MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 221 It-Tlieta, 18 ta' Jannar, 2005 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 221 It-Tlieta, 18 ta' Jannar, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 18 ta' Jannar, 2005

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 7

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA L-MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET MEASURES (IMPLEMENTATION) BILL (SECOND READING) 8

AĠĠORNAMENT 31

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 37

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 220 li saret fis-17 ta' Jannar, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MFSA - CAR INSURANCE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li l-MFSA tinvestiga claim li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li tittratta dwar insurance ta' karozza fejn jidher li tħallas l-ammont ta' Lm860.25 meta sid il-karozza rranġatha hi spejjeż tagħha u naturalment qed issostni li hi ma rċeviet l-ebda ħlas?

Lil min tħallset din is-somma?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Il-complaint tal-persuna li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant tressaq quddiem l-MFSA għal aktar investigazzjoni u din il- persuna hija mitluba tagħmel kuntatt ma' l-istess MFSA sabiex dawn jieħdu ħsieb il-każ, proċedura neċessarja ħalli tiġi protetta l-kunfidenzjalità ta' l-individwu kif ukoll biex l-MFSA jkollha l-evidenza kollha meħtieġa qabel ma tikkonkludi l-investigazzjonijiet tagħha.

MFSA – CAR INSURANCE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9524 u jgħid jekk huwiex possibbli li l-MFSA tinvestiga claim li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li tittratta dwar insurance ta' karozza fejn jidher li tħallas l-ammont ta" Lm860.25 meta sid il-karozza rranġatha hi spejjeż tagħha u naturalment qed issostni li hi ma rċeviet l-ebda ħlas?

Lil min tħallset din is-somma?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 9524.

INCOME TAX REFUNDS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm għandhom jitħallsu flus f'refunds ta' l-income tax din is-sena?

Kemm tħallsu s'issa?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): L- ammont li jrid jitħallas lura jkun magħruf meta attwalment jitlesta l- proċess kollu.

VAT – KSUR TAL-LIĠI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni tressqu l-qorti fuq allegat ksur tal-liġi tal-VAT?

Kemm weħlu komplessivament f'termini ta' multi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-persuni li tressqu l-qorti fuq allegat ksur tal-liġi tal-VAT matul is-sena 2003 u mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Ottubru, 2004 huwa kif spjegat fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

TARXIEN:TRIQ TAL-BARRANI – INFESTAZZJONI TA' ĠRIEDEN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jara li jittieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex il-problema tal-ġrieden li qed jinfettaw l-area ta' wara l-petrol station tat-Triq tal-Barrani f'Ħal Tarxien, tiġi miġġielda mill- iktar fis?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minkejja li ma kien hemm l-ebda lment, ħaddiema mis-sezzjoni tal-pest control ta' l-istess dipartiment fit-22 ta' Novembru 2004 għamlu t-trattamenti neċċessarji għal kontra l-ġrieden, bi tqegħid ta' velenu fl-akkwati ta' wara l-pompa tal-petrol fi Triq tal- Barrani f'Ħal Tarxien.

Il-problema se tibqa' tiġi segwita regolarment sakemm l-infestazzjoni tal- ġrieden tiġi taħt kontroll.

PRIVATE INSURANCE SCHEME

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni huwa stmat li għandhom private insurance scheme?

ONOR.

Interpellant li n-numru ta' life policies sa Diċembru tas-sena li għaddiet kien ta' 118,985 filwaqt li n-numru ta' policyholders li għandhom health insurance policy kien ta' 69,726 sa l-aħħar ta' l-2003.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid b'liema ottika jħares il-gvern lejn dawn iċ-ċifri?

Kemm huwa sodisfatt bihom?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, jidher biċ-ċar li n-nies qiegħda tiddiversifika l-mod ta' kif taħseb għall-ġejjieni tagħha.

L-ewwelnett il- fatt li llum hawn 70,000 persuna li għandhom health insurance policy juri li n-nies qed jirrealizzaw li għandhom jieħdu ħsieb saħħithom kemm fuq il- post tax-xogħol kif ukoll fil-ħajja privata tagħhom.

Il-life policies ikunu maqsumin bejn dawk in-nies li jkollhom insurance li timmatura wara ċertu żmien u oħrajn li jkollhom life policy li tkopri self min-naħa ta' xi bank biex jekk huma jiġrilhom xi ħaġa, il-familja tagħhom issib dak id-dejn imħallas.

Dan kollu jindika li n-nies qed jiddiversifikaw il-mod ta' kif jinvestu u jaħsbu għall-ġejjieni tagħhom.

Dan flok il-mentalita' li kellhom qabel, jiġifieri li jpoġġu l-flus fil- banek u jħalluhom hemm.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jiġifieri s-Segretarju Parlamentari huwa f'pożizzjoni li jaqbel miegħi jekk ngħid li aktar ma jgħaddi ż-żmien, il- poplu qed isir iktar konxju dwar il-ħtieġa u l-bżonn li wieħed jaħseb għall- futur, speċjalment għall-pensjoni?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq pension schemes imma fuq life policies.

Ovvjament life policy li timmatura f'ċerta eta' - u ġeneralment timmatura maż-żmien tal-pensjoni - se tgħin lil dak li jkun minħabba li jkollu dħul ieħor oltre dak tal-pensjoni.

Wieħed jista' ukoll jara dawn l-affarijiet fid-dawl ta' dak li tħabbar fil- budget u cioe' kif il-gvern beħsiebu jirriforma s-sistema tal-pensjonijiet bil-għan li n-nies jassiguraw ruħhom.

Ċertament hawnhekk naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li l-poplu qed jaħseb għall-ġejjieni u qed jidħol f'life policies privati sabiex ikun f'pożizzjoni li jgħin ruħu meta ż-żmien jibda jgerbeb sew.

RAĦAL ĠDID: TRIQ IX-XEWK - ASFALTAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jagħti informazzjoni dwar meta se jsir l- asfaltar ta' Triq ix-Xewk, f'Raħal Ġdid?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Ninsab informat li t-tender għax-xogħlijiet f'din it-triq ħarġet, pero' jiddispjaċini ngħid li l-ebda kuntrattur ma tefa' offerta għal dan ix- xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li nkitbu diversi artikli dwar il-kondizzjoni ta' Triq il-Ward fil-Fgura u peress li s-sindku ta' l-istess lokal ilu seba' xhur li kiteb lill-Onor.

Mugliett biex jiltaqa' miegħu ħalli jiddiskutu flimkien din l-issue, jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li din il-laqgħa għadha ma saritx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tender għat-triq in kwestjoni ħarġet u x- xogħol se jinbeda.

Pero' meta għandek sindku li jidhirlu li jista' jieħu sodisfazzjon billi jaqbad ċerti issues u b'mod partiġġjan iperriċhom fil- gazzetta, ma narax x'inhu l-iskop li niltaqgħu biex taparsi niddiskutu flimkien.

Jekk is-sindku tal-Fgura jogħġbu jimxi b'dan il-mod allura jkompli miexi fit-triq li qabad, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma apparti l-fehma tal-kollega tiegħi li jien ma nista' qatt nikkondividi, xtaqt nirriferi għad-diversi mistoqsijiet supplimentari li qajjimt il-bieraħ dwar kuntratt li sar bejn l-ADT u xi subsidiary tal-Guard & Warden dwar speed cameras li twaħħlu f'Regional Road.

Peress li t-tender għalqet fil-15 ta' Novembru 2004 u l-ispeed cameras twaħħlu fid-9 ta' Diċembru 2004, jista' il-Ministru jagħtina l- background tal-kuntratt li ġie ffirmat bejn l-ADT u l-Guard & Warden jew xi subsidiary tagħha?

Qed nistaqsih dan minħabba li l-adjudication tat-tender in kwestjoni għadha ma saritx, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT m'għamlet ftehim ma' l-ebda kumpannija sussidjarja u l-pożizzjoni bħalissa hi li biex xi ħadd iwaħħal speed cameras u mbagħad ikun jista' jħarrek persuni abbażi tar-ritratti li jittieħdu, dawk il-poteri huma f'idejn il-kunsilli lokali u mhux f'idejn l- ADT.

Fil-fatt l-ADT qatt ma stallat speed cameras.

Huma l-kunsilli lokali li stallawhom u l-ADT qatt ma kellha sehem fil-ħruġ tat-tali tenders.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Għalkemm it-tenders as such ma nħarġux mill-ADT, żgur li sar xi arranġament dwar il-cameras u nixtieq inkun naf fiex jidħol il- ministeru f'dan ir-rigward.

Qed nara lill-ministru responsabbli mill- kunsilli lokali hawn preżenti u forsi jista' jagħtina ftit iktar informazzjoni b'risposta għall-mistoqsijiet li għamilt jiena l-bieraħ, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT għandha biss il-poter li tawtorizza x'apparat jista' jintuża bħala speed cameras.

Fil-fatt ir-regolamenti għall- użu ta' dan l-apparat toħroġhom l-ADT, pero' il-poteri tagħha s'hemmhekk jaslu.

Lanqas dwar l-ammont tal-multi ma tidħol.

Fil-fatt xi ftit tal- ġimgħat ilu kelli talba biex multa għal sewqan eċċessiv titla' minn Lm30 għal Lm50 u dik it-talba ma stajtx nendorsjaha jien, Sur President.

Nerġa' ngħid li r-regolament li hemm in vigore u li jkopri l-ġurisdizzjoni fuq dawn l-ispeed cameras u anke l-kontroll tas-sewqan eċċessiv, huwa regolament 127 dwar vetturi bil-mutur.

M'iniex qed ngħid li aħna totalment sodisfatti b'din il-ħaġa għax jiena nemmen li l-ADT għandu jkollha sehem iktar dirett fejn jidħol il-kontroll ta' sewqan eċċessiv f'toroq arterjali u distributorji.

Li forsi nista' inżid huwa li bħalissa qegħdin isiru diskussjonijiet dwar jekk hemmx lok li l-ADT iżżomm parti mill-multi li jinġabru u jista' jkun ukoll li hemm bażi ta' ftehim dwar dan, pero' s'issa s'hemmhekk biss huwa l- involviment ta' l-awtorita' dwar it-trasport.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Aġent Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, il-kwestjoni kollha li għandha x'taqsam ma' l-ispeed cameras hija rregolata u mmexxija mill-kumitati konġunti li fuqhom hemm rappreżentant minn kull kunsill lokali - jidhirli li f'Malta hawn sitta jew sebgħa minnhom – u assolutament ma jidħlu xejn la d-dipartiment u lanqas il- ministeru tiegħi għax din jamministrawha l-kumitati stess u bil-liġi dan il- poter huwa delegat lilhom.

Issa jien ġbart l-informazzjoni li stajt għax hekk wegħidt lill-Onor.

Mizzi u se nagħtih anke d-dati - fil-fatt mistoqsija parlamentari 9960 ukoll tittratta dan is-suġġett – u allura nista' nikkonferma li t-tender dehret fil-gazzetta tal-gvern fil-15 ta' Ottubru, 2004 u anke ġiet ippubblikata f'erba' gazzetti lokali ta' kuljum u kien hemm erba' kumitati konġunti li ħarġu t-tenders, u cioe' il-kumitat ċentrali li jinkludi Hal Qormi, Haż- Żebbuġ, is-Siġġiewi, il-Hamrun, Tal-Pieta' u l-Imsida, bit-tender tiġi aġġudikata fis-26 ta' Novembru, 2004 ; dak li jinkludi Birkirkara, Santa Venera, l-Imtarfa, Ħad-Dingli, ir-Rabat, H'Attard, Hal Balzan, l-Iklin, Hal- Lija u l-Imdina, liema tender ġiet aġġudikata fit-2 ta' Diċembru, 2004 ; dak tat-tramuntana li jinkludi l-Għargħur, il-Mellieħa, l-Imġarr, il-Mosta, in-Naxxar u San Pawl il-Baħar, liema tender ġiet aġġudikata fit-3 ta' Novembru, 2004 ; u dak li jinkludi l-Gżira, Pembroke, San Ġiljan, San Gwann, Tas-Sliema, is-Swieqi u Ta' Xbiex, liema tender ġiet aġġudikata fis- 6 ta' Diċembru, 2004.

Dawn il-kumitati kollha ġew informati li t-tender ġiet aġġudikata favur il-kumpannija Guard & Warden fis-7 ta' Diċembru, 2004.

Għar-rigward ta' l-ispeed cameras li twaħħlu fuq il-bridge u l-mini ta' San Ġiljan, dwar dan kien sar ftehim fis-6 ta' Lulju, 2004 wara li kienet ħarġet tender fi Frar 2000 għall-perijodu ta' ħames snin sa Jannar 2005, mentri din it-tender hi minn Jannar 2005 'il quddiem.

Dakinhar kien sar ftehim bejn il-kumitat konġunt ta' Tas-Sliema u din il-kumpannija – kienet hi wkoll li rebħet din l-ewwel tender – biex isiru servizzi addizzjonali ta' infurzar, dejjem sa Jannar 2005 u kien f'dak iż-żmien li kienu twaħħlu dawk l-ispeed cameras.

Il-cameras li l-Onor.

Interpellant qed jgħid li twaħħlu qabel ma saret l-adjudication tat-tender kienu dawk li twaħħlu skond tender li kienet ħarġet qabel, jiġifieri fi Frar ta' l-2000.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, f'idejja għandi l-Minuti tas-6 ta' Diċembru 2004, cioe' dawk li għadu kemm rrifera għalihom il-Ministru u bl- ebda mod m'hemm il-go-ahead biex seta' ngħata l-kuntratt.

Issemma' li hemm żewġ tipi ta' cameras li jqumu kważi ndaqs, imma fl-ebda mument ma kien hemm xi votazzjoni biex jingħata l-kuntratt lil Ċikku u mhux lil Peppu.

Issa jekk sar xi kuntratt mal-kumpannija Guard & Warden, jista' il- Ministru jgħid ma' min ġie ffirmat?

Jekk dan ġie ffirmat ma' subsidiary ta' din il-kumpannija, jista' il-Ministru jindaga jekk hemmx xi ħadd li għandu konflitt ta' interess fl-istess kunsill u li kien preżenti għal din il-laqgħa?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: M'għandi l-ebda diffikulta' li nagħmel dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant, pero' nerġa' ngħid li l-cameras ta' San Ġiljan twaħħlu bis-saħħa tat-tender li kienet ħarġet fi Frar 2000 u li tiskadi f'Jannar 2005.

It-tender il-ġdida ġiet aġġudikata favur l-istess kumpannija li rebħet l-ewwel tender u hija b'effett minn Jannar 2005 'il quddiem u tkopri erba' kumitati konġunti.

Issa f'Lulju ta' l-2004 kien sar ftehim bejn il-kumitat konġunt ta' Tas- Sliema u l-kumitat konġunt tal-Mosta li kien anke ġie approvat unanimament.

Dawn unanimament aċċettaw lil din il-kumpannija kemm għal dak li jirrigwarda l-ewwel tender kif ukoll għal dak li jirrigwarda t-tieni tender.

Jekk l-Onor.

Interpellant m'huwiex kuntent b'dawn l-affarijiet jew jekk hemm xi ħaddieħor li m'huwiex kuntent, kemm dak li ma ħax it-tender jew nies oħra li ppretendew li kellhom ikunu involuti, m'għandi l-ebda diffikulta' li nirriferi l-karti kollha li għandhom il-kumitati konġunti lill-Awditur Ġenerali ħalli hu jagħmel rapport dwarhom.

Qed ngħid hekk għax għalkemm aħna bħala dipartiment ma nidħlu xejn, pero' jien irrid li jkun hemm il-fiduċja ta' din il-Kamra u anke tal-pubbliku in ġenerali li kollox sar kif suppost kemm fit-tieni tender kif ukoll fl-ewwel tender u dan minkejja li l-kunsilli lokali li ġejjin minn partiti differenti approvaw unanimament din il-ħaġa.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Mizzi biex jekk hu għandu xi dokumenti li jiena m'għandix jgħaddihomli - għax jien dawn ġbarthom mill-kumitat konġunt li jista' jkun il-parti interessata f'din il-ħaġa - ħalli din il-ġimgħa stess ngħaddihom lill- Awditur Ġenerali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk l-Aġent Prim Ministru għandu xi informazzjoni din għandu jgħaddiha biex tiġi investigata, pero' nixtieq ukoll li ssir investigazzjoni dwar jekk hemmx xi konflitt ta' interess, fis-sens li l- kumitat fejn ittieħdet id-deċiżjoni huwiex b'xi mod involut fil-kumpannija li ħadet din it-tender, anke permezz ta' xi subsidiary tagħha.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Naturalment l-Awditur Ġenerali se jara l-affarijiet kollha li huma relevanti ladarba nibgħatlu d-dokumenti kollha relattivi.

Qed ngħid hekk mhux għax hemm xamma ta' xi reat imma xorta waħda tajjeb li kollox isir b'mod trasparenti.

Hemm ir-regolamenti finanzjarji wkoll.

Huma jsostnu li osservawhom f'kollox u tawni d-dettalji bid-dati anke ta' l- ittra ta' aċċettazzjoni meta ħarġet, jiġifieri s-7 ta' Diċembru.

Jiena ma naħsibx li huma qed jivvintaw dawn id-dati u nista' ngħid li kienu skjettissimi meta tlabthom l-informazzjoni għax il-parlament għandu dritt ikun jaf dawn l-affarijiet.

Nerġa' ngħid li għalkemm bl-ebda mod m'huwa involut il-gvern ċentrali, jien se nikteb ittra lill-Awditur Ġenerali biex jara l-proċess kollu kemm ta' l- ewwel tender kif ukoll tat-tieni tender.

Jiena nerġa' nappella biex jekk l- Onor. Mizzi għandu xi dokument ieħor li m'huwiex dak uffiċjali li semmejt jien, jgħaddihuli ħalli ngħaddih lill-Awditur Ġenerali wkoll.

MARSA & DELIMARA POWER STATIONS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża għall-Enemalta sabiex jitħaddmu ż-żewġ power stations?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija u l-Informazzjoni): Jien informat illi l-ispiża għall-Enemalta biex jitħaddmu ż-żewġ power stations kienet hekk:

1994 LM24,951,000 2000 43,696,000 2003 57,832,000 2004 60,057,000

Iċ-ċifra għas-sena 2003 hi audited u approvata mill-bord tad-diretturi.

Dik tas-sena 2004 la hija finali u lanqas audited.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' is-Segretarju Parlamentari jispjega kif fl- 2003 kien hemm Lm 57.8 miljun minfuqa fuq il-fuel għall-power stations ta' Delimara u l-Marsa, meta l-prezz taż-żejt kien stabbli?

Jekk din is-sena kien hemm dan l-għoli fil-prezzijiet taż-żjut, kif id-differenza bejn l- 2003 u l-2004 hija biss ta' Lm3 miljun?

Allura kif jiġi l-gvern u jgħid li l-Enemalta għandha piż żejjed ħafna meta d-differenza hija ta' Lm3 miljun biss?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: L-ammont ta' l-2004 la huwa finali u lanqas huwa audited għax ikunu għad iridu jaraw l-aħħar xhur.

Fil-fatt mir-risposti li nagħtu toħroġ waħedha li l-informazzjoni normalment available ma tkunx kompluta għax ikunu għadhom ma għalqux il-kotba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela meta l-ministru responsabbli mill-Enemalta ġie f'dan il-parlament u qal li t-telf huwa ta' Lm6 miljun jew Lm9 miljun, dakinhar intqal li dik bejn wieħed u ieħor kienet is-somma u issa qed ngħidu li d-differenza ta' Lm3 la hija finali u lanqas audited.

Mela allura kollox bl-addoċċ qed isir!

L-Enemalta suppost li diġa' lestew l-estimi finanzjarji u allura jafu fejn huma qegħdin bejn wieħed u ieħor.

Issa ladarba fl-2003 ma kienx hemm żieda fil-prezz tal-fuel u l-gvern qal li s- sena li għaddiet il-fuel għola, jista' is-Segretarju Parlamentari jispjegali kif id-differenza titla' għal Lm3 miljun biss?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, safejn naf jiena meta jsiru l-estimi jkunu ħadmu sa Settembru u jkun jonqos l-aħħar tliet xhur x'jinħadmu.

Issa l-Onor.

Membru jaf ukoll li l-hike fil-prezzijiet taż-żejt bdiet prattikament f'Ġunju jew Lulju, jiġifieri l-Enemalta kienet affettwata biss għal tliet xhur minn dak l-għoli fil-prezz.

Għall-kumment ta' l-Onor.

Mizzi li l-estimi jsiru kif ġie ġie, naħseb li jaf li dak li qal huwa żbaljat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela allura jista' is-Segretarju Parlamentari jispjegali kif waslu għas-surcharge ta' 17%?

Bilfors li l-kalkoli saru bl-addoċċ!

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, is-17% surcharge saret sabiex il-gvern jirkupra parti mit-telf ta' l-Enemalta.

Ċertament l-Onor.

Mizzi jaf ukoll li bis-surcharge b'kollox, m'aħniex se nirkupraw it-telf kollu għax għedniha kemm-il darba li parti sewwa mill-ispiża se tassorbiha l-Enemalta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Insejjaħ lill-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, bħala l-presiding officer tal-Kumitat għall-Affarijiet Barranin u Ewropej qed nirapporta lill-Kamra li żewġ dokumenti maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-working group fi ħdan l-istess kumitat li jien nippresjedi.

Dawn iż-żewġ dokumenti jirrigwardaw:

| |72.

Proposal for a regulation| | |of the European Parliament | | |and of the Council on | | |controls of cash movements at| | |the external frontiers (COM | | |(2002) 328-1); u | | | | | | | | |74.

Proposal for a regulation| | |of the European Parliament | | |and of the Council on the | | |compilation of quarterly | | |non-financial accounts by | | |institutional sector (COM | | |(2003) 789); |

u dawn l-istess dokumenti qed inpoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar Tqegħid ta' Karti?

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dokument maħruġ mill-ministeru tal-ġustizzja u intern u mill-ministeru għall-familja u solidarjeta' soċjali intitolat "Il-politika tal-gvern dwar l-Immigranti Irregolari, Refuġjati u Integrazzjoni".

