MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 387 It-Tnejn, 22 ta' Mejju 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 387

It-Tnejn, 22 ta' Mejju 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 387

It-Tnejn, 22 ta' Mejju 2006

WERREJ

MINUTI 241

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 241

TQEGĦID TA' KARTI 247

MOZZJONIJIET 248

ABBOZZ TA' LIĠI LI JINKORPORA L-KONVENZJONI DWAR IL-KUNTRATT

GĦALL-ĠARR STRADALI INTERNAZZJONALI TA' MERKANZIJA (L-EWWEL QARI) 248

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KONVENZONI EWROPEA

(L-EWWEL QARI) 248

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (L-EWWEL QARI) 249

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAS-SOVRINTENDENZA TAL-PATRIMONJU KULTURALI

U PATRIMONJU MALTA GĦAS-SENA 2005 - 2006 249

AĠĠORNAMENT 272

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 276

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 386 li saret fis-17 ta' Mejju, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KONSULENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm konsulenti hemm fid-dekasteru tiegħu li qegħdin jieħdu xi forma ta' remunerazzjoni jew ħlas?

Min huma u x'tip ta' konsulenza qegħdin jagħtu?

X'remunerazzjoni jew ħlas qegħdin jingħataw għal dan is-servizz?

Min ingaġġhom?

Min awtorizza dan l-ingaġġ u għal kemm żmien?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura) (f'isem il- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, ma nafx il-Ministru jistax jgħidilna jekk l-Onor.

Austin Gatt huwiex imsiefer.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Iva, il-Ministru Gatt jinsab imsiefer.

MR SPEAKER: L-Onor.Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, l-Onor.

Austin Gatt huwa on record li qal li lest jagħtina ċertu tagħrif dwar il-privatizzazzjoni tal-Maltacom ladarba l-ftehim jiġi ssiġillat u allura l-ewwel domanda tiegħi hija din.

Meta t-Tecom Investments qalu li daħlu għall-proġett ta' SmartCity għax kienu ħadu l-Maltacom ukoll, fil-gazzetti ġie rrapportat li l-ministru stqarr li għalkemm huma seta' kellhom dan f'moħħhom, il-ħsieb tal-gvern kien differenti.

Jista' il-Ministru jgħidilna fir-realta' x'inhi l-fehma ġenerali mill-feedback li kellu s'issa dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, sħabna ta' l-oppożizzjoni jistgħu jixhdu li l-Ministru Gatt minn kollox jagħmel biex ikun preżenti meta jkollu mistoqsijiet x'iwieġeb u għaldaqstant l-interpellanzi supplimentari li qed jagħmel l-Onor.

Brincat qegħdin nieħdu nota tagħhom biex ngħadduhom lill- ministru ħalli ma' l-ewwel opportunita' li jkollu jweġibhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Filwaqt li nieħu nota tal-fatt li l-ministru jinsab imsiefer, xorta waħda nħoss li kellu jkun hawn ħaddieħor li jissostitwih u dan bil-għan li informazzjoni ta' interess pubbliku, ma tinżammx milli tixxandar sakemm il-ministru jkun imsiefer.

Għaldaqstant it-tieni mistoqsija supplimentari tiegħi hija din, Sur President.

Jista' jgħidilna l-Ministru, f'termini speċifiċi, x'inhuma l-benefiċċji u l- value added li se jkunu qed jikkontribwixxu t-Tecom Investments jekk verament jikkwalifikaw bħala sieħba strateġiċi fil-Maltacom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ejja nkunu saqajna ma' l-art.

Huwa veru li l-Onor.

Austin Gatt jinsab imsiefer u veru wkoll li jiena qiegħed nirrispondi għan- nom tiegħu, pero' b'daqshekk ħadd m'għandu jippretendi li jiena għandi nkun naf kollox dwar dan is-settur.

Jien persważ li l-ministru għandu din l- informazzjoni fuq ponot subgħajh u allura jkun aħjar jekk l-Onor.

Brincat jistenna sakemm jiġi lura l-Onor.

Gatt ħalli jingħata risposta preċiża, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi l-Onor.

Austin Gatt għamilha ċara li l-ftehim kellu l-barka tal-kabinett, inħoss illi kull ministru responsabbli għandu jassumi r-responsabbilta' għall-ftehim milħuq ma' Tecom kif ukoll għall- implikazzjonijiet tiegħu.

Għalhekk se nagħmel it-tielet mistoqsija supplimentari tiegħi, Sur President.

Ftit ilu lill-Onor.

Gatt staqsejtu jekk huwiex minnu li t-Tecom Investments kienu għadhom fl-infanzja tagħhom dwar il-mobile telephony u hu qalli li kien se jweġibni wara li jiġi ffirmat il-tftehim.

Issa li dan il-ftehim ġie ffirmat, nista' ningħata xi ħjiel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, nirrispondi kif diġa' weġibt.

Irridu ndaħħluha f'moħħna li l-Onor.

Austin Gatt huwa l-ministru responsabbli minn dan is-settur.

Issa l-ministru jinsab imsiefer fuq xogħol u m'huwiex qiegħed on holiday.

Il-mistoqsijiet li qed jagħmel l-Onor.

Brincat qegħdin jiġu reġistrati u appena l-ministru jiġi lura, ikun jista' jagħtih ir- risposti neċessarji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, il-gvern ingħata xi assigurazzjoni li ma ssirx talba mit-Tecom lir-regolatur biex jgħolli t-tariffi tal-fixed telephony fil-ġejjieni qarib jew in the medium term?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nerġa' ngħid li l-Ministru Gatt jinsab imsiefer fuq xogħol u jiena persważ li ladarba jiġi lura u jara dawn il-mistoqsijiet, iweġibhom bil-mod kif jaf hu.

Pero' hawnhekk irid ikollna daqsxejn sens ta' prattiċita' għax nagħmlu mod inkun qed nissostitwixxi lil xi ħadd li jkun indispost, ngħidu aħna l-ministru tas-saħħa - jien żgur ma nifhem xejn dwar is-saħħa - inutli li jsiruli domandi dwar dan is-settur.

Din hija l- prassi u hekk isiru l-affarijiet, apparti wkoll li kien hemm żmien meta l- Onor. Joe Mizzi kien ikun preżenti waħdu u kien jerfa' il-piż ta' kulħadd meta hu kien ministru bla portafoll!

Nerġa' ngħid li rridu nkunu saqajna ma' l-art u ladarba l-ministru jkun hawn - fil-fatt mhux b'kapriċċ m'huwiex qiegħed hawn - ikun jista' jirrispondi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru żeffen lili fin-nofs, nixtieq ngħidlu li meta jiena kont ministru u kont nirrispondi f'isem sħabi, kont l- ewwel nindaga dwar il-mistoqsijiet li kien ikolli,

kont nagħmel riċerka u mbagħad nitlob l-informazzjoni mingħand l-esperti.

Jiġifieri kont niġi preparat u ma kontx nagħmel bħalma qed jagħmel hu llum, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jien semmejt lill-Onor.

Joe Mizzi għar- raġuni waħda biss, bl-iskop li kulmin qed jismagħna jkun jaf li l-ħabib tagħna ta' l-oppożizzjoni qatt ma naqas li jagħmel dmiru.

Pero' lill-Onor.

Mizzi nixtieq infakkru wkoll li meta hu kien fuq din in-naħa tal-Kamra, dak iż-żmien ma kienx għola l-prezz tal-crude oil!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għax tajjeb li kulħadd ikun jaf li meta dak iż-żmien kont nistaqsih x'inhi r-raġuni għala l-kontijiet tad-dawl kienu qegħdin jirduppjaw, hu kien jirrispondini li t-tweġiba jista' jagħtihieli biss il- ministru responsabbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, naċċertah li dawk il-mistoqsijiet mhux jien irrispondejthom.

Kien ikun hawn il-ministru konċernat u kien jirrispondihom hu.

(Interruzzjonijiet) Ikun aħjar jekk dak li jagħmel hu ma jitfgħux fuqi għax fil-verita' nista' ngħid li hu kemm-il darba ma jirrispondix, la ta' ħaddieħor u kultant lanqas tiegħu stess!

ONOR.

NINU ZAMMIT: F'din il-Kamra hawn record ta' kull seduta li saret.

Wieħed jista' jara u jiċċekkja l-affarijiet u jasal għall-konklużjonijiet tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fid-dawl tal-punt li qajjem l-Onor.

Ninu Zammit, se jkolli nillimita d-domandi supplimentari li baqagħli għal questions of policy, li allura nifhem li bilfors ġew ittrattati f'livell ta' kabinett.

Jiġifieri mhux se nagħmel domandi tekniċi li l-Onor.

Austin Gatt biss huwa f'pożizzjoni li jirrispondi.

L-ewwel mistoqsija supplimentari li għandi hija din, Sur President.

F'xi stadju jew ieħor, il-gvern ikkonsidra li minflok ma jagħti l-ishma tal- Maltacom lill- barranin, joffri l-ishma li jrid jiddisponi minnhom lill-pubbliku Malti?

U jekk iva, x'wasslu biex ibiddel fehemtu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, m'għandi xejn x'inżid ma' dak li rrepetejt għal diversi drabi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-gvern ma jħossx li kien ikun għaqli li kieku kkonsulta mal-Maltacom qabel ma ħa l-pass drastiku tal-privatizzazzjoni totali, speċjalment fid-dawl tal-fatt illi l-korporazzjoni diġa' kellha ċerti strategic plans għaddejjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nerġa' nwieġeb kif diġa' weġibt, Sur President.

Il- Ministru Gatt jinsab imsiefer u persważ li meta jiġi lura u jara dawn il- mistoqsijiet, jagħti t-tweġibijiet neċessarji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, din li se nsemmi żgur hija xi ħaġa li ġiet ittrattata f'livell ta' kabinett.

Il-gvern jaqbel mal-fehma pubblika li l-għaġla kollha tal-bejgħ tal-Maltacom saret minħabba konsiderazzjonijiet tad-dejn nazzjonali, ħalli pajjiżna jiġi konformi ma' 'l hekk imsejħa Maastricht criteria ta' l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, dak li se ngħid, aktar milli biex nirrispondi din id-domanda partikolari, se ngħidu biex ikollna ċerta gwida.

Ċertament fil-Parlament jistgħu jsiru u għandhom isiru domandi, imma x'inhi r-raġuni li jistgħu jsiru domandi lil ministri differenti u mhux lil ministru wieħed?

Proprju sabiex dak li jkun jagħmel id-domanda skond is-suġġett ta' dak il-ministru partikolari.

Terġa', dawn id-domandi li qegħdin isiru lanqas biss għandhom x'jaqsmu mad- domanda oriġinali.

Għax allura nista' niġi u noqgħod inwieġeb jien għal kulħadd, bl-argument li jien membru tal-kabinett u ma tagħmilx differenza fuq xiex nitkellmu, anke jekk nitkellmu fuq l-Imgieret jew fuq il-ħabs!

Għalhekk hemm bżonn ta' ċerta ordni, Sur President.

Barra minn hekk, dawn id-domandi supplimentari fuq il-privatizzazzjoni tal- Maltacom lanqas qegħdin fuq l-aġenda.

Jiġifieri lanqas kieku kellu jiġi l- aġent ministru li qed jissostitwixxi lill-Onor.

Austin Gatt ma jkun jista' iwieġeb, peress li d-domandi supplimentari m'għandhom x'jaqsmu xejn mad- domanda prinċipali.

Jiena ġieli rrispondejt domandi li ma jkunux fuq l- aġenda, anke jekk m'iniex obbligat li nagħmel hekk, imma għallinqas ikollhom x'jaqsmu mal-ministeru tiegħi partikolari.

Hawn qed nieħu l-impressjoni li qegħdin isiru ħafna domandi biex imbagħad jekk ma tingħatax tweġiba, noqogħdu ngħidu li l-gvern qed jaħrab mir- risposta.

Dan żgur m'huwiex il-każ għax il-gvern jixtieq jagħti risposta għal dawn id-domandi, dejjem permezz tal-ministru responsabbli mis-settur partikolari.

Imma mhux bl-iskuża li għax hawn interpellanzi fuq il-private staff, nistaqsu dwar il-privatizzazzjoni tal-Maltacom, bl-argument imġebbed li l-kwestjoni tkun għaddiet mill-kabinett.

MR SPEAKER: Is-Sedja mhix l-ewwel darba li ġibdet l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membri li domanda supplimentari trid tkun marbuta mad-domanda oriġinali, pero' dejjem sta għall-ministru li jkun jekk jirrispondix jew le.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Għalhekk huwa nġust li wieħed jibqa' jinsisti li d- domanda ssir lil ministru ieħor, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Naħseb li l-prassi hija mod ieħor, huma x'inhuma l- osservazzjonijiet tal-Viċi Prim Ministru.

Nagħmel l-aħħar mistoqsija supplimentari u nieqaf hawn, Sur President.

Ma jidhirlux il-gvern li bil-profitti li qed tagħmel il-Maltacom bħalissa, it-Tecom se jkunu f'pożizzjoni li jiffinanzjaw minn fuq dar il-Maltacom in- nefqa kapitali u l-investiment tagħhom fi SmartCity@Malta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'għandi xejn x'inżid ma' dak li diġa' għedt, Sur President.

SPONSORSHIPS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi membri fil-private staff u l- kumplament tad-dekasteru tiegħu li qegħdin jiġu sponsorjati mill-istess ministeru għal xi tip ta' studju, kemm Malta kif ukoll barra minn Malta?

Kemm hemm u min huma l-persuni?

Xi grad huma?

Kemm hi l-ispiża u min awtorizzaha?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

(Interruzzjonijiet)

Evidentement l-informazzjoni tieħu ż-żmien sakemm tinġabar u għalhekk li r- risposta qiegħda b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, tajjeb nirreġistraw li din il-mistoqsija saret fl-24 ta' April, 2006.

Bħalma l-istanding orders jgħidu kif għandhom isiru l-mistoqsijiet, jgħidu wkoll f'kemm żmien għandhom jitwieġbu.

Nispera li s-Sedja tiġbed l-attenzjoni li hemm dan il-perijodu li fih għandhom jiġu mwieġba l-mistoqsijiet.

Għax li jingħad li r-risposta se tingħata f'seduta oħra, dik ma hi risposta xejn.

Kif tiġi tgħidli li r- risposta se tingħata f'seduta oħra meta d-domanda tkun ilha li saret mill- 24 ta' April?

L-informazzjoni li qed tintalab tittratta dwar membri tal-private staff u fil-kumplament tad-dekasteru ta' l-Onor.

Austin Gatt li huma sponsorjati mill-istess ministeru għal xi tip ta' studju.

Naħseb li kien hemm żmien biżżejjed biex tinġabar l-informazzjoni.

Jekk il-ministru konċernat ilu dan iż-żmien kollu biex jagħti l-informazzjoni, aħseb u ara kemm jista' jagħti din l-informazzjoni l-ministru li qiegħed jagħmilha ta' aġent!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: U issa ma nafux li d-dekasteru ta' l-Onor.

Austin Gatt jinkludi l-Enemalta, il-Malta Enterprise, il-water services corporation u d- dockyard fost l-oħrajn!

Xi ħadd jaħseb li din l-informazzjoni kollha se tiġborha f'ġimgħatejn?

Kif jista' ikun?

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-ministru konċernat mhux l-ewwel darba li għamiltlu mistoqsija u qalli li kemm wieħed jagħfas buttuna u jkollu l-informazzjoni kollha.

Allura possibbli li l-ministeru ta' l-IT m'għandux din il- faċilita' li l-Onor.

Austin Gatt tant jiftaħar biha?

Possibbli li wara kollox m'humiex daqshekk avvanzati fejn jidħol id-dekasteru tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, bil-kliem kulħadd jgħid li jrid, imma hawnhekk l-informazzjoni li qed tintalab trid ċertu ħin biex tinġabar.

Jiena persważ li malli l-ministru jiġbor l-informazzjoni kollha, jgħaddiha lill-Onor.

Mizzi.

UNIFORMIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-membri tal-private staff tiegħu - mhux messaġġiera - ingħatawx uniformi jew ħlas għall-uniformi matul l-2004 u l- 2005?

X'kienet l-ispiża u min awtorizzaha?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Jien informat li matul is-sena 2004 u 2005 membri tal-istaff privat tiegħi li m'humiex messaġġiera ingħataw uniformi.

Il-ħlas kien ta' Lm186 fl-2004 u Lm595.44 fl-2005.

L-imsemmija spiża ġiet awtorizzata mis-segretarju permanenti.

IMPJEGATI OVER-61

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm uffiċjali hemm fis-segretarjat privat u l- kumplament tad-dekasteru tiegħu li għandhom 'il fuq minn 61 sena?

Jista' jgħid min huma dawn l-uffiċjali?

X'eta' u kariga għandhom?

Huma mpjegati fuq bażi full-time jew part-time?

X'salarju u benefiċċji oħra għandhom?

Jista' jgħid kemm ilhom jokkupaw tali kariga?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm direct orders ingħataw fil-ministeru u l- kumplament tad-dekasteru tiegħu 'il fuq minn Lm2,000 matul l-2004 u l-2005?

Jista' jgħid kemm kienet tqum kull waħda?

Lil min ingħatat u min approvaha?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa globali lill-kumpanniji privati għal xogħol ta' tindif fl-uffiċċju tal-ministru u fil-kumplament tad-dekasteru tiegħu matul is-snin 2004 u 2005?

Jista' jgħid min kienu l- kuntratturi?

Kemm ħadu kull wieħed?

Min approva kull nefqa?

Inħarġet xi forma ta' tender?

ONOR.

ĠURIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġurijiet hemm pendenti u x'inhu r-reat allegat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-preżent hemm 33 ġuri pendenti u r-reati allegati huma s-segwenti:

Traffikar ta' droga - 11 Importazzjoni u pusses ta' droga - 2 Omiċidju Volontarju - 9 Attentat ta' omiċidju volontarju - 6 Riċettazzjoni ta' xi rigali jew vantaġġi u kxif ta' sigrieti pubbliċi - 2 Sekwestru ta' persuna u ħarba mill-ħabs - 1 Serq u pussess ta' arma - 1 Korruzzjoni ta' minorenni - 1

HEALTH INSPECTORS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm nies ittellgħu l-qorti mill-health inspectors is-sena l-oħra?

ONOR.

HELEN D'AMATO (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tas- Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Qed inpoġġi l-informazzjoni mitluba fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, kont għamilt mistoqsija dwar il-mediċini li ma kenux baqgħu jingħataw lil dawk l-anzjani li jkunu għalqu ċerta eta' u l-ministru kien qalli li d-WHO dan l-aħħar qed tirrakkmanda li dawn il- mediċini għandhom jibqgħu jingħataw.

Is-Segretarju Parlamentari qiegħda f'pożizzjoni tgħidli jekk il-gvern mexiex fuqha din ir-rakkmandazzjoni?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: L-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-pilloli kontra l-cholesterol fejn fi żmien meta l-Onor.

Michael Farrugia kien ministru, id-WHO kienet iddikjarat li dawn ma jagħmlu l-ebda benefiċċju fil- każ ta' persuni 'l fuq minn 75 sena u minn dak iż-żmien 'il hawn ma kenux baqgħu jingħataw.

Issa qed nerġgħu nevalwaw is-sitwazzjoni, anke skond rapporti li waslulna mid-WHO u jekk jinstab li jkun ta' benefiċċju li jerġgħu jibdew

jingħataw, tittieħed deċiżjoni f'dan is-sens.

GOOD CAUSES FUND

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm flus tqassmu mill-good causes fund is-sena l-oħra u lil min?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): L- ammont totali ta' flus li tqassmu mill-good causes fund matul l-2005 hu ta' Lm365,080, b'lista tal-benefiċjarji titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

AIDS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni hawn li għandhom l-AIDS?

Kemm hawn HIV positive u kemm mietu s'issa?

ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita'): Skond informazzjoni miġbura mid-dipartiment tas-saħħa pubblika, illum hawn disa' persuni li għandhom l-AIDS.

Mill-1986 sal-lum mietu 53 persuna b'din il-marda.

L-HIV saret notifikabbli bil-liġi fit-27 ta' Jannar, 2004 u għalhekk in- numru ta' persuni li huma HIV positive ma setax jiġi determinat bi preċiżjoni sa din id-data.

Pero' nistgħu ngħidu li sa l-aħħar ta' 2003 kien hemm 210 testijiet pożittivi, għalkemm dan in-numru ma jeskludix testijiet li jkunu saru aktar minn darba.

Mis-27 ta' Jannar, 2004 s'issa kien hemm 39 każ ta' HIV irrapportati lid- dipartiment tas-saħħa pubblika.

VETTURI TAX-FREE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hawn karozzi tat-tip BMW, Audi, Jaguar, Mercedes, Ferrari, Saab u 4-wheel drive tax-free llum?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): L- informazzjoni tinsab fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

XIRI TA' MEDIĊINI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm għandu arretrati xi jħallas id-dipartiment fuq xiri ta' mediċini?

ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita': Id-dipartiment tas-servizzi farmaċewtiċi tal-gvern kellu Lm11,856,204 xi jħallas għal xiri ta' mediċini u tagħmir mediku sa l-aħħar t'April 2006.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Din is-somma tinkorpora l-arretrati li għandu jagħti l- gvern?

MR SPEAKER: Is-Segratarju Parlamentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jiena neħodha li l-gvern għandu jħallas is-somma li semmejt.

VAT DEPARTMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'kien id- dħul tad-dipartiment tal-VAT f'dawn l-aħħar ħames snin minn multi li nħarġu kontra ksur tar-regoli tal-VAT?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Tagħrif dwar multi mħallsa fuq ksur tar-regoli tal-VAT fis-snin mitluba għax ma ngħatatx riċevuta jew għax ir-riċevuta ma kenitx skond il-liġi, huwa kif jidher mit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

WIED TA' BURMARRAD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti tax-xogħlijiet ta' tħammil fil-wied ta' Burmarrad?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-pjanta bir-rotta relattiva għat-tħammil tal-wied ta' Burmarrad.

WIED TA' BURMARRAD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li tiġi wżata s-sistema li ntużat f'wied Qlejgħa sabiex isir lanqas impatt fuq l- ambjent meta jsiru x-xogħlijiet fil-wied ta' Burmarrad?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat illi l-ħitan tas-sostenn għall-kanal ġew imfassla biex jiffaċilitaw tindif u manutenzjoni mingħajr ma jkun hemm ħsara.

L-użu tas-sistema tal-gabion biex ġew iffurmati l-ħitan ta' l-għelieqi kif ukoll il-ġnub ta' wied Qlejgħa mhux ideali għal fejn hu previst tindif u manutenzjoni ta' sikwit.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 111 ta' l-2006 - Regolamenti ta' l-2006 li jemendaw l- Għaxar Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Kunsilli Lokali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja tad-disinji u l-pjanti tal-proġett tal-wied ta' Burmarrad, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 19030.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Sur President, f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Lista tal-korsijiet tas-snajja' li ma fetħux f'Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 19180.

MR SPEAKER: Ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Viċi Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JINKORPORA L-KONVENZJONI DWAR IL-KUNTRATT GĦALL-ĠARR STRADALI INTERNAZZJONALI TA' MERKANZIJA

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2006 li jinkorpora l-Konvenzjoni dwar il-kuntratt għall-ġarr stradali internazzjonali ta' merkanzija".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2006 li jinkorpora l-Konvenzjoni dwar il-kuntratt għall-ġarr stradali internazzjonali ta' merkanzija" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KONVENZONI EWROPEA

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2006 li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2006 li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2006 li jemenda l-Kodiċi Ċivili".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2006 li jemenda l-Kodiċi Ċivili" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAS-SOVRINTENDENZA TAL-

PATRIMONJU KULTURALI

U PATRIMONJU MALTA

GĦAS-SENA 2005 - 2006

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Sur President, nipproponi:

"Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta':-

Is-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali; u 2.

Patrimonju Malta.

għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2005 sat-30 ta' Settembru 2006 skond l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali (Kap. 445).".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, naħseb li huwa xieraq - anke jekk hija koinċidenza - li din id-diskussjoni partikolari qed issir ftit ġranet wara li kellna f'pajjiżna forum mill-aktar interessanti dwar it- turiżmu kulturali u dwar il-bilanċ li wieħed irid jipprova jkollu bejn li juża l-wirt kulturali tagħna biex jattira lejh l-akbar ammont ta' turisti u li jkun hemm l-immaniġġjar ta' dawn is-siti storiċi, arkeoloġiċi u kulturali li jagħtu lil Malta l-identita` partikolari tagħha sabiex nassiguraw li ma jkunx hemm kummerċjalizzazzjoni esaġerata ta' dawn l- istess attrazzjonijiet ta' pajjiżna li twassal għal sitwazzjoni li l- Ingliżi jsejħulha to kill the goose that lays the golden egg.

L-Onor.

Evarist Bartolo kien preżenti wkoll għall-ftuħ ta' dan il-forum u nibda biex nenfasizza li huwa ta' ġieħ għal pajjiżna li l-Europa Nostra - li hija waħda mill-aktar għaqdiet internazzjonali prestiġjużi fejn jidħol il-qasam tal-wirt kulturali – organizzat dan il-forum f'pajjiżna.

Fil-ftuħ ta' dan il-forum tkellem il-Prinċep Henrik tad-Danimarka u se nikkwota kif iddeskriva lil pajjiżna:

"Malta's strategic position, its closeness to the major civilisations, its inevitable contact with maritime routes due to its central Mediterranean position, its involvement, often unwittingly, in the regional conflicts has given it a debt of history and a cultural heritage disproportionate to its size.

Rare are the countries which thus could have come into contact with so many peoples, travellers or foreign invaders.

Rare are those who played such a role in foreign policy, strategic decisions influencing the destinies of other nations.

The visitors of today are fortunately more amateurs of aestheticism than the former invaders and they are also friendly tourists enjoying the sun, sea, hospitality and the unmatched historical and cultural riches of the archipelago of Malta.".

Sur President, f'pajjiżna qed insiru dejjem aktar konxji ta' dak li huwa l- akbar riżors tagħna - apparti naturalment il-poplu nnifsu – u ċioe` l-wirt storiku u kulturali ta' pajjiżna.

M'hemmx dubju li jagħmlilna unur kbir li dawn il-kredenzjali ta' pajjiżna jkunu affermati minn persuna li huwa bla ebda dubju awtorita` f'dan is-settur, mhux biss għaliex isegwi s-suġġett tal-wirt kulturali b'mod assidwu f'livell personali, imma għaliex issa ilu għal diversi snin, president ta' organizzazzjoni ta' fama internazzjonali li kapaċi titkellem b'awtorita` fuq dan is-suġġett.

F'dan is-sens jien nixtieq nirringrazzja mhux biss lill-Prinċep Henrik u lill-membri tal- kunsill u d-delegati ta' Europa Nostra li kienu f'pajjiżna, imma anke lil Din l-Art Ħelwa li naturalment għamlet din l-okkażjoni possibbli.

Kien ukoll ta' unur u ta' prestiġju għall-ministeru għat-turiżmu u kultura li nassoċjaw ruħna ma' l-organizzazzjoni ta' dan l-avveniment u li nagħtu l- għajnuna kollha li ntalbet minna biex dan l-avveniment kien suċċess u dan jixhduh proprju d-diversi delegati fil-konversazzjonijiet li kellhom magħna matul dan l-istess forum u f'okkażjonijiet soċjali li kien hemm marbuta miegħu.

Sur President, illum għandna għad-diskussjoni quddiem il-Kamra l-estimi ta' awtorita` u ta' enti li huma fil-qalba ta' dan il-ħarsien tal-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar Heritage Malta li kif nafu hija l-aġenzija tal-gvern li għandha r-responsabbilta` tat-tmexxija tas-siti kollha li huma marbuta mal-wirt kulturali ta' pajjiżna u ugwalment qed nitkellmu dwar struttura regolatorja importanti, li hija s- sovrintendenza tal-patrimonju kulturali.

Bħala introduzzjoni rrid nesprimi ftit ħsebijiet fuq dawn iż-żewġ entitajiet mill-aktar importanti li għandna għad-diskussjoni hawnhekk u naturalment fil-winding up nispjega iżjed affarijiet skond l-interventi li jsiru f'din id-diskussjoni.

Nagħmel enfasi kontinwa fuq il-kelma "diskussjoni" għax l-esperjenzi ta' diskussjonijiet simili li kellna fil-passat miż-żewġ naħat tal-Kamra kienu pożittivi u kienu ffokati fuq kemm irridu nirrikonoxxu lkoll kemm aħna - mhux biss in- naħa tal-gvern - ix-xogħol siewi li qed jagħmlu Heritage Malta u s- sovrintendenza.

Għalhekk naħseb li jekk niftaħ din id-diskussjoni billi nesprimi r-ringrazzjament miż-żewġ naħat tal-Kamra ma nkunx qed nabbuża.

Naturalment in-naħa l-oħra tista' ma taqbilx miegħi imma ma naħsibx li dan huwa l-każ.

Naħseb li naqblu lkoll li dawn qed jagħmlu xogħol mill-aqwa, xogħol b'impenn u xogħol b'dedikazzjoni u din għalija hija l-karatteristika ewlenija li għandu jkun hemm għal kull impenn li nidħlu għalih.

Tista' tidħol għal impenn għaliex ikun ix-xogħol normali tiegħek u jkollok sodisfazzjon, fl-opinjoni tiegħi, limitat ħafna jew inkella tista' tidħol għal impenn għaliex tkun f'settur li jkun tassew għal qalbek u tkun tassew qed tħoss li b'dak li tkun qed tagħmel, qed tagħmel ġid kbir mhux biss lil pajjiżek f'dan il-każ imma lill-umanita` kollha u lil ġenerazzjonijiet futuri.

Aħna kburin li aħna l-kustodji ta' dan il-patrimonju kbir u rridu nippreservawh u ugwalment nippreżentawh tajjeb għall-poplu Malti u għat- turisti li jżuruna.

Allura jien ma nistax ma nibdiex mingħajr ma nirringrazzja minn qalbi liċ-chairman, liċ-chief executive, lill-membri kollha tal-bord tad-diretturi fuq Heritage Malta, lill-impjegati, lill- kuraturi u lin-nies fil-management li jagħtu lil din l-aġenzija governattiva anke l-identita` partikolari tagħha.

