MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 351 L-Erbgħa, 8 ta' Frar 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 351

L-Erbgħa, 8 ta' Frar 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 351

L-Erbgħa, 8 ta' Frar 2006

WERREJ

MINUTI 410

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 410

TQEGĦID TA' KARTI 416

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL 417

AĠĠORNAMENT 435

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 439

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 350 li saret fis-7 ta' Frar, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

WSC

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm service applications daħlu għand id-WSC?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ninsab informat li l-ammont ta' service applications li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma rċeviet fl-2004 kien jammonta għal 4,433, waqt li l-ammont sa l-aħħar ta' Awissu 2005 kien ta' 2,802.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, jekk il-Kamra tippermettili nagħmel domanda li m'hijiex marbuta direttament mal-mistoqsija oriġinali, xtaqt inkun naf fiex wasal il-proċess ta' privatizzazzjoni tal-Maltacom, anke in vista ta' dak li ntqal riċentement fil-ġurnali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kif tħabbar ġimgħatejn ilu, gruppi tekniċi li isimhom tħabbar fil-ġurnali qegħdin janalizzaw il-bids li nxteħtu sabiex isir il- proċess ta' privatizzazzjoni tal-Maltacom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi r-raġuni li l-Maltacom ħadet sena u nofs biex tiddeċiedi li tibgħat kont lil dawk li għandhom linja fissa oħra - fis-sens li għandhom extension mid-dar għal x'imkien 'il bogħod – u dan wara li r- regolatur kien ta l-permess li togħla r-rata li minn xi Lm18 issa telgħet għal Lm230 fis-sena?

Ma jidhirlux il-Ministru li l-Maltacom kien imissha avżat mill-bidu li kien se jiġri hekk għax b'din ir-rata l- ġdida, is-subscriber qed jiġi penalizzat u jaqbillu jdaħħal linja oħra milli jeħel dawn l-ispejjeż?

X'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk is- subscribers li ilu ma jintbagħtilhom kont u issa ntbagħtilhom kont kontun f'daqqa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, l-Onor.

Membru jrid japprezza li d- domanda supplimentari li qed jagħmilli hija totalment differenti minn dik preċedenti, fejn irrispondejt dwar il-proċess ta' privatizzazzjoni li għalih huwa responsabbli l-bord.

Id-domanda ta' l-Onor.

Mizzi tirriferi għall-operat tal-Maltacom u hu jaf li gvern Laburista kien poġġa l- Maltacom fuq l-istock exchange u minħabba dawn ir-raġunijiet, jien impedut milli nitlob din it-tip ta' informazzjoni lill-Maltacom u d-diretturi huma mpeduti bil-liġi milli lili fil-Parlament jagħtuni din it-tip ta' informazzjoni.

Jekk l-Onor.

Mizzi jidhirlu xieraq, jista' jagħmel id-domanda tiegħu direttament lill-Maltacom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li bil-mod kif weġibni issa donnu li qiegħed jipprova jaħrab mir-realta'?

Għax fi żmien gvern Laburista kienu jsiru mistoqsijiet ta' dan it-tip u l-uffiċjali tal- Maltacom kienu jagħtu l-informazzjoni - veru li xi kultant ma kenitx tiġi żvelata ċertu tip ta' informazzjoni għal raġunijiet ta' natura kummerċjali - u barra minn hekk jien anke poġġejt dokumentazzjoni fuq il-mejda tal- Kamra biex nuri li l-Maltacom lill-ministru tgħaddilu t-tagħrif kollu meta tiġi hekk mitluba.

Allura għalfejn il-Ministru qed jibqa' iwebbes rasu u ma jagħtix l-informazzjoni li nitolbuh, anke meta jaf li t-tagħrif xorta waħda qed jiġi żvelat, għalkemm indirettament?

Sur President, fuq xi ħaġa kompletament differenti, jista' il-Ministru jgħidilna jekk humiex se jintbagħtu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma qabel l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nibda bl-aħħar domanda u nassigura lill-Onor.

Mizzi li aħna assolutament ma nikkupjawx lill-partit Laburista f'dawn l- affarijiet.

Il-kontijiet tal-dawl u l-ilma se noħorġuhom u nassigurah li l-fatt li se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, ma jagħmel l-ebda differenza għalina, Sur President.

L-unika differenza bejnna u l-partit Laburista hi li l-poplu Malti llum fehem ir-raġuni tan-neċessita' li ndaħħlu s-surcharge, għalkemm nista' naħseb li ħadd ma jieħu gost biha.

Ir-reazzjoni pubblika hija totalment differenti minn kif kienet fi żmien meta l-partit Laburista kien fil-gvern, meta huma kienu għollew il-kontijiet daqskemm għollejnihom aħna u aktar u b'riżultat t'hekk kien waqa' il-gvern ta' Dr. Alfred Sant.

Issa mhux talli ma ġarax hekk talli l-poplu fehem għaliex kellu jiġri hekk.

(Interruzzjonijiet) Nassigurak li m'inti se tara xejn għax il-gvern m'huwiex se jaqa'.

Aħna se nagħmlu t-term tagħna kollu għax hemm differenza kbira bejn kif imexxi Lawrence Gonzi u kif imexxi Alfred Sant.

Il-kwalita' ta' leadership hi kemmxejn differenti u allura se nagħmlu t-term kollu u m'aħniex se nispiċċaw wara sentejn żgur.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni u nitlob lill-Ministru jindirizza lis-Sedja.

ONOR AUSTIN GATT: Rigward il-Maltacom, ir-risposta li tajt hija r-risposta li għandha tingħata.

Nassigura lill-Onor.

Mizzi li fil-każ eċċezzjonali fejn darba l-uffiċċju tiegħi kien bi żball bagħat id-domandi lill-Maltacom, kont ġbidtilhom l-attenzjoni li dawn id-domandi lanqas biss għandhom għalfejn imorru għand il-Maltacom.

U safejn naf jien minn dakinhar id- domandi qatt ma marru iktar għand il-Maltacom, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li għallinqas għandu jieħu l- inkarigu li jwassal dan l-ilment lill-Maltacom bit-tama li tikkonsidra l- pożizzjoni tagħha mill-ġdid.

Għax bejn il-permess mogħti mir-regolatur biex jgħollu r-rata u l-ħruġ tal-kontijiet bir-rata l-għolja għaddew xi sena u nofs.

Nerġa' intenni li kieku n-nies kienu jafu x'se jiġri, kien aktar jaqblilhom li jdaħħlu linja ġdida tat-telephone għax kienet tiġihom ħafna irħas.

Kif beħsiebu jilqa' għal din il-problema l-gvern ladarba n- nies ġew żvantaġġati b'dan il-mod?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Lill-Onor.

Mizzi diġa' ssuġġerejtlu biex jikteb lil Maltacom direttament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Ministru ma jrid jieħu l-ebda nota ta' dak li qed ngħidlu?

Għax allura dan li qed jgħid hu jfisser li m'għandniex għalfejn niġu hawn u nagħmlu l-mistoqsijiet supplimentari, imma nistgħu naqbdu u nitolbu l-informazzjoni mingħand l-ente li tkun.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-każ tal-Maltacom jista' ma jagħmilx domandi la supplimentari u lanqas oriġinali għax se jkollu dejjem l-istess risposta.

Din is-sitwazzjoni ġabha b'idejh gvern Laburista u dan spjegajtu b'mod dettaljat għal darba, tnejn, tlieta.

Kien gvern Laburista li ddeċieda li jpoġġi l-Maltacom fuq l-istock exchange - u sewwa għamel - meta r-regoli ta' l-istock exchange huma ċarissimi għax għandek il-protezzjoni tal- minoranzi li m'hemmx fil-każi l-oħra u hemm wkoll regoli speċifiċi li jimpedixxu milli jsiru dawn it-tip ta' affarijiet.

Jien m'iniex responsabbli mill-Maltacom daqskemm jien responsabbli f'kumpanniji oħra, bħal fil-każ tal-MIMCOL, fejn il-gvern għandu mija fil- mija tax-shares.

Jiena shareholder daqs kull shareholder ieħor fil- Maltacom.

Min għandu share għandu l-istess poter li għandu Austin Gatt bħala ministru li jirrappreżenta lill-gvern fil-Maltacom.

M'hemm l-ebda differenza assolutament u għalhekk li r-risposti ma jingħatawx, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma għaliex dan il-kambjament radikali llum meta fiż- żmien li aħna konna fil-gvern u konna ġejna biex nipprivatizzaw parti mill- Maltacom, tal-partit Nazzjonalista, li dak iż-żmien kienu fl-oppożizzjoni, kienu talbu li jibda jkun hemm diskussjoni fuq il-Maltacom u fil-prinċipju konna aċċettajna din it-talba?

Allura issa għaliex ma jriduhiex issir din id-diskussjoni?

Bħalma huma qablu li l-Maltacom għandha tiġi floated fuq l- istock exchange u qablu wkoll li għandu jkun hemm diskussjoni dwarha, issa għalfejn qegħdin jiċħdulna d-dritt li niddiskutu u lanqas biss iridu jagħtuna ċ-ċans nistaqsu dwarha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena qatt ma kelli talba biex issir diskussjoni fuq il-Maltacom u nerġa' ngħid li domandi fuq il-Maltacom ma nistax inweġibhom jien għax id-diretturi huma obbligati li dik it-tip ta' informazzjoni lili ma jagħtuhilix.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Bil-permess tal-Kamra, iktar milli mistoqsija xtaqt nagħmel suġġeriment dwar xi ħaġa kompletament differenti minn dak li qed jitqajjem bħalissa.

Meta f'xi lokalita' jinqata' id-dawl minħabba xi ħsarat, bħalma ġara l-bieraħ f'Wied il-Għajn, dak li jkun ħafna drabi jsibha diffiċli biex jaqbad ma' l-Enemalta biex jirrapporta l-ħsara.

Fil- fatt jien personalment domt madwar siegħa sakemm irnexxieli naqbad magħhom il-bieraħ, Sur President.

Nifhem li dawn jiġu inondati bit-telefonati u għalhekk nissuġġerixxi li jew l-Enemalta iżżid il-linji tagħha jew inkella tara x'tista' tagħmel, peress li huwa frustranti ħafna għal min ikun qed jiffaċċa din it-tip ta' problema.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naqbel perfettament ma' l-Onor.

Galea.

Il-problema m'hijiex tant il-linji tat-telephone li huma faċli biex iżżid, pero' in- nuqqas ta' effiċjenza fil-call centres li jieħdu ħsieb id-WSC kif ukoll l- Enemalta.

In-nies li qegħdin f'dawn il-call centres għandhom jiġu mħarrġa aħjar, Sur President.

Fil-fatt ilna x-xhur li tlabna l-permess ta' l-uffiċċju ċentrali li għandu l-gvern fl-uffiċċju tal-prim ministru biex nirreklutaw 15-il persuna speċifikatament biex jiġu mħarrġa sabiex iħaddmu l-call centre, imma s'issa dan il-permess għadu ma ġiex.

Għax għalkemm hemm nies żejda kemm ma' l- Enemalta kif ukoll mad-WSC, ma jidhrilniex li dawn jistgħu jiġu ttrenjati biex jaħdmu b'mod effiċjenti fuq call centre.

Meta jkollok call centre ma jfissirx li wieħed għandu sempliċement jirrispondi t-telephone u ejja ħa mmorru.

Din irid ikollok fiha nies li jkunu kapaċi jwieġbu għad-domandi li jsirulhom minn min iċempel, speċjalment meta jinqalgħu xi diffikultajiet.

Jidhirli li jekk verament irridu nikkonċentraw fuq customer service, dawn iż-żewġ korporazzjonijiet li jservu lill-poplu Malti għandu jkollhom call centre suret in-nies, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, nafu wkoll li kien hawn kontroversja dwar l-allegat skarsezza ta' ċilindri tal-gass.

Il-Ministru jikkonferma li bħalissa hawn iktar provvista milli hawn domanda?

Apparti minn hekk, x'feedback kellu l-Ministru għall-miżuri li ħadet l-Enemalta li jkun hemm numru ta' bejjiegħa reġjonali f'diversi postijiet imxerrdin ma' Malta u Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Skond informazzjoni li ngħatajt ftit tal-ġranet ilu, nikkonferma li hawn provvista adegwata ta' ċilindri ġodda biex jimtlew.

Nikkonferma wkoll li kunsinni ta' gass qegħdin jaslu regolarment, kif ordnati mill-Enemalta, ħlief għal dawk l-erbat ijiem ta' maltemp fejn il- vapur kien qiegħed barra u ma setax jidħol.

Hija sfortuna li ġurnal partikolari - qed nirriferi għal "l-orizzont" - ipprova joħloq paniku diversi drabi u minkejja li kull darba ċħadna bl-iktar mod kategoriku dawn it-tip ta' asserzjonijiet, baqgħet tingħata l-impressjoni li kien se jerġa' ikun hawn xi tip ta' skarsezza.

Il-bejgħ tal-gass din is-sena żdied sostanzjalment, Sur President.

L-Enemalta ħadet ħsieb li tordna ċilindri aktar milli qatt kienet ordnat qabel, kif ukoll ħadet ħsieb li ġġib kunsinni ta' gass b'mod iktar frekwenti milli qatt kienet iġġib qabel u nqabeż ukoll dak li konna qed nipprevedu bħala żieda fis-supply.

L-impjant tħaddem b'mod effiċjenti, anke minħabba l-arranġamenti li għamilna mal-GWU dwar kif għandu jitħaddem u llum qegħdin ċertament inlaħħqu mad-domanda.

Is-suċċess tal-bejjiegħa reġjonali jidher mill-fatt li kuntrarjament għal dak li kien qiegħed jiġri s-sena l-oħra, kollha qed imorru lura bit-trakk tagħhom mgħobbi b'ċilindri ssiġillati, jiġifieri dejjem qed tibqagħlhom supply li ma tkunx għadha nbiegħet.

Naħseb ukoll li ċerta sezzjoni ta' konsumaturi laqgħet din il-miżura b'mod tajjeb għax in-nies issa jistgħu jmorru jixtru bil-kumdita' kollha, anke jekk iġorru ċ-ċilindru huma stess.

Irrid ngħid li din hija miżura addizzjonali għax il-bejgħ fid-djar bieb bieb baqa' għaddej u se jibqa' għaddej għax ċertament huwa servizz neċessarju u uniku għax ma tantx issibu f'pajjiżi oħra.

Nieħu hawn din l-okkażjoni biex nirringrazzja lid-distributuri, b'mod partikolari l-GRTU, li kkoperaw ma' l-uffiċjali ta' l-Enemalta minn xhur qabel biex niżguraw li d-distribuzzjoni ssir bl-inqas problemi possibbli u li nespanduha kemm jista' ikun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid kemm il-ġurnata trid tistenna bejn wieħed u ieħor sabiex tieħu ċilindru tal-gass ġdid?

Jista' jgħidli wkoll jekk iċ-chief executive li kien hemm qabel fl-Enemalta tkeċċiex jew telaqx minn jeddu?

Jista' jgħid ukoll jekk ingħatax somma flus?

Jekk iva, kemm ingħata u x'inhi r-raġuni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dwar l-ewwel parti tad-domanda m'għandix informazzjoni u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmilha bil- miktub.

Dwar l-ex-chief executive ta' l-Enemalta m'għandix dettalji, pero' naf li kien intlaħaq ftehim bejnu u l-Enemalta li kellu jispiċċa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Wara li l-bieraħ qrajna li sar l-ewwel vjaġġ tal- vapur "Malta Motorways of the Sea", jista' il-Ministru jikkonferma li dan is-servizz qed ikopri l-ħteġijiet ta' l-importaturi u esportaturi Maltin?

Jista' jgħid kif il-public service obligations huma koperti bis-servizz li beda jingħata minn dan il-vapur?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nikkonferma illi r-rotta Malta-Salerno, kif qed titħaddem bħalissa minn dan il-vapur, tolqot il-bżonnijiet ta' l- importaturi u l-esportaturi tagħna għas-sempliċi raġuni li it is in line ma' dak li kien ġie miftiehem bejn il-linja Grimaldi u ċ-chamber of commerce, l-FOI u l-GRTU.

Dawn it-tlieta stqarrew pubblikament li huma sodisfatti bl-arranġamenti

ġodda li bdew jitħaddmu madwar xahar u nofs ilu.

Ta' min jgħid li minn mindu dawn bdew jitħaddmu, jiena ma rċevejt l-ebda complaint mingħand dawn l-organizzazzjonijiet.

Dwar il-public service obligations, strettament m'għandix nirrispondi jien imma l-Ministru Ċensu Galea għax il-PSO joħroġ minn taħt l-MMA.

Pero' nista' nikkonferma li l-kuntratt temporanju li ngħata għal sena lill-Malta Motorways of the Sea - għax it-tender għall-PSO irid joħroġ, pero' huwa kopja ta' l-intended PSO - jobbligah li jagħmel it-trip Malta-Salerno b'ċerta frekwenza u b'ċertu tip ta' vapur li jassigura li jġorr fuqu l- hazardous cargo kollu li għandna bżonn u jobbligah li jagħmel żewġ trips fil-ġimgħa, wieħed minn Salerno u l-ieħor minn Catania, bl-istess prezz li kienet tiċċarġja s-Sea Malta.

U dan minkejja li s-Sea Malta kienet tmur biss sa Reggio Calabria, li allura tiġi madwar 200 kilometru iktar south minn Salerno.

Allura min imur mal-Malta Motorways of the Sea qed jitla' iktar north u bl-istess flus qed jiffranka vjaġġ ta' 200 kilometru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Dwar il-bejgħ tal-bastimenti tas-Sea Malta suppost kellha ssir inkjesta u kellu jinħatar xi ħadd biex jinvestiga.

Jista' il- Ministru jgħid jekk din il-persuna nħatretx?

Hemm xi riżultati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dwar ir-riżultati mhux lili jrid jistaqsi imma lill- prim ministru għax hu appunta l-inkjesta.

Li nista' ngħidlu hu li fuq il- gazzetti qrajt li ġie appuntat l-Imħallef Manche'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jista' il-Ministru jgħid kemm mill-ħaddiema tas- Sea Malta sabu mpjieg?

Kemm minnhom ġew impjegati mill-Malta Motorways of the Sea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiddispjaċini imma ma nistax nagħtih din l- informazzjoni għax il-proċess qed jiġi ddirezzjonat, ikkontrollat u mmexxi mill-uffiċċju tal-prim ministru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid x'sar mill-bastimenti tas-Sea Malta?

Peress li jiena stess rajt wieħed mill-bastimenti jixxiftja min- naħa għal oħra fil-port, jista' il-Ministru jgħid ix-xogħol li kien qed jagħmel id-dockyard min qed iħallas għalih?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-responsabbilta' għall-bastimenti, bħal fil-każ ta' l-assi kollha li kellha s-Sea Malta, għaddew f'idejn il-likwidatur.

Jiġifieri jekk l-Onor.

Interpellant irid ikun jaf x'qed jiġri u mhux jiġri, nitolbu jagħmilli domanda speċifika ħalli nistaqsi lil-likwidatur.

Safejn naf jien iż-żewġ bastimenti huma ankrati fil-Port il-Kbir u ovvjament jekk hemm xi spejjeż, ikunu jridu jitħallsu mil-likwidazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk ċertu xogħol ta' tħammil li qed isir in-naħa tal-freeport jaqax taħt ir-responsabbilta' tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR AUSTIN GATT: Le, m'humiex taħt ir-responsabbilta' tiegħi.

MIX-XATT GĦAĊ-ĊENTRU TAL-BELT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi dwar l- applikazzjoni għal fondi taħt l-Interreg III biex ikun hemm escalator mix- Xatt tal-Belt Valletta għal Kastilja?

Xi kemm huwa maħsub li se jqum dan il- proġett u kemm minnhom ser toħroġ l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Ninsab informat li l-applikazzjoni għal fondi taħt l-Interreg III B biex ikun hemm mezz ta' komunikazzjoni mid-Dwana għal Kastilja ġiet

sottomessa fl-ewwel ġimgħa t'Awissu fejn trid tiġi evalwata fil-ġimgħat li ġejjin mill-awtorita' Griega ta' l-Interreg III B. Il-budget totali tal-proġett huwa ta' €2.400,000 u Malta mistennija toħroġ l-ammont ta' €237.500.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: In vista ta' l-aħbar li ħarġet fil-media li l- proġett ta' cable car connection jinsab imwaħħal u li l-gvern donnu li qiegħed jaħseb f'termini oħra, jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-istat ta' fatt u x'inhuma t-timeframes applikabbli f'dan il-każ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-konsorzju Viset is-sena li għaddiet issottometta talba lill-gvern biex ikun hemm cable car connection bejn il- cruise passenger terminal u l-Barrakka.

Fil-fatt anke talab biex ikun hemm kollegament bejn il-cruise passenger terminal u l-parti fejn ġejja l-park & ride.

F'diversi okkażjonijiet din is-sottomissjoni ġiet evalwata kemm mill- kumitat tal-kabinett għal proġetti nazzjonali u xi drabi anke telgħet quddiem il-kabinett proprja.

L-aħħar pożizzjoni hi li għalkemm m'hemm l- ebda diffikulta' għall-connection bejn il-park & ride u l-cruise passenger terminal, m'aħniex għal kollox konvinti bil-connection kif proposta bejn il- cruise passenger terminal u l-Barrakka.

Minkejja wkoll li saru xi modifiki anke fejn il-landing station tal-Barrakka, il-pożizzjoni ma nbidletx u allura l-approvazzjoni biex dak il-proġett jimxi mill-cabinet jew mill- cabinet committee għall-proġett kollu kif mitlub mill-Viset, ma setgħetx tingħata.

Apparti minn dan il-proġett, il-ministeru tiegħi, b'ċerta sinerġija mal- cabinet committee, beda jesplora mezzi u alternattivi oħra għal kif jista' ikun hemm konnessjoni vertikali bejn in-naħa t'isfel tal-Belt, fejn hemm id- dwana u d-ditches, u n-naħa ta' fuq tal-Belt, il-parti fejn hemm City Gate, u ġie żviluppat proġett.