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi) Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd u l-lokalita' ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol matul ix-xhur bejn Settembru u Novembru 2004 flimkien ma' l-għadd ta' placements li saru matul l-2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9970;

Tagħrif dwar studenti li ggradwaw mill-universita' fis-sena akkademika 2003/2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9971;

Tabella li turi l-għadd ta' studenti li applikaw għall-eżami tal- junior lyceum u dawk li għaddew mill-eżami fl-2004, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 9972;

Tagħrif dwar l-għadd ta' sensji u placements li kien hemm matul l- 2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlametari 9973; u

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' nies li żaru l-mużewijiet u siti storiċi matul l-2004 u t-total mid-dħul fl-istess siti, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 9902.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA L-MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES (IMPLEMENTATION) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-17 ta' Jannar 2005 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Roderick Galdes huwa in possession.

ONOR.

RODERICK GALDES : Mr Speaker, kif kont qed ngħid il-bieraħ, dan huwa abbozz għall-implimentazzjoni tal-miżuri mħabbra fil-budget u hawn qegħdin naraw lill-gvern ikompli jagħfas u jitfa' dejjem aktar piżijiet fuq il-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Jiena tajt diversi eżempji tat-taxxi li daħħal dan il-gvern baxx baxx permezz ta' sensiela ta' avviżi legali u llum kulħadd qed jinduna bl-effett negattiv ta' dan li qed jagħmel il-gvern li flok ma jirranġa s-sitwazzjoni qed jirnexxielu joħloq aktar problemi għall- ekonomija u għall-qasam ambjentali u dak soċjali.

Jien diġa' semmejt l-eco tax u llum il-ġurnata qed nindunaw kemm dik il- kritika li wassalna aħna bħala partit Laburista f'Settembru li għadda kienet f'lokha.

Illum nistgħu ngħidu aktar minn qatt qabel kemm din ta' l- eco contribution ma kienet xejn ħlief miżura intiża biex minnha l-gvern idaħħal aktar introjtu.

M'hu vera xejn li hija taxxa li tagħti kas l- ambjent jew li se tħalli xi differenza fil-mod kif aħna nħarsu lejn l- ambjent għax kieku l-gvern ma kienx jintaxxa prodotti li m'hawnx sostitut għalihom - u aħna konna nsistejna fuq dan il-punt - jew li flokhom issib prodotti oħra anqas noċużi.

It-taxxa mposta fuq il-parts tal-computers hija eżempju ċar fejn qed jiġu ntaxxati prodotti li m'hawnx alternattiva għalihom.

Jien ma nistax nifhem għaliex persuna li tmur tixtri hard disk minn xi computer store għandha teħel Lm5 taxxa.

Ċertament żgur li prodott alternattiv għall-hard disk m'intix se ssib.

L-istess jekk wieħed imur jixtri computer mouse għandek Lm1 taxxa fuqu.

Jekk tixtri cd-rom li kienet tiswa madwar Lm15, illum il-ġurnata l-gvern ġabha kważi mhix vijabbli li tixtriha għaliex saret tiswa madwar Lm20.

Id-diversi storages li jkollu computer illum ukoll għandhom taxxi bla sens u dan kollu għalija jindika li l-ministru inkarigat mit-tfassil ta' din it-taxxa mhuwiex kompetenti f'xogħlu u ma jafx x'qed jagħmel.

L-eco-tax qed tiġi mposta wkoll fuq il-mobile phones.

Issa jekk jien immur nixtri mobile telephone m'għandi xejn għalih bħala alternattiva.

Ċertament dan il-prodott m'hawnx alternattiva għalih ħlief it-telephone tad-dar.

Huwa għalhekk li fil-fehma tiegħi dawn il-miżuri li ħabbar il-gvern se jkomplu jnaqqsu l-kwalita' ta' l-għixien tal-familji Maltin u Għawdxin.

U kulħadd għandu jistaqsi kif se jintlaqat wara li jidħlu dawn il-miżuri u t- tweġiba għal din il-mistoqsija tiġi waħedha għax kulħadd se jinduna f'xi ħin jew ieħor bit-tnaqqis fil-kwalita' ta' l-għixien wara dawn it-taxxi kollha li ġew imposti b'mod inġust.

Il-bieraħ semmejt ukoll il-miżura mposta fuq prodotti tal-plastic, speċjalment fuq il-basktijiet tal-plastic.

Issa bħala prinċipju dan żgur li mhux diskutibbli għax kulħadd jaqbel li dawn il-prodotti jagħmlu ħsara lill-ambjent u żgur li l-plastic bags għandna nnaqqsuhom u naraw kif insibu prodott alternattiv għalihom.

Iżda mbagħad ma tistax tipprova tnaqqas l- użu tal-plastic bags sempliċement billi timponi taxxa ta' 7c.

Dik kieku l- eħfef ħaġa għax naħseb li anke t-tifel tiegħi li għandu sentejn u nofs kapaċi jagħmilha, imma mhux b'dak il-mod li tħajjar lill-konsumatur inaqqas l-użu ta' dan il-prodott.

Ngħid għalija t-taxxa mposta fuq dan il-prodott turi biċ-ċar in-nuqqas ta' professjonalita' u dan qed ngħidu l-aktar għax saret taxxa wkoll fuq basktijiet bio-degradable u dan minflok issussidjawhom.

Veru wkoll li din m'hijiex taxxa daqstant qawwija, pero' xorta tmur kontra l-ispirtu ambjentali għax finalment jekk aħna minflok il- plastic se nużaw materjal degradable, inkunu qed nagħmlu inqas ħsara.

Finalment din it-taxxa hija inġusta għaliex m'hijiex tirrifletti l-veri bżonnijiet tal-problemi ambjentali ta' pajjiżna.

Jien ngħid li kien ikun aħjar kieku rajna l-prioritajiet assoluti fejn jidħol l-ambjent qabel ma wasalna biex imponejna ċerti taxxi u piżijiet.

Per eżempju, f'pajjiżna għad m'għandniex sistema ta' kif issir separation at source ta' l-iskart.

Anzi minflok nippruvaw nagħmlu dan qed nimponu taxxi li fil-fehma tiegħi xorta waħda se jħallu l-problemi meta mmorru għas-sistema tal-waste management.

Jekk il-ministru jrid jagħti spinta lill-ambjent ta' madwarna għandu jikkonsidra dawn il-prijoritajiet qabel ma jasal għal ċerti taxxi bla sens.

Ċertament aħna ta' l-oppożizzjoni għedna kemm-il darba li ma naqblux mal- mod xejn professjonali kif ġiet imposta t-taxxa fuq il-basktijiet tal- plastic.

Din it-taxxa l-gvern imponiha permezz ta' avviż legali mingħajr ma kkonsulta mal-partijiet konċernati, mingħajr anke ma pprepara ruħu biex fis- suq ikun hawn basktijiet alternattivi bħal dawk taċ-ċarruta u mingħajr ma implimenta pjan konkret ta' kif se jasal biex inaqqas l-użu tal-basktijiet tal-plastic għal livell aċċettabbli.

Issa dan apparti li rapport li deher fil-ħarġa ta' l-orizzont ta' l-14 ta' Jannar jindika li l-basktijiet taċ- ċarruta, minkejja l-ħafna pompa min-naħa tal-media Nazzjonalisti matul il- ġimgħa li għaddiet, milli jidher lanqas għadhom available għax meta l- WasteServ ġew ikkuntattjati qalu li dawn se jaslu fi Frar.

Din hi l- preparazzjoni li saret biex ikollna miżuri bħal dawn?

Iva, dan hu l-mod dilettantesk li bih jopera dan il-gvern qiegħed jimponi ċerti taxxi.

Sur President, jien nista' nkompli nelabora iżda l-ħin ma tantx jippermettili, pero' nixtieq inkompli nisħaq fuq dan l-avviż legali issa li anke l-ministru qed jerġa lura minn kliemu.

Hawn irrid ngħid li mill-eco- tax il-gvern s'issa daħħal Lm370,844.

Din hija somma sostanzjali meta wieħed jikkonsidra li dawn inġabru fl-ewwel tliet xhur biss u t-taxxa kienet fuq inqas prodotti.

Illum in-numru ta' prodotti li hemm l-eco-tax fuqhom żdiedu u allura ċertament il-gvern se jkompli jdaħħal aktar f'dawn ix-xhur li ġejjin.

Allura jien nistaqsi kif il-ministru għadu ma taniex rendikont ċar ta' fejn qed imorru dawn il-flus li qed idaħħal minn din it- taxxa.

F'liema oqsma ta' l-ambjent qed jiġu minfuqa dawn il-flus?

Xtaqt ukoll nagħmel aċċenn fuq il-prinċipju li wieħed jissussidja l-bio- diesel.

Naħseb li din kienet xi ħaġa pożittiva u kulħadd jaqbel magħha.

Irrid ngħid ukoll li fir-rigward ta' l-enerġija solari għadna ħafna lura.

Li sempliċement tagħti refund tal-VAT m'huwiex biżżejjed.

Nemmen li għandu jkun hemm aktar incentivi biex nisfruttaw b'mod aħjar l-enerġija li tiġi mix-xemx.

Jiena ngħid li kien ikun aktar għaqli li kieku ttieħdu miżuri fuq livell ta' sussidju sabiex din it-tip ta' enerġija tkun tista' tintuża iżjed.

Sur President, nagħlaq billi nitlob lill-gvern jikkonsidra ċerti miżuri li ħa u li qed ikomplu jnaqqsu l-kwalita` ta' l-għixien tal-Maltin u l- Għawdxin.

Inħeġġeġ lill-gvern biex minflok miżuri delettanteski bħal dawn idaħħal miżuri li ċertament jistgħu jħallu impatt pożittiv.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): Sur President, fil-ħin li ġej se nagħmel xi kummenti dwar dan l-abbozz ta' liġi pero` mhux se nillimita ruħi biss għall-emendi li hawn quddiemna, anzi se nespandi u nitkellem fuq l-għan prinċipali li għandu l-gvern rigward il- kompetittivita`.

Il-kelma "kompetittivita'" hi waħda mill-aktar kliem li ntużaw f'dawn l- aħħar xhur u s-sinifikat tagħha jiġi mifhum mhux biss min-nies imma anke mill-membri f'dan il-parlament.

Irridu nassiguraw li t-tifsira ta' din il- kelma titwassal u tkun apprezzata mill-akbar numru possibbli ta' Maltin u Għawdxin li huma ċ-ċavetta tas-suċċess tal-kompetittivita`.

Dan qed ngħidu għax jien wieħed minn dawk li nemmen li jekk ma jkunx hemm il- parteċipazzjoni ta' l-akbar numru possibbli ta' ħaddiema li jkunu jafu preċiżament fejn kulħadd irid jasal, din il-kelma jiġrilha bħall-kliem oħrajn li jintużaw fil-ħajja u nispiċċaw narawha tfisser xi ħaġa għal xi wħud u ħaġa oħra għal oħrajn.

Hu fatt li d-dover principali jibqa' tal-gvern u bħala gvern għandna nkomplu nisħqu fuq it-terminoloġija tal-kompetittivita`.

Jiena nistqarr li huwa diffiċli ferm biex wieħed jagħti definizzjoni ta' din il-kelma.

Huwa kważi impossibbli tagħti definizzjoni ta' din il-kelma jekk ma tiktibx volumi sħaħ, pero` nemmen li t-terminoloġija għandna twassal biex jinftiehem li wieħed ma jridx iħares biss li jirnexxi biss fuq livell individwali imma li għandu jirnexxielna wkoll fuq livell nazzjonali, fejn filwaqt li nipprovdu servizzi u prodotti ta' l-aqwa kwalita`, fl-istess ħin nagħmlu dan mingħajr ma jkun hemm spejjeż żejda.

Wieħed irid japprezza li fih innifsu dan l-attentat ta' tifsira tal-kelma "kompetittivita'" hija sfida għal kull individwu u sfida għas-setturi kollha tax-xogħol magħqudin flimkien li jirrappreżentaw il-forza ta' l- ekonomija.

Dawn jikkostitwixxu l-forza li tħaddem il-mutur ekonomiku tal- pajjiż, Sur President, hu x'inhu s-servizz jew prodott li joffru.

Dawn iridu jagħtu dawn is-servizzi u prodotti bl-ogħla kwalita` u bl-irħas prezz possibbli sabiex il-klijent – li jaf ikun ħaddiem f'settur ieħor - ikun sodisfatt.

Irridu wkoll nassiguraw li l-prodotti u s-servizzi li noffru jkunu ta' kwalita` tali li meta jinbiegħu lill-barrani, dan ikun sodisfatt bil-kwalita`.

Dan huwa importanti għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin nirrealizzaw li l-progress tagħna ma jiddependix biss minn dak li nagħmlu aħna, imma iktar minn qatt qabel jiddependi minn kif iħares lejna dak li qiegħed jirċievi l-prodott partikolari.

Aħna nafu li għandna pajjiż ta' 400,000 ruħ li hu fost l-iżgħar nazzjonijiet u li aktar minn qatt qabel irridu ngħixu bil-ħidma tagħna flimkien mal-kumplament tad-dinja.

Hawnhekk nippruvaw ngħidu li l- globalizzazzjoni m'hijiex xi ħaġa li għandna nwaħħlu fiha meta nitkellmu fuq l-effetti ekonomiċi, pero' kull min għandu mqar l-iċken ħjiel ta' ħidma ekonomika jaf li l-fatturi tal-globalizzazzjoni huma fatturi li ma nistgħux naħarbu minnhom.

Dan qed ngħidu għax xi kelliema ta' l-oppożizzjoni f'dan id-dibattitu qalu li l-kelliema tan-naħa tal-gvern qegħdin isibuha faċli li jwaħħlu fil-globalizzazzjoni minħabba l-problemi li jeżistu.

Il-gvern mhux qed iwaħħal fil-globalizzazzjoni pero` ma jistax jinsa r-realta` tal- globalizzazzjoni li bilfors taffettwana, Sur President.

Per eżempju, wieħed mill-pajjiżi li kontinwament nisimgħu bih hu ċ-Ċina fejn il-ġimgħa l-oħra iċċelebraw bil-kbir it-twelid ta' tarbija li tellgħet il-popolazzjoni taċ-Ċina għal 1:6 billion.

Dan ifisser li l- popolazzjoni tagħhom hi bejn wieħed u ieħor 4,000 darba akbar mill- popolazzjoni tagħna.

Jiġifieri għal kull Malti jeżistu 4,000 Ċiniż li qegħdin jew se jkunu qed jipparteċipaw fl-ekonomija ta' pajjiżhom.

L-Onor.

Evarist Bartolo fl-intervent tiegħu qal li paga ta' persuna li taħdem fiċ- Ċina hija ta' bejn wieħed u ieħor Lm20 fix-xahar.

Hawnhekk wieħed malajr jifhem li trid tqabbel ma' bniedem li jaqla' Lm 20 fix-xahar u jaħdem ħafna aktar minn dawk l-40 siegħa li l-ħaddiema tal-pajjiżi żviluppati normalment jaħdmu.

Jien ngħid li Allaħares kellna nippruvaw nagħtu paga simili lil xi ħaddiem hawn Malta għax Alla biss jaf xi jkunu l-konsegwenzi!

Dawn huma pagi li jeħduna lura 50 sena.

F'pajjiżna aħna kellna 50 sena ta' żvilupp ekonomiku li fisser bidla sħiħa fil-mod ta' kif aħna naħdmu, ngħixu u nonfqu l-income li ndaħħlu.

Naturalment pajjiżna għandu numru sostanzjali ta' drittijiet li daħlu taħt diversi gvernijiet u li l-ħaddiem ma kienx jaħseb li jista' jkollu sa ftit tas-snin ilu.

Dan kollu jitfa' fuq il-gvern tal-ġurnata - u anke fuq l- oppożizzjoni - ir-responsabbilta` li jkompli jgħallem lil kull wieħed u waħda minna li minbarra d-drittijiet li huma fundamentali u li mingħajrhom ma nistgħux nimxu 'l quddiem, aħna għandna wkoll diversi obbligi li rridu nirrispettaw u għaldaqstant għandna nagħtu l-aħjar tagħna fix-xogħol li nkunu qegħdin nagħmlu u nipprovdu l-aħjar servizz jew prodott sabiex ikollna garanzija ta' ġid għall-familja tagħna, għall-intrapriża ta' fejn naħdmu u anke għall-ekonomija nazzjonali.

Jien ma nippretendix li kull ħaddiem ikollu l-mentalita` tas-self-employed, li ma jafx x'ħin jisbaħ u x'ħin jidlam u ma jafx x'inhuma l-vaganzi u s- sick leave.

Ma nippretendix li jkun hawn din it-tip ta' mentalita` fost dawk li huma mpjegati għax forsi wieħed ikun qed jippretendi żżejjed.

Is- settur tas-self-employed huwa xempju ta' kif persuna li taħdem għal rasha, irrispettivament mill-ħin u anke mis-saħħa fiżika, tibqa' attiva ekonomikament.

Kull wieħed minna għandu jdaħħal din il-mentalita` ta' impenn kontinwu li bih jaħdmu s-self-employed, almenu fit-tmien sigħat tax- xogħol li wieħed jagħmel u jara li jagħti l-aħjar li jista' biex ix-xogħol li jkun qed jagħmel ikun ta' l-aqwa kwalita` sabiex is-servizz jew il- prodott li jkun qed jipproduċi jkun ta' l-aqwa kwalita`.

Sur President, aħna lkoll irridu nifhmu li biex nimxu 'l quddiem ma jridux ikunu l-gvern jew l-oppożizzjoni biss li jagħtu l-aħjar tagħhom, u lanqas l-imgħallem jew dak li qed iħaddem biss, imma lkoll kemm aħna b'mod mill-aktar kollettiv.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq diversi miżuri li ħarġu mill-budget ta' din is-sena li l-għan ewlieni tiegħu hu li aħna nsiru aktar kompetittivi.

Aħna ma nistgħux naqbdu l-budget tas-sena 2005, naqilgħuh mill-kumplament ta' l- istampa u nitkellmu dwaru biss.

Il-gvern tal-ġurnata huwa konxju mir- responsabbiltajiet tiegħu li jmexxi lil pajjiżna bl-aħjar mod possibbli u għalhekk ra li mhux biss ikun hemm id-diskors tal-budget u mhux biss ikun hemm l-inizjattivi marbutin ma' dan id-diskors, imma jrid jassigura li l- ħidma kollettiva ta' dan il-pajjiż twassal biex l-ekonomija tagħna tkompli tavvanza u timxi 'l quddiem.

Hawnhekk issemma' l-fatt li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar il-manifattura qiegħda ssibha diffiċli biex tiżviluppa.

Dan nifhmuh għax pajjiżna mexa passi kbar matul is-snin li għaddew biex nippruvaw nilħqu livelli ta' għixien li huma fost l-aqwa meta kkomparati ma' pajjiżi viċini tagħna, b'mod partikolari ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li rridu nkomplu nassiguraw li kull Malti jkun preparat mhux biss bl-aħjar mod għax-xogħol li jkun qed jagħmel, imma rridu nassiguraw ukoll li kull wieħed minna jkollu l-kapaċita` li jagħmel xogħlijiet differenti jekk ix-xogħol li qed jagħmel illum jinbidel.

Kienu diversi l-kelliema ta' l-oppożizzjoni li staqsew dwar x'għamel il-gvern matul is-snin li għaddew biex jassigura li l- persuna li taħdem tkun preparata bl-aħjar mod.

Qalulna li filwaqt li l- manifattura qiegħda dejjem tonqos - u aħna konxji ta' dan - fl-istess ħin il-gvern mhux qed jipprepara lill-poplu Malti għal dawk li huma l- possibbiltajiet ġodda ta' impjiegi f'diversi setturi oħra.

M'għandix dubju li l-qofol tas-settur li jrid iwassal biex il-ħaddiem Malti jkun f'qagħda aħjar hu s-settur tat-telekomunikazzjoni.

Min-naħa tal-gvern diġa` kien hemm kelliema li tkellmu u enfasizzaw il-punti marbutin ma' l- iżviluppi teknoloġiċi li seħħew, li qegħdin iseħħu u se jkomplu jseħħu matul iż-żmien li ġej.

Illum il-poplu Malti se jkollu l-possibbilta` li jipparteċipa fl-iżviluppi teknoloġiċi ta' l-informatika sabiex inkunu fuq quddiem nett f'dawk li huma żviluppi ta' l-informatika mhux biex sempliċement nfittxu xi dokument fuq l-internet, mhux biex sempliċement inkunu f'qagħda li l-informazzjoni li neħtieġu nkunu nistgħu nakkwistawha at the tip of our fingers imma biex iż-żgħażagħ ikunu f'pożizzjoni vantaġġjuża ħafna meta mqabbla ma' kif kienu ż-żgħażagħ ta' ftit snin ilu.

Dan qed jiġri għax il-gvern ma qgħadx jibża' mill-fatt li pajjiżna biex jimxi 'l quddiem irid ikun fuq quddiem nett fl-iżviluppi li qegħdin iseħħu.

Aħna konxji mill-fatt li dan il-pajjiż għandu ekonomija żgħira meta kkomparat ma' ekonomiji oħra u għalhekk ridna nassiguraw li kull wieħed u waħda minna jkunu preparati bl-aħjar mod biex il-parteċipazzjoni tkun aġġornata għall-aħħar żviluppi li qegħdin iseħħu.

Aħna qatt ma nistgħu - u din diġa` għidtha imma se nerġa' nirrepetiha - nikkompetu ma' pajjiżi ferm akbar minna f'dik li hija kwantita` ta' xogħol li nipproduċu u qatt ma nistgħu nlaħħqu f'dak li huwa ammont ta' servizzi li nagħtu, imma rridu nassiguraw li l-kwalita` tal-prodotti u l-livell tas-servizzi li nagħtu jkun l-ogħla.

Dan huwa l-uniku mod li permezz tiegħu nistgħu nassiguraw li nibqgħu mexjin 'il quddiem.

Għalhekk li l-gvern tal-ġurnata għamel l- investimenti li għamel fl-oqsma tat-teknoloġija u ta' l-informatika u għamel ukoll ftehim wara ieħor biex jippromovi dan is-settur.

Fil-fatt nhar is-Sibt se jerġa' jkun hemm il-possibbilta` li għexieren ta' eluf ta' studenti u għalliema jkollhom għodda reċenti fil-qasam tal- computers u dan għal prezz tant irħis li kważi qed jingħata b'xejn.

Hawnhekk issemmew it-taxxi fuq il-computers, pero` ħadd min-naħa ta' l- oppożizzjoni ma ġie jgħidilna li l-gvern tal-lum, permezz ta' ftehim li għamel ma' waħda mill-aktar kumpanniji importanti fil-qasam ta' l- informatika, qed jagħti 70,000 għodda moderna f'dan il-qasam lill-istudenti u lill-għalliema.

