MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 460 It-Tnejn, 13 ta' Novembru 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 460

It-Tnejn, 13 ta' Novembru 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 460

It-Tnejn, 13 ta' Novembru 2006

WERREJ

MINUTI 807

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 807

TQEGĦID TA' KARTI 814

KONDOLJANZI 815

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT TAL-BANK ĊENTRALI TA' MALTA 817

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIRREGOLA L-INFURZAR TA' DRITTIJIET

TA' PROPRJETA` INTELLETTWALI

ENFORCEMENT OF INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS (REGULATION) BILL 817

AĠĠORNAMENT 834

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 839

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 459 li saret fit-8 ta' Novembru, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PROTOKOLL TALJAN - BINI TA' TOROQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 21308 u 21617 u b'riferenza għat-toroq li saru mill-fondi tal-protokoll Taljan jagħti l-valur ta' xogħol għal kull triq?

Jista' jgħid it-tul ta' kull triq u kemm tħallsu flus f'expropriation ta' proprjeta' għal bini ta' dawn it-toroq?

X'inhu l-ammont ta' fondi li nħarġu mill-gvern Taljan għal kull triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni) (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

XOGĦLIJIET TA' TISBIH

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 21312 u 21615 u jgħid liema xogħlijiet ta' tisbiħ saru mill-2003 sal-lum u x'kienet in-nefqa fuq kull proġett?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

In-nefqa fuq kull proġett li tinsab fit-tabella annessa tirriferi għall-ispiża tal-materjal biss.

ADT - HALLROW REPORT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tal-Hallrow Report dwar it-trasport pubbliku ikkummissjonat mill-ADT?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Qiegħed impoġġi kopja tar-rapport fuq il-mejda tal-Kamra.

TRASPORT BIL-BAĦAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinħarġu l-offerti għal trasport bil-baħar mill-Kottonera u Tas- Sliema lejn il-Belt?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kienet diġa` ħarġet sejħa għall-offerti f'Mejju li għadda u minn dawk li applikaw ma kien hemm ħadd li jissodisfa l-kriterji meħtieġa li jiggarantixxu servizz kontinwu, effiċjenti u regolari minn diversi postijiet fil-port ta' Marsamxett u l-Port l-Kbir.

Għaldaqstant se terġa' toħroġ offerta oħra fil-futur qarib.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, f'mistoqsijiet li għamilt jien u anke fid- diskors li sar dwar l-MMA, issemmiet il-kwestjoni ta' karozzi li ma rritornawx lura f'din l-awtorita'.

Jista' il-Ministru jispega eżattament x'kien ġara u kemm ilu li sar dan il-fatt?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fir-risposta tiegħi waqt id-dibattitu li kellna dan l- aħħar fil-parlament għamilt riferenza għal żewġ karozzi ta' l-MMA li ngħataw lil persuna biex taqilbilhom il-makni tagħhom minn petrol għal diesel.

Jien informat li qed jittieħdu passi bil-liġi kontra din il- persuna biex il-kwestjoni li nqalgħet tiġi solvuta b'mod legali.

ONOR.

JOE MIZZI: Inkun korrett jekk ngħid li din il-kwestjoni nqalgħet tliet snin ilu u l-passi se jittieħdu issa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, dakinhar stess li qamet il-kwestjoni staqsejt lill-uffiċjali ta' l-MMA x'kienet is-sitwazzjoni, informawni li l- każ partikolari jinsab pendenti skond il-liġi ta' pajjiżna u f'dan l- istadju ma nħossx li għandi xi kummenti x'ngħaddi.

Ladarba l-każ jinqata', inkun nista' ngħaddi l-informazzjoni kollha lil din il-Kamra.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jikkonferma li meta dawn iż-żewġ karozzi ddaħħlu f'dan il-garaxx partikolari biex jinbidlulhom il-makni minn petrol għal diesel ma nġabritx quotation minn kumpanniji oħrajn?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandix din l-informazzjoni quddiemi, pero` meta niġbor l-informazzjoni li qed jitlob inkun nista' ngħaddihielu.

ONOR.

JOE MIZZI: F'każ li dan li qed ngħid jiena huwa korrett, ma jfissirx li l-affarijiet ma jkunux saru sew?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nistgħu ngħidu wkoll li jekk l-affarijiet m'humiex kif qed jgħid hu, id-domanda hija żbaljata.

Jien se niġbor l-informazzjoni u mbagħad inkun nista' ngħaddihielu.

Id-domanda kif poġġiha l-Onor.

Mizzi hija waħda ipotetika għall-aħħar.

Jien żgur li ma nistax inwieġeb għal domanda fejn xi ħadd jistaqsini li kieku ġara hekk u ma ġarax hekk, x'kienet tkun is-sitwazzjoni.

Ladaraba nivverifika l-affarijiet, inkun nista' nwieġbu.

ONOR.

JOE MIZZI: Xi proċedura tintuża meta karozzi ta' l-MMA jkunu se jinbidlulhom il-makni minn petrol għal diesel?

Tintalab quotation lil kumpannija waħda biss jew tintalab lil oħrajn ukoll?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandix xi nżid ma dak li għedt, Sur President.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien qed nistaqsi dwar xi ħaġa li l-Ministru għandu l- obbligu li jirrispondini dwarha.

Nerġa' nistaqsih jekk hijiex il-prassi jew l-obbligu li meta xi ħadd jitlob biex isir xogħol bħal dan, li għalih tintefaq somma konsiderevoli ta' flus, tintalabx quotation lil kumpannija waħda jew aktar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena ma nafx għal kemm tammonta din is-somma ta' flus li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant, ma nafx jekk kienx hemm quotations u allura tkun suppożizzjoni fil-vojt min-naħa tiegħi li nipprova nwieġeb domanda bħal din.

L-Onor.

Mizzi qed jagħmel dawn id-domandi għall- ewwel darba f'din il-Kamra u ladarba jien niġbor l-informazzjoni li qed jitlob, inkun nista' ngħaddihielu.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, it-tieni u t-tielet domanda għamilthom speċifikament mhux fuq il-kwestjoni ta' dawn il-karozzi partikolari.

Jien qed nistaqsih sempliċement jekk meta xi ħadd mill-MMA, jew minn xi awtorita' oħra, jitlob li jsir xogħol fuq karozzi, il-prassi hijiex li dak ix-xogħol jingħata b'direct allocation jew billi jintalbu l-quotations.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nerġa' nirrepeti li m'għandix l-informazzjoni kif qed jitlobha l-Onor.

