MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 59 L-Erbgħa, 19 ta' Novembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 59 L-Erbgħa, 19 ta' Novembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Novembru, 2003

WERREJ

MINUTI 813

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 813

TQEGĦID TA' KARTI 819

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RISTRUTTURAR TAT-TARZNARI (IT-TIENI QARI)

DOCKYARD AND SHIPBUILDING YARD (RESTRUCTURING) BILL (SECOND READING) 819

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR L-AMMINISTRAZZJONI FINANZJARJA

U L-VERIFIKA (IT-TIENI QARI)

FINANCIAL ADMINISTRATION AND AUDIT (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 840

AĠĠORNAMENT 842

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 847

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 58 li saret fit-18 ta' Novembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ETC – QTUGĦ MIR-REĠISTRU

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni nqatgħu mill-ewwel parti tar-reġistru ta' diżimpjieg u għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li minn Jannar sa Settembru 2003 inqatgħu 575 persuna mill-ewwel u t-tieni parti tar- reġistru, wara li 155 minnhom inqabdu jaħdmu u jirreġistraw, 370 irrifjutaw opportunita' ta' xogħol filwaqt li 50 oħra rrifjutaw opportunita' ta' taħriġ.

SAME SEX MARRIAGES

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Billi issa Malta waslet biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid jekk għall-fini tat- taxxa tad-dħul huwiex lest il-gvern li jirrikonoxxi żwieġ bejn koppja ta' l-istess sess jekk ikun sar f'pajjiż ieħor membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d- dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea ma hu se jbiddel xejn mis-sitwazzjoni tagħna attwali.

SINGLE MOTHERS

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn ommijiet mhux miżżewġa?

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ebda dipartiment jew entita' li taqa' taħt id-dekasteru tiegħi ma żżomm l-istatistika mitluba.

Iżda ninsab informat li skond statistika miżmuma mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar persuni li jirċievu l-allowance għat-tfal, in- numru ta' ommijiet mhux miżżewġa li kienu qed jirċievu din l-allowance f'Settembru 2003 hu ta' 1,861.

SINGLE PARENT FAMILIES

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn single parent families?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li sa l-aħħar ta' Settembru 2003 kien hawn 5,191 familja b'ġenitur wieħed li jirċievu l-allowance tat-tfal.

SINGLE PARENT FAMILIES - RELIEF

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn single parent families fuq ir-relief?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li ma tinżammx statistika kif mitluba mill-Onor.

Interpellant iżda xorta waħda ninsab informat li hawn 1,194 ġenitur single li qegħdin jirċievu l-għajnuna soċjali, dejjem skond il-provvedimenti ta' subartiklu (7) ta' artiklu 30 ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn familji li sal-lum għadhom ma ħadux iċ-children allowance ta' Lulju?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): In-numru ta' dawk li bagħtu l-applikazzjoni tagħhom fil-ħin u għadhom ma rċevewx l-allowance tat-tfal għax-xahar ta' Lulju 2003 huwa ta' 767.

Barra minn dan, hemm 798 li l-applikazzjoni tagħhom waslet f'Settembru u Ottubru kif ukoll 600 oħra li l-applikazzjoni tagħhom kellha tintbgħat lura fl-uffiċini distrettwali.

SPORT - UŻU TA' SUSTANZI PROJBITI

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jordna investigazzjoni dwar minn liema spiżeriji qed jinbiegħu pilloli mingħajr riċetta tat-tabib lil dawk l-isportivi, speċjalment bodybuilders, li jridu jmorru aħjar fil- kompetizzjonijiet?

Jaf li dan stqarrewh il-president ta' l-assoċjazzjoni tal-bodybuilders u żewġ tobba waqt il-programm sportiv "grandstand" fuq il- PBS nhar it-Tnejn 20 ta' Ottubru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li investigazzjoni dwar l-allegat bejgħ ta' pilloli mingħajr riċetta tat-tabib minn spiżeriji - liema każ saret riferenza għalih waqt il-programm sportiv "grandstand" - diġa' qiegħda ssir minn uffiċjali tad-dipartiment tas-saħħa pubblika.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE ABELA: Nixtieq inressaq għall-attenzjoni tal-Ministru li fuq stazzjon tar-radju qed isir reklamar ta' prodotti għat-tkabbir tas-sider u tkabbir ta' l-organi ġenitali.

Dawn il-prodotti qegħdin jiġu rreklamati waqt programmi għaż-żgħażagħ u l-unika garanzija li qed jingħataw is- semmiegħa hi li hemm kumpannija fl-Amerika li tassigura li dawn il-prodotti ma jagħmlux ħsara għas-saħħa.

Jista' il-Ministru jgħidli jekk tressqulux ilmenti f'dan is-sens?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien m'iniex informat la b'dawn it-tip ta' reklami u lanqas b'dawn it-tip ta' ilmenti.

Madankollu biex wieħed iġib reklam fuq il-mezzi tax-xandir u jagħmel claim għal xi benefiċċju mediku, irid bilfors ikollu l-permess tal-council of health.

Jekk l-Onor.

Membru jagħtini d-dettalji kollha, inkun nista' niċċekkjalu jekk dawn il-prodotti ġewx a konoxxenza tagħna u jekk għandhomx il-permess meħtieġ biex jiġu rreklamati.

UŻU TA' METHADONE

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid kemm inxtara methadone s'issa din is-sena għall-użu ta' dawk li jixtiequ jieqfu mit-teħid ta' l-eroina u anke dawk li qegħdin fuq il-methadone maintenance programme?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li s'issa nxtraw 20,160 flixkun methadone ta' 500 millilitru għall-prezz ta' Lm34,106.

SAĦĦA - IMPORTAZZJONI TA' PILLOLI

L-ONOR.

JOE ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fuq l-importazzjoni ta' pilloli għad-dipartiment tas-saħħa?

Jista' jgħid ukoll kemm tħallsu l-importaturi rispettivi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-nefqa fuq il-procurement ta' pilloli u apparat mediku bejn l-ewwel ta' Jannar u l-31 t'Ottubru, 2003 kienet ta Lm14,781,009, bl-importaturi jitħallsu Lm13,312,441.

Għandi wkoll ftit background information li naraha interessanti, Sur President, għax Lm11.5 miljun minnhom tħallsu lil aġenti lokali u Lm1.8 miljun tħallsu lil aġenti barranin.

OBESITA' U MARD TAL-QALB

L-ONOR.

JOE ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid kemm mietu persuni f'dawn l- aħħar sentejn kawża ta' mard marbut ma' l-ikel, jiġifieri mard tal-qalb, obeżita', eċċ.?

Jista' jagħti ħjiel ta' l-eta' tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li n-numru ta' imwiet bil-mard tal-qalb matul is-snin 2001 u 2002 kien ta' 925 u 956 rispettivament.

In-numru ta' imwiet mill-obesita` matul is-snin 2001 u 2002 kien ta' wieħed u tlieta rispettivament, bl-etajiet kif indikati fit-tabella li qed inpoggi fuq il- mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE ABELA: Mr Speaker, hemm xi ħsieb li d-dipartiment tas-saħħa jagħmel ċertu kontroll fuq reklamar li jsir minn kumpanniji kbar tal-fast foods, fejn dawn iħajru lit-tfal jixtru ċertu tip ta' ikel li xejn ma jagħmel tajjeb għas-saħħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, għalkemm m'hemmx kontroll dirett, għaddejja kampanja ta' informazzjoni ġewwa l-iskejjel dwar il-bżonn li wieħed jiekol ikel Mediterranju, jevita kemm jista' junk foods u jikkontrolla l-piż.

Jiġifieri hemm kampanja mmirata biex twassal il-messaġġ liż-żgħażagħ u lill-pubbliku in ġenerali biex joqogħdu attenti x'tip ta' ikel jieklu.

Naħseb li huwa ta' krettu għal min imexxi dawn il-kampanji illi l-konsum ta' dan it-tip ta' ikel m'huwiex għoli daqskemm wieħed jissuspetta.

Dan juri li hawn awareness fost il-pubbliku Malti.

Illum kulħadd joqgħod attent għad-dieta, kulħadd jevita x-xaħmijiet, kulħadd jevita l-qali u, kif għedt diġa', għaddejjin b'kampanji kontinwi - fosthom il-kampanja li wieħed għandu jiekol ħames porzjonijiet ta' ħaxix jew frott kuljum - u allura l- pubbliku żgur li huwa informat.

Naħseb li aktar milli kontrolli, għandna naraw li jkun hemm kampanji ta' informazzjoni, kif fil-fatt qed isir, li jinforzaw u jirresponsabilizzaw persuna li tieħu ħsieb saħħitha hija stess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jgħid hemmx spjegazzjoni għall- fatt li l-isptar il-ġdid se jiġi jiswa madwar Lm200 miljun?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Irrid nammetti li wara li rrispondejt għal domanda parlamentari li dehret pjuttost harmless dwar kemm se jiġi jiswa l-isptar il-ġdid, tul l-aħħar ġimgħa iċ-ċifra li jien tajt kienet f'ħalq kulħadd.

Malli għedt li l-isptar se jiġi jiswa Lm200 miljun, għaddejna minn kampanja sħiħa fejn il-gvern ġie akkużat li mar żmerċ b'Lm100 miljun u ma nafx x'ma smajniex.

Anke qalulna: Lm1 miljun 'il hawn u Lm10 miljun 'il hemm x'inhuma!

Jista' ikun li dan ġara għax forsi m'għaddejniex informazzjoni biżżejjed, pero' jista' ikun ukoll li hemm min minflok jixtieq jara l- isptar ikun lest ħalli jibda jgawdi minnu l-poplu Malti, jippreferi jagħmel issue politika minn din il-kwestjoni.

Qiegħed ngħid hekk għal diversi raġunijiet, Sur President.

L-ewwelnett aħna għamilna kuntratt ma' Skanska għall-ewwel fażi ta' l- isptar li kellha tiġi tiswa Lm83 miljun - jekk niftakar sew kont anke poġġejt il-kuntratt fuq il-mejda tal-Kamra, jiġfieri hawn m'aħniex qed ngħidu xi sigriet – u għedna wkoll li l-isptar huwa proġett li se jinbena fi tliet fażijiet u jrid jitlesta sa l-2010.

Mela l-kuntratt jispeċifika li s-somma ta' Lm83 miljun se titħallas għall-ewwel fażi u meta jiena semmejt is-somma ta' Lmm200 miljun, dawk huma flus li jkopru wkoll iż-żewġ fażijiet l-oħra li għad baqa' isiru u assolutament huma outside il-kuntratt li jiena poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra.

Jekk wieħed iħares sew lejn il-kuntratt isib li dik is-somma kienet tkopri l-ispiża ta' l-isptar mill-mument li ġie ffirmat il-kuntratt 'il quddiem u allura s-somma ta' Lm83 miljun ma kenitx tkopri l-ispiża tal-kostruzzjoni li kienet saret sa dak iż-żmien, jiġifieri qabel ma sar il-kuntratt dirett ma' Skanska.

Fil-fatt il-construction costs ta' qabel l-1999 kienu diġa` telgħu għal Lm15.5 miljun.

Allura din is-somma trid tiġi magħduda mat- Lm83 miljun li hemm imsemmija fil-kuntratt.

Barra minn hekk, il-kuntratt jeskludi t-tender tal-medical equipment li kif kulħadd jaf – għax kienet għaddejja ħafna polemika dwaru - se jiġi jiswa bejn Lm28 miljun u Lm30 miljun.

Mela mat-Lm83 miljun li hemm stipulati fil-kuntratt wieħed irid iżid Lm15.5 miljun, jiġifieri l-ispejjeż li saru qabel u anke jrid iżid it-Lm28 miljun jew it-Lm30 miljun tat-tender tal-medical equipment u jrid iżid ukoll Lm5 miljun oħra għall-użu ta' fixed furniture, Lm1 miljun oħra għal-loġistika u madwar Lm9 miljun jew Lm10 miljun oħra għat-tender ta' l-IT, spejjeż dawn li m'humiex koperti b'dan il-kuntratt u li jammontaw għal madwar Lm59.6 miljun.

Mela min irid jgħid il-verita` u ma jippruvax jinqeda bis- sitwazzjoni kif inhi, irid jgħid li l-kuntratt ta' dan l-isptar kien ta' Lm83 miljun għall-ewwel fażi u ma' din is-somma jrid iżid Lm59.6 miljun.

Barra minn hekk il-VAT m'hijiex koperta f'dan id-design and build contract.

Mela jekk wieħed jgħodd dawn l-affarijiet kollha flimkien plus il- migration costs, isib li s-somma diġa' kommessa u mingħajr ħabi ta' ħadd titla' għal fuq Lm151 miljun għall-ewwel fażi biss.

Jiġifieri l-qabża mhux veru qiegħda bejn Lm83 miljun u Lm200 miljun imma l-qabża qiegħda bejn Lm151 miljun li huma diġa' kommessi u l-Lm200 miljun.

Pero' il-Lm151 miljun ikopru biss l-ewwel fażi tal-proġett ta' l-isptar.

Barra minn hekk aħna għandna kuntratt li jorbot lil Skanska illi bi due diligence, huwa stmat kemm se jiġi jiswa eżattament l-isptar għall-ewwel fażi tiegħu minbarra dawk l-affarijiet kollha li semmejt.

Issa jekk Skanska tibgħat kontijiet 'il fuq mit-Lm83 miljun li ftehemna magħha u li m'humiex approvati mill-FMS, allura dawk ikunu somom kontestati.

Pero` meta qegħdin nitkellmu fuq sptar li se jiġi jiswa Lm200 miljun meta jibda jaħdem fit-tliet fażijiet tiegħu fis-sena 2010, bis- servizzi kollha, allura nsibu li ħadd ma mar żmerċ bl-ammont ta' flus li qed issemmi ċerta sezzjoni ta' l-istampa.

Importanti li jekk irridu nkunu rġiel magħna nfusna għandna ngħidu l-fatti kif inhuma u mhux nippruvaw niddisseminaw miżinformazzjoni biex nieħdu gwadann politiku.

Dawk huma ċifri li wieħed jista' jiċċekkjahom, ċifri pubbliċi u ħadd ma jista' imerihom.

Nerġa' ngħid li meta qegħdin ngħidu li meta l-isptar jiftaħ fit-tliet fażijiet tiegħu fis-sena proġettata 2010 se jkun qed jiġi jiswa Lm200 miljun, ħadd ma jkun mar żmerċ wisq, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex se jibda l- proġett ta' estensjoni taċ-ċentru tas-saħħa ġewwa Raħal Ġdid li issa ilna nisimgħu ħafna dwaru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, naraha stramba li l-Onor.

Membru li huwa deputat mir-raba' distrett, jagħmel domanda bħal din meta naħseb li huwa informat iżjed minni dwar x'inhu għaddej dwar iċ-ċentru tas-saħħa f'Raħal Ġdid.

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet ma' ministeru ieħor biex jinbena kumpless sħiħ li joffri numru ta' servizzi, fosthom ċentru tas-saħħa u għalkemm għadna ma wasalna għall-ebda konklużjoni, il-kollega tiegħi jrid jifhem li ladarba għaddejjin b'dawn id-diskussjonijiet biex inkunu f'pożizzjoni li noffru servizzi aħjar, m'huwiex għaqli li wieħed jitkellem dwar ir-refurbishment tal-health centre partikolari, pero' it is in hand u l-prospetti jidhru sbieħ ħafna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Kif jaf il-Ministru, l-isptar il-ġdid għadda minn diversi fażijiet, anke dwar l-isem li kien se jingħata.

Fil-fatt l-ewwel kien se jissemma' San Raffaele, imbagħad il-Partit Laburista qal li jekk jitilgħu huma konna Sanwaqqfuh, imbagħad Sankompluh, imbagħad Sanżarmawh u mbagħad fl-aħħar qalu li Sankabbruh!

Ma jaħsibx il-Ministru li fil-perjodu li l-Partit Laburista għamel fil-gvern żdiedu l-costs, għax għamlu kważi sena indeċiżi x'se jagħmlu bl-isptar, anke minħabba l-fatt li nbidel il- pjan oriġinali ta' kemm kellu jkun kbir l-isptar u għal xiex kellu jservi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Min jindenja ruħu jagħmel paragun bejn meta beda l- proġett oriġinali għall-proġett ta' l-isptar Mater Dei - u anke jara l- pjanti, jara x'se jidħol fih, jara x'servizzi se joffri u jara x'faċilitajiet hemm - malajr jinduna li m'aħniex nitkellmu fuq l-istess proġett.

Dak li beda bħala proġett żgħir u limitat għal 450 sodda, spiċċa għal raġunijiet differenti fi proġett li se jieħu madwar 850 sodda.

Jiġifieri hawn qegħdin nitkellmu dwar id-doppju ta' sodod, Sur President.

L-espansjoni ta' dan il-proġett ma baqgħetx tiela' fuq l-istess footprint għax għalkemm huwa vera li kien se jkollok ċerti vantaġġi, fis-sens li kont tkun qed tiffranka l-flus, pero` il-vantaġġi ma kenux se jiġu tradotti f'ambjent isbaħ għax konna se nispiċċaw b'gabuba fuq stil li għandna llum ġewwa St Lukes, jiġifieri b'żewġt ibtieħi bis-swali mdawrin magħhom.

Meta llum naraw il-footprint li fuqu nbena sptar ta' 850 sodda taħt amministrazzjoni Nazzjonalista għal kif kellu jinbena sptar ta' 850 sodda taħt gvern Laburista, insibu li bħala area l-isptar qed jokkupa erba' darbiet dak li kellu jokkupa taħt l-amministrazzjoni preċedenti.

Jiġfieri wieħed irid jifhem li hemm faċilitajiet li ma kenux maħsuba qabel.

Jekk illum hemm car park li tieħu madwar 2,000 karozza din ħadd qatt ma ħolomha għal sptar ta' 450 sodda, li allura jfisser li kont trid tqatta' il-blat ...

Jiġifieri hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq l-istess proġett, Sur President.

Qegħdin nitkellmu fuq proġett li kemm-il darba għedna li rridu nwettquh bħala proġett tal-millennju għall-poplu Malti u huwa proġett li jrid jiżgura li nkomplu ngawdu l-ogħla livelli ta' kwalita` fis-servizzi tas- saħħa, mhux għal din il-ġenerazzjoni imma għal numru ta' ġenerazzjonijiet.

Allura ħadna ħsieb li jekk fil-futur ikun hemm bżonn li ssir espansjoni ta' dawn is-servizzi, anke strutturali, ma nerġgħux nagħmlu l-iżball ta' 70 sena ilu meta kien inbena l-isptar San Luqa.

Illum hemm area biżżejjed fejn wieħed jista' jifrex fl-art minflok ma jitla' 'l fuq għax m'hemmx bini illi jirrestrinġi l-espansjoni ta' l-isptar.

Jiġifieri meta wieħed jibda jara dawn it-tip ta' fatturi, jinduna kemm verament m'aħniex qed nitkellmu fuq l-istess proġett.

Allura l-paraguni, dejjem odjużi, isiru aktar odjużi meta xi ħadd jipprova jagħmel issue politika minn sptar li għandu l-għanijiet li jibbenifikaw minnu mhux in-Nazzjonalisti jew il- Laburisti imma l-poplu Malti għal ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Jiena niftakar li meta taħt amministrazzjoni Laburista konna nattendu s- social affairs committee u konna niġu biex niddiskutu l-isptar ta' Tal- Qroqq, ċerti membri u kollegi - mhux biss min-naħa ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien imma anke min-naħa tal-gvern Laburista – kienu jistaqsu kif jista' ikun li dan l-imbierek sptar iddeċidew li jkabbruh għal 1,000 sodda mingħajr ħadd ma kien għadu għamel studju biżżejjed dwar kif sa nħaddmuh, kif sa mmexxuh u kif sa nsostnu proġett bħal dan, kollha fatturi dawn li issa bħala responsabbilta' qed jintefgħu fuq dan il-gvern, affarijiet li wieħed kien imessu rahom qabel ma ttieħdet id-deċiżjoni li minn 450 sodda jitilgħu għal 1,000 sodda.

Dawn huma veritajiet li ma naħsibx li huwa l-lok li noqgħod nidħol fihom hawnhekk għax m'għandix ħin biżżejjed pero' żgur li ma nistgħux naħarbuhom, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, il-Ministru semma' l-ispiża biex jinxtara l-equipment il-ġdid.

Dan ifisser li ċertu equipment li qed jintuża bħalissa fl-isptar San Luqa m'huwiex se jiġi ttrasferit għall-isptar il- ġdid u allura l-isptar il-ġdid se jiġi attrezzat b'equipment ġdid u aktar modern?

MR SPEAKER: Nieħu l-aħħar domanda.

L-Onor.

Abela.

ONOR.

JOE ABELA: Jista' il-Ministru jagħtina indikazzjoni x'se jiġri mill- istpar San Luqa, peress li hemm taħwida sħiħa u ħadd ma jaf x'se jiġri minnu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jekk hemm taħwida sħiħa ma jfissirx illi ħadd ma jaf x'se jiġri minnu imma li ħadd għadu m'hu informat u allura aħjar noqogħdu attenti kif nitkellmu.

L-ewwelnett fl-isptar il-ġdid se titla' sistema diġitali, jiġifieri se tkun limitata ħafna l-kwalita' u t-tip ta' apparat li jista' jitla' mill-isptar San Luqa għall-isptar il-ġdid u dan l- eżerċizzju diġa' sar.

Jien informat li meta 'l quddiem toħroġ it-tender tal- medical equipment u ta' l-IT, wieħed joqgħod attent li dawn iż-żewġ tenders kbar jikkordinaw flimkien għax kuntratt minnhom stmat Lm28 miljun u l- ieħor Lm10 miljun.

Fil-verita' għadni kemm għedt li l-proġett ta' l-isptar il-ġdid se jkun komplet fis-sena 2010 fit-tliet fażijiet tiegħu.

Jiġifieri din l-għaġla kollha li wieħed qed jaħseb li malli niftħu l-isptar il-ġdid irid ikollna soluzzjoni x'se nagħmlu bl-isptar San Luqa, aktar u aktar meta l- migrazzjoni tas-servizzi trid issir f'fażijiet differenti u aktar u aktar meta anke mil-lum hemm ipproġettat li partijiet mill-istpar San Luqa se jibqgħu joffru ċerti servizzi ...

Naħseb li l-fatt li komplejna għaddejjin b'ċertu refurbishment ġewwa l-isptar San Luqa jindika li l-gvern mhux se jabbanduna St. Luke's. Huwa fatt li f'San Luqa għaddejjin b'ċertu upgrading, anke fis-swali.

