MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 25 It-Tlieta, 15 ta' Lulju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 25 It-Tlieta, 15 ta' Lulju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Lulju, 2003

WERREJ

MINUTI 188

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 188

TQEGĦID TA' KARTI 194

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-INTRAPRIŻA (IT-TIENI QARI)

MALTA ENTERPRISE BILL (SECOND READING) 194

AĠĠORNAMENT 215

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 220

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 24 li saret fl-14 ta' Lulju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RABAT - BORD MEDIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għall-urġenza tat-talba li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' id-dipartiment jara li l-persuna konċernata tersaq quddiem bord mediku immedjatament u ma jkunx hemm aktar dewmien biex tibda tirċievi l-pensjoni ta' l-invalidita'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-persuna indikata fl- uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' socjali.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Viċi Prim Ministru jispjega għala dan id- dewmien kollu fil-ħlasijiet taċ-children allowance?

Jista' jara li dan il- preċedent sfortunat ma jirrepetix ruħu?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ikolli nistqarr li ma nistax nifhem il-kritika li qed issir min-naħa ta' l-oppożizzjoni, anke fuq il-mezzi tal-media tal- Partit Laburista – żgur m'iniex qed nirriferi għall-Onor.

Farrugia waħdu - dwar dewmien fil-ħlasijiet taċ-children allowance.

L-ewwelnett wieħed irid jistabilixxi l-punt illi kull sena jkun hemm perjodu ta' żmien li effettivament jaffettwa numru ta' benenefiċjarji li jieħdu ċ-children allowance.

Issa peress li mill-1995 il-benefiċċju taċ- children allowance sar means-tested, kull darba li jsir il-proċess għall- mili ta' applikazzjonijiet għal dan il-benefiċċju – qed nitkellmu fuq madwar 35,000 applikazzjoni - tkun trid terġa' issir il-verifika, proċess li ma jinvolvix biss verifika ta' dak li jkun qed jiġi ddikjarat ma' dak li jkun qed jirriżulta minn riċerka li jagħmel id-dipartiment.

Naturalment dan importanti li jsir ħalli ma nerġgħux ngħaddu mill-problemi li għaddejna minnhom sentejn ilu, meta konna għamilna verifika bl-aktar mod qawwi ħalli naqtgħu l-abbużi u sibna li kien hemm dikjarazzjonijiet foloz.

Għax ladarba jiġri hekk, imbagħad tkun trid tirkupra dawk il-pagamenti li jkunu saru anke fis-snin ta' qabel.

Biex nevitaw dan kollu u sabiex lil kull individwu nagħtuh dak li ħaqqu, jekk kemm-il darba jkun korrett fid- dikjarazzjoni li jagħmel, għax jekk ma jkunx korrett ma nagħtuhx dak li mhux tiegħu, qed isir proċess rigoruż - u nenfasizza l-kelma rigoruż - biex kemm jista' ikun inkunu preċiżi fil-pagamenti li nagħmlu.

Pero` imbagħad ikollok każi oħra fejn għal raġunijiet differenti, l- applikanti jonqsu huma stess milli jissottomettu ċerta informazzjoni biex tkun tista' ssir analisi ta' x'inhu d-dritt tagħhom.

Ħafna minn dawn ikunu self-employed u biex jikkwalifikaw għaċ-children allowance, dawn ikunu jridu jissottomettu l-balance sheet u l-profit and loss account tal- professjoni tagħhom.

Qabel ma d-dipartiment ikun sodisfatt li tkun daħlet l-informazzjoni kollha, iċ-children allowance ma tkunx tista' tinħadem.

F'ċerti każi dan il-proċess jibqa' għaddej anke sa Settembru u Ottubru u ma jkunx tort tad-dipartiment jekk ix-xogħol jaqa' lura.

Huwa fatt li din is-sena, l-informazzjoni li bagħtulna l-banek fuq talba tagħna stess ħalli nivverifikaw ħadet ftit ġranet iżjed mis-soltu, pero` nista' ngħid li l-proċess tal-ħlasijiet taċ-children allowance ħiereġ kontinwament b'rittmu paragunabbli anke mas-snin ta' qabel.

Għalhekk fl- opinjoni tiegħi ma tagħmilx sens l-istqarrija li ġew irrapportati li għamlu kelliema ewlenija ta' l-oppożizzjoni fuq il-gazzetti, anke sa dalgħodu stess, għax nerġa' ngħid li l-proċess hu wieħed li jiġi ripetut kull sena u meta tipparaguna x-xahar li qegħdin fih mas-snin li għaddew, issib li relattivament qegħdin tajjeb fin-numru ta' pagamenti li saru s'issa.

Biss nibqa' nirrepeti li d-dipartiment irid jivverifika u jrid ikun ċert li l- pagamenti qegħdin joħorġu kif suppost u lil min ħaqqu, Sur President.

Dan kollu juri li m'huwiex sew u lanqas huwa ġust li min-naħa ta' l- oppożizzjoni, noqogħdu nilagħbu bil-kliem u ninterpretaw il-proċess li d- dipartiment tas-sigurta' soċjali jgħaddi minnu biex jara li l-affarijiet isiru sew, b'mod li nibnu storja sħiħa bla bżonn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien nixtieq inkun naf jekk id-dipartiment ħax passi biex jara li l-informazzjoni li trid tasal għandu mill-banek tasal fil- ħin miftiehem, ħalli darb'oħra la jkun hemm dewmien li jissarraf f'inkonvenjent għaċ-ċittadin u ħalli żgur ma jkollux għalfejn il-Viċi Prim Ministru joqgħod jipprova jċappas lil din in-naħa b'akkużi li aħna ta' l- oppożizzjoni nitkellmu f'isem dawk li jiddikjaraw falz.

Il-gvern Nazzjonalista għandu jirrikonoxxi li hu stess kien iddeċieda li jagħti ċ-children allowance lil dawk il-familji li ma jħallsux il-bolla, immaterjali x'jiddikjaraw, minħabba li dan il-benefiċċju jingħata biex tabilħaqq it-tfal ma jkun jonqoshom xejn u jiġu assigurati minn kwalita` ta' ħajja diċenti.

Nittama li dan il-prinċipju ma warrabnihx, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk kien hemm gvern illi wera bil-fatti li tassew jemmen li għandu jinvesti fiċ-children allowance biex jgħin lill-familji, huwa proprju dan il-gvern.

Infakkar lil din il-Kamra li meta fl-1995 iddaħħal it-test tal-mezzi u ċ-children allowance bdiet titħallas skond id- dħul ta' dak li jkun, dakinhar l-ammont li kienet tirċievi familja bl-inqas dħul irdoppja.

Jiġifieri dan il-gvern daħħal prinċipju ta' ġustizzja soċjali li jien kont nippretendi li kulħadd kellu u verament għandu japprezza u japplawdi għax b'dak li għamilna kien ifisser li lil min għandu l-inqas dħul, irduppjajnilu ċ-children allowance.

Ma' dan inżid ngħid – għax it-titjib kompla sal-budget tas-sena li għaddiet – illi minħabba li rrealizzajna li familji b'numru kbir ta' tfal għandhom aktar piżijiet minn ħaddieħor, irfinajna wkoll il-mod ta' kif isir il-ħlas taċ-children allowance u tajna żieda lil dawk il-familji li jaqgħu taħt din il-kategorija.

Jiġifieri jien nitlaq minn dan il-punt għad-domanda ta' l- Onor. Farrugia jekk warrabniex xi prinċipju.

Imma lill-Onor.

Membru ngħidlu li l-oppożizzjoni għandha bżonn tiddeċiedi u mhux toqgħod tiżfen.

Per eżempju, dan l-aħħar qrajt artiklu ta' l-Onor.

Karl Chircop - għadu għaddej dan bl-istess kantaliena li issa ili nisma' għal tlieta jew erba' snin - fejn jgħid li dan il-gvern naqqas iċ-children allowance.

Dan il- gvern ma naqqas xejn miċ-children allowance għax din tirċeviha skond id- dħul tiegħek.

Naturalment jekk il-pajjiż jimxi 'l quddiem u l-familji Maltin jibda jkollhom dħul iżjed minn qabel, dak se jaffettwa l-ammont ta' children allowance li jirċievu.

Huwa sinjal mill-iktar importanti ta' suċċess għal dan il-gvern li mingħajr ma jmiss l-ebda regola għal dak li għandu x'jaqsam ma' benefiċċji, jirriżulta li l-ammont totali ta' children allowance qiegħed jonqos bil-mod il-mod minn sena għal oħra.

Ir-raġunijiet huma tnejn, waħda għax hemm familji li qed ikollhom inqas tfal milli kien ikollhom numru ta' snin ilu u wkoll għax hemm familji li qed jilħqu standard ta' dħul ogħla minn qatt qabel, sinjal ċar ta' progress.

Pero` hemm it-tielet raġuni, u anke fuq din nixtieq li l-oppożizzjoni ma toqgħodx tilgħab bil-bżallu u nixtieqha tkun ċara, Sur President.

Taqbel jew ma taqbilx l-oppożizzjoni li nagħmlu attakk fuq l-abbużi li jsiru, isiru fejn isiru, inkluż fil-qasam tas-sigurta` soċjali?

Jgħiduha ċara u tonda u mhux joqogħdu jilagħbu għax dan il-logħob u n-nofs diskorsi issa mhux talli mhux qed jinftiehem, talli allaħares jiġi interpretat qisu xi ħadd qed jiġġustifika l-fatt li nippermettu l-abbużi!

Naqblu jew ma naqblux li nattakkaw l-abbużi?

Naqblu jew ma naqblux li jkollna politika li we get it right the first time, li meta wieħed japplika jieħu l- benefiċċju li għandu jedd għalih u jekk m'għandux dritt għalih, naqbduh mill-ewwel u ma nħalluħx jieħdu?

Naqblu li dan huwa l-iktar prinċipju ta' ġustizzja soċjali li gvern jista' iwettaq?

Għalfejn dan il-logħob madwar il-proċess kollu li għandna bżonn nieħdu għall-ġid ta' kulħadd u għall-ġid ta' min għandu l-inqas dħul ngħid jien?

Għax wara kollox dan il-gvern ma jagħmilx attakk kontra l-abbuż biex isolvi biss id-deficit tal-pajjiż.

Dan l-attakk kontra l-abbuż nagħmluh għax huwa l-ikbar protezzjoni fil-prattika li nistgħu nagħmlu lil min hu batut, għax b'hekk biss inkunu qed niggarantulu li jieħu l-benefiċċju hu u mhux jieħdu ħaddieħor li jilgħabha tal-batut.

Allura hemm bżonn li nkunu ċari u kategoriċi u mhux noqogħdu nilagħbu.

L-oppożizzjoni hemm bżonn tagħmel dikjarazzjoni ċara li hi taqbel li għandna nkomplu nattakkaw l-abbużi u għaldaqstant huwa neċessarju li aħna nivverifikaw l-applikazzjonijiet kollha.

L-Onor.

Farrugia staqsieni jekk jiena ħadtx xi azzjoni biex nara li ma jkunx hemm dewmien min-naħa tal-banek f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġbir ta' l-informazzjoni neċessarja għal skopijiet ta' verifika.

Jiena nwieġbu mill- ewwel li bħala ministeru għall-politika soċjali u bħala dipartiment għas- sigurta' soċjali, aħna ilna għaddejjin biex is-sistema kollha nagħmluha ħafna iżjed effiċjenti milli qatt kienet qabel u hekk qed isir.

Tant hu hekk illi bl-investiment li għamilna, ir-rata ta' effiċjenza kif noħorġu ċ- ċekkijiet taċ-children allowance hija effettivament ħafna ogħla minn dik li kienet ħames snin ilu.

Pero' jibqa' il-fatt li kull darba rridu nkunu ċerti li l-informazzjoni li taslilna tkun korretta u dan għall-ġid ta' kulħadd.

Lill-Onor.

Farrugia ngħidlu li aħna mhux biss din id-darba imma kull sena nippruvaw naraw x'nistgħu nagħmlu biex intejbu l-proċess.

U jekk il-Bambin irid, bl-investiment li sar matul dawn l-aħħar sena u nofs, b'mod partikolari fl-informatika, se nkunu nistgħu naslu għal livell ta' effiċjenza ħafna ogħla minn dak li lħaqna s'issa, li huwa diġa` għoli ħafna u għandna nkunu kburin b'dan.

Imma naturalment hemm dejjem lok fejn wieħed jista' itejjeb, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naħseb li l-Viċi Prim Ministru japprezza li l-oppożizzjoni dejjem kienet ċara u qatt ma lagħbet bil- bżallu.

Bla tlaqliq ngħid li fejn hemm dikjarazzjonijiet foloz iridu jittieħdu l-passi.

Imma mbagħad il-Viċi Prim Ministru ma jistax ma jaċċettax li aħna dejjem sostnejna li ċ-children allowance tingħata għall- bżonnijiet tat-tfal.

Kien hemm żmenijiet fejn il-gvern, biex isostni dan il-prinċipju, anke lil min ma kienx iħallas il-kontribuzzjoni tas-sigurta` soċjali kien jagħti dan il-benefiċċju u mbagħad wieħed kien jirranġa wara.

Illum-il ġurnata, skond dak li qal il-Viċi Prim Ministru, dan m'huwiex qed jiġri.

Allura hemm xi ċans almenu li minkejja ċerti nuqqasijiet, fejn forsi ġenitur ma jkunx issottometta dikjarazzjoni fil-ħin, id-dipartiment janalizza s-sitwazzjoni basta d-dikjarazzjoni ma tkunx falza?

Jien ma nemminx li familja għandha ġġarrab ċerti diffikultajiet minħabba nuqqasijiet venjali bħal dawn, Sur President.

Nerġa' ngħid li mhux qed nirriferi għal min ikun għamel dikjarazzjoni falza imma għal min minħabba ċerti nuqqasijiet – naħseb li l-Viċi Prim Ministru japprezza li verament jeżistu ċerti diffikultajiet f'ċerti familji – ikun qed iġarrab żvantaġġ evidenti.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-benefiċċju taċ-children allowance m'huwiex kontributorju.

Jekk xi ħadd ma jħallasx il-bolla m'għandux x'jaqsam jekk jirċevix iċ-children allowance jew le.

Jekk għandu dritt għaliha għax id- dħul tiegħu jaqa' f'dik il-kategorija li tispeċifika l-liġi, jirċeviha għax nerġa' ngħid li dan il-benefiċċju m'huwiex kontributorju.

Jekk bil- mistoqsija tiegħu qed jimplika illi min ma jħallasx il-bolla mhux jirċievi ċ-children allowance, l-Onor.

Membru qed jiżbalja.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nikkwalifikaha, Sur President.

Kulmin bil-liġi huwa obbligat li jħallas il-bolla, irid iħallasha.

Għax hemm bżonn indaħħlu l-kultura li suppost diġa' qiegħda hemm - pero' għandna bżonn nirrepetu dan il-messaġġ u j'Alla nirripetuh iż-żewġ naħat tal-Kamra l-ħin kollu - illi l-ħlas tal-bolla huwa ħlas li inti tkun qed tagħmel biex tirċievi mingħand l-istat, mingħand il-gvern u mingħand il-poplu Malti fl-aħħar mill-aħħar, il-benefiċċji li jinkludu mhux biss il-pensjoni imma jinkludu d-dritt li tibgħat lit-tfal fi skola b'xejn, id-dritt li min għandu xi mard jieħu s-servizzi tas-saħħa b'xejn, id-dritt li inti tiġi nxurjat mill-gvern f'każ li jkollok inċident fuq il-post tax-xogħol, jiġifieri xibka sħiħa ta' benefiċċji soċjali.

Lil min mhux qed iħallas il-bolla mhux biss ngħidlu li qed jonqos mid-dmir tiegħu lejn is-soċjeta' kollha kemm hi u qed jonqos fl-obbligu tiegħu legali imma qed jonqos lejh innifsu, lejn martu u lejn uliedu.

In-nuqqas ta' ħlas tal-bolla jipperikolalu drittijiet li jistgħu jaffetwaw kemm lilu meta jiġi għall-pensjoni kif ukoll lill-familja tiegħu f'każ li jkollha bżonn.

Imma nerġa' nagħmilha ċara li dawn iż-żewġ affarijiet m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' xulxin.

Li għamilna aħna huwa li waqt li kien għaddej l-eżerċizzju biex nattakkaw l-abbużi li rriżultaw, ikkalkulajna x'kellu jiġi refunded lill-gvern - għax imbagħad investigajna wkoll is-snin ta' qabel – u lil min ma setax iħallas f'daqqa qtajnihomlu bil-mod il-mod mill- benefiċċji li jirċievi.

U hemm min qed jinqatgħulu miċ-children allowance għax iddikjara falz, Sur President.

Nerġa' nirrepeti li jekk l-Onor.

Interpellant qed jgħid li hawn min qed tinqatagħlu ċ-children allowance għax m'huwiex iħallas il-bolla, dan m'huwiex il-każ għax il-benefiċċju m'huwiex kontributorju u allura m'huwiex relatat mal-ħlas tal-bolla.

Finalment l-iskop taċ-children allowance kien u għadu li l-istat jgħin lill-familji Maltin – naħseb li dan għandna nkomplu nirfinawh – partikolarment dawk bl-inqas dħul, biex huma jkunu jistgħu jlaħħqu ma' bżonnijiet partikolari, primarjament għax ikollhom it-tfal.

U l-mekkaniżmu kif tinħadem iċ-children allowance huwa mibni fuq dan il- prinċipju.

Lill-Onor.

Farrugia ngħidlu li l-interess tat-tfal, l-interess tal- familja, l-interess tagħna li aħna nappoġġjaw lil dawk il-familji li jkunu fi problemi u diffikultajiet, l-interess tagħna li aħna naraw li l-familji kollha kemm huma jimxu 'l quddiem, speċjalment dawk li qegħdin fil-faxxa ta' l-inqas dħul, huwa prinċipju kardinali ta' politika ġenerali li tiggwida lil dan il-gvern.

Fit-tfassil tal-politika tagħna dan inżommuh il-ħin kollu quddiem għajnejna.

Jekk wieħed jagħmel analisi tal-politika kollha kif imwettqa minn dan il-gvern tul is-snin, mill-ewwel jinduna li dejjem u konsistentement din kienet immexxija mill-prinċipju ewlieni li nsaħħu l-familja Maltija, u ma' dan ninkludu l-benefiċċju taċ-children allowance.

SERVIZZ TAD-DAWL U L-ILMA - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' stabilimenti kummerċjali, kumpanniji, fabbriki, lukandi, eċċ., li bejn Jannar u Ġunju ta' din is-sena nqatgħalhom is-servizz tad-dawl u l-ilma minħabba li għandhom kontijiet pendenti?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): Is-sospensjoni tal-provvista ta' l-elettriku mit-2 ta' Jannar sa l-20 ta' Gunju 2003 kienet hekk:

Fabbriki 9 Stabilimenti kummercjali (kbar) 20 Stabilimenti kummercjali (normali) 412

Kien hemm każ wieħed ta' qtugħ ta' ilma minħabba kontijiet pendenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, għal ċerti ristoranti u lukandi teżisti giljottina li kontinwament taqta' is-servizz tad-dawl u l-ilma jekk kemm-il darba dawn idumu ma jħallsu, filwaqt li ma' oħrajn ma tiġix prattikata din l-istess proċedura min-naħa tal-korporazzjoni responsabbli.

Jista' il- Ministru jgħid jekk waslulux dawn l-ilmenti?

X'suppost tkun il-prattika meta stabiliment kummerċjali jaqa' lura fil-ħlas tal-kontijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Lili personalment ma jirriżultalix dan it-tip ta' ilment jew aħjar din it-tip ta' diċerija.

Il-prattika hi li fil-każ ta' dawk l-istabilimenti li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu, l-Enemalta ttawwal xi ftit qabel ma tieħu l-passi.

Fil-fatt meta tlabt lill-Enemalta tgħidli għandhiex policy bil-miktub dwar meta jiskattaw il-passi li għandhom jittieħdu, ġejt informat li m'hemm l-ebda policy bil-miktub per se imma hija prattika li titħaddem mill-accounts section tal-korporazzjoni.

Fil-fatt waħda mill-ewwel affarijiet li tlabt lill-bord tad-diretturi l- ġdid hi li ladarba l-affarijiet jissetiljaw, iħarsu lejn din il-kwestjoni biex jekk jista' ikun, filwaqt li wieħed jifhem li ċerta diskrezzjoni trid dejjem tibqa', almenu jkollna linji gwida ta' meta jiskattaw il- penalitajiet u meta tiskatta s-sanzjoni li tieħu l-Enemalta fir-rigward tal-qtugħ fil-provvista tad-dawl, biex dejjem ikun hemm metodi iktar trasparenti li wieħed jista' ikejjel magħhom.

WSC U ENEMALTA – ARREARS OF REVENUE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Kemm għandhom jieħdu flus iż-żewg korporazzjonijiet tad-dawl u l-ilma?

Jista' il-Ministru jaqsam iċ-ċifra bejn arretrati kummerċjali u dawk domestiċi?

X'kienet is-sitwazzjoni għas- snin 1998, 1999, 2000, 2001 u 2002?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MEDIGRAIN - IMPORTAZZJONI TA' QMUĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: F'Mejju tas-sena d-dieħla, il-Medigrain se tkun eżenti mit-TARIC fuq l-importazzjoni ta' qmuħ u ċereali.

Kemm fil- fatt huma t-tariffi u d-dazji li l-Unjoni Ewropea timponi fuq materja prima ta' din ix-xorta li toriġina minn non-EU countries?

ONOR.

LUKANDA VERDALA – ARRETRATI TA' PAGI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid meta se jiftehmu l-MDC u l-GWU sabiex isiru l-pagamenti dovuti lil dawk l-ex ħaddiema tal-lukanda Verdala f'pagi li baqgħu ma tħallsu qatt?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li jekk kien għad hemm xi arretrati ta' pagi dovuti lill-ex-impjegati tal-Verdala qabel ma l- lukanda nxtrat mill-MDC, dawn kienu dovuti mill-kumpannija li kienet timpjeghom u mhux mill-MDC.

Fl-1984 l-MDC kienet xtrat il-bini tal-lukanda permezz ta' subbasta u mhux l-ishma fil-kumpannija proprjetarja tal-lukanda.

Legalment l-MDC mhix obbligata tħallas id-djun tal-kumpannija li kienet is-sid tal-lukanda Verdala qabel l-MDC.

VAT REFUND

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-Lm15.6 miljun li tħallsu bħala refunds tal- VAT u ta' l-income tax, jista' il-Ministru jara li t-taxpayer li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, jieħu flusu lura għas-snin 1995,1996 u 1997 ?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Apparti li t-talba ta' l-Onor.

Membru ma nafx x'għandha x'taqsam mar-refunds ta' Lm15.6 miljun – dawn fil-biċċa l-kbira tagħhom huma awtomatiċi bil-liġi kif emendata - informazzjoni konfidenzjali tingħata biss meta l-Onor.

