MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 275 L-Erbgħa, 1 ta' Ġunju, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 275 L-Erbgħa, 1 ta' Ġunju, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 1 ta' Ġunju, 2005

WERREJ

MINUTI 709

INFORMAZZJONI 709

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 709

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA (IT-TIENI QARI)

DOMESTIC VIOLENCE BILL (SECOND READING) 717

AĠĠORNAMENT 737

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 742

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 274 li saret fil-31 ta' Mejju, 2005 ġew konfermati.

INFORMAZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li skond Artiklu 10 ta' Att Nru. VIII ta' l-1997, is-Sedja rċeviet ir-rapport tat-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji għas-sitt xhur bejn it-2 ta' Diċembru, 2004 u l-1 ta' Ġunju, 2005.

Kopja tar-rapport qed titqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTRI U SEGRETARJI PARLAMENTARI – UŻU TAT-TIENI KAROZZA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hu d-dħul annwali, inkluż bonuses u allowances tal-prim ministru, ta' kull ministru fil-kabinett u ta' kull segretarju parlamentari?

Minbarra dan id-dħul, il-prim ministru, il- ministri u s-segretarju parlamentari huma intitolati għalL-faċilita' ta' karozza jew aktar?

Jekk iva, għal kemm-il karozza huma Intitolati?

F'kull każ, kemm kienet l-ispiża annwali għal kull karozza, għall- provvediment u l-manutenzjoni tagħha fis-sena 2004?

Il-prim ministru, il- ministri u s-segretarju parlamentari huma intitolati għal xufier jew aktar?

Jekk iva, kemm-il wieħed?

Fil-preżent min huma x-xufiera tal-prim ministru, ta' kull ministru u ta' kull segretarju parlamentari?

Fuq liema bażi kuntrattwali huma mpjegati?

Kemm għandhom salarju, bonuses u allowances kull wieħed?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura) (f'isem il- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Wara t-tweġibiet li ngħataw fis- seduti tat-18 ta' April, 2005 u l-10 ta' Mejju, 2005 qed nipprovdi hawn taħt il-kumplament ta' l-informazzjoni mitluba dwar l-ispiża annwali ta' provvediment u manutenzjoni fis-sena 2004 ta' karozza għall-użu privat tal- ministri u s-segretarji parlamentari:-

|Ministeru |Provve|Manute| | |diment|nzjoni| |Uffiċċju | | | |tal-Prim |Lm |Lm | |Ministru |463 |480 | |Segretarju | | | |Parlamentari | | | |Finanzi | | | |Segretarju |243 |- | |Parlamentari | | | |Ġustizzja u | | | |Intern |477 |448 | |Ministru |3,747*|- | |Segretarju |* | | |Parlamentari | | | |Edukazzjoni, | | | |Żgħażagħ u |314 |270 | |Xogħol | | | |Ministru | | | |Turiżmu u | | | |Kultura |101 |157 | |Ministru | | | |Kompetittività| | | |u |2,308*|187 | |Komunikazzjoni|* |-* | |Ministru |-* | | |Segretarju | | | |Parlamentari | | | |Riżorsi u | | | |Infrastruttura|-* |-* | |Ministru | | | |Ministeru għal| | | |Għawdex |-* |-* | |Ministru | | | |Saħħa, Anzjani| | | |u Kura | | | |fil-Komunità |1,108 |1,370 | |Ministru |-* |-* | |Segretarju | | | |Parlamentari | | | |Investiment, | | | |Industrija u | | | |Teknoloġija |3,225*|74 | |ta' |* | | |l-Informazzjon| | | |i | | | |Ministru | | | |Affarijiet | | | |Rurali u |2,521*|- | |Ambjent |* |- | |Ministru |3,448*| | |Segretarju |* | | |Parlamentari | | | |Żvilupp Urban | | | |u Toroq |2,590*| | |Ministru |* |- | |Familja u | | | |Solidarjetà |3,732*|- | |Soċjali |* | | |Ministru | | | |Affarijiet | | | |Barranin |903 |583 | |Ministru | | |

*Ma jsirx użu mill-faċilità għat-tieni karozza **Jinkludi wkoll l-ispiża tal-kiri tal-karozza

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, minn din it-tabella joħroġ li fil-każ tas- segretarju parlamentari fil-ministeru tal-ġustizzja u intern hemm spiża ta' Lm3,747 li tinkludi l-kirja ta' karozza.

Jista' il-Ministru jispjega jekk l-Onor.

Mifsud Bonnici għandux karozza oħra barra l-ewwel karozza?

Fil-każ li għandu żewġ karozzi, x'inhi r-raġuni li għandu wkoll karozza mikrija?

Nista' inkun naf min jużaha l-karozza li għandu mikrija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, milli qed nifhem kull ministru u segretarju parlamentari għandu dritt li jkollu karozza għall-użu privat tiegħu.

Fil-każ tal-ministeru tal-ġustizzja u intern, dik id-double asterisk li hemm fit-tabella tindika li hemm inkluż l-ispiża għall-kiri ta' karozza u allura għandi nifhem li l-Onor.

Mifsud Bonnici għandu karozza mikrija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura għandu żewġ karozzi għall-użu tiegħu plus karozza mikrija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, naħseb li t-tabella hija ċara biżżejjed.

Fejn hemm double asterisk dak jindika li qed isir użu minn karozza mikrija.

Fil-fatt l-Onor.

Mifsud Bonnici hawn preżenti qed jikkonferma li l-karozza li juża bħala second car hija mikrija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela dan ifisser li fil-ministeru hemm karozza tal-kiri u oħra normali.

Nista' inkun naf min hu intitolat li juża l-karozza tal- kiri tas-segretarju parlamentari fil-ministeru tal-ġustizzja u intern?

Il- familjari tiegħu u n-nies tal-ministeru jistgħu jużawha?

Kif telgħet daqshekk l-ispiża?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Mifsud Bonnici qed jgħidli li din il-karozza jużaha għalih personali u xejn aktar.

Rigward iċ-ċifra li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant, dik tinkludi l-provvediment tal-karozza plus l-ispiża tal-kirja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri din iċ-ċifra tkopri l-ispiża tal-kirja u l- fuel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Le, hawnhekk m'hawnx inkluż l-ispiża tal-fuel.

Id- double asterisk tinkludi l-ispiża tal-kirja tal-karozza.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura jista' ikolli breakdown ta' l-ispiża ta' Lm3,747?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Hawnhekk għandek ċifra għall-provvediment għall- manutenzjoni ġenerali u l-kirja tal-karozza.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma jista' ikollna breakdown ta' l-ispiża?

Forsi l- Onor. Mifsud Bonnici ma jsibx diffikulta' li jqum u jirrispondi hu u jagħti l-informazzjoni mitluba, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Jiddispjaċini imma m'iniex f'pożizzjoni ngħid xi tkopri l-ispiża, pero' qed nara li l- ministri l-oħrajn li għandhom karozza tal-kiri qegħdin fl-istess akkwati.

Sinċerament ma nafx jekk din iċ-ċifra tinkludix l-ispiża tal-fuel, pero' jidher ċar li tirriferi għall-karozza tal-kiri li nuża jien.

Ma nafx x'informazzjoni aktar nista' nagħti lill-Onor.

Interpellant, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jien kont nippretendi li s-Segretarju Parlamentari jgħidilna kemm hi l-ispiża tal-ħsarat, l-ispiża ta' l- insurance, l-ispiża tal-fuel, eċċ. Isib xi diffikulta' biex jagħtina din it-tip ta' informazzjoni?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, jien nista' nifhem li l-Onor.

Mizzi qed jieħu pjaċir jagħmilli dawn id-domandi, pero' japprezza li din id- domanda saret lill-prim ministru u jien ma ġejtx armat b'din l- informazzjoni.

Kif ikolli l-informazzjoni nkun nista' ngħaddihielu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiena hawnhekk ma niġix biex nieħu pjaċir imma niġi biex nagħmel xogħli u ħadd ma jista' jinsinwa li jien qisni niġi hawnhekk biex niżżufjetta.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, naħseb li m'hemmx għalfejn nieħdu l- affarijiet sat-tarf għax qed nara l-informazzjoni sħiħa ġo envelope li għadni kemm ilmaħt.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: F'dan l-envelope hawn kitba li tgħid li ċ-ċifra indikata għat-tieni karozza wżata mill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici tinkludi l-fuel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura ma tinkludix spejjeż ta' insurance u affarijiet oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-karozza bin-number plate FDK093 li juża sieħbi l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici ġiet tiswa Lm3,747 li Lm292 minnhom marru għall-fuel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela fil-ministeru hemm żewġ karozzi, dik uffiċjali u oħra mikrija, hux hekk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kull ministru, jekk irid, għandu a second car barra l- karozza uffiċjali u hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq is-second car ta' l- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

Din il-karozza hija mikrija għas-somma ta' Lm3,455 u fil-perijodu indikat intefqet is-somma ta' Lm291.97 fuq fuel.

Naħseb li tali informazzjoni għandha tissodisfa lill-Onor.

Mizzi, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kollox sew, dik hija l-ispiża fuq is-second car.

Issa li rrid inkun naf hu li jekk għandu żewġ karozzi, jgħidli kemm hi l-ispiża fuq iż-żewġ karozzi u, jekk għandu karozza waħda, jgħidli emm hi l-ispiża fuq karozza waħda.

(Interruzzjonijiet) Għax jekk mill-informazzjoni li ngħatajt joħroġ li l-ispiża tinkludi l-kiri ta' karozza waħda u l-fuel għaliha, allura nista' neħodha li l-karozza uffiċjali timxi bl-ilma!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-karozza uffiċjali hi proprjeta' tal-gvern, imbagħad għandek is-second car li kull ministru jew segretarju parlamentari hu intitolat li jkollu.

Fil-każ ta' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, is- second car hija mikrija u l-ispiża tal-fuel titla' għal Lm291.97.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fir-risposta li ngħatajna hemm miktub li fejn fit- tabella hemm żewġ asteriks, hemm inkluż l-ispiża tal-kirja tal-karozza.

Issa jiena ngħatajt ad intendere li dawk l-ispejjeż huma fuq il-karozza tal- kiri biss, għalkemm ma naħsibx li dan huwa l-każ u għalhekk nerġa' nistaqsi jekk din l-ispiża hijiex fuq iż-żewġ karozzi jew le.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ejja nieħdu l-karozza ta' ministru ieħor li wkoll għandu a second car.

Il-provvediment għaliha huwa ta' Lm314 – f'dan il-każ din m'hijiex mikrija imma hija karozza tal-gvern - u l-manutenzjoni hija ta' Lm270.

Naħseb li t-tweġiba hija ċara, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: M'hi ċara xejn għax ma nafx jekk l-ispiża hijiex għall- karozza tal-kiri jew għaż- żewġ karozzi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici għandu karozza uffiċjali li hija proprjeta' tal-gvern u għandu a second car li hija mikrija.

Bejn kirja u fuel l-ispiża tiġi kif semmejtlu, Sur President.

COMPARATIVE RETURN OF EXPENDITURE

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Franco Galea) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-comparative return of expenditure għall-ewwel xahrejn tas-sena, tista' il-Ministru tispjega kif fl-2004 l-ispiża fuq social security benefits kienet Lm31,736,056 u din is-sena telgħet għal Lm40,558,450?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq) (f'isem il- Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Ninsab informat li ż-żieda fl-ispiża bejn l-ewwel xahrejn tas-sena l-oħra u dawk ta' din is-sena fil- ħlas ta' benefiċċji u pensjonijiet taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, tirriżulta mill-fatt li f'Jannar ta' din is-sena kien hemm pagament iżjed ta' pensjonijiet għall-irtirar u ta' għajnuna soċjali.

Iż-żieda fl-ispiża rriżultat ukoll kemm miż-żieda fir-rati ta' benefiċċji u pensjonijiet biex tirrifletti ż-żidiet għall-għoli tal-ħajja kif ukoll miż- żieda ta' numru ta' pensjonanti.

ROTTA 59

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Michael Asciak) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jindaga jekk rotta 59 tistax tgħaddi minn Triq il-Pijunieri fi triqtha lura lejn il- Belt?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li fil-preżent il-vetturi fuq din ir-rotta jidħlu mill-Qawra u joħorġu minn Triq il-Pijunieri, San Pawl il-Baħar.

Jekk din ir-rotta tinbidel u l-vetturi jidħlu u joħorġu minn Triq il-Pijunieri, in-numru ta' passiġġieri mistenni li jonqos.

Bħalissa hemm ukoll talba mingħand il-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar biex il-karozzi tal-linja jaqdu aħjar il-lokal billi l-vetturi fuq din ir- rotta jidħlu mill-Qawra u wara li jaslu l-venda, jerġgħu joħorġu mill-Qawra u b'hekk jinqdew ukoll ir-residenti tal-housing estate.

L-awtorità dwar it-trasport bħalissa qiegħda taħdem fuq dan il-binarju biex tkun tista' sservi aħjar lill-komunita'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li l- venda taż-Żejtun tmur x'imkien ieħor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'iniex konxju li hemm il-ħsieb li tinbidel l- venda fiż-Żejtun u lanqas ma jien konxju li saret xi talba f'dan is-sens.

ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru żweġijiet fl-ewwel erba' xhur tas-sena?

Kemm minnhom kienu żweġijiet ċivili?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li fl-ewwel erba' xhur ta' din is- sena saru 417-il żwieġ f'Malta li 125 minnhom kienu ċivili.

Fl-istess perijodu f'Għawdex kellna 19-il żwieġ li erba' minnhom kienu ċivili.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid jekk kienx hemm żieda fl-ammont ta' żweġijiet ċivili meta mqabbel mas-sena l-oħra?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini imma m'għandix din l- informazzjoni, Sur President.

ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm mit-total taż- żweġijiet li saru fl-ewwel erba' xhur ta'din is-sena kienu bejn Maltin u barranin?

Kemm saru żweġijiet ċivili biss fejn il-koppja kienu t-tnejn Maltin?

U kemm fejn wieħed jew waħda mill-koppja kien jew kienet barranija?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li mit-total ta' 417-il żwieġ li saru fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena, 74 kienu żweġijiet bejn Maltin ma' barranin, 19 kienu żweġijiet ċivili fejn il-koppja kienu t-tnejn Maltin u 60 kienu żweġijiet ċivili fejn wieħed jew waħda mill-koppja kien jew kienet barranija.

Informat ukoll illi mit-total ta' 19-il żwieġ li saru f'Għawdex fl-istess perijodu kien hemm żewġ żweġijiet ċivili bejn Maltin ma' barranin u żewġ żweġijiet ċivili fejn il-koppja kienu t-tnejn Maltin.

MONUMENTI U SITI STORIĊI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jelenka dawk il-monumenti u siti storiċi li kienu l-mira ta' vandali f'dawn l-aħħar 12-il xahar?

Kemm kienet tammonta l-ħsara f'kull każ?

Tressqu xi nies il-qorti?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ninsab informat li f'dawn l-aħħar 12-il xahar kien hemm tliet każi ta' atti vandali fuq siti jew monumenti storiċi, kif ġej:

*Ħsara f'Marzu 2005 lis-salib magħruf bħala "Rajt ma Rajtx, Smajt ma Smajtx" li jinsab f'Birkirkara.

Is-salib li kien għadu kif ġie restawrat inkisrulu partijiet mill-iskultura tiegħu, bil-ħsara tammonta għall-aktar minn Lm500.

*Att vandalu fuq il-Bieb tal-Bombi aktar kmieni dan ix-xahar, fejn intefgħet taħlita ta' żejt fuq dan il-monument arkitettoniku.

F'dan il-każ ukoll, il-monument kien għadu kif ġie restawrat.

It-tindif ta' din il-ħsara ġie jiswa Lm775.

*Fil-15 ta' Settembru 2004 twaqqat biċċa mill-ħajt tas-sejjieħ fis-sit tas- Silġ u nħarqet il-kamra ta' għassies.

It-tiswijiet għal dawn il-ħsarat ġew jiswew anqas minn Lm200.

Rigward in-nies li tressqu l-qorti, nitlob lill-Onor interpellant jagħmel din il-parti tal-mistoqsija lill-ministru konċernat.

LIFT FL-ISKOLA PRIMARJA TA' BORMLA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid meta tlesta l-lift fl-iskola primarja ta' Bormla?

Kemm ġie jiswa u meta tħallas?

Min hu l-kuntrattur li għamel dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li l- lift li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Membru għadu ma ġiex istallat.

It- tender għal-dan il-lift (FTS 81/110-02) intrebaħ minn Panta Marketing Ltd għall-prezz ta' Lm8,009 u s'issa, wara li sar id-delivery ta' dan il-lift, tħallset is-somma ta' Lm5,606.30.

L-FTS kienet qiegħda f'negozjati ma' Kalaxlokk Co. Ltd biex jinbena x-shaft għal dan il-lift iżda, wara diversi skambji mad-dipartiment tal-kuntratti, li min-naħa tagħhom ma setgħux jaċċettaw ir-rati li kienu qegħdin jiġu proposti mill-Kalaxlokk, ġie deċiż li jinħareġ tender għall-bini ta' dan il- lift shaft.

Fil-fatt dan it-tender intrebaħ u x-xogħol fuq dan il-lift shaft mistenni jibda fil-ġimgħat li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiġifieri qed nifhem tajjeb li dan il-lift inxtara u tħallas tliet kwarti minnu xi tliet snin ilu meta x-shaft għadu ma sarx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma naħsibx li tista' tieħu at face value dak li hawn miktub hawnhekk.

Nifhem x'inti qed tgħid, pero' trid tara wkoll kemm ħadet it-tender biex ġiet evalwata u naturalment sakemm ħarġet il- letter of acceptance.

SKOLA PRIMARJA TAL-BIRGU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-iskola primarja tal- Birgu hux se tingħalaq jew le?

Kemm hi l-popolazzjoni ta' l-istudenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Qatt ma kien hemm l-ebda ħsieb li tagħlaq l-iskola primarja tal- Birgu.

Il-popolazzjoni attwali ta' l-istudenti fl-iskola primarja tal-Birgu hija kif ġej:

| |Bnie|Subie|Total| | |t |n | | |Kinderga| 14| 20| 34 | |rten | | | | |Primarja| 53| 60|113 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ladarba l-Ministru qed jgħid li dan m'huwiex minnu, allura għandi nifhem li l-iskola se tibqa' topera matul is-sena skolastika li ġejja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-ewwel parti tar-risposta tgħid li qatt ma kien hemm il-ħsieb li l-iskola primarja tal-Birgu tagħlaq, pero' nixtieq inżid kumment personali.

Meta għandek skola bħal din li min jaf x'tinkorpora bl-amministrazzjoni b'kollox u meta t-total ta' tfal li jattendu l-iskola huwa biss ta' 147, ta' min jara x'inhu s-sens li jkollok skola bħal din.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 174 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar drittijiet għall-Irmiġġ.

F'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru. 176 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar l- Emenda tat-Tieni Skeda li tinsab ma' l-Att kontra Money Laundering.

F'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 159 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-grad ta' Master of Arts – M.A.;

Avviż Legali Nru. 160 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għad-Diploma in Criminology taħt il-patroċinju ta' l- Istitut ta' l-Istudji Forensiċi;

Avviż Legali Nru. 161 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 għall- għażla ta' l-Applikanti għad-dħul fil-kors preparatorju għad-Diploma in Health Science skond l-Ordinamenti ta' l-2005 għad-Diploma in Health Science – Dip.

