MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 571 Il-Ħamis, 25 ta' Ottubru, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 571

Il-Ħamis, 25 ta' Ottubru, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.00 p.m.

Talba

Seduta Nru. 571

Il-Ħamis, 25 ta' Ottubru, 2007

WERREJ

MINUTI 448

TQEGĦID TA' KARTI 448

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 2008

IT-TIENI JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI 449

AĠĠORNAMENT 482

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 483

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 489

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 570 li saret fil-25 ta' Ottubru 2007 kienu konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 307 ta' l-10 ta' Ottubru, 2007 il-ħin tal-mistoqsijiet ta' din is-seduta ma jitteħidx u l-mistoqsijiet kollha li dehru fuq l-aġenda qed jingħataw tweġiba bil-miktub.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Sur President, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq petrol mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru bejn Jannar u Marzu 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26184;

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq petrol mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern bejn Jannar u Marzu 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26185;

f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapporti annwali ta' l-Awtorita` ta' Malta dwar it-Riżorsi għas-snin 2004-2005 u 2005-2006, u rapporti annwali tal-Kunsill Konsultattiv dwar l-Industrija tal-Bini (BICC) għall-istess snin, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28031;

Lista li turi l-proġetti mwettqa mill-kumitati ta' riabilitazzjoni tal- Belt Valletta u l-Furjana, tal-Kottonera u ta' l-Imdina matul l-2006 u 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28034; f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq petrol mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex bejn Jannar u Marzu 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26188;

f'isem il-Ministru għas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita`, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq konsulenti u/jew kumpaniji ta' konsulenza mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għas-Saħħa, l- Anzjani u Kura fil-Komunita` bejn Jannar u Marzu 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26177 li tweġiba għaliha ngħatat fis-Seduta Nru 569 ta' l-24 ta' Ottubru 2007; u

f'isem il-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar rapporti kummissjonati mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni bejn Jannar u Marzu 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26186.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2008

IT-TIENI JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitat, jippresjedi

THE DEPUTY CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu l-voti tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u impjiegi.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-mozzjoni numru 307 ta' l-10 ta' Ottubru, 2007 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' erba' sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl- aħħar nofs għall-gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi:

VOT 28 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €112,597,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

VOT 29 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €124,535,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 29 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

VOT 30 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,707,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 – Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

VOT 31 - LIBRERIJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,339,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 – Libreriji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

VOT IV - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €34,920,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "€38,044" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "€38,041"

Delete the figure "€38,044" and substitute therefor the figure "€38,041"

Sur President, il-partit Laburista jinsab lest biex imexxi lil dan il- pajjiż.

F'dan iż-żmien fl-oppożizzjoni ħdimna fuq pjan li konvinti li se jagħti bidu ġdid lil dan il-pajjiż.

Aħna dak li nwiegħdu nwettquh.

Nafu wkoll li wara ħafna konsultazzjonijiet u wara ħafna diskussjonijiet, il- "Pjan Għal Bidu Ġdid" li fassalna huwa fl-interess tal-pajjiż.

We deliver, Sur President!

Il-mira tal-partit Laburista hija li jkollna edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd.

Il-mistoqsija hi kemm dan il-budget se jqarreb biex kulħadd jibbenefika mhux biss minn edukazzjoni imma anke edukazzjoni ta' kwalita`.

Mhux biżżejjed li l-gvern jgħid li qed jonfoq il-miljuni.

Irid jgħid u juri bl-evidenza f'hiex qed jissarrfu dawn il-miljuni f'termini ta' riżultati edukattivi.

Ma jistax jibqa' jkollna policy edukattiva mhux ibbażata fuq l-evidenza.

Dan qed ngħidu fuq l-esperjenza ta' pajjiżi oħra, speċjalment pajjiżi Skandinavi, li huwa magħruf li kellhom suċċess kbir fil- qasam edukattiv u li bnew il-politika edukattiva tagħhom fuq l-evidenza.

Sur President, li kieku kellek tistaqsini x'inhi l-aktar ħaġa għażiża għalija, bla tlaqliq inwieġeb: Iż-żewġ uliedi.

Fid-diskors tal-budget tiegħu, il-prim ministru uża xi kliem ta' rettorika biex jipprova jmiss il- qlub tan-nies.

Dan nista' nifhmu, pero` nifhem anqas meta l-politiċi jinqdew b'filmati u b'ritratti ma' tfal ta' etajiet differenti għal xi photo opportunity.

F'dan il-każ qisu d-data protection ma tidħolx.

Naturalment meta jien tlabt li nippreżenta numru ta' kotba fi skola sekondarja mingħajr ma jkun hemm media preżenti, xi ħadd mill-ministeru ordna lill-kap ta' l-iskola biex din il-preżentazzjoni ma ssirx.

Ma jimpurtax.

Anke għalina, uliedna huma l-mimmi ta' għajnejna u l-qalba tal-familji tagħna u għalhekk aħna rridu l-aħjar għalihom u rridu nagħtuhom l-aqwa futur.

Għalhekk bħala partit fassalna pjan għall-qasam ta' l-edukazzjoni li se jagħti bidu ġdid lil dan il-pajjiż.

Bidu ġdid ma jfissirx li tħott dak li jkun għamel ta' qablek.

Żgur li fil-qasam ta' l-edukazzjoni dan ma jagħmilx sens, aktar u aktar għax fin-nofs hemm it-tfal.

Imma żgur li t- tiġdid huwa bżonnjuż, u dak hu li gvern Laburista se jwettaq.

Nerġa' ngħid li dak li aħna nwiegħdu, inwettquh.

Mhux hekk biss, imma mmorru għas- sustanza, mhux għal dak li jidher minn barra, kif qed isir illum, imma mmorru għall-qalba tal-ħteġijiet edukattivi.

Il-flus fil-qasam ta' l- edukazzjoni għandhom ikunu vvotati u allokati skond prijoritajiet u ħteġijiet edukattivi.

Filwaqt li huwa tajjeb li n-nefqa tkun sostnuta għax dan huwa ta' ġid għall-pajjiż u għaċ-ċittadini tiegħu, iżda fl-istess ħin irridu nassiguraw li n-nefqa tkun indirizzata b'mod partikolari fejn l- aktar li huwa meħtieġ.

Pero` mhux hekk biss.

Huwa neċessarju li l-impenn li jkun sar fid-diskors tal-budget jinżamm.

Dan mhux qed jiġri, u se nagħti eżempju bil-vot kapitali.

Il-Prim Ministru, kemm fid-diskors tal-budget u kemm fid-diskors li smajna l-bieraħ, tkellem fuq dawn l-aħħar tliet snin, u jien ħadt dawn l-aħħar tliet snin.

Anke din hija nota li qisu l-gvern irid inessina li ilhom 20 sena fil-gvern bl-eċċezzjoni ta' sena u nofs!

Imma ħalli nieħdu dawn l- aħħar tliet snin u nibda mis-sena 2006, fejn il-vot kapitali kien maħsub li jkun ta' aktar minn €16,633,000, mentri fil-fatt in-nefqa attwali kienet ta' €13,928,000, differenza ta' aktar minn €2,705,000 jew 16.26%.

Din is- sena l-vot allokat kien ta' €39,858,000 u n-nefqa hija maħsuba li se tkun €18,756,000, jiġifieri differenza ta' aktar minn €21 miljun, li jfisser li aktar minn 52% ma ntnefqux.

Naturalment in-nefqa għas-sena d-dieħla kif ipproġettata fil-budget hija stmata li tkun ta' €34,920,000.

Dan ifisser li għas-sena d-dieħla l-gvern qed jivvota fil-vot kapitali għall-qasam edukattiv €4,938,000 anqas minn dak li kien ivvotat għal din is-sena, 14.14% inqas.

Qabel semmejt dawn iċ-ċifri jien għedt li l-importanti mhux li noqogħdu niftaħru kemm qed nonfqu, imma li l-impenn li jkun ħa l-gvern fis-sena ta' qabel jinżamm.

Ħaġa oħra li nsibu f'dan il-budget huma żidiet f'allokazzjonijiet finanzjarji, u se nsemmi l-eżempji, fosthom l-Universita`, il-junior college u l-MCAST.

Nibda bl-Universita`.

L-allokazzjoni finanzjarja għall- Universita` hija ftit ħafna u tard wisq għall-gvern li jinsab fl-aħħar ġranet tiegħu.

Meta wieħed iqis il-bżonnijiet kbar li għandha l- Universita`, wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' dan li qed ngħid.

Dan stqarru l-istess rettur f'intervista f'"The Sunday Times" ta' Ġunju 2007.

Fost affarijiet oħra, ir-rettur ta' l-Universita` qal li f'din is-sena finanzjarja li ninsabu fiha l-Universita` se tispiċċa bi Lm800,000 in the red.

Dan il-bżonn ilu magħruf sa minn snin ilu meta l-gvern kellu f'idejh rapport li għamel numru ta' suġġerimenti dwar l-iffinanzjar ta' l- Universita`.

Minn dan kollu l-gvern ma kkonsidra xejn.

Għall-grazzja t'Alla n-numru ta' studenti kiber, iżda dan ma kienx korraborat b'żieda fl-allokazzjoni b'rabta ma' kemm żdiedu l-istudenti.

Allura huwa dubjuż dak li ntqal fid-diskors tal-budget li l-Universita` tkompli ssostni numru ta' korsijiet ġodda li se tiftaħ.

Forsi tajjeb hawnhekk ikollna spjega wkoll liema huma dawn il-korsijiset il-ġodda u kemm huwa stmat li se jqumu.

Il-gvern ukoll ma jistax jiddistakka ruħu mill- amministrazzjoni ta' l-Universita`, kemm minħabba li qed jalloka l-flus hu u kemm minħabba li l-kunsill, fil-maġġoranza tiegħu, huwa maħtur minnu filwaqt li għandu rappreżentant tiegħu li huwa rettur.

Fil-fatt il-gvern huwa responsabbli fl-amministrazzjoni ta' l-Universita`.

Dan huwa differenti minn dak li jiġri fis-senat li jieħu ħsieb naturalment l-aspett akkademiku.

X'insibu fl-Universita` fil-preżent, Sur President?

Fakultajiet m'għandhomx flus biex jiffunzjonaw fl-affarijiet bażiċi tagħhom, u dan issa ilu jiġri għal diversi snin.

L-Universita` m'għandha l- ebda pjan ta' kif tagħmel evalwazzjoni u awditjar intern kemm għall-aspett akkademiku kif ukoll għal dak amministrattiv, u dan huwa nuqqas serju anke fil-kuntest ta' mobilita` ta' l-istudenti u ta' l-akkademiċi.

M'hemmx pjan ċar u miri eżatti fil-proċess ta' internazzjonalizzazzjoni ta' l-istess universita`, kif ukoll m'hemm l-ebda pjan biex akkademiċi li huma speċjalizzati fil-qasam tagħhom jingħataw taħriġ pedagoġiku biex ikunu jistgħu jgħallmu aħjar lill-istudenti tagħhom.

Dan huwa żvilupp internazzjonali li ma bdejniex naħsbu fuqu.

Iż-żieda li qed jipproponi l-gvern għas-sena d-dieħla fl-Universita` trid tagħmel tajjeb ukoll għal ftehim ġdid li għad irid isir bejn l-Universita` u r-rappreżentanti tal-ħaddiema, l-MUT u l-UMASA.

X'inhi r-raġuni li għal darb'oħra l-allokazzjoni finanzjarja għal-librerija ta' l-universita` sparixxiet?

Insibu allokazzjoni għat-twaqqif ta' fakulta` ta' l-ICT.

Din hija xi ħaġa pożittiva, u l-partit Laburista kien semma t-twaqqif ta' din il-fakulta` fl-istqarrija ta' viżjoni dwar l-ICT li ġie approvat f'Jannar ta' din is-sena u kien anke diskuss flimkien mar-rappreżentanti ta' l- istess Universita`.

Minkejja l-espansjoni fil-korp akkademiku fejn fetħu posts ta' lecturers ġodda, dawn litteralment qed jiġru fil-kuriduri jew jaħdmu mid-dar għax m'hemmx spazju għalihom fl-universita`.

Dan naturalment juri nuqqas ta' ippjanar fit-tul matul l-aħħar snin.

Minkejja li sar xi progress, hemm ħafna nies demoralizzati u diżappuntati għax ilhom snin li applikaw għall- promozzjoni u hemm dewmien eżaġerat.

Barra minn dan, teżisti nuqqas ta' trasparenza u dubji fl-għoti tal-promotions jew promotions li jkunu tailor- made bħal, per eżempju, il-call għall-post ta' operations manager finance fejn wieħed jinduna li jistgħu japplikaw għalih żewġ persuni biss!

Fir- realta` hija persuna waħda biss li tista' tingħata din il-pożizzjoni.

Il- ħaddiema fl-universita` huma wkoll demoralizzati minħabba li hemm tkaxkir tas-saqajn fejn jidħol il-collective agreement.

Fl-Universita` nsibu wkoll infrastruttura dgħajfa, laboratorji mhux mgħammra biżżejjed, librerija mhux attrezzata għar-riċerka serja u sitwazzjoni fejn l-istudji fil-livell post-graduate huma mhedda.

Għandek nuqqas ta' lecturing rooms adegwati u lecturing rooms li huma ffullati.

Hemm il-problema wkoll ta' nuqqas ta' parkeġġ.

Dan kollu juri b'mod ċar in- nuqqas ta' ippjanar serju u fit-tul f'dawn l-aħħar snin.

Eżempju ieħor huwa li sular sħiħ li kien maħsub għall-farmakoloġija u li kellu jkun attrezzat b'laboratorji ngħata lil oħrajn b'konsegwenzi serji għall-istess dipartiment tal-farmakoloġija.

Dan ifisser li l-investiment li sar, anke investiment ta' Lm100,000 f'apparat li nxtara apposta, m'huwiex qed jiġi utilizzat.

Sur President, bil-bidla fir-rettorat, kulħadd ħa l-impressjoni li kien se jkollna bidla fil-mod kif l-Universita` tiġi amministrata.

Sal-lum l- Universita` għadha mingħajr pjan strateġiku u ma tafx fejn hi sejra f'diversi oqsma.

Jista' jagħti l-każ li dan il-pjan huwa magħruf fost l- amministraturi imma m'huwiex magħruf fost il-komunita` edukattiva ta' l- istess Universita`.

Kien hemm wegħda oħra mill-amministrazzjoni l-ġdida, li se tagħmel l-organizzazzjoni akkademika ta' l-Universita`.

Ir-rettur il- ġdid kien stqarr li jrid jeżamina bis-serjeta` l-istituti u l-programmi fantażmi li hemm.

Mhux talli ma sarx hekk, talli komplew ifaqqsu oħrajn f'dawk li ħafna qed iqisu rigali personali.

L-Universita` ta' Malta m'għandhiex katalogu ta' l-istudji, waħda mill-ftit universitajiet mingħajru, u dan minkejja li dan huwa meħtieġ anke skond standards Ewropej.

Hemm ukoll il-ħsieb li fl-universita`, hekk kif tgħaddi l-elezzjoni ġenerali, jiżdiedu l-fees għall-korsijiet part-time ta' filgħaxija.

Dan kollu jista' jirrifletti fil-kwalita` ta' esperjenza edukattiva li qed jieħdu l-istudenti tagħna, u dan naturalment huwa ħażin.

Fid-diskors tal-Prim Ministru l-bieraħ fl-Universita` li miss fuq fuq l- aspett edukattiv, dan nesa jsemmi li l-partit Laburista fil-gvern kien għamel Universita` aċċessibbli għal kulħadd u mhux għal min għandu l-flus biss.

Hekk kienet l-Universita' qabel is-snin 70, aċċessibbli biss għal min kellu l-flus!

Nesa wkoll isemmi li kienu twaqqfu fakultajiet ta' l- edukazzjoni, ta' l-inġinerija, ta' l-ekonomija u l-management.

Dawk ma semmihomx!

Ngħaddi issa, Sur President, għaIl-proposti tagħna, bħala partit Laburista, fuq l-Universita`.

Aħna rridu li jkollna Universita` li tkun tajba mhux biss fejn jidħol it-tagħlim imma li jkollha l-qasam ta' riċerka msaħħaħ sew.

Qed ngħidu li se ninvestu fil-laboratorji u fil-librerija u nimpenjaw rwieħna li l-problema ta' iffullar waqt il-korsijiet tispiċċa.

Irridu universita` li toffri korsijiet permezz ta' distance u on-line learning.

Se nwaqqfu wkoll allokazzjoni finanzjarja, jiġifieri ta' Lm1 miljun, għal min irid ikompli bl-istudji avvanzati tiegħu.

Is-sistema ta' l-istipendji se tinżamm, jgħid x'jgħid kulħadd.

Taf x'missu qal ukoll il-Prim Ministru l- bieraħ fid-diskors tiegħu?

Missu qal li l-wegħda ta' stipendji sħaħ ma nżammitx u b'hekk għall-maġġoranza ta' l-istudenti l-istipendji tnaqqsu, u dan minkejja li l-wegħda fil-programm elettorali kienet li jżidu l- istipendji!

Niġi issa għall-Junior College.

Anke hawn il-prinċipal ilu s-snin jokrob għal aktar fondi li reġgħu ma waslux.

Dan ifisser li l-Junior College se jkollu jerġa' jnaqqar mill-fondi ta' l-istess Universita` għall-ispiża rikorrenti tiegħu.

Il-bini eżistenti kien maħsub li jilqa' fih madwar 1,200 student, mentri llum insibu madwar 3,000 student li jinsabu f'periklu serju.

Fid-diskors tal-budget qed jingħad li se ssir estenzjoni fil-bini tal-Junior College, imma aħna nistaqsu: Fejn se ssir din l-estenzjoni?

Inħoss li hawnhekk il-gvern qed jillapazza biss.

Hemm bżonn ta' sixth form ieħor kif qed nipproponu fil-proposti edukattivi tal-Pjan għal Bidu Ġdid tal-partit Laburista.

Infakkar ukoll li f'sena u nofs, il-gvern Laburista nefaq Lm140,000 sabiex jirranġa u jimmodernizza l-laboratorji fil-Junior College.

Dawn saru fl-1997 u għadhom jinġiebu fil-pubblikazzjonijiet tal- Junior College sal-lum, u għalhekk qed insemmiha.

Anke din, il-Prim Ministru naqas milli jikkwotaha, pero` fil-pubblikazzjonijiet tal-Junior College din dehret mill-inqas fi tliet edizzjonijiet, inkluża l-aħħar waħda.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar l-MCAST, Sur President, u tajjeb li nibqa' ntambar fuq l-importanza ta' l-edukazzjoni teknika u vokazzjonali.

Dan ngħidu għax l-edukazzjoni teknika u vokazzjonali m'hijiex xi ħaġa inferjuri, u l-iżball kien li l-iskejjel tas-snajja' ġew magħluqa.

Kien meħtieġ li jiġu riformati u aġġornati għaż-żmenijiet tal-lum u ta' għada, imma naturalment hemm differenza bejn li tirriformahom u taġġornahom għal li tagħlaqhom!

U llum jinħass vojt kbir fil-livell sekondarju fejn tidħol l-edukazzjoni teknika u vokazzjonali.

Minn dan l-aspett, il-pjan Laburista jitkellem ċar li l-edukazzjoni teknika u vokazzjonali tidħol fil-livell sekondarju kollu, bil-possibbilta` li s-settur sekondarju jaħdem flimkien ma' l-MCAST ħalli b'hekk dawk l-istudenti li jagħżlu li jistudjaw l- edukazzjoni teknika u vokazzjonali jkollhom il-possibilta` - u nħeġġuhom - li jkomplu jistudjaw fl-MCAST wara li jagħlqu 16-il sena.

Fil-fatt, mhux aħna biss qed ngħidu hekk, imma anke John Bencini, president ta' l-MUT, f'intervista li ta, fejn semma li hemm bżonn li naħsbu għal dawk l-istudenti li jinsabu fil-livell sekondarju u li naturalment iħossu l- ħtieġa li jistudjaw u jsegwu edukazzjoni teknika u vokazzjonali.

Hawnhekk infakkar li l-istess rapport tal-Matsec li għandu quddiemu l-gvern isemmi wkoll li għandu jkun hemm eżamijiet fil-livell tekniku u vokazzjonali bħal dawk li għandek fl-"O" level, jiġifieri meta student jagħlaq is-16-il sena.

Nieħu gost u napprezza x-xogħol li qed iwettaq il-Malta Qualifications Council li qed jagħti valur lill-oqsma vokazzjonali.

Naturalment hemm bżonn ħidma oħra li jkun hemm opportunitajiet ta' studji fil-qasam vokazzjonali anke f'eta` ta' anqas minn 16-il sena.

Sur President, irridu nassiguraw li l-MCAST ikun aċċessibbli għal kulħadd u li jingħataw ir-riżorsi ħalli jkun hemm tagħlim ta' kwalita`.

Anke hawn hemm bżonn li nħaddmu politika ta' flessibilita` kemm mal-lecturing staff kif ukoll ma' l-istudenti kollha.

Dan ifisser li l-MCAST għandu jkun istituzzjoni edukattiva li fost miri oħra jagħti t-tieni ċans liż-żgħażagħ.

Hemm bżonn niftħu aktar il-bibien u mhux nagħlquhom.

Irridu wkoll insaħħu l- iskemi ta' apprendistat.

Fl-MCAST insibu titubar u tkaxkir tas-saqajn fejn jidħlu l-collective agreements.

Hemm ukoll il-kuntratti ta' l-istaff ta' l- MCAST, u dan jikkuntrasta ma' kif isiru ċerti ħatriet bħal, per eżempju, taċ-chief administration officer, li huwa post ivvintat u ma kienx maħsub meta għaddejna l-emendi fl-Att dwar l-Edukazzjoni.

Dan deher ċar ukoll fl- MCAST Link ta' Autumn 2007 fejn naturalment għandna preżentazzjoni taċ- chief administration officer li, kif għedt, huwa post ivvintat biex il- Ministru Galea jaqdi mill-aħjar lin-nies tiegħu, u hekk għamel fl-MCAST!

Din is-sena sar sforz biex jidħlu l-istudenti kollha li wrew interess u xewqa li jkomplu l-istudji tagħhom fl-MCAST.

Dan reġa' ma seħħx u mhux l- istudenti kollha daħlu, u din żgur mhux l-ewwel sena li żgħażagħ baqgħu barra.

Filwaqt li kulħadd jgħid kemm huwa essenzjali li kulħadd ikompli bl- istudji tiegħu, fl-istess ħin għandna din ir-realta` li mhux kollha jirnexxielhom jidħlu fl-MCAST.

Nistaqsi għalfejn din is-sena biss sar dan l- isforz u daħlu aktar studenti mis-soltu meta naturalment din hija storja ripetuta f'dawn l-aħħar snin.

Fid-diskors tal-budget, il-prim ministru qal li rridu nagħtu lill-poplu tagħna l-għodda biex jaħtfu l-opportunitajiet kollha li għandhom quddiemhom.

Ir-realta` hi li erġajna rajna studenti li ma daħlux fl-MCAST biex ikomplu l-istudji tagħhom.

Dwar il-campus il-ġdid ta' l-MCAST, gvern Laburista mhux biss ikompli din l-inizjattiva imma jmexxi 'l quddiem dan il-proġett sa l-aħħar.

Naturalment aħna nieħdu pjaċir b'dan l-investiment, Sur President.

L-ITS hija l-unika istituzzjoni edukattiva li ma ssemmietx fid-diskors tal- budget.

Dan huwa messaġġ sinifikattiv fih innifsu, u allura l-mistoqsijiet joħorġu waħedhom, Sur President.

X'inhu l-ħsieb tal-gvern fuq l-ITS?

Tajjeb wieħed jgħid li hawnhekk teżisti inċertezza kbira dwar il-futur ta' l-ITS.

Dan se jiffunzjona bħala entita` indipendenti?

Jekk iva, għandu mingħajr ebda dewmien jingħata status uffiċjali.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-livell ta' tagħlim fl-ITS huwa wieħed tajjeb u hemm il-ħtieġa li jespandi, iżda jien nistaqsi jekk hemmx dan il-ħsieb min-naħa tal-gvern.

Din hija opportunita` oħra li jiġu jistudjaw studenti barranin li jħallsu għall-kors tagħhom.

Tajjeb li nbena ITS ġdid f'Għawdex għal studenti Għawdxin, imma x'tip ta' investiment hemm il-ħsieb li jsir għall-ITS ġewwa Malta?

Nistaqsi wkoll jekk hemmx il-ħsieb li tinbena hotel school f'Malta biex l-istudenti ta' l-ITS ikunu jistgħu jingħataw aktar taħriġ.

Naturalment għandu jsir kull sforz biex l-ITS jibqa' jżomm rabta qawwija mas-settur turistiku biex ikun jista' jkompli jindirizza l-ħteġijiet ta' l- industrija ewlenija f'pajjiżna.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq l-edukazzjoni pprovduta mis-settur privat.

Bħala partit Laburista, aħna nemmnu li għandu jkun hemm spazju u kull opportunita` għas-settur privat.

Nemmnu wkoll li l-gvern u l-privat għandhom jaħdmu flimkien.

Għalhekk nagħtu appoġġ u nkomplu dak li nbeda f'dan il-qasam, anke dak li ġie mħabbar fl-istess budget li għandna quddiemna.

Ngħaddi issa kumment dwar l-inizjattiva My Potential II u nistaqsi x'inhi r-raġuni li studenti li għażlu li jagħmlu kors part-time fl- Universita` ta' Malta – naturalment marbut ma' l-IT – ma kwalifikawx għar- rebate bħal studenti oħrajn li jistudjaw fil-privat.

Fil-privat jikkwalifikaw, imma fl-Universita` ta' Malta le!

Jien din inqabbilha ma' sitwazzjoni fejn il-gvern jagħti ċ-children's allowance lil dawk li jwelldu fi sptar privat imma mhux lil dawk li jwelldu fi sptar pubbliku.

Hawnhekk irrid nieħu din l-opportunita` wkoll biex insellem lil dawk kollha li jagħtu edukazzjoni f'pajjiżna, inkluż dik mogħtija mill-knisja, mill-iskejjel indipendenti u minn istituzzjonijiet privati oħrajn.

Nassigurahom li l-partit Laburista japprezza x-xogħol tagħhom fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

L-istess pjan Laburista dwar l- edukazzjoni jitkellem fuq l-edukazzjoni provduta mis-settur privat u jisħaq li għandu jkun hemm kollaborazzjoni sabiex naħdmu flimkien.

L-għan tagħna hu li fl-aħħar mill-aħħar ikollna edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd.

Issa se nitkellem fuq l-ambjent fiżiku fl-iskejjel.

Naturalment dan huwa l- aktar li jidher għax hemmhekk hemm lok fejn wieħed jieħu ritratti u filmati, u hawnhekk il-gvern jeċċella!

Pero` nfakkar li din hija l-istess politika fuq l-ambjent fiżiku fl-iskejjel li l-partit Laburista kien ilu jitkellem fuqha sa mill-bidu tas-snin disgħin.

Jien niftakar lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Bartolo, dejjem jisħaq fuq il-ħtieġa li ntejbu l-ambjent fiżiku fl-iskejjel.

Aħna bħala partit Laburista mhux biss tkellimna imma wettaqna bil-fatti.

Infakkar li sa l-1998, wara biss sena u nofs fil-gvern, il-vot kapitali għal xogħlijiet fl-iskejjel kien ta' aktar minn Lm7.8 miljuni.

