MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 205 Il-Ħamis, 9 ta' Diċembru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 205 Il-Ħamis, 9 ta' Diċembru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 9 ta' Diċembru, 2004

WERREJ

MINUTI 198

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 198

TQEGĦID TA' KARTI

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2005

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX 208

AĠĠORNAMENT 251

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 251

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 204 li saret fid-9 ta' Diċembru, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

RUSSJA - TRAĠEDJA FI SKOLA KAWŻA TA' TERRORIŻMU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tixtarr is-suġġeriment, wara t- traġedja li seħħet fl-iskola fir-Russja qrib iċ-Ċeċnija fejn ġew maqtula mijiet ta' tfal u feruti mijiet oħra riżultat ta' terroriżmu, li l-gvern Malti, tramite il-ministeru tal-familja, joffri mqar xi ftit mit-tfal feruti sopravissuti l-possibilita' li jgħaddu ftit ġranet mistrieħ f'Malta u dan bħala ġest ta' solidarjeta' simbolika internazzjonali mpoġġija fil- prattika, u xi ħaġa li pajjiżi oħra jistgħu jiġu mħajra jagħmlu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali): Kif naħseb li jaf l-Onor.

Interpellant, organizzazzjoni volontarja f'Malta li taħdem b'risq tfal Russi, ilha li ħabbret li se ġġib għal btala f'Malta numru ta' tfal li kienu nvoluti fit-traġedja ta' Beslan fir-Russja.

Mr Speaker, nixtieq inżid ngħid li l-Onor.

Azzopardi għamel din il- mistoqsija flimkien ma' numru sostanzjali ta' mistoqsijiet oħra bosta ġimgħat ilu u għalhekk forsi tinstema' daqsxejn superseded.

INSEMINAZZJONI ARTIFIĊJALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb jew l-intenzjoni li jilleġisla dwar il-metodi ta' inseminazzjoni artifiċjali li qed isiru f'pajjiżna sabiex jiġi assigurat li l-prinċipji etiċi jkunu osservati dejjem u kullimkien?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-gvern għandu l-ħsieb jilleġisla fuq din il-materja.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Filwaqt li nirringrazzja lill-Viċi Prim Ministru għar-risposta tiegħu, jista' jitfa' aktar dawl dwar il-ħsieb li għandu l- gvern f'dan ir-rigward u jekk b'mod speċifiku huwiex beħsiebu jaddotta l- konvenzjoni tal-kunsill ta' l-Ewropa, 'l hekk imsejħa Ovideo Convention, dwar dan is-suġġett?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, hija l-intenzjoni tal-gvern li l-ewwel jiffirma u mbagħad fi stadju ulterjuri jirratifika l-konvenzjoni ta' Ovideo ta' l-1997 fil-kunsill ta' l-Ewropa.

Din il-konvenzjoni titratta d-dinjita' tal- bniedem qabel ma jitwieled, proprju fl-istadju meta jkun għadu f'ġuf ommu, u d-drittijiet li għandu bħala protezzjoni kontra l-iżviluppi moderni tal- lum li jistgħu jkunu ta' preġudizzju għalih.

Meta ngħid li l-gvern beħsiebu jilleġisla ma rridx sempliċement infisser li din qiegħda x'imkien fis-sħab.

Fil-fatt matul is-sajf li għadda iltaqa' grupp ristrett ta' nies flimkien ma' l-Avukat Ġenerali sabiex jibda jfassal l-ewwel abbozz li għadu lanqas biss tressaq quddiem il-Kabinett u li jrid jiġi diskuss flimkien mal-ministeru tas-saħħa.

Qed ngħid li dan irid jiġi diskuss ukoll mal-ministeru tas-saħħa għax din la hija kwestjoni biss ta' ġustizzja u lanqas hija kwestjoni biss ta' saħħa.

Jiġifieri hemm l-aspetti mediċi u hemm ukoll aspetti ta' ġustizzja fis-sens ta' drittijiet tal- bniedem.

L-intenzjoni tal-gvern hi li meta jilleġisla ma jagħmilx bħal xi pajjiżi oħra u jsemmi dan l-att bħala "human fertilisation act", fejn qed tenfasizza l-aspett mediku, imma pjuttost tiġi enfasizzata l-protezzjoni ta' l-embriju.

Il-ħsieb hu li għalkemm it-titolu ma jkunx neċessarjament "embryo protection act", ikun on those lines, jiġifieri f'dik id- direzzjoni.

Hawnhekk m'hijiex involuta biss l-inseminazzjoni artifiċjali imma l-aspetti kollha bijo-etiċi li għandhom x'jaqsmu mal-gravidanza u mar- riċerka fuq individwi qabel ma jitwieldu.

Bla dubju ta' xejn anke fil-konvenzjoni ta' l-Ovideo, li hija xi ħaġa pożittiva, hemm ċerti riservi li nesprimu aħna bħala gvern u li possibilment għaqdiet oħrajn favur il-ħajja jesprimu xi riservi żgħar.

Li huwa ħażin li ma jkollniex leġislazzjoni għax ifisser li dan il-kamp m'huwiex qed jiġi regolat ħlief taħt il-kodiċi kriminali għar-rigward l- abbort.

Imma l-bqija mhux qed jiġi regolat jekk iż-żerriegħa li tiġi nseminata artifiċjalment tkunx ta' persuna li għandha relazzjoni stabbli ma' l-omm.

Allura llum m'hemm xejn xi jżomm milli ż-żerriegħa tiġi mportata minn barra minn xi ħadd li lanqas nafu min hu.

Għalissa din m'hemmx xejn illegali fiha.

Mela n-nuqqas ta' leġislazzjoni qiegħed jippermetti affarijiet li forsi f'pajjiżi oħrajn jew huma regolati jew għad- dirittura huma projbiti.

L-istess meta nitkellmu dwar il-cloning, li huwa projbit mill-Ovideo Convention u li f'Malta għad m'għandna l-ebda regolamentazzjoni dwarha.

Kwestjoni oħra li mbagħad trid tiġi deċiża f'dan l-abbozz hi jekk għandux ikun permissibbli li jiġi maħżun ovum fertilizzat.

Jiġifieri sakemm wieħed qiegħed jippreserva biss iż-żerriegħa, hemmhekk m'hemm xejn ħażin.

Imma għandu jkun hemm il-possibilita' - kif teżisti f'ċertu pajjiżi oħrajn - li jiġu stored ova li jkunu fertilizzati, li jkollok fihom bidu ta' ħajja fejn hemm il-possibilita' li f'xi stadju jiġu mormija u allura din tmur kontra l- kunċett tal-ħajja kif nifhmuh aħna?

Allura mbagħad meta niġu għall-abbozz irridu niddiskutu jekk għandhomx jiġu mpjantati biss tliet ova fertilizzati ħalli ma jkunx hemm bajd żejjed fertilizzat u ma jkunx hemm għalfejn jiġi stored.

Dawn l-affarijiet kollha jridu jiġu diskussi bl-aktar mod matur, jiġu kkonsultati l-persuni li jifhmu f'dan is-suġġett u meta jiġi ppreżentat l- abbozz, inkunu nistgħu niffirmaw il-konvenzjoni ta' Ovideo.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, din il-mistoqsija li se nagħmel m'għandha x'taqsam xejn mas-suġġett li qed jitkellem dwaru l-Viċi Prim Ministru pero' hija ta' ċerta importanza u taqa' taħt ir-responsabilita' tiegħu.

Qed nirriferi għal biċċa art tal-gvern fejn it-Toqba tal-Birgu li ngħatat lil żviluppatur minn xi ħadd bla ma ġiet b'riżoluzzjoni f'dan il-parlament.

Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li jittieħdu l-passi neċessarji u li l- affarijiet jimxu skond il-liġi?

Jista' jara wkoll li jitneħħa l-parking li sar b'mod illegali fl-istess area?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONR.

TONIO BORG: Mr Speaker, naturalment hemm ftit tad-differenza biex mill-bajd fertilizzat tal-mara qbiżna għall-parking area fil-Kottonera!

Jien ma naf xejn dwar dan il-każ partikolari pero' nixtieq ngħid lill-Onor.

Mizzi li biċċa art mhux bilfors tingħata lil xi ħadd permezz ta' riżoluzzjoni parlamentari, hemm is-sistema ta' tender u hemm is-sistema ta' encroachment pero' din ma naf xejn dwarha u allura ma nistax nirrispondih.

Kull każ li jkollna quddiemna jiġi nvestigat, jista' jkun li l-Onor.

Interpellant għandu raġun mija fil-mija u f'dak il-każ jittieħdu l-passi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-proġett tal-Kottonera kien ġie diskuss fil-parlament u approvat fil-parlament.

Peress li din il-biċċa art ma kienetx tagħmel parti minn dan il-proġett u allura ma kienetx ġiet diskussa, mhux suppost li ngħatat lil dan l-iżviluppatur, lanqas il- parking.

Jaf il-Viċi Prim Ministru li meta l-MEPA ħarġet il-permess biex isir dan il-parking, ħarġitu fuq premessa ħażina għax dawn ma kellhomx titolu għalih u li allura hemmhekk sar abbuż?

Jista' il-Viċi Prim Ministru immedjatament jindaga biex jikkonferma dak li qed ngħid jien?

Għax nerġa' ngħid li din l-art ingħatat bla ebda titolu ta' xejn u mingħajr ma saret riżoluzzjoni f'dan il-parlament.

Dan ifisser li hemm min abbużivament qed jagħmel użu minn din l-art u allura għandhom jittieħdu passi immedjati biex kollox jitreġġa' lura.

Jien nistenna li f'dawn il-jumejn il-Viċi Prim Ministru jiddikjara x'inhi l-pożizzjoni, anke jekk isib li dak li għedt jien m'huwiex minnu.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, hemm żewġ kwestjonijiet.

L-ewwelnett il- fatt li l-MEPA ħarġet il-permess fuq biċċa art li l-iżviluppatur m'għandux titolu għaliha, m'hemm xejn illegali fiha.

Kieku wieħed jirrikjedi li jġib prova ta' titolu fuq kull art li hemm applikazzjoni għaliha biex tiġi żviluppata, kieku l-MEPA tispiċċa avukat ta' kulħadd.

Niftakar li fl-1987, meta l-partit Laburista kien fil-gvern, din kienet tneħħiet u għamlu sew.

Il-MEPA tidħol biss fil-kwestjoni tar-regoli ta' l-ambjent u tal-planning.

Fil-fatt meta joħroġ il-permess, dan joħroġ mingħajr preġudizzju għad- drittijiet ta' ħaddieħor, inkluż id-dritt tal-gvern!

Jekk hemm xi ħadd li tajnih 100,000 metru kwadru u ħa 105,000 metru kwadru, dak jiġi ndagat u wieħed jara x'inhi l-pożizzjoni.

Imbagħad sta għall- ministeru ta' l-iżvilupp urban, tal-lands department, jekk jirregolarizzawx il-pożizzjoni jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, din il-biċċa art li qed nitkellmu dwarha hija pubblika u allura ladarba għandna kumitat għal tapposta u għandna l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż fejn suppost art simili tingħata permezz ta' riżoluzzjoni, ma nistax nifhem kif din f'daqqa waħda kien hemm xi ħadd li qabad u ta!

U l-Viċi Prim Ministru issa qed jikkonfermali li jekk isib li l-affarijiet saru b'mod irregolari, se jirranġahom biex isiru regolari.

Sewwa qed ngħid?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jiena m'għedt xejn minn dan.

Jiena għedt li l- ewwelnett m'għandi l-ebda prova li din l-art ingħatat lill-iżviluppatur minn xi ħadd.

Jista' jkun li din il-persuna, bi żball jew b'intenzjoni, qabdet u daħlet fiha!

Jiġifieri aħna qegħdin nitkellmu kompletament fl- ajru hawnhekk u jiena bl-ebda mod ma qed naqbel ma' l-Onor.

Mizzi li din l- art tahielu xi ħadd.

Jiena żgur ma tajthilux!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, f'dan il-parlament saru interventi fejn ġie kkonfermat li xi ħadd minn tal-gvern għadda din il-biċċa art lil xi żviluppatur - u mbagħad ir-raġuni għala għaddiehielu ħadd ma kien jafha, jiena sirt nafha wara li ndagajt - u jien nixtieq, biex ma noqogħdux nitkellmu fil-vojt, li l-Viċi Prim Ministru jindaga jekk l-art li qed nirriferi għaliha, li tinsab fejn issir r-regatta fil-Birgu, ingħatatx b'mod uffiċjali kif suppost jew qabżitx il-proċeduri li tiġi fil-parlament biex tingħata kif suppost.

F'każ li jinstab li l-affarijiet ma sarux kif kellhom isiru skond il-liġi, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħidli hux se jittieħdu passi biex l- affarijiet jitreġġgħu lura u jekk hemm bżonn, l-ewwel jiġi kkonsultat il- pubbliku u mbagħad tingħata dik l-art, jekk hemm bżonn tingħata?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, se nindaga Mr Speaker.

BELT VALLETTA - LIFT LI ĠIE STALLAT FIL-QORTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġie jiswa l-lift li ġie istallat riċentement fil-bini tal-qrati fil-Belt Valletta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-lift li ġie stallat riċentement fil-bini tal-qrati fil-Belt Valletta ġie jiswa Lm31,597.

OPEN CENTRES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk u fejn ġew identifikati siti ġodda li se jservu ta' open centres fejn jinżammu l-klandestini?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: F'dan l-istadju m'għandi xejn xi nżid mat- tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 7143, ħlief li x-xogħol fuq l-iskola tal-Marsa issa beda.

ITS - STUDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il student qed jattendi l- institute of tourism studies bħalissa?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg): Informat li bħalissa hemm 677 student li qed jattendu l- institute of tourism studies,.li 494 minnhom huma full-time students u 183 huma part-time students.

SAĦĦA - APPLIKAZZJONI GĦALL-FONDI MILL-UE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid liema kienu dawk l-entitajiet, dipartimenti jew awtorijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea mill-1 ta' Jannar, 2004 sal- lum, kemm pre-accession kif ukoll accession funds?

Għal liema fondi applikaw?

Kemm-il proġett ġie sottomess?

X'kien l-eżitu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita`): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: In vista tal-fatt li proprju l-bieraħ l-Ministru rrappreżenta lill-gvern fil-kunsill tal-ministri ta' l-Unjoni Ewropea fejn ġiet diskussa l-working time directive, il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jaġġorna lill-Kamra dwar l-aħħar żviluppi f'dawn id-diskussjonijiet u anke dwar il-pożizzjoni tal-gvern Malti f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nirrapporta li kellna laqgħa ta' jumejn.

Il-laqgħa tat-Tnejn kienet primarjament intiża biex titratta affarijiet pjuttost mediċi.

Iż-żewġ highlights ta' dik il-laqgħa kienu l- mod ta' kif wieħed jista' jiżgura li l-mediċini li jintużaw għal tfal ta' taħt l-14-il sena, ikunu ta' l-ogħla kwalita' u ta' l-inqas periklu.

Hemmhekk Malta għamlet is-sottomissjoni tagħha li filwaqt li taqbel ma' din l-inizjattiva, riedet li l-Unjoni Ewropea tiżgura b'mod prattiku l-fatt illi minkejja li s-suq tagħna u ovvjament il-konsum tal-mediċini fit-tfal huwa pjuttost ċkejken - qed nitkellmu dwar 50,000 tifel u tifla taħt l-14- il sena - riedet tkun ċerta li r-regolamenti li ġejjin in vigore, ma jkunux awtomatikament ifissru li jkollok importaturi illi minħabba li l-profitt tagħhom u l-konsum tal-mediċini jkun pjuttost baxx, ma jibqgħux iwasslu dawn il-mediċini fis-suq lokali.

It-tieni punt kien li għandu jittella' pjan ta' emerġenza bejn il-pajjiżi Ewropej f'każ li tinqala' pandemic ta' l-influwenza kif inhu ssuspettat.

Għalkemm m'hemm l-ebda indikazzjoni li ġejja din il-pandemic ta' influwenza, jidher ovvju li hemm ċikli ta' bejn l-10 snin u l-15-il sena meta jkun hemm dawn it-tip ta' influwenzi.

Il-preokkupazzjoni tagħna kienet dwar tip ta' influwenza partikolari li wieħed qed jissuspetta li tista' tiġi fuq l-Ewropa - qed nirriferi għall-Asian flu - u għall-fatt li jekk ikun hemm it-trasmissjoni ta' din l-influwenza bejn għasfur u bniedem, b'mod jew ieħor ma tinfirixx malajr pero' once li tidħol fil-bniedem proprja, it-trasmissjoni bejn persuna u oħra tkun ferm iktar faċli.

Il-preokkupazzjoni tagħna hi li l-ewwelnett biex tiżviluppa vaċċin kontra din it-tip ta' influwenza trid mill-inqas sena u allura ovvjament din l- influwenza tilħaq tinfirex ma' l-Ewropa.

Fil-fatt l-aħħar influwenza li kellna kienet swiet il-ħajja ta' madwar 20 miljun ruħ.

It-tieni, qegħdin nissuspettaw li din it-tip ta' influwenza tvarja malajr u allura sakemm wieħed f'dik is-sena partikolari jkun qed jiżviluppa vaċċin kontra din l- influwenza, ikollok strains oħrajn li jagħmluha impossibbli li aħna jkollna dawn it-tip ta' vaċċini.

Ġie diskuss jekk kull pajjiż għandux ikollu in stock antiviral medicines.

Il-problema hi li hemm fabbrika waħda biss li tipproduċihom dawn u d-demand għal din il-fabbrika huwa blocked sa mill- inqas is-sena 2006, jiġifieri minn jagħmel applikazzjoni llum, ma jkollux iċ-ċans li jieħu l-ebda supply qabel l-2006.

Fit-tieni ġurnata tkellimna proprju fuq il-working time directive u jiena hemmhekk kont qiegħed nirrappreżenta lill-Ministru Louis Galea għax din taqa' taħt il-portfolio tiegħu.

Ovvjament hemmhekk ukoll hemm diverġenzi sostanzjali.

Tant hu hekk li kemm il-kompromess li pprova jilħaq il- kunsill kif ukoll il-kompromess li ppruvat tilħaq il-presidenza, it-tnejn ma sabux maġġoranza li tagħtihom support, jew aħjar waħda ma sabitx il- maġġoranza kkwalifikata biex tgħaddi u l-oħra kien hemm reżistenza għaliha.

Allura ovvjament peress li issa se tinbidel il-presidenza, ġie deċiż li din titħalla għal minn hawn u ftit ġimgħat oħra biex terġa' tittella' taħt il-presidenza tal-Lussemburgu.

Hawnhekk aħna konna iżjed ixxurtjati milli fil-fatt naħsbu.

Għaliex?

Għax il-problema kbira tal-working time directive hi jekk għandhiex titħalla f'idejn l-individwu l-għażla to opt out mir-regolament li qiegħda tippromwovi l-Ewropa, jiġifieri li ma taħdimx iktar minn ċertu ammont ta' sigħat.

Dan l-ammont ta' sigħat għadna wkoll ma qbilniex fuqu.

Li hemm tajjeb hu li l-kummissjoni ħarġet b'żewġ definizzjonijiet oħra ta' xogħol u cioe' ta' ħin li wieħed jgħaddi fuq ix-xogħol; dak li huwa ħin attiv u ħin li m'huwiex attiv.

Kont qed ngħid li Malta hija ffortunata għax minkejja dawn id- definizzjonijiet differenti, il-professjonisti tagħna diġa' jitħallsu tal- ħin kollu li jkunu fuq ix-xogħol, sew jekk ix-xogħol ikun meqjus bħala wieħed attiv, sew jekk ikun xogħol on-call kif ukoll jekk ikun xogħol on- call imma meqjus bħala inactive, jiġifieri wieħed ikun fuq il-post tax- xogħol pero' ma jkunx mistenni li jiġi mgħajjat jekk ma jkunx hemm bżonn partikolari.

Allura ovvjament aħna żammejna l-pożizzjoni tagħna primarjament għax l- istaff tagħna huwa diġa' covered u tfisser ukoll li kieku kellha tidħol dik li qiegħda titlob l-Ewropa, kien ikollna nirduppjaw l-istaff kollu li għandna fl-isptar.

Waħda mill-problemi li konna qegħdin niddiskutu ma' pajjiżi oħrajn hi li dawn huma in short supply fl-Ewropa kollha u allura ovvjament m'huwiex għaqli li wieħed jimponi dawn it-tip ta' restrizzjonijiet.

Kif għedt, il-proposti kienu varji u waħda mir-raġunijiet li aħna nsistejna fuqha kienet li aħna nħallu f'idejn l-individwu l-liberta' jekk iridx jaħdem iżjed mil-limitu li qiegħda timponi l-Ewropa.

Id-diffikulta' bdiet tinqala' għax jidher ovvju li jekk inti tħalli f'idejn l-individwu, dan id- dritt sagrosant jista' ovvjament jiġi abbużat mill-employer tiegħu.

Pero' aħna jidhrilna li billi sal-lum għadna ma sibniex kif naqtgħu l-abbuż jew il-possibilita' ta' l-abbuż, m'għandekx tneħħi d-dritt fondamentali lill- persuna.

Kien hemm min argumenta li din hija health and safety, allura ovvjament m'hijiex f'idejn il-persuna li taħdem kemm trid hi, imma wieħed għandu jagħmel ċerti limitazzjonijiet, pero' kif għedt, dan kien dibattitu sħun, ipparteċipajna f'kull aspett ta' din id-diskussjoni, pero' finalment tħalliet biex terġa' tiġi ndirizzata taħt il-presidenza tal-Lussemburgu wara Jannar li ġej.

PRODOTTI MAGĦMULA MILL-ĦALIB FRISK

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani kemm hi d-differenza bejn il-prezz intern u estern ta' l-Unjoni Ewropea tal- prodotti magħmula mill-ħalib frisk bħal cheddar, ġobon, butir, eċċ.?

Min qed jassorbi din id-differenza fl-għoli tal-prezzijiet ta' dawn il- prodotti?

Kemm qed tiswa f'ċifra ta' flus globali lil pajjiżna d- differenza in kwestjoni?

Jikkonferma l-Ministru li kawża ta' din id- differenza ċ-cheddar għola b'50c fil-kilo għall-konsumaturi?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura) (f'isem il- Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): L-Onor.

Interpellant jista' jikseb l-informazzjoni dwar it-tariffa li timponi l-Unjoni Ewropea fuq prodotti ta' pajjiżi terzi peress li dawn ġeneralment jirrappreżentaw id- differenza fi prezzijiet bejn dawk ta' l-Unjoni Ewropea u dawk dinjija.

Għall-prodotti tal-ħalib importati minn pajjiżi terzi, l-gvern alloka euros 960,000 fis-sena 2004 biex jagħmlu tajjeb għal xi differenza fi prezzijiet bejn dawk ta' l-Unjoni Ewropea u dawk dinjija.

Fuq il-prezz taċ-cheddar, dan ivarja minħabba żviluppi fis-suq u mhux biss minħabba xi tariffi li timponi l-Unjoni Ewropea.

QMUĦ U ĊEREALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani kemm hi d-differenza bejn il-prezz intern u estern ta' l-Unjoni Ewropea għall-qmuħ u ċereali?

Min qed jassorbi jew iħallas din id-differenza fl-għoli tal- prezzijiet ta' dawn il-prodotti?

Kemm qed tiswa f'ċifra ta' flus globali lil pajjiżna d-differenza in kwestjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Fil-każ tax-xgħir u qamħirrum, kif ukoll fil-każ tal-qamħ, il- prezzijiet, kemm dawk internazzjonali kif ukoll dawk fl-Unjoni Ewropea, ivarjaw skond żviluppi fis-suq u ċirkostanzi fil-produzzjoni.

Is-sussidji fuq ix-xgħir u l-qamħirrum għas-sena 2004 ġew ikkalkulati abbażi taċ- ċirkostanzi prevalenti fl-ewwel nofs tas-sena 2004.

ZOKKOR - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għas-sussidju taz-zokkor ta' euro MT 422 minn euro MT 770, jikkonferma l-Ministru li l- imprendituri qed jixtru zokkor CIF mill-Unjoni Ewropea għall-prezz ta' euro MT 348 meta fis-swieq internazzjonali kien madwar Euro MT 201?

Jikkonferma li minkejja s-sussidji ta' euro 422 fuq tunnellata zokkor jew aħjar 42c2 of a euro li l-gvern qed jissussidja l-prezz taz-zokkor, il- konsumaturi qed iħallsu direttament medja ta' 14.7c of a euro meta jixtru kilo zokkor lokalment?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): Jien informat li tunnellata zokkor white crystal mill-EU illum tiswa madwar 728 euros CIF.

Tkun tiswa 770 euros jekk tiġi mpurtata f'boroż ta' kilo l-waħda.

Il-Gvern qed iħallas 422 euros sussidju fuq kull tunellata u għalhekk il-prezz għall l-imprenditur jew konsumatur huwa ta' madwar 306 euros meta tnaqqas is-sussidju.

Il-prezz fis-swieq internazzjonali dawn l-aħħar ġimgħat kien ta' madwar 264 euros CIF.

Il- prezz ta' 201 euros huwa mingħajr CIF.

FROTT/ĦAXIX FRISK - IMPORTAZZJONI MILL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani x'inhi l-policy tal-gvern għall-pitkala li jridu jdaħħlu l-frott u l-ħaxix frisk fil-pitkalija tagħhom importat mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea?

Jista' jinformani liema huma r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea u dawk lokali li jawtorizzaw jew jimblokkaw lill-pitkala milli jwettqu din il- forma ta' negozju?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Il-policy tal-gvern hi li ma tippermettix li l-pitkala ibiegħu frott u ħaxix frisk importat mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Nirriferi l-Onor.

Interpellant għal-liġi sussidjarja 117/04, subartiklu 4, speċifikament għad-definizzjoni ta' "prodott agrikolu".

PRODUCERS ORGANISATION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani x'inhi l- policy tal-gvern għall-producers organisation f'każ li dawn ikollhom in- neċessita' li jimportaw u jdaħħlu fil-pitkalija ċentrali frott u ħaxix frisk importat mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea?

Jista' jinformani liema huma r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea u dawk lokali li jawtorizzaw jew jimblokkaw dan il-forma ta' negozju?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Il-policy tal-gvern hi li fil-pitkalija jsir bejgħ ta' prodotti agrikoli lokali biss.

Peress li l-pitkalija hija entita' pubblika, l-gvern jista' jirregola u jaddatta policy kif jopera l-pitkalija u m'hemm l-ebda regolament tal-Unjoni Ewropea kontra din il-policy.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

KUMITATI PERMANENTI

MR SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI (Chairman tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Mr Speaker, bil-permess tal-Kamra nirrapporta li:

5 dokumenti maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-working groups fi ħdan l-istess Kumitat;

3 dokumenti maħruġa mill-istess Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali; u

Dokument li ġie rtirat mill-Kummissjoni Ewropea.

