MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 17 It-Tlieta, 1 ta' Lulju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 17 It-Tlieta, 1 ta' Lulju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 1 ta' Lulju, 2003

WERREJ

MINUTI 656

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 656

TQEGĦID TA' KARTI 663

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UNJONI EWROPEA (KUMITAT)

EUROPEAN UNION BILL (COMMITTEE STAGE) 663

AĠĠORNAMENT 687

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 691

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 16 li saret fit-30 ta' Ġunju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ENEMALTA – SOSPENSJONI TAL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm-il darba l-Enemalta ħadet passi f'każi ta' nuqqas ta' ħlas ta' kontijiet tad-dawl matul l-2002?

Kemm kien in-numru f'Jannar, Frar u Marzu 2003?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): Għandi nifhem li l-Onor.

Membru qed jirriferi għall-qtugħ fil- provvista ta' l-elettriku minħabba kontijiet pendenti.

Effettivament fl-2002 kien hemm 2,916-il sospensjoni; f'Jannar 2003 kien hemm 214, fi Frar 2003 kien hemm 113 u f'Marzu 2003 kien hemm 210.

Il-qtugħ tal-provvista huwa biss l-aħħar pass għax qabel ikunu ttieħdu diversi passi oħra, fosthom timbru speċjali b'avviż ta' qtugħ fuq il- kontijiet li jkollhom l-arretrati, avviż mill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, avviż ieħor mill-korporazzjoni Enemalta u avviż verbali qabel isir il-qtugħ.

Dawn l-avviżi jsiru biex tintuża l-prudenza u jsiru ex gratia u mhux għax meħtieġa bir-regolamenti ta' l-elettriku.

Ħafna drabi l-problema tiġi solvuta b'dawn il-passi u għalhekk in-numru huwa relattivament baxx meta mqabbel man-numru ta' kontijiet involuti.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joseph Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH ABELA: F'proċeduri bħal dawn jiġi kkonsidrat l-aspett soċjali, ngħidu aħna fil-każ ta' anzjani li ma jkunux ħallsu l-kontijiet minħabba ċirkostanzi beyond their control?

X'tagħmel l-Enemalta f'każi bħal dawn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat illi l-uffiċjal responsabbli fl- Enemalta jieħu konsiderazzjoni ta' dawn iċ-ċirkostanzi qabel ma jieħu passi estremi.

Pero' mingħajr ma nirrifletti b'xi mod fuq kif jittieħdu dawn id- deċiżjonijiet, nemmen li għall-ġid ta' kulħadd għandu jkun hemm policy ċara, possibbilment bil-miktub, li tnaqqas id-diskrezzjoni personali għax impossibbli li teliminaha għal kollox.

Żgur li ma jistax ikun li l-Enemalta tibqa' fis-sitwazzjoni li tinsab fiha llum, fejn għandha madwar Lm26 miljun f'arretrati ta' kontijiet li ma ġewx kontestati, għax dawn qed jaffetwaw bil-qawwi l-borrowings, il-financing u l-cashflow tal-korporazzjoni.

Irridu nassiguraw li jkun hemm sistema effiċjenti ta' metering kif ukoll sistema effiċjenti ta' ġbir ta' flus għax huwa għalxejn li noħorġu l-kontijiet jekk imbagħad qed naqgħu daqshekk lura.

Il-korporazzjoni jrid ikollha l-kapaċita' li tiġbor aktar kontijiet, pero' ovvjament dan trid tagħmlu fil-kuntest tan-nuqqas tagħha li ġabret dawn l-arretrati.

Naturalment dawn il-flus ma jistgħux jinġabru f'daqqa waħda imma jrid ikun hemm phasing-in b'aktar serjeta', prattikament kif għamilna fil-ġbir tat-taxxa ta' l-income tax, fejn avżajna minn qabel dwar dak li konna se nagħmlu, tajna ċertu żmien u rajna ċ-ċirkostanzi speċjali tan-nies.

Pero' irridu naraw x'nagħmlu għax Lm26 miljun f'arretrati m'hijiex somma li tista' tiskarta, Sur President.

Imbagħad irridu niżviluppaw ukoll policy biex f'każi fejn hemm affarijiet estremi, wieħed jimxi b'konsiderazzjoni speċjali.

Per eżempju, riċentement fil-kostitwenza tiegħi kien hemm familja li kien se jinqatgħalha s-servizz tad-dawl peress li kellha tħallas madwar Lm1000 f'arretrati.

Issa dawn għandhom tifel li qiegħed f'sodda speċjali fejn il-muskoli jiġu massaged għax inkella dan it-tifel ma jkunx jista' jiċċaqlaq.

Jien deherli li f'dan il-każ ma tistax taqbad u taqta' is-servizz tad-dawl għax jekk tagħmel hekk tkun qiegħed prattikament tikkundanna lil dik il-persuna għall-mewt.

Għalhekk nemmen li jrid ikollna policy bil-miktub imħaddma b'sens komun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Il-Ministru huwa informat jekk dawn is-Lm26 miljun humiex dovuti l-aktar mis-settur kummerċjali jew mis-settur domestiku?

Dan apparti li l-Enemalta fil-bidu kienet bagħtet kontijiet baxxi ħafna u wara ċertu żmien bagħtet kontijiet esaġerati, tant hu hekk li kien hemm min irċieva kont ta' madwar Lm700.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, teżisti statistika ta' kif inhuma maqsumin dawn il-kontijiet bejn l-industrija turistika, l-industrija tal-manifattura, areas kummerċjali u residenzi.

Fil-fatt riċentement poġġejt din l- informazzjoni fuq il-mejda tal-Kamra, Sur President.

L-Onor.

Abela qal ukoll li l-kontijiet l-ewwel ħarġu baxxi ħafna u mbagħad ħarġu esaġerati.

Nifhem li dan il-fatt seta' ħoloq problemi għax ikun hemm min warrab ammont ta' flus biex ikun jista' jħallas il-kont tad-dawl u mbagħad meta dan jiġi baxx, dik ix-xi ħaġa żejda li tibqagħlu f'idu jispiċċa jtajjarha f'affarijiet oħra.

Meta l-kont imbagħad jiġi għoli, dak li jkun jispiċċa short of money għax ma jkollux provdut għalihom.

Nifhem li meta jkun hemm kontijiet bħal dawn, l-Enemalta stess għandha tagħmel provision biex f'dak il-perjodu ttawwal iż-żmien tal-ħlas.

Fil-fatt hekk qed tagħmel, għalkemm hawn dawk li jippretendu li d-dawl huwa xi dritt tagħhom u ma jimpurtahomx kemm se jħallsu u ma jħallsux.

Fir-realta' id- dawl għandu cost qawwi għall-pajjiż u rridu nifhmu li fl-aħħar mill-aħħar, dak li nikkonsmaw irid iħallas għalih xi ħadd.

Apparti li ħafna drabi l- Enemalta tiġi ffaċċjata mhux biss bi problemi ta' residenzi pero' anke bi problemi ta' l-industrija tat-turiżmu.

Ħafna sidien ta' hotels li jkunu ilhom ma jħallsu l-kontijiet tad-dawl u l- ilma kważi bi dritt jgħidulek li ħadd m'għandu jaqtgħalhom dak is-servizz, speċjalment fit-tourist season, għax dan jista' jdaħħalhom f'aktar spejjeż.

Filwaqt li għandu jkollna bilanċ, ma jridx ikollna l-attitudni li l-gvern qiegħed hemmhekk biex tisolħu għax ladarba l-Enemalta għandha tieħu somma daqstant kbira f'arretrati, ma rridux li l-flus dovuti nżiduhom flok innaqsuhom.

DINGLI : BUSKETT ROAD – BDIL TA' ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Peress li minkejja diversi rapporti li saru lill-Enemalta, arblu perikoluż ħafna biswit farmhouse f'Buskett Road, l/o Dingli għadu ma ġiex mibdul, jista' il- Ministru jindaga għaliex dan għadu ma sarx?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn investigazzjoni li saret jirriżulta li l-arblu msemmi m'huwiex fi stat perikoluż iżda xorta waħda qed tittieħed l-azzjoni meħtieġa biex jinbidel flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

HAŻ-ŻEBBUĠ – TNEĦĦIJA TA' HIGH TENSION CABLE

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Minstru jgħid meta se jitneħħew il-high tension cables fil-viċinanzi ta' Ħaż-Żebbuġ u Ħal Qormi, peress li dawn jgħaddu viċin ħafna ta' l-abitat u huwa ppruvat li huma ta' dannu għas-saħħa tal-bniedem?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jekk il-high tension cable li qed jirriferi għalih huwa t-33KV overhead double line li jikkonnettja l-Marsa south DC mal-Mosta DC, minkejja li f'għajnejn il- pubbliku huwa maħsub ta' periklu, ma hemm l-ebda prova f'dan ir-rigward.

Ċertament l-Enemalta m'għandha l-ebda pjan li tneħħi dan il-cable.

RABAT : GĦAR ŻERRIEGĦA – BDIL TA' ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u lnvestiment: Jista' il- Ministru jara li arblu li hemm f'GĦar Żerriegħa, limiti tar-Rabat, jitpoġġa f'post ieħor sabiex ma jkunx ta' periklu għall-bdiewa li jgħaddu mill- modijiet ta' l-inħawi?

Jista' jara li dan isir qabel ma jikkawża xi inċident?

L-arblu jinsab fejn ir-residenza tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament u d-dettalji ta' persuna oħra midħla sew ta' dan il- post wkoll qed jintbagħtu separatament.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f'seduta oħra.

RABAT : GĦAR BARKA – PLOTS FUQ KONVENJU

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li l-kuntratt tal- plots tar-residenti f'GĦar Barka, ir-Rabat, ilu sa mis-snin tmenin fuq konvenju u dan minkejja li ħafna residenti saħansitra xtraw iċ-ċens, jista' il-Viċi Prim Ministru jara li ma titkomplix tittawwal din l-anomalija u jawtorizza r-riċerki u arranġamenti oħra sabiex isiru l-kuntratti?

Jista' il-Viċi Prim Ministru jassigurani li fi żmien qasir isir jibdew isiru l- kuntratti kif ilha x-xewqa tar-residenti għal dawn l-aħħar għoxrin sena?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru koncernat.

NON-EU COUNTRIES - IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 54, jikkonferma l-Ministru li kemm-il darba ma jkunx hemm arranġamenti ta' eżenzjoni mit-TARIC, l-imprendituri lokali jkollhom iħallsu t-taxxi dovuti kollha fuq l-importazzjoni inkwestjoni lill-Unjoni u dan minkejja l-fatt li dawn m'humiex prodotti lokalment?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Forsi ta' min jerġa' jsemmi l-fatt li l-Unjoni Ewropea għandha ftehim ta' kummerċ ħieles ma' 'il fuq minn 100 pajjiż li permezz tagħhom wieħed jkun jista' jimporta minn dawn il-pajjiżi mingħajr tariffa jew b'tariffa preferenzjali.

F'dan il-kuntest jidher li ħafna imprendituri Maltin diġa' akkwistaw l- informazzjoni neċessarja fuq is-suġġett u li teżisti minn diversi sorsi, bħall-METCO u l-MIC, sabiex ikunu jistgħu jagħmlu l-għażliet kummerċjali tagħhom.

NON-EU COUNTRIES – IMPORTAZZJONI TA' ZOKKOR, QMUĦ U ĊEREALI

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 54, jista' il-Ministru jinformani liema mill-mitt pajjiż imsemmija, l-Unjoni Ewropea teżenta mit-TARIC fuq zokkor, qmuħ u ċereali?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Unjoni Ewropea għandha dik li tissejjaħ il-common external tariff fuq prodotti importati minn pajjiżi li m'humiex membri.

Fir-realta', din it-tariffa tiġi applikata fis-sħiħ biss ma' disa' pajjiżi, filwaqt li mal-pajjiżi l-oħra kollha hemm xi tip ta' arranġament preferenzjali li permezz tiegħu din il-common external tariff tiġi eżentata jew imnaqqsa.

F'każ ta' prodotti industrijali li jiġu kklassifikati taħt is- sistema ta' l-HS (Kap 25-96), din it-tariffa fil-maġġoranza tal-każi tiġi eżentata.

Fejn jidħlu prodotti li jaqaw taħt Kap 1-24 ta' l-HS, li huma prodotti agrikoli li jinkludu ukoll prodotti ta' l-ikel proċessati, allavolja taħt l- ambitu ta' free trade agreements jew arranġamenti preferenzjali oħra, it- tneħħija jew it-tnaqqis tat-tariffa ma tkoprix il-prodotti kollha.

F'ċerti każi, l-eliminazzjoni jew it-tnaqqis tar-rata tad-dazju jiġi applikat biss fuq kwantita' fissa jew dik li tissejjaħ tariff quota.

Fil-fatt, fil-ftehim ta' kummerċ ħieles reċiproku li l-Unjoni Ewropea għandha ma' diversi pajjiżi bħalma huma l-EFTA, l-EEA, l-Europe agreements mal-pajjiżi ta' l-Ewropa Centrali u tal-Lvant u mal-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq u Lvant Nofsani, mat-Turkija, mal-Messiku, maċ-Ċili u ma' l-Afrika t'Isfel, ċerti prodotti jistgħu jiġu importati mingħajr dazju jew b'rata mnaqqsa.

Numru konsiderevoli ta' prodotti agrikoli huma inklużi ukoll f'dawk l-arranġamenti preferenzjali mhux reċiproċi li l-Unjoni Ewropea iffirmat ma' pajjiżi li qegħdin jiżviluppaw jew sotto żviluppati taħt il- GSP, il-ftehim ta' Cotonou, jiġifieri l-pajjiżi ta' l-Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku, u taħt l-inizjattiva "everything but arms".

Barra minn hekk, fuq numru ta' prodotti agrikoli (HS 1-24) li jinkludu laħam aħmar, ċereali u xi tip ta' zokkor, taħt l-ambitu tat-tariff quotas ta' l-organizzazzjoni dinjija tal-kummerċ, l-Unjoni Ewropea għandha sistema ta' tariff quotas fejn prodotti minn firxa ta' pajjiżi barra l-Unjoni jiġu importati b'rata mnaqqsa jew mingħajr dazju.

Dettalji fuq liema prodotti jiġu eżentati mid-dazju jew jidħlu b'rata preferenzjali minn barra l-UE jinsabu fit-TARIC li hija aċċessibli mill-website ta' l-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Interpellant jifhem li m'huwiex prattiku għalhekk li tingħata tweġiba bid-dettalji hawnhekk, għax it-TARIC tagħti informazzjoni fuq prodotti speċifiċi li huma deskritti taħt l-HS sat-tenth digit level u mhux fuq livell ġenerali.

NON-EU COUNTRIES - IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM AĦMAR

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 54, jista' il-Ministru jinformani liema mill-mitt pajjiżi imsemmija, l-Unjoni Ewropea teżenta mit-TARIC fuq laħam aħmar?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 261.

NON- EU COUNTRIES – IMPORTAZZJONI TA' DAIRY PRODUCTS

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 54, jista' il-Ministru jinformani liema pajjiżi mill-mitt pajjiż imsemmija, l-Unjoni Ewropea teżenta mit-TARIC fuq prodotti magħmula mill-ħalib frisk?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirriferi lill-Onor.

PROMOZZJONI TAS-SAĦĦA – KAMPANJA KONTRA ABBUŻ MIX-XORB

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid x'beħsiebha tagħmel it-taqsima għall-promozzjoni tas-saħħa fis-sena skolastika li jmiss biex tkompli twissi liż-żgħażagħ kontra l-abbuż mix-xorb?

Hemm xi pjan biex fis-sajf issir xi kampanja ta' reklamar f'xi postijiet ta' divertiment għall-istess għan?

ONOR.

JOHN DALLI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Informat li fil-kampanja biex tħeġġeġ liż-żgħażagħ jevitaw ix-xorb bla rażan, id-dipartiment għall- promozzjoni tas-saħħa qiegħed juża numru ta' billboards li ġew imqiegħda f'Paceville.

Barra dawn, hemm madwar għaxar karozzi tal-linja li fuqhom hemm il-kliem "tħallix l-alkaħol ikissrek", messaġġ viżwali adatt għall- okkażjoni.

Għas-sena skolastika li ġejja hemm il-ħsieb li jsir fuljett apposta biex jitqassam fl-iskejjel.

Fuq dan il-qasam, is-sena l-oħra kien sar proġett bi sħab mal-kulleġġ Mother Theresa fl-Imsida fejn l-istudenti għamlu ġimgħa ta' attivita' fuq l- alkoħol, kif ukoll iddisenjaw posters għal din l-okkażjoni li tqassmu fl- iskejjel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Filwaqt li nifhem li dan huwa pass pożittiv, ma naħsibx li d-dipartiment tas-saħħa qiegħed jolqot din il-problema biżżejjed.

Għax filwaqt li qed isir dan kollu, fl-istess nifs qed ikomplu kampanji oħrajn – bħal, ngħidu aħna, happy hours fil-bars ta' Paceville - u għaddej xorb bla rażan waqt parties, anke minn persuni taħt l-eta'.

Jista' il-Ministru jgħid x'inhu jsir f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, għalkemm din mhix l-area tiegħi, se nazzarda nagħmel kumment.

Din il-kampanja ta' informazzjoni hija xi ħaġa proattiva u pożittiva biex wieħed ifiehem liż-żgħażagħ illi l-alkaħol ma jagħmlilhomx ġid imma jagħmlilhom ħsara kbira u li l-alkaħol bla rażan jista' jipperikolalhom ħajjithom.

Dan sfortunatament esperjenzajnieh f'dawn l-aħħar snin meta diversi żgħażagħ tilfu ħajjithom taħt l-influwenza tax-xorb.

Naturalment fil-pajjiż għandna liġijiet oħra li jipprojbixxu li jsir bejgħ ta' alkaħol lil persuni taħt l-eta'.

Jien nemmen li f'dan ir-rigward irid jibqa' jsir enforcement mhux tant mill-ministeru tas-saħħa imma mill-pulizija kemm fuq il-bars kif ukoll fuq l-attivita'.

Fl-opinjoni tiegħi, meta jkun hawn tip ta' attivita' tal-massa bħalma semma' l-Onor.

Membru fejn isiru parties organizzati u affarijiet bħal dawn – u għandu raġun - għandha tikber is-sorveljanza tal-pulizija biex jaraw li l-liġijiet eżistenti jiġu mħarsa u li ebda area ma tkun iddikjarata free zone għal dawn il-liġijiet.

Ma naħsibx li meta jsir dan it-tip ta' party għandu jkun hemm ring fence mil-liġijiet kollha ta' pajjiżna fejn kulħadd jista' jagħmel li jrid.

Dawn għadhom maqbuda bil-liġijiet tal-pajjiż u naħseb li f'każijiet bħal dawn il-pulizija għandha tagħmel l-almu kollu tagħha biex ikun hemm enforcement sħiħ tal-liġijiet eżistenti.

Fl-opinjoni tiegħi din m'hijiex kwestjoni li trid tittieħed azzjoni akbar mill-qasam politiku, fis-sens li nagħmlu liġijiet ġodda biex insaħħu dak illi għandna.

Naħseb li l-infrastruttura tagħna legali diġa' qiegħda hemmhekk biex tkun tista' tħares din is-sitwazzjoni.

Din hija kwestjoni ta' enforcement tajjeb, enforcement f'waqtu u enforcement organizzat li għandu jsir biex l-abbużi jinqatgħu.

SKEJJEL – XOGĦOL TA' TISWIJA U MANUTENZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma x-xogħlijiet ta' tiswija u manutenzjoni li se jsiru fis-sajf fuq l-iskejjel ta' l-Istat?

F'liema skejjel se jsir dan ix- xogħol u fiex jikkonsisti f'kull skola?

ONOR.

JOHN DALLI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li xogħlijiet ippjanati mill-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada għal dan is- sajf huma ħafna u varji, minn sempliċement xogħol ta' tisbiħ għal xogħlijiet estensivi ta' kostruzzjoni u finitura.

Il-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada qed tippjana biex issebbaħ l- ambjent edukattiv ta' numru sostanzjali ta' skejjel, tagħmilhom aktar aċċessibbli permezz ta' bini ta' rampi u stallar ta' diversi lifts, bini ta' laboratorji għat-tagħlim tax-xjenza u t-teknoloġija kif jitlob il- kurrikulu nazzjonali u tieħu ħsieb ukoll biex issaħħaħ il-provvista ta' l- elettriku fejn ikun meħtieġ, fost ħafna xogħlijiet oħra.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' xogħlijiet ippjanati li jsiru fix-xhur li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Bħalma nafu, din il-fondazzjoni tieħu l-fondi tagħha minn bank privat.

Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi tip ta' liaison jew kontroll fuq l-istess fondazzjoni min-naħa tal-ministeru jew minn xi entita' li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Għalkemm konna għamilna arranġamenti mal-banek biex ikunu jistgħu javvanzaw flus lill-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada, ma jfissirx li din il-fondazzjoni għandha freehand kif tonfoq dawn il-flejjes.

Fil-fatt fuq il-bord tal-fondazzjoni hemm ukoll membru mill-ministeru tal- finanzi illi jissorvelja dak li jkun qed isir.

Lanqas ma jfisser li kultant ma jkollniex niġbdu xi widnejn, bħalma niġbdu fid-dipartimenti kollha tal-gvern, sforz il-mod kif wieħed jaħseb li għandu jkun aktar effiċjenti, imma nemmen li ċerti regoli stretti finanzjarji tal- gvern għandhom jiġu osservati wkoll.

Fil-fatt għandna budgets speċifiċi li jridu jintefqu u hemm proġetti li jridu jsiru.

S'issa jien persważ li b'din l-organizzazzjoni li għamilna, il-gvern qed jiffranka ħafna flus għax qed isir xogħol b'rati u b'livelli ta' spejjeż ħafna inqas milli kienu jsiru qabel u naħseb li kollox ma' kollox, din is-sistema hija cost- efficient.

Naturalment il-kontrolli ma jeqfux u min-naħa tal-ministeru tal-finanzi dejjem jittieħdu l-passi neċessarji meta tkun qed issir xi ħaġa li aħna nħossu li m'għandhiex issir.

SKEJJEL - XOGĦOL TA' MANUTENZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk ingħatawx il-kuntratti kollha għax-xogħol ta' manutenzjoni li se jsiru fis-sajf fl-iskejjel ta' l-Istat?

Dawn kollha ngħataw wara sejħa pubblika?

Lil min ingħataw il-kuntratti?

Kemm se jiswa x-xogħol f'kull każ?

ONOR.

JOHN DALLI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Peress li s- seduta tal-parlament ġiet avvanzata mill-bieraħ fil għaxija għal dalgħodu, it-tagħrif mitlub ma laħaqx wasal u għaldaqstant it-tweġiba se tingħata f'xi seduta oħra.

