MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 312 L-Erbgħa, 2 ta' Novembru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 312 L-Erbgħa, 2 ta' Novembru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 312

L-Erbgħa, 2 ta' Novembru, 2005

WERREJ

MINUTI 518

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 518

TQEGĦID TA' KARTI 524

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U T-TAĦRIĠ

GĦAS-SENA 2005-2006 525

AĠĠORNAMENT 545

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 549

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 311 li saret fl-1 ta' Novembru, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

QUALITY SERVICE CHARTER

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il quality service charter tnieda s'issa?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s'issa ġew imnedija uffiċjalment 56 quality service charters, bil-lista kompluta titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Tlieta minn dawn iċ-charters ġew miżmuma.

TIĠDID TA' APPOINTMENTS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ingħataw jew ġew imġedda appointments ta' permanent secretary, direttur ġenerali, direttur u assistent direttur minn Jannar sa Settembru 2005?

Lil min ingħataw jew fil-każ ta' min ġew imġedda l-appointments?

Jista' jgħid jekk hemmx impjegati minn dawk imsemmija hawn fuq li l-kuntratt tagħhom ma ġiex imġedded?

Min huma u x'inhi r-raġuni li l-kuntratt tagħhom ma ġiex imġedded?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra skeda li turi kemm ingħataw, iġġeddew jew ma ġġeddewx ħatriet ta' segretarju permanenti ewlieni, segretarju permanenti, direttur ġenerali, direttur u assistant direttur għall-perijodu msemmi.

Dawn il-ħatriet kollha kienu jew għadhom fuq performance agreement li jiskadi awtomatikament wara tliet snin, jew wara ħames snin fil-każ ta' assistenti diretturi.

Fil-każ ta' segretarji permanenti, il-ħatriet isiru ai termini ta' Artiklu 92 (3) tal-Kostituzzjoni.

Fil-każ tal- pożizzjonijiet l-oħra, il-ħatriet isiru fuq bażi ta' kompetizzjoni ġdida, bl-aktar kandidat adatt jintgħażel għall-post.

Ma nħossx li tkun etika li jingħataw dettalji personali ta' kapijiet jew assistenti kapijiet li l-kuntratt tagħhom ma ġġeddedx, anke għax ir- raġunijiet jistgħu jkunu varji - per eżempju, l-individwu ma jkunx laħaq il- livell minnu mistenni jew il-persuna ma tibqax idonea in vista ta' ristrutturar, jew jista' ikun ukoll li ċ-ċirkostanzi mġiegħla mir-riforma jiddeterminaw li jkun hemm tibdiliet fl-istruttura – u f'dan ir-rigward qiegħed ukoll inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra ċirkolari OPM 41/2005 li titfa' dawl fuq il-proċess li għaddej bħalissa.

TAXXI INTERNI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid taħt liema poter jew liġi, id-dipartiment tat-taxxi interni qed jesiġi li ċerta persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tħallas arretrati ta' taxxa allegatament dovuta għal perijodu li jmur lura oltre 30 sena u għalhekk preskritt?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dispożizzjoni rilevanti tinsab f'artiklu 54 ta' Att II ta' l-2004, li jemenda Artiklu 47 ta' l-Att dwar l- Amministrazzjoni tat-Taxxa.

Il-liġi minn dejjem tat lill-kummissarju tmien snin biex jiġbor it-taxxa minn meta l-assessment ikun sar finali u konklussiv.

B'din l-emenda, f'dawk il-każi fejn il-preskrizzjoni setgħet daħlet sa l-aħħar tas-sena 2003, il-kummissarju ngħata sa l-aħħar tas-sena 2005 biex jirrimedja billi jieħu l-azzjoni legali neċessarja.

UŻU TA' L-INDICATORS

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm nies tressqu l-qorti talli ma xegħlux l-indicator?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li matul is-sena 2004 ingħataw 1,024 ċitazzjoni mit-taqsima tat-traffiku tal-pulizija dwar nuqqas ta' użu ta' l-indicators, filwaqt li matul din is-sena ngħataw 476.

XOGĦLIJIET FIL-MARSA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fil-Marsa wara s-sejba ta' fdalijiet ta' port Ruman?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Jien informat illi wara li saru l-investigazzjonijiet arkeoloġiċi mis- sovrintendenza tal-patrimonju kulturali, id-dipartiment tax-xogħlijiet ħejja pjanti ġodda għall-proġett sabiex dan ikun jista' isir mingħajr ma jkollu impatt negattiv fuq il-wirt arkeoloġiku tal-post u x-xogħol fuq il- proġett reġa' nbeda skond il-pjanti ġodda, taħt is-superviżjoni ta' esperti fil-qasam ta' l-arkeoloġija.

Ix-xogħol komplessiv huwa ta' 280 metru tul ta' twessigħ, inkluż fergħa ġdida bi 12-il metru wisa', bi żvog addizzjonali f'Xatt il-Mollijiet.

Minn dan ix-xogħol diġa' nbeda x-xogħol fuq medda ta' 110 metri u saret ukoll trinka ta' madwar 60 metru, fejn għadu qed isir recording arkeoloġiku bl- iskop li jintlaħaq ftehim fuq ix-xogħol tal-kumplament tal-kanal, jiġifieri fuq 170 metru ieħor.

XOGĦLIJIET FIL-MARSA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid fiex jikkonsisti l-arranġament milħuq sabiex jiġu preservati fdalijiet importanti ta' port Ruman fil- Marsa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li s-sovrintendenza tal-patrimonju kulturali u d-diviżjoni tax-xogħlijiet għamlu arranġamenti sabiex il- koperattiva arkeoloġika tingħata xogħol biex jitpinġew sezzjonijiet li jirrappreżentaw l-iskavi fejn jinstabu fdalijiet arkeoloġiċi.

Saru wkoll arranġamenti sabiex il-fond ta' dan il-kanal il-ġdid, ma jinżilx 'l isfel iktar mill-wiċċ ta' dak fejn jinsabu l-fdalijiet arkeoloġiċi u hekk l-istruttura ta' l-istess kanal tkun tista' tiżżarma biex ma tipprekludix li jitkomplu studji fil-futur fuq dan is-sit.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Ġaladarba jkunu tlestew l-iskavi, possibbli li parti mill-port Ruman tkun koperta b'xi tip ta' ħġieġa ħoxna biex wieħed ikun jista' jara l-fdalijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, ħalli nispjega x'inhu jsir.

Fil- Marsa, fejn kien jiżvoga d-drenaġġ, hemm watercourse wiesa' madwar tmien metri.

Dan il-kanal ġie mwessa' għal 12-il metru min-naħa li tagħti għal Triq Aldo Moro, bil-għan li nevitaw il-bottlenecks aktar ma nersqu lejn ix- xatt.

Imbagħad meta taqbeż Triq Aldo Moro u tmur fuq in-naħa l-oħra, issib il-kanal l-antik b'wisa' ta' tmien metri.

Issa fejn hemm dak il-kanal eżistenti ta' tmien metri ma tistax twessa' fuq ix-xellug għar-raġuni li hemmhekk ħerġin il-cables tal-power station tal- Marsa.

L-alternattiva hi li l-kanal ikollu jitwessa' fuq in-naħa l-oħra, fejn l-iskola ta' San Ġużepp, li llum qiegħda tilqa' fiha l-immigranti irregolari.

Fuq dik in-naħa qed issir cross-section ta' madwar 20 metru kwadru biex nagħmlu watercourse ġdida.

Din ma tistax tiġi eżatt ma' l-oħra u tibqa' sejra sal-baħar għax fejn hemm dak il-kanal ta' tmien metri wisa' li jibqa' sejjer lejn il-baħar, proprju max-xatt tal-Marsa, hemm binja li hija skedata - din il-binja fl-antik kienet tintuża għat-tramm - u allura kellna nduru magħha bħal furketta, niskapulawha u nerġgħu niġu fil-menqa tal-Marsa.

Allura hemmhekk se toħroġ watercourse bi cross-section ta' iżjed minn 20 metru kwadru u peress li din il-watercourse għandha din il-kamra antika quddiemha, trid tiftaħ forma ta' furketta b'żewġ ponot u toħroġ għal ġol- menqa tal-Marsa.

Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Azzopardi ma jistax jintlaqa' għax hemmhekk instab ħajt taħt il-livell ta' l-ilma baħar u allura ovvjament il-livell tal-wiċċ trid tiskapulah u tgħaddi by gravity, ħalli l- ilma jkollu dak il-flow naturali u jmur għal ġol-baħar.

Għal dan il-għan sar survey biex naraw il-livell tal-ħajt safejn jasal u dan sar b'arranġament bejn il-patrimonju kulturali u l-works department ħalli l-pjanti jiġu modifikati b'tali mod li dawn il-ħitan ma jintmessewx.

Jiġifieri kellna nwessgħu iżjed u kellna nirranġaw dak li ngħidulu l-invert level b'tali mod li dan il-ħajt ma nagħmlux impatt negattiv fuqu.

Allura m'huwiex il-każ li nagħmlu xi tip ta' ħġieġa kif qed jissuġġerixxi l-Onor.

Azzopardi.

Naturalment f'postijiet li jkunu dry tista' timxi b'dan il-mod li qed jgħid il-ħabib tiegħi, imma mhux meta għandek flow ta' ilma kontinwu.

Hawnhekk ta' min ifakkar li għalkemm f'pajjiżna m'għandniex high tide, xorta waħda dan it-tide dejjem ikun ta' madwar żewġ piedi u allura jitlagħlek mhux ħażin.

Għal dan il-għan kulma qed nagħmlu hu li ngħaddu preċiż ma' dawn il-ħitan, mingħajr ma mmissuhom, bil-qiegħ tal-kanal jinħadem b'mod li l-partijiet li se jintużaw ikunu jistgħu jinqalgħu.

Dan qed isir biex jekk għada pitgħada jkunu jridu jsiru iżjed studji fuq dan is- sit arkeoloġiku, ikunu jistgħu jinqalgħu l-partijiet tal-qiegħ ta' dan l- istess kanal, Sur President.

TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm daħlu kawżi ġodda fit-tribunal għal talbiet żgħar?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi t- tagħrif mitlub dwar kawżi ġodda quddiem it-tribunal għal talbiet żgħar sal- 31 ta' Awissu, 2005 hu kif ġej:

|Sena | 2004 | 2005| |Malta |2,399 |1,699| |Għawdex| 109| | | | |87 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, f'dawk il-kawżi fejn is-sorte tkun taħt il-Lm250, min jirbaħ il-kawża ma jkunx jista' jirrikava l-ispejjeż mingħand il-parti li tkun tilfet il-kawża.

Is-Segretarju Parlamentari jaqbel miegħi li din hija anomalija u anke fiha element ta' inġustizzja?

Ngħid sew jekk ngħid li hemm il-ħsieb li tiġi rettifikata?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, dan il-punt tqajjem diversi drabi mill-Onor.

Interpellant u forsi ta' min wieħed jistudjah.

Hawnhekk qed ngħidu jekk hux il-każ li f'kawżi li ma jkunux jaqbżu l-Lm250 u li jkunu dehru quddiem it-tribunal għal talbiet żgħar, fis-sentenza tiegħu ċ-chairman għandux ukoll jgħid min għandu jħallas l-ispejjeż involuti.

Ovvjament dan il-punt illum għandu iktar u iktar validita' meta wieħed jikkonsidra illi bil-proċedura l-ġdida li għamilna ta' l-ittra uffiċjali esekuttiva għal dawk il-każi fejn id-debiti huma taħt il-Lm5,000, allura hemmhekk diġa' għandek il-possibbilta' li tiġbor flusek.

Allura dan jissoda iktar l-argument ta' l-Onor.

Interpellant, Sur President.

Nassigurah li qed nagħtu attenzjoni partikolari għaliha din u qegħdin nistudjaw ukoll rimedji kompletament differenti bħal, per eżempju, dak li jista' joffri ċ-ċentru ta' medjazzjoni jew dak li jista' joffri ċ-ċentru ta' arbitraġġ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Is-Segretarju Parlamentari jaqbel miegħi li ċ- ċifra mogħtija għal kawżi li daħlu ġodda quddiem it-tribunal għal talbiet żgħar, turi li r-riforma li għamel il-gvern is-sena l-oħra fil-kompetenzi qed tagħti l-frott?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Dawn iċ-ċifri li tajt ma jagħtux l-istampa sħiħa għax filwaqt li meta tiġi biex tipparaguna l-volum ta' kawżi li daħlu sal-31 ta' Awissu ta' din is-sena ma' dak li daħal is-sena l-oħra fl-istess perijodu ssib li kellna żieda ta' 8%, s'issa għad m'għandniex indikazzjoni kif l-ittra uffiċjali esekuttiva affettwat id-dħul tal-kawżi fit-tribunal għal talbiet żgħar, Sur President.

Li nista' ngħid hu li sa l-1 ta' Novembru kienu ġew reġistrati 850 ittra uffiċjali esekuttiva u dawn naqqsu drastikament il-kawżi li jsiru fit- tribunal għal talbiet żgħar.

Jiġifieri filwaqt li fit-tribunal għal talbiet żgħar kienu jsiru bejn wieħed u ieħor minn 160 sa 200 kawża fix- xahar, dawn issa naqsu għal bejn 60 u 80 kawża kull xahar.

Pero' meta inti tgħaqqad il-kawżi ta' tliet xhur u tara l-ittri uffiċjali li saru, issib li n-numru ta' persuni li ġew il-qorti jitolbu rimedju żdied u mhux naqas.

Għax għandek 850 persuna li wżaw din l-ittra uffiċjali u barra minn hekk għandek madwar 240 persuna oħra li għamlu użu mit-tribunal għal talbiet żgħar.

Ovvjament, kif anke ddikjarajt meta konna qed niddiskutu l-abbozz in kwestjoni, din is-sena żgur se naraw tnaqqis bħala ċifra ta' kawżi għar- rigward tat-tribunal għal talbiet żgħar mill-1 ta' Settembru 'l isfel, pero' imbagħad is-sena li ġejja terġa' tistabilixxi ruħha s-sitwazzjoni.

Dan qegħdin ngħiduh għax mit-850 ittra uffiċjali li saru s'issa daħlu biss 40 nota ta' oġġezzjoni - jiġifieri minn 850 hemm 40 ruħ biss li qed joġġezzjonaw għat-talba li saritilhom – u rridu naraw is-sena li ġejja kemm minn dawn l-ittri uffiċjali mbagħad jimmaterjalizzaw ruħhom f'kawża.

Jidher pero' li b'mod ġenerali hija pożittiva ħafna u fil-każ ta' l- operaturi legali u n-nies involuti fil-kummerċ, speċjalment dawk involuti fi small and medium enterprises, ir-risposta hija pożittiva ħafna.

Nispera li fil-bidu tas-sena li ġejja nagħmlu wkoll numru ta' laqgħat ma' dawk imsieħba fil-kamra tal-kummerċ u l-GRTU, sabiex nagħtu iktar informazzjoni u hekk persuni fin-negozju li jkollhom jieħdu ammonti żgħar, jifhmu aħjar kemm illum għandhom rimedji verament avvanzati, fis-sens li flok wieħed jottjeni sentenza mill-qorti f'disa' xhur, b'dawn it-tip ta' kawżi jkun qed jottjeni sentenza fi żmien xahrejn jew tlieta.

PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kawżi ġodda daħlu fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi s-sena l-oħra ġew introdotti 1,122 kawża ġdida fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Malta), filwaqt illi mill- 1 ta' Jannar sal-31 ta' Awissu, 2005 daħlu 879 kawża ġdida fl-istess qorti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Is-Segretarju Parlamentari jaqbel li kuntrarjament għal dak li sa ftit tax-xhur ilu kienu jgħidu xi wħud, anke f'din il-Kamra, it-tariffi li l-gvern introduċa aktar kmieni din is-sena ma rriżultawx f'inqas kawżi ppreżentati fil-qorti?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Iva, dan nikkonfermah.

Fil-fatt din l- istatistika turi li qabel ma saru l-modifiki fejn fuq numru ta' kategoriji soċjali ta' kawżi tnaqqset it-tariffa, kellek diġa' żieda ta' 20%.

Issa ma' din wieħed irid iżid illi mill-1 ta' Awissu ta' din is-sena, il-kawżi kollha marbuta mal-proprjeta' qed isiru fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili.

Għalhekk nikkalkulaw li bejn 100 sa 200 kawża li kienu jsiru kull sena fuq proprjeta' quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, issa se jsiru fil-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili.

Barra minn hekk, ta' min jgħid ukoll li llum t-tariffa f'kawżi għal tibdiliet fiċ-ċertifikati tat-twelid, tal-mewt jew taż-żwieġ, hija ridotta ħafna.

Fejn qabel wieħed ried iħallas Lm75 skond dik it-tariffa li kienet ukoll ridotta fuq affarijiet oħra, illum din naqqasniha għal Lm10.

Allura żgur li sa l-aħħar tas-sena nipprevedu li se jkun hemm żieda ta' kawżi f'din id-direzzjoni.

QORTI TAL-MAĠISTRATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kawżi ġodda daħlu fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta)?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li fis-sena 2004 fil-Qorti tal- Maġistrati (Malta) daħlu 710 kawża ġdida filwaqt li fis-sena 2005 daħlu 476 kawża ġdida.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid x'inhu l- ħsieb tal-gvern fejn jidħlu kawżi ta' spoll li jagħtu lok għal kawżi ċivili u kriminali u jekk dawn għandhomx ikunu amalgamati jew le?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Kif hemm fil-white paper "Lejn Ġustizzja Aħjar u Eħfef", il-gvern qed jipproponi li jibdel is-sistema ta' kif isiru l-kawżi ta' spoll.

Bil-proposta tal-gvern, il-kawżi ta' spoll isiru kollha quddiem il-Qorti Kriminali, b'din il-qorti tiddeċiedi l-punti ċivili u l- punti kriminali.

Dan sabiex persuna li tkun ħadet il-liġi b'idejha, tinġieb għall-ġustizzja malajr u ma jkollhiex il-pjaċir tad-dewmien ta' ċerti tipi ta' toroq li wieħed isib fil-qorti.

Dan ifisser li fejn qabel kawża ta' spoll kienet tieħu numru ta' snin – spoll jiġifieri li wieħed jaqbad u jieħu fil-pussess tiegħu fiżiku xi ħaġa li qiegħda f'idejn ħaddieħor - issa din se tmur mill-ewwel quddiem il-Qorti Kriminali.

Dwar dan irċevejna numru ta' suġġerimenti mingħand diversi persuni u dawn qegħdin nanalizzawhom.

Nisperaw li lejn l-aħħar ta' din is- sena u l-bidu tas-sena li ġejja, inkunu ppreparajna abbozz ta' liġi li jipproponi rimedju ġdid li permezz tiegħu nimxu pass ieħor 'il quddiem.

Li qegħdin ngħidu wkoll - u nispera li nattwawh - hu li nagħmlu qorti b'sezzjoni speċjali għar-rigward ta' proprjeta' u anke għar-rigward ta' kwestjonijiet li jqumu mill-wirt.

B'hekk ikollna qorti speċjalizzata bħalma għandna bil-qorti tal-familja u allura flok dawn it-tip ta' kawżi jmorru quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, nikkonċentrawhom quddiem imħallef wieħed jew tnejn, jiddependi minn kemm ikun hemm kawżi ta' dan it- tip.

Dan qed nagħmluh għax huwa fatt magħruf li ħafna drabi l-iktar kawżi li jdumu l-qorti huma dawk marbutin mal-proprjeta', għalkemm ovvjament mhijiex regola li tgħodd għal kull każ.

ĊENTRU TA' TAĦRIĠ TAS-SWATAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk studenti li jattendu ċ-ċentru ta' taħriġ tas-Swatar humiex intitolati għall-istipendju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-liġi ma tipprovdix stipendju għal studenti li jattendu ċ-ċentru ta' taħriġ tas-Swatar.

TURISTI F'GĦAWDEX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm turisti qagħdu f'akkomodazzjoni ġewwa Għawdex bejn Jannar u Settembru 2003, bejn Jannar u Settembru 2004 u bejn Jannar u Settembru 2005?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ninsab informat li n-numru ta' turisti li akkomodaw ruħhom f'Għawdex bejn Jannar u Settembru 2004, dejjem skond l-istatistika ppubblikata mill-NSO, kien ta' 36,560 waqt li ċ-ċifra għall-istess perjodu fl-2005 telgħet għal 47,620.

Din it-tip ta' statistika bdiet tinġabar mill-NSO minn Mejju 2004 u għaldaqstant ma jistgħux jingħataw ċifri għall-perijodu ta' bejn Jannar u Settembru 2003.

BINI FIX-XAGĦRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid xi studji ta' impatt ambjentali saru qabel inħarġu l-permessi biex ikunu jistgħu jinbnew vilel ħdejn Ulysses Lodge li jħarsu għal fuq ir-Ramla l-Ħamra?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab informat li fir-rigward ta' l-applikazzjoni 5138/02 - redevelopment of an existing fully licensed commercial complex at Triq Għajn Qamar, Xagħra Għawdex - saru dawn l-istudji kif jidher hawn taħt:

- Ġeoloġija, ġeomorfoloġija, ilma tal-pjan u idroloġija;

- Analisi ta' l-istabilità ta' l-art;

- Studju ġeotekniku tal-foundations; - Arkeoloġija u wirt kulturali; u

- Ekoloġija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiġifieri l-Ministru qed jikkonferma li dak il- post sabiħ li jħares għal fuq ir-Ramla l-Ħamra u li kien diġa' beda jitħassar meta ngħata permess għal żewġ binjiet, issa se jservi għal proġett enormi ta' xi 21 villa?

Possibbli wasalna f'dan l-istat ta' ġenn li nħassru din il-parti sabiħa t'Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fl-interpellanza li tidher fuq l-order paper, l-Onor.

Membru qed jistaqsi xi studji ta' impatt ambjentali saru qabel ma nħarġu l- permessi biex ikunu jistgħu jinbnew vilel li jħarsu għal fuq ir-Ramla l- Ħamra.

Issa hawnhekk qed jingħata rendikont ta' l-istudji li saru, Sur President.

Naturalment m'hemm xejn xi jżommni milli napplika biex nibni area sħiħa fuq Dingli Cliffs, basta nissottometti l-pjanti lill-MEPA u l-awtorita' min- naħa tagħha dawn tanalizzahom u tagħmel l-istudji li għandha bżonn tagħmel.

Issa r-risposta għall-interpellanza li saret u li jien għadni kemm qrajt tagħti lista ta' studji li saru.

L-istess, jista' jiġi bniedem u jgħid li l-pjazza ta' l-Imdina hija tiegħu u dan ifettillu imur jitfa' applikazzjoni biex itella' skyscraper f'nofs il-pjazza.

Ovvjament is-submissions isiru, pero' imbagħad sta għall- MEPA kif se tirreaġixxi.

F'dan il-każ ġara l-istess u fir-risposta qed jingħad x'inhuma l-istudji li ġew ikkummissjonati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15179.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-nefqa li saret mill-Kunsill Malti għall-Kultura u l- Arti fuq is-summer arts festival 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15098;

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' ħaddiema barranin fit-tarzna bejn Jannar u Ottubru 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15177; u

Kopja ta' dokument maħruġ mill-ministeru għall-investiment, industrija u teknoloġija ta' l-informazzjoni intitolat "Guidelines on Corporate Environmental Policy", bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15203; u

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali u financial statements ta' l-Awtorita` dwar it- Trasport ta' Malta għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 2005;

Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-Awtorita` dwar it-Trasport ta' Malta għas- sena 2005-2006; u

Kopja ta' l-iskeda bil-ħinijiet tat-tluq tar-rotta bejn Wied il-Għajn, Ħaż-Żabbar u l-Universita` f'Tal-Qroqq, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15101.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Sur President, f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar għajnuna finanzjarja li ngħatat mill-gvern għal attivitajiet u skambji taż-żgħażagħ bejn l-1999 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15188.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ

TAL-KORPORAZZJONI

GĦAX-XOGĦOL U T-TAĦRIĠ

GĦAS-SENA 2005 - 2006

(Ikompli mill-1 ta' Novembru 2005)

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Sur President, jien se nipprova ngħaddi ftit kummenti dwar l-estimi tal- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ u filwaqt li se nitkellem dwar xi wħud mill-punti msemmija f'dan l-istess rapport annwali tal-korporazzjoni, se nipprova npoġġi wkoll l-istess rapport f'perspettiva ftit aktar wiesgħa.