Wieħed irid jiftakar ukoll li bejn l-1995 u l-1996 ftaħna l-iżjed żewġ teatri sofistikati ta' l-ortopedija li hawn fl-Ewropa u fil-fatt infaqna Lm0.5 miljun għal tliet swali ġodda u anke nfaqna somom sostanzjali oħrajn f'servizzi differenti li żgur ma jagħmilx sens li nabbandunawhom.

Mil-lum ukoll qegħdin ngħidu illi għalissa s-servizzi renali m'humiex se jkunu parti mill-ewwel servizzi li se jitilgħu fl-isptar il-ġdid.

Jiġifieri jidher ċar minn dan li qed ngħid li altru li għad hemm użu għall-isptar San Luqa.

Issa wieħed irid iħares daqsxejn b'lenti kritika lejn l-isptar San Luqa, Sur President.

Fl-isptar San Luqa għandek l-iżvantaġġ li ma tistax tuża sezzjonijiet biss minnu u tħaddem tliet swali ta' l-ortopedija imma trid tħaddmu kollu kemm hu għax, per eżempju, il-boiler system tissupplixxi l-isptar kollu u għandek sistema ta' l-elettriku ta' 70 sena ilu u minkejja li għamilna upgrading, refurbishment u maintenance, ovvjament din is-ssistema ma tagħtikx il-flessibbilta' li tagħmel mill-isptar San Luqa dak li proprjament tkun tixtieq.

Pero' hemm numru ta' options - per eżempju, wieħed jista' jagħmlu residenza għall-anzjani jew jista' ibiegħu jekk irid – li wieħed ikun irid jara skond dak il-mument meta niġu biex nieħdu d- deċiżjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra

Lista ta' kotba ppubblikati minn uffiċjali għolja tal-MATSEC u lista tal-kotba fis-sillabi tal-Malti f'kull livell bejn l-2000 u l-2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2353.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RISTRUTTURAR TAT-TARZNARI

DOCKYARD AND SHIPBUILDING YARD (RESTRUCTURING) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-18 ta' Novembru, 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Abela huwa in possession.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nitkellem dwar x'benefiċċji kellha t-tarzna u x'tat lill-pajjiż tul is-snin.

Fost oħrajn semmejt lin-nies tas-snajja' li mhux bilfors baqgħu limitati għat-tarzna biss.

Xi wħud minnhom telqu mit-tarzna u għamlu ażjendi għalihom u mpjegaw ħafna nies, oħrajn illum qegħdin maċ-ċivil u qed jagħmlu xogħol siewi u hemm oħrajn li qed jaħdmu mal-privat.

Semmejt ukoll il-fatt li t-tarzna kienet ukoll sors dħul ta' munita barranija peress li tagħmel xogħol fuq vapuri barranin.

Sur President, meta jitkellem fuq it-tarzna wieħed irid jgħid li matul is- snin l-issue fuq din l-ażjenda dejjem kienet li rridu naraw kif tista' tiġi modernizzata u kif nistgħu b'xi mod nagħmluha sostenibbli - għallinqas ma tibqax tagħmel dak it-telf kollu - biex ma tkunx ta' piż daqstant kbir fuq il-poplu Malti.

Jiena naħseb li kien hemm qbil bejn iż-żewġ partiti, għallinqas matul dawn l-aħħar snin, li għandna nipprovaw nagħmlu l-aħjar li nistgħu sabiex kemm jista' jkun inġibu x-xogħol lejn it-tarzna biex il- ħaddiema jkunu qed jaqilgħu l-paga tagħhom proprju mix-xogħol li jkunu qed jagħmlu.

Forsi fuq il-metodu ma qbilniex, imma fuq fejn ridna naslu qbilna.

X'kienet id-differenza?

Għaliex illum qed nitkellmu fuq ristrutturar tat-tarzna?

Għaliex illum qed nitkellmu fuq xi ħaġa konkreta?

Sur President, hawnhekk ikun tajjeb li naraw x'ġara matul is-snin li għaddew.

L-ewwelnett il-bieraħ għedt li ħafna drabi l-ħaddiema tat-tarzna sabu ruħhom ballun politiku bejn iż-żewġ partiti politiċi.

Jiena naħseb li t-tnejn għamilna l-iżbalji tagħna li minnhom batew il-ħaddiema tat-tarzna.

Qabel l-1978 il-partit Nazzjonalista kien jgħajjar ħafna lill-ħaddiema tat- tarnzna li ma kienu jagħmlu xejn u li kienu strument politiku f'idejn il- partit Laburista.

Dan it-tip ta` tgħajjir kompla anke wara l-elezzjoni ta` l-1987 u kienu jgħidu li hemmhekk hemm ħafna impjegati żejda.

Bqajna sejrin bit-tgħajjir u sadanittant bqajna, minn sena għal oħra, nippompjaw il- miljuni ta' liri mingħajr ma naraw kif b'mod konkret nistgħu nressqu lil din l-ażjenda lejn il-viabilita'.

Sur President, kellu jkun proprju l-gvern Laburista ta` l-1996 immexxi minn Dr Alfred Sant li ried jagħti ħarsa lejn x'inhu eżattament qed jiġri hemm ġew.

Niftakar kien hemm rapporti kkommissjonati miċ-chairman preżenti tad- dockyard, is-Sur Cassar White.

Konna wkoll għaddejna liġi biex tinbidel il- kompożizzjoni tal-kunsill tat-tarzna biex ikun hemm iktar bilanċ bejn ir- rappreżentanti tal-gvern u r-rappreżentanti tal-ħaddiema.

Tajjeb ukoll li nsemmu li fl-1979 kellna l-esperjenza fejn il-ħaddiema stess kienu qed imexxu t-tarzna u dak iż-żmien ġara l-istess ħaġa li saret illum, jiġifieri l-gvern kien ħafer id-dejn li kellha t-tarnza u kien investa biex ikollha l- aħjar makkinarju.

Sur President, fl-1996, Dr Alfred Sant kien ikkommissjoni l-Appledore report li għamel ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu fuq kif l-aħjar tista` tiġi ristrutturata t-tarzna.

Dak iż-żmien fost affarijiet oħrajn kien intqal li t-tarzna għandha tinqasam f'żewġ sezzjonijiet - sħabi diġa' tkellmu fuq dan u m'hemmx għalfejn noqgħod nidħol fid-dettall – waħda minnhom tkun diretta lejn it-tiswija tal-vapuri u l-oħra diretta lejn proġetti differenti biex il-ħaddiema tat-tarzna li huma nies tas- sengħa jkunu aktar orjentati lejn dak it-tip ta' xogħol biex il-workforce ma tibqax ikkonċentrata biss fuq it-tiswija tal-vapuri minħabba l-fatt li x- xogħol tat-tiswija fuq il-vapuri naqas, u naqas mhux biss għal Malta imma naqas madwar l-Ewropa kollha.

Jekk wieħed jara daqsxejn minn xiex inhuma għaddejjin bħalissa t-tarzni ta' l-Ewropa kollha jsib li dawn qed jiffaċċjaw l-istess problemi li għandha t- tarzna ta` Malta u kollha kemm huma ma jistgħux jgħaddu mingħajr is- sussidju li jagħtihom il-gvern sabiex ikunu jistgħu jkopru l- operazzjonijiet u l-ħidma li jwettqu fuq it-tiswija tal-vapuri.

Għaliex naqas dan ix-xogħol?

Dan ix-xogħol naqas għax ovvjament hemm tarzni oħrajn, fosthom dawk fl-Asja, li qed jaħdmu b'ħaddiema li jitħallsu bi ftit flus.

Dawn it-tarzni jaħdmu bi prezzijiet ferm iktar baxxi minn dawk ta' tarzni Ewropej.

Sur President, imma x'hemm stramb f'dan il-ftehim?

X'ġara wara li waqa' l- gvern Laburista fl-1998?

X'rajna wara li fl-1998 reġa` tela' fil-gvern il- Partit Nazzjonalista?

Sar ftehim ieħor, ir-rappreżentati tal-ħaddiema tat- tarzna ġew imneħħija mill-bord, kien hemm biss rappreżentanti tal-gvern fuq il-bord, u ntqal li se jsir pjan ġdid billi l-ħaddiema jiġu offruti skemi differenti ta` irtirar kmieni sabiex it-tarnza tnaqqas l-ammont kbir ta' ħaddiema li kellha.

Imma min applika għalihom dawn l-iskemi?

Applikaw għalihom l-aktar nies tas-sengħa li proprju kellha t-tarzna u l-aktar nies li xtaqna li japplikaw għalihom ma applikawx.

Allura ġara li n-nies tas- sengħa li applikaw telqu u bqajna b'dawk ta` mingħajr sengħa.

Ovvjament kien hemm il-kontraversja bejn il-gvern u l-GWU fejn din ta` l-aħħar kienet qed tinsisti li l-ħaddiema ma kellhomx jiġu sforzati biex jieħdu dawn l- iskemi ta' l-irtirar.

Imbagħad f'daqqa waħda xi ħadd induna li mhux talli mhux qed insolvu l-problema tat-tarzna talli qed inkomplu nimmankawha, għax kienu l-aħjar nies li kienu qed japplikaw għal dawn l-iskemi, u żammejna l- brejkijiet.

Fil-fatt kien hemm anke l-problema tal-ħaddiema li għall-ewwel kellhom il-konferma li jistgħu jitilqu u jieħdu s-somma u f'daqqa waħda qalulhom li dik il-konferma m'għadhiex tgħodd.

Sur President, dan qed ngħidu biex nagħti ħarsa lejn dak li wassalna s'hawnhekk.

Issa bejn l-1999 sa qabel l-aħħar elezzjoni ma konna qed insemmu xejn dwar dan.

Ma sar l-ebda attentat, la biex inħarrġu lill- ħaddiema u lanqas biex inġibulhom ix-xogħol.

Imma ta` min jgħid, għax tajjeb li nsemmuh, li kellna żvilupp ieħor li suppost tgħidx kemm kien se jġibilna xogħol.

Kellna ftehim man-navy Amerikana, li fl-opinjoni tiegħi għandu jħammrilna wiċċna għax qed nagħlqu għajnejna u nagħtu interpretazzjoni tal-kostituzzjoni kif jaqblilna, biex din tkun tista` ddaħħal il-bastimenti tal-gwerra tagħha jissewwew fit-tarzna ta` Malta.

Niftakar li dakinhar kienu qalu li issa b'dan il-ftehim it-tarzna se jibda jkollha ħafna xogħol għax issa dalwaqt jidħol il-La Salle.

Veru li ġie l- La Salle u veru li kien fih ftit xogħol, imma meta tlesta x-xogħol fuqu, dan telaq u ma ġiex ieħor.

Il-vapuri militari baqgħu jidħlu fit-tarzna, u mhux wieħed u tnejn, imma ma kellhomx xogħol, jew jekk kellhom kienu jagħmluh in-nies tan-navy Amerikana stess.

Sur President, lin-nies konna mlejnielhom rashom li b'dan il-ftehim konna se nsolvu l-problema tat-tarzna.

Aħna nafu li kull meta kien hemm ix- xogħol fit-tarzna dejjem kien hemm l-inizjattiva politika mill-gvern.

Fis- sebgħinijiet kien hemm l-interventi tal-gvernijiet tal-Perit Mintoff li fiż- żjajjar li kien jagħmel barra minn Malta dejjem kien jagħti priorita` lit- tarzni u kien jara kif se jġibilhom ix- xogħol.

Per eżempju, hekk bdiet ix- shipbuilding.

Issa tista` tgħid li ma kenitx vijabbli, imma għall-perjodu ta' żmien kienu proprju ċ-Ċiniżi li ħallsu l-pagi ta' dawk il-ħaddiema.

Nistgħu ngħidu li bil-kuntatti li kienu jsiru mill-gvernijiet laburisti t- tarzna dejjem kien ikollha x-xogħol tagħha.

Issa sfortunatament taħt dan il-gvern ħlief il-vapuri tan-navy Amerikana ma rajniex, għax dak kien il- ftehim ta` xogħol li għamel, u kulma ġie kien il-La Salle u mbagħad ma ġie l-ebda wieħed.

Issa dan kien ta' periklu kbir għan-nies ta' Malta kollha, speċjalment għal tal-Kottonera għax kulħadd jaf x'perikli jġorru magħhom il- vapuri militari, u dan minbarra d-dehra kerha li jagħmlu fil-portijiet tagħna.

Ma rajniex cruiseliners, ma rajna xejn minn dak il-ħafna kliem sabiħ li kien jingħad meta saru ftehim kollettivi differenti mal-GWU.

Sur President, jiena nemmen li dak id-diskors li kien jingħad fl-1987 u wara kemm f'pajjiżna kif ukoll barra minn Malta tefa' dell ikrah fuq il- ħaddiema tat-tarzna li mhux dejjem kien jixraqilhom.

M'iniex ngħid li kienu nies perfetti, mhux qed ngħid li ma sarux żbalji politiċi anke minn gvernijiet laburisti.

Mela le, saru wkoll.

U jekk irridu nkunu responsabbli, iż-żewġ naħat, irridu nammettu li ħafna drabi l-ħaddiema tat- tarzna spiċċaw ballun politiku f'saqajna.

U qed nitkellem fuq il-ħaddiema tat-tarnza għax dawn m'humiex laburisti biss imma hemm nazzjonalisti wkoll li llum qed isofru.

Sur President, għamilna ħames snin li matulhom neħħejna r-rappreżentanza tal-ħaddiema mill-kunsill, ħriġna l-iskemi ta' l-irtirar kmieni biex spiċċajna li n-nies tas-sengħa tellaqnihom mit-tarzna u għamilna ftehim man- navy Amerikana biex tagħtina x-xogħol, liema xogħol ma ġie qatt, apparti l- La Salle.

Dawn it-tliet affarrijeit biss għamilna u xejn aktar.

Imbagħad kellna "bomba" kbira, laħħaqna chief executive b'paga fenominali bl-iskop li jġibilna ħafna xogħol.

Imbagħad minn wieħed spiċċajna laħħaqna ieħor li kellu wkoll żewġ assistenti miegħu, ovvajment bl-istess skop li nġibu x- xogħol u dan ix-xogħol ma rajnieh qatt.

Kulħadd għadu jitkellem fuq il-La Salle u meta dan jiġi Malta anke biex jagħmel xi xogħol minimu tgħidx kemm naqraw fil-gazzetti li ġej ix-xogħol għat-tarzna.

Sur President, il-GWU u l-gvern irnexxielhom jaslu għal dan il-ftehim kollettiv li għandna quddiemna llum.

Sħabi tkellmu fuq ħafna aspetti ta' dan il-ftehim, pero` jiena se nitkellem fuq aspett wieħed.

Il-ħaddiema li rċevew l-ittra marru l-uffiċċju, kif kienu mitluba, sabiex jingħataw aktar informazzjoni fuq l-iskemi li kellhom u fuq l-option l-oħra li jibqgħu ma' l-Industrial Projects and Services Limited.

L-ewwelnett jiena naħseb li hemm flaw fil-ftehim.

Ma nafx kif il-gvern aċċetta li jieħu miegħu 900 ruħ u jpoġġihom f'kumpannija li minn ħafna ġiet deskritta bħala white elephant.

Jiġifieri din il-kumpannija se tassorbi dawn il-ħaddiema kollha u m'għanda l-ebda skop ieħor partikolari ħlief li lil dawn il-ħaddiema tqassamhom mal- kunsilli lokali jew fid-dipartimenti tal-gvern u min irid minnhom jista' jmur mal-privat.

M'aħniex qed nitkellmu fuq rakkmandazzjonijiet li kien hemm qabel, jiġifieri li jsir xi ħaġa speċifika proprju għalihom.

M'aħniex qed niktellmu fuq retraining ta' dawn il-ħaddiema.

M'aħniex qed nitkellmu fuq xogħol vijabbli għalihom u se nkomplu nkabbru l-problema.

Għaliex?

GĦax aħna nafu li l-gvern diġa' għandu problemi ta' nies żejda miegħu.

Allura se ndaħħlu lil dawn il-ħaddiema u se nkomplu nitgħabbew bil-problema ta' nies żejda.

Id-differenza hi li minflok se tkun fuq naħa, il-problema se nitfugħa fuq naħa oħra.

Qed ngħid hekk mhux biex neħodha kontra l-ħaddiema, anzi ngħid li kien pass ta' min ifaħħru l-fatt li l-ħaddiema ngħataw il-garanzija tax-xogħol għax serraħnielhom rashom li għallinqas il-paga se jeħduha.

Dan kien pass ta' min ifaħħru u pass li għallinqas evita ħafna inkwiet u naħseb li kien tajjeb biex nibdew nibnu fuqu.

Imma l-metodu kien ħażin, u naħseb li ma fiha xejn ħażin li nikkritikaw il-metodu ta' kif saru l-affarijiet.

Bilfors li l-ħaddiema jħossuhom inkwetati.

Għaliex?

Għax l-ewwelnett wieħed mill- ikbar żbalji li sar kien li lil dawn il-ħaddiema qalulhom: Oqogħdu xahar vaganza d-dar u ta' dan ix-xahar nħallsukom xorta.

Dan iktar ħoloq tenzjoni fost il-ħaddiema.

Agħar minn hekk, meta l-ħaddiema rċevew l-ittra dawn kienu mitluba jmorru kollha f'daqqa f'ġurnata waħda.

Jiena skantajt kif din il-ħaġa ġiet organizzata hekk għax kienet xi ħaġa li setgħet ġiet organizzata aħjar.

Seta' forsi wieħed jgħaqqadhom fi gruppi u jingħataw appuntamenti fi ġranet differenti ħalli jkunu jistgħu jiġu nformati b'mod diċenti u mhux qishom merħla mogħoż kulħadd jistenna b'tensjoni kbira, u l-ħaddiema l-ETC jipprovaw ilaħħqu mal-folla.

Dan ma kienx mod kif isiru l-affarijiet.

Din il-ħaġa ma kenitx organizzata b'mod uman.

Vera li kien hemm ġimgħa sħiħa ċans biex wieħed imur, imma wieħed kellu jifhem li min se jirċievi l-karta se jaqbad u jmur mill-ewwel.

Aħna nafu li dawn l-affarijiet normalment jiġu organizzati aħjar.

Sur President, hawnhekk jidħol ukoll il-lat uman.

U fejn jidħol?

Inti trid tqis li fost dawk il-ħaddiema kellek nies li kienu ilhom 30 sena jaħdmu fit- tarzna.

Qed nitkellem hekk għax iż-żewġ partiti fhimna li din m'hijiex biss problema li trid tiġi ffaċċjata mill-aspett ekonomiku, imma trid tiġi ffaċċjata wkoll mid-dimensjoni soċjali.

Iż-żewġ partiti fhimna din il-ħaġa għax kieku ma wasalniex għal dan il-ftehim.

Imma wara li fhimna li hemm dimensjoni soċjali għall-problema, possibli ma nifhmux li meta taqbad lil xi ħadd - u mhux qed nitkellmu fuq persuna waħda imma fuq diversi persuni – li ilu 30 sena jaħdem fl-istess post u tgħidlu li mil-lum spiċċajt se toħloq ċerta tensjoni?

Ma nafux li tħalli bniedem xahar sħiħ jistenna risposta se toħloq aktar tensjoni bla bżonn u se tqajjem anke mistoqsijiet bla bżonn?

Meta barra minn Malta jkun hemm kumpanniji kbar li jkunu se jagħtu l-lay-offs, jaqbdu u jkeċċu n-nies, ġieli anke jimpjegaw psikologi biex ikunu jistgħu jidderiġu l-ħaddiema fuq dan l-aspett.

Jiena naf diversi każijiet ta' ħaddiema li diġa' qed jinkwetaw fuq il-futur inċert tagħhom, u għandhom raġun.

Dawn jafu li l-ewwelnett il-gvern mhux se jkun qiegħed idaħħalhom miegħu.

Dawn se jibgħqu ma' l-Industrial Projects and Services Limited bħalma kien ġara fil-każ tal-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

Kulħadd jaf kif spiċċaw il-ħaddiema tal-Kalaxlokk illum.

Mhux bilfors jinkwetaw meta l-gvern qed jgħid li hemm bżonn li 450 minn dawn ħaddiema jaċċettaw li jirtiraw kmieni.

Mhux bilfors li dak li jkun iħossu mimli bit- tensjoni.

Jekk kellu jintbagħat mal-kunsilli lokali għax ma nbagħatx mill- ewwel?

Għax kellna nistennew xahar sħiħ biex nagħmlu dan?

Jien nifhem li l- gvern kien forsi qed jistenna sakemm ikun hemm dawk in-nies li jkunu ear- marked għall-iskemi ta' l-irtirar.

Imma anke hemmhekk mhux se nkunu qed insolvu problemi.

Sur President, ħalli niġi issa għal mod ta' kif saru l-assessments.

Jiena skantajt nara nies tas-sengħa b'saħħithom ta' 40 sena u anke anqas, bħalma huma welders, li ġew rifjutati mit-tarzna.

Ħadd ma jaf kif saru dawn l- assessments.

Ħadd ma jaf kif intgħażlu n-nies.

Ħadd ma jaf x'kienu l- kriterji.

Li nafu żgur hu li kulmin min xellef difrejh mal-manager tiegħu spiċċa ma' l-Industrial Projects and Services Limited.

Il-ħaddiema li xellfu difrejhom, min għax kellu kwestjoni mod u min għax kellu kwestjoni mod ieħor, spiċċaw kollha ma' din il-kumpannija.

X'setgħa ġara allura biex wasalna f'din is-sitwazzjoni b'din l-għaġġla kollha din is-sena?

Il-gvern qiegħed jipprova jikkonvinċina u jgħidilna: Isma, dan ma sarx minħabba l- Unjoni Ewropea.

Din qed nagħmluha għax nemmnu li t-tarzna rridu nġibuha verament vijabbli.

Imma aħna nistgħu neħduh bis-serjeta` lill-gvern?

Xi jgħid il-ftehim li għamel il-gvern ma' l-Unjoni Ewropea?

Dan il-ftehim jistabbilixxi li l-UE tagħti għajnuna ta' Lm450 miljun sas- sena 2007 lit-tarzna ta' Malta li Lm300 miljun minnhom ikunu jkopru d-dejn li għandha u l-kumplament, Lm17 miljun fis-sena jintużaw sabiex it-tarzna tqum fuq saqajha.

Issa kulmin iħares lejn l-esperjenzi ta' tarzni oħra Ewropej u kulmin iħares lejn x'inhu jiġri fis-swieq internazzjonali fit- tiswija tal-vapuri jaf li b'dan il-metodu m'aħniex se naslu u jaf li dan il- metodu se jmur kontra l-ħaddiema tat-tarzna.

