MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 8 It-Tlieta, 10 ta' Ġunju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 8 It-Tlieta, 10 ta' Ġunju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 10 ta' Ġunju, 2003

WERREJ

MINUTI 254

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 254

TQEGĦID TA' KARTI 261

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUMMISSARJU GĦAT-TFAL (IT-TIENI QARI)

THE COMMISSIONER FOR CHILDREN BILL (SECOND READING) 261

AĠĠORNAMENT 282

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 286

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 7 li saret fit-9 ta' Ġunju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

TARZNA - TISWIJA TA' SUPER YACHTS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknologija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid minn kemm nies hi magħmula s-sezzjoni għat-tiswija ta' super yachts fit-tarzna?

Kemm hemm barranin jagħmlu parti minn din is-sezzjoni?

Meta sar il-ftehim ma' Palmer Johnson?

Fiex jikkonsisti dan il-ftehim u jista' il-Ministru jpoġġi kopja tiegħu fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): In-natura ta' l-informazzjoni mitluba hija sensittiva kummerċjalment u għalhekk ma tistax tingħata.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Skond kif ġie irrapportat fil-media, il-kumpannija li magħha għamlet ftehim it-tarzna ta' Malta biddlet l-idejn fi Frar.

Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ftehim kienx beda jiġi nnegozjat mal-kumpannija qabel ma din inbiegħet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiddispjaċini iżda quddiemi m'għandix din l- informazzjoni u għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel id- domanda tiegħu bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtihielu fi stadju ieħor.

Madanakollu nixtieq nirrimarka li kumpannija tibqa' kumpannija, indipendentement minn min ikun l-owner.

Legalment hija korp statutorju indipendenti u jekk jinbidlux ix-shares, ma tagħmilx differenza għalkemm tagħmel differenza mil-lat finanzjarju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, napprezza li hemm żewġ divisions ta' Palmer Johnson, hemm dik ta' Wisconsin li ddikjarat ruħha bankrupt u hemm Palmer Johnson ta' Savannah fil-Georgia, li magħha għamlet il-joint venture it-tarzna ta' Malta.

Issa skond dak li deher fil-media u li huwa wkoll available mill-internet, għalkemm f'Marzu ta' din is-sena Palmer Johnson ta' Wisconsin filed for bankruptcy, kien hemm kreditur li jinvolvi lid-division l-oħra ta' Palmer Johnson.

Jista' il-Ministru jikkonferma dan?

Konxju mill-istat ta' fatt kif jirriżulta mill-media internazzjonali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, xtaqt nippreċiża li għalkemm il-holding company ta' Palmer Johnson kellha żewġ kumpanniji differenti, ix-xogħol li kienu jagħmlu dawn il-kumpanniji kien totalment differenti.

Fil-fatt waħda minnhom u cioe' dik li marret bancarotta, kienet tagħmel yacht building.

L-oħra, li magħha għamlet l-agreement it-tarzna, kienet tagħmel yacht repair jew yacht maintenance.

Din il-kumpannija assolutament ma fallietx u nxtrat minn businessman Ingliż.

Li falliet - anzi mhux teknikament falliet, it has actually filed for bankruptcy taħt Chapter 11 ta' l-Istati Uniti - hija dik il-parti tal-kumpannija li tibni l-jottijiet u li m'għandha x'taqsam xejn mat-tarzna ta' Malta, kemm min-natura tax-xogħol tagħha kif ukoll bħala agreement.

Nimmaġina li l-fatt li l-kumpannija l-oħra jista' ikollha xi kredituri hija ħaġa normalissima.

Jien ma nafx dwar il-każ speċifiku, pero' dak li qed jgħid l-Onor.

Brincat joħroġ mill-internet fis-site ta' Palmer Johnson.

Kif diġa' għedt, din il-kumpannija nxtrat minn businessman Ingliż - ma nafx jekk hux fi Frar jew qabel - u dan ħa over x-shareholding kollu ta' din il- kumpannija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, fil-media lokali kien hemm diversi rapporti dwar it-trattattivi li saru ma' din il-kumpannija u dwar il- prospetti ta' xogħol li nawgura sinċerament li jirnexxu biex ħadd ma jaħseb li aħna qed nippruvaw nitfgħu xi dell ikrah u forsi nisfrattaw xi ftehim jew xi riżultati pożittivi li jistgħu jinkisbu.

Issa ejja ninsew għall-mument il-kumpannija Palmer Johnson ta' Wisconsin u dik ta' Savannah u nirriferu għall-kumpannija Palmer Johnson Malta li rriferew għaliha kemm The Times kif ukoll The Malta Independent.

Jista' il- Ministru jikkonferma li għalkemm fil-media saret riferenza għal Palmer Johnson Malta, sal-lum din il-kumpannija għadha ma ġietx irreġistrata mar- registrar of companies?

Jikkonferma li meta tiġi rreġistrata hu mistenni li jkollha biss Lm100 bħala paid-up capital?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, la nista' nikkonferma ħaġa u lanqas oħra.

Jien ma fittixtx biex nara jekk Palmer Johnson ta' l-Amerika rreġistrawx kumpannija f'Malta.

Jekk huma ddeċidew li jagħmlu hekk, affari tagħhom.

Li nista' nikkonferma hu li l-agreement tat-tarzna sar ma' Palmer Johnson ta' l-Amerika.

TARZNA - BAĊIR NRU.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ghat-Teknologija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid meta se jitgħatta l- baċir nru.

Kemm se jqum dan il-proċess?

Min se jħallas għalih?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-progett tal-bacir nru.

3 li qed ikun konvertit f'facilita' għat-tiswija ta' super yachts se jitmexxa minn kumpannija bejn it-tarzna u kumpannija Amerikana.

Sa l-aħħar ta' Lulju 2003 hu mistenni li din il-kumpannija tkun tista' topera.

L-informazzjoni finanzjarja mitluba hija ta' natura kummercjali u għalhekk ma tistax tingħata.

STAMPERIJA TAL-GVERN - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni mpjegati ma' l-istamperija tal-gvern?

Jista' jgħid x'tip ta' xogħol jingħatalhom?

Għaliex ċertu xogħol jingħata lill- kumpanniji privati meta dan jista' isir mill-istamperija tal-gvern?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni)(f'isem il- Prim Ministru): Hemm 67 impjegat jaħdmu fl-istamperija tal-gvern.

Ir- responsabbiltajiet ta' dawn l-impjegati jvarjaw skond il-grad.

Il-parti l-kbira tax-xogħol ta' stampar tad-dipartimenti jsir fl- istamperija tal-gvern.

Madanakollu jkun hemm okkażjonijiet fejn ix-xogħol mitlub ikun mgħaġġel ħafna u l-istamperija tal-gvern ma tkunx f'qagħda li tlestih minħabba pressjoni ta' xogħol.

Drabi oħra, it-tip ta' xogħol mitlub jkun jeħtieġ makkinarju li l-istamperija tal-gvern m'għandhiex.

BORMLA – PROĠETT TA' PJAZZA STA.

MARGERITA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ghar-Rizorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-pjan għall-Pjazza Santa Margerita, f'Bormla, li sar minn gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 għadux attwali?

Jista' jagħti indikazzjoni meta se jsiru x-xogħlijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett ta' Pjazza Santa Margerita se jitkompla s-sena d-dieħla issa li ngħataw il-permessi meħtieġa mill-MEPA.

Dan ix-xogħol kien waqaf peress li l-kunsill lokali ta' Bormla biddel il- pjan dwar it-tkomplija tal-proġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Dan il-proġett jinkludi fih il-parking area li tinsab 'l isfel mill-iskola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, quddiemi m'għandix din l-informazzjoni, pero' inwiegħed lill-Onor.

Interpellant li se niċċekkja u nkun nista' nagħtih risposta f'seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, dik l-area li qed nirriferi għaliha kienet oriġinarjament indikata biex fiha jsir post għall-parking imma peress li taħt l-art hemm affarijiet storiċi, huwa diffiċli li jsir l-iskavar.

Fil- fatt nixtieq inkun naf jekk id-dewmien li kien hemm fil-parti ta' fuq kienx dovut għal dan il-fatt.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ovvjament kull meta jkun qed isir xi proġett, anke jekk ikun jikkonsisti sempliċement f'bini ta' dar, u jinstabu affarijiet li jkunu ta' natura storika jew ta' natura arkeoloġika, ix-xogħol jitwaqqaf.

Peress li f'din l-area li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant qed jingħad li jista' ikun hemm xi fdalijiet storiċi, irid isir rapport u mbagħad skond ir-riżultati ta' dak ir-rapport naraw kif għandu jitmexxa l- proġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħidli tteħdux passi biex jiġi rrranġat il-periklu serju li jeżisti fil-married quarters ta' San Nikola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, l-informazzjoni li tani l-bieraħ l-Onor.

Interpellant dwar il-married quarters ta' San Nikola għaddejtha lit-tekniċi u malli dawn jagħtuni risposta, ngħaddihielu.

BORMLA PRIMARY SCHOOL FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Issa li għaddew ħafna snin minn meta l-ground ta' l-iskola primarja ta' Bormla tkissret biċċa minnu, jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li dan il-ground żgħir li tant kien ikun frekwentat, jiġi rranġat biex ikun jista' jintuża?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l- ground li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant hi pjazza pubblika li ma taqax taħt il-ġurisdizzjoni ta' l-iskola.

TARZNA - BAĊIR NRU.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknologija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Peress li għaddew ħafna snin minn meta suppost saret xi bidla f'baċir nru.

1, jista' il-Ministru jgħid jekk sarx progress?

ONOR.

AUSTIN GATT: In-no.

1 dock hu parti integrali fit-trasferiment ta' l-artijiet kollha li llum tokkupa t-tarzna u li trid issir bejn it- tarzna u l-gvern.

Hu mistenni li l-aspetti legali ta' dan it-trasferiment jigu konkluzi fix-xhur li gejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li peress li baċir nru.

1 huwa magħluq u ġo fih qed jinżel ħafna ilma tad-drenaġġ, apparti li qed ikun hemm intiena enormi, qed ikun hemm ukoll kwantita' kbira ta' nemus.

Jista' il-Ministru jqabbad lil xi ħadd min-naħa tas- sanita' biex jispezzjonaw dan il-post?

Nixtieq ukoll nissuġġerilu biex jekk inhu possibbli, dan l-ilma mniġġes jiġi ppumpjat permezz ta' bowsers u jintefa' fejn normalment jintefa', skond prattiċi tas-sanita'.

Jien naħseb li wara li l-baċir jiġi mnaddaf, għandu jimtela' bl-ilma u jitħalla miftuħ biex l-ilma jiċċirkola.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ngħaddi dan is-suġġeriment lill-awtoritajiet konċernati.

NI CONTRIBUTIONS - DEFAULTING COMPANIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n- numru ta' kumpanniji jew fabbriki li fil-preżent qed jiġu mħarrka mid- dipartiment sabiex iħallsu l-pagamenti tan-national insurance li għadhom pendenti?

Kemm hi ċ-ċifra fi flus?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' kumpanniji jew fabbriki li qed jiġu mħarrka mid-dipartiment huwa 11.

Iċ-ċifra fi flus pendenti hija ta' Lm1,099,502.31.

INLAND REVENUE – ARRETRATI MINN KUMPANNIJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hi ċ-ċifra fi flus tat-taxxa ta' l- income li għandhom iħallsu kumpanniji privati, parastatali, eċċ. f'Malta u Għawdex separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u se tingħata f'seduta oħra.

VAT/INLAND REVENUE – ARRETRATI MINN KUMPANNIJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kumpanniji privati, eċċ. ġew imħarrka mid-dipartimenti tat-taxxi interni u tal-VAT sabiex iħallsu l- pagamenti li tħallew jakkumulaw tul is-snin?

Kemm hi ċ-ċifra fi flus?

ONOR.

Interpellant li d-dipartiment tat-taxxi interni ħa proċeduri legali kontra 2554 kumpannija permezz ta' ittra uffiċjali u mandat ta' sekwestru.

L-ammont involut hu ta' Lm23,753,194.

Fir-rigward tal-VAT, sal-31 ta' Mejju 2003 kienu ttieħdu proċeduri kriminali bil-pulizija kontra 42 operatur tan-negozju għal misapproprjazzjoni.

L-ammont involut huwa Lm168,507 taħt il-VAT 1994 u Lm407,015 għall-VAT 1999.

Qed jittieħdu proċeduri ċivili wkoll fi 382 każ ieħor għall-ammonti dovuti lid-dipartiment kif jidher hawn taħt:

VAT 94 - Lm1,927,070 CET 97 - 1,027,164 VAT 99 - 2,814,909

Barra minn hekk, id-dipartiment joħroġ regolarment statements lit-taxpayers li jkollhom jgħaddu l-VAT lid-dipartiment.

Meta minkejja l-avviżi li jingħataw dawn jibqgħu ma jħallsux, id-dipartiment jibda proċeduri ċivili u kriminali kontra tagħhom.

VAT/INLAND REVENUE REFUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm taxpayers irċevew ir-refund ta' l- income tax u tal-VAT fix-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is- sena?

X'kienet is-sitwazzjoni għall-istess perjodu għas-snin 1999, 2000, 2001 u 2002 rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fir-rigward ta' l-income tax, l-informazzjoni mitluba tidher fit-tabella mehmuza, filwaqt li r- rifużjoni ta' VAT mill-1999 sa 2003 hija kif ġej:

|Janna|Ammont |Taxpayer| |r/Apr| |s | |il | | | |2000 |Lm5,545,92|4,934 | | |6.85 | | |2001 | |5,880 | | |7,600,011.| | | |05 | | |2002 | |5,662 | | |6,791,503.| | | |91 | | |2003 | |7,364 | | |9,694,796.| | | |01 | |

Billi s-sena 1999 kienet l-ewwel sena taħt il-VAT 1999, ir-refunds tal-VAT bdew isiru wara April 1999.

AIR MALTA - ĠARR TA' ELETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri ta' ċittadinanza Maltija li ġarret l-Air Malta sabiex jiġu jivvotaw għall- elezzjonijiet ġenerali 2003 u għar-referendum tat-8 ta' Marzu, 2003?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħaddi l-mistoqsija lill- ministru konċernat.

UE - PRODOTTI TA' L-IKEL - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għan-negozjati li saru bejn il-gvern u l-Unjoni Ewropea dwar is-sussidji fuq il-prezzijiet interni u esterni ta' l-Unjoni kif imħaddma taħt is-sistema tas-CAP, jista' il-Ministru jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra l-lista tal-prezzijiet interni u esterni ta' l-ikel ta' l- Unjoni Ewropea jew kalkoli li fuqhom ġew stabiliti l-ammonti u s-sussidju kif imfissra fit-trattat li sar bejn il-gvern u l-Unjoni, bħal fil-każ ta' zokkor, fejn fl-ewwel xhur tas-sħubija l-prezz ta' dan il-prodott se jkun issussidjat mit-taxxi tal-Maltin u l-Għawdxin b'euro 11-il miljun?

Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' dawn il- prezzijiet jew kalkoli tal-gvern fis-snin ta' qabel ġie ffinalizzat it- trattat, cioe` fis-snin 1999, 2000, 2001 u 2002 rispettivament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): L-Onor.

Interpellant jaf tajjeb li l-gvern nnegozja ma' l-Unjoni Ewropea dawk li jissejħu supply measures fuq certi prodotti agrikoli importati.

Il-gvern għamel dan għaliex dejjem kellu kuxjenza socjali u għaldaqstant ried jassigura li s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni ma ġġibx magħha impatt fuq żieda fil-prezzijiet ta' prodotti importati, bħal dak li hu wkoll semma, jigifieri z-zokkor.

Biex dan il-għan jintlaħaq, anki fil- process tan-negozjati, il-gvern kien assistit minn esperti barranin.

Dawn kienu forniti b'kalkoli tal-prezzijiet, dawk dinjija u dawk ta' l-Unjoni Ewropea.

Kollox kien jorbot fuq l-andament previst tas-swieq tal-prodotti agrikoli li fuqhom Malta talbet supply measures.

F'dan ir-rigward, fi zmien in- negozjati l-oħra fuq il-biedja fi ħdan id-WTO u wara l-esperjenzi tas-swieq wara l-konklużjoni tal-Uruguay round fl-1994, ġie deciż li l-aħjar mekkaniżmu għandu jkun wieħed digressiv fuq il-modalita' innegozjata.

Id- dettalji huma hekk: Is-sussidju jibda fl-2004 u jintemm fl-2010.

Din l- għajnuna tkun digressiva billi s-sussidju jkun ta' 100% fl-ewwel sena, 95% fit-tieni sena, 90% fit-tielet sena u jonqos bi 18% kull sena bejn ir- raba' u s-seba' sena.

Dan il-mekkaniżmu hu l-aħjar wieħed li l-gvern b'kuxjenza socjali seta' jasal għalih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fit-tweġiba tiegħu, il-Ministru qed jgħid li dawn huma l-aħjar negozjati li l-gvern seta' jasal għalihom.

Allura l-bażi tal- prezzijiet interni u esterni qiegħda elenkata bħala informazzjoni?

Jekk le, huwa possibbli li din il-Kamra jkollha tagħrif ta' kemm fil-fatt qed jirrappreżentaw dawn il-persentaġġi f'sussidji?

Nixtieq li l-Ministru jagħtihom importanza ħalli wieħed ikun jista' jasal għall-konklużjoni li tabilħaqq din kienet l-aħjar soluzzjoni li setgħet issir fiċ-ċirkostanzi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, quddiemi m'għandix din l-informazzjoni u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jerġa' jagħmel din id-domanda bil-miktub u jingħata tweġiba mill-ministru konċernat.

TARXIEN: TRIQ JOSEPH BURLO - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jixtarr il- possibbilta' li ssir sleeping policeman fi Triq Joseph Burlo`, Tarxien, minħabba l-ispeed eċċessiv li bih qed jgħaddu l-vetturi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat għall-immaniġjar tat- traffiku huwa informat mill-kunsill lokali ta' Ħal Tarxien li dan il- kunsill ma jaqbilx mal-kunċett ta' sleeping policeman.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: B'riferenza għat-tweġiba tal-Ministru għall- mistoqsija li saritlu ftit tal-ġranet ilu dwar Triq id-Daħla ta' San Tumas fiż-Żejtun, jista' jikkonferma ...

(Interruzzjonijiet) Li kont qed nipprova ngħid lill-Ministru qabel interrompih l-Onor.

Farrugia ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, on a point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien ma nterrompejt lil ħadd.

Peress li l-Ministru għadu kemm qalli biex nagħmel domanda lill-ministru konċernat, jiena kulma għamilt qsamt il-Kamra b'mod ġentili u nformajtu li l-mistoqsija li qalli biex nagħmel lill-ministru konċernat kienet parti mill-mistoqsija li hu qalli biex nagħmel.

Jien żgur ma mortx biex intellfu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea jkompli bil-mistoqsija tiegħu.

ONOR.

MARIO GALEA: Niskuża ruħi imma kont naħseb li l-Onor. kollega għandu ftit sense of humour aktar.

Milli jidher s-sens of humour huwa nieqes ħafna f'din il-Kamra.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, jista' il-Ministru jikkonferma li għalkemm ix-xogħol fi Triq id-Daħla ta' San Tumas fiż-Żejtun qed isir mill- kunsill lokali, finalment se jkun qed iħallas il-gvern permezz tad- dipartiment tat-toroq?

Qed ngħid hekk għax il-kunsill għandu ftehim mad- dipartiment tat-toroq biex f'numru ta' snin jitħallas lura tax-xogħol li jkun għamel.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fix-xhur li għaddew id-direttorat tat-toroq wasal fi ftehim ma' diversi kunsilli lokali – fil-fatt il-kunsill lokali taż-Żejtun approfitta ruħu minn dan l-arranġament - biex huma jkunu jistgħu jagħmlu x- xogħlijiet meħtieġa fil-lokalita` tagħhom, liema xogħlijiet strettament suppost jagħmilhom il-gvern ċentrali.

Skond dan il-ftehim, huwa l-gvern ċentrali li finalment iħallas lill-kunsill talli jkun għamel ix-xogħol.

Dan ifisser li wara li l-kunsill lokali taż-Żejtun indika t-toroq li hemm bżonn jiġu rranġati u qabbad kuntrattur biex jagħmel ix-xogħol meħtieġ, il- gvern ċentrali se jibda jħallas lill-kunsill Lm25,000 kull sena għat-tliet snin li ġejjin.