Nixtieq nirringrazzja ugwalment ukoll lis-sovrintendent tal-wirt kulturali, lill-persuna li llum jaġixxi bħala l-aġent sovrintendent u lill-uffiċjali kollha li għandu madwaru.

Irrid ngħid mill-bidu nett li din is-sovrintendenza jeħtiġilha aktar riżorsi pero` anke bir-riżorsi limitati li għandha, din qiegħda timpenja ruħha b'mod serju ħafna.

Jien se nibda billi nsemmi xi xogħol li qed isir mill-Heritage Malta u m'għandi ebda dubju li għandna nkunu nafu x'inhu qed jiġri rigward il- proġett għall-preservazzjoni u preżentazzjoni aħjar ta' Ħagar Qim u l- Imnajdra.

Forsi tajjeb nibda b'dan għaliex jekk nibqa' fuq it-tema li kienet diskussa fil-forum ta' Europa Nostra, "striking the right balance", dan jiġi każ tipiku.

Aħna għandna wirt storiku ta' eluf ta' snin li pero` ilu fl-apert għal żmien ferm u ferm inqas u li llum qed jiffaċċja riskji kbar ta' degradazzjoni jekk ma neħdux ħsiebu.

Dan huwa sit li bla ebda dubju huwa parti integrali mill-prodott Malti, li aħna mhux biss irridu ngawduh bħala poplu Malti imma li jagħtina valur miżjud kbir għal skopijiet ta' turiżmu, pero` naturalment jekk ma nkunux qed insibu l-bilanċ ġust, se jkun wirt li ma nkunux nistgħu nitkellmu dwaru ftit tas-snin oħra.

Għalhekk fil-preżent qed jitwettaq proġett minn Heritage Malta iffinanzjat mill-fondi strutturali Ewropej sabiex dan is-sit ikun preservat u anke ppreżentat aħjar.

Dan il-proġett issa daħal fi stadju importanti ħafna.

Irrid infakkar li f'Diċembru tas-sena li għaddiet ingħataw il-permessi meħtieġa wara diskussjonijiet li kien hemm bżonn mal-MEPA u minn dak iż- żmien, grupp internazzjonali ta' periti kien impenjat sabiex jikkonkludi d- dettalji tad-disinji.

F'Ġunju ta' din is-sena, id-dokumenti tat-tender ewlieni tal-proġett se jaslu għand id-dipartiment tal-kuntratti għall- pubblikazzjoni ta' dan it-tender li huwa l-akbar wieħed marbut ma' dan il- proġett.

Fil-fatt dan it-tender jiswa aktar minn €2 miljun filwaqt li l- proġett fit-totalita` tiegħu se jiġi jiswa' €3.5 miljun.

Dan huwa t-tender li jinkludi l-kostruzzjoni ta' żewġ tined protettivi, tinda fuq Ħaġar Qim u l-oħra fuq l-Imnajdra.

L-għan ta' dawn it-tined huwa li nipproteġu dawn it-tempji – li huma parti mill-patrimonju kulturali dinji - għal 25 sena għax xejn m'hu etern, lanqas dawn it-tined.

Wara dan il-perijodu naraw jekk għandniex nibqgħu nipproteġuhom b'dan il-mod jew jekk għandniex nużaw sistemi oħrajn skond l-aħħar riċerka xjentifika li tkun qed issir.

Pero` dan huwa perijodu kruċjali għaliex qed insalvaw dan il-monument storiku ta' l-akbar importanza.Irrid ngħid ukoll li matul l- aħħar sena twettaq programm ta' moniteraġġ intensiv tal-kondizzjonijiet klimatiċi u ambjentali f'dawn iż-żewġ tempji u kien hemm studju fuq kif dawn il-kondizzjonijiet jeffettwaw ħażin lit-tempji.

S'issa dan il- moniteraġġ sar minn kuntrattur li kien imħallas totalment mill-pre- accession funds u issa se jkompli jitwettaq minn Heritage Malta sabiex b'hekk dejjem ikun hemm tagħrif sħiħ fuq l-effetti pożittivi li se jkollhom it-tined fuq dawn it-tempji.

Ix-xogħlijiet li qed nitkellmu dwarhom huma programmati li jitweqqu matul is-sena 2007 u fl-istess waqt se jkun hemm għaddej ix-xogħol fuq il-bini taċ-ċentru l-ġdid biex jilqa' l-viżitaturi b'mod xieraq.

Dan huwa bini li se jinkludi fih servizzi sanitarji, kafeterija u anke post minn fejn wieħed jista' jixtri tifkira ta' dawn it- tempji.

Jien dejjem nawgura - u naf li tal-Heritage Malta huma impenjati wkoll f'dan is-sens – li t-tifkira tkun waħda li verament tirrifletti l- esperjenza taż-żjara ta' dak li jkun fuq dak is-sit u l-fatt li l-Heritage Malta bdiet tiftaħ ħwienet immexxija fuq dan il-prinċipju f'numru ta' siti storiċi kif ukoll preżentazzjoni awdjoviżiva u espożizzjoni tas-sejbiet arkeoloġiċi juri kemm mexjin fid-direzzjoni t-tajba.

Il-pjan tagħna huwa li matul is-sena 2008 dan iċ-ċentru għall-viżitaturi jkun lest u allura flimkien mat-tined inkunu lħaqna l-bilanċ ġust bejn il- konservazzjoni u l-preservazzjoni.

Wieħed għandu jispjega aħjar u jagħti background lil min iżur dawn it-tempji u mhux sempliċement inħalluhom jgħidu kemm dan il-ġebel kbir huwa interessanti jew forsi jsibu xi leaflet li jiggwidahom.

Illum nafu li l-immaniġġjar ta' sit storiku jirrikjedi ferm iktar minn hekk u visitors centre attrezzat u mmexxi b'mod professjonali se jkun parti minn din l-esperjenza li se noffru f'dan ir-rigward.

Meta nitkellem dwar il-Heritage Malta, naturalment ma nistax ukoll ma nerġax nesprimi s-sodisfazzjon kbir tiegħi għal ħidma oħra li din l-enti governattiva għamlet diġa` f'diversi oqsma, bħal, per eżempju, id-Domus Romana.

Naħseb li nafu bil-bidla kbira li saret minn kif niftakru l-istess post meta kien għadu magħruf bħala l-Villa Rumana.

Hemmhekk mhux sempliċement inbidel l-isem imma l-post kien riorganizzat minn ġewwa biex jilqa' l-viżitaturi u biex jagħti spjegazzjoni aħjar ta' l-esperjenza li wieħed ikun qed jgħaddi minnha u anke biex issir konservazzjoni u preservazzjoni aħjar tad-diversi oġġetti storiċi u ta' importanza kbira li għandek fil-post u li huma protetti f'showcases li huma għoljin imma li lkoll naqblu li kienu meħtieġa għall-konservazzjoni aħjar ta' dan il- patrimonju.

Il-Heritage Malta għamlet ukoll il-proġett ta' l-Ipoġew u anke jekk issa dan huwa proġett li kien inawgurat numru ta' snin ilu, ma jfissirx li m'għandniex nirrikoxxu x-xogħol kollu li sar.

Bħalissa Heritage Malta għaddejja b'impenn fuq il-proġett tat-tempji ta' Ħal Tarxien apparti l- proġetti li għandha fuq il-mużew ta' l-arti li kif nafu, anke permezz ta' Casa Scalia, se jitkabbar u jiġi ppreżentat aħjar.

Illum Heritage Malta għandha mansjoni aktar wiesgħa għax qed tkopri fiha dak li qabel kien magħruf bħala l-Malta Centre for Restoration li llum huwa integrat b'mod totali u nirriferu għalih bħala l-conservation division ġewwa l-Heritage Malta.

Anke hemmhekk qed nara impenn sabiex mhux biss ikollna studju, riċerka u faċilitajiet l-aktar moderni sabiex dak li huwa xogħol ta' konservazzjoni, anke fuq oġġetti li jingħataw fil-kustodja tagħna minn entitajiet oħrajn, isir bl-aktar mod dedikat u professjonali possibbli, imma dan ikun fih innifsu esperjenza edukattiva li titmexxa bl-istess dedikazzjoni u impenn kif inhi l-karatteristika tal-ħidma kollha f'din l- enti governattiva.

Anke jekk nixtieq inżomm l-introduzzjoni tiegħi fil-qosor għaliex inkella nkun qed innaqqas mill-ħin tiegħi tal-winding up, naħseb li ma nistax ma nirriferix ukoll għall-ħidma tas-sovrintendenza tal-patrimonju kulturali li tinkludi xogħol fuq inventarju kulturali nazzjonali.

Dan l-inventarju għalija huwa importanti ħafna għaliex kif għedt qabel, l-akbar riżors huwa dak tal-wirt kulturali tal-pajjiż u naturalment dan għandu jkun ikkatalogat u mdaħħal f'information management system biex hekk ikollna l-informazzjoni diġitalizzata u tkun tista' tintuża mhux biss għal skopijiet ta' riċerka u studju imma anke biex naqsmu l-informazzjoni b'mod aktar faċli ma' strutturi regolatorji Ewropej anke bħala parti mill-proċess li għalija huwa interessanti ħafna u li jfissir li inti għandek toħloq mobilita` - anke jekk xi kultant tkun mobilita` virtwali - ta' dak li huwa l-wirt kulturi kollu tal-pajjiż.

Nafu li kienet saret sejħa għall-proposti mis-sovrintendenza preċiżament f'dan ir-rigward u kienet ukoll saret l-għażla ta' min se jaħdem magħna.

Fil-fatt il-proġett miexi anke permezz ta' inputting.

Is-sovrintendenza tagħmel xogħol ieħor ukoll.

Din taħdem biex tikkoordina mal-MEPA u jsiru meetings regolari biex din mhux sempliċement tgħid jekk taqbel jew ma taqbilx ma' diversi żviluppi li jkunu proposti imma ħafna drabi tagħmel suġġerimenti pożittivi u proattivi dwar siti li fihom ikun qed isir xogħol infrastrutturali importanti u xogħol li l-pajjiż ikollu bżonn għal raġuni jew oħra, bħax-xogħlijiet li kellhom isiru ġewwa l-Marsa u r-Rabat.

Is- sovrintendenza tgħid ukoll x'inhu l-aħjar metodu li għandu jintuża biex wieħed jagħmel dawk ix-xogħlijiet li jkunu meħtieġa mil-lat infrastrutturali imma li min-naħa l-oħra jkun qed jikkonserva l-fdaliljiet storiċi tal-pajjiż.

Il-fdalijiet storiċi jistgħu jkunu katakombi, jistgħu jkunu affarijiet mill-epoka Rumana u anke parti minn dak li probabbilment kien il-port Ruman f'Malta, jiġifieri l-fdalijiet ivarjaw.

Għalija dan huwa fenomenu interessanti ħafna u jfakkarni f'dak li tant snin ilu kont nisma' fi żjarat li kont nagħmel ġewwa Ruma fejn kull fejn iħaffru jridu joqogħdu attenti għax ikun saff taħt saff taħt saff ta' storja.

Probabbilment hemm iżjed storja midfuna milli hemm storja mikxufa.

Il-fatt li f'Malta hawn ħafna fdalijiet u anke ħafna potenzjal ta' preżenza ta' fdalijiet jorbot preċiżament ma' dak li għedt fil-bidu dwar kemm dan huwa pajjiż li tassew jista' jkun kburi b'dan il-wirt kulturali kbir li għandu.

Meta nitkellem dwar il-ħidma tas-sovrintendenza ma nistax ma nirriferix ukoll għax-xogħol li din qiegħda tagħmel fir-rigward tal-policy u l- politika tagħna dwar il-wirt kulturali.

Hawnhekk qed nirriferi għad- dokument tan-national strategy for the cultural heritage u fl-aħħar tas- sena li għaddiet konna anke għamilna forum ieħor ma' l-NGOs fejn dawn ipparteċipaw u taw ideat anke preċiżi f'workshops speċifiċi li ttrattaw partijiet differenti ta' dan is-suġġett tant importanti.

Pero` aħna ma ridniex noqogħdu biss fuq dak li ntqal f'dawn id-diversi workshops imma wara ktibna lill-NGOs u lis-soċjeta` ċivili kollha.

Jien ktibt personalment lil min jirrappreżenta lill-NGOs fil-pajjiż, fosthom Din l-Art Ħelwa – li bla ebda dubju ta' xejn kienet minn tal-bidu nett li xprunat ħafna ħidma anke fil-livell tal-volontarjat favur il-wirt kulturali tal-pajjiż - u l-Fondazzjoni Wirt Artna.

Dawn huma l-aktar tnejn li forsi jissemmew pero` fil-verita` għandek diversi oħrajn li jaħdmu anke b'sens ta' volontarjat u b'sens ta' impenn f'qasam jew f'ieħor u li xi kultant anke jispeċjalizzaw fuq il-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Allura lil dawn l-entitajiet kollha ktibtilhom, ħafna minnhom anke personalment u mhux lilhom biss, imma anke lis-settur kummerċjali tal-pajjiż, lill-kunsilli lokali u lill-ministeri l-oħra kollha biex kulmin irid, b'mod proattiv, jagħti dak li jara bħala parti mill-viżjoni ta' l-istrateġija nazzjonali tagħna fuq il-wirt kulturali tal-pajjiż, ikun jista' jagħmel dan.

Irrid ngħid li r-reazzjoni kienet pożittiva u kellna feedback inkoraġġanti ħafna minn diversi entitajiet, anke minn dawk li m'humiex direttament involuti fil-ħarsien tal-wirt kulturali imma li fehmu li anke huma għandhom responsabbilta` u rwol importanti f'dan ir-rigward.

Naturalment il-mira tagħna issa hija li l-istrateġija nazzjonali dwar il-wirt kulturali titfassal u tkun diskussa f'sessjoni apposta fil-parlament kif tipprevedi l- liġi u li torbot ukoll mal-policies li qed jifformola l-istess ministeru dwar dan is-suġġett.

Irrid ngħid ukoll li meta nitkellmu dwar il-ħidma tas-sovrintendenza, għalija din trid tkun ukoll sena importanti fejn insaħħu r-riżorsi umani.

Diġa` tkellimna f'okkażjonijiet preċedenti dwar rapporti li saru mill- management efficiency unit rigward l-operat tas-sovrintendenza.

Il- benefiċċju ta' dak ir-rapport qiegħed hemmhekk, l-analisi hija preċiża u l- indikazzjoni dwar kif is-sovrintendenza għandha tkun strutturata f'livell ta' management u f'livell uffiċjali qiegħda hemm.

Naturalment huwa kruċjali li issa wieħed jgħaddi għall-implimentazzjoni ta' dak kollu li jirriżulta min dan ir-rapport.

Sur President, aħna ħadna pass li nistgħu nsejħulu simboliku – pero` għalija kien ukoll rilevanti ħafna - fejn tlabna wkoll lis-sovrintendenza biex tuża parti mill-area tal-Forti Sant'Anġlu.

Għalija dan huwa importanti naturalment għaliex l-area tal-Forti Sant' Anġlu hija area ta' patrimonju kulturali eċċezzjonali għall-pajjiż.

Naħseb li fix-xhur u s-snin li ġejjin irridu nsibu wkoll formola dejjem iktar preċiża dwar l-involviment ta' l-entitajiet governattivi jew non- governattivi li jridu jkunu involuti b'mod dirett dwar it-tmexxija ta' area ta' importanza daqshekk unika, pero` għalija, il-fatt li qed nidentifikaw dan is-sit anke fir-rigward tas-sovrintendenza huwa preċiżament biex inkunu qed nagħtu messaġġ ċar li hawnhekk hawn sit li mhux biss huwa prestiġjuż imma huwa sit li għandu jintuża bħala simbolu ta' l-istorja ta' dan il- pajjiż.

Dan huwa sit li għandu jintuża għal esibizzjonijiet temporanji, għal konferenzi u għal avvenimenti kulturali li jkunu ta' l-ogħla livell possibbli.

Jien ma nistax ma nirringrazzjax lil min diġa` mar fis-sit biex ineħħi tunnellati sħaħ ta' skart li nġabar matul is-snin pero` naturalment ninsab konxju wkoll tal-fatt li jekk il-post ma jkunx immaniġġjat bl-aktar mod rett, l-iskart jerġa' jakkumula.

Fil-bidu ta' din id-diskussjoni nixtieq insemmi ftit eżempji mill-ħidma kemm ta' Heritage Malta kif ukoll tas-sovrintendenza pero` qabel ma nkomplu d-diskussjoni, xtaqt nesprimi numru ta' ħsebijiet li għalija huma importanti.

Naħseb li fl-istorja ta' pajjiż jiġi mument fejn l-isfida ta' dak li jkun akkumula fl-eluf ta' snin preċedenti tinħass b'mod akbar minn qatt qabel.

Irrid ngħid - u dan huwa mertu kemm ta' Heritage Malta u kemm tas-sovrintendenza - li dak il-mument qatt ma ħassejnieh daqskemm qed inħossuh bħalissa.

Meta jien nara l-ħidma li jkunu għaddejjin biha mhux biss din l-aġenzija governattiva u din l-istruttura regolatorja imma anke tant soċjetajiet oħrajn fil-pajjiż, jien inħares b'fiduċja lejn il-fatt li bħala poplu llum il-ġurnata aħna konxji ta' dawn l-affarijiet aktar minn qatt qabel.

L-ewwel ċavetta għas-suċċess ta' l-immaniġġjar aħjar tal-wirt kulturali bħala riżorsa naturali ta' pajjiżna għall-akbar ġid anke ekonomiku tagħha huwa li inti tagħraf x'għandek.

Jekk inti m'intix konxju ta' din l-istorja ta' eluf ta' snin u ta' dak li kien l-impatt ta' dik l-istorja fuq il- fabric tal-landscape tagħna, inti lanqas biss tkun bdejt biex tieħu l-passi li għandek bżonn tieħu ħalli dak li hu tiegħek tibża' aktar għalih.

Mela dik hija l-ewwel raġuni.

It-tieni raġuni hija li qatt daqs illum ma' ddedikajna riżorsi finanzjarji, umani u amministrattivi lejn dan is-settur.

Jien konxju li dan huwa settur tant vast u tant kbir li jirrikjedi dejjem aktar u inti dejjem tiffoka fuq dak li jkun għad irid isir.

Jekk fil- konkatidral ta' San Ġwann kellna r-restawr – li lkoll nammiraw - tal- kappella ta' l-Italja, il-mument li dak ix-xogħol ta' restawr ikun tlesta, huwa ugwalment il-mument li inti tħares dawra madwarek u tgħid li hemm kappelli oħra li wkoll irridu nirrestawraw.

Anke l-kumplament tal- konkatidral fih innifsu rridu nduruh minn fuq s'isfel ħalli nippreżentawh bħala wieħed mill-isbaħ ġojjelli li għandna fil-pajjiż.

Meta inti tagħmel dan, awtomatikament - dan ukoll huwa valur fih innifsu - tikkomunika aħjar kemm internament ġewwa pajjiżna kif ukoll mal-viżitaturi tagħna, dak li issa nafu aktar u dak li aħna konxji aktar dwaru.

Dan ifisser li qed napprezzaw iżjed, għaliex meta tapprezza normalment tikkomunika iżjed ukoll.

Il-komunikazzjoni fil-livell nazzjonali qed issir anke bi skemi indirizzati għat-tfal ta' l-iskejjel, fejn tfal u nies ta' eta` żgħira jidħlu f'dawn il-postijiet, l-esperjenza tkun iktar pjaċevoli.

Fl-istess ħin qed jitgħallmu ferm aktar milli jekk tipprova tuża sempliċement is- sistema didattika.

Irrid ngħid ukoll li dak kollu li qed isir qed iwassal biex ikollna aktar viżitaturi anke fil-livell turistiku.

Fil-fatt meta nipparaguna s-sena finanzjarja li għaddiet mas-sena finanzjarja preċedenti nsib li kellna żieda pożittiva ta' żjarat fis-siti kollha storiċi u kulturali ta' pajjiżna.

Dan jawgura tajjeb mhux biss għax qed imorru aktar nies, imma anke għaliex aħna qed nikkomunikaw aħjar.

Dan huwa wkoll parti mill- bilanċ, u meta qed tagħmel dan kollu - u dan hu l-ħsieb li se nagħlaq bih - Malta tkun qed tirrealizza dak li diversi pajjiżi diġa` tkellmu dwaru matul is-snin li għaddew u ċioe` li r-riżorsi kulturali ta' pajjiż m'humiex sempliċement obbligu u dover.

Aħna kustodji ta' eluf ta' snin ta' storja tal-pajjiż u għandna obbligu lejn il-komunita` internazzjonali, lejn organizzazzjoni internazzjonali bħall-UNESCO, lejn inizjattivi ġodda li llum għandek fil-livell ta' l-Unjoni Ewropea, lejn l-umanita` b'mod ġenerali u lejn il-ġenerazzjonijiet futuri li dan nikkonservawh u nispjegawh aħjar.

Dak huwa l-parti ta' l-obbligu li huwa pjaċevoli u ma jirrikjedi ebda ġustifikazzjoni oħra pero` llum qed ikun hemm ukoll rikonoxximent qawwi ta' dak li qed jissejjaħ, forsi b'daqsxejn mod poetiku, cultural industries.

Il-qasam tal-performing arts, dak li jissejjaħ il-creative industries – pero` dan m'huwiex settur li qed niddiskutu llejla – ukoll huwa parti mir- responsabilita` tal-ministeru tiegħi.

Dan kollu, apparti li huwa obbligu pożittiv, b'immaniġġjar tajjeb jista' jservi ta' ġid ekonomiku kbir għaliex dan kollu jfisser li tista' tattira aktar turisti u jkollok returns aħjar.

Fil-fatt hekk qed jiġri anke f'pajjiżna.

Meta naraw anke l-budget u l- estimi, insibu li llum għandek kalkolu ta' economic generation aktar pożittiva minn dak li qed ikun ikkonservat aħjar, jiġifieri ż-żewġ fatturi ta' konservazzjoni u returns ekonomiċi m'humiex kontradittorji imma huma komplimentari.

Għalija l-aktar eżempju sempliċi li nista' nagħti kif dawn huma komplimentari u mhux kontradittorji nagħtih fuq kwalunkwe mużew li nistgħu nimmaġinaw.

Kien hemm min, mhux f'Malta imma madwar id-dinja, kien jaħseb fil-passat li l-mużew huwa l-post fejn inti sempliċement taħżen dak li għandek u ma jkunx jimporta jekk huwiex aċċessibbli u spjegat.

Seta' jkun hemm fdalijiet fil-kantina li huma msakkrin u mbagħad forsi ttella' xi biċċa u tibdilha, qisu ma ġara xejn għax l-aqwa li jkunu qegħdin hemm.

Din tkellimtha anke ma' kuraturi f'mużewijiet kbar ħafna f'diversi pajjiżi, u nista' nassigura lill-membri kollha tal-Kamra li dan m'huwiex xi fenomenu li għexnieh f'Malta biss.

Illum dan il-konċett spiċċa u issa l-enfasi hi li dan għandu jkun spjegat, għandu jkun ippreżentat aħjar u anke jkun aktar interattiv.

Għandu jkun hemm anke terminals ħdejn l-oġġetti li għandek li jagħmlulek mistoqsijiet dwar dak li għandek esibit u inti twieġeb u tara jekk tgħidx it-tweġiba tajba.

Dawn il-postijiet jistgħu jkunu wkoll venues ta' attivitajiet kulturali jew ta' attivitajiet oħrajn fejn allura se jkollok numru akbar ta' persuni li jiġu f'kuntatt ma' l-istorja ta' pajjiżhom milli kieku kienu jiġu kieku bqajna bil-mentalita` preċedenti.

Fil-verita' ikollok introjtu akbar jekk tikkonserva aħjar, jekk tapprezza iżjed u jekk tagħmel aktar riċerka u dan joħloq ċirku pożittiv.

Jien nagħlaq billi nerġa' nirringrazzja kemm lil Heritage Malta kif ukoll lis-sovrintendenza li huma bla ebda dubju żewġ forzi proattivi u dinamiċi f'dan il-mod ta' ħsieb ġdid u ta' implimentazzjoni li għaddejjin minnu favur il-wirt kulturali tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jien ningħaqad mal-kollega tiegħi l- ministru biex ngħid grazzi u prosit lil dawk li huma attivi f'dan is- settur, pero` peress li l-parlament m'huwiex mutual admiration society, nixtieq insemmi punti li naħseb li għandhom jissemmew biex l-affarijiet li qed isiru tajjeb, isiru aħjar, u dawk li qed naqgħu lura fihom, nieħdu ħsiebhom.

Jien l-ewwel punt li rrid nagħmel huwa dwar il-kontest ġenerali li fih jaħdmu l-għaqdiet u l-istrutturi tal-ħarsien storiku u kulturali f'pajjiżna.

Għalkemm huwa tajjeb u essenzjali li dawn ikollhom il-pjan strateġiku tagħhom, li jkollhom il-mod kif jaħdmu, hemm ħafna elementi li ma jiddependux minnhom għaliex huma qed jaħdmu f'ambjent u f'kontest li ma jikkontrollawx huma stess.

Dawn huma biss player, huma parti minn din l- istampa, imma l-big picture irridu nagħtuha kasha wkoll.

Irrid ngħid li jien inkwetat ħafna fuq x'qed jiġri f'dan il-qasam fil-livell politiku.

Fi Frar li għadda ħareġ rapport li jien inqisu rapport tajjeb ħafna, li jismu "State of the environment report" tas-sena 2005.

Jien se nikkwota minnu kelma b'kelma bl-Ingliż anke biex ma niġix akkużat li qiegħed nagħmel xi traduzzjoni biex ngħawweġ għal xi skopijiet partiġjani.

Waħda mill- konklużjonijiet li għamel dan ir-rapport hija din:

"Landscape is threatened by increasing built-up area, industrial and coastal development, taller buildings on urban fringes obstructing views of historical centres, modern agricultural practices, increasing vehicular access, littering, poor standards of design and work, and lack of maintenance.".

Imbagħad iwissi hekk:

"Some important areas of high quality landscape character particularly in Gozo, Comino and in Malta have not yet been given statutory protection.".

Imbagħad isemmi l-bżonn ta' a national strategic plan.

"Malta will need to map out a sustainable development plan for the energy generation, transport and tourism sectors, as well as develop a basket of measures to address the nexus of social, environmental and economic issues surrounding house-building and house quality availability and affordability.".

Jiġifieri dan huwa l-kontest ġenerali li fih qed jaħdmu l-Heritage Malta u s-sovrintendenza u jekk dak l-ambjent ġenerali nħalluh ikompli jiddeterjora kif qiegħed jiddeterjora, jagħmlu kemm jagħmlu dawn l-għaqdiet, xorta se jkunu qed jaħdmu f'ambjent ostili għalihom.

Ħafna drabi jkunu aktar qegħdin fire-fighting u aktar jipprovaw isalvaw is-sitwazzjoni milli jimxu 'l quddiem.

Hawnhekk jien nappella lill-gvern li l-ewwelnett jagħmel din it-tip ta' national strategic plan fejn jorbot flimkien mhux biss il-qasam ekonomiku - m'għandniex national strategic plan għall-ekonomija - imma anke l-ambjent, affarijiet ta' trasport u affarijiet tas-saħħa għaliex dawn jorbtu flimkien.

U jekk, per eżempju, il-gvern issa ddeċieda li se jħalli aktar bini jsir f'areas barra ż-żoni ta' żvilupp, dak se jkun qiegħed ikisser u fl-istess ħin ikun qed joħloq aktar problemi milli diġa` għandna.

Aħna diġa` għandna ħafna bini.

Fil-fatt jekk inqabblu lilna nfusna ma' pajjiżi oħra anke minħabba ċ-ċokon tagħna, l-ammont ta' ambjent mibni huwa ħafna akbar.

Barra minn hekk, sfortunatament ħafna minnu huwa mibni ħażin.

Għaliex dik hi s-sabiħa!

Kieku meta nagħmlu l-iżvilupp urban inżommu ċerta kwalita` u ċertu disinn, jien ma niddejjaq xejn kieku jiġu ħbieb tiegħi minn barra u nurihom partijiet sħaħ ta' Malta, Għawdex u Kemmuna pero` fil- każ tal-bini li nbena fl-aħħar 50 sena ma nsib kważi xejn li nista' nħossni kburi u mmur nurih lill-barrani.

(Interruzzjonijiet) Dawn ngħoddhom fuq id waħda.

Jien għalhekk dan l-aħħar ħadt gost li rċevejt ittra mill-kamra tal-periti fejn ingħad li issa se jkollna proġett għall-politika nazzjonali għall- arkitettura biex iqajjem għarfien pubbliku dwar id-dritt ta' kull individwu li jgawdi ambjent mibni b'mod sħiħ kemm soċjalment kif ukoll ekonomikament u b'mod sostenibbli.

Minbarra dan, dan il-proġett għandu l-għan li jkattar għarfien aktar profond ta' l-aspett kulturali li joffri l-ambjent mibni.

Issa x'se nsewwu mill-ħsara li diġa` għamilna jien għandi dubji serji, għaliex mhux faċli tgħid li għandna nirriversjaw il-bini bl-addoċċ u l-bini ta' kwalita` fqira li joħolqilna problemi mhux biss ta' kwalita` ta' ħajja imma anke problemi ta' saħħa mentali.

Dan qed ngħidu għax wieħed mid- dokumenti li għandha l-Unjoni Ewropea fuq il-kwalita` ta' l-arkitettura, il- kwalita` ta' ambjent li ngħixu fih, urban u rurali, speċjalment urban, għaliex ħafna minna ngħixu f'ambjent urban, jgħid li bini li ma jkunx ta' kwalita` tajba u li ma jkunx iddisinjat tajjeb joħloqlok problemi anke ta' saħħa mentali.

U d-dokument li bagħtulna ma' dik l-ittra ta' l-Unjoni Ewropea, proprju tgħid kemm is-sħubija hija parti importanti ħafna biex ikollna ambjent tajjeb li ngħixu fih.

Qabel ma ngħaddu biex niddiskutu b'mod speċifiku dawn l-istrutturi rrid nerġa' nagħmel appell lill-gvern biex ma nkomplux neqirdu dak li fadal minn pajjiżna.