Interpellant ikun hekk awtorizzat mit-taxpayer, jekk ma jridx imur sat-taxpayer service u jinqeda minn hemmhekk.

SCHOOL GYMS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk l-iskejjel tal-gvern li għandhom gym armat?

Hemm minn dawn li jintużaw wara l-ħin ta' l-iskola mill-pubbliku jew minn xi għaqda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): L-iskejjel tal-gvern li għandhom gym armat huma:

|Skola |Gym |Użu | | | |wara | | | |l-ħin | |Mellieħa |Iva |Le | |San Ġwann A |Iva |Le | |San Ġwann B |Iva |Le | |St Julian's |Iva |Le | |Luigi Preziosi - St.|Iva |Le | |Andrews GSS | | | |Santa Tereża - |Iva |Le | |Mrieħel GJL | | | |Furtu Selvatico - |Iva |Iva | |Naxxar BS | | | |M A Vassalli - |Iva |Iva | |Ħandaq BJL | | | |Dun Ġ Żammit - |Iva |Iva | |Ħamrun BJL | | | |M'Assumpta - Ħamrun |Iva |Le | |GSS | | | |Vinċenzo Buġeja - |Iva |Le | |Sta Venera BSS | | | |Maria Reġina - Blata|Iva |Iva | |l-Bajda GJL | | | |Danny Cremona school|Iva |Le | |of agriculture | | | |Lorenzo Manche' - |Iva |Le | |Floriana BS | | |

SKEJJEL - DIXXIPLINI SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk id-dixxiplini sportivi li jiġu mħajra jidħlu għalihom bniet u subien fl-iskejjel ta' l-istat fuq bażi regolari?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li d-dixxiplini sportivi li l-istudenti fl-iskejjel ta' l-istat huma mħajra jidħlu għalihom ivarjaw minn skola għal oħra, skond il-faċilitajiet ta' l- iskola u l-motivazzjonijiet ta' l-istudenti.

It-taqsima ta' l-edukazzjoni fiżika u sport fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni torganizza festival ta' sports f'diversi dixxiplini biex dejjem tħajjar parteċipazzjoni akbar min-naħa ta' l-istudenti.

GĦadd ġmielu ta' skejjel jipparteċipaw fl-atletika, ġinnastika, cross country, football, netball, hockey, basketball, volleyball, handball, table tennis u għawm.

Il-parteċipazzjoni ssir wara li l-istudenti jagħmlu taħriġ fl-iskola, kemm waqt il-lezzjonijiet kif ukoll waqt il-mid-day break.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' anzjani reġistrati fid-diversi day centres għall-anzjani, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1029;

Tabella li turi l-għadd ta' persuni li għandhom is-servizz tal-home help maqsuma skond il-lokalità, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1149; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' ħaddiema fi djar ta' l-anzjani, maqsuma skond il-grad, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1154.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin.

ONOR.

JOE BORG (Ministru ta' l-Affarijiet Barranin) F'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-membri fuq il-kumitati għar-rijabilitazzjoni tal-Belt, Kottonera u Mdina, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1136.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-INTRAPRIŻA

MALTA ENTERPRISE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Lulju, 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela huwa in possession.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, il-bieraħ filgħaxija kont qed ngħid kemm huwa mportanti li nħarsu minn diversi angoli jekk irridu nippreparaw il-ħaddiema tagħna għad-dinja tax-xogħol.

Huwa mportanti ħafna li jkun hemm link bejn l-edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol u filwaqt li nirrikonoxxu li saru ċerti sforzi ̧ li forsi mhux dejjem irnexxew, hemm lok ta' titjib aktar u aktar meta nafu li li pajjiżna qed jikkompeti ma' pajjiżi oħrajn li qegħdin qabilna f'dan il-qasam.

Il-bieraħ kont qed ngħid kemm studenti Maltin ikomplu l-edukazzjoni post- sekondarja paragun ma' pajjiżi membri ta' l-UE u ma' pajjiżi applikanti.

F'Malta huma ftit aktar min-nofs dawk l-istudenti li jkomplu jistudjaw u jekk għal xi wħud dan jidher li huwa persentaġġ sostanzjali, jekk inħarsu lejn pajjiżi oħra nsibu li hemm pajjiżi li għandhom persentaġġ ta' 'l fuq minn 85% ta' l-istudenti li jkomplu jistudjaw.

Dan wieħed irid jorbtu mal- parteċipazzjoni ta' studenti Maltin fil-livell terzjarju jiġifieri fl- universita`.

Fil-fatt insibu li l-parteċipazzjoni ta' l-istudenti Maltin fl-universita` mqabbla mal-parteċipazzjoni ta' studenti barranin li jgħixu f'pajjiżi membri ta' l-UE u f'pajjiżi applikanti qiegħda minn taħt.

Pero' rrid nirrikonoxxi li matul is-snin saru bidliet u sforzi kbar biex il- popolazzjoni fl-universita` tiżdied.

Fil-fatt din żdiedet b'mod sostanzjali pero` xorta waħda għadna 'l bogħod mill-average ta' pajjiżi oħrajn fl-UE u fl-Ewropa b'mod in ġenerali.

Tant hu hekk li f'ċerti pajjiżi l-persentaġġ ta' dawk li jkomplu jistudjaw huwa ta' bejn 5% u 6% u f'ċerti pajjiżi oħrajn jaqbżu u anke joqorbu l-10% pero` f'pajjiżna l- persentaġġ huwa inqas minn hekk.

Iżda ma rridux naraw l-ammont biss ta' dawk li joħorġu mill-università.

Nafu li matul dawn l-aħħar snin l-universita` tagħna pproduċiet ħafna avukati u nutara - bir-rispett kollu lejn din il-professjoni - pero` jekk naraw x'għodda u ħiliet għandna bżonn insibu ċertu nuqqasijiet.

Per eżempju ̧ f'pajjiżna għandna ħafna gradwati wkoll fl-oqsma tal-matematika, tax-xjenza u tat-teknoloġija.

Qed insemmi dawn it-tliet materji għax skond il-proċess ta' Lisbona ta' l-UE dawn huma indikaturi mportanti ta' kemm pajjiż ikun miexi 'l quddiem u ċertament jekk aħna jkollna gradwati f'dawn l-oqsma jfisser li pajjiżna huwa geared tajjeb għall-futur.

Pero' l- isfortuna hi li anke hawnhekk għandna ċerti diffikultajiet u nuqqasijiet għax filwaqt li ċerti pajjiżi għandhom persentaġġ ogħla minn 15% tal- gradwati f'dawn l-oqsma tal-matematika, xjenza u teknoloġija f'pajjiżna ̧ fl- 2001 ̧ - din hija statistika li kienet ikkwotata mill-Eurostat - kienu biss 3.3% tal-gradwati li gradwaw f'dawn l-oqsma.

Għalhekk insibu li anke hawnhekk għad għandna x'naqdfu biex verament inkunu kompetittivi.

Wara kollox l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jitkellem ħafna fuq il- kompetizzjoni u ma nistgħux inkunu kompetittivi jekk ma jkollniex workforce li tkun ippreparata tajjeb u ta' livell għoli li tħabbatha ma' dik ta' pajjiżi oħrajn.

Sur President, jien nemmen li l-ħaddiema Maltin huma kapaċi daqs, jekk mhux aktar ̧ minn ħaddiema barranin u nemmen ukoll li anke l-gradwati tagħna jħabbtuha tajjeb ħafna ma' ħaddiema u gradwati f'pajjiżi oħrajn.

Il-punt tiegħi huwa kemm qed ikollna kwantita` minnhom.

Ta' spiss nisimgħu li jekk ikollna ST Microelectronics oħra f'pajjiżna ma nsibux biżżejjed ħaddiema biex jiġu mpjegati hemmhekk.

Dan ma jfissirx li m'għandniex ħaddiema tajbin imma jfisser li għandna nuqqas ta' ħaddiema b'ċerti kwalifiki.

Għalhekk il-punt tiegħi huwa li l-edukazzjoni trid tkun iffokata b'mod li nippreparaw l-istudenti tagħna li għada pitgħada se jkunu l-ħaddiema ta' għada biex verament ikollna workforce imħejjija tajjeb.

B'dan il-mod nattiraw investiment ġdid u ta' ċerta kwalità.

Qasam ieħor li jkun tajjeb li nagħtu kasu huwa dak tas-self-employment.

Naħseb li ftit huma dawk li jispiċċaw mill-iskola li jitħajru jibdew jaħdmu għal rashom.

Fil-fatt l-average huwa ta' 5% u r-raġunijiet għal dan jistgħu jkunu diversi.

Għalhekk huwa mportanti li fl-iskola s-self- employment nagħtuh ċerta mportanza.

Naf li dan jissemma fil-kurrikulu u naf li diversi drabi jittieħdu ċerti inizjattivi mill-iScoops, mill-Young Enterprise u minn oħrajn pero` jidher li għal xi raġuni jew oħra m'hemmx dak is-support neċessarju biex l-istudenti jitħajru jidħlu għal din l- isfida.

Wara kollox li wieħed jaħdem għal rasu hija sfida għax dan żgur li mhuwiex a cushy job.

Sur President ̧ matul dan id-dibattitu smajna kelliema miż-żewġ naħat tal- Kamra jsemmu kif taħdem l-enterprise fl-Irlanda u fl-Italja.

Pero' naħseb li għalkemm ċerti pajjiżi, bħall-Irlanda, huma pajjiżi relattivament żgħar, ikun tajjeb li nħarsu aktar lejn pajjiżi li huma differenti minna u m'humiex fl-Ewropa iżda li mxew 'il quddiem.

Per eżempju, jien ipprovajt infittex u ninforma ftit ruħi dwar Singapore.

Bħala pajjiż Singapore m'huwiex pajjiż kbir pero`l-popolazzjoni tiegħu hija ħafna akbar minn tagħna.

Pero' jidher li l-international enterprise kif isejħulha hemmhekk ħadmet u tat riżultati tajbin ħafna.

Jien naħseb li parti importanti mis-suċċess ta' Singapore kien li dawn investew bil-kbir fil-qasam ta' l-edukazzjoni billi mhux biss għamlu kulma setgħu biex jaġevolaw lil min kien imħajjar jinvesti u jiftaħ industriji f'pajjiżhom, pero` ħadmu minn qabel biex iħarrġu lill-ħaddiema tagħhom.

Fil-fatt jekk wieħed iqabbel il-livell ta' illitteriżmu f'Singapore matul is-snin l-imgħoddija mal-preżent isib differenzi kbar għax f'dan il-pajjiż saru avvanzi kbar fil-qasam ta' l-edukazzjoni, u dan kien fattur importanti li wassal biex Singapore kiseb is-suċċess li kiseb, anke fil-qasam ekonomiku, speċjalment matul dawn l-aħħar 40 sena.

Per eżempju, biżżejjed ngħidu li filwaqt li fl-1960 l-earning tal-gross domestic product kien ta' 2.15 biljun Singapore dollars, fl-2001 il-GDP kien ta' 152 biljun Singapore dollars, li hija qabża enormi.

Singapore huwa magħruf għall-financial centre li għandu, li huwa a key regional trading centre.

Ta' min jgħid ukoll li l-port ta' Singapore huwa l-iktar port busy fid-dinja u huwa rinomat bħala li huwa a top location għall-investiment.

F'Singapore anke l-qasam tat-turiżmu jaqa' taħt l- international enterprise Singapore, liema intrapriża għandha xi tmien entitajiet jew bordijiet, pero` l-iktar fattur importanti li jiffoka fuq l- investiment u fuq l-iżvilupp taħt l-IE Singapore huwa l-economic development board.

Naturalment min juri interess li japplika jkun irid jagħti ċerta informazzjoni u jkun hemm ċerti formoli li wieħed ikun irid jimla, pero` sa sitt ġimgħat minn meta l-bord jirċievi dawn id-dettalji, il- bord ikun diġa` ltaqa' ma' l-applikanti biex jara x'interessi għandhom.

Kif kont qed ngħid il-bieraħ, il-fatt li ż-żmien huwa essenzjali huwa fattur importanti ieħor għalfejn Singapore irnexxielu jattira dan l- investiment tul is-snin tant li kif għedt diġa`, ħafna jħarsu lejn Singapore bħala a key regional trading centre.

Jekk wieħed jidħol fil- website tagħhom isib li din hija website dettaljata u informattiva ħafna tant li kważi kważi wieħed jista' jieħu l-informazzjoni kollha neċessarja mingħajr ma jistaqsi xejn lil ħadd.

Jien ipprovajt nidħol anke fil-website tagħna, u hemmhekk indunajt kemm għandna x'nitgħallmu biex inkunu nistgħu nieħdu l-informazzjoni li għandna bżonn f'dak li għandu x'jaqsam ma' liġijiet, tassazzjoni u permessi.

Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma jitkellimx fuq il- problemi li li wieħed jiltaqa' magħhom ta' kuljum, bħal per eżempju, meta jiġi biex iġib permess mill-MEPA jew jagħmel ċerti kuntatti ma' l- entitajiet tal-gvern, mad-dipartimenti u mal-korporazzjonijiet.

Fil-fatt nistgħu ngħidu bla tlaqliq li dawn huma l-istumbling blocks il-kbar li jżommu l-affarijiet milli jimxu 'l quddiem.

Barra minn hekk ta' min jgħid ukoll li Singapore għandu skema msejħa SEEDS, "Start-up enterprise development scheme", li tagħti l-għajnuna neċessarja lil dawk li juru interess li jagħmlu business ma' Singapore.

Nikkonkludi billi ngħid li l-kompetittivita` hija importanti ħafna u ma nistgħux neħduha b'mod leġġer.

Kull ministru għandu jagħmel sforz u jagħti l-input tiegħu f'qasam daqstant importanti li miegħu hemm marbut il-futur tal-pajjiż.

Hemm bżonn li jittieħdu l-inizjattivi neċessarji biex nimxu 'l quddiem, u hawnhekk nerġa` ngħid li kulħadd irid jagħti sehmu.

Fl- aħħarnett nixtieq nispiċċa b'appell.

J'Alla naħsbu iktar fuq kif insolvu l- problemi preżenti ħalli l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi, li wieħed ma jistax ma jaqbilx miegħu, ikun jista' jintlaħaq, u dan għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, id-diskussjoni li qed nagħmlu hija dwar l-abbozz ta' liġi li bih il-gvern irid iwaqqaf korporazzjoni pubblika li l-gvern qed jgħid li l-missjoni tagħha se tkun li tfassal u timplimenta strateġija komprensiva u koerenti biex tippromwovi kull forma ta' impriża u ta' imprenditorjalita` f'pajjiżna.

Matul din id-diskussjoni smajna li l- gvern huwa deċiż u konvint li l-aħjar triq hija li l-MDC, il-METCO u l-IPSE jingħaqdu flimkien biex jitfassal a one stop shop.

B'hekk l-imprendituri ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jiġru minn kumpannija għal-oħra u minn lokalita` għall-oħra biex jinqdew għax issa l-korporazzjoni Maltija għall- intrapriża se tkun tista' tagħti servizz ta' malajr lill-imprendituri lokali u barranin li jridu joperaw minn pajjiżna.

Il-gvern qed jgħid li waħda mir-raġunijiet għaliex hemm bżonn li titwaqqaf il-korporazzjoni Maltija għat-turiżmu hija biex din l-organizzazzjoni ġdida tkun tista' teħles lill-imprendituri lokali u barranin minn ħafna burokrazija u minn ħafna red tape.

Huwa qed jgħid li din il-korporazzjoni għandha tagħti l-imbuttatura rigoruża u qawwija li hemm bżonn biex tinħoloq is-sinerġija li tifforma parti mill-ekonomija u mis-soċjeta` ħalli f'Malta u Għawdex tiġi żviluppata dik il-kultura imprenditorjali ta' suċċess li hemm bżonn u b'hekk il-gżejjer tagħna jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem bħallikieku kienu impriża waħda.

Dan huwa diskors li wieħed ma jistax ma jaqbilx miegħu, pero` issa ż-żmien jagħtina parir jekk permezz tal- korporazzjoni Maltija għall-intrapriża huwiex se jiġi iktar investiment, hijiex se tinħoloq iktar kultura imprenditorjali, humiex se jinħolqu iktar impjiegi u huwiex se jinħoloq iżjed ġid.

J'Alla dan jiġri għax ċertament il-futur ta' Malta u Għawdex jiddependi mill-ħila ta' dan il-pajjiż li jiġbed iktar investiment u joħloq iktar ġid f'kull settur differenti ta' l- ekonomija biex b'hekk titjieb il-ħajja tal-familji Maltin u Għawdxin.

Issa l-mistoqsija li se nagħmel hawnhekk hija jekk permezz ta' din il- korporazzjoni humiex se jintlaħqu dawn l-għanijiet kollha, li lkoll qed naqblu magħhom.

Li hu ċar huwa li biex iseħħ il-qawmien mill-ġdid ta' l- ekonomija Maltija u Għawdxija, hemm bżonn li jiġi investiment barrani ġdid.

Jekk naraw x'ġara matul dawn l-aħħar erba' snin insibu li ftit li xejn sar minn istituzzjonijiet differenti tal-gvern biex jattiraw l-investiment lejn pajjiżna, bħalma per eżempju huma l-ambaxxati barranin u dawk l-istrutturi li suppost twaqqfu biex jinkoraġġixxu lill-barranin iġibu iktar investiment fostna.

Kieku dan id-diskors qed ngħidu jien biss, bir-raġun kollu wieħed jgħid: X'tistenna minn deputat ta' l-oppożizzjoni; mhux li jikkritika dak li ma sarx jew dak li jgħid li ma sarx?

Hawnhekk se nfakkar x'qalu wħud mill-ambaxxaturi fid-diskors ta' qabel ma jkunu ħallew il-kariga tagħhom.

Huwa veru li l-ambaxxatur Franċiż Destremau kien magħruf li jesaġera xi ftit, pero` mhux hu biss imma anke Howard Pearce, il-kummissarju għoli Ingliż, li żgur huwa bniedem prudenti ħafna fil-mod kif jitkellem, qal li ftit li xejn saru sforzi biex pajjiżna jmur iħabbat il-bibien ta' imprendituri Ingliżi u Franċiżi bil-għan li dawn jiġu jinvestu f'pajjiżna.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li matul dawn l-aħħar erba' snin il-gvern m'għamilx dawk l-isforzi meħtieġa biex juri l-leadership, it-tmexxija u l-inizjattiva li jiġbed investiment dirett barrani ġdid lejn pajjiżna.

Il-bieraħ min segwa l-intervista li saret ma' l-imprenditur Għawdxi John Magro żgur li nduna li f'dak li qed jiġri mill-qasam ekonomiku Għawdxi hemm affarijiet inkwetanti ħafna, bħal per eżempju, li matul dawn l-aħħar għaxar snin ma kienx hemm investiment wieħed ġdid u jidher li l-ekonomija Għawdxija għandha bżonn ta' tiġdid u ta' qawmien daqskemm għandha bżonn dik Maltija.

Fil-fehma tiegħi, wieħed min-nuqqasijiet serji ta' dan il-pajjiż huwa li għadna m'għamilniex analiżi serja f'dan ir-rigward.

Hija xi ħaġa ovvja li fil-ħajja ekonomika ta' pajjiż ikun hemm ċerti industriji u ċerta attivita` ekonomika li jiċċaqilqu minn pajjiż għall-ieħor minħabba li f'dak il-pajjiż ma jkunx għad baqa' iktar opportunitajiet biex isseħħ dik l- attivita` ekonomika.

Jista' jkun ukoll li dik l-attivita` ekonomika tiġi sorpassata minn attivita` ekonomika oħra.

Naħseb li huwa żball illi pajjiżna ma rriflettix biżżejjed u m'analizzax fil-miftuħ x'inhi r-raġuni li matul l-aħħar snin tlifna madwar 60 fabbrika.

Naħseb li huwa importanti illi ssir analisi bħal din, u dan mhux biex noqogħdu nsawtu lilna nfusna imma biex nifhmu għaliex qed jagħlqu ċerti fabbriki minn fostna u x'qed jimbuttahom biex imorru jiftħu u joperaw minn pajjiżi oħra.

Nerġa` ngħid li filwaqt li matul dawn l-aħħar erba' snin ma kienx hemm il-ħeġġa u l- inizjattiva meħtieġa biex niġbru lejna investiment barrani ġdid, pajjiżi oħra fl-Afrika ta' Fuq, bħat-Tuneżija, il-Marokk, il-Libja, pajjiżi fiċ- ċentru ta' l-Ewropa u pajjiżi fil-Lvant ta' l-Ewropa kienu qed jiġbdu lejhom investiment ġdid fil-qasam tal-manifattura u tat-turiżmu.

Jien inħoss li wieħed mill-iżbalji li għamel il-gvern Nazzjonalista matul dawn l-aħħar erba' snin - u din smajnieha kemm-il darba - kien li dan opera taħt l-illużjoni perikoluża li kollox se jaqa' f'postu u kollox se jiġi solvut meta Malta tidħol fl-UE, bħallikieku meta Malta tidħol fl-UE se jiġi jiġri lejna investiment barrani ġdid, se jfawwar fostna u s-suq enormi ta' l-UE se jkun garantit awtomatikament għalina.

Jien naħseb li l-iktar illużjoni perikoluża hija li hawn min jaħseb illi fid-dinja tal-lum, kemm ġewwa l-Unjoni Ewropea kif ukoll f'inħawi oħra tad-dinja, hemm xi suċċess ekonomiku garantit, xi investiment garantit jew xi swieq garantiti.

Kulmin isegwi x'qed jiġri jaf li fid-dinja tal-lum, fejn hemm kompetizzjoni feroċi, m'hemm assolutament xejn li huwa garantit awtomatikament; la swieq u lanqas investimenti ġodda.

Fil-fatt trid titħabat anke biex iżżomm l- investimenti li jkollok għaliex waħda mill-affarijiet li ġrat matul dawn l- aħħar snin hi li kien hemm sforz qawwi biex għallinqas l-investituri li jinsabu fostna jġeddu partijiet mill-attivitajiet tagħhom biex ikunu jistgħu jibqgħu joperaw.

Imma jien naħseb - u din ngħidha bħala kritika ġenerali lejn pajjiżna - illi rridu nifhmu li l-bqija tad-dinja m'hijiex qiegħda hemm biex titmagħna, u f'din il-bqija tad-dinja ninkludi wkoll il- pajjiżi l-oħra ta' l-UE.

Irridu nkunu aħna li nagħmlu ħafna xogħol iebes biex nikkompetu b'suċċess, biex nirbħu l-investiment il-ġdid u biex nirbħu s-swieq li għandna bżonn ħalli l-ekonomija għajjiena u anke, sa ċertu punt, xiħa tagħna jkollha t-tiġdid, il-qawmien u l-ħajja ġdida li għandha bżonn.