Wieħed irid japprezza li għalkemm finalment huwa l-gvern ċentrali li jkun qiegħed iħallas, il-kunsill lokali jkun qiegħed f'qagħda li dak ix-xogħol ilestih qabel milli kien normalment jitlesta kieku kellu jħalli f'idejn il- gvern biex jagħmlu hu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, nafu li meta d-dipartiment tat-toroq jagħti kuntratt lil xi ħadd, ir-responsabbilta' biex jaraw li x-xogħol ikun qed isir sew hija f'idejn il-periti u d-diviżjoni tat-toroq.

Jista' il- Ministru jgħid min se jagħmel is-sorveljanza meħtieġa biex f'każi bħal dawn, jassigura li x-xogħol ikun qed isir kif għandu jsir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt il-kunsilli lokali li jagħmlu dan il-ftehim huma responsabbli li jassiguraw li x-xogħol li jsir ikun ta' kwalita' tajba.

Irrid ngħid li bħalma f'każi oħra meta x-xogħol isir a spejjeż tal- kunsill lokali, id-dipartiment tat-toroq jassigura li l-kwalita' tax-xogħol tkun waħda tajba billi jagħmel spezzjonijiet, f'dawn il-każi id-direttorat tat-toroq ukoll jagħmel l-ispezzjonijiet neċessarji biex jassigura li x- xogħol li jkun qed isir mill-kunsill lokali f'isem il-gvern, ma jkunx ta' kwalita' inferjuri għal dak li jesiġi l-gvern fuq ix-xogħol li jagħmel hu.

LIĠI DWAR IL-VJOLENA DOMESTIKA

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' l-abbozzar ta' liġi kontra l- vjolenza domestika?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-abbozz ta' liġi kontra l-vjolenza domestika jinsab quddiem l-avukat ġenerali.

GUDJA : TRIQ IL-MIĠRA - ASFALTAR TA' TRIQ

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jogħġbu il-Ministru jinterjveni sabiex Triq il-Miġra fil-Gudja tingħata l-asfalt minħabba li l-istat tagħha huwa ħażin immens?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li Triq il-Miġra hija waħda mid-diversi toroq li qed jiġu spezzjonati mill-awtorita' dwar it-trasport biex tiżdied fil-programm ta' kostruzzjoni ta' toroq li qed isiru mid-direttorat.

Ix- xogħol f'dawn it-toroq isir aktar 'il quddiem, skond il-prioritajiet li jkollu quddiemu d-direttorat.

RAĦAL ĠDID: TRIQ L-ISQOF PACE - ASFALTAR

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jintervjeni sabiex Triq l-Isqof Pietru Pace, f'Raħal Ġdid tiġi asfaltata ladarba s- servizzi neċessarji diġa' ġew mgħoddija?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien ninsab informat illi d-direttorat tat-toroq qiegħed il-ħin kollu f'kuntatt mal-kunsilli lokali biex ikun implimentat xogħol ta' titjib f'diversi toroq madwar Malta kollha, bix-xogħol fit-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant isir aktar 'il quddiem skond l-esiġenzi tad-direttorat.

SKEJJEL SEKONDARJI - TFAJLIET TQAL

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jindika n-numru ta' tfajliet li matul din is-sena telqu kmieni mill-iskola sekondarja minħabba tqala?

X'kienet l-iżgħar eta'?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li n-numru ta' tfajliet li ħarġu mill-iskola kmieni minħabba tqala huma 20.

L-iżgħar tfajla kienet ta' 14-il sena.

Id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għandha servizz apposta għal dawn it-tfajliet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, f'isem il- Prim Ministru nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' impjegati fit-taqsima ta' l-awditjar u investigazzjonijiet interni fil-31 ta' Mejju 2003, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 309;

f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' disa' atti ta' kurazija ffirmati bejn is-sovvrintendenza tal- patrimonju kulturali u Din l-Art Ħelwa, skond artiklu 48 (2) ta' l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali, Kap 445.

u f'ismi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar vakanzi fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni fi grad 3 ta' direttur, assistent direttur, uffiċjal edukattiv, kap u assistent kap, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 311;

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal stqarrijiet ministerjali( Mozzjonijiet( Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUMMISSARJU GĦAT-TFAL

THE COMMISSIONER FOR CHILDREN BILL

L-ordni għat-Tieni qari ġie moqri

Ikompli mid-9 ta' Ġunju, 2003

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera huwa in possession.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nitkellem fuq subklawsola (2) ta' klawsola 14 li tillimita l-poteri investigattivi tal- kummissarju.

Fost il-limitazzjonijiet li hemm imposti fil-liġi hemm li l- kummissarju ma jistax jinvestiga dwar konflitti speċifiċi u individwali bejn tfal u ġenituri jew tuturi tagħhom.

Jien għedt li ma nafx kemm hija tajba din ir-restrizzjoni għax ħafna drabi jkun hemm bżonn ta' l-intervent ta' terza persuna f'każ ta' diżgwid familjari.

Il-bieraħ spjegajt kif jista' ikollok tfal soġġetti għal piki legali.

Jista' ikollok kwestjonijiet ta' wirt fejn it-tifel minuri m'għandux locus standi jew kwestjonijiet ta' trasferiment fejn it-tfal minuri jkollhom ishma u dawn iħossu li t-tutur jew il-ġenitur tagħhom ikun qed jippreġudikahom bl-azzjoni tiegħu.

Ladarba t-tfal m'għandhomx locus standi quddiem il-qrati u fil-liġi u m'hemm ħadd li jista' jidher għalihom, jekk mhux il-ġenitur tagħhom, naħseb li f'każi eċċezzjonali l-kummissarju għandu jintervjeni.

F'każi simili fuq livell personali, meta tkun trid tintervjeni għan-nom ta' minuri u l-ġenituri ma jkunux iridu x'tagħmel( Tipprova ddeffes b'xi mod lill-avukat ġenerali, pero` again fil-liġi l- avukat ġenerali m'għandux locus standi ħlief f'ċerti każi eċċezzjonali.

Allura jekk il-minuri jħoss li qed jiġi ppreġudikat minħabba l-aġir tal- ġenitur jew tat-tutur tiegħu, m'hemm ħadd li jista' jintervjeni għan-nom u fl-interess tiegħu.

Jien nirrikkmanda li l-kummissarju jkun jista' jintervjeni almenu f'kawżi ta' separazzjoni jew f'kawżi li jkun hemm quddiem it-tribunal tat-tfal taħt Kap. 285, fuq care orders eċċ. Jiġifieri jekk it-tfal ikunu jridu jsir xi approach il-kummissarju għandu jintervjeni.

Imbagħad spjegajt li fil-fatt kien il-ħsieb tal-gvern preżenti li meta jintroduċi l-qorti tal-familja, kien se jikkrea istituzzjoni ġdida fis- sens li kien se jkun hemm avukat apposta biex jidher għall-interessi tat- tfal, apparti li jkun hemm l-avukat tal-mara u l-avukat tar-raġel li jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom.

Veru li min ikun qed jiġġudika se jiġġudika fl-interess sovran tal-minuri, pero` ħafna drabi jekk ma jkunx hemm min jitkellem b'mod oġġettiv għall-interessi tal-minuri, dawn id- drittijiet jistgħu jiġu ppreġudikati.

GĦalhekk hemm din l-idea li meta tinħoloq il-qorti tal-familja jkun hemm avukat apposta biex isegwi l- interessi tal-minuri.

Bl-istess linja ta' ħsieb ma nistax nifhem għaliex qegħdin nikkreaw istituzzjoni tal-kummissarju responsabbli għall-welfare tat-tfal u mhux qegħdin nagħtuh dan id-dritt.

Naħseb li din hija weakness fil-liġi li trid tiġi indirizzata.

Ladarba qed nitkellem fuq il-kwestjoni tal-qorti tal-familja, ta' min jinnota b'dispjaċir li l-leġislazzjoni li tikkrea din il-qorti għadha ma tressqitx quddiem dan il-parlament, għalkemm ilna nitkellmu fuqha minn leġislatura għall-oħra.

Pero` agħar minn hekk, l- unika struttura ġudizzjarja li bħalissa qisha l-qorti tal-familja, li hija l-qorti tas-sekond'awla, m'hijiex qed tiffunzjona.

Is-sekond'awla tal-qorti ċivili ilha ma tiffunzjona kważi sena u hemm numru konsiderevoli ta' każi li jibqgħu mingħajr rimedju.

Wieħed jippreżenta rikors u m'hemmx imħallef li jippresjedi s-sekond'awla tal-qorti ċivili.

Veru li b'sagrifiċċju kbir għandna żewġ imħallfin li fuq part-time basis jindirizzaw l-iktar każi urġenti, dawk il-każi li għandhom terminu, li jridu jiġu appuntati within six days li jiġu ppreżentati.

Hemm l-Imħallef Galea Debono li jippresjedi l-qorti kriminali u l-Imħallef Ray Pace li qed jagħmel dawn il-kawżi, imma dawn jagħmluhom a skapitu ta' xogħol ieħor.

Allura qed jiġu indirizzati biss każi li jkunu ta' urġenza kbira.

Każi ordinarji li wkoll huma urġenti u importanti qed jiġu shelved.

Mela qed nikkreaw liġi biex insaħħu d-drittijiet tat-tfal u fl-istess nifs f'pajjiżna għandna stat fejn id-drittijiet tat-tfal qed jiġu ppreġudikati minħabba nuqqas ta' organu ġudizzjarju li jindirizza dawn il-kwestjonijiet.

Hemm tfal, per eżempju, li mhux qed jaraw ġenitur għax dan jagħmel rikors u m'hemmx qorti biex tagħtih digriet ħalli jara t-tfal tiegħu.

Kieku tgħid li din hija ħaġa temporanja ta' xahar jew xahrejn tifhimha, imma meta għandek dan l-istat ta' fatt li ilu jippersisti għal kważi sena jiena nibqa' mbellah.

Jien ippreżentajt protesti ġudizzjarji kontra l-gvern fuq każi speċifiċi lill-ministru tal-ġustizzja fil-leġislatura l-oħra.

Naħseb li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici li qiegħed preżenti fil-Kamra rahom l- ittri uffiċjali.

Jien għandi klienta li għamlet rikors ħames xhur jew sitt xhur ilu u għadha mhix qed tara t-tfal tagħha.

Għandi każ ieħor klienta li mhix tingħata manteniment u dawn il-każi baqgħu ma ngħatawx digriet.

Ir-risposta kienet fis-sens li qed isir arranġament temporanju u bl-arranġament temporanju bqajna.

Jien qed nagħmel enfasi fuq din il- problema għax naħseb li hija rilevanti fuq il-kwestjoni tad-drittijiet tat- tfal ukoll.

Mr Speaker, hemm żewġ aspetti oħra li għandhom jiġu indirizzati għax jidħlu wkoll f'din il-kwestjoni tal-kummissarju għat-tfal.

Hemm il-kwestjoni ta' l-adozzjoni tat-tfal u hemm il-kwestjoni tal-fostering.

Mill-esperjenza limitata tiegħi, għalkemm hemm ammont sostanzjali ta' tfal li qegħdin miżmumin f'istituti kemm tal-gvern u kemm tal-Knisja, u għalkemm nazzarda ngħid li numru żgħira minnhom huma abbandunati għal kollox mill-ġenituri, meta jsiru xi proċeduri għall-adozzjoni neħlu jew minħabba raġunijiet egoistiċi daparti ta' l-omm - jistgħu jkunu emozzjonali imma ħafna drabi jkunu egoistiċi - jew minħabba raġunijiet egoistiċi daparti tal-missier li ma jkunx irid jagħti l-kunsens tiegħu.

Għalkemm hu minnu li s-sekond'awla tal-qorti ċivili tista' tiddispensa mill-kunsens tal-missier naturali f'ċerti ċirkostanzi, il-prassi tal-qrati hija li xorta waħda jaraw x'inhi l- pożizzjoni - u kien hemm kawża kostituzzjonali fuq din - u jekk hemmx il- kunsens tal-missier naturali.

Allura fil-prattika ftit isiru adozzjonijiet ta' tfal Maltin.

Hemm każi - naf bihom jien u jaf bihom ħaddieħor - fejn it-tfal li qegħdin f'istitut kull tant żmien jittieħdu d-dar, il-ġenituri jew il-ġenitur jipperċepixxi l-għajnuna soċjali u t-tfal jerġgħu jmorru lura l-istitut.

Jiġifieri t-tfal qed jintużaw biss għall-finijiet li tittieħed l-għajnuna soċjali fuqhom.

Dan m'huwiex sew għax dan huwa preġudikali għall-aħħar.

Il-ġenituri li jħobbu t-tfal jagħmlu s-sagrifiċċju u jekk ma jistgħux iżommmuhom huma u jkunu f'istitut, xorta waħda għandhom isegwu l-interessi tagħhom.

Pero` li jkollok tfal abbandunati f'istitut u ma tagħtix kashom u ma tmur tarahom qatt u mbagħad meta jkollhom ċans li jkollhom ħajja normali u jiġu adottati ma tiffirmalhomx, dik hija preġudikali għat-tfal.

Kif jidħol dan il-kummissarju( Naħseb li l-kummissarju għat-tfal għandu jingħata ċerti poteri f'dan ir-rigward.

Jekk ikollok proċedura għall- adozzjoni u jkollok reżistenza min-naħa ta' wieħed mill-ġenituri u l- imħallef jirrealizza li r-raġuni hija waħda ta' egoiżmu pur, allura dan il- kummissarju għandu jinvestiga u jagħmel rapport.

U jekk wara dak ir- rapport tal-kummissarju, l-imħallef jirriżultalu li l-permess ta' dak il- ġenitur għandu jiġi ssorvolat għax ma jkunx jaġixxi in good faith, allura għandu jsir hekk.

Dak huwa punt interessanti.

It-tieni punt huwa l-fostering li f'daqqa waħda f'Malta qed isir ħafna.

L- ewwel problema hija li m'għandniex qafas legali serju li jirregola l- fostering.

F'Malta l-liġi tal-familja hija bbażata fuq il-Liġi Rumana u għandek l-istitut ta' l-adozzjoni li huwa l-istitut tradizzjonali.

Huwa rregolat tajjeb bid-dettall fil-Kodiċi Ċivili tagħna - taħt it-titlu "Of Persons" - pero` fuq kwestjonijiet iktar riċenti ta' fostering m'għandniex qafas legali.

Hemm xi regolamenti governattivi 'l hawn u 'l hemm jew xi legal notices, imma qafas legali jew liġi serja li tikkonċerna l-fostering m'hemmx.

Ikollok każi fejn tifel li jkun fostered, għal xi raġuni jew oħra dak it-tifel jerġa' imur lura l-istitut.

Imbagħad meta jiġi għall- fostering darb'oħra, it-tifel jingħata lil familja "B" minflok lil familja "A" u jkun hemm diżgwid bejn familja "A" u familja "B".

Dak li jkun qed jiffosterja ma jafx xi drittijiet għandu, ma jafx x'responsabbiltajiet għandu u safejn għandu jasal.

Ċertament li hemm problemi serji fil- fostering, Sur President.

M'iniex qed ngħid li l-kwestjonijiet ta' fostering għandhom jiġu deċiżi minn dan il-kummissarju.

Biss huwa fatt li l-kummissarju se jiltaqa' ma' diversi problemi individwali u bilfors se jkollu jidħol fil-kwestjoni tal- fostering għax se jiġi face to face magħha.

Allura naħseb li tkun idea tajba li l-kummissarju jirrikkmanda bill idoneu biex il-fostering jiġi rregolarizzat.

Kif għedt fil-bidu, il-kummissarju qiegħed hemm biex jiggwida lill-gvern.

Veru għandu poter jinvestiga każi partikolari jekk ikun hemm rapporti bil-miktub, pero` l-funzjoni ewlenija ta' dan il- kummissarju hija li jiggwida lill-gvern fuq din il-materja.

Huwa jrid iġib il-liġi tagħna synchronised mal-konvenzjonijiet internazzjonali, ma' liġijiet oħra barranin u jipprova jżomm il-pożizzjoni legali tagħna at par ma' l-iżviluppi li qegħdin isiru.

Irid jassigura li l-konvenzjoni dwar id- drittijiet tat-tfal ta' l-20 ta' Novembru 1989 tal-United Nations tiġi implimentata.

Mela għandu din il-funzjoni.

Il-gvern kien ilu jgħid li se jagħmel charter tad-drittijiet tat-tfal u about time li jkollna din iċ- charter.

Waħda mill-ewwel biċċiet xogħol tal-kummissarju għandha tkun li janalizza l-liġijiet prevalenti, jiġborhom f'qafas wieħed u jirrikkmanda lill-gvern kif għandha tkun din il-liġi tat-tfal.

Il-kummissarju għat-tfal jista' wkoll jagħmel pressure fuq il-gvern, għalkemm l-iskop tal-liġi m'huwiex li jkollok dupplikazzjoni ta' xogħlijiet.

U tajjeb li qiegħda hekk għax jekk diġa` għandek organu li qed jagħmel ċertu xogħol f'dan ir-rigward, tkun ħaġa stupida li jkollok il- kummissarju jerġa' jagħmel l-istess xogħol.

Madanakollu mill-poteri li ngħataw mhijiex ċara x'għandu jagħmel jekk ikollu xi lment dwar xi istituzzjoni li ma tkunx qed tiffunzjona tajjeb.

Jien naħseb li dan għandu jkollu l-poter li jmur għand il-gvern u jirrapportalu li tali istituzzjoni, f'tali dipartiment jew tali bord, li xogħlu huwa li jieħu ħsieb ċerti affarijiet, l-affarijiet m'humiex sejrin tajjeb.

Jien naħseb li għandu dritt li jissuġġerilu x'għandu jsir.

Iktar minn hekk naħseb li għandu d-dritt li jagħmel pressjoni fuq il-gvern.

Naħseb il-kwestjoni tal-fostering hija waħda mill-areas fejn jista' jintervjeni.

Qed insemmi istituzzjonijiet għax il-fostering huwa handled mid-dipartiment tal-welfare.

M'iniex qed ngħid li għandhom jiġu handled minnu, pero` jrid jara kif qed isiru l-affarijiet fuq il-fostering mid- dipartiment konċernat.

Nikkonkludi billi ngħid li l-liġi għandha ħaġa oħra li hija tajba, li kif l- ombudsman jippreżenta l-ombudsplan darba fis-sena quddiem dan il-parlament biex aħna d-deputati nanalizzaw dak ir-rapport, f'din il-liġi il- kummissarju għat-tfal għandu l-obbligu wkoll li jippreżenta r-rapport annwali tiegħu lill-ministru, u mbagħad il-ministru jipreżentah quddiem dan il-parlament.

Huwa tajjeb li l-parlament se jkollu dritt jiskrutinja x- xogħol ta' l-uffiċċju tal-kummissarju, pero` l-metodu kif qed nagħmluh mhux tajjeb.

Huwa fatt li se jkollna d-dokumenti esebiti biex inkunu nistgħu narawhom aħna d-deputati u jekk irridu nieħdu aġġornament u nistaqsu domandi.

Pero` naħseb li biex verament ikollok dibatittu ħaj u ta' interess nazzjonali dwar rapporti ta' ċerti uffiċjali daqstant importanti għandha tiġi allokata seduta għalihom, kif jiġri għall-estimi ta' ċerti aġenziji governattivi.

Naħseb li l-liġi għandha tinbidel u għandhom jinbidlu anke l-iStanding Orders.

Mr Speaker, qed nirrikkmandalek, bħala president ta' din il-Kamra, biex l- istanding orders jinbidlu fis-sens li meta jkollna dawn it-tip ta' rapporti jkun hemm ġurnata allokata f'dan il-parlament biex isir dibattitu fuqhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, wara li smajt dan id-diskors tant tajjeb ta' l-Onor.

Jose` Herrera, se nipprova nidħol għal dan is-suġġett tassew interessanti.

Dan l-abbozz ta' liġi jindika b'mod mill-iktar ċar li l-gvern qed jieħu passi mill-iktar avvanzati biex is-soċjeta` Maltija tħares lejn l-avvanzi ġenerali li għaddejjin fid-dinja moderna sabiex mhux biss niġu in line ma' pajjiżi oħrajn, imma biex nwieġbu wkoll għall-esiġenzi ta' pajjiżna stess.