Health Science – taħt il-patroċinju ta' l- Institute of Health Care;

Avviż Legali Nru. 162 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-2004 għall-Għażla ta' l-Applikanti għad- Dħul fil-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Dental Surgery – B.Ch.D.;

Avviż Legali Nru. 163 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 biex jemendaw l-Ordinamenti għall-Grad ta' Bachelor of Science (Business and Computing) – B.Sc.

(Bus. & Comp.) – taħt il-patroċinju tal- Fakulta' ta' l-Ekonomija, Management u Accountancy;

Avviż Legali Nru. 164 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1997 dwar il-Kors għall-Grad ta' Doctor of Laws – LL.D.;

Avviż Legali Nru. 165 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għad-Diploma in Management Studies taħt il-patroċinju tal- Fakulta' ta' l-Ekonomija, Management u Accountancy;

Avviż Legali Nru. 166 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad ta' l-2004 għad-Diploma in Political Studies taħt il-patroċinju tal- Fakulta' ta' l-Ekonomija, Management u Accountancy;

Avviż Legali Nru. 167 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għall-Grad ta' Bachelor of Arts (Honours) – B.A. (Hons) – in Social Policy or in Social Work taħt il-patroċinju tal-Fakulta' ta' l-Ekonomija, Management u Accountancy;

Avviż Legali Nru. 168 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għall-Grad ta' Bachelor of Laws – LL.B. – u għad-Diploma of Legal Procurator – Dip.

L.P. – taħt il-patroċinju tal-Fakulta` tal- Liġi;

Avviż Legali Nru. 169 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għad-Diploma in Health Science – Dip.

Health Science – taħt il-patroċinju ta' l-Institute of Health Care;

Avviż Legali Nru. 170 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1999 tal-Kors għall-Grad ta' Master of Science – M.Sc. – in Engineering;

Avviż Legali Nru. 171 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għall-Grad ta' Bachelor of Arts (Honours) in Theology – B.A. (Hons) Theology – taħt il-patroċinju tal-Fakulta` tat-Teoloġija;

Avviż Legali Nru. 172 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għall-Grad ta' Bachelor of Arts – B.A. – in Theology and Human Studies taħt il-patroċinju tal-Fakulta' tat-Teoloġija; u

Avviż Legali Nru. 173 ta' l-2005 - Ordinamenti ta' l-2005 skond Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għas-Certificate in Lace Studies taħt il-patroċinju ta' l- Institute for Islands and Small States; u

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar riċevimenti fil-ministeru għat-turiżmu u kultura bejn l- 2004 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12645.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar riċevimenti fil-ministeru tiegħi bejn l-2004 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12641; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 175 ta' l-2005 - Model Phytosanitary Certificates Regulations, 2005.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA

DOMESTIC VIOLENCE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-31 ta' Mejju, 2005 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, il-bieraħ smajna kif il-ministru tal- familja u s-solidarjeta' soċjali ħadet ħafna mill-white paper li kien għamel gvern Laburista fl-1998 sabiex tagħmel il-liġi fuq il-vjolenza domestika.

Fil-fatt, dak li hemm f'din il-liġi kollu kien imniżżel fil- white paper li konna għamilna aħna, pero' bl-eċċezzjoni li tnaqqsu xi affarijiet importanti minn dak li konna għamilna aħna.

Għaldaqstant, ikolli nistaqsi għalfejn kellna nistennew seba' snin mill-ħruġ ta' dik il-white paper sabiex nagħtu din il-protezzjoni legali tant meħtieġa lill-vittmi tal- vjolenza domestika?

Hawnhekk qed ngħidu wkoll li l-protezzjoni mhux żdiedet, imma naqset, u minkejja dan kollu kellna nistennew seba' snin sabiex inressqu din il-liġi fil-parlament!

Il-Ministru qaltilna li permezz ta' din il-liġi se tagħti l- aqwa protezzjoni legali possibbli lil dawk il-vittmi tal-vjolenza domestika meta fil-fatt, f'din il-liġi lanqas wasalna fejn kienet waslet il-white paper li konna ħriġna seba' snin ilu!

Dak iż-żmien l-Onor.

Lawrence Gonzi kien il-ministru għall-politika soċjali u fl-1999 kien ħareġ il-white paper tal-gvern Laburista għad-diskussjoni.

Minn din il-white paper ma biddel xejn minnha u għamel dikjarazzjoni pubblika li sa Ġunju tas-sena 2000 din il-liġi kienet se tgħaddi mill-parlament Malti.

Issa meta għamel din id-dikjarazzjoni, l-Onor.

Gonzi kien jaf li għad m'għandniex il-qorti tal-familja!

Dan qiegħda ngħidu għaliex il-Ministru Dolores Cristina l-bieraħ semmiet ukoll dan in-nuqqas.

U għalkemm issa l- qorti tal-familja ilha li ġiet imwaqqfa għal dawn l-aħħar sentejn, xorta waħda domna dan iż-żmien kollu sabiex ngħaddu din il-liġi fuq il-vjolenza domestika!

Tajjeb ngħid ukoll li gvern Nazzjonalista kaxkar saqajh ukoll fuq il-qorti tal-familja, għaliex meta gvern Laburista kien qed jaħdem fuq din il-white paper kien qiegħed jagħmel ukoll proposti fuq il-qorti tal- familja.

Fuq dawn iż-żewġ proposti ħdimna kemm jien u kemm l-Onor.

Gavin Gulia, u naħseb li fid-diskors tiegħu, l-Onor.

Gulia se jitkellem aktar fit- tul fuq dan is-suġġett.

Per eżempju, dak iż-żmien kien qiegħed isir ukoll taħriġ għall-pulizija ħalli hekk kif tgħaddi l-liġi l-pulizija jkunu ppreparati, u ma jkollniex biss liġi fuq il-karta iżda tkun tista' tiġi mplimentata wkoll.

Pero' minħabba li ma bqajniex fil-gvern, din il-liġi ma stajniex inkomplu naħdmu fuqha.

Min-naħa l-oħra, l-Onor.

Lawrence Gonzi meta kien għadu ministru għall-politika soċjali, baqa' jwiegħed ta' kull sena, b'mod partikolari f'jum il-mara jew f'xi okkażjoni oħra, li din is-sena l-liġi fuq il- vjolenza domestika kienet se tgħaddi!

Sur President, f'dak il-perjodu li qed nitkellem fuqu l-Onor.

Dolores Cristina kienet ukoll segretarju parlamentari f'dan il-ministeru.

Dak iż- żmien kienet tinġibed l-attenzjoni mill-entitajiet internazzjonali fuq kif aħna għad m'għandniex din il-liġi.

Pero' aktar mill-pressjoni internazzjonali, lili u kulmin imiss ma' din il-problema, aktar jinteressawna t-tbatija u l-karba li toħroġ mill-vittmi tal-vjolenza domestika!

Ta' spiss kienu jiġu jibkulna u jistaqsuna dwar jekk il-klassi politika kenitx qed tagħmel xi ħaġa sabiex ikollhom protezzjoni xierqa bil- liġi!

Nafu li qed ikun hemm irrapportat medja ta' każ ġdid kuljum, pero' din m'hijiex ir-realta' għaliex ħafna każi ma jiġux irrapportati lill- awtoritajiet minħabba l-biża' li jkun hemm.

Ħafna nisa jibżgħu li jekk kemm-il darba jirraportaw l-aggressjoni, min ikun qiegħed jaggredihom se jsir aktar vjolenti magħhom, u allura ħafna każijiet ta' swat li jsiru bejn l-erba' ħitan tad-dar lanqas biss inkunu nafu bihom!

Fil-fatt, uħud mill- każijiet lanqas biss noħolmuhom, u meta tisma' ċerti affarijiet tibqa' skantat!

Biex nindunaw kemm dan huwa minnu, biżżejjed nisimgħu x-xhieda li ssir f'ċerti ġurijiet li għaddejjin fil-qrati tagħna.

Sur President, jien m'iniex qiegħda nitkellem biss fuq vjolenza bejn koppja miżżewġa, iżda anke vjolenza fil-konfront tat-tfal, l-anzjani u qraba tal- koppja.

Dan kollu jsir bejn l-erba' ħitan tad-dar, u għalhekk ikun diffiċli wisq li nkunu nafu eżattament il-gravita' tas-sitwazzjoni.

Issa kull każ għandu l-gravita' tiegħu, u meta tħares lejn ir-riżultati ta' l- aggressjoni fil-livelli kollha, żgur li tinkwieta ruħek u tibda tistaqsi lilek innifsek x'tista' tagħmel sabiex tagħti protezzjoni xierqa lil dawn in-nies.

Waqt id-diskussjoni li għamlet il-bieraħ, il-Ministru Cristina qaltilna li saret taf bil-vjolenza domestika fl-1987, proprju meta daħal fil-gvern il- partit Nazzjonalista.

Allura kien hemm għalfejn indumu 18-il sena sabiex ikollna din il-liġi?!

Dan il-gvern ilu mill-1987 fil-poter, u l-Ministru Cristina ilha li ndunat b'din il-problema minn dak iż-żmien, pero' minkejja dan kellna ndumu dawn is-snin kollha sabiex indaħħlu din il-liġi!

Qaltilna wkoll li meta titkellem fuq vjolenza domestika tħoss ruħha emozzjonata.

Jien ngħid li m'hemmx dubju li tħossok emozzjonata meta tara din it-tbatija kollha fuq nies innoċenti.

Madankollu, meta niġu sabiex infasslu l-liġi jeħtieġ li nkunu razzjonali u loġiċi u ma nimxux bl-emozzjonijiet.

Kompliet tgħidilna li din it-triq kienet a long and winding road, iżda temmen li din il-liġi kienet importanti ħafna.

U allura nerġa' nistaqsiha għalfejn ħalliet dan iż-żmien kollu jgħaddi sabiex iddaħħal din il-liġi?!

Mhux hekk biss, għaliex b'dak li għandna quddiemna minflok tejjibna dak li sar seba' snin ilu, morna pass lura!

Madankollu, xorta waħda tajt il-parir lill-grupp parlamentari ta' din in-naħa sabiex jivvota favur din il-liġi.

Sar ftehim ma' sħabi l-kollegi parlamentari ta' din in-naħa li hekk kif inkunu fil-gvern - naturalment jekk nibqgħu l-istess nies - din il-liġi nerġgħu nressquha f'dan il-parlament ħalli nagħmluha liġi aktar b'saħħitha u li tipproteġi b'mod aktar sħiħ!

Dan beħsiebna nagħmluh jekk kemm-il darba fl-istadju ta' kumitat ma jiġux aċċettati l-emendi li se jipproponi l- partit Laburista.

Jekk dawn l-emendi li se jressaq il-partit Laburista jiġu aċċettati tant aħjar, ħalli ma jkunx hemm bżonn li fil-futur viċin nerġgħu nressqu din il-liġi f'din il-Kamra!

Sur President, kienet xi ħaġa tajba min-naħa tal-Ministru Galea li waqqaf ċerti strutturi sabiex jagħtu l-għajnuna lil dawn il-vittmi, pero' xorta waħda kien hemm il-problemi fit-tħaddim tagħhom minħabba li l-liġi kienet għadha ma twaqqfitx.

Meta jiena kont inħtart segretarju parlamentari, niftakar li kont iltqajt ma' dawk li jaħdmu f'dawn l-istrutturi.

U l-ewwel ħaġa li kienu qalulna s-social workers kienet it-talba sabiex nagħmlulhom il-liġi ħalli b'hekk insaħħulhom idejhom!

Din kienet l-ewwel ħaġa li qalulna.

Qalulna li huma kienu qed jaħdmu bħala social workers, pero' m'għandhomx power in their elbows sabiex ikunu jistgħu jipproċedu.

Per eżempju, f'din il-liġi li qed ngħaddu qed titneħħa l-kwerela, pero' dak iż- żmien kienu dejjem jgħidulna sabiex inneħħuha.

Dan għaliex wara l-ħafna xogħol li jkunu għamlu mal-vittma, din terġa' tiġi rrikattata u allura taħfer lill-aggressur tagħha!

B'hekk il-pulizija ma tkunx tista' tipproċedi u s-social workers ma jkunu jistgħu jagħmlu xejn aktar!

Ikun sar ħafna ħela ta' ħin u ta' riżorsi għalxejn!

Pero' jidher li issa l- pulizija se tkun tista' tipproteġi lill-vittmi.

Il-bieraħ il-Ministru Cristina bdiet l-intervent tagħha billi staqsiet x'inhi l-vjolenza domestika.

Naturalment din hija mistoqsija li tagħmel sens f'dan il-kuntest, u ma nistgħux neħduha for granted li kulħadd jaf xi tfisser u x'timplika din il-frażi.

Madankollu, għalkemm il-ministru ġiet hawnhekk b'din il-mistoqsija naraw li fil-liġi lanqas biss jagħtu definizzjoni ta' x'inhi vjolenza domestika!

Meta tħares lejn il-white paper li kien ħejja gvern Laburista, issib definizzjonijiet ċari ta' x'inhi din il-vjolenza.

Il-ministru qaltilna li xtaqet tħalli l-affarijiet kemm jista' jkun sempliċi u naħseb li dak li kien qed jipproponi gvern Laburista kien aktar sempliċi għaliex kien qiegħed jagħti clear definitions ta' x'inhuma dawn l-abbużi.

Fil-fehma tiegħi, aktar ma tħalli l-affarijiet vagi aktar se tħalli lok għall-interpretazzjonijiet!

Allura jekk il-ministru riedet tassew tagħmilha sempliċi, kienet tagħmel l- affarijiet aktar faċli billi tagħti definizzjoni ċara u mingħajr ma tħallihom daqshekk miftuħa għall-interpretazzjoni.

Fil-white paper li ħareġ biha gvern Laburista konna għamilna lista indikattiva ta' xi tfisser vjolenza domestika.

Għedna li:

"Vjolenza domestika tfisser swat, inkluż offiżi fuq il-persuna ta' natura ħafifa iżda ripetuti...".

Din il-frażi hija importanti ħafna, għaliex hawnhekk fil-liġi qed nitkellmu fuq grievous bodily harm biss.

Jiġifieri jekk inti qlajt daqqa żgħira llum, qlajt oħra l-ġurnata ta' wara u tibqa' sejjer hekk ma tammontax bħala grievous bodily harm u allura ma tkunx protett bil-liġi!

Jiġifieri importanti li mas-swat inniżżlu l-frażi "inkluż offiżi fuq il-persuna ta' natura ħafifa iżda ripetuti".

Mela kont qed ngħid:

"...theddid u intimidazzjoni, insegwiment..."

Hawnhekk qed nirreferu għall-istalking.

Mhux dejjem jirnexxilek issib il- kelma Maltija eżatta, u personalment il-kelma "insegwiment" ma tantx togħġobni.

Pero' minkejja li l-ministru daħħlet l-istalking mal- harassment, aktar 'il quddiem se nuriha kif f'liġijiet oħra tajna definition ta' x'inhu harassement, u f'din id-definizzjoni ma nsemmu mkien il-kelma stalking!

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq relazzjonijiet intimi bħal fiż-żwieġ jew f'relazzjoni ta' koppja, iżda qed nitkellmu fuq harassement bejn żewġ impjegati jew bejn l-employer u l-impjegati tiegħu.

Jiġifieri n-natura tar-relazzjoni hija differenti, u għalhekk irridu noqogħdu attenti u mhux nagħmlu bħall-ministru li serrħet rasha għaliex la semmiet il-harassment qisha nkludiet kollox!

Fil-fatt dan m'huwiex il-każ, u aktar 'il quddiem nixtieq niċċarah iżjed dan il-punt.

Mela kont qiegħda nagħti d-definizzjoni ta' x'inhi vjolenza domestika.

Aħna qed ngħidu:

"...arrest illegali, abbuż mentali u emottiv, attentati fuq il-pudur, molestji, stupru, danni lill-proprjeta' ta' ċerta entita'..."

Sur President, hawnhekk qed titneħħa l-eċċezzjoni li teżisti fil-liġi u qed teskludi l-azzjoni bejn koppja miżżewġa fil-każ ta' dannu lill-proprjeta'.

Din ukoll nixtieq niġi għaliha aktar tard.

Fil-fehma tiegħi definizzjoni aktar ċara minn din żgur li m'hijiex dik li ġiet ippreżentata quddiemna llum għaliex ħallejniha miftuħa wisq!

U fl-opinjoni tiegħu huwa importanti li nkunu ċari f'dawn l-affarijiet.

Mhux talli m'aħniex qed ningħataw definizzjoni ċara, iżda talli l-ministru qaltilna li serrħet moħħha għaliex ladarba daħħlet l-abbuż verbali nkludiet kollox f'din il-liġi!

Il-Ministru Cristina qaltilna li fil-liġi nkludiet kollox għaliex daħlet l- iċken forma ta' vjolenza domestika!

Hawnhekk qed nintebaħ kemm il-ministru ma tafx x'inhi tgħid meta tiġi tgħidilna li l-vjolenza verbali hija l-iċken forma ta' vjolenza domestika!

Bħallikieku vjolenza verbali m'hijiex ħażina u li xi kultant taf tkun agħar minn dik fiżika!

Dan mhu veru xejn!

Li kieku kellna nagħmlu skala tal-kobor tal-vjolenza, żgur li dik verbali ma tiġix fl-aħħar post!

Hemm studji fejn juru li f'ċerti każijiet, meta l- vjolenza verbali tkun b'mod regolari u b'ċertu saħħa, taffettwa lill-vittma agħar milli kieku taqla' daqqa ta' ponn!

Sur President, hawnhekk m'hemmx għalfejn noqogħdu nikkwotaw mill-istudji, għax għalkemm dawn huma tajbin u bihom insiru nafu aktar affarijiet, naħseb li l-akbar esperjenza niksbuha minn dak li jgħidulna l-vittmi stess.

Fil- fatt naraw li filwaqt min ikun qed jiġi msawwat fiżikament ikollu xi ħaġa x'juri għaliex ikollu xi tbenġil jew anke ksur, min-naħa l-oħra, min ikun għaddej minn vjolenza verbali u jkun qiegħed jiġi mgħajjar sistematikament, ma jkollu xejn x'juri.

Issa hawnhekk mhux qed ngħidu tgħajjira ta' darba, imma qed nitkellmu fuq nies li jkollhom tgħajjir sistematiku, disprezz tal- persuna u dawn l-affarijiet kollha.

Smajna l-bieraħ stess eżempju li ġabitu l-Ministru Cristina, u qaltilna kif raġel kien jagħti lill-mara tiegħu tiekol mill-bowl tal-kelb!

Din m'hijiex vjolenza fiżika għaliex m'intix qed tarah, imma nistgħu nimmaġinaw x'impatt psikoloġiku dan l-aġir qiegħed iħalli fuq din il-mara!

Xi ħsara tkun qed tagħmel lis-self confidence u fuq l-integrita' tagħha meta l-partner tagħha qiegħed iġegħilha tiekol mill-bowl tal-kelb!

Allura meta nisimgħu dan kollu nistgħu ngħidu li l-vjolenza verbali m'hijiex serja?

M'hijiex serja meta jkollok raġel li jgħajjat lill-mara tiegħu bħalma jgħajjat lill-kelb u jagħtiha tiekol mill-bowl tal-kelb?!

Sur President, dawn il-vjolenzi qed isiru b'mod regolari, u naturalment ta' kuljum qiegħed isir dannu psikoloġiku fuq il-vittma.

Jiġifieri ġurnata wara l-oħra qed issir din il-vjolenza verbali, pero' hija xi ħaġa li mhux daqshekk faċli li tipprovaha.

Din il-vjolenza m'hijiex l-istess bħal meta qed taqla' xi xebgħa, u meta tmur għand il-pulizija jarawlek it-tbenġil.