Dan li qed ngħid kollu huwa ovvju, imma sfortunatament mhux l-ewwel darba li bil-mentalita` u bl-imġieba tagħna naħsbu li l-bqija tad-dinja qiegħda hemm għalina mingħajr ma nieħdu ħsieb tassew li ntejbu l-kwalita`, is- servizz u l-prezzijiet ta' dak li noffru f'pajjiżna, kemm fil-qasam tal- prodotti kif ukoll fil-qasam tas-servizzi.

Xi kultant naħsbu wkoll li l- barranin qegħdin hemm biex iżommuna għaddejjin u biex intejbu l-ħajja tagħna.

Mr Speaker, aħna nafu li t-tiġdid ekonomiku li huwa meħtieġ f'pajjiżna m'hux se jsir sempliċement billi inwaqqfu organizzazzjoni pubblika oħra.

Ekonomisti u imprendituri serji huma inkwetati fuq kif sejra l-ekonomija tagħna.

Jekk wieħed iħares daqsxejn lejn l-istatistika uffiċjali nsibu li l-attivita` ekonomika f'pajjiżna qed tiffaċċja problemi serji ħafna.

Biżżejjed wieħed jgħid li kemm id-dejn pubbliku, kemm id-dejn tal-gvern kif ukoll id-dejn tal-privat qed ikompli tiela'.

Minn studji li saru dan l- aħħar u anke minn statistika uffiċjali jidher li bħala pajjiż qed nonfqu iktar milli nfaddlu u qed ngħixu biflus li m'għandniex.

Fil-fatt ir-rata ta' tfaddil, kemm fil-qasam pubbliku kif ukoll fil-qasam privat, qed tkompli nieżla, is-setturi ewlenin ta' l-ekonomija tagħna jinsabu staġnati u wħud minnhom mhux talli m'humiex sejrin 'il quddiem imma talli qed jiċkienu,u l-biżgħa hi li jekk mhux se ndawru r-rotta u dan il-pajiż jerġa' jieħu r-ruħ ekonomikament, ħafna familji jispiċċaw f'aktar problemi milli għandhom illum.

Żgur li għandna bżonn naqilbu s-sitwazzjoni u noħolqu kondizzjonijiet għal tkabbir ekonomiku ġdid fejn jinħolqu impjiegi produttivi ġodda fis-settur privat u fejn ir-rata ta' tkabbir ekonomiku tagħna tkun ikbar mir-rata tad-dejn tal-gvern.

B'hekk biss nistgħu niżguraw kwalita` ta' ħajja aħjar għall-familji tagħna u l-pensjonanti tagħna.

Żgur li llum jew għada jkollna bilfors niffaċċjaw mistoqsijiet disturbanti u inkwetanti u nsibu t-tweġiba għalihom.

L-ewwel mistoqsija li ekonomisti u imprendituri serji jistaqsu tinstema' mistoqsija ovvja ħafna.

Din il-mistoqsija hi: Minn liema settur ġej it- tkabbir ekonomiku ġdid u futur għal Malta u Għawdex( Bl-istrutturi ekonomiċi li għandna, bil-livell ta' pagi u prezzijiet li għandna, bit-tip ta' kultura politika, soċjali u amministrattiva li għandna nistgħu bħala pajjiż niġbdu lejna investiment barrani serju ġdid( Malta u Għawdex huma gżejjer li jinsabu fin-naħa t'isfel u fil-periferija ta' l-Ewropa.

X'tip ta' vantaġġ kompetittiv għandhom il-gżejjer tagħna biex jiġbdu lejhom investiment fil-qasam tal-manifattura u dak tas-servizzi meta nafu li pajjiżi oħra fl-Afrika ta' fuq, fl-Ewropa ċentrali u fl-Ewropa tal-lvant qed jiġbdu lejhom dan l-investiment( Nistgħu nipprovaw naħarbu għal xi żmien milli nwieġbu dawn il-mistoqsijiet?

Nistgħu nkomplu nipposponu biex nieħdu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn nieħdu dwar dawn il-kwestjonijiet diffiċli u iebsa imma li fl-aħħar mill-aħħar minnhom jiddependi l-futur ta' pajjiżna, il-futur ta' l-għixien ta' ħafna familji Maltin u Għawdxin, il- futur tal-kwalita` tal-ħajja tal-pensjonanti tagħna?

Dawn l-affarijiet kollha jiddependu mill-ħila tagħna li noħolqu l-kondizzjonijiet neċessarji biex pajjiżna jibqa' jkollu ekonomija b'saħħitha biżżejjed biex tkun tista' ssostni l-kwalita` tal-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin.

F'dan l-isfond kollu l-mistoqsija li tqum hi: X'differenzi reali se tagħmel il-Malta Enterprise( Diġa` spjegajt li l-gvern huwa konvint, għallinqas mid- diskorsi li smajna s'issa hawn ġew u minn dak li qrajna, li billi jgħaqqad flimkien il-funzjonijiet ta' l-MDC, tal-METCO u ta' l-IPSE se jsolvi parti mill-problema.

Il-fatt li se jgħaqqad flimkien dawn il-funzjonijiet differenti m'hemmx il-periklu reali li mhux se jkun hemm il-focus meħtieġ fl-oqsma differenti( Dawn kollha jridu jiġu indirizzati b'mod differenti.

Ma jistax ikollok struttura li se tispiċċa all things to all people.

Wara kollox kien il-gvern preżenti li fis-snin li għaddew kien fired il- funzjonijiet ta' dawn l-entitajiet biex kull entita` tiffoka b'mod serju fuq il-qasam tagħha.

Meta wieħed jitkellem ma' imprendituri lokali u barranin li qed joperaw f'pajjiżna fuq x'qed jagħmlilhom il-ħajja diffiċli f'pajjiżna, rari jsemmi l-funzjonijiet li ddiskutejna s'issa dwar l-MDC, il-METCO u l-IPSE.

Fost il-fatturi li jsemmu li qed jagħmlilhom il-ħajja diffiċli f'pajjiżna hemm dawk li jissejħu government induced costs, l-ispejjeż tas-servizzi pubbliċi f'pajjiżna.

Isemmu wkoll l-ispejjeż tat-trasport u l-ispejjeż tal-port.

Isemmu kif, per eżempju, jaħlu ħafna ħin u ħafna flus jiġru wara liċenzji u permessi, u l-Malta Enterprise li qed tiġi mpinġija u promossa bħala one- stop-shop żgur li mhux se tkun qed issolvi dik il-problema.

Isemmuli kif fabbriki li jaħdmu f'ċerta attivita` ekonomika ġieli jkollhom bżonn xi erba' timbri differenti, daqqa tal-pulizija, daqqa tas-saħħa u daqqa ta' xi uffiċċju ieħor.

F'qasam industrijali fit-Tuneżija l-one-stop- shop qiegħda fil-qasam industrijali u dawn imorru fl-istess uffiċċju biex jieħdu dawn it-timbri kollha.

Fil-każ ta' pajjiżna jridu joqogħdu jiġru minn uffiċċju għall-ieħor b'ħafna ħela ta' ħin u flus.

Huma dawn it-tip ta' problemi prattiċi li jridu jiġu indirizzati.

Fost il-problemi u diffikultajiet oħra li imprendituri lokali u barranin jiltaqgħu magħhom huwa l-livell baxx edukattiv ta' dawk li ma jaħdmux.

Aħna għandna sistema edukattiva li kull sena waqt li min-naħa waħda f'Ottubru tipproduċi 2,000 gradwat, min-naħa l-oħra f'Ġunju tipproduċi 2,000 "gradwat" ta' 16-il sena li wara 11-il sena taż edukazzjoni joħorġu mingħajr il-ħiliet bażiċi fil-qasam ta' l-Ingliż, fil-qasam tal-matematika u fil-qasam xjentifiku.

Illum nitkellmu fuq ekonomija ġdida, nitkellmu fuq kif fis-seklu 21 il-kwalita` tan-nies li jaħdmu fl-ekonomija jridu jkunu mħarrġin ħafna u minkejja dan għad għandna ħela u rimi kbir ta' madwar 2,000 adoloxxent fis-sena.

Issemmu wkoll li għandna dgħjufija kbira fil-qasam tax-xjenza u teknoloġija fl-edukazzjoni tagħna u m'għandiex biżżejjed technicians f'diversi oqsma.

Ikun hemm ukoll ilmenti fuq il-kultura imprenditorjali fqira li joħorġu biha l-istudenti tagħna kemm kemm mill-iskejjel kif ukoll mill-Universita`.

Jekk m'iniex sejjer żball statistika fuq studju li sar fuq fejn jaħdmu l- gradwati tagħna turi li inqas minn 2% iwaqqfu business għar-rashom, jiġifieri għad hemm I-kultura ta' dipendenza li jekk jista' ikun jsib impjieg pubbliku.

Anke fl-eta` ta' 22, 23 jew 24 sena ftit ferm huma ż- żgħażagħ tagħna li għandhom is-sens ta' imprenditorija u li jiftħu għar- rashom.

Hemmhekk ta' min jistaqsi x'inhi r-raġuni għal dan.

Hemm ħafna raġunijiet u ma nistgħux inwaħħlu biss f'dawn iż-żgħażagħ speċjalment jekk tkun għadek għamilt xi 16-il sena jew 18-il sena f'sistema edukattiva li ma tantx tikkultivalek l-ispirtu avventuruż u l-ispirtu imprenditorjali tiegħek.

Barra minn hekk imbagħad ma ssibx l-istrutturi li jgħinuk biex taħdem u taqdef għar-rasek.

Dan qed ngħidu biex nuri li m'għandniex għalfejn nistgħaġbu li ftit huma dawk li lesti jaħdmu għar-rashom u li ċertament li għandna bżonn naħdmu f'dak il-qasam.

Anke kieku trid, iI-Malta Enterprise m'hijiex se tkun tista' tiffaċċja u ssolvi l-problemi kollha ta' infrastruttura, problemi ta' spejjeż u problemi ta' nuqqas ta' nies imħarġa.

Iż-żmien għad irid jagħtina parir jekk din hijiex se tkun organizzazzjoni oħra pubblika li tiswa l-flus u jekk hijiex se tkun organizzazzjoni irrelevanti għall-isfidi l-kbar li għandna quddiemna.

Iż-żmien għad irid jagħtina parir jekk iktar milli soluzzjoni fil-fatt din l-organizzazzjoni ssirx ukoll parti mill-problema.

Hawnhekk irrid nitkellem ukoll fuq il-problemi li qed jinħolqu għal 220 impjegat li jaħdmu mal-MDC, mal-METCO u ma' l-IPSE li huma anzjużi ħafna għax ma jafux eżattament x'se jiġri minnhom.

Dawn jafu li l-korpoazzjoni l- ġdida se timpjega 140 persuna.

Hemm persuni validi li taw sehmhom u jidhru li diġa` huma inkwetati li qed jiġu mwarrba.

Ta' min ifakkar il-wegħdi li kellhom li l-Malta Enterprise se tieħu l-impjegati li għandha bżonn u li l- gvern se jżomm il-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l-impjegati u li dawn ma jitilfu xejn milli għandhom.

Hawnhekk ta' min igħid li mal-MDC, mal-METCO u ma' l-IPSE hemm jaħdmu 220 ruħ, jiġifieri anke jekk kieku l-140 kollha kellhom jiġu reklutati minn fost dawn il-220, se jkollhom jitħallew barra 80 minnhom.

Issa ta' min igħid li diġa` ġew impjegati nies minn barra dawn it-tliet entitajiet.

Il-ħaddiema u l-impjegati ta' dawn it-tliet entitajiet kienu ġew imwegħda li dawk li mhux se jkunu magħżula għall-Malta Enterprise kellu jassorbihom il-gvern u l-kumpanniji parastatali.

Suppost ħadd minnhom ma kellu jitlef xejn mill-kondizzjonijiet tax-xogħol, pagi jew salarji inklużi benefiċċji kif miftehma fil-ftehim kollettiv.

Fi kliem ieħor il-unions ġew imwegħda li kulħadd se jżomm il-post tax-xogħol bl-istess paga jew salarji.

Hawnhekk irrid ngħid li aħna nafu li diġa` hemm fejn dan m'huwiex il-każ, għax hemm ħaddiema li ġew imwiegħda li jmorru f'xi fondazzjoni pubblika b'kuntratt ta' tliet snin biss.

Nerġa' ngħid li f'laqgħa li kellu ma' dawn il-ħaddiema l-ministru ta' dak iż-żmien l-Onor.

Josef Bonnici kien qal li l-ħaddiema tat-tliet entitajiet magħżula biex jifformaw l-istaff tal-Malta Enterprise ma kellhom jitilfu xejn mill-pagi, salarji u benefiċċji preżenti tagħhom.

Nafu li fil-proċess biex titwaqqaf din il-Malta Enterprise ġie maħtur change management team li bl-assistenza tal-konsulenza ta' kumpannija ta' l-awdituri privati fetħu l- applikazzjonjiet u bdew jagħmlu l-għażla.

Fil-fatt ta' min jgħid li l- proċess ingħata bidu ferm qabel ma bdiet id-diskussjoni fil-parlament biex il-Malta Enterprise titwaqqaf b'liġi.

Hawnhekk irrid ngħid li meta nfetħu l-applikazzjonijiet, ċerti nies kwalifikati ma' dawn it-tliet entitajiet u li taw xogħol validu fis-snin li ilhom iservu lanqas biss issejħu għall-interview.

Finalment intgħażlu chief executive officer u chief officers l-istess membri taċ-change management team, jiġifieri dawn ħatru lilhom infushom.

Imbagħad rajna li anke numru ta' impjegati li jaħdmu f'dawn l-entitajiet qalu li l-proċess seta' kien ivvizzjat u null minħabba li fost raġunijiet oħra l-proċess ta' reklutaġġ kien imbeda meta l-Malta Enterprise lanqas biss kienet ġiet imwaqqfa b'att tal-parlament.

Wara li l-impjegati wrew li lesti li jieħdu passi legali f'din id-direzzjoni, il-proċess ta' reklutaġġ tal-Malta Enterprise twaqqaf u l-impjegati kollha ġew informati li jkun jagħmel sens li wieħed jistenna l-eżitu ta' ċerti żviluppi importanti.

Sur President, wara dan kellna l-bidla tal-Ministru Bonnici u reġgħu bdew id-diskussjonijiet.

Ir-rappreżentanti tal-ħaddiema issa ġew mgħarrfa li l- Malta Enterprise ma kenitx se timpjiega 160 iżda 140 ruħ biss.

Bil- pubblikazzjoni ta' dan l-Abbozz li qed niddiskutu, ta' min jinnota li permezz tal-klawsoli 27 u 29 il-kuntratt ta' l-impjegati kollha qed jiġi effettwat b'żewġ modi.

L-ewwelnett il-Malta Enterprise m'hijiex se tieħu l- obbligi li oriġinaw mill-kuntratti tax-xogħol u anke li l-MDC, il-METCO u l- IPSE, li huma l-employers tal-ħaddiema taħt dawn il-kuntratti, se jiġu xolti.

Din insibuha f'klawsola 29.

Dan ifisser li l-impjegati huma għal kollox skoperti, għax la jistgħu jduru fuq il-Malta Enterprise u lanqas fuq l-MDC, il-METCO u jew l-IPSE.

Il-gvern suppost ikun employer mudell, pero' Allaħares dak li qed jagħmel b'dawn il-ħaddiema tal-MDC, il-METCO u l-IPSE jagħmluh ukoll employers fis-settur privat għax kieku joqogħdu jxolju l- kumpanniji tagħhom u jerġgħu jiftħuhom mill-ġdid biex jeħilsu mill- impjegati li ma jkunux iridu.

Jekk wieħed jara l-klawsola 27 dwar il-proċedimenti quddiem il-qrati jsib li l-Malta Enterprise m'hijiex se tieħu l-każi pendenti quddiem il-qrati.

Skond din il-liġi dawn il-każi se jiġu trattati mill-attorney general.

Dwar dan ukoll hemm xi mistoqsijiet sempliċi li għandhom isiru.

Min se jżomm il- files personali ta' l-individwi?

Dawn il-files jistgħu jiġu bżonnhom f'xi kawża pendenti li fil-fatt hemm.

X'inhu l-futur ta' l-impjegati li m'humiex se jiġu assorbiti mill-Malta Enterprise?

Dawn fejn se jiġu impjegati, f'liema skali u b'liema kondizzjonijiet?

Hemm ċans ta' xi skema ta' rtirar kmieni( Dawn il-impjegati li ma jiġux assorbiti mill-Malta Enterprise se jiġu offruti skemi ta' żewġ terzi bħalma qed jiġri f'entitajiet oħra?

Hawnhekk ta' min isemmi x'ġew imwegħda dawn il-ħaddiema li se jitilfu l- impjieg tagħhom.

F'leaflet tal-Partit Nazzjonalista ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kienu qalulhom kemm kienu tajbin u kif se jsaħħulhom il-futur tagħhom.

Mr Speaker, ma nistax nagħlaq dan l-intervent mingħajr ma nerġa` nenfasizza l-fatt li pajjiżna għandu bżonn tiġdid ekonomiku, u kull pass li jgħin biex dan it-tiġdid ekonomiku jseħħ għandna naħdmu għalih u nappoġġjawh.

Il- futur tal-ħajja ta' tant familji Maltin u Għawdxin u ta' tant pensjonanti jiddependi mill-ħila ta' dan il-pajjiż li jkollu ekonomija b'saħħitha, li jkollu ekonomija soda u li jkun jiġbed lejh investiment ekonomiku barrani ġdid biex meta jispiċċaw ċerti attivitjaiet ekonomiċi minħabba li jkunu marru f'pajjiżi oħra jew inkella minħabba li ma jkunx għad baqa' ħajja fihom bil-bidla fiż-żminijiet, almenu jkun ġie investiment ekonomiku ġdid u attivita` ekonomika ġdida.

Ċertament li biex ikollu futur, pajjiżna għandu bżonn investiment barrani ġdid u attivita` ekonomika ġdida.

Nerġa` ngħid illi llum fid-dinja teżisti kompetizzjoni feroċi f'kull qasam, u pajjiżi oħra huma armati biex jiġbdu lejhom investiment barrani ġdid, biex jiftħu fabbriki ġodda u biex joffru servizzi turistiċi li minnhom infushom ikunu jipprovdu wkoll servizzi finanzjarji.

Aħna rridu nikkompetu ma' pajjiżi oħrajn li ħafna drabi huma ikbar u attrezzati iktar minna, u għalhekk kull ħaġa li tista' tgħin biex pajjiżna jiffaċċja dawn l-isfidi għandha tingħata appoġġ.

Id-dubju serju li hemm hu jekk il-korporazzjoni Maltija għall- intrapriża hijiex se tkun parti mis-soluzzjoni għal dawn il-problemi u hijiex se tkun parti mill-forzi li jgħinu sabiex l-ekonomija tagħna jkollha t-tiġdid u l-ħajja ġdida li għandha bżonn jew jekk hijiex se ssir parti mill-problema ta' pajjiż li ħafna drabi, minflok ma jiffaċċja l-isfidi l- kbar li għandu quddiemu u jipprova jwieġeb mistoqsijiet diffiċli dwar il- futur tiegħu, ikompli jipposponi s-soluzzjonijiet billi jwaqqaf organizzazzjoni pubblika oħra li tkompli tixrob iktar riżorsi, iktar flus u iktar enerġiji li jistgħu jintużaw biex jagħtu riżultati aħjar.

L-oppożizzjoni għandha dubji serji ħafna dwar kemm it-twaqqif tal- korporazzjoni Maltija għall-intrapriża se tkun parti mis-soluzzjoni għall- isfidi ekonomiċi kbar li għandna quddiemna.

Il-ħaddiema ta' l-MDC, tal- METCO u ta' l-IPSE kienu ġew imwiegħda li m'huma se jitilfu xejn mill- kondizzjonijiet tagħhom meta dawn it-tliet entitajiet jiġu amalgamati f'entita` waħda, pero` jekk dawn jiġu ingannati, ikollhom kull dritt jikkonkludu li hemm differenza kbira bejn il-kliem sabiħ ta' qabel l- elezzjoni u l-fatti koroh ta' wara l-elezzjoni.

Nerġa` nenfasizza li aħna, bħala oppożizzjoni, għandna dubji serji dwar kemm il-korporazzjoni Maltija għall-intrapriża hija l-aħjar għodda biex tgħin fit-tisħiħ u fit-tiġdid tant meħtieġ għall-ekonomija tagħna, u għalina l-mod shabby u inġust li bih qed jiġu ttrattati l-impjegati ta' l- MDC, tal-METCO u ta' l-IPSE ma tantx jawgura tajjeb.

Illum pajjiżna għandu ekonomija li tidher għajjiena u li tidher xiħa mhux ħażin, u ċertament jekk m'aħniex se ndawru r-rotta u nagħtu ħajja ġdida lill-ekonomija tagħna, dan il-pajjiż se jkompli jmur lura minflok 'il quddiem.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, kulmin qed isegwi dan id-dibattitu żgur irrealizza li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna attira ċertu interess, u fil-fatt huwa importanti ħafna li l-Membri taż-żewġ naħat tal- Kamra juru interess dwar l-iżvilupp ekonomiku, industrijali u kummerċjali li pajjiżna jrid jikkrea fis-snin li ġejjin.

Dan fid-dawl tat-tibdiliet, ta' l-isfidi u tal-bżonn attwali li pajjiżna joħloq opportunitajiet ta' mpjiegi ġodda minn sena għall-oħra, liema opportunitajiet mhux biss iridu jkunu jipprovdu mpjieg għal dawk iż-żgħażagħ li jkunu għadhom kif spiċċaw l- edukazzjoni tagħhom imma wkoll għal dawk il-ħaddiema kollha li jiġu milquta mill-proċess ta' ristrutturar li l-ekonomija tagħna trid tgħaddi minnu.

Minkejja li issa ilna nsemmu r-ristrutturar mill-1988, fl-opinjoni tiegħi sal-lum ftit li xejn sar f'dan il-qasam.

Wieħed ma jistax ma jkollux interess f'dan il-qasam hekk importanti għax bħalma jaf kulħadd, ma jistax ikollok ġid xi tqassam jekk dan il-ġid ma jiġix ikkreat.

L-ekonomija li tiġi minn inizjattivi privati, minn entitajiet privati jew minn investiment dirett jikkreaw ħafna iktar ġid minn dik l-ekonomija li tkun xprunata 'l quddiem mill-infiq tal-gvern.

Huwa l-investiment dirett u produttiv li jikkrea l-ġid.

Biżżejjed insemmu l-prodotti li jiġu manifatturati f'pajjiżna u li jiġu mibjugħa fis-swieq internazzjonali jew is-servizzi li nipprovdu, bħalma huma s-servizzi li għandhom x'jaqsmu max-shipping u mat- turiżmu, li lkoll nafu kemm huma importanti f'pajjiżna.

Is-setturi ekonomiċi kollha għandhom il-problemi partikolari tagħhom, u għalkemm dawn jiġu indirizzati individwalment, l-impatt tagħhom ikun nazzjonali.

