MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 92 It-Tlieta, 27 ta' Jannar, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 92 It-Tlieta, 27 ta' Jannar, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 27 ta' Jannar, 2004

WERREJ

MINUTI 484

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 484

TQEGĦID TA' KARTI 490

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 490

AĠĠORNAMENT 514

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 519

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 92 li saret fis-26 ta' Jannar, 2004 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Hon.

Members, please allow me to welcome to the House Madam Speaker Judy Maddigan of Victoria, Speaker of the Legislative Assembly in Melbourne who is accompanied by her daughter.

Our distinguished guest is most welcome.

Thank you.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jwieġeb dik il-parti tad-domanda parlamentari 3271 li titkellem dwar kwoti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3480.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħidli x'tgħid it-tweġiba li qed jirriferini għaliha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Din tgħid li l-Kummissjoni Ewropea għad trid toħroġ regolamenti ġodda fuq kwoti, tariffi u dazji fuq importazzjoni minn pajjiżi terzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi żmien stipulat meta dawn ir-regolamenti ġodda se joħorġu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jien assolutament ma niffurmax parti mill- Kummissjoni Ewropea, pero' nimmaġina li sa l-aħħar ta' April ikunu ħarġu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġaladarba għandna indikazzjoni ċara li ż-żieda li ta l-gvern mhix tikkumpensa adegwatament għall-għoli tal-ħajja li kellna fl- ewwel ġimgħat ta' Jannar, jista' il-Ministru jgħid jekk hiex issir evalwazzjoni mill-ġdid ta' l-impatt fuq l-għoli tal-ħajja li se jkollu jesperjenza pajjiżna proprju minħabba kwoti, dazji u tariffi ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, l-Onor.

Interpellant jaf li l-price index jinħadem bil-qbil ta' kulħadd, inkluż il-unions u kwalunkwe ċaqliq 'il fuq u 'l isfel jittieħed in konsiderazzjoni.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-sussidju ta' Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il-fondi se jmorru biex jissussidjaw it-62,000 tunnellata ta' maize (excluding seeds) skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l- Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi u Affarijiet Ekonomici): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3477.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid jekk it- tunnellaġġ li hemm ikkwotat fid-domanda huwiex korrett?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: M'għandix għalfejn nifhem li m'huwiex korrett.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jwieġeb dik il-parti tad-domanda parlamentari 3261 li l-ministru tal-finanzi talabni biex nagħmilha lilu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għal-mistoqsija parlamentari 3480 fis-seduta ta' nhar it-Tnejn, 19 ta' Jannar, 2004.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi dwar il-bejgħ ta' ċanga friska?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nista' ninforma lill-Kamra li nhar il-Ġimgħa, is- segretarju permanenti żamm laqgħa ma' rappreżentanti tal-GRTU bejjiegħa tal- laħam u għalkemm ġie stabilit li ssir laqgħa oħra din il-ġimgħa stess, il- GRTU xorta waħda ddeċediet li tieħu azzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi r-raġuni li hemm talba biex jogħla l-prezz taċ-ċanga ladarba qiegħed jingħata sussidju proprju bil-għan li l-prezz jinżamm fil-livell tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jekk tisma qanpiena waħda ssib li l-kwantita' ta' produzzjoni mhijiex suffiċjenti u allura numru ta' produtturi qegħdin jitolbu prezz ogħla, filwaqt li jekk tisma' il-qanpiena l-oħra ssib li l- argument huwa differenti.

Nittama biss li l-laqgħa li se ssir nhar il-Ħamis ikollha eżitu pożittiv sabiex il-kwestjoni bejn iż-żewġ partijiet tiġi riżolta, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-konsumatur huwa assigurat li xorta waħda se jibqa' isib dan il-prodott fis-suq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, fil-laqgħa ta' nhar il-Ħamis se nanalizzaw is-sitwazzjoni u d-deċiżjonijiet neħduhom fil-mument propiżju.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-sussidju ta' Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il-fondi se jmorru biex jissussidjaw il-52,000 tunnellata ta' common wheat and muesli seed skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l- Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott ?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici): Nitlob lill-Onor.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jwieġeb dik il-parti tal-mistoqsija 3259 li titkellem dwar kwoti u li l-ministru tal-finanzi talabni biex nagħmilha lilu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 3480.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li l-imprendituri għadhom m'humiex informati dwar is-87 kwota li hemm fis-seħħ u dwar il-proċeduri li jridu jikkonformaw magħhom, jista' il-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li ssir laqgħa b'dan l-iskop?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, ma nsib l-ebda diffikulta' li ngħaddi dan it-tagħrif mhux biss lill-Onor.

Interpellant imma anke lill- imprendituri u lil kulmin hu interessat, għalkemm dan wieħed faċilment isibu fuq il-website uffiċjali tal-Kummissjoni Ewropea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Filwaqt li napprezza dak li qed jgħid il-Ministru, jien ma kontx qed nirriferi għall-kwantita' li tista' tiġi importata imma għall-mod kif japplikaw is-sistemi u r-regoli, kemm wieħed irid iħallas, ma' fejn irid jikkomunika eċċ. eċċ. Ħafna mill-imprendituri dawn l- affarijiet ma jafuhomx, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jien niltaqa' ma' diversi imprendituri u din tan- nuqqas ta' informazzjoni lili ma tirriżultalix.

Jidhirli wkoll li l- proċeduri li jrid jadotta pajjiżna m'humiex differenti minn dawk ta' pajjiżi oħra li diġa' huma msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Pero' nerġa' ngħid li ma nsib l-ebda diffikulta' li nagħti l-informazzjoni li l-Kummissjoni Ewropea tiddeċiedi dwarha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Ministru qed jgħid li l-proċedura hija l-istess u jirriżulta wkoll li l-kwoti u t-tariffi se jkunu approvati għal Ġunju li ġej.

Issa meta hu qed jgħid li qed jistenna lill-Kummissjoni Ewroprea li taġġornana bil-pożizzjoni tagħha, dan ifisser li l-kwoti attwali se jinbidlu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nerġa' nirrepeti li ġaladarba jkolli l- informazzjoni nkun nista' ngħaddihielu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, li nixtieq inkun naf hu jekk il-kwoti humiex se jinbidlu wara Ġunju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, kif diġa' għedt, jiena ma niffurmax parti mill-Kummissjoni Ewropea u allura m'iniex f'pożizzjoni li ngħid jekk dawn humiex se jinbidlu jew le.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jwieġeb dik il-parti tal-mistoqsija parlamentari 3263 li l-ministru tal-finanzi fir-risposta tiegħu talabni biex nagħmilha lilu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3480.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li ma ġiex imġedded il-kuntratt ta' 12-il biċċier li jaħdmu fil-biċċerija ċentrali u anke twaqfilhom xi overtime, jista' il-Ministru jassigura lill-Kamra li mhux se jkun hemm problemi fir-rigward tal-qatla ta' majjal u ċanga?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, għal darb'oħra nixtieq niċċara li ma ġie tterminat l-ebda kuntratt ta' l-ebda biċċier li kien jaħdem fil- biċċerija ċentrali.

Kien qed jingħata kors għal min ried jieħu l-mestier ta' biċċer u dan issa spiċċa.

Effettivament il-kors kien diġa' ġie estiż għax id-dipartiment deherlu li kien hemm bżonn ta' aktar preparazzjoni.

Dan il-perjodu issa spiċċa u l- informazzjoni li għandi hi li l-istruzzjoni li kellhom bżonn dawn in-nies ħaduha kollha u aktar 'il quddiem isiru l-eżamijiet.

Kif spjegajt diġa', id-dipartiment eventwalment irid jara jekk għandux bżonn ta' aktar personnel ġewwa l-biċċerija.

Jekk tinħass din il-ħtieġa, issir sejħa pubblika u mbagħad wieħed jagħżel minn dawk li japplikaw, li nifhem li jkunu minn fost dawk in-nies li għamlu dan il-kors.

Lili ma jirriżultalix li hemm xi diffikultajiet f'dak li għandu x'jaqsam mal-qatla, Sur President.

Naf li fil-biċċerija hemm xogħol li ilu għaddej u se jibqa' għaddej biex isir titjib fl-equipment u fit-tagħmir ġenerali u abbażi ta' dawk ix-xogħlijiet, wieħed jiddetermina jekk hemmx bżonn ta' aktar personnel.

FTS - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħlijiet qed isiru fil- preżent mill-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada, fejn qed isiru u x'inhi n- natura tax-xogħol?

Min qed jagħmel dan ix-xogħol u kemm hu stmat li se jiġi jqum dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Rapport dwar il-ħidma ta' l-FTS joħroġ fil-mument opportun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid x'irid ifisser bil-kliem "fil- mument opportun"?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, hija politika tal- gvern li jkollu r-rapporti annwali tiegħu – fil-fatt bħalissa qegħdin jitħejjew ir-rapporti ta' kull dipartiment biex ikun jista' joħroġ ir- rapport annwali – u mbagħad ikun hemm rapport ta' ħidma ta' kull ministeru u l-aġenziji li jaqgħu taħtu.

Irrid ngħid li din it-talba għal tant informazzjoni dettaljata tinvolvi kwantita' kbira ta' xogħol.

Għax inti jkollok xogħol li jkun għaddej f'numru ta' skejjel u mill-punto di vista ta' informazzjoni sħiħa, jagħmel aktar sens jekk wieħed jeħodha fil-kuntest tar-rapport annwali.

FTS - ASSESSMENT FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-assessment li kien qed isir fuq kull skola biex il-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada tkun taf bil-bżonnijiet ta' kull skola, hux lest?

Jista' iqiegħed kopja tiegħu fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-technical assessments riferiti bħala data acquisition reports ikkummissjonati għall-iskejjel tal-gvern primarji u sekondarji tlestew.

Dawn ir-rapporti li ġew imħejjija minn diversi periti, jindikaw l-istat fiżiku ta' kull skola.

M'huwiex possibbli li dawn jitqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jispjega għaliex m'huwiex possibbli li dawn ir-rapporti jitqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra?

Barra minn hekk xi xhur ilu kont ġbidt l-attenzjoni li fl-iskola primarja tal-Kalkara, fil-parti fejn hemm il-kindergarten, hemm xi ħsarat li huma ta' periklu u l-Ministru kien qalli li kien se jindaga.

Peress li sal-lum għadu ma sar xejn, jista' il-Ministru jara li jindaga?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, dwar l-ewwel parti tad-domanda nixtieq ngħid li ħafna minn dawn ir-rapporti jkun fihom dettalji voluminużi u assessment dwar l-istat fiżiku ta' kull skola.

Naturalment jekk xi ħadd jixtieq informazzjoni dwar xi skola partikolari din inkun nista' nagħtihielu.

Dawn huma ħwejjeġ ta' natura teknika u jkunu jridu jiġu evalwati.

Għax avolja jkunu stimi ta' periti, ma jiġux aċċettati għas- sempliċi fatt li qed jagħmilhom perit u fl-idea tiegħi jekk jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra ma nkunu qed inservu l-ebda skop.

Ta' min jgħid pero' li l-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada qiegħda fil- fażi finali biex tippreżenta lill-gvern il-pjan strateġiku tal-bini ta' l- iskejjel kollha li naħsbu li għandna bżonn għas-snin li ġejjin, tar- refurbishment radikali li għandhom bżonn numru ta' skejjel, tar- refurbishment inqas radikali li għandhom bżonn skejjel oħrajn, liema huma dawk l-iskejjel li jidhrilna li għandna nżommu u dawk li m'għandniex inżommu u liema huma dawk li għandna nispustjaw mill-pożizzjoni fejn qegħdin.

Meta dan il-pjan strateġiku jiġi ppreżentant lill-gvern, inkunu nistgħu npoġġuh fuq il-mejda tal-Kamra, niddiskutuh quddiem il-kumitat għall- affarijiet soċjali u niffurmaw stampa ħafna iktar informata ta' l-istat ta' stock ta' skejjel li għandu l-gvern u anke tal-pjan u t-timeframe li fi ħdanu rridu noperaw.

Nassigura lill-Onor.

Interpellant li għada stess se nerġa' nitlob l- informazzjoni meħtieġa dwar l-iskola primarja tal-Kalkara u anke personalment inkun nista' ngħaddilu r-reazzjoni ta' l-uffiċjali tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

FTS - XOGĦOL FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm isselfet flus mill-banek il-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada mit-twaqqif tagħha sal-lum sabiex twettaq xogħlijiet fl-iskejjel?

Jista' jagħti din l-informazzjoni sena b'sena u minn liema banek sar dan is-self?

Jista' jgħid ukoll kemm ħareġ flus il-gvern għal kull sena lill-istess fondazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ammonti ta' flus mislufa mill-APS bank minn mindu twaqqfet il-fondazzjoni huwa kif ġej:

|Overdraft bilanċ|Lm 0 | |31.12.01 | | |Overdraft bilanċ|Lm 450,408.33 | |31.12.02 | | |Overdraft bilanċ|Lm 2,573,363.70 | |31.12.03 | |

Il-gvern ħareġ flus sena b'sena:

Kapital: 2001 - Lm 100,000 2002 - Lm 3,100,000 2003 - Lm 3,100,000

Recurrent: 2002 - Lm 75,000 2003 - Lm 75,000

DIPARTIMENT WOMEN IN SOCIETY - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'se jiġri mid-dipartiment Women in Society u mill-ħaddiema li jaħdmu f'dan l-istess dipartiment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): L-Att ta' l-2003 dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u Nisa li ġie fis-seħħ fid-9 ta' Diċembru, 2003 jipprovdi li jkun hemm kummissarju u kummissjoni nazzjonali għall-promozzjoni ta' l-ugwaljanza għall-irġiel u n- nisa.

Skond l-istess Att, il-kummissjoni tkun amministrata minn direttur esekuttiv u uffiċjali oħra, li jistgħu jkunu uffiċjali pubbliċi assenjati mill-prim ministru biex jaqdu dmirijiethom mal-kummissjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli, domanda supplimentari.

ONOR.

HELENA DALLI: Peress li nitkellmu ħafna fuq riżorsi umani, fuq expertise u fuq kemm hemm bżonn li jkollna nies speċjalizzati f'ċerti oqsma, speċjalment fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid huwiex jagħmel użu mill-abbiltajiet u l-esperjenza tas- Sinjura Laiviera li kienet direttur tad-dipartiment għan-nisa, sabiex din tkompli tagħmel xogħol f'dan is-settur?

Jista' jgħidilna fejn qiegħda tagħti sehemha s-Sinjura Laiviera?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, saru diskussjonijiet bejn is- segretarju permanenti fl-uffiċċju tal-prim ministru u l-persuna li rriferiet għaliha l-Onor.

Dalli biex jiġi identifikat fejn għandha tiġi placed biex tkompli taqdi l-funzjoni tagħha bħala uffiċjal pubbliku fl- iskala partikolari li hi tokkupa.

Il-ministeru ma jinterveniex f'dawn id- diskussjonijiet, fis-sens li l-allokazzjoni ta' responsabbiltajiet lis- sinjura konċernata hija xi ħaġa li tiġi stabilita mhux min-naħa tal- ministeru imma skond l-esiġenzi tas-servizz pubbliku, kif fil-fatt sar.

Naturalment il-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant hija dwar jekk il- ministeru jagħmilx użu mill-expertise u mill-esperjenza tan-nies.

Biex din il-kummissjoni taħt il-liġi l-ġdida tkun tista' tiżviluppa, jien nistenna li l-kummissarju jkun impenjat li jagħmel użu massimu ta' l-expertise u l- esperjenza ta' kulmin jista' jagħti kontribut f'kull settur, b'mod partikolari fis-settur pubbliku, biex inkunu nistgħu niżviluppaw iżjed milli żviluppajna s'issa dan il-qasam.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, id-domanda tiegħi mhux dik kienet.

Jien xtaqt inkun naf jekk huwiex qed isir użu mill-esperjenza u mill-kapaċita' ta' din il-persuna fis-settur tad-drittijiet tan-nisa.

Għax kif jaf il- Ministru, din id-direttur ħadet sehem fid-diskussjonijiet kollha li saru mal-kumitat meta kien qed isir ix-xogħol għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt il-barranin kollha faħħru n-knowledge ta' din il-persuna f'dan il-qasam u tant sabu li hija effiċjenti u għandha expertise, li saħansitra bagħtu għaliha biex anke tagħmel xi xogħol hemmhekk.

Nixtieq inkun naf jekk il-gvern huwiex qed jagħmel użu mill-esperjenza u min- knowledge ta' din il-persuna fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, fil-qosor ħafna jekk jogħġbu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, bla dubju ta' xejn il-persuna konċernata akkwistat din l-exposure u ċertament għandha dan l-expertise, pero' nirrepeti li l-placing ta' uffiċjali pubbliċi jsir skond l-esiġenzi tas-servizz.

Jien m'għandix dubju li min-naħa ta' l-uffiċċju tas- segretarju permanenti, responsabbli minn dan l-eżerċizzju, hekk sar biex nieħdu l-massimu tal-kontribut li din il-persuna tista' tagħti fis-servizz pubbliku.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista tal-car parking sites approvati mill-awtorita` dwar it-trasport ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3868;

Tagħrif (organigram) dwar il-kompożizzjoni tal-management ta' l- awtorita` dwar it-trasport ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3893; u

f'isem il-ministru għall-affarijiet barranin inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Lista ta' l-ambaxxaturi kollha Maltin akkreditati għal pajjiżi oħra, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3992.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' Jannar, 2004.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, qabel xejn nixtieq inrodd ħajr lill-GWU tal-manifestazzjoni li organizzat, li bħalissa għadha għaddejja, imma jien kelli niġi fil-parlament biex nagħti s-sehem tiegħi.

Din id- dimostrazzjoni, li ġiet organizzata tajjeb ħafna, hija inizjattiva f'waqtha, u f'dan il-pajjiż kulħadd għandu jkun grat li għandna union b'saħħitha li tagħti kas tassew id-drittijiet tal-ħaddiema tagħna, tal- pensjonanti tagħna, ta' dawk li ġew issensjati u ta' dawk li għad iridu jiġu ssensjati, għaliex nafu li s-sitwazzjoni ta' l-impjiegi fil-pajjiż hija ħażina ħafna.

Hemm min joqgħod fuq dak li jgħidulu, pero` jien kont hemmhekk u għalhekk nista' ngħid li l-għan li għalih ġiet organizzata din id-dimostrazzjoni ntlaħaq għax in-nies li qed jipparteċipaw fiha u li bdew jitkellmu magħna bdew jesprimu dak li huma għaddejjin minnu u dak li qed iħossu, fosthom il-biżgħat u n-niket tagħhom minħabba li huma jew uliedhom tilfu l-impjieg.

Fil-fatt din id-dimostrazzjoni kienet tassew kommoventi għax naturalment jiddispjaċik tara s-sitwazzjoni li ġie fiha dan il-pajjiż, u dan meta bħal dan iż-żmien sena l-Maltin u l-Għawdxin kienu qed jiġu mwiegħda, saħansitra mill-viċi prim ministru Gonzi u mill-prim ministru, li jekk jivvotaw lill-Partit Nazzjonalista, jistgħu jserrħu moħħhom rigward l- impjieg tagħhom, anke għal dak li hu shift u għal dik li hi sahra.

Madanakollu llum kulħadd irrealizza li dan id-diskors li sar qabel l- elezzjoni kien kollu ingann, u għalkemm dan wassal lill-Partit Nazzjonalista biex jirbaħ l-elezzjoni, ir-rebħa elettorali ma kenitx a means to an end imma kienet l-end.

Normalment partit politiku jkun irid jirbaħ l-elezzjoni ħalli r-riżultat ta' dik l-elezzjoni jkun mezz sabiex jilħaq l-iskop tiegħu, u l-iskop ta' kull politiku għandu jkun dejjem li jtejjeb il-livell ta' l-għajxien tan-nies.

Dak hu l-bottom line tal- politika.

Aħna rridu noħolqu ambjent tajjeb sabiex ikollna l-ekonomija fuq saqajha, sabiex niġġeneraw ix-xogħol u sabiex jitjieb il-livell ta' kull ċittadin.

Pero` l-gvern m'hux qed jilħaq dawk l-għanijiet għaliex l-uniku għan tiegħu qabel l-elezzjoni kien li jieħu l-poter, u kif ħa l-poter f'idejh spiċċa kollox.

Illum qed naraw is-sitwazzjoni li jinsab fiha dan il-pajjiż.

Irrid ngħid ukoll li wħud min-nies li emmnu dan l-ingann, illejla kienu qed jipparteċipaw fid-dimostrazzjoni tal-GWU.

Fil-fatt bosta minn dawn in-nies ġew fuqi u nassumi li marru anke fuq sħabi l-membri parlamentari l-oħra, u qalulna li lid-delegati tal-GWU qalulhom ċar u tond li qabel l-elezzjoni kienu emmnu dak li kien qed jgħidilhom il-Partit Nazzjonalista, imma llejla qed jipparteċipaw f'din id-dimostrazzjoni għax jemmnu li huma biss jistgħu jsalvaw lil dan il-pajjiż.

Dan kien it-tip ta' diskors li smajna llejla.

F'din id-dimostrazzjoni pparteċipaw nies magħrufin, imma jien m'iniex se noqgħod insemmihom b'isimhom hawnhekk.

Per eżempju, jiena rajt lukandier magħruf li jsostni lill-Partit Nazzjonalista, imma llum kien qiegħed jipparteċipa fil-manifestazzjoni tal-GWU għax jaf li l-klima li rawwem il-gvern preżenti m'hijiex conducive sabiex ikollna qawmien ekonomiku.

Il-ministru tal-finanzi li ressaq il-budget għal din is-sena ilu mill-1992 jiġi f'dan il-parlament, iressaq il-budget u għalkemm kull sena jgħidilna li se jnaqqas id-deficit, id-deficit jerġa` jogħla u allura jkompli dejjem iżid it-taxxi.

Ara mbagħad meta niġu għall-affarijiet il-kbar, bħal per eżempju, għall-proġett ta' l-isptar il-ġdid, nibdew naħsbu li l-kaxxa ta' Malta hija xi bir tas-skieken li minnu tista' timpala miljuni kbar ta' liri.

Huwa maż-żgħir li noqogħdu nfettqu u nfittxu biċ-ċenteżmi!

Kulħadd jaf li huwa maż-żgħir, ma' dak li m'għandux leħen li qed issir l-ekonomija.

Il-prim ministru qalilna li ħa qatgħa meta ra kemm qed jiġi jiswa lill- pajjiż l-isptar il-ġdid, imma waqaf hemm għax baqgħu jiġu mpalati l-liri.

Dan biex ma nsemmux ukoll li minkejja li dejjem jgħidulna li sena, sentejn jew tliet snin oħra l-isptar il-ġdid se jkun lest, sal-lum għadu fi stadju ta' kostruzzjoni u l-flus tat-taxxi li jħallsu l-Maltin u l-Għawdxin issa ilhom is-snin imorru għal dan il-proġett.

Issa jien hawnhekk qed insemmi proġett wieħed għax hemm ħafna iktar x'wieħed isemmi f'dan ir-rigward biex juri kemm huwa veru li l-ekonomija qed issir biss maż-żgħir.

Dawk li llum qed jipparteċipaw fid-dimostrazzjoni organizzata mill-GWU irrealizzaw li l-ekonomija, is-sorveljanza u t-trasparenza tintalab biss mingħand iż-żgħar għax m'għandhomx vuċi, imma mbagħad fejn jidħlu l-kbar m'hemm trasparenza u accountability ta' xejn u hemm biss flus ħerġin.

Nerġa` ngħid li issa l-ministru tal-finanzi preżenti ilu snin twal jippreżenta l-budgets u jwegħedna sena wara l-oħra li se jnaqqas id-deficit u li mhux se jgħolli t-taxxi, u mbagħad jispiċċa jgħolli t-taxxi xorta waħda.

Pero` issa n-nies qed jgħidu li xebgħu f'din is-sitwazzjoni, fejn tħares 'il fejn tħares u titkellem ma' min titkellem - sidien tal-ħwienet, sidien tal-fabbriki, sidien tar-ristoranti u lukandiera - kulħadd kelma waħda, ninsabu f'sitwazzjoni mwegħra.

Li kieku l-prim ministru u l- ministri riedu jħossuhom tassew viċin il-poplu, kienu jipparteċipaw f'din id-dimostrazzjoni paċifika li qed issir illejla fil-Belt.

Kieku għamlu hekk, kienu jisimgħu mingħand in-nies stess x'inhi r-realta` tas- sitwazzjoni li jinsab fiha dan il-pajjiż.

Mhux għax il-prim ministru u l- ministri ma jafux ir-realta` għax jien persważa li bħalma n-nies jiġu għandna biex ngħinuhom isibu x-xogħol, imorru għandhom ukoll.

Jiena persważa li l-membri tan-naħa l-oħra jafu x'inhi r-realta`, pero` ma jammettuhiex, jew almenu, hawnhekk ma jammettuhiex żgur.

Meta l-bieraħ smajt lill-ministru Dalli jitkellem bdejt nistaqsi lili nnifsi: Imma aħna fuq l-istess pajjiż u fuq l-istess ċittadini qegħdin nitkellmu?!