Infakkar ukoll li fl-aħħar sena ta' gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996, il-vot kapitali għal xogħol fl-iskejjel kien biss ta' Lm1.5 miljuni.

Dan ifisser li gvern Laburista f'sena u nofs żied l-allokazzjoni kapitali għal xogħol fl-iskejjel b'aktar minn ħames darbiet komparat mas-somma allokata mill-partit Nazzjonalista.

Pero` anke hawnhekk ilni sena waħda wara l-oħra nistaqsi jekk nistgħux inkunu nafu x'inhu l-master plan li qed taħdem fuqu l-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada.

Il-ministru kien ħabbar, fl-aħħar mill-aħħar, li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada għandha master plan – dak iż-żmien dan kien qed jiġi diskuss mid-diviżjoni – li kellu jkun diskuss fil-Parlament wara li jkun ippubblikat, imma minn dan kollu ma sar xejn.

Għalfejn dawn is-sigrieti kollha?

Għalhekk wieħed bilfors ikollu jistaqsi jekk aħniex nimxu fuq dan il-master plan jew inkella jekk dan hux qed jinbidel skond l-eżiġenzi distrettwali tal-ministru, kif rajna proprju fis-snin li għaddew.

Il-ministru kien qal li dan il-pjan se jpoġġih fuq il-Medja tal-Kamra, u jien nistiednu biex illum jagħmel dan.

Diġa` għadda ħafna żmien minn meta qal hekk, Sur President.

Naturalment aħna nieħdu gost li x-xogħol fl-iskejjel qed isir, imma hemm bżonn ukoll li nkunu nafu fuq liema pjan qed timxi l-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada.

Qalulna li issa se jitwaqqfu l-kulleġġi u allura l-pjan qed jinbidel minħabba l-kulleġġi, imma huwa importanti li nkunu nafu fuq liema pjan mexjin, jekk wara kollox jeżisti dan il-pjan.

Barra minn hekk, kull meta nagħmel mistoqsijiet parlamentari dwar dettalji ta' xogħol li qed tagħmel il-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada, b'mod jew ieħor ir-risposta għal dak li nkun qed nistaqsi ma tingħatax, u għandi eżempji ta' mistoqsijiet parlamentari fejn qed jiġri dan.

Barra minn hekk, anke l-bieraħ, fid-diskors tal-prim ministru ssemma l-investiment li qed isir fl-iskejjel.

Kif għedt diġa` aħna nieħdu gost b'dan l-investiment.

Dan qal li se jpoġġi fuq il-Medja tal-Kamra lista u dettalji ta' xogħlijiet li kellhom isiru u li saru fl-iskejjel.

Pero` meta staqsejt għal din il- lista, jidher li għada ma tpoġġietx.

Qisu anke l-Prim Ministru hawnhekk qed jiddejjaq jippubblika dawn l-affarijiet u ma nafx għalfejn, fl-aħħar mill- aħħar!

Forsi jekk joħroġ xi ħaġa minn dawn il-mistoqsijiet, nerġgħu nfakkru jew ikollna eku ta' irregolaritajiet li ġew ipprovati li saru?!

Dan mhux għajdut jew perċezzjonijiet.

Ġie ipprovat li saru irregolaritajiet fil-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada wara inkjesta maġisterjali u anke wara li għamel l-investigazzjoni tiegħu l-awditur ġenerali.

Jien ma neskludix li dawn għadhom isiru.

F'kull diskors tal-budget qed ikollna lista żgħira ta' xi skejjel fejn se jkun se jsir xi bini sostanzjali.

Fid- diskors tal-budget insibu, fost oħrajn, li ftit ġimgħat oħra se nibdew nibnu skola primarja f'Pembroke.

Issa jien din insejħilha saga għax ilna għaddejjin fuq skola ġdida f'Pembroke mill-inqas mis-sena 2001, fejn l- Onor. George Pullicino kien mar Pembroke hu stess u ħabbar b'ħafna pompa li kien ġie identifikat il-post fejn kienet se tinbena din l-iskola.

Barra minn hekk, kellna stqarrija maħruġa mid-DOI fl-2003 fejn il-Ministru Louis Galea qal li jinstab ħerqan li jara din l-iskola tinbena, l-ewwelnet għax jaf kemm hi meħtieġa għal-lokalita` ta' Pembroke u l-lokalitajiet l- oħra viċin, u t-tieni għax din se tkun l-ewwel skola primarja li se tinbena kompletament mill-Fondazzjoni ta' l-Iskejjel ta' Għada.

Qal ukoll li għalhekk hu konvint li malli joħorġu l-permessi mill-MEPA u jitlestew il- pjanti finali, il-fondazzjoni se tibni skola primarja ġdida fi żmien qasir u ta' l-ogħla livell.

Hemm ħemel mistoqsijiet parlamentari jidhirli mill- Onor. Robert Arrigo li għadhom isiru anke sa din il-ġimgħa jew il-ġimgħa li għaddiet dwar din l-imbierka skola ta' Pembroke!

Barra minn hekk, insibu li fid-diskors tal-budget li ressaq il-prim ministru bħala ministru tal- finanzi fil-31 ta' Ottubru 2005 issemma l-bini ta' l-iskola ta' Pembroke.

Mhux hekk biss, imma fil-budget speech ta' Ottubru 2006, jiġifieri l-budget li kien ippreżentat għal din is-sena li ninsabu fiha, reġa' semma l-iskola ta' Pembroke.

Naturalment ma setax jonqos li jsemmiha lejlet elezzjoni!

Għalfejn qed insemmi dan kollu, Sur President?

Qed insemmi dan kollu għax hawnhekk tidhol kwestjoni ta' kredibilita`.

Ilna mill-inqas seba' snin nitkellmu fuq skola ġdida f'Pembroke.

Meta se tasal?

Xi darba naturalment tasal, imma jistgħu jgħidulna meta se tibda eżatt din?

Kwestjoni ta' kredibilita`, Sur President.

Fid-diskors tal-budget tissemma wkoll l-iskola primarja ta' Marsaxlokk u anke hawnhekk hawn sensiela ta' mistoqsijiet parlamentari fuq is-sala ta' l-iskola primarja ta' Marsaxlokk.

Ma smajna xejn fuq is-sala ta' l-iskola tal-Junior Lyceum ta' Santa Luċija, li wkoll hi skola ġdida li għad m'għandhiex sala b'konsengwenza li kull meta tkun ix- xita, l-istudenti ma jkollhomx fejn jagħmlu attivita` fiżika u sportiva.

Barra minn hekk, għat-tieni sena konsekuttiva, ssemma l-immodernizzar tal- Junior Lyceum tal-Ħamrun u l-bini ta' skola ġdida fil-Mosta.

Anke hawn tidħol kwestjoni ta' kredibilita` għax ilna żmien nisimgħu fuq l-iskola l- ġdida tal-Mosta!

Għal mistoqsijiet parlamentari li saru f'Mejju ta' l-2004, il-Ministru wieġeb:

"Qed isir ix-xogħol ta' permessi u pjanti fuq skola ġdida fiż-Żokrija, limiti tal-Mosta" U hemmhekk ukoll kien semma l-iskola ta' Pembroke.

Kienet ukoll ħarġet kompetizzjoni fl-2003 fejn daħlu ma' l-14-il proposta għall-bini ta' din l- iskola minn periti li ssottomettew il-proposti tagħhom.

F'mistoqsija parlamentari li ġiet imwieġba f'Ottubru ta' l-2004, jiġifieri issa għalaqna tliet snin, ġejna nformati li fit-2 ta' Settembru 2004 id-direttur tal- kuntratti ħareġ letter of acceptance għat-tender tad-design brief għall- iskola sekondarja taż-Żokrija, Mosta lill-Perit Joseph Bondin & Associates.

Jiġifieri anke hawnhekk saga oħra ta' proġetti li suppost twettqu, ilhom li bdew, u fil-verita` għadhom fuq l-ixkaffa.

Din hi kwestjoni ta' kredibilita` għax ma jistax ikun li inparlaw biss, imma fl-aħħar mill-aħħar irridu nwettqu.

Issa jiena se nagħmel punt żgħir fuq il-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada.

Jidher li hemmhekk hemm persuna waħda li jiddetta u jiddeċiedi kollox hu għax, kif jgħid hu stess, dan ma' jibża' minn ħadd, la mill- ministru u lanqas mis-segretarju permanenti.

Dan jagħmel li jgħid hu, jiddeċiedi hu, u naturalment imur kontra dak li jgħidlu ħaddieħor.

Għandna problema fil-preżent, Sur President, fejn xogħlijiet li huma meqjusin bħala xogħlijiet żgħar jew xogħlijiet minuri li jiġu mitluba mill-iskejjel qed jibqgħu fuq l-ixkaffa, u naturalment ir-requests għalihom dejjem jiżdiedu.

Min-naħa l-oħra, il-maintenance section tħalliet mitluqa u m'għandhomx biex jagħmlu x-xogħlijiet huma.

Mhux hekk biss, imma ċerti ħaddiema magħżula qed jagħmlu xogħol għal din il-fondazzjoni u kif għedt diġa`, jidher li persuna waħda qed tmexxi u tiddeċiedi kollha hi.

U dan jidher li qed isir bil-barka tal-ministru għax dan jafu kulħadd, u għalhekk nissoponi li l-Ministru jaf ukoll b'dan kollu!

Mhux hekk biss, Sur President, imma qed ikollna sitwazzjonijiet fejn partijiet minn xogħlijiet li jkunu ngħataw b'tender u għalhekk ikunu xogħlijiet li jsiru mill- kuntrattur privat, qed isiru mill-bennejja, electricians, plumbers, bajjada u welders li tqabbad il-fondazzjoni jew inkella li qegħdin fil-maintenance section stess, u dan meta l-kuntrattur privat forsi jkun tħallas għal xogħol li ma jkunx għamel hu.

Għedt ukoll li qed ikun hemm ċerti obbligazzjonijiet u attivitajiet li din il-fondazzjoni qed tagħmel tajjeb għalihom, u hawnhekk naturalment jidħlu eżiġenzi distrettwali tal-ministru.

Anke fejn ġew stallati diversi lifts f'diversi skejjel, ma sar l-ebda pjan għall-manutenzjoni tagħhom u nafu li din il-manutenzjoni tiswa mhux ħażin.

Ara ma taħsbux li ċerti lifts li ġew stallati ftit tax-xhur ilu ma jiġrilhomx il-ħsara!

Fil-fatt, uħud minnhom aktar ikunu bil-ħsara milli le.

Għandek każijiet oħra fejn ikollok tenders maħruġa mill-fondazzjoni li mhux qed jiġu segwiti għall-quality control and assurance, u hawnhekk nagħti eżempju bit-tqegħid tar-roof membrane fuq ċerti skejjel li suppost iservi almenu għaxar snin u li fil-verita` ħafna minnu beda jinqala' wara sentejn u x-xogħol kollu li jkun sar qed litteralment itir mar-riħ.

Nitkellem ftit issa fuq l-allokazzjoni finanzjarja.

Hawnhekk għandna konferma oħra ta' kemm il-gvern bid-diskors ifajjar iċ-ċifri bl-addoċċ, pero` mbagħad meta tqabbel budget ma' l-ieħor issib affarijiet li ma jagħmlux sens.

Fid-diskors tal-budget għas-sena d-dieħla, il-prim ministru qal li qed jalloka s-somma rekord - naturalment kollox rekord għalih - ta' Lm102 miljuni.

Pero` tajjeb naraw x'qal il-prim ministru bħala ministru tal- finanzi fid-diskors tal-budget għal din is-sena li ninsabu fiha, fejn qal li matul din is-sena se jinvestu s-somma globali ta' aktar minn Lm121 miljun.

Mhux hekk biss!

Imma fid-diskors tal-budget tas-sena 2006 qal li għal dik is-sena in-nefqa se tkun ta' Lm108 miljuni.

Allura dan dejjem bir- rekords?!

Anke hawn, Sur President, din hija kwestjoni ta' kredibilita`, basta nsemmu li din hija nefqa rekord!

Dan huwa taħwid fil-figuri u nixtieq li jkollna spjega ta' x'ġara, għax qed ngħidu li għas-sena d-dieħla se jkollna allokazzjoni ta' Lm102 miljuni, għal din is-sena suppost infaqna Lm121 miljun, u għas-sena li għaddiet kellna Lm108 miljuni.

Safejn naf jien, Lm102 miljuni hija l-anqas waħda mit-tliet figuri li semmejt.

Allura fejnu ir-rekord?!

Meta ngħid dan kollu, Sur President, mhux qed ngħid li n-nefqa mhix waħda sostanzjali, pero` ejja ma nidħqux bin-nies għax ilna wisq nidħqu bin-nies!

Hawnhekk nixtieq nagħmilha ċara li l-partit Laburista fil- gvern se jkompli jsostni n-nefqa fl-edukazzjoni u għandna stqarrija ċara mill-mexxej tal-partit Laburista Dr. Alfred Sant fejn, f'laqgħa li kienet saret mal-UĦM, dan qal, u se nikkwota minn stqarrija uffiċjali:

"Minkejja l-problema finanzjarja li għandu pajjiżna, l-impenn tal- partit Laburista jibqa' dejjem dak li jsostni u jkabbar l-investiment fl-edukazzjoni.".

Hekk se nagħmlu, Sur President, u aħna dak li nwiegħdu, inwettquh.

Sur President, ngħaddi issa għall-aktar ħaġa li nħoss li hija importanti f'dan is-settur, l-edukazzjoni fil-klassi.

Ma jiswa xejn li noqogħdu nsebbħu l-iskejjel tagħna jekk ma nagħtux kas ta' x'jiġri fil-qalba ta' l- edukazzjoni, jiġifieri dak li jsir fil-klassi.

Għalhekk il-Prim Ministru fid-diskors tiegħu għamel tajjeb li qal:

"...iżda s-suċċess fl-edukazzjoni ma jitkejjilx biss mill-faċilitajiet li jeżistu jew jinbnew"."

Ovvjament ma tistax ma taqbilx ma' dan, imma fl-istess waqt li taqbel ma' dan, ma tistax ma tinkwetax dwaru.

Ħalli naraw x'fih il-budget dwar dan.

Hawnhekk tajjeb nirrimarka li fil-budget mhux biss id-diskors moqri mill- prim ministru bħala ministru tal-finanzi iżda wkoll l-estimi finanzjarji li jħollu u jorbtu x'inizjattivi jittieħdu.

Minkejja dawn l-aħħar tliet budgets ippreżentati mill-Prim Ministru Gonzi bħala ministru tal-finanzi u minkejja li l-partit tiegħu ilu 20 sena fil-gvern b'eċċezzjoni ta' sena u nofs, għad għandna sistema edukattiva fejn l-appoġġ madwar tfal vulnerabbli għadu dgħajjef wisq.

Dan mhux tort ta' l-għalliema, u hawnhekk ta' min jiftaħ parenteżi u jgħid li l-għalliema ħaqqhom kull tifħir għax-xogħol kollu li qed jagħmlu.

Ħafna minnhom jagħmlu l-mirakli fil-ġurnata tax- xogħol tagħhom, Sur President.

Ovvjament dan li qed ngħid mhux tort ta' l-għalliema kif ipprova jgħid il- bieraħ il-prim ministru imma hu proprju tort tiegħu bħala prim ministru u tort tal-ministru Louis Galea.

Dan l-appoġġ għat-tfal vulnerabbli huwa kruċjali jekk irridu li verament nagħtu edukazzjoi ta' kwalita` għal kulħadd, u aħna bħala partit nisħqu li l-edukazzjoni ta' kwalita` għandha tkun għal kulħadd biex ħadd ma jaqa' lura għax nemmnu bis-serjeta` li ħadd m'hu għar-rimi.

Huwa kruċjali wkoll li jkollna programmi intensivi maħsuba għal dawk it-tfal u l-familji tagħhom - jekk ikun meħtieġ - li jkunu waqgħu lura, u minn dawn għad għandna ħafna sfortunatament.

Jinkwetana l-fatt li għandna 40% li mhux qed jgħaddu mill-eżami tal-junior lyceum kif ukoll jinkwetana l-fatt li għandna numru ta' studenti li mhux qed jersqu għal dan l-eżami.

Ninkwetaw li hemm għalliema fil-livell sekondarju li jgħidu li hemm xi klassijiet fil-junior lyceum li mhux se jgħaddu jew lanqas jersqu għal xi eżami tas-SEC.

Tajjeb ngħidu – u dan kulħadd jafu – li hawnhekk tiftaħ u tagħlaq il-bieb kemm trid, u ejja ma nidħkux bin-nies għax il-partit Nazzjonalsita daħak bin-nies ħafna drabi!

Il-Prim Ministru Gonzi quddiem il- cameras qal li l-budget sar fuq dak li qallu l-poplu.

Allura mhux ta' b'xejn li l-budget li għandna quddiemna fil-qasam edukattiv qed jikkastiga u ma jaħsibx għal dawk li huma bla leħen, it-tfal li qed jaqgħu lura fis- sistema edukattiva tagħna.

Nagħmilha ċara pero` li dawn m'humiex minsija mill-partit Laburista, u fil-pjan tagħna qed nagħtu l-aqwa importanza u attenzjoni lis-settur primarju, fosthom l-introduzzjoni ta' dik li qed insejħulha reception class, li hija sena ġdida li tidħol bejn it-tieni sena tal-kindergarten u l-ewwel sena tal-Year 1.

X'inhu l-iskop għal din is-sena extra?

Din is-sena ġdida bejn it-tieni sena tal-kindergarten u l-ewwel sena tal-primarja għandha sservi bħala transizzjoni bejn l-edukazzjoni formali u dik informali, kif kien ġibed l- attenzjoni għaliha l-istess kurrikulu minimu nazzjonali fl-1999.

Din is- sena għandha tgħin biex nikkumbattu l-illitteriżmu ħalli kulħadd ikollu bażi soda sa mill-bidu ta' l-edukazzjoni obbligatorja.

Permezz ta' din is- sena ġdida, l-istudenti kollha jimmaturaw aktar u aħjar minħabba l- edukazzjoni li jirċievu u allura jkunu preparati aktar biex ikomplu l- istudji tagħhom f'livell sekondarju.

Għandha sservi wkoll għall-eżami tal- junior lyceum - sakemm jibqa' dan l-eżami – u li huwa magħruf bħala l-11 plus fejn kulħadd jagħmel dan l-eżami meta jagħlaq l-eta` ta' 11-il sena u mhux qabel.

Hija wkoll politika ddikjarata tagħna fil-pjan tagħna għall-edukazzjoni li nnaqqsu n-numru ta' studenti f'kull klassi.

Fil-pjan qegħdin insemmu li ma tkunx aktar minn 25 student.

Nafu li llum, anke bi ftehim li ġie ffirmat f'Lulju li għadda, ġie konfermat li dan ma jistax jaqbeż il-30.

Il-politika dikjarata tagħna hija li dan m'għandux ikun aktar minn 25.

Kellna statistika li tindika dan, u jekk ikun meħtieġ dan in-numru ta' 25 lesti li nkomplu nnaqqsuh skond il-ħtiġijiet anke għax nafu li l-birth rate f'pajjiżna dejjem qed tonqos.

Dan kollu nagħmluh għal ġid ta' l-istudenti kollha.

Kif għedt u nibqa' ngħid, aħna rridu l-kwalita` u rridu li ħadd ma jaqa' lura, u għalhekk se nagħmlu minn kollox biex nipprovdu l-għodda kollha meħtieġa u l-ambjent neċessarju biex nilħqu l-kwalita` fl- edukazzjoni li qed nimmiraw għaliha.

Barra minn hekk, meta wieħed jara l-pupil/teacher ratio meta mqabbla mal- pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea, pajjiżna jinsab t-tielet l-ogħla fl- Unjoni Ewropea.

Jekk irridu li aktar studenti jkomplu l-edukazzjoni tagħhom wara li jagħlqu s-16-il sena, bilfors irridu nieħdu ħsieb dawk l- istudenti li qed jaqgħu lura.

Ta' kull sena qed ikollna wisq tfal, eluf ta' studenti, li mhux qed ikomplu l-edukazzjoni tagħhom wara l-edukazzjoni obbligatorja, u dan ma jagħmlilniex ġieħ.

Hawnhekk tajjeb li nagħti ħarsa lejn l-aġenda ta' Lisbona, u peress li aħna pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea ma nistgħux ma nħarsux lejn kif pajjiżna jitqabbel ma' pajjiżi oħrajn fejn jidħlu miri edukattivi li kull pajjiż membru jrid jilħaq sas- sena 2010, u mhux sas-sena 2015.

Jidher li anke hawnhekk, il-gvern qata' qalbu li jilħaq il-miri sas-sena 2010.

Sfortunatament - u dan ngħiduh b'għafsa ta' qalb għax qegħdin nitkellmu fuq uliedna li suppost, kif qal il- prim ministru, huma l-mimmi ta' għajnejna – pajjiżna għad fadalu x'jaqdef.

Il-bieraħ, waqt id-diskors tal-prim ministru, kont diżappuntat meta beda jitkellem b'ċertu mod fuq il-qasam edukattiv, jitfa' ċifri 'l hemm u ċifri 'l hawn u jħallat ħaġa ma' oħra, idaħħal il-politika partiġġjana u jaqbeż minn suġġett għall-ieħor.

Kultant tistenna aħjar, imma mbagħad tgħid: X'tista' tistenna aħjar?

Qal li pajjiżna l-aktar li qed jirkupra vis-a-vis pajjiżi oħra fl-Unjoni Ewropea.

Qed jgħid hekk, imma nafu li sfortunatament għadna fl-aħħar post. Jekk inqabblu lilna nfusna ma' pajjiżi oħra li daħlu magħna fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri dawk li daħlu magħna tliet snin u nofs ilu, naraw li anke dawn qegħdin qabilna sew, u wieħed jista' jara l-figuri li ħarġu mir-rapport tal-kummissjoni "Progress towards the Lisbon Objectives in Education and Training" fejn meta tqabbel il-pajjiżi ġodda li daħlu magħna ssib li dawn huma avvanzati, u f'ħafna każi ħafna iktar minna.

Imnalla qed nirkupraw b'rittmu mgħaġġel skond il-prim ministru!

Jekk naraw l-early school leavers, per eżempju, insibu li għandna rata ta' 41.7% meta mqabbel ma' l-average fl-Unjoni Ewropea ta' 15.3%.

Il-mira ta' l- Unjoni Ewroepa sas-sena 2010 hija ta' 10% u kif għedt, il-gvern diġa` qata' qalbu li jilħaq din il-mira sas-sena 2010, u fid-diskors tal-budget qed jgħidilna li issa rridu nilħquha sas-sena 2015 fejn 85% taż-żgħażagħ li jagħlqu s-16-il sena jkomplu l-edukazzjoni tagħhom.

Mira oħra ta' l-Unjoni Ewropea hija dik li 85% ta' dawk li għandhom mill-anqas 22 sena ikollhom edukazzjoni sekondarja għolja.

Malta laħqet il-50.4% meta l-average fl- Unjoni Ewropea huwa ta' 77%.

Fejn tidħol l-edukazzjoni għall-adulti, jiġifieri għal dawk bejn 25 u l-64 sena, matul is-sena li għaddiet Malta laħqet il-5.5% meta l-average fl-Unjoni Ewropea huwa ta' 9.6%, u l-mira ta' l-istess Unjoni Ewropea għas-sena 2010 hija ta' 10%.

Rigward korsijiet marbuta max-xjenza, is-sena li għaddiet kellna 200 student li kienu qed jagħmlu tali korsijiet fl-Universita`, filwaqt li skond l-aġenda ta' Lisbona rridu nżidu għal 15%.

Malta qiegħda b'1.4% biss!

Hawnhekk x'qed isir biex bis-serjeta` jkollna iktar studenti li jistudjaw ix-xjenza?

Il- Prim Ministru f'"The Malta Independent" ta' Settembru 2007 ġie kkwotat li qal hekk:

"Students should be encouraged to study sciences and IT.".

Il-Prim Ministru mbagħad ġie kkwotat li qal li huwa mportanti li nużaw is- sistema ta' l-istipendji biex ninkoraġġixxu aktar studenti jistudjaw suġġetti tax-xjenza, ta' l-IT u ta' l-inġinerija.

Jien ngħid too late, għax kien hemm bżonn nibdew qabel.

Meta student ikun dieħel l-Universita` ma tistax, b'mod jew b'ieħor, tikkonvinċih jew tbiddillu l-għażliet tiegħu meta jkun fuq l-għatba ta' l-Universita`.

Hemm bżonn li s-suġġett tax- xjenza jidħol sa mil-livell primarju u mhux nibqgħu nittitubaw b'dan is- suġġett tant importanti.

Il-gvern qed iħalli li dawn is-suġġetti tax-xjenza u l-IT ma jiġux studjati bis-serjeta` fil-livell primarju.

Aħna, bħala partit Laburista, qed ngħidu li l-ħtieġa fil-qasam tax-xjenza se jingħata prijorita` mil-livell primarju.

Għandna sezzjoni sħiħa li titkellem fuq l- istudju tax-xjenza u hemm proposti oħrajn marbuta mal-livell sekondarju fejn kulħadd ikompli jistudja, anke b'mod ġenerali, ix-xjenza.

Naturalment dawk li jispeċjalizzaw fix-xjenza m'hemmx għalfejn li jistudjaw ix-xjenza b'mod ġenerali.

Ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-proposti li għandna fil-qasam post-sekondarju u terzjarju ta' għajnuna u nċentivi mill-gvern.

B'hekk tista' tilħaq l-għan li aktar studenti jkomplu jistudjaw jew inkella jitħajru jistudjaw is- suġġett tax-xjenza.

Il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea jridu wkoll inaqqsu n-numru ta' persuni ta' 15-il sena li jkunu illitterati b'20%.

Malta ma tatx statistika dwar dan, pero` jeħtieġ li l-illitteriżmu neħduh bis-serjeta`.

Meta suppost il-prim ministru kien qed jisma' lin-nies f'Kastilja, kien hemm min qallu li għad hemm problema kbira ta' illitteriżmu fl-iskejjel.

Sur President, aħna rridu li pajjiżna jkun ma' l- aqwa fl-Ewropa għax hekk jistħoqqlu l-poplu Malti.

Dan ir-riżultat li b'għafsa ta' qalb semmejt fejn tidħol l-aġenda ta' Lisbona, mhux tort ta' l- għalliema, imma tort tan-nuqqas ta' politika u politika li tagħmel sens tal- gvern preżenti.

Is-sustanza tgħodd, Sur President!

Filwaqt li l-ambjent skolastiku tajjeb li jkun mill-aħjar, finalment li jgħodd hu s-sustanza, it- titjib li jsir fil-livell ta' klassi u kif tingħata l-edukazzjoni.

Hawnhekk nixtieq nagħmel riflessjoni żgħira fuq l-illitteriżmu.

Hemm bżonn li naħdmu bħala pajjiż biex nifhmu x'infissru meta ngħidu llitteriżmu u x'nifhmu meta ngħidu ħiliet bażiċi.

It-tweġiba trid tkun marbuta mar- realta` li qed ngħixu fiha llum u fil-futur.

Dak li kien aċċettabbli sa ftit żmien ilu mhux neċessarjament għadu validu fiż-żmien tal-lum meta ta' spiss nisimgħu u ngħidu li qed ngħixu f'dinja globalizzata.

Hemm min jitkellem fuq il-kunċett ta' litteriżmu funzjonali, jiġifieri li persuna tista' taqdef għal rasha.

Skond iċ-ċensiment li sar fl-2005 insibu li għandna 2,330 persuna taħt it-30 sena li ma jafux jaqraw u jiktbu, u dan dejjem skond il-metodu ta' kif issir il-mistoqsija mill-NSO.