Mr Speaker, l-għan prinċipali ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa li jgħaqqad it-tliet strutturi li twaqqfu matul iż-żmien f'dan il- qasam.

Sal-lum l-MDC, li twaqqfet fl-1965 jew 1967, jiġifieri iktar minn 25 sena ilu, ikkontribwixxiet ħafna lejn l-Iżvilupp industrijali ta' pajjiżna.

Min-naħa tagħha l-METCO twaqqfet biex tgħin lill-istakeholders u lill-operaturi Maltin jagħmlu l-marketing tagħhom, isibu n-niċeċ tagħhom fis-swieq internazzjonali filwaqt li tagħtihom il-pariri u s-support neċessarju biex dawn jilħqu l-miri tagħhom.

L-entita` l-oħra hija l-IPSE, li ġiet imwaqqfa bejn l-1996 u l-1997 taħt gvern Laburista u li l-għan tagħha hu li tkun hands on fuq l-industriji micro u medji li jipproduċu għas-suq lokali, liema industriji jridu jirristrutturaw biex jilqgħu għall-isfidi tal-globalizzazzjoni, tas-suq liberalizzat u tal-kompetizzjoni internazzjonali.

S'hawnhekk m'hawn l-ebda nuqqas ta' qbil għax dawn huma realtajiet li pajjiżna jrid jiffaċċjahom.

L- ekonomija ta' Malta hija ċkejkna u għalkemm hija miftuħa ħafna, tiddependi kompletament mis-swieq internazzjonali.

Għalhekk irridu nsaħħu l-muskoli tagħna biex nikkompetu f'dan is-suq mondjali permezz tat-teknoloġija u tal- mezzi kollha tal-komunikazzjoni.

Mr Speaker, matul dawn l-aħħar snin kien hemm min kellu l-impressjoni li ġaladarba nidħlu fl-UE, kienu se jiġu solvuti l-problemi kollha, pero` bil- mod il-mod illum qed nirrealizzaw li rridu nkunu aħna li nxammru l-kmiem u nsolvu dawn il-problemi.

Hawnhekk ta' min jistaqsi jekk il-korporazzjoni Maltija għall-intrapriża li qed titwaqqaf illum hijiex se tkun il-garanzija ta' iktar investiment dirett minn barra lejn pajjiżna, jekk hijiex se tkun l-istruttura li se tagħmel lil pajjiżna iktar kompetittiv u jekk hijiex se tkun hi li tindirizza l-problemi li għandha l-ekonomija tagħna bħalissa.

Nistaqsi wkoll jekk din il-korporazzjoni hijiex se tgħin biex diversi setturi jikbru u biex isir ir-restructuring li għandhom bżonn jagħmlu l- kumpanniji ż-żgħar u medji li sal-lum kienu joperaw fis-suq lokali biss.

Illum min jopera biss fis-suq lokali u ma jħarisx 'il barra mix-xtut tagħna jista' jippakkja.

Din hi r-realta` li għandna quddiemna llum.

Illum anke l-industrija tagħna qed tinbidel, u kif nafu ċerti setturi, bħalma huwa s-settur tat-tessuti u setturi oħra li huma bbażati fuq mano d'opera rħisa ma jistgħux jibqgħu joperaw f'pajjiżna għax irridu nħarsu lejn setturi li huma iktar value added.

Għalhekk l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hija li nidentifikaw x'tip ta' industriji għandna nimmiraw għalihom u għandna nfittxu l-marketing tagħhom ħalli nattirawhom lejna.

Illum kemm il-korpi kostitwiti, kemm l-operaturi kif ukoll l-istakeholders qed jgħidu li l-kompetittivita` f'pajjiżna qed tonqos, u ssemmew diversi fatturi li wasslu għal dan, fosthom il-fattur li minħabba burokrazija żejda, wieħed ikollu jdum jistenna biex jinqeda minn ċerti affarijiet.

Kumbinazzjoni ġie quddiemi d-diskors tal-budget ta' sentejn ilu fejn hemmhekk kien intqal ċar u tond li teżisti burokrazija żejda u li din il- burokrazija żejda trid tinqata'.

Ovvjament din il-burokrazija żejda qed teffettwa l-kompetittivita`.

Wieħed jistaqsi wkoll jekk il-government induced costs li jiġu charged minn entitajiet li l-gvern għandu sehem fihom, bħall-Enemalta u l-water services corporation, jikkontribwixxux lejn dan in-nuqqas ta' kompetittivita`.

Dan l-aħħar l-FOI għamlet riferenza għall-paga minima u għaż-żidiet awtomatiċi li jkun hemm skond il-kejl ta' l- għoli tal-ħajja li jsir u li jiġu approvati mill-gvern minn sena għall- oħra, pero` jien personalment naħseb li m'huwiex pass għaqli li niffokaw l- attenzjoni tagħna fuq il-pagi bażiċi tal-ħaddiema u jkun aħjar jekk naraw x'inhuma l-problemi reali li jeżistu f'dan il-qasam.

Jekk saru xi studji jew saret xi analisi f'dan ir-rigward ikun tajjeb li dan il-Parlament ikun mgħarraf biha ħalli nkunu nafu x'policy ta' direzzjoni industrijali li hemm bżonn li jieħu pajjiżna.

Naħseb kulħadd jiftakar meta madwar sena ilu kien għadda l-business promotion act minn dan il-Parlament.

Fil-fatt din il- liġi kienet għaddiet bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, pero` sfortunament is-soltu jiġu highlighted biss dawk il-liġijiet li ma nkunux qbilna fuqhom.

Ta' min ifakkar li l-iskop ta' dan l-att huwa li naraw x'inhuma l-inċentivi, l-iskemi u l-opportunitajiet fiċ-ċirkostanzi li l- pajjiż qed jiżviluppa fihom, li nattiraw lejna investiment dirett ġdid u li nkomplu nħeġġu lill-Maltin u lill-barranin joperaw f'pajjiżna.

Mill- informazzjoni li għandi jidher li kien hemm element kbir ta' inċertezza għax anke l-MDC stess, li kienet approvat ċerti benefiċċji, ċerti inċentivi u ċerti skemi, qalet li m'hijiex ċerta sakemm tista' tibqa' tipprovdi dawn il-benefiċċji, l-inċentivi u l-iskemi.

Dawn huma affarijiet li joħolqu inċertezza, u fi swieq fejn għandek kompetittivita` qawwija ...

Per eżempju, jien se nħares lejn is-suq tal-Mediterran għax wara kollox aħna fil-Mediterran qegħdin, u biżżejjed inħares lejn Tuneż fejn hemmhekk tinfetaħ fabbrika kull jumejn.

Ovvjament Tuneż għandu vantaġġ fuqna għax il-pagi f'dan il-pajjiż huma rħas, pero` aħna għandna ċerti vantaġġi fuqhom ukoll.

Per eżempju, l- iskilled workforce tagħna hija xi ftit aħjar minn tagħhom, u għalhekk aħna rridu nixprunawha u ninvestu fiha ħalli nkunu nistgħu nsaħħuha biex inżommu dak l-edge kompetittiv.

Irridu naraw x'qed jagħmlu pajjiżi oħra - l-iktar issa li se nsiru membri ta' l-UE - bħal Ċipru, in-naħa t'isfel ta' l-Italja u l-Greċja, li huma pajjiżi Mediterranji, ħalli naraw x'nistgħu nakkwistaw mill-investiment li qed jersaq lejn dawn in-naħat għax jekk ma jkollokx target f'moħħok ta' dak li tkun trid takkwista ma tkunx tista' tippjana l- ħidma tiegħek.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-istatistika li ġiet ippubblikata matul dawn l-aħħar tliet snin isib li, per eżempju, il-kontribuzzjoni tal- GDP fis-settur tal-manifattura naqset minn 25.5% għal 22%.

Il-qligħ fil- manifattura fis-sena 2000 kien ta' Lm177 miljun u sa l-aħħar ta' Diċembru tas-sena l-oħra kien Lm147 miljun.

Fis-sena 2000, l-investiment fil- makkinarju, allura investiment dirett fl-industrija, kien Lm296 miljun u fis-sena 2002 niżel għal Lm241 miljun.

Jekk inħarsu lejn l-exports, fis- sena 2000 d-domestic exports kienu Lm977 miljun, u fis-sena 2002 niżlu għal Lm771 miljun.

Jekk nħarsu lejn l-importazzjoni ta' industrial supplies li huma marbutin direttament mal-manifattura kemm lokali kif ukoll barranin insibu li fis-sena 2000 kienet ta' Lm950 miljun u fis-sena 2002 niżlet għal Lm621 miljun.

Sur President, qed insemmi dawn il-figuri biex wieħed mill-ewwel jifhem u jieħu l-idea ta' l-istampa reali li għandna quddiemna.

Din hija statistika uffiċjali li qed turi li fil-qasam tal-manifattura, fil-qasam ta' l- esportazzjoni u fil-qasam industrijali hemm problema.

Din hija kkawżata anke mill-waqgħa li kien hemm fis-swieq internazzjonali pero` ma nistgħux ninjoraw il-fatt li għandna sitwazzjoni fejn l-investiment dirett f'dan is- settur ma ġiex lejn Malta u mar bnadi oħra.

Huwa fid-dawl ta' din il- perspettiva kollha li aħna rridu naraw sew f'hiex tikkonsisti il-proposta tal-Malta Enterprise.

Fil-fatt hemm dubbji min-naħa taċ-chamber of commerce, l-FOI u il-GRTU dwar din l-entita` li minkejja li jriduha titwaqqaf minħabba li bħalissa qegħdin fil-fażi ta' tranżizzjoni u ma jistgħux jimxu 'l hemm jew 'hawn, xorta għad għandhom id-dubbji dwar kemm entita` daqstant kbira tista' tkun effiċjenti u tista' tkun ir-risposta ideali għal din il-problema li pajjiżna qed jiffaċċja, problema li aħna l- Maltin irridu nsolvu billi noħolqu l-iskemi ħalli nattiraw l-investiment.

Rigward l-MDC tajjeb li wieħed ifakkar - għax kultant faċli nikkritikaw – li minkejja ċertu nuqqas ta' effiċjenza u toqol fl-ażjenda li ħafna drabi tkun tort tal-managers li jkunu responsabbli, din il-korporazzjoni f'dawn l- aħħar 30 sena ġabet investiment dirett kbir lejn pajjiżna fosthom il-Malta rubber li llum saret id-Dowty, in-Nylon Knitting, id-De La Rue, il-Brandt International u l-ST-Microelectronics.

Dawn huma ditti kbar li bejniethom huma responsabbli għall-parti l-kbira ta' l-esportazzjoni li jagħmel pajjiżna minn sena għall-oħra u joħolqu eluf ta' impjiegi bejniethom.

Sur President, huma proprju dawn il-fabbriki li llum qed jerġgħu jinvestu f'pajjiżna għax għandhom il-fiduċja fil-pajjiż.

Tajjeb li wieħed jistaqsi x'qed isibu attraenti fil-pajjiż tagħna dawn il-kumpanniji - li l-parti kbira tagħhom ġew bejn il-1970 u l-1985 – sabiex komplew kabbru u nvestew f'pajjiżna.

X'jagħmel lil pajjiżna attraenti f'għajnejn dawn id-ditti u għaliex qed ikomplu jaħdmu f'Malta?

Allaħares ma jagħmlux hekk u għandna nagħtuhom l-appoġġ kollu li għandhom bżonn ħalli jkomplu jinvestu f'pajjiżna.

Dan ja\mel sens aktar u aktar għaliex mill-1987 sal-lum, f'temp ta' 15-il sena ta' gvern Nazzjonalista, m'hemm l-ebda fabbrika ta' dan it- tip li ġiet f'pajjiżna u li kompliet tinvesti u tagħti l-kontribut kbir tagħha lejn l-ekonomija tagħna.

Għaliex dawk li kien hawn f'ċertu perijodu stabilixxew irwieħhom hawnhekk u komplew jiżviluppaw( Sinjal li dawn raw lil Malta bħala opportunita` interessanti.

Għaliex minn wara dik id-data ma rnexxilniex nattiraw lejn pajiżna dawn it-tip ta' industriji li llum għandhom high value added u li llum joħolqu ambjent li huwa healthy u joffru pagi tajbin lill-ħaddiema.

Saret analiżi dwar x'kienu r-raġunijiet li dawn baqgħu hawn sabiex nużaw dan l-għarfien biex nagħmlu lil pajjiżna aktar attraenti f'għajnejn l-investitur barrani?

Hemm bżonn li l-MDC tnaqqas il-burokrazija pero` aħna għandna dubbji kbar kemm din titnaqqas billi tingħaqad ma' żewġ entitajiet oħra u anke jiżdiedu r- responsabbiltajiet.

Kif jista' jkun se tkabbar entita` b'mod daqshekk massiv u tgħid li se tagħmilha iżjed effiċjenti?

Għandna strutturi kbar bħall-Enemalta, il-WSC, il-MEPA u mhux darba jew tnejn li aħna d-deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra nitkellmu fuq l-ineffiċjenzi u l-burokrazija ta' dawn l-entitajiet.

Jiena nistaqsi jekk fżdan il-każ nafux x'qed nagħmlu?

Sur President, irrid ngħid li f'dawn l-aħħar xhur l-MDC waqqfet investment aftercare unit.

Dan ifisser li din għamlet unit biex fl-MDC biss - f'kaxxa waħda minn dawn il-ħafna kaxex li qed tipproponi l-Malta Enterprise – titneħħa ċerta burokrazija bejn l-investitur, l-MDC u l-entitajiet tal- gvern sabiex l-affarijiet isiru b'mod effiċjenti.

Hawnhekk qed naqra mill- "Industry Today" u dan jgħid li din l-investment aftercare unit kellha l- għan to eliminate undue delays fuq issues li għandha mad-dipartimenti tal- gvern, mal-MEPA, ma' l-education department, mat-traffic control board, mal- ministeru għall-affarijiet ekonomiċi u mal-kunsilli lokali.

Il-MEPA għandhom l-istess problemi u ma rnexxilhomx isolvuhom, allura jiena nistaqsi: Ladarba dawn ma rnexxilhomx, kif nippretendu li entita` ferm aktar bħall-Malta Enterprise se jirnexxielha?

Meta nibda ndur il-liġi, il- mistoqsija prinċipali li tiġini hi "kif?"

U hawnhekk se nġib eżempju.

Fil- liġi hawn miktub: "Assisting start-up operations".

Anke l-investment aftercare unit ta' l-MDC kien qed jgħid li se jassisti start-up operations u cioe` jassistu kumpanniji li jkunu għadhom qed jibdew għax min irid jinvesti ma jistax jeħel fil-burokrazija.

Pajjiżi oħra bħall-Emirati Għarab per eżempju, għandhom faċilita` li once li l-applikazzjoni tkun approved, fi tliet xhur l-investitur ikun ingħata l-faċilitajiet kollha, bil- fabbrika, bil-legal setup u bl-għajnuna kollha li jkollu bżonn.

Dan l-investment aftercare unit jgħin lil dawn l-istart-ups li qed jibdew u imbagħad jikkordina ma' dipartimenti oħra tal-MDC biex isir it- troubleshooting neċessarju.

Hemm struttura eżistenti bil-għan li tirrendi l-MDC iktar effiċjenti u fuqha kien hawn ħafna ftaħir fejn fl-annual report tas-sena l-oħra ta' l-"Industry Today" intqal:

"Since its inception, the unit has established an effective report with government departments and has come across some interesting and challenging problems faced by MDC clients.".

Per eżempju ssemmiet the outstanding application li kellha kumpannija għal trading licence (Interuzzjonijiet) Jiġifieri dan kollu jfisser li dak li sar biex l-MDC issir iżjed effiċjenti ma rnexxiex għaliex illum qed tiġu hawn b'din il-liġi!

(Interuzzjonijiet) Jiena qed naqra mill-"Industry Today".

(Interuzzjonijiet) Le, jiena qed ngħid xi problema kellhom, issa fl- aħħar nagħtik koppja tar-rapport.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debates.

Onor. Mangion, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

CHARLES MANGION: Jien qed nistaqsi jekk din l-inizjattiva li ħadet l-MDC - u din hi mistoqsija serja - irnexxietx jew le.

Skond dan ir- rapport, din irnexxiet u bdiet tagħmel headway biex tindirizza l-problema tal-burokrazija pero` imbagħad il-fatt li ħarġet din tal-Malta Enterprise, li waħda mill-għanijiet primarji tagħha hu li jkun hemm one stop shop sabiex tinqata' l-burokrazija, turi li dik il-miżura ma rnexxietx.

Għalhekk il-mistoqsija tiġi naturali.

Kif se tirnexxi l-Malta Enterprise fl- għanijiet tagħha( Kif se taqta' l-burokrazija li teżisti mad-dipartimenti tal-gvern, xi ħaġa li ġiet highlighted mill-istess MDC( Kif se taqta' l- burokrazija li għandha mal-MEPA li ddewwimha xhur sħaħ biex tagħti l- approval tagħha u tispiċċa biex skoss nies ma jkunux jistgħu jibnu l- fabbriki tagħhom.

Din hi irresponsabbilta` amministrattiva.

Jiena ma nafx min hu responsabbli għal dan, jekk hux l-MDC jew il-MEPA.

Din il-liġi kif sejra tindirizza din il-problema?

Ħaġa oħra li ridt nistaqsi hi għaliex f'dan is-setup m'humiex involuti l- istakeholders diretti bħall-industrijalisti u l-ismall businessmen.

Meta għamilna t-Malta tourism authority, aħna konna nvolvejna direttament l- istakeholders kollha f'dan is-settur.

B'dan m'iniex qed ngħid li l-Malta tourism authority ma fihiex x'tikkritika pero` importanti li l- istakeholders ikunu nvoluti bis-sħiħ bl-iżvilupp u fid-deċiżjonijiet li jittieħdu.

B'hekk xi ħadd li jara xi ħaġa ħażina, jista' joħroġ jikkritika u jgħid li ċerti dipartiment huwa ineffiċjenti jew li ċertu regolatur m'huwiex tajjeb eċċ. B'dan il-mod ikun hemm in-nies li jikkontrollaw kemm b'mod dirett u anke b'mod indirett l-operat kollu.

Wieħed jistaqsi għalfejn m'hemmx xejn minn dan kollu f'din il-liġi.

Hemm ukoll x'wieħed jistaqsi fuq l-IPSE.

L-IPSE twaqqfet fl-1996 bl-iskop li tkun hands on fuq dawk li jkollhom bżonn il-proċess ta' ristrutturar.

Gvern Laburista kien beħsiebu jalloka fondi mill-proceeds tal-privatisation taħt forma ta' soft loans u għajnuna oħra bħala għajnuna lil min kien se jagħmel il-proċess ta' ristrutturar biex jagħmel dik il-qabża minn suq magħluq għal suq miftuħ.

Issa x'se jiġri minn dan( L-IPSE se tibqa' tiffunzjona b'dan il-mod?

L-iskop tagħha speċifiku se jissaħħaħ jew issa se tispiċċa dejjem tirreferi għall-board dwar id-deċiżjonijiet li għandha tieħu( Naħseb li rridu noqogħdu attenti x'se jiġri għax ma jistax ikun li noqogħdu nagħmlu strutturi mbagħad ngħidu li rridu nħottuhom għax ma ħadmux!

Ma jistax ikun noqogħdu naħlu l-flus u ż-żmien mingħajr ma nsaħħu r-rabta bejn il-bżonnijiet ta' l-industrija u ta' l-intrapriża f'pajjiżna mal-bżonnijiet edukattivi sabiex is-sistema edukativa tkun catered b'tali mod li tipprepara lin-nies għal dak li l-industrija u l-intrapriza se jkollha bżonn fil-futur.

Huwa neċessarju wkoll li jkollna pjanijiet ta' żvilupp.

Jiena mhux qed nitkellem fuq xi ħaġa riġida imma there must be a plan.

Illum anke ħanut tal-merċa jkollu business plan, aħseb u ara pajjiż li qed jimmira lejn l- idea ta' intrapriża msejħa Malta.

Hemm bżonn ta' pjan speċifiku dwar fejn irridu naslu għal kull settur, liema industrija rridu nattiraw, liema investiment irridu nġibu lejna, għaliex nistgħu niġbduh lejna, għaliex nistgħu nikkompetu mal-kompetitturi tagħna, għaliex nistgħu noffru dik ix- xi ħaġa li l-kompetittur tagħna ma joffrihiex, x'inhuma l-possibiltijaiet ta' swieq mhux biss in-naħa ta' l-Ewropa imma anke swieq lejn in-naħa t'isfel tagħna u anke swieq ma' l-Amerika.

Jekk jara l-istatisitka fejn marru l-exports wieħed isib li għandek ċerti swieq oħra barra s-swieq Ewropew.

Ovvjament l-importanza tas-suq Ewropew ma tistax tiġi injorata għax tradizzjonalment, l-ekonomija tagħna żviluppat man mano mas-suq Ewropew u għandna 65% tat-trade tagħna marbuta mas-suq Ewropew.

Għalhekk aħna għandu jinteressana li nagħmlu tranżazzjonijiet mal- kumplament tad-dinja.

F'dan ir-rigward, wieħed irid jara r-raison d'être ta' din l-entita` li se nagħmlu.

Imbagħad hemm il-METCO li kienet ikkonsidrata bħala entita` li għamlet suċċess.

Reċentament, kien hemm interview maċ-chairman tal-METCO u hawnhekk intqal li l-METCO hi entita` speċjalizzata fejn jekk bniedem għandu bżonn li jkollu l-ftuħ għas-swieq internazzjonali, dan jaqbad imur hemm u jinqeda.

Jiġifieri, skond l-interview li sar ftit tax-xhur ilu ma' Anthony Diacono, il-METCO għamlet suċċess.

Ovvjament, bħal fi kwalunkwe ħaġa, ma nippretendux li kien hemm suċċess mija fil-mija, imma effettivament l-għanijiet intlaħqu.

Allura jekk għandna entità li qed tiffunzjona, kif tista' tikkonvinċini li din se tkun iktar effiċjenti jekk se tgħaqqadha ma' żewġ entitajiet oħra, fejn ċertament iridu jiġu kkreati l- linkages?

L-ikbar problema f'dik li hija burokrazija u biex naslu għal one- stop-shop hija appuntu r-rabtiet bejn dawn l-entitajiet u l-gvern, u entitajiet pubbliċi oħra.

Din il-problema xorta se tibqa' hemm għax il- liġi kif inhi ma tindirizzahiex.

Huwa importanti li nagħmlu dawn il-konsiderazzjonijiet għax jekk ma nkunux nafu fejn irridu naslu ċertament ma nistgħux noħolqu l-policies u r-regoli neċessarji biex nilħqu dawk l-għanijiet.

Jien nistaqsi wkoll x'inhuma l- projections, x'irridu nattiraw bħala investiment lejn pajjiżna, u effettivament x'irridu niżviluppaw.

Nagħlaq billi nsemmi l-problema dwar dak li se jiġri mill-ħaddiema.