Għandna ħafna x'insewwu, għandna ħafna x'infejqu fil-ħsarat li saru, fl-isfreġji li għamilna, u jekk se nħallu aktar żvilupp isir milli diġa` sar se nkomplu nikkomplikaw l-affarijiet.

Minħabba f'hekk jien nerġa' nappella għal dak il-pjan strateġiku nazzjonali li għamel aċċenn għalih fil- konklużjonijiet tiegħu s-"State of the environment report" għas-sena 2005.

Dan qed ngħidu għax imkien ma qrajt li l-gvern se jaċċetta din ir- rakkmandazzjoni.

Billi jkollna rapporti tajbin li mbagħad inħalluhom jiġbru l-għabra fuq l-ixkafef inkunu qed inżidu ċ-ċiniżmu taċ-ċittadini dwar il-ħajja politika tagħna u aħna ma tantx jimpurtana minn dawn l- affarijiet.

Huwa tajjeb li nagħmlu r-rapporti, imma fl-aħħar in-nies jiġġudikawna – u għandhom raġun - bl-affarijiet li jsiru u mhux b'dak li ngħidu.

Fl-aħħar mill-aħħar dak huwa l-aktar importanti u allura jien nappella biex dan il-pjan strateġiku nazzjonali jsir.

Dan bħalma hemm bżonn li jsir pjan settorjali.

Jien naf li fil-każ tal-Heritage Malta sar, pero` hemm bżonn li jsir ukoll fuq il-livell tat-turiżmu flimkien mal-MEPA, mas- sovrintendenza kulturali li se niddiskutu llejla, ma' Heritage Malta, ma' l- MTA u mal-kamra tal-periti.

Jekk ma nagħmlux hekk il-kwalita` ta' l-ambjent ġenerali li fih joperaw Heritage Malta u oħrajn se jkompli jmur lura u dak huwa ħażin għas-settur, għall-wirt storiku u għalina bħala poplu.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq it-turiżmu kulturali.

Skond studji ta' l-istess awtorita` Maltija tat- turiżmu dawk li jiġu speċifikament għall-kultura f'pajjiżna qegħdin f'minoranza kbira.

Fil-fatt xi 16% biss jiġu għal skop ta' turiżmu kulturali, jiġifieri madwar 190,000.

Li hu tajjeb huwa li żewġ terzi minnhom jiġu fix-xhur mhux tas-sajf, jiġifieri dawk għandna naħdmu biex inżiduhom iżjed u dan nistgħu nagħmluh b'ħafna modi differenti.

Tajjeb li ngħidu li aktar min-nofshom, jiġifieri 53% minnhom, joqogħdu f'lukandi 3- star u 4-star u din qed ngħidha għax minħabba ċertu snobbiżmu stupidu f'pajjiżna naħsbu li n-nies li jħobbu l-kultura u n-nies li jħobbu l-wirt storiku huma nies li jmorru biss fil-5-star.

Jien għalhekk nagħmel enfasi li rridu nsaħħu l-kwalita` ta' dawk li jissejħu budget hotels.

Jien kważi ngħid li lanqas għandna għalfejn nagħmlu klassifikazzjoni u nħoss li jkun utli kieku nneħħu barra l-kategoriji ta' 3-star u 4-star u nirriferu għalihom bħala budget hotels.

Il-budget hotels huma hotels tajbin, huma hotels ta' kwalita` tajba jekk ikunu miżmumin tajjeb u jagħtu servizz tajjeb.

Il-kelma "budget hotel" minnha nnifisha ma tfissirx kwalita` inferjuri ta' servizz jew ta' prodott imma jkollha biss inqas faċilitajiet milli toffrilek 5-star hotel.

Jekk irridu li f'pajjiżna nkabbru t-turiżmu tax-xitwa u t-turiżmu kulturali, jrid ikollna budget hotels sector tajjeb ħafna, għax in-nies li jivvjaġġaw f'ħafna pajjiżi differenti biex jaraw u jgawdu l-wirt kulturali ta' bliet u ta' pajjiżi differenti jekonomizzaw fuq it-titjiriet u jmorru f'budget hotels biex dak li jiffrankaw minn hemm jonfquh f'konsum, f'divertiment, f'kultura u f'esperjenzi li jgħaddu f'dawk il-pajjiżi.

Kont qed ngħid li 53% ta' dawk li jiġu għat-turiżmu kulturali jmorru fil- lukandi 3-star u 4-star u għalhekk dawn il-lukandi rridu nieħdu ħsiebhom u rridu nsalvawhom u mhux inħalluhom sejrin lura kif qed jagħmlu bħalissa.

Bħalissa l-profitt tat-3-star waqa' b'iktar minn 20% u tal-4-star b'xi 10% inqas.

Dan huwa

inkwetanti ħafna u għalhekk huwa importanti li dan is-settur insaħħuh.

Minn dawn it-turisti 10% biss imorru fil-5-star.

Fil-fatt 29% imorru f'akkomodazzjoni oħra u dan huwa settur ieħor li rridu nsaħħu u nibnu f'pajjiżna.

Dan qed ngħidu għax is-city breaks u x-short holidays, dawk li nsejħulhom do it yourself holiday, jippreferu jmorru f'self-catering apartments u dak huwa settur li jista' jiġi organizzat ħafna aħjar bil-ħafna bini vojt li għandna.

Ħaġa oħra li tinkwetana hija fejn imorru dawn it-turisti li jiġu.

Dawn is- 16% li jiġu għat-turiżmu kulturali, 95% minnhom imorru l-Belt, imbagħad 10% biss imorru l-Kottonera.

Dawn huma affarijiet li rridu naħdmu fuqhom biex nifirxu iżjed il-preżenza tat-turisti li jiġu fit-territorju kollu tal- gżejjer tagħna.

Lokalitajiet differenti fil-gżejjer tagħna għandhom ħafna diversita` kulturali li rridu nużawha ħafna aħjar.

Irrid nagħmel punt ieħor li naf li m'għandux x'jaqsam mas-sovrintendenza u mal-Heritage Malta as such, imma rrid nagħmlu għax, fil-fehma tiegħi, huwa punt kruċjali u jekk se nkomplu ma nagħtux kasu se jkollna l-problemi.

Jien nagħmel minn kollox biex kemm jista' jkun nitkellem man-nies li jibagħtulna turisti hawnhekk u meta nitkellem magħhom, dan nagħmluh bl-iskop biex jibagħtu n-nies.

Jien mhux se noqgħod ngħidilhom biex ma jibagħtux turisti f'Malta għax ma jogħġobnix wiċċ il-ministru tat-turiżmu.

Aħna rridu n-nies jiġu hawnhekk u nħoss li rrid nagħmel dmiri li kemm jista' jkun inġibu nies lejn pajjiżna, imma mbagħad mill-banda l-oħra, meta jgħiduli ċerti affarijiet irridu nagħtu kashom.

Per eżempju, jien tkellimt ma' nies li jibagħtu l-cruiseliners f'pajjiżna u rrid ngħid li minn hemmhekk ħarġet xi ħaġa li tinkwetani ħafna.

Studji li rajt b'għajnejja stess, kwalitattivi u kwantitattivi, fuq l-image li għandha Malta fis-settur tal-cruiseliners li aħna nixtiequ li jirnexxi u jikber, jagħtu impressjoni fqira ħafna ta' pajjiżna.

Dawn ma jafux pajjiżna.

Aħna għandna għajnejna mimlijin li aħna l-aktar territorju wara Ruma li għandna wirt storiku pero` dan m'huwiex magħruf fis-swieq minn fejn irridu nġibu n-nies.

Dan la huwa magħruf fl-Istati Uniti, la huwa magħruf fi Franza, la huwa magħruf fil-Ġermanja, la huwa magħruf fl-Italja u lanqas fl-Ingilterra.

Għalihom Malta hija l-Belt, fejn wara 12.00 p.m. kullimkien ikun magħluq, il-Mosta, ir-Rabat u daqsxejn l-Imdina.

Is-7,000 sena ta' storja bl-

Ipoġew, Ħaġar Qim u l-Ġgantija ma jafuhomx, jiġifieri hemmhekk irid isir sforz qawwi biex il-wirt storiku tagħna jkun magħruf.

M'għandniex noqogħdu nimlew għajnejna li dan kollu huwa magħruf għax m'huwiex.

Jekk ittella' archaeological sites jew world heritage sites fuq l-internet, tagħna ma jitilgħux minn quddiem.

Jien ngħid li m'huwiex biżżejjed li jkollok website, imma trid tagħmel ukoll il-mekkaniżmi li hemm bżonn f'dak li jissejjaħ is-search engine marketing biex x'ħin ittella' archeaological heritage in the world ma ssibx biss il-piramidi jew il- muntanji tal-Peru`, imma jitilgħu wkoll Ħaġar Qim u l-Imnajdra.

Dawn huma affarijiet li rridu nagħmlu follow-up tagħhom u mhux nimlew rasna li għax għandna website allura wasalna.

Irridu naraw kif fil-google u fis-search engines l-oħra x'mezzi hemm, u hemm mezzi ta' kif dawn jitilgħu mill-ewwel, għax inkella jkollna l-problemi.

Aktar minn hekk, lili jispjegawli li l-cruiseliners ikollhom budget għall- passiġġieri li jiġu hawn, li believe it or not huwa ta' xi 75c kull wieħed mil-lat tal-kumpannija.

Jiġifieri dawn b'75c iridu jagħtuhom excursion f'Malta.

Issa forsi jkun hawn min igħid li 75c għal kull persuna huma ftit wisq pero` hekk jibbaġittjaw, u aħna rridu, b'xi mod jew ieħor, nagħtuhom a good experience b'dak il-budget.

Per eżempju, lili qaluli li x'ħin jinżlu Civitavecchia u jmorru l-Vatikan, il-Vatikan jidħlu b'xejn.

Fil-katidral ta' Montecarlo wkoll jidħlu b'xejn pero` x'ħin jiġu Malta fil-konkatidral ta' San Ġwann iridu jħallsu u fil-katidral ta' l-Imdina jridu jħallsu wkoll.

Jien nipprova niddefendihom u ngħidilhom: Dawn kif se nsostnuhom?

Jgħiduli li rridu nsibu mezzi oħra, għax meta nagħmlu prodotti tagħna li huma importanti ħafna li nuruhom, li huma ogħla minn destinazzjonijiet oħra, dawn ma jdaħħluhomx fl-excursion.

Minħabba f'hekk, il-partijiet li jaraw ta' pajjiżna m'humiex l-aħjar partijiet tagħna, u aħna rridu nsibu mezz - u hemm modi kif insibu mezz - biex din il-ħaġa nieħdu ħsiebha.

Per eżempju, meta niġu biex naraw x'pakkett noffrulhom, jien ngħid li aħjar ikollna Lm100,000 minfuqa f'xi forma ta' royalty card biex min jinżel hawnhekk ikun jista' jmur f'postijiet tajbin ta' kwalita` tajba u ma jħallasx milli nonfqu xi Lm100,000 f'marketing li nitfgħuhom il-baħar u ma nafux x'effett ikunu qed jagħtuna.

Jien nappella biex dawn l-affarijiet nagħtu kashom.

Sur President, l-aktar ħaġa li tinkwetani hija meta nitkellem ma' setturi differenti fuq dawn il-problemi u nsib li nobody owns the problem.

Meta ħadd ma jħoss li dik hija l-problema tiegħu ħadd ma jindirizzaha din il- problema.

Naħseb li minbarra li rridu naħdmu - u għalhekk għedt grazzi u prosit lill-ħbieb tagħna hawnhekk li jaħdmu f'dan is-settur għax-xogħol li jagħmlu u għall-preżentazzjoni ta' l-affarijiet – irridu nżidu wkoll xi ħaġa oħra li aħna neqsin minnha li hija l-animazzjoni.

Huwa importanti li jkollok konservazzjoni aħjar, preżervazzjoni aħjar imma l-animazzjoni għadna lura fiha.

Bdejna xi affarijiet imma dawn affarijiet bħal dawn irridu nagħmluhom ukoll.

Fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq niffoka ftit fuq is-sovrintendenza.

L- ewwelnett irrid ngħid li ma naħsibx li għandna għalfejn nieħdu tliet snin biex is-sovrintendenza twettaq ir-rakkmandazzjonijiet li hemm fl-istrategic review li sar mill-management efficiency unit.

Jien kont nippreferi li kieku dawn ir-rakkmandazzjonijiet tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra għax naħseb li konna nkunu f'pożizzjoni aħjar li niddiskutu s-sovrintendenza kieku kellna f'idejna dak ir-review report.

Filwaqt li niftaħru li għandna l-aktar wirt storiku wara Ruma, is-sovrintendenza li għandha funzjonijiet importanti ħafna għall-ħarsien u preservazzjoni ta' dan il-wirt fiha daqs team tal-football biex taħdem, għax dawn qegħdin 11, min imexxiha u għaxra oħra.

Din qed taħdem b'inqas minn terz tar-riżorsi li l-management efficiency unit qed tirrikkmanda.

Meta qed taħdem b'depleted human resources daqshekk inqas minn kemm għandha bżonn, kif tista' tagħmel ix- xogħol tagħha sew?

Biex tagħqad - u din ngħidha bl-aktar rispett u mingħajr ma nweġġa' lil ħadd – ikun aħjar li s-sovrintendenza tiffoka fuq il-funzjonijiet prinċipali tagħha u mhux tiddupplika x-xogħol li qed jagħmel ħaddieħor.

Dawn għandhom biżżejjed x'jagħmlu u allura jkun aħjar li taġixxi bħala regolatur u twettaq il-funzjonijiet li hija biss tista' tagħmel.

Fil-liġi tal-wirt storiku u kulturali tajniha funzjonijiet preċiżi x'għandha tagħmel, u speċjalment bin-nuqqas ta' riżorsi li għandha, allura jmissha tiffoka fuq l-iktar affarijiet importanti li hi biss tista' tagħmilhom u tħalli xogħol ieħor f'dan il-qasam għall-protagonisti l-oħra f'dan is-settur, kemm jekk hija l-Heritage Malta kif ukoll jekk hemm nies oħra.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa li bħala partit Laburista mhux l-ewwel darba li għamilna kritika

lill-gvern fuq il-ħolqien ta' entitajiet barra s-settur pubbliku.

Minkejja li konna nifhmu l-bżonn li nagħmlu strutturi li jkunu aktar effiċjenti, aktar effikaċi u aktar effettivi, imma fl-istess ħin konna ngħidu li biex nagħmlu dan għandna nagħmlu l-biċċa diffiċli li nbiddlu dak li hemm bżonn li jinbidel fis-settur pubbliku.

Fis-settur pubbliku hemm ħafna x'jinbidel imma issa, wara li għamilna aġenzija bħal Heritage Malta, ejja ma nerġgħux immorru lura u nibdew inxekkluha qisha diparitment tal-gvern.

Għax inkella għalfejn għamilna aġenzija?

Jekk ixxekkilha bħal dipartiment tal-gvern u tibda' tgħabbiha bil-burokrazija, allura jibda jkollok l-istess riżultati bħal dipartimenti tal-gvern għax hemmhekk ma tantx inbdilna.

Lura għal waħda mill-funzjonijiet importanti tas-sovrintendenza, fl-istate of the environment report ta' l-2005 qrajt sentenza inkwetanti ħafna li fil- MEPA, anke għax m'hemmx riżorsi umani fis-settur li suppost jiskeda l- proprjeta` biex ikun hemm il-ħarsien storiku u kulturali, ilu ma jsir xogħol serju f'dan il-qasam għal dawn l-aħħar erba' snin.

Dan qed ngħidu għax inutli noqogħdu niġu hawn niddiskutu x'għandha tagħmel is- sovrintendenza u x'għandha tagħmel Heritage Malta u mbagħad il-MEPA lanqas hija armata biex tagħmel ix-xogħol ħalli nsalvaw il-proprjeta` li għandna.

Meta naqraw li s-sovrintendenza m'hijiex armata daqskemm suppost, imbagħad ma neħduhiex bi kbira li, per eżempju, tagħmel rakkmandazzjonijiet ...

Hawn irrid ngħid li jien nixtieq li f'rapport bħal dan ma jkollniex biss x'irrikkmandat is-sovrintendenza lill-MEPA dwar skedar jew dwar passi imma anke r-riżultati.

Qed ngħid dan għax hawnhekk naqraw x'inhi l-intenzjoni tas-sovrintendenza, pero` ma naqrawx x'kien ir-riżultat.

Meta s- sovrintendenza mbottat għal xi ħaġa - u għandna lista fir-rapport li ressqet - x'kienu r-riżultati?

Qalulna li minn 300 sit inviżtaw 200.

Ir- riżultat ta' dawk il-200 x'kienu?

Il-100 l-oħra li ma nviżtawx, x'ġara minnhom?

Sur President, noqogħdu ngħidu li għandna ħafna wirt storiku u għandna minn fejn naħlu.

X'għandna minn fejn naħlu?

M'għandna xejn għax kull pulzier li għandna rridu nsalvawh u rridu nieħdu ħsiebu.

Jien ħadt gost nisma' l- ministru jgħid li qed isir ħafna.

Jien naf li n-nies li qed imexxu Heritage Malta jemmnu ħafna fl-istrategic planning u għandi kull rispett lejhom.

Għandna bżonn ta' strategic plan for heritage u fuq cultural heritage nazzjonali.

Għandna bżonn wieħed li jkun top-down u l-ieħor li jkun bottom- up għax fih irridu ndaħħlu mhux biss il-protagonisti nazzjonali li l-flus tagħhom nivvotawhom f'dan il-parlament imma rridu ndaħħlu wkoll is-settur privat, l-għaqdiet non-governattivi u rridu ndaħħlu wkoll il-kunsilli lokali wkoll.

Jien jiddispjaċini ħafna li mmur lokalitajiet differenti ta' pajjiżna, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, li għandhom ħafna wirt storiku u kulturali fil-livell lokali u ħafna drabi n-nies tal-lokal stess lanqas japprezzaw u lanqas jafu kemm għandhom minn dan il-wirt.

Imbagħad nitkellem mal-lukandiera u ristorantiera tal-post u jgħiduli li m'għandhom xejn x'juru.

F'Malta bqajna bil-mentalita` li kulma għandna huma l-Imdina, il- Belt u issa bdiet tiela' daqsxejn il-Kottonera.

F'pajjiżna għandna ħafna wirt storiku mifrux u l-kunsilli lokali u l-għaqdiet ta' dawk il- lokalitajiet jistgħu jagħtu sehemhom biex dan il-wirt jibda jiġi apprezzat.

Jien nawgura li nagħmlu dan l-ippjanar flimkien biex il-lokalitajiet differenti tagħna jkunu jistgħu joffru mir-rikkezza kulturali u storika tagħna mill-livelli differenti u nuru d-diversita` li għandna f'pajjiżna.

Biex dan kollu jseħħ irid ikun hemm good strategic political leadership.

Meta ngħid good strategic political leadership żgur li m'għandix f'rasi xi mudell ta' politiku, xi imperatur orjentali li jindaħal f'kollox, anke fil- micro management li jiddetta kollox u jagħmel kollox hu, imma qed nirriferi għal xi ħadd li fih irid jagħti viżjoni, nifs, spazju, biex dan ix-xogħol ikun jista' jsir tajjeb.

Dan huwa importanti pero` naħseb li mhux qed isir għar-raġunijiet li semmejt qabel.

Anke rigward ir-rapport ta' l- environment li semmejt qabel fuq livell nazzjonali, hemm bżonn li nħaffu r- review li ssuġġeriet il-management efficiency unit fuq is-sovrintendenza għax jekk aħna sodisfatti b'ħafna mill-aspetti li qed isiru f'dan il-qasam, hemm affarijiet oħra li m'aħniex sodisfatti dwarhom, u jien iffokajt fuq xi punti u ssuġġerejt ukoll dwar kif nistgħu naffrontawhom aħjar.

Jien se nagħlaq billi nawgura lil kulmin jaħdem f'dan is-settur u filwaqt li ngħidlu grazzi u prosit ngħidlu wkoll li hemm ħafna aktar x'nagħmlu iżjed.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Sur President, illum għandna quddiemna l-estimi ta' waħda mil-aġenziji li għandha importanza l-ewwelnett għax nafu li Malta hija miżgħuda bl-elementi storiċi, pero` wkoll għax ninsabu f'sitwazzjoni fejn is-soċjeta` tagħna mhux qed tagħraf biżżejjed il-bżonn li dan il- patrimonju li għandna nibqgħu nħarsuh u nisfruttawh b'mod li nieħdu dak kollu possibbli minnu.

L-isfortuna hija li llum għad għandna nies li ma jifhmux l-importanza tal-wirt storiku ta' pajjiżna u għad għandna setturi sħaħ fis-soċjeta` Maltija li trid u ma tridx, għadu mhux qed jintlaħaq l- aspett edukattiv lejhom sabiex jifhmu l-importanza ta' dan il-qasam.

Qabel xejn nixtieq nawgura, kif għamel sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo, lill-uffiċjali ta' Heritage Malta li qed jagħmlu sforz ġenwin f'dan is- settur biex nilħqu l-għanijiet tagħna.

Sfortunatament meta nikkomparaw ruħna ma' pajjiżi li qed jikkompetulna direttament f'dan is-settur, għadna daqsxejn lura u għadna daqsxejn lura mhux tort tal-Heritage Malta pero` għax għandna riżorsi limitati mhux inkwantu ta' finanzi biss imma anke riżorsi umani.

Waħda mill-problemi li, fil-fehma tiegħi, ilha tinħass żmien minn min jaħdem f'dan is-settur u minn min jinteressah dan is-settur hija l- koordinazzjoni.

Is-sena li għaddiet kont għedt li f'pajjiżna hemm numru ta' entitajiet li b'xi mod jinvolvu ruħhom fil-wirt storiku pero` m'humiex qegħdin jiġbdu ħabel wieħed.

Sieħbi semma' l-każi relatati bejn il-MEPA, is-sovrintendenza u l-Heritage Malta.

Dan il-pajjiż, li huwa pajjiż ċkejken, pajjiż li għandu limitazzjoni qawwija f'dak li għandu x'jaqsam ma' riżorsi umani, ma naffordjawx li jkollna entitajiet li minflok qegħdin jaħdmu flimkien biex naslu f'direzzjoni waħda qegħdin nitilqu minn bnadi differenti.

Per eżempju, jien nistaqsi jekk wasalx iż-żmien li nkomplu namalgamaw dawn l-entitajiet.

Hawnhekk nixtieq insemmi r-rwol li għandhom il-Valletta rehabilitation project, il-Cottonera rehabilitation project u l-Imdina rehabilitation project fejn sar ħafna xogħol min-naħa tal-ministeru responsabbli mill-infrastruttura, inkluż il-Heritage Malta nnifisha.

Għalhekk għandna nkomplu nikkoordinaw u namalgamaw dawn l-isforzi ġenwini li jsiru b'risq il-wirt storiku ħalli jkollna viżjoni u direzzjoni ċara fejn irridu naslu.

Per eżempju, illum il-ġurnata jinħass nuqqas kbir f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-inforzar li għandu relazzjoni anke mal-wirt storiku nnifsu.

Fil-fatt fil-MEPA erbgħa min-nies hemm li huma dedikati full-time fix-xogħol relatat li suppost li trid tagħmel ma' l-ambjent storiku.

Meta wieħed jikkompara mal-bżonnijiet ambjentali li hemm f'dan il- qasam insibu li għandu jkun hemm numru ta' ħaddiema u riżorsi umani importanti biex inlaħħqu mal-provvista li għandna, speċjalment ma' l- ongoing activities relatati mal-wirt storiku.

Per eżempju, wieħed mill- ilmenti li smajt kemm-il darba hija li n-naħa tas-sovrintendenza mhux qed tlaħħaq max-xogħol ta' monitoring li suppost isir fuq dawn is-siti storiċi għaliex qed ikollha konsultazzjonijiet qawwija min-naħa tal-MEPA u l-MEPA mill-banda l-oħra tilmenta li ħafna drabi ddum ma tirċievi r-risposti.

Allura jien nistaqsi: Għalfejn għandna żewġ entitajiet separati?

Għalfejn ma jkunx hemm amalgamazzjoni ta' unit sħiħ fejn wieħed jaħdem fuq dan is- settur sabiex l-inforzar isir kif inhu xieraq?

Issa se ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-inforzar.

Per eżempju, jien nemmen li qed ikollna abbużi esaġerati f'ċerti oqsma li m'aħniex qegħdin ninnotawhom u l-passi ma jitteħdux b'mod ekwu u ġust.

Nafu li kellna każijiet fejn l- awtoritajiet ħadu passi ma' min hu dgħajjef li ma jkunx għamel daqstant ħsara lill-ambjent storiku, iżda mbagħad fejn saret ħsara enormi fil-qasam tal-wirt storiku konna daqsxejn lenient aktar f'dak li għandu x'jaqsam mal- mod kif jittieħdu l-passi u f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-inforzar.

Jien nixtieq nitkellem ukoll dwar dak kollu li sar rigward l-amalgamazzjoni li saret miċ-ċentru Malti għar-restawr.

Jidher ċar li għad hemm inċertezza qawwija fost l-impjegati taċ-ċentru Malti għar-restawr u fost l-impjegati li kienu jaħdmu mal-Heritage Malta.

Naħseb li din l-inċertezza qed twassal sabiex l-isforzi tagħhom ma jisfruttawhomx kif inhu xieraq, għaliex issa, għalkemm ilhom li għaddew dawn ix-xhur kollha, jeħtieġ li din is- sitwazzjoni tissolva darba għal dejjem ħalli l-inċertezza ta' ċerti impjegati hemmhekk tiġi solvuta u fl-istess ħin dan iċ-ċentru Malti, li llum il-ġurnata jinsab taħt il-Heritage Malta, jibda jiffunzjona kif inhu xieraq.

Per eżempju, nixtieq nistaqsi wkoll jekk huwiex veru li matul din l-aħħar sena kien hemm student wieħed biss li applika jew inkella li ġiet aċċettata l-applikazzjoni tiegħu għall-kors dwar il-konservazzjoni, meta wieħed jikkonsidra li dan iċ-ċentru kellu budget sostanzjali.

Għalhekk hawnhekk nistaqsi jekk huwiex ġustifikat li jkollok budget bħal dak biex imbagħad persuna waħda biss tibbenefika minnu.

Issa huwa veru li hemm il-korsijiet part-time u korsijiet oħrajn pero` finalment aħna għandna bżonn ċertu expertise biex meta l-istudenti joħorġu minn hemmhekk ikollhom opportunita` li jaħdmu f'dan is-settur, jimxu 'l quddiem u jagħtu servizz lil pajjiżna aktar milli jkollok nies li forsi marru jieħdu l-kors tagħhom hemmhekk u l- pajjiż ma jeħux daqstant minnom matul iż-żmien.

Jien mhux qed ngħid li dawn m'għandniex bżonnhom, għax għandna bżonnhom, pero` trid tara kemm wieħed jista' jrendilek ukoll matul iż-żmien meta inti tinvesti fih u tħarreġ fih dak kollu li tixtieq fil-qasam tal-wirt storiku.

Per eżempju, jien nixtieq insemmi l-awtonomija ta' l-aġenzija Heritage Malta.

Irrid nagħmilha ċara li jien ma naqbilx li għandu jkun hemm pressjoni politika fuq din l-aġenzija għax jekk hawn aġenzija li forsi tgawdi mill-fiduċja taż-żewġ partiti - ħalliha li mbagħad aħna fil- prinċipju jkollna modi differenti kif naħdmu - m'għandux jiddaħħal l- element politiku a skapitu tal-wirt storiku Malti.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll rigward in-nuqqas ta' promozzjoni edukattiva.

Per eżempju, nista' ngħid li għandna element qawwi f'dak li għandu x'jaqsam mal-wirt storiku li m'aħniex konxji dwaru, inkluż anke fil-mod kif nippreżentaw il-proġetti tagħna.

Jien nifhem li hemm riżorsi limitati u m'għandniex xi ngergru fuq l- upkeep tas-siti storiċi ewlenin li għandna għaliex dan huwa tajjeb ħafna.

Pero` nista' ngħid li riċentement mort il-Ġgantija temples u nista' ngħid li minkejja li hemmhekk kien hemm biżibilju ta' turisti li kienu qed iżuruh, sfortunatament m'għandniex dak l-aspett viżwali jew inkella dak l- aspett fejn wieħed jista' jiġbor l-informazzjoni dwar dan is-sit storiku bil-konsegwenza li sfortunatament min imur iżuru jisma' daqsxejn storja dwaru pero` ma jistax jimraħ f'dan it-tempju.

Imbagħad bilfors ikollok Maltin u anke turisti li meta jmorru hemmhekk igħidulek li marru jaraw il- ġebel.

Għalhekk huwa importanti li nwasslu l-informazzjoni kollha neċessarja.

Jien nifhem li hemm pjanijiet pero` jirriżulta li ttieħdu snin sħaħ sabiex nilħqu l-għanijiet tagħna mal-MEPA fuq visitor centre.

Għandu jkun hemm din il-burokrazija meta nafu li pajjiżi oħra diġa` mxew 'il quddiem u qegħdin jikkompetulna direttament bis-siti storiċi tagħhom?

Nistgħu aħna naħlu xi erba' snin biex niddeċiedu fejn se npoġġu visitor centre f'dan il-post meta eluf ta' turisti barranin iżuru dan is-sit storiku matul is-sena?

Jien naħseb li dan ma jagħmilx sens.

Riċentement f'waħda mil-laqgħat li jkollna mal-membri parlamentari tas-CPA barra minn Malta kelli l-opportunita` li mmur anke nżur il-mużew ta' Edinburgh u nista' ngħid li dawn jimmeraviljawk.

Minkejja li dawn

m'għandhomx ir-riżorsi li għandna aħna f'dak li għandu x'jaqsam mal-wirt storiku u m'għandhomx l-elementi li bihom jistgħu jbigħu

'l quddiem lit-turisti tagħhom, il-proġetti li jagħmlu huma inkredibbli u t- targets li jkollhom ilestuhom fi żmien sentejn jew tliet snin.

Per eżempju, il-mużew ta' l-arkeoloġija ilu li għalaq mill-1995 imbagħad fl- 1997 reġgħet infetħet il-parti tat-tempji megalitiċi pero` abbandunajna l- partijiet tal- bronż, ta' żmien ir-Ruman u ta' żmien il-Feniċi.