Jiena laqtuni kummenti li kien għamel Fr. Edgar Busuttil – li hu ġiżwita li jaħdem ħafna f'dan il-qasam u nixtieq insellimlu minn hawnhekk – f'Awissu ta' din is- sena mal-ġurnal "The Times", proprju dwar il-figura ta' dawk li huma illitterati.

Dan staqsa dwar kemm jgħidu l-verita` n-nies meta jiġu mistoqsija jekk jafux jiktbu u jaqraw.

Staqsa mistoqsijiet, per eżempju, dwar x'qed isir fuq l-assenteiżmu.

Staqsa wkoll dwar l-istress ta' l-eżamijiet u l-ġirja biex inlaħħqu mas-sillabi.

Dawn huma problemi li ilhom snin u li għadna nitkellmu fuqhom, u ftit li xejn jidher li qed isir dwarhom.

Tkellem ukoll fuq l-importanza li npoġġu lit-tfal fiċ-ċentru tal-ħidma tagħna.

Niftakru li dawk li jaqgħu lura huma dawk li għandhom l-inqas opportunitajiet u għalhekk hu importanti li nevitaw il-problema ta' l-illitteriżmu sa mill- bidu ta' l-esperjenza edukattiva.

Naturalment il-partit Laburista jaqbel ma' dawn il-kummenti li għadda Fr. Busuttil, u dak hu li qed nipproponu fil- pjan tagħna għall-qasam ta' l-edukazzjoni.

Iżda l-isfortuna hi li għal darb'oħra l-gvern qed jarmi ġenerazzjoni oħra ta' studenti li waqgħu lura.

M'hemm xejn tanġibbli biex dan ma jibqax jiġri u biex nipprovaw nirbħu lura xi studenti, filwaqt li tibqa' l-mistoqsija dwar x'se nagħmlu b'dawk li ħarġu mis-sistema edukattiva tagħna biex nagħtuhom għall-inqas it-tieni ċans.

Sur President, jidher ukoll li l-Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi qed tisfaxxa ftit ftit.

Tista' tgħid li hija l-unika istituzzjoni tal-gvern li kienet qed taħdem ma' studenti u familjari tagħhom anke għax kienet qed tingħata r-riżorsi, meta nafu li d-dipartiment dawn ir-riżorsi ma kellux.

L- estimi fihom ftit li xejn fondi li jistgħu jmorru biex jgħinu lit-tfal li qed jaqgħu lura.

L-aktar li għandhom bżonn huma l-anqas li qed jingħataw, mhux biss f'sens ta' riżorsi finanzjarji imma anke f'sens ta' attenzjoni.

L- estimi preżenti jinjoraw kompletament id-direttorati l-ġodda u l-kulleġġi.

Fl-applikazzjonijiet li kien hemm għal diretturi ġenerali – li safejn naf għadhom ma ġewx appuntati pero` hawnhekk nista' nkun żbaljat - ħadd ma kien jaf min qed japplika għal dawn il-postijiet ta' żewġ diretturi ġenerali, għalkemm kulħadd kien kważi ċert min kien se jiġi magħżul.

Jidher li l-kurrikulu minimu nazzjonali ġie njorat kompletament u ma jissemma xejn fid-diskors tal-budget, u hawnhekk qed nitkellmu fuq il-qalba ta' l-edukazzjoni.

Għal darb'oħra l-allokazzjoni finanzjarja ġiet imnaqqsa u għandna n-National Curriculum Council li jinsab moribond.

Il-kurrikulu minimu nazzjonali ħareġ fl-1999 u review ta' xi twettaq ma saritx.

Infakkar li l-kurrikulu minimu nazzjonali kellu t-titlu ta' "Inwelldu l-Ġejjieni Flimkien".

Għadna nistennew biex inwellduh dan il-ġejjieni flimkien, Sur President, għax evidenza ta' xi twettaq minn dan il-kurrikulu m'għandniex.

Hekk qed jitmexxew is-sistemi edukattivi moderni f'dan il-pajjiż!

Tmien snin ta' stennija!

Il-punt kruċjali tal-kurrikulu huwa li jinbidlu l- prattiċi fil-klassi, u l-enfasi kellha titwarrab mill-eżamijiet u tmur fuq l-iżvilupp ħolistiku tat-tfal, f'dak li huwa soċjali, f'dak li huwa fiżiku u f'dak li huwa emozzjonali u konjittiv, jiġifieri fejn jidħol anke l- intellettwali.

Il-ftehim mal-MUT wasal tard wisq għal dan il-gvern, u nistaqsi kemm se ndumu nittamaw li jkollna tibdil.

Qed ngħid dan għax il-gvern dejjem sab xi skuża hawnhekk, daqqa għax qed jibdel l-istrutturi u daqqa għax m'hemmx ftehim mal-MUT.

Issa xi skuża se jġib ġaladarba hemm dan il-ftehim?!

Kemm se jgħaddi żmien biex permezz tal-ftehim iffirmat naslu fil-livell t'isfel ħalli verament jinbidel l-istil tat-tagħlim b'risq it-tfal?

Ħati ta' dan kollu mhux l-għalliema, imma l-gvern!

Li huwa żgur huwa li l-għalliema u l- uffiċjali tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qatt ma kellhom moral daqshekk baxx.

Dan l-aħħar kompliet tiġi murija l-isfiduċja sħiħa tal-ministru ta' l- edukazzjoni fl-istess diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Anke f'diskorsi li jagħmel, mhux darba u tnejn, il-messaġġ kien wieħed ċar: Għandna bżonn ġenerazzjoni ġdida.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi oħra fejn nirringrazzja u nsellem lil Dr. Cecilia Borg li waslet biex tirtira u nsellem u nirringrazzja ukoll lill- persuni kollha li jaħdmu fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u lill-għalliema li jagħtu dak kollu li jistgħu biex jedukaw lil uliedna.

Aħna, min-naħa ta' l-oppożizzjoni, għandna fiduċja sħiħa fl-għalliema u fl-edukaturi kollha u mill-gvern se naħdmu spalla ma' spalla magħhom biex il-mira tagħna li nipprovdu edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd, nilħquha.

Fi tmien snin tlestew ħafna dokumenti validi li pero` ma ġewx implimentati.

U hawn nistaqsi: X'ġara mir-rapport tal- guidance & counselling?

Dan kellu jiġi ppubblikat fis-sajf li għadda.

Nistaqsi wkoll: X'ġara mir-rapport tal-Matsec u x'ġie implimentat minnu?

Dan l-aħħar kellna l-problemi marbuta mar-revision of papers u mal- pubblikazzjoni tar-riżultati.

Il-pjan Laburista jitkellem dwar li l- istudenti għandhom ikollhom id-dritt li jaraw il-karta ta' l-eżami tagħhom meta dawn ma jgħaddux.

Mhux talli ma ġietx imsaħħa l-istruttura tal-Matsec kif kien issuġġerit f'dan l-istess rapport, talli n-nies naqsu, u għandek tliet persuni minn sitta li huma meqjusa bħala kolonni li fuqhom jistrieħ il-bord tal-Matsec, li jew spiċċaw jew qed jaħdmu b'ħin ridott.

X'ġara mir- rapport tal-Junior Lyceum u l-Common Entrance Exam?

Dan ir-rapport li kkummissjona l-ministru stess ilu x-xhur quddiem il-ministru.

Għaliex ma ġiex ippubblikat?

Tgħid fih xi proposti li l-gvern qed jiddejjaq minnhom issa li waslet l-elezzjoni?

F'oqsma oħra importanti ma sarx taħriġ u se nsemmi, per eżempju, l- assessjar informattiv u kontinwu, il-level descriptors, portfolios, eżamijiet school-based, l-iżvilupp professjonali fil-kindergarten u l- bullying.

Min għandu t-tfal jaf jistaqsi x'ifissru dawn l-affarijiet .

Dawn kollha jwasslu sabiex l-edukazzjoni li tingħata lil uliedna tkun aħjar.

It- tort hu tal-gvern li naqas milli jipprovdi r-riżorsi għal dawn l-affarijiet li semmejt.

Seħħ rigress f'dawn l-aħħar snin fuq is-servizzi peripatetiċi fil-qasam tal-PSD, tal-mużika, l-arti, drama u l-PE.

Kellna falliment ta' proġetti bħat-teknoloġija mill-Form 1 sal-Form 5 għal kulħadd.

Kellek it- team ta' activity teachers fejn flok team ta' 250 spiċċajna b'xi 17.

Kellna wkoll il-kwestjoni ta' kif ġew maħtura l-guidance teachers fejn l-MUT talbet inkjesta u l-gvern baqa' ċass quddiem din it-talba.

Tajjeb li l-ministru jara kif qed jinħatru l-facilitators ġewwa Għawdex fejn żmien il-fewdu għadu fl-aqwa tiegħu!

Dwar il-kwestjoni tas-saħħa u sigurta` fl-iskejjel kien hemm numru ta' suġġerimenti minn persuni li tqabbdu apposta biex jagħmlu inkjesta interna wara mewt ta' student fl- iskola.

Kemm ġew implimentati minn dawn is-suġġerimenti, speċjalment fejn jidħol l-impjieg ta' persuni li huma kwalifikati u li għandhom esperjenza f'oqsma speċifiċi marbuta mas-saħħa u sigurta` fl-iskejjel?

Tajjeb nitkellmu wkoll fuq l-għoli ta' prezzijiet u ħlas tal-VAT fejn tidħol l- edukazzjoni u li l-ġenituri qed ikollhom jiffaċċjaw u jħallsu biex jixtru ċerti kotba, uniformijiet u ħwejjeġ oħra.

Din qed tkompli tgħaffeġ familji li l-aktar għandhom dħul baxx, u dan qed ngħidu f'kontest ta' budget li warrab għal kollox l-għoli tal-ħajja.

Apparti dan, fl-istess waqt li l-prim ministru jibqa' jgħid li m'hemmx VAT fl-edukazzjoni, il-ministru tiegħu joħroġ struzzjonijiet sabiex tingħata riċevuta tal-VAT mill-iskejjel.

Naf li minbarra kriżi f'ċerti ħatriet - bħal per eżempju, fit-team ta' tmexxiija għax informat li għandna madwar 11- il post ta' kap nieqes f'Malta u Għawdex - illum għandna problemi fejn jidħlu għalliema kemm fil-livell primarju kif ukoll ta' ċerti suġġetti bħax- xjenzi, matematika, Ingliż u ICT.

Ili żmien nirċievi telefonati dwar problemi ta' għalliema kemm fil-livell sekondarju kif ukoll dak post- sekondarju.

Insemmi per eżempju l-computer studies fl-iskola sekondarja ta' Ħal Qormi fejn jidher li m'hemmx għalliem tal-computer studies għall- istudenti tal-Form 5, b'konsegwenza li l-istudenti qed ikollhom jibqgħu wara l-ħin biex jagħmlu tajjeb għal dan it-telf, u dan meta se jiffaċċjaw l- eżamijiet minn hawn u ftit żmien ieħor.

Il-finanzi għall-iskejjel dejjem qed jitnaqqru, u ta' dan ma jaħtux l- għalliema imma jaħti l-gvern li bejn VAT, għoli tal-ħajja, tnaqqis ta' allokazzjoni u żidiet f'responsabilitajiet, dejjem qed inaqqar il-finanzi għall-iskejjel.

Għas-sena d-dieħla, il-gvern mar lura għal kemm kien intefaq fl-2006 u b'hekk l-iskejjel iridu jaraw kif se jkampaw b'din l- allokazzjoni finanzjarja.

Hawnhekk qed ibatu t-tfal minħabba li jkollhom diffikultajiet biex jixtru l-affarijiet li jistgħu jintużaw fil-klassi.

Nerġa' ngħid li dan tort tal-prim ministru u tal-ministru u mhux tal- għalliema li ħafna minnhom qed jagħmlu sagrifiċċji personali.

Is-servizzi ta' appoġġ huwa kważi ineżistenti, fosthom dawk ta' psikoloġi, social workers u counselling.

Hemm biss żewġ psikologi edukattivi għal popolazzjoni studenteska ta' iktar minn 65,000.

Dwar is-psychological service, ta' min jgħid li kien hemm servizz li xi ħadd għażel li jeqirdu meta kienu qorbu għal ftehim.

Għalfejn ġara dan?

Issa li s-servizz se jinxtara se jkollna garanzija li se jkun aħjar minn dak li kien qed jiġi provdut meta s-servizz kien tal-gvern?!

Meta l-Prim Ministru suppost kien qed jisma' n-nies, qalulu li hemm waiting list twil tistenna.

Dawn mhux numru, imma tfal li għandhom bżonn l-għajnuna malajr kemm jista' jkun.

U għal dan mhux l-għalliema jaħtu imma jaħti l- gvern li raqad għal snin sħaħ meta kien jaf li teżisti din il-problema tas- servizzi ta' appoġġ u li ma faqqsitx il-bieraħ.

Għal numru ta' snin waqajna lura f'dawn is-servizzi li suppost kienu qed jiġu provduti lill-istudenti, l-iktar dawk li huma fil-bżonn.

Allura mhux ta' b'xejn li fid-diskors tal- budget il-Prim Ministru qalilna li se jibdew dawn is-servizzi ta' appoġġ.

Sur President, fl-edukazzjoni l-gvern qed ikun diżonest u qed jidħak bil- poplu.

Bis-sistema ta' kulleġġi qed jgħid li se mmorru għal sistema komprensiva, u dan mingħajr ma jgħid fejn irid jasal.

Biex issir din il- bidla hemm bżonn bidla fil-mentalita` u ħafna preparazzjoni bis-serjeta` jekk verament irridu l-ġid għat-tfal kollha billi nipprovdu edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd.

Dik hi l-mira tal-partit Laburista.

Il-gvern irid ikollu viżjoni ċara, mhux qisu kollox ad hoc!

Hemm bżonn ta' pjan konkret u li juri b'mod miftuħ il-policy tiegħu.

Tajjeb ngħid li pajjiżna llum għadu mingħajr pjan strateġiku għall- edukazzjoni tul il-ħajja, u dan wara seba' snin li l-Unjoni Ewropea ħabbret li għandu jkollna dan il-pjan!

Kien sar seminar li kien suċċess u l-gvern waqaf hemm.

Dan ifisser li anke f'dan il-qasam mexjin fil-għama u kollox ad hoc.

Ninsabu f'sitwazzjoni ta' edukazzjoni mingħajr direzzjoni.

L- esperti edukattivi jgħidulek li hemm rabta intima bejn l-edukazzjoni obbligatorja u l-edukazzjoni tul il-ħajja; waħda għandha effett fuq l-oħra, Sur President.

Nagħmel kumment qasir fuq l-edukazzjoni għal persuni b'diżabilita`, speċjalment dik intelletwali, li għal darb'oħra qed jaqgħu lura għax, bil-fatti, jinsabu minsijia mill-gvern.

Fid-diskorsi tal-budget, mhux biss ta' din is-sena imma anke tas-snin ta' qabel, smajna ħafna diskors, pero` ma wasalna mkien.

Il-prim ministru qalilna fid-diskors tal-budget ta' din is-sena li s-soċjeta` Maltija trid tassigura opportunitajiet indaqs għal kull settur tas-soċjeta` Maltija.

Dan mhux qed jiġri, u mhux se jiġri, għax dan il-budget ma jagħti l-ebda direzzjoni minkejja d-dmugħ tal-kukkudrilli u l-paroli kollha ta' l-istess prim ministru.

No more failures, Sur President!

Din hija l-mira tagħna bħala gvern Laburista!

Irridu li kulħadd jirnexxi, u konvinti li dan jista' jsir biss jekk ikollna l-kuraġġ u l-viżjoni li nwettqu r-riformi meħtieġa biex l-edukazzjoni li tingħata tkun ta' kwalita` għal kulħadd.

Aħna bħala Partit Laburista lesti għal din l-isfida li se nirbħu lkoll flimkien bħala pajjiż.

Ngħaddi biex nitkellem fuq l-oqsma taż-żgħażagħ u l-isport, u hawnhekk nixtieq insellem u nawgura lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Justyne Caruana, li s-soltu tagħmel dan l-intervent imma li sfortunatament tinsab indisposta.

Il-partit Laburista anke fil-qasam taż-żgħażagħ u l-isport aġġorna l- politika tiegħu.

Aħna qed inpoġġu liż-żgħażagħ fiċ-ċentru ta' l-attenzjoni tagħna fil-ħidma politika kollha.

Il-pjan għaż-żgħażagħ tagħna sar b'konsultazzjoni wiesgħa ma' ħafna żgħażagħ u ma' gruppi li ltqajna magħhom.

Il-partit Nazzjonalista kien jgħid li dawn il-pjani li qegħdin nippubblikaw huma vojta, mentri mbagħad jirriżulta li wħud minnhom dehru kelma b'kelma f'dan il-budget, u dan ċertament hu ta' sodisfazzjon għall- Onor. Caruana u għalija li ħdimna fuqhom.

Fil-fatt, jekk naraw id-diskors tal-Prim Ministru bħala ministru tal- finanzi hemm imsemmi programm estensiv ta' taħriġ għal matul il-ħajja, programm għaż-żgħażagħ, speċjalment għal dawk li jitilqu kmieni mill-iskola biex itejbu l-prospetti tagħhom tax-xogħol, u l-estenzjoni ta' sena f'bolla kontributorja għal min jiftaħ negozju.

Dawn il-proposti jinsabu wkoll fil- pjan tagħna bħalma jinsabu ħafna proposti oħrajn.

Fid-diskors tiegħu, il- prim ministru qal li se jalloka Lm30,000 għall-Kunsill Nazzjonali taż- Żgħażagħ.

Nixtieq l-ewwelnett nistaqsi fejn tinstab fl-estimi din għax ma rajthiex.

Ovvjament hija xi ħaġa tajba li qed tiġi allokata din is-somma, u fil-pjan tagħna din il-proposta insibuha wkoll taħt is-sezzjoni "żgħażagħ fil-komunitajiet lokali".

L-istess dwar il-proposta ta' l-għajnuna fil-qasam tad-djar.

Nafu kemm żgħażagħ jitkellmu magħna fuq il-problema li jkollhom meta jiġu biex jixtru l-ewwel dar tagħhom.

Anke hawnhekk insibu l-ewwel kunċetti dwar għajnuna għall-qasam taż-żgħażagħ proprju fil-pjan taż-żgħażagħ li qbilna fuqu bħala partit Laburista wara diskussjoni wiesgħa.

Aktar kmieni din is-sena komplejna niżviluppawhom b'erba' proposti oħrajn li permezz tagħhom it- taxxa ta' 3.5% tal-boll fuq l-Lm30,000 se tiżdied għal Lm50,000 bħalma qed naraw f'dan l-istess budget, u se nagħtu wkoll grant fi flus ta' 10% fuq proprjeta` ta' Lm50,000.

Dan ifisser Lm5,000 cash f'idejn iż-żgħażagħ tagħna.

Hemm ukoll proposti oħrajn li m'għandix iċ-ċans nidħol fihom minħabba in-nuqqas ta' ħin.

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem fuq ir-rata ta' qgħad fost iż- żgħażagħ li hija inkwetanti ħafna għalina.

Hemm bżonn li naraw x'nagħmlu biex ngħinu liż-żgħażagħ li jixtiequ jidħlu fid-dinja tax-xogħol f'eta` meta huma qed jippruvaw jieħdu l-istat tagħhom u jibnu familja.

Għalhekk huwa importanti li nagħtu kas aktar ta' dawk iż-żgħażagħ li jinstabu qiegħda.

Irridu naraw ukoll li l-impjiegi tagħhom ikunu impjiegi kemm jista' jkun stabbli u mhux nikkuntentaw li qed isibu xogħol part-time.

Aħna jinkwetana l-fatt li għandek numru ta' żgħażagħ li ma jistgħux jidħlu fid- dinja tax-xogħol minħabba li huma illitterati, semi-illitterati jew inkella mingħajr ħiliet bażiċi, u għalhekk huwa importanti li naraw x'għajnuna nistgħu nagħtuhom biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Fil-pjan tagħna nsibu wkoll riferenza għall-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ fil-ħajja pubblika u l- promozzjoni tal-kunċett taċ-ċittadinanza attiva.

Qed nagħtu attenzjoni partikolari lill-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ bħala organu uffiċjali - u nispera li jibqa' organu uffiċjali u mhux jintuża bħala għodda politika – sabiex ikun hemm rappreżentanza taż- żgħażagħ f'pajjiżna.

Qed nitkellmu fuq kunsill lokali taż-żgħażagħ u rappreżentanti taż-żgħażagħ f'livell ta' teħid ta' deċiżjonijiet anke fil- kunsill reġjonali għal Għawdex.

Aħna rridu li ż- żgħażagħ tagħna jirnexxu kollha kemm huma ħalli ħadd ma jibqa' lura.

Bħala partit nemmnu li ż- żgħażagħ għandhom ħafna enerġija pożittiva u li huma importanti biex pajjiżna jimxi 'l quddiem.

L-għan ta' dan id-dokument tal-partit Laburista huwa li ngħinu liż-żgħażagħ isiru rġiel u nisa aħjar u jsiru ċittadini li se jkollhom it-tmun ta' pajjiżna f'idejhom aktar 'il quddiem.

Dawn huma l- wegħdiet tagħna, u aħna tal-Labour dak li nwiegħdu, nwettquh Sur President.

Fejn jidħol is-settur ta' l-isport, il-gvern reġa' ħa minn proposti li kienu pubblikati mill-partit Laburista.

Naturalment aħna nieħdu pjaċir li fl-aħħar mill-aħħar il-gvern ukoll qed jiċċaqlaq fejn jidħol l-isport.

Hawnhekk infakkar li l-ministru Galea s-sena li għaddiet kien fqir ħafna meta tkellem dwar l-isport, u fil-fatt lil dawk li kienu qed jittammaw li jisimgħu xi ħaġa fuq l-isport ikkonslahom billi qalilhom li bil-kappell li kellu kien qed isellem!

Issa din is-sena jgħidilna li l-kappell kiber xi ftit.

Aħna nafu li n-nies involuti fil-qasam ta' l-isport la kienu kuntenti b'dak li qal il-ministru u anqas ma kienu kuntenti bl-apatija ta' dan il- gvern fil-qasam sportiv.

Fil-fatt niltaqa' ma' nies li proprju jistaqsu dwar min hu responsabbli min-naħa tal-gvern għall-isport!

Aħna ħadna gost li wara l-pubblikazzjoni tad-dokument tagħna dwar l-isport u l-kultura, anke l-gvern iċċaqlaq.

L-ewwelnett saret laqgħa ta' djalogu fil-Malta Trade Fair Grounds fejn hemmhekk l-isportivi ltaqgħu mal- ministru.

Aħna bħala partit ħriġna stqarrija biex nesprimu s-sodisfazzjon li għallinqas kien irnexxielna intellgħu l-isport 'il fuq fl-aġenda politika ta' pajjiżna.

Skond ma ġie rrapportat fil-gazzetti, intqal li minn din il-laqgħa ħarġu diversi punti interessanti fuq l-isport u deher biċ-ċar kif l-isport verament jinstab fuq l-aġenda tal-gvern.

F'din l-istess laqgħa ntqal ukoll li se tiġi mnedija strateġija nazzjonali għall-isport kif fil- fatt ġara.

Naturalment din l-istrateġija ħadna gost biha u kif ngħidu bl- Ingliż, better late than never.

Din waslet proprju wara li aħna bħala partit konna ppubblikajna l-pjan tagħna dwar l-isport li fuqu kellna response pożittiv ħafna.

Infakkar li l-istrateġija li l-Kunsill Malti għall-iSport kellu jagħmel kellha toħroġ mil-liġi ta' l-isport stess li għaddiet mill-Parlament fis- sena 2002, jiġifieri kellhom għaddew erba' jew ħames snin.

Bħala oppożizzjoni dinamika u kostruttiva, inħossuna sodisfatti ħafna li konna ta' xprun biex il-gvern jirrealizza li dan il-qasam ta' l-isports għandu jiġi indirizzat.

Fil-fatt, fid-diskors tal-budget insibu proposti dwar tnaqqis ta' massimu ta' 100 ewro mid-dħul taxxabbli fuq miżati għall- attivitajiet sportivi, rifużjoni ta' VAT imħallsa minn għaqdiet sportivi rikonoxxuti fuq l-ispejjeż li jkunu għamlu fil-faċilitajiet sportivi tagħhom u programm fl-iskejjel kollha biex tfal u żgħażagħ - hi x'inhi l- abbilta` tagħhom - jieħdu sehem fil-programm ta' attivita` fiżika.

Insibu wkoll proposta fejn kumpanniji privati li jappoġġjaw finanzjarjament għaqdiet sportivi jew events sportivi nazzjonali u internazzjonali se jkunu jistgħu jnaqqsu l-għotjiet finanzjarji mid-dħul taxxabbli.

Qed jingħad ukoll li l-gvern irid jissieħeb ma' l-employers privati biex flimkien itejbu l-iskemi biex l-impjegati li jiddistingwu ruħhom f'xi dixxiplina sportiva jkunu jistgħu jsegwu aħjar programmi ta' taħriġ meħtieġa għall- parteċipazzjoni f'kompetizzjonijiet nazzjonali u internazzjonali.

F'dan il- kuntest, jien nistieden lil dawk li qed jisimgħuni sabiex jiftħu d-dokument tagħna "Pjan għal bidu ġdid" u jsibu li dawn l-inizjattivi kollha li ttieħdu fil-budget għas-sena d-dieħla huma inizjattivi li ħriġna bihom aħna fl-istqarrija ta' viżjoni dwar l-isport, li wħud minnhom huma kważi kważi kelma b'kelma.

Naturalment aħna nieħdu gost b'dan għax irridu l-ġid ta' l- isport, imma min-naħa l-oħra ninkwetaw meta naraw, per eżempju, li kull sena qed tagħlaq il-pixxina nazzjonali.

Hemm ukoll it-telqa fil-korsa taż- żwiemel ta' Xħajma, Għawdex u hemm nuqqas ta' faċilitajiet f'Għawdex fejn jidħlu l-waterpolo u l-ibburdjar.

Apparti dawn, hemm il-proġett ġewwa l-Marsa li ilna għaddejjin bih snin.

X'se jiġri minnu dan?

Hemm ukoll il-bini tat-tielet ċentru sportiv f'Malta li kien ilu mwiegħed żmien twil.

Rigward allokazzjonijiet ta' fondi, morna lura għal sentejn ilu, fejn issa għandna Lm400,000 wara li din is-sena kellna Lm200,000 biss.

Il-Kunsill Malti għall-Isport qed ikollu żieda ta' madwar Lm30,000 u naturalment irid jagħmel tajjeb għar-recurrent expenditure tiegħu.

Pero` tajjeb li niġbed l-attenzjoni li fejn tidħol ir- reġistrazzjoni ta' l-għaqdiet sportivi għadna ma bdejniex, u hemm bżonn li nibdew malajr kemm jista' jkun.

Fejn jidħol id-doping mhux biżżejjed nirratifikaw il-konvenzjonijiet imma hemm bżonn nagħmlu xi ħaġa anke fejn tidħol l-enforcement section, għax anke hawnhekk għadna ma bdejniex.

Sur President, f'dan id-dibattitu elenkajt il-proposti waħda waħda u qabbilthom ma' dak li qed nipproponu aħna fejn jidħol l-isport u ż- żgħażagħ.

Din hija prova ċara ta' kemm il-kritika li għamlu n-Nazzjonalisti meta ħriġna bil-proposti tagħna kienet infondata u bla bażi.

