MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 12 L-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 12 L-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 2003

WERREJ

MINUTI 421

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 421

TQEGĦID TA' KARTI 428

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 429

AĠĠORNAMENT 449

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 452

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 11 li saret fis-17 ta' Ġunju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MOSTA : TA' MLIT - QASAM TAD-DJAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għas-sitwazzjoni fil-qasam tad-djar Ta' Mlit fil-Mosta, fejn ma' sar ebda embellishment mill- 1998 'il hawn, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsiru x- xogħlijiet?

Hemm il-ħsieb li fis-sentejn li ġejjin isiru lifts ġodda fil- blokki ta' l-appartamenti msemmija?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment) (f'isem il-Viċi Prim Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-responsabbilta' għal xogħlijiet ta' embellishment hi tal-kunsilli lokali.

Ta' min jgħid li b'kollaborazzjoni mad-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar il-kunsill lokali tal-Mosta żviluppa ġnien fl-inħawi tal-Blata l-Għolja fil- lokalita' msemmija.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li l-awtorita' tad-djar ma rċeviet ebda applikazzjoni taħt skema V għall-istallar ta' lifts fil- blokki indikati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Stefan Buontempo, domanda supplimentari.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: X'inhi l-politika tal-gvern fejn jidħlu l- lifts?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li quddiemi m'għandix din l-informazzjoni, nitlob lill-Onor.

Membru jagħmilli domanda bil-miktub f'dan is-sens.

RABAT : GĦAJN QAJJED – QASAM TAD-DJAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għas-sitwazzjoni fil-qasam tad-djar ta' Għajn Qajjed, fejn ma sar ebda embellishment mill- 1998 'il hawn, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsiru x- xogħlijiet?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-responsabbilta' għal xogħlijiet ta' embellishment hi tal-kunsill lokali.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li l-awtorita' tad-djar irceviet żewġ applikazzjonijiet taħt skema V għall-istallar ta' lifts fi blokki fil-qasam tad-djar indikat.

Ninsab informat ukoll li minn stħarriġ li sar irriżulta li fiż-żewġ każi, l-ispazju disponibbli ma jippermettix l- istallar ta' lift.

MELLIEĦA : TA' PENNELLU – QASAM TAD-DJAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għas-sitwazzjoni tal-mistħija fil-qasam tad-djar ta' Pennellu, fejn ma sar ebda embellishment tal-ġonna mill-1998 'il hawn, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsiru x-xogħlijiet?

Hemm il-ħsieb li fis-sentejn li ġejjin isiru lifts ġodda fil-blokki ta' l-appartamenti msemmija?

ONOR.

Interpellant li r-responsabbilta' għal xogħlijiet ta' embellishment sabiex titranġa din is-sitwazzjoni li hu ddeskriva ''tal-mistħija'', hi tal-kunsill lokali ta' din l-istess lokalita'.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li l-awtorita' tad-djar irċeviet applikazzjoni waħda taħt Skema V għall-istallar ta' lift fi blokk fil-lokalita' indikata.

Bħalissa qed jiġu ppreparati l-pjanti biex jintalbu l-permessi meħtieġa mill-awtorita' dwar l-ambjent u l-pjanar.

KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm serqiet u hold-ups saru minn djar privati, karozzi u stabilimenti kummerċjali matul l-ewwel erba' xhur ta' din is-sena?

X'kienet is-sitwazzjoni għas-snin 2000, 2001 u 2002?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher fit- tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KAŻI TA' ABBUŻI SESSWALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm każi ta' pedofilja u abbużi sesswali fuq it-tfal ġew irrapportati lill-pulizija matul Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li bejn Jannar u April ta` l-2003, ġew irrapportati lill-pulizija seba` każi ta` abbuż fuq tfal, filwaqt li fl-istess perijodu ma ġewx irrapporatati każi ta` pedofilja.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm inċidenti tat- traffiku ġew rrapportati lill-pulizija matul Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is-sena?

Kemm minnhom kienu fatali?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern): In-numru ta' inċidenti tat-traffiku li seħħew matul l-ewwel erba' xhur tas-sena 2003 hu kif ġej:

| |Bla |Bil-Fer|Fata|Total | | |Feruti|uti |l | | |Janna|1,072 |74 |1 |1,150 | |r | | | | | |Frar |981 |65 |1 |1,047 | |Marzu|1,031 |49 |1 |1,081 | |April|1,065 |74 |0 |1,139 | |Total|4,149 |262 |6 |4,417 |

IMPJEGATI MA' KUMPANNIJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn kumpanniji li jimpjegaw anqas minn għaxar persuni, aktar minn għaxra iżda anqas minn 100 u aktar minn 100 persuna?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant inġabret mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika u hija kif ġej:

|Numru ta' impjegati Numru ta'| |kumpanniji | |0 sa 9 44,207 | |10 sa 99 1,376 | |100 u 'l fuq 165 |

ASSISTENZA SOĊJALI F'KAŻ TA' NUQQAS TA' MANTENIMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk mara separata hijiex intitolata għal xi tip ta' benefiċċju meta r-raġel jonqos milli jmantniha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): L-Att dwar is-Sigurta' Soċjali jipprovdi għall-possibbilta' ta' ħlas ta' assistenza soċjali fil-każ indikat mill-Onor.

Interpellant.

Iżda peress li l-ħlas jew le ta' din l-assistenza jiddependi minn diversi fatturi, fosthom xi dħul ieħor u assi li jista' jkollha persuna li ssib ruħha fis-sitwazzjoni indikata, din il-persuna għandha tikkonsulta ma' l- uffiċjal inkarigat fl-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali li jkopri l-lokalita' tagħha.

BORMLA - GĦAJNUNA TAL-MARD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament hijiex intitolata għal għajnuna tal-mard?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu indikata ġiet informata bil-każ tagħha.

TARZNA – ARRETRATI TAL-PENSJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, hijiex intitolata għal xi arretrati dovuti lilha bħala ex ħaddiem tat- tarzna?

ONOR.

AUSTIN GATT: Arretrati ta' pensjonijiet huma amministrati mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali u għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

KODIĊI KRIMINALI - STALKING JEW HARASSMENT

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jikkonsidra serjament li jiġi introdott ir-reat ta' stalking jew harassment fil-Kodiċi Kriminali, stante li l-uniku forma ta' fastidju li l-liġi Maltija ssemmi huwa f'każ ta' sexual harassment ut sic u mhux b'mod ġenerali?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Huwa minnu li r-reat definit mill-liġi kriminali Ingliża bħala stalking ma jeżistix fil-kodiċi penali tagħna u tajjeb li wieħed jagħti konsiderazzjoni għas-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru.

Pero' irid ukoll jingħad li fiċ-ċirkostanzi adatti hemm ir-rimedju prattiku sija tal-kontravenzjoni ta' artiklu 339 (1)(i), kif ukoll dik fil-kamp ċivili ta` mandat ta` inibizzjoni.

GUDJA : TA' XLEJLI - ASFALTAR

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jinformani bl-aħħar żviluppi dwar l-area Ta' Xlejli fil-Ġudja biex wara t-tkaxkir tas- saqajn minn naħa tal-kunsill lokali tal-Gudja biex jiġi ffirmat il-kuntratt offrut mill-ministeru għat-trasport, din tiġi asfaltata?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikakzzjoni): Jien informat li wara li saru t-taħditiet bejn l-awtorita' dwar it-trasport u l- kunsill lokali tal-Gudja, intalaq ftehim u l-kuntratt biex isir ix-xogħol ta' asfaltar fl-area tax-Xlejli, hu mistenni li ma jdumx ma jiġi ffirmat mill-kunsill lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm kunsilli lokali oħrajn li għamlu ftehim bħal dak li għamel il-kunsill lokali tal- Gudja fejn jidħlu toroq li għalkemm huma responsabbilta' tal-gvern ċentrali, se jidħlu għalihom huma permezz ta' l-agreement li jieħdu l-flus lura matul is-snin ta' wara?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: S'issa kien hemm għaxar kunsilli lokali li għamlu dan l-agreement biex permezz tiegħu jkunu jistgħu jagħmlu dan it-tip ta' xogħol wara li jiġi identifikat u jkun hemm qbil dwaru.

Jiġifieri m'huwiex il-każ li l-awtorita' dwar it-trasport tgħaddi s-somma ta' Lm75,000, li hija s- somma massima biex isir dan it-tip ta' xogħol, lil kunsill lokali partikolari biex imbagħad dan jagħmel li jrid bihom.

Li jiġri hu li l-kunsill lokali partikolari jidentifika x-xogħol li jkun irid isir f'ċerti toroq, liema xogħol ikollu l-valur massimu ta' Lm75,000, dan jiġi eżaminat mill-awtorita' tat-trasport, ikun hemm qbil dwaru u mbagħad isir kuntratt speċifiku fejn jingħad li l-kunsill lokali partikolari se jagħmel dak ix-xogħol u mbagħad jingħata ħlas lura ta' Lm25,000 kull sena sakemm jingħata lura s-somma ta' Lm75,000.

Minbarra l-kunsill lokali tal-Gudja, hemm żewġ kunsilli oħra li waslu biex jiffinalizzaw dan it-tip ta' ftehim u għalissa ġie ffissat in-numru massimu ta' 20-il kunsill lokali li jistgħu jagħmlu użu minn din l-iskema, għax naturalment il-flus huma limitati b'ċertu mod u ma nistgħux nestendu dan in- numru ta' kunsilli.

Dan ifisser li hemm il-possibbilta' li seba' kunsilli oħra jkunu jistgħu jibbenefikaw minn din l-iskema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Filwaqt li wieħed japprezza l-ħidma tal-kunsilli lokali u anke tal-ministeru tat-toroq, jista' il-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq l-area tax-Xlejli?

Jista' jgħid ukoll kemm se jdum biex jitlesta dan il-proġett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, ix-xogħol li se jsir fl-area tax-Xlejli jkun jista' jibda fil-mument li l-kunsill lokali jiffirma l-kuntratt partikolari ma' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Il-kunsill lokali nnifsu mbagħad ikun irid jagħmel it-tendering process normali u r-rabta li għandha l-awtorita' hi li tiggarantixxi li x-xogħol isir skond kriterji ffissati.

Naturalment jiddependi minn kemm il-kunsill lokali iħaffef fix-xogħol sabiex is-somma ta' Lm75,000 allokati lilu permezz ta' dan it-tip ta' kuntratt, tkun tista' tingħata lilu.

Naf li l-kunsill lokali tal-Gudja – fil-fatt diversi drabi qam dan il-punt - talab għal aktar flus biex ikun jista' jsir xogħol ieħor marbut ma' l-inħawi tax-Xlejli.

Pero' ma jistax ikun, almenu s'issa, li din l-iskema tvarja bejn kunsill u ieħor għax nafu li t-talba globali tal-kunsilli kollha hi akbar mill-massimu ffissat mill- awtorita' biex jintuża għal dan l-iskop.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru qal li Lm25,000 jingħataw kull sena lill-kunsill lokali partikolari li jkollu dan it-tip ta' agreement ma' l- awtorita'.

Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l-budget allokat mill-gvern lill-awtorita' biex din tħallas lura lill-kunsilli lokali għax-xogħol li jkunu qed jagħmlu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Bħala massimu, il-budget huwa ta' Lm25,000 li jingħataw lil 20 kunsill kull sena, li bażikament jiġu Lm0.5 miljun fis- sena.

Imbagħad dan jista' jiġi replaced minn kunsilli oħrajn jekk ikun il- każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jgħid jekk fil-proġett tax-Xlejli hemmx il-ħsieb li jsir ġibjun ta' l-ilma kif ukoll playing-field, kif kien hemm il-ħsieb li jsir taħt gvern Laburista?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, il-proverbju jgħid li kieku u kien ma joqogħdux flimkien.

Din hi s-sitwazzjoni għax għalkemm fuq il-karta kien hemm imniżżel li għandu jsir ġibjun – kienu anke saru diskussjonijiet speċifiċi mal-kunsill lokali tal-Gudja f'dan ir-rigward – fir-realta' ma kienx hemm flus ivvotati għal dan il-għan.

Għalkemm f'xi stadju jew ieħor ta' l-iżvilupp ta' diversi bliet u rħula huwa importanti li jsir il-ġibjun għall-ilqugħ ta' l-ilma – huma diversi l-kunsilli lokali u għaqdiet oħrajn li jitolbu li jinbnew reservoirs – mhux għalkemm taqbad u tagħmlu jekk ma jkunx hemm fondi allokati.

F'dan il-każ, il-ġibjun m'huwiex inkluż fix-xogħol li se jsir mill-kunsill lokali tal-Gudja proprju għax l-iskema li qegħdin nattwaw għandha x'taqsam ma' toroq u xogħlijiet marbutin direttament magħhom.

REKLAMAR FUQ MALTA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jikkonsidra li jibda jiġi rreklamat turiżmu lejn Malta fuq is-CNN, stazzjon segwit minn miljuni kbar ta' nies, ġaladarba dan qed ixandar ħafna reklami dwar il-Kroazja u t- Tuneżija, it-tnejn kompetituri diretti ta' Malta?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li l- awtorita' tat-turiżmu m'għandhiex pjani biex jibda jiġi rreklamat turiżmu lejn Malta fuq l-istazzjon CNN.

L-għażla fejn jidħlu r-reklami ssir skond kemm hu effettiv rigward prezz u target audience.

MARSA SHIPBUILDING – XOGĦOL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'tip ta' xogħol qed isir fil-Marsa Shipbuilding bħalissa?

Xi prospetti hemm ta' xogħol ieħor?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 24.

TARZNA TA' BORMLA – XOGĦOL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm kuntratturi li bħalissa qed jagħmlu xogħol fit-tarzna ta' Bormla?

Jista' jgħid min huma u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa hemm kuntrattur wieħed biss li qed jagħmel xogħol fit-tarzna.

Il-kuntrattur huwa AX Holdings u qed jagħmel xogħol ta' inġinerija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il- ħsieb li jdaħħal apprendisti kemm mal-Malta Shipbuilding kif ukoll mal- Malta Drydocks?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-risposta hija fil-pożittiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk fil-kuntest tal- ftehim kollettiv prospettiv mat-tarzna, il-management huwiex jikkonsidra serjament li fil-pagi jdaħħal żidiet relatati mal-performance tal-ħaddiema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi għad hemm negozjati għaddejjin u billi ġew sottomessi l-proposti tal-management imma għad m'hemmx reazzjoni ta' l- union dwarhom, ma jkunx għaqli li nitkellmu hawnhekk dwar dan is-suġġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, hemm indikazzjoni meta jistgħu jiddaħħlu dawn l-apprendesti?

Jista' jagħti dettalji dwar liema skills huma l-aktar meħtieġa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, għalkemm b'mod ġenerali din hija l- intenzjoni tal-management, m'għandix id-dettalji quddiemi u jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli domanda bil-miktub, inkun nista' nagħtih din l- informazzjoni f'xi seduta oħra.

TARXIEN EMBELLISHMENT

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jara li l-area ta' Triq il-Knisja, kantuniera ma Triq Ġużeppi Montebello, Ħal Tarxien tiġi nkluża fil-proġett ta tisbiħ?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab informat li l-area indikata fil-mistoqsija ma tagħmilx parti mill- ftehim li kien intlaħaq ma' l-environmental landscapes consortium imma taqa' taħt il-kompetenza tal-kunsill lokali.

Ix-xogħol imsemmi ma jkunx jista' jiġi nkluż fil-proġett ta' tisbiħ, sakemm ma jkunx hemm xi forma ta' ftehim ma' l-imsemmi consortium.

BUĠIBBA/QAWRA - STUTTURI OGĦLA MIL-LIVELL TAT-TRIQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm struttur – tul il-belvedere ta' Buġibba u l-Qawra li jinsabu bejn it- triq u l-baħar u ngħataw il-permess biex ikunu ogħla mil-livell tat-triq?

Meta ngħataw il-permessi meħtieġa?

B'liema kriterji ngħataw dawn il- permessi?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li n-numru ta' strutturi li għalihom għamel riferenza l-Onor.

Interpellant u li ngħataw mit-twaqqif ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar - li mbagħad saret il-MEPA - huwa ta' erbgħa. ld-dati ta' meta ngħataw il-permessi u fuq liema kriterji huma kif ġej:

24/09/1996 L-izvilupp fis-sit tal-McDonalds (l-ex Serena Lido) huwa ta' natura temporanja u għalhekk mhux ser itellef id-dehra 10/11/1999 Tinżamm is-6.0m wisa' ta' xatt skond il-pjanti sottomessi, kif ukoll ma jsir l-ebda mpjant mekkaniku jew struttura oħra fuq il-bejt minbarra dawk indikati fuq il-pjanti sottomessi.

Is-sit kien il-Luzzu Restaurant.

26/09/2002 L-impatt ta' dan l-iżvilupp tan-New Dolmen fuq il-promenade huwa wieħed limitat.

14/05/2003 development notification order 20 (permess temporanju għall- temporary tented structure).

Il –permess ġie mogħti sa Ottubru 2003.

Fl-ewwel tliet każi imsemmija kienu diġa' jeżistu strutturi 'l fuq mill- livell tat-triq.

SAN ĠILJAN - THE PARK - BEJGĦ TA' XORB ALKAĦOLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena x'passi ħadet l-pulizija dwar ksur tal-liġi ta' bejgħ ta' xorb alkaħoliku lil adoloxxenti li jinġabru fl-inħawi magħrufa bħala The Park, f'San Ġiljan?

Jirriżultalu li x-xogħol tal-pulizija f'dan il- qasam qed isir iżjed diffiċli, anke minħabba toqob fil-liġijiet relattivi, fosthom li tal-ħanut jistgħu jbiegħu fliexken miniature bl-alkaħol lill- adoloxxenti mingħajr ma jiksru l-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-ewwel erba` xhur ta` din is-sena il-pulizija kompliet tagħmel sorveljanza kontinwa fl-inħawi msemmija u ma kienx hemm okkażjonijiet fejn irriżulta illi kien hemm ksur tal-liġi kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Skond il-liġi, ebda sid ta` ħanut b`liċenzja għall-bejgħ bl-imnut ta` nbejjed, birra jew likuri spiritużi ma jista` ibiegħ inbejjed, birra jew likuri spiritużi lil persuna li jkollha anqas minn 16-il sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jien xtaqt inkun naf x'kontrolli qed isiru biex b'mod effettiv jiġi żgurat li ebda sid ta' ħanut b'liċenzja ma jbiegħ xorb alkaħoliku lil persuni ta' taħt is-16-il sena.

Naf li ma jistax ikun li tpoġġi pulizija ma' kull ħanut, pero' nixtieq inkun naf jekk hux maħsub li nagħmlu pieni aktar ħorox bħala deterrent għal min ikun qed jabbuża.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Naħseb li l-pieni huma ebsin biżżejjed jekk jiġu applikati kif suppost.

Naturalment il-gvern ma jista' jordna lil ħadd li japplika ċerti pieni imma jista' jagħmel liġijiet f'dan ir-rigward.

Fil- fatt dawn il-liġijiet ilhom hemmhekk u jinkludu wkoll is-sospensjoni tal- liċenzja ta' dak li jkun.

Meta jkun hemm provi ċari li jkunu nkissru xi regolamenti li għandhom x'jaqsmu ma' wines and spirits, il-kummissarju tal- pulizija jista' jagħlaq dak l-istabilment għal xi ġimgħa mingħajr preġudizzju għal xi azzjoni ulterjuri min-naħa tal-qorti.

Kumbinazzjoni l-kwestjoni dwar x'qed tagħmel effettivament il-pulizija, qajjimtha riċentement mal-kummissarju tal-pulizija u hu tani rapport dwar fejn qed isiru s-sorveljanzi.

Fil-fatt dawn jinkludu ċerti ħwienet oħra li m'humiex tax-xorb - li jistgħu jiġbru aktar attenzjoni għas-sorveljanza fejn is-sidien jibdew jivvintaw kif jevadu l-liġi – imma li jkunu liċenzjati biex ibiegħu x-xorb.

Dawn is-sorveljanzi ġieli anke jsiru b'mod fiss u ġieli jkun hemm il-preżenza ta' pulizija ħdejn il-ħanut biex jara li ma jidħlux tfal taħt is-16-il sena.

Wara li jiena ltqajt anke ma' membri li huma attivi fil-GRTU u li jridu li l-liġijiet jiġu osservati – hemm bżonn li jkun hemm distinzjoni bejn dawk li josservaw il-liġi fil-postijiet ta' divertiment u l-oħrajn li ma josservawhomx – qed nippruvaw nikkontrollaw ukoll il-fatt li persuni li għandhom 'il fuq minn 16-il sena jmorru jixtru xorb alkaħoliku biex imbagħad jagħtuh lil minorenni f'ċerti postijiet li ġew indikati lill- pulizija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex permess li wieħed jikkonsma xorb alkaħoliku f'open-air.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għad-domanda li għamilli għax donnu li l-liġi ma tgħid xejn dwar din il-kwestjoni.