U se nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Proposal for a decision | |of the EP and of the Council | |on establishing a | |multi-annual community | |programme on promoting safer | |use of the internet and new | |online technologies (COM | |(2004) 91 final); | |23.

Amended proposal for a | |decision of the EP and of the| |Council establishing a | |multi-annual community | |programme to make digital | |content in Europe more | |accessible, usable and | |exploitable (econtent plus) | |(COM (2004) 367 final + COM | |(2004) 96 final); | |39.

Proposal for a directive | |on the approximation of the | |laws of the member states | |relating to the measures to | |be taken against the emission| |of gaseous and particulate | |pollutants from | |compression-ignition engines | |for use in vehicles and the | |emission of gaseous | |pollutants from | |positive-ignition engines | |fuelled with natural gas or | |liquefied petroleum gas for | |use in vehicles (Recast | |version) (COM (2003) 522); | |42.

Proposal for a directive | |of the EP and of the Council | |on the estbalishment of a | |Community framework for noise| |classification of civil | |subsonic aircraft for the | |purposes of calculating noise| |charges (COM (2001) 74 Final | |and COM (2002) 683 Final); | |43.

Proposal for a directive | |of the EP and of the Council | |on the approximation of the | |laws of the member states | |relating to electromagnetic | |compatibility (COM (2002) 759| |amended by COM (2004) 446); | |44.

Memorandum on the open | |skies agreement negotiations | |between the EU and USA, | |together with the relative | |agreement (9820/04) | |54.

Proposal for Council | |Decision on Guidelines for | |the Employment Policies of | |the Member States (COM (2004)| |239-2); | |55.

Proposal for a Council | |Regulation amending | |Regulation (EEC) 1365/75 on | |the Creation of a European | |Foundation for the | |Improvement of Living and | |Working Conditions (COM | |(2004) 57); u | |57.

Proposal for a Directive | |of the European Parliament | |and of the Council on the | |Minimum Health and Safety | |Requirements regarding the | |Exposure of Workers to the | |Risks arising from Physical | |Agents (Optical Radiation) | |(COM (1992) 560 and COM | |(1994) 284). |

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER : Il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Report and financial statements ta' l-Awtorita` ta' Malta dwar ir-Riżorsi għas-snin finanzjarji li għalqu fit-30 ta'Settembru ta' l-2002, l-2003 u l- 2004.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-kontribuzzjonijiet miġbura bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Novembru 2004 mingħand anzjani fi djar residenzjali u istituzzjonijiet residenzjali tal-gvern, fi djar residenzjali tal-privat taħt private/ public partnership u mingħand anzjani li jibbenefikaw mis-servizz ta' home help/care, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9551.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2005

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

L-ordni għall- Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Abela, President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Infakkar lill-Kamra li skond il-mozzjoni numru 159 tas-16 ta' Novembru, 2004, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-kelliema tal-gvern.

Insejjaħ lill-Ministru Giovanna Debono biex tressaq ir-riżoluzzjonijiet tagħha.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Sur President, nipproponi:

VOT 37 - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 20,522,282 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2005.

VOT VIII - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm5,704,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII – Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2005.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Chairman, se nipproponi din l-emenda:

VOT 37 - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm14,875" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm14,874".

Delete the figure "Lm14,875" and substitute therefore the figure "Lm14,874".

Mr Chairman, għaddiet sena oħra u bħala l-kelliem ewlieni għar-reġjun ta' Għawdex, inħoss li huwa l-obbligu tiegħi li għan-nom ta' l-oppożizzjoni Laburista nirringrazzja lill-ħaddiema kollha, lill-pensjonanti, lin-nisa tad-dar, lil dawk li jaħdmu fl-NGOs f'Għawdex, lill-membri tal-kleru, lis- soċjetajiet lajċi u lil dawk kollha li matul din is-sena ħadmu għall-ġid tal-poplu Għawdxi.

Naturalment irrid nirringrazzja wkoll lill-Ministru għal Għawdex, għax-xogħol li qiegħda tagħmel, u għall-persuni li jaħdmu fil- Ministeru għal Għawdex.

Ma rridx ninsa nirringrazzja lil Mr Speaker u lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Justyne Caruana, għax-xogħol li hi wkoll qiegħda twettaq fl-interess ta' Għawdex u ta' l-Għawdxin.

J'Alla nimxu flimkien, j'Alla nirrikonoxxu d-diffikultajiet kbar li għandha l-gżira ta' GĦawdex.

Naħseb li wasal iż-żmien li b'sens ta' riflessjoni, b'sens ta' irġulija, naħdmu flimkien biex nidentifikaw lill-problemi kbar li għandha l-gżira Għawdxija u ftit ftit nippruvaw insolvuhom.

F'dan l-istadju rrid nagħmel żewġ riflessjonijiet, li fl-opinjoni tiegħi huma importanti.

Ilna żmien twil ngħidu li hemm bżonn li nirranġaw lis- sistema ta' regional accounts u lill-uffiċċju ta' l-istatistika fil-gżira Għawdxija, u issa naħseb li wasal iż-żmien li nagħmlu dan.

Irridu nifhmu darba għal dejjem li ma jistax ikun li nkomplu nilagħbu bil-figuri.

Spiċċa ż-żmien li nitmejlu bil-poplu Għawdxi billi nbagħbsu l-figuri u naraw kif nagħmlu biex naħbu l-verita' ħalli ma jkollniex stampa ċara tal-qagħda ekonomika tal-gżira Għawdxija.

Insemmi każ klassiku u fl-istess ħin tad-daħk, li ġara f'din il-ġimgħa.

Fit-2 ta' Diċembru ta' din is-sena, il-Gozo Business Chamber bagħtet e-mail lill-ETC, fejn talbitha informazzjoni dwar in-nies qegħda f'Għawdex fis- sena 2003 u 2004.

Għalkemm l-ETC f'Għawdex iżżomm kollox mistur u moħbi, il-Gozo Business Chamber - li kulħadd jaf li hija biss pressure group, għax dan il-gvern ma jridx jagħtiha għarfien legali – baqgħet tinsisti biex tingħata din l-informazzjoni.

Il-Gozo Business Chamber riedet sempliċiment tkun taf in-numru ta' nies qegħda f'Għawdex fis-sena 2003 u 2004, iżda baqgħet mingħajr risposta.

Is-Sur John Saliba, li jaħdem fi ħdan il-Gozo Business Chamber, ċempel lill- ETC f'Malta, li min-naħa tagħha talbitu Lm5 biex tagħtih l-informazzjoni dwar in-nies qegħda fis-sena 2003 u 2004.

Meta s-Sur Saliba bagħat e- mail lill-ETC f'Malta fejn qalilha li kien qiegħed jitlob din l- informazzjoni għan-nom tal-Gozo Business Chamber, l-ETC talbitu Lm50.

Fil-fatt, l-ETC bagħtitlu ittra fejn qaltlu hekk:

"Further to your request dated 4th November, 2004, regarding redundancies in Gozo, kindly be informed that the total cost of your inquiry amounts to Lm50.

Kindly confirm acceptance of quotation by remitting payment, so that processing of the requested data could commence.

Kindly insert quotation number in all correspondence.

Cheques are to be made payable to Employment and Training Corporation.

The Employment and Training Corporation is not VAT registered, being a public corporation which is not involved in commercial activities.

The amount above represents a charge to cover basic cost incurred.

Whilst thanking you of your attention,

Best regards

Diane Xuereb Finance Department"

Mr Chairman, kien dan il-gvern li waqqaf lill-Gozo Business Chamber, u għamel sew, pero' nikkritikah għall-fatt li messu taha għarfien legali.

Din l-organizzazzjoni talbet sempliċiment biex tkun taf kemm kien hemm nies qegħda f'Għawdex fis-sena 2003 u 2004.

L-ETC f'Għawdex ma tathiex din l-informazzjoni, imbagħad, l-ETC f'Malta talbet lis-Sur Saliba Lm5, u wara li saret taf li dan talab l-informazzjoni għan-nom tal-Gozo Business Chamber, talbitu Lm50.

Fl-opinjoni tiegħi, dan m'huwiex il-mod ta' kif għandha tinġabar l-informazzjoni fil-gżira Għawdxija.

Dan huwa mod qarrieq, fejn jinħeba kollox taħt it-tapit biex il- poplu Għawdxi ma jkollux stampa ċara tal-qagħda mwiegħra li teżisti fil- gżira Għawdxija.

Nerġa' nisħaq dwar l-importanza li f'Għawdex ikollna sistema ta' regional accounts li taħdem bis-serjeta'.

Aħna rridu li per eżempju meta napplikaw għall-fondi mill-UE, ma jkollniex problemi.

Waħda mill-iktar affarijiet bażilari għall-UE hi li jkun hemm regional accounts li jkunu jirrispekkjaw tajjeb il-qagħda tar-reġjun.

Jekk nibqgħu mexjin b'dan il-mod, li naħbu l- verita' mill-poplu Għawdxi, jekk ma nemmnux f'dawn l-elementi bażilari, u ċioe' li l-Gozo Business Chamber għandha dritt għall-informazzjoni, allura verament f'Għawdex inkunu morna l-baħar.

Mr Chairman, punt ieħor li rrid nagħmel qabel nibda d-diskors tiegħi dwar il-budget jitratta dwar it-tweġibiet parlamentari.

Kemm jien kif ukoll l- Onor. Justyne Caruana niddejqu li meta nagħmlu domandi parlamentari, ħafna drabi t-tweġiba tkun li r-risposta tingħata f'seduta oħra jew biex nagħmlu l-mistoqsija lill-ministru konċernat.

Issa daħal mod ieħor qarrieq ta' kif il-politika tiġi amministrata.

Meta wieħed jagħmel domanda parlamentari, din tgħaddi għand il-kap tad-dipartiment, li min-naħa tiegħu jgħid l- affarijiet kif inhuma, imbagħad ir-risposta tgħaddi għand il-ministeru għal Għawdex, li jibdilha kompletament biex fir-risposta jkun jidher dak li jrid jgħid dan il-ministeru.

Dan huwa aġir żleali lejn il-membri tal-Kamra.

Dawn huma affarijiet li m'għandhom isiru qatt, għax wara kollox aħna wkoll rappreżentanti tal-poplu, li għandu bżonn ikun jaf il-verita'.

Aħna qegħdin hawn għall-verita'.

Naħseb li jekk hawn ħaġa li kulħadd jaqbel dwarha huwa l-fatt li l-poplu jeħtieġ li jkun jaf il-verita'.

Jekk inkomplu niżżuffjettaw bil-poplu Għawdxi, jekk nippruvaw nuruh stampa li ma teżistix, jekk nippruvaw naħbu minnu ċ-ċifri u l-figuri reali, żgur li ma nkunux qegħdin namministraw il-politika għall-gżira Għawdxija kif jixraq.

Hemm bżonn li min għandu widnejn, jisma', u min għandu għajnejn, jara.

Meta l-gvern jitmejjel bil-membri ta' l-oppożizzjoni, fl-aħħar mill- aħħar il-ballun jerġa' jiġi fil-bitħa tiegħu.

Se ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-budget.

Naħseb li kulħadd jaf kemm il-poplu Għawdxi kif ukoll il-poplu Malti ġew imwiegħda rebbiegħa ġdida mill-partit Nazzjonalista.

Wara li għandna Prim Ministru ''ġdid'', għax kulma ġara kien li bidel is-siġġu u l-karozza...

Jien ma nafx kemm hu Prim Ministru ġdid għax bħal ta' qablu, huwa responsabbli għad- deċiżjonijiet ħżiena li ttieħdu, mhux biss fir-rigward ta' Malta iżda b'mod speċjali fir-rigward tal-gżira Għawdxija.

Fi press conference li ta ftit wara l-budget, il-Prim Ministru ġie mistoqsi biex jiddeskrivi dan il-budget.

Teżisti d-drawwa li kull budget jingħata aġġettiv, iżda l-Prim Ministru qal li jippreferi li lil dan il- budget ma jagħtih l-ebda aġġettiv.

Jien ngħid li għandu raġun li ma jridx jagħtih aġġettiv, għax jekk xi ħadd jistaqsi lili dwar kif niddeskrivi lil dan il-budget ngħid li dan huwa budget li jgħaffeġ lill-ħajja soċjali minn kull aspett, jgħaffeġ lill-batut, lill-middle class u lil dawk kollha li jridu jkollhom ħajja tajba u trankwilla.

Illum kulħadd jaf li minflok waslet rebbiegħa ġdida, waslet xitwa qalila.

F'dan l-istadju jien nitlob lill-poplu Malti u Għawdxi biex jirrifletti ftit dwar sentejn jew tliet snin ilu, meta fil-mass meetings li kien jagħmel, il-partit Nazzjonalista kien iwiegħed ġenna fl-art.

Ħadd mill- membri tal-partit Nazzjonalista qatt ma qal li ladarba fil-gvern, lill- poplu Malti u Għawdxi kien se jġiegħlu jagħmel daqstant sagrifiċċji, mhux lis-sinjur, iżda lill-middle class u liż-żgħir.

Ħadd qatt ma qal li ladarba fil-gvern, il-partit Nazzjonalista kien se jgħabbi lill-poplu b'ruxxmata taxxi, li kien se jgħolli d-dawl u l-ilma bi 17%, li kien se jgħolli n-nollijiet tal-Gozo Channel mhux darba, iżda kultant żmien, li kien se jżid il-prezz tal-pitrolju, li kien se jwaqqaf is-servizz tal- helicopter, li kien se jkun hawn ħafna sensji.

Meta sentejn ilu, wara r-referendum, il-partit Nazzjonalista kien għaddej bil-kampanja elettorali tiegħu, fl-ebda okkażjoni ma qal li kien se jagħmel dawn l-affarijiet kollha.

Dakinhar kollox kien ward u żahar, kollox kien miexi fuq ir-rubini.

Ilkoll niftakruhom il-posters ta' raġel b'tifla fuq spallejh, bil-kliem ''finanzi fis-sod''.

Il-Ministru Giovanna Debono, f'dan il-parlament kienet tgħid li malli nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, Għawdex kien se jiġi trattat bħala reġjun, kien se jkun hemm miljuni ta' liri ġejjin fil-gżira Għawdxija, il-problemi kollha kienu se jiġu eliminati.

Dan kollu ma ntqalx xi għoxrin sena ilu iżda sentejn jew tlieta ilu.

Meta l-gvern għadda l-liġi elettorali dwar il-membri parlamentari Ewropej, lil Għawdex ma tahx nifs, għadda liġi li bil-mod kif inhi, qatt ma jista' jkun hemm persuna Għawdxija fil-parlament Ewropew.

Dan il-gvern għamel liġi biex jinqeda bl-Għawdxin ħalli jivvutaw lill-partit Nazzjonalista, pero' Għawdxin qatt m'għandu ċans Għawdxi jiġi elett fil-parlament Ewropew.

Min hu dak il-Malti li se jivvota lil persuna Għawdxija ?

Dan il-gvern qiegħed jinqeda bl-Għawdxin, iġiegħlhom jikkontestaw għall-elezzjoni biex ma jiġux eletti, basta l-partit Nazzjonalista jakkwista l-voti minn Għawdex.

Ilkoll niftakru fil-ftaħir ta' dan il-gvern dwar il-fondi li kienu se jiġu mill-UE.

Fir-rigward tal-protokoll Taljan, xi ħadd għaref jew bieżel fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex, naqas milli jagħmel is-somom sew, bir- riżultat li f'Malta qegħdin isiru xogħlijiet fit-toroq bil-fondi ta' l- Unjoni Ewropea, u f'Għawdex m'hu qed isir xejn minn dan.

Dan qiegħed jiġri għax xi ħadd m'għamilx il-homework tiegħu tajjeb.

Hemm bżonn li nfakkru lill-poplu dwar kemm il-membri tal-gvern kienu jitmejlu bil-kap ta' l-Oppożizzjoni meta kien jitkellem dwar id-deficit strutturali, meta kien jgħid li fil-pajjiż għandna ħofra li hemm bżonn li nikkurawha.

Jien niftakar lil Dr. Bonello DuPuis, li llum qiegħed igawdi l-premju fl-Ingilterra, jgħid li money no problem.

M'hu veru xejn li money no problem.

Fil-mass meetings li kienu jsiru, l-Onor.

Sant kien isemmi azjenda wara l-oħra li kienu se jkollhom jagħlqu, u fil-fatt hekk ġara, kollha spiċċaw biex għalqu.

Sa f'din il-ġimgħa stess, f'Għawdex għalqet il-Merit.

Sentejn ilu, ma konna nisimgħu xejn minn dan.

Anzi, għall-kuntrarju konna nisimgħu li s-servizz tal-catamaran bejn iż-żewġ gżejjer huwa servizz soċjali.

Issa, mhux talli spiċċa s-servizz tal-catamaran, talli spiċċa wkoll is-servizz tal-helicopter.

Jien niftakar fil-plejtu li kien għamel il-partit Nazzjonalista għax il- gvern Laburista kien żied il-prezz tal-pitrolju b'5ċ!

Issa li qiegħed fil- gvern, il-partit Nazzjonalista żied il-prezz tal-pitrolju bi 300 darba iktar minn dak li konna żidnih aħna.

Kemm kienu għajtu b'qalbhom safja għax għollejna l-prezz tal-pitrolju b'5ċ!

Kemm kienu għamlu plejtu dwar il- prezz tad-dawl u l-ilma, biex issa huma żiedu l-prezz ta' dawn is-servizzi bi 17%!

X'battikata kienu ħadu għax kien żdied in-noll tal-Gozo Channel, biex issa dan in-noll, minn Lm2.50 diġa' żdied għal Lm3, jiġifieri żdied bi 30%, u f'Jannar li ġej se jerġa' jiżdied bi 8.3% oħra!

Alla jbierek, f'daqqa waħda, wara l-elezzjoni kulħadd beda jsemmi lill- ħofra u lis-sagrifiċċji li rridu nagħmlu.

Pero' s-sagrifiċċji qegħdin isiru mal-middle class u maż-żgħir.

Il-Prim Ministru jgħid xi ħaġa li lili togħġobni ħafna, u ċioe' li għalkemm għamel surcharge ta' 17% fuq id-dawl u l-ilma, se jagħmlilna pjaċir għax nofs dan l-ammont se jbatih il-gvern, bħallikieku l-gvern m'huwiex tal-poplu.

Il-Prim Ministru qiegħed jgħid lill-poplu li se jagħmlilna pjaċir għax nofs l-ispiża żejda se jħallasha l- gvern, bħallikieku l-Prim Ministru se jħallas din l-ispiża minn butu.

Mhux mill-but tal-poplu Malti u Għawdxi se titħallas din l-ispiża!

Mr Chairman, qiegħed insemmi dawn l-affarijiet, biex il-poplu jiftakar għalkemm dawn m'humiex affarijiet ta' żmien twil ilu.

Meta tan-naħa l-oħra kienu jgħajruna biċ-ċikkulata u bit-televisions, għalkemm veru dakinhar ma kienx hawn ċikkulata u televisions, liż-żgħir konna tellajnih 'il fuq u tajnih ir-ruħ.

Dakinhar, fil-pajjiż ma kienx għad fadal faqar.

Per eżempju jien, li kont nattendi l-Universita', kont ningħata stipendju ta' Lm90 fix-xahar biex inkun nista' nista' nikkompeti ma' sħabi, li kienu wlied ta' imħallfin u tobba.

Dakinhar, jekk m'għamilna xejn, liż-żgħir konna tellajnih għall-middle class, l-istess middle class li wara daret kontra l-partit Laburista.

Jien m'iniex nitkellem għall-platea iżda qiegħed nitkellem minn qalbi, għax verament inħoss il-bżonn li lill-poplu nuruh il-verita'.

Aħna batejna għax urejnih il-verita', imma llum il-poplu nduna li huwa l-partit Laburista li jgħid il-verita'.

Dawk l-affarijiet li għedna li se jiġru, fil-fatt ġraw u li qalet in-naħa l-oħra, li money no problem, illum reġa' ġie kollox ma' wiċċha.

Kif jgħidu, min ixarrbu jieklu l-bakkaljaw.

Kif diġa' spjegajt, bir-rispett kollu lejh, kulma nara ġdid f'dan il-Prim Ministru hu li waqt li ta' qablu - u hawnhekk qiegħed nirriferi għall-ex- ministru John Dalli - qatt ma kien isemmi lill-Għawdex, l-Onor.

Gonzi, kull darba li jitkellem qiegħed isemmi lill-Għawdex.

Ma nafx għaliex irid ikun il-vuċi ta' Għawdex, imma kull darba li jitkellem, il-Prim Ministru jivvinta xi ħaġa dwar Għawdex.

Daqqa jgħid ħaġa u daqqa jgħid oħra.

Qabel ġie appuntat Prim Ministru kien jgħid li meta jilħaq prim ministru, lill-Għawdex kien se jagħtih vuċi.

Darb'oħra ġie f'Għawdex u qalilna biex nistennew għax Għawdex m'huwiex fil-lista tal-prijoritajiet.

Qalilna li hemm ħafna affarijiet iktar importanti minn Għawdex.

Qalilna biex nistennew ħalli l-ewwel jiġu rranġati dawn il-prijoritajiet, imbagħad naraw x'inhuma l-problemi ta' Għawdex.

Issa ġie fil-parlament u qalilna xi ħaġa oħra stupenda, u ċioe' li jixtieq li lill-poplu Għawdxi jagħtih iktar milli jagħti lill-poplu Malti, pero' għandu jdejh marbutin għax skond il-liġi, lil Għawdex ma jistax jagħtih iktar minn 40%.

Se nikkwota eżatt x'qal il-Prim Ministru fir-risposta tiegħu għall-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, biex wara ħadd ma jiġi jgħid li m'huwiex veru li ntqal hekk :

"Waħda mill-problemi li għandna, qiegħed inħares lejn id-deputati Għawdxin..."

- ħares lejna, qisu se jagħmlilna xi pjaċir ieħor –

Nixtiequ ninċentivaw lil Għawdex, ħafna nixtiequ ninċentivaw lil Għawdex.

Taf x'inhi l-problema?

Il-problema hi li għandna sistema ta' inċentivi li tgħidlek il-massimu ta' għajnuna li tista' tagħti Malta jew Għawdex.

M'hemmx argumenti, hija daqshekk, mingħalija 40% ta' ċertu proġett.

Xi ġralna?

Matul is-snin dejjem tajna 40% lil kulħadd u allura jekk illum irrid ninċentiva xi ħaġa iżjed u nagħti xi ħaġa iżjed lil Għawdex, ma nistax għax irrid nagħti kollox lil kulħadd u allura, l-analiżi li trid isir illum hija : ejjew nagħżlu dawk is- setturi fejn naqblu li huma tajbin ħafna għal Għawdex, u dawk nagħtuhom l-inċentivi kollha.

Pero' lil ħaddieħor, li m'għandux l- inċentivi kollha, nagħtuh parir, nagħtuh parti mill-inċentivi, imma ngħidu, jekk tiġi Malta, se tieħu hekk, pero' jekk tmur Għawdex se tieħu dan.

Imma rridu nħaddmu rasna..."

- u verament iħaddimha rasu –

"... dan il-mod u mhux nitmellħu b'xulxin u ngħidu diskors li ma jfisser xejn."

Dan huwa proprju dak li qegħdin nagħmlu.

Qegħdin nitmellħu b'xulxin, qegħdin litteralment nitmellħu bil-poplu Għawdxi.

Jien nixtieq li l-Prim Ministru jispjega bis-serjeta' l-biċċa xogħol ta' l-40%, għax ma nistax nifimha.

Ġimgħatejn ilu, l-Onor.

Austin Gatt, il-Ministru għall- Industrija, l-Investiment u t-Teknoloġija ta' l-Informatika, meta kien qiegħed jiddiskuti r-riżoluzzjoni ta' l-oppożizzjoni dwar is-sitwazzjoni ekonomika fil-pajjiż, qal hekk:

"Naħseb li wasal iż-żmien, u dan bdejnih issa, li nerġgħu nagħmlu target list differenti.

Jien nemmen li parti minn din it-target list mhux biss trid tkun investiment kapitali jew investiment fil-higher end, pero' jrid ikun tip ta' investiment li jista' jagħmel tajjeb għal dak it-tip ta' ħaddiema li qegħdin jitilfu l-jobs fil-manufacturing industry tradizzjonali.

Pero' dan ma nistgħux nagħmluh bl-inċentivi jew nibqgħu ffissati li l-fabbriki tal-clothing, il-fabbriki tal-jeans u l-fabbriki li huma lower end manufacturing se nbiddluhom bl-istess tip ta' fabbriki.

Hawnhekk tidħol l-equation li hija ferm iktar diffiċli li nagħmluha, pero' li pajjiżi oħra diġa' għaddew minnha u għamluha.

M'aħniex l-uniċi f'din it-tranżizzjoni, pero' nkunu uniċi jekk nasħbu li aħna protetti minn dak li jiġri madwarna fid-dinja.

Spiċċa ż-żmien li Malta tista' tagħmel li trid."

Għalhekk, meta wieħed jara dawn iż-żewġ dikjarazzjonijiet kontrastanti, inħoss li hemm bżonn li l-Ministru għal Għawdex tispjega dawn iż-żewġ binarji li huma totalment separati minn xulxin.

Minn naħa, il-Prim Ministru qiegħed jgħid li jrid jagħti l-inċentivi lil Għawdex, pero' ma jistax għax għandu jdejh marbuta bl-40%, u min-naħa l-oħra, il-Ministru Austin Gatt qiegħed jgħid il-kontra, li ma jistax ikun li nagħtu l- inċentivi u li hemm bżonn li nbiddlu s-sistema tagħna u ngħaddu għal sistema u targets ferm differenti mill-manufacturing industry.

Hawn taħwid ta' ideat, ideat kontrastanti għal xulxin, ideat li ma jagħmlux sens.

Mr Chairman, lill-Prim Ministru rrid ngħidlu li dan m'hu veru xejn.

Il- verita' hi li kull partit li kien hawn fil-gvern dejjem illeġisla b'diskriminazzjoni pożittiva favur Għawdex.

Ħalli nagħti eżempju.

Fl- industrija, għax konna nafu li hemm l-ispejjeż tat-trasport, il-Ministeru għal Għawdex dejjem ta inċentivi biex iħallas it-trasport bejn il-gżejjer mill-MDC, illum il-Malta Enterprise.

Tajna inċentivi lill-bdiewa li jmorru f'Malta bix-xogħol fil-pitkalija, fejn konna inħallsulhom l-ispejjeż tat- traġitt.

Tajna inċentivi u stipendji lill-istudenti u l-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta.

Naħseb li illum wasal iż-żmien li mhux nagħtu 40%, kif qal il-Prim Ministru, iżda li nirranġaw il-pakkett ta' inċentivi, li nagħtu inċentivi differenti biex nattiraw lill-barranin ħalli jiftħu fabbriki fil-gżira Għawdxija.