Għaliex?

Aħna naffordjaw li ma mmexxux 'il quddiem dawn l-elementi importanti li għandna bħala gżira li finalment tiddependi assolutament minn ekonomija bbażata fuq turiżmu?

Jien nerġa' ntenni fuq in-nuqqas ta' fondi.

Per eżempju, min qed jitħarreġ f'dan il-qasam bħalissa għandu problema.

Riċentement kelli telefonata mingħand żewġ studenti li qegħdin fil-kors ta' l-arkeoloġija li qaluli li qegħdin bejn ħalltejn x'se jaqbdu jagħmlu għaliex qalulhom biex ma jkomplux jistudjaw f'dan il-qasam għax m'hemmx biżżejjed fondi u għajnuna min-naħa tal-gvern.

Tant hu hekk li dawn huma beżgħana ħafna għal meta joħorġu mill-universita` għax filwaqt li kellhom garanzija min-naħa tal-Heritage Malta u anke minn awtoritajiet oħrajn li qegħdin jaħdmu f'dan il-qasam li għandhom bżonn in-nies fl-arkeoloġija, xorta waħda qalulhom ċar u tond li l-fondi huma limitati ħafna u m'hemmx garanzija li jkollhom impjieg jew inkella l-opportunita` li qegħdin ifittxu.

Allura wieħed jistaqsi: Jagħmel sens dan f'pajjiżna meta aħna miżgħudin bil-wirt storiku u b'elementi li fihom nistgħu nisfruttaw 'il quddiem?

Għandek din iċ-ċerta diżillużjoni min-nies li qegħdin jipprovaw ifittxu opportunita` f'dan il-qasam.

Jien irrid nerġa' nirriferi wkoll għas-sovrintendenza.

Ma jagħmilx sens li din għabbejnielha daqshekk responsabbilta` u llum il-ġurnata, kif qal anke sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo, nafu li din hija nieqsa mir-riżorsi meħtieġa bil-konsegwenza li mbagħad se nbatu mill-elementi ta' nuqqas ta' inforzar u ta' monitoring li jrid isir kontinwament fl-istess ħin tad- deċiżjonijiet li jridu jittieħdu fuq numru ta' siti 'l hemm u 'l hawn.

Pero` jeħtieġ li jkollna wkoll koordinazzjoni sħiħa minn fuq s'isfel bejn l- entitajiet kollha differenti li jaħdmu f'dan is-settur.

Sur President, il- proġetti li kemm-il darba ssemmew hawnhekk kemm se jdumu fuq l- ixkaffa?

Permezz ta' dawn il-proġetti mhux biss intejbu l-qagħda tas-siti storiċi tagħna iżda nagħtu nifs lill-wirt storiku tagħna.

Fl-istess ħin inkunu qed inwasslu messaġġ mhux biss fost it-turisti imma anke fost il-Maltin li hemm bżonn li nirriġeneraw dawn is-siti storiċi tagħna.

Per eżempju, jien ħadt pjaċir bil-proġett li sar tad-domus Romana.

Għaliex le?

Dan kien wieħed mill-aktar proġetti ta' suċċess li għamlet Heritage Malta f'dawn l-aħħar xhur.

Pero` jeħtieġ li mhux biss ikun hemm allokat proġett wieħed matul is-sena jew inkella proġett fuq bażi ta' tliet snin.

Proġetti bħal dawn iridu jsiru kontinwament għaliex għad għandna ħafna siti storiċi abbandunati u ma naffordjawx li dawn inħalluhom jinqerdu.

Ladarba dawn nitilfuhom ngħidu: Ara x'kellna f'pajjiżna imma tlifnih!

Dan bħalma qed jintilfu, per eżempju, il-galleriji ta' l-injam f'ċerti siti storiċi importanti f'pajjiżna.

Illum ħlief aluminium m'huwiex dieħel u l-awtoritajiet jafu li hemm din il-problema.

Per eżempju, qegħdin niġbru fondi mingħand in-nies f'dak li għandu x'jaqsam mal-planning gain?

Għandna wkoll l-urban improvement fund.

Pero` kemm minn dawn il-fondi li qegħdin jieħdu, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' parking, bħas-CPPS, qegħdin imorru għas-siti storiċi li għandna jew inkella għall-elementi ta' wirt storiku f'pajjiżna?

Dawn huma prattikament ftit biex aħna nkomplu nirriġeneraw il-prodott li għandna u għalhekk nisħaq fuq il-bżonn li jkun hemm il-konservazzjoni għaliex din mhux biss iżżomm fi stat tajjeb it- tessut storiku li jkollok, iżda fl-istess ħin tagħmel użu tajjeb minnu u tisfruttah b'tali mod li l-pajjiż jiġġenera mhux biss introjtu ekonomiku imma wkoll importanza soċjali fih.

Sur President, qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nagħmel xi mistoqsijiet.

Riċentement sirna nafu li s-sovrintendenza kkuntrattat xogħlijiet relatati ma' arkeoloġi privati sabiex dawn iwettqu xogħol ta' skavi jew moniteraġġ ta' żvilupp f'żoni li huma arkeoloġikament sensittivi.

Jien naħseb li wieħed għandu jevalwa ftit kemm dan ix-xogħol qed iqum spejjeż għaliex hawnhekk qed nitkellmu fuq flejjes li qed ilaħħqu ammont ta' flus mhux ħażin.

Per eżempju, f'dak li għandu x'jaqsam ma' inforzar kemm persuni tressqu l-qorti għax kisru l-Att dwar il-wirt storiku Malti f'dawn l-aħħar snin?

Kemm minn dawn ittieħdu passi kontrihom?

Nistaqsi wkoll dwar serq tal-wirt kulturali.

Dan huwa importanti għaliex minkejja

li nafu li kontinwament issir ħsara lill-wirt kulturali ta' pajjiżna m'aħniex qegħdin nieħdu passi biżżejjed meta nafu li ma naffordjawx li nkomplu nitilfu wkoll minn dawn l-elementi storiċi li għandna.

Jien nemmen f'direzzjoni, Sur President.

Hemm bżonn li l-gvern jagħti direzzjoni ġdida u jkompli jagħti sostenn lil dan il-qasam.

Aħna bħala partit nemmnu li għandna nkomplu nappoġġjaw lil dan il-qasam storiku għaliex huwa parti essenzjali mill-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi u fl- istess ħin niddependu wkoll fuq dak l-introjtu li ndaħħlu minnu f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Jeħtieġ li jkollna wkoll bażi soda għar-riċerka fuq l-ambjent storiku biex tiggwida wkoll programmi ta' azzjoni ġdida dwar dan.

Sur President, jien ħadt pjaċir li l-Onor.

Evarist Bartolo u anke l-ministru riċentement qal li għandu jkun hemm strategic plan pero` jeħtieġ li mill-pjan ngħaddu għall-fatti għax finalment mhux li tikteb fuq il-karta jgħodd iżda wkoll li tattwa l-affarijiet ħalli nilħqu l- għanijiet tagħna f'dan il-qasam.

Nemmen ukoll li għandu jkun hemm impenn fuq il-konservazzjoni ta' l-elementi storiċi sabiex minnu jgawdu kemm il- ġenerazzjonijiet li għandna llum iżda jgawdu wkoll uliedna u ulied uliedna għaliex huwa tajjeb li l-wirt storiku nkomplu mmexxuh 'il quddiem fil-qasam li ninsabu fih.

Fl-istess ħin għandna niggarantixxu li dan jibqa' jintiret għall-ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Sur President, jien nixtieq nagħlaq billi nirringrazzja lil dawk li kellna l-opportunita` li naħdmu magħhom f'dan il-mestjier b'mod partikolari l- Heritage Malta, is-sovrintendenza u l-entitajiet kollha relatati mal-wirt storiku għax-xogħol u s-sapport li nsibu mingħandhom anke matul is-sena meta jkollna bżonn li naħdmu fuq ix-xogħol parlamentari tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Sur President, aħna hawnhekk nistgħu niġġieldu bejnietna fuq diversi affarijiet imma fuq il-wirt storiku jidher li kulħadd jaqbel li dan għandna nippreżervawh għax huwa wirt tagħna lkoll, wirt li filwaqt li għandna sehem minnu, ħadd ma jmur għand in-nutar biex ibigħu bis- subbasta ħalli jieħu flusu.

Imma sfortunatament hawn min iqis li għandu

ċertu potenzjal fuq il-wirt storiku aktar milli għandu għall-komunita`.

Aħna hawnhekk qed nitkellmu fuq żewġ entitajiet.

Qed nitkellmu fuq is- sovrintendenza u fuq il-Heritage Malta.

Jien wieħed mill-kummenti li nixtieq nagħmel huwa - per eżempju, illum fuq il-mejda tal-parlament sibt karta dwar in-national commission for the promotion of equality bejn in- nisa u l-irġiel - li l-fattur, mingħajr diżrispett lejn l-irġiel, li qed jikkontribwixxi biex Heritage Malta turi ċertu dinamiżmu huwa l-fatt li ċ- chief executive hija mara, imbagħad hemm diversi managers f'diversi oqsma illi huma nisa wkoll pero` l-irġiel m'għandhomx għax jieħdu għalihom.

Jien ngħid li dan jagħmel sens għax in-nisa jibżgħu għal dak li hu tal-familja tagħhom.

Anke l-irġiel jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet imma l-bejta l-aktar li tieħu ħsiebha hija l-mara.

L-irġiel ma jeħdux ħsieb dawn l-affarijiet daqs in-nisa.

In-nisa aktar għandhom galbu u tifla aktar iżżomm xi kexxun jew inkella l-basket ta' l-iskola kif suppost minn tifel.

Naħseb li ċerti affarijiet li jidhru li saru mis-sena l-oħra 'l hawn huma indikazzjoni ta' ċertu fervur u ċertu entużjażmu.

Dan huwa tajjeb għaliex il-patrimonju nazzjonali tagħna ma rridux inħarsu lejh biss bħala xi ħaġa ta' l-imgħoddi imma din hija xi ħaġa li tirrendi għall-quddiem.

Per eżempju, jien sodisfatt li nara li f'dan il-qasam hemm 300 persuna taħdem.

Kieku bl-attivitajiet li qegħdin jipprovaw jagħmlu bil-kumpannija sussidjarja ta' Heritage Malta, ikollhom bżonn il-kontribut tal-gvern għall- ordinary budget tagħhom, jien ngħid li dan il-patrimonju diġa` qiegħed jissarraf f'attwalita` għaliex li jkollok 300 persuna jaħdmu f'dan il-qasam huwa kontribut għall-attivitajiet f'pajjiżna speċjalment meta jkollna nies li ħerġin mill-universitajiet b'degrees u b'ħafna knowledge imbagħad mingħajr opportunitajiet.

Hawn min jgħid li barra minn Malta ssib ħafna opportunitajiet pero` jien nieħu gost li ż-żgħażagħ tagħna jsibu l- opportunitajiet hawnhekk u l-qasam proprju tal-heritage huwa possibilita` kbira fejn jinstabu okkażjonijiet oħrajn ħalli jkun hawn ix-xogħol f'pajjiżna.

Issa hawnhekk qed nitkellmu biss fuq in-nies li jidhru fuq il- kotba tal-heritage għaliex ma' dan il-qasam imbagħad hemm numru ta' nies oħrajn li direttament jew indirettament jibbenefikaw mill-attivita` turistika.

Għalhekk dan huwa asset li rridu nieħdu ħsiebu.

Sur President, kien hemm okkażjonijiet fejn jien ikkritikajt lis- sovrintendenza tal-heritage.

Jien naqbel mal-kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo li qal li l-11-il ruħ li hemm jaħdmu hemmhekk – dawn għandhom budget ta' Lm130,000 – u li jridu jagħmlu dak ix-xogħol kollu huma understaffed.

Imma meta mbagħad jien nisma' li l-MEPA għandha bord ieħor li huwa l-HAC u hemm is-sovrintendenza allura nistaqsi: Għalfejn se noqogħdu niddupplikaw l-affarijiet, fejn kulħadd ifarfar minn fuq spalla u jwaddabha fuq l-ispalla l-oħra sakemm xi ħadd jispiċċa forċina?

Meta tispiċċa forċina tibqa' bil-lasta f'idejk!

Dan huwa ħażin.

Ma jistax ikollna settur suppost speċjalizzat f'qasam u min-naħa l-oħra jkollok settur – hawnhekk irrid ngħid li jien nappartjeni għall-organizzazzjoni f'dan il-qasam minħabba li nintbagħat minn dan il-parlament – li fi ħdanu jkollu affarijiet oħra.

Sur President, jekk kien hemm każ li kellu impatt fuq l-opinjoni pubblika kien il-każ tad-dar ta' Tas-Sliema.

Per eżempju, kien hemm nies li lili staqsewni kif aħna li qegħdin fil-bord ma stajna nagħmlu xejn.

Pero` hawnhekk il-bord jiddelega lid-DCC, kien hemm il-battibekki, naħa bdiet tgħid li s-sovrintendenza għandha l-veto, is-sovrintendenza tgħid li m'għandhiex veto u allura l-affarijiet jibqgħu fin-nofs.

U qabel seta' jsir xi ħaġa dik id-dar ġewwa Tas-Sliema sparixxiet.

Sur President, issib nies li minbarra li dawn jaħdmu biex jaqilgħu l-ħobż minnu ikunu dedikati għax-xogħol tagħhom.

Per eżempju, ġewwa l-MEPA ssib kwantita` ta' nies li huma akkaniti għall-ambjent.

Bħalissa qed niftakar f'ċertu wieħed mir- Rabat Għawdex, li llum huwa mejjet, Johnny Bezzina, Alla jaħfirlu, li dan kien iħobb joqgħod ifittex fuq l-istorja ta' Malta.

Dan ma kienx proprjament ix-xogħol tiegħu imma kien jagħti kontribut kbir.

U ġewwa Għawdex hemm ħafna nies li jkollhom dedikazzjoni kbira għax-xogħol tagħhom.

Jien ngħid li hawnhekk qiegħda d-dikotomija li teżisti fil-pajjiż.

Filwaqt li għandna min huwa ħerqan li jippreserva l-wirt storiku - u d-definizzjoni tal-wirt storiku rridu nwessgħuha - min-naħa l-oħra jkun hemm it-tendenza ta' min jgħidlek li bil-wirt storiku mhux se jsir sinjur u allura mill-wirt storiku jgħaddi għal affarijiet oħrajn.

Pero` l-wirt storiku huwa l-wirt ta' kulħadd filwaqt li l-esplojtazzjoni jew l-ispekulazzjoni se tmur favur il-ftit.

U jien inxaqleb lejn dawk li jkunu tal-ħafna u ta' kulħadd.

Għalhekk biex nerġa' ngħaddi għas-sovrintendenza rrid ngħid li jekk hemm xi diffikulta` dwar jekk għandux ikun hemm veto jew le – jien nemmen li jekk hemm bżonn issir emenda legali u jekk il-ministru jkollu l- opportunita` forsi jagħti kasi fuq dan – fuq deċiżjoni bħal dik tad-dar ta' Tas-Sliema, per eżempju, fejn jaqa' l-bini jew inkella fejn ikun hemm il- prohibition tas-sovrintendenza ...

Per eżempju, artiklu 47 ta' kapitlu 445 jgħid li sovrintendent jista', fil-każ ta' xi ksur ta' dispożozzjoni ta' l- istess Att jew ta' regolamenti magħmulin taħtu, jinnotifika ordni ta' konservazzjoni u protezzjoni.

Jekk dan m'huwiex biżżejjed għandna nagħmluha ċara li ordni ta' konservazzjoni u protezzjoni tissupera kwalunkwe deċiżjoni oħra speċifikament anke jekk ikun hemm building permit.

Il- kollega tiegħi forsi jaf li llum jekk bniedem ikollu permess biex iħaffer u d-dar ta' maġenbu jregħedha għax ma jżommx id-distanza li ssemmi l-liġi, ħadd ma jista' jżommu u allura wieħed irid joqgħod jagħmel mandat ta' inibizzjoni u ħafna logħob minn dan.

Illum bniedem li jkollu permess qisu jkollu liċenzja u jagħmel li jrid.

Sur President, jekk aħna ma nagħtux is-saħħa lis-sovrintendenza li fejn jidħol il-wirt storiku tagħna jkun hemm overriding powers ħalli mbagħad jekk ikun hemm bżonn tagħti l-poter - ħalli ħadd ma jkun kapriċċjuż - li dik tiġi kkontestata amminstrattivament, u mhux trid toqgħod tmur il-qorti, mhux se nevitaw li jkollna lil xi wieħed bil-permess tal-MEPA li jagħmel dak li għandu jagħmel u f'ħakka ta' għajn iwaqqa' dak li għandu jwaqqa'.

Issa nixtieq nitkellem fuq xi ħaġa oħra u hawn qed nirriferi għad- definizzjoni ta' "wirt storiku" u l-patrimonju nazzjonali tagħna.

Per eżempju, lili laqtuni żewġ ritratti; wieħed minnhom ta' raġel b'idejh mgħollija u b'imnieħru ħdejn abtu, u ieħor ta' statwa ta' raġel b'imnieħru mtajjar.

Issa jien għedt li dan ta' l-aħħar lanqas jara sa imnieħru ma jista' għax lanqas imnieħer m'għandu.

Issa f'dak li għandu x'jaqsam ma' patrimonju ma rridux inħarsu biss lejn l-attwali imma rridu nħarsu in a wider context.

Proprju l-bieraħ waqt li kont qiegħed naqra xi kotba u pubblikazzjonijiet minħabba dan id-debate, fuq stazzjon tat-televiżjoni Taljan kienu qed iġibu l-Puglia u t-trullo li hemm hemmhekk.

Issa min ifittex fil-kotba jsib li l- idea tat-trullo teżisti fil-Puglia u f'Malta.

Fil-Puglia din hija estensjoni tal-girna Maltija.

Imma din m'hijiex il-girna kif nafuha aħna, il-kamra baxxa f'għalqa, imma hija struttura li fiha jgħixu n-nies.

Per eżempju, darba waqt li kont qiegħed indur post f'Ħaż-Żebbuġ fejn hemm wied, sibt post jgħidulu Sqaq it-Troll, li huwa proprju l-kostruzzjoni li qed insemmi.

X'għamlu hemmhekk?

Parti minnu għamluh world heritage site, imma din m'hijiex xi ħaġa li hija mejta, imma fil-fatt qed tintuża, joqogħdu fiha t-turisti u hija ppreżervata b'kuluri sbieħ mhux bħal tagħna fejn wieħed iċallas ħalli tiegħu jkun differenti minn ta' maġenbu, għax jekk hu jagħmel ir-roża jien nagħmel l-aħdar u jekk dak għamel l-aħdar jien nagħmel l-isfar.

Bħala struttura għandna ħafna bini, imma kemm għandna postijiet li huma fuq wiċċ l-art li qed jgħixu fihom in-nies li mhux il-Belt Valletta biss, li jekk nieħdu ħsieb li jkollna preżervazzjoni tal-karatterisitċi tagħhom, dawn huma ġojjell!

Post ieħor meraviljuż fl-Italja huwa Matera u bħalu dan għandna dak il-post magħruf bħala l-Għerien, lejn in-naħa tar-Rabat.

Matera hija belt sħiħa u hemmhekk kollox qiegħed fil-blat u fl-għerien.

Qed nitkellem fuq dan għax aħna nitkellmu fuq il-palazz, fuq l-Imdina, fuq Ħaġar Qim u fuq postijiet oħrajn li kollha huma sbieħ imma issa we have to look forward.

Jien ma rridx niġi hawnhekk u nagħmel il-kritika ħalli ngħid li kkritikajt lill- ministru jew lill-Heritage Malta imma qed ngħid li issa għandna nimxu 'l quddiem.

Kemm għandna ċentri ta' bliet li waqt li nagħmluhom UCA u village core ma nagħtux direzzjoni u jien ili neqred, anke fil-ġurnali.

Kultant il- MEPA toħroġ xi regolament, per eżempju, bħal tal-Belt, fejn il-faċċata u l- vetrini jkunu ta' l-injam imbagħad ninsew il-kulur.

Per eżempju, madwar il- Port il-Kbir, li l-arkitettura tiegħu fiha nnifisha hija wirt storiku, tara bini miżbugħ aħdar il-faċċata kollha.

Issa jien il-kulur aħdar inħobbu, imma blokk sħiħ miżbugħ aħdar jidher qisu dagħwa f'postijiet sensittivi bħal dawn.

Per eżempju, lili laqatni l-fatt li f'belt qadima bħalma hija Budapest li għandha parti fil-għoli, bnew il-Hilton u dawn ħbewha fis-swar b'mod li ma tagħtix fil-għajn.

Hawnhekk fejn il-Heritage Malta u speċjalment is- sovrintendenza għandu jkollhom ċertu kontroll.

Jien inkun l-ewwel wieħed li ngħid lill-ministru biex din il-liġi tinbidel u s-sovrintendenza jkollha poter li tagħti ġudizzju u tgħid li t-tali ħaġa ma tistax issir.

Dan ma jsirx kapriċċjożament imma għandha tagħti r-raġuni għaliex tkun ħadet dik id-deċiżjoni.

Imma mhux l-ewwel ngħidu li hemm il-permess imbagħad nibqgħu għaddejjin.

Fir-rapport rajt li s-sovrintendenza tqis ukoll ix-shelters ta' żmien il-gwerra bħala parti mill-patrimonju Malti.

Imbagħad niddejjaq li prattikament kuljum ngħaddi minn ħdejn il-Waterfront u nara partita shelters imbarrati u qisu ma ġara xejn.

Jekk irridu nagħmlu sens, huma dawk il-postijiet li qegħdin għall-vista tan-nies li rridu nutilizzaw aħjar.

Ġewwa Għawdex bejn il-bank u bini ieħor hemm shelter.

Per eżempju, meta kont tifel żgħir minjaf kemm għaddejt passiġġata mill- Bombi ma' ommi u ma' missieri, Alla jaħfrilhom, u hemmhekk ix-shelters kienu miftuħin.

Illum hemm kollox imbarrat.

Mela nippreservaw shelter li qiegħed f'nofs dar, u dak li huwa parti mill-ambjent storiku ninsewh.

Dan qed ngħidu għax filwaqt li ċerti affarijiet irridu nimxu fuqhom, speċjalment dwar dak li huwa aċċessibbli għal kulħadd u li jolqot l-għajn, imbagħad dak li hu moħbi noqogħdu nfettqu fuqu.

Hawnhekk jien naqbel ma' Andreotti meta qalulu li jekk iħaffru biex jagħmlu l-underground se jsibu r- remains.

Dakinhar kien qalilhom li jekk se joqogħdu jimxu b'dan il-mod l- underground għandhom jinsewh, għax kull fejn tħaffer f'Ruma se ssib ir- remains.

Sur President, jien m'iniex qed ngħid li fejn jinstabu r-remains m'għandux ikun hemm il-konservazzjoni u l-iżvilupp tiegħu bħall-każ ta' l-Imqabba, bħall-każ tas-Salini u bħall-każ tan-Naxxar, u nittama li postijiet li jkunu ta' wirt storiku nivvalorizzawhom, imma ma nistgħux, minħabba biża' li jista' jkun hemm xi ħaġa, ngħidu li ma jsir xejn.

Wara kollox, jekk ma jsir xejn ħadd ma jkun jaf u ħadd qatt ma jiskopri jekk ikunx hemm xi ħaġa.

Jien ngħid li dejjem għandu jinżamm il-bilanċ.

Per eżempju, hemm il-boxes tal-concrete li qishom torrijiet li ħallew l-Ingliżi.

Dażgur li dawn huma parti mil-wirt storiku tagħna.

Ġewwa Tigne` għandna l-kwestjoni ta' fejn kienu jqiegħdu l-kanuni, se jsir żvilupp.

Issa dawn se jippreżervawhom b'xi mod, imma se jkunu moħbijin ġewwa fi żvilupp għall-benefiċċju prinċipalment ta' dak l-istess żvilupp.

Jien qed ngħid li meta niġu għall-patrimonju nazzjonali, il-poter tas- sovrintendenza għandu jkun akbar, għandu jkollu overruling power fuq il- MEPA, fuq dak u fuq l-ieħor għax inkella l-ispekulaturi jdawru kollox kif jaqblilhom.

Per eżempju, illum kont qed nisma' lill-kollega tiegħi jitkellem dwar il-ħerża tal-bjar.

Kemm insterqu minnhom dawn u kemm għamlu affarijiet oħrajn minflokhom!

Sur President, l-akbar appell li nagħmel huwa li għandna nsibu pilot sites fl-irħula tagħna fejn b'mod koordinat nipprovaw noħorġu l-arkitettura vernakolari ta' pajjiżna li hija parti mill- wirt storiku u ma nippermettux iżjed il-ħafna kuluri, fejn ċerti postijiet ikunu qishom karnival.

Jien se nagħlaq b'dan il-punt.

Jien mhux se nsemmi l-poeżija ta' Anton Buttigieg li kien kiteb fuq il-kerrejja u b'liema kuluri kienu jiżbugħhom meta kien jasal San Gejtanu.

Jista' jkun li dakinhar kien qed jesaġera imma kieku llum ħadd ma jagħti kas għax għandna ħafna kuluri u dawn ukoll huma arkitettura.

Jien ngħid li għandna nerġgħu mmorru lura għall- karatteristiċi Maltin u l-kuluri għandna nagħmluhom b'mod koordinat bħalma jsir f'pajjiżi oħrajn bħal Spanja, il-Greċja u t-Tuneżija.

F'dawn il- pajjiżi bil-kulur jippreżervaw l-arkitettura ta' pajjiżhom u jagħmlu ġojjelli li jieħdu ħsiebhom in-nies li jkunu qegħdin jużaw l-istess bini.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, fil-ftit minuti li fadal nixtieq niffoka ftit fuq dak li qabel kien iċ-ċentru Malti għar-restawr u li issa ġie amalgamat mal-Heritage Malta.

Fil-fatt ftit tax-xhur ilu dan il- parlament kien qabel li ċ-ċentru Malti għar-restawr ma jibqax ċentru għalih waħdu imma jaqa' taħt ir-responsabilita` tal-Heritage Malta.

Fil-fatt din l- amalgamazzjoni konna ħarisna lejha qisha xi ħaġa li tista' ssarraf f'aktar ġid.

Nixtieq infakkar ukoll li meta konna qegħdin nitkellmu fuq dak l- abbozz ta' liġi, il-ministru kellu jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra xi rapport jew tnejn dwar l-operat ta' dak li kien iċ-ċentru Malti għar-restawr u l- operat ta' min kien imexxi dak iċ-ċentru dak iż-żmien anke minħabba ċerti allegazzjonijiet li kienu qegħdin isiru mhux biss lokalment imma anke barra minn Malta.

Pero` jidhirli li sal-lum, dawn ir-rapporti għadhom ma tpoġġewx fuq il-mejda tal-Kamra.

Dak iż-żmien kien intqal li ftit kien fadal biex dawn ir-rapporti jitlestew pero` minn dak iż-żmien sal-lum ma smajna xejn, u jien persważ li dawn ir-rapporti huma lesti u ma jonqos xejn ħlief li jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra kif kien imwiegħed f'dak id- dibattitu.

Nixtieq issa niġbed l-attenzjoni għal xi punti li ġew għal-attenzjoni tiegħi dwar din l-amalgamazzjoni.

L-ewwelnett tajjeb li wieħed jgħid li kien hemm ċerti nies li ħassew li ma kellhomx jibqgħu bil-kondizzjonijiet il-ġodda u allura kellek numru minnhom li telqu minħabba l-kondizzjonijiet tax-xogħol.

Dik kienet għażla tagħhom u wieħed ma jista' jgħid xejn fuqha.

Kellek ukoll dawk li baqgħu taħt il-Heritage Malta bl-amalgamzzjoni kif saret u dawn sofrew tnaqqis fis-salarju u ovvjament ġustament gergru għax ladarba kienu mdorrijin b'ċertu dħul, m'huwiex sew li dan jitnaqqsilhom.

Hawnhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni wkoll dwar id-diffikultajiet li l-gvern stess kien qed joħloq meta kien qed jippermetti li jkollok bosta entitajiet u awtoritajiet li l-kondizzjonijiet tagħhom ikunu differenti.

Jien ma nagħtix tort lill-Heritage Malta li tipprova ġġib kollox taħt qafas wieħed b'agreement wieħed pero` mill-banda l-oħra wieħed jifhem dawk il- ħaddiema li tnaqqsulhom ċerti kondizzjonijiet biex l-amalgamazzjoni ssir skond l-istrutturi u l-ftehim kollettiv li kellha diġa` Heritage Malta.

Hawnhekk għandna eżempju ieħor ta' kif il-gvern għandu jaħdem b'aktar għaqal.

Jien ngħid li għandu jkun hemm kontroll u mhux il-gvern iħalli f'idejn xi ħadd li dwaru l-ministru kien qal li jixtieq li kellu għaxra oħra bħalu.

Kieku kellu għaxra oħra bħalu, taħwid għaxar darbiet iżjed kien ikollna.

Ħaġa oħra li tidher li ma nqatgħetx u li ta' min jaħdem aktar fuqha hija l-kwestjoni ta' aħna u huma.

Jidher li din l-amalgamazjoni għadha ma seħħitx minkejja l-isforzi li qed isiru - u nifhem li hemm sforzi ġenwini li qed isiru - min-naħa tat-tmexxija tal-Heritage Malta biex il- kwestjoni ta' aħna tal-Belt u huma ta' Bighi tinqata' kemm jista' jkun malajr.

Din hija xi ħaġa li forsi trid iż-żmien għaliha, żmien li sfortunatmaent inħela mhux tort tat-tmexxija ta' Heritage Malta imma tort ta' kemm damu r-risposti mill-ministeri u dipartimenti tal-gvern fosthom l- OPM, il-ministeru tal-finanzi u l-ministeru tal-kultura biex wieħed ipoġġi f'postha l-organisation structure il-ġdida ta' Heritage Malta.

Għaddew numru ta' xhur fejn tal-Heritage Malta kellhom jistennew direzzjoni jew risposti minn dawn id-diparitmenti.