Irridu naċċettaw li tul iż-żmien fil-pajjiż kibret mentalita` li t-tfal m'humiex kapaċi li jitkellmu jew li jieħdu sehem f'ċerti ħwejjeġ tas- soċjeta`.

Kulħadd jiftakar li waħda mill-massimi Ingliżi kient li children should be seen but not heard.

Naħseb li dan it-tip ta' ħsieb ħoloq preġudizzju kemm fis-sistema legali kif ukoll f'dik soċjali sabiex iżżomm lit-tfal barra milli jipparteċipaw b'mod attiv fis-soċjeta` tagħna.

Illum id-dinja qiegħda tinbidel, pero` rridu naċċettaw li qegħdin iffaċċjati b'soċjeta` ingranata b'tali mod li t-tfal ftit tikkonsidrahom u ftit tagħti kashom.

Għalhekk kien pass tajjeb li l-United Nations ħarġet b'din il-konvenzjoni dwar id-drittijiet tat-tfal, dik li ġeneralment hija magħrufa bħala s-CRC.

Mis-CRC 'il quddiem inbidel ix-xenarju internazzjonali u għall-ewwel darba bdejna niffokaw ftit iktar fuq dak li kien qiegħed isir fid-dinja tat-tfal u kif wieħed iħares mhux biss id- drittijiet tat-tfal, imma anke dan il-kunċett ġenerali dwar l-interessi tat- tfal.

Wieħed irid jgħid li avvanzi bħal dawn fid-dinja ftit jiġu ħabta u sabta.

Jekk wieħed jiftakar biss li l-Ġnus Magħquda fl-1948 kienu għamlu d- dikjarazzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem u jiftakar kemm dawn il-prinċipji damu biex jiġu tradotti f'dokumenti legali biex ikunu jistgħu jenforzawhom, wieħed japprezza kemm-il proċess li nbeda mill-Ġnus Magħquda fl-1989 sabiex id-drittijiet tat-tfal jingħataw importanza, kien ferm inqas fit-tul minn dak li ħadna fid-dikjarazzjoni tad-drittijiet fundamentali tal- bniedem.

Wieħed irid jgħid ukoll li s-settur legali bena qafas li ġie mit- tradizzjoni legali Rumana u mill-kodiċi ċivili Franċiż, li fih it-tfal dejjem ikollhom xi ħadd biex jirrappreżentahom.

Fil-fatt ċerti drabi aħna l-avukati ninsew li l-Kodiċi Ċivili tagħna għandu diversi mumenti meta l- qorti hija obbligata li taħtar tutur biex tipproteġi l-interessi tal- minuri.

Il-ħsieb fi żmenijiet oħra kien li minuri trid tappuntalu bniedem kbir għax dak m'huwiex kapaċi jieħu ħsieb l-interessi tiegħu, m'huwiex kapaċi jitkellem u allura trid tqabbadlu persuna li laħaq l-eta` ta' 18-il sena u fuqha sabiex jirrappreżenta l-interessi tiegħu.

Waħda mill-affarijiet li jitnesew - pero` ta' min ifakkarhom - hija li fil- kodiċi tagħna kellna wkoll sitwazzjoni fejn il-qorti tista` tappunta tutur lill-omm li tormol biex jipproteġi t-tarbija li tkun qed tistenna biex twelled.

Dan il-kuratur u t-tuturi l-oħrajn kollha kienu parti sħiħa mix- xenarju legali sabiex il-liġi tagħna tipprova tirrispondi għall-bżonn li tipproteġi l-interessi tat-tfal.

Pero` ż-żmenijiet inbidlu u dak il- makkinarju li għandna stabilit permezz tat-tutur u tal-kuratur illum m'għadhomx adegwati u tajjeb li nimxu 'l quddiem u nagħmlu xi ħaġa ġdida.

Fuq il-kamp legali wieħed irid jgħid li naraw ċerti defiċenzi f'dan is- settur, fosthom kif jixhdu t-tfal.

Għall-ewwel darba s-sena l-oħra saret emenda fil-Kodiċi Kriminali fejn it-tfal ingħataw protezzjoni speċjali waqt li jkunu qegħdin jixhdu fil-konfront ta' min ikun ikkommetta delitt, kemm jekk id-delitt ikun fuq il-persuna tagħhom kif ukoll jekk ikunu raw id- delitt isir.

Fil-fatt mis-sena l-oħra għall-ewwel darba ġewwa l-qrati tagħna qegħdin inħaddmu s-sistema ta' xiehda bil-video conferencing b'mod kostanti u regolari.

Jiġifieri l-minuri jkun qiegħed f'kamra separat minn fejn ikun hemm l-akkużat u jkun jista' jixhed, u x-xiedha tiegħu tinstema' fl-awla b'mod u manjiera li t-tifel ikun protett u fl-istess ikun jista' jitkellem b'iktar liberta` mis-soltu.

Wieħed irid jgħid li għalkemm ħadna din il-miżura u min-naħa tal-pulizija, huma stess ħadu ħsieb li meta jiġu arrestati minuri jiġu segwiti ċerti regoli, jiġifieri li t-tfal ma jistgħux jaqbdu u jitilqu mill-għassa jekk kemm-il darba ma jkollhomx il-maġġuri magħhom, pero` wieħed irid jgħid ukoll li f'ċerti setturi, speċjalment f'dak tas-separazzjoni li ssemma' diversi drabi hawnhekk, il-minuri ftit jingħataw importanza.

L-istess fuq kwestjonijiet oħrajn tal-familja - jiġifieri fejn għandu jmur il-minuri, jekk għandux imur mal-missier jew ma' l-omm - ħafna drabi jkun soġġett għan- negozjati li jsiru bejn il-ġenituri u qajla tingħata attenzjoni għal dak li jkunu jridu l-minuri.

Aħna qegħdin nipprovaw nirreaġixxu mill-aspett legali għal din is-sitwazzjoni permezz tal-qorti tal-familja.

Mhux veru, kif qal l-Onor.

Herrera, li ma saritx leġislazzjoni fuq il-qorti tal- familja.

Il-leġislazzjoni diġa` saret u tista' tidħol in operazzjoni permezz ta' legal notice.

Pero` kif jaf tajjeb l-Onor.

Herrera, il-post fejn se ssir il-qorti tal-familja għadu qiegħed jinbena, allura wieħed irid jistenna li l-ewwel ikollna l-bini fejn se nagħmlu l-qorti tal-familja u mbagħad wieħed ikun jista' jimxi 'l quddiem.

L-istess għandu jingħad għal dak li jirrigwarda s-sekond'awla.

Għalhekk kultant il-kollega tiegħi jiskantani għax donnu mhuwiex qiegħed magħna u ma jafx li l-Imħallef Joseph Azzopardi għadu kemm ingħata l-ġurament u li għandu jagħmel l-ewwel seduta tiegħu jumejn oħra.

Wieħed għandu jħares 'il quddiem u jittama li s-sitwazzjoni fis-sekond'awla tal-qorti ċivili ̧ skond l-assenjazzjoni li tingħata mill-Prim Imħallef, tkun tista' taħdem b'mod regolari u tajjeb.

Fil-qorti hemm numru tajjeb ta' imħallfin u naħseb li m'għandux ikun hemm diffikulta` biex is-sekond'awla tkompli tiffunzjona tajjeb wara li għamlet perijodu żgħir ta' żmien li fih ma kenitx qed taħdem fuq ir-rubini.

Wieħed irid igħid ukoll li minkejja dawn l-isforzi biex wieħed jipprova jieħu ħsieb l-interessi tal-minuri, dan qed isir pezzi bukkuni u f'setturi varji mingħajr ma wieħed jieħu x-xenarju sħiħ.

Għalhekk dan il-kummissarju għat-tfal għandna bżonnu.

U għalkemm dan qed insejħulu kummissarju ̧ mhuwiex bħall-kummissarju tal-pulizija, bħall-kummissarju ta' l-income tax jew inkella bħall-kummissarju tal-VAT imma se jkun il-bniedem li se jkollu fuqu d-dmir mill-Istat li jieħu ħsieb l-interessi u d-drittijiet tal-minuri.

Sur President, wieħed irid jgħid ukoll li mhux is-settur tagħna biss waqa' lura.

Per eżempju, wieħed mis-setturi li ġie ttraskurat fl-Unjoni Ewropea huwa l-istatus legali tal-minuri u l-leġislazzjoni li ssir fl- Unjoni Ewropea qajla tagħti kas l-interessi jew id-drittijiet tagħhom.

Fil-fatt meta qrajt numru ta' rapporti dwar l-għarfien u l-bżonn li wieħed iħares b'mod sistematiku lejn il-liġijiet u l-policy li għandha l-Unjoni Ewropea sabiex il-minuri u t-tfal ikunu aktar protetti, sibt li hemm min qed jipproponi li jidħol artiklu ad hoc fil-konvenzjoni.

Tant hu hekk li qed jingħad li:

"The European Union shall take the best interests of the child into account under the provisions of the treaties as expressed in the UN convention.".

Sur President ̧ kapitlu 4 tal-Kostituzzjoni li jittratta d-drittijiet fundamentali tal-bniedem kif ukoll it-trattat tal-protezzjoni tad- drittijiet fundamentali li hemm fi Strasbourg huma żewġ branki fejn id- drittijiet ta' l-ulied mhumiex meħudin in konsiderazzjoni.

U għalkemm saru numru ta' protokolli mill-Kunsill ta' l-Ewropa fuq l-esplojtazzjoni sesswali tat-tfal, fuq it-traffikar tat-tfal, fuq l-edukazzjoni u fuq ir- refuġjati ̧ m'hemmx politika sħiħa li tħares verament l-interessi u d- drittijiet fundamentali tal-minuri.

Issa f'din il-liġi qed ngħidu li qegħdin naċċettaw li qabel ma tajniex kas id-drittijiet fundamentali u l- interessi tal-minuri pero' issa se nibdew nagħtu kashom.

Dan nistgħu nibdew nagħmluh billi nħarsu lejn is-setturi biċċa biċċa u dan jista' jiġi faċilitat billi naħtru persuna bid-dmir mogħti mill-Istat biex tħares lejn l-aspetti legali u l-aspetti amministrattivi kollha sabiex id-drittijiet u l-interessi tal-minuri jkunu protetti aħjar.

Per eżempju, hawnhekk qed ngħidu li l-kummissarju għandu dritt li jinvestiga pero' anke fuq il-kelma "jinvestiga" rridu noqgħodu attenti għax hawnhekk il-kummissarju mhux se jinvestiga bħalma jinvestiga l-kummissarju tal-pulizija jew il-kummissarju ta' l-income tax imma jrid jagħmel rapport fuq il-problemi li jiltaqgħu magħhom il-minuri u kif dawn qed jiġu ttrattati mis-soċjeta`.

L-investigazzjoni hija mod ta' kif tagħmel rakkmandazzjoni ħalli l-policies ta' l-Istat jinbidlu u jieħdu in konsiderazzjoni lill-minuri.

Xi żmien kienu jgħidulna it's a man's world fejn l-irġiel biss huma importanti, imma mbagħad daħal is-settur femminili u llum qiegħed dejjem jissoda u jieħu l-post li jixraqlu.

Pero` issa wasal iż-żmien li s-soċjeta` tagħna, bħala parti minn dan il-proċess ta' ċivilta` ̧ tagħti importanza lit-tfal.

Ovvjament wieħed ma jridx iħalli lit- tfal jagħmlu li jridu imma rridu nisimgħuhom u nagħtuhom vuċi.

Wieħed mid-dmirijiet tal-kummissarju huwa li jitkellem mat-tfal u li jirrappreżenta l-interessi tagħhom.

Permezz tiegħu, is-soċjeta` tagħna għandha tiġi mgħarrfa dwar x'ikunu l-bżonnijiet attwali tal-minuri u allura l-investigazzjonijiet u r-rakkmandazzjonijiet li jsiru huma kompletament differenti minn dak li jsiru minn kummissarji oħrajn.

Donnu hawnhekk kien hawn min insista li l-investigazzjoni għandha tkun anke f'każi individwali.

Pero' il-kummissarju għandu dmir li dawn il-każi jibgħathom lill-partijiet rispettivi.

Jiġifieri dan m'għandux jissostitwixxi lill-kummissarju tal- pulizija, imma fejn jara każi bħal dawn għandu jinforma lill-awtoritajiet konċernati.

Sur President ̧ waħda mill-funzjonijiet tal-kummissarju għat-tfal hija li jara x'qed jiġri fid-diversi setturi li jinvolvu t-tfal.

Per eżempju, fis- soċjeta` tagħna għandna lakuna kbira f'dak li għandu x'jaqsam ma' informazzjoni u kemm l-adulti kif ukoll it-tfal ma jafux eżattament x'inhuma d-drittijiet u l-interessi tagħhom.

Għalhekk il-kummissarju għandu d-dmir li jinforma lis-soċjeta` u lil kulħadd xi drittijiet għandhom il-ġenituri fuq it-tfal u t-tfal fil-konfront tal-ġenituri, anke fejn jidħlu d-drittijiet fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Per eżempju, it-tfal għandhom ikunu mgħarrfa li l-ġenituri tagħhom m'għandhom ebda dritt iżommuhom id-dar u ma jibagħtuhomx l-iskola.

Dawn għandhom ikunu jafu wkoll li meta jkunu morda għandhom id-dritt li joqogħdu d-dar u jiġu kkurati u mhux jintbagħtu barra mid-dar.

Dawn huma affarijiet żgħar li aktar ma nidħlu fid-dettall tagħhom aktar nagħtu dinjita` lit-tfal.

Per eżempju ̧ waħda mill-problemi prinċipali ta' dan il-kummissarju hija kif jipproteġi lil dawk it-tfal li huma emarġinati u barra mis-soċjeta`.

Waħda mill-funzjonijiet l-aktar importanti hija mniżżla f'paragrafu (j) ta' klawsola 9 li tgħid li l-kummissarju għat-tfal għandu jiżgura li jittieħdu l-miżuri kollha possibbli mill-awtoritajiet rilevanti biex jipprevjenu u jirrimedjaw il-faqar u l-esklużjoni soċjali minn fost it-tfal.

Dan qed ngħidu għaliex l-informazzjoni tgħin biex ħaġa bħal din issir imma din il- liġi mhijiex biss avvanz soċjali imma hija wkoll att ta' ġustizzja soċjali.

Jekk lit-tfal li għandhom il-problemi mhux se nagħtuhom l-attenzjoni li għandhom bżonn issa ̧ qatt mhu se jkunu integrati fis-soċjeta`.

Sur President, jien inkwetajt ftit meta f'ġurnal partikolari kien hemm dan il-kliem:

"35.7% of individuals below the risk of the poverty line were aged between zero to 19 years; 20.6% were between 20 to 39 years.".

Din hija xi ħaġa li tinkwetak għax dawn it-tfal ikunu esklużi mis-soċjeta`.

Fil-fatt minn studji li saru nstab li jekk tfal ta' tliet snin ma jkunux jintegraw ruħhom tajjeb fis-soċjeta`, se jkollhom problema.

Għalhekk dan il-kummissarju għandu rwol importanti ħafna fis-soċjeta` u mhuwiex sempliċement bniedem li jinvestiga kif donnu qed jarawh ċerti nies.

Huwa għalhekk li dan ma nistgħux insejħulu ombudsman għaliex ombudsman jieħu ħsieb każi partikolari u individwali.

Pero' il-kummissarju għandu d-dmir kbir li jġib ġustizzja soċjali aqwa f'dan il-pajjiż.

Sur President, f'dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li l-kummissarju għat- tfal għandu jkollu aċċess għall-informazzjoni għaliex inkella ma jkunx jista' jara ċerti affarijiet.

Per eżempju ̧ minn ċerti files li jkun hemm f'xi dipartimenti wieħed ikun jista' jara jekk l-interessi tat-tfal ikunux qed jiġu ssalvagwardati jew le.

Pero' qed ngħidu wkoll li hemm id-dmir li wieħed jassisti lill-kummissarju.

Dan huwa importanti ħafna għax id- dipartimenti, l-NGOs u kulħadd għandu d-dmir li jgħin lill-kummissarju u dan jagħmel lill-kummissarju għat-tfal xi ħaġa kompletament differenti mill- kummissarji l-oħrajn.

F'dan ix-xenarju kollu huwa mportanti li nrawmu lis-soċjetà tagħna li ma jistax ikun li l-minuri jistgħu jitkellmu biss jekk ikunu jridu l-kbar.

It- tfal għandu jkollhom iċ-channels fejn jitkellmu u l-kummissarju għandu d- dmir li dawn jipprovdihom.

Il-kummissarju għandu jinsisti li organizzazzjonijiet kbar, dipartimenti u ministeri jagħtuh dan l-aċċess.

Per eżempju ̧ dan l-aħħar dħalt f'website - din se nsemmiha biex forsi min jinħatar bħala kummissarju għat-tfal din ifittixha - magħmula mill- iScottish alliance for children's rights li tgħid li jekk xi minuri jkunu qed jaraw xi affarijiet ma jkunux sejrin tajjeb għandhom jaqbżu lil kulħadd u jiktbu ittri direttament lil xi membru parlamentari sabiex id-drittijiet tagħhom jiġu ssalvagwardati.

Jekk wieħed joqgħod jaħseb ftit jibdew jiġuh ħafna mistoqsijiet f'moħħu.

Per eżempju ̧ x'inhuma d-drittijiet tal-minuri f'affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' affarijiet mediċi?

Il-ġenituri għandhom dritt jieħdu ċerti deċiżjonijiet fuq it-trattament mediku ta' wliedhom?

U x'inhuma d- drittijiet u d-dmirijiet ta' l-ulied fil-konfront tal-ġenituri( X'inhuma d- drittijiet tal-minuri f'kull eta`?

Naħseb li hemm bżonn li nagħtu kas bis- serjeta` dan is-settur.

Hawnhekk nixtieq infaħħar lill-ministru għall-politika soċjali li l-ewwel abbozz ta' liġi li qiegħed fuq l-aġenda ta' din il-Kamra kien proprju dan l- abbozz ta' liġi hekk importanti.

Per eżempju ̧ meta wieħed jeżamina l- konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tat-tfal jinnota li din il-liġi fiha avvanzi ferm akbar.

Fil-fatt waħda mill-funzjonijiet tal- kummissarju hija li jippromwovi l-ħarsien ta' l-għaqda tal-familja u dan huwa improvement fuq il-konvenzjoni.

Dan l-improvement huwa vitali għax sfortunatament il-minuri tħallew lura.

Pero' fortunatament illum se nibdew it-triq fejn nibdew nisimgħu aktar fuq it-tfal u l-interessi tagħhom.

Per eżempju, wara li kienet twaqqfet il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità, fil-gazzetti bdejna nisimgħu l-kummenti u l-opinjoni ta' ċerti nies b'diżabilità fuq diversi affarijiet.

Titjib ieħor kien li meta wieħed ikun irid xi permessi għall-bini jkun irid imur għand dik il- kummissjoni.

Sur President, wieħed irid jgħid ukoll li hawnhekk mhux sempliċement qed nagħmlu charter tad-drittijiet fundamentali tat-tfal qishom it-tfal għandhom xi drittijiet fundamentali separati minn tagħna.

Kulħadd għandu dritt għal-liberta` ta' l-espressjoni, kulħadd għandu dritt għall- ħajja u kulħadd għandu dritt li jabita ġo dar.

Dawn l-affarijiet kollha huma aċċettati pero` mbagħad hemm settur li jirrigwarda l-interessi tal- minuri.

Per eżempju ̧ meta konna l-universita` kienu jgħidulna li meta niġu biex niddeċiedu jekk tifel imurx ma' l-omm jew mal-missier, irridu nħarsu lejn l-interessi tal-minuri u f'din il-ħaġa dan li qed nagħmlu.

Sur President ̧ din hija liġi li se tibqa' msemmija bħala pass importanti, mhux biss fl-istorja legali tagħna imma anke fl-istorja taċ-ċivilta` Maltija, fl-istorja tal-kultura Maltija u fl-istorja ta' kif dan il-pajjiż mexa 'l quddiem.

