MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 336 It-Tnejn, 12 ta' Diċembru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 336 It-Tnejn, 12 ta' Diċembru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 336

It-Tnejn, 12 ta' Diċembru, 2005

WERREJ

MINUTI 635

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 635

KONDOLJANZI 640

TQEGĦID TA' KARTI 643

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-AKKWIST TA' ARTIJIET

GĦAL SKOPIJIET PUBBLIĊI (IT-TIENI QARI)

LAND ACQUISITION (PUBLIC PURPOSES) (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 644

MOZZJONIJIET

ĦATRA TA' OMBUDSMAN 659

AĠĠORNAMENT 663

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 668

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 680

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 335 li saret fis-7 ta' Diċembru, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

EX-PROPRJETA' TAL-KNISJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm għad baqa' applikazzjonijiet biex jiġu pproċessati taħt id-diversi skemi ta' xiri jew fidi ta' ex-proprjeta' tal-knisja?

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li sat-30 ta' Settembru, 2005 il-proċess ta' l-applikazzjonijiet ta' l-iskemi u inizjattiva ta' xiri jew fidi ta' proprjeta' li kienet tal-knisja, huwa kif indikat fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

PROPRJETA' RESIDENZJALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm daħħal flus il-gvern mill-iskemi ta' xiri tad-dipartiment ta' l-artijiet taħt kull skema, sad-data li tiġi mwieġba din l-interpellanza?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi mill-iskema ta' bejgħ tad-dirett dominju ta' proprjeta' residenzjali, jiġifieri mill-pubblikazzjoni ta' l-avviż nru.

1002 ta' l-20 ta' Settembru 2004 sal-lum, id-dipartiment ta' l-artijiet daħħal is-somma ta' Lm4,500.

Ma kienx hemm skemi oħra ta' xiri ta' djar.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkwantifika n-numru ta' applikazzjonijiet pendenti għall-akkomodazzjoni alternattiva, maqsuma skond il-belt jew raħal ta' l-applikant?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Ninsab informata li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: L-awtorita' tad-djar għandha l-ħsieb li tagħmel skema simili għal dik li kellna dan l-aħħar ta' shared ownership, liema skema kienet suċċess kbir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-iskema ta' shared ownership bdiet fuq proġett pilota ta' disa' appartamenti ġewwa Ħal Qormi u mill-ewwel dehret li kienet se tkun suċċess.

Matul is-sajf ħarġet sejħa oħra għal 132 unit li kien hemm 660-il applikazzjoni għalihom.

Kif qed jgħid l-Onor.

Azzopardi, din l-iskema hija fiha nnifisha indikazzjoni ċara ta' suċċess u m'hemmx dubju li se tkun popolari ħafna peress li tagħti l-opportunita' li nies li għandhom dħul relattivament baxx, isiru sidien ta' djarhom.

Dawn qed jingħataw l-opportunita' li jixtru biss parti mill-fond tagħhom filwaqt li jserrħu moħħhom li fil-futur ikunu jistgħu jixtru l-parti l-oħra ta' l-istess fond b'pass tagħhom, mingħajr ma ħadd jgħaġġilhom u fl-istess ħin ikunu qed jagħmlu investiment tajjeb.

Il-fondi huma ssussidjati bir-rata ta' madwar 28% jew 30%.

Preżentement ġew proċessati l-applikazzjonijiet kollha u ħarġu l-punti ta' l-applikanti kollha li huma miftuħin għall-pubbliku biex jarahom.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkwantifika n-numru ta' applikazzjonijiet milqugħa għal akkomodazzjoni alternattiva minn applikanti minn Raħal Ġdid, Ħal Tarxien, Ħal Għaxaq, il-Marsa, il-Gudja u Sta Luċia?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 7251, nitolbu jispeċifika l-perijodu li dwaru qed tintalab l-informazzjoni.

PERSUNI BID-DIJABETE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' pazjenti li jsofru mid-dijabete u li qed jingħataw l-insulina?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Ninsab informat li n-numru ta' pazjenti li jsofru mid-dijabete u li qegħdin fuq l-insulina huwa ta' 3,450.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi talbiet pendenti quddiem id-dipartiment tas- saħħa mill-organizzazzjoni li tieħu ħsieb id-drittijiet u l-ħteġijiet ta' dawk li jbatu bid-dijabete?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dawn it-tip ta' talbiet ma jsirux biss mill- assoċjazzjoni ta' dawk li jbatu bid-dijabete imma jsiru wkoll minn assoċjazzjonijiet oħrajn.

Illum kull grupp ta' nies li jbatu minn xi marda, iwaqqfu assoċjazzjoni u l-appell tagħna hu li filwaqt li dawn għandhom kull dritt jitolbu li l-kondizzjoni tagħhom tiġi ffokata aktar, iridu jikkonsidraw ukoll il-firxa ta' servizzi u ta' talbiet li wieħed ikollu quddiemu.

Naħseb li d-dijabetiċi qegħdin f'pożizzjoni ftit aktar vantaġġata minn pazjenti oħrajn li jieħdu inqas milli jieħdu d-dijabetiċi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi kummissjoni li tistħarreġ it-talbiet li jsiru?

Jew hi proċedura li dawn jintefgħu mal-korrispondenza li d- dipartiment jirċievi on a daily basis?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma jeżisti l-ebda kumitat speċifiku biex jara dawn it-talbiet.

Ħafna minnhom isiru permezz ta' laqgħat li jkollna bejn l- assoċjazzjonijiet u l-policy makers, jitqassmu skond il-prioritajiet u mbagħad wieħed jikkonsidra l-fatturi kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura jista' il-Ministru jara li jinħatar kumitat apposta biex janalizza t-talbiet ta' asssoċjazzjonijiet oħra li fi kliem il- Ministru, huma żvantaġġati fil-konfront ta' dawk li jbatu bil-marda tad- dijabete, bil-għan li jinqdew aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, ma jidhirlix li hemm għalfejn jinħatar xi kumitat partikolari għal dan il-għan.

Dan huwa eżerċizzju li jiġi analizzat meta jkun qed jiġi fformulat il-budget, għax f'dak l-istadju wieħed ikollu diġa' f'moħħu kif se jqassam il-flus biex kemm jista' ikun kulħadd igawdi fuq l-istess livell.

Ħafna drabi l-assoċjazzjonijiet ikunu f'assoċjazzjoni akbar minnhom, pero' l-assoċjazzjonijiet il-ġodda jkunu aktarx qegħdin jitħabtu biex itejbu l- interessi ta' sitta min-nies biss.

Jiġifieri wieħed irid jifhem li dan it- tip ta' kumitat li qed jissuġġerixxi l-kollega jeżisti imma mhux bħala xi ħaġa formali, Sur President.

Kull meta jkollna t-talbiet naraw kif l-aħjar li nanalizzawhom u nilqgħu għalihom kollha.

DJAR SUB-STANDARD

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkwantfika n-numru ta' djar sub- standard f'Malta u Għawdex?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li ebda dipartiment jew ente taħt id-dekasteru tiegħi ma jżommu statistika kif mitluba.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għan-numru ta' applikazzjonijiet għal akkomodazzjoni alternattiva minn inkwilini ta' postijiet sub-standard, ninsab informata li n-numru ta' applikazzjonijiet huwa ta' 342 f'Malta u tnejn minn Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Tista' il-Ministru tgħidli fejn waslet it-talba biex jiġi maħtur Braille instructor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Naf li kellha toħroġ call for applications, imma din kellha tinżamm lura xi ftit sakemm niddeċiedu jekk għandniex bżonn a full-timer jew part-timer.

Jista' ikun li d-deċiżjoni tkun favur part- timer fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali, pero' l-iktar ħaġa importanti hi li naraw li jkollna nies imħarrġa biżżejjed biex jagħtu dan is-servizz.

L-Onor.

Farrugia kien kellimni dwar ċerta persuna li kienet imħarrġa u fil- fatt għamilna kuntatt magħha, pero' din għandha xogħol ieħor għax diġa' qiegħda tagħti dan is-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-enti konċernati qegħdin iħarrġu nies adatti sabiex pajjiżna jkollu dan it-tip ta' servizz?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ġieli ppruvaw iħajru nies biex jidħlu għal dan ix-xogħol, imma ma tantx kien hemm tweġiba entużjasta.

Għalhekk jidhilri li hemm bżonn li ninċentivaw lin-nies biex ikunu mħarrġa.

Wieħed irid jikkonsidra wkoll jekk bit-teknoloġija li teżisti llum għandniex nibqgħu mexjin fuq l-istess sistema ta' qabel.

Jien preparata nitkellem mal-kummissjoni persuni b'diżabbilta' u nagħmlu dak li ngħidulu long-term panel, li kultant insibu ruħna daqsxejn neqsin minnu u kull meta jkollna persuna li timla' l-post u tagħti s-servizz, ma naħsibx li minn hawn u ftit snin oħra se nerġgħu niġu bżonn dawn it-tip ta' persuni u ma nsibux.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Ministru qed tirriferi għall-avvanz fit- teknoloġija, xi pjani għandha, anke fid-dawl tar-rapport li sar riċentement minn Lino Spiteri?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Fir-rigward tar-rapport Spiteri li sar riċentement, il-ministeru ħares l-aktar lejn il-parti li għandha x'taqsam ma' l-adult training centres u rajna xi pjani hemm.

Allura hawnhekk forsi qegħdin on the right track.

Kif għedt diġa', jiena nixtieq nitkellem mal-kummissjoni persuni b'diżabilita' u anke ma' l-għaqdiet li huma kkonċentrati b'mod partikolari fuq persuni nieqsa mid-dawl.

Naħseb li huma l-aktar li jistgħu jagħtuna feedback u minn hemmhekk imbagħad inkun nista' nagħmel il-pjani tiegħi, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru għandha kuntatt dirett mal-ministeru ta' l-edukazzjoni biex tara li studenti li għandhom xi diżabilita' u li jattendu l-iskejjel tal-knisja, ikollhom l-istess faċlitajiet li għandhom studenti bħalhom li jattendu skejjel tal-gvern?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Kellna kuntatt ma' studenti b'diżabilita' li qegħdin fl-iskejjel tal-knisja u għalkemm dawn is-sitwazzjonijiet jaqgħu aktar taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni, fl-aħħar mill-aħħar aħna gvern wieħed u jekk qed inħarsu lejn persuni b'diżabilita', irridu nħarsu lejn il- bżonnijiet tagħhom ħolistikament.

S'issa ppruvajna nsolvu każ każ kif tinqala' il-problema u għalkemm dan mhux dejjem hu possibbli, wieħed isib li indirizzajna ħafna mill-problemi li kellhom bosta studenti f'dawn l-aħħar xhur.

Ħaġa waħda li verament nixtieq hi li l-ministeru ta' l-edukazzjoni u l-ministeru tiegħi jibqgħu jaħdmu dejjem flimkien kif qed jagħmlu u nemmen li r-rapport ta' Lino Spiteri se jkompli jgħin anke minn dan il-lat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dan ifisser li l-gvern qiegħed jestendi l-għajnuna ta' facilitators ukoll meta tinħass il-ħtieġa urġenti fl-iskejjel tal- knisja?

Jekk le, xi ftehim ikun qed jintlaħaq f'dan il-każ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Iva, fl-iskejjel tal-knisja hemm facilitators għal tfal b'diżabilita'.

Ġieli jiġu ġenituri għandi għax jassumu li s- settur tad-diżabilita' jaqa' taħt il-ministeru tiegħi, jiena mbagħad nirriferihom lill-ministeru ta' l-edukazzjoni u dan imbagħad jipprovdi facilitator jew a shared facilitator skond l-okkażjoni kif tkun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Issir xi distinzjoni fir-rigward tal-livell sekondarju u f'livell primarju?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Naturalment hemm l-istatementing board li attwalment jagħmel l-assessments u jara l-ħteġijiet tat-tfal partikolari.

Pero' min-naħa tiegħi, qatt ma rajt distinzjoni jew differenza bejn il- primarja u s-sekondarja.

QORTI TA' L-APPELL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kawżi nqatgħu fil-qorti ta' l-appell din is-sena?

Kemm minnhom kellhom is-sentenza mnaqqsa u kemm miżjuda?

X'kien ir-reat?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): It-tagħrif mitlub dwar kawżi ta' appell maqtugħa din is-sena, sal-31 ta' Ottubru, hu kif jidher mit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

PULIZIJA U GWARDJANI TAL-ĦABS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' pulizija jew gwardjani tal-ħabs li ttellgħu l-qorti f'dawn l-aħħar ħames snin u għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-membri tal-korp tal-pulizija u gwardjani tal-ħabs li nbdew proċeduri kriminali kontra tagħhom tul dawn l- aħħar ħames snin huwa kif ġej:

| |2001|2002|2003|2004|2005| |Pulizija| 14| 11| 16| 9| 7| |Gwardjan| -| -| -| 1| 2| |i | | | | | |

IMĦALLFIN, MAĠISTRATI U ASSISTENTI ĠUDIZZJARJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn imħallfin, maġistrati u assistenti ġudizzjarji?

X'paga u allowance għandhom?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub hu kif jidher mit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sar xi progress dwar dak li l-Viċi Prim Ministru kien spjega f'din il-Kamra dwar il-poteri limitati li għandhom l-imħallfin fuq l-assistenti ġudizzjarji?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Peress li ħafna drabi l-assistenti ġudizzjarji jassistu lill-imħallfin fil-ġbir tal-provi, aħna nvolvejna lill-istess imħallfin fir- reklutaġġ tagħhom għax peress li se jassistu lilhom, dehrilna li għandhom igawdu l-fiduċja tagħhom.

Dawn bil-liġi jaqgħu taħt is-superviżjoni ta' l-imħallef u fil-fatt ġieli kien hemm assistenti ġudizzjarji li ma baqgħux iservu minħabba li saru rapporti minn imħallfin kontra tagħhom.

Il-kontroll dwar ir-reklutaġġ u t- tiġdid ta' l-inkarigu ta' l-assistenti ġudizzjarji jinsab f'idejn l- imħallfin.

L-assistenti ġudizzjarji għandhom fee preċiża kull sena li titħallas mill- gvern irrispettivament minn kemm-il kawża jagħmlu.

SULDATI MKEĊĊIJA MILL-ARMATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm suldati jew ranks oħra tkeċċew mill-armata fdawn l-aħħar ħames snin u għaliex?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li kont tajtu għall- mistoqsija parlamentari 11866 tas-16 ta' Mejju, 2005, inżid ngħid li matul din is-sena tkeċċew żewġ gunners oħra mill-armata minħabba kondotta militari ħażina.

SENTENZA TA' COMMUNITY SERVICE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm sentenzi ingħataw ta' community service din is-sena u s- sena l-oħra?

X'kien ir-reat u x'kellhom jagħmlu l-ħatja?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi ma tinżammx statistika dwar is- suġġett tal-mistoqsija.

REĠISTRAZZJONI TA' ANNIMALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn tjur, baqar, nagħaġ, mogħoż, żwiemel u annimali oħra reġistrati mad- dipartiment ta' l-agrikoltura?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab informat li n-numru ta' bovini huwa ta' 19,000, in-numru ta' kaprini u ta' ovini huwa ta' 15,000, in-numru ta' broilers huwa 743,500 u n-numru ta' layers huwa ta' 575,500.

Ma jinżammux figuri dwar żwiemel u annimali oħra.

PREZZ TAL-PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana kemm kien il-prezz medju ta' l- għasel fl-ewwel disa' xhur tas-sena at farmgate level?

Jista' jipprovdi l- istess informazzjoni għall-istess perijodu għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Mill-istatistika ta' xi sentejn ilu li ħarġet min-national statistics office, il-prezz medju ta' l-għasel kien jammonta għal Lm 4.72- il kilo u l-prezz medju ta' din is-sena kien ta' Lm 5.50-il kilo.

Fuq is- suq il-prezz ta' l-għasel idur bejn il-Lm5 u s-Lm7 il-kilo u dan il-prezz ilu hekk għal diversi snin.

Ma ssirx distinzjoni bejn Malta u Għawdex f'dan ir-rigward u dawn il-figuri huma għal għasel Malti u Għawdxi biss.

Fil-fatt, fis-suq hemm ħafna għasel - jew hekk imsejjaħ għasel - li jinbiegħ ħafna orħos.

PREZZ TAĊ-ĊANGA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana kemm kien il-prezz medju taċ-ċanga friska fl-ewwel disa' xhur tas-sena at farmgate level?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

IMPORTAZZJONI TA' TIĠIEĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana jekk ġietx investigata l-aħħar sitwazzjoni fejn tiġieġ ġew importati b'dumped price, bir-riżultat li l- produzzjoni lokali ġiet affettwata ħażin?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Il-ministeru kontinwament, permezz tas-servizzi veterinarji, jagħmel monitoraġġ tal-prezzijiet u l-kwantitajiet ta' prodotti ta' tiġieġ.

Issir analisi regolari ta' prezzijiet ta' prodotti jew landed prices.

Mill-analisi li saret riċentement, il-ministeru ħa passi biex jinforma lill- ministeru tal-kompetizzjoni biex jinvestiga dawn il-prezzijiet.

F'dan il-kuntest, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija parlamentari lill-ministeru konċernat.

PROMOZZJONI TA' PRODOTTI LOKALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra, il-file tat- tender għall-promozzjoni ta' prodotti agrikoli li ħareġ il-ministeru?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): L-Onor.

Interpellant jaf li m'huwiex possibbli li files governattivi jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra.

Madankollu ma nsib l-ebda diffikultà li l-Onor.

Interpellant jingħata aċċess sabiex imur fid- dipartiment konċernat biex jara l-informazzjoni kollha li jixtieq.

UFFIĊJALI/DIRETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid matul din is-sena kienx hemm uffiċjali, diretturi, eċċ. li ngħataw extension sabiex wara l-61 sena, ikomplu jservu d-dipartiment?

Jista' jgħid xi kwalifiki għandhom?

Jista' jagħtina l- istess informazzjoni għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO FENECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab informat li matul is-sena 2005 kien hemm uffiċjal wieħed biss li ngħata extension sabiex jibqa' iservi d-dipartiment wara l-61 sena, li għandu advanced national certificate in agriculture.

Ir-raġuni hija sabiex dan ikompli jaqdi dmirijietu bħala kap tas-segretarjat.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar ħames snin kien hemm tliet uffiċjali li ngħataw estensjoni wara l-61 sena.

*Officer in grade 5 b'esperjenza u tagħrif dwar l-esportazzjoni tal-patata;

*Senior technical officer b'esperjenza fil-manutenzjoni u fault finding fis- sistemi tar-refriġerazzjoni;

*Senior fisheries officer b'esperjenza fil-qasam tal-fisheries protection

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għall- Kondoljanzi u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

KONDOLJANZI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fil-11 ta' Diċembru tħabbret il-mewt tas- Sur Louis Bartolo li jiġi missier id-deputat ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo.

Jien ma kellix ix-xorti li nkun nafu ħafna lis-Sur Bartolo, għalkemm lill-mara tiegħu, li ġiet nieqsa xi snin ilu kont nafha xi ftit.

Meta wieħed jiġbor l-informazzjoni dwar is-Sur Bartolo jinduna mill-ewwel li minbarra li kien attiv ħafna fil-qasam soċjali u tar-raħal li tant kien iħobb, il-Mellieħa, kien ukoll rabba familja ta' sebat itfal li ma naħsibx li hija xi ħaġa faċli.

Nista' nimmaġina f'mumenti bħal dawn xi jħoss il-kollega tagħna l-Onor.

Bartolo għaliex kif dejjem ngħid f'okkażjonijiet bħal dawn, dawn l-affarijiet tkun taf xi jfissru u x'dieqa jġibu magħhom meta tgħaddi minnhom personalment.

Aħna bħala politiċi minjaf kemm-il funeral immorru pero` mbagħad meta l- mewt tolqot lil xi ħadd viċin tagħna, l-ewwelnett nibdew napprezzaw aktar lin-nies li kienu jħobbuna u li minjaf kemm ikunu batew magħna fil-ħajja politika tagħna u t-tieni meta tolqot lilna nkunu verament nindunaw xi tlifna.

Jien niftakar meta mietet il-mama ta' l-Onor.

Bartolo, fil- kondoljanzi kien qalilna li ommu kellha qalb kbira biżżejjed li kienet kapaċi tħobb liż-żewġ uliedha, wieħed minnhom deputat Laburista u l-ieħor kunsillier Nazzjonalista.

Nimmaġina li d-dimensjoni ta' qalb is-Sur Bartolo kienet ta' l-istess daqs tal-mara tiegħu u jien konvint li kien kburi b'uliedu kollha, imma wkoll biż-żewġ uliedu li kienu għadhom attivi fil-politika f'oqsma u fuq naħat differenti ta' l-ispettru politiku.

Naf li dawn huma mumenti diffiċli għal kulħadd pero` naħseb li ż-żewġ affarijiet li forsi jtaffu xi ftit mid-dieqa li qed iħoss seħibna l-Onor.

Evarist Bartolo hija l-fidi nisranija u fl-istess ħin, li jkun jaf li anke f'dan il-mument meta donnok tħoss li d-dinja qed taqa' madwarek, teżisti dik is-solidarjeta` tal-ħbieb u tal-ħbieb veri li ttaffi xi ftit mid-dieqa ta' dan il-mument.

Għalhekk għan-nom ta' din in-naħa tal-Kamra nixtieq nestendi l-kondoljanzi lill-Onor.

Bartolo kif ukoll lil ħutu Roża, Joe, Marija, Envin, Bernardette u Natalina.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, ċertament jien ningħaqad mal- kollega tiegħi, l-Onor.

Tonio Borg, u għan-nom tiegħi personali kif ukoll tal-kollegi kollha ta' din in-naħa ta' l-oppożizzjoni, nixtiequ nestendu l- kondoljanzi tagħna lill-kollega tagħna, l-Onor.

Evarist Bartolo għat-telfa tal-papa` tiegħu.

Telfa ta' ġenitur hija xi ħaġa li rridu ngħaddu minnha lkoll kemm aħna pero` nifhmuha biss meta tolqotna direttament.

Għalkemm ma kontx naf lill-papa` ta' sieħbi, l-Onor.

Evarist Bartolo, xorta jibqa' l-fatt li tisma' fuq il-persuna għaliex il-ġid li persuna tagħmel jibqa' jiġri warajh u jibqa' jinstema' ħafna aktar man-nuqqas tiegħu.

Naf li għamel ħafna ġid kemm bħala għalliem u kemm bħala bniedem attiv soċjalment fil-Mellieħa u naħseb li din hija xi ħaġa li tagħmel unur lill- familja Bartolo u hija ta' sodisfazzjon kbir għalihom.

Għalhekk f'dan il- mument diffiċli ta' sieħbi Evarist u tal-familja kollha tiegħu, nixtieq għal darb'oħra nestendi l-kondoljanzi ta' din in-naħa tal-Kamra lilu, lil ħutu kollha u lil uliedu.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, kont qiegħed ngħid li llum ħadt gost li kien temp sabiħ għaliex ippermetta li niċċelebraw il-ħajja ta' raġel tajjeb, missier mill-aqwa, nannu meraviljuż u edukatur eċċellenti.

Edukatur mhux għaliex għamel snin twal jgħallem il-Malti, is-somom u l- Ingliż iżda għaliex għallem bl-eżempju tiegħu u b'ħajtu.

Kif diġa` għedt, għal snin twal kien edukatur f'diversi skejjel primarji ta' Malta u Għawdex u fi żmien il-gwerra, flimkien mal-mibki Ġanni Cilia, kienu jieħdu ħsieb in- naħa ta' fuq ta' Malta sabiex lill-bdiewa ma jgħafsuhomx ħafna meta jiġu sabiex jieħdulhom il-ħsad tagħhom.

Fl-istess ħin kien jara li jieħdu biżżejjed ħsad ħalli jitimgħu lill-bqija tal-komunitajiet ta' hemmhekk.

Fil-fatt għadni nidħol fi djar ta' anzjani llum li jgħiduli b'liema mod strett kien isegwi r-regoli, pero` fl-istess ħin b'liema mod uman kien jaġixxi.

Għalija personali l-akbar kwalita` ta' missieri, li ironikament kien bniedem privat ħafna u żgur li qatt ma mmaġina li fil-mument ta' mewtu kien se jkun qiegħed isir persuna daqsxejn pubblika, -

missieri dejjem għex fil-kwiet u qatt ma fittex il-pubbliċita`, anzi kien jaħrabha - kienet li minkejja li kien edukatur mill-aqwa u missier mill- aqwa qatt ma ried li jien u ħuti nkunu imitazzjoni tiegħu.

Jien minn meta kont żgħir niftakru dejjem wara l-iskrivanija jaħdem u warajh kien ikollu librerija.

Fuq il-ħġieġa ta' din il-librerija kien hemm ritratt bl- awtografija ta' Nerik Mizzi.

Dejjem hemm niftakru dak ir-ritratt.

Minbarra li kien ħabib ta' Nerik Mizzi kien ħabib ukoll ta' Dr George Borg Olivier.

F'Jannar ta' l-1992 meta missieri kien diġa` kellu 72 sena, niftakar li kienet bdiet il-kampanja elettorali ta' l-1992.

Bħas-soltu ommi marret għall-mass meeting Nazzjonalista pero` missieri ma tantx kien jiflaħ u allura ma setax imur.

Hekk kif kien fis-sodda għedt bejni u bejn ruħi li dan kien il-mument propizju sabiex immur intarraflu xi ħaġa.

Poġġejt bil- qiegħda ħdejn is-sodda tiegħu u għidtlu: "Pa, jiena se noħroġ bħala kandidat mal-partit Laburista.".

Missieri qalli: "Sewwa sewwa.

Għidli x'għandi nagħmel sabiex ngħinek.

Kulma ngħidlek biss huwa li dak li għandek tagħmel agħmlu bis-serjeta`, idħol għalih bis-serjeta`.

Jew se tagħmel xi ħaġa tajba jew inkella tidħol għaliha xejn.".

Fl-opinjoni tiegħi dak huwa l-kobor ta' missieri, li filwaqt li edukalna qalbna u moħħna, ma ġebbidniex minn imneħirna.