Interpellant.

Naturalment min imexxi l-MMA jrid jimxi ma' ċerti regolamenti, għandu wkoll limitazzjonijiet ta' kemm tista' tkun direct order jew ordni mod ieħor, u nispera li min hu responsabbli mill- andament finanzjajru ta' din l-istess awtorita` ikun qed josserva dawn ir- regoli.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru fl-ewwel opportunita` li jkollu jpoġġi dawn il-kondizzjonijiet jew regolamenti fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma nafx x'regolamenti qed jitkellem dwarhom l-Onor.

Mizzi!

(Interruzzjonijiet) Jien ma semmejt l-ebda regolament, Onor. Mizzi.

MR SPEAKER: Indirizza lis-Sejda, jekk jogħġbok.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Li se nagħmel hu li nivverifika jekk l-MMA kellhiex xi karozzi oħra minbarra dawn it-tnejn partikolari li nbidlulhom il-makni tagħhom minn petrol għal diesel.

Ma naħsibx li l-Onor.

Mizzi jippretendi li biex isir dan ix-xogħol għandu jkun hemm l-awtorizzazzjoni tal-Ministru.

Jekk jassumi dan, irridu nassumu li l-ministri - forsi aktar tal-passat milli tal-lum - huma responsabbli għal ħafna dettalji li jien ma nikkunsidrax li għandhom jerfgħu r-responsabbilta` tagħhom.

Għax naturalment jeżistu regoli li jridu jiġu osservati mill-ministru u regoli li għandhom jiġu osservati minn nies oħra.

Naturalment hemm regoli li huma marbutin mhux ma' kif jinbidlu l-karozzi imma fil-każ ta' direct orders, per eżempju, li ma jaqbżux ċertu ammont.

Jekk isiru ħlasijiet 'l fuq minn dawk l-ammonti hemm proċeduri finanzjarji li jridu jiġu osservati għax huma proċeduri tal-gvern.

Naturalment dawn ma jikkonċernawx biss lill-MMA imma jikkonċernaw lil awtoritajiet oħra u huma wkoll dokumentazzjonijiet pubbliċi.

Pero` jekk l-ammont ikun żgħir, hemm persuni fi ħdan l-awtorita` marittima u fi ħdan awtoritajiet oħrajn illi għandhom il-limitu ta' kemm jistgħu u ma jistgħux jagħtu direct orders b'mod ġenerali, jiġifieri għal kull biċċa xogħol jew għal kull servizz li tkun qed tingħata lil xi awtorita` partikolari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista` l-Ministru jpoġġi kopja tal-guidelines li wieħed għandu jimxi magħhom fl-MMA fil-każ ta' xiri jew tiswijiet u kemm huma l- ammonti li wieħed jista' jonfoq bla ma jitlob quotation mingħand diversi kumpanniji?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Safejn naf jien l-awtorita` marittima m'għandha l-ebda kondizzjoni speċifika għaliha.

Jeżistu regolamenti governattivi fuq il- finanzi li japplikaw għal kull awtorita` u għal kull entita` governattiva u allura huma regolamenti li trid ukoll tapplikahom l-istess MMA.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru lest li jindaga u jinforma lill-Kamra jekk it- tibdil ta' makni ta' karozzi minn petrol għal diesel kienx ġie nnegozjat direttament miċ-chairman tal-Malta Maritime Authority?

Jekk iva, iċ- chairman mexa mal-proċedura li suppost kellu jimxi magħha fi kwestjoni bħal din jew ħa d-deċiżjoni minn jeddu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, xi għaxar minuti ilu għall-ewwel domanda supplimentari għedt li jiena se nara s-sistema li ntużat fil-każ tal-bdil ta' makni ta' dawn il-karozzi.

Naturalment meta nkun qed nara l-mod ta' kif sar dan ix-xogħol, se nara wkoll min fil-fatt tqabbad, jekk inhu veru li xi ħadd tqabbad direttament biex jagħmel dan ix-xogħol, u mbagħad inkun nista' nirrapporta lil din il-Kamra l-proċedura illi ntużat f'dan il-każ partikolari.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-kwestjoni tal-bini tal-maritime centre, kien hemm konflitt ta' interess miċ-chairman ta' l-MMA?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, il-konflitt ta' interess huwa xi ħaġa serja.

Nista' ngħid li l-istess chairman ta' l-awtorita` marittima għamel dikjarazzjonijiet pubbliċi li sfortunatament għadhom ma ġewx irrapportati fil-mezzi tal-komunikazzjoni li qed jallegaw dak li qed jallegaw għax dehrilhom li m'għandhomx jippubblikawhom.

Jiena nemmen li l-media li qed tittrasmetti u tipprova twassal il-messaġġ dwar dan il-każ partikolari m'hi qed tagħmel xejn ħlief tipprova timmanipula l-imħuħ tal-persuni li jisimgħu dawk il-mezzi tax-xandir u tipprova tassoċja b'mod mill-aktar qarrieqi sitwazzjonijiet differenti li m'humiex marbutin ma' xulxin biex mingħaliha b'xi mod toskura lil xi persuna li qed tagħti servizz denju lil dan il-pajjiż.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jikkonferma li ċ-chairman ta' l-MMA m'għandu l-ebda konflitt ta' interess fil-proġetti li saru minn din l-istess awtorita` kemm ilu f'din il-kargia hu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, din hija domanda oħra minn dawk li forsi wżaw anke aktar kmieni l-mezzi tax-xandir Soċjalisti matul il-ġurnata tal- lum meta .....

(Interruzzjonijiet) Għandu x'jaqsam ħafna Onor. Mizzi!

Jiena ma nafx f'dawn it-tmien snin li ċ-chairman preżenti ta' l-MMA ilu f'din il-kariga kemm il-biċċa xogħol saret mill-istess awtorita` u min f'kull każ kien responsabbli mil-lat arkitettoniku.

Li naf hu li ċ- chairman huwa bniedem serju, ta' l-affari tiegħu u jaf jiddistingwi bejn osservanza tar-regoli u le u m'għandix dubju wkoll li fil-limiti ta' dak kollu possibbli jkun qed josserva l-kondizzjonijiet tal-liġi ta' pajjiżna.

Naturalment l-Onor.

Mizzi qed jistaqsini jekk niċħadx li matul is-snin li għaddew kien hemm xi każ fejn kien hemm konflitt ta' interess.