PROSPERITY IN CHANGE - THE WAY FORWARD

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' "Prosperity in Change - The Way Forward" li kien ġie ppubblikat mill-ministeru għas-servizzi ekonomiċi qabel l-aħħar elezzjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' "Prosperity in change - The Way Forward"

IMPJEGATI FIS-SETTUR TAL-MANIFATTURA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm kumpanniji joperaw fis-settur tat-tabakk, tat-tessuti, tal-ħwejjeġ, tal-ġilda, ta' l-injam, tal-karta, ta' l-istampar, tal-kimika, tal-plastic & rubber, ta' other non-metallic materials, ta' basic metals, ta' fabricated metal products, ta' office machinery, ta' machinery & equipment, ta' electrical machinery, tar-radio, TV u telecom, tal-medical & precision equipment, tal-car industry, ta' other transport equipment u ta' furniture manufacturing N.E.C.?

Jista' jindika wkoll id-daqs ta' kull kumpannija skond kemm iħaddmu nies, ta' kull kumpannija maqsuma minn 1 sa 10, minn 11 sa 100 u minn 100 'il fuq?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant għas- sena 2002 hi skond it-tabella li qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

KAŻ DWAR SURĠENT TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jinvestiga rapport li surġent minn wara dahar il- kummissarju qabbad impjegat li jaqa' taħtu – l-ismijiet qed jintbagħtu separatament - biex jaħdimlu fid-dar tiegħu waqt il-ħin tax-xogħol fil-bidu ta' Mejju 2003?

Jista' jinvestiga rapport li l-istess surġent fi tmiem Mejju, ukoll minn wara dahar il-kummissarju, qabbad persuni li jaqgħu taħtu biex jaħdmulu soffitt fid-dar waqt il-ħin tax-xogħol?

Jista' jgħid x'passi se jittieħdu jekk jirriżulta li dawn ir-rapporti huma bbażati fuq fatti li tassew ġraw?

ONOR.

JOHN DALLI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi l-allegazzjonijiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant qed jiġu investigati.

Jekk dan jirriżulta, jittieħdu proċeduri kif previst mill-Att dwar il-Pulizija.

MAGĦTAB - SKART TAL-BINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Issa li tħabbar li l-iskart tal-bini mhux se jibqa' jintrema fil-Magħtab, jista' il-Ministru jgħid f'liema lokalita' se jibda jintrema?

Xi ħlas se jintalab lil min jarmi dan l-iskart?

X'sorvelja se ssir biex fis-siti indikati jintrema biss skart tal-bini u mhux skart ieħor?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-iskart se jibda jintrema fil-barrieri magħluqa li jkunu liċenzjati għal dan il-għan mill-MEPA.

Iż-żewġ siti li qed jintużaw bħalissa huma l-barriera f'Tal-Mejda, Valletta Road, Kirkop u l- oħra f'Tal-Belula, Lapsi Road, limiti tas-Siġġiewi.

It-tariffa għar-rimi ta' dan l-iskart hija ta' Lm1.18 kull tunnellata mingħajr VAT.

L-operatur huwa obbligat li jaċċetta biss dak l-iskart stipulat fil-kuntratt u kif irregolat mill-permess maħruġ mill-MEPA.

Barra minn hekk il-ministeru għar-riżorsi u l-infrastruttura għandu rappreżentant f'kull sit.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Dalli.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi): F'isem il-Ministru tat-Turiżmu nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar entitajiet rappreżentati fil-bordijiet ta' l-Awtorità tat- Turiżmu ta' Malta, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 812.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UNJONI EWROPEA

EUROPEAN UNION BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Abela, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 – Tifsir.

(Kont.)

Clause 2 - Interpretation.

(Cont.)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President ̧ dak li qed issostni l-oppożizzjoni jgħodd kemm għal din il-klawsola partikolari kif ukoll għal kif nixtiequ li jiżviluppa s-sehem ġdid tal-parlament issa li Malta se tkun membru fl-UE.

Dak li qed ngħidu qed ngħiduh biex jittieħdu l-passi neċessarji ħalli l- parlament tagħna ma jispiċċax sempliċement rubber stamp jiġifieri istituzzjoni li tittimbra deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu x'imkien ieħor ̧ f'dan il-każ fl-istituzzjonijiet ta' l-UE.

Jekk wieħed jara l-istorja tal-pajjiżi li saru membri jsib li sħubija fl-UE tfisser li l-funzjonijiet leġislattivi mportanti tal-parlament nazzjonali awtomatikament se jiġu trasferiti lejn istituzzjonijiet oħra fl-UE.

U proprju minħabba dan id-deficit demokratiku li jinħoloq dak li l-pajjiżi membri ħadu lill-parlament nazzjonali tagħhom tawhulu mod ieħor.

B'dan il- mod il-parlament nazzjonali ta' dawn il-pajjiżi ma tilifx ix-xogħol importanti leġislattiv li kellu qabel ma pajjiż ikun sar membru .

M'hemmx għalfejn tkun xi ewro-xettiku biex taċċetta l-fatt li minnha nnifisha sħubija fl-UE tfisser li l-parlament nazzjonali jitlef partijiet importanti mill-funzjoni leġislattiva tiegħu.

Per eżempju, hawnhekk nixtieq infakkar x'kien qal ħabib tal-prim ministru Ingliż Edward Heath li daħħal lir-Renju Unit fl-UE meta dan kien staqsih kif kien se jintlaqat il- parlament tagħhom.

Dan kien qallu hekk:

"Parliament must resign itself to becoming a rubber stamp."

Mela wieħed mill-aktar nies qrib ħafna tal-prim ministru Edward Heath kien qal li din hija waħda mill-implikazzjonijiet ta' sħubija fil-komunitajiet Ewropej dak iż-żmien.

Issa peress li l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu huwa proprju bbażat fuq il-liġi Ingliża ta' 31 sena ilu, naħseb li jkun interessanti li wieħed jaqra x'qal politiku prominenti Ingliż ̧ Gerald Kaufman ̧ fil-ktieb riċenti li ħareġ li jismu "How to be a Minister", ktieb li ġie rrikkmandat għal kull persuna li tinħatar ministru, tkun xi tkun il- provenjenza politika tagħha.

Fuq il-European Communities Act ta' l-1972 - l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu huwa mudellat fuqu - Gerald Kaufman qal li hekk:

"In Britain this ratification was accomplished through the European Communities Act of 1972, a statute in which Britain ̧ according to the way you look at it ̧ voted away her parliament's sovereignty to a gang of irresponsible bureaucrats or else voluntarily, surrendered her selfish national interests in order to help achieve the ideals of greater internationalism.".

Hawnhekk Kaufman qed jgħid li l-fatt li tidħol fl-UE jiddependi minn kif wieħed iħares lejh; jew tkun tajt il-poter leġislattiv u l-funzjoni leġislattiva lill-istituzzjonijiet Ewropej jew inkella trid tħares lejh bħala pass 'il quddiem u tgħid li tkun ċedejt l-interessi nazzjonali tiegħek għall-ideali aktar wiesgħa f'qafas aktar internazzjonali.

Kaufman qed jgħid li jkunu xi jkunu l-verżjonijiet, li jiġri żgur huwa "that you have voted away your parliament's sovereignty."

Kif diġà għedt, meta l-pajjiżi membri aċċettaw l-implikazzjonijiet li l- parlament jitlef mis-sovranita` u mill-funzjonijiet importanti tiegħu tal- leġislazzjoni, dak li ħadulu bid-dħul ta' pajjiżhom fl-UE bdew jagħtuhulu b'mod ieħor.

Issa fil-każ tagħna l-gvern ressaq dan l-abbozz ta' liġi, qed jieħu dawn il-funzjonijiet leġislattivi importanti u qed joħloq deficit demokratiku serju u mhux aċċettabbli.

Kieku min-naħa waħda qed jieħu ċerti funzjonijiet leġislattivi tal-parlament imma mbagħad jew ressaq liġi oħra jew fl-istess liġi qalilna bil-mekkaniżmi legali u parlamentari li se joħloq biex dak li se jieħu lill-parlament b'id waħda se jagħtihulu b'id l- oħra, kieku l-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni kienet tkun differenti.

Minn hawn irrid nikkwota wkoll id-dokument li ressqilna l-gvern dwar kif qed jaħseb li għandu jkun imdaħħal il-parlament fix-xogħol il-ġdid li se jkollu jagħmel pajjiżna bħala membru fl-UE.

Per eżempju ̧ kieku l-gvern, fl-istess ħin li qed iressaq dawn il-bidliet, għamel klawsoli oħrajn f'dan l-abbozz ta' liġi li jixbħu ħafna liġijiet li għaddew pajjiżi oħrajn bħall-Ingilterra, id-Danimarka u l-Irlanda li waqqfu l-EU scrutiny committees – fil-każ ta' l-Irlanda dawn waqqfuhom b'liġi - ...

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li tinkwetana hija li filwaqt li l- parlament se jitteħdulu l-funzjonijiet leġislattivi u mportanti b'liġi ̧ dak li jista' jingħatalu f'fora oħra – smajna li l-kumitat permanenti ta' l-affarijiet barranin jista' jidħol f'dan ix-xogħol, smajna li jista' jkun hemm sotto-kumitat u smajna wkoll li jista' jkun hemm mekkaniżmi oħra - għadu f'livell ta' intenzjonijiet.

Ovvjament dawn huma intenzjonijiet tajba u m'għandix għalfejn nissusspetta li m'humiex, pero` nerġa' ngħid li dak li qed jinkwetana hu li dak li qed jittieħed lill-parlament mhux qed jingħatalu mod ieħor bis-saħħa tal-liġi.

Jien naħseb li pajjiżna se jkollu bżonn li l-parlament nazzjonali tagħna jiġi mdaħħal fix-xogħol leġislattiv ta' l-UE.

L-UE nnifisha taf li fis- snin li għaddew u anke issa għadha tbati minn dan id-deficit demokratiku għax donnu li l-istituzzjonijiet jarawhom 'il bogħod ħafna u donnu ċ- ċittadini jaċċettaw dak li jiġi deċiż 'il bogħod.

Il-parlamenti nazzjonali għad għandhom role importanti ħafna imma kemm ikun kbir dan ir-role l-UE ma tgħidux.

Din hija kwestjoni ta' x'jagħmlu l-gvernijiet nazzjonali.

Jien naħseb li l-gvern għandu jikkonsidra bis-serjeta` biex jindirizza t- tħassib tagħna f'dan il-qasam għax din m'hijiex xi pożizzjoni kapriċċjuża min-naħa tagħna.

Tkun xi tkun id-deċiżjoni ta' kemm se jkollna membri fil-parlament Ewropew x'aktarx li pajjiżna jkun l-inqas wieħed li jkollu membri.

Naħseb li l-mod kif il-parlament nazzjonali jiddaħħal fix-xogħol tal-leġislazzjoni u ta' skrutinju ta' l-UE se jkun importanti ħafna biex ma jinħoloqx deficit demokratiku ġdid.

Għalhekk huwa mportanti li naraw eżattament x'se jsir.

Il-bieraħ smajna lill-Ministri Joe Borg u Tonio Borg jgħidu li aħna se nkunu qegħdin nieħdu sehem sħiħ fil-proċess leġislattiv kollu ta' l-UE.

Jien fhimt li l-kelma "aħna" ma kenitx inklużiva għall-parlament imma kienet tirriferi għall-gvern.

Ovvjament Allaħares il-gvern ma jkunx imdaħħal b'mod sħiħ fix-xogħol leġislattiv tad-deċiżjonijiet li se jolqtu lil dan il-pajjiż imma jien naħseb li jrid jiġi diskuss bis-serjeta` x'se jkun ir-role tal-parlament nazzjonali.

Hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal dawk il-każijiet fejn id-deċiżjonijiet ikunu saru diġa` għax kif nafu dan il-parlament mhux se jkollu s-saħħa li jibdilhom.

Dan għaliex il-pajjiż ikun obbliga ruħu li joqgħod għad-deċiżjonijet li jkun ħa flimkien ma' pajjiżi oħrajn membri fl-istituzzjonijiet ta' l-UE.

Jinteressana ħafna x-xogħol li jrid isir meta l-affarijiet ikunu għadhom fi stadju ta' green paper, ta' white paper jew ta' proposta għax hemmhekk hemm xogħol kbir.

Il-Ministru Borg jaf li meta ltqajna ma' l-EU scrutiny committee tar-Renju Unit qalulna li hemm medja ta' 1,800 direttiva fis-sena x'jikkonsidraw; ikun hemm minnhom li jkunu tekniċi u ma jeħdux ħafna ħin imma jkun hemm oħrajn li jolqtu aspetti importanti ħafna tal-ħajja nazzjonali tal-pajjiż li jkunu jridu jiġu kkonsidrati bis-serjeta` biex il- pajjiż ma jintlaqatx ħażin.

Jien se nagħlaq bil-punt li bdejt bih li ma nġibux lil dan il-parlament rubber stamp għax dan ma jkunx pass 'il quddiem imma jkun pass lura.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, fl-opinjoni tiegħi ̧ l-emenda li qed iressaq il-Ministru Borg biex jittanta jserraħ ras in-naħa ta' l- oppożizzjoni hija nofs miżura.

Qed ngħid dan għax jekk il-membri tal- parlament se jkollhom l-opportunita` li jekk iridu jagħmlu riżoluzzjoni jew mozzjoni biex tiġi annullata, mibdula jew emendata legal notice għalfejn il- proposta li qed tagħmel l-oppożizzjoni bl-emenda għal subsubartiklu (2) qed tiġi taken over?

Aħna qed ngħidu li dawk l-affarijiet ġodda li joħorġu mit-trattat jew li jistgħu jinqalgħu in the process jiġu quddiemna permezz ta' riżoluzzjoni ta' dan il-parlament.

Jien ma nafx għaliex qed tinqala' din id-diffikultà u għadni m'iniex qed nara għalfejn in-naħa tal-gvern mhix qed tqis l-emenda li qed tressaq l-oppożizzjoni bħala l-aħjar ħaġa li tista' ssir aktar u aktar in vista ta' dak li jgħid subartiklu (1) ta' artiklu 11 ta' l-Interpretation Act, fejn jingħad li:

"Where an Act of Parliament or other Act passed by the Legislature of Malta or an Ordinance confers power to make rules or regulations or other subsidiary legislation of a like nature ...".

Fil-fehma tiegħi artiklu 11 qed jitkellem fuq subsidiary legislation li s- sustanza tagħha hija marbuta ma' regoli u regolamenti.

Aħna hawnhekk smajna l-kelliema tan-naħa tal-gvern jagħtu spjegazzjoni li b'ordni tal- prim ministru aħna se nikkonformaw mat-trattati u ma' agreements li mhux neċesarjament ikunu regoli jew regolamenti imma jista' ikollhom sustanza ħafna iktar qawwija.

Fil-fatt hawnhekk smajna l-kelliema tan-naħa tal- gvern jispjegawlna d-differenza bejn trattat u trattat jew ftehim u ftehim.

Għalhekk, in vista tal-kuntest ta' artiklu 11 ta' l-Interpretation Act li jispjega x'inhi subsidiary legislation, il-proposta li qed jagħmel il-gvern m'hijiex proposta b'saħħitha biżżejjed anke minn dan il-lat.

Apparti dan, huwa veru li teknikament legal notice tista' tiġi għad- diskussjoni ta' dan il-parlament, imma prattikament bl-ammonti ta' ordnijiet li jista' jkun hemm 'il quddiem ̧ dan se jkun diffiċli.

Issa jien lanqas nara li hemm konflitt bejn dak li semma l-Ministru Joe Borg il- bieraħ fir-rigward ta' strutturi ġodda u skrutinju eċċ. li se jkollu bżonn dan il-parlament ma' dak li qed ngħidu aħna, anzi jien naħseb li dawn jistgħu jkunu kumplimentari.

Meta għandek kumitati tal-parlament li jkunu qed jiddiskutu u jiskrutinizzaw, fil-fehma tiegħi, ikun qed isir ċertu xogħol preparatorju.

Għalhekk, jekk verament irridu nagħmlu x- xogħol u nkunu flimkien fuq ċerti affarijiet, waħda ma tistax telimina lill-oħra.

Fil-fehma tiegħi, ix-xogħol preparatorju li jkunu qed jagħmlu l- kumitati jew l-istrutturi ġodda jinkludi ħafna affarijiet bħal riċerka u ġbir ta' dokumenti biex l-affarijiet jiġu marbula aħjar, imma mbagħad l- aħħar daqqa għandha tkun ta' dan il-parlament b'sessjoni plenarja.

Jekk ix- xogħol preparatorju jsir sew allura mbagħad ix-xogħol tal-parlament f'sessjoni plenarja ma jeħux daqshekk ħin għaliex ma jkunx hemm bżonn li kull wieħed u waħda minna hawnhekk jagħmel ċertu ammont ta' xogħol.

Għalhekk permezz ta' sessjoni plenarja jkollna l-opportunità li l-parlament kollu jkun qed jiddiskuti u barra minn hekk iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin ikollhom aktar opportunita' li jkunu jafu x'qed isir f'dan il-parlament.

Fiċ-ċirkostanzi ta' sħubija fl-UE u tal-fatt li rridu nikkonformaw ma' dak kollu li se tkun qed tiddeċiedi l-UE aktar u aktar huwa mportanti li ċ- ċittadini Malti u Għawdxin ikunu nformati.

Per eżempju ̧ il-qrati tagħna jridu jieħdu in konsiderazzjoni dak li qed isir f'istituzzjonijiet ġudizzjarji tal-komunitajiet Ewropej u aħna nafu li ċ-ċittadin huwa preżunt li jaf il-liġi.

Mela issa ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin mhux il- liġi Maltija biss iridu jkunu jafu imma issa se jkunu preżunti wkoll li jkunu jafu d-deċiżjonijiet ta' qrati u ta' istituzzjonijiet ġudizzjarji fil- komunitajiet Ewropej.

Dan ifisser li f'sessjoni plenarja tal-parlament ikun hemm aktar ċans li ċ-ċittadin ikun informat fuq il-liġijiet u d- direttivi ta' l-UE u naħseb li dan huwa mportantissimu.

Sur President ̧ meta l-bieraħ il-Ministru Joe Borg ressaq l-emenda għall- klawsola 2 u ntrabat ma' l-Interpretation Act ħassejt li min-naħa tal- gvern qed jipprovaw jersqu ftit imma nemmen li ma resqux biżżejjed.

Sadanittant dak li qegħdin nipproponu aħna m'huwiex konfliġġenti, anke ma' dawk l-istrutturi li qed jipproponi l-gvern.

Għaldaqstant jien nistieden lin-naħa tal-gvern sabiex tikkonsidra iktar il- proposta li qed tagħmel l-oppożizzjoni Laburista ħalli kemm jista' jkun naslu għal kompromess, liema kompromess l-ewwelnett jagħti sodisfazzjon sħiħ liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin u t-tieni nett permezz tiegħu ma nkunux irriskjajna li b'xi mod intappnu l-proċess demokratiku ta' dan il- Parlament.

Jiena qed ngħid dan in vista ta' dak li għedt il-bieraħ fil- bidu ta' l-intervent tiegħi meta spjegajt li jekk 'il quddiem l-UE taddotta l-common foreign and security policy, jista' jkun hemm affarijiet li jimpinġu fuq subartiklu (3) ta' artiklu 1 tal-kostituzzjoni tagħna.

Huwa importanti wkoll li dak li se nagħmlu biex nikkonformaw mar-regoli ta' l-UE jsir bil-mod kif qed tipproponi l-oppożizzjoni Laburista, ċioe` jiġi għad- diskussjoni f'sessjoni plenarja ta' dan il-Parlament.

Sur President, il-bieraħ staqsejt lill-Ministru Joe Borg għal-lista tat- trattati li l-UE għandha ma' pajjiżi oħra, u huwa qal li se jgħaddi din il- lista lill-foreign affairs committee flimkien ma' xi dokument ieħor.

Jiena nixtieq li din il-lista, flimkien mad-dokument li rrifera għalih, jitqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra biex b'hekk mhux biss ikunu aċċessibbli għall-membri kollha ta' dan il-Parlament imma wkoll għall-media.

Inħoss li hemm bżonn kbir li nsostnu liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin b'informazzjoni kontinwa, partikolarment issa meta qed naddottaw għalina liġijiet li huma ta' ħaddieħor.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, l- ewwelnett nixtieq naqbad fuq il-punt li spiċċat bih l-Onor.

Marie Louise Coleiro rigward il-lista tat-trattati li l-UE għandha ma' pajjiżi terzi.

Il-bieraħ l-Onor.

Joe Brincat staqsa wkoll liema trattati jitressqu quddiem dan il-Parlament u liema ma jitressqux, pero` billi mbagħad kien laħaq sar il-ħin, ma kellix ċans nirrispondih.

Riċentement, eżattament fl-10 ta' Ġunju li għadda, id-direttur ġenerali tal- kummissjoni li huwa responsabbli għat-tkabbir ta' l-UE, is-Sur Eneko Landaburu, li ġie hawn Malta xi darbtejn, bagħat ittra lill-ambaxxaturi kollha tal-pajjiżi li se jissieħbu fl-UE dwar dawn it-trattati.

Fil-fatt dan id-dokument huwa intitolat "Accession of new member states to conventions and agreements", u f'dan id-dokument insibu ħames listi ta' konvenzjonijiet u ta' trattati li l-UE hija membru fihom.

L-ewwel lista hija intitolata "Indicative lists of conventions and instruments to which the new member states must accede in accordance with article 3 (4) of the Act of Accession" filwaqt li t-tieni lista hija intitolata "Agreements, conventions and protocols to which the new member states must accede in accordance with articles 5 (1) and 5 (2) of the Act of Accession".

Imbagħad fit-tielet lista nsibu "Agreements, conventions and protocols to which the member states must accede in accordance with article 6 (2) of the Act of Accession" filwaqt li fir-raba' lista nsibu "Mixed agreements to which new member states must accede in accordance with the following specific procedure laid down in article 6 (2) of the Act of Accession".

Ikun interessanti jekk wieħed jgħid ukoll li fir-raba' lista hemm agreements li aħna se nissieħbu fihom wara li nsiru membri ta' l-UE, bħalma hu l-agreement li l-UE għandha, per eżempju, mal-European economic area.

Min-naħa l-oħra fil-ħames lista, li hija l-aħħar waħda, insibu "Agreements, conventions and protocols to which the new member states must accede.

Sur President, meta wieħed jagħti daqqa ta' għajn lejn dawn l-agreements isib li fil-maġġoranza l-kbira tagħhom, aħna diġa` membri fihom, u hawn qed nirriferi partikolarment għal dawk l-agreements li saru ma' xi konvenzjoni multilaterali.

Kif għedt il-bieraħ, aħna ħsibna biex ngħaddu kopja ta' dawn il-listi liċ-chairman tal-foreign affairs committee ħalli dan ikun jista' jgħaddihom lill-membri ta' l-istess kumitat waqt il-laqgħa li se ssir illejla.