Se nitkellem ukoll dwar id-diversi targets li kienu mqiegħda għad- diskussjoni aktar kmieni matul din il-ġimgħa meta sar id-diskors tal-budget għas-sena d-dieħla.

Ilkoll kemm aħna nafu li x-xogħol u t-taħriġ huma l-qofol tal-politika tal- gvern preżenti, huma l-fulcrum li fuqu jrid jaħdem u qiegħed jaħdem il- gvern preżenti sabiex jiggarantixxi li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar ikun hemm persuni f'pajjiżna li jkunu qegħdin jikkontribwixxu għall-ġid ekonomiku ta' pajjiżna.

Għalhekk irridu naraw li dawk kollha li jaħdmu jkollhom aktar taħriġ u preparazzjoni għal dik li hija d-dinja tax-xogħol.

B'hekk kull wieħed minna jkun qiegħed f'qagħda aħjar li x-xogħol li jagħmel, iwettqu aħjar u jkollu wkoll livell ta' xogħol aktar avvanzat.

Fl- istess ħin ma rridux nitilfu d-direzzjoni sabiex ikun hemm ukoll varjeta` ta' impjiegi, dejjem skond il-kapaċitajiet individwali ta' kull wieħed u waħda minna.

Sur President, il-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ qiegħda tipprova tindirizza mhux biss il-ħteġijiet ekonomiċi tal-pajjiż iżda qiegħda wkoll tindirizza l-ħteġijiet individwali ta' diversi persuni.

Nafu li l- kapaċitajiet individwali huma differenti minn wieħed għall-ieħor u allura rridu nassiguraw li mhux biss inħarsu lejn il-ħteġijiet ta' dawk li forsi huma aktar ippreparati minn oħrajn, imma rridu nipprovaw nindirizzaw il- ħteġijiet ta' kulħadd.

Fl-opinjoni tiegħi, l-ETC qiegħda tipprova tagħmel dan l-impenn u naħseb li b'ċertu suċċess qiegħed jirnexxielha tindirizza wkoll id-diffikultajiet u l- isfidi differenti li jinħolqu mill-kapaċitajiet individwali ta' kull wieħed u waħda minna.

Fil-fatt matul il-ħidma tagħha tas-sena li għaddiet kienet qiegħda tipprova kontinwament tindirizza din is-sitwazzjoni u dan nistgħu narawh mir-rapport annwali tagħha.

Naturalment ma nistgħux naħarbu mill- funzjoni ta' din il-korporazzjoni mingħajr ma nħarsu wkoll lejn perspettivi aktar wiesgħa ta' pajjiżna.

Sur President, nafu li l-gvern poġġa diversi affarijiet fiċ-ċentru tal- ħidma tiegħu pero` l-impjiegi, l-edukazzjoni u l-ambjent huma l-fulcrum prinċipali li fuqhom qed jaħdem.

Għalhekk il-Korporazzjoni għax-Xogħol u t- Taħriġ attwalment għandha funzjoni aktar importanti minn qatt qabel sabiex tkompli tippreparana għad-dinja tax-xogħol.

Għandha l-funzjoni li tkompli tibni fuq dawk il-pedamenti li jkunu diġa` nbdew fil-qasam edukattiv.

Pero` fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni diġa` tkellem il-ministru konċernat u wisq probabbli jerġa' jagħmel aċċenn għalih fil-konklużjoni tiegħu.

Irridu naraw li l-ETC tkun f'qagħda li tara li l-possibbilitajiet ta' impjieg għal dawk il-persuni li qed ifittxu x-xogħol għall-ewwel darba, jiġifieri dawk minn 16-il sena 'l fuq, kif ukoll dawk il-persuni li qegħdin ifittxu x-xogħol wara li komplew l-istudji tagħhom, ikomplu jikbru.

Naturalment l-istess korporazzjoni għandha wkoll id-dover li mhux sempliċement tara li l-bniedem ikun ippreparat għall-impjieg fl-ewwel ġurnata tiegħu, pero` jekk kemm-il darba jkun hemm sitwazzjonijiet fejn għal xi raġuni jew oħra dak li jkun jitlef l-impjieg tiegħu, l-ETC għandu jkollha – kif fil-fatt diġa` għandha - diversi inizjattivi sabiex tagħti taħriġ neċessarju ta' retraining.

B'dan il-mod min jitlef l-impjieg jipprepara ruħu għal impjiegi ġodda.

Naturalment ma nistgħux nitkellmu dwar l-estimi tal-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ mingħajr ma npoġġu wkoll l-estimi tagħha f'diversi realtajiet li bħalissa għandna f'pajjiżna.

Ladarba qegħdin nitkellmu dwar l-estimi ta' l-ETC rrid ngħid li ġew imħabbra diversi inizjattivi mill-prim ministru fid-diskors tiegħu tal-budget.

Dawn l-inizjattivi se jkomplu jibnu fuq punti oħra li kienu diġa` msemmija fix-xhur li għaddew u li konna qegħdin naħdmu fuqhom bħala gvern.

Xi ħaġa li qed niftakar bħalissa hija li l-ETC trid tkun f'qagħda li taħdem u tipprepara lilha nnifisha skond il- ħteġijiet li kienu qed jiġu mfassla fin-national reform programme.

Sur President, nafu li Malta bħala wieħed mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea, matul il-ġimgħat li għaddew kienet qiegħda tipprepara programm ta' inizjattivi li fuqhom riedet taħdem bejn din is-sena u s-sena 2008.

Illum fil-fatt kien hemm il-launching uffiċjali fil-ministeru għall- kompetittivita` u l-komunikazzjoni ta' l-aħħar verżjoni tan-national reform programme għal pajjiżna.

In-national reform programme huwa dokument li qiegħed jibbaża fuq ħames punti prinċipali, jiġifieri s-sostenibilita` tal- finanzi pubbliċi, il-kompetittivita`, l-impjiegi, l-edukazzjoni u t-taħriġ kif ukoll l-ambjent.

Pero` jien nixtieq nenfasizza wkoll fuq numru ta' punti li joħorġu mill-istess dokument, punti li aktar minn ħaġa oħra huma marbutin ma' l-employment u ma' l-edukazzjoni u t-taħriġ.

M'għandix dubju li pajjiż ma jistax javvanza 'l quddiem biżżejjed jekk kemm- il darba ma jkunx hemm preparazzjoni adegwata għall-impjiegi f'dak li huwa edukazzjoni u taħriġ.

Allura kif kien diġa` propost fid-draft li kien ippubblikat aktar kmieni, il-gvern qiegħed jagħmel enfasi partikolari fuq it-taħriġ fil-preparazzjoni għad-dinja tax-xogħol u għall-edukazzjoni f'diversi livelli oħra.

Dan l-istess dokument qiegħed jara li l-punti marbuta ma' l-edukazzjoni u mat-taħriġ ikunu qegħdin jingħataw riferenza prinċipali u jkunu l-qofol tal-ħidma tal-gvern għal dawn it-tliet snin li ġejjin.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed ifakkar li n-national reform programme, il- pre-budget document kif ukoll dokument ieħor, li għad irid jiġi ppubblikat u li jitkellem dwar il-mod ta' kif Malta qiegħda tonfoq il-fondi li jiġu mill-Unjoni Ewropea, huma tliet dokumenti li wieħed irid iħares lejhom flimkien.

Fil-fatt dawn jagħtu indikazzjoni ta' l-impenn tal-gvern ħalli jiġi assigurat li l-ewwelnett, l-akbar numru ta' persuni possibbli jkunu qegħdin jaħdmu u li dawn ikunu qegħdin jaħdmu f'xogħol produttiv u li jirrendi kemm għalihom kif ukoll għall-ekonomija tal-pajjiż.

Sur President, naħseb li kulħadd sema' bil-kelma tant popolari tal- kompetittivita`, mhux biss f'pajjiżna imma wkoll fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk irid ikollna aktar kuxjenza dwar il-kompetittivita` f'dak kollu li nagħmlu u rridu niggarantixxu li jkun hemm il-preparazzjoni neċessarja għaliha.

Għal dan il-għan ma nistgħux naqilgħu lill-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ mill-kumplament tal-ħidma tal-gvern anzi rridu niggarantixxu li l-ħidma li tagħmel ikollha għeruq sodi fil-kumplament tal- politika tal-gvern tal-ġurnata u permezz ta' dan kollu rridu niggarantixxu li jkun hemm parteċipazzjoni qawwija.

Għaldaqstant in-national reform programme qiegħed jikkonċentra b'mod qawwi fuq l-analisi li għamlet l-ETC u fuq realtajiet Ii għamel ukoll riferenza għalihom l-Onor.

Louis Galea meta kien qiegħed jagħmel l-introduzzjoni tiegħu l-bieraħ filgħaxija.

Il-bieraħ smajna lill-Onor.

Galea jgħidilna li f'pajjiżna għandna 54% tal-popolazzjoni li qiegħda tipparteċipa fid-dinja tax-xogħol u allura hemm bżonn li din ir-rata nkomplu ngħolluha.

Irridu nkomplu niggarantixxu li aktar u aktar persuni jitħajru joħorġu jaħdmu, isibu impjieg u jrendu xi ħaġa għall-ekonomija ta' pajjiżna.

F'dan ir-rigward diġa` kienet iċċarata l-pożizzjoni tagħna.

Għalkemm globalment, on average, għandna 54% tal-poplu Malti li qiegħed jagħti s- sehem tiegħu għad-dinja tax-xogħol, u li dan huwa fost l-aktar persentaġġ baxx fost il-membri ta' l-Unjoni Ewropea, wieħed irid jgħid ukoll li mbagħad, in-numru ta' irġiel li jaħdmu f'pajjiżna jlaħħaq għal madwar 74%.

Għalhekk min-naħa għandna l-average ta' impjiegi li qiegħed fost l-aħħar nett tal-klassifika mentri l-persentaġġ ta' irġiel li jaħdmu f'pajjiżna huwa fost l-ogħla li hemm fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura bir-raġun kollu aħna qegħdin nipprovaw inħejju diversi inizjattivi fil- budget u fl-estimi tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ sabiex inkomplu nipprovaw inħajru numru akbar ta' nisa li jagħtu s-sehem dirett tagħhom lejn il-ħidma ekonomika ta' pajjiżna.

Issa hawnhekk ħadd m'għandu jimmiżinterpreta dan li qed ngħid b'tali mod li aħna qisu qed ngħidu li n-nisa f'pajjiżna m'għandhomx ammont qawwi ta' xogħol, anzi bil-kontra.

Aħna nafu li n-nisa, f'diversi kategoriji tal- ħajja, jagħmlu xogħol importanti ħafna.

Madankollu hemm bżonn li l-ammont ta' nisa li jaħdmu fil-ħajja ekonomika jiżdied aktar minn dak li hu llum.

Għalhekk id-diversi inizjattivi li ssemmew, fosthom iċ-childcare centres u inizjattivi oħra, għandhom jiggarantixxu li l-mara terġa' tirritorna fid- dinja tax-xogħol mingħajr ma jkollha ħafna xkiel.

Sur President, fin-national reform programme li semmejt aktar qabel insibu 54 inizjattiva b'kollox, li aktar min-nofshom huma indirizzati lejn il- qasam ta' l-impjiegi, l-edukazzjoni u t-taħriġ.

Dan qed nagħmluh proprju għaliex irridu niggarantixxu li nilħqu dawk it-targets li nkunu ssettjajna għalina nfusna.

Ma rridux ninsew li s-suċċess f'dak li nkunu wettaqna se jkun qiegħed jiġi mkejjel ukoll mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt hemm il- ħtieġa li fil-bidu ta' kull sena, ikun hemm analisi ta' dawk it-targets li pajjiżna jkun issettja.

Per eżempju, aktar minn darba kien hemm indikazzjoni, minn diversi għaqdiet f'pajjiżna, – fosthom dawn hemm il- constitutional bodies u anke l-oppożizzjoni - dwar x'inhu s-sehem ta' pajjiżna f'dik li hija riċerka u innovazzjoni.

Filwaqt li l-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ sal-lum għadha ma ndirizzatx biżżejjed il-punti tar- riċerka u l-innovazzjoni, nafu li għandha rwol importanti x'taqdi f'dak li huwa inkoraġġiment u tisħiħ min-naħa tas-settur privat.

Nafu li l-Unjoni Ewropea qiegħda tgħid li hemm il-ħtieġa li fl-Ewropa nilħqu livelli ta' 3% bħala parteċipazzjoni ta' investiment f'dik li hija riċerka u innovazzjoni.

Issa meta qed ngħidu 3% m'aħniex qed ngħidu li din il-parteċipazzjoni għandha tiġi kollha min-naħa tal-gvern iżda bejn wieħed u ieħor qegħdin ngħidu li 1% għandha tiġi mill-gvern u t-2% l-oħra mis-settur privat.

F'dan ir-rigward l-ETC, permezz tad-diversi kuntatti li għandha mal- kumpanniji privati li jaħdmu f'pajjiżna, qiegħda tinvesti mhux ħażin.

Għalhekk hemm bżonn li noħorġu b'mod aktar ċar l-ammont ta' investimenti li qegħdin isiru f'riċerka u innovazzjoni proprju sabiex nipprovaw niggarantixxu li dak li qed nagħmlu, ikun xi ħaġa pubblika.

Hawnhekk m'iniex qed nitkellem biss fuq dak li qed jiġri min-naħa tal-gvern imma wkoll fuq dak li qed isir mis-settur privat.

Hemm bżonn li dan ikun magħruf pubblikament ħalli nipprovaw niggarantixxu li fejn hemm il- benefiċċji li nistgħu ngawdu minnhom, inkunu f'pożizzjoni li neħduhom.

Fi kliem ieħor, in-national reform programme huwa l-istess bħall-famuż aġenda ta' Lisbona għall-Unjoni Ewropea, pero` dan qiegħed fuq livell nazzjonali.

In-national reform programme għandu diversi inizjattivi li jridu jkomplu jwasslu sabiex il-parteċipazzjoni ta' l-akbar numru ta' persuni li għandhom kapaċitajiet diversi, fil-fatt ikunu qed jagħtu s-sehem tagħhom għall- ekonomija ta' pajjiżna.

Sur President, meta għamilt il-launching ta' l-ewwel dokument għall- konsultazzjoni kien hemm ġurnalist li għamilli żewġ mistoqsijiet.

Dan staqsieni: X'inhuma t-targets tagħkom għall-impjiegi f'pajjiżna?

Se tnaqqsuhom, tgħolluhom jew inkella b'xi mod jew ieħor se timmodifikawhom?

Dakinhar ir-risposta tiegħi kienet li t-targets tagħna bħala gvern se jibqgħu dawk illi kull persuna li hija kapaċi taħdem u kapaċi tagħti s- sehem tagħha fl-ekonomija ta' pajjiżna, tkun qiegħda taħdem.

Naturalment aħna bir-raġun niftaħru li qegħdin minn żmien għall-ieħor innaqqsu n-numru ta' persuni li jirreġistraw u qed inżidu n-numru ta' persuni li jagħtu s-sehem tagħhom fil-ħajja ekonomika ta' pajjiżna.

Fil- fatt dan joħroġ mir-rapport ta' l-istess Korporazzjoni għax-Xogħol u t- Taħriġ, pero` ladarba jibqa' jkun hemm persuni li m'humiex qegħdin jaħdmu, it-targets tagħna se jibqgħu dawk li nżidu l-parteċipazzjoni fid-dinja tax- xogħol.

Mhux hekk biss imma hawnhekk, għal darba oħra qegħdin ngħidu li għas-sena d-dieħla u għas-snin ta' wara rridu niggarantixxu li jkollna 500 persuna f'pajjiżna li jkunu ppreparati għal dawk imsejħa ICTs, jiġifieri sistemi ta' informazzjoni.

Meta dawn il-500 persuna jkunu ppreparati għal dan il-kwalita` ta' xogħol ikunu qed jippreparaw lilhom infushom għal xogħol li huwa mħallas aħjar u li jrendi aktar.

Naturalment minn żmien għall-ieħor għandna wkoll ir-rabta ta' l-edukazzjoni u t-taħriġ edukattiv sa l-eta` ta' 16-il sena u aktar ħalli nippreparaw lil dawk l-istudenti għad-dinja tax-xogħol.

Irrid ngħid li f'dawn l-aħħar ġranet ħarġet il-15-il ħarġa tal-magazine "MCAST Link" mill-MCAST – il-post fejn eluf ta' żgħażagħ f'pajjiżna qegħdin imorru sabiex jitgħallmu bi preparazzjoni għall-ħajja tax-xogħol - li fih insibu numru ta' inizjattivi.

Fost l-oħrajn hemm l-inizjattiva ta' organizzazzjoni ta' ftehim li ġie milħuq bejn l-MCAST u s-segretarjat parlamentari għan-negozji ż-żgħar u s-self-employed.

Dan il-ftehim jitkellem dwar il-ħtieġa ta' taħriġ f'dak li huwa l-entrepreneurship li jrid iwassal sabiex numru ta' persuni jkunu ppreparati li jagħtu s-sehem tagħhom fil-ħajja ekonomika ta' pajjiżna.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin nintebħu li iżjed ma tkun ippreparat, iżjed tista' tagħti sehem qawwi fil-ħidma ekonomika ta' pajjiżna.

U hawnhekk għal darb'oħra qegħdin naraw ir-rabta kontinwa ta' diversi inizjattivi meħuda minn diversi livelli tal-gvern ċentrali.

Jekk m'hu qed jiġri xejn f'dak li huwa taħriġ, edukazzjoni u ħidma ekonomika żgur li qed ikun hemm aktar sinerġija bejn id- diversi entitajiet li b'xi mod jew ieħor huma responsabbli mit-taħriġ fil- livell taż-żgħar, fil-livell aktar għoli u mbagħad fil-preparazzjoni għall- ħajja tax-xogħol.

Huwa żgur li llum qiegħed ikun hemm aktar parteċipazzjoni u sinerġiji bejn diversi organizzazzjonijiet.

Allura qiegħed ikun hemm preparazzjoni aħjar għad-dinja tax-xogħol li lkoll nafu li ma nistgħux ngħaddu mingħajrha.

Sur President, filwaqt li nirrikonoxxu x-xogħol qawwi li għamlet l-ETC matul iż-żmien, bħala gvern naħseb li rridu nibdew nindirizzaw ukoll ir- realta` li din ma tibqax tkun aktar popolarment meqjusa bħala dak l- uffiċċju li fih in-nies imorru jirreġistraw għax-xogħol.

Sar ħafna xogħol f'dik li hija preparazzjoni għad-dinja tax-xogħol pero` sfortunatament għad fadal persuni li jqisu l-ETC biss bħala dak l-uffiċċju li fih imorru darbtejn fil-ġimgħa sabiex jirreġistraw għax-xogħol.

Fil-fatt lilna l- membri ta' din il-Kamra jiġu jkellmuna n-nies fuq l-ETC mhux sabiex jistaqsuna dwar x'tip ta' taħriġ jistgħu jieħdu bi preparazzjoni għad-dinja tax-xogħol imma jiġu jitkellmu magħna meta xi ħadd minnhom, għal xi raġuni jew oħra, ikun inqata' minn fuq ir-reġistru.

Ħafna drabi ssib li dak li jkun inqata' minn fuq ir-reġistru jkollu raġuni valida għalfejn ikun inqata'.

Persuna ġieli tinqata' minn fuq ir-reġistru jew għaliex tkun inqabdet taħdem bla permess jew inkella minħabba li ma jkollha l-ebda interess li ssegwi korsijiet li tkun qiegħda tipprovdi l-ETC.

Pero` aktar minn ħaġa oħra, naħseb li wasal iż-żmien li l-Korporazzjoni għax-Xogħol u t- Taħriġ issir iżjed magħrufa fost dawk li verament iridu jaħdmu u jridu jagħtu s-sehem tagħhom fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Għalhekk il-korporazzjoni għandha sservi ta' platform li twassal għall- impjieg u mhux li taqtagħlek ismek minn fuq ir-reġistru jew inkella biex inti tmur għandha sabiex tirreġistra għax-xogħol u daqshekk.

L-ETC għandha twassal lil kulmin mhux qed jaħdem għal preparazzjoni aħjar għad-dinja tax- xogħol.

Naturalment l-istess korporazzjoni għandha wkoll ir-rwol li tiggarantixxi li kulmin qiegħed jaħdem, ikun magħruf ma' kulħadd li qed jaħdem u mhux sempliċement ikun imniżżel fuq il-kotba ta' min qiegħed jimpjegah.

Irridu nassiguraw li min ikun qed jaħdem ikun qiegħed jagħti s- sehem finanzjarju tiegħu għat-taxxa.

Naturalment għandna realta` ġdida li fiha l-ETC trid tkompli taħdem anke issa li dħalna membri fl-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għall-fatt li l-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ trid tkompli tiggarantixxi li dawk il-persuni barranin li jiġu jaħdmu f'pajjiżna, ikunu huma wkoll qed jagħmlu dan b'mod magħruf.

Sur President, hemm bżonn li dawn il-ħaddiema barranin jaħdmu f'pajjiżna b'mod legali, kemm jekk dawn ikunu ġejjin minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll jekk dawn ikunu ġejjin minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l- Unjoni Ewropea.

L-ETC għandha tiggarantixxi li dawn il-ħaddiema barranin ikunu magħrufa u b'hekk anke huma jħallsu l-bolla u kontribuzzjonijiet oħra.

Kif nafu kien hemm numru ta' persuni barranin li kienu qed jaħdmu f'pajjiżna illegalment.

Għal dan il-għan tajna ċertu żmien ta' konċessjoni, fejn min kien qed iħaddem lil dawn il-persuni - b'mod partikolari dawk fl-industrija tal-bini - kellu l-possibilita` li jirreġistrahom u jagħti rendikont ta' dawk il-persuni li jkun qed iħaddem miegħu.

Naturalment dan kien pass importanti għaliex aħna rridu nassiguraw li kulmin qiegħed jaħdem ikun magħruf.

Ħafna drabi nipprovaw naraw ukoll x'jista' jkun is-sehem ta' din il- korporazzjoni lil hinn mill-impjiegi u t-taħriġ.

U hawnhekk tajjeb li wieħed jibda jħares ukoll lejn ċerti oqsma ta' kif aħna mdorrijin naħdmu f'pajjiżna.

Riċentement kelli okkażjoni li niltaqa' ma' diversi studenti li qegħdin fl-universita` u dawn wassluli kumment li se nressqu hawnhekk.

Dawn qaluli li huma numru ta' studenti li jixtiequ jaħdmu part-time pero` meta pprovaw isibu mod kif jaħdmu, anke għal ġurnata jew tnejn fil-ġimgħa, kellhom iħallsu l-bolla minima.

Dan ifisser li riedu jħallsu Lm5.60c huma u Lm5.60c oħra min iħaddimhom.

Għalhekk dawn l-istudenti staqsewni dwar jekk wasalx iż-żmien li min qeigħed jaħdem għal ġurnata jew tnejn fil-ġimgħa fuq bażi ta' part-time, għandux jibda jħallas perċentwali tad-dħul li jkun qiegħed idaħħal minflok ma' jħallas Lm11.20c b'kollox.

Issa din il-mistoqsija li saret lili se nagħmilha lill-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ u wieħed jistenna li jkun hemm xi tip ta' risposta f'dan ir-rigward.

Naħseb li għandna nsibu xi soluzzjoni għal din il-problema, l-aktar meta nqisu li hemm madwar 10,000 student fl-universita` u hemm eluf ta' studenti oħra li qegħdin jistudjaw f'livelli oħra.