Issa hawn irrid ngħid li l-ministru Dalli tkellem il-bieraħ biex illum, fil-ġurnata tad-dimostrazzjoni tal-GWU, il-gazzetti jirrapportaw dak li qal.

Pero` n-nies jafu li dak li qegħdin jgħixu huwa r- realta` u mhux dak li qed jgħidilhom il-ministru Dalli.

Issa jista' jkun li għall-ministru Dalli, li ilu tant snin ministru tal-finanzi u ġab lill- pajjiż f'diżastru finanzjarju, ir-realta` hija dik li qed jgħid lin-nies.

Pero` n-nies jafu x'inhi r-realta` għax qed jesperjenzawha huma stess.

Wieħed mill-iktar inganni li sar fil-wiċċ qabel l-elezzjoni kien li twaħħal billboard li kien jgħid illi l-finanzi tal-pajjiż jinsabu fis-sod.

Jien nistaqsi: Jekk sa inqas minn sena ilu l-finanzi tal-pajjiż kienu daqshekk fis-sod, illum għaliex għandna dawn il-problemi kollha u għaliex il- ħaddiema tal-gvern lanqas party tal-Milied ma sarilhom?

Jekk għandna l- finanzi tal-pajjiż fis-sod, il-gvern mhux party jmissu għamlilhom lill- ħaddiema tal-gvern!

Madanakollu llum il-membri tal-gvern irrealizzaw li ma jistgħux jibqgħu sejrin hekk għax l-ingann kollu li għamlu qabel l- elezzjoni qed ikollhom jikluh lura.

Issa għandna l-Malta enterprise, li ma nafx kemm ilna ġejjin biha!

Biżżejjed ngħid li biex jiġu reklutati l-impjegati f'din l-intrapriża l- ewwel ħadu ħsieb kollox in-nies ta' l-Onor.

Josef Bonnici, billi dak iż- żmien kien il-ministru responsabbli mill-Malta enterprise, u mbagħad, wara li saru l-interviews reġgħu bagħtu għan-nies u reġgħu saru l-interviews, x'ġara?

Kien hemm l-elezzjoni ġenerali, il-Malta enterprise għaddiet minn taħt idejn l-Onor.

Josef Bonnici għal taħt idejn l-Onor.

John Dalli u lil dawk li kienu diġa` għamlu l-interview qalulhom biex jerġgħu japplikaw ħalli jsirilhom interview ieħor!

Imma skużi, jekk wieħed qagħad għall- interview u ngħata r-riżultat li ġab għal dak l-interview ma tkunx qed tumiljah meta tgħidlu li jrid jerġa` jagħmel interview ieħor minħabba li nbidel il-ministru?!

Minn hawnhekk joħroġ ċar u tond li dak li qed isir, qed isir skond min ikun ministru u mhux skond l-intrapriża li tkun applikajt biex taħdem fiha.

Għaliex?

Għax jekk xahar ilu jien inkun għamilt interview, dawn ikollhom il-file tiegħi bil-points li ġibt fl-interview u allura m'għandhomx għalfejn jibgħatu għalija xahar wara biex nerġa` nagħmel l-interview daqslikieku m'għamilt l-ebda interview.

Dan ikun qed isir għas- sempliċi raġuni li nbidel il-ministru.

Kieku ma napplikax għall-istess impjieg, forsi tasal biex tifhimha, imma meta qed napplika għall-istess impjieg kif jerġgħu jibgħatu għalija biex nerġa` nagħmel l-interview?!

(Interruzzjonijiet) Le, ma jien qed niżgwida xejn!

Inżel hemm isfel, tkellem man-nies u jġibulek il-provi ta' dan li qed ngħid jien.

Jien anke parliamentary question għamilt fuqha din.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

ONOR.

ANTHONY ABELA: On point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, on a point of order.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, l-interviews reġgħu saru peress li kien hemm terms of reference differenti minħabba li ntużat strateġija differenti, u għalhekk b'dak li qed tgħid, l-Onor.

Dalli qed tiżgwida lill- Kamra.

MR SPEAKER: Dan kien point of information u mhux point of order.

Onor. Dalli, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, dak li qal l-Onor.

Abela m'hu veru xejn għaliex jien ingħatajt tweġiba għall-parliamentary question li għamilt f'dan ir-rigward, u t-tweġiba kienet tgħid li huwa veru li reġgħu ġew intervistati l-istess nies meta nbidel il-ministru.

Dik hija r-realta`, u lill-Onor.

Abela jien nissuġġerilu biex jinżel ftit hemm isfel, jiltaqa' ma' l-ex-impjegati ta' l-MDC, li issa qed jibgħatulhom il-psikologu minħabba li baqgħu ma qalulhom xejn x'se jiġri minnhom, u jgħidulu huma kif saru l-interviews għall-Malta enterprise.

Nerġa` ngħid li l-ewwel saru l- interviews u kulħadd kellu l-file tiegħu u mbagħad lil dawn in-nies umiljawhom billi qalulhom li se jerġgħu jintervistawhom minħabba li nbidel il-ministru.

Anke nies mill-Kanada u esperti ġibtu meta nbidel il- ministru, u għalhekk jien nistaqsi: Possibbli kienu daqshekk ħżiena n-nies ta' żmien l-Onor.

Josef Bonnici?!

Jien niftakar li kontu ġibtu lill- barranin meta nbidel il-ministru, pero` li nbidlu t-terms of reference fi żmien xahar m'hu veru xejn.

L-affarijiet ġraw kif qed ngħid jien, u nitlob lill-Onor.

Abela biex iħares lejn it-tweġiba li tani l-ministru stess għax hawnhekk dan qed jgħid eżattament dak li qed ngħid jien.

Issa jekk l-Onor.

Abela m'huwiex informat, jiddispjaċini għalih.

Tkellmu ma' l-ex-impjegati - uħud minnhom illejla qed jipparteċipaw fil-manifestazzjoni - ta' l-MDC, tal-METCO u ta' l-IPSE u jgħidulek minn liema martirju għaddewhom.

Mhux hekk, imbagħad ikollok xi storja bħal dik tal-kumpannija ITS fejn jgħidulek li din telqet minħabba li ma setgħetx tasal bil-burokrazija u bit-tkaxkir tas-saqajn li kien hemm fil-Malta enterprise.

Dawn huma t-terms of reference li qed isemmi l-Onor.

Abela.

Minflok ma ġabuha 'l hawn lil din il- kumpannija, gerrxuha.

U kieku din l-istorja ma ngħatatx pubbliċita` min jaf x'kien jiġri!

Imbagħad biex ikomplu jdaħħkuna qalulna li issa lil din il- kumpannija se joffrulha a new incentive package.

Aħna ma jinteressanix jekk dan il-package huwiex new jew old.

Wara kollox aħna ma nafux x'kien fih il-package ta' qabel, u allura kif nistgħu ngħidu jekk issa dan il- package huwiex new jew old.

Issa dawn qed jgħidu li se jagħtu lil din il- kumpannija a new incentive package minħabba li nqabdu bil-qalziet imniżżel u qed jipprovaw jaraw kif se jillapazzaw din l-istorja.

Sur President, se nitkellem fuq żewġ intervisti li saru l-bieraħ fil-ġurnal "The Times".

Waħda minnhom saret maċ-chairman tal-Malta enterprise u l-oħra saret mal-viċi prim ministru l-Onor.

Gonzi.

Matul l-intervista li saret maċ- chairman tal-Malta enterprise, dan suppost ipprova jurina kemm din l- intrapriża qed tiġġenera xogħol u tiġbed investiment lejn pajjiżna.

Pero` jiena għadni ma qrajtx u ma smajtx x'inhuma t-targets tal-Malta enterprise għat-tliet snin li ġejjin, u dan huwa importanti li nkunu nafuh.

Irridu nkunu nafu kemm proġetti qiegħda tapprova din il-kumpannija u f'liema oqsma qed tapprovahom biex inkunu nistgħu nħarrġu lill-ħaddiema skond il-job vacancies li jinħolqu permezz ta' dawn il-proġetti.

Madanakollu minn dan kollu ma smajna xejn għax minkejja li saru ħafna statements vagi, hard figures ma kien hemm xejn.

Għalhekk jiena nistaqsi: X'inhuma t-targets tal-Malta enterprise għat-tliet snin li ġejjin?

Kemm proġetti se tapprova, f'liema oqsma se jsiru dawn il-proġetti u kemm se joħolqu mpjiegi?

Jiena naħseb li wasal iż-żmien illi nieqfu nitkellmu fuq proġetti li huma sempliċement approvati u nibdew nitkellmu fuq proġetti li nbdew għax kieku jiġu approvati diversi proġetti, imma ftit li xejn jinbdew.

Naħseb kulħadd jiftakar li l-proġetti li kienu ġew approvati mill-MDC matul dawn l-aħħar snin ma ħolqux impjiegi, u għalhekk nixtieq inkun naf kemm hu l-actual number ta' mpjiegi li se jinħolqu u x'se tagħmel il-Malta enterprise biex tiżgura li l-proġetti li diġa` ġew approvati jiġu implimentati.

Nispera li ma jerġax ikollna xi storja oħra bħal dik ta' l-ITS, li aħna sirna nafu biha b'ċikka permezz ta' ġurnalist li ħa l-briga li jġib din l-istorja fuq il-mezzi tal-media.

Huwa veru li f'din il-Kamra aħna niġu informati dwar kemm ġew approvati proġetti, imma qatt ma jgħidulna kemm inbdew minn dawn il-proġetti jew kemm nies ġew involuti f'dawn il-proġetti.

F'din l-intervista li saritlu mill-ġurnal "The Times", iċ-chairman tal- Malta enterprise qal ukoll li din l-intrapriża qed taħdem fuq proġetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-information technology, mal-pharmaceuticals u ma' diversi proġetti simili oħra.

Imma nafu kemm nies li qegħdin ifittxu x- xogħol jistgħu jsibu mpjieg f'dawn l-oqsma?

Il-Malta enterprise għandha indikazzjoni dwar il-kwalita` ta' ħiliet li jirrikjedu dawn il-proġetti?

Qegħdin inħarrġu lill-unemployed f'dawn l-oqsma jew lil dawn qed inħalluhom imorru jirreġistraw u mbagħad one fine day se ngħidu li għandna bżonn ħaddiema mħarrġa fl-IT u fil-pharmaceuticals, kif qal iċ-chairman tal-Malta enterprise?

Qed ngħid dan għax ma jagħmilx sens li tgħid li se jinħolqu ċertu tip ta' mpjiegi u mbagħad, min-naħa l-oħra, ma tkunx qed taħdem fuq it-taħriġ ħalli meta jasal iż-żmien li jiġu implimentati dawn il-proġetti jkollok nies imħarrġa apposta biex ikunu jistgħu jimlew dawn il-vakanzi.

Ta' min jinnota wkoll li, per eżempju, iċ-chairman tal-Malta enterprise ma semmiex x'għandha ppjanat din l-intrapriża biex tgħin lill-ismall and medium sized enterprises.

Allura dan ifisser li l-Malta enterprise twaqqfet minflok l-MDC biss u lill-IPSE u l-METCO rmejnihom 'il barra mit- tieqa?

Mela l-ewwel kellna tliet azjendi, li waħda minnhom kienet iffokata fuq l-export, waħda minnhom fuq l-SMEs u l-oħra fuq l-investiment li ġej minn barra, lil dawn it-tliet azjendi għaqqadniehom f'azjenda waħda u issa ħadd m'hu qed jitkellem fuq żewġ azjendi minnhom.

Allura lin-nies li jaqgħu taħt dawn iż-żewġ azjendi min se jgħinhom?

Fil-fatt jiena ltqajt ma' diversi self-employed li jħaddmu ammont żgħir ta' ħaddiema, u dawn qaluli li ma jafux fejn sejrin għax jinsabu fil-limbu, u dan minkejja li minn studji li għamilna jirriżulta li huma proprju dawn in-nies li jmexxu l- ekonomija ta' pajjiżna.

Iċ-chairman tkellem b'mod vag u filwaqt li għamel ħafna statements kbar, fejn jidħlu ċifri u proġetti konkreti ma semma xejn.

Tkellem biss fuq l- approved projects.

Imma ngħid jien, mhux kulħadd jaf jitkellem fuq l- approved projects?!

Għalkemm proġett jiġi approvat, dan finalment jista' ma jsir xejn, u għalhekk ejjew ma noqogħdux nitkellmu biss fuq l-approved projects.

Għidulna fuq il-proġetti li se jinbdew u fuq il-ħaddiema li se jiġu involuti f'dawn il-proġetti għax lilna dak hu li jinteressana.

Għidulna jekk intomx qed tikkoordinaw ma' min iħarreġ lill-unemployed ħalli mbagħad meta jibdew joperaw dawn il-foreign investments li qed iġġibu, dawn l-unemployed ikunu jistgħu jingħataw impjieg f'dawn l-industriji.

Dan l- aħħar f'dan il-pajjiż everyone is just skimming the surface!

Minflok ma ċ- chairman tal-Malta enterprise illuminani biex inkun naf x'qed jiġri f'din l- intrapriża, l-intervista li saritlu iktar qajmitli mistoqsijiet.

Lilna li jinteressana huma fatti konkreti, imma f'dan il-pajjiż kollox qed jibqa' għaddej.

L-aqwa li kellna l-intervista maċ-chairman tal-Malta enterprise, allavolja meta tibda tagħrbel dak kollu li qal iċ-chairman matul din l- intervista ma ssib assolutament xejn.

L-intervista l-oħra li dehret fil-ġurnal "The Times" tal-bieraħ li saret mal-viċi prim ministru kienet tirrigwarda t-tarzna u l-ħaddiema li jaħdmu hemmhekk.

Min-naħa tiegħu, il-viċi prim ministru ddikjara li l-impjiegi fit-tarzna issa ma baqgħux jiddependu minn fuq x'jagħmel il-gvern jew x'tagħmel il-GWU imma minn fuq x'jagħmlu l-ħaddiema.

Qal ukoll li jekk il- pjani jfallu, il-ħaddiema jitilfu l-impjieg u li dan is-sogru mhux qed jieħdu l-gvern jew il-poplu Malti imma qed jeħduh l-1,600 ħaddiem li hemm ġewwa t-tarzna.

Aħna, bħala Partit Laburista, dejjem sostnejna li t-tarzna hija vitali għall-interess ta' l-ekonomija ġenerali ta' pajjiżna, u naħsbu wkoll li mhux la kemm il-gvern jipprova jesonera ruħu mir-responsabbilta` tiegħu li jżomm it-tarzna miftuħa u jgħinha tipproduċi l-massimu possibbli.

Pero` l-gvern preżenti hekk qed jagħmel; qed jesonera ruħu għaliex konvenjentement qed ifarfar ir-responsabbilta` minn fuqu u qed jitfagħha fuq il-ħaddiema.

Mid-dehra l-gvern qed ifarfar ir-responsabbilta` anke minn fuq it-top management, u kif se ngħid iktar tard, lanqas rappreżentant tal-ħaddiema m'hemm fuq il-bord tat-tarzna biex dan ikun jista' jagħmel ċertu monitoring u jiġbed l-attenzjoni fejn hemm bżonn.

Nafu wkoll li r-rapporti finanzjarji u amministrattivi tat-tarzna m'humiex se jersqu f'dan il-parlament għall- iskrutinju tagħna għax meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar it- tarzna u fl-istadju ta' kumitat bqajna ninsistu biex ir-rapporti finanzjarji u amministrattivi tat-tarzna jitressqu quddiem dan il-parlament il-gvern m'aċċettax.

Il-fatt li l-ħaddiema m'humiex qed jiġu rrappreżentati fuq il-bord tat-tarzna jfisser li ħafna mill-affarijiet li jkunu qegħdin jiġru fit-tarzna, il-ħaddiema m'humiex qed ikunu jafu bihom, u kif għadni kemm għedt, aħna f'dan il-parlament lanqas se jkollna l- fakulta` li bħala rappreżentanti tal-poplu niskrutinjaw ir-rapporti finanzjarji u r-rapporti amministrattivi tat-tarzna.

Sur President, il-viċi prim ministru qal lill-ħaddiema ċar u tond li jekk m'humiex se jimxu bil-għaqal mhux se jinħarġulhom skemi jew jiġu pprovduti b'xogħol alternattiv, imma se jispiċċaw barra t-triq Qed jingħad dan id- diskors meta aħna, bħala Partit Laburista, għadna m'aħniex konvinti li l- outline restructuring plan se jwassal għall-viabbilta` ekonomika u finanzjarja tat-tarzna, u nissuspettaw ukoll li jeżistu xi problemi sabiex jintlaħqu l-obbligazzjonijiet li daħal għalihom il-gvern ma' l-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid ukoll li l-ħaddiema tat-tarzna ma kenux imdaħħlin f'dawn in-negozjati, jiġifieri huma ma jafux x'ġie miftiehem jew x'obbligazzjonijiet hemm.

Pero` sadanittant il-ħaddiema se jkunu responsabbli jekk l-affarijiet ma jirnexxux.

Mela tajjeb, ir- responsabbilta` minflok ma qed tittieħed minn fuq, qed tittieħed minn isfel!

Għalhekk aħna, bħala oppożizzjoni serja, inkomplu ninsistu li għandna ningħataw rendikont ta' kif ingħalqu l-kontijiet tat-tarzna fis- sena 2002.

Aħna l-membri ta' din in-naħa xbajna ngħidu f'dan il-parlament li jeħtieġ li jkollna dawn ir-rendikonti finanzjarji biex naraw x'inhi s- sitwazzjoni f'dan il-qasam, pero` sal-lum għadna ma ngħatajniex dak li qed nitolbu.

Mr Speaker, fl-intervista mal-ġurnal "The Times" il-viċi prim ministru semma li kien hemm xi xogħol li ma ġiex fit-tarzna minħabba li nqala' xi diżgwid.

Imma aħna ngħidu li huwa s-senior management li huwa responsabbli mill-konsegwenzi serji li jista' jkun hemm meta ssir xi azzjoni industrijali u huwa s-senior management li għandu d-dmir jassigura li mhux biss il-ħaddiema ma jkunux ipprovokati imma li lanqas isir xi għemil li jagħti lok li tinħoloq sitwazzjoni bħalma fil-fatt inħolqot.

Aħna nesiġu wkoll li l-gvern ikollu r-responsabbilta` li jassigura li s-senior management jagħti r-riżultati skond il-pjan li fassal hu stess u li, wara kollox, kellu l-approvazzjoni tal-gvern.

Il-ħaddiema tat-tarzna għandhom raġun jirrabbjaw meta jisimgħu lill-viċi prim ministru jgħidilhom li jekk l- affarijiet fit-tarzna jmorru ħażin, huma jispiċċaw barra t-triq għax meta jsiru affarijiet oxxeni ġewwa t-tarzna - u se nagħti eżempju konkret ta' dan - it-tort ma jkunx tagħhom u lanqas tal-middle management imma jkun ta' wħud li jkunu iktar 'il fuq.

Dan l-aħħar kien hemm każ partikolari fejn bħala parti mir-restructuring tat-tarznari kien se jingħaqad ħanut - jidhirli li dan kien il-boiler shop - ma' ħanut ieħor li huwa magħruf bħala l-prefab shop.

Min-naħa tiegħu, il- middle management kien qed iħejji pjan dettaljat sabiex din l- amalgamazzjoni ssir bl-inqas problemi possibbli u bl-ikbar benefiċċju għall- azjenda u għall-ħaddiema.

Kien qed isir ukoll pjan dwar ir-ri-allokazzjoni tal-makkinarju u tal-materjal użat f'dan il-ħanut li jikkonsisti f'azzar, f'aluminium u fi stainless steel.

Issa hawn irrid nerġa` nagħmel parentesi u ngħid li qed nagħti dan l-eżempju konkret sabiex in-nies li qegħdin jisimgħuna u li jsegwu x'għedna minn fuq il-gazzetti jkunu jafu x'inhi r- realta` fit-tarzna, u mhux imbilli jiġi l-viċi prim ministru u jgħid li jekk l-affarijiet imorru ħażin, dan huwa tort tal-ħaddiem.

Kif kont qed ngħid, kien qed isir pjan dwar ir-ri-allokazzjoni tal-makkinarju u tal- materjal użat fil-boiler shop, pero` t-top management ma daħalx f'dan il- pjan għax dan huwa xogħol li jidħol fih il-middle management, u kulma kellu t-top management kien timeframe li sa l-aħħar ta' Jannar dawn iż-żewġt iħwienet tax-xogħol li qed insemmi riedu jingħaqdu.

Madanakollu fl-ewwel ġimgħa ta' Jannar mar wieħed mit-top management iżur il-boiler shop li qed insemmi u dan iddeċieda li parti minn dan il-ħanut kellu jiġi cleared mill-makkinarju u mill-materjal li kien fih biex minflok hemmhekk jitpoġġew xi inġenji tal-blasting.

Issa hawn ta' min ifakkar li din id-deċiżjoni ttieħdet waqt li l-ħaddiema kienu qegħdin jaħdmu fuq pjan sabiex jamalgamaw il-boiler shop u l-prefab shop flimkien.

Li jafu l- ħaddiema li kienu qed jaħdmu fuq dan il-proġett kien li one fine morning ġew impjegati ta' kumpannija privata f'dan il-boiler shop, u qalulhom li għandhom ordni sabiex jiġbru l-materjal li hemm f'dan il-ħanut ħalli jeħduh għall-iscrap.

Naturalment il-ħaddiema baqgħu ċċassati u baqgħu b'ħalqhom miftuħ kif kienu marru fuq il-post trakkijiet biex jiġbru l-iscrap għax f'dak il-perijodu ftit li xejn kien hemm xogħol u allura ma tantx kien hemm scrap x'jittieħed.

Pero` b'għaġeb kbir għalihom, l-impjegati ta' din il- kumpannija privata bdew jieħdu l-materjal kollu li kien hemm f'dan il- ħanut.

Skond l-informazzjoni li tawna dawn il-ħaddiema tat-tarzna, fost il- materjal li ttieħed għall-iscrap minn din il-kumpannija kien hemm azzar, aluminium u stainless steel li jiswew eluf ta' liri.

Ta' min jgħid ukoll li ma kien hemm l-ebda supervision biex dak li jkun jara x'materjal kienu qed jieħdu l-impjegati ta' din il-kumpannija, u trakk wara trakk ġew mgħobbija b'dan il-materjal sakemm kinsu kollox.

Issa jkun tajjeb li wieħed jirrimarka li l-middle management kellu pjan kif jaħżen u jqassam dak il-materjal li ttieħed mill-kumpannija privata ġaladarba l-boiler shop u l-prefab shop jiġu amalgamati flimkien.Pero` f'daqqa waħda mar dan l- individwu mit-top management u ddeċieda li dak il-materjal għandu jmur kollu għall-iscrap.

Jien għandi dettalji dwar kemm jiswa dan il-materjal, u hija xi ħaġa skandaluża li filwaqt li l-viċi prim ministru qed jiġi jgħid lill-ħaddiema li jekk l-affarijiet imorru ħażin ikun se jkun tort tagħhom u imbagħad fit-tarzna qegħdin isiru dawn il-ħniżrijiet.

Imbagħad lin-nies noqogħdu ngħidulhom li t-taxxi tagħhom imorru biex jiġu ssussidjati l- ħaddiema tat-tarzna!

Ara lit-top management il-viċi prim ministru m'hu qed jgħidlu xejn minkejja li qed jagħmel dawn l-oxxenitajiet u qed jarmi dawn l- eluf ta' liri!

Insomma, jiena qed ngħid "jarmi", imma fil-verita` ma nafx x'qed jiġri għax m'hijiex xi ħaġa normali li ġġib kuntrattur privat biex jgħabbi azzar u aluminium tajjeb - u lili qaluli nies tas-sengħa ta' liema kwalita` hu dan il-materjal - u tibagħtu għall-iscrap.

Fil-fatt il-ħaddiema baqgħu mbellħin meta raw li qed jiġi permess li jsir dan ix-xogħol.

Dan huwa kollu serq.

Il-flus tal-poplu qed jiġu mormija, u jkun aħjar jekk lill-poplu ngħidulu l-verita` u ngħidulu fejn qed imorru t-taxxi li qed iħallas u mhux ngħidulu li qed imorru biex jissussidjaw lill-ħaddiema tat- tarzna.

Ikun aħjar jekk naraw kif qed isiru l-affarijiet fit-tarzna.

Issa hawn ta' min jgħid ukoll li dan il-materjal li ntbagħat għall-iscrap kien inġabar fil-boiler shop bil-għaqal tal-ħaddiema li kienu jżommuh hemm biex meta jiġu bżonnu jsibuh.

Imma kif qed ngħid one fine day ġie kuntrattur privat u ħadu għall-iscrap għax wieħed minn dawk li qiegħed fit- top management għoġbu jagħti dik l-ordni.

Ma nafx x'wiċċ kellu l-viċi prim ministru li jgħid lill-ħaddiema li jekk it-tarzna tmur ħażin u tagħlaq jitfagħhom barra t-triq.

Għaliex ma jinvestigax dawn l-affarijiet minflok ma jgħabbi bil-ħtija lill-ħaddiema jekk it-tarzna tmur ħażin?!

Mr Speaker, irridu nassiguraw li dak li jsir fit-tarzna ma jsirx bi pretext biex nagħtu l-impressjoni li qed nagħmlu xi ħaġa u 'l quddiem niddikjaraw li t-tarzna hija falluta.