Jekk ngħidlu li ma niċħadx, jista' jsib xi rokna x'imkien fejn jipprova jgħid li jien tajt informazzjoni żbaljata lil din il-Kamra.

Jekk kemm-il darba niċħad, jgħidli: Mela inti taf kull ħaġa li għamel iċ-chairman f'dawn it- tmien snin.

Din għalija hija a catch-22 situation, Sur President!

Hija domanda li għal darb'oħra ma nistax inwieġeb għas-sempliċi raġuni li jiena ma niftakarx żgur bl-amment kull biċċa xogħol li saret f'dawn it-tmien snin kemm ilha chairman il-persuna konċernata ma' l-MMA, u żgur li nkun prużuntuż u niddeffes fejn ma jesagħnix jekk nipprova nagħti xi risposta biex mingħalih l-Onor.

Mizzi b'xi mod idaħħalni f'sitwazzjoni fejn jekk ngħid ħaġa, jaqbadni naħa u jekk ngħid ħaġa oħra, jaqbadni naħa oħra.

Għaldaqstant m'huwiex il-każ li nwieġeb din id-domanda, Sur President.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li bl-istess argument, il-poplu la se jkun jaf naħa u lanqas oħra?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Mizzi għandu xi allegazzjoni fuq xi każ partikolari, nitolbu jagħtihieli u jagħmel id-domanda.

Pero` jien bl-ebda mod ma nkun nista' nwieġbu jekk isaqsini jekk kienx hemm xi każ fejn kien hemm konflitt ta' interess minn xi ħadd, hu min hu, li huwa responsabbli minn xi settur partikolari.

Għax nirrispondi kif nirrispondi, inkun qed nipprova nagħti informazzjoni lil din il-Kamra - mhux lill-Onor.

Mizzi - li tista' tkun żbaljata.

U jiena m'iniex lest li nkun prużuntuż u ngħid illi qatt ma kien hemm konflitt ta' interess, jew li kien hemm konflitt ta' interess.

U dan għas-sempliċi raġuni li jiena ma nistax niftakar kull każ li kien hemm bl-amment, jew jekk xi darba x'imkien kienx hemm xi ħadd li għamel xi ħaġa illi mhux suppost għamilha.

JOE MIZZI: Kien hemm xi każi fejn iċ-chairman iddikjara li għandu konflitt ta' interess?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, għal darb'oħra, jekk kien hemm xi każ fejn iċ-chairman b'xi mod iddikjara li għandu konflitt ta' interess, dan ma jasalx għand il-ministru.

Is-sistema ta' dan il-gvern ma twassalx biex iċ- chairman jiddikjara dan il-konflitt ta' interess lill-ministru.

Hemm l- istrutturi ta' l-awtorita` marittima u jekk ikun il-każ, iċ-chairman għandu jiddikjara dan il-konflitt ta' interess lill-istess awtorita`.

Żgur m'huwiex il-każ li joqgħod jiġi jħabbat il-bieb tal-ministru biex jinformah illi b'xi ħaġa li jkun se jagħmel hija jew m'hijiex konflitt ta' interess.

SAN PAWL IL-BAĦAR BYPASS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21621 u jgħid kemm hu stmat ix-xogħol ta' kostruzzjoni għall-irranġar ta' dik il-parti tal-bypass ta' San Pawl il- Baħar li ċediet minħabba xogħol ta' eskavar minn kuntrattur privat?

Min se jħallas għal dan ix-xogħol?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): It-tweġiba għal din il-mistoqsija parlamentari tingħata f'seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi l-proċedura meta wieħed ikun irid jiġbed l- attenzjoni ta' l-awtorita` biex issir parti żgħira ta' triq li tkun tagħmel parti minn oħra ikbar u li tkun diġa` asfaltata, bħal Triq il-Karmnu, f'Ħaż- Żabbar, speċjalment jekk din ma tkunx imdaħħla fil-lista ta' toroq li jkun se jsir ix-xogħol fuqhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kellna xi ftit każijiet bħal dawn, Sur President.

Naturalment aħna konna qgħadna fuq dak li jirrakkmandawlna l-kunsilli lokali.

Jiġifieri l-mankanzi m'humiex minħabba li ridna nqaċċtu, imma minħabba żvista kemm ta' l-ADT u jista' jkun anke tal-kunsilli lokali li ma jkunux irrakkmandawhom għall-inklużjoni fil-lista tagħna.

Pero` ovvjament triq li qatt ma saret ma tistax tmeriha, u jekk xi ħadd jgħaddilna l- informazzjoni dwarha, ninvestigawha u ndaħħluha wkoll fil-lista.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jikkunsidra li ssir din il-parti żgħira tat- triq li qed nirriferi għaliha peress li jidher li m'hemmx ħafna xogħol?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva, u nibgħat anke lill-periti ta' l-ADT biex jinvestigaw.

HOWARD GARDENS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21557 u jagħti breakdown tan-nefqa għax-xogħlijiet ta' upgrading ta' Howard Gardens, Mdina?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi) (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Nirriferi lill-Onor interpellant għat- tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 21821.

MELLIEĦA - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21773 u jgħid f'liema klassijiet se jintbagħtu studenti tal-B.Educ fl-iskola primarja tal-Mellieħa?

X'se jsir dwar l-ilmenti li qed iqajmu l-ġenituri li t-teaching practice jħarbat l- edukazzjoni tat-tfal tagħhom u jitfagħhom lura?

Jistgħu jittieħdu passi biex it-teaching practice isir bla tħarbit għat-tfal?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din is-sena intbagħtu zewġ studenti tal-B.Ed. tar-raba' sena fl-iskola primarja Marija Bambina tal-Mellieħa biex jagħmlu t-teaching practice tagħhom.

Studenta minnhom taħdem ma' klassi tat-tielet sena għax speċjalizzata fl-early years u l-oħra tqiegħdet ma' klassi tar-raba' sena billi hi speċjalizzata fil-juniors.

Dawn l-għalliema studenti żaru l-iskola diversi drabi biex jiddiskutu ma' l- għalliema tal-klassi dwar il-materja li jkunu se jgħallmu matul it-teaching practice.

Għamlu ħin fil-klassi josservaw biex jidraw lit-tfal u t-tfal jidraw lilhom u biex kemm jista' jkun jużaw il-metodu tat-tagħlim ta' l- għalliema tal-klassi.