Tant hu minnu li issa qed jippreżentaw l-istess punti lill-poplu bħala budget ta' qabel l- elezzjoni, budget li l-partit Nazzjonalista qed iserraħ tant fuqu għall- elezzjoni li ġejja.

Min se jipprova jiġi hawn jew barra u jgħid li l- proposti tal-gvern ilhom lesti joqgħod attent u jiftakar ftit fit-tajn li ntefa' fuq il-proposti tagħna meta ħriġna bihom.

Jekk isir dan ikun ifisser illi tan-Nazzjonalisti dejjem tajjeb u tagħna dejjem ħażin!

Bla dubju ta' xejn, dan huwa mod skorrett ta' kif issir il-politika.

Il-fatt jibqa' li għandna gvern għajjien u bla ideat, tant li qagħad jistenna lilna noħorġu b'dawn l-ideat wara li hu ilu 20 sena fil-gvern.

Iva, Sur President, għandna gvern tal-ftit ħafna u tard wisq, li xejn ma jixraq lill-poplu li jrid il-bidla u qed jagħraf il-partit Laburista bħala gvern alternattiv serju, trasparenti u kontabbli.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, f'dawn l-għaxar minuti li għandi rrid nerġa' mmiss xi temi li fil-fatt iddiskutejna fl-estimi ta' l-ETC nhar it- Tlieta.

Irrid ukoll nerġa' nenfasizza – kif qal l-Onor.

Carmelo Abela – li dan il-gvern jinħass b'mod l-aktar ċar li huwa gvern għajjien u li tilef kull ħeġġa li joħloq linji ta' politika ġodda fis-suq tax-xogħol li jirriflettu l-bżonnijiet ta' pajjiżna u li joħolqu opportunitajiet ġodda fejn għandna l-aktar il-problemi.

Irrid nenfasizza li l-aktar tkabbir li sar f'figuri tax-xogħol huwa proprju fis-settur tal-part-timers.

Il-gvern missu ilu li ħaseb għal dan il-fenomenu li sa ċertu punt jgħin biex tiżdied il-flessibilita` tas-suq tax-xogħol imma sfortunatament, fit-tessut ta' l- awtoritajiet li għandna biex jieħdu ħsieb il-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' dawn il-ħaddiema, qed naraw ħafna tkaxkir tas-saqajn.

Irrid nirrepeti dak li għidt nhar it-Tlieta li f'pajjiżna bħalissa hawn aktar minn 26,000 ħaddiem li l-uniku dħul finanzjarju tagħhom ġej mix-xogħol part-time.

Huwa fatt magħruf li ħafna minn dawn l-employers – ma tistax tgħid l- employers kollha – qegħdin jisfruttaw lil dawn il-ħaddiema b'tali mod li kważi kważi titkexkex.

Naraw kif anke l-istess gvern jirrikonoxxi li hemm abbuż ma' dawn l-impjegati, iżda sfortunatament l-unika soluzzjoni li offra l-partit Nazzjonalista fil-gvern għal dawn il-ħaddiema hija li jirrikorru għat-tribunal industrijali fejn hemmhekk, kif jaf kulħadd, hemm tkaxkir tas- saqajn bil-kbir.

Mhux talli hemm tkaxkir tas-saqajn, talli meta dan it- tribunal jispiċċalu t-terminu tiegħu u jerġa' jiġi mġedded jew jinbidel, jgħaddu xi erba' xhur biex il-backlog li diġa` hemm jiżdied.

Fl-istess ħin għandna wkoll il-forza tas-suq tax-xogħol li qed toħloq dawn l-inġustizzji kollha mal-part-timers u li se żżid id-domanda għal dan it- tribunal.

Sfortunatament, il-gvern kulma għamel huwa li ħareġ stqarrija mid- DOI fejn lill-ħaddiema qalilhom li jistgħu jmorru fit-tribunal.

Sur President, hu kruċjali li s-snien ta' dan it-tribunal iridu jerġgħu jiġu msinna, fost l-oħrajn billi nżidu n-nies li jaħdmu fl-MEA u nżidulhom il- fondi.

Fl-istess ħin ukoll, hu importanti li dan it-tribunal jitħaddem b'mod aktar effiċjenti, u jekk xi ħadd jispiċċalu t-terminu, dan jiġi ri- appuntat mill-ewwel jew inkella ndaħħlu nies ġodda minflokhom malajr kemm jista' jkun.

Jiena nifhem li dan it-tribunal strettament ma jaqax fil- kompitu tal-ministru Louis Galea, imma l-problema hija tali li kif inhu maqsum bħalissa x-xogħol bħala dekasteri, bilfors wieħed ikollu jagħmel rimarka dwar dan proprju meta qed niddiskutu dan il-ministeru.

Ma ninsewx li ħafna ħaddiema bħalissa, anke minħabba r-ristrutturar li qed isir, qed jispiċċaw jitilfu xogħolhom.

Għandna ħafna ħaddiema żgħażagħ li diġa` intrabtu, per eżempju, biex jieħdu loan biex ikunu jistgħu jibnu darhom u bħalissa jinsabu għaddejjin minn martirju għax il-banek ma jkunux iridu jkomplu josservaw il-kuntratt.

Il-partit Laburista diġa` ħaseb għal dan u qegħdin inwiegħdu lill-ħaddiema żgħażagħ li kemm-il darba jitilfu xogħolhom, ikollhom moratorium ta' sena fuq il-ħlas tal-loan sabiex forsi jsibu xogħol alternattiv.

F'dan il-budget ma jissemma proprju xejn dwar din l-eventwalita`.

Smajna lill-prim ministru jgħid li weġġa' meta kellna kumpanniji kbar li spiċċaw għalqu, imma sfortunatament s'hemmhekk biss wasalna!

Aħna qegħdin nagħtu garanziji ta' iswed fuq l-abjad li jkun min ikun l-impjegat u tkun liema tkun il-kumpannija, dak l-impjegat mhux se jitlef il-jedd li jibqa' b'dik il-loan mal-bank li jkollu għal sena sħiħa.

Dwar il-kwestjoni ta' Għawdex, ngħid erba' kelmiet.

Diġa` kelli ċans li nitkellem dwar din il-problema u issa f'daqqa waħda rajna serje ta' proposti f'dan il-budget li nispera u nawgura li jkunu ta' suċċess biex il- problema li hemm fis-suq tax-xogħol f'Għawdex titranġa.

Imma dawn is-serje ta' proposti u inizjattivi qed iseħħu tard wisq għax il-fenomenu tal-qgħad ma splodiex f'daqqa imma ilna tliet snin bil-qagħda ta' 700 bla xogħol f'Għawdex.

Dan huwa record għal Għawdex, u sfortunatament il-gvern issa stenbaħ għax ġejja l-elezzjoni!

Għalhekk aħna qegħdin ngħidu li dan huwa budget ta' opportuniżmu politiku għax m'hu veru xejn li hemm ir-rieda biex l-affarijiet isiru bis-serjeta`.

Sfortunatament, b'eżempju wieħed wara l- ieħor, qegħdin naraw kif dan huwa gvern li qiegħed ikun reattiv wisq fil- politika tiegħu.

Fil-fatt l-ewwel iħalli l-problemi jikbru b'mod li jkunu se jisplodu ma' wiċċna u mbagħad jara x'jagħmel b'ħafna panic stations biex isolvi l- problema!

Kemm hu aħjar li aħna nkunu nistgħu naħsbu minn qabel għal dawn l- affarijiet ħalli ma nħallux il-problema tikber daqstant!

L-istess ħaġa qed issir, per eżempju, fil-kwestjoni tal-parteċipazzjoni femminili fis-suq tax- xogħol.

Kemm ilna nisimgħu dwar il-problema li Malta għandna t-tieni l- inqas rata ta' parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol fl-Unjoni Ewropea?

Snin kbar!

Pero` kien proprju f'dawn l-aħħar tliet budgets li l- gvern beda jiċċaqlaq dwar dan, u sfortunatament tant bdejna tard li l- istess figuri ta' l-ETC juru kif il-gvern falla f'dan il-qasam tant importanti.

Jekk verament nemmnu li l-ekonomija tagħna trid tlaħħaq mal- kompetittivita` ta' ekonomiji ta' pajjiżi oħrajn li huma kompetituri tagħna rridu nindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Sfortunatament wieħed mill-ikbar setturi li qegħdin infallu fih huwa proprju dan il-qasam tal-parteċipazzjoni femminili fis-suq tax-xogħol.

Anke hawn, Sur President, hawn eżempji iswed fuq l-abjad.

Naraw kif, per eżempju, il-voti għaċ-childcare centres tnaqqsu għas-sena d-dieħla u fil- fatt diġa` għedt li jekk inħarsu lejn il-voti 5474 u 7007, naraw li dawn tnaqqsu bejn Lm50,000 u Lm70,000.

Dan m'għandux ikun u għandna naħdmu bis- sħiħ biex intejbu dawn is-sitwazzjonijiet jekk verament nemmnu li pajjiżna irid jimxi 'l quddiem billi jkun kompetittiv anke fis-suq tax-xogħol kif jixraq lill-familji Maltin u Għawdxin kollha.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Abela.

ONOR.

JOE ABELA: Sur President, proprju f'dawn l-għaxar minuti li għandi, se nitkellem fuq il-koperattivi li l-vot tagħhom jaqa' taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni.

Jiena naħseb li jagħmel ħafna sens għal diversi raġunijiet li dan il-qasam jaqa' taħt dan il-ministeru.

L-ewwelnett għax nemmen li l-koperattivi għandhom ikunu strument effettiv biex nedukaw lin- nies fuq kif isir in-negozju.

Dan huwa mudell differenti ta' kif isir negozju, imma huwa mudell tajjeb ħafna li s-soċjeta` għandha bżonnu.

F'pajjiżna ilna nħaddmu dan il-mudell għal diversi snin u ħaddimnieh b'mod tajjeb.

Forsi beda b'response għas-sitwazzjoni ta' faqar li kien hawn f'pajjiżna u beda fost l-aktar oqsma li kienet tħaddan l-ekonomija tagħna dak iż-żmien, jiġifieri l-biedja u aktar tard is-sajd.

Illum il-moviment koperattiv iħaddem miegħu diversi koperattivi f'oqsma differenti ta' l-ekonomija.

Fil-fatt il-maġġorparti tal-koperattivi fi ħdan il-moviment koperattiv huma koperattivi tal-ħaddiema.

Ħafna minnhom ġejjin minn oqsma differenti bħat-turiżmu, il-media, is-servizzi finanzjarji u ovvjament l-maġġorparti tagħhom qegħdin fil-biedja.

Il-moviment tal- koperattivi jħaddan madwar 48 koperattiva u bejniethom għandhom aktar minn 4,000 membru.

Huwa importanti ħafna li l-moviment koperattiv ikompli jikber u jinfirex f'oqsma ġodda, filwaqt li dawk l-oqsma li huma l-backbone tal- moviment koperattiv ikomplu jiġġeddu.

U din, Sur President, hija l-problema li għandu fih il-moviment koperattiv, u nħoss li hija sfida prinċipali għall-istituzzjonijiet li jmexxu l-moviment koperattiv f'pajjiżna, prinċipalment il-bord tal-koperattivi li għandu rwol regolatorju, il-fond ċentrali u l-Apex li xogħolha hu li tippromwovi l-mudell koperattiv.

Il- fond ċentrali għandu rwol li jiffinanzja proġetti fi ħdan l-istess moviment bl-iskop li l-moviment koperattiv ikompli jikber u jissaħħaħ.

Sur President, meta ġejna biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea saru ċerti żbalji fis-sens li l-membri fi ħdan il-moviment ta' l-aktar żewġ oqsma importanti tiegħu ma kenux ippreparati kif suppost, u hawn qed nirreferi għall-bdiewa u s-sajjieda.

Dawn ġew imwebbla li jistgħu jilqgħu għal kompetizzjoni permezz ta' sussidji, imma kif jaf kulħadd, fl-ekonomija tas- suq is-sussidji m'għandhomx ħajja twila.

Is-sussidji jingħataw għal ċertu ammont ta' żmien u wara li jgħaddi dak iż-żmien jaqgħu s-sussidji u wieħed irid jikkompeti ma' l-oħrajn.

Issa l-isfortuna li għandna fil-moviment koperattiv hija li għandna diversi koperattivi li llum qegħdin jilqgħu għall-kompetizzjoni bil-metodi ta' 20, 30 jew anke ta' 40 sena ilu.

Din hija sfortuna kbira għax allaħares ma nkomplux insostnu l-agrikoltura tagħna u allaħares naslu f'sitwazzjoni fejn ma jkollniex settur tas-sajd tagħna.

Kemm il-koperattivi tal-produtturi tal-majjal u kemm dawk tat-tiġieġ qed jiffaċċjaw sfidi kbar, u minflok dawn il-bdiewa jagħrfu kif jingħaqdu flimkien biex jikkompetu aħjar qed jispiċċaw mifrudin bejniethom minħabba l- konflitti li jkollhom.

Ħafna drabi l-istituzzjonijiet koperattivi ma jkunu jistgħu jagħmlu xejn quddiem sitwazzjoni fejn il-bdiewa stess ma jkunux iridu jingħaqdu b'konsegwenza li l-element ta' sfida jisfaxxa fix-xejn.

Eżempju ċar ta' dan huwa l-każ li ġara fil-koperattiva tat-tjur fejn ħafna bdiewa xtaqu li jingħaqdu bejniethom għax għarfu li fl-għaqda hemm is-saħħa u b'hekk jistgħu jikkompetu aħjar, imma l-moviment koperattiv sab ruħu bla leadership skills u expertise li tant hemm bżonn biex dawn in-nies ikunu jistgħu effettivament jimxu 'l quddiem fil-mumenti ta' kriżi li jkollhom.

Allura hawnhekk nasal għall-punt ta' kif nistgħu nrawmu din it-tip ta' kultura fil-moviment koperattiv.

U proprju fl-iskejjel tagħna għandna l- proġett Scoops, proġett li jiena naħseb li huwa validu ħafna u li pero` ma jistax jibqa' jaħdem fil-livell li qiegħed jaħdem bħalissa.

Sur President, jekk nemmnu serjament f'soċjeta` imprenditorjali u jekk nemmnu li fost iż- żgħażagħ tagħna rridu nrawmu dan l-ispirtu ta' negozju u ta' riskju, jeħtieġ li nagħmlu xi ħaġa aktar milli fil-fatt qed nagħmlu fl-iskejjel tagħna biex il-proġett Scoops ikompli javvanza 'l quddiem.

Waħda mill- problemi li għandna hija li dan il-proġett qiegħed jitħalla kif kien oriġinarjament u qatt ma ġie revised.

Qatt ma saru l-aġġornamenti li hemm bżonn isiru biex l-ewwelnett dan jirrifletti aħjar il-ħteġijiet ta' l- istudenti llum u t-tieninett biex il-proġett ikompli jevolvi u mhux jistaġna f'xi kompetizzjoni jew f'xi wirja darba kultant.

Sur President, l-għalliema kemm-il darba qalulna li l-ħin allokat għall- iScoops mhux biżżejjed.

Mhux biżżejjed li jkollhom il-break biex ikunu jistgħu jagħmlu x-xogħol li jkun hemm bżonn biex jorganizzaw koperattiva.

Naħseb li hemm bżonn li l-moviment koperattiv u l-ministeru jitkellmu ftit dwar kif itejbu dan il-proġett, speċjalment fil-low achieving schools.

Ovvjament, aħna ma nixtiqux li jkollna studenti li jfallu fis-sistema, u għalhekk għallinqas ejja nagħtuhom xi ħaġa differenti li biha jkunu jistgħu jirnexxu.

Il-koperattivi lill-istudenti jagħtuhom ħafna aktar affarijiet minn sempliċi ideat ta' kif jagħmlu n-negozju.

Nemmen li jkun tajjeb li hawnhekk anke l-għalliema jingħataw taħriġ apposta dwar dan, u fil-fatt il- moviment koperattiv għandu diversi kuntatti li bihom wieħed jista' jħarreġ lill-għalliema tagħna.

Imbagħad xi ngħidu għall-MCAST, Sur President?

Hemmhekk hemm vojt kbir, u proprju hemmhekk hemm qasam fejn l-istudenti, wara li jkunu tgħallmu u tħarrġu fis-snajja' u fl-expertise tagħhom, ikunu jistgħu jiżviluppaw in- negozju tagħhom fuq il-mudell ta' koperattiva flok mudell ta' kumpannija.

Jiena nħoss li dan huwa possibbli u jista' jsir.

Irid ikun hemm aktar motivazzjoni u rridu nsibu s-soluzzjonijiet.

Ma nemminx li dan huwa impossibbli, Sur President!

Aħna għandna għalliema li diġa` huma dedikati u li għandhom l-esperjenza f'dan il-proġett, u kulma rridu nagħmlu hu li l- proġett ma nħalluhx fl-istess sitwazzjoni li kien meta beda imma rridu nġedduh ħalli jirrifletti aħjar il-ħteġijiet li għandu llum il-moviment koperattiv.

Jiena nemmen li b'rieda tajba nistgħu naslu biex inwettqu dan li qed ngħid u nemmen li anke fi ħdan id-dipartiment ta' l-edukazzjoni hemm din ix-xewqa li l-proġett Scoops jevolvi b'xi ħaġa ħafna aħjar, mhux biss fuq livell sekondarju u mhux biss fuq livell ta' MCAST.

Fil-fatt, għamilna żmien kellna diploma fuq il-koperattivi fl-Universita` imma sfortunatament din waqfet.

Veru li l-Professur Godfrey Baldacchino, il- persuna li kienet tmexxi l-kors tal-koperattivi fl-Universita`, m'għadux aktar f'Malta, imma ma naħsibx li għandna nwaqqfu din l-inizjattiva minħabba dan il-fatt.

Naħseb li għandu jkun hemm preżenza fl-Universita' tal-moviment koperattiv, b'mod partikolari meta llum għandna l-koperattiva tas-servizzi finanzjarji u l-koperattiva tal-media – li tmexxi Capital Radio - li proprju ħarġu mill-Universita`.

Jiġifieri anke hemmhekk għandna fejn joħorġu koperattivi ġodda u għandna eżempji ċari kif joħorġu koperattivi ġodda.

Jiena nemmen li jekk flimkien naraw kif insibu s- soluzzjonijiet, finalment dak ikun għall-ġid ta' kulħadd.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u l-ħin kollu li fadal huwa tal-gvern.

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, għal darb'oħra minn meta sirt membru ta' dan il-Parlament, sejjer nagħti l-kontribut tiegħi fuq id-diskussjoni dwar dan il-ministeru li jinkludi fih l-edukazzjoni, iż-żgħażagħ u l-isport.

Xtaqt nibda dwar aspett li huwa importanti u li kif qal il-kollega l-Onor.

Carmelo Abela, forsi dan l-aħħar qed nagħtuh aktar importanza, u hawnhekk qed nirreferi għall-isports.

Nafu li poplu sportiv huwa poplu b'saħħtu u fejn ikun hemm poplu sportiv, ikun hemm pajjiż b'saħħtu.

Poplu attiv, li jittrenja, li jimxi, li jiġri u li jilgħab – u mhux biss joqgħod jara ċ- Champions League - huwa poplu li kapaċi jaħseb u huwa poplu li jkollu mentalita` aħjar minn ta' ħaddieħor.

Għalhekk jiena nemmen li rridu nkomplu noħolqu kultura sportiva, fejn nuru li l-isport huwa bżonnjuż u mhux ħela ta' ħin.

Għalhekk hu tajjeb li illum għandna l-istrateġija nazzjonali għall- isport, u anke f'dan il-budget - il-ħames wieħed ta' dan il-gvern - għandna paġna u nofs iddedikati lil dan il-qasam.

Naħseb li jekk immorru lura fl- istorja ta' dan il-Parlament, ftit insibu budgets li kellhom kważi żewġ paġni ddedikati għall-isports.

Sur President, hu tajjeb li anke hawnhekk naraw kif l-isport huwa mezz kif niġbdu t-turiżmu sportiv lejn pajjiżna, u proprju f'dawn l-aħħar snin kellna r-Rolex Middle Sea Race u tant attivitajiet sportivi oħra li jinġibdu lejn pajjiżna.

Apparti hekk, illum permezz ta' ċittadinanza Maltija, il-barranin jistgħu jilagħbu fit-timijiet tagħna.

Hawnhekk insemmi lil Rebecca Brincat Thoresen li llum qed tilgħab fil-Ġermanja u li hija ċittadina Maltija.

Għandna ċittadini Maltin li jilgħabu f'pajjiżi barranin u li qed jagħmlu suċċess u unur lil pajjiżna u hawnhekk insemmi lil Michael Mifsud.

Għandna sportivi tajbin ħafna bħal William Chetcuti, Carol Galea, it-team nazzjonali tar-rugby, ta' l-isnooker, u tajjeb li nsemmi r- riżultati tajbin li dan l-aħħar ġibna fil-football.

Dawn irridu nutilizzawhom biex fl-iskejjel tagħna jkollna dik li tissejjaħ il-kultura sportiva, u għalhekk hemm bżonn li dawn it-top sportsmen u sportswomen tagħna jmorru fl-iskejjel u jitkellmu mat-tfal tagħna sabiex din il-kultura sportiva tkompli tikber f'pajjiżna.

Għandna wkoll iż-żgħażagħ u t-tfal b'diżabilita` li pparteċipaw dan l-aħħar fl-iSpecial Olympics li saru fiċ-Ċina.

Dan kollu hu tajjeb u nieħdu pjaċir li naraw miżuri effettivi f'dan il-budget li semmihom il-kollega tiegħi l- Onor. Carmelo Abela u qal li dawn sibniehom fil-Pjan għal Bidu Ġdid tal- partit Laburista.

Ma ġara xejn!

X'hemm ħażin f'dan?

L-isports huwa tajjeb, u jekk hemm xi ħaġa tajba, hi ta' min hi, nwettquha.

Jekk hemm bżonn programmi fl-iskejjel tagħna biex it-tfal u ż-żgħażagħ, hi x'inhi l- abbilta` tagħhom, jieħdu sehem f'attivita` fiżika u b'hekk nikkumbattu l- obeżita`, ejja nagħmluhom.

Irridu naraw li l-edukazzjoni tagħna taħseb għal dan.

Għandna l-Kunsill Malti għall-Isport - mhux se nidħol fix-xogħol kbir li jagħmel – u nafu li numru ta' proprjetajiet ingħataw, anke permezz ta' dan il-Parlament, lil diversi istituzzjonijiet u organizzazzjonijiet sportivi.

Issa min tajnieh proprjeta` tajnihielu, imma min m'għandux proprjeta`, min m'għandux post fejn jittrenja jew inkella jittrenja f'post li huwa tal-gvern, għandna ngħinuh.

Għandna nkomplu nagħtu għajnuna diretta lil dawn l-organizzazzjonijiet.

Sur President, illum għandna skejjel li huma tajbin u li għandhom faċilitajiet sportivi aħjar.

Jekk tmur f'San Benedittu tieħu pjaċir tara l- iskejjel armati tajjeb, pero` issa ma rridux inħalluhom hekk.

Ma rridux inħalluhom magħluqin u kif jitilqu t-tfal, jispiċċa kollox.

Irridu li fl- iskejjel tagħna nintroduċu afternoon games, fejn jekk hemm bżonn, nutilizzaw il-faċilitajiet tajba u moderni li għandna f'ħinijiet ta' wara l- iskola.

Dawn il-faċilitajiet jistgħu jiġu wżati fil-weekends biex jsiru attivitajiet organizzati mill-kunsilli lokali flimkien ma' l-iskejjel tagħna.

Naħseb li huwa importanti li ma nħallux lit-tfal tagħna moħħhom biss fil-homework u fil-privatijiet, imma rridu wkoll inkomplu nsaħħu fihom il-kultura sportiva u nużaw l-iskejjel tagħna anke wara l-ħinijiet ta' l- iskola, speċjalment f'dawk il-lokalitajiet fejn hemm skejjel b'faċilitajiet sportivi tajbin b'gyms u anke bit-turf.

Kważi kważi, Sur President, jiena u l-Onor.

Abela ngħiru, għax fi żmienna ma konniex noħolmu li nilagħbu fuq it-turf għax biex tilgħab logħba football kont tqatta' l-qalżiet!

Tassew naħseb li huwa importanti li nibqgħu nutilizzaw dawn il-postijiet sportivi li għandna fl-iskejjel tagħna wara l-ħinijiet ta' l-iskola.

Nixtieq ukoll li f'Malta jkollna a national day of sports.

Ili ngħidha, u naħseb li rridu naslu għaliha.

Bħalma konna kapaċi norganizzaw in-Notte Bianca, żgur li aħna kapaċi norganizzaw ġurnata fejn it-68 kunsill lokali jingħaqdu ma' l-organizzazzjonijiet sportivi biex jagħmlu ġurnata dedikata kompletament għall-isports b'mod li minn filgħodu sa filgħaxija naraw jiġu prattikati tipi differenti ta' sports, fosthom football u basketball.

L-importanti li kulħadd ikun kemm jista' jkun attiv f'din il-ġurnata nazzjonali ta' l-isport għall-poplu Malti u Għawdxi.

Din irridu norganizzawaha u rridu norganizzawaha tajjeb, jiġifieri rridu nibdewha mill- villaġġi tagħna u b'mod massiv, mhux biex nikkompetu imma biex nipparteċipaw, u naħseb li din hija importanti, Sur President.

L-isports huwa dwar fair play, u rridu nitgħallmu nitilfu u nirbħu.

Dan il-Parlament għandu t-team tiegħu, ġieli nirbħu u ġieli nitilfu.

U nafu nitilfu, Sur President!

(Interuzzjonijiet) Iva, ġieli tweġġa' wkoll, pero` l-verita` hi li l-isports iġiegħlek tkun kapaċi titlef u tirbaħ, u dak huwa importanti għal ħajjitna.

Jiena mhux se noqgħod insemmi l-miżuri li hawn dwar l- isports għax nafu x'inhuma u anke għax irrid nitkellem fuq il-qasam taż- żgħażagħ.

Rigward iż-żgħażagħ u x-xogħol naħseb li huwa importanti li fl-iskejjel tagħna għandna l-IT.

Tletin sena ilu biex kont tmiss kompjuter kont toħroġ l-għaraq, u llum għandna tfal li huma kapaċi fl-IT, u rridu nkomplu nsostnu dan.

Hu għalhekk li għandna kumpanniji ġejjin hawn Malta bħal Smart City, Lufthansa Technik u l-call centres, għax għandna żgħażagħ kapaċi li rridu nkomplu nsostnuhom.

Rigward l-edukazzjoni u ż-żgħażagħ, illum dawn għandhom l-Universita` miftuħa għalihom u hemm il-programmi Erasmus u Young Enterprise.

Hemm ukoll l-MCAST li proprju għada, 26 ta' Ottubru, hija d- data tal-fondazzjoni tiegħu għax dan kien magħluq u ftaħnieh, u issa hemm eluf ta' żgħażagħ jieħdu l-edukazzjoni tagħhom fih.

Mhux hekk biss, Sur President, imma għada min irid fost l-istudenti jista' joħroġ għall-elezzjoni tal-kunsill studenti ta' l-MCAST.

Din hi xi ħaġa li fi żmieni ma kontx tagħmilha għax il-kunsill kien magħluq.

Iż-żgħażagħ jieħdu pjaċir bl-ambjent, u f'dan il-budget għandna diversi miżuri dwar l- ambjent, dwar il-kultura, dwar is-saħħa, dwar it-toroq, dwar l-anzjani, dwar l-annimali u dwar iċ-childcare centres.

