MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 323 It-Tlieta, 15 ta' Novembru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 323 It-Tlieta, 15 ta' Novembru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 323

It-Tlieta, 15 ta' Novembru, 2005

WERREJ

MINUTI 79

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 79

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006 - IT-TMIEN JUM STABILIT

MINISTERU GĦALL-KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI 84

AĠĠORNAMENT 110

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 110

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 322 li saret fil-15 ta' Novembru, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ŻIEDA FIL-PREZZ TAL-FUEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hu kkalkulat li se tiġi tiswa lid-dipartimenti u enti oħra taħt id-dekasteru tiegħu ż-żieda ta' 4c fil- prezz tal-fuel?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 14957.

MINIMUM WAGE EARNERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm minimum wage earners ġew reġistrati matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): It- tagħrif mitlub hu kif jidher minn din it-tabella li ġejja, tagħrif meħud mill-labour force survey:

| |full-ti|part-time / | | |me |full-time | |2000 |6799 |5643 | |2001 |5487 |6347 | |2002 |3286 |7492 | |2003 |1521 |6245 | |2004 |2250 |6315 |

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma kif tassumi li l-persuni indikati huma minimum wage earners ladarba dan m'huwiex hekk speċifikat fit-tabella?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Hawn qed nitkellmu fuq persuni reġistrati bħala minimum wage earners u t-tabella tindika li n-numru tagħhom naqas b'4,000 f'dawn l-aħħar snin.

Issa ladarba n-numru ta' impjegati fl-istess perijodu mhux talli ma naqasx imma żdied, dan ifisser li dawk li għandhom iktar mill- minimum wage żdiedu.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jagħtina informazzjoni dwar dawk l-azjendi bħall-Air Malta, fejn il-ħaddiema qed jesperjenzaw tnaqqis fil- paga?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għalkemm m'iniex f'pożizzjoni li nagħti din l- informazzjoni, m'għandix dubju li l-impjegati ta' Air Malta jaqilgħu ferm iktar mill-minimum wage.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jikkonferma l-Ministru li bosta ħaddiema, fosthom ta' l-Air Malta, kienu ġew imwiegħda li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kien se jkollhom salarju aħjar b'riżultat ta' aktar opportunitajiet?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kumbinazzjoni fid-diskussjoni tal-lejla kont beħsiebni naċċenna għal dan il-punt, Sur President.

Infatti bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, l-Air Malta tista' tisfrutta dak li jissejjaħ it-third package u fir-realta', il-kumpannija nazzjonali ta' l-ajru diġa' kellha ammont ta' dħul sostanzjali minn titjiriet li ma jitilqux direttament minn Malta imma joperaw minn belt għal belt oħra fl-Ewropa.

Smajniha lill-Air Malta tħabbar li fit-tliet snin li ġejjin se tkun qed iġġorr numru sostanzjali ta' passiġġieri bl-ajru u dan żgur ma kienx ikun possibbli kieku ma sirniex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Naturalment wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll li matul dawn l-aħħar erba' snin, il-linji ta' l-ajru u mhux biss l-Air Malta imma anke ħafna oħrajn kellhom jgħaddu minn diversi bidliet.

Dan kien ifisser li jew l-Air Malta tibqa' miexja 'l quddiem u tibqa' tagħti servizz lil pajjiżna u lil dawk kollha li jiġu jżuruna u jitilqu minn hawnhekk, jew inkella sfortunatament kien ikollha tispiċċa bħalma spiċċaw ċerti linji ta' l-ajru oħrajn.

M'għandix dubju li l-proġett ta' ristrutturar li seħħ fl-Air Malta u li kellu wkoll is-support ta' numru kbir ta' ħaddiema tal-kumpannija nazzjonali ta' l-ajru, wassal biex mhux talli l-ħaddiema ma tilfux l- impjieg tagħhom imma biex anke setgħet tissaħħaħ il-possibbilta' li d-dħul ta' l-Air Malta u d-dħul tal-ħaddiema ikun garantit.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-gvern qed jantiċipa illi fil-ġejjieni qarib se jkun qed ineħħi l-ban u allura se jerġa' jagħti lura l-paga mistħoqqa lil dawn il-ħaddiema, li saħansitra hemm minnhom li qed ikollhom jgħaddu b'Lm150 anqas fix-xahar?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, ma nafx li hemm xi ban partikolari.

Li naf hu li l-ftehim li sar bejn il-kumpannija ta' l-ajru u l-unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema għadu in vigore u nispera li ħadd ma joħlom li jbiddlu.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura jekk kemm-il darba l-Air Malta tiżviluppa dawn l-opportunitajiet li qed jgħid bihom il-Ministru, il-gvern se jibqa' ma jeħux l-inizjattiva u lill-ħaddiema jagħtihom dak kollu li hu tagħhom?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, naħseb li kemm il-gvern kif ukoll il- unions jaqblu li fl-interess tal-ħaddiema, iż-żewġ naħat għandhom iżommu mal-ftehim milħuq.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jaqbel li l-unions waslu f'xi forma ta' ftehim minħabba li l-gvern - u mhux huma - kien ippropona tnaqqis fil-pagi?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nemmen li l-unions waslu għal ċertu ftehim għax raw li kien jaqbel li l-ewwel u qabel kollox il-ħaddiema jagħrfu u jifhmu s- sitwazzjoni partikolari li fihom topera l-azjenda.

M'għandix dubju li l- ħaddiema jifhmu u japprezzaw li t-tibdil kollu li seħħ, anke f'dawk il-każi fejn seta' kien hemm xi tnaqqis fil-paga, in the long-term dan sar fl-aħjar interess tal-ħaddiema u ta' l-istess azjenda li jaħdmu magħha.

Dan jagħti lok biex jekk u meta jinbidlu ċ-ċirkostanzi, jitjiebu wkoll il- kondizzjonijiet tax-xogħol ta' dawn il-ħaddiema.

SULDATI ON DUTY WAQT IĊ-CHOGM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm minn dawk is-suldati li se jkunu qed jaħdmu l-airport fuq barra tul il- konferenza taċ-CHOGM, għandhom waterproof clothing tat-tip Goretex?

Veru li madwar 300 suldat li se jkunu qed jaħdmu fuq barra matul il-perijodu ta' din il-konferenza m'għandhomx waterproof clothing?

X'qed jagħmel il-gvern biex jindirizza din il-problema?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Jien informat li s-suldati kollha li se jkunu xogħol fuq barra waqt il- konferenza taċ-CHOGM se jkollhom ilbies waterproof tat-tip Goretex jew ta' tip ieħor.

LIMITED LIABILITY COMPANIES

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Robert Arrigo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jinformana kemm tħallset income tax minn kumpanniji limited liability fis- sena 2004 u kemm tħallset mill-istess fl-ewwel disa' xhur tas-sena 2005?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi t-tagħrif mitlub jinsab fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

INCOME TAX RETURNS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħarraf lill- Kamra kemm hu l-għadd ta' taxpayers li ma mlewx il-formola ta' l-income tax fl-aħħar sentejn?

Kemm minnhom ma ddikjarawx dħul minn interessi bankarji u investimenti oħra?

Xi progress sar f'dan ir-rigward komparat maċ-ċifri mogħtija lill-media mill-ministru tal-finanzi fit-13 ta' Ġunju, 2000?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf l-Onor Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din:-

a) Taxpayers li ma mlewx il-formola ta' l-income tax:

Individwi – 12,864 jew 5.7% fl-2004 18,266 jew 7.9% fl-2005

Kumpanniji – 10,161 jew 39.8% fl-2004 13,515 jew 49.6% fl-2005

Fil-każ tal-kumpanniji, il-maġġoranza tal-formoli li ma ntbagħtux ikunu ta' kumpanniji li jkunu eżenti mit-taxxa, bħalma huma tax-shipping, dawk li jkunu ġew likwidati, struck-off jew fi stadju ta' likwidazzjoni u kumpanniji oħra li jkunu abbandunati.

b) Mill-formoli li ma ntbagħtux kien hemm 4,003 individwi fl-2004 u 5,924 individwu fl-2005 li rċevew interessi mingħajr tnaqqis ta' taxxa, filwaqt li kien hemm 14-il kumpannija fl-2004 u żewġ kumpanniji fl-2005.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid jekk dan in-nuqqas huwiex dovut għall-fatt li għadha m'għalqitx is-sena?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, m'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb għal din id-domanda u għalhekk nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub.

ARRETRATI TA' L-INCOME TAX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm arretrati ta' l-income tax dovuti minn dipartimenti u enti oħra pubbliċi u għal liema snin?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor Interpellant li l-arretrati ta' l-income tax dovuti minn enti pubbliċi sa l-aħħar ta' Ottubru 2005 jammontaw għal Lm13,472,473.

Pero' il-maġġoranza ta' dan l-ammont huwa stima tal-kummissarju għax ma tkunx għadha ntbagħtet il-formola tat-taxxa jew inkella t-taxxa tkun qed tiġi kkontestata.

L-ebda ammont m'hu dovut minn xi dipartiment pubbliku għax dawn m'humiex suġġetti għat-taxxa.

ROAD CONSTRUCTION WORKS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tad-dokument "Standards and guidelines for road construction works, design details for road construction, guidelines for the standard presentation of design documents and road engineering standards"?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tad-dokument mitlub mill-Onor.

Interpellant f'forma ta' CD.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ma nafx jistax il-Ministru jaġġornana dwar każ li għamilt riferenza għalih il-bieraħ u anke għaddejtlu d-dokumenti li talabni?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva, il-każ ivverifikajtu u nista' nikkonferma li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal għalqa biswit triq li kienet tifforma parti mill-protokoll Taljan, fejn mid-dehra l-kuntrattur qabad u wettaq xi xogħol fuq din l-għalqa mingħajr ma informa lill-bidwi in kwestjoni.

Jien tkellimt mal-perit inkarigat mix-xogħlijiet li min-naħa tiegħu kkonfermali li kien tkellem mal-bidwi konċernat.

Jirriżulta pero' li l-ġibjun mhux fl-għalqa msemmija imma fuq parti mit- triq li ma kenitx maħduma.

Sadanittant il-perit ma jeskludix li setgħet għaddiet xi katusa minn ġo l-għalqa u kellu jivverifika l-affarijiet sewwa, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi r-raġuni li dan li qed jgħid il-Ministru ma ġiex ikkomunikat lill-bidwi in kwestjoni minkejja li f'Awissu tas-sena l- oħra din il-problema ġiet irreġistra ma' l-awtoritajiet kompetenti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, li nista' ngħid hu li l-perit qalli li riċentement tkellem mal-bidwi u apparentement dan bl-ebda mod ma lmenta miegħu dwar dak li qed jgħid l-Onor.

Membru.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jirriżultalu li m'hemmx il-permessi meħtieġa għall-iżvilupp imsemmi?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn ftit snin ilu, ix-xogħlijiet tat-toroq saru jirrikjedu li ċerti permessi u pjanti li jiġu sottomessi lill-MEPA jridu jkunu ta' skala żgħira.

Wieħed irid japprezza li fuq dan it-tip ta' xogħol, fejn għandek 16-il kilometru ta' toroq, bilfors ikollok tuża skala żgħira biex iddaħħal l-istretch kollha ta' toroq li tkun qed taħdem fuqhom.

Fil-pjanti wieħed juri l-intervent b'mod ġeneriku, fejn inkunu beħsiebna nwessgħu, fejn se nagħmlu t-traffic lights u affarijiet bħal dawn.

Issa l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant jikkonċerna ġibjun li m'huwiex imdaqqas wisq u ma neskludix li dan ma ġiex inkluż mill-bidu tax-xogħol.

Forsi kien minħabba f'hekk li ma jidhirx fil-permess tal-MEPA.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma għaliex il-gvern għandu jibgħat sinjali konfliġġenti meta lkoll nafu li biex tibdel tieqa, trid timxi ma' ċerti formalitajiet li jieħdu ż-żmien u anke jinvolvuk fi spejjeż?

Allura kif jiġi l-gvern u jaqbad u mhux biss jibni mingħajr il-permessi meħtieġa, bħal f'dan il-każ, imma anke jagħmel retaining walls abużivi kif ġara fil-bypass ta' l-Imtarfa?

Għaliex għandhom jagħlqu għajnejhom l-awtoritajiet u jippermettu lil ftit periti li jkunu qed jagħmlu xogħol għall-gvern jew mal- gvern, ikunu 'l fuq mil-liġi?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma nifhimx għaliex il-periti li jaħdmu għall- gvern jew mal-gvern għandhom iħossuhom 'il fuq mil-liġi.

Fil-fatt anke fil- proġetti li qegħdin nippjanaw għal wara l-2007, mhux biss hemm indikat il- bżonn ta' applikazzjoni imma nbeda wkoll il-proċess ta' l-EIA.

U wkoll, minbarra li l-periti ta' l-ADT jissottomettu applikazzjoni kif jagħmlu periti oħra, hemm kumitat li jiltaqa' darba kull ħmistax bejn l-ADT u t- traffic control unit tal-MEPA fejn jiġu diskussi ħafna issues.

Jiena ma nistax inkun kategoriku dwar dan ix-xogħol tal-ġibjun għax l- ewwelnett dan il-permess jinkorpora ruxmata pjanti u żgur li jien ma rajthomx kollha.

Ħafna mill-ġibjuni li saru għall-irrigazzjoni kienu żgħar u kważi kollha kienu mgħottija bil-ħamrija, pero' ma nafx ngħid jekk kenux inklużi fil-permess jew le.

Għalhekk kont ftit ġeneriku fir-risposta tiegħi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ġaladarba t-toroq il-ġodda mhux biss qed jegħrqu bl-ilma tax-xita imma anke bil-ħamrija u t-tafal li jiżżerżaq minn ma' l-irdumijiet - speċjalment fil-każ tal-bypass Tal-Ħemsija, peress li s-sistema idroloġika f'dawk l-inħawi qatt ma saritilha l-manutenzjoni meħtieġa - jista' il-Ministru jikkonsidra li jagħmel analisi serja tas- sitwazzjoni?

Għaliex ma jinvolvix lill-fakulta' ta' l-inġinerija mill- Universita' ta' Malta sabiex naraw x'jista' isir bil-għan illi dan is-sit dikjarat bħala world heritage site mill-UNESCO, ma jkomplix jiddegrada ruħu?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, ma nafx għalfejn qed jgħid hekk l- Onor. Membru.

Forsi għax ma jafx li fit-toroq kważi kollha hemm stormwater systems li qed ilaħħqu ma' l-ilma tax-xita u qed jitfgħuh fil-widien.

Ma neskludix li jista' ikun hemm xi pipes tad-drenaġġ li għadhom ma ġewx imqabbdin flimkien u forsi jista' jagħti l-każ li hemm ukoll ċertu abbuż fis-sistema tad-drenaġġ upstream, pero' niċħad bl-iktar mod assolut li t- toroq qed ikunu flooded.

Min-naħa l-oħra nista' nifhem meta l-Onor.

Interpellant jgħid li hemm każi fejn il-ħamrija taqa' fit-toroq, aktarx għax din il-ħamrija tkun f'livell ogħla mit-triq.

Aħna qed naħdmu ma' l-istess sidien tar-raba' biex nagħmlu speċi ta' hump, fejn ikollok l-iżbokk mit-triq għall-għalqa, ħalli l-ilma tax-xita ma jinġarrx għal ġot-triq bil-ħamrija miegħu.

Jiġifieri aħna qegħdin naraw kif nagħmlu biex insolvu din il-problema, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 371 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar bżonnijiet minimi għall-protezzjoni ta' ħaddiema minn riskji li jirriżultaw minn espożizzjoni għal vibrazzjoni; u

Avviż Legali 372 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar għotjiet ta' manteniment għal studenti;

U f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita' nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 373 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar il-ġbir ta' drittijiet mill-kumitat ta' l-appelli, skond l-Att dwar il- Professjonijiet tas-Saħħa.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-istruttura tan-nollijiet tat-trasport pubbliku, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15538; u

Kopja ta' guidelines for the implementation of traffic management and safety measures and temporary diversion of traffic, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 15601.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006

IT-TMIEN JUM STABILIT

MINISTERU GĦALL-KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Abela, President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Ninforma lill-kumitat li skond il-mozzjoni tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl- aħħar nofs għall-gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru jressaq ir-riżoluzzjoniijet tiegħu.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nipproponi:

VOT 33 - MINISTERU GĦALL-KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm4,633,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 - Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 34 - KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm4,010,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 34 – Kummerċ, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 35 - KONSUMATUR U KOMPETIZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm560,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 35 – Konsumatur u Kompetizzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 36 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm567,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 – Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT VI - MINISTERU GĦALL-KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,172,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm29,449" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm29,448".

Delete the figure "Lm29,449" and substitute therefor the figure "Lm29,448".

Sur President, fl-opinjoni tiegħi dan il-ministeru huwa l-ministeru regolatur per eccellenza, ministeru li ma tantx għandu assets, ma tantx għandu introjtu u ma tantx għandu spiża kbira.

Pero' dan ma jfissirx li dan il-ministeru li jħaddan fih ukoll segretarjat parlamentari, huwa inqas importanti minn oħrajn għax dan ministeru li jirregola żewġ elementi importanti ħafna, il-kompetittivita' u l-komunikazzjoni.

Issa jien bħas- soltu se nitkellem ftit fuq iċ-ċifri u nipprova nispjega l-estimi għaliex meta niġu biex niddiskutuhom, huwa l-kompitu tagħna li napprezzaw mil-lat fiskali dak li jkun qed jiġi propost bħala nefqa u dak li jkun intnefaq qabel.

Għalhekk se nillimita ruħi għaċ-ċifri u nispjega ftit mill-aspett fiskali kif jiffunzjona dan il-ministeru.

Naturalment dan ma jfissirx li ma jkollix kritika x'nagħmel.

Bażikament dan il-ministeru għandu erba' branki ta' kif jiffunzjona għax għandek il-ministeru proprju, għandek id-diviżjoni ta' l-avjazzjoni ċivili, dik li tissejjaħ consumer and competition division u hemm ukoll il-commerce division li tiġi direttament taħt is-segretarjat parlamentari.

Il-ministeru għandu minn fejn idaħħal flus u fil-fatt skond l-estimi, huwa pprospettat li din is-sena jdaħħal Lm11 miljun.

Bażikament dan l-introjtu jiġi mill- airport operating licence, mit-television licences, mit-trading licences, mill-awtorita' marittima, mill-awtorita' tal-komunikazzjoni u mill- avjazzjoni ċivili.

Naturalment dawn l-erba' diviżjonijiet li semmejt għandhom in-nefqa rikorrenti tagħhom u din is-sena din se tkun qed tammonta għal Lm9.7 miljun, jiġifieri mhux daqstant differenti minn dik tas-snin ta' qabel.

Barra minn dan, għandek nefqa ta' natura kapitali għall-information technology u għall-upgrading infrastracture of industrial zones li tlaħħaq is-somma konsiderevoli ta' madwar Lm2.1 miljun.

Dan ifisser li b'kollox huwa pprospettat li dan il-ministeru se jonfoq kważi Lm12-il miljun u se jdaħħal madwar Lm11-il miljun u allura se jispiċċa b'deficit ta' aktar minn Lm0.9 miljun.

Jiġifieri dan il-ministeru se jkun qed jiġi jiswa lill-Kaxxa ta' Malta – m'inix qed ngħid b'mod negattiv għax, kif għidt, dan huwa ministeru regolatur – viċin il-Lm1 miljun.

Nixtieq issa nagħmel xi kummenti dwar l-erba' setturi separatament, Sur President.

L-ewwelnett irrid ngħid li s-sena l-oħra, il-ministeru per se kien stmat li se jdaħħal Lm6,430,000 u din is-sena qed jingħad li se jdaħħal inqas għax se jdaħħal Lm5,730,000.

Dan ifisser li l-ministeru se jdaħħal madwar Lm0.7 miljun inqas mis-sena l-oħra.

Barra minn hekk, l-ispiża rikorrenti għal din is-sena li ġejja se titla' għaliex din is-sena kienet ftit iktar minn Lm4 miljun u s-sena d-dieħla se titla' għal ftit iktar minn Lm4.6 miljun, żieda li tidher dovuta għal programmes and initiatives.

Fis-sena 2005 il- ministeru b'kollox nefaq Lm2.559 miljun u din is-sena se jonfoq iktar minn Lm3.1 miljun.

Issa meta wieħed jara x'inhuma dawn il-programmes and initiatives isib li bażikament in-nefqa ewlenija hija fi pre-accession programmes u hawnhekk se jkolli nagħmel xi domandi.

Fis-sena 2005 in-nefqa għall-pre-accession programmes kienet ta' iktar minn Lm1.2 miljun, li minnhom il-Gvern Malti ħareġ Lm230,000.

Huwa pprospettat li għas-sena 2006 se nonfqu Lm1.4 miljun fuq pre-accession programmes, li minnhom il-Gvern Malti se joħroġ Lm0.55 miljun.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li din in-nomenklatura lili ma ddoqqlix għax ma nifhimx għala għadna qegħdin nonfqu l-flus tal-pre-accession meta diġa' ilna sena u nofs fl-Unjoni Ewropea.