Ħalliena nsibu lilna nfusna u għalkemm nassumi li nkwetajtu mhux ħażin f'ħajtu, pero` dejjem tani l- ispazju u l-liberta' li niżviluppa kif deherli jien, allavolja jekk mhux bilfors kif xtaq hu.

Madankollu nittama li xi ftit mill-kwalitajiet tiegħu ħadthom jien ukoll.

Sur President, nixtieq nirringrazzja lill-prim ministru u lill-kap ta' l- oppożizzjoni, kif ukoll lill-kollegi miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Nixtieq ngħid kelma speċjali għall-istaff ta' l-isptar fit-taqsima ta' l-M5, fejn matul dawn l-aħħar tlett ijiem sirt naf daqsxejn aħjar minn xiex jgħaddu.

Ċertament ikun hemm minn xiex tgerger minn xi staff ta' l-isptar għaliex ma naħsibx li dawn huma kollha eżemplari bħall-bnedmin kollha, pero` l-impenn li rajt kien wieħed kbir.

U dan ma naħsibx li għamluh għaliex kien hemm missier deputat għaliex rajthom kif kienu jimxu man- nies l-oħra.

F'mumenti diffiċli nixtieq ngħid grazzi lilhom u nixtieq li nibdew napprezzaw aktar ix-xogħol tagħhom.

Nixtieq nirringrazzja lilek, Sur President, kif ukoll lill-aġent president tar-repubblika.

Fl-aħħarnett nixtieq ngħid grazzi ħafna lil dawk kollha li wrew solidarjeta` miegħi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Naturalment is-Sedja tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u titlob lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex iwassal il-kondoljanzi lill-familjari ta' l-Onor.

Bartolo.

Issa se nerġa' nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru sabiex jagħti l-kondoljanzi lill-familjari tas-Sur John J. Borg li fiż-żmien kien membru ta' din il- Kamra.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fl-10 ta' Diċembru tħabbret il-mewt ta' ex-deputat tal-partit Laburista, is-Sur John J. Borg, fl-eta` ta' 69 sena.

Is-Sur Borg niftakru ftit għaliex kien ħareġ kemm-il darba fuq id-distrett tal-Belt u kont narah l-aktar fuq il-posters, pero` kont iltqajt xi darba miegħu personalment.

Kien bniedem tan-negozju u żgur li ma kellux bżonn il- politika pero` bil-mod tiegħu kien ħa sehem attiv kemm fil-partit Laburista kif ukoll f'dan il-parlament.

Fil-fatt kien ġie elett darbtejn, fil- leġislatura ta' l-1976 kif ukoll fil-leġislatura ta' l-1982.

Minbarra li kien deputat, is-Sur Borg kien serva wkoll fil-qasam pubbliku għaliex kien chairman tal-MDC, tas-Sea Malta, kif ukoll direttur tal-bank ċentrali, tal-Malta Countertrade u tal-Malta Freeport.

Għaldaqstant inħoss li tkun xi ħaġa ġusta li nsemmu l-memorja tiegħu għaliex is-Sur Borg ma kienx biss deputat ta' din il-Kamra imma ta s-sehem tiegħu wkoll fil- qasam pubbliku billi kien jaħdem f'dawn il-korporazzjonijiet pubbliċi li għadni kemm semmejt.

Nixtieq infakkar lill-membri ta' din il-Kamra li l- funeral tiegħu se jsir għada fil-Furjana.

Nixtieq nitlob lilek, Sur President, sabiex testendi l-kondoljanzi tal-Kamra kollha lill-membri tal- familja tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, jien ukoll nixtieq ningħaqad mal- Kamra ħalli f'ismi u f'isem l-oppożizzjoni kollha nestendi l-kondoljanzi tiegħi lill-familjari tas-Sur John J. Borg, li frankament kien wieħed mill- politiċi li ltqajt magħhom u sirt naf jien meta bdejt il-karriera politika tiegħi lejn l-aħħar tas-snin sebgħin.

Mill-ewwel mumenti kien laqatni l- karattru tiegħu u għalkemm kont naf li kien negozjant kapaċi, fil-politika kien ukoll bniedem kif inħobbu ngħidu "down to earth".

Kien bniedem mingħajr pretensjonijiet żejda, anzi ma kellu pretensjonijiet xejn, imma kien ukoll bniedem li kellu insight u kien jaqra l-karattru ta' bniedem malli kien jiltaqa' miegħu.

Ippressjonatni wkoll l-onesta` u l-integrita` tiegħu.

Il-fatt li meta kien jagħti parir, għalkemm ma kienx jimponi l-ideat tiegħu jew dak li kien qed jaħseb, kien jagħtik jew kien iġiegħlek tixtarr dak li jkun qed jgħid għaliex kien ikun parir jew suġġeriment mogħni b'ċerti insights ta' esperjenza.

Dan kemm meta kien jesprimi opinjoni politika kif ukoll jekk wieħed kien jitkellem miegħu fuq livell personali.

Fil-fatt mhux darba u tnejn li jien kont immur inkellmu anke fuq dan il-livell.

U s-sabiħ tiegħu kien li inti kont toqgħod fuq il-parir tiegħu jew tagħti kas sew il-parir tiegħu għaliex tkun taf li kien ikun parir onest, ikunu x'ikunu ċ- ċirkostanzi.

Barra minn hekk wieħed japprezza l-ħidma politika tiegħu fi ħdan il-partit Laburista li hu kien iħobb ħafna u baqa' sa l-aħħar leali ħafna lejn il- partit.

Wieħed japprezza wkoll il-ħidma tiegħu bħala membru parlamentari għaliex kienet ħidma eżemplari kif ukoll il-ħidma pubblika tiegħu f'diversi bordijiet għax ċertament sabiex qeda dmiru lejn il-pubbliku kellu jissagrifika wkoll jew inaqqas mill-attenzjoni li ried jagħti lejn in- negozju personali tiegħu.

Madankollu dejjem għamel xogħlu mhux b'interess personali imma fl-aħjar interess tal-pajjiż.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija xi ħaġa li kull wieħed minna għandu japprezza fi bniedem.

Għaldaqstant Sur President, ningħaqad mal-Viċi Prim Ministru u nitolbok sabiex testendi l-kondoljanzi ta' l-oppożizzjoni lill-familjari kollha tas- Sur John J. Borg u j'Alla l-Bambin jagħtihom il-konsolazzjoni li jixirqilhom f'telfa ta' din in-natura.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja terġa' tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u titlob lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex iwassal il- kondoljanzi lill-familjari tas-Sur Borg.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Dikjarazzjoni għall-finijiet tas-subartikolu 14(5) ta' l-Att ta' l- 1996 dwar is-Servizz tas-Sigurta` kif ukoll kopja tar-Rapport Annwali tal-Kumitat dwar is-Sigurta' għas-sena 2004; u

Lista tad-delegati ta' kull pajjiż fil-Laqgħa tal-Kapijiet tal-Gvern tal-Commonwealth (CHOGM) li nżammet f'Malta f'Novembru 2005, lista tal- media akkreditata għal din il-laqgħa, u lista tal-parteċipanti tal- Commonwealth People's Forum, Commonwealth Youth Forum u Commonwealth Business Forum li saru b'rabta mal-Laqgħa tal-Kapijiet tal-Gvern.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 399 ta' l-2005 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' Taqsima XII ta' l-Att ta' l-2005 li jemenda diversi liġijiet (Att Nru. XIII ta' l-2005); u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Kopja ta' contracts of service li saru mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin bejn l-1 ta' Lulu 2004 u Diċembru 2005, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 16236.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 398 ta' l-2005 - Regoli ta' l-2005 dwar Awtorizzazzjoni għad-Dispensa ta' Ossiġnu Mediċinali minn Postijiet li m'humiex Spiżerija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Is- Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, ġibduli l- attenzjoni li tan-newsroom tas-Super One għoġobhom jikkwotaw xi parti mid- diskors tiegħi u anke semmgħu xi recording.

Issa lili ma jdejqunix dawk il-ġurnalisti li jagħmlu xogħolhom u jikkwotawni, pero' nixtieqek tiġbed l- attenzjoni tal-ġurnalisti in kwestjoni li jekk se jagħmlu hekk għandhom jimxu mar-regolamenti ta' din il-Kamra.

Jekk ir-regolamenti ta' din il-Kamra jgħidu li meta jiġi kkwotat xi ħadd, dak li jkun qed jikkwota għandu jġib is-sustanza sħiħa u mhux partijiet minnha, allura l-ġurnalisti għandhom jimxu ma' dawn ir-regoli.

Għalhekk li issa jirriżulta dan in-nuqqas nixtieqek tara li tinġibed l-attenzjoni ta' dawn il-ġurnalisti.

Aħna bħala deputati rridu noqogħdu għar-regolamenti, xi ħaġa li lili ma ddejjaqni xejn, imma daqstant ieħor ħaddieħor irid joqgħod għar-regolamenti.

Stajt inqum hawnhekk u ngħajjat ksur ta' privileġġ u nitlob il-protezzjoni tas-Sedja.

Madankollu kulma qiegħed nitlob huwa li tinġibed l-attenzjoni ta' dawn il-ġurnalisti ħalli aħna nagħrfu noqogħdu għar-regolamenti tagħna u l-ġurnalisti jagħrfu jagħmlu xogħolhom mill-Parlament skond ir-regoli ta' din il-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Uffiċjalment qed niġbed l-attenzjoni ta' l-Iskrivan tal-Kamra sabiex ma' l-ewwel opportunita' li jkollu jagħmel transcript ta' dan id-diskors u jibagħtu lill-istazzjon televiżiv konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, jista' l-Onor.

Membru jispeċifika x'inhi l-oġġezzjoni tiegħu ħalli għallinqas inkunu nafu fuqiex qiegħed jitkellem?

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma noħolqux dibattitu.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, xi ħames ġimgħat ilu, meta konna qegħdin nitkellmu f'diskors relatat mal-budget, in-newsroom tas-Super One Television għoġobhom jikkwotaw mid-diskors tiegħi u dan għamluh permezz tar- recordings li jixxandru regolarment mill-Parlament.

Jien bilfors nieħu għalija għaliex dawn il-ġurnalisti ġabu biss dak li għoġob lilhom u ma ġabux id-diskors kollu tiegħi.

Għaldaqstant jekk dan l- atteġġament imur kontra r-regolamenti ta' din l-istituzzjoni, nitolbok tiġbed l-attenzjoni ta' min hu konċernat, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mangion, fil-qosor ħafna.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, is-Segretarju Parlamentari għandu jkun aktar ċar f'dak li qed jgħid.

Għandu jgħidilna jekk il-ġurnalisti kkwotawhx ħażin jew inkella kkwotawhx tajjeb.

Jekk dawn il-ġurnalisti qalu xi ħaġa li ma qalx hu f'dak id-diskors mod, pero` jekk ikkwotaw parti mid- diskors jew kliem li huwa qal mod ieħor.

Naħseb li għandu jgħidilna eżatt x'inhi l-oġġezzjoni tiegħu ħalli anke s- Sedja tkun taf eżatt x'inhu jitlob.

MR SPEAKER: Onor. Mangion, jien għalhekk tlabt lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex jibgħat transcript ta' dak id-diskors lill-istazzjon konċernat.

B'hekk wieħed ikun jista' jasal għall-konklużjoni minn hemmhekk.

(Interruzzjonijiet)

Safejn naf jien, is-Segretarju Parlamentari ma ressaqx ksur ta' privileġġ iżda qiegħed jitlob għal kjarifika.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, hija għażla tiegħi li f'dan il- mument ma nressaqx ksur ta' privileġġ.

Pero` fuq dak li ġara stajt nitolbu faċilment.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-AKKWIST TA'

ARTIJIET GĦAL SKOPIJIET PUBBLIĊI

LAND ACQUISITION (PUBLIC PURPOSES) (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mis-7 ta' Diċembru, 2005 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari huwa in possession.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, il-Ministru Tonio Borg fl-aħħar seduta li kellna beda jressaq l-emendi li l-għan ewlieni tagħhom huwa li jistabbilixxu kriterji aktar ċerti u ekwi u li bihom jiġi stabbilit jekk art tkunx tajba għall-bini jew le.

Dan qiegħed isir għal skopijiet ta' kumpens f'każ ta' akkwist obbligatorju u li jirregola l-valur ta' l-art meħuda qabel l-2003.

Fi kliem ftit aktar sempliċi, il-parlament qiegħed jiddibatti emenda li permezz tagħha l-gvern se jkun qiegħed iressaq regolamenti ġodda li huma maħsuba li jgħinu aktar lill-istess dipartiment ta' l-artijiet meta dan jiġi biex jagħti valur lil dik l-art li tkun qiegħda tiġi meħuda mill- privat.

L-akkwist obbligatorju jsir meta l-gvern ma jkollux triq oħra minn fejn jgħaddi u allura jkollu jieħu dik l-art sabiex jużaha għal xi skop jew ieħor.

Għal dan il-għan il-gvern iddeċieda li jbiddel ir-regolamenti ta' kif huwa kien jasal għall-ħlas ta' dik l-art.

Sur President, issa minflok ma l-gvern se joqgħod jirregola l-ħlas ta' dik l-art bid-distanza u skond kemm qiegħda 'l bogħod minn ċerti postijiet, fuq jekk hux se tinbena u dawn il-kriterji pjuttost antiki, se jagħmel kriterji aktar ċari.

Kriterji li fuq kollox qegħdin imorru wkoll għal tip ta' raġunament li huwa aktar ċar u magħruf aktar minn kulħadd.

Allura hawnhekk qegħdin indaħħlu l-iskema tal-pjan lokali kif ikun ippubblikat minn żmien għal żmien mill-MEPA.

Minn żmien għal żmien il-MEPA toħroġ pjan ta' żvilupp għall-pjan lokali u fih wieħed ikun jista' jagħraf fejn hija l-art għall-bini jew fejn hija l- art li qiegħda barra mill-iskema ta' żvilupp.

Permezz ta' din il- leġislazzjoni l-gvern qiegħed jintrabat u se nikkwota mill-emenda għall- artiklu 18:

"Art titqies li tkun art għall-bini għall-finijiet ta' din l-Ordinanza jekk tkun ġewwa l-limiti ta' skema ta' bini jew pjan lokali li jkun fis-seħħ minn żmien għal żmien taħt xi liġi dwar l-ippjanar.".

Hawnhekk nixtieq nirriferi għall-kummenti li għadda l-istess Ministru Borg meta qal li din hija xafra li taqta' minn żewġ naħat.

Dan għaliex se jkun hemm ċirkostanzi fejn xi ħadd jista' jgawdi u jmur aħjar, f'termini ta' ħlas, għall-art li se tittieħed wara l-1 ta' Jannar ta' l-2005, u se jkun hemm min se jitħallas inqas meta kkomparat mar-regolamenti tal-lum.

Mela l- benckmark ta' dak li se jsir b'dawn ir-regolamenti m'għandniex inkejjluhom billi nqabbluhom mar-regolamenti li kellna s'issa.

Ejjew naraw li nibdlu r- regolamenti u l-proċeduri li kellna s'issa, inħarsu lejn il-ġejjieni u ngħidu li għandna għad-dispożizzjoni tagħna regolamenti ċari.

Sur President, dawn ir-regolamenti qegħdin fil-pjan lokali kif ippubblikat mill-awtorita' tal-MEPA u kif għedt aktar qabel, f'dan il-pjan lokali wieħed jista' jsib fejn hija dik l-art tajba għall-bini u fejn hija l-art li m'hijiex tajba għall-bini.

Hawnhekk il-gvern, permezz ta' dan il- ministeru, qiegħed jissimplifika l-proċeduri f'dan il-kontest ħalli jaqta' ftit mill-burokrazija u mid-dewmien fid-deċiżjoni tal-valutazzjoni ta' dik l-art in kwestjoni.

Fis-sistema wżata s'issa kien hemm diversi kriterji li permezz tagħhom il-gvern seta' jasal għal diversi metodi ta' kif jikkalkola l-valur ta' dik l-art, pero' issa mhux se jibqa' l-każ.

B'dawn ir- regolamenti mhux se jkun hemm deċiżjonijiet li jvarjaw minn ċirkostanza għall-oħra.

Fil-fatt meta tittieħed xi art mill-gvern u allura l-gvern ikollu jirregola x'se jkun il-kumpens ta' dik l-art, il-persuna li tkun se titteħdilha l-art se tkun taf immedjatament b'liema kalkolu se tkun ikkalkolata l-valur ta' l- art in kwestjoni.

Qiegħed nisħaq fuq dan l-eżempju għaliex hawnhekk qiegħed il-prinċipju fundamentali ta' din l-emenda kollha.

Il-bniedem li se titteħidlu l-art se jħares lejn il-pjan lokali u jara jekk l-art tiegħu hijiex art fabbrikabbli jew le.

Għalhekk jekk jien bniedem li għandi xi biċċa art li qiegħda fl-iskema tal-bini, se nitħallas bil-valur ta' art fabbrikabbli.

Min-naħa l-oħra, jekk l-art tiegħi ma tkunx skond il-pjan lokali, m'għandix nistenna li se niġi mħallas ta' art fabbrikabbli.

Għaldaqstant hawnhekk qed nagħmlu clear cut ċara ta' fejn, kif u meta persuna se titħallas ta' l-art tagħha u qed nagħmluha ċara wkoll għall- uffiċjali tad-dipartimenti, ħalli dawn ukoll ikunu jafu kemm u kif se jħallsu.

Sur President, klawsola 5 ta' dan l-abbozz ta' liġi jgħid hekk:

"Minnufih wara l-artikolu 18 tal-liġi prinċipali għandu jiżdied l- artikolu ġdid li ġej: 18A.

Minkejja kull disposizzjoni oħra ta' din l-Ordinanza jew ta' xi liġi oħra, il-valur ta' xi art - li fl-1 ta' Jannar 2005 tkun fil-proċess li tiġi akkwistata; li dwarha tkun inħarġet id-dikjarazzjoni taħt l-artiklu 3 qabel il-5 ta' Marzu 2003; u li dwarha ma jkunx inħareġ avviż għall-ftehim qabel l-1 ta' Jannar 2005 taħt id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza kif fis-seħħ qabel id-data msemmija f'dan il-paragrafu, għandu, bla ħsara għal kull imgħax li jkun dovut sal-pagament taħt is- subartikolu (3) ta' l-artikolu 12 ta' din l-Ordinanza, ikun il-valur tagħha kif ikun fl-1 ta' Jananr 2005.".

Għaldaqstant dawk l-artijiet li diġa` ttieħdu u li l-ftehim tal-ħlas tagħhom diġa` sar, se jibqgħu kif inhuma.

Madankollu, minn ċerta data 'l quddiem, il-ħlas se jibda jiġi maħdum skond dawn l-emendi l-ġodda li qed nagħmlu.

Kif għedt, dawn huma emendi ċari u ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin naqblu dwarhom.

Għas-suq li hemm hemm barra, dawn għandhom ikunu emendi li se jdaħħlu ġustizzja aktar ekwa.

Barra minn hekk se jkunu ta' għajnuna wkoll għad-dipartiment ta' l-artijiet ħalli jkollu aktar trasparenza, ikun aktar ġust u forsi jkollu inqas opportunita` li jiddeċiedi mod jew ieħor.

Għalhekk id-dipartiment jista' jħaffef aktar il-proċeduri tiegħu għaliex issa se jasal għall-konklużjoni tiegħu b'ħafna aktar faċilita` meta jiġi biex jagħti l-valur ta' dik l-art in kwestjoni.

Kif intqal anke mill-kelliema tan-naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll mill- Ministru Tonio Borg, din hija liġi li qed tirregola lill-gvern fuq kemm għandu jħallas ta' art li jkun qiegħed jieħu mingħand il-privat.

F'mument minnhom l-Onor.

Joseph Brincat qalilna li din hija liġi kostituzzjonali u qalilna illi kieku kienet qed tiġi dibattuta fl-Italja huwa żgur li kienu jsejħulha liġi kostituzzjonali.

Madankollu l-Kostituzzjoni ma tirregolax il-mod ta' kif għandu jingħata l-kumpens, pero` l-gvern ikollu diversi liġijiet - u din hija waħda minnhom - li bihom jirregola l-mod ta' kif jingħata kumpens.

Allura hawnhekk ngħid li permezz ta' din il-liġi, aħna se nsaħħu l-implimentazzjoni tad-dritt kostituzzjonali, li tagħti lil kull ċittadin Malti u Għawdxi d-dritt li jkollu kumpens xieraq meta l-gvern, b'mod obbligatorju jieħu l-art tiegħu għal skop bżonjuż.

Sur President, issa ħalli ngħaddi għal xi kummenti li għandhom x'jaqsmu mal- ħajja ta' kuljum ta' din il-leġislazzjoni.

Jien m'iniex se nitkellem aktar b'mod tekniku iżda se nitkellem fuq il-prattiċi li jitqanqlu b'din il- leġislazzjoni.

Per eżempju, l-Onor.

Buhagiar semma l-eżempju taż-żona industrijali ta' Ħaż-Żebbuġ.

Qalilna li inizjalment, meta din iż-żona kienet maħsuba fil-pjan lokali, kienet maħsuba bħala żona semi- industrijali.

Nafu li fi żmien l-imgħoddi l-awtoritajiet responabbli mill- ippjanar kienu jagħżlu li jew iħarsu lejn żona ta' art u jagħrfuha bħala art industrijali jew iħarsu lejn żona ta' art u jagħrfuha bħala art semi- industrijali.

B'żona industrijali wieħed jistenna li jara biss fabbriki u bini li fih issir ċerta manifattura jew attivita` kummerċjali.

Pero` aħna mdorrijin nisimgħu bil-frażi "żona semi-industrijali" wkoll għaliex l-awtorita` ta' l- ippjanar, matul iż-żmien - skond il-pjan lokali tagħha - kienet tippermetti sabiex f'dik iż-żona partikolari jinbnew taħlita ta' siti.

F'dawn is-siti jkun hemm attivita` industrijali ħafifa, dik li tissejjaħ light industry, mentri fis-sulari ta' fuq joqogħdu s-sidien li jkunu jaħdmu f'dawk il- garaxxijiet.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Buhagiar, dan it-tip ta' bini jkun qisu xi casa bottega, fejn fil-garaxx ikollok il-panel beater, il- mastrudaxxa jew xi ħaddieħor, mentri fuq il-garaxx ikollu d-dar tiegħu.

B'hekk twieldu numru ta' żoni industrijali, fosthom fil-Mosta fejn bħalissa għaddejjin bl-aħħar fażijiet ta' xogħol sabiex inlestu t-toroq fihom.

Dawk it-toroq qegħdin nibnuhom mill-ġdid, qed ngħaddulhom is-service culverts u qed nagħtuhom it-tarmac.

Ġara l-istess ħaġa f'Ħaż-Żebbuġ, fl-Imrieħel u f'parti żgħira f'Tal-Ħandaq.

Dak li tkellem dwaru l-Onor.

Charles Buhagiar jolqot kważi lil dawn it-tliet żoni industrijali kif inhuma magħrufa llum.

Jien qiegħed insejħilhom żoni industrijali għaliex ma tantx jagħmlu dik id- differenza kbira pero` għal min jgħix hemmhekk tista' tagħmlilhom differenza.

Il-kummenti prinċipali li bihom kien qed jipprova jirraġuna l-Onor.

Charles Buhagiar kienu kummenti ta' kritika kontra l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Qalilna li dawn in-nies li jgħixu fiż-żona industrijali ta' Ħaż-Żebbuġ, li inizjalment kienet żona semi-industrijali, qegħdin jilmentaw għaliex iridu jibqgħu kif inhuma.

Dan għaliex il-MEPA qiegħda tħares lejn dik iż-żona bħala żona industrijali.

Il-kritika ta' l-Onor.

Buhagiar qiegħed jagħmilha f'isem numru ta' nies li ffirmaw petizzjoni għaliex ma jridux li l-MEPA tagħrafhom bħala żona industrijali iżda jridu jibqgħu jiġu magħrufa bħala semi-industrijali.

Il-kummenti tiegħi f'dan ir-rigward huwa li ma naħsibx li għandna nagħtu importanza kbira lejn il-mod ta' kif se nagħrfu din iż- żona.

Fil-fehma tiegħi wasal iż-żmien li ma nibqgħux nużaw aktar il-kelma "semi- industrijali" għaliex jekk se nagħmlu hekk, se nibqgħu nġorru minn ġenerazzjoni għal oħra t-taħwida - bla ebda ġudizzju fuq jekk kenitx tajba jew ħażina – li kien hawn fl-imgħoddi.

Fl-imgħoddi ħadd ma kellu tort meta vvintaw iż-żoni semi-industrijali għaliex għal dak iż-żmien forsi kienet l- aħjar deċiżjoni li setgħet tittieħed.

Madankollu llum ma naħsibx li għandna nibqgħu nużaw il-kelma "semi-industrijali".

Illum irridu nużaw il- kelma "industrijali" biss u rridu nagħrfu liema huma ż-żoni residenzjali u ż-żoni industrijali.

B'hekk fejn hu residenzjali rridu nagħrfu x'naċċettaw u x'ma naċċettawx.

Min-naħa l-oħra, fejn hemm żona industrijali, irridu nkunu ċerti li ma nġorrux dak li ġara fl-imgħoddi u li llum qed jiġi kkritikat.

Għalhekk m'għandniex nibqgħu nibnu aktar djar f'żoni industrijali jekk irridu li xi darba naslu f'sitwazzjoni fejn ma jsirux attivitajiet kummerċjali fejn ikunu qed joqogħdu n-nies.

Għalhekk irid ikollna a clear-cut definition ta' fejn hija żona industrijali u fejn hija żona residenzjali.

Għalhekk jien naqbel ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar li qed tgħid din hija żona industrijali għaliex ma nistgħux nibqgħu ngħidu semi-industrijali u industrijali.

Irridu nużaw kelma waħda u għandna nagħżlu dik ta' żona industrijali.