Sur President, huwa veru li dawn l-istudenti għandhom l- istipendju u allura tista' tgħid li qed ikollhom xi forma ta' dħul mis- sistema edukattiva pero` hemm uħud minn dawn l-istudenti li l-korsijiet tagħhom jippermettulhom li jaħdmu fuq bażi part-time.

Fil-fehma tiegħi naħseb li jkun aħjar jekk dawn il-persuni li qed jaħdmu ġurnata jew tnejn fil-ġimgħa, joħorġu aktar fl-apert u jikkontribwixxu huma wkoll fil- ħlasijiet tat-taxxi u kontribuzzjonijiet oħra.

Qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nitkellem ftit dwar kif il- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ tista' tinfilza lilha nnifisha f'dawk li huma d-diversi prijoritajiet għall-ħajja ekonomika attiva li rridu nitkellmu dwarha aktar 'il quddiem.

Din il-ħajja ekonomika trid tkompli twassal għal aktar persuni li jkunu qegħdin jaħdmu u allura filwaqt li għal darba oħra nerġa' nirrikonoxxi s-sehem ta' l-ETC fil-ħidma li tat fil- passat, issa rridu wkoll niggarantixxu u nkunu ċerti li dak li fassalna flimkien – hawnhekk qed nirriferi għall-ħidma ta' preparazzjoni għall- programm nazzjonali dwar ir-riforma - jiġi msaħħaħ.

B'dan il-mod it- targets li bnejna flimkien isiru parti integrali mill-ħajja tagħna ta' kuljum.

Tajjeb li wieħed jgħid li llum, aktar minn qatt qabel, qed ikun hawn ukoll aktar kuxjenza dwar id-diversi ishma li jistgħu jingħataw minn entitajiet diversi ta' impjiegi.

M'għandix dubju li aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar qed ikun hawn organizzazzjonijiet lokali, Ewropej u anke dinjin li qegħdin jirrealizzaw li huma wkoll għandhom sehem x'jagħtu għall- kompetittivita` f'pajjiżna.

Nemmen li fiż-żmien li ġej, b'mod partikolari anke fuq livell ta' politika Ewropea, l-ETC se jkollha funzjoni aktar kbira milli kellha qabel fil-preparazzjoni tal-pubbliku Malti għad-dinja tax- xogħol.

Sur President, l-ETC kellha sehem qawwi fit-tfassil tan-national reform programme u m'għandix dubju li se jkollha wkoll sehem qawwi f'dik li hija l- preparazzjoni ta' direttivi oħra li se jolqtu l-impjiegi f'Malta.

Naħseb li b'mod partikolari, l-istess korporazzjoni se jkollha sehem qawwi f'dak li għandu x'jaqsam mas-services directive.

Nafu li bħalissa qegħdin ngħixu fir-realta` ta' Malta bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea u allura ma nistgħux nibqgħu nħarsu lejn ix-xogħol u t-taħriġ mil-lat lokali, pero` rridu nħarsu wkoll lejn id-direttivi li din toħroġ minn żmien għal żmien.

Bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea ma rridux inħallu li dawn id-direttivi jitfasslu qabel ma nibdew nosservawhom imma rridu nkunu ppreparati għalihom minn kmieni ħafna.

Għalhekk irridu niggarantixxu li l-ETC u korporazzjonijiet oħra jieħdu sehem qawwi f'dik li hija l-preparazzjoni ta' dawn id-direttivi.

Aktar ma nkunu kmieni sabiex nippreparaw ruħna fid- dinja tax-xogħol aktar inkunu f'qagħda li niggarantixxu l-aħjar livell ta' impjieg fid-diversi servizzi li jkollna.

Fl-istess ħin irridu nkomplu nagħtu s-sehem tagħna minn kmieni għat-tfassil ta' din il-politika ta' impjiegi.

Filwaqt li għal darba oħra - naħseb f'isem iż-żewġ naħat tal-Kamra – nixtieq nerġa' nirringrazzja lil dawk kollha li ħadmu f'dan is-settur matul is-snin li għaddew, ikolli ngħid li qiegħed joqrob iż-żmien fejn flimkien irridu nkomplu nfasslu l-ħidma tagħna b'mod aktar wiesa' minn dak li għamilna sal-lum, sabiex nirrealizzaw li r- realtajiet ġodda li għandu bħalissa quddiemu pajjiżna, ma jservux ta' diżinċentiv imma jservu ta' għodda qawwija.

B'hekk pajjiżna jkun jista' jibqa' miexi 'l quddiem u jkompli jieħu l-akbar benefiċċji mir-realtajiet li ma nistgħux naħarbu minnhom u li rridu jew ma rridux, ikollna niffaċċjaw.

U l-aħjar mod ta' kif inti tiffaċċja dawn ir-realtajiet huwa billi tipprepara lilek innifsek minn qabel.

Għalhekk irridu naraw li l- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ, il-ministeru ta' l-edukazzjoni, il- membri kollha ta' din il-Kamra, is-setturi soċjali, it-trade unions u min iħaddem jaħdmu flimkien sabiex nieħdu l-opportunitajiet kollha li tipprovdielna l-ETC u niggarantixxu li din il-korporazzjoni mhux biss tkun ippreparata għar-realtajiet tal-lum imma aktar importanti minn hekk, tkun ippreparata wkoll għar-realtajiet ta' għada.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jien inqis li dibattitu dwar ix- xogħol u t-taħriġ f'pajjiżna għandu jkun wieħed mid-dibattiti l-aktar importanti f'dan il-parlament għaliex wara kollox minnu jiddependi l- ġejjieni ta' eluf ta' Maltin u Għawdxin kif ukoll ta' pajjiżna b'mod ġenerali.

Madankollu ma nafx kemm qegħdin nagħtuh l-importanza li jixraqlu f'din il-Kamra anke għaliex naħseb li l-isfidi kbar li għandna quddiemna f'dawn iż-żmenijiet u fiż-żmenijiet li ġejjin, qed iġegħluna nħarsu mhux biss lejn il-ħolqien ta' impjiegi u t-taħriġ fuq kontest nazzjonali jew Ewropew imma f'kontest globali.

Dan m'huwiex sempliċement logħob bil-kliem imma rridu noqogħdu attenti li ma nagħmlux l-iżball li s-sħubija ta' l- Unjoni Ewropea sservina biss sabiex inkunu kompjaċenti li nadegwaw ruħna biss ma' l-obbligi burokratiċi li tagħmlilna l-Unjoni.

Kultant żmien irridu nissottomettu pjan u ngħidu dak li nkunu qed nagħmlu f'qasam partikolari.

B'hekk ma naħsbux li ladarba qegħdin b'xi mod jew ieħor nadegwaw ruħna ma' l-obbligi u l-iskadenzi ta' l-Unjoni Ewropea, allura qegħdin nagħmlu d-dmir tagħna.

Fil-fehma tiegħi Allaħares naqgħu f'dik it- tip ta' attitudni burokratika li l-Unjoni Ewropea nnifisha tammetti li għandha.

Ma ninsewx li meta nħarsu lejn il-ħolqien ta' impjiegi u anke l- kwalita` ta' taħriġ fid-dinja tal-lum, l-Unjoni Ewropea żgur li m'hijiex eżemplari u lanqas hija xi mudell li wieħed irid iħares lejha.

Sur President, hawnhekk m'iniex qiegħed nagħmel xi EU bashing out of nostalgia jew xi ħaġa oħra simili, imma l-Unjoni Ewropea stess - meta tanalizza dak li qalet fis-sena 2000 f'Lisbona u mid-diversi rapporti u awto-analisi li għamlet minn dak iż-żmien 'il hawn - taf li meta tqabbel lilha nnifisha ma' dak li qed jiġri f'inħawi oħra tad-dinja, bħall-Istati Uniti, l-Asja, l-Awstralja u l-Ġappun, hija qiegħda taqa' lura f'dan il- qasam.

Għalhekk għandha tibdiliet kbar x'tagħmel jekk kemm-il darba trid li tilħaq il-miri tagħha - li ħafna drabi għadhom retoriċi biss –li sas- sena 2010 tkun l-aktar ekonomija li hija bbażata fuq l-għerf u t- teknoloġija ġdida, jiġifieri l-hekk imsejħa knowledge based economy.

Madankollu naħseb li mhux biss m'hijiex se tilħaq dawn il-miri imma naħseb li s'issa ftit għamlet sabiex tilħaqhom għaliex il-mod burokratiku ta' kif taħdem l-Unjoni Ewropea qiegħed jimmilita kontra l-ħolqien tax-xogħol u kontra titjib fil-kwalita` tat-taħriġ.

Issa l-Unjoni Ewropea ma nistgħux inpoġġuha bħala blokk monolitiku għaliex fl-Unjoni Ewropea nsibu stati membri li għandhom sistemi tajbin ħafna ta' taħriġ pero` ejjew noqogħdu attenti li ma nsirux kompjaċenti u sempliċement naqgħu fir-ritmu burokratiku tagħha.

Żgur li b'daqshekk m'għandniex naħsbu li qed nagħmlu dmirna fil-ħolqien ta' l-impjiegi jew fit-taħriġ.

Sur President, il-kejl veru ta' kemm qiegħed jirnexxielna noħolqu impjiegi u kemm qegħdin inħarrġu lin-nies tagħna għall-ekonomija l-ġdida mhu se jagħtihomlna l-ebda dokument ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero` din inġibuha mir- realta`, inġibuha minn kemm jirnexxielna noħolqu xogħol f'Malta u Għawdex u minn kemm jirnexxielna nħarrġu lin-nies tagħna sabiex ikollhom il-ħiliet meħtieġa ħalli jkunu jistgħu jagħmlu x-xogħol li qed jinħoloq fid-dinja tal- lum.

Nafu li fid-dinja tal-lum qegħdin ngħixu fi żmien ta' taqlib kbir u fi żmien li l-kompetizzjoni hija fuq livell Ewropew.

Madankollu ma rridux inħarsu biss fuq livell Ewropew u ningħalqu f'mentalita` insulari u magħluqa.

Irridu li jkollna mentalita` miftuħa u globali għaliex anke jekk l-Unjoni Ewropea nnifisha trid li timxi 'l quddiem, trid tirbaħ il-battalja tal-kompetittivita` u tal-kompetizzjoni fid-dinja.

U dan ma tagħmlux billi burokratikament toqgħod tikteb ir-rapporti u kultant żmien toqgħod tagħmel il-laqgħat imma trid tagħmlu bil-ħolqien tax-xogħol u b'titjib fil-kwalita` tat-taħriġ u ta' l-edukazzjoni.

Nistqarr li waħda mill-affarijiet li nsibha diżappuntanti meta niġu sabiex nanalizzaw ir-rapporti u l-kontijiet tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ hija l-kwalita` ta' rapport li jkollna nanalizzaw.

Jien inħoss li dan ir-rapport sar wisq ritwalistiku u saret biss deskrizzjoni ta' l-attivita` li tagħmel il-korporazzjoni minn sena għal sena.

Jien nifhem li parti mir-rapport għandu jkun rendikont ta' l-attivita` li tagħmel il-korporazzjoni pero` jekk irridu li jkollna rapport fuq il- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ li jservi ta' stimolu għal diskussjoni tajba, m'għandux ikollna sempliċement rendikont burokratiku tal-ħidma tal- korporazzjoni.

Għalhekk hemm bżonn li jkollna rapport ta' kwalita` differenti.

Ir-rapport irid ikollu evalwazzjoni ta' dak li qegħdin nagħmlu u mhux sempliċement ngħidu jekk issottomettejniex ir-rapporti fid-data li kellna nissottomettuh lill-Unjoni Ewropea.

Allura rridu nistaqsu lilna nfusna dawn il-mistoqsijiet li ġejjin: Bħalissa kif inhu l-ħolqien ta' l- impjiegi f'pajjiżna?

Minn fejn ġej il-ħolqien ta' l-impjiegi?

Għandna ħolqien ta' impjiegi?

X'inhi n-natura tal-problema tal-qgħad li għandna f'pajjiżna?

Jien sinċerament inħoss li hemm bżonn li jkollna analisi u rapport differenti minn dak li għandna bħalissa għad-diskussjoni fil- parlament.

Nerġa' ngħid li dan ir-rapport m'huwiex qiegħed jgħinna ħalli naslu għal diskussjoni fonda u serja fuq dan is-suġġett għaliex kulma għandna quddiemna huma biss ftit ċifri u ftit kummenti.

Per eżempju, f'paġna 6 ta' dan ir-rapport hemm dak li għamlet jew li qed tagħmel il- korporazzjoni u nsibu din il-frażi:

"Address the specific employment and training needs of Gozo."

Issa meta f'rapport bħal dan naqra li fost l-impenji l-oħra li daħlet għalihom il-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ matul is-sena li għaddiet, hemm dik li tindirizza l-bżonnijiet speċifiċi tax-xogħol u tat-taħriġ f'Għawdex, ninduna kemm m'aħniex qed nitkellmu bis-serjeta`.

Qed ngħid dan għax kulħadd jaf bil-kriżi serja li hemm fil-gżira Għawdxija.

Biżżejjed insemmi l-waqgħa massiva ta' l-impjiegi li kien hemm fil-qasam industrijali tax-Xewkija fl-aħħar tliet snin.

Hemmhekk insibu li kien hemm waqgħa ta' 70% fl-impjiegi.

Fil-fatt intilfu mijiet ta' impjiegi.

Per eżempju, it- turiżmu f'Għawdex għaddej minn żmien diffiċli u l-impjiegi li qiegħed jiġġenera dan il-qasam huma prekarji ħafna.

Jien sirt naf b'informazzjoni u għalkemm ma kellix ċans nivverifikaha, tkellimt ma' lukandiera Għawdxin u kollha tawni l-istess risposta.

Fil-fatt minn tabella li tlabt u li tpoġġiet il-bieraħ fuq il-mejda tal- Kamra qiegħed jirriżulta li l-ammont ta' Maltin u turisti li jmorru lejn Għawdex naqas u żdied l-ammont ta' Għawdxin li jiġu Malta.

U dawn x'jiġu jagħmlu hawn?

Dawn m'humiex day trippers li jiġu biex jaraw is-siti storiċi tal-gżira imma jiġu hawn biex jaħdmu.

Żdied l-ammont ta' Għawdxin li qed ikollhom jivvjaġġaw lejn Malta biex isibu jaħdmu għax m'għandhomx opportunitajiet ta' xogħol f'Għawdex stess.

Fil-fatt igħiduli li 80% tal- ħaddiema tal-lukandi tan-naħa ta' fuq ta' Malta, in-naħa ta' Buġibba, l- Qawra, San Pawl il-Baħar u l-Mellieħa, aktarx li huma Għawdxin.

Allura huwa biżżejjed li jkollna vers f'dan ir-rapport li l-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ indirizzat il-bżonnijiet speċifiċi tat-taħriġ u ta' l- impjiegi f'Għawdex?

X'kienu dawn?

B'liema mod indirizzathom u fejn wasalna?

Jien ma nippretendix li l-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ toħloq ix- xogħol hi għax meta aħna nitkellmu fuq il-ħolqien tax-xogħol u t-taħriġ irridu nagħmluha ċara li fil-pajjiż irid ikollok kondizzjonijiet importanti li jiġġeneraw l-investiment u li jħeġġu lill-imprendituri jinvestu.

Allura llejla mhux se nġib għad-diskussjoni x'inhuma l-fatturi ta' natura ekonomika, politika, finanzjarja u kulturali li għandna bżonn biex ikollna ambjent ekonomiku li jħeġġeġ it-tkabbir ekonomiku.

Jien naħseb li m'għandniex dak l-ambjent ekonomiku.

Imma dak m'iniex se nwaħħlu fuq il- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ.

Ma jagħmilx sens li nagħmel hekk.

F'pajjiżna għaddejjin minn żmenijiet diffiċli u m'aħniex qed noħolqu l- impjiegi u nżidu l-attivita` fl-ekonomija tagħna għax l-ekonomija m'hijiex tikber.

Anke fil-budget li għadu kemm tressaq il-gvern diġa` qed jantiċipa li s-sena d-dieħla t-tkabbir ekonomiku se jkun ta' 1.1% biss.

Meta mbagħad noqogħdu nitkellmu fuq kemm naqas l-għadd ta' nies li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol, ejja ma nagħmlux l-iżball - issa jien se nagħmilha ċara li jien favur it-tneħħija ta' l-abbużi kollha li jsiru f'dan il-qasam, allura tajjeb li jitneħħew l-abbużi - li għax statistikament jinqatgħu n-nies minn fuq ir-reġistru tal-qgħad inkantaw vittorja li qed noħolqu l-impjiegi u qed inkabbru l-ekonomija.

Nerġa' ngħid li jien favur il-ħarsien tal-liġi u favur l-osservanza tar- regoli u m'għandux ikun hemm abbużi f'dan il-qasam għax b'hekk inkunu qed nabbużaw anke bit-taxxi taċ-ċittadini.

U nafu x'sagrifiċċju qed jagħmlu ċ- ċittadini biex iħallsu t-taxxi u m'għandux ikun hemm abbużi minnhom biex imorru għall-benefiċċju ta' min mhux suppost igawdi minnhom.

Ħalli jkun hemm benefiċċji għal min għandu bżonn imma mhux li jabbuża minnhom.

Imma ejja ma nħalltux ħaġa ma' oħra.

Jekk irridu li jkollna dibattitu serju f'din il-Kamra dwar l-istat ta' l-impjiegi u x'inhu l-istat tat-taħriġ f'pajjiżna għandu jkollna rapport kwalitattivament differenti minn dak li ġie ppreżentat lilna li jservi ta' spunt ta' riflessjoni serja fuq fejn jinsab pajjiżna globalment u mhux pajjiżna waħdu, mhux pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.

Dak mhux biżżejjed.

Meta nqabblu lilna nfusna mal-200 pajjiż ieħor li jeżisti fid-dinja, x'inhu l-livell tal-ħolqien tal-ġid, x'inhu l- livell tal-ħolqien ta' l-impjiegi, x'inhu l-livell tat-taħriġ li qed nagħmlu biex pajjiżna jkun jista' jkollu n-nies imħarrġa biżżejjed ħalli ngħinu fil-ħolqien tal-ġid u fil-ħolqien tax-xogħol?

Jien se nagħmel riflessjoni oħra li minn hawn joħorġu biss bħala numri, u kumment każwali li naħseb jitlob analisi ħafna aktar minn sempliċement numri jew kumment każwali.

Jien se mmur fuq paġna 8 tar-rapport li tirrigwarda l-preferenzi okkupazzjonali ta' dawk li huma bla xogħol.

F'din it-tabella tolqotni ħafna l-qabża enormi li kellna minn Settembru tas-sena 2004 għal Settembru 2005 ta' dawk li qed japplikaw għax-xogħol u huma fil- kategorija "Technical and Professional".

F'Settembru tas-sena 2004 kellna 465 u f'Settembru ta' din is-sena dawn telgħu għal 870 jiġifieri kważi rdoppjaw.

Għalhekk ikun tajjeb li nanalizzaw x'qed jiġri hemmhekk għax dan qed ibiddel anke l-istruttura tan-nies bla xogħol f'pajjiżna.

Mad-daqqa ta' għajn biss lejn dawn il-figuri wieħed jinnota li f'Settembru ta' din is- sena 62% ta' dawk li huma bla xogħol qed ifittxu xogħol manwali, 38% qed iffitxu xogħol klerikali, xogħol fil-grad ta' sorveljanza, supervisory, u technical and professional, imbagħad hemm xogħol ieħor mixxellanju, imma dejjem taħt non-manual.

Hemmhekk hemm qabża drammatika mis-sena ta' qabel għax fis-sena ta' qabel il-parti non-manual kienet ta' 26%.

Jiġifieri minn Settembru tas-sena 2004 għas-sena 2005 kien hemm qabża ta' 12% għax il- persentaġġ ta' dawk li qed ifittxu xogħol fil-livell non-manual minn 26% tela' għal 38%.

Hawnhekk m'għandniex biżżejjed elementi biex nanalizzaw x'qed jiġri imma jien naħseb li għandna bżonn nanalizzaw sew x'qed jiġri.

Wieħed mill-punti importanti li rridu nanalizzaw fl-ekonomija u fis-soċjeta` tagħna huwa l- livell ta' taħriġ li għandna ta' dawk li huma fl-impjieg u l-livell ta' ħiliet li għandna ta' dawk li qed ifittxu l-impjieg.

Ċertament illum il- kompetittivita`, ir-rebħ ta' l-investiment, il-ħolqien tal-ġid u l-ħolqien tax-xogħol jiddependi fuq il-livell ta' ħiliet li pajjiż għandu fil-poplu tiegħu.

Jien inħoss li wieħed mill-modi kif inkejlu f'liema stat ninsabu aħna - u naħseb li xogħol bħal dan għandha tidħol għalih in parti anke l- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ, mhux waħedha imma ma' korpi oħra u ma' istituzzjonijiet oħra - huwa billi nkejlu l-livell ta' skills li għandna fil-pajjiż meta mqabbla ma' dak ta' pajjiżi oħra.

Għaliex illum, aktar minn qatt qabel, lanqas għadu jagħmel sens li nużaw it-timbri tradizzjonali dwar l-ekonomija, jiġifieri jekk din hijiex manifattura jew inkella jekk hijiex servizzi, għax fit-tnejn jista' jkollok low skilled jobs.

Jista' jkollok low skilled jobs fil-manifattura u jista' jkollok low skilled jobs fis-servizzi.

Jiġifieri min juża t-tikketta jew it-timbru ekonomiku li mill-manifattura se mmorru għas-servizzi u b'hekk jeħodha awtomatikament li mexjin minn ċertu livell ta' l-ekonomija għal livell ogħla ta' l-ekonomija, dak ikun qed jagħmel żball.

Dan għaliex jekk nerġgħu mmorru lura għall-kategorija tal-manifattura u għall-kategorija tas- servizzi, fit-tnejn jeżistu low skilled jobs u fit-tnejn jeżistu high skilled jobs.

Pajjiżi bħall-Ġermanja, l-Istati Uniti u l-Ġappun għad baqgħalhom sehem importanti tal-manifattura li jikkontribwixxi ħafna għall-ġid nazzjonali tagħhom, imma t-tip ta' impjiegi li hemm fil-manifattura huma high skilled.

Għalhekk issa ma nistgħux nibqgħu ngħidu li l-manifattura m'għandhiex futur f'pajjiżna u allura mill-manifattura se mmorru għas-servizzi.

Dak għalija huwa diskors li ma jagħmilx sens.

Fl-istadju ta' żvilupp li ninsabu fih illum irridu mmorru għal attivita` ekonomika, tkun xi tkun, li hija high skilled.

Bħalma ġara lil pajjiżi oħra, kumpanniji li marru f'pajjiż minħabba li l-ispiża tal-produzzjoni hija baxxa, dawk ifittxu dejjem pajjiżi bi spejjeż iżjed baxxi biex imorru fihom.

Dik il-battalja aħna ma nistgħux nirbħuha u m'għandniex nibku li ma jkollniex ekonomija bbażata fuq il-pagi baxxi.

Aħna rridu ekonomija bbażata fuq il-ħiliet għoljin.

F'pajjiżna għandna ħiliet għoljin biżżejjed biex noħolqu investiment ġdid u attivita` ekonomika ġdida?

Nerġa' ngħid li l-iskills waħedhom ma jġibulekx l-investiment jekk ma jkollokx ambjent ekonomiku li jġib it-tkattir tal-ġid u t-tkabbir ekonomiku.

Dak huwa fattur li qatt m'għandna ninsew.

Imma huwa żgur li wieħed mill-fatturi determinanti għall-ħolqien tal-ġid u għall-ekonomija l-ġdida huwa l-livell ta' ħiliet li għandek fil-pajjiż.

