MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 30 It-Tnejn, 22 ta' Settembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 30 It-Tnejn, 22 ta' Settembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 22 ta' Settembru, 2003

WERREJ

MINUTI 421

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 421

TQEGĦID TA' KARTI 429

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA` LIĠI DWAR IL&PROFESSJONIJIET TAS-SAĦĦA (IT-TIENI QARI)

HEALTHCARE PROFESSIONS BILL (SECOND READING) 430

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SAĦĦA PUBBLIKA (IT-TIENI QARI)

PUBLIC HEALTH BILL (SECOND READING) 434

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI (IT-TIENI QARI)

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 449

AĠĠORNAMENT 454

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB Error!

Bookmark not defined.

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 29 li saret fit-22 ta' Settembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GĦAWDEX - XOGĦOL TA' UPGRADING

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 917, tista' il-Ministru tgħid kemm saru xogħlijiet ta' upgrading fil-bajjiet t'Għawdex bejn l-2000 u l-2003?

Tista' tgħid liema kienu dawn ix- xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Jien informata li x- xogħlijiet ta' upgrading f'bajjiet u xtut kif ukoll xogħlijiet oħra relatati ma' dawn il-lokalitajiet fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003 huma kif murija fliskeda hawn taħt:.

2000 Marsalforn Bay Lm15093 Ghar Qawqla 3500 Xwejni Bay 1100 Qbajjar Bay 950 Xlendi Bay 6722 Ramla Bay 700 Master Plan 266999

2001 Marsalforn Bay Lm 2271 Ghar Qawqla 3655 Qbajjar Road 9586 Xlendi Bay 3588 Mgarr Bay 588 Zewwieqa Bay 565 Master Plan 79596

2002 Marsalforn Bay Lm135425 Qbajjar 1500 Ghar Qawqla 2500 Zewwieqa Bay 1350 Xlendi Bay 25730 Master Plan 44802

2003 sa Awissu Marsalforn Bay Lm1336 Ghar Qawqla 1487 Qbajjar Bay 6321 Xlendi Bay 1800 Zewwieqa Bay 350 Mgarr ix-Xini 450 Master Plan 14047

GĦAWDEX – XOGĦOL TA' RESTAWR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 915, tista' il-Ministru tgħid kemm saru xogħlijiet ta' restawr fuq siti arkeoloġiċi f'Għawdex bejn l-2000 u l-2003?

Tista' tgħid liema huma dawn ix-xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li fis-sena 2000 sar ir-restawr tal- faċċata tal-mużew tal-folklor, saret il-manutenzjoni tal-mekkaniżmu tal- mitħna tax-Xagħra u saru xogħlijiet fuq il-faċċata tal-mużew ta' l-armerija u restawr tal-kavallier ta' San Martin u replika tal-carriages tal-kanuni, b'nefqa ta' Lm73,400;

Fis-2001 kien hemm ir-restawr tal-ħajt tal-mużew tal-folklor, il- manutenzjoni tal-mitħna tax-Xagħra u r-restawr taċ-Ċittadella u tat-torri ta' Mġarr ix-Xini, b'nefqa ta' Lm91,310; Fis-2002 sar il-waterproofing tal-mużewijiet ta' l-arkeoloġija, tal-folklor u tan-natural science, tal-post fi Triq Żenqa fiċ-Ċittadella u tal-Mitħna tax-Xagħra u saru xogħlijiet strutturali tas-sala prinċipali tal-mużew ta' l-arkeoloġija u tar-ravelin taċ-Ċittadella, b'nefqa ta' Lm92,840; u

Fis-2003 tkomplew ix-xogħlijiet fiċ-Ċittadella, b'nefqa sa Ġunju ta' Lm45, 460.

GĦAWDEX - XOGĦOL TA' UPGRADING

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 916, tista' il-Ministru tgħid kemm saru xogħlijiet ta' upgrading f'żoni turistiċi f'Għawdex bejn l-2000 u l-2003?

Tista' tgħid liema huma dawn ix- xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li xogħlijiet ta' upgrading f'żoni turistiċi u xogħlijiet oħra relatati ma' dawn il-lokalitajiet fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003 huma kif murija fl-iskeda annessa għal mistoqsija parlamentari 1180.

Dwar xogħlijiet fuq siti arkeoloġiċi, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari preċedenti.

PRODUZZJONI TAT-TADAM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm tħallsu f'sussidji l-proċessuri tat-tadam fuq il-prodott li xtraw mingħand il- bdiewa?

Kemm kienet il-produzzjoni f'Malta u Għawdex u fuq kemm tmien ta' raba'?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura) (f'isem il- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sena l-oħra, is-sussidji fuq it-tadam tħallsu skond il- piż u mhux skond it-tmien ta' raba'.

Mis-sena d-dieħla, il-ħlas se jsir skond l-area ta' produzzjoni u d-dettalji ta' produzzjoni f'Malta u GĦawdex se jinżammu separatament.

Ninsab informat li b'kollox tħallset is-somma ta' Lm325,142.21 lil tliet proċessuri tat-tadam bil-5c per kg kif ġej:

|Magro |Lm |3,521,046| |Brothers |176,052,30|kg | |Ltd | | | |Vernon | |2,268,857| |Foods |186,442,86|kg | |Farmers | |612,941 | |Foods Ltd. |30,647,05 |kg |

DIRECT ORDERS – LIMITU STABILIT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l- limitu stabilit għal direct orders li l-ministeri jistgħu japprovaw?

Kemm kien il-limitu matul il-leġislatura l-oħra?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment) (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Kemm f'din il-leġislatura kif ukoll fil-leġislatura li għaddiet, il-limitu stabilit għal direct orders li l-ministeri jistgħu japprovaw joħroġ mir- regolament 11 ta' l-avviż legali 70 ta' l-1996, regolamenti għal provvisti fis-servizz pubbliku.

EMBELLISHMENT AND LANDSCAPING CONSORTIUM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 115, jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fi pjanti, xtieli, siġar, vetturi, inġenji u apparat ieħor separatament iżda mhux inkluż in-nefqa li tħallset lill-ħaddiema bħala bonus jew overtime?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab Informat li l-ftehim li sar bejn il-gvern u l- embellishment and landscaping consortium jipprovdi għal żewġ tipi ta' pagamenti, dawk għal manutenzjoni u dawk fuq proġetti.

Il-ħlas għall-manutenzjoni isir fuq rata ta' man-day basis li hija all inclusive, jiġifieri tinkludi pagi, salarji, bonuses, overtime, materjal, inġenji, tagħmir, spejjeż oħra, jiġifieri overheads u qligħ.

Sa l-aħħar ta' Mejju 2003 tħallsu Lm 1,453,103 fuq manutenzjoni.

Il-proġetti jitħallsu kemm abbażi ta' materjal provdut kif ukoll għall- pagi, salarji, bonuses etc. Sa l-aħħar ta' Mejju 2003 tħallsu Lm 336,676 għall-materjal provdut u Lm 277,715 għall-pagi.

SAĦĦA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 122 u jgħid kemm direct orders ħarġu mill-ministeru u dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu bejn Jannar u April ta' din is-sena?

Kemm kienet iċ-ċifra fi flus ta' dawn id-direct orders?

Jista' il-Ministru jagħti l-istess informazzjoni għall-perjodu tas-snin 2001 u 2002?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): In-numru ta' direct orders li ħarġu mid-diviżjoni tas-saħħa fix-xhur bejn Jannar u April ta' din is-sena u tas-snin 2001 u 2002 huwa kif jidher hawn taħt:

Boffa Hospital – Xejn.

Head Office & St. Luke's Hospital:

|Sena | Direct |Ammont | | |Orders | | |2001 |2 |Lm52,218 | |2002 |- |- | |2003 |6 |187,928 |

(Is-somma tat-2003 tinkludi Lm164,950 għal service contract tal-Cobe kidney machines li jasal sas-sena 2010.)

Goverment Pharmaceutical Services:

|Sena |Direct |Ammont | | |Orders | | |2001 |606 |Lm347,337 | |2002 |444 | 317,035 | |2003 |499 | 320,515 |

(L-ammonti ġew ikkwotati f'liri Maltin u d-direct orders li saru mill-GPS fil-perjodi msemmija jinkludu ammonti f'munita barranija bil-figuri konvertiti f'liri Maltin bir-rata tal-kambju ta' l-4 ta' Lulju 2003 u għalhekk l-ammonti msemmija jistgħu jvarjaw.

Fl-ammonti hemm ukoll inklużi xi penali li ġew mnaqqsa mill-ammont globali.)

BURMARRAD - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li r-rampa ħdejn Xerri garden centre fi Triq ta' Burmarrad ma tranġatx max-xogħlijiet li kienu qed isiru f'din it-triq għad-detriment li l-bdiewa ma jistgħux jgħaddu minnha, jista' il- Ministru jara li din titranġa minnufih ħalli s-sitwazzjoni tiġi rimedjata u l-bdiewa jkollhom l-aċċess neċessarju?

Jista' jara li dawn ix-xogħlijiet isiru bla aktar telf ta' żmien?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li fil-post imsemmi kien hemm rampa komuni li ġiet irranġata bħala parti mill-proġett tat-triq ta' Burmarrad.

Iżda jirriżulta illi żviluppa tilwim bejn min juża din ir-rampa, bir-riżultat li din inqalgħet minn nies mhux magħrufa u għalkemm id-direttorat tat-toroq ipprova jagħmel żewġ rampi biex jevita l-inkwiet, ħadd ma ried li dawn isiru fil-proprjeta' tiegħu.

Il-każ għalhekk għadu qed jiġi kkonsidrat.

MARFA - STALLAZZJONI TA' TELEPHONE BOX

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara li tiġi stallata t-telephone box li kien hemm fil-Marfa fil-parti ta' ħdejn is-substation tad-dawl tar-Ramla Bay, peress li din tintuża mill-bdiewa u l- pubbliku ta' l-inħawi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għad-domanda parlamentari 1130.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet tgħid din ir- risposta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Din kienet tgħid hekk:

"Filwaqt li nifhem li l-Onor.

Interpellant għamel id-domanda biex jaqdi d-dmir tiegħu ta' membru parlamentari, nitolbu jifhem li l- Maltacom m'hijiex dipartiment tal-gvern iżda kumpannija kkwotata fuq l- istock exchange.

Konsegwentement din it-tip ta' informazzjoni min- natura tagħha hi privata u m'huwiex kompitu li tiġi misħarrġa minn dan il-Parlament.

Hemm ovvjament mezzi oħra dwar kif jassigura li kumpannija bħal Maltacom tagħti s-servizz tagħha b'effiċjenza.''

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid kif se jagħmel il-poplu Malti u Għawdxi biex f'din il-kwestjoni jieħu sodisfazzjon meta 60% tax- shareholding lill-kumpannija huwa tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-liġi dwar il-kumpanniji, fost liġijiet oħra, tagħmel obbligi mhux biss fuq ix-shareholders imma anke fuq id-diretturi tal-kumpannija skond kif iġibu ruħhom u l-informazzjoni li jiżvelaw.

Din il- liġi ġiet approvata b'kunsens miż-żewġ naħat tal-Kamra u jien bħala ministru u bħal kull ministru ieħor konċernat f'kumpanniji, naġixxi skond il-liġi dwar kumpanniji kummerċjali u nirrispetta l-obbligi li hemm fiha.

U hemm sanzjonijiet mhux biss finanzjarji imma anke kriminali personali fuq disclosures li ma jiġux awtorizzati.

Jekk f'dan il-każ id-domanda tikkonċerna l-istallazzjoni ta' telephone box, li jrid jagħmel l-Onor.

Noel Farrugia hu - kif irrispondejt lill-Onor.

Mario Galea preċedentement - li jaqbad mat-taqsima li hija responsabbli għat-telephone boxes ta' l-Enemalta u jagħmel domanda lilu.

Pero' m'hijiex funzjoni ta' dan il-parlament li jistħarreġ aktar dawn it-tip ta' affarijiet għax hu għażel – wara kollox hekk għażel ukoll il-Partit Laburista meta kien fil-gvern – li jagħti struttura differenti lil dawn il- kumpanniji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li l-Ministru jaqbel miegħi li jekk ikun hemm xi ħaġa ta' interess nazzjonali, per eżempju jkun hemm lokalita' li fiha ma jkunx hemm is-servizz tat-telephone, il-parlament għandu jara li dan is- servizz jingħata għax wara kollox, anke bir-regolatur, il-Maltacom hija obbligata li tipprovdi dan is-servizz.

Ladarba l-poplu għandu 60% tax- shareholding, kif se tidħol kummerċjalment in-neċessità li fl-interess tal- poplu wieħed jikkonsidra li jagħmilha jew li ma jagħmilhiex għax forsi ma tkunx vijabbli jew ma jkunx hemm bżonnha?

Għaliex il-Ministru qed jinħeba wara din il-liġi?

GĦaliex ma naqblux li flimkien naraw kif naslu biex dawn l-affarijiet ikunu jistgħu jsiru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nassigura lill-kollega tiegħi li la jiena u lanqas il- Maltacom m'aħna qed ninħbew wara l-liġi.

It-tnejn li aħna qegħdin nirrispettawha kif inhu l-obbligu tagħna li nagħmlu, kif inhu l-obbligu tad- diretturi tal-Maltacom li jagħmlu u kif nemmen li hu l-obbligu ta' kull membru ta' din il-Kamra li jagħmel.

L-agħar ħaġa tkun jekk aħna li nilleġislaw inkunu l-ewwel nies li ninjoraw din il-liġi.

U nagħmilha ċara li minkejja d-domandi li jsiru, m'għandi ebda intenzjoni li nikser liġi li għandi quddiemi.

Ċertament dan il-parlament m'huwiex prekluż li jagħmel dibattitu fuq is- servizz tal-Maltacom u jindaga kif irid dwar is-servizz li qed jingħata mill-Maltacom, pero' hemm ċerta informazzjoni kummerċjali li hija protetta bil-liġi u din ma tistax tingħata.

U dan indipendentement minn jekk għandekx 60% tax-shares tal-kumpannija jew għandekx biss share waħda.

Il- protezzjoni u r-relezzjoni tad-diretturi vis-à-vis ix-shareholders ma tiddependix fuq l-ammont ta' shares.

Fil-fatt il-liġi ma tiddistingwix bejn kemm għandek shares.

Shareholder b'share wieħed għandu l-istess drittijiet, anzi kultant għandu protezzjoni iktar, daqs shareholder li għandu 90% tax-shares.

L-argument hu l-istituzzjoni li aħna approvajna f'dan il-parlament - u nerġa' ngħid li din kienet ġiet approvata miż-żewġ naħat - li meta inti tagħmel kumpanniji kummerċjali iktar u iktar hemm obbligi fuq kumpanniji kummerċjali kkwotati fuq l-iStock Exchange, hemm ċerti riżervi ta' informazzjoni, speċjalment fejn jidħol l-għoti ta' servizz u l- istallazzjoni ta' telephone box, li dan il-parlament ma jistax jidħol fihom.

Dak huwa stat ta' fatt approvat minn dan il-parlament u hawnhekk qegħdin nosservaw din ir-realtà li qbilna fuqha f'dan il-parlament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Huwa wkoll stat ta' fatt li f'dan il-parlament kien hemm il-Partit Nazzjonalista li meta kien fl-oppożizzjoni ried li jkun jista' isir dibattitu fuq il-Maltacom.

Anke l-Partit Laburista, kemm meta kien fil-gvern kif ukoll meta kien fl-oppożizzjoni, kien aċċetta li jsir dibattitu fuq it-Telemalta, illum il-Maltacom.

Ladarba huwa stat ta' fatt li dan hemm qbil dwaru miż-żewġ naħat tal-Kamra, tista' ssir xi ħaġa biex għallinqas nuru t-trasparenza u jkun hemm lok biex il-Maltacom tiġi diskussa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk issa jrid ibiddel il-parametri ta' kif kien qed jiddiskuti, inbiddlu l-parametri kemm irridu imma l-argument ma jibqax jekk isirx dibattitu jew le fuq il-Maltacom.

L-argument hu li ż-żewġ naħat tal- Kamra qbilna li lil Maltacom inpoġġuha taħt ċertu regime ta' liġijiet approvati minn dan il-parlament.

Dawk il-liġijiet aħna rridu nosservawhom.

Jekk irridu nibqgħu sejrin fit-triq ta' kumpanniji tal-gvern li jiġu kkwotati fl-istock exchange, li jitbiddel il-metodu ta' ħidma tagħhom totalment mill-korporazzjonijiet ...

Għax din m'hijiex korporazzjoni u għalkemm għaddejna mill-fażi tat-Telemalta, it-tnejn qbilna li l-libsa tat- Telemalta ma kenitx għadha adegwata.

U aħna qbilna li tmur għal Maltacom plc, quoted fuq l-istock Exchange.

Issa jekk ma nifhmux li dawn it- tibdiliet iġibu wkoll tibdiliet ta' kif issir ir-regolamentazzjoni, allura naħseb li ma nkunux fhimna għalfejn għamilna dawn l-affarijiet.

Illum ir-regolatur tal-Maltacom hu l-communications authority u domandi dwar x'għandu jsir mill-Maltacom għandhom isiru tramite din l-awtorita' għax bħala parlament dik hi l-kappa li għażilna li nagħmlu.

Issa jekk se nippruvaw inbenġlu billi nieħdu parti mil-liġi l-ġdida tal-communications authority però nżommu wkoll l-istruttura l-antika ta' meta kienet it- Telemalta Corporation, se nkunu qed nannullaw totalment il-pass li għamilna li mmorru għal sistema u regime ta' authority..

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb il-Ministru jaf li fl-ogħla istituzzjoni ta' dan il-pajjiż, kien hemm l-intendere miż-żewġ naħat li peress li l-poplu Malti u GĦawdxi konxju li fil-Maltacom u fis-subsidiaries tagħha qed isiru ċerti abbużi, anke fil-promozzjonijiet li saru dan l-aħħar – m'hemmx għalfejn noqgħod insemmihom pero' 'il quddiem insemmi kemm trid affarijiet bħal dawn, bħal per eżempju min bilkemm jaf jikteb ismu rnexxielu jagħmel high jump mill-kbar nett – allura issa wara li ż-żewġ naħat tal-Kamra qbilna li naraw kif nagħmlu biex nagħmlu dibattitu f'dan il-parlament, se nerġgħu mmorru lura minn dan?

Wara li rajna din in-neċessita' għax nafu x'jista' isir, f'daqqa waħda issa qegħdin ngħidu li ma nistgħux nirranġaw xi ħaġa biex naraw li jkun hemm it- trasparenza?

Għax jekk ma tinġibidx l-attenzjoni f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż dwar ċerti abbużi li qegħdin isiru, ma jsir xejn!

Wara kollox ejja nkunu ċari għax nafu li d-diretturi mill-Ministru huma maħtura.

Mela jekk ifallu d-diretturi, il-Ministru huwa responsabbli hux hekk, għax hu għamilhom!

Ejja nitkellmu ċar u tond.

La l-Ministru qed jgħidli li l-Maltacom hija kumpannija u qed jitfa' r- responsabbiltà fuq id-diretturi, mela allura ladarba d-diretturi huma maħtura politikalment minnu, ifisser li jekk dawn ifallu, se jfalli hu, hux hekk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirringrazzja lill-Onor.

Mizzi għall-mod luċidu kif jargumenta l-affarijiet!

Appartentement għadu ma fehemx id-differenza bejn ir-responsabbiltà politika meta tappunta d-diretturi - biex naqbad it-tieni punt u mbagħad wara ndur għall-ewwel punt - u r-responsabbiltà tad- diretturi li jmexxu l-kumpanniji.

Id-diretturi għandhom obbligu li lili ma jinformawnix bir-riżultati u bit-tmexxija kummerċjali tal-Maltacom.

Dan huwa obbligu fuqhom.

Jiġifieri jekk għadna lanqas fehemna l-ewwel pass ta' dan ir-regime ġdid, naħseb li qed nitkellmu at cross purposes.

Imma issa niġi għall-kwestjoni tad-diskriminazzjoni li għandu jitkellem fuqhom il- parlament, eċċ.

Jien ma rridx nidħol fl-istorja, però anke l-istorja riċenti turina x'ġara bil-promotions fis-sentejn li għamel fil-gvern il-Partit Laburista bejn l- 1996 u l-1998 u x'kienu r-riżultati wara li saru l-appelli.

(Interruzzjonijiet) Quddiem l-ombudsman mhux quddiem ħaddieħor!

U quddiem il-bordijiet ta' appell bin-nies tal-GWU.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nħobbx immur lura fl-istorja però nista' nassigura lil kulħadd li l- ħaddiema tal-Maltacom, jafu iktar minni li għandhom union attiva ħafna fil- promotions; għandhom bordijiet ta' appell b'deċiżjonijiet fuq promotions, bordijiet li jipparteċipaw fihom nies nominati mill-GWU; u anke għandhom rikors għall-ombudsman, għandhom rikors għall-qorti u għandhom rikors għall- employment commission.

Naħseb l-aħħar ħaġa li għandhom bżonn il-ħaddiem tal-Maltacom hi li nagħmlu xi dibattitu ta' tliet sigħat hawnhekk!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li l-Ministru jaqbel miegħi li bejn paroli u fatti hemm baħar jikkumbatti!

Il-Ministru m'huwiex jinduna li mhux imbilli jgħid li għandhom ċerti responsabbiltajiet għax ir-realtà hi li dawn qed jinġibdu bl-ispaga!

Ejja nkunu ċari, mhux imbilli l-Ministru joqgħod jgħid li huma awtonomi u mhux awtonomi, għax dik hija l-verita'.

Mhux billi l- Ministru joqgħod isemmi l-bord ta' appell għax jiena naċċertah li m'għandix fiduċja fil-membri ta' dan il-bord u hemm raġuni valida għal dan.

L- ewwelnett jaf il-Ministru li kien hemm min tneħħa mill-bord ta' appell biex jinħatru ċerti nies flokhom ħalli joħorġu ċerti riżultati?

Jaf il-Ministru li mhux quddiem it-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji marru dawn!

Morru quddiem il-qorti ħalli taraw xi ħniżrijiet ħarġu fi żmienkom fil-promozzjonijiet li għamiltu intom!

Nispera li l-Ministru jiftakarhom dawn l-affarijiet.

Il-Ministru qed jitfa' r-responsabbiltà kollha fuq id-diretturi, imma nitolbu jżomm quddiem għajnejh li dawn huma maħtura politikament.

Jiftakar il-Ministru li qabel hu stess kien jgħid li postijiet bħal dawn għandhom ikunu maħtura politikament, fis-sens li m'għandux ikun hemm Laburisti?

Allura dak li kien jgħid qiegħed jagħmlu fil-prattika!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma noħolqux dibattitu.

Dan huwa l-ħin tal- mistoqsijiet.

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-bord ta' appell fil-każ tal-Maltacom, bħal fil- każ ta' diversi bordijiet ta' appell fejn jeżistu, tinħatar persuna direttament mill-union li tkun tirrappreżenta lill-ħaddiema, jinħatar wieħed direttament mill-employer, li f'dan il-każ hija l-Maltacom u ċ- chairman isir bi qbil.

Fil-Maltacom dejjem hekk sar.

Li jsiru inġustizzji huwa fatt tal-ħajja u ma nippruvawx naħarbu minnu.

L-argumenti saru kemm fi żmienkom kif ukoll fi żmienna.

Il-punt li għamilt jien huwa li fil-Maltacom altru li hemm rimedju għall- inġustizzji li jsiru.

Jien dejjem ngħid l-istess ħaġa, li l-ġustizzja għand Alla biss qiegħda.

Sakemm aħna nibqgħu ngħixu, l-inġustizzji se jibqgħu jsiru.

Kultant isiru bi ħsieb u kultant isiru bla ħsieb, però din hija r-realtà.

L-importanti bħala struttura hu li inti tipprovdi metodu ta' redress kemm jista' jkun possibbli.

Ħaddiem mal-Maltacom illum għandu erba' metodi ta' redress għax imur quddiem il-bord ta' appell.

Jekk ma jogħġbux dak jista' imur quddiem l-ombudsman, jista' imur quddiem il-qorti u jista' imur quddiem l-employment commission.

Naħseb li bħala bnedmin ma nistgħu qatt nipprovdu aktar minn hekk.

Issa jien l-ewwel wieħed ngħid li kieku jien inkun iċ-chairman ta' xi bord, żgur li se nagħmel xi żball u naħseb li s-Sur Mizzi jammetti wkoll li anke hu huwa fallibbli.

Kull chairman huwa fallibbli, kull imħallef huwa fallibbli, kull kummissjoni hija fallibbli, pero' naħseb li dan il- parlament irnexxielu jagħti lill-ħaddiema tal-Maltacom, il-protezzjoni kollha possibbli u immaġinabbli.

Issa jekk fl-aħħar mill-aħħar jibqa' jkun hemm riżultat ta' inġustizzji, imbagħad dawk jarahom il-kbir Alla u ma narawhomx aħna għax naħseb li aktar minn hekk ma nistgħux nagħmlu.

Ħalli nitkellem dwar ir-responsabbiltà politika u r-responsabbiltà kummerċjali.

Meta jien ktibt fl-1988, kont qed nikteb fuq sistema taċ- ċivil totalment differenti minn dik li teżisti llum.