Il-project brief dwar dawn il-kollegamenti huwa diġa' lest, saru wkoll xi studji ta' feasibility u bħalissa qiegħda tinkiteb it-tender biex issir sejħa pubblika għal tali proġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-periti involuti f'dan ix-xogħol huma tal-Viset jew ġew maħtura periti apposta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-talba tal-Viset għal cable car hija pjuttost privata.

Fil-fatt il-Viset għamlet ukoll applikazzjoni lill-MEPA - ma nafx jekk hux outline jew full - għal dak l-iżvilupp u x-xogħol sar kollu mill- periti privati tagħha.

Id-design brief li tkellimt fuqu sar kollu min-nies tal-ministeru, b'involviment ta' xi nies mill-MIMCOL.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq it- toroq t'Għawdex?

Fuq kemm-il kilometru ta' toroq qegħdin nitkellmu?

Meta hu maħsub li jitlesta x-xogħol u kemm se jiġi jiswa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: F'Għawdex hemm żewġ tenders, wieħed li jinkludi t- triq mill-Imġarr sa Għajnsielem, li huwa ta' madwar kilometru u nofs u l- ieħor mir-Rabat għal San Lawrenz, li huwa ta' madwar erba' kilometri.

Bl- amment ma nistax ngħid kemm se tkun l-ispiża, imma bejn wieħed u ieħor se tlaħħaq madwar it-€8 miljun bejn iż-żewġ proġetti.

Nistgħu ngħidu li t- tender għat-triq ta' bejn ir-Rabat u San Lawrenz ingħatat, waqt li t-tender l-oħra ta' bejn l-Imġarr u Għajnsielem marret quddiem l-appell u malli din il-kwestjoni tiġi riżolta, tkun tista' toħroġ il-letter of award.

F'Għawdex jonqos it-tielet proġett finanzjat mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea u li jinkludi t-triq bejn ir-Rabat u x-Xlendi.

It-tender biex isir dan ix-xogħol għadha qed tinkiteb u se tinħareġ iktar tard din is-sena.

Iżda barra minn hekk, il-ministeru għal Għawdex, bl-għajnuna ta' l-awtorita' dwar it-trasport, qed joħroġ numru ta' tenders oħra biex isiru xogħlijiet residenzjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, meta l-bieraħ jiena irriferejt għal dawn ix-xogħlijiet, il-Ministru weġibni li hu u l-minsiteru tiegħu m'għandhom x'jaqsmu xejn magħhom ħlief fil-preparament tat-tenders, imma llum donnu li qed jagħti impressjoni totalment differenti.

X'inhi r-raġuni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, dan m'hu veru xejn.

L-Onor.

Mario Galea talabni dettalji fattwali li nzertajt nafhom.

It-tender preparation, li tinkludi l-iddisinjar tal-pjanti u t-tħejjija tad-dokument tat-tender, saret mill-ADT.

Imma l-ministeru tiegħi jew l-ADT m'għandhom x'jaqsmu xejn mat-tender evaluation tat-triq li tagħti mir-Rabat għal San Lawrenz.

Jekk l-Onor.

Interpellant jara t-transcript tal-bieraħ jinduna li jien għedt li hija t-technical evaluation tat-tender bejn l-Imġarr u Għajnsielem li saret mill-ADT.

Fil-fatt jiena lill-Onor.

Mizzi għedtlu li waħda ħariġha l-ministeru għal Għawdex, bit-technical evaluation jagħmilha l-istess ministeru għal Għawdex u mbagħad tmur għand il-contracts committee, filwaqt li t-technical evaluation tat-triq bejn l-Imġarr u Għajnsielem issir mill-ADT u mbagħad tmur għand id-dipartiment tal-kuntratti għall-aġġudikazzjoni proprja u l- għoti tat-tender.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sakemm m'huwiex ta' preġudizzju, jista' il- Ministru jgħid fiex waslu d-diskussjonijiet mas-sidien tal-karozzi tal- linja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għadna 'l bogħod milli nilħqu ftehim, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar visiting professors fl-Universita` ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16948.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar taxxi, tariffi u miżati fid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u enti fid-dekasteru tiegħi, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 16483.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ammont ta' sussidju mogħti lis-sidien tal-karozzi tal-linja, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 14206.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari..

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): F'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar taxxi, tariffi u miżati fid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u enti fid-dekasteru tal-ministeru tal-ġustizzja u intern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16481; u

Lista li turi l-ispiża globali fuq safar li sar matul l-2005 mill- ministeru, segretarjat privat u dipartimenti taħt ir-responsabbilta' tal-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16879.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-7 ta' Frar 2006.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, ikolli nistqarr li dan l-abbozz jiddiżappuntani għaliex huwa abbozz li jekk tieħdu kif inhu, huwa reattiv aktar minn kollox.

Fil-fehma tiegħi, qed naqbdu xi ħaġa minn denbha minflok minn rasha.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq is-setgħat legali li se jingħata l-bord jew id-direttorat tal-frodi u l-investigazzjoni u l- kwestjoni ta' emendi fil-liġi fir-rigward tal-pensjoni għall-invalidita`.

Fil-fehma tiegħi, leġislazzjoni dejjem irid ikollha arja pożittiva u mhux arja reattiva.

Kont inkun ħafna aktar kuntenta u ħafna aktar pożittiva fuq dawn l-emendi li qed jitressqu li kieku flimkien ma' dawn l-emendi għal dan l-Att, il-gvern ressaq ukoll programm ta' kif se ngħinu ħalli tinbidel il- kultura.

Kien hemm bżonn ta' pjan ta' kif se jinbidlu ċerti policies u ta' kif se nagħmlu s-sistema tal-welfare f'pajjiżna li verament tkun tirrifletti l-bżonnijiet li għandu pajjiżna llum fid-dawl tal-bidliet soċjali u ekonomiċi li seħħew matul is-snin.

Kif qalet il-ministru fl- introduzzjoni għal dan l-abbozz, is-sistema tal-welfare tagħna llum għadha msejsa fuq il-leġislazzjoni soċjali li bdewha gvernijiet Laburisti madwar 30 jew 40 sena ilu.

Fortunatament gvernijiet oħra baqgħu jibnu fuq dan pero` fl-istess ħin għandna quddiemna sitwazzjoni fejn għandna liġi b'miżuri ta' welfare li mhux dejjem qed jilqgħu lil dawk kollha li huma fil-bżonn u m'humiex jirriflettu l-bżonnijiet attwali tal-lum skond ir-realtajiet li qed ngħixu.

Il-Ministru Cristina semmiet xi ħaġa żgħira fil-bidu pero` jiena ma kontx nippretendi li l-gvern – li xbajna nisimgħuh jgħid minn sena għal oħra li jrid jagħmel ir-riformi fil-welfare – se jiġi hawn u l-uniċi riformi li jippreżenta fil-qasam tal-welfare jkunu dawk biex jara kif se jaqta' minn hemm u minn hawn.

Mr Speaker, irrid nagħmilha ċara li jiena m'iniex qed ngħid li m'għandniex inwaqqfu l-abbuż.

Il-ministru qalet li dan mhuwiex abbuż imma frodi u jiena ngħid li min jieħu benefiċċji li mhux tiegħu għalija qed jisraq lis- soċjeta` Maltija.

Żgur li ħadd minna ma jrid lil min jisraq mit-taxxi tal- poplu pero` sadanittant irridu wkoll ninsistu li mhux kull min qed jiġi maqbud huwa ħalliel għaliex ikun hemm każijiet ġenwini.

Sfortunatament, għaliex is-sistema tal-welfare qiegħda teskludi u mhux tgħin lil ċerti nies, skond il-liġi ċerti nies li għandhom bżonn ma jkunux intitolati u allura mhux kull min qiegħed jinqabad huwa frodist jew qed jagħmel xi att kriminali.

Mr Speaker, xtaqt insemmi ftit sitwazzjonijiet li jiena ltqajt magħhom u li ġew maqbudin mill-investigation team tad-dipartiment tas-sigurta` soċjali.

Dawn tneħħewlhom il-benefiċċji għal xhur sħaħ, marru fil-proċeduri ta' l-appell u batew ħafna.

Jiena ma nistax ngħid li dawn kienu qed jiffrodaw u għalhekk nixtieq li jkolli risposti fuq dawn in-nies ħalli naraw kollox fil-perspettiva tiegħu.

Jiena nistaqsi: Għaliex mara separata li għadha qed trabbi t-tfal żgħar u li l-kuntratt tas-separazzjoni neżżagħha minn kollox – għandna każi ta' kuntratt ta' separazzjoni li huma oxxeni - b'konsegwenza li spiċċat tgħix bl-għajnuna soċjali għax la kellha manteniment u lanqas affarijiet oħra, ma tistax tagħmel impjieg ta' ċertu tip għax jekk tagħmel dan, din tispiċċa mingħajr benefiċċju soċjali jew inkella jonqsilha?

Jekk din il-mara issib xi ġurnata tmur tnaddaf xi dar, tmur biex taqla' xi ħaġa.

Aħna rridu nifhmu li Lm40 fil-ġimgħa bħala għajnuna soċjali hija somma miżera biex trabbi żewġt itfal.

Allura jekk din tinqabad taħdem, għandi nikkundannaha moralment?

Għandek diversi aspetti ta' dan il-każ.

Għandek l-aspett li din il-mara daħlet fil-black economy, jiġifieri sfortunatament qed titlef ukoll ċerti benefiċċji oħra u hemm ukoll nuqqas ta' għarfien sħiħ taċ-ċirkostanzi ta' dawn il-familji u l- bżonnijiet finanzjarji li għandhom biex ikunu jistgħu jgħixu kif suppost.

Jiena nista' ngħid lil din il-mara li qed tisraq?

Mr Speaker, ħalli nagħti eżempju ieħor.

Raġel tal-familja li ilu s-snin ifittex ix-xogħol u ma rnexxielu qatt għax għandu 'l fuq minn 45 sena.

Dan jgħidlek li se tagħtih rasu għax ma jistax imantni familja b'Lm40 fil- ġimgħa u allura jekk isib xi ġurnata 'l hemm u 'l hawn imur jagħmilha.

Lil dan ir-raġel nista' ngħidlu li qed jisraq?!

Nixtieq inkun naf x'jaħsbu dwar dan il-Membri l- oħra ta' din il-Kamra.

Jiena bħala parent dawn it-tip ta' ċirkostanzi jġegħluni nagħmel il-kalkoli biex nara hux qed jgħid il-verita` jew le.

Mr Speaker, jiena ngħid li qed jgħid il-verita` għax illum ma tistax tgħajjex familja b'Lm 40.

Insemmi każ ieħor ta' mara li spiċċat armla kmieni u tieħu l-pensjoni tar- romol li tkun maħduma fuq il-kontribuzzjonijiet li jkun ħallas żewġha matul il-ħajja tax-xogħol tiegħu.

Din toħroġ taħdem u sakemm għandha t-tfal żgħar, tgawdi l-pensjoni u l-paga mingħajr ma jkunu mimsusa.

Jekk ikollha t-tfal li jagħlqu s-16-il sena - u dan meta ninsistu kemm hu importanti li tfal jibqgħu għaddejjin bl-istudju – trid tagħżel jekk tibqax fl- impjieg u titlef il-pensjoni jew iżommx il-pensjoni u titlef l-impjieg.

Issa jekk armla jkollha xi tliet ġuvintur id-dar li għadhom l-iskola pero` għalqu s-16-il sena, jiena nista' ngħidilha li qed tisraq?

Dawn huma każijiet li ġraw u jekk xi ħadd għandu xi dubju dwarhom, jiena nista' nsemmihomlu b'mod konfidenzjali.

Fl-aħħar parti ta' l-intervent tagħha, il-Ministru Cristina qalet li mill- ID Card jistgħu jkunu jafu ċ-ċaqliq tan-nies u jistgħu jkunu jafu kif persuna filli tkun qed tgħix f'post u filli tmur tgħix f'post ieħor biex tieħu l-għajnuna soċjali.

Jiena hawnhekk se nsemmi każ ieħor.

Armla li għadha qed trabbi ħamest itfal, għandha guvni, kien jaħdem bil-kuntratt, spiċċalu l-kuntratt u ilu bla xogħol madwar sena u nofs.

Mhux se noqgħod ngħid li kien hemm ukoll kwestjoni ta' unfair dismissal minkejja li kien kuntratt definit.

Il-punt hu li l-omm waslet f'sitwazzjoni li lil binha tgħidlu li hi ma tistax tkompli trabbih.

Issa dan hu ġuvni bil-għaqal ta' 26 sena u mhux wieħed minn dawk li jrid il-liri fil-but biex jiġri 'l hemm u 'l hawn.

Dan jipprova jaħdem f'kollox imma ommu kważi stednitu biex jitlaq 'il barra mid-dar.

Issa kieku dan il-ġuvni spiċċa bla dar u mar joqgħod f'xi post ieħor u japplika għall-għajnuna soċjali, ngħidulu li qed jisraq?

Mr Speaker, irridu noqgħodu attenti li ma npoġġux lil kulħadd f'keffa waħda.

Jiena kont nippretendi li f'dan l-abbozz ta' liġi niddiskutu pjan ta' riformi fil-qasam tal-welfare tagħna biex naraw l-affarijiet fil-kontest veru tagħhom.

Ma kontx nippretendi li l-ministru timminimizza s-sitwazzjoni tal-faqar f'Malta u tgħid li aħna għandna rata ta' faqar baxxa.

Ovvjament dan hu bbażat fuq l-aħħar household budgetary survey ta' l-1995 fejn jingħad li r-rata ta' faqar kienet ta' 15%, wara li jieħdu l-benefiċċji soċjali.

Dawn huma sitwazzjonijiet f'Malta fejn konna ngħidu li ħadd m'hu f'riskju tal-faqar jew inkella fil-faqar.

Fil-fehma tiegħi, ir-rata ta' 15% mhijiex baxxa.

Issa rridu naraw x'indikazzjonijiet se joħorġu miċ- ċensiment il-ġdid fejn naħseb li se jkollna stampa agħar.

Imma anke jekk is- sitwazzjoni tibqa' kif inhi, xorta ngħid li hija rata għolja u anke jekk ikun hawn fqir wieħed, inħoss li bħala soċjeta` u bħala politiċi m'aħniex qed nagħmlu xogħolna sewwa!

Mr Speaker, f'dan il-kontest kollu nħoss li l-gvern ma jistax iġibilna biss liġi biex inwaqqfu direttorat kontra l-frodi imma jrid iġibilna wkoll il- proposti tiegħu fuq riformi fil-welfare ħalli dan il-qasam jiġi aġġornat u joffri koperatura aħjar.

Jiena nista' nsemmi ħafna każijiet bħal dawn li semmejt aktar qabel u ma nistgħux noqogħdu ndaħħlu rasna fir-ramel qisu dan kollu ma jeżisitix biex ma nidhrux koroh.

Huwa fatt li qed ikollna spluzjoni ta' koppji li qed jikkoabitaw – hawnhekk niftaħ parentesi biex ngħid li jiena mhux qed nagħmel promotion għal dan it-tip ta' lifestyle – u allura hemm bżonn li l-fatti nibdew naffaċċjawhom b'mod dirett għax inkella se nibqgħu naħarbu mill-affarijiet u fl-aħħar mill-aħħar l-iżjed li jbatu se jkunu t-tfal u l-aktar nies li huma vulnerabbli f'pajjiżna.

Per eżempju, għandna bżonn naraw x'qed jiġri fuq il-kwestjoni tas-single mothers għax dawn qed jiżdiedu ħafna.

Ngħid biss li mill-2003 għall-2004 kellna żieda ta' 14%.

Għandek numru ta' single mothers fejn il-missier ma jagħrafx it- tarbija biex jieħdu l-assistenza soċjali.

Hemm bżonn ta' bidla fil-kultura għax din għandha implikazzjonijiet soċjali u finanzjarji qawwija anke fuq din il-familja partikolari.

L-ewwelnett tiela' ġenerazzjoni ta' tfal li ma jafux lil missierhom jew almenu legalment missierhom ma jkunx magħruf.

Imma sadanittant, kultura insulari ta' din ix-xorta qed tiġġenera ġenerazzjoni ta' fqar għax bl- assistenza soċjali, anke jekk inżiduha iżjed, xorta mhux se nagħtu lil dak li jkun dik il-motivazzjoni biex itejjeb il-kondizzjoni tiegħu u għalhekk kollox jibqa' kif inhu.

Aħna qed nonqsu lejhom għax mhux qed nagħtuhom biżżejjed imma huma wkoll qed jonqsu lejhom u lejn it-tfal tagħhom.

Verament xtaqt li l-gvern ġie hawnhekk bi programm sabiex inbiddlu din il- kultura.

Fl-Ingilterra, waħda mill-ewwel inizjattivi ta' Tony Blair kienet li joħloq inċentivi għas-single mothers ħalli dawn joħorġu mid-dar, jiġu mħarrġa fid-dinja tax-xogħol u jiġu mogħtija opportunitajiet ta' xogħol u fl-istess ħin, sakemm jingranaw fid-dinja tax-xogħol, ma jitilfux il- benefiċċju soċjali.

Dan qisu speċi ta' welfare to work scheme imma b'mod pożittiv u b'mod li jagħti dinjita` lil dik il-persuna biex jgħinha tqum fuq saqajha għall-ġid tagħha u ta' dik it-tarbija li tkun ġabet fid-dinja.

Aħna għandna bżonn nieħdu dawn it-tip ta' inizjattivi f'pajjiżna speċjalment in vista ta' dak li qed jiġri.

Xi ħaġa oħra li jiena dejjem nistenna li l-gvern jiċċaqlaq fuqha hija l- kwestjoni tad-differenza żgħira li hemm bejn il-minimum wage u dak li popolarment in-nies isejħulu r-relief.

Jekk bniedem jieqaf jaħseb jinduna li jekk mill-paga tal-minimum wage inaqqas it-trasport u spejjeż oħra, id- differenza bejn il-paga u r-relief tkun ta' ftit liri u allura dak li jkun kważi kważi jagħżel li jibqa' d-dar.

Għalhekk hemm bżonn li nħarsu lejn dawn l-aspetti.

Aħna dejjem ngħidu li għandna l-ikbar rata ta' nies inattivi pero' jiena ngħid ukoll li allaħares dawk li m'humiex attivi jkunu jridu jkunu attivi f'daqqa għaliex lanqas għandna opportunitajiet tax- xogħol għal dawk li jridu jkunu attivi, aħseb u ara kemm għandna għal dawk li huma inattivi.

Jiena nittama li din is-sitwazzjoni xi darba noħorġu minnha u nibdew inħarsu lejn sitwazzjoni fejn ninċentivaw lil kulħadd biex ikun attiv.

Inizjattiva oħra li ħa Tony Blair kienet it-twaqqif ta' low wage commission biex proprju tanalizza din il-kwestjoni ħalli tiġi kkorreġuta.

Dan il-gvern issa ilu 18-il sena jmexxi lil dan il-pajjiż u ilna nisimgħu b'ħafna riformi imma sfortunatament l-uniċi riformi li saru huma half-baked.

Għalhekk nixtieq insemmi xi affarijiet f'din il-liġi li fil-fehma tiegħi huma inkwetanti.

Huwa tajjeb li jkollna direttorat li jkun professjonali u tajjeb li ngħidu li l-investigation team fid-dipartiment tas-social security ma twaqqafx illum.

Ingħata t-titlu tad-direttorat minn xi sena 'l hawn u issa se nagħtuh ukoll il-forma legali.

Imma fil-verita` d- dipartiment tas-social security kellu spetturi ta' l-investigazzjoni għal għexieren ta' snin.

Jiġifieri m'aħniex qed nivvintaw ir-rota llum u kulma qed nagħmlu huwa re-engineering ta' dak li diġa` hemm b'mod aktar formali.

F'din il-liġi qed ngħidu li d-direttorat li issa ilu sena mwaqqaf, se nagħtuh is-setgħa daqs id-direttur.

Fejn qabel id-direttorat jew inkella t- team ta' l-investigazzjoni kontra l-frodi kien jaħdem taħt id-direttur tad- dipartiment tas-sigurta` soċjali, issa se naqilgħu minn dan id-direttorat u se jmur fuq l-istess livell.

Dik hi l-emenda ewlenija fejn għandu x'jaqsam dan id-direttorat.

Jiena jinkwetani l-fatt li d-direttur tas-sigurta` soċjali fil-kontest tal- liġi għandu ċertu omnipotenza.

Issa hawnhekk se nagħmel parenteżi oħra għaliex jien nibża' mill-miżinterpretazzjonijiet u mhux l-ewwel darba li ġejt miżinterpretata.

Jien mhux qed nipponta subgħajja lejn in-nies imma qed nitkellem fuq il-pożizzjonijiet, jiġifieri the posts u mhux the people holding the position.

Id-direttur tad-dipartiment tas-social security fil- liġi li għandna għandu poteri estensivi tant li jekk xi ħadd jinqatagħlu l- benefiċċju soċjali, dan jista' joħroġlu benefiċċju speċjali.

Jien ninkwieta meta l-poteri ta' din ix-xorta jintefgħu f'idejn persuna waħda allavolja sakemm niftakar jiena, id-diretturi tas-sigurta` soċjali dejjem kienu nies integri.

Pero` fid-dinja kollox jista' jiġri u meta qed nilleġislaw dejjem irridu naħsbu f'dak li jista' jiġri.

Barra minn hekk, anke f'sistema demokratika hija inkwetanti li jkollok dawn it-tip ta' poteri ċentralizzati daqshekk qawwija.

Issa dan id-direttorat li twaqqaf sena ilu kontra l-frodi qed jingħata l-istess poteri eżekuttivi daqs id-direttur tad-dipartiment tas-sigurta` soċjali.