It-tarzna bilfors tfalli jekk nippermettu li jsiru dawn l-affarijiet.

Mela tajjeb, lill-ħaddiema nagħfsuhom, inqisulhom kull pass li jagħmlu, inxandruhom u numiljawhom man-nies billi ngħidulhom li huma burden fuq il-poplu Malti u Għawdxi għax dawn qed iħallsu t-taxxi biex jissussidjawhom, u mbagħad għal min jieħu deċiżjoni biex jarmi eluf u eluf ta' liri, dak qisu ma ġara xejn!

Għalhekk bilfors ikolli nikkonkludi li mhux veru qed isir sforz ġenwin biex l-affarijiet isiru sew fit-tarzna u ma nafx kif tan-naħa l-oħra jiġu jeqirdu hawn ġew u jgħidu kemm it-tarzna qiegħda tiswiena flus.

Agħmlu l-affarijiet bis-serjeta` u ħudu l-messaġġ li qed iwasslu n-nies illejla fid-dimostrazzjoni li organizzat l-GWU.

In- nies xebgħu fis-sitwazzjoni li filwaqt li min qiegħed 'il fuq u min għandu l-ħbieb jirranġa, imbagħad il-ħaddiema jibqgħu jsaffru u bil-wiċċ tost kollu jiġi l-viċi prim ministru u jgħid lill-ħaddiema tat-tarzna li jekk it- tarzna tmur ħażin, huma se jispiċċaw barra t-triq!

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, qegħdin nitkellmu fuq abbozz ta' liġi li se jġib fis-seħħ id-diversi miżuri li tħabbru fil-budget, pero` l- ewwelnett ħalli naraw xi jfisser budget.

Il-budget huwa eżerċizzju li permezz tiegħu, il-gvern janalizza l-andament ekonomiku tal-pajjiż u l- istat tal-finanzi pubbliċi matul is-sena li tkun għaddiet.

Imbagħad minn dik l-analisi li ssir jipproponi miżuri sabiex jikkoreġi dak li jkun sejjer ħażin filwaqt li jara kif jista' jistimola biex l-affarijiet isiru aħjar.

Għalhekk nistgħu ngħidu li l-crux ta' kwalunkwe budget li jitħabbar hija proprju l-analisi li ssir.

Jekk l-analisi ma ssirx sew, il-miżuri li jitħabbru ma jkunux dawk li jkun hemm bżonn li jittieħdu.

Dan bħal meta jkollok tabib li jkun qed jeżamina lill-pazjent; jekk l-eżami fuq il- pazjent ma jsirx sew it-tabib jispiċċa jagħtih mediċina li ma tkunx tapplika għalih.

Għal ħafna nies dan il-budget li għadu kif tħabbar, li huwa l-ewwel budget tal-Gvern Nazzjonalista f'din il-leġislatura, kien xi ftit ta' sorpriża.

Għaliex?

Għax wara dik il-propaganda kollha li saret qabel l-elezzjoni li għaddiet, fejn twaħħlu billboards kbar li kienu jgħidulna biex nivvotaw lill-Partit Nazzjonalista jekk irridu li l-finanzi tagħna jkunu fis-sod u kemm l-ekonomija tagħna se tmur aħjar issa li Malta se ssir membru fl- Unjoni Ewropea, ħadd ma għaddielu minn rasu li mhux kollox ward u żahar u li għandna l-problemi.

Fil-budget stess il-ministru qal li t-target li kien għamel il-gvern stess, li jikkontrolla d-deficit pubbliku għal din is- sena, ma laħqux għax id-deficit qabeż b'xi Lm38 miljun.

Qalilna wkoll li l- ekonomija ma mxietx tajjeb daqskemm il-gvern kien qed jipprevedi.

Aħna, bħala oppożizzjoni, konna ilna ngħidu li l-affarijiet m'humiex sejrin sew, u dan għednieh kemm qabel l-elezzjoni kif ukoll qabel ir-referendum.

Irrid infakkar li fil-leġislatura Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 diġa` kellna l-warning lights iteptpu biex jindikawlna li għandna l-problemi, fosthom problemi ta' finanzi pubbliċi, u li rridu noqogħdu attenti fil-qasam ta' l- ekonomija minħabba li l-affarijiet ma kenux sejrin sewwa.

Għalhekk aħna konna bdejna nieħdu l-miżuri biex nindirizzaw dawn il-problemi.

Pero` għax għamilna dan, l-oppożizzjoni Nazzjonalista qaltilna li qed nesaġeraw u li l- ħofra hija ħrafa u ħafna minn dan il-paroli fil-vojt.

Meta waslet l-elezzjoni ta' l-1998, il-Partit Nazzjonalista qal lill-poplu li Gvern Laburista kien se jgħaddih minn ħafna diffikultajiet biex jirranġa l-affarijiet, mentri hu kellu l-bakketta maġika għax kien se jdaħħal lill- pajjiż fl-Unjoni Ewropea u allura kollox kien se jmur sew għax kienu se jibdew ġejjin il-flus mill-unjoni.

Fl-1998 il-maġġoranza tal-poplu waqgħet għal dan l-ingann u għalhekk ivvotat lill-Partit Nazzjonalista għaliex emmnet li dan kien wieħed mill-iktar metodi faċli ta' kif nistgħu noħorġu lil dan il-pajjiż mill-problemi finanzjarji u ekonomiċi li għandu.

Bejn l- 1998 u l-1999 il-ministru baqa' jgħid lill-poplu li sejrin tajjeb u li qed innaqqsu d-deficit sena wara l-oħra sakemm imbagħad ġejna għall-budget ta' din is-sena u sibna li minn dak kollu li kien qed jgħidilna l-ministru John Dalli ma kien hemm xejn għax kollox kien fittizju u kollox kien tajjar.

Għalhekk, Mr Speaker, jien ngħid li llum qegħdin xi seba' jew tmien snin tard biex nibdew nindirizzaw il-problemi reali li għandna.

U dan il-budget kif qed jipprova jsolvi dawn il-problemi?

X'miżuri qed jittieħdu biex dawn il-problemi jiġu solvuti?

Jekk wieħed iħares lejn il-miżuri li qed jiġu proposti f'dan il-budget isib li dawn huma kollha miżuri ta' tassazzjoni; qed inżidu l-VAT minn 15% għal 18% u qed indaħħlu tassazzjoni ġdida kull fejn sal-lum ma kienx hemm, fosthom fuq it-tabakk u fuq l-ispirti.

Pero` jien nistaqsi: Fir-realta` din it-triq li qbadna li ndaħħlu tassazzjonijiet ġodda se ssolvielna xi ħaġa?

Jien ngħid li le.

Il-problema fil-finanzi pubbliċi u fl-ekonomija hija li aħna, bħala pajjiż, m'aħniex kompetittivi.

Din hija l-problema kollha!

Aħna, bħala pajjiż, m'aħniex kompetittivi f'dak li nagħmlu u f'dak li nipproduċu, tant li llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn pajjiżi li bdew ħafna warajna għaddewna bil-bosta f'kull qasam.

Jekk wieħed iħares lejn il-fabbriki tagħna jsib li peress li aħna m'aħniex kompetittivi, il-unit cost of production qiegħed dejjem jogħla wkoll.

Madanakollu f'dan il-budget lanqas hawn miżura waħda biss li qed tindirizza l-problema tal-kompetittivita` bis-serjeta`.

Hemm ħafna raġunijiet għaliex għandna dawn il-problemi tal-kompetittivita`, bħalma hemm ħafna raġunijiet għaliex il-finanzi pubbliċi dejjem sejrin lura.

Il-ministru John Dalli u ministri oħrajn, fosthom il-viċi prim ministru, qalulna diversi drabi li l- finanzi pubbliċi sejrin lura u li bħala pajjiż ma nistgħux naffordjaw li nibqgħu nagħtu mediċini b'xejn lil kulħadd, li nibqgħu nipprovdu s-servizzi li joffri l-isptar b'xejn lil kulħadd u li nibqgħu nagħtu l-pensjonijiet lil kulħadd u li rridu naraw x'se nagħmlu.

Imma skużi, il-pajjiż tagħna hu li hu.

Meta Gvern Laburista ta' ħafna snin ilu kien ħoloq il-benefiċċji soċjali, dawn kienu sostenibbli, u allura għaliex illum m'għadhomx sostenibbli?

Ir-raġuni hija sempliċi ħafna.

Jekk inti tanalizza kif topera l-ekonomija f'pajjiżna ssib li n-nefqa tal-gvern tkopri parti sostanzjali mill-ekonomija tal-pajjiż.

Per eżempju, madwar 40% tal-ħaddiema jew jaħdmu mal-gvern jew inkella mal-parastatali.

Dan huwa persentaġġ għoli ħafna, iktar u iktar meta tqis li minn dawk il-ħaddiema għandek persentaġġ sinifikanti li jew ma jagħmlux il-ġurnata tax-xogħol tagħhom jew inkella ma jagħmlu xejn u jibagħtuhom id-dar, bħalma ġara fir-rigward tal-ħaddiema tad- dockyard ftit ilu.

Lil dawn bgħatniehom id-dar u bdejna nibgħatulhom iċ- ċekk id-dar.

Issa f'pajjiż bla riżorsi bħal tagħna, jista' jkun hawn gvern li jimpjega miegħu 40% tal-workforce tal-pajjiż u mbagħad terġa` jkollu madwar 40% jew 50% minn dawk li jaħdmu miegħu underemployed, jiġifieri ma jagħtux it-tmien sigħat xogħol tagħhom, jew addirittura ma jaħdmu xejn?!

Inti jista' jkollok azjenda li nofs in-nies tagħha ma jaħdmux jew ma jagħtux sehemhom?!

Imma dan hu li qed jiġri f'pajjiżna!

Sur President, jekk il-gvern irid jara minn fejn ġejjin il-problemi finanzjarji li jrid jagħmel hu jara jekk lin-nies tiegħu huwiex qed jagħtihom x'jagħmlu biżżejjed, jara jekk dawn il-ħaddiema humiex qed jipproduċu u jekk huwiex qed iħallashom għal xogħol li huma m'humiex qed jagħmlu.

Il-Gvern Nazzjonalista mhux talli m'huwiex qed jagħmel dan talli meta jkollu ċertu xogħol li jista' jagħtih lin-nies tal-gvern, huwa qed jagħtih lill-privat u sadanittant qed jibqa' jżomm lin-nies miegħu.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li għandna nkeċċu lill-ħaddiema tal-gvern, altru li le.

Imma b'dan l-aġir il-gvern qed ikollu jħallas id-doppju għal biċċa xogħol għax qed iħallas lin-nies tiegħu u fl-istess ħin qed iħallas lil tal-privat biex jagħmlu xogħlijiet li l-ħaddiema tal-gvern jistgħu jagħmluhom faċilment.

Din hija xi ħaġa li rajnieha tiġri b'mod konsistenti f'kull qasam; daqqa jgħidulna li se jagħmlu a public private partnership, daqqa jgħidulna li se jipprivatizzaw lit-tali dipartiment u mbagħad ineħħu nofs in-nies u jitfgħuhom lura mal-gvern, u qed nibqgħu sejrin hekk.

Nistgħu nsemmu, per eżempju, lid-dockyard fejn neħħew xi 900 ħaddiem minn hemmhekk u tefgħuhom mal-gvern.

Fid-dockyard dawn il-ħaddiema forsi kienu jagħmlu xogħol produttiv, imma issa ħafna minnhom m'huma qed jagħmlu xejn.

Lil ħafna mill-ex-ħaddiema tat-tarzna tefgħuhom mal-kunsilli lokali u ma ngħidilkomx it-tgerfix li hemm fost dawn in-nies.

Imma jista' jkun li jkollok din is-sitwazzjoni, eluf ta' nies li m'humiex qed jipproduċu?!

Naturalment meta jkollok lil dawn in-nies kollha ma jipproduċux bilfors li tinħoloq problema finanzjarja.

Mr Speaker, min qed jaħdem biex isostni l-benefiċċji soċjali tagħna?

Mhux il-workforce ta' pajjiżna.

Imma sal-lum mill-Ewropa kollha, aħna l-Maltin u l-Għawdxin għandna l-iżgħar workforce meta mqabbla mal-popolazzjoni ta' pajjiżna.

Għaliex?

Għax għad m'għandniex biżżejjed openings ta' jobs għan- nisa.

Fil-fatt 50% tal-Maltin u l-Għawdxin qed isostnu l-50% l-oħra li m'humiex qegħdin jaħdmu, min għax għadu ma laħaqx l-eta` biex jaħdem, min għax huwa pensjonant, min għax b'xi mod qed igawdi minn xi pensjoni ta' l- invalidita` u min għax qiegħed jgħix bir-relief.

Għalhekk għandna sitwazzjoni fejn nofs il-popolazzjoni qed twennes lin-nofs l-ieħor li ma taħdimx u terġa` mill-workforce ta' dan il-pajjiż, li kif għadni kemm għedt, jammonta għal 50% tal-popolazzjoni, għandek parti kbira minnu li jaħdem mal-gvern, jekk m'huwiex ukoll underemployed u ma jipproduċix.

Allura mbagħad mhux bilfors ikollna l-problemi.

Imma jien nistaqsi: X'miżura ttieħdet fil-budget biex tiġi indirizzata din il-problema u lin- nies li huma mpjegati mas-servizz pubbliku jew mal-kumpanniji parastatali nagħtuhom xogħol produttiv x'jagħmlu?

Il-verita` hi li ma ttieħdet l-ebda miżura ta' dan it-tip.

Sur President, fil-budget qalulna li mhux se jitħallew isiru l-parties tal- Milied lill-ħaddiema tal-gvern.

Dik għalija m'hi xejn ħlief daħka fil- wiċċ.

Jekk inħarsu lejn l-estimi ta' kull ministeru nsibu item intitolat hospitality li permezz tiegħu jitħallsu ikliet, riċevimenti u affarijiet bħal dawn, li ma jsirux biss matul il-festi tal-Milied imma matul is-sena kollha.

Għalhekk li kieku riedna nkunu serji ma konniex nipprojbixxu li jsiru l-parties tal-Milied għall-ħaddiema u għal uliedhom imma konna naqbdu l-hospitality vote ta' kull ministeru u naqtgħulu nofsu u mhux żidnieh f'kull każ.

Jien nistieden lil kulmin qed jismagħni biex iħares lejn il- budget ta' kull ministeru u jara jekk il-hospitality vote żdiedx f'kull ministeru.

Allura din x'serjeta` hi?!

B'dan il-mod irridu nindirizzaw il- problemi li għandna?

Mela sewwa; lill-ħaddiema ngħakksuhom bit-taxxi u l- ministri jitħallew imorru għar-riċevimenti u jagħmlu l-ikliet!

F'din is- sitwazzjoni jinsab pajjiżna.

Issa ħalli nerġa` niġi fuq il-kwestjoni tal-kompetittivita`.

Fil-budget x'miżuri qed jittieħdu biex tiġi indirizzata l-issue tant importanti tal- kompetittivita` bis-serjeta`?

Issa ilna snin sħaħ ngħidu li hemm bżonn li nkunu kompetittivi, imma sal-lum kulma għamilna huwa li tkellimna biss fuq din l-issue.

X'qed nagħmlu on the ground biex inkunu kompetittivi?

Hemm xi miżura li qed napprovaw illum li tagħmilna kompetittivi?

Il-miżuri li qed jittieħdu llum fil-budget huma kollha tassattivi, jiġifieri żgur li mhux se jagħmluna kompetittivi għax se mai se jnaffru l-investiment.

B'dawn il-miżuri jitnaffar l-investiment u għax issir dimostrazzjoni organizzata minn trade union.

B'daqshekk se nnaffru l-investiment milli jiġi f'Malta!

U ddaħkuniex!

Id-dimostrazzjonijet fid-dinja kollha jsiru!

Kullimkien isiru d-dimostrazzjonijiet u ħadd qatt ma ġab l-iskuża li minaħbba fihom se jitnaffar xi investiment.

Hawn Malta biss aħna daqshekk baħnana li nużaw dawn it-tip ta' skużi; li d-dimostrazzjonijiet itellfu l-investiment fil- pajjiż.

Trid tkun baħnan biex tibla' dawn l-affarijiet.

Kien hemm gazzetta bl-Ingliż li staqsiet x'se jagħmlu tal-Labour biex iġibu l- investiment u biex joħolqu x-xogħol.

Jiena ngħidilhom: Issa la nkunu fil- gvern nurukom x'se nagħmlu, imma bħalissa sta għall-gvern li joħloq ix- xogħol u l-ġid f'dan il-pajjiż.

Meta nkunu fil-gvern aħna, imbagħad ngħidulkom x'se nagħmlu.

Ir-responsabbilta` tal-ħolqien tal-ġid hija tal- gvern, u ejjew ma noqogħdux induru mal-lewża, pero` fir-realta` m'hu qed isir xejn f'dan ir-rigward.

Jekk nieħdu, per eżempju, lis-settur turistiku nistgħu ngħidu li hemm ħafna u ħafna x'jista' jsir biex intejbu l-prodott turistiku tagħna.

Imma x'qed isir effettivament?

M'hu qed isir xejn.

It-Tuneżija bdiet ħafna warajna f'dak li hu turiżmu, pero` preżentement kull sena jżur lil dan il-pajjiż seba' miljun turist.

Lil Malta jżuruha miljun turist kull sena, u dan in- numru qiegħed jonqos.

Fi żmien il-gvern Laburista sar il-proġett ta' Buġibba, imbagħad fi żmien il-gvern Nazzjonalista tkomplew il-proġetti ta' Birżebbuġa, ta' Marsaxlokk u ta' Marsascala, li kienu nbdew ukoll fi żmienna, sar xogħol fuq il- promenade ta' Tas-Sliema u issa taparsi għaddejjin b'dik ta' San Ġiljan, li fuqha ilna għaddejjin is-snin, u sadanittant il-kompetituri tagħna qed jgħadduna bil-bosta u qegħdin dejjem itejbu l-prodott turistiku tagħhom biex ikunu jistgħu jikkompetu.

Tafu x'qed nagħmlu biex intejbu l-prodott turistiku tagħna?

Qed immorru nagħmlu miżbla fejn il-Magħtab u Ħaġar Qim!

Tafu kemm inkunu kompetittivi jekk nagħmlu hekk!

Tgħidx kemm jibdew imorru jżuruha turisti l-miżbla, ċioe` l-Imnajdra u Ħaġar Qim!

Din hija r-realta` f'dan il-pajjiż; m'aħniex qed nindirizzaw il-problemi reali li għandna, u din hi d-diffikulta` li qed niffaċċjaw illum.

Sur President, illum, jidhirli f'xi gazzetta bl-Ingliż, kien hemm miktub li se jsir pilot project biex jinqalgħu l-air-conditioners li hemm imwaħħlin mal-faċċati fi triq ir-Repubblika ġewwa l-belt Valletta.

Jiġifieri dawn biex jaqilgħu erba' air-conditioners se jagħmlu pilot project.

Biex isir dan il-pilot project se jitwaqqaf kumitat li jkollu r-rappreżentanza tal- MEPA, tal-kunsill lokali tal-Belt, tal-GRTU u ma nafx ta' min iktar biex dawn jistudjaw kif għandhom jinqalgħu dawn l-air-conditioners.

Imma jien nistaqsi: Dan huwa mod serju ta' kif isiru l-affarijiet?!

Intom qed tagħmlu xi ħaġa għal għajn in-nies u fil-verita` m'intom qed tagħmlu xejn!

Naturalment ġaladarba jitwaqqaf dan il-kumitat, biex l-eżistenza tiegħu tkun ġustifikata, dan se jibqa' għaddej bil-ħidma tiegħu għal dejjem għax jekk tispiċċa l-ħidma tiegħu, ovvjament jispiċċa.

Pero` dan huwa l-mod ta' kif irridu naħdmu f'dan il-pajjiż?

B'dan il-mod se nsolvu l-problemi reali li għandna?

Aħna m'aħniex ngħidu li m'hemmx problemi.

Dażgur li hemm problemi, u hemm ħafna wkoll, anzi aħna konna n-nies li għarafna l- problemi, li għedna li dan il-pajjiż għandu l-problemi u li rridu naraw x'se nagħmlu dwarhom.

Sur President, iktar kmieni għedt li qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista wiegħed lill-poplu li issa li se nissieħbu fl-Unjoni Ewropea se nsolvu l-problemi li għandna, jew inkella li l-Unjoni Ewropea se tgħinna nsolvuhom.

Pero` fir-realta` minn dan kollu m'hu se jiġri xejn, anzi jien ngħid li b'Malta fl-Unjoni Ewropea s-sitwazzjoni se tmur għall-agħar.

Għaliex?

Għax filwaqt li llum għandna l-liberta` f'dak li nagħmlu biex insolvu l-problemi, issa li se nidħlu fl-Unjoni Ewropea se jkollna jdejna marbuta.

Għaliex?

Għax meta tkun fl-Unjoni Ewropea ma tistax tieħu ċerti inizjattivi.

Per eżempju, pajjiż fl-Unjoni Ewropea ma jistax jagħti tax holidays biex jinċentiva l-kompetittivita`.

Fil-fatt qabel l-elezzjoni aħna konna ngħidu li l-Unjoni Ewropea hija tajba, imma qabel ma nidħlu fiha ridna naraw kif se nsolvu l-problemi li għandna u mhux nidħlu fl-Unjoni Ewropea bil-problemi b'kollox u mbagħad ma nkunux nistgħu nagħmlu li rridu biex insolvuhom.

Huwa veru li matul dawn l-aħħar snin kważi l-pajjiżi kollha li qegħdin fl-Unjoni Ewropea kellhom tkabbir sostanzjali ta' 4%, ta' 5% u 6% fil-GDP, pero` l-GDP tagħna ma kibirx daqskemm kiber fil-pajjiżi applikanti l-oħrajn.

Jgħidulna li la nkunu fl-Unjoni Ewropea kulħadd se jiġi jinvesti f'Malta, imma jien nistaqsi: Tistgħu tgħiduli fiex iridu jinvestu f'Malta?

Se jinvestu fil-manifattura meta ħafna mill-pajjiżi li deħlin magħna f'din l-unjoni għandhom il-pagi u l-production cost tagħhom iktar baxx minn tagħna?

Min se jiġi jinvesti f'Malta meta jista' jmur jinvesti fl-Ungerija, fil-Latvja, fil-Polonja u f'postijiet oħrajn li għandhom suq kbir u li l-production cost tagħhom huwa fraction ta' dak li huwa tagħna?!

Hawnhekk bil-kontra qed jiġri; l-entrepreneurs Maltin qed jispiċċaw jagħlqu l-fabbriki li għandhom hawn Malta u jeħduhom barra l- pajjiż minħabba din il-kwestjoni tal-production costs għax aħna m'għadniex kompetittivi.

Dak li qed jiġri f'dan il-pajjiż, u mela tiġi tgħidulna li għax se nidħlu fl-Unjoni Ewropea, l-investituri se jibdew ġejjin bil-gzuz.

Fejn huma dawn l-investituri?

Mr Speaker, il-problema hija li aħna m'aħniex nindirizzaw dawk l-affarijiet li għandna bżonn nieħdu ħsieb.

Dan l-aħħar smajna li l-burokrazija tal- gvern hija waħda mir-raġunijiet li qed jintilef l-investiment.

Fil-fatt m'ilux wisq kienet ġejja kumpannija tinvesti hawn Malta, imma l-uffiċjali tant damu jkaxkru saqajhom li din il-kumpannija qatgħet qalbha u reġa` bdielha.

Fix-xogħol tiegħi jkolli l-opportunita` li nitkellem ma' diversi investituri barranin ukoll, u dawn jgħiduli li l-ikbar problema li jsibu biex jinvestu f'Malta hija l-burokrazija għax l-affarijiet jinqabdulek f'morsa u ma joħorġu qatt minnha.

Din hija r-realta`.

Jien nistaqsi: X'miżuri qed jittieħdu f'dan il-budget biex il-problema tal-burokrazija tal- gvern tiġi indirizzata?

Mhux talli f'dan il-budget m'huma qed jittieħdu l- ebda miżuri ta' dan it-tip, talli permezz ta' dan il-budget qed inkomplu nżidu l-burokrazija għax qed noħolqu iktar quangos, iktar aġenziji u iktar korporazzjonijiet.

Li kieku b'dan il-mod qed jitjiebu l-affarijiet fiha u ma fihiex, imma l-affarijiet m'humiex qed jitjiebu.

L-iktar każ riċenti kien proprju dak tal-Maltapost.

Sa ftit ilu f'Malta kellna servizz li kien jaħdem verament tajjeb, u hawn qed nirriferi għas-servizz tal-posta.

Min jaf kemm-il darba kont nimposta ittra kmieni filgħodu u lil min nibgħatha jirċeviha dakinhar stess, pero` llum ġejna f'sitwazzjoni fejn l-ittri tirċevihom ħmistax wara.

Imma possibbli hemm bżonn iddum ħmistax biex tirċievi ittra f'dan il-pajjiż ċkejken tagħna?

Il-fatt hu li kellna servizz tajjeb, imbagħad ipprivatizzajnieh u ma baqax tajjeb.

Dak li għamilna.