Dak iż-żmien lanqas l- istock exchange ma kienet teżisti.

Ara kif tbiddlu l-affarijiet!

Jien nerfa' responsabbiltà għan-nomini li nagħmel fuq il-bord, però ma nerfax ir- responsabbiltà kummerċjali ta' kumpanniji li jien m'għandix kontroll kummerċjali fuqhom.

Din hija d-distinzjoni.

Jiġifieri jekk int se ssemmili kumpannija owned 100% mill-gvern, fejn id-diretturi mhux biss jagħtuni kont meniġerjali però jagħtuni wkoll kont kummerċjali, allura hemmhekk nerfa' ċerta responsabbiltà, għalkemm nemmen fl-indipendenza.

Però fil-każ tal-Maltacom, bħal fil-każ ta' l-MIA, per eżempju, fejn il- gvern għandu 40%, hemmhekk ir-responsabbiltà totali għat-tmexxija kummerċjali hija f'idejn id-diretturi.

Għax hekk hija l-istruttura tal- liġi.

Id-diretturi ma jistgħux jiġu jgħiduli x'se jagħmlu kummerċjalment għax inkella jkunu qed jiżvelaw lil wieħed mix-shareholders u mhux lix- shareholders kollha, informazzjoni li hija kummerċjali.

Dan huwa r-regime li qed naħdmu bih u rridu noqogħdu bih.

ENEMALTA – RATI TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jikkonsidra l-Ministru li jawtorizza rati speċjali ta' l- elettriku għal attivitajiet sportivi uffiċjali li jsiru filgħaxija bħalma huma l-football u t-tiġrijiet taż-żwiemel, peress li dan jgħin anke lill- isport għax jista' jħajjar aktar nies li jattendu?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li peress li m'huwiex kompitu tal-korporazzjoni Enemalta li tagħti tali konċessjonijiet, l- organizzazzjonijiet responsabbli għal attivitajiet sportivi jingħataw sussidji minn fondi pubbliċi fl-ambitu tas-sitwazzjoni finanzjarja tal- pajjiż.

Hi mbagħad fid-diskrezzjoni ta' l-istess entijiet kif dawn il- fondi jintużaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Peress li l-Onor.

Austin Gatt huwa direttament responsabbli mill-Enemalta, jista' jgħid jekk il-korporazzjoni hix lesta tikkonsidra li jkun hemm rati speċjali jew sussidjati għal attivitajiet sportivi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Anke hawnhekk ir-regime tbiddel għax ir-rati qegħdin jiġu ffissati mir-resources authority u kwalunkwe sussidju u kwalunkwe varjazzjoni fir-rati trid tiġi approvata minn dik in-naħa.

Jiġifieri m'huwiex iktar il-kompitu ta' l-Enemalta li tiffissa r-rati hi.

Però bażikament - biex immur lura għad-domanda ta' l-Onor.

Abela - il-linja tal- gvern hi li jekk hemm bżonn ta' għajnuna, aħjar ikun hemm fond ċentrali ta' għajnuna minn fejn wieħed jidħol għaliha milli nħallu fid-diskrezzjoni ta' xi korporazzjoni jew oħra biex tagħmel l-eċċezzjonijiet hi.

Għax ir-realtà turi li ħafna drabi fil-passat - speċjalment passat fil-bogħod - din it-tip ta' diskrezzjoni ma kenitx tiġi wżata mill-korporazzjoni imma kienet tiġi wżata u abbużata minn ċerti ministri li riedu jivvantaġġjaw ċerti għaqdiet fid-distrett tagħhom.

Allura f'ġieħ it-trasparenza, ikun aħjar jekk ikun hemm fond ċentrali wieħed amministrat mill-ministeru tal-finanzi minn fejn l-għaqdiet sportivi jkollhom aċċess għall-fondi neċessarji, anke għaliex il- cross subsidization huwa ħażin.

Għax imbagħad tispiċċa biex l-Enemalta, per eżempju, toħroġ Lm100,000 biex tissussidja lill-għaqdiet ta' l-isport, Lm100,000 oħra biex tissussidja lill-għaqdiet volontarji.

Dawn ikunu moħbijin u meta l-Enemalta tiġi biex tagħmel telf jew profitt, dawn ma jiġux irrapportati.

Allura jkun ħafna aħjar li jekk il-gvern jiddeċiedi li jrid jissussidja d-dawl elettriku ta' l-isports ground, ikun hemm finanzjament dirett mill-ministeru tal-finanzi u dawn ma jidhrux fil-kotba ta' l-Enemalta li fl-aħħar mill-aħħar hija biss service provider.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nifhem dak li semma l-Ministru u naħseb li ċerti problemi għadhom jeżistu anke llum, però hija l-Enemalta li tissuġġerixxi r- rati li mbagħad fl-aħħar mill-aħħar jiġu approvati jew le mill-awtorità tar- riżorsi.

Jiġifieri jekk l-Enemalta tkun trid li bħala policy jew linja ġenerali jkun hemm rati differenti li jiġu approvati mill-awtorità tar- riżorsi, dawn se jkunu jidhru bħar-rati l-oħrajn.

Jiġifieri għandek rati kummerċjali, rati domestiċi u jkollok faxxa oħra, ħa ngħid hekk, li tkun fin-nofs, li biha ngħinu aktar lil dawn l-għaqdiet.

Jiġifieri jekk l- Enemalta tiddeċiedi li bħala policy din tadottaha, naturalment through those channels li semma l-Ministru, wieħed ma jeskludihiex, fis-sens li dawn xorta jkunu qegħdin jidhru.

M'aħniex qegħdin ngħidu li dawn mhux se jkunu jidhru, qisha xi ħaġa bil-moħbi, imma jkunu rati li jiġu deċiżi as a matter of policy mill-awtorità tar-riżorsi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien ma neskludix li wieħed għandu jadotta din il- policy, anzi jekk wieħed jara l-aħħar programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista jsib li hemm imsemmi li wieħed għandu jeżamina l-feasibility ta' din il-policy.

Però naħseb li hemm żewġ kummenti li rrid nagħmel fuqha.

Waħda minnhom hi li trid tistenna l-liġi ta' l-NGOs għax il- problema hawn Malta hi li jrid ikollna definizzjoni u reġistrazzjoni.

Hawn Malta m'għandna ebda reġistru ta' għaqdiet volontarji u allura naħseb li huwa importanti li jkollna reġistru ta' l-NGOs.

(Interruzzjonijiet) Pero' fl-isports ovvjament għandna l-associations.

It-tieni, minħabba accounting purposes, probabbilment ikun aħjar li jsir bil-metodu kif semmejt qabel li minflok ikun hemm rata speċika għal dawn it-tip ta' attivitajiet, ikun hemm din ir-rata li tkun issussidjata mill-ministeru tal- finanzi.

ASSENTEIŻMU MILL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-medja ta' assenteiżmu mhux ġustifikat fl- iskejjel primarji ta' l-istat matul is-sena skolastika li għadha kemm intemmet?

F'liema lokalitajiet kienet l-aktar għolja?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tagħrif dwar il-medja ta' assentejiżmu fl-iskejjel primarji ta' l-istat matul is-sena skolastika li għadha kemm intemmet se jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dikjarazzjonijiet ta' interessi privati għas-sena 2002 magħmula skond paragrafi 48 u 49 tal-Kodiċi ta' l-Etika għall-Ministri u Segretarji Parlamentari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet quddiem l-Awtorita` ta' Malta dwar l- Ambjent u l-Ippjanar għall-bini ta' dajr mill-Awtorita` tad-Djar u mid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar bejn Jannar 2002 u l-15 ta' Lulju 2003, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1380; u

Tabella li turi l-għadd ta' persuni li attendew iċ-ċentru tad-Detox bejn l-1995 u Awissu 2003, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1515.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni:

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar konsulenti mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1475.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet quddiem l-Awtorita' ta' Malta dwar l- Ambjent u l-Ippjanar għall-bini ta' djar mill-Awtorita' tad-Djar u mid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar bejn Jannar 2002 u l-15 ta' Lulju 2003, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1381.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, f'isem il-Ministru tal- Ġustizzja u Intern inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagrif dwar l-għadd ta' barranin li applikaw għal work permit bejn l- 2000 u Awissu 2003, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1516.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA` LIĠI DWAR IL-PROFESSJONIJIET TAS-SAĦĦA

HEALTH CARE PROFESSIONS BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Settembru, 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru tas-Saħħa huwa in possession u jista' jkompli bil-winding up.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, kif għedt fl- introduzzjoni tiegħi, jien m'iniex se ntawwal iż-żejjed għax din hija liġi li fiha l-kelliema taż-żewġ naħat tal-Kamra kienu pożittivi u qablu fuq il- ħsieb li hemm warajha.

Ovvjament fl-istadju tal-kumitat wieħed ikun jista` jidħol fid-dettalji ta' kull klawsola u jsemmi r-raġunijiet għaliex ittieħdu ċerti deċiżjonijiet għax naħseb li m'huwiex l-iskop tagħna li nitkellmu fuq dawn l-affarijiet illum.

Mr Speaker, l-erba' kelliema li tkellmu dwar din il-liġi rriferew għall- problema tal-lingwa f'dak li għandu x'jaqsam mal-professjonijiet mediċi u paramediċi.

Sa ftit ta' żmien ilu d-diskors ġo din il-Kamra min-naħa ta` l- oppożizzjoni kien qisu dejjem jirrifletti li malli nidħlu fl-Unjoni Ewropea se jkollna invażjoni ta` professjonisti ġejjin minn barra jaħdmu ġewwa pajjiżna u jieħdu l-ħobża ta` kuljum tal-professjonisti tagħna.

Issa donnu jidher ċar li kważi kulħadd induna li bid-dħul ta` Malta fl-UE hemm iżjed ċans li l-Maltin isibu opportunitajiet aħjar u jitilqu jaħdmu barra minn Malta.

Dan juri wkoll li hemm żvilupp tal-ħsieb f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-UE.

Pero` apparti dan, kif kont qed ngħid l-erba` kelliema li tkellmu dwar dan l-abbozz qanqlu l-problema tal-lingwa f'dak li għandu x'jaqsam mal- professjonijiet mediċi u paramediċi u għalhekk irrid nispjega daqsxejn dan il-punt.

L-ewwelnett l-UE ma tippermettix li lingwa tintuża bħala barrier għall-ħaddiema li jiġu jaħdmu f'pajjiżna.

Fl-istess waqt lanqas tippermetti li pajjiżi oħrajn jużaw il-lingwa bħala barrier fil-konfront ta' professjonisti Maltin u nies fil-health care professions li jixtiequ jmorru jaħdmu barra minn Malta.

Qed ngħid dan għax l-Onor.

Chircop qal li xtaqt definizzjoni aħjar ta' "profiċjenza fil-liġnwa".

Waqt li wieħed ma jistax jagħmel il-lingwa bħala barrier biex xi ħadd jiġi jaħdem f'pajjiżna, l- employer jista` jpoġġi l-profiċjenza tal-lingwa bħala waħda mill- kondizzjonijiet biex persuna tkun tista` tiġi ngaġġata miegħu.

Id- definizzjoni ma tista` qatt tkun tassattiva kif qed jitlob l-Onor.

Chircop.

Per eżempju, fil-professjoni medika ma tistax tagħmilha tassattiva li trid tkun taf il-Malti għax tabib li jaħdem bħala patologu jew tossikologu m'għandux għalfejn ikun jaf il-lingwa Maltija.

Il-lingwa Maltija jew in- knowledge tal-lingwa Maltija hija bżonnjuża meta l-professjonist ikollu kuntatt dirett mal-pazjenti.

Min-naħa l-oħra naħseb li ma jagħmilx sens li jkollok lil xi ħadd li jagħmel post-mortems u tippretendi li dan ikun jaf bil-lingwa Maltija għax ħadd m'hu se jmerih.

Huwa importanti li wieħed iżomm il-kunċett li hemm ċerta protezzjoni favur il-klijent għax wara kollox li professjonist ikun jista` jikkomunika mal-pazjent f'dawn il-każi hija xi ħaġa pożittiva fis- sens li pazjent ikun jista` jispjega ruħu.

Nafu d-diffikutajiet li jinqalgħu meta dan ma jkunx jista` jiġri għax għaddejna minn perjodu, minħabba raġunijiet partikolari, fejn biex tkellem tabib kien ikun hemm bilfors interpretu preżenti biex jittrasmetti lit-tabib dak li tkun qed tipprova twassalu inti.

Mr Speaker, l-Onor.

Chircop kien pożittiv ħafna fid-diskors li għamel.

Pero` f'ħin minnhom qal li ma jistax ikun li abbozz ta` liġi li fih 60 faċċata jkun jista` jiflih sewwa f'jumejn.

Li nista' ngħid huwa li kienu saru tliet abbozzi ta` liġi, dan huwa t-tielet wieħed, u nista' nassigurah li bejn it-tieni u tielet wieħed ma kien hemm kambjament ta' xejn.

L-għan ta' dan l-abbozz kien li nipporvaw insibu consensus mal-professjonijiet jew inkella ma' l-erba' kunsilli li jridu jirregolaw il-professjonijiet.

Pero` hija ħaġa stramba għaliex dan it-tieni abbozz ta` liġi li huwa identiku mat- tielet abbozz li qed niddkustu llum kien ġie mgħoddi lill-ispokesman ewlieni dwar il-qasam tas-saħħa ta` l-oppożizzjoni f'Diċembru li għadda.

Konna wassalniehulu d-dar għax kien fi żmien ir-recess u ridt li jkollu kumdita` u ħin biżżejjed biex ikun jista` jiflih.

Niftakar li kont tlabtu jagħtini risposta, ħaġa li qatt m'għamel.

Jiena kont tajtu dak l-abbozz f'dak il-perjodu għax naf li fil-Milied wieħed ikun ftit iżjed ħafif u allura ppretendejt li dak it-tieni abbozz mhux biss jiġi mifli minnu, imma jiġi diskuss ma' sħabu li hemm fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni biex ikun hemm parir mingħand diversi sorsi.

Jista' jkun li l-ispokesman ta' l- oppożizzjoni kkonsulta lill-oħrajn u lill-Onor.

Chircop ma kkonsultahx.

Dan qiegħed ngħidu mhux għax m'hawnx l-Onor.

Farrugia, imma għax l-Onor.

Chircop għamel dik rimarka.

M'għandix dubju għamilha f'sens pożittiv, pero` hija ħaġa li jrid jiċċaraha mal-kollega tiegħu meta jiġi mill-btala.

Mr Speaker, l-Onor.

Chircop staqsa għaliex iċ-chairman se jkun bniedem legali.

Irridu nammettu li aħna t-tobba ħafna drabi naqtgħu għad-dritt għax nużaw is-sens komun.

Pero` l-liġi ħafna drabi ma taħdimx bis-sens komun.

Pero` naħseb li huwa veru li waqt li wieħed isibha diffiċli li fuq kull wieħed minn dawn il-kunsilli jrid ikollok bniedem legali, jekk toqgħod taħseb fuqha tibda tara li hemm ċerti raġunijiet għax anke l-persuna li trid tinħatar bħala chairman trid tkun persuna ta` ċerta esperjenza u allura ovvjament trid tiġbed fuq dik l-esperjenza speċjalment meta tiġi biex tieħu ċerti deċiżjonijiet.

Jiġifieri jekk se tingħata sentenza mill- kunsill trid tingħata b'mod li tkun pertinenti mal-liġi.

Barra minnhekk kellna punt importanti x'niċċaraw mal-union tat-tobba.

Dawn insistew li jekk il-kunsill mediku jibda proċedura kontra tabib allura ma tistax tibda proċedura ċivili kontrih.

Aħna deherilna li din m'hijiex ħaġa tajba, dawn ma jistgħux jeskludu lil xulxin, għax il-penali huma kompletament differenti u allura ovvjament kien punt ta` diverġenza.

Kif għedt ipporvajna nilħqu consensus.

Mr Speaker, punt ieħor li qajjem l-Onor.

Chircop kien dwar il-ħlas u staqsa min se jistabbilixxi dan il-ħlas.

Issa hawnhekk forsi għandna kunċetti differenti dwar l-awtonomija.

Aħna għedna li qed inwasslu l-awtonomija lil dawn il-kunsilli biex ikunu jistgħu jirregolarizzaw ruħhom, u biex ikunu jistgħu jagħmlu hekk ridna li nnaqqsu n-numru ta` rappreżentanti li huma nominati u nżidu n-numru ta` rappreżentanti eletti.

Għedt ukoll li għall- bidu dawn se jkollhom bżonn l-għajnuna finanzjarja tal-gvern.

Pero` l-għan tagħna huwa li 'l quddiem dawn ikollhom l-awtonomija finanzjarja biex ikunu jistgħu jirregolarizzaw lilhom nsufhom.

Issa, se jkunu esaġerati jew le dawn il-ħlasijiet li jridu jitolbu?

Jiena naħseb li meta wieħed jifhem li hemm maġġoranza ta` membri eletti li jirrappreżentaw il-professjonijiet tagħhom sta għalihom li jaraw li l-ħlas ikun ħlas xieraq u li ma jkunx wieħed esaġerat.

Imbagħad ma naħsibx li qed nitkellmu fuq mijiet ta` eluf ta` liri.

Naħseb li sħabi huma bħali reġistrati mal-kunsill mediku Ingliż u safejn naf jien l-aħħar li ħallast kien xi ₤100 Stg.

Jiġifieri m'aħniex qed nitkellmu fuq somom fenominali.

Illum kważi kważi iżjed huwa piż il- ħlas ta' l-insurance milli dak tar-reġistrazzjoni mal-kunsilli.

Mr Speaker, punt ieħor li tqajjem kemm mill-Onor.

Chircop kif ukoll mill- Onor. Gonzi kien għaliex il-paramediċi mhux kollha se jkunu rappreżentati.

Li nista` ngħid dwar dan huwa li konna se nispiċċaw biex wieħed mill- kunsilli kien ikollu xi 50 ruħ u jkollna nagħmlu rappreżentanti għal kull paramediku.

Ta' min jgħid li għandek klassijiet ta' paramediċi li għadhom qegħdin jevolvu.

Fil-fatt issemmew il-chiropractic, il-homeopathy u oħrajn.

Pero` rridu niftakru wkoll li ma kienx possibbli li ninkludu lil dawn kollha.

Għaliex?

Għax l-ewwelnett m'għandhomx struttura li jirregolaw lilhom infushom u t-tieni nett f'Malta għandek paramediċi li minnhom hawn biss tnejn u ma jagħmilx sens li se jkollok rappreżentazzjoni ta' tnejn min- nies fuq kunsill meta membri hemm tnejn biss.

Jiġifieri dawn huma affarijiet prattiċi.

Pero' ħadna ħsieb li fil-każ tad-dentisti u anke fil- każ tal-kunsill ta' l-ispiżjara, jekk ikunu qegħdin jiddiskutu l-pharmacy technicians jew dental technicians allura l-persentaġġ tar- rappreżentazzjoni ta' dawk il-kategoriji jirdoppja ruħu.

Jiġifieri meta jkunu qegħdin jiddiskutu affarijiet li jolqtu lilhom ikollhom żewġ membri jirrappreżentawhom minflok wieħed.

Dan kollu għamilnieh biex inkunu nistgħu nassiguraw li l-proċess ikun fair tul il-ħin tiegħu kollu.

Ħaġa oħra li staqsa l-Onor.

Chircop kienet għaliex ma ngħatax warrant lin- nurses.

Jien ipprovajt nispjega wkoll li llum il-professjonijiet mediċini għadhom qegħdin jevolvu fis-sens li sejrin iktar lejn il-kunċett ta' speċjalizzazzjoni.

Irrid ngħid li minkejja li kien hemm laqgħa ġenerali apposta ta' waħda mill-unions tan-nurses, li wieħed irid japprezza u jrid jifhem li warrant jinħareġ meta professjonist ikun jista' jaħdem mingħajr superviżjoni ta' xejn.

Allura issa mexjin minn nurses għal nurses speċjalizzati.

Dan huwa proċess li bil-mod il-mod qiegħed jikber.

Issa meta jkollok speċjalizzazzjoni fuq bażi formali li tiggarantixxi li n-nurses, bħal professjonisti oħra, ikunu jistgħu jaħdmu mingħajr superviżjoni ta' xejn allura tkun tista' toħroġ il-warrant għalihom.

Pero` kif diġa` għedt, din hija liġi li kienet magħmula fl-1901, 100 sena ilu, u ma nistgħux issa f'daqqa waħda nibdlu s-sistema kollha.

Dan huwa proċess li rridu nitgħallmu minnu waqt li qegħdin inwettquh.

Nafu fejn irid iwassalna, pero` jrid iwassalna fuq medda ta' żmien biex anke tinbidel il-kultura ta' dawk in-nies li jkunu qed jifformaw il-kunsilli.

Mr Speaker, l-Onor.

Gonzi staqsieni wkoll kif u b'liema mod il-kunsill mediku jista` jinvestiga.

Kif għedt filgħodu, dan il-punt kellna diverġenza fuqu.

Kien hemm min sostna li ma jistax ikollok kunsill li jinvestiga u mbagħad jagħti penali jew jieħu passi legali kontra professjonist jew membru tiegħu.

Jiġifieri ma jistax ikun li judge and jury fl-istess ħin.

Aħna fehemnihom, u fl-aħħar naħseb li fehmu wkoll, li minkejja li huwa l- obbligu tal-kunsill, f'dan il-każ tal-kunsill mediku, li jinvestiga m'hemmx għalfejn ikun il-kunsill mediku nnifsu li jagħmel din l-investigazzjoni.

Imma l-kunsill mediku jista' jaħtar sotto-kumitati li jkunu jistgħu jagħmlu l-investigazzjoni u mbagħad ovvjament bir-riżultat ta' l-investigazzjoni jkunu jistgħu jmorru għand il-kunsill biex jaraw kif l-aħjar li jipproċedi.

Mr Speaker, kelliem ieħor li kien pożittiv ukoll u li bħal ta' qablu rnexxielu jaqla' dan is-suġġett 'il fuq mill-politika kien il-kollega tiegħi l-Onor.

Joe Debono Grech.

Dan qal li ħafna minn dawn l-affarijiet jiddependu fuq il-professjonalita` tat-tabib, u semma ċerti eżempji.

Jiena għadni kemm ġej minn konferenza ġewwa Praga u saret riferenza - qed insemmiha f'din il-Kamra għax naħseb li huwa tajjeb li nkunu nafuha – għal kemm verament il-professjoni medika qiegħda soġġetta f'dak li tippreskrivi għall-industrija farmaċewtika.

Huwa interessanti li fl-Amerka l-industrija li tagħmel il-mediċini tonfoq Lm10,000 f'reklamar fuq kull tabib.

Kull tabib ġewwa l-Amerka jiswa lill-industrija li timmanifattura l-mediċini Lm10,000.

Ma tridx tkun ġenju, imma jekk tonfoq Lm10,000 fuq kull tabib sinjal li tkun trid tiġbor 'il fuq minn Lm10,000 lura minn kull tabib.

Qed nirriferi għal dan l-istudju li sar ġewwa l-Amerka, pero` ovvjament m'għandix dubju li dan isir Malta wkoll.

Allura ovvjament jiddependi fuq il- valuri li jħaddan it-tabib u fuq il-professjonalita` tiegħu.

Mr Speaker, f'dan l-studju jintqal ukoll li l-mediċini huma għoljin ħafna għax jintnefqu miljuni jew biljuni kbar ta' flus fir-riċerka.

Fil-fatt l- istudju wera biċ-ċar li 40% ta' l-ispiża ta' l-industrija farmaċewtika fl- iżvilupp ta' mediċini ġodda jintnefqu biex isir lobbying where it matters biex il-prodotti jimxu 'l quddiem.

Ovvjament m'iniex qed ngħid dan għal pajjiżna għax f'pajjiżna m'għandniex dik it-tip ta' industrija.

Pero` ma neskludix li jkun hemm min jiġi ttantat jippreskrivi ħaġa minflok oħra għaliex jista' jkun hemm xi ftehim li jkun iħares iktar lejn l-interessi tat-tabib milli lejn dawk tal-pazjent, li hija ħaġa li għandha tiġi kkundannata mhux biss minn din il-Kamra imma minn kulħadd.

Stejjer jinstemgħu, pero` permezz ta` dan l-abbozz ta` liġi issa l-kunsill mediku m'għandux bżonn joqgħod jistenna li xi ħadd jagħmillu rapport formali biex jinvestiga xi għajdut li jista` jkun hemm.

Issa fuq inizjattiva tiegħu jista` jinvestiga l-għajdut jew inkella l-allegazzjonijiet li jkunu qegħdin isiru pubblikament anke fuq il-gazzetti.

Mr Speaker, l-Onor.

Debono Grech qal ukoll li għandna nipprovdu l-faċilita` li t-tabib privat ta' dak li jkun għandu jkollu aċċess għall-Isptar San Luqa.

Jien naħseb li minkejja li huwa veru li kemm jiena kif ukoll il- ministri ta' qabli pprovaw jinsistu li qabel ma joħroġ mill-isptar pazjent għandu bilfors ikollu d-discharge letter, dan mhux dejjem ikun possibbli.

Dan huwa nuqqas li rridu nkomplu naħdmu biex nipprovaw nirrimedjah.