Issa mhux qed nagħmel question marks fuq l-integrita` tan-nies u jien nifhem iċ- ċirkostanzi li jkunu qed jaħdmu fihom - u lanqas se noqgħod nagħmel jien question marks fuq diskriminazzjoni - pero` se nkompli nitkellem fuq fatti li seħħew.

Se nsemmi każijiet reali li jekk trid il-ministru nista' ngħaddihomlha u tiċċekkjahom faċilment kemm mad-direttorat innifsu kif ukoll ma' l-arbitru.

Kien hemm sitwazzjonijiet fejn għax intbagħtet ittra anonima fuq xi ħadd, marru jinvestigaw.

Daħal rapport li mara qed tgħix fi stat ta' koabitazzjoni ma' raġel.

Din hija mara separata u għadha trabbi erbat itfal, għandha tlett itfal miż-żwieġ u tarbija minn din il-persuna.

Marru tad-direttorat u sabu missier it-tarbija d-dar.

Dan qallhom ċar u tond li hu jaħdem fil-qrib u jmur jara lit-tifla regolarment.

Biex ma ntawwalx iż- żejjed qallhom ukoll li kellu xi ħwejjeġ f'dik id-dar u lil din il-mara qatgħulha l-benefiċċji.

Dan id-diskors inqala' anke quddiem l-arbitru u jiena għandi l-permess mingħand din il-mara biex insemmi dawn id-dettalji u saħansitra riditni nsemmi isimiha imma għidtilha li ma kienx il-każ.

Qed insemmi dan il-każ biex wieħed jiftaħ ftit għajnejh u l-investigazzjonijiet isiru b'mod aktar profond ħalli ma jkunx hemm min joqgħod ibati bla bżonn.

Meta din il-mara ġiet quddiemi biex nagħmlu l-appell quddiem l-arbitru, spjegatli li wara 17-il sena tissawwat mir-raġel li kellha, b'sebat itfal għaliex kulma fadal tlieta minn taż-żwieġ għaliex l-oħrajn kibru u dabbru rashom, ħadet ir-ruħ għaliex żewġha ntefa' l-ħabs.

Issa għaliex iItaqgħet ma' dan ir-raġel li jirrispettaha u kellha tarbija mingħandu, qatgħulha l- benefiċċji.

Din il-mara spjegatli wkoll li hi ma tistax ddur fuq dan ir- raġel biex imantni tfal li mhux tiegħu ħlief taż-żgħira li hija tiegħu.

Aħna għamilna l-appell quddiem l-arbitru u l-proċedura kollha ħadithilna seba' xhur.

Din il-mara lanqas ġiet mogħtija l-ispecial ta' l-SAB li jikkonsidra l-każ minn fuq ir-rapport li jsir mid-dipartiment għax qatt ma jibgħat lil ħadd janalizza sewwa l-affarijiet.

It-tfal tagħha spiċċaw għamlu seba' xhur jieklu l-ħobż u l-perżut li ġġibilhom oħtha u lanqas setgħet tibgħathom skola għaliex ma kienx ikollha x'tagħtihom bħala lunch.

Apparti minn hekk, kellha tiddejjen minn fuq l- idejn biex tħallas il-kera tal-post bir-riskju li tispiċċa vittma ta' l- użura.

Issa rebħet il-każ quddiem l-arbitru u għandha bil-miktub li din trid tibqa' tiġi kkonsidrata bħala l-kap ta' familja.

Minkejja dan, din ġiet informata mid-dipartiment li l-istess dipartiment se jappella l-qorti.

Jiena għidtilha li se jappella fuq punt ta' liġi u l-probabbilta` hi li se jappella fuq il-kwestjoni tal-kap tal-familja.

Jien nistaqsi: Dawn it- tip ta' każijiet huma ġusti?

Bniedem irid jerfa' dak li hu responsabbli għalih imma ħadd b'rasu fuq għonqu ma jista' jdur fuq raġel u jgħidlu biex imantni tlett itfal li lanqas huma tiegħu!

Sadanittant dawn it-tfal spiċċaw qishom numri, ma jeżistux.

Lil din il-mara ġabuha f'sitwazzjoni terribbli li lanqas tista' tibgħat it-tfal l-iskola.

Matul dawn is-seba' xhur, dawn mhux biss batew il-ġuħ imma batew f'aspetti oħra u 'l quddiem se jħossuh.

Dan hu l-mod ta' kif ittrattajna ma' din il-familja.

Jien nista' nibqa' nsemmi każijiet ta' kif saru ċerti investigazzjonijiet.

Jiena niddefendi lin-nies quddiem l-arbitru u mhux l-ewwel darba li nnotajt li l-affarijiet ikunu saru ta' kafkaf.

Jiena ma nafx x'ikunu ċ-ċirkostanzi tan-nies li jkunu qed jaħdmu fuq il-każijiet, pero` meta joħorġu l-karti fuq il-mejda ħalli ssir id-difiża għall-persuna, ikun jidher ċar li l-affarijiet ikunu saru ta' kafkaf.

Id-dipartiment dejjem għandu ħafna iktar saħħa mill-benefiċjarju u r-raġuni hi li l-liġi tas- sigurta` soċjali tant saret top heavy illum u tant għandha interpretazzjonijiet li anke jekk taqbad erba' uffiċjali u tistaqsihom l- istess punt, ħafna drabi tisma' verżjonijiet differenti.

Fil-fehma tiegħi, ċerti verżjonijiet li joħorġu dejjem qegħdin jirbħu fuq l- imsieken.

F'idejja għandi każ ieħor ta' mara li bagħtitli diversi messaġġi biex ngħinha.

Din il-mara ġiet abbandunata minn żewġha b'tarbija u apparti dan, kellha tħarbat il-ftit flus li kellha biex tħallas id-djun li ħallielha żewġha.

Meta marret biex tapplika għall-għajnuna soċjali, qalulha li ma tistax tapplika għaliex l-ammonti ta' flus li kellha jġibuha ineliġibbli biex tieħu l-għajnuna soċjali.

Issa ilna sitt xhur għaddejjin b'dan il-każ imma għad m'għandniex risposta mill-arbitru mhux għaliex l-arbitru ma pprovax iħaffef il-każ imma għaliex l-uffiċjali tad-dipartiment tas- sigurta` soċjali ġew mitluba jivverifikaw il-patafjun ta' riċevuti li tathom xhur ilu.

Din il-mara b'tarbija ġo appartament mikri qed tkampa grazzi għall-karita` ta' xi ħbieb li jitimgħu lilha u lit-tarbija għaliex min-naħa tad-dipartiment m'hu qed jiġri xejn.

Dawn huma każijiet ġenwini u l-ministru għandha l-aċċess għall- informazzjoni iżjed milli għandi jiena, mhux biss fid-dipartiment imma anke għal nies li qed jagħmluha ta' arbitru u jiena ninsab ċerta li dawn jistgħu jagħtuha indikazzjonijiet ta' l-affarijiet li qed iseħħu.

Mr Speaker, hemm bżonn li nkunu serji u jiena ninsab diżappuntata li b'din il-liġi se nwaqqaffu direttorat b'omnipotenza legali.

Min se jkun fuq dan id- direttorat?

Se jkun responsabbli lejn xi ħadd fl-eżekuttiv?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet għaliex fil-liġi m'hawn xejn indikat.

Kif għidt iktar qabel, id-direttur tas-sigurta` soċjali għandu omnipotenza assoluta, imma issa se jkollu d-direttorat u dan jista' jagħmel fouls ħafna ikbar milli jista' jagħmel id-direttur tas-sigurta` soċjali.

Semmejt żewġ każijiet biex nagħti eżempju, imma nista' nsemmi każijiet ta' nies li weħlu u ġew ikkastigati minħabba l-ineffiċjenzi tad-dipartiment.

M'iniex nipponta subgħajja lejn in-nies għaliex mill-esperjenza li għandi fuq dan id-dipartiment, nista' ngħid li hu wieħed mill-aqwa dipartimenti fejn insib nies kif jgħidu l-Ingliż with a heart u b'kuxjenza.

Imma jekk is-sistema ma

tkunx qiegħda sew, ma tistax taħdem sew.

Nista' nsemmi każ ieħor ta' armla li taħdem u li t-tifel tagħha qabad jaħdem ukoll.

Din marret tirrapporta lid-dipartiment li t-tifel tagħha qabad jaħdem pero` baqgħet tirċievi ċ-ċekk normali għax l-affarijiet ma ġewx reġistrati.

Issa wara xi tmien snin bagħtulha biex tirrifondi lura lid- dipartiment madwar Lm8,000!

Din il-mara kważi ġiet suicidal case u dan kien kollu tort ta' xi ħaġa li marret ħażin fil-proċedura fid-dipartiment.

Dan m'huwiex sewwa, Mr Speaker.

Sfortunatament l-iżbalji li jsiru mid-dipartiment qed iħallsu għalihom in- nies b'mod għoli ħafna għaliex jinqatgħulhom il-benefiċċji, iċ-children's allowance, il-pensjoni u benefiċċji soċjali oħra.

Nagħmlu żball jekk noqogħdu ngħidu li n-nies huma preżunti li jafu l-liġi għaliex biex tkun taf il-liġi tas-sigurta` soċjali trid tkun altru minn ġenju għax anke computer ikollu problema biex jissortja din il-liġi.

Din il-liġi spiċċajna dejjem nraqqgħuha.

Meta l-Prim Ministru kien ministru tal-politika soċjali, kien jgħid li jrid jagħmel review tajba ta' din il-liġi imma din qatt ma saret.

Hemm bżonn li jkun hemm review ħalli din il-liġi tkun aktar friendly, u mhux kif għidt iktar qabel titkellem ma' erba' uffiċjali u jagħtuk verżjonijiet differenti għaliex kulħadd jinterpreta kif jidhirlu hu.

B'dawn l-emendi kollha li saru f'din il-liġi saret xi ħaġa kważi impossibli li tifhimha.

Mr Speaker, każ ieħor li nixtieq insemmi huwa ta' mara armla anzjana li ġiet imċaħħda mill-għajnuna medika għal xhur sħaħ għaliex din kellha garaxx ta' żewġha, it-tifel tagħha kellu bżonn il-flus u biegħuh għal Lm6,000.

Nofs dawn il-flus kienu tat-tifel għaliex hekk kien jgħid it- testment li ħalla l-missier u hi kulma ħadet Lm3,000.

Pero' d-dipartiment qabad u qatagħha li din qalgħet aktar minn Lm7,000 – għaliex barra s- Lm6,000 kellha xi ħaġa oħra mwarrba għall-funeral - u qatgħulha l- għajnuna medika.

Id-dipartiment ma tax kas li t-Lm3,000 kienu ġejjin minn wirt imma qata' bir-riga għax l-aqwa li jiffranka l-flus, Mr Speaker.

Din l-anzjana li lanqas hi mid-distrett tiegħi - fil-fatt ħafna mill-każijiet li semmejt lanqas huma mid-distrett tiegħi, jiġifieri taħsbux li qed nitkellem għall-kostitwenza tiegħi biss, imma qed nitkellem fuq każijiet minn madwar Malta - qaltli li lanqas talbuha xejn u ġiet informata biss billi ma ħaditx iċ-ċekk u meta marret tistaqsi qalulha l-istorja kollha.

Jiġifieri wieħed għandu jassumi li din il- mara mhux biss tkun taf il-liġi tas-sigurta` soċjali imma anke dak li għandu x'jaqsam ma' suċċessjoni?!

Mr Speaker, jiena nixtieq inkun naf jekk hux se nibqgħu f'sitwazzjoni fejn minħabba l-iżbalji tad-dipartiment jibqa' jbati l-miskin.

Jiena lanqas nemmen li fejn jidħlu l-benefiċċji soċjali, hawn dawn il- ħallelin kollha għaliex l-ewwelnett min ikun jiddependi mill-benefiċċji soċjali verament ikollu bżonn u ma jkunx irid iħossu li qed jieħu l- karita`.

Ovvjament m'iniex qed nitkellem fuq dawk li jieħdu gost jagħmluha tal-bums imma qed nitkellem fuq min hu vulnerabbli fis-soċjeta` tagħna u jeħtieġ l-appoġġ u l-wens tagħna fit-twettiq tal-ġustizzja soċjali.

Issemmiet il-kwestjoni ta' l-invalidity pension u se nerġa' nsemmi każijiet li huma reali u li nixtieq li jkunu fil-viżjoni ta' min qed jagħmel l-affarijiet għax inkella minflok inkunu bastun ta' sapport għan-nies li għandhom bżonn se nkunu bastun li jsawwat lil min għandu bżonn.

Għandna għadd ta' xebbiet ta' madwar 55 sena li jkunu għexu għall-familja tagħhom u apparti li jkunu seftru d-dar lil ħuthom ikunu daru b'ommhom u missierhom.

Sfortunatament meta ommhom u missierhom imutu wkoll jispiċċaw waħedhom.

Meta jkunu qegħdin iduru b'ommhom u missierhom ikollhom il-pensjoni tal-wens imma malli jmutu ommhom u missierhom, dawn jispiċċaw ma jkollhomx dħul u ħafna minnhom ikunu exhausted kemm physically u kemm mentally u jsibuha diffiċli biex jorjentaw ruħhom f'dinja li lanqas jafu biha.

Ikun tajjeb kieku lil dawn in-nies nirriabilitawhom, nagħtuhom retraining u nġibuhom attivi imma rridu noqogħdu attenti li ma nkunux qegħdin inwaddbuhom f'kondizzjonijiet tqal għalihom għaliex dawn in-nies irid ikollhom ċerti konsiderazzjonjiet partikolari.

Mr Speaker, qabel nagħlaq nappella li ma' dawn l-emendi jkollna programm maħsub biex jibdel il-kultura u fuq kollox riformi adatti għall-qasam tal- welfare li jirriflettu l-bżonnijiet u r-realtajiet ta' min hu vulnerabbli fis-soċjeta` tal-lum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, irrid infakkar lill-Kamra li llum qegħdin nitkellmu fuq emendi għall-abbozz ta' liġi tas-sigurta` soċjali fuq il-pensjoni ta' l- invalidita` għax jista' jagħti l-każ li din ma kenitx ċara.

Xtaqt nibda dan id-diskors tiegħi billi nitkellem fuq ix-xogħol għax ħafna drabi l-pensjoni ta' l-invalidita` tingħata għax dak li jkun ma jkunx tajjeb għax-xogħol.

Kif nafu għal ħafna minna x-xogħol jagħtina sens ta' identita` u jagħtina sens għal xiex ngħixu.

Diversi nies tkellmu fuq dan u qalu li għalihom ix-xogħol huwa importanti ħafna.

Fil-fatt naraw ħafna każijiet fejn nies meta jagħlqu l-61 sena - li hija l-eta` pensjonabbli - taqbadhom dipressjoni.

Jiġifieri għall-parti l-kbira tan-nies, ix-xogħol huwa essenzjali għaliex jidentifikahom bħala bnedmin li qed jagħtu kontribut lis-soċjeta`.

Meta nkunu għadna żgħar u noħorġu mill-universita` ħafna minna joħorġu b'entużjażmu kbir.

Jiena niftakar li ħafna minna kienu jħossu li jridu jbiddlu d-dinja u din taraha f'tobba, f'teachers, f'avukati, f'periti u f'ħafna professjonisti oħra.

Ħafna drabi l-ħajja tagħhom tkun challenge kontinwu għaliex huma jkunu jridu jagħtu kontribut lis-soċjeta` bix-xogħol li jagħmlu.

Dan huwa l-ewwel punt kardinali.

Ħafna minna tant jintilfu f'dan l-entużjażmu li jintefgħu b'qawwa biex jagħmlu dak ix-xogħol li jista' jagħti l-każ li l- istess entużjażmu jaħdem kontrihom u jsofru fenomenu li Herbert Freudenberger, psikologu Amerikan, sejjaħlu burn-out.

X'inhu dan il-burn- out?

Id-definizzjoni ta' Freudenburger hija li huwa stat ta' għejja jew frustrazzjoni li jiġi minn sitwazzjoni fejn persuna hija ddedikata għal xi kawża u jidħol għaliha b'mod qawwi biex ikollu r-riżultati.

Min-naħa l-oħra, Elliot Aronson tagħti din id-definizjoni għal burn-out: A state of physical, emotional and mental exhaustion caused by long-term involvement in emotionally demanding situations.

Jiena ċert li ħafna nies li qed jisimgħuni jħossu li xi darba jew oħra l-bniedem jista' jispiċċa f'dawn is-sitwazzjonijiet.

Nerġa' nfakkar l-ironija tal-burn-out fiha nnifisha hija li din tiġri lin-nies li huma entużjasti ħafna, nies li jridu jagħtu kontribut kbir lis-soċjeta` u kontribut kbir f'dak li qed jagħmlu.

Liema huma dawk it-tliet affarijiet fix-xogħol tagħna li huma relatati mal- burn-out?

Dawn huma r-role conflict, jiġifieri fejn persuna jkollha responsabilitajiet konfliġġenti waħda kontra l-oħra u ċioe` jkollok persuna mġebbda minn ħafna naħat; it-tieni sitwazzjoni hija r-role ambiguity jiġifieri fejn ikollok individwu li ma jafx eżatt wieħed x'qed jistenna mingħandu u t-tielet sitwazzjoni hija r-role overload, jiġifieri persuna li jkollha responsabilitajiet li ma tlaħħaqx magħhom jew ma tasalx għalihom.

Dawn huma tliet sitwazzjonjiet li jistgħu jwasslu persuna għal burn-out.

X'inhuma s-sintomi ta' burn-out?

L-ewwelnett il-persuna tħossha eżawsta, tħoss li emozzjonalment hija drained u tħoss a sense of alienation, jiġifieri tħossha maqtugħa.

Imbagħad jibdew jidħlu ċerti affarijiet li huma kontradittorji.

Per eżempju, il-persuna tibda ssir ċinika fuq ix- xogħol, jibda jkun hemm nuqqas ta' paċenzja, jibda jitlagħlha malajr u kultant tiġi f'sitwazzjoni fejn tibda tara l-affarijiet b'mod negattiv u tibda tinqata' mill-kollegi tagħha tax-xogħol u tibda ssir persuna li tobgħod tmur għax-xogħol.

Irrid nagħmilha ċara li hawnhekk qed nitkellem fuq sitwazzjoni psikoloġika u mhux fuq mard psikjatriku.

Din hija sitwazzjoni komuni li ħafna nies fix-xogħol iħawduha ma' mard psikjatriku.

Fid-dinja tal-lum il-burn-out – u nixtieq li f'dan il-Parlament inkunu maturi biżżejjed li minn dak li se ngħid ma niġbdux extrapolations politiċi u ma jkunx hemm xi ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni li jgħid li hawn Malta hawn iktar burn-out minħabba gvern Nazzjonalista għax il-burn- out qed jiżdied fid-dinja kollha – qed jiżdied fid-dinja tax-xogħol u ħafna drabi qed jiżdied għax aħna bħala bnedmin inpoġġu parametri fuqna nfusna sforz l-entużjażmu tagħna stess li mbagħad jaħdem kontrina.

Fl-opinjoni tiegħi, din is-sitwazzjoni tista' twassal biex bniedem jibda jaqta' qalbu mix-xogħol.

Naħseb li minn dan il-Parlament kollu, jiena l-iktar wieħed li nara nies bi problemi ta' invalidita` għax narahom biex niċċertifikahom u allura naf x'jiġi għandi.

Irrid ngħid li jiġu għandi nies li fis-sitwazzjoni tagħhom jkunu burnt out, qisek għandek xemgħa li tintefa.

Il-burn-out tista' tolqot kull professjoni għax kull professjoni tista' twassal għal sitwazzjoni fejn dik ix-xemgħa tintefa, dik li fl-antik konna ngħidulha vokazzjoni, u tibda tħoss dlam kbir.

Fil-fatt hawn min jibda jqum filgħodu u ma jkollux aptit imur għax-xogħol.

Jeżisti screening technique li jgħidulu burn-out inventory u jeżisti ieħor famuż, il-Maslach Burn-out Inventory li jintuża fir-riċerka biex jikkalkulaw kemm persuna tista' tiġi burnt out fuq ix-xogħol.

Aħna naraw numru sostanzjali ta' nies b'din il- kondizzjoni.

Dawn in-nies ma jkunux jistgħu jibqgħu jaħdmu fil-pożizzjoni tagħhom tax-xogħol u jiena nifhem li jekk għandek għalliem li huwa burnt out ma tistax tħallih fi klassi jgħallem meta ma jistax jgħallem jew meta qed jibża' jgħallem.

Ħafna drabi l-ewwel pass li jsir huwa li dawn joħorġu bis-sick leave.

Hawnhekk nistaqsi: Dan hu l-ewwel pass li għandu jsir jew l-ewwel pass li jsir għandu jkun li aħna bħala komunita` nibdew napprezzaw x'inhu burn-out u nipprovaw ma nħallux lil min jasal fl-istadju li jiġi għandek u jgħidlek li, per eżempju, fil-każ ta' għalliem, ma jistax jibqa' jgħallem?

Jista' jkun li bniedem nagħtuh dak li jgħidulu sabbatical jiġifieri jagħmel sena fejn ma jibqax jgħallem fi klassi imma jmur jagħmel riċerka jew imur jaħdem f'post ieħor biex jaqta' minn fuq ix-xogħol.

Hemm diversi affarijiet li jistgħu jsiru fejn dipartiment jew ieħor - mhux bilfors tal-gvern - jidentifika li qed ikun hemm dan il-livell ta' burn-out u taqbad dik il- persuna u tipprova tevitalha milli tispiċċa għand psikjatra għax tkun depressed.

Sfortunatament jekk persuna tispiċċa depressed u toħroġ bis- sick leave, din tgħaddi mill-ewwel fażi li huwa l-bord mediku.