Probabbilment dawn huma programmi li ġew inizjati qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea, pero' fl-estimi m'hemmx indikat dwar x'inhuma eżattament dawn il- programmi, kemm se jdumu u għaliex il-persentaġġ li se nonfqu mill-Kaxxa ta' Malta, meta mqabbel ma' l-ammont li se nġibu mill-Unjoni Ewropea, huwa sostanzjalment inqas milli kien is-sena l-oħra.

Ikun interessanti li l- ministru jispjega eżattament x'inhuma dawn il-programmi.

Fl-opinjoni tiegħi, huwa ta' interess ġenerali li wieħed ikun jaf eżattament kif qed jintużaw dawn il-fondi u għaliex il-persentaġġ li qed jonfoq il-gvern għal dawn il-programmi qiegħed dejjem jiżdied.

Sur President, fil-ministeru għandek ukoll il-communications authority.

Xi ħaġa li ma ddoqqlix kompletament u li nixtieq spjegazzjoni dwarha hi li fis- sena 2005, l-introjtu mill-communications authority kien ta' Lm4 miljun mentri din is-sena li ġejja huwa pprospettat li se ndaħħlu Lm2.7 miljun, jiġifieri nuqqas sostanzjali ta' Lm1.3 miljun.

Jiena nimmaġina li hemm raġuni valida għal dan in-nuqqas.

Din mhux qed ngħidha biex inkun negattiv jew biex nikkritika lill-gvern, pero' inħoss li hija xi ħaġa li tistona u naħseb li min isegwi l-budget jixtieq ikun jaf għaliex hawn dan in-nuqqas.

Hawn irrid ngħid li l-introjtu jidħol mill-wireless telegraphy, mill-mobile licences, mill-fixed telephone licences, mill-cable television u fees oħra.

Meta wieħed jeżamina l-introjtu ta' l-awtorita' jidher li dan it-tip ta' introjtu huwa wieħed rikorrenti u iktar iva milli le, dawn huma affarijiet li dejjem jespandu aktar fis-suq.

Jiena ma naħsibx li qed jonqsu l-mobiles, it-telephone licences jew ir-royalties mill-cable television, pero' minkejja dan mill-estimi jidher li hemm nuqqas sostanzjali ta' Lm1.3 miljun.

Xtaqt nikkummenta wkoll fuq il-kwestjoni tad-digital TV, Sur President.

Kif jaf kulħadd, it-teknoloġija avvanzat sostanzjalment u llum wasalna f'epoka fejn mhux bilfors inxandru aktar bl-analogue imma bdejna nxandru wkoll b'sistema diġitali.

Fil-fatt jekk wieħed jeżamina Kap 399 tal- Liġijiet ta' Malta li tikkonċerna wkoll l-awtorita' in kwestjoni, insibu illi sas-sena 2010 ix-xandara kollha fuq il-mezzi tat-teIevision iridu jibdew ixandru bid-digital television.

Din hija direttiva li ħarġet mill- Unjoni Ewropea li aħna aderejna għaliha, pero' f'dan ir-rigward jien għandi ftit riservi - li qajjimthom anke s-sena l-oħra - dwar kif iddaħħlet din il-liġi.

Jiena nirċievi ħafna complaints dwar il-mod kif qed tiġi inforzata din il-leġislazzjoni ġdida.

Fil-fatt kulħadd jaf li meta kellna l-analogue, bażikament Malta kellha għaxar frekwenzi u l-broadcasting authority kienet tagħti l-liċenzji.

F'Malta s'issa għandna erbgħa li huma Net TV, is-Super 1, PBS u Smash TV u kien baqa' wkoll frekwenzi jew channels oħra li kienu għadhom mhux utilizzati.

Issa daħlet fis-seħħ din il-liġi u hawn irrid ngħid li fiha hemm affarijiet li qed idejquni anke fuq livell personali.

Sur President, jiena kelli okkażjoni nagħmel komunikat mal-ministeru għax meta kienet ħarġet il-white paper, kont ġejt inkarigat minn diversi ditti biex nagħmel studju anke mill-aspett legali fuq il-liġi l-ġdida u kont għamilt ċerti osservazzjonijiet.

Fil-fatt kont għamilt ukoll domanda parlamentari fejn lill-ministru staqsejtu hekk:

"Jista' l-ministru jgħid jekk min diġa' għandu liċenzja valida u għandu frekwenza mogħtija lilu, anke għal dak li jikkonċerna digital terrestrial trials, huwiex obbligat jerġa' japplika skond il-call for applications li ħarġet f'Novembru ta' l-2004?"

Il-ministru kien irrispondieni hekk:

"Jien informat li min diġa' għandu awtorizzazzjoni u ġie allokat frekwenza għal skop ta' trasmissjoni tad-digital terrestrial television fuq bażi ta' testing, m'huwiex obbligat jerġa' japplika skond il-call for applications li ħarġet fit-23 ta' Novembru, 2004.".

Jiena naħseb li minn ta din l-informazzjoni lill-ministru ma tahx il-fatti kollha.

Il-verita' hi li kif qed titħaddem is-sistema, l-ewwelnett min għandu liċenzja se jitlifha għax se jkollu jerġa' japplika u se jkollu japplika ma' service provider.

Fil-fatt hemm żewġ service providers u dawn huma l-Multiplus u l-Maltapost.

Mela qabel int kont tapplika ma' aġenzija governattiva, tħallas il-miżata li jimponi l-gvern, ikollok liċenzja tiegħek u tiġi kkontrollat mill-awtorita' u fost affarijiet oħra jkollok l- obbligazzjoni li, per eżempju, ċertu xandir ikun b'xejn.

Issa f'daqqa waħda liċenzja ma baqgħetx tingħata b'mod dirett u trid tapplika bilfors ma' service provider.

Illum il-liċenzja li trid titħallas lis-service provider hija astronomika u tlaħħaq l-Lm40,000 u allura min kien xandar normali u mhuwiex service provider u mhuwiex qed jaqla' l-flus minn liċenzji oħra, naturalment irid japplika ma' dan is-service provider.

Issa fl-opinjoni tiegħi liċenzja hija dritt ta' proprjeta' u hemm sentenzi anke tal-qrati dwar dan.

Jekk jien għandi liċenzja biex nipprovdi xi servizz u ma niksirx il-kondizzjonijiet ta' dik l-istess liċenzja, ma jistgħux jeħduhieli.

Per eżempju, jekk għandi liċenzja ta' grocer, ma jistax jiġi l-ministru u jeħodhieli kapriċċożament u jgħidli li biex napplika għal liċenzja ta' grocer, irrid nirranġa ma' grossista li qed jissupplixxi l-laħam ma' Malta kollha!

Fuq livell ta' xandir, kif inhi l-liċenzja llum, il-gvern se jirregolak hu, se jagħmilek il-miżati hu, se jagħmel il-kriterji hu, se jagħmel il-kondizzjonijiet hu u int se tibqa' liberu bħala xandar, pero' ma jagħtikx liċenzja hu imma trid tmur bilfors għand wieħed miż-żewġ service providers li semmejt.

Issa l-ewwelnett tkun qed tiddependi fuqhom jekk jagħmlux query fuqek jew le, għax dawn m'humiex obbligati li jerfgħu lil kulħadd u t-tieni nett l-ispiża li jħallsu għal-liċenzja tagħhom jitfgħuha fuq min japplika magħhom.

Jiena ngħid li hawnhekk il-liġi mhix qed tiġi applikata b'mod raġonevoli u tista' tagħti lok għal abbuż amministrattiv.

Ix-xandir huwa ħieles u min għandu liċenzja jmissu ngħata liċenzja jew almenu ngħata preferential treatment biex jerġa' jottjeni liċenzja.

Ma naħsibx li huwa sewwa li min diġa' igawdi liċenzja għandu jitlef dik il-liċenzja u jrid jerġa' japplika għand is-service provider.

Din hija kritika li diġa' għamiltha s-sena l- oħra u m'iniex se nidħol wisq fid-dettall u b'mod tekniku fiha għax hemm kawża pendenti quddiem il-qrati fuqha.

Imma issa nerġa' niġi għall-estimi, Sur President.

Kif diġa' spjegajt, fil-communications authority tlifna introjtu ta' Lm1.3 miljun.

Per eżempju, mit-television licence fees fis-sena 2005 daħħalna Lm2.2 miljun u għas-sena 2006 l-ammont se jkun ftit jew wisq l-istess u mill-aspett fiskali din hija xi ħaġa li lili ma ddoqqlix.

Jekk jiżdiedu n- nies li jixtru t-television sets bilfors li jiżdied ukoll l-introjtu tal- gvern, pero' f'dan il-każ il-gvern qed jistma li d-dħul se jibqa' l-istess.

Imbagħad hemm il-kwestjoni ta' l-airport operating licence fejn bażikament fis-sena 2004 daħħalna Lm210,000, pero' f'din l-aħħar sena daħħalna Lm200,000 u għas-sena d-dieħla l-istess.

Issa jien ma nafx għaliex qed ikun hemm Lm10,000 inqas dħul mis-sena 2004, Sur President.

Anke l-maritime authority hija waħda mill-iktar awtoritajiet importanti fi ħdan dan il-ministeru tant li l-estimi tagħha jiġu diskussi f'dan il- parlament.

L-industrja marittima hija niche importanti ħafna għax tiġġenera introjtu reali u f'dan il-qasam Malta għandha potenzjal kbir.

Hawn irrid ngħid li l-industrija tar-reġistrazzjoni tal-vapuri żviluppat b'ċertu suċċess mill-1977 'il hawn, speċjalment lejn l-aħħar tat-tmeninijiet meta biddilna l-liġi.

Din hija industrija li tingaġġa ħafna nies mil-lat professjonali, tiġġenera ċertu introjtu u għalhekk hija waħda mill-iktar awtoritajiet importanti mhux biss fi ħdan dan il-ministeru imma fil-pajjiż kollu.

Għalkemm din l-industrja ma tantx tirrendi flus lill-gvern imma madanakollu tiġġenera ħafna flus fil-pajjiż, Sur President.

Issa hawnhekk irrid ngħid li f'dak li għandu x'jaqsam ma' reġistrazzjoni ta' vapuri kellna nuqqas drastiku din is-sena u m'aħniex sejrin tajjeb.

Per eżempju, l-introjtu tal-ministeru fis-sena 2004 ma kienx kbir, pero' il- qligħ kien sostanzjali għax kien ta' Lm0.25 miljun.

Fis-sena 2005 ma qlajna xejn, lanqas lira mġiddma u l-awtorita' marittima ma kkontribwiet xejn lejn il-Kaxxa ta' Malta.

Dwar dan jiena tkellimt mal-ministru b'mod każwali qabel ma bdejt nitkellem hawnhekk u dan qalli li l-awtorita' kellha xi proġetti u allura erġajna injettajna l-qligħ għal dawn il-proġetti.

Issa għal din is-sena huwa proġettat li l-awtorita' se tgħaddi lill-Kaxxa ta' Malta Lm0.5 miljun.

Bażikament dan huwa l-ammont ta' flus li konna niġġeneraw qabel l-2004.

Irrid ngħid ukoll li jiena għamilt riċerka ta' malajr fuq il-mollijiet ta' l-Imġarr u ċ-Ċirkewwa.

Il-prim ministru attwali kien qal li l-proġett tal- mollijiet kien se jitlesta sas-sena 2005, pero' l-istess prim ministru issa qed jgħid li t-terminal tal-passiġġieri fl-Imġarr għandu jitlesta sas- sena 2006 - mela dak li pproġetta li se jagħmel bi qligħ għall-awtorita' ma mmaterjalizzax ruħu - u qal ukoll li x-xogħol fuq it-terminal taċ-Ċirkewwa jibda x'ħin jitlesta x-xogħol fuq it-terminal ta' l-Imġarr, jiġifieri mhux qabel is-sena 2007.

Dan iwassalni biex ngħid li l-gvern jipproġetta, jinjetta l-kapital u jagħmel il-previżjonijiet tiegħu, pero' kull darba jmur żmerċ kemm f'dik li hija nefqa ta' natura kapitali kif ukoll f'dawk li huma deadlines.

Dan huwa gvern li donnu qatt ma jżomm mad-deadlines, Sur President.

Morna żmerċ fid-deadlines anke fejn jidħol il-crafts village ta' Ta' Qali.

(Interruzzjonijiet) Għall-isptar il-ġdid ukoll morna żmerċ għax ipproġettajna li nonfqu Lm139 miljun u dawn telgħu għal Lm0.25 biljun.

Dan huwa nkwetanti.

Aħna nifhmu meta wieħed jagħmel sagrifiċċju u l- introjtu ta' xi ente governattiva jerġa' jinjettah f'dik l-istess ente biex jiġġenera investiment kapitali, pero' mbagħad huwa nkwetanti l-fatt li dak l-investiment kapitali ma jiġix realizzat fit-termini previsti u jiġi jqum iktar minn dak previst.

Nixtieq insemmi wkoll l-avjazzjoni ċivili, Sur President.

Wieħed jara li f'dan ir-rigward l-estimi għas-sena 2005 kienu ta' Lm3,925,000 u għal din is-sena telgħu għal Lm4,125,000.

Mill-banda l-oħra l- expenditure baqgħet kważi l-istess, jiġifieri madwar Lm600,000.

Hawnhekk insibu wkoll l-airport tax.

Sas-sena 2004 din it-taxxa kienet qed tiġġenera dħul ta' Lm1.8 miljun, imbagħad għas-sena 2005 żidna t-taxxa għal dawk li jitilqu minn Malta u f'daqqa waħda l-introjtu sploda għal Lm3.8 miljun.

Din is-sena dan l-introjtu se jaqbeż l-Lm4 miljun.

Hawn irrid ngħid li aħna nieħdu gost b'dan l-introjtu għax dawn il-flus mhux il-Maltin biss qed iħallsuhom imma anke l-barranin li jużaw l-airport tagħna; pero' ejja nammettu li fil-każ ta' l-introduzzjoni ta' din it-taxxa konna qed naraw sa mneħirna u xejn aktar.

Qed ngħid hekk għax din is-sena kellna nżidu 50,000 turist pero' hawnhekk ukoll morna żmerċ għax iż-żieda kienet ta' 0.2% minflok ta' 0.4%.

Dan ifisser li l-projections tagħna ma lħaqnihomx.

Issa ta' min ifakkar li t- turiżmu huwa l-qafas ta' l-ekonomija tagħna għax minn kull Lm10 li niġġeneraw, Lm3 jidħlu mit-turiżmu.

Veru li miniex responsabbli mix- shadowing tat-turiżmu, pero' dan il-qasam tant hu importanti li wieħed ma jistax ma jsemmihx.

U meta wieħed jifli l-budget speech isib li din is- sena, il-prim ministru kien aktar kawt mis-sena l-oħra meta kien qal li rridu nżidu 50,000 turist.

Jiena ngħid li huwa tajjeb li tkun kawt, pero' huwa preokkupanti wkoll għax dan ifisser li l-prim ministru qed jibża' li mhux se mmorru tajjeb.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax għalkemm huwa veru li din it-taxxa qed iddaħħlilna l-flus, pero' mill- banda l-oħra trid tara jekk hijiex qiegħda tgerrxilna ċertu ammont ta' turisti.

Għalkemm ċerti biljetti ta' l-ajru jqumu biss Lm40 jew Lm50, pero' din it-taxxa u taxxi oħra qed iwasslu biex kultant it-tassazzjoni tkun daqs il-biljett u m'hemmx għalfejn tkun xi espert biex tirrealizza li l-ivvjaġġar minn Malta għal barra sar expensive wisq.

Huwa veru li qlajna ftit miljuni, pero' huwa għaqli li mill-banda l-oħra ma neħdux ċerti inizjattivi biex nippromwovu din l-industrja daqstant importanti?

Imma issa ħa ndur għall-consumer and competition division li sinċerament ma nafx għalfejn din hija diviżjoni għaliha u naħseb li kien ikun aktar għaqli kieku daħħalniha taħt il-commerce division jew taħt il-ministeru.

Qed ngħid hekk għax fl-2005 din id-diviżjoni ġġenerat Lm4,000 u nfaqna fiha Lm530,000 u din is-sena se tiġġenera Lm3,000 u se nonfqu fiha Lm560,000 li minnhom Lm469,000 bażikament huma salarji.

Jiġifieri din id-diviżjoni li tħaddan fiha d-dipartiment tal-konsumatur u t-tribunal tal-konsumatur li qed jagħtu servizz, tħallas biss u ma takkwista xejn in return.

Jiena m'inix qed nikkritikaha fis-sens li kien hemm sparpaljar ta' flus, pero jagħmel sens li jkollok diviżjoni li qatt ma tiġġenera sold?

Forsi jagħmel sens li naraw jekk nistgħux niġġeneraw ftit flus minn din id-diviżjoni għaliex wara kollox din id-diviżjoni tagħti servizz.

Fil-każ ta' servizzi oħrajn aħna dejjem nagħmlu xi forma ta' tassazzjoni, pero' hawnhekk qed noffru servizz li ma jinvolvi piżijiet ta' xejn.

Per eżempju, għal kawża quddiem it-tribunal għall-konsumatur li allura għandu kompetenza iktar mit-tribunal għal talbiet żgħar fil-qrati, tħallas inqas minn Lm10 mentri jekk tmur quddiem it-tribunal għal talbiet żgħar tħallas ħafna iktar.

Allura dawn mhumiex servizzi wkoll?

Għaliex dan it- tribunal għandu jkun b'xejn meta tribunali oħra ta' kompetenza inqas jiċċarġjaw ħafna aktar?

Jiena m'iniex qed ngħid li għandna nżidu imma rridu nkunu raġonevoli.

Aħjar innaqqsu ftit mill-ispejjeż tal-qorti u nżiduhom ftit hawnhekk għax hija esaġerazzjoni li jkollok tribunal b'kompetenza ta' qorti u ma tħallas xejn, imbagħad fil-qorti dejjem ngħollu l-ispejjeż!

Jiena m'iniex qed ngħid li għandna ndaħħlu xi miżati eżorbitanti, pero' għandek diviżjoni f'ministeru li qed tagħti servizz u m'hi qed iddaħħal xejn ta' dan, imbagħad għal servizzi oħra bħal, per eżempju, kawża ta' ħabta ta' karozza, li bilfors trid tmur arbitraġġ fuqha, ġieli l-ispiża tkun iktar mill-claim tiegħek.

Il-kritika tiegħi hija li wieħed m'għandux jgħabbi l-ispejjeż kollha fuq branka waħda imma dawn l-ispejjeż għandhom ikunu mifruxin, Sur President.

Nixtieq insemmi wkoll il-commerce division, responsabbli direttament minnha s-segretarju parlamentari li persważ li mhux nieqes mill-entużjażmu.

Hawnhekk irrid ngħid li l-income mill-commerce division għas-sena 2005 kien ta' Lm1,156,000 u din is-sena żidna ftit għax tlajna għal Lm1,176,000.

Il- current expenditure żdiedet b'Lm1 miljun għax din is-sena tneħħew Lm1 miljun mis-sussidji fuq l-ikel.

Sas-sena l-oħra, il-gvern kien jissussidja 'l fuq minn Lm1 miljun fuq ikel biex nikkontrollaw il-prezzijiet ta' l- ikel, komodita' bażilari għall-pajjiż, pero' din is-sena din spiċċat u dan il-Lm1 miljun tfajnieh fuq il-konsumatur.

Sur President, id-dħul mit-trading licences kien ta' Lm950,000 u dan baqa' l-istess bħas-sena ta' qabel.

Allura dan ifisser li l-liċenzji ma żdiedux?

L-Onor.

Edwin Vassallo qed ibażwar lil dak li jkun biex joħroġlu liċenzja!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mhux jien inbażwar!

THE CHAIRMAN: M'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Qed jaqbel miegħi li man-negozjanti ż-żgħar qed jitqammel għax mhux qed jagħtihom liċenzji ġodda.

Hawnhekk għandna mniżżel ukoll l-introjtu mill-fabbriki.

Qabel konna ndaħħlu ftit għax fis-sena 2004 daħħalna kważi Lm150,000 pero' din is-sena ma nbiegħetx fabbrika waħda.

(Interruzzjonijiet) Daħħaltu biss Lm1,000.

Jiena qatt ma smajt b'fabbrika li tinbiegħ Lm1,000, kurjuża ħafna din!

Fl- 2005 daħħaltu Lm1,000 u din is-sena qed terġgħu tipproġettaw li ddaħħlu Lm1,000 oħra mill-bejgħ tal-fabbriki.

Jekk għandkom xi fabbrika b'Lm1,000 għiduli biha għax nitħajjar għaliha!

L-unika żieda li kien hemm kienet fuq it-trademarks, Sur President.

Kif diġa' għidt, il-gvern mar żmerċ fil-projections tiegħu għall-crafts village.