Dawn l-interessi tal-minuri mhux biss se jitħarsu fil- parlament nazzjonali tagħna imma meta jiġu eletti d-deputati tagħna fil- Parlament Ewropew ̧ dawn id-drittijiet se jitħarsu hemmhekk ukoll u għaldaqstant niddikjara li se nivvota favur dan l-abbozz ta' liġi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Stefan Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Sur President, l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum li jirrigwarda l-interessi tat-tfal huwa pass lejn id- direzzjoni t-tajba.

Fid-diskors tal-ftuħ ta' dan il-parlament, il- President tar-Repubblika qal li l-qofol tal-politika tal-gvern tibqa' t- tisħiħ tal-familja, bl-uffiċċju tal-kummissarju għat-tfal ikompli jwettaq servizzi personalizzati mogħtija minn aġenziji bħal Sedqa, Appoġġ u Sapport.

Fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista hemm ukoll propost charter li jistabilixxi d-drittijiet tat-tfal.

L-idea taċ-charter hi li mhux biss jitħarsu d-drittijiet tat-tfal li jkollhom il-protezzjoni tal- familja, iżda wkoll id-drittijiet ta' dawk it-tfal li jispiċċaw fi xquq soċjali.

Waħda mill-funzjonijiet tal-kummissarju għat-tfal hija li jara li t-tfal b'diżabilita` u tfal li jgħixu f'ċirkostanzi żvantaġġjati għandhom igawdu l-istess kwalita` ta' ħajja bħal tfal l-oħra kollha.

Huwa dmir l-Istat li joħloq il-kondizzjonijiet fis-soċjeta` ħalli kull individwu jiżviluppa l-personalita` tiegħu fl-ogħla livell possibbli.

B'hekk is-soċjeta` jirnexxielha jkollha individwi b'saħħithom biżżejjed għall-ħajja materjali, intellettwali u morali, mhux biss għall-ġid tagħhom infushom iżda wkoll biex jagħtu parti minn dan il-ġid lill-oħrajn.

Il- futur ta' pajjiżna jiddependi fuq it-tfal tal-lum u f'dan is-sens, it-tfal huma tas-soċjeta` u ta' kulħadd.

Naturalment l-ewwel dmir lejn it-tfal huwa dak tal-ġenituri imma l-Istat għandu wkoll id-dmir u fl-istess ħin l- interess li jiżgura li t-tfal jitrabbew sewwa, b'saħħithom u kuntenti.

Għalhekk jien naqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi, imma importanti li nfakkar li kienu gvernijiet Laburisti li taw l-ewwel drittijiet fejn jidħlu t-tfal.

Ma rridux ninsew li ċ-children allowance kienet saret biex tgħin lill- ġenituri jrabbu lil uliedhom sewwa.

Anke fejn jidħol il-housing, kienu gvernijiet Laburisti li ħadmu kemm felħu fuq dan il-qasam.

Għat-tfal housing ifisser wens, dar li tilqek u l-ispazju fejn jistgħu jiżviluppaw b'sens ta' sigurta` u identità.

It-tfal iridu ilma tajjeb għax-xorb, ikel biżżejjed, ma jridux arja mniġġsa ̧ ma jixtequx li jkunu morda, iridu jilbsu u jridu spazju fejn jitgħallmu, jiżviluppaw u jilagħbu.

It-tfal iridu jgħixu fil-paċi, fit-trankwillita`, 'il bogħod mill-periklu u l-vjolenza u f'kondizzjonijiet ambjentali tajbin.

Fejn hu possibbli, it-tfal għandhom jitrabbew f'għożża ta' familja u fejn dan ma jistax isir huwa l-obbligu ta' l-Istat li jipprovdu l-assistenza meħtieġa.

Meta jkun possibbli wkoll id-dar għandha tkun adatta għall-ħajja tal- familja.

Issa dan l-abbozz ta' liġi għandna nħarsu lejh ħolistikament u f'dan il-kuntest nista' nsemmi xi ħaġa li kiteb il-Ġiżwita Alfred Darmanin fil-ktieb tiegħu "Il-psikoloġija f'ħajjitna".

Fr. Darmanin staqsa hekk: Min qed ikollu l-aktar problemi?

Min għandu l- affarijiet kollha, imma qisu mejjet għaliex huwa marbut magħhom, jew min qed jgħix il-veru ħajja allavolja mingħajr lussu?

U liema familji l-aktar li jirnexxu, dawk li għandhom il-ġid kollu jew dawk li għalihom il-valuri umani jiġu qabel l-oġġetti?

Liema familja hija tassew ħielsa, dik li tiddependi minn x'tippossjedi jew dik li tuża dak li tippossjedi biex tgħaqqad il-persuni?

Iva, id-dar ideali hi dik fejn dawk li joqogħdu fiha jieħdu gost jgħixu fiha, jistrieħu fiha, jikbru ta' bnedmin fiha u jaqsmu l- esperjenzi tagħhom mal-membri l-oħra mingħajr biżgħa.

F'dar bħal din taħkem klima ta' fiduċja, armonija, għaqda u mħabba.

Dar ideali tinbena u ma ssirx waħedha, tieħu ż-żmien u ma titlestiex mil-lum għal għada.

Għalhekk titlob tħejjija u formazzjoni.

Aktar huwa faċli li tibni dar tal-ġebel u timliha bl-affarijiet materjali milli tibni relazzjoni personali u timliha b'valuri umani.

Sfortunatament xi għarajjes jgħaddu aktar ħin u enerġija fil-bini tad-dar tal-ġebel milli fil-bini ta' relazzjoni ta' bejniethom.

Dar ideali teżisti fejn hemm relazzjonijiet personali ġenwini li joħolqu ambjent uman.

Imma kemm qed jiġri dan f'pajjiżna?

Il-koppji kemm qed ikunu ppreparati għaż- żwieġ?

Kif jaf kulħadd, iIllum f'pajjiżna hawn problema kbira ta' separazzjonijiet.

Fil-fatt wara ftit żmien ħafna koppji qed jisseparaw u jkollhom problema kbira bit-tfal għax ma jkunux jafu x'se jiġri minnhom u x'effett se jkollhom fuq tfal oħra u fuq is-soċjeta` in ġenerali.

Il-pass kbir li jieħdu l-ġenituri biex xi ħadd minhom jitlaq mid-dar matrinomjali joħloq problema intortament fuq it-tfal.

Ma' min se jgħixu?

Ma' xi ħadd mill-ġenituri, man-nanniet, f'xi waħda mid-djar tat-tfal?

Kemm qed nistaqsu x'tip ta' relazzjoni teżisti bejn il-ġenituri u t-tfal?

Kemm qed ikun hemm komunikazzjoni bejn il-ġenituri u t-tfal?

Nafu b'każi ta' tfal li jorqdu fit-toroq għax ix-sheltered homes li għandna huma mimlijin kollha u m'humiex ilaħħqu mad-domanda.

Huwa veru li l-Istat qed jimpenja ruħu sewwa fuq dawn ix-sheltered homes imma xorta waħda għad jonqos ħafna x'isir.

Wieħed ma jistax jinsa l-problemi psikoloġiċi u soċjali li jgħaddu minnhom dawn it-tfal.

Sur President, illum bil-prezzijiet tal-proprjeta` kif inhuma, biex koppja tixtri dar fejn toqgħod u tilħaq l-aspettattivi tagħha qed ikollha tidħol għal djun kbar li ma tiflaħx għalihom u din qed tkun waħda mir-raġunijiet li l-familja Maltija qed titfarrak.

Meta koppja tiġi biex, per eżempju, tixtri maisonnette ġebel u saqaf, moħħha iżjed ikun mehdi fuq x'tip ta' madum se tagħmel u minn liema stabiliment se tixri l-kamra tal-banju milli kif se tlaħħaq mal-ħajja.

Mhux hekk biss, filwaqt li l-ġenituri jitkellmu fuq l-imħabba li għandhom għal uliedhom, qed jidħlu jgħixu f'postijiet li ma jkunux għadhom lesti għall-abitazzjoni, ngħidu aħna mingħajr poġġaman u mingħajr opramorta.

Ġieli wkoll ikun hemm il-periklu minħabba li l-plugs tad-dawl ikunu mwaħħlin fil-baxx u jħalluhom mikxufin.

Kulħadd jaf kemm nisimgħu b'każi ta' tfal li jweġġgħu b'konsegwenza ta' dan il-periklu u t- tfal ma jkunu jaħtu xejn għall-inċidenti li jistgħu jinqalgħu.

Basta dik il-koppja daħlet tgħix f'dak il-post!

Dan ġieli jiġri minħabba li l- postijiet bil-kiri huma għoljin ħafna għad-dħul finanzjarju ta' dawn il- koppji u jippreferu jidħlu f'post li huwa semi-finished milli jkomplu jikru.

Sur President, għandna mbagħad dawk it-tfal li jgħixu mal-ġenituri jew mal- qraba tagħhom f'postijiet ikkundannati.

Skond iċ-ċensiment li sar fl-1995 jirriżulta li hawn 14,000 ruħ jgħixu f'dawn it-tip ta' kondizzjonijiet.

Nippresumu wkoll li hawn ftit mijiet li jgħixu f'abitazzjoni b'ħafna umdita`.

Din hija wkoll kondizzjoni li tikkaġuna nuqqas ta` saħħa lil dawn it-tfal.

Jien fil-professjoni tiegħi niltaqa' ma' ħafna tfal li jgħixu f'dawn il-kondizzjonijiet allarmanti.

X'jaħtu dawn it-tfal?

Jiena naf b'każi ta' tfal b'diżabilita` li minħabba t-tip ta' akkomodazzjoni li jgħixu fiha, ma jistgħux jiżviluppaw u saħħithom dejjem sejra mill-ħażin għall-agħar.

Naf b'każ ta` tifel b'diżabilita` ta` ħames snin li li għandu bżonn terapija minħabba iċ-ċokon tal-kmamar tad-dar li jgħix fiha, dar tal- gvern amministrata mill-joint office.

Din il-familja ilha madwar ħames tirrikorri l-housing għal akkomodazzjoni soċjali, imma s'issa għadhom joqogħdu f'din id-dar għax għadhom ma sabulhomx post alternattiv.

Tista' timmaġina l-frustazzjoni ta' din il-koppja meta jaraw li t-tifel tagħhom ma jistax jiżviluppa.

Jiena naf iktar b'każi ta' dan it-tip u ma jistax ikun li nibqgħu passivi, niġu hawnhekk nitkellmu u ma nagħmlu xejn biex ngħinu.

Jien ħafna drabi nidħol fil-problema ta' l-individwu u nistaqsi: Kieku allaħares qatt ikolli t-tifel jew tifla b'diżabilita`, x'nagħmel jekk bħal din il-familja nkun ngħix bis-servizzi soċjali, jew id-dħul finanzjarju tiegħi jkun baxx, mingħajr il-mezzi finanzjarji biex nixtri jew biex nikri post?

Il-Ġimgħa d- dieħla se nagħmlu meeting fuq dawn it-tip ta' każi ġenwini, tip tal-ħames każi mid-distrett tiegħi li naf bihom jien.

Ħadt gost ħafna meta l-Onor.

Cristina qaltli biex niltaqgħu l-ġimgħa d-dieħla biex inressqu dawn il-każi biex flimkien naraw x'nistgħu nagħmlu.

Li ngħinu lit-tfal huwa impenn kbir.

It-tfal, kif għedt qabel, tenħtieġilhom għajnuna skond l-eta` li jkollhom u allura l-kwestjoni ta` l-għajnuna trid tkun tvarja skond l- etajiet.

Sur President, b'dan l-abbozz li għandna quddiemna llum, il-kummissarju se jkollu dritt jinvestiga każi ta` tfal imkassbra u jressaq problemi bħal dawn għall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet biex jekk jista' jkun jiġu solvuti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li jiġi stabilit uffiċċju tal-kummissarju għat-tfal, bl-iskop li jiżgura l- promozzjoni għall-ġid tat-tfal u jippromwovi konformita` mal-konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tat-tfal.

Huwa ta' sodisfazzjon kbir għalija li dan l-abbozz ta` liġi qed niddiskutuh proprju fil-bidu ta' din il-leġislatura ġdida.

Din hija liġi intiża biex issaħħaħ il-familja.

It-tisħiħ tal-familja ssemma' bħala wieħed minn dawk il-ħames oqsma prinċipali li se jkompli jaħdem fuqhom il-gvern f'dawn is-snin li ġejjin.

F'dan id-dbattitu s'issa assistejna għal diversi diskorsi minn diversi kelliema taż-żewġ naħat tal- Kamra.

Hawnhekk irridu nirrikonoxxu li ż-żewġ partiti qed jiddiskutu din il- liġi għaliex jixtiequ ġid lit-tfal tas-soċjeta` Maltija.

Huwa interessanti iżjed għalhekk li wieħed iwassal il-veduti tiegħu u jipparteċipa f'dan id- dibattitu għax jinħass dan l-ispirtu kollettiv għall-ħarsien tal-ġid komuni.

Sur President, meta wieħed jitkellem fuq it-tfal awtomatikament jiġih f'moħħu l-omm u l-missier.

Qegħdin infasslu din il-liġi u nitkellmu b'dan il-mod għax aħna sensittivi għall-omm u għall-missier u nħossu l-ġid li jridu jaraw fil-familja.

Jien inħoss, per eżempju, li kemm ommi u missieri dejjem xtaquli l-ġid u dejjem riedu li nirsisti u ta' dan minn hawnhekk nirringrazzjahom.

Nitkellem b'dan it-ton emozzjonali għax ilkoll kemm aħna trabbejna b'dan il-valur b'saħħtu tal-familja u nixtieq li l-kumplament tat-tfal tas-soċjeta` Maltija jitrabbew eżattament kif trabbejt jien.

Pero` sfortunatament mhux it-tfal kollha għandhom ix-xorti li jitrabbew f'dan l- ambjent, fuq prinċipji bbażati fuq il-valur tal-familja.

Aħna li qatt m'għexna l-esperjenza kerha ta` familja mkissra, nistgħu nitkellmu dwar dik l-esperjenza minn dak li nisimgħu u minn dak li naraw.

Meta l-viċi prim ministru kien qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi spjega tajjeb is-sinifikat reali li għandha din il-liġi u semma' kif din il-liġi hija marbuta ma' liġijiet oħra, ilkoll intiżi biex isaħħu l-familja.

Semma' wkoll l-inizjattivi, waħda wara l-oħra, li l-gvern ħa tul is-snin li għaddew, kollha ntiżi biex jgħinu lill-familja li tinsab f'diffikulta`.

Fost dawn l-inizjattivi ssemmew l-aġenzija Appoġġ, iċ-ċentru Aċċess u diversi inizjattivi oħra li ttieħdu mill-ministeru għall-politika soċjali.

Issa ma' dawn se jiżdied ukoll l-uffiċċju tal-kummissarju tat-tfal.

Dan ix- xogħol huwa kollu frott ta' ħidma, studji u riċerka u esperjenzi ta' sitwazzjonijiet diffiċli li ffaċċja dak il-ministeru tul is-snin.

Naturalment, kull liġi tal-familja hija sensittiva ħafna, pero` liġi dwar it-tfal mhux biss hija sensittiva iżda fiha nfisha hija wkoll liġi delikata ħafna.

Il-qafas ta' din il-liġi huwa l-promozzjoni għad-drittijiet tat- tfal.

Wieħed pero` jistaqsi kif fil-prattika dawn it-tfal li jinsabu f'diffikulta` se jwasslu dan l-ilment u f'liema forma.

Hemm sitwazzjonijiet, per eżempju, fejn fil-familja l-ilment jasal mill-omm jew mill-missier skond il-każ.

Pero` issib sitwazzjonijiet diffiċli ħafna għax it-tfal ikunu isolati u mhedda mill-ġenituri u għalhekk ikun hemm ċerta biża` biex tifel jew tifla jiżvelaw dak li jkun għaddej.

Dan qed ngħidu għaliex din il-liġi hija liġi tajba ħafna fiha nfisha u għalhekk huwa tajjeb li flimkien insibu l-aktar forma aċċessibbli li twassal ir-realta` ta' ċerti esperjenzi f'dan l-uffiċċju tal-kummissarju li qed nistabilixxu.

B'hekk inkunu qed nisfruttaw bl-aktar mod tajjeb din il-liġi li qed infasslu.

Sur President, jeħtieġ ukoll li nedukaw u ngħallmu lit-tfal fl-iskejjel li issa twaqqaf dan l-uffiċċju għall-kummissarju għat-tfal.

Naturalment l- iskop m'huwiex li ngħallmuhom id-dettalji u t-teknikalitajiet tal-liġi, pero` irid ikun hawn awareness fit-tfal li jeżisti dan il-kummissarju għalihom.

Irridu niftakru wkoll li l-għalliema ta' l-iskejjel huma l-iktar nies li jistgħu jkunu jafu jew jindunaw b'sitwazzjonijiet ta` tfal li jkunu f'diffikulta` u jistgħu jagħmluha ħafna faċli biex ċerti każi jitressqu fl- uffiċċju tal-kummissarju.

Kif qed insemmi l-iskejjel, jiġini f'moħħi aspett ieħor li jrid jiġi indirizzat ukoll minn dan il-kummissarju u qed nirriferi għall-bullying.

Trid ukoll issir struttura biex ċerti każi li huma magħrufin ħafna f'diversi nħawi mir-residenti tal-madwar, jiġu mgħoddija lill-uffiċċju tal- kummissarju b'ċertu faċilita`.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq tfal li fil- maġġor parti tagħhom isibuha diffiċli biex huma stess jirrapportaw jew jesprimu dawn iċ-ċerti sitwazzjonijiet li jkunu għaddejjin minnhom.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq bnedmin li ma jafux jiddefendu d-drittijiet tagħhom u għalhekk irridu niffaċilitaw kemm jista' ikun il-mod ta' kif tiġi espressa lill-kummissarju din is-sitwazzjoni ta` diffikulta` li jkunu għaddejjin minnha dawn it-tfal.

Issa f'dan l-abbozz ta` liġi, il-kelma "tfal" tfisser kull persuna li tkun għadha ma laħqitx l-eta` maġġuri, jiġifieri dik ta' 18-il sena.

Dan il- punt huwa wieħed importanti ħafna għax it-tfal jgħaddu minn diversi esperjenzi sakemm jagħlqu l-eta` ta' 18-il sena.

Dan il-perjodu jfisser għalhekk iż-żmien tat-trobbija, iż-żmien ta' l-iskola primarja u ż-żmien ta` l-iskola sekondarja.

Hawnhekk ta` min jgħid ukoll li fiż-żmien ta` bejn is-16 u t-18-il sena dawn lanqas jibqgħu jissejħu tfal iżda jsiru żgħażagħ.

Qed nagħmel enfasi speċjali għaliex trid issir enfasi għall-uffiċċju tal- kummissarju f'dan il-kuntest għax fil-prattika t-tfal isiru żgħażagħ u jiltaqgħu ma' sfidi u realtajiet ġodda fil-ħajja tagħhom.

Dak il-perjodu ta` żmien huwa żmien ta' realtajiet u ta' esperjenzi ġodda għal kull bniedem.

Fl-istess ħin huwa wkoll żmien avventuruż ħafna fil- ħajja tal-bniedem.

Jaf ikollok żgħażagħ li din l-avventura fil-ħajja jsarrfuha f'ħiliet ġodda u toħroġ il-kreattivita` u joħorġu t-talenti tagħhom, pero` jaf ikollok oħrajn li jsarrfuha f'ħafna vizzji ħżiena, fosthom it-tipjip, ix-xorb, id-droga, il-logħob ta' l-azzard u min jaf kemm affarijiet oħra.

Din għandha tkun, fil-fehma tiegħi, sfida ewlenija għal dan l-uffiċċju tal-kummissarju għat-tfal.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li din hija liġi li għandha tiġi fis- seħħ kemm jista' ikun malajr biex inkomplu nsaħħu d-drittijiet tat-tfal u nieħdu eżempji minn diversi pajjiżi fejn laqgħu din il-liġi bħala waħda li kellha appoġġ internazzjonali minn kull naħa tad-dinja.

Bħala gvern, għalkemm qatt ma nistgħu nissostitwixxu r-rwol ta' l-omm u tal-missier fil- familja, nistgħu pero` inwasslu messaġġ qawwi lis-soċjeta` li t-tfal għandhom id-dinjita` u d-drittijiet tagħhom.