Ma jistax ikun li nkomplu mexjin bis-sistema li ngħidu li l- qasam industrijali tax-Xewkija spiċċa u ma jista' jsir xejn għax il-pagi fit-Tuneżija u fiċ-Ċina huma irħas minn dawk f'Malta.

Ma jistax ikun li lil dawn il-fabbriki naqsmuhom f'huts żgħar u ngħadduhom lill-family concerns.

Ma jistax ikun li nibqgħu ngħidu li f'Għawdex m'hemmx iktar lok għall- industrija.

Dan huwa l-mod ta' kif għandha tiġi applikata l-politika għall- gżira Għawdxija, fejn il-ħażin jiġi esperimentat f'Għawdex, u t-tajjeb li jsir f'Malta ma jmurx f'Għawdex?

Jien dejjem semmejt l-eżempju żgħir iżda importanti ta' l-arloġġ tal-kartun.

Il-Ministru Austin Gatt f'Għawdex ġie jagħmlu dan l-esperiment, ma marx jagħmlu fid-distrett tiegħu!

Kull Malti li jiġi jonfoq sold f'Għawdex, speċjalment jekk imur iżur l-Arcadia complex, jispiċċa bil-wardens jiġru warajh biex jaraw għandux l-arloġġ tal- kartun mal-windscreen tal-karozza, u jekk ma jkollux, iwaħħlu ċitazzjoni.

Biex wieħed jipparkja f'Għawdex, irid jixtri arloġġ, li jiswa 25ċ.

U liema Malti se joqgħod imur jixtri minn Għawdex, meta jaf li se jiltaqa' ma' dan il-hassle?

F'Malta, ħlief f'xi distrett 'l hemm u 'l hawn, m'hemmx l-obbligu ta' l-arloġġ tal-kartun.

Allura għandna nkunu aħna f'Għawdex li nibilgħu dawn l-affarijiet?

Biex is-sitwazzjoni tkompli tagħqad, ġellidna lir-residenti tar-Rabat u tal- Fontana, minħabba l-blue sticker.

Ma jistax ikun li dawn l-affarijiet jiġu esperimentati fil-gżira Għawdxija, imbagħad jitħallew għaddejjin.

Fuq il- vapuri t'Għawdex hemm reklami li jgħidu li l-arloġġi tal-kartun, minn hemm jiswew 25ċ.

X'jiġifieri jsiru dawn l-affarijiet fil-gżira Għawdxija, meta l-gvern jiftaħar li Għawdex huwa reġjun?

Mr Chairman, bil-paroli jingħadu ħafna affarijiet.

L-aħħar waħda li qal il- Prim Ministru - fejn ikkonferma li assolutament ma jafx x'inhuma l- problemi ta' Għawdex – hi li min japplika għad-dawl u l-ilma minn Jannar li ġej, irid jippreżenta lill-Enemalta l-irċevuti tal-VAT.

Allura jekk nofs in-nies Għawdxin jagħmlu x-xogħlijiet kollha huma, x'se jiġri, se jiġu eżentati milli jippreżentaw l-irċevuti tal-VAT?

U kif se nkunu nafu min għamel ix-xogħol hu u min qabbad lil ħaddieħor?

Dawn huma affarijiet inkredibbli, li juru li fir-rigward ta' Għawdex, dan il-gvern ma jafx fejn irid jasal, m'għandux viżjoni għal din il-gżira.

Huwa unitli li niġu hawn u noqogħdu nikkwotaw iċ-ċifri ta' kemm bnejna ħitan tas-sejjieħ eċċ. Dawn li semmejt jien huma affarijiet żgħar, li iżda jfissru ħafna.

Kif diġa' spjegajt, f'paġna 52 tal-budget speech, il-Prim Ministru rrifera għal Għawdex – u ta' dan ngħidlu prosit, għax kulħadd ħa pjaċir li għamel din ir-riferenza - u qal li jeżistu tliet prijoritajiet li rridu naħdmu fuqhom biex nirranġaw is-sitwazzjoni ta' Għawdex.

Semma' l-fatt li Għawdex huwa fil-periferija u għalhekk għandu iżolarita' doppja, il-fatt li f'Għawdex hemm fraġilita' soċjali tal-komunita', filwaqt li qal li jrid isaħħaħ lill-ekonomija tal-gżira.

B'wiċċi minn quddiem, lill-Prim Ministru ngħidlu li ma jafx x'inhu jiġri f'Għawdex.

Mhux veru li dawn it-tliet affarijiet biss huma prijoritajiet.

Naħseb li Mr Speaker, l-Onor.

Anton Tabone, jekk jisma' dan jibda jħabbat rasu mal-ħajt.

Lill-Prim Ministru ngħidlu li nesa jsemmi żewġ prijoritajiet li huma fundamentali, prijoritajiet li aħna l-Għawdxin dejjem ħdimna għalihom.

Il-Prim Ministru ma semmiex il-fatt li Għawdex għandu jiġi trattat bħala reġjun, xi ħaġa li għandha tkun prijorita' fuq kull prijorita' oħra.

Aħna dejjem ħdimna għal dan l-għan, u hemm bżonn li nkomplu naħdmu għalih, għax jekk Għawdex ma jiġix meqjus bħala reġjun, mhux talli ma nakkwistawx mingħand il-Maltin, talli nitilfu dak li għandna, bħalma qiegħed jiġri.

Prijorita' oħra importantissima hija dik li f'Għawdex ikun hemm sustainable development, mhux żvilupp għal sentejn, tlieta jew ħames snin imma żvilupp li jibqa' sejjer mal-medda tas-snin, biex Għawdex jiżviluppa u biex ċittadin minn Għawdex għallinqas ikun fl-istess livell ta' ċittadin mill- Mellieħa.

Hemm bżonn li ma ninsewx lill-kunċett ta' reġjonalita'.

Jeħtieġ li nirrikonoxxu l-fatt li Għawdex għandu problemi speċjali, li huma kemm kwalitattivi kif ukoll kwantitattivi, li għandhom bżonn ta' soluzzjonijiet partikolari.

Hemm bżonn li nirikonoxxu wkoll il-fatt li huma l-Għawdxin li l-iktar li jafu x'inhuma l-problemi tagħhom, u għalhekk huma l-istess Għawdxin li l- iktar li jistgħu jsolvu dawn il-problemi.

Kemm jista' jkun, ċittadin minn Għawdex għandu jingħata l-istess opportunitajiet ta' xogħol u ta' studju bħal kull ċittadin ieħor minn Malta.

Kemm jista' jkun, għandhom jinġiebu lejn Għawdex l-istess servizzi li jeżistu f'Malta.

Kemm jista' jkun ukoll, l-Għawdxin għandhom jaħdmu f'Għawdex.

Għandna naraw li f'Għawdex ikun hemm żvilupp sostenibbli li wieħed jiftaħar bih.

Jekk ma noqogħdux attenti biex lil Għawdex nittrattawh bħala reġjun, allura, kif diġa' spjegajt, nitilfu kull sens ta' tmexxija.

Meta ngħid li lil Għawdex għandna nittrattawh bħala reġjun, irrid infisser kemm fl-isfera internazzjonali kif ukoll fir-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea.

Il-Prim Ministru semma' tliet prijoritajiet, fosthom il-bżonn li Għawdex ma jitħalliex iktar fil-periferija.

Kif jista' jkun li Għawdex ma jitħalliex fil-periferija meta' għat-tieni darba f'seba' xhur, in-noll tal-Gozo Channel se jerġa' jogħla minn Lm2.50 għal Lm3, u f'Jannar li ġej se jerġa' jogħla b'8.3%?

Kif jista' jkun li filwaqt li l-Prim Ministru qiegħed jgħid li ma jridx iħalli lil Għawdex fil-periferija, neħħa s-servizz tal- helicopter bejn iż-żewġ gżejjer?

Issa l-gvern ġab l-iskuża li qiegħed jirranġa ma' kumpannija Spanjola biex iġib helicopter li jgħabbi 13-il persuna.

F'daqqa waħda, dan il-gvern qiegħed jgħid ukoll li kien hemm applikazzjoni quddiem il-MEPA għall-estenzjoni tal-heliport.

Il-gvern qiegħed jgħid dawn l-affarijiet biex jagħti l-impressjoni li huwa tant jemmen fis-servizz tal-helicopter bejn il-gżejjer li l-applikazzjoni li hemm quddiem il-MEPA qiegħda tiġi trattata.

Dan mhux il-mod ta' kif wieħed jaħdem, iktar u iktar meta l-Ministru Giovanna Debono, f'dan il-parlament personalment wegħdet lill-poplu Għawdxi li malli jitla' gvern Nazzjonalista, mill-għada jibda jopera l-katamaran bejn iż-żewġ gżejjer, kemm fil-maltemp kif ukoll fil-bnazzi, għax dan huwa servizz soċjali.

Kif tista' tissaħħaħ l-ekonomija ta' Għawdex, meta fix-xitwa, l-occupancy rate tal-lukandi tkun 40% inqas minn ta' Malta?

L-oppożizzjoni ilha żmien twil tgħid li hemm bżonn li f'Għawdex ikun hemm golf course, casino, yacht marina, proġetti li kieku fl-1987 tkomplew, illum il-ġurnata huma lesti u qegħdin jagħtu l-frott.

Issa, f'daqqa waħda, il-Prim Ministru qiegħed jgħid li hemm bżonn li nsaħħu lill-ekonomija t'Għawdex billi nagħmlu dawn il-proġetti.

Il-Prim Ministru semma' wkoll il-fraġilita' soċjali li teżisti fil- komunita' Għawdxija.

Għalkemm dan il-gvern jgħid li jemmen fis-servizzi soċjali, f'Għawdex hemm sitwazzjoni imwiegħra għall-aħħar.

Huwa tajjeb li l-poplu jkun jaf li fis-sena 2003, f'Għawdex daħlu 119 –il każ soċjali, filwaqt li sa Novembru ta' l-2004 kienu daħlu 80 każ.

Dan in-nuqqas jirriżulta mill-fatt li l-unika social worker li kienet ġiet ingaġġata fil- health department irriżenjat u ħadd ma ħa postha.

L-akbar numru ta' każi soċjali f'Għawdex huma dawk ta' diffikultajiet fir- relazzjoni bejn il-miżżewġin.

Matul is-sena 2004, numru sostanzjali ta' każijiet kienu dwar housing, fejn koppji żgħażagħ, single parents jew separated parents fittxew xi tip ta' għajnuna f'dan ir-rigward.

Matul is- sena 2004, għall-ewwel darba f'Għawdex kien hemm każijiet ta' persuni jfittxu x-xogħol għax ġew redundant.

Dawn in-nies, jew għax għalaq il-post tax-xogħol fejn kienu jaħdmu, jew għax ġew mitluba jmorru jaħdmu f'Malta, spiċċaw m'għandhomx biex idawru r- rota.

F'Għawdex hemm nuqqas kbir ta' servizzi.

Ma jeżisti l-ebda servizz ta' family therapy, ta' psikologu, ta' domestic violence counselling, ta' shelter għall-irġiel abbużati - fil-fatt, f'Novembru li għadda kien hemm każ fejn persuna tħalliet fit-triq għax sabet ruħha mingħajr dar - ta' shelter għas-subien ta' 'l fuq minn 12-il sena, li jispiċċaw bla dar u ta' crisis intervention.

Is-servizz tad-detox f'Għawdex huwa limitat ħafna, tant li l-klijenti jiġu mitluba jmorru f'Malta, anke meta jkollhom sintomi qawwija ta' withdrawals u allura jkunu soġġetti li sakemm jaslu f'Malta, jaqgħu u jitkaxkru mal- kurrent.

Għalkemm numru ta' drug addicts jilmentaw dwar dan, l-ilmenti tagħhom jaqgħu fuq widnejn torox.

Is-servizz tad-detox f'GĦawdex, li fil- passat kien tant effettiv, issa waqaf għal kollox.

L-anzjani Għawdxin qegħdin jilmentaw ħafna mis-servizz tal-home help, li qiegħed jitmexxa minn persuni mhux kwalifikati u li għal dawn l-aħħar seba' xhur lanqas biss għandu head.

Pazjenti anzjani fl-isptar qegħdin jintbagħtu fir-residenza Sant'Anna, dan peress li m'hemmx biżżejjed infermiera.

Qiegħed ngħid dan kollu biex wieħed joqgħod attent qabel jitkellem u jiftaħar dwar is-servizzi soċjali.

Wara li l-Prim Ministru elenka l-prijoritajiet li semmejt, qal li issa nduna li f'Għawdex – u dawn huma verament affarijiet tal-biki – hemm bżonn li jinbnew golf course, casino, dive site, u decompression chamber, u jinbdew il-proġetti ta' Chambrai u tal-Ġgantija.

Dawn m'humiex l-istess xogħlijiet li kien ippjana li jagħmel il-gvern Laburista ta' l-1997?

Dak li ppjana li jagħmel il-gvern Laburista ta' seba' snin ilu, dan il-gvern qiegħed jippjana li jagħmlu fil-ħames snin li ġejjin.

Mela fl-1997, dawn il-proġetti ma kenux tajbin, u issa, il-Prim Ministru qiegħed jgħid li jrid jagħmilhom.

F'Għawdex, lil persuna li tkun trid tagħmel ħoss biss ngħidulha tromba.

Naħseb li m'hemmx aġġettiv aħjar għad-diskors li qiegħed jgħid il-Prim Ministru fir-rigwrd ta' Għawdex, għax verament huwa tromba li jagħmel ħoss pero' ma jasal imkien.

Il-partit Laburista ilu żmien twil jgħid li dawn il- proġetti għandhom isiru, u issa hawn tromba li qiegħda ddoqq u li mingħaliha li qiegħda tagħti l-impressjoni li dawn l-affarijiet se tibdihom hi.

Matul dawn l-aħħar ħames snin, speċjalment f'din l-aħħar sena, ittieħdu ħafna deċiżjonijiet żbaljati, li ħafna drabi kienu jmorru kontra l- prinċipji ta' solidarjeta', ta' sussidjarjeta', ta' wens, deċiżjonijiet li jinjoraw kompletament lill-prinċipju bażilari li Għawdex għandu jiġi trattat bħala reġjun.

Se nibda nelenka ftit mid-deċiżjoniijet żbaljati li ttieħdu matul din is-sena, b'detriment għall-gżira Għawdxija.

L-ewwel deċiżjoni ħażina li ttieħdet kien l-għeluq tal-biċċerija, għax xi tromba oħra fil-Ministeru għal Għawdex ma kenitx lesta li tirranġa l- affarijiet fil-biċċerija t'Għawdex qabel pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Mhux talli l-biċċerija ingħalqet, talli issa, il-bidwi u r-raħħal qiegħed jiġi mġiegħel jinżel darbtejn jew tlieta fil-ġimgħa biex joqtol f'Malta, bi spejjeż tiegħu, imbagħad irid jerġa' jitla' bil-laħam f'Għawdex.

Minħabba f'hekk, fil-biċċerija t'Għawdex qiegħed isir qtil illegali.

Dan ġie rapportat anke f'"It-Torċa", u bil-permess tiegħek, Mr Chairman, nerġa' nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra ritratti ta' karkassi ta' annimali li qegħdin jinqatlu fil-biċċerija t'Għawdex.

Jiena nixtieq tweġiba dwar x'inhu jiġri fil-biċċerija t'Għawdex, fejn għalkemm din hija magħluqa, xorta qegħdin jinqatlu l-annimali fiha.

Bil- permess tal-Kamra, nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tmien ritratti li juru l-istat attwali tal-biċċerija f'Għawdex.

F'Għawdex se tingħalaq ukoll l-MDP.

Il-pjanijiet huma li l-makkinarju kollu li din il-kumpannija għandha f'Għawdex, jinġieb f'Malta.

Mela issa f'Għawdex se nispiċċaw mingħajr makna tal-ħalib.

Ingħalaq il-heliport u tneħħa s-servizz tal-helicopter, filwaqt li ftit żmien ilu tneħħa wkoll is-servizz tal-catamaran.

Bl-iskuża ta' l-MCAST f'Għawdex, ingħalqu l-iskola Kelinu Galea u l-iskola tas-snajja' tal-ġebel.

Ftit ilu għaddiet il-liġi dwar il-heritage Malta, li b'riżultat tagħha, l- armerija f'Għawdex ingħalqet biex inbidlet f'uffiċju bl-aluminju. il-poplu Għawdxi għadu ma jafx x'sar mill-esebiti fl-armerija, bħalma għadu ma jafx x'sar mill-fdalijiet tal-Brockdorff Circle.

Dawn huma proprjeta' tal-poplu Għawdxi.

Meta l-partit Laburista kien fil-gvern, niftakar li kien ippjanata li dawn jiġu esebiti fil-livell t'isfel, fejn hemm is-sala l- kbira, iżda sal-lum għadna ma nafux fejn jinsabu dawn l-esebiti.

Il-kuntratti kollha li kien hemm f'Għawdex, spiċċaw.

Fejn qabel wieħed kien jagħmel riċerka bi ftit flus, illum irid imur fil-public registry biex jimla formola, iħallas il-flus, jekk iridhom fast track iħallas id-doppju, l-applikazzjoni tmur f'Malta, għax il-kuntratti t'Għawdex marru f'Malta, u wara ftit jirċievi l-informazzjoni.

Jekk ikun ħallas għall-fast track, jirċeviha wara ġimgħa u jekk le jirċeviha wara tliet ġimgħat.

Tneħħa s-sussidju tat-trasport tal-Gozo Channel.

Il-famużi ħaddiema fil- bars tal-Gozo Channel ġew imkeċċija, u llum qiegħed nistenna lill-Ministru Giovanna Debono biex tgħid kif dawn il-ħaddiema daħlu jaħdmu hemm u kif issa spiċċaw barra.

Anke l-ħaddiema fil-heliport intbagħtu Malta.

Fl-isptar ġenerali ta' Għawdex hemm nuqqas kbir ta' nurses, bir-riżultat li kif diġa' għedt, ħafna anzjani li suppost qegħdin fis-sala Sant'Anna, issa qegħdin fil-kuriduri tas-sala tan-nisa.

Il-fabbriki kollha f'Għawdex, ingħalqu.

Il-lukandi 4-star u 5-star għalqu jew se jagħlqu.

Ħafna minnhom se jiġu konvertiti fi flats, filwaqt li dawk li se jibqgħu miftuħin, se jagħlqu għax-xhur tax-xitwa.

In-nassaba ma tħallewx japplikaw għall-permess ta' l-insib.

It-testijiet tal-vetturi jridu jsiru f'Malta.

Biex bidwi japplika għas- sussidju mill-Unjoni Ewropea, irid imur Malta.

Is-self-employed li ilhom żmien twil jiġu mwiegħda li jingħataw il-famużi huts, għadhom ma ngħatawx xejn.

Iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ li se jitwaqqaf f'Għawdex, ħadd għadu ma jaf x'inhu.

Iċ-ċentru ta' l-universita' f'Għawdex tnaqqsu l-courses, bl-iskuża li m'hemmx flus.

Kif diġa' spjegajt, bqajna mingħajr golf course u mingħajr yacht marina, filwaqt li ġie abbandunat għal kollox il-bini tal-mollijiet taċ-Ċirkewwa u tal-car park fl-Imġarr.

Il-fatt li Għawdex sejjer ħażin m'iniex qiegħed ngħidu jien biss imma qiegħed jgħidu l-poplu kollu.

F'Lulju 2003, il-Gozo Business Chamber qalet hekk:

"Is-sitwazzjoni ekonomika f'Għawdex sejra lura.

F'Għawdex qegħdin jintilfu ħafna impjiegi.

Mingħajr is-sussidju fuq it-trasport bejn Malta u Għawdex, ftit hemm il-possibilta' li l-industrija f'Għawdex ikollha futur.

F'Għawdex, minflok jiżdied l-investiment, dak li hemm qiegħed jitlaq."

F'Novembru tas-sena 2003, f'intervista' li ta, l-iSpeaker Anton Tabone qal li kien jassumi li s-servizz tat-trasport bl-ajru m'huwiex se jitwaqqaf.

Qal ukoll li fl-aħħar snin, f'Għawdex kien hemm nuqqas ta' proġetti nazzjonali u li Għawdex għandu bżonn ta' iktar attenzjoni.

Fi Frar 2004, f'intervista li ta lil "The Times", l-Isqof Nikol Cauchi qal li Għawdex mar lura għal żmien ta' kriżi fil-qasam tax-xogħol.

Fl-istess xahar, il-Gozo Business Chamber qalet li l-ikbar prijorita' f'Għawdex għandha tkun il-kwestjoni tal-qgħad, li fl-aħħar xhur saret problema dejjem iktar serja.

Qalet ukoll li meta f'Għawdex, 300 persuna jitilfu x-xogħol, l-impatt ikun daqslikieku tagħlaq it-tarzna f'Malta.

Il-Gozo Business Chamber qalet ukoll li Għawdex għandu jkun reklamat bħala destinazzjoni turistika separata.

Il-lukandi f'Għawdex jinsabu għaddejjin minn żmien diffiċli u l-fatt li f'dik li hija pubbliċita', Malta tingħata prijorita' fuq Għawdex, żgur li ma jgħinx.

F'April 2004, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi qal li l-gvern għandu f'moħħu ħafna proġetti għal Għawdex, li permezz tagħhom jinħolqu iżjed postijiet tax-xogħol.

F'Awissu 2004, il-Gozo Business Chamber qalet li tinsab imħassba dwar is-sitwazzjoni ta' l-impjiegi f'Għawdex.

F'Settembru 2004, Joe Muscat, is-segretarju ta' l-assoċjazzjoni tat-turiżmu f'Għawdex qal li r-ristoranti f'zoni turistiċi ewlenin, bħax-Xlendi, qegħdin jagħlqu fl-10 p.m. Is-sitwazzjoni ilha ma tkun ħażina daqshekk għal mill-inqas 25 sena.

Joe Muscat ilmenta wkoll li kien biss issa li l-assoċjazzjoni saret taf bid- dettalji ta' l-iskeda tax-xitwa tal-Gozo Channel, avolja l-operaturi turistiċi jkunu jridu jafu dawn id-dettalji sa minn sena minn qabel.

Fl- istess ħin, m'huwiex magħruf jekk huwiex se jkun hemm is-servizz tal- helicopter jew le.

F'Settembru 2004, Dr. Michael Caruana, il-president tal-Kamra tal-Kummerċ qal li Għawdex m'huwiex qiegħed jingħata l-attenzjoni li għandu bżonn biex jegħleb il-problemi ta' nuqqas ta' negozju u ta' nuqqas ta' investiment li qiegħed isib illum.

Hemm bżonn li kulħadd jibda verament jaħdem biex isosti lil dawk li jridu jinvestu f'Għawdex.

Dr. Caruana qal ukoll li l- awtoritajiet statali saru qishom monstri, li iktar ixekklu milli jgħinu lil min irid jaħdem.

Dan m'iniex qiegħed ngħidu jien imma qegħdin jgħiduh persuni importanti, li jafu x'inhu jiġri f'Għawdex.

F'"The Sunday Times" tal-5 ta' Diċembru ta' din is-sena, ġie rapportat hekk:

"The Gozitans feel that the government is not delivering.

Gozo indeed expects the government to make an immediate transition from verbosity to verity."

Fir-rigward tal-qasam turistiku, fit-13 ta' Settembru 2004, l-istess ġurnal kien irrapporta hekk:

"Tourists walking away: Tourism figures in Gozo, this summer, went down by 20% to 30%, compared to 2003.

No trolley service, no night ferries, unfinished terminals at Ċirkewwa and Mġarr, no helicopter service.

Il-gazzetta "The Malta Independent", fl-14 ta' Settembru ta' din is-sena, fir-rigward ta' l-ewwel sitt xhur tas-sena 2004, qalet hekk:

"Tourist expenditure in Gozo and Comino falls by 21%."

Din il-gazzetta kompliet tgħid li filwaqt li f'Malta, in-numru ta' night tourists żdied b'9.3%, f'Għawdex dan niżel għal 5.9%.

"The Times" ta' l-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 2004, qalet li fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kien hemm tnaqqis ta' 9,776 passiġġier, jew 1.5%, li qasmu bejn il-gżejjer bil-Gozo Channel.

Fil-ħarġa tat-23 ta' Novembru, 2004, ta' l-istess ġurnal stajna naqraw li sa Ġunju 2003, l-occupancy level fil-5-star hotels f'Malta naqas b'70.3%, filwaqt li sa Ġunju 2004, dan it-tnaqqis kien ta' 65.1%.

Fil-5-star hotels f'Għawdex, sa Ġunju 2003 kien hemm tnaqqis ta' 79.1% u sa Ġunju 2004, dan it-tnaqqis kien ta' 67.3%.

Jekk wieħed janalizza ftit liċ-ċifri jsib li bejn Jannar u Lulju ta' din is- sena, it-turiżmu f'Għawdex naqas b'Lm600,000, jiġifieri b'20%, minn Lm3.1 miljuni għal Lm2.5 miljuni.

Matul dawn l-aħħar 19-il xahar, minn kull 100 turist li ġew f'pajjiżna, inqas minn tnejn marru f'Għawdex.

Minn kull Lm100 li nefqu t-turisti f'Malta, inqas minn Lm2 intefqu f'Għawdex.

Fir- rigward ta' l-iljieli li t-turisti jqattgħu f'Malta, f'Għawdex iqattgħu inqas minn żewġt iljieli.

Il-gazzetta "The Times" tat-3 ta' Diċembru, 2004, irrapportat li l-Ministru Giovanna Debono qalet li se tagħmel social and economic devolopment plan għal Għawdex.

Din hija tromba oħra tal-Ministru Debono.

Issa, fis-sena 2005 se tagħmlu dan il-pjan!

Allura sal-lum ma kienx hemm pjan biex it- turiżmu f'Għawdex jieħu l-ħajja?

Issa l-Ministru qiegħda tinduna li Għawdex jinsab miexi mingħajr pjan u allura laqqgħet lill-ħaddiema biex tagħmel pjan ħalli fil-ħames snin li ġejjin, Għawdex jimxi 'l quddiem.

F'"The Malta Independent" ta' l-4 ta' Diċembru, 2004, il-Ministru Ninu Zammit ftaħar li f'Malta tneħħew 16,000 tunellata ta' illegally dumped rubbish.

Jien nistaqsi lill-Ministru Debono dwar kemm minn dawn is-16,000 tunellata tneħħew minn Għawdex.

Fil-ħarġa tal-31 ta' Lulju, 2004, ta' l-istess ġurnal, Il-Ministru Ninu Zammit qal li ntefqu Lm1 miljun fuq embellishment.

Tista' l-Ministru Debono tgħidilna x'ħa Għawdex minn dawn il-Lm1 miljun?

Fix-Xlendi, mhux talli ma sarx embellisment, talli għal kull fanal li jitqaċċat, minflok isir ieħor timtela l-ħofra bis-siment biex żgur ma jsirx ieħor.

L-arloġġ li hemm fix-Xlendi spiċċa jaqa' biċċa biċċa fuq in-nies.

Din hija sistema ta' għajb, ta' stmerrija.