Dan fisser li baqa' numru ta' ħaddiema li ma jafux fejn qegħdin, jekk humiex ma' naħa jew ma' oħra, jew inkella ma jafux il-kondizzjonijiet tagħhom.

Jien nawgura li wieħed ipoġġi dawn l-affairjiet f'posthom mill- aktar fis possibbli għax dan kollu jħalli impatt b'mod dirett fuq ix-xogħol li dawn il-ħaddiema jkunu mistennija li jagħmlu.

Għalhekk ikun tajjeb li wieħed jiġbed l-attenzjoni li hemm bżonn u juri aktar rispett lejn dawn in- nies li tul dawn l-aħħar xhur għaddew minn ċerti diffikultajiet minħabba l- bidla li saret.

Lil dawn il-persuni mhux bilfors se tikkuntentahom f'dak kolu li qed jgħidu, imma jekk wieħed jismagħhom u japprezza aktar ix-xogħol tagħhom, dawn il-ħaddiema jkunu aktar motivati.

Fl-aħħar ftit ħin li fadal nixtieq nistaqsi dwar kif qed jiġi deċiż li l-korsijiet li qed jiġu organizzati kważi kollha qed jingħataw lill-MISCO.

Nafu li l-MISCO għandha ċerta affiljazzjoni jew assoċjazzjoni mal-partit Nazzjonalista u hawnhekk jien nappella biex fil-qasam tar-restawr u fil-qasam tal-kultura ikun hemm aktar ħidma bejn id-diviżjoni tal-konservazzjoni fi ħdan Heritage Malta u l- universita` ta' Malta.

Naf li ma' l-universita` hemm xi problemi li naħseb li aktar ġejjin min-naħa ta' l-universita` pero` nittama li dawn ma jibqgħux ikaxkru.

Nappella wkoll biex ikun hemm iktar ħidma ma' l-MCAST għax huwa importanti li l-qasam ta' l-edukazzjoni u d-diviżjoni tal- konservazzjoni fi ħdan il-Heritage Malta jaħdmu iktar flimkien.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, kif irringrazzjajt bil-quddiem nixtieq nerġa' nirringrazzja lill-kelliema kollha li ħadu sehem f'din id- diskussjoni.

Naħseb li l-għażla tal-kelma "diskussjoni" minflok il-kelma "dibattitu" kienet addattata għax naħseb li tkellimna b'mod miftuħ, kultant kritiku, pero` anke b'mod oġġettiv dwar operat ta' żewġ strutturi f'pajjiżna li evidentement għandhom ċertifikat għoli miż-żewġ naħat tal- Kamra.

Dan qed ngħidu għax kellna kliem mill-aktar pożittiv rigward l- operat kemm tal-Heritage Malta kif ukoll tas-sovrintendenza.

Issa nixtieq nirriferi għal xi punti speċifiċi li saru matul din id- diskussjoni.

L-Onor.

Bartolo beda billi rrifera għall-istate of the environment report fejn hemm aċċenn ukoll li l-pajsaġġ tagħna huwa mhedded minħabba li għandek wisq areas li nbnew.

Malta hija dik li hi u l-bini li jsir fil-pajjiż huwa bini li jeffettwa l-livell ta' l-esperjenza li ngħixu.

M'għandi ebda dubju li hawn ħafna li jixtiequ li l-volum tal-bini ma jestendix daqskemm estenda pero` min-naħa l-oħra dan il-pajjiż kellu jsib il-bilanċ bejn l-iżvilup ekonomiku tiegħu u l-iżvilupp b'mod ġenerali u li jippreżerva l-aktar aspetti kruċjali u importanti tiegħu mhux l-inqas dawk marbuta mal-wirt kulturali.

Il-fatt - dan ma nistax ma ngħidux – li llum nistgħu nikkwotaw minn rapporti magħmula b'dan il-mod oġġettiv u indipendenti jfisser li dan il-gvern ħoloq strutturi li huma trasparenti li tista' taqbel magħhom fuq deċiżjonijiet li jieħdu u kultant tista' ma taqbilx.

Dawn l-awtoritajiet jirrapportaw b'mod pubbliku, jinvolvu esperti ta' fehmiet diversi, ta' nies li jagħmlu r-rapporti b'mod kuxjenzjuż u allura nistgħu nikkwotaw minn rapporti bħal dawn u nieħdu s-suġġerimenti u l-pariri tajbin li jingħataw fihom.

Rigward il-ħtieġa li jkun hemm pjan komprensiv li jkopri l-aspetti kollha ta' l-iżvilupp u kif dan jorbot ma' oqsma ekonomiċi differenti u ma' aspetti kulturali allura li jkollok pjan strateġiku nazzjonali naħseb li llum, aktar minn qatt qabel, żgur li għandek ħafna enfasi biex l-affarijiet isiru bis-serjeta`, bi proċeduri miftuħa u b'parteċipazzjoni pubblika kemm ta' l-individwi kif ukoll tal-kunsilli lokali, ta' għaqdiet ambjentali u ta' għaqdiet li jemmnu fil-wirt kulturali.

Tant hu hekk li hemm ċerti elementi li dan il-pjan jifformawh.

Min-naħa tiegħi nillimita ruħi b'mod partikolari għal pjan strateġiku nazzjonali li jolqot il-wirt kulturali.

Kif diġa` aċċennajt qabel, din l- istrateġija qiegħda tinħadem, anzi nista' ngħid li l-ħsieb huwa li din tkun kompluta sa qabel tmiem din is-sena u li kif indikajt meta kont qed nintroduċi din id-diskussjoni, għandu jkun hemm dokument li jwassal għal dibattitu parlamentari.

Qed nuża l-kelma "dibattitu" għax m'għandi l-ebda dubju li fuq dik l-istrateġija nazzjonali se jkun hemm aċċenni għal diversi aspetti tal-wirt kulturali tagħna li jistgħu jkunu preżervati aħjar, fejn għandna diffikultajiet pero` se jkun hemm mhux biss l-istrateġija, mhux biss id-dokument ta' dak li jrid isir għall-futur imma anke analisi profonda u oġġettiva u dan diġa` qed nagħmluh fil-forum li jsir kull sena fejn aħna qegħdin nagħtu mhux biss rapporti dwar l-istate of the environment imma anke rapporti dwar l-istate of our cultural heritage.

Dawk id-dokumenti naqrahom, kif taqrahom l-oppożizzjoni u kif jaqrawhom l- għaqdiet mhux governattivi fil-pajjiż u naħseb li min irid jara jekk ċerti affarijiet sarux aħjar, dan jista' jarahom fir-rapporti li l-gvern huwa responsabbli għall-ħruġ tagħhom għax dan huwa parti mill-proċess miftuħ li aħna nemmnu li għandu jkun hawn.

Ma setax jonqos li l-kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo jagħmel aċċenn b'mod partikolari għall-pjan tat-turiżmu.

Jien diġa` weġibt għal mistoqsijiet parlamentari, anke llejla, li l-pjan f'dan is-sens issa qiegħed fi stadju avvanzat li jinħareġ u bla dubju dan iwassal ukoll għal diskussjoni.

Nista' nassigurah minn issa li dan se jkun pjan preċiż u dettaljat għax l-aktar ħaġa faċli fil-ħajja hija li toħroġ dokument u toqgħod tgħid dak li huwa ovvju, li hemm bżonn inkabbru t-turiżmu, li parti mit-turiżmu li rridu nkabbru jrid ikun it-turiżmu kulturali u biex dan nagħmluh irridu nagħmlu faċilitajiet u servizzi aħjar fil-pajjiż.

Naħseb illi kieku kelli nipprova nagħmel rapport f'dan il-ħin nista' noqgħod niktbu issa u nagħmlu imma tkun qed tgħid l-ovvju, tkun qed tgħid dak li anke t-tfal ta' l-iskola primarja jafu jgħidu.

Aħna rridu nagħmlu dokumenti daqsxejn aktar profondi minn hekk u li jkun hemm informazzjoni oġġettiva u miri preċiżi li joffru wkoll, għal skop ta' kritika oġġettiva, benchmarks biex wieħed ikun jista' jkejjel il-ħidma tagħna f'dan ir- rigward.

L-Onor.

Evarist Bartolo rrifera wkoll għall-bini fl-aħħar 50 sena u meta għamel dak il-kumment mill-ewwel għamilt nota.

Hawnhekk irrid nirriferi għal dak li qed nagħmlu bħala ministeru u anke permezz ta' Heritage Malta flimkien mal-kamra tal-periti pero` biex inkun korrett l-istess Onor. Bartolo mill-ewwel irrifera għall-fatt li rċieva ċirkolari mill-kamra tal- periti f'dan is-sens.

Jien ma nistax ma nagħmilx appell lill-periti u hawn qed nirriferi għal dawk li l-professjoni tagħhom hija marbuta ma' l- arkitettura.

Il-parti marbuta ma' l-inġinerija ċivili hija importanti ħafna għax mingħajrha jkollok ħafna strutturi li jispiċċaw jaqgħu u ma jkunux siguri imma hawnhekk nixtieq insemmi l-professjoni ta' dik il- kburija li inti kont strument kreattiv.

Jien ngħid li fl-aħħar 50 sena ma kellniex ħafna binjiet li jispikkaw u li issa li qegħdin fl-2006 dawn se nħalluhom bħala wirt għall-ġenerazzjonijiet ta' 100, 200 u 300 sena oħra.

Naħseb li dan is-sens ta' dover irid jidħol fina lkoll bħala pajjiż u dan ma jiddependix biss mill-periti imma jiddependi wkoll mill-klijenti tagħhom.

Jekk illum nitkellmu dwar l-arkitettura barokka tal-Belt Valletta li hija ġojjell ieħor ma jfissirx li 300 sena jew 400 sena ilu kellna periti u inġiniera tajbin imma jfisser li kien hawn ordni tal-kavallieri li kkummissjonat lil dawn in-nies u li esiġiet l-ogħla livell.

Issa jekk ikollok il-periti li l-klijenti tagħhom jgħidulhom biss biex jagħtuhom l-ispazju massimu u jaraw kif jaqilgħu l-flus minn kull toqba immaġinabbli u mbagħad il-kwalita` jarawha wara, naturalment il-periti jiġu f'sitwazzjoni diffiċli.

Iżda naħseb li anke hawnhekk irridu nsibu dan il- bilanċ bejn li jkun hemm aktar għarfien u aktar orgolju fil-professjoni tal- periti tagħna dwar il-kontribut li din il-professjoni tista' tagħmel anke għall-ġenerazzjonijiet futuri u ngħidu li dawn huma x-xogħlijiet tal-lum li huma l-wirt kulturali ta' għada.

U l-involviment tagħna, kemm bħala ministeru kif ukoll bħala Heritage Malta, mal-kamra tal-periti anke f'dik li qed tissejjaħ fil-livell Ewropew bħala l-iżvilupp tal-quality charter marbuta mal-professjoni ta' l-arkitettura, huwa preċiżament biex nagħtu stimolu f'dan ir-rigward.

Naħseb li qed nimxu bil-fatti biex nipprovaw li lkoll kemm aħna nkunu konxji ta' dan id-dover interessanti.

L-Onor.

Bartolo aċċenna għall-fatt li 16% biss tat-turisti jiġu għal skop ta' kultura skond statistika li tinżamm mill-awtorita` tat-turiżmu u li żewġ terzi minnhom dawn ma jiġux fis-sajf u dak huwa fatt pożittiv.

Naturalment jien nawgura li jkun hemm perċentwali akbar li jiġu għal skop ta' kultura.

Pero` b'mod ġenerali rrid ngħid li fejn aħna tradizzjonalment konna ngħidu li f'Malta tiġi biss għal-leisure, jiġifieri tiġi biss għall- baħar u għax-xemx, anke jekk tiġi fix-xitwa għax it-temp tagħna jkun temp aħjar milli jkun ħafna drabi fil-pajjiżi minn fejn jiġi t-turist, illum ngħidu li t-total ta' turiżmu marbut direttament ma' leisure huwa ta' 56%.

Dan ifisser li għandek 44%, kważi n-nofs, li huwa marbut ma' dawn is- segments differenti.

Il-parti tal-kultura hija 16% pero` mbagħad għandek segments oħrajn li wkoll qed jikbru, bħall-conference and incentive, bħal li tiġi hawnhekk biex tmur Għawdex, it-tagħlim tal-lingwa Ingliża, il- growth markets u l-isports inkluż id-diving.

Issa se nkunu għedna kollox.

Huwa veru li din l-istatistika hija importanti pero` naħseb li huwa importanti wkoll li b'mod regolari jkollok interphase bejn l-iskop prinċipali għalfejn tkun ġejt u l-esperjenza li ssib f'Malta.

X'irrid ngħid b'dan?

Irrid ngħid li dawk is-16% li jiġu Malta għall- kultura u li jkunu studjaw u għamlu riċerka, ċerti affarijiet ikunu jafuhom kważi daqsna u dawn jiġu hawnhekk biex jagħmlu aktar minn ġurnata waħda f'postijiet bħal Ħaġar Qim, l-Imnajdra u l-Ġgantija jew ikunu ġew Malta biex jagħmlu r-rotta jew isegwu parti mir-rotta tal-passi ta' San Pawl jew inkella biex jaraw arkitettura barokka.

Per eżempju, m'hemm xejn ħażin li dawn filwaqt li jkunu qegħdin hawnhekk fuq xi seminar u jkollhom xi ġurnata li ma tkunx organizzata b'excursion jew b'ġita kulturali, imorru jgawdu l- klima u l-baħar u bil-maqlub.

Jiġifieri m'hemm xejn ħażin li s-56% li jiġu biss biex jistrieħu u biex jiddevertu, meta jkunu hawn jiskopru li għandna t-tempji, jiskopru li għandna d-Domus Romana, jiskopru li għandna l- konkatidral ta' San Ġwann u jiskopru li għanda l-belt qadima ta' l-Imdina.

Dan huwa parti mill-mod ta' kif għandna noffru pakkett dejjem aħjar tal- prodott Malti jiġifieri għalkemm din l-istatistika hija importanti, il- verita` hija l-esperjenza li aħna rridu noffru fit-totalita` tagħha lit- turist.

Dwar is-suġġeriment li sar dwar il-viżitaturi fuq cruiseliners irrid ngħid li jekk hemm mod kif nagħtu aktar informazzjoni dan għandna nagħmluh.

Ġieli tkellimna ma' operaturi f'dan is-sens li nagħtu DVDs, li nagħtu materjal ta' informazzjoni, li nappellawlhom li meta jkunu qed jagħmlu marketing għall-pajjiż jagħmlu aċċenn akbar fuq il-kultura.

Issa jekk dan għandux ifisser bħala marketing, li ladarba tkun wasalt hawn kollox huwa b'xejn, ma tikkonvinċinix għax naħseb li meta tagħmel hekk ma tkunx qed tagħti valur iżjed imma tkun qed tiżvaluta.

U naħseb li meta ssegwi anke mid-diskussjoni li aċċennajt għaliha fil-bidu li għadu kemm kellna dwar il-bilanċ korrett li trid tagħmel bejn it-turiżmu u l-ħarsien tal-patrimonju kulturali tagħna, ma jfissirx li għax inti viżitatur li ġej minn barra allura f'daqqa waħda kollox ikun miftuħ, kollox ikun b'xejn, qisu dik il-parti mill-prodott ta' pajjiżna m'għandhiex l-ispejjeż tagħha, fosthom ta' manutenzjoni, ta' konservazzjoni u ta' preżentazzjoni aħjar biex dik l-esperjenza tagħmilha waħda isbaħ anke għall-viżitatur.

Naħseb li hawnhekk irridu noqogħdu attenti li ma niġġeneralizzawx.

L-Onor.

Evarist Bartolo semma wkoll ir-riforma tas-sovrintendenza u b'mod partikolari r-rapport tal-MEU.

Qal li m'hemmx għalfejn li dan jieħu tliet snin biex ikun implimentat.

It-tweġiba hija li m'hu qed jieħu xejn tliet snin biex ikun implimentat.

Ir-rapport finali tal-MEU tlesta fit-tmiem is- sena 2005, l-implimentazzjoni tibda din is-sena u jista' jkun li parti minnha tkompli s-sena d-dieħla.

Dan ifisser li fil-fatt qegħdin nimpliemtnaw b'mod immedjat jew f'perijodu ta' sena jew sena u nofs dak li kien ippreżentat lilna b'mod finali fi tmiem is-sena li għaddiet.

Saret riferenza wkoll dwar jekk hemmx duplikazzjoni tax-xogħol bejn ix-xogħol tas- sovrintendenza u dak tal-MEPA.

Kultant il-linji ma jkunux ċari daqskemm wieħed jixtieq pero` l-verita` hija li s-sovrintendenza hija waħda limitata u fil-fatt intqal hawnhekk li hija daqs team tal-football.

Jien lil dan it- team tal-football insellimlu għax huwa team li jiskorja ħafna.

Huwa team li għandu track record tajjeb on the ground pero` naħseb li naqblu lkoll li s- sovrintendenza teħtieġ staff akbar anke għax għandha doveri kbar.

Ovvjament la għandha doveri kbar awtomatikament teħtieġ li jkollha numru ikbar ta' nies mingħajr eseġerazzjonijiet b'mod iffokat u b'mod iktar speċjalizzat.

L-Onor.

Galdes semma wkoll il-kwestjoni ta' aktar inforzar b'mod partikolari mis-sovrintendenza.

Il-verita` hi li s-sovrintendenza tagħmel azzjonijiet regolari u numerużi ta' inforzar, tagħmel dan skond il-liġi u ma taġixxix dejjem waħedha.

Hawnhekk intqal li dawk kollha li qegħdin fil- qasam ta' l-inforzar għandna ngħaqqduhom kollha flimkien.

Anke jekk is- suġġeriment jinstema' interessanti, onestament naħseb li din tkun xi enforcement agency mostruża jekk noħolquha.

Din xi tfisser fir-realta`?

Qed ngħidu li l-inforzar tas-sovrintendenza jingħaqad ma' l-inforzar permezz ta' l-enforcement direct action li għandha l-MEPA.

Immaġina jekk issa dawn tgħaqqadhom ma' l-inforzar fil-livell tal-pulizja, ta' l-armata u anke tal-wardens li kollha jistgħu jagħmlu inforzar speċjalment dawk li huma fil-livell ambjentali.

Il-verita` hi li x-xogħol ta' aġenziji varji li r-rwol tagħhom huwa ta' inforzar tar-regolamenti għandu jsir b'mod koordinat.

Jien sodisfatt b'mod partikolari bil-koordinament li jsir mis- sovrintendenza ma' entitajiet oħra fosthom mal-pulizija kif ukoll mad-dwana u xi drabi anke t-tlieta flimkien.

Biex nagħti eżempju ta' kif dan ġara nista' nsemmi r-rapporti dwar nies li jipprattikaw l-isport tad-diving.

Minn dawn hemm min mhux biss jogħdos imma hemm min iħobb isib affarijiet ta' valur storiku u jibni l-kollezzjoni tiegħu.

Dan meta kif nafu jeżisti dover ċiviku u morali u jeżisti wkoll dover legali ċar li jekk tiltaqa' ma' oġġett li huwa ta' wirt kulturali u ta' wirt storiku, anke jekk dan ikun fil-ġnien tad-dar tiegħek, għandek id- dover li tinforma u tgħaddi l-oġġetti li tkun sibt lill-awtoritajiet kompetenti.

Fil-fatt nafu b'nies li bnew kollezzjonijiet, saret operazzjoni bejn is-sovrintendenza u l-pulizija wara li s-sovrintendenza kitbet lill- kummissarju tal-pulizija f'dan is-sens, u wara investigazzjoni intensiva nstabu madwar 500 oġġett ta' valur kulturali.

Dan kien riżultat ukoll tal- fatt li sfortunatament kellhom isiru sitt raids f'residenzi privati u anke

f'post ieħor.

Illum hemm anke inkjesta maġisterjali għaddejja pero` qed nirriferi għal dan il-każ anke biex nindika u nagħti eżempji ta' kemm il- forzi ta' l-inforzar jikkollaboraw ħafna flimkien.

L-Onor.

Galdes għamel aċċenn ukoll għall-aspett ta' l-impjegati fl-MCR, illum impjegati fil-Heritage Malta.

Smajna wkoll lill-Onor.

Abela jitkellem b'mod oġġettiv rigward dawn l-impjegati.

Il-verita` hi li llum l-impjegati kollha huma konxji u jafu preċiż dwar il-pożizzjoni tagħhom.

L-impjegati kollha rċevew il-kuntratt relatat għalihom, kollha rċevew l-informazzjoni relatata għar-responsabilita` tagħhom u dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom fi ħdan Heritage Malta.

Bħala gvern u oppożizzjoni, meta konna qed nagħmlu l-emendi għal-liġi biex niffaċilitaw il-fatt li l-MCR tiġi inkorporata bħala diviżjoni tal-konservazzjoni ġewwa Heritage Malta, konna għamilna emendi fil-liġi b'ċertu kuraġġ parlamentari - u kuraġġ parlamentari miż-żewġ naħat għax huma emendi li għaddejna b'mod unanimu flimkien fil-kumitat permanenti għall-konsiderazjoni ta' l-abbozzi ta' liġi - fejn għedna li nies li għax kienu f'dawk l-enti differenti kellhom salarji, kondizzjonijiet, bonuses jew konsiderazzjonijiet oħra – u f'ċerti każi kien hemm diversi strumenti forsi daqsxejn kreattivi – ma ħallejnihomx jibqgħu b'dik is-sistema.

Aħna kellna l-kuraġġ u flimkien għamilna emendi neċessarji biex nagħmlu streamlining.

Issa rigward l-istreamlining - u hawnhekk nagħmel aċċenn għal kumment ieħor li għamel kelliem ta' l-oppożizzjoni – intqal li kien hemm xi xhur li kellhom jistennew tweġiba mil-ministeru tal-finanzi u mid-dipartiment tal- kultura fil-ministeru għat-turiżmu u kultura.

Jien naf għalxiex qed isir dan l-aċċenn.

Il-verita` hi li Heritage Malta ma qalux sempliċement li hemm l-istruttura ta' qabel u joqogħdu fuq dik biss, imma għamlu struttura li hija akbar anke mil-lat ta' responsabilitajiet u mil-lat ta' management u ħadu l-opportunita` biex fejn segħtu, b'mod raġjonevoli, jkun hemm kondizzjonijiet aħjar.

Din hija struttura li bilfors kellha tiġi analizzata mill-istrutturi varji li llum għandu l-gvern.

Aħna nagħmlu hekk ma' l-awtoritajiet u ma' l-entitajiet pubbliċi kollha għas-sempliċi raġuni li meta ma konniex nagħmlu hekk - u hawn b'ebda aċċenn għal Heritage Malta – tispiċċa dejjem b'xi entita` 'l hawn u 'l hemm li tagħmillek ftehim għal rasha

u li dak ikun ftehim totalment differenti minn ta' l-entitajiet pubbliċi l- oħra.

Sur President, jien għandi esperjenza ta' dan anke meta kont f'ministeri differenti.

Sakemm jiġri hekk u ħadd ma jgħid xejn kollox sew, imma li kien jiġri hu li l-unions - li lanqas jien ma nagħtihom tort għax kulħadd irid jaħdem għall-interess ta' l-għalqa li qed jipproteġi hu - jgħidulek li lit- tali entita` għednielhom iva.

Għalhekk għedt li l-emendi għamilnihom b'mod koordinat flimkien pero` li rrid ngħid huwa li Heritage Malta ppreżentawlna struttura ġdida u impenjattiva wkoll li allura rrikjediet iż-żmien biex tkun analizzata.

Hawn irrid ngħid li dik hija aċċettata u l-ministeru tagħna żgur li għamel il-parti tiegħu biex nuru lill-ministeru tal-finanzi x'kien qed jiġi suġġerit u għaliex konna qegħdin naqblu ma' ħafna minn dak li kien qed jiġi suġġerit.

Naturalment jibqgħu xi każi pendenti, kif irrikonoxxa l-istess Onor. Abela, ta' min talab li jkun trasferit x'imkien ieħor, ta' min irid detailing mal-gvern u ma jibqax ma' l-awtorita'.

Dawn qed ikunu konsidrati mill-gvern skond il-policies normali tal-gvern.

Se jibqagħlek min kellu kondizzjonijiet mod u jisgħobbih għall-fatt li llum għandu kondizzjonijiet differenti.

L-appell li għamilt indirettament dakinhar kien – u dan m'għamiltux bħala appell imma għamiltu bħala ringrazzjament - li dan huwa xogħol li ma tistax tkejlu bħala xogħol, ma tistax tkejlu minn kemm għandek salarju, leave, bonus jew overtime imma minn kemm jagħtik sodisfazzjon u minn kemm tkun dedikat għalih.

U Heritage Malta għandha dawn it-tip ta' impjegati magħha.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa li dan għandu jkun l-ixprun, anzi għandna nibqgħu nkunu innovattivi, motivati, nibqgħu anke bħala team wieħed.

M'għandniex ngħidu "aħna u intom" sempliċement għax qabel konna żewġ entitajiet.

Illum Heritage Malta hija enti waħda u l-management naf li qed jagħmel minn kollox biex jipprovdi taħriġ ġdid, jipprovdi sistemi ta' motivazzjoni u qed jipprova jara l-bżonnijiet u l-ħteġijiet ta' kulħadd.

Imma meta pajjiżna u dan b'mod ġenerali nkejlu s-sodisfazzjon tagħna minn dak li aħna qed nagħmlu għas-settur li qed naħdmu fih, naħseb li verament inkunu kuntenti aktar.

Min ikejjel bis-sigħat u bir-rata ta' kull siegħa naħseb li ma jkun kuntent qatt.

Hawn irrid ngħid li almenu fis-settur tal- wirt kulturali - għaliex inkun daqsxejn ottimist iżżejjed jekk napplikah għall-oqsma kollha tal-pajjiż - qed nara ferm iktar impenn minn qatt qabel.

Kellna mistoqsija wkoll dwar is-sejħa li saret għal archaeological studies fil-livell tas-sovrintendenza.

Irrid ngħid li din saret preċiżament anke biex wieħed ipatti għall-fatt li m'għandekx l-istaff complement meħtieġ.

Aħna rridu li jkun hemm ukoll nies kompetenti li jagħtu l-għajnuna tagħhom, biex jgħinu lis-sovrintendenza fl-evalwazzjoni ta' l-applikazzjonijiet tal- MEPA.

Il-verita` hija li llum hemm skema kif min qed jagħmel proġett ta' żvilupp irrid jiffinanzja wkoll studji meħtieġa biex wieħed jara l-impatt kulturali apparti l-impatt ambjentali u l-impatt arkeoloġiku.

Minħabba f'dan il-verita` hi li din is-sejħa ma fissritx spiża addizzjonali għall- gvern.

Fil-fatt m'hemmx provdut fil-finanzi għaliha.

Sur President, kellna wkoll mistoqsija dwar in-numru ta' studenti.

Irrid ngħid li Heritage Malta, minbarra audits finanzjarji u amministrattivi li diġa` sar aċċenn għalihom, qed tagħmel audit anke akkademiku.

Dan qed isir anke b'nies professjonali minn barra.

Naturalment irridu naraw kif il-korsijiet li jkun hemm ikunu korsijiet li tassew jattiraw lejhom numru ta' studenti.

Jien naħseb li naqblu lkoll li m'huwiex biżżejjed li jkollok student wieħed ġewwa l-kors tal-B.Cons. tal-konservazzjoni imbagħad ikompli bil-kors tal-Masters fl- istess suġġett.

Huwa veru li kellek aktar minn 20 student ieħor f'korsijiet ta' natura vokazzjonali.

Anke jekk dawn kienu għal programmi qosra pero` huma rilevanti wkoll.

Irrid ngħid ukoll li anke bil-ftehim li Heritage Malta għandha ma' l-universita` ta' Malta se jkun possibbli li nkunu aktar proattivi u nattiraw verament aktar studenti f'dan ir-rigward.

Saret ukoll mistoqsija rigward Għawdex u rigward il-Ġgantija.

Irrid ngħid li għada stess il-MEPA se tkun qed tikkonsidra l-każ ta' applikazzjoni li saret min-naħa tagħna biex ikun hemm temporary visitors centre f'dik l-area u anke titjib ġenerali.

Naturalment hawnhekk f'dan l-istadju qed nitkellmu fuq it-titjib temporanju għaliex imbagħad hemm bżonn visitors centre li jkun ferm aktar permanenti.

Naħseb li naqblu lkoll li visitors centre permanenti jirrikjedi ż-żmien biex isir u allura qabel trid tagħmel faċilitajiet temporanji.

Jien nawgura li l-proċess mal-MEPA jkun wieħed li jwassal għal riżultat pożittiv.

Issemma l-mużew nazzjonali ta' l- arkeoloġija.

Il-verita` hi li apparti li għandha dan il-proġett li qiegħda tagħmel ġewwa Għawdex, Heritage Malta qiegħda wkoll taħdem fuq il-mużew nazzjonali ta' l-arkeoloġija ġewwa l-Belt.

Jien b'sodisfazzjon ngħid li diġa` għandek xogħlijiet ta' konservazzjoni li qed isiru, anke biex nagħmlu preżentazzjoni aħjar ta' kif jitmexxa dan il-mużew.

Dwar dan naħseb li għamilt biżżejjed aċċenn fl-introduzzjoni tiegħi dwar kif jien nemmen li l- mużewijiet tagħna għandhom jitmexxew.

Irrid ngħid ukoll li għandek tenders għal xogħlijiet strutturali anke fuq il-faċċati ta' dan il-mużew, u dawn se jinħarġu dalwaqt.

Fil-fatt qed nikkalkolaw li din is-sena biss fuq dan il-mużew waħdu nonfqu aktar minn Lm100,000.

Jien nawgura li jkun hemm iżjed esibizzjonijiet ta' livell verament għoli u anke talks.

Dawn diġa` qed isiru ġewwa dan il-mużew u m'għandi ebda dubju li llum il-profil tal-mużew nazzjonali ta' l- arkitettura għola ħafna.

Dan qed iseħħ ukoll għaliex hemmhekk qed isiru esibizzjonijiet ta' kull tip, kemm fuq il-muniti, kemm fuq il-figuri u statwetti marbuta mal-kostumi ta' l-opera ta' Beijing, biex nagħti żewġ eżempji riċenti, kif ukoll fuq aspetti oħrajn, fosthom anke arti kontemporanja.