Għalfejn il-gvern qed jagħmel dan?

Għax il-gvern jifhem li jekk ma nkunux verament ippreparati għall-ħajja kif qed tinbidel, ma nistgħux niggarantixxu li l-ekonomija ta' pajjiżna tibqa' miexja 'l quddiem u dan irridu npoġġuh fil-perspettiva politika.

Aħna konxji minnu dan u rridu nassiguraw li minkejja l-bidliet u t-telfien ta' impjiegi f'oqsma differenti, l-ekonomija ta' pajjiżna tkompli miexja 'l quddiem.

Aħna nemmnu li dan huwa poplu li kapaċi jadatta ruħu għaż- żmenijiet differenti u għandna diversi esperjenzi ta' dan.

Jekk nitfgħu ħarsitna 40 sena lura nsibu li fost l-oħrajn l-ekonomija ta' pajjiżna kienet ibbażata, bħal tant pajjiżi oħrajn madwar id-dinja, fuq il-ħidma agrikola.

Filwaqt li għandna nibqgħu nagħtu l-importanza kollha lill- agrikoltura, nafu li din sa ftit ta-snin ilu kienet tħaddem eluf kbar ta' persuni u llum dawn naqsu ħafna, pero` mhux a skapitu tal-produzzjoni.

Dan qed ngħidu għax filwaqt li llum għandna r-realta` ta' l-inqas numru ta' persuni jaħdmu f'dan is-settur, għandna wkoll ir-realta` l-oħra li għandna l-akbar volum ta' produzzjoni li qatt kellna f'dan is-settur.

Dan ġara għax il-bidwi Malti llum qed jaħdem b'għodda differenti milli kien juża 40 sena ilu, bir-riżultat li qed jipproduċi ħafna aktar anke jekk l- art agrikola naqset.

Dan ġara għax il-bidwi Malti kien kapaċi jadatta ruħu għall-ħtiġijiet tal-lum u ma baqax jinsisti li kellu jibqa' juża l-għodda li kien juża snin ilu.

Biex dan seta' jsir, il-gvern kellu jagħti s-sehem tiegħu bħalma qed ikompli jagħti s-sehem tiegħu f'diversi oqsma ekonomiċi oħra ta' pajjiżna sabiex inkunu fuq quddiem nett u dan nagħmluh mhux billi nipprovdu aħna l-impjiegi fid-diversi setturi.

Fl-opinjoni tiegħi, aktar ma l-gvern jinqata' mill-attivita` ekonomika aktar aħjar għall-ekonomija tagħna.

Minbarra d-diskors tal-budget il-gvern ippreżenta n-national action plan for employment.

Il-qofol tas-suċċess ta' l-ekonomija ta' pajjiżna trid tkun ibbażata bilfors fuq l-akbar numru ta' persuni li qegħdin jaħdmu.

U bħala parti integrali mill-pjan ekonomiku ta' pajjiżna, għandna diversi inizjattivi li jridu jassiguraw li kulmin qed jaħdem dan jagħmlu b'mod uffiċjali.

Irridu nassiguraw ukoll li dawk li qegħdin jaħdmu u li huma f'riskju li jitilfu l-impjieg, ikunu preparati biex ibiddlu x-xogħol u hekk jibqgħu jagħtu s-sehem tagħhom sabiex naraw li n-numru ta' persuni li jieħdu sehem fl-ekonomija jiżdied.

Dan huwa importanti għax jekk irridu nassiguraw li l-ekonomija timxi 'l quddiem, ma nistgħux nistennew lil ħaddieħor jagħmel ix-xogħol għalina imma rridu nkunu aħna fuq quddiem nett biex nipparteċipaw f'din il-ħidma ekonomika.

Issa li mseħbin fl-Unjoni Ewropea, ma jistax jibqa' jaħseb waħdu dwar dawk il-miżuri u inizjattivi li jridu jittieħdu biex nassiguraw l-aqwa kondizzjonijiet ta' l-impjieg tagħna.

Fuq l-aġenda politika ta' dan il-pajjiż għandna ppjanat li nimplimentaw policies marbutin ma' l-internal market ta' l-Unjoni Ewropea u permezz tal-parteċipazzjoni tagħna fid- diversi livelli tal-ħajja politka Ewropea, Malta qed tara kif tassigura mhux biss li nimxu ma' l-aġenda ta' Lisbona imma anke skond l-aġġornament ta' din l-istess aġenda.

Kienu diversi l-kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni li staqsew fuq il- Lisbon agenda li fuq kollox ma hu xejn ħlief programm ta' ħidma ta' l- Unjoni Ewropea li peress li Malta issa hija parti integrali mill-Unjoni, f'kull ħidma li nagħmlu rridu nassiguraw l-aqwa parteċipazzjoni min-naħa tagħna.

Il-budget għas-sena 2005 fit-totalita` tiegħu huwa budget li jindirizza dan kollu u lilna l-Maltin qed jgħidilna li mhux biżżejjed li nkunu kuntenti b'dak li għamilna sal-bieraħ, imma rridu naħdmu sod u nipparteċipaw bl-aqwa elementi biex nassiguraw li nibqgħu naqilgħu l- għixien tagħna.

Dan irridu nagħmluh fil-perspettiva globalizzata għax ma nistgħux naħarbu minn din ir-realta` li anke pajjiżi ferm akbar minna kellhom jiffaċċjaw.

B'dan f'moħħi jiena ngħid li l-miżuri tal-budget jikkostitwixxu għodda oħra għat-tisħiħ ta' l-ekonomija għax lil pajjiżna dan jagħmlu aktar kompetittiv milli qatt kien sal-lum.

Il-kompetittivita` għandha twassal biex mhux biss nipparteċipaw fl-ekonomija tagħna u mhux biss inkunu kuntenti b'dak li qed nagħmlu, imma anke naslu biex nibdew ingawdu kwalita` ta' ħajja aħjar kif inhi l-mira tagħna.

Jiena konvint li meta bħal dan iż-żmien sena nkunu qegħdin niddiskutu l-miżuri tal-budget għas-sena 2006, inkunu nistgħu ngħidu li l-budget tas-sena 2005 ħalla r-riżultati mixtieqa għax wassal biex il-ħaddiema Maltin setgħu jkomplu mexjin 'l quddiem.

Ċertament bħal dan iż-żmien sena nkunu fhimna aħjar kemm huma long term il-policies ta' dan il-gvern u kemm il-gvern għandu raġun f'dak li qed jagħmel.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jiena wkoll kont beħsiebni nitkellem fuq il-kompetittivita` u sinċerament ma kontx naf li l-kelliem ta' qabli kien se jibni u jagħmel ħafna enfasi fuq dan is-suġġett.

Il-kelma "kompetittivita`" llum saret buzzword.

Ma niftakarx li konna nitkellmu fuq il-kompetittivita` qabel għax sa ftit ilu kienu jgħidu li kollox kien miexi sew u li meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea, kien se jkun hawn ħafna opportunitajiet ta' xogħol.

Waħda minn dawn il-miżuri li qegħdin nitkellmu fuqhom illum ma ssemmietx żgur – u hawn qed nirriferi għat-teħid ta' ġranet tal-leave – għalkemm ikolli nistqarr li ma nafx x'qed jiġri fil- laqgħat li qegħdin isiru bejn il-gvern u l-unions.

Ovvjament jiena nawgura li jkun hemm ftehim, pero` minn dan nista' nieħu l-idea għaliex il-gvern qed jagħmel din l-enfasi kollha fuq il-kompetittivita`.

Il-gvern qisu issa għadu kemm beda jiskopri l-kompetittivita`, pero` tajjeb li nfakkru li ilna żmien niġu avżati li bil-mod il-mod pajjiżna kien qed jitlef il- kompetittivita` tiegħu meta mqabbel ma' pajjiżi oħra.

Qabel Ġunju tas-sena 2002, rapport mill-kumissjoni ta' l-Unjoni Ewropea kien għamel analisi dwar l-istabilita` tas-sitwazzjoni macroekonomika tal- pajjiżi kandidati u rrepeta għal aktar minn darba t-twissija li Malta trid toqgħod b'seba' għajnejn biex ma titlifx il-kompetittivita` tagħha.

Kienu ħarġu wkoll twissijiet ċari u bla tlaqliq mill-gvernatur tal-bank ċentrali u anke sirna nafu bi twissijiet simili permezz ta' dokument konġunt maħruġ miċ-chamber of commerce, l-MEA, l-FOI, l-MHRA u l-GRTU fejn b'risposta għall-white paper li kienet tirrigwarda l-Employment Relations Act u l- Industrial Relations Act, il-constituted bodies appellaw lill-gvern biex joqgħod attent sabiex il-miżuri li kien beħsiebu jdaħħal ma jkunux huma stess li jtellfu l-produttivita`.

Fil-fatt dawn l-organizzazzjonijiet qalu li l-miżuri li l-gvern ried idaħħal permezz ta' dawn iż-żewġ liġijiet għad jistgħu jwasslu biex jgħollu l-prezz tax-xogħol mingħajr ma tiżdied il- produttivita`.

Dawn l-għaqdiet ilmentaw li miżuri bħal dawn dwar saħħa u sigurta` fuq il- post tax-xogħol, riformi fis-sistema tas-social welfare u miżuri oħra li għad iridu jittieħdu, fosthom spejjeż addizzjonali biex jiġi mħares l- ambjent, spejjeż għal tibdil fis-sistema ta' ippakkjar u spejjeż għar-rimi ta' skart u twaħħil ta' apparat biex jitnaqqas it-tinġis jafu saħansitra jheddu l-eżistenza ta' l-istess industriji li joffru x-xogħol u joħolqu l- ġid fil-pajjiż.

Dan id-dokument mhux il-partit Laburista kien ħareġ bih imma ħarġu bih dawn l-organizzazzjonijiet.

Il-gvern ġie mwissi biex joqgħod attent imma minkejja dan kollu kien baqa' għaddej u baqa' jgħid li kollox kien sew, li l-finanzi fis-sod u li se jinfetħilna suq ta' 500 miljun.

Iżda l-kompetittivita` bħal qisu kienet xi ħaġa li Alla m'għamilha u ħadd ma kien jittanta jitkellem fuqha, Sur President.

Issa biex il-gvern jipprova jevita li jgħabbi aktar spejjeż fuq is-settur tax-xogħol - u l-gvern kien jaf x'hemm u x'mhemmx fuq il-kompetittivita` imma kien għażel li ma jitkellimx fuq hekk qabel ir-referendum u l- elezzjoni ġenerali – beda jwaħħal it-taxxi fuq il-poplu, taxxi diretti u indiretti, bħalma semmew sħabi bl-eco-tax u affarijiet oħrajn bħal dawn.

Mingħajr ma nduna l-gvern beda jdaħħal ċerti government induced costs bħalma hi l-VAT bi 18%, fees of office, bolol u affarijiet bħal dawn li bil- mod il-mod komplew jgħollu l-prezz tal-prodott u l-prezz tas-servizz.

Issa hawn jidħol il-kunċett tal-kompetittivita` għax kif spjega tajjeb l-Onor.

Censu Galea qabli, jekk iżżid l-ispejjeż tal-produzzjoni ma tantx jista' jibqa' kompetittiv il-prodott.

Hawnhekk jien ngħid bla mistħija ta' xejn li waħda mir-riżervi li kellna aħna bħala Labour Party għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, kienet proprju għaliex bis-sħubija bilfors kien se jkollna spejjeż addizzjonali li se jgħinu biex iżidu l-valur tal-prodott u tas-servizz.

Aħna konna konxji li l-added value tal-prodott tagħna kien diġa` qed joqrob lejn il-limitu fejn ma kienx jista' jiflaħ aktar piżijiet fuqu bla ma jitlef il- competitive edge.

Aħna konna nisimgħu biss min-naħa tal-gvern li se jkollna opportunitajiet ta' xogħol, li x-xogħol se jiġri wara n-nies u li se jkollna suq kbir għall-prodotti tagħna.

Dawn l-organizzazzjonijiet li semmejt aktar qabel kienu wissew lill-gvern u kienu qalulu hekk:

"The ultimate test of the new legislation will come when after its implications are felt, we shall have to assess whether the new provisions have served to improve the economic and social situation or whether they have contributed to a deterioration of our economy due to reduced competitiveness.".

Sur President, jien mhux se ndum ħafna pero` rrid nitkellem fuq din il- kwestjoni biss u xtaqt nagħmel aċċenn għall-ipokrezija u d-diżonesta – u ma niddejjaqx nużahom dawn il-frażijiet – li kienet tuża n-naħa l-oħra qabel l-elezzjoni meta aħna konna nużaw frażijiet bħalma kont inħobb nuża jien li Allaħares għal xejn b'xejn jogħlew il-pagi.

Issa ta' min jgħid li dawn kienu jafu x'ridna ngħidu għax jien anke kont ktibt artikli f'Ġunju tas-sena 2002 fuq il-kompetittivita` u semmejt fejn wieħed jista' jnaqqas u jista' jżid.

Jiena ma semmejtx biss il-pagi imma semmejt anke l-iskartar tal-ħaddiema, in-nuqqas tal-produttivita` u s-serq fuq il-post tax-xogħol.

Min-naħa l-oħra semmejt ukoll li jekk jidħlu piżijiet ġodda bħall-għoli tat- tariffi ta' l-ilma u d-dawl u miżuri amministrattivi jew preventivi li għandhom il-prezz tagħhom, dawn ukoll trid tgħoddhom mal-prezz tal-prodott.

Aħna lill-poplu li kien jaħseb li meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea l-pagi kienu se jsiru bħal ta' l-Ewropa, konna ngħidulu li Alla jħares isiru hekk sempliċement biex wieħed jagħmel tajjeb għat-taxxi u għall-impożizzjoni ta' miżuri amministrattivi oħra għaliex imbagħad addio l-kompetittivita`.

Imma x'qalet in-naħa l-oħra fuq dan?

Bl-akbar diżonesta għamlu farsa minn dan il- kliem u b'mod oxxen ir-reporters tagħhom spiċċaw jiġru bit-tape recording tal-vuċi tiegħi u jsemmgħu leħni lit-tfajliet ta' l-industrial estates.

Lil dawn kienu jgħidulhom: Qegħdin taraw xi jrid il-Labour, li tibqgħu fejn intom bil-paga ffriżata!

Naturalment aħna konna ngħidu hekk għaliex konna u għadna nemmnu li jekk jiżdiedu l-prezzijiet tal-produzzjoni ta' xejn, konna se nsibu ruħna fil-frisk u llum il-gvern qed jesperjenza dan kollu.

Il-ħasra hi li l-poplu qed ibati minħabba f'hekk.

Il-poplu qed ibati minn nuqqas ta' prevenzjoni u preparazzjoni ta' gvern li mingħalih kien dieħel f'ġenna ta' l-art.

Qalu li aħna kontra l-progress u li ma rridux li l-pagi jogħlew, imma llum fil-verita' fejn wasalna?

Illum wasalna fi stat fejn l-aktar nies li jippretendu li huma Nazzjonalisti u l-ħbieb tagħhom qegħdin iħaddmu ruxxmata immigranti illegali biċ-cheap labour.

Imbagħad jiġi l-prim ministru - lanqas ridt nemminha din – u jgħid lil taċ-ċivil li hemm bżonn jiffriżalhom il-pagi għal tliet snin, l-istess bniedem li tal-partit tiegħu kienu beżżgħu lin- nies li l-partit tal-Labour kien se jiffriża l-pagi!

Nistgħu nkunu aktar diżonesti minn hekk?

Nistgħu nkunu aktar oxxeni minn hekk fil-mod kif issir il-politika?

Għalhekk irrid nagħmel din ir-riflessjoni llum u mhux se ndum ħafna, anke għaliex il-vuċi mhix tagħtini.

Iva, dan id-diskors ħassejt li għandi nagħmlu għax ma nistgħux nibqgħu ngħaddu ż-żmien bil- poplu b'dan il-mod.

Il-prim ministru li dak iż-żmien kien deputat kap tal- partit Nazzjonalista, mar bil-wiċċ tost kollu quddiem in-nies taċ-ċivil - mhux se nidħol fil-mertu jekk iċ-ċivil jixraqlux hekk jew le - u qal dan id-diskors minkejja li hu kien l-istess wieħed li kien xewwex kontra l- partit Laburista għax kien qal li konna se niffriżaw il-pagi.

Issa hawn qed jgħid li m'għandux soluzzjonijiet u jrid jiffriża l-pagi.

Aktar minn hekk issa milli smajna mhux jiffriża l-pagi biss irid il-gvern, imma anke jieħu l-leave li l-ħaddiema tant ħadmu għalih permezz tal-unions matul is-snin u dan akkwistawh bi dritt.

Dawn in-nies li m'għandhomx mistħija issa qed imorru fuq il-ħaddiema u jgħidulhom li se jeħdulhom erbat ijiem leave u dan meta l-gvern qiegħed hemm għax tah il-poter il-poplu u tah dak il-poter fuq dak li wiegħdu u fuq dak li l-gvern suppost poġġa l- unur tiegħu fuqu.

Lilna jgħidulna onorevoli hawn ġew, imma fejn hu l- unur?

Il-kelma li wieħed jagħti hi parti inteġrali mill-unur ta' dak li jkun.

Fl-istorja antika, in-negozju kien isir kollu fuq il-kelma u fuq l- unur, imma llum partit sħiħ iwiegħdek xi ħaġa bil-makkinarju kollu tiegħu iżda mbagħad jitla' fil-poter u jgħidlek li se jagħmel li jrid.

Allura jien ngħid lill-gvern: Flok inti toqgħod tgħaddi ż-żmien bl-intelliġenza tal- poplu u tgħid li l-finanzi qegħdin fis-sod u li qbadna l-barri minn qrunu, ma stajtx kont onest mal-poplu?

Jien ċert li min qed jismagħna jaf li dak li qed ngħid huwa veru u li tan- naħa l-oħra daħku bin-nies.

Kulħadd jitkellem fuq dawn l-affarijiet u minħabba f'hekk qegħdin inbatu minn nuqqas ta' rispett min-naħa tal-poplu.

Bilfors jiġri hekk meta nwiegħdu ħaġa u mbagħad nitilgħu fil-poter u nagħmlu li jfettlilna.

X'rispett jibqagħlu l-politiku?

In-nies tgħid li dak li jkun jagħmel minn kollox biex jakkwista postu imbagħad ladarba jakkwista postu jispiċċa jgħaddi ż-żmien b'kulħadd.

Wara ħafna wegħdiet u wara li għaddiet l-elezzjoni beda s-swat u m'hemmx kelma oħra li tista' tuża.

Il- ħaddiem swat qed jaqla' u min ma jitkellimx mal-ħaddiem u ma jiltaqax miegħu kuljum kif niltaqgħu miegħu aħna, ma jafx minn xiex inhu għaddej il- poplu.

U din mhix kwestjoni ta' boroż tal-plastic u dak it-taħwid kollu li qegħdin iħawdu għax il-politika tal-partit Nazzjonalista miexja biex lill- ħaddiem tkissru u terġa' ġġibu fejn kien qabel, Sur President.

Jien mhux se nitlob biex l-elettorat jingħata apoloġija min-naħa tal-gvern, avolja hekk jixraq.

Iva, jixraq li l-gvern imur quddiem l-elettorat u jiskuża ruħu għax għadda ż-żmien bih.

Imma mhux se nitlob biex issir dik l- apoloġija, avolja nixtieq li jiġi l-prim ministru hawnhekk u jammetti li qarraq bil-poplu.

Hekk hu, qarraq bil-poplu biex il-partit Nazzjonalista seta' jakkwista l-aktar dokument prezzjuż li l-poplu għandu f'idejh, dak id-dokument li jirrifletti l-fiduċja li wieħed jagħti għal ħames snin biex xi ħadd imexxilu pajjiżu.

Din il-fiduċja nsterqet lill-poplu u nsterqet fil-każ ta' ħafna mill-elettorat għax kif jgħid il-Malti, l-ewwel lin-nies urewhom iż-żiemel u mbagħad qabbżulhom id-debba!

Nistaqsi lill-prim ministru jekk huwiex b'dan il-mod li se jsodd u jsolvi l-problemi li għandu u li ilhom jakkumulaw għal dawn is-snin kollha li issa ilhom fil-gvern.

Il- pajjiż kissruh u l-kaxxa ta' Malta faqgħuha u ma fadal xejn fiha.

M'hemmx prospetti għaliex anke b'dawn il-ħafna wegħdiet li ssemmew fil-budget, there is no light at the end of tunnel, Sur President.

Erba' xhur ilu l-Unjoni Ewropea kienet se tieħu azzjoni kontra Malta u kontra ħames pajjiżi oħra li daħlu magħna fl-Unjoni minħabba li qegħdin barra mit-termini tal-konverġenza.

Il-prim ministru mar għamel convergence programme u qalilhom li se jkollna nirranġaw is-sitwazzjoni.

Issa ovvjament biċ-ċifri tista' tilgħab kemm trid, pero' ma qalilhomx kemm se jbatu n-nies minħabba dan il-programm.

Għax minfejn se jidħlu l-miljuni?

Dawn ġejjin għax dawwarna r-rota ta' l-ekonomija, għax ġibna l-investiment jew għax forsi qegħdin jerġgħu jiftħu l-fabbriki kif kienu qalulna li se jiġri?

Issa qegħdin nokorbu minħabba li ma bqajniex kompetittivi pero' issa għadda n-nine-eleven, għaddiet l-Asian flu u għadda t-tsunami wkoll.

Issa qed inwaħħlu fil-kompetittivita' u fil-globalizzazzjoni u mid-dehra se nibqgħu sejrin hekk.

Din l-istorja se tibqa' tirrepeti ruħha llum, għada u pitgħada, imma din m'hijiex id-demokrazija kif nifhimha jien.

Dan m'hu xejn ħlief abbuż mid-demokrazija, abbuż ta' min jaħseb li huwa holier than thou u li bħalu m'hawnx u allura jista' jagħmel li jrid.

Sinċerament nispera f'Alla li din il-logħba politika maħmuġa tieqaf hawn u tkun l-aħħar darba li dan il-gvern jagħmel abbuż mill-fiduċja tal-poplu Malti għaliex pajjiżna ma jixraqlux li jiġi ttrattat b'dan il-mod.

Illum uliedi kibru pero' ulied uliedi x'futur għandhom f'pajjiżna?

X'se jagħmlu?

Se jmorru jħabbtu l-bibien tal-ministri u jsibu xi segretarju parlamentari jgħid lill-mara tat-tifel sabiex tmur tinforma lil żewġha li sakemm jibqgħu n-Nazzjonalisti fil-gvern m'għandux ċans jaħdem?