Mill-protokoll Taljan, Malta ħadet Lm14 –il miljun, filwaqt li mill- istructural funds ta' l-UE, se tieħu Lm54 miljun.

Għawdex kemm se jieħu minn dawn il-fondi?

Iċ-ċentru komunali f'Għawdex, li dwaru sar ħafna ftaħir fejn saħansitra l-Prim Ministru kien laqqa' lill-kabinett f'Għawdex, meta se jasal?

Issa hemm Lm5,000 vvutati għal dan iċ-ċentru, u għalhekk forsi tibda titqiegħed l-ewwel ġebla.

It-terminal ta' l-Imġarr meta se jitlesta?

Il-helicopter service meta se jibda jopera?

Il-yacht marina, il- Casino u l-golf course meta se jsiru?

Min applika għall-golf course snin twal ilu, fl-1997, fi żmien gvern Laburista, kien ingħata l-go ahead imma sal-lum, dan il-gvern għadu jitmejjel b'dawn in-nies, avolja jgħid li jrid jibni golf course f'Għawdex.

Kull interess barrani li kien hemm fl-Andar Hotel, fid-Duke of Edinburgh Hotel u fl-Imġarr Hotel biegħ sehmu, biex issa, kull investiment f'dawn il-lukandi huwa Għawdxi, li l-interess tiegħu hu li jibni l-flats.

Dan hu l-mod ta' kif irridu nattiraw lill-Maltin u lill-barranin lejn Għawdex?

Kull Malti u kull barrani li kellu investimenti f'GĦawdex, biegħ sehmu u telaq.

Illum kont qiegħed nitkellem ma' owner ta' lukanda li qalli li biż-żidiet fil-prezz tal-pitrolju, tad-dawl u ta' l-ilma, se jkollu bżonn ta' Lm500 iktar kull xahar biex jopera l-lukanda tiegħu.

Għalhekk iddeċieda li jagħlaq il-lukanda fix-xhur tax-xitwa u jerġa' jiftaħha fis- sajf.

Din hija s-sitwazzjoni tal-biki li jinsab fiha Għawdex.

Huwa għalhekk li jien għedt li dan il-budget għaffeġ lil Għawdex.

Ma jistax ikun li lukanda f'Għawdex tibqa' tikkompeti, meta żdiedu daqshekk piżijiet.

Għalkemm niftaħru li qegħdin nagħtu attenzjoni lill-qasam tad-diving, jien ninsab infurmat li hemm bżonn li jkun hemm servizz informattiv.

Għaliex m'għandux isir dan?

Għalkemm niftaħru bin-niċeċ li hemm f'Għawdex, m'hemm l-ebda servizz informattiv u sempliċi għat-turisti, ma jeżistux tabelli b'tagħrif dwar dive sites jew mapep ta' taħt il-baħar, bil-pjan ta' emerġenza, bl-isem tas-sit, eċċ.

Aħna ilna żmien twil ngħidu li jekk verament nemmnu fid-diving, hemm bżonn li jkun hemm parking addattat fejn id-dive sites.

Min imur fid-Dwejra jara li d-divers ibiddlu fuq iż-żrar oħxon, maħmuġ biż-żjut, qalb id-duħħan tal- karozzi tal-linja u l-generators tal-ħwienet tal-ġelat.

Ilna żmien twil ngħidu wkoll li fejn hemm id-dive sites m'għandux isir sajd, li f'dawn id- dive sites għandhom jiġu mgħarrqa iktar vapuri u li hemm bżonn li ma jitteħdux deċiżjonijiet li jagħmlu ħsara lill-qasam tad-diving.

Qiegħed jingħad li n-Nature Trust qiegħda tippjana biex ma tħallix vetturi tad-divers jidħlu fl-inland sea fid-Dwejra.

Jekk dan isir, tkun ingħatat daqqa' ta' ħarta lid-diving għax ma jistax ikun li diver iġorr apparat tqil bil-mixi, fix-xemx, biex imur fl-inland sea tad-Dwejra.

Qiegħed jiġi ppjanat ukoll li fid-Dwejra jiġi limitat in-numru ta' divers filwaqt li jsiru restrizzjonijiet biex id-divers ma jidħlux f'ċerti għerien.

Min hu interessat fid-diving qiegħed jgħid li meta jsir il-waste transfer station f'Imġarr ix-Xini, għandha tingħata attenzjoni speċjali biex ma jkunx hemm leakages ta' materjal tossiku fil-blat, għax inkella dan jispiċċa fil-wied ta' l-Imġarr u eventwalment fil-bajja, li hija waħda mill-iktar popolari.

Huwa veru li mill-Unjoni Ewropea hemm ippjanat li d- diving f'Għawdex jieħu Euro 1.1 miljun, pero' jien nistaqsi meta se jitlesta l-famuż tender biex inkunu nistgħu nibbenefikaw minn dawn il- fondi?

Suppost li dawn il-Euro 1.1 miljun sejrin għad-decompression chamber ta' l-isptar, li se jkun ferm iżgħar milli qalet il-Ministru, għal rack ġdid għax-Xatt l-Aħmar, biex isir inventarju, master plan dwar id-dive sites f'Għawdex, kif trid il-MEPA, u għal advertising fid-dive magazines Ewropej.

Mr Chairman, issa se ngħaddi biex nitkellem ftit dwar is-sitwazzjoni tal- qgħad fil-gżira Għawdxija.

Jgħid x'jgħid, dan il-gvern għandu record tal- qgħad.

Jien nikkalkula li llum għandna l-ogħla ċifra ta' dawk li jirreġistraw għax-xogħol, mill-1996.

Illum għandna bejn 700 u 800 persuna li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol u 55% ta' dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol f'Għawdex għandhom inqas minn 30 sena.

F'Malta, 41% tal- persuni bla xogħol għandhom inqas minn 30 sena.

Bejn Settembru 2003 u Settembru 2004, il-qgħad f'Għawdex fost dawk li għandhom 45 sena jew iktar, żdied b'9%.

F'Għawdex, 18% tal-persuni kollha bla xogħol għandhom 45 sena jew iktar.

Ċifri pubblikati fil-business promotion policy, li kien maħruġ mill-istess Ministeru għal Għawdex jgħid li fil-31 ta' Jannar 2002, kien hemm 839 persuna taħdem fil-qasam industrijali tax-Xewkija.

Fil-preżent, f'dan il- qasam industrijali hemm jaħdmu 228 raġel full-time u 20 part-time, b'kollox 248, filwaqt li hemm jaħdmu 199 mara full-time u 16-il mara part time, b'kollox 215. it-total ta' ħaddiema fil-qasam industrijali tax-Xewkija, f'Novembru 2004 kien ta' 463 persuna, jiġifieri 376 persuna inqas minn Jannar 2002.

Rigward il-qasam tal-manifattura, il-Ministru Giovanna Debono, fir-risposta tagħha għall-kritika tal-budget tas-sena l-oħra, kienet qalet dawn il- preċiżi kelmiet:

"Il-prospetti li xi darba jerġa' jkollna f'Għawdex fabbriki mdaqqsa, huma 'l bogħod ħafna, biex ma ngħidux li ma jeżistux, speċjalment għall-esportazzjoni tal-prodotti tagħhom.

Qiegħda nirreferi għas- setturi tat-tessuti, taż-żraben, tal-ħwejjeġ u affarijiet oħra."

Jiena ngħid jekk konna nafu li s-setturi tradizzjonali tal-manifattura, fil- lower end, mhux fil-higher end, telqu minn Malta u Għawdex, jekk konna nafu li investituri Maltin, aħseb u ara barranin, qegħdin jitilqu lejn Tuneż fejn il-pagi huma nofs dawk li jitħallsu f'pajjiżna, għaliex ma ħadniex azzjonijiet rimedjali?

Jekk konna nafu li f'Għawdex ma stajniex inżommu iktar lis-suq tal-manifattura, għaliex qatt ma ħsibna biex nippruvaw nissostitwixxu l-impjiegi li ntilfu f'dak il-qasam b'attivita' oħra?

Għaliex qatt ma rajna li l-impjiegi li kienu qegħdin jintilfu f'dan is- settur, jiġu channelled għal setturi oħrajn?

Hemm bżonn li fil-qasam tal-manifattura, nibdlu t-targeting sectors tagħna.

Irid ikun hemm re-engineering ta' l-istrateġiji u tat-targets.

Jekk f'Malta kien hemm suċċess bil-qasam tal-hire and manufacturing, għaliex ma ħsibniex biex f'Għawdex isir l-istess?

Jekk f'Malta, il-Malta Enterprise approvat Lm25 miljun f'investimenti ġodda fuq proġetti ta' aktar minn Lm0.75 miljun, għaliex f'Għawdex ma sar xejn?

Kif spjegajt, ir-riżultat ta' dan kollu huwa li fil-qasam industrijali tax-Xewkija, kien hemm l-agħar riżultat li gvern qatt jista' jakkwista.

Fir-rigward tal-qasam edukattiv, huwa mportanti li nkunu konxji mill-fatt li dan huwa msejjes fuq żewġ binarji, u ċioe' it-tmexxija tat-tagħlim in ġenerali jew it-trobbija tajba fl-imġieba fl-iskola u l-ħolqien ta' strutturi u infrastruttura biex ikun jista' jiġi żviluppat l-istess tagħlim sistematiku.

Jekk f'Għawdex, l-ewwel binarju qiegħed jiġi sostnut, mhux l- istess jista' jingħad għat-tieni wieħed, speċjalment f'din is-sena li waslet biex tispiċċa.

Jien irrid infakkar lill-poplu li bejn l-1 ta' Novembru 1996 u l-5 ta' Settembru 1998, jiġifieri meta l-partit Laburista kien fil-gvern, il-qasam edukattiv f'Għawdex ingħata spinta qawwija 'l quddiem.

Ta' min isemmi li f'dan iż-żmien kien ġie inawgurat ċentru ġdid għat-taħriġ fil-computer għall-għalliema fl-iskejjel primarji, li qabel kienu jmorru fis-Swatar biex jirċievu dan it-taħriġ.

Kien tlesta wkoll ix-xogħol fuq il-Lunzjata centre, għall-użu ta' field work mill-istudenti ta' dan iċ-ċentru.

Barra minn hekk, fl-iskola primarja tan-Nadur kienu saru xogħlijiet ta' toilets ġodda għal persuni bi bżonnijiet speċjali.

Fl-istess perjodu kienu ħarġu sejħiet għal offerti għall-kostruzzjoni ta' laboratorju ġdid tax-xjenza fl- iskola Sir Michelangelo Refalo, f'Victoria.

Illum, dan il-proġett formidabbli sewa 'l fuq minn Lm200,000.

Mr Chairman, jidher biċ-ċar li fil-qasam edukattiv f'Għawdex, dan il-gvern m'għandu l-ebda viżjoni.

Hemm nuqqas ta' għalliema, speċjalment fis-settur post-sekondarju.

Fl-iskola Sir Michelangelo Refalo hemm studenti li sal- ġurnata tal-lum kienu għadhom mingħajr għalliem tal-bioloġija.

Proprju llum ġiet mimlija din il-vacancy, wara tliet xhur.

Il-Ministru għal Għawdex damet tliet xhur biex intervjeniet biex dan il-post imtela'.

B'riżultat ta' dan, hemm ħafna frustrazzjoni fost l-istudenti, li ħafna minnhom kellhom imorru f'Malta għal-lezzjonijiet f'dan is-suġġett.

Rigward iċ-ċentru ta' l-MCAST f'Għawdex, għalkemm sar ħafna ftaħir, jirriżulta li ħafna mill-istudenti qegħdin jippreferu li japplikaw għal korsijiet fl-MCAST f'Malta, peress li ħafna mill-korsijiet m'humiex provduti f'Għawdex.

Xi skejjel primarji f'Għawdex għadhom mingħajr assistent kap, filwaqt li hemm nuqqas kbir ta' fondi.

Hemm bżonn li l- Ministru tgħidilna x'inhi tagħmel il-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada fil-gżira Għawdxija għax sal-lum, għalkemm f'Malta, din nefqet il-miljuni, f'Għawdex għadha m'għamlet xejn.

Fl-iskola sekondarja tas-subien Ninu Cremona, għalkemm kien inxtara lift u sar il-concrete għalih, ilu tliet snin taħt it-taraġ.

Il-persuna bi bżonnijiet speċjali li għaliha suppost li sar dan il-lift, dalwaqt titlaq minn din l-iskola u l-lift għadu ma twaħħalx.

Sur President, xtaqt li kelli iktar ħin għad-dispożizzjoni tiegħi biex nitkellem dwar il-qasam tas-saħħa u dwar il-kunsilli lokali.

Nagħlaq billi ngħid li hemm bżonn li fil-każ ta' Għawdex, isir ippjanar bis-serjeta'.

Lil Għawdex, li llum huwa marid, trid issirlu dijanjosi, irridu naraw x'inhuma l-problemi f'din il-gżira.

Spiċċa ż-żmien li nkomplu nidħku bil- poplu u nitfgħu kollox taħt it-tapit.

Spiċċa ż-żmien tal-ftaħir.

Illum mhux il-partit Laburista biss imma kulħadd jirrikonoxxi li f'Għawdex hemm problemi kbar u li l-gvern m'għandux viżjoni, m'għandux sens ta' direzzjoni.

Kif qal Cremona, dan huwa vapur bla kaptan, bla direzzjoni, miexi għal rasu, fejn ħadd ma jaf huwiex se jaħbat ma' xi skoll jew huwiex se jegħreq.

Għalhekk hemm bżonn li flimkien naħdmu bis-serjeta` ħalli fl- aħħar, lil Għawdex tagħna nagħtuh sens ta' direzzjoni.

Qabel nagħlaq nixtieq nitlob il-permess biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra datata 18 ta' Novembru 2004 mibgħuta mill- Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ lill-Gozo Business Chamber dwar "Quotation No. 133";

Diversi ritratti ta' l-inħawi tax-Xlendi, Għawdex; u

Diversi ritratti meħudin fil-biċċerija ta' Għawdex.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, nibda dan id-diskors billi nirringrazzja lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Anton Refalo, għad-diskors imqanqal li għadu kemm għamel.

Meta kien f'Għawdex, il-Prim Ministru qalilna biex nieħdu ftit paċenzja għax hemm prijoritajiet oħrajn qabel il-bżonnijiet ta' Għawdex.

Ovvjament, dan ma niżilx tajjeb ma' ħafna Għawdxin u għalhekk, biex il-gvern ibenġel dak li kien qal, ra kif għamel sensiela ta' laqgħat fejn Għawdex beda jiffigura iktar waqt diskussjonijiet, dokumenti eċċ. Pero', bir-rispett kollu, l-interess ta' Għawdex għandu jkun wieħed kontinwu u kostanti, mhux meta u kif jaqbel biss.

Aħna l-Għawdxin ma nistgħux nitħallew lura għax għandna problemi kbar li għandhom bżonn li jiġu ndirizzati immedjatament.

Il-kollega tiegħi kien eżawrijenti biżżejjed fejn appuntu elenka dawn id- diversi problemi.

Lill-Ministru għal Għawdex ftit nisimgħuha tintervjeni f'dan il-parlament, pero', dan l-aħħar kellna ċ-ċans li nisimgħuha darbtejn fuq xulxin, u ċioe' meta tkellmet dwar l-estimi ta' l-ETC u meta tkellmet dwar il-mozzjoni dwar ir-riġenerazzjoni ekonomika, li għamilna aħna bħala partit, fejn Għawdex ġie indikat b'mod partikolari.

Jien segwejt attentament u wżint sew dak li qalet.

Fir-rigward tal-qgħad qalet l-istess affarijiet li qalet fil-budget speech f'Diċembru li għadda, bi ftit żidiet 'l hemm u 'l hawn.

Dan huwa l-mod ta' kif jaħdem dan il- gvern, li jgħid dejjem l-istess affarijiet u sena wara l-oħra, nibqgħu fejn inkunu u kollox jibqa' għaddej qisu qatt ma kien xejn.

Per eżempju l-Onor.

Debono reġgħet qalet li l-oppożizzjoni qiegħda tgħaġġibha iżżejjed dwar il- qgħad f'Għawdex u li Għawdex qisu qiegħed f'xifer l-irdum.

Jekk l- oppożizzjoni qiegħda tgħaġġibha, allura l-Ministru u kull min jaqbel magħha kif jiġġustifikaw il-fatt li l-figuri tan-nies qiegħda qegħdin dejjem jiżdiedu?

Smajna li l-oppożizzjoni tilgħab bil-figuri, pero', nikkwotaw liema figuri nikkwotaw u ninterpretawhom kif ninterpretawhom, qiegħda dejjem tirriżulta żieda.

Il-Ministru qalet ukoll li ħafna minn dawk li tilfu l-impjiegi fil- fabbriki, jiġifieri mis-settur tal-manifattura, reġgħu impjegaw ruħhom, pero' mhux fl-istess ġeneru ta' xogħol iżda fil-qasam tas-servizzi, fil- qasam tat-turiżmu, fil-qasam tal-kostruzzjoni, fil-qasam ta' l-istruttura u fil-qasam tal-biedja u s-sajd.

Ovvjament, hija xi ħaġa far fetched biex minn machine operator, persuna tmur taħdem f'dawn is-setturi.

Lill- Ministru ngħidilha li jekk tmur on a case to case basis issib li ftit kienu dawk li meta spiċċaw mill-fabbriki, reġgħu impjegaw ruħhom, għax ma setgħux isibu jobs addattati għalihom.

Biżżejjed infakkru li fir-rigward tas-settur tal-manifattura, il-Ministru qaltilna li l-possibilita' li jkollna fabbriki mdaqqsa hija remota.

Allura dawn in-nies żgur li ma setgħux jimpjegaw ruħhom f'dan is-settur.

Il- ministru suppost li taf b'dawn l-affarijiet għax in-nies li qed jieħdu r- relief żdiedu, filwaqt li n-nies li qegħdin jiġu boarded out żdiedu wkoll.

Lil dawk in-nies li spiċċaw bla xogħol u min jaf minn liema kalvarju għaddejjin, hekk għandu jgħidilhom il-gvern, li l-oppożizzjoni qiegħda tgħaġġibha!

Min jaf jekk lill-ħaddiema fil-cafeteria tal-Gozo Channel wkoll qalulhomx li aħna qegħdin ngħaġġbuha?

Min jaf jekk lil dawk li tilfu l-job tagħhom jew li qegħdin taħt il-mannara tas-sensja, huwiex qiegħed jgħidilhom l-istess!?

L-Onor.

Refalo qal Ii l-figuri juru biċ-ċar li l-maġġor parti tan-nies qegħda f'Għawdex huma żgħażagħ ta' taħt it-30 sena.

Hekk se jgħidilhom il- gvern lin-nies li qegħdin jitilfu l-impjieg tagħhom, li aħna qegħdin ngħaġġbuha?

Hekk se jgħidilhom lil dawk li jaħdmu fil-fran, li qegħdin jikkunsidraw li jnaqqsu l-ħaddiema minħabba ż-żieda fil-prezz tal-pitrolju u minħabba s-surcharge tad-dawl u l-ilma?

Hekk se jgħidilhom lill-ħaddiema tal-Merit, ta' l-MP clothing u ta' l-MDP?

Il-gvern jgħid li jrid jgħin lill-investitur biex f'Għawdex jiġi ġġenerat ix-xogħol, iżda l-ġimgħa l-oħra, il-Prim Ministru qalilna li għalkemm jixtieq jagħti lil Għawdex iktar minn 40%, ma jistax għax jekk jagħti lil Għawdex irid jagħti lil Malta.

Filwaqt li dan il-gvern jgħid li hemm bżonn li Għawdex jingħata l-għajnuna, meta niġu għas-si u n-no jgħid li ma jistax.

F'dan ir-rigward, kulma jrid isir hija emenda fil-liġi, li tista' ssir kull ħin għax peress li n-naħa tal-gvern għandha l-maġġoranza ta' siġġijiet, tgħaddi żgur.

Dan il-gvern, fir-rigward tal-ħdud u l-festi biss jagħmilhom l-emendi.

Fir-rigward tal-kwestjoni ta' l-40%, il-pożizzjoni tiegħu diġa' ċċaraha u din l-emenda m'huwiex se jagħmilha.

Smajt ukoll li se jiġu riveduti l-huts li hemm fil-crafts village ta' Għawdex.

Ninsab infurmata li l-gvern, tramite l-Malta Enterprise, qiegħed jitlob lill-kerrejja żieda fil-kera ta' erba' darbiet iktar milli għandhom bħalissa.

Dawn in-nies, li jridu jaħdmu u jridu jaqilgħu x'jieklu, qegħdin jgħiduli li dan huwa wisq għalihom.

Jien ngħid lil min trid tgħinu, se tkompli tgħabbih iktar u titolbu jħallas ammont li ma jiflaħx għalih?

Jien qiegħda nifhem li lil dawn in-nies, il-gvern qiegħed jgħidilhom biex jitilqu bil-pulit.

B'dan il-mod irid jgħin lis-settur tal-manifattura?

F'dawn il-huts, dak li jsir hu li n-nies jipproduċu u jbiegħu il-prodotti tagħhom stess.

Il-gvern qiegħed jirrikonoxxi l-fatt li t-turiżmu huwa importanti ħafna għall-gżira Għawdxija, pero', bir-rispett kollu ngħid li dan is-settur għandu bżonn iqum fuq saqajh, kemm jista' jkun malajr.

Issa qegħdin jissemmew il-golf course, il-Casino, il-yacht marina, li huma affarijiet tajbin, pero' skond fejn isiru.

Aħna naqblu ma' dawn l-proġetti, pero' ma nistax ma ngħidx li l-partit Laburista ilu li għamel dawn il-proposti mill- 1996, 1997, 1998, jiġifieri bejn sitt snin u tmien snin ilu.

Jekk il-gvern kellu dawn il-proposti quddiemu fuq platt tal-fidda, x'ġara?

Jaqaw, għax qabel kien qiegħed jipproponihom il-partit Laburista, dawn il-proposti kienu ħżiena, u issa, għax qiegħed jipproponihom il-gvern Nazzjonalista, saru tajbin?

Dawn huma anomaliji li wieħed għandu jagħti kashom.

Fir-rigward tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma, il-Prim Ministru qalilna li iva, hemm surcharge ta' 17%, pero' fis-settur tat-turiżmu, stabbilimenti eċċ., se jkun hemm capping ta' Lm5,000.

Iżda kif jista' jitqiegħed kulħadd f'keffa waħda?

Kif jista' jkun li l-lukandi f'Għawdex, li għandhom bedding capacity u occupancy rate inqas minn ta' Malta, jitqiegħdu fl-istess xkaffa u jiġu kkunsidrati bl-istess mod?

Dan id-diskors mhux jien qiegħda ngħidu imma qalu Dr. Michael Caruana, il-president tal-Gozo Business Chamber, meta ġie intervistat fuq Radio 101.

Diversi xhur ilu, kont qajjimt il-fatt li f'Għawdex qegħdin nitilfu ħafna negozju mill-cruise liners, minħabba l-fatt li l-Gozo Channel tiċċarġja lil kulmin jinżel l-art il-full fare tal-vapur, minkejja li ma jkunx qiegħed isir użu mis-servizz.

Tan-naħa tal-gvern, jew ma kinux jafu jew taparsi ma kinux qegħdin jagħtu kas.

Meta cruise liner wara l-ieħor ma bdewx jinżlu f'Għawdex iżda bdew joqogħdu jduru bil-boats tagħhom, il-Ministru Debono ġiet fuq l-istazzjon tal-partit Laburista u qaltilna biex ma ninkwetawx għax l-affarijiet ġew irranġati u t-tariffi tneħħew.

Issa tneħħew, wara li għadda s-sajf!

Dan huwa eżempju klassiku tal-mod li bih jaħdem dan il-gvern, fejn l-ewwel ma jagħmel xejn, ma jagħtix widen, imbagħad, meta jiġi dahru mal-ħajt u jispiċċa kkritikat minn kullimkien, jagħmel xi ħaġa.

Huwa għalhekk li aħna f'Għawdex qatt ma nieħdu r-ruħ, għax ir-rimedji jittieħdu meta jkun tard wisq, too little, too late, kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-istess ġara fil-każ tal-helicopter.

Fl-aħħar t'Ottubru ta' din is-sena spiċċajna mingħajr dan is-servizz.

Ilna nafu li s-servizz tal-helicopter se jiġi sospiż.

Biss biss, fl-14 ta' Ottubru tas-sena l-oħra kont staqsejt lill-Ministru Austin Gatt xi pjanijiet għandu l-gvern f'dan ir-rigward, u r- risposta kienet li l-fatt li s-servizz tal-helicopter se jieqaf kienet suppożizzjoni tiegħi.

Dakinhar lill-Ministru kont tlabtu biex ikun korrett u jispjegalna x'se jiġri, pero', m'għamel xejn.

L-ewwel qalulna li l- helicopter m'huwiex vijabbli – għax Alla jbierek, f'Għawdex xejn m'hu vijabbli – imbagħad qalulna li l-helicopters li kienu joperaw kienu perikolużi, u issa qegħdin jgħidulna li kienu qegħdin jikkuntrattjaw, imma l-prezzijiet kienu għoljin wisq.

Issa, proprju fil-ġimgħa li għaddiet, il- Prim Ministru qalilna li kienu se jikkonkludu ftehim, iżda meta l-operatur sema' lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem dwar is-sussidji, infurmana li ried sussidju hu ukoll.

L-Onor.

Gonzi qal li għandu l-korrispondenza, imma għal xi raġuni, minkejja li tqiegħdu ħafna affarijiet fuq il-Mejda tal- Kamra, din il-korrispondenza għadha ma ġietx imqiegħda.

B'min iridu jidħku dawn tal-gvern Nazzjonalista?

Qiegħda ngħid hekk għax kienu jafu li ma kinux se jikkonkludu ftehim, u ngħid għaliex.

Lill-membri tal-protezzjoni ċivili li suppost ġew f'Għawdex fl-aħħar ta' Novembru biex jaħdmu mal-helicopter il-ġdid, ivvintawlhom xi korsijiet biex ma jiġux fl- aħħar ta' Novembru imma jiġu ħafna wara.

Dan sar qabel ma l-Kap ta' l- Oppożizzjoni semma' s-sussidju, jiġifieri l-fatt li l-ftehim ma sarx ma kinetx kwestjoni ta' sussidju.

Fil-11 ta' Novembru, il-Ministru Debono qaltilna li l-gvern kellu kuntatt ma' kumpannija Ingliża, pero' m'għalaqx il-bibien għal min wera interess dan l-aħħar.

Mela jekk hemm min għandu interess, x'qiegħed jistenna l- gvern biex f'Għawdex ikollna servizz tal-helicopter?

Dan qalitu wkoll l- MHRA, fl-istqarrija li semma l-Prim Ministru stess.

X'qiegħed jistenna dan il-gvern, li jerġa' jiġri bħalma ġara meta l-vapur ma ħadimx u nqala' kaos sħiħ!