Jaf li anke jekk nippumpjaw dawn il-flus m'aħniex se naslu.

Għaliex?

Għax tarzni oħra fl-Ewropa għandhom sussidji differenti, mhux sussidji bħal tagħna.

Per eżempju, l- Italja għandha n-navy tagħha u din tutilizza t-tarzni tagħha u allura dak ikun sussidju indirett.

Din il-biċċa xogħol jagħmluha t-tarzni Franċiżi, it-tarzni Ġermaniżi u tarzni oħrajn fl-Ewropa.

It-tarzni l-oħrajn li ma setgħux jagħmlu hekk x'kellhom jagħmlu?

Kellhom jiġu privatizzati.

U hawnhekk jien nixtieq nistaqsi: X'inhi l-intenzjoni vera tal-gvern?

Li jġib lit-tarzna vijabbli jew li jipprivatizzaha, u dan huwa l-ewwel eżerċizzju biex innaqqsu mill-ħaddiema li hemm sabiex nagħmluha attraenti għal xi ħadd biex ikun jista' jieħu f'idejh it-tarzna?

U dan hu li qed ibeżżagħni lili.

Aħna diġà nafu li l-baċiri qed jiġu aġġustati skond kif jaqbel in-navy Amerikana.

Issa ta' min jgħid li n-navy Amerikana mhux qed tħalli xi qligħ kbir hawn Malta għax meta titkellem mal-ħaddiema u ma' wħud minn dawk li qegħdin fi gradi maniġerjali fit-tarzna jgħidulek li x-xogħol li qed jagħtu l-vapuri Amerikani lit-tarzna ta' Malta huwa redikolu.

Sur President, kieku l-gvern ried isolvi l-problema tat-tarzna kien jibda jsolviha ħafna aktar qabel.

Kellu 15-il sena ċans.

Allura x'kien qed jagħmel mill-1987 sa l-1996 meta kien jagħti dawk il-miljuni kollha lill- ħaddiema mingħajr ma jiċċekkja xejn x'kien qed jiġri u mingħajr ma jipprova jġib xogħol lit-tarzna?

Ejja ngħidu li dak għadda.

Pero' wara l-1996 għallinqas inħoloq consensus f'dan il-Parlament biex l-affarijiet fit- tarzna jibdew isiru b'mod differenti.

U tajna s-sinjal proprju aħna, gvern Laburista, u deherna koroh aħna stess mal-ħaddiema tat-tarzna u kellna prezz politiku x'inħallsu.

Imma mill-1999 sal-lum x'għamel il-gvern?

Dan neżża' lit-tarzna mill-ħaddiema l-aktar tas-sengħa u daħħalna fi ftehim man-navy Amerikana, wikkiha b'pagi ġodda ta' nies taparsi professjonali li suppost kellhom jġibulna ħafna xogħol u li fil-verità ma ġabulna xejn.

Jien nappella lill-gvern sabiex verament iżomm il-wegħda tiegħu li jipprova jagħmel ħiltu sabiex it-tarzna timxi 'l quddiem.

U jiena nawguralu lill- gvern, u min-naħa tagħna appoġġ se jsib jekk jieħu inizjattivi biex iġib xogħol lejn it-tarzna.

Inutli li noqogħdu ngħajru lil-ħaddiema tat-tarzna li ma jridu jagħmlu xejn.

Mingħajr l-intervent u l-inizjattiva politika it- tarzna ma tistax tqum fuq saqajha.

Aħna nafu x'għamel il-gvern ta' Tony Blair meta l-ministeru tad-difiża ried jordna xi helicopters u l-ministru tal-finanzi tiegħu xtaq li dawn l-ajruplani jiġu ordnati barra mill- Ingilterra għax kienu jiġu irħas.

Il-Ministru tad-Difiża u l-Prim Ministru appoġġaw l-għażlu l-kuntratt tal-kumpannija Ingliża biex tkompli ssostni l-ħaddiema tagħha.

Issa aħna rridu nġibu quddiem għajnejna biċċa xogħol oħra.

Jekk ikollna ħafna nies li jieħdu l-benefiċċji soċjali xorta l-pajjiż irid jara x'se jagħmel bihom.

Xorta l-pajjiż irid jara minn fejn se jġib dawk il-flus u xorta l-pajjiż se jkun qed jissogra li jkollu instabilità soċjali.

U ma nistgħux inkomplu sejrin li r-ristrutturar ifisser tkeċċija ta' ħaddiema bilfors!

Qabel l-elezzjoni l-gvern ma kienx jgħidilhom dan lill-ħaddiema, u hemm qiegħda d-diżonestà.

U għalhekk illum aħna qed nuru s-solidarjetà tagħna ma' l-union għax qabel l-elezzjoni dan id-diskors ma kienx isir.

Qabel l-elezzjoni konna ngħidu li kollox miexi sew u bil-wiċċ tost kollu konna nibagħtulhom l-ittri u niggarantulhom ix-xogħol u ngħidulhom li m'għandhomx għalfejn jinkwetaw.

Pero' l-verità kienet li ħallejna l- problemi għall-aħħar u llum qed ngħidulhom li għamilna dak il-ftehim u jridu jieħdu dak li hemm.

Jien nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nawgura lill-gvern sabiex jimpenja ruħu ħalli jġib ix-xogħol lejn it-tarzna u ma jibqax iħares lejn il-ħaddiema tat-tarzna mil-lenti politika.

Illum ma tistax tibqa' tħares lejhom b'dan il-mod.

Hemmhekk hemm ukoll ħaddiema Nazzjonalisti – u jien insellmilhom minn hawnhekk ukoll - u jekk issegwu Radio 101 tkunu tafu min huma n-nies li qed iċemplu lil David Casa, tistgħu tiċċekkjawhom.

Illum irridu nibdew nitkellmu f'termini ta' ħaddiema għax jekk irridu nibdew rebbiegħa ġdida l-ewwel ma rridu nagħmlu huwa li nneħħu l-preġudizzji.

Ma jistax jibqa' jkollna preġudizzji fuq in-nies tat-tarzna imma rridu nbiddlu l-lingwaġġ.

Ma nistgħux nibqgħu ngħajru lill-ħaddiema tat-tarzna li qegħdin piż fuq il-pajjiż.

Hawn ħafna affarijiet li huma ta' piż fuq il- pajjiż.

Eżempju wieħed huwa li dan l-aħħar għamilna public private partnership biex taparsi nsebbħu r-roundabouts.

Il-Gżira għamilna oasis tas- siġar tal-palm.

Waħħalna 12-il siġra tal-palm f'roundabout li jiswew Lm500 kull waħda.

Dan ifisser li nfaqna Lm6 ̧000 f'roundabout!

Allura dawn mhux affarijiet tal-mistħija!

(Interruzzjonijiet) Issa tinqala' meta jkun hemm it-toroq ġodda wkoll.

Jien se nagħlaq hawnhekk biex nagħti ċans lil ħaddieħor ikompli bid-diskussjoni.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President ̧ l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jissiġilla d-drydocks corporation u l-Malta shipbuilding kif nafuhom sal-lum, żewġ istituzzjonijiet li għandhom storja soċjali u ekonomika ma' pajjiżna.

Dawn huma żewġ entitajiet li twaqqfu b'liġi u issa se jassorbu x-xogħol u l-ħaddiema ta' dawn iż-żewġ entitajiet u effettivament iż-żewġ kumpanniji ġodda se jkunu wkoll kumpanniji tal- gvern, jiġifieri se jkunu public companies li jaqgħu taħt l- amministrazzjoni pubblika.

Dawn l-ażejndi huma importanti ħafna għax fl-ambitu ta' pajjiżna li jkollok azjenda li tħaddem 2,500 ruħ hija kkonsidrata bħala industrija kbira.

Pero' f'pajjiż bħal tagħna fejn madwar 96% tan-negozji huma micro businesses u microindustries, l-impatt tagħha, kemm fuq is-suq tax-xogħol kif ukoll fuq il-pajjiż u l-aspett soċjali tal-familji huwa pjuttost qawwi.

Naħseb li fost l-affarijiet li rridu nikkonsidraw huwa li l-ewwelnett irridu naraw kif se nħarsu lejn it-tarznari u lejn il-futur tagħhom.

It- tieni nett rridu naraw kif nutilizzaw il-workforce tagħna, li aħna nikkonsidraw li hija l-uniku riżors li pajjiż jista' jistrieħ fuqu.

Irrdu naraw għandniex inħeġġu n-nies li huma skilled jirtiraw kmieni u jispiċċaw jieħdu xi benefiċċji soċjali u nħallsuhom mit-taxxi tal-poplu minflok nużawhom f'oqsma oħra produttivi ta' l-ekonomija.

U dan minkejja li ħafna minnhom jistgħu jkunu taħt il-55 sena, taħt il-50 sena ̧ taħt il-45 sena u anke taħt l-40 sena.

Allura filwaqt li qed ikun irrimarkat – anke fir-rapport tal-monitoring ta' l-UE – li r-ratio tal-working population ma' dawk li huma available għax- xogħol huwa wieħed mill-aktar baxx f'pajjiżna u dan minnu nnifsu jirrifletti li jkollok downturn fl-ekonomija ̧ xorta l-gvern għaddej b'dan l- isforz li nies li huma skilled iħeġġiġhom biex jidħlu fl-iskemi ta' irtirar kmieni minflok isib eżerċizzju li forsi huwa aktar iebes, eżerċizzju li jieħu aktar fit-tul u nipprovaw nagħmlu deployment tagħhom f'oqsma aktar produttivi, anke wkoll jekk jinvolvi li jkun hemm it-taħriġ.

It-tielet punt li rridu nikkonsidraw anke f'dan il-kontest – fl-aħħar mill- aħħar aħna qed nitkellmu fuq il-ħaddiema, l-impjieg u s-sigurtà tagħhom – huwa li wieħed ma jistax ma jirrimarkax dwar il-qagħda li qed tipprevali primarjament fil-qasam tal-manifattura.

Fil-fatt il-bieraħ jew il- bieraħtlura l-FOI spejgat kif aħna tlifna l-kompetittività.

Dik hija l- problema li rridu niffokaw fuqha u nindirizzaw.

Il-President ta' l-FOI qal li huma mhux qed jgħidu li għandha tonqos il-paga tal-ħaddiema jew li l- ħaddiema ma jeħdux iż-żidiet imma l-produzzjoni u l-unit cost ta' dik il- produzzjoni għandu jiżdied ukoll.

Dan il-prinċipju ma tistax ma tabbraċċahx għax huwa prinċipju li jwasslek biex tissana s-sitwazzjoni ekonomija u jkollok u jkollok sigurtà aktar ta' l-impjieg.

Pero' huwa importanti li anke l-operaturi diretti fil-qasam tal-manifattura tramite l-president tagħhom stqarr dan il-punt.

Dan huwa fatt importanti għax anke fis-settur privat kuljum qed ikollok lay- offs ta' nies u allura naħseb li huwa tajjeb li hawnhekk nesprimu s- solidarjetà tagħna magħhom u minn hawnhekk nerġa' ntenni kemm kien f'waqtu meta xi sena u nofs ilu l-GWU kienet għamlet appell lill-gvern u lis- soċjetà ċivili kollha li s-sitwazzjoni tal-qgħad qed tiggrava.

Għalhekk ikun importanti li kollettivament naraw kif inżommu din is-sitwazzjoni milli tmur għall-agħar, nirrendu lill-pajjiż aktar kompetittiv u b'hekk verament inkunu nistgħu nġibu investiment dirett u produttiv għax dak huwa s-sinifikat tal-progress fil-pajjiż mhux il-kliem fil-vojt, l-istatistika u l-figuri li mhux dejjem jirriflettu l-fatti kif inhuma.

Il-fatti huma li inti jkollok l-investiment ġej dirett, kemm lokali u kemm minn barra, ikollok iż-żieda fl-impjiegi, ikollok il-bejgħ aktar għall- esportazzjoni u jkollok ukoll konsum akbar fil-pajjiż minħabba l-fatt li jkollok aktar flus fl-idejn.

Dawn huma fatturi li kollettivament il-mutur ekonomiku jkabbruh.

Nerġa' ntenni li mill-fatti kif qed jiżviluppaw, dawn il-fatturi huma kollha sejrin lura u naħseb li fid-dawl ta' dan il-qasam hekk importanti tat-tarznari wieħed irid jikkonsidrah fi kwadru sħiħ.

Sur President, kif inħarsu lejn it-tarznari?

Hawnhekk dejjem jingħata l- lip service li t-tarznari rriduhom hemm u li dawn irridu nirrenduhom vijabbli.

Jien nagħti l-benefiċċju tad-dubju.

Iva, l-industrija tat- tarznari għal pajjiżna li huwa pajjiż f'nofs il-Mediterran hija waħda mill- aktar importanti.

Irridu niftakru li l-baħar Mediterran huwa l-aktar baħar li għandu kummerċ ta' trasport, kemm ta' tankers ̧ kemm turistiku u anke trasport marittimu ieħor, allura jista' jaffordja li jkun hemm bżonn tal- ħidma tat-tarznari.

Ovvjament trid tkun ħidma li ma tkunx marbuta biss mal- kriterji u prattiċi tal-passat, imma jridu jkunu ppreparati u aġġustati biex ikunu jistgħu jikkejterjaw għall-bżonnijiet ġodda ta' dan it-tip ta' negozju li qiegħed dejjem jikber.

Fil-kontest ta' pajjiżna, bħala ċentru ta' trasbord, dan huwa element importanti ħafna.

Għalhekk huwa fattur importanti li t-tarznari lokali għandhom is-swieq tagħhom li jistgħu jiżviluppaw fil-qasam tal-bini tal-yachts ̧ fil-qasam tal-winterizing tal- yachts, tal-manutenzjoni tal-yachts u tat-tankers li jkunu għaddejjin mill- ibħra Mediterranji u tat-trasport kollu marittimu bil-kumplikazzjonijiet kollha tiegħu.

Dan ifisser li s-suq qiegħed hemmhekk.

Dan huwa suq kompetittiv u allura effettivament nerġgħu niġu għal dak li għedt fil-bidu li rridu nħarsu lejn il-kompetittività.

Huwa importanti f'dan il-kwadru, li filwaqt li ħafna drabi l-gvern dejjem jattakka s-swieq internazzjonali billi jgħid li dawn qegħdin ħżiena u prekarji u allura jattribwixxi d-downturn li qed insofru f'pajjiżna għal dan il-fatt, effettivament matul dawn l-aħħar żewġ quarters ta' din is-sena kien hemm progress u ċertu element ta' ottimiżmu fis-swieq internazzjonali - kemm fis-suq Amerikan kemm fis-suq Ġappuniż kif ukoll fis-swieq Ewropej - li pajjiżna bħala ekonomija miftuħa ħafna normalment għandu jkun affettwat pożittivament minnu.

Pero' skond l-aħħar rapporti tal-Bank Ċentrali dan l- effett mhux qed jinħass.

Jien naħseb li dan huwa dovut għall-punt ukoll li ssolleva l-President tal-FOI u kwartieri oħra li l-kompetittività f'pajjiżna minħabba diversi fatturi spiċċat jew tnaqqret sew u allura pajjiżna qed ibati minn dan il-fatt.

Issa ħalli nitkellem ftit fuq din il-liġi li qed niddiskutu bħalissa.

Dan il-gvern qed jitlob lil dan il-Parlament biex japprova din il-liġi u kontinwament, għalkemm hija liġi li tgħid kif se jinbidlu t-tarznari, kull darba qed niddiskutu wkoll it-termini u l-kondizzjonijiet tal-ħaddiema.

Il- kuntratt li għamlet il-union fuq il-kondizzjonijiet tax-xogħol, kif jinbidlu l-work practices eċċ. naħseb li minnu nnifsu huwa kuntratt tajjeb li jipproteġi u jħares l-interessi tal-ħaddiema.

B'dan l-ewwel ftehim li għandna quddiemna llum, bħala collective agreement fil-ħidma tagħhom fuq il-post tax-xogħol, fuq il-health and safety tagħhom u fuq il- kondizzjonijiet tax-xogħol, naħseb li l-ħaddiema huma salvagwardati.

Jonqos ukoll, biex wieħed jagħmel ir-rimarka, li effettivament nistennew li 'l quddiem se jsir ftehim kollettiv ieħor li jissana l-kondizzjonijiet u l- benefiċċji li għandhom il-ħaddiema li se jmorru ma' l-Industrial Projects and Services Limited, liema ħaddiema qed ikunu mħeġġa, kif diġa' għedt, biex jirtiraw kmieni mix-xogħol.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa żball u m'hijiex it-triq 'il quddiem.

Barra minnhekk se jkun hemm ukoll it-tieni fażi ta' l-eżerċizzju - u jkun tajjeb li fil-winding-up l-minsitru jagħtina spjegazzjoni kif se jsir dan l- eżerċizzju – ta' kif dawn il-ħaddiema se jiġu deployed f'oqsma oħra ta' xogħol biex effettivament l-iskills tagħhom ikunu utilizzati aħjar.

Allura meta wieħed jara li qed nitkellmu biss fuq parti waħda, il-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema, wieħed jibda jistaqsi diversi mistoqsijiet.

Għalhekk minn din in-naħa qed ngħidu li tan-naħa l-oħra m'għandhomx jistennew li jkollhom l-approvazzjoni min-naħa tagħna, għax hemm ruxxmata mistoqsijiet dwar ir-ristrutturazzjoni tat-tarzna li jeħtieġ ikollhom ir- risposta.

Sur President, l-ewwel mistoqsija li l-gvern irid jirrispondi hija din: X'inhu l-għan tal-gvern dwar it-tarznari?

Se jkollna l-commitment, li nagħtuh mija fil-mija, li jrid isir l-almu kollu biex it-tarznari jibqgħu vijabbli, jikbru u jissaħħu u li nħarsu 'l quddiem ħalli dawn ikunu oqsma li jipprovdu opportunitajiet ġodda ta' xogħol?

Ovvjament dan minħabba l- investiment li jrid isir fihom, it-training ta' apprendistat u re-training tal-ħaddiema li hemm u biex effettivament ikollok marketing qawwi biex dawn jikbru u jissaħħu.

Qed ngħid dan għax fl-istqarrija li għamel l-Onor.

Lawrence Gonzi f'din il-Kamra fl-ewwel paragrafu jingħad hekk:

"Nixtieq ninforma lill-Kamra li llum ġie ffirmat ftehim kollettiv il- ġdid tal-ħaddiema tat-tarznari, ftehim li ntlaħaq f'qafas aktar wiesa' li jindirizza l-qofol tal-proċess tar-ristrutturazzjoni li dan il- gvern impenja ruħu li jwettaq għall-ġid ta' pajjiżna,..."

Sur President, jiena dejjem tkellimt straight.

Jien nikkundanna work practices li jipprovokaw u jmexxu 'l quddiem l-iskartar tax-xogħol, jagħmilhom min jagħmilhom.

Mhux qed ngħid għal dak u jew għall-ieħor, imma bħala prinċipju.

Jiena nemmen li d-drittijiet għandhom ikunu salvagwardati u rispettati.

Pero' kull dritt iġorr miegħu responsabbilta' u nemmen ukoll li r-responsabbilta' trid tinġarr mija fil-mija.

Bħalma d-dritt jiġi salvagwardat mija fil-mija anke r-responabbilta' għandha tinġarr mija fil- mija.

Imma m'huwiex sew li kull meta niltaqgħu ma' kriżi jkunu l-ħaddiema tat-tarzna li effettivament jispiċċaw il-punching bag ta' dan il-gvern.

Nipprovaw noħolqu issue politika u ngħidu li l-ħaddiema tat-tarzna assorbew Lm15 miljun mill-pajjiż.

Ara f'Ġunju tas-sena l-oħra, biex jiftaħar il-Viċi Prim Ministru kien qal li bix-xogħol tal-La Salle u b'xi xogħol ieħor it- turnover kien ħafna iktar mill-ispejjeż għal matul dik is-sena.

Allura dak il-punt li jekk għandek ix-xogħol fit-tarzna l-losses tiegħek se jkunu ħafna inqas ma jsemmih ħadd?

U allura jekk niġu għal dan għaliex dejjem il- ħaddiema tat-tarzna.

Jien għamilt mistoqsija parlamentari dwar kemm jieħdu sussidji kumpanniji tal-gvern u mir-risposta ħareġ li f'disa' xhur kienu diġa' ħadu Lm85 miljun.

Fost dawn kien hemm fondazzjonijiet ta' l-iskejjel, tal-wirt storiku u awtoritajiet bħalma hija l-MEPA u oħrajn.

Dawn kollha jieħdu l- flus migħand il-gvern biex ifendu, ħadd minnhom ma huwa self-reliant.

Hemm ukoll entitajiet kummerċjali, fosthom il-Freeport, li minn sena għal sena jieħdu s-sussidju mingħand il-gvern.

Jien mhux qed ngħid li dan mhux ġustifikat, imma mhux sew li nidentifikaw kategorija waħda ta' ħaddiema biex indawru l-opinjoni pubblika kontra tagħhom.

Imbagħad biex inkattru l- ipokrezija meta jkun hemm xi traġedja kulħadd ikun minn ta' quddiem, jimsaħ id-dmugħ u jibki minħabba dak li seħħ f'dik it-traġedja.

Dawn huma affarijiet li naħseb la jsaħħulna l-kredibilita' u lanqas jagħmluna ġid.

GĦalhekk il-mistoqsija ta' fejn irridu nwasslu t-tarznari.

Sur President, biex wieħed ikompli jsaħħaħ dan l-argument jiena mort lura għal meta f'Ġunju tas-sena li għaddiet il-gvern għamel stqarrija f'din il- Kamra.

F'din l-istqarrija kien qal li t-task force li kienet twaqqfet f'Settembru 2001 li kellha tieħu ħsieb ir-ristrutturar tat-tarznari kellha din it-termini ta' riferenza: Twessigħ tal-missjoni tat-tarznari għal wieħed ta' ażjenda industrijali aktar wiesa'.

Dan aħna ma nistgħux naqblu miegħu għax kien gvern Laburista li fl-1997 kien ħa ħafna inizjattivi billi kkommissjoni ħafna rapporti fosthom dak ta' appledore, tal-Malta Drydocks Task Force Minutes and Decisions li sar fi Frar 1997 u r-rapport Restructuring Project - New Proposed Personnel Allocation ta' l-1998.

It- task force min-naħa ta' gvern Nazzjonalista twaqqfet tliet snin wara.

Mela għamilna tliet snin li fihom ma sar xejn, u ovvjament meta ma tagħmel xejn jekk għandek problema, din se taggrava.