Pero` min-naħa l-oħra Malta hija pajjiż żgħir, jiġifieri t-tobba jkunu jafu lill- konsulenti u l-konsulenti jkunu jafu lit-tobba u għalhekk is-sistema ta' komunikazzjoni hija waħda eċċellenti.

Jiena naħseb li qatt ma kien hemm tabib li pprova jikseb informazzjoni mingħand il-konsulent ikkonċernat, nista' ngħid għalija l-ewwel wieħed, u sab xi diffikulta` biex din l- informazzjoni tasallu.

Fl-aħħarnett tkellem ukoll il-kollega tiegħi l-Onor.

Silvio Parnis li qal li s-sistema tas-saħħa f'pajjiżna qiegħda tagħti servizz tajjeb lill-poplu tagħna.

Pero` minkejja li ma tkellimx fuq is-suġġett proprju wera l- preokkupazzjoni tiegħu fuq il-waiting list li għandna fl-oftalmija u fl- ortopedija, f'mard li huwa deġenerattiv.

Naħseb li daqsi jaf x'inhu l- kaġun ta` dan u jaf li din il-problema qed tiġi ndirizzata.

Fl-oftalmija, per eżempju, huwa iktar faċli li tagħmel appuntament - u dan naħseb li jista' jikkonfermah il-kollega tiegħi - biex jarawk l-ewwel darba l-isptar milli tagħmlu ma' l-istess konsulent fil-privat.

Għandek konsulenti li ġewwa l-isptar tagħna jdumu xahar biex jagħmlulek appuntament għal każ li m'huwiex urġenti u jekk tmur tfittex is-servizzi tagħhom fil-privat trid tistenna madwar disa' xhur jew sena.

Jiġifieri l-problema f'dawn iż-żewġ branki m'hijiex biss qiegħda ġewwa l-isptar.

L-Onor.

Parnis qal wkoll li m'huwiex aċċettabbli li jkollok pazjenti jistennew sentejn biex jagħmlu operazzjoni ta' l-ingroppa jew ta' l- irkoppa.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika huwa faċli li jsib li hemm numru ta' konsulenti, għandek ħamsa jew sitta, li l-waiting list tagħhom tvarja bejn sentejn u sitt xhur.

Jekk kulħadd jagħżel l-istess konsulent - hawnhekk irrid ngħid li l-pazjent Malti għandu l-lussu li jagħżel liema konsulent jarah - u dan l-istess konsulent jaħdem darbtejn f'ġimgħa fis- swali ta' l-operazzjoni, bħall-konsulenti l-oħra, allura jifhem li dan ikollu waiting list ta' sentejn.

Pero` ma tistax tikkritika s-sistema sempliċement għax inti għandek l-għażla li tmur għand il-konsulent li trid inti.

Naħseb li l-kollegi tiegħi japprezzaw li meta nitkellmu fuq l-oftalmija primarjament inkunu qed nitkellmu fuq katarretti.

Nafu li ftit tax-xhur ilu d-diviżjoni tas-saħħa għamlet ukoll eye bank biex inkunu nistgħu naqtgħu l-waiting list għaliex hija ħaġa importantissima li ma konniex qed nagħmlu harvesting biżżejjed tal-corneas li jkollna.

Qegħdin nagħmlu wkoll sistemi ġodda.

Per eżempju, biex naqtgħu l-waiting list qegħdin noffru lill- konsulenti li jieħdu ġurnata off matul il-ġimgħa pero` jidħlu jaħdmu l-Ħadd biex ovvjament ikollhom iżjed theatre time available.

Għaliex?

Għax hija ħaġa stramba kif aħna jkollna l-full complement tan-nurses ġewwa t-teatru u l-full complement ġewwa l-isptar kollu proprju f'dawk il-ġranet li l-inqas ikollna bżonnhom.

Pero` m'iniex se niftaħ dan iċ-chapter għax inkella nerġgħu nibdew bis-soltu storja.

Mr Speaker, jiena bdejt billi għedt li din is-sena hija l-vintage year - wara li nispiċċaw din il-liġi se nibdew liġi oħra, il-public service act - minħabba n-numru ta' liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal-professjonijiet mediċi.

Naħseb li din il-liġi tant importanti għaddiet f'ħin record.

Apparti li għad trid tiġi diskussa wkoll fl-istadju ta' kumitat, nistgħu ngħidu li għaddiet f'seduta waħda.

Din hija liġi ta' importanza kbira li se tiżgura livell għoli fil-professjonisti tagħna.

Hija liġi li se tiżgura wkoll li l-pazjenti tagħna jkunu garantiti li dawk li qegħdin iwasslulhom is-servizz ikollhom l-ogħla kwalita` u l-ogħla kwalifiki meta jiggradwaw tul iż-żmien li joffru dak is-servizz.

Barra minnhekk din il-liġi se tkompli tiżgura li kulmin irid iwassal dan is-servizz, jekk idum iwasslu għal 10 snin, 20 sena jew 30 sena, irid iżomm ruħu aġġornat kontinwament biex iwassal l-aħjar kwalita` ta' servizz lill-klijent tagħna.

Naħseb li l-professjonisti u dawk li għandhom verament għal qalbhom is- saħħa tal-pazjenti tagħna jafu li l-professjonijiet li qegħdin nitkellmu fuqhom jeżistu għaliex jeżistu l-pazjenti.

Mingħajr il-pazjenti ma jeżistux tobba, m'hemmx għalfejn nurses, m'hemmx għalfejn paramediċi u allura huwa sew li minn din il-Kamra nilleġislaw biex dawn li qegħdin jipprovdu wkoll il-ħobża ta' kuljum lill-professjonijiet ikollhom u jgawdu l-aħjar servizzi possibbli.

Grazzi.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jirregola l-prattika ta' Professjonijiet dwar il-Kura Medika f'Malta" jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jirregola l-prattika ta' Professjonijiet dwar il-Kura Medika f'Malta" jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SAĦĦA PUBBLIKA

PUBLIC HEALTH BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jippromwovi u jipproteġi s-Saħħa".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO FENECH: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, meta dalgħodu ntroduċejt l-abbozz ta' liġi li għadna kif għaddejna mit-Tieni Qari għedt li jien m'iniex se noqgħod nitkellem tliet kwarti fuq abbozz ta' liġi li huwa primarjament tekniku u li jrid jiġi diskuss iktar bir-reqqa fl-istadju ta' kumitat.

Fuq dan l-abbozz li ressaqt issa naħseb li se ndum nitkellem inqas milli tkellimt dalgħodu għas-sempliċi raġuni li li jekk wieħed jaqra klawsola 45 malajr jifhem li dan huwa an enabling act.

Fil-fatt subklawsola (1) ta` klawsola 45 tgħid hekk:-

"(1) Mingħajr preġudizzjoni għal kull ħaġa li saret jew kull responsabbilta` mġarrba taħthom, il-liġijiet jew l-artikoli jew partijiet minn liġijiet elenkati fis-subartikolu (2) ta' dan l- artikolu (hawn iżjed 'il quddiem imsejħa l-Liġijiet Imħassra) huma b'dan imħassra.".

Jiġifieri dan huwa an enabling act li qed iħares u jagħti poteri lill- ministru tas-saħħa biex jiddelega r-responsabbilta` tiegħu lis- suprintendent tas-saħħa biex jieħu passi immedjati fejn ikun hemm threat għas-saħħa pubblika.

Li ġara kien li kellna ħafna liġijiet bħal per eżempju l-emendi fil-Police Code fejn dawk il-partijiet li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa ġew maqlugħa minn dak il-code of practice u allura nistgħu ngħidu li tħallew in aria, u dan l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu llum se jiġbor taħtu dawn l-atti kollha li se nelenka: L-Att dwar l-Arja Pura, Kap. 200, l-Att dwar iż-Żibel u l-Iskart, Kap. 206, l- artikli 97, 101 sa 110, 117, 118, 121, 122, 124 sa 127 tal-Kodiċi tal- Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10 u l-Ordinanza dwar it-Tħaris tal-Mard, Kap. 36.

Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq att li qiegħed jiġbor taħtu b'mod iżjed koerenti u iżjed omoġenu dawk il-biċċiet li kienu covered f'liġijiet oħrajn.

Dan ifisser ukoll li se jkun iktar possibbli li tittieħed azzjoni immedjata u f'waqtha għaliex ir-responsabbilta` ta' ċerti deċiżjonijiet sejra tkun f'persuna waħda li hija s-suprintendent tal-public health.

Huwa an enabling act ukoll għax minnu jridu joħorġu numru ta' avviżi legali biex wieħed ikun jista' jasal għal dan il-għan.

It-tieni għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li jħares b'mod kritiku lejn l- iżviluppi li saru fis-saħħa.

Per eżempju, għandek parti minnu li qiegħda tindirizza branka tal-mediċina moderna li hija l-ionising radiation.

Qegħdin nagħmlu wkoll provvedimenti biex inkunu nistgħu noħorġu legal notice f'dak li għandu x'jaqsam ma' ilma li huwa tajjeb għar-rikreazzjoni jew inkella għall-għawm.

Qegħdin naħsbu wkoll biex is-suprintendent, permezz ta' legal notices, ikun jista' jieħu miżuri li sal-lum ma setax jieħu fuq, per eżempju, meta wieħed iżomm l-annimali d-dar.

Naħseb li l- kollega tiegħi bħali jaf li għandna liġi li tikkontrolla x'annimali u kemm annimali żżomm id-dar ilha ġejjja minn żmien il-kavallieri - tista' żżomm xi 40 mogħża u fniek u tiġieġ u dan kollu - u l-liġi kif kienet sal-lum ħadd ma jista' jagħmel xejn sakemm iżżomm il-premises nodfa.

Allura konna qegħdin nispiċċaw li l-pubbliku jmur għand il-health inspector, il-health inspector imur jara u jekk isib xi ħaġa kontra l-liġi jgħaddi l-complaint lill-pulizija, jibdew proċeduri legali u ndumu nduru bejn dipartiment u ieħor tgħidx kemm, u miskin il-konsumatur li jibqa' mdendel fin-nofs mingħajr m'għandu d-dritt jieħu rimedju.

Sur President, kif diġa` għedt, ir-responsabbilta` qiegħda tkun f'idejn persuna waħda.

Dan għas-sempliċi raġuni li nafu li anke dak li jhedded is- saħħa pubblika llum m'għadux dak li kien qabel u jirrikjedi azzjoni immedjata li tkun ikkonċentrata f'persuna waħda.

Qiegħed, per eżempju, għall-iscare li kellna ta' l-anthrax, nirrefer għall-iscare ta' mard infettiv, għall-possibbilta` li jkollna użu ta' mikrobi jew ta' kimiċi li jistgħu jagħmlu ħsara fi żmien ta' gwerra u ħafna minn dawn l-affarijiet.

Din il-liġi qed tagħmilha ċara li l-persuna li trid tieħu passi immedjati kważi mingħajr indħil ta' ħadd hija s-suprintendent tas-saħħa pubblika.

Jien m'għandix dubju li meta wieħed jifhem l-ispirtu ta' dan l-abbozz jifhem ukoll li din m'hijiex xi liġi li għandha tkun ikkontestata u m'iniex qed nistenna li jkun hemm kontestazzjonijiet fuqha.

Din hija liġi li ma fiha xejn ħlief li tagħti l-poteri lis-suprintendent tas-saħħa pubblika u l- ministru, u li l-kontenut tagħha jrid jiġi komunikat permezz ta' legal notices li wieħed joħroġ skond iċ-ċirkostanzi.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, irrid nissottolinea li din hija liġi pożittiva.

Kif qal il-ministru din hija liġi li l-għan ewlieni tagħha huwa li nippromwovu u nipproteġu s-saħħa ġewwa pajjiżna.

Effettivament li qegħdin nagħmlu huwa li namalgamaw diversi liġijiet żgħar spezzettati u nġibuhom proprju taħt abbozz ta' liġi wieħed, li wara kollox hija xi ħaġa tajba.

Hija xi ħaġa tajba għaliex jidher li l-gvern irid jimxi f'din id- direzzjoni anke biex titnaqqas xi burokrazija u dewmien żejjed li jinħolqu f'ċerti każi.

Il-Ministru semma l-każ ta` meta xi ħadd imur għand il-health inspectors u wara tgħidx kemm jiġri mingħand Qajfas għal għand Pilatu u Alla jaf meta l-klijent jieħu dak li ħaqqu, jekk jieħdu, għax ħafna drabi fil-fatt ma jeħux dak li ħaqqu minħabba raġunijiet tekniċi legali.

Sur President, fiha nnifisha din hija liġi teknika li tikkonċentra dwar il- funzjonijiet, ir-responsabbiltajiet u l-poteri tas-suprintendent tas-saħħa pubblika.

Jidher li din il-persuna, biex ngħid hekk, hija l-kingpin li tgħaqqad ma' dwarha din il-liġi, u hekk għandu jkun wara kollox.

Li ħassibni xi ftit jien huwa dak li jingħad fi klawsola 5 f'dak li għandu x'jaqsam ma' delega.

Fil-fatt f'subklawsola (1) ta' din il-klawsola jingħad hekk:

"(1) Is-Suprintendent jista' jiddelega, taħt dawk il-kondizzjonijiet li jista' jqis li jkunu xierqa, xi waħda mis-setgħat tiegħu lil min irid.".

Din tant naraha li hija open-ended li sinċerament tinkwetani.

M'għandniex xi ngħidu li l-individwu li tkun se taqdi dan ir-rwol ta' suprintendent tas- saħħa naturalment se tkun persuna integra u taf x'għandha tagħmel.

Pero` ma jistax ikun li permezz ta' din il-liġi s-suprintendent jiġi mogħti din is- setgħa li jista' jappunta persuna lil min irid hu.

Jien nemmen li hemmhekk il-liġi tista' tiġi emendata b'mod iktar raġonevoli.

Nistgħu, per eżempju, ngħidu li s-suprintendent jista' jiddelega l-persuna li hija idonea għal dak il-każ partikolari li jkollu quddiemu.

Naħseb li hekk tagħmel iktar sens għax b'hekk il-liġi tkun qiegħda tispeċifika xi ftit iktar ir-rwol ta' kif għandu jaġixxi s-suprintendent f'dan il-każ.

Sur President, għalkemm intenni li dan huwa abbozz ta' liġi pożittiv xorta waħda ngħid li hemm ċerti klawsoli li jħalluk b'ċerta togħma qarsa.

Per eżempju, għal kull min għandu l-interessi ta' l-annimali għal qalbu hemm żewġ klawsoli li fl-opinjoni tiegħi fihom faċilment setgħu ddaħħlu l- interessi ta' l-annimali kemm fil-pożittiv u anke fin-negattiv, pero` dawn ġew injorati totalment.

Jien qiegħed nagħmel riferenza għall-klawsola 16 u klawsola 21, u għall-benefiċċju tas-semmiegħa li qegħdin jisimgħuna live huwa tajjeb nfehemhom daqsxejn x'qiegħed ngħid.

Klawsola 16 tiddiskuti dawk li huma poteri speċjali tas-suprintendent tas-saħħa.

Fil-fatt din tgħid hekk:

"(1) Għall-finijiet ta' din it-Taqsima is-Suprintendent jista' jawtorizza lil xi persuna:

(a) tidħol f'xi post jekk ikun hekk meħtieġ billi tuża forza raġonevoli biex:

(i) issalva l-ħajja tal-bniedem; jew

(ii) tipprevjeni milli ssir xi ħsara lil xi bniedem; jew

(iii) teħles lil xi bniedem ferut jew fil-periklu; u

(b) tagħlaq xi nħawi, fond, roqgħa ilma jew vetturi; u

(ċ) tneħħi billi tuża forza raġonevoli lil kull min jonqos milli jħares xi ordni.

Naturalment dawn kollha huma affarijiet pożittivi.

Pero` jien nemmen li fejn qegħdin ngħidu li s-suprintendent jista` jawtorizza lil xi persuna tidħol f'xi post biex issalva l-ħajja ta' xi bniedem; jew tipprevjeni milli ssir xi ħsara lil xi bniedem; jew inkella teħles lil xi bniedem ferut jew fil-periklu għandna ninkludu xi ħaġa vis-á-vis l-interess ta' l-annimali.

Għaliex persuna li ġiet awtorizzata mis-suprintendent m'għandhiex ikollha poter li tidħol f'post fejn ikun hemm evidenza ċara jew m'hijiex, jew anke biex tinvestiga li, per eżempju, qed jinħaqru l-annimali?

Għaldaqstant għan- nom ta' din il-parti tal-ħolqien, ta' l-annimali, jien nagħmel l-appell tiegħi biex f'din il-klawsola nħaddlu xi ħaġa biex inkunu nistgħu nħarsu l- annimali tagħna b'iktar reqqa.

Min-naħa l-oħra klawsola oħra li jien ħassejt li setgħet iddaħħal l- interess ta' l-annimali, pero` dawn twarrbu kompletament kienet proprju klawsola 21.

Din il-klawsola titkellem dwar twarrib u tneħħija ta' xi oġġetti perikolużi.

Subklawsoli (1) u (2) ta` din il-klawsola jgħidu hekk:

"(1) Is-Suprintendent jista' jitlob lil xi persuna tittratta, twarrab, tiġbor, tneħħi jew teqred xi oġġett, ħaġa, merkanzija jew sustanza li, fil-fehma tiegħu, tista' tikkaġuna theddida għas-saħħa pubblika.

(2) Is-Suprintendent jista' jeħtieġ lil xi persuna li jkollha pussess jew li, f'dak il-waqt, ikollha kontroll ta' xi fond, nħawi, vettura jew oġġett li fil-fehma tiegħu tista' jikkaġuna theddida għas-saħħa pubblika, li tnaddaf, tiddisinfetta jew tiddisinfesta dak il-fond, nħawi, vettura jew oġġett."

Jien nemmen li issa hawnhekk il-liġi wkoll qiegħda tonqos li ma ddaħħalx l- interessi tan-nies.

Ħalli nagħti eżempju ċar.

Ikollok nies li joqogħdu viċin ta' persuni oħrajn li jrabbu xi annimali perikolużi bħal, per eżempju, kelb li jkun hemm evidenza li dan diġa` gidem lil xi nies.

Allura għaliex il-liġi ma tagħtix il-poter lill-persuni mqabbdin mill-istess suprintendent biex ikunu jistgħu jidħlu ħalli jitneħħa dan l-annimal li jista' jkun qiegħed iservi ta' dannu għall-ġirien ta' madwar is-sit ta' min ikun irabbih?

Barra minn hekk jiena nemmen li din il-liġi, forsi bi żvista jew forsi għax ma kienx hemm ċans biżżejjed min-naħa tal-gvern biex jikkollabora ma' dipartimenti oħrajn, se tkun qiegħda tidħol f'konflitt ta' interess ma' liġijiet oħrajn, u hemm diversi aspetti fil-ħajja pubblika u anke legalistika li jistgħu jiġu proprju milquta b'din il-liġi.

Għandek, per eżempju, il-Health and Safety Act li għaddejna proprju minn din il-Kamra madwar sentejn u nofs ilu u għandek il-qasam ambjentali u dak agrikolu li b'xi mod jew ieħor jista` jonqoslu xi ftit mill-importanza tiegħu.

Per eżempju, fi klawsola 26, taħt Taqsima III li titkellem dwar poteri sabiex isiru regolamenti hemm elenku sħiħ ta' x'poteri jistgħu jiġu mogħtija lil-ministru.

Din il-klawsola tgħid hekk:

"Il-Ministru, wara li jikkonsulta lis-Suprintendent, jista' jagħmel regolamenti li jkunu ġeneralment jirregolaw affarijiet li jkollhom x'jaqsmu mas-saħħa pubblika u mingħajr preġudizzju għall-ġeneralita` ta' dak hawn qabel imsemmi huwa jista' b'dawk ir-regolamenti jagħmel dispożizzjonijiet li jkunu jirrigwardjaw is-saħħa pubblika:".

Fost l-oħrajn jissemmew ir-regolamentazzjoni, ir-reġistrazzjoni u liċenzjar ta' swimming pools.

Safejn naf jien s'issa din ir-responsabbilta` taqa' taħt il-poteri assoluti tal-Water Services Corporation.

Jagħmel sens li r- regolamenti u responsabiltajiet tas-swimming pools jgħaddu taħt id- dipartiment tas-saħħa.

Pero` ma nistax nifhem kif ir-responsabbilta` tas- swimming pools se tiġi mgħoddija minn dipartiment għal ieħor mingħajr ma l- liġi tagħmel riferenza għall-Att jew il-legal notice li bih din ir- responsabilta` kienet għaddiet lill-Water Services corporation.

Nemmen li sar bi żball u m'hijiex xi ħaġa intenzjonata.

Pero` niġbed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet, inkluż il-Ministru, li t-tħaddim ta' din il-liġi jista` jiġi mfixxkel peress li jista` jkun hemm dipartimenti oħrajn li jippretendu li r-responsabilita` tas-swimming pools taqa' taħthom u għalhekk jibdew jinqalgħu ħafna problemi.

Hemm problemi oħrajn li wieħed jista' jitkellem dwarhom.

Hemm, per eżempju, il-kwestjoni ta' l-iskart, u xi ħaġa li laqtitni ħafna żgur kienet li ma ssemma xejn dwar is-separazzjoni ta' l-iskart.

Hawnhekk irrid nagħmel referenza għal subklawsola (ġ) ta' klawsola 26 li titkellem dwar it- tfigħ ta' rimi, iż-żamma tiegħu, it-trasportazzjoni, il-ħżin, il-ġbir, it- trattament, ir-riċiklaġġ, l-użu mill-ġdid, it-tneħħija, l-importazzjoni u l- esportazzjoni ta' kull skart.

Hawnhekk jissemmew l-aspetti kollha tal-kontroll ta' l-iskart imma dik li tant il-partit Nazzjonalista anke qabel l-elezzjoni qal li jrid jimplimenta, jiġifieri s-separazzjoni ta' l-iskart sfortunatament ma tissemma xejn.

Meta qegħdin ngħaddu din il-liġi, li nerġa' ngħid hija waħda pożittiva, stajna ħtafna l-opportunita` u daħħalna dan il-poter biex almenu nkunu nistgħu nibdew fuq din il-kwestjoni kollha.

Naf li saru diversi tetentattivi fil-passat, imma kultant tibda tidħak għax hemm ftit areas fil-gżejer Maltin u Għawdxin fejn ittieħdet l-inizjattiva anke mill- kunsilli lokali biex jiġi separat l-iskart imma wara li r-residenti jieħdu l-inkarigu biex jisseparaw l-iskart issib li meta l-iskart jinġabar jiġi mormi f'gozz wieħed fl-istess area.

Din hija xi ħaġa li qaluhieli diversi residenti.

Bilfors tidħak meta tisma' dawn l-affarijiet!

Mela meta aħna qed nniedu xi ħaġa pożittiva, xi ħaġa li ħafna pajjiżi ilhom snin sħaħ jipprattikaw, li bdejniha fuq skala żgħira ħafna lanqas qed inkunu kapaċi nimmaniġjawha.

Nerġa` ngħid li hija ħaġa tad-daħk li f'dawn iż-żoni fejn qed issir is-separazzjoni ta' l-iskart, wara li jinġabar jerġa` jintefa` x'imkien kollu gozz wieħed.

Dan li qed jiġri u jien kont nistenna li din il- liġi titkellem b'mod iktar iebes, b'mod iktar ċar u espliċitu dwar il- kwestjoni tas-separazzjoni ta' l-iskart.

Sur President, iktar 'il quddiem taħt Taqsima IV il-liġi tagħmel referenza għall-prevenzjoni u l-kontroll tal-mard.

Din hija xi ħaġa tajba, xi ħaġa pożittiva u allaħares ma kienx hekk għax probabbilment ħafna minna llum il- ġurnata m'aħniex hawnhekk.

Imma fi klawsola 29 li titkellem dwar l- ordnijiet tas-suprintendent jiena ħassejt li in this day and age għandna nkunu iktar gender sensitive.

Niftaħru tant li li rridu nkunu gender senstive u nipprovaw nippromwovu l-ugwaljanza tas-sessi!

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax subklawsola (2) ta' klawsola 29 tgħid hekk:

"Meta xi tifel ikun qed ibati minn xi marda jew kien joqgħod f'dar fejn ikun hemm jew kien hemm xi marda għal perjodu f'kull żmien mhux aktar kmieni minn sitt ġimgħat qabel, is-Suprintendent jista` jitlob lill-ġenitur, tutur jew xi persuna oħra ma tippermettix lit-tifel jattendi l-iskola mingħajr ma jagħti lil min ikun jieħu ħsieb it- tmexxija ta` dik l-iskola, ċertifikat mediku li jgħid li dak it-tifel ikun ħieles mill-marda jew mill-infezzjoni u li jinsab b'saħħtu biex jattendi l-iskola.".

Jiena nemmen li din is-subklawsola għandha tiġi reworded aħjar.

Forsi jista' jinstema' ftit pwerili dan il-punt, imma naħseb li din is- subklawsola nistgħu naqilbuha fil-plural u per eżempju, minflok il-kelma "tifel" nistgħu nużaw il-kelma "tfal".

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru qed jgħid li fit-test Ingliż hemm il-kelma "child".

Pero` naħseb li t-test l- Malti jista' jiġi reworded aħjar.

L-istess rimarka nista` nagħddiha fuq klawsola 33 li tittratta l-kwestjoni ta' tixrid ta' mard.