B'hekk inkunu qed niggarantixxu l-ogħla livell ta` għajxien li jixraq lit-tfal biex ma jkunux imċaħħdin li jiżviluppaw b'mod tajjeb il-personalita' tagħhom minħabba ambjent li intortament ikunu sabu ruħhom fih għax it-tfal huma l-għożża u l- investiment tal-bniedem.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Iktar rimarki?

L- Onor. Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, kif diġa` kkummentaw sħabi minn din in- naħa tal-Kamra, dan huwa abbozz pożittiv li żgur se jsib l-approvazzjoni kif ukoll il-koperazzjoni ta' l-oppożizzjoni għat-tisħiħ u għat-titjib tiegħu.

Jekk għandna nagħmlu kritika lejn dan l-abbozz ta' liġi mhux se nagħmluha għall-għanijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Dan l-abbozz għandu skop nobbli.

Naturalment seta' kien aħjar, seta` forsi kellu naqra iktar snien u forsi seta` jirrifletti aħjar l-għanijiet u d-dispożizzjonijiet tal- konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tat-tfal.

Jidher li l-gvern qed jgħabbi lill-kummissarju għat-tfal bi tfassil, jew addirittura l-implimentazzjoni ta' dawk id-dispożizzjonijiet li hemm imsemmija fil-konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti.

Allura meta inti taqra x'inhuma l-prinċipji li għandhom jiggwidaw lill-kummissarju għat-tfal qisek qed titkellem dwar l-astratt.

B'hekk il-kummissarju se jkollu piż kbir mill- bidunett, bħalma jkollu piż qualsiasi persuna li se tiftaħ uffiċċju ġdid, biex ngħidu hekk, sabiex tibda tlaħħam l-uffiċċju.

Per eżempju, l- ombudsman għandu l-funzjonijiet tiegħu, bil-liġi li waqqfitu, ftit jew wisq ftit iktar imlaħħma għax jaf eżattament li jrid jindirizza lmenti dwar nuqqasijiet amministrattivi.

Meta mbagħad inħarsu lejn il-funzjonijiet tal- kummissarju tat-tfal naraw li hemm ċerti gwidi ta' kif għandu jmexxi, pero` m`humiex gwidi mfissra tajjeb.

Per eżempju, waħda mill-funzjonijiet tal- kummissarju hija li jippromwovi u jaqbeż għad-drittijiet u l-interessi tat- tfal.

X'inhuma d-drittijiet u l-interessi tat-tfal?

Ċerti drittijiet u interessi tat-tfal nafu x'inhuma, pero` min aħna aħna li ngħidu li dan huwa dritt u ċirkostanza oħra m'huwiex dritt jew interess?

Imma fuq dan niġi ftit iktar 'il quddiem.

Irrid ngħid li gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 kien diġa` beda jaħdem fuq liġi dwar it-tfal.

Mhux neċessarjament fuq din il-linja, imma kienet waħda daqstant nobbli u forsi naqra iktar komprensiva minn din il- liġi li għandna quddiemna.

Jien niftakar li fl-1998, dak iż-żmien meta kont ministru tal-ġustizzja, kienet avviċinatni s-segretarju parlamentari għad- drittijiet tan-nisa, l-Onor.

Helena Dalli, sabiex nagħmlu dan il-proġett flimkien.

Proprjament kienet inizjattiva tagħha u naturalment talbet l- assistenza u l-għajnuna tal-ministeru tal-ġustizzja, bl-involviment anke ta' l-avukat ġenerali.

Ejja ħalli nitkellmu ċar.

Din mhux l-ewwel darba li se jkollna liġi li tittratta d-drittijiet u l-interessi tat-tfal.

Hawn għandna xi ħaġa iktar speċifika u iktar diretta, u dan huwa pass tajjeb proprju għaliex l-interessi u d-drittijiet tat-tfal huma mħarsa mil- liġijiet diġa` eżistenti li pero` huma sparpaljati f'diversi liġijiet.

Per eżempju, hemm id-drittijiet u l-interessi tat-tfal li huma enunċjati fl- Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

Hemm l-Att dwar l-Edukazzjoni li fih hemm ukoll imfissra d-drittijiet u l-interessi tat-tfal.

Hemm ukoll il-Kodiċi Kriminali li wkoll jittratta problemi u kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mat-tfal.

Hemm l-Att dwar il-Probation li prattikament jitkellem dwar il- minuri.

Hemm ukoll liġijiet dwar reġistrazzjoni tat-twelid li għandhom x'jaqsmu mal-minuri.

Pero` kif qed ngħid kollha qegħdin sparpaljati taħt diversi liġijiet u mhux ben identifikabbli u kollha jaqgħu fil-kompetenza ta' ministeri differenti.

Jien naħseb li dan huwa xi ftit jew wisq weakness.

Hemm min jaħseb li forsi huwa indispensabbli li jkun hekk.

Waħda mill-kritika li ssir ta' spiss hija li aħna mimlijin b'liġijiet imma rarament ninforzawhom.

Jiena nemmen li għandna ħafna u ħafna liġijiet li lanqas nafu li jeżistu tant li ġieli nagħmlu liġijiet ġodda li piu` o meno jkunu l-istess bħal-liġijiet eżistenti.

L-idea tagħna kienet li nidentifikaw dawn il-liġijiet, naraw fejn qegħdin u naraw jekk nitfgħuhomx taħt saqaf wieħed f'liġi waħda komprensiva u effettiva.

Jiġifieri ridna ngħaqqdu l-liġijiet li għandhom x'jaqsmu mad-drittijiet u l-interessi tat- tfal taħt liġi waħda komprensiva.

Naturalment mhux hekk biss imma ridna naraw fiċ-ċirkostanzi tad-dinja moderni kif żviluppaw l-affarijiet, naraw jekk hemmx ċirkostanzi li jeħtieġu li jiġu rregolati permezz ta' liġijiet u emendi ġodda u naturalment dawn jiġu nkorporati wkoll taħt liġi waħda komprensiva.

Jista` ikun ukoll – imma dak iż-żmien ma naħsibx li konna qed niddiskutu dwaru – li fost affarijiet oħra li konna qegħdin niddiskutu konna se ndaħħlu wkoll il-kummissarju għat-tfal.

Bil-Malti aħna ridna naqtgħu fil-laħam il-ħaj mill-ewwel.

Issa f'dan l-abbozz ta` liġi li għandna quddiemna qegħdin ngħidu li l-kummissarju għat-tfal irid jippromwovi u jaqbeż għad-drittijiet u l-interessi tat-tfal, jiżgura li t-tfal ikunu qed jingħataw l- opportunita` li jesprimu l-fehmiet tagħhom u li dawn fil-fatt jiġu kkonsidrati u jippromwovi l-ħarsien ta` l-għaqda tal-familja.

Fl-opinjoni tiegħi dawn huwa affarijiet daqsxejn vagi.

Il-kummissarju jrid jistabilixxi hu kif se jagħmel dawn l-affarijiet.

Jiġifieri aħna konna qed nippretendu li jkun hemm aktar direzzjoni, aktar tifsir ċar ta' x'inhuma l- funzjonijiet, l-ewwel u qabel kollox, u l-prinċipji li għandhom jiggwidaw lill-kummissarju għat-tfal.

Jien nemmen li wieħed jista' jaħdem ħafna fil- kumitat dwar l-affarijiet soċjali u anke fil-kumitat dwar il- konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi sabiex naraw kif nistgħu nsaħħu aktar dan l-abbozz ta' liġi ħalli finalment meta jkollna strument legali pożittiv, dan l-istrument legali l-ewwelnett ikun wieħed li jirrifletti l- qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra u t-tieni jkun wieħed li verament iħares id- drittijiet u l-interessi tat-tfal.

Sur President, ħaġa li lili ddejjaqni hija li għandna ħafna awtoritajiet jirregolaw l-istess ħaġa.

Din il-liġi qiegħda twaqqaf uffiċċju ta' kummissarju għat-tfal.

Over and above that imma weak ħafna, hemm il-kumitat dwar l-affarijiet soċjali tal-Kamra tar-Rappreżentanti li seta` ingħata ħafna iktar importanza, u se ngħid għalfejn.

Mela għandek kumitat dwar l- affarijiet soċjali, għandek kummissarju nnifsu u over and above that hemm il-kunsill.

Meta taqra l-liġi ssib li dawn prattikament qegħdin jagħmlu l- istess funzjonijiet.

Issa l-kumitat dwar l-affarijiet soċjali li huwa kumitat li jaħdem, ħawtiel u vibranti, skond il-liġi – sakemm ma qabiżlix xi ħaġa - se jkun hemmhekk sempliċement sabiex jaħtar il-kummissarju għat- tfal u sabiex jiġi kkonsultat mill-prim ministru

jekk il-kariga tiegħu tkun se tiġi sospiża jew addirittura l-persuna tal- kummissarju tkun se tiġi mneħħija minn dik il-kariga.

Jien naħseb li l- involviment tal-kumitat dwar l-affarijiet soċjali fil-qafas ta' din il-liġi se jkun wieħed verament fqir.

Jien ħarist lejn il-liġi darba, darbtejn, tlieta, imma ma rajtx funzjonijiet oħra għajr dik.

Jiena nittama li jkun hemm xi ħadd min-naħa li jgħidli aħjar x'funzjoni aħjar minn hekk se jkollu dan il-kumitat.

Il-kumitat għall-affarijiet soċjali se jkun qiegħed hemmhekk sempliċement għall-ħatra tal-kummissarju jew għat-tneħħija jew sospensjoni tiegħu mill-kariga.

Irrid ngħid ukoll li l-uniku obbligu li se jkollu l-kummissarju hu li lill- Kamra tar-Rappreżentanti jgħaddilha rapport annwali dwar l-attivitajiet tiegħu tul is-sena, deskrizzjoni ġenerali tal-qagħda tat-tfal f'Malta, b'rakkomandazzjoni dwar ħtieġa ta' leġislazzjoni jew bidla fir-regoli jew policies u reazzjonijiet oħrajn.

Issa kemm se jkun attiv il-kumitat permanenti tal-Kamra dwar l-affarijiet soċjali se jiddependi minn kemm se jkun proattiv huwa nnifsu li jiddiskuti affarijiet li għandhom x'jaqsmu mad- drittijiet u interessi tat-tfal.

Issa lanqas dan ma joħroġ mil-liġi, għax l- uniku ħaġa li hemm fil-liġi li għandha x'taqsam ma' dan il-parlament hi li l-kummissarju jippreżenta r-rapport lill-ministru responsabbli mill- politika soċjali, imbagħad il-ministru għandu obbligu li jpoġġih fuq il- mejda ta' din il-Kamra.

Dan qed ngħidu biex nuri li l-kumitat permanenti dwar l-affarijiet soċjali m'għandux involviment partikolari ħlief sabiex jaħtar jew ineħħi jew jissospendi mill-kariga dik il-persuna li tkun qed tagħmilha ta' kummissarju.

Jiena kont nistenna li dan il-kumitat ikollu funzjoni li toħroġ mill-liġi nnifisha, anke in vista tal-fatt li jrid ikun imħejji u ppreżentat rapport lill-Kamra tar-Rappreżentanti.

Nixtieq ngħid ukoll li għandi ċerti riżervi dwar il-mod kif inhu maħtur il- kunsill għat-tfal.

Jiddispjaċini ngħid - u forsi dan huwa l-unika kumment politiku partiġġjan li nista nsemmi fir-rigward ta' dan il-kunsill - li fi klawsola 12 jingħad li għandu jkun hemm kunsill għat-tfal maħtur mill- ministru għall-politika soċjali, magħmul mill-kummissarju li jippresjedi u sitt membri oħra.

Issa ħoll xagħrek u ġib iż-żejt meta tħares lejn min huma s-sitt membri l-oħrajn!

Mela se jkun hemm persuna maħtura mill-ministru għall-politika soċjali, persuna waħda maħtura mill-ministru responsabbli għas-saħħa, persuna waħda maħtura mill-ministru responsabbli għall- edukazzjoni, persuna waħda maħtura mill-ministru responsabbli għall-intern, persuna waħda maħtura mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja - u dawn huma kollha ħatriet politiċi – plus il-president tal-kumitat dwar l- affarijiet soċjali tal-Kamra tar-Rappreżentanti, persuna politika, li tkun membru tan-naħa tal-gvern, kariga li kienet tokkupaha l-Onor.

Helen D'Amato fil-leġislatura l-oħra.

Hawnhekk għandek ekwipaġġ politiku u s-soċjeta ċivili hija kompletament eskluża.

Jiena din il-ħaġa ma narahiex fair.

Wieħed kien jistenna li f'dan il-kunsill ikun hemm aktar is-sehem proattiv ta' nies li jiffurmaw parti minn organizazzjonijiet mhux governattivi li għandhom għal qalbhom l-interessi u d-drittijiet tat-tfal u li ilhom jiġġieldu u jissieltu għalihom.

Dawn baqgħu esklużi minn dan il-kunsill, almenu kif inhi proposta s'issa l-liġi.

Imma mhux hekk biss, Sur President, aħna nisimgħu ħafna li l-gvern Nazzjonalista jistieden lill-oppożizzjoni sabiex tieħu sehem fuq kummissjonijiet 'l hawn u 'l hemm.

Dawn ġeneralment ikunu kummissjonijiet li jitrattaw affarijiet xi ftit jew wisq delikati, xi ftit jew wisq fejn hemm l-iebes bħalma hi dik li tirrigwarda l-pensjonijiet.

Dan l-appell reġa' ġie estiż anke kif bdiet din il-leġislatura fuq tal-pensjonijiet.

Naturalment fejn il-gvern jaf li għandu l-iebes quddiemu, allura jipprova jdaħħal lill-oppożizzjoni sabiex ma jitgħabbiex bil-piż tad-deċiżjonijiet jew rakkomandazzjonijiet li jkunu qegħdin isiru.

F'dan il-każ ma ġarax hekk.

Jiddispjaċini ngħid li l-kompożizzjoni tal-kunsill għat-tfal hija l- antitesi tar-rikonċiljazzjoni nazzjonali u wieħed kien jistenna, u naħseb li huwa ġust, li waħda mill-persuni fuq dan il-kunsill tkun maħtura mill- oppożizzjoni.

Mela huma n-Nazzjonalisti biss li jifhmu fid-drittijiet u l- interessi tat-tfal?

GĦalfejn m'għandux ikun hemm rappreżentant mill- oppożizzjoni li jkun jifforma parti mill-kunsill?

U dan ma ngħidux bi spirtu partiġġjan għaliex għada pitgħada jkun hemm l-alternanza tal-poter.

Apparti minn dan, jiena niskanta kif dan il-kunsill se nimlewh b'persuni maħtura minn ministri u mhux se tinħatar persuna mill-ministru responsabbli għaż-żgħażagħ, arti u kultura.

Huwa veru li l-abbozz ta' liġi tfassal qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali u allura forsi ma kienx previst li jkun hemm ministeru għaż-żgħażagħ, arti u kultura, imma meta inti għandek ministeru li huwa ffokat proprju fuq il-benestanza u r-rikreazzjoni taż-żgħażagħ, allura jien kont nistenna li persuna waħda tiġi appuntata minnu.

Dan qed ngħidu għax jekk hemm awtorita`, ministeru jew dipartiment li żgur jaf xi ħaġa fuq iż-żgħażagħ huwa żgur il-ministeru taż-żgħażagħ.

Veru li hemm indikat li tinħatar persuna waħda mill-ministru responsabbli għall- edukazzjoni u forsi kien previst li dan jidħol hemmhekk minħabba li dak iż- żmien is-segretarjat parlamentari kien jaqa` taħtu, pero' il-ministru responsabbli għall-edukazzjoni għandu jkun hemmhekk żgur minħabba l- importanza ta' l-edukazzjoni fit-trobbija u għall-benestanza ta' żgħażagħ minorenni, imma mbagħad jagħmel aktar sens jekk jinħatar bniedem mill- ministeru għaż-żgħażagħ.

Mela biex nirrikapitola rrid ngħid li l-ewwelnett jidhirli li dan m'għandux ikun kunsill b'political appointees biss u għandu jkun hemm appointee min- naħa ta' l-oppożizzjoni biex verament ikun rikonċiljazzjoni nazzjonali u mhux ir-rikonċiljazzjonmi ssir biss fejn jaqbel lill-gvern biss.

Fl- opinjoni tiegħi għandu jkun hemm ukoll l-involviment tas-soċjeta` ċivili, Sur President, u żgur l-involviment, la ħa nagħmluh kunsill politiku, ta' persuna waħda maħtura mill-ministru responsabbli għaż-żagħżagħ.

F'subklawsola 2 ta' klawsola 12 jingħad li l-kunsill:

"...ikollu d-dritt li jeleġġi b'għażla sa seba` persuni oħra li fl- opinjoni tal-kunsill, jirrappreżentaw l-aħjar lit-tfal u d-drittijiet tat-tfal."

Issa ma nafux kif jiġru l-affarjiet hawn Malta!

Jien għalhekk nemmen li għandu jkun hemm involviment iktar wiesa' ta' dan il-parlament f'dan il- kunsill.

Sur President, jien semmejt li hemm il-kummissarju, hemm il-kunsill u hemm ukoll il-kumitat soċjali.

Fl-opinjoni tiegħi hemm ħafna overlapping tal- funzjonijiet u din hija problema.

Fil-fatt jekk taqra l-funzjonijiet tal- kummissarju u taqra l-funzjonijiet tal-kunsill issib li prattikament huma l- istess.

Jien nibża' li b'dan il-mod se jkun hemm diversi pressjonijiet li se joqogħdu jikkonverġu fuq xulxin u jgħaffġu fuq xulxin.

Fl-opinjoni tiegħi l-funzjonijiet jew tal-kummissarju jew tal-kunsill għandhom jiġu definiti aħjar sabiex nevitaw li jkun hemm dan l-overlapping, kif ukoll jeħtieġ li naraw x'funzjoni jista' ikollu aħjar il-kumitat tal-Kamra dwar l- affarijiet soċjali u milli biss ikun involut fil-ħatra jew fit-tneħħija mill-kariga tal-kummissarju.

Dwar il-liġi nnifisha dawk huma l-affarijiet li ridt insemmi bħala kritika u din għamiltha biex wieħed jipprova jsaħħaħ il-liġi.

Nixtieq issa nsemmi żewġ affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu ma' din il-liġi pero' li jinteressaw id-drittijiet u l-interessi tat-tfal.

Sur President, f'dak li se ngħid se nkun grafiku biex nuri x'nuqqas kbir għandu l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali.

(Interruzzjonijiet)

Meta inti tħares lejn il-konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti tinduna bil- faqar ta' ċerti provisions ta' l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali.

Meta kont qed nagħmel il-home visits qabel l-elezzjoni ġenerali, kont iltqajt ma' familja li sfortunatament tweldilhom tifel mingħajr id waħda.

Ommu qaltli li kienet applikat għar-relief pero' qalulha li ma tikkwalifikax għalih.

Issa din to say the least, din rajtha stramba u appalling.

Fl-opinjoni tiegħi bilfors li kien hemm malintiż, bilfors li d-dipartiment ma fehemx.

Persuna li titwieled b'dik id-diżabilita` ċertament li jistħoqqilha mhux biss il-wens imma l-għajnuna soċjali.

Id-dwejjaq tiegħi kien li meta jien indagajt mad-dipartiment u kellimt anke uffiċjali għolja mid-dipartiment, dawn qaluli li ma jikkwalifikax għaliex il-liġi dwar is-sigurta` soċjali tipprovdi li sabiex dik il-persuna tieħu r-relief irid ikollha ż-żewġ idejn neqsin.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux u jien nappella lill- ministru jew lis-segretarju parlamentari konċernat sabiex dawn il-każi jarawhom jew jekk hemm bżonn il-kummissarju l-ġdid jidħol fiha.

Ma titwemminx, għarukaża kbira li l-Istat għandu għalfejn jistħi biha.

Sur President, b'dan li qed ngħid jiena mhux qiegħed nagħmel kritika lill- gvern, għax din hija provision taħt l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali li ilha hemmhekk minn dejjem.

U biex żgur inkun ċert li ma niżvijax dan il- parlament, qabel tkellimt illum erġajt iċċekkjajt u reġgħu kkonfermawli li sabiex inti tikkwalifika għar-relief irid ikollok double disability, irid ikollok the loss of two limbs mhux of one.