L-għalliema tal-klassi se jibqgħu fil-klassi kuljum wara l-break għal madwar nofs siegħa u jieħdu l-klassi nofs ta' nhar kull ġimgħa ħalli jaraw jekk il-materja magħzula saritx u jekk is-sillabu hux qed jiġi segwit.

It-teaching practice isir taħt is-superviżjoni wkoll tal- fakulta' ta' l-edukazzjoni.

Il-kap u l-assistenti kapijiet se jkunu jissorveljaw l-għalliema studenti.

L-Onor. membru japprezza l-importanza tat-teaching practice u l-iskejjel dejjem jaraw li l-edukazzjoni tat-tfal tiġi mħarsa u li t-tfal jibbenefikaw minn esperjenza importanti ta' għalliema studenti zgħazagħ u mimlija entużjażmu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, nixtieq nagħmel riferenza għal mistoqsija parlamentari 21967, fejn fit-tweġiba tiegħu l-Ministru prattikament ikkonferma illi studenti li applikaw għal xi kors fl-institute of health care ġew mitluba jimlew kwestjonarju kunfidenzjali, li fih jgħidu jekk ibatux b'dipressjoni jew ansjeta`.

Naturalment għall-magħmul m'hemmx kunsill, imma xtaqt li l-Ministru jintervjeni biex fil-futur din ma tibqax issir.

Jiena nemmen li din hija xi ħaġa nġusta, diskriminatorja u inaċċettabbli.

Huwa magħruf li l-aqwa ġenji li rat id-dinja kienu jbatu b'dipressjoni u l- fatt li tkun tbati b'dipressjoni jew b'ansjeta' ma jfissirx li ma tkunx kapaċi ssegwi kors.

Nerġa' ngħid li wħud mill-ħafna ġenji kbar li llum niftakru fihom u nonorawhom kienu jbatu minn xi dipressjoni.

Għaldaqstant nemmen li din il-mistoqsija m'għandhiex issir, lanqas jekk l-informazzjoni tinżamm b'mod konfidenzjali, għax nerġa' nsostni li l-fatt li tkun tbati b'dipressjoni jew b'ansjeta' ma jfissirx li ma tistax issegwi kors.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-fatt meta l-Onor. kollega għamilli din il- mistoqsija interessajt ruħi għax assolutament ma kontx naf li għal dan il- kors partikolari jsiru mistoqsijiet dwar is-saħħa ta' l-istudenti.

Naturalment, kif jiġri dejjem, il-mistoqsija tmur għand min hu responsabbli biex jagħti it-tagħrif mitlub u anke jkun jista' jagħti tweġiba li tkun rilevanti għall-mistoqsija konċernata.

Jien tajt l-informazzjoni kif tirriżultali mill-universita` pero` żammejt nota biex nitkellem mar-rettur ta' l-universita` ħalli jidħol fil-materja biex wieħed ikun jista' jagħmel evalwazzjoni sew tat-talba li qed jagħmel l- Onor. Mario Galea, kif ukoll tar-raġunijiet oġġettivi li jista' jkun hemm għala l-istudenti jintalbu jimlew dan il-kwestjonarju.

Jien ma rridx naqbad u nasal għall-konklużjoni li diġa` wasal għaliha l- ħabib tiegħi billi ngħid li m'għandomx isiru dawn il-mistoqsijiet, pero` għandi an open mind fuq il-materja, nagħti ħafna piż lil dak li qed jgħid l- Onor. Galea, pero` irrid nisma' ftit iktar fis-sustanza x'inhuma r- raġunijiet li waslu lill-institute of health care biex jagħmel dawn il- mistoqsijiet.

Naturalment hija l-universita` li trid ukoll tirrifletti fuq il-punti li qed jitqanqlu f'din il-Kamra biex jekk tara li hemm bażi, tifhem x'direzzjoni qiegħed jissuġġerixxi l-Onor.

Membru.

Jekk imbagħad wieħed jara li hemm raġunijiet għala wieħed għandu jkompli jindaga u jagħmel ċerta insistenza, jiena nirriserva l-pożizzjoni tiegħi biex inkun nista' anke nagħti direzzjoni skond kif jidher li huwa l-iktar xieraq.

ONOR.

MARIO GALEA: Jien napprezza ħafna li l-Ministru ħa nota biex jidħol f'dan il-każ u għalkemm m'għandi l-ebda pretenzjoni li jien espert fil- qasam tas-saħħa mentali, tkellimt ma' nies professjonisti li kellhom l- istess opinjoni tiegħi.

Napprezza ħafna jekk il-Ministru - għax kif diġa' għedt, għall-magħmul m'hemmx kunsill, u din id-darba ġegħluhom jimlew dan il-kwestjonarju - ġentilment jinforma lill-Kamra bl-eżitu tar-riflessjoni li tkun għamlet l-universita`.

TRASPORT BL-AJRU BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo): staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 21770, jista' l-Ministru jgħid min għamel il- preżentazzjoni msemmija u x'tip ta' ajruplan fixed wing ġie propost u kemm jista' jġorr persuni?

Xi bżonn inħass għall-preżentazzjoni bħal din meta s-servizz tal-helicopter kien għadu jaħdem bejn Malta u Għawdex?

Mela kien previst diġa` li dan is- servizz ta' helicopter se jieqaf?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-preżentazzjoni saret minn kumpannija Ingliża fuq talba tagħha stess.

Din ipproponiet l-użu ta' ajruplan b'żewġ makni li jġorr massimu ta' tmien passiġġieri.

Tajjeb wieħed jgħid li fil- każ ta' servizz b'ajruplan, jekk l-airstrip tkun tippermetti, m'hemmx limitu ta' kemm ikunu l-operaturi li jipprovdu s-servizz.

B'KARA – RAMPA GĦALL-WHEELCHAIRS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li ssir rampa tal-wheelchairs quddiem Block D, Binja tat-Torri tal-Qattus, B'Kara u dan peress li hemm residenti li għandhom ħtieġa tagħha b'mod immedjat?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali): Għaddejt is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant lid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jinvestiga u jieħu l-azzjoni meħtieġa.

XOGĦLIJIET FUQ OQBRA FL-ADDOLORATA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għall-ittra DH 2147/03 mid-Direttur Saħħa Pubblika (Taqsima Amministrazzjoni tad- Dfin), jista' l-Ministra jara li jsir ix-xogħol neċessarju sabiex ma jibqgħux isiru ħsarat lill-oqbra li hemm fl-east division taċ-ċimiterju?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif ġie spjegat fl-ittra msemmija li għandha riferenza DH 2147/03, ix-xogħlijiet li jinħtieġu jsiru fid-diviżjoni Lvant taċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata hemm proċeduri mibdija dwarhom.