Sakemm wieħed ma jagħtix fastidju billi jitfa' fliexken ma' l-art u allura jkun qed jikser liġi oħra, ma jkunx qed jagħmel reat kriminali jekk jixrob xorb alkaħoliku barra fit-triq.

Naturalment irridu noqogħdu attenti li mhux imbagħad insiru rigorużi żżejjed.

Jiena ċert li qed jiġu kkonsidrati liġijiet bħal bye-laws sabiex f'ċerti areas, fejn hemm konċentrazzjoni qawwija ta' postijiet ta' divertiment, ma jkunx possibbli li inti toħroġ xorb alkaħoliku għax mhux biss huwa ikrah li tara nies jixorbu mill-flixkun, imma hemm ukoll il-periklu li f'każ li tinqala' xi ġlieda, l-ewwel ħaġa li jtir huwa proprju l-flixkun li dak li jkun ikollu f'idejh.

Allura f'din il-laqgħa ġiet ukoll diskussa il- possibbilta' li min jixrob minn flixkun barra fit-triq f'ċerti postijiet ikun qed jagħmel kontravvenzjoni.

Aħna ma nixtequx nagħmlu xi regola ġenerali li biha nġibu reazzjoni negattiva u jibdew jinqabdu n-nies li mhux suppost għandhom jinqabdu, pero' naħseb li nafu x'qed ngħidu, Sur President.

F'Malta hemm ċerti areas li minbarra li jkunu jidhru maħmuġin għax fihom jitħallew ħafna fliexken, hemm il-periklu li dawn il-fliexken jintużaw għal skop ħażin.

Fil-fatt f'ċerti postijiet fejn ikun hemm ħafna nies, ngħidu aħna ġo football grounds, ma jistgħux jingħataw fliexken fl-idejn.

GĦAWDEX - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm hemm persuni f'Għawdex li jaħdmu mal-gvern, ma' intrapriżi pubbliċi, fil-biedja, fis- sajd, fil-fabbriki, fil-qasam turistiku, fil-qasam tal-ħwienet u għal rashom?

Tista' tagħti l-istess figura għas-snin 2000, 2001 u 2002?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel ilmistoqsija lillministru konċernat.

GĦASAFAR PROTETTI - SKEMA TA' REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu applikazzjonijiet taħt l- iskema ta' reġistrazzjoni ta' għasafar protetti, liema skema għalqet fil-31 ta' Mejju?

Kemm-il għasfur ġie reġistrat?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li t-total ta' applikazzjonijiet li daħlu huwa ta' 2,589 filwaqt li t-total ta' għasafar imniżżla fl- applikazzjonijiet huwa ta' 268,834.

Mhux eskluż li numru ta' għasafar li saret applikazzjoni dwarhom kienu diġa' ġew inklużi f'applikazzjonijiet li saru taħt skemi ta' amnestija li ħarġu fis-snin l-imgħoddija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid kif bniedem se jkun ċert li l- għasafar li ġew irreġistrati qabel, se jkunu mdaħħlin fir-reġistrazzjoni li qed issir issa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dawn se jiġu informati mill-kumitat li se jieħu ħsieb ir-reġistrazzjoni ta' dawn l-għasafar, liema kumitat se jitwaqqaf dalwaqt.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Jesmond Mugliett.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja tal-kuntratt bejn iċ-chairman ta' Heritage Malta u Ms Antoinette Caruana, C.E. Heritage Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 446.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra għall-kondoljanzi li wassaltuli nhar it-Tnejn li għaddew, ftit sigħat wara li tħabbret il-mewt tal-mama'.

Il-mamà ma kenitx xi persuna pubblika ħafna għalkemm, kif ngħidu, meta tidħol fil-politika ddaħħal il-familja miegħek.

Infatti ftit wara spiċċat anke hi daħlet fil-kunsill lokali ta' Ħal Tarxien.

Però naħseb li ħafna nies jafuha fit-tajjeb u anke l-funeral li kellha jixhed dan.

Jien nixtieq nirringrazzja lill-mamà għal tliet valuri li tatni.

L- ewwelnett l-għatx u l-kilba għat-tagħlim li nisslet fost uliedha.

Naħseb li kulħadd, f'kull pożizzjoni li jokkupa, għandu jżomm dan l-għatx għal ħajtu kollha.

Ħaġa oħra hija r-rispett lejn in-nies li mhux bilfors għandhom l-istess fehma tagħna.

Waħda mid-deċiżjonijiet kbar li ħadt f'ħajti hija meta ddeċidejt li noħroġ għall-politika u l-ikbar konflitt li kelli kien dwar kif kienu se jibdew iħarsu lejja n-nies li ma jaqblux miegħi.

Imma meta ħarist lejn il-ġenituri tiegħi rajt li, minkejja li huma ġejjin minn familji ta' fehmiet opposti, kienu kapaċi jżommu r-rispett tan-nies li ma jaqblux magħhom.

It-tielet valur li għaddietli ommi kien dak li nżomm saqajja ma' l-art, down to earth, li nasal fejn nasal, jien jew it-tfal tiegħi, xorta nibqgħu saqajna ma' l-art.

Kienet tgħidilna li l-ebda kariga m'għandha timlielna rasna u naħsbu li lħaqna xi ħaġa kbira.

Dawn huma t-tliet valuri li tatni ommi u li jien se nibqa' ngħożż.

Naħseb li huma rilevanti għalija llum fil-kariga li nokkupa u anke għal ħafna nies li jokkupaw xi kariga partikolari.

Mr Speaker, nixtieq nirringrazzja lil kulmin attenda għall-funeral, lilek personalment, lill-Prim Ministru u lil diversi ministri u membri tal- parlament, lill-Leader of the House talli bagħatli l-kondoljanzi f'isem il- gvern u anke lid-Deputy Leader ta' l-Oppożizzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Kodiċi Ċivili, Kap. 16."

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi li kien diġà ġie approvat fit-Tieni Qari fl-aħħar leġislatura, imma peress li xolja l- parlament u kien hemm l-elezzjoni ġenerali rridu nerġgħu nibdew id- diskussjoni mill-ġdid.

Jien ħarist lejn id-dibattitu li kien sar dwar dan l-abbozz u allura għandi l-vantaġġ li naf x'inhuma l-pożizzjonijiet taż- żewġ naħat, però xtaqt nispjega x'għandu bħala intenzjoni l-gvern li ressaq dan l-abbozz.

Fil-Kodiċi Ċivili hemm parti li tirregola l-kamp tal-kawżi tad-danni li jkunu ġejjin minn tort jew kważi tort.

Jiġifieri jista' jkollok danni li joħorġu minn kuntratt - mhux fuq dawk qed nitkellmu - u jista' jkollok danni li jkunu ħerġin jew minn att deliberat ta' bniedem jew inkella minn att ta' negliġenza li jikkawżaw dannu lil ħaddieħor.

Fl-antik, fi żmien ir-Rumani u anke qabel, jekk aċċidentalment kont tolqot lil ħaddieħor u tagħmillu l-ħsara, is-soluzzjoni kienet li jagħmlulek ħsara bl-istess miżura li tkun ikkaġunajt inti.

Mela jekk inti lqattu u kkaġunajtlu diżabilità f'idejh, jikkaġunawlek diżabilità permanenti f'idejk, jew inkella jekk qtiltu, anke aċċidentalment, joqtlu lilek.

Maż- żmien, kif evolvew is-sistemi legali, wieħed irrealizza li ma tista' qatt tagħti lura l-id li inti tlift bħala riżultat ta' l-inċident u ma tista' qatt tagħti lura l-ħajja lil xi ħadd li inti tkun aċċidentalment qtilt, u għalhekk inħoloq ir-rimedju ta' l-għoti tal-flus.

Il-liġi tagħna tipprovdi għal dan fil-Kodiċi Ċivili u għalhekk qegħdin nemendawh, però hija xotta ħafna meta tittratta dwar kif il-qrati għandhom jiddeterminaw kemm għandu jingħata kumpens ta' flus xi ħadd li jkun weġġa' f'inċident tat-traffiku u baqa' mmankat għal għomru, jew inkella kemm għandhom jitħallsu kumpens l-eredi ta' xi ħadd li jkun miet f'inċident.

Il- flus saru r-rimedju biex inti ttaffi xi ftit mill-fatt li kien hemm persuna li sfat immankata, mhux biex ittaffi mill-uġigħ - issa nispjega kif hija bbażata l-liġi tagħna - imma bħala kumpens finanzjarju.

Dan huwa importanti li nifhmuh għax hawn pajjiżi li jaħsbuha b'mod differenti.

Fl-Amerika m'hemmx limiti dwar kemm jingħataw danni u hemm nies li fallew minħabba li kellhom iħallsu ċerti ammonti ta' danni.

Anke fl-Ingilterra, li ma jaslux għall-esaġerazzjonijiet li hemm f'ċerti ġurisdizzjonijiet Amerikani - ma nistax ngħid li kullimkien għax l-Amerika hija stat federali - jiġi rikonoxxut, per eżempju, li għandek tieħu payment suffering.

Jiġifieri anke jekk ma tlift xejn bħala pounds, shillings and pence b'riżultat ta' l-inċident, minħabba l-fatt li inti għamilt xahar fis- sodda fl-isptar, titħallas mhux biss tat-telf ta' qligħ tiegħek imma tal- fatt li inti għamilt xahar fis-sodda ma tiċċaqlaqx.

F'dan il-kamp ċivili l-qrati tagħna qatt m'aċċettaw li jingħataw danni simboliċi, morali jew punittivi, imma d-danni bilfors riedu jkunu marbuta ma' telfien finanzjarju.

Dan it-telfien finanzjarju jinqasam f'żewġ taqsimiet prinċipali.

Bil-Kodiċi Ċivili kif inhu, inti għandek dritt - u dan se jibqa' - li tfittex għad-danni li tkun effettivament tlift.

Tieħu l- irċevuti tat-tobba fejn mort, ta' kemm-il darba kellek taqbad taxi biex tmur għand it-tabib, tal-mediċini, u tat-telfien ta' qligħ għax l-employer ma kkumpensakx kompletament minħabba l-inċident.

Jiġifieri titħallas ta' kulma ħriġt mill-but inti fuq perijodu ta' żmien sakemm inti tfiq, jekk tfiq, jew inkella jekk inti ġejt immankat, sakemm jiġi stabbilit eżatt li dak il-mankament mhux se jmur iktar lura minn kemm fil-fatt hu.

Dak li jgħidulu - biex nuża t-terminu legali - d-damnum emergens, dawk id-danni li joħorġu b'riżultat dirett ta' l-inċident, id-danni materjali.

Imbagħad hemm taqsima oħra li tittratta dwar telf ta' qligħ futur, jiġifieri mhux dak li effettivament tlift, imma dak li kont taqla' fil- futur li kieku ma kienx hemm inċident li b'riżultat tiegħu mmankajt ruħek, jew inkella li kieku ma kienx hemm dak l-inċident li minħabba fih dik il- persuna mietet.

Mela l-ewwel jiġi stabbilit li, per eżempju, il-mankament tiegħek b'riżultat ta' xi inċident huwa ta' 20%.

Allura dak ifisser li meta tirtira ta' 61 sena – jekk ikun imħallef ta' 65 sena - tkun tista' tagħmel affarijiet inqas milli kont tagħmel qabel; jekk qabel stajt tagħmel ma nafx kemm-il job jew kellek il-potenzjal li taħdem f'dan il-qasam, issa dak il-potenzjal jonqos.

Dan jiddependi mhux biss mill-mankament fih innifsu imma mill-kondizzjoni soġġettiva.

Jiġifieri l-ewwel hemm il- kondizzjoni oġġettiva, fejn jistabbilixxu medikament x'inhu l-mankament, imbagħad hemm il-kondizzjoni soġġettiva.

GĦax altru jikser saqajh b'riżultat ta' inċident footballer famuż u altru jikser saqajh xi ħadd li ma jużax siequ b'mod li jużaha footballer famuż.

L-istess, altru sfreġju fuq xi ħadd li ma jaħdimx fil-qasam tal-mudellar u altru sfreġju li jsir fil-konfront ta' persuna li taqla' x'tiekol mill-fatt li tagħmel dak il- mudellar.

Ladarba jiġi stabbilit il-persentaġġ tad-diżabilità, jinħadem l-ammont ta' danni dovuti mhux bħala riżultat ta' x'nefaq - għax dawn għadu ma nefaqhomx - imma ta' x'tilef bħala qligħ future; dak il-qligħ li wieħed se jitlef fil- futur minħabba dak il-mankament.

S'hawn hemm regoli, għax il-mod kif jinħadmu dawn l-ammonti s'issa dejjem tħalla fid-diskrezzjoni tal-qrati.

Fl-1967 kien hemm kawża famuża ta' Butler versus Herd li dejjem għallmuha lill-istudenti tal-liġi meta jistudjaw il-Kodiċi Ċivili.

L-avukati kienu Dr Ugo Mifsud Bonnici għall-attur u l-Prim Ministru tal-lum kien l-avukat għall-konvenut.

F'din is-sentenza famuża ta' Butler versus Herd l-Imħallef Caruana Curran ipprova joħloq formola ta' kif jinħadmu dawn id-danni.

Per eżempju, li għandek tieħu in konsiderazzjoni li, għalkemm persuna tibqa' taħdem sa 61 sena, jista' ikun li jiġri xi ħaġa fil-ħajja li tmut qabel; li jekk tieħu s-somma f'salt u mhux somma kull sena, se tapprofitta ruħek minnha għax qed tieħu t-telf ta' 20 sena f'salt, u allura għandu jitnaqqas persentaġġ talli qed tieħu lump sum.

Trid tieħu in konsiderazzjoni wkoll il-persentaġġ tad-diżabilita` u trid tieħu in konsiderazzjoni s-salarju li kont qed taqla' fiż-żmien ta' l-inċident, pero` miżjud b'xi formola ta' rata ta' inflazzjoni minħabba li ħadd ma jistenna li sakemm jien nirtira ta' 65 sena s-salarju jew id-dħul li għandi issa jibqa' l-istess.

Però kellna sentenzi li ma jaqblux ma' xulxin anke meta kien hemm l-istess tip ta' inċident fuq nies li jaqilgħu bejn wieħed u ieħor l-istess ammont ta' flus.

Kellna sentenzi li taw Lm0.25 miljun, oħrajn li taw iktar minn Lm0.25 miljun u oħrajn li taw Lm30,000 għal xi ħadd li għandu 36% diżabilita`.

Allura qegħdin ngħidu li issa wasal iż-żmien li wieħed jiffissa parametri bħala regoli u formoli li għandhom jiġu osservati sabiex wieħed jaħdem l-ammont ta' danni li jkun dovut kif ukoll bħala capping li l- qrati tagħna jkollhom diskrezzjoni wiesgħa f'ċerti parametri għar-rigward kif tinħadem is-somma u kemm għandha tkun is-somma massima li tista' tingħata.

Dan qed isir għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett biex kemm jista` jkun ikollna uniformita` u allura jekk xi ħadd jidhirlu li ħa inqas flus minn ħaddieħor li kellu inċident simili jista` mhux biss jagħmel it-trattazzjoni quddiem il-qorti ta' l-appell imma jkun jista' jibbaża l-appell tiegħu fuq liġi u regolamenti li se jsiru f'dan l-abbozz sabiex jiġġustifika l-każ tiegħu.

It-tieni raġuni hija biex fl-istess ħin ma niġux f'sitwazzjoni fejn l-eseġerazzjonijiet li jista' ikun hemm – qed ngħid għal meta jagħtik ħafna – iġibu magħhom distabilizzazzjoni fil-qasam tas-suq ta' l-insurances bil- konsegwenza li jogħlew il-premia ta' l-assigurazzjoni.

L-ewwel regola li se tiġi ntrodotta hija li meta jkun hemm inkapaċita` totali kkawżata minn xi inċident, partikolarment inċidenti li jkunu riżultat ta' negliġenza, nuqqas ta' ħsieb jew nuqqas ta' tħaris tar- regolamenti, is-somma massima li tista' tingħata hija dik ta' Lm0.25 miljun.

Pero` dan il-capping jista' jogħla jekk il-ministru responsabbli għall-ġustizzja bi ftehim mal-ministru responsabbli mill-finanzi b'avviż fil-gazzetta tal-Gvern jistabbilixxi somma oħra.

Naturalment din is-somma mhux se tkun stabbilita għal persuna waħda, imma għal kulħadd.

Jiġifieri llum il-capping se jkun ta' Lm250,000 għal kulħadd, li bejn wieħed u ieħor hija s-somma massima li qatt ingħatat s'issa fuq kawża ta' danni b'eċċezzjoni ta' kawża waħda fejn kienet ingħatat somma ogħla minn hekk.

Imma bażikament qed nieħdu l-massimu li s'issa effettivament ingħata f'kawżi ta' danni.

Pero` dik is-somma tkun tista` tiżdied b'avviż li joħroġ fil-gazzetta tal-Gvern mill-ministru tal-ġustizzja wara li jikkonsulta mal- minstru tal-finanzi.

Ma naħsibx li hija kritika ġusta li wieħed jgħid li b'daqshekk il-gvern jew il-Parlament qiegħed jindaħal fil-poteri tal-ġudikatura.

Noqogħdu attenti x'qegħdin ngħidu.

Tindaħal fil-poteri tal-ġudikatura jekk tagħmel pressjoni fuq il-membri tal-ġudikatura, jekk taqbad u taqla` persuna li tkun bdiet tisma' każ u flokha tagħmel lil ħaddieħor - illum lanqas għadu possibbli għax l-allokazzjonijiet tad-doveri jsiru mill-Prim Imħallef – jew jekk b'xi mod tagħmel xi miżura li biha tkun qed tagħmel pressjoni fuq imħallef dwar kif jaqta' s-sentenzi għax f'każ partikolari tkun trid sentenza mod u f'każ ieħor tkun trid tara sentenza mod ieħor.

Imma billi inti tirregola l- affarijiet ma tkunx qed tindaħal lill-ġudikatura għax allura jekk niġu goal dan, kwalunkwe liġi li tgħaddi minn dan il-Parlament hija ndħil fuq il- ġudikatura.

Il-ġudikatura għandha d-dover li tapplika l-liġijiet, taqbel u ma taqbilx magħhom, li jgħaddu minn dan il-Parlament.

Issa jekk xi ħadd jidhirlu li għaddiet liġi nġusta li tammonta għall-ksur tal-Kostituzzjoni kwalunkwe persuna li jipprova interess ġuridiku jista' jagħmel kawża kostituzzjonali quddiem l-imħallfin biex dik il-liġi tiġi dikjarata nulla.

Il-liġijiet li huma kostituzzjonalment validi jiġu applikati mill- imħallfin.

Hawn min jgħid li mhux biss japplikawhom imma jivvintawhom ukoll.

Din issir fid-dinja kollha, il-famuża linja maġika li tiddistingwi bejn sentenza li qiegħda tinterpreta l-liġi u sentenza li mhux biss qiegħda tinterpreta l-liġi imma qiegħda toħloqha wkoll.

Fl-Amerika, meta l-presidenti jiġu biex jinnominaw l-imħallfin, partikolarment fil-qorti suprema, dejjem tqum din il-kwestjoni għax il- president ikun irid jappunta nies u jiftaħar li jkun qed jieħu konsiderazzjonijiet politiċi meta jkun qed jappuntahom.

Ġeneralment meta l- president ikun Demokratiku jinnomina iktar imħallfin liberali u meta l- president ikun Repubblikan, jinnomina iktar imħallfin konservattivi.

Ħalliha li mbagħad ħafna drabi dawn l-imħallfin jibdlu l-attitudni tagħhom u jiddiżappuntaw ħafna lill-president Amerikan li jkun innominahom.

Qed insemmi dan biex nuri li fl-aħħar mill-aħħar, tagħmel kemm tagħmel liġijiet, dawn se jinterpretawhom l-imħallfin u għalkemm mhux suppost li jivvintaw il-liġi huma, ħafna drabi jkun diffiċli li tiddistingwi bejn xi ħadd li jkun qiegħed sempliċement jinterpreta l-liġi u xi ħadd li jkun qed jagħti lil liġi tifsira daqstant liberali li indirettament ikun qed joħloq dik il-liġi.

Jien niftakar każ famuż li ġara Malta - fil-fatt is-sentenza li ngħatat għal dan il-każ hija waħda mill-isbaħ sentenzi tal-qorti kostituzzjonali - meta f'kawża kostituzzjonali partikolari li kienet tirrigwarda l-iskejjel tal-knisja kull imħallef li kellu lit-tifel, lin-neputi jew lil xi relative ieħor li jmur fi skola tal-knisja beda jirrifjuta li jismagħha hu sakemm fl- aħħar kien għad fadal biss tliet imħallfin biex jiddeċiedu din il-kawża, u dawn it-tliet imħallfin qalu: Issa ġaladarba għad fadal aħna biss, se napplikaw il-liġi tan-neċessita` u se nkomplu nisimgħu din il-kawża aħna.