Bħalikieku persuna li għandha diżabilita` parzjali mhux xorta tbati.

Din hija provision fil-liġi li tiddiskrimina adirittura bejn żewġ disabilities.

GĦalija it is a shame li qatt ma sar xejn dwarha.

Huwa veru li forsi ma tantx saret pubbliċita` dwarha, imma hija għarukaża li din il-familja ma tistax tieħu benefiċċju daqs ħaddieħor li sfortunatament forsi għandu diżabilita` akbar minn hekk.

Imma l-fatt huwa li diżabilita` akbar jew inqas, xorta diżabilita` tibqa'.

Din hija provision tal-liġi li hija kattiva u żgur li ma tirriflettix l- ispirtu u anke d-diżpożizzjonijiet tal-konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tat-tfal li f'artiklu 26 jgħid - u naqra testwalment:-

"States Parties shall recognise for every child the right to benefit from social security, including social insurance and shall take the necessary measures to achieve the full realisation of this right in accordance with their national law."

Jiena nappella lill-ministru u lis-segretarju parlamentari konċernati sabiex din jarawha.

Jiena lest li anke nipprovdi l-isem tal-familja konċernata li ma tista' tagħmel xejn qabel tinbidel il-liġi.

Din hija xi ħaġa that I found appalling u ħlift li jekk nerġa' nirritorna fil- parlament, kif fil-fatt kelli l-unur, din il-kwestjoni żgur li nqajjimha.

Ħaġa oħra li ktibt dwarha hi l-bżonn li f'pajjiżna ma jkollniex over- reliance fuq il-faċilita` korrettiva ta' Kordin għal dawk li huma minuri li jkunu kkommetew allegatament reati gravi.

Jiena wieħed minn dawk li ma nemminx li billi nimponu pieni ħorox jew li noqogħdu nżidu d-detterenti se nwasslu sabiex innaqqsu l-kriminalita` ġovanili.

Jien niftakar każ ta' omiċidju li ġara ġewwa Paceville fejn tifel ta' 13-il sena qatel ġuvni ieħor ftit ikbar imma minorenni wkoll.

Niftakar li meta tressaq il-qorti, il-maġistrat kien wera kompassjoni kemm għall-vittma imma anke għall- persuna li allegatament ikkommetiet ir-reat u kienet inqalgħet problema kbira fejn se jinżamm.

Kien hemm ukoll pressjoni ta' l-opinjoni pubblika fuq il-maġistrat konċernat minħabba li dan kien reat gravi.

Il-maġistrat sab ruħu f'diffikulta għax jaf li jekk se jiċħadlu l-bail, se jibagħtu fil- faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Huwa ver li wieħed jista jibagħtu fit- taqsima tal-YOURS, imma rridu namettu, Sur President, li t-taqsima tal- YOURS hija part and parcel mill-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Hemmhekk mhux edukaturi għandek jaħdmu imma welfare officers u social workers.

Hemmhekk inti għandek jaħdmu pulizija, nies tas-sigurta` u uffiċjali korrettivi.

Jien nemmen li wasal iż-żmien li bħalma kellna diġa fl- imgħoddi jkollna halfway house.

Jidhirli li darba l-ministru ta' l-intern kien qal li għandna l-mezz legali kif nagħmluha, pero' konkretament kienet baqgħet ma saritx taħt diversi gvernijiet.

Jien nemmen li din hija riflessjoni ta' administrative shortcomings.

Fl-opinjoni tiegħi għandu jkollna halfway house li tkun fuq bażi terapewtika.

Il-minuri għandhom bżonn mhux pulizija u correctional officers jiġru ma' saqajhom għax dawn moħħhom li jħarsu s-sigurta` istituzzjonali, imma social workers u welfare officers in a homelike theurapeutic environment.

Jiena nemmen ġenwinament li b'dan il-mod aħna nistgħu niddiljaw mad-delinkwenza ġovanili biex verament ikollna soċjeta` aktar pożittiva, aktar ta' wens u aktar ħanina.

Din hija xi ħaġa li l- kummissarju li se jiġi mwaqqaf għandu jħares lejha immedjatament u jagħmel il-pressjoni fuq il-ministeri konċernati.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, din hija liġi li kif smajna minn diversi kelliema hawn qbil dwarha.

Huwa tajjeb li hemm qbil dwarha għaliex meta liġi jkun hemm il-kunsens tal-Kamra dwarha, din toħroġ b'ċerta saħħa u naħseb li din hija liġi li għandna bżonnha u tirifletti l-valuri wkoll tas-soċjeta` Maltija fil-konfront tat- tfal.

Jien naħseb li meta nikkomparaw is-soċjeta' tagħna ma' dik ta' ċerti pajjiżi, anke ġirien tagħna, naraw li minkejja li f'Malta għandna d-difetti bħal kulħadd ieħor, insibu li fil-konfront tat-tfal hemm ċerta rabta speċjali u hemm ċertu interess speċjali.

Dan narawh mhux biss minħabba s- sens qawwi ta' familja li għandha s-soċjeta` Maltija imma wkoll mill- kuxjenza dwar id-drittijiet tat-tfal.

Huwa veru li kultant ġieli nisimgħu b'ċerti inċidenti li wieħed jitkaża dwarhom, imma jiena ngħid li dan huwa dovut anke għaż-żieda fil-kuxjenza dwar id-drittijiet tat-tfal.

Mr. Speaker, diversi kelliema għamlu referenza għall-konvenzjoni tad- drittijiet tat-tfal adottata min-Nazzjonijiet Uniti fl-20 ta' Novembru ta' l-1989.

Irrid ngħid li l-fatt li se jkollna kummissarju - jien mhux se nsejjaħlu ombudsman tat-tfal, imma dan għandu minn dawk il-funzjoniijet - juri s-serjeta` li rridu nagħtu għal din il-kwestjoni sabiex id-drittijiet tat-tfal jiġu mħarsa.

Issa meta aħna ngħidu d-drittijiet tat-tfal, fl- aħħar mill-aħħar fuq xiex qegħdin nitkellmu?

GĦandna elenku fil-liġi dwar meta jista` jintervjeni l-kummissarju tat-tfal u ħaġa li laqtitni mill- ewwel hi li l-kummissarju għandu dritt li jinvestiga xi mewt ta' tfal jew ta' tifel li setgħet tiġi evitata.

Jiena naħseb li dan huwa punt validissimu li ġie nserit f'din il-liġi għaliex għalkemm inħobbu l-familja u nħobbu t-tfal, ħafna drabi forsi aħna stess nikkaġunaw inċidenti minħabba traskuraġni jew fid-djar jew fi stabilimenti kummerċjali għax ma neħdux biżżejjed in konsiderazzjoni l-ħarsien tas-safety u tas-sigurta` tat-tfal.

Ħaġa importanti li tixbaħ ħafna l-poteri ta' l-ombudsman hija dik li l- kummissarju se jkollu d-dritt li jinvestiga mhux biss ilmenti li huwa jista jirċievi minn xi għaqda jew minn xi individwu dwar id-drittijiet tat-tfal, imma wkoll li jista jibda investigazzjoni waħdu spontanjament.

Dan ifisser li m'hemmx għalfejn jirċievi lment sabiex jibda investigazzjoni imma dik l- investigazzjoni jista jagħmilha waħdu.

Per eżempju, jekk jara li hemm skola li m'għandhiex faċilitajiet biżżejjed ta' playground, ta' rikreazzjoni għat-tfal, jekk jara li f'xi sitwazzjoni partikolari kif diġa għedt m'hemmx safety biżżejjed fi stabiliment tal-gvern għar-rigward tat- tfal, hu jista' jaqbad u jinvestiga spontanjament.

L-unika ħaġa li ma jistax jindaħal fiha huma l-affarijiet li jaqgħu taħt il- qorti hekk imsejħa tal-familja.

Aħna m'għandniex qorti tal-familja as such imma għandna mħallfin li jagħmlu xogħol li għandu x'jaqsam mal-kustodja tat- tfal, separazzjonijiet u kwestjonijiet li jinqalgħu.

Peress li din hija istituzzjoni partikolari li tieħu ħsieb dawk il-ħwejjeġ, allura m'hemmx għalfejn li jindaħal fihom ukoll il-kummissarju.

Il-bqija jista jindaħal u jinvestiga diversi affarijiet, fosthom dwar aċċess għat-tfal għal-servizzi bbażati fil-komunita` jew il-kwestjoni li ħafna drabi nisseparaw iżżejjed bejn iż-żewġ sessi b'mod li t-tfal ningranawhom f'direzzjoni jew oħra.

Il-kummissarju jista' jinvestiga lmenti anke ta' bullying.

Aħna nisimgħu fuq bullying fi skejjel kemm tal-gvern, kemm tal-privat, kif ukoll f'dawk tal-Knisja jew indipendenti.

Tisma' anke stejjer ta' nies li joħorġu lit- tfal mill-iskola minħabba bullying.

Din hija problema li mhux dejjem faċli li ssolviha għaliex mhux it-teachers kollha huma kompetenti fil-mod kif jieħdu passi fejn ikun hemm il-bullying.

Il-fatt li se jkollna din il- persuna li tkun tista` tindaga dwar dawn l-affarijiet naħseb li huwa fatt pożittiv.

Mr. Speaker, nixtieq issa nirrispondi għal żewġ punti ta' kritika li għamlet l-oppożizzjoni.

L-Onor.

Gulia qal li hemm wisq appointees minn ministri fil-kunsill.

Huwa veru li dawn huma kollha persuni maħtura minn ministri differenti, pero` rridu noqogħdu attenti qabel ngħidulhom political appointees.

Min jismagħna nsemmu l-political appointees jieħu l-impressjoni li se ndaħħlu l-partiti fil-kunsill għat-tfal.

L-ewwel ħaġa naħseb li dan huwa kunsill li se jkollu x'jagħmel, u min se jidħol fih se jidħol għaliex ikun iħobb dan it-tip ta' xogħol u jkun irid jagħti l-kontribut tiegħu.

Ma naħsibx li se jkollna n- nies bil-queque lesti biex jidħlu f'dan il-kunsill u l-fatt li jaħtarhom il- ministru ma jfissirx li dawn huma appointments politiċi.

Irrid ngħid ukoll li l-ministru m'huwiex se jappunta lil dawn in-nies minn fost nies politiċi imma minn fost nies li jkunu jifhmu f'dan il-qasam.

Huwa għalhekk li hemm il-ministru tal-ġustizzja, il-ministru tas-saħħa u l- ministru tal-politika soċjali.

Issa jiena nieħu gost li ngħad li għandu jkun hemm xi persuna li jkollha l-fiduċja ta' l-oppożizzjoni, għax niftakar liġi li kienet tagħti dritt lill-oppożizzjoni tinnomina persuna waħda fil- bordijiet differenti tal-gvern li ġiet imħassra mill-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998.

Jiena m'għandix xi opinjoni partikolari dwar din il- ħaġa, imma ma rridux naħarbu bl-idea li għax huwa nominat mill-ministru allura huwa a political appointee.

Allura l-imħallfin u l-maġistrati u diversi membri ta` ħafna organizazzjonijiet oħra, għax jaħtarhom il- ministru huma ta' natura politika?

Imbagħad fil-kunsill tat-tfal ma naħsibx li se jkun hemm xi ħerqa partikolari li xi ħadd bilfors irid jagħżel minn xi area jew oħra ta' opinjoni politika għax dan se jkun kunsill li se jieħu ħsieb l-interessi tat-tfal.

Sur President, l-Onor.

Gavin Gulia semma' il-problema dwar persuni ta' eta` tenera li jikkommettu reati serji.

Fl-Ingilterra ġewwa Manchester kien hemm każ ta' żewġ persuni ta' għaxar snin li qatlu.

Għalkemm dawn il-każi huma rari, f'Malta ġieli ġraw ukoll.

Rari ħafna imma ġieli ġara li persuni taħt is-16-il sena fis-saħna tal-mument jew inkella għax ikunu taħt l-influwenza tax-xorb jikkommettu reati serji, inkluż reati ta' omiċidju volontarju.

Meta ngħidu li rridu nagħmlu istituzzjoni wieħed irid joqgħod attent.

Għaliex?

Għax aħna mhux se nagħmlu istituzzjoni għal persuna waħda jew tnejn.

Jiġifieri għandna ċerti riżorsi limitati f'pajjiżna li ma nistgħux nisparpaljawhom.

Fir-regolamenti tal-ħabs diġa` teżisti l-possibbilta` – sew fil-ħabs normali kif ukoll fil-YOURS, li huwa parti mill-ħabs imma kompletament separat mill-ħabs, b'reġim differenti u mmexxi minn assistant manager proprju ħalli jieħu ħsieb il-problemi taż-żgħażagħ - li xi ħadd jingħata leave anke għal skop ta' riabilitazzjoni, l-iktar minħabba l-problema tad- droga.

Pero` apparti minn hekk hemm artikolu ieħor li jagħti d-dritt lid- direttur fuq ċerti guidelines li joħorġu mill-ministeru wkoll, li jibgħat lil xi ħadd għall-programm taż-żgħażagħ.

Jiġifieri li dak semma l-Onor.

Gulia huwa possibbli li jsir.

Jekk xi ħadd jeħel il-ħabs, anke jekk dan ikun ta' eta` tenera u jkun ikkommetta reat serju bħal omiċidju volontarju, jista` jagħmel applikazzjoni fil-ħabs stess mis-sezzjoni tal-YOURS sabiex jintbagħat għall- programm ma' xi istituzzjoni oħra u dak il-perjodu li huwa jqatta` f'dak il- programm jitnaqqas mis-sentenza tiegħu.

L-esperjenza tiegħi hija li meta jkun hemm każi bħal dawn, wara ċertu żmien jingħataw ukoll il-liberta' provviżorja.

Mill-banda l-oħra, ħadd ma jista` jiċħad li bħalma l- individwu għandu d-drittijiet tiegħu, anke s-soċjeta` għandha d-drittijiet u meta jkun hemm ċerti reati serji, għalkemm tittieħed ukoll in konsiderazzjoni l-eta`, ċerti miżuri jkollhom jittieħdu wkoll.

Sur President, jiena nittama li fl-istadju tal-kumitat wieħed ikun jista` jagħmel ċerti proposti, kemm minn naħa kif ukoll l-oħra tal-Kamra, biex kif qalu xi kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni ntejbu dan l-abbozz.

Jidher li hemm qbil ġenerali dwar dan l-abbozz u jekk wieħed jista` jtejbu dan se nagħmluh fl-interessi tad-drittijiet tat-tfal ukoll.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, se nieħu mill-ewwel l-ispunt li għadu kemm spiċċa bih l-Onor.

Tonio Borg, jiġfieri li dan l-abbozz irid jiġi rfinut sewwa.

Irid għallinqas ikun hawn cross debate, fis-sens li wieħed jirrispondi lill-ieħor, għax inkella kulħadd jiġi hawn f'din il-Kamra u joqgħod jitkellem waħdu mingħajr ma jkollu risposta.

Jiena jidhirli li l- idea bażika ta` dan l-abbozz ta' liġi hija pożittiva, pero` il-mod kif inhu miktub jinkwetani minn ċerti aspetti u hemm bżonn li jiġi rranġat.

Per eżempju, wieħed mill-prinċipji tal-kummissarju għandu jkun li l-aqwa interessi tat-tfal u tal-familji jiġu l-ewwel u qabel kollox.

Hawnhekk għandna terren delikat ħafna.

Meta tfittex d-definizzjoni tal-kelma "familja" m'intix se ssibha.

L-esperjenza turi li dawk li huma within the traditional family, bl-omm u l-missier jgħixu flimkien, bil-bejta tat-tfal u jaraw kif irabbuhom, it-tfal ma jkollhomx bżonn il-kummissarju.

L-aktar li għandhom bżonn il-kummissarju se jkunu dawk it-tfal li fil-ħajja tagħhom, il-mudell ta' familja li qed jgħixu fih mhux ta' familja tradizzjonali.

Per eżempju, illum għadni kemm kont qed inkellem persuna li għandha żewġt itfal minn raġel u xi tfal minn ta` raġel ieħor.

X'inhu l- kunċett tal-familja li se nużaw f'dan il-każ?

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax it-trattament ħażin u l-problemi soċjali aktarx li mhux se jkunu f'dawk it-traditional families fejn l-interess tat-tfal jiġi l-ewwel.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li t-tfal li għandhom ħafna għażliet ta' toys illum m'għandhomx l-għażla ta` f'liema familja jitwieldu.

Ma jistgħux jagħżlu u jgħidu: Irridu nitwieldu f'dik il-familja jew fil-familja l- oħra!

Mela dawn se jkollhom fuqhom eredita` ta' deċiżjoni ta' fatt ta' ħaddieħor u se jkollhom jgħixu bih.

Ħafna mit-tfal minn eta` żgħira - mhux dawk li jgħixu fil-familja tradizzjonali - minħabba deċiżjonijiet tal-kbar, se jsibu ruħhom f'ċirkostanzi li se jkollhom ibatu bihom.

Mela jekk verament irridu nieħdu l-interessi tat-tfal ma rridux noqogħdu nikkonċentraw fuq dak li tradizzjonalment huwa lixx.

Anzi rridu naħsbu f'dawk il-każi fejn it-tfal mhux b'deċiżjoni jew b'għażla tagħhom imma ħafna drabi bi sfortuna tagħhom, se jkunu jgħixu f'ambjent ta` familja li għalihom mhuwiex l-ideali.

Irridu naraw il-family unit li qiegħed fih it- tifel u naraw il-kondizzjonijiet tat-tifel għax inkella qed naqbdu d- dnubiet tal-kbar and we visit them on the children, meta għandu jkun bil- maqlub.

Għalhekk fid-drafting, il-kunċett ta' familja jrid għallinqas ikun definit li jkun il-family unit li fih qed jgħix it-tifel.

Dawn jistgħu jkunu n-nanniet, jistgħu jkunu foster parents u anke familja li adottatu.

Hawnhekk mhux qiegħed inkun moralista u ngħid li t-traditional family tajba u hija perfetta u l-oħra m'hijiex.

Irridu narawha from the point of view tat-tifel li jsib ruħu f'ċirkostanzi bħal dawn.

Ħaġa oħra li tolqotni f'din il-liġi hija n-nebulożita` dwar il-figura tal- kummissarju.

Jiena nifhem li l-kelma "commissioner" ittieħdet mill- convention tal-United Nations.

Pero' meta inti tiġi biex tuża kelma f'ambjent Malti, il-kelma "commissioner" ġewwa pajjiżna sfortunatament wieħed mill-ewwel imur għal xi kummissarju ....

(Interruzzjonijiet) Għandek raġun!

Is-sinjura minn faċċata qed tgħid kummissarju tal-pulizija jew kummissarju tat-taxxi interni jew xi kummissarji oħra li l-pożizzjoni tagħhom m'hijiex l-idea li hemm wara din il-persuna, li għalija hija ibrida.

La taf hijiex fil-linja ta` ombudsman għaż-żgħar u lanqas taf hijiex rapporteur fuq il-problemi tat-tfal.

GĦaliex?

GĦaliex dak li hemm inkluż u dak li hemm eskluż iħalli ċerta ambivalenza meta f'dawn il-każi ma naħsibx li l-kummissarju qiegħed hemmhekk biss biex jara l-politika tal- ministru għall-politika soċjali hijiex taħseb għad-drittijiet tat-tfal jew jekk il-ministeru tas-saħħa u dak ta` l-edukazzjoni humiex qed jieħu ħsieb l-interessi tat-tfal.

Għaliex?

Għax inkella se nagħmlu super ministru fuq il-ministru.

Jiġifieri kważi se ngħaddu responsabbilta' li hija tal- ministru tas-saħħa jew ta' l-edukazzjoni għal xi ħaddieħor u minflok ikollna l-collective responsibility tal-parlament u tal-prim ministru, se jkollna dan il-kummissarju jonfoħ wara widnejn il-ministru!

Mela l-ewwel ħaġa li għandna bżonn hija li jkollna idea ċara ta` x'irridu nagħmlu minn dan il-kummissarju għax jekk dan il-kummissarju se jkun speċi konsultattiv b'mod ġeneriku ħafna, x'jiswa li tagħmel kummissarju biex jinvestiga ċerti problemi u wara li joqgħod jinvestigahom jagħmel rapport u affarijiet bħal dawn u meta tagħsru ssib li ma jkun qal xejn?