Din il-klawsola tgħid hekk:

"Persuna li tkun taf li għandha marda li għandha tiġi avżata u fil-każ ta' xi tifel, il-ġenitur, tutur jew persuna oħra li jkollha kustodja tat-tifel, għandhom jifeħdu kull miżurau prekawzjoni raġonevoli biex ma tinxteridx il-marda.".

Anke hawnhekk il-kelma "tifel" għandha tiġi "tfal".

Jiena nemmen li l- liġijiet tagħna, kif għedna diversi drabi f'din il-Kamra, għandna kemm jsita' jkun nagħmluhom mill-ewwel aktar gender senstive.

Jiena nasħeb li anke klawsola 34 tista' tiġi worded aħjar, pero` issa mill- punto di vista medika.

Din il-klawsola li titkellem dwar meta tfaqqa` xi marda (outbreak) f'subklawsola (1) tagħha tgħid hekk:

"(1) Is-Suprintendent jista`, b'avviż pubbliku, jiddikjara li tkun faqqgħet xi marda li għandha tiġi avżata.

Dik id-dikjarazzjoni għandha tiġi revokata meta t-tixrid ta` dik il-marda jkun spiċċa.".

Hawnhekk għandna l-kelma "tixrid" li fl-opinjoni tiegħi minflokha għandha tiddaħħal il-frażi "perjodu infettiv" għax naħseb li hija iktar speċifika u dment li jkollna termini fil-lingwa tagħna, li kultant tkun limitata, għandna nużawha.

Sur President, għalkemm kif diġa` għedna jiena u l-Ministru li dan l-abbozz huwa ġabra ta' liġijiet li kienu diġa` eżitenti qabel, b'mod ġenerali jidher li sar tibdil fil-multi u l-penali li jistgħu jeħlu dawk li jiksru l- liġi, u dawn saru iktar ebsin.

Bħala oppożizzjoni aħna favur l-ambjent u favur il-paċi pubblika u naqblu ma' dan il-pass.

Din hija xi ħaġa pożittiva immens.

Hawnhekk ukoll għandha tiddaħħal kultura ta' iktar responsabbilta' min-naħa taċ-ċittadini favur l- ambjent u għandha tkun il-liġi li tippromwovi dan is-sens biex iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin ikun aktar dixxiplinati magħhom infushom, mal-familji tagħhom, mal-ġirien tagħhom u ma' l-ambjent kollu li jabitaw fih.

Min-naħa l-oħra għalkemm din hija liġi teknika li l-funzjoni tagħha hija biex tippromwovi s-saħħa ta' pajjiżna, jien li qiegħed nirrappreżenta nofs il-poplu Malti ma nistax ma nagħmilx ċerti kummenti.

Diversi esponenti tal- gvern dan l-aħħar tkellmu dwar is-servizzi tas-saħħa u dwar dak li għandu x'jaqsam ma' sostenibilita' tas-servizzi tas-saħħa.

Jien nemmen, bħalma kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra, li s-servizz tas-saħħa f'pajjiżna huwa l-għira ta' ħafna pajjiżi ġirien tagħna u anke ta' pajjiżi li huma iktar 'il bogħod minna.

Jien nisma' b'diversi sitwazzjonijiet li ħbieb tiegħi jkunu għaddew minnhom waqt li kienu imsefrin.

Per eżempju, jgħidulek li fl-Amerka allaħares ma tkunx inxurjat - u trid tħallas l-belli liri - għaliex tista' tkun qed tmut għax jitfgħuk barra fit-triq, fl-isptarijiet ma jaċċettawkx.

Għall-grazzja tal-ħanin Alla permezz ta' gvernijiet sussegwenti, kemm Laburisti kif ukoll Nazzjonalisti fil-passat, is-servizzi tas-saħħa mediku hawn Malta huwa ħafna u ħafna 'l bogħod minn hekk.

Alla jħares naslu f'dak l-istat!

Nerġa` ngħid li s-servizz tas-saħħa pubbliku f'pajjiżna huwa kif inhu bis- saħħa ta' diversi gvernijiet.

Pero` ċertament li l-ewwel u qabel kollox kien bis-saħħa ta' gvernijiet Laburisti li twaqqaf is-servizz tas-saħħa kif nafuh illum, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' saħħa primarja kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' saħħa sekondarja.

Nafu li għal dak li għandu x'jaqsam ma' saħħa primarja qabel lanqas biss konna noħolmu li jkollna dak li għandna llum, jiġifieri l-polikliniċi mifruxin ma' Malta u Għawdex.

Hawnhekk irrid insellem il-ħaddiema kollha mediċi u paramediċi li jaħdmu f'dawn iċ-ċentri tas-saħħa li jagħmlu minn kollox biex ilaħħqu għad-domanda ta' xogħol li għandhom.

Imma sfortunatament għal xi raġuni jew oħra l- gvern jidher li mhux qiegħed ikun proattiv biżżejjed biex jittekilja ċerti problemi li ilhom jakkumolaw.

Waħda mill-ikbar problemi li hemm fit-tmexxija tal-polikliniċi hija n- nuqqas ta' manpower, nuqqas ta' tobba u ta' nurses.

Jien nemmen li jekk kemm-il darba l-gvern jagħmilha aktar faċli lil dawn il-professjonisti biex jaħdmu f'dawn iċ-ċentri nkunu nistgħu niġbduhom aktar biex jagħtu s- servizzi tagħhom.

Naf li kien sar eżerċizzju biex jerġgħu jiddaħħlu general practitioners fid-dipartiment tas-saħħa primarja.

Sa ċertu punt kien ta xi ftit riżultati pożittivi, pero` nemmen li din l-iżvolta tista' tissaħħaħ billi forsi noffru rimunerazzjoni aħjar.

Din hija xi ħaġa li fl- aħħar mill-aħħar qed tolqot lill-familji Maltin u Għawdxin li forsi jew m'għandhomx il-pjaċir jew inkella m'għandhomx is-saħħa finanzjarja li dejjem imorru għand it-tabib privat tagħhom.

Issa rridu ngħidu li l-misati li jżommu ħafna minn dawk il-general practitioners li jaħdmu fil-privat s'issa, sakemm ma jiġux sfurzati minħabba forzi tas-suq, għadhom kważi tad- daħk.

Meta titkellemk ma' tobba barranin jibqgħu skantati kif tabib tal- familja jżomm Lm2 jew Lm3 għax barra minn Malta jżommu ferm u ferm aktar minn hekk.

Pero' x'inhija s-sitwazzjoni meta tħares lejha f'perspettiva globali?

Is-sitwazzjoni hija li l-ewwelnett is-servizz privat tat-tobba Maltin u Għawdxin qiegħed prattikament u indirettament jissussidja dak governattiv u min-naħa l-oħra s-sitwazzjoni tal-polikliniċi sejra mill- ħażin għall-agħar u sfortunatament il-gvern jidher li huwa impotenti f'dan ir-rigward.

Għaddejna minn diversi leġislaturi Nazzjonalisti, waħda wara l-oħra, u jidher li s-sitwazzjoni m'hijiex tiġi ttekiljata biżżejjed.

Fetħu polikliniċi ġodda, pero' sfortunament m'humiex jagħtu s-servizzi li konna mdorrijin bihom qabel.

Jien nixtieq li fil-winding up il-ministru jgħidli jekk hux minnu li hemm il-ħsieb li diversi polikliniċi madwar Malta jiġu magħluqa matul il-lejl u bħala servizz ta' emerġenza jibqgħu miftuħin dak ta' l-isptar San Luqa u dak tal-Mosta biss.

Jekk inhu hekk, fl-opinjoni tiegħi, nistgħu nkunu qegħdin nipperikolaw il-ħajja ta' diversi ċittadini Maltin u Għawdxin.

Il-Ministru jaqbel miegħi li xi daqqiet biex issalva ħajja ta' bniedem il-ħin huwa kollox.

Jiġifieri jekk inti ma tkunx pront u forsi jkollok distanzi itwal milli suppost jista' jkollok problemi.

Issa wara li għedt dan kollu rrid immur għall-aspett l-ieħor tal-munita.

Veru li hemm ċerti individwi li jabbużaw mis-servizz tas-saħħa pubblika, u dan m'għandux ikun.

Imma min-naħa l-oħra ma rridux imbagħad nabbrogaw mir- responsabbilta' bħala gvern meta l-poplu Malti reġa' wera l-fiduċja tiegħu fik biex tmexxih u ddaħħlu fl-Unjoni Ewropea u mbagħad nagħlqu dawn il- polikliniċi li tant u tant qegħdin jagħtu servizz tajjeb lill-poplu Malti u Għawdxi.

Huwa tajjeb li ngħaddu din il-liġi, imma ma jistax ikun li filwaqt li ngħaddu din il-liġi nibqgħu għaddejjin b'dawn id-diversi fatturi li qegħdin jinkwetaw bil-kbir il-poplu Malti.

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni tas- supplies contract ta' l-isptar Mater Dei f'tal-Qroqq.

Fuq dan il-kuntratt għaddejja kontroversja sħiħa u issa ilha għaddejja għal diversi xhur.

Proprju din il-ġimgħa jew il-ġimgħa l-oħra ġewwa pajjiżna ġie Dr Arie Kraaijeveld, president tad-Dutch Business and Employers Association in Metal, Plastics, Eletronics and Electro-technical Industries (FME-CWN) u dan qal diversi affarijiet li huma ta' min jixtarrhom u ta' min jinkwieta fuqhom, u l-poplu Malti għandu d-dritt li jieħu risposta fuqhom għaliex fl- aħħar mill-aħħar l-onus jaqa' fuq dawk li huma responsabbli, fuq min qed imexxi.

Jien ġibt miegħi kopja tal-ġurnal "The Malta Independent" ta' nhar is-Sibt li fih hemm artiklu intitolat "Mater Dei appeal decision could effect Dutch investment in Malta" fejn jingħad x'qal dan Dr Kraaijeveld.

Dan l-artiklu fih innifsu qiegħed b'xi mod jew ieħor - u nispjega għalfejn iktar 'il quddiem - jindika li jista' jkun hemm xamma ta' korruzzjoni fil-mod ta` kif ingħata l-kuntratt.

Fil-fatt Dr. Kraaijevld qal prorpju hekk:

"The business community in the Netherlands has been closely following the appeal.

The procedure used to award the tender did not always conform to procedures used for European tenders.

That is the reason why we are so interested in the outcome of the process.

Not only businesses involved in supplying hospital equipment were keeping their ears open for any news about the appeal, but other businesses were showing interest in the outcome as well.

The Mater Dei saga centred around three consortia: Dutch consortium Simed, German consortium Hospitalia and Italian consortium INSO.

The three had submitted tenders to supply equipment to the new hospital.

Although the adjudication board appointed by the Foundation for Medical Services (FMS) recommended Hospitalia as having made the best bid, the tender was awarded to INSO.".

Mela x'qed jiġri hawnhekk?

Hawnhekk għandna tliet consortia li wrew interess u tefgħu t-tender biex jirbħu dan il-kuntratt u l-Foundation for Medical Services tat il-parir li jiġi magħżul il-Hospitalia, jiġifieri l- konsorzju Ġermaniż, imma minflok, il-kuntratt ġie awarded lill-INSO, jiġifieri l-konsorzju Taljan.

F'dan l-artiklu ta' The Malta Independent Dr Kraaijeveld ikompli jgħid hekk:

"We could not understand why, after the procedure was closed, the Italian company came in again.

This was unbelievable and should not have been allowed to happen.".

Iktar 'il quddiem f'paġna 6, għaliex huwa artiklu twil ħafna insibu hekk:

"A document reflecting the views of the Dutch business community on the case states, that if objectively evaluated, SIMED's package is not only the most economical, but also the only one fully compliant and the best in quality, offering the government of Malta the best value for money in terms of investment, recurrent cost, patient comfort and user's satisfaction.".

Dawn kollha huma punti validi.

Ma ninsewx, per eżempju, ir-recurrent cost li ġejna mdaħħlin fihom biex inkunu nistgħu nħaddmu l-power station ta' Delimara fejn kien ġie magħżul apparat Indjan li tgħidx kemm qed jagħtina trouble biex inkunu nistgħu nħaddmu din l-imbierka power station meta d- domanda ta' l-elettriku titla' aktar mis-soltu.

L-istess artiklu jkompli jitfa' dell ikrah fuq il-gvern, għax wara kollox dan huwa dell ikrah fuq il-gvern Malti, u jgħid hekk:

"The document, which was given to The Malta Independent by Dr Kraaijeveld, said that during the hearing it seemed that the consultant - Kim Lovec, who was appointed by technical consultant Secta to carry out the technical evaluation - was also a freelance consultant to Hospitalia.

The document also alleges that favouring INSO over the cheaper and more compliant bid of Simed, may have had something to do with the Italian protocol, which, the document states, was signed one week after it was announced that INSO had won the contract.

Simed, the document said, claimed that Hospitalia should be disqualified based on its conditional bid and failure to quote for consumables and five-year maintenance agreement.

INSO, it said, should be disqualified due to the fact that their initial bid was by far not to specs (specifications) with sereval items of doubtful qualilty.".

Insomma, f'dak li għadnu x'jaqsam ma` dan it-tender hemm taħwida sħiħa u l- poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu, Laburist u Nazzjonalist, qiegħed jistenna bil-ħerqa biex jara għalfejn ġara dan it-taħwid kollu.

Ma jistax ikun li jkollna tender ta' valur ta' dawn il-miljuni ta' liri kollha li b'xi mod jew ieħor jintefa' dell ikrah fuqu.

Dan mhux għall-poplu Malti u Għawdxi biss issa, imma anke għall-komunita` internazzjonali kollha kemm hi.

Għaliex?

Għax kif qal anke Dr Kraaijeveld, l-istess businessmen Olandiżi tgħidx kemm għandhom interess biex jinvestu f'pajjiżna, u dan mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' tagħmir ta' l-isptarijiet imma anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' turiżmu.

Jekk aħna se noqogħdu nuru dan il-ħafna tgħawwiġ tal-fatti u ħabi tal-verita' se nkunu qegħdin nitfgħu dubji serji fuq l-operat ta' dan il-gvern u fl-aħħar mill-aħħar ħadd ma jibqa' jafdana.

U min se jbati?

Ibati l-poplu Malti u Għawdxi kollu li proprju s-sena d- dieħla għad irid jgħaddi mit-test ċerti regolamenti li se jiġu imposti fuqu li nafu ċert li se jkomplu jaffettwaw ħażin is-suq tax-xogħol hawn Malta.

Jekk se nkomplu mexjin b'dan il-mod se nkunu qegħdin niskoraġġixxu lil min jixtieq jinvesti f'pajjiżna.

Għalhekk hawnhekk il-gvern irid jagħti prova li f'din il-kwestjoni ta' din it-tender ma kienx hemm tbagħbis, u jekk kien hemm, min hu responsabbli jrid iġorr ir-responsabbiltajiet u l-onus tiegħu f'dan il-każ.

Sur President, ħaġ'oħra li qegħdin jitkellmu dwarha l-Maltin u l-Għawdxin hija il-kwestjoni, li tkellmu diversi ministri fuqha, inkluż il-Ministru Deguara, tal-mediċini b'xejn.

Kulħadd qed jistaqsi x'se jsir mis-sistema tal-mediċini b'xejn kif drajna biha u kif nafuha llum.

Dalgħodu fil-liġi l- oħra semmejt il-kwesjtoni tad-dewmien li qed ikun hemm biex jiġu mġedda d- DTC approvals ta' mediċini għoljin.

Imma min-naħa l-oħra jista' jkun li l- problema wara kollox hija serja aktar minn hekk, fis-sens li jista' jkun hemm diversi benefiċċjarji li bħalissa qegħdin jieħdu dawn il-mediċini imma minn hawn u ftit ġimgħat oħra, jew minn hawn u ftit xhur oħra dan il- benefiċċju se jinqatgħalhom permezz ta' xi test tal-mezzi.

Importanti li wieħed ikun iktar ċar milli kien s'issa biex verament il-poplu jkun jaf għal xiex dieħel jew inkella għal xiex daħal.

L-aħħar kwestjoni li nixtieq nittratta proprju llejla hija l-kwestjoni ta' l-ambjent.

Dan l-abbozz jagħmel ħafna riferenzi dwar l-issues ta' l- ambjent għax jekk inti qed issemmi l-kwalita` ta' l-ilma, il-kwalita` ta' l- arja, trab iswed u affarijiet oħra bħal dawn, dawn huma kollha issues ambjentali.

Pero` jien anke bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni se inpoġġi din id-domanda: Meta ġie mfassal dan l-abbozz ta` liġi saret evaluation min- naħa tal-ministeru ta' l-ambjent biex verament inkunu nistgħu naħdmu hand in hand u verament ma naqgħux fil-problema u l-eżempju sempliċi li jien tajt dwar il-kwestjoni tas-swimming pools?

Għaliex qed nistaqsi dan?

Qed nistaqsi dan għax bħalma diġa` għedt jista` jkollna żewġ liġijiet li qegħdin jgħidu l-istess ħaġa imma jaf ikollna wkoll sitwazzjonijiet fejn ikun hemm xi konflitt ta' interess bejn it-tħaddim ta' din il-liġi li taqa' taħt id-dekasteru tal-Ministru Deguara u bejn it-tħaddim ta' liġi oħra, dejjem favur l-ambjent, li taqa' taħt id-dekasteru tal-Ministru responsabbli mill-Ambjent.

Sur President, nagħlaq billi ntenni li wara kollox din hija liġi pożittiva li tkun qed tgħaqqad diversi liġijiet żgħar li qabel kienu spezzettati u llum se jkunu qegħdin mgħaqudin f'abbozz wieħed.

Pero` fl-opinjoni tiegħi din il-liġi saret daqsxejn bil-għaġġla, tidher li hija half-baked u hemm bżonn li jiġu anke ċċarati dawn il-kwestjonijiet li qajjimt jien.

Naturalment l-oppożizzjoni se tivvota favur din il-liġi għax fiha nnifisha m'hijiex liġi kontestwali.

Imma min-naħa l-oħra m'hijiex din il-liġi li se ssolvi l-problemi li qed jiltaqa' magħhom the man in the street, il- familji tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin biex jinqdew mis-servizzi tas-saħħa, imma trid tkun il-buona volonta` min-naħa tal-gvern.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Stefan Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Sur President, illum qed niddiskutu abbozz ta` liġi biex jippromwovi u jipproteġi s-saħħa.

F'dan l-abbozz għandna diversi liġijiet speċifiċi li diġa` kienu jeżistu qabel u issa qed jiġu amalgamati f'abbozz wieħed.

Forsi b'dan l-abbozz, u j'Alla li jkun hekk, titnaqqas il-burokrazija u d-dewmien żejjed biex jittieħdu ċerti passi favur is-saħħa pubblika u anke l-ambjent.

Taqsima II titkellem fuq ir-responsabbilta` u l-funzjonijiet tas- suprintendent vis-à-vis is-saħħa pubblika.

Fil-fatt fi klawsola 4 jingħad li s-suprintendent għandu jiżviluppa u jimplimenta strateġiji biex jippromwovi u jtejjeb is-saħħa pubblika u għandu wkoll jaqdi kull funzjoni oħra lilu mogħtija b'dan l-Att jew f'kull liġi oħra.

Is-suprintendent għandu l-poteri kollha biex jieħu ħsieb il-funzjonijiet kollha għas-saħħa pubblika.

Dan is-supritendent jew ir-rappreżentant għandu l-poter għal finijiet ta' dan l-Att jidħol u jispezzjona inħawi, fondi, eċċ., eċċ. u jista' anke jeżamina lil xi persuna jew oġġetti li jinstabu ġewwa xi inħawi jew f'xi fondi wkoll.

Is-suprintendent għandu l-poter ukoll jissiġilla nħawi jew fond u jista' jeżamina s-sistema tad-drenaġġ.

Sur President, f'subklawsola (1) ta` klawsola 12 jingħad li – "Meta s-Suprintendent jew uffiċjal awtorizzat ikun tal-fehma, fuq bażi roġonevoli, li xi ħtieġa taħt dan l-Att jew taħt regolamenti maħruġin taħtu ma tkunx qiegħda tiġi mħarsa, huwa jista` joħroġ avviż ta` tneħħija lil kull min jidhirlu li jkun responsabbli li jħares jew jiżgura li tiġi mħarsa dik il-ħtieġa:".

Din hija ħaġa tajba, pero` ħassejtni ftit urtat meta qrajt subklawsola (5) ta` din l-istess klawsola 12.

Din is-subklawsola tgħid hekk:-

"Persuna jew persuni, li jkunu ġew notifikati b'avviż ta' tneħħija, għandhom ineħħu l-inkonvenjent mingħajr dewmien u f'ebda każ iżjed tard miż-żmien speċifikat fl-avviż tat-tneħħija:".

Bi dwejjaq ngħid li aħna nafu li f'dan il-pajjiż hawn nies li huma above law, fis-sens li jagħmlu li jridu u ma jibżgħu minn ħadd.

Nafu wkoll li f'dan il-pajjiż ħafna nies jipprovaw jirranġaw u naturalment dejjem għall- inkonvenjent ta' terzi.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li fil-liġi nispeċifikaw il-perjodu taż-żmien li fih trid issir it-tneħħija u mhux nispeċifikawh fl-avviż tat-tneħħija kif qed jingħad fil-liġi llum.

Sur President, problema li dwarha nisma` diversi ilmenti minn diversi persuni Maltin li jiġu jkellmuni hija din.

Ikun hemm persuna irresponsabbli li tgħix f'appartament taħtek u mingħajr il-permessi neċessarji taqbad u tiddeċiedi li tiftaħ workshop ta` mastrudaxxa jew ta' sprayer jew inkella ta' panel beater biex wara li jlesti mill-ġurnata tax-xogħol primarju tiegħu jiġi jaħdem f'dan il-workshop wara l-ħin tax-xogħol.

Wieħed jista' jimmaġina x'inkonvenjent u minn xiex ikollhom jgħaddu r-residenti li qed jabitaw fuq dan il-workshop.

Hawnhekk nixtieq insemmi każ li qed jiġri fil- lokalita` tiegħi.

Hemm persuna li mingħajr il-permessi ta` l-awtoritajiet konċernati ddeċieda li jibda jagħmel xogħol ta` panel beating u spraying fuq il-karozzi tal-linja f'post residenzjali u ovvjament dan qed ikun ta` detriment għas-saħħa tan-nies li jgħixu viċin.

Ir-residenti tgħidx kemm qed jiġru minn dipartiment għall-ieħor biex jaraw x'jistgħu jagħmlu ħalli ma jibgħux jgħixu b'dan l-inkonvenjent u f'dan il-periklu u sal-ġurnata imqaddsa tal-lum għadhom m'għamlu xejn għax l-ilmenti tagħhom s'issa dejjem waqgħu fuq widnejn torox.

Meta tmur tistaqsihom jekk irranġawx xi ħaġa jgħidulek li ma jistgħux jirranġaw għax dak ħabib tat-tali, l-ieħor jiġi mit-tali perusna, dak ix-xufier ta' l-ieħor u ħafna affarijiet minn dawn, u dawn il-povri nies li s-soltu ngħid li m'għandhomx leħen jibqgħu verament mingħajr leħen b'inkonvenjent għal saħħithom ukoll.

Kif jista' ikun li fil- ġurnata mqaddsa tal-lum tgħaddi minn areas residenzjali u tara sprayers u panel beaters jaħdmu mingħajr il-permessi meħtieġa?!

Sewwa inti tkun għamilt investiment billi xtrajt il-post fejn tgħix u ta' ħdejk iddeċieda li parti mid-dar tiegħu jaqlibha f'workshop.

Dawn huma l-affarijiet li verament jinkwetawk u għalhekk il-liġi li qed niddiskutu llum hija waħda pożittiva għax din qed issir biex nipproteġu s-saħħa tagħna stess.

Sur President, jien naf b'każijiet ta` stamperija li jistampaw il-gazzetta f'area residenzjali.

Dawn jixgħelu l-makni fl-10:00p.m. biex tibda tiġi stampata l-gazzetta, għal ħabta ta' nofs il-lejl jew is-1:00a.m. jibdew ġejjin il-vannijiet u trakkijiet biex jieħdu l-gazzetti u tistgħu timmaġinaw il-ħsejjes li jkun hemm f'dik l-area residenzjali f'dawk il- ħinijiet ta' ħemda.

Bl-istrobju li jkun hemm ir-residenti tal-madwar ma jkunux jistgħu jistrieħu u fis-sajf lanqas jistgħu jiftħu t-twieqi tagħhom u f'dik is-sħana kollha jkollhom jibqgħu bit-twieqi magħluqin.

Dan huwa inkonvenjent kbir għal dawn ir-residenti u wieħed għandu jara x'jista` jsir biex dan l-inkonvenjent jinqata` darba għal dejjem.

Sur President, peress li dan l-abbozz qiegħed isir biex jipproteġi u jippromwovi s-saħħa nixtieq nieħu l-opportunita` li nitkellem ftit fuq l- immigranti illegali.

Jiena naf ċert li, per eżempju, f'Ħal Balzan hemm djar żgħar li huma nieqsa mill-faċilitajiet sanitarji u m'humiex adegwati għaż- żminijiet tal-lum u s-sidien tagħhom qed idaħħlu fihom numru ta' immigranti illegali.