Beħsiebna wkoll inlestu malajr dokument li jkun jagħti informazzjoni dwar liema huma dawk il-konvenzjonijiet u trattati li aħna diġa` konformi magħhom, dwar liema huma dawk il-konvenzjonijiet u trattati li għad irridu nissieħbu fihom u x'timeframe dan jinvolvi, u dan id- dokument se jiġi mgħoddi lill-membri tal-foreign affairs committee wkoll.

Sur President, kif għedt il-bieraħ jien ma nsib l-ebda diffikulta` li ngħaddi kopja ta' dawn id-dokumenti lill-oppożizzjoni, pero` jekk ma jimpurtax, ikun aħjar jekk inqiegħed dawn id-dokumenti fuq il-mejda tal- Kamra llejla minflok dalgħodu għax peress li lħaqt wegħedt lill-foreign affairs committee li se ngħaddilhom kopja ta' dawn id-dokumenti, ma nixtieqx li dawn id-dokumenti jiġu mqiegħda fuq il-mejda tal-Kamra qabel ma jkunu ġew mgħoddija lill-foreign affairs committee.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro għamlet il-punt li d-diskussjonijiet dwar it- trattati u l-konvenzjonijiet li nkunu se nsiru membri fihom għandhom isiru f'din il-Kamra ħalli b'hekk il-pubbliku jkun informat ukoll b'dak li jkun qed jiġri.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn id-diskussjonijiet jistgħu jsiru wkoll fil-kumitati permanenti ta' din il-Kamra għax dawn il-kumitati wkoll huma miftuħin għall-press, anzi naħseb li din għandha sservi ta' opportunita` biex nuru li anke l-laqgħat li jsiru f'dawn il-kumitati jistgħu jiġu segwiti mill-press, u l-press tista' tirrapporta dwar dak li jkun qed jiġri f'dawn il-kumitati bl-istess mod li tirrapporta dwar dak li jkun qed jiġri waqt is-seduti tal-Parlament.

Sur President, kif għedna l-bieraħ, wieħed mill-provisos ta' subklawsola (2) ta' klawsola (2) jgħid li meta trattat ikun jemenda jew jissostitwixxi t-trattat dwar l-UE jew xi emendi sussegwenti għalih, dak it-trattat għandu jiġi ratifikat b'Att tal-Parlament.

Dan ifisser li jekk ikun hemm trattat li jkun qed jemenda jew jissostitwixxi t-trattat ta' l-UE, bħalma qed jagħmel, per eżempju, il-constitutional treaty li qiegħed jiġi diskuss bħalissa, meta dan it-trattat ikun se jiġi addottat mill-UE, dan bilfors ikun irid jitressaq għad-diskussjoni quddiem il-parlament Malti.

Imbagħad hemm trattati oħrajn li għalkemm l-UE tidħol fihom, m'humiex fil- kompitu tagħha, bħalma hija per eżempju, il-Brussels convention, li hija konvenzjoni li għamluha l-pajjiżi membri ta' l-UE biex jirregolaw dak li għandu x'jaqsam mar-rikonoxximent ta' deċiżjonijiet ġuridiċi meħuda mill- pajjiżi membri ta' l-UE fil-kamp ċivili u fil-kamp kummerċjali.

Ta' min jgħid li l-pajjiżi li huma membri ta' l-UE kollha daħlu f'dan it-trattat.

Issa jekk fis-snin li ġejjin isiru trattati simili, dawn ikunu jridu bilfors jitressqu quddiem il-parlament Malti fejn imbagħad jiġi japplika r- Ratification of Treaties Act tagħna.

Min-naħa l-oħra, dawk it-trattati li tidħol fihom l-UE nnifisha u mhux il- membri tagħha, ikunu jifformaw parti integrali mill-acquis u għalhekk jaqgħu fil-materja tal-commercial policy fejn l-UE għandha ġurisdizzjoni esklussiva.

Barra minn hekk, għada pitgħada l-UE se tingħata għarfien li hija persuna ġuridika distinta, u għalhekk iktar u iktar tkun tista' tidħol f'dawn it-tip ta' trattati.

Ta' min jgħid ukoll li jekk aħna ngħaddu leġislazzjoni minn dan il-Parlament li tagħti s-saħħa lill-ministru jagħmel legal notices, imbagħad il-ministru se jkun jista' joħroġ dawk il-legal notices sakemm ma jingħadx mod ieħor mill-parent legislation partikolari.

Imbagħad, wara li l-ministru joħroġ kopja ta' dawn il-legal notices fuq il- mejda tal-Kamra, ikun hemm 28 ġurnata żmien biex kwalunkwe membru parlamentari jkun jista' jikkontestahom, pero` dan diġa` għednih il-bieraħ u għalhekk ma naħsibx li għandna għalfejn noqogħdu nirrepetuh.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-acquis ta' l-UE, il-pożizzjoni fir- rigward tar-regolamenti li se joħroġ il-ministru se tkun aħjar milli hi llum, u se nispjega għaliex.

Din diġa` għamilt aċċenn għaliha l-bieraħ, u l-Onor.

Marie Louise Coleiro rriferiet għaliha.

Illum, ġaladarba aħna nawtorizzaw ministru li joħroġ regolament, il-ministru jista' jaqbad u joħroġ regolament, imbagħad iqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra u l-membri ta' l-oppożizzjoni, flimkien mal-ministri u mal-backbenchers kollha taż-żewġ naħat tal-Kamra, isiru jafu bih u jkollhom ċans jidħlu fih f'ċertu dettall l-ewwel meta jiġi ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern u mbagħad meta jiġi jitqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

Hekk kif dan jiġi mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra, huma għandhom 28 ġurnata ċans biex jikkontestawh.

Issa fil-każ ta' l-UE s-sitwazzjoni se tkun ferm aħjar, u fil-fatt fl- opinjoni tiegħi, il-house business committee għandu jiltaqa' malajr kemm jista' jkun biex jiddiskuti l-istruttura li għandu jkollna fil-pajjiż ħalli l-Parlament ikun involut mill-bidu nett fl-iter ta' l-acquis, li qed insejħulu wkoll il-"pipeline acquis", jiġifieri l-Parlament għandu jkun involut minn meta l-iter ta' l-acquis jkun qed jiġi fformat sakemm jiġi adottat.

Naturalment il-gvern se jkun imdaħħal f'dan kollu, imma hawnhekk aħna mhux mill-gvern jinteressana imma mill-Parlament.

U l-Parlament kif se jkun imdaħħal?

Il-Parlament se jkun imdaħħal billi aħna niddiskutu fih l-istrutturi li hemm bżonn.

Per eżempju, jekk ikun hemm proposta ta' direttiva fuq il-qasam ta' l-agrikoltura, ikunu jistgħu jmorru fil-foreign affairs committee l-ministru responsabbli mill-agrikoltura u x-shadow minister tiegħu biex jiddiskutu dik il-proposta.

Jekk imbagħad ikun hemm proposta ta' direttiva fuq il-qasam tat-trasport, ikunu jistgħu jmorru fil- foreign affairs committee l-ministru responsabbli mit-trasport u x-shadow minister tiegħu.

Imbagħad jekk l-iter ta' dik il-proposta tiġi emendata, din terġa' tiġi quddiem l-istess grupp biex jerġa' jara l-emendi u jerġa' jagħmel is- sottomissjonijiet tiegħu.

Jekk imbagħad wara dan kollu, l-iter ta' dik il- proposta terġa' tiġi emendata - u hawn m'iniex qed ngħid xi affarijiet eċċezzjonali għax xi kultant proposta tiġi emendata xi tlieta jew erba' darbiet – jerġa' jiġri l-istess sakemm fl-aħħar tiġi addottata.

Dik hija possibbilta` waħda.

Possibbilta` oħra hija li fil-foreign affairs committee jkollok sotto- kumitati skond is-suġġett partikolari.

Per eżempju, jekk is-suġġett li jkun se jiġi dibattut ikun fuq il-qasam agrikolu, jista' jkun hemm sotto- kumitat dwar l-agrikoltura u jekk is-suġġett li jkun se jiġi dibattut ikun fuq il-kompetizzjoni, jista' jkun hemm sotto-kumitat dwar il-kompetizzjoni.

Forsi jistgħu jsiru sotto-kumitati li jkunu jirriflettu l-council formations ta' l-UE, li llum hemm tmienja minnhom, pero` dawn jistgħu jonqsu.

L-aħħar possibbilta` hija li jkun hemm kumitat ta' skrutinju, bħalma għandha l-Ingilterra, imma jien naħseb li din la hija xi ħaġa li jiddeċiediha l-gvern waħdu u lanqas hija xi ħaġa li se niddeċieduha hawnhekk.

Din hija xi ħaġa li l-house business committee għandu jniżżilha fuq l-aġenda tiegħu f'waħda mil-laqgħat li ġejjin biex b'hekk ikun jista' jiġi diskuss x'inhu l-aħjar mezz li bih il-Parlament ikun imdaħħal f'dan l- iter mill-bidu sa l-aħħar.

Għalhekk naħseb li wieħed m'għandux jinkwieta ż-żejjed għax inkella sakemm proposta tiġi adottata, inkunu xbajna nisimgħu fuqha u tibda dieħla u ħierġa minn widnejna!

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Jiġifieri Onor. Borg, inti qed tgħid li dan il- makkinarju jkun qed jidħol fil-proċess meta d-direttiva tkun għadha qed tiġi proposta, jiġifieri ma tkunx approvata?

ONOR.

JOE BORG: Dażgur!

Anzi fil-fatt wieħed jista' jkun iżjed sofistikat u jgħid li meta jkun hemm xi proposta, fi żmien xahar jew xahrejn il-ministru jkun irid jgħaddi kopja lill-foreign affairs committee jew inkella lill-iscrutiny committee - tkun xi tkun l-istruttura - biex dan jibda jikkunsidraha.

Wieħed jista' anke jistabbilixxi l-parametri li jipproċedi fuqhom.

Jien naħseb li m'għandux ikollna diffikulta` biex insibu l-mekkaniżmu adegwat u xieraq għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll li aħna pajjiż żgħir u ħafna drabi ssib lill-istess nies fuq il-kumitati, jiġifieri għandna noqogħdu attenti għax mhux la kemm ngħidu li għandna nagħmlu bħall-Ingilterra jew bħall-Ġermanja.

L-Ingilterra u l-Ġermanja għandhom iċ-ċirkostanzi tagħhom u għandhom il- komplikazzjonijiet tagħhom.

Huwa biżżejjed li wieħed isemmi l-kwantita` enormi ta' regolamenti, ta' direttivi u ta' deċiżjonijiet li dawn għandhom.

Fil-fatt aħna ġejna informati li dawn jammontaw għal xi 1,400 jew 1,600, li ħafna minnhom ikunu jikkonsistu fi proposti li jkunu diġa` saru u jkunu jirrigwardaw il-qasam ta' l-agrikoltura, il-qasam tal-kompetizzjoni kif ukoll kumpanniji partikolari li, kif jgħidu bl-Ingliż, are abusing a dominant position.

Għalina dawn l-affarijiet jista' jkollhom rilevanza, u jekk ikollhom rilevanza allura l-kumitat jidħol fid-dettall kollu li jkun hemm bżonn.

Kif jgħidu t-Taljani "camminando s'impara", jiġifieri wieħed jitgħallem hekk kif ikun miexi.

Din hija esperjenza ġdida għalina, pero` naħseb li l- atteġġjament li għandna f'dan il-Parlament huwa pożittiv ħafna u għalhekk jekk nagħrfu nittekiljaw din l-issue bil-għaqal, inkunu għamilna suċċess.

Din l-esperjenza għandha isservina wkoll għall-andament fuq affarijiet oħra f'dan il-Parlament.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa li s'issa l-gvern qed jipproponi negative resolution, jiġifieri qiegħed jipproponi li r-riżoluzzjoni titqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra meta r-regolament ikun diġa` ġie addottat u mbagħad ikun hemm żmien 28 ġurnata biex dan jiġi kkontestat, pero` jekk wieħed iħares lejn il-proċeduri li jiġu addottati fil-House of Commons isib li xi kultant tiġi addottata wkoll il-positive resolution.

Issa hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħid li l-positive resolution hija eċċezzjoni li rari tintuża, u peress li n-numru ta' membri parlamentari li għandna f'pajjiżna huwa limitat u terġa' dawn ma jaħdmux f'dan il-Parlament full time, jekk bi sħubija fl-UE kull regolament li jkun se jiġi in vigore jitressaq quddiem dan il-Parlament inkunu qed nikkreaw bottleneck enormi u żgur li jkollna l- problemi.

Għalhekk aħna rridu nħarsu lejn il-prattiċita` ta' kif topera.

Fil-fatt huwa proprju minħabba dawn ir-raġunijiet li semmejt li aħna, bħala pajjiż, irreżistejna l-positive resolution u morna għan-negative resolution.

Ara ċ-ċirkostanzi ta' l-Ingilterra m'humiex bħal tagħna, anke minħabba l-fatt li fl-Ingilterra tant hemm kwantita` kbira ta' kumitati li regolament jasal quddiem il-House of Commons biss għall-vot, jiġifieri d- diskussjonijiet kollha jsiru fil-kumitati.

Hawnhekk se nikkwota silta mid- dokument intitolat "Standing Committees on Delegated Legislation", liema dokument il-bieraħ ikkwota minnu l-Onor.

Tonio Borg:

"After an instrument has been reported from a committee, the motion to approve is taken forthwith in the House, i.e. without further debate.".

Dan ifisser li anke fl-Ingilterra, jekk regolament jew direttiva tkun ġiet diskussa fil-kumitati, meta mbagħad titressaq quddiem il-House of Commons, din ma terġax tiġi għad-dibattitu għax inkella ma tispiċċa qatt u żgur li tikkrea bottleneck.

Għalhekk il-proċedura li tiġi wżata fl-Ingilterra hi li dak ir-regolament jew dik id-direttiva tiġi diskussa fil-kumitati u mbagħad tiġi approvata mill-House of Commons without further debate.

Imbagħad dan id-dokument ikompli jgħid li:

"More than one instrument may be considered at a sitting".

Għalhekk huwa tajjeb li wieħed iżomm dawn il-proċeduri li semmejt f'moħħu ħalli mbagħad jara x'inhu l-aħjar mod li għandna noperaw bih fiż-żmien li ġej, imma ċertament m'huwiex minnu li bi sħubija sħiħa fl-UE, il-Parlament tagħna se jispiċċa bħala rubber-stamp, anzi jien naħseb li se jkollu ħafna iżjed xogħol x'jagħmel f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-andament ta' l-iter ta' l-UE.

Sur President, illum membru ta' l-oppożizzjoni jsir jaf li ministru ħareġ regolament mill-gazzetta tal-gvern għax mill-bqija ma jkollux idea x'qed isir, pero` sħubija fl-UE dan se tbiddlu għax permezz ta' din is-sħubija, se jkun hemm ferm iktar trasparenza.

Biżżejjed ngħid li bi sħubija fl-UE, dawk ir-regolamenti li l-prim ministru jkun se jqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra u li jkollhom x'jaqsmu ma' l-UE nkunu diġa` ilna niddibattuhom għal xhur sħaħ, jekk mhux għal snin sħaħ, u għalhekk ikun tajjeb jekk wieħed iżomm din il-konsiderazzjoni wkoll f'moħħu.

Sur President, naħseb li jekk il-membri ta' dan il-kumitat jaqblu, ikun għaqli li għalissa nipposponu d-diskussjoni fuq din il-klawsola u mbagħad nerġgħu niġu għaliha llejla ħalli sadanittant jien ikolli ċans nitkellem ma' sħabi, nikkonsulta ftit ma' l-attorney general fuqha u nara jekk hemmx lok li nikkonsidrawha ftit iżjed fid-dettall.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, l-ewwelnett napprezza li l-gvern fehem li dak li qed tgħid din in-naħa huwa validu ħafna, jiġifieri altru milli l-oppożizzjoni trid tfixkel, anzi l-għan ta' l-oppożizzjoni huwa li jissaħħaħ ir-rwol ta' dan il-Parlament f'dawn iċ-ċirkostanzi ġodda.

Jekk qed nifhem sew, in-naħa tal-gvern qed tipproponi li nipposponu din il- klawsola minħabba li għad hemm xi affarijiet li jridu jiġu diskussi min- naħa tal-grupp parlamentari Nazzjonalista.

Jekk sa nofsinhar dawn il- proposti jkunu f'idejn il-grupp parlamentari Laburista tant l-aħjar għax peress li wara nofsinhar se jkun hemm laqgħa tal-grupp parlamentari Laburista, huwa jkun jista' jikkunsidrahom dak il-ħin.

Fid-dawl ta' dan kollu n-naħa ta' l-oppożizzjoni ma ssibx oġġezzjoni li nipposponu din il- klawsola u ngħaddu għal klawsola 3.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, wara li l-bieraħ spiċċa d-dibattitu f'din il-Kamra, jien u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni komplejna dan id-dibattitu aħna u ħerġin mill-Palazz, u fost affarijiet oħrajn tkellimna fuq xi tfisser il-kelma "order".

Fil-fatt peress li qabel l-indipendenza kien hemm leġislazzjoni by order in council u l-istat indipendenti wiret il- leġislazzjoni kollha li kien hemm qabel by succession of state, allura dawk l-orders in council baqgħu japplikaw.

Għalhekk meta niġu biex nagħtu l- interpretation of what is "law", irridu ninkludu the body of law kollu, inklużi l-orders in council.

Waħda mill-orders in council li rajt iġġib il- firma tar-Re George VI, li tittratta dwar il-mod kif jiġu rregolati l- pensjonijiet tas-servizzi u ta' dawk li weġġgħu minħabba l-military service.

Fil-fatt f'din l-order in council kien hemm miktub li l-Maltin għandhom jieħdu żewġ terzi tal-pensjoni, l-Ingliżi għandhom jeħduha in full u dawk li kienu enlisted l-Eġittu u Ġibilta` għandhom jieħdu 4/5 tal- pensjoni.

But this is a form of legislation li mill-Indipendenza 'l hawn, qatt ma ġiet utilizzata.

F'dan il-mument għadni kemm tlabt li jġibuli l- Erskine May ħalli nara jekk hemmhekk jirnexxilix insib id-definition tal- kelma "order".

Naħseb li l-Ministru qed japprezza li aħna qed nippruvaw inkunu pożittivi biex nagħmlu l-affarijiet sew ħalli mbagħad meta huwa jippreżenta d-draft order, din tkun tista' tiġi kkonfermata mill-Parlament.

Sur President, filwaqt li jien nista' nagħmel riżoluzzjoni li ma jkollhiex effett legali, il-kelma "order" minnha nnifisha hija sinjal ta' ordni, ta' kmand, ta' għamar u ta' digriet, u allura dik se tkun effettiva.

Mela filwaqt li riżoluzzjoni tista' tiddisponi a way of doing, il-kelma "order" għandha l-istess forza legali ta' leġislazzjonijiet oħra iktar qrib tagħna, bħalma t-Taljani għandhom il-kelma "decreto".

Madanakollu biex il-kelma "order" ikollha l-forza ta' liġi, hemm bżonn nirraffinawha ftit.

L-order għandha tkun id-draft order li tiġi kkonfermata mill-Parlament.

Bis-saħħa ta' din l-order l-affarijiet isiru iktar b'mod spedit.

Kif qal l-Onor.

Mangion, aħna għandna wkoll emendi oħra, pero` dan m'aħniex qed nagħmluh biex nagħmlu l-bsaten fir-roti.

Skond il-kostituzzjoni tagħna u skond il-prinċipji kostituzzjonali kollha, il-Parlament qiegħed hemmhekk biex jilleġisla.

Il-bieraħ l-Onor.

Tonio Borg, waqt li kien qed jitkellem, qal li hemm il-power to delegate.

Jien nixtieq niġbidlu l-attenzjoni għal sentenza fejn il-maġistrati kienu jiddelegaw lil xi ħadd biex jismagħlhom ix-xhieda, pero` dan mhux suppost sar għax kif qalu l-qrati stess, min għandu d-dover li jagħmel biċċa xogħol hu ma jistax jiddelegaha lil ħaddieħor.

Jekk ma jkollokx il-power li tiddelega, ma tistax tiddelega.

L- Onor. Mangion, bħala nutar, jista' jgħid li jien personalment nista' nagħmel prokura fuq l-affarijiet tiegħi biex nafdahom f'idejn ħaddieħor, imma jekk jien, per eżempju, inkun direttur ta' kumpannija, ma nistax naqbad u niddelega lil ħaddieħor jekk m'għandix il-power li nagħmel dan.

Lanqas il-President tar-Repubblika, jekk isiefer għal sitt xhur, ma jista' jaqbad u jiddelega lil min ifettillu imma jrid ikun hemm minfloku wieħed acting għax il-President tar-Repubblika m'għandux il-poter li jiddelega.

Biex wieħed ikollu l-poter li jiddelega, dan ikun irid jingħata dan il- poter kostituzzjonalment, u huwa żbaljat min iġib l-argument li ġaladarba l- kostituzzjoni tagħna ma tipprojbixxix li dan isir, allura jista' jsir.

Anke l-pulizija, ħafna drabi jgħidulek that if it is not forbidden, it is allowed, pero` dan m'huwiex il-każ.

Il-Parlament ingħata l-legislative power mill-kostituzzjoni tagħna u jekk aħna rridu li proċedura ta' l-order tkun iktar spedita, let's work on it, imma għallinqas dan il-Parlament għandu jagħti t-timbru tiegħu u jagħlaq il-kwestjoni.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, jekk dan il-Kumitat jaqbel, nitlob il-permess sabiex klawsola 2 tiġi posposta.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 3 - Dispożizzjonijiet ġenerali.

Clause 3 - General provisions.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Sur President, klawsola 3 qed tistabbilixxi żewġ prinċipji, jekk wieħed jista' jsejħilhom hekk.

L-ewwel prinċipju huwa li:

"Mill-Ewwel ta' Mejju 2004, it-Trattat u attijiet eżistenti u futuri adottati mill-Unjoni Ewropea ..."

- hawnhekk ir-riferenza hija għar-regolamenti u għal-leġislazzjonijiet kollha ta' l-UE, sew dawk li jkunu eżistenti sad-data ta' sħubija u anke dawk li jseħħu wara d-data tas-sħubija, li Malta bħala membru fl-UE tkun qed tipparteċipa fil-formazzjoni tagħhom -

"... għandhom jorbtu lil Malta u għandhom ikunu parti mil-liġi domestika tagħha taħt il-kondizzjonijiet stipulati fit-Trattat.".

Dan huwa wieħed mill-prinċipji bażiċi ta' sħubija fl-UE.