Jiddispjaċini, imma l-problemi ma nsolvuhomx b'dan il-mod.

Kif għedt diġa`, il-miżuri li ttieħdu f'dan il-budget la qed jindirizzaw il- burokrazija, la qed jindirizzaw l-over-manning fis-settur pubbliku, la qed jindirizzaw il-problema tal-kompetittivita` u lanqas qed intejbu l-prodotti tagħna.

Il-budget m'hu qed jindirizza xejn minn dawn il-problemi li għandna fil-pajjiż.

Kulma hemm huma miżuri tassattivi.

It-tassazzjoni ddaħħlet bl-iktar mod faċli u bl-iktar mod diskriminat.

Per eżempju, dan il-budget qed iżid ir-rata tal-VAT minn 15% għal 18%, jiġifieri b'20%, sempliċement b'daqqa ta' pinna.

Kieku b'hekk malajr tista' tkun taf kemm se tagħtik return il-VAT din is-sena għax tista' taħdimha fuq is-sena li għaddiet u żżid 3% VAT magħhom, għalkemm ma nafx kemm il-gvern se jdaħħal VAT daqs is-sena li għaddiet għax iktar ma tgħolli r-rata tal-VAT, iktar tkun qed tistenna li n-nies jipprova jiskansawha.

Aħna nafu x'jiġri f'dawn l-affarijiet, u hemm bilanċ fine ħafna bejn tax evasion u tax collection.

Li għamel il-gvern f'dan il-budget, għamlu biex jipprova jiġbor kemm jista' jkun flus ħalli jindirizza l-problema tad-dejn pubbliku.

Per eżempju, biżżejjed insemmi t-tassazzjoni li ddaħħlet fuq il-profitti ta' proprjeta` li tinbiegħ u li tkun ġejja minn wirt.

Din hija taxxa li żgur li se tolqot lil kulħadd għax f'dan il-pajjiż aħna fortunati biżżejjed li l-maġġoranza tagħna l-Maltin u l-Għawdxin kollha għandna xi proprjeta`; min għandu dar, min għandu garage, min għandu xi boathouse u min għandu xi tip ta' proprjeta` oħra.

Issa b'din il-liġi li se nagħmlu meta tiret, apparti li tkun trid tħallas it-taxxa tas-suċċessjoni, ġaladarba tbigħ il-proprjeta` li tkun uritt se tkun trid terġa` tħallas it-taxxa.

Qalulna: X'differenza hemm fil-mod kif tottjeni l-proprjeta`?

Skużi, hemm differenza kbira meta tiritha, għax meta tiritha ma tantx ikollok għażla; trid tgħid thank you imma min imut ma jistax jieħu l-proprjeta` miegħu u bilfors irid iħalliha lil xi ħadd, jiġifieri ma naħsibx li dan l-argument li nġab huwa tajjeb.

L- effett ta' din il-miżura se jkun li issa min qed jiġi biex ibigħ proprjeta` li ġejja min wirt qiegħed jgħolli l-prezzijiet.

Jien fix-xogħol tiegħi jkolli x'naqsam xi ftit ma' dan is-settur, u naf li minn kemm ilha li tħabbret din il-miżura, min ikun se jbigħ xi proprjeta` li wiret qiegħed jgħolli l-prezz ħalli dan jagħmel tajjeb għall-ammont ta' taxxa li jkun irid iħallas fuq dik il-proprjeta`.

B'hekk issa għandna impetu ieħor ġdid għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien, il-proprjeta` f'pajjiżna iktar qed togħla, u din hi l-istorja kollha.

Mr Speaker, se nikkonkludi billi nerġa` nenfasizza li f'dan il-budget qed inħabbru miżuri biex taparsi nindirizzaw il-problemi li għandna.

Qed ngħid "taparsi" għaliex il-problemi reali li għandna lanqas biss għadna nħarsu lejhom bis-serjeta`.

Għalhekk nappella lill-gvern biex jara bis-serjeta` x'inhuma l-problemi li għandu l-pajjiż u jipprova jibda jindirizzahom bi pjan maħsub.

Nappella wkoll lill-membri tal-gvern biex ma joqogħdux il-ħin kollu moħħhom li jridu jnaqqsu d-deficit.

Il-problema tad-deficit hija problema wkoll, pero` hemm problemi oħrajn, u jekk irridu nnaqqsu d-deficit irridu naraw kif nistgħu nkabbru l-ekonomija u nistimolawha ħalli b'hekk ikollna tax stake.

Hemm bżonn li l-gvern jifhem li billi jżid it- tassazzjoni, mhux neċessarjament se jnaqqas id-deficit.

Nixtieq ukoll li ma nibqgħux ngħidu ċertu diskors, bħal per eżempju, li d-dimostrazzjonijiet itellfu l-investiment.

L-investiment ma jitgerrixx bid-dimostrazzjonijiet imma jitgerrex bin-nuqqasijiet li juru l-awtoritajiet meta jiġu biex jittrattaw ma' l-investituri.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, bla dubju ta' xejn dan huwa dibattitu li twal, u forsi twal xi ftit iżżejjed ukoll.

Biżżejjed ngħid li sal-lum se nkunu ħadna tmien seduti, jiġifieri se nkunu għamilna 20 siegħa ta' dibattitu, għalkemm issa wasalna lejn it-tmiem.

Matul dan id-dibattitu l-oppożizzjoni ħadet l-opportunita` - kif kellha dritt li tagħmel - li tpinġi sitwazzjoni ta' gloom and doom billi fejn kien hemm ftit maltemp pinġew li din kienet tempesta u fejn kien hemm ftit griż qalu li dan kien dlam ċappa, pero` fil-ġranet li għaddew ħarġet il-verita`.

Jien nistaqsi: Dak li qed tagħmel l-oppożizzjoni, qed tagħmlu għax qed tħoss għal dawk il-ħaddiema li sfortunatament dan l-aħħar tilfu l-impjieg?

M'għandix dubju li hemm deputati min-naħa ta' l-oppożizzjoni li jħossu għal dawn il-ħaddiema li messithom l-isfortuna li jitilfu l-impjieg, u hekk għandu jkun, pero` r-raġuni proprja donnha hi dik li qal il-kap ta' l- oppożizzjoni ftit tal-ġranet ilu; li jrid joħroġ lin-nies fit-toroq għax dan il-gvern jeħtieġ li jaqa', jiġifieri fi kliem ieħor irid iwaqqa' lill- gvern.

Jgħid x'jgħid il-ħabib tiegħi l-Onor.

Buhagiar m'hu se nġibu l-ebda investiment u m'hu se noħolqu l-ebda mpjieg billi noħorġu lin-nies fit- toroq.

Jien irrid nesprimi s-solidarjeta` sinċiera tiegħi ma' min tilef l- impjieg.

Jien iltqajt ma' wħud minn dawn in-nies u nista' ngħid li kull każ għandu storja għalih u t-telf ta' mpjieg iħalli riperkussjonijiet mhux biss fuq il-persuna involuta u fuq il-pjani li jkollha imma anke fuq il- familja tagħha.

M'hemmx dubju li din hija xi ħaġa ta' dwejjaq, u jien ningħaqad mal-membri taż-żewġ naħat li esprimew is-solidarjeta` tagħhom ma' dawk kollha li messithom l-isfortuna li jitilfu l-impjieg, pero` naħseb li rridu nkunu iktar realistiċi u naraw il-fatti kif inhuma.

Naħseb li ma jiswa lil ħadd - lanqas lill-ħaddiema u lil dawk li messithom din l-isfortuna - jekk noqogħdu niddrammatizzaw din is-sitwazzjoni u ngħidu li hija traġika iktar milli fil-fatt hi.

Naturalment għal dik il-persuna li għadha kif tilfet l-impjieg tagħha s-sitwazzjoni hija traġika, imma naħseb li s-sitwazzjoni fil-pajjiż m'hijiex kerha u mudlama daqskemm qed tipprova tgħid li hi l-oppożizzjoni.

Per eżempju, skond statistika li għandi f'idejja u li nħarġet mill-ETC, fl-1995 u fl-1996 il-job vacancies kienu jammontaw għal 6,330, fl-1996 u fl-1997, jiġifieri meta kien hemm fil- gvern il-Partit Laburista, dawn niżlu għal 5,277 u bejn l-2002 u l-2003 il- job vacancies kienu jlaħħqu l-ammont ta' 7,548.

Meta mbagħad niġu għal dawk li huma placements insibu li bejn l-1995 u l-1996 l-ETC tat placements lil 3,317-il ruħ, bejn l-1996 u l-1997, meta kien hemm fil-gvern iI-Partit Laburista, l-ETC niżżlet il-placements tagħha għal 2,538 filwaqt li s-sena li għaddiet l-istess korporazzjoni tat 3,416-il placement.

Ta' min jgħid ukoll li bejn l-1995 u l-1996 in-numru ta' nies li spiċċaw bla xogħol kien ta' 1,443, bejn l-1996 u l-1997 dan l-ammont tela' għal 2,061 u jekk imbagħad tħares lejn l-aħħar tliet snin li għaddew issib li n-numru ta' nies li spiċċaw bla xogħol nieżel għax filwaqt li bejn l-2001 u l-2002 kien ta' 3,168, bejn l-2002 u l-2003 dan l-ammont niżel għal 2,473.

Ma nistax ma nsemmix ukoll il-fatt li filwaqt li fl-1997, jiġifieri fis-sena li kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista, in-nies li jaħdmu bi qligħ kien ta' 133,141, f'Settembru ta' l-2003 din il-figura telgħet għal 136,602.

Dan ifisser li mill-1997 sas-sena li għaddiet in-numru ta' nies li jaħdmu bi qligħ żdied bi 3,461.

Sur President, smajna ħafna li qed neqirdu u noqtlu lil dawk in-nies li jaħdmu fil-qasam tal-biedja u sajd.

Ta' min jgħid li filwaqt li fl-1997 kien hemm 2,181 ruħ jaħdmu f'dan il-qasam, sa Settembru tas-sena l-oħra dan in-numru tela' għal 2,286, jiġifieri żdied b'105.

Wieħed irid jgħid ukoll li mill-1997 sa Settembru tas-sena l-oħra n-nies li jaħdmu fis-settur tas- servizzi żdiedu b'6,968, u minkejja l-ħafna paroli li jsir li qed nimpjegaw lin-nies mal-gvern, l-impjegati tal-gvern naqsu bi 3,271.

Hawnhekk għandi wkoll informazzjoni ta' fejn daħħalna mpjegati ġodda mal-gvern matul dawn l- aħħar ħames snin.

Fil-fatt insibu li daħħalna 103 pulizija, 56 professjonist, 529 nurse u 687 persuna fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Dawn huma l-fatti, u għalhekk is-sitwazzjoni m'hijiex traġika daqskemm qed ipinġiha l-Partit Laburista, pero` dan qed jirreaġixxi b'dan il-mod għal raġunijiet ovvji; għax issa ddeċieda li jrid iwaqqa' lill-gvern.

Issa nixtieq nagħti r-reazzjoni tiegħi għal kumment li għamel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Silvio Parnis meta qal li din is-sena diġa` mietu tliet persuni bil-konsegwenza tad-droga u għall-gvern qisu m'hu qed jiġri xejn.

Jien naħseb li huwa żbaljat u inġust li tipprova tagħti l-impressjoni - u ma nafx jekk kenitx din l-intenzjoni ta' l-Onor.

Parnis - li dan il-gvern m'huwiex sensittiv għall-problema tad-droga, u nappella minn hawnhekk biex din il-problema ma nippolitiċizzawhiex għax fejn tidħol il-problema tad- droga m'hemmx kuluri imma hemm biss żewġ naħat; fuq naħa waħda għandek lill- vittma bit-tbatija, bil-mewt, bit-tkissir tal-familja u bir-rovina taż- żgħażagħ li d-droga ġġib magħha u fuq in-naħa l-oħra għandek lit- traffikanti kriminali, u ma' dawn m'hemmx ħniena.

Ma' dawn in-nies it- tolleranza hija zero u m'hemmx rispett.

Bħala istituzzjoni politika aħna għandna nkunu magħqudin kontra min jittraffika d-droga, u qed ngħaddi dawn ir-rimarki għax ħassejt li l-kumment tal-ħabib tiegħi l-Onor.

Silvio Parnis kien jitlob reazzjoni.

Kemm ilna fil-gvern naħseb li aħna għandna track record ta' kemm emendajna liġijiet biex is-sentenzi vis-a-vis min jittraffika d-droga jkunu iktar ħorox, biex ikun hemm konfiska ta' proprjeta` mobbli u immobbli, u biex saħħaħna d-dwana u l-korp tal-pulizija biex dawn ikunu iktar effettivi fil-ġlieda kontra d-droga, u fil-fatt din il-mira qed nilħquha.

Nixtieq nagħmel kumment wieħed mingħajr ma nidħol f'ħafna dettalji.

Segwu x'inhu jiġri bħalissa, aqraw il-gazzetti u tkunu tafu l-prezz li din in-naħa kellha tħallas biex għamlet ġlieda bla rażan kontra d-droga.

Fid-diskors tiegħu l-kap ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant, talab lill-Onor.

Eddie Fenech Adami biex iwarrab u donnu ta l-impressjoni li aħna għandna xi interess li nneħħuh u li neħilsu minnu.

Jien lill-kap ta' l- oppożizzjoni ngħidlu: Kemm sejjer żball!

Aħna kburin bil-mexxej tagħna għax għandu record impekkabbli ta' onesta` u serjeta`.

Irridu neħilsu minnu meta bħala kap tal-Partit Nazzjonalista minn sitt elezzjonijiet rebaħ ħamsa, u magħhom rebaħ ukoll referendum?!

U hawn ta' min ifakkar li meta ma rebaħx elezzjoni minnhom, din ma rebaħhiex għax intom bqajtu fil-gvern mingħajr ma kellkom il-maġġoranza.

Aħna kburin bl- Onor. Fenech Adami għaliex fir-referendum u fl-elezzjoni li għaddiet dan mhux biss irnexxielu jirbaħ lill-Onor.

Alfred Sant imma rnexxielu jirbaħ ukoll lill-perit Mintoff, lil Dr Karmenu Mifsud Bonnici u lill-GWU f'daqqa.

Ara l-Onor.

Alfred Sant, minn tliet elezzjonijiet rebaħ waħda u tilef tnejn, u minkejja li tilef ukoll ir-referendum baqgħalhom hemm, allavolja jridu jeħilsu minnu!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

ONOR.

MARIO GALEA: Jien nista' niggarantixxi lill-Onor.

Alfred Sant li jekk l-Onor.

Eddie Fenech Adami jiddeċiedi li jitlaq, dan ikun jum ta' swied il-qalb għalina u għall-Partit Nazzjonalista għax mhux biss inkunu se nitilfu kap ta' partit u prim ministru imma nkunu se nitilfu raġel u ġentlom.

Għalhekk ejjew ma nibqgħux nisimgħu dan il-paroli li aħna rridu neħilsu mill-Onor.

Fenech Adami, anzi jien ngħid li allaħares jitlaq.

Issa se ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq il-protesti li qed isiru.

Kumbinazzjoni l-Partit Laburista u l-GWU ddeċidew li joħorġu lin-nies fit- toroq fl-istess ġimgħa.

Kumbinazzjoni wkoll il-bieraħt lura s-Sur Tony Zarb, is-segretarju tal-GWU, mar jitkellem waqt konferenza li saret fil- każin Laburista tar-Rabat.

Dan lili fakkarni meta darba kont mort għal dibattitu tal-Partit Nazzjonalista fuq it-television - fil-fatt naħseb li dan kien l-ewwel dibattitu ta' dan it-tip li kont mort - u biex jitkellmu f'isem il-Partit Laburista kien hemm il-kollega u l-ħabib tiegħi l-Onor Joe Brincat flimkien mas-segretarju tal-GWU ta' dak iż-żmien.

Jiġifieri s- segretarju tal-GWU ta' dak iż-żmien kien mar jitkellem fuq dibattitu politiku f'isem il-Partit Laburista.

Għalhekk nistgħu ngħidu bla tlaqliq ta' xejn li minflok ma l-GWU miexja 'l quddiem donnha sejra għal dawk iż- żminijiet meta ma kienx hemm distinzjoni bejn il-Partit Laburista u l-GWU.

Ħalli niftehmu, jekk il-GWU trid tagħti palata lill-Partit Laburista ma jimportax għax hekk jew hekk din mhux ħsara lill-gvern tkun qed tagħmel, imma ħsara lill-image tagħha.

Mr Speaker, fil-konfernza li saret fil-każin Laburista tar-Rabat il-ħabib tiegħi s-Sur Tony Zarb, is-segretarju ġenerali tal-GWU, qal li l-mediċina tal-qgħad huwa x-xogħol, u jien naqbel miegħu.

Fil-fatt diġa` kkwotajt mill- istatistika uffiċjali tal-gvern biex nuri li s-sitwazzjoni m'hijiex sewda daqskemm qed jipprova jpinġiha l-Partit Laburista.

Pero` hemm bżonn inkomplu naħdmu biex inkattru l-investiment, biex nagħmlu r-restructuring fl-industrija, biex narmaw għaż-żminijiet il-ġodda u biex inħarrġu lill- ħaddiema tagħna, fosthom lil dawk li tilfu l-impjieg ħalli jkun iktar faċli għalihom li jsibu mpjieg alternattiv.

Pero` jien nistaqsi, kif qed jistaqsu ħafna: Billi nniżżlu lin-nies fit-toroq se nsibu x-xogħol lil xi ħadd?

Se nġibu l-investiment?

Billi nagħmlu l-protesti u d-dimostrazzjonijiet se nħarrġu mqar ħaddiem wieħed biex ikun jista' jsib xogħol alternattiv?

Il- GWU għandha dritt toħroġ tipprotesta fit-toroq.

Kien hawn żmien meta ma kienx jeżisti dak id-dritt; meta biex toħroġ fit-toroq kont tirriskja li taqla' daqqtejn jew tiġi arrestat mill-pulizija, imma dak iż-żmien għadda, spiċċa u mar.

Madanakollu jien ngħid li meta noħorġu lin-nies fit-toroq inkunu qed inżidu l-instabbilta`.

Smajna lill-Onor.

Charles Buhagiar jgħid li billi toħroġ lin-nies fit-toroq ma jkun ġara xejn u m'intix se toħloq instabbilta`.

Pero` jien u ħafna oħrajn naħsbuha mod ieħor għax fil-fehma tagħna b'hekk tkun qed toħloq l- inċertezza u tkun qed toħloq ċerta tensjoni li tista' tgerrex l- investiment.

Bħalma l-mediċina għall-qgħad huwa x-xogħol, ir-riċetta biex tgerrex l-investiment, biex toħloq l-inċertezza u biex iġġib il-qgħad huwa li toħroġ lin-nies fit-toroq.

Lill-membri ta' l-oppożizzjoni ngħidilhom: Semmuli kumpannija waħda li tinsab għaddejja minn diffikultajiet u li intom se ssibulha soluzzjoni billi toħorġu lin-nies fit-toroq?

Jew inkella sibuli ħaddiem wieħed li sfortunatament tilef ix-xogħol - u kif dejjem ngħid jien, kull sena jkun hemm ir-redundancies - u li se ssibulu x-xogħol billi toħorġu lin-nies fit-toroq?

Semmuli lil xi ħadd li se jiġi jinvesti f'Malta għax jitħajjar wara li jaqra li f'Malta qed isiru d- dimostrazzjonijiet u n-nies qed joħorġu jipprotestaw fit-toroq?

Imma possibbli dawn għadhom ma tgħallmux?!

Ftit taż-żmien ilu fit-tarzna saret protesta li fiha ħadu sehem mijiet ta' ħaddiema, li wħud minnhom kienu membri tal-GWU.

To be fair, irrid ngħid li din ma kenitx protesta uffiċjali tal-GWU, għalkemm kulħadd jaf ta' liema union kienu membri dawk li ddeċidew li jagħmlu din il-protesta.

Imma għax għamlu din il-protesta dawn il-ħaddiema rnexxielhom iġibu investiment ġdid għat-tarzna?

Le, anzi tlifna kuntratt ta' Lm1 miljun minħabba dik il-protesta.

Mela ejjew nitgħallmu minn dawn l-esperjenzi li għaddejna minnhom.

Ir-realta` hi li t- tarzna kienet se tieħu kuntratt li jiswa Lm1 miljun, pero` għax saret dik il-protesta tlifnieh.

Pero` dawn ma tgħallmux minn dawn l-esperjenzi u kumbinazzjoni - din hija kumbinazzjoni oħra! - kemm is-Sur Tony Zarb kif ukoll il-kap ta' l-oppożizzjoni qalu li huma se jkomplu għaddejjin b'din il- kampanja.

Fil-fatt is-Sur Tony Zarb qal ċar u tond li din il-protesta m'hijiex se tieqaf hawn u li għandhom pjan li jkomplu sejrin bih matul l- ewwel ħames xhur tas-sena.

Kollox sew; jekk dawn jaħsbu li b'daqshekk se nsibu soluzzjoni, ħalluhom imexxu, l-aqwa li kulħadd jassumi r- responsabbilta` ta' dak li jgħid u ta' dak li jagħmel.

Imma jien naħseb li bil-protesti fit-toroq li qed jagħmlu l-GWU u l-Partit Laburista m'aħniex se nġibu x-xogħol jew inkattru l-investiment.

Sur President, il-kap ta' l-oppożizzjoni qed jgħid li jrid joħroġ lin-nies fit-toroq biex iwaqqa' lill-gvern.

Nhar il-Ħadd li għadda l-kap ta' l- oppożizzjoni qal li jrid iwaqqa' lill-gvern u li għalhekk se joħroġ lin- nies fit-toroq, u mbagħad kompla jappella lill-partitarji Laburisti biex jagħtu appoġġ kbir lill-GWU fil-kampanja li qed tagħmel.

JIġifieri l- intenzjoni ta' l-Onor.

Alfred Sant li joħroġ lin-nies fit-toroq m'għandha x'taqsam xejn max-xogħol jew mal-ħaddiema.

L-intenzjoni tiegħu hija li jwaqqa' lill-gvern.

Dan huwa attentat iddisprat ta' xi ħadd li jrid jieħu l-poter f'idejh akkost ta' kollox, li ma jafx jieħu telfa u li għadu ma jridx jaċċetta l-verdett tal-poplu, għaliex wara kollox kien il-poplu li ddeċieda li għandu jkun il-Partit Nazzjonalista li jerġa` jiggvernah.

Madanakollu l-gvern jaqa' biss meta jkun immexxi minn prim ministru li ma jkunx kapaċi jiggverna u jżomm lill-grupp tiegħu magħqud.

Jien nistenna lill-GWU tiddiżassoċja ruħha minn dan l-istatement li sar jumejn biss qabel il-protesta li għamlet u tgħid li hi qed toħroġ lin-nies fit-toroq għal raġuni kompletament differenti li m'għandha x'taqsam xejn ma' l-attentat tal-kap ta' l-oppożizzjoni li jwaqqa' lill-gvern.

Mr Speaker, qed ngħixu f'realta` ġdida, irrispettivament minn jekk nidħlux jew nibqgħux barra mill-Unjoni Ewropea.

Għadna kif smajna lill-membri ta' l- oppożizzjoni - li suppost issa qed jaqblu ma' l-Unjoni Ewropea - jgħidu li se mmorru agħar issa li l-poplu ddeċieda li għandna nidħlu f'din l-unjoni.

Iddeċiedu; aċċettajtuha r-rieda tal-poplu jew se tibqgħu tiġġieldulu lill- poplu għax ivvota kif ivvota fl-aħħar referendum u fl-aħħar elezzjoni?

Ir- realta` hi li llum għandna pajjiżi, fosthom iċ-Ċina u pajjiżi oħra tal- Lvant, li jħaddmu sistema ta' cheap labour u minħabba l-ġuħ li hemm, il- ħaddiema ta' dawn il-pajjiżi jaħdmu sigħat twal ħafna bla ebda kondizzjonijiet jew b'kondizzjonijiet mill-agħar għal paga miżera, kemm ikollhom biex jitrejqu.

Ftit ilu jien kont Bangladesh flimkien ma' kollegi tiegħi miż-żewġ naħat tal-Kamra, u hemmhekk rajna li ħafna ħwejjeġ ta` ditti rinomati, fosthom tal-Lacoste, jaħdmuhom bi production cost veru miżeru għaliex kif għadni kemm għedt, dawn il-ħaddiema jaħdmu sigħat twal bla ebda kondizzjonijiet, basta jaqilgħu xi ħaġa biex jgħixu minħabba l- faqar u l-ġuħ li għad hemm f'dawn il-pajjiżi.

Fil-fatt dawn il-pajjiżi qed isiru l-fabbriki tad-dinja minħabba l-production cost baxx tagħhom.

Lanqas dawk il-pajjiżi ta' l-Ewropa li għadhom ħerġin mill-ħakma komunista u li m'humiex rinomati għal xi kondizzjonijiet jew pagi mill-aħjar għall- ħaddiema tagħhom ma jistgħu jikkompetu ma' dawn il-pajjiżi.

Din hija r- realta`, u rridu jew ma rridux bilfors irridu niffaċċjawha, kif qed jagħmlu diversi pajjiżi oħra fl-Ewropa, fosthom l-Ingilterra, il-Ġermanja u Franza.