Issa hawnhekk irrid indur lejn dawk li għandhom id-djar tagħhom f'dawn iż-żoni industrijali u ngħidilhom li skond il- kondizzjonijiet tal-liċenzji tan-negozji, minkejja li jgħixu f'żona industrijali, xorta waħda ma jistgħux jagħmlu dak li jridu.

Min jaħdem f'żona industrijali għandu kondizzjonijiet li bihom jirregola l-imġiba tiegħu.

L-ebda azjenda industrijali, kbira kemm hija kbira – nista' nsemmi azjenda kbira bħal dik tal-Playmobil f'Ħal Far - ma tista' tagħmel li trid għaliex hija wkoll għandha l-kondizzjonijiet li tirregola l-imġiba tagħha.

Lanqas mastrudaxxa, żgħir kemm hu żgħir, ma jista' jagħmel li jrid f'żona li kienet tissejjaħ semi-industirjali.

Huwa minnu li skond il-liċenzja tan- negozji, li tirregola wkoll il-ħinijiet tan-negozju, negozju f'żona industrijali għandu aktar ħin u anqas indħil min-naħa tal-gvern pero` l- kondizzjoni ewlenija li għandu kull negozju, qiegħed fejn qiegħed, ma jistax joħloq inkonvenjent għal ħaddieħor.

Dak in-negozjant ma jistax joħloq inkonvenjent lil sid ta' negozju ieħor li jiġi l-ġar tiegħu.

Issa meta qed ngħid il-ġar tiegħu, jista' jkun fuqu, ħdejh, warajh jew inkella quddiemu.

Huwa veru li hija xi ħaġa skomda li tgħix f'żona semi- industrijali pero` l-attakk tagħna m'għandux ikun kontra l-MEPA li qed tagħmel dan iż-zoning meħtieġ.

Sur President, l-attakk tagħna għandu jkun sabiex nirresponsabilizzaw u hawnhekk irrid ngħid li qegħdin nagħmlu ħilitna kollha sabiex nilħqu dan il- għan.

Se noħroġ ftit mill-kontest tas-suġġett imma rrid insemmi dan li se ngħid.

Is-segretarjat tiegħi jirregola l-imġiba tas-self-employed u għandna responsabilita` diretta fuq kif inżommu l-manutenzjoni taż-żoni industrijali Tal-Ħandaq, ta' l-Imrieħel, ta' Ħaż-Żebbuġ u tal-Mosta.

Bħala segretarjat nagħmlu ħilitna kollha sabiex nirresponsabilizzaw dawk is- sidien tan-negozji ħalli jnaqqsu kemm jista' jkun mill-inkonvenjenza għal ħaddieħor.

Min-naħa tagħna ma niddejqux li niftħu d-djalogu - bħal dak li għandna mas-sidien tan-negozji – mar-residenti li qed jgħixu f'dawn iż-żoni semi-industrijali.

Kritika oħra kienet minħabba li xi toroq kienu nbnew ta' ċertu daqs mentri llum il-makkinarju kiber.

Huwa minnu li l-makkinarju kiber pero` jien ma nafx x'se jkun id-daqs tal-makkinarju għaxar snin oħra.

Naf li 20 sena ilu n-numru ta' containers u trakkijiet kbar li kienu jintużaw, kienu ferm inqas minn dak tal-lum.

Persważ ukoll li fil-ġejjieni se jkollna aktar trakkijiet ġodda milli second-hand.

Allura jekk l-attivita` kummerċjali se tkompli tikber, kif qegħdin nistennewha aħna, il-makkinarju se jkompli jiġi żviluppat u kull negozju se jkollu makkinarju ġdid.

Illum it-toroq se jibqgħu dawk li huma fid-daqs tagħhom pero` l-makkinarju se jkompli jikber.

Li huwa żgur hu li rridu nkunu ċerti li nilħqu bilanċ bejn ir-residenti u dawk li qegħdin jaħdmu f'dawn iż-żoni.

F'dan il-pajjiż ma nistgħux niġu f'sitwazzjoni fejn ħadd ma jista' jaħdem.

Min-naħa l-oħra lanqas nistgħu niġu f'sitwazzjoni fejn ħadd ma jista' jgħix bil-kwiet.

Dan il-pajjiż qiegħed jiċkien u din hija problema li se jkollna nġorruha minn sena għall-oħra.

Pajjiżna qiegħed jiċkien u din it-taħlita ta' attivita` kummerċjali mar-residenti se tibqa' problema li rridu nkomplu niffaċċjawha.

Issa rridu niffaċċjawha billi nagħtu valur lin-negozju u naċċertaw ruħna li n-negozju ma jibqax isir kif ġie ġie imma naraw li ndaħħlu ċerta ordni.

Għandna naraw li ndaħħlu d-dixxiplina u r- responsabilizzazzjoni.

Min-naħa l-oħra rridu nipprovaw nilħqu aktar ftehim ma' dawk li jkunu f'residenzi ħalli dawn ikunu jistgħu jgħixu fil-paċi.

Sur President, jiddispjaċini ninnota li ħafna drabi jkun hemm min inizjalment ikun applika sabiex ikollu casa bottega – hawnhekk qed nitkellmu fuq xi 15-il sena ilu - u llum m'għadux jaħdem fiha iżda hemm xi ħaddieħor minfloku.

Allura tkun ħaġa tajba li din il-prattika ta' żona semi-industrijali tispiċċa darba għal dejjem.

Irridu nipprovaw inżommu u nikkontrollaw l-abbużi min-naħa taż-żoni kummerċjali u anke min-naħa taż- żoni residenzjali.

Irridu naraw kif insibu t-triq tan-nofs ħalli kemm jista' jkun dawn iż-żewġ żoni jsibu ftehim ġust u jkollna aktar nies li jkunu kapaċi jgħixu flimkien.

L-aħħar argument li xtaqt nagħmel jirrigwarda l-ħidma tal-gvern fuq il-ftuħ ta' ċerti toroq ġodda.

Il-ħidma ta' l-iżvilupp f'dan il-pajjiż hija sinonima ma' kemm nirranġaw it-toroq u ma' kemm ikollna kwalita` tajba ta' toroq.

Per eżempju, il-ministeru li jien nifforma parti minnu ħadem ħafna mal-ministeru ta' l-Onor.

Jesmond Mugliett u ma' l-awtorita` dwar it- trasport f'dan ir-rigward u rridu nkomplu naħdmu aktar magħhom.

Issa meta ġejna sabiex nibnu toroq fiż-żona industrijali li għadni kif semmejt, iltqajna ma' sitwazzjonijiet fejn aħna xtaqna niftħu ċerti toroq pero` minħabba li s-sid ta' l-art minn fejn riedu jgħaddu t-toroq, kien għadu ma ddeċidiex, aħna konna qed insibu problema kbira sabiex nagħtu valur għall- art tiegħu.

Għaldaqstant, permezz ta' din il-liġi, qiegħed inħares 'il quddiem b'fiduċja għaliex din il-liġi hija waħda prattika ħafna.

B'din il- leġislazzjoni qiegħed nistenna li se jkollna ferm aktar kumdita`, kemm bħala gvern u kemm bħala awtorita`.

Mhux hekk biss, imma se jkollu ferm aktar kumdita` dak is-sid li l-art tiegħu se titteħidlu mill-gvern għaliex issa se jkun jaf aħjar x'se jkun il-valur ta' l-art tiegħu.

Is-sid issa jaf li l-valur ta' dik l-art m'hijiex se tkun aktar soġġetta fuq id- deċiżjoni ta' dak l-uffiċjal jew perit li jiġi jivvaluta l-art imma l-valur tiegħu se jkun skond iż-zoning tal-pjan lokali.

Allura se nkunu nistgħu niffaċilitaw aħjar il-ftuħ ta' toroq ġodda kif ukoll l-irranġar ta' toroq preżenti.

Sur President, b'din il-leġislazzjoni mhux se jkollna aktar toroq li ma jkunux uniti.

Mhux sew li filli tara triq wiesgħa mod u mbagħad, f'daqqa waħda tidħol f'cul-de-sac jew fi triq one lane minħabba li jkollok biċċa għalqa li s-sid tagħha jtellagħlha ħajt tas-sejjieħ u allura inti ma tkunx tista' tidħol fiha u minflok tagħmel biċċa xogħol tajba, tispiċċa traqqa' l- pannu bil-qargħa aħmar.

Veru rridu nkunu tajbin ħafna f'dan il-pajjiż meta niġu biex immexxu.

Dan għaliex trid tkun tajjeb x'ħin tiġi biex tagħmel l- affarijiet ġodda u trid tkun tajjeb ukoll meta tiġi biex traqqa' l-pannu bil-qargħa aħmar.

Madankollu jien qiegħed inħares 'il quddiem u permezz ta' din il-liġi qiegħed inħoss li se jkollna aktar tnaqqis fil-burokrazija.

B'din il-leġislazzjoni se jkollna aktar ċarezza, aktar direzzjoni ekwa u aktar ġustizzja li tagħmel sens kemm għan-naħa tal-gvern u kemm għan-naħa tas-sid ta' l-art.

B'dan il-mod se jkollna inqas min iraqqa' l-pannu bil- qargħa aħmar u jkollna eżerċizzji akbar ta' kif nagħmlu xogħol ta' kwalita`.

Fil-fehma tiegħi huwa proprju dan ix-xogħol li jixraq lil pajjiżna jekk verament irridu li l-attivita' kummerċjali tkompli tikber u li r-residenti jkollhom ukoll kwalita` tajba ta' toroq.

Fl-aħħar mill- aħħar, permezz ta' leġislazzjonijiet bħal dawn, il-gvern ikun jista' jaħdem mingħajr ma jkollu l-istess regolamenti li jżommuh lura milli jwettaq il- pjan tal-ħidma tiegħu u li jkun jixtieq jagħmel.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Sur President, kif intqal tajjeb, l-oppożizzjoni Laburista taqbel perfettament ma' dan l-abbozz ta' liġi għaliex huwa wieħed f'waqtu.

Issa l-aktar parti li tinteressani jew li tinteressa lill-poplu b'mod ġenerali hija l-ewwel parti tal-liġi għaliex din titkellem fuq it-tip ta' kumpens li se tingħata lil dik il-persuna li titteħdilha xi art mill- gvern.

Fil-fatt hemm formolarju ta' kif jinħadem il-kumpens u f'dan il- formolarju nsibu distinzjoni bejn art li ma jkollhiex permess u li titqies bħala raba' jew mogħxa u art li jkollha l-permess fuqha.

Ovvjament din it- tip ta' art tingħata stima u valur differenti minn dik li tkun meqjusa bħala raba' jew mogħxa.

Din hija l-loġika u l-buon sens u naħseb li Allaħares ma kienx hekk.

Ħafna drabi jista' jkun dibattibbli jekk għandekx permess jew le għaliex insibu differenza bejn art li tkun fi skema u art li jkollha l-permessi ut sic.

Għalhekk qegħdin naqtgħu għad-dritt ħalli l-gvern ikun jaf fejn hu u anke l- individwu jkun jaf fejn qiegħed.

Jekk l-art tkun qiegħda fi skema li tkun stabbilita mill-awtorita` ta' l-ippjanar, allura dik l-art għandha titqies bħala art fabbrikabbli.

Min-naħa l-oħra jekk l-art ma tkunx fl-iskema ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar, allura tiġi preżunta li m'hijiex art fabbrikabbli.

Madankollu dan ma jfissirx li dejjem se jkun il-każ għaliex jista' jkollok art li m'hijiex fl-iskema ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar u minħabba ċirkostanza straordinarja xorta waħda jista' jkollok ċertu żvilupp li jkun jista' jsir fiha.

Din l-art hija soġġetta għall-kontestazzjoni pero` b'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin niċċaraw aktar l-affarijiet.

Sur President, fuq dan is-suġġett għandi ħafna aktar xi ngħid.

Hemm ilment ġenerali fuq l-ordnijiet ta' rekwiżizzjoni u dan l-ilment ġenerali tal- pubbliku jinqasam fi tliet biċċiet.

L-ewwelnett il-metodu ta' kif jinħadem il-kumpens huwa wieħed inġust fl-opinjoni tiegħi.

Huwa veru li l- Kostituzzjoni tagħna tgħid li l-gvern irid jagħti kumpens meta jagħmel xi esproprjazzjoni pero` l-istess Kostituzzjoni qiegħda ssalva l-formolarju li kien eżistenti qabel.

Mela hawnhekk qed ngħidu li l-gvern għandu jagħti kumpens pero` mbagħad qed ngħidu li dak il-kumpens għandu jiddeċidih il- gvern stess.

Allura jkolli ngħid li matul is-snin, il-formola li jopera l- gvern fuq kemm jiġi allokkat kumpens lil sid ta' art, qatt ma kienet tirrifletti s-suq kummerċjali jew il-kumpens reali.

Għalhekk din hija xi ħaġa li rrid nikkritika.

Huwa minnu li hemm il-land arbitration board, fejn min jirċievi notice to treat u jħoss li l-valur li qed jistabbilixxi l-gvern bħala kumpens, m'huwiex wieħed xieraq, ikun jista' jidher quddiem dan it-tribunal.

Kien hemm żmien fejn dan it-tribunal kien ippresedut minn imħallef u kien hemm żmien fejn kien ippresedut minn maġistrat.

Madankollu xorta waħda, l- ammont ta' kumpens li jistabbilixxi t-tribunal m'huwiex ibbażat fuq il- valur kummerċjali imma jinħadem fuq formolarju matematiku.

Allura kulma tista' tagħmel huwa li tikkontesta jekk dan il-formolarju tħaddimx sewwa jew le.

U din hija t-tieni kritika tiegħi għaliex fis-sustanza hemm nies li m'humiex qegħdin jiġu kumpensati ġustament għall-proprjeta` li qed titteħdilhom mill-gvern.

Issa din il-kritika m'iniex qiegħed nagħmilha kontra l-Ministru Borg jew kontra l-gvern Nazzjonalista.

Nafu li din hija sistema li ilha teżisti għal għexieren ta' snin.

Fil-fatt kienet teżisti diġa` fis-snin ħamsin, baqgħet tippersisiti fis-snin sittin u baqgħet tippersisti sal-lum.

Għalhekk min ikun sfortunat u l-gvern jirrikjedi li jieħu l-proprjeta` tiegħu għall-iżvilupp jew għal xi skop pubbliku, il-kumpens li jingħata ma jkunx dak kummerċjali u għalhekk inħoss li din hija inġusta.

Huwa veru li hemm limitu ta' kemm-il gvern jista' jħallas għal dik il-proprjeta` pero` mill-banda l-oħra, huwa inġust li sid ta' proprjeta` li titteħidlu mill- gvern, jispiċċa jieħu inqas flus milli kieku dik il-proprjeta` baqgħet għandu u jiddisponi minnha skond kif jidhirlu hu.

L-akbar kritika tiegħi tmur għall-funzjonament tal-land arbitration board.

Jien għandi ftit kawżi pendenti quddiem dan it-tribunal u naħseb li anke l- Onor. Gavin Gulia għandu xi kawżi pendenti quddiemu.

Jiddispjaċini ngħid li dan it-tribunal m'huwiex jiffunzjona kif suppost.

Għamel snin sħaħ mingħajr ma jagħti deċiżjoni waħda u fil-fatt hemm kawżi li ilhom pendenti sa mill-1968.

Possibbli li dan it-tribunal irid idum 30 sena sabiex jasal għal deċiżjoni fuq kawża li qiegħda quddiemu?!

Dan huwa skandlu!

Għandek il-frustrazzjoni ta' dik il-persuna li jkollha l-proprjeta` tagħha li tteħditilha unilateralment mill-gvern for a public purpose, imbagħad sopra corna bastonate, meta s-sid imur quddiem it-tribunal sabiex jieħu raġun u jitħallas, ikollu jqatta' snin sħaħ jiġġieled għad-drittijiet tiegħu u din għalija m'hijiex aċċettabbli.

Mhux hekk biss imma anke meta persuna tieħu deċiżjoni, xorta waħda ddum ma titħallas lura.

Jibdew jgħidulek sabiex iġġib il-prova ta' dak ix-xhud, ta' dak l-eredi u mitt skuża oħra.

Jien għandi każ partikolari fejn sentenza ngħatat favur persuna u xorta waħda, din il-persuna damet is-snin sabiex ingħatat iċ-ċekk ta' rimborż u għalija din hija xi ħaġa ħażina ħafna.

Ftit tas-snin ilu, f'dan il-parlament – din kienet idea tal-gvern Nazzjonalista u idea li kienet tajba - kien ġie deċiż li kemm jista' jkun, ċerti tribunali ġudizzjarji jiġu ppreseduti minn maġistrat jew imħallef irtirat minflok minn maġistrat jew imħallef sedenti.

Fil-fatt għandek il-bord tal-kera, il-land arbitration board, ir-rural leases board u dawn it-tip ta' boards li huma ppreseduti mill-membri tal- ġudikatura sedenti.

Għalhekk kienet l-idea tal-gvern preżenti li għadda emenda sabiex il-gvern jingħata dan il-poter ħalli meta jispiċċa ċ-chairman tal-bord tal-kera, per eżempju, minflok jinħatar maġistrat sedenti, ikun hemm maġistrat jew imħallef irtirat li jingħata dik il-kariga.

B'hekk inti jkollok persuna ddedikata biss għal dak ix-xogħol.

Allura kien imissna nagħmlu hekk ukoll f'dan il-każ partikolari għaliex dan ix-xogħol huwa wieħed tedjanti.

Tali xogħol jieħu ħafna ħin u l-ebda maġistrat jew imħallef sedenti ma jieħu gost jagħmel dan ix-xogħol żejjed għaliex iħossu li jkun twikka bih.

L-esperjenza wrietna li meta jkollok maġistrat jew imħallef għaddej in full swing bix-xogħol ordinarju tiegħu, se jarah żejjed li joqgħod jippresjedi wkoll dawn il-kawżi u għalhekk iħallihom fuq l- ixkaffa.

Issa fl-opinjoni tiegħi, din hija problema serja u rridu naraw kif insolvuha.

Sur President, punt ieħor li xtaqt nagħmel huwa fuq il-fatt li l-art li tittieħed mill-privat tkun for a public purpose.

Għal snin sħaħ l-għan tal- public purpose ma setax jiġi ssindikat mill-qrati tagħna.

Fil-fatt niftakar f'bosta kawżi li kienu saru fis-snin sebgħin u tmenin fejn dan il- konċett kien jiġi kkontestat.

Pero` kien biss dan l-aħħar li l-qrati tagħna wrew ċertu kuraġġ sabiex jgħidu li m'huwiex biżżejjed li jkollok dikjarazzjoni tad-direttur li l-art se tittieħed for a public purpose.

Il- qrati tagħna għamluha ċara li huma għandhom id-dritt, bħala judicial review, li jaraw jekk attwalment hemmx a public purpose jew le.

Sussegwentement għal din is-sentenza ngħataw ruxxmata ta' sentenzi, uħud minnhom ta' portata kbira ħafna u li jiswew il-belli liri.

Fost dawn is- sentenzi nista' nsemmi l-art li fuqha hemm mibni l-freeport illum.

Bħal din hemm siti oħrajn fejn addirittura, saru kawżi ad hoc u l-qorti ddikjarat li parti sostanzjali mill-art li tkun ittieħdet, ma kenitx ittieħdet for a public purpose u allura dik l-art għandha tingħata lura lis- sidien.

Hemm żewġ kawżi importanti li jien naf bihom.

Kif ġara fil- freeport hemm ukoll sentenzi oħrajn li jikkonċernaw siti differenti.

Per eżempju, il-gvern jieħu medda ta' art li minnha jiżviluppa 40% mentri s-60% l-oħra jżommom għandu u ma jiżviluppahomx.

Għalhekk saru kawżi quddiem il- qorti u fejn ittieħdet art for a public purpose imma laħqu għaddew numru ta' snin mingħajr ma sar xejn fuq dik l-art, il-qorti ddeċidiet li dik l- art ma tteħditx for a public reason.

Għalhekk il-qorti ordnat li l-art tingħata lura lis-sidien.

Madankollu jiddispjaċini ngħid li minkejja li l-qorti tagħti dawn is- sentenzi favur is-sidien ta' l-artijiet, xorta waħda x'ħin tiġi biex tieħu lura l-art tiegħek, trid tieħu saħħtek ħalli teħodha lura.

Jien kont involut f'każ partikolari fejn wara li ħadna s-sentenza mill-qorti ta' l- appell sabiex nieħdu l-art lura, domna kważi erba' snin u nofs ninnegozjaw mad-dipartiment ta' l-artijiet, qisu d-dipartiment se jagħmlilna xi pjaċir talli se jagħtina lura dik l-art.

Dan huwa ħażin għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq drittijiet privati.

Id-drittijiet pubbliċi u l-poteri ta' l- istat qegħdin hemmhekk, pero` d-drittijiet taċ-ċittadin u d-drittijiet privati rridu nissalvagwardjawhom ukoll.

Sur President, xi ngħidu mbagħad għall-public purpose?

Fejn dahri public purpose seta' jfisser mod u kellu interpretazzjoni aktar wiesgħa, illum minn meta ffirmajna u rratifikajna l-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal- bniedem, ma baqax l-istess tifsira.

Allura issa meta l-gvern jiġi biex jesproprja l-artijiet, irid juri ferm aktar kawtela minn qabel.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel huwa aktar f'forma ta' suġġeriment.

Nixtieq ngħid lill-Ministru Borġ li hemm ċerta proprjeta' li fuqha ressaqt żewġ petizzjonijiet u għamilt ukoll diversi interpellanzi.

F'pajjiżna għandna medda kbira ta' art fejn il-gvern ikun ħadha in possession and use.

Issa fuq din l-art inbnew housing estates u tqassmu fi plots pero` din l-art la hija tal-gvern, għaliex qatt ma sar ir-requisition order, u lanqas hija ta' l-inkwilini.

B'hekk min bena dawn il-plots, illum huwa ffrustrat għall-aħħar għax 20 sena ilu akkwista art mingħand il- gvern, bena villa, nefaq Lm30,000, Lm40,000 jew Lm50,000 u l-villa li bena m'hijiex tiegħu.

Għalhekk la jista' jissellef mill-bank, la jista' jħalliha lit-tfal tiegħu bħala wirt u ma jista' jagħmel xejn biha.

Għalhekk għandna din il-proprjeta` kollha li qiegħda in a very grey area at law!

Minn dawn għandna kemm proprjetajiet li kienu nbigħu bħala plots li fuqhom sar l-investiment, kif ukoll dawk li huma housing estates sħaħ, fejn għandek nies li qegħdin jibku sabiex jixtru l-proprjetajiet tagħhom.

Madankollu dawn ma jistgħu jagħmlu xejn għaliex la huma u lanqas il-gvern ma jista' jixtrihom.

Mela hawnhekk għandek il-gvern li qed jitlef il-flus għaliex ma jistax ibigħhom u għandek is-sidien oriġinali ta' dawn il-proprjetajiet li qiegħed jibqa' b'xejn ukoll.

Fil-fehma tiegħi dan huwa skandlu għaliex għandek ċittadini Maltin li ġew imċaħħda mill-art tagħhom, art li ħafna drabi tiswa' ħafna flus u dawn baqgħu ma ħadux one cent compensation.

Mhux talli ma ħadux kumpens talli lanqas kien hemm in-notice to treat u allura lanqas għandhom id-dritt li jmorru quddiem il-lands arbitration board!

Dawn għandhom l-art tagħhom li tteħditilhom mingħajr ma ngħataw kumpens u ġie kkreat dak li jissejjaħ recognition rent, li qiegħed iżomm lill-gvern u lis-sidien milli jieħdu xi ħaġa lura.

Sur President, anke min xtara dik l-art qiegħed isofri l-preġudizzju għaliex dan għamel l-investiment tiegħu wkoll.

Min xtara dik l-art għamel il-kalkoli tiegħu u qiegħed jiġi sfruttat.

Per eżempju, qegħdin insibu problemi fil-kawżi tas-separazzjonijiet.

Għandek dar mixtrija 15-il sena ilu u llum il-koppja li tgħix fiha għandha bżonn taqsam il-valur tad-dar.

Ta' min hi dik id-dar?

Hawnhekk qed tinħoloq babilonja sħiħa.

Per eżempju, meta jmut wieħed mill-ġenituri min se jiret id-dar?

Dawn il- każijiet qed joħolqu diżgwid esaġerat.

Madankollu hawnhekk irrid inkun ġust mal-ministru għaliex din il-kwestjoni ilni ntambar fuqha anke fi żmien il-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1997.

Sur President, xorta waħda jibqa' l-fatt li m'huwiex faċli li din il- kwestjoni tissolva għaliex fiha hemm ċertu taħwid burokratiku.

Per eżempju, problema oħra hija li issa ma tkunx taf min huma s-sidien għaliex laħaq għadda ħafna żmien u s-sid oriġinali jkun laħaq miet u minflok ikollok l-eredi u s-sotto-eredi.

Għalhekk hemm taħwid sħiħ.

Soċjalment huwa perikoluż ħafna li inti jkollok medda kbira ta' art li ħadd ma jkun jaf ta' min hi u tkun qiegħda tiġi okkupata biss minn squatters.

Fil-fatt hemm blokk ta' appartamenti f'Merchants Street, il-Belt li nbena fl-1973.

F'dan il-blokk appartamenti joqogħdu 12-il familja li qed iħallsu r- recognition rent.

Il-kera tagħhom ġiet iffissata billi l-housing department għamel rikors quddiem il-bord tal-kera sabiex jiffissa l-kera xierqa.

Allura dawn il-familji qegħdin jabitaw f'dawn l-appartamenti billi jħallsu l-kera mitluba.

Issa f'daqqa waħda rċevew intimazzjoni mill- housing department fejn qed jgħidulhom li huma qed jgħixu f'dawk l- appartamenti bħala squatters.

Sur President, tista' timmaġina minn xiex għaddejjin dawn in-nies.

Dawn il- familji ilhom jgħixu hemmhekk mill-1973 u kienu qed iħallsu r-recognition rent fuq il-proprjeta` tagħhom.