Le, ma naqbilx mal-kelma "kummissarju".

Għandu jkollna l-figura ċara li dan għandu jkun ombudsman tad-drittijiet tat-tfal.

F'subklawsola (2) ta` klawsola 14 jingħad li l-kummissarju m'għandu jagħmel ebda investigazzjoni dwar konflitti speċifiċi individwali bejn it-tfal jew tuturi tagħhom.

Dan huwa żbaljat għaliex jista' jkollok tfal li jsibu ruħhom f'diffikultajiet mal-ġenituri.

Allura meta se jinvestgahom dawn il- każi, meta tifel żgħir ikollu xi jgħid mal-ministru tas-saħħa?

Dan it-tifel kif se jaċċedi għand il-kummissarju, għax kif inhija l-proċedura m'hawn xejn stabilit proċeduralment kif wieħed jitlob l-intervent tal-kummissarju?

Mela fid-drafting tagħha din il-liġi tħallilek nuqqas għallinqas ta ' proċedura li trid issegwi biex tmur għand il-kummissarju għaliex f'parti jidher li jista' jindaħal ....

(Interruzzjonijiet) Kollox sew, jirċievi ilment.

Imma min jista' jagħmel ilment?

Kif jista' jagħmel ilment?

F'kemm żmien irid jirċevih l-ilment?

Dawn huma affarijiet li għandhom ċerta importanza għaliex meta mbagħad jibda jiġi stabilit, kulħadd jibda jgħid li "din" m'hijiex qiegħda preċiżament skond il-proċedura.

Dawn huma regoli biex il-proċedura żżomm kemm id-dritt ta' l-individwu u kemm lil min qiegħed jeżerċita dawk id-drittijiet.

Kieku, per eżempju, m'għandniex l- istanding orders, l-iSpeaker jista` jgħid li hu jagħmel li jrid għax hu l- iSpeaker tal-Parlament u jibqa' rieqed hemmhekk u ma jqum qatt.

Imma għalhekk nagħmlulu l-istanding orders biex kultant ħin iqum.

Allaħares ma jkollniex il-proċedura li tiġi stabilita u tikkjarifika din il-pożizzjoni.

Sur President, jekk imbagħad wieħed jeżamina dan il-bill fid-dettall, meta tiġi għall-funzjonijiet tal-kummissarju ssib li waħda mill-agħar affarijiet li hemm nieqsa hija l-esplojtazzjoni kummerċjali tat-tfal.

Din hija assolutament nieqsa għaliex waqt li fl-abbozz jingħad li l-kummissarju għandu jippromwovi l-ogħla standards ta' servizzi tas-saħħa, edukazzjoni u servizzi soċjali għat-tfal - dan se jiġi qisu superminister tas-servizzi tas-saħħa, edukazzjoni u servizzi soċjali - u jippromwovi l-ogħla standards ta' mistrieħ, logħob u faċilitajiet rikreattivi għat-tfal, naħseb li l- iktar affarijiet li għandhom jolqtu huma dawk il-problemi tat-tfal fil- konflitt ma' dawk li huma anzjani iktar minnhom u l-esplojtazzjoni tat-tfal għal skopijiet kummerċjali, li hawn ma tidher imkien.

Sfortunatament bil- mod il-mod din il-kultura ta' esplojtazzjoni tat-tfal għal skopijiet ta' kummerċ dieħla u dieħla bil-kbir.

Ħalli ma nitkellimx fuq il-babies tar- reklami tat-terra li kulħadd jiggustahom, imma li jkollok tfal, speċjalment bniet f'eta` pre-puberty, ta' disa` snin jew għaxar snin, li tlibbishom b'mod provokattiv - u dan narawh iktar fuq tv stations barranin - u jesponu ruħhom b'ċertu mod meta għadhom daqshekk żgħar, għalija huwa messaġġ ħażin u żbaljat u huwa wkoll kummerċjalizzazzjoni tat-tfal.

M'għandniex għalfejn noqogħdu ngħidu kemm hi kerha l-prostituzzjoni tal-mara adulta.

Dik il-mara adulta tieħu d-deċiżjonijiet tagħha, imma li jkollok it-tfal iż-żgħar esplojtjati b'dak il-mod għal skopijiet ta' kummerċ hija żbaljata.

Jien semmejt l-aspett tal-ħwejjeġ imma din l-esplojtazzjoni ma ssirx hemm biss, Sur President.

Illum malli jkollhom 15-il sena, it-tfal ikunu maturi biżżejjed, ħafna drabi maturi aktar mill-ġenituri tagħhom f'ċerti oqsma.

Imma noqogħdu attenti wkoll li ma jkollniex l-esplojtazzjoni kummerċjali tat-tfal taħt ċerta eta` fl-ikbar tenerezza tagħhom, anke fi programmi li suppost qed jippromwovu ċerti valuri jew ċertu tagħlim.

Jiena dilettant li nara t- television.

Ġieli, per eżempju, nara programm ta` l-aħbarijiet fuq ir-Rai maħluq mit-tfal li fih it-tfal jagħmlu xi intervisti.

Il-bieraħ filgħaxija kien hemm programm fejn ġurnalista li kienet l-Iraq ġiet intervistata mit- tfal u bdew jistaqsuha xi affarijiet għall-informazzjoni tagħhom.

Imma li jkollok tfal fi programmi biex speċi: Ara t-tifla ta' dik qiegħda hemmhekk, u allura t-tifla tiegħek għandha tkun hemmhekk ukoll, ma naħsibx li nkunu qegħdin nippromwovu l-aħjar interess tat-tfal.

Għaliex?

Għax waqt li nagħmlu ħafna liġijiet u nsemmu li t-tfal m'għandhomx jaħdmu u m'għandhomx imorru jagħmlu ċertu xogħol, dan it-tip ta' xogħol jaf ikun battikata kbira għat-tfal.

Jiena naf b'każ ta` tifel Taljan li meta kien żgħir kien ħadem partita films u kien għamel suċċess kbir.

Imma mbagħad tant għafset fuqu l-ħajja li llum spiċċa terrorista u weħel għomru l-ħabs, imbagħad kienu jġibuh b'wiċċu twajjeb twajjeb ta' meta kien għadu tifel.

Imma l-pressjoni li kellu u t-taħbit li kellu dak iż-żmien kienu pressures żejda għaliex kien qiegħed jaħdem bħall-bagħal tas-sienja.

U dan huwa żbaljat għax jekk aħna fix-xogħol li l-kummissarju jew ombudsman, f'dak Ii huwa mod proprju, jiġifieri ex-officio, għandu jinvestiga hu u jgħid: Isma', dan qiegħed idarras, inkunu qed nonqsu jekk ma nagħtuhx dan il-poter u nsemmuh speċifikament.

Fuq it-televisions tagħna, kollha kemm huma, ġieli nara programmi fejn tfal żgħar jippruvaw iżeffnuhom qishom kbar.

Din għalija hija xi ħaġa kompletament żbaljata u l-ġenituri m'għandhomx biex jifirħu wisq b'din il- ħaġa, sempliċement għax għandhom it-tfal li qed jidhru fuq it-television b'dak il-mod.

Dak m'huwiex il-post edukattiv li jirispetta t-tfulija.

L- aħħar ħaġa li qed tonqos f'pajjiżna huwa proprju r-rispett lejn it-tfulija li huwa ż-żmien li ma tirrepetihx.

Meta tkun adult jista' jiġi żmien li tirrepeti l-istess ħajja, jista' ikun hemm mitt ħaġa imma t-tfulija ma tirrepetiha qatt.

Jien għalhekk semmejt l-aspett ta' l-esplojtazzjoni kummerċjali fejn jidħlu l-minuri u dan huwa aspett li huwa assolutament mankanti f'din il-liġi.

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni ta' kunsill u kummissarju.

Jien nemmen li meta tibda toħloq strutturi konnessi ma' super strutturi minflok ikollok linearita' ta' dak li se jiġri, kulħadd jibda jfittex x'inhija verament il-ġurisdizzjoni tiegħu - jien ngħid li l-kummisarju għandu jkun ombudsman għat-tfal u b'hekk nkunu qegħdin nissodisfaw l- esiġenzi li hemm taħt il-UN convention – u allura f'dawn iċ-ċirkostanzi jien nemmen li l-kwestjoni tal-kunsill għandha kompletament tinqala' minn din il-liġi.

Jien ngħid la qed nagħmlu minn kollox biex il-kummissarju ikun persuna kompletament barra mill-politika, għalfejn se nagħmlu kunsill f'pajjiż żgħir bħal tagħna li effettivament se jkun prattikament qed jagħmel l-istess affarijiet li qed jagħmel l-ieħor.

Per eżempju, waħda mill- funzjonijiet tal-kunsill hija li jissorvelja li jkun hemm konformita' mal- konvenzjoni.

U l-ieħor x'qiegħed jagħmel?

Jekk l-ieħor qiegħed hemmhekk proprju biex jissorvelja, għalfejn hemm bżonn li nagħmlu kunsill biex jerġa' jissorvelja?

Meta jibda jkollok dawn l-affarijiet ikun hemm il- konflitti tal-ġurisdizzjonijiet.

Wieħed jgħid li din taqa' fil-funzjonijiet tiegħu u l-ieħor jgħidlu li le taqa' fil-funzjonijiet tiegħu għax tkun tinsab f'tat-tnejn li huma.

Allura kif se nispiċċaw?

Tug-of-war ħalli naraw min għandu l-poter, naħa jew oħra?

Allura din l-idea tal-kunsill naħseb li hija waħda rħisa.

Iktar hemm bżonn li verament nagħmlu ombudsman għat-tfal bil-poteri u bis-sistema analoga u bis-sistema kif tista' taċċedi.

Għaliex?

Għax jekk inti m'intix se tagħti l-aċċessibilita', ma jiswix li toqgħod tagħmel ħafna prinċipji fl-ajru ta' x'funzjonijiet x'beħsiebek tagħti lill-kummissarju.

Fl-abbozz ta` liġi tissemma' "il-promozzjoni ta' l-aqwa interessi tat- tfal", li hija ġenerika ħafna.

Jingħad ukoll li l-kummissarju jrid "irawwem l-iżvilupp ta' kura alternattiva għat-tfal li jeħtieġuha".

Jiġifieri jien għandi nifhem li dan se jinxteħed fuq aspetti mediċi?

Qed tissemma l-kura alternattiva.

Imma kura alternattiva għalxiex, għax alternative care hija kwestjoni oħra?

Jekk aħna se nitkellmu fuq treatment of offenders allura ejja nagħmlu l-liġi ċara.

Ħalli naqra x'tgħid il-liġi fit-test Ingliż.

Subklawsola (e) ta` klawsola 9 tgħid hekk:

"The commissioner shall have the following functions:-

(e) to foster the development of alternative care to children who need such care;"

Imma f'liema sens din?

Il-liġi m`hijiex ċara.

Se ngħidu li alternative care se tiġi sistema ta' fostering fuq l-istituti, fuq dawk li huma f'każi penali?

Fuq liema?

Kif inhi miktuba tant hija ġenerika li tfisser kollox u ma tfisser assolutament xejn.

Hawnhekk ta' min jgħid li ċerti regoli u drittijiet verament tat-tfal għandna bżonn nistabiluhom fil-leġislazzjoni tagħna mhux by reference imma by inclusion u għandu jkun annex ma' din il-liġi stess.

Għaliex?

Għax jekk jien se nagħmel kummissarju tat-tfal, il-leġislazzjoni u l-prinċipji wieħed m'għandux joqgħod imur ifittixhom 'l hemm u 'l hawn.

Dawk għandhom ikunu annexes ma' din il-leġislazzjoni u ngħidu li "din" tapplika għal "hekk" u "dik" tapplika għal x ħaġa oħra ħalli jkollna l-guidelines, u jekk jiġu emendati ikun hemm kif se jkun japplika dan l-att.

Mela l-messaġġ tiegħi huwa li huwa tajjeb li nagħmlu minn kollox ħalli t-tfal ikollhom leħen u biex forsi l-problemi tat-tfal innaqqsuhom għax dawn il-problemi m'humiex problemi tat-tfal biss.

Il-problemi tat-tfal tal-lum huma l-problemi tal- kbar ta' għada.

Il-problemi li jista' ikolli jien kapaċi ħafna drabi ssibhom li kienu problemi tat-tfulija.

Dawn il-problemi ħafna drabi niltaqgħu magħhom fil-każijiet matrimonjali, fl-annullamenti taż-żwieġ u affarijiet bħal dawn.

Il-problema li tqum fuq persuna ta' 30 jew 35 sena, kapaċi ssib li dik il-problema nibtet l-ewwel darba meta dik il-persuna kellha għaxar snin jew tnax-il sena.

Per eżempju, il-vjolenza fid-dar tiġi riflessa għal vjolenza li kien jara t-tifel mingħand missieru għal għand ommu.

Li jippreokkupani lili huwa li qed nagħmlu vetrina sabiħa imma bl- ixkafef vojta.

Mela ejja ma nħallux il-vetrina sabiħa u l-ixkafef vojta.

Sur President, fl-istadju tal-kumitat, dan l-abbozz ta' liġi għandu jiġi mirqum sewwa u għandu jikkonċentra fuq soluzzjoni waħda, dik li kummissarju jkollu poteri li jwettaq u jintervjeni.

Ma nagħmlux minn dan il-bill li l- kummissarju jkun hemmhekk biex jagħmel il-filosofija.

Jien persważ li jekk nispiċċaw b'dibattiti fejn il-kummissarju għandu opinjoni mod u ħaddieħor għandu opinjoni mod ieħor u jinħolqu dawn il-konflitti, inkunu qed naslu għal dibattitu ikbar u t-tfal ibatu.

It-tfal għandhom bżonn ta' a very immediate response, u dak irid ikun il-kummissarju.

X'jiswa' li toqgħod tagħmel ħafna filosofija, per eżempju, fuq il-liberta' ta' l-istampa?

L- ewwel ħaġa li trid tagħmel hija li tara kif se toħloq l-istampa.

Billi tgħid kemm hi tajba l-liberta', din trid titwettaq.

Dan huwa każ fejn il- kummissarju għandu bżonn ikollu poteri li jwettaq u jintervjeni, u jintervjeni in a timely way.

Kif qiegħda hawnhekk se nagħmlu vetrina sabiħa imma xkafef vojta.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari biex, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 11 ta' Ġunju 2003 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Unjoni Ewropea – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew – Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Tonio Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, nibda biex nirringrazzjak ta' din l- okkażjoni li qed tagħtini sabiex nagħmel l-ewwel indirizz tiegħi f'dan l- Għaxar Parlament.

Jiena nħossni onorat li ġejt fdat b'din ir- responsabbilta` mill-kostitwenti tat-tmien distrett u nirringrazzjahom tal- fiduċja li wrew fija.

Jiena se nagħmel ħilti biex fil-ħames snin li ġejjin nagħti sehmi sabiex ngħin fil-ħidma ta' dan il-parlament.

Meta kont għadni tfajjel kont ġejt f'din il-Kamra fuq żjara skolastika – li jkolli ngħid ma tantx inbidlet minn dak iż-żmien 'il hawn - u niftakar li dak iż-żmien xtaqt inpoġġi fuq wieħed minn dawn is-siġġijiet imma dakinhar ma stajtx għaliex qalulna biex noqogħdu biss fil-parti fejn ipoġġu l-ġurnalisti.

Illum din ix-xewqa saret realta` u kien proprju l-poplu Malti li tani l-okkażjoni li mhux biss inpoġġi imma anke li nkun protagonista f'dan il-parlament.

Sa xi ftit snin ilu, ftit kelli f'moħħi li qatt se nkun qiegħed hawn ġew pero` wara dak li ġara xi sitt snin ilu, jiena ħassejt il-ħtieġa li nibda nagħti sehmi b'mod attiv għall-pajjiż.

U hawnhekk nixtieq ngħid proprju x'kienet dik il-ħaġa li wasslet biex jiena nidħol fil-politika.

Dak iż-żmien, il-Partit Nazzjonalista kien għadu kemm tilef l-elezzjoni ta' l-1996 u l-gvern il-ġdid kien iffriża l-applikazzjoni biex pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Għalkemm sa dak iż-żmien jiena ma kontx bniedem attiv fil-politika - fil-fatt kont just immur nivvota u xejn aktar – ħassejt li kelli nibda nagħmel xi ħaġa biex ngħin lill-pajjiżi jerġa' jaqbad it-triq ta' sħubija fl-Unjoni.

Illum inħossni onorat li nifforma parti minn dan il-parlament li fil-ġimgħat li ġejjin se jiddiskuti dak li ġie ffirmat f'Ateni mill-prim ministru u se jkolli anke l-unur li nivvota sabiex pajjiżi jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, f'dawn l-aħħar sitt snin jiena kkontestajt ħames elezzjonijiet, tlieta tal-kunsilli lokali u żewġ elezzjonijiet ġenerali.

Dawn kienu esperjenzi li ressquni viċin in-nies u għalkemm xi wħud għadhom jaħsbu li jkunu qed jagħmlulek xi pjaċir meta jivvotawlek, matul dawn is- snin jiena għaraft li tkun politiku tfisser li tkun lest tagħti servizz lin- nies, anke jekk dan ikun jitlob sagrifiċċji personali.

Jiena nittama li fir-rwol ġdid tiegħi bħala membru parlamentari, inkompli nservi lill- kostitwenti tiegħi u lill-pajjiż inġenerali.

Jiena għamilt ħames snin bħala sindku ta' Birkirkara u jkolli nammetti li għandi xi daqsxejn nostalġija ta' dak iż-żmien.

Ċertament li jiena se nuża l-esperjenza ta' sindku biex inwettaq bl-aħjar mod possibbli l-ħidma tiegħi bħala membru parlamentari.

Kien pass tassew għaqli min-naħa tal-gvern Nazzjonalista li ntroduċa l- kunsilli lokali mhux biss għaliex dan kien in line mal-prinċipji tal-partit li jrid fora demokratiċi viċin tan-nies, imma għaliex dawn il-kunsilli huma ideali biex bniedem jagħmel l-ewwel passi tiegħu fil-politika u jitgħallem minn din l-esperjenza.

F'dawk il-ħames snin li għamilt sindku ta' Birkirkara jiena mmaturajt, fhimt x'jiġifieri tkun ta' servizz u dan wassal biex jitkabbar ġo fija ċertu sens ta' imħabba għal dak li kont qed nagħmel.

Meta kont sindku kont inħossni li għandi responsabbilta` diretta lejn kulma jiġri fil-lokalita` u ċertament li din l-esperjenza ta' tmexxija fuq lokalita` kbira bħal Birkirkara tatni sens ta' tmexxija li biha nkun nista' naqdi aħjar id- dmirijiet li se niġi fdat bihom.

Inħossni onorat li wieħed mill-irwoli li ġejt fdat fih minn dan il-parlament hu li nkun osservatur fil-Parlament Ewropew.

Din se tkun esperjenza differenti mill-esperjenza tal-Parlament Malti għax fiha nnifisha titlob ċertu commitment mhux biss għax hemmhekk tkun qed tirrappreżenta pajjiżek, imma anke għaliex il-Parlament Ewropew jaħdem b'sistemi differenti minn dak Malti.

F'din is-sena li jiena se nkun osservatur, sejjer nagħmel l-almu tiegħi biex f'din l-istituzzjoni nkun tassew vuċi għall-pajjiżi.

Fid-dibattiti ta' qabel ir-referendum fuq l-UE, kien hemm min esprima d- dubbji dwar l-influenza li jista' ikollhom il-ħames membri Maltin tal- Parlament Ewropew pero` f'din l-esperjenza inizjali tiegħi nħoss li anke ħames membri - tlieta min-naħa tal-gvern u tnejn min-naħa ta' l- oppożizzjoni - jista' ikollhom vuċi li mhux biss tinstema imma li anke ninfluwenzaw ċerti deċiżjonijiet.

Għall-benefiċċju ta' din il-Kamra, nixtieq nagħti xi ftit dettalji dwar kif jaħdem il-Parlament Ewropew u kif aħna qed nagħtu s-sehem tagħna fuq dak il-livell.