Issa fil-liġi m'hemm xejn f'dan ir-rigward, pero` huma ddeċidew li joħolqu din il-liġi ġdida, u sa ċertu punt imn'Alla għamlu hekk għax inkella minħabba teknikalita` proċedurali konna se nispiċċaw f'sitwazzjoni li ma jkollniex imħallfin biex jiddeċiedu kawża kostituzzjonali daqstant importanti.

Mr Speaker, aħna m'aħniex qed ngħidu lill-imħallfin kif għandhom jaqtgħu s- sentenzi, lil min għandhom jemmnu mix-xhieda jew jekk għandhomx jaqilbu lejn naħa jew lejn oħra, pero` qed nagħmlu l-goalposts u mbagħad il-logħba tintlagħab mill-ġudikant.

Madanakollu dan il-Parlament għandu dritt jgħid: Din hija l-liġi li trid tiġi osservata, dawn huma r-regoli li jridu jiġu osservati, u l-Parlament m'għandux jagħmel dan biss fil-kamp ċivili imma f'diversi kampijiet oħra.

Jien niftakar żmien meta l-korroborazzjoni kienet regola preċiża u assoluta, jiġifieri meta kien ikun hemm kompliċi, biex ix-xiehda tal- kompliċi tiġi aċċettata, kienet trid tkun korroborata, pero` mbagħad dan il- Parlament qal li għalkemm hu kien se jħalli dik ir-regola hemm, fil-qasam tat-traffikar tad-drogi, fil-qasam tal-korruzzjoni tal-players u fil-qasam tal-korruzzjoni ta' uffiċjali pubbliċi m'hemmx għalfejn tipprova l- korroborazzjoni iktar.

Allura b'daqshekk, għax biddilna dawn ir-regoli, qegħdin niddettaw kif għandhom japplikaw il-liġi l-imħallfin?

L-imħallfin iridu japplikaw il-liġi ta' dan il-Parlament, u allura dan m'huwiex indħil lill-membri tal-ġudikatura imma huwa sempliċement ħolqien ta' parametri li fihom ikunu jridu jiddeċiedu liberament l-imħallfin u l-membri tal- ġudikatura.

Mela dik hija l-ewwel regola; il-capping ta' massimu ta' Lm0.25 miljun fuq danni għar-rigward ta' inkapaċita` totali, għax imbagħad jekk jirriżulta li din ma tkunx tikkonsisti f'inkapaċita` totali, is-somma tkun inqas minn Lm0.25 miljun.

Mr Speaker, issa x'jiġri meta ma jkunx hemm mankament totali jew parzjali imma meta l-vittma ta' xi inċident tat-traffiku jew inkella ta' xi inċident industrijali tmut?

Ovvjament il-kawża għad-danni ma tkunx tista' tagħmilha hi imma jagħmluha l-eredi.

Issa hawnhekk qegħdin nagħmlu distinzjoni.

Aħna qed ngħidu li jekk minħabba dik il-mewt, l-eredi daħlu f'ċerti spejjeż, ġaladarba huma juru l-irċevuti kollha li juru li jkunu għamlu dawn l-ispejjeż, huma jeħduhom kollha lura.

Pero` għar-rigward ta' danni fuq qligħ futur, aħna qed ngħidu li l-eredi m'għandhomx ikollhom dritt li jieħdu kumpens għax huma ma jkunux sofrew dawn id-danni direttament.

Ara li kieku l-vittma baqa' mmankat, huwa kien ikollu dritt għal dan il- kumpens.

Mela fil-każ ta' l-eredi l-bażi trid tkun x'dipendenza kellu l-persuna fuq il-mejjet.

Għalhekk f'artiklu 1046 qed nintroduċu din ir-regola.

Meta minħabba fl-att li kkaġuna danni tirriżulta l-mewt, il-qorti tista' b'żieda mat-telf u d-danni materjali, tagħti lid-dipendenti tal-mejjet - għandna definizzjoni ta' dawn id-dipendenti min huma; il-mara, ir-raġel, it-tfal, il-missier, l-omm u l-aħwa - u lill-eqreb qraba tiegħu – għax issa se naraw id-distinzjoni bejn xi ħadd li huwa dipendenti u xi ħadd li huwa close relative – danni li jiġu stabbiliti skond ir-regoli li ġejjin.

Fil-każ ta' dipendenti wieħed irid jara x'relazzjoni ta' dipendenza kien hemm bejn id-dipendent u l-vittma.

Hawnhekk il-capping huwa ta' Lm0.25 miljun għall-persuni dipendenti mill-mejjet li jkun miet f'inċident.

Pero` mbagħad kemm se tieħu f'dan il-capping ta' Lm0.25 miljun se jiddependi minn "the amount of maintenance that the deceased person would have been liable to pay had he remained alive".

Li kieku l-mejjet baqa' ħaj kemm kien se jipprovdi lil dawn id-dipendenti; lil martu u lit-tfal tiegħu?

U hawnhekk ukoll hawn capping ta' Lm0.25 miljun.

Wieħed irid jieħu wkoll in konsiderazzjoni jekk id-dipendenti jkunx tifel li jkollu bżonnijiet speċjali u allura dak se jkun dipendenti għal għomru kollu jew inkella jkunx xi ħadd ta' 21 sena u aktar li jkun ekonomikament indipendenti.

Wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll jekk il-mara li tkun saret armla tkunx taħdem u allura tkun dipendenti ħajjitha kollha u t- tfal li jkunu dipendenti għal ċertu żmien biss.

Hawnhekk il-capping huwa ta' Lm0.25 miljun ukoll.

Sur President, jekk fil-mument tal-mewt ma kien hemm ħadd li kien qed jiġi mantnut mill-mejjet pero` fiċ-ċirkostanzi tal-każ kien hemm a strong likelihood illi kieku l-mejjet baqa' ħaj ̧ maż-żmien kien hemm min se jiġi dipendenti minnu ̧ allura hemmhekk titħallas somma ta' flus li qatt ma tista' taqbeż il-Lm0.25 miljun.

X'inhi mbagħad is-sitwazzjoni fil-konfront ta' nies oħrajn li jiġu mill- mejjet u li kienu joqogħdu miegħu pero` li bl-ebda mod ma kienu dipendenti minnu?

Hawnhekk tidħol it-tieni taqsima u hawn element ta' danni morali qawwi għaliex kif għedt fil-bidu, fil-liġi tagħna, aħna ma naċċettawx xi forma ta' danni morali.

Pero' f'dan il-każ li qed insemmu fejn minkejja li dak li jkun ikun għex mal-mejjet pero' ma kienx dipendenti minnu se jkun possibbli li jingħataw danni pero` dawk id-danni qatt m'għandhom jeċċedu l- Lm20,000 u jekk ikun hemm aktar minn persuna waħda li titlob li titħallas l- Lm20,000 allura l-qorti tiddeċiedi kemm jieħu kull wieħed minnhom.

Meta ngħid li d-danni morali ma jingħatawx irrid ngħid li mhux f'kull qasam tal-liġi ma jingħatawx.

Per eżempju f'każ ta' libell ma jingħatawx għax m'hemmx għalfejn tipprova b'riċevuti li l-artiklu libelluż ikkaġunalek danni, imma talli weġġgħulek ir-reputazzjoni inti tieħu somma ta' danni morali.

Każijiet oħrajn ta' danni morali li evolvew maż-żmien kienu l-ksur tad-drittijiet tal-bniedem.

Għal żmien twil, meta konna nagħmlu l-kawżi, ma kenux jagħtuna danni morali, għall-fatt li kien hemm vjolazzjoni tad- drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Jidhirli li l-ewwel każ li ngħata dawn id-danni kien ta' Antonio Pace li kienu żgumbrawh b'requsition order.

L-argumenti kienu jkunu li l-liġi tagħna ma taċċettax id-danni morali.

Veru ma taċċettax id-danni morali, pero` fid-danni tat-tort u l-kważi tort biss.

Per eżempju, fid-danni kuntrattwali m'hemm ebda liġi li tgħidlek li ma tistax titlob danni morali.

Forsi qed nagħti ideat lill-avukati sabiex jagħmlu dawn it-tip ta' kawżi.

Huwa biss fid-danni tan-negliġenza jew li jkunu ħerġin minn reat kriminali li tista' tikklejmja l-loss of earnings u d-damnum emergens biss u ma tistax tikklejmja danni morali.

Fid-dibattitu li kellna fl-aħħar leġislatura, min-naħa ta' l-oppożizzjoni kien hemm min qal li nistgħu nintroduċu danni morali u nagħmlu capping hemmhekk ukoll.

Jista' ikun li forsi maż-żmien jiġri hekk, imma ma nemmnux li dan huwa ż-żmien li nagħmluh.

Dan huwa ż-żmien li nagħmlu parametri sabiex nirregolaw dawn l-affarijiet u nħallu fil-liberta` assoluta lill-imħallfin u lill-ġudikanti biex jaslu għal din il- konklużjoni.

Mr Speaker, nagħlaq hawn bħala introduzzjoni u ngħid li wara li nisma' l- kummenti mill-oppożizzjoni, inkun nista' nagħmel transitory provision fl- istadju tal-Kumitat biex naraw jekk dawk ir-regoli għandhomx japplikaw ukoll għall-kawżi li diġa` nbdew.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, din il-liġi ddiskutejnieha fi Frar li għadda u issa li qegħdin fix-xahar ta' Ġunju ma tbiddel xejn minn dak li għedna fi Frar.

Veru li ġraw ħafna affarijiet minn dak iż-żmien 'il hawn, pero` hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq emendi ċivili li fi ftit xhur żgur li l-oppożizzjoni m'hijiex se tibdel il-pożizzjoni tagħha dwarhom.

Ħalli nagħmluha ċara, hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq dak li qal il-Ministru dwar kif tasal għal-likwidazzjoni ta' danni.

Imma l-qrati tagħna dejjem imxew u fittxew huma l-linji gwida meta ġew biex jagħmlu l-likwidazzjoni ta' danni.

Kulħadd jaf li ttieħdu diversi deċiżjonijiet mill-qrati tagħna fejn jidħlu ħlas ta' danni fil-każ ta' diżabilita` parzjali, totali, jew mewt.

Hemm ħafna x'wieħed jgħid dwar il-case law li rajna tevolvi mas-snin u hemm fejn wieħed jaqbel ma' ċerti deċiżjonijiet u hemm fejn wieħed jista' jikkritika xi ftit.

GĦall-ewwel, il-qrati tagħna kienu jaħdmu l-likwidazzjoni tad- danni ta' persuni li jkunu sofrew diżabilita` permanenti eċċ, fuq 25 sena.

Sakemm kien hemm deċiżjoni ta' imħallef partikolari kienu dejjem jimxu fuqha, imbagħad kien hemm każi fejn ħadu saħansitra sa 45 sena biex jagħtu l-likwidazzjoni ta' danni.

Il-qrati jaslu għal dawn id-deċiżjonijet għax ikun hemm ċirkostanzi partikolari, jiġifieri kull każ għandu l-istorja tiegħu, kull każ għandu l- partikolaritajiet tiegħu u fl-assjem tal-provi li jkollha quddiemha l-qorti tasal biex tagħmel id-deċiżjoni tagħha.

Il-każ ta' Butler versus Herd li semma l-Ministru kien l-ewwel każ fejn l- imħallef - li kien Caruana Curran u naħseb li kienet sentenza tajba fiċ- ċirkostanzi ta' dak iż-żmien - qal kif kien se jaħdem id-danni u li kien se jaħdimhom fuq tant snin u li kellha tinqata' perċentwali ta' 20% jekk ikun hemm lump sum payment.

Dak kien żvilupp fis-snin sittin li l-qorti ħadmet fuqu.

Dan kollu kien qed isir abbażi ta' dak li hemm f'artiklu 1045 tal-Kodiċi Ċivili, li huwa l-kriterju leġislattiv li l-qrati tagħna jridu bilfors jimxu fuqu.

Meta l-qorti tkun qiegħda tqis id-danni, hija tikkonsidra l- kriterji kollha, imbagħad titfa' d-deċiżjoni wara li tkun għamlet l- eżerċizzju hi matul il-proċess li tkun semgħet.

Ma jkun hemm ħadd jgħid lill-qorti kif trid timxi għax finalment wara li tisma' l-partijiet min- naħa ta' l-attur u min-naħa tal-konvenut, u wara li tara dak kollu li nġabar qua dokumenti u provi, hi trid tara liema direzzjoni se tieħu u fejn se tasal.

Wieħed jista' jitlob ħafna u jieħu ftit għax il-qorti jidhrilha li fiċ-ċirkostanzi, għalkemm wieħed jgħid li għandu 20% diżabilita`, il- kriterju oġġettiv li tasal għalih l-qorti jkun ta' 8% diżabilita`.

Allura l-qorti tasal għal deċiżjoni differenti minn dak li wieħed ikun qed jistenna.

L-emendi li ressaq il-Ministru huma l-istess emendi li kien ressaq il- ministru ta' qablu, jiġifieri dak li għedt meta kien hemm il-Ministru Gatt fi Frar se nerġa' ngħidu llum.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni bqajna bl- istess fehma fuq dawn l-emendi, mhux għax m'hemmx affarijiet li wieħed jista' jintroduċi, imma din hija kwestjoni ta' prinċipju.

Aħna m'aħniex oppożizzjoni li noqogħdu nbigħu l-prinċipji; jekk niddeċiedu fuq prinċipju nimxu miegħu.

Aħna qed ngħidu li ma naqblux li għandu jkun hemm indħil, u issa ngħid għaliex hemm indħil.

Jien nifraħ lill-Ministru li kien iktar diplomatiku minn ta' qablu meta kien qed jipprova jispjega li m'hemmx indħil fl-amminisitrazzjoni tal- ġustizzja li hija kwestjoni ta' prinċipju.

Jekk wieħed jara d-debate ta' Frar isib li l-Ministru Austin Gatt kien differenti fl-approach tiegħu vis- à-vis il-kritika tagħna.

Fil-fatt se nikkwota mis-seduta numru 871 tas-17 ta' Frar fejn il-Ministru Gatt qal hekk: "U għalhekk jien tħawwadt.

U sinċerament tħawwadt għax ma nafx preċiż x'inhi l-pożizzjoni ta' l- oppożizzjoni".

U x'inhi l-pożizzjoni tagħna?

Aħna nopponu l- leġislazzjoni bħala punt ta' prinċipju!

Imbagħad donnu f'daqqa waħda nduna għax qal: "Nifhem li wieħed jista' jeħodha din il-pożizzjoni."

Skużi, trid tifhem il-prinċipju għaliex aħna qed ngħidu le, imbagħad tifhem għaliex wieħed għandu jara kif se jasal u ma jasalx.

Mr Speaker, jiena nemmen li l-intenzjoni tal-gvern tista' tkun tajba.

Nemmen ukoll li dawn l-emendi jistgħu jinfluwenzaw lill-qorti.

Dawn l- emendi, mingħajr ma jaf il-Ministru, se jkunu qegħdin ixekklu lill-istess qorti meta tiġi biex tagħti s-sentenzi.

Jista' jkollok każ ta' persuna ta' 19-il sena li għandha 100% disability li barra li tiġi diżabilitata, tiġi wkoll kompletament dipendenti.

Mela għandek complete disability u complete dependency.

Issa l-qorti li tkun għexet il-proċess tkun taf kull dettall fuq dak il-każ partikolari.

Allura kif nistgħu nipprovaw nagħmlulha r- regolamenti li għandha timxi magħhom?

Din il-ġimgħa stess, fis-16 ta' Ġunju, kellna każ interessanti ħafna fejn għall-ewwel darba, f'sentenza ta' l-Imħallef Philip Sciberras, għalkemm kien hemm il-lump sum payment ma nqatgħux l-20%.

Ir-raġuni li ta kienet id- delay fil-kawża, ħaġa li diġa' kienet ġiet osservata f'każ ieħor ta' Joseph Abela kontra Martin Spagnol fl-1993.

Issa jiena m'iniex qed nitkellem fuq il-kwestjoni tad-dewmien tal-qorti, imma meta ikollok kawża li għal xi raġuni jew oħra tkun damet, x'jiġifieri ma teħux in konsiderazzjoni l-fatt li kien hemm delay fil-kawża u taqtagħlu l-20% meta ma tistax tagħtih l- interessi għax dawn jibdew mad-data tas-sentenza?

Allura l-imħallef fis- sentenza tiegħu qal li m'għandux ikun hemm detrazzjoni tas-solita 20% jew porzjon minn din il-perċentwali minħabba l-lump sum payment.

Sur President, il-qrati tagħna għandhom il-freedom tagħhom waqt li qed jeżerċitaw il-ġustizzja, pero` għandhom ukoll il-liberta` li jkunu maturi fil-ħsebijiet tagħhom.

Bl-emendi li qed jiġu proposti, mingħajr ma nafu qed noħolqu barriera safejn wieħed jista' jasal, u dan ma naqblux miegħu.

Aħna ma naqblux li fl-amminstrazzjoni tal-ġustizzja lill-qrati tagħna nissuġġettawhom għal xi tip ta' kondizzjoni.

Jiena għandi kritika għal ħafna deċiżjonijiet li jagħtu l-qrati Amerikani.

Il-Ministru qal li kien hemm min ftaqar.

Jiena ngħid li kien hemm kumpanniji li minħabba avventura ta' xi imħallef Amerikan kellhom ikeċċu n-nies biex imbagħad jaslu għal- likwidazzjoni ta' danni.

Pero` jien m'iniex se noqgħod nitkellem fuq il- qrati Amerikani.

L-ewwelnett għaliex ma nħossni komdu xejn u t-tieni nett għaliex aħna t-tnejn studjajna l-liġi u ċertament li qatt ma kellna xi riċerki jew xi studju partikolari f'dak li jagħmlu l-Amerikani.

Jien insegwi kull tip ta' deċiżjoni u leġislazzjoni pero` fejn tidħol il- liġi Amerikana u l-qrati Amerikani r-riflessjoni ta' l-esaġerazzjonijiet hija a` la grande.

L-Ingliżi huma verament modesti għalkemm jekk, per eżempju, nieħdu libel cases partikolari ...

(Interruzzjonijiet) Darba kelli każ ta' Malti li qalli li f'gazzetta Ingliża ġabu aħbar li m'hijiex minnha u semmew ismu.

Jien għedtlu issa naraw x'nistgħu nagħmlu u ċempilt avukat ħabib tiegħi u qalli: Għamel int pero` we have to secure a guarantee ta' Stg50,000 minħabba l-ispejjeż.

Jiena mhux fuq dan se nitkellem, imma fuq il-limitazzjonijiet tagħna, fuq fejn sejrin u x'se nagħmlu.

Aħna rridu naraw kif imxew il-qrati tagħna.

Jien naħseb li nħossni komdu ngħid li l-qrati tagħna ma taw l-ebda sorpriża partikolari b'mod regolari.

Kultant kulħadd tuġgħu żaqqu x'imkien, imma trid titkellem fuq ir-regola.

Kien hemm żvilupp fil-ġurisprudenza fejn kellha x'taqsam il-likwidazzjoni tad-danni.

Dan hu veru.

Il-Ministru semma l-każ ta' Buttler vs Herd.

Wieħed jista' jikkritika u b'mod oġġettiv u ġenwin mingħajr ma jiġi kkritikat il- ġudikant jgħid, li l-qrati tagħna setgħu ddeċidew "hekk" jew "hekk" f'xi każ partikolari.

Jien ngħid li anke meta fis-sentenza tiegħu l-ġudikant jagħmel ċerti espressjonijiet li b'xi mod jista' jiġbed l-public opinion kontra tiegħu, xorta m'għandux jiġi kkritikat.

Jiġifieri l-ġudikant irridu nħarsu lejh bħala parti mis-sistema as a whole, allura m'għandux b'xi mod jiġi individwalizzat għax dik is-sentenza hija pronunzjata b'deċiżjoni tal- qorti u m'għandiex tiġi riflessa fuqu personali.

Sur President, l-oppożizjoni qed tgħid aħna se nagħtu poter lill-ministru li huwa parti mill-eżekuttiv ....

Inti tifhimni mill-ewwel għax tgħallem l- Universita` u qed nitkellmu fuq kamp li tant tħobb.

Mela għandna l- eżekuttiv, il-leġislattiv u l-ġudikatura.

Issa se nispostjaw ftit mill- ħsibijiet tal-famuż Montesquieu dwar il-kwestjoni tas-separazzjoni tal- poteri - li l-istudenti tagħna kollha jkollhom jistudjaw - u se nsemmu dawn it-tliet ċrieki li b'xi mod irridu nħalluhom ma jaħbtux ma' xulxin, imma jekk jaħbtu ftit irridu naraw li xi ħadd jibda jiċċekkja l-bilanċ.

Jekk qed nagħmlu dan, ma jarax il-Ministru li mingħajr ma jrid hawnhekk dieħel f'tempesta kbira?