Issa f'daqqa waħda, minħabba li s-sidien qegħdin jintavolaw proċeduri l-qorti ta' natura kostituzzjonali għaliex huma ġew żvestiti mill-proprjeta` tagħhom mingħajr ma ħadu kumpens, id- dipartiment tas-social housing qiegħed jippanikja u qiegħed jintima lill- istess inkwilini, li ilhom hemmhekk għal 30 sena u aktar, sabiex jiżgumbraw mill-proprjetajiet tagħhom Allura wieħed jista' jimmaġina l-konfużjoni u l- paniku li bħalissa hemm fost dawn il-familji.

Għaldaqstant nixtieq li kemm jista' ikun malajr il-Ministru Tonio Borg iressaq abbozz ta' liġi li permezz tiegħu nkunu nafu kif il-gvern beħsiebu jindirizza din il-problema monumentali.

Ovvjament din il-problema wiritha l-ministru preżenti u m'hijiex problema li ħoloqha hu nnifsu.

Lanqas m'hija problema li ħoloqha l-gvern tiegħu ta' dawn l-aħħar żewġ leġislaturi, pero' hija problema li ntirtet miż- żmien l-antik.

Issa llum din il-problema ma tistax tiġi posposta aktar għaliex se jkun hawn konfużjoni kbira ta' proprjetajiet li ħadd ma jaf ta' min huma.

Din hija xi ħaġa inkwetanti ħafna.

Sur President, il-kawża li semmejt ta' Merchants Street inħolqot minħabba li s-sid tal-proprjeta` qed jagħmel kawża kostituzzjonali sabiex jieħu l- proprjeta` tiegħu lura.

Din hija xi ħaġa preokkupanti għaliex kif dan qiegħed jiġri f'Merchants Street jista' jiġri wkoll f'Kings Gate, in-naħa tas-Swatar u jista' jiġri kull fejn hemm art taħt possession and use.

Issa jekk tintrebaħ kawża waħda mill-qorti kostituzzjonali, in-nies kollha li qed jokkupaw dawn il-proprjetajiet - li jammontaw għal eluf - se jispiċċaw bla dar.

Din hija a pressing issue u għalhekk nistieden lill-ministru sabiex jikkonsidraha bis-serjeta`.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fuq il-possession and use konna għamilna liġi li tagħti dritt lill-gvern anke fuq l-artijiet antiki.

Il- gvern jista' jiddepożita somma li tkun ir-recognition rent jew ir- requistion rent kapitalizzata.

Din illum hija favorevoli aktar minn qatt qabel għaliex qiegħda bir-rata ta' 1%.

Jiġifieri għal kull lira li tħallas kera, il-gvern se jagħti Lm100 u awtomatikament il-gvern isir sid ta' dik il-proprjeta' bil-possession and use.

L-unika problema hija li xi ħaġa bħal din ma tistax issir f'daqqa għaliex tant hemm possession and use - li ħafna minnhom saru wara l-gwerra għaliex illum m'għadhomx joħorġu hekk – li s-somma titla' għal madwar Lm7 miljun.

Allura li bdejna nagħmlu huwa li nwarrbu xi ħaġa mill-vot annwali u fejn ikun l-akbar numru ta' nies li se jgawdu minn din l-offerta, aħna nifdu dik il-parti.

Madankollu naqbel ma' l-Onor.

Herrera għaliex inqas ma jkollna possession and use, inqas ikollna problemi fil-futur.

Pero` llum il- ġurnata l-gvern m'għadux jieħu proprjeta` bil-possession and use.

MR SPEAKER: L-Onor.

Herrera jista' ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Fil-fatt jien kont għamilt intervent fuq dik il- liġi u kont issottolinejajt xi diffikultajiet li l-gvern seta' jħabbat wiċċu magħhom minħabba l-mod ta' kif kienet dik il-liġi.

Naħseb li d- dipartiment tal-ministru jgħidlu bid-diffikultajiet burokratiċi li jiltaqa' magħhom għaliex m'huwiex faċli li topera peress li xi kultant inti ma tkunx taf kontra min se tifdiha.

Fl-opinjoni tiegħi m'hemmx makkinarju b'saħħtu biżżejjed.

(Interruzzjonijiet) Jien informat li ftit li xejn sar f'dan ir- rigward.

Naf li biċċa xogħol bħal din tqum il-flus pero` jekk il-ministru jara l-minuti ta' l-aħħar seduti fl-aħħar leġislatura, għandu jsib petizzjoni ffirmata minn madwar 50 sid ta' l-appartamenti ġewwa City Gate, fejn dawn is-sidien huma kollha lesti li jixtru l-proprjeta` tagħhom.

Għalhekk jekk il-gvern se jikkapitalizza u jifdi bil-1% se jonfoq Lm100 pero` fl-istess nifs se jdaħħal Lm300.

Dan għaliex is-sidien kollha ta' l- appartamenti msemmija, ilhom jadixxu lil dan il-parlament għal dawn is-snin kollha sabiex jixtru l-proprjeta` tagħhom.

Allura jekk il-gvern ibigħha lilhom, se jonfoq Lm100 fil-bidu sabiex jifdi l-kera, imma mbagħad se jdaħħal Lm300.

Għalhekk naħseb li fl-aħħar tal-ġurnata, il-gvern se jiggwadanja minn din l-affari.

(Interruzzjonijiet) Huwa minnu li trid tagħmel arranġament intern, pero` din hija xi ħaġa li trid tiġi indirizzata.

Jien ma nafx jekk il-ministru huwiex informat bil-possibilita` ta' kawża kostituzzjonali fuq il-proprjeta` ta' Merchants Street.

Hemmhekk quddiem l- Anglo-Maltese hemm blokk ta' appartamenti li qiegħed in possession and use.

Tant hu hekk li min qiegħed f'dak il-bini m'huwiex qiegħed iħallas kera.

Issa s-sid qiegħed fi proċess li jiftaħ proċeduri kostituzzjonali sabiex jieħu l-art tiegħu lura.

Għalhekk id-direttur tas-social housing kiteb ittra interpellatorja lin-nies li ġew allokati dik il-proprjeta` mill-gvern sabiex jiżgumbraw mill-proprjeta`!

(Interruzzjonijiet) Le, dik l-art m'hijiex requisition.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, dejjem bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, hawnhekk naħseb li wieħed jista' jirranġa din il-kwestjoni li qed iqajjem l-Onor.

Herrera.

Jekk qed nirriferu għall-istess bini fejn fl-antik kien hemm il-Malta tourist board, jiena niftakar li kien hemm kawża kostituzzjonali fejn is-sid tilifha.

Issa dik il-kawża kienet tittratta requisition u mhux possession and use.

Meta l-gvern ħareġ lill-Malta tourist board minn hemmhekk, dak il-bini kien irrekwiżizzjonah u daħħal xi nies joqogħdu hemm.

Is-sid ta' dik l-art kien beda jilmenta għaliex qalilna li l-ewwel l-art kienet f'idejn il-gvern, imbagħad meta l-gvern irrinunzjaha, ma reġax taha lura lis-sid imma taha lil dawn in-nies sabiex joqogħdu fiha.

Dawn in-nies issa ilhom hemmhekk sa mill-1972.

Dik il-kawża kostituzzjonali partikolari ntilfet għaliex is-sidien ipprovaw iġibuha li kull proprjeta` rekwiżizzjonata, una volta li jien, per eżempju, inkun is-sid tagħha, ma tistax iddaħħal in-nies fiha.

Il-qorti kostituzzjonali qalet li tmur kontra l-kostituzzjoni tagħna meta jeħdulek id-dar tiegħek jew kwalunkwe proprjeta` okkupata minnek.

F'dan il-każ kienet mikrija lin-nies u allura m'hijiex okkupata minnek.

Issa jekk hemm xi kawża kostituzzjonali oħra ġdida jien ma nafx biha.

Li se ngħid huwa li se ninvestiga mal-ministeru għall-familja u solidarjeta` soċjali ħalli nara mil-lat legali jekk żbaljawx li bagħtu dik l-ittra msemmija mill-Onor.

Herrera.

Din m'għandha x'taqsam xejn mal-lands department iżda għandha x'taqsam mal-housing.

Għalhekk se nistaqsi daqsxejn ħalli wieħed jipproteġi wkoll l-interessi tal-gvern.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Sur President, din hija xi ħaġa inkwetanti.

Huwa minnu li rridu nipproteġu l-interessi tal-gvern pero` ma rridux ninsew lil dawn in-nies ukoll.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nistaqsi lill- gvern dwar jekk jistax jirrevedi b'mod ġenwin, anke permezz ta' bord, l- allokazzjoni ta' ċerti proprjetajiet li saru f'dawn l-aħħar 20 sena.

Hawnhekk qiegħed ngħid għal dawk il-proprjetajiet b'kera u li jittieħdu b'requisition orders, jiġifieri fejn il-proprjeta` tittieħed u tingħata lill-persuna oħra b'kera.

Għalhekk xtaqt nistaqsi lill-gvern fuq jekk jistax jinvestiga ilmenti ta' ċerti persuni li qed jgħidu li l-proprjeta` tagħhom ittieħdet b'abbuż minn squatters.

Min-naħa tagħhom, dawn l- isquatters irnexxielhom jirranġaw internament mal-gvern u ġew rikonoxxuti a skapitu tas-sidien, liema sidien – u nista' nagħtih lista ta' nies – m'għandhomx proprjetajiet oħra.

L-unika proprjeta` li kellhom is-sidien kienet ġiet vakanti iżda minflok ħaduha lura, daħlu l-isquatters fiha li bdew jużawha minflokhom.

Issa minflok mal-gvern jew il-pulizija tefgħu l-isquatters 'il barra, din il- proprjeta` ġiet allokata lilhom b'kera miżera ta' inqas minn Lm20.

Min- naħa l-oħra s-sid baqa' mingħajr l-unika biċċa proprjeta` li kellu.

Hemm każi bħal dawn u hemm każi oħra fejn kien hemm abbuż skjaċċanti.

Għalhekk illum li qed nitkellmu fuq ġustizzja ma' kulħadd ma nafx jekk għandniex naraw ukoll jekk huwiex il-każ li jkun hemm xi bord jew awtorita` dipartimentali li tieħu ħsieb dawn il-każijiet.

Almenu meta jiġu jilmentaw magħna dawn is-sidien minħabba ċerti abbużi, minflok ma noqogħdu mmorru in estremis għal xi kawża kostituzzjonali jew għal xi judicial review, fejn ħafna drabi ma tasal imkien, ikollna bord apposta li jkun chaired minn persuna serja ħalli tinvestiga dawn l-ilmenti.

Fuq kollox dawn l-ilmenti għandhom jiġu investigati bis-serjeta` u għandu jkun hemm ukoll rieda tajba min-naħa tal-gvern.

Jekk isir hekk, naħseb li nnaqqsu xi ftit minn dawn l- inġustizzji li ġew sofferti matul iż-żmien minn ċerti sidien ta' proprjeta`.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx aktar rimarki, insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru sabiex jagħmel il-winding up.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lil kulmin ipparteċipa f'dan id-dibattitu.

Naħseb li kien dibattitu ħieles u dibattitu tajjeb ħafna.

Dan m'iniex qiegħed ngħidu għaliex l-oppożizzjoni se tivvota favur imma qiegħed ngħidu għaliex għalkemm tkellimna fuq dan l- abbozz ta' liġi, tkellimna wkoll b'mod ġenerali, fuq il-liġi ta' l- esproprjazzjoni u x'titjib jista' jkun hemm aktar minn dak li hemm propost fil-liġi.

Fil-fatt anke fid-diskors ta' l-Onor.

Herrera, issemmew ċerti punti li aħna nafu bihom u li ilna naħdmu fuqhom.

Issa hemm uħud minnhom li diġa` bdejna nsolvuhom u hemm oħrajn li huma xi ftit aktar iebsa.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-qasam tal-lands kien għamel xi żmien fejn kien abbanduna l-kwestjoni tal-kumpens.

F'liema sens?

F'pajjiżna kellna liġi konvenjenti li l-gvern kien jużaha kontinwament.

Forsi l-gvern kien isaffar is-suffara xi ftit iż-żejjed, bil-konsegwenza li l-ewwel konna nużaw din il-liġi u mbagħad għall-kumpens konna naħsbu wara.

Fil-fatt gvern wara ieħor, beda juża din il-liġi protetta mill-Kostituzzjoni, liġi li kienet saret fl-1931, bil-konsegwenza li l-kont pendenti għall- esproprjazzjonijiet antiki, illum il-ġurnata jammonta għal miljuni kbar ta' liri.

Din is-somma ma nistgħux ngħidu kemm hija eżattament għaliex ħafna mill- artijiet huma kkontestati u jista' jkun li jien ngħid li għandna nagħtu lit- tali s-somma ta' Lm100,000 mentri l-qorti tagħtih Lm200,000.

Għal dan il- għan ma nistgħux ngħidu b'eżattezza kemm huwa l-kont globali pero` żgur li jammonta għal miljuni kbar ta' liri.

Niftakar li fl-1997 meta konna fl- oppożizzjoni kont staqsejt mistoqsija lill-gvern ta' dak iż-żmien u dan kien weġibni li s-somma kienet diġa` telgħet għal madwar Lm13 miljun.

Issa mhux biex niftaħar imma rrid ngħid li meta ħadt f'idejja dan id- dipartiment, jien u d-direttur ġenerali, il-Perit Sciberras, bdejna naraw kif se nsolvu wħud minn dawn il-problemi.

L-ewwelnett ridna li din l-emorraġija ta' flus, kemm a skapitu tan-nies kif ukoll a skapitu tal-gvern, tieqaf.

M'huwiex sew li l-gvern, permezz tad- dipartimenti, jieħu l-proprjeta` u mbagħad jara wara x'inhu l-kumpens.

B'dan l-aġir, il-gvern kien qed iħalli lin-nies jiġġieldu għall-kumpens tagħhom.

Dan qiegħed ngħidu għaliex kuntrarjament għal dak li jaħsbu ħafna nies, meta jiġu jkellmuni fuq problemi bħal dawn, il-lands per se ma tesproprja xejn għaliha.

Il-lands hija aġenzija lunga manus tal-gvern li topera f'isem id-dipartimenti kollha.

Meta dipartiment ikollu xi proġett, jitlob lil-lands department sabiex jesproprja ċerta art li huwa jkollu bżonn għal dak il-proġett.

Għalhekk il-lands department huwa l-awtorita` ċentrali li minnha jiġu channelled it-talbiet kollha li jsiru mid- dipartimenti differenti.

Sur President, meta ġiet esproprjata l-art li fuqha nbena l-isptar tal- Mater Dei, ħafna nies bdew jgħidu li l-lands qiegħda teħdilhom l-art tagħhom.

Fir-realta` dik l-art ħadha d-dipartiment tas-saħħa.

Jekk għall- waste management hemm bżonn li nieħdu biċċa art, huwa d-dipartiment ikkonċernat mill-waste management li jkun qed jieħu dik l-art.

Quddiem in- nies huwa l-lands department li jkun qiegħed jidher, imma fir-realta` huwa d-dipartiment tat-toroq li jkun qiegħed jitlob dik il-proprjeta`.

Kien għalhekk li fis-sena 1993 il-lands department għamel pressjoni fuq il-gvern sabiex minn dik id-data lil hawn, meta ssir esproprjazzjoni, il-kumpens dovut lis-sidien jiġi depożitat f'below the line account fid-dipartiment stess u riżervat lis-sidien.

Din kienet biss policy, jiġifieri mill-1993 lil hawn kien hemm xi każijiet, mhux ħafna, fejn saret l-esproprjazzjoni pero` ma ġewx depożitati l-flus minħabba li hekk kien jaqbel f'dak il-mument jew minħabba li kellha tittieħed azzjoni urġenti u d-diparitment ma kellux il-flus meħtieġa.

Għalhekk ħarġet l-esproprjazzjoni xorta waħda.

Madankollu għall-maġġoranza l-kbira ta' l-esproprjazzjonijiet li saru mill- 1993 lil hawn, il-flus mil- lands department ġew mogħtija.

Jista' jkun li ma jkunx hemm l-ammont kollu li jkun ġie deċiż mil-land arbitration board għaliex jista' jagħti l-każ li dan il-bord jirdoppja l-ammont li jkun iffissa l-lands department.

Għalhekk f'każ bħal dan, id-dipartiment ikun intrabat bil-miktub, ħalli meta jiġri hekk, joħroġ id-differenza li jkun hemm fl-ammont.

Li għamilna fl-2002 kien li għamilna liġi - liema liġi ddaħħlet fis-seħħ fil-5 ta' Marzu 2003 - sabiex ma noħorġux aktar ordnijiet ta' esproprjazzjoni.

Jiġifieri d-dikjarazzjoni tal-president ma toħroġx jekk qabel ma jiġix depożitat f'kont bankarju, favur is-sidien ta' dik il- proprjeta`, l-ammont li l-lands department jidhirlu li huwa xieraq bħala kumpens.

B'hekk evitajna li l-gvern joħroġ expropriation orders mingħajr ma jkollu l-flus meħtieġa sabiex iħallas il-kumpens u jitfa' l-piż fuq il- ġenerazzjonijiet futuri.

Barra minn hekk id-dipartiment se jibda joqgħod attent qabel ma jitlob esproprjazzjoni għaliex issa l-art m'għadhiex b'xejn għalih.

Aħna nafu li qabel l-art esproprjata kienet b'xejn għad-dipartiment u allura jekk jista' jitlob art ta' ċertu daqs, illum mhux se jitlob għal biċċa art akbar għaliex ovvjament se jkollu jħallasha.

L-aħħar ħaġa hija li dawk il-flus qed jiġu depożitati in an interest bearing bank account b'tali mod li s- sidien ma jiġux ippreġudikati u għall-gvern din is-sistema kellha vantaġġ għaliex malli jpoġġi l-flus fil-kont bankarju, kien qed jiffriża l-valur tal-proprjeta`.

Allura m'hemmx għalfejn tkun taf min huma s-sidien tal- proprjeta` għaliex inti tista' tikkredita l-proprjeta` nnifisha.

Jiġifieri l-interest bearing bank account ikun f'isem dik il-proprjeta` u għalhekk il- gvern ma kellux bilfors ikun jaf jekk hemmx 100 sid ta' dik l-art u min huma dawk is-sidien.

Il-flus setgħu jiġu ddepożitati favur dik il- proprjeta` u b'hekk il-gvern ikun qed jakkwistaha mill-ewwel.

Sur President, b'dan il-mod jispiċċaw dawk il-problemi li ġustament irrifera għalihom l-Onor.

Herrera, fejn il-gvern jaqbad u jieħu l- proprjeta` bil-liġi ta' l-esproprjazzjoni pubblika.

Nafu li wara 14-il ġurnata l-gvern għandu d-dritt li jidħol f'dik il-proprjeta' u jqisha bħala tiegħu.

Għalhekk ikun jista' jibni housing estates fuq proprjeta' milquta b'ordni ta' esproprjazzjoni allavolja l-art tkun għadha m'hijiex tiegħu minħabba li ma jkunx għadu ħallas kumpens xieraq lis-sidien.

Allura bis- sistema l-antika, il-gvern seta' jibni fuq dik l-art il-housing estates, seta' jikriha lil terzi persuni jew inkella jidħol f'konvenju u jbigħ dik l- art lill-koppji ħalli dawn jibnu l-vilel u d-djar tagħhom.

Imbagħad dak il- konvenju jibqa' konvenju għal snin twal u l-kuntratt ma jsir qatt għaliex il-gvern ma jkunx akkwista dik il-proprjeta` minħabba li ma kellux il-flus neċessarji sabiex iħallas il-kumpens lis-sidien.

Sur President, din il-problema solvejniha mill-1993 lil hawn u solvejniha b'tali mod li issa m'hemmx eċċezzjonijiet mill-2003 'l hawn.

Dan għaliex illum ma tistax toħroġ ordni ta' esproprjazzjoni jekk ma jiġux depożitati l- flus favur is-sidien.

Mela spiċċat dik il-possibilita` ta' abbuż jew dik il-possibilita` ta' prattika żbaljata li nieħdu l-art u mbagħad wara naraw x'inhu l-kumpens.

Pero` xorta waħda għad fadal pockets kbar ta' artijiet li għadhom ma ġewx akkwistati mill-gvern.

Allura huwa minnu li n-nies għadhom fuq il-konvenju għaliex il-gvern għadu m'akkwistax il-proprjeta` ta' l-art li fuqha kienu nbnew id-djar ta' dawn in-nies taħt il-home ownership scheme.

Il-gvern kien qiegħed jipprova jsolvi din il-problema bil-liġi li kien għamel fl-2002 u li ġiet fis-seħħ fil-5 ta' Marzu ta' l- 2003.

F'din il-liġi għedna li għall-expropriations l-antiki, il-gvern jista' joħroġ dikjarazzjoni ġdida tal-president li biha jiddepożita l-flus f'dan il-kont bankarju u b'hekk, l-expropriation l-antika tiġi rregolata bir-regoli l-ġodda.

Madankollu din il-biċċa xogħol trid issir fid-diskrezzjoni tal-gvern għaliex ma jistax ikun li l-gvern iħallas il-kumpens ta' l-art kollha li ġiet esproprjata qabel l-1993 f'salt.

Għalhekk il-lands department beda jara fejn ħa proprjeta` li għaliha l-kumpens m'huwiex għoli ħafna, bħal per eżempju, art li fuqha nbena housing estate li qiegħed barra mill-ischeme jew inkella, meta ttieħdet kienet ikkonsidrata bħala art agrikola.

Fuq artijiet ta' din it-tip il-gvern iħallas somma relattivament żgħira u jekk m'iniex sejjer żball, is-somma hija ta' Lm4,000 għal kull tomna art agrikola.

Issa meta tkun building site l-istorja hija ferm u ferm differenti.

B'dan il-metodu bdejna bil-mod il-mod inħallsu l-kumpens għaliex ma nistgħux nagħmlu kollox f'salt.

Ma ninsewx li din hija problema li ġiet trasferita minn gvern għall-ieħor pero` aħna bdejna naqbdu art fejn hemm xi housing estate u nifdu l-art tagħha.

Dan għamilnih billi nħallsu l-kumpens f'kont bankarju u b'hekk il-gvern isir is-sid ta' dik l-art.

Malli l-gvern isir is-sid ta' dik l-art ikun jista' jagħmel il-kuntratt jew inkella jbigħ il-proprjeta` lin-nies diversi.

Issa l-aħħar darba l-Onor.

Brincat staqsiena jekk għadx hemm bżonn li fl-2005 l-expropriation orders kollha jibqgħu jiġu ffirmati mill-president.

Sur President, ħalli ngħid daqsxejn kif inhi l-proċedura llum il-ġurnata.

Ejjew ngħidu li l-ministeru għall-iżvilupp urban jixtieq iwessa' xi triq jew inkella jixtieq jibni xi triq ġdida.

Mela d-dipartiment jagħmel talba lil-lands department, jibgħatlu l-pjanti kollha ta' fejn jixtieq jesproprja l-art, ipoġġi l-flus għad-dispożizzjoni tal-lands department u mbagħad, il- lands department ipoġġi l-flus f'kont bankarju favur is-sidien ta' dik il- proprjeta` u joħroġ dikjarazzjoni mill-president.

Id-dikjarazzjoni tiġi quddiemi bħala ministru u niffirmaha wara li jkunu spjegawli għalfejn hemm bżonn li tinħareġ dik l-esproprjazzjoni.

Wara li niffirma nagħti parir lill-president ta' Malta – mentri qabel dan kien il-gvernatur – sabiex toħroġ l-ordni ta' esproprjazzjoni.

Irrid ngħid li din il-proċedura hija segwita wkoll fi kwestjonijiet oħra li għandhom x'jaqsmu ma' art tal-gvern.

Per eżempju, din il-proċedura tintuża wkoll għall-allokazzjoni ta' artijiet tal-gvern lill-housing authority sabiex din tkun tista' tagħmel social housing.

Jerġa' f'dan il-każ hija aktar ikkomplikata mill-oħra.

L-ewwel id-dipartiment jitlob l-art u mbagħad iridu jiffirmaw l-avukat ġenerali, il-ministru responsabbli mil- lands, il-prim ministru u l-president ta' Malta.

Dan kollu sabiex biċċa art tgħaddi minn idejn il-gvern u tmur għand l-awtorita` tad-djar.

Issa wieħed jista' jistaqsi jekk hemmx bżonn li ninvolvu lill-president.

Fuq kollox meta toħroġ l-ordni ta' l-esproprjazzjoni fil-gazzetta tal-gvern, la jidher il-ministru u lanqas jidher id-dipartiment li jkun qed jitlob dik l- art imma jidher biss il-president u ħafna drabi n-nies jaħsbu li l- president qiegħed jeħdilhom dik l-art.

Allura forsi meta niġu fl-istadju ta' Kumitat naraw jekk nistgħux insolvu din il-problema, basta jkun hemm alternattiva tajba għaliha.

Dan għaliex l- argument favur li nħallu s-sistema kif inhi llum huwa li hija xi ħaġa serja li tieħu l-proprjeta` tan-nies u jista' jkun li l-president joġġezzjona għal dik l-esproprjazzjoni.

Il-president jiffirma wkoll il-liġijiet tal- parlament u s'issa qatt ma naf li rrifjuta li jiffirma xi abbozzi ta' liġijiet li jgħaddu minn dan il-parlament.

Pero` li kieku l-president jirrifjuta li jiffirma, allura dak l-abbozz ta' liġi ma jsirx.

U hekk ukoll jista' jiġri fil-każ ta' ordni ta' esproprjazzjoni għax jista' jkun hemm każ fejn xi ministru jew xi ħaddieħor ikun qiegħed jabbuża u l- president huwa obbligat li joqgħod fuq il-parir tal-ministru pero` jista' jagħti l-każ li l-president jibda jistaqsi xi mistoqsijiet.

Il-president jista' jdur fuq il-ministru u jgħidlu: "Isma', intom tafu x'qed tagħmlu hawnhekk?".

Il-president jista' jgħid ukoll li din l-ordni hija waħda leġittima.

Issa kemm ili ministru f'dan il-parlament, darba waħda biss niftakar li l-uffiċċju tal-president kien staqsa xi mistoqsija pero` xorta waħda kienet ħarġet l-ordni ta' l-esproprjazzjoni.