Issa l-istorja tal-crafts village ilha ġejja mill-1992 meta n- Nutar George Bonello du Puis kien qal li kien ħejja pjan biex il-crafts village f'Ta' Qali jinbidel u jsir wieħed denju għal pajjiżna.

Il-pjan kellu jwassal biex darba għal dejjem titneħħa d-dehra ta' telqa u biex jispiċċaw in-nissen huts.

Iżda llum, 13-il sena wara, in-nissen huts għadhom hemm waqt li l-istess crafts village huwa maħkum minn dehra ta' telqa iktar minn qatt qabel.

Fl-aħħar xhur l-iżvilupp tal-crafts village f'Ta' Qali għadda taħt is-segretarju parlamentari, pero' madankollu bqajna fejn konna, Sur President

L-Onor.

Edwin Vassallo tana tliet dati ta' meta kellu jibda l-proġett tal- crafts village f'Ta' Qali – l-ewwel qal għall-aħħar ta' l-2003 u mbagħad semma l-bidu ta' l-2004 u anke semma Ġunju ta' l-2004, pero' sal-lum għadu ma bediex – u l-aħħar mira tas-segretarju parlamentari hi għall-bidu tas- sena 2006 u qal ukoll li x-xogħol se jdum għaddej bejn tlieta u erba' snin.

Dan il-crafts village ilu ħolma tal-partit Nazzjonalista għal 13-il sena.

Issa f'dan il-każ m'aħniex qed ngħidu li se nibnu xi Disneyland, pero' skond il-projections tal-gvern dan il-proġett għandu jkun lest fis-sena 2010.

Hawnhekkgħandi lista ta' proġetti li ngħidu li se nagħmluhom, nonfqu d-doppju ta' dak li nkunu stmajna, jgħaddi ż-żmien u ma jsirux.

Imbagħad noqogħdu ngħidu li saru l-iżbalji, li n-nefqa se tkun iktar imma se jsiru żgur u dawn jibqgħu ma jsirux.

Niġu għal darb'oħra hawn u nerġgħu ngħidu li ħadna żball ieħor, nerġgħu nżidu l-capital investment, inżidu t- terminu u l-proġetti ma jsiru qatt.

Din hija parti mill-kritika li l-oppożizzjoni tagħmel fil-konfront tal- gvern għax wara kollox din hija ineffiċjenza.

Kieku l-gvern kellu jkun ftit aktar effiċjenti kieku żgur immorru aħjar u din hija kritika li hija vindikata bil-provi li joħorġu mill-estimi u mill-istess budget, Sur President.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, nixtieq qabel xejn nelenka l-mod kif se nkun qed nindirizza dawn il-ftit minuti tad-diskors tiegħi.

B'riferenza għat-tema ta' dan il-budget imsejjaħ "Nibnu fuq Ħilitna biex Inti Tgħix Aħjar", irrid inħares lejn żewġ perspettivi.

L-ewwelnett nixtieq inħares lejn il-budget bħala kontinwita' ta' dak li pproġetta l-gvern minn sena għall-oħra u nixtieq nitkellem ukoll dwar kif inħassu l-effetti tal- budget preċedenti fix-xhur li għaddew.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-mod kif il-gvern qed jindirizza lis-self-employed biex naraw jekk ġewx indirizzati l-aspettattivi tas-self-employed u jekk dawn humiex qegħdin jgħixu aħjar jew le.

Sur President, il-kritika li kienet saret għall-budget għas-sena 2005, b'ħarsa lura lejn l-2004, kienet li l-gvern ma kienx laħaq il-miri tiegħu u l-prospettivi ma tantx kienu sbieħ.

Kien hemm kritika qawwija fis-sens li l-pajjjiż kien għaddej minn inċertezza ekonomika li kienet tinħass ma' kullimkien.

Kien hemm ukoll kritika li l-pajjiż ma kienx geared biex jilqa' għall-kompetizzjoni u li n-negozjanti u s-self-employed ma kenux preparati u ma kellhomx il-potenzjal biex jilqgħu għall-kompetizzjoni minn barra.

Kienet saret ukoll il-kritika li dawn is-self-employed kellhom wisq spejjeż u li kien hemm tnaqqis fid-domanda min-naħa tal-konsumatur.

Kien hemm ukoll kritika fir-rigward ta' l-attitudini ta' wħud mill-uffiċjali fiċ- ċivil.

Kien hemm ukoll kritika qawwija u ġustifikata li l-gvern dejjem jibqa' lura meta jiġi biex jagħti dak li għandu jagħti lin-negozjanti u lis- self- employed.

Naħseb kulħadd għandu quddiem għajnejh id-dipartiment tal- VAT u dak tat-taxxi interni li għandhom jagħtu miljuni ta' liri lura liċ- ċittadini Maltin.

Sur President, jekk inħarsu lejn il-budget kif ġie ppreżentat din id-darba bħala prodott fuq il-karta nasal biex ngħid li hu wieħed eċċellenti, imma meta tħares lejn dak kollu li l-gvern kien wiegħed li se jindirizza fil- budget ta' l-2004/2005, kulma ġara hu li ngħatat lagħqa kosmetika u sempliċement inbidlu l-verbi għax mill-bqija ma nbidel xejn.

Sena ilu konna qegħdin nitkellmu fuq inċertezza ekonomika u din bla dubju ta' xejn għadha magħna.

Dakinhar konna lmentajna dwar in-nuqqas ta' preparamenti u nuqqas ta' għajnuna governattiva fir-rigward ta' kompetizzjoni minn barra, pero' dan in-nuqqas għadu hemm.

Anke l-inċertezza u l-għoli fil-prezzijiet għadhom hemmhekk.

Il-problema li d-domanda lokali naqset għadha teżisti wkoll.

Rigward l-attitudini min-naħa ta' l-uffiċjali tal-gvern, jekk wieħed jara l-gazzetti malajr jieħu risposta.

Għadu jeżisti wkoll l-istess nuqqas fir-rigward ta' ħlas lura mid-dipartimenti tat-taxxa u ħafna ċittadini għadhom jistennew li jieħdu lura dak li hu tagħhom.

Sfortunatament dan il- budget ma indirizza xejn minn dan kollu, Sur President.

Tema oħra li ta' min isemmiha hawnhekk hija d-dikjarazzjoni ta' qligħ li għamel l-HSBC f'dawn l-aħħar jiem.

Iċ-ċifra hija waħda sostanzjali u ta' min jgħid li dawn huma miljuni ta' liri li ħerġin minn pajjiżna.

Kellna wkoll il-wegħda tal-gvern li se jġib l-investiment f'pajjiżna u li se jiftaħ orizzonti ġodda.

Sal-lum m'hu qed jinħass assolutament xejn minn dan anzi, għall-kuntrarju, kellna bank lokali b'goodwill b'saħħitha u proprjeta' tiswa l-miljuni u begħnieh għal ċuċata u llum m'aħna qegħdin nieħdu lura xejn minnu.

Fil-fatt la ġie l-investiment li kien ġie mwiegħed u lanqas ġiet l-għajnuna kbira li ġejna mwiegħda li se ningħataw.

Kulma ġibna hi sistema ta' banking li hawn Malta ħadd m'hu mdorri biha.

Qed ngħid hekk għax dan il-bank jagħsar minnek sa l-aħħar qatra u m'għandu l-ebda kuxjenza ta' xejn.

Sur President, is-slogan "Nibnu fuq Ħilitna biex Inti Tgħix Aħjar" iqajjem ħafna mistoqsijiet.

L-ewwel mistoqsija hija: L-istandard of living tal-lum għadu l-istess kif kien sa ftit tax-xhur ilu?

Biex tgħid li wieħed qed jgħix aħjar trid tara jekk id-dħul ta' l-individwu baqax l-istess, trid tara wkoll jekk żdedulux it-taxxi, trid tara jekk għadux f'pożizzjoni li jagħmel ċerti kapriċċi, x'qed jibqagħlu f'idejh u trid tara x'kien jifdallu qabel u trid tara wkoll b'liema mod qed jirnexxielu jlaħħaq mal-bżonnijiet ta' kuljum.

Hawnhekk irid isir eżami biex naraw jekk dan il-budget huwiex jindirizza l-problemi li kien hemm fil-passat u jekk huwiex b'xi mod jimbotta biex ngħixu aħjar mil-lat suġġettiv.

Mill-banda l-oħra, mil-lat oġġettiv wieħed irid jara l-problemi l-oħra bażiċi għax, ngħid għalija, għad trid issir differenza ampja bejn is-self-employed u l-SMEs.

Sfortunatament hawn Malta b'SMEs nifhmu s-self-employed, pero' dan m'huwiex il-każ.

Is-self-employed huwa dak li jaqla' l-ġurnata billi jaħdem għal rasu u forsi jkollu ħames membri tal-familja jaħdmu miegħu fl-istess ażjenda.

Mill-banda l-oħra, l-SMEs li għandhom f'rashom l-Istati Membri fi ħdan l-Unjoni Ewropea, huma dawk il-kumpanniji kbar li miżerjament iħaddmu bejn 250 u 300 ruħ u li hawn Malta huma kkonsidrati bħala ġganti.

Sfortunatament meta wieħed iħares lejn l-inċentivi li ssir enfasi fuqhom fil-budget, isib li dawn huma indirizzati lejn l-SMEs li jimpjegaw numru sostanzjali ta' nies u dawn żgur m'humiex is-self-employed kif nafuhom aħna.

U hawnhekk irrid nagħmel riferenza għal dak li kont għidt meta kien hawn id-diskussjoni dwar kif il-gvern qed jipprova jilħaq u jattwa l- istrateġija ta' Lisbona.

Waqt id-dibattitu dwar l-aġenda ta' Lisbona, apparti milli kienu saru diversi interventi, kien hawn dokument ippreżentat fuq il-mejda tal-Kamra li kien jgħid li l-gvern kien laħaq 85% jew 90% tat-targets tiegħu fl- implimentazzjoni ta' l-istrateġija ta' Lisbona.

L-Istati Membri kollha fi ħdan l-Unjoni Eworpea qed isibu diffikulta' kbira biex jimplimentaw din l- istrateġija, pero' mbagħad hawn Malta ħriġna ngħidu li konna lħaqna 85% tal-miri.

Jiena naħseb li kieku qegħdin f'dik il-perċentwali ninsabu mexjin fuq ir-rubini, pero' dan inħallih għall-ġudizzju tal-poplu.

Dan qed ngħidu għax il-problemi li kienu jħabbtu wiċċhom magħhom dawk li jaħdmu għal rashom għadhom hemmhekk u sfortunatament l-inizjattivi msemmijin f'dan il-budget m'humiex indirizzati lejhom.

Irrid ngħid li hemm il-kwestjoni tan-nuqqas ta' likwidita' fil-pajjiż u ċertifikat ta' dan huwa l-mod kif id-dipartiment tal-VAT qed jipprova jinforza u jagħsar lil dak li jkun biex jiġbor il-flus dovuti lejh.

Hawnhekk ma rridx ninstema' li b'xi mod qed niġġustifika lil min ma jħallasx it-taxxa għax dik hija tal-gvern, pero' jibqa' l-fatt li l-gvern permezz tad-dipartiment tal-VAT qed jagħmel skemi biex jipprova jħajjar lil min iħallas.

Issa spiċċajna fl-iktar pożizzjoni ta' żvantaġġ fejn kulmin għandu jagħti l-flus qed jintbagħat il-bank.

Dan ifisser li dak li jkun qed jissellef il-flus bl-interessi, sempliċiment biex ikun jista' iħallas it- taxxa.

Bir-rispett kollu, din hija xi ħaġa illegali u li l-liġi ċivili ta' Malta ma tippermettihiex, imma sadanittant qegħdin ninkoraġġuha fl-attentat biex id-dipartiment tal-VAT jiġbor dak li hu dovut lilu.

Madanakollu r-rispons għal din l-iskema xorta kien batut u dan qed jiġri għax m'hawnx flus fl- idejn.

Kieku hawn il-flus fl-idejn ninsab konvint li ħadd m'hu se jissogra li jispiċċa l-ħabs.

Naħseb li kulħadd jipprova jħallas dak li hu dovut minnu bħala taxxa pero' sfortunatament hawn nuqqas ta' likwidita'.

Barra minn hekk, jekk wieħed jiddiskuti dan is-suġġett ma' diversi kuntratturi jsib li r-regola hija li minflok jaħdmu bil-flus, jaħdmu bi bdil ta' materjal, min jibdel ġebel, min jibdel ħadid, min jibdel planki u min jibdel cement.

Dik hija r-regola u dan huwa ċertifikat tan-nuqqas ta' likwidita', problema li naħseb li għandha tiġi indirizzata.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-burokrazija żejda.

Aħna ninsabu konxji bħala amminstrazzjoni li din hija xi ħaġa li tnaqqas il- kompetittivita' tagħna bħala pajjiż u ssemmiet mhux lokalment biss imma tirriżulta minn surveys li saru għal skopijiet ta' rating.

Sfortunatament m'hu qed jittieħdu l-ebda passi konkreti biex din il-burokrazija b'xi mod neliminawha.

Anzi mhux talli mhux qed neliminawha talli aktar qed nikkreawha billi jinħolqu diversi awtoritajiet.

Jiena ngħid li f'dan il- pajjiż ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni fejn kulħadd jivvinta u jikkrea r-regoli tiegħu mingħajr ma jiġi rispettat b'mod oġġettiv dak li għandu bżonn il-pajjiż biex l-ekonomija timxi 'l quddiem.

Aspett ieħor huwa n- nuqqas ta' għajnuna biex dak li jkun ikun jista' jikseb għajnuna finanzjarja, xi ħaġa li fil-qasam tan-negozju ilha tissemma, Sur President.

Jiena nemmen li min-naħa tal-Malta Enterprise żgur li jista' isir xi ħaġa f'dan ir-rigward billi jinħoloq fond li jindirizza dawk il-proġetti li din l-azjenda tal-gvern tikkonsidra li jkunu vijabbli.

Ma jistax ikun li f'pajjiżna nibqgħu mexjin bil-mod li s-self jingħata biss min-naħa tal- banek.

Ma jistax ikun li biex bniedem li jrid jidħol fid-dinja imprenditorjali irid ikollu assi f'ammont li jissupera bil-ferm dak l- ammont li jixtieq jissellef biex jibda.

U ġalaldarba qiegħed fuq dan il- punt, irrid ngħid li lanqas jista' ikun li l-banek jibqgħu jimponu u jimbuttaw 'il fuq b'mod allarmanti l-fees tagħhom biex jagħtu s-self.

Jiena nifhimha li l-gvern ma jistax jindaħal fil-mod ta' kif titmexxa u fil-mod kif titlob il-ħlasijiet impriża privata bħalma huwa bank, imma min-naħa l- oħra nemmen li jekk verament irridu li l-ekonomija tagħna ddur, il-gvern għandu jipprovdi hu din l-għajnuna finanzjarja.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-aspett l-ieħor tal- korruzzjoni, item ieħor li ppuntat lejh l-aġenzija mqabbda mill-Unjoni Eworpea biex tagħti rating ta' pajjiżna u li tniżżel ir-rating tagħna bħala pajjiż.

Sfortunatament il-korruzzjoni qiegħda hemmhekk flimkien mal- burokrazija, pero' f'dan il-budget m'hemm xejn dwar kif għandna nippruvaw insibu tarf ta' dan il-fenomenu.

Issa nispera li ma jqumx xi ħadd u jgħid li m'għandniex elementi qawwi ta' korruzjoni fid-dipartimenti tagħna għax dan huwa fenomenu li kulħadd iħabbat wiċċu miegħu.

Jekk irridu nkunu serji kulħadd jaf kif għandu jindirizza din il-problema, Sur President.

Aspett ieħor li deher iktar minn darba fil-ġurnali lokali u kien anke ġie diskuss fil-parlament huwa l-mod ta' kif pajjiżna qed jitlef l- opportunitajiet fejn jista' jieħu għajnuna finanzjarja mill-Unjoni Ewropea.

F'każ riċenti pajjiżna tilef opportunita' li jieħu fondi ta' madwar euro 25 miljun sabiex immigranti illegali jkunu jistgħu jinżammu Malta jew jiġu mibgħuta lura.

Dan huwa telf ta' fondi li pajjiżna jista' jagħmel użu minnhom.

Tlifna l-fondi wkoll minħabba li ma saritx applikazzjoni fil-ħin biex jiġu megħjuna l-bdiewa tagħna li wara kollox huma self-employed ukoll.

Dawn huma nuqqasijiet li nemmen li xi ħadd għandu jirrispondi għalihom.

Ma jistax ikun li pajjiżna dejjem jaqa' l-aħħar meta suppost għandna nies fi Brussels li qegħdin hemm biex jinformaw lill-amministrazzjoni b'dawk l- opportunitajiet kollha li jkun hemm biex pajjiżna jkun jista' jikseb fondi.

Ma jistax ikun li nibqgħu narmu l-opportunitajiet.

Item ieħor li nixtieq nitkellem dwaru huwa l-inizjattiva ekonomika.

L- affarijiet li jimbuttaw l-investiment li tant neħtieġu lejn pajjiżna m'humiex jiġu indirizzati.

Per eżempju, fejn jidħol is-self għandek high legal fees u għandek ukoll ħlas għoli tas-social security.

Jeżistu wkoll proċeduri twal biex isir self, high interest rates u excessive bureaucracy.

Dawn huma affarijiet li qed isemmuhom anke barra minn xtutna pero' sfortunatament il-budget ma jitkellimx fuqhom.

U jekk verament irridu ngħinu lis-self-employed u jekk irridu li l-ekonomija tagħna timxi 'l quddiem, bla dubju ta' xejn irid ikun hemm tnaqqis fit-taxxa.

Kemm fir- rigward tal-budget 2004/2005 kif ukoll rigward dak għas-sena 2005/2006 fil- gazzetti lokali kien hemm enfasi qawwija li t-taxxi ma jistgħux jibqgħu jogħlew.

Hawnhekk nista' nsemmi l-każ ta' l-eco-tax li minnha qed jinġabru Lm2.5 miljun, flimkien mas-Lm600,000 VAT fuq l-istess eco-tax, huma flus li se jonqsu minn but il-poplu Malti, li huwa l-konsumatur u dak li jiġġenera l-kummerċ f'pajjiżna.

F'pajjiżna għandna wkoll gvern li jrid isib il-kuxjenza soċjali tiegħu.

Sfortunatament il-budget huwa indirizzat biss bħala imbuttatura biex il- gvern jiġbor il-flus u l-kuxjenza soċjali ma nsibuha mkien.

Per eżempju, ma jistax ikun nibqgħu nużaw il-kunsilli lokali bħala l-mezz kif jinġabru l- flus biex nirranġaw affarijiet oħra.

Nista' nsemmi wkoll l-isptar San Luqa.

Ma jistax ikun li biex wieħed jipparkja f'dan l-isptar irid iħallas madwar Lm3.

Naħseb li din hija xi ħaġa li trid tiġi indirizzata għax ma jistax ikun nibqgħu nagħsru fuq iċ-ċittadin.

B'dan il-mod dejjem qegħdin innaqqsu mill-ispending power tal-poplu.

Sur President, nixtieq naċċenna wkoll għall-qasam tas-self-employed nisa.

Dan il-budget ma jsemmi xejn dwar dan minkejja li f'pajjiżna s-self- employed m'humiex kollha rġiel imma hemm element sostanzjali ta' nisa li huma self-employed.

Wasal iż-żmien li l-gvern jindirizza l-problema tan- nisa fis-self-employed.

Dawn in-nisa self-employed għandhom maternity leave?

Għalfejn min hu mpjegat għandu l-maternity leave u n-nisa self- employed li jmexxu n-negozju tagħhom m'għandhomx maternity leave?

Għandek każi fejn in-negozju jitmexxa mill-mara u mir-raġel flimkien.

Għaliex il- mara għandha tiġi injorata meta qed tagħti kontribut qawwi hi wkoll f'dan in-negozju?

Hija intitolata għall-pensjoni bħalma jkun ir-raġel?

Huwa veru li meta self-employed mara timrad hemm il-benefiċċju tal-mard, imma naħseb li fejn jidħol id-dħul hemm differenza bejn li tmexxi negozju u bejn li tkun impjegata.

In-nisa li huma self-employed huma intitolati għall-annual leave?

Dawn huma punti li pajjiżi fi ħdan l-Unjoni Ewropea qegħdin jiddiskutuhom bis-sħiħ u aħna sfortunatament m'aħna qed insemmu xejn minn dan kollu.

F'pajjiżna qed nitfgħu kollox taħt it-tapit u l-għan tagħna huwa biss li nfejqu l-ħofra li għandna.

Sur President, nagħlaq billi nagħmel mistoqsija li ta' min jirrifletti fuqha: Fid-dawl ta' dak kollu li għadni kemm aċċennajt għalih, qegħdin ngħixu aħjar wara dan il-budget?