Jekk wieħed iħares lejn il-leġislazzjonijiet kollha li saru mill-pajjiżi membri meta ssieħbu jew qabel ma ssieħbu, b'xi mod jew ieħor isib statements simili diretti jew indiretti, u min ma qalhomx b'mod dirett m'għamilx hekk għaliex dawn ma japplikawx għalih imma għax għal xi raġuni jew oħra ma ħassx li għandu jagħmel statement espliċitu.

Ara aħna ħassejna li anke f'ġieħ it- trasparenza jkun tajjeb li wieħed jistabbilixxi l-prinċipji bażiċi li fuqhom hija mibnija l-UE, prinċipji li mingħajrhom l-UE tikkrolla.

Subklawsola (1) qed tesprimi l-prinċipju li l-acquis u t-trattat ta' l-UE għandhom jorbtu lil Malta u għandhom ikunu parti mil-liġi domestika tagħha taħt il-kondizzjonijiet stipulati fit-trattat.

Subklawsola (2) ta' klawsola 3 tgħid li:

"Kull provvediment ta' liġi li mid-data msemmija jkun inkompatibbli ma' l-obbligazzjonijiet ta' Malta taħt it-Trattat jew li jidderoga minn xi dritt mogħti lil xi persuna bit-Trattat jew taħtu għandu, safejn dik il-liġi tkun inkompatibbli ma' dawk l-obbligazzjonijiet jew safejn tkun tidderoga minn dawk id-drittijiet, ikun bla effett u ma jkunx jista' jiġi nfurzat.".

Dan huwa prinċipju li fid-duttrina ta' l-UE huwa msejjaħ bħala the supremacy of union law.

Dan ifisser li meta inti għandek konflitt bejn l- acquis ta' l-UE u l-liġi tal-pajjiż, li fil-każ tagħna hija l-liġi Maltija, jipprevali dak li jinstab fl-acquis ta' l-UE, u bilfors irid ikun hekk għax wieħed jifhem li jekk l-UE kellha tħalli lill-pajjiżi membri jbiddlu dak li tistabbilixxi hi kif, x'ħin u meta jridu, kieku ma timxix 'il quddiem.

Kieku, per eżempju, meta l-Ingilterra u għall-grazzja ta' l-argument, il- Ġermanja, ma jogħġobhomx xi ħaġa li tkun stabbilixxitilhom l-UE, huma jaqbdu u jirregolaw kontriha, u mbagħad meta Franza tara li l-Ingilterra u l-Ġermanja jkunu għamlu hekk, hija tagħmel hekk ukoll bil-konsegwenza li jikkrolla kollox.

Għalhekk jekk aħna verament nemmnu fl-UE, jekk aħna nemmnu verament li l-UE hija l-futur ta' l-Ewropa tagħna u jekk aħna rridu verament li l-UE tavvanza biex tkun il-forza għaż-żamma tal-paċi f'dan il- kontinent tagħna, bilfors irridu naċċettaw il-prinċipju tas-supremacy of European union law.

Din hija ħaġa li ġiet aċċettata mill-pajjiżi membri kollha ta' l-UE, kemm minn dawk li huma ferm ikbar minna kif ukoll minn dawk li għalkemm m'humiex iżgħar minna, ftit huma ikbar minna, bħalma ngħidu aħna hu l-Lussemburgu.

Fl-istadju tat-tieni qari għamilt riferenza għall-każ ta' l-1964 "Costa vs ENEL", li kien l-ewwel każ li stabbilixxa dan il-prinċipju ftit wara li ġiet ifformata l-UE, meta din l-unjoni kien għad għandha fi ħdanha sitt pajjiżi membri.

Dan il-prinċipju tant baqa' jiġi ripetut u żviluppat li sal-lum għadu jkun hemm sfumaturi differenti ta' xi tfisser the supremacy of community law.

Madanakollu ġaladarba dan huwa wieħed mill-prinċipji bażiċi ta' l-UE, jekk aħna rridu nkunu membri veri ta' l-UE, għalxejn noqogħdu nagħtu sfumaturi differenti lil dan il-prinċipju li rridu nħaddmu imma rridu ninkwadrawh fl-istampa reali tiegħu.

L-UE m'għandhiex kompetenza f'kollox, u ċertament l-argument li spiss jinġab illi għax daħħalna l-prinċipju tas-supremacy of European union law, b'daqshekk il-Parlament tagħna mhux se jibqa' jilleġisla, imur 'il bogħod ħafna mir-realta` għax fil-verita` l-UE ma tidħolx f'ħafna affarijiet.

Huma fl-areas fejn l-UE għandha ġurisdizzjoni esklussiva li tilleġisla hi.

Dik il-leġislazzjoni tkun torbot lill-pajjiżi membri, imbagħad hemm metodi differenti wkoll ta' kif dik il-leġislazzjoni tkun torbot lill-pajjiżi membri, kif se naraw fil-klawsoli li ġejjin.

Hawnhekk ta' min jerġa' jenfasizza wkoll li waqt l-istadju ta' formazzjoni ta' dik il- leġislazzjoni, aħna bħala parlament Malti nkunu qegħdin nipparteċipaw bis- sħiħ fejn mhux biss inkunu qed ninfluwenzaw l-andament ta' din il- formazzjoni imma nkunu wkoll qegħdin ninfluwenzaw ix-shape aħħari tagħha.

Huwa importanti li nitgħallmu nagħmlu dan l-eżerċizzju tajjeb għax hu fl- interess tagħna, fl-interess tar-reġjun tagħna u fl-interess ta' l-Ewropa wkoll.

M'hemmx dubju li din hija xi ħaġa li lilna tista' sservina bħala esperjenza ta' kif isiru l-affarijiet.

Dawn huma areas fejn l-UE għandha kompetenza esklussiva, pero` mbagħad hemm ukoll areas fejn l-UE għandha kompetenza mista, u f'dan il-każ filwaqt li dak li l-UE titkellem fuqu jrid jiġi addottat, dak li l-UE ma titkellimx fuqu minħabba l-prinċipju tas- sussidjarjeta` nkunu rridu nirregolawh aħna.

Imbagħad hemm ukoll areas kbar ħafna fejn l-UE ma tidħol fihom xejn, u f'dak il-każ dan aħna nibqgħu nirregolawh kif jidhrilna abbażi tal-prinċipju tas-sussidjarjeta`.

J'Alla li fil-futur, biex nirregolaw, naddottaw ċerti sistemi li għandha l-UE, liema sistemi jagħtu iktar trasparenza u iktar inklussivita` lill-operaturi kollha tal-pajjiż.

Nistgħu ngħidu li aħna diġa` ksibna l-ewwel esperjenza tagħna f'dawk li huma negozjati.

Ta' min ifakkar li f'dawn in-negozjati daħħalna lill- għaqdiet rappreżentattivi kollha, u dan ta l-frott tiegħu.

Jien nawgura li anke f'dawk l-areas fejn l-UE ma tidħolx, inżommu s-sistema li apparti milli jkunu nvoluti l-gvern u l-oppożizzjoni, ikunu involuti wkoll l- għaqdiet rappreżentattivi u s-soċjeta` ċivili Rigward il-kwestjoni tas- supremacy of union law, naħseb li jkun tajjeb jekk wieħed jifhem li hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq kull liġi li taqa' taħt il-kappa tax-xemx imma qed nitkellmu biss fuq dawk il-liġijiet li l-UE għandha ġurisdizzjoni għalihom.

Fil-kostituzzjoni għandna prinċipju dwar is-sovranita` tagħna, u għalhekk wieħed jistaqsi: Hemm konflitt bejn dan il-prinċipju u bejn is-sovranita` tal-kostituzzjoni tagħna?

Jien naħseb li wieħed jista' jwieġeb din il- mistoqsija mil-lat prattiku.

Il-kostituzzjoni tagħna, li tħaddan il- prinċipju tas-sovranita`, tgħidlek li l-kostituzzjoni hija suprema, pero` l- acquis ta' l-UE jmur kontra xi provvediment tal-kostituzzjoni?

Jekk wieħed jagħmel analisi u jsib li m'hemm l-ebda parti mill-kostituzzjoni tagħna li b'xi mod jew ieħor tikkozza mal-provvedimenti ta' l-acquis ta' l-UE ...

Per eżempju, żgur li l-UE, fil-proposta li qed tagħmel għat-trattat kostituzzjonali, qed tipprovdi ċerti affarijiet għad-drittijiet fundamentali tal-bniedem li f'ċerti aspetti huma iktar sofistikati milli għandna aħna fil-kostituzzjoni tagħna.

Allura dan imur kontra l- kostituzzjoni tagħna?

Le.

Kieku l-UE qed tipprovdi xi ħaġa għad- drittijiet fundamentali tal-bniedem li tmur kontra dak li hemm miktub fil- kostituzzjoni tagħna kont ngħid li iva, din tmur kontra l-kostituzzjoni tagħna, pero` f'dan il-każ li qed tagħmel l-UE huwa li qed tkun iktar sofistikata u allura qed tagħti iżjed drittijiet milli jeżistu fil- kostituzzjoni tagħna.

Naturalment din hija xi ħaġa tajba u allura naħseb li ħadd m'hu se jappella jew jgħid li l-constitutional treaty ta' l-UE qed imur kontra l-kostituzzjoni tagħna għax qed ikun iżjed sofistikat u għax qiegħed jagħti iżjed drittijiet fil-qasam li għandu x'jaqsam mad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Dwar in-newtralita` diġa` tkellimna fl-istadju tat-tieni qari u għalhekk ma naħsibx li għandna għalfejn noqogħdu nerġgħu nitkellmu dwarha, pero` l- messaġġ li ħadt mill-oppożizzjoni kien li m'għandniex għalfejn ninkwetaw li l-UE qed tmur kontra n-newtralita` li titkellem fuqha l-kostituzzjoni tagħna.

Issa jista' jkun li xi 10 snin jew 20 sena oħra jsir dibattitu minħabba li jkun qed jinħass li ma jistax ikollok pajjiżi li jħaddnu t-tip ta' newtralita` li għandna llum, pero` biex dan iseħħ - hawnhekk jien qed nivvinta għax probabbilment dan qatt m'hu se jiġri - ikun hemm bżonn l- unanimita`.

Issa jekk għall-grazzja ta' l-argument 20 sena oħra niġu hawnhekk u żewġ terzi mill-membri ta' din il-Kamra jiddeċiedu li għandna ngħidu lin-newtralita` bye-bye, allura kollox sew għax hekk ikun iddeċieda l-parlament Malti, pero` jekk ma jkunx hemm żewġ terzi mill-membri ta' din il-Kamra li jridu jgħidu "bye-bye" lin-newtralita` tagħna, din tibqa' fil- kostituzzjoni.

Għalhekk aħna rridu nieħdu ħsieb naraw li fid-dibattiti tagħna fi ħdan l-UE ma jsir xejn li jmur kontra n-newtralita` tagħna, u jekk ikun hemm xi direzzjoni li tista' timxi 'l hemmhekk, aħna għandna ngħidu li l-pożizzjoni tagħna hija ċara; dak li nnegozjajna u dak li ksibna jrid jibqa' hemmhekk għax aħna għandna vot daqs ħaddieħor f'dak li għandu x'jaqsam ma' affarijiet ta' natura kostituzzjonali u ma' affarijiet ta' natura ta' sigurta`, bħalma hi n-newtralita`.

Imbagħad hemm il-provvedimenti l-oħra tal-kostituzzjoni, fosthom il- provvedimenti dwar l-istruttura tal-Parlament, dwar l-istruttura ta' l- eżekuttiv, dwar l-uffiċċju tal-President, dwar l-istruttura tal-qrati tagħna, li l-acquis ta' l-UE ma jidħolx fihom, dwar l-andament ta' l- elezzjonijiet nazzjonali, dwar il-public service commission u l- provvedimenti dwar il-broadcasting authority.

Ġaladarba l-UE ma tidħolx fihom, jiġifieri m'għandekx acquis li b'xi mod jew ieħor jirregolahom, il- pożizzjoni li wieħed irid jasal għaliha hija li l-kostituzzjoni kif inhi llum f'pajjiżna hija suprema, fis-sens li m'hemm l-ebda parti ta' l-acquis li tmur kontriha.

GĦaldaqstant il-kostituzzjoni tista' tibqa' tiġi mħaddna kif inhi, u jekk għada pitgħada jiżviluppaw xi aspetti ta' l-acquis li jistgħu jmorru kontra l-kostituzzjoni, jekk inkunu rridu nadottaw dawk il-provvedimenti jkollna nbiddlu l-kostituzzjoni tagħna bil-mezz kif tipprovdi l-istess kostituzzjoni, altrimenti ngħidulhom li dawk il-proċeduri ma jistgħux isiru.

Jien ċert li aspetti li b'xi mod jew ieħor jistgħu jimpinġu fuq il- kostituzzjoni tagħna jkunu jirrikjedu l-unanimita`.

Allura aħna jkollna d- dritt li ngħidu li m'aħniex disposti li nbiddluhom għax jikkreawlna problemi fis-soċjeta` tagħna, fis-sistema tagħna u se nopponuhom.

Is-sitwazzjoni hija li llum, mill-eżerċizzju kollu li sar, jidher li m'hemm xejn fil-kostituzzjoni tagħna li jrid jinbidel minħabba s-sħubija tagħna fl-UE, mingħajr ma nsegwu l-proċedura kif tipprovdi l-kostituzzjoni.

Jekk għada pitgħada jinqala' xi ħaġa - li niddubita ħafna – li jkollha bżonn tinbidel il-kostituzzjoni rridu nsegwu dak li tgħid il-kostituzzjoni.

F'dak is-sens il-kostituzzjoni hija suprema.

Ejja ngħidu li l-UE tagħmel proposta li tirrikjedi bdil fil-kostituzzjoni tagħna li jirrikjedi żewġ terzi tal-parlament.

Jekk naqblu fuqha allura tinbidel il-kostituzzjoni imma xorta tkun baqgħet suprema.

Pero` jekk ma naqblux, jew jekk naqblu li ma rriduhiex, allura nkunu rridu mmorru ngħidu lill-UE li aħna m'aħniex se naċċettawha.

U jien ċert li dan it-tip ta' tibdil ikun jirrikjedi l-unanimita`.

As a measure of last resort - li lanqas biss nikkonsidraha imma se ngħidha biex inkun żvolġejt l-argument mill-aspetti kollha tiegħu, għallinqas safejn qed nara jien - fil-proposta għat-trattat kostituzzjonali se tidħol ukoll il-possibbilita` - u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel riferenza għaliha kemm fil-parlament kif ukoll nhar is-Sibt li għadda - li pajjiż membru jgħid li qed isiru affarijiet li lilu jagħtuh uġigħ ta' ras enormi, allura jkollu dritt li joħroġ mill-UE.

Fit-trattat kostituzzjonali dan id-dritt m'huwiex espress sal-lum, għalkemm dejjem ngħidu li fl-aħħar mill-aħħar s-sovranita` ta' stat tfisser li dak li jkun, jekk jixba', jista' jitlaq.

Veru diffiċli ħafna, pero` r-realta` hija li, jekk jixba', jista' jitlaq.

Jidher li t-trattat kostituzzjonali se jirrikonoxxi dan id-dritt espressament, allura as a measure of last resort għandek dritt li ssegwi dik il-proċedura.

Apparti minn hekk fit-trattat kostituzzjonali, f'ċerti areas li huma l- iżjed sensittivi li jistgħu jeffettwaw il-kostituzzjoni tagħna, l-UE qed tipprovdi li grupp ta' pajjiżi jistgħu javvanaw iżjed bejniethom, u l- oħrajn, jekk iridu javvanzaw magħhom, forsi mhux mill-ewwel imma wara ftit, u jekk ma jridux jistgħu jibqgħu fil-pożizzjoni statika li jkunu waslu fiha.

Jiġifieri l-kostituzzjoni ta' l-UE tippermetti anke dan f'ċerti areas li huma l-iżjed sensittivi.

U ma narax għaliex le; fl-aħħar mill- aħħar ma naħsibx li għandna dritt li nżommu lill-oħrajn milli javvanzaw iżjed.

Sal-lum dħalna f'dan il-playing field, jekk għada pitgħada huma jridu javvanzaw iżjed u aħna ngħidu li disposti li navvanzaw iżjed, allura navvanzaw magħhom.

Jekk għal xi raġuni ngħidu li f'dik l-area ma rridux navvanzaw, għandna dritt ma navvanzawx, pero` m'għandniex dritt li nimblokkawhom milli javvanzaw, altrimenti tkun qed timponi r-rieda tiegħek fuq ir-rieda ta' l-oħrajn kollha.

Din żgur m'hijiex ħaġa demokratika.

Mr Chairman, forsi domt ftit iż-żejjed, pero` ridt nagħti l-background kollu ta' klawsola 3 ta' dan l-abbozz.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Chairman, mill-konklużjoni li għamel il- Ministru dwar din il-klawsola jien ċert li m'għandu jkun hemm l-ebda oġġezzjoni għall-emenda li se tipproponi din in-naħa.

Kif qal il-Ministru l-aktar element importanti ta' klawsola 3 jenħtieġ li jkun kjarifikat.

Nerġa' ntenni li hawnhekk qegħdin fl-istadju ta' Kumitat fejn il-kjarezza legali u l-effett tagħha huwa l-iktar importanti.

Id-diskorsi politiċi jkunu fl-istadju tat-tieni qari.

Hawnhekk wieħed irid jikkonstata x'nifhmu bis-supremazija tal- kostituzzjoni.

Il-kostituzzjoni tagħna, li li hija miktuba u maqbula minn dan il-parlament tgħid, li ma jista' jsir ebda Att minn dan il-parlament li jinfrinġi, jikser jew imur kontra l-istess kostituzzjoni.

Dan il-prinċipju li ilu mħaddan minn dan il-parlament għal snin twal jirrifletti l- integrita` territorjali ta' pajjiżna bħala stat sovran.

Dan il-parlament li għandu l-poter li jilleġisla ddikjara u aċċetta li l-kostituzzjoni tagħna tkun suprema.

GĦaldaqstant huwa importanti li meta qegħdin nitkellmu, kif qed tgħid klawsola 3, dwar massa ta' liġijiet li se jkunu integrati fil- liġi domestika tagħna, dan il-prinċipju mill-iktar importanti jenħtieġ ikun kjarifikat għal kull fini u effett ta' l-istess liġi.

Subklawsola (1) ta' klawsola 3 tgħid hekk:

"Mill-1 ta' Mejju 2004, it-Trattat u attijiet eżistenti u futuri adottati ...".

Jiġifieri hawnhekk m'ahniex qed nitkellmu biss fuq attijiet eżistenti - li jekk nieħdu l-kelma tal-Ministru, skond l-acquis u kif inhu l-ftehim ma jinfrinġix fuq il-prinċipji kostituzzjonali - imma wkoll fuq attijiet futuri adottati mill-UE.

Hawnhekk qed nirriferu għal dak il-makkinarju kollu fejn hemm ċerti metodi kif jittieħdu d-deċiżjonijiet, allura huwa iktar importanti li nissanaw il-pożizzjoni li hawn qbil fuqha, li bl-ebda mod m'hija mittiefsa s-supremazzija tal-kostituzzjoni.

Wieħed jista' jikkompara l-liġijiet eżistenti, jiddibattihom u jasal għall- konklużjoni għax qegħdin hemm.

Dak li se jsir fil-futur huwa soġġett għal ċirkostanzi li mhux neċessarjament jista' jkollna influwenza fuqhom għax diffiċli li tkun taf kif se jkun l-outcome ta' dawk il-liġijiet jew ta' dawk ir-regoli.

Din il-klawsola tkompli tgħid li l-attijiet eżistenti u futuri adottati mill-UE għandhom jorbtu lil Malta u għandhom ikunu parti mil-liġi domestika tagħna taħt il-kondizzjonijiet stipulati fit-trattat.

Imma, kif diġà għedt, apparti l-kondizzjonijiet stipulati fit-trattat - ovvjament hekk irid jaħdem bilfors il-makkinarju - li diġa` qegħdin marbutin bihom, se jkun hemm żviluppi oħra fil-futur.

Subklawsola (2) ta' klawsola 3 tgħid:

"Kull provvediment ta' liġi li mid-data msemmija jkun inkompattibli ma' l-obbligazzjonijiet ta' Malta taħt it-Trattat jew li jidderoga minn xi dritt mogħti lil xi persuna bit-Trattat jew taħtu għandu, safejn dik il-liġi tkun inkompattibbli ma' dawk l-obbligazzjonijiet jew safejn tkun tidderoga minn dawk id-drittijiet, jkun bla effett u ma jkunx jista' jiġi nfurzat."

Hawnhekk diġa` għandna emenda blanket għal-liġijiet - li lanqas nafu liema huma eżatt - li jistgħu jikkreaw ċerta inkompatibilita`.

Qrajt din il- klawsola għar-raġuni speċifika biex wieħed ikun jista' jifhem x'inhuma l- implikazzjonijiet legali.

M'iniex se noqgħod nidħol fl-argumenti politiċi, imma iktar se niffoka, kif inhu d-dover ta' dan il-kumitat, fuq l-aspetti legalistiċi tiegħu.

Kif jirriżulta mill-kostituzzjoni tagħna, il-parlamnet għandu dritt li jilleġisla fuq kollox u l-gvern, li jkollu l-maġġoranza, effettivament jikkonverti dak l-abbozz ta' liġi f'Att li jkollu l-forza kollha tal-liġi fil-pajjiż.

Pero` kif qal il-Ministru stess, il-kostituzzjoni tgħid li xejn minn dak li japprova dan il-parlament ma jista' jmur kontra l- kostituzzjoni tagħna.

Allura minkejja ċ-ċirkostanzi ġodda ta' pajjiżna, li se jkun integrat - diġa` bdejna l-proċess u fl-1 ta' Mejju tas-sena d- dieħla nkunu integrati - f'entita` akbar, għax hekk kienet l-għażla finali tal-poplu, xorta waħda pajjiżna se jibqa' bħala stat sovran.

GĦalhekk huwa importanti li bħala stat sovran insaħħu dawk l-istrutturi legali li jassigurawlna l-integrita` territorjali ta' stat, b'vuċi indaqs minkejja ċ-ċokon tagħna.

M'iniex qed ngħid li jkollna nfluwenza ndaqs għax ma nippretendix li Malta se jkollha xi nfluwenza partikolari fir-rwol internazzjonali.

Pero` kulħadd jaqbel li s-sovranita` ta' pajjiżna għandha tibqa' rispettata.

U dan ma jistax iseħħ jekk kemm-il darba ma nkunux ċerti - kif, nerġa' ngħid, ikkonkluda l-Ministru - li s-sovranita` tal- kostituzzjoni tibqa' rispettata u tibqa' f'idejna.

Mr Chairman, jenħtieġ li jkun hemm il-qbil ta' mhux inqas minn żewġ terzi tal-membri ta' din il-Kamra biex tinbidel il-kostituzzjoni jew inkella b'referendum skond il-każ.

Fl-opinjoni tiegħi dan jikkonstata dak li hu suprem, dak li jagħtina l-identita` u s-sovranita` bħala stat.