Dan il-bord mediku m'huwiex il-bord ta' l-invalidita` għax il-bord mediku jgħidlek biss li din il-persuna m'hijiex kapaċi tagħmel ix-xogħol tagħha.

Naħseb li rridu naħsbu ftit fil-fażi li jmiss wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi biex nipprovaw nagħlqu l-gap bejn il-bord mediku u l-bord ta' l- invalidita`.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Ħafna nies meta joħorġu bil-bord mediku jsibu lilhom innifishom ġewwa vacuum.

Immaġinaw persuna ta' 50 sena, li tkun għexet ħajjitha kollha bħala għalliem, ġiet burnt out, qabditha dipressjoni u f'daqqa waħda ġiet boarded out fuq livell mediku.

Għal din il-persuna huwa importanti li terġa' tmur tirreġistra biex issib xogħol alternattiv u hawnhekk jidħol ir-rehabilitation tal-persuna u jidħol ukoll bridge bejn x'nistgħu nagħmlu biex lil dawn in-nies ngħinuhom ma jħossux an ego blow fil-livelli psikoloġiċi, jiġifieri ma nippretendix li persuna li tkun għexet ħajjitha kollha bħala avukat f'daqqa waħda tmur fil-queue tirreġistra.

Huwa importanti li dak il-gap bejn il-bord mediku u l-bord ta' l-invalidita` nagħlquh b'tali mod li jkollna ħafna nies li jirrifjutaw li jagħmlu dak il-pass billi, per eżempju, bniedem jieqaf minn teacher imma s-sistema tgħinu biex jagħmel xogħol ta' librar jew xi ħaġa oħra.

Hawnhekk nistgħu naħdmu ma' l-ETC u naf li wieħed mill-proġetti li qed tagħmel huwa t-TEES li kellhom subscription enormi għal dawk il-persuni over 40 years li jispiċċaw bla xogħol u dan il-proġett mill-Unjoni Ewropea se jgħinhom jidħlu fil-ħajja tax-xogħol għax huwa żmien diffiċli.

Allura jiena qed ngħid li nagħmlu extrapolation ta' dawn it-tip ta' programmi flimkien ma' l-ETC biex dawk in-nies li jiġu medically boarded out ikollhom sitwazzjoni fejn nistgħu nirriabilitawhom għal xogħol differenti.

Dan huwa essenzjali u jorbot integralment mal-liġi ta' l-invalidita` għax imbagħad jiġi l-proċess ta' l-invalidita`.

Nemmen li l-proċess ta' l-invalidita` nistgħu nnaqqsuh sostanzjalment if we bridge dawk in-nies li joħorġu medically boarded out u ngħinuhom isibu xogħol alternattiv u jiena ċert li jekk ikun hemm ħafna ħsieb kemm ma' l-ETC kif ukoll mad-dipartiment tas- sigurta` soċjali, nistgħu nilħqu dan il-għan u nassigurakom li żgur ikollna nies - u din qed ngħidha mill-esperjenza għax narahom jien – li jkunu lesti li lanqas biss jikkontemplaw il-bord ta' l-invalidita`.

Niġi issa għall-bord ta' l-invalidita`.

Din il-liġi hija importanti.

Jiena niltaqa' ma' ħafna tobba u anke speċjalisti u kultant anke aħna nħossuna f'sitwazzjoni diffiċli.

Hawnhekk irrid ngħid - u minn hawn irrid insellem lill-kollegi tiegħi t-tobba u l-ispeċjalisti – li l-parti l-kbira tagħna ġenwinament nipprovaw ngħinu lill-individwi u rrid ngħid li speċjalment f'affarijiet ta' mard mentali m'hijiex faċli li tgħin individwu u se ngħid għaliex.

Meta individwu jaqta' qalbu u jibda jara kollox iswed, meta individwu lanqas ikollu saħħa jqum mis-sodda m'huwiex faċli li tikkonvinċih fuq miljun proġett li jista' jkollok f'moħħok għax l-ewwel trid tfejjaq id-dipressjoni.

Għalhekk huwa importanti li din il-liġi naħsbuha tajjeb.

Issa mhux qegħdin nitkellmu fuq il-bord mediku imma qed nitkellmu fuq l- invalidita` mix-xogħol.

Lill-pazjenti tiegħi biex jifhmuni ngħidilhom li l- bord ta' l-invalidita' kif inhu llum għalihom ifisser li jekk, per eżempju, dak li jkun ikun teacher, lanqas ikun kapaċi jirrispondi telephone għax il-kliem li nużaw fiċ-ċertifikati huma "not able to do any gainful employment".

Jiġifieri dan m'hu kapaċi jagħmel xejn.

Għalhekk naqbel mal- liġi li għandu jkun hemm perjodu ta' sitt xhur fejn persuna tkun qed tara speċjalista - u

hawnhekk nisħaq li għandu jkun speċjalista – u jkun dan l-ispeċjalista li li fl-aħħar ta' dawn is-sitt xhur jgħid li din il-persuna ma ċċaqilqitx u hemm sitwazzjoni ta' invalidita`.

Huwa importanti wkoll f'dawn is-sitt xhur, l-ispeċjalista jara lill-persuna jew jekk ma jkunx jista' jaraha l- ispeċjalista, at least jkun hemm xi forma ta' komunikazzjoni mat-tabib tal- familja biex naraw li din l-evalwazzjoni qed issir.

Waħda mill-problemi żgħar li kelli kienet fuq il-medical records.

Irrid ngħid li m'għandniex inqisu li l-medical records bħala l-uniku mod ta' kif wieħed juri li persuna tkun qiegħda taħt il-kura tiegħu.

Il-medical records tiegħi li għandhom x'jaqsmu mal-psikjatrija normalment ikollhom ħafna sigrieti.

Fil-fatt fl-Isptar San Luqa, il-file tal-psikjatrija huwa separat mill-file tal-mediċina, jiġifieri pazjent li jara psikjatra fl- isptar San Luqa jew l-isptar ta' Għawdex għandu file psikjatriku differenti mill-file għal kull ħaġa oħra għaliex f'dawn il-files ikun hemm affarijiet delikati u sensittivi li m'għandux għalfejn jarahom kulħadd.

Fil-files personali jkun hemm ċerti affarijiet li huma irrelevanti għall-invalidita` pero` huma importanti għall-psikjatrija.

Per eżempju, il-fatt jekk bniedem kellux partner oħra jew jekk ġiex abbużat meta kien żgħir insibuhom f'file psikjatriku u allura jiena ngħid li - forsi nistgħu niddiskutuha meta niġu għall-istadju ta' Kumitat – minflok ngħidu medical records, nistgħu ngħidu li meta nimlew il-formola ġdida ta' l-invalidity pension, jiġi mniżżel bid- data u l-ġurnata kemm-il darba tkun rajt lill-pazjent.

Ovvjament irid ikun hemm livell ta' integrita` sabiex titniżżel il-verita` fil-formola pero` jekk noqogħdu ninkwetaw fuq din il-ħaġa ma naslu qatt għax fl-aħħar mill- aħħar min irid ibagħbas fid-dati jista' jaqbad file u jikteb dak li jrid.

Jiena nemmen li bejn li tikteb id-dati u bejn li turi medical records ma naħsibx li se jkun hemm xi differenza u allura nissuġġerixxi li jkun hemm id-dati miktubin.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li naqbel li jrid ikun hemm dawk is-sitt xhur ta' evalwazzjoni minn speċjalista li jara l-pazjent minimament darba fix-xahar biex wara sitt xhur ikun jista' jgħid ġenwinament jekk il-pazjent huwiex invalidu jew le.

Naqbel ukoll li wara sena għandu jkun hemm l-istess bord li jidentifika jekk pazjent hux lest għax-xogħol jew għadux invalidu u din hija wkoll importanti.

Għandi riżerva żgħira fuq it-tobba li se jkun hemm fil-bord.

Qed jingħad li se jkun hemm żewġ tobba u l-unika riżerva li għandi hija li, per eżempju, fuq problemi psikjatriċi, għandu jkun hemm xi ħadd li jiċċekkja l-validita`.

Jiena naqbel li m'hemmx għalfejn ikun hemm iktar minn tnejn, pero` għal kull GP għandu jkun hemm speċjalista.

Nemmen li jekk, per eżempju, għandek pazjent bi problemi ortopediċi, jagħmel aktar sens li t-tabib amministrattiv ikun orthopaedic surgeon milli kieku jkun a general practitioner pero` din hija xi ħaġa li wieħed irid jiddiskutiha u jekk għandek pazjent bi problema psikjatrika, forsi tagħmel iktar sens li jkollok speċjalista fil-psikjatrija allavolja fil-livell amminstrattiv.

Niġi issa għall-problema tar-rehabilitation.

Nemmen li r-rehabilitation hija importanti imma rridu ndaħħluha fil-parametri ta' x'tista' tagħmel il- persuna.

Waħda mill-affarijiet, per eżempju, li qed tiġini f'moħħi hija s- suċċess kbir li kellna f'dawn l-aħħar snin fl-Isptar Monte Carmeli bir- riabilitazzjoni ta' pazjenti li jidħlu l-isptar għal perjodu qasir jew għal perjodu twil u fl-Isptar Monte Carmeli hemm sistema fejn dawn il-pazjenti jibdew jaħdmu f'dan l-isptar fuq diversi xogħlijiet.

Hemm min jagħmel xogħol ta' ġardinar, hemm min jagħmel xogħol klerikali u hemm min jagħmel xogħol ta' librar.

Ovvjament ikunu limitati fis-sens li ma jaħdmux 40 siegħa fil-ġimgħa imma jeħduha bil-mod u jkun hemm ċertu riabilitazzjoni fix-xogħol.

Kull persuna taqa' taħt il-parametri ta' occupational therapist jiġifieri għandek persuna li hija dedikata fuq ix-xogħol għal din il-ħaġa u r-riabilitazzjoni qed issir bil-mod.

Fil-fatt dan il-programm huwa over- subscribed u għandna ħafna pazjenti li huma kuntenti ħafna u meta jispiċċalhom it-terminu ta' sena li jkunu ilhom fir-riabilitazzjoni kważi jiġu jibkulna biex ikomplu jagħmlu dan ix-xogħol.

Naħseb li fuq dawn il- parametri wieħed jista' jaħseb fuq xogħol ieħor alternattiv.

Jiena nemmen li bl-għajnuna professjonali min-naħa ta' l-ETC fejn idealment ikun hemm occupational therapists, aħna nistgħu ngħinu lil dawn in-nies jagħmlu forma ta' rehabilitation.

Mr Speaker, jiena nemmen li meta qed tirriabilita lil xi ħadd lura lejn ix- xogħol wara problema ta' burn-out, ikun tajjeb li toffrilu alternattivi li jerġgħu jdaħħlu l-fervur lejn il-ħajja tax-xogħol mingħajr ma terġa' ddaħħallu l-biża' li se jerġa' jmur lura lejn l-istess xogħol li ħassu li kien qed jitkisser fih.

Allura wieħed minn dawn il-pjanijiet jista' jkun, per eżempju, li dawn in-nies jiġu riabilitati f'xogħol li ma jkunx relatat max-xogħol ta' qabel.

Waħda mill-affarijiet li kont nara fl-Istati Uniti hija l-flessibilita` kbira li kellhom il-ħaddiema f'dan il-pajjiż.

Jiena kont naħdem bejn żewġ sptarijiet u kien hemm xi żewġ mili bogħod bejniethom u kien ikun hemm shuttle li kienet tmur minn sptar għall-ieħor u kienet titlaq kull nofs siegħa.

Jien għadni niftakar li d-driver li kien isuq ix- shuttle tagħna kien mechanical engineer li wara ċertu żmien kien iddejjaq dejjem jagħmel l-istess xogħol u ddeċieda li jibda jagħmel dan ix-shuttle service bejn sptar u ieħor.

Ovvjament ħa dik id-deċiżjoni fl-ambitu li tonqoslu l-paga - qatt ma tkellimt fuq paga miegħu imma nassumi li hekk hu – pero' kien jidher verament bniedem kuntent.

Din il-flessibilita` fix-xogħol m'hijiex parti mill-kultura ta' pajjiżna.

Aħna bħala pajjiż diffiċli ħafna li bniedem ikun ilu, per eżempju, 30 sena jgħallem u f'daqqa waħda jgħidlek li jrid jibda jsuq il-karozzi tal-linja jew il-private buses.

Huwa importanti li nifhmu li l-flessibilita` hija xi ħaġa li tgħin lill-bniedem psikoloġikament.

M'hijiex xi ħaġa degradanti.

Meta bniedem ibiddel minn ħaġa għall-oħra, hija xi ħaġa pożittiva u allura jiena nissuġġerixxi li waħda mill-alternattivi lejn riabilitazzjoni tista' tkun li niftħu l-parametri li kellna qabel u nibdew inħarsu b'wide angle.

Hemm bżonn li nibdew nagħtu alternattivi ta' xogħlijiet interessanti u moderni li wieħed jista' jkun li qatt ma ħaseb li jista' jagħmel.

Jiena nemmen li speċjalment f'nies li jkunu burnt out, din tista' tkun xi ħaġa pożittiva ħafna.

Xtaqt ngħaddi kelma fuq xi ħaġa li wieħed irid joqgħod attent fuqha.

Issemma li jkun hemm anke auditing ta' dak li ġara fil-passat.

Jiena naqbel li għandu jkun hemm ċertu auditing pero` naħseb li dan għandu jsir b'ħafna ħsieb.

Per eżempju, m'hemmx għalfejn li l-pazjenti jerġgħu jmorru quddiem bord u jiena naħseb li dawn l-affarijiet m'humiex kontemplati li se jsiru.

(Interruzzjonijiet) Jiena qed ngħid li jiġri hu li meta xi ħadd jisma' affarijiet fuq il-gazzetti li ħafna drabi jkunu rrapportati b'ħafna sensazzjonaliżmu, il-pazjenti psikjatriċi jinkwetaw ħafna.

Jiena jkolli ħafna pazjenti nevrotiċi li meta jisimgħu sentenza – u hawnhekk nappella biex il-ġurnalisti joqogħdu attenti kif jirrapportaw l- affarijiet – jinkwetaw ħafna.

Jiena naħseb li aktar minni ħadd ma jista' jgħidhom dawn l-affarijiet għax diġa` jiġu għandi nies li huma morda u li qed jinkwetaw.

L-ironija tal-ħajja hi li min ikun ġenwin normalment huwa dak li l-iktar jinkwieta għax min mhux ġenwin lanqas biss ikun qed jaqrahom il-gazzetti!

Jiġifieri fl-aħħar mill-aħħar ir- realta` hija li n-nies ġenwini jinkwetaw b'mod intens u pessimist għall- aħħar, dik li fil-psikoloġija ngħidulha catastrophic thinking.

Dawn jibdew jimmaġinaw li meta se jidhru quddiem il-bord, se jibdew jiddubitaw mill- marda tagħhom.

Jiena naħseb li r-realta` hija totalment differenti u nemmen li d- dipartiment huwa sensittiv biżżejjed biex ma jagħmilx dawn l-affarijiet u għalhekk huwa importanti li l-ġurnalisti u anke n-nies in ġenerali joqogħdu attenti x'jgħidu għaliex fl-aħħar mill-aħħar kif jinqraw l-affarijiet jinkwetaw ħafna nies, speċjalment nies li għandhom problemi psikjatriċi.

Fil-fatt fuq din il-biċċa xogħol ta' l-auditing il-ministru kkonfermatli li l-auditing se jsir fuq il-każijiet il-ġodda filwaqt li d-direttur jista' jidħol fuq każijiet antiki.

Dan kien importanti li ngħidu għaliex, kif għidt, diġa` qed nara nies li qed jinkwetaw u naħseb li importanti li nserrħulhom moħħhom li din hija liġi li fl-aħħar mill-aħħar qiegħda hemm biex tgħin lill-poplu u biex tgħin lin-nies ġenwini u lin-nies li qed ibatu.

Ovvjament meta niltaqgħu f'kumitat jiena ċert li se niddiskutu din il-liġi sentenza sentenza u jiena nemmen li aħna bħala gvern miftuħin biżżejjed biex nisimgħu u nagħrblu kull ħaġa li għandna bżonn nagħrblu.

Fl-aħħar mill-aħħar naħseb li kulħadd jaqbel li din il-liġi kellha bżonn tiġi riveduta.

Nemmen li r-reviżjoni li se ssir anke fl-affarijiet kollha li għidt hija reviżjoni pożittiva u hija reviżjoni li fl-aħħar mill-aħħar se tispiċċa f'sitwazzjoni fejn in-nies se jħossuhom iktar stmati, se jħossuhom iktar emmnuti u se jħossu li hemm proċess li kemm jista' jkun qed iqarreb biex jgħinhom jaslu għal dak il-punt u allura nemmen li se nitkellmu fuq irqaqat u fuq affarijiet żgħar li wieħed jista' jikkoreġi pero` importanti li liġi bħal din nagħtuha s-sapport totali tagħna u minn hawn nixtieq anke nagħti prosit lill-ministru li kellha l-kuraġġ toħroġ b'liġi bħal din.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, ħadt pjaċir nisma' d-diskors tal- kollega tiegħi, l-Onor.

Cassar, li daħal b'mod tekniku f'din il-liġi u ta overview mill-aspett tekniku ta' kif titħaddem il-liġi kif inhi llum mill- esperjenza tiegħu personali u anke kif jara li għandha titħaddem fil-futur b'dawn l-emendi.

Jiena la se nitkellem b'mod tekniku u lanqas se nidħol fuq kull klawsola.

Intqal ħafna fuq xi tfisser il-liġi, il-poplu jaf xi tfisser il-liġi u allura se ngħid x'naħseb jien.

L-ewwelnett jiena nemmen li f'ċerti deċiżjonijiet li jkunu jridu jittieħdu minn dan il-Parlament, huwa tajjeb li ma jkunx hemm konfrontazzjoni bejn il-partiti għax jekk ikun hemm konfrontazzjoni f'ċerti leġislazzjonijiet sensittivi, allura dak il-partit li jkun qed jipproponi l-liġi, jista' addirittura jsib ruħu rikattat minn ċertu settur ta' l-elettorat u dak ikun ħażin.

Il-Parlament qiegħed hemm biex jagħmel ħaqq mal-poplu kollu.

Pero' ħafna drabi jkun diffiċli għall- gvern li jilleġisla b'ċertu mod minħabba li tista' tingidem xi persuna 'l hawn u 'l hemm.

Dan huwa ħażin u għalhekk jiena dejjem tkellimt u emmint li f'ċerti deċiżjonijiet ta' interess nazzjonali huwa fl-interess ta' kulħadd li kemm jista' jkun ikun hemm consensus politiku bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Dak huwa l-ewwel punt tiegħi.

Illum m'għadniex niddibattu l-konċett tal-welfare state għaliex dan qiegħed hemm u għandna nagħmlu l-almu tagħna bħala politiċi u bħala parlamentari sabiex nippreservaw il-welfare state fil-pajjiż.

Pero` madanakollu dan mhux dejjem kien il-każ għaliex kien hemm żmenijiet fil-passat, mhux daqstant remot, fejn kellek tendenzi anke reazzjonarji f'dan il-Parlament u f'assemblei leġislattivi oħra f'dan il-pajjiż fejn il-konċett ta' welfare u l-konċett ta' emanċipazzjoni totali tal-poplu ma kienx milqugħ minn kulħadd.

Anzi kien hemm żmien meta kellek sezzjoni tal-klassi politika li ma kenux jemmnu fiha.

Mentri llum kulħadd jemmen li jrid ikollok għajnuna provduta mill-istat biex almenu kulħadd ikun jista' jgħix f'ċertu livell.

Dak naqblu miegħu.

Pero` mill-banda l-oħra, u din hija importanti, lanqas huwa sewwa illi jiġi ppremjat min jabbuża.

Mhux sewwa li jkollok sezzjoni ta' nies li għax iridu huma jew minħabba l-egoiżmu tagħhom jippretendu li ħaddieħor jaħdem għalihom u jippretendu li huma jieħdu l- pensjoni ta' l-invalidita` - għax aħna qegħdin nitkellmu fuq l-invalidita` - meta ma jkunx jistħoqqilhom.

Qegħdin jieħdu l-flus ta' min qed jaħdem u flok ma qed jiġu rinvestiti għall-aħjar tal-pajjiż, qed jiġu minfuqa fuq ċerti nies li ma jridu jagħmlu xejn u taparsi huma morda.

Naturalment iż-żewġ partiti jaqblu li dan m'huwiex aċċettabbli.

Kieku Malta kellha xi introjtu minn xi riżors naturali bħalma huwa ż-żejt jew il-gass, kieku forsi naffordjaw li noqogħdu d-dar naraw it-television filwaqt li l- gvern jibgħatilna ċ-ċekk tas-sigurta` soċjali imma dan mhuwiex il-każ.

Tobba li kienu jaħdmu l-Kuwajt jgħiduli li kien hemm żmien meta dan il- pajjiż tant kellu introjtu li n-nies tal-Kuwajt ma kenux jaħdmu, kienu joqogħdu d-dar, jeħduha easy u n-nies mill-Asja kienu jagħmlu x-xogħol kollu huma.

Dawn kienu jieħdu ċertu drittijiet u ċerti allowances u ma jagħmlu xejn pero` f'Malta ma nistgħux nagħmlu hekk.

Aħna m'għandniex riżorsi naturali u allura jekk hemm xi ħadd li qed jisraq, dan m'huwiex qed jisraq il-Kaxxa ta' Malta, qed jisraq lili li qed inħallas it-taxxa, qed jisraq lill-Ministru Dolores Cristina, qed jisraq lill-Viċi President tal- Kamra u qed jisraq lil kulħadd.