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, xtaqt nibda billi nirrimarka fuq il-fatt li rapport li suppost kellu jagħtina insight dwar lejn fejn sejrin, tqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra llum mingħajr lanqas ingħatajna ċ- ċans li nagħtuh daqqa t'għajn minn qabel ħalli nkunu nistgħu niffukaw aktar fuq il-politika tal-gvern fuq dan is-settur.

Jiena ngħid li importanti li nkunu nafu dwar din il-politika għaliex mingħajr il- kompetittivita' mhux se jkollna investiment, mingħajr investiment mhux se jkollna mpjiegi u jekk ma jkollokx impjiegi qatt ma tista' tgħix aħjar kif qed jipproponi l-gvern.

Rigward dan ir-rapport imsejjaħ "national reform programme" irrid ngħid li l-ministru kiteb artiklu f'"The Malta Independent" ta' l-24 ta' Ottubru fejn qal li kien il-cabinet committee on competitiveness li ħadem fuq dan ir-rapport, li suppost qed jidentifika ħames areas prinċipali mmirati proprju għall-kisba tal-kompetittivita'.

Issa jien kont nippretendi li dan ir-rapport jitqassam mal-budget speech, kif tqassmu dokumenti oħra, ħalli almenu jkollna ċ-ċans ngħarbluh tajjeb u nkunu nistgħu anke aħna minn din in-naħa tal-Kamra, niddiskutu l-viżjoni li għandu dan il-gvern dwar qasam kruċjali bħal dan.

Dan qed ngħidu għax f'dan il-qasam għandek kemm l- element ekonomiku u kemm dak soċjali li huma intertwined.

Dawn iż-żewġ affarijiet flimkien jassiguraw il-kwalita' tal-ħajja li jgħix il-poplu tagħna.

Jiena xtaqt li kieku dan ir-rapport kien għandna qabel, pero' bħas- soltu issa drajniha s-sistema ta' dan il-gvern Nazzjonalista li l- prioritajiet jaqlibhom.

Ir-rapport ġie f'idejna llum meta missu ġie qabel ħalli nkunu nistgħu nifhmu aktar anke dak li qal il-prim ministru fid- diskors tal-budget.

Jiena ngħid li huwa faċli biex tifhem it-triq li qbadna għaliex kulma trid tagħmel hu li tħares lura u tara t-track record ta' dan il-gvern.

Imma mbagħad biex tkun taf fejn irid jasal, trid tkun taf ukoll x'għandu f'rasu.

Issa għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex fil-verita' l-kompetittivita' ma tiġix mil-lum għal għada.

Il-kompetittivita' tiksibha bi proċess u trid tħares lejha b'mod li tkun taf x'kien qed jiġri qabel u x'se jiġri għall- quddiem.

Il-kompetittivita' saret buzzword f'dan il-pajjiż, imma fil- verita' meta tibda tanalizza x'għamel il-gvern qabel u x'se jsir għall- quddiem tifhem li jingħad ħafna diskors iżda b'mod konkret m'hu qed isir xejn.

Sfortunatament il-barri qatt ma nqabad minn qrunu mill-gvern Nazzjonalista biex iwasslu għat-target tiegħu, Sur President.

Kull meta niddiskutu l-budget u aħna niġu biex nagħmlu l-kritika tagħna, tan-naħa l-oħra kollha jibdew idoqqu diska waħda billi jgħidu li aħna negattivi u li naraw kollox iswed, diska li tant indrat li lanqas in-nies barra t-triq m'għadhom jagħtu kasha.

Issa din hija xi ħaġa negattiva min- naħa tal-gvern għax ma tistax tippretendi li l-oppożizzjoni se toqgħod iċċapċaplek u tgħidlek prosit għat-taħwid u t-tgħaffiġ.

Dan l-atteġjament juri li tan-naħa l-oħra lanqas jafu x'inhu s-sens ta' demokrazija.

L- oppożizzjoni tiġi hawnhekk biex taqdi dmirha u l-ewwel u qabel kollox biex tiġbed l-attenzjoni għal dawk l-affarijiet li jkunu sejrin ħażin.

Dmir l- oppożizzjoni huwa li tiċċekkja fuq il-gvern biex forsi jisma' u jbiddel id- direzzjoni tiegħu.

Lilna saħansitra għajruna morda u mbagħad skużaw ruħhom, imma l-punt huwa li aħna qed nagħmlu d-dover tagħna fil-proċess demokratiku fl-ogħla istituzzjoni ta' dan il-pajjiż u hekk se nibqgħu nagħmlu.

Aħna se nibqgħu niġbdu l-attenzjoni għall-affarijiet li mhux mexjin sew u se nibqgħu nagħmlu s-suġġerimenti tagħna dwar ir-rimedji li għandu jkun hemm.

Issa jekk bħas-soltu tan-naħa l-oħra se jarmu dawn is-suġġerimenti taħt it-tapit biex fil-media tagħhom ikunu jistgħu joqogħdu jgħidu li aħna naraw kollox b'mod negattiv, dik affari tagħhom.

L-importanti hu li mal- kuxjenza tagħna nkunu qegħdin sewwa għax l-ewwel trid tkun sew miegħek innifsek biex tkun tajjeb man-nies.

Imma issa nixtieq nitkellem iktar fuq is-sustanza tas-suġġett li qegħdin niddiskutu llum u biex ma jgħidulniex li aħna nikkritikaw biss, se nsemmi dak li jingħad minn istituzzjonijiet dinjija dwar il-kompetittivita' u nagħmel riferenza għad-definizzjoni li jagħti l-world economic forum fir-rapport tiegħu "Competitiveness".

Dan ir-rapport jissettja benchmarks u numru ta' mistoqsijiet li l-gvern irid jagħmel lilu nnfisu biex jara jekk huwiex on the right track biex il- pajjiż ikollu aktar kompetittivita' u jgħid hekk:

"The world economic forum's definition of competitiveness goes beyond notions of exchange rate competitiveness and links the concept to productivity.

Thus competitiveness is defined as that collection of factors, policies and institutions which determine the level of productivity of a country and that, therefore, determine the level of prosperity that can be attained by an economy.

However, productivity is also the key driver of the rates of return on investment which in turn determine the aggregate growth rates of the economy.

Thus a more competitive economy is one that is likely to grow faster over the medium to long term."

Hawnhekk qed jingħad b'mod ċar li l-kompetittivita' fil-pajjiż hija determinata mill-politika industirjali li jkollok u mill-istituzjonijiet li jkollok biex isostnu dik il-politika.

Dan huwa l-mod kif timxi 'l quddiem u mhux bil-paroli u b'rapporti fuq rapporti.

Dan qed ngħidu għax ilna nisimgħu ħafna affarijiet fuq il-kompetittivita' u sadanittant qatt ma jsir xejn bil-fatti.

Imma ħalli issa nikkwota l-benchmarks li l-world economic forum qed jissettja biex kull pajjiż jagħmel l-analisi tiegħu ħalli jkun jista' jara jekk huwiex miexi fit-triq it-tajba - dan mhux qed jgħidu l-partit Laburista imma qed jgħidu l-world economic forum - u jingħad hekk:

"Cautious management of the macro economy is not the only concern of the public sector.

One must also ask: Does government maintain an arm's length relationship with respect to the private sector or does it play favourites?

Does the judicial system allow for reasonable expedient, transparent and low-cost settlement of disputes or is it justice for sale?"

Fl-intervent tiegħu, l-Onor.

Jose' Herrera ffoka fuq dan l-element ta' ġustizzja u identifika sitwazzjonijiet fejn m'għandekx dak li l-world economic forum jistabilixxi bħala kriterju biex ikollok il-kompetittivita'.

Imbagħad ikompli hekk:

"Is tax review channelled into the economy through productivity- enhancing investments in human capital and infrastructure, or is the money wasted on inefficient projects or mostly stolen, which is even worse?"

It-taxxi li qegħdin jinġabru fejn qed imorru?

Qed jiġu investiti fil- kapital uman u fl-infrastruttura?

Ma rridux ninsew l-Lm10 miljun taxxi li marru f'Dar Malta fuq proġett li ma tana l-ebda elementi biex fuqhom nibnu l-kompetittivita'.

Fil-weekend jiena kont Brussels u nista' ngħid li din id- dar għadha kif kienet.

Wieħed jista' isemmi wkoll l-Isptar Mater Dei li ilu żmien biex jitlesta u qed jispiċċaw jirranġaw 'l hemm u 'l hawn u jistallaw l-air conditioning u mbagħad jidħol l-ilma u mbagħad jerġa' jinqala' kollox ...

F'dawn l-affarijiet qed imorru t-taxxi tagħna u mhux biex ngħinu l-kompetittivita' fl-investiment tar-riżorsa umana.

Imbagħad dan ir-rapport ikompli jgħid hekk:

"Is the regulatory environment hampered by unnecessary layers of bureaucracy and red tape, reducing competitiveness and raising the costs of transactions and operations?

Hawn qed terġa' tissemma l-famuża burokrazija.

Din hija l-buzzword ta' l- Onor. Edwin Vassallo.

Meta jqum jitkellem jiena ngħid li għallinqas hawn wieħed li huwa kuraġġuż biżżejjed biex jitkellem fuq il-burokrazija.

Imma mbagħad naħseb li jerġa' imur l-uffiċċju u nerġgħu koppi għax l-għada nerġgħu nibdew ir-rankatura fejn nisimgħu ħafna stejjer fuq il-burokrazija ta' dan il-gvern.

L-ewwel il-gvern ħoloq ħafna awtoritajiet u enti oħra u issa l-prim ministru qalilna li rridu nagħtu ħarsa lejn l-enti tal-gvern ħalli nġibu sinerġija u naqtgħu d-dupplikar tax-xogħol.

Aħna qlajna fwiedna minn din in-naħa tal-Kamra ngħidu dawn l-affarijiet.

Jiena nappella lill-gvern biex ma jivvintax iktar awtoritajiet u enti għax qed jgħabbi lill-pajjiż b'ħafna spejjeż.

Is-sena li għaddiet Lm78 miljun marru għal dawn l-organizzazzjonijiet.

Issa dawn l-ispejjeż min qed jagħmel tajjeb għalihom?

Aħna m'għandniex xi benefattur barra l-pajjiż li qed jimpalalna l-miljuni, imma l-benefattur ta' dan il-gvern huwa l-poplu Malti u Għawdxi u l-industrija li dejjem qed titgħabba b'ħafna government-induced costs biex tagħmel tajjeb għal dawn l-ispejjeż.

Il-kompetittivita' huwa proċess ta' żmien u kieku kellna gvern serju, kien jieħu ħsieb il- kompetittivita' matul dawn l-aħħar 18-il sena.

Qed ngħid hekk għax din l-istorja tal-kompetittivita' hija riżultat tal- proċess ta' globalizzazzjoni li beda fid-dinja madwar 20 sena ilu u li b'rata mill-aktar mgħaġġla ġab ċerti ċirkostanzi.

Imma x'għamel dan il- gvern matul dan iż-żmien kollu?

Il-gvern qagħad b'idu fuq żaqqu u l- prioritajiet fehimhom kif ried hu u ġie jaqa' u jqum mill-bżonnijiet tal- poplu għaliex dejjem kien jgħid li money no problem u daħħal perspettiva f'moħħ in-nies li kulħadd jista' itajjar flus kemm irid u jgħix beyond its means.

Imbagħad f'daqqa waħda sab ma' wiċċu l-kriterji ta' Maastricht u naturalment issa jrid iġib kollox in line.

Imma l-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod u ma tistax tfaqqa' subgħajk u dak li tkun ikkankrajt fuqu s- snin iġġibu mil-lum għal għada.

Dan jgħodd speċjalment f'dawn iż-żmenijiet meta qegħdin ngħixu f'dinja kompetittiva, fejn kulħadd jara x'jivvinta biex ikun iktar kompetittiv.

Dan huwa gvern rieqed għax kien jaf x'kien ġej għalih iżda baqa' ċass, imbagħad f'daqqa waħda stenbaħ u l-prim ministru ħareġ jgħidilna li rridu nwaqqfu kumitat tal-kabinett u nagħmlu r-rapporti u niddiskutuhom, affarijiet li ma jagħmlux sens.

Ħalli nsemmi żewġ każi biex nagħti eżempju ta' kemm il- burokrazija qed tifni lil kulħadd, Sur President.

Investitur Ġermaniż ried jiftaħ fabbrika hawnhekk, jimpjega n-nies, bis-suq lest għall-Ġermanja u ried jagħmel dan l-investiment flimkien ma' imsieħba Maltin.

Dawn damu sena jitqanżħu ma' l-MDC għal industry space.

Il-partners Maltin spiċċaw jiġru minn industrial estate għal ieħor biex jaraw jekk hemmx xi fabbrika magħluqa.

Fl-aħħar isibu waħda magħluqa u jmorru l-MDC, pero' kien tard wisq għax dan l-investitur Ġermaniż iddejjaq u qalilhom saħħa.

Imbagħad bejn l-1996 u l-1998 kienu ngħataw biċċa art ġo Ħal-Luqa biex tiġi żviluppata għal din l-industrija, iżda reġa' tela' gvern Nazzjonalista fl-1998 u din l-art reġa' ħadhielhom.

Din hi s-serjeta' li għandna għax kien hawn wieħed barrani li ried jinvesti f'pajjiżna u ried jimpjega l-Maltin, imma għax għandna ħafna allat foloz ma seta' jsir xejn.

Sur President, illum għandna sistema tajba li meta dak li jkun japplika biex jiftaħ negozju, jiġu jaraw jekk għandekx standards skond in-negozju li tkun se tiftaħ u jaraw ukoll jekk in-negozju li se tiftaħ huwiex aċċessibbli għal persuni b'diżabilita'.

Hekk għandu jkun, imma biex nagħmlu l-affarijiet sew ma jfissirx li bniedem bi premises, li investa l- flus u għandu loan mal-bank irid jistenna żmien biex jgħidulu jekk għandux l-affarijiet sew jew le.

Ir-red tape u l-burokrazija jfixklu u jtellfu n- negozju u jkomplu jgħabbu b'piżijiet lil min ikun irid jinvesti u joħloq il- ġid.

Nixtieq issa nsemmi żewġ benchmarks oħra li jistabilixxi l-world economic forum għal min irid jara jekk hux qiegħed on the right track tal- kompetittivita':

"How efficiently are new technological innovations absorbed and is attention being paid to constantly upgrading the country's educational system?".

Fl-20 ta' Ottubru kien hawn Dan O'Brien, is-senior economist u editur ta' The Economist intelligence unit.

Dan għamel xi żmien Malta qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea u waqt business breakfast fil-Phoenicia, waħda mill- affarijiet li semma bħala Malta's challenges proprju għall-kompetittivita' u biex nattiraw ukoll l-investiment barrani hi li hemm bżonn funding u organizzazzjoni ta' l-edukazzjoni terzjarja u vokazzjonali.

Issa ħalli nieħdu l-MCAST li huwa l-vocational institute tagħna.

Fl-MCAST jidħlu żgħażagħ li jkollhom mira fejn iridu jaslu u allura jkunu jixtiequ jidħlu f'kors partikolari biex iġibu l-kwalifiki meħtieġa biex jilħqu din il-mira.

Għaliex m'hemmx infrastruttura kbira biżżejjed li tieħu lil kuħadd?

Għaliex minkejja li dawn iż-żgħażagħ ikollhom il-kwalifiki, jibqgħu ma jidħlux?

Għandek ukoll żgħażagħ li minkejja li jkunu jridu jaqbdu l-qasam tekniku, ma jkunux jistgħu jagħmlu dan minħabba li ma jkunux ġabu ċerti kwaliki akkademiċi.

Dawn x'jiġri minnhom wara li jagħlqu s-16- il sena?

Inutli li noqogħdu niftaħru li pajjiżna huwa l-iktar pajjiż fost il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea bl-ikbar spiża fuq l-edukazzjoni għaliex mhux dak li jgħodd, imma r-riżultati meta mqabbla ma' pajjiżi oħra.

Aħna qegħdin fil-qiegħ nett fejn jidħlu żgħażagħ li jkomplu l-iskola wara s- 16-il sena u qegħdin ukoll fil-qiegħ nett fejn jidħlu żgħażagħ b'ħiliet fil-qasam xjentifiku.

Dan hu r-riżultat li għandna.

Barra minn hekk, fis- sistema edukattiva tagħna l-istudenti qed jitgħallmu ċerti affarijiet li bihom ma jistgħu qatt jiġu assorbiti fis-suq tax-xogħol għaliex dawk il- ħiliet m'humiex relevanti għas-suq tax-xogħol illum.

Jekk irridu naslu jrid ikollna multi-skilled workforce u workforce li tkun flessibbli.

Nixtieq insemmi wkoll il-kwestjoni ta' l-NVQs li tant huma importanti.

Il- gvern waqqaf kumitat li għamel ħafna xogħol, pero' dan il-kumitat ma baqax jiffunzjona u qatt ma jissemma xejn x'ġara minnhom.

Aħna għandna żgħażagħ li jispiċċaw b'diploma mill-MCAST u jkunu jixtiequ jmorru għall-first degree fl-Universita' ta' Malta.

Pero' l-Universita' ta' Malta ma tirrikonoxxix id-diploma bħala kwalifika biżżejjed biex tintegra lil dawn iż-żgħażagħ f'kors ta' first degree, imma mbagħad universitajiet barra minn Malta bħal dawk ta' l-Ingilterra jirrikonoxxu d- diploma tal-MCAST, affarijiet li ma jitwemmnux.

Bilfors li f'dan il-pajjiż hemm xi ħaġa nieqsa fiċ-ċirku li suppost qed jgħaqqad dawn l-affarijiet kollha flimkien biex nagħmlu minn Malta post kompetittiv li kapaċi jattira l-investiment.

Wara kollox jekk nattiraw l-investiment inkunu kapaċi noffru opportunitajiet ta' xogħol produttiv liż-żgħażagħ tagħna u mbagħad f'dak il- każ il-gvern Nazzjonalista jkun jista' jgħid li qed ngħixu aħjar.

Imma biex tgħix aħjar irid ikollok ix-xogħol u biex ikollok ix-xogħol irid ikollok gvern determinat li jkollu sinsla biex jagħmel l-affarijiet li hemm bżonn u mhux l-ewwel jorqod, iħalli l-problemi jikkankraw u mbagħad f'daqqa waħda jrid iġib l-affarijiet f'posthom a spejjeż tal-poplu Malti u Għawdxi.

Nittama li jkollna risposta rigward il-kwestjoni tal-NVQs li semmejt anke l-bieraħ meta konna qed niddiskutu l-voti tal-ministeru tal-familja u s- solidarjeta' soċjali.

Dan qed ngħidu għax jien niddiżappunta ruħi meta min-naħa tal-gvern ma ningħatawx risposti għall-mistoqsijiet li nkunu qed nagħmlu.

Nittama li llejla jkollna ftit risposti.

Aħna għandna bżonn li jkollna dawn l-NVQs ħalli f'dan il-pajjiż ikollna standardisation tal-kwalifiki mal-livelli Ewropej u mhux ikollna xi alla falz naħa li jiddeċiedi mod u xi alla falz naħa oħra li jiddeċiedi mod ieħor.

B'dan il-mod iż-żgħażagħ tagħna qed jispiċċaw jagħqdu fin-nofs u ż-żgħażagħ tagħna li jixtiequ jimxu 'l quddiem u li huma motivati m'għandhomx bżonn tfixkil, diżappunti u delużjonijiet fil-ħajja edukattiva tagħhom.

Sur President, fid-diskors tiegħu l-prim ministru ftaħar li kellna tkabbir ekonomiku.

Jiena mhux se nsemmi dak li qed jgħid il-partit Laburista, imma se nuża l-kejl tal-growth competitiveness index rankings ta' l-2004 u ta' l- 2005.

Hawnhekk nistgħu naraw li Malta marret lura bi three points.

Allura din l-istatistika hija aċċessibbli għall-partit Laburista biss?

Jew il-gvern Nazzjonalista kull darba jinqeda bil-fatt li l-poplu m'għandux ċans joqgħod jagħmel l-analisi li nagħmlu aħna u allura joqgħod iwaddab il- bżar fl-għajnejn?

Ħalli nagħmlu analisi bis-sens ħalli nifhmu jekk aħniex nimxu 'l quddiem jew lura f'dan il-pajjiż.

Żgur li t-tkabbir ekonomiku ma tistax tevalwah biss minn fuq il-karta imma trid tevalwah ukoll mill-ġid li qed jasal għand in-nies.

Għax jista' ikollok tkabbir ekonomiku enormi fejn fabbrika ġġib makna effiċjenti li flok tħaddem sitta min-nies tħaddem tnejn u din tipproduċi aktar.

Huwa veru li b'dan il-mod tbigħ aktar barra l- pajjiż u huwa veru li l-gvern jieħu aktar taxxa minn dik il-fabbrika, imma x'jiswa jekk ma jasal xejn għand in-nies?

Biex ikollok tkabbir ekonomiku li verament jasal għand in-nies, b'mod parallell ma' din is-sitwazzjoni fejn għandek restructuring ta' dan it-tip irid ikollok ukoll ambjent san biex iġġib investiment barrani ġdid ħalli toħloq alternative jobs.