Għandna wkoll il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ li qed jagħmel xogħol imprezzabbli.

Jekk l-Onor.

Carmelo Abela jmur fuq il-vot 5483, il- National Youth Programme, isib fejn huma it-Lm30,000 għaż-żgħażagħ u s-Lm6,000 l-oħra tal-National Youth Council.

Aħna nieħdu pjaċir bix-xogħol, l-impenn u l-politika tal-National Youth Council bħalma nieħdu pjaċir ukoll bil-liġi dwar l- organizzazzjonijiet volontarji li għaddiet u li fihom jipparteċipaw ħafna żgħażagħ.

Ċertament iż-żgħażagħ jieħdu pjaċir bit-tnaqqis fit-taxxi u forsi ħuthom iżgħar se jgawdu mill-miżura taċ-children's allowance għal kulħadd.

Iż- żgħażagħ jieħdu pjaċir ukoll li għandhom gvern li qed iħares lejn il-futur u llum qed jagħtihom futur fl-Ewropa.

Ħaddieħor ma riedx jagħtihom dan il- futur imma ried itihom futur fi Svizzera fil-Mediterran.

Illum għandna sitt oqsma li qed nimmiraw għalihom għall-eċċellenza, fosthom l-edukazzjoni.

Iż- żgħażagħ tagħna jafu l-importanza li dan il-gvern jagħti lejn l- edukazzjoni.

F'ittra li kien hemm f'"The Times", żewġ żgħażagħ mill-Mosta, Kevin u Rita Vella, qalu li l-Prim Ministru qalilna:

"Judge me on what I do, not for what I say.".

Bla dubju ta' xejn, iż-żgħażagħ jieħdu pjaċir li l-poplu Malti u Għawdxi qed jiġġudika lil dan il-gvern fuq dak li għamel u mhux biss fuq dak li jgħid.

Fil-ġranet li ġejjin - aħbar tajba għaż-żgħażagħ u l-isportivi – apparti li se jkollna l-partita tal-football bejn il-players anzjani ta' l- Italja u l-Ingilterra, ġejjin ukoll il-Juventus f'Malta u se jilagħbu kontra t-team tal-Belt Valletta.

Il-fatt huwa li qed jiġu teams kbar f'pajjiżna, l-ewwel ġew il-Milan u issa se jiġu l-Juventus, u dan qed jagħmlilna unur kbir.

Dan huwa aspett ta' turiżmu sportiv li jibbenefika lil pajjiżna.

L-oppożizzjoni qaltilna li dan huwa l-budget "ta' ftit ħafna tard wisq", imma jiena naħseb li dan huwa budget tal-grazzi ħafna li qed jgħid il-poplu Malti u forsi tal-ftit wisq min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

X'qed taħseb l-oppożizzjoni?

Li l-gvern huwa għajjien u li tilef il-ħeġġa?

Naħseb li huma ta' l-oppożizzjoni li ddejqu għax aħna ma ddejjaqniex niggvernaw!

Anzi l-viżjoni tagħna hija li nkomplu mmexxu lil dan il-pajjiż 'il quddiem b'ġenerazzjoni żagħżugħa u b'saħħitha taħt gvern immexxi mill- Prim Ministru Gonzi.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, hemm ħafna xi tgħid, pero` f'dawn l- għoxrin minuta li ġejjin xtaqt nitkellem ftit dwar il-kisbiet ta' l- Universita` ta' Malta u l-Kunsill Malti għall-Kwalifiki f'dawn l-aħħar ħames snin u hemmhekk se norbot ftit ma' dak li qal l-Onor.

Carmelo Abela meta semma t-trade schools u l-bidliet li saru f'dak ir-rigward.

Fl- Universita` ta' Malta hemm storja ta' suċċess li qed tirrepeti ruħha.

In- numru ta' studenti fl-Universita` kompla jiżdied matul dawn l-aħħar snin, tant li minn total ta' 8,300 fl-2003 tlajna għal 10,131 din is-sena.

Kien hemm żieda qawwija wkoll fin-numru ta' studenti li għażlu li jkomplu jistudjaw f'livell ogħla wara li jieħdu l-ewwel grad.

Fil-fatt, in-numru ta' studenti post-graduate żdiedu minn 1,500 fl-2003 għal 2,190 illum.

Kienet reġistrata wkoll żieda qawwija fin-numru ta' gradwati li l- Universita` tagħti lill-pajjiż minn sena għal sena.

Din is-sena mistennija jiggradwaw 2,400, u f'dawn l-aħħar ħames snin l-Universita` se tkun tat 'il fuq minn 9,300 gradwat, li 3,300 minnhom huma fil-livell post-graduate.

L-ammont ta' gradwati f'kull qasam ta' studju, inkluż kummerċ, edukazzjoni, arkitettura, social work, xjenza u informatika kien fattur ewlieni għall- iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-pajjiż, kif kulħadd jista' jara u jmiss b'idejh.

Kompliet tiżdied il-varjeta` ta' korsijiet bl-introduzzjoni ta' korsijiet ġodda f'oqsma varji, partikolarment fil-livell post-graduate, biex b'hekk komplew jiżdiedu opportunitajiet ġodda ta' studju u speċjalizzazzjoni li jservu l-bżonnijiet differenti tal-pajjiż.

L- Universita` kienet minn ta' quddiem nett fost universitajiet Ewropej li laħqet ftehim ma' universitajiet prestiġjużi oħra biex ikunu żviluppati flimkien magħhom programmi ta' studju li jwasslu għal joint degrees, fejn il-grad ikun mogħti mill-Universita` ta' Malta flimkien ma' universita` jew grupp ta' universitajiet barranin.

Sar ftehim ma' universitajiet prestiġjużi internazzjonali biex ikunu żviluppati u mogħtija flimkien ma' l- Universita` tagħna programmi internazzjonali li jwasslu għall-grad ta' masters.

Dawn il-korsijiet ta' l-ogħla livell mistennija mhux biss li jipprovdu okkażjonijiet uniċi għall-istudenti Maltin iżda għandhom jattiraw numru sostanzjali ta' studenti barranin.

Kellna wkoll investiment qawwi mhux biss fl-infrastruttura iżda anke fir- riżorsi umani fl-Universita` u anke fil-faċilitajiet.

Biex twettaq dan kollu, l-Universita` kompliet tagħmel investiment qawwi f'riżorsi umani b'impjiegi ġodda u bl-iżvilupp professjonali ta' l-akkademiċi li ngħataw għajnuna biex ikomplu jistudjaw lejn l-ogħla grad kemm f'Malta kif ukoll barra.

Ingħatat għajnuna lill-istaff akkademiku biex jattendu konferenzi internazzjonali u tat opportunitajiet ta' esperjenzi fl-universitajiet oħra permezz ta' skemi ta' staff exchanges.

Fost il-proġetti ta' nefqa kapitali li saru f'dawn l-aħħar snin, insibu l-bini ta' laboratorji u uffiċċji ġodda fil-bini tax-xjenza u uffiċċji ġodda għall-ħaddiema fl-amministrazzjoni.

Huwa maħsub li jkun hemm binja ġdida bl-aktar teknoloġija avvanzata minn fejn se tibda taħdem il-fakulta` l-ġdida ta' l-ICT.

Saħħaħna wkoll l- amministrazzjoni u tejjibna s-sistema tar-regolamenti.

Bl-introduzzjoni ta' regoli ġodda li armonizzaw l-amministrazzjoni ta' korsijiet ta' studju fil-fakultajiet kollha, qarribna aktar l-operat fl- Universita` ta' Malta lejn l-operat ta' l-aħjar universitajiet internazzjonali.

L-introduzzjoni ta' state of the art computer system għall- immaniġġjar ta' l-informazzjoni dwar il-korsijiet u l-istudenti ġabet lill- Universita` fuq livell indaqs jew aħjar minn ħafna universitajiet oħra anke fl-amministrazzjoni akkademika tagħha.

Din is-sistema tat aċċess online lill-istudenti għar-records tagħhom u lill-istaff akkademiku għall- informazzjoni dwar l-unitajiet ta' studju tagħhom u l-istudenti reġistrati għalihom.

Din is-sistema iffaċilitat il-komunikazzjoni bejn l- amministrazzjoni, l-istaff akkademiku u l-istudenti u ovvjament qed tiffaċilita l-amministrazzjoni tal-korsijiet mogħtija minn aktar minn fakulta` waħda.

Sur President, saħħaħna t-teknoloġija ta' l-informazzjoni u komunikazzjoni fl-Universita`.

Fil-fatt, l-Universita` ta' Malta kienet minn ta' quddiem nett fl-użu ta' dawn it-teknoloġiji ġodda u għandna numru kbir ta' servizzi diġitali u ta' l-internet kemm mil-laboratorju ta' l-Universita` kif ukoll online.

Apparti li l-faċilita` tal-wi-fi hija mifruxa sew fuq il-campus, l- Universita` qed tibni mezzi oħra ta' tagħlim bħal programmi ta' distance learning u faċilitajiet ta' video conferencing li qed jintużaw f'numru li qiegħed dejjem jikber ta' korsijiet.

Din is-sena twaqqfet ukoll il-11-il fakulta`, dik tat-teknoloġija ta' l-informazzjoni u l-komunikazzjoni, li toffri kors fuq tliet snin fil-grad ta' Bachelor (Honours) u li fih jistgħu jintgħażlu numru ta' suġġetti innovattivi.

Dan il-kors li nfetaħ f'Ottubru ta' din is-sena li qegħdin fiha diġa` laħaq numru kbir sew ta' studenti.

U hawnhekk tajjeb nirriflettu ftit.

Filwaqt li aħna l-partit tal-ftuħ, ħaddieħor hu l-partit ta' l-għeluq, għax ħaddieħor kien jagħlaqhom il- fakultajiet!

Il-ħbieb tagħna tan-naħa l-oħra neħħew l-istipendji u riedu lill-istudenti jiddejnu, filwaqt li aħna żidniehom.

Ħaddieħor ma tax boroż ta' studju filwaqt li aħna nagħtuhom, speċjalment f'livell ta' masters u anke Ph.D. Tieħu gost tiltaqa' ma' familji, kif nagħmel jiena regolarment, fejn il-ġenituri jkunu ferm grati li t-tfal tagħhom ibbenefikaw minn din l- għotja għax mingħajrha ma setgħux imorru jistudjaw barra.

Dawn jgħidulek: grazzi lill-gvern, grazzi lill-ministeru u grazzi lill-Prim Ministru għax bl-għajnuna ta' dawn il-boroż ta' studju, it-tfal tagħna qed ikomplu jistudjaw.

Din hi l-karatteristika ta' dan il-gvern, li aħna l-partit tal- ftuħ u l-partit ta' l-aċċessibilita` ta' l-Universita`.

Jien diġa` għedt li din is-sena se jiggradwaw 2,400 student, u dan meta f'Mejju ta' l-1987 kien hemm inqas minn 800 student fl-Universita`.

Dan juri li din is-sena se jiggradwaw tliet darbiet aktar minn kemm kien hemm studenti fl-1987!

Ngħaddi biex nitkellem ftit fuq il-proġetti ma' l-Unjoni Ewropea.

Il-valur totali tal-proġetti kien ta' madwar – qed nirriferi għall-ammont li ħadu r- riċerkaturi ta' l-Universita` tagħna - €8.7 miljuni, u f'dawn l-aħħar ħames snin kien hemm madwar 150 proġett.

Dawn huma proġetti dwar kull qasam ta' riċerka, minn inġinerija għall-arti, mix-xjenza għall-ekonomija.

Fl- aħħar erba' snin, l-Universita` laqgħet 'il fuq minn 1,000 student barrani fuq bażi full-time, mbagħad hemm il-programm Erasmus.

Mis-sena 2001, numru konsiderevoli ta' studenti ta' l-Universita` tagħna pparteċipaw fl-Erasmus.

Fl-2001 kien hemm 130 student - biex ma noqgħodx insemmi s-snin kollha – u dawn baqgħu jiżdiedu għal 150 student li kellna s-sena l-oħra.

It-total hu ta' 600 student li qed jiżdiedu sena wara l-oħra, u dan kollu kien ikun impossibbli kieku l-poplu għażel li jmur għall-politika ta' "Svizzera fil- Mediterran".

Sur President, għada s-26 ta' Ottubru, jaħbat l-anniversarju ta' meta l- partit Nazzjonalista tilef l-elezzjoni f'Ottubru ta' l-1996 favur il-partit Laburista.

Ħdax-il sena ilu tela' fil-gvern il-partit Laburista bl-istess mexxej li hemm illum u bl-għajta – dażgur li żammha dik il-wegħda – li jiffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, bil- konsegwenza li ffriża l-ġejjieni ta' eluf ta' studenti.

Hemmhekk il-partit Laburista, biex iżomm il-wegħda li għamel, kien l-argużin tal-ġejjieni ta' tant nies f'pajjiżna.

Irridu nfakkru li m'għaddewx wisq snin, 11-il sena, u min jaf kif konna nispiċċaw kieku bqajna mexjin f'dik it-triq politika li l-Onor.

Alfred Sant qatt ma nidem minnha.

Fil-fatt, il-partit Laburista għadu sal-lum jgħid li ma ddispjaċiehx minn dik l-għażla u qatt ma jgħid li kien żbaljat anzi jgħid li kieku jista', jerġa' jagħmel l-istess għażliet.

Dawn l-affarijiet irridu nfakkruhom, Sur President, biex nuru li dan huwa partit li għadu ma nbidilx!

U se nitkellem fuq bidla jew le meta nitkellem fuq l-iskejjel tas-snajja'.

Tajjeb insemmu wkoll il-proġetti konġunti li kien hemm mill-Universita' ta' Malta ma' universitajiet barranin.

Hawnhekk il-messaġġ li rrid inwassal hu li l- universita` tagħna tant akkwistat expertise, viżibilita`, kredibilita` u serjeta` li llum l-Universita` tagħna hija riċerkata biex tidħol fi skambji, ftehim u anke f'ġemellaġġi, bħal, per eżempju, l-eqdem universita` fiċ-Ċina.

Dan sinjal ċar li hemm fiduċja fl-universita' tagħna anke mill-barranin.

Sur President, ngħaddi issa għat-tieni parti tad-diskors tiegħi fejn irrid nitkellem ftit fuq il-Kunsilli Malti għall-Kwalifiki.

Dan il-kunsill twaqqaf fl-aħħar ta' Diċembru ta' l-2005 bl-għan prinċipali li jaħdem fuq l- iżvilupp ta' qafas nazzjonali tal-kwalifiki u li jissorvelja t-taħriġ u ċ- ċertifikazzjoni li jwasslu għall-kwalifiki fi ħdan il-qafas nazzjonali tal- kwalifiki.

X'inhi l-viżjoni tiegħu?

Dan qed jara li l-kwalifika vokazzjonali Maltija kif ukoll l-operat kollu ta' l-edukazzjoni u taħriġ ikunu ta' kwalita` għolja u jilħqu faxex aktar wiesgħa tal-popolazzjoni tagħna.

Irridu li l-edukazzjoni vokazzjonali tikber u tissaħħaħ mhux biss fl-ewwel livelli tal-qafas nazzjonali imma wkoll fil-livelli ta' edukazzjoni ogħla jew professjonali.

Dan il-kunsill beda l-ħidma tiegħu f'Jannar ta' l-2006 fejn tnieda l- proċess ta' konsultazzjoni li spiċċa f'Mejju ta' din is-sena.

F'Ġunju ta' din is-sena ħabbar il-qafas nazzjonali tal-kwalifiki kif maqbul mal- partijiet kollha inkluż l-industrija, it-trade unions, istituzzjonijiet ta' edukazzjoni, organizzazzjonijiet ta' studenti u għaqdiet mhux governattivi.

Il-bieraħ, l-24 ta' Ottubru, dan il-kunsill nieda passaport kumulattiv li l- individwu se jkollu l-opportunita` li jiġbor fih it-tagħlim formali u informali kollu fil-livell tal-qafas nazzjonali tal-kwalifiki.

Dalwaqt jiġi ffirmat l-ewwel protokoll bejn dan il-kunsill u l-Institute of Tourism Studies (ITS) marbut mal-qafas nazzjonali tal-kwalifiki.

Hawnhekk tajjeb ngħid li l-ITS issemma proprju mill-Onor.

Carmelo Abela fejn qal li dan il- gvern jeħtieġ jibgħat aktar messaġġ ċar dwar x'inhi l-viżjoni tiegħu għal dan l-istitut.

Il-Kunsilli Malti għall-Kwalifiki rebaħ ukoll – dan huwa messaġġ ta' fiduċja u rikonoxximent ta' serjeta` - id-dritt li jikkordina proġett għall- Kummissjoni Ewropea dwar il-qafas Ewropew tal-kwalifiki, u huwa wkoll imsieħeb f'żewġ proġetti oħrajn ta' livell Ewropew li permezz tagħhom qed nieħdu esperjenza u viżibilita` għal Malta f'dan il-qasam hekk importanti.

Dan il-kunsill qed ifassal ukoll politika dwar il-valutazzjoni ta' l- edukazzjoni formali u mhux formali biex nies li għandhom talenti u esperjenzi validi ta' xogħol jinħarġilhom ċertifikat ta' kompetenza fis- settur tagħhom, għax il-pajjiż għandu bżonn ikun jaf x'inhuma l-ħiliet tal- popolazzjoni, mhux biss ta' dawk li nkisbu permezz ta' edukazzjoni formali imma wkoll ta' dawk miksuba permezz ta' esperjenza f'qasam partikolari.

Sur President, nixtieq issa nagħmel riferenza għall-Pjan għal Bidu Ġdid li tant qed isemmu u jikkwotaw tal-partit Laburista u li qisu l-magna carta ta' tant sekli ilu, fejn fih jingħad:

"Jeħtieġ qafas edukattiv li joffri programmi vokazzjonali u tekniċi li mhux biss jirrispondu għall-ħteġijiet li jevolvu kontinwament fid- dinja tax-xogħol imma wkoll li dawn il-programmi jkunu ta' l-ogħla livell u ta' l-aqwa kwalita`.".

Dan il-qafas edukattiv li l-partit Laburista qed jgħid li għandu bżonnu l- pajjiż diġa` tnieda u dan qed jiggarantixxi programmi ta' l-ogħla livell u ta' l-aqwa kwalita`.

Fil-Pjan għal Bidu Ġdid jingħad ukoll:

"Accreditation of prior learning and accreditation of prior experimental learning"

F'Diċembru li ġej il-Kunsill Malti għall-Kwalifiki se jippubblika abbozz ta' politika ta' akkreditazzjoni ta' tagħlim formali u mhux formali u kif għedt diġa', tnieda l-passaport kumulattiv biex jintlaħaq dan il-għan.

Kwotazzjoni oħra mill-pjan Laburista:

"Dan il-qafas edukattiv li jiġbor it-twettiq tal-programmi vokazzjonali u akkademiċi".

Sur President, dan diġa` tfassal u ġie maqbul ma' l-imsieħba soċjali kollha f'Ġunju ta' din is-sena.

Jiġifieri l-Pjan għal Bidu Ġdid huwa skadut u m'huwiex aġġornat!

Dan il-pjan huwa maqtugħ minn dak li qed jiġri fil- pajjiż.

Kwotazzjoni oħra tgħid hekk:

"Ikun meħtieġ ukoll li jissaħħu l-foundation courses sabiex jgħinu lill-istudenti jiksbu l-ħiliet bażiċi.".

Dan il-Kunsilli Malti għall-Kwalifiki diġa` ppubblika ktieb dwar id- deskrizzjonijiet tal-ħiliet bażiċi li għandhom isaħħu t-tagħlim tal-ħiliet bażiċi.

Kwotazzjoni oħra tgħid hekk:

"L-MCAST, b'kollaborazzjoni sħiħa ma' l-ETC, għandu joffri wkoll opportunitajiet ta' tagħlim li jwasslu għal titjib fil-kompetenzi bażiċi".

Dan diġa` qed iseħħ.

Per eżempju, hawnhekk nista' nsemmi l-ETC basic employment certificate jew il-foundation courses ta' l-MCAST.

Din is-sena daħlu 700 student over and above li daħlu s-sena l-oħra fil-foundation courses kollha f'kull istitut fl-MCAST.

Dan huwa messaġġ ċar ta' fiduċja tal-poplu, ta' l-edukaturi u ta' l-istudenti u żgħażagħ fl-MCAST.

Għalkemm dan id-dokument li tkellimt dwaru - il-Pjan għal Bidu Ġdid - jitkellem dwar kwalita` fit-tagħlim u taħriġ, fil-verita` m'hemmx proposti la kif dan jista' jintlaħaq u lanqas b'liema mezzi u strutturi l-kwalita` fl- edukazzjoni tista' titjieb.

Il-gvern, permezz ta' dan il-ministeru, diġa` poġġa l-istrutturi f'posthom u dawn diġa' bdew jagħtu l-frott, u bħala eżempji nista' nsemmi n-National Commission for Higher Education, il-Malta Qualifications Council kif ukoll ir-riforma fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni bil-ħolqien tal-Malta Education Directorate.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi, irrid nagħmel kumment żgħir fuq dak li qal l-Onor.

Abela fuq it-trade schools.

L-Oppożizzjoni qed turi kemm m'hijiex au courant ma' dak li verament qed jiġri fl-MCAST u kemm kienet qabża kbira ta' kwalita` li jingħalqu t-trade schools u li fetaħ l-MCAST li aħna bdejnieh mix-xejn fl-2001 għax il-partit Laburista kien għalqu.

Kif għedt diġa`, aħna l-partit tal-ftuħ, u din hi d-differenza bejn iż-żewġ partiti!

Huma jagħlqu, aħna niftħu, huma jxekklu, aħna nkattru!

Dik hi d-differenza bejn iż-żewġ partiti; viżjoni kruċjali, Sur President!

Meta l-Onor.

Carmelo Abela qal li huwa ħażin li t-trade schools għalqu, ixxokkjani għax dan juri li kemm hu u kemm l-oppożizzjoni ma fehmux li t-trade schools sfortunatament kellhom stigma marbuta mal-fatt li l-istudenti li jattendu dawn l-iskejjel kienu l-falliment tas-sistema edukattiva tal-pajjiż.

L-istudenti li kienu jattendu t-trade schools kienu jkunu limitati fit- tagħlim li jingħataw, kemm fl-akkademja u kemm fis-snajja'.

X'differenza mill-MCAST!

Fl-MCAST ukoll hemm korsijiet għal plumbers u għal hairstylists li ma tantx se jieklu minn fuqi u l-Onor.

Galea!

Anke l-mastrudaxxi jeżistu llum fl-MCAST u jgawdu minn struttura professjonali li ġiet ukoll rikonoxxuta mill-Unjoni Ewropea tant li dan il-kulleġġ rebaħ premju Ewropew għall-eċċellenza fit-taħriġ vokazzjonali.

Jiġifieri jagħmel ħażin il- partit Laburista li jerġa' jilmenta b'nostalġija l-għeluq tat-trade schools u jkun tajjeb jekk il-partit Laburista jgħid jekk hux se jiftaħ mill-ġdid dawn l-iskejjel għax dak ikun messaġġ ċar li dan irid ireġġa' lura l-arloġġ tas-sistema edukattiva ta' pajjiżna.

Fl-MCAST illum għandek 4,000 student full-time u 5,000 student part-time f'100 kors full-time.

L-MCAST qed jagħmel ħafna ġid u qed joħloq sinerġija tajba ħafna ma' l-industrija u mal-bżonnijiet tal-pajjiż.

Dan huwa wkoll messaġġ ċar mill-edukaturi u mill-għalliema.

Minn hawn insellmu l-għalliema ta' l-Universita`, l-għalliema ta' l-MCAST u l-istaff akkademiku kollu.

Kumment ieħor li rrid ngħaddi huwa dwar l-iżball kbir li għamel il-kap ta' l-oppożizzjoni fejn wera kemm m'huwiex preparat u kemm huwa superfiċjali fid-diskors tiegħu meta nhar it-Tnejn ippropona li n-nefqa ras imb'ras fuq l-istudenti ta' l-iskejjel ta' l-istat għandha tiġi ta' l-inqas pari passu man-nefqa li l-gvern jagħmel ras imb'ras fuq l-istudenti ta' l-iskejjel tal- knisja u tal-privat.

Dan żball, biex ma ngħidx gidba, Sur President, għax il-gvern diġa` qiegħed jonfoq aktar ras imb'ras fuq l-istudenti ta' l-iskejjel ta' l-istat milli qed jonfoq fuq l-istudenti ta' l-iskejjel tal-privat u tal-knisja.

Jekk niftakar tajjeb – jikkorreġini l-Onor.

Ministru – il-gvern qed jinvesti Lm1,300 ir-ras fuq l-istudenti ta' l-iskejjel ta' l-istat u madwar Lm 800 fuq dawk tal-privat.

Din prova li fuq suġġett li tkellem fuqu nhar it-Tnejn il-kap ta' l-oppożizzjoni, he was shooting from the hip kif iħobb jagħmel, u b'hekk wera li m'huwiex preparat!

Dak huwa messaġġ ċar ta' nuqqas ta' serjeta` min-naħa tal-kap ta' l-oppożizzjoni li qed jaspira li jerġa' jkun prim ministru meta dan jagħmel dikjarazzjoni tant fallaċi.

Jiena nispera li dan kien żball ġenwin u ma riedx jiżgwida jew għamilha b'malizzja.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, waħda mill-affarijiet sbieħ li jkun fih id-dibattitu dwar il-qasam ta' l-edukazzjoni huwa li jagħtik ftit il- feeling li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin f'tellieqa biex il-membri kollha li qed jieħdu sehem jwasslu għall-aħjar żviluppi fil-qasam ta' l- edukazzjoni.

Ċertament huwa pożittiv li tisma' sew naħa u sew oħra jesprimu l-ħerqa tagħhom dwar min għamel l-aktar, min għandu l-aħjar proposti u min irid jagħmel l-iktar ġid.

Naħseb li għal pajjiż tagħna u għall-poplu Malti u Għawdxi din hija karatteristika tajba li għandna ngħożżuha u nibnu fuqha.

Naturalment irridu nkunu wkoll nies kapaċi nagħmlu analiżi ta' din it- tellieqa u analiżi tal-membri tat-timijiet li qed jieħdu sehem fiha sabiex naraw b'liema strateġiji qed jikkompetu u x'inhi l-performance tagħhom biex jilħqu l-miri li jkunu stabbilew.

Sur President, huwa f'dan il-kontest li rrid ngħid grazzi lil sħabi li tkellmu f'dan id-dibattitu, l-Onor.

David Agius u l-Onor.

Jason Azzopardi li ħadu parti ta' spjegazzjonijiet ta' proposti li jaqgħu taħt dan il- ministeru.

Ngħid grazzi wkoll lill-Onor.

Karl Chircop li l-bieraħt lura għamilt miegħu żewġ seduti filgħodu u filgħaxija niddibatti l-punt li kien qed jitkellem fuqu llejla fil-qasam tax-xogħol meta ddiskutejna l-estimi ta' l-ETC.

U grazzi oħra lill-Onor.

Joseph Abela li ħassejt li tkellem tajjeb ħafna fuq il-qasam tal-koperattivi u għamel punti validi li rridu nkomplu nsegwuhom.

B'mod partikolari rrid ngħid grazzi lill-ħabib tiegħi l- Onor. Carmelo Abela li huwa l-kelliem ewlieni fil-qasam ta' l-edukazzjoni, ta' l-isport u taż-żgħażagħ tal-partit Laburista u li hu jsegwini u jien insegwih, qisna d-dellijiet ta' xulxijn!