Li tieħu pensjoni meta jkollok 35 sena għax għandek daqsxejn uġigħ f'dahrek li jgħaddilek wara xahar meta sieħbek ta' 35 sena li għandu tlett itfal, irid iqum fis-6.00 a.m. u jaħdem daqs bagħal sas-6.00 p.m. u mbagħad minn fuq iħallas it-taxxa u parti minn dik it-taxxa qed tmur biex inti toqgħod id-dar paxxut, m'huwiex aċċettabbli.

Li jkollok ftit abbużi f'kollox huwa aċċettabbli.

Jiena naf negozjanti li jgħidu li min jaħdem magħhom xi ftit iħawwad.

Per eżempju, jekk suppost jitlaq fil-5.00 p.m u s-sid ma jkunx hemm, jitlaq fl-4.30 p.m. Min qiegħed fis-settur tal-catering jgħid li ġieli ħadulu xi biċċa laħam jew xi ftit chips.

Dan huwa ħażin ukoll, pero` dment li jkun kontrollabbli, huwa tollerabbli għax ħadd m'huwa perfett.

Pero` jibda jdoqq l-allarm meta l-abbuż isir abitudini u jibqa' jiżdied.

Meta jiġri dan, huwa d-dover tal-gvern li jgħid li l-abbużi jridu jieqfu akkost li jkun hemm min ma jivvotalux għaliex jekk xi ħaġa tkun ħażina, jagħmel tajjeb li jilleġisla biex iwaqqaf dak li huwa ħażin.

M'għadux iż- żmien li nagħmlu lip service imma qegħdin hawnhekk biex nagħmlu l-ġid lill- pajjiż.

Mhux qegħdin hawnhekk biss biex nilagħbu għall-gallarija u għall- gwadann tagħna mil-lat ta' voti imma qegħdin hawnhekk biex nitkellmu b'serjeta`.

Issa x'inhuma l-istatistiċi?

L-istatistiċi juru li minn 130,000 ruħ għandek 'il fuq minn 9,000 ruħ li qed jieħdu l-pensjoni ta' l- invalidita`.

Dan ifisser li madwar 7% tal-popolazzjoni f'Malta m'humiex kapaċi jaħdmu għal għomorhom.

Din hija inkwetanti.

Kif semmiet il- Ministru Cristina, f'sitt snin il-ħlas ta' pensjonijiet minn Lm9 miljun fis-sena tela' għal kważi Lm17 miljun.

Jien ngħid li min jistħoqqlu jieħu din il-pensjoni, għandu jibqa' jeħodha u għandu dritt jeħodha u m'għandix dubju li l-maġġoranza tan-nies li qegħdin jieħdu din it-tip ta' għajnuna soċjali - għax għalkemm insejħulha "pensjoni" m'hi pensjoni xejn imma tabilħaqq hija tip ta' għajnuna soċjali – huma ġenwini.

L-istat irid jgħin u jikkumpati lill-marid all the way.

Nista' nkun jien li allaħares qatt inkun ħiereġ minn hawn u nimrad, tista' tkun il-ministru u jista' jkun kulħadd li jqum filgħodu u ma jkunx jiflaħ iqum.

L-istat irid jgħin lil min hu marid u jekk ma jgħinux, ikun stat diżonest u bla kuxjenza soċjali.

L-istat huwa dejjem obbligat politikament, moralment u legalment li jgħin lin-nies li għandhom bżonn l- għajnuna.

Jiena niltaqa' ma' nies barranin li f'pajjiżhom la għandhom social assistance, la għandhom relief, la għandhom pensjonijiet, la għandhom social housing u lanqas sptarijiet b'xejn.

Sinċerament titbellah meta tisma' dawn l-affarijiet!

Jiena darba mort holiday l-Indoneżja u kien hemm wieħed li beda jidħak meta bdejt ngħidlu li l-isptar tagħna b'xejn.

Meta għidtlu wkoll li jekk ma taħdimx, tingħata għajnuna fil-ġimgħa biex tkun tista' tgħix, ħasibni li qed ngħaddih biż-żmien!

Jiġifieri f'ċerti pajjiżi fejn joqogħdu miljuni kbar ta' nies, il-bażi ta' l-għajnuna soċjali lanqas teżisti.

Aħna rridu nkunu kburin u kuntenti li f'pajjiżna għandna l- welfare state u l-għajnuniet soċjali.

Naħseb li aħna wieħed mill-aktar pajjiżi li noffru dan is-servizz.

Per eżempju, għandna l-edukazzjoni b'xejn.

Mhux talli għandna l-edukazzjoni b'xejn, talli nissussidjaw l- edukazzjoni bl-istipendji wkoll.

Fejn issib fl-Ewropa kollha din it-tip ta' għajnuna soċjali?

Għandek għajnuniet li ma jispiċċaw qatt!

Għandek social housing, jekk ikollok ħsara fid-dar jirranġawhielek, jekk inti tiżżewweġ jagħtuk ċekk għall-ewwel xahar u jekk għandek it-tfal jagħtuk iċ- children's allowance.

Sur President, għandna sistema ta' għajnuna soċjali li hija tajba u li żviluppat matul is-snin u minn hawnhekk irrid insellem lil dawk il-politiċi li matul il-milja tas-snin stinkaw, tħabtu u rsistew biex lill-poplu Malti joħorġuh mill-faqar li kien isofri.

Ħafna drabi aħna niġu attakkati u mgħajra fil-gazzetti pero` kieku ma kenux il-politiċi Maltin u dan il- Parlament - li jien kburi li nagħmel parti minnu - kieku qegħdin ferm agħar.

Sa 40 sena ilu biss, in-nies kienu jiġru fit-toroq ħafjin, kienu jittallbu l-flus fuq iz-zuntier u ma kenux jieħdu pensjoni.

Kien hawn faqar, miżerja u kwalita` ta' ħajja li llum lanqas toħlomha.

Fil-Belt hawn triq għadhom jgħidulha "nix mangiare" li tfisser li m'għandix x'niekol u dan għaliex kienu jpoġġu lin-nies jittalbu hemmhekk.

F'din it- triq kont issib lil dawk li għalqu s-60 sena jew min jimrad bil-bott f'idejh jittallab.

Jien kburi li nagħmel parti minn dan il-Parlament li matul din il-milja ta' snin irnexxielu joħloq qafas leġislattiv daqshekk tajjeb u daqshekk b'saħħtu biex f'Malta ma jkunx hawn iktar dan it-tip ta' faqar.

Din kienet waħda mill-affarijiet li spiratni li nkun parti mil-Labour Party għaliex – m'iniex qed ngħid li n-Nazzjonalisti m'humiex illum - minn dejjem kellu din il-viżjoni li jagħmel gwerra sfrenata kontra l-faqar fil-pajjiż u rebaħha.

U jgħidu x'jgħidu fuqna, il-parlamentari matul il-milja tas-snin irnexxielhom itejbu lil dan il-pajjiż.

Imma mill-banda l-oħra jrid ikun hemm bilanċ.

Sur President, l-isfortuna hija li s-sistema politika tagħna - u llum qed nitkellem b'mod apert u qed ngħid dak li nħoss - għextha u ddejjaqni.

U se ngħid għaliex.

Biex titla' fil-Parlament jew biex tirnexxi jew timxi 'l quddiem fil-politika and you get the people to vote for you, irid ikollok il-klijenteliżmu.

Tista' tkun l-aqwa professur tad-dinja għax jekk ma jkollokx a client base b'saħħtu ma titlax u jekk tkun illitterat u kapaċi ddur id-djar u tagħmel il-favuri żgħar lin-nies, tispiċċa fil-Parlament.

Jekk ma tkunx kapaċi tagħmel dan, anke jekk ikollok viżjoni u jkollok ċerti ħiliet pero` ma tkunx lest li tikkomprometti lilek innifsek, ma titlax.

F'dan il-pajjiż il-klijenteliżmu kien dejjem konduċenti u din ngħidha bla tlaqliq għaliex iddejjaqni.

Fil-passat il-klijenteliżmu kien aktar mil-lum meta kollox kien jiddependi fuq il-ministri u dan kien konduċenti biex isiru ċerti abbużi.

Jien nifhem il-kummenti li għamel l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici fejn wera li ħa għalih ftit fuq dak li qalet il-ministru meta qalet li l-klassi medika qed tabbuża żżejjed.

Huwa hekk fehmek u anke jien hekk fhimt.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Ippermettili, Onor. Herrera.

Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Onor.

Herrera qed jirrepeti dak li qara fir- rapport ta' dak li qal l-Onor.

Mifsud Bonnici dwar dak li għidt jien.

Jiġifieri noqogħdu ftit attenti għaliex hawn għandna l-detto del detto del detto.

Jien dejjem kont qiegħda nitkellem fl-ambitu ta' ċertifikazzjoni dwar il-pensjoni ta' l-invalidita` u mkien ma rriferejt għall-professjoni medika in ġenerali, anke meta wżajt il-frażi "in ġenerali" kont dejjem fl- ambitu ta' ċertifikazzjoni.

Irrid nagħmilha ċara għax nobgħod niġi miżinterpretata kif ġejt miżinterpretata.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ma kienx l-Onor.

Herrera li mmiżinterpreta lill-Ministru għax kif sar l-intervent qisu l-Onor.

Herrera mmiżinterpretaha.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jekk inqast fil-konfront ta' l-Onor.

Herrera nagħmillu apoloġija pero` jiena għidt li l-Onor.

Herrera qed jirrepeti dak li qara f'rapport ta' dak li suppost għidt jiena u allura hawn miżinterpretazzjoni pero` ma għidtx li l-Onor.

Herrera mmiżinterpretani.

Jiena ġejt immiżinterpretata mill-Onor.

Mifsud Bonnici lbieraħ biex nagħmilha ċara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici, bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, il-bieraħ ikkwotajt preċiż il-kliem li qalet il-Ministru Dolores Cristina fil-Parlament u mhux tajt spjegazzjoni oħra.

Għalhekk ma naħsibx li kkwotajt ħażin.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, hemm mod u manjiera kif tikkwota l-affarijiet.

Jekk taqla' sentenza out of the context ta' speech sħiħ allura hemm lok ta' miżinterpretazzjoni.

Ilbieraħ ħassejtni li ġejt ikkwotata out of context.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-ispjegazzjonijiet saru.

Issa jkompli l- Onor. Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Sur President, qalitx hekk jew le ma nafx għax ma kontx preżenti f'din il-Kamra meta sar id-diskors mill-ministru u għalhekk se nkun leali lejn kulħadd u ngħid li jiena qed nirreferi għal dak li qalu l-ġurnali.

M'għandix dubju li l-klassi medika hija waħda mill-iktar klassi ta' professjonisti rispettata fil-pajjiż u jistħoqqilha kull ġieħ u naħseb li kieku kellhom jagħmlu vox pop f'Malta u jistaqsu lin-nies liema hija l- iktar professjoni li l-poplu għandu fiduċja fiha jew jistma, it-tobba jiġu l-ewwel.

It-tobba għandhom ċertu rispett fis-soċjeta` u allaħares ma jkunx hekk għax tabib jaħdem fuq l-iżjed ħaġa importanti għalina li hija s-saħħa.

Kien hemm okkażjonijiet li tobba abbużaw u naħseb li l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici kien korrett meta qal li jekk kien hemm suspetti f'dan ir-rigward, allura messu sar rapport lill-medical council.

Per eżempju, meta jkun hemm xi avukat li jiżgarra, isir rapport lill- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Dawn il-professjonijiet ta' ċertu livell kollha huma self-regulating u kollha għandhom l-istrutturi interni tagħhom biex iżommu l-etika pero` li tinkwetani m'hijiex dik.

Issa se nitkellem ċar u nagħmilha ċara li m'iniex qed nirreferi għall-ministru b'mod partikolari, pero` mill-esperjenza tiegħi t'għaxar snin bħala membru parlamentari u mill-esperjenza tiegħi bħala bniedem kważi pubbliku, jirriżultali bl-aktar mod ċar - mhux qed ngħid fuq Nazzjonalisti jew Laburisti - li ma kenitx l-ewwel darba u ma kenitx se tkun l-aħħar darba li t-tobba ssir pressjoni fuqhom mill-forzi politiċi fil-pajjiż biex jgħaddu ċerti nies bord u jieħdu l-pensjoni.

Din hija l-verita` u m'għandniex nistħu ngħiduha.

Aħna l-politiċi niżbaljaw ukoll u qegħdin nitilfu ċertu rispett fil-pajjiż minħabba l-klijenteliżmu.

Meta ddur id-djar u tiltaqa' mal-kostitwenti mhux kulħadd ikun ta' ċertu livell ta' edukazzjoni u jkun hemm min jippretendi ċerti affarijiet mingħandek u jekk ikollok politiċi u kandidati mhux ta' livell integru kif suppost allura dawn se jieħdu an unfair advantage fuq kandidati politiċi u parlamentari oħrajn li joqogħdu attenti li jimxu kif suppost u dan huwa ħażin.

Huwa ħażin li jkun hemm l-influwenza politika f'dawn it-tip ta' deċiżjonijiet u mhux li jkollok xi tabib 'l hawn u 'l hinn li jiżgarra imma li jkollok l-influwenza politika qawwija speċjalment tal-gvern tal- ġurnata li jagħmel pressjoni fuq min għandu jiġġudika biex jiġġudika b'ċertu mod.

Għalina l-avukati jeżisti kodiċi ta' etika u twaqqfu kummissjonijiet fejn lanqas nistgħu niċċaqalqu.

It-tobba għandhom il-medical council u jidhirli li anke l-periti u l-ġurnalisti għandhom xi ħaġa simili.

Minħabba dawn iċ- ċirkostanzi u minħabba l-politika kif inhi, fuq il-lista tal-kandidati ta' l-istess partit, mhux kulħadd huwa ta' l-istess integrita` u din hija l- kritika li rrid nagħmel fuq in-neputiżmu u l-klijenteliżmu sfrenat.

Hemm bżonn isir kodiċi ta' etika għall-membri parlamentari u għall-politiċi u jekk hemm bżonn nagħmlu board of censors ħalli niddixxiplinaw lilna nfusna għax aħna qegħdin esposti għal dawn it-tip ta' tentazzjonijiet aktar minn ħaddieħor fil-kilba u fil-ġirja tal-kampanja elettorali u fil-pressjoni persistenti li niltaqgħu magħha fil-kostitwenza u fl-uffiċini tagħna.

Jekk jitla' membru parlamentari u jgħidli li qatt ma żgarra jew qatt ma pprova jirranġa kostitwent ngħidlu giddieb.

Kulħadd jipprova jaqdi lill- kostitwenti tiegħu u nagħmlu sew u fejn ħaqqu kostitwent li taqbeż għalih tkun diżonest li ma taqbiżx għalih u jekk għandek tiġġieled għad-drittijiet tal-kostitwenti tiegħek bħala deputat parlamentari, trid tiġġieled pero` mhux li ssir pressjoni biex ma jsirx il-ħaqq jew biex ma ssirx il-ġustizzja għax dak huwa skorrett u jiġri wisq ta' spiss f'pajjiżna.

Nistgħu ngħidu li mhux veru imma bil-poplu tidħak darba jew darbtejn pero` ma tibqax tidħak bih u dik hija r-raġuni għaliex il-poplu in ġenerali tilef il-fiduċja f'forsi l-iktar klassi nobbli fil-pajjiż li hija l-klassi politika għaliex kif diġa' għidt matul is-snin bid-difetti kollha tagħha u bil-konfrontazzjonijiet kollha tagħha rnexxielha minn pajjiż tat-tielet dinja ġġibu pajjiż modern li tieħu pjaċir tgħix fih.

Imma fl-istess nifs, dak li huwa tajjeb trid tgħid li huwa tajjeb imma dak li huwa ħażin trid tgħid li huwa ħażin ukoll.

Din hija xi ħaġa li tinkwetani ħafna, li tipprova taqdi d-dmirijiet tiegħek u tiġi ffaċċjat minn din it-tip ta' pressjoni fuq livell ta' kostitwenza li tgħejjik għax jekk bniedem m'għandux ċertu livelli, m'għandux ċertu background, u qiegħed fil-politika ma jafx x'inhu tajjeb jew le.

L-ixprunar tal-kandidaturi huwa importanti mhux biss fuq livell akkademiku imma anke f'dik li hija integrita` morali għax hawnhekk aħna d-deputati għandna ċertu responsabilita` u llum deherli li kelli nieħu l-okkażjoni li nagħmel kritika tal-klassi politika ħalli nuru iktar serjeta`.

Għalkemm din il-liġi fiha d-difetti tagħha ma ddejjaqnix, anzi nieħu pjaċir li l-gvern qed jgħaddiha għax qed jagħmel sewwa bħalma aħna għamilna sewwa meta konna fil-gvern li ma bżajniex ngħaddu ċerta leġislazzjoni biex insaħħu l-infrastruttura u l-management tad-drydocks.

Dakinhar fl-interess ta' Malta l-Onor.

Alfred Sant deherlu li kellu jipproponi dik il-liġi b'urġenza u għamel sewwa.

L-Onor.

Alfred Sant bħala Prim Ministru ta' dakinhar ħa dan il-pass għall-ġid ta' Malta u llum li għandna l-Onor.

Lawrence Gonzi bħala Prim Ministru finalment qed jipperpetwa l-ġid għall- futur u fl-aħħar mill-aħħar se niġu ġġudikati fuq dawn l-affarijiet.

Nagħmlu żball jekk naħsbu li l-maġġoranza assoluta tan-nies jieħdu pjaċir bl-abbużi.

Il-maġġoranza assoluta tal-poplu Malti – u jiena naf għax indur id-djar kullimkien - huma nies onesti ħafna li jaħdmu meta għandhom jaħdmu u disposti li jgħinu lil ħaddieħor meta jkun każ ġenwin.

Il-poplu Malti huwa poplu karitevoli ħafna, l-aħjar razza li hawn għax qalbhom jagħtuhielek!

U l-maġġoranza assoluta tal-poplu Malti tagħmel pressjoni fuqna bħala klassi politika biex ngħaddu leġislazzjonijiet li jwasslu għal aktar serjeta` fil-pajjiż.

Nagħlaq billi ngħid li huwa tajjeb li wieħed jilleġisla pero` fl-aħħarnett f'każijiet bħal dawn il-leġislazzjoni m'hijiex suffiċjenti.

Sur President, irid ikun hemm il-goodwill, il-ħila u l-kapaċita` ta' min se jimplimenta l- liġi.

Din il-liġi xorta tħalli ċerta diskrezzjoni għax it-tobba se jiġu magħżula mill-ministru.

Jekk il-ministru trid, għandha d-diskrezzjoni li tagħżel lil min trid hi.

Mhux qed ngħid li se tagħmel hekk u persważ li mhux se tagħmel hekk.

Pero` kif qal ukoll l-Onor.

Karl Chircop, il- ministru għandha dritt tagħżel lil min trid mill-klassi medika biex tieħu parir u m'hemm l-ebda kriterju lil min trid tagħżel fuq suġġett u mhux fuq suġġett ieħor.

Jiġifieri kif kien jista' jsir abbuż qabel, għalkemm forsi issa rranġajniha xi ftit, xorta jista' jsir l-abbuż.

M'iniex qed ngħid li l- ministru se tabbuża u allaħares kont nemmen li se tabbuża, pero` kif inhi l-liġi llum xorta jista' jsir abbuż.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, it-tobba ma jiġux nominati imma ssir a call for applications li hija totalment differenti.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Fil-liġi nsibu miktub hekk:

"...maħturin mill-Ministru għall-fini li jagħtu pariri fuq każi bħal dawn skond l-artiklu 106"."

Mhux qed nikkritika l-liġi kif inhi.

Il-perfezzjoni ħadd ma jista' jagħmilha.

Ħadd ma jista' jiġi b'liġi perfetta li tagħlaq kull toqba għax finalment il-liġi aħna nagħmluha.

Mhux qed ngħid li l-liġi hija ħażina imma qed ngħid li biex din il-liġi titmexxa tajjeb irid ikollok ministri u politiċi ta' integrita`.

Dak li qed nawgura jien.

Aħna bdejna hawn u hemm ħafna aspetti wkoll oħra fil-kamp soċjali li wieħed irid jirrivedi.

Hemm min ħaqqu u mhux qed jieħu u hemm min ma ħaqqux u jieħu.

Dik hi l- ħajja!

Min jimbotta u għandu l-ħbieb f'dan il-pajjiż kultant jirnexxilu f'ħafna affarijiet, mhux biss fil-kamp soċjali imma anke fuq livelli oħra.

Bir-rispett kollu, jien niftakar lill-Onor.

Michael Frendo fl-1987 jikkwota poster li kellu l-partit Nazzjonalista: "Mhux pjaċiri imma drittijiet".

Dik kienet l-għajta tiegħu u naħseb li b'dik l-għajta tela' l-Onor.

Michael Frendo dak iż-żmien.

Issa bir-rispett kollu - u niddejjaq ngħidha għax illum ma kellix aptit nikkritika naħa jew oħra - kuxjenżjożament matul dawn il-kważi 20 sena, dejjem kollox ingħata bi dritt?

Pjaċiri ma sarux?

Lucrative contracts ma ngħatawx?

Encroachments ma sarux?

In-nies iddejqu b'dawn l-affarijiet!

Għandna erba' nies bil-konnessjonijiet li mingħalihom ma jista' għalihom ħadd u aħna l-politiċi bla guts - biex ma ngħidx kelma oħra għax darba meta għidtha fuq it-television, tgħidx kemm għajruni biha – għaliex inċedu għal kollox.

Jekk ikun hemm it-tali, allura tgħaddi tiegħu qisu l-politiku biċċa ta' l-art, biċċa żibel, bla guts u bla poter ta' xejn.

Jiena ma nafx għalfejn ivvotawlna n-nies!

Irid ikollna l-guts nieħdu ċerti deċiżjonijiet!

Hemm klassi ta' nies li jagħmlu li jridu bikom u qed nindirizza lin-naħa l-oħra għaliex bħalissa huma qegħdin fil-gvern.

Għandkom erba' min-nies reqdin u ċerti nies jagħmlu bihom li jridu!