Il-verita` hi li inti qiegħed dejjem tattira iżjed nies ġo mużew imprezzabbli ta' pajjiżna li jien ukoll nawgura li jsir dejjem aktar interattiv u li fih ikollna iktar animazzjoni.

Hawn irrid ngħid li min-naħa l-oħra sar ukoll aċċenn f'dan ir-rigward.

Ma nistax ma nirriferix għal diversi interventi li saru dwar ir-relazzjoni bejn il-MEPA u s-sovrintendenza.

Jien naħseb li huwa suġġeriment delikat li ngħidu li s-sovrintendenza issa għandha tingħata poter ta' veto fuq kwalunkwe ħaġa li tmiss il-wirt kulturali tal-pajjiż.

L-ewwelnett jekk nagħmlu hekk, inkunu qisna qed ngħidu li l-MEPA f'dan il-qasam m'hijiex awtorita` li qiegħda tiffunzjona tajjeb.

Intqal ukoll li rridu nikkoordinaw dejjem aħjar ir-relazzjoni bejn il-MEPA u s-sovrintendenza.

Jien informat li anke fl-istrateġija nazzjonali dwar il-wirt kulturali dan is-suġġett se jkun indirizzat u l-verita` hi li aħna naħdmu ħafna flimkien.

Per eżempju, sar aċċenn fuq il-heritage advisory committee.

Il-heritage advisory committee, li huwa kumitat fuq il-wirt kulturali, fil-fatt ma jinħatarx biss mill-ministru responsabbli mill-proċess ta' l-ippjanar imma nofsu u ċ- chairmanship tiegħu jinħatar minni.

Dan preċiżament biex inżommu din il- missjoni li l-Onor.

Galdes korrettement aċċenna għaliha.

Huwa għalhekk li naħtruh flimkien pero` naħtruh flimkien biex dan ikun kumitat li jaħdem b'mod indipendenti u li jagħti pariri rilevanti.

Issa se mai irridu naraw kif nirfinaw aħjar dan l-interfacing bejn is-sovrintendenza u l-MEPA.

L- Onor. Brincat tkellem ukoll dwar dawn l-overriding powers u allura t- tweġiba hija l-istess għalih ukoll.

Kellna wkoll kumment dwar gender mainstreaming anke għaliex illum irċevejna invit għal seminar f'dan ir-rigward.

Jien m'għandi ebda dubju mill- kapaċitajiet tan-nisa u nifraħ jien ukoll lis-CEO.

Fl-erba' minuti li fadal m'għandix il-ħin biex nidħol f'xi aċċenni għal studji psikoloġiċi li saru fuq dan is-suġġett pero` rigward gender mainstreaming hawn l-Onor.

Dolores Cristina li ssegwi dan is-suġġett b'impenn u b'attenzjoni kbira.

Naturalment irridu nirrikonoxxu x-xogħol li jagħmlu l-irġiel ġewwa Heritage Malta.

Biex ma noqgħodx insemmihom kollha, almenu nsemmi ċ-chairman.

Fil- fatt għandna ċ-chairman u s-CEO flimkien u naħseb li l-input qed ikun pożittiv minn kulħadd.

L-Onor.

Abela staqsa dwar ir-rapport in konnessjoni ma' l-ICONOS.

Jien nerġa' nimpenja ruħi li m'għandi ebda diffikulta` li dawn ir-rapporti, fil- mument opportun, inqegħedhom fuq il-mejda tal-Kamra.

Wara kollox jien kważi kont issuġġerejt li mhux sempliċement inqegħedhom fuq il-mejda tal- Kamra imma nirriferuhom lill-kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi wkoll.

Li nixtieq li l-oppożizzjoni tapprezza huwa li qegħdin fi stadju delikat u sensittiv ħafna ta' diskussjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea preċiżament dwar kif dan il-proġett almenu fil-parti kbira tiegħu, inawgurat fit-totalita` tiegħu, jista' jkompli miexi 'l quddiem.

Jien ma naħsibx li dan huwa l-aktar mument korrett li nqiegħed dak li qed jiġi mitlub pero` m'għandi l-ebda diffikulta` li ma' l-oppożizzjoni, fuq bażi kunfidenzjali, niddiskuti informazzjoni li jien ikolli.

'Il quddiem id- dokumenti, kif offrejt, mhux biss ikunu fuq il-mejda tal-Kamra imma anke jkunu għall-iskrutinju tal-kummitat li aċċennajt għalih, pero' naħseb li għandna nistennew il-konklużjoni tad-diskussjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea li nawgura li huma imminenti u li nirringrazzja lil Heritage Malta u n-nies li għenuna fuq audit, anke għax-xogħol kbir li sar fil-ġimgħat li għaddew preċiżament f'dan ir-rigward.

Naħseb li fuq il-proċess ta' l-amalgazzjoni tkellimna u naturalment kien hemm ċaqliq anke ta' uffiċċji f'dan ir-rigward.

Jien m'għandi ebda dubju li kien hemm titjib kbir.

Li huwa żgur hu li jkun irid jgħaddi aktar żmien minn meta inti tagħmel amalgamazzjoni biex tħoss l-effetti totali tagħha.

Irid jgħaddi ż-żmien biex inti tħoss l-effett totali tal-bidliet kollha li tkun għamilt, ta' strutturi ġodda, ta' management li inti tkun introduċejt u ta' motivazzjoni li tkun qed tipprova ddaħħal fin-nies.

Fl-aħħar mill- aħħar il-motivazzjoni tiġi bħal meta ngħidu it takes two to tango jiġifieri mhux biss billi l-management jagħmel is-sistemi kollha professjonali u moderni dwar kif joħloq l-ambjent neċessarju imma billi jkun hemm ukoll dan is-sens ta' impenn u ta' dover mill-impjegati li kważi fit-totalita` jeżisti għax illum huwa karatteristika pożittiva ħafna.

Pero` naturalment irridu naħdmu iżjed.

Nixtieq inwieġeb mistoqsija wkoll fuq il-korsijiet.

Il-programm li sar mil- MISCO huwa programm ta' sitt lectures u nista' ngħid li din l- organizzazzjoni hija rispettata minn kulħadd u safejn naf jien hija organizzazzjoni li taħdem ma' kulħadd.

Il-verita` hija li ma naħdmux ma' kuntrattur wieħed biss imma naħdmu ma' diversi għax dan huwa l-qasam tal- wirt kulturali, huwa l-qasam tagħna lkoll u kif ipprevedejna kellna diskussjoni pożittiva għax hawn apprezzament akbar, hawn impenn akbar u hawn għoti ta' riżorsi akbar minn qatt qabel.

Din hija l-akbar riżorsa ta' Malta bħala pajjiż.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi fid-9.00 p.m. intalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l- Onor. Joseph Cassar, l-Onor.

Louis Deguara, l-Onor.

Tonio Fenech, l-Onor.

Austin Gatt, l-Onor.

Clyde Puli u l-Onor.

George Pullicino.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Chris Cardona, l-Onor.

Marie Louise Coleiro, l-Onor.

Anġlu Farrugia, l-Onor.

Charles Mangion, l-Onor.

Alfred Sant u l-Onor.

George Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 28

L-Onor. |Abela Anthony |Frendo Michael | |Agius David |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici Antoine| |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici Carmelo| |D'Amato Helen |Mugliett Jesmond | |Dalli John |Pullicino Orlando | | |Jeffrey | |de Marco Mario |Vassallo Edwin | |Debono Giovanna |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech Francis |

KONTRA: 21

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael | |Abela Joseph |Farrugia Noel | |Agius Chris |Galdes Roderick | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buontempo Stefan |Parnis Silvio | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi ġew approvati

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 23 ta' Mejju 2006, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Intermedjarji fl-Assigurazzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, bħala membru ta' din il-Kamra nixtieq nagħmel diskors li jmur fl-istess linja li jmorru diskorsi ta' nies li huma ċivilizzati, biex nikkundanna bl-akbar mod qawwi ċerta pressjoni li qed issir bi vjolenza diretta lejn ċerti ġurnalisti u nies oħra li jitkellmu kontra x-xenophobia.

Ma rridx inħalli din l-okkażjoni tgħaddi mingħajr ma nsemma leħni ma' dawk kollha li semmgħu leħinhom qabli, jiġifieri l-knisja, il-prim ministru, il-kap ta' l-oppożizzjoni u diversi politiċi oħra.

Jien wieħed minn dawk li qatt ma bżajt naqbeż għal dawk li nħoss li huma dritijjiet umani u drittijiet fundamentali.

Dik kienet ir-raġuni għaliex dħalt fil-politika, u sakemm in-nies iħalluni fil-politika, jien nibqa' naqdi d-doveri tiegħi u nikkundanna bl-aktar mod qawwi l-avvenimenti sistematiċi li qegħdin jipprovaw iġiegħlu lin-nies jagħlqu ħalqhom billi jbeżżgħuhom.

Hawn irrid ngħid li r-realta` hi li jekk ħadd ma jibża' u kulħadd jibqa' jitkellem, jirnexxielna nikkontrollaw is-sitwazzjoni.

Sur President, fi żmien it-tieni gwerra dinjija kien hemm pastor protestant li kien qal li meta Hitler u n-nazi bdew jaqbdu lin-nies, joqtluhom jew jitfgħuhom il-ħabs, huwa bħala pastor qagħad kwiet għax ma darux għalih.

Qal li meta daru għall- Lhud qagħad kwiet għax ma kienx Lhudi u meta daru għall-kattoliċi qagħad kwiet għax ma kienx kattoliku.

Imbagħad meta daru għall-ħandikappati u għan-nies b'diżabilta` qagħad kwiet u ma qal xejn għax ma kienx bniedem b'diżabilita`, meta daru għall-ġurnalisti qagħad kwiet għax ma kienx ġurnalist u meta daru għan-nies omosesswali qagħad kwiet għax ma kienx bniedem omosesswali.

Qal li meta fl-aħħar daru għalih, imbagħad ma kien hemm ħadd biex jaqbeż għalih.

Dan id-diskors iġib quddiem nett l-importanza tas-solidarjeta` u l-fatt li f'dawn iċ-ċirkostanzi huwa imporanti li l-politiċi kollha, il-ġurnalisti kollha u l-establishment kollu tal-pajjiż ikunu magħqudin.

Malta, bħall-kumplament ta' l-Ewropa, tinsab għaddejja minn problemi li ma tistax tikkontrrollahom hi minn barra.

Dan huwa fenomenu tal- globalizzazzjoni.

Aħna ma nistgħux nikkontrollaw il-moviment ta' l- informazzjoni, il-moviment tan-nies u s-sitwazzjoni barra xtutna.

L-unika ħaġa li nistgħu nipprovaw nagħmlu hija li nikkontrollaw is-sitwazzjoni fi xtutna billi nagħrblu sew dawk in-nies li jfittxu l-kenn f'pajjiżna.

Dan irridu nagħmluh billi nagħtuhom il-jedd ta' hearing li hu fair u min ma ħaqqux li jingħata l-istatus ta' rifuġjat jerġa' jiġi ritornat f'pajjiżu.

Issa sakemm dawn jistennew id-deċiżjoni jekk jingħatawx l-istatus ta' rifuġjat jew le, aħna obbligati l-ewwelnett bħala bnedmin li nirrispettaw lil dawn in-nies u nagħtuhom id-drittijiet fundamentali tagħhom.

Meta mbagħad jinstab li dawn m'għandhomx dritt ta' status ta' rifuġjat nibagħtuhom lura.

Dawk li jingħataw l-istatus ta' rifuġjat, allura bil- liġi internazzjonali għandhom ċerti drittijiet li rridu nirrispettaw.

Per eżempju, hemm liġijiet li jgħidu li jekk se jdumu hawn żmien twil, sakemm jiġu ripatrijati huwa importanti li dawn jingħataw xi forma ta' xogħol.

Dawn m'humiex se joqogħdu bil-qiegħda jħarsu għal sentejn, tlieta jieħdu biss mill-kaxxa ta' Malta jew min-nies li jsostnuhom meta jkunu jistgħu jingħataw workbook u jaħdmu.

Naħseb li hija xi ħaġa umana li wieħed jaċċedi għal dan ir-rikjest.

Fil-fatt hekk isir, u hemm ħafna oqsma fl- industrija Maltija fejn dawn in-nies jistgħu jaħdmu faċilment.

Niftakar li meta kont tabib ta' l-immigranti ta' l-Iraq inzertajt naf grupp li kellhom ħafna skills u fost oħrajn kienu silversmiths, tobba u inġiniera u bihom is-soċjeta` tagħna kienet arrikkiet ruħha.

Illum ħafna minnhom marru l-Istati Uniti jew il-Kanada.

Anke n-nies li jiġu mill-Afrika jista' jkollhom ċerti skills.

Per eżempju, jien naf tnejn li kienu qegħdin jistudjaw għal tobba pero` sfortunatament fis-Somalja, is-sistema ta' l- universita` fejn kienu qegħdin jistudjaw tħassret u ġegħluhom imorru jiġġieldu bħala suldati.

Barra minn hekk wieħed jista' jgħid ukoll li anke fl-oqsma ta' l-industrija manwali hemm ħafna fejn dawn in-nies jistgħu jaħdmu.

Dawn jistgħu jagħmlu wkoll xogħol li ħafna Maltin lanqas jekk tħallashom tajjeb ma jridu jagħmluh.

Illum sfortunatament dieħla f'pajjiżna d-drawwa li jiġi xi ħadd jgħidlek biex issiblu x-xogħol pero` meta ssiblu x- xogħol jgħidlek: Dak mur għamlu int bil-Lm140 fil-ġimgħa.

Imbagħad meta tistaqsih xi jrid jgħidlek xogħol bil-qiegħda, xogħol għassa ma' latrina, xogħol ta' messaġġier jew xogħol ħafif.

Il-kumplament ma jgħoddx għalih.

Sfortunatament għandna din il-mentalita` dieħla u allura għandna oqsma, per eżempju, fil-qasam tal-bini, li mhux faċli ssib ħaddiema biex jaħdmulek fihom.

Sur President, irrid ngħid ukoll li min qed iwettaq ċerti atti, illum jew għada se jinqabad.

Eventwalment fl-aħħar isir xi żball, u llum jew għada dak li jkun jinqela.

Min qed jagħmel din il-biċċa xogħol qed jagħmel hekk biex ibeżża' lin-nies milli jitkellmu.

Issa n-nies li huma involuti huma nies ta' l-affari tagħhom, u billi jagħmlulhom hekk m'humiex se jbeżżgħuhom Min qed jagħmel ċerti azzjonijiet la se jbeżża' lill-ġurnalisti, la se jbeżża' lin-nies tal-knisja Maltija li jaħdmu fil-knisja u lanqas se jbeżża' lill-membri tal-parlament.

Dan huwa ġenn.

Hija l-għira, il- mibegħda jew il-fissazzjoni li twassal biex jitwettqu dawn l-avvenimenti.

Per eżempju, fl-Amerika il-Ku Klux Klan kienu jagħmlu dawn l-atti kontra s- suwed u kien hemm individwu, fis-sapjenza kbira tiegħu, li ddeċieda li min għandu ġilda sewda għandu xi drittijiet inqas milli għandu hu.

Minn hawnhekk aħna għandna nagħtu l-akbar kundanna u nuru s-solidarjeta` ma' min kien effettwat.

Sur President, meta tistudja l-psikoloġija u l-bijoloġija ssib li fl- evoluzzjoni, il-bniedem inqata' mill-kumplament ta' l-annimali.

Aħna primati bħala annimali – mhux ix-xadini għax ix-xadini m'humiex primati – u huma primati wkoll iċ-chimpanzees, l-apes u l-bonoboes.

Dawn li huma primati kollha għandhom fil-ġenetika tagħhom it-tendenza li huma annimali soċjali, dawk li ngħidulhom pro-social groups.

Ix-xenophobia toħroġ mil- kapaċita` ta' dawn l-annimali li jifformaw organizzazzjoni soċjali u x- xenophobia nsibuha f'kull grupp minn dawn il-primati li jifformaw dawn is- soċjetajiet, jiġifieri fl-apes, fiċ-chimpanzees u fil-bonoboes.

Meta lil dawn iddaħħlilhom lil xi ħadd ġdid fil-komunita` tagħhom, għax huma pro- social, dawn għandhom tendenza iħarsu lejh b'mod ikrah u jipprovaw jeskluduh.

Għalkemm din tiġi tidher li hija tendenza annimaleska tagħna imma wara kollox aħna bnedmin u mhux annimali.

Aħna suppost għandna l- kuxjenza, għandna l-konoxxenza, għandna l-morali u għandu jkollna l- kapaċita` li nogħlew 'il fuq minn dak l-istat u nħaddmu rispett bilaterali lejn bnedmin oħra bħalna.

Sur President, jien naħseb li t-tip ta' xenophobia li jesibixxu l- maġġoranza tal-Maltin hija iktar waħda ta' biża' milli waħda ta' mibegħda.

Għalhekk naħseb li bl-establishment tal-knisja, tal-politika u ta' dawn l- orgnaizzazzjonijiet li jaħdmu f'dan il-qasam nistgħu negħlbuha pero` mbagħad ikollok ukoll lil dawn in-nies li jobogħdu.

Dawn issibhom f'kull soċjeta` u lil dawn in-nies għandna nagħmlulhom żewġ affarijiet.

L- ewwelnett għandna nipprovaw ngħallmuhom pero` jekk ma jridux jitgħallmu, allura jridu jirrealizzaw li s-soċjeta` m'hijiex bħalhom u s-soċjeta` mhux se tħallihom ikomplu għaddejjin b'dawn l-affarijiet.

Illum jew għada dawn se jinqabdu u se jkollhom iħallsu konsegwenzi ta' dak li qegħdin jagħmlu, pero` huwa importanti li jirrealizzaw li dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru.

Dawn huma affarijiet li bl-Ingliż jissejħu "basic animal instinct" .

Dawn huma nies li qed iċedu għall-istint annimalesk tagħhom u mhux qed iħallu l-moħħ, il-kuxjenza u l-konoxxenza tagħhom tegħleb lil dawn l- istinti.

Jien se nagħlaq b'dan il-punt.

Jien nistgħaġeb kif ta' l-ANR ikkundannaw dak li ġara - u sewwa għamlu – pero` issa se jagħmlu protesta f'bieb il- Belt kontra dak li qed jiġri.

Issa din xi protesta hi?

Din se tkun xi protesta kontra l-globalizzazzjoni?

Din hija xi ħaġa li jridha l-gvern Malti jew xi ħaġa li qed nieħdu gost biha?

Il-gvern Malti qed jieħu paċenzja ta' Ġobb b'din il-biċċa xogħol.

U dak li qed jiġri kif se jiġi kontrollat?

Issa se nagħmlu telephone line lil Alla u ngħidulu biex ipoġġi lin-nies kollha f'gaġġa fil-pajjiż tiegħu ħalli ħadd ma jkun jista' jiċċaqlaq!

Dan se jkun fenomenu ta' dan il-millennju u ma nistgħux inwaqqfuh.

Nikkontrollawh nistgħu pero` nwaqqfuh le.

Nikkontrollawh bl-għajnuna, bil- ħidma u bl-integrated policy li ssir mill-Unjoni Ewropea u ma' pajjiżi sħabna kemm ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll dawk tan-naħa ta' isfel tal- Mediterran.

Din hija bħal marda.

Hawn mard li tista' tfejqu pero` hawn mard li tista' tikkurah u ma tistax tfejqu.

Jekk ma tistax tfejjaq ċertu mard, bħall-mard taz-zokkor u bħall-pressjoni, allura tipprova tikkontrollah.

Dan it-tip ta' mard ma tistax tfejqu pero` tista' żżommu taħt kontroll.

Issa din il-kwestjoni hekk hi, għandna nfittxu li nikkontrollawha, u dan nistgħu nagħmluh bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea li suppost għandha tfassal policy għall-immigrazzjoni.

Wara kollox l-Unjoni Ewropea, bħall-pajjiżi kollha tad-dinja, fosthom l-Istati Uniti, l-Awstralja u l-Kanada wkoll għandha bżonn immigration policy.

U għandha bżonn immigration policy għax il-birth rate ta' l-Ewropej waqgħet immens.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Sur President, bħall-Onor.

Michael Asciak nixtieq li jien ukoll nikkundanna dawk l-atti li saru kontra l-familja tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia li se nitkellem fuqha aktar tard f'dan l- aġġornament.

Id-diskors li ħejjejt għal din is-seduta huwa dwar l-isfidi li pajjiżna se jiffaċċja bħala riżultat tal-globalizzazzjoni.

Jien ngħid li dawn l-isfidi jistgħu jiġu affrontati.

Nixtieq nibda billi ngħaddi kelma ta' konsolazzjoni lill-kantant Malti Fabrizio Faniello wara r- riżultat ta' l-Eurovision ta' nhar is-Sibt li għadda.

Jien qatt ma ltqajt ma' Fabrizio iżda nista' nobsor kif jista' jħossu dan il-kantant bravu u popolari bir-riżultat li kiseb.

Fil-ħajja kull deni ħudu b'ġid u nixtieq ngħid li ftit kien hemm rebbieħa tul il-51 sena tal-Eurovision li attwalment kellhom xi suċċessi kummerċjali.

Fabrizio diġa` għamel suċċess kbir f'bosta pajjiżi u jien persważ li kapaċi jieħu dan ir-riżultat sfortunat bħala sfida għall-futur.

Nixtieq nagħti ħajr ukoll lill-kantant Malti Keith Camilleri li pparteċipa fil-grupp ta' kantanti li kantaw għall-Isvizzera u qata' figura tajba ħafna.

Dan il-ġuvni wkoll għandu futur sabiħ quddiemu.

Il-fatt li dan ġie magħżul minn pajjiż biex jirrappreżentah fil-Eurovision inħoss li diġa` jagħmlu rebbieħ.

Dan qed ngħidu għax pajjiż bħal dak b'dawk l-ammonti ta' nies b'dawk it-talenti kollha spiċċaw għażlu Malti biex jirrappreżentahom.

Jien naħseb li ta' dan Keith Camilleri ħaqqu prosit ukoll.

Ngħid ukoll grazzi lill-pubbliku Malti li jżomm quddiemu l-ispirtu nazzjonali, tas- support li ta b'mod tanġibbli lil Keith.

Naħseb li għandna nkunu aktar viċin dawn in-nies speċjalment f'mumenti bħal dawn.

M'għandniex noqogħdu nikkritikaw biss iżda rridu nġegħluhom iħossuhom kunfidenti.

Aħna l-Maltin kultant ma ngħinux lin-nies tal-pajjjiż li jkollhom ċerti talenti.

Lil dawn ngħinuhom billi nużaw iżjed il-mużika tagħhom, nattendu iżjed il-kunċerti tagħhom u mmorru iżjed it-teatru.

Aħna l-Maltin għanda ħafna talenti għax il-Maltin kapaċi u nemmen li l-Maltin għandna futur kbir quddiemna fejn jidħol dan il-qasam.

Qabel ma ngħaddi għal punti oħrajn li nixtieq inqajjem illum, nixtieq għal darb'oħra nesprimi d-dispjaċir tiegħi u r-rabja għall-attakki li qed iseħħu fuq proprjetajiet privati.

L-aħħar attakk kien fuq id-dar tal-familja Daphne Caruana Galizia.

Dan kien attakk li seta' kellu eżitu ferm aktar traġiku għax kieku ma kienx hemm azzjoni mill-ġar, id-dar kienet tieħu n- nar.

Jien ċert li azzjoni miskina bħal din żgur li mhux se trażżan il- pinna prolifika ta' Daphne Caruana Galizia, li taqbel jew ma taqbilx magħha jew ma' dak li tikteb, hija waħda mill-opinjonisti l-iktar segwiti fil- pajjiż.

Hi x'inhi r-raġuni u huma min huma dawn il-kriminali li qed jagħmlu dawn l-atti barbari, nittama li l-forza ta' l-ordni jaqbduhom sabiex jieħdu l-ġustizzja li ħaqqhom.

Nittama li dan isir mill-aktar fis għax fil-veru sens tal-kelma qed nilagħbu man-nar, u jekk l-affarijiet ikomplu għaddejjin hekk, wisq nibża' li din il-vjolenza jista' jkollha xi eżitu traġiku.

Irridu niftakru li jekk qegħdin nitkellmu fuq kuluri tal-ġilda, kemm jekk bniedem huwa abjad, kemm jekk għandu ġilda skura, fl-aħħar mill-aħħar demmna ta' kulħadd l-istess.

Sur President, jien rajt diversi nies ta' nazzjonalitajiet differenti f'diffikultajiet.

Meta tara nies li qed ibatu ma tistax tagħtihom dahrek.

Jien għadni ġej minn konferenza ta' ġimgħa flimkien mal-kollega ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Joseph Sammut, li kienet organizzata mill-commonwealth parliamentary association li t-tema tagħha kienet dwar l-isfidi li għandna quddiemna b'riżultat tal-globalizzazzjoni.

Matul il-jiem li kont hemmhekk kelli l-opportunita` li naħseb ħafna fuq kif pajjiżna għandu jiffaċċja l-futur, b'mod speċjali dwar x'inhuma l-isfidi ewlenin li għandna negħlbu flimkien.

Bla dubju ta' xejn l-akbar ostaklu li pajjiżna dejjem kellu fuq livell internazzjonali kien iċ-ċokon tiegħu.

Fid-dinja llum għandna korporazzjonijiet multinazzjoanli li huma ħafna ikbar bħala dħul u bħala riżorsi mill-ħajja f'pajjiżi anke ikbar minna.

F'pajjiżna għandna nipprovaw nisfruttaw iċ-ċokon tagħna u l-pożizzjoni tagħna f'salib it-toroq bejn l- Afrika u l-Ewropa.

Aħna ma nistgħux nikkompetu bin-numri.

L-azjendi tal- manifattura tagħna m'għandhomx l-economies of scale bħal dawk ta' pajjiżi ġganteski bħall-Indja jew aktar u aktar taċ-Ċina.

Tant ieħor il-kapital Malti m'huwiex biżżejjed biex jinfluwenza l-kummerċ reġjonali speċjalment dak internazzjonali.

Nistgħu nikkompetu tassew billi nagħtu valur akbar lilna nfusna, lil ulied din Malta ċkejkna.

Il-Malti kemm-il darba wera l- ħila tiegħu f'ħafna oqsma fuq livell internazzjonali.

Biżżejjed wieħed jara l-fatt li għandna azjendi u strutturi pubbliċi li huma l-għira għal kulmin jiġi jżurna.

Fl-opinjoni tiegħi, il-ħaddiem Malti kien u għadu l- akbar asset li għandu dan il-pajjiż.

Nemmen li t-triq li nqabdet tul l- aħħar snin bl-investiment fl-edukazzjoni komprensiva u informazzjoni professjonali u vokazzjonali taż-żgħażagħ u tal-ħaddiema tagħna f'infrastruttura ta' kwalita`, fl-iżvilupp ta' qafas ta' servizzi moderni u f'qasam pubbliku aktar effiċjenti u modern huma kollha passi lejn l-isfidi li għandna quddiemna.

Nemmen li b'mod immedjat għandna erba' sfidi li rridu negħlbu.

M'hemm l- beda dubju li l-effett tal-globalizzazzjoni qed jidher b'mod ċar fl- isfruttament tal-faqar tal-pajjiżi sotto-żviluppati u l-inkwiet tiegħi huwa li ħafna mir-riżorsi u materja prima li jintużaw ġejjin minn dawn l-istess pajjiżi.

F'pajjiżna rridu niżguraw li nżommu u nsaħħu fejn hu possibbli miżuri li dawk is-setturi tas-soċjeta` li huma batuti ma jibqgħux lura iżda tingħatalhom id-dinjita` sabiex jilqgħu għal dawn l-isfidi.

It-tieni sfida globali hija kif nistgħu negħlbu l-ispejjeż li dejjem telgħin minħabba l- għoli fil-prezzijiet taż-żejt internazzjonali.

Nemmen li dan jista' jsir mhux billi naraw kif nistgħu nnaqqsu xi ħela li tista' qed issir, iżda billi nħarsu b'mod attiv kif ħabbar il-prim ministru, lejn sorsi ta' enerġija alternattiva.

It-tielet sfida hija dwar kif nipproteġu u nkattru l-ambjent ta' madwarna sabiex nagħtu valur lil pajjiżna u l-gawhar tiegħu.

Nemmen li għandna nkattru l-ambjent billi nipproteġu dik l-art mhux mittiefsa.

Għandu jsir sforz sabiex tingħata rilevanza xierqa lejn bini bis-sens, ta' komunita` u ta' protezzjoni ta' wirt kulturali tagħna.

Dan m'huwiex biss importanti għalina u għal uliedna imma wkoll għal kulmin jiġi jara pajjiżna kemm bħala investitur kif ukoll bħala turist.

Fuq kollox irridu niżguraw li kull koppja jkollha ċans tibni jew tixtri dar mingħajr ma tissallab bil- prezzijiet eżorbitanti tal-proprjeta` kif inhuma llum.

Fl-aħħarnett l-akbar sfida li għandu pajjiżna huwa li nħaddnu aktar sens ta' għaqda u li din l- għaqda tissarraf fi sforz komuni, ta' innovazzjoni u ta' kreattivita` sabiex Malta ssir ċentru ta' eċċellenza f'kull qasam.

Irridu nitgħallmu nħarsu lil hinn mill-piki parrokkjali ta' bejnietna, għax id-dinja qed tiġri quddiemna u l-iżvilupp ma jistenna lil ħadd.

Ir-realta` tal- globalizzazzjoni qiegħda magħna u rridu naraw kif nistgħu mhux biss nilqgħu għal dawn l-isfidi iżda fuq kollox nibnu flimkien qafas li fih il-pajjiż jintegra ruħu f'ambitu internazzjonali b'mod speċjali fi ħdan ir-reġjun tal- Mediterran.

Qed ngħixu f'dinja ta' kuntrasti kbar fejn il-valur tal-ħajja f'ċerti pajjiżi huwa inqas minn xejn.