Mhux daqshekk faċli li inti jkollok prova ta' kif ir-raġel qiegħed jagħtik tiekol mill-bowl tal-kelb u jgħajjatlek bħalma jgħajjat lill-kelb.

Hija xi ħaġa aktar diffiċli sabiex tipprovaha milli kieku tmur b'xi black eye.

Għaldaqstant din il-persuna tkun qiegħda taqla' ġo fiha b'mod regolari, u dan se jħalli danni psikoloġiċi.

Jiġifieri għalija huwa insult għal dawk il-vittmi li jbatu minn din il- vjolenza verbali li f'din il-liġi tgħidilhom "anke jekk vjolenza verbali".

Tfajniha hekk!

Imbagħad bil-konferma tal-ministru li, għax taraha li hija l-inqas severa, tikkunsidraha l-inqas serja bħala vjolenza.

Kif diġa` semmejt hemm studji li jipprovaw li dan m'huwiex minnu, u għandna esperjenzi ta' nies li jgħaddu minn din il-vjolenza verbali, u l- konsegwenzi huma koroh ħafna.

Uħud jispiċċaw b'mard mentali meta għandek din il-persekuzzjoni għaddejja l-ħin kollu.

U meta tibda tgħid l-istorja tagħha din il-mara jgħidu: Din miġnuna?

Kif jista' jkun jagħtiha tiekol minn dak tal-kelb?

Anzi, jien immur pass iktar milli marret il-ministru.

Darba kelli każ fejn ir-raġel mhux biss kien jagħtiha tiekol mill-bowl tal- kelb u jagħtiha tiekol bħall-kelb, imma kien ipoġġihielha ma' l-art u jġegħelha toqgħod għarkobbtejha bħall-kelb tiekol b'ħalqha fil-bowl ta' l- ikel u jġiegħel lit-tfal jarawha.

Dan każ li missejtu jien b'idejja, u again huwa każ ta' vjolenza verbali għax qed jittrattaha ta' kelb, ikellimha u jistmaha bħal kelb.

Imma l-frustrazzjoni tikber iktar meta l- pulizija lanqas jemmnuhom u jaħsbuhom imġienen meta jgħidulhom dawn l- affarijiet!

Jiġifieri let us not underestimate s-severita` tal-vjolenza verbali, u ejja nelenkaw id-diversi modi kif tista' ssir.

Għalhekk ngħid li l-vjolenza domestika għandha jkollha definizzjoni ċara ħalli nevitaw li nħallu ħafna lok għall-interpretazzjoni.

Bir-rispett kollu lejn in-nies li magħhom qalet li kkonsultat il-ministru, jiġifieri l-kummissjoni nazzjonali għall-famija, il-kummissjoni għall- ugwaljanza, il-kummissarju għat-tfal u l-coordinating team fil-ministeru tagħha, dawn huma kollha nies abbli ħafna fil-qasam tagħhom, għalkemm ma naqbilx ma' l-ideat ta' wħud minnhom, per eżempju mal-kummissarju għat- tfal.

Se nsemmiha għax hija xi ħaġa topika li ġrat din il-ġimgħa.

Ma naqbilx ma' l-ideat tagħha fuq koppji li ma jistgħux ikollhom tfal u l- kwestjoni ta' l-IVF, pero` hija persuna li għandha l-kwalitajiet tajbin tagħha, bħalma għandhomm in-nies li qegħdin fil-kummissjoni nazzjonali għall-familja, fil-kummissjoni għall-ugwaljanza u fil-coordinating team fil- ministeru tagħha.

Dawn kollha huma nies abbli fil-qasam tagħhom, pero` m'humiex nies speċjalizzati u ffokati fuq dan is-settur li fuqu qegħdin nilleġiżilaw.

Id- differenza bejn dawn in-nies u n-nies li fasslu l-white paper ta' l-1998 tal-gvern Laburista hi li dawn kienu nies li kellhom hands-on fuq din il- problema tal-vjolenza domestika, u ma kenux qegħdin jagħmlu xi ħaġa oħra.

Jien ngħid li dawn qed jagħmlu xi ħaġa oħra b'mod tajjeb għax, kif għedt, kollha huma nies bravi, imma m'humiex speċifikament fuq dan is-settur.

Jista' jkun li għalhekk dik il-white paper tal-gvern Labuirsta kienet iktar ċara u speċifika u iktar effettiva minn dan l-abbozz li qegħdin nitkellmu fuqu llum.

Dawn kienu nies li qegħdin imissu l-problema b'idejhom, u kienu jaħdmu f'dan is-settur.

Ma naħsibx li tista' ssib nies aħjar minn dawk li jħabbtu wiċċhom mal-problema f'dak is-settur għajr li tgħid lill-vittmi stess biex jagħmlu d-drafting tal-white paper.

Sur President, kellna avukati li għandhom esperjenza ta' każi ta' vjolenza domestika, kellna tobba nisa li n-nisa kienu jħossuhom iktar komdi jmorru għandhom wara li jkunu sofrew vjolenza mill-partners tagħhom.

Per eżempju, mill-aspett ta' grievous bodily harm kienet tabiba li taħdem fuqhom li kienet ġibdet l-attenzjoni fuq din il-kwestjoni.

Kellna social workers li jaħdmu f'dan is-settur, kellna psikologi u nies li jmexxu djar ta' kenn għal dawn il-vittmi, kif ikoll il-pulizija, għax is-sehem tal-pulizija huwa importanti ħafna.

Kif għedt qabel, konna diġa` bdejna t-training courses biex ikunu preparati għal meta toħroġ il-liġi, għax l-ewwel m'huma se jmissu magħha huma l-pulizija.

Nerġa' ngħid, dik hi d-differenza.

Filwaqt li n-nies li kkonsultat magħhom il-ministru huma kollha nies li qed jagħtu kontribut fil-qasam tagħhom, min fassal il-white paper tal-gvern Laburista kellu hands-on fuq din il- problema.

Pero` nistaqsi wkoll fejn ġiet ikkonsultata s-soċjeta` ċivili.

Għalfejn ma ġewx ikkonsultati l-NGOs?

Dan il-gvern hekk ifisser b'konsultazzjoni, li jisma' l-veduti tal-kummissjonijiet imwaqqfin minnu stess?

Għax dawn l-erba' kummissjonijiet li semmiet il-ministru - jien qed nieħu l-kelma tagħha dwar ma' min ikkonsultat - huma kollha kummissjonijiet tal-gvern.

Lejn min huma accountable dawn il-kummissjonijeit?

X'kien l- input tagħhom?

X'ġie aċċettat jew x'ġie riġettat minnhom?

Dawn huma kollha affarijiet li tajjeb li nkunu nafuhom.

Sur President, nerġa' ngħid li meta tisma' ċerti affarijiet, bħal meta qalet li se ssemmi l-każ ta' vjolenza verbali bħala l-inqas vjolenza severa fid-definizzjoni, tinduna li ma kienx hemm l-input ta' min qiegħed hands-on fuq il-problema.

L-istess meta l-liġi qed tgħid li l-istalking huwa covered mill-harassment.

Il-ministru qaltilna li l-harassment huwa all encompassing, u allura ma tħossha li ħalliet xejn barra.

Il-fatt li qalet li m'hi qed tħoss li ħalliet xejn barra juri li f'moħħha hemm il-ħsieb li jista' jkun ħalliet xi ħaġa barra, għax kieku kienet tgħid li għandna nkluż il-harassment u tieqaf hemm.

Imma hi kompliet tgħid li ma semmietx l- istalking għax huwa covered mill-harassment.

Qisha kienet apologetic minn qabel.

U nifhem għaliex; għax naħseb taf li hemm distinzjoni bejn stalking u harassment, u ma nistgħux neħduha for granted li harassment tinkorpora stalking.

Jien naħseb li hi konxja minn dan, għax taf x'inhi d- definizzjoni ta' harassment fil-liġijiet l-oħrajn li għandna.

Fil-fatt, fil-Gender Equality Act u fl-Employment Act għandna definizzjoni ta' harassment.

Allura f'din il-liġi għalfejn m'għandniex definizzjoni ta' harassment?

Apparti li m'għandniex definizzjoni ta' harassment f'din il- liġi, l-istalking ma jissemmiex fiż-żewġ liġijiet l-oħra.

Pero` anke li kieku kien jissemma l-istalking f'dawn iż-żewġ liġijiet, f'din il-liġi qed nitkellmu fuq relazzjoni intima, jiġifieri hawnhekk we are talking about a different kettle of fish.

Qegħdin nitkellmu fuq relazzjoni bejn koppja, bejn iben u ommu, bejn missier u t-tfal tiegħu jew, kif smajna din il- ġimgħa, bejn raġel u oħt il-mara.

Qegħdin nitkellmu fuq każijiet ta' din l- intimita`.

Jiġifieri li kieku kien inkluż l-istalking fid-definizzjoni ta' harassment fiż-żewġ liġijiet l-oħra, kieku xorta konna nħossu l-bżonn li nerġgħu ndaħħluh hawnhekk.

Ma nistgħux inserrħu moħħna li hemm id-definizzjoni ta' harassment f'żewġ liġijiet oħrajn għaliex, apparti li l-istalking mhuwiex inkluż fid- definizzjoni, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq relazzjoni ta' tip totalment differenti.

L-Employment Act tittratta relazzjoni bejn żewġ employees, jew bejn employer u l-employees tiegħu fuq il-post tax-xogħol, filwaqt li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq relazzjonijiet intimi.

Jiġifieri importanti li ndaħħlu l-istalking, u li nagħmlu definizzjoni tal-harassment.

Ma neħdux kollox for granted u nħallu l-affarijiet miftuħin għall- interpretazzjoni.

Nafu xi problema hu l-istalking għal ħafna vittmi ta' dawn iċ-ċirkostanzi, u jeħtieġ li dan jissemma b'ismu.

Il-ministru tkellmet fuq il-kummissjoni li se titwaqqaf b'din il-liġi, u qagħdet tgħidilna t-terms of reference tagħha biex turina kemm il- kummissjoni se tagħmel affarijiet.

Dawn il-kummissjonijiet kollha jkollhom it-terms of reference.

Ma nafx għalfejn semmiet ir-rapport, għax parti mix- xogħol tal-kummissjoni huwa li tagħmel ir-rapport, mela le!

Imma mill- istudju li sar mill-awditur u mil-liġi li għaddejna l-bieraħ f'dan il- parlament, nafu wkoll kemm jiswew dawn ir-rapporti, kemm fi flus u kemm bħala valur tagħhom biex nużawhom.

Anke l-awditur ġenerali qal li daħlet il-mentalita` li għax għamilna r-rapport, qiesna solvejna l-problema jew għax waqqafna kumitat solvejna l-problema.

Il-funzjonijiet kollha li l-ministru semmiet li se jkollha din il- kummissjoni diġa` jsiru mill-aġenzija Appoġġ.

U t-twaqqif ta' din il- kummissjoni jistona ħafna meta sal-bieraħ stess konna qegħdin ngħidu kif se nirregolaw u kif se nipprovaw ngħaddu mingħajr dawn il-kummissjonijiet li spiċċaw il-malaise ta' dan il-pajjiż, ifaqqsu kull ħames minuti u għaddej kollox fihom.

Issa mhux se nerġgħu niftħu dak il-kapitlu.

B'dak li lleġiżla din il-ġimgħa naħseb li l-gvern induna li dan il-pajjiż ma jistax ikun li jibqa' sejjer hekk, kulħadd iwaqqaf il-kummissjonijiet.

Pero` the next day ġejna f'dan il-parlament, u se nerġgħu nwaqqfu kummissjoni oħra meta x-xogħol li se tagħmel din il-kummissjoni diġa` jsir mill-aġenzija Appoġġ.

Minn din il-liġi ma joħroġx ċar jekk din il-kummissjoni hijiex se tkun aġenzija ġdida jew inkella hux se tingħata legal identity lill-aġenzija Appoġġ.

Nittama li fil-winding up il-ministru tiċċaraha din.

Il-bieraħ qalet li se jkun hemm aġenzija.

Kif diġa` għedt, diġa` hemm aġenzija, imma I give her the benefit of the doubt u ngħid li forsi qed issemmiha għax issa se nagħtuha legal identity.

Pero` ma kenitx ċara fuq dak li se jiġri.

Jekk din se tkun aġenzija għall-vjolenza domestika biss - nispera li mhux se jkun hekk - nistaqsi fejn se jispiċċa l-konċett ta' one-stop shop li ilna nisimgħu bih, u li fl-opinjoni tiegħi jagħmel sens.

Aħna nafu li min ikollu problema li jkun aggressiv, li jkun vjolenti, ħafna drabi jkun hemm problemi oħrajn.

Mhux bilfors, imma ħafna drabi jista' jkollok problema ta' xorb żejjed, problema ta' abbuż mid-droga u allura, kif qegħdin l- affarijiet, meta inti tmur fl-aġenzija Appoġġ se ssib l-għajnuna għad- diversi problemi tiegħek.

Jien naħseb li ma jagħmilx sens li ssir aġenzija speċifikament fuq il- vjolenza domestika.

Iktar jagħmel sens li l-vjolenza domestika tkun korrelata ma' dawn il-problemi l-oħra li semmejt u nipprovaw insibu soluzzjoni għalihom kollha ġo post wieħed.

Dan ikun aħjar għall-klijent u l-professionals ikunu jistgħu jaħdmu aħjar għax meta jkunu qed jittrattaw ma' bniedem fuq problema ta' xorb u aggressjoni, ikun aħjar li l-istess aġenzija tittrattah għaż-żewġ problemi għax din se jkollha l-profile tiegħu u l-informazzjoni kollha, u mhux trid toqgħod tmur minn aġenzija għall- oħra.

Pero` ma ħariġx ċar jekk hix se tkun l-istess aġenzija.

Jien ma naħsibx li għandna bżonn ta' kummissjoni oħra għax dan il-pajjiż għandu biżżejjed kummissjonijiet.

Ix-xogħol li l-ministru qalet li se tagħmel din il-kummissjoni diġa` qed isir mill-aġenzija Appoġġ.

Idealment, l-aġenzija Appoġġ għandha tkun il-one-stop shop fejn imorru l-problemi ta' vjolenza domestika.

Jekk hemm aġenzija li qiegħda tagħti servizz ma naħsibx li għandna għalfejn inbiddluha biex nagħmlu kummissjoni.

Tkellimna biżżejjed fuq il-problemi li jinħolqu b'dawn l-entitajiet.

Rajna rapporti privati, mhux rapporti ta' l-oppożizzjoni, imma rapporti ta' Deloitte & Touche, per eżempju, fuq l-MTA.

Dan jgħid li din l-awtorita` hija empire building, leadership m'hemm xejn, jagħmlu rapporti kontra rapporti lill-ministru - u aħna qatt ma narawhom - basta jiġu kkummissjonati u jintefqu l-eluf jekk mhux il-miljuni ta' liri mit-taxxi tal-poplu!

Kellna rebus sħiħ!

Rajna x'ġara anke fil-Foundation for Tomorrow's Schools, kulħadd iħawwad!

Il-ministru qalet li she wants to keep it simple.

Naħseb li to keep it simple we can do away with the commission.

Anke li kieku ma konniex fi żmien meta għandna dawn il- problemi finanzjarji kollha, naħseb li għall-effiċjenza għandna nħallu lil din l-agenzija li diġa` qed tagħmel dawn il-funzjonijiet kollha.

Sur President, niġu għal problema oħra importanti.

Qegħdin naraw li qed jerġa' jitħalla l-onus fuq il-mara, minkejja li tneħħiet il-kwerela fl- ewwel stadju, u qegħdin ngħidu li mara ma tistax twaqqaf lill-pulizija milli tieħu azzjoni, milli tipproċedi.

Aħna konna nafu li l-vittma kienet twaqqaf il-proċeduri - u din hija xi ħaġa li kienet titfa' lura lis-social workers wara li jkunu għamlu ħafna xogħol mal-vittma – peress li tkun rikattata mill-partner tagħha li huwa vjolenti, u allura l-pulizija ma kenitx tkun tista' tipproċedi.

Iżda dan l-intopp issa qegħdin insibuh at a later stage.

Dan huwa ħażin għax jekk qegħdin ngħidu li din hija a crime against society, allura l-vittma m'għandhiex ikollha d-dritt li twaqqaf il- proċeduri fil-qorti għax issir ħafna pressjoni biex din il-mara ċċedi.

U dan għalfejn, biex inkunu nistgħu ngħidu li għandna familja taparsi magħquda?

Kif nistgħu ngħidu hekk jekk din waqqfet il-proċeduri għax kienet rikattata?

Qatt ma tista' tifhem x'jasal biex jagħmel bniedem meta jkun imbeżża'.

Ejja ma nagħtux ċans lil dawn il-vittmi li jiddeċiedu li jwaqqfu l-proċeduri għax ikun hemm min ibeżżagħhom, wara li nkunu wasalna s'hemmhekk.

Sta għall-prosekuzzjoni mbagħad biex tipprova l-ħtija jew le.

Il-liġi qed tgħid li twaqqaf il-proċeduri għax tiddeċiedi li l-affarijiet mhux hekk kienu.

Kollox sew, well and good, j'Alla!

Imma l-prosekuzzjoni trid tipprova jekk kienx hemm vjolenza jew le, jekk kienx hemm rikatt, jekk kienx hemm dawn l-affarijiet kollha u mhux il-vittma, li tkun qisha qed tagħmilha ta' l-imħallef u tiddeċiedi li twaqqaf il-proċeduri.

Sur President, hawnhekk li qed jiġri huwa li qed nipposponu l-maħfra tal- vittma għal meta l-każ imur fil-qorti.

Qabel kienet taħfer lir-raġel fl- għassa tal-pulizija u mbagħad il-pulizija ma tkunx tista' tipproċedi.

Issa neħħejna l-pressjoni minn hemm, għax jekk ir-raġel jagħmel pressjoni f'dak l-istadju, il-pulizija xorta se tipproċedi, u se nħallu din il-vittma tibqa' tkun pressata għax l-aggressur jaf li ladarba qegħdin il-qorti, il- mara tista' twaqqaf il-proċeduri.

Jekk qegħdin ngħidu li din hija a crime against society, l-aggressur irid jirrispondi lis-soċjeta` t'għemilu jew t'għemilha.

Allura l-pulizija għandhom imexxu, u jekk ma jkollhomx provi, imbagħad il-każ jaqa'.

Għax meta twaqqaf il-proċeduri l-mara hemm il- periklu li din tkun qed twaqqafhom għax hija rikattata biex ma tkomplix.

Ma naqbilx u huwa ħażin li se nerġgħu nitfgħu l-onus fuq il-vittma li twaqqaf il-proċeduri hi.

Wara kollox, jekk il-pulizija ma jkollhiex provi biżżejjed, il-każ jaqa' awtomatikament.

Dejjem hekk jiġri meta għandek każ għaddej il-qorti!

Kif qegħdin ngħidu li l-mara twaqqaf il-proċeduri hi?

Jekk ma jkunx hemm provi biżżejjed, xorta se jaqa' l-każ.

Nafu b'ħafna każi fejn rapporti fuq vjolenza domestika ġew irtirati wara li l-vittmi ġew konvinti kontra r-rieda tagħhom jew rikattati biex jagħmlu hekk.

Il-qorti għandha tieħu in konsiderazzjoni li l-vittma tkun ħafret, imma għandha tkompli tisma' l-każ.

Smajna lill-ministru tgħid li huwa importanti li t-tfal jiġu mgħallma li din hija problema tas-soċjeta`.