Aħna nemmnu li għandu jsir xi ħaġa fuq il- kwestjoni ta' min hu dipendent tal-mejjet, kif għandu jiġi trattat u min tista' tkun il-persuna idonea li għandha jkollha d-dritt għal kumpens.

Nistgħu nitkellmu fuq ħafna affarijiet u nemmen li hemm ħafna affarijiet x'wieħed jirranġa, imma li tgħid kif tista' b'xi mod tikkontrolla l-istess deċiżjoni ta' dik il-qorti m'hijiex xi ħaġa tajba.

Hawnhekk għandna interferenza diretta fis-sistema ġudizzjarja, tħares lejha minn fejn trid.

U dan aħna, per prinċipju, ma naqblux miegħu.

Issa ħalli niġi għall-artiklu ġdid 1046A fejn qed ngħidu li dan għandu jkollu l-poter li jagħmel għall-finijiet ta' artikli 145 u 146.

Dawn huma l-kriterji li wieħed għandu jimxi fuqhom meta jagħti s-sentenza.

Wieħed jista' jifhem il-liġi billi jistudja l-istorja tal-leġislazzjoni ta' pajjiżna.

Per eżempju ̧ jekk wieħed imur lura għall-1962 isib li s-somma li kienet tingħata dwar inkapaċità għal dejjem kienet tiġi stabbilita mill- qorti.

Għalhekk ladarba din il-liġi hija bbażata fuq evidenza, esperti u ċertifikazzjonijiet mediċi u affarijiet oħra, l-emendi diversi li se jidħlu f'artiklu 1046A se jistabbilixxu b'mod oġġettiv il-kriterji li fuqhom għandha timxi l-qorti.

Issa fl-introduzzjoni tiegħu l-Ministru donnu qal li l-qorti trid timxi fuq dawn ir-regolamenti biex jiġu stabbiliti d-danni u semma l-Lm0.25 miljun.

(Interruzzjonijiet) Skużi, jekk iridu jagħtu Lm0.25 miljun jagħtuhom ̧ m'hemm xejn xi jżommhom milli jagħmlu dan.

U jekk ikun hemm raġunijiet li għandhom jagħtu Lm0.5 miljun ...

Per eżempju, meta fid-Dockyard kien hemm l-isplużjoni ta' l-Um El Faroud ma kenitx ċajta!

Pero` jien m'iniex se noqgħod insemmi dawn il-każijiet.

(Interruzzjonijiet) Jien m'iniex qed ngħid li Lm0.25 miljun huma ftit biex ħadd ma jifhimni ħażin.

Illum il-miljuni saru skarsi!

Pero` m'hemm xejn xi jżomm lill-qrati tagħna milli jagħtu dawn il-flus.

Il-fatt li you don't cap ma jfissirx li they don't have the capacity to go for that amount.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn it-tip ta' kawżi din hija manifestazzjoni ċara ta' indħil fis-sistema ġudizzjarja.

Issa forsi hawnhekk ikun hawn min jistaqsi jekk l-qrati tagħna għandniex inħalluhom liberi.

U jien ngħid li dażgur li għandna nħalluhom liberi.

Lill-qrati tagħna għandna nħalluhom liberi biex jagħtu d-deċiżjonijiet tagħhom, pero` jekk kemm-il darba ġudikant, hu min hu ̧ jagħti sentenza li b'xi mod toħloq kritika, il- pubbliku se jirreaġixxi.

Wara kollox in-nies huma ċ-checks and balances tal-ħajja demokratika.

Pero` il-ġudikant m'għandux ikun individwalizzat.

Fil-fatt aħna dejjem nitkellmu fuq sistema ġudizzjarja.

Jien naħseb li hawn ħafna metodi li bihom il-qrati għandhom jingħataw messaġġi.

Per eżempju, meta kien hemm deċiżjonijiet li kienu kważi skandalużi, il-poplu rreaġixxa u l-qrati rranġaw il-pożizzjoni tagħhom.

Issa jien ngħid li dan m'għandux isir għax kull fejn tidħol il-ġustizzja jkun hemm il-kuxjenza tal-ġudikant li verament għandu eżerċizzju iebes.

Per eżempju, meta darba minnhom lil wieħed ġudikant staqsejtu għalfejn konna qed indumu daqshekk fuq it-tali sentenza qalli li l-problema kienet li l-qorti kienet qed tinkwieta fuq kif se tasal għad-deċiżjoni, jiġifieri kienet problema ta' kuxjenza.

Sur President, jien nifhem li kultant ikollok kawżi li joħolqu kriżi lill- ġudikant, pero` fl-aħħar mill-aħħar dan irid jiddeċiedi u ladarba jiddeċiedi tajjeb u skond il-kuxjenza, kollox sew.

Imma jkun hemm oħrajn li kultant tiżgarralhom xi waħda.

Issa llum, tajjeb jew ħażin, għandna l- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja li taf li b'xi mod jew ieħor hemm ċertu tip ta' skrutinju kontinwu u allura m'hemmx għalfejn ikun l-eżekuttiv jew inkella l-Ministru li jipprova jeżerċita xi tip ta' kontroll kif għandha tingħata s-sentenza jew kif għandha timxi l-qorti fuq standards li għandhom jiġu ppreżentati lilha.

Biżżejjed ngħidu li jekk wieħed iħares daqsxejn lejn ir-rapporti kollha li saru minn din il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja – irrid ngħid li qed isir ħafna xogħol minn din il-kummissjoni - isib li fihom ġieli kien hemm ilmenti ta' nies anke kontra ġudikanti u b'mod kawt dawn jiġu investigati.

Per eżempju, f'sena waħda kien hemm mhux inqas minn 61 ilment pero` tajjeb jew ħażin il-kontroll qiegħed hemmhekk.

Pero` jekk kemm-il darba l-Ministru jibda jilgħab bir-regolamenti li b'xi mod ikunu qegħdin ipoġġu lill-ġudikant taħt kontroll, mingħajr ma nafu, inkunu qegħdin f'sitwazzjoni perikoluża.

L-oppożizzjoni ma tistax taqbel ma' dan għaliex dan huwa pass fid-direzzjoni l-ħażina, aktar u aktar meta għaddejjin minn perijodu sensittiv wara l-avvenimenti li saru ftit taż- żmien ilu f'pajjiżna.

Dan m'iniex qed ngħidu b'kapriċċ imma huma l-fatti tal-ħajja li l-poplu Malti kellu jara b'għajnejh u jmiss b'idejh.

Sur President, f'diversi okkażjonijiet il-kummissjoni għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja li hija preseduta mill-President tar- Repubblika qalet li għad baqa' problemi fis-sistema ġudizzjarja tagħna speċjalment fil-qrati.

Għalhekk wieħed għandu jara kif iżid il-fiduċja fil- ġudikatura u fis-sistema ġudizzjarja Maltija.

U bir-regolamenti li l- Ministru jrid jagħmel fil-kamp ċivili mhux ovvja li qed ninfluwenzaw dak li qed jiddeċiedu l-qrati tagħna!

Kieku għalfejn qed nagħmluhom?

Kieku kollox kien miexi sew ma kien isir xejn, pero` l-messaġġ tal-gvern huwa li not all is well fuq in-naħa tal-ġudikatura.

Imma l-problemi mhux hekk trid issolvihom.

Għalhekk minn dan il-Parlament irridu naraw li l-fiduċja fil-qrati tagħna tinbena billi nħallu l-membri tal-ġudikatura jaħdmu bl-aktar mod ħieles u trasparenti.

Jien ma naħsibx li għandna nagħtu linji gwida lill-qrati tagħna għax dawn jafu kif jeħduhom huma, pero` ma nafx jekk dawn l-emendi li għandna quddiemna humiex qed isiru minħabba xi tip ta' pressjoni.

Jien ma rridx nidħol fil-kwestjoni tal-kumpanniji ta' l-assigurazzjoni imma dawn għandhom jaraw huma kif ikollhom aktar profitt fil-mod kif imexxu l-kumpanniji tagħhom.

Per eżempju ̧ hawn min jgħid li ladarba l-qrati tagħna jagħtu ħafna danni għandna ngħollu l-premiums eċċ. Pero` hawnhekk wieħed irid jifhem ftit x'qed jintqal.

Meta tara x'qed jiġri fil-kamp ta' l-insurances hawn Malta ssib li dawn il- kumpanniji qatt ma jkollhom laqgħat mal-pubbliku; jiltaqgħu bejniethom u jaraw kif marru u ma marrux.

Jekk kemm-il darba l-affarijiet ma jkunux sejrin tajjeb jagħmlu pressure fuq il-gvern u jheddu li se jkeċċu lin-nies u jitilqu 'l hinn.

Imma skużi, bit-theddid ma nimxux!

Aħna ngħixu f'pajjiż demokratiku u dawn għandhom dover, bħalma għandhom ukoll drittijiet, li mingħajr ma noqogħdu ...

(Interruzzjonijiet) Jien m'iniex qed ngħid li għamlu hekk, imma jekk għamlu hekk għamlu ħażin u jagħmel ħażin il-gvern li bħall-mazzun jibla' kollox.

Jien naħseb li dawn l- affarijiet m'għandniex inħalluhom isiru.

Sur President ̧ hawnhekk nixtieq insemmi l-każistika li toħroġ mill-qrati Ingliżi.

Jien rajt ħafna kawżi ta' dan it-tip fil-House of Lords għax l- Ingliżi għandhom il-privileġġ tas-second appeal.

Fejn kien hemm każijiet ta' influwenza enormi ma kien hemm l-ebda indħil mill-eżekuttiv Ingliż.

Għalhekk is-soċjetà tagħna tistenna li ngħaddu liġijiet bħal dawn għall-ġid tal-pajjiż, pero` l-ġid irid joħroġ ukoll mid-deċiżjonijiet li tieħu l- ġudikatura.

Fil-kodiċi ċivili li għandna quddiemna hemm il-problema ta' l- interpretazzjoni tal-werriet li tkellem tant tajjeb fuqha l-Ministru.

Issa artiklu 146 tal-kodiċi ċivili jgħid li jekk minħabba għemil li jagħti lok għad-danni xi ħadd imut, il-qorti għandha l-fakulta` li tara kif tagħti l-ispejjeż attwali kkaġunati lill-werrieta tal-mejjet.

Dan apparti mid- danni li qed nitkellmu fuqhom.

Ġeneralment fil-każ ta' inkapaċità totali għal dejjem id-danni jkunu skond id-disposizzjonijiet ta' dan l- artiklu u dan japplika wkoll għal dak li rriferejt għalih qabel meta semmejt artiklu 1045.

Issa huwa veru li dan huwa suġġett dry u wieħed irid joqgħod attent li f'dan id-dibattitu ma nidħlux f'ħafna teknikalitajiet, pero` huwa mportanti li ngħidu li l-qorti trid tara ċ- ċirkostanzi kollha.

Per eżempju ̧ illum in-nies ikorru b'mod differenti minn kif kienu jkorru fis-snin sittin u għandna danni li qabel lanqas konna noħolmu bihom.

Illum għandna problema kbira għax għandna aktar minn 250,000 karozza fit-toroq tagħna u allura qed ikollna żieda fl-inċidenti tat-traffiku.

Barra minn hekk, it-toroq tagħna m'humiex safe bil-konsegwenza li qed ikollna ħafna aktar korrimenti serji u mwiet.

Għalhekk aħna l-membri parlamentari għandna d-dover li niddiskutu din il-problema flimkien.

Dawn il-problemi jikkawżaw problemi anċillari oħrajn għall-kumpanniji ta' l-assigurazzjoni, għall-ekonomija ta' pajjiżna u għall-familji.

Allura dawn il-problemi kif se nindirizzawhom?

Se nindirizzawhom billi noħolqu ċerti kriterji?

Bir- rispett kollu naħseb li m'għandniex soluzzjoni tajba.

Pero` madankollu jibqa' l-fatt li l-qrati tagħna dejjem imxew fuq il-persentaġġ ta' l- inkapaċita`.

Kriterju ieħor li l-qrati tagħna dejjem imxew fuqu huwa d-dħul ta' dik il- persuna fil-ġranet li tkun weġġgħet.

Dan ifisser li jekk persuna meta weġġgħet kellha l-minimum wage li hija Lm58 jew Lm60 - dejjem jekk ma nneħħux il-15% li ried ineħħi xi ħadd – u l-kawża tinqata' ħames snin wara, il-qorti timxi fuq il-kriterju ta' meta tkun weġġgħet il-persuna.

Issa din hija tajba jew le?

Naħseb li l-qrati għandhom jiddiskutu din il- kwestjoni u jaraw jekk għandhomx iżidu jew le.

Fattur li ma tantx daħlu fih il-qrati huwa dwar id-danni morali.

Fil-fatt fuq pain and suffering m'għandna xejn.

Dan ifisser li f'pajjiżna jekk joqtlulek tifla ta' sitt snin il-qorti ma tidħolx fit-tbatija u fl-uġigħ tat-telfa li tkun qed tgħaddi minnha dik il-familja.

Dan biex ma nsemmix il-flus li setgħet tieħu d-dar dik it-tifla kieku kibret u laħqet avukata, tabiba eċċ. Qrati barranin dan jidħlu fih pero' donnu li hemm ċertu biża' kbir mill-qrati tagħna.

Dan japplika wkoll għal xi anzjan li jmut f'xi inċident; għax prattikament ma jkollu xejn loss of earnings, kumpens jingħata mill-inqas.

Allura jekk dan ikollu lil xi tifel li jkun close miegħu imma li ma jkunx jiddependi minnu ̧ ma jieħu xejn?

Jekk f'dan il-pajjiż m'għandna xejn tajjeb żgur li għandna familji magħqudin u jiġri x'jiġri dejjem għandek is-support tal- familja.

It-telfa ta' xi ħadd hija qawwija u tħossha – din ħassejniha wkoll dan l- aħħar fil-Parlament - aħseb u ara meta joqtlulek lil xi ħadd minn tal- familja.

Imma anke l-qorti ma jidħlux fihom dawn u għalhekk qed ngħid li fejn jidħlu danni morali, pain and suffering, eċċ. il-qrati tagħna għadhom daqsxejn lura u għandhom ċerta biża'.

Fuq din naħseb li wieħed tajjeb li jiddiskuti u jara kif b'xi mod iwassal dawn il-messaġġi lill-qrati tagħna.

Naħseb li anke f'dan ir-rigward għandna niddiskutu biex nikkunsidraw x'tip ta' leġislazzjoni nistgħu nagħmlu.

Kultant id-danni li jiġu likwidati ma jkunu qed jirriflettu xejn minn dan.

Dan huwa kamp vast ħafna.

Ovvjament fuq danni morali hemm studji kbar.

Per eżempju, fl-Italja saru ħafna proċessi minħabba l-każijiet tat-Tangenti u korruzzjonijiet, eċċ., u issa qed insegwu wkoll il-ġuri ta' Silvio Berlusconi.

Kien hemm każijiet fejn waqt il-proċeduri, minħabba l-inkwiet ta' l-investigazzjoni, persuna sofriet heart attack u mietet.

Kien hemm ukoll uħud li anke għamlu suwiċidju.

Issa l-familjari tagħhom qed jgħidu: Jekk xi ħadd mill-ġenituri tiegħi kellu jagħmel suwiċidju għaliex ma felaħx għall-inkwiet ta' l- investigazzjoni li ġiet soġġetta għalih minħabba li kien hemm min qed jgħid ċerti affarijiet u issa rriżulta li dan kien innoċenti, x'inhi l-pożizzjoni tiegħi kontra l-Istat?

Allura issa qed jikkunsidraw dawn it-tip ta' danni.

Sur President, dan huwa kamp vast ħafna u tajjeb li wieħed jibda jaħseb fuq dawn it-tip ta' leġislazzjonijiet.

Imma hawnhekk tajjeb nistaqsu jekk pajjiżna huwiex ippreparat għal dan.

L-ewwelnett ma tantx kellna investigazzjonijiet ta` dan it-tip.

Jiġifieri naħseb li għadna lura biex ninvestigaw dak li naħsbu li sar ħażin għaliex x'issa għadna 'l bogħod minn dak li diġa` għamlu t-Taljani.

Imma forsi dik hija kwestjoni ta' kultura.

Pero` l-emendi li għandna huma emendi li fl-opinjoni tiegħi jxekklu l- indipendenza tal-ġudikatura.

Issa jien ma naqbilx ma' dak li qed jiġi propost, jiġifieri li l-ministru, f'isem l-eżekuttiv, qed jieħu l-briga biex jagħmel ir-regolamenti jew bi ftehim mal-ministru tal-finanzi jistabbilixxi l-ammont massimu.

Naf li din it-tip ta' leġislazzjoni teżisti barra minn Malta, imma aħna bħala pajjiż għandna bżonn li noqogħdu b'saqajna ma' l-art il-ħin kollu.

Il- kriterji vera li huma aċċettabbli għal din is-soċjeta` li ngħixu fiha kienu dejjem dawk li l-qrati tagħna dejjem qagħdu attenti u kawti kif jużawhom u biex jaslu għad-deċiżjonijiet tagħhom.

Jekk wieħed, per eżempju, jara li qed ikollna ħafna sentenzi li qed jaqbżu l-limitu li m'huwiex aċċettabbli ...

Per eżempju, żewġ sentenzi li fuqhom kien hawn għagħa kbira kienu dawk li taw l-Imħallfin Mifsud Bonnici – dan mar għal 45 sena – u Caruana Demajo.

Dak iż-żmien kulħadd beda jgħid li dawn kienu qawwija wisq, imma l- verita` kienet li meta tidħol fiha kienet tagħmel sens.

Pero` jekk kemm-il darba jkollok sentenzi li qegħdin jaqbżu b'mod spedanti l-limitu mbagħad wieħed jibda jaħseb x'jista' isir.

Imma dan mhux il-każ f'pajjiżna.

Jien ma rridx li wieħed jaħseb li b'xi mod fis-soċjeta` tal-lum ikun aċċettabbli li jsir xi ħaġa min-naħa tal-Parlament li biha nibagħtu messaġġi ħżiena lill-ġudikatura tagħna.

Irridu noqogħdu attenti għalih dan.

Hawnhekk ma kienx il-każ li wieħed jista' jgħid li qed nibagħtu messaġġi aktar sottili mingħajr ma jkun hemm indħil dirett fil-qrati tagħna.

Safejn naf jien, il-qrati tagħna fl-ebda mument ma taw xi messaġġi li huma jixtiequ li jkollhom xi kriterju f'dan ir-rigward.

Kien hemm xi każ, per eżempju, fejn il-qorti ta' l-appell qalet li b'xi mod qed tħoss li hija konfuża u ma tistax tasal għal deċiżjoni u tixtieq li l-leġislatur jagħmel xi tip ta' kriterji?

Safejn naf jien m'huwiex il-każ.

Kultant f'sentenzi tal-qorti ġudikant jinduna li tali emenda ta` tali liġi tmur kontra d- drittijiet fundamentali tal-bniedem.

F'każ bħal dan l-istess ġudikant fis- sentenza tiegħu jiġbed l-attenzjoni tal-Parlament.

Kellna s-sentenza li kienet tpoġġiet hawnhekk wara li bagħatha l-President Ugo Mifsud Bonnici.

Dan kien il-każ dwar illeġittimita` fejn qalu li għandha ssir emenda fil- liġi għaliex ma kienx fair li wieħed irid iħalli l-wirt lit-tfal tiegħu u għax għandu tifel illeġittimu u jrid jittrattah bħall-oħrajn, bħala missier, ma jistax jagħmilha għaliex il-liġi ma tħallihx.

Illum nafu li d- drittijiet tal-bniedem prattikament baqgħu l-istess minn wara l-gwerra, imma l-interpretazzjoni tagħhom tant qed tkun ricca li bilfors trid temenda u you put your house in order anke fil-kamp leġislattiv.

Hawn Malta ma kellniex sentenzi fejn il-qorti kellha xi diffikulta` biex tasal għal deċiżjoni dwar il-likwidita` tad-danni.

Issa jekk is-soċjetajiet ta' l-assigurazzjoni qed jibagħtu xi tip ta' messaġġi aħna ma nafuhomx.

Aħna, ta' l-oppożizzjoni, ipprovajna naraw jekk il-kumpanniji ta' l- assigurazzjoni humiex qed jibagħtu xi tip ta' messaġġi inkwetanti dwar kif qed ikunu d-deċiżjonijiet tal-qrati tagħna, pero` dan il-Parlament ma jistax b'xi mod jiġi wżat biex is-soċjeta` tagħna taħseb li aħna qed nipprovaw nakkomodaw xi għajta ta' xi ħadd dwar kif għandhom jingħataw il- likwidazzjoni tad-danni u jekk għandhomx jaqbżu ċertu limitu.

Din hija perikoluża u nkunu qed nitkellmu fuq ħaġa li b'xi mod il-messaġġ li joħroġ minn hawn ikun li aħna qed nibżgħu jew inkella qed nippruvaw naċċettaw l- influwenza biex nilleġislaw kriterji.