Il-ġuħ, il-faqar, in-nuqqas ta' servizzi tas-saħħa u fuq kollox in-nuqqas ta' tama jistonaw sew mal- kumditajiet tas-soċjeta` moderna fejn il-flus u l-konsumiżmu saru jikkontrollaw il-ħajjiet tal-popli.

Huwa għal dan il-għan li hemm bżonn kontroll qawwi fuq il-livell internazzjonali għall-attivitajiet tal-kooperazzjoni multinazzjonali.

Il- ġurisprudenza attwali bbażata fuq it-territorju għandha limitazzjonijiet kbar fir-realtajiet li żviluppaw tul is-snin li ġabuna fejn ninsabu llum.

Inħoss ukoll li wasal il-waqt li tiġi fformata aġenzija sabiex korporazzjonijiet multinazzjonali jiġu kontrollati u fl-istess waqt irridu noħolqu fuq livell internazzjonali miżuri u strutturi ħalli jħarsu l-popli kollha kontra l-isfruttament fl-impjiegi, fiċ-ċaqliq tal-kapital u fl- istandards ta' kwalita`.

S'issa l-miżuri li hemm m'humiex ta' livell mixtieq għax kieku ħafna ditti ma kenux ifittxu pajjiżi fejn il-ħaddiema, li xi kultant ikunu tfal, jaħdmu għal inqas minn USD1 għal kull ġurnata xogħol ta' 12-il siegħa jew aktar f'każi estremi.

Aktar minn hekk id-dinja tal-lum saret dinja ħafna aktar aċċessibbli permezz tal-mezzi ta' komunikazzjoni tal-massa, u hawn nagħmel riferenza għall-kisbiet kbar li pajjiżna kellu fil-qasam tat-telefonija immobbli, l- internet u t-televiżjoni diġitali.

Dawn kollha ġew integrati fil-ħajja ta' kuljum u qed jgħinu biex ikollna pajjiż iktar ifformat u effiċjenti.

Jien nistieden lil din il-Kamra biex tirrifletti fuq il-messaġġ tiegħi tal-lum u li fuq kollox naraw kif flimkien naħdmu b'sens unitarju ħalli dawn l-isfidi jintlaqgħu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 23 ta' Mejju, 2006, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WIED TA' BURMARRAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-esperti tal-gvern li tqabbdu sabiex iħejju pjan ta' riabilitazzjoni tal-wied ta' Burmarrad?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tar-rakkmandazzjonijiet ta' dawn l-esperti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-proġett tal-wied ta' Burmarrad ġie ddisinjat mill- periti u l-inġiniera ċivili tad-diviżjoni tas-servizzi fi ħdan il-ministeru għar-riżorsi u infrastruttura, speċifikament minn dawk tal-marine u stormwater unit.

Għall-iskop ta' permess mill-MEPA, id-dipartiment ħareġ tender għall- esperti ambjentali, liema kuntratt wasal biex jingħata fil-ġranet li ġejjin.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tad-disinji u pjanti, disinji li dejjem jistgħu jiġu modifikati skond il-ħtieġa.

WIED TA' BURMARRAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm se jiġi jiswa x-xogħol fuq il- wied ta' Burmarrad u meta hu mistenni li jitlesta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ix-xogħol fuq il-wied ta' Burmarrad se jiġi jiswa madwar Lm900,000 u hu mistenni jitlesta fi żmien sena, dejjem suġġett għall-ħruġ ta' permessi min-naħa tal-MEPA u anke għal xi sejbiet arkeoloġici.

BIODIESEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 18340, jista' il- Ministru jgħid għala l-unika pompa li hemm fir-Rabat mhux tingħata provvista adegwata ta' biodiesel?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-liċenzja li għandha kull petrol station tippermetti li din taħżen u tiddistribwixxi petrol u diesel fuel biss.

Wara li jintemm il-proċess kurrenti ta' liberalizzazzjoni li bħalissa għaddej minn perijodu ta' konsultazzjoni, l-awtorita` dwar ir-riżorsi tkun tista' testendi l-liċenzja biex tkopri wkoll il-bejgħ ta' biofuels.

Wara li jseħħ il-proċess ta' liberalizzazzjoni, se jinħarġu liċenzji ġodda li jippermettu l-bejgħ ta' dawn iż-żewġ kategoriji ta' diesel taħt regolarizzazzjoni adegwata, u cioe' ta' diesel mhux imħallat u ta' biodiesel.

SKART

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm skart ġie ġġenerat mill-2000 sa l- 2005?

Meta bdiet issir is-separazzjoni ta' l-iskart?

Kemm skart ġie sseparat sal-lum f'dak li huwa ħġieġ, karti, plastik u metal?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Fis-siti mmaniġġati mill-WasteServ ġie ddepożitat skart skond kif imniżżel hawn taħt:

2000 |Magħtab |1,409,641 | | |tunnellata | |Qortin | 36,014 | | |tunnellata | |Sant'Antni| 31,381 | |n |tunnellata |

2001 |Magħtab |1,160,879 | | |tunnellata | |Qortin | 75,557 | | |tunnellata | |Sant'Antni| 32,103 | |n |tunnellata |

2002 |Magħtab |1,516,431 | | |tunnellata | |Qortin | 75,233 | | |tunnellata | |Sant'Antni| 15,553 | |n |tunnellata |

2003 |Magħtab |796,328 | | |tunnellata | |Qortin | 43,485 | | |tunnellata | |Sant'Antnin | 24,434 | | |tunnellata | |Siti għal skart ta'|761,882 | |kostruzzjoni |tunnellata |

2004 |Magħtab | 277,402 | | |tunnellata | |Qortin | 43,485 | | |tunnellata | |Sant'Antnin | 34,992 | | |tunnellata | |Siti għal skart ta'|2,177,861 | |kostruzzjoni |tunnellata |

2005 |Magħtab | 250,523 | | |tunnellata | |Qortin | 16,827 | | |tunnellata | |Sant'Antnin | 40,750 | | |tunnellata | |Siti għal skart ta'|1,185,174 | |kostruzzjoni |tunnellata |

Is-separazzjoni ta' l-iskart fil-bring-in sites imnedija mill-WasteServ bdiet f'Lulju ta' l-2003 fil-każ ta' Malta u f'April ta' l-2004 fil-każ ta' Għawdex.

Iċ-ċifri għal bejn Lulju ta' l-2003 u Frar ta' l-2006 huma hekk:

| |Karti |Plasti|Metall|Ħġieġ | | | |k | | | |Malta |1,550,6|452,47|254,78|805,41| | |35kg |1kg |0kg |7kg | |Ghawde| | | |103,34| |x |115,170|62,780|22,900|8 |

WIED IZ-ZIJU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jikkonferma li l-istrateġija tal-gvern hija li f'Wied il-Għajn mhux biss jinbena mpjant tar-riċiklaġġ imma wara ċertu żmien jinbena wkoll, permezz ta' fondi mill-Unjoni Ewropea, inċineratur li se jkun qed jaħraq aktar minn 130,000 tunnellata ta' dirty waste u engineered landfill li tibda tintuża wara li tingħalaq dik ta' l-Għallies fl-2013?

F'każ li ma jikkonfermax dan, jista' jinformana x'jgħidu u xi jfissru d-dokumenti u r-rapporti li hemm quddiem l-Unjoni Ewropea u quddiem il-MEPA f'dan ir-rigward?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-gvern fil- futur qarib jew aktar 'il bogħod jieħu l-barriera ta' Wied iż-Żiju sabiex din tintuża bħala engineered landfill?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Le, il-gvern m'għandu l-ebda ħsieb li ġewwa Wied il-Għajn ikun hemm inċineratur u/jew engineered landfill u għaldaqstant mhux ċar għal liema rapporti l-Onor.

Interpellant qed jirriferi.

Lanqas ma għandu l-ħsieb il-gvern li jieħu l-barriera ta' Wied iż-Żiju sabiex tintuża bħala engineered landfill.

Hawn ta' min jgħid li din il-barriera kienet ġiet identifikata minn konsorzju privat fl-2000 biex tiġi żviluppata f'landfill, iżda din il- proposta ma ġietx ikkonsidrata aktar għax il-gvern identifika l-Għallies bħala s-sit preferut għal din il-faċilità.

WIED IŻ-ŻIJU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa minnu li l-gvern ħa jew qed jieħu passi biex jieħu f'idejh il-barriera ta' Wied iz-Ziju, qrib l-impjant ta' Sant'Antnin?

X'inhu l-iskop ta' dan l-akkwist?

Jista' jgħid jekk il- permess tal-barriera msemmija ġiex estiż?

Għal kemm-il sena ġie estiż?

Il- kunsill lokali ġie kkonsultat?

Il-kunsill lokali ġie kkonsultat dwar il- ħsebijiet tal-gvern jew tal-WasteServ dwar il-barriera msemmija?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-gvern la ħa u lanqas qed jieħu passi biex jieħu f'idejh il-barriera ta' Wied iz-Ziju li tinsab qrib l-impjant ta' Sant'Antnin.

Din il-barriera kienet ġiet identifikata minn konsorzju privat biex tiġi żviluppata f'landfill, iżda din il-proposta ma ġietx ikkonsidrata aktar għax il-gvern identifika l-Għallies bħala s-sit preferut għal din il-faċilità.

Il-permess ta' l-estensjoni tal-barriera tal-qawwi HM 08 Wied iż-Żiju, Żejtun hu PA 3952/97, maħruġ nhar is-17 ta' Mejju, 2000.

Hemm permess ieħor fuq il-fond mal-konfini tal-barriera kollha - PA 5901/00 - maħruġ nhar it-30 ta' Novembru, 2005 għall-perijodu ta' sena u li jieħu post il- permessi li nħarġu fuq dan is-sit qabel din id-data.

Il-kunsill lokali taż-Żejtun ġie kkonsultat rigward dan l-iżvilupp.

PROTEZZJONI ĊIVILI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm flus intnefqu mill-protezzjoni ċivili għand Army Surplus tal-Mosta matul dawn l-aħħar sentejn?

Jista' jgħid ukoll kemm minn dan ix-xiri sar b'direct order u kemm sar b'purchase order normali?

ONOR.

TONIO BORG: Tagħrif dwar x'intnefaq għand Army Surplus fuq materjal mixtri mid-dipartiment tal-protezzjoni ċivili matul is-sena 2005 u l-2006 hu hekk:-

|2005 |Lm5,123.40| |2006 | | | |1,111.25 |

Kull ħlas sar permezz ta' local purchase order.

EŻAMIJIET TAS-SEC

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk fl-eżami tas-sec ta' l- Ingliż, paper 2A, fit-tieni comprehension, kienx hemm żball li seta' ħawwad lill-istudenti, fis-sens li fit-tieni mistoqsija ta' true or false kien hemm miktub "The Prince is next to the Throne", meta riedet tiġi "The Prince is next in line to the Throne"?

Jekk dan kien żball, dawk li jikkoreġu se jagħtu kas ta' dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-eżami ta' l-Ingliż, paper 2A, it-tieni comprehension kienet fuq il-Prinċep William ta' l-Ingilterra u t-tieni sentenza kienet tgħid hekk: "The 23-year-old Prince, who is second in line to the British Throne, is at Sandhurst on a 44-week course."

Il-mistoqsija 2(b) ta' true or false kienet tibda hekk: "Prince William is next to the Throne. ( ) .......".

F'dan il-kuntest l-istudenti ma tħawdux bil-mistoqsija u ħadd mill- eżaminaturi - s'issa mmarkaw mijiet ta' karti - ma rrapporta li xi student seta' ħaseb li "next to" qed tintuża bħala preposition of place.

L-eżaminaturi ntalbu biex f'każ li jiġri dan jikkonsidraw it-tweġiba bħala korretta.

ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 18243 u jgħid x'kien il-persentaġġ ta' assenteiżmu mill-iskejjel ta' l- istat, primarji u sekondarji fit-tieni term ta' din is-sena skolastika?

Jista' jgħid ukoll f'liema skola l-aktar li kien hemm persentaġġ għoli ta' studenti assenti?

F'liema skejjel kien l-aktar baxx?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti assenti f'xi ġurnata jew aktar mit-tieni term ta' din is-sena skolastika mill-iskejjel ta' l-istat, primarji u sekondarji hu kif ġej:-

|Primarji | |minn total | |Bniet u |846 |ta' 17,934 | |Subien | | | |Sekondarji |1,23|minn total | |Bniet |6 |ta' 9,079| |Sekondarji |1,88|minn total | |Subien |6 |ta' 8,970|

Ma jidhirlix li jkun ta' ġid li niżvela l-iskejjel fejn kien hemm l-akbar jew l-anqas numru ta' studenti li assentixxew ruħhom, għalkemm diffikulta' biex ninforma lill-Onor.

Membru b'dan m'għandix basta konfidenzjalment.

ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 18244 u jagħti ċ-ċifri ta' studenti assenti mingħajr raġuni valida mill- iskejjel tal-knisja u dawk indipendenti?

Jista' jgħid ukoll liema huma l- iskejjel fejn kien hemm l-aktar u l-anqas assenteiżmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti assenti f'ġurnata jew aktar mill- iskejjel tal-knisja kien hekk :-

Primarji - 3092 Sekondarji - 3701

Informat ukoll li n-numru ta' studenti assenti mill-iskejjel indipendenti kien hekk:-

Primarji - 763 Sekondarji - 532

Ma jidhirlix li jkun ta' ġid li niżvela l-iskejjel fejn kien hemm l-aktar jew l-anqas numru ta' studenti li assentixxew ruħhom, għalkemm diffikulta' biex ninforma lill-Onor.

PEMBROKE ANIMAL SHELTER

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 18270, jista' il- ministeru jikkuntattja lil dawk involuti dwar id-dettalji li qed jintbagħtu separatament, peress li dawn il-persuni ma kkuntattjahom ħadd u l-klieb m'għandhomx fejn joqogħdu wara li l-MEPA għalqet il-post ta' Pembroke?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-gvern għandu d-dmir josserva li l-klieb u l- annimali l-oħra jkunu ttrattati sewwa, iżda mhux responsabbli biex isib post fejn jinżammu l-klieb.

Minkejja dan, il-gvern jipprova jara jistax jiddedika art pubblika adegwata li tista' tintuża għal dan l-iskop, iżda dan mhux dejjem huwa possibbli.

Sadanittant ħadd m'għandu l-jedd jokkupa art pubblika mingħajr awtorizzazzjoni u jibdel sit bħala post ta' akkomodazzjoni għall-klieb mingħajr il-permess tal-MEPA.

U bil-liġi ta' pajjiżna, il-kustodju ta' dawn il-klieb irid jara u jassigura s-saħħa u l-ħarsien ta' dawn l- annimali.

Jien informat li uffiċjali mit-taqsima għall-ħarsien ta' l-ikel u l- attività veterinarja tal-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent ikkuntattjaw lil din il-persuna diversi drabi.

PJAZZA SANT'ANNA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-pjazza Sant'Anna li suppost se terġa' tiġi lura għal kif kienet - għalkemm jidher li issa hemm bini ta' tmien sulari (PA01176/00) li wasal sal-ground floor u qed jieħu parti minn din il- pjazza, meta pjani ta' l-ADT u survey map tal-MEPA juru li din il-parti tal-pjazza hija bla bini - jista' il-Ministru jgħid hux minnu li din il- pjazza hija proprjeta' privata?

Hemm titlu fuq din il-biċċa art?

Kif se jibni tmien sulari u se jostakola l-arja u d-dawl ta' ħaddieħor ġaladarba dan huwa inqas minn żewġ metri mill-bini ta' ċertu valur arkitettoniku eżistenti?

Jista' ikun li l-MEPA ħarġet il-permess b'oversight?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Skond l-applikazzjoni sottomessa, l-applikant iddikjara li huwa s-sid tal-propjeta'.

F'kull każ il-MEPA, meta jkun hemm kwestjonijiet ta' ownership, ma tistax tiddikjara jew tikkonferma min huwa s-sid jew le għaliex din tagħmilha biss il-qorti.

Huwa għalhekk li l- permessi jinħargu mingħajr preġudizzju għal drittijiet ta' terzi.

Il-MEPA attwalment qed tinvestiga l-każ biex tistabilixxi jekk hemmx lok ta' sottomissjonijiet foloz li abbażi tagħhom il-MEPA setgħet ġiet żgwidata u dan a tenur ta' artiklu 39 (A) ta' l-Att dwar l-Ippjanar.

F'każ li jinstab li saru sottomissjonijiet foloz allura l-MEPA tieħu l-passi kif provdut fl-artiklu msemmi.

Il-permess li nħareġ huwa għal estensjoni vertikali fuq il-linja

tal-bini ta' porch eżistenti fil-pjan terran u mhux fuq art li fuqha m'hemmx bini.

STREET LIGHTING

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jitwaħħal arblu tad-dawl quddiem il-gate taċ-ċimiterju ta' Ħaż-Żabbar?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minħabba li d-dawl tat-toroq issa ġie devolut lill- kunsilli lokali, l-istallar ta' lampi ġodda huwa responsabbilta' tal- kunsill lokali.

FOND FL-ISLA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li tiġi solvuta l-problema ta' inkwilin mill-Isla li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jinvestigaw u jieħdu l-azzjoni meħtieġa.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex id-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali mhux qed jieħu azzjoni biex single parent b'208 points tkun tista' tibbenefika minn post tal-gvern?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 17505.

POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fejn waslet it-talba ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien m'oħrajn simili.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li anzjana minn Bormla li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tkun tista' tibbenefika mis- servizz tal-care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant m'għandha l-ebda applikazzjoni pendenti ma' l-awtorita' tad- djar.

Madankollu l-awtorita' qed tieħu nota tad-dettalji provduti u fi żmien qasir se tispezzjona l-post biex jiġi vverifikat jekk din il-persuna tistax tibbenefika taħt l-inizjattiva tal-care and repair.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jittieħdu l-passi biex id- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali jaċċetta applikazzjoni ta' persuna homeless li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata m'għandha l-ebda applikazzjoni mad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

PREZZ TAL-PITROLJU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Nista' inkun naf meta l-prezz tal-pitrolju sar ekwivalenti għall-prezz tad-diesel?

X'kien il-bejgħ medju tal-light heating oil u kemm hu l-bejgħ medju llum?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba hija ta' natura kummerċjali u ma tistax tingħata.

BEJGĦ TAL-PITROLJU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Nista' inkun naf kemm kien il- bejgħ medju tal-pitrolju qabel żdied il-prezz u kemm hu l-bejgħ medju llum?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba hija ta' natura kummerċjali u allura ma tistax tingħata.

LIGHT HEATING OIL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li qed isiru investigazzjonijiet dwar użu abbużiv tal-light heating oil?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TRIQ WIED ĦAL BALZAN

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid għaliex qatt mhu qed issir manutenzjoni f'Wied Ħal Balzan?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-triq imsemmija la hi triq arterjali u lanqas distributorja u għalhekk il-manutenzjoni hija responsabbilta' tal-kunsill lokali.

TRIQ IL-MITĦNA FIL-MOSTA

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se jitwaqqa' ħajt tas-sejjieħ biex tiġi estiża u mwessgħa Triq il-Mitħna, fil-Mosta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tender biex isiru x-xogħlijiet ħareġ u dalwaqt jintgħażel il-kuntrattur.

HOUSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Il-gvern għadu bil-ħsieb li l-awtorita' tad-djar u d-dipartiment tad-djar jiġu amalgamati?

Il-working hours, inkluż ir-reduced hours, se jiġu affettwati bħala kondizzjonijiet tax-xogħol?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Waqt li t-tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija hi fl-affermattiv, mhux il-waqt li nikkummenta dwar it-tieni parti tal- mistoqsija, anke peress li l-istruttura l-ġdida li se tieħu r- responsabbilta' tal-funzjonijiet attwali ta' l-awtorita' tad-djar u d- dipartimenti konċernati għad trid tiġi determinata.

TRIQ TA' ĦAD-DINGLI

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru meta huwa pproġettat li tingħata wiċċ ġdid it- triq li mir-Rabat tieħu għal Ħad-Dingli?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport għaddejja bi progamm ta' kostruzzjoni ta' diversi partijiet min-network ta' toroq arterjali u distributorji.

Barra minn hekk, riċentement sar xogħol ta' major patching fuq partijiet oħra ta' dan in-network, bl-iskop li titjieb ir-ridability ta' dawn it-toroq bħala miżura temporanja.

Dawn ix-xogħlijiet mistennija jitkomplew fix-xhur li ġejjin, dejjem skond il-prioritajiet li jirriżultaw mill-ispezzjonijiet li jsiru fuq bażi regolari.

AMBAXXATURI GĦAL MALTA

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn ambaxxaturi ta' pajjiżi mill- Unjoni Ewropea residenti Malta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea li għandhom ambaxxatur residenti Malta huma l-Italja, Franza, il-Ġermanja, l- Awstrija, il-Belġju, l-

Olanda, Spanja, il-Portugall, il-Greċja u r-Renju Unit.

L-Irlanda wkoll għandha ambaxxata f'Malta iżda l-ambaxxatur huwa residenti Ruma.

DISINN TAL-MUNITA EURO

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' għażla tad- disinn li se jintuża fuq il-munita euro?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Wara li l-pubbliku għażel it-temi għall-wiċċ nazzjonali tal-munita euro, il-bank ċentrali ikkummissjona disinjatur tal- muniti sabiex joħloq id-disinji tat-temi magħżula.

Dan il-proċess issa wasal fi tmiemu u fil-ġranet li ġejjin, il-kumitat nazzjonali għall-bidla fl-euro u l-bank ċentrali se jniedu proċess ta' għażla fuq id-disinni finali tal-muniti euro.

MANUTENZJONI TA' PJAZEZ

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm pjazez ġew irranġati mill- gvern ċentrali matul din il-leġislatura?

Jista' jagħti lista tagħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul din il-leġislatura ġew irranġati dawn il-pjazez mill-gvern ċentrali:-

*Il-pjazez ta' l-Imdina *Ġnien il-Bennej, fiż-Żurrieq *Il-pjazza ta' Paceville *Il-pjazza ta' Ħal Kirkop *Il-pjazza ta' Ħal Safi *Ix-Xarolla, fiż-Żurrieq *Pjazza Paolino Vassalli, Bormla *Il-pjazza tal-Mellieħa u *Misraħ il-Missjoni ż-Żgħira, l-Imqabba.

ANZJANI OVER-100

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm anzjani hawn li għandhom 'il fuq minn 100 sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Skond l-uffiċċju elettorali, anzjani hawn 105 li għandhom 'il fuq minn 100 sena, sebgħa minnhom residenti San Vincenz.

BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jinħareġ il-ħlas tas-sick leave ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jivverifika d- dettalji mibgħuta.

QUADRICYCLES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li xufiera u passiġġieri fuq muturi żgħar b'erba' roti mhux qegħdin jiġu obbligati jilbsu crash helmet?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Dawn it-tip ta' vetturi bil-mutur m'humiex ikkonsidrati bħala mutur iżda huma kklassifikati bħala quadricycles, fl- istess klassi tal-karrozzi u sal-lum għad m'hemmx il-ħtieġa bil-liġi li jintlibes crash helmet waqt l-użu ta' dawn il-vetturi.

Peress li dawn il-vetturi ma joffru l-ebda protezzjoni lis-sewwieq, qed tkun ikkonsidrata l-possibbiltà li tiddaħħal fil-liġi l-ħtieġa ta' l-użu ta' crash helmet.

KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' karozzi tal-linja ġodda?

Kemm minn dawn il-vetturi ġodda li ġew mibdula ma' oħrajn qodma ġew ritornati lill-ADT?

F'każ li ma ġewx ritornati, qegħdin joħorġu fuq ir- rotta minflok il-vetturi l-ġodda?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: S'issa nbidlu 131 karrozza tal-linja m'oħrajn ġodda low-floor.

Dawn bdew jinbidlu fl-1997, meta kienu waslu Malta l-ewwel ħames karozzi tal-linja ġodda li kienu ġew ordnati fl-1996 u dan wara ftehim milħuq bejn il-gvern u s-sidien tal-karozzi tal-linja.

Skond il-kuntratt li kien sar, suppost li l-ħames karozzi tal-linja qodma li nbidlu kellhom jingħataw lill-awtorità - dak iż-żmien l-awtorità dwar it- trasport pubbliku - iżda l-bord maħtur minn gvern Laburista kien aċċetta li operatur partikolari li bidel erba' karrozzi jibqa' iżomm għandu l-erba' karozzi antiki tiegħu.

Jien informat ukoll li fir-rigward tal-vetturi l-oħra li nbidlu mill-1999 'l hawn, kien hemm 12-il vettura qadima li baqgħu ma ġewx ritornati.

Fir- rigward ta' 11 minnhom, is-sidien ippreżentaw affidavit li l-vettura ma setgħetx tiġi ritornata jew għaliex kienet tkissret jew għaliex kienet mitfugħa f'xi għalqa f'kondizzjoni ħażina ħafna.

Fil-każ tal-vettura l- oħra, is-sid li għażel li ma jieħu l-ebda għajnuna finanzjarja mingħand il- gvern għall-vettura l-ġdida li daħħal wera x-xewqa li jibqa' iżomm l-antika bħala rikordju.

Ma jirriżultax li karozzi minn dawk qodma li ma ġewx ritornati lill- awtorita' dwar it-trasport qed jintużaw fuq xogħol tar-rotta minflok dawk ġodda, għalkemm tajjeb jingħad li l-awtorita' dwar it-trasport tagħmel monitoraġġ kuljum fuq l-użu tal-karrozzi tal-linja l-ġodda biex ikun żgurat li dawn jintużaw kif suppost.

SKOLA PRIMARJA TA' PEMBROKE

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jinformana f'liema stadju wasal il- proġett ta' skola primarja ġdida f'Pembroke?

Meta hu maħsub li jibda u jitlesta x-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandix x'inżid mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 17203.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Peress li kumpanniji ta' l-assikurazzjoni m'humiex jaċċettaw li jkopru l-kunsilli fid-dawl ta' xi sentenza tal-qorti kontra l- kunsilli lokali, jista' il-Viċi Prim Ministru jidħol fil-kwestjoni biex ikun hemm ekwita' kemm fir-responsabbiltajiet kif ukoll l-assikurazzjoni li tkopri l-istess?

ONOR.

TONIO BORG: Flimkien ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali, id- dipartiment għall-gvern lokali qed jara kif tista' tinstab soluzzjoni għad- diffikultajiet li qed jiltaqgħu magħhom diversi kunsilli lokali biex ikollhom polza ta' assikurazzjoni kontra danni lil terzi.

Għal dan il-għan qed tkun esplorata l-possibbilta' li ssir xi forma ta' block policy li tkun tkopri l-kunsilli interessati.

L-assoċjazzjoni talbet proposti mill-broker tagħha sabiex din il-materja tiġi sorvolata.

HOST FAMILIES

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk Pembroke huwiex indikat bħala żona turistika?

Jista' jgħid kemm host families hemm liċenzjati u kemm hemm liċenzji għal stabilimenti turistiċi f'Pembroke?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Skond avviż legali 87/2005, Pembroke mhuwiex meqjus bħala żona turistika għall-fini ta' kontribuzzjonijiet lill- awtorita' tat-turiżmu, għalkemm qed jiġi nkluż fiż-żona kostali għall-fini ta' immaniġġar ta' żoni turistiċi.

Sas-17 ta' Mejju, 2006 f'Pemborke kien hemm 80 host families liċenzjati u stabiliment wieħed ta' akkomodazzjoni turistika - hostel li jinkludi fih liċenzja ta' bar.

ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jinformana jekk hux minnu li l-armata talbet lill-kunsill lokali ta' Pembroke biex jirranġa xi toroq mhux urbani madwar ir-ranges tal-lokal?

Dawn it-toroq huma barra mir- responsabbiltajiet tal-kunsill?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bil-maqlub ta' dak li qed jintqal fil-mistoqsija, kien il-kunsill lokali ta' Pembroke li talab lill-armata biex jissewwew it- toroq li hemm fir-ranges ta' Pembroke u tal-madwar u li jaqgħu taħt ir- responsabbiltajiet tal-kunsill.

Fil-fatt, il-kunsill ippropona li joffri l- finanzjament tal-materjal u li l-armata tipprovdi n-nies biex isiru t- tiswijiet.

Din il-proposta tal-kunsill għadha qed tiġi kkonsidrata mill-armata.

POSTIJIET FIS-SIĠĠIEWI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid lil min ġew allokati l-postijiet ta' l-uffiċċju konġunt bin-numri 45 u 46 fi Triq San Ġwann, is-Siġġiewi?

ONOR.

TONIO BORG: Il-fondi bin-numri 45 u 46 fi Triq San Ġwann, is- Siġġiewi ma ġew allokati lil ħadd mill-uffiċċju konġunt.

COMPUTER DOMAIN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il- Ministru jgħid kemm tlaħħaq in-nefqa għas-servizzi ta' taħriġ mal-computer domain, skond il-kors - inkluż ECDL core, advanced u equal skills - matul dawn l-aħħar tliet snin?

Kemm studenti applikaw u għal liema korsijiet attendew?

Jista' jagħti d-dettalji tal-proċess ta' l-għażla li jsir?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TICKETING BOOTHS

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija dwar ticket booths fix-xatt ta' Tas- Sliema, peress li bħalissa hemm iżjed minn ħames booths bil-liċenzja, jista' il-Ministru jelenka dawk il-kumpanniji li għandhom permess u kemm ticket booths liċenzjati għandhom?

Jista' jgħid meta l-MEPA se tieħu deċiżjoni dwar l-applikazzjonijiet pendenti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Waqt li nistenna li l-MEPA tipproċessa l- applikazzjonijiet kif inhu stipulat fil-liġi, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi dik il-parti tal-mistoqsija għar-rigward ta' liema booths għandhom liċenzja lill-ministru konċernat.

KONTIJIET TA' L-ILMA

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 18610 u jgħid għaliex familja li dettalji dwarha qed jintbagħtu

separatament, għadha ma rċevitx id-deċiżjoni tal-bord tad-WSC dwar kontijiet għoljin li rċievet f'dawn l-aħħar xhur?