U qed ngħid ma sar xejn għax fid- dikjarazzjoni li l-Onor.

Gonzi għamel f'Ġunju 2002 kien qal li t-task force li kien waqqaf il-gvern f'Settembru tas-sena 2001 ibbażat il-ħidma tagħha fuq ir-rapporti li kienu lesti fis-sena 1997.

Mela f'dak il-perjodu effettivament ħallejna l-affarijiet hemmhekk, ma ħadna l-inizjattiva ta' xejn, u jekk kienu ħżiena komplew iggravaw.

Sur President, dan irrid ngħidu ħalli fil-kwadru tal-proċess tar- ristrutturar jinġarr kollox.

L-appell tal-gvern kien li j'Alla l-ħaddiema jassumu r-responsabbilta' u jagħmlu l-parti tagħhom.

U jiena nħeġġiġhom biex jagħmlu dan.

Bħalma diġa' għedt, id-drittijiet tagħhom għandhom ikunu sanati, pero' r-responsabbiltajiet tagħhom iridu jġorruhom, kull ħaddiem, mill-kbir nett sa l-inqas wieħed.

Pero' kulħadd irid ġorr ir- responsabbilta', l-ewwelnett għaliex għaddew tliet snin sħaħ biex bdiet tittieħed xi inizjattiva.

Mela t-task torce kellha l-missjoni li tagħmel mit-tarznari ażjenda industrijali aktar wiesgħa.

Kellu jkun hemm skemi ta' razzjonalizzazzjoni tal-proprjeta' u l-impjanti, jiġifieri kif il- proprjeta' u l-assets tagħha jkunu utilizzati aħjar, għax waħda mill-iktar ħaġa ħżiena fi kwalunkwe negozju hu li jkollok assets reqdin ma jagħmlu xejn għax dawk ikunu qegħdin jiswewlek il-flus u ma tieħu xejn minnhom.

Ir- rationalisation ta' l-assets, kif se tutilizzahom aħjar għall-ġid ta' l- ażjenda, u dak li hu żejjed tbiegħu hija waħda mill-aktar prattiċitajiet importanti u dan jiġri f'kull proċess ta' ristrutturar fid-dinja kollha.

It-tielet punt kien pjan ta' investiment għall-modernizzazzjoni.

Għaliex?

Għax inti ma tistax tgħid li trid ittejjeb il-produzzjoni tiegħi u ma jkollokx l-investiment fl-equipment li jirrendi l-produzzjoni tiegħek iktar effiċjenti, aħjar u iktar ekonomika.

U ovvjament imbagħad ir- razzjonalizzazzjoni tal-ħaddiema, trid tara l-bżonn tal-labour force li inti jkollok għal dik l-azjenda partikolari u struttura ta' management ġdida u effettiva.

Tajjeb li ngħid ukoll li fir-rigward tar-raba' punt fejn għandek kif il- ħaddiema għandhom ikunu allokati - u din nerġa' intenniha ħalli tkun ċara u ma tinftiehmex ħażin għaliex il-perception hija żbaljata – meta fl-1997 il- gvern Laburista mbarka fuq dan ix-xogħol il-ħsieb tiegħu ma kienx li jżarma t-tarzna.

Ovvjament kien beda jagħmel it-tibdil, pass ta' ristrutturar li kien iebes dak iż-żmien għall-Partit Laburista.

Pero` kien pass li kellna fiduċja sħiħa li jwassal biex fl-aħħar mill-aħħar is-sigurta` tax-xogħol tal-ħaddiema tissaħħaħ, jinġieb iktar negozju lejn it-tarzna, insiru iktar kompetittivi u gradatament - u mhux f'timeframe ta' sentejn, tliet snin jew erba' snin - tibda timmira biex is-sussidji jonqsu għaliex din hija xi ħaġa li kulħadd jemmen fiha.

Din bħal tad-deficit.

Mhux kulħadd jaqbel li d-deficit irid jonqos?

Imma ma tistax tgħid li deficit ta' Lm135 miljun, kif qiegħed illum - għax il-mira tal-Lm75 miljun li ssemmew fil-budget li għadda tlifniha kompletament - se taqtgħu f'sena għax tkun ġennata, għalkemm il-ħsieb ikun tajjeb.

Aħna konna qegħdin insostnu li s-sussidju lit-tarznari rridu nnaqqsuh b'mod li kull sena tagħmel l-evalwazzjoni tiegħek ta' kif qed isir u ma jsirx il- progress f'dan ir-rigward, ħalli tkun flessibbli biżżejjed biex il-problemi li jiżviluppaw matul dak il-proċess tindirizzahom.

U f'dan ir-rigward allura ridna nħallu l-istruttura tat-tarznari li kien hemm, pero` imbagħad qsamna lill-ħaddiema f'diviżjonijiet diversi u bdejna nfittxu marketing, swieq separati, xogħol separat kemm lokali kif ukoll barra l-pajjiż, anke bl-inizjattivi politiċi.

M'hawn l-ebda pajjiż fid-dinja li ma jagħmilx intervent politiku meta jkun hemm interesss.

Per eżempju, waħda mill-iktar affarijiet ta' intervent politiku dirett kien mill-gvern Amerikan.

Naħseb li jekk hawn ekonomija b'saħħitha, settur privat b'saħħtu u kumpanniji b'saħħithom huma l-kumpanniji Amerikani.

Rajna x'għamel il-gvern Amerikan biex iħares l-industrija ta' l-azzar għax iħoss li din l-industrija għandha ċerta importanza partikolari.

Issa hawn min jgħid li l-Amerika tista' tagħmel li trid għaliex b'saħħitha.

Jien qed nieħu dan bħala eżempju biex ngħid li meta għandek element ta' sitwazzjoni ta' kriżi li trid tikkontrolla u toħloq ix-xogħol, trid tieħu l-inizjattivi li jkunu neċessarji u ġustifikati fiċ-ċirkostanzi.

Meta qsamna lit-tarzna fi tliet diviżjonijiet l-iskop kien li kulħadd jibqa' impjegat hemmhekk, pero` ovvjament ikollok re-deployment tal-ħaddiema b'mod aħjar.

Imbagħad jekk ikun hemm ċerti work practices li huma ħżiena u ma tistax tiġġustifikahom trid teliminahom ukoll.

Mela l-pjan ta' ristrutturar approvat mit-task force f'Ġunju ta' l-2002, disa' xhur wara li twaqqfet it-task force, kien jistabbilixxi li qabel xejn jinġieb lejn it-tarzna xogħol li għandu aktar valur miżjud partikolarment fit-twissija tal-vapuri, conversions, ship hull building u tiswija tal- jottijiet.

Mela ladarba qed niddiskutu r-ristrutturar jien kont nistenna li jkollna idea - mhux li jgħidli li se jinġieb ix-xogħol bit-tali prezz eċċ., għax ċerti affarijiet ikunu kunfidenzjali – b'mod ġenerali ta` x'inhuma l- pjanijiet li għandu l-gvern.

Jista` jgħidilna ma' liema swieq qiegħed jiftaħ opportunitajiet ta` xogħol biex per eżempju, ħafna mix-xogħol fl- industrijia tal-jottijiet ikun jista' isir f'dawn is-swieq.

Din hija xi ħaġa li qed tiżviluppa fil-yacht marinas li qed jiżviluppaw.

Ta` min jgħid li aħna għandna l-yacht marina ta' Portomaso, dik ta' Manoel Island, dik ta' l-Imsida u issa tal-Kottonera wkoll.

Jiġifieri dan is-suq qiegħed hemmhekk u tajjeb li jgħidilna x'qed nippreparaw biex naħtfu dak is- suq u mhux inħalluh jispiċċa jmur f'xi docks qrib tagħna bħalma huma Sqallija, Tuneż u postijiet bħal dawn.

Sur President, kellna il-każ ta` l- Igdam.

Kollox sew, imma fuq dik l-esperjenza xi żvilupp kien hemm?

Kif ħadem il-gvern?

X'marketing qed jagħmel il-gvern?

Jiġifieri huwa importanti li jkollna din l-informazzjoni u mhux jitlob l-approvazzjoni ta' liġi hekk bl-amment biex ngħidulu prosit.

Aħna ma naħdmux hekk.

Sur President, il-punt l-ieħor li għamlet it-task force tal-gvern Nazzjonalista, liema task force imxiet fuq il-prinċipji li kien stabbilixxa gvern Laburista fis-sena 1997, kien li jkun hemm pjan li jaħseb għall-investiment kapitali.

Mela importanti li d-drydocks ikollha investiment kapitali.

Meta staqsejt il-ministru jekk il-kumpannija l-ġdida hux se jkollha l-opportunita` li tissellef mingħand il-banek għall- investiment fuq żmien fit-tul u jagħmillha tajjeb il-gvern, għax l-assets u l-proprjeta` tagħha ħadhom kollha hu, il-ministru kien qalli li ma jidhirlux li hemm pjan għal dan imma qed jiddiskutuh.

Imma kif nista' nitla' fuq il-vapur u għadni m'iniex ċert jekk il-makni tiegħu jaħdmux kollha, jekk iċ-ċmieni humiex f'posthom, jekk il-computer jaħdimx u hux ipprogrammat u ma nafx jekk il-kaptan huwiex ma jiflahx ukoll!

Kif tridu jitlaq dan il-vapur?!

Imbagħad ngħid lin-nies li jaħdmu fuqu, qisu li ma tigirfuhx il-vapur hu u ħiereġ, meta dan huwa vapur mingħajr tmun, bla direzzjoni u ma jafx fejn hu sejjer.

Sur President, meta staqsejt dwar kemm se jinkrew l-assets li ħa l-gvern mingħand it-tarzna għaliex il-baċiri kollha saru tal-gvern u issa se jinkrew lura lil din il-kumpannija, il-gvern qalli li anke fuq il-kirja ta' dawn l-assets....

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri dawn iridu jidħlu għalihom il-ħaddiema.

Mela l-gvern ħadhom kważi bil-pussess battal u issa jridu jerġgħu jidħlu fihom il-ħaddiema biex ikunu użati.

Meta staqsejtu dwar il- kirja qal li qed jiddiskutuha.

Mela kumpannija tal-gvern qed tiddiskuti mal- gvern dwar il-kirja.

Lanqas din ma stabilejna.

Mr Speaker, jien ngħid li dawn 99% jerġgħu jiġu assenjati lill-gvern b'xi titolu, u naħseb li ftit li xejn jgħabbilhom piżijiet fuqhom ta' kirjiet għoljin.

Imma huwa importanti wkoll għaliex il-kirja li se jieħdu dawn il- baċiri li issa se ġġorrhom il-kumpannija l-ġdida se jaffettwaw ċertament il- costings tagħhom u kemm se jiġi jiswa l-unit cost of production.

Mela huwa importanti li jkollna kemm beħsiebu jagħmel investiment il-gvern a termini ta' din it-task force.

Sur President, punt ieħor li semmiet it-task force kien il-marketing plan u qalet li d-diversifikazzjoni u r-ristrutturazzjoni jirrikjedu strateġija ta' marketing li diġa` bdiet titħaddem.

Mela hawnhekk qed ngħidu li sena ilu l-istrateġija tal-marketing bdiet titħaddem.

Jiena nifehm li ċerti dettalji m'għandhomx jingħataw, imma jekk aħna se nivvotaw flus il-poplu jinteressana min se jkun responsabbli għall-marketing.

U jien nistaqsiha din.

Sur President, lill-ħaddiema qed ngħidulhom biex ikunu responsabbli għaliex fl-istess stqarrija qalilhom li jekk din l-iskema ta' vijabilita` li qed nipprovaw nagħmlu ma tirnexxix ma niggarantixxux li ma jkunx hemm sensji.

Dan qiegħed jistqarru anke l-Viċi Prim Ministru għax fl-istqarrija qal li l- gvern kien diġa` iddikjara li ma kellux ħsieb jissensja ħaddiema żejda sakemm il-pjan ta' ristrutturazzjoni jkun implimentat kif maħsub.

Tajjeb mela l-pjan ta' ristrutturazzjoni m'huwiex il-collective agreement u l- ħaddiema biss, imma huwa dawn il-punti kollha li semmejna, fosthom ukoll il- marketing.

U x'tip ta' marketing qed isir?

Il-gvern fuq inizjattiva tiegħu bħala r-rappreżentant tal-poplu se jagħmel ukoll ħidma politika biex jinġieb xogħol anke b'mod dirett lejn it-tarznari?

Sur President, kellna ħafna għajjat fuq il-La Salle.

Din in-naħa minkejja r- riservi li kellha żammet fl-interess tat-tarzna u fl-interess tal-pajjiż li ma tfixkilx f'dan ir-rigward.

Kellna l-aspettattiva li fuq il-La Salle u l- vapuri Amerikani se niftħu opportunitajiet ġodda ta' xogħol pero' sal-lum dan ma jirriżultax u jkun tajjeb allura li dan il-poplu ninformawh jekk hemmx opportunitajiet ġodda.

Issa l-fatt li inti qed ikollok dawn il-vapuri militari jagħmlulek impatt negattiv fuq is-sigurta'.

Jiġifieri jikkrejawlek ċertu theddid għas-sigurta', iktar u iktar fis-sitwazzjoni internazzjonali li qegħdin fiha u jistgħu wkoll igerrxu cruise liners mill-portijiet tagħna appuntu minħabba din it-theddida.

Jiġifieri tajjeb li nkunu nafu x'riżultat kellha din l-inizjattiva.

Kellha riżultat pożittiv?

Jekk iva, dan ir- riżultat pożittiv qegħdin niżnuh fuq l-impatt negattiv li jista' jkun hemm fuq it-turiżmu, jew inkella fuq xogħol ieħor kummerċjali li jista' jinġieb lejn it-tarzna minn postijiet oħra fil-Mediterran?

Dawn huma kollha fatturi li bħala strateġija ta' marketing naħseb li jridu jiġu evalwati u nistennew li jkollna spjegazzjoni dwar dan min-naħa tal-gvern.

Sur President, barra minnhekk, apparti li għandek l-eżerċizzju dwar kif se jiġu deployed il-ħaddiema, għandek il-miri finanzjari mifruxa fuq medda ta' seba' snin bejn it-2002 u s-sena 2008.

Jiġifieri tajjeb ukoll li jkollna indikazzjoni ta' dawn il-miri finanzjarji.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin nnaqqsu s-sussidju minn sena għall-oħra biex imbagħad fis-sena 2008 jgħidulna li s-sussidju għalaq.

Din hija riċetta biex fis-sena 2008 ngħidlu li s-sussidju spiċċa.

Qed ngħid dan għax dawn il-punti kollha li semmejt huma parti mill-proċess tar-ristrutturazzjoni.

U meta mbagħad nagħmlu l- evalwazzjoni anke fis-sena 2008 dawn il-punti kollha jridu jidħlu in konsiderazzjoni biex naraw mhux biss jekk il-ħaddiema għamlux il-parti tagħhom....

Jiena konvint li l-ħaddiema lesti li jagħmlu l-parti tagħhom bħalma għamlu dejjem minkejja n-nuqqasijiet li kien hemm u tajjeb li n- nuqqasijiet u l-work practices naġġustawhom, naġġornawhom, intejbuhom u dak li hu ħażin bħala, work practices, inneħħuh u jien konvint li l-ħaddiema jikkollaboraw.

Il-fatt li meta nġieb xogħol fit-tarzna kien hemm iktar dħul milli kien hemm ħruġ diġa` juri li l-ħaddiema għamlu x-xogħol tagħhom u għandek inti workforce biex tiftaħar biha u biex taħdem, u dan fir-rigward ta' l-interess tal-ħaddiema.

Sur President, fuq dan ir-rigward irrid nagħmel żewġ rimarki oħra.

L-ewwel waħda hija dwar jekk il-gvern hux se jħalli direttur ħaddiem fuq il-bord ta' dawn iż-żewġ kumpanniji.

Għadna kemm għamilna liġi industrijali u l- gvern tgħidx kemm ftaħar li qed nagħmluha obbligatorja li jkun hemm konsultazzjoni mal-ħaddiema biex ikunu jafu x'qed jiġri fl-ażjenda biex tissaħħaħ ir-relazzjoni bejn is-sid u l-ħaddiem.

Dan il-proċess ilu għaddej għal dawn l-aħħar mitt sena u t-tarzna naħseb għaddiet mill-proċessi kollha - mill-proċess ta' self management, imbagħad taħlita bejn management appuntat mill-ħaddiema għal dak magħżul mill-gvern u issa kien baqa' d- direttur ħaddiem wieħed.

Minkejja li għamilna l-liġi industrijali li tagħti s-saħħa lill-ħaddiem li jkun informat, f'din l-ażjenda direttur ħaddiem wieħed....(Interruzzjonijiet) Naħseb imkien ma ntqal li dan id- direttur ħaddiem m'għamilx dmiru anzi f'Novembru jew f'Ottubru ta' din is- sena d-direttur ħaddiem reġa' ġie elett u qalulu li l-ħatra tiegħu ta' direttur ħaddiem hija sa nhar it-Tlieta, 8 ta' Novembru 2008.

Mela lil Jesmond Tanti qallu inti se tibqa' direttur ħaddiem sas-sena 2008.

Allura possibli li ma kienx jaf x'se jagħmel il-gvern sal-lum.

Jien ma nistax nifhem, jiena naħseb li kien qed jidħak b'Jesmond Tanti meta tah din l-approvazzjoni għax missu qallu mill-ewwel li l-ħatra tiegħu ta' direttur ħaddiem hija biss għal ħames xhur jew għal sena mhux għal ħames snin.

U mela tgħidlu għamiltek direttur ħaddiem għal ħames snin u fl-istess waqt suppost il-gvern għaddej b'dan il-ftehim u b'dan il-proċess ta' ristrutturar.

Issa jew ma kien ikun hemm xejn jew inkella dejjem naġixxu minn ġurnata għall-oħra skond kif il-kriżijiet ifaqqsu.

Jidher biċ-ċar li taħt dan il-gvern mhux aħna qed nillidjaw il-pajjiż fil-problemi, li jien dejjem ngħid li ħoloqhom gvern Nazzjonalista, imma l-problemi qed iġegħluna nirriaġixxu u naħseb li dan huwa każ tipiku.

Jekk inti trid issaħħaħ ir- rabta' d-direttur ħaddiem għandu jkun involut f'bord.

Dan ikun wieħed fost sitta jew seba', jiġifieri dan m'hu se jkollu influwenza ta' xejn u mhux se jinfluwenza deċiżjonijiet.

Pero` jkun hemm link bejn ħaddiema u sid, dritt li anke l-liġi industrijali maqbula bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra tagħtihulu lill-ħaddiem.

Barra minn hekk imbagħad hemm il-kwestjoni dwar il-mod kif saret l-għażla.

Għandek min għandu 59 sena u nżamm fit-tarzna, meta suppost dan huwa iktar adegwat biex jirtira u għandek nies ta' 40 sena b'sengħa kbira fil-core operation tat-tarzna li tneħħew.

Issa dawn jistgħu jagħtu kontribut kbir għall-iżvilupp strateġiku kif irridu nwessgħu l-ħidma tat-tarznari, imma sadanittant tneħħew u ntefgħu n-naħa l-oħra.

Jiġifieri se jkun hemm element ta' problemi.

Hawnhekk għandi nota fejn qed jingħad li Jesmond Tanti apparti l-ħidma tiegħu bħala direttur ħaddiem kien ukoll nominat mill- management bħala l-ħaddiem tas-sena.

Mela l-ħaddiem tas-sena nagħtuh kuntratt ta' ħames snin, imbagħad tant nittrattawh tajjeb li wara sitt xhur ngħidulu li minn dak li għedna m'hemm xejn.

Sur President, aħna mhux qed nikkontestaw li l-ħaddiema ma jiġux mqassma bejn iż-żewġ azjendi għax dik id-deċiżjoni tal-management u qed jassumiha l- gvern.

Pero` huwa importanti li dawn id-dubji, dawn l-allegazzjonijiet neliminawhom għall-ġid tat-tarzna u għall-ġid soċjali.

Allura f'dan ir- rigward jien qed nagħmel suġġeriment li jinqabdu l-kriterji tal-management, jinfetħu l-files ta' l-individwi kollha u tiġi maħtura kummissjoni taħt imħallef li fi żmien perentorju tara l-għażla kif saret u tagħti l-ġudizzju tagħha.

Mhux qed ngħid li jkun hemm "dak" jew ikun hemm "l-ieħor" jew xi ħadd li għandu interess, imma jkun hemm persuna li tkun indipendenti.

Forsi l-gvern jista' jmexxiha 'l quddiem mal-General workers union biex jara x'reazzjoni jkun hemm.

Jekk aħna nirrispettaw il-ħaddiema, u aħna dejjem nirrispettaw il-ħaddiema, għandna nieħdu din l-inizjattiva biex min qed iħoss li ġie mwarrab inġustament ikollu spjegazzjoni xierqa.

Naħseb li hu dritt ta' kull kull ħaddiem li tingħatalu din l-ispjegazzjoni.

Jekk issir din, ovvjament bi ftehim mar-rappreżentanti tal-ħaddiema, naħseb li nkunu qed nersqu lejn sitwazzjoni li dawn il-kwestjonijiet kollha li nqalgħu u li għaddejjin u mexjin fl-aqwa tagħhom effettivament jispiċċaw.

Dan is-sens ta' kjarifikazzjoni, dan is-sens ta' trasparenza anke psikoloġikament, biex ma ngħidx materjalment, jagħti imbuttatura 'l quddiem biex il-proċess ta' ristrutturar tat-tarzna bħala parti mill-proċess ta' ristrutturar li jrid isir fil-pajjiż, għax ir-ristrutturar irid isir fil- pajjiż kollu mill-A saż-Ż, ibda mir-ristrutturar fil-gvern, nagħmluh b'kawtela.

Dan ir-ristrutturar ma jridx isir b'għaġġla imma jrid isir b'tali mod u manjiera li aħna nenfasizzaw u nagħfsu fuq dawk l-oqsma li huma l-aktar importanti, l-oqsma li fl-opinjoni tagħna jkabbru l-ekonomija, iħajjru investiment iktar mil-lokal u minn barra, ikabbru l-opportunitajiet tax-xogħol u nkunu iktar stradati biex il-bżonnijiet u t-tkabbir edukattiv ikun relatat mal-bżonnijiet industrijali, kummerċjali u soċjali ta' pajjiżna ħalli ż-żgħażagħ tagħna jkunu ppreparati għal dawk l- opportunitajiet li aħna nantiċipaw.

Din hija t-triq li tkun proattiva u mhux reattiv għall-affarijiet.