Wieħed ma jistax ma jagħmilx aċċenn għall-punt li qanqal il-Ministru dwar il-kunċett tan-newtralita` li huwa protett fil-kostituzzjoni.

Il-gvern sostna kemm-il darba li dak il-prinċipju bl-ebda mod m'huwa mittiefes.

Fid- dawl tad-dikjarazzjonijiet li għamel il-gvern - aktar u aktar għax hawnhekk qegħdin fl-istadju ta' kumitat meta jsir il-fine tuning legali u l-effett legali - min-naħa ta' l-oppożizzjoni nixtiequ nipproponu din l-emenda żgħira, imma fl-opinjoni tagħna importanti ħafna, li tgħid hekk:

"C" Klawsola 3 għandha tiġi emendata kif ġej:-

(a) F'subklawsola (1) tagħha wara l-kliem "mill-Unjoni Ewropea għandhom" għandhom jidħlu l-kliem "suġġett għall-provvedimenti tal- Kostituzzjoni ta' Malta".

(b) F'subklawsola (2) tagħha qabel il-kliem "Kull provvediment ta' liġi" għandhom jidħlu l-kliem "Suġġett għall-provvediment ta' subartikolu (1) ta' hawn fuq".

"C" Clause 3 shall be amended as follows:-

(a)In subclause (1) thereof after the words "the European Union shall," there shall be inserted the words "subject to the provisions of the Constitution of Malta".

(b)In subclause (2) thereof before the words "Any provision of any law" there shall be inserted the words "Subject to the provision of subarticle (1) hereof".

Dawn iż-żewġ emendi żgħar qegħdin jiċċaraw punt legalistiku għal din in- naħa tal-Kamra kif ukoll għall-poplu Malti għax il-poplu Malti ma tax il- mandat li b'xi mod tinbidel il-kostituzzjoni tagħna.

Il-poplu ta mandat li Malta tkun membru ta' l-UE.

Ma naħsibx li l-gvern kellu l-ħsieb li jibdel il-kostituzzjoni ta' Malta u fil-fatt dan stqarru l-ministru u nemmnu.

Pero` għall-finijiet ta' kjarezza din l-emenda għandha tkun aċċettata għax kulma qed tagħmel effettivament huwa li tagħti legal definition ta' prinċipju li ġie ddikjarat kemm fis-second reading u anke llum stess f'dan il-parlament.

Mr Chairman, nagħlaq billi niġbed l-attenzjoni li anke l-kostituzzjoni proposta ta' l-UE tagħraf li l-integrita` territorjali ta' pajjiż għandha tkun rispettata għax subartiklu (5) ta' artiklu 1 jgħid ċar u tond li r- relazzjonijiet bejn il-membri tal-pajjiżi Ewropej hija relazzjoni ta' stati sovrani - nikkwota l-kliem eżatt - "ensuring the territorial integrity of the state for maintaining law, order ..."

Jiġifieri l-integrita` territorjali hija xi ħaġa li anke l-kostituzzjoni proposta tirrispetta.

F'dak ir-rigward forsi 'l quddiem anke dan id-dettall ikun irid jiġi kjarifikat, imma dak jiġi iktar 'il quddiem.

Mr Chairman, huwa importanti li din l-emenda li qed tipproponi din in-naħa tkun aċettata u mdaħħla fl-abbozz ta' liġi ħalli l-prinċipju li qablet miegħu anke n-naħa tal-gvern, effettivament ikun interpretat bl-iktar mod ċar u jkun inserit fil-liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, bir-rispett kollu, din l-emenda ma tagħmilx sens legali u se nispjega għaliex.

Meta aħna ngħaddu liġijiet ordinarji - u din hija liġi ordinarja ħlief dik il-parti li temenda l- kostituzzjoni - m'hemmx għalfejn noqogħdu ngħidu kull darba li hija soġġetta għall-kostituzzjoni.

Huwa insult għall-kostituzzjoni li tgħidha din.

(Interruzzjonijiet) Le, le, din hija liġi ordinarja għax anke jekk se tagħti effett lil trattat se tagħmilha b'liġi ordinarja mgħoddija mill- parlament.

Jien se nagħmel analoġija anke mal-konvenzjoni Ewropea.

Fil-kostituzzjoni hemm il-famuż artiklu 6 – qed ngħid hekk għax fl-1974 ̧ għal 24 siegħa jew 48 siegħa dan l-artiklu ma kien ġie jiswa xejn, imbagħad kien reġa' ġie entrenched ̧ jiġifieri meta nsemmu artiklu 6 kulħadd jifhimni - li jgħid li l-kostituzzjoni hija suprema.

Din issegwi t-tradizzjoni Amerikana għax kienu l-Amerikani li għall-ewwel darba għamlu kostituzzjoni u qalu li din mhux se tkun biss dokument imma se tkun liġi suprema.

Fil-fatt din kienet ġiet ikkonfermata fil-famuż każ ta' – l-istudenti tal-liġi kollha u kulmin jinteressa ruħu fil-liġi jaf bih - Marbury vs Madison.

Il-qorti suprema Amerikana kompliet tgħid li m'hemmx għalfejn tgħid li kostituzzjoni hija suprema għax inkella ma tkunx kostituzzjoni jekk din ma tkunx suprema.

Fil-każ tagħna ̧ fil-konferenza ta' l-indipendenza u anke mbagħad bl-emenda ta' l-1974 erġajna affermajna li soġġetta għal artiklu 66 li huwa l-amendment procedure tal-kostituzzjoni, - kif spjega tant tajjeb l-Onor.

Mangion, fil-fatt hemm tliet tipi kif temenda l-kostituzzjoni - il- kostituzzjoni hija suprema.

Jekk ma togħġbokx il-kostituzzjoni ̧ emendaha; għal ħafna proċedimenti kulma għandek bżonn hija maġġoranza assoluta, jiġifieri fil-każ tagħna jiġi 33 vot.

Din il-proċedura se nużawha biex nemendaw artiklu 65, pero` mbagħad għandek provvedimenti mportanti oħrajn bħal, per eżempju, id-drittijiet fundamentali tal-bniedem, il-President tar- Repubblika u s-sistema elettorali li trid żewġ terzi tal-membri kollha u mhux ta' dawk li jivvotaw.

Imbagħad hemm artiklu 1 dwar id-durata tal- parlament.

Per eżempju, jekk aħna niddeċiedu li minflok ħames snin hawnhekk nagħmlu seba' snin allura mhux biss irridu żewġ terzi tad-deputati imma wkoll referendum.

Il-bqija l-Kostituzzjoni hija suprema u hemm artiklu 6 li jgħid li jekk dan il-parlament jgħaddi liġi, inkluż din il-liġi, li tikser il- Kostituzzjoni, allura dik il-liġi hija nulla u bla effett.

Pero` meta dan il-parlament jgħaddi l-liġijiet - anke jekk aktar tard il-qorti kostituzzjonali tgħid li huma bla effett - ma joqgħodx jgħid li se jgħaddi liġi u se jagħmilha soġġetta għall-kostituzzjoni għaliex inkella kull ligi nkunu rridu nibdewha hekk:

"Be it enacted by the President, by and with the advice and consent of the House of Representatives ̧ subject to the provision of the Constitution.''.

Qed ngħid hekk għax il-liġijiet kollha jista' jkollhom xi ħaġa li tista` tikser il-kostituzzjoni, pero` naħseb li jekk nagħmlu hekk inkunu ftit pedantiċi u barra minn hekk ikun hemm ħafna taħwid tal-prinċipji legali.

Sur President, il-qrati tagħna ndaħlu biex jaraw jekk xi ħaġa tiksirx il- kostituzzjoni mhux biss abbażi ta' l-atti tal-parlament imma anke b'miżuri amministrattivi.

Per eżempju, darba l-kummissarju tal-pulizija qal li ma jistgħux isiru exhibitions ta' l-istudenti fil-pjazez.

Din hija matter of policy pero' l-qorti kostituzzjonali ma qablitx għax qalet li ladarba ħaġa bħal din ma tostakolx it-traffiku, ma ddejjaq lil ħadd u ma tiksirx il- liġi m'għandhiex għalfejn ma ssirx.

Fil-fatt kienet qamet kwestjoni fuq xi exhibition fil-pjazza li hemm quddiem l-MCAST.

Mela l-kostituzzjoni hija suprema mhux biss fuq il-liġijiet tal-parlament u fuq il-ministri imma anke fuq il-qorti stess.

Per eżempju ̧ jekk ikollok każ li jdum 20 sena biex jinqata', qorti oħra tista' tiddeċiedi li dik il- qorti li damet 20 sena biex qatgħet każ kisret il-kostituzzjoni.

Mela allura issa kull darba li xi ħadd jagħmel jagħmel kawża l-qorti ngħidu li huwa soġġett għall-kostituzzjoni, meta ministru jagħmel legal notice ngħidu li huwa soġġett għall-kostituzzjoni u meta dan il-parlament igħaddi Att ngħidu li huwa soġġett għall-kostituzzjoni.

M'hemmx għalfejn toqgħod tgħid li xi ħaġa hija soġġetta għall-kostituzzjoni għax il-kostituzzjoni stess tgħid li kollox huwa soġġett għaliha.

Dan ifisser ̧ u dejjem hekk isir ̧ li dan il-parlament jista' jagħmel li jrid; jista` jagħmel l-aktar liġijiet inġusti li jiksru l-kostituzzjoni.

Per eżempju, ċerti liġijiet damu 150 sena biex ġew dikjarati li jiksru l- kostituzzjoni.

Hawnhekk nista' nsemmi l-liġi li kienet ilha hemm mill- 1854 li mbagħad setgħet ġiet challenged malli daħħalna l-bill of rights fin-1961 constitution u li ġiet ikkonfermata fin-1964 constitution.

Din il- liġi kienet tgħid li f'każ ta' persuni akkużati b'omiċidju volontarju, il- maġistrat ma jistax jagħtik il-bail.

Fil-fatt din il-liġi saret fl-1854 u ġiet ikkontestata fl-1988 jiġifieri bejn l-1854 u l-1988 min jaf kemm kien hemm nies - issa with the benefit of hindsight qed ngħidu inġustament imma dak iż-żmien kienet legali - li qatt ma ngħataw il-pledge għax kienu akkużati b'omiċidju volontarju.

Illum dik spiċċat għax kien hawn qorti kostituzzjonali li wara 30 sena mill-indipendenza u wara 150 sena li dan il- provvediment kien ilu fil-kotba tal-liġijiet tagħna, qalet li bil-mod kif naħsbu l-affarijiet illum din il-liġi tiġi f'konflitt ma' artiklu 5 tal- konvenzjoni Ewropea li jiggarantixxi l-liberta` personali.

Issa ħalli nitkellem ftit fil-konfront ta' l-UE.

L-UE għandha proċess ta' kif tagħmel il-liġijiet tagħha.

In parti jkun il-kunsill waħdu, in parti jkun il-kunsill flimkien mal-parlament, in parti jkun il-kunsill b'konsultazzjoni mal-parlament u jsiru wkoll liġijiet fuq proposti tal- commissions jew ta' l-istati membri.

Kif qal sieħbi l-Ministru Borg, ħafna drabi dawn idumu s-snin biex jgħaddu jiġifieri ma nqumux filgħodu u ngħidu: Ara x'għamlulna; għaddewlna dan ir-regolament!

Ma jagħmilx sens li wara li nagħmlu xi sentejn biex niddiskutu liġi li mbagħad tiġi approvata ̧ kulħadd jagħmel li jrid.

Għalfejn noqogħdu nitilgħu Luxembourg u Brussels biex napprovaw il-liġijiet u mbagħad aħna nkunu l-ewwel li niksruhom!

Fil-fatt wara li kien hemm xi kawżi quddiem il-qorti tal- ġustizzja ta' l-UE ta' Luxembourg – każ minnhom kien tas-Simmental – kien ingħad li wara li tgħaddi liġi, stat membru ma jistax jgħid li dik ma taqbilx mal-kostituzzjoni tiegħu.

Dik irid jaraha l-pajjiż partikolari fis-sistema domestika legali tiegħu u Allaħares ma kienx hekk għax inkella kull darba li l-UE tgħaddi liġi trid teżamina l-25 kostituzzjoni tal-25 pajjiż membru ̧ ħlief għall-Ingilterra li m'għandhiex kostituzzjoni miktuba.

Dan sta għal kull stat li jarah.

U hemm livelli differenti ta' liġijiet.

Sur President, meta f'dan ir-rigward inkunu qed nitkellmu fuq l-UE ma nkunux qed nitkellmu fuq club.

Ara l-Commonwealth tixbaħ lil club għax tagħmel konferenzi u skambji ta' informazzjoni u hija utli ħafna għax tieħu dimensjoni globali.

Per eżempju, l-konferenza parlamentari tal- Commonwealth daqqa tiltaqa' l-Awstralja, daqqa tiltaqa' l-Mauritius, daqqa tiltaqa' Londra, daqqa tiltaqa' l-Kanada eċċ. jiġifieri tieħu dimensjoni globali ta' l-affarijiet.

Pero' hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq club imma fuq union fejn il-25 membru tagħha qalu li fil-maġġoranza ta' l-affarijiet jiddeċiedu huam biss skond il-prinċipju tas-sussidjarjeta u mbagħad fuq ċerti affarijiet oħra bħal, per eżempju ̧ il-liberta` ta' moviment tal- persuni, il-liberta` tal-kapital, ta' l-oġġetti, tas-servizzi u koperazzjoni fil-qasam tal-ġustizzja, kulħadd irid iċedi biċċa mis- sovranita` f'pool tas-sovranita` kollha.

Per eżempju ̧ ġaladarba toħroġ il- liġi dwar ir-refuġjati, stat membru li jkun approva din il-liġi ma jistax jgħid li ma jridx jemenda l-liġi tiegħu.

Bħalissa fil-kunsill tal- ministri qegħdin niddiskutu regolament dwar minimum standards fil-konfront tar-refuġjati u qegħdin niddiskutu wkoll drittijiet li jista' jkollhom ċittadini mhux ta' l-UE li jkunu residenti għal tul ta' żmien fil-pajjiżi membri għax dawn ma tistax tqum filgħodu u tkeċċihom ġaladarba tkun aċċettajthom.

Per eżempju, meta konna qed niddisktu leġislazzjoni li tgħid li wara ħames snin li xi ħadd ikun regolarment fil-pajjiż ikollu ċerti drittijiet, qam rappreżentant ta' pajjiż li qal li aħjar ma nagħmluhiex din għax il-liġi tagħhom tagħti żmien ta' sitt snin.

Pero` mbagħad qabeż iċ-chairman u staqsih għalfejn għamluha din meta kienu jafu li fil-pipeline hemm leġislazzjoni li biex wieħed igawdi ċerti drittijiet irid jagħmel minimu ta' ħames snin fil-pajjiż.

Mela ladarba l-UE toħroġ regolament, sta għall-istati membri li jaraw li dan ir-regolament – dawn ikollhom ħafna ċans minn qabel – ikun jaqbel mal- kostituzzjoni tagħhom.

Issa jien ipprovajt naħseb u nara liema regolament ta' l-UE jikser ...

Wara kollox aħna se nressqu liġi li temenda l-liġijiet ħalli dawn jiġu in line ma' dawk ta' l-UE għax mhux kollox li għandna llum huwa kompatibbli mal-liġijiet ta' l-UE.

Kieku kien hekk ma konna nagħmlu xejn u konna ngħidu li aħna qegħdin f'allinjament perfett meta din m'hijiex ir-realtà anzi aħna kellna nagħmlu ħafna xogħol li pajjiżi oħrajn damu 30 sena jagħmluh gradwalment.

Mela mbagħad jibqa' biss il-kwestjoni tal-kostituzzjoni imma din il- problema akkademika, biex ngħid hekk ̧ teżisti kullimkien.

Kulmin għandu kostituzzjoni miktuba aċċetta ̧ jekk huwa membru ta' l-UE, li jekk hu jaqbel - u għalhekk jeżisti l-veto fl-affarijiet importanti bħad-difiża u n- newtralita` - ma' regolament imbagħad sta għalih li jsolvi l-problema ̧ ovvjament jekk dan ir-regolament ikun joħloqlu xi problema fil-kamp domestiku tiegħu.

Inkella nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn qatt ma tgħaddi liġi mill-UE.

Issa nixtieq nagħti eżempju fil-kamp aktar limitat tal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem.

Huwa veru li hawnhekk qed niddiskutu ħafna suġġetti li m'għandhom x'jaqsmu xejn mad-drittijiet tal-bniedem, fosthom il- liberta` tal-kummerċ u l-liberta` tal-moviment jiġifieri nammetti li dan li se ngħid huwa fuq parti speċifika tal-liġijiet tagħna.

Illum teżisti l- European Convention Act pero` ma qgħadniex ngħidu li din hija suġġetta għall-kostituzzjoni.

Mhux dejjem hija suġġetta għall-kostituzzjoni!

U din il-liġi ordinarja tagħti dritt mhux biss li l-konvenzjoni Ewropea ta' l-1950 awtomatikament tkun parti mil-liġijiet ta' Malta imma jekk ikun hemm xi liġi ordinarja li tikser il-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal- bniedem tal-kunsill ta' l-Ewropa ̧ mhux ta' l-UE ̧ tirbaħ il-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem tal-kunsill ta' l-Ewropa.

Ħadd ma qal: "Ara x'għamlulna l-barranin" għax il-konvenzjoni Ewropea pparteċipajna fiha ̧ iffirmajniha u rratifikajniha.

Mhux hekk biss imma għamilna artiklu 6 fl-Att XIV ta' l-1987 ̧ li huwa l-European Convention Act, fejn għedna li jekk xi ħadd jirbaħ kawża fil-qorti Ewropea fejn aħna għandna mħallef wieħed minn sebgħa ...

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jgħid li llum l- istrutturi tbiddlu u minkejja li hemm 43 imħallef, kull każ jiddeċiduh sebgħa min-nies.

Ovvjament jekk il-każ ikun kontra Malta ̧ wieħed minnhom irid ikun Malti, jiġifieri jrid ikun l-Imħallef Giovanni Bonello pero` dan ma jirrapreżentax lil Malta imma jirrappreżenta lilu nnifsu.

Fil-fatt dan tipproponih Malta ħalli Malta jkollha mħallef Malti bħalma se jkollna mħallef Malti wkoll fil-qorti Ewropea tal-ġustizzja ta' l-UE.

B'hekk nibdew inkissru l-idea ta' Brussels se tagħmel "hekk" ̧ il-kummissjoni se tagħmel "hekk", il-kunsill se jagħmel "hekk" u l-qorti barranija tal- Luxembourg se tagħmel "hekk".

Fil-qorti se jkun hemm imħallef Malti, fil- kummissjoni se jkun hemm kummissarju Malti ̧ fil-kunsill tal-ministri se jkun hemm ministru Malti skond is-suġġett u fil-kunsill Ewropew se jkun hemm il-Prim Ministru Malti.

Issa se ngħaddu għar-realtajiet.

Iż- żmenijiet jinbidlu u aħna rridu ninbidlu magħhom.

Issa mhux aktar il- barranin; issa aħna parti minnhom.

Il-barranin se jiġu l-oħrajn li m'humiex parti minna.

Kont qed ngħid li jekk tħares lejn artiklu 6 ta' l-European Convention Act issib li hemm artiklu li jgħid li jekk tingħata sentenza mill-qorti Ewropea u l-gvern Malti għal xi raġuni ma jwettaqhiex allura kwalunkwe bniedem f'Malta jista' jmur quddiem il-qorti kostituzzjonali Maltija li tkun tellfitlu l-każ - għax biex appella Strasbourg irid ikun tilef il-kawża f'Malta - u jekk dik il-qorti kostituzzjonali tara li verament il-qorti Ewropea tat sentenza favur dak iċ-ċittadin Malti, tordna li dik is- sentenza tal-qorti Ewropea tiġi mwettqa f'Malta daqslikieku kienet sentenza tal-qorti tagħha stess.

B'hekk nifhmu x'konna lleġislajna 15-il sena ilu.

Mela jien mort quddiem il-Prim'Awla tal-qorti f'Malta u tlift il-kawża, mort quddiem il-qorti kostituzzjonali u tlift il-kawża wkoll, mort quddiem il-qorti Ewropea u rbaħt il-kawża u mbagħad il-qorti kostituzzjonali li tkun ċaħħditni l-kawża u li s-sentenza tagħha tkun ġiet maqluba mill-qorti Ewropea trid tattwa s-sentenza tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- bniedem.

Aħna ma qagħdniex ngħidu li din hija suġġetta għall- kostituzzjoni.

Mhux kollox suġġett għall-kostituzzjoni!

U allura s-sens komun jgħidlek li l-gvern, fuq il-livell internazzjonali eżekuttiv, jieħu d-deċiżjonijiet li jrid hu, aħna ngħaddu l-liġijiet li rridu aħna għax dan il-parlament huwa suprem imma mbagħad jekk xi ħadd jidhirlu li dak li ffirma l-gvern barra minn Malta jew inkella l-liġijiet li għadda dan il- parlament jiksru l-kostituzzjoni hemm l-artiklu 6 u l-artiklu 116 li jgħidu li jekk xi ħadd jidhirlu li xi liġi ̧ hi x'inhi – tista' tkun liġi tal-klieb u tista' tkun il-liġi dwar l-UE; tista' tkun xi ħaġa li għamilna issa jew xi ħaġa li ssir is-sena s-dieħla - ...

Jekk is-sena d- dieħla ̧ bis-saħħa ta' din il-liġi, indaħħlu fis-seħħ xi trattat u xi ħadd - ma nistax nimmaġina kif - jidhirlu li dan jikser il-kostituzzjoni ta' Malta, kulma jrid jagħmel huwa li jmur quddiem il-Prim'Awla – dan lanqas ikollu għalfejn jipprova interess ġuridiku sakemm ma jattakkax id- drittijiet tal-bniedem - u jekk jieħu raġun, dak it-trattat f'Malta ma jkunx jista' jitwettaq.

Imbagħad sta għall-gvern Malti li jara kif isolviha.

Għalhekk xejn m'hu se jbiddel dan l-istat ta' fatt li artiklu 6 entrenched bil-kostituzzjoni miż-żewġ terzi jirbaħ fuq kollox.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President ̧ jien ħadt gost nisma' b'attenzjoni lill-Onor.

Tonio Borg u żgur li fejn jidħlu l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-qafas legali tad-drittijiet tal-bniedem mhux se nkun jien li mmerih għax huwa espert.

Fil-fatt jien kelli x-xorti li nieħu ftit lectures mhux ħażin mingħandu fl-universita`.

Pero` ma nistax nifhem kif qed inqabblu din il-liġi ma' l-European Convention Act dwar id-drittijiet tal-bniedem u ngħidu li din hija liġi ordinarja.

Jien m'iniex naraha din is-similarita` u diffiċli li taraha għax il-prinċipji stabbiliti fil-liġi ordinarja tal-European Convention Act huma part and parcel mill- kostituzzjoni Maltija.