Jiena nieħu gost ħafna li għandna din il-kollaborazzjoni bl-iskop li nippruvaw, bejn it-teżi u l-anti-teżi, noħolqu sinteżi favur l-edukazzjoni.

Naturalment, meta qed nitkellmu fuq l-edukazzjoni u niġu hawn biex ngħidu x'wettaqna, x'se nwettqu u x'se ninvestu, bilfors wieħed irid irodd is- salib u jgħid li x-xemx ma telgħetx magħna!

Aħna qegħdin nibnu fuq dak li għamel ta' qabilna.

Apparti dan, dak li qed nagħmlu m'aħniex qed nagħmluh waħedna.

Fil-qasam ta' l-edukazzjoni, taż-żgħażagħ, ta' l-isport u tax- xogħol hawn il-poplu kollu li qed jieħu sehem.

Allura bilfors irrid ngħid grazzi minn qalbi lil dawk kollha li b'xi mod ikkollaboraw biex nimxu 'il quddiem f'dan il-qasam.

Grazzi lil dawk l-eluf kbar ta' ommijiet u missirijiet li joqogħdu ma' l-eluf ta' ulied li hawn f'dan il-pajjiż biex b'sagrifiċċju u mpenn jaraw li dawn jimxu 'il quddiem fl-edukazzjoni u t- taħriġ.

Irrid ngħid ukoll grazzi lil dawk kollha li jgħallmu fl-iskejjel f'Malta u Għawdex, lill-kapijiet ta' l-iskejjel u lill-ħaddiema ta' l- iskejjel li jwettqu din il-vokazzjoni u l-missjoni fundamentali li hija ta' ġid kbir għall-poplu tagħna.

Aħna lkoll ma konniex naslu li kieku ma kellniex madwarna uffiċjali u kapijiet fl-awtoritajiet edukattivi nazzjonali tagħna, fid-diviżjoni, fid- dipartimenti li hemm fid-diviżjoni, fid-dipartimenti li hemm fil-ministeri, fil-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada, fil-Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi, fl-Universita`, fl-MCAST, fl-ITS, fil-Kunsill Malti għall- Isport, fl-Awtorita` dwar is-Sigurta`' u s-Saħħa fuq il-Post tax-xogħol, fl- istituzzjonijiet privati ta' l-edukazzjoni u fl-istituzzjonijiet tal- knisja.

Dawn kollha ma stajniex naħdmu mingħajrhom.

Ma stajniex nirreġistraw il-ħidma u nwettqu l-politika tal-gvern fl-oqsma ta' l- edukazzjoni, ta' l-eżamijiet, ta' l-isport, tax-xogħol, tal-libreriji u ta' l-arkivji, u lil dawn kollha jien irrid ngħidilhom pubblikament grazzi u napprezza ħafna l-ħidma li huma jagħmlu.

Naħseb hija wkoll okkażjoni tajba li nsellem u nirringrazzja persuna partikolari, Dr. Cecilia Borg, li hija d-direttur ġenerali ta' l- edukazzjoni li qiegħda proprju fuq l-għatba ta' l-irtirar tagħha wara aktar minn 40 sena dedikazzjoni bħala għalliema u li telgħet from the ranks.

Din ġejja minn familja ta' edukaturi, u wara karriera tajba u ħabrieka, f'dawn l-aħħar snin ippresediet proprju meta konna qegħdin insawru s-sistema edukattiva ta' dan is-seklu l-ġdid li dħalna fih.

Issa din waslet biex tgħaddi l-baton f'din ir-relay race lil ħaddieħor, u rrid insellmilha, naprezza l-ħidma tagħha u nirringrazzja lilha u lill-familja tagħha, Sur President.

Fl-istess waqt, ma rridx nagħlaq din l-introduzzjoni ta' ringrazzjamenti bla ma ngħid grazzi minn qalbi lill-unions tal-ħaddiema li jaħdmu f'dan il-ministeru bħall-UHM, il-GWU u unions oħra.

Pero` n'hemmx dubju li meta tkun fil-ministeru ta' l-edukazzjoni, il-union li hija protagonista f'dan il-kamp hija l-MUT, li mhux biss naħdmu magħha kontinwament imma li proprju naħdmu b'mod kostruttiv, u fil-fatt tajna lill-poplu tagħna ftehim fuq ir-riforma edukattiva li huwa ftehim importanti ħafna għall-għalliema u importanti ħafna għas-settur ta' l- edukazzjoni.

Li kieku kelli nanalizza d-diskors li sar min-naħa ta' l-oppożizzjoni, nikkonkludi li din qaltilna li mhux qed isir biżżejjed għax għandna partijiet mis-sistema edukattiva tagħna li għadhom dgħajfa u rridu nsaħħuhom.

Jiena ngħid, Sur President, li huwa l-gvern stess li huwa konxju li għad fadal aktar x'inwettqu.

Huwa dan il-gvern li kien l-ewwel wieħed li ftit tas-snin ilu poġġa bħala mira mill-aktar ambizzjuża edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd biex uliedna jirnexxu lkoll.

Ngħidu dan għax irrid li l-Kamra tifhem li l-gvern m'huwiex xi gvern li qiegħed jistrieħ fuq ir- riżultati li kiseb għall-pajjiż.

Il-gvern jaf kemm il-ħidma fl-edukazzjoni hija kontinwa u dinamika u l-ħin kollu trid taġġusta għar-realtajiet ġodda li d-dinja ġġib magħha.

Aħna konxji li għad jonqos xogħol x'isir.

Dażgur li konxji!

Kieku m'aħniex konxji ta' kemm għad fadal x'isir ma konniex nimpenjaw ruħna u ġisimna biex inġibu evoluzzjoni tas-sistema edukattiva ta' pajjiżna, Sur President.

Nerġa' ngħid li x-xemx ma telgħetx issa u aħna qed nibnu fuq dak kollu li għamlu il-gvernijiet ta' qabilna, bit-tajjeb u l-ħażin tagħhom.

Ix-xogħol tagħna huwa li ntejbu s-sitwazzjoni.

Id-diskors ta' l-oppożizzjoni huwa diskors li jirrikjedi ċerta analiżi għax f'din il-Kamra rridu nifhmu eżatt x'inhija l-viżjoni, x'inhija l-politika u x'inhija l-istrateġija li aħna qed nitkellmu fuqha, u rridu nkunu nafu x'qegħdin ngħidu u dak li qegħdin ngħidu x'ifisser.

Li kieku kelli naqbad id-diskors tan-naħa l-oħra, naqsmu fi tliet partijiet.

F'parti minnhom l-oppożizzjoni qaltilna li mhux qed isir biżżejjed, anzi f'ċerti mumenti anke qalet li sejrin lura.

Fit-tieni parti qaltilna wkoll li għandha l-provi li aħna sejrin lura u għamlet riferenza għal din il-famuża aġenda ta' Lisbona, u f'parti oħra tad-diskors tkellmu fuq xi proposti li huma qed jagħmlu għall-ġejjieni.

Ikun tajjeb għalhekk, Sur President, li nagħmel analiżi ħafifa ta' dawn it-tliet partijiet tad-diskors ta' l-oppożizzjoni Laburista.

Dwar l-ewwel parti tad-diskors, jiena nixtieq li anke meta nkunu qed niddiskutu l-budget - naf li m'huwiex faċli - l-oppożizzjoni ma taqax għat- tentazzjoni li tkun partiġġjana, speċjalment fl-edukazzjoni.

Qed ngħid dan għax il-kelliem ta' l-oppożizzjoni qal li dak kollu li sejjer ħażin fl- edukazzjoni mhux tort ta' l-għalliema imma tort tal-prattiċi li jkun hemm fl-iskejjel.

Issa l-prattiċi ħżiena ta' l-iskejjel taf min jaħti għalihom skond l-Onor.

Carmelo Abela?

Il-ministru u l-gvern, Sur President!

Issa aħna dejjem ngħidu li the buck stops here, u l-poplu jiġġudika.

Il-poplu qed jara l-affarijiet, qed jisma' lil kulħadd u għandu 80,000 minn uliedu qed imorru fl-iskejjel, u m'hemmx ċertifikat aktar awtentiku mill-fatt li uliedek jiġu lura mill-iskejjel, imorru għall-eżamijiet, jġibu r-riżultati ta' l-eżamijiet u jimxu 'l quddiem, jidħlu fid-dinja tax-xogħol, jaqbdu l- karriera tagħhom u jieħdu l-istatus tagħhom.

Issa x'inhi l-impressjoni li nieħdu meta nisimgħu lill-Onor.

Abela jitkellem kif tkellem illejla?

Kantaliena sħiħa ta' siegħa u tliet kwarti fejn qisu għandek xi ħadd quddiemek li qed jagħmillek analiżi tal-problemi li hemm, u li once li jieħu l-isteering f'idejh, se jsib is-soluzzjonijiet mill-ewwel!

Dik l-impressjoni li jtik id-diskors sempliċistiku tiegħu!

Qisu l-problemi li qed isemmi huma problemi li faċilment issolvihom.

Ċertament ma kienx hemm l-apprezzament tal-komplessita` tal-proċess edukattiv u tat- trasformazzjoni ta' sistema edukattiva li qed ngħadduha mis-seklu 20 għas- seklu 21.

M'hemmx l-apprezzament ta' x'jiġifieri tittrasforma s-sistema edukattiva mis-sistema ta' chalk and talk għas-sistema ta' l-informatika u tal-komunikazzjoni.

Kieku hemm dan l-apprezzament min-naħa ta' l-Onor.

Abela, kieku ma jitkellimx hekk!

Inwelldu l-ġejjieni flimkien.

U kif wellidna ġejjieni flimkien għas-sistema edukattiva, Sur President!

Naħseb li tajjeb li malajr malajr nagħtu daqqa t'għajn l-ewwelnett lejn x'qed nipproponu f'dan il-budget.

Veru li fid- diskors tal-budget tal-prim ministru hemm imsemmi l-investiment ta' Lm102 miljuni fl-edukazzjoni, u veru wkoll li hemm il-figuri differenti li semma l-Onor.

Abela fil-budgets ta' l-2005 u l-2006.

Pero` jekk wieħed jaqbad l- estimi u jagħsarhom, isib li l-gvern se jinvesti fl-edukazzjoni tal-poplu Malti u Għawdxi Lm124.9 miljuni, u hawnhekk qed ngħodd biss il-voti li huma relatati direttament ma' l-edukazzjoni u li jaqgħu fil-ministeru tiegħi u fil-ministeru għal Għawdex.

Hawnhekk donnu kulħadd jinsa li taħt il- ministeru għal Għawdex, is-servizz edukattiv kollu jiswa Lm7 milijuni.

Kulħadd jinsa li minbarra dak li qed nivvotaw fl-estimi għall-bini u modernizzar ta' skejjel aħna għandna arranġamenti finanzjarji mal-Bank APS biex inkunu nistgħu ninvestu iktar, u huwa stmat li għas-sena d-dieħla se nonfqu Lm4.5 miljuni oħra barra l-fondi li hemm fl-estimi.

Meta dawn ngħodduhom, naraw li l-gvern qiegħed jinvesti Lm125 miljun għall- edukazzjoni.

Issa hawn m'iniex qed ninkludi aktar minn Lm700,000 li hemm taħt il-ministeru ta' l-Onor.

Austin Gatt fil-qasam tat-teknoloġija ta' l- informatika, li jirrigwardaw l-e-learning u l-ICT academic programmes, li huma l-fondi li dak il-ministeru joħroġ biex aħna nkunu nistgħu nibagħtu studenti f'istituzzjonijiet privati ħalli jitħarrġu fl-IT.

M'iniex qed ninkludi wkoll - imma hija wkoll edukazzjoni - aktar minn Lm200,000 li l- gvern jonfoq biex iħarreġ lill-Pulizija tiegħu u aktar minn Lm700,000 li l- SDO, fl-uffiċċju tal-Prim Ministru, jonfoq biex iħarreġ lill-ħaddiema tal- gvern.

M'iniex qiegħed ninkludi kważi Lm300,000 li huma dedikati biss għar- riċerka tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija, u m'iniex qed ninkludi Lm557,000 li bejn il-ministeri kollha nonfqu taħt il-line item tat- taħriġ tal-ħaddiema.

Li kieku kelli ngħodd dawn, qed nonfqu mal-Lm127 milijun fl-edukazzjoni u taħriġ, għax meta nanalizza l-estimi, ma nanalizzax biss x'għandi jien.

Aħna gvern wieħed u nanalizza l-gvern kollu, Sur President.

Mela rridu nitilqu minn dan il-punt.

L-Onor.

Abela qalilna li d-direttorat u l- kulleġġi qegħdin jiġu injorati.

Le, m'humiex injorati!

Araw l-estimi li hemm tas-salarji fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u ssibu li hemm żieda sostanzjali li se tkun dedikata biss biex inkunu nistgħu ningaġġaw in-nies li hemm bżonn ħalli nagħmlu l-ewwel fażi tar-riforma li aħna fassalna, għaddejna liġi minn dan il-Parlament dwarha, u għamilna ftehim fuqha.

Din hija riforma li tirrikjedi ċertu investiment sostanzjali kif se nispjega aktar tard.

Tan-naħa l-oħra reġgħu semmewlna li l-vot kapitali ma ntefaqx kollu.

Irrid ngħid li fuq din il-kwestjoni li l-vot kapitali tas-sena l-oħra ma ntefaqx kollu ħriġna stqarrija wara li tkellem il-kap ta' l-oppożizzjoni, fejn spjegajna li aħna konna konxji li jekk il-flus ma ddaħħalhomx fil-budget għall-2007 ma kontx tista' tibda tippjana n-nefqa tagħhom taħt il-fondi ta' l-Unjoni Ewropea, għax jekk ma jkunx imdaħħal il-vot, skond ir-regoli la tkun tista' tagħmel commitment, la tippjana u lanqas toħroġ tenders, u affarijiet oħra bħal dawn.

Nafu x'ġara Sur President, għax diġa` ġie spjegat dan.

Il-proċess biex il-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea tapprova l- programmi ta' 27 pajjiż - u aħna konna minn ta' l-ewwel li lestejnieh dan il-proċess - ħa aktar żmien milli stennejna.

Aħna għandna ħafna affarijiet lesti u għandna numru ta' tenders li diġa` marru għand id-dipartiment tal- kuntratti biex l-awtoritajiet kompetenti, qabel jinħarġu t-tenders, jagħtu l-approvazzjoni tagħhom.

L-Onor.

Abela kien għal kollox inġust meta beda jgħid li dan il-gvern u f'dan il-budget ma ħadniex ħsieb lit-tfal vulnerabbli u lit-tfal li jaqgħu lura.

Jekk il-gvern, bis-sistema statali tiegħu, jagħmel xi ħaġa li lanqas il-knisja bl-iskejjel tagħha ma tagħmel u li lanqas l-iskejjel privati ma jagħmlu, hu li jinvesti l-miljuni l-kbar minn flus il-poplu biex proprju jieħu ħsieb lit-tfal vulnerabbli u li jistgħu jaqgħu lura, Dan jagħmlu bil- politika ta' edukazzjoni inklussiva u bil-fondazzjoni għal servizzi edukattivi u tant inizjattivi oħrajn.

Aktar tard inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-mod ta' kif wasalna għal din in-nefqa ta' kważi Lm125 miljun u d- dettalji l-oħra li kont qiegħed nitkellem fuqhom.

Tajjeb li npoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra wkoll l-istqarrija li ħriġna dwar ir-raġunijiet għax il-vot kapitali ta' l-2007 ma ntefaqx kif xtaqna.

Il-kelliem ta' l-oppożizzjoni qalilna wkoll li mhux il-flus u l-bini kollox, imma r-riżultati li verament jgħoddu.

Dażgur li r-riżultati jgħoddu!

Min qatt qal li aħna qegħdin niffokaw fuq il-bini biss, Sur President?

Min qatt qal li għax nonfqu l-flus qed nakkwistaw?

Dażgur li nirriċerkawhom ir-riżultati!

Ħafna mir-riżultati jidhru u oħrajn forsi ma jidhrux.

Ħafna mir-riżultati huma riżultati li jafhom kulħadd.

Oħrajn huma riżultati li jistgħu jinteressaw ruħhom fihom dawk biss li jkunu qegħdin isegwu.

Issa jiena se nsemmi xi riżultati, imma mhux se ngħid kollox għax se npoġġi xi tables li ġibt mid-dipartiment fuq il-Mejda tal-Kamra.

Kif jistgħu jgħidu li ma nġibux riżultati jekk il-ħidma tal-gvern wasslet biex in-numru ta' studenti li jmorru f'korsijiet post-sekondarji, vokazzjonali u fl-Universita` irdoppja mill-1994 'l hawn?

Minn 11,000 tela' aktar minn 22,000!

Dak riżultat jew mhux?!

Jekk aħna ngħidu li l-parteċipazzjoni tan-nisa fil-livell ta' l-Universita` telgħet għal kważi 60%, dak riżultat jew mhux?

Taf kemm kienet fl-1983 meta kienu l-Laburisti fil-gvern? 36%!

Meta mbagħad reġgħu kienu fil-gvern fl- 1996, din kienet 53% u issa qegħda 60%.

Jekk aħna bl-iskema ta' l- ischolarships tal-gvern irnexxielna nagħtu 86 scholarships għal MAs u għal PhDs, dawk mhux riżultati?

Jekk aħna ngħidu li n-nies - mhux it-tfal jew l- istudenti biss - kollha li rreġistraw għal "O-level" tela' minn 2,800 fl- 1999 għal 7,900 fl-2006 u għall-"A-level" tela' minn 1,721 fl-1999 għal 2,550 fl-2006, dawk mhux riżultati?

Fl-1997 kellna 3,528 studenti ta' 16-il sena li kienu joqogħdu għas-SEC u fl-2007 kellna 4,457.

U għall- żdiedu Matsec ukoll.

Dawn mhux riżultati?!

Dan m'huwiex sinjal importanti li f'għaxar snin ikollok żieda ta' 21% f'dawk li jirreġistraw biex jagħmlu l-eżami ta' l-"O- level"?

Anke fir-riżultati morna 'l quddiem, fejn kellna żieda ta' studenti ta' l-eta` ta' 16-il sena li għaddew fl-"O-level" bi gradi minn 1 sa 5 f'sitt suġġetti jew aktar u li hu ċċertifikat kredibilissimu u li jiftaħlek il-bibien kollha tad-dinja tax-xogħol u ta' aktar studju.

Dan m'huwiex riżultat tajjeb?

Mhux riżultat tajjeb ukoll li 60% tal-kandidati għall-eżamijiet tal-Matsec jikkwalifikaw kull sena?

Qalilna li 40% ma jgħaddux mill-eżami tal-Junior Lyceum.

Imma jgħaddu aktar minn 60%, Sur President!

Hawnhekk tajjeb infakkru li fi żmienhom, fl-1982, għaddew 16% u fl-1985 għaddew 32%.

Illum qed jgħaddu 60%!

Dan riżultat jew mhux riżultat?!

L-Onor.

Carmelo Abela qalilna li fl-edukazzjoni inklussiva m'għamilna xejn, imma jiena hawnhekk għandi lista ta' sitt faċċati li tani s-Sur George Borg - li huwa l-kordinatur tan-network ta' l-iskejjel speċjali u ta' l- edukazzjoni inklussiva - ta' l-inizjattivi li ttieħdu f'sentejn u ta' dak li qed jiġi propost għas-sena d-dieħla.

Allura kif dan qed jgħid li f'dan is-settur sejrin lura u m'hawnx riżultati?

Fl-edukazzjoni inklussiva għandna 2,073 student li qed jirċievu appoġġ speċjali permezz ta' 1,605 learning support assistants li qabel konna ngħidulhom facilitators.

Kif jista' jgħid li aħna mhux qed nagħtu kas ta' l-istudenti vulnerabbli u l- istudenti li jaqgħu lura?

Kif tista' tgħidha?!

Kważi m'hawn imkien fid- dinja li jonfqu l-flus li nonfqu f'Malta fuq tfal bi bżonnijiet speċjali fejn il-biċċa l-kbira minnhom nagħtuhom appoġġ wieħed għal wieħed.

Iridu riżultati oħra ta' kemm ħadna sehem fil-programmi ta' l-Unjoni Ewropea?!

Mhux se noqgħod insemmi l-Comenius u l-Leonardo.

Wieħed mill- proġetti fejn waqajna lura huwa dak biex inġeddu l-laboratorji tax-xjenza, tat-teknoloġija u tal-lingwi.

Aħna ġejna hawnhekk bħal-lum sena u l-gvern ried li jiddedika Lm1.5 miljuni biex inġeddu l-laboratorji tagħna.

Issa dak ix-xogħol għadna ma bdejniehx imma x-xogħol biex nibdewh sar.

Għadna ma bdejniehx għar-raġuni li spjegajt li l-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea, fil-proċess kollu dettaljat, kontabbli u trasparenti - kif iħobbu jgħidu huma - ta' kif isiru l-affarijiet riedet tagħti l-approvazzjonijiet meħtieġa.

Illum qegħdin fis-sitwazzjoni fejn għandna t-tender li qiegħda għand id-dipartiment tal-kuntratti għal vetting.

Fit-2 ta' Ottubru kitbulna biex jitolbu spjegi u jsiru xi korrezzjonijiet li issa se jsiru mid- dipartiment konċernat, u nittama li nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Imma l-Oppożizzjoni trid tapprezza li jiena għandi proċeduri li rrid insegwihom.

Tajjeb infakkru li meta xi uffiċċjali ma segwewx dawn il- proċeduri, inqala' putiferju u ddaħħlu l-Pulizija u saret inkjesta bil- maġistrat.

Dawn anke marru għand l-awditur ġenerali għax xi uffiċjali fil- Fondazzjoni għal-Iskejjel ta' Għada ma osservawx ir-regolamenti, u dan meta mkien ma nstab li kien hemm xi korruzzjoni jew li sar xi ħaġa bi skop ta' qligħ għal xi ħadd.

Instab biss, Sur President, li nkisru r-regolamenti finanzjarji li ċertament hu ħażin, u li jaf li jiena m'appoġġjajtx, għax id- deċiżjonijiet li ħa l-bord ta' l-FTS, hu ħadhom.

Issa jekk l-Onorevoli jaf xi ħaġa oħra jgħidha, imma jien ma jirriżultalix li l-Fondazzjoni għall- Iskejjel ta' Għada m'hijiex miexja punto e virgola mar-regolamenti finanzjarji.

U kieku m'hijiex, kieku l-Oppożizzjoni tkun taf u kienet tgħid, għax jekk ikun hemm sifja f'għajn l-FTS, din issir travu fil-media Laburista!

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-kwestjoni ta' l-illitteriżmu, u naqbel miegħu li fuq l-illitteriżmu aħna ma nkejlux biss jekk wieħed jafx jikteb u jaqra.

Hemm dak li ngħidulu litteriżmu li fid-dinja tal-lum hu meħtieġ biex tkun tista' taħdem u tgawdi l-ħajja.

Issa jiena niftakar kemm kienu jgħajruna dawn għax kienu jgħidu li kellna 12% illiteriżmu.

U hawnhekk tajjeb ngħidilhom li fl-aħħar ċensiment li ħareġ irriżulta li 7.2% biss huma illiterati.

Mhux talli niżlet ir-rata ta' illitteriżmu, talli meta tara r-riżultati skond l-etajiet, joħroġ biċ-ċar li huma t-tfal u żgħażagħ li l-iżjed gawdew mis-sistema edukattiva taħt gvernijiet Nazzjonalisti għax għandhom rata ta' illitteriżmu mill-aktar baxxa.

Fil-fatt, fost iż- żgħar nett hemm 1.7%, sa 29 sena 2.4%, u malli nibdew telgħin għal ġenerazzjonijiet soċjalisti tas-snin 70 u 80, hemmhekk l-illitteriżmu jitla' għal 9.3% u 11.1%!

Hemm hi t-12%, Sur President!

U anke 19.3%.

Dawk huma r-riżultati li qegħdin nitkellmu fuqhom, Sur President!

L-Onor.

Abela qalilna li l-bibien ta' l-MCAST huma magħluqa, imma jekk hawn xi partit - kif qal l-Onor.

Jason Azzopardi – li m'għandux jitkellem fuq bibien magħluqa ta' l-istituzzjonijiet edukattivi għaż-żgħażagħ Maltin huwa l-partit Laburista!

Nifhem li l-Onor.

Carmelo Abela għadu żgħir u ma jafx jew ma għex l-istorja politika li għixt jien, li m'iniex l-ixjeħ, imma dalwaqt insir l-ixjeħ f'din il-Kamra, Sur President!

L-ewwelnett mhux veru li huma ġabu l-Universita` b'xejn.

Dik ġabha l-gvern Nazzjonalista ta' Borg Olivier.

Fl-1969 u 1970 jien kont fil-kunsill rappreżentattiv ta' l- istudenti, u dak iż-żmien konna niġġieldu ma' Borg Olivier mhux biex ikollna Universita` b'xejn imma biex jagħti l-grants, li wara ngħataw taħt Fenech Adami.

Imma dak iż-żmien Borg Olivier kien qalilna li grants ma jistax jagħti għax konna għadna nsiru indipendenti, u li seta' jagħmel hu li jagħmel l-Universita` b'xejn, u fl-1970 hekk għamel.

Sur President, jien kont l-Universita` meta ridna nħallsu biex nidħlu.

Mhux li ridna nħallsu xi dinja, imma missieri kellu jmur jieħu ġurament u jgħid li l-qligħ tiegħu ma kienx biżżejjed biex iħallasli ħalli mmur l- Universita`, u jien ġejt eżenti milli nħallas.

Imma missieri kellu jmur joqgħod jikxef għajnu, u kien fl-1970 li l-gvern Nazzjonalista ta' Borg Olivier neħħa dak ix-xifer ta' barriera.

Fis-snin sebgħin u tmenin nafu x'ġara.

Meta Borg Olivier neħħa l-miżati u jiena kont spiċċajt mill-ewwel kors tiegħi, konna 400 student fl-Universita'.

Wara li huma għamlu 17-il sena fil-gvern, fis-snin sebgħin u tmenin, taf kemm ħallew studenti fl- Universita`? 800!

Żieda ta' 400 biss fi 17-il sena!

Imbagħad tlajna aħna fil-gvern - ħalli n-nies jaraw min jiftaħ il-bibien – u minn 800 telgħu għal xi 10,000.

Fl-MCAST, minn 1,500 student meta fetaħ fl-2001 illum għandna 4,700, u jekk Alla jrid għada niċċelebraw l-ewwel foundation day tal-MCAST.

Jiena ridt li l-MCAST jitwieled u jibda jikber, u hekk ġara.

Beda b'1,500 student f'45 kors b'sitt istituti u llum hemm 4,700 student b'aktar minn 100 kors f'disa' istituti bejn Malta u Għawdex.

Dawn m'humiex riżultati wkoll?

Qalilna li mhux kulħadd daħal l-MCAST.

Stenna ftit, għax naħseb lanqas meta jkun hu ministru mhux se jidħol kulħadd, Sur President!

L-Onor.

Abela jaqbel li jekk ikun hemm 1,000 student iridu jagħmlu l-kors ta' hairdressing, iddaħħalhom?!

Kellna 600 li applikaw għal kors ta' hairdressing.

X'nagħmlu?

Nibnu skola tal-hairdressing għal 600?!