U ara kemm nitkellmu fuq id-deficit strutturali u fuq id-dejn nazzjonali, jien sinċerament inħoss li l-ikbar deficit li għandna u li l-aktar li għandu jinkwetana - sakemm ma nsolvu lilu m'aħna se nsolvu l-ebda deficit finanzjarju u l-ebda deficit strutturali - huwa l-iskills deficit li għandna fil-pajjiż.

Jekk aħna rridu nagħmlu diskussjoni serja fuq dan il-qasam irridu nanalizzaw dawn l-affarijiet, irridu nkunu nafu x'inhuma l-iskills level li għandna fil-pajjiż għax meta jien nara tabella ta' l-eluf li qed ifittxu impjieg u x'tip ta' impjiegi jfittxu, u din tkun biss manual and non- manual, jien naħseb li dik mhix biżżejjed.

Jien naħseb li dik hija superfiċjali wisq.

L-analisi li għandna bżonn hija biex inkunu nafu fejn ninsabu u x'irridu nagħmlu biex inkunu f'sitwazzjoni li jkollna l-ħiliet meħtieġa għall-ekonomija u għall-attivita` ekonomika l-ġdida li għandna bżonn.

Irridu nkunu nafu l-livell ta' ħiliet kemm ta' dawk li qed ifittxu x-xogħol u anke ta' dawk li huma fix-xogħol għax nafu li dawk jistgħu jitilfuh minn mument għall-ieħor.

Allura daqskemm għandna bżonn edukazzjoni tajba u taħriġ għal min għadu lanqas daħal fid-dinja tax- xogħol, jew dawk li huma bla xogħol u qed ifittxu l-ewwel xogħol tagħhom, daqstant ieħor għandna bżonn taħriġ għal dawk li tilfu x-xogħol tagħhom jew se jitilfu x-xogħol tagħhom.

It-tip ta' xogħol li kienu jagħmlu mhux se jersaq iżjed lejn pajjiżna u allura għandhom bżonn ħiliet ġodda biex dawn in-nies ikunu jistgħu jidħlu f'impjiegi ġodda.

Jekk m'aħniex se nagħmlu din it-tip ta' analisi – din m'għandniex nagħmluha biex sempliċement nagħmluha jew biex noqogħdu nħarsu lejha imma għandha tkun ankrata fid- dinja reali ta' kif se jsir it-tkabbir ekonomiku - se jkollna problemi serjissimi f'dan il-pajjiż għax il-vijabilita` ta' pajjiżna tiddependi minn kemm jirnexxielna jkollna livell u kwalita` ta' edukazzjoni u livell u kwalita` ta' taħriġ li jagħtu lin-nies tagħna l-ħiliet li għandhom bżonn.

Jien ma nemminx fl-illużjoni li sempliċement ikollna biżżejjed nies aktar edukati u nies aktar imħarrġa.

Dak mhux biżżejjed.

Il-mistoqsija tkun: Aktar edukati fiex, aktar imħarrġa fiex u b'liema mod?

Il-fatt li jkollok livell ogħla ta' edukazzjoni minnu nnifsu jagħtik aktar ċans issib impjieg jew darba aktar kellek ċans issib impjieg, imma anke l-figuri li għandna fit-tabella ta' paġna 8 fir-rapport ta' l-ETC juruna li mhux biżżejjed li inti jkollok livell għoli ta' edukazzjoni - li jista' jkun post-sekondarju jew terzjarju - biex awtomatikament issib ix-xogħol.

M'intix se ssib ix- xogħol awtomatikament għax sempliċement għandek degree fl-universita` jew għax temmejt kors f'istituzzjoni post-sekondarja fil-kulleġġ ta' l-arti, xjenza u teknoloġija.

Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, huwa importanti li niddiskutu kemm qed nonfqu flus fl-edukazzjoni u fit-taħriġ.

Ftit ilu kellna diskussjoni fejn intqal li pajjiżna qiegħed lura għax ma jonfoqx biżżejjed fir-riċerka u fl-iżvilupp.

Jien sinċerament mhux kemm nonfqu fir- riċerka u fl-iżvilupp jinkwetani, imma aktar jinkwetani li m'aħniex nagħmlu biżżejjed fit-taħriġ biex niżviluppaw il-ħiliet li għandna bżonn, kemm ta' dawk li qed ifittxu x-xogħol u kemm ta' dawk li huma fix-xogħol u qegħdin fil-periklu li jitilfuh.

U qegħdin fil-periklu li jitilfuh għax ninsabu f'dinja li qed tinbidel ħafna, f'dinja fejn l-unika ħaġa li aħna ċerti dwarha hija l-inċertezza ekonomika u l-inċertezza ta' l-iżvilupp.

U ladarba qegħdin f'baħar miftuħ irridu nkunu baħħara aktar tajbin b'ħiliet aktar flessibbli, b'ħiliet li nistgħu nużawhom fix-xogħlijiet differenti li jistgħu jinħolqu.

Għalhekk ngħid li għandna bżonn tip ta' analisi li ma tkunx marbuta sempliċement ma' impjieg statiku imma analisi tal-livelli ta' ħiliet li għandna u l-livelli ta' ħiliet li għandna bżonn.

Nerġa' ngħid li l- kategorija ta' manifattura u ta' servizzi minnha nnifisha ma tgħidilna xejn.

Li jgħidilna llum hu x'livell ta' ħiliet għandek u x'livell ta' ħiliet għandek bżonn kemm fil-qasam tal-manifattura, kemm fil-qasam tas- servizzi kif ukoll fil-qasam ekonomiku kollu.

Kollox huwa marbut mal- ħolqien tal-ġid u mal-livell ta' taħriġ li għandek bżonn.

Nerġa' ngħid, nagħmlu żball jekk nagħlqu d-dibattitu dwar it-taħriġ, dwar il-ħolqien ta' impjiegi fil-qafas burokratiku ta' l-Unjoni Ewropea.

Importanti li l- Unjoni Ewropea nnifisha - u min isegwi kif jitkellmu ċerti mexxejja ta' l- Unjoni Ewropea, fosthom id-diskors tajjeb ħafna li għamel il-Prim Ministru Ingliż Tony Blair meta dan l-aħħar indirizza lill-parlament Ewropew, jaf x'qed ngħid - tara x'qed iżommha lura milli tkabbar l-ekonomija tagħha, milli toħloq il-ġid, milli toħloq l-impjiegi u kif qed taqa' lura fil- livell ta' ħiliet biex toħloq din l-ekonomija l-ġdida u x'għandha allura tagħmel biex tiżviluppa fin-nies tagħha l-ħiliet li għandha bżonn biex isibu jaħdmu.

Aħna qed nistennew li se jonqsu l-impjiegi għal ħiliet baxxi u se jiżdiedu dawk għal ħiliet għoljin.

Għalhekk huwa importanti li jkollna din it-tip ta' analisi serja, kemm għal Għawdex kif ukoll għal Malta dwar x'tip ta' ħiliet, x'tip ta' taħriġ u x'tip ta' edukazzjoni għandna bżonn għall-ekonomija tal-lum u ta' għada fuq livell ta' globalizzazzjoni.

U min jaf l-istorja jaf li l-globalizzazzjoni m'hijiex fenomenu ġdid għax hawn min jitkellem fuq il-globalizzazzjoni qisha xi ħaġa li bdiet il-bieraħ u li hija xi ħaġa li qed tiġri għall-ewwel darba.

L-istorja tad-dinja turina li l-globalizzazzjoni bdiet mindu l- ewwel komunitajiet tal-bnedmin bdew jiċċaqilqu min-naħa għall-oħra tad- dinja meta bdew jivvjaġġaw fuq il-wiċċ tal-pjaneta.

F'perijodi differenti ħadet forom differenti minħabba l-livell tat-teknoloġija li tkun teżisti, it-tip ta' trasport li jkun jeżisti, it-tip ta' ħidma ekonomika li tkun qed issir, imma l-fenomenu ta' liema nies f'inħawi differenti tad-dinja jikkummerċjaw ma' xulxin - għax wara kollox dik hi l-globalizzazzjoni - huwa żvilupp storiku li ilu jseħħ eluf ta' snin, mhux mijiet ta' snin.

Għalhekk fil-fehma tiegħi ma jagħmilx sens li wieħed joqgħod ipinġi l- globalizzazzjoni bħala xi babaw li għandna nibżgħu minnha u li rridu nipproteġu ruħna minnha.

L-ewwelnett f'pajjiżna aħna qatt ma konna maqtugħin għalina u dejjem kellna bżonn nikkummerċjaw ma' pajjiżi oħra.

Qatt ma ħloqna biżżejjed ġid hawnhekk li kien jagħmilna awto-suffiċjenti, li kien biżżejjed biex ngħixu bih imma dejjem kellna bżonn inġibu ikel minn pajjiżi oħra, dejjem kellna bżonn inġibu affarijiet biex naħdmu bihom.

Jiġifieri anke min-naħa tagħna ilu eluf ta' snin għaddej il-kummerċ ma' pajjiżi oħra.

Għalhekk żgur li aħna m'għandniex għalfejn ikollna xi qoxra protettiva li tbeżżagħna minn dan l-iżvilupp.

Iżda, kif kont qed ngħid qabel, ċertament għandna bżonn negħlbu l-iskills deficit li għandna fil-pajjiż meta mqabbel ma' pajjiżi oħra.

U kif inkejluh dan l-iskills deficit?

L-ekonomija l-ġdida x'tip ta' skills għandha bżonn?

Aħna għandna dawk it-tip ta' skills?

Jekk m'għandniex, hemmhekk huwa l-iskills deficit.

U għalhekk huwa importanti ħafna li jkollna pjan strateġiku ta' l-iżvilupp tar-riżorsi umani li jorbot flimkien x'jiġri fl-istituzzjonijiet formali edukattivi tagħna, x'jiġri wkoll fl- istrutturi formali tat-taħriġ tagħna imma dejjem marbutin mal-bżonnijiet reali biex niżviluppaw il-ħiliet li għandna bżonn biex ikollna l-impjiegi fl-ekonomija moderna taż-żmenijiet tal-lum.

Jekk ma nagħmlux hekk naqgħu lura u jkollna problema serja li jekk jinħoloq impjieg hawn u ma jkollniex il-ħiliet li jkun hemm bżonn, dak l-impjieg nitilfuh.

Issa saret qisha moda li ngħidu li l-futur ta' pajjiżna jiddependi fuq il-farmaċewtika.

Tajjeb u j'Alla dawk li għandna jibqgħu hawn u jiżviluppaw prodotti ġodda biex iżommu n-nies li għandna jaħdmu fihom u j'Alla jiġu oħrajn.

Imma waħda mill-aktar affarijiet li tinkwetani hi meta investituri barranin li ġew hawn Malta biex jiftħu fabbriki tal-farmaċewtika jgħiduli li ma jsibux nies bil-ħiliet meħtieġa biex jaħdmu fil-farmaċewtika.

Issa qed ngħidu li l-fabbriki tat-tessuti, tal-ħwejjeġ u taż-żraben qed jiċċaqilqu u ħafna minnhom iċċaqilqu diġa` lejn pajjiżi oħra fejn l- ispejjeż tal-produzzjoni huma aktar baxxi minn tagħna, u l-livell ta' ħiliet li għandhom bżonn isibuhom f'dawn l-istess pajjiżi għax inti trid torbot iż-żewġ affarijiet flimkien.

Għandek l-ispejjeż tal-produzzjoni u l- livell ta' ħiliet tan-nies li jkollok biex jagħmlu x-xogħol.

Issa jekk fil- każ tagħna għandna kumpanniji tal-farmaċewtika li qed jiġu f'pajjiżna għax jaraw li l-ispejjeż tal-produzzjoni huma orħos minn Spanja u mill-Istati Uniti, imma mbagħad m'għandniex il-livell ta' taħriġ u l-ivell ta' ħiliet li għandna bżonn fin-nies tagħna biex jaħdmu f'dawn il-kumpanniji tal- farmaċewtika, imbagħad għandna problema serja.

Per eżempju, jien informat li l-kumpanniji li qed jiġu hawn qed ikollhom iħarrġu lin-nies tagħhom biex ikunu jistgħu jaħdmu.

U l-mistoqsija tiegħi hi: X'qed nagħmlu biex ikollna l-livell ta' ħiliet li għandna bżonn, per eżempju, fil-qasam tal- farmaċewtika?

X'bidliet saru fl-istruttura formali ta' l-edukazzjoni li tħejji lill-adoloxxenti u liż-żgħażagħ tagħna biex ikollhom dawn il-ħiliet?

Issa jien dejjem għamiltha ċara - u anke llejla nixtieq nagħmlu dan il-punt – li hemm differenza bejn l-edukazzjoni u t-taħriġ.

L-edukazzjoni għandha miri aktar wesgħin minn taħriġ vokazzjonali għad-dinja tax-xogħol.

L- edukazzjoni għandha fuqha dmirjiet li tiżviluppa attitudnijiet, imġiba u ħiliet li m'humiex biss li se tuża fil-post tax-xogħol, imma se tużahom bħala ċittadin f'soċjeta` demokratika.

Allura għandha bżonn tiżviluppalek ċerti aspetti tal-personalita` u tal-ħiliet tiegħek u tagħtik iċ-ċans li tesplora l-mużika u l-arti.

Jiġifieri jien qed nagħmilha ċara li ma naqbel bl-ebda mod li s-sistema edukattiva b'xi mod jew ieħor tiġi mgħaffġa taħt il-bżonnijiet immedjati ta' l-ekonomija u ta' l-imprendituri.

Imma b'daqshekk ma naqbilx li ħafna mis-sistema edukattiva tagħna għadha tas- seklu 19.

Nistgħu niżbgħu l-iskejjel, nistgħu ndaħħlu kurrikulu ġdid u sillabu ġdid, nistgħu nagħmlu strutturi differenti ta' kif l-iskejjel jaħdmu ma' xulxin, imma jekk m'aħniex qegħdin minn issa nippreparaw biex il- formazzjoni edukattiva tagħti kas ukoll il-ħiliet u l-oqsma ta' għerf li għandna bżonn għad-dinja tal-lum u għad-dinja ta' għada, allura s-sistema edukattiva tagħna m'hijiex sistema edukattiva għas-seklu 21.

Is-sistema tagħna għadha mgħaddsa fis-seklu 19 fejn tipprepara lill-istudenti b'mod dejjaq, b'ħafna f'suġġetti separati minn xulxin meta nafu li d-dinja tal- lum titlob il-flessibilita`, titlob li inti tkun kapaċi taħdem f'team, kapaċi tiddjaloga u titkellem ma' setturi differenti ta' l-għerf li huwa differenti ħafna minn kif għadha organizzata s-sistema edukattiva tagħna.

Sur President, nerġa' ngħid, li mingħajr ma tintilef il-vokazzjoni umanistika ta' l-edukazzjoni, l-edukazzjoni trid tagħmel il-kontijiet ma' kemm qegħdin nersqu u x'konfront qed ikun hemm fil-kindergarten, fil- primarji, fis-sekondarji, fil-post-sekondarji, fit-terzjarji għax jien ngħid li għandu jkun hemm equal interaction bejn id-dinja ta' l-edukazzjoni u d-dinja ta' barra l-iskola, ta' barra l-istrutturi formali għax inkella se jkollna problemi serji.

Inutli tgħid: Ħallihom jedukaw ruħhom, jgħaddu mill-primarja, mis-sekondarja u mbagħad naraw x'taħriġ ikollhom bżonn biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Dejjem se jibqa' jkun hemm taħriġ speċifiku għal impjieg speċifiku u s-sistema edukattiva m'għandhiex id-dmir li tagħmel dak, imma żgur għandna bżonn niżviluppaw fin-nies tagħna l-ħiliet u l-attitudni li għandhom bżonn għas-seklu 21.

Jien l-ewwel kont qed nagħti l-eżempju tal-farmaċewtika pero` nħoss li għadna lura f'dak il-qasam u għadna lura bis-serjeta`.

U għadna lura anke fil-livell terzjarju u fil-livell universitarju għax ilu jkollna l- baċellerat fil-farmaċija snin twal.

Allura tinkwieta meta tisma' lil min jiġi jiftaħ kumpanniji tal-farmaċewtika hawn Malta li jgħidilna li l- gradwati li joħorġu mill-universita` m'għandhomx il-ħiliet li għandna bżonn.

Għalhekk importanti ħafna li fl-istruttura edukattiva formali nagħtu kas dawn l-affarijiet għax jien inħoss li fis-sistema edukattiva tagħna - u dan ngħidu bħala kumment ġenerali u allura kumment ġenerali mhux dejjem jaqbad il-komplessita` kollha tas-sitwazzjoni - mill-kindergarten sa l- universita`, l-ikbar nuqqas li għandna huwa dak li għandu x'jaqsam max- xjenza u t-teknoloġija.

Fil-fehma tiegħi, il-kultura xjentifika teknoloġika li għandna bżonn għas-seklu 21, għadha nieqsa f'kull livell.

Ejja ma nagħmlux l-iżball li naħsbu li wasalna għax għandna l-computers fl- iskejjel.

Dak huwa żball kbir għax il-computer, wara kollox, kulma hu huwa teknoloġija oħra.

Jekk it-teknoloġija ġdida qed tużaha f'kontest qadim, dik it-teknoloġija l-ġdida tiġi assorbita fil-kontest qadim u mhux tbiddel lill-kontest qadim li qiegħed fiha.

Biżżejjed wieħed jara l-istħarriġ li sar mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika - ma naħsibx li dan għadna analizzajnieh biżżejjed u jien sibtu interessanti - dwar l-użu ta' l- internet mill-istudenti li ġie ppubblikat din is-sena.

Hawnhekk hawn ħafna materjal li għandu jkun ta' riflessjoni mhux biss għall-edukaturi, imma anke għall-imprendituri u għal min huwa importanti fuq il-ħolqien tax- xogħol.

Waħda mill-affarijiet li fil-fehma tiegħi - forsi jkun hawn min jitkaża li ngħidha din, imma jien ngħidha bl-ikbar responsabbilta` - titfa' lura lill- edukazzjoni f'pajjiżna hija li jien inħossha serja wisq l-edukazzjoni biex inħalluha biss f'idejn l-edukaturi.

Nirrepeti, l-edukazzjoni hija serja wisq biex inħalluha biss f'idejn l-edukaturi għax jekk aħna qed ngħidu li l- edukazzjoni trid tippreparak għall-ħajja, trid tippreparak għax-xogħol, trid tippreparak bħala ċittadin, kif tista' tħalliha tkun magħġuna biss mill-bieb ta' l-iskola 'l ġewwa?

Waħda mill-akbar problemi li għandna - u hemm pajjiżi oħra li għandhom problemi simili, jiġifieri m'iniex qed ngħid li aħna uniċi f'ħaġa bħal din - fis-sistema formali edukattiva tagħna hi li m'hijiex miftuħa għad-dinja kbira li hija biss parti minnha.

L-edukazzjoni u l-iskejjel huma biss parti mir-realta` kumplessa u ħafna drabi l-iskejjel tagħna qishom kunventi, qishom monasteri, kważi kultant ngħid tal-klawsura, li aktar kemm ikunu maqtugħin mid-dinja reali, kważi bilkemm ma ngħidux li huma aħjar.

Mentri edukazzjoni fis-seklu 21 titlob relazzjoni dinamika, relazzjoni ħajja ma' x'qed jiġri 'l barra mill-istrutturi edukattivi.

Jekk mhux se nagħmlu hekk l-edukazzjoni ssir irrilevanti.

Jien kont qed nagħmel riferenza għar-rapport li sar fuq l-użu ta' l- internet mill-istudenti li jikkonferma li l-użu ta' l-internet u l-użu tal- computer huwa biss parti mid-dinja ta' l-istudent u jekk huwa żvantaġġjat fil-literacy tradizzjonali, jiġifieri fil-kitba u l-qari tal-Malti u ta' l- Ingliż, se nsibu li għandu problema wkoll fil-literary teknoloġiku.

Fir- riflessjoni li ssir fis-summary li hemm quddiem, dwar x'jagħmlu t-tfal bl- użu tal-computer naqraw li l-istudenti li jgħixu f'Għawdex u fin-naħa ta' isfel ta' Malta wara l-port, in-naħa tal-Kottonera, jużaw il-computer inqas mir-reġjuni l-oħra ta' Malta.

Dawk ir-reġjuni jikkorrispondu eżattament mal-problemi tal-literacy tradizzjonali li għandna.

Jiġiferi jekk wieħed jara ż-żewġ surveys li saru fuq il-problemi ta' l-illitteriżmu f'pajjiżna jsib li l-iktar li qed jaqgħu lura huma subien f'Għawdex u subien madwar il- Port il-Kbir f'Malta.

Naraw li fil-computers għandna l-istess konklużjoni.

Dak ifisser li diġa` qegħdin inħallu tfal jaqgħu lura fil-ħiliet li għandhom bżonn biex ikunu impjegabbli.

Għax waħda mill-ikbar problemi li għandna llum m'hijiex meta jkollok nies bla xogħol – għalkemm din hija problema serja għal min hu bla xogħol – imma meta jkollok nies impjegabbli li ma jkollhomx il-ħiliet meħtieġa biex isibu xogħol.

Għalhekk żgur li rridu nagħmlu sforz kbir biex l-istruttura formali edukattiva tagħna - b'dan m'iniex ngħid li l- edukazzjoni għandha tirrendi ruħha sempliċement taħriġ vokazzjonali; il- mument ta' taħriġ vokazzjonali jeżisti imma m'huwiex id-dmir ta' l- edukazzjoni - tħejji lit-tfal, liż-żgħażagħ u lill-adulti biex ikollhom il- kultura xjentifika u teknoloġika li għandhom bżonn għas-seklu 21.

Fil- konklużjoni tar-rapport dwar l-użu ta' l-internet insibu wkoll li l- istudenti li jattendu l-iskejjel privati jużaw il-computer u l-internet iżjed minn studenti li jattendu l-iskejjel tal-gvern u l-iskejjel tal- knisja.

Jirriżulta wkoll li fost dawk li l-iktar li jaqgħu lura nsibu l- istudenti tas-secondary schools tal-gvern.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar il- general secondary schools mhux fuq il-junior lyceums.

F'dan l-istudju huwa interessanti wkoll li naraw l-użu li jsir mill-internet.

Per eżempju, ħafna drabi s-subien jużaw l-internet għal skop ta' divertiment u l-bniet jużawh l-iktar għal skop edukattiv.

Jien ngħid li din m'hijiex kumbinazzjoni u hija xi ħaġa li, fil-fehma tiegħi, m'aħniex qegħdin nindirizzaw bis-serjeta` fis-sistema edukattiva tagħna.

Din se jkollha implikazzjonijiet serji 'l quddiem fuq id-dinja tax-xogħol.

Nerġa' nagħmilha ċara li din il-problema teżisti anke f'pajjiżi oħra, imma jien inħoss li m'aħniex nindirizzaw biżżejjed il-fatt li f'pajjiżna l-bniet qed jirnexxu fl-edukazzjoni iżjed mis-subien.

Hemm ħafna raġunijiet għaliex jiġri dan, imma nħoss li għadna m'analizzajnihomx biżżejjed.

Iktar minn hekk inħoss li għadna m'aħniex nindirizzaw din il-problema biżżejjed.

Subien li qegħdin jaqgħu lura fl-edukazzjoni se jkunu żgħażagħ li x'ħin iħallu s-sistema edukattiva formali ta' 16-il sena, jew forsi jkomplu sena oħra jew sentjen oħra, ma jkollhomx il-ħiliet bażiċi meħtieġa biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

U jista' jkollok 100,000 korporazzjoni għax-xogħol u t-taħriġ għax meta tipprova tirkupra lin-nies hija ħafna iktar diffiċli milli tiżviluppalhom il-ħiliet tagħhom.

Illum hemm patafjun ta' riċerka li turi li huwa ħafna iktar diffiċli meta tipprova tirkupra persuni li baqgħu illitterati minn meta kienu tfal.

Allura huwa iktar għaqli li tagħmel strateġija preventiva biex it-tfal ma jsirux illitterati milli taħseb li se tirkuprahom billi meta jkunu adulti illitterati tagħtihom il-ħiliet meħtieġa.