Għalhekk il-prinċipju huwa importanti, u fil-fatt huwa għal din ir-raġuni li aħna jidhrilna li f'dan il-każ il-leġislatur irid joqgħod attent li ma jagħtix poteri lill-eżekuttiv b'mod li hu jkun qisu "staffa" għal dawn it- tip ta' regolamenti.

Il-leġislatur għandu jara li dak li jingħata lil kwalunkwe persuna jew lil kwalunkwe werriet ta' persuna li tkun sofriet danni minħabba diżabbilta` jew minħabba raġunijiet oħra, ikun mogħti b'mod ħieles mill-istess qorti tagħna li jkunu tkun tat il-ġudizzju tagħha skond il-kriterji u l-provi li jkollha.

Aħna bħala avukati prattikanti naqraw diversi sentenzi li tagħti l-qorti u għalhekk nafu li s-sentenzi kollha jkunu marbutin mal-kriterji u l-provi li tikseb il-qorti.

Fil-fatt il-qorti tagħmel eżerċizzju tajjeb ħafna qabel ma taqta' s-sentenza għall-każijiet li jiġu quddiemha.

Waqt il-proċess jidħlu ħafna dettalji, u l-esperti mhux dejjem jaqblu mal-persentaġġi li jingħataw għad-diżabbilta` li jsofri dak li jkun.

Il-fatt li l-proċess jidħol f'ħafna dettall ifisser ukoll li għalkemm hemm lok fejn wieħed jikkritika fl-għoti tas-sentenzi, dejjem ikun hemm raġunijiet validi għaliex il-qorti tkun waslet biex tat dik is-sentenza.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar il-kritika li taqla' l-qorti.

Mr Speaker, nagħmlu x'nagħmlu, il-kritika xorta se tibqa' hemm.

Ovvjament m'iniex qed ngħid li fil-qorti kollox hu miexi sew jew li dak kollu li qed isir fil-qorti, qed isir tajjeb għax hemm x'wieħed jikkritika f'dan ir- rigward ukoll, imma ġeneralment dejjem ikun hemm raġunijiet validi għaliex il-qorti tkun ħadet it-tali deċiżjoni, speċjalment il-qorti ta' l-appell.

Għalhekk aħna, bħala oppożizzjoni, ma nemmnux li dan il-Parlament għandu jilleġisla biex jibda jinħass li l-qorti tkun qed tiġi kkontrollata, anzi bl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, mhux biss se jibda jinħass li l- qorti qed tiġi kkontrollata imma l-qorti se tibda tiġi kkontrollata verament.

Aħna, bħala oppożizzjoni, nemmnu li l-qrati tagħna għandhom jitħallew jiddeċiedu fil-liberta` kollha.

Fl-opinjoni tiegħi, ikun ħafna aħjar jekk wieħed jara x'għandu jsir fil-qorti biex meta niġu hawnhekk nemendaw il-liġijiet, inkunu qed insaħħu l-liġijiet tagħna u mhux indgħajfuhom.

Naħseb li l-Ministru qraha l-istqarrija li għamilt jien il- bieraħ.

Fil-qorti hemm problemi kbar, u jenħtieġ li dawn jiġu ndirizzati malajr kemm jista' jkun.

Biżżejjed ngħid li meta dan l-aħħar tlajt fis-sular ta' fuq il-bejt u rajt l-imwejjed, għall-ewwel ħsibt li se jsir xi party hemmhekk, pero` wara ndunajt li dawn kienu l-imwejjed tal-ħaddiema li kienu qed jaħdmu fuqhom.

Jien kemm-il darba għedt lill-Ministru li fil-qorti hemm problema ta' spazju, u dan dejjem qalli li jekk il-ġudikanti jaħdmu f'ħinijiet differenti, ma jibqax ikun hemm din il-problema, pero` inti ma tistax iġġiegħel ġudikant jaħdem bilfors f'ċerti ħinijiet.

Il-ġudikanti jrid ikollhom il-ġurnata tagħhom u jekk ikunu jridu jibdew il-kawżi fid- 9:00 a.m., dawn għandu jkollhom il-faċilita` li jibdew jaħdmu kollha fid- 9:00 a.m.

Naturalment it-tibdil li hemm bżonn isir fil-qorti ma jistax isir mil-lum għal għada, pero` mbagħad min-naħa l-oħra dan ma jfissirx li ma nistgħu nagħmlu xejn f'dan ir-rigward.

Ma ninsewx li l-qorti taqa' taħt ir- responsabbilta` tagħna lkoll bħala Parlament u taqa' wkoll taħt ir- responsabbilta` tal-gvern għaliex il-gvern għandu r-responsabbilta` tat- tmexxija tal-pajjiż kollu.

Kif semmejt fl-istqarrija li għamilt, illum hemm mijiet ta' kawżi li qed jistennew li jiġu pproċessati fil-qorti.

Biżżejjed ngħid li hemm kawżi li ilhom jistennew kważi sena biex jiġu mismugħa.

Lill-imħallef Galea Debono nista' nsemmih b'ismu għax veru ħadem matul dawn l-aħħar xhur.

Fil-fatt minbarra li dan l-imħallef jaħdem fil- kamp kriminali, huwa qed jilħaq jaħdem ukoll fis-Sekond'Awla u jipproċessa l-każijiet ta' separazzjoni.

Ta' min jgħid ukoll li dan l-imħallef jibda jaħdem mit-8:00 a.m. M'hemmx għalfejn ngħidu li jkun hemm ħafna tgergir min-naħa ta' l-avukati fuq dan id-dewmien kollu għax huma ma jkunux iridu l- klijenti tagħhom ibatu minħabba dan id-dewmien, speċjalment f'każijiet ta' separazzjoni, manteniment u aċċess għat-tfal.

Issa nisperaw li bl- appointment li ngħata l-imħallef Azzopardi nibdew naraw xi riżultati.

Jekk wieħed jidħol fir-registry tas-Sekond'Awla, ħlief files sofor fuq l- ixkaffi ma jarax, tant li jispiċċa jaħseb li qed jara s-sunflowers!

Mhux ta' b'xejn li l-klijenti tagħna l-ħin kollu jistaqsu lilna l-avukati meta se tinstema' l-kawża tagħhom!

Il-każijiet soċjali, l-iktar dawk familjari, jitolbu l-attenzjoni urġenti, pero` bir-rispett kollu, is-sitwazzjoni li għandna llum f'dan il-kamp m'hi feliċi xejn.

Ilna mill-bidu ta' l-1992 nisimgħu lill-gvern Nazzjonalista jgħid li dalwaqt titwaqqaf il-qorti tal- familja, pero` minkejja li llum qegħdin fl-2003 u għad għandna lill-partit Nazzjonalista fil-gvern, pajjiżna għadu mingħajr qorti tal-familja.

Kulħadd huwa inkwetat fuq din is-sitwazzjoni fil-qorti, Mr Speaker, u jkun aħjar jekk nindirizzaw il-problemi li semmejt milli noqogħdu nistabbilixxu l-kriterji.

Is-sitwazzjoni preżenti fil-qorti titlob li għandna naraw kif se nsolvu dawn il-problemi llum qabel għada.

Jien personalment ma naħsibx li kienet idea tajba li l-Ministru Borg ġie fdat bir-responsabbilta` ta' l- intern minbarra dik tal-ġustizzja, anke għax niftakar li meta fl-1987, kif telgħu n-Nazzjonalisti, l-E.T. l-President Guido de Marco kien fdat b'dawn iż-żewġt oqsma, dawn iż-żewġt oqsma ma tantx kienu marru tajjeb.

Għaliex?

Għax ix-xogħol li jirrikjedu l-oqsma ta' l-intern u tal-ġustizzja huwa kbir ħafna, u dan biex ma nsemmux ukoll il-konflitti li jista' jkollu l-ministru mingħajr ma jrid meta jiġi fdat b'dawn iż-żewġt oqsma.

Imma għalissa ħalli nħalluha din għax dik hija xi ħaġa li tirrigwarda lill-ministru personalment.

Mr Speaker, ma jistax ikollok sitwazzjoni fejn il-kummissjoni għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja tkun qed tiġbidlek widnejk minħabba s- sistema li tkun qed tuża u inti tibqa' ma tindirizzahiex.

Fil-fatt aħna bħala oppożizzjoni, lill-gvern Nazzjonalista konna qed nappellawlu biex jirrivedi t-tariffi tal-qorti, speċjalment fejn għandu x'jaqsam il- konvenut.

Dan qalitu lill-gvern ukoll il-kummissjoni għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja, u din qiegħda miktuba verbatim u ndirizzata lill-ministru tal-ġustizzja preċedenti.

Il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja kienet qalet ukoll lill- ministru tal-ġustizzja preċedenti li hija nġustizzja li ddaħħal persuna l- qorti u tissoġġettaha għal dawk it-tariffi kollha biex tkun tista' tiddefendi l-kawża tagħha.

Jekk wieħed imur il-qorti x'ħin irid u jitla' fis-sular ta' fuq, jaħseb li daħal ġo ċimiterju għax isib kollox vojt.

Kawżi pendenti hemm, imma kawżi ġodda qed jidħlu bil-waħdiet, u min irid ikun onest jammetti li din hija r-realta`.

Wara kollox kulmin jaħdem fil- qorti jew min jaħdem ma' xi avukati jaf li din hi r-realta`.

Illum il- kawżi l-ġodda fil-Prim'Awla xxottaw daqs il-frawli, u dan huwa kollu tort tal-gvern għax jekk wieħed jara kemm kienu jidħlu kawżi qabel m'għolew it- tariffi u kemm qed jidħlu kawżi llum jinduna x'qed jiġri.

Illum għandna problema wkoll fit-tmexxija tat-tribunal, li l-kompetenza tiegħu telgħet għal Lm1,500, għax l-affarijiet tant qed jintefgħu fuq naħa waħda li issa għad irridu naraw jekk aħniex se nħallu ġudikanti jaħdmu part-time.

Mr Speaker, fil-programm elettorali ta' l-aħħar elezzjoni, il-partit Laburista kien wiegħed li se terġa' ssir reviżjoni tat-tariffi tal-qorti, speċjalment għal dawk li ma jifilħux iħallsu u fl-istess ħin ma jaqgħux taħt il-bracket li jkunu ntitolati għal-għajnuna legali, għax it-tariffi kif inhuma llum huma esaġerati.

Il-Ministru jaf li ħafna mill-kawżi li jkollhom il-werrieta jkunu kawżi ta' diviżjoni, pero` llum dawn il-kawżi tant ġew iqumu flus li ħafna mill-werrieta qed jippreferu jħallu dak li hu tagħhom indiviż.

Naħseb kulħadd jiftakar in-numru kbir ta' kawżi li kienu jagħmlu l-werrieta fuq id-diviżjoni tal-proprjeta` sa ftit żmien ilu, pero` llum dan in-numru niżel ħafna, u ovvjament niżel ħafna mhux għax m'għadx baqa' proprjeta` x'tinqasam għax in-nies xorta waħda għadhom imutu!

M'hemmx dubju li wieħed irid jara x'jagħmel quddiem din is-sitwazzjoni, u jagħmel tajjeb il-Ministru jekk qabel ma jara kif se jorganizza lill-qorti aħjar, jieħu ħsieb dak li mhux qed jaħdem, jew mhux qed jaħdem biżżejjed.

Jien naħseb li għandna nistaqsu lilna nfusna jekk jagħmlux sens dawn it- tariffi wara li issa tajnihom prova ta' kważi tliet snin.

Mr Speaker, dawn huma l-problemi li l-qrati tagħna qegħdin jiffaċċjaw illum, u jekk illum qed jixxotta kollox, dan huwa kawża ta' l- eseġerazzjonijiet li saru min-naħa tal-gvern Nazzjonalista.

L-ikbar sfortuna hi li dan il-gvern ma ndenjax ruħu jipprova jifhem jekk dawn it- tariffi jagħmlux sens jew le mil-lat soċjali imma baqa' miexi bl-iktar mod arroganti, bħallikieku m'hu qed jiġri xejn.

Ma kienx għalxejn li l- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja ġibdet l-attenzjoni tal- gvern għal dan kollu, u aħna nafu li l-membri ta' din il-kummissjoni m'humiex dilettanti imma huma nies ġejjin mill-ġudikatura, min-naħa ta' l- Avukat tar-Repubblika, mill-kamra ta' l-avukati, min-naħa tal-gvern jew min- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Għalhekk ma nistax nifhem kif minkejja li l-gvern qed jara li kien hemm reazzjoni anke minn dawn in-nies, qed jibqa' ma jiċċaqlaqx.

Il-Ministru jaf li t-tariffi tal-kawżi ċivili għolew sew.

Huwa veru li t- tariffi ta' dawk il-kawżi ta' korriment fuq il-post tax-xogħol ġew riveduti, imma dawn xorta waħda ġew għoljin iktar minn qabel, u minħabba f'hekk hemm diversi nies li qed ibatu.

Il-Ministru żgur li jifhimni meta ngħid li f'pajjiżna jeżistu kwestjonijiet soċjali kbar fejn tidħol il- ġudikatura u l-ġustizzja f'pajjiżna, u għalhekk dan il-pajjiż ma jistax jitħalla jibqa' jiġi mmexxi kif qiegħed jiġi mmexxi llum.

Il-Ministru jaf li l-maġġoranza l-kbira ta' l-avukati m'għandhom l-ebda sentiment ta' politika partiġġjana, u wħud minn dawk li għandhom dan is-sentiment jappartjenu lill-partit Nazzjonalista, pero` billi huma għandhom lealta` sħiħa lejn il-professjoni tagħhom - u fuq dan naħseb li kemm jien kif ukoll il-Ministru naqblu - jinsabu mwerwrin fuq l-infurzar tal-kawżi.

Nafu li sar seminar importanti u hawnhekk irrid nawgura lill-kamra ta' l- avukati talli organizzatu u ħadet sehem qawwi fid-diskussjoni ta' l-emendi għall-proċedura ċivili.

Jien sinċerament nispera li jkun hemm tħaddim aħjar fl-infurzar għaliex ma jiswa xejn li tirbaħ il-kawża u xorta ma tasal qatt.

Jien tkellimt ma' ħafna prokuraturi legali li jaħdmu fit-tribunal għat- talbiet żgħar - hemmhekk jaħdmu ħafna avukati pero` iktar hemm prokuraturi legali peress li issa għandu wkoll kompetenza sa Lm1,500 - li qaluli li kważi xejn m'hemm inforzar tad-deċiżjonijiet għax tant għolew it-tariffi li it is not worth it li jkollok kawża ta' Lm200 u trid tonfoq Lm80!

Għax dak li jkun jgħidlek li għamel kawża u ħallas lill-avukat u hu għadu ma ġabar xejn.

Wieħed irid jistaqsi x'inhu jsir biex il-pubbliku Malti u Għawdxi ma jkollux sistema ta' qrati fejn it-tariffi jkunu għoljin b'mod esaġerat, imma li jkun jista' jlaħħaq magħhom u jieħu dak li għandu dritt għalih, jiġifieri l-aċċessibbilta` tal-qrati tagħna.

Sfortunatament il-pubbliku Malti reġa' ddeċieda li jtella' fil-poter lill-gvern li għolla t-tariffi tal-qrati, pero` żgur li ma ddeċidiex fuq dan il-kriterju.

L-oppożizzjoni se tibqa' tkun konsistenti u tibqa' tgħid lill-gvern biex ma jibqax iwebbes rasu fuq il-kwestjoni tat-tariffi.

It is never too late, u aħna lesti li nagħtu kontribut biex il-pubbliku Malti ma jkollux din is-sofferenza.

Ma jistax ikun li l-problemi kbar li għandna fis-sistema ġudizzjarja jibqgħu hemmhekk.

Aħna għandna nħallu l-liberta` tal-ġudikatura u fl-istess ħin inħallu l-qrati aċċessibbli għall-poplu Malti u Għawdxi.

Għaliex m'aħniex inkunu daqshekk effiċjenti fil-qorti, speċjalment min-naħa ta' l-infurzar?

Għaliex ħaddiem li hu Laburist jitfgħuh naħa u wieħed Nazzjonalist ipoġġuh fejn l-iktar li għandu ċans jaqla' lira żejda, pero` mbagħad lanqas ir-riżultat ma naraw?

Qegħdin jimxu bi kriterju politiku mal-ħaddiema fil-qorti stess għax wieħed għen lil xi ħadd fl-elezzjoni li għaddiet, eċċ., pero` r-riżultat xorta ma jiġix.

Min qed ibati?

Qed ibati l-poplu Malti ladarba r-riżultat qed ikun ħażin.

U dan mhux jien qed ngħidu, imma avukati oħra prattikanti li għandhom sentiment Nazzjonalista.

Dawn jgħidulna li għandna raġun f'din il-kwestjoni.

Mhux sew li dawn l-affarijiet isiru min-naħa tal-gvern.

Issa ħalli naraw x'jgħid dan l-abbozz ta' liġi.

Fi klawsola 2 ta' l-abbozz jingħad li s-somma totali li għandha titħallas lil persuna għar-rigward ta' diżabilità għal dejjem totali m'għandhiex tkun iżjed minn Lm0.25 miljun jew dik is-somma ogħla li l-ministru responsabbli għall-ġustizzja bi ftehim mal-ministru responsabbli għall-finanzi jista' jistabbilixxi.

Allura diġa` għandna l-indħil tal-ministru.

Klawsola 3 li qed tissostitwixxi artiklu 1046 tgħid li s-somma totali li għandha tingħata lid-dipendenti kollha m'għandhiex tkun iżjed mis-somma li kieku kienet titħallas lill-mejjet li kieku ma mietx imma baqa' ħaj b'diżabilita` għal dejjem totali wara li jitnaqqsu 30%.

GĦalfejn qegħdin nagħmlu dan il- kriterju?

Il-qorti ma tafx safejn għandha tasal jew ma tasalx?!

Dan huwa dettall li taf tagħmlu l-qorti.

Mela allura għaliex irid jagħmlu l- ministru?

Jekk il-qorti waslet għal deċiżjoni b'mod oġġettiv, għalfejn għandna nindaħlu aħna l-parlamentari?

Aħna għandna funzjoni differenti minn dik tal-ġudikant.

Ladarba fil-Kodiċi Ċivili hemm il-kriterji safejn għandu jimraħ il-ġudikant u x'konsiderazzjonijiet għandu jieħu, kif niġu aħna nikkontrollawh?

Taħt dawn ir-regolamenti kważi se ngħidulu x'għandu jgħid fis-sentenza!

Per eżempju, kif nistgħu ngħidu lill-qorti kif għandha tqis l-ammont ta' manteniment li persuna mejta kien ikollha titħallas li kieku baqgħet ħajja( Il-ġudikant għandu l-kapaċita` li jagħmel dan jew il-leġislatur għandu jgħid ukoll lill-qorti kemm għandu jkun dan il-manteniment(

Subklawsola (2) ta' klawsola 3 tistabbilixxi wkoll liema huma l-werrieta.

Allura l-qorti ma tafx tara min jistgħu jkunu l-werrieta f'każijiet fejn ikun hemm qraba( Irridu ngħidulha aħna safejn u mhux safejn( Jekk lanqas dan ma taf tara - li taf tarah - allura xi kriterji rridu npoġġu f'ħalq il- ġudikant( Din hija l-kwestjoni kollha.

L-iktar każijiet li jinkwetawni huma meta jkollok tentattivi biex ikun hemm dak li ngħidulu out of court settlement.

Jiġifieri meta wieħed jipprova jasal għal ftehim mingħajr ma jmur il-qorti, jew anke waqt li jkun għaddej il-proċess fil-qorti l-partijiet jipprovaw jaslu għal ftehim qabel ma jkun hemm sentenza.

Dan isir għal diversi raġunijiet.

Imma jekk se noqogħdu nagħmlu dawn il-kriterji awtomatikament se nfixklu l-possibbiltà ta' out of court settlement.

Għax dak li jkun jirraġuna li ma jaqbillux jinnegozja settlement ladarba hemm dawn il-kriterji stabbiliti.

Jiġifieri dawn se jiskoraġġixxu aktar milli jinkoraġġixxu.

Mr Speaker, jekk kemm-il darba se nistabbilixxu dawn il-kriterji, dawn se jkunu applikati għal kulħadd mingħajr ebda distinzjoni.

Kull każ huwa differenti mill-ieħor u kull każ ikollu ċerti issues li m'għandux każ ieħor.

Ċerta evidenza tista' tkun iktar b'saħħitha minn ta' każ ieħor u l- ġudikant ikollu jiżen dawn l-affarijiet kollha.

GĦalhekk dawn il-kriterji li qegħdin nagħmlu ma jagħmlux sens u huma perikolużi anke minħabba li qed jiġu ntrodotti meta hemm problemi - li jarahom kulħadd - li huma iktar urġenti fil-qrati tagħna.

Jien ma nafx għalfejn għandu jkun hemm din l-għaġġla għal din il-liġi.

Veru li konna ddiskutejnieha fi Frar u peress li l-gvern kellu iktar affarijiet importanti f'rasu dakinhar ma waslitx sa l-istadju tal-Kumitat, imma ma narax li hija daqshekk importanti.