Jgħidilha li jekk irid jaħdem imissu jdur fuq Dr. Alfred Sant jew Dr. George Vella?

Imbagħad jiġi jibgħatli l-karti ħalli mmur nitlob miegħu u nagħmel ġurnata talb San Pawl il-Baħar!

Dan is-segretarju parlamentari qiegħed hawnhekk preżenti u jaf għal min qed ngħid.

(Interuzzjonijiet) Dak li lill-mara tiegħu mort theddidha li taħtkom mhux se jaħdem.

U mbagħad tiġi tibgħatli l- karti ħalli niġi nitlob miegħek!

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, jiddispjaċini imma l-Onor.

Vella qiegħed jimmislidja lill-Kamra għax id- diskors ma kienx hekk.

ONOR.

GEORGE VELLA: Biex turu kemm m'intomx onesti u kemm intom ipokriti!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jista' jgħid li jrid pero' d-diskors ma kienx hekk.

Mhux f'dak il-kuntest żgur, Sur President.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mela allura kien hemm diskors.

Għidli daqxejn x'kien id-diskors!

Qiegħed nagħtik iċ-ċans tgħidilna x'kien id-diskors li sar ħalli l-poplu jkun jaf x'ħobż tieklu.

Tiġix tibgħatli ittri biex nitlob miegħek għaliex naf immur nitlob waħdi!

Il-kumpannija tiegħi nagħżilha jien għax jien qatt ma heddidt lil ħadd u għedtlu li taħtna mhux se jaħdem.

Għidilna x'kien il-kuntest la qed tammetti li sar xi diskors!

Għidilna li żbaljajt u itlob skuża!

M'għandkom ċans qatt li tindmu!

Lili kulħadd jaf min jien u m'għandix record ta' sena jew tnejn hawn ġew, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, l-Onor.

Edwin Vassallo qal li d-diskors ma kienx hekk.

Allura jista' jgħidilna kif kien eżatt id-diskors?

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, f'din il-Kamra m'għandniex l-użanza li nitkellmu fuq nies li ma jkunux preżenti u dwar x'konversazzjoni personali seta' kelli ma' xi ħadd se nħalliha personali.

(Interruzzjonijiet) Tista' tipprova twaqqagħni għaċ-ċajt kemm trid u tista' tigdeb fuqi kemm trid, pero' m'inix se naqa' għan-nasba tiegħek.

ONOR.

GEORGE VELLA: Qegħdin naraw x'tip ta' nies għandna fuq in-naħa l- oħra tal-Kamra.

Basta jippruvaw jilagħbuha tal-qaddisin!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ma jistax l-Onor.

Vassallo jgħid "igdeb kemm trid", donnu jrid jimplika li din xi gidba.

ONOR.

GEORGE VELLA: Tħabbilx rasek, ħallih jgħid li jrid!

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, jew jiġġustifika dak li qal jew inkella jirtiraha.

Ma jistax jgħid "igdeb kemm trid'' għax allura jkun qed jimplika li l-Onor.

George Vella kien qed jigdeb, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, għalija l-Onor.

Vella m'huwiex qed jgħid il-verita'.

Dak mhux id-diskors li għedt jien għalkemm m'għandix ħsieb li nirripeti d-diskors li għedt jien dakinhar.

Dik kienet konversazzjoni privata u d-diskors tiegħi seta' ġie misconstrued u mdawwar kif ried hu, pero' dik imbagħad hija responsabbilta' ta' ħaddieħor.

Dak li qed jingħad li għedt jien m'huwiex minnu u għalija tibqa' gidba.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ma nafx jekk l-Onor.

Vassallo hux jirtira dak li qal u huwiex jaċċetta li l-Onor.

Vella ma gidibx.

Jekk qed jgħid li l-Onor.

Membru gideb irid jissostanzjaha għax hekk titlob il- proċedura tal-Kamra.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, dak li qed jgħid l-Onor Vella dwar dak li suppost għedt jien ma' ċerta persuna m'huwiex minnu.

Għalija dak li qed jgħid l-Onor.

Membru huwa tidwir tal-kliem u lanqas ma nħoss li għandi x'nissostanzja għaliex il-persuna li qed nitkellmu dwarha m'hijiex hawnhekk.

Ċertament ma jien se naqa' qatt għat-tinbix li ngħid x'għedt lil persuna oħra waqt diskursata privata.

Issa jekk xi ħadd dawwar kliemi affari tiegħu.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ħallih jgħid!

Xorta waħda mhux jiċħad li kien hemm inċident.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: L-Onor.

Edwin Vassallo uża l-kelma "gidba".

Qed jirtiraha din il-kelma jew le?

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Dak li qed jgħid l-Onor.

Vella fil-konfront tiegħi jammonta għal gidba u żgur li l-Onor.

Membru mhux f'pożizzjoni jgħid x'inhi l-verita' għaliex ma kienx preżenti waqt id-diskursata li kelli.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien naf x'inhi l-verita' bħalma tafha int u nista' nifhem għalfejn qed timbarazza ruħek daqshekk.

Kont taħseb li l-affarijiet se jibqgħu moħbijin?

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, hawnhekk għandna preċedenti ċari u jekk mhux se jissostanzja dak li qal se nitlob ruling.

Ħadd ma jista' jagħmel allegazzjonijiet fil-konfront ta' membru ieħor tal-Kamra u jgħid li qed jigdeb.

Għadna kemm smajna mingħand l-Onor.

Vassallo l-frażi "igdeb kemm trid" - smajtha jien stess - u qiegħed jużaha fil-kuntest ta' l-Onor.

Vella, bniedem li jien nirrispetta mija fil-mija.

Jekk l-Onor.

Vassallo se jibqa' jsostni dak li qal irid jissostanzjaha.

Din hija ċara u se nitlob ruling jekk ma jirtirahiex.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Edwin Vassallo, nitolbok tiċċara d-diskors tiegħek.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, dak li ntqal fil-konfront tiegħi m'huwiex eżatt u ma jistax jingħad li jikkostitwixxi l-verita'.

ONOR.

ALFRED SANT: Għadu jsostni li l-Onor.

Vella gideb għax qal "igdeb kemm trid".

Smajtha jien stess.

Jgħid li jrid u jippreżentaha kif irid, pero' jekk qed jgħid hekk se nitlob ruling, Sur President.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, x'irid mingħandi l-Kap ta' l- Oppożizzjoni?

Kien imissni qomt jien u tlabt spjegazzjoni mingħand l-Onor.

Vella fuq dak li kien qed jgħid fuqi, pero' ma tlabt xejn u seta' kompla b'dak li kien qed jgħid iżda mbagħad qal iżżejjed.

Dak li qal fuqi l-Onor.

Vella mhuwiex il-verita' għalija.

Jien m'għedtx dak id-diskors u żgur ma kienx f'dak l-ispirtu d-diskors li għedt.

L-Onor.

Vella ma kienx preżenti għal dik id-diskursata u għaldaqstant nitolbu joqgħod attent kif jitkellem.

THE DEPUTY SPEAKER: Mela qed neħodha li s-Segretarju Parlamentari mhux isostni li l-Onor.

Vella gideb.

Nerġa' insejjaħ lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ħu paċenzja bija.

Jien kont hawnhekk u smajtu jgħid "igdeb kemm trid''.

Din il-frażi ma tintużax hekk sakemm ma jridx jissostanzjaha.

Hemm diversi preċedenti fuq din il-ħaġa.

Li qed ngħid jien huwa li jista' ma jaqbilx u jista' jgħid li mhux veru - għandu kull dritt - iżda li jgħid li l-Onor.

Vella gideb m'għandniex naċċettawha.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Alfred Sant, imma wara l-aħħar intervent ta' l- Onor. Vassallo jien qed neħodha li dak li qal qalu fl-istess spirtu li qed tgħid int.

ONOR.

ALFRED SANT: Iżda xorta waħda jrid jikkonfermah dan.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nerġa' insostni li dak li qed jgħid fuqi l-Onor.

Vella m'huwiex il-verita' għaliex jiena m'għedtx hekk.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma jien ftit ilu smajt lill-Onor.

Vassallo jgħid "igdeb kemm trid'' u qalha ċara ħafna.

Ma jistax jgħid li l-Onor.

Vella qed jigdeb għax inkella jkollu jissostanzjaha.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettuli ftit.

Jien qed neħodha li l-Onor.

Vassallo ċċara d-diskors tiegħu u rtira l-kelma "gideb".

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, kulma għandu jagħmel is-Segretarju Parlamentari hu li jqum u jikkonferma dak li qed tgħid is-Sedja.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nikkonferma dak li għedt u cioe' li dak li qal fuqi l-Onor.

Vella m'huwiex il-verita' għax dak id-diskors jien m'għedtux.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, dan m'huwiex dak li qed nistenna jien, Sur President.

L-Onor.

Vassallo uża l-kelma "igdeb kemm trid" u dik ma jistax jgħidha għax inkella jrid jissostanzjaha.

Hemm turrun ta' preċedenti u kulma għandu jagħmel huwa li jqum u jgħid li dak li qed tgħid is-Sedja jaffermah u jikkonfermah.

Qum u għidha!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Alfred Sant, jien qed neħodha li s-Segretarju Parlamentari rtira dak li qal wara li ngħata l-opportunita' li jispjega ruħu aħjar.

Issa nitlob lill-Onor.

Vella jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien nifhimha li la l-Onor.

Vassallo nzerta preżenti mhux se jaċċetta jew jammetti li qal hekk.

Issa jekk hemm bżonn inġiblu aktar provi, ma ġara xejn!

Jekk xejn dan l-inċident li aċċennajt għalih juri kemm għandu raġun il-poplu li ma jafdax lil tal-partit Nazzjonalista għax dawn juruk faċċata mod u min-naħa ta' wara juruk faċċata kompletament differenti.

Issa biex inżidu l-kompetittivita' u biex dan il-pajjiż nagħmluh aktar produttiv mhux imbilli nnaqqru l-ġranet tal-leave jew billi nagħmlu taxxa fuq il-boroż tal-plastik.

Il-flus li se jinġabru minn din it-taxxa mhux se jmorru għall-ambjent iżda se sjmorru biex nimlew xi ftit il-kaxxa ta' Malta.

Irridu nkunu aħna li nagħtu l-eżempju u ta' taħt m'għandux jerfa' il-piż ta' kulħadd hu.

F'dan il-pajjiż aħna konna darrejna lill-ħaddiem li ntellgħuh dejjem 'il fuq ħalli jkun aħjar u mhux jiġri bħal-lum, fejn nirkbu minn fuqu u nippretendu s-sagrifiċċi mingħandu.

Għad jasal żmien meta l-ħaddiem jgħid issa daqshekk - u dan perikoluż imma dawn huma affarijiet li ġraw – għax issa lħaqna l-limitu.

Dan aktar u aktar meta l- ħaddiem m'huwiex jara l-eżempju minn fuq.

Għax ħalli ngħid x'qed jara l- ħaddiem, Sur President.

Il-ħaddiem qed jara li mingħandu qegħdin jintalbu s-sagrifiċċji filwaqt li l-gvern stess iberbaq, jarmi, jixxala ma' min jidhirlu u lil ta' madwaru jqassmilhom il-kuntratti.

Imbagħad naraw il-pakketti tal-liri ħerġin minn hawn u minn hemm u ninsulentaw lill-poplu b'dan il-mod.

U hawn irrid nosserva li meta xi ħadd imur ipoġġi Lm10,000 fil-bank, jiġi l-manager u jistaqsih minn fejn ikun ġab il-flus għaliex hekk titlob il-liġi u forsi sħabna ta' faċċata jistgħu jgħidulna minn fejn ġew dawk l-eluf ta' liri li bdew ħerġin minn ġol-ġgieget.

B'dan l-aġir jiġu jinsulentaw lin-nies, jinsulentaw lil dik il-mara tad-dar u lil dak il-ħaddiem li qed jipprova jwassal il-paga tiegħu sa l-aħħar tax-xahar, l-aqwa li huma komdi b'dawk il- flus kollha żejda fuqhom u dawk l-eluf kollha ħerġin.

Dawk huma kollha flusna li spiċċaw għand il-partit tagħhom permezz ta' min gawda mill- pjaċiri u l-kuntratti li ħa.

L-ewwel jintagħlef u mbagħad jagħlef lilhom lura!

Din hi l-istorja li għandna quddiemna u jekk m'aħniex se niftħu għajnejna għall-korruzzjoni m'aħna se naslu mkien.

Imma mbagħad tiġix tippretendi li l-ħaddiem se joqgħod hemm, jagħlaq għajnejh u ma jagħtix kas, Sur President.

Jien nixtieq ngħid li din in-naħa tal-Kamra lesta taħdem mal-gvern, lesta li nsibu mezz kif immexxu l-pajjiż 'il quddiem u nagħmluh aktar kompetittiv, lesta tara kif jista' jinstab bilanċ dwar kif se nrażżnu l- ħela u l-isparpaljar tal-flus li ma nafux fejn qed imorru.

Aħna kapaċi ngħidulu lill-ħaddiem sabiex jagħmel is-sagrifiċċji, pero' is-sagrifiċċji jrid jagħmilhom ħaddieħor ukoll biex forsi naslu.

Mhux sewwa li xi ħadd ibati u ħaddieħor geddumu fix-xgħir.

U kemm ħaduha bi kbira din li qal sieħbi li meta nkunu fil-gvern aħna, il-programm tal-gvern irid jitħaddem u min ma joġħġbux jew ma jifhmux jew ma jridx jaħdem b'dak il-programm iwarrab jew jitwarrab.

Dan bilfors ikollna nistqarruh wara l-esperjenza qarsa li għaddejna minnha meta konna fil-gvern.

Konna għadna immaturi u ma ndunajniex bl-ilpup ta' madwarna li bdew kontinwament ixekkluna.

Kollha bdew jagħmlulna l-bsaten fir-roti għaliex kienu aġenti tal-partit Nazzjonalista.

Aħna ttrattajnihom bl-ingwanti għaliex ħsibna li se noħolqu sens ta' galantomerija u offrejnilhom idejna iżda mhux se nistħi ngħid li beżqulna fiha.

Darba għamluha għax mhux se terġa' tkun darba oħra.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Kif isir dejjem wara kull budget, dan il-parlament jiddiskuti d-diversi miżuri ta' l-estimi li jkun hemm ipprogrammati.

Illejla smajna kelliema miż-żewġ naħat tal-Kamra jesprimu l-opinjoni tagħhom dwar dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Fil-fatt l-ewwel smajna lill-Onor.

Censu Galea jitkellem b'ton ta' xi ħadd b'saqajh ma' l-art u qalilna x'inhuma l-miżuri, iżda mbagħad stajna nisimgħu lill-Onor.

George Vella jinsinwa li l-gvern miexi ħażin għalkemm spiċċa d-diskors tiegħu b'appell sabiex ilkoll naħdmu flimkien.

Jien napprezza dan u nistqarr li j'Alla dan l-appell huwa sinċier u mhux paroli biss u fatti xejn.

Sur President, jien ukoll irrid inwassal il-kummenti tiegħi fuq dan li għandna quddiemna għaliex huwa relatat b'mod dirett jew indirett mal-gżira ta' Għawdex.

Ilkoll kemm aħna nisimgħu ħafna diskorsi dwar Għawdex, pero' kultant niddubita bis-sħiħ dwar il-ġenwinita' u l-veraċita' ta' dak li jintqal.

Jiena ma nafx kemm hu veru li l-kritika ssir bi skopjiet ġenwini u mhux partiġġjani jew, agħar minn hekk, intenzjonata sabiex tfixkel meta llum Għawdex għandu l-akbar vot kapitali li qatt kellu.

L-estimi jirriflettu l-ħeġġa tal-gvern sabiex jara li Għawdex jimxi 'l quddiem mal- kumplament tal-pajjiż.

Il-gvern huwa konxju li Għawdex huwa każ partikolari, bil-bżonnijiet tiegħu għax jiffaċċja sitwazzjonijiet xi ftit differenti minn dawk ta' Malta.

Il-gvern preżenti jinsab konxju ta' din il- qagħda u proprju għalhekk din l-attenzjoni partikolari fuq Għawdex.

Kien għalhekk ukoll li l-ministeru tiegħi ma qagħadx lura milli jakkwista direttament fondi mill-Unjoni Ewropea, liema pakkett qed jissarraf fi proġetti ta' fejda għall-gżira Għawdxija u għall-poplu Għawdxi kollu kemm hu.

Forsi jkun hemm min jistaqsi meta se nibdew naraw dawn il-proġetti, mistoqsija tajba li għandi risposta għaliha għax sa l-2006 dawn il- proġetti jridu jkunu lesti u bħalissa għaddejjin bla waqfien fuq il- preparamenti neċessarji.

Diġa' ħriġna t-tenders b'rabta ma' dawn il- proġetti u fil-ġimgħat li ġejjin se nkomplu nippubblikaw aktar offerti relatati ma' dawn il-proġetti.

Bħala poplu Għawdxi għandna għaliex napprezzaw li għall-ewwel darba qed jiġu ppubblikati offerti ta' dan it- tip, liema proġetti ġejjin mill-flus ta' l-Unjoni Ewropea.

Naturalment irridu napprezzaw ukoll is-support kontinwu li qed jagħti f'din il-mixja l- gvern preżenti u dan għaliex Għawdex qed jibbenefika mhux biss mill-fondi Ewropej iżda anke mill-fondi nazzjonali.

U rrid infakkar ukoll li apparti l- flus li ġejjin mill-Ewropa u l-flus li ġew ivvotati b'mod dirett lill- ministeru għal Għawdex, se ngawdu wkoll b'mod indirett minn proġetti oħra, proġetti li qed isiru minn fondi nazzjonali u ġejjin mill-gvern ċentrali, proġetti kbar li permezz tagħhom qed ninsġu kullana, bir-riżultat ta' aktar żvilupp sostenibbli għall-gżira Għawdxija.

Nibda billi nsemmi l-proġett tat-terminal tal-port ta' l-Imġarr li kif smajna mill-prim ministru stess se jkun lest fis-sena 2006 u se jiġi jiswa Lm15-il miljun.

Aħna kieku xtaqna li dan il-proġett jitlesta qabel, pero' bl-akbar responsabbilta' l-gvern reġa' eżamina dan il-proġett u ppjana li jlestih is-sena d-dieħla.

L-oppożizzjoni ma titkellimx dwar il-proġett innifsu u kemm se jkun ta' benefiċċju għal Għawdex iżda ssemmi biss il-fatt li dan il-proġett mhux se jitlesta fiż-żmien stipulat.

Qisu ladarba t- terminal ta' l-Imġarr m'huwiex se jitlesta fil-ħin allura nistgħu naqtgħuh mil-lista u qisu ma jeżistix aktar.

Ejjew inkunu ġenwini u nirrispettaw lil min verament qed jaħdem b'għaqal u bl-akbar responsabbilta' għall-ġid veru tagħna lkoll.

L-istess ħaġa l-kwestjoni ta' Chambray għax f'din il- Kamra l-oppożizzjoni vvotat kontra kuntratt ġdid li fl-aħħar mill-aħħar se jwassal biex dan il-proġett jerġa' jiċċaqlaq, Sur President.

Bħal dejjem, iI-kap ta' l-oppożizzjoni ma jridx jipprova jifhem li dan huwa gvern li qed jidħol għall-affarijiet bl-aħjar soluzzjonijiet u proposti konkreti u li se jwassluna għal riżultati ta' fejda u ta' ġid għal kulħadd.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni ma jridx jifhem u lanqas jaċċetta dan il-fatt u minflok jagħżel li jaġixxi b'mod li jipprova jirredikola lil dan il-gvern, pero' naħseb li aktar qiegħed jirredikola lilu nnifsu.

Eżempju ċar ta' dan huwa meta mar ipoġġi kuruna tal-mejtin quddiem Chambray fil-festa tal- Milied.

Kemm ħasibhom boloh lill-Għawdxin!

Kemm ħaseb li l-Għawdxin ma jridux li l-affarijiet jimxu 'l quddiem!

Aħna rridu naraw il-proġett ta' Chambray jiffjorixxi, kif fil-fatt se jagħmel fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

Kulħadd jaf li saru diversi tentattivi dwar il-forti Chambray u li l-aħjar triq kienet il-kuntratt il-ġdid li approvajna minn dan il- parlament.

Issa għaliex aħna ħadna din id-deċiżjoni u għaliex l- oppożizzjoni taf li se jkun hemm dan l-iżvilupp, qed tipprova ċċajpar dan ix-xenarju billi tipprova titfa' t-tajn fid-direzzjoni tal-ħidma tal-gvern u b'hekk forsi taljena lill-poplu mill-ġid li qed jitwettaq.

Ħalli niftiehmu li meta titfa' t-tajn xi ħaġa jeħel, pero' nafu wkoll li fl- aħħar mill-aħħar il-verita' toħroġ.

Jien nemmen li min verament għandu għal qalbu l-ġid ta' Għawdex iħares 'il quddiem għax illum differenti mill- bieraħ u għada differenti mil-lum.

Fi ħsebijietna u bl-aġir tagħna rridu naħdmu u nippjanaw għaż-żmien li ġej li fih se nkunu qed ngħixu f'ċirkostanzi xi ftit jew wisq differenti mil-lum.

Id-dinja qed tinbidel u allura rridu naġġornaw ruħna għal dan it-tibdil.

Il-kwalita' ta' ħajja tagħna trid tkun ta' standards ogħla, ta' servizzi aħjar u fil-fatt hekk qegħdin nagħmlu.

Hekk għamilna wkoll fil-każ tat-trasport bl-ajru bejn Malta u Għawdex għax hawnhekk kien meħtieġ li s-servizz tal-helicopter ikollu livell ta' sigurta' u għalhekk bdejna bi proċess ta' bidla.

Il- proċess bdejnih minn xhur qabel id-data li kellu jinbidel il-helicopter service li kellna, pero' il-proċess ma kienx faċli u t-triq kienet twila.

Kellna negozjati ma' diversi kumpanniji għaliex il-gvern kien qed ifittex li jilħaq l-aħjar ftehim possibbli għall-ġid ta' Għawdex u issa se jkollna servizz ta' kwalita' għolja u fejn is-saħħa u s-sigurta' tal-passiġġieri mhux diskutibbli.

Ridna kumpannija li topera b'mod li jkun assigurat futur għal dan is-servizz u llum nistgħu ngħidu li wasalna fejn ridna naslu għax nhar il-Ħadd li għadda ġie ffirmat kuntratt bejn il-Gvern Malti u l- kumpannija spanjola Helicopteros del Sureste.