Dawn se jsiru meta jkun hemm il-fondi neċessarji.

ENEMALTA – PENSJONI TA' EX ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid fiex wasal ir-ri-aġġustament tal-pensjoni ta' l-ex-ħaddiema ta' l-Enemalta u ta' l-ex Malta Electricity Board?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali): Il-pensjoni tas-sigurta` soċjali ta' l-ex ħaddiema ta' l- Enemalta u l-Malta Electricity Board huma aġġustati sal-2005 skond l-aħħar ftehim kollettiv li kien ikopri mill-2002 sal-2005.

SKEJJEL TAL-KNISJA - SIXTH FORM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Xi kriterji ta' għażla jużaw skejjel tas-6th form tal-knisja biex idaħħlu l-istudenti tagħhom?

Huma pubbliċi dawn il-kriterji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li s-6th form ta' l-iskejjel tal-knisja huma awtonomi fl-għazla ta' kriterji biex idaħħlu l-istudenti tagħhom.

Informat ukoll li l-informazzjoni tingħata fil-prospett ta' l-iskejjel konċernati.

ĦADDIEMA F'LUKANDI U RISTORANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm hawn persuni jaħdmu f'Malta bħala full-time u bħala part-time fil-lukandi u fir-ristoranti?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KARTA ROŻA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Familja u s-Solidarjeta` Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r- raġuni li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament inqatgħatilha l-entitlement għall-karta r-roża?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali): Il-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant ġiet infurmata bil- miktub mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali dwar il-każ tagħha.

SKEJJEL TAL-KNISJA – SIXTH FORM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'mekkaniżmi jeżistu li jiżguraw li l-proċeduri u metodi ta' għażla ta' studenti għas-6th form tal- knisja jitħaddmu b'mod fier u ma jkunx hemm diskriminazzjoni u favoritiżmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-iskejjel 6th form tal-knisja jippubblikaw il-kriterji ta' l-għażla fil-prospett ta' l-iskola, jippubblikaw ir-riżultat ta' l- għazla fin-notice board u jispjegaw lill-applikanti individwali dwar il-mod kif tkun saret l-għazla jekk ikun hemm talba għal dan.

SKEJJEL TAL-KNISJA – SIXTH FORMS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm hemm 6th forms ta' iskejjel tal-knisja ffinanzjati b'fondi pubbliċi?

Kemm ħadu fondi f'dawn is-snin 2000-2006 sena b'sena?

Kemm kellhom studenti u għalliema f'dawn is- snin?

ONOR.

VETTURI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm-il karozza hemm mal-gvern, kemm minnhom huma mixtrija u kemm minnhom ilhom mikrija mis-sena 1992 sa llum?

F'liema dipartiment jinsabu assenjati?

X'inhu n-numru tar-reġistrazzjoni ta' kull karozza u għal liema skop qed jintużaw?

Min qed juża kull vettura, inklużi dawk li jintużaw mid-diretturi u diretturi ġenerali?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern) (f'isem il-Prim Ministru u l-Ministru tal-Finanzi): L-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Interpellant tirrekjedi ħafna ħin sabiex tinġabar u nemmen li r-riżorsi tagħna għandhom jiġu wżati aħjar.

MSIDA - KAŻ DWAR GARAGE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Familja u s-Solidarjeta` Soċjali: Billi fond fl-Imsida li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament se jittieħed mingħand persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu wkoll separatament u li kien jużah bħala store għall-ispare parts tal-garage tiegħu fil-Gżira stess, din il-persuna se tingħata xi kumpens għal dan?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Familja u s-Solidarjeta` Soċjali): L-awtorita` tad-djar toffri post alternattiv lir-residenti ta' djar kif ukoll ħanut alternattiv lil min l-għajxien tiegħu jkun jiddependi mill-ħanut fejn dawn ikunu milquta minn proġett ta' twaqqigħ ta' bini.

Dan ma japplikax fil-każ tal-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant.

Din il- persuna ġiet infurmata b'dan f'laqgħa li kellha mal-panel ta' l-urban renewal.

VETTURI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Għal liema raġuni kull dipartiment għażel li jixtri jew jikri tali karozzi?

Jista' jagħti l-prezz ta' kull vettura li jinsabu maċ-ċivil u anke l-prezz mikri ta' kull karozza, il-mudell f'każ li mixtri u l-prezz ta' kirja jekk kemm-il darba tkun mikrija?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 267 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 li jemendaw ir- Regolamenti dwar Drittijiet li jitħallsu dwar Permessi għal Residenza u Liċenzji għal Impieg; u

f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Kopja tal-ftehim bejn il-Gvern u l-Malta Union of Teachers datat 25 ta' Awissu 1994, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21939; u

Tagħrif dwar uffiċjali tal-Gvern sekondati mal-unions, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21953.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti barranin u l-kors li qed isegwu fl- Universita` ta' Malta matul l-2006 bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21900; u

Kopja ta' l-ittra u tal-kwestjonarju li jingħataw lill-applikanti għal xi kors offrut mill-Istitut għall-Ħarsien tas-Saħħa, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21967.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 269 ta' l-2006 – Avviż dwar bidu fis-seħħ tar- Regolamenti ta' l-2006 dwar Rekwiżiti Minimi għar-Rendiment tal-Bini fl-Użu ta' l-Enerġija;

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 268 ta' l-2006 – Avviż dwar bidu fis-seħħ tar- Regolamenti ta' l-2006 dwar Inċentivi Finanzjarji għall-Industrija Awdjoviżiva; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin, qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Lista ta' impjegati li jaħdmu fir-Rappreżentanza Permanenti ta' Malta għall-Unjoni Ewropea, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21915.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Kondoljanzi u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

KONDOLJANZI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, kif nafu l-ġimgħa li għaddiet tħabbret il- mewt ta' l-ex-deputat nazzjonalista, it-Tabib Hermann Farrugia.

Naturalment aħna ta' din in-naħa konna nafuh sewwa u għalkemm jiena qatt ma kelli x- xorti li nkun miegħu f'dan il-Parlament għaliex hu spiċċa minn membru parlamentari fl-1992 u jien bdejt hawnhekk fl-1992, kont nafu sewwa għaliex bħala familja għal żmien twil kienu joqogħdu Ħal Balzan meta l-familja tiegħu ttrasferiet ruħha fil-gwerra mill-Furjana għal Ħal Balzan.