Dan ifisser li l-kwestjoni tad-drittijiet tal- bniedem ma ssibhomx biss fil-liġi ordinarja tal-European Convention Act imma huma part and parcel mill-kostituzzjoni Maltija, jiġifieri anke kieku m'għandniex il-European Convention Act, għandna s-salvagwardji favur id- drittijiet fundamentali tal-bniedem għax huma parti mill-kostituzzjoni tagħna.

Jiġifieri m'iniex nara s-similarità bejn din il-liġi, li qed isejħilha ordinarja, u l-liġi ordinarja tal-European Convention Act, u diffiċli biex taraha għax żgur mhumiex fuq l-istess aspett.

Infatti meta semma l- European Convention Act, l-Onor.

Tonio Borg stess qal: "Huwa veru li hawnhekk qed niddiskutu ħafna suġġetti li m'għandhom x'jaqsmu xejn mad- drittijiet tal-bniedem ..." għaliex din il-liġi qed tiffoka fuq aspett ieħor.

U filwaqt li żgur ma kontx se nagħmel din it-tip ta' spjega li għamel l-Onor.

Borg, imma meta kien qed jitkellem dwar il-liġi ordinarja jien mort għall-European Convention Act.

Din il-liġi li għandna quddiemna li qed tieħu on board mhux biss it-trattat iffirmat tas-16 ta' April, mhux biss it-trattati l-oħra kollha li jistgħu joħorġu minn dan it-trattat, imma din il-liġi, li l-gvern qed isejħilha ordinarja, se tieħu on board ukoll any other potential treaties, ftehim, direttivi, ordnijiet - inkunu parteċipi jew le - li jistgħu jiġu b'konsegwenza ta' sħubija.

Din il-liġi m'hijiex qed tikkonstata biss is-sitwazzjoni, stat ta' fatt tal- lum, li aħna politikament diġà membri fl-UE u li sena oħra inkunu legalment ukoll, imma qiegħda tikkonstata wkoll affarijiet futuri.

Allura ma tistax tagħmel provvediment bħal dan f'liġi li, fil-fehma tiegħi xejn m'hija ordinarja.

Din hija liġi partikolari u espansiva, li tolqot kollox.

Xi ħadd min-naħa tal-gvern qal li hemm ħafna affarijiet li l-UE ma tidħolx fihom.

Veru li hemm ħafna aspetti ta' politika li ma tidħolx fihom sal-lum, imma ħadd ma jaf x'se jiġri għada, xahar ieħor jew sena oħra.

Min qatt ħolom li matul is-snin l-UE, li l-ewwel bdiet bi grupp limitat taħdem fuq il-qasam ekonomiku, se tiżviluppa f'għaqda politika, f'għaqda monetarja u forsi 'l quddiem f'għaqda militari wkoll, għax anke llum hemm xi ħaġa simili.

Ma nafux jekk 'il quddiem din l-għaqda militari tespandix u tkun iktar tassattiva milli hija llum.

Jiġifieri aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq xi ħaġa li hija statika, imma qed nitkellmu fuq għaqda li qed tiżviluppa l-ħin kollu.

Bil-provvediment propost fi klawsola 3 ta' dan l-abbozz m'aħniex qed nieħdu on dak li hemm illum biss, imma qed nieħdu on ukoll dak li jista' jiġi 'l quddiem.

Ma nistgħux nieħdu biss dak li hemm illum għax il-liġijiet ma jsirux għal-lum, imma jsiru għal-lum, għal għada u għal quddiem.

M'għandniex dak il-lussu ta' ħin li nistgħu noqogħdu nemendaw il-liġijiet il-ħin kollu għax hemm ħafna xogħol quddiem dan il-parlament.

Allura bilfors irid ikollna viżjoni anke għal quddiem.

Imma subklawsola (2) ta' klawsola 3 tgħid ċar u tond li l-ewwelnett irridu nduru dawra l-liġijiet - issa ħalliha li matul dawn is-snin kollha din kienet qed issir, imma jista' jkun hemm oħrajn - ħalli dak li mhux kompatibbli jsir kompatibbli mar- regoli jew liġijiet ta' l-UE.

Imma definittivament dak huwa preċedent li qed jistabbilixxi, biex ngħid hekk, l-aġenda għal quddiem.

Allura meta għandna liġi li m'hijiex ordinarja, li qed iġġib fil-korp tal- liġijiet tagħna ħafna u ħafna aspetti ta' liġijiet li jolqtu oqsma differenti tal-ħajja, fejn mhux biss qed tieħu s-sitwazzjoni tal-lum, imma anke qed tipprevedi 'l quddiem, aħna ma nistgħux ma jkollniex safeguards partikolari, anke jekk fil-liġijiet l-oħra jidher huwa superfluwu li tgħid "skond il-kostituzzjoni".

Imma fil-każ ta' din il-liġi, għax m'hijiex liġi ordinarja, huwa importanti li toħloq dawn it-tip ta' safeguards.

Veru li fl-istadju ta' kumitat suppost qed nitkellmu aktar teknikament fuq il-klawsoli proposti fl-abbozz, imma kull provvediment li jkollna fil-liġi għandu warajh argumentazzjoni u animu politiku, u bilfors irridu nagħtu ħarsa lejn dak.

Fiċ-ċirkostanzi tal-lum nafu li kien hemm maġġoranza tal- poplu li riedet sħubija - u dan il-parlament qed ibaxxi rasu quddiem din id- deċiżjoni demokratika - imma kien hemm 48%, li mhux daqshekk 'il bogħod min- nofs tal-poplu tagħna, li ma ridux din is-sħubija, u ma riduhiex għal ċerti raġunijiet, fosthom żgur hija l-kwestjoni tas-sovranità tagħna.

Allura jekk il-gvern irid li naħdmu qrib xulxin ħalli nserrħu moħħ in-nies bilfors irid jagħmel dak is-safeguard.

U s-safeguard li jserraħ moħħ kulħadd - anke it-48% tal-poplu li huma parti mill-poplu Malti u Għawdxi - hija proprju l-proposta ta' l-oppożizzjoni Laburista, li nassiguraw li dak kollu li qegħdin ngħidu hawn, jiġifieri li issa l-korp tal-liġijiet Maltin se jieħu fuqu wkoll liġijiet ta' l-UE, dejjem irid ikun kostanti u konsistenti ma' dak li tipprovdi l-kostituzzjoni tagħna.

M'hemmx dubju li, fost l-akbar uġigħ ta' ras, hija l-kwestjoni - nerġa' nsemmiha u nibqa' nsemmiha - ta' l-artikolu 3 tal-Kostituzzjoni li jitkellem fuq in-newtralità, partikolarment minħabba l-fatt, kif diġà għedt, li l-European Union mhijiex organizzazzjoni statika imma l-ħin kollu tevolvi u qed tevolvi f'area fejn il-kwestjoni tan-newtralità tagħna tista' tkun question mark.

Mr Chairman, nerġa' ngħid li bit-trattat tas-16 ta' April m'għandniex il- garanziji meħtieġa.

Dik id-dikjarazzjoni hija unilaterali, bħal meta jien immur ngħid li jien nemmen fis-soċjaliżmu demokratiku.

Imma billi għedtha hawn ġew, ma jfissirx li rbaħt lil kulħadd u issa kulħadd jemmen bħali fis- soċjaliżmu demokratiku.

Meta tgħid xi ħaġa int ma tkunx irbatt lil ta' quddiemek.

U hekk hija d-dikjarazzjoni tan-newtralità annessa mat-trattat tas-16 ta' April.

U la l-gvern jaf li din hija bone of contention għal kważi nofs il-popolazzjoni Maltija, allura huwa fid-dover u r- responsabbiltà tal-gvern li fi provvediment bħal dan joħloq is-safeguard biex jagħti s-serħan tal-moħħ lil parti kbira tal-poplu Malti u Għawdxi.

Mr Chairman, meta konna qed niddiskutu klawsola 2 il-Ministru Joe Borg ħareġ bil-proposta li nissospendu d-diskussjoni ħalli huwa jirriferi l- proposta tagħna ħalli jekk jista' jkun jinstab kompromess, ħalli dak li qed tgħid l-oppożizzjoni jingħaqad ma' dak tal-gvern u, kif għedt jien, waħda ma teliminax lill-oħra għall-finijiet ta' klawsola 2.

Hekk ukoll jien nappella lill-gvern biex jieħu in konsiderazzjoni din l-emenda li qed inressqu u jassorbiha f'dan il-provvediment ħalli kulħadd, anke l-minoranza - mhux minoranza żgħira għaliex tammonta għal 48% - tħoss li jekk ma rebħitx overall, għallinqas għandu rasu mistrieħa li dak li jemmen fih qiegħed ikun issalvagwardjat.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, Il-Ministru Tonio Borg qed jgħid li m'hemmx għalfejn nagħmluha din l-emenda għax kollox huwa suġġett għall- kostituzzzjoni.

U bħala punt ta' partenza hekk hu, kollox huwa suġġett għall-kostituzzjoni.

Imma kulħadd jaf li fil-pajjiżi kollha li huma msieħba fl-UE, u s-sena d-dieħla Malta se tkun waħda minn dawn, il-prassi hija li l-liġi ta' l-UE hija suprema.

U meta l-Ingilterra daħlet fl-UE u għamlu l-liġi dwar il-European Comunities Act, tant qagħdu attenti l- Ingliżi - mhux bħal din il-liġi li għandna quddiemna li fiha 8 klawsoli biss - dwar jekk tiġix l-ewwel il-liġi li ġejja minn Brussels jew tibqax b'saħħitha l-liġi domestika f'ċerti oqsma, li għamlu appendiċi dettaljat liġi b'liġi, order in council, order in council, liġijiet li japplikaw għal kolonji, eċċ. U għamlu hekk biex joħorġu spjegazzjoni ċara safejn hemm din is-superjorità ta' dan l-iżvilupp legali.

Għax issa rridu naċċettaw li se jkollna żvilupp legali qawwi ta' xi ħaġa li ġejja minn barra li se tkun superjuri f'pajjżna.

Dan huwa l-punt ta' partenza.

GĦaldaqstant irridu noqogħdu aktar attenti għax issa mhux qed nitkellmu fuq liġi li qed nagħmluha fil-parlament hawnhekk u neħduha for granted li bilfors hija soġġetta għal artiklu 6 tal-kostituzzjoni.

Multo magis, imma issa għandna xi ħaġa differenti.

Ħalli ngħid x'għamlu l-Ingliżi ħalli niġġustifikaw l-emenda li pproponejna.

M'għandux ikun hemm problema li nagħmluha jekk naqblu li kull liġi hija soġġetta għal artiklu 6 tal- kostituzzjoni.

Allura għalfejn dan it-twerżiq!

Għandna nagħmluha!

Ħalli ngħid x'għamlu l-Ingliżi fil-European Communities Act.

Huma qalu li għalkemm l-Ingilerra kienet se tidħol fl-UE, iċ-Channel Islands, li huma kważi parti mill-Ingilterra, għandhom is-sovranità tagħhom, allura l-liġi ma tapplikax, kollha għalihom.

U taw ir-raġuni għaliex ma tapplikax.

GĦaldaqstant għamlu emenda fis-sens li jekk kemm-il darba dak li kienu qed jgħidu taħt il-European Communities Act tkun in conflict mal-liġi taċ- Channel Islands, allura taċ-Channel Islands tkun dik li tapplika u l-oħra tkun void.

Kellhom ukoll il-kwestjoni ta' Ġibiltà, għalkemm imbagħad Ġibiltà ħadet kważi l-bulk ta' dak li huwa adottat u applikabbli għall- Ingliżi.

Aħna m'aħniex se nkunu bħaċ-Channel Islands għax aħna se nkunu membri sħaħ, imma kulħadd jaf li dan l-abbozz qed jitkellem fuq trattat ta' eluf ta' paġni.

GĦalkemm dan it-trattat ilna nitkellmu fuqu, qatt ma rajnieh.

Issa bdejna narawh.

Dan it-trattat kien riżultat ta' referendum u elezzjoni ġenerali u issa rridu nkunu ċari x'inhi l-pożizzjoni tagħna mill-1 ta' Mejju tas-sena 2004 dwar it-trattat u attijiet eżistenti u anke futuri.

Ejja ngħidu l-argument ta' l-Onor.

Borg japplika għal dak li hemm s'issa, u ngħidu li m'hemm xejn f'konflitt mal-kostituzzzjoni.

Imma dak li ġej fil- futur m'għandniex nagħmluh subject to the provisions of the Constitution of Malta?

Jekk ma nagħmlux hekk, se nipprovaw niskartaw l-ispirtu tal- kostituzzjoni.

U dan ma tistax tiskartah għaliex il-kostituzzzjoni tagħna hija ċara ħafna.

Jekk xi ħadd joħroġ bl-argument li fi klawsola 7 ta' l-abbozz, fejn se nemendaw il-kostituzzjoni, għedna "bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' din il-kostituzzjoni", mela aktar u aktar irridu nenfasizzaw li s-supremazija tal-kostituzzjoni dejjem tipprevali, ikun hemm min ikun hemm fil-gvern.

Aħna qegħdin naqblu li s-supremazija tal-kostituzzjoni holds water all the time.

Kif tkellimt jien u anke sħabi fis-second reading, l-artiklu 6 jgħid ċar li jekk xi liġi oħra tkun inkonsistenti ma' din il-kostituzzzjoni, din il-kostituzzzjoni għandha tipprevali u l-liġi l-oħra għandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett.

Allura l-emenda li qed tipproponi l-oppożizzjoni mhux biss tagħmel sens, imma huwa importanti li ssir f'liġi speċjali bħal din.

Din m'hijiex liġi ordinarja.

L-Onor.

Tonio Borg donnu biex idgħajjef l-argument qed jgħid li kulħadd jaf li kull liġi f'dan il-parlament tkun soġġetta għall- kostituzzjoni.

Imma hu jaf ukoll li din m'hijiex liġi ordinarja, imma hija liġi partikolari li tawha importanza kbira.

Lanqas naf x'ma kenux qalu dwarha!

Ħafna kienu qed jistaqsu: "Min jaf l-oppożizzjoni kif se tivvota, jekk hux se titlob division jew le!"

Issa se nqisuha bħala liġi ordinarja?

Kulħadd jaf li din hija riżultat ta' trattat li tant fih x'tomgħod meta taqrah.

Allura bilfors irridu ngħidu li trid tkun subject to the Constitution.

Mr Chairman, ejjew ngħidu li meta jiġi biex jitħaddem it-trattat li ffirma Fenech Adami f'April niskopru li ċerti affarijiet li jolqtu lis-soċjetà Maltija jmorru kontra l-kostituzzjoni.

(Interruzzjonijiet) Issa toqgħodx tistaqsini liema huma.

Jien diġà qed nara x'jista' jiġri, imma għalissa ma rridx inkun avventuruż.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, imma jien issa rrid nagħmilha iktar ċara.

Jien irrid inserraħ ras il-poplu Malti kemm dak li vvota favur u kemm dak li vvota kontra - għax fuq kollox aħna qegħdin hawnhekk fl-interess ta' kulħadd - li l-kostituzzjoni ta' Malta se tibqa' dejjem salvagwardjata from top to bottom.

U dan kollu jdur ma' dak li ftiehmu ż-żewġ partiti.

Jiġifieri m'għandna l-ebda problema.

Meta ġie emendat artiklu 6 fl-1974 - dak iż-żmien aħna konna fil-gvern u huma kienu fl-oppożizzjoni - tan-naħa l- oħra kważi kollha qablu magħna.

Jiġifieri din hija xi ħaġa li qegħdin naqblu fuqha.

Napprezza li l-gvern qed jgħid li hija xi ħaġa li neħduha for granted li kull liġi hija bilfors subject to the constitution.

Bilfors kemm trid, però jekk inniżżluha fil- liġi tkun ċara dejjem, għax din mhix liġi ordinarja bħall-oħrajn.

Ma ninsewx li klawsola 3 tgħid li mill-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla, it- trattat u attijiet eżistenti u futuri adottati mill-UE għandhom jorbtu lil Malta.

Issa jekk jiġi trattat futur li b'mod djagonali jkun ċertament in conflict mal-kostituzzjoni, tgħidli mmur l-Ewropa ...

(Interruzzjonijiet) Ippermettili.

U iva, mhux hawn!

Tgħidli biex immur il-qorti.

(Interruzzjonijiet) Kif?

Le, kollox sew.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili nispiċċa l-argument.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg, bil-permess ta' l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk xi ħadd jidhirlu li xi ħaġa fl-acquis tikser il- kostituzzjoni ta' Malta - ħlief il-human rights għax fejn jidħlu l-human rights tmur band'oħra - per eżempju, tmur kontra s-sovranità jew in- newtralità, la l-qorti Ewropea tal-kunsill ta' l-Ewropa m'għandha l- ġurisdizzjoni u lanqas il-qorti tal-ġustizzja, imma l-qrati Maltin biss, għax tkun inkisret il-kostituzzjoni Maltija.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Kollox sew.

ONOR.

TONIO BORG: Allura l-qorti Maltija biss tiddeċiedi dwarha, tmur quddiem il-qorti Maltija u jekk ikollok raġun, tagħtik ir-raġun.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Inti ma tafx li jekk il-qorti Maltija jkollha fejn tixxala għax ma jkollhiex il-liġi ċara, anke jekk nagħmlu minn dan il- parlament ...?

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Ippermettuli ftit.

Tkellmu wieħed wieħed jekk jogħġobkom.

Ikompli l-Onor.

Anġlu Farrugia.

(Interruzzjonijiet) ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Ħalli nagħmluha ċara din.

Jien naf li trid tmur il-prim'awla.

(Interruzzjonijiet) Mhux bilfors!

Imma kemm tkun aħjar għall-qorti li kieku f'din il-liġi ngħidu li t-trattat ikun dejjem subject to the provisions of the constitution f'pajjiżna!

(Interruzzjonijiet) Fuq kollox, tant taha importanza l-kap tagħkom li ġabha kważi omnipotenti.

Allura ejjew nirrispettaw lil kulħadd, kemm lil dawk li vvotaw lilkom u kemm lil dawk li vvotaw lilna, u ngħidu li dak kollu li għandu x'jaqsam mat- trattat ikun subject to the provisions of the constitution.

X'fiha billi nirrepetuha?

Inti qed tgħid li m'hemmx għalfejn ngħiduha, għaliex hija ovvja.

Mela ma jimpurtax, inniżżlu dak li huwa ovvju.

F'dan ir-rigward għandna naqblu għax jekk inhija ovvja ma fiha xejn billi ngħiduha!

Tista' tgħidha u tista' ma tgħidhiex.

Aħna nħossu - u nagħmlu premura fuqha din - li l-emenda għandha ssir biex nagħmluha ċara u nibagħtu messaġġ, għax fuq kollox il-pajjiżi msieħba bagħtu messaġġi.

Intom verament imisskom tistħu li tippreżentaw dan l-abbozz!

L-abbozzi li saru fil-pajjiżi l-oħra huma mlaħħmin ħafna iktar minn dan u għandhom ħafna appendiċi.

Intom lanqas it-trattat m'għamiltu miegħu dan.

Kollha għamlu liġijiet li huma sura, li fihom x'tara u tkun taf fuqxiex qed titkellem.

Dan l-abbozz ta' liġi trid tarah bil-lenti u trid toqgħod tistaqsi: "Hawnhekk" x'se nagħmlu?

"Din" xi tfisser?

Jekk tara l-European Communities Act li għamlu l-Ingliżi fl-1972 - dik li suppost ikuppjaw - issib li fiha aktar minn 100 paġna.

L-Ingliżi qagħdu jgħidu jekk il- Banking Act tidħolx mill-ewwel u jekk kemm-il darba l-kwestjoni tal- merchant shipping tidħolx mill-ewwel.

Kollox għamlu dawn!

Issa qegħdin jgħidulna: Mela intom ma tafux li tridu tkunu subject to the constitution?

Intom tant m'għamiltu xejn f'dan l-abbozz ta' liġi li rridu nagħmlu din l- emenda ħalli nkunu ċari.

Intom qed toqogħdu lura għax qed taħsbu li tistgħu tagħmlu xi ġirja biex tgħaddu dan l-abbozz ta' liġi malajr malajr, pero` aħna qed niflu l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna fid-dettall, u dan qed nagħmluh fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi.

Għalhekk jien ninsisti biex kif qal sieħbi l-Onor.

Mangion, f'subklawsola (1) ta' klawsola 3 wara l-kliem "European Union shall" indaħħlu l-kliem "subject to the provisions of the constitution of Malta".

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il- Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG: Sur President, jien nixtieq li niċċaraw ċerti affarijiet.

L-ewwelnett m'hemmx dubju li l-kostituzzjoni Maltija hija suprema, u dan joħroġ minn artiklu 6 stess, li jgħid hekk:

"Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikoli (7) u (9) ta' l- artikolu 47 u ta' l-artikolu 66 ta' din il-Kostituzzjoni, jekk xi liġi oħra tkun inkonsistenti ma' din il-Kostituzzjoni, din il-Kostituzzjoni għandha tipprevali u l-liġi l-oħra għandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett.".

Dan l-artiklu huwa ċar daqs il-kristall u biex jiġi emendat dan l-artiklu, irid ikun hemm qbil bejn żewġ terzi tal-membri kollha ta' dan il-Parlament.

Jekk wieħed iħares lejn artiklu 65 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, li dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jemendah ukoll, isib li subartiklu (1) jgħid hekk:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' din il-Kostituzzjoni, il- Parlament jista' jagħmel liġijiet għall-paċi, ordni u gvernar tajjeb ta' Malta.",

jiġifieri anke hawnhekk hawn imdaħħal il-kliem "Bla ħsara għad- dispożizzjonijiet ta' din il-Kostituzzjoni".

Liġi ordinarja tfisser biss li m'hemm l-ebda disprezz lejha u li m'hijiex qed temenda l-kostituzzjoni.

Kull liġi, hi x'inhi, jista' jkollha portata qawwija ħafna, u għaddew ħafna liġijiet minn dan il-Parlament li kellhom effett ekonomiku u soċjali enormi fuq il-pajjiż, pero` xorta jibqa' l-fatt li Allaħares kull meta niġu biex ngħaddu liġi minn dan il-Parlament noqogħdu ngħidu li din għandha ssir bla ħsara jew bla preġudizzju għas-supremazija tal-kostituzzjoni.

Hija ovvja li l-kostituzzjoni hija suprema, u dan jgħidu artiklu 6 tal-kostituzzjoni stess li għadni kemm ikkwotajt.

Biex ngħid hekk, kważi tkun qed tiddisprezza l-kostituzzjoni meta f'ħafna mill-artikli tgħid li dan huwa bla ħsara għas-supremazija tal-kostituzzjoni għax suppost it is taken for granted li l-kostituzzjoni hija suprema, kif jgħidlek artiklu 6 stess.