Jiġifieri hawnhekk wieħed jista' forsi jagħmel l-argument li bħalma l-gvernatur kien forsi jista' jikkontrolla ċerti azzjonijiet tal-gvern fil-qasam tat-teħid ta' l-artijiet, hekk ukoll il-president jista' jagħmel dan il-kontroll illum.

Għalkemm wisq nibża' li meta saret fl-1931, il-gvernatur daħal fiha minħabba li dak iż-żmien konna fi stat ta' kolonja u allura l-gvern Ingliż xtaq iżomm ċerta kontroll f'każ li l-gvern Malti jkun qiegħed jesproprja l- artijiet bl-addoċċ.

Għalhekk illum il-ġurnata wieħed jista' jistaqsi jekk huwiex il-każ li nibqgħu nżommu din is-sistema.

Sur President, illum ħadt gost ħafna li fid-diskussjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi kien hawn qbil bejn iż-żewġ naħat fuq li għandu jkun hemm tibdil f'dawk li huma kriterji ta' dak li jiġi kkonsidrat bħala art fabbrikabbli jew art li m'hijiex fabbrikabbli.

U tajjeb qalu diversi kelliema li għallinqas issa se jkollna ċertezza fuq id-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Huwa minnu wkoll li anke b'din iċ-ċertezza, xorta waħda se jqumu punti diskutibbli.

Per eżempju, meta se tiġi esproprjata art li hija destinata għal bini ta' triq, se tiġi bejn ħaltejn kif se tikkalkolaha jekk dik l-art tikkwalifika bħala art li qiegħda fl-ischeme.

Din l-art se tikkalkolaha daqslikieku hija art li tista' tibni fuqha jew se tikkalkolaha bħala art li ma tistax tibni fuqha għaliex biż-zoning hija ndikata bħala triq?

Għalhekk jien għedt li għalkemm dan il-punt jista' jibqa' dibattibbli hawnhekk, aħna qegħdin nipprovaw naraw x'inhu ż-zoning.

Dan irridu narawh kemm jekk iż-zoning se jżid il-kumpens, kif ukoll jekk se jnaqqas il- kumpens.

Jiġifieri altru tieħu art li fuqha tista' tibni ċertu tip ta' żvilupp biss, altru tieħu art li fuqha tista' tibni s-serer biss u altru tieħu art li fuqha tista' tibni sa sular wieħed, sa żewġ sulari jew sa tliet sulari.

Altru tieħu art li tkun qiegħda f'lokalita` partikolari, altru tieħu art li hija milquta mill-ischeme u li allura se jinħolqu ċerti toroq fiha u altru tieħu art li ż-zoning se jillimita l-użu tagħha jew inkella se jkabbru.

Għaldaqstant naħseb li għandna nieħdu in konsiderazzjoni dawn l-affarijiet kollha.

Issa wieħed jista' jiġih id-dubju fuq kemm huwa ġust li l-art tiegħu nzertat skedata u fuqha hemm ippjanat li ssir triq mentri l-art ta' ħaddieħor m'għandhiex din ir-restrizzjoni.

Mill-banda l-oħra ma jistax ikollna bini jekk ma jkollniex toroq li jwasslu għal dak il-bini.

Issa meta jidħlu toroq, il-gvern rari joħroġ il-kumpens minn butu, ħlief f'każijiet fejn it-triq tant tkun meħtieġa u bżonjuża li l-probabilita` tkun li din it-triq se tkun triq arterjali.

Dan għaliex skond il-liġi ta' l-ippjanar, kemm dik antika kif ukoll dik tal-lum, biex wieħed jibni jrid qabel xejn jakkwista nofs il-proprjeta` tat-triq.

Allura ħafna drabi s- sidien tal-plots li jridu jibnu, l-ewwel ma jridu jagħmlu huwa li jipprovaw jinnegozjaw mas-sid ta' l-art ħalli jakkwistaw dik it-triq.

Ħafna drabi ma jirnexxielhomx jagħmlu dan u allura jeżisti dak li jgħidulu expropriation for the benefit of third parties.

Hawnhekk il-gvern jistma' l-valur ta' dik l-art li fiha tkun se ssir it- triq, jiġbor il-flus mingħand is-sidien tal-plots li jkunu se jinbnew u li jkunu jagħtu għal dik it-triq u mbagħad, jesproprja u jħallas lis-sidien bil-flus li jkun ġabar mingħand is-sidien tal-plots li jkunu se jinbnew.

Issa f'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin ngħidu li fid-deċiżjoni dwar dak il- kumpens dovuta fuq art tajba għall-bini, għandu jittieħed qies ta' l-użu jew l-iżvilupp li jkun jista' jsir fuq jew madwar dik l-art skond dik l- iskema għall-bini jew pjan lokali.

Sur President, kwestjoni oħra li tqajmet mill-Onor.

Herrera kienet dwar xi kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-possession and use.

Jekk m'iniex sejjer żball, dan il-kumment għaddih ukoll l-Onor.

Stefan Buontempo.

Għalhekk ħalli nagħti daqsxejn ta' spjegazzjoni fuq l-ordnijiet ta' possession and use għall-benefiċċju ta' min qiegħed jismagħna.

Taħt il- lands acquisition public purpose ordinance teżisti l-possibilita` li l- gvern jakkwista art għal skop pubbliku mhux biss b'titolu ta' outright purchase iżda anke permezz ta' possession and use, li tixbaħ ħafna lir- requisition order.

F'dan il-każ il-gvern jeħodlok il-proprjeta` u jista' jużaha għal liema skop irid hu, basta jkun għal skop pubbliku, u minflok ma jħallas lis- sidien il-valur ta' dik il-proprjeta`, iħallashom kera li tkun – u din il- liġi għadha preżenti sal-lum – iffriżata skond il-liġi tal-kera.

Jiġifieri jekk id-dar tkun inbniet qabel l-1939, titħallas il-kera skond il-valur ta' l-1939, mentri jekk tkun inbniet wara l-1939, titħallas b'ċertu persentaġġ fuq il-valur ta' l-art u fuq il-valur ta' l-ispejjeż sabiex tkun inbniet dik il-proprjeta`.

Per eżempju, għandna proġetti kbar bħalma huma t-triq tal-Marsa jew il-proġett tal-Laqxija li kollha ttieħdu bil-possession and use.

Fil-fatt niftakar li kien hemm raġel li kellu dar kbira fil-Laqxija u kienu ħaduhielu bil-possession and use.

Din id-dar waqqgħuhielu u kienu tawh flat fil-Laqxija stess.

Issa ta' dan il-flat kien qiegħed iħallas aktar milli kien qed jirċievi mingħand il-gvern tal-possession and use tad- dar kbira li waqqgħulu.

Sur President, malli l-gvern Nazzjonalista tela' fl-1987 ħa deċiżjoni amministrattiva li ma joħroġx aktar ordnijiet tal-possession and use.

Kien hemm xi eċċezzjonijiet żgħar fejn kellu bżonn jieħu l-proprjeta` malajr u għalhekk għamel użu mill-possession and use.

Fil-fatt waħda minnhom hija l- area ta' fuq Santa Liena f'Bormla, meta l-gvern Nazzjonalista ried jibni housing estate hemmhekk u mbagħad, aktar tard ħallas il-valur ta' dik il- proprjeta` li kien ħa.

Għalhekk b'mod temporanju, il-gvern ħareġ possession and use u mbagħad xtara dik il-proprjeta`, pero` bħala regola, ma ħarġux aktar possession and use wara l-1987.

Madankollu xorta waħda tibqa' l-problema li hija xi ħaġa mpossibbli sabiex il-gvern jixtri l- artijiet kollha li qegħdin bil-possession and use li ħarġu bejn l-1931 u l- 1987.

Din hija xi ħaġa impossibbli.

Sur President, li kieku l-gvern kellu jixtrihom, irid jifqa' l-kaxxa ta' Malta minħabba li jkollu jħallas miljuni kbar ta' liri.

Dan għaliex ħafna drabi, il-parti l-kbira tal- proprjeta` ilha mal-50 sena għand il-gvern bil- possession and use.

Allura tkun ċifra enormi u naħseb li tiżboq jew tiġi viċin ħafna l-kumpens li għandu jagħti l-gvern għall-proprjeta` esproprjata b'outright purchase.

Ħalli nagħti eżempju.

Qabel il-gwerra, quddiem San Ġwann ma kienx hemm dik il-pjazza li hemm illum iżda minflokha kien hemm il- bini.

Dak il-bini kien waqa' fil-gwerra bil-bombi u l-gvern ħadu bil- possession and use u għamel dik il-pjazza li hemm illum, kif ukoll bena dawk l-appartamenti li hemm quddiem San Ġwann.

Immaġinaw kieku llum kellna nirtiraw il-possession and use u nħallsu l- valur tal-proprjeta` li hemm f'dik il-pjazza.

Naħseb li anke ta' l-art biss, minjaf xi tkun is-somma dovuta.

Għaldaqstant m'hijiex xi ħaġa prattika, aktar u aktar meta hemm hemm il-protezzjoni tal-kostituzzjoni li tikkonserva d-dritt tal-gvern li jżomm il-possession and use.

Mela minkejja li l-gvern għandu dritt li joħroġ possession and use, iddeċieda li ma joħroġx aktar mill-1987 lil hawn.

Pero` l-antiki hemmhekk iridu jibqgħu.

Dak li pprovajna nagħmlu kien li nagħmluha possibbli li l-gvern iħallas prezz li ma jkunx daqs il-valur tal-proprjeta` tal-possession and use, iżda li jkun aktar favorevoli milli qatt kien sabiex jifdi dak il-possession and use.

Għal dan il-għan konna għaddejna liġi fl-2002 li biha seta' jkun

possibbli li fid-diskrezzjoni tal-gvern, ikun jista' jifdi l-proprjetajiet meħudin bil-possession and use b'kapitalizzazzjoni ta' 1%.

Allura kien possibbli li l-gvern jaqbad art li tagħha qed iħallas Lm20 u jifdiha b'Lm2,000 jiġifieri għal kull Lm1 iħallas Lm100.

Sur President, jien qiegħed nifhem l-ilment ta' l-Onor.

Herrera li anke permezz ta' din il-liġi m'aħniex se nifdu f'daqqa l-proprjetajiet kollha li qegħdin bil-possession and use.

Madankollu qegħdin nipprovaw nagħmlu ħilitna kollha sabiex mill-vot ta' kull sena nwarrbu parti żgħira ħalli nkunu nistgħu nifdu l-possession and use.

Hawnhekk ikolli ngħid li matul dawn l-aħħar snin il-vot ta' Lm0.25 miljun tellajnih għal Lm1 miljun.

Xorta waħda l-problema tal-possession and use m'hijiex se titlaqna malajr u li qed nipprovaw nagħmlu huwa li bil-mod il-mod innaqqsu l-effett tagħha u nifduhom, b'mod speċjali fejn il-gvern għandu interess li jagħmel dan.

L-Onor.

Herrera semma wkoll il-possibilita` li fejn hemm appartamenti mibnija fuq possession and use u hemm inkwilini li jixtiequ jixtru l- appartamenti tagħhom b'arranġamenti ma' l-awtorita` tad-djar, għandna naraw jekk huwiex possibbli li jekk il-flus imorru għand il-lands department, din tkunx tista' tifdi l-possession and use u l-inkwilini jkunu jistgħu jixtru l-proprjeta` tagħhom.

B'hekk bil-flus li jinġabru mill-bejgħ ta' l- appartamenti jkunu jistgħu jitħallsu s-sidien ta' dawn il-proprjetajiet bil- possession and use.

Madankollu hawnhekk jibqa' l-kwestjoni ta' kif għandhom jinħadmu l-imgħaxijiet jew aħjar, id-danni għall-okkupazzjoni.

Ħalli nispjega ftit aħjar.

Il-gvern, b'mod amministrattiv, kien iħallas u għadu jħallas sal-lum 5% fuq il-kumpens mid-data li tkun ħarġet id-dikjarazzjoni tal-president sal- mument li jsir il-kuntratt u l-kumpens jitħallas.

Fl-2002 konna għamilna provvediment fil-liġi fejn il-kwestjoni ta' l-interessi jew tad-danni għall- okkupazzjoni ma baqgħetx titħallas b'mod amministrattiv biss, imma ddaħħlet klawsola fil-liġi fejn simple interest of 5% għandu jitħallas fuq il- kumpens.

Issa dawn il-5% se jiġu kkalkolati fuq is-somma tal-kumpens dovut fil-mument li ttieħdet il-proprjeta`?

Se jiġu kkalkolati fuq l-ammont tal- kumpens dovut minn meta tkun ħarġet in-notice to treat u ġie ffriżat il- valur tal-proprjeta` jew inkella se jiġu kkalkolati meta se tagħmel il- kuntratt?

Sur President, qiegħed ngħid hekk għaliex jista' jkun li sadanittant laħqu għaddew għaxar snin minn fuq dik il-proprjeta` u dak li qabel kien iqum Lm10,000, illum se jkollok tħallas Lm20,000 tiegħu.

Mela l-5% fuq liema ammont se jitħallsu?

Se jitħallsu għal għaxar snin fuq Lm10,000, fejn jista' jkun li s-sid jgħid li dan m'huwiex ġust minħabba li llum il- proprjeta` tiegħu ġiet tqum Lm20,000, jew inkella se jitħallsu 5% b'lura għal għaxar snin fuq Lm20,000, fejn wieħed jista' jargumenta wkoll li għaxar snin ilu dik il-propjreta` ma kenitx tqum dak l-ammont?

Għalhekk naħseb li tkun xi ħaġa tajba li wara li ngħaddu mill-istadju tas- second reading u niġu għall-istadju ta' kumitat, neżaminaw il-possibilita` li noħolqu formola ġusta kemm għall-individwu kif ukoll għall-gvern.

B'hekk la l-individwu ma jitħallas bl-ammont il-baxx u lanqas il-gvern ma jħallas l-interessi fuq l-ammont għoli.

Għalhekk irridu nipprovaw insibu t- triq tan-nofs li biha dawn l-interessi jitħallsu, pero` ma jitħallsux aktar milli suppost.

Anke għaliex li tħallas interessi ta' 5% fuq l-ammont tal-lum retroattivament għal 20 jew 30 sena ilu, se jrendi investiment tajjeb ħafna.

Kważi kważi dak li jkun, jibda jirringrazzja lill-Bambin li ma ħallsuhx dakinhar għaliex illum il-ġurnata huwa diffiċli li ssib investiment, ħlief fix-shares, li jagħtik return ta' aktar minn 5%.

Għaldaqstant din hija kwestjoni li wieħed irid jeżaminaha aktar bir-reqqa u forsi jirnexxielna nsibu soluzzjoni għaliha fl-istadju ta' Kumitat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi, Kap. 88" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 54 tas-17 ta' Ġunju 2003.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi riferut lill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nitlob il-permess sabiex jiġu sospiżi r-regolamenti tal-Kamra u titressaq mozzjoni mingħajr avviż.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MOZZJONIJIET

ĦATRA TA' OMBUDSMAN

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi li:

Billi Artikolu 3 ta' l-Att ta' l-1995 dwar l-Ombudsman jipprovdi li għandu jinħatar bħala Uffiċjal tal-Parlament Kummissarju għall- Investigazzjonijiet Amministrattivi li jissejjaħ Ombudsman, li jinħatar mill-President li jaġixxi skond riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati li tgħaddi bis-saħħa ta' voti ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-membri kollha li hemm fil-Kamra;

Billi l-Prim Imħallef Emeritus Dottor Joseph Said Pullicino BA (Hons) LLD, għandu l-kwalifiki biex jinħatar bħala Ombudsman;

Din il-Kamra tirrisolvi li titlob lill-President ta' Malta biex skond l- artikolu 3 ta' l-Att ta' l-1995 dwar l-Ombudsman, jaħtar lill-istess Joseph Said Pullicino, BA (Hons) LLD bħala Ombudsman.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, bil-permess tal-Kamra xtaqt ngħaddi ftit rimarki fuq din il-mozzjoni.

Naħseb li huwa xieraq li qabel ma ngħaddi sabiex nikkummenta fuq il-proposta tal-ħatra tal-Prim Imħallef Emeritus Dr Joseph Said Pullicino, ngħid żewġ kelmiet fuq min okkupa din il- kariga għal dawn l-aħħar għaxar snin, prattikament mat-twaqqif ta' l- istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Ovvjament qiegħed nitkellem fuq is-Sur Joe Sammut.

Irrid nieħu din l-okkażjoni sabiex f'isem din il-Kamra nesprimi r- ringrazzjament tiegħi lis-Sur Joe Sammut, li f'żewġ okkażjonijiet inħatar b'mod unanimu f'din il-Kamra bħala l-ewwel ombudsman għall-ewwel ħames snin tal-kariga, imbagħad fit-tieni terminu tiegħu, fejn reġgħet ġiet imġedda l- kariga tiegħu għat-tieni perijodu ta' ħames snin oħra.

Din il-Kamra, u naħseb il-pajjiż kollu, għandu jesprimi r-rikonoxximent tiegħu lejn is-Sur Sammut li welled din l-istituzzjoni u għen sabiex matul il-medda ta' għaxar snin, tistabbilixxi ruħha u taqdi l-funzjonijiet tagħha hekk kif inhi maħsuba fil-liġi.

Is-Sur Sammut qeda din il-kariga b'impenn qawwi u b'fehma ta' pożizzjoni li kellha ċerta importanza.

Irrid ngħid li l-istituzzjoni ta' l-ombudsman kienet esperjenza ġdida għal pajjiżna pero` naħseb li meta wieħed jiżen il- mod ta' kif twaqqfet din l-istituzzjoni u kif kibret matul iż-żmien jista' jgħid li llum il-ġurnata għandna istituzzjoni li fost l-istituzzjonijiet l- oħra taqdi funzjoni li hija importanti ħafna.

Dan għaliex titlob għall- accountability min-naħa tal-gvern fir-rigward ta' ċerti deċiżjonijiet li jkunu qegħdin jittieħdu.

Din m'hijiex xi ħaġa faċli u xi ħaġa li wieħed jista' jaqdiha b'daqshekk sempliċita`.

Kultant ikun fiha ċerti aspetti kkomplikati pero` bla dubju ta' xejn, illum għandna istituzzjoni li żżomm lill-gvern accountable f'ċerti aspetti tiegħu.

Fl-opinjoni tiegħi, naħseb li dan huwa tajjeb u pożittiv għall-pajjiż kollu.

Għalhekk fl-okkażjoni tal-lejla għandna nagħtu kelma ta' ringrazzjament u ta' apprezzament għal dak kollu li sar matul dan il-perijodu u ovvjament dan għandna nindirizzawh direttament lis-Sur Joe Sammut.

Sur President, irrid ngħid li s-Sur Sammut kien esprima xi ħaġa pożittiva li pprovajna nilħquha pero` ma rnexxilniex.

Is-Sur Sammut kien qiegħed jirrealizza li kien qed jasal iż-żmien ta' l-għeluq tat-terminu tiegħu u kif taf din il-Kamra, il-liġi stess timponi massimu ta' żewġ terms fil- kariga ta' ombudsman.

Għaldaqstant kienet xi ħaġa inevitabbli, skond il- liġi, li l-perijodu tas-Sur Joe Sammut jagħlaq.

Allura min-naħa tiegħu, kien ipprova jħeġġeġ sabiex jekk jista' jkun, jiġi identifikat is-suċċessur tiegħu minn qabel l-iskadenza taż-żmien tiegħu ħalli jkun jista' jagħtih il- handover.

Il-verita` hi li għalkemm iż-żewġ naħat – jiġifieri jien u l-kap ta' l-oppożizzjoni - ipprovajna nidentifikaw persuna addattata għal din il- pożizzjoni qabel l-iskadenza tal-perijodu li fiha kien nominat is-Sur Sammut, ma rnexxielniex nidentifikaw persuna li fuqha stajna niftiehmu.

Naturalment naqblu t-tnejn li aħna illi kieku kien possibbli dan kien ikun ideali, pero` fiċ-ċirkostanzi - għalkemm ipprovajna ż-żewġ naħat bil- konsultazzjonijiet - ma stajniex, sa dak il-mument partikolari, nagħżlu persuna li tkun aċċettabbli miż-żewġ terzi tal-membri parlamentari.

Nafu li l-ħajja m'hijiex sempliċi daqskemm wieħed ikun jixtieqha, madanakollu komplejna għaddejjin bil-proċess ta' konsultazzjoni.

Dan il-proċess ma jiddispjaċini xejn minnu għaliex kien proċess ta' konsultazzjoni li fih ipprovajna nidentifikaw l-aħjar persuni possibbli għal din il-kariga u li jkollu l-appoġġ tal-Kamra.

Sur President, għal din l-għażla importanti komplejna għaddejjin bil- konsultazzjonijiet anke matul ix-xhur tas-sajf, bil-parteċipazzjoni ta' grupp ristrett ta' deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Għalhekk irrid nirringrazzja lil dawk id-deputati li ħadu sehem fil-proċess ta' konsultazzjoni li għamilna bejn iż-żewġ naħat sabiex inkunu nistgħu naslu għall-persuna addattata.

U proprju llum stess, bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, wasalna sabiex inressqu għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra l- isem tal-Prim Imħallef Emeritus Dr Joe Said Pullicino għal din il-kariga.

Kulħadd jaf min hu Dr Said Pullicino għaliex diġa` qeda kariga importanti fil-pajjiż u qdiha b'mod li ta l-kontribut tiegħu għall-ġid ta' pajjiżna.

Huwa bniedem li apparti milli qeda l-funzjoni tiegħu f'kariga ta' chairperson ta' l-awtorita` tax-xandir għal perijodu ta' żmien, kien ukoll il-prim imħallef ta' pajjiżna.

Allura naħseb li m'għandix għalfejn noqgħod nispjega lil din il-Kamra l-merti li l-Imħallef Said Pullicino għandu sabiex ikun jista' jaqdi tajjeb u kif inhu xieraq, il-kariga importanti ta' ombudsman.

Għaldaqstant min-naħa tiegħi, bi pjaċir u bi privileġġ qiegħed nistieden lil din il-Kamra sabiex tivvota favur in-nomina ta' l-Imħallef Said Pullicino għall-kariga ta' ombudsman, bil-konvinzjoni li l-kontribut tiegħu jkun wieħed li jkompli jibni fuq dak li diġa` bena s-Sur Joe Sammut meta kien f'din il-kariga.

B'hekk inkunu nistgħu naraw din l-istituzzjoni tkompli tiżviluppa u tkompli taqdi l-funzjoni tagħha hekk kif inhi maħsuba fil-liġi.

Dan l- uffiċċju kien twaqqaf bħala istituzzjoni li żżomm livell ta' accountability min-naħa tal-gvern, bil-ħsieb ukoll li finalment - għaliex dan huwa l- objettiv finali ta' l-ombudsman - min-naħa tal-gvern u min-naħa ta' l- amministrazzjoni in ġenerali, jingħata l-aħjar servizz possibbli liċ- ċittadini ta' dan il-pajjiż.

Naħseb li ċ-ċittadini tagħna hekk jixiriqilhom u għandhom id-dritt li jkollhom dan l-element ta' trasparenza li wieħed jistenna min-naħa tal-gvern fid-deċiżjonijiet li jkun qiegħed jieħu.

Għaldaqstant nitlob lil din il-Kamra sabiex tapprova din ir- riżoluzzjoni li għadni kif ippreżentajt.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, naħseb li jkun xieraq li f'isem l- oppożizzjoni nibda billi jien ukoll nagħti ġieħ lis-Sur Joe Sammut.

Jien m'iniex se nsejjaħlu s-Sur Joe Sammut aktar iżda se nsejjaħlu Joe Sammut għaliex ilni nafu għal snin twal.

Fil-fatt l-ewwel darba li ltqajt miegħu kien fi Brussell fl-1972 u kien introduċieni miegħu l-ambaxxatur ta' dak iż- żmien, is-Sur Joe Attard Kingswell għaliex kien tela' miegħu f'delegazzjoni li dak iż-żmien kienet qed tagħmel xi trattattivi mal-komunita` ekonomika Ewropea, illum l-Unjoni Ewropea.

Joe Sammut kien inkarigat mill-ippjanifikar ekonomiku tal-gvern dak iż- żmien u jien stajt nitkellem miegħu u nisma' l-mod ta' kif kien iħares lejn l-iżvilupp tal-pajjiż.

Huwa kien civil servant ta' fibra qadima imma b'mentalita` moderna.

Minn dak iż-żmien żgur li apprezzajt il-mod ta' kif kien iħares lejn il-problemi tal-pajjiż u anke l-mentalita` tiegħu li kienet ta' xi ħadd li kien impenjat sabiex fi żmien ta' amministrazzjoni dejjem aktar attiva u aħjar, dan il-pajjiż jagħmlu aktar modern u ekonomikament aktar effikaċi.

Sur President, minn dak iż-żmien għaddew 33 sena u f'kull fażi tal-karriera tiegħu, minn dak li stajt nosserva, Joe Sammut baqa' jżomm dawn il-valuri sodi, jipperfezzjonahom u jagħti xiehda tagħhom fid-diversi karrieri li kellu taħt gvernijiet differenti.

Meta għedt li kien civil servant ta' fibra antika ridt infisser li kien uffiċjal pubbliku li jservi b'lealta` lill-gvernijiet kollha li demokratikament ikunu eletti f'pajjiżna u jagħmel dan mingħajr ma jlablab - u qiegħed ninftiehem tajjeb meta qed ngħid ilablab - u mingħajr ma jilgħabha tal-prima donna jew tal-faċċol.

Joe Sammut dejjem kien persuna li inti tkun taf fejn qiegħed miegħu, dejjem kien xi ħadd li jagħti pariri fuq kif jaħseb li għandhom ikunu l- affarijiet.

Meta mbagħad id-deċiżjoni toħroġ differenti mill-pariri tiegħu, xorta waħda jibqa' jaqdi b'lealta` l-funzjonijiet tiegħu.