Jiena niftakar li ommu u missieru kienu jgawdu ħafna rispett fil-komunita` u baqgħu joqogħdu Ħal Balzan.

U din it-tjubija u rispett li kienu jgawdu l- ġenituri tiegħu ġiet trażmessa wkoll f'binhom Hermann li daħal f'dan il- Parlament fl-elezzjoni ta' l-1971.

Sadanittant hu kien iżżewweġ u reġa' mar joqgħod il-Furjana.

Jiena niftakar ħafna meta tela' fl-elezzjoni ta' l-1971 għaliex dakinhar il-partit Nazzjonalista kien tella' tlieta minn fuq id- distrett tal-Belt meta tilef l-elezzjoni ta' l-1971.

It-Tabib Hermann Farrugia kien l-iżgħar mit-tliet kandidati li kienu telgħu min-naħa tal- partit Nazzjonalista u kien għad kellu biss 37 sena, u minn dakinhar baqa' jitla' kontinwament għal 21 sena sa l-1992 sakemm imbagħad warajh għal diversi snin tela' t-tifel tiegħu, Dr. Jean Pierre Farrugia li għalkemm m'għadux deputat ta' din il-Kamra għadu attiv ħafna fil-politika għaliex huwa l-president ta' l-eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista.

Kif tiddeskrivih lil Dr. Hermann Farrugia?

Kieku kelli nuża żewġ aġġettivi ngħid li kien bniedem ġenwin f'kull sens tal-kelma u bniedem twajjeb f'kull sens tal-kelma.

Aħna l-Maltin għandna l-espressjoni sabiħa li tgħid "taqta' u tiekol minnu" għaliex kien joffri l-għajnuna tiegħu mhux għal xi interess finanzjarju imma għaliex ġenwinament kien iħoss għal dak li jkun.

Jien bħalek, Sur President, attendejt flimkien mal-Prim Ministru u ħafna persuni oħrajn għall-funeral tiegħu fil-knisja parrokkjali tal- Furjana li kienet imballata bin-nies.

Il-Furjaniżi li kellmuni qaluli li kienu tilfu Furjaniż kbir u jiena weġibthom li mhux biss tlifna Furjaniż kbir imma tlifna raġel li kien ġeneruż ma' kulħadd.

Għalkemm il-Furjana kienet l-iktar ħaġa li kien iħobb, kien juri rispett u ġenorożita` lejn kulħadd.

It-tieni ħaġa li niftakar ħafna f'Dr. Hermann kienet il-lealta` tiegħu lejn il-partit.

Meta kien jaqbad punt anke ġewwa l-partit kien jibqa' jsostnih, imma mbagħad fl-aħħar meta konna niddeċiedu kien isostni dejjem il-linja tal-partit, baqa' dejjem leali lejn il-partit u kulma talbu l-partit dejjem wettqu b'lealta` kbira.

U allura mhux ta' b'xejn li kien hemm dak l-ammont kbir ta' nies fil-funeral tiegħu biex jagħtu l-aħħar tislima lill-persuna li qdiet l-ewwelnett lil pajjiżna, pero` wkoll lill-partit li kien tant iħobb u lill-Furjana fejn dejjem għex.

Għalhekk nitlob li l-iSkrivan tal-Kamra jiġi awtorizzat jibgħat il- kondoljanzi lill-mara tiegħu Alice li dejjem sostnietu, niftakarha dejjem miegħu fl-attivitajiet politiċi anke meta kien jiġi n-naħat tagħna jagħmel konferenzi politiċi, kif ukoll lit-tfal tiegħu Hermann, Jean Pierre, Marcel u lil Veronique.

Grazzi ħafna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jiena ningħaqad ma' sieħbi l-Onor.

Tonio Borg biex inwassal dawn il-kondoljanzi.

Jien kelli l-unur li nkun nafu wkoll u nafu bħala bniedem ġentlom u sinċier.

Tant kien sinċier li niftakar darba konna l-Libja - kien hemm jiena, Renato Agius Muscat, Dr. Hermann Farrugia, mingħalija kien hemm ukoll Dr. Gonzi bħala Speaker dak iż-żmien u Vincent Moran - u waqt li konna fil-hotel, Renato Agius Muscat kien għamillu ċajta u kien ċempillu u qallu li kien hemm bżonn ta' tabib malajr għaliex kien hemm mara se twelled.

U Hermann - għaliex jiena iktar nafu bħala Hermann - qallu li hu ma kellux il-bagalja tat-tabib miegħu imma ta' raġel li kien niżel bis- serjeta` biex jagħti l-għajnuna.

Għalija Dr. Hermann Farrugia kien bniedem ta' rispett, u anke meta ġġib argument kien jargumenta, u fejn kien ikollok raġun jagħtihulek, u fejn iħoss li ma jaqbilx miegħek kien jgħidlek li ma jaqbilx miegħek, pero` b'sempliċita' li jiena ma ninsiha qatt.

Nista' ngħid ukoll li jiena tgħallimt ħafna minnu għaliex bniedem bħal dak ta' min jagħti kas il-mod kif kien jaġixxi meta xi ħadd kien jitolbu l-għajnuna.

Naħseb li aħna l-membri parlamentari għandna nħarsu lejn bniedem bħal dan għaliex nistgħu nitgħallmu minnu.

Għalhekk nerġa' ningħaqad man-naħa tal-gvern u nuri s-sogħba f'iseml- oppożizzjoni u nwassal il-kondoljanzi lill-familja tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u titlob lill-iSkrivan tal-Kamra biex iwassal il- kondoljanzi lill-familjari tiegħu.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT TAL-BANK ĊENTRALI TA' MALTA

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Sur President, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att tal-Bank Ċentrali ta' Malta (Kap. 204).

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att tal-Bank Ċentrali ta' Malta (Kap. 204)" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIRREGOLA L-INFURZAR TA' DRITTIJIET TA' PROPRJETA` INTELLETTWALI

ENFORCEMENT OF INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS (REGULATION) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jirregola l-Infurzar ta' Drittijiet ta' Proprjeta` Intellettwali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, fil-ħin li ġej se nipprova nagħmel xi kummenti dwar dan l-abbozz ta' liġi li fil-fatt huwa maħsub biex id- drittijiet ta' proprjeta` intellettwali mhux biss ikunu protetti imma nkunu f'qagħda li naraw li jkun hemm infurzar aħjar tad-drittijiet ta' proprjeta` intellettwali.