Għax ma ngħidux li hemm 17-il operatur turistiku barrani li lil Għawdex eliminah kompletament minn fuq il-brochures, proprju għax m'hemmx is-servizz tal-helicopter!

Dan huwa dak li rridu ngħidu lill-poplu!

Issa l-gvern qiegħed jgħid li hemm bżonn li Għawdex jiġi reklamat bħala destinazzjoni separata minn Malta.

Aħna ilna s-snin ngħidu dan, imma l- gvern issa stenbaħ.

Il-GTA ma qagħditx tistenna lill-gvern u nediet brochure dwar Għawdex.

F'dan l-istadju nixtieq nagħmel riferenza għal dak li qal id-deputat Nazzjonalista, l-Onor.

Franco Galea, li kiteb fil-ġurnal Malta Today dwar il-proposta tal-marketing ta' l-MTA u dwar iż-żieda kif proposta mill-gvern.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Galea għaliex iva, il- promozzjoni qiegħda ssir l-iktar fuq l-inizjattiva ta' dawk involuti fis- settur.

Jien immur oltre minn hekk.

Il-gvern jgħid li jirrikonoxxi lill-GTA.

Mela għaliex din l-assoċjazzjoni ma tingħatax l-istatus li jixirqilha u tiġi allokata budget biex taħdem hi għat-turiżmu.

Kif qal il-kollega tiegħi, huma l-GĦawdxin li jafu x'hemm bżonn f'Għawdex.

GĦandi dubji kbar kemm l- MTA, bil-marketing staff kollu li għandha, hijiex kapaċi tagħmel għal Għawdex dak li għamlet il-GTA.

Biżżejjed insemmi l-booklets li nħarġu.

Mr Chairman, biex nattiraw turisti ta' kwalita', Għawdex irid jiġi msebbaħ.

Hemm bżonn li naħdmu biex ikollna ambjent b'saħħtu u nadif.

Meta t-turist jasal f'Għawdex, kulma jara quddiemu hija massa tal-concrete, li huwa l- proġett tat-terminal, li suppost ilu lest, pero' ġie ridimensjonat u ħlief planki tal-konkos u biċċiet 'l hawn u 'l hemm m'hemmx.

Id-data tat- tlestija kemm-il darba ġiet estiża, għax skond dan il-gvern, għal Għawdex kollox jgħaddi!

It-turisti li jiddeċiedu li jżuru lil Għawdex ikollhom xorti jekk ma jinzertawx jaqsmu l-fliegu ma' l-iskart, bħalma qegħdin nagħmlu aħna.

Mill-estimi jidher li hemm tnaqqis ta' Lm5,000 fl-embellishment programmes fuq is-sena li għaddiet.

Anke fir-rigward ta' l-environment protection works, minkejja l-awareness u d-daqq tat-trombi dwar l-importanza ta' l- ambjent, l-ammont għal dawn l-aħħar tliet snin baqa' l-istess.

Ma nistax ma nsemmix lill-Gozo Channel, li hija l-unika link li għad baqa' bejn iż-żewġ gżejjer.

Ilna nisimgħu ħafna bir-ristrutturar tal-Gozo Channel, żidiet tat-tariffi kien hemm, se jerġa' jkun hemm, u s'issa diġa ġew issensjati 20 ħaddiem minn ma' din il-kumpannija.

Barra minn hekk, teżisti tensjoni kbira u rebus sħiħ fost il-ħaddiema, anke minħabba problemi ta' shifts.

Ma nistax ma nsemmix id-diskriminazzjonijiet kbar li qiegħed ikun hemm fir-rigward ta' l-overtime.

Barra minn hekk, ħafna ħaddiema qegħdin jiġu mġiegħla jieħdu forced leave.

Per eżempju lit- terminal attendants Għawdxin li jaħdmu fiċ-Ċirkewwa, qiegħed jitteħdilhom in konsiderazzjoni t-travelling time u allura qegħdin jiġu ppreġudikati biex jikkwalifikaw għall-overtime, filwaqt li qegħdin jiġu mġiegħla jieħdu forced leave qabel suppost jeħduh.

L-indafa fuq il-vapuri hija fi stat diżastruż.

Hija għarukaża li f'ċerti ħinijiet, wieħed jitqażżeż jgħaddi minn ċerti postijiet fuq il-vapuri.

Dan kollu li qiegħda nsemmi għandu impatt negattiv fuq is-servizz tal-Gozo Channel, speċjalment għalina l-Għawdxin li nużawh ta' kuljum.

Mr Chairman, il-ġimgħa l-oħra smajna li ħarġet press release mill-Ministeru għal Għawdex dwar il-famuż pjan għall-ħames snin li ġejjin.

Skond l- istqarrija, kienu mistednin l-istakeholders kollha ta' Għawdex imma aħna l- membri ta' l-oppożizzjoni ma konniex preżenti.

Għalhekk nixtieq li l- Ministru, jekk jogħġobha, tikkunsidrana bħala stakeholders ukoll.

Lili assiguratni li se tagħtini kopja appena dan il-pjan jiġi pubblikat, u ta' dan nirringrazzjaha minn issa.

Milli nista' nifhem, dan il-pjan huwa mfassal fuq l-istess binarji tal- proposti kif kontenuti fil-budget tal-gvern.

Fid-diskors tagħha, il- Ministru forsi tilluminana u tagħtina xi anteprima dwar il-kontenut ta' dan il-pjan.

Nisperaw li ma jiġrix bħalma ġara fil-każ tar-rapporti l-oħrajn kollha, li lill-poplu swewh ħafna flus, kien hemm ħafna storbju dwarhom, imbagħad ma sar xejn, bħalma ġara fil-każ tal-famuż proġett tal-parkeġġ tar- Rabat u tal-qorti, eċċ.

Ma jistax jonqos li f'dan l-intervent ma nitkellimx dwar is-settur tas- saħħa f'Għawdex.

Jien nemmen li fejn tidħol is-saħħa, aħna l-Għawdxin qegħdin niġu trattati ħafna inqas mill-Maltin, għax hemm nuqqas ta' makkinarju u għalhekk, il-pazjenti minn Għawdex jiġu riferuti f'Malta jew anke f'xi sptar privat.

Naf li saru xi xogħlijiet fil-maternity ward, li hija xi ħaġa tajba ħafna, pero' nixtieq inkun naf x'makkinarju ġie ordnat.

F'dan ir-rigward, f'Ottubru kont għamilt mistoqsija parlamentari, liema mistoqsija għadha pendenti u għalhekk ma nistax nikkummenta għax il- Ministru ma tatnix l-informazzjoni li tlabt.

Naf ukoll li m'hemmx biżżejjed flus biex jiżdied l-istaff, biex jiġi pprovdut l-ikel għall- pazjenti, biex jitħallas il-kuntrattur tal-linen u biex isiru xogħlijiet ta' maintenance, speċjalment fil-wing tal-mental health, fejn hemm problemi fis-sistema ta' l-elettriku u leakages fl-ilma, li huma ta' periklu kemm għall-pazjenti kif ukoll għall-ħaddiema.

Lanqas friskaturi biex il- pazjenti jkunu jistgħu jinħaslu m'hemm.

Pero', Mr Chairman, l-iktar ħaġa li tkiddni hi meta nara l-vann mimli bil- pazjenti sejjer lejn Malta għal trattamenti fl-isptar Boffa jew f'St. Luke's, minħabba n-nuqqas ta' apparat mediku li hemm f'Għawdex.

Sfortunatament, ir-rata tal-kanċer f'Għawdex qiegħda dejjem tiżdied.

Fil- fatt jirriżulta li s'issa hemm 487 persuna reġistrata li qiegħda ssofri minn din il-marda, ċifra li tammonta għal 7.7% tal-popolazzjoni ta' Għawdex.

Lill-Ministru Deguara staqsejtu jekk it-trattamenti għall-kanċer jistgħux isiru f'Għawdex, pero' qalli li m'huwiex vijabbli.

Sfortunatament għal Għawdex, xejn m'hu vijabbli.

F'dan ir-rigward, minn informazzjoni li akkwistajt sibt li hemm tip ta' trattamenti li jsiru permezz ta' injezzjonijiet u allura jistgħu faċilment isiru f'Għawdex.

Allura għaliex ma jsirux?

F'mistoqsija parlamentari oħra, il-Ministru Deguara qalli li l- Għawdxin għandhom preċedenza għat-trattamenti fl-isptarijiet f'Malta, peress li jkunu jridu jmorru lura lejn Għawdex, pero' ħafna nies ilmentaw miegħi għax dan m'huwiex qiegħed isir.

Hemm bżonn li nifhmu t-tbatija, kemm fiżika kif ukoll psikoloġika, li qegħdin jgħaddu minnha dawn in-nies u l-familji tagħhom.

Kwestjoni oħra li qiegħda tinkwetani hija dik li tittratta dwar is-sussidju li jingħata lill-Għawdxin għall-ġarr ta' merkanzija bejn Malta u Għawdex bil-Gozo Channel.

Fil-mistoqsija parlamentari numru 8268, staqsejt lill- Ministru jekk dan is-sussidju huwiex se jibqa' jingħata.

Ir-risposta tagħha kienet fl-affermattiv.

Jien mort lura għat-trattat li għamel pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea u rajt id-dikjarazzjoni li għamlet Malta dwar ir-reġjun ta' Għawdex, fejn hemm imsemmi perjodu transitorju għat-trasport.

Dan ifisser li hemm perjodu ta' żmien biex dawn is-sussidji jitneħħew.

Irriferejt ukoll għall-fuljett Negotiations on Gozo, maħruġ mill-MIC, fejn Dr. Simon Busuttil qal li transport aid for industry in Gozo will continue till 2011.

Dan ifisser b'mod ċar li sa l-2011, dan is-sussidju jrid jiġi phased out.

Għalkemm il-Ministru kienet taf b'dan, għax il-pjan tal-ħames snin kienet diġa' għamlitu, lili xorta waħda kkonfermatli fl-affermattiv.

Allura dan m'huwiex daħk fil-wiċċ!?

Jew iva jew le!

Naf li l-Ministru, waqt l-intervent tagħha se toqgħod tgħidilna kemm ġibna flus mill-Unjoni Ewropea u kemm se jsiru affarijiet.

J'Alla l-ġid!

Aħna b'hekk nieħdu pjaċir, iżda d-domanda tiegħi hija waħda u sempliċi.

Jekk għandna dawn il- flus kollha, għaliex f'Għawdex m'hu qiegħed isir assolutament xejn?

Dan m'iniex qegħda ngħidu jien biss u din m'hijiex kwestjoni ta' Laburisti u Nazzjonalisti jew ta' kbar u żgħar.

L-Onor.

Refalo kkwota lill-gazzetti.

Jien qiegħda nirreferi għal dawn.

Dawn l-affarijiet m'aħniex qegħdin ngħiduhom aħna biss imma qiegħed jgħidhom kulħadd.

Kultant niddubita jekk il-Ministru tkunx taf x'inhu jiġri.

Meta għidt dan f'dibattitu ieħor, l-Onor.

Louis Galea qalli li dażgur li l-Ministru tkun taf x'inhu jiġri, Allaħares min imiss lil Għawdex tagħha!

Lill-Onor.

Debono nistaqsiha fejn kienet meta l-pustiera f'Għawdex ttieħdu jaħdmu f'Malta.

Nistaqsiha fejn kienet meta 20 ħaddiem tal-Gozo Channel ġew issensjati.

Nistaqsiha fejn qiegħda għall-ħaddiema ta' l-MDP f'Għawdex, li se tagħlaq u allura se tkeċċi lin-nies?

Fejn tkun il-Ministru għall-pazjenti li ta' kull filgħodu jmorru lejn Malta?

Fejn kienet għall-impjegati li tkeċċew mill-fabbriki u għall- ħaddiema tal-heliport, li ttieħdu lejn Malta u issa, l-allowances tagħhom qegħdin jiġu attakkati minn tas-civil protection?.

Fejn tkun il-Ministru għar-residenti tax-Xewkija, meta jilmentaw dwar l-irwejjaħ ta' l- inċeneratur u dwar l-emissjonijiet perikolużi?

Għalkemm f'dan ir-rigward saret laqgħa pubblika, la l-Ministru u lanqas xi rappreżentant tagħha m'attendew biex jisimgħu l-ilmenti.

Fejn tkun l-Onor.

Debono meta l-ġenituri ta' l-istudenti jilmentaw minħabba n-nuqqas ta' għalliema f'Għawdex?

Biss biss, matul din il-ġimgħa smajt omm tilmenta fuq stazzjoni tar-radju għax it-tifel tagħha, li qiegħed jitgħallem il-chemistry fis-sixth form, qiegħed jintbagħat jitgħallem dan is-suġġett ma' l-istudenti ta' l-iskola sekondarja.

Mela dawn in-nies m'humiex parti minn Għawdex ukoll?

Jien ma nippretendix li l-Ministru toqgħod tieħu l-pariri tiegħi, pero', la taf x'inhuma l-problemi t'Għawdex, nippretendi li tindirizzahom.

Nixtieq li lilna bħala partit Laburista tibda tikkunsidrana bħala stakeholders ukoll fl-affarijiet t'Għawdex.

Wara kollox, aħna qegħdin hawn biex niġġieldu għal Għawdex.

Jekk issir xi ħaġa tajba, aħna nieħdu gost biha pero', jekk ma jsir xejn jew jekk isiru affarijiet ħżiena, id-dover tagħna hu li lill-Ministru niġbdulha l-attenzjoni u niġbdulha r-riedni.

Meta nagħmlu dan, il-gvern m'għandux għalfejn jikkritikana.

Aħna ma niġux hawnhekk biex nikkritikaw lill-Ministru fuq bażi personali imma niġu hawn biex nikkritikaw lill-operat tal-gvern.

Jekk il-gvern jipprova jwaqqagħna għar-redikolu, ikun qiegħed jirredikola wkoll lir-rieda u lill-opinjoni tal- poplu Għawdxi.

L-ewwel interess tagħna d-deputati Għawdxin għandu jkun l- interess ta' Għawdex u ta' xejn aktar.

Aħna m'aħniex qegħdin hawnhekk biex niggwadanjaw xi simpatija mingħand il-votanti Għawdxin, kif allegat il- Ministru f'diskors preċedenti.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' l- oppożizzjoni skada.

Il-ħin kollu li fadal huwa għad-dispożizzjoni tan-naħa tal-gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Mr Chairman, f'dan il-ħin li ġie allokat lili nixtieq nesponi mill-aħjar li nista' il-budget li għandna quddiemna għas- sena 2005.

Meta wieħed jisma' d-diskorsi tal-kollegi membri ta' l-oppożizzjoni, bla ma jrid jinduna li l-partit Laburista qiegħed jinterpreta lil ċerti argumenti b'mod differenti minn kif qiegħed jinterpretahom il-gvern.

Wieħed jasal biex jgħid li l-evalwazzjoni ta' l-iżvilupp tas-sitwazzjoni ekonomika u soċjali qiegħda ssir b'mod differenti miż-żewġ naħat.

Pero', minkejja dan, hemm xi punti li dwarhom ilkoll naqblu u li l-gvern kemm-il darba ddiskutihom.

Iva, parti minn dan id-diskors li smajna llejla jsir ukoll fi ħdan il- gvern.

Ovvjament, il-gvern ma jistax jibqa' biss fil-livell tad-diskors imma jrid bilfors jieħu azzjoni.

Hemm differenza bejn li wieħed jitkellem u li wieħed jaġixxi.

Fit-teorija, ħafna affarijiet jidhru li jkunu faċli mentri meta tasal il-prova, wieħed jiltaqa' ma ċerti realtajiet.

Huwa faċli li l-oppożizzjoni titkellem dwar ir-realta', pero' lir-realta' trid taraha ukoll meta tiġi biex twettaqha.

Bl-ebda mod ma rrid nagħti lil wieħed x'jifhem li lilna, il-kritika ddejjaqna, anzi din tixprunana biex fejn l-affarijiet ma jkunux mexjin b'mod daqstant tajjeb jew fejn ikun lok biex l-affarijiet jiġu rranġati, nagħmlu l-almu tagħna kollu biex intejbuhom.

Mr Chairman, għal dak li għandu x'jaqsam mal-budget għas-sena d-dieħla, nibda bl-aktar miżura li tat lok għad-diskussjoni f'kull ambitu, kemm dak ekonomiku kif ukoll dak soċjali.

Ovvjament qiegħed nirriferi għas- surcharge fuq il-konsum tad-dawl u l-ilma.

Għalkemm saħansitra kien hawn ġurnal lokali li għamel plejtu bit-teżi tiegħu li ż-żejt għal Malta qiegħed ikun orħos minn qatt qabel, il-partit Nazzjonalista fittex u għadu miftuħ għal diskussjoni ma' l-imsieħba soċjali kollha, mingħajr ma jagħmel xi eċċezzjoni ta' kulur jew saħħa politika.

Naħseb li minkejja l- ispekulazzjoni u d-diżgwid li jista' jinżera' f'ċerta media, m'huwiex xi sigriet internazzjonali l-fatt li ż-żejt, għal mument laħaq prezzijiet straordinarji, bħal per eżempju, ta' $55-il barmil.

Ħalli niftiehmu tajjeb.

Hemm żewġ affarijiet involuti f'din is- sitwazzjoni.

L-ewwel waħda hija l-kwestjoni tal-hedging, li ilna ħafna nisimgħu dwarha imma li x'ħin naqtgħulha l-ewforija nsibu li Malta qatt ma ħadet xi vantaġġ minnha.

It-tieni ħaġa hi li l-miżura hija modifikata biex appuntu tkun ġusta.

Apparti milli tinkoraġġixxi lil dak li jkun biex joqgħod pass lura minn ċerta ħela li tista' tiġi evitata, fil-każ tal- fabbriki u l-lukandi, hemm limiti sa kemm din it-tariffa tista' togħla.

Fuq kollox, din is-surcharge se tiġi evalwata kull ftit xhur għax m'huwiex ġust li l-poplu jibqa' jħallas aktar meta l-prezz taż-żejt jerġa' jorħos.

Jekk ma jsirx hekk, jogħlew ċerti prezzijiet dawramejt, li imbagħad ikun diffiċli biex wieħed jerġa' jraħħashom.

Mr Chairman, kulħadd jifhem li jkun aħjar kieku kollox ikun ward u żahar, imma fl-aħħar mill-aħħar, kollox għandu prezz u f'dan il-budget, l-effetti ta'ċerti miżuri li ma setgħux jiġu evitati, bħal per eżempju l-Lm10 żieda fuq it-taxxa tal-biljetti ta' l-ajru jew iż-żieda ta' 5c tan-nol tal-linja, huma sa ċertu punt limitati.

Ta' l-ewwel m'hijiex se titħallas kuljum, għax ma tapplikax għal safar ta' ġurnata waħda biss.

Fil-fatt naħseb li ħafna nies ma jsifrux ta' kuljum imma jagħmlu ġita darba jew l-iktar darbtejn fis-sena.

Fit-tieni każ, l-istudenti u l-anzjani ġew eżentati minn din iż-żieda.

Żidiet oħra li jispikkaw fil-moderazzjoni tagħhom huma l-5c fuq is- sigaretti u t-3% fuq it-telefonati bil-mobiles.

Eżempju ta' kritika distruttiva huwa fuq l-abbuż li kien isir mill-pitrolju, fejn fl-eqqel xhur tas-sajf kienu jinxtraw miljuni ta' glalen ta' pitrolju.

Lanqas li konna ngħixu fin-North Pole!

Meta imbagħad il-gvern neħħa s-sussidju minn fuq il- pitrolju, ħalli ma jibqax jitħallat illegalment mad-diesel, qamu l-irwiefen kollha bil-kontra.

Fil-fatt, ftit li xejn issemma' l-fatt li l-gvern refa' r-responsabbilta' li jagħti Lm12 lil kull familja bi dħul baxx.

Jekk wieħed sab xi jmaqdar f'din il-miżura, żgur li ma wiżinx l- implikazzjonijiet aktar serji għal ċertu tul ta' żmien.

Ilkoll nafu li l-akbar periklu li hawn fil-preżent, f'diversi rkejjen tal- gżejjer tagħna, ġej mit-tniġġiż ta' l-arja, l-aktar minħabba d-dħaħen li joħorġu mill-karozzi.

Il-priojorita ewlenija tal-gvern hi li jnaqqas it- tniġġiż ta' l-arja, kif fil-fatt diġa' għamel fir-rigward tal-petrol u d- diesel.

U dan mhux biss għat-tgawdija tal-familji u biex insaħħu l- ospitalita' tagħna bħala poplu li jeħtieġ li jħares l-ambjent, imma fuq kollox biex nipproteġu lil saħħitna u lis-saħħa tal-ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Irridu niftakru li l-ambjent writnih bil-kundizzjoni li rridu ngħadduh aħjar lil ta' warajna.

Mill-mod kif tkellmu diversi korpi kostitwiti - u jien ninsab konvint li anke l-poplu in ġenerali jaqbel ma' dan – ħarġet il-konvinzjoni ta' kemm dan il-budget huwa tabilħaqq eżerċizzju ta' ħeġġa.

Dan il-budget fetaħ għajnejn il-poplu mingħajr ma ċarrat ġrieħi.

Ma nippretendux li l-korpi kostitwiti ma jiġbdux lejn xawwat is-settur partikolari li jirrappreżentaw u li fl-aħħar mill-aħħar, isostnihom, għax jekk ma jistinkawx, jitilfu l- funzjoni tagħhom.

Żgur li dan ma jkunx ta' ġid għall-istess demokrazija.

Imma, il-parti l-kbira tal-korpi kostitwiti għarfu bil-galbu d-direzzjoni li qiegħed jagħti dan il-budget, f'kull livell.

Mill-bqija, tibqa' dejjem ħasra l-fatt li s-sagrifiċċju li jintalab, jagħmel ħoss kbir u donnu li jitfi lil dak li jkun miexi tajjeb.

F'dan ir- rigward inħoss li għandi nagħmel riferenza għall-ambiti l-iktar bażiċi li jolqtu fil-laħam il-ħaj lill-fibra tas-soċjeta' Maltija u Għawdxija.

Iż- żieda ta' l-għoli tal-ħajja ngħatat mingħajr ħadd ma ġie mċaħħad mill-valur tat-tisrif tal-flus li faddal s'issa.

L-ebda devalwazzjoni ma kienet ikkontemplata jew saret.

Iċ-childrens allowance taħseb biex taġevola lil familji ta' iktar minn erbat itfal, filwaqt li nisa li jerġgħu joħorġu għax-xogħol wara ħames snin weqfin mix-xogħol, se jiġu eżentati mit-taxxa tad-dħul għal sena.

Miżura oħra xierqa hi li l-ewwel Lm200 fil-ħlas ta' miżati ta' tfal bi bżonnijiet speċjali li jattendu skejjel privati, se jiġu eżentati mit-taxxa tad-dħul tal-ġenituri tagħhom, filwaqt li f'ċerti ċirkostanzi simili, f'każ li jkun hemm bżonn ta' impjieg ta' facilitator, dawn l-istess ġenituri se jiġu eżentati mit-taxxa tad-dħul fuq l-ewwel Lm4,000.

Biex issir ġustizzja ma' dawn l-istess persuni, se tinħoloq skema bl-iskop ewlieni li tappoġġja lill- persuni b'diżabilita' li jirreġistraw għax-xogħol.

Irid jingħad ukoll li l-ispiża soċjali b'mod ġenerali se tiżdied bi 3%, biex titla' għas-somma globali ta' Lm340 miljun, li fil-fatt tissarraf f'xejn inqas minn 46% ta' l-ispiża kollha tal-gvern.

Fir-rigward tat-tnaqqis mil-leave tal-festi pubbliċi li jiġu fl-aħħar tal- ġimgħa, kulma se jitnaqqsu huma erbat ijiem leave li fis-sena 2005 ma nzertawx f'ġurnata tax-xogħol normali.

Permezz ta' din il-miżura, fl-2006 b'kollox se jonqsu biss jumejn mil-leave kollu, jiġifieri d-differenza hija minima.

Ovvjament, fuq medda ta' sentejn, tlieta ta' xogħol, din il-miżura tissarraf f'numru sostanzjali ta' sigħat ta' xogħol effettiv.

Sinċerament ma nħossx li dan is-sagrifiċċju jurta lill-ħaddiema b'mod drastiku.

Apparti kollox, din il-miżura tagħti direzzjoni, tagħti messaġġ ta' kontabilita', li hija l-muftieħ li jista' jifdina minn kull saram.

Min-naħa tiegħu, il-gvern qiegħed jintrabat li tiġi effettwata ban għas- sena 2005 fuq xiri ta' karrozzi ġodda għall-użu miċ-ċivil kollu.

Bħala proġett għall-futur, il-budget jagħmel enfasi fuq ambiti differenti li l- operat tagħhom jaffettwa n-nefqa u s-serħan tal-moħħ fil-futur.

Ġew ippubblikati rakkmandazzjonijiet f'white paper introdotta mal-budget, li għad trid tiġi diskussa, u li l-iskop tagħha għall-futur hu li tilqa' u tindirizza l-problema tal-welfare gap fir-rigward tal-pensjonijiet.

F'dimensjoni ta' żmien aktar qrib, għalkemm xorta waħda hemm projections li fuqhom jiddependi l-futur ta' pajjiżna, wieħed ma jistax ma jsemmix iż- żieda netta ta' Lm13 –il miljun għall-edukazzjoni, biex b'hekk, matul is- sena 2005, in-nefqa għall-edukazzjoni titla' għal Lm103 miljuni.

Ma' dawn irrid insemmi wkoll is-Lm6 miljuni oħra li huma vvutati speċifikament għall- edukazzjoni f'Għawdex.

Mr Chairman, se jkun hemm tiġdid f'kull livell ta' tagħlim f'pajjiżna.

Biex dan jiġi kkonsolidat fl-iżvilupp tagħna, il-budget qiegħed jesiġi li kulmin jirreġistra għax-xogħol huwa obbligat li jattendi għal korsijiet ta' taħriġ.

Naturalment, dawn il-korsijiet huma ntiżi l-aktar għal dawk ta' mezza eta', għax dik hija l-aktar bracket vulnerabbli.

Aspett ieħor interessanti u ta' min isemmih huwa l-proġett imxandar fil- budget, li jniedi pakkett ta' inċentivi għall-kumpanniji li jwaqqfu u jmexxu servizz ta' ħarsien u kura għal ulied l-impjegati tagħhom.

Biex titqajjem kuxjenza dwar l-ambjent, apparti sussidji li jinkoraġġixxu l- użu aktar mifrux ta' sistemi uniformi ma' l-ambjent, bħas-solar heating, se titħallas l-eko-kontribuzzjoni fuq basktijiet tal-plastik, likwidi tal- ħasil, saqqijiet u ċertu apparat elettroniku.

Ovvjament, għad iridu jitniedu skemi biex jgħinu lil tal-ħwienet isibu soluzzjonijiet li ma jkagħbrux lill-ambjent u allura ma jinqabdux mill-istess eko- kontribuzzjoni.