Dik hija l-verita`!

Dan huwa d-diskors li jsir min-nies in ġenerali, tmur fejn tmur, tattendi fejn tattendi u tiltaqa' ma' min tiltaqa'.

Jiena naf nies li biex jagħmlu ċerti proġetti u biex jagħmlu ċertu negozju, idaħħlu partner magħhom għax jekk ma jagħmlux hekk, ma jimxux.

Dan huwa sewwa?

Dawn m'humiex pjaċiri mad-drittijiet?!

Dik hija s-sistema politika f'dan il-pajjiż u trid tkun bigotta biex tgħid li mhux veru u biex tinnega li din hija r-realta' ta' dan il-pajjiż u llum huwa l- mument meta qed niddiskutu leġislazzjoni bħal din li wieħed jgħid il- verita`.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, qegħdin niddiskutu abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali, li bażikament jitkellem fuq it- tneħħija ta' l-abbużi minn din is-sistema.

Jeżistu abbużi fis-sistema tas- sigurta` soċjali?

Hawnhekk għandi ftit statistika dwar in-numru ta' applikanti riferuti għall-eżami mediku minn bord mediku u naraw li għal dawn l-aħħar snin kien hawn numru sostanzjali ta' nies li applikaw għall- pensjoni ta' l-invalidita`, għall-pensjoni ta' l-invalidita` taħt ftehim reċiproku milħuq ma' pajjiżi oħra, għall-benefiċċju tal-mard, għal żjajjar fid-dar, għall-għajnuna soċjali, għall-pensjoni għad-diżabilita`, għall- benefiċċju għall-korriment u benefiċċji oħra.

Bażikament fl-2005 kien hemm total ta' kważi 12,000 ruħ li applikaw għal dawn is-servizzi.

Jekk naraw in-nefqa annwali fuq il-pensjoni ta' l-invalidita` biss, insibu li sal-ġurnata tal-lum għandek bejn wieħed u ieħor 9,000 persuna li qegħdin fuq il-pensjoni ta' l-invalidita` u dawn jiswew lill-Kaxxa ta' Malta Lm16.2 miljun fis-sena.

Din hija somma konsiderevoli li naħseb li hija minfuqa tajjeb pero` wieħed irid jistaqsi dejjem jekk hijiex minfuqa b'mod effiċjenti u mingħajr ħela.

Naħseb li hija xi ħaġa li jismagħha kulħadd u jiena li ilni tabib 21 sena nista' ngħid li hemm ċerti affarijiet li tmisshom u tarahom b'għajnejk li jindikaw li hemm ammont ta' frodi f'dan il-qasam.

Meta ngħid frodi ma rridx nimplika lit-tobba.

Ovvjament ma neskludi lil ħadd għax mis-sema 'l isfel kulħadd jagħmel żbalji pero` l- parti l-kbira ta' frodi li nisma' bihom jien isiru mill-istaff li m'huwiex mediku u ħafna drabi lanqas ma jkun l-istaff tad-dipartiment tas- sigurta` soċjali.

Jiena niftakar li kelli żewġ każijiet u se nsemmihom ħalli nuri kif f'moħħ il-poplu hemm din l-idea illi biex tgħaddi bord trid tħallas il-flus.

Meta jiġi xi ħadd marid għandi u jgħidli li għandu problema b'dahru, b'moħħu jew b'qalbu, u jistaqsini kif se jagħmel biex jgħaddi bord, jgħidli wkoll li jkun lest li jħallasni l-flus.

Jiena ngħidlu li jekk verament ikun marid m'għandux għalfejn iħallas flus.

Pero` hemm min jilgħab din il- logħba.

Naf anke b'każijiet fejn nies li m'għandhomx x'jaqsmu xejn mad- dipartiment - biex taraw safejn tasal il-biċċa xogħol - u nies li m'humiex tobba imma nies li jew ikunu viċin il-poter jew jafu lil xi ħadd fil-poter imorru fuq

individwu u jgħidulu li jekk jagħtihom Lm500 jirranġawlu biex jgħaddi mill- bord ta' invalidita` u jekk jgħaddi mill-bord iżommu l-Lm500 u jekk jeħel mill-bord, jagħtuh il- Lm500 lura.

Jiena kont nindaga daqsxejn meta l-pazjenti kienu jiġu jgħiduli dawn l-affarijiet biex nara min kienu l-individwi u x'kien hemm u ma kienx hemm.

Imbagħad kont insib li din kienet proprja logħba, kien mezz faċli ħafna ta' kif individwu li m'għandu x'jaqsam xejn mas-sistema jagħmel il-flus.

Issa nerġa' ngħid li ma nistax neskludi li jkun hemm min qiegħed fis-sistema u jkun irid jagħmel il-flus għax il-bniedem huwa bniedem.

Pero` naħseb li l-iskop ta' din il-liġi huwa skop tajjeb u ċioe' li l-flus li qegħdin jintnefqu għal għan tajjeb, għandhom jintnefqu b'mod iktar effiċjenti u b'inqas piż fuq it-taxxi tal-Maltin.

Sur President, jiena rrid ngħid ukoll li kemm jista' jkun ma noqgħodux nisimgħu wkoll ħafna għajdut foloz li jkunu qed jiġru.

Dan l-aħħar meta l- ministru poġġiet dan l-abbozz fuq il-mejda tal-Kamra, ġew ruxxmata pazjenti fuqi u qaluli li l-gazzetti qalu li dawk li għaddew bord se jerġgħu jarawhom kollha.

Ma jidhirx li din hija l-intenzjoni tal-ministru għax iċċekkjajt magħha, pero` dan ma jfissirx li fejn il-ministru jidhrilha li hemm l-abbuż, ma tiċċekkjahx.

L-ewwelnett biex dan isir, m'hemmx għalfejn tgħaddi din il-liġi għax fil-liġi l-oħra hemm id-dritt li l-ministru tas- sigurta` soċjali jista' jinvestiga frodi jew anke progress fil-pazjent.

Kultant pazjent jagħmel għaxar snin ma jiflaħx u mbagħad jgħaddilu.

Per eżempju, wieħed ikollu fractured spine, jagħmel żmien twil inkapaċitat pero' mbagħad maż-żmien jgħaddilu.

Sempliċement m'huwiex veru li kulmin għadda bord se jerġa' jittella', pero` l-ministru żżomm id-dritt, kif għandha dritt tagħmel, li fejn tħoss li hemm abbużi tas-sistema, dak l- abbuż twaqqfu.

Aħna nafu wkoll li jkun hemm nies li huma boarded out u fil- fatt ikunu qegħdin jaħdmu, jiġifieri nafu li hemm numru ta' nies taħt l-40 sena li taparsi huma invalidi pero` mbagħad qegħdin imorru għax-xogħol mhux reġistrat.

Irrid nagħmilha ċara li m'iniex qiegħed ngħid għall-invalidi kollha imma qiegħed ngħid għal dawk li huma invalidi u qegħdin jabbużaw.

Jiġifieri l-parti l-kbira tan-nies li għandhom invalidity pension huma verament morda, pero` mbagħad issib numru li qegħdin jabbużaw, anke taħt l- 40 sena.

Meta għidt li dawn ikunu qed jaħdmu m'iniex qiegħed nirriferi li jkollhom biċċa xogħol tal-kitba

jew ikun hemm kamra fid-dar tagħhom stess u jbajduha, imma qiegħed nirriferi għal xogħol bi qligħ, jiġifieri xogħol regolari, xogħol li minnu dawn qegħdin idaħħlu ammont sostanzjali ta' flus u għalhekk naħseb li wieħed għandu jinvestiga din il-biċċa xogħol.

Naħseb li t-tir tal-liġi huwa li la tkun liġi laxka wisq u lanqas iebsa wisq.

Il-liġi għandha tkun fair u għalhekk għandna nagħmlu liġi li la tħalli l-abbuż u lanqas tħalli lil min verament ikun marid ibati konsegwenzi għalxejn.

Kultant ikollok każ fejn pazjent japplika għall-invalidita` u jkollok dubju jekk ikunx verament invalidu jew le u kultant ma tkunx kwestjoni daqshekk straightforward u għalhek tajjeb li tħalli lill-bord jiddeċiedi din il- biċċa xogħol.

Jiena kelli każijiet ta' pazjenti morda b'qalbhom li jkunu jridu jiġu invaliditati qabel l-eta` tal-pensjoni u jiena kelli suspetti serji illi dawn kienu qegħdin jilagħbu logħba biex jiġu invalidati qabel iż- żmien u mbagħad f'daqqa waħda nisma' li mietu jew inkella li ħasshom ħażin.

Jiġifieri veru li jkunu morda u għalhekk għidt li l-liġi trid tkun fair.

Meta jkun hemm dubju fondat, dak id-dubju jrid jaqa' fuq in- naħa tal-marid.

Huwa importanti li jkollna proċedura iktar trasparenti biex jekk jista' jkun, inneħħu din l-omerta` u din l-għagħa kollha fuq din il-kwestjoni tal-pensjonijiet.

Jiena xbajt nisma' b'din il-ħaġa li hija ingrained f'moħħ in-nies li trid tħallas biex tgħaddi bord u hemm bżonn naqtgħuha.

Dik hija ossessjoni u għandna nuru lil kulħadd li għandna sistema trasparenti fejn l-affarijiet qegħdin isiru sew.

Irridu noqogħdu attenti wkoll li ma jkollniex nies li jkunu in their late fifties u fl-aħħar snin qabel ir-retirement pension jiġu validated.

M'huwiex faċli li nies ta' 58 jew 59 sena jerġgħu jiġu reintegrated fis-sistema tax-xogħol u allura wieħed irid iżomm f'moħħu l- eta` ta' l-individwu.

Jidhirli li l-fatt li 36% of retiring civil servants are invalidated huwa persentaġġ għoli.

Dan ifisser li li għandna kważi 40% taċ-Ċivil tagħna kollu li qabel jirtira, jiġi invalidat.

Issa jiena nixtieq naħseb li l-flus li qed nagħtu liċ-Ċivil, sija jekk ikun ħaddiem manwali u sija jekk ikun ħaddiem tal-moħħ, qegħdin nużawhom b'mod produttiv u b'mod tajjeb u allura naħseb li importanti li jekk għandna din il-problema fiċ-Ċivil tagħna, niċċekkjaw daqsxejn għax sinċerament inħoss li jekk il-figura m'hijiex għolja daqshekk fil-private retirements allura hemm xi problema fiċ-Ċivil.

Nafu li l-problema fiċ-Ċivil hija li ħafna drabi l-ħaddiema fil-middle

management ma jkunux interessati u motivati biex jaħdmu.

Din hija problema kbira u qiegħda tiġi rranġata.

Jiena naqla' l-kappell lill-Uffiċċju tal-Prim Ministru, pero` sinċerament inħoss li rridu nagħfsu daqsxejn iżjed u naħseb li l-iktar ħaġa li rridu ndaħħlu hija l- flessibbilta`.

Irridu ndaħħlu iktar audit fuq l-ammont ta' xogħol li jsir jew il-kwalita` tax-xogħol li jsir iktar milli l-ħin.

Jiena ma tantx nemmen fiha li tidħol tippanċja f'ħin u toħroġ f'ħin ieħor għax naħseb li llum hemm metodi iktar effiċjenti, anke b'sistemi ta' awditjar li wieħed ikun jaf preċiż il-ħaddiema taċ-Ċivil x'qegħdin jagħmlu.

Il-ħaddiem jista' jidħol fis-7.00 a.m. u joħroġ fl-4.00 p.m. u ma jagħmel xejn il-ġurnata kollha.

Aħjar ħaddiem ieħor li jidħollok, għall-fini ta' l-argument, ħames sigħat u jtellagħlek xogħol ta' għaxra.

Jiġifieri huwa importanti li din il-kwestjoni narawha fil-fond.

Il-bieraħ l-Onor.

Chircop ikkritika d-deċiżjoni li fuq il-bordijiet ikun hemm biss żewġ tobba.

L-ewwelnett kif għadha kemm irrispondiet il- ministru dawn mhux se jiġu impjegati by direct order mill-ministru imma ssir sejħa għall-applikazzjonijiet, isiru l-bordijiet u jiġu impjegati fis- settur.

Issa jiena ma nafx x'se jkunu t-terms of reference, pero` kultant l- oppożizzjoni ġġegħilni nidħak.

L-Onor.

Chircop qalilna li jispera li ma jkunx hemm politiċi involuti f'dawn il-bordijiet meta nafu li, per eżempju, għandna ex-politiċi u wieħed minnhom insemmih, Dr. Vincent Moran, li jpoġġu proprju fuq dawn il-bordijiet, jiġifieri ma naħsibx li l-kritika li qed jagħmel l-Onor.

Chircop lill-gvern hija ġustifikata.

Jiena naħseb li dak il-bniedem, bħat-tobba l-oħra kollha, għamlu xogħolhom kif għandhom jagħmluh, irrispettivament mill-passat jew mill-futur għax jista' jkun hemm tobba fuq il-bord li joħorġu għall-politika fil-futur.

Naħseb li din kienet kwestjoni ta' the pot calling the kettle black.

Irrid ngħid xi ħaġa fuq iċ-ċertifikati tas-sick leave.

F'Malta joħorġu madwar 900,000 ċertifikat tas-sick leave fis-sena.

Għalkemm issir ħafna kritika fuq it-tobba fuq dawn iċ-ċertifikati tas-sick leave, dan l-ammont huwa wieħed mill-inqas persentaġġi fl-Unjoni Ewropea kollha.

In-numru ta' sick leave li jieħdu l-ħaddiema Maltin jikkompara tajjeb ħafna ma' dak li jeżisti fil-kumplament ta' l-Ewropa.

Naħseb li allura wieħed mill-ewwel jinduna li ħafna mill-kritika li ssir fuq it-tobba u anke fuq il-ħaddiema minn dan l-aspett m'huwiex ġustifikat.

Pero', kif tkellimt fil-każ ta' l- invalidity, ma jfissirx li ma jsirux abbużi u naħseb li hemm affarijiet li wieħed jista' jiċċekkjahom b'mod faċli ħafna.

Per eżempju, mnejn safejn tabib joħroġ sick leave certificate mingħajr ma jkun lanqas biss ra l-pazjent?

Jekk il-mara tal-pazjent tispjega l-istat tar-raġel lit-tabib, dan għandu jmur jiċċekkja lill-pazjent jew almenu l- individwu jmur biex jeżaminah it-tabib.

Jien ma togħġobni xejn l-użanza li daħlet li dak li jkun inkarigat mill-ispiżerija jieħu f'idejh numru kbir ta' ċertifikati biex isiru mit-tabib mingħajr ma t-tabib ikun investigahom.

Jien naħseb li din għandha tiġi mit-tabib.

M'iniex qed ngħid li kultant ma jkunx hemm raġuni għalfejn jiġri dan għaliex ikun hemm każijiet fejn tkun rajt lill-pazjent u jkollok bżonn iġġeddidlu ċ- ċertifikat għax ikun għadu ma jiflaħx, kultant il-pazjent ikun well-known mat-tabib u t-tabib ikun jaf bis-sitwazzjoni kronika tiegħu u allura forsi ma jkunx hemm bżonn li t-tabib jara l-pazjent.

Pero` by and large it- tabib għandu dejjem jeżamina lill-pazjent għaliex inkella ovvjament jista' jitlef il-kredibilita` tiegħu.

Sur President, naħseb li l-kwestjoni tas-sick leave certificates ġejja mill-qagħda li waqa' fiha s-servizz tal-general practitioner f'Malta.

Ngħid waqa' fiha mhux b'disprezz lejn il-general practitioners għax naħseb – jien wieħed minnhom – li dawn f'pajjiżna huma fost l-aħjar li hawn fid- dinja u huma fost l-aktar li jagħtu servizz tajjeb u mill-kuxjenza.

Is- servizz tal-general practice f'Malta ma jidher inferjuri għall-ebda pajjiż ieħor pero` naħseb li għandna numru ta' general practitioners li jabbużaw mis-sistema għaliex ikunu qed jaqilgħu l-flus minn qasam ieħor.

Ma ninsewx li l-parti l-kbira tal-general practice f'Malta ssir fuq bażi privata pero' hemm ukoll il-general practitioner service tal-gvern.

Pero` l-parti l- kbira tal-general practice ssir fuq bażi privata u sfortunatament ikollok tobba li jaħdmu l-isptar jew jaħdmu fil-general practitioner service mal- gvern, imbagħad jaħdmu privat u jkunu lesti li jiċċarġjaw fees baxxi.

Issa jiena m'iniex qieħed ngħid li tabib m'għandux juri rispett lejn id- dħul finanzjarju tal-pazjent u jkollu kuxjenza lejn il-pożizzjoni tal- pazjent pero` li tabib arbitrarjament jagħmel undercutting tat-tobba fid- distrett ma nistax naċċettaha.

Jekk inħarsu lejn dak li jiċċarġjaw il- general practitioners f'pajjiżi oħra nsibu li, per eżempju, f'Ċipru, tmur għand general practitioner jiċċarġjak Lm10 u biex jiġi d-dar jiċċarġjak id- doppju.

M'iniex qed ngħid li għandna nkunu hekk, pero` naħseb li hija disgrace li in this day and age għadek issib tobba li għadhom jaħdmu bil- Lm1 u biż-Lm2 fid-dar!

Sfortunatament dawn it-tobba jiġu jaqgħu u jqumu minn kulħadd għax l-aqwa li jgħixu huma u ma jimpurtahomx li jagħmlu undercutting sever u jħallu lil kulħadd jiżfen.

Jiena dejjem għidt li din il-kwestjoni ta' undercutting hija tort tal-gvern għaliex mill-indipendenza 'l hawn l-ebda gvern ma kellu l-guts jippubblika l-minimum fee – m'iniex qed nirreferi għall-ministeru mmexxi mill-Ministru Cristina - u għadha dik li kienet fl-1939 ta' 45c fid-dar u xi 25c fl- ispiżerija.

L-ebda gvern ma kellu l-guts iħares lejha u allura hemm ħafna abbużi fis-sistemi.

Il-medical council ma jgħidlekx li tista' tiċċarġja massimu imma jgħidlek li ma tistax tiċċarġja inqas mill-minimu u dak il- minimu huwa stabbilit mill-gvern fuq rakkommandazzjoni tal-medical council.

Fil-fatt il-medical council ilu jinsisti mal-gvern biex jippubblika r-rata minima ta' general practitioner service żmien twil u dan qatt ma sar.

Imbagħad il-gvern joqgħod jinkwieta għaliex qed isiru numru eċċessiv ta' ċertifikati!

Bir-rispett kollu, hemm differenza bejn li tmur għand tabib u trid iħallas Lm3 biex tagħmel ċertifikat u bejn ieħor li jieħu biss 50c!

Dan huwa tort tal-gvern għaliex kif inhi r-regulation issa t-tabib huwa ġustifikat li jiċċarġja 50c.

M'iniex qiegħed ngħid għal dawk li ma jistgħux iħallsu jew li m'għandhomx flus għaliex f'dak il-każ jew ma tiċċarġjahom xejn jew tagħtihom discount sostanzjali skond kemm jifilħu.

Pero` dik hija l-eċċezzjoni u mhux ir- regola u mhux ikollna tabib b'ringiela nies jistennewh wara l-bieb biex jagħmlu ċertifikat għax jeħdilhom 50c!

Lill-avukati naqlagħlhom il-kappell għax għandhom il-miżata minima u kapaċi jbiddluha minn żmien għal żmien.

(Interruzzjonijiet) Huwa importanti li ma nfixklux l-ispeċjalisti mal- general practitioners għaliex dawn meta tmur għandhom ma teħilx inqas minn Lm25.

Ir-realta` hi li l-miżata ta' l-avukati tiġi revised kull tant snin u sewwa jagħmlu għax dawn għandhom dritt jaqilgħu x'jieklu, pero` tat-tobba qatt ma ssir u allura l-gvern ma jistax joqgħod jistagħġeb li jsiru l- abbużi.

Dażgur li jsiru l-abbużi jekk min suppost qed jirregola ma jirregolax!

Jekk il-gvern irid jimxi bis-serjeta`, għandu jerfa' l-piż tiegħu u jagħmel l-aġġustament fit-tariffi mediċi, mhux dawn qatt ma saru.

Issa ma ninsewx li kemm ilna li dħalna fl-Unjoni Ewropea, il-general practitioner service sar speċjalita`, għandu r-reġistru tiegħu u m'għadux bħal qabel.

Huwa tajjeb li l-gvern għandu s-servizz tas-saħħa tiegħu pero` sfortunatament qed tidħol l-abitudini li dawk it-tobba li jaħdmu fiċ- ċentri tas-saħħa, jaħdmu wkoll bħala tobba part-time u jagħmlu undercutting bl-addoċċ.

Barra minn hekk, qed tidħol il-mentalita` li general practitioner irid jikkompeti ma' dawk it-tobba li qed jaħdmu fiċ- ċentri tas-saħħa li ovvjament ma jiċċarġjaw xejn u hawnhekk jibda l-inkwiet kollu.

Jekk il-gvern mhux lest li jagħmel revision of tariffs, ovvjament kulħadd se jiċċarġja l-prezz li jrid u jiena naħseb li wasal iż-żmien li ssir din ir-reviżjoni.

Din mhijiex l-ewwel darba f'dan il-Parlament li qed nitkellem fuq il-fatt li t-tariffi tat-tobba qatt ma ġew revised u niskuża ruħi li bqajt sejjer imma I got carried away għax għalija it's a sore point, jien tabib tal-familja u naf xi jkun qed jiġri madwari.

Jiena qed ngħid l-affarijiet kif narahom mil-lenti tiegħi, bħal dak is- suldat fuq l-għalqa tal-battalja għaliex niltaqa' ma' dawn l-affarijiet kuljum u allura naħseb li l-problema ta' l-abbużi m'hijiex biss problema min-naħa tat-tobba li jabbużaw jew min-naħa ta' l-impjegati taċ-Ċivil li kultant jistgħu jabbużaw jew minn nies oħra li m'għandhomx x'jaqsmu xejn ma' dawn it-tnejn, pero` hija dovuta għall-fatt li r-regolatur qatt ma għamel reviżjoni tat-tariffi.