Mr Speaker, għal dawn l-argumenti li ġibt, din in-naħa se tivvota kontra dan l-abbozz ta` liġi anke b'division għaliex aħna ninsistu li la qed nitkellmu fuq ristrutturar ma nitkellmux biss fuq il-ftehim kollettiv tal- ħaddiema imma għandu jkollna l-fatti quddiemna ta' dawk l-ingredjenti kollha stabbiliti mill-gvern bħala parti mill-proċess ta' l-istrutturar ta' din l-azjenda.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, jiena wkoll ħassejt li għandi nitkellem fuq dan l-abbozz ta` liġi għax apparti li din hija issue nazzjonali li tolqot lil kulħadd, fid-distrett li minnu niġi elett f'dan il-Parlament hemm ħafna ħaddiema li jaħdmu fit-tarznari.

Fil-fatt jekk wieħed imur lura fl-istorja tat-tarzna jsib li l-maġġoranza kbira tal-ħaddiema tat-tarnza kienu nies min-naħa t'isfel ta' Malta.

Sur President, f'dawn l-aħħar ġranet iltqajt ma' ħafna ħaddiema tat-tarzna u tkellmu miegħi u qaluli kemm huma mħassbin dwar il-futur tagħhom.

U nagħtihom ir-raġun, għax meta lil dak li jkun tmisslu l-ħobża ta' kuljum bilfors li jħossha għax din m'hijiex xi ċajta.

Għalkemm qed jingħad li lil dawn il-ħaddiema se nagħtuhom post ieħor fejn jaħdmu jidher ċar li minn fuq it-tarzna għaddej żmien li xejn m'huwa feliċi.

Nixtieq li hawn niftaħ daqsxejn ta` parentesi għax inħoss li għandi nirringrazzja lill-GWU li skond l-informazzjoni li għandi ħadmet biex ġabet l-aħjar deal għall- ħaddiema tat-tarzna.

Bħalissa l-GWU għall-gvern hija tajba.

Issa kapaċi jisbaħ għada, il-GWU tikkritika lill-gvern fuq xi ħaġa u ssir ix-xitan tal- gvern.

Imma dak huwa l-gvern Nazzjonalista, dak hu l-partit Nazzjonalista.

Sur President, fis-snin 60 dawk kollha li kienu jidħlu apprendisti fit- tarzna kienu qishom daħlu l-universita'.

Hekk kien jifisser għal min jidħol it-tarzna dak iż-żmien.

Tant kienet b'saħħitha t-tarzna li f'dawk iż- żminijiet il-ġenituri ta` wlied dawk li kienu jidħlu t-tarzna kienu jqisu li wliedhom daħlu l-universita'.

Tant kienet imporatnti t-tarzna għal pajjiżna u tant kien ikun unur għalik li kont tidħol it-tarzna li kienet twaqqfet skola volontarja minn ċertu Ċikku Saliba li kien superjur ġenerali tal-MUSEUM.

F'din l-iskola ġewwa Ħal Tarxien dan kien jgħallem lit-tfal tal- ħaddiema biex ikunu kapaċi jidħlu fit-tarzna.

Kien jingħata l-privat b'xejn minn ħaddiema u ex-ħaddiema tat-tarzna biex meta jsir l-eżami għat-tarzna t- tfal li jersqu għalih ikunu ppreparati għax dak iż-żmien kien unur li t- tifel tiegħek jidħlu t-tarzna.

Illum fit-tarzna għad għandek l-aqwa ħaddiema tas-sengħa u rridu noqogħdu attenti għax aħna ma nistgħux naffordjaw li narmu xi kategorija ta' nies.

Jien dejjem emmint li anke min jiġbor iż-żibel huwa bżonjuż daqs kull persuna oħra għax kulħadd huwa importanti.

Irridu nifhmu li din is-soċjeta' tagħna timxi 'l quddiem biss bl-isforzi li jrid jagħmel kull wieħed u waħda.

Jiena ħassejt id-dmir li nitkellem fuq dan l-abbozz biex anke l-ħaddiema tat-tarzna ma jaħsbux li qegħdin waħedhom.

M'humiex waħedhom hemm il-Partit Laburista warajhom.

Tant hu warajhom li anke f'din il-liġi se nivvotaw kontra.

U dan mhux għax irridu l-voti imma għax ma jistax ikun li lill- ħaddiema tat-tarzna, li tant taw kontribut lis-soċjeta' tagħna, nitilquhom għal riħhom.

Jekk ma jkunx il-Partit Laburista li jiddefendihom, tan-naħa l- oħra żgur ma jistgħux jiddefenduhom għax dawk dejjem għajruhom.

Dawk dejjem tawhom mill-agħar mentri l-Partit Laburista dejjem ħadem magħhom, u għax ħadem magħhom kien jiġi mgħajjar ukoll.

Sur President, it-tarzna kellha sehem importanti biex ġabet flus barranin għal pajjiżna.

It-tarzna għamlet mirakli kbar.

GĦaliex fit-tarzna m'hemmx xogħol biżżejjed għall-ħaddiema?

Ta' min hu d-dmir li jġib ix-xogħol għall- ħaddiema tat-tarzna?

Aħna ma dorniex fuq il-gvern u għidnilu: Isma', xogħlok huwa li ġġib ix-xogħol għat-tarzna.

Min suppost iġib ix-xogħol għat- tarzna?

Il-ħaddiem tal-boilersuit iġib ix-xogħol għat-tarzna?

Il-welder se jġib ix-xogħol għat-tarzna?

Dan se jmur barra minn Malta u jġib ix-xogħol għat-tarzna?

Jekk il-gvern mhux se jkun kapaċi jġib ix-xogħol għat-tarzna, min għandu jeħel il-ħaddiem jew il-gvern?

Tan-naħa l-oħra jgħidu li f'dan il-pajjiż għandna kriżi fit-tarzni.

Jiena ngħid li f'dan il-pajjiż għandna kriżi kullimkien.

Kull fejn taqta' joħroġ id-demm.

Lill-ħaddiema tat-tarzna ngħidilhom biex jibqgħu dejjem magħqudin ma' l-union tagħhom għax l-interess tal-GWU hija li ġġibilhom dejjem l- aħjar pakkett.

Wara li ġie ffirmat il-ftehim u l-GWU rat li fl-għażla tal- ħaddiema hemm iċ-ċajt ma qagħditx kwieta.

Il-GWU żgur m'hijiex forċina f'idejn il-gvern.

Jiena nerġa' nistaqsi: Ta' min huwa d-dmir li jġib ix- xogħol fit-tarzna?

Ta' min huwa t-tort li fit-tarzna m'hemmx xogħol biżżejjed?

Żgur li mhux tal-ħaddiema.

Veru li forsi ssib xi tnjen li jħobbu jiskartaw, imma dan mhux fit-tarnza biss.

Kullimkien issibhom dawn, imma ma' tnejn m'għandux jeħel kulħadd.

Sur President, f'dan il-pajjiż kellna persuna li ġabet l-ilma li sar whisky, allura kull min iġib ix-xorb minn barra jagħmel hekk?

Ejjew ħalli nkunu rġiel għallinqas magħna nfusna.

Din hija s-siegħa tal-prova għal pajjiżna.

Jekk se nċedu dan il-punt se nibqgħu nċedu għal kollox f'dan il-pajjiż?

Meta l-poplu vvota favur l-UE baxxejna rasna għad-deċiżjoni tal-poplu, imma dan ma jfissirx li se noqogħdu hawnhekk ċiċċi beqqi u ngħidu iva għal kulma jagħmel il-gvern.

Jekk il-gvern qed jaħseb hekk se jgħarralu.

Mhux hekk se timxi l- oppożizzjoni.

Jien dejjem emmint li oppożizzjoni kostruttiva hija dik l- oppożizzjoni li dak li hu tajjeb tgħid li hu tajjeb u dak li hu ħażin tgħid li hu ħażin.

Min jaf kif konna nirreaġixxu kieku kien xi ħadd minna flok il- ħaddiema tat-tarnza!

Min jaf kif konna nirreaġixxu meta l-gvern jgħidilna li jekk il-pjan li għandu ma jirnexxix jistgħu jingħataw iis-sensji!

Naħseb li konna ngħidulu prosit, hekk għandek tagħmel!

Meta l-gvern għamel affarijiet tajbin aħna għedna li huma tajbin.

Pero' fuq din il-kwestjoni tal-ħaddiema tat-tarnza ma nisgħux ngħidu li qiegħed jagħmel tajjeb.

Dawn il-ħaddiema jinsabu mwerwra u ma jafux x'se jagħmlu bil-futur tagħhom.

Ħafna minnhom bgħatnihom id-dar.

Tajjeb, vaganza twila għal żmien il- Milied!

Imma int taħseb li l-ħaddiem tat-tarzna, li għajjartu li ma jrid jagħmel xejn, huwa kuntent b'din is-sitwazzjoni.

Nerġa' ngħid, il- maġġoranza tal-ħaddiema tat-tarnza huma ħaddiema li jagħtu sehemhom u mal- wieħed jew tnejn li jiskartaw m'għandux jeħlu kulħadd.

Sur President, kulħadd jemmen li jrid isir xi ħaġa biex it-tarzna tkun vijabbli, mela le.

Aħna mhux qegħdin ngħidu li għandna nħallu kollox għaddej għal riħu.

Meta bejn l-1996 u l-1998 il-Partit Laburista kien fil- gvern, minkejja l-oppożizzjoni li kien sab, kien diġa` beja jmexxi 'l quddiem sistema biex jirristruttura t-tarzna.

Għalkemm ma kontx f'dan il- Parlament, kont insegwi minn barra.

Dak iż-żmien l-gvern Laburista pprova jagħmel li seta' u sab ruxxmata nies kontra tiegħu.

Jien nistaqsi lill- gvern: Għaliex m'għidtilhomx qabel l-elezzjoni b'dan kollu li kellek ġo moħħok lill-ħaddiema tat-tarnza?

Kellek kull ċans li qabel l-elezzjoni tgħidulhom dan.

Jiena naħseb mar xi ħadd ikellimhom qabel l-elezzjoni - l- Onor. Evarist Bartolo qed jgħidli li iva.

Mela għax m'għedtulhomx bil-pjan li kellkom?

Sur President, il-gvern qal ħafna affarijiet sbieħ qabel l-elezzjoni.

Kien qalilna li l-pajjiż miexi fuq ir-rubini u li l-finanzi tal-pajjiż huma fis- sod.

Għalhekk nhar it-Tnejn, meta jitressaq il-budget, il-poplu, bir-raġun kollu qed jistenna budget mill-aqwa.

Dak hu li se jistenna l-poplu nhar it- Tnejn.

Il-gvern kien jgħid li t-triq ta` l-Ewropa hija t-triq tal-progress, allura issa li qbadna din it-triq bilfors li l-poplu jistenna budget tajjeb.

Imma apparti dan, jiena nistaqsi: X'se jieħu l-ħaddiem tat-tarzna billi ġejna hawn b'dokument iffirmat u qisna għamilna xi ħaġa kbira?

Li kieku kont int il-ħaddiem tat-tarzna trid li jkollok din il-giljottina fuq rasek?

Li kieku kien it-tifel tiegħek jaħdem it-tarzna trid li jkollu din il- giljottina?

X'se jiġri mill-korporazzjonijiet bħal Water Services Corporation u l-Gozo Channel li t-tnejn li huma jinsabu f'sitwazzjoni ta' fallimet?

Anke l-gvern fallut, allura x'se jagħmel?

Se nagħmlu ristrutturizzjoni fil-gvern?

Issemmiet ukoll il-problema tal-ħaddiema tax- xandir.

S'issa qalgħuha tat-tarzna.

Issa naraw kif se jispiċċaw tax-xandir.

GĦax ma nammettux li għandna pajjiż imfarrak u mkisser.

GĦax ma nammettux li dan il-pajjiż qabad it-triq tan-niżla.

Sur President, kif jista` jkun li l-ħaddiema tat-tarzna jkollhom fiduċja fil-gvern Nazzjonalista meta dawn dejjem ġew mgħajrin mill-mexxejja u s- segwaċi tiegħu!

Kif jista` jkun dawn jemmnu li l-Partit Nazzjonalista jixtieqilhom il-ġid?

Fl-1996 il-Partit Laburista fil-gvern ipprova jagħmel xi ħaġa għat-tarzna, u tan-naħa l-oħra flok ma ġew jgħinuna pprovaw jaraw kif se jxewxu lill-ħaddiema u bdew jgħidluhom li l-Partit Laburista daħak bihom.

Issa aħna ma konna se nissensjaw lil ħadd, imma għall-Partit Nazzjonalista dak li jagħmlu huma tajjeb u dak li nagħmlu aħna ħażin.

Għalihom, aħna nknu tajbin biss meta ngħidu yes għal kulma jridu huma.

Meta ma ngħidulhomx yes insiru ħżiena.

M'għandniex neħduha bi kbira għax jekk wieħed iħares lejn l-istroja politika tal-Partit Nazzjonalista jsib li dawn minn dejjem hekk kienu.

Sur President, biex dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem hemm bżonn li nieqfu ftit u nirriflettu bis-serjeta'.

Kienu jgħidulna li l-Unjoni Ewropa hija s- salvazzjoni ta' pajjiżna.

F'dan id-dibattitu jiena smajt wieħed mill- kelliema tan-naħa l-oħra jgħid li din l-attitudni fil-konfront tal-ħaddiema tat-tarzna qed tittieħed minħabba s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Hemm bżonn li bis-serjeta' naraw kif se nagħmlu biex insolvu l-problemi li qegħdin ikissru lil dan il-pajjiż.

Jien nistieden lill-ministru tat-turiżmu biex iqum mir-raqda u jagħmel xi ħaġa għax hawn telqa sħiħa fil-qasam tat- turiżmu, u dan mhux jien qed ngħidu jgħiduh dawk kollha li huma involuti f'dan il-qasam.

Staqsi lin-nies Ii jaħdmu fit-turiżmu u jgħidulek xi kwalita' ta' turiżmu għandna f'pajjiżna.

Sur President, lil dan il-pajjiż irridu nagħtuh direzzjoni.

Jekk irridu nimxu 'l quddiem hemm bżonn li naqtgħu l-ħela, u l-ħela tista` tinqata biss jekk indaħħlu d-dixxiplina kif ried jagħmel il-Partit Laburista.

Hemm bżonn li nneħħu l-apatija u n-nuqqas ta' interess li qegħdin innisslu fost il- ħaddiema.

GĦidli naqra kif lil dak il-ħaddiem tat-tarzna tista' timlih bil- kuraġġ meta inti tgħidlu li jekk ma jirnexxix il-pjan ikollok tagħti s- sensji.

Dan bħal bniedem li għandu marda li tista' twasslu għall-mewt u flok tagħmillu l-kuraġġ u tgħidlu li qed jirrispondi għall-kura li qed jieħu, tgħidlu li għalkemm qed jieħu l-kura xorta waħda sejjer għall-agħar.

Mela ejja ħalli l-ħaddiema tat-tarzna nimlewhom bil-kuraġġ u nuruhom li huma kapaċi jmexxu 'l quddiem l-ażejnda tagħhom.

Jiena bħala rappreżentant tal-poplu qed niddefendi lill-ħaddiema tat-tarzna u qed ngħidilhom li huma kapaċi jmexxu 'l quddiem l-azjenda tagħhom għax għandhom snajja' li ħaddieħor m'għandux.

Ażjendi oħra ħatfu l-aħjar ħaddiema tat-tarzna għax kienu jemmnu li huma nies kapaċi.

Jiena naħseb li kien hemm ħafna metodi li l-gvern seta' juża biex jilqa` għal din il- problema.

Il-gvern fetaħ baraxx qawwi u qallhom li dan hu l-aħħar ċans u jekk ma jasalx se jkollu jagħti s-sensji.

Pero` jekk il-gvern Nazzjonalista jaħseb li l-oppożizzjoni se tibqa` kwieta se jgħarralu.

Il-partit tal- ħaddiema twaqqaf bil-għan li jiddefendi l-ħaddiema billi jtejbilhom il- kondizzjonijiet tax-xogħol u l-għajxien tagħhom, u għalkemm aħna qegħdin f'minoranza f'dan il-Parlament, nista` ngħid li l-minoranza kapaċi twassal leħen daqs l-ikbar maġġoranza li jkollok fil-pajjiż.

Sur President, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar dak li jixitequ jkunu jafu l- istess ħaddiema, u ċioe' l-mod ta' kif intgħażlu l-ħaddiem.

Kif intgħażlu l- ħaddiema?

Min kellu l-aqwa sengħa ma żammejtux u min ma kellux sengħa żammejtu!

Dan x'taħwid hu?!

Jiena naħseb li f'pajjiż bħal tagħna fejn kulħadd jaf lil kulħadd kien ikun tajjeb li kieku nħatar bord ta' l-għażla, b'imħallef li jkollu l-appoġġ tal-union li tirrappreżenta l-ħaddiema, u kien ikun hu li jagħżel min kellhom ikunu d-900 ħaddiem li jintbagħtu mal- kumpanija l-ġdida.

Imma minflok, kif ġew ittrattati l-ħaddiema?

Kienu jafu li kellhom jirċievu avviż mill-mangement u kulħadd jistenna dan l-avviż id- dar – qishom qed jistennew lil Father Christmas ġej bir-rigal għax il-gvern iddeċieda li jagħtihulhom ftit qabel ir-rigal tal-Milied lil dawn il- ħaddiema - biex jaraw jekk hux se jintbagħtu fl-ażjenda l-ġdida jew inkella hux se jinżammu t-tarzna.

Sur President, lil dawn id-900 ħaddiem li ntbagħtu fl-ażjenda l-ġdida għamlulhom ukoll skemi ta` irtirar kmieni.

Tgħidx kemm ġew ħaddiema bejn l- 40 u l-45 sena għandi jistaqsuni jekk għandhomx japplikaw għal xi skema ta` iritirar kmieni u jieħdu s-somma.

Kieku hawn ix-xogħol ngħidilhom biex jeħduha imma la m'hawnx xogħol, x'se jagħmlu imbagħad?

Mhux imorru jirreġistraw.

Jien nitkellem hekk għax ma rridx li l-ħaddiem ikompli jitgħarraq.

U lanqas għandek xogħlijiet għaż-żgħażagħ ta` 20 sena aħseb u aħra kemm se jkollok xogħlijiet għall-ħaddiema f'eta' bejn l-40 sena, u 55 sena li jitilqu mit-tarzna!

Il-gvern qed joffrilhom somma miżera ta' ftit eluf, li jekk tgħaqqadha flimkien lanqas jiġu tliet snin paga tat-tarzna.

Għalhekk lill-ħaddiem tat-tarzna ngħidlu biex joqgħod attent qabel jagħżel.

Jekk wieħed 59 sena, fadallu sena xogħol nifhima li jieħu s-somma imma min għandu 40 sena u għandu familja x'irabbi ngħidlu joqgħod attent u ma jaqax għal din in-nasba għax jekk jitlaq minn hemm żgur li mhux se jsib jaħdem għax m'hawnx opportunitajiet ta' xogħol f'dan il-pajjiż.

Jiena ngħid li l-gvern għandu kull dritt li jipprova jsaħħaħ lit-tarzna.

Mela le, jekk xi ħaġa sejra 'l isfel m'għandekx tħalliha tmur 'l isfel.

Aħna qatt m'għedna li jekk it-tarzna sejra ħażin għandna nħalluha sejra ħażin, imma għandek tissaporti.

Kif diġa` għedt, f'dan il-pajjiż m'għandekx lit-tarzna biss sejra ħażin, u jekk nirranġaw lilha nkunu nrranġajna kollox.

Għandek il-ħaddiema Gozo Channel, il-ħaddiema tax-xandir u ħaddiema ta' ażjendi oħra kollha jistaqsu jekk wara l-ħaddiema tat-tarzna hux se jkun imiss lilhom.

M'huwiex ġej mument sabih fuq pajjiżna u l-oppożizzjoni għandha dritt li taħdem biex ittejjeb l-affarijiet.

Sur President, qabel nagħlaq irrid ngħid li l-ħaddiema tat-tarnza huma l- aktar nies li jaħdmu f'periklu kontinwu u hawn ta' min ifakkar f'dak l- ammont kbir ta` ħaddiema li ħallew ħajjithom fuq il-post tax-xogħol proprju f'din l-ażjenda.

Dakinhar tal-funeral tgħidx kemm ngħidu msieken il- ħaddiema tat-tarzna u tgħidx kemm naraw dmugħ tal-kukkudrilli.

Kien ikun ġest simboliku ħafna kieku wieħed ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra boiler suit ta' ħaddiem tat-tarzna biex tibqa' imfakkra l-ħidma li għamlu dawk il- ħaddiema tat-tarzna li tilfu ħajjithom fuq il-post tax-xogħol.

Naħseb li huwa tajjeb li wieħed ifakkar kemm nisa spiċċaw romol u kemm tfal spiċċaw mingħajr missier għax mietu fit-tarzna.

Kellna traġedja fejn anke mietu disa' ħaddiema f'daqqa fit-tarzna.

Sur Preisdent, dan il-Parlament m'huwiex biss tal-professjonisti.

Aħna ġejna eletti f'dan il-parlament bil-vot ta' kulħadd u għalhekk għandna nwasslu l-leħen ta' kulħadd.

Għalhekk meta nafu kemm il-ħaddiema tat- tarzna huma mbeżżgħin dwar il-futur tagħhom ma nistgħux nibqgħu siekta.

Hemm ukoll ħaddiema oħra mbeżżgħin dwar il-futur tagħhom u minn hawnhekk aħna nistaqsu lill-gvern x'se jsir minnhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Austin Gatt jista` jgħaddi għall-winding- up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, kif kien mistenni dan id-dibattitu żvolġa b'mod fejn il-kelliema ma kkonċentrawx biss fuq il-liġi li għandna quddiemna imma kulħadd ħares lejn l-orizzonti iktar wesgħin, u taħt il- lenti ta' dan il-Parlament, kif ġustament kellu jsir, waqa` l-akkordju li sar fuq it-tkomplija tar-ristrutturazzjoni tat-tarzna.

Ma ninsewx li dan mhux pass li ttieħed waħdu, imma huwa pass li jsegwi numri ta' deċiżjonijiet oħra li ttieħdu f'dawn l-aħħar 15-il sena.

Dawn id- deċiżjonijiet kollha kienu direzzjonati biex wieħed isib soluzzjoni kif tarzna, oriġinarjament mibnija għall-iskopijiet li kellu l-gvern kolonjali Ingliż, titbiddel għaċ-ċirkostanzi taż-żminijiet.