Ma rridx ninftiehem ħażin.

Bl-ebda mod m'aħna qegħdin ngħidu li xi ħadd – hu min hu, mhux qed ngħidu dak il-ħaddiem jew l-ieħor, hu min hu, inkluż aħna li hawn hawn ġew – mhux qed jagħmel dmiru.

Però aħna jinteressana ħafna kif se taffettwa lill-ħaddiema kull miżura li jieħu l-gvern.

Dan qed ngħidu fid-dawl tal-fatt li meta bdiet tifformola l-Malta Enterprise - għax din ilha x-xhur għaddejja, minn wara s-sajf li għadda - is-Sur Zammit Tabona, li kien il-persuna nkarigata, kien qal li l-ebda job mill-entitajiet li se jiġu integrati f'waħda m'hu se jintilef, għalkemm l- entità l-ġdida se jkollha bżonn inqas nies.

Din hija xi ħaġa li wieħed irid jikkonċediha.

L-ebda job m'hu se jintilef u l-ebda benefiċċju m'hu se jintilef, ħlief li jistgħu jitnaqqsu xi fringe benefits.

F'laqgħa li kien hemm għall-ħaddiema fl-Auberge d'Aragon f'Ottubru li għadda, il-Ministru Josef Bonnici kien assigurahom - qed nikkwota minn rapport li kien hemm fil-ġurnal "The Times" tat-3 ta' Ottubru, 2002 - li ħadd minnhom m'hu se jitlef mid-drittijiet u mill-benefiċċji li huwa għandu.

Mhux neċessarjament se jkun impjegat mal-Malta Enterprise – qed inkun preċiż – però m'hu se jitlef xejn minn dawn.

Mr Speaker, huwa importanti li nagħtu din l-assigurazzjoni fil-parlament issa li wasalna biex ngħaddu din il-liġi.

Wieħed jinsisti għal dan għaliex il-liġi tgħid li l-Malta Enterprise m'hi se tkun tenuta li tosserva l-ebda kuntratt ta' xogħol, xejn.

Il-Malta Enterprise m'hi se ġġorr l-ebda obbligu ta' xi kawża, xejn.

Se tibda with a clean slate.

Għalhekk nerġa' ntenni li huwa mportanti li f'dan il-parlament il-gvern iserraħ moħħ il-ħaddiema li mhux se jitilfu d-drittijiet, il-benefiċċji u s-seniority tagħhom, kif wara kollox qed jitolbu wkoll il-unions rappreżentattivi tagħhom li huma l-GWU u l-UĦM.

Jien nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li huwa mportanti li fil- qasam ekonomiku nħarsu lejn l-affarijiet bis-serjetà u fid-dawl tas- sitwazzjoni attwali li ma nistgħux naħarbu minnha.

Fil-fatt kontra dak li kien jinħad qabel l-elezzjoni ̧ din hija xi ħaġa li ħadd mhu se jsolvihielna imma aħna rridu nsolvuha.

Għalhekk hemm bżonn li nagħrfu l-opportunitajiet li jkollna u nisfruttawhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, meta wieħed jara x'inhu l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi jsib li dan diġà jinstab f'liġijiet oħra li kkreaw entitajiet differenti.

Allura l-mistoqsija tiegħi hija din.

Jekk gvernijiet sussegwenti diġà kkreaw entitajiet bl-istess għanijiet, x'inhi r- raġuni li l-gvern attwali qed jiddeċiedi li jikkrea korporazzjoni oħra biex tippromwovi t-twaqqif u l-espansjoni ta' intrapriżi ta' negozju?

Huwa dan li qed tipprova tanalizza l-oppożizzjoni Laburista ħalli tara jekk fiċ-ċirkostanzi huwiex vale la pena li nikkreaw istituzzjoni =ġganteska oħra jew inkella huwiex aktar opportun jew aktar intelliġenti li l- intrapriżi li diġà għandna naraw x'għandhom ħażin u nsaħħuhom.

Dawn huma l- argument li qed inġib.

Jidher ċar li l-pożizzjoni u l-veduti tal- kelliema ta' din in-naħa huma fis-sens li huwa aħjar li nsaħħu l- entitajiet u l-intrapriżi li diġà għandna milli nikkreaw intrapriża oħra.

Ovvjament l-oppożizzjoni mhijiex kontra l-iżvilupp ekonomiku jew kontra management aħjar ta' l-ekonomija u ta' l-industrija lokali pero' din għandha l-obbligu li tgħid kif taħseb li l-affarijiet jistgħu jsiru aħjar.

Mr Speaker ̧ ftit wara li pajjiżna ħa r-riedni f'idejh fis-snin sittin u sebgħin il-gvern irrealizza li biex tippromwovi l-ekonomija trid tassisti l-intrapriża privata.

Ma tistax timxi 'l quddiem ekonomikament u b'mod ġenerali fil-pajjiż jekk inti ma tagħtix imbottatura lill-intrapriża privata.

Mela kull gvern li kellna ̧ mhux biss mill-indipendenza 'l hawn imma anke qabel, kien jemmen fl-intrapriża privata.

Kien hemm min jemmen li l-intrapriża privata għandha timxi b'ċertu mod u b'ċertu libertà u kien hemm min jemmen li l-intrapriża privata jrid ikollha s-saħħa tagħha pero' b'xi mod trid tkun ikkontrollata.

Pero' dejjem kellna gvernijiet li emmnu fl-intrapriża privata bħala l-mutur ta' l-ekonomija ta' dan il-pajjiż.

Għalhekk il-partit Laburista tas-snin sebgħin ried jara x'jagħmel biex jagħti spinta 'l quddiem lejn l-ekonomija tal-pajjiż.

Sa ċertu żmien konna niddependu ħafna fuq il-bażi militari Ingliża u din mhux biss kienet tagħtina introjtu b'mod dirett – fil-fatt fl-1979 spiċċajna ħadna mingħandha madwar Lm18 miljun fis-sena - imma kienet ukoll tgħinna b'mod indirett għax dak iż-żmien kien hawn numru kbir ta' Maltin jaħdmu ma' l-Armata Ingliża.

Meta l-Ingliżi telqu minn pajjiżna ridna naraw x'nagħmlu biex insaħħu l-ekonomija tagħna.

Il-partit Laburista tas-snin sebgħin kien ikkrea l-MDC, imbagħad fl-1997 kien ikkrea l-IPSE u bejn dawn iż-żewġ entitajiet kienet ġiet ikkreata wkoll il-METCO.

L-iskop uniku ta' dawn l-entitajiet kien li jassistu b'mod dirett lill-entrapriżi Maltin.

Il-METCO kienet immirata prinċipalment, jekk mhux unikament, biex tgħin l- esportazzjoni minn pajjiżna.

Naturalment kien hemm żmien meta l-partit Laburista fil-gvern kien jemmen li stajna b'xi mod nesportaw kemm nimportaw u niftakar li kien ikun hemm inizjattivi li wieħed jingħata liċenzja jekk juri li qed jesporta.

Kien sar eżerċizzju kbir ħafna biex nippruvaw nilħqu dan l-għan pero' mbagħad irrealizzajna li huwa impossibbli li Malta tilħaq din il-viżjoni.

Naturalment l-esportazzjoni hija essenzjali għall-pajjiż għax ma tistax timporta biss jew toffri servizzi biss imma trid bilfors tinstiga l-esportazzjoni.

Għalhekk għandek il-METCO li tispeċjalizza f'din il-ħaġa.

Imbagħad hemm l-MDC, li l-iskop tagħha hu li tkun il-mutur wara l- industrija.

Hawn qed nitkellmu fuq il-fabbriki li jħaddmu ħafna nies u allura jrid ikollok entita' li tippromwovi l-industrija.

Kif qal tajjeb il- kollega tiegħi l-Onor.

Charles Mangion, kien hemm żmien glorjuż meta fl- aħħar tas-snin sebgħin u l-bidu tas-snin tmenin, l-MDC - forsi dak iż-żmien kienet għadha baby, kellha aktar entużjażmu milli għandha llum u kienet inqas burokratika milli hi llum - kien irnexxielha tattira lejn pajjiżna entrapriżi u industriji monumentali li kieku ma kienx għalihom kien ikollna problemi katastrofiċi ekonomiċi f'pajjiżna.

Dan ifisser li l-MDC ħadmet u tat il-frott tagħha għax naturalment ma nistgħux immaqqdru biss.

Huwa veru dak li qal l-Onor.

Charles Mangion, li wara l-1984 u l-1985 il- produttivita' ta' din l-entita' naqas għax ġara xi ħaġa li at one point in time ma baqgħetx trendi dak li kienet trendi meta kienet għadha fl-aqwa tagħha.

Huwa għalhekk li jien nifhimhom lill-kelliema tal-gvern, fosthom lilll-Onor.

Edwin Vassallo li jridu jbiddlu l-affarijiet, u nemmen li qed jagħmlu din il-liġi għax għandhom interess li jippromwovu l-affarijiet.

Wieħed irid japprezza wkoll li ż-żmenijiet tbiddlu u li llum huwa aktar diffiċli li tattira investiment ta' fabbriki f'Malta għax m'għadniex kompetittivi daqskemm konna qabel peress li l-ħaddiema tagħna laħqu ċertu livell u għandhom ċerti salarji.

Is-salarji tal-Maltin fis-sebgħinijiet u fil-bidu tat-tmenijiet kienu għadhom baxxi ħafna meta kkomparati ma' dawk ta' ħaddiema oħra fl-Ewropa.

B'dan il-mod, dawk il-fabbriki kbar li kienu jimpjegaw mijiet, jekk mhux eluf ta' ħaddiema, kienu jipproduċu prodott irħas jew aktar kompetittiv għal dak li huwa suq internazzjonali.Illum din it-tip ta' industrija qed tbati ftit għax għandek pajjiżi oħra bħat- Tuneżija fejn il-labour cost huwa rħis.

Fil-fatt ħafna Maltin kienu qegħdin jiftħu l-fabbriki fit-Tuneżija.

Illum huwa diffiċli li wieħed jiftaħ fabbrika tal-qomos, jimpjega miegħu 500 ruħ u jesporta l-prodott lejn il-Ġermanja.

Jekk inti industrijalist Malti jaqbillek tiftaħ kumpannija fit-Tuneżija, fejn ħaddiem jaqla' 20% jew inqas tas-salarju ta' ħaddiem Malti, tipproduċi l-qomos hemmhekk u tesportahom lejn il-Ġermanja.

Barra s-salarji aktar baxxi, t-Tuneżija għandha wkoll partnership agreement ma' l-UE, jiġifieri m'hemmx excise tariffs u allura m'hemmx diffikulta' biex pajjiżi Nord Afrikani jesportaw lejn l-Ewropa.

Huwa għal dawn ir- raġunijiet li jkun jaqbillek li tmur tiftaħ fabbrika hemmhekk u tesporta lejn l-Ewropa.

Jien ma nistax nifhem kif dawn il-pajjiżi rnexxielhom jaslu f'dawn it-tip ta' trattati għax l-idea ta' l-Ewropa hi li tipproteġi s-suq tagħha, pero' dawn it-trattati jeżistu u allura l-pajjiżi li jgawdu minnhom huma l-kompetituri ewlenin ta' pajjiżi bħal Malta f'din it-tip ta' industrija.

Wieħed irid ikun ukoll oġġettiv u jammetti li x-xogħol ta' l-MDC sar ferm aktar diffiċli għax it-terms of reference ta' l-MDC huma l-heavy industry.

U peress li x-xogħol ta' l-MDC illum huwa aktar diffiċli, wieħed ma jistax jagħmel sweeping statements u jgħid li l-MDC llum qiegħda hemm għalxejn għax m'hijiex qed tattira dan it-tip ta' investiment.

Illum huwa aktar faċli li pajjiżna – din hija ħaġa li dejjem nitkellem fuqha għax huwa s- suġġett li jien il-kelliemi ewlieni ta' l-oppożizzjoni dwaru – jikkompeti f'dawk li huma servizzi.

Aħna rridu nipproteġu l-heavy industry pero' l- futur ta' pajjiżna żgur li jiddependi fuq is-servizzi għax dan is-settur għandu x'jespandi.

Fuq lat ieħor ta' negozju se nbatu.

Imbagħad naturalment kellek l-IPSE li kienet l-idea tal-partit Laburista fil-gvern bejn l-1996 u l-1998.

Għalkemm kellna l-METCO u l-MDC, ridna nikkreaw entita' li taqbeż għal entrapriżi ż-żgħar.

L-MDC tmur għall- fabbriki li jimpjegaw ħafna nies.

Jien bħala avukat kelli ħafna każijiet fejn il-kuntratti kienu jkunu li biex l-MDC tagħtik fabbrika trid timpjega 50 ruħ f'ċertu żmien, trid tagħmel ċertu investiment fil-fabbrika u trid timporta ċertu makkinarju.

Imbagħad kien ikun hemm kuntratti oħra li jgħidulek li jrid ikollok turnover ta' ċertu ammont biex jagħtuk site.

Jiġifieri l-MDC kienet għall-entrapriżi li għal Malta huma kbar.

Il-METCO kienet għall-esportazzjoni u għall-esportazzjoni bil-kbir u allura fil- pajjiż kellna nuqqas ta' awtorita' jew mutur biex jgħin lill-entitajiet iż- żgħar.

Dan l-aħħar sar stħarriġ ta' kemm hawn self-employed hawn Malta u rriżulta li hawn eluf ta' nies li jaħdmu f'dawk li nsejħulhom small and medium enterprises.

Il-Malti jippreferi jkollu biċċa negozju tiegħu milli jkollu salarju tajjeb u jmur jaħdimlek ma' kumpannija kbira.

Jippreferi li jkollu ħanut żgħir ibiegħ il-ħwejjeġ imma l-business ikun tiegħu.

Il-Maltin jippreferu jkunu importaturi żgħar jew jimmanifatturaw xi ħaġa żgħira għax b'hekk iħossuhom kburin li jkunu kkreaw niche market għalihom bi tlieta jew erba' impjegati.

Hekk iħossuhom komdi.

Dik hi s-sistema Maltija.

Jekk lil dan tibgħatu f'industrija b'500 impjegat, wara ftit jiddejjaq, allura peress li numru ta' entrapreneurs żgħar f'pajjiżna huwa kbir, irridu ngħinuhom għax huma persentaġġ notevoli tal-workforce Maltija.

Kull settur għandu l-problemi u d-diffikultajiet x'jiffaċċja.

Filwaqt li min hu industrijalist kbir ikollu d-diffikulta' tal-working space u min hu esportatur kbir irid ikollu lil xi ħadd biex jiggwidah lil fejn se jesporta jew jekk jistax jiddobba xi sussidju 'l hawn jew sussidju 'l hemm biex ikun kompetittiv, il-businessman iż-żgħir għandu problemi tiegħu bħal dawk ta' nuqqas ta' collateral.

Jekk jien għandi idea, irrid inbiegħha u rrid ninvesti f'xi ħaġa, jekk il-business tiegħi huwa żgħir, inkun irrid lil xi ħadd biex jappoġġani u jipperswadi lill-banek biex jagħtuni loan għax sfortunatament huwa diffiċli ħafna biex in-negozjanti Maltin jingħataw loans.

Barra minn Malta għandek ħafna finance companies li jsellfu u għandek ħafna commercial banks allura l-kumpanniji ż-żgħar jiddubbaw financial assistance.

F'Malta għandek biss tliet banek u jagħmluhielek impossibbli biex isellfuk il-flus għax trid tissallab int billi tipoteka ġidek kollu.

Per eżempju, jekk tkun trid Lm20,000 trid tagħtihom garanzija ta' Lm50,000 u jekk il-business imurlek ħażin tkun tlift ġidek.

Jekk inti m'għandekx collateral, jiġifieri immovable property, u jkollok idea tajba, jekk tipprova tbiegħha lill-bank...

(Interruzzjonijiet) Qabel kellek skemi fejn il-bank jidħollok shareholder biex jikkontrollak imma illum dawn l-iskemi spiċċaw allura saret impossibbli għan-negozjant ż-żgħir li jiddobba flus mill-bank.

U anke jekk jiddobba flus mill-bank u jkun għaddej minn perijodu ħażin, dawn jagħmlulu call-in u jġennuh.

Dawn huma d-diffikultajiet li jiffaċċjaw dawn it-tip ta' negozjanti.

Jekk lil dawn in-nies ma ngħinuhomx finanzjarjament – qed nitkellem mill- esperjenza għax nagħmilha ma' ħafna nies – jispiċċaw tant jiġu msallbin, tant ikunu jridu jsalvaw il-baby tagħhom akkost ta' kollox, tant ikunu jridu jibqgħu għaddejjin fin-negozju, li jispiċċaw jisselfu mingħand użuraj li jeħdulhom imgħax qawwi u jispiċċaw aktar imsallbin.

Jiġifieri llum is- small and medium enterprises qegħdin fi problemi kbar u għandhom bżonn ta' l-għajnuna.

Entrapriżi bħall-IPSE jibdew b'entużjażmu kbir u jirsistu imma mbagħad wara ftit - ma nafx għaliex jiġri hekk f'pajjiżna - tidħol burokrazija sfrenata.

Dan jiġri f'kollox.

Jien bl-ebda mod m'jiena qed nipprova nwaħħal fil-ministru jew fl-Onor.

Edwin Vassallo għal dan.

Donnha hija l- mentalita' tagħna li wara ftit ikun hawn ċerta burokrazija fejn kulħadd jibża' jieħu deċiżjoni jew jirriferiha lil xi ħaddieħor.

Dik hi l-problema li għandna.

Ġieli tassisti klijent ma' l-MDC u ssib li jkun hemm klawsola li tkun qed tkissru għax ikun irid iħaddem 70 ħaddiema minflok 40, għax hekk iffirma.

Issa dan l-individwu ma jkunx jaffordja li jħaddem dan in-numru ta' ħaddiema għax il-business ikun marlu lura u jkollu jikser il-klawsola.

Allura lil dan tagħmillu kawża biex tiżgumbrah mill-fabbrika u ġġennu.

Wara dan, il-banek jindunaw b'dan, jagħmlulu call-in u jkomplu jkissruh!

Din hija attitudni tal-biża'!

Jiġifieri jkollok negozjanti li mhux minħabba t- traskuraġni tagħhom jew għax ikunu mbroljuni imma għax sempliċement inbiddlu ċ-ċirkostanzi, titkisser il-ħolma tagħhom oriġinali.

Allura lil dawn tkompli tkissirhom u ssawwathom!

Dawn huma problemi li naqbel ma' l- Onor. Edwin Vassallo li veru jeżistu f'dan il-pajjiż u dan huwa l-argument kollu.

Irrid ngħid ukoll li l-esperjenza wrietna – u sieħbi l-Onor.

Mangion għamel tajjeb li kkummenta dwar dan - li aktar ma tkun kbira l-organizzazzjoni f'Malta u aktar ma jkollha fergħat, aktar se tikkrea burokrazija.

Maż- żmenijiet l-esperjenza wriet lill-gvernijiet tagħna li bażikament in- negozju f'Malta tista' tispezzah fi tliet oqsma, l-esportazzjoni, l- industrija u l-entrapriża ż-żgħira.

Imbagħad għandek is-servizzi u dan jidħol miegħu t-turiżmu.

Ma' dan għandek entitajiet oħra li huma l-mutur ta' dak is-settur.

Xi darba nitkellem fuqha għax naħseb li wasal iż-żmien li jkollna wkoll entitajiet simili biex jippromwovu wkoll is-servizzi fil- pajjiż.

Naturalment għadna fil-bidu tal-leġislatura u għad ikolli l- opportunita` li nagħti s-suġġerimenti tiegħi f'dan ir-rigward.

Mela hemm tliet oqsma speċjalizzati ta' negozju f'dan ir-rigward u issa se ngħaqqduhom kollha flimkien.

Meta jsir hekk jista' jkollok interessi konfliġġenti.

Negozjant kbir u negozjant żgħir jew esportatur u importatur ma tistax tpoġġihom fl-istess keffa!

Mela fejn qabel l-idea kienet li jkollok entita` li tmexxi b'mod awtonomu l-interessi tas-settur privat, issa se jkollok entita` waħda li se tħaddan ġo fiha oqsma differenti ta' l- industrija u tal-kummerċ f'Malta, li jista' jkollhom interessi konfliġġenti.

Din trid tiġbed ħabel wieħed u allura se tirrikonċilja dawn l- interessi differenti billi xi kultant trid tilħaq kompromess a skapitu ta' settur biex tgħin lil settur ieħor.

Aħna qed ngħidu li ma jagħmilx sens li jkollok tliet oqsma, tliet prijoritajiet differenti u tagħmilhom f'keffa waħda.

Dan hu l-argument kollu tal-partit Laburista.

Uma jagħmilx sens għax jista' jkollok interessi konfliġġenti dwar lil min se tittratta bi priorita`.

Sur President, ladarba tkellimna dwar dawn it-tliet entitajiet ma jkunx aħjar li naraw fejn hemm bżonn li nirranġaw?

L-Onor.

Edwin Vassallo qabel miegħi li l-MDC hija burokratika żżejjed, li hija top heavy, li bdiet tajjeb pero' it is time to change and strengthen it.

L-iskop ta' l-MDC huwa tajjeb u allura trid tara x'hemm bżonn isir u trid tagħtiha injection iktar moderna u ssalvaha.

Sur President, hemm bżonn li nibdlu wkoll il-proċedura burokratika li teżisti għal min jiġi minn barra biex japplika għal fabbrika.

M'hemmx għalfejn tikkrea Malta Enterprise biex tagħmel hekk!

Jien bħalissa qed niddijlja ma' l-MDC – mhux se nsemmi l-każ - dwar klijenti barranin li ġew hawn Malta biex jiftħu industrija tajba u ilna tmien xhur niddibattu biex naraw nistgħux nittrasferixxu x-shares minn fuq persuna għal persuna oħra!

(Interruzzjonijiet) Tridu tbiddluhom dawn l-affarijiet!

Inti taħseb li jekk se tikkrea intrapriża ġiganteska din se ssolvi din il-problema!

Hija l-mentalita' li trid tbiddel!

Irid ikun hemm mentalita` ġdida.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux se jirnexxielek!

Meta tagħmel entrapriżi kbar bħal din li qed tipproponi, se tikkrea aktar burokrazija.

Dik hija l-veduta tagħna.

Għamlu studju u araw għaliex l-MDC qed tiffunzjona b'dan il-mod!

Hemm tliet problemi prinċipali, arawhom u indirizzawhom.

Il-burokrazija tgerrex l-investiment.

Mhux sew li jiġu nies minn barra biex jippruvaw jagħmlu amalgamations ma' kumpanniji Maltin jew jippruvaw jiftħu inizjattivi ġodda u dawn jispiċċaw jeħlu minħabba l-burokrazija!

Irrid ngħid ukoll li kien hemm ħolma li jekk negozjant żgħir imur l-IPSE, dan isib assistenza professjonali u teknika, imma din ma jsibhiex!