X'inhi din li familja li tgħix bil-pensjoni ta' l-invalidita' ma tistax tibbenefika mill-eżenzjoni tas-surcharge ta' l-ilma?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-każ tressaq quddiem l-advisory board tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma fil-11 ta' April, 2006 u ġie approvat li għandu jsir tnaqqis mill-kont ta' l-ilma ta' Lm53.12.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

3-STAR HOTELS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inizjattivi hemm maħsuba biex jiġu promossi lukandi ta' tliet stilel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-promozzjoni li tagħmel l-awtorita' tat- turiżmu mhix intenzjonata li tiffavorixxi xi kategorija jew oħra ta' akkomodazzjoni.

Il-marketing ta' l-awtorita' hu mmirat biex jattira firxa aktar wiesgħa ta' viżitaturi lejn id-destinazzjoni u dawn jagħmlu l-għażla skond il-preferenzi u l-budget li jkollhom.

Madankollu ta' min jgħid li l- awtorita' qed taħdem bis-sħiħ biex din is-sena jiġi mniedi internet portal mill-MTA li jagħti faċilita' lill-viżitatur jagħmel il-bookings ta' l-ajru u akkomodazzjoni on-line.

L-istabilimenti ta' akkomodazzjoni kollha se jingħataw il-faċilita' li jirreġistraw il-proprjeta' tagħhom fuq dan il-portal biex ikunu jistgħu jibbenefikaw minn bookings on-line.

TITJIRIET BL-AJRU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Peress li qed jasluli lmenti dwar nuqqas ta' titjiriet mir-Renju Unit, Franza u l-Ġermanja li qed iwassal biex eluf ta' turisti ma jiġux hawn, jista' il-Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex tiġi indirizzata din il-problema?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TOUR OPERATORS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'għajnuna finanzjarja qed jingħataw tour operators ibbażati Malta jew barra li jispeċjalizzaw f'li jġibu turisti lejn Malta u Għawdex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-total li l-awtorita' qiegħda tagħti bħala marketing support lit-tour operators ibbażati Malta jew barra li jġibu turisti f'Malta u Għawdex huwa ta' Lm1.8 miljun.

4-STAR HOTELS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inizjattivi hemm maħsuba biex jiġu promossi lukandi ta' erba' stilel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19165.

PJAN STRATEĠIKU GĦAT-TURIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol biex jitfassal pjan nazzjonali strateġiku għat-turiżmu?

Jista' jgħid fiex wasal ix-xogħol għat- tfassil ta' pjani strateġiċi nazzjonali settorjali fit-turiżmu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol biex jitfassal pjan strateġiku għas- snin 2006-2008 jinsab fi stadju avvanzat u anke tfasslu proposti dwar il- missjoni, objettivi u strateġiji flimkien ma' profili dettaljati dwar is- segments kollha li l-awtorita' identifikat bħala importanti għall-iżvilupp tat-turiżmu f'pajjiżna.

Dawn il-profili huma l-bażi ta' konsultazzjoni estensiva li saret kemm internament ġewwa l-awtorita' kif ukoll esternament ma' assoċjazzjonijiet, organizzazzjonijiet u individwi

involuti fit-turiżmu u issa li qegħdin fl-aħħar fażi ta' konsultazzjoni, ix- xogħol fuq id-dokument miexi wkoll.

Il-pjan strateġiku se jagħti direzzjoni u jistabilixxi l-framework li madwaru jissawru l-business plans ta' l-awtorita' għas-snin 2006-2008.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19044, jista' il-Prim Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex sa l-aħħar ta' din is- sena jintnefqu t-80% li fadal minn fondi Ewropej?

X'jiġri jekk ma jintnefqux kollha sa l-aħħar tas-sena 2006?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'żieda mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19044, ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull fond għandu medda ta' implimentazzjoni speċifika sa meta għandhom jintnefqu l-flus u sa meta għandu jsir l-aħħar pagament fuq fond jew programm partikolari.

Ta' min jgħid li l-fondi f'pajjiżna huma kollha allokati fi programmi u proġetti, bil-gvern fiduċjuż li l-għanijiet finanzjarji ta' l-infiq ta' kull fond jew programm - li huma varji u jestendu sa l-2009 għal uħud mill- programmi/proġetti - se jintlaħqu.

HERITAGE MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx verita' f'rapporti li ċertu xiri ta' prodotti u servizzi minn Heritage Malta qed isir mingħajr ma jinġiebu kwotazzjonijiet varji u/jew alternattivi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Heritage Malta timxi skond il-public contracts regulations kif ukoll skond il-procurement regulations tal-gvern fejn dejjem ġew rispettati t-thresholds stabiliti.

Fejn inħass il-bżonn għal xi direct orders, Heritage Malta dejjem talbet il-permessi kollha meħtieġa mill-enti konċernati biex tkun tista' tagħmel dan.

PRIVATIZZAZZJONI TAL-MALTACOM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm persuni oħra, apparti l-privatisation unit, involuti f'taħditiet ma' l-Emirates International Telecommunications (M) Ltd. dwar il- privatizzazzjoni tal-Maltacom?

Jekk iva, min huma?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ASSISTENZA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara x'sar mill-każ ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara l-każ ta' persuna li tinsab bla dar u li qiegħda tgħix fil-club tal-boċċi tal-Marsa?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tingħata l-attenzjoni meħtieġa.

ANZJANA F'DAR TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara għaliex anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, qed tħallas Lm10.83 fil-ġimgħa bħala arretrati?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- kontribuzzjoni dovuta bħala resident f'dar jew istituzzjoni tal-gvern għall- anzjani, ninsab informata li l-ammont ta' kontribuzzjoni jiġi stmat mid- dipartiment għall-anzjani u kura fil-komunita'.

KAŻ TA' PENSJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari li saret fil-konfront ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tista' lil din l-anzjana tinħarġilha xi forma ta' pensjoni?

ONOR.

KORSIJIET FIS-SNAJJA'

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm mill-korsijiet fis-snajja' li għalihom kienu qegħdin jintlaqgħu l-applikazzjonijiet f'Jannar 2006, baqgħu ma fetħux?

Liema huma l-korsijiet u kemm studenti laħqu applikaw?

Kemm se jintilfu fondi minħabba l-fatt li l-korsijiet baqgħu ma fetħux?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-korsijiet fis-snajja f'Għawdex iffinanzjati mill- Unjoni Ewropea huma maqsuma f'zewġ fażijiet u meta ħarġu l- applikazzjonijiet ħarġu għal diversi korsijiet, iżda fl-ewwel fażi nbdew dawk il-korsijiet li għalihom kien hemm l-akbar numru ta' applikazzjonijiet.

Il-flus allokati għal dawn il-korsijiet mhux se jintilfu għax aktar korsijiet se jiġu offruti aktar tard din is-sena, kif kien ippjanat oriġinarjament.

Lista ta' dawk il-korsijiet li ma fetħux kif ukoll in-numru ta' l- applikanti għalihom qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SVPR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 19022, jista' il-Ministru jikkonferma li daħal l-ilma mit-twieqi?

Kemm ġiet l-ispiża?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ix-xogħol fuq it-twieqi tal-blokk ta' Padre Pio kien parti mix-xogħol ta' manutenzjoni li jsir regolarment u dan

kien meħtieġ minħabba li wara s-sajf, peress li l-binja kienet għada relattivament ġdida, kien hemm postijiet fejn is-sealer inqata' minn mal- ġwarniċa tat-tieqa u beda dieħel l-ilma.

Is-sealer reġa' sar mill-kuntrattur oriġinali a spejjeż tiegħu.

IT F'ST.

LUKE'S

L-ONOR.

JOSEPH ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm flus ġew ivvotati mid- dipartiment tas-saħħa matul is-snin 2004 u 2005 fuq teknoloġija ta' l- informazzjoni f'St. Luke's?

Jista' jgħid kemm hi l-allokazzjoni finanzjarja sabiex ikunu jistgħu jinxtraw computers u apparat ieħor ta' l-IT f'St. Luke's għas-sena 2006?

Jista' jgħid kemm fondi ġew utilizzati sa Mejju 2006 minn din l- allokazzjoni?

Jista' jgħid kemm talbiet hemm pendenti għall-bdil ta' computers u apparat ieħor bħal printers u scanners?

Minn liema swali jew dipartimenti ġejjin dawn it-talbiet u kemm ilhom pendenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ammont ivvotat fuq teknoloġija ta' l-informazzjoni f'St. Luke's kien ta' Lm88,176 għas-sena 2004 u Lm48,577 għas-sena 2005.

L-allokazzjoni sabiex ikunu jistgħu jinxtraw computers u apparat ieħor ta' l-IT f'St. Luke's

għas-sena 2006 hu ta' Lm39,550 u minn din l-allokazzjoni s'issa ġew utilizzati Lm21,616.

Bħalissa minn St. Luke's hemm pendenti 38 talba għal computers ġodda u ħamsa għal printers ġodda, kif ġej:

|Kompjut|Fiżjoterapija |2 | |ers | | | | |Biomedical |1 | | |Engineering | | | |Swali tat-tfal |2 | | |Dipt. ta' |4 | | |l-Outpatients | | | |Taqsima |3 | | |tal-Maternita' | | | |Patoloġija |6 | | |Taqsima |3 | | |tal-Kirurġija | | | |Radjoloġija |3 | | |Spiżerija |7 | | |Taqsima ta' |1 | | |l-Ortopedija | | | |Sala ta' |1 | | |l-Oftalmija | | | |Taqsima |3 | | |tal-Mediċina | | | |Amministrazzjoni |2 |

|Printer|Patoloġija |2 | |s | | | | |Taqsima |1 | | |tal-Mediċina | | | |Taqsima |1 | | |tal-Maternita' | | | |Stores |1 |

Ta' min jiċċara li t-talbiet ma jiġux milqugħa skond id-data rispettiva, imma kull talba tiġi kkonsidrata fuq il-merti tagħha kif ukoll skond l- ammont ta' fondi vvotati għal dak l-iskop.

MALTACOM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien il-valur ta' kull sehem tal-Maltacom minn Jannar 2005 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT: Din l-informazzjoni tista' tinġabar minn fuq il-website ta' l-istock exchange.

ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ċitazzjonijiet saru mill-gwardjani lokali fl-ewwel erba' xhur tas-sena, inkluż fejn l- akkuża hija marbuta ma' l-ambjent u l-indafa?

ONOR.

TONIO BORG: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

COTTONERA WATERFRONT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi progress dwar il-bini ta' lukanda fix-xatt tal-Cottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma sar ebda progress f'dan is-sens.

COTTONERA WATERFRONT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi progress dwar il-bini ta' lukanda fix-xatt tal-Cottonera?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Dan l-aħħar kelli laqgħa mal-periti u d- diretturi tal-Vittoriosa Gaming Ltd li għandhom l-obbligu jiżviluppaw hotel biswit il-Casino di Venezia u d-diretturi kkonfermaw li lestew il-pjanti neċessarji u l-pjani għall-investiment tal-hotel.

Fil-fatt il-kumpannija bdiet taħditiet mal-MEPA dwar l-applikazzjoni għall-istess hotel.

Waqt l-istess laqgħa saru diskussjonijiet sabiex il-proċess ta' kostruzzjoni jimxi f'sinerġija ma proġetti oħra li hemm fix-xatt tal-Birgu, inkluż dak tal-landscaping.

COTTONERA WATERFRONT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi progress fuq il-bini ta' lukanda fix-xatt tal-Cottonera?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

COTTONERA WATERFRONT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi żvilupp dwar parkeġġ

fin-naħa tal-Cottonera biex jaqdi l-bżonnijiet ta' l-operaturi fil- waterfront u jekk dak li suppost isir taħt il-ground ta' l-iskola ta' Bormla għadux fil-pjani li jsir?

Jista' jgħid kellux xi proposta mill- istess operaturi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

KANEN TA' L-ILMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 19082 u jgħid meta hemm il-ħsieb li jsiru xogħlijiet ta' bdil ta' kanen u mains f'diversi toroq fiż-Żejtun?

Minħabba diversi lmenti rigward pressa baxxa u provvista irregolari ta' l- ilma kif ukoll ilma bis-sadid, jista' il-Ministru jgħid jekk dawn l-ilmenti waslux għand il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

Hemm ħsieb li jibdew ix-xogħlijiet biex dan l-inkonvenjent għar-residenti jiġi rrimedjat?

Meta se jibdew u f'liema toroq?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SKOLA TA' WIED IL-GĦAJN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-iskola ta' Wied il- Għajn hix se tinkera fis-sajf lil terzi biex isservi ta' post ta' tagħlim?

Taħt liema kondizzjonijiet se tingħata?

Kemm huwa n-numru ta' studenti li mistennija jiġu?

Meta bdew it-trattati dwar dan il-proġett?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kumpannija li tagħti servizz ta' tagħlim ta' l-Ingliż għall-barranin uriet interess li tikri xi klassijiet fl-iskola ta' Wied il- Għajn matul ix-xhur tas-sajf għal skopijiet ta' tagħlim ta' l-Ingliż.

Billi d-diskussjonijiet biex jiġu stabiliti l-kondizzjonijiet ma ġewx finalizzati, f'dan l-istadju ma jistax jingħata n-numru ta' studenti li mistennija jiġu.

PROĠETTI U XOGĦLIJIET F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 17318 u jgħid x'inhuma l-programmi, l-inizjattivi, l-iskemi, il-proġetti u x-xogħlijiet li d-dipartimenti tal-gvern, l-awtoritajiet, l-organizzazzjonijiet u l-enti l-oħra li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu se jkunu qed iwettqu f'Għawdex minn din is-sena sa l-2008?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tagħrif dwar programmi, inizjattivi, skemi, proġetti u xogħlijiet ta' awtoritajiet, organizzazzjonijiet u enti oħra li jaqgħu taħt ir-reponsabbilta' tal-ministeru huwa kif ġej:

Heritage Malta se tkompli bil-programm ta' upgrading fis-siti u mużewijiet immexxija minnha, bil-għan li l-gżira Għawdxija toffri esperjenza aktar interessanti u memorabbli lill-viżitaturi.

Dan jinkludi xogħol ta' manutenzjoni, reviżjoni u upgrading ta' wirjiet permanenti, ħolqien ta' diversi faċilitajiet moderni u titjib infrastrutturali b'mod ġenerali.

Kull sit jew mużew immexxi minn Heritage Malta se jibbenefika min dawn ix- xogħlijiet u inizjattivi.

Fost dawn hemm il-proġett għall-ħolqien ta' interim visitors unit, il-bini ta' walkways ġodda u r-riabilitazzjoni tal- madwar tal-Ġgantija.

Se jitlesta wkoll ir-refurbishment tal-mużew ta' l-arkeoloġija u se jitkompla l-proċess ta' bdil ta' vetrini tal-mużewijiet l-oħra fiċ- Ċittadella.

Fl-istess waqt, Heritage Malta se tkun qed taħdem fuq numru ta' applikazzjonijiet għall-fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari b'konnessjoni mat-Tempji tal-Ġgantija u maċ-Ċittadella.

Min-naħa tas-Sovrintendenza għall-Patrimonju Kulturali, bħala proġett kapitali din is-sena se jkun qed jitlesta x-xogħol ta' programming tas- sistema informatika li se tmexxi l-inventarju tal-patrimonju kulturali u fit-tliet snin li ġejjin se tkun qed tinġabar id-data dwar il-patrimonju kulturali, bl-inputting ta' din l-informazzjoni ġewwa s-sistema ta' l- inventarju nazzjonali.

Dan ix-xogħol ta' programming u data collection qed isir fuq livell nazzjonali u se jkopri t-terittorju Għawdxi kollu kif ukoll l-ibħra tiegħu.

Bħala proġetti rikorrenti prinċipali, is-Sovrintendenza għall-Patrimonju Kulturali fis-sena li qegħdin fiha u għas-snin li ġejjin se tkun impenjata fuq dawn il-proġetti:

*Proġett fil-wied ta' Mġarr ix-Xini (2006-2007), programm ta' riċerka arkeoloġika b'kollaborazjoni mal-kunsilli lokali tax-Xewkija u ta' Sannat, parti minn proġett funded mill-Unjoni Ewropea;

*Proġetti wirt lokali Xagħra (2006-2008), b'kollaborazzjoni mal-kunsill lokali tax-Xagħra, programm ta' konservazzjoni u studju tal-patrimonju kulturali f'din il-lokalita`, b'parti minn dan il-proġett jinvolvi l- preparazzjoni ta' att ta' kurazija għal ċentru ta' attivita` kulturali f'din il-lokalita`; u

*Pjan ta' management u konservazzjoni taċ-Ċitadella, xogħol li qed isir fuq talba ta' u b'kollaborazjoni mal-ministeru għal Għawdex u li jinvolvi l- preparazzjoni ta' abbozz ta' pjan għall-management u konservazzjoni taċ- Ċittadella.

Il-Kunsill għall-Kultura u l-Arti qiegħed f'negozjati mal-ministeru għal Għawdex dwar kordinazzjoni ta' attivitajiet bejn il-kumitat tal-kultura ta' Għawdex u l-kunsill, liema negozjati waslu fi stat avvanzat u diga' sar ftehim dwar bdil ta' gruppi ta' għannejja.

Anke l-Orkestra Nazzjonali f'Ghawdex matul ix-xahar ta' Ottubru ittella' opri maż-żewg teatri ewlenin, filwaqt li l-fondazzjoni ċentru għall- kreattivita' ta' San Ġakbu għandha l-ħsieb li jsiru xi proġetti f'Għawdex iżda dawn għadhom qed jiġu diskussi.

L-Awtorita' tat-Turiżmu se tara li titkompla l-iskema għas-settur privat tat-turiżmu li kienet imnedija fl-2004, bi 13-il kumpannija Għawdxija jibbenefikaw minn din l-iskema.

Sa Settembru ta' l-2006 dawn il-kumpaniji jridu jlestu l-proġetti approvati.

L-Awtorita' tat-Turiżmu hija involuta fit-taħriġ għas-settur turistiku bħala parti minn proġett iffinanzjat minn fondi strutturali.

Bħalissa għaddejja l-konsultazzjoni dwar il-proġetti u l-iskemi li jistgħu jiġu ffinanzjati minn fondi Ewropej u x-xogħol preparatorju għal dawn il- proġetti u l-iskemi.

Jintefgħu applikazzjonijiet għall-finanzjament minn programmi Ewropej.

Xogħol ieħor jinkludi:

*Il-promozzjoni tal-programm Ewropew Kultura 2000, media u għal relevanza għas-settur turistiku, kulturali u awdjoviżiv;

*L-iżvilupp tal-politika kulturali għal Malta li tinkorpora dirrettament lil Għawdex;

*L-iżvilupp tal-politika għat-turiżmu li parti minnha hija ta' relevanza għal Għawdex; u

*L-evalwazzjoni u żvilupp tal-pożizzjoni ta' Malta fuq proposti leġislattivi Ewropej li jistgħu jaffettwaw kemm lil Malta u kemm lil Għawdex fil-qasam turistiku u kulturali.

SKEMA TA' SELF

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 19093, tista' il-Ministru tikkonsidra każi ta' persuni b'income baxx fejn l- għajnuna hija indispensabbli?

Jistgħu jsiru emendi fil-liġi f'dan is-sens?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt il-każ lill-awtorita tad-djar għall- konsiderazzjoni.

HORNS DITCH

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li ssir tindifa ġenerali fl-inħawi ta' Horns Ditch - fejn kien hemm l-ex-uffiċċju tal-public works li llum jinsab abbandunat - anke minħabba infestazzjoni ta' ġrieden?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-awtorita' dwar it-trasport tinsab f'kuntatt mad- diviżjoni tax-xogħlijiet sabiex fil-futur qarib isir it-tindif neċessarju fiż-żona msemmija.

KONFINI TA' L-IŻVILUPP

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra d- dokumenti kollha in konnessjoni ma' l-estensjonijiet proposta ta' skemi ta' bini li dwarhom qed issir konsultazzjoni?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l- pjanti li jindikaw it-talbiet li saru u d-dokument li jelenka l-kriterji li ġew imfassla mill-kabinett diġa' huma aċċessibbli fuq il-website tal-MEPA.

BIEB TA' SANTA LIENA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta se jitlesta l-proġett tal- Bieb ta' Santa Liena, ġewwa Bormla?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-ewwel fażi tal-proġett tal-Bieb ta' Santa Liena, cioe' il- pavimentar bil-ġebla tal-qawwi huwa lest u qegħdin isiru l-aħħar tħejjijiet biex jiġi ffinalizzat ix-xogħol fuq il-pont ta' l-injam li jsaqqaf id-drop pit ta' taħt il-bieb.

Anke nħarġu sejħiet għal offerti għall-istallazzjoni tad-dawl, bis-sistema tiġi stallata sa nofs Awissu.

MEPA URBAN IMPROVEMENT FUND

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 19071, jista' il-Ministru jikkwota l-legal notices li permezz tagħhom twaqqaf l-urban development fund mill-MEPA, peress li kwalunkwe tariffa teħtieġ li tkun koperta b'leġislazzjoni anke jekk sussidjarja?

Kif jistgħu l-kunsilli lokali japplikaw għal dawn il-fondi?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-urban improvement fund mhijiex tariffa iżda hija planning obligation skond kif speċifikat fl-Att dwar l-Ippjanar ta' l- Iżvilupp - riferenza għat-terminu "urban improvement fund" tinsab fil- policy and design guidance 2005 li twaqqaf bl-approvazzjoni tal-bord tal- MEPA f'April 2005 - bil-kunsilli lokali jistgħu jissottomettu l-proposti tagħhom biex jiġu evalwati mill-awtorità bħalma jiġri fl-environment initiatives in partnership programme.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tinvestiga każ ta' housing ta' familja li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-familja indikata ġiet mitluba mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali biex tikkonferma bil-miktub jekk għadhiex interessata fl-applikazzjoni li għamlet snin ilu għal akkomodazzjoni alternattiva.

Ninsab informata wkoll li dan sar peress li din il-familja kienet naqset li tirrispondi komunikazzjoni mill-imsemmi dipartiment żmien ilu.

PLOT F'BIRKIRKARA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'se jsir minn plot mhix żviluppata fit-tarf ta' fuq ta' Triq il-Knisja il-Qadima, kantuniera ma' Triq Indri Galea, Birkirkara, peress li qed isservi biex nies

irresponsabbli jarmu kull tip ta' materjal u żibel?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċċju konġunt qiegħed iħejji l-pjanti neċessarji sabiex toħroġ sejħa għal offerti għall-bejgħ tal-plot imsemmija.

PAVIMENTAR TA' L-IMDINA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għall-proġett ta' pavimentar ta' l-Imdina, jista' il-Ministru jgħid kemm ġie jiswa l-proġett u jagħti breakdown ta' l- ispejjeż, ħlas ta' overtime jew ħlas ta' xi allowance oħra kif ukoll ħlas għall-monitoring arkeoloġiku?

Inħareġ compliance certificate ġaladarba sal-lum għadhom ma sarux ir-rampi kif rikjest mill-MEPA?

Jista' jgħid jekk hux minnu li l-pavimentar ġie hacked bil-makna meta skond it-tender kellu jsir bl-idejn?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fi proġett ta' din in-natura wieħed jistenna variations addizzjonali kif ukoll penalitajiet.

Dawn l-ammonti żgħar qed jiġu maħduma u vverifikati u għaldaqstant l-informazzjoni tingħata hekk kif jiġu stabiliti dawn iċ-ċifri.

Ir-rampi rikjesti saru kollha ħlief waħda li qegħdin isiru diskussjonijiet dwarha.

It-tender tgħid li l-finish tal-paving slabs għandu jkun bħall-finish ta' pjazza f'Ragusa fi Sqallija.

CABLE DEVIATION

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Tista' l-Enemalta tieħu passi biex issir deviation tal-cables mill-indirizz li qed jintbagħat separatament, peress li ħareġ il-permess tal-bini u ma jistax jinbeda x- xogħol qabel l-Enemalta iċċaqlaq dawn il-cables?

Jista' ikolli indikazzjoni meta se jsir dan ix-xogħol?

Kemm hu l-average waiting time fuq xogħlijiet bħal dawn?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ix-xogħol li kellu jsir fuq deviation tal-cables fl- indirizz imsemmi tlesta fit-18 ta' Mejju, 2006.

Id-dewmien sakemm isir deviation ivarja konsideratament skond it-tip ta' deviation li tkun trid issir.

MOSTA PLAYING FIELD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li ssir sorveljanza adegwata mill-pulizija fl-inħawi tal-playing field f'Tal-Blata l-Għolja, il-Mosta peress li qegħdin jiġu rrapportati ħafna abbużi f'din l- area, inkluż teħid ta' droga u serq mid-djar?

ONOR.

TONIO BORG: Minn rapporti magħmula lill-pulizija jidher illi matul din is-sena kien hemm żewġ rapporti ta' serq u rapport ieħor ta' ħsara volontarja fl-inħawi msemmija.

Informat ukoll illi qed issir ronda fl-inħawi kemm mill-pulizija tad- distrett kif ukoll mill-mobile squad u l-iskwadra ta' kontra d-droga.

TRIQ IL-ĠIŻIMIN FIS-SWIEQI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 19073 u jgħid tistax titwessa' il-parti dejqa fit-tarf t'isfel ta' Triq il-Ġiżimin, fis- Swieqi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Se jsir survey min-naħa ta' l-awtorita' dwar it- trasport f'din il-parti ta' Triq il-Ġiżimin fis-Swieqi.

Minn dan is-survey irid jiġi deċiż għandhiex issir expropriation diretta jew f'isem terzi.

BOATYARD F'BENGĦAJSA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jindika d-data meta Baldacchino Boatyard se jkunu jistgħu jużaw il-fond allokat lilhom f'Bengħajsa, wara li xi żmien ilu ġew żgumbrati minn Manoel Island minħabba l-proġett tal-MIDI?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Bħalissa għaddejjin negozjati dwar extra work mal- kuntrattur li kien ingħata t-tender għax-xogħlijiet meħtieġa f'Bengħajsa.

Qiegħed isir kull sforz biex dawn jiġu konklużi u l-extra works jitlestew mill-aktar fis possibbli biex S & J Baldacchino Boatyard ikunu jistgħu jużaw il-fond.

ĦADDIEMA FIL-MINISTERU

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tirrispondi mistoqsija parlamentari 17300 u tgħid kemm ħaddiema fil-ministeru ngħataw allowance matul l-2005 u għall-ewwel erba' xhur ta' din is-sena?

X'inhu l-grad tagħhom?

F'liema fergħa tal-ministeru qegħdin jaħdmu u x'xogħol qed jagħmlu?

Min talab li tingħata l-allowance u min ta l-approvazzjoni?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

RISTRUTTURAR FIL-MINISTERU

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiġi ristrutturat il-ministeru għal Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Peress li l-istrutturar tal-ministeru għal Għawdex hu marbut mal-pjan ta' żvilupp, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 19286.

PJAN TA' ŻVILUPP GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li ilni aktar minn seba' xhur nitlob lill-Ministru għal Għawdex tpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tal-pjan ta' żvilupp għal Għawdex meta sena u nofs ilu hi stess għarrfet lill-Kamra li l-abbozz tiegħu kien lest, tista' jekk jogħġobha tpoġġi dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Malli l-pjan ikun approvat mill-gvern jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

BINI TA' TOROQ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tagħtini l-informazzjoni sħiħa li tlabtha f'mistoqsija parlamentari 16772 u tgħid kemm kilometri u mhux kemm metri kwadri saru ta' toroq ġodda u ta' bini mill-ġdid ta' toroq kull sena mill-1999 sa l-2005?

Tista' tgħid ukoll kif kienu maqsumin f'residenzjali, industrijali u domestiċi?

ONOR.

AGRIKOLTURA U SAJD

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid x'inhuma l-iskemi fl-oqsma ta' l-agrikoltura u sajd taħt il- ministeru tagħha ko-finanzjati mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-iskemi fl-oqsma ta' l-agrikoltura u sajd ko- finanzjati mill-Unjoni Ewropea jaqgħu taħt il-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent u joħorġu fuq bażi nazzjonali.

MOBILE PHONE RECEPTION

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jikkonferma li l-awtorita' għall- komunikazzjoni waslulha diversi lmenti mill-Vodafone u l-Go Mobile li r-reception fl-area ta' wara l-moskea f'Raħal Ġdid marret lura drastikament dawn l-aħħar ġimgħat?

Jista' jgħid jekk hux qed issir investigazzjoni u fiex waslet din l-investigazjzoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-ġimgħat li għaddew, l-awtorita' għall- komunikazzjoni rċeviet xi lmenti mingħand iż-żewġ operaturi tat-telefonija ċellulari, jiġifieri il-Vodafone u l-Go Mobile dwar reception fqira fiż- żona qrib il-moskea f'Raħal Ġdid.

Sar stħarriġ da parti tal-frequency investigation unit fi ħdan l-awtorita' għall-komunikazzjoni, b'kordinazzjoni maż-żewġ operaturi diġa' imsemmija, liema stħarriġ wassal biex din il-problema tiġi riżolta.

L-awtorita' għall-komunikazzjoni qed timmoniterja s-sitwazzjoni biex safejn hu possibbli tevita li l-problema terġa' tinqala'.

ĦADDIEM TAS-SENA

L-ONOR.

JOSEPH ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm swiet iċ-ċerimonja tal-ħaddiem tas-sena li saret fl-isptar Monte Carmeli?

Jista' jgħid kemm sewa r- riċeviment li sar wara ċ-ċerimonja?

Jista' jgħid għala nħarġet ordni sabiex tobba li jaħdmu bir-reduced hours mad-dipartiment tal-pedjatrija jibdew jaħdmu s-sigħat kollha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba hi kif ġej:

Iċ-ċerimonja swiet: Lm1345 Ir-riċeviment sewa: Lm1152 Less donations: Lm 630

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija nħolqot sitwazzjoni fejn f'ċerti ħinijiet, partikolarment bil-lejl, seta' kien hemm numru mhux adegwat ta' tobba biex jieħdu ħsieb il-każi l-isptar u għaldaqstant, għall-ġid ta' l- istess pazjenti, il-konċessjoni tar-reduced hours għat-tobba f'dan id- dipartiment qed tiġi riveduta.

SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm scholarships ingħataw għall-korsijiet barra minn Malta f'dawn l-aħħar sitt snin?

Jista' jgħid f'liema universitajiet jew kulleġġi ngħataw u f'kull każ individwali kemm ħallas il-gvern għalihom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.