Qegħdin nagħmlu din il-liġi biex nittrasponu fil-liġi Maltija waħda mid-direttivi tal-Parlament Ewropew, Direttiva 2004/48/KE, li kienet għaddiet fid-29 ta' April 2004 u tikkonċerna l-infurzar tad- drittijiet ta' proprjeta` intellettwali.

Għal darb'oħra rrid nenfasizza li f'pajjiżna għad jonqos ħafna biex titqajjem kuxjenza dwar x'inhuma d- drittijiet ta' min jivvinta xi ħaġa, ta' min jirnexxilu jiskopri xi ħaġa u ta' min ikun investa ħin u flus biex imbagħad isib ruħu f'sitwazzjoni li dak li kien kapaċi joħloq jew jikteb bil-ħidma tiegħu fil-fatt ikun hemm min jeħodhulu u jużahulu mingħajr ma jagħti xi forma ta' kumpens lil dak li oriġina l-idea partikolari.

F'dan ir-rigward il-liġijiet ta' pajjiżna huma liġijiet li għalkemm oriġinarjament kienu ilhom li saru numru twil ta' snin u f'diversi aspetti tagħhom huma marbutin mal-proprjeta' intellettwali, kienu kollha mibdula fis-sena 2000 u allura wieħed jista' jgħid li f'dan is-sens bosta mil- liġijiet li għandna f'pajjiżna rigward il-proprjeta` intellettwali huma liġijiet riċenti għaliex m'ilhomx fis-seħħ numru twil ta' snin u jirriflettu l-iżviluppi li seħħew sas-sena 2000.

Dan qed ngħidu għax huwa importanti wkoll li ma naħsbux li f'pajjiżna għandna xi għodda antikwata li ma tiġix irtokkata u aġġornata għall-ħteġijiet tal-lum.

Imma dan m'huwiex biżżejjed, għaliex irridu nkomplu nkunu għassiesa biex naraw li dak li hemm f'dawn l-istess liġijiet ikun qed jingħata dik l-importanza neċessarja mill-awtoritajiet governattivi u minn dawk li b'xi mod jew ieħor huma responsabbli mill-infurzar ta' dawn il-liġijiet.

Wieħed irid jipprova jassigura li dawk id-drittijiet li joriġinaw mil-liġijiet eżistenti li għandna f'pajjiżna u mill-obbligi li joħorġu minn din id-direttiva partikolari li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi qed nipproponu li ssir parti mil-leġislazzjoni ta' pajjiżna, ikunu osservati.

Naturalment meta tkun qed titkellem dwar suġġett li popolarment ma tantx jolqot l-għajn u ma tantx ikun hemm diskussjonijiet dwaru fil-ħwienet tat- te` u f'postijiet oħrajn malajr tirrealizza kemm hu diffiċli li tiġi f'dan il-Parlament u tipproponi emendi u tipprova tenfasizza l-importanza ta' dak li jkun qed jiġi propost u b'xi mod jirnexxilek twassal għand in-nies il- messaġġ li tkun qed tipprova twassal.

Għalhekk irridu nipprovaw inkunu ċerti li l-messaġġ, anke jekk mhux faċli, inwassluh b'mod li jinftiehem u b'mod li min qed jisma' dak li qegħdin nipprovaw nagħmlu fil-liġijiet ta' pajjiżna jkun konxju wkoll li dan mhux qegħdin nagħmluh biex b'xi mod innaqqsu mil-libertajiet li għandu.

Ma rridux inwasslu l-messaġġ li l- iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li sempliċiment nikkontrollaw lil dak li hu mdorri jagħmel forsi mijiet ta' kopji ta' DVDs, CDs u ta' kotba bil- mezzi elettroniċi tal-lum.

Meta jaslu rapporti dwar dawn in-nies lid- diviżjoni tal-kummerċ, il-persuna konċernata titressaq il-qorti, imma mhux l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi li ntellfu l-ħobża ta' dak li jkun.

Għall-kuntrarju qegħdin niggarantixxu żewġ affarijiet importanti.

L- ewwelnett qegħdin nassiguraw li min ikun għamel investiment oriġinali, b'impenn qawwi u b'diffikultajiet kbar mhux biss hawn Malta imma anke barra minn Malta, u jirnexxilu jasal għal xi konklużjoni li se tkun utli għad- dinja kollha kemm hi, fil-fatt ikollu l-protezzjoni għall-investiment li jkun għamel, u t-tieninett tkun tista' tingħata protezzjoni lill-konsumatur li jkun xtara affarijiet oriġinali.

Meta dak li jkun jixtri DVD jew CD b'Lm2 meta dik awtentika tkun tiswa Lm10, jista' jieħu l-impressjoni li min ikun qed jilleġisla jkun qiegħed b'xi mod iwassal messaġġ biex hu jkollu jonfoq iktar minn dak li kieku jista' jħallas meta jmur on the open market u jsib kopji b'inqas flus.

Ħafna drabi dawn il-kopji ma jkunux awtentiċi u jkunu ta' kwalita` baxxa, u meta l-istess konsumatur imur id- dar u jinduna li jkun ingidem għaliex ikun xtara oġġett li fih innifsu ma jiswa xejn u huwa illegali, żgur ma jistax jingħata protezzjoni, u kulma jista' jagħmel huwa li jirrabja!

Pero' s'hemmhekk jista' jasal, għas- sempliċi raġuni li hu jaf li meta qed jixtri affarijiet li mhumiex oriġinali jkun qed jagħmel azzjoni illegali.

Għalhekk huwa importanti li nifhmu li min ikun għamel tant investiment u tant ħidma biex jasal għall-konklużjonijiet li bihom ikun pproduċa xi ħaġa li tkun oriġinali, żgur li għandu bżonn il-protezzjoni.

Irridu nipprovaw nkomplu noħolqu kuxjenza dwar suġġett li mhux faċli, u kultant forsi tmur ukoll kontra l-kurrent biex toħloq il-kuxjenza għaliex huwa faċli li n-nies jiġu misled f'dak li jkun qed jiġi propost proprju għaliex jitqies bħala mod ta' kif il-piż jiżdied minflok jonqos fuq dak li jkun qiegħed jopera f'sitwazzjoni li fiha nnifisha hija illegali.