Ħafna drabi sfortunatament - u din wieħed jgħidha b'dispjaċir - ir-riċerka turi li proġetti bħal dawk ifallu.

Għalhekk huwa importanti ħafna li fl-edukazzjoni formali tagħna, mill-kindergarten 'il fuq, nistaqsu lilna nfusna jekk aħniex niżviluppaw fost it-tfal, fost iż-żgħażagħ u fost l-adulti tagħna l-kultura, l-attitudnijiet u l-ħiliet li hemm bżonn għas- seklu 21.

Ħalli nsemmi wieħed mill-oqsma fejn inħoss li qed naqgħu lura.

Aħna konna niftaħru, bir-raġun, li Malta meta mqabbla ma' pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam ma' edukazzjoni lingwistika konna iktar avvanzati minn pajjiżi oħra għax ħafna drabi konna nitgħallmu erba' lingwi.

Konna nitgħallmu tliet lingwi żgur, il-Malti u l-Ingliż, imbagħad ġieli kien ikollok xi lingwa jew tnejn oħra.

Issa f'pajjiżi oħra qed idaħħlu t-tagħlim ta' ilsna oħra anke fil- kindergarten.

Ma jgħallmuhomx b'mod formali u b'mod pedantiku, imma diġa` qed jorjentawhom għal lingwi differenti.

Jekk aħna m'aħniex se nagħmlu hekk se naqgħu lura għax waħda mill-ħiliet li hemm bżonn żgur fid-dinja tas- seklu 21 se tkun il-ħila li tuża iżjed minn lingwa waħda.

Meta nitkellmu fuq litteriżmu m'huwiex biżżejjed li nieħdu l-kejl tal-Ġnus Magħquda, jiġifieri l-ħila li tikteb sentenza bl-ilsien nazzjonali tiegħek.

Fil-każ tagħna trid mill-inqas tkun taf tikteb dik is-sentenza bil-Malti u bl- Ingliż u biex niżviluppw il-kummerċ tagħna mal-bqija tad-dinja hemm bżonn inkunu żviluppati bis-serjeta` fil-ħiliet.

Għalhekk, nerġa' ngħid, li rridu nagħmlu dawk il-bidliet meħtieġa fis- sistema edukattiva tagħna biex ma nħalluhiex sistema tas-seklu 20 u ndaħħluha fis-seklu 21.

Il-ħiliet li għandna bżonn għad-dinja tal-lum jitolbu li tkun flessibbli, li tkun kapaċi tuża oqsma differenti ta' l- għerf.

Imma ħafna mill-edukazzjoni formali tagħna għadha tħarreġ lin-nies b'mod dejjaq għal jobs li huma low skilled jew tradizzjonali jew li qed jispiċċaw.

Is-sistema tagħna m'hijiex tipprepara għall-flessibilita` u għall-ħila li tħallat areas differenti ta' knowledge.

Huwa importanti ħafna li ndaħħlu s-sistema formali edukattiva tagħna fis-seklu 21, li nżidulha fil-livelli kollha tagħha kuntatt mas-soċjeta` u mad-dinja ekonomika.

Jien wieħed minn dawk li nemmen - naf li hemm min ma jaqbilx miegħi fuq ħaġa bħal din, imma naħseb li f'din għandi raġun - li fil- kunsilli skolastiċi tagħna m'għandniex inħallu edukaturi u ġenituri biss, imma fil-fehma tiegħi għandna ndaħħlu protagonisti soċjali u ekonomiċi oħra biex mill-primarja jkollhom diġa` l-idea li teżisti dinja ikbar hemm barra, li trid tipprepara għaliha.

Meta noqogħdu ngħidu li ġie ffirmat ftehim mas-segretarjat parlamentari għall-iżvilup imprenditorjali, ejja ma nagħmlux l-iżball li naħsbu li l- ħiliet u l-attitudni imprenditorjali tiżviluppaha b'sempliċi kors meta tikber jekk inti, minn meta kont żgħir, ġejt standardized fl-edukazzjoni.

Ara biss taqbeż il-line, ara biss toħroġ 'il barra minn dak li ngħidulek!

Imbagħad f'daqqa waħda ta' 19-il sena, 20 sena se tippretendi li se tiffjorixxi f'xi spirtu imprenditorjali!

L-ispirtu imprenditorjali trid tibda tiżviluppah minn eta` żgħira u dak m'huwiex suġġett apparti.

Dak ikun fin-nisġa u fil-ħajja ta' l-iskola u l-istess meta niġu għat-taħriġ.

Għalhekk huwa importanti ħafna li jkollna skill audit bis-serjeta` kemm ta' dawk li qed ifittxu x-xogħol u kemm ta' dawk li jkunu tilfu l-impjieg minħabba ristrutturar jew għeluq ta' fabbrika jew kumpannija sabiex ikunu jistgħu jsibu impjieg ieħor.

Jekk ma nagħmlux hekk mhux se nimxu 'l quddiem.

Inħoss li aħna tlifna opportunita` kbira meta ġejna għar- ristrutturar tat-tarzna.

F'pajjiżi oħra - jekk wieħed jara, per eżempju, l- Iskandinavi u anke pajjiżi eqreb lejna – meta ġew biex jirristrutturaw postijiet bħat-tarzni, ma qabdux lill-ħaddiema tat-tarzna, qalu għandna bżonn tant u l-oħrajn nibagħtuhom 'l hawn u 'l hemm.

F'dawn il-jiem smajna l-ftaħir ta' kemm ġie ffrankat sussidju.

L-ewwelnett ta' min igħid li l-pagi għadhom qed joħorġu mit-taxxi li nħallsu imma li naħsbu li r-restructuring tfisser biss tnaqqis tal-ħaddiema, dak ifisser li ma fhimna xejn għax restructuring tfisser li organizzazzjoni se taħdem b'inqas nies imma dawk in-nies li telqu mill-impjiegi u marru f'impjiegi oħra, trid tagħtihom it-taħriġ li hemm bżonn biex ikunu jistgħu jidħlu f'impjiegi oħra u fil-fehma tiegħi l-opportunita' ntilfet kemm biex issir skill transfer mill-ħaddiema tat-tarzna għal ħaddiema oħra fost dawn iċ- ċifri li naraw hawnhekk ta' nies bla xogħol li m'għandhomx il-ħiliet meħtieġa u kemm ta' nies li trid tagħtihom ħiliet ġodda biex ikunu jistgħu jagħmlu xogħol ġdid.

L-istess meta niġu għal postijiet oħra bħall-Air Malta.

Jekk kumpanniji kbar ikunu se jagħmlu r-restructuring u jnaqqsu n- nies trid tara li r- restructuring isir fuq l-ekonomija kollha kemm hi.

Kif se nemigraw minn stadju ta' l-ekonomija b'ċerti ħiliet għal stadju ieħor ta' ekonomija li titlob il-ħiliet ġodda?

Dan it-tip ta' training u retraining kif qegħdin infassluh?

Kif qegħdin niżguraw li qed noħolqu l- ħiliet li għandna bżonn għat-tip ta' ekonomija li pajjiżna jrid jiżviluppa f'dawn iż-żmenijiet u fiż-żmien li ġej?

Jekk mhux se jkollna dan it-tip ta' żvilupp tal-ħiliet għan-nies tagħna, se jkollna problemi serji biex inkunu nistgħu nagħmlu l-attivitajiet li għandna bżonn.

Nerġa' ngħid, kemm fil-qasam tal-manifattura u kemm fil-qasam tas-servizzi, se jkollna bżonn li niżviluppaw ħiliet aktar avvanzati li aktar huma meħtieġa għall-attivita` ekonomika tal-lum, ta' kif kemm fil-prodotti li naħdmu f'pajjiżna u kemm fis-servizzi li noffru f'pajjiżna bil-ħiliet tan- nies tagħna, inkunu nistgħu noħolqu dak il-value added li lill-imprenditur tkun ipperswadietu jiġi jinvesti f'pajjiżna.

M'hemmx għalfejn nirrepetu l- cliché li kulmin jiġi jinvesti hawn jiġi jinvesti hawn għax jara li jaqbilu.

Mhux ovvja?

F'dinja fejn il-fruntieri ħafna minnhom waqgħu u dawk li ma waqgħux qed ikomplu jaqgħu u fejn il-kapital jiċċaqlaq b'ħeffa kbira min-naħa għall- oħra tad-dinja, l-investiment illum imur fejn se jsib livell ta' spiża tajba, kompetittiva u livell ta' ħiliet meħtieġa.

Jekk f'pajjiżna mhux se noffru dawn il-ħiliet meħtieġa u mhux se nagħtu l-value added lil min irid jipproduċi u joffri servizzi hawnhekk, mhux se jkollna l-investiment li għandna bżonn u biex ikollna l-iżvilupp ta' dawn il-ħiliet, għandna bżonn li nneħħu d-defiċjenzi kollha li għad għandna fis-sistema edukattiva tagħna, fis-sistemi ta' taħriġ tagħna u fis-sistemi ta' retraining.

Kif diġa` għedt – u dan imkien fid-dinja - it-tweġiba mhix li tipprova tirreżisti l-bidla jew li tipprova tirreżisti dawn ix-xejriet ta' globalizzazzjoni fl-ekonomija u fid-dinja.

Is-soluzzjoni hija li tipprovdi lill-ħaddiema bl-opportunitajiet sabiex ikunu kapaċi jadattaw ruħhom u kapaċi jinbidlu mal-bidliet li qegħdin iseħħu, li tgħinhom jiċċaqilqu ma' l- ekonomija minn ċerti tipi ta' ħiliet għal livelli oħra ta' ħiliet.

Nerġa' ngħid li għalhekk huwa importanti li jkollna pjan strateġiku ta' l- iżvilupp tar-riżorsi umani f'pajjiżna li jorbot flimkien kemm dak li jseħħ fis-sistema edukattiva formali tagħna u kemm dak li jseħħ fis-sistemi ta' taħriġ u fis-sistemi ta' retraining tagħna.

Dan għandu jkun pjan strateġiku maħdum flimkien bejn il-gvern, min iħaddem, il-unions u anke elementi tas- soċjeta` ċivili li qegħdin f'dawn l-oqsma.

M'hemmx għalfejn ngħid, ma rridux nagħmlu pjan biex taparsi nkunu għamilna pjan għax minjaf kemm-il darba għamilna hekk.

Huwa żgur li għandna bżonn li jkollna direzzjoni ċara fejn irridu nimxu, nistaqsu lilna nfusna mil-liema tip ta' ħidma ekonomika se jgħix pajjiżna, x'tip ta' ħiliet għandna bżonn għal dik il-ħidma ekonomika u kif se naħdmu biex niżguraw li l-Maltin u l-Għawdxin ikollhom dawk il-ħiliet meħtieġa għax inkella se jkollna problemi serjissimi.

Għalhekk huwa importanti li ninvestu fit-taħriġ u fl-iżvilupp tar-riżorsi umani, li dejjem ngħidu li hu l-unika riżors li għandna.

Ħafna drabi aktar lesti li ninvestu fil-ġebel, fil-murtali u fiċ-ċerimonji milli ninvestu fl- akbar riżorsa li għandna.

Għalhekk, nerġa' ngħid, li għandna bżonn li bis-serjeta` naraw li nitgħallmu minn dawk il-pajjiżi li rnexxielhom jaqilbu l-ekonomiji tagħhom minn ċertu tip ta' żvilupp għal ċertu tip ta' żvilupp ieħor u naraw it- tibdiliet li għamlu, l-iżviluppi li għamlu fin-nies tagħhom biex ikunu jistgħu jagħmlu din it-tibdila għax jekk ma nagħmlux din it-tibdila se jiġri dak li, fil-fehma tiegħi, diġa` beda jiġri.

M'għandix statistika biex inkejlu dan imma nħoss - u noqgħod fuq dik li tissejjaħ anecdotal evidence - li l-brain drain f'pajjiżna beda.

Jien wieħed minn dawk li personalment kelli opportunitajiet u esperjenzi sbieħ naħdem barra minn Malta u nirrikkmanda liż-żgħażagħ li jagħmluha għax tgħinhom ħafna biex jiżviluppaw il-personalita` tagħhom u jibdew jitgħallmu li m'aħniex iċ-ċentru tad-dinja u li d-dinja hija daqsxejn ikbar minn Malta imma li jinkwetani mhux li jkollna żgħażagħ li jridu esperjenzi ta' xogħol f'pajjiżi oħra.

Li jinkwetani hu li żgħażagħ li jixtiequ jaħdmu f'pajjiżna m'humiex isibu x- xogħol u allura qed ikollhom ifittxu postijiet oħra.

Aħna, bħal ħafna gżejjer oħra, għandna storja twila ta' emigrazzjoni.

Mijiet ta' eluf ta' Maltin u Għawdxin għadhom jgħixu barra l-pajjiż għax f'pajjiżna f'dawk iż- żmenijiet li huma riedu jaħdmu, ma rnexxilniex noħolqu biżżejjed ġid u biżżejjed impjiegi biex jaħdmu hawnhekk.

Inħoss li dik qed terġa' tiġri u li għandna żewġ tipi ta' brain drain.

Għandna dawk li tradizzjonalment, bħall-emigranti ta' qabilhom, qed ikollhom imorru jaħdmu barra għax m'humiex qed isibu impjiegi hawn imma qed tiġri wkoll fost nies kapaċi li għandhom impjieg hawnhekk imma minħabba li qegħdin noħolqu ambjent ostili għal bidla, għal nies b'inizjattiva, għal nies li jixtiequ jagħmlu l-affarijiet b'mod differenti milli għamluhom ta' qabilhom, dawn iż-żgħażagħ qed ifittxu ambjent ta' pajjiżi oħra fejn iħossu li aktar jistgħu jkunu stmati u fejn jistgħu jużaw aħjar it-talenti tagħhom.

Dik tinkwetani għax mhux biss għandna bżonn li f'pajjiżna noħolqu l-impjiegi li hemm bżonn għal min irid jaħdem hawn imma huwa ħażin ukoll li f'pajjiżna ma noħolqux l-ambjent tajjeb bil-konsegwenza li nies ta' ħila, ta' talent u nies kreattivi u ta' spirtu ġdid iħossu li għandna ambjent medjokri u riġidu li qed jobżoqhom 'il barra u b'hekk imorru jfittxu pajjiżi oħra.

Dak huwa ħażin għax pajjiżna għandu bżonn it-tiġdid, it- talenti u l-ħiliet ta' min irid ibiddel l-affarijiet u ta' min irid jagħmel l-affarijiet b'mod differenti għax qed ngħixu fi żmenijiet ta' tibdil u ta' taqlib kbir u għalhekk għandna bżonn dawn in-nies.

Sur President, saru ħafna studji li janalizzaw liema huma dawk is- soċjetajiet u dawk l-ekonomiji li kapaċi joħolqu l-ġid u l-impjiegi u karatteristika fosthom hija li dawn ħafna drabi jkunu soċjetajiet miftuħa b'sistemi miftuħa fejn tavvanza fuq il-mertu tiegħek u mhux għax għandek il- konnessjonijiet jew għax int bażużlu ta' xi ħadd.

Dawn huma sistemi li jippermettulek tagħmel żball.

L-aktar ekonomiji li jirnexxu huma l- ekonomiji fejn għandek sens u spirtu ta' sogru.

Kif wieħed jista' joħloq il- ġdid jekk ma jistax jiżbalja?

Araw daqsxejn kemm javvanzaw soċjetajiet u ekonomiji bħal dawk Amerikani għax m'humiex risk averse.

Sfortunatament il-kultura dominanti Ewropea u anke l-kultura ekonomika dominanti Ewropea hija risk averse, hija kontra li jkollok is-sogru li tagħmel xi ħaġa ġdida u dik hija waħda mir-raġunijiet għaliex kemm f'pajjiżna u kemm fl-Ewropa, il-venture capital ma tantx huwa avvanzat għax waħda mil-aktar affarijiet li timpressjonak f'sistemi, per eżempju, bħall- Awstralja, bħall-Istati Uniti u bħal Kanada hija s-sinerġija li teżisti bejn kulleġġi teknoloġiċi bħall-MCAST, l-universitajiet, il-venture capital u d-dinja ekonomika.

Uħud mill-istudenti jkunu għadhom lanqas iggradwaw jew spiċċaw mill-kulleġġ u l-prodott ikun diġa` qed liema prodott diġa` qegħdin jaħsbu dwar kif se joħorġuh fis-suq.

Dawn l-istudenti m'humiex qegħdin jaħsbu biss fuq kif se jagħmlu teżi li togħġob lit-tutor tagħhom jew lill-fakulta` li qegħdin fiha.

Min-naħa l-oħra, ħafna mit-taħriġ u mill-formazzjoni edukattiva tagħna hija formali wisq.

F'pajjiżna għandek ċertu ritwal x'issegwi jew ċerti linji li trid timxi 'l ġewwa minnhom u jekk jirnexxilek timxi magħhom, allura tirnexxi.

Nafu li l- ħajja ekonomika m'hijiex hekk.

Sabiex tirnexxi fil-ħajja ekonomika ma tridx toqgħod issegwi r-ritwali jew tagħmel xi ħaġa bilfors b'ċertu stil.

Fil-ħajja ekonomika trid tissogra, trid tkun immaġinattiv u innovattiv.

Nerġa' ngħid li ma jistax ikollok sistema edukattiva formali fejn mill-eta` ta' 3 snin sa 24 sena jkollok tagħlim riġidu qisek xi membru tal-life brigade!

Fiż-żmien li jkunu fl-iskola ntellgħuhom bil-mentalita` fejn jgħidu kollox iva, ibaxxu rashom u jkunu uniformi mar-regoli, mentri fid- dinja ekonomika tal-lum trid tkun bil-maqlub.

Fid-dinja ekonomika tal-lum trid spirtu kombattiv, spirtu esplorattiv, spirtu immaġinattiv, spirtu miftuħ u spirtu imprenditorjali.

Dik hija l-attitudni u l-kultura li għandu jkollna u jekk din l-imġiba ma tiżviluppahiex minn eta` żgħira, allura ma tistax tippretendi li ta' 24 sena se tiffjorixxi u tisplodi.

Għalhekk huwa importanti li noħolqu l-ambjent ekonomiku, edukattiv u tar- riżorsi umani f'pajjiżna sabiex niżviluppw il-ħiliet li se jkollna bżonn għall-ekonomija l-ġdida u għall-iżvilupp ekonomiku tal-lum u anke ta' għada.

Dak biss jista' jagħti lil dan il-pajjiż futur aħjar u vijabilita`.

Dak biss jista' jagħti lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna futur fejn jistgħu jgħixu f'dawn il-gżejjer għaliex kemm jekk iridu jaħdmu f'pajjiżna u kemm jekk iridu jaħdmu f'pajjiżi oħra, jekk kemm-il darba mhux se jkollna nies bil-ħiliet meħtieġa, se jkollna l-ikbar traġedja li qatt rajna.

Dan għaliex ikollna nies li ma jkunux impjegabbli u għalhekk, fil-fehma tiegħi, - u nagħlaq fuq dan il-punt - inħoss li wasal iż-żmien li t-tip ta' rapport li jsir mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ għandu jkun wieħed b'aktar sugu ħalli nkunu nistgħu nagħmlu riflessjoni serja f'dan il- parlament.

Irridu naħsbu sabiex dak li rridu nagħmlu jkun kwalitittivament differenti minn dak li qed jiġi mressaq f'dan ir-rapport.

Hemm bżonn li dan ir-rapport janalizza x'ħiliet għandna fil-livelli tan-nies li qed ifittxu x-xogħol minħabba li dak preżenti tilfuh u tan-nies li għandhom bżonn taħriġ mill-ġdid għaliex l-impjiegi li kienu jagħmlu jew li ġew ippreparati għalihom m'għadhomx jeżistu aktar.

Jekk mhux se nagħmlu dan se jkollna problema kbira mhux biss ta' qgħad iżda anke ta' nies li m'humiex impjegabbli.

Sur President, il-kejl veru tas-suċċess ekonomiku narawh biss minn kemm jirnexxielna noħolqu ġid u impjiegi u minn kemm jirnexxielna nżidu nisa u rġiel, ta' etajiet differenti, jaħdmu fl-ekonomija tagħna.

Ovvjament dan għaliex il-futur u s-sostenibilita` ta' pajjiżna tiddependi minn kemm jirnexxielna jkollna impjiegi.

Pero` sabiex ikollna l-impjiegi, jiddependi minn kemm jirnexxielna nagħtu lin-nies tagħna l-ħiliet li għandhom bżonn fid-dinja tal-lum.

Ilkoll kemm aħna nafu li l-ħarsien ta' l-ambjent, is- servizzi soċjali, in-nefqa li rridu nagħmlu għas-servizzi pubbliċi ta' l- edukazzjoni u tas-saħħa, l-amministrazzjoni pubblika u l-flus li għandna bżonn sabiex intejbu l-kwalita` tal-ħajja tagħna jiġu biss mill-ħolqien tal- ġid u mill-ħolqien tax-xogħol.

Nafu wkoll li s-suċċess ekonomiku jiddependi mis-suċċess edukattiv.

Is-suċċess edukattiv u s-suċċess ekonomiku jiddependu wkoll mis-suċċess ta' kemm aħna niżviluppaw fin-nies tagħna dawk il-ħiliet li għandhom bżonn għad-dinja tal-lum u għad-dinja ta' għada.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett irrid nirringrazzja lil sħabi membri parlamentari li pparteċipaw għal din id-diskussjoni.

Kien hemm diversi punti li tqanqlu mill-kelliema kollha li, fil-fehma tiegħi, il- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ tagħmel tajjeb li tirrifletti fuqhom u tara safejn tista' timplimentahom.

Naħseb li jkun tajjeb jekk din tara safejn tista' tilqa' s-suġġerimenti u l-kritika li sarulha u dan għandha tagħmlu bl-iskop li ttejjeb il-ħidma tagħha, li hija għodda importanti għas- suq tax-xogħol tagħna.

Għalhekk anke jien nixtieq ngħaddi ftit kummenti fuq xi affarijiet li ntqalu hawnhekk.

Nixtieq nibda fuq il-punt ta' kif iż-żewġ naħat tal-Kamra nħarsu lejn is- sitwazzjoni ekonomika u lejn is-sitwazzjoni tax-xogħol u tal-qgħad f'pajjiżna.

Per eżempju, xtaqt insemmi xi ħaġa li ġieli ngħiduha ż-żewġ naħat tal-Kamra; daqqa ngħiduha minn perspettiva mod minn din in-naħa tal- Kamra u daqqa tgħidha minn perspettiva oħra n-naħa l-oħra tal-Kamra.

Ġieli jkollna okkażjonijiet fejn min ikun qed jismagħna jibda jitħawwad, jibqa' mħasseb u jibda jistaqsi lilu nnifsu jekk f'din il-Kamra aħniex qegħdin nitkellmu fuq l-istess pajjiż.

Sa ċertu punt wieħed jista' jifhmu dan l- argument għaliex min-naħa tagħha l-oppożizzjoni titkellem u turi l-lenti n- negattiva u l-lenti l-aktar sewda, imbagħad tisma' lin-naħa tal-gvern, li jitkellem b'ton ħafna inqas negattiv minn dak li bih tkun tkellmet l- oppożizzjoni.

U ġieli jkollna l-media tal-partit Nazzjonalista li min-naħa tagħha, tkabbar ċerti fatturi forsi xi ftit aktar mill-proporzjon tar- realta` sabiex jispikkaw aktar il-punti pożittivi.

Naħseb li wieħed irid jidra japprezza li kemm jekk aħna nkabbru l-affarijiet pożittivi lil hinn mir-realta` vera kif ukoll jekk inpinġu l-affarijiet b'tali mod li kollox ikun ta' qtigħ il-qalb u iswed, ma nkunu qed nagħmlu l-ebda ġid għal pajjiżna.

Jekk irridu verament il-ġid għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin, irid ikollna l-onesta` li naraw dak li hu tassew reali.