Sa ftit ġranet qabel, l- oppożizzjoni kienet għadha taħseb li mhux se naslu għal ftehim u hawnhekk smajna lil min jilmenta u jgħid li l-gvern ma kien qed jagħmel xejn dwar il-kwestjoni tal-helicopter.

Din xbajna nisimgħuha iżda aħna ssapportejna din il-kritika inġusta għaliex ma ridniex nerġgħu nagħtu lill-oppożizzjoni l-opportunita' li tfixkel il-pjani tagħna.

L-aktar ħaġa importanti hi li l-ħidma sabiex nerġgħu nintroduċu s-servizz baqgħet għaddejja b'mod qawwi u sod u issa kulħadd jaf x'inhi l-verita' għax ġie ffirmat kuntratt ma' kumpannija serja li ilha topera mill-1973, kumpannija b'saħħitha li tippossjedi ċertifikazzjoni ta' standards internazzjonali.

U dan għax l-għan prinċipali tagħna dejjem kien li filwaqt li Għawdex ikollu servizz ta' trasport bl-ajru effiċjenti, ikollna wkoll qabża fil-livell ta' standards offruti kif fil-fatt qegħdin noffru.

Issa m'hemmx dubju li l-oppożizzjoni se tipprova tkisser ukoll dan is- suċċess billi toqgħod issemmilna ż-żieda fit-tariffi, li min hu f'siktu din irid jikkonsidraha fid-dawl tal-bidla fis-servizz u l-qabża fil-kwalita' u anke li l-kumpannija lesta li tirrevedi t-tariffi jekk tara li dan ikun possibbli.

Jiġifieri ejjew flimkien naħdmu ħalli din il-kumpannija Spanjola jkollha suċċess fl-operat tagħha, kemm għall-benefiċċju ta' l- industrija tat-turiżmu u naturalment għall-benefiċċju ta' kulħadd, Sur President.

La qed insemmi t-turiżmu rrid ngħid li l-industrija tat-turiżmu qed tingħata attenzjoni kbira mill-gvern tal-ġurnata għax il-maġġoranza tal- proġetti li qed jitwettqu f'Għawdex iduru ma' l-industirja tat-turiżmu.

It- training hotel, id-decompression chamber, l-artificial diving sites, il- mużew ta' l-arkeoloġija, il-forti Chambray u diversi proġetti oħra huma kollha eżempji ċari ta' dan.

Imma nista' insemmi proġett ieħor li huwa marbut mat-turiżmu u li huwa importanti ħafna u qed nirriferi għall-Ġgantija fejn qegħdin ninvestu Lm100,000, b'liema allokazzjoni se jitfassal proġett ta' restawr u konservazzjoni tat-tempji.

Dan kollu li semmejt huwa possibbli li jitwettaq għax il-gvern miexi bi strateġija u se jimplimenta miżuri li jagħmlu l-pjan tal-gvern possibbli.

Forsi mhux kulħadd qed jifhem din l- istrateġija pero` żgur li l-pjan tal-gvern huwa bbażat fuq il-ġid komuni u li Malta u Għawdex jissaħħu aktar fl-oqsma ta' l-ekonomija, ta' l- edukazzjoni u ta' l-ambjent.

U dan ifakkarni fil-pjan ta' żvilupp ekonomiku u soċjali li l-ministeru għal Għawdex qed iħejji għas-snin 2005/2010 li wkoll idur ma' dawn it-tliet pilastri ta' l-ekonomija, l- edukazzjoni u l-ambjent.

Dan il-pjan jagħti l-aħjar valur possibbli lir-riżorsi tal-gżira u li jsir l-aħjar użu tagħhom possibbli.

B'dan il-pjan se nindirizzaw prioritajiet li jtaffu l-problema ta' l-insularita` doppja, li jsaħħu l-ekonomija ta' Għawdex u jnaqqsu l-fraġilita` soċjali.

Il-mod kif miexi bih dan il-gvern, il-pjan li mexjin bih forsi ma jagħtix riżultat immedjat mil-lum għal għada, imma żgur li jagħti riżultati konkreti għal tul ta' snin.

Qegħdin inġeddu pajjiżna bl-akbar responsabbilta` u qegħdin nimplimentaw miżuri mhux b'kapriċċ jew bl-addoċċ imma miżuri li permezz tagħhom insiru pajjiż aktar modern, aktar kompetittiv, fejn ikollna kwalita` ta' ħajja aħjar.

Il- gvern għaraf din l-isfida u għaraf li jekk ma niġġeddux fiż-żmenijiet li ġejjin, ir-riżultat ikun li dan il-pajjiż jistaġna.

Imma kollox juri, inkluż l-abbozz li għandna quddiemna, li m'aħniex se nistaġnaw għaliex qegħdin niġġeddu.

Forsi kultant it-tiġdid li nitkellmu dwaru jinħass xi ftit qares jew mhux daqshekk komdu, pero` kulħadd irid jifhem li dan huwa neċessarju għall-ġid tagħna llum u anke għall-ġid tal-futur ta' uliedna.

Dawn il-miżuri huma xiehda ta' gvern li huwa determinat li nġeddu l-pajjiż flimkien.

Min ma jikkoperax f'dan it-tiġdid ikun qed jara sa mnieħru jew għax ma jridx li pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Aħna m'aħniex eċċezzjoni għall-kumplament tad- dinja u allura iżjed u iżjed m'għandniex noqogħdu lura milli napplikaw dak li ħaddieħor diġa` għaddej bih.

Dan it-tiġdid jitlob parteċipazzjoni minn kull wieħed u waħda minna.

Kulħadd irid iġorr ir-responsabbilta` tiegħu sabiex inkunu nistgħu naraw u ngħixu titjib fil-kwalita`.

Sfortunament illejla stess rajna li l-oppożizzjoni mhix qed tifhmu dan jew ma tridx tifhmu.

Għalhekk l-appell tiegħi: Ejja f'ġieħ pajjiżna, f'ġieħ il-poplu tagħna nedukaw lil kulħadd favur il-miżuri meħtieġa għat-tiġdid ta' pajjiżna.

Il-poplu Malti u Għawdxi huwa poplu intelliġenti pero` rridu nħalluh ħieles mit-tixwix kontinwu li jxekklu fl-aġir tiegħu.

Irridu nħalluh jixtarr id-deċiżjonijiet li l-gvern qed jieħu biex jifhem li finalment dawn huma deċiżjonijiet favur tiegħu, għall-ġid tiegħu, għall- kwalita` ta' ħajja aħjar, għall-aħjar ta' uliedna u wara kollox għall- benefiċċju tagħna lkoll.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ngħid għalija niggosta ċerti kelliema tal-gvern li jitolbu lil ħaddieħor jikkopera magħhom ħalli l-affarijiet jinbidlu, għalkemm ma nafx x'wiċċ irid ikollhom biex jiġu jgħidulna hekk.

Jien niftakar żmenijiet oħra fejn dawn l-istess esponenti tal-partit Nazzjonalista kienu jgiddbuna meta konna ngħidu l-verita` u konna ngħidu li l-gvern ta' Fenech Adami ta' qabel l-1996 kien ħalla ħofra kbira warajh u ħalla l-pajjiż miexi mar-riħ, f'sitwazzjoni fejn id-dejn u d-deficit kienu qed jisplodu.

Niftakruh dan u mhux beħsiebna li nieqfu nsemmuh, Sur President.

Verament ma nistax nifhem kif l-Onor.

Giovanna Debono għandha l-ardir tiġi hawnhekk u tgħidilna biex nikkoperaw mal-gvern meta sa ftit xhur ilu, qabel l-elezzjoni tas-sena 2003 u qabel ir-referendum, ma kienet tiddejjaq xejn li flimkien ma' sħabha tiġi tgħidilna li l-finanzi tal-gvern qegħdin fis-sod.

Ħalli nisfidahom u nara jekk hawnx xi ħadd minnhom li jiċħad li qatt qal li l-finanzi tal-gvern kienu fis-sod.

Kelliem wieħed wara l- ieħor, inkluż il-prim ministru li hemm illum, il-ministri, is-segretarji parlamentari u l-membri parlamentari li fil-maġġor parti tagħhom kienu hawnhekk qabel ir-referendum u qabel l-elezzjoni ta' l-2003, lil dawn kollha jien nisfidahom biex jgħidulna min minnhom xi darba qal li pajjiżna kellu problema jew kien fi stat ta' kriżi.

Ara jekk hux kollha kienu jgħidu li kellna l-finanzi fis-sod, li konna sejrin tajjeb, li mexjin 'il quddiem u li pajjiżna ward u zahar!

Kemm qalulna li kienet ġejja rebbiegħa ġdida!

Għax jekk wieħed jasal biex jemmen li fis-sena 2003 kellna l-finanzi fis-sod u kienet ġejja rebbiegħa ġdida, allura x'mar żmerċ bejn April tas-sena 2003 u llum?

Xi ħaġa bilfors marret ħażin kieku kellna noqogħdu fuq il-kelma tagħhom li verament kellna l-finanzi fis-sod.

Allura f'dawn l-aħħar sena u nofs pajjiżna min kissru?

Il-prim ministru li huwa wkoll il-ministru tal-finanzi, il-ministri, is- segretarji parlamentari u dawk li jmexxu l-awtoritajiet?

Għax jew xi ħaġa marret żmerċ jew inkella mhux veru li l-finanzi kienu fis-sod.

Gidbulu lill-poplu Malti u Għawdxi, qarrqu bih u tmejlu bih, basta serqulu l-vot.

Imbagħad wara li għaddiet l-elezzjoni beda l-biki tal-kukkudrilli u bdew jgħidulna li għandna l-problemi u li hemm bżonn nagħfsu u li hemm bżonn jittieħdu l-passi.

U x'inhuma l-passi li qed jittieħdu?

Qegħdin f'sitwazzjoni ta' management by crisis u dan kulħadd jista' jarah mill-mod ta' kif qed jittieħdu d-deċiżjonijiet, Sur President.

Għandna bżonn inżidu d-dħul tal-gvern, mela allura nintaxxaw lill-poplu Malti u Għawdxi!

Għandna problema ta' kompetittivita`, mela nnaqqsu mill- ġranet tal-leave tal-ħaddiema!

Issa nerġgħu niġu minn hawn u sena oħra u jerġa' jkollna l-istess problema fil-finanzi tal-gvern u nerġgħu nintaxxaw, b'daqshekk xi jkun ġara!

Jekk il-pajjiż mhux kompetittiv minħabba deċiżjonijiet żbaljati li qed jieħu l-gvern, innaqqsu aktar ġranet tal- leave għax b'daqshekk xi jkun ġara!

Illum il-ġurnata wasalna f'sitwazzjoni fejn il-maġġor parti tal-ħaddiema jibżgħu jitkellmu għax jgħidulhom: Jekk tgħolli rasek inqaċċtuhielek u ndaħħlu lil ħaddieħor minflokok għax hemm ħafna nies ifittxu x-xogħol u lil dawn nistgħu ndaħħluhom b'paga anqas !

Din hi s-sitwazzjoni reali u mhux tiġi l-Onor.

Giovanna Debono tagħmlilna diskors mimli qdusija.

Membru tal-kabinett din bħalma huma l-ministri l-oħrajn kollha u għandha r-responsabbilta' tagħha x'iġġorr.

Aħna mhux diskorsi ta' qdusija rridu imma r-realta` tal-fatti u kif nies li jitilfu l-impjieg u jmorru jirreġistraw, iqiegħduhom fit-tieni parti tar- reġistru biex l-ewwel parti ma tkunx tidher daqshekk kbira.

Għandi l-prova u għandi l-karti f'idejja li juru b'mod ċar kif l-ETC tirreġistra persuni fuq it-tieni parti biex in-numru ta' dawk qiegħda ma jidhirx kbir u nqarrqu bil-poplu Malti u Għawdxi.

Hija tal-mistħija li l-ETC tasal biex tagħmel dawn l-affarijiet u lil dawk li spiċċaw mingħajr impjieg tħallihom bla benefiċċji.

Tal-mistħija u kundannabbli għax dan m'huwa xejn ħlief abbuż ta' poter.

B'dawn l-affarijiet għidulna u mhux tiġu b'ħafna diskorsi mimlijin qdusija għax min irid il-qdusija jaf fejn għandu jmur u joqgħod jitqaddes hemmhekk u mhux jiġi hawnhekk!

Fil-parlament irridu r-realta`, irridu nisimgħu x'inhu jħoss il-poplu Malti u Għawdxi.

Dak li rridu nisimgħu u mhux ħafna diskorsi sbieħ.

Kulħadd jaf jagħmel diskorsi sbieħ imma aħna rridu r-realta` tal-fatti, Sur President.

Żgur li ma nistgħux nibqgħu nballtu iktar taxxi fuq dahar il-poplu Malti għax b'hekk qegħdin inkabbru l-problema.

U għalfejn qed isiru dawn it- taxxi?

Biex imbagħad il-flus li jinġabru jitberbqu bl-addoċċ!

Eżempju klassiku ta' tberbiq ta' flus il-poplu Malti u Għawdxi iktar lampanti minn x'inhu jiġri fil-proġett ta' l-isptar ta' Tal-Qroqq ma jistax ikollok u ma ninsewx li fid-diskussjonijiet li saru ma' Skanska, kien involut il-prim ministru nnifsu u s-segretarju parlamentari tiegħu.

Skanska għamlu sew li ħatfu dak li setgħu jaħtfu u ma tagħtihomx tort.

Jien nista' nifhem li min jirnexxilu jaħtaf jaħtaf, imma hija r-responsabbilta` tal-gvern li jara li ma jħallix lil min irid jaħtaf jaħtaf, aktar u aktar meta l-gvern kellu l- parir li m'għandux joħroġ ċenteżmu aktar minn Lm135 miljun għall-isptar il- ġdid u meta nafu li l-kuntratt oriġinali kien iffirmat għal Lm83 miljun minn gvern Nazzjonalista ieħor.

Jista' xi ħadd jispjegali kif minn Lm83 miljun tlajna għal Lm139 miljun?

Jista' xi ħadd jispjegaha din?

Jista' xi ħadd jispjega ta' min hi r- responsabbilta` u min hu accountable għal dak li ġara?

Xi ħadd hu responsabbli u mhux ħadd!

Xi ħadd hu accountable ta' l-affarijiet li saru u mhux ħadd!

Jista' xi ħadd jirrispondi, per eżempju, għaliex meta saru d- disinji ma sarux fuq bażi Ingliża, kif xtaqhom id-dipartiment tas-saħħa?

Wara li kulħadd qal prosit u ftaħarna bihom għedna li dawk id-disinji mhumiex tajbin imma jridu jinbidlu bi spiża enormi.

Jista' xi ħadd jerfa' r-responsabbilta' ta' din?

Min hu responsabbli?

Ħadd m'hu responsabbli!

Mela min imexxi l-fondazzjoni m'hux responsabbli, min hu inkarigat minnha mhux responsabbli, id-dipartiment tas-saħħa mhux responsabbli, il-ministru mhux responsabbli, il-prim ministru mhux responsabbli, imma allura min hu responsabbli ta' dawn il-ħneżrijiet?

Issa l-agħar ħniżrija hija li filwaqt li lill-gvern tawh parir biex ma jonfoqx ċenteżmu aktar minn Lm135 miljun, il-ftehim kien għal Lm139 miljun - għallinqas dak li qalulna li ġie miftiehem għax s'issa għadu ma ġie ffirmat xejn – jiġifieri Lm4 miljun iktar mill-parir li tawh.

Hekk qed jintnefqu l-flus miġbura mit-taxxi li qed iħallas il-poplu Malti?

Mela bamball it-taxxi fuq il-poplu Malti u Għawdxi!

Hawn quddiemna għandna abbozz ta' liġi li fil-maġġor parti tiegħu jirrigwarda żieda ta' taxxi fuq il-poplu Malti u Għawdxi biex imbagħad nonfqu Lm4 miljun għall-kapriċċ!

Qalulna li tawhom Lm4 miljun żejda biex ikunu jistgħu jaslu fi ftehim.

Imma min tahomlu dawn l-Lm4 miljun lill-prim ministru biex ikun jista' jgħaddihom lil ħaddieħor mingħajr ġustifikazzjoni ta' xejn?

Tal-familja tiegħu forsi!

Dawn mhux minn bwiet il-poplu Malti u Għawdxi tħallsu?

Hekk b'kapriċċ u qisu m'hu qed jiġri xejn!

Iva, irridu nibdew inħarsu lejn ir- responsabbiltajiet ta' min jieħu dawn id-deċiżjonijiet għax saru ħafna ħniżrijiet u donnu li ħadd m'hu responsabbli u ħadd m'hu accountable għax il-ministru ddeċieda hekk u għax is-segretarju parlamentari ddeċieda hekk.

Begħna 'l hawn u begħna n-naħa l-oħra, iddeċidejna dak l-ammont jew l- ammont l-ieħor, iddeċidejna li lil Ċikku u mhux lil Peppi u xejn ma jsir bi trasparenza.

Suppost li flus il-poplu Malti u Għawdxi jintużaw kif inhu xieraq mill-gvern.

Huwa skandlu kbir li ngħataw dawk l-Lm4 miljun lil Skanska għal xejn b'xejn, l-aqwa li taparsi ffirmaw meta attwalment għadhom ma ffirmaw xejn.

Għaliex għadhom ma ffirmawx?

X'inhu għaddej?

X'inhu jinħema?

X'inhuma l-bużullotti li għaddejjin minn wara l-kwinti?

Għaliex dan is-skiet?

Għaliex ma jiġix xi ħadd jgħidilna li għadhom ma ftehmux minħabba din ir-raġuni jew l-oħra?

Qegħdin nitolbu li jkun hawn xi ħadd li jgħidilna li minkejja li lill-poplu Malti u Għawdxi kienu qalulu li waslu fi ftehim, effettivament għadhom ma waslux u jgħidilna.

Hemm hi s- serjeta`, hemm hi d-differenza!

Jien niftaħar li għall-grazzja ta' Alla nappartjeni għall-partit li huwa differenti ħafna mill-partit Nazzjonalista.

Qed nara lill-Onor.

Vassallo jgħidli vera.

Għall-grazzja ta' Alla vera.

Is-soluzzjoni tal-partit Nazzjonalista biex isolvi l-problemi hi li jaqta' l-leave tal-ħaddiema.

Fejn hu l-pakkett li qed jingħata lill-ħaddiema?

Għaliex il-ħaddiem biss għandu jagħmel is-sagrifiċċji?

Għaliex m'hemmx pakkett komplut fejn kulħadd jagħmel il-parti tiegħu ħalli niġbdu ħabel wieħed?

Il-prim ministru ħareġ jgħidilna li m'hawnx kriżi.

Jekk m'hawnx kriżi għalfejn se nnaqqsu erbat ijiem mil-leave?

Għalfejn dawn il-miżuri?

Iva, jien niftaħar li nappartjeni għall-partit li daħħal il-minimum wage u daħħalha fi żmien meta fil-pajjiż kien hawn problemi finanzjarji kbar li kien ħalla warajh il- gvern ta' Ġorġ Borg Olivier.

Ġimgħa ta' 46 siegħa xogħol gvern Laburista kien ġabha ġimgħa ta' 40 siegħa.

Gvern Laburista neħħa s-Sibt minn ġurnata tax-xogħol, infakkruhielhom din!

Niddejqu nfakkruhom lil sħabna tan-naħa l-oħra li kien hemm żieda fil-ġranet tal-leave?

U meta kien hemm każi fejn tneħħew ġranet ta' festa, gvern Laburista kien ħa ħsieb li jagħti kumpens lill- ħaddiema billi jekk kienet tinzerta ġurnata festa titħallas mhux doppja imma trippla.

Daħħalna kondizzjonijiet ġodda fil-qasam tax-xogħol, fosthom li n-nisa u l-irġiel jingħataw l-istess paga għall-istess impjieg f'kull settur.

Dażgur li nieħu pjaċir li jien nappartjeni għall-partit li daħħal l-edukazzjoni b'xejn u s-sistema tas-saħħa b'xejn, biex issa l-gvern Nazzjonalista qed jipproponi li nibdew inħallsu jekk irridu nieħdu servizz mid-dipartiment tas-saħħa.

Il-partit Laburista daħħal iċ-children allowance, il-maternity leave, il-pensjoni taż-żewġ terzi, il-bonus għall- ħaddiema.

Kien il-partit Laburista fil-gvern li ta spinta lis-social housing u llum appartament noħorġuh fis-suq Lm36,000, imbagħad jgħidulu social housing!

Imma dan x'social housing hu?

Qegħdin inkissruhom liż-żgħażagħ tagħna, dak li qed nagħmlu.

Jien għadni niftakar ħaddiema jitħallsu biż-Lm2 fil- ġimgħa.

M'inix immur lura snin twal imma xi 30 sena biss, meta mara kienet taqla' Lm2 u raġel Lm10 fil-ġimgħa.

Ittieħdu ċerti deċiżjonijiet f'ġieħ il- poplu Malti u Għawdxi u dawn ittieħdu fi żmenijiet diffiċli, f'nofs is-snin sebgħin meta f'affari ta' ftit ġimgħat il-prezz taż-żejt kien spara 'l fuq b'xi tliet darbiet fuq dak li kien u dan fi żmenijiet meta kienu jsiru ħafna ntoppi, fi żmenijiet meta kellna kap ta' l-oppożizzjoni li kien imur quddiem il-poplu Malti u Għawdxi u jgħidlu: Oħroġ bi strike għax b'hekk nistgħu forsi nwaqqgħu lill-gvern!

Dawk kienu żmenijiet iebsa, żmenijiet ta' bidla, meta l-ħaddiem ra jitwaqqfu l-Air Malta, is-Sea Malta, il-Mid- Med, il-Bank of Valletta, ix-Shipbuilding, il-Maltacom u l-Enemalta, żvilupp ma' kullimkien ma jaqta' xejn.

Kienu spiċċaw ukoll is-servizzi Ingliżi minn Malta, iżda llum x'insibu?

Illum insibu gvern li minflok iżomm l-Air Malta, is-Sea Malta, il-Mid-Med, il-Bank of Valletta, il-Maltacom jew l-Enemalta, moħħu biex ibigħ l-assi u l-ġojjelli ta' pajjiżna.

Dik hija d-differenza!

Jien kburi li nappartjeni għall-partit Laburista u ma nappartjenix għall-partit Nazzjonalista għax meta nħares lura nara passat glorjuż.