Nenfasizza li din il-problema m'hijiex tagħna biss għax qed tolqot lil diversi pajjiżi oħra.

Mr Speaker, ma rridx inkun personali imma wieħed irid isemmi l-fatt li f'ċerti żminijiet il-kap ta' l-oppożizzjoni jirraġuna mod u mbagħad f'ċerti żminijiet oħra jirraġuna mod ieħor.

Per eżempju, meta l-kap ta' l- oppożizzjoni kien chairman tal-Bortex Clothing Industries Co. Ltd., wara li kien mar jiltaqa' max-shareholders u mal-mother company barra minn Malta, huwa bagħat avviż lil 204 ħaddiema ta' din il-kumpannija li kienu se jiġu ssensjati.

Imbagħad għamel pjan ta' salvazzjoni billi għarraf lill-ħaddiema li kien se jkollhom 15% tal-paga tagħhom imnaqqsa u li x-xahar ta' wara kien se jiġi deċiż jekk il-ħaddiema jaħdmux ġimgħa mnaqqsa ta' tlett ijiem jew inkella ta' erbat ijiem.

Dik kienet is-soluzzjoni li kien dar għaliha l-Onor.

Alfred Sant meta kien chairman tal-Bortex, għax forsi deherlu li dik kienet l-aħjar soluzzjoni.

Forsi dawk kienu żminijiet differenti, u dak iż-żmien il-kap ta' l-oppożizzjoni deherlu li dik kienet l-aħjar soluzzjoni.

Imma bir-rispett kollu, dak li qed jgħid illum il-kap ta' l- oppożizzjoni huwa totalment differenti minn dak li għamel dak iż-żmien.

Ħalli nikkwota artiklu intitolat "Kontra l-Qgħad" li kien kiteb l-istess Onor. Alfred Sant nhar il-Ħadd, 30 ta' Jannar, 1983 fuq il-ġurnal "It- Torċa".

Dak iż-żmien meta kien hawn ħafna iktar qgħad milli hawn illum l- Onor. Sant, li ma kienx il-mexxej tal-Partit Laburista, kien qal hekk:

"Ftit jista' jkun hemm dubju li r-reċessjoni ekonomika internazzjonali taħti bil-kbir għad-daqqiet li qalgħet l-ekonomija Maltija f'dawn l- aħħar xhur.

Fis-swieq fejn s'issa aħna rnexxielna nbigħu l-prodotti tagħna, il-qgħad matul is-snin li għaddew kiber b'rata ta' l-għaġeb.

Ħaddiema qiegħda jew mhedda bil-qgħad jixtru inqas u jagħmlu mill- aħjar biex jixtru bl-aħjar prezz dak li jkun neċessarju għalihom biex jgħixu.".

Mela hawnhekk l-Onor.

Sant qed jgħid li l-qgħad li kien hawn f'pajjiżna dak iż-żmien kien tort tar-reċessjoni li laqtet anke pajjiżi oħra.

Jiġifieri dak iż-żmien il-qgħad li kien hawn kien tort tar-reċessjoni, imma llum qed jgħidilna li dan m'għandux x'jaqsam!

Imbagħad f'dak l-artiklu l-Onor.

Sant kompla jgħid li l-prodott Malti sar ogħla mill-prezzijiet li kienu qed joffru l-kompetituri tagħna.

Fil-fatt anke llum, hekk qed jiġri.

Allura għaliex is-sitwazzjoni tal-lum hija differenti minn dik ta' l-1983?!

Ħaġ'oħra li qal l-Onor.

Sant f'dak l-artiklu kienet li:

"Meta l-fabbriki u l-lukandi jonqsilhom il-bejgħ jaslu fi stat li ma jkunux jistgħu jibqgħu jħallsu l-pagi.

Minn dan nifhmu kif l- ekonomija tagħna ma tistax tifridha iktar minn dak li jkun qed jiġri barra mix-xtut tagħna.

Irridu jew ma rridux, fl-aħħar il-miżuri li nieħdu fis-settur ta' l-ekonomija tagħna jridu jitrikkbu fuq ir- realta` ekonomika barranija.".

Anke llum hekk qed jiġri, u allura għalfejn illum il-kap ta' l-oppożizzjoni qed jiċħad din ir-realta`?

Aħna m'aħniex maqtugħin mill-pajjiżi l-oħra, u allura jekk f'pajjiżi oħra hemm ir-reċessjoni, din żgur li se tolqotna filwaqt li jekk hemm lukandi li naqsilhom ix-xogħol minħabba r-reċessjoni barranija, dawn bilfors iridu jnaqqsu lill-ħaddiema għaliex m'għandhomx biex iħallsu l-pagi, eżattament kif qal l-Onor.

Sant fl-1983.

Fl-istess artiklu, l-Onor.

Sant kompla jgħid li:

"Barra minn hekk, lanqas m'hi ħaġa realistika bħalissa li nistennew xi investiment kbir u ta' malajr fostna magħmul minn ditti barranin.

Għalkemm għandna nibqgħu nagħmlu ħilitna kollha fil-punent u fil-lvant biex niġbdu lejna l-investimenti ġodda, ma nistgħux nistrieħu biss fuq it-tama għal ħolqien ta' fabbriki u mpjiegi.".

Għax dak iż-żmien fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista l-Onor.

Sant qal li ħadd m'għandu jistenna x'investiment mil-lum għal għada.

Allura llum għaliex id-diskorsi kollha ta' sħabna l-membri ta' l-oppożizzjoni huma fis- sens li l-gvern m'hu qed jagħmel xejn biex ikattar l-investiment?

Imbagħad kompla hekk:

"Ikun ġenn jekk nistennew li l-gvern għandu jaqbad u jimpjega lill- eluf kollha li huma qiegħda.

Anke iblah jifhem li jekk ma jkollokx xogħol produttiv x'tagħti, malajr tiltaqa' mal-problemi meta tiġi biex tħallas lill-ħaddiema.

Jekk il-gvern jaqbad u jimpjega lil eluf ta' nies u jħallashom, malajr jifqa' l-Kaxxa ta' Malta u jkollu jżid it- taxxi fuq il-ħaddiema u fuq il-kumpannija, l-ispiża fl-industrija u fit-turiżmu togħla minħabba dawn it-taxxi, jintilfu iktar swieq u iktar kumpanniji Maltin ifallu u jiżdied il-qgħad.".

Hawnhekk l-Onor.

Sant qed jgħid li jkun ġenn jekk naħsbu li l-gvern għandu jimpjega lil kulħadd miegħu.

Issa hawn ta' min ifakkar li Dr Karmenu Mifsud Bonnici hekk għamel qabel l-elezzjoni ta' l-1987; impjega lil kulħadd mal-gvern.

Imbagħad f'dak l-artiklu l-Onor.

Sant għamel numru ta' proposti, u to be fair with him, huwa qal li l-proposti li kellu kienu kontroversjali.

Per eżempju, huwa ssuġġerixxa li għandhom jitwaqqfu kumpanniji speċjali b'kapital tal-gvern li jkollhom biss sentejn ħajja u li jaħdmu fuq ċerti proġetti tal-gvern, bħall-bdil tal-kanen, tal-katusi ta' l- ilma u tad-drenaġġ tal-pajjiż kollu.

Jiġifieri dik hi l-viżjoni; inbiddlu l-kanen u l-katusi tad-drenaġġ!

Huwa żied jgħid li forsi permezz ta' dawn il-kumpanniji, anke l-kanen u l-katusi tad-drenaġġ ikunu jistgħu jinħadmu hawn Malta.

L-Onor.

Sant kien ippropona wkoll li jiġu rranġati u llivellat il-blat fil-bajjiet u fix- xtut.

B'hekk ried joħloq ix-xogħol l-Onor.

Sant!

Imma nsomma, dan kien is-suġġeriment tiegħu!

Imbagħad għax fil- gvern kien hemm il-Partit Laburista, l-Onor.

Sant issuġġerixxa wkoll li:

"Il-kumpanniji jingħataw awtorita` speċjali biex iħallsu pagi lin-nies tagħhom persentaġġ anqas mill-paga minima, imma l-ħaddiema mbagħad ikollhom jedd awtomatiku fil-qsim tal-profitt li l-ewwel iwassalhom sal-paga minima.".

X'kien qed jissuġġerixxi l-Onor.

Sant hawnhekk?

Kien qed jissuġġerixxi ċ- cheap labour.

Dik hi s-soluzzjoni li kien ħareġ biha l-kap ta' l- oppożizzjoni meta kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista.

Ried li lill- ħaddiema nagħtuhom iċ-cheap labour.

Imbagħad f'dan l-istess artiklu l- Onor. Sant staqsa jekk wasalx iż-żmien li niżvalutaw il-lira Maltija għax argumenta li mingħajr it-tnaqqis fil-valur tal-lira l-istandard ta' l- għajxien ta' ħafna ħaddiema xorta waħda naqas.

Imma l-iktar suġġeriment klassiku ta' l-Onor.

Sant kien li bħala soluzzjoni ssuġġerixxa li noħolqu ċ- cheap labour billi nwaqqfu kumpanniji għal sentejn biss, il-main shareholder ta' dawn il-kumpanniji jkun il-gvern u nimpjegaw lill-ħaddiema b'paga inqas mill-paga minima.

Imbagħad illum nisimgħu lill-istess Onor. Sant jgħidilna ara ma mmissux il-kondizzjonijiet tal-ħaddiema!

Mr Speaker, aħna m'għamilniex dak li ssuġġerixxa l-Onor.

Sant f'dak l- artiklu li kiteb.

Aħna żiedna l-vot ta' l-employment and training corporation biex min-naħa tagħha, din tkun tista iżżid il-korsijiet u tkompli tħarreġ lill-ħaddiema.

Naturalment jekk tistaqsuni jekk huwiex qed isir biżżejjed, jien ngħidilkom li hemm bżonn isir iktar.

Investejna wkoll fl-infrastruttura ta' l-information technology biex inżidu l-impjiegi f'dan il-qasam.

Biżżejjed ngħid li llum fl-MCAST hemm madwar 2,500 student jitħarrġu f'iktar minn 100 kors differenti u fl-universita` hemm madwar 8,000 student.

Is-soluzzjoni tagħna żgur li m'hijiex cheap labour jew li nnaqqsu l-paga tal-ħaddiema bi 15%, kif kien issuġġerixxa l-kap ta' l- oppożizzjoni fl-1983 meta kien hawn ħafna iktar qgħad u meta fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista.

Pero` dawn huma d-double standards tal-kap ta' l- oppożizzjoni; li daqqa jgħid ħaġa u daqqa jgħid oħra.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi billi ngħid li s-soluzzjoni la hi l- esaġerazzjoni u wisq inqas hi li nkunu fatalisti.

Irridu nkunu realistiċi u naraw is-sitwazzjoni kif verament hi għaliex mill-istatistika li tajt jidher li s-sitwazzjoni m'hijiex traġika daqskemm qed ipinġuha l-kollegi tagħna ta' l-oppożizzjoni, u fl-opinjoni tiegħi, is-soluzzjoni żgur li m'hijiex li nniżżlu lin-nies fit-toroq u wisq inqas li nwaqqgħu lill-gvern, kif issuġġerixxa l-Onor.

Alfred Sant.

Dan it-tip ta' diskors, bħal dak li għandna nwaqqgħu lill-gvern, ma jġibx xogħol u ma jkattarx investiment imma jżid l-inċertezza.

Ir-riċetta biex inkomplu nżidu l-qgħad u biex ingerrxu l- investiment huwa li noħolqu dan is-social arrest u noqogħdu ngħidu li issa rridu nwaqqgħu lill-gvern.

Twaqqa' l-gvern meta l-poplu għadu kif ivvota?!

Inti aċċettajtha r-rieda tal-poplu, Onor. Sant, jew ma tafx tieħu telfa?!

Pajjiżna la hu tal-Partit Nazzjonalista biss u lanqas huwa tal-Partit Laburista biss imma huwa tagħna lkoll u għalhekk irridu nindokrawh u nieħdu ħsiebu lkoll kemm aħna.

Il-kuraġġ tagħna hu li dan il-poplu jħobb u jrid il-kwiet u mhux l-inkwiet għax il-poplu Malti u Għawdxi ma jiħux gost bl- inkwiet.

Hemm diversi msieħba soċjali li għax għandhom intenzjonijiet tajba u ġenwini lesti li jissieħbu f'patt soċjali biex flimkien infittxu s- soluzzjonijiet li hemm bżonn għal pajjiżna.

Naturalment dawn l-imsieħba soċjali ma jaqblux mal-gvern f'kollox.

Allaħares, anzi fejn iħossu l-bżonn jikkritikaw lill-gvern, kif għandu jkun.

Ta' min jgħid li dawn l-imsieħba soċjali lesti li jingħaqdu mal-gvern madwar mejda u jfittxu s- soluzzjonijiet li hemm bżonn għax jafu li għall-ġid tal-ħaddiem hekk irid isir.

L-għodda tad-djalogu ġiet ipprovata u ħadmet fil-passat, u llum se terġa` taħdem ukoll.

Minkejja l-mandat ċar li ksibna fir-referendum u fl- aħħar elezzjoni ġenerali, aħna ta' din in-naħa m'aħniex suppervi u żgur ma nippretendux li nafu kollox.

Irridu nitkellmu u niddiskutu ma' kulħadd jew ma' min huwa lest li jiddiskuti għax min qiegħed fil-politika u min qiegħed f'xi union - hu min hu u qiegħed f'liema naħa qiegħed - qiegħed hemm biex iservi lill-ħaddiema u mhux biex jisserva bil-ħaddiema.

M'għandna l-ebda dritt nisservew bil-ħaddiema, speċjalment bl-intenzjoni li nwaqqgħu lill- gvern.

Ma jilqgħux l-istedina tagħna biex jissieħbu f'patt soċjali dawk biss li f'moħħhom għandhom it-tir li jwaqqgħu lill-gvern għax bi djalogu flimkien naslu, u naslu żgur.

Bil-marċijiet fit-toroq il-Partit Laburista se jibqa' partit kbir, imma se jibqa' wkoll partit fl-oppożizzjoni.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Abela.

ONOR JOSEPH ABELA: Sur President, qed niddiskutu bill finanzjarju ieħor li japprova l-estimi li għadna kif iddiskutejna wara l-aħħar budget f'ambitu li xejn m'hu pjaċevoli għax bħalissa l-pajjiż jinsab għaddej minn fażi ta' reċessjoni, fażi daqsxejn diffiċli li ħafna nies kienu ilhom jitkellmu fuqha imma li sfortunatament ftit li xejn sar biex tiġi evitata.

Fid-diskors tagħhom, sħabi tan-naħa l-oħra għamlu riferenza għall-mod kif il-Gvern Nazzjonalista qed jiffaċċja l-problema li għandu quddiemu bħalissa dwar il-qgħad, dwar in-nixfa ta' investiment li għandu l-pajjiż u dwar problemi soċjali oħra li dawn iġibu magħhom.

Imma tajjeb ngħidu minn fejn beda l-Partit Nazzjonalista għax aħna li ma twilidniex il-bieraħ u la nafu x'wiret il-Partit Nazzjonalista ta' l-1987 nistgħu nagħmlu ftit analisi ta' l-affarijiet.

Meta fl-1987 tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista ma sabx il-problema li l-pajjiż qed jiffaċċja llum, dik ta' dejn enormi u ta' l-imgħaxijiet li qed jinġemgħu fuq dak id-dejn.

Fil-fatt dak iż-żmien il-pajjiż kien kważi meħlus kompletament mid-dejn u kien hemm ċifra ta' madwar Lm83 miljun f'bonds u stocks tal-gvern li kienu proprju qed jagħmlu tajjeb għal dak id- dejn li kien hemm.

Jiġifieri kważi Malta kienet ħielsa kompletament mid- dejn.

Lil tan-naħa l-oħra dejjem nismagħhom igergru li l-pajjiż kien fqir f'dik li hija infrastruttura, pero` kienu sabu set-up li setgħu komplew itejbuh.

Kienu sabu l-Air Malta, t-Telemalta, l-Enemalta, il-port ta' Marsaxlokk - dan ma kienx għadu żviluppat kif inhu llum - u lil Malta ħielsa, li ma kenitx għadha tiddependi minn fuq l-attivita` militari li jkun hawn fil-port u li kienet ippreparata biex tiffaċċja lid-dinja.

Fl- industrija tal-manifattura, speċjalment fil-qasam tat-tessuti, il-Gvern Nazzjonalista ta' l-1987 sab lill-STMicroelectronics Ltd., lill-Playmobil Ltd., lill-VF (Malta) Ltd., lill-Medwear Clothing Ltd. u lil diversi kumpanniji li kienu jimpjegaw magħhom eluf kbar ta' ħaddiema f'dan il- qasam.

Ovvjament kien hemm problemi, u saru żbalji wkoll.

Per eżempju, kien hemm il-ħtieġa li jittieħdu ideat ġodda sabiex jiġu indirizzati problemi f'diversi oqsma.

Pero` x'inhi s-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum?

Illum għandna sitwazzjoni fejn il-Partit Nazzjonalista qed jgħidilna: Għaliex qed tagħmlu dan l-għaġeb kollu għax intilfu ftit impjiegi?

Issa hawn ta' min jgħid li dawn l-impjiegi ntilfu mill-qasam tal-manifattura, f'liema qasam illum hemm kompetizzjoni ħarxa minn ħaddiema li kif qal tajjeb sieħbi tan-naħa l-oħra, l-Onor.

Mario Galea, qed jaħdmu bix-xejn, u l-paga tal-ħaddiem Malti, meta kkomparata mal-paga ta' dawn il-ħaddiema, hija għolja wisq.

Għalhekk il-prodott li qed jiġi esportat minn pajjiżna qed ikun jiswa ħafna iktar mill-prodott magħmul f'pajjiżi oħra, bħaċ-Ċina, l-Indja, il-Pakistan u l-Bangladesh.

Ikun tajjeb jekk inħarsu wkoll x'inhu jiġri fil-pajjiżi l-oħra.

Per eżempju, din il-ġimgħa kont qiegħed naqra "The Economist" ta' Settembru ta' l-2003, u fiha jintqal li:

"Politicians love manufacturing because it provides lots of visible reasonable well-paid jobs.

That is why American states fight each other with subsidies to lend each new Japanese car assembly plant, and central European countries do the same knowing that no new car factories will be built in Western Europe.".

Hawnhekk "The Economist" qed jgħidilna li għax is-settur tal-manifattura jipprovdi mpjiegi li jidhru u li joffru paga tajba l-Amerikani u l-pajjiżi ta' l-Ewropa ċentrali qed jaraw kif jistgħu jattiraw lejhom, permezz ta' sussidji, industriji li jibnu l-karozzi sabiex proprju jinħoloq ix-xogħol.

Jien qed nagħti dan l-eżempju biex nuri li min kien jagħti l-idea li qabel l-1987 il-pajjiż kien qisu xi pajjiż tat-tielet dinja, kien qed jagħti idea żbaljata politikament u ma kienx onest mal-Maltin u l-Għawdxin.

Jekk irridu nkunu bbilanċjati rridu ngħidu li kulmin ikun fil-poter jagħmel il-ġid, u dan irridu nirrikonoxxuh.

Li inti tgħid li fl-1987 sibt pajjiż tat-tielet dinja tkun qed tgħid gidba għax kien proprju qabel l-1987 - u hawn qed nirriferi b'mod partikolari għas-sebgħinijiet - li nġabet dik l-industrija li llum qed nitilfuha, u hemm ħafna mistoqsijiet x'wieħed jagħmel għaliex qed nitilfu lil din l-industrija.

Per eżempju, għalfejn f'daqqa waħda qed iżarmaw dawn il-fabbriki kollha?

Għaliex it-turiżmu mar daqstant lura?

Jekk ma jkunx hemm lok li wieħed jagħmel dawn il-mistoqsijiet x'oppożizzjoni tkun?

X'oppożizzjoni tkun jekk ma tiġbidx l-attenzjoni li hemmhekk hemm żball u li xi ħaġa sejjer ħażin?

Dak iż-żmien konna nisimgħu ħafna bil-money no problem, u kellu raġun il- Gvern Nazzjonalista jgħid money no problem għax dak iż-żmien li tela' hu ma sabx il-problema tad-dejn li sab ma' wiċċu l-gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant fl-1996.

Forsi wħud minn dawk li qed jisimgħuni qed jgħidu: Imma dan kif qed jeħoidna lura lejn l-1987 meta qegħdin fl-2004, għandna familji li qed jitilfu x-xogħol tagħhom, ninsabu fuq l-għatba ta' l-Unjoni Ewropea, irridu naraw kif se nirristrutturaw il-pajjiż u nagħtu futur lil uliedna, irridu nsibu t-tifsira tas-sovranita` ta' pajjiżna?

Dawn x'affarijiet huma?!

Pero' jiena ngħidilhom: Jekk illum qed ngħidu li jeħtieġ li nsiru kompetittivi rridu naraw x'għamilna tul dan iż-żmien kollu biex insiru kompetittivi.

Saru affarijiet, mela ma sarux.

Sar investiment fl- informatika, tjiebet is-sistema tat-telekomunikazzjoni, tjiebu ċertu servizzi essenzjali, bħalma huma l-ilma u d-dawl, u sar investiment fihom.

Dan aħna nirrikonoxxuh.

Imma l-prezz għalihom x'kien, meta naraw id-dejn kbir li l-Partit Nazzjonalista għabba lil uliedna bih?

Aħna niftakru x'kienu jgħidulna fi żmien is-sebgħinijiet u t-tmeninijiet.

Niftakarni daqsxejn ta' żagħżugħ insegwi t-television u nisma' lill-ministru tal- finanzi ta' dak iż-żmien, lin-nutar Dr George Bonello du Puis jgħidilna li missier li jkun irid jeduka lill-uliedu jiddejjen, u wliedu jbierku d-dejn li jkun għamel għax ikun investa fihom.

Imma llum nistgħu ngħidu l-istess ħaġa?

Nistgħu ngħidu li d-dejn kien proprju l-investiment li għedna li jrid ikollna llum?

Il-poplu qiegħed jieħu s-servizz li jippretendi li għandu jieħu bit-taxxi li qed iħallas?

Il-ġimgħa l-oħra fil-public accounts committee kellna magħna lill-awditur ġenerali, li ġie jippreżenta r-rapport annwali tal-ħidma tiegħu, u jien staqsejtu kif isiru l-investigazzjonijiet li jagħmel.

Fil-fatt minn hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni li nifraħlu għax bir-riżorsi limitati li għandu tassew jagħmel ħafna xogħol, u għalkemm in-nies li hemm jaħdmu miegħu, li għandhom il-professjoni ta' l-accountancy, huma mħallsin tajjeb, meta kkomparati ma' ħaddiema oħra tal-gvern u meta wieħed janalizza kemm jaqilgħu normalment in-nies li għandhom il-professjoni ta' l-accountancy jsib li dawk li qed jaħdmu ma' l-awditur ġenerali huma verament imħallsin bil-ftit.

Madanakollu meta waqt dik il-laqgħa staqsejt lill-awditur ġenerali kif ikun jaf x'inhu jiġri fl-isptarijiet bqajt imbellah meta l- awditur irrispondieni li l-uffiċċju tiegħu ma kienx konxju li f'kull ward ta' l-isptar hemm kamra msejħa treatment room li qisha takeaway għax, nurses u m'humiex, kulħadd jieħu l-pilloli, m'hemm kontroll ta' xejn u kollox huwa taħt ir-responsabbilta` ta' bniedem wieħed li huwa n-nursing officer.

Allura aħna kif nistgħu ngħidu li verament qed isir kontroll fuq l-infiq li jsir?

Terġa` hawnhekk aħna qed nitkellmu fuq gvern li ilu s- snin jippriedka fuq kif se jżid l-awtonomija fid-dipartimenti tal-gvern u ilu għal amministrazzjoni wara l-oħra jgħid li se jirriforma liċ-ċivil.

Imma llum x'għandna?

Illum għandna sitwazzjoni fejn għandna sptar wieħed biss li għandu cost centre, u hawn qed nirriferi għall-isptar Monte Carmeli, għax mill-bqija l-isptarijiet l-oħra għadhom ma jafux xi tfisser awtonomija.

Issa hawnhekk wieħed irid ifakkar li dan il-gvern, jekk jagħmel din il-leġislatura kollha, ikun ilu fil-gvern għal 20 sena sħaħ.

M'ilux l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika wera t-tħassib tiegħu għall- fatt li skond l-istatistika, iktar ma jgħaddi ż-żmien il-poplu Malti u Għawdxi iktar qed isir poplu li jiddejjen.

Fil-fatt dan l-uffiċċju sab li bejn l-1994 u l-2002 iktar ma kien kbir id-dejn inqas kien hemm twelid tat- tfal.

Aħna nafu li dan se jħalli effett dirett fuq il-pensjonijiet.

Nafu wkoll, anke mill-aħħar retail price index, li l-proprjeta` kienet waħda minn dawk l-affarijiet li komplew jogħlew, u allura, b'konsegwenza ta' dan kompla jogħla wkoll l-ammont ta' flus li ż-żgħażagħ iridu jissellfu mill-banek sabiex ikunu jistgħu jakkwistaw id-dar tagħhom.