Għandna ħafna affarijiet oħra iktar importanti x'nagħmlu.

Mr Speaker, irrid ngħid li dawn l-emendi huma kontra l-ispirtu tal- Kostituzzjoni tal-pajjiż għax kulħadd jaf li biex demokrazija tibqa' b'saħħitha rridu naraw li l-eżekuttiv, il-leġislattiv u l-ġudikatura bl- ebda mod ma jidħlu fuq xulxin.

F'dan il-każ mhux talli se ndaħħluhom fuq xulxin, talli se nħabbtu lill-eżekuttiv u lill-ġudikatura ras ma' ras.

Kemm kienu attakkawh lill-partit Laburista n-Nazzjonalisti meta dan kien ċaqlaq xi mħallef min-naħa għall-oħra!

Issa llum jien m'iniex se noqgħod nidħol fil-mod kif dan iċċaqlaq imma niftakar li n-Nazzjonalisti kienu qajmu traġedja sħiħa meta dan l-imħallef ġie mċaqlaq min-naħa għall-oħra għax kienu qalu li neħħejna lill-qorti kostituzzjonali u ma nafx x'ma kenux qalu iktar.

Allura issa, li qed ikun hemm dan l-indħil mill-eżekuttiv, m'hu qed ikun hawn l-ebda reazzjoni, qisu m'hu qed jiġri xejn?!

Mr Speaker, aħna bħala oppożizzjoni xtarrejna u ddiskutejna l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna fit-tul għax aħna dejjem konna tal-fehma li f'dak li għandu x'jaqsam mas-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna rridu nkunu minn ta' quddiem li nipproteġu dak li nemmnu fih u li rridu nħarsu lejn il- ġudikatura bl-iktar mod ċar, ħieles u trasparenti.

Irridu naraw li bl-ebda mod m'għandna ndaħħlu xi feles li bih inkunu nistgħu nibagħtu messaġġi li jagħmlu diżunur jew li b'xi mod jistgħu jxekklu s-sistema tal-ġudikatura f'pajjiżna.

Jien rajt leġislazzjonijiet oħra, fosthom dik Taljana, u sibt li fil-liġi tagħhom il-ġudikanti m'għandhomx idejhom marbuta, bħalma se jiġri fil-każ tagħna.

Ara mbagħad il-ġudikanti Amerikani, dawn għandhom idejhom iktar wiesa', imma nsomma, aħna la għandna għalfejn niġru wara l- Amerikani u lanqas għandna għalfejn niġru wara ħadd.

Aħna għandna nservu ta' eżempju tagħna nfusna, dejjem jekk nitħallew, għax issa ġaladarba nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea se jkollna l-problemi f'dik li hi indipendenza tal-ġudikatura.

Il-qrati tagħna għandhom ikollhom il-pride li jibqgħu huma li jinterpretaw il-liġi u li jieħdu d-deċiżjonijiet għall-benessere tas-soċjeta` Maltija.

Artiklu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jgħid li m'għandha titħalla ssir l- ebda ħaġa li tmur kontra l-istess Kostituzzjoni, pero` issa, meta nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, irridu noqogħdu attenti u minn dan il- Parlament stess naraw li nipproteġu dak li hu tagħna għax jekk ma nagħmlux hekk, l-artikli tal-Kostituzzjoni li jitkellmu dwar l-indipendenza tal- qrati tagħna u d-dritt li dawn jiddeċiedu, jistgħu jkunu fil-periklu.

Il- manuvri li b'xi mod jistgħu jpoġġu lill-Kostituzzjoni tagħna at risk qegħdin hemm, imma dawn l-affarijiet ħadd ma ddiskutihom.

Il-Prim Ministru u membri oħrajn min-naħa tal-gvern marru jiddiskutu ħafna affarijiet ma' ta' l-Unjoni Ewropea, pero` dwar dan ħadd ma ddiskuta u sal- lum ħadd għadu ma spjega lill-poplu Malti u Għawdxi x'jista' jiġri mill- ġudikatura u mis-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna ġaladarba nissieħbu fl- Unjoni Ewropea; ċioe` jekk aħniex se nkunu sottomessi għal dak li se jagħtina ħaddieħor bl-iktar mod miftuħ minkejja li aħna matul is-snin bnejna l-ġudikatura u l-kultura legali tagħna.

Din m'hijiex kwestjoni ta' membership.

Issa l-membership b'xi mod ġie deċiż mill-poplu Malti, imma issa hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-ġudikatura.

Mr Speaker, jekk il-Ministru responsabbli għall-ġustizzja se jitħalla jagħmel regolamenti għall-fini ta' l-artiklu, hu stess ikun qed jistabbilixxi r-regoli li għandhom jitqiesu mill-qrati biex jiġu stabbiliti d-danni dovuti.

Dan ma naqblux miegħu.

Jiena m'iniex qed ngħid li m'għandux ikun hemm xi tip ta' ħsieb li l-qorti għandha tara li jkun hemm il-kriterju ta' capping.

Il-kriterju ta' capping tarah il-qorti.

U lill- Ministru li jrid joħroġ regolamenti biex, per eżempju, jistabbilixxi l- qligħ potenzjal li għandu jittieħed bħala bażi biex juri l-kalkoli, nistaqsih jekk fl-1962, fl-1972 jew fl-1982 il-qrati tagħna ddeċidewx ħażin.

U jekk iddeċidew ħażin, fejn għamlu dan?

Jien ma naħsibx li l-qorti dak iż-żmien qatt ma kellha bżonn li tara kif se tagħmel il-kriterji, imma żgur li ma kellhiex bżonn li l-kriterji jiddettahom il-Ministru.

Aħna ma nistgħux naqblu li l-qorti toqgħod fuq regolamenti li joħorġu minn ministru b'avviż legali biex hi tara kif se tagħti s-sentenza tagħha.

Din hija kontradizzjoni oħra għax lanqas biss qed ngħidu li l-Ministru se jiġi hawn u jara jekk il-Parlament jaqbilx.

Le, issa se nagħmluha li l-ministru se jagħti l-poter lilu nnifsu biex ikun jista' jistabbilixxi regolamenti to be taken into consideration by the courts.

Ma nistgħux niġu biex nitkellmu fuq il-kamp tal-ġustizzja u ndaħħlu dawn it-tip ta' modalitajiet leġislattivi għax din hija xi ħaġa assolutament ta' periklu.

Meta qed ngħidu li l- minsitru responsabbli jista' jagħmel regolamenti għall-fini ta' artikli 145 u 146, u b'dawk ir-regolamenti jista` jistabbilixxi regoli li għandhom jitqiesu mill-qrati, għalija nħoss li hija perikoluża.

Dan huwa l-prinċipju li l-ministru ta' qablu ma setax jifhem.

Imma naħseb li l-Ministru Tonio Borg, bħala persuna li tħobb il-kamp kostituzzjonali, jista' jifhem iktar dak li llum qed ngħid fil-kritika tiegħi.

Issa kultant ikollok każijiet eċċezzjonali u partikolari.

Pero` jiena ma nafx kemm kien hawn każijiet fejn inqabżet s-somma ta` Lm0.25 miljun.

Jekk kien hawn xi wieħed.

Allura what's the big issue li noqogħdu ngħidu li m'għandhiex tinqabeż ċerta somma?

Jekk kemm-il darba rridu ngħidu li hemm ċerti raġunijiet għaliex dak l-ammont għandu jinqabeż jew ma jinqabiżx, dawn iridu jkunu raġunijiet li jagħmlu sens.

Jista' jagħti l-każ li persuna li tkun sofriet danni jkollha parti mit-tort u allura tieħu inqas għax hi stess kellha negliġenza

Kontributorja, imma dak tarah il-qorti.

Allura wieħed jistaqsi: Kif jistgħu jsiru regolamenti biex jiġu stabbiliti fatturi li jistgħu jitqiesu mill-qrati tagħna meta tiġi biex tikkalkola dawn id-danni?

Il-ministru kif qed jgħid li minn żmien għal żmien jista' jagħmel regolamenti?

Mela l- qorti ma tafx tagħmilhom dawn?

Il-kamp tal-ġudikatura f'pajjiżna ma tafx x'għandha tagħmel minn żmien għal żmien, bħal meta kien hemm il-Butler vs Herd case u każijiet oħra li baqgħu jiżviluppaw maż-żmenijiet u li evolvew prinċipji li llum jagħmlu sens?

Sur President ̧ aħna bħala partit Laburista nemmnu li l-qrati għandhom jitħallew jaħdmu bl-aktar mod ħieles biex id-deċiżjonijiet li jittieħdu jkunu ħielsa mingħajr l-ebda pressjoni mill-eżekuttiv.

Pero` l-poplu Malti jrid jingħata wkoll in-nifs u jrid jingħata aktar aċċess għas-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, jien se naqbad dan is-suġġett proprju minn fejn spiċċa sieħbi l-Onor.

Anġlu Farrugia li tkellem fuq il-kwestjoni tal-kostituzzjonalita` tar-regolamenti.

Din il-kwestjoni kont ipprovajt inqajjimha fuq regolamenti li kienu saru mill-Water Services Corporation li kienu għamlu pieni penali fejn il-ministru għandu dritt jistabbilixxi l- pieni u r-regolamenti li wara jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra imma bl- ebda mod ma jiġu approvati minn hemmhekk.

Jekk wieħed jeżamina verament il-Kostituzzjoni tagħna jsib li huwa l- Parlament li għandu jiddeċiedi u japprova, jiġifieri r-regolamenti jistgħu jsiru għall- funzjonament tal-liġi imma effettivament ma jistgħux ibiddlu l- liġi sostantiva għax dik jista' jgħaddiha biss il-Parlament.

Din il- kwestjoni kienet qamet anke ġewwa l-Awstralja fejn kienu jaħsbu li l- proċedura tagħhom hija bħal dik Ingliża.

Fil-fatt fil-liġi Ingliża hemm li jekk jgħaddu ċertu numru ta' xhur u ma jkun hemm l-ebda talba biex l-abbozz ta' liġi jmur quddiem il-parlament, allura jiġi meqjus li r-regolamenti jkunu għaddew.

Meta din ġiet kontestata l-Awstralja fuq il-kostituzzjoni partikolari li għandhom hemmhekk ̧ il-qorti Awstraljana kienet iddeċiediet li l-power to make regulations l-ewwel irid joħroġ mill-Kostituzzjoni.

Fil- fatt jekk wieħed jaqbad il-kapitlu tal-Kostizzuoni tagħna jsib li hemmhekk jingħad li l-parlament għandu dritt li jagħmel il-liġijiet for the good order and administration of the country etc.

Imbagħad hemm artiklu ieħor li jgħid kif jgħaddu abbozzi ta' liġi mill- parlament, jiġifieri bil-Kostituzzjoni li għandna llum ma nistgħux nippretendu li l-ministru għandu d-dritt li jagħmel ir-regolamenti u jbiddel il-liġi sostantiva; inkella nistgħu nagħmlu artiklu li jgħid li l- ministru responsabbli mill-ġustizzja jista' jbiddel il-liġijiet kollha li hawn f'dan il-kodiċi u jagħmel sostituzzjoni tagħhom b'regolamenti.

GĦax fil-fatt bl-emenda li qed tiddaħħal hawnhekk il-ministru qed jingħata poter li jagħmel regolamenti mhux għall-eżekuzzjoni tal-liġi, imma qed jingħata poter li fid-diskrezzjoni tiegħu, waħdu, ibiddel il-Kodiċi Ċivili.

Jiġifieri l-imħallfin, il-qrati u kulħad irid joqgħod għal dak li jagħmel il-ministru responsabbli mill-ġustizzja għax ikun deherlu hekk.

Minn dan l-aspett il-kostituzzjoni tagħna tixbaħ lill-kostituzzjoni Taljana fejn il-parlament jiddeċiedi.

Fil-kostituzzjoni Taljana hemm il- possibbilta` li l-ministru responsabbli jew il-kabinett jagħmel dak li jgħidulu d-decreto legge.

Ikun hemm liġi urġenti li jridu jgħadduha mill- parlament, u biex tgħaddi mill-parlament tieħu ċertu tul ta' żmien.

Allura l-kabinett jagħmel il-liġi imma fi żmien tliet xhur il-parlament irid jirratifikaha għax inkella tiskadi, ma tkun liġi xejn.

Jiġifieri l- kabinett ikun biddel sostantivament il-liġi fiha nnifisha, allura l- parlament irid jintervjeni biex dak l-abbozz li jkollu l-kabinett, allavolja kien effettiv għal tliet xhur, jirratifikah billi jgħaddih mill- parlament.

Mhux kif għandna aħna, bir-rispett kollu!

Sfortunatament kif inhi qiegħda l-Interpretation Act, the making of regulations jistgħu jitneħħew biss by a negative motion fi żmien 21 ġurnata minn meta dan il-paralment jiġi nformat li tqiegħdu dawk ir-regolamenti fuq il-Mejda tal-Kamra u ġew pubblikati fil-gazzetta tal-gvern.

Imma l- parlament għandu l-obbligu u d-dritt li jemenda, jiddiskuti u jikkonvinċi naħa u oħra kemm huwa tajjeb jew ħażin f'dik li hija liġi sostantiva.

Il- ministru għandu dritt li jagħmel regolamenti għal dawk il-liġijiet li jkun approvalu l-parlament ħalli jgħin fl-eżekuzzjoni tagħhom.

Hawnhekk għandna periklu ieħor għax jista' jkun hemm ministru - ikun min ikun - li f'daqqa waħda jgħid li se jistabbilixxi l-formola kif jiġu maħduma tali danni.

Apparti minn hekk, bir-rispett kollu, f'dan l-abbozz m'hemmx saving clause, ma jingħad xejn dwar il-każijiet li jkunu għaddejjin.

Allura tista' tiġi retroattiva u r-regolamenti li jsiru jistgħu jolqtu każijiet pendenti.

Huwa mportanti ħafna li f'dawn il-kwestjonijiet il-ministru ma jaġixxix minn jeddu imma jkollu l-awtorita` tal-parlament.

Din hija kontra l- kostituzzjoni għar-raġuni li ministru m'għandux il-poter li jagħmel regolamenti li jmissu s-sustanza.

Wieħed mill-artikli li jagħmel hekk - ġieli ddiskutejtu u meta tiġi x-xoqqa f'moxtha nerġa' nqajmu - huwa artiklu 21 tal-liġi tal-VAT fejn jingħad li l-ministru jista' jgħolli anke r-rata tal-VAT.

Jiġifieri se mmorru kontra l-prinċipju ta' no taxation without representation.

Il-ministru jista' jżid it-taxxa sempliċement b'regolamenti.

Dan huwa żbaljat, illegali u jmur kontra l-Kostituzzjoni!

Għalhekk f'dawn iċ-ċirkostanzi nistieden lill-ministru jeżamina l- provvedimenti tal-Kostituzzjoni kif inhi llum, ħalli jara kif il-poter tal- leġislazzjoni huwa f'idejn il-parlament.

Il-ministru jista' jirregola l- metodoloġija kif għandha titħaddem liġi, imma ma jistax ikollu l-poter to establish the earnings or potential earnings that are to be taken as a basis for computing such damages, establish the formulae that are to be used in computing such damages, establish the factors that are or may be taken into consideration by the court in computing such damages, establish a percentage scale of partial incapacity in respect of particular injuries suffered by the victim where total incapacity has not occurred.

Dawn l- affarijiet kollha jolqtu l-liġi sostantiva, li hija ta' kważi delitt.

U anke jekk il-kwestjoni tad-danni hija parti sostantiva u ilha minn żmien id- dritt Ruman, pajjiżi oħrajn huma ġelużi ħafna fi kwestjonijiet ta' personal injuries, damages u affarijiet bħal dawn.

Allura kif issa se niġu fil- pożizzjoni li l-ministru responsabbli mill-ġustizzja f'daqqa waħda jkollu l- poter waħdu li jagħmel regolamenti u jqiegħdhom fuq il-mejda tal-Kamra li jbiddlu dawk li jistgħu jkunu prinċipji stabbiliti minn żmien u aċċettati mill-pajjiżi kollha?

Hawnhekk nixtieq insemmi każ riċenti ta' xi Maltin li jiġu minn waħda Amerikana li ttajret minn karozza ġewwa l-Amerka.

Ir-relatives tagħha, li kienu distant relatives tħallsu għaliex skond il-liġi dawn kienu l- werrieta.

Biex inkun onest nemmen li jrid ikun hemm regolamentazzjoni ta' dan il-qasam permezz ta' liġi li tidħol fil-Kodiċi, imma dan m'għandux isir permezz ta' regolamenti li jagħmilhom il-ministru.

Għaliex qed ngħid dan?

Jiena niftakar lill-missier l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jiġġieled il-każ Butler vs Herd li fiha l-imħallef Maurice Caruana Curran ta sentenza studjata enormement u kien għamel breakthrough fl-interpretazzjoni tal- liġi.

Is-sentenza li kien ta baqgħet tiġi segwita għal diversi snin u f'din is-sentenza kien ħoloq prinċipji veru b'ġurisprudenza li ma jorbtu xejn, imma għal żmien twil kienet issir riferenza għalihom.

Kemm l-avukati, kif ukoll l-imħallfin u l-kumpanniji ta' l-insurance kienu jafu x'inhi l- pożizzjoni.

Dak ż-żmien jiena kont reġistratur ta' l-Imħallef Maurice Caruana Curran u naf bil-passjoni li għadda minnha sakemm kiteb din is- sentenza, li kienet waħda twila u studjata.

Dan għaliex l-ammont li llikwidat il-qorti fil-każ ta' Butler vs Herd - u dan kien qabel l-1970 - kien ta' Lm6,000 u għal inċident identiku pero` aktar gravi, imħallef ieħor kien ta l-ammont ta' Lm1,200.

Bis-sentenza ta' Butler vs Herd ġie valorizzat ix-xogħol tal-bniedem ġewwa pajjiżna, pero` l-payment for suffering ma jidħol assolutament imkien.

Każ ieħor li ħalla impressjoni enormi fuqi kien ta' tnejn min-nies li ħabtu b'karozza u wieħed kiser il-kustilji u l-fwied u għamel xi tmien sigħat fuq il-mejda ta' l-operazzjoni u żmien twil jitħabat biex jirkupra.

Wara żmien dan ġie perfett, jiġifieri ma kienx hemm telf ta' future earnings u tħallas biss tax-xhur li kien għamel ġewwa l-isptar.

Sieħbu li kien riekeb maġenbu u li kien jaħdem fil-catering, kulma sofra fl-inċident kien xi qasma fuq moħħu li kienet b'tali mod li meta tħares lejh għajnejk imorru mal-ewwel fuq il-ferita.

F'dak il-każ, minħabba li hu kien fil-catering u ried iħabbat wiċċu man-nies, ġie stabbilit li minħabba dak id-difett kien se jnaqqas il-potenzjal tiegħu tax-xogħol.

Mela filwaqt li dak li ra l-mewt ħa xi ħaġa żgħira, l-ieħor li sempliċement għamlulu l-punti u telaq 'l hemm, talli baqgħet marka fuq wiċċu dak ħa l-kumpens tal-future earnings.

Dan għaliex il-kunċett ta' payment for suffering ġewa pajjiżna sfortunatament ma jeżistix filwaqt li f'leġislazzjonijiet oħrajn dan jagħtuh ċerta importanza.

Każ ieħor li qed niftakar hu ta' meta kuxtejn ta' mara ntlaqtu u baqgħalhom ferita.

F'dan il-każ il-qorti qalet li din se tnaqqas it-tgawdija tal-ħajja għax ma tkunx tista' tilbes malja minħabba li l-ferita se tkun evidenti u tagħti fil-għajn u allura tat kumpens għad-danni fuqhom.

Issa jiena ma nafx każ wieħed fejn il-qorti tat kumpens għad-danni minħabba li ġew feruti kuxtejn ta' raġel.

Qed insemmi dawn il-każi għal raġuni sempliċi.

Naħseb li jkun tajjeb li l-ministru jara li jiġu regolati permezz ta' liġi l- formulae li għandhom jinħadmu, kif għandha tiġi assessed, fuq liema bażi għandu jkun hemm il-kwestjoni ta' payment for suffering u x'inhi l- pożizzjoni tad-disability.

Fil-każ tad-disability, filwaqt li jridu jitkellmu l-professuri u l- ispeċjalisti, ikun hemm speċjalista li jara b'mod privat lil min weġġa', speċjalista ieħor ġeneralment tan-naħa ta' l-insurance u l-qorti tispiċċa tappunta wieħed hi.

F'ċirkostanzi bħal dawn naħseb li huwa għaqli li bħalma għamlu t-Taljani u bħalma għandna aħna fil-liġi tas- social security ikollna skema li turi x'jieħu jekk wieħed jitlef għajn waħda, jekk jitlef it-tieni għajn jew jekk jitlef subgħajh t'idu l-leminija u jkun right handed jew subgħajh t'idu x-xellugija u jkun right handed.