Ikun żball kbir jekk ikun hemm xaqq ta' dawl u aħna nipprovaw ngħattuh.

Jekk irridu l-ġid lill-poplu tagħna, m'għandniex nuru biss ir-realta` tad-diffikultajiet, ta' l-isfidi u ta' l-affarijiet li ma jkunux qed iġibu r-riżultati mixtieqa.

Pero` hemm bżonn li nuru anke dawk l-affarijiet li sejrin tajjeb.

Hemm bżonn nuru anke dawk l-affarijiet fejn il-poplu, bil-ħila tiegħu, ikun qiegħed jirnexxielu jikseb għaliex sabiex ikompli fit-triq tiegħu u jkompli jiffaċċja d-diffikultajiet, il-poplu jrid ukoll lil min ikabbarlu u jqanqallu l-fiduċja fih innifsu.

Il-poplu jrid ukoll lil min jagħmillu l- kuraġġ.

Għal dan il-għan, meta wieħed iħares lejn is-sitwazzjoni preżenti, ma jistax jiffoka biss fuq dawk il-partjiet negattivi.

Sur President, min huwa dak il-membru f'din il-Kamra li ma jixtieqx li f'pajjiżna ma jkollniex iżjed qgħad?

Min f'din il-Kamra ma jixtieqx li l- fabbriki jibqgħu joperaw u ma jagħlqux?

Min f'din il-Kamra ma jixtieqx li n-nisa li jridu jaħdmu jsibu xogħol kif iridu huma?

Mhux kulħadd jixtieq li nimxu lejn din ir-realta`?

Pero' kulħadd irid iżomm saqajh ma' l-art u hemm bżonn li wieħed iħares lejn iċ-ċirkostanzi vera ta' pajjiżna.

U meta jien inħares lejn iċ-ċirkostanzi tal-lum insib li s-sitwazzjoni ekonomika u dik tas-suq tax-xogħol qiegħda turi ċerta bażi ta' realta`.

Per eżempju, qiegħed nara li l-ekonomija tagħna qed jirnexxielha tiġġieled kontra l- mewġ, il-ħalel u t-tibdil kbir li jinstab għaddej fid-dinja kollha.

Allura jekk hemm postijiet tax-xogħol li qed jintilfu fis-settur privat u fis- settur pubbliku minħabba r-ristrutturar, dak l-istess ristrutturar qiegħed joħloq postijiet ta' xogħol ġodda u postijiet ta' xogħol li huma produttivi.

Waħda mill-affarjiet li rrid nenfasizza hija l-mod ta' kif wieħed irid jindirizza dak li jkun qiegħed jgħid.

Per eżempju, jekk wieħed jara t-titlu li hemm fil-ġurnal "The Times" illum meta kienet qed tirrapporta dwar dak li għedt jien, issib li ma rrapportatnix bħallikieku tkellimt b'xi ton trijonfalistiku jew inkella li jien m'iniex qiegħed nara r-realta` vera.

U t-titlu tar-rapport parlamentari tad-diskors tiegħi x'kien?

It-titlu kien "Workers' participation rate unacceptably low, minister".

Din hija xiehda li jien ma ħadtx dik il-linja fejn qisu m'għandniex problemi jew inkella qisu kollox miexi ħarir.

Nerġa' ngħid li l-gvern li qed imexxi l-Prim Ministru Lawrence Gonzi huwa gvern realistiku ħafna, huwa gvern b'saqajh ma' l-art, pero` huwa gvern li qiegħed jikseb ir-riżultati.

Naturalment m'huwiex qiegħed jikseb ir-riżultati kollha li l-pajjiż kollu għandu bżonn, pero` r- riżultati qegħdin niksbuhom u dan huwa magħruf mill-fatti, mir-realta` li naraw ta' kuljum u anke mill-istatistika li għandna quddiemna.

Sur President, wieħed mill-punti prinċipali li għamel l-Onor.

Karl Chircop kien fuq il-kwestjoni ta' safejn wieħed għandu jibbaża ruħu fuq l- istatisitka li toħroġ il-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ.

Dan huwa dibattitu li diġa` konna għaddejna minnu għaliex jitkellem dwar l-għodda differenti li nużaw bl-iskop li jkollna stampa u analisi, kemm jista' jkun oġġettiva, dwar kemm huwa l-ammont ta' persuni li qegħdin jaħdmu bi qligħ u kemm huwa l-ammont ta' persuni li huma lesti li jidħlu fid-dinja ekonomika tagħna.

L-ewwel waħda hija l-gainfully occupied population mentri l-oħra hija l-labour supply.

Imbagħad hemm l-ammont ta' dawk in-nies li huma bla xogħol.

L-oppożizzjoni Laburisa tieħu bħala l-kejl tagħha l-labour force survey, jiġifieri dak is-survey li huwa organizzat mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatisitka fuq metodoloġija li hija wżata fl-Ewropa kollha.

Dan is- survey huwa wieħed mill-għodda li anke l-gvern preżenti juża.

Tajjeb ngħidu wkoll li l-labour force survey daħal f'pajjiżna għaliex aħna dħalna fl-Unjoni Ewropea.

Kif nafu l-Unjoni Ewropea għandha s-sistema tagħha ta' kif iżżomm l-istatistika u għalhekk, kulmin jidħol membru ta' l-Unjoni Ewropea, irid jikkonforma ruħu ma' dik is-sistema ta' statistika.

B'dan il- mod wieħed ikun jista' jqabbel u janalizza like with like mal-pajjiżi kollha msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Tajjeb ngħid li l-gvern jagħmel użu mil-labour force survey u li dan is- survey isir mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

Aħna niġbdu l- konklużjonijiet li għandna niġbdu minn dan is-survey pero` dan ma jfissirx li l-għodda l-oħra ta' l-istatistika, bħal dik li tinħadem mill- Korporazzjoni għax-Xogħol u r-Taħriġ m'hijiex għodda wkoll li aħna għandna nużaw.

Il-kelliem ta' l-oppożizzjoni jrid jifhem u jrid idaħħalha f'rasu li l-economic survey m'huwiex xi dokument partiġġjan iżda huwa dokument mibni fuq l-istatisitka u fuq fatti oġġettivi dwar il-performance ta' l- ekonomija ta' pajjiżna.

Issa meta l-economic survey jiġi biex jitkellem fuq is-suq tax-xogħol, jibni l-argumenti tiegħu minn fuq l-informazzjoni li tiġbor il-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ.

Dan isir għaliex il-labour force survey ma jagħtikx l-informazzjoni dettaljata u klassifikata settur b'settur u sa l-inqas bniedem li qiegħed jaħdem bħalma tagħtina l- Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ.

Per eżempju, jekk wieħed jiftaħ il- labour force survey isib klassifika ta' kumpanniji bl-informazzjoni kollha u b'hekk wieħed ikun jista' jasal għall-konklużjonijiet ta' liema huma dawk is-setturi tal-manifattura u tas-servizzi li jkunu qegħdin jagħtu rendiment u liema huma dawk li m'humiex jagħtu rendiment.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn paġna 63 ta' l-economic survey isib lista sħiħa ta' impjiegi fis-settur tal-manifattura.

Din imbagħad tinqasam f'setturi individwali u b'hekk inkunu nistgħu naraw kemm għandek nies li jaħdmu fil-qasam tal-produzzjoni ta' l-ikel, tax-xorb u tat-tabakk, dawk li jaħdmu fil-qasam tat-tessili, tal-ġild, ta' l-injam, tal-karta, prodotti tal-kimika, tal-lastiku u ħafna oħrajn.

Din l-informazzjoni dwar kemm hemm persuni jaħdmu, kemm żdiedu u dwar kemm hemm fis-settur privat u s-settur pubbliku ma jagħtihielekx il-labour force survey ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

Din l-informazzjoni kollha tinġabar mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo semma l-importanza li jkollna rapporti analitiċi u li jkollna analisi serja.

Issa l-"Economic Survey" huwa dokument ta' din it-tip ta' analisi.

Allura jekk għandna dan id- dokument li sabiex jagħti stampa reali, irid imur fuq l-informazzjoni li tinġabar mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ, naħseb li għandna nużaw dik l-informazzjoni proprju għal dan l-iskop.

Pero` jekk issa se nużaw u se nagħfsu fuq l-istatistika li toħroġ mil-labour force survey, irridu ngħidu wkoll li fuq din l-istatistika hemm imniżżel li għandna 3,300 ruħ jaħdmu aktar milli qed tgħid l-ETC jiġifieri what is good for the goose is good for the gander.

Sur President, ma nistgħux nenfasizzaw fuq il-punt li l-labour force survey qiegħda turi ammont ta' nies li qed ifittxu x-xogħol li huwa aktar minn dak li qed tgħid l-ETC u mbagħad ma nenfasizzawx li l-istess statisitka tal- labour force survey turi 3,300 ruħ jaħdmu aktar milli qiegħda turi l-ETC.

Allura l-appell tiegħi huwa sabiex l-oppożizzjoni ma toqgħodx kull darba tagħmel l-argument li l-istatistika tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t- Taħriġ hija misleading.

Il-heading ta' l-artiklu li ħareġ fil-ġurnal ta' "The Times" jgħid li "Opposition views ETC figures as misleading".

Ovvjament dan il-ġurnal qiegħed jirrapporta dak li qalet l-oppożizzjoni.

Madankollu dan mhux minnu.

Sur President, hija misleading u qiegħda timmiżinforma l-oppożizzjoni u mhux l-ETC.

Qed nitkellmu fuq żewġ għodod li bihom inkejlu s-sitwazzjoni ekonomika fil-qasam tax-xogħol u nagħmlu l-analisi, li huma differenti minn xulxin.

U tant huma differenti li jidher anke mill-labour force survey li bagħat l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika proprju llum.

X'inhi d- differenza?

L-ETC f'Malta għandha dak li ngħidulu l-headcount, jiġifieri tgħodd lin-nies li huma qiegħda wieħed wieħed u waħda waħda.

Dan jista' jsir f'Malta biss u fl-ebda pajjiż ieħor; la fil-Ġermanja, la fi Franza, la fl-Ingilterra u lanqas fl-Italja.

Barra minn Malta jadottaw il-labour force survey u jridu jagħmlu a random sample.

Aħna għandna l-vantaġġ li tant aħna ċkejknin, tant nafu lil xulxin li nistgħu nkunu nafu min hu tassew bla xogħol, min tassew qed ifittex ix-xogħol, min tassew irid jaħdem u min tassew irid jagħti kontribut fl-ekonomija.

Il-labour force survey jgħidilna li dawn jinkludu l-persuni kollha minn 15- il sena 'l fuq.

Jien diġa` spjegajt li dawk in-numri li jitkellem fuqhom il-labour force survey jinkludu l-eluf ta' nies illi bil-liġi jridu jibqgħu l-iskola.

Dawk li għandhom 15-il sena, li għandna minn ta' l-inqas 4,000, bilfors iridu jkunu l-iskola u lanqas jistgħu jkunu impjegati.

Imma skond il-labour force survey, jekk jien għandi żewġt itfal li għandhom din l-eta` u m'humiex jaħdmu, se jitniżżlu bħala nies qiegħda, mentri fil-fatt dawn ikunu għadhom imorru l-iskola.

Barra minn hekk aħna qegħdin nimbottaw biex ħafna iktar nies ikomplu jistudjaw.

Irrid ngħid ukoll illi dan l-istess labour force survey jagħmel allowance ta' ċertu żball marġinali.

Għalhekk jien nixtieq li l-oppożizzjoni ma tibqax tpinġi l-istatistika ta' l-ETC bħala waħda li m'hijiex korretta.

L-ETC hija aġenzija integra, imwaqqfa b'liġi u m'għandha l-ebda interess li tnaqqas jew iżżid il-problema tal- qgħad.

Din qiegħda hemmhekk il-ħin kollu ddedikata biex tgħin lil min qed ifittex ix-xogħol u ma rridux nibqgħu nagħtu l-impressjoni li l-figuri li tagħti m'humiex korretti.

Tant hu hekk li jekk wieħed jeżamina l-figuri ta' l-ETC minn mindu twaqqfet, jikklassifikahom u jara l-unemployment figures by age group, l-unemployment figures by duration of registration u l-unemployment figures by gender, jinduna li hemm ċertu pattern.

Ma tistax tieħu l-figuri ta' din is-sena biss jew tqabbel il-figuri ta' Settembru mal- figuri ta' issa.

Qalulna li dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol u huma żgħażagħ, li jien neħodhom bejn l-20 u d-29 sena u nieħu wkoll il-grupp ta' bejn it-30 u d-39 sena, għamlu qabża kbira.

Meta inti teħodhom fuq firxa ta' ħames snin, bejn is-sena 2000 u s-sena 2005, issib li bejn wieħed u ieħor dan l-age group baqa' fuq l-istess livell.

Mhux ovvja li l-aktar li se jkollok age group kbir huwa proprju f'dawn it-tip ta' livelli!

Jekk wieħed jieħu l- livelli skond is-sess isib il-fenomenu li fl-aħħar ħames snin hemm iktar nisa li bdew jirreġistraw għax-xogħol.

Dan qed jiġri għax aħna qed nimbottawhom biex jagħmlu hekk ukoll.

Qed ngħid dan kollu biex nuri li l- impressjoni li qed tipprova tagħti l-oppożizzjoni Laburista hu li tnaqqas l- effett pożittiv li l-gvern qed jirnexxielu jakkwista bil-politika ekonomika tiegħu fil-qasam ta' l-impjiegi.

Nerġa' ngħid li meta tqis kif il-gvern qed jissikka, li miegħu m'hu qed jimpjega lil ħadd u qiegħed inaqqas, meta tara r-ristrutturazzjoni li qed issir fis-settur privat, fejn qed jagħlqu ċerti fabbriki u jinfetħu oħrajn, meta tara r-ristrutturar tas-settur pubbliku, suppost mhux ikollok 7% skond il-labour force survey u 4.5% skond il-figuri ta' l-ETC ta' nies qiegħda imma suppost ikollok l-iktar pajjiż li għandu qgħad fl-Ewropa.

Pero` s-sitwazzjoni m'hijiex hekk, Sur President.

Jekk issa nieħu l-kejl li trid tieħu l-oppożizzjoni tal-labour force survey u l-figuri li tawni l-euro indicators ta' l-Eurostat insibu li r-rata tal- qgħad ta' Malta hija inqas minn ta' Spanja, inqas minn tal-Ġermanja, inqas minn ta' Franza u inqas minn tal-Greċja.

Issa dawn huma l-pajjiżi l- antiki u dejjem jgħidulna biex inqabblu lilna nfusna mal-pajjiżi li bħalna daħlu fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt insibu li r-rata tal-qgħad hija inqas minn tas-Slovakkja, inqas minn tal-Latvja u inqas minn taċ-Ċekoslovakkja.

Hawnhekk qed nagħmlu kejl b'kejl u mhux il-kejl ta' l-ETC mal-kejl tal- labour force survey.

Jekk nieħdu l-istess kejl tal-labour force survey applikat kullimkien bl-istess kriterji ssib li r-rata tagħna hija ta' 6.4% filwaqt li tal-Polonja hija ta' 17.5%, tas-Slovakkja, li daħlet magħna, hija ta' 15%, tal-Greċja hija ta' 9.9%, ta' Franza hija ta' 9.6%, ta' Spanja hija ta' 9.4% u tal-Latvja hija ta' 8.8%.

L-average tal-25 pajjiż fl-Unjoni Ewropea huwa ta' 8.7% filwaqt li tagħna huwa ta' 6.4%.

L-average ta' l-euro zone huwa ta' 8.6% u tagħna huwa ta' 6.4%.

Dan hu li l- oppożizzjoni trid tgħid, Sur President.

Jien m'iniex qed nistenna li l-oppożizzjoni ma tgħidx illi għandna fabbrika li qiegħda fil-periklu kbir li tissensja 850 ruħ jew li għandna fabbrika li qiegħda fil-periklu li tissensja 100 ruħ.

Dawn bejniethom jagħtuk rundown li naħseb li l-aħħar li rajna bħalu kien fi żmien ir-rundown tas-servizzi Ingliżi, għax hawnhekk qed nitkellmu fuq kważi 1,000 ruħ f'daqqa!

Jien m'iniex qed nistenna li l-oppożizzjoni ma tgħidx dan.

Mhux qed nistenna li l-oppożizzjoni ma tgħidx illi b'6.4% għadna 'l fuq milli ngħidu illi għandna l-full employment.

Of course not!

Imma naħseb li l-fatt li aħna qegħdin f'dan il-league, bid-diffikultajiet b'kollox, b'ekonomija daqs tikka li qed tiġi buffeted minn dan il-mewġ kollu u qed jirnexxielna b'dan il-mod, għandu jkun rikonoxxut, Sur President.

Hemm imbagħad l-issue tal-work permit.

L-ewwelnett ma nixtieqx li jintefgħu allegazzjonijiet in arja biex qisna nagħtu l-impressjoni li jista' jkun hemm xi tbagħbis.

Jekk hemm min għandu ħjiel li hemm xi ħadd li fil-ħruġ ta' permessi lill-barranin m'huwiex qed jimxi b'mod regolari u bl-integrita` meħtieġa, jista' jmur dritt għand l-ETC u jgħidilhom x'inhuma l-fatti u mhux jiġi jgħid lili.

Pero` jekk hemm iktar ħruġ ta' employment licences ma jistax ikun li hija responsabbli għalihom l-ETC għax l-ETC ħadet over din il-function ix-xahar li għadda.

Jiġifieri sa l-1 ta' Settembru kien id-dipartiment li kien joħroġ dawn il-permessi, Sur President.

Veru li hemm żieda ta' ħruġ ta' employment licences pero` mhux mill-ETC, nerġa' ngħid, għax din għadha tibda u nkunu nistgħu nitkellmu fuq l-ETC bħal dan iż-żmien sena.

Imma l-verita` hi li min-naħa waħda għandek l- impatt ta' l-Unjoni Ewropea u min-naħa l-oħra għandek ukoll l-impatt tas- suq tax-xogħol.

Fil-bulk tagħhom dawn l-employment licences, speċjalment tat-third country nationals, ta' dawk li m'humiex fl-Unjoni Ewropea, huma fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Jien naf li l-ETC pprovat diversi metodi biex tara min minn dawk il-pesuni li qegħdin jirreġistraw magħha jista' jkollhom l-attitudni u l-ħiliet li jaħdmu fl-industrija tal-kostruzzjoni ħalli titfagħhom jaħdmu hemm.

Sur President, jien ċert li b'idejha fuq il-kuxjenza l-oppożizzjoni fil- fond ta' qalbha tammetti li llum fis-suq tax-xogħol qed tiġri shift.

Il- Maltin m'humiex lesti li jagħmlu kull tip ta' xogħol akkost ta' kollox.

Nafu illi hawn il-kultura, hawn il-mentalita`, hawn ukoll il- possibbiltajiet ekonomiċi u soċjali illi wieħed jista' jkun iktar choosy dwar x'xogħol jista' jaspira li jagħmel milli seta' jagħmel qabel.

Irrid ngħid li mkien fir-rapport ma jintqal illi n-numru ta' nies li ilhom ifittxu x-xogħol aktar minn sena, naqas bi 37%.

Ir-rapport jgħid biss, eżattament f'paġna 7, li n-numru ta' nies li ilhom ifittxu x-xogħol għal aktar minn sena kien jirrappreżenta 37% tal-qgħad totali.

Sur President, nerġa' ninnega li l-ETC taqta' lin-nies minn fuq ir-reġistru biex sempliċement in-numru ta' nies qiegħda jonqos.

Dan m'hu veru xejn.

U nerġa' ngħid li mhux biss 15% ta' dawk li ġew maqtugħin mir-reġistru appellaw, imma 75% minn dawk li appellaw tilfu l-appell quddiem l-awtorita` nazzjonali tax-xogħol.

Irrid ngħid ukoll li hemm fatturi illi huma importanti li wieħed iżommhom quddiem għajnejh.

L-Onor.

Bartolo xtaq li jkollna rapport iktar analitiku u iktar kwalitattiv.

L-ewwelnett irrid ngħid illi l-ETC toħroġ diversi rapporti.

Kellna rapporti dwar in-nisa u x-xogħol, dwar nies b'diżabilita`, dwar żgħażagħ u dwar single parents.

L-ETC toħroġ diversi dokumenti analitiċi.

Darbtejn fis-sena toħroġ l-employment barometer illi parti mill-iskop tiegħu hu proprju li jkun hemm forecasting ta' l-iskills li huma meħtieġa.

Isiru wkoll diversi rapporti biex jevalwaw dak li jkun qiegħed isir.

Naturalment skond il-liġi r-rapport annwali ta' l-ETC irid jitkellem dwar il-ħidma li għamlet din il-korporazzjoni.

L-ETC jkollha sehem determinanti f'rapporti ta' kwalita`, f'rapporti analitiċi u oġġettivi, bħalma huma l- pjan ta' azzjoni nazzjonali dwar l-impjiegi, il-pjan ta' azzjoni nazzjonali dwar l-inklużjoni, id-dokument ta' qabel il-budget u d-dokument li ppubblika llum sieħbi l-Ministru Ċensu Galea dwar il-programm ta' riforma nazzjonali.

Anke Għawdex qiegħed jingħata attenzjoni mill-ikbar mill-gvern immexxi mill- Prim Ministru Lawrence Gonzi.

Aħna ddefinixxejna l-istatus ta' din il- gżira b'mod li tingħata r-rikonoxximent tal-karatteristiċi speċjali, tal- bżonnijiet speċjali tal-poplu tagħha u b'investiment li kien dan il-gvern biss li ressaq lejn il-gżira Għawdxija, li naturalment hija parti wkoll mill-pajjiż tagħna u l-poplu jinsab għaddej mill-isfidi internazzjonali li hawn fil-qasam ta' l-ekonomija.

Dażgur li n-numru ta' dawk il-persuni li jirreġistraw għax-xogħol se nibdew naraw fih nies illi l-livell edukattiv tagħhom se jibda jogħla.

Hekk se jkompli jiġri, Sur President.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar se jkollna nies illi jew jitilfu l-post tax-xogħol tagħhom, jew qed ifittxu x-xogħol, u l-livell edukattiv tagħhom se jogħla.

Allaħares le!

Jekk immorru biss għaxar snin lura u naraw kemm mill-grupp ta' żgħażagħ li għalqu s-16-il sena applikaw biex jagħmlu s-Sec "O" level, insibu li fl- 1994 kien hemm 50.5% ta' dak il-cohort li applika.

Fl-2005, dik il-figura telgħet għal 81.3% li qed jitolbu li jagħmlu l-"O" level.

Ladarba qed naslu f'dawn il-livelli u kulħadd jaf li l-gvern qed jimbotta bi kbir, nifhmu li s-suq tax-xogħol qed jinbidel.

Is-suq tax-xogħol se jkollu fih nies illi l-bażi edukattiva tagħhom qed titjieb.

Naturalment jonqosna u għadna ma wasalniex fejn irridu naslu.

F'Malta dan irridu nassigurawh bħala kondizzjoni essenzjali għall-iżvilupp u l-kwalita` tal-ħajja tagħna.

Aħna ma naffordjawx li jkollna persuna waħda li m'għandhiex il-bażi edukattiva tagħha.

Aħna qegħdin naħdmu biex niżviluppaw il-ħiliet tan-nies tagħna.

Fil-fatt qatt ma kellna fil-pajjiż firxa daqshekk wiesgħa ta' korsijiet, ta' programmi, ta' edukazzjoni u ta' taħriġ daqskemm għandna llum.

Din il-bażi qiegħda titwessa' u qegħdin jittieħdu ħafna inizjattivi.

Jien naqbel li m'għandniex inpoġġu t-tamiet kollha tagħna f'xi qasam wieħed partikolari bħalma hu l-qasam tal-farmaċewtika, imma jekk bħalissa qed jirnexxielna nidħlu f'din in-niċċa, allura bħalma fis-sittinijiet dħalna għan-niċċa tat-tessuti, issa għandna nidħlu fin-niċċa tal- farmaċewtika jekk din hija available.