Naturalment iż- żgħażagħ tagħna mhux dejjem qed ikunu jifilħu għal dawn il-piżijiet, pero` qed ikollhom jidħlu għalihom minħabba l-kultura li ħallejna titrabba matul iż-żminijiet u li l-gvern qatt ma ta eżempju tajjeb dwarha; dik li inti tissellef illum u tħallas għada.

Hawnhekk saret bidla kulturali kbira għax il-poplu Malti tagħna ma kienx hekk.

Il-poplu Malti kien magħruf bħala poplu li jaf ifaddal, pero` llum qed insibu li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed isir poplu midjun.

Ta' min jgħid ukoll li llum il-Maltin u l- Għawdxin m'humiex qed jiddejnu biss fuq il-proprjeta` - għax li kieku d- dejn qed isir biss fuq il-proprjeta`, wieħed ikun jista' jġib l-argument li sa ċertu punt il-poplu qed jagħmel ċertu investiment - imma anke fuq affarijiet personali, bħal ngħidu aħna, fuq il-karozzi, fuq l-għamara, fuq is-safar u fuq ħafna affarijiet oħra tant li llum nistgħu ngħidu li l-banek saru litteralment jieklu l-paga tan-nies.

X'jista' jagħmel il-gvern, Sur President, quddiem sitwazzjoni bħal din?

Jien naħseb li waħda mill-ikbar problemi li kellu l-Gvern Nazzjonalista tul l-amministrazzjoni tiegħu kienet li ta importanza lill-iżvilupp ekonomiku filwaqt li injora kompletament l-iżvilupp soċjali.

Issa ħalli niftiehem tajjeb; jien m'iniex qed ngħid li injora l-iżvilupp soċjali kompletament fis-sens li ma kompliex iżid xi ħaġa mas-servizzi soċjali li kien hawn.

Pero` fl-1987, meta Malta rat ix-xemx għax tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, dan sab palazz ta' servizzi soċjali, fosthom il- pensjonijiet, iċ-children's allowance, l-iskejjel b'xejn, is-servizzi tas- saħħa b'xejn u akkomodazzjoni għan-nies b'xejn, jiġifieri l-pedamenti kienu kollha hemmhekk.

Imma x'ġara matul dawn l-aħħar snin?

Matul dawn l-aħħar snin rajna enfasi kbira fuq dak li nikkonsmaw u fuq il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ.

Dan huwa pożittiv għax huwa tajjeb li wieħed ikollu l-għażla, pero` mbagħad ma ħadniex ħsieb biżżejjed l-impatt soċjali u ma qgħadniex attenti biżżejjed biex ma noħolqux effetti negattivi bil-konsegwenza li llum spiċċajna f'sitwazzjoni fejn dak li konna niftaħru bih qiegħed jitmermer bil-mod il- mod.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien, in-numru ta' single mothers iktar qiegħed jiżdied, u l-familja, li qabel konna nqisuha bħala l-pedament tas-soċjeta`, iddgħajfet mhux bi ftit.

Biżżejjed insemmi n-numru ta' separazzjonijiet li kulma jmur iktar qed jiżdied.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax pajjiż ma jitkejjilx biss minn kemm jagħmel flus.

Il-fibra ta' pajjiż titkejjel ukoll minn kemm il-familji jkunu b'saħħithom, minn kemm pajjiż huwa kapaċi jieħu ħsieb lil dawk li huma l-iktar vulnerabbli u minn kemm huwa kapaċi jieħu ħsieb li l-pajjiż ma jilħaqx livelli ta' faqar, anzi kemm jista' jkun il-faqar jeliminah għal kollox.

Kien proprju għalhekk li llejla aħna morna nagħtu s-solidarjeta` tagħna lill-GWU waqt id-dimostrazzjoni li għamlet kontra l-qgħad.

Ridna nfakkru lill-gvern li huwa qiegħed fil-poter biex quddiem is-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum jagħmel xi ħaġa u jieħu xi forma ta' inizjattiva.

Issa qed jistednuna biex ninġabru madwar mejda?!

Meta fl-1996 il-Partit Laburista tela` fil-gvern kulħadd jafu kemm qagħad attent li ma jsirux transfers vendikattivi.

Kulħadd jaf kemm qagħad attent biex jiġi utilizzat kulmin b'xi mod jew ieħor jista' jagħti kontribut lill- pajjiż u biex joħloq djalogu ma' kulħadd biex kulħadd iħossu li qed jipparteċipa.

Ta' min jgħid ukoll li dak iż-żmien il-Partit Laburista kien tela' fil-gvern bil-premessa li ma jdaħħalx lill-Malta fl-Unjoni Ewropea, u huwa kien ħareġ l-id tal-ħbiberija u kien stieden lill-Partit Nazzjonalista sabiex jipparteċipa fin-negozjati għal żona ta' kummerċ ħieles li kien qiegħed jagħmel.

Pero` din l-istedina qatt ma kienet ġiet milqugħa.

U x'kien ir-riżultat?

Ir-riżultat kien li fl-1998 kellna oppożizzjoni li mhux talli ma rrikonoxxietx li ħalliet il-piż tad-dejn lill-Gvern Laburista imma talli qatt ma riedet tammetti li l-problema tad-dejn kienet ikkaġunata minnha stess meta kienet hi fil-gvern.

Dak iż-żmien li konna nisimgħu kien li d-dejn fil-pajjiż sploda għax l-Onor.

Alfred Sant ma jridx idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea u li l-qgħad qiegħed jiżdied għax hawn l-inċertezza u għax l-Onor.

Alfred Sant neħħa l-VAT.

Dak iż-żmien ma setgħetx issir diskussjoni bilanċjata, u konna naraw li meta l-Gvern Laburista kien jieħu xi inizjattivi pożittivi, l-oppożizzjoni kienet tara kif se timminahom u tirredikolahom.

Illum il-Gvern Nazzjonalista qed jgħid lill-poplu li s- sitwazzjoni li qegħdin fiha hija normali għax il-fenomenu tal- globalizzazzjoni qed iħalli l-effetti tiegħu, hemm ċerti pajjiżi li l- ħaddiema tagħhom jitħallsu biċ-ċiċri u allura aħna ma nistgħux nikkompetulhom minħabba li l-ħaddiema tagħna għandhom livell ta' għajxien ogħla minnhom u allura l-pagi tagħhom huma ikbar bil-bosta.

Sur President, huwa normali li fl-ewwel sena tal-leġislatura u meta fl-1 ta' Mejju ta' din is-sena Malta se tidħol fl-Unjoni Ewropea ikollok gvern li diġa` huwa mċappas bi tliet każi li spiċċaw fil-media b'mistoqsijiet kbar ta' korruzzjoni?!

L-ewwel każ kien dak tal-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada fejn suppost sar investiment sabiex nippreparaw lill-istudenti tagħna għad-dinja tax-xogħol imma minflok marru tajjeb l-istudenti, marru tajjeb dawk il-kuntratturi, ħbieb tal-ħbieb, li ngħataw kuntratti minn din l-istess fondazzjoni.

Imbagħad kellna wkoll il-każ tar-radju tal- Mediterran fejn intnefqu eluf ta' liri f'websites u f'ħafna affarijiet minn dawn u kollox baqa' għaddej.

Kellna wkoll l-iktar każ klassiku, dak ta' l- apparat mediku ta' l-isptar il-ġdid fejn dik il-kumpannija li oriġinarjament il-bord ta' l-appell kien qal li m'għandhiex tieħu l- kuntratt spiċċat ħadet il-kuntratt hi.

Hemm min qalilna li m'għandniex għalfejn nagħmlu mistoqsijiet fuq dan il-każ, pero` jekk ma nagħmlux mistoqsijiet fuq dan il-każ fuqhiex se nagħmlu mistoqsijiet?

Fuq xejn, u nħallu lill-gvern imexxi kollox hu u aħna noqogħdu kwieti kwieti d-dar nagħmlu bħalma qalulna xi wħud; nibdew nivvotaw bl-e-mail mid-dar u b'hekk niffrankaw milli noqogħdu niġu f'dan il-parlament!

Sur President, tan-naħa l-oħra pinġewlna l-privatizzazzjoni bħala xi ħaġa sabiħa li għandu jagħmilha kulħadd u li għandha ssir fl-interess tal- konsumatur u tal-gvern, pero` għandna eżempju ċar tal-konsegwenzi li tħalli warajha l-privatizzazzjoni.

Huwa biżżejjed li nħarsu lejn il-każ tal-Mid- Med Bank li nbiegħ bix-xejn lill-kumpannija kbira ta' l-HSBC u llum il- konsumatur qed ikollu jħallas charges fenominali biex iżomm kont miftuħ f'dan il-bank.

Daqshekk mar tajjeb il-konsumatur!

Dak titjib li sar fil- qasam bankarju permezz tal-privatizzazzjoni!

Tant sar titjib fil-qasam bankarju permezz tal-privatizzazzjoni li llum għandna bank li għandu l- monopolju u allura minflok għandna sitwazzjoni ta' kompetizzjoni, għandna sitwazzjoni ta' bank wieħed li jiddetta xi jsir kważi fis-setturi kollha tal-qasam bankarju.

Meta jkun qed jitkellem dwar il-privatizzazzjoni wieħed ma jistax ma jsemmix il-każ klassiku tal-Maltapost.

X'ġara mis-servizz li kienet tagħti qabel il-Maltapost.

Per eżempju, sa ftit tal-ġranet ilu jien kont għadni qiegħed nirċievi l-kartolini tal-Milied.

Illum tibgħat ittra reġistrata u sakemm tasal għand min tkun tridha tasal tilħaq tinsa li tkun bgħattha!

Imma x'kienet l-ewwel miżura li ttieħdet hekk kif il-posta ġiet ipprivatizzata?

L-ewwel miżura li ttieħdet kienet li tnaqqsu l-ħaddiema, bħalma jiġri s-soltu.

Imbagħad bdejna nisimgħu b'kelma sabiħa mmens; il- kelma "ristrutturar"!

Bir-ristrutturar suppost wieħed jipprepara n-negozju tiegħu għall-isfidi tal-ġejjieni billi jimmodernizzah u għalhekk bdejna nieħdu l-ewwel miżura biex nirristrutturaw u b'hekk insolvu problema kbira.

U x'taħsbu li kienet din il-problema kbira?

Il-ħaddiema!

Fil-fatt din rajnieha f'diversi oqsma għax il-problema dejjem tkun il-ħaddiema u mhux il- management, li jkun qed jaqla' eluf kbar ta' liri.

Issa għandna white paper dwar iċ-ċivil, pero` din il-white paper setgħet ma saret xejn għax il- problema dejjem tkun il-ħaddiema.

U biex insolvu l-problema tal-ħaddiema x'qed nagħmlu?

Qed nagħmlu a public private partnership u nonfqu Lm3.5 miljun biex nagħmlu pjaċir lill-kumpannija tal-landscaping ta' Calamatta u lil kumpanniji oħra u nagħtuhom kuntratt kbir.

Imma dan mhux kollox għax imbagħad, minn fuq li għamilniehom miljunarji, tajniehom ukoll il-premju ta' ġieħ ir-Repubblika.

Jiġifieri dawn minflok ma taw lill-patria huma, il- patria tathom Lm3.5 miljun u mbagħad reġgħet tathom premju tal-kontribut li taw.

Dawn huma affarijiet u konċetti li ma jitwemmnux.

Issa ejjew naraw x'ġara bil-politika ta' public private partnership.

L-ewwel ħaġa li għamilna hija li tfajna lill-ħaddiema tal-gvern mal- kumpannija ta' Calamatta u filwaqt li qabel dawn il-ħaddiema ma kellhomx riżorsi, illum ovvjament għandhom riżorsi għax il-kumpannija ta' Calamatta għandha budget kbir minn fejn tonfoq u taħli biex tagħmlilna l- embellishment - din hija kelma sabiħa li drajna nużawha llum - u tibdlilna lil Malta fi ġnien sabiħ!

Fil-fatt qabel l-elezzjoni din il-kumpannija rnexxielha tibdlilna lil Malta fi ġnien sabiħ verament, imbagħad ir-ritmu beda jnaqqas u wara ftit żmien reġa` beda jżid tant li fil-Kappara biss tħawlu 14-il palma.

Madanakollu, għalkemm issa suppost li qed nirristrutturaw b'public private partnership, xorta waħda għadna naraw għaxar ħaddiema f'roundabout waħda.

Qalulna wkoll li jridu jirristrutturaw it-tarzna.

Pero` minflok ma pprovajna nirristrutturaw lit-tarzna billi ħarriġna lill-ħaddiema u rajna kif se nġibulhom iktar xogħol, l-ewwel m'għamilna kien li rajna kif se neħilsu mill-ħaddiema.

Għalhekk il-gvern qabad 900 ħaddiem tat-tarzna, waqqaf kumpannija bl-isem ta' Industrial Projects Limited, biex jagħti l- impressjoni li l-ħaddiema li se jkunu jaħdmu f'din il-kumpannija se jkunu produttivi, u tefa' lill-ħaddiema f'din il-kumpannija.

U llum dawn il- ħaddiema fejn spiċċaw?

Ħarsu madwarkom u taraw għexieren ta' ħaddiema mingħajr l-ebda sens ta' leadership, mingħajr l-ebda sens ta' direzzjoni u mingħajr l-ebda sens ta' gwida jagħmlulek ġurnata sħiħa fl-istess post jibnu xi ħajt.

Pero` l-istrateġija tal-gvern hi li jgħid li għandna ħafna ħaddiema żejda u mhux kif se nġibu iżjed xogħol għal dawn il-ħaddiema biex nagħmluhom iktar produttivi.

Fil-każ tat-tarzna saru oxxenitajiet kbar.

Biżżejjed ngħid li kien hemm ħaddiema li huma kapaċissimi, li huma skilled u li huma tas-sengħa li ntbagħtu jaqtgħu l-ħaxix ħażin mal-kunsilli lokali.

Jien naf ħaddiem tat- tarzna li kien fitter, u dan dejjem għamel xogħlu sew u qeda dmiru, pero` dan m'għaddix mill-assessment li sar lill-ħaddiema tat-tarzna meta ġew biex inaqqsu l-ħaddiema.

Fost il-ħaddiema li m'għaddewx minn dan l-assessment li għamlu l-esperti - kulħadd huwa espert u minkejja dan, dawn jagħmlu r- rapporti u ma jwassluna mkien - kien hemm Jesmond Tanti.

Jiena dħakt meta qrajt l-isem ta' Jesmond Tanti għax dan kien ġie nnominat mill-kunsill tal- Malta shipbuilding bħala l-ħaddiem tas-sena.

Allura l-ħaddiema tat-tarzna mhux bilfors iħossuhom frustrati?

L-Onor.

Galea qalilna li l-irvell li għamlu l-ħaddiema tat-tarzna tellef lit-tarzna kuntratt ta' Lm1 miljun.

Lill-Onor.

Galea jien ngħidlu: Jekk dawn l-istess ħaddiema jibdew jisimgħu li fi ftit taż-żmien ieħor 300 oħra minnhom se jispiċċaw 'il barra, kif jista' jkun li dawn jibqgħu kwieti?

Kif jista' jkun li dawn il-ħaddiema ma jiġuhomx mistoqsijiet f'moħħhom u ma jistaqsux x'se jiġri minnhom?

Kif jista' jkun li dawn il-ħaddiema ma jistaqsux lil sħabhom jekk b'dak il- ftehim li ffirmaw issalvagwardawx il-pożizzjoni tagħhom?

Kif jista' jkun li ma jinkwetawx?

Dan m'huwiex kollox, Mr Speaker, wieħed irid iħares ukoll lejn l-imgħax li l-gvern qed ikollu jħallas fuq id-djun li għandu.

Ta' min jgħid ukoll li dawn id-djun mhux qegħdin jonqsu għax jekk inħarsu lejn l-ispiża tal-gvern u lejn is-servicing tad-dejn insibu li dawn qegħdin jiżdiedu.

Għalhekk meta nisimgħu dikjarazzjonijiet bħal dik li għamel il-prim ministru meta qal li x'ħin jisma' kemm ġej jiswa l-isptar il-ġdid jitwaħħax, xi tkun l- implikazzjoni?

Mhux li nibdew ngħidu li s-servizzi tas-saħħa mhux se jibqgħu jingħataw b'xejn, kif kien isir sal-lum!

Smajna wkoll lill- ministru tas-saħħa jgħid waqt intervista wara l-budget li billi nieħdu pilloli ftit differenti u ma jkunux the latest jew billi min ikun jista' jħallas, jibda jħallas, mhux se taqa' d-dinja.

Dan ifisser li s-servizzi tas-saħħa m'humiex se jibqgħu jingħataw lil kulħadd b'xejn u se jibda jkollna sptar għal tal-first class u sptar għal tas-secondclass; tal-fast track u ta' l-oħrajn, li jimxu iktar bil-mod.

Fil-fatt din diġa` qed tiġri għax is-sitwazzjoni fl-isptar tagħna diġa` bdiet sejra lura.

Huwa għalhekk li aħna llum ipprotestajna, għax jidhrilna li dak kollu li qed jgħidilna l-gvern biex nagħmlu llum suppost diġa` għamilnieh.

Dan m'huwiex xi gvern li twieled il-bieraħ imma ilu hemmhekk mill-1987 b'intervall żgħir ta' sentejn, u aħna nħossu li dan kien gvern li illuda lin-nies b'ħafna ħmerijiet.

Dan kien gvern li daħħal f'moħħ il-poplu konċetti żbaljati, fosthom li l-Unjoni Ewropea se ssolvielna l-problemi tagħna.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi għad-diskussjoni akkademika li kienet issir fl-universita` imma għal kif kien jasal il- messaġġ għand il-ħaddiema u għand il-poplu Malti u Għawdxi kollu, u għalhekk illum in-nies qed iħossuhom ingannati minn gvern li jinsab għajjien u li għandu bżonn sostitut.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, wasalna fl-aħħar tad-diskussjoni fuq dan l- abbozz ta' liġi, u jekk wieħed jinnota kemm kien hemm kelliema min-naħa tal- gvern li ħadu sehem f'dan id-dibattitu kif ukoll b'liema mod tkellmu wieħed mill-ewwel jinduna li l-affarijiet m'humiex sbieħ.

Għaliex?

Għaliex kieku l-affarijiet huma sbieħ ibqgħu ċerti li kienu jqumu jitkellmu l-membri kollha tan-naħa tal-gvern.

Kulħadd jaf kemm iħobbu jdoqqu t-trombi, kemm iħobbu jiftaħru u kemm iħobbu jkabbru l-affarijiet biex jidhru sbieħ.

Għalhekk il-poplu Malti u Għawdxi li kien qed jisma' dan id-dibattitu żgur li nduna li mhux qed jiġu attwati dawk il-ħafna wegħdiet, li lill-poplu kienu jinżlulu għasel, li kienu jsiru qabel l-elezzjoni.

Dak iż-żmien kien jingħad li hekk kif jerġa' jitla' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, il- pajjiż kien se jwarrad u kien se jkollna rebbiegħa ġdida.

Madanakollu dawk il-kelliema tan-naħa l-oħra li għamlu l-intervent tagħhom matul dan id- dibattitu għażlu li jitkellmu b'ingann, bħalma għamlu qabel l-elezzjoni, billi għamlu ċertu diskors li jħawwad l-imħuħ b'mod li wieħed ma jkunx jaf x'inhi l-verita`.

Fil-fatt lill-membri tan-naħa l-oħra naqlagħlhom il- kappell għal dan il-metodu li jużaw għax huma esperti fil-mod kif iħawdu lill-poplu u jġiegħluh jibla' l-karrotta.

Jekk min-naħa l-oħra, il-poplu sema' d-diskors tal-kelliema ta' l-oppożizzjoni, żgur li rrealizza kemm dak li ġie mwiegħed qabel l-elezzjoni mill-membri tan-naħa l-oħra kien ingann u kemm id-diskorsi u l-ispjegazzjonijiet li kienu jagħmlu l-membri ta' l- oppożizzjoni kienu reali.

Bla dubju ta' xejn is-sitwazzjoni mwiegħra li jinsab fiha pajjiżna llum qed tolqot ħażin liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin kollha.

Pero` ovvjament l- iktar li qed jintlaqat huwa ż-żgħir.

F'dan il-każ m'hemmx kuluri għax kulħadd qed jintlaqat minn din is-sitwazzjoni mwiegħra li jinsab fiha pajjiżna.

Forsi jista` ikun hemm xi ħadd tal-qalba sew li jkollu lil min jipproteġih biex ma jintlaqatx, imma fil-pajjiż tant għandna kriżijiet li qed jintlaqat minnhom kulħadd kemm naħa kif ukoll oħra.

Għalhekk aħna, bħala oppożizzjoni u bħala partit li dejjem iġġelidna għall-ħaddiem qed niddefendu lill-ħaddiem, hu x'inhu l-kulur tiegħu u hu x'inhu t-twemmin tiegħu, għaliex ma rridux li l-ħaddiem jiġi mkasbar.

Ma rridux lanqas li niġu f'estremita` li jkun hawn nies jittallbu jew imutu bil-ġuħ, għalkemm din is-sitwazzjoni ma tidhirx daqstant fil-bogħod.

Kif kulħadd jaf, illum bil-paga minima mhux talli ma tistax tgħix ta' sinjur imma talli lanqas ikollok biex tgħaddi u tgħix suret in-nies, aħseb u ara kemm jistgħu jgħixu b'mod diċenti dawk il-ħaddiema li, kuntrarjament għal dak li ġew imwiegħda qabel l-elezzjoni, spiċċaw bla xogħol!

Ħafna minn dawn il-ħaddiema huma kapijiet ta' familji jew żgħażagħ.

Hawn ta' min isemmi wkoll lil dawk il- koppji li għadhom jiżżewġu u li minbarra li jeħtieġu l-flus biex jgħajxu lilhom infushom, għadhom iħallsu l-loan tad-dar li xtraw biex ikunu jistgħu jiżżewġu.

Minn dawn il-kriżijiet kbar jinsab għaddej pajjiżna llum.

Mr Speaker, bir-raġun kollu l-oppożizzjoni qed tipprova tiftaħ għajnejn il- gvern fuq is-sitwazzjoni li jinsabu fiha l-ħaddiema u fuq is-sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna llum, u qed titkellem b'mod ċar u qed tgħid il- verita`.

L-oppożizzjoni m'hijiex qed tagħti tort lill-ħaddiema jew lil dawk li vvotaw lill-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni għas- sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna llum, imma qed tagħti tort lill-gvern, li qabel l-elezzjoni rnexxielu jinganna lill-poplu u issa, minħabba li huwa gvern inkompetenti, telaq lil pajjiżna għal riħu.

Minkejja din is- sitwazzjoni, il-membri tan-naħa l-oħra moħħhom f'affarijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' l-interess ta' pajjiżna, moħħhom biss f'min se jieħu t- tali kariga u f'min se jkun responsabbli fit-tali ħaġa bil-konsegwenza li lill-pajjiż telquh u l-poplu Malti u Għawdxi qiegħed jitkisser.

L-oppożizzjoni ma spjegatx is-sitwazzjoni mwiegħra li jinsab fiha l-ħaddiem u kkritikat lill-gvern Nazzjonalista għall-ingann u għall-falliment tiegħu u waqfet hemm.

Imma għamlet bħalma għamlet qabel l-elezzjoni fejn permezz tal-manifest elettorali tagħha kienet uriet triq ċara għal pajjiżna biex biex l-aspett soċjali jimxi 'l quddiem u biex il-ħaddiem ikollu d-dinjita` tiegħu.

Illum aħna qed nerġgħu ngħidu lill-gvern Nazzjonalista biex jekk m'huwiex kapaċi jwarrab.

Aħna diġa` wrejna lill-poplu f'liema kriżi se jiġi l-pajjiż jekk jibqa' jkun hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

F'pajjiżna hawn familji li minħabba li tilfu l-impjieg u m'għandhomx opportunita` li jsibu xogħol li qegħdin f'sitwazzjoni li ma jistgħux iħallas il-kontijiet tad-dawl u tat-telephone u allura jaqtgħulhom is- servizz.

Hemm min għandu bżonn mediċina u ma jistax jixtriha għax m'għandux minn fejn.

Hemm min saħansitra qiegħed f'sitwazzjoni li ma jistax jagħti lill-uliedu ikel biżżejjed biex dawn jitilgħu b'saħħithom.

Din hija sitwazzjoni li l-poplu Malti u Għawdxi jaf li teżisti, pero` għal dan il- gvern din il-problema qisha ma teżistix.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi se jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, se nibqa' in possession, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nitlob lis-segretarju parlamentari l-Onor.

Anthony Abela biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 28 ta' Jannar, 2004 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l- Verifika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati – Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, illum għall-ewwel darba kelli kawża quddiem il-qorti tal-familja li għadha kemm twaqqfet, u għandi ilment li naħseb li ma jaffettwax biss lill-klassi legali u lill-membri tal- ġudikatura imma liċ-ċittadini Maltin kollha li xi darba jew oħra jkollhom jirrikorru għall-qorti.

Għalhekk ħassejt li kelli nesprimi l-aggravju tiegħi hawnhekk għax inħoss li dan huwa iktar minn ilment.