GĦandu jkun hemm dawn l-iskemi li l-imħallef, l-avukat u l-insurances ikunu jafu bihom minn qabel.

B'dan il-mod il-litigazzjoni tinqata' malajr.

Jien kont nippretendi li f'dan l-abbozz nagħlqu t-tieqa biex ma jkollniex każijiet fejn jgħaddi ż-żmien u noqogħdu nnaqqsu 20% ħalli l-insurances jagħtu 80% tal-global sum, u għax se jeħodha somma f'daqqa, lump sum, ma jsirx kalkolu għall-inflation u għall-fatt li jogħlew il-pagi b'mod naturali.

L-insurance kapaċi tħallas wara seba' jew tmien snin jekk tieħu l-każ il- qorti.

Issa jekk dawn tagħmilhom bit-8% għal seba' darbiet, anke b'simple interest għandu 56% imgħax salv is-somma.

Mr Speaker, jekk irridu nagħmlu liġi sewwa ejjew niddiskutuha fil-parlament u nieħdu in konsiderazzjoni dawn it-tip ta' dettalji ħalli jkun hemm iċ- ċertezza.

Fl-istadju li qegħdin fih m'għandniex din iċ-ċertezza.

Bil-mod kif qed tiġi regolata, bir-rispett kollu ngħid li hija fundamentalment żbaljata, u dan apparti l-kwestjoni tal-Kostituzzjoni għaliex, per eżempju, fuq il-ġurisprudenza tagħna żviluppat il-prassi li jekk huma t-tfal jew l- armla jieħdu l-full, filwaqt li huma l-collaterals jieħdu up to one-third.

Dan ma jfissirx li m'hemmx sentenzi fejn nies li huma mbegħdin, għax huma eredi kellhom id-dritt ifittxu, tawhom il-full, imma dan m'huwiex sew.

Pero` daqstant ieħor huwa ħażin li inti teskludi lil dawk li huma l- werrieta u tgħid li dawn m'humiex iżjed id-dipendenti jew il-qraba.

Għaliex?

Għax hemm the right of family life, jekk inti jew malizzjożament jew inkella b'negliġenza neħħejt ħajja, il-kumpens m'għandux ikun biss kwestjoni ta' future earnings imma wkoll kwestjoni tal-payment for sufferings.

Dawn huma aspetti li din il-liġi li qed tipprova tivvinta formola għalihom u f'daqqa waħda se jkun hemm tibdil fil-ġurisprudenza għax jingħad li l- kriterji ta' Butler vs Herd ma japplikawx.

Hawn għandna bżonn inkunu definittivament regolati.

Jekk hemm bżonn għandha ssir skeda mal-Kodiċi Ċivili bħalma għandna skeda fuq ħafna affarijiet oħra.

Dan bħalma hija t- tariffa ta' l-avukati fejn f'ċertu każ il-persentaġġ huwa mod u f'każ ieħor huwa mod ieħor.

Hawnhekk għandna niddiskutu l-formola kif għandha tkun, x'għandu jiġi mħallas, min se jkollu d-dritt għall-ħlas, kemm għandu jkun il-persentaġġ mis-somma totali, liema huwa l-grad tad-dipendenza, l-eta` u affarijiet oħra bħal dawn.

Dan għaliex per eżempju, filwaqt li fis-sentenza Butler vs Herd kien hemm massimu ta' 20 sena, ftit wara żdiedet għal 25 sena, u llum saret l-ambitu kollu sakemm tagħlaq l-eta'.

Hemm bżonn li s- sitwazzjoni tiġi regolata bi kriterji li jkunu manifesti mill-bidu u nkunu nafuhom minn qabel biex kulħadd ikun jaf fejn hu.

Jien per eżempju, ma nistax naqbel li nerġgħu mmorru għall-ammont bħalma kien hemm qabel l- emendi.

Jekk wieħed imur ifittex il-kodiċi qabel l-1963 jew 1964 isib li kien hemm is-somma massima ta' Lm1,200.

Issa f'subklawsola 4 ta' klawsola għandna propost hekk:

"... the total sum to a person in respect of total permanent disability shall not exceed Lm250,000 or such higher sum as the minister may ...".

Hawnhekk qed nitkellmu fuq Lm250,000.

Issa nafu li jeżistu nies f'Malta li għandhom income ta' Lm25,000.

Meta wieħed għandu income ta' Lm25,000, b'dik is-somma li qed tiġi stabbilita hemmhekk il-working life expectancy tiegħu qed tingħata awtomatikament għal għaxar snin u mhux iżjed.

Jiġifieri jekk ikollok ġenju tal-computers li jkun qed jitħallas dak is-salarju u jiġrilu xi ħaġa se jikkalkolawlu għal għaxar snin u jekk ikun xufier tal-linja u ġralu l-istess fl-istess eta`, jikkalkolawlu sakemm jispiċċa bil-pensjoni.

F'dawn il-każi għandu jinħadem is-salarju tiegħu, naraw kemm-il sena jwassal u nistabbilixxu l-massimu.

Għaliex għandna nerġgħu naqgħu għall- iżball li nagħmlu s-ceiling meta l-fatturi jistgħu jinbidlu?

B'dan il-mod tkun qed issir inġustizzja enormi.

F'dan l-abbozz ta' liġi qisu għandna tliet kriterji, il-kriterju tal-massimu li ma tistax taqbżu, il-kriterju l- ieħor li se jkun in-normali tal-kodiċi, u t-tielet kriterju li hu dak li jfettilu jiddeċiedi l-ministru.

Jien ngħid li b'dan il-mod tista' tolqot il- każijiet pjetużi.

Huwa ħażin li jkun hemm min japprofitta mis-sistema ta' kumpens u jieħu dak li ma ħaqqux, imma meta jkun ħaqqu xi ħadd ejja ma nagħmlux liġijiet li iktar iħawdu lill-imħallfin.

Ejja ma nħallux deċiżjonijiet li jistgħu jittieħdu arbitrarjament f'idejn ministru għax jista' jkun li dak il- ministru jkollu tendenza liberali jew inkella restrittiva ħafna.

Jien m'iniex qiegħed ngħid affarijiet ta' barra minn hawn.

Min jaħdem il-qrati kultant jiddistingwi bejn avukat li jkun ġej mill-prattika privata jiddefendi lin-nies li jkunu weġġgħu u avukat li jkun ġej minn prattika fejn jagħti pariri lill-assigurazzjonijiet jew avukat ta' assigurazzjoni jew kellu kuntatti on the other side of defence.

Il-mentalita` ta' dawn ta' l-aħħar kienet tkun iktar restrittiva, filwaqt li l-oħrajn, li min jaf kemm ikunu raw każijiet pjetużi, ikunu aktar b'idejhom miftuħa.

U din hija l- biżgħa tiegħi f'dan il-każ.

Filwaqt li huwa sewwa li dawn l-affarijiet jiġu regolamentati b'liġi, il-kriterji stabbiliti bil-ġurisprudenza huma fair and reasonable u għandhom ikunu formoli għal kulħadd l-istess.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici minn faċċata qal li jekk itajjar sebgħu ...

(Interruzzjonijiet) ...

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Brincat, nitolbok tikkonkludi għaliex sar il- ħin.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, kont qiegħed ngħid li għandu jkun hemm kriterju.

Ejjew dan il-kriterju nagħmluh b'liġi u ndaħħluh fil-kodiċi billi nagħmlu skeda li tkun ċara.

Hemm mudelli fuqxiex nistgħu nimxu; hemm mudelli Taljani li nistgħu nidħlu fihom.

Dan qed ngħidu għax m'għandux ikun li talli kiser saqajh wieħed jieħu 25% u l-ieħor jieħu 5% sempliċement għaliex wieħed jaħdem privat u qalbu tajba u l-ieħor ġieli jagħti konsulti lill-insurance u allura hemmhekk ma jkunx jaqbel li wieħed jgħolli l-ammonti.

Nerġa' nappella sabiex nagħmlu kriterji li huma miġjubin minn barra.

B'dak il-mod ikunu serji.

Kif inhi l-liġi jiddispjaċini ngħid li jkolli assolutament nivvota kontra tagħha għaliex hija żbaljata.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru tal- Ġustizzja u Intern sabiex, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Ġunju, 2003 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Unjoni Ewropea – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont);

U xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Sur President, illum xtaqt nikkummenta fuq waħda mir-risposti għad-domandi parlamentari li saru fil- parlament illum.

Intqal li f'Malta hawn kważi 46,000 kumpannija li joffru xogħol lil diversi nies u dan jirrifletti l-ammont ta' żvilupp ekonomiku li hawn f'pajjiżna.

F'din ir-risposta, ħareġ li għandna 44,207 micro companies – kumpanniji li jħaddmu anqas minn disa' persuni – 1,376 medium sized companies – kumpanniji li jħaddmu minn 10 sa 100 persuna – u 165 kumpanniji li jimpjegaw aktar minn 100 ruħ u li minnhom hemm ftit kumpanniji li jimpjegaw iżjed minn 1,000 ruħ.

Sur President, dan kollu juri l-importanza tal-ministeru li jiena nifforma parti minnu - jiġifieri l-Ministeru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi - kif ukoll tal-Ministeru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u l- Investiment fid-dinja tal-lum.

L-investiment, l-ippjanar u x-xogħol għandhom ikomplu għaddejjin għax dawn huma ż-żejt tal-magna biex il- kumpannija Malta tibqa' għaddejja u l-poplu Malti jkompli jaqla' l-ħobża ta' kuljum fis-settur privat.

Apparti l-ftit azjendi parastatali, il- kumplament jirrapreżentaw is-saħħa u l-potenzjal li hawn fl-industrija Maltija.

F'dan l-ambjent, wieħed ma jistax ma jsemmix ix-xogħol importanti li jagħmlu iċ-Chamber of Commerce, l-FOI u l-GRTU.

Dawn huma tliet għaqdiet li jirrappreżentaw il-magna industrijali Maltija li tagħti kas mhux biss lill- impjegat imma anke lil min iħaddem u jinvesti.

Meta nħares lejn in-numri li semmejt aktar qabel nirrealizza li jekk il-165 kumpannija kbira jimpjegaw 100 persuna kull wieħed, jekk il-medium sized companies jimpjegaw 30 persuna kull wieħed u ż-żgħar jimpjegaw persuna kull wieħed – u hawnhekk ħadt in-numri kontra tiegħi biex ma jkollniex overestimation – jirriżulta li f'Malta hawn 16,500 persuna jaħdmu ma' kumpanniji kbar, 41,280 persuna jaħdmu ma' kumpanniji medji u 44,207 persuna jaħdmu ma' kumpanniji żgħar li b'kollox jiġu iżjed minn 100,000 persuna li jaħdmu mal-privat.

Minn hawn joħroġ kemm għandna nagħtu importanza lil dawn il-kumpanniji sabiex nieħdu ħsieb l-interess tal-ħaddiema Maltin.

Sur President, dan juri kemm hu importanti li f'dak kollu li nagħmlu hawn ġew, irridu mhux biss nevitaw li nagħtu skossi żejda lil dawn il-kumpanniji imma għandna naħdmu biex ngħinuhom jimxu 'l quddiem.

Sur President, nafu li l-UE tagħti importanza kbira lill-kumpanniji żgħar li għalkemm kapaċi jipproduċu ftit xogħol u jħaddmu ftit nies, in-numru tagħhom hu tant kbir li l-importanza tagħhom fl-ekonomija hi kbira u allura rridu noqogħdu attenti li nagħtu importanza lil kull kumpannija, tkun f'liema settur tkun.

Huwa importanti li fil-politika ta' dan il-pajjiż, naħdmu biex insibu l-bilanċ meħtieġ sabiex dawn il-kumpanniji li jkunu qed jimpjegaw in-nies, ikomplu mexjin 'il quddiem u jkabbru l-potenzjal ekonomiku ta' pajjiżna.

L-iżvilupp tal-potenzjal ekonomiku ta' pajjiżna mhux qiegħed biss f'idejn il-privat imma anke l-gvern għandu sehem importanti fih.

Il-gvern qed jippjana l-futur billi qed jipprova jasal mad- diversi setturi soċjali ħalli jsib il-bilanċ bejn it-tisħiħ tal- kundizzjonijiet tal-ħaddiem u l-bżonnijiet ta' l-azjendi.

Fl-istess ħin, il- gvern qed jaħdem biex tinbidel il-kultura fl-azjendi tal-gvern sabiex dawn isiru aktar effiċjenti.

Din il-ġimgħa attendejt seminar organizzat mis-CCD li kien jitratta dwar mergers, relazzjonijiet bejn kumpanniji fuq bażi lokali u fuq kumpanniji kbar li jistgħu jeffettwaw l-ekonomija tagħna.

F'ekonomija żgħira bħal tagħna, l-attivita` ekonomika hi iżjed volatile minn bnadi oħra u għalhekk irridu naraw li ma jkun hemm ħadd li joħloq cartels u jippreġudika l- kompetizzjoni.

Fl-istess ħin irridu naraw li dawk kollha li għandhom kumpannija, din trid feasible u li l-prezz tal-prodott jew servizz tagħhom ikun fair kemm għas-suq, kif ukoll għall-konsumatur.

Meta wieħed jitkellem fuq mergers ta' kumpanniji bil-għan li jipproduċu prodott aħjar, wieħed irid joqgħod attent li dan ma jseħħx a skapitu tal- kompetizzjoni u konsegwentament tal-konsumatur għax għalkemm merger jista' jidher tajjeb fil-bidu, irridu noqogħdu attenti li dan ma joqtolx il- kompetizzjoni li jkun hemm minn kumpanniji żgħar fl-istess settur.

Sur President, nixtieq li issa nibdel is-suġġett u nitkellem fuq is-sistema tat- traffiku f'pajjiżna.

Skond informazzjoni li ta l-Ministru Tonio Borg għal domanda parlamentari, jirriżulta li fl-ewwel erba' xhur ta' din sena seħħew 4,417 inċident.

Dan juri li hemm problemi fis-sistema tat-traffiku tagħna, liema problema qed tikber għax aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed jiżdiedu karozzi fit-toroq tant li fil-peak hours, ċerti żoni ta' Malta litteralment jispiċċaw paralizzati.

Hu importanti li l-ministru konċernat jaħdem sabiex jeduka aħjar lill-poplu dwar kif għandu jimxi t-traffiku.

Riċentement, fir-Rabat kien hemm uproar minħabba l-fatt li parti sostanzjali mir-Rabat reġgħet saret one way b'mod li jeħfief il-volum tat- traffiku minn parti tar-raħal u jiġi offloaded f'parti oħra ta' l-istess raħal.

Filwaqt li lkoll irridu nammettu li t-toroq tagħna, speċjalment dawk antiki, qatt ma kienu mfassla sabiex iġorru l-ammont ta' vetturi li hawn illum, min-naħa l-oħra hu stat ta' fatt li l-kultura tal-lum fil-konfront tal-karozzi – dik li malli bniedem jagħlaq 18-il sena jixtri karozza u kulħadd irid jipparkjaha quddiem id-dar tiegħu – tkompli tkabbar il- problema.

Hemm bżonn li nħarsu 'l quddiem biex insolvu din il-problema tat-traffiku li qiegħda tara 'l fuq minn 1,000 karozza ġdida rreġistrata fis-sena u allura hemm bżonn isir eżami bir-reqqa mhux biss ta' kif għandna nsuqu imma anke ta' kif dan qed jeffettwa l-ambjent tagħna u jekk wasalx iż-żmien li fil-periferiji ta' kull raħal jinbnew car parks bin-nies għassa magħom ħalli nies li m'għandhomx garaxx, minflok iħallu l-karozzi tagħhom quddiem il-bieb tad-dar, iħalluhom ġo dawn il-car parks.

It-traffic control board għandu jieħu d-deċiżjonijiet wara li jkun ikkonsulta sew man-nies tal-post għax importanti li d-deċiżjonijiet jittieħdu wara li tkun ittieħdet in kunsiderazzjoni is-sitwazzjoni globali fil-lokalita`.

Is-sena l-oħra ngħad b'ċerta insistenza li t-traffiku f'dan il-pajjiż qed jirrifletti negattivament fuq l-air quality u għalhekk wasal iż-żmien biex ikun hawn xi tip ta' organizzazzjoni – anke xi private/public partnership initiative – fejn tal-minibuses u trasport privat ieħor jingħaqdu biex jipprovdu trasport fid-diversi lokalitajiet.

Sur President, il-problema tat- trasport hija waħda kbira f'dan il-pajjiż u dan qed jiġi rifless fl- inċidenza kbira ta' inċidenti tat-traffiku.

Wieħed dejjem jista' jgħid li hawnhekk hawn suq tajjeb għall-isprayers u l-panel beaters pero` ma naħsibx li dan hu dak it-tip ta' suq li n-nies jixtiequ biex inqawwu l-ekonomija tal-pajjiż!

Qed jinħass il-bżonn li f'postijiet bħar-Rabat u l-Mosta jinħolqu zoni ta' parkeġġ li jiġu organizzati b'tali mod li jkunu safe ħalli n-nies jibdew iħallu l-karozzi tagħhom f'dan il-car park u jkunu moħħhom mistieħ.

Dawn iz-zoni ta' parkeġġ għandhom ikunu mibnijin taħt l- art u b'mod li ma jħassrux l-estetika tal-lokalita`.

Barra minn Malta, din il-problema hekk ġiet solvuta.

Ftit tas-snin ilu, il-gvern Nazzjonalista ġie mgħajjar għall-mod kif inbniet il-car park tal-Furjana imma illum wasalna fi stat fejn mhux biss intwera kemm kellu raġun il-gvern Nazzjonalista meta bena din il-car park imma wasalna fi stat fejn għandna bżonn żvilupp ieħor, forsi anke car park ġdid għax ma jistax ikun li tidħol il-Belt wara l-10:00a.m. u ma ssib imkien fejn tipparkja, lanqas fil-car park.

Mhux bilfors li mbagħad in-nies jispiċċaw jipparkjaw ħażin b'konsegwenza li jaqilgħu il-multi jew ikollhom il-karozza towed?!

Il-Belt Valletta, bħala ċentru kummerċjali u amministrattiv, waslet fi stadju tant kritiku li hemm bżonn rethinking sostanzjali fuq il-mod kif jopera t-traffiku ġo fiha.

L-istess jgħodd għall- Imdina fejn kull turist li jiġi Malta, jiġi jżurha.

Hemm bżonn ta' car parks taħt l-art li mhux biss jgħinu teħfief il-problema tat-traffiku imma anke jservu ta' qligħ għall-kunsilli lokali.

Jekk nagħmlu hekk, it-traffic control board ukoll ikun f'pożizzjoni aħjar biex jorganizza t-traffiku f'pajjiżna.

Jekk imbagħad nieħdu s-sitwazzjoni tat-traffiku fix-xhur tas-sajf fit-toroq li jieħdu lejn San Pawl il-Baħar, naraw queues twal ta' karozzi, tant li n- nies li jkunu jridu jmorru lejn dawk in-naħat ikollhom jaħsbu tliet sigħat qabel!

Min-naħa l-oħra, jekk titla' lejn l-Imdina ssib li min imur hemmhekk qed jispiċċa jipparkja 'l isfel mis-Saqqajja għaliex il-parking area ta' ħdejn l-Imdina tkun mimlija u lanqas post fejn jipparkjaw il-coaches tat- turisti ma jkun hemm.Veru li t-toroq ġew irranġati bis-serjeta`, pero` xorta hemm bżonn li norganizzaw it-traffiku b'mod effiċjenti.

Hija sfortuna li f'dawn l-aħħar ġimgħat kellna ċerti azzjonijiet industrijali min-naħa tat-trasport pubbliku, u dan meta huwa l-istess gvern li qed jissussidja kull xarabank ġdida bi Lm30,000.

Dan juri l-impenn tal- gvern biex jipprova jtejjeb is-sitwazzjoni, pero` huwa importanti li nibdew naħsbu f'soluzzjonijiet biex inżommu t-traffiku 'l barra miċ-ċentru tal- lokalita`.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Ġunju, 2003 fis-6:00 pm bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SINGLE PROGRAMMING DOCUMENT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' l-abbozzar tas-single programming document fejn Malta se telenka l-proġetti ta' priorita' li l-Unjoni Ewropea se tintalab tikkofinanzja?

Liema huma dawn il-proġetti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-ewwel abbozz uffiċjali tas-single programming document intbagħat lill-Kummissjoni Ewropea fit-23 ta' Mejju 2003.

Bħalissa dan l-abbozz qiegħed jiġi diskuss internament bejn is-servizzi tal- kummissjoni.

Meta dan il-proċess jitlesta l-kummissjoni toħroġ mandat għan- negozjati.

Huwa mistenni li n-negozjati jibdew f'Settembru 2003.

Sa Settembru Malta se taħdem fuq abbozz tal-programme complement.

Dan huwa dokument li fih jiġu identifikati f'iktar dettall is-settur u l-miżuri fejn se jintnefqu l-fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-programme complement jibqa' jgħodd bħala working document sakemm jispiċċa l-perijodu ta' l-implimentazzjoni tas-single programming document fis-sena 2006.