Fiż-żmenijiet fejn it- tarzni madwar id-dinja kollha kienu qed jiffaċċjaw problemi kontinwi l- isfida li kellu pajjiżna, bħalma kellhom pajjiżi oħrajn, kienet kif jagħmel ristrutturazzjoni matul iż-żmien biex dak li jiddettalek is-suq iżżommu quddiem għajnejk ħalli kemm jista' jkun tiżgura x-xogħol tal-ħaddiema tiegħek u li jkollok ażjenda li hija vijabbli.

Ma ninsewx, u nerġa' nenfasizza, li dak kien biss l-aħħar pass li għamilna s'issa.

Ma ninsewx li l-1,700 ħaddiem li għandna llum fit-tarzni, fl-1987 kienu viċin it-8,000.

Nista` ngħid li r-ristrutturar kollu li sar matul dawn iż-żminijiet minn dan il-gvern dejjem sar b'pass - mhux ma ġabx skossi, mhux ma ġabx diffikutlajiet, lill-ħaddiema innifishom - fejn il- gvern dejjem żamm f'moħħu mhux biss r-ristrutturar ekonomiku u finanzjarju, pero` żamm ukoll f'moħħu li kemm jista' jkun it-tbatija tal-bidla jerfagħha kulħadd u fuq kollox li s-solidarjeta` mal-ħaddiema nibqgħu nuruha.

U jiena ninsisti li anke dan il-ftehim juri dan għax kieku ħadna l-linja tipikament Amerikana jew Ingliża d-deċiżjoni kienet tkun keċċi lil min hu żejjed.

Dan il-gvern din id-deċiżjoni konxjament ma ħadhiex għax jemmen fil-valur tas-solidarjeta`.

Mhux għax ekonomikament jew finanzjarmanet kien jaqbel, pero` konxjament ma ħadnihiex għax aħna ma nemmnux li l-bniedem għandek tgħasru u tarmih.

Aħna nemmnu li s-soluzzjonijiet iridu jiġu – u forsi kultant niġu kritikati fuq hekk - wara li tivvaluta l-effetti fuq il- bnedmin individwali.

Qatt ma stennejt li meta se ngħaddu minn dan il-proċess kulħadd se jkun kuntent.

Dażgur li le.

Kull proċess ta' ristrutturar huwa proċess diffiċli.

Mhux tant il-proċess fih innifsu huwa diffiċli, lanqas in-numru li trid tilħaq.

Huwa diffiċli li inti taġġusta għar-realta` li hemm madwarek għax fl-aħħar mill-aħħar l-effett, kif ġustament qalu tan-naħa l-oħra, huwa effett fuq in-nies.

Dan il-gvern jiftaħar ukoll li dan kien quddiemna dejjem mill-ewwel laqgħat li nżammu fit-task force u mill-ewwel laqgħat li saru mal-GWU fuq il-collective agreement.

Hawnhekk irrid ngħid li dawn id- diskussjonjiet fuq il-collective agreement ma bdewx f'Settembru li għadda, imma f'Settembru ta' qabel l-elezzjoni u m'huwiex xi proċess li ġie mgħaġġel wara l-elezzjoni jew ħbejna lill-GWU x'kienet id-direzzjoni fejn sejrin.

Id-direzzjoni lejn fejn sejrin, li se jonqsu 900 ħaddiem mit- tarzna, stabbiliha għall-ewwel darba bl-istess numri, anzi kellhom ikunu 1,000, l-Appledore report li sar fl-1997.

Il-ħaddiema tat-tarzni u l-GWU kienu jafu li 900 ruħ iridu jispiċċaw mit-tarzna.

Dan ilhom jafuh għal dawn l-aħħar sitt snin.

Sur President, ħafna diskorsi kienu bbażti fuq is-sentimentaliżmu - u hawn forsi nissoferma ruħi xi ftit - qisna rridu ninjoraw ir-relatajiet tal- ħajja.

It-tarzna bħal kull ażjenda oħra qiegħda hemmhekk biex tagħmel il- profitti.

Ix-xogħol tat-tarzna bħal ta' kull ażjenda oħra, sew jekk fil- manifattura, sew jekk fit-turiżmu u sew jekk x'imkien ieħor fis-servizzi, huwa dettat mill-kummerċ u mis-suq u dan ma nistgħux ninjorawh.

Ma nistgħux ninjoraw ir-realta` ekonomika.

Ma nistgħux nibqgħu ngħidu li pajjiżna huwa l-eċċezzjoni tad-dinja kollha u dak li qed jiġri fis-suq hemm barra, li llum huwa suq globalizzat u jikkompetu magħna t-tarzni tal-Korea, tal- Ġappun, taċ-Ċina, ta' Spanja u t-tarzni oħra fil-Mediterran, ma jgħodxx għalina.

Ma nistgħux nibqgħu ninjoraw dawn ir-realtajiet.

Min jaħseb li dan il-pajjiż jista' jinbena fuq is-sentimentaliżmu ta' kif konna 10 snin ilu, kif konna kif konna 20 sena ilu u kif konna 30 sena ilu jgħarralu bilfors, għax id-dinja tbidlet.

Sur President, issemmiet il-manifattura, u dan huwa eżempju ċarissimu.

Mela llum xi ħadd jemmen li se tiġi xi industrija barranija u tibqa' tinvesti f'Malta jekk ċerti setturi mhux se jibqgħu kompetittivi?

Illum, min jikkompeti maċ-Ċina għax il-ħaddiema Ċiniżi għandhom il-labour costs tagħhom daqshekk baxxi?

Hemm xi ażjendi li jibqgħu l-Ġermanja biex jagħmlu pjaċir lill-Gvern Ġermaniż u ma jmorrux iċ-Ċina?

Hemm xi ażjendi Amerikani li jibqgħu l-Amerika, għax huma Amerikani, u ma jmorrux iċ-Ċina?

Aħna għandna imprendituri Maltin li kellhom il-fabbriki f'Malta, u għax Malta għolliet l-istandard of living tagħha - u tajjeb li jkun hekk - telqu lejn it-Tuneżija għax hekk jaqbillhom.

L-imprenditur qiegħed hemm biex jagħmel il-flus u jekk Malta, f'ċerti setturi fil-manifattura u f'ċerti areas oħra m'hijiex kompetittiva...

F'kull pajjiż, iktar ma javvanza, ċerti setturi jridu naturalment jispiċċaw għax jiddependu mil-low labour costs.

Jiġifieri din hija evoluzzjoni ekonomika naturali li tiġi għax tgħolli l-istandard of living tiegħek, kif lkoll nixtiequ nagħmlu.

Issa dan iġib ir- ristrutturazzjoni u jġib id-diffikultajiet miegħu, pero` dik hija l-linja li trid timxi magħha.

Jekk għandna industriji tat-tessuti kif kellna fis-sittinijiet, fis- sebgħinijiet u fit-tmeninijiet, li kulma jfittxu huwa low labour costs, Malta m'għadhiex kompetittiva u rridu nsibu swieq ġodda fejn naħdmu.

Din hija l-ħajja ekonomika li bilfors irridu nduru madwarha.

M'aħniex se nbidluha billi naħbnu li għax ninjorawha din mhux se teżisti.

Iż-żewġ naħat qed naqblu li s-sussidju tat-tarzni kien insostenibbli.

Jien qatt ma fhimt x'ried jgħid il-Partit Laburisa meta qal li se jibqgħu jissusidjaw it- tarzni, pero` kienu se nagħmlu capping.

Xi tfisser?

Li nibqgħu nħallsu s- sussidji ad aeternum, għax mhux ekonomikament vijabbli?

U b'kemm se jagħmlu capping b'Lm5 miljuni, b'Lm10 miljuni?

Ma nafx kemm.

Qatt ma qalulna.

U jekk jinqabeż dak l-ammont, x'jiġri?

Nagħlqu?

Sur President, ir-realta` ma nistgħux naħarbu minnha jew inkunu ekonomikament vijabbli jew ma naħdmux, u allura l-alternattiva hija r- restructuring process.

Imma aħna naħsbu li aħna xi pajjiż speċjali?

Il- Greċja, l-Italja, Spanzja, Franza, Norveġja, l-Isvezja, l-Ingilterra kollha għalqu għexieren ta' tarznari.

Imma dawn imġienen, għalquhom għal gost u pjaċir?

Il-ħaddiema tagħhom m'għaddewx mill-istess proċess ukoll?

Din hija r-realta`.

Aħna se naħarbuha din ir-relata`?

Aħna biss l-eċċezzjoni għar-ristrutturar?

Kif nistgħu nagħmlu ristrutturar u naħsbu li kulħadd se jkun kuntent?

Dażgur li mhux kulħadd se jkun kuntent.

Sur President, fl-1987 dan il-gvern wiret 8,000 ħaddiem fiż-żewġ tarzni u fi 15-il sena rnexxielna nagħmlu ristrutturar b'difikultajiet kbar u b'oppożizzjoni kbira.

Illum kulħadd qiegħed jitkellem.

Pero` kien hemm żminijiet, u lkoll niftakruhom, meta l-paroli kien akkompanjat minn ħafna theddid.

Kieku kulħadd fetaħ għajnejh għar-ristrutturazzjoni ħafna iktar kmieni naħseb li llum ma konniex inkunu hawn niddiskutu din ir- ristrutturazzjoni.

Forsi konna nkunu hawn niddiskutu sitwazzjoni li nistgħu nkunu fiha ħames snin jew sitt snin oħra.

Issa għax il-gvern għażel li jagħmel perjodu ta' ristrutturazzjoni mingħajr ma jgħaġġel qed niġu kkundannati u attakkati għax qegħdin inkompli dak ir-ristrutturar.

Ma nistgħux naħarbu r-realta`, u dan ma ngħidux biss għat-tarzna, imma ngħidu b'appell għal kollox fis-settur ekonomiku.

Għal xejn ngħidu li lkoll naqblu li d-dinja hija globalizzata u li l-kompetizzjoni tiġi minn kullimkien.

It-turiżmu huwa attakkat.

Illum m'għadniex ngħidu li t-turisti qed imorru Spanja jew Ċipru.

Illum it-turisti jmorru l-Malasja, il-Ġappun, iċ-Ċina u l-Amerika.

Ma' dawk is-swieq qegħdin nikkompetu.

U malli l-Libja tipprogedixxi ftit iktar ekonomikament u politikament tiġi iktar stabbli, hemmhekk se jibdew imorru, kemm it-turiżmu u kemm il-manifattura, u mhux se naħarbuha.

Jekk irridu ħaddiema b'pagi għoljin se nitilfu ċertu xogħol għal min għandu pagi irħas minn tagħna, u s-soluzzjoni m'hijiex li ndaħħlu rasna fir-ramel u ninjorawha u nibqgħu ngħidu li x-xogħol imissu jiġi b'inizjattivi politiċi.

Illum ix-xogħol ma jiġix politikament.

Ix-xogħol jiġi jekk tagħti kwalita` tajba, fi żmien tajjeb u bi prezz raġonevoli.

Dawk biss jikkmandaw is-suq kollu li jeżisti fis-servizzi, fil-manifattura u f'kull qasam ieħor li għandna.

Irridu u ma rridux, dan irridu nirrealizzawh bħala l-bażi ta' kollox.

Sur President, intqalu ħafna affarijiet, pero` biċċiet minnhom ma nifhimhomx.

Intqal li għandna agenda moħbija għax il-verita` hija li rridu nagħlqu t-tarzna.

Kieku verament ridna nagħlqu t-tarzna, l-2,600 ruħ li kien għad baqa' konna niddeċiedu li nagħtuhom is-sussidju kollu li tajna din is-sena, nagħtuhom is-sussidju tas-sitt snin li ġejjin plus dak li se jieħdu bl-early retirement schemes u ras għal ras konna nistgħu nagħtuhom Lm40,000 kull wieħed u nagħlquha.

Jiġifieri l-istess ammont flus li se nonfqu biex inġibuha fuq saqajha stajna għaddejnih lill-ħaddiema u konna nagħlquha.

Kulħadd kien ikun kuntent, lanqas kien isir dibattitu hawn ġew.

Kieku qbadna l-istess flus li qed nippjanaw li ninvestu, għax nemmnu li verament pajjiżna għandu bżonn tarzna ekonomikament vijabbli, jekk nistgħu nġibuha ekonomikament vijabbli, u qassamnihom kulħadd kien ikun kuntent.

Waqt in-negozjati, meta konna niltaqgħu nhar ta' Sibt nagħmlu 12-il siegħa xi ħadd tefagħha din, half a joke.

Pero` half a joke kienet.

Aħna għandna aġenda moħbija meta faċilment stajna nagħmluh dan il-pass?

Issa m'iniex qed nitkellem fuq solidarjeta` u l-effett fuq in-nies, qed nitkellem pure economics.

Pero' politikament in-nies kienu jċapċpulna u kienu jgħidu li ħlisna minn problema.

Dan m'għamilniehx, u ma keċċejniex 'il barra d-900 ħaddiem għax nemmnu fis-solidarjeta` u nemmnu li t-tarzna hija parti improtanti mill-ekonomija ta' pajjiżna u jekk nirristrutturawha tirrendi l- flus għal pajjiżna.

Sur President, qalulna wkoll li qed nagħmlu dan kollu minħabba l-UE.

Nagħmlu dan kollu minħabba l-UE meta 90% tal-pjan approvah Dr Sant meta kien prim ministru!

Ma konniex qed naqblu fuq fejn id-900 ħaddiem kellhom imorru jaħdmu.

Kienu qalu li dawn għandhom imorru jibnu l-karozzi tal-linja.

Imma għax għandna bżonn 140 xarabank nagħmlu ażjenda biex tibnihom?

Imbagħad x'nagħmlu?

Nagħmlu kif għamilna fil-Gozo Channel?

Vapuri li suppost ġew jiswew Lm25 miljun, biex tajna x-xogħol lid-dockyard, ġew jiswew Lm44 miljun.

Hekk se mmexxu l-ekonomija?

Hekk se nkunu kompetittivi?

X'se nagħmlu?

Nagħmlu l- isteel works li fil-Malta Shipbuilding dejjem tlifna minnhom?

U dan x'għerf kbir kien tal-Perit Mintoff li jagħmel il-Malta Shipbuilding?

Kienet propju din li kompliet tgħaffeġ 'l isfel lit-tarzna.

Kull vapur li bnjena tlifna minnu.

X'għamilna bix-shipbuilding?

Xejn!

Qabel l-elezzjoni ta' l- 1987 meta kien prim minsitru Karmenu Mifsud Bonnici daħlu madwar 500 ħaddiem u komplejna nitfugħha 'l isfel.

Ir-relatajiet jitbiddlu u jekk mhux se nitbiddlu magħhom dan il-pajiż ma jfendix.

Sur President, kelliem ieħor tan-naħa l-aħra qal li x-xogħol jiġi b'interventi politiċi.

Għadhom jaħsbu li d-dinja għadha fiż-żmien meta Duminku Mintoff kien imur iċ-Ċina jew imur in-North Korea u jġib ix-xogħol tal-vapuri.

Kien iġibhom pero' mbagħad kien jitlef minnhom meta jibnuhom.

Insejt x'kien dak il-vapur il-kbir li kienu bnew f'wieħed mid-docks tal- Malta Shipbuilding.

Tant kien kbir li kellhom iwaqqgħu parti mill-baċir biex joħorġuh għax lanqas ikkalkolaw li ma jdurx sakemm joħorġuh mill- baċir.

Imma għadna naħsbu li se jiġi l-Prim Ministru taċ-Ċina, li tikkompeti fis- suq mondjali għal kull settur ekonomiku, u jgħidlek biex tibnilu xi vapur.

Mal-Gvern Libjan - u jafuh tan-naħa l-oħra għax ittrattaw il-problema huma - ilna bil-problemi għal dawn l-aħħar għaxar snin biex iħallsu lit-tarzna l- flus li huma dovuti.

Ilu ma jidħol vapur tal-linja Libjana għal dawn l- aħħar seba' snin.

Hawn vapur tal-linja Libjana tgħidx kemm ilu maqbud hawn Malta għax ma tħallasx ix-xogħol li sar fuqu.

Il-La Salle ħadnih għax xi ħadd mar ikellem lill-President Bush!

Ħadnih għax konna kompetittivi.

Ħadd ma jagħmillek pjaċiri fid-dinja tal-lum.

Hawn Malta m'għandhiex xi dritt sagosant li xi ħadd jagħtina l-manna jew il-boqxiex.

Jew se nitgħallmu naħdmu għalihom il-flus u ngħidu li dak li konna ngħaddu minnu fil-passat illum spiċċa, jew se nitgħallmu nagħtu l-ġurnata tax-xogħol - u qed ngħidha għal kulħadd muhx għal tat-tarzna bis - jew inkella no one owes us a living.

Sur President, xi ħadd qalilna li l-La Salle kien ta' periklu u kien ukoll eyesore fil-port tagħna u għalhekk seta' igerrex it-turisti.

Allura għax ikrah ma nġibuhx!

Napli mimli vapuri Amerikani.

Ħadd m'hu qed imur, la Ġappuniżi, la l-Amerikani, la lanqas Ingliżi!

Ħadd ma jitla' Positano!

Ħadd ma jmur l-kosta Naplitana!

Ħadd ma jmur Cannes għax hemm il-bażi navali Amerikana!

Ma tarax, mela xi ħadd se jmur hemm!

Naħseb li dalwaqt jibdew jgħidulna li t-turiżmu naqas minħabba li kellna l-La Salle.

Imma ma nirrealizzawx li dawn huma ħmerijiet?!

Sur President, qalulna li qatt ma daħħalna cruise liners biex isir xogħol fuqhom fit-tarzna.

Għadu kemm kien hawn conversion tal-Marco Polo, wieħed mill-cruise liners kbar li mhux l-ewwel darba ħdimna fuqu hawn Malta.

Għaliex ma qalux x'ġara l-aħħar darba meta kellna cruise liners meta l- ħaddiema, għar-raġunijiet tagħhom, iddeċidew li jagħmlu azzjoni industrijali, l-ewwel go slow imbagħad strajk, u weħilna ma nafx kemm flus f'penali u mill-ewwel infirxet il-kelma li lill-ħaddiema tad-drydocks ta' Malta ma tistax tafdahom.

Ma jirrealizzawx tan-naħa l-oħra li dan huwa suq limitatissimu, li l-players huma ftit u li r-reputazzjoni li jrid ikollok trid tkun l-ogħla reputazzjoni possibbli, u li kulħadd jiġi jitmellaħ mill- GWU, mill-gvern Malti u minn Malta u jekk ma jingħatax xogħol tajjeb imur tarzna oħra.

Sempliċi, għandu ċ-choices.

Illum iċ-choice m'hijiex f'idejn min imexxi t-tarzni, imma qiegħda f'idejn in-nies li għandhom il-vapuri.

Huma jikkmandaw ix-xogħol għax jafu s-sitwazzjonijiet kollha tat-tarzni x'inhuma.

Aħna li baqgħalna tajjeb huwa r-reputazzjoni għal kwalita` tax- xogħol.

Pero` malli dik ir-reputazzjoni għal kwalita` tax-xogħol li jagħtu l-ħaddiema tagħna tintmiss, għax ma nkunux stabbli fix-xogħol tagħna, ma jkollniex kontinwita` u ma nagħtux il-garanziji, allura hemmhekk nitilfu kollox.

U jekk mhux kulħadd se jifhem din, allura fit-tarzna li għandna issa m'hemmx futur.

Xi ħadd qalilna biex nagħtuhom garanzija li se nagħmlu suċċess.

Le, jien ma nagħtix garanziji għax jien ma nifhimx kif il-work practices li suppost issa se jiġu rranġati domna daqshekk snin biex nirranġawhom.

Sur President, fid-distrett tiegħi ma tantx hemm nies jaħdmu t-tarzna, pero' ġie wieħed għandi mill-Belt u staqsejtu x'kien ix-xogħol tiegħu fit- tarzna.

Dan qalli li hu kien writer.

Għedtlu: Writer x'ifisser?

Qalli: Ikun hemm il-formoli u nimlihom.

Għedtlu: Imma timla l-formoli biss?

Qalli: Iva, għax jien inkun mal-foreman, dan ma jafx jikeb, allura l- formoli noqgħod nimlihomlu jien.

Jiġfieri fit-tarzna għandna gruppi ta' writers.

Din qatt ma kont nafha.

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux.

Imma kellna bżonn indumu sas-sena 2003 biex nirranġaw dawn l-affarijiet?!

Jekk irridu nikompetu ma jistax ikun li l-general productivity tkun 28% - hekk qaluli jekk niftakar sew - meta n-normal general productivity fil-Ġappun hija madwar 65% u fl-Ewropa hija madwar 58%.

Aħna ma' dawn irridu nikkompetu.

Jekk ma ngħollux dak, il-prezzijiet tal-labour tagħna jogħlew u dik hi l-problema prinċipali li għandha t-tarzna.

Sur President, qalulna li aħna ma ġibniex ix-xogħol.

Jekk tmienja minn kull għaxar biċċiet xogħol li jiġu naħdmuh fiż-żmien, nikwotaw tajjeb u nitilfu l-flus.

Kull biċċa xogħol li tiġi nitilfu l-flus minnha.

Għaliex?

Għax il- work practices li għandna huma ħżiena.

Taħdem shift wieħed u l-bqija kollox overtime.

Xi ħadd qal issa ċ-chippers spiċċaw kollha u l-welder irid jagħmel xogħol ta' chipper.

Mela fid-dinja tal-lum il-welder ma jiċċippjax ukoll?

Dawn huma l-problemi.

Aħna ma ġejniex kompetittivi mhux għax m'għamilniex ir-riformi ta' qabel.

Ejja nwaħħal fil-gvern għax forsi meta fl-1990 għamilna l-ewwel agreement ma kellux il-kuraġġ jattakka l-work practices, pero' l-iskandlu hu - u hawn nagħti tort lill-management - li l- work practices ma jkunux fil-collective agreement, u għalhekk jissejħu work practices.

Dawn jinbtu, il-management għar-raġunijiet tiegħu jħallihom jinbtu mbagħad isiru dritt.

Jiena naqbel perfettament li l-ħaddiema tat-tarzna għandu jkollhom walking time u washing time, għar-raġuni li t-tarzna hija never ending u veru trid timxi u għar-raġuni li ħafna mix-xogħol huwa f'postijiet fejn wara bilfors trid tinħasel.

Ma tistax tmur id-dar kif tkun b'dak il-ħmieġ u huwa ġust li jkollhom nofs siegħa kuljum biex jagħmlu dan.

Pero` l-ħażin huwa li l-work practice kienet li l-punch clock qiegħed fil-bieb ta' barra u ma tafx x'ħin tela' jew niżel mill-vapur.

Issa tgħidli: Tort ta' min?