Jiena kont fil-bidunett fil-medical council u kemm ilni tabib, 21 sena, dejjem kienet issir talba biex jiġu riveduti t- tariffi pero' din qatt ma saret.

Kultant tistħajlek San Ġwann il-Battista tgħajjat fid-deżert!

L-ebda gvern, la dak Laburista u lanqas gvern Nazzjonalista ma ħa ħsiebha u it's about time li jkun hemm gvern li jkollu l-kuraġġ li jgħid li teżisti problema għax hawn lok għal abbuż.

Għandna bżonn nipproteġu lill-general practitioner li jaħdem b'kuxjenza u b'serjeta`.

M'għandix dubju li jekk issir mhux se ssolvi l-problema kollha, pero` għallinqas tgħin biex ittaffi l-problema.

Mr Speaker, problema oħra li qed tinkwetani hi li minħabba s-sitwazzjoni fil-livell ta' general practice illum ftit tobba jagħżlu li jidħlu fis- servizz tal-general practice.

Fl-opinjoni tiegħi, trid tkun miġnun biex tidħol għal din il-professjoni!

Jekk it-tfal tiegħi jiġu jgħiduli li jridu jsiru tobba hija affari tagħhom, good luck to them għaliex bir-rispett kollu din hija waħda mill- iktar professjonijiet diffiċli biex tiggradwa u hija waħda mill-iktar professjonijiet diffiċli biex taqla' x'tiekol u m'iniex qiegħed nipprova nkun komparattiv ma' professjonijiet oħra, pero` jiena ngħallem kemm lill- istudenti tal-mediċina kif ukoll lill-istudenti tal-liġi u d-differenza nista' naraha.

Jien ngħallem il-liġi wkoll għax għandi degree fil-liġi Ewropea pero` hemm differenza fis-sustanza iktar u iktar meta wieħed jiggradwa.

Ovvjament suppost li wieħed jaħdem mhux għax jitħallas, imma għas-sodisfazzjon li jieħu mix-xogħol, pero` żgur li f'din il-biċċa xogħol għandna problema u din qed twassal għal nuqqas ta' general practitioners f'Malta.

Fil-fatt diġa` għandna nuqqas ta' tobba fil-pajjiż u jekk irridu nindirizzaw din il-problema, irridu nindirizzaw il-problema tar-regulation.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Mr Speaker, qed nitkellmu fuq l-emendi għall-Att dwar is-Sigurta` Soċjali, emendi li suppost għandhom iwasslu biex il- benefiċċji soċjali jeħduhom dawk li l-aktar għandhom bżonn.

L-istatistika li ġiet ippubblikata dan l-aħħar turi li għandna kważi 9,000 persuna bil- pensjoni ta' l-invalidita` li jiswew lill-pajjiż aktar minn Lm16 miljun u li 60% minnhom ħadu l-pensjoni ta' l-invalidita` fuq problemi psikjatriċi.

Din is-somma li fl-1999 kienet ta' Lm9 miljun sparat 'il fuq b'Lm7 miljun.

Qed ngħidu wkoll li fir-riforma li qed tipproponi l-Ministru Dolores Cristina se jinbidel il-mod kif niġġudikaw lil dawk in-nies li jkunu se jiġu ddikjarati bħala invalidi u allura jkollhom dritt għall-pensjoni.

Skond din ir-riforma qed jiġi propost li t-43 tabib li kienu qed jieħdu ħsieb biex jassessjaw u jagħmlu l-evalwazzjoni ta' dawn il-pazjenti, jinżlu għal żewġ tobba.

Fost l-istatistika li ġiet ippubblikata wkoll sirna nafu li dawn it-tobba kienu qed jiswewlna Lm45,000.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Se tibqa' in possession, Onor. Abela?

ONOR.

JOE ABELA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Frar, 2006 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi biex jipprovdi għar-Ratifika tal- Konvenzjoni ta' Adeżjoni ta' l-14 ta' April 2005 għall-Konvenzjoni ta' Ruma ta' l-1980 fuq il-liġi li tapplika għal obbligazzjonijiet kuntrattwali u għall-Ewwel u t-Tieni Protokolli relattivi; u

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar id-Demm Uman u Trapjanti.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tieni Qari (Kont); Abbozz ta' Liġi biex jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat (Kont.); Abbozz ta' Liġi dwar is-Securitisation – Tieni Qari; u Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ----------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, fil-21 ta' Jannar seħħ inċident fejn kien hemm xi ċaqliq ta' materjal, jew kif inhu magħruf bħala mudslide ġewwa x-Xemxija.

Fil-post fejn seħħ dan l-inċident jidher li kien qed isir xogħol ta' skavar u xi xogħol ieħor.

Jirriżulta li mhux ix-xogħlijiet kollha kienu koperti bil-permessi meħtieġa u għalkemm inħarġet enforcement notice mill-MEPA, mill-ewwel investigazzjonijiet jirriżulta li ma tteħdux il-passi kollha possibbli biex ix-xogħol li kien għaddej jitwaqqaf.

Nifhem li min kien qed jagħmel ix-xogħlijiet baqa' għaddej bit-tħammil biex ineħħi l-periklu li kien hemm.

Kemm dan kien fil-fatt meħtieġ biex inaqqas il-periklu għad irid jiġi stabbilit.

Qabel ma nkompli rrid nagħmel xi kjarifiki dwar xi kummenti li saru fil- jiem li għaddew dwar dan l-inċident, speċjalment meta dan l-inċident kien ippubblikat fuq il-mezzi tax-xandir tagħna.

Irrid ngħid li tajt attenzjoni għal dan il-każ għaliex huwa każ li jinkwetani.

Kulħadd irid japprezza li f'każijiet bħal dan mhux dejjem wieħed ikun jista' jitkellem jew jaġixxi bil-mod immedjat li wieħed ikun jixtieq.

L-ewwelnett f'gieħ is-serjeta' wieħed għandu d-dmir li jinvestiga bir-reqqa dak li ġara u jara x'inhuma l- aktar soluzzjonijiet vijabbli u li jistgħu tabilħaqq jagħtu l-frott.

Fl- istess ħin nixtieq nikkoreġi l-impressjoni li qed tingħata f'xi kitbiet fil- ġurnali.

Mr Speaker, dan qed ngħidu għax kien hemm min, per eżempju, li fl-istampa ta l-impressjoni li l-awtorita' ta' l-ippjanar hija responsabbli għas- sigurta' tal-ġirien.

Ir-risposta hija sempliċi u ċara ħafna.

Il-MEPA m'hijiex responsabbli mis-sigurta' ta' strutturi ta' terzi persuni.

M'hemm xejn fil-liġi ta' l-ippjanar jew f'liġi oħra li b'xi mod tagħti r- responsabbilta' lill-MEPA biex tissalvagwarda l-proprjetajiet l-oħrajn.

Dik ir-responsabbilta' taqa' fuq min jagħmel ix-xogħol.

Huwa l-perit li jieħu responsabbilta' għal dak ix-xogħol, u dan skond il-warrant li huwa għandu.

Dan huwa fatt li joħroġ mil-liġi speċjalment mill-Kodiċi Ċivili.

Irrid ngħid għall-kjarifika ħalli kulħadd ikun jaf il-fatti, li skond il-liġi, il- MEPA m'għandha xejn x'taqsam ma' kwestjonijiet ċivili bħalma huma s- sigurta' tal-kostruzzjoni, il-ħsara potenzjali għall-proprjeta' ta' terzi, kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mat-titlu tal-proprjeta', passaġġi u servitujiet oħra bħal aċċessi u materji simili.

Il-ġuridisdizzjoni li tikkontrolla l-operat tal-MEPA hija waħda limitata u m'għandha x'taqsam xejn ma' kwestjonijiet ċivili.

Il-materji li jirregolaw ħitan u drittijiet tal-ġirien fil-kontest tal-kostruzzjoni jew xogħlijiet li jkunu qegħdin isiru fil-fondi adjaċenti huma regoli fit-titlu 4 ta' l- ewwel parti tat-tieni ktieb tal-Kodiċi Ċivili u nsibuhom minn artiklu 402 'l quddiem.

Hawnhekk wieħed isib, per eżempju, il-qisien u l-mod ta' kif għandu jinbena ħajt diviżorju, il-mod li bih jista' jintuża l-ħajt diviżorju bħal, per eżempju, id-dritt li l-ġar jappoġġja l-bini tiegħu mal- ħajt diviżorju u tiswijiet.

Wieħed isib ukoll id-distanzi li jridu jinżammu mill-ħitan diviżorju

meta, per eżempju, jinżergħu siġar jew isir xogħol ta' skavar.

Mr Speaker, qed ngħid dan għaliex sfortunatament kien hemm anke ġurnalisti u kummentaturi li qed iħalltu l-kwestjoni ta' responsabbiltajiet ta' skavar mal-kwestjoni ta' inforzar.

Irrid inkompli ngħid li artiklu 420 tal-Kodiċi jipprovdi li kull min jagħmel ħsara lill-bini tal-ġar minħabba xogħol ta' skavar, anke jekk tiġi osservata d-distanza msemmija f'artiklu 439, dak li jkun għamel ix-xogħol huwa responsabbli għad-danni.

Oltre minn dan min ikun se jagħmel xogħol ta' skavar jista' jitlob lill-qorti biex din tiffissa d- distanza hi qabel ma effettivament isir ix-xogħol.

Apparti minn dan, artiklu 538 tal-Kodiċi jagħti d-dritt lil kull persuna li tkun tippossjedi proprjeta' li titlob lill-qorti biex din twaqqaf kull xogħol jekk hija taħseb li permezz ta' dan ix-xogħol se tiġi kkawżata ħsara fil-fond li hija tippossjedi.

Sfortunatament xi kultant il-persuni ma jkunux aware ta' dawn id-drittijiet.

M'hemmx dubju wkoll li minbarra dawn id-drittijiet speċifiċi jeżisti d-dritt li kull min isofri ħsara ifittex għad-danni lil min ikun ikkaġuna dik il-ħsara.

Dawn huma kollha drittijiet ċivili li bil-liġi huma riservati għall-qrati tal-ġustizzja u meta l-istess provvedimenti jitressqu quddiem il-qrati tal-ġustizzja, jitqabbdu esperti tekniċi biex jiġi vvalutat l-aspett tekniku tal-materja.

Irrid ngħid ukoll li Parti 5 tal-Kodiċi tal-Pulizija, Kap. 10, artiklu 97 jipprovdi fost l-oħrajn għan-nomina ta' perit f'xogħlijiet ta' kostruzzjoni.

Wieħed jista' jirriferi wkoll għal artiklu 103 ta' l-istess Kodiċi fejn insibu riferenza għar-responsabbilta` kriminali kemm tas-sid kif ukoll tal-perit u l-bennej.

Il-MEPA tesiġi li dawn il-provvedimenti ta' Kapitlu 10 jiġu applikati u, per eżempju, l-ebda applikazzjoni ma tiġi aċċettata jekk ma jkunx hemm perit li jiffirma l-istess applikazzjoni u jiddikjara li x-xogħlijiet se jsiru taħt is-superviżjoni tiegħu.

Mr Speaker, tajjeb li f'dan il-kontest insemmi wkoll il-building regulations.

Hawn irrid ngħid li dawn m'humiex responsabbilta' tal-MEPA.

Ix-xogħol fuq dawn ir-regolamenti f'pajjiżna ilu għaddej is-snin mid- dipartiment dwar l-industrija tal-kostruzzjoni tal-bini.

Jien informat li dawn ir-regolamenti effettivament tlestew u nittama li fi

ftit ta' żmien jidħlu fis-seħħ, allavolja bħalissa bħala perit m'iniex prattikanti.

Dan qed ngħidu għax ilna nisimgħu żmien twil li dawn ir- regolamenti qed jiġu updated.

Meta xi ħadd jaħseb li l-MEPA naqset malajr ikun hemm argumenti fil-ġurnali kontra din l-awtorita'.

Mr Speaker, tajjeb li wieħed iżomm skrutinju fuq il-MEPA u jiena l-ewwel wieħed li rrid nanalizza b'mod oġġettiv l-operat tal-MEPA, pero' huwa tajjeb ukoll li l- iskrutinju jkun fuq kulħadd.

Mr Speaker, apparti l-kwestjoni tas-sigurta' li kif diġa' spjegajt ma taqax taħt il-kompetenza tal-MEPA, saru diversi domandi f'kitbiet li dehru fil- ġurnali dwar l-aġir tal-MEPA f'dan il-każ.

Jiena wkoll għandi numru ta' domandi għax ikolli nammetti li m'iniex sodisfatt għal kollox bl-ispjegi li saru fil-media min-naħa tal-MEPA fuq dan il-każ u fil-fatt nixtieq nagħmel tliet mistoqsijiet: Jista' jkun li l-għodda li għandha t-taqsima ta' l-inforzar m'humiex adegwati f'sitwazzjonijiet fejn hemm bini jew terren perikolanti?

Jista' jkun li hemm xi uffiċjali li qagħdu lura milli jagħmlu użu mill-għodda legali li diġa' tagħtihom il-liġi?

Jekk kien hemm żvilupp illegali, għaliex il-MEPA ma ħaditx il-miżuri kollha li tagħtiha l- liġi biex dan ix-xogħol jieqaf?

Mr Speaker, bħaċ-ċittadini kollha jien nixtieq ukoll inkun naf x'ġara eżatt u għandi kull intenzjoni nsir naf bil-preċiż ir-risposti għal dawn il- mistoqsijiet u għal mistoqsijiet oħrajn.

Għaldaqstant bi qbil mal-Prim Ministru qed inħabbar it-twaqqif ta' bord ta' inkjesta biex jivverifika u jistabbilixxi dan li se nsemmi.

L-ewwelnett dan il-bord irid jiddetermina l- entitajiet tax-xogħlijiet li saru maġenb is-sit in kwestjoni u jekk dawn ix- xogħlijiet sarux fit-termini ta' permessi għall-iżvilupp maħruġa mill-MEPA.

It-tieni nett għandu jistabbilixxi x'passi ħadet il-MEPA u jiddetermina jekk dawn il-passi kenux adegwati fiċ-ċirkostanzi biex tassigura li x- xogħlijiet in kwestjoni saru skond il-permessi relattivi.

It-tielet nett dan il-bord għandu jistabbilixxi jekk il-proċeduri ta' l-inforzar kif imfassla fil-liġi, speċjalment proċeduri ta' avviż ta' twaqqif u twettiq, dak li jissejjaħ stop and enforcement notice, u l-mod li bih jiġu ammistrati humiex adegwati u effettivi biex jindirizzaw każijiet simili.

U fl-aħħarnett dan il-bord jrid jagħmel dawk ir-rakkommandazzjonijiet li jidhirlu xierqa lill-ministru.

Irrid ngħid li dan il-

bord se jingħata perjodu ta' sitt ġimgħat biex iħejji r-rapport tiegħu.

Bħala chairman ta' dan il-bord innominajt lill-Perit Joe Falzon li apparti li huwa l-awditur tal-MEPA huwa wkoll id-dekan tal-fakulta' ta' l- arkitettura ta' Malta.

Il-membri l-oħra tal-bord huma l-Perit Victor Torpiano, li għandu jkun ukoll id-deputy chairman ta' dan il-bord, il-Perit Peter Zammit u hemm ukoll il-Perit Kevin Gatt u Dr. Kevin Aquilina.

Irrid infakkar li fuq inizjattiva tal-ministeru tiegħi, il-management efficiency unit fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru għamel reviżjoni ta' l-operat tat-taqsimiet tad-development control kif ukoll ta' l-inforzar.

Permezz taċ- change management team li twaqqaf abbażi tar-rapport tal-management efficiency unit qed isir tibdil li nittama li jkolli l-opportunita' nirrapporta dwaru fl-iqsar żmien possibbli.

Qed insemmih għaliex dan il- bord ta' inkjesta li qed inħabbar illum jorbot tajjeb ma' l-oġġettivi wkoll taċ-change management team.

Kien għalhekk li jien innominajt liċ-chairman taċ-change management team, jiġifieri lill-Perit Kevin Gatt, biex ikun wieħed mill-membri tal-bord ta' l-inkjesta.

Mr Speaker, irrid infakkar ukoll li f'okkażjonijiet oħra f'dan il- Parlament jiena espremejt ruħi mhux sodisfatt għal kollox bl-inforzar tal- liġi li qed isir min-naħa tal-MEPA.

F'Novembru li għadda kont tkellimt f'dan il-Parlament meta kellna quddiemna l-estimi tal-MEPA u kont aċċennajt għall-fatt li, per eżempju, hemm 3,000 żvilupp illegali li qed jistenna azzjoni diretta mit-taqsima ta' l-inforzar tal-MEPA.

Jien stess ktibt ittra lill-bord tal-MEPA f'Novembru li għadda fejn tlabt lill-bord jikkonsidra diversi proposti b'mod partikolari dak li jirrigwarda illegalitajiet barra ż-żona ta' żvilupp.

F'dik l-ittra kont għidt lill-bord li għandha tintuża l-istop notice iktar spiss inkluż biex fejn ikun il-każ, dak il-post illegali jiġi ssiġillat.

Ħeġġiġt ukoll lill-bord tal-MEPA biex iżid in- numru ta' azzjonijiet diretti biex jitwaqqa' bini illegali.

Minkejja li matul l-aħħar snin kien hemm żieda fl-attivita' ta' inforzar ċertament ħafna iktar milli qatt kien hemm qabel, xorta rrid ngħid li għadni nemmen li l-MEPA trid tkun aktar effikaċi u aktar effettiva f'dan biex isservi ta' deterrent għal min irid jabbuża.

Il-MEPA għandha wkoll il-faċilita' li tirrifjuta applikazzjonijiet fejn jirriżulta li x-xogħol illegali fuqhom baqa' għaddej minkejja l-ħruġ ta' enforcement notice.

Irrid ngħid li jien esiġejt li l- MEPA tagħmel użu minn din il-faċilita' li tagħtiha l-liġi.

Jien informat li dawn il-proprosti ġew diskussi mill-MEPA u sar xi titjib f'dan is-sens.

Fi ftit ġranet oħra għandha tidħol fis-seħħ emenda fil-liġi li permezz tagħha l-ogħla multa għal sanzjonar ta' bini illegali se tiżdied minn Lm1,000 għal Lm10,000.

Hawnhekk irrid ngħid li l-kelma "sanzjonar" tfisser li qed tissana bini li

jista' effettivament isir legali skond ir-regolamenti u l-policies, jiġifieri mhux qed nirreferu għal bini li huwa illegali u li m'huwiex skond ir-regolamenti.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li bħala ministru f'dan il-gvern nemmen li l-liġi trid tkun inforzata fuq kulħadd, kbir jew żgħir.

Din hija l-kultura li komplejna nżidu, imma ċertament irridu nkomplu nsaħħu u nisħqu fuqha fis- snin li ġejjin.

Il-liġi trid tkun inforzata mhux b'kapriċċ imma għaliex nemmnu li l-iżvilupp regolat tajjeb u skond il-policies joffri fuq kollox l- aqwa garanzija għall-ġid komuni f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Mr Speaker, nixtieq nifraħ lill-Ministru Pullicino għal dan id-diskors u nittama li din l-inkjesta tagħtih il-frott li jixraqlu.

Biss illum, fil-ftit tal-ħin li għandi, xtaqt nitkellem fuq diversi punti.

Ma tkunx xi news item meta kelb jigdem persuna, iżda meta raġel jigdem kelb allura dak jagħmel l-aħbarijiet.

Wara l-party li kien hemm f'Dar il-Mediterran lejliet l-ewwel tas-sena fejn tfajla tilfet ħajjitha b'mod traġiku kien hemm ħafna nies li riedu jagħtu l-verżjoni tagħhom.

Saru ħafna insinwazzjonijiet, allegazzjonijiet u press releases imma mbagħad meta wasal il-ħin biex insibu target ġdid - u ġeneralment dan it-target ikun xi politiku – allura mbagħad din il-kwestjoni tibda tintesa u tmajna.

Mr Speaker, aħna dejjem ngħidu li mill-iżbalji nitgħallmu u f'ħafna każijiet nistgħu ngħidu li jrid jiġri xi ħaġa biex nieħdu azzjoni sabiex nevitaw inċidenti fil-futur.

Ftit ġranet wara li għadda dan il-każ ħassejt li kelli mmur fuq is-sit tal-Mediterranean Conference Centre, li faċċata ta' l-entratura tiegħu hemm it-taraġ biex tinżel għan-naħa tal-bajja, ħalli nara x'riskju hemm.

Hemm isfel hemm rocky beach u hemm anke xi huts.

Jien mort hemmhekk anke f'ħinijiet differenti tal-ġurnata u xi drabi ħadt anke xi ritratti.

Irrid ngħid li qatt ma rajt lil ħadd bilqiegħda fuq is-sur, iżda jiena nnotajt li man-naħa tas-sur fuq il-bankina kien hemm kantun kbir li jista' jservi bħala tarġa

biex dak li jkun jitla' fuq l-istess sur.

Jekk għall- argument jien inkun għaddej u nkun irrid nittawwal l' isfel, kulma rrid nagħmel huwa li ntella' saqajja fuq dan il-kantun.

Dan il-kantun jinsab ftit 'il bogħod mill-entratura.

Mr Speaker, jiena ma nistax nifhem għalfejn dan il-kantun ilu dak iż-żmien kollu hemmhekk, min jaf kemm intuża bħala tarġa u dan meta nafu li hemmhekk hemm il-periklu.

Din hija inkompetenza ta' ċerti nies u hawn irrid ngħid li f'dan il-pajjiż għandna problema biex nidentifikaw in-nies li għandhom jagħmlu dawn ir-risk assessments.