Fiha nnifisha, din il-kontribuzzjoni tista' titqies bħala deterrent biex l-ambjent ma jinħaqarx.

Wara li tajt ħarsa ġenerika lejn il-budget għas-sena 2005, naħseb li bħala Għawdxi jixraq li nitkellem dwar kif dan il-budget se jolqot lil Għawdex tagħna.

Ħafna drabi, fosthom fid-diskorsi tal-lejla stess, il-gvern qiegħed jiġi kkritikat li ttraskura lil Għawdex.

Altru li lill-Għawdex m'aħniex inħalluh fil-periferija.

Il-miżuri li qegħdin jiġu mħabbra f'dan il-budget żgur li jagħtu prova ta' kemm il-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista għandu għal qalbu l-progress tal-gżira ta' Għawdex, kif fil- fatt dejjem kellu.

Nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem li l-aqwa proġetti li mmaterjalizzaw f'Għawdex huma kollha frott ta' gvernijiet immexxija mill- partit Nazzjonalista.

Kulħadd jaf kemm kien qala' kritika l-gvern Nazzjonalista meta ġew ippjanati u mibdija l-proġetti tal-port ta' l-Imġarr u ta' l-isptar ġenerali ta' Għawdex.

Dakinhar dawn il-proġetti ġew deskritti bħala rovina, bħala iljunfant abjad, biex inkun preċiż.

Hawn xi Għawdxi li jimmaġina lil Għawdex bla sptar u bla port, bla servizz ta' trasport bil- baħar komdu, effiċjenti u bi skeda reliable?

Taħt liema gvern immaterjalizzaw l-aqwa lukandi f'Għawdex u l-fabbriki tat-tessuti, li għal ħafna snin kienu għajn ta' dħul kbir għall-Għawdxin?

Aktar 'l hemm, min ħoloq lill-Ministeru għal Għawdex?

Min żviluppa lill-fergħa Sant' Anna fl- isptar ġenerali?

Min qiegħed jibni terminal għal kull temp fiċ-Ċirkewwa u parkeġġ u terminal ieħor fl-Imġarr, b'infrastruttura li lanqas konna noħolmu li nersqu lejn livell ta' xogħol daqstant garantit?

Min qasam lil Għawdex f'14-il gvern lokali biex tkun tista' tintlaħaq kull rokna tal-gżira?

Min kellu l-kurraġġ li jagħlaq il-miżbla tax-Xagħra?

U xi ngħidu għad-back-office work li jsir f'Għawdex stess minn impjegati li qabel kienu jaħdmu f'Malta?

Xi ngħidu għall-ftuħ ta' ċentru ta' l- Universita' u żewġ fergħat ta' l-MCAST?

Dan żgur li ma kinux trombi imma realta' li seħħet f'Għawdex.

Dawn il-proġetti kollha saru minn gvernijiet Nazzjonalisti, fuq medda ta' 40 sena.

Fit-18-il sena li l-partit Laburista għamel fil-gvern, minn dawn l-aħħar 40 sena, insibu li f'Għawdex m'għamel kważi xejn.

Tant kienu qatgħu qalbhom minn Għawdex, li kellna ministri li kienu jieħdu mijiet ta' ħaddiema Għawdxin biex jaħdmu fuq proġetti f'Malta għax kienu jirraġunaw li f'Għawdex ma kien fadal xejn xi jsir.

Niftakru kemm ħadu ħaddiema jaħdmu fuq il-proġetti tad-drenaġġ ta' San Pawl il-baħar, fuq it-triq ta' l- Għadira u fuq il-bini tal-Freeport.

Mr Chairman, ovvjament, l-iktar miżura għal qalbi f'dan il-budget għas-sena 2005 hija l-introduzzjoni ta' pjan għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali ta' Għawdex.

Id-dettalji, bl-għajnuna ta' Alla u bil-ħeġġa tagħna lkoll, m'għandhomx ma jitwettqux fi żmien qarib.

L-inizjattivi mħabbra fil-budget, li b'xi mod huma relatati ma' dan il- pjan, jaħbtu jaqtgħulek in-nifs u tgħid meta se nlestuhom biex naraw lil Għawdex jiġi 'l quddiem, kif qegħdin nipproġettaw f'dan il-budget.

Dawn l- inizjattivi jinkludu l-bini ta' golf course, iż-żieda ta' irmiġġi għal yachts, casino, il-ħolqien ta' siti artifiċjali għall-għaddasa u decompression chamber għal li jista' jinqala', it-tkomplija tal-proġetti mibdija fiċ-Ċirkewwa u fl-Imġarr, ċentru fejn negozji żgħar jitrawwmu fis- snajja' u fl-IT.

Ma tistax tonqos skema ta' xogħol u taħriġ u fuq kollox proġett biex il-Ġgantija tiġi restawrata u biex tinħoloq sistema li permezz tagħha, is-sejbiet uniċi tal-Brockdorff circle, li ssemmew fid-diskorsi tal- kelliema ta' l-oppożizzjoni, ikunu aċċessibli għall-pubbliku.

Apparti kollox, Għawdex tagħna jrid jiġi riġenerat bħala ġahwra għat-turiżmu.

Dan il-budget qiegħed iniedi proġetti speċifikament għal Għawdex biex jippromwovu servizz lin-negozji ż-żgħar, filwaqt li jipprovdi taħriġ lil min jitħajjar jarma għal rasu.

Se jsiru korsijiet intensivi fl-industrija tat-turiżmu, flimkien ma' miżuri speċifiċi oħrajn, intiżi għal min qiegħed jirreġistra għax-xogħol.

Huwa importanti ħafna li wieħed jinnota li minbarra dawn l-inizjattivi, fil- budget hemm ħafna miżuri oħrajn li se jittieħdu b'mod ġenerali u li permezz tagħhom, Għawdex se jibbenefika bil-kbir.

Jekk dan il-budget qiegħed jipproġetta l-ammont ta' Lm1,850,000 lill-industriji u lill-intrapriżi, taħt il-business promotion act, l-intrapriżi li joperaw minn Għawdex m'humiex se jgawdu wkoll?

Jekk se jkun hemm inċentivi fiskali biex jiftħu iktar back office industries, dan ma jgħoddx ukoll għal Għawdex?

Din hija niċċa li fiha, Għawdex diġa' kellu prova u diġa' kellu suċċess.

Jekk il- budget qiegħed jagħti eżenzjoni mill-penali lil dawk li jħallsu l-ammont dovut tal-VAT u l-interessi, din ma tapplikax ukoll għar-residenti Għawdxin?

Jekk se jkun hemm żieda ta' Lm2 miljuni fl-ispejjeż rikorrenti ta' l-MCAST, il-Junior College u l-Universita', dan ma jfissirx li ż-żewġ fergħat ta' l-MCAST, il-Junior College f'Għawdex u t-800 student universitarju Għawdxi, se jieħdu s-sehem tagħhom ukoll?

Inizjattiva oħra hija dik li permezz tagħha, se jingħata bidu għall-proċess tat-tneħħija tal-gassijiet u għar-riabilitazzjoni tal-miżbliet li ġew magħluqa.

Fost dawn se jkun hemm il-miżbla tal-Qortin, fix-Xagħjra.

Jekk li se jibnew żewġ impjanti għat-trattament tad-drenaġġ, wieħed minnhom se jkun f'Għawdex.

Fil-budget tħabbar ukoll li ġew identifikati diversi lokalitajiet fejn in- natura se tiġi protetta.

Għaxra minn dawn se jkunu f'Għawdex.

Il- passiġġieri lejn Għawdex żdiedu b'50,000 u l-vetturi żdiedu b'10,000.

Dan ifisser li sa Ottubru ta' din is-sena, 3,150,000 passiġġier u 800,000 karozza użaw is-servizz tal-Gozo Channel.

Jekk m'iniex sejjer żball, din iċ-ċifra hija d-doppju tan-nies li jgħaddu mill-ajruport ta' Malta f'sena.

Allura dan mhux ukoll qiegħed jiġġenera l-flus fl-ekonomija ta' Għawdex?

Sur President, fid-diskussjoni ta' llum issemmiet is-sitwazzjoni tal-qgħad f'Għawdex.

Huwa veru li fis-settur ta' l-industrija naqsu l-impjiegi, għax għalqu żewġ fabbriki li kienu jħaddmu numru sostanzjali ta' nies, pero' jrid jingħad li ħafna minn dawn l-impjiegi li ntilfu ġew assorbiti f'setturi oħra.

Prova ta' dan huwa l-fatt li minkejja li għalqu dawn iż- żewġ fabbriki, in-numru ta' nies li waqfu mix-xogħol ma rriflettiex żieda straordinarja fin-numru ta' nies jirreġistraw għax-xogħol.

B'daqshekk ma jfissirx li ninsabu kuntenti meta nirriferu għall-kwestjoni tal-qgħad.

Niftakru li fil-passat riċenti kellna l-inqas rata ta' nies bla xogħol.

L-oppożizzjoni ilha ħafna tirrepeti li l-qgħad f'Għawdex huwa xi ħaġa fenomenali, li qatt ma kien hawn bħala.

Il-verita' hi li jekk inħarsu lejn il-figuri minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena nsibu li l-qgħad f'Għawdex kien ta' 580 persuna, filwaqt li fl-istess perjodu, fl-1997, taħt gvern Laburista, in-numru ta' persuni qegħda kien ta' 630 persuna.

Dan ifisser li filwaqt li l-oppożizzjoni qiegħda tagħmel dan il-plejtu kollu, qisu f'Għawdex hawn qgħad kbir li qatt ma kellna bħalu, il-verita' hi li llum hemm inqas persuni Għawdxin jirreġistraw għax-xogħol milli kien hemm fi żmien gvern Laburista.

Apparti dan kollu, ix-xewqa tagħna lkoll hi li f'Għawdex, in-numru ta' nies qegħda jonqos.

Proprju għalhekk, kif spegajt iktar kmieni, qegħdin nagħmlu l-almu tagħna kollu biex inġibu investiment ġdid f'Għawdex.

Il-kelliema ta' l-oppożizzjoni qalu li t-turiżmu f'Għawdex naqas.

Nammetti li bħalissa m'huwiex l-isbaħ żmien tat-turiżmu, pero' rridu nammettu li din m'hijiex problema ta' Għawdex biss.

Gżejjer oħrajn fil-Mediterran għandhom l-istess problema minħabba l-kompetizzjoni kbira minn destinazzjonijiet ġodda.

Huwa għalhekk li se ninvestu bis-sħiħ biex insiru ktar kompetittivi.

Il-Ministeru għal Għawdex ħaseb biex diversi proġetti jiġu mplimentati mill- fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-parti kbira ta' dawn il-fondi huma ndirizzati direttament lejn it-turiżmu.

Peress li ninsabu konxji mill- fatt li fil-qasam tat-turiżmu f'Għawdex ma kellniex persuni mħarrġa biżżejjed, saret applikazzjoni mill-Ministeru għal Għawdex biex ikollna training hotel, bl-iskop li ntejbu dan is-servizz tant essenzjali.

L-aħħar ċifra li nixtieq nikkwota, bir-raġun, tikkonċerna d-dejn strutturali, li jorbot il-kwadru kollu tas-sitwazzjoni.

F'din is-sena, id- deficit trażżan b'Lm1 miljun fuq dak li kien proġettat fil-bidu, jiġifieri għalkemm kien maħsub li jilħaq Lm94 miljuni, fir-realta' rriżulta fi Lm93 miljuni.

Għas-sena d-dieħla hemm il-mira ferm ambizzjuża li dan id-dejn ma jkunx jaqbeż is-Lm76 miljun.

Fil-fatt hemm proġettat li fi żmien tliet snin, dan id-dejn jinżel għal 1.4% tal-prodott gross domestiku, li huwa marġini tajjeb ħafna meta mqabbel mat-3% li jesiġi t-tratttat ta' Maastricht.

Mr Chairman, il-poplu tagħna għadu kif isseddaq b'viżjoni li kienet ilha għexieren ta' snin tberren f'moħħ il-mexxejja Nazzjonalisti, viżjoni li twettqet fl-elezzjoni għall-parlament Ewropew, bil-vot unanimu kemm ta' min jissimpatizza mal-partit Nazzjonalista kif ukoll ta' min jissimpatizza mal- partit Laburista, għax fl-aħħar mill-aħħar, jew aħna poplu Malti u Għawdxi wieħed jew inkella nitfarrku f'kull sens.

Fl-aħħar tas-snin 80, fl-agħar żmien għall-isfida tant diffiċli tar- rikonċiljazzjoni ta' pajjiżna, l-ex-president ta' Malta, Dr. Ugo Mifsud Bonnici, f'rokna solita tiegħu f'gazzetta lokali kien ikkontempla l- monument ta' l-Assedju l-Kbir ta' Sciortino, fejn kien temm l-artikolu tiegħu hekk: "Il-pajjiż ma jistax jimxi 'l quddiem jekk ma jħossux pajjiż wieħed''.

Dan huwa l-messaġġ kardinali għal dan l-ewwel budget bħala ċittadini Ewropej.

Bħala komunita' ta' kważi l-istess razza u reliġjon, m'għadniex insibuha diffiċli biex nidentifikaw ruħna ma' viżjoni komuni.

Is-sisien ta' l-ekonomija jibqgħu s-settur tat-turiżmu, tal-manifattura u tas-servizzi.

Huwa veru li ċertu strutturar jista' jkun iebes iżda jagħti frott iktar 'il quddiem, imma jekk ma niddiversifikawx, inbatu.

Għandna xogħfa mis-settur tal-manifattura tat-tessuti, fejn l-investiment kien mar lejn pajjiżi fl- Asja minħabba s-sempliċi raġuni li x-xogħol hemmhekk kien joħroġ irħas.

Huwa għalhekk li aħna nisqħu fuq il-patt soċjali, ħalli l-entitajiet kollha konċernati jkunu konxji ta' x'inhuma jixtru u x'inhuma jbiegħu.

Huwa għalhekk li l-professjonalita' hija importanti.

Irridu nkunu kapaċi nżidu l-valur tal-materja prima li nimportaw ħalli meta nesportawha, din tħalli qligħ sostanzjali, liema qligħ tkun il-paga tagħna, flimkien ma' l-imgħax xieraq li jippretendi l-investitur li jkun għażel li jissogra flusu u ħwejġu f'din il-gżira ċkejkna tagħna.

Meta nitkellmu dwar il-professjonalita' u s-solidarjeta', li ssemmew anke llejla, fil-kuntest ċkejken bħalma hu Għawdex, il-komunita' ma taffordjax li naraw biss sa mneħirna.

Hija ħasra li poplu li ilu minn żmien San Pawl magħruf għall-ospitalita' tiegħu, inaffar lit-turiżmu b'kapriċċ.

L-indafa, ix-xogħol u l-eżattezza fis-servizzi li nagħtu għandhom ikunu ġusti, għax, jekk le, fil-kwiet uniku li toffri din il-gżira Għawdxija, se jistonaw.

Irridu ngħożżu dak kollu li hu Malti, iktar u iktar f'Għawdex.

Hemm bżonn li napprezzaw il-wirt storiku, is-snajja', il-klima u it-trankwillita' tagħna, u filwaqt li nimmodernizzaw, ma nitilfux it-tradizzjonijiet u d- drawwiet tagħna, u ma nħallux l-affarijiet jitilgħulna għal rasna.

Fid-diskors li għamel, l-Onor.

Anton Refalo qal li jalla nimxu lkoll flimkien.

Nammetti li din il-frażi niżlitli għasel.

L-Onor.

Justyne Caruana tkellmet fl-istess ambitu, imma b'mod aktar leġġer.

M'għandi l- ebda dubju li minkejja d-diverġenzi ta' bejnietna, hemm mod u mod ta' kif wieħed jagħmel il-politika tiegħu.

Apparti dan, nemmen li l-erbgħa li aħna li qegħdin nipparteċipaw f'din id-diskussjoni għandna għan wieħed, u ċioe' il-ġid u l-prosperita' ta' Għawdex.

Nagħlaq dan l-intervent billi ngħid li għalkemm il-gvern għandu l-obbligu li jfassal il-miri, sta għalina l-membri parlamentari, in-nies, il- komunita', li naħdmu biex nilħquhom bid-dinjita' li tixraq lil pajjiżna.

Bħala poplu dejjem għarafna ningħaqdu biex naffrontaw l-isfidi biex pajjiżna jibqa' miexi fit-triq tal-progress.

Bħala poplu, dejjem għarafna li ningħaqdu biex nagħrfu u niżnu l-bżonnijiet tagħna.

Nittama li issa ningħaqdu u niġbdu ħabel wieħed biex nagħtu spazju u opportunita' lil min irid jinvesti u joħloq il-ġid f'Għawdex tagħna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Ministru għal Għawdex, l-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sur President, peress li d-diskussjoni tal-lejla f'dan il-parlament hija dwar il-gżira ta' Għawdex, bir-raġun li jien, flimkien mal-kelliema ta' qabli, nitfgħu l-attenzjoni tagħna fuq oqsma differenti.

Illejla qiegħed jiġi diskuss vot li għandu firxa wiesgħa ħafna, li taħtu nsibu kważi lid-dipartimenti kollha ta' Għawdex.

Għalkemm aħna Maltin, aħna wkoll Għawdxin li ngħixu f'Għawdex, u għalhekk għandna sfidi partikolari.

Ikolli ngħid li uħud mill-kummenti li smajna llejla, jitbiegħdu xi ftit mill-verita', minn dak li wara kollox huwa għall-aħjar ġid ta' Għawdex.

Pero' jiena xorta nirringrazzja lill-kelliema kollha li taw sehemhom illejla.

Nistqarr li għalkemm fl-intervent tiegħi se nuri fejn l- oppożizzjoni m'hijiex korretta, il-kritika li se nagħmel m'hijiex se tkun indirizzata lejn il-kelliema b'mod personali imma lejn l-argumenti li huma għamlu.

Fuq kollox, huwa d-dover tiegħi li nwieġeb għal din il-kritika.

Inkun qiegħda nonqos mir-rispett lejn il-poplu Għawdxi jekk ma nagħtix stampa ċara u sħiħa ta' kif inhuma l-fatti fir-realta'.

Dan huwa dover li jiena nagħmlu bil-qalb għax ninsab fiduċjuża li l-poplu Għawdxi huwa poplu intelliġenti, li huwa kapaċi li fl-aħħar jiżen x'ikun intqal u jagħmel il-ġudizzju tiegħu.

Pero' il-poplu jrid jisma' iż-żewġ qniepen.

Dan hu dak li se nagħmel issa, u ċioe' nuri x'inhuma l-fatti veri, x'qiegħed isir u x'se jsir, anke biex inwieġeb għad-domandi tal- kollegi ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, il-gvern tal-lum ifassal il-ħidma tiegħu għas-snin bejn l- 2005 u l-2010 fuq tliet pilastri ewlenin, tliet pilastri li se jgħinu lis- soċjeta' tagħna biex tevolvi u timxi dejjem aktar 'il quddiem.

Qiegħda nitkellem dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ għal kulħadd, biex ikollna ekonomija soda, li topera f'ambjent nadif.

Mad-daqqa t'għajn, dawn it- tliet pilastri huma distinti minn xulxin, pero', meta nifluhom sew naraw li huma bħal tliet faċċati ta' l-istess kolonna, għax it-tlieta li huma għandhom l-iskop li jtejjbu l-kwalita' tal-ħajja tal-poplu kollu.

Huwa fuq dan l-istess pjan li l-Ministeru għal Għawdex qiegħed iwettaq u se jkompli jwettaq il-ħidma tiegħu.

Ir-riżultati qatt ma jkunu immedjati, pero' din id-direzzjoni li mexjin biha se twassal għal riżultati tajbin u għall-akbar benefiċċju għal Għawdex.

Ovvjament, id-diskorsi tal-kollegi membri ta' l-oppożizzjoni ma jirriflettux din il-politika, anzi kontinwament jindikaw li f'Għawdex kollox huwa ħażin u żbaljat, xejn m'hu tajjeb.

Allura, jekk irridu nkunu kredibbli, lanqas għandna d-diċenza li jekk ma nsemmux kollox, ta' l-inqas insemmu dak li huwa l-iktar ovvju li huwa pożittiv?

Pero', biex ngħid kollox, ma ssorprendejtx ruħi b'dan l-aġir għax kemm ilni f'dan il- parlament, jiġifieri kważi 18-il sena, qatt ma niftakar budget li fih l- oppożizzjoni kienet ġusta fil-kritika tagħha.

Saħansitra niftakar li fl- ewwel amministrazzjoni Nazzjonalista ta' wara l-1987, f'budget debate dwar Għawdex, l-oppżizzjoni tant kienet feroċi li s-seduta kellha tiġi sospiża.

Jiġifieri din l-attitudni hija xi ħaġa komuni u xejn ġdid.

Mill-istampa sewda li pinġewlna l-kelliema ta' l-oppożizzjoni se ngħaddi biex ngħid il-fatti veri.

Nistqarr li dak li se ngħid se ngħidu bl-akbar responsabilita' u bl-aktar mod sinċier, fejn l-iswed se ngħidlu iswed u l- abjad se ngħidlu abjad.

Fid-dinja, mhux kollox huwa ward u żahar, u Għawdex m'huwiex xi eċċezzjoni.

Żgur li f' Għawdex għandna l-problemi tagħna, żgur li f'Għawdex għandna diffikultajiet li niffaċċjawhom aħna l- Għawdxin biss.

Iva, f'Għawdex għandna sfidi partikolari, li m'humiex żgħar iżda li qegħdin nindirizzawhom kontinwament, kultant anke f'baħar imqalleb.

Pero', minkejja li dan huwa piż tqil, aħna qegħdin inġorruh, mhux infarfruh minn fuq spallejna, u qegħdin inġorruh b'kuraġġ u b'determinazzjoni.

M'aħniex se naqtgħu qalbna, u bir-raġun.

Lilna l-Għawdxin, dan il-budget jimliena bil-kuraġġ għax qiegħed joffri l-akbar vot qatt ivvotat għal Għawdex.

Dan huwa budget li bil-fatti u bil-figuri qiegħed jagħti attenzjoni speċjali lil din il-gżira.

Huwa għalhekk li m'aħniex se naqtgħu qalbna, għax il-gvern tal-lum qiegħed ikompli jirrikonoxxi l-ħtiġijiet speċjali tagħna, u qiegħed jindirizzahom.

L-oppożizzjoni tat lil wieħed x'jifhem li dan mhux minnu, li l-gvern tal- lum qiegħed jekonomizza fuq Għawdex.

L-Onor.

Justyne Caruana qalet li f'Għawdex xejn m'hu vijabbli u tat l-indikazzjoni li dan il-gvern qiegħed jekonomizza kontinwament fuq Għawdex.

Pero', għall-kuntrarju, kien gvern Laburista li ried jekonomizza fuq Għawdex, u dan bil-provi, kif jixhdu l- figuri li se nsemmi.

Fis-sentejn li l-partit Laburista għamel fil-gvern, il-vot kapitali tal- Ministeru għal Għawdex kien ħa daqqa kbira, tant li minn Lm2 miljuni fl- 1996, niżel għal Lm1,200,000 fl-1998, jiġifieri naqas bi Lm800,000 jew b'40%.

Fis-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista, anke l-vot għall-ispiża rikorrenti kien tnaqqar.

Fil-fatt, filwaqt li fl-1996, in-nefqa rikorrenti, minbarra l-pagi, kienet ta' Lm1,580,600, il-flus ivvoti għal Għawdex, fl-1998, mill-gvern Laburista, kienu Lm1,364,000, jiġifieri 14% inqas.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-flus ivvotati fl-1998, mhux għall-flus minfuqa, u ngħid għaliex.

Kif jaf kulħadd, il-gvern Laburista spiċċa f'Ottubru ta' l-1998, meta daħal gvern Nazzjonalista, li mill-ewwel tefa' l- attenzjoni tiegħu fuq il-ħtiġijiet tal-Ministeru għal Għawdex u tal-gżira Għawdxija, tant li f'dawk ix-xahrejn li kien għad baqa' mis-sena 1998, il- gvern Nazzjonalisti żied in-nefqa rikorrenti, minbarra l-pagi, b'Lm540,000 għax irrikonoxxa li dawk kienu ħtiġijiet reali.

L-attenzjoni tal-gvern Nazzjonalista fuq Għawdex, ma naqset qatt matul dawn is-snin, tant li għas-sena 2005, il-vot kapitali għal Għawdex se jkun ta' Lm5,700, 000, jiġifieri kważi ħames darbiet aktar minn dak li kien ivvota l- gvern Laburista fl-1998.

Din iċ-ċifra ma tinkludix flejjes oħra vvutati għall-ġid dirett ta' Għawdex.

Per eżempju qegħdin jiġu vvutati Lm1,350,000 għall-public service obligation tal-Gozo Channel, biex l-Għawdxin ikun assigurati minn noll speċjali.

Qegħdin jiġu vvutati Lm2,800,000 bħala sovvenzjoni għall-bini tal-vapuri l-ġodda.

Qegħdin jiġu vvutati wkoll Lm100,000 għall-Ġgantija.

Jekk ngħoddu dawn il-fondi flimkien insibu li għal Għawdex għandna madwar Lm10 miljuni.

Issa, Sur President, Għawdex se jibda jgawdi wkoll il-frott tal-ħidma tal- Ministeru għal Għawdex b'riżultat tan-negozjati ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Għas-sena d-dieħla, jiġifieri għall-2005, il-Ministeru għal Għawdex se jieħu Lm2,454,000 mill-Ewropa.

Dan il-punt iwassalna għal realta' oħra li qegħdin ngħixu għall-ewwel darba f'pajjiżna, dik li issa aħna pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea u allura qegħdin ngħixu esperjenza ġdida.

Għawdex kien kapaċi jisfrutta din l-opportunita' u ggwadanja mhux ftit minn din ir-realta'.

Ilkoll nafu bis-suċċess li kellu l-Ministeru għal Għawdex fin-negozjati, pero' se niffoka din il-parti tad- diskors tiegħi dwar fejn wasalna b'dak li akkwistajna, anke biex inwieġeb għad-domanda ta' l-oppożizzjoni dwar fejn wasalna fil-proġetti li għandna għal Għawdex, bil-fondi li rnexxielna nakkwistaw direttament għal Għawdex.

Jien fiduċjuża li d-domanda min-naħa ta' l-oppożizzjoni saret b'mod ġenwin u għalhekk huwa xieraq li nwieġeb bl-aktar mod ġenwin.

Bejn wieħed u ieħor, dawn il-fondi flimkien jammontaw għal Lm2.5 miljuni.

Naħseb li dan l-ammont huwa sostanzjali, mhux xejn.

Qiegħda ngħid dan għax darba minnhom, meta fuq Super One Radio, kienu qegħdin jieħdu sehem f'diskussjoni ż-żewġ kelliema ta' l-oppożizzjoni, saritilhom domanda dwar x'ħa Għawdex mill-Unjoni Ewropea, u r-risposta pronta tat-tnejn flimkien kienet li Għawdex ma ħa xejn.