Dan għamlu fid-diversi karigi li serva, fosthom bħala uffiċjal pubbliku, bħala kap ta' dipartiemnt, bħala kap ta' ministeru, bħala kap taċ-ċivil, bħala ambaxxatur u mbagħad, meta ġie propost bħala ombudsman.

Din il- kariga kien ifassalha huwa stess fuq il-bażi ta' l-istruzzjonijiet li kien ingħata u fassal wara l-konsultazzjonijiet wiesgħa barra minn Malta, fl- Ewropa u barra mill-Ewropa.

U fassal b'mod professjonali, kif dejjem ħadem Joe Sammut.

Għalhekk meta ġie propost bħala ombudsman, minn din in-naħa tal-Kamra kien hemm ukoll qbil awtomatiku mal-proposta tiegħu.

Naħseb li l-fiduċja li wriet din il-Kamra f'Joe Sammut dak iż-żmien, imbagħad anke fit-tieni darba li reġa' ġie propost, kienet mija fil-mija ġustifikata u kienet ukoll tagħtih iċ-ċans, jekk kellu għalfejn jingħata dan iċ-ċans, li jkompli jipprova li kien bniedem li fiż-żmenijiet tal- karriera tiegħu ta l-aqwa xiehda ta' kif għandu jkun uffiċjal pubbliku, f'dan il-każ bħala ombudsman u bħala uffiċjal tal-parlament kollu kemm hu.

Sur President, f'ismi u f'isem l-oppożizzjoni Laburista nixtieq nirringrazzja lil Joe Sammut tax-xogħol kbir li għamel fl-għaxar snin li dam bħala ombudsman, mhux biss għall-mod ta' kif fassal, mexxa u ggwida l- uffiċċju ta' l-ombudsman matul dawn l-aħħar għaxar snin, imma wkoll għall- mod ta' kif iġġudika l-każijiet differenti li kienu diffiċli, antipatiċi u kumplessi.

Għaldaqstant Joe Sammut ta wirja wkoll ta' kif wieħed jista' jżomm triq li tkun triq dritta, triq soda, triq serja, triq onesta, triq li tiffittja u li tgħodd għaċ-ċirkostanzi li jkun għaddej minnhom pajjiżna.

Naħseb ukoll li jkun tajjeb li wieħed jirrimarka li apparti mil-linja dritta u tajba li ta Joe Sammut bħala ombudsman, irnexxielu wkoll jibni uffiċċju li huwa amministrativament fost l-aħjar li huma mmexxija fis- servizz pubbliku bħalissa.

Kien ukoll jagħti attenzjoni, kif dejjem deher, mill-estimi li tressqu quddiem din il-Kamra għall-impatt finanzjarju ta' l- uffiċċju tiegħu.

Jien minn dejjem irrimarkajt li dan l-uffiċċju kien wieħed mill-ftit, jew forsi l-uniku uffiċċju taħt l-estimi, li sena wara l- oħra l-ministru tal-finanzi ppreżenta quddiem il-parlament, li kien jipprova jżomm l-ispiża livell u anke jnaqqas l-ispiża.

Minkejja li dan kien jagħmel dan l-isforz, kien baqa' jaqdi dmiru kif suppost.

Sur President, li kieku kelli nagħżel uffiċċju, fis-servizz kollu tal- gvern, li jillustra l-ħtieġa li b'anqas nagħmlu aktar u nħarsu lejn żmien sekwenzjali, jiġifieri mhux għal sena waħda imma fuq temp ta' ħames snin, sitt snin jew seba' snin, ċertament li kont nagħżel l-uffiċċju ta' l- ombudsman kif immexxi minn Joe Sammut.

Aktar u aktar meta filwaqt li l- ispiża baqgħet tkun taħt kontroll strett u anke titnaqqas f'ċerti każi, dak li jwassal għar-riżultati kienu riżultati li kienu dejjem qegħdin jitjiebu minn sena għall-oħra.

Tant hu hekk li ċerti deċiżjonijiet li ttieħdu mill- uffiċċju ta' l-ombudsman qanqlu r-rabja tal-gvern Nazzjonalista tal-prim ministru preċedenti.

Pero` minkejja l-maltemp li nqala', Joe Sammut, bħala ombudsman, wera l-fibra li kellu u xorta waħda baqa' jżomm sod mad- deċiżjonijiet tiegħu.

Huwa kien lest jikkritika lil kulħadd għaliex ikkritika liż-żewġ naħat tal-Kamra, bħal per eżempju, il-kritika fuq il- fatt li ma konniex nagħtu biżżejjed attenzjoni lir-rapporti tiegħu.

Fil-fehma tiegħi hawnhekk kellu raġun.

Forsi l-iżball huwa li din il-Kamra mhux qed tħalli biżżejjed spazju ħalli r-rapporti ta' l-ombudsman jingħataw diskussjoni li tkun anke fil-plenarja.

Personalment nemmen li r-rapporti ta' l-ombudsman jixirqilhom diskussjoni plenarja u forsi s-Sedja tkun tista' tikkonsidra fiż-żmien li ġej sabiex ir-rapporti annwali ta' l- ombudsman jitpoġġew għad-diskussjoni plenarja quddiem dan il-parlament.

B'hekk l-ilment li dejjem kien jagħmel Joe Sammut, li x-xogħol tiegħu jiġi ftit jew wisq injorat minn din il-Kamra, jiġi milqugħ u għallinqas, forsi r- rigal li nkunu tajnih illum bħala apprezzament tax-xogħol tiegħu, ikun proprju dak li smajna l-ilment tiegħu u ħadna passi fuqu.

Sur President, issa ħalli niġi għan-nomina li għandna quddiemna.

L- ewwelnett ma rridx inkun polemikuż - għalkemm it-tentazzjoni hija kbira - fis-sens li tawwalna wisq sabiex naslu għal din id-deċiżjoni.

Jekk niftakar tajjeb bdejna l-ewwel konsultazzjonijiet fix-xahar ta' Marzu għaliex f'dak il-perijodu l-prim ministru kien ħa l-parir tas-Sur Sammut sabiex nibdew il-konsultazzjonijiet minn kmieni.

U ġara kif għadu kemm stqarr il-prim ministru, fejn għal raġuni jew oħra d-deċiżjoni twalet.

Issa jien għandi l-ispjegazzjonijiet tiegħi għaliex id-deċiżjoni twalet.

L- ispjegazzjonijiet m'iniex se nagħtihom hawn pero` kieku rrid naf ikun polemikuż għaliex inħoss li m'huwiex sew li f'din il-Kamra nitkellmu b'mod paċifiku, meta mbagħad fuq in-Net Television jew fuq Radio 101 jipprovaw jippolemizzaw l-istorja.

Li kieku rrid inkun polemikuż naf nagħti spjegazzjoni dettaljata fuq ir- raġuni talli domna daqshekk ma wasalna għal deċiżjoni.

Nerġa' ngħid li ma tistax tiġi hawnhekk titkellem b'mod paċifiku, meta mbagħad il-mezzi tax- xandir jagħtu xejra differenti lid-diskussjoni.

Fil-fatt kien hemm konferenza stampa li mbagħad ingħatat ċerta interpretazzjoni u spin qabel ma dħalna f'din il-Kamra.

Allura bir-rispett kollu, jekk hemm bżonn inkunu kontroversjali nkunu kontroversjali.

Madankollu ma nixtieqx inkun kontroversjali fuq din il-ħatra imma nerġa' ngħid li ma jistax ikun li niġi mbuttat mill-media b'dan il-mod, fejn minn naħa nitkellmu mod u mbagħad il- media tintuża sabiex tixpruna ċerti kontroversji.

Lil hinn minn din il-ħaġa, naħseb li llum ikun xieraq li niċċara xi punti fuq dak li għandu x'jaqsam mal-ħatra ta' l-ex-Prim Imħallef Joseph Said Pullicino.

Fil-fehma tiegħi naħseb li qed nagħmlu ħatra li tixraqlu u ħatra tajba.

Jien m'iniex midħla tal-qrati, pero` sħabi nformawni u reġgħu kkonfermawli li matul il-karriera ġudizzjarja tiegħu, l-ex-Prim Imħallef Joseph Said Pullicino wettaq il-kariga tiegħu b'mod eċċellenti.

Ovvjament xi ħaġa bħal din tiġi aktar ikkonfermata bl-imġiba tiegħu matul is-snin tal- ħatra tiegħu bħala chairman ta' l-awtorita` tax-xandir.

Jien qiegħed ngħid dan kollu għal ta' l-apposta għaliex jien kont wieħed minn dawk li meta ġie propost bħala chairman ta' l-awtorita` tax-xandir l- ex-Prim Imħallef Said Pullicino esprimejt ċerti riżervi.

Dawn ir-riżervi kont esprimejthom għar-raġunijiet li spjegajt dak iż-żmien u għalhekk m'iniex se nerġa' nidħol fihom illum.

Madankollu jien wieħed minn dawk li nemmen ukoll li għandek tiġġudika persuna fuq l-aġir tagħha aktar milli fuq dak li taħseb dwarha jew li tisma' fuqha u xi kultant, aktar minn dak li tgħid hi stess dwarha nnifisha.

Sur President, m'hemmx dubju li l-aġir u l-mod ta' kif mexxa l-awtorita` tax-xandir l-ex-Prim Imħallef Joseph Said Pullicino huwa eċċellenti u eżemplari.

Hemm affarijiet li ma naqblux magħhom u din hija xi ħaġa li tifhimha għaliex ma tistax taqbel fuq kollox il-ħin kollu.

Kien hemm ukoll affarijiet li n-naħa tal-gvern ma qablitx magħhom u naħseb li kienet anke ħarxa fuqhom b'mod mhux mistħoqq.

Fuq kollox jien sibt li l-ex-Prim Imħallef Joseph Said Pullicino bħala chairman ta' l-awtorita` tax-xandir kien wieħed ġust u huwa għamel ħiltu kollha sabiex ikun ġust.

Għalhekk ir- riżervi li kelli u li esprimejt meta nħatar għall-ewwel darba rtirajthom bla ebda riżerva.

Għaldaqstant nemmen li din hija ħatra tajba, allavolja kien hemm ċertu dewmien sabiex naslu għal din il-ħatra.

Issa li kieku rridu noqogħdu nispjegaw id-dinamika ta' kif saru t-trattattivi mal-gvern, nista' ngħid li jiena kont l-ewwel wieħed li ħassejtni xi ftit riluttanti li nara l-ex-Prim Imħallef Said Pullicino jħalli l-kariga ta' chairman fl-awtorita' tax- xandir sabiex jieħu l-kariga ta' ombudsman, kariga li wkoll hija mportanti ħafna.

Min-naħa l-oħra dak li huwa ġust trid tgħidlu ġust u għalhekk trid tgħid l-affarijiet kif inhuma.

Jien nemmen li qed nagħmlu ħatra li hija ħatra tajba ħafna, ħatra li se tkompli tagħti rankatura lill-uffiċċju ta' l- ombudsman.

Grazzi għal din il-kariga se jkun hemm persuna li se tkompli tmexxi u tibni b'mod għaqli u utli fuq il-kisbiet li wettaq is-Sur Joe Sammut bħala ombudsman f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Nerġa' ngħid li jiddispjaċini li d-deċiżjoni tal-ħatra twalet daqshekk.

Nifhem li hemm numru ta' nies li kienu ddemoralizzati dwar dan id-dewmien, liema nies xtaqu jagħmlu l-petizzjonijiet tagħhom lill-ombudsman iżda f'dawn l-aħħar ġimgħat kellhom jgħidulhom li ma jistgħux jagħmlu dan minħabba li l-kariga kienet għada vakanti.

Kien hemm ukoll persuni fl- amministrazzjoni li ħassew il-ħtieġa li ma stajniex intawlu aktar fuq din id-deċiżjoni.

Għaldaqstant nerġa' nirrepeti li din il-ħatra li qed nagħmlu llum hija ħatra tajba ħafna għall-kariga ta' l-ombudsman u hija tajba wkoll għall-andament tal-pajjiż.

Fl-aħħarnett irridu nieħdu din l-okkażjoni wkoll sabiex nassiguraw lill- pubbliku Malti u Għawdxi kollu fuq din il-ħatra.

Is-Sur Joe Sammut irnexxielu jakkwista fiduċja totali fl-uffiċċju ta' l-ombudsman u dan rajnih anke mis-surveys li saru matul dawn l-aħħar snin.

Fil-fatt l- ombudsman sar l-aktar istituzzjoni fdata fil-pajjiż, saħansitra aktar minna l-politikanti, aktar mit-tobba u anke aktar mill-Knisja!

Għalhekk l- ombudsman irnexxielu jsir l-aktar istituzzjoni fdata u apprezzata fil- pajjiż.

Allura jkun tajjeb li nibagħtu lill-poplu Malti u Għawdxi sinjal ta' fiduċja li għandna fl-ombudsman il-ġdid u bħal dak ta' qablu, se jkompli miexi f'din it-triq sabiex l-istituzzjoni ta' l-ombudsman tibqa' l- aktar waħda fdata f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ma nafx jekk il-Prim Ministru jixtieqx jagħlaq dan id- dibattiu.

ONOR LAWRENCE GONZI: Le, m'għandix għalfejn, Sur President.

MR SPEAKER: Jekk tippermettuli jien ukoll nixtieq insellem lill- Ombudsman.

Bħalma nafu l-ombudsman huwa wkoll uffiċjal tal-Parlament u għaldaqstant irrid nirringrazzja lis-Sur Joe Sammut ta' l-impenn tiegħu.

Fl-istess ħin nixtieq nagħti l-awguri tiegħi lill-Imħallef Dr Joseph Said Pullicino u nawguralu għall-kariga ġdida li se jieħu.

Issa se nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Issa peress li l-approvazzjoni ta' din ir-Riżoluzzjoni tirrikjedi l-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Membri tal-Kamra, se nitlob lill-Iskrivan tal-Kamra ħalli jsejjaħ l-ismijiet tal-membri bħalma jsir fil- każ ta' division.

Kull membru għandu jindika jekk huwiex favur jew kontra sabiex jiġi aċċertat li n-numru ta' dawk favur il-mozzjoni m'huwiex inqas minn żewġ terzi tal-membri kollha tal-Kamra, cioe' mhux anqas minn 44.

FAVUR: 58

L-Onor.

Abela Anthony Abela Carmelo Abela Joseph Agius Chris Agius David Agius Francis Arrigo Robert Asciak Michael Azzopardi Frederick Azzopardi Jason Bartolo Evarist Borg Tonio Brincat Joseph Brincat Leo Cardona Chris Caruana Justyne Cassar Joseph Chircop Karl Coleiro Marie Louise Cristina Dolores Cuschieri Joseph D'Amato Helen Dalli Helena Debono Giovanna Debono Grech Joe Deguara Louis Falzon Joseph Farrugia Angelo Farrugia Michael Farrugia Noel Fenech Antonio Galdes Roderick Galea Franco Galea Louis Galea Mario Gatt Austin Gonzi Lawrence Gonzi Michael Gulia Gavin Herrera Jose' Mangion Charles Mifsud Bonnici Antoine Mifsud Bonnici Carmelo Mizzi Joe Mugliett Jesmond Parnis Silvio Puli Clyde Pullicino George Pullicino Orlando Jeffrey Refalo Anton Sammut Joseph Sant Alfred Vassallo Adrian Vassallo Edwin Vella George Vella Karmenu Zammit Ninu Zammit Dimech Francis

MR SPEAKER: L-għadd ta' l-Onor.

Membri preżenti u li qed jivvotaw favur huwa ta' 58.

Issa nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Jannar 2006, fis-6.00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Qabel ma naġġornaw nixtieq li kif isir is-soltu f'dawn iż-żmenijiet, nawgura lill-membri kollha ta' dan il-parlament u lill-familji tagħhom Milied ħieni u sena mimlija risq.

F'dawn it-tliet ġimgħat li mhux se jiltaqa' l-parlament, wieħed ikun jista' jqatta' aktar ħin mal-familja tiegħu jew inkella fil-ħin liberu tagħna, inkunu nistgħu niċċarġjaw ftit il- batterija, basta ma niċċarġjawhiex iż-żejjed meta nerġgħu nidħlu lura fil- parlament.

Huwa xieraq ukoll li minbarra li nagħtu dan l-awgurju lilna nfusna u lill-membri tal-familji tagħna, nirringrazzjaw lil dawk kollha li jagħmlu x-xogħol tal-parlament eħfef għalina u għall-pubbliku in ġenerali.

Is-soltu jien noqgħod insemmihom kollha bil-lista pero` nixtieq nirringrazzja kemm lil dawk li jidhru u kemm lil dawk li ma jidhrux.

Ħafna drabi nsibu ħafna nies impjegati mal-parlament li ma narawhomx hawnhekk, fosthom tekniċi u oħrajn, li kollha huma bżonjużi sabiex dan il-parlament jiffunzjona tajjeb.

Jien dejjem għedt li s-servizz tal-parlament huwa eżempju ta' kif b'ammont ristrett ta' nies u b'finanzi limitati, wieħed xorta waħda jista' joffri servizz tajjeb ħafna, servizz li jmur oltre dak li huwa normali.

Fil-fatt l-impjegati li jaħdmu hawnhekk jaqdu lil 65 membru parlamentari li kollha għandhom karattru u bżonnijiet differenti minn ta' xulxin b'mod żeluż u naħseb li x-xogħol tagħhom huwa wieħed ammirevoli u ta' eżempju ta' kif għandhom ikunu d-dipartimenti l-oħra.

Sur President, fl-aħħarnett nixtieq nirringrazzja lilek talli tieħu paċenzja bina, lill-impjegati kollha, lill-Iskrivan tal-Kamra, lin-nies tekniċi, lin-nies tas-security u lill-ġurnalisti, li għalkemm ma tantx jidhru, xorta waħda jirrapportaw dak li jkun qed jiġri f'din il-Kamra.

Għalhekk nawgura lilhom ukoll Milied ħieni u sena mimlija risq.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, nixtieq nieħu din l-okkażjoni sabiex nawgura lill-membri parlamentari kollha l-festi t-tajba u sena mimlija risq u hena.

Huwa tajjeb li dan il-messaġġ jiġi trażmess b'mod ċar ħalli nuru lil kulħadd li minkejja li jkun hemm id-diversita` fl-opinjoni tagħna u għaldaqstant nesprimu ruħna b'mod voċiferu - xi ħaġa fl-opinjoni tiegħi li hija healthy għaliex tindika l-interess partikolari li kull naħa tesprimi fuq dak is-suġġett partikolari – pero` fl-aħħar mill-aħħar, fuq livell personali, xorta waħda jibqa' dak ir-rispett uman lejn xulxin.

Din hija xi ħaġa li bħala esponenti u role models tas-soċjeta` għandna nuru dejjem lejn xulxin u nirrispettaw l-opinjoni ta' kulħadd.

Għaldaqstant nawgura lill-familji kollha tal-membri parlamentari sena mimlija risq u hena.

Ma nistax ma nieħux din l-okkażjoni sabiex ningħaqad mal-viċi prim ministru ħalli nirringrazzja lilek u lill-istaff kollu tal-parlament għall-ħidma li tagħtu hawnhekk, ħidma li tinvolvi sigħat twal, li ġieli jkunu wkoll irregolari, kemm sabiex tlaħħqu mal-Kamra fis-sessjoni plenarja, kif ukoll sabiex tlaħħqu mad-diversi kumitati u tlestu x-xogħol li jkun rikjest.

Naħseb li wieħed irid japprezza l-ħidma tal-ħaddiema kollha f'dan il- parlament, liema ħidma ssir b'mod tajjeb, b'ċertu entużjażmu u effiċjenza.

Naħseb li kieku dan l-eżempju jiġi estiż mas-settur pubbliku kollu jkollna effiċjenza ħafna akbar fil-ħidma ta' l-amministrazzjoni pubblika.

Sur President, nixtieq nirringrazzja wkoll lill-ġurnalisti li jkunu qegħdin jirrapportaw dak li jkun qed jiġri fil-parlament u nħeġġiġhom sabiex iwasslu l-messaġġ li jkun qed jasal minn dan il-parlament.

Kif nafu hawnhekk isir ħafna xogħol mhux biss fis-sessjoni plenarja imma anke fil- kumitati jkun hemm ħafna xogħol siewi għal pajjiż in ġenerali.

Għalhekk tkun ħaġa tajba li l-poplu jkun konxju wkoll ta' din il-ħidma li tkun qed issir.

Dan qed ngħidu għaliex l-aktar ħaġa li ddejjaq lil kulmin qiegħed fl-arena politika hija dik li xi kultant il-pubbliku jkollu impressjoni mhux daqstant tajba tal-ħidma li nagħmlu fil-parlament.

Biex inkun għedt kollox, nemmen li dejjem nistgħu ntejbu l-performance tagħna u nistgħu nkunu ppreparati aktar, kif ukoll dejjem nistgħu nagħtu sehem aktar fil- plenarja kif ukoll fil-kumitati b'aktar diliġenza.

Għalhekk irrid inħeġġeġ lil kulħadd sabiex nagħmlu l-aħjar sforzi li nistgħu.

Min-naħa l-oħra huwa importanti wkoll li kulħadd japprezza x-xogħol li jkun qed isir hawnhekk.

Bħala messaġġ ta' l-aħħar nemmen li x-xogħol ta' dan il-parlament, bil-mod il-mod qiegħed jinbidel u qegħdin naraw li r-rwol tal-kumitati qed jieħu żvolta importanti ħafna.

Għaldaqstant inħeġġeġ lil sħabi membri parlamentari kollha sabiex jipparteċipaw aktar fil-kumitati u dan jagħmluh b'aktar diliġenza.

Dan għaliex il-ħidma tal-parlament fuq livell tal- kumitati huwa importanti ħafna u aktar ma jgħaddi ż-żmien, din it- tranżizzjoni qiegħda ssir aktar importanti.

Fl-aħħar mill-aħħar ningħaqad ma sieħbi l-Onor.

Tonio Borg sabiex nawgura lill-membri kollha, lill-istaff kollu, lill-ġurnalisti u lill-poplu Malti u Għawdxi kollu sena mimlija risq u hena.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Jien ukoll inħossni fid-dover li ningħaqad maż-żewġ naħat tal-Kamra sabiex nesprimi x-xewqat tajba ta' Milied ħieni u sena ta' ġid u ta' sodisfazzjon għal kulħadd.

Irrid nieħu din l-okkażjoni sabiex nirringrazzja lill-membri kollha tal-kontibut li taw matul din is-sena u nirringrazzja b'mod partikolari lil min għandu xi inkarigu speċifiku f'din il-Kamra.

Għalhekk insellem lill-kap tal-Kamra u lid-deputy leader tan- naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll lill-whips taż-żewġ naħat tal-Kamra, liċ- chairmen u lill-membri tas-sitt kumitati permanenti, kif ukoll lill-membri parlamentari li jifformaw parti mid-delegazzjoni fil-fora internazzjonali, fejn il-parlament tagħna għandu rabtiet regolari.

Importanti li wieħed jinnota bħala statistika li l-parlament tagħna, matul din is-sena ltaqa' 115-il darba, bin-numru ta' interpellanzi jkun ta' 8,000.

Il-kumitati permanenti ltaqgħu 139 darba u saru 22 laqgħa fil-working groups.

Għaldaqstant wieħed jifhem li l-infrastruttura ta' dan il-parlament trid dejjem tinfirex u tissaħħaħ aktar.

Għalhekk nieħu din l-okkażjoni sabiex nirringrazzja lin-nies li jaħdmu fl-uffiċċju tal-Clerk, lis-senior clerk asistant, lill-assistenti l-oħra tiegħu u lill-committee clerks.

Tajjeb li nsemmu wkoll lill-istaff kollu b'mod ġenerali, b'mod partikolari dawk in- nies li jieħdu ħsieb it-typing u l-editing tad-dibattiti, lil dawk li jmexxu s-sezzjoni tal-mistoqsijiet parlamentari, ta' l-accounts, lir- research analysts, lill-istaff li għandu x'jaqsam mal-parti teknika, lill- messaġġiera, lill-pulizija, lill-armata, kif ukoll lir-reporters u l-istaff tal-media, li minn żmien għall-ieħor jagħmlu xogħol relatat mal-parlament.

Nawgura lil dawn kollha, lill-membri ta' din il-Kamra u lill-familji tagħhom Milied ħieni u sena mimlija saħħa u ġid.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, jien ukoll nixtieq ningħaqad mal- kumplament tal-Kamra sabiex nagħti dawn ix-xewqat lil kulħadd.

Pero` nixtieq nispiċċa din is-sena billi nagħmel ftit riflessjonijiet fuq kif sejjer l-andament fid-dinja.

Jien membru tal-kumitat permanenti ta' l- affarijiet barranin u għalhekk nixtieq nagħmel kumment fuq is-sigurta` u affarijiet oħra.

Naħseb li nistgħu nħarsu b'ċertu ottimiżmu lejn is-sena li għaddiet, kif ukoll nagħmlu mistoqsijiet fuq ċerti problemi li jew għadhom magħna jew li bħalissa qegħdin jgħollu rashom.

Naħseb li fl-area tal-Mediterran, wieħed mill-aktar avvenimenti li wieħed jista' jgħidlu pożittiv huwa l-ftehim li l- Iżrael għamel sabiex joħroġ mill-parti okkupata.

B'hekk il-poplu Palestinjan għandu aktar amministrazzjoni u sovranita` fuq l-artijiet li jamministra u j'Alla naslu għal żmien fejn il-poplu Palestinjan ikollu l- art tiegħu.

Sfortunatament din ġabet kriżi fil-gvern Iżraeljan, pero` nispera li l-poplu Iżraeljan jagħraf ukoll il-vantaġġi u l-passi kbar li rnexxielhom jagħmlu kemm il-mexxej ta' Iżrael, Ariel Sharon, kif ukoll il- mexxej il-ġdid Mahmud Abbas.

Minn hawnhekk nixtieq nifraħlu tal-metodu li qed juża – metodu li m'huwiex vjolenti - sabiex isolvi l-problemi li hemm bejn il-Lhud u l-Palestinjani.

Barra minn hekk nixtieq nawgura li l- proċess ta' paċi fil-Lvant Nofsani jagħmel pass 'il quddiem.