X'se tagħmel b'dawk iż-żgħażagħ li jiġu għandek biċ-ċertifikat tal-first diploma u tan-national diploma tal-hairdressing u jgħidulek li ma jistgħux isibu xogħol?

Dawn ma tridx tiggwidahom?

Min ried isir plumber, mastrudaxxa, electrician u ma kellux "O-level", xorta daħal għall-foundation course.

U veru sar sforz, Sur President, għax ma tistax ma tagħmilx sforz meta għandek dawn iż-żgħażagħ kollha li jridu jkomplu bl-edukazzjoni tagħhom.

Kieku m'għandix applikazzjonijiet deħlin ma nagħmilx sforz, imma meta l- president tal-bord tal-gvernaturi, is-Sur Pawlu Attard, ra dak il-queue ta' żgħażagħ u ta' ġenituri jmorru magħhom l-MCAST biex jidħlu, ġie għandi u qalli li rridu naraw x'se nagħmlu.

Il-gvern żied l-ispiża rikorrenti - tellagħha għal Lm5 miljuni – u żied ukoll l-ispiża għall-vot kapitali.

Ikkommettejna ruħna mhux li niftħu Sixth Form ġdid imma li nagħmlu MCAST ġdid għax l-ispectrum tal-korsijiet li ż-żgħażagħ tagħna se jfittxu skond l- esiġenzi tas-suq se jkunu iżjed fl-MCAST milli fis-Sixth Form.

Jekk wieħed jitkellem fuq l-ispecial needs fl-MCAST, isib li għandna aktar minn 90 student li qed nagħtuhom appoġġ speċjali.

Erġajna qegħdin nagħtu special support lil dawk li jkollhom bżonn affarijiet speċjali waqt l- eżami.

Għandna 277 basic skill students li huma defiċjenti f'ċerti aspetti ta' litteriżmu, u l-ewwel ħaġa li nagħmlu hu li dawn insaħħuhom.

Għandna wkoll sitwazzjoni kritika li qed tevolvi.

X'jiġri minn dawk iż-żgħażagħ statemented wara li jagħlqu 16-il sena?

Hawnhekk erġajna ftaħna l-pathway course taħt l-MCAST, imma dik mhux is-soluzzjoni permanenti.

Fil-fatt, matul din is-sena li għadna kif bdejna, diġa` qegħdin naħsbu fuq soluzzjoni sostenibbli, serja u kredibbli li tgħin tassew lil dawn iż-żgħażagħ sabiex jekk għandhom potenzjal ta' ħiliet, dan ikunu jistgħu jiżviluppawh.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq l-adulti li jieħdu sehem fl-edukazzjoni tul il-ħajja, u ngħid li din hi area li fiha mxejna ħafna 'il quddiem.

Għandna 18,000, u l-biċċa l-kbira minnhom huma nisa, anke jekk hemm numru ta' irġiel ukoll.

Irrid ngħid ukoll li bejn is-sena 2001 u s-sena 2007, permezz tal-Fondazzjoni għall-iSkejjel t'Għada, investejna Lm26.5 miljuni, u għas- sena d-dieħla qed nipprospettaw żieda fin-nefqa ta' Lm6 miljuni, li jwassal għal investiment totali ta' Lm32.5 miljuni.

L-Onor.

Abela qalilna li kulma qed nagħmlu huwa li nsegwu fuq il-passi li beda il-partit Laburista fil- gvern li nefaq ħafna flus fil-qasam kapitali ta' l-edukazzjoni.

Dan għadu żgħir u ma jafx l-istorja, Sur President!

Meta teżamina l-vot kapitali ta' bejn l-1971 u l-1987 u tgħodd kollox, dan ma jitlax għal aktar minn Lm2 miljuni.

Kien hemm snin fejn il-gvern Laburista ivvota Lm100,000 jew Lm37,000 biss.

Immaġina kif irridu ntellqu fl-aġenda ta' Lisbona b'investiment kapitali ta' taħt il-Lm100,000!

Qabel l-1996 kienu jgħidulna kemm hemm bżonnijiet.

Dażgur li kien hawn ħafna bżonnijiet!

Imma trid tibda minn x'imkien!

Niftakar lill-Ministru Ugo Mifsud Bonnici fil-kabinett jistaqsi minn fejn se nibdew.

Veru li stajna għażilna li nibdew mill-iskejjel ta' l-edukazzjoni obbligatorja, imma konna nħallu l-Universita` tistenna.

U tajjeb li l-Onor.

Abela jara x'kien qed jitlob l-iżvilupp soċjali u ekonomiku ta' pajjiżna?

Allura f'dak il-perijodu kien hemm voti kapitali ta' miljuni kbar ta' liri fl- Universita` għax il-gvern Laburista ta' qabilna, fi 17-il sena, m'għamel xejn fl-Universita` li nbniet mill-gvern Nazzjonalista ta' Borg Olivier.

Fi żmienhom mhux talli m'għamlu xejn, talli għalqu l-Polytechnic u ħarbtu l- Universita` għax qasmuha fi tnejn.

Laqqmu waħda l-antika u l-oħra l-ġdida, u lanqas naf x'taħwid ieħor ġabu!

Kif jista' jgħidilna li ma nvestejniex fl- edukazzjoni qabel l-1996?

Dażgur li nvestejna!

Imbagħad tela' l-partit Laburista u f'sentejn ivvota Lm16-il miljun.

Tajjeb li l-Kamra tifhimha din, għax minkejja li jsemmu l-irregolaritajiet ta' l-FTS, għas-Lm16-il miljun li nefqu tal-Labour bejn l-1996 u l-1998 ma nsibu xejn, filwaqt li għal aktar minn Lm20 miljun li nefqet l-FTS, tista' tmur u tmiss b'idejk dan l-investiment!

Tmur Pembroke u tara l-Junior Lyceum Sir Adrian Dingli mibni mill-ġdid.

Tmur Ħal Kirkop u tara l-kulleġġ San Benedittu.

Tmur Ħal Qormi u tara l-kulleġġ Sant' Ignazio.

Tmur Bormla u tara l-kulleġġ Santa Margerita.

Tmur Wied il-Għajn u tara li l-iskola rduppjat.

Tmur il-Junior Lyceum tal-Ħamrun u tara fejn qegħdin ninvestu.

Tmur Santa Tereża fl-Imrieħel u tara fejn qed nestendu.

Hemm qegħdin l- aktar minn Lm20 miljun li nefqet l-FTS, Sur President!

Nisfida lil kulħadd biex jgħidli what was the value for money għas-Lm16-il miljun tal-Labour?

B'Lm16-il miljun tibni ħames skejjel ġodda bil-kalkolu tagħna.

Imma xi ħadd ra l-valur ta' ħames skejjel ġodda fi żmienhom?!

Dan hu l-mod ta' kif wieħed irid janalizza l-affarijiet.

Dwar it-twettiq tan-national curriculum, aħna għamilna riċerka biex naraw xi twettaq.

Huwa veru li dan ma ppubblikajtux imma rajnieh, u nafu li mit- targets li kien hemm fl-istrategic plan, 22% biss ma twettqux fil-milja tagħhom.

Ħafna mill-affarijiet saru meta saret review ta' l-implementation tan-national curriculum, l-ewwel biex jagħmlu review ta' l-azzjonijiet dwar il-prinċipji tan-national curriculum, u mbagħad review ta' l-implementation ta' l-actions.

Forsi nikkonsidra li nippubblikah dan l-istudju, Sur President.

Irrid infakkar li dan li qegħdin nagħmlu, qegħdin nagħmluh b'riforma.

Għandna proċess li issa beda jiġi mplimentat biex insaħħu l- Awtorita' Edukattiva Nazzjonali, biex niffokaw aħjar fuq il-kwalita` u l- istandards biex inkunu nistgħu nwasslu s-servizzi li noffru bl-aħjar mod u biex l-iskejjel tagħna ninsġuhom b'manjiera aktar effettiva fis-sistema tal- kulleġġi.

Huwa ovvju li mhux il-bini biss qegħdin nagħtu kas.

Aħna fil-fatt qegħdin inwettqu diversi miżuri fil-livell ta' l-edukazzjoni obbligatorja bl-iskop li nkunu nistgħu naslu.

Aħna għamilna l-costings tal-miżuri tar-riforma li huma meħtieġa u dawn jirriflettu ruħhom fil-ftehim li sar ma' l-union tat- teachers u li jiswew aktar minn Lm5 miljuni.

Dawn ma tistax twettaqhom kollha f'sena, lanqas kieku l-gvern jagħtik il-flus biex tagħmilhom għax xorta trid iż-żmien.

Din is-sena, bejn wieħed u ieħor, qed nivvotaw l-ewwel Lm1 miljun fil-vot rikorrenti biex inkunu nistgħu nagħmlu l-passi li għandna bżonn nagħmlu, u dawn irridu nagħmluhom, Sur President, bl-iskop li nġibu titjib fil-kindergarten.

Diġa` qed nitħaddtu mal-fakulta` ta' l- edukazzjoni biex jibda l-kors tad-diploma u imbagħad il-kors tal-B.A. tal- kindergartens.

Irridu nsaħħu wkoll it-tagħlim fil-livell primarju u sekondarju.

Saret biċċa xogħol importantissima marbuta mal-kurrikulu u ma' l-evalwazzjoni tal- level descriptor għas-suġġetti kollha.

Qed ngħallmu x-xjenza fil-livell primarju diġa` u sar ukoll eżami.

Mid-dehra ħadd ma induna li sar eżami tax- xjenza fil-Year 4!

Dan kien eżami child friendly biex we don't put the kids off the science subjects.

Ittieħdu miżuri favur it-tisħiħ ta' l-iżvilupp professjonali ta' l-għalliema bil-verifika tal-kwalita` b'eżerċizzji tal- performance management programme ta' l-għalliema u bl-audit ta' l-iskejjel, u tant affarijiet oħra.

Apparti hekk, bl-inizjattiva u bil-koperazzjoni tal- ministeru tal-Ministru Austin Gatt, daqt jibda jagħti l-frott tiegħu l- kuntratt li permezz tiegħu se nikru l-computers biex inkunu nistgħu nagħtu lill-iskejjel tagħna the latest fit-teknoloġija tal-hardware tal-computers, u nittamaw li hawnhekk niftħu l-bieb biex eventwalment nibdew proċess - diġa` bdejnieh għax l-iskejjel ġodda kollha bil-Wi-Fi – fejn l-iskejjel kollha jkollhom kemm il-Wi-Fi kif ukoll l-interactive whiteboard u anke għodda oħra meħtieġa tal-komunikazzjoni awdjo-viżiva.

Hemm bosta xi ngħid dwar dan, pero` naħseb li s'issa diġa` tajt indikazzjonijiet biżżejjed li r- riżultati qegħdin hemm u qed inkomplu nġibuhom.

L-Onor.

Carmelo Abela tkellem dwar il-guidance and counselling, u hawnhekk ngħidlu li r-rapport wasal u se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra llum stess.

Jien ovvjament nixtieq ngħaġġel aktar, pero` niddependi minn diversi ċirkostanzi.

Tassew qed nieħu gost li llum se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rapport tajjeb ħafna li mexxa s-Sur Manuel Debono flimkien ma' Stephen Camilleri, Joseph Galea u Dorianne Gravina u li kkummissjonajt jien sabiex ikollna idea ċara ta' fejn se mmorru fil-qasam tal-guidance.

Hawnhekk aħna antiċipajna l-affarijiet għax fil-ftehim li għandna ma' l-union ta' l- għalliema qed ngħidu li l-counselling services u l-carrier guidance services ma jibqgħux imħawdin flimkien taħt guidance and counselling imma jinqasmu u jispeċjalizzaw.

Fl-Universita`, li tkellem tajjeb fuqha l-Onor.

Jason Azzopardi, nafu li għandna l-Kummissjoni għall-Edukazzjoni Ogħla li qiegħda tagħmel xogħol li forsi għadu ma kisibx biżżejjed għarfien pubbliku daqs ċertu xogħol ieħor.

L-aktar ħaġa urġenti fl-Universita` hija li jkollna up and running struttura u mekkaniżmu maqbul u tajjeb ta' kif se nassiguraw il-kwalita` u ta' kif se nakkreditaw il-programmi ta' l-istudji.

Dan importanti għax issa m'għandniex l-Universita` ta' Malta biss imma għandna l-MCAST, l-ITS, l- Universita` ta' Londra li miftiehma mat-tali kumpannija, l-Universita` ta' l-Leicester li miftiehma mat-tali kumpannija u universitajiet ta' postijiet oħrajn.

S'issa fil-pajjiż m'hawnx mekkaniżmu biex ngħidu li dawn il-korsijiet li jingħataw fil-privat, korsijiet li jiswew l-eluf ta' liri, ikunu ta' kwalita` sabiex nagħtu serħan il-moħħ lil min jidħol għalihom.

Jien x'se nagħżel bħala ministru ta' l-edukazzjoni?

Xi prijorita` se nagħti, Sur President?

Jien jidhirli li din hija l-prijorita` li għandi nagħti, u anke għall-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni Ogħla, din hija l- prijorita`, u fuq dan qed taħdem.

Dażgur li jien naqbel mal-kelliemi ta' l- oppożizzjoni dwar kemm għad hemm xogħol li jrid isir fl-Universita` u dwar kemm għad irridu naħdmu!

Imma ma tistax tpoġġi l-aspetti kollha li semma l- Onor. Abela f'posthom jekk qabel ma jkollokx post u qafas li se jorbotlok l- assigurazzjoni tal-kwalita` u l-akkreditazzjoni tal-programmi, ħaġa li aħna għadna batuti fiha u li għad irridu nirranġaw.

Issa veru li l-Universita` stajna ma tajnihiex dak kollu li għandha bżonn, imma jrid jirrikonoxxi l-Onor.

Abela li minn vot ta' Lm11.3 miljuni din is- sena, dan tellajnieh għal Lm12.9 miljuni.

Issa dan ma jinkludix kemm in- nefqa li tista' tiġi kkawżata minħabba l-ftehim kollettiv li jista' jkun hemm mal-unions u kemm il-vot ta' l-MCAST.

Il-gvern dejjem hekk ħadem; jimxi bil-budget, u meta jsir collective agreement jimpenja ruħu biex jonorah.

U sejrin nonorawhom il-collective agreements li jridu jsiru fl- MCAST u fl-Universita`.

Irrid ngħid hawnhekk li dawn il-collective agreements qed nimxu fuqhom u, jekk Alla jrid, inkunu nistgħu naraw il- frott tagħhom dalwaqt.

L-Onor.

Carmelo Abela qalilna storja sħiħa dwar l-iskola ta' Pembroke u rabat kollox ma' l-issue tal-kredibilita`.

Aħna għal din l-iskola ħriġna t- tender, sar id-disinn ta' l-iskola, it-tender ġiet aġġudikata, intagħżel il- kuntrattur u issa l-affarijiet qegħdin ftit imwaħħlin għand il-MEPA, u nispera li fi żmien qasir jiġu solvuti wkoll.

Fuq tal-Mosta ħadna ftit fit- tul għax kien hemm l-idea li wieħed jipprova jesperimenta fid-disinn ta' l- iskola, u allura kien hemm min ġietu l-idea li nagħmlu an international tender għad-design.

Issa dan id-disinn intagħżel u beda jinħadem, ħarġet it- tender u ġiet aġġudikata.

Dan ifisser li għandna żewġ skejjel bil- kuntratturi magħżula u dawn qed jistennew l-ordni biex jibdew ix-xogħol, ordni li aħna nistgħu ntuha biss meta l-MEPA toħroġ il-permessi tagħha.

Qabel x'kien jiġri?

Iġġib il-permess u mbagħad tibda l-proċess.

Hekk almenu meta joħroġ il-permess, inkunu nistgħu nipproċedu mill-ewwel.

Sur President, l-Onor.

Abela m'għandux jibqa' jgħidha din li jiena naħdem għad-distrett tiegħi, anke jekk jiena mhux se niddejjaq nagħmel il-ġid fid- distretti tiegħi għax jiena nirrappreżenta lilhom u nagħmel il-ġid lill- kostitwenti kollha, kemm nazzjonalisti u kemm laburisti.

Apparti dan, jekk l-Onor.

Abela jara l-lista ta' skejjel li ħdimna fuqhom, jara li missejna lil Malta u Għawdex kollha.

Issa mhux tort tiegħi jekk qed issir sala fis- Siġġiewi, fl-Imqabba, f'Ħal Safi u f'Marsaxlokk, imma hemm kellhom isiru għax f'dawn l-iskejjel ma kienx hemm swali.

Jiena m'iniex se mmur nagħmel sala f'San Bastjan f'Ħal Qormi u f'postijiet oħra fejn diġa` hemm sala, Sur President!

Lanqas hu fair li l-Onor.

Abela jirriferi għall-general manager tal- Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada bħala one-man show meta, tistaqsi lil min tistaqsi, Nazzjonalisti u Laburisti, dawn jagħtuk ċertifikat li l- persuna hija waħda idonea għaż-żmenijiet tagħha, persuna li ċċaqlaq ix- xogħol u li twettqu.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lill-bord li jmexxi s-Sur Ray Fenech, kollha kemm huma, Sur President.

Lis-Sur Charles Farrugia il- general manager, lill-periti, lill-financial comptroller u l-impjegati kollha ta' l-FTS għax lil dan il-pajjiż tawh rigal kbir meta tawh il- immodernizzar ta' l-iskejjel u l-iskejjel ġodda.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-famużi miri ta' Lisbona, Sur President.

Mur immaġina x'kienu jagħmlu l-gvernijiet Laburisti kieku kellhom ma' saqajhom il-miri ta' Lisbona!

Dawn anqas biss riedu jidħlu għal dawn il- miri għax lill-Ewropa ma riduhiex għax ħasbu li din se tiblagħna.

Hawnhekk tajjeb ngħidu li dawn il-miri ġew stabbiliti fis-sena 2000 u hemmhekk bdew jaħdmu fuqha l-pajjiżi l-kbar bħall-Ġermanja, filwaqt li aħna dħalna fl- 2004.

Apparti dan, ħalli tan-naħa l-oħra jitkellmu fuq il-mira ta' Lisbona, pero` m'għandhomx jitkellmu kif qed jitkellmu.

U dan għax, l-ewwel nett, dan li kkwota minnu l-Onor.

Abela huwa survey, u Malta tant hi żgħira li s- sample tas-survey li jieħdu għalina jaf ikollu varjazzjonijiet akbar minn ta' postijiet oħra.

Pero' ma noqgħodx nidħol f'dan l-argument għax il-poplu mhux se jifhmu.

Imma, per eżempju, skond is-survey, fl-aħħar snin l-Isvezja marret lura fuq it-target ta' early school leavers.

Xorta qiegħda aħjar minna, imma naqset.

Allura għax skond is-survey l-Isvezja naqset b'xi 2% jew 3%, is-sistema ta' l-edukazzjoni f'dan il-pajjiż sejra lura?!

Se nkun prużuntuz daqshekk li ngħid li sejra lura?!

Arahom it-tables, Onor. Abela, għax fid-dinamika tas-sistemi edukattivi għandek l-ups u d-downs u trid tagħraf tinterpretahom ukoll.

Jien m'iniex se noqgħod nidħol f'dawn id-dettalji kollha għax ma nlaħħaqx, pero` aktar 'il quddiem se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra table li turi biċ-ċar dan li qed ngħid.

L-oppożizzjoni b'diżonesta` ma ssemmix il-partijiet pożittivi li joħorġu dwar Malta f'dak ir-rapport.

Jekk dawn iridu jkunu kredibbli, iridu jsemmu l-affarijiet pożittivi wkoll, ħalli mbagħad jikkritikaw l-affarijiet negattivi u jgħidu kemm għadna lura.

Dawn m'għandhomx jieħdu l-atteġġjament li jaqtgħu qalb in-nies!

Il-gvern x'jista' jagħmel iżjed milli qed jagħmel?

Jinvesti jista', u l-Onor.

Abela jaf li l-investiment tagħna bħala perċentwal tal-GDP hu wieħed tajjeb.

X'jista' jagħmel aktar il-gverm?

Jimbotta u jimbotta u jimbotta!!

L-Onor.

Abela min-naħa l-oħra qed jaqta' qalb ħafna nies.

Sur President, irrid ngħid ukoll li apparti d-definizzjonijiet kollha li wieħed jista' jagħti, wieħed isib li anke fuq l-early school leavers, aħna tlaqna minn rata ta' 53.2% u niżżilnieha b'11% f'erba' snin għal 41.7%.

F'dik li hija l-mira ta' studenti f'edukazzjoni sekondarja ogħla, aħna tlaqna b'rata ta' 40.9% fl-2002 u wassalniha għal 50.4%, jiġifieri għollejnieha b'10% f'erba' snin.

Issa l-figuri ras imb'ras li għandna f'idejna - mhux tas-survey – juru li 64% taż-żgħażagħ qegħdin ikomplu l- iskola post-sekondarja, u għalhekk dan juri li dawn it-targets se nkomplu ntejbuhom.

Fix-xjenzja, fil-matematika u fit-teknoloġija, jekk wieħed jara minn fejn tlaqna, wieħed jinduna li kellna żieda ta' 12.3% fl-ammont ta' studenti meta l-medja ta' l-Unjoni Ewropea hi ta' 3.4%.

Fil-qasam ta' l- edukazzjoni vokazzjonali, din tellajnieha minn 20.4% għal 55%, żieda ta' 35% u dan seħħ bis-saħħa ta' l-MCAST li llum għandu 4,700 student.

Dawn huma r-riżultati li wieħed irid jifhem u jinterpreta, Sur President!

Ngħaddi issa - mhux se jkolli ċans nidħol fid-dettall – biex ngħid kelma fuq il-proposti tal-partit Laburista.

Issa jien dawn narahom tajjeb, u ma nattakkax kif jagħmel il-partit Laburista.

Jien ma mmurx fuq il-Labour u ngħidlu li kollox ħażin, li kollox sejjer lura!

Issa, Sur President, 80% tal-proposti li għandhom dawn jew diġa` saru jew qed isiru jew inkella qegħdin fil-pipeline u mhux għax, kif qed jgħidu huma, ħareġ il-Pjan għal Bidu Ġdid.

Apparti dan, il-kap ta' l-oppożizzjoni - il-kollega tiegħi semmieha din - qalilna li waħda mill-proposti tagħhom hi dik li jonfqu ras għal ras għall-istudenti fl-iskejjel tal-gvern daqskemm jonfqu fl-iskejjel tal-knisja u privati.

Diġa` nonfqu ħafna iktar ras għal ras!

Allura xi proposta qed jagħmel dan, Sur President?

Xi proposta qed jagħmel?!

Dawn qed jgħidu wkoll - proposta li qed jtambruha ħafna - li se jżidu sena bejn il-kindergarten u l-livell primarju.

M'għandix iċ-ċans noqgħod nispjega fid- dettal il-konsegwenzi ta' xi ħaġa bħal din.

Imma tafu xi tfisser din?

Żgur li dan hu l-aħjar metodu biex il-miri li qegħdin isemmu – biex it-tfal jagħmlu transition u jimmaturaw aktar – jilħquhom?

Dawn qed jgħidu li din se jagħmluha għal kulħadd, imma hawn ħafna tfal li din it-transition m'għandhomx bżonnha.

Ma nafx min minn hawn ġew għandu n-neputijiet jew tfal żgħar mexjin regolari mill-kindergarten għall-primary u dawn trid bilfors iżżommhom sena lura għax fl-opinjoni "tal-gran alla tal-partit" dawn iridu sena żejda biex jimmaturaw!

Aqta' kemm se nilħquha l-aġenda ta' Lisbona bil-Labour fil-gvern jekk dawn itawlu b'sena oħra l-proċess ta' l- edukazzjoni obbligatorja!

Jafu x'qed jgħidu dawn?

Jafu kemm trid klassijiet u għalliema biex tagħmilha?

Din se jagħmluha fl-iskejjel kollha, f'tal- gvern, f'tal-Knisja u f'tal-privat?

Kif se tinħadem din?

Nafu kemm se tiswa?

Jekk tiswa' għall-argument Lm2 miljuni, saret analiżi biex naraw jekk dawn iż-Lm2 miljuni hux aħjar nużawhom biex inkomplu nsaħħu l- kindergarten u biex ninvestu aktar fis-sistemi obbligatorji kif qed jagħmel dan il-gvern?

Hemm tant u tant dubji u mistoqsijiet oħrajn marbuta ma' din l-idea, Sur President!

L-oppożizzjoni qalulna li jridu jsaħħu x-xjenza fil-primarja u fis- sekondarja, imma din aħna diġa` bdejnieha u rridu nkomplu nibnu fuqha.

Qalulna wkoll li se jagħmlu Sixth Form reġjonali ġdida, imma aħna diġa` għandna Sixth Form reġjonali fin-north.

Fil-fatt, veru li l-Giovanni Curmi higher secondary school tagħmel revision courses, imma għandna mijiet ta' studenti li qed jagħmlu l-full MATSEC course u mijiet li qed jagħmlu l-"A- Level" courses.

Qalulna wkoll li se jillimitaw in-numru ta' studenti fil- klassijiet għal mhux aktar minn 25 tifel jew tifla.

Dawn analizzaw x'hemm?

Jafu li l-biċċa l-kbira tal-klassijiet diġa` qegħdin taħt il-25?!

Jafu bil- konsegwenzi ta' l-impatt ta' din id-deċiżjoni fuq it-tfal u fuq iż-żewġ klassijiet li preżentament maqsumin bejn l-A u l-B?

Biex din taħdimha trid iġġib frakass sħiħ!

Jekk wieħed jersaq lejha din l-idea nissuġġerixxi li jkun hemm attenzjoni kbira, li ma jmorrux jagħmlu xi diżastru għax xi ħadd iqum filgħodu u jgħid li minn għada jrid li jsir hekk!

Sur President, jiena nissuġġerixxi li tal-Labour jaħsbuha sew din mhux biss għax il-bulk tal-klassijiet ta' l-iskejjel ta' l-istat huma diġa` taħt il- 25 imma anke għax m'hawnx teachers biex tħaddem din is-sistema.

Fil-fatt, aħna kkunsidrajnieha din u l-MUT ġiet titlobhielna, imma aħna ma aċċettajnihiex għax mhix fl-interess tas-sistema edukattiva fiċ-ċirkostanzi tal-lum.

La hemm biżżejjed teachers u f'ċerti skejjel lanqas hemm biżżejjed spazju biex tagħmel dawn il-klassijiet żejda.

Hemm skejjel tal-gvern fejn hemm spazju, pero` fl-iskejjel tal-Knisja u tal-privat m'għandhomx dawn l- ispazji.

Din kienet waħda mill-punti forti li l-MUT riedet fl-agreement li daħħalna sakemm urejnieha bil-fatti u l-figuri li dan ma kienx possibbli.

Sur President, aħna għandna l-vantaġġ għax aħna pajjiż żgħir u għandna klassijiet ta' 10, ta' 11 u ta' 14, u allura ideat bħal dawn wieħed irid jikkonsidrahom sew.

L-oppożizzjoni qalulna li se jħallu lill-istudenti jżommu l-kotba.

Jafu x'timplika din?

Hawn min f'din il-Kamra kien fl-iskejjel tal-gvern u kellu t-text books li jagħtihomlu l-gvern u fl-aħħar tas-sena jagħtihomlu lura, u hawn min kien fl-iskejjel privati u xtara t-text books hu.

Jistgħu tal- Labour jgħiduli x'interess u x'użu kellhom it-text books wara li tkun għaddiet is-sena?

Jafu dawn x'inhi l-ispiża tat-text books?