Barra minn hekk, il-ġid li jkun qed idaħħal il- gvern mit-taxxi jrid b'xi mod jasal għand in-nies.

Irid ikollok gvern li fil-veru sens tal-kelma jemmen u kapaċi jkollu s-sinsla li jattwa u jwassal il-ġid għand in-nies.

Xi tkabbir ekonomiku seta' kien hemm?

Spekulazzjoni ta' l-art?

Ma naħsibx li l-ispekulazzjoni ta' l-art toħloq l-impjiegi.

Irridu nagħmlu l-analisi sewwa ħalli meta nitkellmu fuq tkabbir ekonomiku, mhux nitkellmu fl-arja biex inwaddbu daqsxejn feel-good factor fil-pajjiż u n-nies forsi terġa' tiċċirkola l-flus.

Barra minn hekk, il- pajjiż ma jieqafx fuq saqajh jekk tipprova tagħmel boosting tan-negozju intern biss imma l-pajjiż jieqaf fuq saqajh jekk aħna nipproduċu aktar, inbigħu aktar u nerġgħu nagħtu wkoll spinta bis-sens lill-industrija tat- turiżmu.

M'għandniex nagħmlu mira li se nġibu 50,000 turist aktar u mbagħad halfway through ngħidu li din mhux se nilħquha.

Spiċċajna f'sitwazzjoni li lanqas aħna kompetittivi għall-Maltin stess, imbagħad jiġi l-prim ministru ferħan se jtir u jgħidilna li l-Maltin qed isiefru ħafna.

Mhux bilfors li jiġri hekk jekk qtilna anke l-internal tourism!

Illum il-Maltin jippreferu jmorru Tuneż għax tiġihom irħas milli kieku jmorru Għawdex.

Dawn huma l- affarijiet li rridu nanalizzaw jekk verament irridu l-ġid ta' dan il-pajjiż u rridu li l-Maltin jgħixu aħjar.

Kif tridhom il-lukandi jieqfu fuq saqajhom biż-żidiet fit-tariffi tad-dawl u l-ilma?

Qabel dħalt f'din il-Kamra ċemplitli armla li lanqas biss nafha u qaltli li rċeviet kont u ħallsitu fis-27 ta' Ottubru u issa reġgħet irċeviet kont ieħor u m'għandhiex biex tħallsu.

F'daqqa waħda din infaqgħet tibki u ma stajtx invinċiha.

Issa għadha ma rċevietx il-kont bis-surcharge!

Kif niskantaw li d-Denim Services se twaddab in-nies 'il barra jekk minn April 'l hawn biex tiftaħ il-boilers u tibda taħdem qed tispiċċa tħallas id- doppju?

Il-costs of production sparaw 'il fuq, imbagħad niġu niftaħru li qed nagħtu sussidju fuq il-bio-fuel!

Irridu nżommu quddiem għajnejna li mhux il-lukandiera kollha għandhom is-sistema tal-bio-fuel biex iqabbdu l- boilers.

Huwa veru li jistgħu jaqilbu għas-sistema tal-bio-fuel, imma l- boilers li jaħdmu bil-bio-fuel l-iktar li jintużaw fix-xitwa biex isaħħnu u fix-xitwa huwa l-inqas żmien fejn għandek rata ta' turisti.

Fis-sajf l- air-conditioning jużaw u dan jaħdem bid-dawl.

Sfortunatament għandna gvern li jrid idaħħak, apparti li l-effett tad-daħk tiegħu qed jispiċċa f'biki fuq il-Maltin u l-Għawdxin.

Tan-naħa l-oħra jistgħu jgħidu li aħna negattivi, pero' kulmin għandu ftit sens ma jiġix hawnhekk biex joqgħod jgħid prosit lil dak u lil ieħor.

Jiena niġi hawn biex naqdi dmiri lejn il-poplu, biex insemma l-vuċi tal-Maltin u ta' l-Għawdxin u biex nikkontribwixxi ħalli kulħadd jgħix aħjar, mhux bit- tpaċpiċ u bil-paroli fil-vojt u bir-rapporti riċiklati mill-istess diskors.

Jiena niġi hawn biex b'mod konkret nuri fejn il-Maltin u l-Għawdxin qed jintlaqtu bl-aktar mod ħażin u fil-laħam il-ħaj.

Il-kompetittivita' f'pajjiiżna ma tista' qatt tinkiseb la mil-lum għal għada u lanqas bir- rapporti, imma tista' tinkiseb b'determinazzjoni, b'gvern li għandu direzzjoni u gvern li għandu viżjoni fejn irid iwassal lil Malta u Għawdex tagħna ħalli jkollna klima li tista' tattira l-investiment barrani lejn dan il-pajjiż.

Bis-saħħa ta' l-investiment barrani nassiguraw li jkollna l- impjiegi u jekk ikollna l-impjiegi għaż-żgħażagħ u għall-familji nassiguraw li l-Maltin u l-Għawdxin jgħixu aħjar.

Sfortunatament il-partit Nazzjonalista kulma qed jagħmel huma kampanji u billboards fejn jirreklamaw it-toroq li qed jagħmlu u li xbajna nħallsu taxxi għalihom.

B'dawn biss m'aħniex se ngħixu aħjar għax il-Maltin u l- Għawdxin la jieklu tarmac u lanqas jieklu dwal, imma jieklu meta jdaħħlu jdejhom fil-but u jsibu l-flus.

Dan jista' jsir jekk pajjiżna jkollu verament gvern determinat li joħloq ambjent kif jixraq.

Jista' jsir jekk ikollna politika industrjali li ma tagħmilx sens biss għan-negozjant Malti imma trid tagħmel sens ukoll għall-investitur barrani li jista' jħares lejn Malta bħala post worth it fejn jista' jwaddab flusu.

Wara kollox l- investitur mhux se joqgħod jitħassar lill-Maltin imma se jfittex l- okkażjoni li jagħmel il-profitti.

Imma jekk jiddeċiedi li jinvesti f'pajjiżna, il-Maltin u l-Għawdxin se jkollhom iktar xogħol u mhux niġġieldu, kif qed jiġrilna bħalissa, għal dak li hu bażiku għall-għajxien tagħna.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Mario de Marco): Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u issa l-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-gvern.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, nixtieq nibda billi l-ewwelnett nirringrazzja lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni u lil dawk kollha li matul din is-sena ħadmu biex flimkien stajna ntejbu s- sitwazzjoni li fiha jaħdem is-settur kummerċjali, settur li meta jaħdem b'mod tajjeb ikun kapaċi joħloq l-impjiegi.

Naturalment ħadt sodisfazzjon partikolari nisma' lill-Onor.

Herrera jgħid li Edwin Vassallo ried ikun qammiel mas-self-employed għax mil-liċenzji tan-negozji l-gvern ma daħħalx iktar flus.

Veru każ li xi kultant ma nkunx irrid nemmen lil widnejja.

L-Onor.

Herrera għamel minuti sħaħ jistgħaġeb kif mis-servizz li qed jagħti lill-konsumatur u mis-servizz li qed jagħti biex ikun hawn kompetizjzoni ġusta, il-gvern m'hu qed qed idaħħal l-ebda introjtu.

F'kelma waħda l-Onor.

Herrera qed jgħid li l-gvern imissu jżid l-income tiegħu billi jżid it- taxxi fejn jidħol il-konsumatur.

Fil-fatt waqt li kien qed jitkellem l- Onor. Herrera, bdejt niddubita jekk kontx qed nisma' sewwa għaliex is-soltu l-oppożizzjoni tgħajjar lill-gvern meta jżid xi taxxi.

Pero' illum kellna kritika li dan il-ministeru mhux qed ikollu iktar dħul mit-tariffi fuq servizzi li jingħataw liċ-ċittadin.

Jiena nirringrazzja lill-Onor.

Herrera tat-titlu li tani għaliex jiena ma niddejjaqx inkun qammiel mas-self- employed.

Dan mill-banda l-oħra stagħġeb għax riedni nżid it-taxxi u nżid il-liċenzji tan-negozju.

Bħalissa qed nara lid-direttur ġenerali tal- commerce division u rrid ngħid li aħna t-tnejn illum niġġieldu biex nippruvaw naraw kif insibu metodu ħalli noħorġu proposti kif il-liċenzji tan-negozji mhux jiżdiedu imma jinbidlu totalment.

Sur Peresident, irrid ngħid ukoll li ħassejtni ftit elevat meta l-Onor.

Marie Louise Coleiro qalet li l-kelma burokrazija hija buzzword tiegħi.

Jiena ngħid li kieku kellna oppożizzjoni serja, din imissha kienet il- buzzword tagħha wkoll, pero' sfortunatament l-oppożizzjoni kulma tagħmel hu li tiżra' l-inċertezza.

Meta tismagħhom jitkellmu malajr tinduna kemm verament jixtequ l-ġid lil dan il-poplu.

Jiena nieqaf hawn fuq il-kritika lejn in-naħa ta' l-oppożizzjoni biex nibqa' għaddej bid-diskors li ħejjejt.

Wara kollox ma naħsibx li min-naħa l-oħra ħarġu wisq pariri dwar kif nistgħu nirranġaw jew intejbu l-operat u s-servizz tagħna lejn is-self- employed u lejn min jopera f'attivita' kummerċjali.

Veru li l-gvern ħareġ Lm2 miljun biex jilqa' għal pandemija, pero' wisq nibża' li l-ikbar problema li għandu l-pajjiż m'hijiex l-influwenza pandemika imma hija l- influwenza Laburista għax din tip ta' influwenza li tittieħed u toqtol!

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-bieraħ kien hemm min qalilna li aħna morda mentalment, issa qed tgħidilna li aħna agħar mill-avian flu?

Tkunx redikolu!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jien għall-influwenza Laburista qed ngħid.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ikompli s-Segretarju Parlamentari, pero' jekk jogħġbok inżommu l-affarijiet fil-kuntest tagħhom.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, il-kritika Laburista hija intenzjonata biex tiskoraġġixxi u toqtol il-kuraġġ fil-mixja 'l quddiem biex f'dan il-pajjiż inkomplu nkattru l-ġid.

(Interruzzjonijiet) Il-gvern qed jilqa' għal din il-problema billi jinvesti bil-kbir biex f'dan il- pajjiż ikun hawn tassew iċ-ċertezza u mhux l-inċertezza.

Dan huwa gvern li tassew kapaċi juri viżjoni u tassew kapaċi juri determinazzjoni u allura bir-responsabbilta' kollha qed jinvesti permezz ta' dan il-budget biex jagħti direzzjoni ħalli min irid jaħdem f'dan il-pajjiż, ikollu tassew biex jagħmel il-kuraġġ u jimxi 'l quddiem.

Pero' issa ħalli nagħti rendikont dwar x'inhuma l-intenzjonijiet tal-gvern.

Ir-responsabbilta' politika li għandi jien fi ħdan il-ministeru hija li nħares lejn l-attivita' kummerċjali tal-pajjiż magħmula minn diversi setturi ta' negozji żgħar u kbar, b'aktar minn 97% ta' l-attivita' kummerċjali magħmula minn self-employed jew negozji li jħaddmu sa għaxar impjegati.

Qegħdin nitkellmu mhux biss fuq SMEs imma anke fuq micro enterprises u allura, apparti r-rwol ta' regolatur fil-qasam ta' l- avjazzjoni, fil-qasam tal-komunikazzjoni u fil-qasam tal-kompetizzjoni ġusta, dan il-ministeru għandu rwol ta' xprun għall-attivita' kummerċjali u għall-kunċett ta' żvilupp ta' kompetizzjoni ġusta.

Dan il-ministeru għandu wkoll rwol ta' tisħiħ għall-attivita' kummerċjali u l-għan tiegħu m'huwiex li ndejqu l-viżjoni ta' l-attivita' kumerċjali, imma li nwessgħuha.

Aħna rridu nkunu iktar proattivi f'dan il-qasam tan-negozju u rridu nużaw l- element ta' riċerka.

L-innovazjoni tagħna tidher fil-politika li nagħmlu u fil-mod kif inħarsu 'l quddiem.

Sur President, dan huwa gvern li għandu esperjenza twila fil- governabilita', pero' ukoll huwa gvern li kapaċi jġedded kontinwament il- politika tiegħu.

Per eżempju, is-sena li għaddiet kellna pjan ta' ħidma għall-ewwel sena ta' transizzjoni bħala pajjiż fl-Unjoni Ewropea u dan il- pjan kien iġib l-isem ta' "Nikbru fl-Unjoni Ewropea u Niffaċilitaw in- Negozju."

Evidentement l-iskop tal-ħidma tagħna hu li niffaċilitaw in- negozju ħalli dan ikun jista' jikber.

Din is-sena l-pjan ta' ħidma tagħna huwa biex f'pajjiżna nsostnu n-negozji li diġa' huma eżistenti, naraw li ma jintilfux l-impjiegi u nixprunaw din l-attivita' kummeċjali biex tikber ħalli noħolqu iktar impjiegi ġodda.

Is-self-employed u n-negozji ż-żgħar huma s-sinsla ta' l-ekonomija.

Dawn m'humiex biss is-sidien tal-ħwienet, il-bejjiegħa tal-monti jew l-istreet hawkers, ir-raħħala, is-sajjieda u l-bdiewa imma huma dawk kollha li f'diversi setturi kummerċjali, professjonisti u m'humiex qegħdin iħaddmu lilhom infushom.

Illum il-ġurnata qegħdin narawhom jgħinu biex dan il- pajjiż ikattar il-ġid tiegħu.

Il-politika ta' dan il-gvern qiegħda tħalli r- riżultati mixtieqa?

Naħseb li biex wieħed jagħti risposta jrid iħares ftit lejn l-istatistika.

L-attivita' kummerċjali qiegħda tikber f'dan il-pajjiż?

Biżżejjed ngħid li fl-ewwel xhur tas-sena 2004, it-trade licensing unit ġie mitlub jipproċessa 1,958 liċenzja tan-negozju, li minnhom ħareġ 1,609.

Din hija żieda fuq in-numru ta' liċenzji pproċessati s-sena ta' qabel, xi ħaġa li għandna biex niftaħru biha.

Sentejn ilu emendajna l-proċess kollu tal- ħruġ tal-liċenzji, għamilnieh iżjed effiċjenti u neħħejna ħafna burokrazija b'mod li sirna aktar kapaċi nirrispondu fl-iqsar ħin possibbli għal din il-bidla ta' negozji.

Għalkemm f'dan il-pajjiż hawn min imeri dak li qal il-prim ministru li l-attivita' kummerċjali qed tikber, irridu nżommu quddiem għajnejna li meta ngħidu li l-kompetizzjoni kibret inkunu qed nixhdu li l-istess attivita' kummerċjali kibret ukoll.

Sur President, dawk l-emendi li għamilna għenu biex illum qegħdin f'sitwazzjoni li minkejja li għolew ċerti spejjeż, il-prezzijiet għall- konsumatur ma għolewx.

Dan huwa riżultat tal-kompetizzjoni għax il- kompetizzjoni tnaqqas il-liberta' għaż-żieda fil-prezzijiet.

Meta l-Onor.

Alfred Sant kien prim ministru u neħħa l-VAT u minflokha daħħal is-CET, kien qal li jrid jagħmel ente governattiva li xogħolha jkun li tara kemm qegħdin jogħlew il-prezzijiet ħalli nkunu nistgħu nieħdu l-miżuri meħtieġa.

Meta neħħa l-VAT u daħħal is-CET, l-attivita' kummerċjali bdiet tonqos u l- istatistika turi li dan ġab miegħu tnaqqis fin-numru ta' self-employed u tnaqqis fil-liċenzji tan-negozji.

Dawk kienu l-agħar sentejn f'dak li huwa numru ta' ħruġ ta' liċenzji tan-negozju.

In-nuqqas ta' kompetizzjoni wassal għal żidiet fil-prezzijiet.

IIlum nilqgħu biex ma jkunx hawn żieda fil- prezzijiet billi jkollna iktar attivita' kummerċjali.

Sur President, irrid ngħid ukoll li llum in-numru ta' self-employed ilaħħaq madwar 21,000.

F'dawn l-aħħar sentejn dan in-numru dejjem baqa' stabbli u qatt ma kien hemm tnaqqis fin-numru.

Fil-fatt sa April/Ġunju ta' din is- sena, in-numru ta' self-employed without employees kien ta' 13,468 u l- bqija kienu self-employed with employees.

Din hija prova oħra li iżjed nies, minħabba ċ-ċirkostanzi ta' dan il-pajjiż, qegħdin jagħżlu li jidħlu fis-settur tas-self-employed.

U dan ir-ritmu jrid jiżdied għaliex pajjiżna għandu bżonn ħafna iktar negozji żgħar, pero' mhux ħafna ta' l-istess sura.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti u forsi iktar tard ikolli ċans nispjega iktar.

L-attivita' kummerċjali tikber meta jkollna nies li qegħdin jimpjegaw lilhom infushom fl-attivita' kummerċjali.

Dak huwa fattur tajjeb pero' mbagħad aħna jinteressana nħarsu wkoll lejn is-settur tal-konsumatur biex inkunu nistgħu kontinwament nevalwaw id-diversifikazzjoni u t-trends fl- infiq.

Il-konsumatur qed jonfoq iktar?

Jekk l-istatistika turina li l- konsumatur qed jonfoq iktar, dak ifisser li l-attivita' kummerċjali qed tikber ukoll.

Dan ifisser li l-kejk ikun qiegħed jikber ukoll.

Fil-fatt matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, l-infiq fil-konsum mid-djar Maltin żdied b'Lm20.8 miljun jew bi 2.4% f'termini nominali.

Fl-ewwel disa' xhur tas-sena dan kien Lm872.4 miljun meta fl-istess perijodu tas-sena li għaddiet kien Lm851.6 miljun.

Mill-banda l-oħra, ir-rata tat-tfaddil mill- familji tagħna żdiedet b'5.8%.

Illum għandna poplu li jfaddal iktar, poplu li jonfoq iktar, in-numru ta' nies fin-negozju qiegħed jiżdied u n-numru ta' l-impjiegi f'dawn in-negozji qed jiżdied ukoll.

Dik hija r-responsabbilta' tas-segretarjat fi ħdan dan il-ministeru u ministeri oħrajn.

Qed ngħid hekk għaliex is-self-employed huma l-common denominator tal-ministeri kollha.

Il-ministeri kollha b'xi mod jew ieħor jirregolaw jew jinfluwenzaw setturi differenti ta' self-employed.

U llum minn hawnhekk irrid nirringrazzja u nerġa' għal darba oħra nfaħħar l- inizjattivi kollha li qegħdin jittieħdu across the government b'sinerġija tal-ministeri kollha biex f'dan il-pajjiż tikber l-attivita' kummerċjali.

Jien ma narax viżjoni dejqa fil-vot tal-budget għas-self-employed u ma nħarisx lejn dak li sar mill-ministeru tagħna sempliċement billi nħares lejn il-voti ta' dan il-ministeru kif għamel l-Onor.

Herrera.

Il-vot għall- attivita' kummerċjali hija n-nefqa tal-budget kollu għaliex il-Lm1 biljun lira li l-Gvern Malti din is-sena qed jinvesti huma intiżi biex iżidu ċ- ċertezza permezz ta' politika soċjali sostenibbli, politika ambjentali li tgħin biex dan il-pajjiż ikompli jattira l-investiment turistiku u politika biex il-poplu tagħna jgħix ħajja aħjar.

Sur President, jiena persważ li fiż-żmien li ġej f'Malta nkunu kapaċi nottjenu pożizzjonijiet aħjar u nilħqu l-kriterji stabiliti anke fl-aġenda ta' Lisbona.

Qed ngħid hekk mhux għax m'aħniex qegħdin diġa' nilħqu ħafna minn dawn il-kriterji ta' l-aġenda ta' Lisbona, imma llum se nkunu qegħdin nitgħallmu nirrispondu aħjar lill-awdituri tagħna dwar x'iridu jisimgħu u x'iridu jaraw.

Aħna rridu li l-ħidma tad-dipartimenti tkun intenzjonata biex tħaffef il-proċess ta' l-istart-ups.

Kull dipartiment, minn dak tal- VAT sa dak tad-dwana, irid iħares biex jara kif jgħin lil kulmin se jidher quddiemu għall-ewwel darba, at a start-up stage.

Kull dipartiment irid jgħin biex ikun hemm effiċjenza iktar at transfer of business jekk negozju jrid ibiddel il-ġeneru tiegħu jew ibiddel l-idejn.

Irridu nkunu tajbin ukoll biex nixprunaw ħalli jkun hawn Maltin jinvestu barra minn pajjiżna wkoll.

F'dan il-ministeru aħna nwettqu dmirna biex inkomplu ntejbu d- disponibilita' tagħna, ħalli nkunu qrib kemm jista' ikun dawk is-self- employed u sidien tan-negozji kollha minn kull settur li jkollhom bżonn jiltaqgħu magħna.