Peress li s'issa aħna għadna sempliċi osservaturi, fil-plenary session li ssir fl-aħħar ġimgħa ta' kull xahar ġewwa Strasbourg, aħna ma nipparteċipawx direttament fid- debate għax la nistgħu nitkellmu u lanqas nivvotaw.

F'dik is-sessjoni aħna nkunu sempliċement osservaturi.

Pero` il-Parlament Ewropew ma jikkonsistiex biss f'dan u x-xogħol isir mainly fuq livell ta' kumitati, kumitati li aħna se nkunu nvoluti fihom.

Peress li l-Partit Nazzjonalista huwa affiljat mal-Partit Popolari Ewropew – partit li jħaddan fih il-partiti demokristjani kollha, b'40% tas- siġġijiet fil-Parlament Ewropew - aħna qegħdin f'pożizzjoni li nistgħu ninfluenzaw dak li jiġri f'dan il-livell.

Għalkemm il-voti jittieħdu fil- plenary session, ix-xogħol proprju jsir fi stadju ta' kumitat u dan ifisser li d-deċiżjonijiet li jittieħdu fl- istadju ta' kumitat ġeneralment jissarfu fil-vot tal-grupp politiku fil-plenary session.

Anke b'ħames osservaturi li 'l quddiem isiru ħames membri, aħna nistgħu ninfluwenzaw id- deċiżjonijiet li jittieħdu għaliex il-kumitati jkunu komposti minn grupp żgħir ta' nies li jirrapreżentaw id-diversi gruppi politiċi fl-Unjoni Ewropea.

Personalment jiena ġejt innominat fil-kumitat tal-budget ta' l- Unjoni li, nazzarda ngħid, hu wieħed mill-aktar kumitati importanti għaliex f'dan il-kumitat tiġi approvata l-ispiża ta' l-Unjoni u anke liġijiet li jolqtu b'xi mod il-budget ta' l-Unjoni.

F'dan il-kumitat tal-budget ta' l-Unjoni Ewropea qed jiġu diskussi proprju l-fondi strutturali li l-Unjoni tagħti lil kull pajjiż membru, kif dawn qed jintnefqu u x'passi għandhom jittieħdu fil-konfront ta' dawk il-pajjiżi jew reġjuni li ġew mogħtija fondi strutturali u ma ntużawx.

Hemm regola importanti ħafna li tgħid li meta l-kummissjoni tapprova proġett, jekk dak il-proġett ma jsirx fi żmien sentejn, il-flus jintilfu.

Din hi regola li importanti li nifhmuha u nżommuha f'rasna għax parti mid-Lm 90 miljun li ġibna mill-Unjoni Ewropea jikkonsistu f'fondi strutturali.

F'din id- diskussjoni dwar il-fondi strutturali, kien qed jiġi diskuss jekk il- kummisjoni għandhiex tkun riġida mal-pajjiżi ġodda proprju fuq din ir- regola meta l-istess kummissjoni ma kinitx daqshekk riġida mal-pajjiżi membri.

Dan kollu juri kemm id-diskussjoni hija dinamika u attwali u kemm hu importanti li jkun hemm il-parteċipazzjoni ta' pajjiżna f'dawn il- kumitati.

Il-laqgħat isiru fuq żewġ livelli, Sur President.

Jekk qed nitkellmu dwar liġi, l-ewwel tgħaddi minn dak li jissejjaħ working committee - bażikament bħall-kumitati li jsiru fil-parlament tagħna – u ġimgħa wara jiltaqgħu l-membri li huma fi grupp politiku u hemmhekk jiġi diskuss dak li jkun ġie diskuss ġimgħa qabel f'dak il-working committee tal- parlament sabiex tittieħed pożizzjoni.

Wara dan, ir-rapporteur li jkun f'isem il-kumitat imur u jinnegozja mal-gruppi politiċi l-oħra sakemm naslu għal dik il-liġi kif għandha titressaq fil-plenary session.

Dan ifisser li jekk pajjiżna jkun kapaċi imqar ikollu persuna waħda f'dawn il-kumitati, li huma sitta prattikament u jkun hemm xi ħadd jinteressa ruħu f'xi kumitat ieħor avolja ma jkunx voting member, pajjiżna jista' jkollu sorveljanza tajba u influwenza fuq id-deċiżjonijiet finali.

Jekk xi ħadd jagħmel argument u dan jiġi aċċettat, dak li jkun ma jkollux biss il-vot ta l-20 membru f'dak il-kumitat imma effettivament ikollok 40% - fil-każ tagħna għax qegħdin fil-EPP - tal-parlament li se jappoġġa dik il-pożizzjoni.

Ċertament li l-UE se toffri ħafna opportunitajiet għal pajjiżna, pero` sfortunatament s'issa il-debate kien wisq iffokat fuq dak li ġie nnegozjat.

Jien naħseb li issa wasal iż-żmien li nibdew inħarsu 'l quddiem u nippreparaw lil pajjiżna sabiex ikun f'pożizzjoni li jieħu l- opportunitajiet li hemm.

Bħala parti mix-xogħol tiegħi jiena bdejt nagħmel xi ftit riċerka u dħalt fuq il-website ta' l-UE fejn hemm elenkat il-programmi finanzjarji ta' assistenza li l-Unjoni tagħti lil pajjiżi membri u anke lil xi pajjiżi li magħha jkollha ftehim.

Hemm 'il fuq minn 130 programm differenti ta' assistenza u ħafna minn dawn il-programmi jistgħu jkunu ta' benefiċċju mhux biss għall-gvern imma anke għall-korpi kostitwiti bħal unions, il-ħaddiema, il-kumpanniji, l-industrija u l-istudenti.

Fost l-aktar programmi li jissemmew hemm il-programmi dwar l-edukazzjoni - Leonardo, Socrates u Comenius.

Dawn huma tlieta minn dawk il-130, pero` hemm ħafna programmi oħra li nistgħu nipparteċipaw fihom u żgur li m'hemmx biżżejjed informazzjoni fost il-korpi kostitwiti, l-industrija, il-ħaddiema u l- unions.

Aħna, bħala gvern, nistgħu nieħdu l-atteġġament li ngħidu li jekk dan il- programm mhux se jibbenefika minnu l-gvern direttament, allura ma nagħtux kas pero` ċertament mhux se nagħmlu hekk għax f'dan l-istadju inizjali, huwa importanti li ngħinu lil kulħadd jaħtaf l-opportunitajiet li hemm.

Jekk jirnexxielna nġibu aktar fondi minn dawn il-programmi, dan se jgħin biex l-industrija tagħna tagħmel ir-ristrutturazzjoni, il-ħaddiema tagħna jitħarrġu aħjar u above all jekk dan jiġri, se jseħħ dak li hu magħruf bħala multiplier effect fuq l-ekonomija, fejn iżjed ma nġibu flus, iżjed tiżdied l-attivita` ekonomika, b'konsegwenza li jiġi mtejjeb l-istandard of living tal-Maltin u l-Għawdxin.

Jien se nsemmi programm partikolari li żgur jinteressa ħafna lill-industrija Maltija, programm li kelli opportunita` nidħol aktar fid-dettall tiegħu u hawn qed nirreferi għall- programm LIFE.

Il-programm LIFE huwa direttament indirizzat lejn l-ambjent li llum sar issue importanti ħafna.

Il-gvern għandu programm ambizzjuż ta' kif se jindirizza l-problemi ambjentali ta' pajjiżna, speċjalment dawk dwar l- iskart.

Pero` minkejja dan, tajjeb li nifhmu li l-ambjent ma huwiex biss responsabbilta` tal-gvern u li anke l-industrija trid tagħmel il-parti tagħha.

Proprju għal din ir-raġuni, l-Unjoni Ewropea għandha dan il- programm biex tgħin lill-industrija tgħolli l-istandards ambjentali tagħha biex issolvi ċerti problemi ambjentali li hi stess toħloq, bħalma huma ċ- ċmieni li jdaħħnu u l-iskart li jiġi prodott.

Dan il-programm LIFE huwa maqsum fi tlieta - nature, environment u third countries - u huwa indirizzat proprju biex jassisti lil min japplika biex isib soluzzjonijiet favur l-ambjent.

S'issa pajjiżna kien intitolat għal dak tat-third countries, u cioe` għal dawk il-pajjiżi li ma kenux imsieħba fl-Unjoni pero` issa li pajjiżna ffirma u allura se jkun membru fl-Unjoni Ewropea mill-1 ta' Mejju 2004, Malta għandha dritt tipparteċipa fil-programmi l- oħra.

Dan il-programm iwassal sas-sena 2004 u dan ifisser li jistgħu jiġu funded proġetti sas-sena d-dieħla, basta jiġu sottomessi l-applikazzjonijiet, applikazzjonijiet li wieħed għandu jkun jaf bihom u f'hiex jikkonsistu.

Allura jien ngħid li jkun tajjeb li l-gvern ikollu organizzazzjoni li twessa' l-viżjoni tagħha u mhux biss tara f'liema programmi l-gvern jista' jipparteċipa, imma jara wkoll f'liema programmi s-settur privat jista' jipparterċipa ħalli nkunu f'pożizzjoni li nieħdu kemm nifilħu mill-Unjoni.

Dan kien il-mod kif ħadmet l-Irlanda fl-Unjoni Ewropea fejn il-gvern flimkien ma' l-imsieħba soċjali u l-oppożizzjoni ħadmu fi front magħqud sabiex jieħdu kemm jifilħu mill-Unjoni.

Il-programm LIFE-environment jiffinanzja sa 50% ta' proġetti favur l-ambjent li ma jiġġenerax qligħ u 30% ta' proġetti li jirrendu xi flus, bħal fil-każ tar-recycling.

Hu importanti li dawn l-opportunitajiet jittieħdu mill-industrija Maltija għax tajjeb li l-industrija tiftakar li għalkemm hemm ċerti derogi, dawn jagħlqu sas-sena 2007 u wara dik id-data, ħafna normi ambjentali li jesiġi l-poplu Malti se jiġu fis-seħħ.

Nixtieq li issa nitkellem xi ftit dwar it-turiżmu kulturali u x'sar f'Birkirkara f'dan ir-rigward.

F'pajjiżna nitkellmu ħafna dwar il-bżonn li nwessgħu s-setturi turistiċi tagħna u fil-fatt, dan l-aħħar anke smajna lill-MHRA li kienet inkwetata għax jista' jkollna wisq sodod għan-numru ta' turisti li jiġu f'pajjiżna.

Spiss nisimgħu diskors li hemm bżonn li t- turiżmu nifirxuh fl-istaġuni u mhux biss niffokaw fuq it-turiżmu tas-sajf u t-turiżmu kulturali jaf hu s-soluzzjoni ta' din il-problema.

Bla dubju ta' xejn, pajjiżna għandu ħafna x'jista' joffri f'dan is-sens u l-gvern għamel ħiltu biex kompla kabbar dan is-settur.

Jekk naraw l-MTA u d-diversi inizjattivi li tieħu fosthom attivitajiet kulturali proprju fl-istaġun tax- xitwa, naraw li din qed taħdem biex tattira turisti li jiġu għall- avvenimenti speċifiċi fi żmien li mhux is-sajf.

Fis-snin imgħoddija l-gvern għamel investiment kapitali f'postijiet li huma meqjusa turistiċi.

Huwa importanti li dawn il-postijiet nieħdu ħsiebhom għaliex dawn huma l-vetrina li jara t-turist u huwa tajjeb li għandna kumitat ta' rijabilitazzjoni f'postijiet li huma meqjusa bħala prime sites turistiċi bħalma huma l-Belt Valletta, l-Imdina u l-Kottonera.

Minkejja dan kollu, importanti li ma ninsewx li biex ikollna turiżmu kulturali, rridu nħajru lit-turist idur ukoll l-irħula Maltin u Għawdxin.

F'dan ir-rigward, il-kunsill lokali ta' Birkirkara f'dawn l-aħħar ħames snin – u m'għandix dubbju li dan se jkompli għaddejj – ħadem biex jirrestawra iċ-ċentru storiku ta' Birkirkara li ċertament għandu potenzjal biex jattira t- turisti.

Sfortunatament il-kunsilli lokali għandhom fondi limitati u hemm ħafna rħula li idejalment jiġu rranġati biex ikunu ta' attrazzjoni kulturali għal dawk it-turisti li dejjem ifittxu l-kultura tal-pajjiż li jżuru.

Jiena nemmen li l-gvern għandu jkollu strateġija kif jipprova jiżviluppa aktar l-ibliet u l-irħula tagħna biex joħorġu l-karatteristika kulturali tagħhom u jiġu rinnovati.

Dan għandu jsir biex l-ewwelnett l-irħula tagħna ma jispiċċawx irħula abbandunati bħal ma qed jiġri bħalissa u anke biex inkunu nistgħu nattiraw iżjed turiżmu kulturali.

Fil-fatt, bl-iżvilupp li sar f'Birkirkara, f'dik li nsejħula l-heritage route, rajna ħafna iktar koppji ġodda jixtru djar antiki u jirrestawrahom.

Jiena nemmen li għandu jkun hemm programm fuq livell nazzjonali li jinċentiva dan it-tip ta' proġetti f'pajjiżna.

Sur President, jiena nagħlaq hawn u nerġa' nirringrazzjak ta' l-okkażjoni li tajtni biex naqsam il-ħsibijiet tiegħi u nittama li nkun nista' nagħti l- kontribut tiegħi f'dan il-parlament.

MR SPEAKER: Onorevoli, waqt li nifraħlek għad-diskors tiegħek, il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 11 ta' Ġunju 2003 fis-6.00 p.m. bl- aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SUWIĊIDJI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jindika n-numru ta' suwiċidji matul din is-sena, bl- etajiet rispettivi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn Jannar u Mejju ta` l-2003 ġew irrapportati lill-pulizija seba' każi ta` persuni li kkomettew suwiċidju.

L-eta` tagħhom kienet tvarja bejn 22 u 82 sena.

SIĠĠIEWI – FAĊILITAJIET GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jikkonsidra li l-art tal-gvern li hemm bejn Triq l-Imdina, Triq Wied Ħesri u Triq it-Tabib Nikola Zammit, fis-Siġġiewi tiġi mgħoddija lill-kunsill lokali biex tiġi żviluppata f'faċilita' għal persuni b'diżabilita' u għall-anzjani?

ONOR.

TONIO BORG: Jien informat li l-uffiċċju konġunt jamministra diversi proprjetajiet li jinstabu bejn Triq l-Imdina, Triq Hesri u Triq it- Tabib Nikola Zammit fis-Siġġiewi.

Għalhekk l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jindika fuq pjanta l-art li qiegħed jirriferi għaliha.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ - XOGĦOL FUQ IS-SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jindaga meta se jinbeda x-xogħol fuq is- sistema ta' drenaġġ fiz-zona ta' Dawret Ħaż-Żebbuġ, peress li leakages fis- sistema qed joħolqu inkonvenjent kbir lir-residenti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiddispjaċini imma d-dipartiment m'għandux rapporti ta' xi leakages tad-drenaġġ f'Ħaż-Żebbuġ u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika l-isem jew l-ismijiet tat-toroq fejn qed jgħid li qed ikun hemm leakages tad-drenaġġ.

Ħ'ATTARD – ZONA TA' REKREAZZJONI

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Minsitru jirrikkmanda li l-art tal-gvern li hemm bejn Triq il-Ponsjetta u Triq Lorenzo Manche', f'Ħ'Attard tiġi żviluppata f'zona ta' rekreazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċċju konġunt li jamministra l-art ma jirrakkomandax l-użu tal-proprjeta`.

Meta jkun hemm proposta ta` żvilupp ta` żona ta` rekreazzjoni mill-ministeru responsabbli għal tali żvilupp, l- uffiċċju jgħaddi l-art lid-dipartiment għal dak l-użu, sakemm ma jkunx hemm konsiderazzjonijiet oħra li jimmilitaw kontra l-użu ta` dik l-art għal dak l-iskop.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: TAL-GRAZZJA - XOGĦOL TA' CULVERTS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid għalfejn għadu ma tkompliex ix- xogħol ta' culverts mibdi mill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ, xi ħaġa li qed toħloq inkonvenjent kbir għar-residenti taz-zona?

Jista' il-Ministru jagħmel pressjoni biex dan ix-xogħol jitlesta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel id-domanda tiegħu lill-ministru kkonċernat.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: TAL-GRAZZJA - FLOODING

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru ghar-Rizorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrikkmanda li jitlesta x-xogħol li nbeda fiz-zona Tal-Grazzja, Ħaż-Żebbuġ biex tittaffa il-problema ta' flooding li jkun hemm kull meta tagħmel ħalba xita sew?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħtini aktar tagħrif dwar ix-xogħol li nbeda fiż-zona għaliex is-sezzjoni responsabbli ma bdiet l-ebda xogħol konness mal-problema ta' l-għargħar, peress li din iż-żona taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali.

OPM: INTERNAL AUDIT - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Kemm hemm persuni jaħdmu fit-taqsima ta' l-awditjar u investigazzjonijiet interni?

X'kariga għandhom?

X'inizjattivi ttieħdu matul is-snin 2002 u 2003 u f'liema ministeri u dipartimenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tliet appendiċi li jagħtu l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

INIZJATTIVI INTER-MINISTERJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema oqsma għaddejjin inizjattivi inter-ministerjali li huwa qiegħed jikkordina?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-esperjenza turi li minn żmien għal żmien ikun hemm diversi inizjattivi li jinvolvu kordinazzjoni bejn numru ta' ministeri u lili ngħatat ir-responsabbilta' għall-kordinazzjoni meħtieġa.

Il-ministeru qiegħed jibni l-kapaċita' amministrattiva biex ikun jista' jaqdi din il-funzjoni.

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - VAKANZI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti l-lista ta' vakanzi li jeżistu fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni fil-livelli ta' direttur, assistent direttur, uffiċjal edukattiv, kap u assistent kap?

Jista' il-Ministru jgħid f'liema oqsma jeżistu dawn il-vakanzi u meta hemm il-ħsieb li jimtlew?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li t-tagħrif mitlub qiegħed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KUNSILL GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA – PROGRAMM TA' ĦIDMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-programmi ta' ħidma tal-kunsill għax-xjenza u teknoloġija għas-sena 2002 u 2003?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt li ningħata t-tagħrif meħtieġ biex inkun nista' nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

INLAND REVENUE/VAT – SETTLEMENT OF CLAIMS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid matul is-sena 2003 kemm kien hemm każi pendenti ta' persuni b'kontijiet x'jagħtu lid-dipartiment tat-taxxi interni u lid-dipartiment tal-VAT u dawn il-każi issa ġew solvuti?

Jista' jgħid b'kollox kemm kellhom jagħtu bħala totalita' u kemm fil-fatt ħallsu meta ntlaħaq ftehim dwar il-każi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u ser tingħata f'seduta oħra

PBS LTD. – AUDITED ACCOUNTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u l-Investiment: Meta huwa maħsub li jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja awditjata tal-kontijiet tal-kumpannija PBS Ltd għas-sena 2002?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-audited accounts tas-sena 2002 għad iridu jiġu approvati fil-laqgħa ġenerali annwali meta din tinżamm u wara, sommarju tagħhom jiġi ppubblikat fil-gazzetti lokali kif dejjem sar fil-passat.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: TRIQ L-IMDINA – TRAFFIC-LIGHTS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jikkonsidra li jirrikkmanda li jsiru traffic-lights fil-viċinanzi tax-showroom ta' SMW Cortis fi Triq l-Imdina, Ħaż-Żebbuġ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn riċerka li saret fir-records tad-direttorat għall-immaniġjar tat-traffiku, jirriżulta li d-direttorat ma rċieva ebda rikjesta mill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ rigward traffic- lights fi Triq l-Imdina.

Madankollu, id-direttorat ma jirrikomandax li din il-junction tiġi kkontrollata minn sistema ta' traffic-lights għax ir- roundabout li hemm eżistenti għandha biżżejjed capacity għat-traffiku li jgħaddi minn din it-triq.

ŻEJTUN: TRIQ IL-PRESIDENT BUTTIGIEG – PELICAN-CROSSING

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Possibbli d-dipartiment tat-toroq jgħid meta se ssir pelican-crossing fil-post li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi fi Triq il-President Buttigieg hu ppjanat li ssir zebra-crossing u mhux pelican lights.

Din iz-zebra- crossing mistennija titlesta aktar 'il quddiem.