Il-collective agreement ma jgħidlekx fejn tagħmel il-punch clock.

Il-work practice saret hekk u l-management ħalliha ssir hekk.

Meta pprova jbiddilha waqqfitu l- union għax qaltu li din ilha għaxar snin u issa tibqa' hekk.

Issa din biddilniha u se jitpoġġew punch clocks taħt il-vapur, kif hemm kullimkien u kif hemm anke fil-fabbriki.

Dawn huma l-affarijiet li verament irridu nattakkaw.

Irrid ngħid ukoll li huwa inġust li ngħidu li qisu li dan l-agreement sar biex ma nagħtux kas il-ħaddiema u biex nagħmlu l-ewwel pass ħalli nagħlqu t- tarzna.

Dan l-agreement sar għaliex il-gvern u l-GWU kienu jafu preċiż x'inhuma d-diffikultajiet u fejn irridu mmorru.

Jiena ma nikkwota lil ħadd ħlief statement tal-lum tal-GWU.

Dan l-istatement jgħid hekk:-

"Għall-ħaddiema tat-tarzni dan il-ftehim ifisser paġna ġdida fl- istorja tagħhom li se twassal biex dawn il-ħaddiema li minn dejjem taw sehemhom għall-ġid tal-pajjiż, speċjament permezz tas-snajja' u ħiliet tekniċi tagħhom jibqgħu jagħtu l-kontribut tagħhom b'risq l-ażjenda u l-pajjiż.

L-istess ħaddiema huma determinati li jagħmlu suċċess mill- futur tagħhom u mhux se jħallu lil min għandu intenzjonijiet ulterjuri li b'xi mod idgħajjef l-għajxien tagħhom.".

Aħna naqblu perfettament ma' dan l-istatement għax dak kien l-animu li bih innegozjajna r-ristrutturar.

Sur President, irrid nagħmel aċċenn ukoll għall-problema tad-900 ħaddiem.

L-ewwelnett ejjew niżgumbraw it-triq mill-ħafna statements ivvintati.

Il- union kienet taf li se jonqsu 900 ħaddiem.

Il-union kienet taf li l-għażla se ssir mill-management.

Il-union qablet li la aħna u lanqas hi m'għandna nidħlu fl-għażla.

Aħseb u ara kemm nagħmlu kummissjoni kif qal li messna għamilna l-Onor.

Parnis.

La aħna u lanqas il-union ma ridna nidħlu fiha.

Il-union kienet taf il-kriterji minn ġimgħat qabel.

Tant hu hekk li l- għada, meta għamlet il-protest fil-qorti semmiethom hi stess.

Quddiemi ngħatawlha l-kriterji.

Fuq insistenza tal-union ftehemna x'għandha tkun grievance procedure.

Ftehemna li mhux jinbagħat iż-riżultat lil kulħad id- dar, imma ftehemna li jekk ħaddiem jilmenta jingħata dak ir-riżultat.

Ftehemna wkoll li l-metodu ta' l-appell huwa dak li normalment għandna fil- pajjiż, jew jagħżlu li jmorru għand l-ombudsman jew jagħżlu li jmorru għand it-tribunal industrijali.

Dak huwa l-metodu li għandna fil-pajjiż.

Dan kien ir-riżultat ta' dak li ddiskutejna.

Issa mhux sew li tiġi hawnhekk u takkużana b'diskriminazzjoni, u qed nifhem li d-diskriminazzjoni hija politika għax ħadd ma qal li setgħu saru żbalji fl-għażla tad-900 ħaddiem.

Jiena ma nistgħaġeb xejn li saru żbalji, għalkemm s'issa dejjem smajt l- istess għaxar każijiet.

Pero` hawnhekk hawn l-akkuża ta' diskriminazzjoni, li hija xi ħaġa differenti.

Jiena ngħid ħaġa biss, fuq in-naħa l-oħra ta' din il-Kamra hemm uħud li lanqas biss imisshom jużaw dan il-konċett fil- kontest tat-tarzna.

Hawn uħud f'din il-Kamra li jafu l-istejjer ta' Furtu Selvatico, jafu l-istejjer ta' Leli Saliba u l-istejjer ta' ħafna nies oħra li ssawtu hemm ġew, u wħud minnhom mhux biss issawtu imma kellhom permanent disability.

M'iniex ngħid għal kulħadd għax mhux kulħadd kien involut dak iż-żmien, pero` hawn uħud li kienu involuti anke direttament, u dawk għandhom jistħu li jkollhom il-wiċċ li jgħiduhom dawn l-affarijiet.

Sur President, biex nerġa` niġi għas-suġġett, l-għażla saret, fi kliem ieħor, b'mod li l-General Workers' Union kienet taf mill-bidu sa l-aħħar il- proċess kollu.

Min jidhirlu li l-għażla fil-konfront tiegħu saret ħażin allura għandu l-mezz kif jipprova jieħu rimedju.

Hekk ftehemna mal-GWU.

Konna qed nistennew li se jkun hemm min se jilmenta.

Mhux ovvja li tistenna, jekk se tagħżel 900 ruħ minn 2,006.

Konna għedna li jiġri bħalma ġara meta offrejna l-iskemi s-sena l-oħra.

Min is-sena l-oħra applika għall-iskemi u ġie rifjutat mar għand l-ombudsman biex jipprova jieħu redress, u dak huwa l-metodu li ftehemna.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li din m'hijiex riforma faċli.

Din hija riforma iebsa mhux biss mil-lat finanzjarju ekonomiku, pero` hija riforma iebsa għax hija riforma ta' kultura, rifoma li tattakka l-work practices.

Pero` iktar minn hekk tattakka l-metodu kif għal ħafna snin kienu jsiru l- affarijiet.

Imma hija riforma wkoll li hija bbażata fuq is-solidarjeta`, u b'dan niftaħru.

Kulmin jiltaqa' miegħi fit-triq u jgħidli għaliex ma ħlisniex minn dawk id-900 ruħ ngħidlu li dan il-gvern ma jeħlisx min-nies għal xejn b'xejn.

Fejn jista', dan il-gvern jagħti s-soluzzjonijiet, anke jekk dawk is-soluzzjonijiet irid jefagħhom il-pajjiż.

Dik li tfisser is- solidarjeta`.

Is-solidarjeta` tfisser li kulħadd irid jerfa' ftit.

Il- poplu Malti se jkompli jerfa' billi jkompli jagħti s-sussidju biex it- tarzna tiġi vijabbli.

Il-ħaddiema tat-tarzna li qegħdin il-Malta Shipyards se jerfgħu għax iridu jbiddlu l-work practices u jridu jaħdmu ħafna iktar milli ħadmu qabel u jridu jkunu produttivi ħafna iktar minn qatt qabel.

Id- 900 ħaddiem li marru fit-tieni kumpannija se jerfgħu wkoll għax iridu jbiddlu l-mod kif jaħdmu, u ċertament hija trawma għalihom li jagħmlu hekk.

Pero` huwa biss fuq il-prinċipju tas-solidarjeta` li verament dan il-pajjiż għandu jimxi.

Huwa biss bl-applikazzjoni tal-prinċipju tas-solidarjeta` f'kontest ta' ristrutturazzjoni ta' kumpanniji li ma jagħmlux sens li l- politika ta' dan il-gvern għandha tkompli tiġi mibnija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar ir-ristrutturar tat-Tarzna ta' Malta u tal-Marsa Shipbuilding Yard", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur( (Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 48 mgħoddija fis-Seduta Nru 7 tad-9 ta' Ġunju 2003, din il-votazzjoni għandha tittieħed fil-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR L-AMMINISTRAZZJONI FINANZJARJA U L- VERIFIKA

FINANCIAL ADMINISTRATION AND AUDIT (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-4 ta' Novembru, 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, b'dan l-abbozz ta` liġi li għandna quddiemna il-gvern qed jitlob li biex jissellef il-flus m'għandux għalfejn jiġi fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Fi ftit kliem irid ikun jista' jissellef bla ma jagħti sodisfazzjon lill-poplu Malti u Għawdxi għaliex qed jissellef, u dan huwa nuqqas ta' trasparenza.

Sur President, l-esperjenza għallmitna li għalkemm s'issa l-gvern għadu jiġi fil-Parlament biex jitlob li jissellef il-flus xorta waħda saru ħafna abbużi.

Minn diskussjonijiet fil-laqgħat tal-PAC biex naraw li l-affarijiet jimxu sew xorta rriżulta li saru abbużi mill-finanzi ta' l-Istat.

Allura ma nistax nifhem kif meta dan il-gvern jemmen fit-trasparenza u jemmen li l- poplu Malti u Għawdxi għandu dritt ikun jaf kif qed isiru l-affarijiet jiġi b'miżura li tostor l-affarijiet.

Kif diġa` għedt l-esperjenza diġa` wrietna li hemm affarijiet li mhux qed isiru sew.

L-ewwel eżempju wieħed jista` jieħdu mill-operat tal-gvern.

L- operat tal-gvern Nazzjonalsita żgur ma jawgurax tajjeb li għandna napprovaw dan l-abbozz.

Għaliex qed ngħid hekk?

Jekk wieħed iħares lejn il-qasam ta' l-ambjent isib li qabel l-elezzjoni li għaddiet intefqu mijiet ta' eluf ta' liri bex saru rapporti, biex tħallsu konsulenti u biex saru ħafna studji.

Il-gvern, barra li pprova jiġġustifka dan l-infiq kollu, ipprova jinganna l-poplu billi jgħidlu li se jsolvi l-problemi ambjentali għax għandu strateġija kif jittekiljahom.

Imma fir-relata` nsibu li wara l- elezzjoni mhux talli ma kellux strateġija u ma kienx kapaċi jittekiljahom, imma wera li dawk il-flus li ntefqu f'konsulenzi u f'rapporti ntefqu għal xejn.

Sur President, qabel l-elezzjoni l-gvern kien jiftaħar li fejn jidħol il- waste management saru studji u li għalihom tħallsu mijiet ta' eluf ta' liri u kien ġie deċiż liema siti għandhom jiġu kkonsidrati biex fihom isiru l- landfills.

Mela infaqna mijiet ta' eluf ta' liri, kull kritika kostruttiva li saret min-naħa ta' l-oppożizzjoni qatt ma ġiet aċċettata min-naħa tal- gvern u baqa' jsostni li hu għamel studju biżżejjed, li kellu expertise biżżejjed u li jaf x'għandu jagħmel u li l-għażliet tas-siti li saru għall- engineered landfills huma dawk u ma jistax ikun hemm oħrajn.

Imbagħad wara l-elezzjoni u wara li saru l-għażliet tas-siti fejn għandhom isiru l-engineered landfills skoprejna li se nagħmlu temporary landfills.

Allura dawk il-mijiet ta' eluf ta' liri mhux b'mod ħażin intnefqu?

Spiċċajna li dak li kien jemmen fih il-gvern ma ġiex imwettaq.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, se jkolli ninterrompik għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, nibqa' in possession.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Issa se ngħaddi biex inqiegħed il-mistoqsija fuq l-Abbozz ta' dwar ir-ristrutturar tat-Tarznari.

Il-mistoqsija hija li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar ir- ristrutturar tat-Tarzna ta` Malta u tal-Marsa Shipbuilding Yard" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet f'12.20 p.m. MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, irrid ngħid li hawn ftehim fuq il- pairing.

Min-naħa tal-gvern hawn erba' membri li se jiġu paired.

Dawn huma l-Onor Josef Bonnici, l-Onor Helen D'Amato, l-Onor Joseph Falzon u l-Onor Michael Frendo.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Min-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor Leo Brincat, l-Onor Joe Debono Grech, l-Onor George Vella u l-Onor Karmenu Vella.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mela issa se nerġa' nqiegħed il-mistoqsija.

Il- mistoqsija hija li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar ir- ristrutturar tat-Tarzna ta` Malta u tal-Marsa Shipbuilding Yard" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor. |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius David |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Arrigo Robert |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Michael | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Fenech Tonio |Zammit Ninu | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis |

KONTRA : 23

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Cuschieri Joseph| |Abela Joseph |Dalli Helena | |Agius Chris |Farrugia Angelo | |Attard Montalto |Farrugia Michael| |John | | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Joseph |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buontempo Stefan |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Caruana Justyne |Sammut Joseph | |Chircop Karl |Sant Alfred | |Coleiro Marie | | |Louise | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Viċi Prim Minsitru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 19 ta' Novembru 2003, fis-6.00 p.m. b'din l-Aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata Abbozz ta' Liġi dwar ir-ristrutturar tat-Tarznari - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l- Verifika – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, f'dan il-ħin li għandi se nitkellem dwar suġġett li naħseb li ma tantx nitkellmu dwaru u cioe` l- impatt li l-problemi tal-familja jħallu fis-soċjeta` in ġenerali.

Ilkoll nafu li biex ikollok soċjeta` b'saħħitha jrid ikollok familja b'saħħitha.

Dawn huma bħal katina fejn waħda ma timxix mingħajr l-oħra u t-tnejn flimkien iridu jimxu id f'id 'il quddiem jekk ma rridux li l-valuri jisfaw mittiefsa mill-kurrenti qerrieda tal-ħajja moderna.

Jekk ikolli niddeskrivi l-familja, ngħid li din hija l-benniena li tħannen u ssawwar lil dawk li għada pitgħada, jridu u ma jridux, se jiffurmaw is-soċjeta` tal- futur.

Hija l-qafas li fuqu jitrawwem iċ-ċirku soċjali li nkunu niddependu għat-tkattir jew il-qerda tal-ġid maħluq mill-ġenerazzjonijiet ta' llum.

Ma nistgħux ninjoraw dan il-fatt.

Sfortunatament, it-tiġrib huwa kbir għax ir- realta` moderna hija msejsa fuq valuri passivi, konsumisti u anti-morali.

Jekk ma naqbdux il-barri minn qrunu, bla ma rridu se nisfaw vittmi ta' l- għemil tagħna nfusna.

Dak li ma jissewwiex mill-ewwel ikompli jitħassar u jħassar it-tajjeb li jkun fadal u bla nintebħu jista` jkun tard wisq.

Sur President, f'moħħna għandu dejjem ikollna l-ġid tal-familja għax minnha se tgawdi s-soċjeta` in ġenerali.

Bla dubju ta' xejn, l-elementi li jsawru kull bniedem huma l-istess elementi li jitrabba fihom għax l-ambjent familjari jnissel fil-karattru, ir-rieda li biha jaġixxi tul ħajtu u dan, tajjeb jew ħażin, se jaffettwa lis-soċjeta` fil-futur.

B'dan kollu, irrid ngħid li jekk l-għeruq tal-familja ma jgħinux biex is-siġra twarrad, il- frigħi ma jistgħu qatt jroddu l-frott mistenni.

Il-probabilta` hi li fejn hemm familja mkissra jew mħassra, it-tfal se jkunu l-ewwel li jbatu, se jaqgħu lura fl-iskola, se jaqgħu fil-vizzji u 'l quddiem se jidħlu f'iżjed inkwiet u jintrebħu mill-problemi soċjali li qajla jifilħu jirribattu.

Huwa fatt magħruf li l-globalizzazzjoni sfrenata qed tgħabbi l-familja Maltija b' piżijiet u responsabbiltajiet ġodda.

Dawn, fil-ħefa tagħhom, jafu jaqtgħu nifs dawk li qatt m'għaddew minn xi problema.

Dan il-konċett ġdid huwa sfrenat, kontinwu u qed jinbidel il-ħin kollu.

Nammetti li qajla tlaħħaq miegħu u għalkemm dan il-proċess fih il-pożittiv tiegħu, hemm ukoll elementi negattivi li iktar qed iħassru milli jtejbu l-ambjent naturali tal- familja Maltija.

Fi żmien tal-lum, il-familja Maltija qed twessa' l- orizzonti tagħha, qed tinfetaħ iktar u qed titgħallem minn dak kollu li qed jiġri madwarha iżda din it-transizzjoni qed toħloq ukoll tensjonijiet ġodda.

Quddiem din il-bidla ma nistgħux nibqgħu b'idejna fuq żaqqna qisu m'hu qed jiġri xejn.

Hemm bżonn inrawmu kuxjenza sinċiera u nindirizzaw b'mod kostruttiv dawn il- bidliet li bilfors se jħallu l-effett tagħhom aktar 'il quddiem.

Ħafna drabi meta d-diskussjoni titratta lill-familja, l-attenzjoni dejjem taqa' fuq familji li ma rnexxewx u li, għal xi raġuni jew oħra, għaddejjin minn xi diffikultajiet.

Dawn it-tip ta' problemi u oħrajn se jkunu madwarna fil- futur u jekk ma nilqgħux kmieni għas-saram li ġej, dan aktar se jikber fil- futur.

Is-soċjeta` qed tiżviluppa f'xibka qarrieqa b'mod mgħaġġel u qed jitrawwem konċett fejn xejn m'hu xejn u kollox jgħaddi fejn ħafna valuri saru jitqiesu taż-żmien in-nanna u m'għadhomx tajbin għaż-żmien tal-lum, u dak hu l-iżball.

L-istili moderni ta' koabitazzjoni, divorzju, abort, drogi, alkoħol, infiq sfrenat, konsum bla rażan u kulturi simili mhux jagħmlu għajr deni lill- familji tagħna.

Irrid insemmi wkoll iż-żieda alarmanti tat-twelid barra ż- żwieġ, l-aktar fost it-tfajliet taħt l-20 sena.

Fis-sena 2002, din ir-rata laħqet iċ-ċifra ta' kważi 70% mit-twelid kollu.

Jekk ma nagħtux kas ta' dan il-fenomenu llum, din l-istess problema se nsibuha stampata ma' wiċċna għada bil-konsegwenza li s'għada l-problema tkun kibret li tkun titlob soluzzjoni aktar tqila.

Fiż-żmien tal-lum ma nistgħux nibqgħu niftaħru li l- valuri li tħaddan il-familja Maltija huma l-valuri nsara biss.

Qed ngħixu fi żmien fejn hawn taħlit kbir ta' kulturi, ta' ġnus differenti u ta' twemmin differenti u l-knisja m'għandhiex dik l-awtorita` li kellha qabel.

Nammetti li kulħadd għandu dritt li jgħix l-istil ta' ħajja li jrid imma f'dan ir-rigward irridu noqogħdu attenti ħafna għax l-istess żball li għamel ħaddieħor se nispiċċaw nagħmluh aħna bla ma nintebħu.

Hemm bżonn l- impenn ta' kulħadd, tal-gvern, tal-knisja, ta' l-għaqdiet u ta' kull individwu, biex ma nħallux kollox għaddej qisu m'hu xejn.

Sur President, ilkoll kemm aħna fid-dover li fejn nistgħu insewwu din il- ħsara sabiex mill-iżbalji tal-lum, nitgħallmu għada.

Jekk ma nagħmlux dan, għada malajr jasal u ninsab ċert li s-soċjeta` ta' għada minflok tiżżi ħajr lilna, takkużana li ma qdejniex dmirna kif suppost lejn is-soċjeta`.

F'dan is-sens, il-preparazzjoni taż-żwieġ ma tistax tibqa' tiddependi biss mill- għaqdiet volontarji, qisha xi ħaġa dilettanteska.

U dan qed ngħidu mhux għax m'hemmx min hu kwalifikat u b'esperjenza kbira f'dan il-qasam, anzi minn hawn inroddilhom ħajr.

Iżda dan l-impenn soċjali għandu jitwettaq minn kull entita` għax kulħadd hu fid-dmir li jiġbed ħabel wieħed biex bi ħsieb ewlieni u komuni naħdmu għall-ġid tal-familja Maltija billi natuha preparazzjoni serja għaż-żwieġ.

Hu minnu li kultant anke l-isbaħ bini jista' jiġi mġarraf imma jekk il-pedament ikun sod, il-probabilita` ta' tiġrif tonqos.

L-impenn tal-gvern favur dan il-ħsieb diġa` qed jidher f'diversi inizjattivi bħal, per eżempju, iż-żieda fil-finanzjament tal- Moviment ta' Cana u t-tisħieħ ta' l-aġenzija Appoġġ permezz ta' aktar social workers.

Il-gvern hu konxju mill-fatt li l-flus li jintużaw biex jiġu sostnuti dawn l-inizjattivi fil-qasam soċjali huwa investiment fl-istess poplu li jmexxi.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li l-iżvilupp ekonomiku ma jiddependix biss minn deċiżjonijiet finanzjarji tajbin iżda minn deċiżjonijiet soċjali tajbin, u b'dan il-ħsieb il-gvern wasal għall- konklużjoni li pajjiżna għandu jkollu għodda nazzjonali fil-qasam tal-politika soċjali li tieħu ħsieb il-familja Maltija sabiex ikun assigurat li din tibqa' mħarsa issa u 'l quddiem.

Għal dan il-għan, ġiet imwaqqfa l-Kummissjoni Nazzjonali Familja biex tagħti pariri lill-gvern fuq żewġ livelli ewlenin.

L-ewwelnett biex il-gvern ikun konxju mill-impatt pożittiv jew negattiv tad- deċiżjonijiet meħuda fuq dan l-organu hekk importanti fis-soċjeta` tagħna, u t-tieni biex naraw li dak li għandu jsir għall-ġid tal-familja Maltija jsir bl-aħjar mod u mill-aktar fis possibbli.

Min-naħa tal-volontarjat ma tistax ma tissemmix ukoll il-ħidma ta' Dar Ġużeppa Debono fl-Imġarr Għawdex, dar tal-Knisja li tilqa' xebbiet li jkunu se jsiru ommijiet.

Għalkemm l-għan tad-dar, meta infetħet fl-1985, kien totalment differenti minn tal-lum xorta għandha l-għan biex tagħti kull għajnuna sabiex l-omm tintlaqa' bl-imħabba u biex hi stess tilqa' t-tarbija tagħha.

Bis-saħħa ta' din id-dar l-omm tingħata l-għajnuna biex tieqaf fuq saqajha u tagħraf tibni ħajja tajba għat-tarbija li tkun ġabet fid-dinja.

Hija r-responsabbilta` tal-gvern biex flimkien ma' għaqdiet non- governattivi jiffaċċja dan il-fenomenu soċjali sabiex jiġu milqugħa l- ħtiġijiet ta' dawn l-ommijiet-xebbiet.

Kien proprju għal dan il-għan li t- tmexxija ta' Dar Ġużeppa Debono ħasset il-bżonn li din l-issue tiġi diskussa b'mod professjonali f'seminar li sar f'Għawdex mniedi apposta bit- tema "Reaching out to Young Unmarried Mothers"; seminar li nżamm bejn it-12 u l-14 ta' Settembru li għadda.