Din għandna nisfruttawha bl-aktar mod tajjeb possibbli.

Il-gvern qiegħed jaħdem biex dawn il-ħiliet intejbuhom.

Huwa veru li billi jkollok il-computers fil-klassijiet m'intix se tasal, imma aħna nafu li mhux computers biss għandna fil-klassijiet.

Lit-tfal tagħna qed ngħallmuhom x'jiġifieri din it-teknoloġija l-ġdida.

Qed ngħallmuhom kemm hawn bżonn li aħna nifhmu.

Għalhekk aħna qegħdin nagħmlu analisi tas- sistema edukattiva minn isfel sa fuq nett, inkluż kif se ntejbu s-servizzi tagħna dwar il-gwida u l-pariri għall-għażla tal-karrieri.

Għalhekk bit- tibdil li għamilna ta' l-istipendji qed nagħtu inċentivi partikolari għall- oqsma tax-xjenza, ta' l-inġinerija u tat-teknoloġija.

Minn din is-sena bdejna wkoll b'sillabu tax-xjenza fil-livelli tal-primarja, biex inkunu nistgħu naslu ħalli fl-universita`, fl-MCAST u f'postijiet ta' taħriġ u edukazzjoni vokazzjonali, inkunu nistgħu naħsbu għal dan is-suġġett.

Il-qasam tax-xogħol irridu ninċentivawh u ntejbuh.

Id-diskors tal-budget jagħti idea ċara, jagħti seba' miri ta' kif aħna rridu nassiguraw illi ntejbu l-qasam ta' l-ekonomija tagħna u fih hemm sensiela twila ta' inizjattivi.

Irridu nkomplu nniżżlu d-deficit, irridu nkomplu nnaqqsu d- dejn nazzjonali, irridu nkomplu l-proċess tal-privatizzazzjoni, irridu nkabbru l-investiment fit-teknoloġija ta' l-informatika, irridu nkomplu nirristrutturaw is-settur pubbliku, irridu nnaqqsu kemm nifilħu mill- burokrazija anke b'taqsima bħalma hija l-better regulation unit.

Irridu naraw ukoll kif se nżidu l-inċentivi b'miljuni ta' tax credits għal min jaħdem fit-teknoloġija, fir-riċerka, fil-back office u fis-servizzi ta' l-e- business.

Sur President, jien ngħid li dawn u ħafna oħrajn li ma lħaqtx insemmi huma vot ta' fiduċja f'dawk kollha f'Malta u f'Għawdex li għandhom il-ħila li jridu jużawha fis-settur ħalli nikkreaw il-ġid.

U lil dawn għandna nagħmlulhom kuraġġ u għandna ngħidu li lkoll flimkien nistgħu nsostnu u nkabbru l-ekonomija tagħna biex tagħtina aktar impjiegi ta' kwalita`.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Infiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t- Taħriġ għas-sena 2005/2006 imressqa mill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi fis-seduta tal-bieraħ.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni s-seduta ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ għas-sena 2005/ 2006 imressqa mill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi fis-seduta tal-bieraħ.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

Tonio Fenech u l-Onor.

Mario Galea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Charles Mangion u l-Onor.

Alfred Sant.

VOTAZZJONI NRU.

99 FAVUR: 31

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius David |Galea Franco | |Agius Francis |Galea Louis | |Arrigo Robert |Gatt Austin | |Asciak Michael |Gonzi Lawrence | |Azzopardi |Gonzi Michael | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cassar Joseph |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Puli Clyde | |D'Amato Helen |Pullicino George| |de Marco Mario |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis | |Frendo Michael | |

KONTRA: 23

L-Onor.

|Abela Carmelo |Dalli Helena | |Abela Joseph |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Galdes Roderick | |Buhagiar Charles |Gulia Gavin | |Buontempo Stefan |Herrera Jose' | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi ġew approvati.

KUMITATI PERMANENTI

MR SPEAKER: L-Onor.

David Agius.

ONOR DAVID AGIUS: Nitlob il-permess tal-Kamra biex nirrapporta progress fuq xogħol tal-kumitat li jien nippresjedi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

DAVID AGIUS (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati għadda mill-kumitat b'emendi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 7 ta' Novembru 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-Konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2006 - l-ewwel jum imħolli kollu għall-Oppożizzjoni.

Skond il-ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, id-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni se jiġi trasmess dirett fuq it-televiżjoni mill-PBS.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, nixtieq nittratta d-diskors tal- lejla fuq suġġett li diġa` konna bdejna niddiskutuh fil-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Soċjali fejn għamilna sitt xhur nisimgħu xiehda ta' filosofi, moralisti, tobba, pazjenti u l-istakeholders kollha involuti fil- proċess ta' l-in vitro fertilisation.

Dan il-proċess ilu jsir f'Malta mill- inqas 15-il sena, filwaqt li l-proċess ta' assistant fertilisation jew kif isibuha wkoll, artificial insemination, ilha ssir f'Malta mill-inqas 25 sena.

Sfortunatament dan il-proċess żviluppa ġo vacuum legali b'tali mod li jistgħu jsiru affarijiet li pajjiżna, bit-tradizzjonijiet legali u morali tiegħu, m'għandux jaċċettahom b'għajnejh magħluqin.

Jien m'iniex se noqgħod ngħid jekk dan sarx jew le għax kulmin irid jara għandu għajnejh f'wiċċu pero` ladarba l-Italja, il-Ġermanja, l-Ingilterra, Spanja u Franza ddeċidew li jridu jiffirmaw u jirregolaw xi ħaġa bħal din, ma nistax nifhem kif f'Malta kultant inħossuna aħjar minn ħaddieħor u nħallu l-affarijiet għaddejjin b'mod daqshekk laxk.

Jekk f'pajjiżna ssir liġi dwar l-IVF, irridu nirrealizzaw li l-liġi ma ssirx qabel ma jibda jsir l-IVF.

Il-liġi li tirregola l-IVF f'pajjiżna se tidħol meta din il-fertilizzazzjoni diġa` qiegħda ssir.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li noqogħdu ngħidu jekk l- IVF huwiex morali jew immorali intrinsikament, għax dan m'huwiex il-punt li għandna quddiemna llum.

Il-problema li għandna quddiemna hi li l-IVF qiegħed isir, immorali jew le, u allura jeħtieġ li nirregolawh.

Huwa aktar diffiċli li tilleġisla u tirregola l-IVF meta dan diġa` qiegħed isir, milli kieku għadu ma bediex.

Fl-opinjoni tiegħi wieħed ma jistax idaħħal rasu taħt ir-ramel u jippretendi li din il-problema ma teżistix.

U mhux se jkun faċli li ssir liġi dwar l-IVF f'ċirkostanzi fejn dan diġa` qiegħed isir, għaliex minbarra d-drittijiet ta' l-embriju wieħed irid iħares ukoll id-drittijiet ta' l- omm.

Hawn irrid ngħid li fil-proċess biex wieħed jieħu l-bajd mill-mara huwa skabruż immens.

Kellna xiehda fil-parlament dwar kemm huwa diffiċli biex issir din il-proċedura li jsejħulha hyperstimulation għax jekk ma jkollokx apparat tajjeb, il-proċedura li tintuża biex tipproduċi l-bajd mill-għanqud tal-bajd tal-mara u tiġbidhom 'il barra bi strumenti speċjali tista' tkun perikoluża ħafna.

Jiġifieri minbarra li din hija proċedura li matulha l-omm tweġġa', twassal għal dik li tissejjaħ hyperstimulation syndrome li tista' twassal għall-mewt ta' l-omm.

Hawn insibu ċerti konsiderazzjonijiet li t-tabib irid jieħu.

Aħna m'aħniex qed ngħidu jekk wieħed għandux jagħmel l-IVF jew le pero` ladarba l- proċedura teżisti u jkollok pazjenta li flimkien mar-raġel tagħha jiddeċiedu li jridu jagħmluha, dik hija d-deċiżjoni tagħhom.

Pero` hawnhekk it-tabib irid iżomm quddiem għajnejh il-ħajja ta' l-omm ukoll.

Jien m'iniex nargumenta favur jew kontra l-IVF, għalkemm personalment ma nara l-ebda raġuni proporzjonali għaliex bejn raġel u mara miżżewġin din m'għandhiex issir.

Qed ngħid dan għax naf li dawn il-koppji jgħaddu minn diffikultajiet kbar tant li ħafna drabi jaslu biex jisseparaw.

Jien il- problema ta' l-infertilita` ma nsejħilhiex marda imma hija kondizzjoni.

Dik li tikkawża l-infertilita` hija l-marda pero` l-kondizzjoni ta' l- infertilita` hija problema kbira fil-koppji u meta ma tissolviex jinqalgħu problemi serji li ħafna drabi jwasslu għas-separazzjoni tal-koppja.

Naf li skond it-tagħlim tal-Knisja Kattolika, id-Donum Vitae tgħid li l-in vitro fertilisation huwa intrinsikament immorali, pero` nafu wkoll li San Tumas d'Aquino kien jgħid li mhux dak kollu li hu immorali għandu jiġi illegali għax jekk nagħmlu hekk nispiċċaw bid-dittatorjat u bl-anarkija.

Dan ma jgħidux biss San Tumas d'Aquino, imma nsibuh ukoll fid-Donum Vitae III li tgħid li mhux dak kollu li huwa immorali għandu jkun illegali.

Id- Donum Vitae III tikkwota lil San Tumas li jgħid dan il-kliem u dan jgħidu anke l-Papa Benedettu XVI f'wieħed mill-aħħar kotba li ħareġ flimkien ma' Marcello Pera, bl-isem "Senza Radici".

Għal min jinteressah ngħid li l- istess ktieb ħareġ ukoll bl-Ingliż bl-isem "Without Roots" li jittratta dwar Europe, relativism, Christianity and Islam.

Jekk wieħed jidħol fl- internet u jmur fuq l-Amazon ikun jista' jsibu.

Qabel ma' disa' xhur ilu Joseph Ratzinger, dak iż-żmien kardinal, laħaq Papa, f'paġna 121 qal b'mod ċar li għalkemm il-Knisja tikkonsidra l-IVF bħala intrinsikament immorali, ma jfissirx li l-Istat għandu jagħmel ċerti interventi ta' l-IVF dejjem illegali.

Fil-fatt hu kiteb hekk:

"Vorrei pero` almeno accennare al fatto che la Donum vitae, pur rifiutando sulla base di un'etica che argomenta antropologicamente, la fecondazione omologa come anche quella eterologa, non esige dal legislatore il divieto della fecondazione omologa extracorporea ma vorrebbe comunque vedere esclusa la fecondazione eterologa anche per legge, in quanto altrimenti si rinuncerebbe al valore, ancora protetto per legge, del matrimonio;".

Hawnhekk dan qed igħid illi l-leġislatur m'huwiex obbligat li jagħmel l-IVF illegali bejn raġel u mara miżżewġin pero` leġislatur kattoliku m'għandux iħalli li jsir l-IVF bejn raġel u mara mhux miżżewġin għaliex dak huwa assalt fuq l-istituzzjoni sekulari taż-żwieġ.

Mela l-ogħla awtorita` tal- Knisja minn dejjem tkellmet hekk għax id-Donum Vitae III tgħid l-istess bħalma qal San Tumas d'Aquino.

Jiġifieri wieħed irid iħares lejn l-IVF fl- ambitu tal-problemi kritiċi li jinqalgħu fil-ħajja miżżewġa bejn koppja li ma jistax ikollha tfal.

Jien nista' ngħid li kelli minn dawn il-pazjenti u kull tabib ikollu għax dawn m'humiex problemi żgħar.

Nafu li ħafna drabi dawn jew jispiċċaw imorru ma' xi ħaddieħor jew inkella ż-żwieġ jispiċċa.

Ovvjament mhux dejjem jiġri hekk imma dawn huma problemi li jeżistu.

L-Arċisqof ta' Malta, Monsinjur Ġużeppi Mercieca, fil-21 ta' Settembru ta' din is-sena fil-priedka li għamel waqt il-quddiesa tal-festa ta' l- Indipendenza rrifera għall-kwestjoni ta' l-IVF.

Jien l-ewwelnett nispera li l-kurja talbet kopja tad-dokumenti li ħriġna mill-parlament u rrid infakkar li dawn id-dokumenti qegħdin għad-diskussjoni.

Dawn m'humiex id- dokumenti finali, imma saru biex iqabbdu ċertu dibattitu u diskussjoni fil- pajjiż.

Għalkemm dawn id-dokumenti jagħtu indikazzjonijiet ma jaslux għal konklużjoni u fejn hemm l-istatements dejjem hemm il-question marks warajhom.

Jien għadni kemm tkellimt dwar jekk il-kwestjoni ta' l-IVF hijiex moralment illeċita jew le u naħseb li things stand out on their own jiġifieri jekk il-Papa qed jindika b'mod ċar li f'każ ta' koppja miżżewġa l- leġislatur m'għandux jagħmel din il-ħaġa waħda illegali, naħseb li dik titkellem għaliha nnifisha.

Problema oħra li nqalgħet u li l-Eċċellenza tiegħu l-Arċisqof irrifera għaliha wkoll kienet proprju d-definizzjoni ta' meta tibda l-ħajja.

Id- dokument li ħareġ il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Soċjali jgħid li l- ħajja għandha tibda waqt il-proċess ta' fertilizzazzjoni u mhux aktar tard mis-singamia, jiġifieri meta l-wirt ġenetiku ta' l-omm u tal-missier jiġu flimkien biex jipproduċu ġenetika totalment ġdida li mbagħad tibqa' kostanti fil-kumplament tal-ħajja tal-human being li jkun inħoloq.

Fil- gazzetti qed jinkitbu ħafna affarijiet dwar il-kumitat tal-bijoetika li m'għandux x'jaqsam ma' dan il-parlament.

Dan ġie mwaqqaf mill-gvern biex jagħtih ċerti pariri, huwa multi-dixxiplinarju - jiġifieri fih nies mid- dixxiplini kollha inkluż dawk tal-mediċina, pedjatri, ġinekoloġi, patologi, avukati, psikologi, moral philosophers, teologi u anke mill-qasam tan- nursing, jiġifieri huwa pjuttost wiesa' - u minn diskussjonijiet li saru, il-konklużjoni kienet unanima.

Issa biex kumitat bħal dan li hu magħmul minn madwar 15-il ruħ jiġi għal konklużjoni unanima fuq kwestjoni bħal din, hija xi ħaġa pjuttost rari.

Pero` fil-fatt kien hemm unanimita` dwar meta jibda l-human being - ma rridx ngħid human person għaliex dan huwa trattat legali u filosofiku - għax kollha qbilna li dan jibda mhux aktar tard mis- singamia.

Xjentifikament il-kumitat m'għandux dubju, u lanqas jien m'għandi l-ebda dubju, għax meta wieħed jistudja l-affarijiet jikkonkludi li l-pożizzjoni għandha tkun is-singamia.

Il-mument li tibda l-ħajja huwa meta l-wirt tar- raġel u tal-mara jiltaqgħu biex jinħoloq wirt genetiku ġdid.

Pero`l- Arċisqof ta' Malta ma qabilx ma' din il-pożizzjoni għal diversi raġunijiet u qed igħid li l-ikbar raġuni hi li hemm żewġ pożizzjonijiet.

Fil-fatt hemm xjentisti oħrajn li qed jgħidu li l-ħajja għandha tibda mill- penetrazzjoni jiġifieri meta l-isperma tidħol ġol-bajda.

L-Arċisqof qed jirraġuna – l-ewwelnett irrid ngħid li bħala Arċisqof ta' Malta għandu dritt jinterpreta t-tagħlim kif iħoss li għandu jinterpretah hu – li ladarba ma nafux eżatt, wieħed għandu jieħu l-pożizzjoni ta' penetrazzjoni.

Issa din insib ċerti problemi biha.

L-ewwelnett il-knisja universali – nerġa' ngħid li l-Arċisqof għandu dritt jinterpreta t-tagħlim tal-knisja universali kif iħoss hu – ma tgħidx li ma nafux id-differenza bejn penetrazzjoni u singamia li t-tnejn huma fil-proċess ta' fertilizzazzjoni.

Dan m'huwiex xi proċess gradwatorju u jissejjaħ konċepiment li normalment idum għaddeja bejn 18 u 24 siegħa.

Il-knisja universali ma tgħallimx li għandna ngħidu "penetrazzjoni" u fil-fatt tħalliha open u tuża kliem bħal konċepiment jew fertilizzazzjoni.

L-ebda liġi fid-dinja ma tirriferi għall-penetrazzjoni.

Fil-fatt il-liġi Taljana li għadha kemm għaddiet ukoll tirriferi għall-konċepiment.

Għalhekk fid- dawl tad-dubju li jeżisti ma naħsibx li għandna nkunu aħna li nagħtu definizzjoni ħażina.

Jien m'għandix dubju personali pero` billi d- diskussjoni għadha għaddejja naħseb li jkun żball legali li ngħidu "penetrazzjoni".

L-Arċisqof uża l-argument tal-bush li jkun hemm il-kaċċaturi warajh u wieħed irid joqgħod attent lejn min jispara, pero` dak l-argument huwa kwalifikat ukoll.

Teologi bħal John Mahoney u Karl Rahner li huma ġiżwiti u ħafna teologi moderni u professuri tal-filosofija morali jgħidulek li dak l-argument jista' jiġi kwalifikat.

Per eżempju, jekk int, qabel tispara tkun ħafna aktar minn ċert milli m'intix li mhux raġel ikun hemm imma tiġieġa jew papra, u inti u t-tfal tiegħek tkunu qed tmutu bil-ġuħ, moralment tkun ġustifikat.

Anke filosfi mis-seklu 17 jirriferu għall-mod morali kif tista' tiġi solvuta din il-problema, imma jien m'iniex se nidħol fiha għaliex la għandi l-ħin u lanqas hija l-intenzjoni tiegħi.

Pero` l- pożizzjoni tiegħi hija illi la hemm dan id-diskors bejn singamia u penetrazzjoni, naħseb li l-aħjar kunsens u kompromess huwa billi fil-liġi ngħidu li l-human being jeżisti mill-proċess ta' fertilizzazzjoni.

Ma jkunx għaqli li ngħidu penetrazzjoni u nerġa' nirrepeti li ħadd, inkluż il-knisja universali, ma jgħid li hemm penetrazzjoni.

Aħna ngħidu fertilizzazzjoni għaliex waqt il-proċess jistgħu jinqalgħu ċerti problemi li ħafna drabi jpoġġu lit-

tabib f'pożizzjoni prekarja.

Jien kważi tlift pazjenti u naf tobba f'dan il-parlament li tilfu pazjenti f'dan il-proċess, jiġifieri l- hyperstimulation syndrome m'hijiex xi ħaġa rari.

L-omm tgħaddi minn martirju u periklu kbir għal saħħitha biex toħorġilha l-bajd, tiffertilizzahom u timpjantahom - fl-opinjoni tiegħi l-liġi għandha tillimita l-ammont għal mhux iktar minn tnejn jew tlieta – u allura f'każ li dawn ma jaqbdux, għax iċ-ċans li jaqbdu ma' l-ultru huwa ta' 25%, se terġa' tgħaddi lill-omm mill-istess proċedura?

Jien ngħid ukoll li l- pożizzjoni ta' singamia twassal għal dan.

Jien ma nemminx li għandhom jiġu ffriżati l-embryos istadju pronucleo jista' jitħalla jsir l-iffriżar ħalli jekk ma jeħdux l-ewwel sett inkunu nistgħu nimpjantaw it-tieni sett?

Illum din il-problema qed tissolva għax issa dieħla t-teknika ta' l-iffriżar tal-bajd.

Jiġifieri sa ċertu punt għalkemm din it-teknika għadha fil-bidu, din il-problema se tissolva.

Imbagħad hemm problema oħra ta' dak li jgħidulu s-second polar biopsy.

Jien ngħallem l-anatomija u qallibt kull ktieb li sibt.

Saħanistra bgħatt anke għal kotba mill-Istati Uniti, ġibt kotba li jintużaw minn embrijologi eminenti, partikolarment wieħed ta' O'Rahilly u Muller li huwa d-dekan ta' l-embrijoloġija mondjali, u sibt li ħadd ma jgħid li jeżisti embriju fil- penetrazzjoni.

Kulħadd jgħid - ħlief xi wieħed li ma tistax tieħdu bħala kittieb – li jeżisti embriju fis-singamia u hemm min jgħid li anke wara s- singamia.

L-awtur O'Rahilly huwa d-dekan ta' l-embrijoloġija mondjali u ħadd ma jgħid li jeżisti embriju mill-penetrazzjoni.

Allura f'każ li jista' jsir dak li jgħidulu s-second polar body testing, fejn wieħed jista' jinduna b'ċertu mard serju bħall-Huntington's chorea u muscular dystrophy f'dak l- istadju, se nagħlqu l-bieb għalih meta nafu li jista' jsir dak li jgħidulu nuclear transfer - dan m'għandux x'jaqsam mal-cloning, biex ma nħawdux - bejn il-bajda li tkun ħażina u bajda oħra?

Għaliex se naqbdu u ngħidu arbitrarjament li dan ma jistax isir?

Dan jien narah daqsxejn irresponsabbli u hawn irridu noqogħdu ftit attenti.

Il-pożizzjoni tiegħi se tibqa' dik ta' singamia, pero` nirreżisti b'qawwa kbira li l-pożizzjoni tkun penetrazzjoni.

Il-parir mediku tiegħi huwa li ħadd m'għandu jkun prużuntuż biżżejjed li jieħu din il-pożizzjoni.

Hawn Malta m'aħniex se nsolvu din il-problema għad-dinja - j'Alla nsolvuha imma għandi d-dubji tiegħi - imma żgur li m'għandniex insolvuha f'liġi ta' l-Istat.

Sur President, jien naħseb li għandna sempliċement ngħidu li an embryo exists from fertilisation biex naqtgħu l-idea ta' 15-il ġurnata u ta' gradwalita`.

Jien ma nemminx li hemm gradwalita` imma nemmen li hemm istantanjeta` u hemm ħafna pożizzjonijiet li jwasslu ...

Per eżempju, jekk tuża t-teorija ta' Aristotele, dik li jgħidulha form and matter, tkun għadha ma ġietx stabbilita l-penetrazzjoni għax mhux dejjem ikollok essere uman fl-aħħar tal-proċess.

Anke fil-konċett ta' żvilupp ontoloġiku kontinwu, jekk m'għandekx genoma kostanti kif jista' jkollok dan l- iżvilupp?

M'hemmx sens fiha din tal-penetrazzjoni u allura hemm xi ħaġa ħażina.

Rigward il-fatt jekk l-IVF għandux jitħalla bejn koppji miżżewġin jew le se jkun hawn opinjonijiet differenti fil-parlament u fil-pajjiż.

Issib min igħidlek li jekk isir sess biex tipproduċi t-tfal barra miż-żwieġ m'huwiex reat legali – dan huwa veru - u allura għandna nħallu l-IVF isir bejn koppji li qegħdin jgħixu flimkien.

Hemm min jirraġuna li l-Istat u l- politiku għandu l-obbligu li jikkonserva l-istruttura taż-żwieġ sekulari.

Issa forsi politiku jista' jħoss li jekk jagħti l-kunsens tiegħu biex isir l-IVF barra ż-żwieġ jista' jkun qiegħed jimmina l-konċett taż-żwieġ u tal- familja - l-istat sekulari wkoll irid jirrispettah u fil-fatt din hija l- pożizzjoni ta' Joseph Ratzinger - jiġifieri din il-kwestjoni trid tiġi diskussa.

Jekk jien bħala politiku nieħu l-pożizzjoni li nħalli l-IVF isir barra ż-żwieġ, il-pożizzjoni tiegħi tkun konsistenti?

Per eżempju, jien kontra li jidħol id-divorzju f'pajjiżna għar-raġuni ewlenija li għandna noħolqu ambjent sod fejn it-tfal jitrabbew ġo familja magħmula minn raġel u mara.