Dan m'huwiex sewwa u naħseb li wasal iż-żmien li l-awtoritajiet jieħdu l-passi neċessarji biex dawn in-nies ma jkomplux jgħixu f'dan l- ambjent għax barra li hu ta` periklu għal saħħithom jista` wkoll joħolq problemi għan-nies tal-madwar.

Hawn ta` min ifakkar li skond l-aħħar ċensiment jirriżulta li f'dan il-pajjiż jeżistu madwar 14,000 ruħ li jgħixu b'ċerti nuqqasijiet sanitarji fid-djar tagħhom.

Saħansira hawn min għadu mingħajr kamra tal-banju.

Għalhekk jiena ngħid li din hija liġi poiżittiva forsi xi darba tibda tispiċċa d-diskriminazzjoni kontra ċerti gruppi ta' nies li l-leħen tagħhom ma jinstemax għaliex huma huma fqar.

Sur President, forsi wieħed jgħidli: Imma dawn l-argumenti x'rilevanza għandhom għal dan l-abbozz ta' liġi?

Jiena ngħid li għandhom għax kif diġa` għedt dan l-abbozz qiegħed jippromwovi u jipproteġi s-saħħa tal-bniedem u trid tħares lejha b'mod ħolistiku għax m'hawn xejn importanti iżjed mis- saħħa tal-bniedem.

Waqt li qed ngħid dan id-diskors qiegħed niftakar f'każ ta` mara anzjana li kellha problema man-next door neighbour tagħha fuq xi fawran tad-drenaġġ.

Din ċemplet u rrapportat id-dipartiment tas-saħħa biex jiġi l-health inspector ħalli jiċċekkja jekk dak il-fawran hux tad-drenaġġ jew le.

Il-health inspector – u hawn irrid ngħid li dawn il-health inspectors huma nies professjonisti - lil din il-mara qalilha: Nixtieq niġi imma m'għandix karozza biex niġi.

Illum għadna f'din is-sitwazzjoni f'dan il-pajjiż?!

Professjonist jixtieq jaqdi dmiru u lanqas għandu l-mezzi biex imur jagħmel inspection f'din il-proprjeta`!

Jiena mort niċċekkja biex biex nara jekk dan hux minnu u sibt li kien każ veru.

Għalhekk jiena nittlob lill-ministru biex jara x'jista' jagħmel biex dawn il-health inspectors ikollhom il-mezzi neċessarji, bħalma hija karozza, biex ikunu jistgħu jaqdu dmirhom sewwa.

Issa mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjoni ta` jekk għandux jikkontrollalhom l-ammont ta` petrol li jużaw jew le, imma jekk qed nitkellmu fuq nies li se jipprovaw jagħtuna l-aħjar servizz tagħhom irridu nagħtuhom il-mezzi biex jagħmlu dan.

Sur President, minkejja l-ħafna wegħdi fiergħa li ġew ripetuti sena wara l- oħra speċjalment meta tkun riesqa xi elezzjoni, il-poplu Malti issa huwa ċert li l-power station tal-Marsa se tibqa' fejn hi bil-problemi kollha ambjentali u bl-effetti negattivi li din ilha toħloq fuq saħħet ir- residenti tal-madwar.

Din il-power station mhux biss qed toħloq problemi ambjentali f'dawk in-naħat tal-Marsa imma anke f'lokalitajiet oħra fin-naħa t'isfel ta` Malta bħal, per eżempju, il-Fgura.

Xi xahrejn jew tliet xhur ilu c-chairman ta' l-Enemalta, Tancred Tabone, qal li fiċ-ċirkostanzi kollha preżenti m'huwiex possibbli li l-power station tal-Marsa tista' titwaqqaf milli tkompli taħdem jew li tkun trasferita għal xi lok ieħor.

Jiġifieri issa li nafu li din se tibqa` hemmhekk minkejja l-kliem fieragħ li kien jingħad qabel, irridu naraw x'nistgħu nagħmlu għar-residenti tal- Marsa u għar-residenti li għandhom din l-inkonvenjenza għal saħħithom minħabba din l-power station.

Sa ftit taż-żmien ilu kienu saru dikjarazzjonijiet li l-ġenerazzjoni ta' l-elettriku mill-power station tal- Marsa kienet qiegħda ssir b'attenzjoni għall-ħarsien ta' l-ambjent u għas- saħħa pubblika.

J'Alla huwa hekk.

Issa forsi l-UE tagħtina l-istandards stabbiliti biex inwaqqfu l-inkonvenjent għan-nies ta' dawn l-inħawi.

Sur President, la qed nitkellem fuq dan is-suġġett irrid ukoll nieħu l- opportunita` li nitkellem fuq il-Qajjenza, limiti ta' Birżebbuġa.

Din hija area residenzjali fejn jgħixu mijiet ta' nies maġenb l-impjant tal-gass.

Naf li ftit taż-żmien ilu ttieħdu deċiżjonijiet li dan l-impjant jiġi trasferit għal post ieħor.

Nammetti wkoll li f'din l-area l-ewwel li kien hemm kien l-impjant tal-gass u mbagħad – u għalhekk ngħid li dan huwa pajjiż kważi uniku, pero` m'iniex se nidħol fuq l-aspett politiku – xi ħadd iddeċieda l-area ħdejn dan l-impjant issir ukoll area residenzjali.

Issa dan l-impjant m'għandux triq oħra ħlief li jiċċaqlaq minn hemmhekk.

M'għandux ikunu r-residenti li jitilqu minnhekk minħabba deċiżjoni ta` politika żbaljata fil-passat.

Għalhekk huwa importantissimu li llum qabel għada dan l-impjant jiġi trasferit għal x'imkien ieħor.

Nafu wkoll li f'Birżebbuga hemm impjant għall-ħażna tal-fuel li jrid jiċċaqlaq.

Għażilt li nitkellem fuq dawn l-affarijiet u mhux fuq il-landfill u l-Magħtab għaliex issa l-poplu Malti ilu jisma' ħafna fuq dawn ta` l-aħħar u jiena nħoss li ma nistgħux ninsew l-inkonvenjenzi li ċerti nies ilhom is-snin għaddejjin minnhom minħabba nuqqas ta' ippjanar fil-passat.

Illum pajjiżna qed iħabbat wiċċu ma' kriżi ambjentali li qed tkun ta` detriment għal saħħet il-poplu Malti u l-Għawdxi.

Jien naf li f'dawn l- aħħar snin tnaqqsu t-testijiet dwar il-kwalita` ta' l-ibħra tagħna.

Għalhekk irrid inħeġġeġ lill-gvern biex iżid dawn it-testijiet tul is-sena kollha biex inkunu nistgħu nilqgħu għat-tniġġis matul is-sajf.

Ikun importanti ħafna li r-riżultati tat-testijiet ikunu ppubblikati biex il- poplu jkun informat il-ħin kollu u biex ikun jista' jieħu ħsieb iktar ta' saħħtu.

Sur President, dan japplika wkoll għat-testijiet tal-kwalita` ta' l-arja.

Huwa tajjeb ukoll li nfakkar dwar l-istħarriġ nazzjonali li kien sar dwar il-kwalita` ta' l-arja.

L-għan ta' dan l-istħarrig kien li jeżamina l- kwalita` ta' l-arja biex inkunu nistgħu nieħdu l-miżuri neċessarji ħalli jnaqqsu l-effetti ħżiena li ċ-ċomb fl-arja jħalli fuq is-saħħa tal-bniedem u naturalment fuq l-ambjent.

Ir-riżultati preliminari ta' dan l-istħarriġ nazzjonali kien juri li seba' lokalitajiet f'Malta u Għawdex ma jilħqux il- livelli stabiliti mill-UE dwar il-livelli taċ-ċomb fl-arja.

Fosthom dawn il- lokalitajiet hemm l-Isla u l-Fgura li jagħmlu parti mid-distrett elettorali li minnu ġejt elett jiena.

L-għan aħħari tagħna huwa li nassiguraw li l- lokalitajiet kollha jgawdu minn arja nadifa.

Il-kawża prinċipali taċ-ċomb fl-arja hija t-traffiku u kienet xi ħaġa sabiħa li llum, 22 ta' Settembru, ġiet organizzata l-car free day.

Kien ukoll ġest sabiħ min-naħa tagħna d- deputati li ħarisna din il-ġurnata u m'għamilniex użu mill-karozzi personali tagħna.

Nista` ngħid ukoll li jiena ġejt bir-rota hawnhekk.

Jiena naħseb li huwa importanti li okkażjonijiet bħal dawn jsiru aktar minn darba fis-sena.

Veru li ma tistax tgħoġob lil kulħadd imma fl-interess tagħna li nieħdu ħsieb saħħitna u saħħet il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Naħseb li jkun tajjeb li almenu darba kull tant żmien il-kunsilli lokali f'ċerti lokalitajiet jieħdu din l-inizjattiva u jorganizzaw din il-car free day.

Jiena ngħid li m'għandhomx għalfejn joqogħdu jistennew lill-UE jew lill-gvern tal-ġurnata biex jgħidlilhom li t-22 ta` Settembru hija a car free day.

M'hemmx għalfejn nistennew lill-UE biex tagħtina d-direttiva.

Huwa tajjeb li norganizzawha flimkien ma' pajjiżi oħra ta' l-UE imma tkun tajba wkoll li nieħdu l-inizjattiva aħna stess li kull ċertu żmien norganizzaw attivita` bħal din.

Waqt li kont qed nipprepara biex nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi għamilt ftit riċerki u sibt x'effetti ħżiena iħalli ċ-ċomb f'arja fuq is- saħħet il-bniedem.

F'dan il-pajjiż fejn it-trabijiet idumu xhur sħaħ fl- istess post minħabba nuqqas ta' xita, iċ-ċomb fl-arja għandu effett iktar fit-tul fuq saħħet ill-bniedem - persważ li t-tobba f'din il-Kamra jifhmuni x'irrid ngħid u x'irrid infisser - u mn'Alla li kultant tagħmel ix- xita biex dak it-trab jinġarr ma` l-ilma tax-xita.

Hawnhekk irrid niftaħ parentesi żgħira biex ningħaqad mad-Deputy Leader tal-partit Laburista, l- Onor. Charles Mangion, biex nuri s-solidarjeta` ma' dawk il-familji Maltin li ġew milquta ħażin minħabba l-maltemp tal-ġimgħa l-oħra.

Għalhekk f'isem dawn il-familji nappella lill-awtoritajiet konċernati jagħmlu xi ħaġa biex jgħinu lil dawn in-nies li ġew milquta ħażin.

Inkompli issa fuq iċ-ċomb fl- arja.

Mir-riċerka li għamilt 90% taċ-ċomb li jidħol fil-ġisem tal-bniedem ġej mill-ikel u 10% l-oħra min-nifs li nieħdu.

Meta jilħaq livelli għoljin ħafna fil-ġisem tal-bniedem iċ-ċomb jista' jikkawża problemi u jaffettwa wkoll il-kliewi.

F'livelli oħra ċ-ċomb iħalli effetti iżjed fit-tul u jista' ikun konness ma' IQ baxx u aggressivita`.

Sur President, lill-poplu rridu nfehemuh bil-kalma kollha li, per eżempju, meta nixtru l-ħaxix jew il- frott irridu naħsluh sewwa qabel ma niekluh biex inneħħu ċ-ċomb li jkun iddepożitat fuqu.

Fid-djar tagħna speċjalment fiż-żmenijiet tas-sajf – għadna kif għaddejna minn xhur twal xotti u wieħed jista` jimmaġina kemm trabijiet jidħlu fi djarna - aħna ta' spiss inbaħbħu bl-ilma biex inneħħu dawn it-trabijiet.

Hawn ta` min jgħid li t-trab li jkollna ġo djarna jkollu aktar ċomb mit- trab li jkun hemm barra għax huwa rqieq u jassorbi aktar ċomb fuqu.

Jiena nixtieq li fl-ajra ma jkollna l-ebda ammont ta' ċomb.

Imma din hija ħolma li hija impossibli li ssir realta` minħabba l-ambjent li qed ngħixu fih.

Jiena ngħid li anke meta jiġi ppjanat li ssir xi playing field ġdida għandu jkun studjat bir-reqqa l-post fejn dan se jsir.

Hawnhekk irrid ngħid li minn studju li kien sar fl-1992 fejn kienu ttieħdu kampjuni mit-trab li jkollhom f'idejhom it-tfal li jkunu qegħdin jilgħabu fil-playing fields kien irriżulta li fil-playing fields li qegħdin fil-qalba ta' nħawi traffikużi l-livell taċ-ċomb fit-trab huwa għoli ħafna.

Sur President, għamilna ħafna liġijiet favur il-protezzjoni tal-konsumatur u għadna sal-ġurnata mqaddsa ta' llum naraw bejjiegħa tal-ħaxix, tal-frott, tal-ħut li mhux biss ma jgħattux il-prodotti tagħhom, talli ħafna drabi dawn jieqfu f'postijiet ċentrali li huma l-aktar traffikużi biex dawk il- mijiet ta' karozzi li jkunu għaddejjin minn hemmhekk jieqfu biex jixtru.

Hawn ta' min isemmi wkoll it-tip ta' fran li jintużaw biex isir l-ħobża Maltija u ngħid li minn studji li kienet għamlet l-universita` ta' Malta way back in 1993 irriżulta li l-livell ta' ċomb fil-ħobż moħmi fi fran jaħdmu bl-elettriku u li jużaw żejt uffiċjali kien ferm anqas minn dak moħmi fi fran tradizzjonali.

Sur President, nagħlaq billi ntenni li dan huwa abbozz pożittiv li jekk jaħdem tajjeb persważ li minnu jiggwadanja l-poplu Malti u GĦawdxi kollu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru Deguara sabiex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, naħseb li l-fatt li kien hemm tant ftit kelliema li tkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi juri biċ-ċar li dan l- abbozz m'huwiex kontroversjali.

Kull min tkellem f'dan l-istadju wera l- bżonn li kemm jista' jkun nirregolarizzaw taħt saqaf wieħed l-ispezettar tal-liġijiet li għandna f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa pubblika.

Nibda biex nirrispondi ċerti domand li qajjem il-kollega tiegħi, l-Onor.

Karl Chircop.

Per eżempju, qal li jinkwetah il-fatt li f'artikolu 5 is- suprintendent tas-saħħa pubblika jista' jiddelega l-poteri u allura jista' jkun hemm xi abbuż min-naħa ta' persuna jew oħra.

Jista` jkun li dan l- artiklu m'huwiex spjegat u għalhekk tajjeb li nispjega l-għan wara dan l- artikolu.

L-għan ta` dan l-artikolu huwa għal meta jkollok affarijiet li suprintendent tas-saħħa pubblika ma jkunx intiż fihom, għax ovvjament is- suprintendent ma jistax ikun espert fil-materji kollha.

Hekk, per eżempju, qegħdin nitkellmu fuq radjazzjoni ħadd ma jippretendi li s-suprintendent tas-saħħa pubblika jkun kompetenti f'miżuri li jridu jittieħdu meta jkun hemm theddida mmedjata għas-saħħa pubblika.

Allura dan l-abbozz ta' liġi jagħti faċilita` lis-suprintendent li f'ċerti każi jkun jista' jiddelega dan il-poter lin-nies li huma esperti f'din il-materja.

Jien qiegħed insemmi radiation protection għaliex hija waħda mill-affarijiet li proprja kienet nieqsa fil-liġijiet tagħna.

Meta ftaħt id-dibattitu fuq dan l-abbozz ta` liġi tkellimt ukoll dwar l-għajdut li kien hemm li setgħet tfaqqa` gwerra b'ċerta bakterja u b'ċerti mikrobi li jirrikjedu li l-persuna li tieħu d-deċiżjonijiet ikollha training speċjali.

Allura ovvjament ħadd ma jista' jippretendi li s-suprintendent ikun kompetenti fil-materji kollha li jistgħu jkunu ta' theddida għas-saħħa tal-poplu Malti.

L-Onor.

Chircop inkwetah l-artikolu 16 għax qal li ħsibna fis-saħħa tal- bnedmin u ma ħsibniex fis-saħħa ta' l-annimali ukoll.

Pero' naħseb li hawnhekk forsi iddevja daqsxejn għax din m'hijiex liġi li titkellem fuq is- saħħa ta' l-annimali.

Jekk l-annimali jidħlu f'din il-liġi, jidħlu biss f'dak il-punt fejn l-annimal ikun ta' theddida għas-saħħa pubblika u mhux għax ikun perikoluż per se kif qal l-kollega tiegħi, imma għaliex jista' jkun sors li minnu jiġi trasmess il-mard.

Qegħdin ngħidu hekk għaliex illum nafu li qed niffaċċjaw ċert mard – hawn qed nagħmel riferenza għas- SARS - li għadu kmieni wisq biex inkunu nafu kif qiegħed jiġi trasmess.

Qegħdin ngħidu wkoll li donnu qiegħed jikber l-kunċett li ħafna mill-mard ġdid jista' jiġi trasmess minn pajjiż għal ieħor permezz ta' annimali eżotiċi li ħafna drabi jiddaħħlu klandestinament ġewwa l-pajjiż.

Allura s- suprintendent għandu jkollu l-poter li f'tali każi, fejn jissusspetta li annimali li jiddaħħlu ġewwa pajjiżna jistgħu jkunu sors ta' infrazzjonijiet u ta' theddida għas-saħħa tal-pubbliku, ikun jista' jieħu passi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Karl Chircop, bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex jikkonsidra li jdaħħal is-suġġeriment li għamilt jien fil-liġi.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Le, jien għedt li din il-liġi ma titkellimx fuq is- saħħa ta` l-annimali.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Jiena m'għedtx li din il-liġi hija dwar l-annimali, imma l-annimali jistgħu jidħlu bħala vectors ta' mard u jistgħu jkunu perikolużi huma nfushom fiżikament.

Jiġifieri naħseb li dan ukoll irridu nikkonsidrawh.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiena ħadtha b'ċajta li int għedt din il-liġi ma taħsibx għad-drittijiet ta' l-annimali.

Imma l-annimali f'din il-liġi f'dan is-sens għandhom x'jaqsmu, li jistgħu jkunu ta' theddida peress li jistgħu jkunu vectors ta' ċertu mard, speċjalment għax dieħla l-kultura - għax dawn affarijiet li jibdew b'kultura u mbagħad jispiċċaw bi problema ġo l-pajjiż - li n-nies irabbu ċerti annimali eżotiċi biex imbagħad jixbgħu minnhom u ħafna drabi jitilquhom fl-apert, dawn ma jsibux l-ambjent naturali tagħhom u jikkaġunaw dawn it-tip ta' problemi.

L-Onor.

Chircop qal li din il-liġi ma taħsibx għas-separazzjoni ta' l- iskart.

Teknikament is-separazzjoni ta' l-iskart ma taqax taħt din il- liġi.

Din il-liġi tikkaverja biss il-fatt li waqt li jkun qed jiġi trasmess jew dispost l-iskart wieħed irid jieħu l-provvedimenti kollha biex ma jkunx ta' perikolu għas-saħħa pubblika.

Pero` din m'hijiex kwestjoni li aħna se nindaħħlu fuq xi dipartiment ieħor jew fuq kompetenza ta' dipartiment ieħor.

Dan l-abbozz jidħol biss fejn it-tneħħija ta' skart tista` tkun ta' perikolu.

Per eżempju, jekk inti għandek skart tossiku li se jiġi mċaqlaq minn post għal ieħor jew skart perikoluż ieħor bħal, per eżempju, skart mill-isptarijiet.

F'każijiet bħal dawn tidħol din il-liġi, pero' is- separazzjoni ta' l-iskart m'hijiex kompetenza tas-suprintendent tas-saħħa pubblika.

Naqbel mal-kollega tiegħi fuq l-artikoli 29 u 33 fejn il-kelma "tifel" fit- test Malti tista' tagħti wieħed x'jifhem li aħna m'aħniex sensittivi għall- gender issues.

Pero' naħseb japprezza wkoll li din kienet xi ħaġa li wieħed irid isib traduzzjoni aħjar għall-Malti għaliex fl-Ingliż il-gender difference ma teżistix għax intużat il-kelma "child".

Jiena naħseb li l- kejl jekk gvern huwiex sensittiv għall-gender mainstreaming ma jiddependix minn kelma li titniżżel f'abbozz ta' liġi, imma mill-performance li jagħmel dak il-gvern, u naħseb li f'dak li għandu x'jaqsam ma' gender mainstreaming dan il-gvern wera biċ-ċar li mhux biss jemmen fil-gender mainstreaming bil- kliem imma dak li jemmen bil-kliem jagħmlu bil-fatti wkoll.

L-Onor.

Karl Chircop għamel ċerti domandi fuq it-tender ta' l-isptar Mater Dei li ma kellhom x'jaqsmu xejn ma' dan l-abbozz ta' liġi.

Kif għedt filgħodu, għalkemm nista` nirrispondih, u kemm il-darba rrispondejtu u tajtu raġunijiet validi, ma naħsibx li wieħed għandu jidħol fil-fond f'din il-materja f'dan l-istadju meta qed niddiskutu abbozz ta' liġi dwar is- saħħa pubblika.

Tkellem ukoll fuq il-health centres u waħda mill-affarijiet li semma kienet li nżidu inċentivi biex lit-tobba li jaħdmu fil-health centres nipprovaw inħajruhom jibqgħu jaħdmu fiċ-ċentri tas-saħħa.

Ma naħsibx li hija xi ħaġa sempliċi daqshekk.

Wieħed irid iħares lejn din il-problema b'mod ħolistiku.

Naħseb li s-soluzzjonijiet ma jikkonċernawx biss soluzzjonijiet pekunjarji.

Qal ukoll li forsi waħda mill-affarijiet li tiddisinċentiva lit-tobba huwa l-mod kif is-servizz jiġi abbużat minn xi wħud.

Dan il-fatt semmih ukoll l-Onor.

Joe Debono Grech dalgħodu.

Għandek ċertu numru ta' pazjenti li jħossu li għax it-tobba tal-health centres qegħdin hemm biex jaqdu lill-pubbliku allura wieħed jista' jabbuża minnhom u jħabbat il-bieb u jitlobhom jippruvawlu l-pressjoni, jew iz-zokkor x'ħin jidhrilhom huma.

Jien niftakar li f'health centre partikolari l-iktar li jkollhom nies li jattendu biex jipprovaw iz-zokkor u l-pressjoni huwa l-ġurnata li jkun hemm is-suq.

Dan isir mhux għax iħossu l-bżonn li jipprovaw il-pressjoni dakinhar imma għax ikunu qegħdin qrib, jew ir-raġel ikun qiegħed jistenna lill-mara tiġi lura mix-xirja mis-suq u allura jħoss li minflok jaħli l-ħin imur jipprova l-pressjoni tiegħu.

Naqbel ħafna mal-concerns li tkellem fuqhom il-kollega tiegħi l-Onor.

Stefan Bountempo.

Dan qal li ħafna drabi n-nies iħossuhom li mhux qed jieħdu dak li ħaqqhom mil-liġi u tarahom sejrin mingħand Qajfas għal għand Pilatu u donnhom is-soluzzjonijiet ma jinstabu qatt.

Meta l-health inspectors imorru biex jinvestigaw allegat abbuż fuq post u jsibu li veru qed ikun hemm abbuż, dawn ma jistgħu jagħmlu xejn iżjed għax l-eżekuzzjoni tar-rimedju m'hijiex f'idejn il-health inspectors imma din taqa` f'idejn il- pulizija.

Issa wieħed jaf meta persuna titressaq il-qorti x'kalvarju jgħaddi minnha dak li jkun qiegħed ifittex ir-raġuni.

Lil min ikun qiegħed tfittex ma jitlax għal darba darbtejn u tistenna li joħroġlu mandat, imbagħad forsi jkun ma jiflaħx u ħaġa li għandha tkun riżolta fi ftit minuti ħadd ma jaf kemm tkun se tieħu fit-tul.

Jiena ngħid li jekk inti għandek flat fuq garage u sid il-garage beda jagħmel xogħol ta` spraying ma naħsibx li hemm għalfejn tmur il-qorti u ddum is-snin tiela` u nieżel biex tieħu r-raġun għax hija xi ħaġa tant ovvja.

Issa b'din il-liġi l- health inspector jista` jmur jinvestiga każ u jekk isib li qed tinkiser il- liġi hemm il-multi min-naħa tas-suprintendent u jekk min ikun qed jabbuża jibqa` jippersisti jittieħdu passi oħrajn.

L-Onor.

Buontempo qal li m'hemmx speċifikat il-perjodu li s-suprintendent jista' jimponi għat-tneħħija ta' inkonvenjent.

Din naħseb li wieħed jista' jifimha wkoll għalkemm tidher li hija xotta ħafna.

Pero` wieħed jifhem li jekk inti għandek inkonvenjent għax instaddlek id-drenaġġ tista' ssolvih, per eżempju, f'ġurnata.

Pero` jekk inti għandek inkonvenjent għax wieħed qed irabbi 50 mogħża ġod-dar ta' taħtek - u llum għandna areas f'Malta fejn dan huwa permess bil-liġi - ovvjament ma tistax tagħtih 24 siegħa biex jiżgombra l-mogħoż li qed irabbi.

Lanqas jekk wieħed qiegħed iħaddem makni ta` mastrudaxxa ma tista' tagħtih 24 siegħa biex ineħħi dak l-iżgombru.