Jekk imur hemmhekk biex jgħinuh iġib loan mill-banek, l-istess.

Illum il-banek saru ristrettivi ħafna f'dak li għandu x'jaqsam ma' collateral u sfortunatament l-istaff m'għandux in-know-how tekniku biżżejjed biex jassisti lill-klijent meta dan ikun irid jieħu xi loan.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li m'hu veru xejn li l-IPSE tagħti collateral, u l-IPSE ma tistax tgħin verament jekk tkun għadha ma identifikatx il- problemi.

Xi kultant negozjant ikollu bżonn jieħu loan ta' xi Lm10,000 jew ta' Lm8,000 minħabba li jekk ma jagħmilx hekk il-banek u l-kredituri jaqbżu fuqu, u għalhekk fl-IPSE għandu jkun hemm accountants jew periti li janalizzaw il-business ta' dan in-negozjant, jaraw jekk dak li jkun se jagħmel ikunx verament vijabbli jew le u fil-kas they give a helping hand, anke jekk ikun hemm bżonn jipparteċipaw temporanjament b'mod dirett fir- running ta' l-intrapriża tan-negozjant.

Jekk ikun hemm bżonn, anke l-gvern għandu jagħti l-collateral f'każ bħal dan wara li jieħu l-pariri mingħand l- IPSE.

Qed ngħid dan għax jien, bħala avukat, niltaqa' ma' diversi negozjanti frustrati minħabba li għandhom dawn it-tip ta' problemi, u meta dawn jirrikorru għand l-IPSE ħafna drabi din tagħtihom pariri in aria u ma tagħtihomx l-għajnuna diretta li huma jkollhom bżonn.

Din hija a first- hand knowledge, u ħadd ma jista' jgiddibni fuq dan li qed ngħid għax nista' nsemmi każi speċifiċi.

Biżżejjed ngħid li kien hemm każ fejn l-IPSE lanqas biss irranġatlu lil negozjant biex jieħu bridge loan żgħir ta' Lm5,000.

Filwaqt li l-iskop li għalih ġiet imwaqqfa l-IPSE huwa tajjeb, jiddispjaċini ngħid li din hija mmexxija ħażin, pero` dan ma jfissirx li għandna nneħħu lil dan l-istitut.

Allura jekk iċ-ċivil huwa mmexxi ħażin, għandna nneħħu liċ-ċivil u nikkreaw minfloku bordijiet u entitajiet li jmexxu lill-pajjiż?!

Għax jekk hawn xi ħaġa li m'hijiex qed tiffunzjona, dan huwa ċ-ċivil.

Mid-dehra l-gvern hekk qed jirraġuna; li jekk fil-pajjiż ikun hemm entita` li m'hijiex miexja tajjeb, din tiġi mneħħija u titwaqqaf minflokha entita` oħra.

Imma dan x'raġunament hu?!

Jekk nibdew nirraġunaw b'dan il-mod, allura nistgħu noqogħdu nwaqqfu entitajiet ġodda l-ħin kollu għax għall-bidu li tiġi mwaqqfa entita`, ikollha t-teething trouble tal- bidu, imbagħad jinqalgħu problemi oħra f'dak li għandu x'jaqsam mas-set-up ta' dik l-entita`, imbagħad jiġi moħli ħin prezzjuż sakemm din l-entita` tissetilja ...

Li jrid jagħmel il-gvern huwa li jħares lejn l- istituzzjonijiet eżistenti u jara x'hemm bżonn isir biex dawn jissaħħu.

Il- partit Laburista ma jaqbilx li fejn ikun hemm il-problemi għandu jkisser u jbiddel.

B'dan ir-raġunament għandhom jitkissru l-entitajiet kollha li għandna f'dan il-pajjiż għax l-ebda waħda minnhom m'hi miexja smoothly.

Ħalli nieħdu l-METCO.

Fil-bidu l-istaff tal-METCO kien jissuġġerixxi lin- negozjant fejn għandu jesporta, kien isiblu l-buyers huwa stess u kien jagħtih ċerti rakkmandazzjonijiet.

Ara llum il-METCO m'għadux jagħti din it-tip t'għajnuna u n-negozjanti qed ikollhom ifendu għal rashom.

Fil-fatt ċerti nies lanqas għadhom jirrikorru għand dawn l-istituzzjonijiet għax xorta waħda m'humiex jaslu, u għalhekk il-prinċipju ta' dan il-gvern għandu jkun li jsaħħaħ l-entitajiet li diġa` jeżistu.

Issa nixtieq nagħmel xi punti fuq is-set-up ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Fi klawsola 14 qed ngħidu li l-korporazzjoni Maltija għall-intrapriża se jkollha d-dritt li timpjega lin-nies kif trid hi.

Sa ċertu punt jien naqbel li meta tikkrea entita` ġdida, għandek timpjega l- aħjar nies biex tassigura li l-entita` tibqa' miexja 'l quddiem, pero` wieħed irid iħares ukoll lejn il-problemi soċjali tal-pajjiż.

Ilna ngħidu ħafna li fiċ-ċivil hemm over employment.

Biżżejjed ngħidu li 43% tal- popolazzjoni jaħdmu mal-gvern, u allura bla ebda dubju mal-gvern hemm il- ħaddiema żejda, u fost dawn il-ħaddiema żejda hemm ħaddiema tajbin li m'humiex qed jiġu utilizzati.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex qed ngħid li din il-korporazzjoni għandha tkun marbuta bilfors li timpjega magħha ħaddiema tal-gvern, imma almenu għandu jkun hemm klawsola li moralment, u mhux legalment, tkun tinstiga lil min se jmexxi lil din il- korporazzjoni biex jara li kemm jista' jkun jiġu trasferiti jew sekondati ma' din il-korporazzjoni nies minn mal-gvern.

La mal-gvern hemm ħaddiema li m'għandhomx x'jagħmlu, għaliex se nkomplu nżidu l-ispejjeż?

Almenu la qed nikkreaw attivita` ġdida, għandna nipprovaw nutilizzaw il-ħaddiema li għandna.

L-Onor.

Charles Mangion qal li l-entitajiet bħal din li qed inwaqqfu llum għandhom jgħinu lill-gvern għax illum xogħol il-gvern m'għadux biss dak li jmexxi lill-armata, lill-pulizija u lill-qrati, fost affarijiet oħrajn, imma huwa wkoll li jmexxi l-ekonomija tal-pajjiż.

Qabel taħt diversi gvernijiet il-funzjoni tal-gvern kienet law and order, pero` l-gvern stess għandu japprezza li jrid ikollu speċi ta' partnership ma' nies konċernati biex jiżviluppa l-ekonomija.

Jien ma narax għalfejn lanqas li se jkun il- ministru li jagħżel lil min imexxi din il-korporazzjoni.

Kif qal l-Onor.

Mangion, ma tkunx idea ħażina li ċerti għaqdiet li għandhom interess dirett f'din il-korporazzjoni, bħall-FOI, ikollhom ir-rappreżentanza tagħhom fil- kunsill ta' din il-korporazzjoni.

Ġaladarba din il-korporazzjoni se jkollha x'taqsam mal-kummerċ, ma' l-ekonomija u ma' l-industrija, ma tkunx idea ħażina lanqas li jkollha wkoll xi relazzjoni mal-kunsill Malti għall- ekonomija u żvilupp.

Mr Speaker, naturalment meta wieħed jikkrea entitajiet ġodda jkun qed jikkrea iżjed spejjeż.

Milli jidher, għall-bidu biex din il-korporazzjoni tibda tiffunzjona se jiġi allokat għaliha Lm1 miljun u mbagħad huwa l- ministru tal-finanzi li jrid jara kif il-korporazzjoni Maltija għall- intrapriża se ġġib iktar flus.

Issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li għalkemm lil din l-entita` li qed inwaqqfu qed insejħulha korporazzjoni, legalment din m'hijiex korporazzjoni.

Legalment korporazzjoni tfisser għaqda privata ta' entitajiet jew ħaddiema privati biex dawn jiġġestixxu għan ekonomiku u jaqilgħu l-flus, imma l-entita` li qed inwaqqfu llum m'hijiex a profit sharing organisation u allura m'hijiex korporazzjoni imma hija awtorita` jew aġenzija governattiva.

Dan ifisser li għall-mezzi tagħha din tiddependi mill-gvern pero` kuntrarjament għal aġenziji governattivi oħrajn, issa qed tingħata l-poter li tissellef kif jagħmlu kumpanniji parastatali jew kumpanniji governattivi.

Mela din se jkollha injezzjoni inizjali ta' Lm1 miljun, jiġifieri għandek is-sistema ta' finanzjament normali ta' kif il-gvern jmexxi l-aġenziji tiegħu pero` għax sejjaħnilha korporazzjoni, din għandha il-jedd li tiddejjen u hawnhekk hija l-preokupazzjoni tiegħi.

Kemm se ndumu f'dan il-pajjiż nikkreaw dejn parallel mad-dejn tal-gvern li diġa` jeżisti?

Meta niġu biex nitkellmu fuq deficits strutturali naraw biss id-dejn li jirriżulta mid-deficit governattiv – bejn wieħed u ieħor dan ammonta għal xi Lm800 miljun jew Lm900 miljun – pero` l-kumpanniji l-oħrajn li jagħmel tajjeb għalihom il-gvern għandhom aktar minn Lm500 miljun dejn.

Allura dan ifisser li d-dejn m'huwiex Lm900 miljun imma huwa Lm1.4 biljun.

Issa qed nerġgħu nagħmlu l-istess ħaġa; qegħdin nikkreaw entita` li biex tmexxi se jkollha ħafna spejjeż.

Aħna diġa` qed nikkonċedu li l-Lm1 miljun li se tingħata mhux se jkun biżżejjed u qed nikkonċedu wkoll li l-vot li se jingħata l-Ministru tal-Finanzi biex imexxi d-dekasteru tiegħu mhux se jkun biżżejjed u allura qed inħallu intrapriża tikkappara aġenzija tal-gvern u aktar flus li ma jkunux ġew ivvotati għaliha minn dan il-Parlament jew allokati lilha mill-ministeru.

Dan ifisser li se nerġgħu mmorru lil hinn minn dak li ġie budgeted u għandna esperjenzi ta' dan.

Ilkoll nafu kemm għandhom dejn l-Enemalta u l- Water Services Corporation għax dawn iridu jaqdu missjoni soċjali.

Issa se nispiċċaw b'aġenzija ġganteska li tinvolvi ħafna flus u se terġa' toħloq piż finanzjarju u ekonomiku fuq dan il-pajiż.

Il-mezzi finanzjarji ta' dan il-pajjiz m'humiex tajbin u l-qagħda ekonomika jew fiskali tal-pajjiż m'hijiex daqstant tajba u minkejja dan, xorta se nkomplu nżidu l-piż.

Għalhekk ikun aktar għaqli li nanalizzaw it-tliet entitajiet li diġa` jeżistu, naraw what went wrong along the wayside, nindirizzaw il-problemi partikolari ta' kull entita` u nsaħħuhom.

Aħna rridu nimxu 'l quddiem, mhux inkissru li għandna u nerġgħu nibdew!

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Il-politika li tkisser ħaġa biex tibni oħra u wara ftit taż-żmien terġa' tagħmel l-istess hija żbaljata.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, jien ma nixtieqx nidħol fuq dak li ntqal diġà mill-kollegi tiegħi imma dan mhuwiex daqstant faċli peress li t- tema prinċipali hija li aktar ma jgħaddi żmien aktar qed jinħass in-nuqqas ta' flus fl-idejn.

Din hija sinonmina ma' dan l-Att li l-għan tiegħu huwa li jġib l-investiment ġdid u jorganizza u jmexxi 'l quddiem l-imprendituri Maltin biex jiġġeneraw il-ġid f'Malta.

Nixtieq nagħmel riferenza għal dak li kellu xi jgħid is-Segretarju Parlamentari, Edwin Vassallo fil-bidu ta' din id-diskussjoni meta qal li dak li nwiegħdu rridu nsarrfuh fi flus.

Din hija frażi sabiħa pero' kif jaf kulħadd il-gvern preżenti wiegħed ħafna affarijiet biex ikollu t-tmun tal-pajjiż u ħafna minn dawn il-wegħdi kien ibbażati fuq il-ħolma li l-UE hija s-soluzzjoni ta' kollox.

Għalhekk issa rridu naraw kif il-gvern se jsarraf dawn il-wegħdi fi flus għax żgur li bħalissa mhux qed jiġri hekk.

Sur President, hemm bżonn li l-partit Laburista jħares 'il quddiem fis-sens li mhux jimbarka fuq l-istess difiza li kellu qabel ir-referendum u l- elezzjoni – kif qed jippretendu ħafna - imma jħares lejn is-sitwazzjoni preżenti u jiffoka fuq dak li wiegħed il-gvern.

Il-gvern wiegħed li bil- pass li se nagħmlu, se jitkattar il-ġid u l-investiment fil-pajjiż u se jitkattar dak kollu li l-Malti jaspira għalih.

Ladarba se jkollna suq wiesa' l-Maltin se jkollhom iċ-ċans li jmorru fi swieq Ewropej u ċittadini Ewropej se jkollhom iċ-ċans jiftħu negozju f'Malta.

Issa hawnhekk jinbet punt kruċjali: Kif se niddefendu lilna nfusna milli niġu mikula minn min hu ikbar minna?

Naħseb li f'dan is-sens irridu naraw kif din il-liġi tħares u timbotta 'l quddiem lill-intrapriża tagħna.

Din hija liġi li qed tipproponi li tneħħi l-IPSE, il-METCO u l-MDC u żżid magħha funzjonijiet oħra bħalma huma r-retailers; f'kelma waħda qiegħda tieħu kollox taħt idejha bl-eċċezzjoni – jekk m'iniex sejjer żball - tat- turiżmu.

Wieħed jingħata x'jifhem li l-idea wara dan kollu hi li jkun hemm deċentralizzazzjoni avolja meta tħares lejn il-biċċa tax-xogħol, kważi kważi iżjed se jkun hemm ċentralizzazzjoni ta' poter wieħed li jamminsitra kollox.

Qabel l-1987 kellna ċ-ċentralizzazzjoni u jidhirli li wara l-1987 twaqqfet l-IPSE li l-iskop tagħha kien li tieħu ħsieb l-imprendituri Maltin.

Kien hemm ukoll il-METCO li kienet intiża għal barra minn Malta u l-MDC li kellha l-istess skop.

Kull qasam kien speċjalizzat għalih innifsu.

Issa qegħdin nipproponu li jkollna korp li se jkollu policy li tkun il-mutur ta' kollox b'diversi dipartimenti li se jirċievu din il- policy u jħaddmuha skond kif jgħidulhom.

Sur President, il-fatt li kollox jiġi ċentralizzat f'korp wieħed hawn min jiddeskrivih bħala "too many chiefs and not enough Indians" imma jien naħseb li r-realta` hi bil-kontra, fejn ikollok chief wieħed u ħafna Indjani taħtu.

Fil-ftuħ ta' din id-diskussjoni ntqal li hu żball kbir li nrawmu ż-żgħażagħ tagħna biex għada pitgħada jaħdmu bħala impjegati.

Hawnhekk jiena ma naqbilx għax wieħed irid iġib quddiem għajnejh li f'pajjiżna m'hawnx biss nies li huma intelliġenti jew nies li għandhom sengħa.

Għandek grupp ta' nies li ma jiffittjawx f'dawn iż-żewġ kategoriji.

L-akbar dnub li għamilna f'dan il-pajjiż hu meta warrabna s-snajja u ma nistax nifhem kif hawnhekk aħna noħorġu bi frażi li litteralment qegħda tgħidilna li m'għandniex inrawmu liż-żagħżagħ tagħna biex għada pitgħada jaħdmu bħala impjegati.

Irid bilfors ikun hemm ċerta struttura li minnha nnifisha tipprovdi xogħol alternattiv għal min m'huwiex kapaċi jaħdem f'xi sengħa u għal min m'huwiex kapaċi juża l-kapaċitajiet terzjarji tiegħu.

Nispera li din il-frażi m'hijiex it-triq biex ngħidu li f'Malta m'hawnx fabbriki għax aħna ma rriduhomx u għax irridu ż-żgħażagħ tagħna jimpjegaw lilhom infushom.

Dan huwa impossibbli għax bilfors li wieħed jeħtieġ impjieg u għalhekk hi sfortuna kbira li l-iskejjel tas-snajja qegħdin jiġu mogħtija l-ġenb u hija sfortuna li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed nisimgħu b'fabbriki li qed jagħlqu.

Sal-bieraħ stess, fuq gazzetta lokali kien hemm esponent prinċipali f'GĦawdex li ndika l-preokupazzjoni tiegħu għan-nuqqas ta' impjiegi li qed ikollha l-gżira GĦawdxija u naħseb li m'huwiex sew li nitkellmu b'dan il-mod, iktar u iktar meta l-impjieg huwa s- sinsla ta' l-ekonomija tagħna u ċertament trid issir enfasi qawwija biex insaħħu s-snajja tagħna.

Quddiemna għandna din il-liġi li se tissostitwixxi l-IPSE, l-METCO u l-MDC mal-Malta Enterprise.

Meta kont qed naqra dan l-abbozz ftakart f'dak li kien jgħidilna l-Profs.

Cremona u cioe` li huwa żball tal-leġislatur li flok janalizza liġi li tkun fis-seħħ sabiex itejjibha, dan jarmi dik il- liġi u jagħmel oħra.

Dan il-kliem joqgħod eżatt ma' dak li qed jagħmel il- gvern issa li flok ma jara kif jista' jtejjeb il-liġijiet ta' l-IPSE, l-MDC u l-METCO, dan qabad u ħoloq liġi ġdida u għaqqad kollox.

Naħseb li m'huwiex korrett li jintqal li l-IPSE, l-MDC u l-METCO ma kenux qed jaqdu l-funzjonijiet tagħhom għax il-liġijiet huma ħżiena u għax l-idea ma kinitx tajba.

Naħseb li huwa iktar korrett li jingħad li kellu jsir studju aktar profond ta' kif dawn it-tliet korpi jistgħu jaħdmu b'mod iżjed professjonali.

Fl-opinjoni tiegħi, il-punt li huma kienu focused fuq qasam partikolari kien ta' ġid u għalhekk nemmen li l-fatt li dawn it-tliet entitajiet se npoġġuhom f'liġi waħda li hi totalment ġdida, jirrappreżenta tkissir inutli u nfiq żejjed li seta' ġie evitat.

Agħar minn hekk, din il-liġi titkellem dwar trasparenza u accountability.

Bħala prinċipji huma ta' min japprezza u ta' min jimbotta 'l quddiem pero` meta tħares fil-fond tinduna li din m'hija xejn ħlief maskra biex tgħatti d- diżorganizzazzjoni li hemm.

Hawnhekk noqogħdu nitkellmu fuq trasparenza u accountability imma mbagħad minn imkien ma' jirriżulta li dan l-abbozz qiegħed b'xi mod iżomm lid-diretturi responsabbli ta' dak li jagħmlu.

Għalhekk il-ħsieb imur lejn ħolqien ta' MEPA oħra, ħolqien ta' mostru ieħor li se jikkontrolla u joħloq proċeduri għalih innifsu li ma jiftehmux u li se jkun miżien imxaqleb lejn in-naħa li dejjem irid.

Għalfejn ngħid dan?

Nemmen li f'istituzzjoni bħal din, li se jkollha poter daqstant wiesa`, id-diretturi għandhom jinżammu responsabbli ta' l- affarijiet li jagħmlu.

Għalhekk, jiena nemmen li f'organizazzjoni bħal din għandu jkun hemm lok għal ombudsman intern li jkun responsabbli li jara li l-affarijiet mexjin sew kull meta jkun hemm xi complaint.

Dan l-ombudsman għandu jkun responsabbli u jirrapporta direttament lill-parlament.

B'dan il-mod biss ikun hemm ċertu kontroll fuq kif għandhom jitmexxew l- affarijiet.

Miżura oħra li tista' tiġi introdotta hi bħal dik li ġiet introdotta f'abbozz reċenti mgħoddi mill-gvern fir-rigward tal-ġbir tat-taxxi fejn inħoloq organu li meta jirriżulta li l-persuna maħtura fuq il-bord f'isem il-gvern jinstab ħati ta' reat, dan jiġi mmultat somma flus jew jeħel il- ħabs skond x'ikun il-każ.

Din hi miżura tajba u f'waqtha u naħseb li hija l- ewwel waħda li ġiet introdotta f'pajjiżna fejn persuna li tkun qiegħda żżomm pożizzjoni f'tali istituzzjonijiet tinżamm personalment responsabbli.

Huwa b'hekk biss li nistgħu b'xi mod nikkontrollaw lil min se jkollu f'idejh r-rigni ta' organizzazzjoni daqshekk kbira bħalma hi l-Malta Enterprise u fl-istess ħin ikun hemm salvagwardja biex ma jerġax jiġri bħalma ġara fil-MEPA fejn smajna b'diversi każi fejn inħarġu permessi li mhux suppost joħorġu.

Hemm il-fatt li l-Malta Enterprise bħal fil-każ tal-MEPA għandha l-fakulta` li tagħmel il-proċedura tagħha.

Hawnhekk nirreferi għal każ li kien involut fih l-Onor.

Joe Mizzi – fiż-żmien meta kien responsabbli għall-MEPA - fejn nqalgħat kwestjoni fuq proċedura.

Kien inqala' każ fejn l-Onor.

Mizzi kien għaddielu suspett li l-affarijiet ma kenux mexjin kif suppost u kien talab għal dokumenti biex ikun jista' janalizza dan il-każ.

X'ġara( Ġara li kien hemm min kellu interess fil-biċċa tax-xogħol u xamm li l-affarijiet jistgħu ma jispiċċawx tajjeb u għalhekk ħareġ bi proċedura li qabel ma membru tal- bord tal-MEPA jkun jista' jistaqsi għad-dokumenti, dan irid jitlob il- permess tal-bord.

Din ma kienet xejn għajr manuvra bl-intenzjoni sempliċi li meta jkun hemm xi complaint jew xi ħaġa li ġiet fid-deher, din tiġi kontrollata u miżmuma mil-iktar fis possibbli.

Dan żgur m'għandux ikun il- każ u ladarba nafu kif ċerti affarijiet jistgħu jaħdmu b'mod daqstant skorrett, għandna nieħdu l-passi kolha biex nevitawhom.

Għal din ir- raġuni, nitlob li għandu jiġi introdott ombudsman intern jew xi ħadd taħt isem ieħor fi ħdan l-istess organizzazzjoni li jkollu l-poter li jinvestiga anke każijiet proċedurali bħal dawn.

Is-Segretarju Parlamentari qalilna wkoll li l-ikbar sfida li għandu dan il- gvern hi li jorganizza l-istrutturi tiegħu biex jara kif kull struttura tkun accountable u għalhek nirreferi għal dak li għadni kif għedt u nappella biex dan isir jekk verament irridu liġi li żżomm lil kulħadd accountable.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Sammut, sar il-ħin.