Bniet u subien vittimizzati jsiru nisa u rġiel aggressuri, allura dawn huma prova li this is a crime against society, u l-aggressur irid jirrispondi lis-soċjeta`.

Ovvjament, jista' jkun hemm każi ġenwini fejn ikun hemm misunderstanding, u l-mara taħfirlu u l-maġistrat jieħu konjizzjoni ta' dan kollu.

Pero` fil-każi l-oħrajn, fejn din qed tkun mhedda, li qegħdin nagħmlu huwa li qed nagħtu iktar żmien lill- aggressur biex jintimida u biex jirrikatta.

Dan ikun ħela ta' riżorsi għax biex tkun wasalt s'hemmhekk, għandek il-pulizija li qed jagħmlu l- prosekuzzjoni, hemm l-avukati, il-maġistrati u l-ħin tal-qorti.

Dawn kollha riżorsi mobilizzati biex imbagħad tgħidilhom li se twaqqaf kollox għax tkun imbeżżgħa!

Nerġa' ngħid li jekk aħna qegħdin ngħidu - u l-ministru qalitha kemm-il darba l-bieraħ - li l-vjolenza domestika hija crime against society, l- aggressur irid iwieġeb lis-soċjeta` għal dak li għamel.

Jekk ma jkunx hekk, il-pulizija mhux se jkollha provi biżżejjed xi tressaq biex tgħid li dan veru aggressor, u l-liġi tieħu l-kors tagħha.

Imma m'għandniex inpoġġu dan il-piż kollu fuq din il-mara.

Ir-raġel ikun jaf li hi tista' twaqqaf il-proċeduri at this stage u jheddidha biex twaqqaf kollox, u għax tkun tibża' minnu, tagħmel hekk.

Din il-liġi qed tintroduċi the test of the reasonable man li jagħti ċ-ċans lill-persuna jipprova li hu jew hi ma kenitx qed taġixxi b'intenzjonijiet ħżiena.

Jien ngħid li jekk kien hemm il-vjolenza, l-aggressur irid iwieġeb għall-azzjonjiet tiegħu.

L- intenzjonijiet huma parti biss mill-aggressjoni.

Jeħtieġ li din narawha wkoll.

Irrid nagħmel ukoll il-punt li l-aggressur għandu jinħareġ mid-dar b'urġenza, għax fil-liġi qegħdin ngħidu li rridu naraw l-accommodation to all persons.

Waħda mill-akbar problemi tal-vittmi tal-vjolenza domestika hija li jispiċċaw vittmi darbtejn!

Huma vittmi ta' l-aggressjoni li tkun saret fuqhom u jerġgħu jaqgħu vittmi għaliex ikollhom jitilqu mid-dar u jsibu shelter alternattiv!

Issa meta inti qiegħda tgħid "accommodation to all persons" qiegħda tirreferi wkoll għall-aggressur.

Ħafna drabi meta l- vittma ma tkunx tiflaħ aktar u titlaq 'il barra, l-aggressur jibqa' komdu d- dar.

Issa rridu naraw u nsibu l-mezz ta' kif forsi f'dawn ix-shelters jibdew imorru fihom l-aggressuri!

Qiegħda ngħid hekk għaliex jekk din il- persuna m'hijiex tajba li tgħix man-nies, il-fatt li ma jkolliex fejn toqgħod jista' jserviha ta' deterrent u tibda titratta lin-nies kif suppost.

Pero' li naraw fejn se jibda jgħix l-aggressur ma naħsibx li għandha tkun l- aktar ħaġa diffiċli.

Dawn jistgħu faċilment jiġu akkomodati f'dawk ix- shelters li għandna bħalissa u li huma kollha mimlijin bil-vittmi tal- vjolenza domestika!

Dawn kellhom jitilqu bit-tfal tagħhom minn djarhom u jaraw fejn se jibdew jorqdu, għaliex ma felħux jissaportu aktar.

Għalhekk lill-aggressuri nistgħu nibdew nakkomodawhom f'dawk ix-shelters fejn ilhom imorru għal snin twal il-vittmi tagħhom!

Din hija l-akbar ħsara li tista' tagħmel lit-tfal għaliex meta tkun qed issir xi vjolenza magħhom, dawn it- tfal ikollhom jitilqu mal-vittma li tkun qed tieħu ħsiebhom.

Sur President, hawnhekk qed nifhem li l-aggressur joħroġ mid-dar jekk kemm- il darba nsibulu akkomodazzjoni alternattiva.

U allura nixtieq nistaqsi x'jiġri jekk ma nsibulux akkomodazzjoni alternattiva?

Fil-fehma tiegħi rridu nibdew nippjanaw minn issa għal dan l-inkonvenjent u nsibu postijiet adatti fejn jistgħu jmorru l-aggressuri.

Inkella se nispiċċaw b'kulħadd jgħid li m'għandux fejn joqgħod jew inkella li m'għandux biex iħallas għall- akkomodazzjoni oħra.

F'dawn ix-shelters jgħixu ħafna nisa vittmi flimkien mat-tfal tagħhom u dawn ikunu qed jgħixu skomdi ħafna.

Skomdi mhux minħabba li n-nies tax-shelters ma jeħdux ħsiebhom, imma minħabba li dik il- privacy li tkun imdorri biha ġewwa darek tispiċċa għal kollox meta tkun qed tgħix ma' xi għaxar ommijiet oħra flimkien mat-tfal tagħhom!

Għalhekk żgur li dan m'huwiex il-post ideali fejn dawn in-nies jgħixu.

Jien nixtieq li niġu fi żmien fejn lanqas ikollna vittma waħda li qiegħda f'dawn ix-shelters għaliex kif għedt aktar qabel, dawn qed jispiċċaw vittmi doppji.

Wasal iż-żmien li ladarba qed ngħidu accommodation to all persons, nibdew nibagħtu l-aggressuri fix-shelters u mhux nibagħtu lin-nisa u lit- tfal tagħhom!

Naturalment, sal-lum 'il ġurnata s-sitwazzjoni kienet dik li hi u l-vittma li ma kenitx tiflaħ aktar, kienet titlaq mid-dar mingħajr ebda protezzjoni tal-liġi.

Jeħtieġ li fil-liġi ndaħħlu l-kundizzjoni li għandu jkun l-aggressur li joħroġ mid-dar, u għandna nsibu akkomodazzjoni għalih u mhux viċi versa!

Għal snin sħaħ ilna npoġġu lill-vittmi f'dawn ix-shelters wara li jkunu sofrew minn xi aggressjoni.

Huwa għal dan il- għan li qiegħda ngħid li l-aggressur għandu joħroġ mid-dar b'urġenza ladarba jiġi pprovat li qiegħed ikun vjolenti.

Dawn huma kollha affarijiet li rridu narawhom bis-serjeta' jekk irridu li din il-liġi tkun waħda effettiva u li ma tkunx kollha toqob.

Il-kwestjoni tal-bail ma tissemma imkien f'din il-liġi, pero' aktar 'il quddiem naħseb li se niddiskutuha fl- istadju tal-kumitat.

Sur President, xi ħaġa oħra li hemm fil-liġi hija li skond dan l-abbozz, il- perpetrator - min qed jagħmel il-vjolenza - jista' ikisser u jagħmel li jrid fil-proprjeta' sakemm m'hemmx ir-riskju għall-ħajja u sakemm ma jaħraqx kollox!

Issa billi ma jaħarqux kollox u ma jkunx hemm ir-riskju għall-ħajja, xorta nafu b'każi fejn dawn ikissru l-għamara, id-dinner sets u anke l-proprjeta' stess!

Allura f'każ bħal dan, x'jiġri mill-komunita' ta' l-akkwisti?

F'dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li sakemm ma tweġġax il- vittma bil-frakass li jkun qed jagħmel l-aggressur u sakemm ma jaħraqx kollox, il-liġi ma tista' tagħmillu xejn!

Issa nafu li l-affarijiet kollha li hemm f'dar ta' koppja miżżewġa huma tat-tnejn.

Allura jekk partner f'koppja miżżewġa jkisser il-proprjeta' iżda ma jaħraqx kollox u ma jpoġġix il-ħajja tal-persuna l-oħra f'riskju ma jħallasx xejn ta' dik il-ħsara li jkun qed jagħmel?!

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' grievous bodily harm.

Meta qegħdin nitkellmu fuq emendi għall-kodiċi kriminali fuq grievous bodily harm m'aħniex qed neskludu injuries oħrajn.

Il-kelma "grievous" hija meta għandek permanent disability, jiġifieri ħsara li se tibqa' biha għal għomrok.

Hawnhekk xtaqt ngħid ukoll li l-ministru għamlitha ċara li din il-liġi tapplika għal kulħadd, għaliex insibu li kulħadd huwa suġġett għas-swat, jiġifieri nisa, irġiel, tfal u anke anzjani.

Il-persentaġġ l-aktar għoli ta' persuni msawta huwa dak tan-nisa u t-tfal, u forsi għalhekk meta nitkellmu fuq il- vittmi tal-vjolenza domestika, awtomatikament jiġu f'moħħna n-nisa u t- tfal, pero' l-ministru tat ukoll statistika interessanti rigward il-vittmi tas-sess maskil li jsoffru minn vjolenza domestika.

Għalhekk l-irġiel se jibbenefikaw minn din il-liġi wkoll.

Ovvjament, kulħadd għandu jibbenefika minn din il-liġi bħalma għandu jibbenefika kulħadd mil-liġi li konna għamilna fuq il-gender equality.

Meta konna qed infasslu din il-liġi kienu jgħidulna li se nagħmluha għan-nisa biss, pero' il-liġi tal-gender equality hija sabiex ikun hemm l-ugwaljanza bejn is- sessi u għal din ir-raġuni, jistgħu jużawha kemm in-nisa kif ukoll l- irġiel.

Issa, biex inkompli fuq il-grievous bodily harm konna qed ngħidu li din il-kelma tfisser permanent disability.

Jiġifieri jekk jiksirlek saqajk ma titqiesx bħala grievous bodily harm għaliex se tfiq minnha.

Permanent disability hija meta jiksirlek għonqok per eżempju, u allura tispiċċa tqatta' ħajtek ġo wheelchair.

Xi ħaġa oħra li qiegħda tinkwetani f'dan l-abbozz ta' liġi hija meta xi ħadd qiegħed jaqla' swat kontinwu.

Tista' tkun qiegħda taqla' erba' daqqiet ġo wiċċek kuljum iżda ma jkunux bħala grievous bodily harm u allura tkun diffiċli ferm sabiex tipprova dak is-swat.

Din hija l-istess ħaġa bħall-verbal violence.

Inti qiegħda tissawwat, imma m'għandekx provi x'turi għax m'għandekx ksur jew tbenġil!

B'hekk ma jkollokx provi x'turi u jkun aktar diffiċli sabiex in-nies jemmnuk li inti qed tiġi msawta.

Fil-fatt hemm klawsola fil-white paper li konna ħriġna aħna fejn għedna li bla dubju ta' xejn hemm bżonn li jitqies eżattament dak kollu li rridu ninkludu bħala vjolenza domestika f'pajjiżna.

L-ideali huwa li l-iċken vjolazzjoni ta' l- integrita' tal-persuna - kif hemm fil-paragragu ta' fuq - jitqies bħala vjolenza domestika.

Fil-prattika, dan mhux dejjem ikun possibbli iżda xorta waħda għandu jidħol il-kunċett li diversi inċidenti żgħar u li singolarment ma jitqisux bħala vjolenza domestika, meta jittieħdu flimkien, jitqiesu bħala reat ta' dan it- tip.

Fil-fehma tiegħi dan il-kunċett huwa wieħed importanti ħafna, u għalhekk għandu jidħol ukoll f'dan l-abbozz ta' liġi.

Jekk dan ma jsirx u nilleġiżlaw biss fuq grievous bodily harm bħala permanent disability inkunu qed inħallu toqba kbira!

Ma ninsewx li parti sostanzjali mill-każijiet li jkollna ma jkunux fuq vjolenza li tħalli permanent disability.

Pero' xorta waħda l-vittma tkun għaddejja mit-tbatija u jkollha bżonn protezzjoni legali.

Għaldaqstant nittama li dawn l-affarijiet kollha jkollna ċ-ċans li niddiskutuhom fl-istadju tal-kumitat.

Sur President, il-ministru semmiet ukoll ix-shelters li jintużaw mill- vittmi ta' l-aggressuri.

Ftit tal-ħin ilu jien ukoll tkellimt fuqhom u nixtieq ngħid li dawn huma bżonnjużi ħafna, tant li xi minn daqqiet allaħares ma kenux huma għax inkella l-vittmi jispiċċaw jorqdu fit-toroq.

Naħseb li d-deputati kollha jisimgħu b'każijiet ta' nisa li jiġu jgħidulek li dan il-lejl kellhom jorqdu bit-tfal tagħhom fil-karrozza għaliex ma sabux fejn imorru.

Kif għedt, dawn ix-shelters huma bżonnjużi ħafna, pero' min-naħa l-oħra rridu naħdmu iżjed ħalli l-omm u t-tfal li jkunu sofrew mill-aggressjoni ma jkunux huma li joħorġu mid-dar tagħhom ħalli jkollhom l- inqas disruption possibbli.

Kif kont qed ngħid aktar qabel, naħseb li wasal iż-żmien li nibdew naħsbu fuq shelters għall-aggressuri minflok għall-vittmi.

Dawn għandhom ikunu mqar sakemm l-aggressur jirriabilita' ruħu jew sakemm isib xi post alternattiv.

Naturalment, mill-aspett ta' l-aggressuri rridu nsemmu wkoll it-terapija speċjali li dawn jista' ikollhom bżonn meta l-aggressjoni tagħhom tkun marbuta mat-teħid ta' droga jew ta' l-alkoħol.

Madankollu, għandna nieħdu ħsieb li l-vittmi tal-vjolenza domestika ma jispiċċawx vittmi darbtejn, l-ewwel darba minħabba s-swat li jkunu qalgħu u t-tieni darba minħabba li jispiċċaw bla dar.

Il-ministru qaltilna wkoll li l- pulizija qegħdin jippreparaw guidelines fuq kif għandhom jaġixxu f'każi bħal dawn.

Pero' safejn naf jien id-DVU ilhom żmien twil li ħarġu b'dawn il-guidelines.

Niftakar li meta kont inservi bħala parliamentary secretary, l-ispettur fuq id-domestic violence kienet tmur tagħti lectures lill-pulizija.

Nafu l-importanza kbira li għandhom il-pulizija f'każijiet ta' vjolenza domestika u x'sensittivita' jrid ikollhom meta jitfaċċa' xi każ quddiemhom.

Sur President, l-ewwel nies li l-vittma se titkellem magħhom huma l- pulizija.

Kif għedt, dawn il-guidelines jidhirli li diġa jeżistu - forsi l- ministru kienet qed titkellem fuq l-aġġornament tagħhom - u għalhekk huwa mportanti li nkomplu għaddejjin b'dawn il-korsijiet għall-pulizija.

Xi kultant f'dak il-ħin ta' l-emerġenza l-pulizija jispiċċaw jagħmluha ta' social workers u anke ta' psikologi.

M'huwiex biżżejjed li pulizija jagħmel l-average duties tiegħu imma għandu jkollu dan it-tagħlim ukoll.

Kif kont qed ngħid, ħafna drabi minħabba l-ħin u ċ-ċirkostanzi partikolari, il-vittma titlaq 'il barra b'ta' fuqha senduqha u ġieli jkollha wkoll it- tfal magħha.

Dawn huma ċirkostanzi partikolari u diffiċli ħafna, u għalhekk huwa importanti ħafna li l-pulizija jkollhom ċerti ħiliet mit-taħriġ li jkunu għamlu ħalli jkunu jafu kif se jittrattaw il-każ.

Każijiet bħal dawn m'humiex l-istess ħaġa bħal meta jkollok xi serqa, iżda huma xi ħaġa ħafna aktar sensittiva u delikata.

Għalhekk huwa importanti ħafna li l-pulizija nħarrġuhom għar-rwol tagħhom f'dawn is-sitwazzjonijiet tant delikati u li joħolqu tant tbatija, speċjalment meta jkollok involuti tfal żgħar li innoċentement ikollhom jgħaddu minn dawn l-affarijiet kollha.

Sur President, sirt naf ukoll li meta l-ministru kienet qed tikkonsulta fuq dan l-abbozz ta' liġi, u dawn qalulha li ma kenitx qed tagħmel biżżejjed, hija weġbithom li kellhom xorti li waslu sa dak il-punt!

Allura qisha kienet kwestjoni li jew nagħmlu hekk jew xejn!

Nifhem il-pożizzjoni li seta' kien hemm meta kienet qed tiġi abbozzata din il-liġi u li seta' kien hemm min qiegħed jagħmel il-brejkijiet.

Niftakar li meta kont qed naħdem fuq din il-liġi u l-Onor.

Gavin Gulia kien qed jaħdem fuq il-qorti tal- familja, kont semmejtlu l-bżonn ta' dawn l-affarijiet u kien fehmni mill- ewwel!

Fil-fatt, huwa wkoll xtaq li dak li kont għedtlu bih jidħlu fil- white paper li konna qed nilleġiżlaw.

Madankollu, ir-risposta li tat il-ministru qed tindika li kien hemm min qiegħed ipoġġi l-brejkijiet fil-leġiżlazzjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi!

Ma jagħmilx sens li meta nfasslu liġi ma naslux fejn suppost għandna naslu imma nagħmlu xi ħaġa biex taparsi nkunu rranġajna xi ħaġa.

Il-fatt li inti tkun irranġajt xi ħaġa għaliex ikun hemm rikatt se tispiċċa biex ikollok empty shell biss!

Imbagħad jerġa' jgħaddi ż-żmien u terġa' tispiċċa bil- problema ma' wiċċek!

Probabilment jerġgħu jibdew il-proċeduri u jkollok terġa' tibda bil-pulizija, bil-qrati u bl-avukati, u jkollok terġa' tibda mill-bidu!

Għalhekk nittama li meta nkunu fl-istadju ta' kumitat dawn l- affarijiet essenzjali li semmejt, insibu l-mod ta' kif nerġgħu ndaħħluhom fil-liġi.

L-abbozzi ta' dawn l-affarijiet kollha li semmejt diġa' qegħdin hemm, u għalhekk nistgħu faċilment nagħmlu l-emendi meħtieġa ħalli jkollna liġi aktar kompleta u li tassew tilħaq l-iskop tagħha.

Nistenna li meta l-prim ministru attwali kien ħareġ il-white paper tal-gvern Laburista sabiex tiġi diskussa f'din il-Kamra u meta mbagħad dam dawk is-snin kollha jgħidilna li din il-liġi se tgħaddi mill-parlament, issa jgħaddi liġi kompleta.

Lili ma jinteressanix min jgħaddiha l-liġi, għaliex m'aħniex qegħdin hawnhekk sabiex noqogħdu ngħidu x'għamel dak u x'għamel l-ieħor!

Aħna qegħdin hawnhekk biex nirrapreżentaw lill-poplu u biex inwasslu l-vuċi ta' dawn il- vittmi.

Irridu nitkellmu fuq il-problemi tagħhom għaliex din il-problema damet wisq moħbija, u kulħadd jaf kemm qed ikollna każijiet irraportati.

Sur President, nispera li dan id-dibattitu u dak li jiġi rrapportat fil- media jservi ta' ġid għal dawk in-nies li qegħdin f'din it-tbatija.

Jekk forsi hemm min għandu dawn il-problemi u jaqraw jew jisimgħu dak li qed jingħad f'din il-Kamra, jagħmlu l-kuraġġ sabiex jiġu 'l quddiem u jsemmgħu l-każ tagħhom.