Ma' dawn aħna qegħdin f'kuntatt kontinwu u dirett.

Irridu naraw it-titjib tal-loġisitka fiż-żoni industrijali u fil-komunitajiet mal- kunsilli lokali.

Dan l-aħħar infaqna kważi Lm3 miljun biex in-nies li jaħdmu f'dawn iż-żoni industrjali jgħixu aħjar.

Min irid jista' jistaqsi lil min jaħdem fiż-żoni industrijali f'Tal-Ħandaq, l-Imrieħel u Ħaż-Żebbuġ biex ikun jaf jekk humiex qed jaħdmu f'ambjent aħjar.

(Interruzzjonijiet) Tistaqsix lin-nies tal-Mosta għax għad hemm erba' toroq li għadhom m'humiex lesti u wara l-ftit xita li għamlet hemm konfużjoni sħiħa.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, nixtieq ngħid ukoll li għand il-MEPA daħlu applikazzjonijiet għal sitt żoni industrijali li fihom hemm spazju għal 400 azjenda.

Issa ħalliha li jista' ikun li hemm min jieħu iżjed minn spazju wieħed għax ikun irid ċertu kobor, pero' jibqa' l-fatt li l- applikazjzonijiet daħlu għand il-MEPA.

Irridu ngħidu wkoll li qegħdin naħdmu mal-kunsilli lokali biex naraw kif ikollna komunitajiet aħjar ħalli anke fil-pjazez tagħna, fl-irħula tagħna, l-attivita' kummeċjali jkollha iktar kumdita'.

Irridu nrawmu iktar mentalita' imprenditorjali u hawnhekk qegħdin naħdmu bis-sħiħ mal-ministeru ta' l-edukazjoni, speċjalment permezz ta' memorandum of understanding mal-MCAST.

Dan qed nagħmluh biex ikollna l-ewwel esperjenza ta' introduzzjoni ta' taħriġ ta' imprenditorija u dan l- eżerċizzju se jkompli jissaħħaħ anke bl-intervent tal-Malta Enterprise.

Irridu nkunu punt ta' riferenza għas-self-employed u bosta huma dawk is- self employed li jirriferu għandna meta jkunu jridu xi parir.

Aħna rridu li l-attivita' kummerċjali tkun regolata b'kompetizzjoni ġusta u għalkemm naċċettaw ukoll li jkun hawn parallel trading, il-priorita' tagħna hi li dejjem nibqgħu ninsistu li jkun hawn kompetizzjoni ġusta.

Dawn it-tnejn iridu jkunu msaħħin bil-konfidenza tal-konsumatur ħalli dan iżid l-infiq tiegħu.

M'iniex qed ngħid li rridu li jkollna soċjeta' konsumista, imma aħna rridu li jkollna soċjeta' li ma tibqax lura għax m'għandhiex għalxiex tibża' meta hi tagħmel l-ispejjeż tagħha.

Dan kollu jwassal biex ikollna l-economic growth li għandna bżonn.

Sur President, ftit tal-ġimgħat ilu kellna tliet seduti li fihom dan il- parlament ddiskuta r-rapport dwar kif twettaq iċ-charter Ewropew f'dan il- pajjiż.

Jien sodisfatt li l-ħidma ta' dan il-gvern, anke flimkien ma' l- oppożizzjoni, qiegħda tixhed li dan il-gvern jagħti importanza kbira lill- attivita' kummerċjali.

Il-pjan ta' ħidma biex inġibu fis-seħħ iċ-charter Ewropew għan-negozji ż-żgħar jixhed ukoll li dan il-gvern għandu wkoll direzzjoni ċara fil-ħolqien ta' l-istruttura meħtieġa li permezz tagħha niffaċilitaw it-triq biex l-attivita' kummerċjali tikber.

Dan qed isir b'sinerġija ma' diversi enti, fosthom il-Malta Enterprise, il-MEPA u awtoritajiet oħra.

Sur President, il-monopolji politiċi għadda żmienhom.

Jiena mhux qed niftaħar bis-suċċess tiegħi jew tal-ministeru tagħna u nieqaf hemm, iżda rrid niftaħar bis-suċċess kollettiv tal-ħidma ta' dan il-gvern.

Nafu fejn huma l-problemi u qegħdin nippruvaw nindirizzawhom.

Jiena ngħid li l-ikbar problema hija n-nuqqas ta' spazju għal min irid ikabbar in-negozju tiegħu u għal min qed jaħdem f'xi komunita' residenzjali u jixtieq li jsib post x'imkien qrib ta' dik il-komunita'.

Aktar kmieni fid-diskors tiegħi għidt li għandna sitt applikazzjonijiet quddiem il-MEPA għal industrial parks pero', minkejja dan, din se tibqa' problema li se nibqgħu niltaqgħu magħha.

It-tieni problema hija n-nuqqas ta' spazju għall-parking f'ċentri kummerċjali.

Din hija problema oħra kbira li bil-għaqal u flimkien mal- kunsilli lokali u ma' enti oħra, irridu nkunu kapaċi nsolvu billi nkunu innovattivi u naraw kif lill-konsumatur ma nnaqqsulux mill-kumdita'.

Dan qed ngħidu għax il-konsumatur għadu jippretendi li jieqaf kważi quddiem il- ħanut.

It-tielet problema hija n-nuqqas ta' faċilita' ta' loading and unloading f'ċentri kummerċjali.

Għadna qegħdin niltaqgħu ma' wardens li japplikaw b'mod differenti minn kif trid l-ADT il-miżuri stipulati fejn jidħlu loading and unloading.

Barra minn hekk, ċerti wardens xi kultant qed inkunu intolleranti u numri ta' negozji li għandhom il-mezzi tat-trasport tagħhom, biex iwasslu l-merkanzija tagħhom, għadhom isibu problema fejn jieqfu biex iħottu.

Il-kompetizzjoni qiegħda tikber u din tista' twassal biex il- profittabilita' għal ċerti negozji ma tiżdiedx u forsi tonqos ukoll.

Jista' jagħti l-każ li llum biex wieħed idaħħal il-profitti li kien idaħħal qabel ikollu jżid il-volum tan-negozju tiegħu.

Ma' din ir-realta' rridu npoġġu realtajiet oħra ta' problemi oħra li jiltaqa' magħhom in- negozju magħruf bħala l-business to business.

Għandna numru mhux ħażin ta' nies li jidħlu fin-negozju u ma jħallsux dak li suppost ikunu qegħdin iħallsu meta jixtru.

Dan jagħmluh mhux għax ma jkollhomx flus biex iħallsu għax il-ħajja soċjali tagħhom tkun tixhed li għandhom il-flus, imma għax il-priorita' tagħhom tkun li l-ewwel igawdu l-flus li jkollhom f'idejhom u mbagħad iħallsu għal dak li jkunu xtraw.

Niġi għall-burokrazija, Sur President.

Il-gvern qed jieħu l-miżuri kollha possibbli biex jiġġieled il-burokrazija u f'dan il-budget tħabbru miżuri li juru li l-gvern huwa lest li mhux biss jeqred il-burokrazija eżistenti imma li lanqas biss iħalliha titwieled.

Hawn irrid infaħħar l-inizjattiva li qed tittieħed mill-uffiċċju tal-prim ministru dwar il-mod ta' kif qed isir l-eżerċizzju ta' l-impact assessment fuq il-legal notices.

Għalkemm għad hemm room for improvement imma din kienet deċiżjoni fid-direzzjoni t-tajba.

Sur President, sfida oħra partikolari hi li fuq livell nazzjonali, il- bniedem fin-negozju għadu m'huwiex apprezzat.

L-Amerika timxi 'l quddiem għax il-bniedem fin-negozju huwa apprezzat.

Jiena ngħid li ħafna drabi f'dan il-pajjiż għadna Mintoffjani u għadna ftit soċjalisti fil-ħsebijiet xellugin tagħna – u hawn mhux qed ngħid għall-oppożizzjoni – għax f'pajjiżna għadha teżisti firda tal-klassi bejn settur u ieħor u rridu naraw kif negħlbu din il-mentalita'.

Irridu nkunu iżjed imprendituri milli negozjanti u ma nistgħux nibqgħu pajjiż li sempliċement nixtru u nbigħu bi ftit qligħ, imma rridu nkunu iżjed innovattivi għax inkella jkollna problemi ikbar.

Jien iva rrid nuri li dan il-gvern huwa konxju mit-tajjeb li qed jagħmel u huwa konxju wkoll mir-realtajiet li qed iħabbat wiċċu magħhom min qiegħed fis-settur tan-negozju, hu liema settur hu.

Qegħdin nimxu pass pass ma' kulmin qiegħed fin-negozju u l-għan tagħna hu li naraw l-attivita' kummerċjali tikber u l-konsumatur ikun moqdi f'ċirkostanza fejn il-kompetizzjoni ġusta hija rispettata.

Il-gvern qiegħed jaħdem biex jintlaħaq dan il-għan u allura l-appell tiegħi hu li jrid ikollna l-kuraġġ biex nisfidaw iż-żmenijiet u ċ-ċirkostanzi diffiċli li nistgħu nkunu qegħdin niltaqgħu magħhom.

Wara kollox dan il- pajjiż huwa kapaċi jagħmel il-bidliet li hu meħtieġ jagħmel.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, fil-ħin li għandi l-ewwelnett nixtieq nirrispondi għal xi kummenti li għamlet l-oppożizzjoni u mbagħad nipprova wkoll inwassal messaġġ min-naħa tal-gvern.

M'iniex se ngħaddi kummenti fuq l-interventi li kellna, pero' hemm numru ta' punti li ssemmew u li wieħed irid jipprova jindirizzahom anke jekk fil-qosor.

L-Onor.

Jose' Herrera, bil-mod tipiku tiegħu, ipprova jidħol fiċ-ċifri u fis-somom ta' l-estimi, pero' rrid ngħid li jekk wieħed sempliċement iħares lejn iċ-ċifri u lejn in-numri hemm iċ-ċans li he easily gets misled.

Dan qed ngħidu għaliex minn sena għall-oħra, il-voti li jidhru taħt l-istess ministeru mhux bilfors ikunu qed jinkorporaw fihom l-istess elementi.

L- Onor. Herrera semma vot li strettament ma jaqax taħt il-communications authority, pero' huwa vot ta' ċertu valur.

Tajjeb ukoll li nfakkar li matul is-sena li qegħdin nagħlqu, jiġifieri s-sena 2005, il-gvern daħħal Lm4 miljun direttament permezz ta' ħruġ ta' żewġ liċenzji għal dak li huma digital terrestrial television.

Il-ħlas għal dawn il-liċenzji fil-parti l- kbira tiegħu sar matul din is-sena u allura huwa ovvju li matul is-snin li ġejjin id-dħul minn dawn il-liċenzji se jonqos.

Dan kien proċess pubbliku u kulħadd jaf kemm suppost kellhom jitħallsu.

F'sena min ħa liċenzja ddeċieda li jħallas ċertu ammont u allura s-sena d-dieħla se jħallas inqas, pero' dan ma jfissirx li se jkollu jħallas inqas minn dak li oriġinarjament kellu jħallas.

L-Onor.

Herrera għamel riferenza għall-mod kif ingħataw il-liċenzji lill- operaturi u mhux lill-broadcasters.

Wieħed irid jenfasizza li matul is- sena li qegħdin fiha ħarġu żewġ liċenzji ta' network operators.

Dan m'għandu x'jaqsam assolutament xejn mal-kwestjoni tal-broadcasting stations li minnhom għandna erbgħa, cioe' super-one, net television, PBS u smash television.

Pero' l-Onor.

Herrera ħa żball fundamentali meta pprova jpoġġi l-liċenzji ta' network operators mal-kwestjoni tal-broadcasting stations.

F'dan il-każ kien hemm proċess open u dinamiku li dam għaddej numru ta' xhur u li fih tajna spjegazzjoni ta' x'inhi d-differenza.

Id-differenza hija waħda fundamentali għax illum għandek żewġ network operators li huma liċenzjati, pero' l-broadcasters li għandna sal-lum għadhom joperaw u jistgħu jibqgħu joperaw bis-sistema ta' analogue sas-sena 2010.

Barra minn hekk, wieħed irid jgħid ukoll li meta beda jikkonsidra dwar kif se jimxi f'din il-kwestjoni tad-digital terrestrial, il-gvern ħa d- deċiżjoni li jkun hemm żewġ liċenzji għal network operators bi tmien frekwenzi kull wieħed.

Imbagħad jibqa' tliet frekwenzi li jridu jiġu wżati mhux minn dawk li huma broadcasters illum, imma minn dawk li jistgħu jkunu liċenzjati matul iż-żmien li ġej.

Dan huwa proċess li għadu m'huwiex mitmum u għad irridu nkomplu għaddejjin bih.

Hawnhekk wieħed irid jipprova jifhem bis-serjeta' id-differenza bejn broadcaster u network operator, b'funzjonijiet totalment differenti minn xulxin.

Il-gvern ħaseb biex fil- policy li ġiet ippubblikata jkun hemm l-ispazju għal dawk li huma broadcasters illum u possibbilment għal broadcasters oħra li jista' jkun hemm 'il quddiem.

Irrid ngħid ukoll li l-frekwenza hija xi ħaġa differenti mil-liċenzja.

Il-liċenzja hija xi ħaġa li għandhom l-operaturi llum imma l-frekwenzi la huma ta' dawk li huma liċenzjati u lanqas tiegħi, imma huma ta' dan in-nazzjon u dan in-nazzjon jagħmel l-aħjar użu minnhom skond iż- żmenijiet.

Sur President, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar id-dipartiment ta' l- avjazzjoni ċivili li għandu funzjoni ferm importanti.

Din il-funzjoni ma saritx riferenza għaliha imma se nagħmel riferenza għaliha jien iktar 'il quddiem.

Jiena ninsab ċert li bil-ħidma ta' dan id-dipartiment l- industrija ta' l-avjazzjoni f'pajjiżna miexja 'l quddiem, tat riżultati tajba matul is-snin li għaddew u ninsab konvint ukoll li bl-amalgamazzjoni li se ssir bejn dan id-dipartiment u l-awtorita' marittima Maltija matul iż- żmien li ġej inkunu f'qagħda li npoġġu l-qasam marittimu u dak ta' l- avjazzjoni fuq bażi iktar qawwija.

Saret riferenza wkoll għall-airport tax.

Hawnhekk irrid ngħid li m'huwiex minnu li b'xi mod l-airport tax hija taxxa li ġiet imposta fuq it-turisti li jiġu hawn Malta u allura l-argument li din it-taxxa b'xi mod qed ittellef lit-turiżmu ma jreġix.

Nistgħu nargumentaw jekk affettwatx jew le s-safar tal-Maltin jew ta' persuni li joriġinaw minn Malta, pero' żgur li ma nistgħux nargumentaw li din hija taxxa li qed taffettwa lit-turiżmu.

L-Onor.

Herrera għamel riferenza wkoll għad-diviżjoni tal-konsumatur u l- kompetizzjoni u esprima l-opinjoni li din m'għandhiex tibqa' diviżjoni għaliha minħabba l-introjtu limitat tagħha.

Qal ukoll li ma jistax jifhem kif ħadd ma jħallas biex jidher quddiem it-tribunal tal-konsumatur.

Nafu x'qegħdin ngħidu?

Dan huwa dipartiment li qiegħed hemmhekk biex iħares l- interessi tiegħi, ta' l-Onor.

Herrera u tal-Maltin kollha.

Din id-diviżjoni għandha l-funzjoni li tara li d-drittijiet tiegħi u tiegħek bħala konsumatur ikunu mħarsa.

L-Onor.

Herrera jippretendi li min iċempel id- dipartment nitolbuh Lm1 jew li min imur id-dipartiment b'xi query nitolbuh Lm5 biex forsi nibdew indaħħlu ħafna iktar mit-Lm3,000 li ndaħħlu kull sena u dan meta fl-istess ħin l-Onor.

Membru kien qed jgħid li m'huwiex sewwa li l-gvern iżid it-taxxi!

Sur President, l-Onor.

Joe Sammut għamel riferenza wkoll għall-istrateġija ta' Lisbona u qal li l-partit Nazzjonalista fil-gvern wiegħed li b'Malta fl- Unjoni Ewropea se jorħsu l-prezzijiet meta fil-fatt dawn żdiedu.

Tajjeb li wieħed ifakkar li għal dak li jirrigwarda l-ikel u x-xorb, mill-1 ta' Mejju tas-sena li għaddiet sal-lum, l-RPI mhux żdied imma naqas u din hija xi ħaġa li mhux qed ngħidha jien imma jista' jivverifikaha kulħadd.

Irrid ngħid ukoll li l-Onor.

Sammut ħawwad ukoll meta għamel riferenza għar- rapport li ddiskutejna iktar kmieni din is-sena dwar il-ħidma tas- segretarjat parlamentari għas-self-employed li kien intitolat "Bl-iżvilupp Imprenditorjali f'pajjiżna insostnu n-Negozju u noħolqu Mpjiegi Ġodda".

F'dan ir-rapport hemm riferenza għal numru ta' punti li m'humiex marbuta ma' l-aġenda ta' Lisbona kif qal hu imma huma marbuta maċ-charter tas-self- employed.

Hemmhekk qegħdin nindikaw fejn wasalna rigward it-targets li ssettjajna għalina nfusna.

Sur President, hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi: Ilħaqna t-targets li konna qegħdin ngħidu li se nilħqu jew ma lħaqnihomx?

Kien hemm oqsma fejn ilħaqna perċentwali għoljin minnhom, pero' f'oqsma oħrajn hemm punti li ma lħaqniex biżżejjed it-targets.

Aħna ma niddejqux ngħidu li f'oqsma lħaqna perċentwal tajjeb tat-targets, imma f'oqsma oħra ma morniex daqshekk tajjeb.

Aħna ma ppruvajniex indawru d-diskors u ngħidu li morna tajjeb f'kollox għax irridu li kulħadd jifhem fejn irridu nkomplu ntejbu.

Sur President, l-Onor.

Sammut għamel ukoll riferenza għal diversi punti li bl-ebda mod ma jaqgħu taħt dan il-ministeru, pero' naħseb li wieħed irid jirrispondi għalihom ukoll.

Wieħed irid, per eżempju, jara kemm hemm verita' f'dak li qal l-Onor.

Sammut li Malta tilfet euro 25 miljun f'dik li hija kwestjoni ta' l-immigrazzjoni klandestina.

Għamel ukoll riferenza għal-leave tan-nisa li huma self-employed.

Jiena naħseb li dak li qal jista' jestendih ukoll għall-irġiel li huma self-employed.

Jiena bħall- Onor. Sammut bniedem self-employed.

Naturalment dawn id-drittijiet kulħadd jifraħ bihom, pero' tajjeb wieħed jifhem il-prinċipju li bih jaħdem is-self- employed u jiena ninsab żgur li kieku l-ħaddiem f'dan il-pajjiż japplika l- prinċipji li jaħdem bihom is-self-employed, kieku Malta tkun iktar kompetittiva milli hi għaliex is-self-employed jagħti l-aħjar li jista' 24 siegħa kuljum u żgur ma joqgħodx iħares lejn it-temp jew lejn l-arloġġ.

Din hija differenza fundamentali bejn il-mentalita' ta' bniedem impjegat u dik ta' self-employed.

L-Onor.

Marie Louse Coleiro għamlet riferenza għal diversi punti imma bbażat l-argumenti tagha fuq il-kwestjoni tal-kompetittivita'.

Hija ħaġa tajba li l- oppożizzjoni almenu bdiet titkellem dwar dan is-suġġett għax is- sena li għaddiet ma qalet xejn dwar il-kwestjoni tal-kompetittivita'.

Hawnhekk irrid ngħid li madanakollu, l-Onor.

Coleiro bdiet l-intervent tagħha fuq sieq żbaljata.

L-ewwelnett għamlet il-kritika li r-rapport ta' l-NRP tqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra llum.

Dan ir-rapport ilu available fuq l-internet mit-3 jew l-4 ta' Novembru.

Barra minn hekk, qabel ma ġie ppubblikat dan ir-rapport kien hemm draft report u kulħadd kellu l- opportunita' li mhux biss jilmenta dwaru imma anke jressaq ir- rakkmandazzjonijiet tiegħu dwaru.

Dan kien jgħodd kemm għall-privat u d- dipartimenti tal-gvern kif ukoll għall-organizzazjonijiet pubbliċi u dawk tas-soċjeta' ċivili.

X'kient ir-reazzjoni tal-partit Laburista dwaru?

Il- partit Laburista anke f'dan il-każ baqa' fil-muta.

Sur President, jiena ma rridx inkompli iktar fuq dan l-argument pero', għal darb'oħra, minkejja li kulħadd kellu l-opportunita' li jgħaddi l-kummenti tiegħu, in-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet assenti għal kollox, bħalma kienet assenti għal numru kbir ta' okkażjonijiet bħal dawn.

Tajjeb wieħed jgħid ukoll li dan id-dokument, bħal ħafna oħrajn li ġew ippubblikati iktar kmieni matul is-sena, jagħti ħarsa mhux lejn l-attivita' ekonomika u politika ta' dan il-pajjiż għal perijodu wieħed, imma għal numru ta' snin.