Tibqa' in possession(

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Iva, nibqa' in possession.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo sabiex f'isem il-Viċi Prim Ministru jressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tlieta, 15 ta' Lulju, 2003 fis-6:00p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, jien nixtieq nikkoreġi xi impressjonijiet li dehru fil-ġurnali nhar il-Ħadd li għadda, pero` qabel ma nagħmel dan xtaqt ngħid li l-istituzzjoni tal-media għandha turi iżjed responsabbilta` meta tiġi biex tippubblika storja u għandha tivverifika l- aħbarijiet li tagħti irrispettivament għal min tkun qed taħdem.

Jiena ngħid ukoll li l-ġurnalisti għandu jkollhom ftit paċenzja.

Qed ngħid dan għax issa daħlet drawwa li l-ġurnalist, għaliex forsi ma jkollux biex jimla l- ewwel paġna, iċempel jew jibgħat e-mail lill-ministru, jistaqsih il- mistoqsijiet u jagħtih deadline sa meta jrid jirrispondih bħallikieku l- Ministru jista' jitlaq ix-xogħol minn idejh biex jaqdi l-esiġenzi tal- ġurnalist.

Dan kollu jsir bit-"theddida" - u qed nuża l-quotes għax ovvjament din tkun implied – li jekk il-Ministru ma jweġibx, il-ġurnalist jaqbad u jippubblika li jrid u li jaf.

Ħafna drabi, il-mistoqsijiet li jsiru jkunu mistoqsijiet li l-ġurnalist ikun jista' jġibhom jekk jagħmel ftit riċerka imma llum kulħadd irid jieħu the easy way out.

Kulħadd irid jikteb artiklu pero` r-riċerka relattiva ssir mill-impjegati ta' l-uffiċċju tal-Ministru bħallikieku dawn huma impjegati tagħhom.

Hekk ġara nhar il-Ħadd li għadda, meta f"The Malta Independent on Sunday" dehret l-istorja li kienet tgħid li l-Ministru tal-Finanzi naqqas b'10% l- ispiża tal-gvern, liema storja ġiet ikkuppjata l-għada minn "l-orizzont".

Sur President, dan m'hu veru xejn.

Il-ġurnalist li kiteb din l-istorja partikolari ċempel fil-ministeru tiegħi meta jiena kont imsiefer u qabad u ppubblika li ried għaliex mid-dehra hawn xi direttur mal-gvern li ħass li għax tnaqqaslu xi ammont mill-budget, kellu jagħmel xi furur.

Sur President, f'dan il-pajjiż irridu noqogħdu attenti minn l- iskrizofrenija li nbatu minnha.

L-ewwel taqra l-gazzetti u tisma' kritika għaliex il-gvern mhux qed jikkontrolla l-ispejjeż, imbagħad tibda tikkontrolla l-ispejjeż u għax ikun hemm xi direttur jibda joqmoż u jċempel lil xi ħabib fil-gazzetti, dawn il-gazzetti joħorġu jgħidu x'għarukaża li l-gvern qiegħed inaqqas mill-budget!

Sur President, f'dan il-pajjiż, tagħmel x'tagħmel taqlagħha.

Hawnhekk nixtieq nerġa' insemmi l-istorja ta' Esopu, tal-ħmar, ir-raġel u t-tifel fejn dan, jagħmel x'jagħmel, ma kien jogħġob lil ħadd.

Għalhekk jien dejjem imxejt billi għamilt dak li naħseb li huwa tajjeb u imbagħad min irid isallabni, isallabni.

Rigward din l-istorja li ħarġet fuq il-gazzetta nhar il-Ħadd, jiena diġa` weġibt mistoqsijiet fil-gazzetti fuq dan il- proċess tal-cost cutting li qed jagħmel il-gvern u weġibt mistoqsijiet parlamentari fuq l-eżerċizzju tal-variable budgeting li qed nagħmlu.

Għal dan il-ġurnalist, dan kollu ma jeżistix.

Dan jisma' xi ħaġa u jippubblikaha bħallikieku mhux qed jgħix Malta.

Imma possibbli dawn ma jaqrawx gazzetti oħra?

Jien qiegħed inkun kritiku ta' dan kollu allavolja naf li minħabba f'hekk se tispiċċa ċċaqċaq aktar il-frosta min-naħa tal-gazzetti.

(Interruzzjonijiet) Ma jimportax, għax hemm bżonn li l-poplu jitgħallem li għandu jkun kritiku fejn hemm bżonn, ikunu xi jkunu l-konsegwenzi.

X'inhi l-verita`, Sur President?

Aħna f'Jannar - u mhux issa - għedna lid- dipartimenti tal-gvern li s-sena l-oħra r-revenues tal-gvern ma daħlux kif ħsibna li se jidħlu minħabba r-riċessjonijiet li hawn fid-dinja u minħabba l-problemi ekonomiċi f'pajjiżna u peress li aħna bbażajna l-budget ta' din is-sena fuq stima ta' revenue bbażata fuq ir-revenues li kienu deħlin is- sena d-dieħla, allura stajna nobsru li din is-sena se jkollna shortfalls fir-revenues li kienu budgeted.

F'Jannar, lill-ministeri għednilhom biex mill-budgets tagħhom, jikkommettu 90%.

Dan ma jfissirx li qed ngħidulhom naqqsu 10% imma sempliċiment qed ngħidulhom biex jikkommettu 90% ħalli malli tibda dieħla r-revenue, naġġustaw skond iċ-ċirkostanzi.

Ir-realta` x'inhi, Sur President?

Sfortunatament, ir-realta` hi li ħafna nies fid-dipartimenti tal-gvern jiġu jaqgħu u jqumu minn dan kollu għaliex mingħalihom li għandhom budget u jistgħu jibqgħu jonfqu.

Dawn m'għandhomx il-ħila li jekk ikun hemm bżonn ta' rethinking, dan jagħmluh u jagħmlu l-prioritajiet skond il-bżonn.

Wara kollox dak li jfisser management.

Il-management huwa meta jkollok problema u tipprova ssolviha u mhux tiġi tgħid li għax tkun għamilt dejjem hekk, allura dejjem se tibqa' tagħmel hekk!

Sfortunatament, ma kellix ir- reazzjoni li stennejt min-naħa tad-dipartimenti tal-gvern biex jagħmlu dan l-eżerċizzju li hemm bżonn isir, u allura kellna nidħlu aħna u nitkellmu mad-dipartimenti tal-gvern biex naraw fejn jistgħu jnaqqsu l-ispejjeż.

Din hi xi ħaġa li l-ministeru tal-finanzi ma jixtieqx jagħmel speċjalment wara li konna ddelegajna l-ispejjeż fid-dettall lid-dipartimenti.

Hemm fejn naqqasna u hemm anke fejn żidna fuq il-budgeted figure meta rajna li kien hemm każ ġenwin.

Sur President, irrid ngħid li overall ir-riżultat kien li bqajna fejn konna mil-lat ta' l-ispejjeż għaliex fuq il-ħlas kulħadd iżomm lura imma fuq l- infiq kulħadd iżomm mal-budget!

Issa li qed jiġri huwa li l-Ministeru tal- Finanzi qed jagħmel l-eżerċizzji kollha meħtieġa biex jara li l-ispejjeż jonqsu fejn hemm bżonn.

Qed nidħlu u naraw x'qed jiġri u fejn hemm programm mhux mibdi, qed ngħidulhom biex ma jibdewhx din is-sena jew jekk hemm xi programm li jista' jsir mod ieħor, qed ngħidulhom li jrid isir mod ieħor pero` hemm bżonn li l-għafsa biex innaqsu l-ispejjeż tkompli u hemm bżonn li kulħadd jifhem li qed nieħdu deċiżjoni li l-programmi kollha tal- gvern se jkunu resource driven u cioe` se jkunu programmi li jiddependu mil- livell ta' riżorsi li għandu f'idejh il-gvern.

S'issa l-mentalita` dejjem kienet – anke għal fatt li b'mod jew ieħor il-Ministeru tal-Finanzi dejjem ra li jiġbor revenue kemm jiflaħ - li jiġu kommessi ċerti spejjeż mingħajr ma jgħaddi minn ras in-nies kif dawn jistgħu jikbru fil-futur.

Sur President, irrid ngħid li d-deficit mhux se jkun l-uniku variable li għandu dan il-pajjiż anzi, d-deficit mhux se jkun variable iktar.

Id- deficit se jkun ipprogrammat u min irid jagħmel il-programmi, irid jara minn fejn se jġib ir-revenue u jgħid li se jagħmel taxxa u mhux it-taxxi kollha jagħmilhom John Dalli!

Sur President, jiena dejjem erfajt ir- responsabbiltajiet tiegħi f'kull gvern li għamilt parti minnu pero` rridu nifhmu li issa wasal iż-żmien li nibdew inħarsu lejn ir-riżorsi li għandna u nagħmlu l-affarijiet li għandna nagħmlu skond dawn ir-riżorsi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Grazzi, Sur President.

Jien xtaqt naqbad tema ftit differenti minn dik li tkellem fuqha l-Ministru Dalli avolja f'xi mument fid-diskors tiegħi, se nirriferi għall-fatt li semma l-Ministru Dalli u cioe` li l-gvern ma jistax jibqa' jipprovdi kollox għal kulħadd.

Sur President, jiena għamilt domanda parlamentari lill-Ministru tal- ġustizzja u Intern u staqsejtu hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid jekk kuntrattur li qed jagħmel xogħol ta' kostruzzjoni fi proprjeta` għandux l-obbligu li jħalli l-bankina libera mingħajr perikli?

Liema awtorita` għandha l-obbligu li tassigura li dan isir?"

Hawnhekk jiena nixtieq nirrigrazzja lill-Ministru Tonio Borg għar-risposta estensiva li tani għal din id-domanda, liema domanda se tkun il-bażi ta' dan id-diskors li se nagħmel biex nipprova nimbotta sabiex f'pajjiżna jkollha aktar inforzar ta' ċerti liġijiet fl-interess tagħna wkoll.

Fir- risposta tiegħu l-Ministru Tonio Borg informani li skond il-liġi, huma l- kunsilli lokali li jagħtu l-permessi biex il-kuntratturi jagħmlu x-xogħol fit-toroq u dawn jistgħu anke jagħmlu kundizzjonijiet fuq il-ħruġ tal- permess.

Sfortunatament, mill-esperjenza tiegħi bħala sindku ta' Birkirkara u milli qed ninnota, ftit huma dawk il-kunsilli lokali li fasslu xi idea ta' x'kundizzjonijiet għandhom jagħmlu mal-ħruġ tal-permessi.

Fil-fatt, illum il-proċess hu li l-kuntrattur iħallas Lm 1, jieħu l-karta tal-permess u mbaghad donnu għandu free for all u jkun jista' jagħmel li jrid fit-triq li jkun se jaħdem fiha.

Fir-risposta tiegħu, il-Ministru Borg ikkwota mill-artiklu 25 ta' kapitlu 10 tal-Liġijiet ta' Malta li jgħid hekk:

"... jipprovdi illi mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet ta` kull liġi oħra, ħadd ma jkun jista`, mingħajr il-liċenzja tal-Kunsill Lokali relattiv, jibni jew jagħmel ebda ħaġa fit-triq li tista` ġġib xkiel jew periklu jew ingombru lill-pubbliku, inkella jħalli, wara li jiġi mwissi mill-Pulizija jew minn gwardjan lokali, binjiet jew opri oħra fi stat ta` tiġrif jew ta` periklu għan-nies jew għal ħwejjeġ ħaddieħor.".

ċertament li min qed jismaġni bħalissa qed jgħid li din il-liġi hi tajba pero` jekk wieħed idur it-toroq ta' pajjiżna, speċjalment dawk fiż-żoni industrjali, jirrealizza li din il-liġi qisha ma teżistix għax fit-toroq tara ħafna trailers, dgħajjes u vetturi abbandunati, tara min ipoġġi xi erba' kaxxi quddiem id-dar tiegħu biex jirriżerva l-post, tara containers f'toroq ta' żoni residenzjali u l-ħaddiema jħottu l-affarijiet bil- forklifters – u probabbilment dawn il-forklifter lanqas liċenzja ma jkollhom - f'nofs it-triq meta dawn suppost għandhom jidħlu fil-garage biex iħottu, tara inġenji ta' bini fuq il-bankina u issa addirittura saret moda li l-ħitan ta' protezzjoni li suppost jinbnew biex ma jkunx hemm periklu għal min ikun għaddej ħdejn is-sit tax-xogħol, jinbnew fuq il-parti ta' barra tal-bankina b'inkonvenjent għan-nies l-oħra li jkollhom jinżlu fit- triq biex jgħaddu.

Hemm bżonn li f'Malta tidħol kultura bħalma hemm barra minn Malta fejn min ikun qed jagħmel ix-xogħol, jieħu ħsieb li jipprovdi minn fejn jgħaddu n-nies.

Naraw ukoll hawkers jipparkjaw il-vetturi tagħhom fuq il-bankini biex iniżżlu l-kannestri, ħwienet jesponu l-affarijiet fuq il-bankina u salesmen jieqfu f'nofs ta' triq biex iħottu.

Minkejja li dan kollu ma jistax isir, dan qed isir u għalhekk hemm bżonn ta' nforzar fuq dawn l-affarijiet.

Ma jistax ikun li bl-iskuża li taqla' lira għall-familja, kulħadd jibqa' għaddej fuq xogħlu u jiġi jaqa' u jqum mill-oħrajn u jekk ikun hemm każ fejn gwardjan lokali jwaqqaf lil xi ħadd, dan jiġi akkużat li qed jaqbad magħhom.

Donnhom il-gwardjani f'dan il-pajjiż jistgħu jibqgħu d-dar għax jaqbdu ma min jaqbdu, dejjem se jkun hawn it-tgergir.

Qed naqbad ma' din il-kwestjoni mhux għaliex nixtieq nagħmel xi kruċjata kontra l-fatt li l-bankini jkunu ostakolati imma għax nemmen li l-mod kif nittrattaw il-bankini ta' pajjiżna huwa l-istess mod kif nittrattaw it- toroq u l-postijiet pubbliċi tagħna fejn kulħadd jikkapparra u jagħmel tiegħu.

Il-liġi hi ċara u għalhekk ma narax raġuni għalfejn l-awtoritajiet kompetenti - il-kunsilli lokali, il-pulizija u l-MEPA - ma jerfgħux ir- responsabbiltajiet tagħhom u jibdew jagħmlu d-differenza.

Mhux biżżejjed li nitkellmu fuq l-ambjent u nagħmlu proġetti kbar bl-għan li jtejjbuh imma rridu nenforzaw il-liġijiet fuq dawn l-affarijiet ukoll għax anke t-toroq huma parti mill-ambjent ta' madwarna

Sur President, nixtieq nirriferi wkoll għas-sitwazzjoni li teżisti fiż-żoni industrijali speċjalment dawk li ma jaqgħux taħt kontroll dirett ta' l-MDC - li issa se ssir il-Malta Enterprise – li ġeneralment ikunu ġew żviluppati b'mod spontanju.

Il-kunsilli lokali ġeneralment ma jkunux iridu jieħdu r- responsabbilta` ta' dawn iż-żoni b'konsegwenza li jekk wieħed idur f'dawn iż-żoni, wieħed jara plots abbandunati li spiċċaw miżbla u meta tħares x'tip ta' żibel ikun, tinduna li dan iż-żibel intefa' hemm proprju mill- kumpanniji tal-madwar.

Bħala eżempju jiena nista' nsemmi ż-żona ta' l- Imrieħel. ċertu żibel li jintefa' jagħmel ir-riħa b'konsegwenza li jiġu l- ġrieden u l-insetti u dan ċertament m'huwiex tajjeb għas-saħħa tan-nies li jaħdmu hemm.

Jiena naf li s-Segretarju Parlamentari Vassallo qiegħed jagħmel sforzi biex dan jiġi rimedjat - u nirringrazzjah għaliex diġa` rajt postijiet li ġew imnaddfa – pero' nittama li dan il-proċess ikompli.

Sur President, problema li għandna fil-liġijiet Maltin tirrigwarda l- obbligu li wieħed jibni ħajt.

Meta kont sindku jiena kont niltaqa' ma' din il-problema ta' spiss u sikwit in-nies kienu jistaqsu għaliex ma nġegħluhomx jibnu ħajt.

Ir-realta` hi li m'hemm l-ebda awtorita`, għajr il- pulizija, li tista' tordnalek biex tibni ħajt.

Min-naħa l-oħra, il-MEPA tobbligak iġġib il-permess qabel ma tibni l-ħajt għalkemm mid-dehra l- affarijiet issa qed jinbidlu.

Jien nemmen li trid issir xi ħaġa aktar proattiva biex insolvu din il-problema.

Jeħtieġ insibu sistema kif jinbnew dawn il-ħitan anke meta ma nkunux nafu fejn hu s-sid tal-proprjeta` partikolari.

Aktar 'il quddiem, se nagħti ftit suġġerimenti dwar dan li m'għandix dubju li l-Onor.

Vassallo se jilqa'.

Kif diġa` għedt, fit-toroq tagħna tara trailers kbar jikkapparaw parti mit- triq - prattikament jirriservaw il-post minn xi jumejn qabel billi jitfgħu xi imbarazz ħalli ma jkun jista' jipparkja ħadd – u ħaddiema fil- forklifters għaddejjin f'nofs it-triq bħallikieku t-triq tkun saret l- istore tagħhom.

Ġieli tara anke ħwejjeġ li jkunu għad-dry cleaning f'nofs ta' triq bil-karozzi prattikament għaddejjin minn ħdejhom jitfgħu l- exhaust.

Tistgħu timmaġinaw kemm dawn il-ħwejjeġ se jibqgħu nodfa!

Tara wkoll skips li jew ikunu bla permess jew inkella jkunu bil-permess imma tant ikunu mimlijin, li dak li jkun jibda jitfa' l-iskart ma' l-art b'konsegwenza li tifforma miżbla żgħira.

Sur President, il-lista ta' dawn l- affarijiet ma tispiċċa qatt.

L-Onor.

Edwin Vassallo qed jgħidli li qed inweġġagħlu qalbu, imma sfortunatament dawn l-affarijiet isiru u jista' jarahom kulħadd.

Sur President, ma jistax ikun li l-gvern ikompli jnaddaf għal min qed iħammeġ.

Hemm bżonn li f'ras il-Maltin jidħol il-kunċett tal-polluter pays, il-kunċett li min iħammeġ irid iħallas.

Kif qal sewwa l-Onor.

Dalli, f'dan il-pajjiż ma nistgħux nibqgħu nippretendu li l-Ministru tal-Finanzi jiġbor it-taxxi biex jagħti s-servizzi soċjali lill-attivitajiet kummerċjali.Veru li ma rridux ngħabbu spejjeż żejda lin-nies tal-kummerċ, imma min-naħa l- oħra nippretendu li dawn jirrispettaw lill-poplu Malti għax jekk ma jagħmlux dan, bilfors se jkollu jkun hemm xi ħadd li jimxi bl-id tal-ħadid magħhom sabiex l-affarijiet isiru kif suppost.

Sur President, biex l-affarijiet isiru kif suppost għandu ikun hemm management ta' dawn iż-żoni fi ħdan strutturi stabbiliti.

Ma nistgħux naħsbu li dan jista' jsir billi sempliċiment nifformaw management committee kompost mis-sidien biss.

Minkejja li dan jidher sensat fit-teorija, fil- prattika nafu li dawn l-affarijiet ma tantx jirnexxu.

Qed ngħid dan għax aħna kemm-il darba smajna każijiet ta' nies li jkunu jridu jagħmlu xi ħaġa kollettiva, per eżempju jagħmlu bozza fil-blokk garages tagħhom, u għax persuna ma tkunx trid tħallas il-parti tagħha, l-oħrajn jibdew igergru u jisfaxxa kollox.

Għalhekk, Sur President, jiena nemmen li l-management ta' dawn iż-żoni għandu jkun fi ħdan il-kunsilli lokali anke jekk imbagħad il- kunsill jinvolvi lir-rappreżentanti ta' dawk iż-żoni fid-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Il-kunsilli lokali għandhom numru ta' vantaġġi fosthom li jistgħu jinforzaw il-liġi.

Dan ifisser li jekk isir qbil li tinġabar tariffa biex isir xi ħaġa f'żona partikolari, dan ma jkunx biss qbil verbali jew imniżżel fil-minuti tal-laqgħa, imma tkun tista' ssir bye-law speċifika sabiex l-arranġament li jkun intlaħaq ikun jista' jiġi enforced aħjar.

Jiena nemmen li jekk nipprovaw inmexxu dawn iż-żoni b'dan il-mod li semmejt, dawn iż-żoni jibdew jiġu managed aħjar.

Waħda mill-problemi li jkun hemm f'dawn iż-żoni hi li ġeneralment, meta jkun hemm plots abbandunati, dawn jispiċċaw f'miżbla.

Is-soluzzjoni kieku tkun li jinbena ħajt madwar dan il-plot imma l-problema hi li ħafna drabi ma nkunux nafu min hu s-sid tal-plot abbandunat.

Għalhekk, f'dan il-każ, il- kunsilli lokali jaqbad u jibni ħajt hu u meta s-sid tal-plot jiġi biex jiżviluppa l-art, dan ikollu jħallas l-ispejjeż tal-bini ta' dan il-ħajt u forsi anke l-interessi.

B'dan il-mod insolvu l-problemi ta' plots li jsiru miżbliet.

Kelli diversi ideat oħra li xtaqt nitkellem dwarhom dwar x'jista' jsir fiż- żoni industrjali pero` l-ħin qed jagħfas u xtaqt nitkellem anke fuq iż-żoni residenzjali.

Hawnhekk, hemm bżonn li l-kunsilli lokali jorganizzaw irwieħhom aħjar għax m'huwiex biżżejjed li sempliċiment jiġbru l-Lm1 tal- permess u jagħtu free for all lil dak li jkun se jagħmel ix-xogħol.

Nifhem u napprezza - għax jiena wkoll gergirt bħala sindku meta din għaddiet f'idejna - li din ma tantx hi inċentiv biex wieħed jopera.

L-Onor.

Sammut gerger fuq l-ispejjeż żejda li qed inpoġġu fuq il-kuntratturi biex noħorġulhom il-permess imma tajjeb li nfakkru li qabel ma għadda taħt il- kunsill lokali, il-permess kien joħroġ mill-pulizija u dan kien jiswa Lm10 kuljum għal kull inġenju li jkun qed jagħmel ix-xogħol fit-triq filwaqt li issa jiswa biss Lm1, idum kemm idum ix-xogħol.

Dan ifisser li l-gvern naqqas sostanzjalment u mhux żied il-piżijiet fuq il-kuntratturi.

Sur President, filwaqt li r-rata ta' ħlas tal-pulizija kienet għolja wisq, dik tal-kunsilli hi redikolament baxxa u ċertament ma tinċentivax lill- kuntrattur biex jeħles ix-xogħol malajr kemm jista' jkun ħalli jnaqqas l- inkonvenjent lin-nies.