Sur President, rajna wkoll moviment fl-Eġittu, fejn għall-ewwel darba - u bħala membru tal-parlament Ewro-Mediterranju nixtieq nikkummenta fuq dan – l-poplu Eġizzjan kien imsejjaħ sabiex jivvota f'elezzjonijiet li ma kenux ta' partit wieħed bħalma sfortunatament jiġri f'ħafna pajjiżi Għarab, imma kienu miftuħa għall-partiti politiċi kollha.

Ma naħsibx li wieħed jista' jaħseb li s-sitwazzjoni se tasal mill-iswed għall-abjad f'temp qasir imma żgur li dan huwa pass pożittiv 'il quddiem.

Fl-opinjoni tiegħi huwa pass pożittiv ukoll fl-isfera Mediterranja l-fatt li l-Unjoni Ewropea aċċettat li t-Turkija tibda n-negozjati għal sħubija.

Jien dejjem kont favur din is-sħubija - m'iniex se nidħol fid-dettalji issa - u naħseb li jekk nagħtu żmien lit-Turkija li timla l-kriterji ta' Copenhagen inkunu għamilna biċċa xogħol sew - anke jekk dan jieħu ż-żmien - jekk jirnexxielna ndaħħlu t-Turkija fil-familja ta' l-Unjoni Ewropea bil- kondizzjonijiet li aħna lkoll inżommu għal qalbna, cioe` li nħaddnu l- kultura Ewropea u sistemi demokratiċi.

Naħseb li l-laqgħa li saret f'Malta taċ-CHOGM kienet pass kbir 'il quddiem u l-forum Malta, Ċipru u l-Ingilterra huma l-uniċi tliet pajjiżi li jistgħu jorbtu lill-Unjoni Ewropea mal-Commonwealth.

Aħna nistgħu nilagħbu rwol importanti għaliex fi ħdan il-pajjiżi tal-Commonwealth hemm ħafna pajjiżi tat-tielet dinja u aħna nistgħu nkunu kanal importanti biex nagħmlu bridge fil-politika bejn l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi tal-Commonwealth.

Irrid insemmi wkoll l-anniversarju tal-proċess ta' Barċellona li huwa anniversarju importanti ħafna, li miexi lejn l-istabbilizzazzjoni ta' suq u ekonomija u politika komuni fir-reġjun tal-Mediterran.

Naħseb li għad baqa' ħafna x'nagħmlu pero` l-fatt li jeżisti forum huwa pożittiv ħafna, bħalma huwa pożittiv ħafna wkoll il-fatt li l-gvern Malti qiegħed jitlob biex jospita s-segretarjat tal-parlament Ewro-Mediterranju pero` ta' l-IPU.

Jien naqbel li għandu jkun hemm dan il-parlament Ewro-Mediterranju ta' l- IPU għax dawn huma concentric circles li jgħinu lil xulxin fil-ħidma li tkun qed issir.

Fuq l-aspett negattiv, mhux fir-reġjun tal-Mediterran per se, naħseb li għadna għaddejjin bl-istess sitwazzjoni fl-Iraq.

Nispera li tistabbilixxi ruħha s-sitwazzjoni fl-Iraq pero` sfortunatament għadna 'l bogħod milli dan isir.

Waħda mill-iktar affarijiet li lili tinkwetani hija s-sitwazzjoni fl- Iran.

Jien m'iniex wieħed li naqbel mat-teorija ta' Huntington fuq il- ġlieda bejn iċ-ċivilizzazzjonijiet.

Jien nemmen li ċ-ċivilizzazzjonijiet kapaċi jagħmlu d-djalogu, pero` jrid isir sforz biex isir dan id-djalogu ħalli wieħed jirrispetta d-diverġenzi u jfittex ukoll dawk l-affarijiet li jgħaqqduna.

Sfortunatament diskorsi bħalma qed isiru mill-president il-ġdid ta' l-Iran m'humiex diskorsi li jistgħu jwasslu biex tissaħħaħ is-sigurta` dinjija jew iwasslu għall-paċi dinjija u ftehim bejn nies ta' kulturi differenti.

Inħoss li min jinsa t-tagħlimiet ta' l-istorja huwa kostrett li jirrepeti l- istess żbalji tal-passat.

L-istorja ma tirrepetix ruħha, pero` min jinsa t- tagħlimiet ta' l-istorja huwa kostrett li jirrepeti l-iżbalji tal-passat.

U l-aħħar dikjarazzjoni tal-president ta' l-Iran fejn qal b'mod kategoriku li l-Holocaust tal-poplu Lhudi li sar fl-Ewropa ma seħħx u li jkun aħjar li l-poplu Lhudi jisparixxi minn wiċċ id-dinja, huma żewġ sentenzi u żewġ espressjonijiet li għandhom jiġu kkundannati mill-popli kollha kif ukoll minn dan il-gvern u minn dan il-parlament.

Kulħadd jaf li l-Holocaust seħħ u kulħadd jaf li mietu 6 miljun ruħ, Lhud, kattoliċi, protestanti u nies li ma kenux jaqblu mar-regime ta' Hitler u tal-faxxiżmu.

Naħseb li huwa disprezz kbir lejn l-istorja li wieħed jgħid li l-Holocaust ma kien jeżisti qatt.

Huwa disprezz kbir li nsibuh anke f'ċerti - sfortunatament hawn min ilissen l-istess ħsebijiet anke hawn Malta - għaqdiet tal-lemin estrem f'Malta u fil-kumplament ta' l-Ewropa, li jipprovaw jgħidu li l-Holocaust ma kienx jeżisti.

Naħseb li huwa disprezz kbir lejn l-individwi li sofrew, lejn l-istati li sofrew u lejn l- organizzazzjonijiet li sofrew din it-traġedja umana.

Kienet traġedja bażikament ta' nuqqas ta' rispett lejn id-drittijiet fundamentali tal- bniedem u naħseb illi li jingħad dak id-diskors minn kap ta' stat f'dak ir- reġjun partikolari huwa żball u disprezz kbir lejn l-istorja u lejn l- umanita`.

Jien nawgura li jiżdied id-djalogu ma' l-Iran u mal-pajjiżi kollha, għalkemm milli jidher dan m'huwiex se jkun faċli.

Nawgura li s-sena d- dieħla 2006 iġġib prospetti ta' paċi u ta' sigurta` f'dan ir-reġjun ħafna iktar milli kien hemm illum, u li d-diplomazija tieħu post l-użu tal-forza fiżika.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Sur President, jien se nkun kemm jista' jkun fil- qosor, iżda kif bdejt din is-sena fuq nota ta' kondoljanzi fl-ewwel aġġornament tiegħi, se nagħlaq ukoll fuq nota ta' kondoljanzi.

Nixtieq nagħti l-kondoljanzi lill-familja ta' l-Onor.

Evarist Bartolo għat-telfa tal-papa` tiegħu, lill-familja ta' l-ex-membru parlamentari John J. Borg kif ukoll lill-familja Borg Castelletti għat-telfa li kellhom il-ġimgħa l- oħra taċ-ċkejkna Angele li ħallietna fl-eta` ta' seba' snin biss.

Dan iwassalni biex nitkellem fuq it-tfal f'pajjiżna u f'partijiet oħra tad- dinja li għandhom bżonn l-għajnuna tagħna.

F'dawn iż-żmenijiet tas-sena ħafna għaqdiet jagħmlu fund-raising biex ikunu jistgħu jgħinu lit-tfal fil- bżonn.

Waħda mill-attivitajiet li għandna hawn Malta hija l-Istrina, li hija attivita` fuq l-istazzjon televiżiv nazzjonali

fejn isir ġbir biex ngħinu diversi nies fil-bżonn, inkluż it-tfal.

Jien inħeġġeġ biex kemm jista' jkun kulħadd jipparteċipa u jgħin bl-aħjar mod li jista'.

Jien persważ li f'dan il-pajjiż m'hawnx min hu kapaċi jerfa' tarbija jew iħares f'għajnejn il-marid u jgħidlu: Le, ma rridx ngħinek.

Nixtieq insemmi wkoll li aktar kmieni din is-sena, għall-ħabta ta' Lulju, l- Onor. Jason Azzopardi kien ippropona li hawn Malta tidħol is-sistema, kif hemm fl-Italja, magħrufa bħala otto per mille.

Bażikament din tikkonsisti li wieħed, b'għażla personali tiegħu, ma' kull Lm1,000 taxxa li jħallas - ċertament mhux a detriment lejn l-Istat - jagħti kontribuzzjoni żejda li tinġabar mill-gvern biex titqassam lil xi għaqda partikolari ta' l-għażla ta' min ikun qed iħallasha, bħal, per eżempju, ir- razzett tal-ħbiberija.

Dan huwa mod kif nistgħu nagħmlu karita` matul is- sena kollha b'mod li bilkemm jinħass direttament mill-but.

Jien nixtieq li wieħed jerġa' jara din il-proposta ta' l-Onor.

Azzopardi li jien totalment naqbel magħha.

Bħal dan iż-żmien tas-sena nagħmlu riflessjonijiet dwar l-iżbalji li stajna għamilna matul is-sena.

Jien żgur li m'iniex xi eċċezzjoni.

Minjaf kemm qegħdin naħsbu x'riżoluzzjoni se nagħmlu għas-sena d-dieħla iżda jien nixtieq naqsam ħsieb żgħir mal-ħaddiema ta' dan il-pajjiż.

Jien nissuġġerixxi lil kull wieħed u waħda minna li n-new year's resolution tagħna għandha tkun li naħdmu iżjed, nibżgħu għall-jobs tagħna u nżommu l- politika kemm jista' jkun 'il bogħod minn ħobżna.

Il-ħaddiema għandhom joqogħdu attenti li ma jqegħdux il-jobs tagħhom jew ta' ħaddieħor fir- riskju għax fl-aħħar mill-aħħar l-ebda partit politiku jew union m'hi se tagħtihom sostitut għall-job li jitilfu.

Xi kultant naraw li min itellef b'mod involontarju jew volontarju l-jobs ta' dak li jkun, ġeneralment jibqgħu bil-qiegħda u jippuntaw subgħajhom lejn id-direzzjonijiet kollha.

Dan mhux qed ngħidu għal xi persuna partikolari.

F'dawn il-mumenti għandna naħsbu wkoll fil-familji ta' dawk il-ħaddiema li tilfu l-impjieg, speċjalment it-tfal tagħhom li huma l-vittmi ta' dawn it- traġedji.

Għandna nżommu lit-tfal dejjem quddiem għajnejna u biex inżomm mas-suġġett nixtieq nirringrazzja wkoll lis-Sur Paul Vincenti u t-team tiegħu tal-gift of life għax-xogħol li għamlu din is-sena biex iħejju l- kampanja tagħhom ħalli

jipproteġu lit-tfal mhux imwielda.

It-tfal huma l-futur ta' dan il-pajjiż u għandhom jiġu protetti f'kull stadju ta' l-iżvilupp tagħhom.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lis-Sinjura Sonia Camilleri, il-kummissarju għat-tfal u t-team tagħha għax-xogħol kbir li għamlu din is-sena.

Biżżejjed wieħed jara x-xogħol li sar fl-2004 biex jaqtagħlek nifsek.

Fil- fatt dawn għamlu ħafna xogħol li wieħed għandu japprezza.

Nixtieq ukoll nagħmel punt ieħor.

Naf li l-qorti ta' Malta m'għandhiex xi bakketta maġika li taqta' l-kawżi b'mod express.

Naf li hemm id- diffikultajiet u naf kemm kien hemm ħidma min-naħa tal-gvern biex il-każi jinqatgħu kemm jista' jkun malajr.

Jien ma nifhimx fil-qorti, voldieri jekk qed niżbalja nagħmel apoloġija.

Pero` fil-bidu ta' din is-sena kien hemm 'il fuq minn 40 każ ta' allegazzjoni ta' abbuż fuq it-tfal u sa l- aħħar ta' din is-sena fadal xi ħaġa 'l fuq minn 30 każ.

Jien inħoss li fejn jidħlu każijiet ta' abbuż fuq it-tfal irid ikun hemm sistema fejn, jekk hemm bżonn, il-qorti tibqa' taħdem 24 siegħa biex dawn jinqatgħu.

Fl-opinjoni tiegħi ma jawgurax daqshekk tajjeb il-fatt li fadlilna dawn il-każi kollha pendenti.

Wieħed għandu jimmaġina li jekk hemm tarbija li qed tiġi abbużata din għandha bżonn l-għajnuna immedjata.

Iżda xi ħadd li qed jiġi akkużat li abbuża b'xi mod lil xi tfal, dan għandu bżonn ukoll is-serħan tiegħu.

Sur President, jien nittama li s-sena d-dieħla - din għandha tkun new year's resolution minn din in-naħa – l-każijiet ta' allegazzjonijiet ta' abbużi fuq it-tfal jibdew jinqatgħu kemm jista' jkun malajr.

Nixtieq nikkonkludi billi nawgura l-festi t-tajba lil kulħadd.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Jannar, 2006 fis-6.00 p.m., bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.20 p.m. il-Kamra Aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAJD F'IBĦRA LIBJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslu n-negozjati bejn il-Gvern Malti u l-Gvern Libjan dwar sajd mill-Maltin f'ibħra Libjani?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-Gvern Malti qed jistenna tweġiba mingħand il- Gvern Libjan għat-talba tiegħu biex isiru diskussjonijiet ħalli jintlaħaq ftehim mal-koperaturi tas-sajd.

Il-Gvern Malti ma jistax bħala gvern jikkonkludi ftehim dwar il-fisheries mal-Libja jew ma' xi gvern ta' xi pajjiż ieħor.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tieħu l-passi neċessarji biex anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tibbenefika mis- servizz tal-care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar ma rċeviet l-ebda talba mill-persuna indikata biex tibbenefika mill-inizjattiva tal-care and repair.

Minkejja dan, xorta waħda l-awtorita' se tieħu l-passi biex tivverifika jekk din il-persuna tistax tibbenefika minn din l-inizjattiva.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'possibbilta' hemm li persuna li tgħix f'post tal-gvern u li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tieħu post ieħor in exchange?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

SPEZZJONI F'POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk id-dipartiment tal- maintenance and construction għamilx ispezzjoni f'fond tal-gvern li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, biex tiġi eżaminata l- kondizzjoni tas-saqaf?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar ispezzjona l-fond indikat u l-ħsara se tissewwa fil-futur immedjat.

TWAQQIGĦ TA' BINI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk iż-żona li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, hijiex se titwaqqa' u tinbena mill- ġdid?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: M'hemmx ħsieb li jitwaqqa' l-bini indikat.

FOND TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fejn waslet it-talba ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li applikat biex tixtri fond tal-gvern?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-talba waslet għand l-awtorita' tad-djar fid-9 ta' Novembru, 2005 u mill-ewwel intalbet l-approvazzjoni biex ikun jista' isir il-bejgħ mid-dipartiment ta' l-artijiet, bħala d-dipartiment responsabbli mill-amministrazzjoni ta' appartamenti mikrija mingħand il- gvern.

L-awtorita' se tieħu wkoll il-passi biex tispezzjona l-fond ħalli jiġi stabilit il-prezz.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tieħu l-passi neċessarji biex anzjan b'diżabilita' li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, jibbenefika mis-servizz tal-care and repair?

ONOR.

Minkejja dan, xorta wada l-awtorita' se tieħu l-passi biex tivverifika jekk din il-persuna tistax tibbenefika minn din l-inizjattiva.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'ammont ta' mobile phones jiġu wżati mill-istaff tiegħu?

Minn min qed jintużaw?

Min awtorizza tali użu u kemm huwa l-capping fuq kull mobile phone?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-ammont ta' mobile phones użati mill-istaff tiegħi huwa ta' 17 – dawn jappartjenu lill-membri tas-segretarjat tiegħi, lis-segretarju permanenti u d-diretturi – u kollha ġew awtorizzati mis- segretarju permanenti skond il-kariga jew kuntratt tagħhom.

Minbarra s-segretarju permanenti, is-segretarja privata tiegħi, il-kap tas- segretarjat tiegħi, l-assistent segretarju tiegħi, il-communications coordinator tiegħi u l-membri l-oħra għandhom ceiling ta' Lm300 għal kull mobile phone.

BMWs GĦAĊ-CHOGM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Fid-dawl tat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15842, jista' il- Ministru jgħid min hu responsabbli għall-arranġamenti li saru biex jintużaw BMWs għaċ-CHOGM?

L-użu tal-karozzi kien miftuħ għad-diversi kumpanniji li jimportaw u jbiegħu l-karozzi f'Malta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fil-każ taċ-CHOGM, il-BMW offrew numru ta` karozzi bħala sponsorship għall-użu tal-kapijiet ta` stat li kienu se jattendu.

Ma sar u ma ntalab l-ebda ħlas għal dawn il-vetturi.

Din l-offerta l-BMW kienet għamlitha qabel f`CHOGMs oħrajn.

INDUSTRIJA TURISTIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jaħseb il-Ministru li għandha titwaqqaf task force biex tistudja b'mod konkret l-impatt li jista' ikollu d-dħul tal-euro fuq l-industrija turistika f'Malta u Għawdex u anke biex tirrifletti fuq l-esperjenza li kellhom gżejjer turistiċi ta' pajjiżi oħra li diġa' għandhom il-euro, biex kemm jista' ikun jiġu evitati riperkussjonijiet negattivi fuq it-turiżmu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ministeru qed jipparteċipa fil-proċess li qed jitmexxa b'mod ċentrali dwar il-bidla li trid isseħħ mil-lira Maltija għall-euro.

KONFERENZA ANNWALI TA' L-MTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jaħseb il-Ministru li tkun idea tajba li proprju fil-konferenza annwali "The Way Forward", l-awtorita' tat-turiżmu tindika b'mod konkret il- miri u r-riżorsi finanzjarji li se tonfoq fuq il-promozzjoni ta' kull segment imsemmi f'mistoqsija parlamentari 15837?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-konferenza annwali ta' l-awtorita' tat- turiżmu saret fis-7 ta' Diċembru, 2005.

WELFARE FUND

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall- Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'se jsir mill- welfare fund li introduċa gvern Laburista flimkien mal-ħaddiema tax-xatt?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li qatt ma kien hemm welfare fund kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

TRIQ L-GĦABEX F'BIRKIRKARA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tal-gvern rigward l-għoti ta' tarmac fi Triq l-Għabex f'Tal-Qattus, Birkirkara?

Jista' jagħti data ta' meta se jinbeda x-xogħol?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol fi Triq il-Għabex, f'Tal-Qattus, Birkirkara jikkonsisti f'bini ta' retaining wall, bini ta' bankini u asfaltar tat-toroq, liema xogħol se jsir f'diversi fażi.

Infatti diġa' ħarġet l-ewwel fażi, jiġifieri l-bini ta' retaining wall.

Dan it-tender qiegħed fil-fażi ta' aġġudikazzjoni u x-xogħol mistenni jibda fiż-żmenijiet li ġejjin.

TRIQ LICARI F'BIRKIRKARA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux informat b'każ li hemm quddiem il-MEPA, fis-sens li jekk joħroġ il-permess kif mitlub fl- applikazzjoni 05565/05, ir-residenti ta' Triq Licari, Birkirkara jispiċċaw ikollhom joħorġu minn triq dejqa u, f'każ li jkun meħtieġ li tidħol ambulanza jew karozza tat-tifi tan-nar, ma jkunux jistgħu jidħlu?

Ma jaħsibx li għandha tinfetaħ in-naħa l-oħra ta' l-imsemmija triq qabel ma jinħareġ tali peremss, kif fuq kollox jgħid il-kuntratt tar-residenti li xtraw post fl-istess triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport għadha ma rċeviet l- ebda korrispondenza min-naħa tal-MEPA dwar applikazzjoni 05565/05 u għaldaqstant għadha m'hijiex f'pożizzjoni la li tagħti l-kummenti tagħha bħala parti mill-proċess ta' konsultazzjoni u lanqas li tieħu xi deċiżjoni dwar l-imsemmija triq, aktar u aktar meta mhux magħruf għal liema kuntratt qed jirriferi l-Onor.

Interpellant.

KONSUM TA' ENERĠIJA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15823, jista' il- Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li matul is-sena d-dieħla, ministeri u enti pubbliċi jnaqqsu l-ispiża fuq il-kontijiet tad-dawl billi jsir investiment f'apparat solari jew apparat ieħor li jipproduċi l- enerġija elettrika?

Kemm hu maħsub li tiġi l-ispiża?

Jista' jingħad li d-dipartimenti tal-gvern u enti pubbliċi oħra ngħataw istruzzjonijiet biex jibdlu l-bozoz f'energy savers?

Meta ngħataw tali istruzzjonijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-gvern għaddej b'numru ta' miżuri pożittivi fi ħdan id-diversi dekasteri biex titnaqqas l-ispiża fil-konsum ta' l-enerġija minn sors li ma jiġġeddidx.

Permezz ta' green leaders f'kull ministeru qed jiġi ffinalizzat audit dwar il-konsum tad-dawl.

Dan l-eżerċizzju għandu jħejji aħjar l-enti konċernati biex jattwaw miżuri aktar ambjentalment aċċettabbli.

Barra minn hekk, qed jiġi utilizzat dejjem aktar il-biodiesel f'vetturi misjuqa minn uffiċjali tal-gvern u terġa', il-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent qed iħejji għal proġett pilota biex tiġi stallata photovoltaic panel ta' 2 kilowatts fuq il-bejt tal-ministeru.

In-nefqa mistennija tkun ta' madwar euro 10,000.

Proġett pilota ieħor imniedi mill-istess ministeru, jikkonsisti fit-tibdil tat-tubi ta' l-uffiċini b'teknoloġija imsejħa T5, fejn kull tubu jikkonsma 48% anqas minn tubu ordinarju.

In-nefqa għal dan il-proġett hija ta' madwar euro 1,500.

BLUE PLAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li l- aquifer fir-Rabat, minħabba l-użu ta fertilizzant, għandu nitrati eċċessivi sa 100mg u anke 300mg kull litru, kif jingħad fir-rapport ambjentali Blue Plan (2004) ta' Margat?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

MARINE CONSERVATION AREAS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fejn waslu l-ħolqien ta' marine conservation areas?

Liema postijiet fil-baħar ta' madwar il-gżejjer Maltin huma indikati biex jibdew jitqiesu bħala marine conservation areas?

X'se jkun permess li jsir f'dawn l-areas?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Bħalissa qed isir xogħol fuq tliet inħawi bil- għan li dawn ikunu żoni marittimi ta' konservazzjoni.

It-tagħrif huwa kif ġej: Iż-żona ta' Irdum Mejjiesa sa Ras ir-Raħeb: Din iż-żona ġiet varata nhar il-Ġimġħa 18 ta' Diċembru, 2005 f'konferenza stampa li saret Għajn Tuffieħa fejn kienu mistiedna l-mezzi tax-xandir u ta' l-istampa.

Matul din il- konferenza stampa ngħata tagħrif lil dawk kollha interessati fuq:

*Id-dikjarazzjoni ta' din iż-żona bħala żona speċjali ta' konservazzjoni, li dehret fil-gazzetta tal-ġvern bħala avviż tal-gvern 1138/2005 u li ġiet ippubblikata fit-18 ta' Novembru , 2005;

*Ix-xogħol xjentifiku li sar fiż-żona permezz ta' l-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea u anke permezz tal-pjan ta' azzjoni tal-Mediterran;

*U wara numru ta' laqgħat ma' diversi enti, fosthom organizzazzjonijiet mhux governattivi volontarji li ġew mistiedna u li kollha kellhom iċ-ċans jattendu u jagħtu l-kummenti tagħħom, ġie wkoll varat qafas ta' immaniġġar taż-żona li ġie approvat mill-bord tal-MEPA, fejn hemm indikat il-miżuri ta' ħarsien differenti li se tingħata lil din iż-żona; u

*Barra minn hekk, matul din il-konferenza stampa ġie wkoll varat DVD edukattiv u informattiv ta' madwar 20 minuta li juri għaliex intgħażlet din iż-żona u jispjega b'mod popolari r-rikkezzi ta' din iż-żona.

Id-Dwejra, Għawdex: Wara konsultazzjoni mal-pubbliku u ma' enti interessati, ġie mfassal pjan dwar din iż-żona, liema pjan ġie approvat mill-bord tal-MEPA.

Dan il-pjan jagħti tagħrif anke fuq l-attivitajiet li jistgħu jsiru u kif jistgħu jsiru.

Dan il-proġett tnieda permezz ta' fondi tal-LIFE ta' l-Unjoni Ewropea u qiegħed jitmexxa man-nature trust u world wildlife fund, Italia (WWF), organizzazzjoni volontarja mhux governattiva flimkien mal-MEPA, il-kunsill lokali ta' San Lawrenz u l-ministeru għal Għawdex.

Il-ġżira ta' Filfla: Kif jaf l-Onor.

Membru, Filfla diġa' hija mħarsa bħala riżerva naturali sa mill-1988, imma għandi l-pjaċir inżid illi anke hawn inbeda studju bl-għajnuna strutturali ta' l-Unjoni Ewropea.

Beda l- proċess għal studju fuq il-baħar ta' madwar il-gżira ta' Filfla wara sejħa pubblika.

Minn dan it-taġħrif ikun jista' jitfassal abbozz ta' pjan ta' immaniġġar għad-diskussjonijiet mal-partijiet soċjali kollha interessati.

UŻU TAL-HARPOONS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid hemmx ħsieb li ssir liġi li tkun tipprojbixxi l-użu tal-harpoons għall-kaċċa tal-ħut?

ONOR.

TONIO BORG: Ma naf bl-ebda ħsieb li dan isir minn xi dipartiment li jaqa' taħti.

KAŻ TA' HOUSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tinvestiga każ urġenti ta' housing ta' familja li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, peress li toqgħod f'post bi strutturi perikolużi?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali m'għandu l-ebda applikazzjoni pendenti mill-familja indikata.

FINANCE MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk hux minnu li l-gvern kien serjament qed jikkonsidra li jwaqqaf finance Malta bħala aġenzija li tippromwovi lil Malta bħala ċentru għas-servizzi finanzjarji - billi l-MFSA llum hija regolatur – iżda biddel fehmtu minkejja li kien ta x'jifhem lil xi financial practitioners li din kienet se tkun miżura tal-budget 2006?