Daqshekk kienu sinċieri u onesti!

Ħalli fil-qosor ninforma lill-Kamra dwar x'għamilna s'issa u dwar fejn irridu naslu b'dawn il-fondi.

Fil-fatt, madwar ħmistax ilu, jien iddiskutejt dan il-pjan ta' azzjoni mal-core members tal-kumitat reġjonali.

Huwa veru li viżwalment għadna ma rajniex proġetti lesti, pero' l-volum ta' xogħol li wettaqna fil-preparamenti meħtieġa, fi studji neċessarji li jridu jsiru bilfors u f'applikazzjonijiet għall-permessi mid-diversi awtoritajiet, fosthom il-MEPA – fejn nafu kemm kultant, il-MEPA taf tkun diffiċli - kien xogħol pjuttost inkrepattiv, li ried il-ħin tiegħu u ried allokazzjoni ta' riżorsi umani u finanzjarji.

Irrid ngħid li qabel, ma kellna l-ebda esperjenza ta' din il-kwalita' ta' ħidma, imma grazzi għall- project managers impjegati tal-gvern u għall-ħaddiema l-oħra f'oqsma differenti, relatati mal-proġetti partikolari, imxejna sew.

Dan jawgura tajjeb għall-kumplament tax-xogħol li fadal.

Fid-diskors tal-budget saret riferenza għal uħud mill-proġetti, filwaqt li fid-diskors li għadu kif għamel l-Onor.

Frederick Azzopardi, semmihom ukoll.

Irrid infakkar li dawn il-proġetti intagħżlu jew ġew suġġeriti b'riżultat ta' diskussjoni ma' l-istakeholders Għawdxin fit-tfassil ta' l- ispecial needs assessment study.

Ta' min ifakkar li fost il-proġetti ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea hemm numru sostanzjali li huma ppjanati biex isaħħu lis-settur tat-turiżmu f'Għawdex.

Konxji mill-fatt ta' kemm Għawdex jiddependi mit-turiżmu, ta' kemm l-ekonomija ta' din il-gżira tiddependi minn din l-industrija, insibu numru sabiħ ta' proġetti li żgur se jgħinu lit-turiżmu f'Għawdex, uħud b'mod dirett u oħrajn b'mod indirett.

Sur President, nisimgħu ħafna dwar x'effetti qawwija għandu s-settur tad- diving fuq it-turiżmu.

L-Onor.

Refalo għamel riferenza kemm-il darba għal dan il-fatt, u sewwa għamel, għax dan huwa tourism niche market, li jikkontribwixxi sew għall-ekonomija.

Kien appuntu għalhekk li b'mod partikolari, anke fuq talba tal-Gozo Tourism Association, se jkollna għall- ewwel darba f'Għawdex decompression chamber, flimkien mal-formazzjoni ta' siti artifiċjali fl-ibħra madwar Għawdex għall-għaddasa.

Il-proġett tal-decompression chamber u dive site qiegħed jissejjaħ niche' tourism for the island of Gozo, u se jiġbor fih ħames komponenti prinċipali, u ċioe': it-twaqqif tad-decompression chamber; il-ħolqien tas-siti artifiċjali għall-għaddasa;

ir-reklamar ta' Għawdex bħala diving destination;

il-kummissjoni u l-pubblikazzjoni ta' master plan għall-iscuba diving u attivitajiet turistiċi relatati ma' dan il-qasam;

u studji oħrajn marbuta wkoll mad-diving, li l-Onor.

Refalo xtaq li jarahom isiru.

Bi pjaċir ngħidlu li aħna mexjin fuq dawn il-ħames komponenti, li huma fid- direzzjoni t-tajba.

Mr Chairman, jista' jkun hemm min jiddubita dwar il-bżonn ta' dan kollu.

Iva, illum Għawdex isofri minn nuqqas ta' kura medika f'każ ta' inċidenti waqt id-diving, li jistgħu jkunu fatali, u għalhekk l-istallazzjoni tad- decompression chamber f'Għawdex se tipprovdi destinazzjoni għad-diving aktar f'sigurta' u għaldaqstant se tgħin biex dan in-niche' diving market jiġi reklamat aħjar.

Barra minn hekk, il-ħoqien ta' l-artificial dive sites f'Għawdex se jgħinu biex id-diving ikun possibbli taħt kull kundizzjoni tat-temp.

B'hekk wieħed ikun jista' jiġbed aktar divers lejn Għawdex, matul is-sena kollha, mhux fis-sajf biss imma anke fix-xhur tax-xitwa, xi ħaġa li tant inbatu minnha.

It-turiżmu f'Għawdex huwa staġonali, tajjeb fis-sajf u batut fix- xitwa.

Għalhekk, permezz ta' l-artificial dive sites se nindirizzaw din il- problema.

Żgur li kienet deċiżjoni tajba dik li ninvestu f'dan il-qasam tad-diving.

Irrid ngħid li l-allokazzjoni ta' fondi għal dan il-proġett kollu hi ta' madwar Lm0.5 miljun.

Fejn wasalna f'dan il-proġett?

Xahar ilu, preċiżament fit-8 ta' Novembru, ħareġ il-permess mill-MEPA.

Sadanittant saru l-istudji neċessarji dwar il- fattibilita' ekonomika u finanzjarja, saret riċerka estensiva dwar l- ispecifications, intbagħtet draft tender lill-contracts department u saru diversi xogħlijiet oħrajn relatati.

Grazzi għall-uffiċjali responsabbli minn dan il-proġett, ix-xogħol jinsab miexi kif ippjanat u huwa maħsub li jitlesta f'Ottubru ta' l-2006.

Ħassejt li kelli nagħti dawn id-dettalji għax smajna wisq u fil-ġurnali qrajna spiss dwar min ma jridx jifhem il-fatt illi iva, il-Ministeru għal Għawdex se jwettaq dan il-proġett tant meħtieġ.

Kien hemm min saħansitra żera' d-dubju li se niddubbaw b'xi second class equipment li jeżisti f'Malta jew li dan il-proġett tpoġġa fuq xi xkaffa.

Altru milli hekk, Sur President.

Proġett ieħor marbut ukoll mat-turiżmu huwa t-training hotel u l-upgrading ta' l-Istitut għall-Istudji Turistiċi fil-Qala, proġett li se jiswa wkoll madwar Lm0.5 miljun.

Dan il-proġett jinvolvi t-twaqqigħ tal-bini eżistenti u l-bini mill-ġdid, bi pjanti li jipprovdu estensjoni u immodernizzar ta' faċilitajiet tant meħtieġa llum, pjanti tax-xogħol elettriku u mekkaniku, il-finishing, ix-xiri ta' l-istallazzjoni ta' l-equipment neċessarju, l- għamara u tant affarijiet oħrajn.

Forsi anke fir-rigward ta' dan il-proġett, hawn min jistaqsi jekk hawnx bżonn ta' dan kollu.

Ir-risposta ma nagħtihiex jien imma jagħtuha dawk kollha li b'xi mod jew ieħor imissu mat-turiżmu, - il-lukandiera, is-sidien tar-ristoranti u diversi oħrajn - li kontinwament jilmentaw dwar il-fatt li sfortunatament, f'Għawdex isibuha ferm diffiċli biex isibu staff imħarreġ għall-kwalita' u l-livell ta' xogħol meħtieġ.

Aħna nafu li t-tip ta' servizz li jingħata, jagħmel differenza kbira.

Dan jgħidu kulħadd.

Ħaddiema mħarrġa tajjeb fl-industrija tat-turiżmu huma bżonn, illum forsi aktar minn qatt qabel, peress li ninsabu fi żmien ta' kompetittivita' daqstant qawwija.

Irrid ngħid li għal dan il-proġett saret l-applikazzjoni lill-MEPA.

Ninsab infurmata li dan il-permess wasal fi stadju avvanżat ħafna.

Sadanittant, tlestew ukoll l-economic and financial feasibility study u x-xogħol fuq it- tender documents, li jammontaw għal madwar ħames tenders, li jaħsbu għax- xogħol kollu rikjest.

Niġi issa għall-proġett tal-Mużew ta' l-Arkeoloġija, li se jiswa 100,000 Ewro jew madwar Lm40,000.

Dan il-proġett huwa wkoll marbut mat-turiżmu għax se jsaħħaħ lit-turiżmu kulturali, niche market ieħor li jattira t- turisti lejn Għawdex matul is-sena kollha.

F'dan il-proġett huwa maħsub li jiġu provduti state of the art showcases li joffru sigurta' u li huma wkoll climate controlled.

F'dawn ix-showcases se nkunu nistgħu nesibixxu l- fdalijiet arkeoloġiċi tal-Brockdorff circle, li semma l-Onor.

Anton Refalo, li sfortunatament ilhom snin twal merfugħha f'kaxxi f'Malta, mingħajr ma jitgawdew.

Qabel ħabbarna l-proġett tal-Mużew ta' l-Arkeoloġija, ħadd qatt ma kien isemmi lil dawn il-fdalijiet.

Issa, għax l-oppożizzjoni saret taf li f'dan il-Mużew se jkun hemm esebiti l-fdalijiet tal-Brockdorff circle, qiegħda tipprova tagħti l-impressjoni li l-proġett tal-Mużew ta' l- Arkeoloġija se jsir għax l-oppożizzjoni għamlet riferenza għal dawn il- fdalijiet.

Fejn kienet l-oppożizzjoni snin ilu, meta dawn l-istess fdalijiet kienu f'Malta, merfugħin fil-kaxxi, mingħajr ma jgawdihom ħadd?

Irrid ngħid li fir-rigward ta' dan il-proġett, imxejna 'l quddiem fis-sens li kellna laqgħat mal-heritage Malta, filwaqt li tlestew it-tender documents, li fil-preżent qegħdin jiġu vetted mid-dipartiment tal- kuntratti.

Jidher li x-xogħol jinsab miexi sew.

Ħsibna wkoll biex bil-fondi ta' l-Unjoni Ewropea nindirizzaw lill-qasam ta' artiġjanat.

Iddeċidejna li nagħmlu estensjoni taċ-Ċentru Għawdxi għall-Arti u l-Artiġjanat Wistin Camilleri, f'Għajnsielem, filwaqt li nibnu incubation centre u nagħmlu studju għat-twaqqif ta' strutturi għal certification, authentification u marketing tal-crafts lokali.

Għal dawn it-tliet xogħlijiet ġew allokati ferm iktar minn Lm0.25 miljun.

Anke fir-rigward ta' dan il-proġett, tlesta l-economic and financial feasibility study, saret applikazzjoni għall-ħruġ tal-permess mill-MEPA, liema applikazzjoni tinsab fi stadju avvanzat, qegħdin jiġu diskussi t- tenders meħtieġ mid-dipartiment tal-kuntratti, filwaqt li saru xogħlijiet oħrajn.

Tlestew ukoll it-timeframes għall-implimentazzjoni, bħalma sar għal kull proġett.

F'dan l-istadju nixtieq nagħmel riferenza għall-fatt li dan it-tip ta' proġett żgur li se jgħin lill-ekonomija u lill-attivita' f'Għawdex, permezz ta' tisħiħ fl-opportunitajiet ta' impjiegi marbuta mal-kultura Għawdxija, għax dan se joffri snajja' li kien hemm ħafna nies interessati fihom, u għalhekk issa se jingħataw l-opportunita' li jkomplu jużawhom.

Kien appuntu għalhekk li minn nofs is-sena d-dieħla, se noffru korsijiet ta' taħrġ u skemi biex wieħed ikun jista' jieħu din l-opportunita'.

Dawn ukoll se jkunu finanzjati mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea, preċiżament mill- fond soċjali Ewropew.

Dawn il-korsijiet se jsiru fiċ-Ċentru Wistin Camilleri ta' Għajnsielem.

Is-somma allokata għal dawn il-crafts courses, għal karrieri sostenibbli f'Għawdex, tammonta għal Lm54 elf lira.

Fost affarijit oħrajn, dawn il-korsijiet se jinkludu wkoll taħriġ marbut ma' business management and marketing.

Sal-lum, ix-xogħol fuq dan il-proġett involva l-preparamenti għat-tenders tal-procurement tal-management services u l-implimentazzjoni tal-korsijiet, fejn imbagħad intbagħat kollox lid-department of contracts.

Ta' min jgħid li l-ispecifications ta' l-equipment huma lesti wkoll.

Sur President, aħna nemmnu li t-tagħlim u t-taħriġ huma importanti ħafna.

Għalhekk, minbarra l-crafts courses li għadni kif semmejt, il-Ministeru għal Għawdex, dejjem bl-approvazzjoni tal-Kumitat Reġjonali għal Għawdex, se jniedi skemi u korsijiet oħrajn marbuta ma' l-iżvilupp tar-riżorsi umani.

Se nsemmi żewġ oqsma oħra li ġew identifikati, proprju għax għandhom rilevanza importanti għall-iżvilupp ekonomiku ta' Għawdex.

L-istituzzjonijiet li se jipprovdu t-taħriġ huma l-ETC u l-Gozo University Centre.

Se nispjega fil-qosor ħafna l-proġett dwar l-iskemi u l-korsijiet ta' l-ETC, li għalih se nallokaw 260,000 Ewro, dejjem mill-European Social Fund.

Dan il-proġett jiġbor fih tliet skemi u 20 kors.

It-tliet skemi li se jiġu offruti huma skema lill-gradwati, il-graduate scheme, skema lil min għandu negozju żgħir, li qiegħda tissejjaħ support small business scheme u skema lil min hu bla xogħol u jixtieq isir intraprenditur, li qiegħda tissejjaħ fostering entrepreneurship scheme.

L-iskop tal-graduate scheme huwa li tagħti opportunijiet ta' xogħol lill- gradwati, mas-settur privat, ġo Għawdex stess.

L-iskop tas-support small business scheme hu li tagħti support lil min hu fin-negozju billi fost affarijiet oħrajn, tagħti għajnuna ħalli jiġi identifikat u mogħti t-taħriġ neċessarju, filwaqt li tagħti għajnuna fit- tfassil ta' business plan.

Għal din l-iskema huma eleġibbli biss dawk l- operaturi Għawdxin li jimpjegaw mhux inqas minn erba' ħaddiema.

Din se tibda titħaddem fis-sena d-dieħla u se tkun offruta wkoll fl-2006.

Il-fostering eintrepreneureship scheme hija maħsuba biex tħajjar u tinkoraġġixxi lil min hu bla xogħol biex isir intraprenditur u jkunu kapaċi jfendi fil-qasam tan-negozju.

Għadni kemm irriferejt għal tliet skemi li se toffri l-ETC f'Għawdex, bil- fondi li l-Ministeru għal Għawdex akkwista mill-European Social Fund.

Irrid inżid li minn dan l-istess fond ta' 260,000 Ewro, l-ETC se torganizza wkoll customer service training courses, li wkoll irriferejt anke iktar kmieni.

Hemm imbagħad istituzzjoni oħra li wkoll se tindirizza dan il-qasam.

Qiegħda nirriferi għaċ-Ċentru ta' l-Universita' ta' Għawdex, li għalih qiegħed jiġi allokat 93,000 Ewro, biex joffri żewġ attitivitajiet prinċipali.

L-ewwel attivita' ta' dan il-proġett tikkonsisti fi tmien courses, mifruxa fuq erba' oqsma, li huma l-e-commerce, it-teknoloġija ta' l-informatika, studji agrikoli, business studies u environmental planning and management.

It-tieni attivita' se tiġbor fiha żewġ studji, bil-għan li jiġi eżaminat x'inhuma l-aħjar courses li hemm bżonn li jsiru f'Għawdex fis-snin li ġejjin, ħalli nwieġbu għad-domanda tal-futur.

Jiena ħassejt li kelli nagħti tagħrif dwar dawn l-inizjattivi għax il-proġetti kollha li semmejt, li se jitwettqu f'Għawdex, huma kollha ta' benefiċċju għall-iżvilupp ekonomiku.

B'xi mod jew ieħor, kollha jindirizzaw il-qgħad u allura joffru opportunitajiet ta' xogħol ġdid jew tisħiħ fil-kwalita' tax-xogħol.

Iva, is-sitwazzjoni ta' l-impjiegi f'Għawdex m'hijiex waħda li ma timmeritax attenzjoni.

Għalhekk dan hu dak li qegħdin nagħmlu.

Kontinwament aħna mpenjati biex fi żminijiet fejn kull pajjiż jinsab għaddej minn ċirkostanzi simili, nagħmlu ħilitna kollha biex din is-sitwazzjoni f'Għawdex tkun mill- inqas negattiva.

Jiena ninkwieta meta tagħlaq xi fabbrika, bħalma ġara dan l-aħħar, imma l- fabbriki li għalqu, m'għalqux tort tal-gvern jew tal-Ministeru, kif kultant l-oppożizzjoni tipprova timplika.

Jekk kumpannija privata ssib cheap labour f'pajjiż ieħor ferm inqas żviluppat minna, ħadd m'hu se jżommha milli tagħlaq il-bibien u tmur f'dak il-pajjiż, b'pagi kultant anke ta' Lm1 kuljum.

Huwa għalhekk li issa, il-ħidma tagħna hija indirizzata lejn dawk il- kumpanniji li meta jinvestu f'Għawdex, ma jkunx faċli li jgħalqu, minħabba l-kwalita' ta' xogħol li joffru.

Huwa għalhekk li issa qegħdin inħarrġu kemm nistgħu liż-żgħażagħ u lill-adulti fil-qasam tas-servizzi.

Huwa għalhekk li se jsiru dawk il-courses kollha li għadni kif semmejt.

Huwa veru li mhux il-ħaddiema kollha li tilfu x-xogħol mill-industrija tal- manifattura, sabu xogħol alternattiv f'oqsma oħra, pero' ma nistgħux ngħidu li d-diżastru li qiegħda tirriferi għalih l-oppożizzjoni huwa minnu.

Bħalma kelli okkażjoni ngħid darb'oħra, illum se nerġa' ngħid l-istess u jekk nitkellem għada, nerġa' nirrepeti l-istess ħaġa, għax aħna konsistenti f'dak li ngħidu.

Dak li għedna ilbieraħ, aħna ngħiduh illum u nerġgħu ngħiduh għada, mhux inbiddlu skond iċ-ċirkostanzi, kif kultant tgħid li nagħmlu l-oppożizzjoni.

Se nerġa' ngħid li l-figuri attwali juru li r-rata ta' qgħad li għandna bħalissa f'Għawdex hija inqas minn dik li kellna fl-1997, l-unika sena sħiħa li ġiet amministrata minn gvern Laburista.

Issa qegħdin nistagħġbu qisu f'Għawdex qatt ma kellna qgħad, imma meta nħarsu lejn il-figuri naraw li r-rata ta' qgħad li għandna bħalissa f'Għawdex hija inqas minn dik ta' l- 1997, taħt gvern Laburista.

Qiegħda nagħmel paragun bejn il-gvern Nazzjonalista tal-lum u l-gvern Laburista ta' l-1997.

(Interruzzjonijiet) Jekk inħarsu lejn in-numru ta' persuni qegħda minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena nsibu li l-medja kull xahar hija ta' 583 persuna, filwaqt li fl- istess perjodu fis-sena 1997, fi żmien gvern Laburista, il-medja kull xahar kienet ta' 626 persuna.

Jien niddejjaq nagħmel il-paraguni, pero' kultant bilfors ikolli nasal għalihom għax tant hawn min hu kapaċi jnessi l-imgħoddi, qisu dan il-qgħad kollu tfaċċa issa, li mingħajr ma rrid ikolli nfakkar li fi żminijiet oħrajn, is-sitwazzjoni ma kinetx aħjar.

B'daqshekk ma jfissirx li moħħna mistrieħ, anzi, kif diġa' urejt, m'aħniex qegħdin nieqfu mill-impenn tagħna għall-ħolqien ta' l-impjiegi, b'kull mezz possibbli.

Per eżempju, bħalissa qegħdin naħdmu biex nirrevedu l-iskemi kollha preżenti, ħalli nattiraw l-investiment lejn Għawdex, bil-għan ewlieni li noħolqu x-xogħol.

Fil-fatt, il-Ministeru għal Għawdex ħejja dokument ta' politika għall-promozzjoni għall-kummerċ, il-business promotion policy for Gozo.

Dan id-dokument għandu jkun il-bażi ta' l-iskemi l-ġodda li kien hemm bżonn nintroduċu.

L-istess impenn huwa dikjarat ukoll fil-budget ta' din is-sena, fejn bl-aktar mod ċar u qawwi, il-Prim Ministru esprima l-fatt li l-gvern qiegħed jaħdem fuq strateġiji ġodda għat-tisħiħ ta' l-industrija u l-kummerċ f'Għawdex.

Sur President, il-kritika li smajna llejla ma kinetx biss dwar il-qgħad u għalhekk ngħaddi biex nitkellem dwar punti oħrajn biex fir-rigward tagħhom nuri wkoll il-fatti veri.

Huwa faċli li wieħed jikkritika.

Huwa faċli li wieħed iqum bilwieqfa u jgħid li messu jsir hekk u messu qatt ma sar hekk.

Biex wieħed jgħid dan, ma jridx għerf, imma huwa min ikun qiegħed iġorr il- piż li jħabbat wiċċu mar-realta'.

Aħna llum qegħdin inġorru dan il-piż bl- akbar responsabbilta'.

Id-deċiżjonijiet jittieħdu fid-dawl taċ-ċirkostanzi kollha, fid-dawl ta' dak li jkun verament meħtieġ biex finalment jissarraf f'ġid, anke minkejja li fil-bidu tal-proċess, ngħaddu minn żmenijiet mhux daqshekk komdi.

Se nsemmi każ tipiku, u ċioe' il-biċċerija.

Iva, bħalissa l-biċċerija f'Għawdex tinsab magħluqa.

Żgur li huwa skomdu għar-raħħala u għall- produtturi tal-laħam li darba fil-ġimgħa jkollhom jiġu f'Malta biex issir il-qatla tal-bhejjem tagħhom, pero' l-biċċerija m'għalqitx biex tibqa' magħluqa, iżda biex tiġi immodernizzata, biex isir ir-ristrutturar, u biex dak li huwa meħtieġ li jsir u li ilu snin kbar biex isir, fl-aħħar isir.

Kien il-Prim Ministru tal-lum li għaddhieli aktar minn Lm0.25 miljun biex stajna nibdew ix-xogħol.

Huwa veru li kien maħsub li x-xogħol jibda qabel, imma l-fatt huwa li issa beda, u jekk Alla jrid, jitlesta biex il-qatla terġa' tibda ssir f'Għawdex, f'post mibdul, kif l-istess raħħala dejjem xtaqu.

Mela nsemmu lill-biċċerija u naqilbu l-iskop ġenwin tal-proġett minn wieħed pożittiv għal xi ħaġa negattiva!

Irrid infakkar li biex jinħoloq l-inqas inkonvenjent possibbli, huwa l-Ministeru li qiegħed iħallas għat-trip tal- vapur li jsir apposta għall-ġarr tal-bhejjem.

Biex il-biċċerija tgħaddi mill-fażi ta' ristrutturar, bilfors riedet tagħlaq temporanjament, anke minħabba l-fatt li ma kinetx up to EU standard.

Sur President, nisimgħu wkoll ħafna diskors dwar il-ġarr ta' l-iskart.

Sal- lejla stess smajna li ġieli saru akkużi li fuq il-vapur kien ikun hemm riħa xejn pjaċevoli.

Pero', il-verita' hi li l-oppożizzjoni ma kellhiex il- kuraġġ u d-diċenza li tgħid grazzi u prosit lill-gvern għax fl-aħħar, il- miżbla tal-Qortin fix-Xagħra għalqet.

Ma kellhiex il-kuraġġ tgħid grazzi għax fl-aħħar, dak li l-poplu Għawdxi kollu kien ilu jitlob li jsir, inkluża l-Oppożizzjoni, permezz ta' diversi stqarrijiet, fl-aħħar sar!

Kemm konna nisimgħu diskors dwar il-miżbla tal-Qortin!

Kemm smajna dwar il- bżonn li din tagħlaq u li ma ssirx miżbla oħra x'imkien ieħor f'Għawdex!

It-talba kienet ġusta.

Saħansitra jien stess imbuttajt kemm flaħt dwar din il-kwestjoni, imma allura issa, għax din il-miżbla għalqet, kif kulħadd xtaq, għaliex minflok tfaħħar id-deċiżjoni li ttieħdet, l-oppożizzjoni qiegħda tfittex xi skuża oħra biex tikkritika din il-miżura daqshekk tajba?

Huwa veru li għad fadal xi jsir, pero' nafu li l-proċess mill-Wasterserve - u minn hawn insellmilhom għall-ħidma tagħhom - biex il-waste transfer station titlesta, għadu għaddej.

Irrid inserraħ moħħ l-Onor.

Anton Refalo billi ngħidlu li l-Wasteserve m'hijiex se tikkontamina lill-baħar madwar Għawdex, kif qal jew kif ipprova jinsinwa.

Bħalissa, il-ġarr ta' l-iskart mill-gżejjer ta' Għawdex u Kemmuna lejn Malta qiegħed isir permezz ta' scammels kbar u attrezzati, biex b'hekk jitnaqqas in-numru ta' vetturi li jintużaw għall-ġarr ta' l-iskart.

Daqshekk qegħdin nerfgħu l-piż aħna, u daqshekk ieħor għandha tkun ġusta l- oppożizzjoni meta titkellem!

L-oppożizzjoni tiftaħ ħalqha biss dwar dak li b'xi mod jista' jaljena lill-poplu mill-ġid li jkun qiegħed isir.

Per eżempju, proċess li ninsabu għaddejjin fuqu bħalissa, li wkoll huwa ta' benefiċċju kbir għal Għawdex, huwa dak ta' l-impjant għat-trattament tad- drenaġġ, li se jiswa aktar minn Lm3 miljuni u li huwa maħsub li jitlesta għall-aħħar tas-sena 2006.

Dan huwa proġett ieħor kbir għalina l-Għawdxin.

Wara li jkun beda jiffunzjona dan l-impjant, ikunu jistgħu jingħaqdu t- tliet postijiet minn fejn illum id-drenaġġ qiegħed imur fil-baħar, u ċioe' l-bajja ta' San Blas fin-Nadur, Wied il-Mielaħ u Ras il-Ħobż.

B'hekk, il- kosta kollha Għawdxija tkun nadifa u fl-istess waqt tiġi mtejba l-kwalita' tal-baħar, għall-ġid ta' l-ambjent.

Dan il-proċess jinsab miexi, ħarġu t-tenders u hemm diġa' l-permessi kollha meħtieġa.

Naħseb li proġett bħal dan, ta' Lm3 miljuni, jimmerita li nsemmuh, mhux għax jiswa Lm3 miljuni imma għax minnu se jgawdi Għawdex kollu, bħalma se tgawdi kull dar f'Għawdex minn proġett ieħor għall-impjant ta' purifikazzjoni ta' l-ilma, li se jiswa Lm1.5 miljuni.