Għalhekk meta wieħed jara l-miżuri li qegħdin jittieħdu fl-atmosfera ġenerali ta' kif qed jitmexxa pajjiżna, jirrealizza li għandna problema ta' kredibilita` ta' partit fil-gvern li qarraq bil-poplu Malti u Għawdxi, basta jibqa' kkakkmat mas-siġġu tal- poter, gvern li iktar jaħseb fil-ħbieb tal-ħbieb u l-ħbieb tal-familja milli jaħseb fil-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

Għall-ħbieb tal-ħbieb u għal tal-familja hemm il-flus, imma għall-poplu Malti u Għawdxi hemm it- taxxi, hemm it-theddida li l-poplu ma jkomplix igawdi mill-pensjoni li issa dara jgawdi, li ma jkomplix igawdi l-istess kwalita` ta' servizz tas-saħħa li mdorri jgawdi u li jingħata lil kulħadd b'xejn u li se jkollu jsoffri tnaqqis fil-kwalita` ta' l-edukazzjoni li tixraq lil uliedna.

Meta wieħed iħares lejn dan kollu jibda jara r-realta` li minkejja t-taxxi kollha li qed jitgħabba bihom il-poplu Malti u Għawdxi, għandna gvern li jkompli jberbaq – bħal fil-każ ta' Skanska li ngħataw Lm4 miljun ta' xejn, basta jaslu fi ftehim! – u fl-istess ħin id-dejn nazzjonali qabeż il-Lm1.3 biljun.

Issa nistennew April/Mejju meta toħroġ l-istatistika uffiċjali ta' kemm kien attwalment id-deficit fl-aħħar ta' Diċembru li għadda u naraw kif inhija s-sitwazzjoni.

Imbagħad insibu dipartiment li għandu miljuni ta' liri dejn ma' l-importaturi, dipartiment ieħor fejn ix-xogħol sar imma l- kuntrattur għadu ma tħallasx u naturalment xi dipartiment ieħor bil- kontijiet fil-kexxun.

Dawn huma l-affarijiet li wieħed irid jara fl-aħħar tas-sena, forsi jibdew jgħidulna x'għad baqagħlu jagħti l-gvern.

Jien ma niskanta xejn li jkollna mistoqsijiet fil-parlament li qatt ma jiġu mwieġba.

Jgħidulna li se jirrisponduna f'xi seduta oħra u r-risposta ma tiġi qatt, speċjalment fejn jirrigwarda kemm għad baqgħalhom jagħtu d- dipartimenti tal-gvern.

Għaliex ma jirrisponduhomx dawn l-interpellanzi?

X'qed iżommhom milli jirrispondu ċerti mistoqsijiet?

Dawn huma affarijiet li l-poplu Malti u Għawdxi tajjeb li jkun jaf bihom.

Nerġa' ngħid li jistgħu jiġu bl-ikbar qdusija hawnhekk u jgħidu kemm huma bravi, kemm huma tajbin u li ma jieħdu parir mingħand ħadd u li m'hawnx aħjar minnhom.

Donnu li kulma jridu mingħandna huwa li ngħidulhom prosit u nċapċpulhom għax qegħdin ibambluh lill-poplu Malti u Għawdxi, imma min-naħa ta' l- oppożizzjoni mhux se noqogħdu lura milli nsemmu l-abbużi li jsiru.

Jekk wieħed jagħti ħarsa lejn ir-rapport ta' l-awditur ġenerali jsib affarijiet li ilhom jingħadu sena wara l-oħra wara l-oħra u s-sitwazzjoni tibqa' l- istess.

Kieku ħadd ma ġibed l-attenzjoni tal-ministri u tad-dipartimenti dwar l- affarijiet li qed jiġru tifhimha, imma fir-rapporti li joħroġ l-awditur ġenerali sena wara l-oħra jibqa' jirrepeti l-istess ħaġa u sena wara l-oħra jibqgħu jsiru l-istess affarijiet.

Jiġifieri dawk li jmexxu d- dipartimenti, il-ministri u s-segretarji parlamentari bażikament jiġu jaqgħu u jqumu mir-rapporti ta' l-awditur ġenerali.

Jien bdejt nifli r- rapport biċċa biċċa u se nsemmi ħmerijiet żgħar, bħal ngħidu aħna kif jintużaw il-karozzi tad-dipartimenti tal-gvern.

Ara jekk issibx x'imkien fejn jiġi recorded fejn marru bil-karozza u jniżżlu d-distanza li jkunu għamlu.

L-ambulanzi u l-karozzi li jintużaw fil-ministeru lanqas biss għandhom logbook.

Dawn huma affarijiet li tinġibed l-attenzjoni dwarhom sena wara l-oħra imma kollu għalxejn.

Dawn huma l-affarijiet li rridu naraw, min hu responsabbli u ta' xiex, min hu accountable ta' l-affarijiet li qegħdin isiru, min hu accountable tad-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu, min hu responsabbli għan-nuqqas ta' deċiżjonijiet.

Meta se nibdew naraw li l-gvern mhux jara kif jonfoq aktar imma jara kif se jagħmel aktar b'anqas?

Jekk irid il-gvern għandu fejn jista' jagħmel aktar b'inqas, imma jrid ikun responsabbli u serju u mhux biex isolvi l-problemi li għandu jaħleb minn bwiet il-poplu Malti u Għawdxi.

Irid ikun gvern li lest li jara kif jonfoq kull sold u jasal biex jieħu d-deċiżjonijiet.

Jien niftakar l-affarijiet li konna niltaqgħu magħhom għax kieku kont persuna li qatt ma kelli esperjenza, ngħid li qed nitkellem fl-arja.

Ħafna drabi noqgħod attent għall-kliem li nuża għax meta tgħaddi minn ċerta esperjenza, tibda tifhem li jista' jkun hemm min jipprova jqarraq bik.

Nafu li jekk wieħed imqar jara kif qed isir l-infiq tal-gvern, mill-ewwel jirrealizza li hemm miljuni kbar li jistgħu jiġu ffrankati mit-taxxi tal-poplu Malti u Għawdxi.

Għalhekk id-deċiżjonijiet ta' management by crisis ma jrendux.

Tista' forsi tmexxi għal ġimgħa jew ħmistax imma żgur ma twassalx sa l-aħħar tas- sena.

Sena wara l-oħra qed nispiċċaw naraw x'deċiżjonijiet ulterjuri se nieħdu bis-sistema ta' management by crisis.

Il-gvern għandu kuraġġ jittratta lill-poplu Malti u Għawdxi bħal xi ħadd matur u jgħidlu l-fatti kif inhuma?

Għandu kuraġġ dan il-gvern jgħid lill-poplu Malti u Għawdxi li tmintax-il sena ilu kien sab l-ekonomija tal-pajjiż tiflaħ għal kull għawġ li jista' jinqala' u li kellna ministru li kien ħareġ jgħidilna biex nonfqu u niddejnu u mbagħad iħallsu ulied uliedna?

Ministru Nazzjonalista kien li qalha din fl-aħħar tat-tmenijiet u fil-bidu tad-disgħinijiet.

Kien ġie jgħidha b'wiċċu minn quddiem u kien jidħak u jiċċajta.

Swietlu qares lill- poplu Malti u Għawdxi dik iċ-ċajta!

Imbagħad kellna min ħaseb li se jipprova jżomm ir-riedni u filwaqt li żamm xi riedni min-naħa, ħarbulu skoss riedni oħra min-naħa l-oħra u n-nefqa tal-gvern tisplodi kienet u tisplodi baqgħet.

Imbagħad daħlet il-VAT li ħawdet is-sistema kollha tat- tassazzjoni, bil-konsegwenza li f'sena u nofs bejn l-1995 u l-1996 l- ekonomija ta' pajjiżna ħadet l-akbar tisbita 'l isfel.

Dan apparti t-tkissir u t-tbażwir kollu li konna sibna u nsemmi biss x'konna sibna fid- dipartiment tas-saħħa.

Konna biss biss sibna 400 tip ta' mediċina out of stock u madwar 700 tip ta' mediċina oħra on low stock u minkejja dan, bil-wiċċ tost kollu, tan- naħa l-oħra kienu ħarġu jistaqsu x'affarijiet hemm out of stock!

Dawn bdew jistaqsu fuq l-affarijiet li huma stess kienu ħallew out of stock jew on low stock.

Dik kienet is-sitwazzjoni li sibna.

Konna sibna deficit enormi, dejn u problemi kbar.

Tgħidx kemm sibna kontijiet mhux imħallsin fil- kxaxen.

Dik kienet is-sitwazzjoni li konna sibna fl-1996 għax kull darba li jkollna gvern Nazzjonalista dejjem ikun hemm it-taħwid, it-tbażwir, it- tkissir u l-ekonomija zoppa biex ma ngħidx bla saqajn, Sur President.

Imbagħad biex jgħaddi ż-żmien bin-nies, jiġi l-prim ministru u jgħidilna li l-ekonomija m'hijiex fi kriżi u dan minkejja li l-unions kollha qed jgħidulu li hawn sitwazzjoni ta' kriżi u li hemm bżonn inpoġġu bilqiegħda ħalli naraw kif nistgħu nirranġaw l-affarijiet.

X'jagħmel il-gvern?

Jieħu deċiżjoni u jmur biex taparsi jiddiskuti imma jwebbes rasu għax id- deċiżjoni tiegħu ma jridx jiċċaqlaq minnha.

Dik diskussjoni, dak djalogu, dik demokrazija!

Għalhekk nemmen li mhux imbilli l-gvern qed jgħid li l- pensjonijiet se jiddiskutuhom fl-MCESD għax imbagħad fl-MCESD ma jaslux u l- gvern jgħidilna: Hekk iddeċidejt!

Din hi d-demokrazija skond il-gvern ta' Lawrence Gonzi, jiddeċiedi hu!

Fis-settur tas-saħħa qalulna li se jkollna nibdew inħallsu u dan hu l- istess partit li fl-1998 kien għamel kampanja elettorali fuq il-kwestjoni tal-50c.

Dan hu l-istess partit li kien għamel kampanja elettorali qalila u waħda mill-issues primarji li ġejjien kienet fuq il-kwestjoni tal-50c għal riċetta kompluta, tieħu kemm tieħu mediċini u issa qed jgħidulna li għal kull mediċina se jintaxxaw 5%.

Jekk tmur l-isptar se tiġi ntaxxat, jekk tmur fiċ-ċentri tas-saħħa se tiġi ntaxxat u jekk se tkun qed tieħu kwalunkwe servizz mill-isptar se tiġi ntaxxat.

Nemmen li dan il-gvern fejn jirrigwarda l-pensjonijiet, jgħidu x'jgħidu l-imsieħba soċjali, dak li ddeċieda hu se jagħmel u fis-settur tas-saħħa l-istess għax dan mhux gvern demokratiku imma gvern ta' impożizzjoni, gvern li jara kif jista' jerda' minn fuq il-poplu Malti u Għawdxi.

Dan huwa gvern arroganti, argużin mal-ħaddiem, maż-żgħir, mal-middle class u man-negozjanti ż-żgħar, imma imbagħad lill-ħbieb tal-ħbieb u lil tal- familja jżommhom kuntenti ħalli meta jasal il-mument dawn joħorġu l- munzelli tal-liri mill-bwiet biex jgħadduhom lill-partit Nazzjonalista bħala ringrazzjament ta' kemm gawdew tul is-snin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segrertarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Lill-kelliema ta' l- oppożizzjoni jien inħobb nismagħhom b'interess għax tisma' lill-Onor.

George Vella u lill-Onor.

Michael Farrugia jitkellmu u tibda tifhem għaliex hawn min jgħid li lil dawn għandna nħalluhom jitkellmu aktar.

Interessanti tisma' lill-Onor.

George Vella jgħid li meta jerġgħu jkunu huma fil-gvern, dawn se jimxu b'politika li jew taħdem magħhom jew aħjar twarrab għax ma jridu lil ħadd jagħmlilhom bsaten fir-roti.

Dak patt soċjali li qegħdin iwiegħdu li jagħmlu, Sur President!

L-Onor.

Farrugia tkaża għax il-Ministru Giovanna Debono qalet li għandna naħdmu flimkien.

Din hi l-perspettiva differenti taż-żewġ partiti politiċi.

B'kuntrast ma' dak li ntqal mill-kelliema Laburisti, il-partit Nazzjonalista jipprova jagħmel ħiltu kollha biex jibni tmexxija fuq patt soċjali, b'konsultazzjoni u bi ftehim mal-partijiet kollha.

Iva, jien nemmen li meta ma ssirx konsultazzjoni huwa ħażin.

Żball jagħmel il-partit Nazzjonalista fil-gvern jekk jiġi biex jagħmel xi ħaġa qabel ma jikkonsulta.

Dan qed ngħidu għax kull fejn kien hemm konsultazzjoni dejjem ħareġ it-tajjeb għaliex il-konsultazzjoni fit-tmexxija politika hija l- bidu ta' kull tmexxija serja u tajba.

Mill-banda l-oħra, l-Onor.

George Vella qal li meta jkunu huma fil-gvern ara ma jmurx min jaħdem magħhom ifixkilhom għax iwarrbuh.

Dik hi l-aġenda politika tal-partit Laburista.

Dan hu l-partit li l-Onor.

Michael Farrugia ftaħar li huwa jagħmel parti minnu.

In-new Labour ma tantx hu new u ma tantx hu differenti minn dak ta' qablu!

Lill-Onor.

Vella ngħidlu biex ikompli jitkellem u anke jfakkar lin-nies f'dak li hu kien qal li meta jkunu fil-gvern se jiffriżaw il-pagi ħalli ma tintilifx il-kompetittivita`.

Illum reġa fakkarilhom din meta qam biex mingħalih jiġbor ġieħu wara li darba kien qal li gvern Laburista jiffriża l-pagi.

Araw x'inhi d-duttrina ekonomika u politika ta' l-oppożizzjoni!

Qalulna li min ma jaqbilx magħhom għandu jwarrab jew iwarrbuh.

Ngħid għalija nagħmel kuraġġ nismagħhom lil ta' l-oppożizzjoni jitkellmu b'dan il-mod għax sakemm jibqgħu jaħsbuha hekk, żgur li m'għandhomx ċans jerġgħu jkunu fil-gvern, Sur President.

Jiġu jgħidulna li aħna kissirna l-pajjiż u dawn huma l-istess nies li qabel il-Milied ftit li xejn dehru hawn biex jitkellmu fuq il-budget.

Donnu li ndunaw li għamlu ħażin li ma tantx semmgħu leħinhom fi żmien il-budget għax issa jidhru aktar preparati biex bħalma jagħmlu s-soltu, jibdew kor unanimu bi frażijiet bħal "kissirtuh pajjiż", "korruzzjoni", "gdibtu" u "diżonesti".

Lill-Onor.

Farrugia li semma sensiela ta' affarijiet u ftaħar li hu jagħmel parti mill-partit Laburista, infakakru li kien il-partit Laburista li ma kienx ried il-computers; kien il-partit Laburista li ma kienx ried sistema moderna ta' telekomunikazzjoni; kien il-partit Laburista li ma qalx iva għall-Unjoni Ewropea u għadu mhux deċiż jekk jivvotax għall- kostituzzjoni Ewropea.

Dan hu l-partit Laburista, li kien qal "le" għall- power station, għall-airport u għall-inizjattiva privata.

Jiena ngħidilhom biex ifakkruhom lin-nies f'meta kienu bagħtu uffiċjali tal- pulizija matul il-lejl fid-djar tax-shareholders tan-National Bank biex jgħidulhom li l-bank ma kienx għadu jeżisti.

Fakkruhom lin-nies kemm kontu tbikkuhom, fakkruhom fuq in-numerus clausus!

Għidulhom li l-istudenti universitarji minn 700 fi żmienkom issa telgħu għal 7,000!

Ma jafux dawn li biex tiskonġra trid tkun pur!

Għandhom kull dritt joħorġu lin-nies fil- pjazez.

Jien meta kont fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni ħriġthom lin-nies għax ta' spiss kont inlaqqa' lis-self-employed u mlejt is-swali u anke Dar il-Mediterran.

Lill-oppożizzjoni ngħidilhom biex jagħmlu xi ħaġa għax issa ilhom reqdin.

Ngħidilhom biex jitkellmu aktar ħalli jiftħulna għajnejna beraħ u anke aħna nqumu aktar fuq tagħna.

Għidulu lill-poplu Malti li lil min ma jaqbilx magħkom se twarrbuh meta tkunu intom fil-gvern.

Issa taraw l- investiment li jiġi f'pajjiżna b'dak il-mod ta' tmexxija.

Minn hawn biss wieħed jista' jara l-perspettiva ta' dan il-gvern u dik ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, sħabna ta' l-oppożizzjoni qegħdin jgħidu li dan il-gvern għabba lill-poplu bit-taxxi u stajna nisimgħu lill-Onor.

Farrugia jitkellem fuq is-sistema tal-VAT.

Fuq is-sistema tal-VAT x'jistgħu jgħidulu lill- poplu dawn?

Li jekk jitilgħu huma jerġgħu jneħħu l-VAT?

Darba dawn qalu lill-poplu li se jneħħu l-VAT u anke kienu qalu li se jneħħu l-cash registers.

Allura min hu li gideb lill-poplu?

Kellna kap ta' l- oppożizzjoni li qal lill-poplu Malti li wara sitt xhur fil-gvern ineħħi l- VAT inkella jirriżenja.

Neħħiha l-VAT?

X'neħħa!

Għamlu liġi biex daħħlu tassazzjoni ta' 21%!

Biex iridu jitkażaw dawn?

Iva, għandna raġun ngħidu li l-finanzi fis-sod.

Dak kien slogan ta' l-elezzjoni u wegħidna li l- finanzi jkunu fis-sod u ħdejn dak li għamiltu u kontu tagħmlu intom, il- finanzi tagħna fis-sod qegħdin.

Sur President, f'paġna 11 tad-diskors tal-budget jingħad li l-ħidma tal- gvern biex jikkontrolla l-ispiża pubblika ħalliet riżultati tant li se jirnexxilna nagħlqu s-sena b'deficit ta' Lm98.2 miljun.

Iva, il-ħidma tagħna ħalliet ir-riżultati u mhux qed nitolbu li jsiru s-sagrifiċċji mingħajr ma għandna x'nuru.

Iva, hekk kien ipprogrammat fil-budget ta' qabel u dan qed ngħidu għaliex kien hawn xi ħadd min-naħa ta' l- oppożizzjoni li qal li l-budgets ma jsegwux minn sena għall-oħra.

Aħna nibnu qegħdin.

Qed nibnu pajjiż u qed nibnu ekonomija li tkun kapaċi tirrispondi għall-ħteġijiet taż-żmenijiet u l-ħteġijiet taż-żmenijiet ma niddeċiduhomx aħna.

L-eżaminaturi ta' l-ekonomija m'aħniex aħna.

Il-karta ta' l-eżami ma jiddettahiex il-gvern jew il-parlament imma rridu nirreaġixxu għal dak li jkun qed jiġri madwarna.

Illum ma nistgħux nagħmlu dak li għamlu l-Laburisti fl-imgħoddi meta iżolaw lil pajjiżna u għamlu sensiela ta' liġijiet biex kull inizjattiva kummerċjali tkun tal-gvern.

X'kellna industriji dak iż-żmien?

Kellna wage freeze fi żmien Dr Karmenu Mifsud Bonnici.

L-Onor.

Vella reġa' semmiha, bħal donnu jemmen li kienet xi ħaġa tajba.

Tafu x'jiġifieri dan?

Dan ifisser li kieku hawn il-partit ta' l-oppożizzjoni fil-gvern bħalissa ma jaħsbuhiex darbtejn biex idaħħlu wage freeze għaliex hekk wiegħdu.

Fejn kienet tkun il-GWU kieku għamlu l-wage freeze?

Dan huwa l-partit tal-friża tal-pagi.

Mill-banda l-oħra jiena smajt lis-segretarju parlamentari jgħid li kien hemm xi nies fl-MCESD li pproponew il-wage freeze.

Imma l-gvern ma jridx wage freeze u ma aċċettax il-proposta tal-friża tal-pagi.

Minn dan kollu naraw min għandu l-ħaddiem għal qalbu, Sur President.

Irrid ngħid ukoll li l-partit Nazzjonalista wiegħed li l-finanzi se jkunu fis-sod u bil-programm tal-budget bnejna sistema fejn din is-sena għalaqna b'deficit ta' Lm98.2 miljun.

Infatti ma smajniex interventi min-naħa l-oħra fuq il-problema tad-deficit.

Iva, jiena kburi li nagħmel parti mill-partit Nazzjonalista li qed jieħu d-deċiżjonijiet.

Mhux qed jieħu d-deċiżjoni tal- friża tal-pagi, pero` qed jieħu deċiżjonijiet reali biex jara li Malta tkun kompetittiva.

Tkun kompetittiva fiex?

X'jiġifieri tkun kompetittiv?

Tkun kompetittiv ifisser li bħala pajjiż l-ispejjeż jkunu irħas minn ta' ħaddieħor.

Dan bħal meta ħanut ibiegħ ftit irħas minn ieħor u għalhekk li n- nies tmur tixtri mingħandu.

Dan jista' jbiegħ b'irħas għax lilu l-ispejjeż jiġuh irħas minn ta' l-oħrajn.

Issa jekk l-ispejjeż tal-manifattura ma tantx nistgħu nnaqqsuhom, bilfors ikollna nżidu l-produttivita` u biex inżidu l-produttivita` mhux indaħħlu l-wage freeze kif trid l-oppożizzjoni imma nżidu l-ġranet tax-xogħol.

Għax importanti li ma nnaqqsux l-istandards tax-xogħol u d-drittijiet tal-ħaddiema.

L-Onor.

Vella qal li huma kieku ma xtaqux jidħlu fl-Unjoni Ewropea biex iżommu l-government induced costs u l-labour costs baxxi.

Ara aħna għaddejna liġijiet li bihom lill-ħaddiem Malti għollejnieh ħdejn il-ħaddiem Ċiniż jew dak Indjan u anke daħħalna sistema edukattiva fejn lill-ħaddiem Malti tippreparah aħjar minn dak Ċiniż jew Indjan f'ħafna oqsma, b'konsegwenza li ċerti industriji ta' value added jaqblilhom jiġu Malta.

Forsi tan-naħa l-oħra jikkritkawna għaliex aħna nesiġu minn min iħaddenm li jkun ċert li l-ħaddiema jaħdmu f'post li fih l-anqas periklu possibbli?