Il-prioritajiet li ġew identifikati fis-single programming document huma ħamsa: 1. investimenti strateġiċi u t-tisħiħ tas-settur kompetittiv; 2. l- iżvilupp tar-riżorsi umani; 3. l-iżvilupp tas-settur rurali u tas-sajd; 4. priorita` speċjali għal Għawdex; u 5. assistenza teknika

HERITAGE MALTA – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL CEO

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il persuna applikat għal CEO ta' Heritage Malta?

X'kienu l-kwalifiki tal-persuna li ntgħażlet?

X'esperjenza għandha fil-qasam tal-wirt storiku u tat-tmexxija tad- dipartiment?

X'kienet ir-raġuni li l-interviews saru minn ditta ta' awdituri?

Min kienu l-persuni tal-bord ta' l-għażla?

Jista il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt li ngħatat is-CEO?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: 45 persuna applikaw għall-kariga ta' CEO ta' Heritage Malta.

Is-sinjura Antoinette Caruana kienet il-persuna magħżula.

Għal 13-il sena s-sinjura Caruana okkupat il-kariga ta' general manager of human resources ta' kumpannija ewlenija f'Malta.

Barra minnhekk, hi wkoll chairperson tal-Malta professional and vocational qualification awards council, direttur fuq il-bord ta' l-ETC, membru tal-Malta EU steering action committee u kienet ukoll membru tal-kunsill tal-MEA u tal-foundation for human resources department.

Hi wkoll lecturer fuq bażi part-time fl- universita' ta' Malta fejn tispeċjalizza fil-human resource management u change strategy.

Hi wkoll fellow taċ-chartered institute of personnel and development fir-Renju Unit u għandha degree Masters fil-human resources mill-universita' ta' Leicester.

Aktar milli esperta fil-qasam tal-wirt storiku, Heritage Malta fittex persuna esperta fir-resource management.

Heritage Malta wiret mid- dipartiment tal-mużewijiet numru ta' nies speċjalizzati fil-qasam tal-wirt storiku.

Dwar ir-raba' parti tal-mistoqsija, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 444.

Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt li ngħatat lis- CEO.

HERITAGE MALTA - BORD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid minn min hu kompost il-bord ta' Heritage Malta?

Kemm-il darba ltaqa' dan il-bord minn meta twaqqaf?

Xi ħlas jingħata liċ-chairman u lill-membri tal-bord?

Iċ-chairman għandu xi ħlas ieħor barra dak ta' chairman?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Peress li l-informazzjoni għadha qed tinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PALACE TOWER SIGNAL STATION - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jara li jsiru l-investigazzjonijiet meħtieġa dwar kif fil-Palace tower signal station l-istaff sergeant - li ismu qed jintbagħat separatament – jawtorizza ħlasijiet il-Ħadd għall-persuni li jitniżżlu li jaħdmu meta fil-fatt ma jkunux ħadmu għax ma jkunux xogħol, bħal per eżempju fil-każi tal-persuni - dettalji tagħhom qed jintbagħtu separatament - kif jista' jiġi verifikat mil-logbooks?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li wara li saru l- investigazzjonijiet meħtieġa rriżulta li d-data tas-6 ta' Novembru 2002 kienet l-Erbgħa u mhux il-Ħadd.

Membri tal-Forzi Armati jitħallsu paga doppja f'każ li jkunu xogħol fil-Ħdud.

Rigward it-tieni każ, kien ikkonfermat li l-individwu kien xogħol ta' bil- lejl il-Ħadd, 27 ta' April 2003.

Għalkemm isem l-individwu tniżżel bħala preżenti għax-xogħol fid-daily parade state (li turi kull individwu jekk ikunx xogħol, frank jew marid) bi żball tħalla barra mil-log book li jinżamm fil-Palace tower signal station.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM – PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm żgħażagħ diżabbli f'dawn l-aħħar ħames snin li ngħataw taħriġ fiċ-ċentri ta' l-adulti u mbagħad instabilhom impjieg regolari fis-settur pubbliku u fis-settur privat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iċ-ċentri ta' matul il-jum għall-persuni b'diżabilita' jipprovdu diversi programmi ta' taħriġ f'kapaċitajiet li jistgħu jgħinu lil dawk li jattendu biex jgħixu kwalita' ta' ħajja aħjar.

Fost dawn il-programmi, iċ-ċentri joffru diversi opportunitajiet ta' xogħol f'ambjent protett, fosthom: xogħol domestiku f'żewġ kunsilli lokali u fir- residenza Vajrita; tindif, twaħħil ta' labels u muntaġġ ħafif f'fabbriki; ippakkjar ta' posta għal diversi aġenziji; xogħol tal-qasab u produzzjoni ta' xemgħa.

Ir-responsabbilta' għat-taħriġ li jwassal persuna b'diżabilita' għal impjieg regolari hi tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ.

ETC - EMPLOYMENT BAROMETER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Minsitru jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-aħħar tagħrif miġbur mill-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ għall-employment barometer għall- perjodu li jibda minn Mejju 2003?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-barometru ta' l-impjiegi għall-perjodu li jkopri Ġunju sa Diċembru 2003 għadu qed jiġi kkompilat peress li l- istħarriġ fost l-imprendituri ġie mitmum fl-10 ta' Ġunju 2003.

Il-publikazzjoni mistennija toħroġ fl-ewwel ġimgħa ta' Lulju 2003.

SKEJJEL TA' L-INGLIŻ - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'kontroll isir fuq dawk l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż lill-barranin biex jiġi assigurat li dawk kollha li jiġu mpjegati bħala għalliema jkunu fil-fatt iggradwati jew almenu għandhom l-A level fis- suġġett?

Kemm saru spezzjonijiet f'kull skola mill-1 ta' Ġunju 2002 sa l-1 ta' Ġunju ta' din is-sena għal dan il-għan?

Inqabdu xi nies li ma kellhomx il-kwalifiki skond il-liġi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskejjel kollha li jgħallmu l-Ingliż bħala lsien barrani jafu li kull min jgħallem magħhom irid ikollu liċenzja maħruġa mingħad il-bord ta' sorveljanza.

Matul is-sena li għaddiet, mill-1 ta' Ġunju 2002, membri tal-bord ta' sorveljanza għamlu żjarat fl-iskejjel kollha f'Malta u GĦawdex u ma nstab l-ebda każ ta' għalliema fl-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż bħala lsien barrani mingħajr liċenzja.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti fatali tat-traffiku fl- ewwel ħames xhur ta' din is-sena u fejn saru?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-ewwel ħames xhur ta` din is- sena kien hemm tmien inċidenti tat-traffiku fatali.

Dawn seħħew f`dawn il- lokalitajiet: Valletta; Msida; Gudja; San Pawl il-Baħar; Birkirkara; Swieqi; San Ġiljan u Żejtun.

TESTIJIET TAL-BREATHALYSER

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru testijiet tal-breathalyser fl-ewwel ħames xhur ta' din is-sena?

Kemm-il sewwieq instab pożittiv?

Kien hemm xi sewwieqa li kienu nvoluti f'xi inċident tat-traffiku li ġie mogħti l- breathalyser?

Jekk fl-affermattiv, jista' jagħti dettalji?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn Jannar u Mejju ta` din is-sena kien hemm 38 sewwieq/a li l-pulizija għamlitilhom it-test tan-nifs wara li r-riżultat fl-ewwel test fit-triq kien pożittiv.

Minn dawn 20 kellhom riżultat pożittiv, tnejn kienu fin-negattiv filwaqt li 16 irrifjutaw jew it-test ma kienx komplut.

Informat ukoll illi minn dawk li sarilhom dan it- test kien hemm 24 li kienu involuti f`xi inċident tat-traffiku.

Minn dawn ta` l-aħħar 13 kellhom riżultat pożittiv filwaqt li 11 irrifjutaw jew it- test ma kienx komplut.

PULIZIJA – UŻU TA' SPEED CAMERAS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li sa fl-aħħar jiġi wżat it- tagħmir li nġieb biex jiġi kkontrollat l-ispeed tal-vetturi fuq bażi uffiċjali?

X'inhu jżomm milli dan jinbeda?

Jekk saru xi testijiet fit-triq b'dan it-tagħmir, jista' jgħid meta u fejn saru?

ONOR.

TONIO BORG: Infakkar l-Onor.

Interpellant fit-tweġiba preċedenti li jien kont tajt dwar dan is-suġġett, cioe` li l-provvediment legali meħtieġ biex il-pulizija tkun tista` tagħmel użu mill-speed cameras kien ġie ppublikat fl-1 ta` Marzu 2002.

Ninsab informat illi l-pulizija ilha tagħmel użu minn dawn l-ispeed cameras sa minn Mejju tas-sena l-oħra.

Dan qed isir fil-bypass ta` l-Imrieħel u fit-Triq tal-Barrani.

Informat ukoll illi s`issa kien hemm 185 sewwieq li ngħataw ċitazzjoni wara li ġew irreġistrati fuq l-speed camera li kienu qed isuqu b`veloċita` aktar minn dik permessibli.

CCF - SEJBA TA' DROGA FUQ PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba f'dawn il-ħames xhur tas-sena nstabet droga fuq priġunieri fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

X'kienet id-droga u f''liema ammont?

Fejn instabet?

X' passi ttiehdu u kontra min?

Kien hemm xi ħadd ieħor li fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin nstabu bid- droga?

Jista' il-Ministru jagħti d-dettalji?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fl-ewwel ħames xhur ta` din is-sena kien hemm tmien okkażżjonijiet meta nstab xi trab suspettuż fuq priġunieri jew fiċ-ċelel tagħhom.

F`dawn il-każi kienu nvoluti ħames priġunieri.

GĦad m`hemmx konklużjoni jekk din kenitx droga.

Ninsab informat ukoll illi l-każi kollha ġew mgħoddija lill-pulizija u f`kull każ saret inkjesta maġisterjali.

Dawn il-każi għadhom qed jiġu nvestigati.

CCF - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm priġunieri li qed jiskontaw sentenza u qed jistennew sentenza, li huma dipendenti fuq id-droga?

Kemm minnhom huma barranin u ta' liema pajjiż?

Jista' jgħid kemm minnhom qed jingħataw kura regolari?

Jista' jgħid kemm għandu l-iżgħar wieħed u kemm l-akbar?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kura li tingħata kif ukoll is-sitwazzjoni medika tal-priġunieri huma ta` natura kunfidenzjali u ma nħossx li għandhom isiru pubbliċi.

Madanakollu, ninsab informat illi fil-preżent hemm 23 priġunier li qed jagħmlu programm ta` riabilitazzjoni mid-droga; seba' fis-S.A.T.U., sitta f`Santa Marija/Sedqa u għaxra mal-Caritas.

PULIZIJA - UNIFORMIJIET ĠODDA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jikkonferma li l-uniformijiet il-ġodda ta' l-uffiċjali tal-korp tal-pulizija ħarġu difettużi kif ġie rrapportat dan l-aħħar fuq il- ġurnal l-orizzont?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar dak li ġie rrapportat fil-ġurnal imsemmi mill-Onor.

Interpellant, ninsab informat illi huwa minnu li l-qomos mogħtija f`dawn l- aħħar issues kienu itwal minn kif ikunu l-qomos fin-normal.

Pero` dan mhux ikkunsidrat bħala difett minn naħa tal-kuntrattur.

Dan sar proprju fuq talba tal-korp stess.

Inserraħ ras l-Onor.

Interpellant illi kull meta rriżulta li kien hemm uniformijiet difettużi jew mhux skond l- ispeċifikazzjonijiet mogħtija, dawn ġew irritornati lill-kuntrattur sabiex jirrimedja.

TAQSIMA TA' L-IMMIGRAZZJONI – REGOLAMENTI TA' SHENGEN

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux se jsiru xi tibdiliet strutturali fit- taqsima ta' l-immigrazzjoni tal-MIA biex jiġu akkomodati r-regolamenti ta' Shengen?

Jekk iva, fiex jikkonsisti dan it-tibdil strutturali?

ONOR.

TONIO BORG: Meta Malta tkun parti mis-sistema ta` Schengen ikun neċessarju illi l-istruttura fl-ajruport tkun skond dak li huwa definit mill-proċeduri stabbiliti.

Huwa għaldaqstant neċessarju illi jsiru dawk it- tibdiliet strutturali biex jiġi aċċertat illi passiġieri li jkunu ġejjin minn pajjiżi li huma parti mix-Schengen area, ma jitħalltux ma` dawk illi jiġu mill-area barra mix-Schengen, jew vice versa.

Dan irid isir b`mod u manjiera ukoll, illi anke dokumenti ma jkunux jistgħu jinbidlu, minn area għal oħra.

Studju u pjanijiet għal dan it-tibdil strutturali, diġa` sar mill-MIA.

VALLETTA - PJAZZA SAN ĠORG

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jispjega x'qiegħed jiġri fi Pjazza San Ġorg, fil-Belt Valletta, proprju quddiem il-palazz presidenzjali fejn qiegħed jinqala' l-wiċċ tal-pjazza u b'hekk inħoloq inkonvenjent kbir għal kull min jgħaddi minn dawn l-inħawi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fuq talba tal- kunsill lokali tal-Belt qiegħed jinbidel xi madum f'parti żgħira tal-pjazza li kien imkisser.

Biss hemm il-ħsieb li jinbidel il-pavimentar kollu u b'hekk il-pjazza tintgħata facelift.

SETTUR TAS-SOFTWARE - UPGRADING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u l-Investiment: Jaqbel il-ministeru li għandu jiġi mwaqqaf software capability enhancement process sabiex isir upgrading tal-kwalita' tas-settur tas-software lokali ħalli jagħmel qabżiet akbar fil-kwalita'?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ikun apprezzat jekk l-Onor Interpellant jispeċifika aktar xi jrid ifisser bit-terminu software capability enhancement software.

F'dan il-qasam il-gvern jemmen li il-capability enhancement mhux tas- software izda tal-ħiliet tal-ħaddiema u l-istudenti Maltin u għalhekk qiegħed jaħdem bis-sħiħ biex jiftiehem ma' kumpannji multi-nazzjonali biex, flimkien ma' l-istituzzjonijiet edukattivi Maltin, ikomplu jħarrġu lill- istudenti Maltin fl-aktar żvillupi reċenti f'dan il-qasam.

EUROPEAN PARLIAMENT PUBLIC FORUM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u l-Investiment: Fid-dawl tar-relazzjoni tal-kummissarju Ewropew għall-intrapriża u l-information society dwar cyber security and the European network and information security agency, jista' il-Minisru jgħid jekk Malta kenitx mistiedna għal dan il-European parliament public forum, u jekk iva, fuq liema livell ħadet sehem?

X'inizjattivi qed jieħu l- ministeru flimkien ma' l-awtoritajiet kompetenti biex jilqa' għall-problemi ta' cyber security li jmorru lil hinn minn sempliċi data protection?

Saru xi kuntatti ma' l-awtoritajiet kompetenti biex Malta tkun attrezzata biex tikkumbatti l-hekk imsejjaħ cyber crime?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat

KORPORAZZJONI TAL-UTILITIES - CHAIRMAN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jikkonferma li persuna li ġiet maħtura chairman ġdid ta' waħda mill-korporazzjonijiet tal-utilities qiegħda tiġi nvestigata mill- pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħtini aktar dettalji dwar il-każ li qed jirreferi għalih.

DELEGAZZJONI MIR-REPUBBLIKA KOREANA - ŻJARA F'PAJJIŻNA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Billi f'Lulju, 2001 kienet żaret Malta delegazzjoni mir-Repubblika tal- Korea biex tiddiskuti l-kandidatura tagħha biex tospita Expo 2010, jista' il-Ministru jgħid x'pożizzjoni ħa l-gvern Malti?

ONOR.

JOE BORG: Kienu diversi d-delegazzjonijiet mill-Korea li żaru Malta fis-snin 2001 u 2002 bl-intenzjoni li jitolbu appoġġ għall-kandidatura ta' pajjiżhom biex jospita l-EXPO 2010.

Fl-istess żminijiet, żaru wkoll Malta delegazzjonijiet minn pajjiżi oħrajn, bħal dawk mir-Russja u miċ-Ċina li kellhom bliet li kienu kandidati biex jospitaw din l-esibizzjoni.

Tul iż-żjara uffiċjali tiegħu fiċ-Ċina f'Ottubru 2002, il-prim ministru Malti kien għarraf uffiċjalment lill-gvern Ċiniz li l-gvern ta' Malta kien se jagħti l-appoġġ għall-kandidatura Ċiniża għal dan l-avveniment.

Matul is-132 Assemblea Ġenerali tal-Bureau International des Expositions (BIE), li ltaqgħet f'Monaco bejn it-2 u t-3 ta' Diċembru 2002, is-segretarju permanenti fil-ministeru tiegħi wettaq din id-deċiżjoni billi xeħet il-vot ta' Malta għaċ-Ċina.

B'maġġoranza assoluta, id-delegati tal-BIE dak inhar kienu għażlu li EXPO 2010 jiġi ospitat mill-belt Ċiniża ta' Shanghai.

PAJJIŻI MEMBRI TAL-COMMONWEALTH - UŻU U TĦADDIM TA' L-INFORMATIKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'follow-up kien hemm għall-proposta tal-Prim Ministru Malti fil-laqgħa tac-CHOGM tas-sena l-oħra biex jonqos id-distakk fl-użu u t-tħaddim ta' l-informatika fost il-pajjiżi membri tal- commonwealth?

ONOR.

JOE BORG: Il-proposta tal-prim ministru Malti dwar id-distakk fl-użu u t-tħaddim ta' l-informatika fost il-pajjiżi membri tal-commonwealth fil- fatt kienet saret f'laqgħa tal-commonwealth high level review group li kienet inżammet fi New York f'Settembru tas-sena 2000.

Permezz ta' din il- proposta, s-Segretarju Ġenerali tal-commonwealth kien intalab sabiex jorganiżża grupp ta' esperti fuq l-informatika sabiex jeżamina din il- problema u jipproponi metodi u attivitajiet li permezz tagħhom ikun jista' jitnaqqas id-distakk fl-użu ta' l-informatika fil-pajjiżi tal-commonwealth.

Ir-rapport li tlesta ġie addottat mill-prim ministri fil-laqgħa taċ-CHOGM li saret fi Brisbane f'Marzu tas-sena l-oħra.

Ir-rakkomandazzjonijiet li saru f'dan ir-rapport qed jiġu attwati mis-segretarju ġenerali tal- commonwealth.

Din il-materja se tkompli tiġi diskussa matul il-laqgħa li jmiss taċ-CHOGM li se tinżamm fin-Niġerja f'Diċembru 2003.

STUDENTI - BOROŻ TA' STUDJU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew offruti boroż ta' studju lil studenti fuq livell post-universitarju fis-snin 2001 u 2002?

Minn liema pajjiżi kienu?

ONOR.

JOE BORG: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għall-boroż ta' studju offruti minn pajjiżi barranin u li ġew utilizzati minn studenti Maltin.

Jiena nformat illi fis-sena 2001 39 student Malti bbenefikaw minn boroż ta' studju fuq livell post-universitarju offruti mill-gvernijiet tal- Belġju; Ċina; Ċipru; Repubblika Ċeka; Eġittu; Franza; Ġappun; Ġermanja; Indja; Italja; Malasja; Renju Unit; Russja; Singapore; Spanja; Stati Uniti ta' l-Amerika u Tuneżija.

Fis-sena 2002 kienu 46 l-istudenti Maltin li bbenefikaw minn boroż ta' studju simili li ġew offruti mill-pajjiżi imsemmija qabel kif ukoll mill- gvernijiet tal-Greċja; Irlanda; Korea ta' Isfel; Svezja.

AFFARIJIET BARRANIN – DIPARTIMENT TA' L-AFFARIJIET EKONOMIĊI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid meta twaqqaf l-economic affairs department tal- Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin?

Minn min huwa kompost?

ONOR.

JOE BORG: Id-dipartiment għall-affarijiet ekonomiċi fi ħdan il- ministeru ta' l-affarijiet barranin twaqqaf fi Frar tas-sena 2002 bil-għan li jiffaċilita' l-koperazzjoni u jtejjeb il-mezzi ta' komunikazzjoni bejn il-ministeri tal-gvern f'Malta kif ukoll azjendi nazzjonali u settorali involuti fil-qasam ekonomiku Malti u l-ambaxxati Maltin barra mill-pajjiż.

Huwa għandu l-iskop ukoll li jiġi massimizzat l-użu u l-utilita' ta' l- abaxxati tagħna barra minn Malta.

Fil-preżent, fid-dipartiment qed jaħdmu tlett uffiċjali, żewġ persuni li ġew impjegati fuq bażi kuntrattwali minħabba l-esperjenza li għandhom fil- qasam kummerċjali, u minn uffiċjal pubbliku li serva għal numru ta' snin fil-grad ta' counsellor fil-korp diplomatiku Malti fil-Ġermanja.