Kienu mistiedna professjonisti minn diversi pajjiżi barranin li jaħdmu f'dan il-qasam u saru diskorsi importanti dwar aspetti ta' din l-issue.

Is-seminar iffoka fuq id-dritt għall-għajnuna tas-single mother, id-dritt tagħha ta' edukazzjoni u xogħol u anke ġie diskuss is-suġġett tal-paternita`.

Hawnhekk jidħol ukoll ir-rwol tas-social worker tal-lum li m'għandux jibqa' bħala individwu li jsewwi l-ħsara biss imma għandu jħares u jgħallem sa miċ- ċokon biex kulħadd jifhem l-impenn li minnu tistenna s-soċjeta` u jitgħabba b'responsabbiltajiet u jattwa tagħlim fl-aħjar interess ta' kulħadd.

Il- ħidma ta' social worker tvarja minn għaqda għall-oħra, imma nibża' li qed jintilef wisq is-sens ta' kontinwita` f'dan il-programm.

Hemm ħafna xogħol li qed ikun duplikat mhux fis-sens ħażin imma għax nieqsa mid-direzzjoni.

Naħseb li llum wasal iż-żmien li dawn l-għaqdiet kollha jiġu amalgamati taħt kappa waħda biex barra li jkunu iktar b'saħħithom, il-frott li jinkiseb, jinkiseb aktar malajr.

Hemm bżonn li jinħoloq dipartiment wieħed biex bl-ikbar kunfidenzjalita`, kull każ ikun ittrattat bl-aħjar mod possibbli mill-bidu sa l-aħħar.

Nixtieq li f'dan id-dipartiment, fost l- oħrajn, ikunu involuti b'mod dirett il-Ministeru għall-Politika Soċjali, l- Ministeru ta' l-Edukazzjoni, l-Ministeru tas-Saħħa, il-Knisja, id- departimenti tal-welfare u oħrajn sabiex is-social workers ikollhom il- mezzi kollha disponibbli għat-twettieq tal-ħidma fejjieda tagħhom.

Ilkoll nafu li l-prevenzjoni dejjem aħjar mill-kura u dan id-dipartiment ikun f'pożizzjoni tajba biex titrawwem kultura ta' edukazzjoni dwar l- istili ġodda tal-ħajja tal-lum u tgħallem ir-responsabbiltajiet li kull wieħed u waħda minna għandu jkollna.

Irid jinbena programm ta' awareness għall-iċken studenti fl-iskejjel tagħna u dan bl-iskop li 'l quddiem ikollna żgħażagħ li jkunu jafu dwar prevenzjoni u saħħa, rispett lejn l- integrita` u l-valuri tal-persuna u d-doveri li kulħadd għandu jkollu lejn is-soċjeta` li jifforma parti minnha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, se nieħu l-ħin disponibbli għalija biex inserraħ ras dawk li jaħdmu fl-industrija tat-tjur f'pajjiżna wara ċerti kummenti li l-Onor.

Noel Farrugia għadda f'dan il-Parlament u kiteb fil-media lokali.

L-ewwelnett, l-Onor.

Farrugia qalilna li hawn kriżi f'dan is-settur.

Ma nistax nifhem fejn hija l-kriżi għax jekk wieħed jara x'ġara f'dan il- pajjiż isib li qabel l-2002 ma kenux jingħataw sussidji fl-industrija tat- tjur.

L-Onor.

Farrugia qed jara l-kriżi issa meta matul din is-sena ngħataw xejn inqas - u nagħti ċ-ċifra eżatta għas-sena 2003 – minn Lm1,223,000 f'sussidji, mhux lill-bdiewa u r-raħħala kollha ta' pajjiżna, iżda lis-settur ta' l-industrija tat-tjur biss.

Irrid ngħid li fis-sena 2002 l-istess industrija tat-tjur ingħatat Lm222,000 oħra.

Nixtieq inkun naf kemm il-kriżi kienet tkun akbar kieku l-gvern ma tax dawn is-sussidji.

Fl-Aġġornament tiegħu, l-Onor.

Farrugia qal li l-gvern iddeċieda li ma jagħtix sussidji jekk kemm-il darba l-karkassa tkun aktar minn 1.3 kg.

Lill- Onor. Farrugia ngħidlu biex qabel ma jiġi jitkellem jiċċekkja l-fatti, mhux daqstant biex iħares il-kredibilita` tiegħu - dik affarih - imma biex ma jħawwadx l-imħuħ tan-nies li jaħdmu f'dan is-settur.

M'hu veru xejn li se jiġri hekk!

Biex niftiehem f'termini sempliċi, li se jiġri mis-sena li ġejja huwa li jekk għandek karkassa li jkollha piż ta' 1.6 kg jingħata s- sussidju fuq 1.3 kg u fuq il-kumplament ma jingħatax is-sussidju.

Aktar tard se nispjega għaliex qed nagħmlu dan.

Dan hu punt importanti u hu totalment differenti minn dak li ta' x'jifhem l-Onor.

Farrugia meta qal li jekk iddaħħal karkassa sa 1.3 kg tieħu s-sussidju imma jekk il-karkassa tat- tiġieġa tkun iżjed minn 1.3 kg ma tieħux susussidju.

Dan mhux minnu u r- raġuni prinċipali għalfejn se naħdmu b'din is-sistema hi biex is-sussidju jinfirex ma' ħafna produtturi f'dan il-pajjiż.

Nixtieq ngħid li l-Onor.

Noel Farrugia kien u għadu jħawwad l-imħuħ.

Niftakar li qabel ir-referendum u l-elezzjoni, dan kien ibeżża' lis-settur tal-biedja u s-sajd mill-UE u issa f'daqqa waħda l-partit tiegħu għamel u- turn u l-Onor.

Noel Farrugia għadu miexi f'direzzjoni opposta.

Spiċċajna b'żewġ variants tal-partit Laburista, naħa miexja lejn l-UE u l-oħra miexja naħa oħra.

Minħabba f'hekk, jiena bilfors ikolli niġi hawn u niċċara l- affarijiet biex in-nies ma jibqgħux imħawdin.

L-Onor.

Noel Farrugia qalilna li l-gvern qed jgħid li se jagħti sussidju sa produzzjoni partikolari.

Sa produzzjoni partikolari mhux għax naqqasna dak li konna nagħtu s'issa jew sas-sena li ġejja imma għax kif kont qed ngħid fin-negozjati li għamilna ma' l-Unjoni Ewropea wasalna għaċ-ċifra ta' 7,000 tunnellata li fuqhom jingħataw is-sussidji u dan skond l-informazzjoni uffiċjali li taw il-produtturi tat-tjur reġistrati.

Jiġifieri n-negozati saru fuq 7,000 tunnellata u mhux fuq aktar.

Aħna bħala gvern imxejna skond dak li kien ġie dikjarat u kien ikun nuqqas kbir ta' serjeta` u kredibilita` min-naħa tal-gvern Malti li kieku ppretenda li għandu jkun hemm sussidju fuq ammont akbar meta l-istatistika uffiċjali tagħna kienet turi li l-ammont li kellu jinħadem fuqu, is- sussidju kien ta' 7,000 tunnellata.

Irrid ngħid li huwa fuq dan il-livell storiku li kellna li għamilna n-negozjati ma' l-UE.

Għalhekk huwa totalment żbaljat dak li qed jipprova jgħid l-Onor.

Farrugia meta jgħid li aħna bħala gvern sejrin b'xi mod nikkontrollaw is-sussidju sa ċertu produzzjoni partikolari.

Dan m'hu veru xejn.

Is-sussidju fuq 7,000 tunnellata kien u s-sena li ġejja fuq 7,000 tunnellata se jibqa'.

It-tielet punt li fih l-Onor.

Farrugia għawweġ il-fatti kien meta qal li l- gvern qed jillimita l-output ta' produzzjoni lokali.

Skond l-Onor.

Farrugia aħna se nnaqqsu l-produzzjoni tat-tiġieġ.

Dan m'hu veru xejn.

Il-produtturi jistgħu jipproduċu kemm iridu imma s-sussidju se jingħata biss fuq 7,000 tunnellata.

Jekk il-produzzjoni tkun ikbar u fil-fatt nafu li jista' ikun li tkun aktar, dik tista' ssir u tista' titpoġġa fuq is-suq.

Id-differenza hija li ma jingħatax is-sussidju fuq dik il-produzzjoni li taqbeż is-7,000 tunnellata.

Biex inserraħ ras il-produtturi f'dan il-qasam, mhux talli s- sena li ġejja mhux se nnaqqsu l-għajnuna, talli huwa kkalkolat li l- għajnuna għal dan is-settur fis-sena li ġejja se tiżdied.

Nixtieq inserraħ ras in-nies li mhux se jiġri kif qed jgħid l-Onor.

Noel Farrugia.

Irrid ngħid ukoll li parti mis-sussidju li ta l-gvern, tah biex ikun hemm roħs fil-prezzijiet lill-konsumatur u kien għalhekk li ġew emendati l-price orders għal dan il-qasam sabiex ikun hemm roħs lill- konsumatur.

Sfortunatament, minn survey li kien sar mill-Ministeru tal- Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi, instab li ma kienx hemm roħs fuq il- prodotti kollha ta' din l-industrija u rrid ngħid li l-gvern huwa kommess li nirrevedu dak li huwa għaddej biex l-effett tas-sussidju li l-gvern qed jagħti lill-produtturi lokali fl-aħħar mill-aħħar ikollu l-effett mixtieq fuq il-konsumatur Malti.

Għalhekk irrid ngħid li jkun irresponsabbli l-gvern kieku ma jgħidx dan id- diskors għax is-sussidji qegħdin nagħtuh biex fl-aħħar mill-aħħar jibbenefika l-konsumatur u sabiex meta fl-1 ta' Mejju tas-sena li ġejja niftħu l-bibien għall-importazzjoni, il-prodott Malti jkun vantaġġjat fuq il-prodott barrani.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa fl-interess tal- produtturi lokali li jkollhom prodotti ta' kwalita` u bi prezzijiet kompetittivi għax dawn jersqu aktar lejn ix-xewqa tal-konsumatur.

Il-gvern ħallas is-sussidju kollu dovut u hu maqbul li mhux se jingħata sussidju fuq aktar minn 7,000 tunnellata.

Aħna lħaqna s-ceiling ta' din is- sena u allura ma nistgħux nagħtu iktar sussidju mis-7,000 tunnellata stabbilita`.

Nirrepeti, is-sussidju mhux se jitnaqqas minn kif maqbul għas- snin li ġejjin.

L-affarijiet se jibqgħu jsiru bis-serjeta` u bis-sens u għalhekk ittieħdet id-deċiżjoni li mis-sena d-dieħla s-sussidju jitħallas fuq il-piż tat-tjur sa 1.3 kg u fuq il-bqija ma jingħatax sussidju.

Nagħlaq billi ngħid li jekk jinħass il-bżonn - u l-ministeru tiegħi anke jisma' mingħand il-koperativi u l-operaturi - li wieħed jagħmel ċaqliq ieħor aħna lesti li nisimgħu u fejn ikun hemm bżonn lesti naġġustaw, pero` qatt m'aħna sejrin naqbżu dak li ġie maqbul ma' l-UE.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għall-Erbgħa, 19 ta' Novembru 2003 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fis-12.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MARSA: SKOLA FX ATTARD – AC FILTERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk f'dawn l-aħħar ġimgħat kienx hemm ħsara fil-filters ta' l-iskola FX Attard fil-Marsa?

Jista' jgħid jekk din il-ħsara tolqotx periklu għall-istudenti u l-għalliema?

Jista' jgħid ukoll jekk din l- iskola tbatix minn nuqqas ta' dawl jew vultaġġ adegwat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 2385, 2387 u 2388.

MATSEC – PUBBLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' kotba li nkitbu minn uffiċjali għolja tal- MATSEC, li skond il-code of professional academic conduct għandhom jagħmlu riċerka kif ukoll jissottomettu rapport għall-performance bonus li fih iridu jgħidu x'pubblikazzjonijiet ikunu ħarġu?

Jista' jgħid min huma dawk li kitbu dawn il-kotba fil-perjodu bejn l-2000 u l-2003?

Jista' jgħid fl-istess perjodu liema kienu l-kotba fis-sillabu tal-Malti li ntgħażlu għal kull sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

ĠONNA TAL-BUSKETT - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani dwar x'xogħlijiet ta' restawr saru fil-ġonna tal-Buskett minn Jannar ta' din is-sena 'l hawn u kemm swew flus?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li fl-aħħar xhur saru xi xogħlijiet fuq ħitan tas-sejjieħ mill-ħaddiema tal-environmental landscape consortium, xogħol li ma jifformax parti mill-kuntratt tax-xogħol li ngħata lill-konsorzju, iżda l-ħaddiema ġew ordnati jagħmlu dawn ix-xogħlijiet minflok tħallew jitlajjaw.

Dan ix-xogħol sar fil-ħin normali tax-xogħol ta' dawn l-istess ħaddiema.

Bħalissa għaddejjin ukoll xogħlijiet oħra fuq ħitan tas-sejjieħ.

ENVIRONMENTAL LANDSCAPE CONSORTIUM - PAGAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Separatament mill-ispejjeż ta' l-overtime, benefiċċji u pagi tal- ħaddiema tad-dipartiment ta' l-agrikoltura li marru mal-konsorzju, jista' id-dipartiment jagħtini breakdown ta' x'intnefaq s'issa mindu twaqqaf il- konsorzju?

Kemm minn dawn l-ispejjeż tħallsu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO Il-ħlas għall-manutenzjoni jsir b'rata all-inclusive abbażi ta' man-day basis – li allura tkun tinkludi pagi, salarji, bonuses, overtime, materjal, inġenji, tagħmir, spejjeż oħrajn u qligħ – u ninsab informat li s'issa tħallsu Lm2,673,402.

Min-naħa l-oħra, il-proġetti jitħallsu kemm abbażi tal-materjal provdut kif ukoll għall-pagi, salarji, bonuses etc. u fil-fatt s'issa tħallsu Lm454,795 għall-materjal u Lm317,120 marru għall-pagi.

Dan ifisser li l-kuntrattur imqabbad mill-gvern s'issa b'kollox tħallas is-somma ta' Lm3,445,318 eskluż il-VAT.

GĦAWDEX: PRODUZZJONI AGRIKOLA - ANALISI XJENTIFIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja taċ-ċertifikati ta' l-analisi xjentifika li saret f'laboratorji lokali u/jew esteri sabiex ikun magħruf il-livell organiku ta' produzzjoni agrikola li ntlaħaq fuq diversi prodotti tal-gżira ta' Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li l-ministeru għal Għawdex m'għandux ċertifikati ta' analisi xjentifika.

GĦAWDEX – ORGANIC FARMING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid xi pjan ta' riċerka twettaq fuq produzzjoni agrikola organika minn Jannar ta' din is-sena 'l hawn?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li ma twettaq l-ebda pjan formali ta' riċerka fuq produzzjoni organika fil-farm sperimentali tal-gvern f'Għawdex.

GĦAWDEX – UPGRADING TAL-PITKALIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid x'upgrading sar minn Jannar 'il hawn fil-pitkalija u kemm flus ġie jiswa dan ix-xogħol?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li fil-pitkalija ta' Għawdex ġiet stallata local area network bil-għan li l-marketing system tkun tista' titħaddem direttament minn ġol-pitkalija, li allura tkun tkopri wkoll il- biċċerija u l-cold stores.

GĦAWDEX – SEZZJONI TA' L-APIKULTURA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid x'upgrading sar minn Jannar ta' din is-sena 'l hawn fis- sezzjoni ta' l-apikultura u kemm flus ġie jiswa dan ix-xogħol?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li ma sarx upgrading fis-sezzjoni ta' l-apikultura f'Għawdex minn Jannar ta' din is-sena 'l hawn.

REVIŻJONI TAL-LIĠIJIET TAL-KERA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jippubblika l-pjani tiegħu dwar reviżjoni sħiħa tal-liġijiet tal-kera?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 2756, ninformah li meta l-pjani jiġu ffinalizzati dawn ikunu ppubblikati fil-mument opportun.

DJAR BATTALA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jippubblika l-pjani tiegħu rigward djar vojta?

X'għandu maħsub il-gvern fuq dan il-qasam?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 2757.

UNIVERSITA' - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti ta' nazzjonalita' barranija qegħdin jattendu xi kors fl-universita'?

Minn liema pajjiż huma u f'liema fakulta' qegħdin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1433.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - POSSESSION & USE

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid jekk fond li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, huwiex milqut bil-liġi tal-possession and use?

X'inhi l-proċedura biex jinxtara dan il-fond?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 2020 u 2031.

BORMLA – AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2086, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fejn waslet it-talba għal post alternattiv ta' armla b'erbat itfal li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

Jista' jgħid jekk din il-persuna hijiex intitolata għal post tal-gvern minħabba li hi sid ta' dan l-istess fond?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata.

BIRGU - PROBLEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid meta se tiġi solvuta problema tad-drenaġġ li għal dawn l- aħħar sentejn qed tbati minnha familja li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, peress li qed jidħlilhom id-drenaġġ fil-kamra tas-sodda fejn torqod tifla b'diżabilita'?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Wara li saru l-investigazzjonijiet u t-testijiet neċessarji mid-dipartiment tas-saħħa pubblika, ġie stabilit li l-main sewer fi Triq La Vallette, Vittoriosa ilu difettuż sa mill-anqas minn Marzu 2001.

Dan kien ukoll ikkonfermat b'CCTV test li sar mid-dipartiment tad- drenaġġ.

Intbagħat avviż uffiċjali lid-direttur tad-dipartiment tad-drenaġġ f'Marzu 2001 u anke ntbagħtu sensiela ta' reminders f'Mejju 2001, Lulju 2001, Novembru 2001, Ottubru 2002, Jannar 2003, Awissu 2003, Ottubru 2003 u Novembru 2003 iżda ma jirriżultax li saru t-tiswijiet neċessarji mid- dipartiment konċernat.

Għalhekk ikun opportun jekk l-Onor.

Interpellant jirriferi tali mistoqsija lill-ministru konċernat.

EUROSTAT – GDP PER CAPITA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid meta l-istatistika tal-GDP per capita fuq bażi tal-PPS se tiġi in line ma' normi Ewropej?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-eurostat qegħdin jippjanaw biex f'Diċembru li ġej jippubblikaw il-GDP per capita fuq bażi tal-PPS u skond normi Ewropej.

LABOUR FORCE – FEMALE PARTICIPATION RATE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-gvern hux qiegħed jikkontempla xi miżuri konkreti biex iżid il-female participation rate fl-ekonomija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan il-gvern diġa' ħa passi konkreti biex tiżdied ir- rata ta' parteċipazzjoni tan-nisa fix-xogħol, fosthom billi ħoloq qafas ġdid leġislattiv li jipprovdi diversi miżuri maħsuba biex tiżdied din il- parteċipazzjoni, billi jgħinu lin-nisa jilħqu bilanċ bejn ix-xogħol u l- familja u biex jeliminaw id-diskriminazzjoni bejn is-sessi.

Il-gvern ħa passi wkoll biex jirriforma s-sistema tat-taxxa biex inaqqas il-piż tat- taxxa fuq id-dħul fejn il-mara u r-raġel ikunu jaħdmu t-tnejn.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi wkoll għad-dokument "gender equality action plan 2003-2004" ippubblikat mill-korporazzjoni għax-xogħol u t-taħriġ, li jelenka diversi miżuri oħra maħsuba biex tiżdied il- parteċipazzjoni tan-nisa fil-kamp tax-xogħol.

PRIVATE PUBLIC PARTNERSHIP

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'miżuri konkreti qed jittieħdu biex jitwaqqfu aktar inizjattivi ta' private public partnership?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi m'hemmx pjani konkreti li immedjatament jitwaqqfu aktar inizjattivi ta' private public partnership.

Is-suċċess li kiseb l-ewwel esperiment f'dan il qasam huwa awgurju tajjeb għall-futur ta' din l-inizjattiva.

NSO - STATISTIKA FUQ BAŻI STAĠJONALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li filwaqt li l- eurostat taġġusta ċ-ċifri tal-qgħad fuq bażi staġjonali, din ma tidhirx li hi l-prattika ta' l-NSO?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-aġġustament ta' statistika fuq bażi staġjonali hija prattika li għadha ma ġietx adottata mis-sistema ta' l-istatistika lokali.

Qiegħed isir studju sabiex jiġi stabilit l-aħjar policy u metodu ta' kif din tista' tiddaħħal.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant illi hemm diverġenzi sostanzjali fost l-istatistiċi dwar il-ħsieb u l-metodu ta' kif isiru dawn l-aġġustamenti.

Żgur li din il-prattika mhijiex rekwiżit fis-sistema statistika.

EU - GENDER PAY GAPS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jintlaħqu t-targets ta' l-Unjoni Ewropea biex il-gender pay gaps jiġu eliminati għal kollox?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn studju li sar jirriżulta li n-nisa jirċievu erbgħa minn ħamsa tad-dħul ta' l-irġiel li jaħdmu f'xogħol simili.

Din l- istatistika tikkompara ma' dik tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

It- targets ta' l-Unjoni dwar il-gender pay gaps hi li dawn jonqsu bin-nofs f'kull stat membru sal-2010.

Minbarra li pprovda qafas leġislattiv li jipprovdi speċifikament li mpjegati fl-istess klassi ta' impieg għandhom id-dritt għall-istess rata ta' remunerazzjoni għal xogħol ta' valur ugwali, il-korporazzjoni għax- xogħol u taħriġ mistennija tippubblika linji ta' gwida biex tissensibilizza l-impjegati, min iħaddem u l-unions dwar is-suġġett.

LABOUR MARKET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jiġu eliminati mismatches u skill gaps fil-labour market?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Membru, is-sistema edukattiv tinżamm aġġornata skond l-iżviluppi soċjo-ekonomiċi fil-pajjiż.

Per eżempju, il- kurrikulu nazzjonali jindirizza l-kwestjoni mqanqla għal-livell ta' skola obbligatorja sa 16-il-sena.

F'dan ir-rigward hemm proċess kontinwu ta' żvilupp.

Qed titwettaq riforma sħiħa fil-qasam vokazzjonali u teknoloġiku sew bil- ħidma tal-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ kif ukoll bl-iżvilupp ta' l- MCAST.

L-universita' kibret u żviluppat bil-kbir fl-aħħar snin biex tissodisfa domanda għal nies kwalifikati.

Fi żmien mhux 'il bogħod se nippubblika l-abbozz ta' strateġija nazzjonali għal tagħlim tul il-ħajja.

Qed naħdmu għal rabta aħjar bejn id-dinja tax- xogħol u d-dinja tat-tagħlim u t-taħriġ.