Sa ftit tax-xhur ilu bejn l-annexe li fih isiru s-seduti li għandhom x'jaqsmu mal-familja u l-qorti proprja li fiha jsiru seduti oħra kien hemm bridge, u b'hekk dak l-avukat li kien ikollu kawża ordinarja għaddejja fil- qorti u fl-istess ħin kien ikollu għaddejja wkoll kawża oħra ta' separazzjoni faċilment seta' jaqsam mill-qorti għall-annexe jew vice versa.

Ta' min jgħid li dan il-bridge kienu jużawh ukoll l-uffiċjali ta' l- imħallfin, is-segretarji, il-messaġġiera u l-purtinara.

Imma f'daqqa waħda, u ma nafx għal liema raġuni, il-gvern elimina dan il-bridge, u dan l-att jien ħassejtu bħala wieħed ta' nkejja, partikolarment lejn il-klassi legali.

Naħseb li l-ministru Tonio Borg u s-segretarju parlamentari l- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici riedu jagħmlu att ta' inkejja u att kbir ta' disprezz lejn il-klassi legali, lejn il-ġudikatura Maltija kif ukoll lejn iċ-ċittadini Maltin għax b'hekk neħħew il-komunikazzjoni li kien hemm bejn il-qorti u l-annexe bil-konsegwenza li aħna l-avukati, biex inlaħħqu kemm mas-seduti li jkunu għaddejjin il-qorti kif ukoll mas-seduti li jkunu għaddejjin fl-annexe, qed ikollna noħorġu barra t-triq lebsin it-toga.

Jgħidu x'jgħidu l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici u l-Onor.

Tonio Borg, huwa impossibbli li avukat jaħdem biss fuq kawżi familjari għax wara kollox Malta għandha biss popolazzjoni ta' 400,000 ruħ u mhux ta' 20 miljun ruħ fejn allura avukat ikun jista' jaħdem fuq settur wieħed tal-ġudikatura.

Għalhekk din hija azzjoni vendikattiva daparti ta' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici u ta' l-Onor.

Tonio Borg li neħħew dan il-bridge bħala att ta' nkejja u umiljazzjoni lejn il-klassi legali u l-ġudikatura Maltija.

Nistħajjilna qisna ħmir mexjin fit-triq lebsin it-toga biex immorru mill- qorti għall-annexe jew vice versa, u dan biex ma nsemmix ukoll li b'dan il- mod lanqas qed inlaħħqu max-xogħol tagħna.

Wara kollox huma ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin li qed ibatu minn dan l-att għax dawn qed ikollhom jidhru quddiem l-imħallef f'dawk li jissejħu mediation sittings, li ħolqu l-Onor.

Tonio Borg u l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici stess, mingħajr ma jkollhom assistenza legali.

Din m'hijiex sitwazzjoni aċċettabbli u għalhekk nispera li l-ministru Borg u s-segretarju parlamentari l-Onor.

Mifsud Bonnici jagħtu spjegazzjoni u ġustifikazzjoni għal dan l-atteġġjament daqstant negattiv fil-konfront tal- qrati Maltin.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Mr Speaker, matul dawn l-aħħar ġranet kelli ngħaddi ftit sigħat mhux ħażin l-isptar, speċjalment fis-CCU u fl-ITU, minħabba mard fil-familja.

L-ewwelnett nixtieq nibda billi f'ismi u f'isem il-familja tiegħi nirringrazzja minn qalbi u bl-iktar mod sinċier lill-istaff kollu tas-CCU tax-xogħol kollu li jagħmel.

Wieħed jista' jsejjaħ lil dan is-servizz li jagħti l-istaff tas-CCU bħala professjonalment impekkabbli, u meta tkun hemm bilfors tammira d- dedikazzjoni li għandhom dawn l-impjegati, kemm waqt li jkunu qed jikkuraw u jassistu lill-pazjent kif ukoll fl-imġiba tagħhom mal-familjari ta' l- istess pazjent.

Milli stajt nara, li kieku jista' dan l-istaff jagħmel l- ilma jiżfen lill-pazjenti ta' din is-sezzjoni.

Bilfors ikollok tammira lil dawn l-impjegati meta tara l-mod kif iġibu ruħhom mal-pazjenti li jkunu għaddejjin minn mument kritiku, għax kif nafu s-CCU tilqa' pazjenti li jkollhom każijiet xi ftit kritiċi.

Fil-fatt jien nemmen li kull qasam li jaqa' taħt id-dipartiment tas-saħħa għandu jieħu l-eżempju tas-CCU għax wara kollox kull pazjent li jidħol l-isptar għandu dritt jieħu l-aħjar trattament possibbli.

Sfortunatament fl-isptar ġenerali ta' Għawdex għandna ħafna nuqqasijiet u bżonnijiet, u dawn qed ixekklu lill-istaff milli jesegwixxi l-operat tiegħu.

Jiġifieri minkejja d-dedikazzjoni u l-buona volonta li għandhom l- impjegati ta' dan l-isptar, wieħed ma jistax jinnega li n-nuqqasijiet li hemm qed ixekklilhom id-daily performance tagħhom.

Per eżempju, m'iniex se noqgħod niddejjaq ngħid li minħabba li dan l-isptar m'għandux l-apparat neċessarju biex isir l-angiogram, darba minnhom pazjent kellu jittieħed malajr malajr bil-helicopter l-isptar San Luqa biex ikun jista' jsirlu l- angiogram hemmhekk.

Dan għaliex, Alla jbierek, sal-ġurnata tal-lum l- isptar ġenerali ta' Għawdex għadu mingħajr dan it-tip ta' equipment, u fil- fatt jiena nibża' nistaqsi jekk xi darba, waqt li kienu qed jieħdu lil xi pazjent għall-angiogram lejn Malta, tilfuhx fit-triq.

Huwa veru li kulma jieħu dan it-traġitt huwa kwarta jew 20 minuta, imma ċerti każijiet tant ikunu kritiċi li anke s-sekondi jkunu jgħoddu.

Jiena ma nistax nifhem kif filwaqt li f'Malta jgħidu li l-isptar għandu the latest equipment u għandu makkinarji mill-iktar sofistikati, f'Għawdex m'għandna xejn.

Normalment meta ġġib dan l-argument jgħidulek li m'huwiex finanzjarjament viabbli li jinġab dan it-tip ta' makkinarju fl-isptar ġenerali t'Għawdex, pero` jien nistaqsi: M'huwiex finanzjarjament viabbli meta nafu kemm hemm pazjenti Għawdxin li jkollhom jitilgħu Malta proprju biex jagħmlu użu minn dan il- makkinarju?!

Dan l-aħħar f'Għawdex fetaħ sptar privat li huwa mgħammar b'dan it-tip ta' equipment u tgħidx kemm qed imorru nies biex jagħmlu t-testijiet permezz ta' dan il-makkinarju.

Jiġifieri hemm domanda kbira għal dan it-tip ta' equipment f'Għawdex.

Jiena nistaqsi wkoll: Allura aħna biex inġibu l- equipment f'Għawdex se noqogħdu nqisu jekk huwiex finanzjarjament viabbli?

Jien nemmen li l-ewwel konsiderazzjoni li għandek tieħu f'kull qasam tas- saħħa hija l-benessere tal-pazjent, jiġifieri jekk ċertu tip ta' makkinarju jistax isalva ħajja jew itaffi xi ftit mill-uġigħ li jkollu l-pazjent, pero` apparentement f'Għawdex ma jiġrix hekk.

Jien sinċerament nimmeravilja ruħi meta nara li l-Għawdxin, speċjalment aħna d-deputati, ma ninstinkawx biżżejjed fuq affarijiet daqstant importanti.

Imbilli s'issa aħna d-deputati Għawdxin qatt ma kellna bżonn dan l-equipment, dan ma jfissirx li fil-futur ma nistgħux niġu bżonnu, u jekk stess ma niġux bżonnu aħna, xi ħadd mill-familjari tagħna żgur li se jiġi bżonnu xi darba jew oħra.

Għalhekk hemm bżonn li ninstinkaw u mhux inħallu kollox għaddej b'kuxjenza safja, qisu qatt ma ġara xejn, bil- konsegwenza li dawn in-nuqqasijiet ikomplu jikbru.

Dawn huma affarijiet serji, u għalhekk m'għandniex nippermettu li, per eżempju, meta jiġrilha l- ħsara xi makna li hemm fl-isptar ġenerali t'Għawdex, din iddum ix-xhur biex tissewwa, jew inkella jgħidulek li m'hemmx flus biżżejjed biex din il-makna tissewwa jew tinbidel.

Problema oħra li qed isibu l-Għawdxin tikkonċerna l-pilloli li jitqassmu b'xejn mill-gvern għax dawn jew qed ikunu skarsi jew inkella qed jagħtuhom pilloli ta' kwalita` inferjuri, għalkemm jgħidulhom li l-effett huwa l- istess.

GĦal min ma jafx, ta' min isemmi wkoll li l-kidney machine f'Għawdex hija sponsored mill-Gozo Channel, pero` jekk issa fil-proċess tagħha ta' ekonomizzar, taqbad u tneħħi dan l-isponsorship, x'se jiġri?

Se nispiċċaw mingħajr kidney machine?

Per eżempju, sirt naf ukoll li anestetista permanenti f'Għawdex m'għandniex, li hemm huma żewġ anestetisti Maltin li qegħdin on call, jiġifieri daqqa jiġi wieħed u daqqa jiġi l- ieħor.

Fil-fatt ġieli kien hemm każijiet fejn inqalgħu xi komplikazzjonijiet u sakemm wasal l-anestetista minn Malta laħqu nħolqu ċerti konsegwenzi.

Sur President, waqt li kont qed inkun l-isptar sirt naf ukoll - għax waqt li tkun hemmhekk, xorta waħda jiġu nies ikellmuk u jiftħu qalbhom miegħek, u inti, minkejja ċ-ċirkostanzi li tkun fihom, xorta waħda tismagħhom - li hemm problema fil-mod kif qed jiġu allokati x-shifts għax dawn mhux dejjem qed isiru għall-benefiċċju tal-ward.

Fil-fatt hemm każijiet fejn ix-shifts qed jiġu magħmula skond l-esiġenzi ta' xi ħadd partikolari, biex ikun komdu hu.

Minn hawn nixtieq nieħu l-opportunita` biex nissuġġerixxi li jsir - jekk ma sarx diġa` - xi tip ta' studju dwar l-istaff complement ta' l- isptar ħalli naraw jekk dawn humiex qed jiġi utilizzati bl-aħjar mod possibbli.

Naturalment dan m'għandux isir biex jiġi akkomodat xi ħadd partikolari imma biex il-ward tkun tista' tiffunzjona aħjar u l-istaff ikun jista' jaħdem mingħajr ma jkollu ċerti pressjonijiet żejda fuqu a skapitu tal-pazjenti ta' dik il-ward.

Irridu nżommu f'moħħna li x-xogħol fl-isptar m'huwiex xi wieħed faċli.

Biżżejjed insemmi li l-impjegati ta' sptar ikollhom iħabbtu wiċċhom kontinwament mal-mard u ma' l-imwiet kif ukoll iridu jiffaċċjaw lill- familjari tal-pazjenti.

M'huwiex biżżejjed li lil pazjent tagħtih il-kura u l-assistenza imma trid tgħollilu wkoll il-moral tiegħu, u hija xi ħaġa diffiċli li tkun taf li pazjent għandu xi marda serja u fl-istess ħin trid tgħolli l-moral tiegħu u tal-qraba tiegħu.

Għalhekk ma jistax ikun li tgħabbi lill-istaff ta' l-isptar b'ċerti pressjonijiet sempliċement għax ikun hemm xi egoist li jkun irid li x-shift jinħadem skond kif jaqbel lilu, ħafna drabi biex ikun jista' jagħmel xi xogħol ieħor minbarra x-xogħol tiegħu.

Irridu nifhmu li l-isptar m'huwiex xi dipartiment komuni tal-gvern fejn wieħed jista' jġebbed naqra minn hawn u naqra minn hemm.

It-tobba, in- nurses u l-istaff ta' l-isptar ikollhom kontinwament kriżijiet li jkunu jridu jlaħħqu magħhom għax wara kollox at the end of the day ir- responsabbilta` hija tagħhom.

Sur President, fil-kritika tiegħi għall-budget kont għamilt riferenza għall- overcrowding tal-female ward ta' l-isptar ġenerali ta' Għawdex u għalhekk stennejt xi reazzjoni daparti tal-gvern, pero` sfortunatament sal-lum għadni ma smajt xejn.

GĦal min ma segwiex dak li għedt dakinhar, nixtieq nispjega li l-overcrowding fil-ward tan-nisa ta' l-isptar ġenerali ta' Għawdex huwa kkawżat minħabba s-sala Sant'Anna.

Jiena nistaqsi: Għalfejn għamilna sala ġdida - u dan huwa pass tajjeb li ta' min jinkoraġġih - u mbagħad m'hemmx biżżejjed staff għal din is-sala?

Fil-fatt fis-sala Sant'Anna għad baqa' vacancies biex jidħlu iktar anzjani, pero` din is-sala m'hijiex qed taċċetta iktar admissions għaliex l-istaff li hemm bilkemm qed ilaħħaq ma' l-anzjani li hemm, aħseb u ara kemm se jlaħħaq ma' iktar anzjani!

Għalhekk li qed jiġri huwa li dawk l-anzjani li qed jistennew sabiex jiddaħħlu f'sala Sant'Anna qed jitpoġġew fil-female ward ta' l- isptar ġenerali ta' Għawdex bil-konsegwenza li qed ikun hemm anke pazjenti fil-kurituri.

Qalu li r-raġuni għaliex m'hemmx staff biżżejjed fis-sala Sant'Anna hija li m'hemmx biżżejjed fondi.

Pero` għalija huwa dnub kbir li filwaqt li għandna sala ġdida li hija attrezzata tajjeb u spazjuża, m'hijiex qed tiġi utilizzata bl-aħjar mod possibbli.

Qed ngħixu fi żmien fejn anke l-gvern qiegħed jammetti li għandna ċerta ħela, imma jiena ma jidhirlix li għandna nixxaħħu fil-qasam tas-saħħa.

Bir- rispett kollu, imma se jintnefqu daqshekk flus fl-1 ta' Mejju meta Malta se ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea, u nonfqu daqstant flus fuq is-safar, fuq ir-riċevimenti u fuq il-karozzi, se nixxaħħu fejn tidħol is-saħħa ta' l- Għawdxin?!

Wara kollox aħna l-Għawdxin inħallsu taxxa daqs il-Maltin, pero` filwaqt li meta l-Maltin imorru l-isptar qed isibu għad-dispożizzjoni tagħhom il-makkinarju kollu li għandhom bżonn, mhux l-istess qed jiġri fil- każ ta' l-Għawdxin bil-konsegwenza li biex ikunu jistgħu jagħmlu t- testijiet li jkollhom bżonn ikollhom imorru Malta.

Jiena jiddispjaċini, pero` sinċerament ma nistax inniżżilha li pazjent Għawdxi ma jistax jinqeda f'Għawdex stess.

Forsi inti bħali, Mr Speaker, mal-vapur tas-7.30 a.m. ġieli nnotajt il-coach ta' l-isptar li tkun mimlija bil-pazjenti biex dawn jinżlu Malta għal xi trattamenti li jkollhom bżonn.

Imma dawn għalfejn m'għandhomx jinqdew f'Għawdex stess?

Wieħed irid iqis li dawn ikollhom ċerti komplikazzjonijiet f'saħħithom, u minbarra li jkunu jridu jqumu kmieni, it-traġitt ikompli jżidilhom l-inkonvenjent.

Per eżempju, jien nara li lill-pazjent li jmur Malta għall-chemotherapy nkunu qed noħolqu tbatija żejda, iktar u iktar meta nqisu li wara li dan ikun ħa dan it-trattament, ikollu jagħmel dak it-traġitt twil biex imur lura d-dar.

Biżżejjed ibatu meta jkunu qed jieħdu dan it-trattament, traġitt twil ikun jonqoshom biex ikompli jkissirhom!

Issa hawn ta' min isemmi li ħafna minn dawn il- pazjenti ma jkunux iridu jinżlu Malta għat-trattament darba fil-ġimgħa biss imma hemm min minnhom ikollu bżonn imur kuljum.

Forsi jien qed nifhem din is-sitwazzjoni għax ġarrabtha.

Pero` sinċerament nappella lill-gvern biex ma jibqax insensittiv għal dawn l-affarijiet, speċjalment fejn tidħol is-saħħa tal-bniedem.

Jiddispjaċini ngħid dan.

Pero` meta l-gvern preżenti ftaħar tant li għandu lil Għawdex għal qalbu tant li għamel ministeru għalih, kif imbagħad il-ministru għal Għawdex meta staqsejta kif isir it-trasferiment ta' l-infermiera minn Malta għal Għawdex – mistoqsija numru 3932 – qalti li jiġu jew ma jiġux infermiera lejn l- isptar ġenerali ta' Għawdex jiddependi jekk dan iħallix effett negattiv fuq is-servizz f'Malta?

Ħallietni mistagħġba b'din ir-risposta, għax dan ifisser li wasalna f'estremita` fejn qed niġu naqgħu u nqumu min-nuqqas ta' staff fl-isptar ta' Għawdex għax il-paramount importance huwa l-isptar ta' Malta.

Il-ministru qaltli li jekk l-isptar ta' Malta ma jkollux bżonn iktar staff u jekk l-istaff li se jmur Għawdex mhux se jaffettwah, allura dawn ikunu jistgħu jmorru jaħdmu fl-isptar ġenerali t'Għawdex.

Allura jiena nistaqsi: Fejn huma l-interessi ta' l-Għawdxin?

Mela aħna xi ċittadini tat-tieni jew tat-tielet klassi?!

Jekk hemm bżonn li iktar infermiera jitilgħu Għawdex, għalfejn ma naqbdux u ntellgħuhom minflok ma noqogħdu ngħidu li m'għandniex fondi?!

Irriżulta li dawn l-infermiera għadhom ma telgħux Għawdex minħabba li jekk isir hekk, jista' jinħoloq xi impatt negattiv fuq l-isptar ta' Malta.

Allura x'inhu jsir bl-infermiera li qed jiggradwaw kull sena?!

Sinċerament ma nixtieqx noqgħod intawwal, pero` nappella lill-gvern, partikolarment lill-ministru għal Għawdex, sabiex din is-sitwazzjoni tiġi eżaminata bir-reqqa.

Ma jistax ikun li l-ħajja u s-saħħa tal-bniedem tiġi mormija b'dan il-mod, sempliċement minħabba nuqqas ta' fondi finanzjarji, u dawn huma problemi li qed niffaċċjawhom ta' kuljum.

Il-bieraħ stess kien hemm każ ta' pazjent li qabditu haemorrhage għal darbtejn wara xulxin, u peress li l-istrument kien bil-ħsara ma setgħux jidentifikaw minn fejn ġejja din il-haemorrhage sakemm fl-aħħar skoprew li kellu barxa fl-istonku.

Imma hemm bżonn naslu f'din l-estremita` biex insibu x'għandu l-pazjent u nibdew nikkurawh għall-kondizzjoni tiegħu?!

Jiena ninsisti li m'għandniex noqogħdu nħarsu lejn in-nuqqas ta' fondi fil- qasam tas-saħħa għax wara kollox il-ħajja u s-saħħa tal-bniedem hija imprezzabbli.

Jekk għandna l-flus għall-ħela, għaliex imbagħad noqogħdu naħsbuha biex nixtru angiogram u mammogram għall-isptar ġenerali ta' Għawdex?

Anke l-istress machine, għalkemm ħarġet it-tender u l-call for application għaliha, xorta waħda bqajna mingħajrha.

Għalhekk, Mr Speaker, biex nagħlaq dan id-diskors nixtieq nerġa` nappella lill-gvern biex ma jibqax insensittiv quddiem affarijiet bħal dawn għax il- ħajja tal-bniedem hija imprezzabbli, mhux b'inqas il-ħajja ta' l-Għawdxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Mr Speaker, nixtieq naqsam id-diskors tiegħi fi tliet punti prinċipali, u l-ewwel punt li nixtieq nitkellem dwaru huwa dak li tkellem dwaru l-Onor.

Jose` Herrera.

Il-kollega tiegħi semma l-problema li qed tiġi kkaġunata mhux biss lill-avukati iżda lil kulmin jagħmel użu mill- qorti tal-familja għax l-avukati u l-persuni kollha involuti, biex imorru fil-qorti tal-familja, li qiegħda fi Strada Stretta, qed ikollhom joħorġu barra u jidħlu mill-annexe, u dan mhux biss huwa umiljanti għall-avukati u għall-ġudikaturi imma anke għall-klijenti.

Illum spiċċajna f'sitwazzjoni fejn kulħadd qed jiġri wara kulħadd biex jara fejn hi appuntata l-kawża tiegħu u l-avukati qed ikollhom joħorġu barra t-triq bit-toga b'kollox biex ilaħħqu mal-kawżi li jkollhom fil-qorti tal-familja.

Din hija sitwazzjoni inaċċettabbli.

Jekk il-gvern għamel pass biex mingħalih jipprova jirranġa s-sitwazzjoni, għandu jkun jaf li qiegħed jikkontribwixxi għall- umiljazzjoni ta' dawk kollha involuti fil-proċess ta' separazzjoni familjari, ta' firda personali u ta' każijiet oħra li huma relatati ma' dan is-settur, u għalhekk għandu jsib soluzzjoni għall-problema li kkaġuna hu stess mill-iktar fis possibbli filwaqt li jagħmel mezz biex jiġi evitat dan il-hardship u dan in-nuqqas ta' sensittivita` lejn kulmin huwa involut f'dan is-settur.

Infakkar lilek ukoll, Mr Speaker, li kulmin huwa involut fi kwestjonijiet familjari m'għandux biss problema legali imma għandu wkoll problema personali, u aħna bħala avukati, għandna naraw li kemm jista' jkun innaqqsu l-problemi personali tal-klijenti tagħna u mhux noħolqulhom problemi ġodda bl-ineffiċjenza u bin-nuqqas ta' ippjanar min-naħa tal- gvern.

It-tieni punt li nixtieq nagħmel jirrelata ma' dak li ġara llum f'dan il- pajjiż fejn saret manifestazzjoni ċivili minn ammont enormi ta' nies.

F'dan il-pajjiż jekk inti jkollok iktar minn għaxar persuni li jingħaqdu flimkien, dawn jiġu msejħa attruppament.

Illum kellna manifestazzjoni li fiha ħadu sehem eluf kbar ta' nies, u dan jindika li f'dan il-pajjiż hawn numru sew ta' persuni li m'humiex qed jaqblu ma' dak li qiegħed jagħmel il- gvern, li bl-iktar mod insensittiv u arroganti qiegħed jonqos li juri solidarjeta` mal-ħaddiema u ma' dawk li għandhom xogħolhom f'xifer il- preċipizju.

M'iniex qed nitkellem b'dan il-mod biex inkun drammatiku għax kulħadd jaf li bħalissa l-pajjiż għaddej minn żmien iebes u kiefer, li wara kollox ġabu b'idejh il-gvern stess.

Il-Partit Nazzjonalista ilu fil-gvern 16-il sena, ħlief għal dawk il-ftit xhur li għamel fil-gvern il-Partit Laburista, u 16-il sena ta' gvern Nazzjonalista jimmeritaw li jkun hemm responsabbilta` politika u li dan il-gvern jibda jara l-affarijiet kif fil- fatt huma.

Il-GWU għandha tingħata kull ġieħ u tifħir għal din l-inizjattiva li qed tieħu, u huwa ipokrita u giddieb kulmin qed jgħid li dawn il- manifestazzjonijiet għandhom jieqfu għax dan huwa attakk kontra d- demokrazija tal-pajjiż, huwa attakk kontra kulmin jemmen fil-ħsieb liberu u f'dak li għandna nipparteċipaw b'mod liberu fil-pajjiż, huwa attakk kontra t-trejdunjoniżmu u huwa anke attakk kontra l-mod ta' kif qed jimxu pajjiżi oħrajn fl-Unjoni Ewropea.

Jien infakkar li f'Diċembru li għadda ġewwa Ruma saret manifestazzjoni qawwija, u ħadd ma ħareġ jattakka lit-trade unions għaliex kienu qegħdin jiġġieldu u jissieltu għad-drittijiet ta' dawk li huma membri tagħhom.

Pero` hawn Malta għandna gvern speċjali li tant huwa arroganti li m'huwa jippermetti lil ħadd li jsemma leħnu kontra l- ħniżrijiet li qed jagħmel hu stess.

Dan il-gvern m'huwa jippermetti lil ħadd li jgħolli subgħajh u jgħidlu: Isma', inti lilna qażżiżtna, dejjaqtna, weġġajtna u qed ittellfilna x-xogħol tagħna.

Illum għandna gvern li qiegħed jikkritika lill-Partit Laburista għax qiegħed jappoġġja lill-ikbar trade union li għandna fil-pajjiż, u jien nistaqsi: X'jippretendi dan il-gvern?

Qiegħed jippretendi li l-partit tal-ħaddiema, li huwa magħmul mill-moviment tan-nies tax-xogħol, ma jkunx wara l-ikbar union tal-ħaddiema fil-pajjiż?!

Qiegħed jippretendi li l-partit tal- ħaddiema jagħlaq għajnejh għas-sensji li hawn fil-pajjiż?