Kellna l-pre-budget document li jħares lejn l-attivita' ekonomika ta' pajjiżna bejn is-snin 2006 u l-2010; għandna dan id-dokument li huwa n- national reform programme; għandna l-verżjoni nazzjonali tal-25 Stat Membru ta' l-Unjoni Ewropea għal dak li jirrigwarda l-aġenda ta' Lisbona mis-sena 2005 sas-sena 2008; u għandna d-dokument dwar kif irridu nassiguraw li nkunu qegħdin nużaw il-fondi li jkunu available.

Nispera li fi żmien mhux tant 'il bogħod ikun hemm konklużjoni dwar il-financial perspectives ta' l-Unjoni Ewropea li jkopru mill-2007 sa l-2013.

Sur President, hawnhekk nixtieq nagħmel riflessjoni żgħira.

F'dan il-pajjiż irridu nibdew nifhmu li wieħed ma jistax jibqa' jfassal għal sena waħda partikolari u nieqfu hemmhekk imma rridu nfasslu għal perjodi ħafna itwal.

Ladarba aħna membri ta' l-Unjoni Ewropea rridu nfasslu għal perjodi ta' seba' snin u halfway through s-seba' snin trid tibda tfassal għas-seba' snin ta' wara.

Din hija xi ħaġa li għad irridu nitgħallmu iktar din in- naħa u m'għandix dubju li għad trid titgħallimha wkoll in-naħa ta' l- oppożizzjoni.

L-Onor.

Coleiro qaltilna wkoll li l-kompetittivita' m'hijiex xi ħaġa li tiġi mil-lum għal għada.

Aħna naqblu ma' dan.

Il-kompetittivita' hija proċess li trid titfassal għal numru ta' snin.

L-Onor.

Coleiro staqsiet għaliex mijiet ta' żgħażagħ f'pajjiżna li jixtiequ jidħlu għal xi kors fl-MCAST mhumiex qed jiġu aċċettati għaliex m'hemmx post għalihom.

Ir-risposta tiegħi hija: Kemm kienet agħar is- sitwazzjoni meta ma kellna xejn minn dan kollu!

Kemm kienet agħar is- sitwazzjoni meta minn dawn il-courses kollha ma kien jeżisti xejn!

Kif ingħad kemm-il darba f'dan il-parlament, irridu naraw kif l-MCAST ikun f'qagħda li bis-serjeta' iwassal biex l-ikbar numru ta' studenti f'pajjiżna jkunu jistgħu jagħtu s-sehem tagħhom.

Forsi l-Onor.

Coleiro nsietu ż-żmien meta kienu l-ftit li b'xi mod kien jirnexxielhom ikomplu jistudjaw.

Il-gvern ta' dak iż-żmien ma kienx jgħid li għandu jsir xi ħaġa biex l-ikbar numru possibbli ta' studenti jkollhom il-possibbilta' li jkomplu jistudjaw, imma kien jgħidilna li min ma kellux garanzija li se jsib fejn jaħdem b'dak l-istudju preċiż li jkun qed jagħmel, allura m'għandux għalfejn joħlom bih.

Jekk m'iniex sejjer żball, meta l-ministru ta' l-edukazzjoni tkellem fl-intervent tiegħu din il- ġimgħa, huwa għamel riferenza għal dan u spjega kif fil-passat minflok kont tiġi inkoraġġit li titgħallem kont tkun inkoraġġit biex tieqaf.

Sur President, mingħajr ma mmorru 18-il sena ilu, irridu nirrealizzaw li f'dan il-pajjiż għandna eluf ta' persuni li kieku ngħataw l-opportunitajiet fis-snin l-imgħoddija ta' qabel l-1987, kieku llum għandhom xogħlijiet differenti minn dak li għandhom.

Pero' dak iż-żmien, minflok ma kien hemm min jinkoraġġina li nkomplu nistudjaw, kien hemm min jinkoraġġina li nwarrbu l-istudju.

Irridu nkomplu nassiguraw li kull wieħed minna f'dan il- pajjiż ikollu l-ikbar ammont ta' preparazzjoni possibbli u rridu nkunu wkoll multi-skilled.

Huwa tajjeb li jkun hemm il-possibbilta' ta' flessibbilta' fil-mod ta' kif wieħed jadatta ruħu għax-xogħol minn żmien għal ieħor, pero' huwa importanti wkoll li nifhmu li din il-kwestjoni li tkun multi-skilled m'hijiex xi ħaġa li jiddeċidiha l-gvern waħdu.

Din hija xi ħaġa li rridu nkomplu nibnu fuqha kif għamilna matul is-snin li għaddew.

Sur President, is-segretarju parlamentari qabli għamel riferenza għall-fatt li għalkemm dan il-ministeru għandu rwoli li huma ta' importanza regolatorja - u huwa tajjeb li llum dan ukoll qed jiġi rikonoxxut mill- oppożizzjoni - pero' fih diversi sezzjonijiet illi tajjeb li wieħed jagħmel riferenza għalihom.

Jiena se nipprova nagħti daqqa t'għajn lejn id- dipartimenti li jaqgħu taħt dan il-ministeru u se nibda mid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, dipartiment li fir-realta' jikkonċerna lilna lkoll mhux biss għaliex minn żmien għal ieħor il-parti l-kbira minna jkollna bżonn nivvjaġġaw bl-ajru, imma anke għaliex dan huwa d-dipartiment li jrid jassigura li l-ajruplani li jtiru fl-ispazju ta' l-ajru tagħna jkunu ajruplani ta' l-ogħla kwalita' u meta jgħaddu minn fuqna jew jiġu biex jinżlu f'pajjiżna, ma jkunux ta' periklu għalina.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira wkoll.

Diversi drabi kelli kummenti dwar il-kwestjoni ta' banning ta' ċerti ajruplani tal-linji ta' l-ajru li jtiru minn u lejn pajjiżna.

Id- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili fil-fatt qiegħed iħares lejn din is- sitwazzjoni u qegħdin naraw ukoll x'jistgħu jkunu l-implikazzjonijiet ta' deċiżjonijiet bħal dawn.

Pero' aħna rridu nkunu ċerti li l-ajruplani li jiġu f'pajjiżna jkunu tali li ma joħolqu l-ebda periklu għalina nfusna.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll illi dan id-dipartiment jaħdem in kollaborazzjoni ma' żewġ enti privati li fil-fatt huma liċenzjati biex jgħallmu lill-piloti u jagħtuhom l- hekk imsejħa private pilot licence.

F'pajjiżna għandna żewġ organizzazzjonijiet ta' dan it-tip u naturalment dawn iridu jkunu l-ħin kollu f'pożizzjoni li jassiguraw li dak li jkun ikun qiegħed josserva r-regoli kollha u li jippreparaw b'mod tajjeb lill- persuni li l-ewwel jieħdu l-liċenzja u mbagħad jistgħu jkomplu jitħarrġu għal-liċenzja iktar avvanzata.

Għall-ewwel darba għandna persuna ta' nazzjonalita' Maltija li nħatret bħala l-kap ta' l-ispettorat ta' l- airworthiness, kariga li matul is-snin li għaddew dejjem kienet okkupata mill-barranin għax ma kienx hawn persuni Maltin available għal dan ix- xogħol.

Jiena nispera li jkollna oħrajn li fil-fatt ikunu ikunu jistgħu jgħinuna f'dan il-qasam.

Naturalment wieħed irid ikompli għaddej bil-proċess ta' evalwazzjoni kontinwa għax fejn tidħol l-avjazzjoni ċivili, ma jgħoddx biss x'jagħmel id- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili imma jgħodd ukoll dak li jsir minn diversi organizzazzjonijiet internazzjonali li għandhom ir-remit li jħarsu u jkunu garanzija ta' sigurta' f'dik li hija l-avjazzjoni fid-dinja.

Dawn sikwit jiġu jżuruna u niftakru aħna minn liema martirju kellna ngħaddu fl- 1998 meta waħda mill-organizzazzjonijiet internazzjonali, il-federal aviation authorities, kienu qalulna li fejn tidħol sigurta' aħna m'aħniex ajruport ta' category one imma ta' category three.

Imma mill-1999 'l hawn anke l-FAA qed tikkonsidrana bħala category one.

Issa barra minn dawn hemm ukoll il-joint aviation authorities, il-European civil aviation authorities u l-international civil aviation organisation, kollha organizzazzjonijiet li minn żmien għal ieħor jiġu jżuruna u allura d-dipartiment irid ikun il- ħin kollu tip-top biex jassigura illi fil-fatt ma jkun hemm l-ebda diffikulta'.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li matul is-sena li qegħdin fiha daħħalna fis- seħħ ċerti regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea li permezz tagħhom aħna nkunu nistgħu niggarantixxu li ċerti drittijiet li huma tagħna jkunu qed jiġu mħarsa.

Fost l-oħrajn hemm id-dritt illi passiġġier ikun informat minn qabel preċiżament liema tkun il-linja ta' l-ajru li se ġġorru u jiddeċiedi hu, mhux mingħalih se jmur ma' linja ta' l-ajru partikolari u f'daqqa waħda jsib li l-ajruplan li se jtir fuqu huwa ta' linja ta' l-ajru assolutament differenti.

Imbagħad hemm id-dritt l-ieħor li daħal matul is-sena li għaddiet illi passiġġier li għal xi raġuni jew oħra ma jkunx jista' jirkeb fuq ajruplan partikolari, irid jingħata kumpens li jiġi stabilit.

Barra minn hekk, daħlu fis-seħħ ukoll dawk li huma drittijiet għal persuni b'diżabilita', b'mod partikolari għal persuni with reduced mobility.

Waqt il-ħin tal-mistoqsijiet illum kelli domanda dwar x'ħadet l-Air Malta u x'ħadu l-ħaddiema ta' l-Air Malta mill-Unjoni Ewropea.

Permezz tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, l-Air Malta rnexxielha tieħu vantaġġ minn dak li huwa msejjaħ it-third package.

Din hija xi ħaġa illi l-Air Malta ma kenitx tista' tagħmel qabel l-1 ta' Mejju tas-sena li għaddiet.

Permezz ta' dan it- third package illum diġa' saru mijiet ta' flights minn bliet fl-Unjoni Ewropea għal bliet oħra fl-Unjoni Ewropea, bil-konsegwenza illi żdied ix- xogħol ta' l-Air Malta.

Dan wassal għal aktar dħul għall-Air Malta.

Tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li proprju l-ġimgħa li għaddiet kien hemm agreement bejn l-Air Malta u l-Excel Aviation, fejn matul it-tliet snin li ġejjin huwa mistenni li l-Air Malta ġġorr iktar minn miljun passiġġier lejn diversi destinazzjonijiet f'numru sostanzjali ta' pajjiżi.

Irrid ngħid ukoll li iktar kmieni matul is-sena ġie aċċettat li parti mir-runway li għandna f'pajjiżna tiġi upgraded permezz ta' finanzjament ta' euro 1.2 miljun mill-Unjoni Ewropea.

Dan se jgħin ukoll biex fil-fatt l-airport tagħna jkompli jiġi upgraded.

Naturalment hawn irrid niċċara li l-airport se jiġi upgraded mhux b'dak l-investiment biss imma wkoll b'investiment ieħor illi jrid jiġi minn sorsi oħrajn.

Fil-fatt matul din is-sena reġa' beda jopera l-helicopter bejn Malta u Għawdex u minkejja d-diffikultajiet kollha li kien hemm, wieħed jista' jgħid li rnexxielna nerġgħu npoġġu fis- suq mezz tat-trasport alternattiv bejn Malta u Għawdex li jiggarantixxi li min ikun qed jivvjaġġa, ikun jista' jagħmel dan bl-aħjar mod possibbli.

Id-diviżjoni tal-konsumatur u l-kompetizzjoni għandha l-funzjoni prinċipali li tassigura li jkun hemm kompetizzjoni ġusta, li tissalvagwarda d- drittijiet tagħna bħala konsumaturi u li fis-swieq ikun hemm prodotti illi huma ta' sigurta'.

Naturalment din id-diviżjoni trid tassigura li l-Att dwar il-Kompetizzjoni u l-Product Safety Act ikunu l-ħin kollu mħarsa.

Ftit tal-ġimgħat ilu waqqafna l-European consumer centre li permezz tiegħu aħna bħala konsumaturi, anke jekk ikollna xi complaint kontra provider ta' servizz jew inkella bejjiegħ minn xi pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea, inkunu nistgħu minn hawn Malta mmexxu f'dan ir-rigward.

Matul is-sena li ġejja rridu nkomplu nassiguraw li dik li l-ħidma li saret tkompli tissaħħaħ għaż- żmien li ġej.

Sur President, rigward id-diviżjoni tal-kummerċ irrid ngħid li s-segretarju parlamentari diġa' għamel riferenza għall-proċeduri li tħaffu biex jassiguraw li l-liċenzjar isir b'mod iktar mgħaġġel, b'mod iktar qawwi u b'mod iktar tajjeb.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' numru sostanzjali ta' miżuri kien iktar faċli li nassiguraw li dan il-proċess jitħaffef.

Irridu nassiguraw ukoll li enti oħra li jaqgħu taħt dan id-dipartiment bħalma huma l-industrial property registrations, it-trade services directorate u s-small business and craft directorate jibqgħu mexjin 'il quddiem.

Fil-fatt matul is-sena li qegħdin fiha hu mistenni li jiġu pproċessati madwar 1,500 applikazzjoni għal trademarks minn din id-diviżjoni.

Jekk inqabblu dawn l-1,500 applikazzjoni mal-madwar 116 applikazzjoni li kien hemm fis-sena 2000 wieħed malajr jinduna bil-qabża li kien hemm.

L-istess jista' jingħad rigward il-patents.

Huwa mistenni li din is-sena nkunu kkonsidrajna 470 applikazzjoni meta fis-snin li għaddew konna nikkonsidraw madwar 30 applikazzjoni biss.

Dawn huma punti li ta' min nenfasizzahom.

Matul is-sena li qegħdin fiha ġie mwaqqaf ukoll is-solvit centre, ċentru li permezz tiegħu l-businessmen f'pajjiżna jkunu jistgħu jassiguraw li d- diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom ikunu qegħdin b'xi mod jiġu kkonsidrati u hawnhekk huwa importanti li nkunu f'qagħda li mmexxu aktar 'il quddiem.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn il-ħidma ta' l-awtorita' marittima jsib li, kif qal l-Onor.

Herrera, l-estimi tagħha huma bħal tas-snin li għaddew, pero' wieħed irid jagħmel riferenza għall-fatt li din l-awtorita' mhux biss trid tkompli tassigura li jkollna wieħed mill-ikbar reġistri tal- vapuri fid-dinja, imma trid tassigura wkoll li nkunu qegħdin f'qagħda li nistgħu kontinwament nosservaw l-obbligi internazzjonali tagħna.

Huwa veru li s-sena l-oħra kellna tnaqqis f'dak li huwa numru ta' vapuri reġistrati taħt il-bandiera Maltija, pero' huwa veru wkoll li din is-sena rkuprajna parti minn dak li konna tlifna matul is-snin ta' qabel u dan għamilnieh ukoll bħala riżultat tad-deċiżjoni min-naħa tal-gvern li jinqatgħu minn fuq ir-reġistru dawk il-vapuri li iktar kienu qed jagħmlulna ħsara milli ġid minħabba li ta' spiss konna narawhom fuq xi stampa ta' xi gazzetta Maltija.

Numru sostanzjali minn dawn inqatgħu mir-reġistru Malti u wieħed jista' jgħid li b'riżultat ta' hekk imxejna 'l quddiem.

Dan qed ngħidu għax matul is-sena li għaddiet il-bandiera Maltija nħarġet mill-blacklist tal-Paris memorandum of understanding u wieħed jispera li nkomplu mexjin biex finalment naslu biex ikollna dikjarazzjoni ċara li aħna wasalna fil-white list tal-memorandum of understanding.

Sur President, l-intenzjoni tal-gvern hija li jkompli jaħdem fil-qasam tal- yachting f'pajjiżna u kif ingħad iktar minn darba, l-intenzjoni tagħna hija li matul is-sena li ġejja nidħlu fid-dettall f'dawk li huma l-proġetti marbutin mal-yacht marinas tax-Xemxija u ta' Wied il-Għajn.

Fil-każ ta' dawn iż-żewġ yacht marinas ukoll il-gvern qed jagħmilha ċara li mhux se jkun hu li joħroġ l-investiment imma dawn iż-żewġ portijiet iridu jitbiddlu f'yacht marinas permezz tas-sistema tal-public private partnership li llum qed issir dejjem iktar popolari.

Dan qed ngħidu speċjalment għal min jikteb fil-gazzetti li l-ministru qed jipprova jieħu l-marina tax-Xemxija.

Dan huwa żbaljat għax fil-fatt mhux se jkun il-gvern li jinvesti imma se jkun il-privat li jwettaq dak il jkun fassal il-gvern.

Sur President, jiena kont nistenna wkoll li jkun hemm xi rimarka dwar il- ħidma ta' l-awtorita' marittima rigward il-bidliet li rridu nagħmlu fil- portijiet ta' pajjiżna.

Sfortunatament għal darb'oħra min-naħa ta' l- oppożizzjoni ma kien hemm l-ebda riferenza għar-riforma li rridu nagħmlu fil-portijiet.

Pero' jekk hemm xi ħaġa li żgur taffettwa l-kompetittivita' wkoll ta' pajjiżna, żgur li huma l-prattiċi tax-xogħol fil-portijiet tagħna.

Hawnhekk il-gvern huwa mpenjat li l-portijiet tagħna jgħaddu mill- proċess ta' riforma li fil-fatt huwa neċessarju biex inkomplu nassiguraw li l-portijiet tagħna minflok ikunu għodda li permezz tagħhom tonqos il- kompetittivita', ikunu huma s-sors li jkomplu jżidu l-kompetittivita'.

Għal aktar minn darba saret riferenza wkoll għall-cruiseliners u hawnhekk tajjeb li wieħed jirrikonoxxi illi f'din is-sena li qegħdin fiha qegħdin nerġgħu nirkupraw minn dak li kien it-terz tas-sena li għaddiet, f'dawk li huma numru ta' passiġġieri li ġew f'pajjiżna.

Huwa mistenni li din is-sena jkun hawn iktar minn 20,000 passiġġier li jiġu f'pajjiżna iktar milli ġew is-sena li għaddiet.

Naturalment din hija wkoll indikazzjoni li l-ħidma li għamlet l-awtorita' marittima fil-passat u d- deċiżjonijiet li ħa l-gvern wasslu biex dak li kien inbeda matul is-snin li għaddew jiġi fil-fatt privatizzat.

Illum l-operazzjoni tal-cruiselining fil-Port il-Kbir hija mmexxija mis-settur privat u wieħed jispera li jkun hemm ukoll ammont ta' suċċess fil-ħidma matul is-snin li ġejjin.

Xi ħaġa li ssemmiet fid-diskors tal-budget u ssemmiet ukoll mill-ministru għal Għawdex meta tkellmet dalgħodu kien il-fatt li rridu nassiguraw ukoll - u hawnhekk l-awtorita' marittima għandha rwol importanti x'taqdi - li numru ta' cruiseliners ikunu jistgħu jagħmlu berthing 'il barra minn Għawdex biex anke Għawdex igawdi mis-suċċess tal-cruiselining f'pajjiżna.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-kwestjoni tat-terminals taċ-Ċirkewwa u ta' l-Imġarr, Għawdex.

Qabel ma wieħed jaqbeż għall-konklużjonijiet dwar meta kellu jitlesta u kemm se jqum dan il-proġett, ikun tajjeb jekk wieħed jara x'kien propost fl-1994, x'kien propost fl-1996 u x'kien propost fl- 1998 jew fl-1999 u fil-fatt x'se jkun ir-riżultat aħħari.

Dan qed ngħidu għax żgur li mhux se jkun hemm paragun bejn dak illi oriġinarjament kien se jsir u dak li fil-fatt se jkollna meta jitlesta x-xogħol.

Irrid ngħid ukoll li l-Onor.

Sammut ma qagħadx jiddejjaq isemmi l-affarijiet negattivi pero' mbagħad m'għamel l-ebda riferenza partikolari għal dawk il-punti li wieħed jista' jqis bħala pożittivi.

L-ewwelnett rigward l-investiment barrani f'pajjiżna tajjeb wieħed jgħid li Malta hija s-sitt pajjiż mill-25 membru ta' l-Unjoni Ewropea fejn jidħol foreign direct investment.

Pero' l-oppożizzjoni donnha ma tafx b'dawn l- affarijiet bħalma ma tafx jew aħjar tipprova tnessi l-fatt li f'dik li hija broadband penetration, Malta qiegħda iktar fil-għoli mill-average ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Saħansitra hija iktar f'post għoli aktar minn ħafna mill-pajjiżi li kienu membri fl-Unjoni Ewropea qabel l-aħħar tkabbir.