Għal min ma jafx, f'Awissu li għadda, f'Għawdex ġie inawgurat dan il-proġett ta' water polishing plant, li nerġa' ngħid se jiswa Lm1.5 miljuni.

Permezz ta' dan l- impjant, 23,000 familja f'Għawdex se jkollhom ilma tal-vit ta' livell ħafna aħjar, partikolarment fit-togħma tiegħu.

Minn kemm ilu jopera dan l- impjant, il-livell ta' chlorides fl-ilma naqas sew.

Għalhekk żgur li dan il-proġett għandu impatt dirett fuq il-qasam ambjentali.

Ta' min jgħid ukoll li dan huwa l-ewwel impjant tat-tip tiegħu fil-gżejjer Maltin, impjant li beda jiffunzjoni f'Għawdex u li huwa xhieda oħra ta' l- impenn ta' dan il-gvern favur kwalita' ta' ħajja aħjar f'Għawdex.

Pero' donnu li għall-oppożizzjoni, il-fatt li kull familji Għawdxija jkollha ilma tal-vit tajjeb u ta' kwalita', m'huwiex importanti, għax qatt ma semmiet lil dan il-proġett.

Sur President, illejla rrid nitkellem ukoll dwar qasam ieħor li wkoll huwa ta' importanza għal Għawdex , u ċioe' it-toroq, li anke l-oppożizzjoni għamlet riferenza għalihom.

Nibda billi ngħid li minkejja ċ-ċokon tal- gżira u minkejja l-fatt li f'dawn l-aħħar snin, inbnew ħafna toroq ġodda, il-verita' hi li f'Għawdex għad hemm ħafna toroq ġodda li jinħtieġu li jsirulhom xi xogħlijiet.

Nistqarr li l-vot għat-toroq f'Għawdex mill-gvern ċentrali, minn dejjem kien wieħed li żgur ma jservix għal dak kollu li nixtiequ nagħmlu, iktar u iktar meta bil-fondi li snin ilu kienu jsiru erba' jew ħames toroq, illum għandna xorta jekk nagħmlu triq waħda.

Illum ma naqbdux u niksu triq bit-tarmac fil-wiċċ, u tkun lesta, imma kull triq ġdida li nagħmlu rridu nibnuha mill-ġdid.

Iridu jsiru testijiet minn esperti, u skond ir-riżultati, nimxu.

Nagħmlu l-pedamenti, ir-retaining walls u xogħlijiet oħrajn.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet, ħalli l-flus li jintefqu fit-toroq ikunu investiment fit-tul.

La qiegħda nsemmi lit-toroq huwa xieraq li nirriferi għal żewġ toroq prinċipali li se jsiru f'Għawdex u li 75% minnhom se jiġu ffinanzjati mill- Unjoni Ewropea.

Dawn it-toroq arterjali huma dik mill-port ta' l-Imġarr lejn il-bidu tax-Xewkija, u forsi anke aktar, u dik mir-Rabat lejn San Lawrenz, id-Dwejra.

B'kollox, l-ispiża totali ta' dawn iż-żewġ toroq flimkien taqbeż sew is-somma ta' 7 miljun Ewro, bejn fondi strutturali u fondi tal-koeżjoni.

Huwa tajjeb li ngħid li f'dawn l-aħħar ġimgħat reġa' kien hemm żieda fil-cohesion fund għal Għawdex.

Ix-xogħol preparatorju għal dawn iż-żewġ toroq miexi sew, pero' rridu nifhmu li ż-żmien ta' xogħol se jiġi maqsum fuq numru ta' xhur, peress li apparti mill-kwalita' tax- xogħol li jrid isir, dawn it-toroq huma wkoll arterjali u għalhekk hemm fin- nofs il-pjan ta' aċċess biex it-traffiku xorta jkollu rotta minn fejn jgħaddi.

Issemma' wkoll il-protokoll Taljan, u f'dan ir-rigward irrid ngħid li minn dan il-protokoll, Għawdex ukoll se jibbenefika, mhux fuq toroq, pero' fuq qasam ieħor li huwa wkoll ferm importanti għal din il-gżira, u ċioe' il- qasam ta' l-agrikoltura.

Mill-protokoll Taljan ġew finanzjati żewġ proġetti f'Għawdex, li jolqtu b'mod mill-aktar dirett lill-bdiewa u lir- raħħala Għawdxin.

Fortunatament, s'issa, bejn bdiewa u raħħala part-time u full-time f'Għawdex, in-numru huwa kbir u għaldaqstant jimmerita wkoll l- attenzjoni.

Bil-fondi tal-protokoll Taljan sar upgrading totali ta' l-inċineratur tal- biċċerija ħalli jiġu kkontrollati l-emissjonijiet waqt il-ħruġ.

Kif nafu, kellna inċeneratur li għal snin sħaħ ma kienx jiffunzjona tajjeb.

Peress li kien hemm il-miżbla tal-Qortin fix-Xagħra miftuħa, f'ħafna każijiet kien jintuża dan il-post minflok l-inċeneratur, pero' illum qiegħed jintuża biss l-inċeneratur.

Huwa veru li dan l-aħħar, fil-proċess għal din il-bidla, kellhom jintużaw containers għal ta' apposta, li fihom ġew stored karkassi u biċċiet ta' l-annimali maqtula, sakemm beda jiffunzjona l-inċeneratur b'mod totali, u huwa għalhekk li kellna xi diffikultajiet li rrifera għalihom l-Onor.

Refalo.

Madankollu, is-sitwazzjoni kważi ġiet għan- normal.

Illum nikkonfermaw kemm kien importanti l-investiment f'dan l- inċeneratur, għax kieku konna se niġu ffaċċjati b'sitwazzjoni diżastruża.

Dawn huma d-deċiżjonijiet li nieħdu b'għaqal, fuq bażi ta' priorita'!

Grazzi għall-protokoll Taljan sar ukoll investiment fuq l-istazzjon tal- grading tal-prodotti agrikoli ta' Għawdex u fuq il-cold storage.

Il-proġett ta' dawn il-faċilitajiet huwa essenzjali għall-bdiewa Għawdxin għax mhux biss jiffaċilita x-xogħol b'tali mod li l-bdiewa ma jkollhomx għalfejn jieħdu l-prodott tagħhom lejn Malta, imma dan il-grading jgħolli l-livell tal-prodott agrikolu li finalment jissarraf fi qligħ akbar għall-bdiewa.

Ix-xogħol infrastrutturali għal dan il-proġett diġa' beda u nittamaw li issa ma jdumx ma jibda jiffunzjona.

Fir-rigward tal-qasam ta' l-agrikoltura rrid ngħid li matul is-sena ġew imnedija skemi ta' għajnuna lill-bdiewa.

F'Għawdex kien hemm madwar 1,200 bidwi li applikaw għal din l-għajnuna.

Irrid ngħid ukoll li matul dan iż- żmien, l-applikanti ingħataw pariri u għajnuna oħra f'dan il-proċess pjuttost ġdid.

Rajna wkoll it-twaqqif ta' żewġ għaqdiet tal-produtturi, fejn bdiewa Għawdxin ingħaqdu biex ikunu jistgħu jorganizzaw aħjar il-produzzjoni agrikola, skond id-domanda tas-suq.

Matul din is-sena tajna importanza wkoll lill-qasam ta' l-afforestazzjoni, fejn fost l-oħrajn bdejna programm, mifrux fuq numru ta' snin, ta' żbir tas- siġar madwar Għawdex kollu.

Ridna li mhux biss inkomplu nħawlu siġar ġodda - u hawnhekk irrid ngħid li ħawwilna eluf ta' siġar ġodda - imma ridna wkoll li nieħdu ħsieb dawk li kienu mħawla snin ilu.

Per eżempju, żbarna s- siġar kollha fi Ġnien Papa Pawlu XXIII fl-Imġarr u dawk fi Ġnien Ulisse fix-Xewkija, li kien ilhom snin twal ma jinżabru.

Ħadna ħsieb ukoll li jsir xogħol ta' tisbiħ ġewwa l-Ġnien Villa Randon, fejn ġiet restawrata l-funtana prinċipali.

Ħloqna wkoll link fiżiku bejn il-ġibjun ta' l-ilma li jinsab fit-telgħa tal-belt u Villa Randon, biex b'hekk il-ġnien ikollu provvista kontinwa ta' ilma ta' kwalita', matul is- sena kollha.

Fir-rigward tal-cold stores tal-gvern fix-Xewkija, rrid ngħid li dawn ġew attrezzati bi friża u b'cold room, biex b'hekk ġew provduti faċilitajiet aħjar ta' ħażna tal-prodotti tal-bdiewa u tas-sajjieda.

Bħalissa qegħdin naħdmu wkoll fuq l-immaniġġjar ambjentali għall-inħawi tad- Dwejra, flimkien man-Nature Trust u mal-Ministeru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent.

Irrid inżid ukoll li għat-tieni sena konsekuttiva, matul is-sajf il-Ministeru għal Għawdex nieda kampanja ta' tindif ta' qiegħ il-baħar.

Sur President, qasam ieħor importanti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex huwa d-dipartiment tal-customer services, li fost ħafna xogħlijiet, jara li kull dipartiment jimxi 'l quddiem.

Per eżempju saru diversi programmi ta' titjib u manutenzjoni fl-iskejjel governattivi.

Illejla smajna ħafna dwar l-isptar, u wieħed forsi ħa l-impressjoni li ġie xi ftit imwarrab.

Imma jiena ngħid li kellu bżonn li r-ritmu ta' xogħol fl- isptar ta' Għawdex bħalissa kien hemm minn dejjem!

Il-verita' hi li f'dawn l-aħħar snin, l-isptar gawda minn rekord ta' xogħlijiet u servizzi ta' kwalita'.

F'din is-sena biss inxtrat stress ECG machine moderna, inbidel apparat importanti fis-sistema tad-distribuzzjoni tal-misħun, tlesta x- xogħol ta' l-immodernizzar fil-laboratorju, ġie ordnat convection steam oven għall-kċina, inbeda x-xogħol biex titwaqqaf gynaecology unit u biex tiġi refurbished is-sala tal-maternita', saru preparamenti biex toħroġ sejħa għal tenders għal sistema ta' pre-plating system għall-ikel, qiegħed isir refurbishment fis-sala tal-pedjatrija, b'kollaborazzjoni ma' għaqda volontarja, inbidlet il-PADX u ġiet introdotta s-sistema tad-direct dialling u saru bosta xogħlijiet oħra.

Il-kelliema ta' l-oppożizzjoni irriferew għar-Residenza Sant' Anna u għan- numru kbir ta' pazjenti fis-sala ġenerali tan-nisa.

Ħalli nkunu ċari.

In- numru ta' pazjenti li hemm bħalissa f'Sant Anna huwa l-istess numru ta' anzjani li kien hemm qabel sar ir-refurbishment.

In-numru ta' sodod ġodda li għadhom vojta, li ser jimtlew fil-ġimgħa d-dieħla, għax issa ġew trasferiti numru ta' nurses minn Malta lejn Għawdex, huma addizzjonali għal dak li kien jeżisti qabel, jiġifieri kieku ma kienx għall-proġett ta' Sant'Anna, kieku l-problema li qegħdin niffaċċjaw bħalissa fis-sala ġenerali tan-nisa, bil-pazjenti fil-kuriduri, m'hemmx soluzzjoni għaliha.

Inżid ngħid ukoll li bil-bini ta' gynaecology ward ġdida se nkomplu nsolvu l-problema tas-sala ġenerali tan-nisa, għax issa, minn din is-sala, minbarra t-tnaqqis tas-social cases, li ser jiġu trasferiti għal Sant'Anna, se jonqsu wkoll il-pazjenti tal-gynaecology, li appena titlesta l- gynaecology ward se jiġu posted hemmhekk.

Daqshekk nagħtu każ tal-problemi u daqshekk noffru soluzzjonijiet fuq bażi long term!

Sur President, huwa xieraq ukoll li ninforma li matul din is-sena waqqafna information management unit, li hija responsabbli mill-management ta' information systems u mit-twaqqif ta' policies u standards marbuta ma' l- informatika għall-Ministeru għal Għawdex.

Sa l-aħħar ta' din is-sena, id- dipartiment tal-corporate services ikun organizza 27 kors, kollha ta' livell u ta' benefiċċju għal servizz aħjar mill-uffiċini tagħna.

Tkompla wkoll ix-xogħol fuq il-back office work, fejn irrid ngħid li b'kollox niżżilna minn Malta 84 ħaddiem Għawdxi.

M'hu veru xejn li l-back office work m'għadux fuq l-aġenda tagħna, anzi rrid ngħid li għandna naħdmu biex il-ħaddiema Għawdxin jiġu trasferiti lejn Għawdex.

Dawk il-ħaddiema li marru f'Malta ma kinux fis-settur pubbliku u għalhekk ma kienx daqshekk faċli u possibli li dan iseħħ, bħalma ġara fil-każ tal- ħaddiema tal-cafeteria tal-Gozo Channel.

Ma kien il-gost ta' ħadd li dawn waqfu mix-xogħol, pero' jien ma nistax nifhem il-mod ta' kif l-oppożizzjoni tibdel id-diska tagħha skond kif jaqblilha.

L-ewwel għamlet żmien titkaża b'kemm kien hemm ħaddiema żejda mal-Gozo Channel u issa bilkemm ma tridx tibki - biki tal-kukkudrilli, ngħidlu jien - għax naqsu l-ħaddiema minn fuq il-vapuri.

Lill-membri ta' l-oppożizzjoni nħeġġiġhom biex jekk iridu jkunu kredibbli, ikunu konsistenti, mhux iqabblu fejn jaqblilhom u jiġu jaqgħu u jqumu minn dak li jkunu qalu lbieraħ.

Dan jgħodd ukoll għall-kwestjoni taż-żieda fin-nollijiet tal-Gozo Channel.

Mela nsiet l-oppożizzjoni ż-żieda li kienet introduċiet fi żmienha?

Ħalli niftehmu, naħseb la l-membri ta' l-oppożizzjoni u lanqas aħna l-membri tal- gvern ma nieħdu gost b'dawn iż-żiediet, pero' jinħolqu ċirkostanzi fejn wieħed ikollu jieħu ċerti deċiżjonijiet.

Dan iwassalni għall-issue tas- servizz tal-helicopter.

Ma kienx hemm dubju dwar il-fatt li l-kollegi tan-naħa l-oħra ippruvaw jieħdu vantaġġ minn din il-kwestjoni wkoll.

Huwa tajjeb li nikkritikaw, u hekk għandu jkun, imma kif qal il-Prim Ministru ġimgħa ilu, il-kritika ma tridx tkun immirata b'mod li tfixkel lill-iżvilupp li jkun għaddej, bħalma ġara x'ħin fetaħ ħalqu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u beda jitkellem b'mod li gerrex lil min kien favur is-servizz ta' l-ajru bejn iż-żewġ gżejjer.

Pero' din hija tattika tipika tiegħu.

Kif qal tajjeb il-Ministru Ċensu Galea, aħna qatt ma waqafna naħdmu fir-rigward tal-helicopter service.

Il- kronoloġija tal-fatti turi l-impenn tagħna biex dan is-servizz jibda mill- aktar fis possibli.

Sur President, irrid ngħid ukoll li tliet proġetti oħra għal Għawdex, li ssemmew illejla, u ċioe' iċ--ċentru komunali, is-small garages u t- terminals ta' l-Imġarr u taċ-Ċirkewwa, qatt ma ġew imwarrba.

Fuq kollox irrid ngħid li aħna nimxu fuq pjan.

Hekk għamilna sal-lum u hekk se nagħmlu anke fis-snin li ġejjin.

M'huwiex veru li sal-lum ma kellniex pjan.

Iva, il-Gozo special needs assessment study kien indikazzjoni tal- pjan tagħna dwar kif għandna nimxu.

Fil-fatt irrid ngħid li bħalissa, il- Ministeru qiegħed ifassal pjan ta' żvilupp ekonomiku u soċjali għas-snin 2005-2010.

L-Oppożizzjoni, mingħajr ma għadha ratu, diġa' kważi kważi trid tkisser dan il-pjan.

Dan il-pjan qiegħed jiġi mfassal flimkien ma' l-imsieħba soċjali, tant li ġimgħa ilu erġajna ltqajna biex kważi kkkonkludejna t-tfassil tiegħu, wara preżentazzjoni mill-ġdid ta' dan id-draft u input mill-iktar qawwi ta' l- istakeholders Għawdxin, f'laqgħa pjuttost twila pero' ferm interessanti.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lill-imsieħba soċjali.

Qegħdin infasslu pjan li jagħti l-aħjar valur possibli lir-riżorsi tal-gżira biex ikun jista' jsir l-aħjar użu tagħhom.

Ilkoll nafu li aħna l-Għawdxin għandna riżorsi kbar.

Irridu nagħrfu niżviluppaw lil dawn ir-riżorsi kollha li għandna, għall-aħjar ġid tagħna.

Irridu nagħmlu dak kollu li nistgħu biex intaffu l-problemi kbar li nħabbtu wiċċna magħhom u li jxekklu lill- iżvilupp ta' ġżiritna.

Il-pjan li qegħdin inħejju huwa mfassal fuq it-tliet prioritajiet strateġiċi, li flimkien għandhom iwassluna biex nilħqu l-għanijiet tagħna.

Il-Prim Ministru rrifera għal dawn il-prijoritajiet f'paġna 52 tad-diskors tal-budget.

Irrid ngħid lill-Onor.

Anton Refalo li t-tliet prioritajiet strateġiċi jinkludu fihom lill-kwestjoni tar-reġjonalita' u ta' l-iżvilupp sostenibbli.

Ngħid ukoll li l-pjan li qegħdin infasslu jara li b'kunċetti ġodda, b'miżuri konkreti u fejn hu possibli, innovativi, jilħaq dawn it- tliet prioritajiet strateġiċi.

Qegħdin ngħidu li rridu nnaqqsu kemm nistgħu lill-problema tal-periferalita' u ta' l-insularita' doppja.

Jekk wieħed ma jaħsibx biżżejjed, għandu mnejn idaħħal f'moħħu li s-soluzzjoni hija biss li jiġi pprovdut servizz effiċjenti ta' trasport, iżda aħna ma rridux nieqfu hemm.

Irridu nsibu miżuri oħrajn li jnaqqsu dawn il- problemi.

Per eżempju, irridu naraw x'servizzi u x'faċilitajiet jistgħu jiġu pprovduti f'Għawdex stess biex tonqsilna l-ħtieġa u t-tbatija li jkollna ninżlu f'Malta biex ninqdew.

Qegħdin ngħidu li rridu nsaħħu lill-ekonomija tal-gżira.

Il-gvern diġa' għamilha ċara li jrid ikun hemm golf course f'Għawdex, bħalma jrid ikun hemm aktar faċilitajiet ta' irmiġġ għall-yaths u casino, iżda dan kollu għandu jsir f'qafas ta' pjan integrat, fejn l- ekonomija tal-gżira ma tkunx tiddependi żżejjed fuq xi sotto- setturi, li jekk ifallu huma, din tieqaf.

Diġa' għedt li l-ekonomija Għawdxija għandha tkun ibbażata fuq id- distintivita' tagħha.

Iva, Għawdex huwa gżira distinta f'aspetti oħrajn.

L-arkeoloġija tal-gżira, il-kultura, l-istil tal-ħajja tagħna, l-ambjent naturali, kollha jagħmlu lil Għawdex distint, mhux biss minn Malta imma anke minn ċerti gżejjer fl-Ewropa.

Għalhekk irridu niżviluppaw aktar turiżmu kulturali, storiku, reliġjuż u agro-ambjentali.

Għalkemm it- turiżmu jibqa' l-akbar settur ekonomiku tal-gżira Għawdxija, ma rridux nittraskuraw opportunitajiet f'oqsma oħrajn bħal, per eżempju, fis-settur tat-teknoloġija ta' l-informatika u l-komunikazzjoni.

M'huwiex il-każ li nkompli nsemmi lis-setturi li jistgħu jiġġeddu għall-ġejjieni, pero' rridu nirrevedu l-iskemi kollha.

Irrid ngħid li t-tielet priorita' hija dik li nsaħħu lis-soċjeta' Għawdxija.

Irridu nibnu fuq koeżjoni soċjali b'saħħitha, li għad għandna f'Għawdex, filwaqt li naraw li din anke ma tiġix mdgħajfa.

Sur President, ilna żmien twil naħdmu fuq it-tfassil ta' dan il-pjan, pero' ninsabu fiduċjużi li dan huwa pjan importanti ħafna għal Għawdex.

Dan huwa l-pass loġiku li jmiss, wara d-diversi inizjattivi li ħa l-gvern dwar politika għal Għawdex.

Għalhekk issa għandna f'idejna tfassil ta' politika reġjonali għal Għawdex, li bl-aktar mod strutturat, tippermetti żvilupp ekonomiku u soċjali ta' l-akbar ġid għall-gżira ta' Għawdex u għall- Għawdxin.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-kumitat ta' provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill- Onor. Anton Refalo għal Vot 37.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-mozzjoni numru 159 tas-16 ta' Novembru, 2004.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fid-9.30 pm u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 37 imressqa u moqrija mill-Onor.

Anton Refalo.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

Ċensu Galea, l-Onor.

Lawrence Gonzi u l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Joe Debono Grech, l-Onor.

Alfred Sant u l-Onor.

George Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 25

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Abela Joseph |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist |Galdes Roderick | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Herrera Jose' | |Buontempo Stefan |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Caruana Justyne |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena | |

KONTRA: 30

L-Onor.

|Abela Anthony |Fenech Antonio | |Agius David |Frendo Michael | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Puli Clyde | |De Marco Mario |Pullicino George| |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 37 – MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm20,522,282, li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali għan-nefqa għas-sena 2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 37 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VIII – MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm5,704,000, li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot VIII għaddiet.

Fid-9.38 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 37 u VIII tal-Ministeru għal Għawdex ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 10 ta' Diċembru, 2004, fid-9.00 am, b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2005

It-Tmien Jum

Voti tal-Ministeru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'.

Għada jkun hemm il-ħin għall-mistoqsijiet parlamentari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mela skond il-mozzjoni numru 159 tas-16 ta' Novembru, 2004 il-Kamra hija aġġornata għal għada l-ġimgħa 10 ta' Diċembru, 2004 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-viċi prim ministru.

Fid-9.39 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MARSA – XOGĦOL FIL-WIED

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid għaliex il-MEPA awtorizzat li x- xogħlijiet fil-Wied tal-Marsa isiru bil-konkos meta s-sistema tal-gabioni fix-xogħol tal-widien ma teqridx il-karatteristika tal-ħitan tas-sejjieħ kif ukoll huma ta' anqas impatt fuq is-sistema idroloġika, ekoloġika, ġeoloġika u ambjentali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-proposta li għaliha qed jagħmel referenza l- Onor. Interpellant kienet tinvolvi xogħlijiet biex itejbu s-sistema ta' immaniġġjar ta' l-għargħar.

It-teknoloġija u l-materjali proposti huma simili għal dawk li kienu jeżistu qabel.

M'hemm l-ebda ndikazzjoni li se jiġu affettwati xi ħitan tas-sejjieħ.

ĦAL TARXIEN - KAŻ DWAR KONT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9470 u cioe' jara li jiġi nvestigat kont ta' familja - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li qabel kien ikun Lm80 u issa tela' għal Lm379?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WSC – KONT TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 9285 u 9480 u cioe' jara jekk hemmx xi żbalji fuq il-kont tad-dawl u l-ilma li qed jintbagħat separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-kont imsemmi ma jidhirx li hemm żbalji.

Il- bilanċ tal-kont ġie żero għaliex il-konsumatur hu reġistrat bħala wieħed dipendenti fuq is-servizzi soċjali.

Dawn ma jħallsux kera ta' l-arloġġi u l-konsum li uża huwa b'xejn għax normalment hu nkluż fil-kiri tal-meters.

WIED IL-GĦAJN – REĠISTRAZZJONI TA' ARTIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta għalqet ir- reġistrazzjoni ta' artijiet ta' Wied il-Għajn u fl-inħawi ta' madwar?

Hemm ħsieb li jerġa' jinfetaħ il-proċess ta' reġistrazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jinnota li Wied il- Għajn qatt ma kien jaqa' f'registration area skond l-Artikolu 10 ta' l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' l-Artijiet (Kap. 296) u għalhekk, minbarra każijiet fejn ried jirreġistra f'ismu l-Gvern ta' Malta, ir-registru ta' l- artijiet ma setax jaċċetta applikazzjonijiet għal reġistrazzjoni ta' proprjeta' li tinsab fl-imsemmi lokal.

Wieħed irid jippreċiża li l-inħawi ta' Xrobb l-Għaġin fil-limiti ta' Wied il-Għajn kienu ġew dikjarati bħala registration area skond l-imsemmi artikolu mill-1 ta' Marzu 1983 u proprjeta' li taqa' f'dawk l-inħawi għadha tista' tiġi reġistrata sal-ġurnata ta' llum.

ANZJANI - KONTRIBUZZJONIJIET

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm inġabru flus mill- bidu ta' din is-sena sat-30 ta' Novembru 2004 mill-kontribuzzjonijiet ta' l- anzjani f'San Vincenz de Paule, fi djar residenzjali tal-gvern, fi djar privati ta' l-anzjani taħt l-iskema tal-public private partnership; f'home help/care service u f'fondi oħra?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

CARE MALTA LTD

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid x'ammonti ta' flus ħallas id-dipartiment ta' l-anzjani u servizzi fil-komunita' lil Care Malta Ltd u lil Casa Serena mill-1 ta' Jannar sat-30 ta' Novembru 2004?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ammont ta' flus li ħallas id-dipartiment ta' l- anzjani u kura fil-komunita` f'dawn l-aħħar 11-il xahar huwa kif ġej:

Care Malta Ltd Lm274,885.02 Casa Serena Lm134,797.00

SVPR - ANZJANI RESIDENTI

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm anzjani residenti (nisa u rġiel) fit-30 ta' Novembru 2004 f'San Vincenz de Paule, fi djar residenzjali tal-gvern u fi djar privati ta' l-anzjani taħt l-iskema tal-public private partnership?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fit-30 ta' Novembru 2004 in-numru ta' residenti (nisa u rġiel) f'San Vincenz de Paule, fid-djar residenzjali tal-gvern u fid-djar privati ta' l-anzjani taħt l-iskema tal-public private partnership kien hekk:

| |Rġi|Nis|Tota| | |el |a |l | |SVPRl |341|680|1021| |Djar tal-gvern|152|473|625 | |Public Private| | 74|98 | |Partership |24 | | |

RAĦAL ĠDID - WIRE TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jara li jitneħħa wire tad-dawl li jinsab ma' residenza privata - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - peress li jinsab fi stat perikoluż u mhux protett bil-plastic?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn investigazzjoni li saret ma jirriżultax illi l- wire imsemmi huwa ta' periklu.