Din hija biss arroganza min-naħa tal-gvern u hija attakk kontra kull tip ta' element ta' xogħol u ta' dinjita`, għax ix-xogħol huwa dinjita` u huwa l-unika ħaġa li tagħti lok lill-ħaddiem u lil kulmin huwa ċittadin li jagħti servizz lil pajjiżu.

Jekk ma jkunx hemm xogħol ma jkunx hemm din it-tip ta' parteċipazzjoni.

Huwa umiljanti għall-gvern, u l-gvern imessu jistħi jagħmel dan iż-żmien kollu jwiegħed bil-paroli li se jwettaq il-proġetti, li se joħloq l-investiment u saħansitra tela' fuq it-ticket elettorali li se jkun hawn ix-xogħol fil-pajjiż biex imbagħad spiċċa li ma wettaqx dak li wiegħed.

Kif spjegaw sħabi fid-dibattiti li kellna fil-parlament tul dawn l-aħħar ġimgħat, din in-naħa tal-Kamra se tagħmel dak kollu possibbli biex tara li s-sitwazzjoni tal-ħaddiema titjieb għaliex qalbna qiegħda mal- ħaddiema, u dan bil-fatti u mhux bid-diskors biss, għaliex wara kollox aħna l-partit tal-ħaddiema.

Mr Speaker, nixtieq ukoll nagħmel riferenza għas-settur li jikkonċerna lili min-naħa ta' l-oppożizzjoni; dak tal-kunsilli lokali.

Illum il-ġurnata l- kunsilli lokali jridu jesploraw metodi ġodda kif jaħdmu, u wieħed minn dawn il-metodi li jista' jkollna available huwa dak li ngħaqqdu lill-kunsilli lokali f'reġjuni biex dawn jaħdmu aħjar.

Il-konċett ta' reġjonalita` huwa importanti ħafna għal pajjiżna, iktar u iktar fid-dawl li minħabba ċ-ċokon tagħna għandna kunsilli lokali relattivament żgħar, u allura bil-konċett ta' reġjonalita` dawn ikollhom il-possibbilta` li jagħmlu iktar b'inqas.

Dan m'għandux x'jaqsam biss ma' pjani lokali.

Dan l-aħħar il-Partit Laburista nieda inizjattiva interessanti ħafna fil-Kottonera li rridu naraw kif nistgħu nesplorawha.

Din l-inizjattiva tagħmel sens għaliex minbarra ċ- ċokon tagħna, aħna għandna wkoll limitazzjonijiet finanzjarji.

Jekk wieħed jara x'budget għandhom il-kunsilli lokali u x'inhuma s-setturi li joperaw fihom isib li iktar jagħmel sens li jkun hemm iktar kunsilli lokali li jingħaqdu flimkien minħabba li jkollhom interessi komuni biex bil- limitazzjoni tal-budget tagħhom iwettqu iktar.

Żgur li dan se jkun wieħed mill-punti li aħna, bħala oppożizzjoni, se nagħfsu u se naħdmu iktar fuqu, u nassigura lill-Kamra li fil-ġranet li ġejjin mhux biss se jkollna iktar proġetti interessanti għall-Kottonera imma se jkollna wkoll pjani reġjonali għall-kunsilli lokali l-oħra.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 28 ta' Jannar 2004, fis-6.00 p.m bl-aġenda kif komunikata mis-segretarju parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ŻEJTUN : TRIQ IL-FIERES - ASFALTAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara x'inhi l-problema sabiex issir il- kumplament ta' Triq il-Fieres, fiż-Żejtun minħabba li hemm partijiet minnha li diġa` saru bit-tarmac waqt li parti żgħira għadha ma saritx?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi x-xogħol fl-aħħar parti ta' din it- triq beda f'Diċembru u bħalissa jinsab għaddej sabiex it-triq tkun tista' tinfetaħ.

ŻABBAR: TRIQ L-1 TA' FRAR 1994 – VULTAĠĠ BAXX

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara x'inhi l-problema li qed ibatu minnha numru sostanzjali ta' residenti li joqogħdu f'Buleben iż- Żgħir ġewwa Ħaż-Żabbar, b'mod speċjali dawk li joqogħdu fi Triq l-1 ta' Frar 1994 u fl-inħawi ta' madwar minhabba nuqqas ta' vultaġġ elettriku?

Jista' jara li din il-problema tiġi solvuta kemm jista' ikun fl-iqsar żmien possibbli?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ix-xogħol ta' tisħiħ fuq is-sistema ta' vultaġġ baxx diġa' inbeda u għandu jitkompla flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

HERITAGE PARK

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' dawk il- persuni/kumpanniji, inkluż l-isem u n-nazzjonalita' tagħhom, li wrew interess fl-iżvilupp ta' heritage park?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond ir- regolamenti tal-UIA għall-kompetizzjoni ta' din in-natura, l-applikanti għandhom jibqgħu anonimi u għalhekk l-ismijiet ta' persuni/kumpanniji li rreġistraw interess fl-iżvilupp ta' heritage park ma jistgħux jiġu magħrufa qabel il-fażi ta' aġġudikazzjoni.

Biss nista' inżid li rreġistraw 100 persuna/kumpannija - 84 mill-Ewropa (10 minnhom Maltin), 13 mill-Asja u tlieta mill-Amerika.

TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- guidelines for the implementation of traffic management and safety measures and temporary diversion of traffic?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kopja tad-dokument mitlub jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra meta jkun finalizzat u approvat formalment mill-gvern.

TOROQ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti lista tat-toroq li saru matul dawn l-aħħar 12-il xahar, inkluż l-isem, il-lokalita' u t-tul tat-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni qegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WASTESERV MALTA LTD. - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratti tal-ħaddiema ta' WasteServ Malta ltd. li qabel kienu mpjegati tal-gvern?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma narax x'inhu li skop li l-kuntratti tal-ħaddiema ta' WasteServ Malta ltd. li qabel kienu impjegati tal-gvern, jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra.

VALLETTA – PJAZZA TA' KASTILJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk hux se jsiru xi xogħlijiet ta' upgrading fil-Pjazza ta' Kastilja, fil-Belt?

Jista' jagħti l-istima ta' dawn ix-xogħlijiet?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra pjanta tax-xogħlijiet proposti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għall-Pjazza ta' Kastilja qed issir proposta ta' proġett, proposta li qed tiġi studjata u evalwata fid-dettalji kollha.

Wara dan l-eżerċizzju jiġi determinat x'se jsir.

CAR PARKS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' parking sites approvati u liċenzjati mill-awtorita' dwar it-trasport?

Hemm xi ħsieb li ssir xi tip ta' regolamentazzjoni għal car parks privati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Lista ta' car parking sites approvati sal-lum tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Id-direttorat għall-immaniġjar tat-traffiku m'għandu l-ebda ħsieb għal regolamentazzjoni ta' car parks privati għax dawn ma jaqgħux taħt id- dikasteru ta' l-awtorita` dwar it-trasport ta' Malta.

MARDA INFETTIVA FUQ IN-NAGĦAĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid x'miżuri qed jittieħdu biex il-marda infettiva scrapie li qed tolqot lin-nagħaġ ta' pajjiżi oħra ma tidħolx ukoll f'pajjiżna?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SAĦĦA PUBBLIKA - TOBBA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Fid-dawl tas- sentenzi riċenti tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja li l-ħin on call tat-tobba mal-gvern, anke x'ħin ma jkunux jaħdmu, se jibda jitqies bħala parti mill- working time ta' mhux iżjed minn 48 siegħa skond il-working time directive ta' l-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm hu maħsub li l-gvern għandu bżonn tobba iżjed milli għandu bħalissa mas-servizz tas-saħħa pubblika meta jidħlu fis-seħħ fis-snin li ġejjin dawn ir-regoli f'pajjiżna?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Bħalissa qed tiġi studjata sewwa s-sitwazzjoni fid- dixxiplini kliniċi differenti fis-settur tas-saħħa pubblika u bdew isiru diskussjonijiet mal-kapijiet tad-dipartimenti kliniċi f'dan ir-rigward.

Qiegħed ukoll jiġi evalwat x'kienet l-esperjenza ta' pajjiżi differenti fl- Unjoni Ewropea biex dak li jgħodd għal Malta, ikun jista' jiġi adattat għas- sitwazzjoni lokali.

Dan ix-xogħol qed jiġi kkordinat min task force imwaqqfa għal dan il-għan.

Ta' min wieħed isemmi li minkejja li mhux eskluż li jkun hemm bżonn li jiżdiedu xi tobba f'ċerti gradi u f'xi dixxiplini partikolari, jista' ikun hemm lok ta' tibdil fil-mod kif isir u jitqassam ix-xogħol minn kif isir fil-preżent.

Tibdil ta' din ix-xorta jiġi diskuss mal-partijiet konċernati jekk jiġi biex jidħol fis-seħħ.

MARDA INFETTIVA FUQ IN-NAGĦAĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex il-merħliet tan-nagħaġ ma jiġux infettati bil-marda scrapie li qed tolqot nagħaġ ta' pajjiżi oħra, fosthom pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jien informat li hemm kontroll fuq l-importazzjoni ta' nagħaġ għar-rigward tal-marda ta' l-iscrapie.

Ninforma wkoll lill- Kamra li qegħdin isiru testijiet regolari fuq in-nagħaġ u sal-lum il- ġurnata ma nstabitx il-marda f'Malta.

REVIŻJONI TAL-PENSJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma l- problemi amministrattivi li qed iżommu milli jinħadmu ż-żidiet fil-pensjoni kif kien ġie miftiehem qabel il-budget tas-sena 2002, skond liema ftehim il- pensjoni kellha tiġi aġġustata għas-snin 2003 u 2004 biex tirrifletti ż- żieda li ħadu fis-salarji tagħhom il-ħaddiema tal-gvern?

Meta hu maħsub li jiġu solvuti dawn il-problemi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-reviżjoni tal-pensjonijiet meħtieġa wara ftehim kollettivi li jkunu saru ma tapplikax biss għall-ex-impjegati tal-gvern iżda għall-pensjonanti kollha li xi darba kienu jaħdmu ma' dipartiment, ażjenda, eċċ. involuta f'tali ftehim kollettiv.

Il-proċess biex isir dan l- eżerċizzju hu għalhekk wieħed kontinwu u ninsab informat li qed isir minn kollox biex dan jitħaffef.

L-Onor.

Interpellant jifhem li bin-numru tant kbir ta' pensjonanti, inklużi ex-impjegati tal-gvern, id-dipartiment mhux f'pożizzjoni jagħti data preċiża meta l-ezerċizzju dwar l-ex impjegati tal-gvern ikun finalizzat.

AIR MALTA - AJRUPLANI RJS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid fejn huma l-ajruplani RJs li għandha l-kumpannija Air Malta?

X'użu qed isir minnhom?

Kemm intużaw matul is-sena 2003?

X'nefqa għamlet l-Air Malta fuqhom biex toperahom jew biex iżżommhom fejn huma?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ajruplani msemmija m'humiex proprjeta' tal-Air Malta iżda huma mikrija lill-Air Malta li kienet tikrihom lill-Azzurrair s.p.a.

Din il-linja waqfet ricentement u l-ajruplani jinsabu Exeter fl-Ingilterra.

Dwar il-bqija ta' l-informazzjoni mitluba, peress li l-Air Malta hija kumpannija kummercjali ma nħossx li jkun prudenti li nagħti l-informazzjoni mitluba, specjalment meta wieħed jikkonsidra l-kompetizzjoni li l-Air Malta qed tiffaċċja minn kumpanniji oħra.

SKEJJEL TA' L-ISTAT - PRINCIPALS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hijiex il-policy tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni li jintbagħtu principals fi skala 9 sabiex jagħmlu xogħol klerikali fi skejjel ta' l-istat, meta uffiċjali esekuttivi li kienu jagħmlu l-istess natura ta' xogħol qed jiġu trasferiti għal head office ta' l-istess diviżjoni fil-Floriana?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li normalment m'ijiex il-policy tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni li jintbagħtu principals biex jagħmlu xogħol klerikali fi skejjel ta' l-Istat.

MIA - PUPIL WORKERS

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kif jintgħażlu l- pupil workers li jaħdmu matul is-sajf ma' l-MIA?

X'awtorita' hemm li tagħżel ċittadin minn ieħor, l-aktar fuq bażi politika?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1130.

AIR MALTA - BDIL TA' VETTURI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li mal-mawra taċ-chairman il-ġdid fl-Air Malta se jinbidlu l-karozzi bi spiża ta' madwar Lm160,000?

Kif jispjega dan meta fil-każ ta' għexieren ta' ħaddiema se jiġi tterminat l-impjieg tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-ispejjeż kurrenti għal dawn il-ħames snin li gejjin, jekk il-flotta tal-karozzi tal-management tibqa' li hi llum, jammontaw għal madwar Lm502,000.

Biex titnaqqas din l-ispiża, il- bord tad-diretturi preżenti ddecieda li b'xiri jew b'kiri ta' karozzi iżgħar, il-kumpannija tkun qed tiffranka bejn Lm180,000 u Lm220,000 fuq perjodu ta' ħames snin.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nixtieq ngħid li s'issa l-Air Malta għadha ma tterminat l-ebda impjieg jekk mhux għar-raġunijiet dixxiplinarji.

AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT - MANAGEMENT TEAM

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid minn min hi komposta l-management ta' l-awtorita' dwar it-trasport?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Pjanta ta' minn min hi komposta l-management ta' l- awtorita` dwar it-trasport tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta.

AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT - POSTINGS

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jispjega kif ħaddiema fl-awtorita' tat- trasport kienu applikaw għall-posting, isirilhom l-interview u fl-istess ġurnata, saħansitra 45 minuta wara, jirċievu d-dar bil-posta normali li mill-interview m'għaddewx?

Jista' jispjega x'passi ħa u kif ġew rikompensati dawn il-ħaddiema li jinsabu jaħdmu fi ħdan l-awtorita' tat- trasport?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tlabt lill-awtorita` dwar it-trasport tinvestiga l-każ.

AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT – PROĊEDURI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jispjega kif jaġixxi l-management ta' l- awtorita' dwar it-trasport mal-ħaddiema meta jsiru rapporti ta' dixxiplina fuq ħaddiema oħra li jkunu naqsu minn dmirijiethom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-management ta' l-awtorita` dwar it- trasport jimxi mal-proċeduri kif stipulati fil-ftehim kollettiv.

MALTA INTERNATIONAL AIRPORT - BUDGET

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Peress li l-budget ta' l-MIA fis-sena 2003 nqabeż bi Lm11-il miljun, jista' il-Ministru jgħid kif intlaħqet din is- somma u jgħid ukoll l-investiment konċernat x'kien?

Jekk din is-somma ntnefqet abbażi ta' nuqqas ta' aċċertazzjoni fil- professjoni arkitettwali, jista' jgħid kif se jagħmel min hu responsabbli biex jagħti lura l-fondi abbużati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1130, nigbidlu l-attenzjoni li żgur hemm żball fid-domanda tiegħu għax lanqas il-budget totali ta' l-MIA ma jlaħħaq Lm11- il miljun.

AMBAXXATURI MALTIN U BARRANIN

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jagħti lista dettaljata ta' ambaxxaturi akkreditati għal Malta u jindika liema huma dawk residenti f'Malta u ambaxxaturi Maltin għal pajjiżi esteri u min minnhom jirrisjedi barra minn Malta?

ONOR.

JOE BORG: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

QORTI TAL-ĠUSTIZZJA EWROPEA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-Gvern Malti ġiex mitlub jippreżenta nomini għall-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea?

ONOR.

TONIO BORG: Il-gvern jagħmel in-nomina meta jkun il-waqt.

REĠISTRU TAL-BASTIMENTI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn vapuri reġistrati Malta u jagħti t-tunnellaġġ tagħhom?

Jista' jgħid ukoll f'liema post tinsab Malta bħala numru ta' vapuri u tunnellaġġ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi sa l-aħħar tas-sena 2003 kien hemm 3,361 bastiment reġistrati Malta, b'tunellaġġ gross totali ta' 25,994,108.

Skond l-aħħar statistika ppubblikata minn Lloyd's Register Fairplay fl- aħħar ta' l-2002, Malta kienet tidher bħala l-ħames l-ikbar reġistru tal- bastimenti għal dak li huwa tunnellaġġ gross totali.

REĠISTRU TAL-BASTIMENTI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid matul l-2003 kemm ġew kanċellati reġistrazzjonijiet ma' l-awtorita' marittima?

Jista' jagħti n-numru ta' postijiet ta' irmiġġ f'Malta u f'Għawdex u d-dettalji tagħhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Matul is-sena 2003 ġew affettwati 371 kanċellazzjoni tar-reġistrazzjoni ta' bastimenti taħt l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili.

In-numru ta' irmiġġi f'Malta u Għawdex, skond ir-rapport annwali 2002-2003 ta' l-awtorita' marittima - dan dalwaqt jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra - huwa ta' 1,635.

Dawn l-irmiġġi huma maqsumin hekk:

|Msida/Ta' |815 | |Xbiex | | |Mġarr, Għawdex|210 | |Portomaso |110 | |Manoel Island |250 | |Marina | | |Grand Harbour |250 | |Marina | |

IRMIĠĠ TA' BASTIMENTI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti għall-irmiġġ?

Jista' jgħid kemm għandna vapuri single hull?

ONOR.

ĊENSU GALEA: In-numru ta' applikazzjonijiet pendenti għall-irmiġġ huwa ta' 389.

Sa l-aħħar tas-sena 2003 kien hemm 165 tanker li jistgħu jitqiesu bħala single hull reġistrati Malta.

GĦARQA TA' L-ERIKA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'miżuri qed jieħu l-gvern rigward l-investigazzjonijiet ta' l-inċident tal-bastiment Erika?

Hemm rappreżentanti Maltin fi Franza li qed isegwu l-investigazzjonijiet?

Jista' jgħid kemm hemm impjegati ma' l-awtorita' marittima?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi peress li l-bastiment Erika kien reġistrat Malta, l-awtorita` marittima għamlet l-investigazzjonijiet tagħha dwar l-inċident li fih kien involut dan il-vapur fl-1999.

Ir-rapport relatat ħareġ f'Settembru 2000 u kien ukoll magħmul pubbliku.

Rappreżentanti legali ta' l-awtorita` marittima qegħdin isegwu l-azzjoni tal-Maġistratura Franċiża fir-rigward ta' l-awtorita` marittima u l- uffiċjali Maltin.

In-numru ta' impjegati ma' l-awtorita` marittima huwa ta' 219.

ĦAMRUN : ISTITUT FRA DIEGU - RESIDENTA MINURI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex persuna minuri li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, ma tistax tkompli tibqa' man-nanna materna li d-dettalji tagħha wkoll qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PRICE CLUB - PASSI KRIMINALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ma tteħdux passi kriminali kontra d-diriġenti tal-Price Club wara li skond xiehda mogħtija fil-qorti minn direttur ta' PricewaterhouseCoopers, ilu li deher ċar kif ikkonfermat riċentement fil-Malta Today li kien hemm imġiba skandaluża min-naħa tad- diretturi tal-Price Club fix-xhur li wasslu għall-kollass taċ-chain ta' supermarkets?

ONOR.

TONIO BORG: S`issa l-pulizija ma kellha l-ebda rapport dwar xi ksur tal-liġi kriminali fil-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

GRUPP PARMALAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Tista' l-MFSA tagħmel investigazzjoni serja dwar stockbrokers li allegatament inkoraġġew investituri Maltin biex xi żmien ilu jinvestu flushom fil-Parmalat, kif irrapportat fil-Malta Financial & Business Times?

ONOR.

JOHN DALLI: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant se ngħaddih lill-awtorita' kompetenti sabiex teżamina jekk hux ġustifikat li ssir tali investigazzjoni.

Iżda ta' min wieħed jiftakar li sa ftit gimgħat ilu, l- ishma u bonds tal-grupp Parmalat kienu meqjusa internazzjonalment bħala investiment tajjeb ħafna.

Apparti dan, jiena konvint illi l-Onor.

Interpellant jinsab aġġornat bl-aħħar żviluppi barra minn Malta dwar rating agency partikolari in konnessjoni ma' dan l-istess każ.

TAXXI INTERNI – REFUNDS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm cheques tar-refunds ta' l-income tax datati 26 u 27 ta' Diċembru, 2003 li ġew mibgħuta bil-posta fis-sena l-ġdida biex itaffu xi ftit il-problemi ta' cash flow tal-gvern?

X'kien l-ammont totali involut?

Jikkonferma li meta nies li għadhom qed jistennew refund ċemplu lid-dipartiment, qalulhom li ċ-ċekkijiet bid-data ta' Diċembru mhumiex se jaslulhom qabel id-29 ta' Jannar, 2004?

Kemm jikkalkula li se jkollu jħallas interessi l-gvern lil dawn it-taxpayers minħabba dan id-dewmien deliberat?

ONOR.

JOHN DALLI: Fl-1999 il-gvern intrabat iħallas ir-refunds taħt is- sistema l-ġdida tas-self-assessment fi żmien sitt xhur mid-data li trid tintbagħat il-formola tat-taxxa.

Taħt din is-sistema, mill-1999 sa l-aħħar tas-sena 2003, id-dipartiment tat-taxxi interni ħallas aktar minn Lm34 miljun f'refunds lil 105,991 individwu u kumpannija fiż-żmien stipulat bil- liġi.

Il-proċess għall-ħlas ta' refunds għall-2003 kien inbeda biex jitħallsu skond kif titlob il-liġi, pero' dan ma kienx finalizzat minħabba l-ħtieġa urġenti ta' xi stħarriġ u verifiki oħra li kellhom isiru.

L-ammont totali ta' refunds li kienu diġa' ġew ipproċessati iżda li tħallsu f'Jannar, kien ilaħħaq Lm911,118 lil 4,020 individwu.

L-impatt finali dwar x'interessi finalment jistgħu jitħallsu jkun magħruf meta l-istħarriġ u l-verifiki l- oħra jintemmu.

Dwar x'ingħad lin-nies meta ċemplu lid-dipartiment, jidher li l-Onor.

Membru huwa iżjed informat minni dwar x'intqal minn xi impjegati tad- dipartiment.

LINGWA TALJANA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet ir-reazzjoni ta' l-awtoritajiet Maltin għas-suġġeriment tal-President Taljan li għandna nikkonsidraw biex nadottaw il-lingwa Taljana bħala t-tielet lingwa nazzjonali u uffiċjali ta' pajjiżna?

ONOR.

JOE BORG: Nifhem li l-President Taljan għamel ir-rimarki tiegħu biex jenfasizza hu wkoll il-viċinanza kulturali taż-żewġ popli u għalhekk ħadd m'għandu ħsieb li Malta jkollha xi lingwa uffiċjali oħra.

REGOLAMENTI DWAR NO-SMOKING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid xi tħejjijiet saru bħala parti minn programm edukattiv ta' tħejjija sabiex l-istabilimenti kollha jadottaw mingħajr xkiel ir- regolamenti ta' no-smoking li se jiġu fis-seħħ f'anqas minn tliet xhur oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-dipartiment għall-promozzjoni tas-saħħa nieda bosta kampanji biex jeduka lill-pubbliku dwar il-periklu li jikkawża t- tipjip passiv.

Sa mill-1993 tħejjew kampanji edukattivi dwar kif it-tipjip passiv jikkawża l-kanċer.

Id-dipartiment dejjem offra għajnuna għal kull min ried iġib fis-seħħ l- ismoke-free policy fl-istabilimenti, anke qabel ma ħarġet il-liġi dwar it- tipjip f'postijiet pubbliċi.

Id-dipartiment iltaqa' ma' l-MHRA biex jiddiskuti din il-liġi.

Id-dipartiment għall-promozzjoni tas-saħħa nieda ktejjeb ta' informazzjoni li jipprovdi dak li hemm miktub fl-avviż legali 244 ta' l-2003, fi kliem adattat għall-pubbliku.

Dan se jitqassam ma' Malta u GĦawdex u huwa mingħajr ħlas u qed jiġi reklamat fil-media bħal gazzetti u rivisti.

ETC – COURSES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Il-gvern għandu pjan komprensiv mifrux fuq medda ta' żmien għal re skilling u re training ta' dawk il-ħaddiema li tilfu u/jew li mistennija jitilfu l- impjieg fil-ġejjieni qarib?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minbarra l-ħidma li qed iwettqu l-MCAST, l- universita' u d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ, permezz ta' l-intervention unit tagħha, malli jkollha tagħrif li xi impjegati se jispiċċaw bla impjieg mill-ewwel tinforma lill-impjegati konċernati bil-lista tal-korsijiet li toffri.

Sadanittant, dawk li japplikaw għal xi kors waqt li jkunu għadhom fuq in- notice jingħataw priorita' u jiġu eżentati mill-ħlas fejn applikabbli.

Minn naħa l-oħra, il-korporazzjoni dejjem tara li l-korsijiet li toffri huma skond id-domanda tas-suq tax-xogħol.

Il-korporazzjoni qiegħda wkoll f'kuntatti mal-Malta Enterprise biex tkun mgħarrfa x'inhi d-domanda u b'hekk tieħu ħsieb li tħarreġ in-nies f'dik il- linja.