Issa meta wieħed jikkonsidra li f'din l- area kien hemm inċident serju, possibbli li dan il-kantun ħadd ma rah?

Barra minn hekk, inti u nieżel in-naħa tal-bajja biex tiġi on the rocky beach qisek nieżel ġo bir tas-skieken.

Għalfejn?

Hemm poġġaman li ma naħsibx li qiegħed skond ir-regolamenti tal-health and safety.

Jiena nifhem li poġġaman irid ikun imqiegħed f'ċertu għoli pero' dan m'huwiex għaliex f'ċerti partijiet għandu wkoll żewġ ħadidiet xi sitt pulzieri 'l fuq mill-art li qegħdin sporġuti 'l barra, jiġifieri jekk bniedem jaqa' t-taraġ jista' jew iċarrat idu jew possibbilment iferi ruħu.

Barra minn hekk, aktar 'l isfel, parti mill-poġġaman hija nieqsa wkoll, u hemmhekk hemm drop mhux ħażin.

Issa hawn irridu nqisu li f'dan il-post hemm il-huts u jinżlu s-sajjieda matul il-ġurnata.

Jinżlu wkoll nies biex jiddevertu u jinżlu anke xi namrati.

Insomma dan huwa post fejn il-ħin kollu b'mod jew ieħor f'xi ħin jew ieħor matul il-ġurnata jkun hemm in-nies għaddejjin.

Jien ma nistax nifhem kif wara inċident bħal dak ħadd ma ra dawn l-affarijiet.

Għallinqas kellu jinħareġ report fuqhom ukoll.

Safejn naf jien s'issa mkien ma rajt li ħareġ xi risk assessment report ta' dik l- area.

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll l-inċident li kellna fil-Ġnejna s-sena l- oħra fejn tifel żgħir mis-Swieqi flimkien ma' ommu u xi persuna oħra kważi tilfu ħajjithom.

Fil-fatt it-tifel għadu mweġġa' sal-lum u għad għandu xi diffikultajiet.

Jien naħseb li hemm bżonn li l-health and safety department jiċċekkja dawn l-areas għaliex l-areas aċċessibbli għan-nies iridu jkunu ta' ċertu livell.

Dan qed ngħidu għax ma naħsibx li fil- kunsilli lokali hemm nies li huma esperti biex jagħmlu dawn l-affarijiet.

Wasal iż-żmien li dawn l-affarijiet jiġu identifikati.

Ma jistax ikun li jkollna każijiet bħal dawn.

Lanqas ma tistax taċċetta li ssib affarijiet bħal dawn fil-belt kapitali ta' Malta, li suppost hija ġawhra tal-pajjiż u attrazzjoni unika għat-turisti.

Hawn nixtieq ngħid ukoll li jekk bniedem jaqa' l-baħar f'ċertu post, anke l-Belt u ħafna postijiet oħra, m'hemmx aċċess għalih.

Jekk wieħed waqa' l-baħar, iċ-chances huma jew li jrid jgħum safejn isib l-ewwel biċċa minn fejn ikun jista' jitla' jew inkella jara x'jagħmel.

Dawn l-affarijiet irridu narawhom bis-serjeta'.

Mr Speaker, kif qed nitkellem fuq is-safety, nixtieq insemmi każ fejn kien involut kunsill lokali.

Jiena kemm-il darba kont ġbidt l-attenzjoni dwar bandli li kien jidhirli li huma perikolużi għat-tfal.

Saħansitra kont ġibt ukoll persuna partikolari iżjed espert minni u minn xi kunsillier li jista' jkun involut rigward dan il-każ u kont tlabt anke lil xi craftsman biex isewwihom għaliex kien hemm periklu għat-tfal imma mbagħad wara sentejn iddeċidew li jneħħuhom.

Dan kien wieħed mill-kunsilli li bħala punti ħa cento e lodi!

U s-sabiħa hi li dawn neħħewhom pero' l-bravi reġgħu qegħduhom ħdejn ħames skejjel.

Jiġifieri neħħewhom minn post li forsi kienu milħuq minn xi 20 tifel jew tifla għal post fejn ikunu aċċessibbli għal mijiet ta' studenti.

Il-verita' hija li dawk il-bandli neħħewhom biex ipaxxu ċerti nies għaliex it-tfal kienu jdejquhom jgħajtu wara l-bieb tagħhom, pero' l-fattur ta' safety qatt ma ġie mħares.

Mr Speaker, f'dan il-pajjiż ma nistgħux inkomplu nħarsu lejn il-ministru u nwaħħlu fil-ministru qishom il-ministri għandhom xi bakketta maġika u jagħmlu kollox huma.

F'dan il-pajjiż kulħadd irid jerfa' r-responsabilita' tiegħu.

Irid jinqata' ż-żmien li kulħadd bilqiegħda u jkun hemm numru ta' nies li suppost huma responsabbli u noqogħdu, inkluż jien, bil-mug tat-te' jew kafe' quddiemna u nistennew li ħaddieħor jagħmel xogħolna.

Ma nistgħux nibqgħu nippuntaw subgħajna lejn xi ministru jew segretarju parlamentari u nitfgħu r-responsabilita' fuqu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 13 ta' Frar, 2006 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra ġiet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MFSA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il avviż ta' twissija lil investituri ħarġet l-MFSA fl-2004 u l-2005 li kienu joriġinaw minn regolaturi barranin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf l-Onor.

Interpellant li l-MFSA ippubblikat dawn it-twissijiet lil investituri li kienu joriġinaw minn regolaturi barranin: 73 fl-2004 u 71 sat-12 ta' Settembru, 2005.

Dan isir permezz tal-website u n-newsletter ta' l-MFSA li tiġi ppubblikata kull xahar.

DWIELI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn uċuħ bid-dwieli?

Jista' ikolli din l-informazzjoni mill-1998 'il hawn?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li t-taqsima tal-vitikultura u l- enoloġija bdiet tiġbor l-informazzjoni dwar l-uċuh bid-dwieli mill-2003 'il hawn.

Iċ-ċifri uffiċjali huma dawn li ġejjin:

2003 – 616-il ettaru jew madwar 5,500 tomna; 2004 – 710-il ettaru jew madwar 6,340 tomna; u 2005 – 840-il ettaru jew madwar 7,500 tomna

TAL-LINJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm sussidji ta l-gvern lis-sidien tal- karrozzi tal-linji f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

MOBILE BLOOD UNIT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jagħti tagħrif dwar donazzjonijiet ta' demm lill-mobile blood unit f'dawn l-aħħar tliet snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba hi kif ġej:

| 2003 |3535 | | 2004 |3604 | | 2005*|2450 |

*sal-25 ta' Settembru, 2005

REVIŻJONI TAT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema taxxi, tariffi jew miżati ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Ottubru 2004 sal-lum?

Jista' jindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru issa?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

REVIŻJONI TAT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid liema taxxi, tariffi jew miżati ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Ottubru 2004 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li ma kien hemm l-ebda taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti minn Ottubru 2004 sal-lum.

REVIŻJONI TAT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid liema taxxi, tariffi jew miżati ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti,

awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Ottubru 2004 sal-lum?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

REVIŻJONI TAT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid liema taxxi, tariffi jew miżati ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Ottubru 2004 sal-lum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

REVIŻJONI TAT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid liema taxxi, tariffi jew miżati ddaħħlu jew ġew riveduti mid- dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtha minn Ottubru 2004 sal-lum?

Tista' tindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru issa?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ma hemm l-ebda taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħi minn Ottubru 2004 sal-lum.

REVIŻJONI TAT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema taxxi, tariffi jew miżati ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn Ottubru 2004 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 9353, nitolbu jirriferi għall-istqarrijiet maħruġa minn dak iż-żmien 'il hawn fir-rigward taż-żidiet tan-noll tal-Gozo Channel, tal-fuel oils u tas-surcharge tad-dawl u l-ilma.

KAVALLIER TA' SAN ĠAKBU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħlijiet saru fil-Kavallier ta' San Ġakbu fls- 2005?

Kemm ġew jiswew?

X'hemm ippjanat għal din is-sena u kemm se jintnefqu flus?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Matul l-2005 ma sar l-ebda xogħol strutturali fil-Kavallier ta' San Ġakbu Ċentru għall-Kreattività.

Bħalissa qed jitwettqu xogħlijiet fis-sistema ta' arja kondizzjonata, liema xogħlijiet se jiswew madwar Lm18,000.

HERITAGE MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid fuq fuq x'ħidma wettqet Heritage Malta matul l- 2005?

Jista' jgħid ukoll x'inhu maħsub u ppjanat li jsir matul din is- sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ħidma li twettqet fl-2005 se tkun ippubblikata u ppreżentata fid-dettal mill-ministeru sa nofs Frar 2006 permezz ta' l-annual report ta' l-aġenzija li mbagħad jitqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra.

Ir-rapport ikun jinkludi l-proġetti kapitali, esibizzjonijiet u ħidma oħra bejn Ottubru 2004 u Settembru 2005.

Għall-2006, Heritage Malta għamlet pjan ta' ħidma li jinkludi t-tisħiħ u konsolidazzjoni ta' l-aġenzija u l-organisation structure, pjan ta' edukazzjoni fil-wirt kulturali għal kull eta' - tfal ta' l-iskola, kunsilli lokali, studenti ta' l-MCAST u l-universita' - korsijiet qosra ta' apprezzament ta' oġġetti antiki fost oħrajn, tkabbir u iktar varjeta' fil- programm ta' lectures, attivitajiet, esperjenza ta' hands-on għat-tfal u iktar parteċipazzjoni fil-proġetti ta' l-EU, proġetti ma' l-iktar numru possibbli ta' stakeholders.

Wieħed jista' jara iktar dettalji ta' dan il-pjan fl-uffiċċju ta' Heritage Malta u dan minbarra proġetti ta' restawr u interpretazzjoni f'numru ta' siti importanti li se jitkompla jew jibda matul din is-sena, fosthom il-proġett ta' Ħaġar Qim u l-Imġarr, Ġgantija u t-Tempji ta' Ħal Tarxien.

DAR IL-MEDITERRAN GĦALL-KONFERENZI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 16655 u jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tal-pjan tal-perit dwar kif kienet se tintuża s-sala u partijiet oħra ta' Dar il-Mediterran waqt il-party ta' lejlet l-Ewwel tas- Sena u li kienet waħda mill-kondizzjonijiet imposti fuq l-organizzaturi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dar il-Mediterran għall-Konferenzi huwa post kummerċjali li jrid jikkompeti għax-xogħol ma' enti oħrajn.

Kull informazzjoni li jitlob dan iċ-ċentru mingħand ażjendi privati trid titqies li għandha valur kummerċjali u jkun ta' ħsara għaċ-ċentru jekk din l- informazzjoni tibda tiġi ppubblikata.

L-effett ta' dan jista' ikun li kumpanniji jiddeċiedu li ma jersqux aktar lejn iċ-ċentru.

GĦENEB GĦALL-GĦASIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm kienet il-produzzjoni ta' l-għeneb għat-tagħsir reġistrata f'Għawdex matul l-2005?

Jista' jagħti l-istess informazzjoni għal dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni dwar il-produzzjoni ta' għeneb għall-għasir f'Għawdex fl-2005 qiegħda tinġabar u titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra meta tkun lesta.

Dwar il-produzzjoni għal dawn l-aħħar għaxar snin, jien informata li fl- 2004 din kienet tammonta għal madwar 350,000 kg.

Qabel din is-sena ma kenitx tinżamm statistika.

SVPR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid liema huma s-swali ġewwa l- SVPR li talbu biex issirilhom maintenance ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-manutenzjoni fis-swali f'San Vincenz de Paule issir b'mod regolari kull fejn u meta jkun hemm bżonn.

Manutenzjoni ġenerali ssir skond il-kondizzjoni ta' l-istess swali u tingħata priorita' lil dawk li jkunu l-aktar fil-bżonn.

Tingħata wkoll konsiderazzjoni jekk f'xi sala partikolari jkun hemm ippjanat xi xogħol ieħor fil-futur qarib.

DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm impjegati hemm ġod-djar ta' l-anzjani u x'inhu l-grad tagħhom?

Kemm hemm persuni bil-kuntratt u x'inhu xogħolhom?

Kemm jitħallsu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ġewwa d-djar ta' l-anzjani hemm 171 impjegat kif spjegat hawn taħt:

|Grad |Ħaddiem| | |a | |Head of homes | 5 | |Nursing officer | 1 | |Deputy nursing | 1 | |officer | | |Principal | 1 | |Senior tradesmen| 4 | |Staff nurses | 3 | |P/T staff nurse | 1 | |Enrolled nurses |10 | |P/T enrolled | 3 | |nurses | | |Nursing aide |21 | |Senior | 2 | |careworkers | | |Careworkers |28 | |Ass.

Careworkers|17 | |Supervisor | 1 | |Cooks | 2 | |Hospital | 1 | |auxiliary | | |Health assistant| 1 | |Health attendant| 1 | |Casual health | 1 | |ass. | | |General hand | 1 | |Operative | 1 | |Charwomen | 5 | |Part-time social|60 | |assistants | |

L-ebda mpjegat ma jaħdem bil-kuntratt.

DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk tqassmux rigali fid-

djar ta' l-anzjani u ġewwa l-SVPR matul iż-żmien tal-Milied?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma l-Onor.

Interpellant li bħalma jsir kull sena, matul il-festi tal-Milied 2005 tqassmu rigali lill-anzjani kollha residenti f'San Vincenz de Paul u fid-djar ta' l-anzjani.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm persuni b'diżabilita' applikaw biex jidħlu f'xi home fl-2005/2006?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għas- servizz residenzjali għal persuni b'diżabilita' ipprovdut mill-aġenzija Sapport, ninsab informata li fl-2005 u din is-sena s'issa din l-aġenzija rċeviet 23 applikazzjoni għal dan is-servizz.

RIABILITAZZJONI TAL-WIDIEN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid għaliex qed jintuża l-konkos f'xogħlijiet ta' riabilitazzjoni tal-widien u mhux metodi sostenibbli li jħallu anqas impatt fuq l-ambjent u fuq l-ekoloġija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-użu tal-konkos fix-xogħlijiet ta' riabilitazzjoni tal-widien qed ikun ristrett għal dawk il-partijiet fejn ikun meħtieg għal raġunijiet strutturali, il-partijiet fejn hu meħtieg li l-ilma jgħaddi bla xkiel u biex ikun faċli li jsir tindif u manutenzjoni bl-inġenji.

Ovvjament il-ġebla Maltija, inkluż ħitan tas-sejjieħ, jiddaħħlu kulfejn ikun teknikament possibbli.

SVPR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid fil-każ ta' liema swali fl- SVPR hemm talba mir-residenti biex ikollhom l-air-conditioning?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma l-Onor.

Interpellant li ma jsirux talbiet mir-residenti biex isiru air-conditioners fi swali partikolari.

L-air- conditioners isiru skond il-bżonn partikolari tal-ward.

Bħalissa qed isiru proċeduri biex issir sistema ġdida ta' air-conditioning fis-sala 5/6 irġiel.

TRANSFERS MAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm transfers saru fid-dipartimenti kollha tal-gvern matul l-2005?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' transfers li saru matul l-2005 bejn ministeru u ieħor u li ġew approvati mill-management and personnel office huwa ta' 113.

Kien hemm ukoll 34 impjegat li kienu f'dipartimenti tal- gvern u ġew trasferiti biex jagħmlu xogħol f'segretarjati privati ta' ministri u segretarji parlamentari jew viceversa.

Barra minn hekk, kien hemm 25 transfer li ġew approvati bejn dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi.

Transfers bejn dipartimenti ta' l-istess ministeru jiġu approvati mis- segretarju permanenti rispettiv u għal aktar informazzjoni dwar dawn it- transfers, l-Onor.

Interpellant hu mistieden jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministri rispettivi.

BEACH CLEANERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' beach cleaners mad- dipartiment?

Liema bajjiet u xtut huma responsabbli li jnaddfu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-numru ta' nies inkarigati li jnaddfu x- xtut hu ta' 103, li minnhom 85 huma mpjegati tal-gvern u 18 huma ġejjin mill-IPSL.

Għaxar persuni mill-grupp totali jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni u manifattura fuq slielem u dustbins fil-workshop.

Il-bajjiet u x-xtut li jiġu mnaddfa huma kif ġej:

Iċ-Ċirkewwa, it-Torri l-Abjad, Little Armier, l-Armier, Ta' Kejli, l- Għadira, il-Gerbulin, l-

Imġibaħ, il-Mistra, Golden Sands, Riviera Bay, ix-Xemxija, il-Ġnejna, Taħt il-Veċċa, San Pawl il-Baħar, Buġibba, il-Qawra, is-Salini, Baħar iċ-Cagħaq, Pembroke, il-Bajja tal-Magħtab, San Ġiljan, il-Bajja ta' San Ġorġ, Tas- Sliema, il-Belt Valletta, l-Isla, il-Birgu, il-Kalkara, Rinella, ix- Xgħajra, Wied il-Għajn kollu, Delimara, il-Kalkara, St Peter's Pool, Xrob il-Għaġin, Marsaxlokk, Birżebbuġa, Wied il-Buni u Għar Lapsi.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'kienet l-ispiża globali tal- ministeru, dipartimenti, kumpanniji u enti oħra taħt ir-responsabbilta' tiegħu f'safar matul l-2005?

Xi tħallas s'issa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienet l-ispiża globali tal-ministeru, dipartimenti, kumpanniji u enti oħra taħt ir- responsabbilta' tiegħu f'safar matul l-2005?

Xi tħallas s'issa?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet l-ispiża globali tal-ministeru, dipartimenti, kumpanniji u enti oħra taħt ir-responsabbilta' tiegħu f'safar matul l-2005?

Xi tħallas s'issa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li matul l-2005 l-ispiża globali fuq safar tal-ministeru, dipartimenti, kumpanniji u enti oħra fid- dekasteru tiegħi kienet ta' Lm154,091, liema ċifra tħallset kollha.

UNIVERSITA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm visiting professors fl-Universita' ta' Malta?

Min huma?

Minn liema pajjiż ġejjin?

F'liema suġġett qed jagħtu lectures?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

INTERNATIONAL SCHOOL OF ENGLISH

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti nkitbu biex jattendu xi kors fl-international school of English ta' l-universita' fl- 2005?

Minn liema pajjiż ġejjin?

Dan in-numru kif jikkompara ma' ta' l- 2004?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm 430 student li fl-2005 inkitbu biex jattendu xi kors fl-ISE - mill-Belġju, Brażil, Bulgarija, Franza, Turkija, Svizzera, Fillandja, Norveġja, Paragwaj, Polonja, Spanja, Italja, Ġermanja, Marokk, Ungerija, Ġappun, Awstrija u Slovakkja – u meta tikkompara n-numru ta' applikanti mas-sena ta' qabel issib li kważi qegħdin fl-istess livell.

KORS TAT-TEFL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid meta se jsir kors tat-TEFL fl- universita' biex jieħu post dak li tħassar fl-aħħar mumenti xi ġimgħat ilu?

Meta sar l-aħħar wieħed u kemm attendew għalih?

Minn dawn, kemm kienu wżati mill-international school of English?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dawn il-korsijiet se jsiru f'Marzu jew April 2006.

Informat ukoll li l-aħħar wieħed kien beda fis-27 ta' April, 2004 u għalih kienu attendew 15-il persuna.

Persuna waħda ħadmet fis-sajf.

TAL-ĦAWLI FIL-BIRGU

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li l-karozza tal-linja tibda tgħaddi regolarment minn Tal-Ħawli?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Informat li s-servizz baqa' kif kien, jiġifieri r-residenti fil-lokalita' Tal-Ħawli huma moqdija permezz ta' Rotta Nru 1.

Din ir-rotta titlaq mill-venda tal-Birgu u tgħaddi minn Tal-Ħawli mis-6.00 a.m. sa l-10.00 a.m. Mill-10.00 a.m. sas-9.40 p.m. ix-xarabank titlaq mill-Belt u tgħaddi lura minn tal-Ħawli.

Jien informat li l-awtorita' dwar it-trasport se tiċċekkja li r-rotot qed isiru kif suppost u dan permezz ta' l-enforcement officers tagħha.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'possibbilta' hemm li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tiġi pprovduta b'post alternattiv?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

SKOLA ĠIUSEPPI DESPOTT F'BORMLA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb u l-pjan għall- futur rigward l-iskola Ġiuseppi Despott f'Bormla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-gvern se jimmodernizza l-junior lyceum tas-subien Giuseppi Despott fi skola ta' għada u se jibni kulleġġ ġdid għall-Kottonera li jkun jista' iservi l-bżonnijiet edukattivi għal dan ir-reġjun fis-snin li ġejjin.

APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta mistennija ssir ispezzjoni mill-ħaddiema tad-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar fil- fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jiġi spezzjonat il-fond indikat.

CARE & REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jiġi rranġat fond ta' anzjana miż-Żejtun li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament u li jinsab f'kondizzjoni xejn tajba?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-każ tal-persuna indikata nġieb għall- attenzjoni ta' l-awtorita' tad-djar fis-16 ta' Jannar, 2006 u ntbagħat perit li ċċertifika li s-saqaf irid jinbidel u l-post għandu bżonn xi xogħlijiet oħra.

Il-persuna konċernata ġiet informata b'dan u immedjatament intbagħtitilha applikazzjoni taħt skema Z flimkien ma' ittra dettaljata li turi d- dokumenti li l-persuna kellha bżonn tipproduċi.

Pero' sfortunatament din il-ġimgħa l-persuna konċernata informat lill-awtorita' li m'għadhiex interessata li tirranġa l-post.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'tama hemm li xebba omm li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tieħu post mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali m'għandu l-ebda applikazzjoni pendenti mill-persuna indikata.