Jiġifieri wieħed qed jagħti ċerta flessibilta` lis-suprintendent biex ikun jista jadatta u jagħti perjodi li jkunu skond xi jkun il-każ.

Il-kollega tiegħi semma wkoll it-testijiet fuq l-ilma baħar u qal li qegħdin isiru inqas testijiet fuq l-ibħra ta' pajjiżna.

Hawn ikolli nikkorreġih għax dan m'huwiex minnu.

Fil-fatt nista` ngħidlu li testijiet qegħdin isiru iktar.

Pero` qegħdin isiru iktar f'dawk l-areas fejn huwa permess l-għawm għaliex qabel kienu jsiru ħafna testijiet fil-portijiet.

Issa fil-portijiet mhux suppost li tgħum u allura ta' xejn li noqogħdu nittestjaw jekk in-nies jistgħux jgħumu meta aħna ngħidu li ma jistax isir għawm f'portijiet magħluqa.

Pero` testijiet qed isiru ferm iktar milli kienu jsiru qabel u forsi mhux korrett ukoll meta jgħid li testijiet ma jsirux is-sena kollha.

It-testijiet isiru s-sena kollha fil-bajjiet kollha li jsir l-għawm fihom, pero' l-programm jiġi intensifikat matul is-sajf fejn proprju isir l-għawm.

Il-kollega tiegħi qal ukoll li r-riżultati ta' dawn it-testijiet għandhom jiġu kkomunikati lill-pubbliku.

Naħseb li forsi nesa li malli jkun hemm suspett li hemm xi kontaminazzjoni f'xi bajja jitwaħħlu l-avviżi li sakemm jiġi konfermat jew miċħud dak is-suspett, għawm ma jistax isir.

Barra minnhekk jiġu wkoll ippublikati avviżi fuq il- gazzetti u fuq it-television u llum għandna faċilita` wkoll li kull min jitlob nistgħu nibgħatulu e-mail bir-riżultati tat-testitjiet li saru bil- ġurnata u fejn saru.

Din il-ħidma intensiva wasslet biex il-kwalita` ta' l- ibħra tagħna fejn isir l-għawm tjiebet ħafna.

Waqt li qed nitkellem fuq l-għawm irrid nirreferi wkoll għall-punt imqajjem mill-Onor.

Chircop dwar is-swimming pools.

L-Onor.

Chirchop wera l- preokupazzjoni dwar taħt min se taqa` r-responsabbilita` tas-swimming pools u staqsa jekk dawn hux se jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tad-dipartiment tas-saħħa jew taħt id-dipartiment li s-soltu jilliċenzjahom.

Hawnhekk l- abbozz ta' liġi qed jitkellem fuq ittestjar ta' l-ilma tas-swimming pools u qiegħed jesiġi li jsir reġistrar.

Fil-fatt Taqsima III li titkellem dwar poteri sabiex isiru regolamenti insibu li f'subklawsola (m) (iv) ta' klawsola 26 qiegħed jingħad li jridu jirregolaw kull att jew ħaġa li jkollhom x'jaqsmu jew li jkunu relatati ma' xi attivita` msemmija fit-(ii) u (iii) hawn qabel u f'paragrafu (v) ta` l-istess subklawsola jingħad li jridu wkoll jirregolaw kull liċenzja, permess, reġistrazzjoni, awtorita` jew approvazjoni li jkollhom x'jaqsmu ma' dawn.

Dwar il-liċenzjar irrid ngħid li hawnhekk qed nagħmlu l-istess sistema li għandna llum għall-food outlets.

Jiġifieri biex niżguraw li nistgħu nispezzjonaw kull swimming pool din trid tiġi reġistrata magħna, mad- dipartiment tas-saħħa, biex aħna nkunu nafu li fit-tali post teżisti swimming pool u allura nkunu nistgħu mmorru nagħmlu t-testijiet.

Pero` aħna m'għandniex x'naqsmu ma' ħruġ ta' permessi, jew ħaġa jew oħra.

Jiġifieri dik il-klawsola qiegħda biss biex aħna jkollna record ta' fejn hemm swimming pools, speċjalment swimming pools pubbliċi.

B'hekk aħna nkunu nistgħu nibagħtu l-health inspectors jittestjaw il-kwalita` ta' l-ilma.

Sur President, naħseb li rrisposndejt għall-punti kollha li qanqlu l- kellliema tan-naħa l-oħra.

Nerġa` ngħid, jiena ma stennejtx li jkun hemm rimarki iżjed fit-tul għax din hija enabling law u enabling law tfisser li wieħed jista' jibda jikkumenta fuqha meta jibdew joħorġu l-legal notices.

Kif għedna l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li jiġbor taħtu numru ta' liġijiet li qabel kienu jaqgħu taħt awtoritajiet differenti, taħt il- pulizija u dipartimenti oħrajn, u issa qegħdin jinġabru taħt is- suprintendent tas-saħħa pubblika li fl-aħħar mill-aħħar anke f'għajnejn il- pubbliku jibqa' l-persuna responsabbli li jrid jiżgura li l-istandards tas- saħħa tal-poplu Malti jiġu salvagwardati.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jippromwovi u jipproteġi s-saħħa" jkun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' liġi nqara t-Tieni Darba.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, nipproponi li dan l-abbozz ta` liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permenenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DAVID AGUIS: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jippromwovi u jipproteġi s-saħħa" jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari ta' dan l-abbozz ta' liġi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta` l- abbozz ta` liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, se nagħmel introduzzjoni pjuttost qasira.

Irrid ngħid li din il-liġi qiegħda tindirizza issue partikolari li ġibdulna l-attenzjoni għaliha waqt in-negozjati għas-sħubija ta' Malta fl- UE.

Din l-attenzjoni inġibdet waqt in-negozjati li kellhom x'jaqsmu mat- tneħħija ta' diskriminazzjoni li teżisti fil-liġijiet tagħna, f'dan il-każ fil-liġi dwar is-sigurta soċjali.

Ħalli nagħmilha ċara mill-ewwel.

Din hija miżura li tneħħi d-diskriminazzjoni, pero` hija ikkonsidrata bħala miżura temporanja mill-gvern.

Għaliex?

Għax kif nafu kulma għandu x'jaqsam ma' l-aspett tal-liġi dwar is-sigurta` soċjali għad irid ikun is-suġġett ta' eżami ħafna iktar profond, ħafna iżjed dettaljat dwar ir-riforma fil- pensjonijiet, welfare u dawn l-affarijiet kollha.

Jiġifieri qed inressqu din l-emenda biex inkunu neħħejna d-diskriminazzjoni li qed tiġi miġbuda l- attenzjoni tagħna għaliha.

Pero` nerġa` ngħid li minn issa nagħmilha ċara li dan il-proċess xorta waħda għad irid jgħaddi minn bidliet li għad iridu jiġu proposti lill-pajjiż u lil dan il-Parlament.

Sur President, qed nitkellmu dwar id-direttiva ta' l-UE, partikolarment id- direttiva 86/387/EEC, li tistabilixxi li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni bejn l-irġiel u n-nisa fil-liġijiet tal-pajjiżi membri ta' l-UE f'dak li għandu x'jaqsam ma' skemi ta' national insurance li għandhom x'jaqsmu ma' occupational insurance u skemi ta' benefiċċji jew benefiċċji supplimentari li għandhom x'jaqsmu ma' xogħol jew xi dritt għal xi benefiċċju li jkollu x'jaqsam ma' ħlas ta' national insurance.

Effetivament il-problema li aħna għandna fil-liġi tagħna toħroġ mill- artikolu 6.

Hemmhekk issir differenza bejn mara li tkun miżżewġa u tgħix mar-raġel tagħha u l-bqija tas-soċjeta Maltija.

Jiġifieri raġel miżżewweġ, mara miżżewġa pero` li tkun separata minn mar-raġel, mara single jew raġel single huma kollha trattati b'ċertu mod, pero` mara miżżewġa li tgħix mar- raġel tagħha hija trattata differenti minn dawn kollha.

Dawn huma obbligati li jħallsu n-national insurance, imma l-mara li hija miżżewġa u tgħix mar- raġel hija prekluża milli tħallas in-national insurance.

Il-mod ta' kif se nneħħu din id-diskriminazzjoni huwa billi nneħħu l-obbligu minn fuq kulħadd.

Jiġifieri ħlief għal dawk nisa u rġiel li jkunu qed jaħdmu, jistgħu jkunu miżżewwġa u jistgħu jkunu single, dawk huma obbligati li jħallsu n-national insurance skond il-liġi kif inhi llum.

Pero` dawk li effetivament ma jkunux jaħdmu u ma jkollhomx dħul bħala self-occupied ...

Issa anke hawn teknikament irrid noqgħod attent għax il-liġi tagħna tagħmel differenza bejn dawk li huma self-occupied u dawk self-employed.

Waħda mill-konfużjoni li toħroġ mil-liġi tagħna hija li dak li fid-diskors popolari tagħna ngħidulu self-employed għal-liġi huwa kkonsidrat bħala self-occupied u dak li fid-diskors popolari tagħna ngħidulu self-occupied għal-liġi huwa kkonsidrat self-employed.

GĦal-liġi s-self-employed huwa dak li jgħix bir-renta, jiġifieri min ikollu l-imgħax mill-bank pero` ma jaħdimx, m'għandux negozju tiegħu, imma jgħix bir-renta.

Dawk sa llum kienu obbligati li jħallsu n-national insurance, pero` jekk tkun mara miżżewwġa u tgħix mar-raġel u wkoll ikollha r-renta tagħha hija prekluża milli tħallas in-national insurance.

Din id-diskriminazzjoni qiegħda titneħħa u b'effett mid-data li tistabilixxi l-liġi stess, 4 jew 5 ta' Jannar tas-sena d-dieħla, dan l- obbligu se jkun tneħħa.

Pero` għal dawk li bil-liġi li għandna llum diġa` huma obbligati li jħallsu l-bolla, u qegħdin iħallsuha, qed inħallulhom l- option li jekk iridu, b'għażla tagħhom, jistgħu jkomplu jħallsuha.

Nirrepeti, għax din hija importanti ħafna, li din hija miżura intiża biex tneħħi d-diskriminazzjoni f'dan l-artikolu partikolari u f'dan l-aspett partikolari fil-liġi, pero' bir-riżerva u bl-aktar mod ċar li l-eżerċizzju li għandu x'jaqsam mal-bidliet li rridu nintroduċu fis-sistema kollha li aħna għandna rregolata bl-att dwar is-sigurta` soċjali rridu nagħmluh, jekk il-Bambin irid, fil-ġimgħat jew xhur li ġejjin.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, nibda billi mill-ewwel ngħid li aħna bħala oppożizzjoni naqblu ma' din l-emenda għaliex hija emenda pożittiva u qiegħda tneħħi d-diskriminazzjoni bejn is-sessi u wieħed ma jistax joħroġ kontriha.

Illum il-ġurnata iktar qed insiru sensittivi fuq dawn l-issues.

Fil-fatt fid-diversi interventi li għamilt proprju llum fuq liġijiet oħrajn urejt kemm hu importanti li għandna nkunu aktar sensittivi fuq din il- kwestjoni.

Sur President, irrid nuri d-dispjaċir tiegħi għall-fatt li l-Onor.

Gonzi qal li din l-emenda qiegħda tiġi mpoġġiha proprju minħabba li kellha tkun UE li tiġbdilna l-attenzjoni li fil-liġi tagħna kien hemm din l-anomalija, u dan meta din il-liġi ilha teżisti s-snin twal.

Pero` apparti dan wieħed jifhem li l-liġi tas-sigurta` soċjali trid taraha b'mod aktar globali.

Nafu li hemm il-kwestjoni kollha tar-reviżjoni tas-sistema tal-welfare li ilu tant u tant itaqtaq fuqha dan il-gvern.

Din l-kwestjoni tas-sostenibilita` tas-sistema tal-welfare li ta` spiss tissemma mill-esponenti ewlenin fil- pajjiż, mhux tal-gvern biss, wara kollox hija problema anke internazzjonali.

Il-kwestjoni tal-liġi tas-sigurta` soċjali, kapitlu 318, per se hija xi ħaġa li tinkwetani mhux ftit.

Għaliex?

Għaliex din hija liġi antikwata li ġiet mirquma għexieren ta' drabi fost l-annati li ilha teżisti, u l-ħaddiema li jaħdmu fid-dipartiment tas-sigurta` soċjali jafu x'qed ngħid, u hija liġi ferm komplikata u kultant diffiċli biex tinterpretaha.

Tant hu hekk li xi drabi, mhux darba jew tnejn, ikollok ċerti każijiet li biex jinqatgħu bilfors iridu jitilgħu fuq nett anke fil- livell tad-direttur tas-sigurta` soċjali għaliex ikunu xi ftit jew wisq ambigwi biex tinterpretahom.

Sur President, wasal iż-żmien li din il-liġi tiġi riveduta, u tiġi riveduta mhux għax issa se nsiru membri sħaħ fl-UE jew inkella għaliex hemm problema ta' sostenibilita' tal-welfare, imma tiġi riveduta bħala liġi fl-intier tagħha għax it-tħaddim tagħha qed iwassal biex id-dipartiment tas-sigurta' soċjali qed jiltaqa' ma' ħafna diffikultajiet li fl-aħħar mill-aħħar qed ikomplu biex iżidu l-aspett burokratiku li ftit jew wisq ibati minnu l- gvern kollu.

Jiena nemmen li din il-liġi, kif inhi llum, serviet iż-żmien tagħha, nemmen li għad baqagħla post iktar minn qatt qabel, imma wasal iż- żmien li nimmodernizzawha.

Allura jkun tajjeb li ma nibqgħux norqmu biċċa minn hemm u biċċa minn hawn.

Huwa importanti li jekk jista' jkun il-gvern jimbarka fuq proġett biex din il-liġi nerġgħu nwellduha mill-ġdid għax kif diġa` għedt qiegħda toħloq diversi diffikultajiet għal dawk li jridu jħaddmuha, jiġifieri għall-impjegati li jaħdmu fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Għal dan il-għan aħna, min-naħa tagħna lesti li noffru l-għajnuna tagħna għax jiena nemmen li biex din il-liġi nwellduha mill-ġdid hemm bżonn il-kooperazzjoni ta' kulħadd.

Din l-emenda li qed inressqu llum m'hijiex emenda kontenzjuża, anzi kif diġa' għedt hija emenda pożittiva li ovvjament aħna se nivvotaw favoriha.

Pero' kif jaf il-Viċi Prim Ministru nnifsu hemm ħafna affarijiet oħra li hemm bżonn li jiġu rranġati f'din il-liġi.

Per eżempju, xi ftit ġimgħat ilu rċevejt ittra mingħajr persuna minn tas-Sliema li m'iniex se nsemmi min hi - persważ li anke l-Ministru rċeva kopja għax din il-persuna qaltli li bagħtitlu kopja wkoll – li fiha tilmenta li hemm numru żgħir ta' nies li huma diżimpjegati li minħabba anomalija li hemm fil-liġi dawn in-nies wara sitt xhur jinqatagħlhom l-benefiċċju tad-diżimpjieg kemm-il darba jkunu għadhom joqogħdu mal-ġenituri tagħhom.

Terġa' u tgħid il-benefiċċju tad- diżimpjieg fl-ewwel sitt xhur huwa pittance.

Kulma hu Lm14.28ċ fil-ġimgħa, jiġifieri somma verament żgħira.

Dan iċ-ċittadin Malti qed jitlob biex jekk jista' jkun din il-liġi nirranġawha favur din il-minorita` ta' nies li qed jiġu milquta ħażin.

Wara kollox dawn ikunu ħallsu wkoll il-bolla sakemm kienu qegħdin jaħdmu u qed jiġri hekk għax il-ġenituri tagħhom ikunu għadhom ħajjin.

Naturalment qed insemmi dan il-każ biex nagħti eżempju ta' kemm f'din il- liġi hemm rqaqat li jistgħu joħolqu komplikazzjonijiet.

Naturalment aħna ma nistgħux nibqgħu għaddejjin b'din is-sistema li kull darba li tinħoloq diffikulta` nirreaġixxu b'dan il-mod.

Hemm bżonn li nkunu iktar proattivi.

Hemm bżonn li din il-liġi nwellduha mill-ġdid għaliex żmienha għamlitu.

Din il-liġi tant qed issir komplikata biex titħaddem li saħansitra qiegħda wkoll tirrifletti ħażin anke fuq l-operat ta' l-istess dipartiment.

Hawnhekk wieħed jista` jsemmi l-każ tad-dewmien fil-ħruġ taċ-ċekkijiet taċ- children's allowance.

Illum il-ġurnata biex familja tieħu ċ- children's allowance trid tiġi means tested.

Issa l-gvern stess qed jammetti, kif anke qal l-Ministru Gonzi llum, li din is-sistema hija waħda mir-raġuni għalfejn id-dipartiment qed jaqa' lura fil-ħruġ taċ-ċekkijiet taċ-children's allowance.

Jien ma rridx inkun politiku żżejjed illejla, imma nemmen li hemm bżonn li din il-liġi tinbidel minn fuq s'isfel u wasal iż-żmien biex isir dan.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, hija ħaġa ċara li ma nistgħux inkunu kontra l-eleminazzjoni tad-diskriminazzjoni, kontra naħa jew kontra oħra.

Biss hija ironika li fi żmien fejn hemm bżonn niffokaw aktar fuq diskriminazzjoni kontra ħaddiema nisa, self-employed nisa, nisa romol, nisa separati li għandhom problemi kbar anke fit-tħaddim ta' din il-liġi, il-gvern qed jagħti priorita` lil din il-bidla li jiena ngħidilha kosmetika.

Mhux għax m'hemmx każi ta' rġiel li qed jintlaqtu mill- problema li qed tissemma.

Hemm, tgħoddhom fuq il-ponot ta' subgħajk, u għandna nieħdu ħsiebhom.

Imma bir-rispett kollu s-sens ta' serjeta` kien jitlob li b'sens ta' ġustizzja soċjali naħdmu fuq nisa li huma diskriminati u qegħdin f'pożizzjoni ta' żvantaġġ, għax huma nisa, anke fil-mod kif jiġu trattati mis-sigurta' soċjali u anke fis-sitwazzjoni tagħhom ta' xogħol għax fit- tfittix ta' mpjiegi jkollhom il-problemi.

Mhux sewwa noħorġu b'liġi bħal din sempliċiment biex inkunu konformi ma' dak li jgħidulna minn Brussell.

Bir-rispett kollu, ejjew nuru ftit sens ta' dinjita' u ftit sens ta' bilanċ.

Id-diskriminazzjoni f'dan il-pajjiż fil-mod kif il-liġijiet huma mfassla, fil-mod kif il-liġijiet huma attwati u fil-mod kif persuni li jmexxu l- liġijiet huma orjentati, b'mod li l-piż imur lejn in-naħa ta' l-irġiel mhux neċessarjament tort tagħhom imma minħabba biases kulturali, soċjali u politiċi fil-pajjiż, mhux l-irġiel l-aktar li qed isofru minnha imma n- nisa.

U naħseb jien kien ikun fair li liġi bħal din tiġi nkwadrata f'qafas sħiħ ta' kif dan il-gvern tabilħaqq ikun impenjat, jekk inhu ta' bilħaqq impenjat għax ma naħsibx li hu fil-fatt, biex il-gender discrimination li teżisti f'dan il-pajjiż kontra n-nies tkompli tiġi attakkata u ndirizzata.

Wieħed mill-fouls kbar li qed jagħmel dan il-gvern huwa, u jibqa' jippersisti fih, li minflok jagħti ċertu ammont ta' saħħa lil min f'dan il- pajjiż ikun qiegħed jipproponi bidliet amministrattivi, legali, eżekuttivi fir-rigward tat-tmexxija li jwieżnu lejn aktar fairness lejn il-qagħda tan- nisa u jżommha bħala xi ħaġa li hija l-main role tal-gvern li jagħmilha permezz ta' struttura f'Kastilja, sempliċement waddabha fil-ġenb u qiegħda taħt il-Ministru Gonzi, bir-rispett kollu lejh, minsija.

Li qed jiġri f'dan il-qasam ifakkarni kompletament f'dak li kien ġara wara l-1987 fir-rigward tal-parteċipazzjoni fuq il-postijiet tax-xogħol.

Dak iż-żmien suppost kien hemm konsensus favur il-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fit-tmexxija tal- postijiet tax-xogħol.

Kien jsir ħafna kliem sabiħ min-naħa tal-partit Nazzjonalista dwar kemm il-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol kienet għal qalbu u bil-mod il-mod rajniha tiġi emarġinata, ġiet infilsata taparsi fi strateġija ta' parteċipazzjoni fil-kunsilli lokali li m'għandha x'taqsam xejn.

Imma hekk kienet, parteċipazzjoni ta' ċittadini fil-kunsill lokali li ġiet emarġinata, ġiet sfumata.

Illum il- parteċipazzjoni tal-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol saret non-issue, mietet.

Veru hemm ċentru fl-universita' fuq din il-ħaġa li ilu għaddej mis- sena 1980 jew 198i imma effettivament ma teżistix aktar l-issue.

Jien qed nara li din il-kwestjoni ta' kif f'dan il-pajjiż nistgħu tabilħaqq indaħħlu strutturi li jkunu kostruttivi, li jaħdmu u li jimmilitaw kontra il-gender discrimination li jiffaċċjaw in-nisa ta' pajjiżna, flok qed tingħata importanza u saħħa, bil-mod il-mod qed tiġi sfumata.

U bir-rispett kollu, anke l-kwestjoni ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea li qed tintuża biex din l-issue tiġi sfumata hija xi ħaġa tal-mistħija, għax hemm ħafna regoli fl-UE li ma kellniex bżonn nissieħbu fl-UE biex indaħħluhom, konna bdejna ndaħħluhom bejn l-1996 u l-1998 meta konna fil-gvern aħna.

Naħseb li hemm bżonn li fil-mument li l-gvern qed jipproponi dan l-irtokk biex jidher li huwa konformi mar-regoli ta' l-UE fuq gender discrimination fir-rigward ta' l-irġiel, l-affarijiet l-oħra li huma tassew kruċjali u li għandhom bżonn tabilħaqq impenn ħalli l-gender discrimination li ħafna nisa jsofru minnha fuq bażi soċjali, kulturali, politika u ekonomika niffaċċjawha b'mod sistematiku konsistenti from the top, down, u from the top, down m'hemmx dan l-impenn.

Jiena nħoss illi huwa kruċjali li fuq ħaġa bħal din anke f'dan il-mument nimmarkaw il-ħtieġa li l-affarijiet isiru mhux bit-tlablib biss, mhux bil-kliem vojt biss u bir-retorika biss, imma bil-fatti li jiftehemu, bil-fatti li huma effettivi u bil-fatti li jimmarkaw sens ta' bidla ċara.

Hemm reżistenza fuq l-idea li jkun hemm attakk frontali fuq il- gender discrimination kontra n-nisa li teżisti f'pajjiżna, u teżisti b'mod mhux neċessarjament organizzat imma b'mod vixxerali ħafna drabi istintiv ukoll.

Jiena wieħed minn dawk li nemmen fil-kwoti fir-rigward ta' kif in-nisa għandhom jingħataw aċċess għall-postijiet eżekuttivi, amministrattivi f'dan il-pajjiżi.

U naf, mill-esperjenza ta' pajjiżi Ewropej oħra li dan il- proċess jaħdem.

Jaħdem mhux għax in-nisa huma anqas tajbin mill-irġiel.

X'għandha x'taqsam!

Jaħdem sempliċement għax fir-rwol li jingħataw u li jieħdu f'pajjiżi oħra, minħabba proċessi tradizzjonali l-aċċess taż-żmien u ta' faċilitajiet li għandhom biex ikunu jistgħu jwettqu ċerti għanijiet jonqos komparat ma' ta' l-irġiel.

Qisu għandek fabbrika - se nitkellem b'mod ekonomiku għal ta' l-apposta - mimlija makni u tgħid li se tuża biss 50% tal-makni u l-50% l-oħra tużahom bi 30% jew b'20% ta' l-isteam tagħhom.

Dan ma jagħmilx sens!

Trid toħloq il-kondizzjonijiet li bihom il-makni kollha jingħataw in-nifs jimxu 'l quddiem.

Dak huwa s-sens tal-kwoti li jbiddel il-mod ta' kif l-affarijiet jiġu kkonsidrati u x'deċiżjonijiet jittieħdu.

Jekk għandek 90% jew ftit aktar ta' min jiddeċiedi li huma rġiel mhux bilfors li d-deċiżjonijiet se jiġu strutturati skond il-mod kif jaħsbu dwar id-dinja l-irġiel!

Naturali, dik id-dinja jafu.

Mhux qed nikkritika l-irġiel meta nagħmel hekk.

Wara kollox jien raġel ukoll.

Trid toħloq sistema li biha jkollok rappreżentanza ta' bnedmin oħra li għandhom world view differenti.

Dan huwa l-kontest ta' l-argument kollu dwar il-kwoti.

Issa waħda mill-ironiji tagħha din il-biċċa hija li dawk in-nisa li jirnexxu taħt iċ-ċirkostanzi li naħdmu fihom ma jaqblux magħha jew iħossuhom darhom mal-ħajt.

Għaliex?