Li kieku kellna nagħmlu xi ħaġa li biha nkunu qed immorru kontra l- kostituzzjoni tagħna, naħseb li kwalunkwe qorti kostituzzjonali jkollha d- dritt li tiddeċiedi jekk dak li sar ikunx qed imur kontra l-kostituzzjoni.

Kif għedt l-ewwel, huwa veru li jekk wieħed iħares lejn il- leġislazzjonijiet li saru fil-pajjiżi membri meta dawn issieħbu fl-UE - fil- fatt aħna għamilna ħafna riferenza għall-European Communities Act ta' l- 1972 - isib, direttament jew indirettament, ir-rikonoxximent tal-fatt li l- liġi komunitarja hija suprema, pero` dawk il-pajjiżi li kellhom il- kostituzzjoni tagħhom miktuba ma qagħdux jgħidu jekk il-kostituzzjoni tagħhom hijiex suprema jew le għax dik hija xi ħaġa li jarawha huma fir- regoli tagħhom, u jekk huma għandhom provvedimenti ta' supremazija fil- kostituzzjoni kif bażikament hemm kull fejn hemm kostituzzjoni miktuba, allura f'dak il-każ dik jeħduha bħala regola bażika tagħhom u jistennew li l-qrati kostituzzjonali jew il-qrati supremi tagħhom jonoraw dak il- prinċipju.

Fir-Renju Unit, fejn m'għandekx il-kostituzzjoni miktuba u allura m'għandekx il-prinċipju tas-sovranita` jew tas-supremazija tal- kostituzzjoni, il-problema kienet ferm iżjed intensa milli kienet f'pajjiżi oħra għax dan il-pajjiż kellu jiffaċċja l-problema tal-prinċipju tas- sovranita` tal-Parlament, imma madanakollu r-Renju Unit, minħabba li ddeċieda li jissieħeb fl-UE, aċċetta li dan il-prinċipju ta' sovranita` tal- parlament jiġi mittiefes.

Fil-fatt anke l-European communities act ta' l- 1972 jirrikonoxxi dan, u għalkemm forsi ma jirrikonoxxix dan direttament, meta taqra between the lines issib li dan l-att jirrikonoxxi li l-acquis ta' l-UE jipprevali għax inkella taqa' l-istruttura kollha ta' l-UE.

Ir- Renju Unit għadu jaċċetta dan il-fatt sal-lum għax fehem li ġaladarba huwa ssieħeb ma' pajjiżi membri oħrajn biex ifittex ġid iżjed komuni għall- Ewropa, fejn l-UE għandha l-kompetenza u għandha l-ġurisdizzjoni, hu għandu jaqsam is-sovranita` tiegħu ma' pajjiżi oħrajn.

Dan huwa wieħed mill- prinċipji bażiċi ta' l-UE, liema prinċipju aħna diġa` ddiskutejnieh, ittrattajnih u jkolli ngħid ukoll li l-poplu ddeċieda dwaru.

Għalhekk li niġu ngħidu li għandna nagħmlu statement fuq is-supremazija tal- kostituzzjoni meta din hija xi ħaġa li hija mniżżla fil-kostituzzjoni ...

U din ħadd minna m'hu qed jiċħadha għax kulħadd jaqbel magħha, anzi kif għedt l-ewwel, naħseb li jekk se noqogħdu ngħidu kull darba "Bla ħsara għad- dispożizzjonijiet tal-kostituzzjoni", kważi kważi nkunu qed indaħħlu d- dubji fejn ma jkunu jeżistu l-ebda dubji u għalhekk m'għandniex naqgħu f'din in-nassa.

Jien naħseb li fuq dan il-punt wieħed għandu jimxi abbażi tal-loġika u jifhem li artiklu 6 tal-kostituzzjoni jgħid li ma jista' jsir xejn li jikkonfliġġi mal-kostituzzjoni.

Huwa stat ta' fatt li sal-lum l-acquis ta' l-UE ma' jikkonfliġġix mal-kostituzzjoni, pero` jekk għall-grazzja ta' l- argument, għada pitgħada l-UE tagħmel xi ħaġa li tmur kontra l- kostituzzjoni tagħna, dik ma naċċettawhiex.

Wara kollox biex issir xi bidla fil-kostituzzjoni, din tkun tirrikjedi unanimita` minn żewġ terzi tal- membri tal-Parlament, u jekk din tiġi emendata mingħajr ma jkun hemm qbil bejn żewġ terzi tal-membri ta' dan il-Parlament, l-ebda qorti kostituzzjonali m'hi se tgħid "prosit" lil min kien responsabbli għal dan it-tibdil.

Għalhekk jekk l-UE tintroduċi xi ħaġa li tmur kontra l- kostituzzjoni tagħna, l-unika alternattiva li jkollu pajjiż hija li joħroġ minn din l-unjoni.

Madanakollu jien assolutament kontra li noqogħdu nikkreaw id-dubji fejn id-dubji assolutament ma jeżistux.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Kif jgħid il-Latin, quod gratis asseritur quod gratis negatur, jiġifieri jekk il-Ministru qed jagħmel l-istatement li aħna, bl- emenda li qed nipproponu, qed nirredikolaw il-kstituzzjoni, jien ngħidlu li dan qed jagħmlu huwa stess għax jekk wieħed iħares lejn klawsola 7 ta' l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna wkoll isib il-kliem "Bla ħsara għad- disposizzjonijiet ta' din il-kostituzzjoni".

Il-kostituzzjoni tagħna tgħid li l-liġijiet li jagħmel dan il-Parlament iridu jkunu soġġetti għal artiklu 6 tiegħu, pero` r-regoli li toħroġ l-UE m'humiex soġġetti għal artiklu 6.

Għalhekk hawn għandna a glaring distinction, u huwa hawnhekk fejn qiegħed il-periklu.

Issa jekk immorru għal artiklu 124 tal-kostituzzjoni nsibu li d- definizzjoni tal-kelma "liġi" tinkludi wkoll lill-kostituzzjoni.

Anke jekk inħarsu lejn l-Interpretation Act, insibu li l-kelma "liġi" qed tinkludi lill-kostituzzjoni wkoll għax hawnhekk hawn miktub li:

""liġi" tkun tinkludi kull dokument li jkollu saħħa ta' liġi u kull regola ta' liġi mhux miktuba, ..."

Għalhekk f'subklawsola (2) ta' klawsola 3, il-kliem "Kull provvediment ta' liġi" qed jinkludu wkoll il-kostituzzjoni.

Jien inkompli nistaqsi: Issa liema se jibda jipprevali; artiklu 6 tal-kostituzzjoni jew subklawsola (2) ta' klawsola 3?

Irridu noqogħdu attenti li ma nħarsux biss lejn illum imma naħsbu wkoll għal quddiem għax il-leġislazzjoni li qed nagħmlu, bħal kull leġislazzjoni oħra, ma tapplikax għaż-żminijiet tal-lum biss imma wkoll għall-futur.

Sur President, il-liġi Maltija, kuntrarjament għal-liġi Taljana, ma tagħmilx differenza bejn liġi ordinarja u liġi kostituzzjonali.

Fil-fatt f'dan l-abbozz ta' liġi kulma għandna msemmija hija "law", and law includes anything; mill-kostituzzjoni ta' Malta sa l-att dwar il-klieb.

Għalhekk il- qorti ordinarja tista' ssib diffikulta` meta tiġi biex tara liema liġi tipprevali.

Ara jekk il-qorti tkun kostituzzjonali, f'dak il-każ is- sitwazzjoni tkun differenti.

Min-naħa l-oħra, f'każ ta' qorti barranija, la qed naqblu li għandha tipprevali l-kostituzzjoni u la artiklu 65 tal-kostituzzjoni stess qed iżomm il-poter tal-Parlament li dan ma jista' jagħmel xejn li ma jkunx fl- ambitu tal-kostituzzjoni, dik il-leġislazzjoni li tkun ġejja minn barra għaliex m'għandniex norbtuha bl-istess mod?

Jekk nagħmlu hekk, inkunu qed nosservaw is-supremazija tal-kostituzzjoni fil-veru sens tal-kelma.

Sur President, għalkemm sal-lum ma jeżisti l-ebda konflitt bejn il- kostituzzjoni u t-trattat ta' l-UE, ma nafux x'jista' jiġri 'l quddiem u għalhekk l-emenda li qed tipproponi l-oppożizzjoni għandha ssir biex b'hekk nevitaw li 'l quddiem jinqala' diżgwid bla bżonn.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

F'nofsinhar il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitat irrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 1 ta' Lulju 2003 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Unjoni Ewropea – Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont); u

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, nixtieq nagħmel dikjarazzjoni żgħira.

Meta ttieħed il-vot fuq ir-ratifikazzjoni tat-trattat ta' l-UE, jiena ma kontx preżenti hawnhekk minħabba li kont imsiefer fuq xogħol tal- parlament fil-Kunsill ta' l-Ewropa.

Għalhekk, nixtieq nieħu din l-okkazjoni biex niddikjara li l-vot tiegħi hu le.

Nixtieq ngħaddi kumment ieħor.

Ftit ilu f'din il-Kamra għaddiet liġi dwar il-moħqrija ta' l-annimali u konna tkellimna ħafna fuqha.

Jiena nipproponi li din il-liġi tiġi scrapped għax ħadd m'hu qed jagħti kasha u eżempju ta' dan hu l-moħqrija li dawk il-povri żwiemel quddiem il-palazz qed jgħaddu minnha meta jagħmlu ġranet sħaħ jinħarqu taħt xemx tikwi.

Jekk din il-liġi m'hijiex se tiġi enforced, dak il-kliem kollu li għedna waqt id- diskussjoni ta' din il-liġi kien kollu paroli fil-vojt.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, xtaqt nieħu din l-okkazzjoni biex nitkellem dwar is-sitwazzjoni tat-trasport f'pajjiżna u xtaqt nieħu spunt minn żewġ affarijiet li ġraw dan l-aħħar.

L-ewwel ħaġa kien dak il-każ ta' stupru li ġara fis-subway ħdejn il-Bieb tal-Bombi u li juri n-nuqqas ta' siġurta` f'dawn is-subways u t-tieni huwa l-każ tas-subways ġewwa l-Furjana li mhux qed jintużaw għax mhux qed jinżammu fi stat tajjeb u safejn naf jiena anke leakages tad-drenaġġ qed ikun hemm fihom.

Sur President, hu ċar li f'dan il-pajjiż ma neħdux bis-serjeta` l- infrastruttra tat-trasport tagħna għax kieku dan mhux minnu, kieku dawn l- affarijiet li semmejt ma jiġrux.

F'dan il-pajjiż għandna tendenza li meta nitkellmu fuq il-problemi tat-trasport, nispiċċaw dejjem nitkellmu fuq l- infrastruttura.

Ikun tajjeb li nifhmu li din m'hijiex il-problema primajra li jikkawża it-trasport għax il-problema primarja li dan joħloq hu l- konflitt bejn il-vetturi u l-pedestrians, konflitt li aktar ma jgħaddi ż- żmien, aktar qed jikber tant li meta titkellem man-nies, speċjalment familja bi tfal żgħir, jgħidulek li f'dan il-pajjiż m'għandek imkien fejn tieħu t-tfal għax kullimkien mimli bil-karozzi u għalhekk huwa unsafe.

Din hi problema serja ħafna li ma tikkonċernax lil Malta biss, bid-differenza li pajjiżi oħrajn kienu għaqlin biżżejjed biex isolvu din il-problema mentri aħna anqas biss għamilna tentattiv biex insolvuha.

Sur President, din is-sitwazzjoni ġiet fuqna minħabba l-mod mhux ippjanat kif żviluppat l-infrastruttura tat-trasport f'pajjiżna.

Ħafna drabi l- infrastuttura żviluppat b'rispons dirett għad-domanda u allura minflok ippjanajna biex it-trasport ikun ikkontrollat, ippjanajna biex l- infrastruttura timxi wara t-trasport.

Dan in-nuqqas ta' ippjanar wassal biex dan il-konflitt bejn il-vetturi u l-pedestrians jikber.

Issa l-mod kif dan il-konflitt jiġi solvut huma li nagħmlu sistemi ta' traffic management li huma effiċjenti.

Xi ġimgħatejn ilu, il-fondazzjoni Ġuże` Ellul Mercer kienet għamlet seminar bl-isem ta' "The Role of the Local Councils in Traffic Management".

Fil-fatt, il-kunsilli lokali għandhom ħafna x'jagħtu biex itaffu din il-problema u għandhom jaħdmu biex jaddottaw sistemi ta' traffic management tajbin.

L-isfortuna f'dan il- pajjiż hija li minkejja li nafu li għandna problema ta' trasport u minkejja li nitkellmu ħafna dwar dan, xorta waħda nagħmlu ftit li xejn biex din il- problema nsolvuha.

Anzi, meta ssir xi ħaġa tajba, ħafna drabi jittieħdu miżuri biex dak it-tajjeb li jkun sar jitneħħa.

Per eżempju, il-gvern Laburista fis-snin disgħin kien għamel proġett ta' pavimentar ta' Triq ir- Repubblika biex bħal ħafna bliet barranin, il-Belt Valletta wkoll ikollna pedestrian area kbira fiċ-ċentru kummerċjali tagħha.

B'dan il-mod, ridna ntaffu xi ftit il-konflitt bejn vetturi u l-pedestians u għalhekk għalaqna xi toroq għat-traffiku bħat-Triq Santa Luċija fejn anke għamilna żewġ tarġiet biex il-karozzi żgur ma jgħaddux minn hemm.

Pero` x'ġara wara li ttieħed dan il-pass konkret biex jiġi mtaffi dan il- konflitt?

Ġara li nbidel il-gvern u xi ħadd – li se nsemmih aktar 'il quddiem - iddeċieda li jneħħi t-tarġiet li għamilna u jagħmel rampa biex jgħaddu l-karozzi.

Jiena għamilt mistoqsija parlamentari dwar dan u t-tweġiba li ngħatajt kienet li l-pulizija u l-kunsill lokali tal-Belt għamlu din ir-rampa sabiex tal-monti jkunu jistgħu jgħaddu bil-karettuni tagħhom.

Dan ifisser li biex jissodisfaw lil tal-monti, dawn reġgħu għaddew it-traffiku minn din it-triq u x-xogħol li aħna konna għamilna spiċċa fix-xejn.

Din x'serjeta` hi, Sur President?

Minflok ma nespandu l-kunċetti moderni ta' kif jiġu solvuti l- konflitti bejn il-vetturi u t-traffiku, inħassru l-ftit tajjeb li jkun sar!

L-istess ġara fl-Imdina fejn fis-snin tmenin, il-gvern Laburista kien illimita t-traffiku ġewwa l-Imdina għar-residenti u dawk li jkunu qed jagħtu xi servizz u dan sar minħabba l-fatt li t-traffiku f'dawk it-toroq dojoq kien qed jagħmel ħafna ħsara.

Jekk tmur l-Imdina llum, tispiċċa taħseb li nofs Malta toqgħod l-Imdina bl-ammont ta' traffiku li jgħaddi minn ġo fiha.

Meta nitkellem dwar dan, jgħiduli li din il-liġi diffiċli tinforzaha għax minn mindu tneħħew l-indirizzi minn fuq id-driving license, m'għadux possibbli tiċċekkja fuq liema indirizz hi rreġistrata l-karozza u minħabba f'hekk, qed isir abbuż sfaċċat.

Kemm-il darba għedna li mhux biżżejjed li toħloq l-iskemi imma jrid isir enforcement fuqhom; enforcement li fil-każ ta' l-Imdina issa ma jistax isir għax bid-tibdil li sar fil-liċenzja, dak li jkun ma jkunx jaf jekk karozza partikolari għandhiex dritt jew le tidħol l-Imdina.

Għalhekk jiena nissuġġerixxi li noħolqu sistema fejn kulmin għandu dritt jidħol bil- karozza fl-Imdina, ikollu mmarkat l-ittra "M" fuq il-liċenzja tal-karozza tiegħu eżatt bħal ma jiġri fil-każ ta' karozzi li jidħlu l-Belt u jkollhom l-ittra "V".

B'dan il-mod, il-liġi tkun tista' tiġi enforced u nnaqsu mill- ħsara li qiegħda ssir fl-Imdina minħabba dak it-traffiku kollu li qed jgħaddi minn ġo fiha.

L-istess ġara ġewwa Bay Square f'Buġibba.

Hawnhekk gvern laburista kien għamel pedestrianization tal-pjazza kollha biex intaffu l-konflitt bejn il-vetturi u n-nies.

Sfortunatament, anke f'dan il-każ, ħafna xogħol spiċċa fix-xejn għax kulmin imur jara din il- pjazza illum, isib karozzi deħlin fil-pjazza minn kullimkien.

Ħafna mill- problemi ta' trasport f'pajjiżna ġejjin mill-fatt li m'hawnx infurzar tal- liġi u jiena nistaqsi fejn qegħdin il-wardens li kellhom idaħħlu d- dixxiplina fit-toroq tagħna.

Tisma' l-gvern jgħid li l-wardens qed jagħtu ħafna ċitazzjonijiet imma kieku hekk, ma naħsibx li naraw dawn l-abbużi kollha fis-sistema tat-trasport f'pajjiżna.

Waħda mill-affarijiet li jingħadu hu li hemm bżonn jitnaqsu l-vetturi mit- toroq imma biex isir dan irid ikun hawn sistema effiċjenti tat-trasport pubbliku.

Il-karozzi tal-linja ġodda u t-ticketing machines huma tajbin pero` m'humiex se jsolvu l-problema tat-trasport pubbliku.

Hemm bżonn overhaul sħiħ tas-sistema tat-trasport pubbliku għax ma nistgħux inħallu s- sistema li għandna bħalissa, sistema maħluqa ħafna snin ilu fuq kundizzjonijiet demografiċi totalment differenti minn dawk preżenti.

Bilfors li jkollok użu estensiv tal-karozzi privati jekk għandna areas residenzjali ġodda li lanqas biss għandhom trasport pubbliku minħabba l- fatt li meta ġiet maħluqa s-sistema tat-trasport pubbliku, dawn l-areas lanqas biss kienu jeżistu!

Hemm bżonn li naħdmu biex insolvu din il- problema għax din qed ikollha konsegwenzi koroh mhux biss għat-traffiku nazzjonali imma anke għas-saħħa tal-poplu.

Fil-fatt, minn studju li sar mill-kunsill lokali tal-Fgura u ż-Żejtun, irriżulta li l-aktar post f'Malta li hemm nies li jbatu minn mard respiratorju hi proprju l-area ta' Żabbar Road u Hompesch Road fil-Fgura; area li kollha kemm aħna nafu kemm hi traffikuża.

Rigward l-infrastruttura tat-trasport, hemm bżonn li din nirranġawha mhux biss billi nsewwu t-toroq imkissrin li għandna imma billi nagħmlu arranġamenti fit-traffiku tagħna sabiex dan ma jgħaddhiex min-nofs l- irħula.

Sfortunatament, f'dan il-pajjiż saru ħafna toroq li qasmu l-irħula fi tnejn u Triq Sant'Anna fil-Furjana u Triq Diċembru 13 fil-Marsa huma eżempji primi ta' dan.

GĦandna ħafna minn dawn it-toroq li jaqsmu l-irħula fi tnejn u minnhom jgħaddi volum qawwi ta' traffiku b'konsegwenzi koroh għaċ-ċittadini ta' dawn l-irħula u għalhekk ikun tajjeb li nibdew naħdmu biex intaffu din il-problema.

Sur President, nikkonkludi billi nappella lill-gvern sabiex flimkien mal- kunsilli lokali - li għandhom ħafna x'jagħtu f'dan ir-rigward – jgħaddu mill-paroli għall-fatti u jibdew jaħdmu sabiex din il-problema kbira fil- pajjiż tibda tiġi solvuta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, bħalma għamel il-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Debono Grech, jiena wkoll nixtieq nagħmel riferenza għal-liġi dwar id-drittijiet ta' l-annimali.

Niftakar li l-oppożizzjoni Laburista kienet l-ewwel li ħarġet b'din l-idea u kienet ressqet abbozz ta liġi għad-diskussjoni, liema abbozz ma' kienx ġie aċċettat min-naħa tal-gvern Nazzjonalista biex eventwalment dan spiċċa ressaq abbozz dwar dan ftit xhur wara.

Kemm fl-istadju tat-tieni qari kif ukoll fi stadju ta' kumitat intqal ħafna kliem sabiħ mid-deputati kollha dwar id-drittijiet ta' l-annimali u għalhekk wieħed kien jistenna li din il- liġi se tibda taħdem u tiġi nfurzata kif suppost.

Sfortunatament, bejn il- paroli u l-fatti hemm baħar jikkumbatti u dan qed ngħidu għaliex, bħalma jaf kulmin jgħaddi minn dawn in-naħat, quddiem il-palazz ikun hemm iż- żwiemel u f'dawn iż-żmenijiet ta' sħana kbira, dawn il-povri żwiemel qed jispiċċaw jagħmlu ġranet sħaħ taħt xemx tikwi.

Dan qed jiġri minħabba xi ħadd li fettillu jneħħi t-tinda li kien hemm – tinda li kienet saret proprju biex toffri dell lil dawn iż-żwiemel - u ma offriex alternattiva.

Sur President, dan hu każ ċar ta' moħqrija fil-konfront ta' dawn iż-żwiemel u ċertament li xeni bħal dawn għandhom iġegħluna nistħu speċjalment wara li għamilna żmien niftaħru li għaddejna liġi favur id-drittijiet ta' l- annimali.

Jien ningħaqad ma' kulmin għamel appell biex min hu responsabbli jieħu l-passi kollha neċċessarji sabiex dawn iż-żwiemel ma jkomplux jinħaqru.

Fl-antik, meta ż-żwiemel kien għadhom ħdejn il-qorti, dawn mhux biss kien ikollhom fejn jistkennu mix-xemx imma kien anke jkollhom ħawt min fejn jixorbu.

Illum, bil-moderniżmu kollu tagħna, dawn iż-żwiemel mhux biss m'għandhomx minn fejn jixorbu imma tfajnihom jinxtwew fix-xemx mingħajr ma offrejnilhom dell fejn jistkennu.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq is- settur turistiku f'pajjiżna; m'iniex se nitkellem fuq statistiċi u rapporti li ġew ippublikati fuq dan is-suġġett imma se niffoka fuq il- prodott Malta.

Jekk wieħed iħares x'sar fuq il-prodott Malta rigward titjib fl-ambjent, wieħed awtomatikament jgħid li qabel l-elezzjoni saru l-mirakli għax ir- roundabouts u s-soft areas kollha ta' Malta ħadu r-ruħ b'numru kbir ta' fjuri u siġar.

Sfortunatament, issa kollox beda jitbiel u hemm ċerti areas fejn donnu ħadd ma għadu jagħti kashom.