Kif dejjem ngħidu, dak li nafu bih huwa biss the tip of the iceberg!

Jista' jkun li b'dan id-dibattitu, u iżjed u iżjed jekk inkunu kapaċi nagħmlu liġi aktar b'saħħitha minn dik li qiegħda tkun proposta hawnhekk, il-problema toħroġ iktar fil-beraħ.

Jekk il-vittmi jkollhom moħħhom mistrieħ li se jsibu l-protezzjoni bil-liġi, naħseb li jkun hawn aktar nies li jagħmlu l-kurraġġ u jirrapportaw id-dulur li jkunu għaddejjin minnu.

Importanti wkoll li l-pulizija jkollhom it-taħriġ u s-sensittivita' neċċessarja f'każijiet bħal dawn.

Il-mod li bih il-pulizija jittrattaw il- vittmi, il-fatt li mhux se jidħku bihom jew jirridikolawhom jew li nkella ma jibagħtu lil ħadd lura d-dar qabel ma jisimgħu l-każ, jista' jwassal ukoll sabiex aktar nies jagħmlu l-kuraġġ u jitkellmu fuq il-każijiet tagħhom.

Dan għaliex aħna ma rridux nitkellmu biss fuq dawk li kellhom il- kuraġġ li jitkellemu, iżda rridu nitkellmu wkoll fuq dawk li jinsabu mbeżżgħin u li m'għandhomx kuraġġ jitkellmu fuq il-problema tagħhom.

Dawn huma affarijiet li niltaqgħu magħhom ta' spiss, u fil-fatt jiena ġieli mort għand xi ħadd li kollu mbeżża' jirrakontali l-istorja tiegħu.

Ġieli jgħidulek ukoll sabiex ma tgħid lil ħadd dwar l-istorja tagħhom għaliex jibżgħu li jekk il-partner tagħhom jisma' bl-aħbar, isir aktar aggressiv magħhom u m'għandhom protezzjoni ta' xejn.

Allura fil-fehma tiegħi, din il- protezzjoni li qed nipprovaw nagħtu permezz ta' din il-liġi se tiswa wkoll sabiex ikun hawn inqas tbatija fost dawk li għadu ma kellhomx il-kuraġġ li jitkellmu fuq il-problema tagħhom.

Dan qed ngħidu b'mod speċjali għat- tfal, għaliex dawn żgur li ma jaħtu xejn.

M'iniex qed ngħid li l-vittmi adulti għandhom xi tort jew li nkella hija ġustifikata l-vjolenza li ssir fuqhom, pero' it-tfal żgur li huma l-aktar parti innoċenti f'din is- sitwazzjoni kollha.

Sur President, il-fatt li qegħdin hawnhekk sabiex nitkellmu - ħalliha li missu ilu li sar dan ix-xogħol u mhux ilna nkaxkru saqajna għal dawn l- aħħar seba' snin – u nagħmlu xi ħaġa huwa sinjal tajjeb.

Issa nispera li meta niġu għat-third reading ikollna xi ħaġa li tkun aktar sħiħa u li tagħti aktar protezzjoni lill-vittmi tal-vjolenza domestika.

Jien ninstab ċerta li minn dan kollu xi ħaġa ta' ġid se toħroġ.

Apparti mill-valur intrisinku ta' din il-liġi, hemm il-valur strumentali wkoll, għax inti se tkun strumentali biex aktar nies joħorġu din il-problema minn ġo qalbhom u mill-erba' ħitan tad-dar.

Il-fatt li issa qegħdin ngħidu dak li l-vjolenza li ssir ġewwa d-dar hija a crime against society, huwa pass 'il quddiem fejn qegħdin ngħidu: Isma', mhux għaliex qiegħed bil-bieb magħluq, inti tista' tagħmel dak li trid.

Dan m'huwiex il-każ, u qatt ma kellu jkun il- każ, pero` naturalment l-affarijiet żviluppaw u evolvew biex illum qegħdin nitkellmu b'dan il-mod.

Nittama li b'dak li qegħdin nagħmlu se nkunu ta' wens u ta' serħan għal ċerti nies li għaddejjin minn ħafna u ħafna tbatija.

Kif qalet il-ministru il-bieraħ, sa l-1987 ma kontx naf x'inhi vjolenza domestika.

Meta tisma' l-każijiet, lanqas temmen li jeżistu ċerti sitwazzjonijiet fil-post fejn l-aktar li suppost tħossok protett u fejn tmur tistrieħ wara ġurnata xogħol jew skola.

Nafu li hawn ħafna sitwazzjonijiet fejn id-dar hija infern kemm għall-vittmi u kemm għall- aggressuri, għaliex jien ma nafx kemm ikun jew tkun ferħana persuna li qiegħda ssawwat lil ħaddieħor kemm b'mod fiżiku u anke b'mod psikoloġiku, bit-tgħajjir.

Kemm jien u kemm il-ministru ltqajna ma' każijiet fejn il- partner tagħhom kien jagħtihom jieklu mill-bowl tal-kelb, u fil-fatt ma naħsibx li konna qed nitkellmu fuq l-istess każ.

Kumbinazzjoni semmejtlu l- Ministru lbieraħ u jien naf b'każ ieħor, u allura jidher li din mhux xi ħaġa daqshekk rari daqskemm kont ħsibt jien meta sirt naf b'dan il-każ.

Meta tisma' b'dawn l-affarijiet tara l-bżonn li dawn il-vittmi jkollhom din il-protezzjoni legali, u jkolli ngħid b'dieqa li ma kellniex għalfejn indumu dawn is-snin kollha biex tersaq din il-liġi fil-Parlament.

Sur President, jiena se nagħlaq għaliex spiċċali l-ħin, u l-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li l-ministru lbieraħ qalet li kienet emozzjonata ħafna, pero` kienet attenta ħafna meta għamlet sensiela ta' ringrazzjamenti lil kull min kien involut f'xi ħaġa li għandha x'taqsam ma' vjolenza domestika sa mill-1987.

Ma semmietx pero` lil min ħadem fuq il-white paper ta' l- 1998.

Dawn kienu kollha nies professjonisti li naħseb li jixraq ukoll li nagħtuhom ħajr, mhux għaliex dawn in-nies qed jistennew xi grazzi, imma jiddispjaċini ftit jien peress li l-ministru rringrazzjat lill- professjonisti kollha barra lil dawn.

M'hemmx għalfejn insemmihom, imma kienu huma li għamlu possibbli d-drafting tal-white paper u l- konsultazzjoni vasta li konna għamilna ma' l-istakeholders kollha, u naħseb jixirqilhom ringrazzjament f'din il-ġurnata li qiegħda titwettaq il-ħolma tagħhom li fl-aħħar mill-aħħar ix-xogħol tagħhom qegħdin narawh f'dan il- parlament.

Jien nagħti ħajr lil kull min għen f'din il-liġi, u nawgura li fl-istadju ta' kumitat, l-emendi li se nressaq jien jiġu aċċettati ħalli jkollna liġi kompleta u effettiva daqskemm għandha tkun f'dan l-istadju, u mhux irridu noqogħdu nistennew li jinbidel il-gvern biex nerġgħu nġibu l-liġi hawnhekk.

Din mhix liġi fejn għandna noqogħdu ndaħħlu l-kontroversja politika, għax hemm wisq tbatija.

Mela ejja nippruvaw naqblu meta nkunu fl-istadju ta' kumitat sabiex indaħħlu dawn l-emendi ħalli jkollna liġi aktar effettiva u liġi li tagħti l-protezzjoni legali li tant għandhom bżonn dawn il-vittmi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, illum qegħdin niddiskutu din il-liġi li tittratta suġġett sensittiv ħafna, u ċjoe` l-vjolenza domestika, u jkun tajjeb għalina li ż-żewġ naħat ta' din il-Kamra nfittxu proprju dak li jgħaqqadna, u kemm jista' jkun nagħmlu sforz qawwi biex dan is-suġġett assolutament ma nippolitiċizzawhx, għaliex nemmen li din hija problema kbira mhux biss għaliex hawn ammont kbir ta' każi, imma anke għaliex hija problema li hija moħbija.

Nemmen ukoll li maż-żmien, sfortunatment, ir- riskji li dawn il-każi jiżdiedu huwa kbir ħafna.

Għal min forsi mhux daqshekk midħla, jew forsi mhux daqshekk jifhem fis- suġġett, ngħid li meta aħna nsemmu t-terminu "vjolenza domestika" ma nkunux qegħdin nirriferu biss għall-vjolenza fiżika.

Altru minn hekk!

Nafu li l- maġġorparti tal-każi jkunu każi ta' vjolenza psikoloġika, u agħar minn hekk ukoll, jista' jkun li dawn il-każi jkunu każi ta' vjolenza domestika minħabba traskuraġni, minħabba dik li bl-Ingliż isejħuha "neglect", jiġifieri li inti litteralment tiġi taqa' u tqum mill-partner tiegħek jew inkella mir-responsabbiltajiet li jkollok lejn il-familja tiegħek, inkluż uliedek.

Din ukoll wieħed jista' jiddefeniha bħala vjolenza domestika, b'mod speċjali jekk tiġi applikata b'mod ripetut u b'mod li nistgħu niddeskrivuh ta' ċertu ħdura.

Irrid ngħid ukoll, Sur President, li din il-problema tal-vjolenza domestika m'hijiex problema li tolqot xi klassi partikolari tas-soċjeta` tagħna, anzi din hija problema li tolqot il-klassijiet kollha tas-soċjeta` tagħna.

Din tista' tolqot professjonisti, tista' tolqot blue collar workers, tista' tolqot ħaddiema ta' l-id u tista' tolqot lill-Membri Parlamentari.

Ħadd m'hu eskluż minn din il-problema, u rrid nenfasizza hawnhekk li din hija problema komuni ħafna, aktar milli naħsbu u ħafna aktar milli jirriżulta fl- istatistika u fil-figuri li jiġu ppublikati.

Anzi ngħid li dawk il-każi li jfeġġu għall-konnoxxenza ta' kulħadd huma proprju l-ftit, huma l-ponta ta' fuq tal-piramida.

Sfortunatament, din hija l-akbar diffikulta` li għandna u fl-opinjoni tiegħi, għalkemm din il-problema tal-vjolenza domestika qed tiżdied, m'aħniex qed inkunu sensittivi biżżejjed - għal xi raġuni jew oħra - biex dawn il-każi ntellgħuhom fil-wiċċ u ovvjament inkunu nistgħu nittrattawhom kif jixraq.

L-istess liġi tagħmel riferenza għal dan, u fil-fatt kif se ngħid aktar 'il quddiem, fiha nnifisha - anke fl-istess funzjonijiet tal- kummissjoni li se tiġi mwaqqfa permezz ta' din il-liġi - hemm imsejsa ċertu valuri li qegħdin hemmhekk u li l-ewwelnett jindikaw din il-problema, u fl- istess ħin jagħtu almenu ħjiel ta' x'wieħed jista' jagħmel biex verament intaffu xi ftit din il-problema.

Sur President, il-ministru lbieraħ qalet li ma rridux inserrħu rasna li l- każi ta' vjolenza domestika sejrin jonqsu ladarba se jkollna din il-liġi u l-kummissjoni li se tkun qiegħda tħaddem din il-liġi.

Jiena naqbel - u nagħti anke raġunijiet soċjali għal dan – għax kollox jindika li l- vjolenza domestika qiegħda tiżdied u nagħmlu x'nagħmlu, sfortunatament żgur li m'aħniex, almenu in the short term se niksbu xi riżultati daqshekk pożittivi.

Pero` fl-istess ħin iż-żewġ naħat tal-Kamra u anke l-poplu at large jħoss il-bżonn li nagħmlu xi ħaġa kostruttiva u konkreta dwar dan il- fenomenu.

Kif diġa` għidt, il-vjolenza domestika tista' timmanifesta ruħha f'diversi forom, kemm fiżika, kemm psikoloġika u kemm vjolenza ta' neglect.

L-aħħar tnejn huma ferm aktar diffiċli biex tipprovahom, għaliex mod li jkollok każ ta' vjolenza fejn persuna tkun qegħda taqla' ċertu ammont ta' swat u dan iħalli l-marki, u allura kulħadd jista' jara l-evidenza fattwali li dik il- persuna ġiet imsawta, u mod li jkollok każ ta' vjolenza domestika psikoloġika jew ta' traskuraġni estrema tal-partner, għax ftit ikun hemm provi fattwali ta' dan.

Aħna nafu li l-każi ta' vjolenza domestika għandhom isimhom magħhom, iseħħu ħafna drabi fl-ambitu u fil-limitu ta' dar privata, f'dik li suppost - kif anke qalet tant tajjeb l-Onor.

Dalli – hija l-haven ta' familja.

Allura f'każijiet fejn ikollok vjolenza domestika psikoloġika jew inkella ta' neglect, ikun ferm aktar diffiċli biex jiġu ipprovat.

Dawn il-każi huma ferm u ferm aktar diffiċli sabiex tipprovahom, u huma ferm u ferm aktar komuni.

Jiena nista' ngħid li anke mill-esperjenza tiegħi bħala tabib tal-familja matul dawn l-aħħar 18-il sena, iltqajt ma' mijiet ta' każi ta' vjolenza domestika ta' din ix-xorta, fejn ikollok persuna li mingħajr ma ssawwat lill-partner, tkun qed tikkaġġuna ħafna uġigħ psikoloġiku fil-partner.

Issemmew każi fejn xi partner jew tfal ġew imġiegħla jieklu mir-reċipjenti tal-pets ta' l-istess dar, jew inkella mill- fdalijiet ta' l-ikel li jħallu membri oħra tal-familja.

Jissemmew każi fejn anke b'sempliċement ħarsa u b'theżżiż tas-snin, ikollok missier li kapaċi litteralment jitterrorizza lil uliedu mit-twelid tagħhom.

Dawn huma każi li qed iseħħu madwarna ta' kuljum u fi kwalunkwe strata u saff tas-soċjeta`.

Irrid ngħid li waħda mill-affarijiet li dejqitni, u sa fejn naf jien anke l-Onor.

Dalli għamlet aċċenn għaliha, hija li fl-istess waqt li qegħdin inwaqqfu din il-liġi, se nwaqqfu kummissjoni oħra.

Jiena onestament inħoss li l-gvern - issa mhux qed ngħid il-gvern Nazzjonalista jew il-gvern Laburista - qed isir ikkomplikat wisq biex jitħaddem u jitmexxa.

Kellna inizjattivi li nvaraw proġetti ta' one stop shop bħalma hija l-aġenzija Appoġġ, li kif diġa` intqal ukoll, diġa` kienet tagħmel ċerti funzjonijiet li jissemmew f'din il-liġi u li issa se jiġu mgħoddija lill-kummissjoni li se tkun qiegħda tittratta l-każijiet tal-vjolenza domestika.

Ma nistax nifhem għalfejn din id-dupplikazzjoni.

Kellna diversi każijiet fil-passat li seħħew, u jien xbajt nirrepeti li ma jistax ikun li dan il-pajjiż nibqgħu nimxu f'din id-direzzjoni meta kulħadd jaf bil- problemi ekonomiċi li ninstabu fihom.

Dan huwa sens komun, u titkellem ma' min titkellem u huma ta' liema naħa huma, jgħidulek li ma jistax ikun li jibqgħu jintefqu dawn il-miljuni fuq dawn l-awtoritajiet u l- kummissjonijiet.

Issa għallinqas nispera li ġaladarba se tiġi mwaqqfa din il-kummissjoni – u jiena bħala kelliem ewlieni għall-protezzjoni soċjali nħeġġeġ li tiġi mwaqqfa - nistenna li jekk għandek nies li qegħdin diġa` jesegwixxu dawn il- funzjonijiet fl-aġenzija Appoġġ, dawn jiġu utilizzati f'din il-kummissjoni u mhux lil dawn inħalluhom hemmhekk u ndaħħlu nies ġodda!

Jekk se nagħmlu hekk, se nispiċċaw bi problemi simili, bħalma kellna per eżempju fid- dipartiment of labour fi ħdan il-ministeru għall-politika soċjali meta faqqasna l-Occupational Health and Safety Authority li faċilment tista' tesegwixxi, u suppost qed tesegwixxi, il-funzjonijiet tad-department of labour.

Sfortunatament, hemmhekk għandna duplikazzjoni ta' riżorsi umani, u kulħadd jaf f'liema sitwazzjoni ninsabu.

Sur President, irrid ngħid per eżempju, li waħda mill-kummissjonijiet li diġa` teżisti u li diġa` għandna ħafna overlap fil-funzjonijiet tagħha, u allura issa anke għandha esperjenza f'dan il-qasam, hija proprju l- Kummissjoni Nazzjonali tal-Familja.

Issa, lil hinn mill-kjass li nqala' proprju l-ġimgħa l-oħra, rigward dak li qalet iċ-chairperson tal- kummissjoni li hija kontra l-in vitro fertilisation, aħna nafu li din il- kummissjoni tal-familja hija komposta min-nies li huma tajbin u li huma professjonisti f'xogħolhom, u nemmen li dawn in-nies jistgħu faċilment jiġu utilizzati fl-istess kummissjoni li se tkun qiegħda tiġi mwaqqfa permess ta' din il-liġi.

Inkella din il-kummissjoni setgħet tkun branch mill-kummissjoni nazzjonali tal-familja.

Din hija possibilta` oħra ta' kif setgħu nħadmu l-affarijiet, għaliex il-kummissjoni nazzjonali tal-familja għandha verament responsabbiltajiet aktar vasti u aktar ġenerali.

U din hija problema soċjali li taqa' wkoll, u tista' tiġi kkappeġġjata, bħala waħda mir- responsabbiltajiet ta' l-istess kummissjoni.

Issa veru ridna nżidu l-fondi u n-nies lill-kummissjoni nazzjonali tal-familja, imma jiena nemmen li li kieku ħdimna b'dan il-mod, xi ftit jew wisq konna se nkunu aktar effiċjenti u niffrankaw anke minn dak li għandu x'jaqsam ma' riżorsi umani, kif ukoll minn ċertu ammont ta' spejjeż żejda li se nkunu qed indaħħlu fih il-pajjiż.

Jiena meta ftaħt il-liġi u rajt li se tiġi mwaqqfa kummissjoni, għorkitni għajni u weġġgħatni xi ftit għaliex ma jistax ikun li għal kull nitfa ta' liġi, nagħmlu kummissjoni.

Veru li din hija xi ħaġa importanti, pero` hija liġi relattivament żgħira ħdejn liġijiet li ddiskutejna diġa' f'din il- Kamra.

Ir-responsabbiltajiet ta' l-istess kummissjoni huma ċari u jitkellmu waħedhom.

Naturalment l-ewwel responsabbilta` li għandha, u naqbel magħha perfettament, hija t-tkabbir tal-konnoxxenza u l-għarfien tal-vjolenza domestika.

L-għan ewlieni li se jkollha l-kummissjoni huwa proprju dak li żżid l-awareness ta' din il-problema, u hemm bżonn li l-awareness ma nżiduhiex biss proprju lejn in-nies li huma ta' ċerta maturita`, imma anke fit-tfal li għadhom qed jikbru.

Hemm bżonn nagħmluhom aktar aware billi dawn l-affarijiet jiġu mgħallma fl-iskejjel u b'mod li, jekk hemm xi ħaġa għaddejja d-dar minn dawn l-affarijiet li diġa` semmejna, allura wieħed forsi jkun jista' jitkellem, ħalli anke l-istess teachers ikunu jistgħu jgħaddu l-informazzjoni lis-social workers u forsi tittieħed azzjoni malajr sabiex ma tilħaqx issir ħafna ħsara f'dik il-familja.