Barra minn hekk, Malta hija tliet darbiet iktar f'dik li hija broadband penetration mill-għaxar membri ġodda ta' l-Unjoni Ewropea.

Naturalment din hija xi ħaġa pożittiva u allura huwa aktar konvenjenti għall-oppożizzoni li tnessi dawn l-affarijiet.

Sur President, l-oppożizzjoni jaqblilha tnessi wkoll il-proċess twil li wassal għal-liberalizzazzjoni fis-settur tal-komunikazzjoni f'pajjiżna.

Dan il-proċess wassal biex mhux biss ikollna iktar minn operatur wieħed jew biex aħna l-Maltin inkunu nistgħu fil-fatt ikollna servizzi aħjar, imma wassal biex illum għandna 80% tal-poplu Malti li għandu s-servizz tal- mobile.

Għandna wkoll 88,000 connection ta' l-internet f'pajjiżna u dan huwa numru kbir meta mqabbel mal-ftit eluf li kellna ftit tas-snin ilu.

Dan seħħ ukoll b'riżultat tad-direzzjoni li ta l-gvern numru ta' snin ilu rigward il-liberalizzazzjoni tas-settur tat-telekomunikazzjonijiet.

Sur President, irridu nassiguraw li l-attivitajiet ta' komunikazzjoni f'pajjiżna fil-fatt ikomplu mexjin 'il quddiem.

Naturalment dan huwa proċess li ma tistax twaqqfu halfway through għaliex jew temmen fih jew ma temminx u aħna bħala gvern irridu nużaw dan il-proċess kontinwament bħala għodda prinċipali biex immexxu s-settur ta' l-ekonomija 'l quddiem.

Dan huwa proċess li rridu nużawh għall-benefiċċju tal-pubbliku Malti kollu kemm hu.

Irrid infakkar ukoll li f'dan il-qasam aħna ninsabu t-tieni mill- 25 Stat Membru ta' l-Unjoni Ewropea, pero' ħadd min-naħa l-oħra ma semma dawn l-affarijiet għaliex għall-oppożizzjoni m'huwiex importanti li dan is- suċċess nagħmlu riferenza għalih.

Naturalment dak li ma tafx l- oppożizzjoni jafu l-poplu Malti u dak li tipprova tnessi l-oppożizzjoni żgur li mhux se jinsieh il-pubbliku Malti li qed igawdi l-benefiċċju tiegħu.

Awtorita' oħra wkoll li taqa' taħt dan il-ministeru hija l-awtorita' ta' l- istandards.

Din hija awtorita' importanti għax aktar ma jgħaddi ż-żmien aħna bħala pajjiż irridu iktar inkunu ċerti mill-istandards tagħna.

Dan qed ngħidu għax m'huwiex biżżejjed li nagħmlu dak kollu possibbli biex immexxu 'l quddiem dak li nagħmlu, imma rridu nassiguraw ukoll li dak li qegħdin nagħmlu jkun il-ħin kollu ta' l-ogħla kwalita'.

Jekk nibqgħu bil- mentalita' li kollox jgħaddi f'dan il-pajjiż, sejrin żball u l-awtorita' ta' l-istandards hija dik l-awtorita' f'pajjiżna li trid tassigura li jkun hemm proċess kontinwu biex nilħqu l-ogħla standards possibbli.

L-awtorita' ta' l-istandards kellha u għandha numru ta' funzjonijiet x'taqdi mhux biss mil-lat ta' standards industrijali imma wkoll mil-lat ta' standards ta' ambjent, mil-lat ta' standards ta' servizzi fil-qasam turistiku u mil-lat ta' standards ta' prodotti li jkunu qegħdin fis-suq.

Dan huwa importanti li nkomplu nenfasizzawh mhux biss mal-konsumaturi imma anke ma' kulmin jipproduċi l-iżgħar prodott li għandna f'dan il-pajjiż.

Aħna lkoll kemm aħna rridu nifhmu fil-parlament li biex nassiguraw il- kompetittivita' ta' pajjiżna rridu l-ewwel nassiguraw li l-prodotti li nipproduċu jkun il-ħin kollu ta' l-ogħla kwalita'.

Ma nistgħux nikkompetu f'dawk li huma kwantitajiet għaliex il-pajjiż tagħna huwa dak li hu u allura huwa importanti li nagħfsu fuq dawk li huma standards.

Dan ngħiduh għaliex aħna bħala partit fil-gvern għandna fiduċja li aħna l-Maltin kapaċi mhux biss infasslu imma wkoll inwettqu dak li hemm bżonn għaż-żmien li ġej.

Naturalment apparti din il-fiduċja jrid ikollna wkoll direzzjoni ċara li twassalna għal diversi inizjattivi għaż-żmien li ġej.

Sur President, saret riferenza mhux biss mis-segretarju parlamentari imma wkoll mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni għall-kwestjoni tal-burokrazija.

Jekk wieħed jagħmel riferenza għad-diskors tal-budget isib li l-partit fil- gvern irid jassigura li r-regolamenti ta' l-awtoritajiet tal-gvern ma jkunux kumplikati żżejjed b'mod li jxekklu l-inizjattiva ekonomika.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li matul ix-xhur li ġejjin irridu nidentifikaw dawk ir-regolamenti li huma cumbersome biex imbagħad inkunu nistgħu nibdew naqtgħu minnhom.

Ovvjament irridu nassiguraw li r-regolamenti bżonjużi jibqgħu in place, pero' b'dan il-mod se neliminaw ħafna burokrazija biex nassiguraw li r-regolamentazzjoni tkun waħda kemm jista' jkun ħafifa.

Sur President, irrid ngħid ukoll li għall-intrapriżi ż-żgħar għandna numru sostanzjali ta' inizjattivi li fil-fatt ġew imħabbra fil-budget ftit tal- ġimgħat ilu.

Dawn huma inizjattivi li se naħdmu fuqhom fiż-żmien li ġej għaliex nemmnu li l-inizjattivi li rridu nieħdu jridu jkunu tali li jassiguraw li kull pass li nagħmlu aħna bħala pajjiż u bħala gvern, ikunu passi li jwasslu għall-aħjar andament ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Tan- naħa l-oħra jgħidulna li fil-budget m'hemm xejn dwar il-Malta Enterprise.

Jiena naħseb li tan-naħa l-oħra la qraw l-estimi tal-ministeru u wisq inqas ma qraw l-estimi dwar il-ħidma kollha tal-gvern.

Qalulna wkoll li m'hemm xejn biex il-gvern jgħin lil dawk il-ħaddiema nisa f'pajjiżna li jixtiequ jkomplu jaħdmu anke wara li jkollhom it-tfal.

Naħseb li ma ndunawx li fid-diskors tal-budget hemm riferenza għall-investiment li se jsir biex f'pajjiżna jkollna day centre għat-tfal li jintużaw minn min ikun qed jaħdem.

Sur President, irrid ngħid ukoll li wieħed m'għandux jaqbad biss ministeru wieħed partikolari u jara x'funzjoni għandu u x'ħidma jrid jagħmel biex jassigura l-andament pożittiv ta' l-ekonomika tal-pajjiż.

Per eżempju, dan il-ministeru żgur ma jistax iħares lejn xi attivita' partikolari waħdu, imma huwa ministeru li għandu rwol importanti ta' regolatur kif semma anke kelliem ta' l-oppożizzjoni.

Hawn irrid ngħid li minbarra r-rwol ta' regolatur, dan il-ministeru għandu funzjoni oħra importanti u din hija li jkun il-kordinatur ta' diversi inizjattivi li saru u li qegħdin isiru wkoll min-numru sostanzjali ta' ministeri.

Dan gvern li jrid jassigura li matul iż-żmien li ġej l-inizjattivi li jkunu qegħdin jittieħdu minn dan il- ministeru jkunu għodda ta' kordinazzjoni fl-attivita' tal-gvern.

Il-ħidma

ta' dan il-ministeru ma tistax timxi 'l quddiem u ma tistax tirnexxi jekk kemm-il darba ma jkunx hemm l-impenn tal-ministeri kollha li jassiguraw li l-programmi li qegħdin jitfasslu fil-fatt ikunu mwettqa.

Jien nista' ngħid li l-gvern tal-ġurnata bil-ministeri differenti tiegħu, qed jagħti s-sehem tiegħu biex jintlaħqu t-targets kemm ta' l-aġenda ta' Lisbona kif ukoll tal-world economic forum.

Permezz ta' dan il-ministeru rridu nassiguraw li l-attivita' governattiva tkun waħda komprensiva, magħquda u dinamika u li permezz tagħha jiġi assigurat li l-pubbliku Malti jkompli jgawdi mill-benefiċċji mfassla minn dan il-gvern matul is-snin li għaddew.

Irridu nassiguraw ukoll li l-inizjattivi li se jittieħdu fis-snin li ġejjin bis-serjeta' jwasslu għal ħidma aħjar u għal ħajja aħjar.

Dan huwa t-target prinċipali tal-gvern tal-ġurnata.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, Hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil- Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 33 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jose' Herrera.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat huwa sospiż għal ħames minuti skond il- mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż fid-9.30. p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-Vot 33 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jose' Herrera.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l- Onor. Jason Azzopardi, l-Onor.

John Dalli, l-Onor.

Joseph Falzon, l-Onor.

Austin Gatt, l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici u l-Onor.

Francis Zammit Dimech.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Joseph Abela, l-Onor.

Joseph Debono Grech, l-Onor.

Roderick Galdes, l-Onor.

Joe Mizzi, l-Onor.

Joseph Sammut u l-Onor.

Karmenu Vella.

VOTAZZJONI NRU.

111 FAVUR : 24

L-Onor. |Abela Carmelo |Dalli Helena | |Agius Chris |Farrugia Angelo | |Bartolo Evarist |Farrugia Michael| |Brincat Joseph |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Herrera Jose' | |Buontempo Stefan |Mangion Charles | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George |

KONTRA : 28

L-Onor.

|Abela Anthony |Frendo Michael | |Agius David |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Borg Tonio |Gonzi Michael | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Fenech Antonio |Zammit Ninu |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se ngħaddi biex inqiegħed il-mistoqsija fuq il- Voti tal-Ministeru għall-Kompetittivita' u Kommunikazzjoni.

Il-mistoqsija hija:

VOT 33 – MINISTERU GĦALL-KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm4,633,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 – Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 33 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija:

VOT 34 - KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm4,010,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 34 – Kummerċ, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 34 għaddiet.

VOT 35 - KONSUMATUR U KOMPETIZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm560,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 35 – Konsumatur u Kompetizzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 35 għaddiet.

VOT 36 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm567,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 – Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 36 għaddiet.

VOT VI - MINISTERU GĦALL-KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,172,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot VI għaddiet.

Fid-9.38 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Vot 33, 34, 35, 36 u VI tal-Ministeru għall- Kompetittivita' u Komunikazzjoni ġew approvati mill-Kumitat ta' Provista.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, xtaqt ninforma lill-Kamra li l- laqgħa tal-PAC li kienet scheduled għal għada, qed tiġi posposta minħabba l- fatt li ċ-chairman tal-FMS naqas li jipprovdi l-informazzjoni neċessarja li l-membri tal-kumitat kienu talbu.

Jien naħseb li hija xi ħaġa inaċċettabbli li uffiċjal, hu min hu, ikun mitlub informazzjoni u dan jonqos milli jipprovdiha, bil-konsegwenza li aħna jkollna nipposponu x-xogħol ta' dan il-parlament.

Qed niġbed l- attenzjoni dwar dan sabiex ovvjament dan il-fatt jiġi a konoxxenza ta' kulħadd, anke għall-media u l-pubbliku in ġenerali.

Barra minn hekk, nitlob lis-Sedja, bħala l-awtorita' responsabbli mit- tmexxija ta' dan il-parlament, biex tieħu dawk il-passi neċessarji sabiex l- operat tal-kumitati jimxi bl-aktar mod smooth.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Naturalment is-Sedja tieħu nota.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Wieħed dejjem jista' jarah dan l-ilment, imma ma nafx kemm qegħdin in order, Sur President.

ONOR.

CHARLES MANGION: Jiena konvint li l-Leader of the House jaqbel li l-kumitati għandhom jimxu b'mod smooth.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, s'hemmhekk naqblu.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra:

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 16 ta' Novembru 2005, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2006

Id-Disa' Jum

Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent.

Infakkar lill-Kamra li skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tad-diskussjoni fuq dan il-ministeru m'għandux jieħu aktar minn erba' sigħat, bil-ħin tal-Mistoqsijiet u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Novembru, 2005 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.39 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta u kemm kienu ż-żidiet fin-noll tat- trasport pubbliku matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li n-nollijiet tal-karozzi tal- linja nbidlu f'Jannar 2005 wara li dawn kien ilhom ma jinbidlu mill-1 ta' Settembru, 1999 – kopja ta' kif żdiedu n-nollijiet (Dok.

A) qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Fir-rigward ta' Għawdex, in-nollijiet il-ġodda daħlu fis-seħħ fl-1 ta' Novembru, 2004 wara li kien ilhom ma jinbidlu mis-6 ta' April, 2000 – kopja ta' kif żdiedu dawn in-nollijiet (Dok.

B) qed titpoġġa wkoll fuq il- mejda tal-Kamra.

PACE GRASSO FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid f'liema stadju jinsab il-proġett għall- iżvilupp tal-ground Pace Grasso, f'Raħal Ġdid?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat illi ġiet sottomessa applikazzjoni lill-MEPA fuq il-proġett kollu biex il-ministeru jkun jista' jikseb full development permit fuq il-proġett.

Meta jinħareġ il-permess ikunu jistgħu joħorġu l-offerti biex jiġi esegwit il-proġett.

COLLECTIVE INVESTMENT SCHEMES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm liċenzji ħarġu għal collective investment schemes mill-MFSA din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din id- domanda diġa' ġiet indirizzata b'risposta għall-mistoqsija parlamentari 13856.

COLLECTIVE INVESTMENT SCHEMES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta' collective investment schemes regisrati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru totali ta' collective investment schemes reġistrati Malta huwa ta' 110, maqsumin kif ġej: fondi stabiliti taħt il-liġi Maltija 75 u fondi barranin imma liċenzjati wkoll Malta bħala rekwiżit għal-listing fuq il-Borża 35.

INVESTMENT SERVICES LICENCES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta' investment services licences reġistrati Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru totali ta' investment services licences reġistrati Malta huwa ta' 88.

ĊENTRU TAS-SAĦĦA F'RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jikkonsidra l-Ministru li ċ-ċentru tas-saħħa ta' Raħal Ġdid jiġi ttrasferit għall-bini li ser isir fil-proġett ta' Pace Grasso, ħalli b'hekk ikun wieħed ikbar u iktar spazjuż?

Jikkonsidra li ċ-ċentru tas-saħħa eżistenti jsir day centre għall-anzjani?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-proposta ta' l-Onor.

Interpellant diġa' ġiet ikkonsidrata u deċiża.

Iva, iċ-ċentru tas-saħħa ta' Raħal Ġdid se jiġi nkorporat fil-proġett ta' Pace Grasso.

KUMPANNIJI ĠODDA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il kumpannija ġdida ġiet reġistrata din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor Interpellant li n-numru ta' kumpanniji ġodda rreġistrati fl-2004 huwa ta' 2,479 filwaqt li din is-sena ġew reġistrati 1,555.

TOURIST COACHES

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jikkonferma l-Ministru li fis-27 ta' Ottubru, 2005 daħlu Malta coaches twal 18-il metru u l-ADT awtorizzathom li joħorġu fit-triq bi ksur flagranti tal-liġi, liema liġi l-għada ġiet emendata u l-limitu ttella' għal 18-il metru?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien informat illi fis-27 ta' Ottubru daħlu Malta ħames coaches: tnejn minnhom b'żewġ axles u twal 12-il metru, waħda bi tliet axles u twila 12.9 metru u t-tnejn l-oħra bi tliet axles u twal 12.6 metri.

Il-liġi tgħid li t-tul massimu ta' coach għandu jkun ta' 13.5 metru f'każ ta' coach b'żewġ axles u 15-il metru f'każ ta' coach bi tliet axles u għaldaqstant il-coaches li daħlu Malta fis-27 ta' Ottubru ma kellhom xejn kontra l-liġi.

COMMUNITY CHEST FUND

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15491 u jgħid kemm tqassmu flus mill-community chest fund matul l-2000, l-2001, l- 2002, l-2003 u l-2004?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-community chest fund mhijiex azjenda governattiva, iżda jien informat ukoll li din ta' kull sena tippubblika l-audited accounts tagħha.

SKOLA TUMAS DINGLI F'Ħ'ATTARD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il- proġett tal-kumpless sportiv fl-iskola Tumas Dingli, f'Ħ'Attard?

ONOR.

LOUIS GALEA: Wara l-investiment kbir li sar fl-iskola primarja ta' Ħ'Attard, irid isir xogħol ieħor fil-faċilitajiet sportivi tagħha.

Bħalissa l-FTS qed tikkonċentra fuq il-proġetti li saret riferenza għalihom fid-diskors tal-budget.

TRIQ GIOVANNI MAMO F'BIRKIRKARA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Billi fi Triq Giovanni Mamo, Birkirkara hemm problema fis-sistema tad-drenaġġ, jista' il-Ministru jindaga x'jista' isir biex din il-problema tingħeleb?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

BEJGĦ TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kien id-dħul tal-gvern mill-bejgħ ta' proprjeta' għas-snin 2000-2005?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi d-dħul tal-gvern mill-bejgħ ta' proprjeta' għas-snin 2000-2005 hu kif ġej:

|2000 |Lm1,906,898 | |2001 | 1,902,364 | |2002 | 3,140,091 | |2003 | 3,301,334 | |2004 | 6,974,687 | |2005* | 4,728,454 |

*sa Ottubru.

MINIBUSES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15492 u jgħid x'inhi r-raġuni li filwaqt li minibuses bojod u chauffeur- driven cars jeħtieġ li jkunu reġistrati fuq public service garage, ma jsirx l- istess għall-minibuses ħomor u t-taxis?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li skond il-liġijiet eżistenti ta' pajjiżna, teżisti kategorija waħda biss ta' minibuses għall-ġarr ta' passiġġieri b'kiri jew b'kumpens u dawn huma l- minibuses ħomor.

Fir-rigward ta' dawk il-vetturi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għalihom bħala minibuses bojod, dawn huma kklassifikati bħala public service garage vans u cioe' vetturi bil-mutur, esternament ta' kulur abjad u liċenzjati biex iġorru mhux aktar minn għaxar passiġġieri.

Jien informat ukoll li l-prattika kienet u għadha li l-liċenzji ta' public service garage ikopru vetturi self-drive u dawk tal-kiri misjuqa minn xufier, jiġifieri dawk bi pjanċa bl-ittra K - issa wkoll QZ - u bl- ittri GY u VY.

Il-permessi għall-minibuses ħomor kienu nħarġu minn amministrazzjoni oħra diversi snin ilu fuq bażi individwali u nħoloq monopolju ieħor.

Illum l-użu ta' dawn il-vetturi għas-servizz pubbliku hu regolat bil-ħtieġa ta' liċenzja ta' operatur, skond ir-regolamenti ta' l-2003 dwar il-ġarr stradali ta' passiġġieri b'vettura bil-mutur.

Fir-rigward tat-taxis, fejn bħalissa għaddejjin negozjati mill-aktar pożittivi ma' l-għaqda li tirrappreżenta lis-sidien, bil-għan li dan is- settur jibqa' tabilħaqq jipprovdi servizz ta' kwalità, il-ħsieb hu li jkun introdott il-kunċett ta' liċenzja ta' operatur biex b'hekk dan il-kunċett bil-mod il-mod indaħħluh għas-setturi kollha u allura jibda jkun hemm aktar kontroll u serjeta' fuq is-setturi kollha li jipprovdu servizz ta' ġarr ta' passiġġieri b'kera jew b'kumpens.

MOSTA RINGROAD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-valur tax-xogħlijiet li sar s'issa fil-Mosta ringroad?

Fadal xi ħlasijiet xi jsiru?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

LIĊENZJI U TTESTJAR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15472 u jgħid x'inhu l-ammont ta' arretrati dovuti mill-pubbliku lid-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li l-ammont ta' arretrati dovuti mill-pubbliku lid-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar sa l-aħħar ta' Settembru ta' din is-sena kien Lm2,878,911.

TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15475 u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tad-dokument "Guidelines for the Implementation of Traffic Management Safety Measures and Temporary Diversion of Traffic"?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

ENEMALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15081, 15318 u 15482 u jgħid x'miżuri konkreti ttieħdu fuq livell amministrattiv u ta' purchasing biex jiġu indirizzati l-ineffiċjenzi u l-ħela fil-korporazzjoni Enemalta u x'cost savings saru?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PERSUNI BOARDED-OUT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15490 u jgħid kemm persuni ġew boarded out matul l-2002, l-2003, l-2004 u l-2005 f'Malta u Għawdex?

Minn liema lokalita' huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15490.