Jien tlabt l- informazzjoni u qaluli li biex tixtri t-textbooks għal student wieħed tal- Form 2 trid kważi Lm200.

Issa aħna biex niffrankaw fl-aħħar tas-sena neħduhom lura u dawk li ma jibqgħux f'kondizzjoni tajba nibdluhom.

Issa aħdmuha ftit kemm se tiġina jekk se jkollna nonfqu xi Lm 150 fis-sena għal 16,300 student li għandna fil-livell sekondarju!

Lm1.7 miljuni fis-sena!

L- ispiża tal-kotba għal student fil-primarja on average tiġi Lm33 fis-sena u għandna 16,000 student fil-primarji; jiġifieri jiġu Lm0.5 miljun oħra.

Jiġifieri dawn qed jgħidu li fiż-żmien tal-lum, meta għandna din is- sistema, dawn lesti jonfqu Lm2 miljuni fis-sena biex it-tfal iżommu l-text books biex forsi xi wħud minnhom jużawhom is-sena ta' wara.

Nafu dan il- bidu ġdid x'inhu, Sur President?!

Għalhekk jien naħseb li l-partit Laburista għandu jmur back to the drawing board.

Kien ikun ħafna aħjar kieku laqa' l-istedina tiegħi ta' sentejn ilu, li jiġi miegħi fuq il-mejda ħalli r-riformi naħdmuhom flimkien.

Ma ġara xejn.

Dik l-istedina ma ġietx aċċettata, pero` kieku ħdimna flimkien, konna naħdmu l-affarijiet ħafna u ħafna aħjar.

Min-naħa tal-gvern ma kienx hemm atteġġjament li ma rridux naħdmu flimkien ma' l-oppożizzjoni fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Sur President, aħna għandna l-viżjoni tagħna u għandna l-programm tagħna kif inwettqu dik il-viżjoni.

Il-prim ministru ppreżenta budget għall- familji u qed jgħinhom mhux biss b'dan l-investiment ta' Lm125 miljun fl- edukazzjoni imma qed jgħinhom biċ-children's allowance, bir-riforma fil- qasam tat-taxxa billi jagħti tax credit lil dawk li jibagħtu t-tfal fl- iskejjel privati, biex ifittxu d-djar tagħhom u qed jgħinhom ukoll billi qed jinċentiva x-xogħol u joħloq l-impjiegi.

Dan hu li jrid il-poplu tagħna, Sur President, mhux l-ideat li fuq il-karta jistgħu jidhru sbieħ imma li meta tanalizzahom u tibda tidħol fil-fond, issib li se jaqilgħulek aktar problemi milli jsolvulek jew li jkun hemm rimedji ferm aktar effettivi!

Aħna nemmnu, Sur President, li qegħdin noffru lill-poplu Malti u Għawdxi inizjattivi ġodda, inizjattivi li huma ta' viżjoni, ta' strateġija tajba u li qed iħallu r-riżultati.

Dawn qed jagħtuna rata ta' tkabbir f'dan il- qasam aktar mill-medja tal- pajjiżi fl-Unjoni Ewropea u din se nsarrfuha mhux biss f'aktar kwalita` fl- edukazzjoni ta' kulħadd, mhux biss f'aktar xogħol u impjiegi, imma anke se jirnexxilna nagħmlu pass 'il quddiem biex nilħqu dik il-mira ambizzjuża li uliedna jirnexxu lkoll.

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Għandi nifhem li l-Ministru għandu xi dokumenti li jrid iqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Statistika dwar l-edukazzjoni matul is-snin;

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti fl-Universita` bejn l-1983 u l-2007;

Tabella li turi l-infiq tal-Gvern fuq l-edukazzjoni; u

Rapport intitolat "Career guidance policy for schools" maħruġ f'Ottubru 2007.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat tal- Provvista.

Il-mistoqsija hija l-emenda għall-Vot 28 kif imressqa mill-Onor.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura Nru. 307 ta' l-10 ta' Ottubru din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fid-9.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għal Vot 28 kif imressqa mill-Onor.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Ninforma lill-Kumitat li għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

David Agius, l-Onor.

Francis Agius, l-Onor.

Tonio Borg, l- Onor. Lawrence Gonzi, l-Onor.

Jesmond Mugliett, l-Onor.

Clyde Puli u l- Onor. George Pullicino.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ninforma lill-Kumitat li għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Evarist Bartolo, l-Onor.

Justyne Caruana, l-Onor.

Karl Chircop, l-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca, l-Onor.

Joe Debono Grech, l- Onor. George Vella u l-Onor.

Karmenu Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 23

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Abela Joseph |Galdes | | |Roderick | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Brincat Joseph|Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion | | |Charles | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Charles | | |Buontempo |Parnis Silvio | |Stefan | | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Cuschieri |Sammut Joseph | |Joseph | | |Dalli Helena |Sant Alfred | |Farrugia |Vassallo | |Angelo |Adrian | |Farrugia | | |Michael | |

KONTRA: 27

L-Onor.

|Abela Anthony |Frendo Michael| |Arrigo Robert |Galea Censu | |Asciak Michael|Galea Franco | |Azzopardi |Galea Louis | |Frederick | | |Azzopardi |Galea Mario | |Jason | | |Cassar Joseph |Gatt Austin | |Cristina |Gonzi Michael | |Dolores | | |D'Amato Helen |Mifsud Bonnici| | |Antoine | |Dalli John |Mifsud Bonnici| | |Carmelo | |de Marco Mario|Pullicino | | |Orlando | | |Jeffrey | |Debono |Vassallo Edwin| |Giovanna | | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis | |Fenech Antonio| |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 28 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €112,597,000 titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minnufih, skond l-istess mozzjoni ta' proċedura u bl-istess ftehim tal-pairing.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 27

L-Onor.

|Abela Anthony |Frendo Michael | |Arrigo Robert |Galea Censu | |Asciak Michael|Galea Franco | |Azzopardi |Galea Louis | |Frederick | | |Azzopardi |Galea Mario | |Jason | | |Cassar Joseph |Gatt Austin | |Cristina |Gonzi Michael | |Dolores | | |D'Amato Helen |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Dalli John |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |de Marco Mario|Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono |Vassallo Edwin | |Giovanna | | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis | |Fenech Antonio| |

KONTRA : 23

L-Onor

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Abela Joseph |Galdes Roderick | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Brincat Joseph|Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Charles | | |Buontempo |Parnis Silvio | |Stefan | | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Cuschieri |Sammut Joseph | |Joseph | | |Dalli Helena |Sant Alfred | |Farrugia |Vassallo Adrian | |Angelo | | |Farrugia | | |Michael | |

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 28 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 29 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €124,535,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 29 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 29 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 30 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,707,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 – Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 30 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 31 - LIBRERIJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €1,339,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 – Libreriji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 31 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT IV - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn €34,920,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot IV għaddiet.

Fid-9.44 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 28, 29, 30, 31 u IV tal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Louis Galea, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ġimgħa, 26 ta' Ottubru 2007, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2008

It-Tielet Jum

Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent.

MR SPEAKER: Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ġimgħa, 26 ta' Ottubru 2007, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikataa mill-Ministru.

Fid-9.45 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

OPM - NEFQA FUQ PETROL

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq petrol mill- Ministeru, dekasteru u enti tiegħu, ta' l-uffiċjali biss, (eskluż l-użu ġenerali) separatament matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Jista' jgħid liema uffiċjali huma ntitolati għal petrol imħallas mill-gvern fl- istess perijodu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma Iill-Onor.

Interpellant li l-Uffiċjali li huma ntitolati għal petrol imħallas mill-Gvern huma dawk l-uffiċjali li qiegħdin fuq Performance Agreement u uffiċjali oħra li għandhom speċifikament fil-kuntratt ta' l-impjieg tagħhom li huma ntitolati għal dan il-benefiċċju.

Fir-rigward tan-nefqa fuq petrol matul ix-xhur ta' Jannar u Marzu 2007, l- informazzjoni hi skond it-tabella li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

NEFQA FUQ PETROL

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienet in- nefqa fuq petrol mill-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu, ta' l-uffiċjali biss, (eskluż l-użu ġenerali) separatament matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Jista' jgħid liema uffiċjali huma ntitolati għal petrol imħallas mill-gvern fl-istess perijodu?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant hi kif tidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

MITI - RAPPORTI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx ikkummisjonati rapporti fil-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 u f'każ li fl-affermattiv, jista' jgħid x'kien l-għan/skop ta' kull rapport separatament, minn min sar u jekk sewa flus kemm kienet l-ispiża separatament?

Jista' jgħid jekk hemmx minn dawn ir-rapport li ġew konklużi?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

NEFQA FUQ KONSULENZI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti ( kemm servizzi minn individwi jew kumpaniji) fil-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix-xahar ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Jista' jagħti d-dettalji ta' min kienu l-konsulenti u kemm tħallsu kull wieħed separat, x'tip ta' servizz taw u min approva t-tali spiża f'kull każ separat?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

NEFQA FUQ PETROL

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa fuq petrol mill-Ministeru, dekasteru u enti tagħha, ta' l-uffiċjali biss, (eskluż l-użu ġenerali) separatament matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Tista' tgħid liema uffiċjali huma ntitolati għal petrol imħallas mill-gvern fl-istess perijodu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif murija fit-tabella li tpoggiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

NEFQA FUQ SERVIZZ TA' L-INTERNET

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq is- servizz tal-internet provdut fir-residenzi tal-uffiċjali tal-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament uffiċjal b'uffiċjal u xahar b'xahar?

Jista' jgħid min hu l-ISP f'kull każ separat?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li s-servizz kollu ta' l-internet lill-uffiċjali fil-Ministeru u d-Dipartimenti tiegħu huwa pprovdut mill- Malta Information Technology and Training Services Ltd (MITTS) u kopert mill-Kuntratt għas-Servizzi 2007.

Fil-każ ta' l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar, in-nefqa għas-servizz ta' l-internet għall-ewwel tliet xhur ta' l-2007 kienet ta' Lm118.38 għad-Direttur Ġenerali u għaċ-chairman.

Fiż-żewġ każi s-servizz kien ipprovdut mill-Maltanet.

Fil-każ tal-WasteServ Malta Ltd, in-nefqa kienet ta' Lm145.62 għaċ- Chairman, CEO, Operations Executive, Contracting Executive u Administration Executive.

Is-servizz kien ipprovdut mill-MaltaNet u mill-Keyworld.

MRA/BICC

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tar- rapport annwali għas-snin 2005 u 2006 tal-Malta Resource Authority u tal- Kunsill Konsultattiv dwar l-Industrija tal-Bini (BICC)?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ir-Rapporti Annwali għas-snin 2005 u 2006 ta' l- Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi (MRA) u tal-Kunsill Konsultattiv dwar l- Industrija tal-Bini (BICC) tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

BIRGU - TORRI TA' L-ARLOĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proġett tal- bini tat-torri ta' l-arloġġ fil-Birgu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li kien ħareġ il-permess ta' l-outline development mill-MEPA għar-rikostruzzjoni mill-ġdid tat-Torri ta' l-Arloġġ fil-Birgu (PA838/05).

Din is-sena ġiet sottomessa applikazzjoni ġdida għar- rikostruzzjoni ta' l-Arloġġ full development (PA 3601/07).

Sadanittant qabel ma jinbena t-torri u jsir il-pavimentar tal-pjazza, l- Ministeru għadu qed jistenna konferma bil-miktub mill-Kunsill Lokali li fil- pjazza mhux ser ikun hemm aktar parkeġġ kif maqbul mal-Kunsill.

Din id- deċiżjoni għandha tirrifletti referendum li kellu jsir fil-lokalita' tal- Birgu sabiex id-deċiżjoni tittieħed favur l-għażla tar-residenti.

CVA - ĦLASIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm qiegħed jitħallas l-operatur tas-CVA kull xahar għas-servizz li qiegħed jipprovdi?

Jista' jgħid x'persentaġġ ta' flus hu dovut li jiġbor mid-dħul ta' kull xahar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li l-operatur tas-CVA jista' jitħallas sa massimu ta' Lm808,336 (inkl.

VAT) fis-sena.

Dan l-ammont jitħallas fix-xahar, skond kemm l-operatur ikun ġabar flus li għalihom ikunu ħarġu l-kontijiet:

65% fil-15 ta' kull xahar; 25% meta' l-operatur tas-CVA jkun ġabar mill-inqas 85% ta' l-ammont dovut; u 10% meta' l-operatur tas-CVA jkun ġabar mill-inqas 95% ta' l-ammont dovut

KUMITATI TAR-RIJABILITAZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jagħti l-lista ta' proġetti mwettqa mill- kumitati ta' rijabilitazzjoni matul is-snin 2006, 2007, inkluż l-ispiża fuq kull proġett?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Infakkar li l-policy tat-twettiq ta' proġetti fl-areas tal-Belt Valletta u l-Floriana, Il-Kottonera u l-Imdina inbiddlet fis-sens li dawn qed jiġu mfassla u attwati mill-Ministeru.

Fost dawn il-Proġetti hemm il-pavimentar ta' l-Imdina, il-pavimentar ta' diversi toroq fil-Belt Valletta, il-Barrakka ta' Fuq, l-ġnien Kottonera, il-ġnien ta' Ħastings u tal-Mall u diversi xogħlijiet ta' restawr eċċ.

Il-lista ta' proġetti mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

SOKKORS TAS-SALINI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 21634, jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal it-tħammil tal- bottleneck li hemm fis-Sokkors tas-Salini?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li t-tħammil tal-bottleneck li hemm fis- Sokkors tas-Salini għadu fl-istadju tal-permessi tal-MEPA.

L-applikazzjoni għal permess tal-MEPA għal dawn ix-xogħlijiet qegħda f'istadju ta' konsultazzjoni ma' partijiet interessati f'din iż-żona.

Fil-fatt il-MEPA irċeviet oġġezzjonijiet fosthom mill-Kunsill Lokali tan-Naxxar u mill-ADT.

BYPASS TA' SAN PAWL IL-BAĦAR - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għax-xogħlijiet tal-bypass ta' San Pawl il-Baħar, jista' l-Ministru jgħid:

i) jekk inbnewx xi ġibjuni bħala parti mix-xogħol u jekk fl-affermattiv x'inhi l-capacity tagħhom?

ii) kemm ġew jiswew ix-xogħlijiet sal-lum?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ġibjuni li nbnew bħala parti mix-xogħol imsemmi hawn fuq huma:

Erba Mwieżeb roundabout – Ġibjun -Volum 112m3

Erba Mwieżeb ma' Triq Burmarrad – Ġiebja (Sump) - Volum 91m3

Xemxija roundabout (ta' Fuq) – Ġibjun - Volum 274m3

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, il-pagamenti li ġew iċċertifikati fuq dan il-proġett huma ta' Lm2,427,412.31 (sa Interim Numru 6)

AFM - RI-INGAĠĠ TA' SULDATI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm spiċċaw suldati mill-armata, u wara reġgħu kienu ngaġġati bħala suldati fl-istess armata?

Is-snin li jkunu għamlu qabel jigu kkonsidrati wara r-ri-ingaġġ jew jibdew jgħoddu mill- ġdid?

Fl-aħħar snin, kien hemm xi każ fejn ingħaddewlhom flimkien, jew kollha kellhom jibdewlhom mill-bidu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ZABBAR - BUS SHELTER

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li jitbiddel il-bus shelterta' l-inħawi ta' Saint Peter's f'Ħaż-Żabbar, għax qed ikun ta' inkonvenjenza għal kulmin juzah?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien infurmat li l-ADT għandha bus shelter ġdid ordnat mingħand Faces LTD.

Infurmat ukoll li l-ADT waħħlet bus shelter mill- qodma sabiex il-passiġġieri jkollhom ilqugħ sakemm jiġi pprovdut il-bus shelter il-ġdid.

GALLERIJI TA' L-INJAM

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-budget ivvutat għall- iskemi tal-bdil jew manutenzjoni tal-galleriji ta' l-injam mill-MEPA?

Jista' jgħid liema huma l-fondi mill-MEPA li se jintużaw għal dan l-iskop?

Kemm hu mistenni li jdum il-proċess biex l-applikanti jirċievu l-għajnuna minn din l-iskema?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li l-fondi vvutati għall-iskemi ta' bdil jew manutenzjoni tal-galleriji ta' l-injam mill-Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA) huma Lm60,000.

Jekk it-talba mill- pubbliku taqbeż is-somma msemmija, hemm diġa' ftehim mal-Ministeru tal- Finanzi biex dan l-ammont ikun rivedut.

Il-perjodu ta' l-ipproċessar jiddependi minn kemm jidħlu applikazzjonijiet.

HAMRUN JUNIOR LYCEUM - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jitkompla x-xogħol mibdi fil-Junior Lyceum tal-Hamrun marbut ma' titjib fl-ambjent fiżiku ta' l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol mibdi fl-iskola Junior Lyceum tal- Ħamrun qed jipproċedi kif maqbul mal-Kap ta' l-Iskola.

HAMRUN JUNIOR LYCEUM - TECHNICIANS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Minħabba li wasluli numru ta' ilmenti dwar nuqqas ta' technicians fl-iskola Junior Lyceum Boys tal-Hamrun, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm technicians fil-preżent li qed jidħlu għax-xogħol u kemm suppost huwa l-full compliment?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-preżent f'din l-iskola hemm żewġ technicians.

Se jsiru arranġamenti biex jintbagħat technician ieħor.

MCAST - INTERVIEWS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid min hija l-persuna li tqabbdet mill-MCAST biex tkun bħala external member waqt l-interviews li jsiru mill- kulleġġ?

X'inhi r-raġuni li jkun hemm din il-persuna waqt dawn l- intervisti?

Kif ġiet magħżula u kemm qed titħallas?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MCAST - COUNSELLOR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu r-rwol tal-counsellor ġewwa l-MCAST?

Min ġie magħżul u meta?

Xi kwalifiki għandha din il- persuna u kif sar il-proċess ta' l-għażla?

ONOR.

MCAST - XOGĦOL TA' PERSUNA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu x-xogħol tal-persuna, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, ma' l-MCAST meta din taħdem full-time ma' l-MPO?

ONOR.

MRIEĦEL JUNIOR LYCEUM - GĦALLIEM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jintbgħat għalliem ta' l-Ingliż li ilu nieqes sa mill-bidu tas-sena skolastika fil-Junior Lyceum tal-bniet ta' l-Imrieħel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-preżent m'hemm ebda nuqqas ta' għalliem/a ta' l-Ingliż fl-iskola konċernata.

PERMESS GĦAL XIRI TA' CAB

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li għalkemm il-persuna, li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li kien applika taħt l- indirizz li qed jidher separatament għall-permess biex jixtri cab li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament biex jużah għall-hire services 13-il sena ilu baqa' qatt ma ngħata tweġiba ċara mill-ADT minkejja li sa ftit xhur ilu kkonfermawlu li l-każ kien għadu qed jiġi pproċessat u li l- file kien għadu eżistenti?

Minkejja li jmur lura għal żmien il-Public Transport Authority, l-applikant stqarr miegħi li l-Pulizija kienu kitbu lill-PTA nhar is-7 ta' Settembru 1994 permezz ta' ittra li r-referenza tagħha qed tidher separatament mibgħuta mill-Msida Police Office, liema ittra rajt kopja tagħha, jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni meta din l- applikazzjoni hi mistennija tiġi deċiża u jekk diġa' ġiet deċiża jgħid għaliex l-applikant qatt ma ġie mgħarraf b'dan?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DAY CENTRE GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tal- Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 24818 u 25647 u għat-tweġibiet relattivi, tista' l-Ministru tgħid f'liema stadju jinsab il-proġett ta' l-awtorita' tad-djar li jikkonsisti f'kumpless residenzjali ta' 60 appartament u block ta' 21 unit maħsub biex jiġi allokat lil persuni anzjani jew bi bżonnijiet speċjali u li skond it- tweġiba tal-Ministru li ngħatat fis-7 ta' Mejju 2007, għandu jinkludi wkoll day centre għall-anzjani, child day care centre, 85 garaxx kif ukoll landscaped area?

Tista' tgħid f'liema area tas-Siġġiewi dan il-kumpless huwa ppjanat u tqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-pjanti ta' dan il- kumpless?

Tista' tgħid meta huwa ppjanat li dan il-kumpless jitlesta u jkun fully operational?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li l-proġett ta' l-Awtorita' tad- Djar li rreferiet għalih l-Onor.

Interpellanti hu ppjanat fuq art fi Triq l- Imdina, kantuniera ma' Triq it-Tabib Nikol Zammit, is-Siġġiewi.

Ninsab infurmata wkoll li dan il-proġett qiegħed fl-istadju ta' proċessar preliminari mill-MEPA u l-iżvilupp u l-ippjanar tiegħu f'aktar dettal ser isir meta jinħarġu l-permessi meħtieġa.

GĦAWDEX - EURO ASSISTANTS

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 27825 u 27950 u għar- risposti relattivi, jista' l-Prim Ministru jgħid kif intgħażlet dik l- impjegata partikolari mit-tmien EAs magħżula kif intqal f'mistoqsija parlamentari 27498?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ADT - EŻAMI TAS-SEWQAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm resqu nies għall-eżami tas-sewqan mit- 12 ta' Mejju 2004 sat-30 ta' Settembru 2007?

Kemm minnhom għaddew mill- ewwel test?

Kemm weħlu mill-ewwel test?

Kemm weħlu mit-tieni test?

Kemm weħlu mit-tielet test?

Kemm weħlu mir-raba' test?

Kienx hemm persuni li resqu għat-test aktar mir-raba' u mill-ħames darba u jekk iva, kemm kienu dawn il-persuni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li resqu 26,624 persuna għall- eżami tas-sewqan mit-12 ta' Mejju 2004 sat-30 ta' Settembru 2007 li minnhom 6149 għaddew mill-ewwel test, 4089 weħlu mill-ewwel test, 2007 weħlu mit- tieni test, 942 weħlu mit-tielet test, 385 weħlu mir-raba' test, 146 weħlu mill-ħames test, u 96 weħlu mis-sitt test u aktar.

ADT - IRTIRAR TA' APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jikkonsidra serjament li jiġi rtirat il-każ b'applikazzjoni li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, liema applikazzjoni ġiet sottomessa mill-ADT bi pjanta proposta ta' traffic flow fix-xatt ta' Qui-Si-Sana mill-perit li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

ĦAL FARRUĠ - PROĠETT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tal- Familja u Solidarjeta' Soċjali: Taf il-Ministru li l-proġett li kien sar mill-gvern ċentrali f'Ħal Farruġ, jiġifieri madwar il-blokki ta' l- appartamenti l-ġodda għadu ma tlestiex, partikolarment fl-area ta' Blk G fejn hemm il-ħwienet li kienu nkrew mill-gvern?

Tista' tgħid għaliex dan ix-xogħol ma tlestiex meta hemm inkonvejenti kbar u riskji bla ħtieġa għas- saħħa tar-residenti li jagħmlu użu mill-uniku ħanut tal-merċa li hemm fl- akwata?

Tista' tgħid meta dan ix-xogħol se jitlesta?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li l-proġett ta' landscaping li rreferiet għalih l-Onor.

Interpellanti, għalkemm hu finanzjat mid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija tad-Djar, qed jiġi esegwit mill-Kunsill Lokali ta' Ħal-Luqa.

Ninsab infurmata wkoll li kien hemm xi problemi bejn il-Kunsill u l- kuntrattur li mistennija jiġu diskussi, flimkien mad-Dipartiment imsemmi, fil-ġranet li ġejjin bl-iskop li jiġu risolti u x-xogħol ikun jista' jitkompla u jitlesta.

PERSUNI LI JBATU MID-DIMENTIA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tas- Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid x'faċilitajiet qed jingħataw mill-istituzzjonijiet tas-saħħa tal-gvern għal dawk li jbatu mid-dimentia?

Dawn il-pazjenti qegħdin jingħataw il-mediċina Exclon b'xejn?

Jekk le, x'qed jingħataw bħala għajnuna?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Pazjenti bid-dementia jingħataw il-kura u l- attenzjoni personali li jinħtieġu skond in-natura u l-gravita' tal-marda tagħhom.

Il-mediċina msemmija mill-Onor.

Interpellant mhijiex fuq il- formularju u għalhekk ma tistax tingħata b'xejn.

ĦAL FARRUĠ - BINI TA' FABBRIKI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid fiex waslu l-oġġezzjonijiet li kienu ressqu r-residenti minn Ħal Farruġ dwar il-fatt li qed jingħataw permessi għall-bini ta' fabbriki prattikament mad-djar tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

ĦAL QORMI - CULVERT

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jara li l-culvert li jinsab fi Triq il- Milied kantuniera ma' Triq l-Imsaġar f'Ħal Qormi li jifforma parti mill- bypass ta' l-Imrieħel (taħt il-bridge) jiġi mnaddaf għaliex jinsab miżdud bil-ħmieġ u l-ilma tax-xita qed jidħol għand ir-residenti li jgħixu fil- madwar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li għalkemm Triq il-Milied li qiedgħa kantuniera ma' Triq l-Imsaġar f'Ħal Qormi li tifforma parti mill-bypass ta' l-Imrieħel (taħt il-bridge) ma tagħmilx parti mit-triq arterjali, ittieħdet azzjoni sabiex il-culverts ta' l-inħawi jiġu mnaddaf.

KORSIJIET TA' SNAJJA'

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma dawk l- opportunitajiet għal żgħażagħ li spiċċaw l-iskola sekondarja u li m'għandhomx ħeġġa għal studji akkademiċi, iżda jixtiequ jsegwu korsijiet fi snajja', iżda li m'għandhomx kwalifiki biex jidhlu fl-MCAST, jigifieri dawk iż-żgħażagħ li qabel kienu jsegwu korsijiet minn eta' iżgħar fl-iskejjel tas-snajja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li żgħażagħ bħal dawn jiġu aċċettati fl-MCAST fil-Foundation Course ta' l-Istitut għall-Inġinerija tal-Bini u Kostruzzjoni fin-Naxxar, jew inkella fl-ITS fi snajja relatati mat-Turiżmu.

MSIDA - RUE D'ARGENS

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 28000, il-parti msemmija ta' Rue D'Argens hija biswit showroom, dik il-parti ta' fuq fejn titla' b'rampa u tiġi fi triq ma tinfidx li hija wżata mir-residenti biss.

Din it- triq fl-Imsida hija post ideali għall-parkeġġ għar-residenti biss.

Għaldaqstant tista' l-ADT tikkunsidra li dan il-post isir parkeġġ għar- residenti biss?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li t-Taqsima għall-Immaniġjar tat- Traffiku tifhem li t-triq li għaliha tagħmel referenza din il-mistoqsija parlamentari jisimgħa 'Upper Rue D'Argens Street'.

It-Taqsima ma tapprovax li jkun hemm toroq fejn isir parkeġġ mir-residenti biss iżda t-taqsima tikkunsidra talbiet għal 'Controlled Residential Parking Schemes'.

Minn riċerka li saret fir-records tat-taqsima rriżulta li ma kien hemm l- ebda talba mill-kunsill lokali Msida għal Controlled Residential Parking f'din it-triq.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET

BIL-MIKTUB

MEWT TA' STUDENT - RAPPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 27911, filwaqt li niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li l-mistoqsija oriġinali ma kenitx marbuta ma' proċeduri li għaddejjin fil-qorti b'rabta mal-mewt ta' student, minħabba li kien hemm numru ta' rakkmandazzjonijiet ġenerali, nixtieq nistaqsi liema minnhom ġew implimentati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ttieħdu l-passi rakkomandati.