X'wassal verament għall-bdil fil-linja li ħa l-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WHITE ROCKS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jaqbel il-Ministru li għadda żmien biżżejjed biex jingħata l-go ahead għall- proġett tal-White Rocks, f'Pembroke?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-gvern għadu qed jikkonsidra x'ikun l- aħjar proġett għas-sit in kwestjoni.

KUNTRATTI TA' KONSULENZA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid liema dipartimenti governattivi u enti pubbliċi oħra taw kuntratt ta' konsulenza lill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament matul l-2004 u l-2005?

Kemm kienet l- ispiża ta' dawn il-kuntratti?

Liema dipartimenti governattivi u enti pubbliċi oħra taw kuntratt ta' konsulenza lill-Island Consultancy Services matul l-istess medda ta' żmien?

Kemm kienet l-ispiża ta' dawn il-kuntratti?

ONOR.

KUNTRATTI TA' KONSULENZA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti governattivi u enti pubbliċi oħra taw kuntratt ta' konsulenza lill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament matul l-2004 u l-2005?

Kemm hi l-ispiża ta' dawn il-kuntratti?

Kemm hi l-ispiża ta' dawn il-kuntratti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Qatt ma saru pagamenti lill-Island Consultancy Services Ltd minn dan il-ministeru u/jew mid-dipartimenti li jaqgħu taħtu.

Min-naħa l-oħra, matul l-2004 u l-2005, il-MEPA ikkummissjonat lis-Sur Gordon Cordina għal konsulenza dwar analisi ekonomika ta' l-użu ta' l-ilma tal-wiċċ, skond artikolu 5 u annex III ta' avviż legali 194/2004, liema konsulenza tammonta għal Lm5,000, inkluż il-VAT.

Ma ngħata l-ebda xogħol lill-Island Consultancy Services matul l-istess medda ta' żmien.

Ninsab informat ukoll li l-WasteServ ma kellha l-ebda kuntratt ta' konsulenza mas-Sur Gordon Cordina u/jew ma' l-Island Consultancy Services.

KUNTRATTI TA' KONSULENZA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti governattivi u enti pubbliċi oħra taw kuntratt ta' konsulenza lill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, matul l-2004 u l-2005?

Kemm hi l- ispiża ta' dawn il-kuntratti?

Liema dipartimenti governattivi u enti pubbliċi taw kuntratt ta' konsulenza lill-Island Consultancy Services matul l-istess medda ta' żmien?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Matul l-2004 u l-2005, ma kien hemm l-ebda dipartiment governattiv jew ente pubblika li jaqgħu taħt il-ministeru li taw xi kuntratt ta' konsulenza lill-persuna li dettalji dwarha ngħataw separatament.

Irrid ngħid ukoll li matul l-istess medda ta' żmien, l-ebda dipartiment jew ente pubblika ma taw kuntratt ta' konsulenza lill-Island Consultancy Services.

Madankollu, fis-sena 2004 dan il-ministeru kien ingħata servizz ta' konsulenza minn Islands Consulting Services - l-ispiża li tħallset għal dan is-servizz kienet ta' Lm1,410, inkluż il-VAT – u ma nafx jekk din hijiex l- istess kumpannija li għaliha qed jagħmel riferenza l-Onor.

Interpellant.

FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara b'liema kriterju nħadem iċ-ċens li għandu jiġi mifdi fuq ċerti plots li għandu f'idejh il- joint office fis-Sgħajtar, in-Naxxar/Mosta u f'Ta' Mlit, Mosta li oriġinarjament kienu b'ċens temporanju tal-knisja għal 150 sena mill-1979?

Jista' jara taħt kemm kapitalizzazzjoni qed isir dan il-fidi ta' ċens offrut lil min irid jifdi?

Jista' jispjega eżattament x'sistema qed tiġi adotta dwar dan il-fidi u jekk fil-fatt hux qed jinfeda?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċċju konġunt qed ibiegħ id-dirett dominju temporanju rivedibbli ta' fondi residenzjali skond valutazzjoni peritali jew gwida dipartimentali, wara li jieħu in konsiderazzjoni t-tul taċ-ċens oriġinali kif ukoll jekk l-istess ċens jagħlaqx qabel jew wara l-21 ta' Ġunju, 1979.

TRIQ FITENI FIL-MOSTA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jara li Triq Fiteni fil-Mosta tiġi rranġata, peress li riċentement sar xi xogħol minn kuntrattur u tħalla kanal miftuħ fl-istess triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TNEĦĦIJA TA' PARKING BAYS

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jispjega kif parking bays li kien ilhom jeżistu għal tul ta' snin u li kienu jintużaw mir-residenti, tneħħew b'ordni ta' l- ADT wara li sar xogħol fuq l-istess triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jeħtieġ l- isem tat-triq li fiha jinsabu dawn il-parking bays sabiex it-traffic management unit tkun tista' tagħti risposta korretta.

TRIQ MUSCAT AZZOPARDI F'TAS-SLIEMA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana jekk parti minn Triq Muscat Azzopardi, f'Tas-Sliema, fejn hemm il-ġonna, hijiex se titħalla tinbena fi dwellings bi dħul mill-istess triq?

Ma jaħsibx li dan ikun ta' preċedent għal tul it-triq kollha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-unika informazzjoni li setgħet tinġabar fuq dan is-sit hija li l-MEPA irċeviet talba sabiex jinbidlu s-soqfa - PA 3781/04 - liema talba ntlaqgħet fit-28 ta' Lulju, 2004.

ĦADDIEMA TA' L-ENEMALTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15851 u 15994 u jgħid għaliex il-pagi ta' l-impjegati ta' l-administration building (tar-raba' sular) tal- korporazzjoni Enemalta, fil-Marsa qed jinħadmu fil-magħluq u mhux mis- sezzjoni tal-pagi normali?

Veru li ngħatat allowance lil ċerti mpjegati mill-istess sular biex jixtru l-ħwejjeġ?

Fuq liema bażi ġie ingaġġat procurement manager ġdid u meta ħarġet il-call for applications?

Kemm-il manager ġdid ġie mpjegat ma' l-Enemalta bejn l- 2004 u l-2005?

X'inhu l-ammont tal-pagi tagħhom?

Fuq liema bażi dan l- aħħar ħarġet call for applications għal executive officers ma' l-Enemalta?

Kemm tiġi tiswa fix-xahar il-karozza tas-CEO u tas-CFO?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ARBLU TAD-DAWL F'RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15992 u jara li jitneħħa arblu tad-dawl minn Triq il-Ġdida, Raħal Ġdid, quddiem ir-residenza "Water Lily"?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-arblu msemmi twaħħal biex ikun jista' isir xogħol mill-iżviluppatur konċernat.

MEDIGRAIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16124 u jgħid x'inhi l-funzjoni tal- Medigrain?

Għad hemm persuni assenjati magħha?

X'benefiċċji jgawdu?

X'sar minnha l-proprjeta' ta' din il-kumpannija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Illum il-Medigrain qiegħda fi stat ta' likwidazzjoni.

Il-likwidituri huma Pricewaterhouse Coopers.

KORDIN GRAIN TERMINAL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16128 u jgħid fiex waslu l- investigazzjonijiet wara l-ħruq fil-loaders ta' Kordin grain terminal?

Jekk inhu konkluż, jista' ipoġġi kopja fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-proċess verbal tal-maġistrat inkwerenti għadu mhux konkluż.

KORDIN GRAIN TERMINAL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16126 u jgħid għal liema skop inbena garage fuq il-moll ta' Laboratory Wharf għall-Kordin grain terminal?

Meta saru l-applikazzjonijiet mal-MEPA u meta ġew approvati?

Għalxiex qed jintuża dan il-garage?

ONOR.

DRENAĠĠ F'APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 15565, 15722 u 15923, tista' il-Ministru tara li tiġi rranġata problema ta' drenaġġ li għandha koppja anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jinvestiga.

BARRIERA F'ĦAL FAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi qed tieħu l- pulizija biex ma jibqgħux jingħataw splussivi f'barriera tal-qawwi, numru 19, fis-sit magħruf bħala tal-Miżieb, Ħal Far?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija toħroġ biss il-permessi għall-użu ta' splussiv f'barriera u mhux sabiex tkun operata l-barriera.

Tali permess jinħareġ wara li t-talba tiġi approvata mill-MEPA.

Informat ukoll illi l-istess awtorita' qed timmonitorja l-użu ta' splussiv u l-aħħar li ġie wżat splussiv f'din il-barriera kien fl-24 ta' Awissu, 2005 u mill-monitoraġġ li sar dakinhar minn uffiċjali tal-MEPA, irriżulta li l-livell ta' vibrazzjoni kkawżat mill-isplussiv kien dak permess.

Minkejja dan, jekk hemm xi terzi persuni li qed jikkontendu li qed isofru danni, dawn dejjem jistgħu jirrikorru għal rimedju legali kontra l- operaturi ta' din il-barriera.

ĠBIR TAL-VAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15658, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk jeżistix breakdown tal-Lm427,121 li nġabru bħala VAT mill-edukazzjoni?

Jista' jagħti d-dettalji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AIR SUPPLIES & CATERING

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Issa li tħabbar li l-Air Malta biegħet l-Air Supplies & Catering Co. Ltd, jista' il-Ministru jgħid meta ħarġet il-call for interest għax-xiri ta' din il-kumpannija?

Il- privatisation unit kien involut fil-proċess?

X'inhi l-pożizzjoni tar- regolatur responsabbli mill-kompetittivita' fir-rigward ta' dan il-bejgħ?

X'inhu l-prezz li bih inbiegħet l-Air Supplies?

Liema kienet l-aħjar offerta?

Kien hemm diskussjonijiet ma' xi enti mis-settur privat li wkoll urew interess f'dan in-negozju?

Qabel dan il-bejgħ, il-kumpannija Air Supplies investiet f'pajjiżi oħra fil- Mediterran biex tkabbar in-negozju tagħha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

POLISHING PLANT F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16077 u jgħid kemm ġiet tiswa l- polishing plant għall-ilma f'Għawdex?

X'inhi l-kapaċita' ta' dan l- impjant?

ONOR.

POWER DISTRIBUTION LOSSES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15123, 15383, 15438, 15582, 15797, 15939 u 16070 u jgħid x'kien il-persentaġġ ta' distribution losses ta' l- elettriku matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispiega aħjar x'jifhem b'distribution losses ta' l-elettriku peress li qed tingħata aktar minn interpretazzjoni waħda.

WSC CHIEF EXECUTIVE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt taċ-chief executive tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

ONOR.

AUSTIN GATT: Kopja tal-kuntratt tas-CEO tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma diġa' tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra, b'risposta għall- mistoqsija parlamentari 30942 tal-21 ta' Jannar, 2002.

MONUMENT TAL-GWERRA FIT-TOKK

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid

għal liema raġuni l-ismijiet ta' l-Għawdxin li suppost kellhom jiddaħħlu fuq il-monument tal-gwerra li hemm fit-Tokk, Għawdex fl-okkażjoni tar- restawr ta' dan l-istess monument, ma ddaħħlux?

Kemm ismijiet tħallew barra?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-ismijiet li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant ġew mgħoddija lill-ministeru minn studjuż ta' l-istorja tal- gwerra f'Għawdex, waqt li kien qed isir ix-xogħol ta' restawr fuq il- monument tal-gwerra.

Peress li dan ir-restawr ġie inawgurat fl-okkażjoni ta' Remembrance Day u peress li kien għad hemm xi dubju dwar xi wħud minnhom, ma kienx hemm żmien biżżejjed biex dawn jitwaħħlu sa dik id-data.

Fil-fatt ġie deċiż li jiżdiedu 38 isem ieħor u dan ix-xogħol se jsir fil- bidu ta' Jannar 2006.

KORS TAT-TEFL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 16094, jista' il-Ministru jgħid min hu l-lecturer li kien indispost?

Kemm dam indispost?

Kemm applikaw u kemm minnhom irtiraw u ddeċidew li ma jattendux il-kors tat-TEFL?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KORS TAT-TEFL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 16094, jista' il-Ministru jgħid jekk għal dan il-kors kienx hemm biss lecturer wieħed?

Min huuma u x'kien se jkun is-suġġett tagħhom fil-kors tat-TEFL?

Possibbli li kellu jitħassar il-kors għax wieħed minnhom kien indispost?

Ma jaħsibx li dawk li applikaw u ddeċidew li jattendu ma kellhomx jiġu ddiżappuntati fl-aħħar sigħat qabel ma jibda l-kors?

ONOR.

VJOLENZA FUQ L-GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16099 u jgħid kemm vjolenza ġiet irrapportata fuq għalliema fl-iskejjel ta' l-istat mis-sena 2000 sal-lum?

Kemm twettqet minn studenti u kemm twettqet minn ġenituri jew persuni oħra?

F'liema skejjel?

X'passi ttieħdu kontra kulmin wettaq dawn l-atti vjolenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandix x'inżid mat-tweġiba mogħtija oriġinarjament.

LASTI TAL-FOOTBALL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux sodisfatt li l-lasti kollha li jintużaw fl-iskejjel għal-logħob tal-football huma kif kien ġie deċiż, cioe' li jkunu mwaħħlin ma' l-art u mhux magħmulin mill-ħadid?

Kemm saru spezzjonijiet f'impjanti sportivi minn mindu bdiet din is-sena skolastika u f'liema skejjel?

Ġiet innotata xi ħaġa mhux skond ir-regoli f'dawn l-impjanti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mill-ispezzjonijiet li saru fl-iskejjel minn għalliema tal-health & safety, qed jiġu segwiti r-rakkmandazzjonijiet tal- bord ta' l-inkjesta interna mwaqqfa wara l-inċident traġiku li seħħ fl- iskola San Franġisk t'Assisi.

F'kull skola ta' l-istat isiru żewġ risk assessments fis-sena bl-iskop li jiġu identifikati dawk l-affarijiet li jistgħu jippreżentaw periklu għas- saħħa tat-tfal u ta' l-għalliema u sussegwentement jittieħdu l-passi meħtieġa biex jiġu rrimedjati.

S'issa ma jirriżultax li f'dawn l-impjanti ġiet innotata xi ħaġa mhux skond ir-regoli.

LASTI TAL-FOOTBALL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Għalkemm kull għaqda sportiva hija awtonoma, jista' il- Ministru jgħid jekk fejn jintlagħab il-football u fejn il-lasti jiċċaqalqu, tallabx rapport biex jissodisfa ruħu li l-lasti mhux magħmulin tal-ħadid u huma mwaħħla fl-art, biex ma jkunu ta' ebda periklu, speċjalment fejn jilagħbu t-tfal?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif qal l-Onor.

Membru, kull għaqda sportiva hija awtonoma u l-ministeru m'għandux il-kompitu li qed jindika l-Onor.

Membru.

DAWL U ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm persuni li qed jingħataw għajnuna fuq kontijiet tad-dawl u l-ilma?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WSC CAMERAS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' cameras li twaħħlu fl-uffiċċji distrettwali tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tan-north u s-central?

Kemm ġew jiswew?

ONOR.

ACTING OFFICER FL-MIA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jiċħad jew jikkonferma l- Ministru li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tpoġġiet f'kariga ta' acting officer fl-MIA?

Kemm ilha f'din il-kariga?

Iħoss li din tista' tkun aġevolata meta tkun se tintgħażel il-persuna li se tingħata l-kariga uffiċjali ta' officer minflok l-uffiċjal preżenti?

ONOR.

INCOMETAX RETURNS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jagħti informazzjoni dwar id-dħul minn persuni miżżewġa li jimlew separate declaration, persuni miżżewġa u jimlew joint declaration u persuni mhux miżżewġa li jimlew individual declaration?

Jista' jagħti l-informazzjoni għal kull kategorija hawn fuq indikata f'dawn l-income brackets minn dħul dikjarat: Lm0 - Lm4,200; Lm4,200 - Lm6,000; Lm6,000 - Lm8,000; Lm8,000 - Lm10,000; Lm10,000 - Lm12,000; u Lm12,000 u aktar?

Jista' jagħti l-informazzjoni mitluba għas-snin 1995-2004?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

APPLIKAZZJONIJIET QUDDIEM IL-LANDS

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet applikazzjoni 2883 għand il-lands, in konnessjoni ma' applikant li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: L-applikazzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant għadha qed tiġi pproċessata.

SERVIZZ BIL-BAĦAR BEJN GĦAWDEX U KEMMUNA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għat-trasport li kien isir bil-lanċa bejn Għawdex u Kemmuna għall-qassis u l-pulizija, jista' il-Ministru jgħid jekk dan is-servizz hux se jkompli jingħata?

ONOR.

LIBRERIJI ON-LINE

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il librerija hawn on- line u f'liema lokalita' jinsabu?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' libreriji li sal-lum huma on-line huwa ta' 33.

Dawn huma l-biblijoteka nazzjonali, il-librerija pubblika ċentrali, Floriana, il-librerija pubblika u dik ta' self ta' kotba ta' Għawdex, il-libreriji reġjonali ta' Birkirkara, Ħal-Luqa, il-Mosta, Raħal Ġdid u Ħal Qormi (San Bastjan), il-libreriji friegħi ta' Birżebbuġa, is- Siġġiewi, Ħaż-Żebbuġ, iż-Żejtun, iż-Żurrieq, il-Mellieħa, San Ġwann, in- Naxxar, Bormla, l-Imsida, il-Ħamrun, Ħaż-Żabbar, Tas-Sliema, il-Għargħur, San Pawl il-Baħar, l-Imġarr (Malta), il-Gżira, Ħal Qormi (San Ġorġ), Ħal Għaxaq, il-Gudja, l-Imqabba, Ħ'Attard, Ħad-Dingli u n-Nadur.

ĦRUĠ TA' VISA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet applikazzjoni għall-ħruġ ta' visa (C/35140)?

ONOR.

TONIO BORG: Nissuġġerixxi li l-Onor.

Interpellant jinforma lill- persuna msemmija biex tmur l-uffiċċju ċentrali ta' l-immigrazzjoni sabiex tivverifika l-pożizzjoni tagħha.

ĦRUĠ TA' VISA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15981 u jispjega r-raġuni għar-rifjut ta' visa lil ċertu individwu li l-mara tiegħu taħdem hawn Malta?

ONOR.

TONIO BORG: Minn stħarriġ li għamlet il-pulizija dwar it-talba tal- persuna msemmija, s'issa għad mhux konfermat li din it-talba hija bona fide.

MALTAPOST GENERAL MANAGER

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra għala l-post ta' general manager mal-Maltapost - okkupat mill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - għadu vakanti wara li l-istess persuna ġiet maħtura bħala CEO?

ONOR.

AUSTIN GATT: F'dan il-każ, il-pożizzjoni ta' general manager corporate services mal-Maltapost, bid-dmirijiet marbuta mal-kariga, ġiet inkorporata ma' dik tas-CEO.

CEO MALTAPOST

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħarraf lill-Kamra għala l-kariga ta' CEO mal-Maltapost, ma baqgħetx okkupata mill- istess persuna biex issa hija okkupata minn persuna oħra, bl-ismijiet jintbagħtu separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TFAL NEQSIN MIS-SMIGĦ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex żewġt itfal neqsin mis-smigħ, li jagħmlu użu mill-cochlear implant biex tgħinhom jisimgħu, ma ngħatawx għajnuna biex jixtru apparat bżonjuż ħafna, filwaqt li tlett itfal oħra li huma wkoll neqsin mis-smigħ u li jużaw il-hearing aid, ingħataw għajnuna biex jixtru l-istess apparat, anke jekk dawn applikaw wara ż-żewġt itfal l-oħra msemmija?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' talloka s-somma ta' Lm62,000 fis-sena għas-servizz ta' għajnuniet speċjali biex tgħin persuni b'diżabilita' jixtru apparat li jgħinhom jgħixu ħajja aktar indipendenti.

Peress li l-valur tat-talbiet ikun akbar mis-somma allokata, il-kummissjoni ħatret bord ta' ħames persuni biex kull xahar jeżamina l-applikazzjonijiet għal dan is-servizz, skond kriterji stabiliti u jiddeċiedi liema għandhom jirċievu l-flus u liema għandhom jitqiegħdu fuq il-waiting list għal sena.

Dawk li t-talba tagħhom ma tiġix milqugħa fi żmien sena, jistgħu jerġgħu japplikaw.

L-applikazzjonijiet taż-żewġt itfal li għamel riferenza għalihom l-Onor.

Interpellant saru f'Jannar 2005 u qegħdin fuq il-waiting list ma' 56 oħra.

Jekk it-talba tagħhom ma tkunx intlaqgħet sa Jannar li ġej jistgħu dejjem jerġgħu japplikaw.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'inhuma l-kriterji kif tingħata l-għajnuna lil dawk bi bżonnijiet speċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' tipprovdi diversi servizzi u għajnuna lil persuni b'diżabilita', dejjem suġġetti għal kriterji differenti.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għas-servizz għajnuniet speċjali, ninsab informata li l-bord li jeżamina l-applikazzjonijiet jikkonsidra l- ħtieġa ta' l-għajnuna, ir-raġuni għala qed tintalab, il-benefiċċju u l- prattiċita' li tittieħed mill-għajnuna, il-mezzi finanzjarji ta' l- applikant u l-familja, l-aspett soċjali u x'assistenza finanzjarja hemm provduta minn sorsi oħra.

XIRI TA' APPARAT MEDIKU

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-informazzjoni li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra dwar xiri ta' apparat għall-isptar Mater Dei nhar l-Erbgħa 28 ta' Settembru, 2005 – PL3740 - jista' il-Prim Ministru jagħti rendikont ta' l- apparat mediku li nxtara bejn Ġunju u Novembru 2005 u li ma kienx imniżżel fil-lista li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra?

Kemm hu l-valur ta' dan l- apparat?

Jista' jagħti rendikont tad-ditti u kumpanniji li mmanifatturaw dan l- apparat?

Jista' jagħti rendikont ta' l-apparat li nxtara mingħand kull ditta u l-ispejjeż involuti?

Jista' jagħti rendikont ta' l-apparat li għad fadal jinxtara għal dan l-isptar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦWIENET TAX-XORB FIŻ-ŻURRIEQ

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk f'dawn l-aħħar erba' snin, kienx hemm okkażjonijiet fiż-Żurrieq fejn ħwienet tax-xorb instabu miftuħa wara s-1.00 a.m.?

Ittieħdu passi kriminali fil-konfront ta' l-istess?

Kemm minnhom instabu ħatja?

Hemm bars fiż-Żurrieq li għandhom permess ta' imwejjed u siġġijiet barra?

Liema huma u kemm ilhom jitħallsu?

ONOR.

TONIO BORG: Kien hemm ħanut tax-xorb wieħed fiż-Żurrieq li nstab li kien qed ikun miftuħ wara s-1.00 a.m. fi tliet okkażjonijiet separati - l-ewwel darba kien f'Marzu 2004 – u f'kull okkażjoni nbdew proċeduri kriminali li għadhom pendenti.

Rigward it-tqegħid ta' imwejjed barra l-ħwienet, dawn il-permessi llum jinħarġu mill-aworita' tat-turiżmu, pero' minn tagħrif li kisbet il- pulizija jidher li hemm ħanut wieħed f'Wied iż-Żurrieq.

Għal aktar tagħrif dwar din l-aħħar parti tal-mistoqsija, nissuġġerixxi li l-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SUBSTATION FIN-NIGRET

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Issa li l-kostruzzjoni ta' substation fin-Nigret, Bubaqra ilha x-xhur li tlestiet, jista' il-Ministru jgħid meta se jitwaħħal l-apparat biex tissaħħaħ il-provvista ta' l- elettriku fil-lokalita'?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

CONTRACTS OF SERVICE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15521, jista' il-Ministru jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' contracts of service li daħal għalihom il-ministeru bejn l-1 ta' Lulju 2004 sal-lum, billi għal kull kuntratt iffirmat jagħti r-remunerazzjoni li jkopri kull kuntratt, inkluż benefiċċji, allowances u perkaċċi oħra marbuta ma' l- istess kuntratt, kif ukoll it-tul ta' kull kuntratt u l-grad jew nomenklatura li ngħatat kull persuna biex tagħti servizz abbażi tal- kuntratt iffirmat, flimkien ma' l-isem tal-persuna indikata?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

UFFIĊJAL REVIŻUR F'GĦAWDEX

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Peress li f'Għawdex m'hemmx uffiċjal reviżur li jaqdi l-funzjonijiet rikjesti bil-liġi u allura dan qed joħloq ċertu inkonvenjent, jista' il-Viċi Prim Ministru jara jekk din is-sitwazzjoni tistax tiġi rrimedjata?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

CHOGM

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ex-membri tal- korp applikaw biex jaħdmu bħala riżerva in konnessjoni maċ-CHOGM?

Min applika u f'liema rank kien qabel spiċċaw mill-korp?

Min ġie aċċettat?

Dawn se jinżammu bħala riżerva jew kienu biss għal jiem ta' waqt iċ-CHOGM?

ONOR.

TONIO BORG: Kien hemm 11-il ex membru tal-korp tal-pulizija - żewġ ex-kuntistabbli nisa u disa' ex-kuntistabbli rġiel - li wieġbu għas-sejħa għal applikazzjonijiet għal reklutaġġ ta' kuntistabbli ta' riżerva, kif publikata fil-gazzetta tal- gvern tal-21 ta' Ottubru, 2005.

Dawn kollha ġew ingaġġati, ħlief għal żewġ ex-kuntistabbli rġiel li rtiraw l-applikazzjoni tagħhom.

Kif deskritt f'paragrafu 5 ta' l-istess sejħa għal applikazzjonijiet, dan l- ingaġġ kien għal perijodu definit li skada l-ġimgħa ta' wara l-25 ta' Novembru 2005.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

IMPORTAZZJONI TA' DIESEL

W207 L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari W168 u jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-gvern jilliberalizza l-importazzjoni tad- diesel?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-importazzjoni tad-diesel se tiġi lliberalizzata matul l-ewwel kwart tas-sena 2006.