Għalhekk din hija kwestjoni li trid tiġi determinata.

Kwestjoni oħra li sfortunatament ħafna nies qabduha minn sieqha - anke Fr Anton Gouder għax qrajtha fil-gazzetta "Leħen is-Sewwa" - hija l-kwestjoni ta' x'se tagħmel bl-embrijoni jekk waqt il-proċess l-omm tmut.

Dawn se tħallihom imutu jew se tipprova ssalva l-ħajja li tkun ġiet ikkreata billi tagħtihom għall-addozzjoni?

L-addozzjoni fiha nnifisha hija a rescue u għandha titħalla ssir.

Mela tħallihom imutu?

Jien ngħid li dawn għandhom jiġu ffriżati temporanjament sakemm l-omm tirkupra jew sakemm isibu donatur jekk Allaħares qatt l-omm tmut.

Dawn huma affarijiet li jiġru pero` f'każi bħal dawn m'għandniex inħalluhom imutu imma għandna nsibu donatur għalihom, inkella se nispiċċaw bi freezer mimli embryos.

Sur President, din id-diskussjoni ilha għaddejja sena fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

Fil-fatt tkellimna fil-kumitat, tkellimna barra, tkellimna fuq it-television u d-diskussjoni għadha għaddejja fil-gazzetta, pero` Alla jbierek ma nistax nifhem kif min-naħa tal-partit Laburista għadna ma smajna xejn.

X'inhi r-raġuni?

Il-partit Laburista m'huwiex interessat f'din il-ħaġa?

Għandu xi aġenda oħra?

Forsi jrid li tidħol l-IVF by donor?

Jekk għandu xi pożizzjoni oħra jgħidha u niddiskutu s-sitwazzjoni, Pero` l-fatt li dan huwa silenzjuż, għalija juri li jew m'huwiex interessat jew inkella għandu xi aġenda moħbija.

Allura nitlob lin-naħa l-oħra ta' din il-Kamra biex tagħmel il- pożizzjoni tagħha ċara.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 7 ta' Novembru, 2005 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AIR MALTA WORKS COUNCIL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14823 u jgħid kemm-il darba ltaqa' il- works council ta' l-Air Malta minn mindu twaqqaf?

X'xogħol għamel biex jgħin lill-Air Malta tiffaċċja l-isfidi li għandha quddiemha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-works council ta' l-Air Malta minn mindu twaqqaf s'issa ltaqa' ħames darbiet.

Is-central representative council li hu l-kumitat li jirrapprezenta l-kategoriji differenti tal- ħaddiema jiltaqa' aktar spiss, jiġifieri darbtejn fix-xahar.

Dan il-kunsill, li hu l-ewwel wieħed li ġie stabilit f'Malta, ġie mwaqqaf biex jissaħħu r-relazzjonijiet bejn il-ħaddiema u l-management u biex ikun hemm trasparenza sħiħa u livell għoli ta' work practices.

Għaldaqstant f'dawn il-laqgħat jiġu diskussi diversi suġġetti biex il-ħaddiema jiġu informati u kkonsultati fuq numru ta' deċiżjonijiet li għandhom bżonn jittieħdu, speċjalment dawk li jkunu se jġibu bdil sostanzjali fuq il- futur tal-kumpannija.

Min-naħa l-oħra, ir-rappreżentanti tad-diversi kategoriji tal-ħaddiema jkunu jistgħu huma wkoll jagħtu xi ideat u suġġerimenti lill-management li jiġu evalwati u diskussi.

Minn mindu twaqqaf il-works council, il-ħaddiema qegħdin ikunu informati aktar fuq is-sitwazzjoni tal-kumpannija, kemm dik finanzjarja kif ukoll dik operattiva u anke kummerċjali.

B'hekk wieħed għandu jifhem li l-ħaddiema kollha jistgħu japprezzaw aktar is-sitwazzjoni tal-kumpannija u flimkien mal-management jaħdmu għal futur aħjar.

SUMMER ARTS FESTIVAL 2005

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kif ġew magħżula dawk li ħadu sehem fis-summer arts festival 2005 imtella' mill-kunsill għall-kultura u l-arti?

Jista' jgħid kif intgħażlu x-xogħlijiet u xi ħlasijiet saru?

Min tella' dawn ix- xogħlijiet?

ONOR FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-attivitajiet li ġew imtella' mill-kunsill għall-kultura u l-arti f'Lulju u Awissu 2005 ġew magħżula wara negozjar bejn id-diretturi ta' l-attivitajiet u l-bord ta' tmexxija ta' Festival Malta 2005.

Il-kriterji li ġew applikati huma l-valur kulturali, il-gwadann għall- kultura, l-arti u t-teatru u d-distinzjoni ta' l-event proposta mill-events l-oħra li kienu qed jiġu kkonsidrati.

Fl-għażla ta' l-events ittieħdet ukoll in konsiderazzjoni n-nefqa meħtieġa sabiex tittella' l-attività flimkien mad-dħul previst mill-istess attività.

Fil-każ ta' Dramafest 2005, il-gruppi li ħadu sehem intgħażlu wara li applikaw.

Oriġinarjament kien ippjanat li jiġu magħżula għaxra minn fost il-gruppi kollha li japplikaw, iżda ġie deċiż li jiġu aċċettati kollha peress li applikaw biss 11-il grupp u kollha pproponew drama ta' livell aċċettabbli.

Tabella li turi n-nefqa li saret min-naħa ta' l-MCCA għal kull attività qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

BUS SHELTER F'ĦAŻ-ŻABBAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li bus shelter fi Triq l- Għakrux ġewwa Ħaż-Żabbar tneħħa b'detriment għar-residenti u għal dawk li jagħmlu użu minnu u b'inkonvenjent ċar, speċjalment fil-ġranet tal-maltemp?

Jikkonferma li dan tneħħa sabiex ikun akkomodat xi ħadd?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li l-awtorita' dwar it-trasport ma neħħiet l-ebda bus shelter jew bus stop minn Triq l-Għakrux, Ħaż-Żabbar.

KINDERGARTEN F'WIED IL-GĦAJN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk instabitx xi biċċa art fejn tista' tinbena kindergarten ġdida ġewwa Wied il-Għajn?

Kemm ġiet tqum?

Meta se jibda x-xogħol fuqha u kemm huwa maħsub li se tkun qed tilqa' studenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni talbet lill- kummissarju ta' l-artijiet biex jallokalha biċċa art fejn tista' tinbena kindergarten fl-istess arja ta' l-iskola primarja ta' Wied il-Għajn.

F'dan l-istadju dettalji oħra huma prematuri.

TRASPORT DIRETT GĦALL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li mhux qed ikun provdut trasport dirett għall-universita` u għall-MCAST minn Wied il-Għajn?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li studenti li joqogħdu Wied il- Għajn jistgħu jaqbdu waħda mir-rotot 17, 19 u 20 u jieqfu fil-venda ta' Ħaż- Żabbar u minn hemm jaqbdu r-rotta 300, rotta diretta lejn l-universita u l- junior college u jħallsu biss in-noll ta' rotta diretta, jiġifieri 30c, għalkemm jagħmlu interchange fil-venda ta' Ħaż-Żabbar.

In-numru ta' studenti li qed jaqbdu r-rotta 300 minn Wied il-Għajn għadu baxx – xi ġranet ilu kien osservat li sitt studenti biss minn Wied il- Għajn użaw din ir-rotta f'ġurnata waħda – għalkemm l-awtorita' qiegħda tagħmel survey sabiex tara fuq liema rotot jew destinazzjonijiet hu ġustifikat li żżid il-frekwenza.

Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' l-iskeda bil-ħinijiet tat- tluq tar-rotta 300, kif ukoll il-ħinijiet tar-rotot li jitilqù minn Wied il- Għajn sabiex wieħed ikun jistà jagħmel interchange.

Rigward is-servizz lejn l-MCAST ta' Kordin, studenti minn Wied il-Għajn jistgħu jużaw ir-rotot normali, jiġifieri rotta 17, 19 u 20.

SKEJJEL PRIMARJI F'ĦAŻ-ŻABBAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa minnu li mhux se jibqa' jingħata iżjed ħalib fl-iskejjel primarji ta' Ħaż-Żabbar?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni?

Hemm xi skejjel oħra li se jagħmlu l-istess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola primarja 'A' ta' Ħaż-Żabbar kienet ittieħdet deċiżjoni mill-kunsill skolastiku li l-flus li kienu jintnefqu għax-xiri tal-ħalib għat-tfal ta' l-iskola, kellhom jibdew jintnefqu biex jinxtraw kotba għal-librerija ġdida għat-tfal mill- kindergarten sa year 3.

Iżda minħabba l-oppożizzjoni ta' xi ġenituri, il- ħalib se jerġa' jibda jitqassam mill-ewwel ta' Novembru 2005.

F'dawn l-aħħar snin kien hemm skejjel, fosthom dawk primarji tal-Qrendi u ta' l-Imqabba, fejn deċiżjoni simili ntlaqgħet tajjeb mill-ġenituri u l- flus intnefqu fuq riżorsi aktar bżonjużi għall-iskola.

FOREIGN LABOUR FIT-TARZNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14899 u jgħid jekk it-tarzna ħassritx proċess ta' għażla għal servizz ta' akkomodazzjoni għall-ħaddiema barranin u reġgħet bdiet il-proċedura mill-ġdid?

Għal liema raġuni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

FOREIGN LABOUR FIT-TARZNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 14900, jista' il-Prim Ministru jgħid għaliex impjegat fl-uffiċċju tiegħu li ismu qed jintbagħat separatament, ċempel lit-tarzna biex jinforma ruħu dwar il-każ imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar- risposta tiegħi bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 14900, inżid ngħid li huwa d-dover ta' kull membru tas-segretarjat privat li jżomm ruħu aġġornat ma' dak li jkun qed jiġri fid-dipartimenti u l-enti pubbliċi.

FOREIGN LABOUR FIT-TARZNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14897 u jgħid kemm-il darba t-tarzna matul din is-sena għamlet sejħa għal offerti għall-akkomodazzjoni ta' ħaddiema barranin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li t-tarzna matul din is-sena ħarġet sejħa waħda għal offerti biex ikunu akkomodati ħaddiema barranin li minn żmien għal żmien jaħdmu fit-tarzna.

FOREIGN LABOUR FIT-TARZNA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid matul l-2005 kemm ħaddiema barranin kien hemm fit-tarzna?

Għal liema tip ta' xogħol ġew ingaġġati?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienu qed jirreġistraw għax-xogħol minn Marzu sal-lum, xahar b'xahar u lokal b'lokal?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba dwar persuni jirreġistraw għax-xogħol fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru f'Malta u Għawdex minn Marzu 2005 sa Settembru 2005 qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

GĦAJNUNA FINANZJARJA LIL ŻGĦAŻAGĦ GĦAWDXIN

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid liema attivitajiet/skambji ta' żgħażagħ Għawdxin ingħataw għajnuna finanzjarja mill-gvern mill-1999 'il hawn?

X'kienet l-għajnuna għal kull attivita'/skambju?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SKEMI TA' TAĦRIĠ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid mill-1998 'il hawn kemm Għawdxin ibbenefikaw mit-technician apprenticeship scheme, mill-extended skills training scheme u mill-ispecial education programme?

X'kienet in-nefqa tal-gvern fuq kull waħda minn dawn l-iskemi f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

BINI TA' TOROQ F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm flus ġew ivvotati u x'intnefaq attwalment fuq bini ta' toroq ġodda u bini mill-ġdid ta' toroq f'Għawdex mill-1999 sa l-aħħar ta' Settembru 2005?

Kemm kilometri ta' toroq ġodda u ta' bini mill-ġdid ta' toroq saru?

Fejn saru?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ORKESTRA NAZZJONALI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid x'attivitajiet wettqet l-orkestra nazzjonali f'Għawdex mill- 1999 'il hawn?

Kemm kienet l-ispiża kull sena għal dawn l-attivitajiet?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

GOZO CHANNEL

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid meta ġie ffirmat il-kuntratt bejn il-gvern u l-Gozo Channel dwar l-obbligazzjoni ta' servizz pubbliku li trid tagħti lil Għawdex din il- kumpannija?

X'ammont qed titħallas il-Gozo Channel bis-saħħa ta' dan il- kuntratt?

X'servizzi hi obbligata tagħti?

Kemm-il sena jkopri dan il- kuntratt?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

GŻIRA GĦAWDXIJA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li jirriżulta bl-aktar mod ċar li mill-2000 sa l-2003, l-aħħar sena li tagħha għadu nħadem il-prodott gross domestiku, il-livell ta' żvilupp f'Għawdex ipparagunat ma' dak ta' Malta kif ukoll ma' dak tal-medja ta' l-Unjoni Ewropea, kompla jonqos flok żdied, u peress ukoll li fid-dikjarazzjoni dwar il-gżira reġjun ta' Għawdex annessa mat-trattat ta' sħubija ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, il-Gvern Malti ddikjara li:

"Qabel l-għeluq ta' kull perijodu tal-budget tal-komunita' fejn ikun meħtieġ ridefinizzjoni tal-politika reġjonali tal-komunita, Malta tisħaq li l-Kummissjoni Ewropea tirrapporta lill-Kunsill Ewropew fuq is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali ta' Għawdex, b'mod partikolari fuq id-dislivelli fl-iżvilupp soċjali u ekonomiku bejn Għawdex u Malta bil- Kummissjoni tkun mitluba tipproponi miżuri xierqa, kif meħtieġ, fil- qafas tal-politika reġjonali tal-komunita' jew policies oħra rilevanti tal-komunita', biex tiżgura li jkomplu jonqsu d-differenzi fil-livell ta' żvilupp bejn Għawdex u Malta kif ukoll biex tiżgura li Għawdex ikompli jintegra ruħu fis-suq intern fuq kondizzjonijiet ġusti.",

Tista' il-Ministru tgħid x'passi ħa l-ministeru u x'passi ħa l-gvern biex iħares u jonora din id-dikjarazzjoni u biex jiżgura li jsir dak kollu li l- istess dikjarazzjoni tikkontempla?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Għalkemm il-kwotazzjoni mid-dikjarazzjoni dwar Għawdex li hemm fil-mistoqsija parlamentari hija kollha minnha, niġbed l- attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant għall-paragrafu sussegwenti ta' l- istess dikjarazzjoni fejn jingħad li dan jiġri jekk Malta bħala pajjiż sħiħ ma tibqax eliġibbli għal ċerti miżuri tal-politika reġjonali.

Fil-fatt Malta għadha eliġibbli għall-miżuri kollha ta' din il-politika bħala pajjiż.

PRIVATIZZAZZJONI TAL-MALTACOM

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15063 u jispjega l-pjani tal-gvern għall-privatizzazzjoni totali tal-Maltacom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-gvern se jbiegħ l-ishma kollha lill-investitur strateġiku.

TRIQ L-IMDINA F'ĦAŻ-ŻEBBUĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 14687, jista' il-Ministru jgħid jekk qabel ma reġgħu nbnew l-istrutturi fi Triq l- Imdina, f'Ħaż-Żebbuġ ġiex verifikat mal-MEPA jekk il-bini oriġinali kienx kopert bil-permess ta' l-iżvilupp jew kienx wieħed illegali?

Qabel ma sar il-bini l-ġdid, saru applikazzjonijiet għall-permess għall-istess bini tal- MEPA?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li waqt ix- xogħlijiet li saru fi Mdina Road kien sar twessigħ tat-triq, liema twessigħ affettwa numru ta' kmamar żgħar li kien hemm iħarsu għal fuq l-istess triq.

Minħabba illi l-proprjetarji ta' l-istess strutturi kienu ser jintlaqtu ħażin mit-twessigħ in kwestjoni, l-awtorita' dwar it-trasport affettwat kostruzzjoni replika tal-partijiet tal-kmamar zgħar li kienu se jitwaqqgħu biex tali strutturi żgħar li kienu diġa' eżistenti fit-triq, ikunu jistgħu jintużaw mill-proprjetarji sakemm issir it-tieni fażi tat-triq.

Kien hemm każi fejn l-awtorita' għamlet applikazzjoni għall-permess tat- twaqqigħ u l-bini ta' uħud mill-kmamar li nbnew fi Mdina Road.

F'xi każi partikolari, l-awtorita' dwar it-trasport għamlet laqgħat mal-MEPA u s- sidien u l-periti tagħhom sabiex tkun stabilita l-pożizzjoni tal-MEPA dwar ċaqliq u użu tal-proprjeta' affetwata.

MTARFA BYPASS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15062 u jgħid f'liema stadju wasal ix-xogħol fuq Mtarfa bypass?

Kemm ġie jiswa x- xogħol li sar s'issa?

Meta hu maħsub li se jitlesta dan ix-xogħol li ilu jkarkar sitt snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ewwel parti tal-bypass ta' l-Imtarfa tlestiet aktar qabel matul din is-sena bl- asfaltar sal-pont.

It-tieni parti bdiet dan is-sajf u r-retaining wall qed jinbena bħalma sar fl-ewwel fażi.

Ix-xogħol kollu ġie jiswa madwar Lm772,000 u s'issa tħallsu minnhom Lm643,000 minn din is-somma.

Triq li tgħaqqad il-bypass ta' l-Imtarfa, ħdejn iċ-ċimiterju tal-militar ta' l-Imtarfa, qiegħda tinbena mill-ġdid bħala parti mit-toroq iffinanzati mill-protokol Taljan.

Ix-xogħol mistenni jitlesta fil-ġimgħat li ġejjin.

Fil-ġimgħat li ġejjin ukoll għandu jkun stabilit kif ser titkompla l-aħħar parti li fadal sabiex ix-xogħlijiet fuq din il-bypass jitlestew kollha.

UŻU TA' L-ENERĠIJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14966 u jgħid x'inhi tagħmel l- Enemalta sabiex taċċerta ruħha li l-konsumatur juża l-enerġija b'mod aktar għaqli?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-fehma tiegħi hi li hi responsabbilta' ta' kull konsumatur li jevita l-ħela ta' l-enerġija.

Xejn m'hu b'xejn u m'għandux ikun biss għax jogħla l-elettriku li wieħed għandu joqgħod attent kif jużah.

L-istess jgħodd għall-ilma, il-karta u kull riżorsa oħra.

Il- funzjoni ta' l-Enemalta hi li tforni l-enerġija, għalkemm minn żmien għal żmien l-Enemalta toħroġ pubblikazzjonijiet u tipprovdi informazzjoni permezz tal-website tagħha dwar kif il-konsumaturi jistgħu jaħlu anqas.

Il-ministeru qabbad lill-Enemalta biex tassisti lill-enti fid-dekasteru tiegħi fl-implimentazzjoni ta' programm ta' tnaqqis fl-użu ta' l-enerġija u l-adozzjoni ta' mezzi alternattivi ta' enerġija - kopja tal-linji gwida dwar ir-responsabbilta' ambjentali tal-ministeru u l-enti fih, li jistgħu jinkisbu mill-website tal-ministeru tiegħi, qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra – u naħseb li dan ikun eżempju siewi għal kull organizzazzjoni, kbira jew żgħira, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis-settur privat.

Rigward kampanji dwar l-użu għaqli ta' riżorsi li huma fil-kompetenza diretta ta' l-awtorita' Maltija dwar ir-riżorsi, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel id-domanda tiegħu lill-ministru konċernat.

PRODUZZJONI TAT-TJUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana x'inhi l-produzzjoni tat-tjur mill- impjanti tal-proċessuri li għadhom ma ġewx konformi mar-regoli imposti u rakkmandati mid-dipartiment tas-servizzi veterinarji lokali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li l-qatla ta' broilers minn Jannar sa l-aħħar ta' Awissu kienet ta' 294,161 kg filwaqt li l-produzzjoni mill-cutting plant tat-tjur kienet ta' 1500 kg fil-ġimgħa.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkonsidra li għall-estimi tal- budget 2006, ikun hemm flus ivvotati sabiex isiru fire exit stairs f'appartamenti u blokki tal-housing estate ta' Għajn Qajjed u Għeriexem fir-Rabat?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Filwaqt li ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- blokki indikati mhumiex proprjeta' ta' l-awtorita' tad-djar iżda huma amministrati mid-dipartiment ta' l-artijiet, ninformah ukoll li m'hemm ebda ħsieb li jsiru fire exit stairs fi proġetti ta' oqsma ta' bini tal-gvern.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkonsidra li għall-estimi tal- budget 2006, ikun hemm flus ivvotati sabiex isiru fire exit stairs f'appartamenti u blokki tal-housing estate ta' l-Imġarr?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15223.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkonsidra li għall-estimi tal- budget 2006 ikun hemm flus ivvotati sabiex isiru fire exit stairs f'appartamenti u blokki tal-housing estate ta' Ħaż-Żebbuġ?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkonsidra li għall-estimi tal- budget 2006, ikun hemm flus ivvotati sabiex isiru fire exit stairs f'appartamenti u blokki tal-housing estate tal-Mellieħa?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tikkonsidra li għall-estimi tal- budget 2006, ikun hemm flus ivvotati sabiex isiru fire exit stairs f'appartamenti u blokki tal-housing estate ta' San Pawl il-Baħar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

CLUB PRIVEES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Billi fuq l-internet wieħed isib informazzjoni fejn jeżistu club privees, jew aħjar briedel, fejn wieħed jista' isib prostituti Russi ġo bars u anke striptease f'Paceville jew Buġibba, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ħadet il-pulizija dwar dan?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija qed tinvestiga l- informazzjoni mgħoddija mill-Onor.

Interpellant.

NEWS DIVISION TAL-PBS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' ħaddiema li ma baqgħux jaħdmu fin-news division tal-PBS minn meta saret ir-ristrutturazzjoni?

Min huma n-nies konċernati u x-xogħol kienu jagħmlu?

Kemm bdew jaħdmu nies ġodda fl-istess news division minn meta seħħet ir-ir-ristrutturazzjoni?

Min huma?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-għadd ta' nies li ma baqgħux jaħdmu fin-news division tal-PBS minn meta saret ir-ristrutturazzjoni huwa ta' 15.

Il-karigi li kienu jokkupaw huma: executive policy & planning, manager news, manager com. education & archives, assistant manager news & current affairs, assistant manager local productions, news executve, żewġ senior reporters, żewġ reporters, clerk III, tliet senior cameramen u cameraman.

L-impjegati ġodda li qed jaħdmu fin-news division huma sitt journalist editors u ma nħossx li hu opportun li jingħataw l-ismijiet ta' l-impjegati.

ARRETRATI TA' L-INCOME TAX

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm huma l-arretrati ta' l-income tax dovuti lill-gvern minn dipartimenti u enti pubbliċi?

Għal liema snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SINGLE MOTHERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'benefiċċji huma intitolati għalihom single mothers mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali jew mill- housing?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Single mothers jistgħu jibbenefikaw mill-iskemi u l-inizjattivi kollha ta' l-awtorita' tad-djar.

Single mothers jikkwalifikaw għad-diversi benefiċċji, allowances u pensjonijiet provduti taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, dejjem suġġett li jissodisfaw il-kondizzjonijiet rispettivi applikabbli għall-għoti ta' dawn il-benefiċċji, allowances u pensjonijiet.

Il-benefiċċju taħt l-imsemmi Att maħsub speċifikament għal single parents, kemm fil-każ ta' raġel kif ukoll fil-każ ta' mara, jikkonsisti f'għajnuna soċjali għal ġenitur wieħed.

SINGLE MOTHERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm hawn single mothers with children of unknown father bir-relief?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li n-numru ta' single mothers li preżentement qed jirċievu l-għajnuna soċjali hu 1,755.

Apparentement ma tinżammx statistika dwar single mothers bi tfal li missierhom ma jkunx magħruf.

NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħarraf lill-Kamra għadx hemm każi ta' arretrati ta' kontribuzzjonijiet għas-servizzi soċjali miġbura mill-ħaddiema u mhux mgħoddija lill-gvern?

Kemm hu t-total dovut lill- gvern u kemm arretrati jridu jinġabru għal kull sena?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7661.