Jiena nemmen li r-rata għandha tkun għal kull ġurnata għar-raġunijiet li semmejt u għandha tkun flessibbli fis-sens li wieħed li jġib inġenju żgħir u jdum ġurnata m'għandux iħallas daqs wieħed li jġib xi ħames inġenji u jdum sejjer xahar.

Jiena nemmen li l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali flimkien mal-ministru responsabbli mill- kunsilli lokali għandhom jagħmlu review ta' dawn it-tip ta' tariffi u tal- mod kif qed taħdem is-sistema sabiex ikunu jistgħu joħorġu l-permessi b'kundizzjonijiet miktubin fuq il-permess sabiex il-gwardjani u l-pulizija jkunu jistgħu jaraw jekk il-kuntratturi jkunux mexjin kif suppost.

Sur President, se nagħlaq billi ngħid li jiena nemmen li dawn il-permessi għandhom ikopru attivitajiet bħall-ħatt ta' merkanzija u okkupazzjoni ta' spazju ta' triq għal raġunijiet personali.

Nemmen ukoll li għandu jiġi dettat provvediment sabiex ir-resident ikun protett f'każi fejn l-aċċess tiegħu jkun ostakolat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal-lejla, it- Tlieta, 15 ta' Lulju 2003 fis-6:00 pm bl-aġenda kif komunikata mis- Segretarju Parlamentari Vassallo.

Fin-12.30 a.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MDINA – RESIDENTIAL UNITS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il unit residenzjali hemm fil-belt ta' l- Imdina?

Kemm minnhom huma b'kera u kemm minnhom huma tar-residenti li joqogħdu fihom?

Kemm kien hemm units residenzjali fil-belt ta' l-Imdina fis-snin 1999, 2000, 2001 u 2002?

Kemm hemm proprjeta' residenzjali fil-gżejjer Maltin li l-valur tagħha hi minn Lm100,000 sa Lm199,999; minn Lm200,000 sa Lm300,000; minn Lm300,000 sa Lm400,000; u 'l fuq minn Lm400,000 li nxtrat minn ċittadini Maltin u minn persuni barranin fis-snin 1999, 2000, 2001 u 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi la fir-reġistru ta` l-artijiet u lanqas fir-reġistru pubbliku ma tinżamm it-tip ta` informazzjoni mitluba.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, jista` ikun li tali informazzjoni fil- każ ta` proprjeta` li tkun inxtrat minn barranin tista` tinkiseb mill- ministeru konċernat.

DAY CENTRES GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-lokalitajiet li fihom hemm day centres għall-anzjani?

X'inhu n-numru ta' anzjani residenti f'kull waħda minn dawn il-lokalitajiet?

X'inhu n- numru ta' anzjani reġistrati ma' kull wieħed minn dawn id-day centres?

Kemm hu n-numru massimu ta' anzjani li jistgħu jattendu f'jum wieħed f'kull wieħed minn dawn id-day centres?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hi kif tidher fit-tabella li poggejt fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn id-day centres m'humiex ċentri residenzjali.

DAY CENTRES GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim li l-ministeru għall-politika soċjali ffirma ma' kunsilli lokali/entitajiet privati u oħrajn għat-twaqqif u t-tmexxija ta' day centres għall-anzjani?

B'liema mod il-ministeru qed jassigura tmexxija tajba f'dawn id-day centres għall-anzjani?

Jista' jgħid jekk isirx rapport annwali mill-amministrazzjoni ta' kull day centre għall-anzjani?

Jista' ipoġġi kopja tar-rapporti annwali għas-snin 2000, 2001 u 2002 fuq il-mejda tal-Kamra?

Se mai jikkonsidra li jawtorizza l-pubblikazzjoni ta' rapport annwali dwar it-tmexxija, attivitajiet u finanzi ta' kull day centre għall-anzjani?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DAY CENTRES GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema lokalitajiet huma pproġettati li jiftħu day centres għall-anzjani din is- sena?

Hemm lok li jinfetħu diskussjonijiet ma' dawk interessati għall-ftuħ ta' day centres f'lokalitajiet oħra li m'għandhomx day centre iżda huma interessati li jagħmlu dan?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din is-sena mistenni jinfetaħ day centre gdid f'Sta.

Venera.

Il-gvern dejjem lest li jiddiskuti mal-kunsilli lokali interessati li jiftħu ċentri bħal dawn fil-lokalita' tagħhom.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: SKOLA PRIMARJA - KINDERGARTEN ASSISTANT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'passi dixxiplinarji ttieħdu fil-konfront ta' kindergarten assistant wara kliem dispreġjattiv u kliem ieħor li ntqal fil- konfront ta' l-assistant head ta' l-iskola ta' Haż-Żebbuġ - l-isimijiet qed jintbagħtu separatament - liema każ seħħ fis-6 ta' Marzu li għadda u rapport dwaru sar l-għada lid-director of operations fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-każ ġie ttrattat skond ir-regolamenti ta' l-1999 tal-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku (proċedura ta' dixxiplina).

KUNĊERT TA' ELTON JOHN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'kien l-ammont ta' sponsorship tal-ministeru għall-kunċert ta' Elton John?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 1,122.

ANTI-SPAM INITIATIVES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Il-Gvern Malti qed jippjana xi anti-spam initiatives biex jiġi in line mad-direttiva tal-Unjoni Ewropea dwar privatezza u komunikazzjoni elettronika?

Il-gvern iddeċieda jekk jipprovdix xi forma ta' protezzjoni kontra l-ispam lill corporate u individual e-mail users?

Il-gvern jaqbel mal-fehma alternattiva li miżuri ebsin anti-spam ixekklu l- business to business commerce, filwaqt li oħrajn jisħqu dwar il-fatt li e- mail li jkun unsolicited jista' xorta waħda joħloq problemi għall-kummerċ elettroniku?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

LOW-COST AIRLINES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari 907 u jgħid xi studji saru mill-Air Malta biex jistudjaw l- impatt tas-sħubija prospettiva ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari l-kompetizzjoni diretta ta' low-cost airlines bħall-Easy Jet u Ryanair, b'riżultat tal-liberalizzazzjoni li mistennija tiġi fis-seħħ fl- ewwel ta' Mejju 2004?

ONOR.

AUSTIN GATT: Internament mill-1994 l'hawn saru diversi studji, kemm ġeneriċi kif ukoll speċifiċi, fuq kważi kull aspett ta' l-impatt tas- sħubija fl-Unjoni Ewropea u konsegwentement tal-liberalizzazjoni fuq l- operat kummerċjali tal-kumpannija.

Fejn inħass il-bżonn, dawn l-istudji ġew rinforzati minn studji oħra magħmula minn esperti barra l-kumpannija fuq suġġetti ta' interess partikolari.

Minbarra x-xogħol li sar u għadu jsir internament, ġiet ukoll ikkummissjonata kumpannija finanzjarja ewlenija Maltija fis-sena 2000 sabiex tanalizza speċifikament l-impatt fuq l-Air Malta ta' kompetizzjoni minn linji ta' l-ajru oħrajn, inkluż dawk hekk imsejħa low-cost.

MICROSOFT – SOURCE CODES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Peress li l-Ministru ftit ilu qal li s'issa ħadd għadu ma kkuntattja lill-gvern għall-access code tal-Microsoft, jista' jgħid għalxiex jattribwixxi dan u x'qed isir min-naħa tal-gvern biex jiġġenera interess u rispons xieraq?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa għaddejin diskussjonijiet mal-Microsoft biex titwaqqaf stuttura li fiha jkunu jistghu jigu evalwati l-progetti li jiġu sottomessi mill-kumpanniji jew individwi li jkunu jixtiequ aċċess għas-source codes tal-Microsoft.

Il-Microsoft bħalissa qed timpjega xi nies biex tirrappreżentaha f'dan iċ-ċentru u biex tizviluppa l-kapaċita' tiegħu fl-isfond tal-ftehim li ntlaħaq.

REHABILITATION PROJECT COMMITTEES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-persuni li jifformaw ir- rehabilitation project committees?

Jista' jgħid xi kwalifiki jippossedu?

Jista' jgħid xi ħlas qed jirċievu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

REHABILITATION PROJECT COMMITTEES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus mir- rehabilitation project committees sa mit-twaqqif tagħhom?

Jista' jgħid liema huma l-proġetti li saru sa mit-twaqqif u kull proġett kemm ġie jiswa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

OFFIŻI SESSWALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm attakki sesswali fuq individwi mil- bidu ta' din is-sena sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn Jannar u Ġunju ta` din is-sena kien hemm 31 każ ta` offiżi sesswali rrapportati lill-pulizija.

KUNSILLI LOKALI BI ŻBILANĊ FINANZJARJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 687, 857 u 1059, jista' il- Ministru jgħid liema huma l-kunsilli li jinsabu fi żbilanċ finanzjarju?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li sa l-aħħar ta` Mejju ta' din is-sena tliet kunsilli lokali kienu jinsabu f'deficit finanzjarju.

Dawn huma l- Birgu bi Lm23,550, Birkirkara b'Lm25,260 u Victoria bi Lm23,728.

Id-dipartiment tal-kunsilli lokali diġa` kiteb lill-kunsilli konċernati biex jagħtu spjegazzjoni ta` kif se jeliminaw dan id-deficit fl-iqsar żmien possibbli.

SIGURTA' SOĊJALI –SERVIZZ TA' INKONTINENZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm talbiet pendenti għall-faċilitajiet li jingħataw lil min ibati minn inkontinenza u minn liema lokalita' huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li n-numru ta' talbiet pendenti għas- servizz ta' inkontinenza hu ta' sebgħa.

Tnejn huma mill-lokalita' ta' Wied il-Għajn u talba minn kull waħda minn dawn il-lokalitajiet: Tarxien, Safi, Qormi, Balzan u Sta.

Lucia.

SIGURTA' SOĊJALI - SERVIZZ TA' HOMEHELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni li għandhom is-servizz tal-homehelp u minn liema lokalita' huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

SVPR – MANUTENZJONI TAS-SWALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid minn liema swali ġewwa ir-residenza San Vinċenz de Paule saret talba biex issirilhom maintenance tas-sala u x'kienet ir-risposta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-twegiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 676.

DJAR TA' L-ANZJANI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema jaħdmu fid-djar ta' l-anzjani u x'inhu l-grad tagħhom?

Kemm hemm persuni li huma bil-kuntratt, x'inhu xogħolhom u kemm jitħallsu?

ONOR.

Ninsab informat li fid-djar ta' l-anzjani m'hemmx ħaddiema impjegati fuq kuntratt.

RABAT - TALBA GĦAL AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l- applikazzjoni għal akkomodazzjoni alternattiva tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

X'qal il-housing inspector?

X'qalet fir-rapport tagħha s-social worker?

X'tama hemm li l-applikanta tiġi allokata fond?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, ninsab informat li l-applikazzjoni ndikata mill-Onor.

Interpellant qed tigi kkonsidrata flimkien ma oħrajn simili.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-persuna koncernata lid-dipartiment ghall-akkomodazzjoni soċjali biex tara hi stess l-applikazzjoni tagħha

BORMLA - TRIQ SAN MIKIEL - FOND NRU.

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-fond nru.

29, Flat 7, St. Michael Str, Bormla huwiex rekwiżizzjonat?

Meta ġie rekwiżizzjonat?

Mingħand min ġie rekwiżizzjonat u min hu l-inkwilin li lilu ġie allokat dan il-fond?

Meta ġie allokat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-post indikat mill-Onor.

Interpellant gie rekwizizzjonat fl-1988 u r-rekwiżizzjoni għadha valida.

L-aħħar inkwilin li gie allokat dan il-post mid-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali miet fl-1999.

Wara dan, is-sid aċċetta l-kera mingħand persuna oħra li kellha applikazzjoni ma' l-istess dipartiment.

Ma jidhirlix li għandi nippubblika d-dettalji personali la ta' l-inkwilin preżenti u lanqas tas-sid.

BORMLA : TRIQ SAN ĠWANN - FOND NRU.

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se toħroġ id-derequisition għall-fond nru.

59, Triq San Ġwann, Bormla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li s'issa m'hemm l-ebda ħsieb li titneħħa l-ordni ta' rekwiżizzjoni tal-fond indikat mill-Onor.

Interpellant.

ĦRUĠ TA' WORK PERMIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid għaliex l-applikazzjoni tal-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ma ġietx milqugħa biex jaħdem hawn Malta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-talba li saret dwar il-persuna li tagħha ta d-dettalji l-Onor.

Membru ġiet eżaminata mill-bord li jipproċessa talbiet għall-ħruġ/tiġdid ta` liċenzji ta` impjieg.

Il-bord deherlu li hawn Maltin biżżejjed jaħdmu fil-linja tax-xogħol li għaliha ntalab dan il- permess u għalhekk ma qabilx li f'dan il-każ għandha tinħareġ liċenzja ta` impjieg.

BIRGU – RIKONOXXIMENT TA' INKWILIN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se tiġi rikonoxxuta bħala inkwilina l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, bil-kera tinqaleb minn fuq missierha għal fuq isimha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sabiex persuna tiġi rikonoxxuta f'post tal-gvern ikun jeħtieġ li jsiru l-investigazzjonijiet kollha meħtieġa sabiex ikun assigurat li l-persuna li qed titlob rikonoxximent kienet verament tghix f'dan il-post.

Meta l-investigazzjonijiet ikunu konklużi, id-dipartiment ikun f'pożizzjoni jiddeciedi jekk jilqax it-talba għar-rikonoxximent jew le.

BORMLA: TRIQ IL-ĠDIDA - XIRI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-postijiet tal-gvern ta' Triq il- Ġdida ġewwa Bormla, mibnija fuq siti tal-privat, jistgħux jinxtraw mill- inkwlini rikonoxxuti?

ONOR.

TONIO BORG: Il-postijiet tal-gvern fi Triq il-Ġdida, Bormla jinsabu mibnija fuq siti li ġew akkwistati bit-titlu ta` pussess u użu, bħal fil- każ ta' ħafna siti oħra ġewwa l-Kottonera u l-Belt Valletta.

Sa ftit xhur ilu kien diffiċli ħafna li l-gvern jiġi s-sid assolut ta` siti li ġew akkwistati taħt dan it-titlu, iżda issa permezz ta' l-Att XI ta` l- 2002 li jemenda l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta` Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi (Kap 88), il-gvern jista` isir is-sid assolut ta` dawn is-siti appena jippubblika dikjarazzjoni tal-President ta` Malta, billi jikkapitalizza l-kera ta` pussess u użu li titħallas għal dawn is-siti bil- 1%.

Peress li l-flus dovuti jkunu jridu jiġu depożitati il-bank mad- dikjarazzjoni tal-President ta` Malta, id-dipartiment ta' l-artijiet lest li jagħmel dan meta jkollu l-fondi neċessarji.

RESTAWR TA' SITI ARKEOLOĠIĊI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 915, tista' il-Ministru tgħid kemm sar xogħol ta' restawr fuq siti arkeoloġiċi fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003?

Liema huma dawn ix-xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

Peress li fir-risposta ma kien hemm ebda riferenza għal Għawdex, tista' il- Ministru tgħid kemm sar xogħol ta' restawr fuq siti arkeoloġiċi fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003?

Tista' tgħid liema huma dawn ix-xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Linformazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

UPGRADING TA' ZONI TURISTIĊI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 916, tista' il-Ministru tgħid kemm sar xogħol ta' upgrading f'zoni turistiċi fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003?

Jista' jgħid liema huma dawn ix-xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

Peress illi fir-risposta ma kien hemm ebda riferenza għal Għawdex, tista' il-Ministru tgħid kemm sar xogħol ta' upgrading f'zoni turistiċi fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

GĦAWDEX: TAĊ-ĊAWLA - APPARTAMENTI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid jekk humiex se jsiru xi xogħlijiet ta' manutenzjoni u ta' upgrading fl-appartamenti fil-housing estate f'Taċ-Ċawla?

Tista' tindika x'inhuma dawn ix-xogħlijiet u meta huwa maħsub li jibda u jispiċċa x- xogħol?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Fix-xhur li ġejjin se jitkompla x-xogħol ta' manutenzjoni tal-gallariji u tax-shafts.

Huwa mistenni illi fejn hu possibbli, dan ix-xogħol itlesta sa l-aħħar ta' din issena.

MTA - UFFIĊĊJU BARRANI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid liema uffiċċju barrani ta' l-MTA instab li saru fih irregolaritajiet finanzjarji billi saret nefqa akbar mill-budget awtorizzat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi l-investigazzjonijiet għadhom għaddejjin, mhix etika li tingħata aktar informazzjoni f'dan l-istadju.

SPTAR MATER DEI - OFFERTA GĦAX-XIRI TA' APPARAT MEDIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Fit-taħditiet riċenti mal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin ta' l-Italja, tqajmet il-kontestazzjoni li hemm dwar it-tender għal apparat mediku għall- isptar il-ġdid?

X'kienu l-punt ewlenin li tqajmu f'din il-laqgħa ma' Frattini?

Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi proġetti kapitali li waqgħu lura minħabba d-dewmien fir-ratifika tal-protokol ma' l-Italja?

ONOR.

JOE BORG: Ir-risposta għall-ewwel parti tal-mistoqsija hija fin- negattiv.

Irrid nghid ukoll illi huwa ovvju li proġetti kapitali li jinvolvu l-użu tal-fondi taht il-protokol Taljan, jistgħu biss jitwettqu meta jigi fis- seħħ l-istess protokol.

Il-punt ewlieni li tqajjem mal-Ministru ta' l- Affarijiet Barranin ta' l-Italja dwar l-istess protokol kien l-iter li għad jonqsu dan il-protokol sabiex jigi rratifikat mill-Italja ħalli jkun jista` jidħol fis-sehh.

(N.B. Għal tweġiba finali b'risposta għal din l-interpellanza, ara PL 253 mqiegħda fuq il-mejda tal-Kamra f'seduta 26 tal-15 ta' Lulju, 2003)

DJAR BIL-PERMESS LI JINKREW

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsijiet parlamentari 811 u 996 u jgħid kemm hawn holiday flats, holiday apartments u djar oħra li għandhom liċenzja biex jinkrew u jgħid ukoll jekk teżistix klassifika tagħhom?

Jista' jagħti dettalji tal-klassifika?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

LEISURE CLUBS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsijiet parlamentari 801 u 945 u jagħti l- informazzjoni mitluba fuq bars, night clubs, diskoteki, gyms, sports facilities privati, fitness centres u entertainment establishments?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 947, ninsab informat li l-permessi ta' night clubs/discos jifformaw parti mill-liċenzji tal-bars u mhux separati.

Ma tinżammx statistika ta' gyms, sports facilities, fitness centres u entertainment establishments.

Dawn l-attivitajiet huma parti integrali mill- operazzjoni tal-lukandi jew stabilimenti simili.

KARIGA TA' MEMBRI PARLAMENTARI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta membru parlamentari jitqies li jkun spiċċa mill-kariga, meta jissejjaħ ir-writ ta' l-elezzjoni jew meta jiġi elett membru parlamentari ieħor minfloku f'elezzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iż-żamma tal-kariga ta' membru parlamentari hi regolata b'artiklu 55 tal-Kostituzzjoni.

QRENDI – ENGINEERED TEMPORARY LANDFILLS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Fir-rigward tat-temporary landfills li hemm propost li jsiru fil-limiti tas-Siġġiewi u l-Qrendi sakemm tiġi żviluppata controlled landfill fil-limiti tan-Naxxar, jista' il-Ministru jgħid jekk ġietx ikkonsultata t-tourism authority qabel ma saret din il-proposta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 1,202.

QRENDI – ENGINEERED TEMPORARY LANDFILLS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Fir-rigward tat-temporary landfills li hemm propost li jsiru fil-limiti tas-Siġġiewi u l-Qrendi sakemm tiġi żviluppata l- controlled landfill fil-limiti tan-Naxxar, jista' il-Ministru jgħid jekk ġewx ikkonsultati persuni tekniċi tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma peress li l-landfills proposti huma viċin ferm tar-reverse osmosis plant li hemm f'Għar Lapsi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

QRENDI – ENGINEERED TEMPORARY LANDFILLS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Fir-rigward tat-temporary landfills li hemm propost li jsiru fil-limiti tas-Siġġiewi u l-Qrendi sakemm tiġi żviluppata l- controlled landfill fil-limiti tan-Naxxar, jista' il-Ministru jgħid jekk ġewx ikkonsultati l-kunsilli tas-Siġġiewi u tal-Qrendi qabel ma saret din il-proposta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 1,202.

QRENDI – ENGINEERED TEMPORARY LANDFILLS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Fir-rigward tat-temporary landfills li hemm propost li jsiru fil-limiti tas-Siġġiewi u l-Qrendi sakemm tiġi żviluppata controlled landfill fil-limiti tan-Naxxar, jista' il-Ministru jgħid jekk ġiex ikkonsultat id-dipartiment tal-mużewijiet qabel ma saret din il-proposta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

QRENDI – ENGINEERED TEMPORARY LANDFILLS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Fir-rigward tat-temporary landfills li hemm propost li jsiru fil-limiti tas-Siġġiewi u l-Qrendi sakemm tiġi żviluppata controlled landfill fil-limiti tan-Naxxar, il-Ministru fil-press conference li ta l- bieraħ semma li kien hemm sitt barrieri li jistgħu jintużaw għal dan l- iskop f'Malta kollha minħabba l-bżonn li s-sit magħżul ikun 'il barra mill- ground water protection zone, jista' jgħid liema huma l-erba' barrieri l- oħra li għandhom il-potenzjal li jintużaw għal dan l-iskop?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-barrieri kollha li ġew ikkonsidrati fir-rigward ta' l-engineered temporary landfills u li qegħdin barra mill-ground water protection zone, jinsabu f'dokument li tħejja apposta sabiex fuqu jkunu jistgħu jibdew il-konsultazzjonijiet ma' l- entitajiet kollha konċernati fuq il-proġett propost.

Dan id-dokument, magħruf aħjar bħala l-project description statement, jinkludi l-informazzjoni kollha u dettalji oħra fuq dan il-proġett.

Il- project description statement ġie mgħoddi lill-MEPA u wieħed jista' jarah fuq il-website ta' l-awtorita'.

QRENDI – ENGINEERED TEMPORARY LANDFILLS

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Fir-rigward tat-temporary landfills li hemm propost li jsiru fil-limiti tas-Siġġiewi u l-Qrendi sakemm tiġi żviluppata controlled landfill fil-limiti tan-Naxxar, kulħadd jaqbel li l-barrieri li qed jiġi propost li jintużaw għal dan l-iskop għandhom jiġu riabilitati għax qed ikerrħu l-ambjent?

Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li l- ministeru tiegħu jissuġġerixxi barriera oħra fil-viċinanzi li qed ikollha impatt ferm akbar fuq l-ambjent tiġi kkontrollata wkoll?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 1,209.