Awtomatikament, aktar ma tikber il-konnoxxenza, aktar inkunu nistgħu nilqgħu u nipprevenu biex ċertu ammont ta' ħsara li tkun qiegħda tiġi integrata fil-moħħ ta' dawn it-tfal tagħna neliminawha malajr kemm jista' ikun, għaliex nafu, kif anke qalet il-ministru l-bieraħ, li sfortunatament din hija problema li tipperpetwa ruħha.

Jekk ikollok familja li għaddiet minn esperjenza ta' vjolenza domestika, għandha aktar ċans li fil- ġenerazzjonijiet futuri, jerġa' jiġri l-istess, u allura hu importanti li ssir il-prevenzjoni malajr kemm jista' ikun.

Importanti wkoll, kif tgħid l-istess lista tal-funzjonijiet tal- kummissjoni, li għandek ċertu oqsma li jridu jiġu riċerkati bis-sħiħ, u probabbilment din se tkun starter fis-soċjeta` tagħna għaliex sfortunatament m'hawnx biżżejjed riċerka, u nemmen li għandhom jiġu utilizzati diversi professjonisti li jiġu wiċċ'imbwiċċ ma' dawn is- sitwazzjonijiet.

F'moħħi jiġu ovvjament it-tobba tal-familja, is-social workers u l-pulizija li ħafna drabi jagħmlu jagħmlu l-handling ta' dawn il- każi proprju ma' l-ewwel darba li verament jiġu għad-deher.

Ikollok ħafna nies li jiġu jiftħu qalbhom miegħek dwar problemi li jista' ikun hemm fir- relazzjoni, kemm dawk li għandu x'jaqsam ma' problemi fiżiċi - li kif diġa` għidt huma ħafna aktar faċli sabiex tipprovahom - u anke ma problemi li huma aktar diffiċli biex tipprovahom, bħalma huma dawk psikoloġiċi.

Sur President, meta jkollok problema bħalma hija l-vjolenza domestika - li kif diġa` għidt, m'għandek l-ebda strata tas-soċjeta` li mhix suxxettibli għal din il-problema - ikun aktar diffiċli biex nindividwaw b'mod xjentifiku dawk li jissejħu r-risk groups, għaliex jekk inti tkun tista' tagħmel dan, ovvjament se tkun tista' tiffoka aktar fuq dawn il-gruppi li jkollhom aktar riskju ta' vjolenza domestika.

Pero` naturalment, dan mhux daqshekk faċli minħabba li, kif diġa` għidt, din hija problema multi- faceted, li għandha diversi aspetti u fenomeni soċjali li jkunu mdaħħlin fiha.

Jista' jkollok każi fejn familja tkun għaddeja minn żmien ta' inkwiet.

Waħda mill-iżjed affarijiet li qiegħda tinkwieta lill-familji tal-Maltin hija l-problema li hawn fil-qasam tax-xogħol, u allura jekk xi familja tkun għaddejja minn mument bħal dan, din tkun qegħda iżjed fir-riskju minn ħaddieħor li jkollha problema ta' vjolenza domestika, għaliex ma jkunux qegħdin ilaħħqu mal-ħajja u din, fiha nnifisha, tista' toħloq tensjoni fl- istess relazzjoni.

Mhux bilfors jiġri hekk pero` u jista' jkollok familji li ma jkollhomx problemi finanzjarji u xorta jkun hemm xi element ta' vjolenza domestika fi ħdan dik il-familja.

Funzjoni oħra elenkata fil-liġi hi dik li jiġu ssettjati standards għall- faċilitajiet ta' kura għall-vittmi u għall-awturi tal-vjolenza.

Nafu li effettivament diġa` jeżistu standards ta' kura għall-vittmi, pero` sfortunatament nemmen li.għall-awturi ma jeżistux daqstant.

Min-naħa l- oħra, huwa importanti li ssir enfasi dwar ir-riabilitazzjoni ta' dawn iż- żewġ gruppi ta' nies billi ndaħħlu ċerti standards - b'mod iktar speċifiku u konċiż f'din il-liġi stess jew aktar 'il quddiem - ħalli mhux biss ngħinuhom iwaqqfu din il-problema, imma jekk jista' jkun jeliminaw darba għal dejjem l-istigma li tkun daħlet fihom u jibdew ħajja ġdida.

Sur President, f'dawn l-aħħar ġranet kellna każijiet simili, u anke kawżi għaddejjin fil-qrati ta' Malta u Għawdex.

Jekk wieħed jaqra d-dettalji ta' dawn il-każi jġib għajnejh wara widnejh meta jara kif dawn il-persuni tkun ġiet imposta fuqhom ċerta biża' u vjolenza għal snin twal ġewwa djarhom stess.

Hemm bżonn nindirizzaw din il-problema kemm jista' jkun malajr ħalli nevitaw li ssir aktar ħsara, għax kultant il-vjolenza fiżika tant tkun enormi li twassal saħansitra għal qtil.

Barra minn hekk, dak li jkun jista' jkun qed ibati minn vjolenza psikoloġika li, kif diġa' għedt, hija ħafna iktar diffiċli biex tiġi ppruvata.

Għalhekk huwa importanti li nagħtu kas ta' dawn l-affarijiet.

Jien nemmen li sakemm jiġi ppruvat li l- awturi huma ħatja ta' reati simili, l-ismijiet tagħhom, b'mod speċjali tal- vittmi, m'għandhomx jixxandru b'mod pubbliku ħalli ma ssirx ħsara lill- familji tagħhom.

Irridu nagħmlu dak kollu possibbli biex lil dawk il- familji li jkunu għaddew minn dan il-martirju nirrijabilitawhom, ħalli għallinqas insolvu problema waħda f'dik il-family unit.

Huwa importanti wkoll li l-Istat - ma naħsibx li dan huwa spjegat biżżejjed fil-liġi - mhux biss iserraħ moħħ il-vittmi li min ikun ikkommetta tali reat jingħata dak li ħaqqu, imma wara li tkun inqatgħet il-kawża għandu jara li l-vittmi jingħataw is-support neċessarju biex ikunu jistgħu jiġu riabilitati kif suppost.

Huwa diffiċli li xi darba l-vittma tasal biex tneħħi minn moħħha l-vjolenza li tkun għaddiet minnha għal snin sħaħ, imma l-Istat għandu l-obbligu sagrosant li almenu jgħinha biex kemm jista' jkun ħajjitha terġa' tiġi restored to the full u tkun tista' tkompli tgħix b'mod normali.

L-Istat għandu jgħin ukoll lil dawk it-tfal li jkunu trabbew f'ambjent ta' biża' kontinwa biex jegħlbu d-diffikultajiet li jistgħu jiltaqgħu magħhom, kemm fil-bankijiet ta' l-iskola kif ukoll fuq il- postijiet tax-xogħol, u jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem bħal sħabhom.

Sur President, jien iltqajt ma' ħafna każijiet fejn tfal ikunu sejrin tajjeb fl-iskola u mbagħad f'daqqa waħda jibdew imorru ħażin.

Dak il- mument tibda tixgħel il-bozza l-ħamra għax f'dik il-familja ikun hemm xi ħaġa sejra ħażin.

Wieħed għandu jinvestiga każijiet bħal dawn, imma mbagħad mhux jieqaf hemm.

Huwa importanti li nagħtu għajnuna addizzjonali lil dawn it-tfal, jekk hemm bżonn anke wara l-ħin ta' l-iskola jew waqt il- ħin tal-break, biex kemm jista' jkun jaġixxu b'mod normali u jkomplu jtejbu l-performance skolastika tagħhom bħal studenti oħrajn.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Mr Speaker, naħseb li dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex kontroversjali, u m'aħniex se nispiċċaw nagħtu bil-ħarta lil xulxin fuq l-iskop tiegħu.

Pero` bħas-soltu se nitkellem mil-lat ta' kif nixtieq li dan l-abbozz nagħmluh aħjar.

M'hemmx metodu aħjar milli wieħed idur il-klawsoli ta' dan l-abbozz ta' liġi u jagħti fil-qosor kemm jista' jkun opinjonijiet kif jistgħu jkunu aħjar.

Waħda mill-affarijiet li nħoss li għandha bżonn bidla radikali fid-drafting hija t-tifsira tal-kliem "membru domestiku", jiġifieri membru tal-familja.

Jien nemmen li llum rridu nsemmu l-familja u anke l-familja de facto.

Anzi, immur iktar minn hekk, għax il-vjolenza domestika tista' tiġri, per eżempju, f'appartament li qiegħed fi blokk li għandu l-bieb prinċipali tiegħu fuq it-triq u ġewwa hemm diversi appartamenti li joqogħdu fihom membri ta' l-istess familja, imma joqogħdu bħala żewġ familji jew tliet familji u mhux bħala familja waħda.

F'każi bħal dawn, fejn il-bieb ta' barra jinqafel, ma jkunx hemm il-possibbilta` li bniedem jgħajjat għall- ajjut jew li jkun hemm intervent ta' nies oħrajn.

L-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu fid-definizzjoni ta' "membru domestiku" hija li we call a spade by its name, a spade.

Jiġifieri rridu nsemmu kemm il- familji regolari u kemm il-familji de facto, għax hemm numru ta' persuni li ma nħossx li qed jiġu protetti.

Nerġa' ngħid li huwa importanti ħafna li jkun hemm il-protezzjoni għal dawk li jaċċettaw li joqogħdu f'dar li l-bieb ta' barra tagħha jkun ġo blokk ta' appartamenti, u mbagħad il-bieb li jagħti għat-triq ikun jinqafel.

Jekk dawk in-nies li jkunu joqogħdu f'dak il-blokk jgħajtu għall-ajjut mhux se jsibu min jgħinhom bħalma jiġri meta jkun hemm ġlieda fit-triq, ġlieda f'ħanut, ġlieda waqt il-festa.

Jista' jkun hemm min iferraqhom lil dawk, imma fil-każ ta' dawk li l-bieb ta' barra tagħhom ikun magħluq se jkun hemm problemi serji, u ħafna mill- inċidenti li jiġru jkunu f'dawn il-postijiet.

Il-bieraħ il-ministru semmiet xi statisitka tal-vjolenza domestika, u qalet li kien hemm tant każi ta' vjolenza rapportati tan-nisa, ftit tat-tfal u ftit ta' l-irġiel.

Sfortunatament, il-vjolenza domestika kibret iktar milli wieħed qed jaħseb.

U mhux qed nitkellem biss fuq każi ta' vjolenza mwettqa mill-irġiel, għax każi ta' vjolenza fuq l-irġiel hemm ukoll.

Iżda jiġri li waqt li mara tmur tirrapporta l-għassa għall-protezzjoni, raġel ma jmurx jirrapporta l-għassa.

Ir-raġuni hija sempliċi.

Jekk hu jmur jirrapporta l-għassa se jkun hemm min jidħak bih.

Jien niftakar li kelli każ ta' wieħed li kien jgħid li l-qattusa girfitlu wiċċu.

Meta darba rajtu bi black eye daqshiex għedtlu li jaqbillu jsib qattusa oħra, għax dik li għandu anke ingwanti tal-boxing għandha biex benġlitlu għajnejh b'dak il- mod.

L-irġiel jistħu jirrapportaw każi bħal dawn.

Hemm bżonn li nfittxu kif nistgħu nagħtu protezzjoni lil min ikun qed isofri vjolenza domestika.

Mhux faċli li ssib il-protezzjoni u l-għajnuna, għax meta tibda l-vjolenza, kif ngħidu bil-Latin, abissus abissum invocat - l-abbiss jgħajjat abbiss ieħor warajh - u dak jerġa' jgħajjat ieħor warajh, u ma tafx fejn tispiċċa.

Mill-esperjenza li għandi fil-professjoni tiegħi, f'każi ta' separazzjoni fejn tkun bdiet il-vjolenza m'hemmx triq oħra ħlief li tbegħedhom minn xulxin, bħalma jiġri fil-boxing, wieħed imur f'kantuniera u l-ieħor imur f'kantuniera oħra.

Għax meta tibda l-vjolenza, kif tibda taf imma, kif tispiċċa ma tafx.

Ikun hemm kelma żejda, u hi twaddab oġġett jew hu jwaddab oġġett u l-feriti jkunu hemmhekk, u ħafna drabi wara li jkun hemm l- inċident kulħadd jibda jipprova jgħatti.

Waħda mill-problemi li ilha għaddejja ħafna hija l-kwestjoni ta' meta tnejn jiġġieldu llum, u l-każ tagħhom jitressaq il-qorti tliet xhur oħra, u sadanittant il-parti li tkun il-vittma tirtira dik li ngħidulha l-kwerela.

Veru li din hija tradizzjoni li ġejja mid-dritt kontinentali, issibha fil- Kodiċi Kriminali Taljan u f'kodiċijiet oħrajn, imma f'każi ta' ċerti feriti ma nistgħux inħallu li jkun hemm ir-rinunzja tal-parti.

Jiġifieri, jekk jien u int ma niġux minn xulxin, u jien nagħmillek ferita inti tista' tirrinunzja l-kawża li tkun ressaqt kontra tiegħi, imma jekk ikun xi ħadd li jiġi minni, dak ma jistax.

Pero`, minkejja kollox, meta jkun hemm il- prova li l-affarijiet irranġaw, ħafna drabi l-qrati jsibu l-mezz kif jevitaw il-kundanni u l-pieni ħalli ma jħarrxux l-affarijiet.

Imma ż-żewġ sitwazzjonijiet, kemm li jitħassar kollox u qisu ma ġara xejn, u kemm li tgħid li ladarba bdiet l-akkuża trid tibqa' sejjer biha, jistgħu jkunu ħżiena t-tnejn.

Dan l-abbozz qed jemenda wkoll artikolu 383 tal-Kodiċi Kriminali li jittratta dwar il-garanzija.

Fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk għandna ngħidu li l-garanzija għandha tiġi imposta minkejja li jkun hemm ir-rinunzja, mingħajr ma tinżel fil-kondotta.

Jiġifieri, f'każ ta' mara msawta li tressaq lir-raġel tagħha quddiem il-qorti, u wara li jgħaddu tliet xhur jirranġaw bejniethom minħabba t-tfal jew raġunijiet oħra, din taħfirlu u jaqa' kollox, għax m'hemmx każ kontra tiegħu.

Dawn affarijiet li jiġru kuljum fil-qrati.

Imma meta jkun hemm il-vjolenza, għallinqas għandha tiġi imposta l-garanzija taħt artikolu 383.

S'issa, il-garanzija tista' ssir jekk il-persuna tinstab ħatja jew tammetti xi akkuża, imma f'dan il-każ dawn it-tip ta' garanziji għandhom isiru anke jekk tiġi rtirata l-kwerela.

Għalfejn?

Ħalli l-persuna li tkun ġiet quddiem il-qorti ma tkunx tista' thedded lill-persuna l-oħra: Allaħares neħel xi ħaġa għax jien naqtagħlek rasek!

Jekk verament irranġaw bejniethom, ħallihom jirtiraw il-kwerela, imma trid għallinqas torbtu bil-garanzija lil min wettaq il-vjolenza, u mhux bil-maħfra jintesa kollox.

Niġi issa għall-kummissjoni dwar il-vjolenza domestika.

Hawnhekk ilni nitkellem fuq it-tfaqqis ta' kummissjonijiet.

Naħseb li huwa naturali li l- ministru jkollha min jagħtiha pariri, imma ma naqbilx li toqgħod tagħmel kummissjonijiet.

Jien ngħid li aħjar immorru għal dawk li jkunu on the field.

Jien u l-Onor.

D'Amato, li qiegħda hawnhekk, kellna l-esperjenza bħala membri fuq il-bord tal-MEPA.

Hemmhekk għandhom l-enforcement officers, iżda biex jagħmlu xi ħaġa, dawn iridu jġibu l-pulizija jew is- suldati biex jgħinuhom.

F'dan il-qasam żmien ilu kien hemm sentenza minn ċertu imħallef - għax tajjeb li nkunu nafu l-istorja legali f'dan il-pajjiż – fejn kien qal li l- pulizija m'għandhiex tidħol f'dawn il-każi familjari.

Għalhekk meta n-nies imorru għand il-pulizija, dawn jgħidulhom imorru jġibu l-kwerela mingħand l- avukat.

Aħjar inbiddlu l-mentalita` milli noqogħdu nagħmlu kummissjoni.

Jeħtieġ li jkun hemm unit tal-pulizija li jkun imħarreġ f'dan il-qasam, allavolja diġa` hemm ħafna pulizija – u dan a kreditu tagħhom, minkejja li fi żmien il-Kummissarju Mifsud Tomasi kienet ħarġet ċirkolari li tgħid li, fejn jidħlu kwestjonijiet tal-familja, il-pulizija għandhom jibagħtu lin- nies għand l-avukati għax dawk huma kwestjonijiet ċivili - li jidħlu huma personalment f'każi bħal dawn ta' vjolenza domestika, u fejn ikun hemm inkwiet, jipprovaw iġibu l-paċi.

Imma issa qed immur iżjed minn hekk.

Il-pulizija għandhom jidħlu f'dawn il-kwestjonijiet għax huma għandhom l- awtorita` ta' l-uniformi u għandhom il-poteri ta' pulizija.

Noqogħdu nagħmlu ħafna kummissjonijiet biex nagħtu l-pariri u mbagħad ngħidu: Min se jdendel il-ġonġol?

Il-pulizija għandhom idendlu l-ġonġol.

Jekk m'aħniex se nimxu fuq effective remedy, inutli!

Bħalissa jien qed nagħti parir lill-ministru, u jista' jkun hemm ħaddieħor li jagħtiha parir.

Per eżempju, l-Onor.

Karl Chircop fakkarni fuq kwestjoni importanti ħafna.

Qed nirriferi għall-vjolenza domestika li tkun ġejja minn mard mentali.

Għandna ħafna każi ta' nies li sfortunatament ikunu qed ibatu minn depression - u hawnhekk ma noqogħdux ngħidu fuq gender, hux iżjed l-irġiel jew iżjed in-nisa – u minħabba l-istat mentali tagħhom jew l-istat tranżitorju li jkunu għaddejjin minnu, jsiru vjolenti u jsawtu lit-tfal, lir-raġel, lill-mara u membri oħra tal-familja.

Ħafna drabi dawn ikunu każi mhux biss tal-pulizija imma jkun hemm bżonn treatment.

Ċertament, f'każi bħal dawn ma nistgħux nibagħtu lil kulħadd l-isptar, imma rridu nagħtu importanza wkoll lil dan il-qasam.

Irrid nitkellem ukoll fuq il-kwestjoni taċ-ċertifikati li jridu joħorġu t- tobba f'każi ta' vjolenza domestika.

X'jiswa li noqogħdu nagħmlu kummissjoni li se tagħti pariri lill-ministru dwar it-terapija li għandha tingħata u ħaġa u oħra, u mbagħad, meta mara tmur għand it-tabib biex jagħmlilha ċertifikat dwar il-ġrieħi li tkun ġarrbet, jgħidilha li ma jagħmilhomx u jibgħatha l-polyclinic!

Għaliex?

Għax it-tabib jaf li jekk se jagħmel dak iċ-ċertifikat se jibagħtu għalih il-qorti min jaf meta, u jkollu jmur, għax inkella jeħel multa ta' disprezz lejn l-awtorita` tal- qorti, multa ta' xi Lm50 talli ma deherx.

Barra li se jitlef ix-xogħol tiegħu, dan mhux se jkun xhud tal-fatt, imma xhud tat-tip ta' feriti li kien hemm.