In-naqra tama li kien hawn f'dan il- pajjiż li se nibdew nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta` qed tispiċċa u kollox qed jerġa` jiġi kif kien sitt xhur qabel l-elezzjoni.

Sur President, se nibda billi nsemmi Triq Birkirkara, liema triq tgħaqqad San Ġwann ma' Ta' Sliema u San Ġiljan.

Qed insemmi din it-triq għax kulħadd jaf li jkun fiha konċentrazzjoni kbira ta' barranin, kemm minħabba n-numru ta' lukandi li hekk fl-akkwati kif ukoll minħabba l-iskejjel ta' l-ingliż u numru sostanzjali ta' host families f'dawn in-naħat li jospitaw l-istudenti barranin.

Minħabba li dawn l-istudenti barranin rari jkollhom mezz ta' trasport, dawn qegħdin jimxuha mid-dar sa l-iskola tagħhom, u bħal bqija tar-residenti ta' dawn in-naħat qed ikollhom diffikulta` jaqsmu min-naħa għall-oħra minħabba xogħol li għaddej f'din it-triq, liema xogħol qed jimxi b'mod kalm wisq.

Jiena nappella biex min hu responsabbli jieħu l-passi sabiex dan ix-xogħol jitħaffef mill-aktar fis possibbli minħabba l-fatt li l-istess xogħol qed joħloq inkonvenjenzi kbar lit-turisti, lill-istudenti u lir-residenti ta' l-akkwati.

M'ilux saret mistoqsija parlamentari f'dan ir-rigward u qalulna li fil-bidu ta' dan ix-xahar kellu jingħata t-tarmac.

Illum wasalna fl-ewwel ġurnata ta' Lulju u kollox għadu kif kien ġimgħat ilu u m'hemm ebda trakk bit- tarmac.

Nittama li dan it-tarmac jingħata mill-aktar fis possibbli għax jien ċert li dan kollu mhux qed jagħmel ġid lis-settur tat-turiżmu.

Sur President, xtaqt issa nitkellem dwar Paceville li hi l-mecca tat- turisti speċjalment dawk żgħażagħ.

Hija ħaġa ta' l-iskantament kif eżatt kif wasal il-peak season tat-turisti beda x-xogħol f'dawn l-akkwati u tkissru t-toroq kollha, bil-konsegwenza li t-turisti qed isibu diżastru kullimkien.

Anke f'dan il-każ, qed issir ħsara kbira lis-settur tat- turiżmu.

Il-ministru responsabbli mit-turiżmu kien ħabbar li mil-lum, l-1 ta' Lulju, kull xogħol ta' kostruzzjoni, kemm fejn jidħlu toroq u anke xogħol ta' kostruzzjonijiet oħra kellu jieqaf, pero` illum stess kompla x- xogħol f'din iz-zona u reġgħu bdew ikissru kullimkien u at this point jiena nibda niddubita kemm min jieħu ħsieb dan ix-xogħol, qed jagħti kas ta' x'qed jgħid il-ministru!

Ma jistax ikun li se jibda l-peak season u għandna zona ċentrali bħal dik ta' Paceville imkissra kollha.

Jekk ix- xogħol ma laħaqx sar fix-xitwa, dan missu ġie sospiż imbagħad jitkompla wara li jgħaddi l-peak season u mhux spiċċajna ħloqna katina enormi ta' inkonvenjenzi proprju issa li se jibda l-peak season.

Sur President, Malta hi magħrufa għax-xemx u l-baħar u għalhekk tippretendi li almenu l-bajjiet tagħna jkunu diċenti.

Sfortunatament, anke fil-bajjiet tagħna għandna telqa sħiħa u ma hemm l-ebda sinjal ta' upgrading jew bini ta' faċilitajiet f'dawn il-bajjiet.

Jekk neskludu dawk il-partijiet li ngħataw lis-settur privat b'encroachment, il-bajjiet pubbiċi jinsabu f'qagħda diżastruża u l-isfortuna hi li issa dawn ilhom mitluqin għal bosta snin.

Saħansitra għadna nużaw dawk it-tankijiet tal-ħadid bħala bins, liema tankijiet huma eye sore u jistonaw ħafna mal-bqija tal-bajja.

Sfortunatament, f'Malta ma ssibx bajja li hi up to standard.

F'bajjiet barra minn Malta ssib faċilitajiet sanitarji u ta' first aid mill-aqwa u għalhekk jiena nappella biex anke f'Malta nagħmlu dawn il-faċilitajiet, anke jekk dawn ikunu bi ħlas imma għallinqas il-faċilita` tkun hemm u min irid ikun jista' jużaha.

Hemm bżonn li l-bajja ta' l-Għadira tiġi rranġata u li l-proġetti tal-bajja ta' San Ġorġ u tal-Bajja tal-Balluta ma jibqgħux biss fuq il-karta.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-promenade ta' Buġibba li tinsab fi stat disastruż b'telqa ma' kullimkien u boroż suwed taż-żibel f'kull kantuniera proprju fil-ħinijiet ta' filgħaxija; ħinijiet li fihom numru kbir ta' Maltin u turisti jkunu għaddejjin minn hemm.

Ma jistax ikun li jkun hemm din it-telqa kollha f'zona fejn jiġu allokati 40% tat-turisti li jiġu jżuruna.

Fuq il-promenade ta' Ta' Sliema sar xogħol kbir u tajjeb imma sfortunatament, anke hawn qed jibda jintelaq kollox għal riħu.

Sur President, nikkonkludi billi nappella lil kulmin hu responsabbli sabiex jieħu l-passi kollha meħtieġa biex dawn l-affarijiet li semmejt jiġu rranġati għall-ġid tas-settur turistiku li minnu jgawdi kulħadd.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it- Tlieta, l-1 ta' Lulju 2003 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

HERITAGE MALTA - IMPJEGAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'wassal biex persuna - isimha qed jintbagħat separatament - titneħħa mill-kariga f'Heritage Malta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-persuna li rriferiet għaliha l-Onor.

Membru ma' ġietx imneħħija mill-ebda kariga minħabba l-fatt li wara l-elezzjoni l- istess persuna, kif f'ċirkostanzi normali, offriet ir-riżenja tagħha u jien informajtha li aċċettajtha.

HOUSEHOLDS BI DĦUL TAĦT IL-PAGA MINIMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 381 u jgħid kemm hawn familji li d-dħul tagħhom huwa taħt il-paga minima?

Kemm għandhom tfal u x'persentaġġ huma dawn il-familji mit-total kollu tal- familji Maltin u GĦawdxin?

F'liema lokalita' jgħixu dawn il-familji?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta' households li d-dħul totali tagħhom minn paga u/jew imgħax, renti, pensjonijiet u benefiċċji soċjali oħra huwa ddikjarat inqas mill-paga minima huwa ta 12,327 jew 9.6% tal-households kollha - ta' min jgħid li l-paga minima nazzjonali huwa ammont maħdum fuq medja ta' koppja miżżewġa b'żewġt itfal – u 87% ta' dawk il-households li jiddikjaraw inqas mill-paga minima huwa magħmul kif ġej:

41.1% b'membru wieħed ta' eta 'il fuq minn 65 sena;

27.5% b'persuna waħda bejn l-etajiet ta' 30 u 64 sena; 12.2% b'żewġ adulti li almenu wieħed minnhom għandu 'l fuq minn 65 sena u mingħajr ulied dipendenti; u

5.9% b'żewġ adulti ta' eta inqas minn 65 sena u mingħajr ulied dipendenti.

In-numru ta' tfal taħt is-16-il sena li jgħixu f'households li d-dħul tagħhom huwa inqas mill-paga minima huwa ta' 1,787.

L-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika jaħdem fuq bażi ta' sitt distretti u għalhekk għall-aħħar parti tal-mistoqsija qegħda tingħata l-informazzjoni skond dawn id-distretti fl-iskeda li ġejja:

|Southern |Valletta, Birgu, |4,4| |Harbour |Isla, Bormla, |37 | | |Zabbar, Fgura, | | | |Floriana, | | | |Kalkara, Luqa, | | | |Marsa, Paola, Sta| | | |Luċija, Tarxien, | | | |Xgħajra | | |Northern |Qormi, B'Kara, |3,9| |Harbour |Gżira, Ħamrun, |39 | | |Msida, Pembroke, | | | |Pieta', San | | | |Ġiljan, San | | | |Ġwann, Sta. | | | |Venera, Sliema, | | | |Swieqi, Ta' Xbiex| | |South |Żejtun, |1,2| |Eastern |Birżebbuġa, |90 | | |Gudja, Għaxaq, | | | |Kirkop, M'Scala, | | | |M'Xlokk, Mqabba, | | | |Qrendi, Safi, | | | |Żurrieq | | |Western |Żebbuġ (Malta), | | | |Siġġiewi, Attard,|981| | |Balzan, Dingli, | | | |Iklin, Lija, Raba| | | |(Malta), Mtarfa | | |Northern |Mdina, Għargħur, |1,0| | |Mellieħa, Mġarr, |78 | | |Mosta, Naxxar, | | | |San Pawl il-Baħar| | |Għawdex u |Rabat, Fontana, | | |Kemmuna |Għajnsielem u |602| | |Kemmuna, Għarb, | | | |Għasri, Kerċem, | | | |Munxar, Nadur, | | | |Qala, San | | | |Lawrenz, Sannat, | | | |Xagħra, Xewkija, | | | |Żebbuġ | |

KUMPANNIJI PUBBLIĊI - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 385 u jgħid tul l-ewwel erba' xhur ta' din is-sena, kemm ingħataw promozzjonijiet mal-kumpanniji pubbliċi li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PEMBROKE: TRIQ BICE MIZZI VASSALLO - BDIL TA' SOQFA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi se jittieħdu dwar il-fatt li s-soqfa tal-veranda ta' diversi binjiet f'Pembroke huma ta' l-asbestos, bħal ngħidu aħna dawk fi Triq Bice Mizzi Vassallo?

Jistgħu jinbidlu u minflok jintuża materjal mhux ta' ħsara għas- saħħa tar-residenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għall-konsiderazzjoni tiegħi.

BARRANIN JAĦDMU ILLEGALMENT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: F'kummentarju fuq capital radio fl-4 ta' Ġunju ntqal li hemm kuntratturi li qed iħaddmu ħaddiema barranin illegalment u jħallsuhom 80c is-siegħa u dan anke fuq proġetti tal-gvern.

Jista' il-Ministru jinvestiga u jara jekk dan l-abbuż hux qed isir jew le?

Jista' jagħti dettalji dwar fuq liema xogħol qed jitħaddmu u min huma l-kuntratturi inkwestjoni u fuq kollox jittiehdu l-passi meħtieġa skond il-liġi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

TITQIBA KONTRA L-MENINGITE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid jekk it-titqiba tal-meningite hix out of stock?

Meta huwa maħsub li din tkun available fiċ-ċentri tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

TARZNARI – SKEMI TA' APPRENDISTAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jagħti dettalji dwar dħul ta' apprendisti ġodda fit-tarznari wara l-wegħda li saret ta' skemi ta' apprendistat fit-tarzna tal-Marsa u dik ta' Bormla?

ONOR.

AUSTIN GATT: It-tarznari qegħdin jisponsorjaw apprendisti ġodda skond l-iskemi ta' l-extended skill training scheme u t-technician apprenticeship scheme tal-ETC.

Fis-sena 2002 xtaqna nisponsorjaw 60 apprendist iżda fil-fatt sibna 30 biss fis-snajja' meħtieġa.

Din is-sena t- talba hija ta' 60 apprendist u s'issa għażilna 50 fis-snajja' meħtieġa.

MOSTA - XIRI TA' OQBRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid fiex waslet l-applikazzjoni DH39/97/469 għal qabar fil-Mosta li saret fl-1997 minn persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li l-applikazzjoni DH39-97-469 għal qabar fil-Mosta ġiet mgħoddija lid-dipartiment fis-7 ta' Ottubru 1997 u tinsab numru 138 fil-waiting list ta' l-istess ċimiterju.

EUROPEAN PARLIAMENT PUBLIC FORUM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Fid-dawl tar- relazzjoni tal-Kummissarju Ewropew għall-intrapriża u l-information society dwar cyber security and the European network and information security agency, jista' il-Prim Minisru jgħid jekk Malta kenitx mistiedna għal dan il-European parliament public forum u fuq liema livell ħadet sehem?

X'inizjattivi qed jieħu l-uffiċċju tal-prim ministru flimkien ma' l- awtoritajiet kompetenti biex jilqa' għall-problemi ta' cyber security li jmorru lil hinn minn sempliċi data protection?

Saru xi kuntatti ma' l- awtoritajiet kompetenti biex Malta tkun attrezzata biex tikkumbatti l-hekk imsejjaħ cyber crime?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Malta ġiet mistiedna tattendi l-working party on telecommunications and information society services bħala osservatur.

Waħda mill-affarijiet li kienu qed jiġu diskussi kienet il-proposta biex titwaqqaf aġenzija għall-European network and information security.

Malta wkoll qed tattendi bħala osservatur fl-electronic communications (COMELEC-COTEL) working party u l-European security and defence policy network security accreditation panel (ESDP-Net SAP).

Dan ta' l-aħħar jittratta dwar l-iżvilupp ta' communications network li biha jkunu jistgħu jiġu trasmessi dokumenti klassifikati.

Fil-kuntest tas-security regulations ta' l-Unjoni Ewropea, il-gvern iddelega diversi funzjonijiet li huma: is-security services li ġiet innominata bħala n-national security authority; is-segretarjat tal- kabinett ġie nnominat bħala s-security accreditation authority; iċ-CIMU ġie nnominat bħala l-infosec authority.

F'kuntest lokali, il-gvern ħa numru ta' miżuri li jirrigwardaw is-sigurta` ta' l-informazzjoni u s-cyber crime.

Tajjeb li wieħed ifakkar li fl-2001 il-gvern għamel emendi fil-Kodiċi Kriminali biex jilleġisla kontra użu mhux kif dovut bil-computer.

Iktar kmieni din is-sena fi ħdan il-pulizija twaqqaf cyber crime unit bil-għan li jiffoka fuq dan it-tip ta' reati.

Iċ-CIMU ikkommissjona pjan strateġiku ta' tliet snin għas-sigurta` ta' l- informazzjoni.

Rakkmandazzjonijet li diġa` twettqu jinkludu: kreazzjoni tal-pożizzjoni ta' head, infosec fi ħdan iċ-CIMU fejn bħalissa nħarġet sejħa għal applikazzjonijiet; it-twaqqif ta' ministry security forum fi ħdan kull ministeru; kreazzjoni ta' pożizzjoni ta' ministry information security officer ġo kull ministeru; iil-ħruġ miċ-CIMU ta' numru ta' direttivi bil-għan li jgħinu l-adozzjoni ta' l-ISO 17799: code of practice for information security management; kreazzjoni ta' dipartiment ta' information security and risk management fi ħdan il-MITTS Ltd li joffri support tekniku.

Aktar kmieni din is-sena, bħala parti mill-attivitajiet għall-conference of ministers of the interior of the western Mediterranean (CIMO), il- ministeru tal-ġustizzja u intern nieda konferenza dwar is-cyber crime.

Matul dawn l-aħħar 12-il xahar ġew mogħtija numru ta' preżentazzjonijiet fil-ministeri u dipartimenti sabiex jiżdied l-għarfien fuq is-sigurta` ta' l-informazzjoni.

Sar ukoll ICT public discussion forum bit-titlu ta' securing cyber space organizzata mill-MITTS Ltd fil-kamra tal-kummerċ.

MITTS - LAQGĦA GĦAL ACCREDITED SUPPLIERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'kien l-iskop tal- laqgħa li organizzat il-MITTS għall-accredited suppliers tagħha nhar id-19 ta' Ġunju 2003?

Dan kellu x'jaqsam ma' l-implimentazzjoni tal-ftehim milħuq mill-gvern mal-kumpannija Microsoft?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-laqgħa li saret fid-19 ta' Ġunju mill-MITTS f'isem ic-CIMU, saret biex l-accredited suppliers ikunu informati dwar xi partijiet tal-ftehim li sar dan l-aħħar bejn il-Gvern Malti u l-Microsoft.

DESKTOP & NETWORK PENETRATION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-persentaġġ ta' desktop u network penetration f'kull ministeru tal-gvern?

X'inhuma l- figuri globali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

XIRI TA' HARDWARE/SOFTWARE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Il-gvern jirriżultalu li fl-imgħoddi kien qed jinxtara hardware u software mid-dipartimenti u ministeri tal-gvern li kien aktar minn dak meħtieġ?

F'liema każi u f'liema ministeri rriżulta li sar dan?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi ma jirriżultalix li fil-ministeru tiegħi kien qed jinxtara hardware u software iżjed milli meħtieġ, ħlief xi waħdiet spare għal xi emerġenza.

Dwar il-ministeri l-oħra, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija direttament lilhom.

AWDITJAR TAS-SISTEMA TA' L-INFORMATIKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: L-audit tas-sistemi ta' l-informatika fis- settur pubbliku jsir miċ-CIMU jew mill-MITTS innifisha f'isem iċ-CIMU?

Jista' il-Ministru jagħti indikazzjoni tar-riżultati ta' audits simili u jekk dawn jirriżultawx li huma konformi ma' prattiċi stabiliti fl- informatika?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

XGĦAJRA - TNAQQIS FIL-PENSJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jinvestiga l-każ ta' anzjan għażeb li d-dettalji tiegħu jintbagħtu separatament li tnaqqsitlu l- pensjoni minħabba ħlas żejjed?

Jista' dan l-anzjan jiġi informat bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi lill- persuna indikata fl-ufficcju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' socjali.

RAĦAL ĠDID – TNAQQIS FIL-PENSJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jinvestiga l-każ ta' anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament peress li qed tirċievi pensjoni nieqsa?

Tista' din l-anzjana tiġi informata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi lill- persuna indikata fl-ufficcju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

RAĦAL ĠDID – PROVVISTA BAXXA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jintervjeni fil-każ ta' żewġ familji li d-dettalji tagħhom qed jintbagħtu separatament li qegħdin iħabbtu wiċċhom ma' problemi ta' dawl baxx?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦWIENET LI JBIEGĦU SOUVENIRS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm hawn ħwienet awtorizzati li jbiegħu souvenirs lit- turisti?

Jista' jgħid liema huma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

GWIDI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm hawn gwidi jaħdmu f'Malta?

Kemm minnhom huma Maltin?

Il-barranin x'nazzjonalita' huma?

Min jimpjegahom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li n-numru ta' gwidi liċenzjati mad-direttorat fl-awtorita' tat-turiżmu biex jaħdmu fil-gżejjer Maltin huwa ta' 555.

Minn dawn 549 huma Maltin u hemm sitt barranin, cioe' Ċiniż, żewġ Fjammingi, Ġappuniż u żewġ Olandiżi.

Peress li l-aħħar parti tal-mistoqsija mhix ċara biżżejjed, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jikkjarifika t-tip ta' informazzjoni li jixtieq.

TOURISM REPs

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm hawn reps jaħdmu f'Malta?

Kemm minnhom huma Maltin?

Il-barranin x'nazzjonalita' huma?

Min jimpjegahom?

ONOR.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

SAN ĠILJAN: TRIQ BIRKIRKARA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta huwa maħsub li jitlesta x- xogħol fuq Triq Birkirkara, San Ġiljan?

Peress li x-xogħol jidher li miexi b'ritmu kajman, jaf li dan qed joħloq inkonvenjent lir-residenti minħabba trabijiet u storbju?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi peress li Triq Birkirkara hija pjuttost dejqa, ix-xogħol ta' tibdil tal-mains u s-servizzi ta' l-ilma ħa aktar żmien milli previst biex jitlesta.

Bħalissa qed isir it-tagħqid tal- main prinċipali, it-tqegħid tal-cables tal-Maltacom u qed jinbnew il- bankini l-ġodda biex mill-1 ta' Lulju jibda x-xogħol ta' l-asfalt fuq il- wiċċ tat-triq.

Ix-xogħol hu mistenni li jitlesta f'Lulju biex finalment it-triq terġa' tinfetaħ.

DJAR LIĊENZJATI GĦALL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm hawn holiday flats, holiday appartments u djar oħra li għandhom liċenzja biex jinkrew, jista' jgħid ukoll jekk teżistix klassifika tagħhom u jagħti dettalji?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MTA – GĦAQDIET RAPPREŻENTATTIVI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm-il għaqda, assoċjazzjoni jew xort'oħra huma rappreżentati fl-MTA?

Jista' jgħid liema huma u f'liema bordijiet huma rappreżentati?

Jista' jgħid min huma l-persuni li jirrappreżentaw lil kull wħada minn dawk imsemmija?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dokument bl-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

IS-SEBA' DISTRETT - XOGĦOL TA' ASFALTAR

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema toroq ingħataw it-tarmac mill-gvern ċentrali matul l-2002 u l-2003 f'Ħ'Attard, Ħaż-Żebbug, is- Siġġiewi u Ħad-Dingli?

Kemm ġiet tiswa kull triq?

Liema huma t-toroq fl- istess lokalitajiet li l-gvern beħsiebu jagħti t-tarmac fil-kumplament ta' din is-sena jew fis-sena 2004?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għadha qed tinġabar u l-informazzjoni tingħata f'seduta oħra.

KUNSILLI LOKALI - ŻBILANĊ FINANZJARJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 687 u jgħid liema huma l-kunsilli lokali li jinsabu fi żbilanċ finanzjarju?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

RAĦAL ĠDID – TALBA GĦALL-BDIL TA' POST

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara fiex wasal il-file ta' anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li qiegħda titlob biex tibdel il-post?

Tista' din l-anzjana tiġi informata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-applikazzjoni qed tigi kkonsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet pendenti oħra li għandu quddiemu d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

CLINICS – SERVIZZI TA' EMERĠENZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid liema huma l-isptarijiet u kliniċi f'Malta u f'GĦawdex li għandhom permess biex jagħtu servizz ta' emerġenza jew ta' dianjosi bħal X- ray, laboratorji, operazzjonijiet,etc?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

RAĦAL ĠDID - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm toroq fil-lokalita' ta' Raħal Ġdid li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-gvern li għadhom ma ngħatawx tarmac?

Meta hu maħsub li dawn it-toroq jingħataw it-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 878.

GUDJA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm toroq fil-lokalita' tal- Gudja li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-gvern li għadhom ma ngħatawx it- tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi filwaqt illi bħalissa l-awtorita` dwar it-trasport u l-kunsill lokali tal-Gudja għaddejjin b'taħditiet biex jiġi ffirmat kuntratt bejniethom biex isir xogħol ta' asfalt fiż-żona tax- Xlejli, id-direttorat tat-toroq qiegħed fil-proċess li jirrivedi l- informazzjoni li għandu dwar toroq oħra msemmija mill-Onor.

Interpellant fil-lokalitajiet kollha u l-informazzjoni tkun tista tingħata meta dan il- proċess ikun tlesta.