Tafu li l-Onor.

George Vella għadu kemm qal li kieku għalih ma dħalniex fl- Unjoni Ewropea għax ried iżomm il-ħaddiem Malti irħis billi ma jħallix jidħlu ċerti standards li jħarsu d-dinjita` u l-ħajja tal-ħaddiem?

Dan kollu jfisser li sħabna ta' l-oppożizzjoni lill-ħaddiem Malti qegħdin jgħidulu: Aħna ma naqblux wisq ma' l-Unjoni Ewropea għaliex l-Unjoni lilek tagħtik drittijiet li jiswew il-flus u b'hekk inti se togħla!

Allura x'nagħmlu?

Innaqqsulhom id-drittijiet u l-istandards li għandhom biex jaħdmu f'iktar periklu?

Iva, għandna ċerti spejjeż u b'xi mod irridu nagħmlu tajjeb għalihom.

Dan l-aħħar anke daħlet l-eco-contribution li jien ngħid huwa l-prezz li rridu nħallsu biex ngħixu f'ambjent aħjar, għalkemm jiena forsi kont nagħmel l-affarijiet ftit differenti.

Qed ngħid hekk għaliex nemmen li l-affarijiet setgħu saru aħjar.

Seta' kien hemm marketing aħjar u seta' kien hemm ftit iktar ħsieb.

Ma nagħti tort lil ħadd ħlief lil dawk li kienu qegħdin jagħtu parir lill- gvern u li f'din iċ-ċirkostanza setgħu tawh parir aħjar.

Pero` aħna verament irridu pajjiż nadif jew le?

Għax jekk trid in-nadif trid tħallas għalih għax l-indafa tiswa l-flus.

Għax aħna poplu li rridu livell ta' għajxien aħjar, għandna dawn it-tip ta' spejjeż li jew jinġabru minn fuq il- poplu jew inkella permezz ta' l-eco-contribution niffrankawhom għax ma jintużawx ċerti prodotti jew nużawhom b'iżjed għaqal.

Pero` wieħed irid jgħid ukoll li prodotti oħrajn li ma nistgħux ngħaddu mingħajrhom xorta waħda għandhom ċertu impatt negattiv fuq l-ambjent meta wieħed jiġi biex jarmihom, apparti li ftit konna nitkellmu fi żmien il-gvern Laburista fuq l- ambjent.

Armi, aħraq, kisser, farrak!

Hekk kienet l-aġenda dak iż-żmien.

Min kien jitkellem fuq l-ambjent dak iż-żmien kien ikun qisu qed jidgħi!

Ara llum, l-ambjent huwa top of the list, xi ħaġa li l-mara tad-dar, iż- żagħżugħ u l-ħaddiem jinkwetaw fuqu.

Sur President, il-finanzi huma fis-sod u l-gvern qed jieħu deċiżjonijiet biex il-finanzi tal-pajjiż jibqgħu fis-sod.

Aħna qbadna l-barri minn qrunu kif għidna qabel l-elezzjoni u dak li wegħidna qegħdin inwettquh.

Dan il- gvern għandu programm ta' privatizzazzjoni għax irid li s-servizz pubbliku jiċkien u l-attivita` kummerċjali tikber.

Dan il-gvern għandu pjan li jkompli jifrex il-konsultazzjoni għax aħna m'aħniex il-partit Laburista u j'Alla qatt ma nkunu.

Ħażin li ngħidu li min ma jaħdimx magħna jrid iwarrab waħdu għax inkella nwarrbuh.

Dak id-diskors inħalluh għall-Onor.

George Vella, sa ftit ilu viċi kap tal-partit Laburista.

Dan il-gvern mhux jigdeb kif qed jgħidu ta' l-oppożizzjoni, dan gvern li kapaċi jgħid il-verita` b'mod regolari u konsistenti.

Grazzi.

MR SPEAKER : Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Aġent Prim Ministru.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 19 ta' Jannar 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.).

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joseph Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Sur President, illum kelli l-ħsieb li nitkellem daqxejn fuq l-eko-kontribuzzjoni u l-miżuri li l-gvern qed jieħu fuq il- basktijiet tal-plastik.

Pero' xtaqt ukoll ngħaddi kumment li ilu f'rasi għal dawn l-aħħar ġranet għax irrid inħares daqxejn lejn id-definizzjoni tal-kelma "ħaddiem", il-kelma li ssemmiet ħafna f'dawn il-ġranet.

Issemmiet meta kien hawn il-protesta fil-Belt, issemmiet fil-konferenza ġenerali tal-partit Laburista u ssemmiet ħafna waqt id-diskussjoni tal- budget.

Hawnhekk bdejt inħoss li qisna konna qed nagħtu l-impressjoni li hawn żewġ tipi ta' nies, dawk ħaddiema u l-oħrajn li m'humiex.

F'din il- Kamra ġejna mgħajra li aħna nippużaw ta' Kristjani iżda jien li jien Kristjan, ma nħossx li qiegħed nippoża u l-bieraħ fittixt l-enċiklika "laborem exercens" sabiex nipprova nillumina ruħi dwar il-kelma "ħaddiem".

Safejn naf jien kulmin hawn f'din il-Kamra huwa ħaddiem u kulmin jagħmel xi ħaġa biex jgħin ħalli d-dinja tkun aħjar huwa ħaddiem ukoll.

Missieri, Alla jaħfirlu, kien ħaddiem.

Jien bħala tabib u membru parlamentari ħaddiem ukoll.

Inti Sur President, ħaddiem.

Min jaħdem it-tarzna huwa ħaddiem.

Is-segretarju ġenerali tal-GWU huwa ħaddiem, l-istess bħas- segretarju ġenerali tal-UHM.

Il-mara tiegħi, kemm bħala mara tad-dar u kemm bħala mara li taħdem fi klinika hija ħaddiem ukoll.

Kulħadd huwa ħaddiem u għandna naqtgħuha din li hawn min qisu jrid jagħti l-impressjoni li hawn xi ħadd kontra l-ħaddiem.

Żgur li jien m'iniex kontra tiegħi nnifsi u naħseb li m'hawn ħadd li huwa kontra tiegħu nnifsu u ma nafx għalfejn l- oppożizzjoni qed trawwem ċertu diżgwid fost il-poplu Malti.

Proprju nhar it-Tlieta jien u l-Onor.

Clyde Puli konna mistednin fuq programm televisiv flimkien ma' sitt persuni oħra mill-kamp Laburista.

Jiddispjaċini ngħid li kemm jien u kemm il-kollega tiegħi lanqas biss tawna ċans nitkellmu għaliex kull darba li ppruvajna nitkellmu beda jqum xi ħadd u jqajjem storbju sħiħ, xi ħaġa li setgħu jarawha t-telespettaturi stess.

Fil-fatt ġew ikellmuni nies li tkażaw b'dak li raw għax mhux sew li lanqas tingħata ċ-ċans li tagħmel il-punt tiegħek.

Imma fil-verita' jekk inħallu barra dawn il-ħafna ħsejjes, x'aħna nisimgħu mill-kamp Laburista?

Xi ftit taż-żmien ilu kien hawn xi ħadd li qal li l-partit Nazzjonalista ried juri ċertu feel-good factor qabel l-elezzjoni u jien nemmen li llum il-partit Laburista flimkien ma' ċerti unions li jappoġġawh qegħdin jippruvaw jagħtu l-impressjoni ta' feel-bad factor.

F'dak il-programm jien għedtilhom li meta l-partit Laburista kien fil-gvern għamel affarijiet tajba, mela le.

Dan ma nistax niċħdu u Allaħares m'għamilx affarijiet tajba, pero' sfidajthom ukoll - u qiegħed nerġa' nisfidahom minn hawnhekk – u tlabthom jelenkaw lista ta' 100 ħaġa tajba li għamel il-partit Nazzjonalista fil-gvern.

Qaluli li se jagħmluha iżda baqgħu ma għamluhiex.

Ir-risposta li tawni kienet fis-sens li din m'għamluhiex għaliex il-partit Nazzjonalista m'għamel xejn tajjeb!

Issa aħna bħala membri parlamentari li nirrappreżentaw lill-poplu, kemm min-naħa tal-gvern u kemm min-naħa ta' l-oppożizzjoni, għandna l-obbligu morali li ngħidu l-verita'.

Jien nemmen li ħadd m'hu subgħajh dritt jew li jagħmel kollox bl-eżatt jew li huwa xi qaddis.

Min jgħid li huwa qaddis naħseb li jkun qed jara kbir wisq, pero' lanqas jista' ikun li f'pajjiż demokratiku teżisti xi ħaġa fejn kollox huwa ħażin u kull miżura li tittieħed hija ħażina.

Jien nemmen fid-demokrazija u nemmen f'ħafna affarijiet, iżda llum fis-sena 2005 għandna sitwazzjoni fejn sabiex wieħed jagħmel il-punt tiegħu, iniżżel in-nies fit-triq u dan meta llum anke għandna l-internet!

Issa jien naħdem ma' ħafna nies u naħdem ħafna fil-qasam tal-psikoloġija u nemmen li meta tniżżel lin-nies fit-triq tkun qed tuża arma perikoluża ħafna.

Dan l-aġir nemmen li jkun ġustifikat biss f'każ li jkollok xi dritt fundamentali mhedded, bħalma kellna fl-antik fi żmien l-amministrazzjoni Soċjalista.

Dakinhar kellna l-liberta' li verament kienet mhedda, iżda llum fis-sena 2005 x'inhuma r-raġunijiet li għandna nniżżlu lin-nies fit-triq?

Għalfejn qegħdin nimlew ras in-nies u nsaħħnuhom?

Dan qed isir biex tinqala' xi waħda?

Meta tniżżel lin-nies fit-triq ma trid xejn biex imqar b'ħarsa tinqala' ġlieda - għadni niftakar ċertu ex-deputat min-naħa l-oħra li kien daħħal lil Michael Frendo l-qorti għall-ħarsa li qal li kien tah – u għalhekk qed ngħid li din il-ħaġa għandna narawha sew qabel ma naqbdu din it-triq.

Nerġa' ngħid li jien ma nemminx li l-partit Nazzjonalista jagħmel kollox tajjeb - jien membru tiegħu u kburi ħafna b'dan - pero' lanqas nemmen li l- partit jagħmel kollox ħażin u lanqas nemmen li s-soluzzjoni hi dik li noqogħdu nniżżlu n-nies fit-triq,

Il-bieraħ smajt lill-Onor.

Carmelo Abela jgħidilna li f'pajjiż demokratiku huwa dritt li tniżżel lin-nies fit-triq.

Dażgur li tista' tniżżel lin-nies fit-triq, imma skond kif trawwem lin-nies u mhux l-ewwel timla' l-irjus b'ħafna affarijiet negattivi u mbagħad tiġi tgħid lin-nies sabiex jinżlu fit-triq.

Għax imbagħad x'tippretendi li jkollok jekk mhux irjus sħan?

Jien ngħid li verament hemm bżonn li l-partit Laburista jagħmel daqxejn ta' eżami tal-kuxjenza.

Tgħidx kemm kont iddiżgustat meta smajt tgħajjir għaliex kollega tiegħi organizza seminar ta' talb!

Iva allura anke fuq dan sibna kwestjoni u problema?

Din hija ħaġa pożittiva u ejjew naqblu fuqha.

Imma ħalli niġi għas-suġġett tal-plastik, Sur President.

Normalment qabel ma nagħmel x'intervent f'din il-Kamra nħobb nagħmel ftit tar-riċerka u fuq l-internet sibt website interessanti - www.reusablebags.com.

Din is-site tgħidlek li l-ewwel pajjiż fid-dinja li daħħal it-taxxa fuq il-plastic bags kien l-Irlanda f'Marzu tas-sena 2002 - sejħulha plastax - ovvjament taxxa magħmula speċifikament sabiex tnaqqas l- użu tal-plastik.

Din ħadt pjaċir naqraha għaliex veru interessanti u sibt li l-consumption ta' 1.2 billion plastic bags per year niżlet b'90% wara li ddaħħlet it-taxxa.

Jiġifieri l-poplu Irlandiż wara li ddaħħlet it-taxxa naqqas l-użu tal-plastic bags b'1 billion f'sena.

Jien din il-ħaġa naraha interessanti ħafna u anke norbotha ma' dak li rajt b'għajnejja stess nhar is-Sibt, Sur President.

Nhar is-Sibt jien mort mal-mara ġo supermarket biex nagħmlu x-xirja ta' darba fil-ġimgħa - l-Amerika meta tagħmel ix-xirja jistaqsuk jekk tridx plastic bag or paper bag u tagħżel inti xi trid u ċ-chances huma li meta taraw xi film Amerikan tisimgħuha din il-frażi ta' plastic or paper – u kienet xi ħaġa interessanti għaliex nhar is-Sibt stajt nara lil kulħadd konxju ta' l-ambjent, kulħadd bil-basket tiegħu u kulħadd attent li ma jużax basktijiet aktar milli suppost.

Dan għaliex issa kull basket sar jiswa 3c u kulħadd konxju ta' dan.

F'dan is-supermarket kien hemm ħafna nies u ħadt gost nosserva li ħadd ma kien qed igerger u ħadt gost ukoll nara li kulħadd kien qed jagħmel xi ħaġa pożittiva sabiex jgħin l-ambjent.

Issemmiet ħafna l-kwestjoni tal-basktijiet tal-plastik u kien hawn xi wħud li qalu li aħna ma naħlux l-ammont ta' basktijiet li jaħlu l-Irlandiżi, pero' tajjeb infakkar daqsxejn li f'pajjiżna jintużaw 52 miljun basket tal- plastik fis-sena.

Meta smajt b'din iċ-ċifra anke jien bqajt imbellah għalkemm huwa veru li meta tkun qed tagħmel ix-xirja ma tintebaħx bl- ammont ta' basktijiet li tibda tieħu.

Issa hawnhekk għandi quddiemi ġabra ta' konklużjonijiet wara studju li sar fuq l-impatt tal-polyvinyl chloride building material, dokument interessanti miktub minn Joseph Thornton.

Hawn għandek elenku ta' kull sustanza u kif din taffettwa b'mod negattiv l-environment.

Ovvjament hawnhekk tkellimna ħafna fuq id-diossina u hawn insibu li ma teżistix doża tajba ta' diossina u ma tistax tgħid li jekk ikollok 1mg huwa tajjeb u jekk ikollok 1kg huwa ħażin.

Dr. Thornton jgħid ċar u tond li l-ebda doża ta' diossina m'hi tajba u din m'hijiex xi sustanza li l-manufacturer knowingly jagħmel ġol-basktijiet tal-plastik iżda hija a byproduct.

Jiġifieri meta tiġi biex taħraq il-basktijiet tal-plastik bilfors li se toħroġ id-diossina trid u ma tridx.

Issa fost il-mard serju li l-akkumulu tad-diossina fil-ġisem joħloq insibu l-mard tal-kanċer, problemi serji fis-sistema respiratorja, problemi tas- sistema endikronoloġika, problemi tas-sistema riproduttiva b'mod speċjali fl-irġiel, problemi fin-nervituri u problemi fis-sistema immunitarja.

Dan qed ngħidu għaliex importanti li l-membri tal-Kamra jsiru konxji ta' kemm hija perikoluża din il-ħaġa u veru għandna għax nirringrazzjaw lil ħanin Alla li bħala pajjiż qed nikbru.

Meta konna iżgħar ħadd ma kien jistaqsi dwar il-plastik u jekk il-plastik iġibx il-mard tal-kanċer u l-fatt li llum qed nistaqsu dwarha naħseb li huwa pass pożittiv.

Pero' jiddispjaċini ngħid li anke f'dan il-parlament stess kien hawn min min-naħa ta' l- oppożizzjoni sab problema wkoll fuq il-basktijiet tal-plastik.

Din hija xi ħaġa li qed tikkawża l-mard, xi ħaġa xjentifikament ippruvata.

Allura hawnhekk nerġa' nistaqsi x'inhu l-ultimate aim tagħna, Sur President.

L-ultimate aim tagħna hu li nipproteġu u ngħinu lill-poplu Malti.

Fejn qatt konna nitkellmu fuq plastik, fuq degradable u bio-degradable plastic u x'differenza hemm bejniethom?

Din hija xi ħaġa li fil-fehma tiegħi turi li l-pajjiż qed jikber.

Għalhekk ejjew flimkien ngħidu grazzi talli hawn xi ħadd f'dan il-parlament li qed jipprova jgħin ħalli l-pajjiż jikber, li qed jipprova jgħallem lill-pajjiż u qed jipprova jiftaħ għajnejn in-nies ħalli nnaqqsu mir-riskju ta' ċertu mard.

Hekk għandna nagħmlu u mhux noqogħdu nxewxu lin-nies u nagħmlu asserzjonijiet infondati.

Dan mhux sew u rrid ngħid ukoll li ħassejt għall-Onor.

George Pullicino meta mar għal- laqgħa li kien hemm f'Wied il-Għajn dwar l-impjant tar-riċiklaġġ.

Lill-poplu ta' Wied il-Għajn nifhmu u nifhem ukoll li jista' jkun li qed ibati u li qed iħoss ċertu dwejjaq, iżda hemm għalfejn bniedem tipprova tirredikolah u twaqqgħu għaċ-ċajt billi tgħajru u tibbuwjah?

Dan huwa l- mod kif għandna naħdmu bejnietna?

Kemm nistgħu verament ngħidu li għandna oppożizzjoni kostruttiva fil-parlament u fil-kumplament tal-pajjiż?

U fuq din in-nota nagħlaq id-diskors tiegħi, Sur President.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Sur President, in-nanna tiegħi kienet taħdem bħala nurse f'Southern Africa għal madwar 20 sena meta l-Ingilterra kellha l- kolonji u nista' ngħidlek li din il-mara għexet biżżejjed sabiex tirrakkontali l-inġustizzji li kienu jwettqu l-bojod fil-konfront tas- suwed.

Kienet tirrakkontali kif fl-isptar fejn kienet taħdem kien hemm forma ta' instructions li jekk per eżempju jidħol bniedem indiġenu b'xi ferita gravi u jidħol xi ħaddieħor abjad b'xi gidma ta' nemusa, suppost li l-ewwel ma jiġi ttrattat ikun l-abjad u mbagħad wara jiġi ttrattat l-iswed.

Madankollu n-nanna tiegħi kellha rispett kbir lejn in-natives tal-post u kienet tirrispetta wkoll id-dinjita' tagħhom.

Dak li kien jagħmel il-white man f'dawn il-pajjiżi jissejjaħ razziżmu, xejn inqas .

Sur President, inti taf li nhar it-Tnejn kelli l-aħħar tmien minuti ta' l- aġġornament u dakinhar tkellimt dwar il-pożizzjoni u l-problemi li hawn minħabba l-immigranti llegali.

Għamiltha ċara li the alarm bell had rung u irringrazzjajt lill-armata, lill-pulizija u lill-familji tagħhom għas- sagrifiċċji li jagħmlu u tal-mumenti ta' dwejjaq li jkollhom jgħaddu minnhom.

Minn hawnhekk lil dawk kollha ta' rieda tajba nixtieq nerġa' ngħidilhom grazzi u rrid ngħidilhom ukoll li m'humiex waħedhom.

Jien dak li ngħid ngħidu minn qalbi għax inħobb nagħmel il-punt tiegħi ċar għal kulħadd.

Ċertament jien nikkundanna dak li ġara, speċjalment jekk setgħet intużat xi forza żejda fil-mument li nqala' l-inċident, aktar u aktar meta nafu li dak l-inċident seta' kien wieħed gravi u seta' anke wassal għal xi traġedja.

Pero' x'ġara eżatt dakinhar?

X'ġiegħel sabiex in-niċċa tieħu kif ħadet?

Jien nikkundanna dak li ġara anke għar-raġuni li kien hemm uffiċjali ta' l-armata u immigranti llegali li weġġgħu.

Iżda jiddispjaċini l-aktar għall-fatt li Malta żżefnet fin-nofs bħala pajjiż li jħaddan ir-razziżmu u dan bħala Malti ma naċċettahx.

Jien l-ewwel wieħed li nikkundanna dawk li wżaw forza sproporzonata għalkemm nikkundanna wkoll lil min għajjarna razzisti.

Onestament nixtieq inkun naf għalfejn intużat daqshekk forza.

Minn xiex kienu qed jibżgħu l-membri ta' l-armata?

Veru li f'searches li saru fil-barracks instab għadam tat-tiġieġ bil-ponta, ħġieġ u anke lasti ta' xkupi bil-ponta?

Ma' min konna qed niddiljaw hemmhekk?

Min huma dawn in-nies li qattgħu d- dokumenti tagħhom, speċjalment jekk għandhom id-dritt ta' refugee status?

Kif iffinanzjaw il-vjaġġ tagħhom lejn Malta?

Jien ngħid li hemm bżonn li ningħataw risposta għal dawn id-domandi jekk irridu ngħinuhom lil dawn in- nies, Sur President.

Setgħet kienet stage managed din il-protesta, kif hawn l-għejdut bħalissa?

Hemm wisq kumbinazzjonijiet u fil-fatt dan kollu nqala' 48 siegħa wara d- diskors li jien għamilt.

Ħaġa tal-kumbinazzjoni u ta' l-iskantament kellu jkun hawn ukoll rappreżentant ta' l-UNHCR dak il-ħin u dan xahar biss qabel il-konferenza li se ssir fi Frar li ġej.

Jekk kien hemm involuti sorsi minn barra dawn huma ħatja daqskemm huma ħatja s-suldati li użaw forza żejda - jew li setgħu użaw forza żejda għax għadna ma nafux – u daqskemm huma ħatja dawk l-immigranti li setgħu weġġgħu lil xi nies ta' l-armata, Sur President.

Irrid navża wkoll lil dawk li minn barra jgħinu lir-refuġjati sabiex joqgħodu attenti għaliex jien lill-Afrikani nafhom sew u jekk dawn jindunaw li qed jgħaddu ż-żmien bihom jew li qed jiġu wżati għal skopijiet oħra, id- darba li jmiss se jduru fuqhom.

Naf x'qiegħed ngħid u jekk hemm xi element ta' verita' f'dawn l-allegazzjonijiet li qed nisimgħu bihom, jiġifieri li kien hemm saħansitra cameras lesti minn qabel fuq proprjeta' privata, allura kif jgħidu t-Taljani sono cavoli loro u jridu joqgħodu attenti għax hemm għandek il-vera violation of human rights u mhux dak li rajna fuq it- television.