Sur President, jien nemmen li wasal iż-żmien li jibdew jiġu aċċettati fotografiji li tipproduċihom il-persuna li jikkonstataw feriti u jkunu ċertifikati minn surġent tal-pulizija.

Dan jgħid li rahom u għandu dawk il- fotografiji.

M'iniex qed ngħid li mara msawta għandha tmur l-għassa biex il-pulizija jeħdulha r-ritratti tat-tbenġil li għandha fuq partijiet ta' ġisimha, imma tmur għand xi ħadd li m'għandhiex sudizzjoni minnu u jeħdilha r-ritratti hu.

Dawk għandhom ikunu prova.

It-tieni nett, jekk iċ- ċertifikat tat-tabib ma jiġix ikkontestat, kemm jista' jkun ejja ma nsallbux lit-tobba b'dawn l-affarijiet.

Jekk m'aħniex se naċċettaw li ċerti provi jkunu hemm, x'jiswa li noqogħdu nagħtu l-pariri lill-ministru fuq kull aspett tal-vjolenza domestika?

Jekk sar il-każ u hemm il-provi, ejja ma nintilfux fuq il-bizzilla tal-liġi meta dawn il-fatti għandhom ikunu preċiżi u ċari.

Ħaġa oħra li tinkwetani f'dan l-abbozz hija li daħħlu l-idea tar- restraining orders, jiġifieri torbtu.

Kif inhi miktuba l-liġi hawnhekk tagħmel sens, pero` mhux biżżejjed.

U jien qed nagħmel kritika fuq din il- liġi biex naraha aħjar.

Nittama li l-messaġġ qed jasal.

Per eżempju, fl- Awstralja qabel ma jidher quddiem il-qorti għandhom l-użanza li they put him in denial, kif jgħidulha.

Jekk għandek raġel u mara li qegħdin jissawtu mit-tifel tagħhom għax huwa drogat jew għax ikun fis-sakra, il- pulizija tkun obbligata mhux biss li tidħol, imma li tressqu quddiem il- maġistrat u jagħmillu restraining order anke fuq prima facie evidence – bħal meta noħorġu fuq pledge hawn Malta - u jgħidlu li jekk kemm-il darba jerġa' jagħmel każ bħal dan, jista' jiġi arrestat sakemm il-każ jinqata'.

Għaliex?

Għax wieħed ma jkunx jaf mill-bidu kemm hi l-perikolożita`.

Ejja ngħidu jkollok każ ta' persuna li tkun qed tiżboxxla.

Trid tagħmel restraining order u tara x'inhi l-personalita` tiegħu.

Irid jitressaq quddiem maġistrat li jista' jordna li jiġi eżaminat minn tabib at the very early stages, mhux wara li jkollok id-diżastru.

Dan bħal meta - u din jużawha l-pulizija - wieħed jisker u jaraw li hu perikoluż bis-sewqan, f'kollox, u jżommuh l-għassa until he sobers up.

M'aħniex qed ngħidu li tneħħilu l-liberta`, imma anke jekk wieħed jara l-artikolu 5 isib li tista' żżomm persuna biex tipprevjeni milli jsir ir-reat.

Jekk għandek nies qed jiġġieldu, indemonjati għal xulxin, jeħtieġ li tintervjeni dak il-ħin u jkun hemm ir-restraining order, mhux tgħid li meta l-qorti ssibu ħati tagħmillu r-restraining order.

Din hija tip ta' restraining order li żżomm lill-individwu milli jagħmel dak l-att.

Il-fatt li ġabuh quddiem il-qorti u poġġewh f'ċertu straitjacket, minn hemmhekk 'il quddiem jieħu l-lezzjoni.

Għaliex?

Għax il-persuna stess tinduna li qed tirriskja bil-goff.

Ma tibqax tgħid: Billi tajtha daqqa ta' ħarta, billi griftha?

Issa tgħaddilha u tinsa!

Jekk ġara l-fatt u saret ir-restraining order kif il- ftira għadha sħuna, għallinqas il-persuna l-oħra tkun moħħha mistrieħ.

Il-kwestjoni tar-restraining order mhux biss għandha tkun fis-sejbien ta' ħtija imma anke f'dawn il-każi, għax dawn jistgħu jkunu każi urġenti.

Għalhekk fil-bidu semmejt iċ-ċirkostanzi ta' meta jingħalaq il-bieb ta' barra.

Meta jingħalaq il-bieb ta' barra u n-nies ikunu ġewwa, dik hija, kif ngħidu bil-Latin domus, the house.

Hemmhekk huwa diffiċli biex tgħajjat l-ajjut.

Waħda mill-esperjenzi li baqgħet shock f'moħħi kienet ta' mara u t-tifla tagħha li ġew ikellmuni.

Kont iltqajt magħhom il-Belt ħdejn il-qorti fit-taraġ ta' ħdejn l-uffiċċju.

Dan kien l-Erbgħa, u l- Ġimgħa kont qed nisma' l-aħbarijiet u smajt li mietet il-mara u t-tifla li kienu ġew ikellmuni, u ftit wara miet ir-raġel ukoll.

Il-biża' kien proprju li ma kien hemm l-ebda mezz kif tipproteġi.

Każ ieħor li qed niftakar kien ġara ġewwa s-Siġġiewi.

Kien hemm raġel li lanqas l-avukat tiegħu ma kien qed jikkontrollah bil-fatti li kien qed jagħmel.

Din il-familja ċemplet lill-pulizija u qaltilhom: Il-familja qed tiġi aggredita b'mod qawwi mir-raġel tat-tifla.

Aħna tliet nisa hawnhekk, kulma għandna bieb ta' l-aluminium.

Ejjew agħtuna l-għajnuna.

Ir-risposta kienet: Aħna se nipprovaw niġu, pero` agħmlu gwardarobba wara l-bieb ħalli ma jidħolx.

Meta nibda nitkellem nibda niftakarahom dawn il-fatti.

Tliet nisa li qegħdin jibżgħu fiċ-ċirkostanzi li qegħdin, u kulma kien hemm jifridhom mill-aggressur kien bieb ta' l-aluminium, u jgħidulhom biex jagħmlu gwardarobba wara l-bieb.

Lanqas kieku konna tliet irġiel!

L-ewwel trid tneħħi l-ħwejjeġ minn ġo fiha, tħoll il-viti, imbagħad terġa' tinvitaha, u tagħmel il-gwardarobba wara l-bieb.

Forsi tkun kelma żejda.

Dan il-fatt naħilfu, Sur President.

Hawnhekk hi l-problema kollha!

Mhux imbilli nagħmlu l-liġijiet!

Meta jkun hemm ċertu behaviour, aħjar tipprevjeni qabel ma jkun hemm kundanni li jħallu t-togħma qarsa.

Tipprova ġġibu f'sensieh lil dak li jkun billi tgħidlu: Inti bully, inti b'saħħtek, lill-mara tagħtiha bil-ponn kemm tiflaħ, titbenġel u jgħaddilha, u l-ferita f'qalbha tgħaddilha wkoll!

Mhux veru tgħaddilha, għax l-espressjoni li spiss smajt min-nisa li jiġu msawta hi: Iva, kieku jmur ma' mara oħra ngħid mar biex jieħu gost, imma x'gost jieħu meta jsawwat lili?

Xi pjaċir jieħu talli jsawwatni?

Jiġifieri, ħafna drabi l-ferita tas-swat mhijiex dik tal-ġilda imma hija iktar fis- sentiment.

Mr Speaker, jien nixtieq li barra li nneħħu s-super struttura ta' l-aġenzija, the designated commission jew agency, is-support għandu jingħata lill-unit li jinħoloq fi ħdan il-pulizija ħalli dawn ikunu jafu how to handle dawn il-kwestjonijiet.

MR SPEAKER: Onor. Brincat, sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Iva, nibqa' in possession.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato biex, jekk jogħġobha, tressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

HELEN D'AMATO (Segretarju Parlamentari): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Ġunju 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Vjolenza Domestika - Tieni Qari (Kont.); u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, fil-ftit ħin li għandi llum nixtieq niġbed l-attenzjoni dwar x'qed jiġri fis-Sea Malta għax xhur ilu konna tlabna li jkun hemm diskussjoni dwar din il-kumpannija u l-ministru kien tana x'nifhmu li kien hemm xi offerti biex din tiġi privatizzata jew mibjugħa.

Nhar il-Ħadd li għadda ħareġ rapport fil-gazzetti, li sal-lum ma ġiex innegat, fejn intqal li s-Sea Malta kienet qed tingħata l-impressjoni li l- valur tagħha huwa zero u jekk ma jeħodhiex xi ħadd li jagħmel offerta, tingħalaq.

L-ewwel ħaġa li wieħed irid jistaqsi hija din: Il-proċess tal- privatizzazzjoni min qed jagħmlu?

Xi individwu, il-ministru, xi ħadd imqabbad mill-ministru jew inkella l-privatisation unit?

Din hija importanti għax madwar ħames snin ilu l-privatisation unit kienet ħarġet white paper fejn iffissat il-kriterji li dwarhom tħaddem u timplimenta l- proċess ta' privatizzazzjoni.

Huwa tajjeb li jingħad ukoll li l- privatizzazzjoni kif imħaddma minn dan il-gvern matul dawn l-aħħar ħames snin ma tat l-ebda riżultat u dan ġie indikat anke fl-oġġettivi ta' din il- white paper.

Fil-fatt il-flus li daħlu mill-privatizzazzjoni fl-ebda ċirkostanza ma marru biex inaqqsu d-dejn pubbliku anzi matul dawn il-ħames snin dan irdoppja.

Ma rridux ninsew, per eżempju, li meta kienu se jipprivatizzaw il-Mid-Med Bank aċċettaw il-fatt li dan kien underpriced.

Mhux hekk biss imma l-prim ministru ta' dak iż-żmien, Dr Fenech Adami kien qal li Lm10 miljun 'l hemm u Lm10 miljun 'l hawn ma kenux se jaffettwaw u qalilna wkoll li se jġibu investiment ġdid.

Issa l-investiment li kienu qalulna li ġej baqa' ma ġiex waqt li s-sidien il-ġodda tal-bank kienu kapaċi jirdoppjaw il-profitti.

Pero` issa se niffokaw fuq is-Sea Malta.

Fil-fatt se nagħmel riferenza għal dak li kien qal is-segretarju tal-federazzjoni ta' l-industrija sena ilu, meta kien issemma li s-Sea Malta se tiġi privatizzata.

Dan qal li:

"Is-Sea Malta qed tipprovdi servizz li hemm bżonn li ma jieqafx għall- industrija għax l-industrija tidħol fil-problemi.".

Diġa` għandna l-qasam ta' l-industrija fi problemi kbar u l-fatt li l- gvern, bl-aktar irresponsabbilta`, qed jipproponi li s-Sea Malta tista' tispiċċa jista' jqanqal inkwiet bla bżonn.

Is-segretarju tal-federazzjoni ta' l-industrija qal ukoll li:

"Il-gvern għandu jifli sewwa l-konsegwenzi qabel ma jipprivatizza s- Sea Malta.".

Dan ifisser li għal entita` li għandha mansjoni u funzjoni strateġika hemm konsegwenzi u l-gvern ikun qed jonqos jekk dan jinjorah.

Imbagħad is- segretarju ta' l-industrija qal ukoll li:

"Ma nistgħux ninsew li s-Sea Malta hija intrapriża nazzjonali ddedikata totalment biex taqdi l-bżonnijiet ta' Malta għal dak li jirrigwarda l-importazzjoni u l-esportazzjoni tal-merkanzija.".

Mela hawnhekk ġie sottolineat l-interess nazzjonali u jekk il-gvern huwa responsabbli, għandu jieħu kull konsiderazzjoni oħra; l-interess nazzjonali, l-interess ta' l-industrija Maltija u l-interess li jkollok linja li tiggarantixxilek li inti tkun tista' twassal l-importazzjoni u l- esportazzjoni tiegħek.

Imbagħad dan spiċċa hekk:

"Ikun fid-dover tal-gvern li jekk jibqa' għaddej bil-privatizzazzjoni tas-Sea Malta jagħmel kondizzjonijiet xierqa li jassiguraw il- kontinwita` u l-kwalita` tas-servizz preżenti.".

Mela l-FOI qed tiddikjara li s-Sea Malta kienet qed tagħti servizz.

Dan mhux qed jiddikjarah Charles Mangion, imma qed jiddikjarawh in-nies li huma direttament involuti u li jkollhom x'jaqsmu mal-bżonn li jkollhom dan is- servizz assigurat.

Fil-fatt qed jingħata ċertifikat li hemm kontinwita` u kwalita` iżda billi qed ngħid dan ma jfissirx li s-Sea Malta m'għandhiex il- problemi tagħha.

Ma jfissirx li jkun ħażin li wieħed jimmodernizza l- management tagħha u jara kif jagħmel biex jekk ikun hemm bżonn jagħmlilha ristrutturar biex tkun iktar effiċjenti u tidħol iktar fis-suq.

Ċertament dawn huma l-options li l-gvern għandu jikkonsidra jekk huwa gvern responsabbli, pero` m'għandu qatt ikun hemm l-attitudni li ninsew dan l- interess nazzjonali.

Huwa tajjeb li jingħad li meta l-prim ministru kien qed jitkellem fuq is- Sea Malta fis-7 ta' Awissu tas-sena li għaddiet kien qal illi hemm il- kompetizzjoni.

Fi kliem il-prim ministru dan ifisser li hemm interess għax- shipping lines li jipprovdu s-servizzi li pajjiżna għandu bżonn.

L-Onor.

Gonzi qal li l-bżonn nazzjonali jaqduh shipping lines kummerċjali li ma jħarsu qatt lejn l-interess strateġiku u nazzjonali, imma jħarsu lejn l- interess tagħhom personali.

U sewwa jagħmlu, ngħid jien, għax dak hu xogħolhom, mhux li jħarsu l-interess nazzjonali ta' pajjiżna, imma li jħarsu l-interess ta' l-azzjonisti tagħhom.

Hawn irrid infakkar li fis-snin tmenin u disgħin is-Sea Malta kienet tagħmel trasport ta' merkanzija prattikament b'xejn biex toħloq a level playing field u mhux biex tissussidja l-manifattura.

Dan għaliex peress li Malta hija mdawra bil-baħar li jisseparana mill-mainland, jiġifieri mill- Italja, aħna għandna spiża addizzjonali li intrapriżi fil-mainland ta' l- Italja u fil-mainland Ewropea m'għandhomx.

Irrid ngħid ukoll li minn mindu twaqqfet is-Sea Malta fl-1974 b'kapital ta' Lm3 miljun, - għax kulħadd qed jagħti l-istampa kerha li din qed titlef fil- preżent - minn dak il-kapital tat f'dividends lill-gvern ta' Malta madwar Lm2 miljun, jiġifieri tatu ammont sostanzjali.

Issa għaliex il-gvern, meta kien approva li din il-kumpannija għandha tingħata injection ta' kapital xi żmien ilu u mbagħad reġa' bdielu, dik hija affari tiegħu għaliex iddeċieda hekk.

Għalhekk huwa importanti li jkun iċċarat il-proċess ta' kif qed tiġi privatizzata s-Sea Malta.

Il-gvern għandu jiggarantixxi dik il-komunikazzjoni essenzjali li kienet tassigura s- Sea Malta bejn Malta u l-mainland, jiġifieri l-Italja, kemm biex nimportaw kif ukoll biex nesportaw.

Hawnhekk ikun tajjeb li jingħad li ċerti servizzi, bħal meta kien jiġi trasportat il-gass tal-Multigas u affarijiet bħal dawn, ma kenitx tagħmilhom shipping line oħra minħabba l-element ta' riskju, imma s-Sea Malta kienet tagħmlu għall-interess nazzjonali.

Għalhekk huwa importanti li dawn l-interessi nazzjonali jkunu definittivament assigurati, mhux billi jgħidulna li jekk iddaħħal il-public service obligation fil-kuntratt dan se jkun assigurat.

Hemm xi garanzija li torbot lill-operatur il-ġdid - jista' jkun barrani jew lokali - li din il-public service obligation josservaha, ikunu xi jkunu ċ-ċirkostanzi?

Qed ngħid dan għax aħna kellna shipping lines li meta ma qablilhomx qabdu u ssospendew is-servizz mingħajr ma kkonsultaw la ma' Malta, la ma' min jaħdem fil-manifattura, la ma' l-importaturi, la maċ-chamber of commerce, la mal-federation of industry u lanqas mal-GRTU.

Dawn qabdu u ssospendew is-servizz.

Fil-passat l-esperjenza kienet li kien hawn kumpannija li meta dehrilha, minħabba l-problemi li kellha, ħalliet il-merkanzija Catania u kieku ma kienx għas-Sea Malta kien ikun hemm problemi kbar biex dik il- merkanzija tinġieb 'l hawn.

Huwa għalhekk li l-FOI stqarret li l-gvern fil- proċess ta' privatizzazzjoni jrid jieħu ħsieb u jagħti kas u jevalwa l- importanza strateġika ta' din il-kumpannija.

Ma nistgħux nibqgħu ninjoraw dawn ir-realtajiet li għandu pajjiżna għax bl-istess argument li qed japplika għas-Sea Malta, allura issa jista' japplikah għall-Air Malta għax din minħabba d-deċiżjonijiet ta' gvernijiet Nazzjonalisti li bażwruha b'piżijiet ta' l-Avro jets li jammontaw miljuni ta' liri, għandha d- diffikultajiet tagħha.

Din hija kumpannija li pprovdiet 2,000 impjieg, li dejjem tat id-dividends lill-gvern u li dejjem tat servizz lis-settur turistiku.

Allura jekk din jibqa' jkollha problemi jew inkella telf fil-core operations tagħha, bl- istess argument il-gvern jasal biex ibigħha jew inkella jagħlaqha.

Wara kollox dan huwa l-argument li qegħdin napplikaw għas-Sea Malta.

L-iskop ta' dawn iż-żewġ kumpanniji kien l-importanza strateġika li pajjiżna, kontinwament, f'kull ħin u f'kull mument, ikollu l-link assigurat u garantit bejn Malta li hija gżira mdawra bil-baħar u l-mainland.

Dan huwa fattur fl-interess nazzjonali u huwa importanti għall-iżvilupp tal- manifattura kif ukoll għas-settur ta' l-importazzjoni.

Sal-lum kulma sar kien li nipprovaw immaqdru lil din il-kumpannija qisha qatt ma tat servizz lil dan il-pajjiż biex noskuraw u b'hekk niġġustifikaw ċerti affarijiet.

Sur President, l-Ingilterra kienet waħda mill-ewwel pajjiżi li bdiet il- privatizzazzjoni.

Fil-fatt kien hemm min irnexxa u kien hemm min ma rnexxiex u f'dan il-każ il-gvern reġa' ħadhom lura.

Eżempju ta' dan huwa l- public transport li ma rnexxiex.

Għalhekk ma noqogħdux niġu bid-diska li bil-privatizzazzjoni se nsolvu l-problemi.

Kull każ irridu nevalwawh għall- bżonn strateġiku tiegħu għal pajjiżna.

Inutli noqogħdu ngħidu li l-Italja qed jagħmlu hekk, il-Ġermanja għamlu hekk u Spanja għamlu hekk.

Pajjiżna f'ekonomija miftuħa għandu l-partikolaritajiet tiegħu bħala gżira ċkejkna, limitata, imdawra bil-baħar, li m'għandhiex il-level playing field fil- qasam tat-trasport, li għandha ċerti benefiċċji, imma għandha wkoll ħafna żvantaġġi.