Għax jgħidu: Ara aħna rnexxejna, għaliex ma nammettux li ħaġa bħal din tista' tirnexxi għal ħaddieħor ukoll?

Le, dan mhux argument lanqas.

Hemm bżonn ta' dibattitu f'dan il-pajjiż fuq din il-ħaġa.

Hemm bżonn ta' diskussjoni u hemm bżonn impenn serju min-naħa tal-gvern fuq ħaġa bħal din.

Meta f'pajjiżna għandna din l-argumentazzjoni kollha għaddejja fuq it-tnaqqis ta' kompetittivita` kif nistgħu nibqgħu għaddejjin b'sistemi ta' tmexxija fejn numru sostanzjali ta' ċittadini f'pajjiżna jħossu li m'għandhomx ċans daqs ħaddieħor jaqdfu mal-bqija?!

Hemm bżonn naraw x'għandna nagħmlu biex dawn l-affarijiet nibdluhom u nagħtuhom imbuttatura 'il quddiem u mhux noqogħdu nagħmlu dak biss li jgħidulna ta' Brussell.

Hemm ħafna affarijiet li nistgħu nagħmlu mingħajr ma noqogħdu nistennew lil Brussell jagħtuna l-linja.

Hemm bżonn inkunu aktar progressivi minn Brussell u mhux sempliċement inlabalbu fil-vojt kif jagħmlu ċerti ministri ta' dan il-gvern, li meta jiġu esperti ta' l-Unjoni Ewropea u jitkellmu magħhom jibqgħu sorpriżi, mhux bin-naïveté tagħhom, imma bis-superfiċjalita' tagħhom.

Dan fuq issues ta' gender discrimination, u gender discrimination kontra n-nisa ħalli nagħmilha ċara din il-ħaġa.

Dan huwa abbozz ta' liġi li m'hemmx problemi fuqu, jista' jgħaddi.

Imma nerġa' ngħid li nsibha ironika li nużaw ż-żmien ta' dan il-Parlament biex nitkellmu fuq issue li hija importanti imma marġinali – setgħet tgħaddi b'mod differenti - imbagħad fuq l-issue kruċjali ta' kif f'dan il-pajjiż tabilħaqq se nkunu qegħdin nimmobilizzaw ir-riżorsi kollha tagħna u allura nagħmlu dan billi nieħdu passi from the top-down ħalli d-diskriminazzjoni effettiva li jiffaċċjaw in-nisa nkomplu nilqgħu għaliha u nneħħuha ma jsir xejn.

Nemarġinawha, nagħtu lip-service lejha u xejn aktar.

Jien nissuġġerixxi, Sur President, li għandna bżonn inkunu aktar serji fuq issues bħal dawn.

Dawn huma issues li jqanqlu mistoqsijiet profondi dwar x'tabilħaqq irridu mis-soċjeta` tagħna.

U nagħmluha mhux billi noħolqu sħaba madwar l-issue, imma billi niffaċċjawhom straight and plain.

Jiena wieħed minn dawk illi nibqa' ninsisti li dak li għandu x'jaqsam ma' kif irridu niffaċċjaw dawn l-affarijiet hemm bżonn ta' intervent dirett soċjali regolari.

Ejja niffaċċjaw l-argument tal-kwoti.

Naf li jmur kontra n- neoliberaliżmu li dan il-gvern huwa nfestat bih, għalkemm xi kultant jgħid li jemmen fid-demokrazija kristjana u dawn l-affarijiet.

Hemm kurrenti qawwija fid-demokrazija Kristjana li jaqblu ma' dan li qed ngħid jien u li nistgħu nieħdu ideat minnhom u naħdmu magħhom.

Imma n-neoliberaliżmu sfrenat f'dan il-qasam huwa xi ħaġa li mhux qed taħdem, u mhux qed taħdem fil-livelli kollha.

Allura dan huwa żmien fejn irridu nargumentaw, u nargumentaw bil-kbir, li jekk se nitkellmu fuq gender discrimination u kif għandna niffaċċjawha ejjew nibdew minn fejn hu l-qafas tal-problema li m'huwiex gender discrimination kontra l-irġiel, imma bir-rispett kollu gender discrimination kontra n-nisa.

U din m'hijiex xi ħaġa ta' l-irġiel jew tan-nisa, imma hija xi ħaġa tal-pajjiż kollu kemm hu, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9:00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 23 ta' Settembru fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tax-Xogħol Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni ta' l-Accountancy - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjonijiet tas-Saħħa – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Saħħa Pubblika - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Sur President, l-ewwel punt li nixtieq nitkellem fuqu llum hu dwar il-fatt li f'pajjiżna, anke naqra xita twassal għal diżastru nazzjonali.

Dan juri li l-gvernijiet Nazzjonalisti mhux talli m'għamlux żvilupp tajjeb f'dik li hija infrastruttura fil-ġbir ta' l-ilma talli komplew iżidu l-pjaga għaliex qatt ma naf – u naħseb li hawnhekk kulħadd jaqbel miegħi – li l-familji Maltin ġarrbu daqstant ħsara daqskemm ġarrbu l-ġimgħa li għaddiet.

U xi jfisser dan, Sur President?

Ifisser li l-ftaħir kollu li sar f'dan il- pajjiż mill-gvernijiet Nazzjonalisti kien kollu ftaħir fil-vojt għax ix- xogħol li sar kien bażwi b'konsegwenza li batew il-familji Maltin.

Issa qed nisma' fuq l-aħbarijiet li qegħdin naħsbu li l-UE tista' tikkonsidra li aħna nistgħu nikkwalifikaw għall-fondi ta' meta jsiru dawn it-tip ta' diżastri.

Mela meta kien hemm il-Portugall li kienu qed jaqbdulu erba' siġriet, l-UE, dak il-ħin stess, qalet li se tibgħat l-għajnuna biex tgħin lill-poplu Portugiż, u Malta għad irridu nistennew biex naraw x'se jiġri!

Dan huwa t-trattament ta' pajjiżna mill-UE u dan meta issa jafu biċ-ċert li aħna se nissieħbu magħhom.

Jiġifieri, anke hawnhekk, l-għajnuna jekk tiġi, se tiġi bit-tqanżieħa!

Sur President, dan qed ngħidu biex inkunu ċari.

Qed insofru dan kollu minħabba nuqqas ta' serjeta` fit-tmexxija ta' gvernijiet Nazzjonalisti; għandna ħsarat kulimkien prattikament.

Jiena ġej mill-Mosta fejn saru ħsarat kbar f'dak li għandu x'jaqsam ma' toroq li qatt kienu ppjanati kif suppost.

Il-housing estate tal-Mosta litteralment spiċċa f'għadira kbira fejn tidħol u ma toħroġx.

Qisek dħalt ġo aquarium!

Ir-residenti tal-Mosta daħlilhom kwantita` ta' ilma fi djarhom.

Tgħidx kemm irċevejt telefonati minħabba f'hekk!

Per eżempju, fin-Naxxar, l-ilma beda jitlaq minn Pjazza Ċelsi, jidħol fl-isqaq ta' Pjazza Ċelsi, jaqla` il- kaptelli tad-drenaġġ u jitfa' id-drenaġġ fil-kmamar tal-banju tan-nies.

U dan mhux f'dar waħda imma prattikament fid-djar kollha ta' dik it-triq!

Il- kunsill Nazzjonalista tan-Naxxar lanqas biss indenja ruħu jmur jara x'għandhom bżonn dawn in-nies!

Peress li dalgħodu kellna l-car free day, kellna l-opportunita` li naraw it- toroq b'aktar kumdita` mis-soltu.

Minn fejn hemm l-ex-showroom tal-FIAT sa Pjazza Palma jinsab mimli kollu drenaġġ.

Trid issuq ġod-drenaġġ mhux ġo l- ilma; araw naqra xi gvern mitluq għandu dan il-pajjiż!

Imbagħad qalulna li jista' ikun li nibbenefikaw mill-Unjoni Ewropea minflok ma taw garanzija ta' għajnuna lil min bata finanzjarjament bħall-bdiewa u l-familji li tilfu l-għamara u kulma kellhom.

X'se jsir minn dawn in-nies?

Dan il-gvern lanqas biss ta garanzija.

Ara meta aħna konna fil-gvern, Sur President, imxejna mod ieħor.

Jien niftakar l-ilmijiet li niżlu fl-1979.

Jiena ma kontx fil- Parlament dak iż-żmien pero` kont uffiċjal pubbliku u naf minn xiex għadda l-pajjiż.

Il-gvern Laburista ta' dak iż-żmien mill-ftit li seta' offra l- għajnuna tiegħu mill-ewwel.

Dan il-gvern lanqas dikjarazzjoni għadu m'għamel, dan huwa gvern bla sens u fil-prattika m'hu qed isir xejn.

Sur President, l-isptar li qed jinbena f'Tal-Qroqq – li diġa` biddel żewġ ismijiet - se jkollu aċċess minn fejn ikun jista' jgħaddi l-ilma?

Dan lanqas ħasbu għalih!

Dan biex ma ngħidux li f'pajjiżi li m'għandhomx din il-problema, jagħmlu tip ta' boreholes fejn l-ilma tax-xita, jitfgħuh isfel ġol-blat u jinġabar hemm ħalli meta jkun hemm il-bżonnu, jittella'.

Imma l-gvern mhux f'dawn l-affarijiet ħsiebu imma biex jagħmel il-party ta' l-Indipendenza fil-Barrakka ta' Fuq li huwa post pubbliku.

Spiċċaw jirredikolaw post pubbliku; jiġi turist fuqek jistaqsi għaliex ma jistax jidħol fil-Barrakka ta' Fuq u jkollok tgħidlu għaliex qed jiċċelebraw party ta' l-Indipendenza.

Mela min-naħa għandna post pubbliku jintuża għal private functions ta' xi bażużlu - u dan ma sarx darba jew tnejn - u min- naħa l-oħra għandek nies ibatu mill-konsegwenzi ta' l-għargħar.

Jiena minn hawn nistaqsi wkoll kemm ġiet tiswa x-xalata li l-Prim Ministru għamel flimkien ta' George Bonello du Puis u oħrajn ġo Londra.

Kien hemm bżonn dak il-ħela kollu?

Sur President, qed ngħid hekk għax kulħadd jaf li din il- ħela kollha se jagħmel tajjeb għaliha l-poplu Malti

Fi żmien il-gvern Laburista, l-emigranti kienu jifirħu bil-kapijiet tagħna imma kienu jorganizzaw huma u mhux il-poplu Malti jrid iħallas mit-taxxi tiegħu l-parties kbar li dan il-gvern qed jagħmel ġo Londra u postijiet oħra.

Il-poplu Malti li qed ibati qed jistaqsi: X'serjeta` ta' gvern għandna?

X'serjeta` ta' gvern għandna meta klandestini li ma riedux jinżlu f'pajjiżna u tajnihom l-għajnuna biex jibqgħu għaddejjin, se jerġgħu jintbagħtu lura.

Il-Ministru Tonio Borg ġie jiftaħar hawnhekk - jien ma nafx kif m'għandux id-deċenza li jirriżenja – illi qed jerġa' jieħu lura lil dawk il-klandestini.

Allura għaliex l-forzi armati tħallew jagħtu l- għajnuna lil dawn il-klandestini?

Jekk tawhom naqra diesel biex jibqgħu sejrin bid-dgħajsa għall-eqreb pajjiż fl-Italja, allura l-Ministru Tonio Borg lanqas l-instructions li joħorġu ma jkun jaf bihom?!

Anke fuq dik kellu jirriżenja!

Jekk il-Ministru jaf li l-armata ma kellhiex tagħti assistenza, allura għalfejn ħalliha tagħti din l-assistenza?

Dawn imisshom ma' aċċettawhomx ġo pajjiżna!

Dan x'serjeta` ta' gvern hu?

Dan huwa gvern li qed jagħmel għajb lill-poplu Malti u dan qed ngħidu bir-rispett kollu lejn il-maġġoranza li ġab fl-aħħar elezzjoni imma kulħadd jaf x'qed jiġri f'dan il-pajjiż.

Illum kulħadd jinsab inkwetat dwar il-post tax-xogħol tiegħu.

Qabel l- elezzjoni qalulna li l-ST Microelectronics, id-De La Rue u l-Brandt International se jkabbru imma illum nafu li dawn jnaqsu jew jagħlqu jridu.

X'ġara minn qabel għal wara l-elezzjoni?

Kollox kien ippjanat biex jidħku bil-poplu Malti, Sur President.

Illum il-poplu Malti jaf, sia Laburisti u sia Nazzjonalisti, li kien qed jgħix f'ħolma li issa qed issarraf fi tbatijiet kbar li se jkomplu jikbru.

Min qed jipprova jgħid li b'xi mod it-tbatijiet li konna qegħdin naraw qabel l-elezzjoni kienu xi mirage, illum jaf li dawn ma kienu mirage xejn!

Illum il-pajjiż għandu problemi kbar u dawn il-problemi se jkollu jġorrhom il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Issa dalwaqt jasal il-budget u naraw; issa naraw il-livell tal-qgħad kemm se jitla'.

Mhux imbilli l-Prim Ministru joqgħod jagħti figuri mhux ċari fuq il-Fosos tal-Furjana.

Il-fatti huma li l-qagħad qed jikber, in-negozju stgħaġna, il-flus fl-idejn nixfu u d-dejn kiber.

Xi jfisser dan kollu?

Dan huwa sinjal li qed jixgħel l-aħmar.

U l-poplu Malti jrid bilfors jibgħat is-sinjali; il-poplu Malti jrid iqum u jipprotesta għall-fatt li l-gvern daħak bih!

Min daħak bil-poplu rrid jirrispondi għax fil-ħajja ma tistax tgħid affarijiet li ma jkunux ċari jew mhux minnhom u wara tgħid li stajt kont żbaljat!

Għax il-Prim Ministru stess qed jgħid issa li l-affarijiet ma kienux kif qal li kienu.

Allura issa, kif tista' tiġġustifika dak li jista' jsir mill-poplu Malti?

Sur President, qabel nagħlaq xtaqt nippreżenta petizzjoni li nġabret mill- ġirien li joqgħodu fi Triq l-Oratorju fejn qed juru d-diżapprovazzjoni kompleta tagħhom lejn inkonvenjent regolari fi stamperija u fabbrika li qiegħdin proprju fil-village core tal-Mosta.

Minkejja li dawn ipprotestaw kemm-il darba ma' l-awtoritajiet kif ukoll mal-MEPA u kitbu wkoll l-istess Prim Ministru u lill-Ministru Deguara, xorta ma sar xejn u għalhekk nittama li forsi b'din il-petizzjoni jiċċaqlaq xi ħaġa.

Nagħlaq billi ngħid li l-gvern m'għandux jaħseb li se jirnexxilu jaħrab r- responsabbilita` tiegħu li jagħti dak li ħaqqhom lin-nies li batew l- inġustizzji taħt il-gvern Nazzjonalista u l-każ tagħhom ġie ppruvat.

Sal- lum, dawn għadhom ma ngħatawx rimedju min-naħa tal-gvern u għalhekk il- gvern se jkollu jagħti kont ta' għemilu barra minn Malta ħalli naraw min għandu raġun fil-każijiet ta' l-inġustizzji.

Grazzi.

Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed il-petizzjoni li semmejt fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' petizzjoni mibgħuta lili minn residenti ta' Triq l-Oratorju, Mosta, dwar inkonvenjent li qed jinħoloq minn stamperija/fabbrika fil- viċin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, għal snin sħaħ f'dan il- parlament, partikolarment fl-aħħar leġislatura, jiena għamilt interventi u mistoqsijiet parlamentari dwar il-bżonnijiet akuti li jeżistu fil-widien ta' Ħal Qormi.

Irrid nitkellem partikolarment fuq Wied is-Sewda, Wied il- Kbir, Wied iċ-Ċawsli u fl-area magħrufa bħala ta' ħdejn l-erba' qaddisin.

Kull darba li nagħmel dawn l-interventi u nagħmel mistoqsijiet parlamentari, it-tweġibiet ikun tali li taħseb li se jiġri xi ħaġa imma sfortunatament ma jiġri xejn.

Jien għadni niftakar tweġiba partikolari tal- Ministru Ċensu Galea fejn wara ma nafx kemm-il mistoqsija li kont għamiltlu fuq l-istat ta' l-għargħar f'Wied is-Sewda, kien qal li issa se jkun hemm studju dwar l-għargħar.

Issa jien qed nitkellem fuq mistoqsija parlamentari li kont għamilt madwar sentejn u nofs jew tliet snin ilu.

Għaddew is-snin u llum nista' ngħid li l-gvern ġie jaqa' u jqum mis- sitwazzjoni li tolqot il-ħajja jew il-mewt tan-nies u din illum hija pprovata b'dak li ġara t-Tnejn li għadda.

Sitt ġimgħat ilu, ir-residenti ta' Wied is-Sewda ddeċidew ukoll li jiltaqgħu u jlaqqgħu l-media ħalli juruhom l-istat tal-biki li kien fih - għax sa ġimgħa ilu kien hemm imma issa l-ilma kaxkar kollox – il-wied fejn kellu kwantita` enormi ta' ħmieġ.

L-aħħar darba li tnaddaf Wied is-Sewda kien proprju fi żmien il-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 u minn dakinhar 'l hawn, il-gvern Nazzjonalista ma naddaf imkien bir-riżultat li l- ġwiebi li hemm ġo Wied is-Sewda - li jieħdu l-ilma ħalli jtaffu mill- ilmijiet li jgħaddu minn ħdejn id-djar - kienu mimlijin kważi b'sular ħmieġ.

Dan in-nies dawru lill-media madwar l-akwati kollha ta' Ħal Qormi fejn hemm dawn is-sore points ta' l-għargħar u għal darb'oħra l-gvern Nazzjonalista reġa' raqad fuq il-każ u ma ġara xejn bil-konsegwenza li nhar it-Tnejn li għaddew kellna diżastru.

Qed nitkellem l-aktar fuq Ħal Qormi għax huwa r-raħal tiegħi u għalhekk l-aktar li naf fuqu.

Sur President, ġo Ħal-Qormi saret traġedja li laqtet nistgħu ngħidu lil mijiet ta' familji, traġedja fejn familji tilfu sa l-inqas liżar li kellhom, traġedja fejn familji kellhom joħorġu minn ġo darhom peress li s- sistema ta' l-elettriku fi djarhom spiċċat kompletament.

Kellna persuni b'diżabilità u anzjani li kienu fix-xifer li jitilfu ħajjithom li ma kenitx għall-ħeffa tal-familjari tagħhom li tellgħuhom fis-sulari ta' fuq.

Għandna tfal trawmatizzati li ma jridux imorru joqogħdu ġo darhom għax jibżgħu li jerġa` jiġi l-ilma.

Għandna anzjani li bdew jevakwaw is-sular t'isfel u jtellgħu l-għamara fuq għax qed jibżgħu minħabba dak li ġara.

Hemm ukoll sidien ta' negozji li tilfu b'eluf kbar ta' liri.

Apparti dan għandna familji sħaħ li tilfu l-karozzi tagħhom u naf bi tfajla li ġimgħa qabel l-għargħar ħarġet karozza ġdida u tkaxkritilha mal-wied.

U din it-tbatija kollha, għaliex?

GĦax għandna gvern inkompetenti.

L-akbar fenomenu li ġara nhar it-Tnejn mhux għax niżlet ħafna xita - għax ħafna xita tistenniha f'dawn iż-żminijiet - imma għax il-widien tant kienu imblukkati li l-ilma flok jimxi 'l quddiem, beda jitla' lura u kopra areas ġo Ħal Qormi fejn qatt ma raw ilmijiet u kellna djar b'ilma għoli disa' filati!

Jien rajt anke karozzi taħt disa' filati ilma u stabbilimenti sħaħ b'erba' u ħames filati ilma fejn prattikament tilfu kollox.

Għandna sitwazzjoni fejn id-drenaġġ jiġri ġol-wied minħabba overflow u meta niġbed l-attenzjoni ta' dan f'dan il-parlament, jgħiduli li dan mhux drenaġġ!

Dan hu overflow tad-drenaġġ!

Għandna l-problema tal-parking tal- vetturi industrijali.

Dan il-gvern ilu jwiegħed parking industrijali għal snin u sal-lum għadu ma sarx dan il-parking industrijali.

Allura min għandu vetturi kbar - la m'hemmx parking industrijali organizzat kif suppost ikollna f'dan il-pajjiż – qed juża' l-ewwel wesgħa li jsib biex iwaddab il-vettura tiegħu hemm bil-konsegwenza li wħud minnhom jispiċċaw fi triq f'niżla li jgħaddi minnha volum qawwi ta' ilma u jispiċċa jkaxkar kollox bħal ma ġara t-Tnejn li għadda.

Sur President, biex inkomplu nifhmu kemm hu inkompetenti dan il-gvern irrid ngħid li l-aħħar bċejjeċ ta' għelieqi li hemm fil-widien li qed insemmi ġewwa Ħal Qormi ngħataw ukoll għall-bini.

U jien hawn nistaqsi: Fejn hi l- MEPA li sa sena ilu ġiet ġo Ħal Qormi tispjegalna l-local plan?

Fost l- affarijiet li ġiet tgħidilna kien proprju li ġo Ħal Qormi mhux se jkompli jkun hemm ċertu tip ta' bini minħabba l-green belt, per eżempju, ta' bejn l- irħula, imma din illum spiċċat kompletament.

Fejn hi l-MEPA?

Illum kulħadd jagħmel li jrid!

L-istituzzjonijiet li suppost qegħdin jirregolaw u qegħdin iħarsu lejn l- affarijiet b'mod ħolistiku qed iħallu l-affarijiet għaddejjin minn fuqhom u minħabba f'hekk, qed ibati ċ-ċittadin.

Imbagħad min qed jgħin lil dawn in- nies?

Kif qal l-Onor.

Anġlu Farrugia, il-gvern anqas biss kellu d-diċenza li jiftaħ ħalqu u jgħid li se jgħin!

Il-gvern se jipprova jagħmel xi ħaġa?

Qed nitkellmu dwar nies mingħajr mezzi li ma jistgħux isewwu darhom u ma jistgħux jixtru l-appliances kollha li tilfu, nies li kellhom jarmu sa l- inqas biċċa siġġu li kellhom u nies li telgħetilhom l-art u l-periti qalulhom biex ma jimxux fuqha għax jistgħu jibqgħu neżlin.

Kif jista' dan il-gvern ma jiftaħx ħalqu?

GĦandna gvern f'dan il-pajjiż jew le?

In-nies infittxuhom biss biex joħorġu jivvotaw darba f'ħames snin u mbagħad once li nitilgħu fil-gvern, nagħtuhom dahrna?

Il-gvern hekk għamel għal ġimgħa sħiħa.

Għandna nies imwerwrin li ma jistgħux ikomplu jgħixu ħajjithom u minkejja dan, il-gvern baqa' sieket.

Ġimgħa ilu ħriġt stqarrija fejn għedt li l-gvern għandu jdur lejn l-Unjoni Ewropea u jitlob l-għajnuna bħal ma għamlu l-Portugall, Ġermanja u l-Italja meta kellhom l-inkwiet reċentament.

L-għada, ħareġ l-Onor.

Ninu Zammit u qal li mhux se jtuna l-għajnuna - to add insult to injury, niżel il-Wied! - għax aħna għadna m'aħniex fl-Unjoni Ewropea.

Issa llejla smajna li hemm ċans li jtuna xi ħaġa.

Imma ngħid jiena, jekk l-UE ma tagħtix l-għajnuna, min se jgħin lil dawn in-nies?

Dawn huma parti mill-poplu tagħna li meta the going is good iħallsu t-taxxi daqskemm iħallas ħaddieħor!

Min se jidħol għalihom dawn?

Nagħmlu tant kampanji nazzjonali ta' ġbir anke biex nagħtu l-għajnuna tagħna internazzjonalment - u sewwa nagħmlu – imbagħad ninsew lil ħutna l-Maltin?

Lanqas biss ikollna gvern Malti li jesprimi sens ta' solidarjetà ħalli għallinqas nibdew nagħmlu xi ħaġa biex nagħtu lil dawn in-nies xi ftit tas-serħan tal-moħħ ma għandna!

Sur President, wara li kienet ingħatat biċċa art kbira lill-birrerija tal- Lowenbrau ġewwa Ħal Qormi - art li tixrob ħafna ilma għax hemmhekk jgħaqqad il-wied li jkun ġej minn Wied is-Sewda u l-wied li jkun ġej min-naħa ta' Wied il-Kbir għal ġol-Marsa - il-gvern Laburista ta' l-1997 kien beda proġett ta' relief għall-ilma tax-xita imma x'ġara?

Tela' l-gvern Nazzjonalista fl-1998 u waqqaf dan il-proġett bil-konsegwenza li area sħiħa tan-naħa ta' l-erba' qaddisin u De La Cruz Avenue ġewwa Ħal Qormi spiċċaw jimtlew bl-ilma kull darba li tagħmel ix-xita u t-Tnejn li għaddew din il- problema inħasset ferm aktar għax l-ilma telgħa sa ħames filati ġod-djar.

Dawn huma affarijiet li jwaħħxuk speċjalment meta f'dawk id-djar hemm anzjani u persuni b'diżabilità li ma jistgħux ifendu għal rashom u dawk li jistgħu jfendu għal rashom, ikollhom imorru jgħinu lil min ma jistax u hekk ir-riskju jimmultiplika.