Aħna forsi ma nafux min huma eżattament dawn in-nies li jiġu f'pajjiżna iżda dawn in-nies żgur li ġejjin minn ex-kolonji, bħalma kienet Malta erbgħin sena ilu.

Nafu wkoll li dawn in-nies jista' ikollhom l-istess drittijiet li kellna aħna meta konna dorna fuq l-Ingilterra u lill-Ingliżi tlabnihom inaddfu l- Port il-Kbir mill-bombi u l-imbarazz l-ieħor tal-gwerra.

Allura wara din l- esperjenza u jekk verament irridu ngħinu lil dawn in-nies, is-soluzzjoni għandha tkun din u se ngħidha bl-Ingliż ħalli dawk li jakkużawna li aħna razzisti, juruna issa xi stoffa għandhom:

"Colonisers have to take on their historical responsibilities towards their former colony, both individually and as part of the European Union.

In other words if an illegal immigrant's country has been occupied by country X, he must be sent back to that country!''.

Sur President, hemm qegħdin il-human rights.

Min ħoloq dak il-mess kollu issa jrid inaddfu.

Ħadd m'għandu jgħajjar lill-Maltin b'xi razziżmu u lanqas għandhom iżebilħu l-isem ta' Malta għaliex aħna nibżgħu għal isimna.

Ħafna pajjiżi qed iduru mal-lewża iżda pajjiż żgħir bħal tagħna kapaċi jgħallimhom lil dawn kif għandhom jagħmlu l-affarijiet!

Minn hawnhekk qiegħed nappella lill-NGOs fejn jidħlu l-human rights, lill- ħames MEPs li għandha Malta, lill-UNHCR, lill-Amnesty International, lit- tliet partiti politiċi, lill-media, lill-Vatikan u other religious communities sabiex jgħinu lil dawn in-nies mhux biss billi jiġbrulhom il- flus iżda anke billi jipprovdulhom bandiera u dar sħuna f'dak il-pajjiż li fil-passat mar ħammġilhom pajjiżhom.

Dawn huma d-drittijiet vera għax Malta qatt ma marret tokkupa l-ebda art ta' ħaddieħor.

Iva għandna naraw li dawn in-nies jingħataw a sheltered home, naturalment fil-pajjiż li fil- passat mar iħammeġ pajjiżhom.

Jien kont fl-Afrika u nħobb ħafna lill-poplu Afrikan, inħobb it-tfal tagħhom, inħobb it-tbissima tagħhom u nħobbhom għaliex nafhom, pero' billi nitħassruhom, billi nġelldu Maltin kontra Maltin, billi nilagħbuha tal-vittmi jew inkella nistaħbew wara xi ħaġa ħalli ma nintnux mhux se nsibu soluzzjoni ta' kif nistgħu ngħinuhom lil dawn in-nies.

Is-soluzzjoni għal dawn in-nies nistgħu nagħtuhielhom jekk nissapportjaw din il-proposta li qed nagħmel jien minn hawnhekk illum.

God forbid li jerġa' jkollna xi ħaġa bħalma kellna l-ġimgħa l-oħra fejn ċerti organizzazzjonijiet sabiex jidhru gustużi, ftehmu mar-refuġjati ħalli jinqalgħu xi inċidenti bħal dawn fejn seta' kellna każijiet fatali.

Ejja ma niċċajtawx ma' dawn l-affarijiet.

L-Afrikani lili jsejħuli "muzungu", jiġifieri the white man u dan il-white man jgħinhom mill-qalb.

Jien mhux se nħalli min jgħajjarni razzist għax nitkellem fil-parlament u lanqas se jkun hawn xi ħadd li jgħidli lagħqi.

Li għandu jsir għandu jsir u lill-gvern Nazzjonalista, gvern ta' l-azzar, ngħidlu li inti bħala gvern trid tagħti garanzija lill-poplu Malti u lin- nazzjon u inti obbligat tippreżenta l-każ tal-poplu Malti ma' l-ex- colonial powers, mal-European Union u ma' l-għaqdiet tal-human rights sabiex din il-problema tiġi indirizzata f'linja ta' direzzjoni kif semmejt jien għax jiddispjaċini ngħid li s'issa għadna ma ħadniex passi b'mod effettiv.

Ilkoll kemm aħna rajna x'ġara fil-każ tat-Taljani u kemm l- Italja telqet tiġri għand Ghaddafi ħalli jsolvu l-problema.

M'għandix l- iċken dubju li kulħadd irid jerfa' l-konsegwenzi ta' l-azzjonijiet passati tiegħu, Sur President.

Illum nixtieq nikkonkludi billi nuri solidarjeta' ma' min weġġa'.

Weġġgħu n-nies u hawn familji li huma ddispjaċuti, speċjalment familji ta' suldati Maltin.

Forsi kien hemm min abbuża iżda hemm oħrajn li għadhom imweġġgħin.

Ma ninsewx ukoll li hemm dawk l-immigranti li qed jgħixu ġo gaġeġ u għalija l-kampijiet fejn qed jgħixu dawn l-immigranti qishom gaġeġ tax- xadini.

Lil dawn in-nies ma nistgħux inżommuhom f'dawn il-kondizzjonijiet, pero' dak ukoll huwa tort ta' ħaddieħor li qed idur mal-lewża u mhux lest iġorr il-passat tiegħu.

Nittama li mid-Depasquale inquiry toħroġ il- verita' u in the meantime nappella lill-gvern sabiex jieħu ħsieb jara li jitpoġġew surveillance cameras f'ċerti partijiet għaliex jista' jagħti l- kas li jiġu handed over lir-refuġjati xi affarijiet li jistgħu jkunu ta' periklu għas-suldati tagħna, Sur President,

Nittama li nitgħallmu minn din il-ġrajja li seħħet il-ġimgħa l-oħra u nittama li l-Maltin kollha kif ukoll il-barranin jitrattaw lil kulħadd b'rispett u dinjita'.

Madankollu rridu nirrispettaw ukoll lin-nazzjon tagħna u l-bandiera tagħna.

M'għandniex inħallu lil ħadd jiġi jgħajjarna razzisti għaliex Malta qatt ma kienet razzista.

Nixtieq nara lit-tliet partiti Maltin jingħaqdu flimkien fuq din il-kwestjoni ħalli Malta tibqa' dak il-pajjiż kif nafuh aħna l-Maltin.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 19 ta' Jannar, 2005 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Aġent Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TAL-VAT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' persuni reġistrati mad-dipartiment tal-VAT li huma residenti f'Għawdex, bħala persentaġġ tat-total nazzjonali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni reġistrati mad-dipartiment tal-VAT residenti f'Għawdex huwa ta' 3,491, li jirrappreżenta 7.46% tat- total nazzjonali.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMAZZJONI - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 9004 u 9519 u cioe' jgħid kemm kienet in-nefqa globali tas-safar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2004 tal-ministeru, dipartimenti, entitajiet, awtoritajiet, korporazzjonijiet, eċċ. li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

Jista' jinformana kemm hu kkalkolat li se titla' din l-ispiża sa l-aħħar tas-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĊANGA TAL-FRIŻA/VITELLA - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 8531 u r-risposta tagħha, jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hu l-persentaġġ li se jissussidja l- Gvern Malti fuq dawn it-tariffi u kemm hi d-differenza li jrid iħallas l- imprenditur/konsumatur?

Jista' jgħid ukoll fuq liema perjodu ta' żmien iridu jitħallsu dawn is-sussidji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Peress li t-tariffi fuq prodotti, inkluż iċ-ċanga, importati minn barra l-Unjoni Ewropea jinbidlu skond żviluppi fis-suq internazzjonali, il-kalkolu li qed jitlob l-Onor.

Interpellant ma jwassal għal ebda konklużjoni definittiva.

Is-sussidji li għalihom qed jirriferi l- Onor. Interpellant jitħallsu sas-sena 2010.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT - KONSULENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9570, jista' il-Ministru jgħid jekk iċ-ċifra ta' Lm43,940 tkoprix l-ispiża ta' Lm11,753 dikjarata f'mistoqsija parlamentari 9569?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Iċ-ċifra ta' Lm43,940 tkopri l-ispiża ta' Lm11,753 li ngħatat lill-konsulenta kif ingħad fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9569.

BIĊĊERIJA - KONSULENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9569, jirriżulta li konsulent partikolari tħallas Lm25,000 din is-sena?

Jirriżulta li dan il- konsulent qed jitlob għal ħlas ta' Lm13,000 oħra separatament minn dawn il- Lm25,000 li diġa' tħallas għall-konsulenza tiegħu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: It-tweġiba li ngħatat għal mistoqsija parlamentari 9569 tirriferi għall-konsulenta u mhux konsulent fit-taqsima ta' l-ikel u affarijiet veterinarji.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT - OVERTIME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jaġġornana dwar il-verifika ta' l-overtime skond mistoqsija parlamentari 9587?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-verifiki li kellhom isiru tlestew.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMAZZJONI - TILWIM INDUSTRIJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tilwimiet industrijali li ġew reġistrati mal-ministeru tiegħu matul din is-sena?

Jista' jinformana bl-istess informazzjoni għas- sena l-oħra?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma kien hemm l-ebda tilwim industrijali reġistrat mal- ministeru tiegħi matul din is-sena u ta' qabilha.

Dan ma jinkludiex korporazzjonijiet jew kumpanniji li għalihom hu responabbli l-ministeru tiegħi.

SKEJJEL SEKONDARJI - CO-EDUCATIONAL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jwiġeb mistoqsija parlamentari 9637 u cioe' jgħid kemm hemm skejjel co-educational fil-livell sekondarju?

Liema huma?

Kemm hemm studenti subien u bniet f'kull skola?

X'inhi l- politika tal-gvern dwar skejjel li jgħallmu subien u bniet fl-istess klassi?

Il-gvern qatt kellu ħsieb jagħmel l-iskejjel tiegħu b'din is- sistema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9762.

KUNSILL TA' L-ISPORT - UFFIĊJALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jagħti dettalji dwar is-salarji u allowances oħra ta' l-uffiċjali għolja tal-kunsill ta' l-isport li nħatru dan l-aħħar, bħal head of marketing and communications, kap tat-tmexxija tal-kumpless sportiv tal-Kottonera, manager tal-pixxina nazzjonali, eċċ.?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-finance manager għandu gross annual salary ta' Lm7,500, facility manager għandu gross annual salary ta' Lm7,000 u telecommunication allowance ta' Lm150 u l-head marketing & communication għandu gross annual salary ta' Lm6,466 b'telecommunication allowance ta' Lm200.

Hemm facility manager li jaqdi wkoll id-dmirijiet ta' direttur riżorsi umani u li jingħata allowance ta' Lm1,500.

SITI STORIĊI – ŻJARAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid fl-2004 kemm daħlu nies bi ħlas f'mużewijiet li huma taħt il-kontroll ta' Heritage Malta?

Jista' jagħti n-numri għal kull mużew individwalment u jgħid x'kien il-ħlas li sar f'kull każ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il- mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

FORTI SANT'ANĠLU - RESTAWR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux se jsir xogħol ieħor ta' restawr fis-sena 2005 fuq dik il-parti tal-Forti Sant'Anglu li mhux qiegħda f'idejn l-Ordni Sovran ta' San Ġwann?

Kemm intnefqu flus fuq xogħlijiet li saru f'dan il- forti fis-snin 2002, 2003 u 2004?

Jista' jgħid ukoll x'xogħol sar f'dawn is- snin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ENEMALTA - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Wara li kienet għalqet it- twissija tal-korporazzjoni Enemalta fit-30 ta' Novembru 2004 dwar ħlasijiet pendenti ta' kontijiet, jista' il-Ministru jgħid kemm-il dar, każin u għaqda ma baqgħux jingħataw is-servizz tad-dawl?

F'liema lokalitajiet kienu?

Kemm kien hemm persuni li għamlu arranġamenti mal-korporazzjoni Enemalta biex il-kont jitħallas bin-nifs?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL TA' L-INGLIŻ - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm żaru Malta u Għawdex studenti barranin biex jitgħallmu l-Ingliż matul is-sena 2004?

Kien hemm skejjel li ma bagħtux il-figuri mitluba fiż-żmien stabilit u/jew għadhom m'għamlux dan?

Liema huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar peress li l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż f'Malta u Għawdex għandhom sad-19 ta' Jannar 2005 biex jibagħtu l-figuri ta' kemm kellhom studenti barranin matul is-sena 2004 biex jitgħallmu l-Ingliż.

MALTA ENTERPRISE – ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-Malta enterprise minn Settembru 2004 sal- lum?

Jekk fl-affermattiv, f'liema grad?

Kif saret is-sejħa għall-impjieg?

Kemm applikaw?

Jista' jgħid jekk hemmx ħsieb li jkunu mpjegati ħaddiema ġodda ma' l-istess entita' fix-xhur li ġejjin?

ONOR.

TAXIS – PERMESSI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom permess biex joperaw taxi f'pajjiżna?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PERMESSI GĦAL GARAXXIJIET TAT-TAXIS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom permess ta' garaxxijiet biex iżommu t-taxis ġo fihom?

F'kull każ, x'inhu n-numru ta' taxis li jżommu f'kull garaxx?

Kemm hawn persuni li jżommu taxi waħda f'garaxx?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Filwaqt li sidien ta' vetturi self-drive u/jew garage hire irid ikollhom garaxx minn fejn joperaw, jiġifieri garaxx għas- servizz pubbliku, sidien ta' taxis m'għandhomx bżonn li jkollhom garaxx.

SPEED CAMERAS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Minsitru jgħid kemm hawn speed cameras imwaħħlin mal-pajjiż kollu?

Min huma l-kumpanniji li pprovdew dawn l-ispeed cameras?

B'liema ħlas?

Kemm kien hemm kumpanniji li oriġinarjament tefgħu offerta biex jipprovdu dawn l-ispeed cameras?

Liema kumpannija ntagħżlet u b'liema mod?

ONOR.

TONIO BORG: S'issa twaħħlu żewġ speed cameras mal-pajjiż kollu.

Dawn kienu pprovduti mill-kumpannija Guard and warden service house ltd permezz ta' tender maħruġa mill-kumitati kongunti LES ta' Ħal Qormi, Birkirkara, Mosta u Tas-Sliema.

Din it-tender kienet tinkorpora l- provvista ta' servizzi ta' gwardjani lokali, CCTVs, towing and clamping u speed cameras.

Għal din it-tender kienu tefgħu l-offerta tagħhom il-Guard and warden service house ltd u l-Aurelia asset protection ltd.

Minn dawn it-tnejn il- kumitati konġunti għażlu, b'mod unanimu, il-Guard and warden service house ltd peress li l-offerta tagħhom kienet l-aktar waħda vantaġġjuża, kemm mill- aspett finanzjarju kif ukoll minħabba l-esperjenza u l-ammont ta' riżorsi tal-kumpannija magħżula.

Fil-każ ta' l-ispeed cameras ta' San Ġiljan, fis-6 ta' Lulju 2004 taħt tender li kienet ħarġet fi Frar 2000, sar ftehim bejn il-kumitat konġunt ta' Tas-Sliema u l-Guard and warden service house ltd għal servizzi addizzjonali ta' infurzar sa l-aħħar ta' Jannar 2005.

Peress li t-tender ġiet maħruġa mill-kumitati kongunti msemmija, u peress li dawn jirrappreżentaw numru ta' kunsilli lokali li huma awtonomi, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu dwar il-ħlas tat- tender magħżula lill-imsemmija kumitati konġunti.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienu dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol, xahar b'xahar, lokal b'lokal, minn Settembru sa Diċembru 2004?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Il-figuri għax-xahar ta' Diċembu 2004 għadhom ma ġewx pubblikati mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm iggradwaw studenti din is-sena u f'liema fakulta'?

ONOR.

EŻAMI TAL-JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għaddew studenti mill-eżami tal- junior lyceum, lokal b'lokal, is-sena l-oħra?

ONOR.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA LI NGĦATAW IS-SENSJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw sensji xahar b'xahar fis-sena 2004?

ONOR.

INVESTIMENTI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm fetħu investimenti ġodda fis-sena 2004?

Kemm inħolqu mpjiegi għal kull waħda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

QRATI - KAŻ PENDENTI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern: Jikkonferma l-Viċi Prim Ministru li huwa inaċċettabbli li jkollok proċess kriminali daqstant importanti, bħal dak indikat fi-każ li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament li ilu pendenti quddiem dawn il-qrati għal 15-il sena, meta fil-maġġorparti ta' dan il-perjodu l-kawża kienet diferita għas-sentenza?

Jista' jara li jitressaq ilment opportun quddiem l-organu kompetenti?

ONOR.

TONIO BORG: Kull forma ta' dewmien f'kull kawża ċivili jew kriminali attribwibbli għal xi nuqqas tal-ġudikatura, l-avukatura jew l- amministrazzjoni hija ħażina.

Il-każ imsemmi li qiegħed quddiem il-qorti tal-maġistrati ilu pendenti minn Frar 1989, jiġifieri 16-il sena.

Fis-sistema legali tagħna hemm numru ta' rimedji li f'każ bħal dan jistgħu jiġu wżati, fosthom rikors kostituzzjonali u rapport lill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Proprju minħabba f'każi bħal dawn, li jispiċċaw numri fl-istatistika, li f'din il-ġimgħa se tiġi ppreżentata għad-diskussjoni white paper li tindirizza numru ta' problemi u tissuġġerixxi wkoll soluzzjonijiet.

CCF - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid attwalment kemm hemm priġunieri l-ħabs ta' Kordin u kemm minnhom jinsabu taħt arrest preventiv?

Jista' jgħid kemm minnhom huma barranin u kemm huma żgħażagħ taħt il-25 sena?

Jista' jgħid kemm hemm priġunieri li qed jiskontaw piena ta' għomorhom il- ħabs u jagħti d-dettalji tagħhom?

Jista' jagħti statistika perċentwali ta' kemm żdiedu priġunieri f'dawn l- aħħar għaxar snin?

Jista' jgħid kemm ilha ma tingħata maħfra presidenzjali u jikkunsidrax fiċ- ċirkostanzi li jintroduċi l-parole f'Malta?

ONOR.

TONIO BORG: Fis-16 ta' Jannar 2005 il-popolazzjoni tal-ħabs kienet ta' 296, li minnhom 88 huma ta' nazzjonalita' barranija.

183 huma sentenzjati filwaqt li 113 huma taħt arrest preventiv.

In-numru ta' priġunieri taħt il-25 sena huwa 85.

Preżentament hemm seba' priġunieri li ngħataw piena ta' għomorhom il-ħabs.

Dawn kollha nstabu ħatja ta' omiċidju volontarju, jew relatati ma' omiċidji.

F'dawn l-aħħar għaxar snin jekk wieħed japplika l-istatistika ta' average daily population isib li kien hemm żieda/tnaqqis perċentwali minn sena għal sena kif turi t-tabella li tidher hawn taħt:

|19|199|199|199|19|199|20|20|20|2003 | |94|5 |6 |7 |98|9 |00|01|02| | |18|188|197|246|25|256|23|25|27|281 | |5 | | | |8 | |7 |5 |7 | | |% |+1.|+4.|+12|+4|-0.|-7|+7|+8|+1.4 | | |62 |78 |.4 |.8|78 |.4|.6|.6| | | | | | | | |3 | |2 | |

L-aħħar darba li ngħatat maħfra presidenzjali kien fl-1999 fl-okkażjoni tal- Millenju.

ADOZZJONI TA' MINURI

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk koppja li mhijiex miżżewġa imma co-habiting tistax tadotta tfal biex trabbihom?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-adozzjoni ta' minuri hi regolata bil- provvedimenti ta' Artikoli 113 sa 130 tat-Titolu III tal-Kodiċi Ċivili.

Il- liġi tikkontempla li ssir adozzjoni minn koppja miżżewġa jew minn persuna waħedha, kemm jekk raġel kif ukoll jekk mara, kemm-il darba jiġu sodisfatti l-kundizzjonijiet stabiliti fl-istess liġi.

Il-liġi ma tikkontemplax adozzjoni minn koppja mhux miżżewġa.

COMMONWEALTH – BORŻA TA' STUDJU

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux beħsiebu jippubblika l-lista ta' l-applikanti li ntgħażlu għall-borża ta' studju tal- Commonwealth?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, meta se jiġu pubblikati?

Jekk ir-risposta hi fin-negattiv, għaliex mhumiex se jiġu pubblikati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-riżultati għall-borża ta' studju tal-Commonwealth ġew pubblikati fin-notice board fil-ministeru ta' l-edukazzjoni.

UNIVERSITA' – MASTERS FIL-PSIKOLOĠIJA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jispjega x'wassal lill- universita' biex torganizza kors part-time għall-masters fil-psikoloġija filgħodu meta l-kors huwa part-time?

Għaliex dan il-kors ma ġiex skedat għal filgħaxija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ħafna mis-servizzi fejn jistgħu jagħmlu l-prattika l- istudenti tal-masters fil-psikoloġija ma jkunux miftuħin filgħaxija, għalhekk huwa essenzjali li dan il-kors ikun skedat filgħodu wkoll.

QORMI - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9833, jista' il-Ministru jikkunsidra li dawn it-toroq li ġejjin jiġu nklużi fil-pjan ta' tarmac mill- gvern ċentrali: Triq il-Kaċċatur, Triq l-Armal, Triq ir-Ragħaj, parti minn Triq Bellic, Triq Ġdida fi Triq il-Wied (ħdejn il-boċċi club), Triq Alphonso Meli (Triq ġdida fi Triq Belt Valletta) u Triq Guże' Maria Camilleri (ukoll Triq Ġdida fi Triq Belt Valletta)?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Triq il-Kaċċatur, Triq ir-Ragħaj, parti minnTriq Belliċ u Triq Alphonso Meli (Triq ġdida fi Triq Belt Valletta) huma nklużi fil-lista ta' toroq li jridu jinbnew mill-gvern ċentrali.

Rigward it-toroq l-oħra, il-periti ta' l-awtorita' dwar it-trasport se jagħmlu spezzjoni biex jaraw jekk dawn għandhomx jiġu nklużi fil-programm.

SAN PAWL IL-BAĦAR – APPARTAMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

MICHAEL GONZI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tinformana meta se jkun hemm il- faċilita' ta' dawl u ilma fl-appartamenti tal-gvern fi Triq il-Frejgatina San Pawl il-Baħar?

Tajjeb insemmi li dawn il-postijiet ingħataw lill- inkwilini fl-2003.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar mistennija tissottometti l- applikazzjoni għas-servizzi li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant kif jinħareġ il-compliance certificate dwar il-bini mill-MEPA.