Fid-deċiżjonijiet li jittieħdu l-element strateġiku u dak ta' interess nazzjonali għandu jkun ewlieni.

Għax entita` privata - anke jekk ikollha l-obbligu - qatt m'hu se jkollha l-commitment li tħares l-interess nazzjonali tal-pajjiż għax l-ewwel commitment tagħha huwa, u jibqa', il- profitt li tagħmel għall-azzjonisti tagħha.

Dak huwa l-obbligu tagħha filwaqt li l-obbligu ta' l-interess nazzjonali huwa dak li jkun fl-interess għal pajjiżna.

Dan il-ħsieb irridu nżommuh f'moħħna issa, fil-futur u aktar u aktar fil-ħidma tagħna anke bħala parti mill-Unjoni Ewropea.

L- effett tad-deċiżjonijiet li jieħu l-gvern Malti irid isofrih il-poplu Malti u l-operaturi ekonomiċi ta' pajjiżna.

Għalhekk inħeġġeġ lill-operaturi biex jitkellmu u jgħidu l-affarijiet ċari u ma joqogħdux lura, għax fl- aħħar mill-aħħar ikunu qegħdin jaħdmu fl-interess nazzjonali li nħossu li kull membru parlamentari għandu l-obbligu li jħares.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, f'dan il-ftit ħin li fadal nixtieq nitkellem ftit dwar is-sitwazzjoni tas-settur turistiku f'pajjiżna.

Bla dubju ta' xejn dan huwa settur importanti li jirrappreżenta terz ta' l- ekonomija ta' pajjiżna u li joħloq 'il fuq minn 40,000 impjieg.

Fi gżira bħal tagħna dan ifisser persentaġġ qawwi mill-ħaddiema globali ta' pajjiżna u allura jfisser id-dħul tal-familji Maltin u Għawdxin.

Fid-diskors tal-budget li għadda l-gvern ħabbar li għandu miri speċifiċi fejn jidħol is-settur turistiku.

Fost l-oħrajn, waħda mill-miri li ħabbar kienet li għal dawn it-tliet snin li ġejjin min-naħa tal-gvern huwa maħsub li kull sena jżid ammont ta' madwar 50,000 turist jew aktar.

Kieku bħala mira, bħala idea u bħala xewqa hija xi ħaġa fantastika u hija xi ħaġa sabiħa, imma milli jidher - u dan ngħiduh bi sfortuna - l-andament fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena ma tantx qed juri li din il-mira se tintlaħaq.

Fil-fatt skond l-aħħar statistika tal-gvern stess li ħarġet mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika jidher li fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena mhux biss ma kellniex żieda, imma kellna tnaqqis ta' 0.4% tat-turisti li żaruna.

F'April biss - qed insemmi sa April għax l-aħħar statistika li ħarġet tkopri sa April – meta kkomparat ma' April tas-sena ta' qabel kellna tnaqqis ta' 3.8%, u naħseb li din hija ċifra preokkupanti.

Fil-fatt jekk tħares lejn is-suq Ingliż waħdu, wieħed mill-aqwa swieq li tradizzjonalment jattira dan il-pajjiż, issib li fl-ewwel erba' xhur tas- sena kien hemm tnaqqis ta' 4.2%.

Minn pajjiżi oħra wkoll kellna tnaqqis u fost dawn insibu l-Italja, l-Awstrija, in-Norveġja, l-Isvizzera, ir-Russja, il-Libja u l-Amerika.

Huwa preokkupanti mhux biss il-fatt li kellna dan it- tnaqqis, imma wkoll x'fisser dan it-tnaqqis fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Per eżempju, it-total ta' ljieli li t-turisti qattgħu f'pajjiżna b'mod globali naqas b'4.3%.

Fejn jidħlu l-iljieli fil-lukandi f'pajjiżna kellna tnaqqis ta' 1.3%.

Issa hawnhekk qed nitkellmu fuq l-ewwel erba' xhur tas-sena.

Jekk tħares lejn it-turisti li ma jiġux permezz ta' package imma jiġu b'mod dirett lejn pajjiżna ssib li fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena dawn nefqu Lm0.5 miljun inqas milli nefqu fl-ewwel erba' xhur tas-sena li għaddiet, jiġifieri anke hawnhekk kellna tnaqqis ta' 3%.

Dawn iċ-ċifri waħedhom huma ċifri li jinkwetaw mhux biss lilna bħala oppożizzjoni, imma għandhom jinkwetaw ukoll lin-naħa tal-gvern li minkejja l-miri li poġġa hu stess jinsab 'il bogħod minnhom.

Mhux hekk biss imma dawn iċ-ċifri jinkwetaw ħafna wkoll lill-operaturi fil-qasam turistiku f'kull livell, lill-ħaddiema u anke lill-poplu in ġenerali.

Sur President, min hu fis-settur aktar iħoss x'qed jiġri minna.

Aħna forsi nanalizzaw u nipprovaw insegwu x'inhu jiġri imma min ikun fis-settur b'mod dirett, speċjalment l-operaturi, ikunu qed iħossu dawn l-affarijiet b'idejhom u jkunu jistgħu jantiċipaw x'se jiġri bil-quddiem.

Kif jaf kulħadd l-intervista tal-ministru f'wieħed mill-ġurnali lokali tagħti l- impressjoni li m'hemmx problemi pero` jien ikolli ngħid li l-fatti huma mod ieħor.

Il-fatti juru li l-gvern f'dan is-settur - fost setturi oħra, imma jien fuq dan is-settur qed nitkellem - jinsab bla direzzjoni assoluta.

Jekk wieħed iħares, per eżempju, lejn x'ġara f'dawn l-aħħar xhur fi ħdan il- Malta Tourism Authority jista' jsemmi faċilment mitt każ u mitt eżempju ta' kif din l-awtorita' m'għamlitx dak li kien mistenni minnha.

U wieħed mir-riżultati ta' dan huwa d-diżgwid intern li hemm fi ħdan l-istess awtorita` li aktar kien hemm min jinteressah kif se jieħu ċerta pożizzjoni milli mill-ħidma għall-ġid tal-pajjiż f'dan is-settur.

Dan jafu kulħadd, nimmaġina li anke l-ministru nnifsu jafu, u jekk ma jafux allura dan qed igħix f'ħolma.

Jekk ma jafux għandu jmur jitkellem ma' l-operaturi u ma' kulmin huwa rappreżentat fl-awtorita`.

Issa ħalli nitkellem ftit fuq in-nuqqas ta' direzzjoni li hemm fl-Air Malta bħalissa.

Nafu li ftit tax-xhur ilu l-Air Malta ħadet ċerti pożizzjonijiet u ħabbret xi pjanijiet pero` nafu wkoll li dawn se jinqalbu ta' taħt fuq.

Ir-raġuni għal dan kollu jkollna ċans nitkellmu dwarha għax illum aħjar nitkellmu fuq it-turiżmu b'mod ġenerali.

Huwa interessanti li wieħed mhux biss jara x'qed ngħidu aħna u l-operaturi imma jara wkoll x'qed jgħidu r- rappreżentanti ta' l-operaturi.

Per eżempju, jien rajt l-aħħar stqarrijiet maħruġa mill-Malta Hotels and Restaurants Association li fi ħdanha tiġbor 'il fuq minn 70% tal-lukandiera f'pajjiżna bħala membri u rajt ukoll x'intqal fuq il-ġurnal "Il-Ġens" mhux ta' xahar ilu jew ta' xi sena ilu, imma ta' nhar il-Ġimgħa li għaddiet.

Fil-fatt dan jikkontrasta bi kbir ma' dak li qed jgħid il-ministru u ma' dak li qed jgħid il-gvern.

Il-gvern qed jgħid li se jkun hemm irkupru fix-xhur tas-sajf biex jilħaq it-targets tiegħu.

Pero` ħalli naraw x'qed tgħid l-MHRA f'dan ir-rigward u se nikkwota.

Skond l-MHRA:

"Is-sitwazzjoni fil-lukandi Maltin għax-xhur li ġejjin tidher li se tkun 'il bogħod mill-miri li għamel il-gvern jekk ma ssirx xi ħaġa drastika u mmedjata biex jinġiebu aktar turisti lejn pajjiżna.".

L-MHRA tkompli hekk:

"Sfortunatament l-indikazzjonijiet li għandna quddiemna bħalissa huma li mhux se jkollna xi żieda sostanzjali fuq is-sena li għaddiet fl- għadd ta' turisti li jiġu Malta.".

Dejjem infakkar li l-mira tal-gvern fil-budget kienet li nżidu 50,000 turist matul din is-sena.

L-MHRA tkompli hekk:

"Il-mira tal-gvern, kif imħabbra s-sena li għaddiet hi li din is-sena jkollna żieda ta' 50,000 turist.

Dan ifisser żieda ta' 4.5% fuq l- għadd ta' turisti li għażlu lil pajjiżna għall-vaganzi tagħhom matul is-sena l-oħra.

Il-gvern qed jittama li matul din is-sena li qegħdin fiha Malta tkun tista' tilqa' total ta' 1.2 miljun turist, li minnhom 460,000 huma mistennija li jaslu Malta bejn Lulju u Settembru.

Sidien ta' lukandi qed jgħidu li kif inhuma l-affarijiet bħalissa kollox jindika li immedjatament il-livell ta' occupancy fil-lukandi Maltin għax-xhur tas-sajf se jkun ta' madwar 60%.".

L-MHRA tkompli tgħid li:

"Biex Malta tkun tista' tgawdi mis-sitwazzjoni ta' late bookings l- awtorita' Maltija għat-turiżmu għandha tagħmel kampanja ta' riklamar b'tattika aggressiva, l-aktar f'dawk il-pajjiżi li minnhom tradizzjonalment jiġu t-turisti f'pajjiżna.".

Imbagħad l-MHRA tkompli titkellem dwar is-sitwazzjoni fil-pajjiż u tgħid:

"Il-problema hi, kif dejjem għidna, li waqt li għandna lukandi li jqabbluha tajjeb mal-livell ta' lukandi ta' pajjiżi oħra kompetituri tagħna, fl-istess waqt l-ambjent tagħna li jinkludi l-indafa fil- pajjiż, ix-xogħol tal-kostruzzjoni, l-aktar dak li jkun għaddej qrib il-lukandi f'żoni turistiċi, u l-istat tat-toroq tagħna, fost ħwejjeġ oħra b'mod ġenerali, hu traskurat u bla dubju jista' jkun ħafna aħjar.".

Dan ma qalitux l-oppożizzjoni Laburista imma qed tgħidu l-MHRA li fi ħdanha tiġbor 'il fuq minn 70% tal-lukandiera f'pajjiżna, apparti numru ieħor ta' sidien ta' ristoranti.

Jiġifieri kulħadd qed iħoss x'inhu jiġri, imma jidher ċar li meta tiġbor kollox l-akbar problema li għandu l-pajjiż f'dan is-settur huwa l-gvern tal-ġurnata.

Qed ngħid dan għax dan huwa gvern bla ideat u gvern li fi ħdan il-kabinett tiegħu u l-grupp parlamentari tiegħu m'għandux nies kompetenti biex jindirizzaw dan is-settur b'serjeta`, b'effiċjenza u fl-interess nazzjonali.

U sfortunatament meta tħares b'mod globali lejn dan kollu jiddispjaċik li tara li wara kollox qed ibatu minn dan kollu l-operaturi, dawk li nvestew, il-ħaddiema li ħafna minnhom qed jgħixu f'ansjeta f'dan is-settur u finalment u l-aktar importanti l- ekonomija tal-pajjiż.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Ġunju 2005 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-segretarju parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

XOGĦLIJIET FL-ISKOLA PRIMARJA TAL-BELT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 11322, jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-programm ta' xogħlijiet imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-proġett imsemmi f'mistoqsija parlamentari 11322 huwa wieħed minn mijiet ta' talbiet oħra żgħar, ta' daqs medju jew kbar għal xogħlijiet differenti li jsiru minn żmien għal żmien minn diversi kapijiet ta' skejjel u minn uffiċjali oħra fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni.

Dawn ix-xogħlijiet jitwettqu fuq perijodu ta' żmien meta jkun il-mument opportun u skond prioritajiet determinati minn diversi fatturi ewlenin, fosthom sigurta', saħħa u urġenza.

BENEFIĊJARJI SOĊJALI F'SANTA VENERA

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm residenti minn Santa Venera mill- 2001 'il hawn kienu u għadhom qed jieħdu xi forma ta' benefiċċji soċjali, allowances, pensjoni, eċċ.?

Kull benefiċjarju kemm qed jieħu u kull meta?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li d-dipartiment tas-sigurta' soċjali ma jżommx statistika kif mitluba.

KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ordnati li jsiru riċevimenti fil-ministeru għas-snin 2004 u 2005?

Min kienu d-dulċiera u kemm telgħet l-ispiża?

X'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ordnati li jsiru riċevimenti fil-ministeru għas-snin 2004 u 2005?

X'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tagħrif mitlub hu kif jidher mit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SAĦĦA, ANZJANI U KURA FIL-KOMUNITA' - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ordnati li jsiru riċevimenti fil-ministeru għas-snin 2004 u 2005?

X'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: tweġiba tingħata aktar 'il quddiem.

FAMILJA U SOLIDARJETA' SOĊJALI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm ġew ordnati li jsiru riċevimenti fil-ministeru għas-snin 2004 u 2005?

X'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li t-tagħrif mitlub dwar riċevimenti fil-ministeru għas-snin 2004 u 2005 hu kif ġej:

|2004 | |Okkażjoni |Dulċier |Ammont| |Children's Day |Food |Lm | | |Inspiration|90.03 | | |s Ltd | | |Year of the |James | | |Family |Caterers |63.66 | | |Ltd | | |Ftuħ tal-Milied|RJC | | |Flimkien |Caterers |318.60| | |Ltd | | |2005 | |Laqgha |James | | |mad-diretturi |Caterers |7.20 | | |Ltd | |

ŻVILUPP URBAN U TOROQ - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ordnati li jsiru riċevimenti fil- ministeru għas-snin 2004 u 2005?

Min kienu d-dulċiera u kemm telgħet l- ispiża?

X'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma saru l-ebda riċevimenti fil-ministeru għas- snin 2004 u 2005.

TURIŻMU U KULTURA - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ordnati li jsiru riċevimenti fil- ministeru għas-snin 2004 u 2005?

X'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

PROĠETT TA' TIGNE'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid xi kwestjonijiet fadal bejn l-iżviluppatur ta' Tigne' u l-inkwilini ta' Tigne' dwar l-akkomodazzjoni li qed jiġu offruti?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-proċess ta' allokazzjoni ta' akkomodazzjoni lill-persuni li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant, qed isir mill-awtorita' tad-djar b'kollaborazzjoni mad-dipartiment ta' l- artijiet, biex malli jitlesta l-bini, il-postijiet jitqassmu lill-inkwilini prospettivi mingħajr dewmien.

TURIŻMU U KULTURA – SALARJI TA' CEOs

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma s-salarji taċ-chief executive officers ta' l-awtoritajiet, fondazzjonijiet, korporazzjonijiet, kummissjonijiet, aġenziji, istituti u kumpanniji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif ġej:

|Kunsill |CEO |Salarju ta' | |Malti | |skala 3 | |għall-kultur| |tas-servizz | |a u l-arti | |publiku | |Orkesta |Gen |Lm6,377 gross | |nazzjonali |Man |fis-sena | |Ċentru għal |Gen. |Salarju ta' | |kreattivita'|Man |skala 3 | |ta' San | |tas-servizz | |Ġakbu | |pubbliku | |Dar |Gen. |Lm9,130 gross | |il-Mediterra|Man |fis-sena | |n | | | |għall-Konfer| | | |enzi | | | |Awtorita' |Ex. |Lm 25,000 | |tat-Turiżmu |Chr. |gross fis-sena| |Heritage |CEO |Lm 14,091 | |Malta | |gross fis-sena|

OPM – DIRETTURI RIAPPUNTATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm mid-diretturi li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu ġew riappuntati u min huma?

Jista' jgħid kemm diretturi ma ġewx riappuntati u min huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tiċċara għal liema kategorija ta' diretturi qed tirriferi, jiġifieri jekk hux għad-diretturi fis-servizz pubbliku jew għad-diretturi ta' bordijiet ta' enti pubbliċi.

L-Onor.

Interpellant għandha tiċċara wkoll għal liema perijodu qed tirriferi.

ĠUSTIZZJA U INTERN – DIRETTURI RIAPPUNTATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm mid- diretturi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu ġew riappuntati u min huma?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

L-Onor.

AFFARIJIET BARRANIN – DIRETTURI RIAPPUNTATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm mid-diretturi li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu ġew riappuntati u min huma?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nitlob lill-Onor.

L-Onor.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT – DIRETTURI RIAPPUNTATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm mid-diretturi li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu ġew riappuntati u min huma?

Jista' jgħid kemm mid- diretturi ma ġewx riappuntati u min huma?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tiċċara għal liema kategorija ta' diretturi qed tirriferi, jiġifieri jekk hux għad- diretturi fis-servizz pubbliku jew għad-diretturi ta' bordijiet ta' entitajiet pubbliċi.

L-Onor.

EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI – DIRETTURI RIAPPUNTATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm mid-diretturi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu ġew riappuntati u min huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

L-Onor.

Interpellant għandha tiċċara wkoll liema perijodu qed tirriferi.

RAĦAL ĠDID – KIRI TA' SIT

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jispjega għaliex persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, irċeviet ittra mill- assistent direttur tad-dipartiment ta' l-artijiet fit-12 ta' Mejju, 2005 biex tirritorna ċ-ċwievet ta' l-art in kwestjoni, peress li ħabta u sabta d- dipartiment ma jridx iġeddilha l-kera?

X'inhi r-raġuni li d-dipartiment ma jridx iġeddilha l-kera?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fl-1996 ġie mikri lill-persuna msemmija sit fuq wara tad-dar tagħha sabiex tużaha biss bħala ġnien.

Skond il-kondizzjonijiet tal-kirja, il-kerrej ma seta' jtella' l-ebda xorta ta' struttura, anke jekk din tkun ta' natura temporanja.

Iżda madwar sentejn ilu din il-persuna bdiet tiskava dan is-sit mingħajr il-permessi meħtieġa u ġiet imwaqqfa, kemm mill-MEPA kif ukoll mid-dipartiment ta' l-artijiet.

Fit-28 ta' April, 2003 din il-persuna ġiet mitluba biex terġa' tibni l- ħitan li kienu jeżistu u tirripristina l-ħamrija għall-istat oriġinali.

Fl- 14 ta' Settembru, 2004 din il-persuna talbet għall-permess biex tiskava l- art u d-dipartiment għat-tmexxija tal-proprjeta' informaha illi kien lest li jikkonsidra din it-talba tagħha, dejjem jekk jottjeni l-permess meħtieġ mill-MEPA.

Id-dipartiment ta' l-artijiet, meta dan l-aħħar sar jaf illi l-MEPA diġa' oġġezzjonat għal dan minħabba li l-area hija ta' wirt storiku - kif inhu spjegat aktar fid-dettal fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 7732 tal-11 ta' Ottubru, 2004 – u minħabba li sal-lum din il-persuna baqgħet ma bnietx il-ħitan li kienu jeżistu ħalli tirripristina l-ħamrija għall-istat oriġinali, informaha illi l-kirja mhux se tiġi mġedda wara l-iskadenza tas- sitt xhur kurrenti, jiġifieri wara t-30 ta' Ġunju li ġej u ntalab biex jirritorna ċ-ċwievet.