Sur President, jiena nistaqsi għalfejn il-gvern Nazzjonalista waqqaf dan il-proġett.

Kemm-il darba staqsejt din il- mistoqsija u risposta ma waslitx.

Jaqaw il-Qriema ma jħallsux taxxi daqs il- Maltin l-oħra kollha!

Din it-traġedja setgħet tiġi evidata jew mnaqqsa kieku l-proġett tkompla.

Fl-istess area, xi tliet ġimgħat ilu rajna żvilupp ieħor ta' fabbrika li qed tiġi kkonvertita f'xi tip ta' negozju ieħor u bdejna naraw ċerta tip ta' infrastruttura li bdiet tinkwieta lil dawn ir-residenti għaliex qabel qatt ma kienu jegħrqu u minn xi snin 'il hawn bdew jgħerqu u nhar it-Tnejn li għadda għerqu bl-ikrah.

Jien ktibt ittra lill-Onor.

Ninu Zammit biex jindaga x'qed jiġri hemmhekk ħalli jekk l-iżvilupp kien se jkompli jaffetwa l-problema ta' l-għargħar, allura nippretendu li l-gvern jieħu l-passi ma' min hu konċernat ħalli l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Sal-lum jien lanqas acknowledgement ma ħadt ta' din l-ittra li bgħat fuq l-insistenza tar-residenti li naturalment huma l-iktar nies konxji ta' din il-problema!

Jiena qed niffoka fuq Ħal Qormi għax dak naf l-iżjed pero` jiena min-naħa ta' l-oppożizzjoni nesprimi s-solidarjeta` sħiħa tiegħi mal-Maltin kollha li sofrew id-danni u baqgħu trawmatizzati minħabba l-għargħar.

F'isem dawn kollha ngħid, fejn hu l-gvern?

Il-gvern meta se jistenbaħ u flok jintilef bix-xinxilli, jibda jara li l-affarijiet importanti jsiru u jsiru kif suppost?

Il-Malti jgħid, l-ewwel il-pappa mbagħad l-umpappa u jekk hemm każ fejn verament il-frażi Maltija tgħodd huwa proprju għal dak li seħħ nhar it-Tnejn li għadda u l-konsegwenzi koroh li ġab miegħu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 23 ta' Settembru 2003 fid-9:00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL SEKONDARJI - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet il-medja ta' assenteiżmu mhux ġustifikat fl- iskejjel sekondarji ta' l-Istat matul is-sena li għadha kemm intemmet?

F'liema lokalitajiet kienet l-aktar għolja?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fis-sena skolastika li għadha kemm intemmet, kemm kien hemm ġenituri tat-tfal fl-iskejjel primarji u dawk sekondarji li ttellgħu l- qorti minħabba assenza mill-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena skolastika 2002/2003 ittellgħu l-qorti 829 ġenitur ta' tfal li qegħdin fi skejjel primarji u 3,204 ġenitur ta' tfal li qegħdin fi skejjel sekondarji minħabba assenza mill-iskola.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'rapporti kien hemm ta' assenteiżmu mhux ġustifikat fl- iskejjel tal-knisja u dawk indipendenti fis-sena li għadha kemm intemmet?

Liema kienu l-iskejjel l-aktar milquta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma kien hemm ebda rapport ta' assenteiżmu mhux ġustifikat minn skejjel indipendenti għas-sena skolastika 2002-2003.

L-iskejjel tal-knisja li rrapportaw dwar assenteiżmu mhux ġustifikat għas- sena skolastika 2002-2003 kienu kif jidher hawn taħt:

|Skola |Rapporti | |St Elias |1 | |College | | |Our Lady |5 | |Immaculate | | |St. Monica |1 | |(Gżira) | | |Maria Teresa |2 | |Nuzzo | |

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'beħsiebha tagħmel id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex trażżan l-assenteiżmu fl-iskejjel statali fis-sena skolastika 2003/04?

X'mekkaniżmu jeżisti llum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Wieħed mir-rwoli tat-taqsimiet tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni huwa li jara li t-tfal kollha jibbenefikaw mill-edukazzjoni billi jattendu l-iskola regolarment.

Meta studenti jassentu ruħhom mingħajr raġuni valida dawn jiġu rrapportati mill-iskejjel lis-servizz ħidma soċjali fl-iskejjel.

Is-servizz ħidma soċjali fl-iskejjel, permezz ta' l-education social workers tiegħu, qed jinvestiga dawn il-każi u jiżen il-problemi ta' x'qiegħed iżomm l-istudenti milli jattendu regolarment l-iskola.

L- education social workers iżuru l-iskejjel biex jitkellmu mal-kapijiet ta' l- iskejjel u wara jżuru lill-istudenti u l-familji tagħhom.

Dawn iż-żjarat iservu biex tiġi stabilita r-raġuni għall-assenteiżmu.

B'metodi ta' social work, l-education social workers jibqgħu jgħinu lill-istudenti u l-familji tagħhom sakemm l-istudenti jerġgħu jibdew il-ħajja skolastika tagħhom.

F'każi meta l-education social workers ma jsibux koperazzjoni mill- ġenituri, dawn jittellgħu l-qorti skond il-liġi ta' l-edukazzjoni.

Hemm sezzjonijiet fi ħdan id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li xogħolhom ukoll huwa li jgħinu lill-istudenti fl-iskejjel biex ma jassentixxux ruħhom.

Fost dawn hemm il-guidance and counselling unit u l-ischool psychological service.

Biex l-assenteiżmu jibqa' jiġi kontrollat u verifikat tul is-sena skolastika 2003/2004, id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tagħmel laqgħat ma' stakeholders rilevanti, fosthom it-tobba, biex id-diversi aspetti tal- problema jiġu kordinati aħjar.

FGURA: TRIQ HOMPESCH - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se jittieħdu l-passi neċessarji biex it-traffic lights li hemm fi Triq Hompesch, Fgura - quddiem il-BOV - ikollhom indicator alarm għall-bżonnijiet ta' persuni neqsin mid-dawl?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi l-pelican crossing li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant għandha bleeper fuq in-naħa tal- knisja.

Għalhekk ma jidhirx li jista' jeżisti xi inkonvenjent għal persuni neqsin mid-dawl.

FGURA – XOGĦOL FIT-TOROQ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se jsiru x-xogħlijiet neċessarji f'toroq mhux iffurmati fil-Fgura, b'mod partikolari Triq il- Gardjola, Triq Tax-Xemx u l-Qamar, parti minn Triq il-Merħba, parti minn Triq is-Summiena, parti minn Triq A.M. Valperga (in-naħa t'isfel) u Triq William Lassell?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Hu mistenni li toħroġ sejħa għal offerti sabiex isiru l-aħħar parti ta' Triq is-Summien kif ukoll l-aħħar parti ta' Triq il- Merħba.

Fir-rigward tat-toroq l-oħra msemmija, l-awtorita` dwar it-trasport qiegħda tikkuntattja l-kunsilli lokali kollha biex ikunu aġġornati dwar il- bżonnijiet ta' xogħol ta' titjib madwar il-lokalitajiet kollha u x-xogħol isir skond il-prioritajiet li jkunu qed jirriżultaw.

REVIŻJONI TAL-LIĠIJIET TAL-KERA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għad-diskors tal-President tar- Repubblika fl-okkażjoni tal-ftuħ ta' l-Għaxar Parlament rigward reviżjoni sħiħa tal-liġijiet tal-kera, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'għandu maħsub il-gvern fuq dan il-qasam?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-gvern beħsiebu jippubblika l-pjani tiegħu dwar is-suġġett kif dawn jiġu ffinalizzati.

MEPA – APPLIKAZZJONIJIET GĦALL-BINI TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet quddiem il-MEPA għall-bini tal-gvern mill-awtorita' tad- djar u mid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar minn Jannar 2002 sal-15 ta' Lulju 2003?

Liema proġetti diġa` ħareġ il-permess għalihom u meta ħareġ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MEPA - APPLIKAZZJONIJIET GĦALL-BINI TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru applikazzjonijiet quddiem il-MEPA għall-bini tal-gvern mill-awtorita' tad-djar u mid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar minn Jannar 2002 sal-15 ta' Lulju 2003?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ĊIMITERJU TA' L-ADDOLORATA – XIRI TA' OQBRA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Minstru jgħid fiex waslet applikazzjoni DH/39/01/159 għal qabar ġewwa ċ- ċimiterju ta' Santa Marija Addolorata?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li applikazzjoni DH\39\01\159 għal qabar ġewwa l-Addolorata tinsab fuq il-waiting list.

SOTTOMARINI B'ENERĠIJA NUKLEARI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid liema kienu u meta ġew fil-portijiet tagħna vapuri tal-gwerra nuclear powered?

ONOR.

JOE BORG: Bejn l-2001 sal-lum daħlu Malta żewġ sottomarini li jaħdmu b'enerġija nukleari.

Dawn kienu s-sottomarin Ingliż Superb f'Novembru 2001 u dak Amerikan Dallas f'Settembru 2002.

Dan ta' l-aħħar kien daħal fl-ibħra territorjali Maltin iżda mhux fil-port.

KOPERAZZJONI MILITARI MA' L-INGILTERRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 1271, jista' il-Ministru jwieġeb it-tieni parti tal-mistoqsija dwar x'livell ta' koperazzjoni militari hemm bħalissa ma' l-Ingilterra u x'livell hu mistenni li jintlaħaq f'dan il- qasam fil-ġejjieni qarib?

ONOR.

JOE BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

GĦAWDEX - COLD STORES TAL-GVERN

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista` il-Ministru tgħid għaliex fil-cold stores tal-gvern hemm żewġ cold rooms biss minn sitta li jiffunzjonaw?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li l-apparat u l-lining ta' l- erbgħa mis-sitt cold rooms iridu jinbidlu kompletament.

Id-dipartiment għal proġetti u żvilupp ħareġ offerti għall-apparat u x-xogħol meħtieġ biex jitranġaw tnejn minn dawn il-cold rooms u se joħroġ l-ittri ta' aċċettazzjoni fil-ġranet li ġejjin.

Huwa ppjanat li ż-żewġ cold rooms l-oħra jitranġaw iżjed 'il quddiem.

VALLETTA: PJAZZA SAN ĠORĠ - SERVIZZ TAL-KAROZZINI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għal mistoqsijiet oħra li għamilt dwar żwiemel tal- karozzini li qed jinżammu esposti għax-xemx quddiem il-Palazz, fejn kont ġejt aċċertat qabel ma l-Parlament aġġorna għall-vaganzi tas-sajf li qed jittieħdu passi biex din il-problema tiġi riżolta, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex dawn tħallew sajf ieħor esposti għax-xemx u sħana enormi li kienet qed tagħmel?

Għaliex dan il-każ ċar ta' moħqrija fuq dawn l-annimali qed jitħalla jiġri quddiem l-ogħla awtoritajiet u quddiem l-istess Parlament, li ftit żmien ilu lleġisla kontra l-moħqrija ta' l-annimali u jibqa' qisu ma qed jiġri xejn?

Jista' jintervjeni personalment biex din il-problema tiġi riżolta fl-iqsar żmien possibbli?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jien informat li l-kunsill lokali tal-Belt Valletta għamel arranġamenti sabiex waqt is-sħana tas-sajf il-karozzini jitpoġġew fid-dell maġenb il-Palazz - jew in-naħa ta' Pjazza Regina jew in naħa l-oħra fi Triq l-Arċisqof.

Sadanittant l-istess kunsill lokali għadu għaddej biex isib soluzzjoni dejjiema.

Nixtieq ninforma wkoll lill-Onor.

Membru li d-diviżjoni ta' l-ikel u attivita' veterinarja ħadet inizjattiva billi ġew avviċinati kuċċiera individwali fejn ġie spjegat lilhom il-ħarsien ta' żwiemel kemm waqt li jkunu fil-venda kif ukoll waqt ix-xogħol.

Qegħdin jitħejjew gwidi ta' limiti fisjoloġici biex il-kuċċiera jevitaw li ż-żiemel jgħaddi minn stress.

ANNIMALI JIDDAĦĦLU LLEGALMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'se jsir mix-xadina li nqabdet tiddaħħal Malta illegalment maqfula u marbuta f'bagalja?

Jaqbel li wara l-moħqrija li għaddiet minnha din ix-xadina, issa m'għandhiex tinżamm maqfula bla bżonn u jekk hu possibbli tinħeles f'abitat adatt għaliha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-annimali li jinqabdu jiddaħħlu Malta illegalment jinżammu kwarantina sakemm tinqata' is-sentenza tal-qorti u sakemm tinstab akkomodazzjoni adegwata lokalment jew barra minn Malta.

Din issir bil-kollaborazzjoni ma' l-awtorita' ta' l-ambjent u l-ippjanar.

MFSA – ICT-BASED SERVICES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Billi l-MFSA qed tagħmel tajjeb li tinkoraġixxi l-iżvilupp ta' ICT-based services fil-qasam tas-servizzi finanzjarji, jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi koperazzjoni mal- ministeru tiegħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti aktar dettalji dwar xi jrid ifisser bit-termini ICT-based services li qed tizviluppa l- MFSA sabiex inkun nista' inwieġeb il-mistoqsija tiegħu bl-aħjar mod possibbli.

AFFARIJIET BARRANIN - KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm konsulenti mal-ministeru?

Min huma, kemm qed jitħallsu u x'ħinijiet normalment jaħdmu?

ONOR.

JOE BORG: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

THESSALONIKI INT.

EXHIBITION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux mistenni sehem Malti fit-Thessaloniki exhibition dwar it-tenth acceding countries ta' l-Unjoni Ewropea?

Kemm se jiġi jiswa sehem il-Gvern Malti?

ONOR.

JOE BORG: Qiegħed nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għat-68 edizzjoni ta' l-esebizzjoni internazzjonali ta' Thessaloniki li nżammet bejn is-6 u l-14 ta' Settembru 2003.

Sal-lum Malta qatt ma ħadet sehem f'din l-esibizzjoni u ma jidhirx li hemm interess mis-setturi rilevanti biex jieħdu sehem.

Din is-sena l-European centre of communication and culture, ibbażat f'Thessaloniki, qed jorganizza manifestazzjoni dwar l-għaxar pajjiżi ġodda fl-Unjoni Ewropea.

L-ambaxxata Maltija f'Ateni pprovdiet il-materjal pubbliċitarju dwar Malta mitlub mill-organizzaturi biex jintwera f'jum Malta ma' dawk ta' pajjiżi oħra.

Ma kienx hemm spejjeż peress li l-organizzaturi qed joffru dan is-servizz bla ebda ħlas.

IMO – KANDIDATURA MALTIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm pajjiżi li ġew avviċinati minn Malta għall-appoġġ għall-kandidatura tagħha għall-IMO council?

ONOR.

JOE BORG: Malta avviċinat lill-pajjiżi kollha li huma membri sħaħ ta' l-organizzazzjoni internazzjonali marittima biex jappoġġjaw il- kandidatura Maltija għall-kunsill ta' l-IMO.

ĦAŻ-ŻABBAR: TRIQ IL-GRAZZJI - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li madwar sitt idjar fi Triq il-Grazzji, Ħaż-Żabbar qed jispiċċaw bla dawl ta' spiss, xi drabi għal jum wara l-ieħor?

X'inhu jwassal għal dan l- inkonvenjent u x'jista' isir biex dawn il-familji ma jibqgħux ibatu l- konsegwenzi?

X'inhi r-raġuni li minkejja li taf bil-problema, l-Enemalta baqgħet ma ħaditx passi biex tissolva darba għal dejjem?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-raġuni li qiegħed jinqata' d-dawl fi Triq il- Grazzji, Ħaż-Żabbar hija waħda ta' overloading.

L-Enemalta diġa' kienet ressqet talba lid-dipartiment konċernat biex jinħarġilha permess għal trinka biex fiha jitpoġġa cable ġdid u b'hekk tkun tista' tissolva l- problema.

TEATRU MANOEL - BORD TA' TMEXXIJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri fuq il-bord ta' tmexxija tat- Teatru Manoel?

Jista' jgħid jekk għandhomx xi honoraria u benefiċċji oħra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĊENTRU TAL-MEDITERRAN GĦALL-KONFERENZI - BORD TAT-TMEXXIJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri fuq il-bord tat-tmexxija taċ- Ċentru tal-Mediterran għall-Konferenzi?

Jista' jgħid jekk għandhomx xi honoraria u benefiċċji oħra u x'inhuma?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-membri tal-bord taċ-Ċentru tal-Mediterran għall- Konferenzi huwa kompost kif ġej :

Dr. Peter Fenech Chairman Maj.

Alfred Cassar Reynaud Viċi Chairman Is-Sur Eugenio Privitelli Membru/ Segretarju Dr. Konrad Thake Membru Dr. Joseph Farrugia Membru

Il-ħlas tal-membri tal-bord hu kif ġej :

Chairman Lm 4,500 fis-sena Segretarju tal-Bord Lm 3,000 fis-sena Membru Lm 1, 200 fis-sena

Informat ukoll li ċ-chairman għandu mħallas l-ispejjeż tas-servizz ta' telefon ċellulari.

ĊENTRU GĦAR-RESTAWR - BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri fuq il-bord tad-diretturi tal- Malta centre for restoration?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-membri fuq il-bord tad-diretturi taċ-ċentru għar- restawr huwa kif jidher hawn taħt :

Dr. Joseph A. Cannataci Chairman Prof. Alex Torpiano BE & A,MSc, Gvernatur Kav. Charles Sciberras O.S.J. Dip.

Gvernatur Perit Norbert Gatt Gvernatur Joseph Schiro' Membru Louis Borg Membru Id-Dott.

Martina Caruana Membru

Ninsab informat ukoll li l-honoraria tal-membri tal-bord tad-diretturi għadhom ma ġewx iffissati minħabba l-fatt li l-klassifika ta' l-aġenzija mhix mitmuma.

HERITAGE MALTA - BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri tal-bord tad-diretturi ta' Heritage Malta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-bord tad-diretturi ta' Heritage Malta huwa kompost kif ġej :

Mario Tabone Chairman Simone Mizzi Viċi Chairman Rev. Mons. Gwann Azzopardi Membru Ray Bondin Membru Mario Farrugia Membru Joseph Schiro' Membru Katya Stroud Membru Godwin Vella Membru Leslie Vella Membru

Il-ħlas tal-membri tal-bord huwa kif ġej :

Chairman Lm7,200 fis-sena Viċi Chairman Lm2,800 fis-sena Membri Lm 1,000 fis-sena.

BORMLA: MINA TA' STA.

LIENA - PITTURA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'sar minnha l-pittura li kien hemm taħt il-mina ta' Sta.

Liena f'Bormla?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li terġa' titpoġġa fil-post oriġinali tagħha?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-pittura ġiet meħuda l-mużew marittimu meta kien qed isir xogħol ta' restawr mill-Cottonera rehabilition project fil-post imsemmi.

Ta' min isemmi li l-kwadru kien suġġett għal xi atti vandali meta kien espost fil-mina ta' Sta.

Liena.

Din għadha qed tinżamm fil-post imsemmi.

Għaddejjin diskussjonijiet dwar fejn għandha tinżamm din il-pittura biex tkun imħarsa u protetta bl-aħjar mod possibbli skond il-kriterji xjentifiċi mitluba f'każijiet bħal dawn.

MALTA DRYDOCKS – MEDICAL TESTS GĦALL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema tal- Malta Drydocks li hemm jaħdmu fuq il-La Salle sarulhomx eżamijiet mediċi li juru li mhumiex jiġu affettwati mill-asbestos?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-ħaddiema tal-Malta Drydocks impjegati bħala laggers u laboratory testers jiġu ttestjati għall-effetti ta' l-asbestos b'mod regolari.

Testijiet oħra jsiru biss fuq rakkomandazzjoni medika.

Meta jkun hemm indikazzjoni li hemm l-asbestos fuq xi vapur hija procedura normali li jsiru standard tests minn persuni kwalifikati f'dan il-qasam sabiex jiċċertifikaw li ma hemmx trab ta' l-asbestos fl-arja u ma hemm ebda periklu fil-post għal min jaħdem hemm.

It-tarzna tagħmel mill-aħjar sabiex l-impjegati tagħha ma jigux esposti għall-materjal perikoluż ta' kwalunkwe tip.

Madankollu, hija r- responsabbilta' tal-ħaddiema li jaraw li jagħmlu użu mill-ilbies u apparat protettiv provdut lilhom skond il-kondizzjonijiet fejn jaħdmu u li jsegwu r- rakkmandazzjonijiet dwar saħħa u sigurta'.

ĊENTRU DETOX - PERSUNI JATTENDU GĦALL-KURA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm persuni jattendu għall-kura fiċ-ċentru tad-detox mill-1995 sa l-2003?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ĦRUĠ TA' WORK PERMITS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jagħti rendikont dettaljat tan-numru ta' persuni barranin li applikaw għall-work permit mis-sena 2000 sa l-2003?

Jista' jgħid għal kull sena kemm minn dawk li applikaw ingħataw work permit, x'tip ta' xogħol qegħdin jagħmlu u x'inhi ċ-ċittadinanza tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi ma tinżammx statistika tat-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Tabella li turi kemm inħarġu/iġġeddu permessi ta` impjieg lill-barranin kif ukoll in-numru ta` dawk li ġew rifjutati għas-snin mitluba minnu tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Ninformah ukoll li lista tal-persuni konċernati kienet tkun aġġornata kull xahar u din kienet toħroġ fil-gazzetta tal-gvern kull l-ewwel Tnejn ta` kull xahar.

Mill-1 ta` Jannar 2002 din l-informazzjoni bdiet tidher biss fuq il-website tad-dipartiment ta` l-informazzjoni.

Din il-lista tinkludi x-xogħol li jkunu qed jagħmlu.

ĦRUĠ TA' VISAS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw visas lil persuni tas-sess femminil mir-Russja, l-Ukranja, is-Slovenja, il-Latvja, il-Litwanja, l-Estonja, is- Slovakkja, ir-Repubblika Ċeka, il-Bulgarija, is-Serbja u l-Belorussja mill- 1990 sa l-2003?

Jista' jagħti l-eta' tagħhom?

Jista' jgħid kemm minnhom ingħataw extension u għal kemm-il darba?

Jista' jagħti għal kull waħda r- raġuni għaliex il-permess ingħata għall-visa u għal kull extension?

Jista' jgħid kemm minnhom ingħataw extension bis-saħħa ta' garanzija magħmula minn terzi persuni u jgħid jekk dawn it-terzi persuni humiex irġiel jew nisa?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-pajjiżi kollha msemmija mill-Onor.

Interpellant huma ċ-ċittadini mir-Russja, Serbja, Ukranja u Belorussja li llum għandhom bżonn il-visa biex jidħlu Malta.

Minn dawn il-pajjiżi mis-sena 2000 sal-lum 88,093 ġew aċċettati u 1,110 ġew rifjutati.

Mill-pajjiżi l-oħra kollha mill-1992 sal-lum gew rifjutati l-visa 510 persuni fil-punt tad-dħul tagħhom f`Malta.

Il-bqija ta' l-informazzjoni mhux disponibbli f`forma komputerizzata.

LUKANDI U STABILIMENTI TA' DIVERTIMENT – ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn ċittadini ta' nazzjonalita' barranija jaħdmu f'lukandi u stabilimenti ta' divertiment?

Jista' jindika l-eta' tagħhom?

X'job designation għandhom?

Kemm ilhom Malta?

X'ċittadinanza għandhom?

Jista' jgħid jekk isirx kontroll biex jiġi assigurat li fil-fatt dawn l-impjegati jkunu qegħdin jagħmlu x-xogħol deskritt fil-work permit tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi ma tinżammx statistika tat-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Kif diġa` għidt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 1516, fuq il- website tad-dipartiment ta` l-informazzjoni tiġi ppubblikata kull l-ewwel Tnejn tax-xahar lista aġġornata ta` dawk il-barranin li għandhom permess biex jaħdmu f`Malta.

Din il-lista turi wkoll ix-xogħol li jkunu qed jagħmlu.

Huwa d-dmir ta` inspectors tal-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ kif ukoll tad-dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u ta` impjieg li jassiguraw li l-barranin li qed jaħdmu Malta jkunu qed jagħmlu xogħol li għalih ingħataw permess.

PULIZIJA: TAQSIMA TA' L-IMMIGRAZZJONI – TAĦRIĠ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jagħti tagħrif dwar ix-xogħol li qiegħed isir sabiex it- taqsima ta' l-immigrazzjoni tal-korp tal-pulizija tkun konformi ma' l- esiġenzi ta' Schengen?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bi preparazzjoni għal meta Malta tkun parti mis-sistema ta` Schengen, il-membri kollha tat-taqsima ta` l- immigrazzjoni tal-Korp tal-Pulizija matul is-sena l-oħra u l-bidu ta` din is-sena bdew jingħataw taħriġ meħtieġ.

Dan kien fl-ambitu ta` twinning project bejn Malta, ir-Renju Unit u Spanja, bil-parteċipazzjoni ta` esperti minn pajjiżi oħra ta` l-Unjoni Ewropea.

Parti minn dan it-taħriġ kien jinvolvi wkoll lil xi membri mit-taqsima ta` l-immigrazzjoni kif ukoll tal- forensika li ngħataw taħriġ barra minn Malta.