Kif diġa` għidt il-liġijiet ta' pajjiżna jħarsu lejn id-diversi drittijiet ta' dak li jkun u fil-fatt kapitli 415, 416 u 417 jitkellmu dwar il-proprjeta` intellettwali u dwar id-drittijiet ta' min ikun ħoloq xi ħaġa oriġinali li tkun saret b'riżultat ta' ħafna sforz, ħafna diffikultajiet u ħafna impenji fit-tul.

Kapitlu 415 jittratta l-Att dwar id-drittijiet ta' l-awtur, Kapitlu 416 jikkonsidra d-drittijiet dwar it-trademarks u Kapitlu 417 jitkellem dwar il-privattivi (patents) u d-disinji.

Matul dawn l-aħħar xhur kellna opportunita` aktar minn darba li f'dan il- Parlament niddiskutu xi punt jew ieħor ta' dawn l-istess kapitli, u proprju ftit tax-xhur ilu l-Parlament għadda żewġ riżoluzzjonijiet, li permezz tagħhom Malta qed taderixxi għal regolamenti tal-European Patent Office u tal-European Patent Convention, (l-EPO u l-EPC).

Irridu nkomplu nisħqu dwar l-importanza ta' dawn l-affarijiet, u proprju f'dawn il- ġimgħat li għaddew id-diviżjoni tal-kummerċ li taħtha jaqa' l-uffiċċju li huwa direttament responsabbli għat-trademarks, reġistrazzjonijiet ta' dawn it-trademarks u patents, kien għaddej b'kampanja ta' informazzjoni biex noħolqu kuxjenza wkoll fost il-pubbliku in ġenerali dwar x'inhuma d- drittijiet u r-responsabbiltajiet tiegħu skond ir-regoli u l-liġijiet ta' pajjiżna.

Kif għidt iktar kmieni, il-liġijiet ta' pajjiżna ilhom għal diversi snin jipproteġu lilna l-Maltin u lil dawk li jirreġistraw taħt id-drittijiet ta' l-awtur u taħt id-drittijiet tat-trademarks u l-patents.

Matul l-aħħar xhur konna qegħdin nipprovaw nagħtu spinta ġdida lir-reġistrazzjoni tat- trademarks u b'mod partikolari lir-reġistrazzjoni tal-patents f'pajjiżna.

Qed nagħmlu dan għaliex nemmnu li dawn huma għodod li permezz tagħhom, iktar minn ħaġa oħra, inkunu qegħdin nagħtu l-importanza meħtieġa biex dak li jkun jiġi inkoraġġit jipprova jgħum f'areas li normalment jaħseb li ma jistax jilħaq b'għawma normali, jipprova jibqa' jaqdef fir-riċerka tiegħu, joħloq innovazzjoni, u jasal għal konklużjonijiet li jkunu oriġinali, u li sakemm jasal għalihom ma jkunux għadhom magħrufa u li permezz tagħhom ikun f'qagħda li jkun jista' jipproteġi dik il-ħidma li jkun għamel.

Permezz ta' din id-diviżjoni qegħdin naraw kif il-messaġġ ċar dwar it- trademarks u dwar il-patents jasal, u għalhekk nidejna din il-kampanja li l- parti kbira tagħha hija ffinanzjata b'mijiet ta' eluf ta' ewros mill-istess Unjoni Ewropea.

Irridu nfiehmu lil kulħadd li pajjiżna mhuwiex agħar minn pajjizi oħrajn, u li f'pajjizna hawn min jagħmel ċertu investiment ta' ħin u ta' flus biex jipprova jivvinta jew joriġina xi ħaġa.

Hemm il-punt l- ieħor li meta oġġett jew prodott ma jkunx oriġina minn pajjiżna rridu naraw kif min jimporta jew inkella min ipoġġi fis-swieq ta' pajjiżna xi prodott partikolari dan ikun qed jagħmlu mingħajr ma jikkawża dannu għad-drittijiet tal-persuni li oriġinarjament kienu responsabbli biex iwasslu dawk il- messaġġi partikolari u jkunu waslu għall-konklużjoni ta' invenzjonijiet li permezz tagħhom jibbenefika mhux biss min ikun għamel l-invenzjoni imma nibbenefikaw ilkoll kemm aħna.

Naħseb li f'dawn l-aħħar ftit snin f'pajjiżna bdiet tinħoloq ukoll kuxjenza dwar ir-riċerka u l-innovazzjoni, u wara d-dħul ta' Malta fl- Unjoni Ewropea bdejna nagħrfu u nenfasizzaw wkoll il-ħtieġa ta' iktar investiment f'riċerka u f'innovazzjoni.

Għalhekk irridu nkunu ċerti wkoll li dak li qed nagħmlu jkun ta' benefiċċju għas-soċjeta` Maltija u għal dawk li jkunu għamlu l-isforz.

Naturalment mhux se jkun ta' benefiċċju għal min jikser ir-regoli u jkollu jħallas eluf ta' liri biex jikkumpensaw għal dak id-dannu li jkun għamel.

U dawn mhux se joħorġu jgħidu li fil-fatt qed nagħmlu xi ħaġa tajba li qed tgawdi s-soċjeta` minnha għax, għall- kuntrarju, huma bħala individwi jew fejn ikun hemm il-gruppi, ikunu se jitilfu.

Pero` jkunu se jitilfu proprju għaliex ikunu kisru r-regoli u ma osservawx il-liġijiet li jikkonċernaw dawn l-aspetti partikolari.

Nieħu l-okkażjoni tal-lum biex nitkellem dwar il-ħtieġa li pajjiżna jinvesti b'mod qawwi fir-riċerka u fl-innovazzjoni.

Nafu li wieħed mit- targets iffissati mill-Unjoni Ewropea hija li jkun hemm nefqa għar-riċerka u l-innovazzjoni bejn il-parti governattiva u l-parti li tiġi mill-privat li tkun tlaħħaq it-3% tal-gross domestic product.

Naturalment f'pajjizna għadna 'l bogħod milli nilħqu t-3% ta' dik in-nefqa, u tajjeb wieħed jgħid li skond il-kriterji mfassla, suppost li 1% tan-nefqa tiġi min-naħa ta' l-awtoritajiet governattivi u 2% tiġi mis-settur privat, mill-industrija u minn dawk li fil-fatt qegħdin huma wkoll fin-negozju ta' diversi prodotti li jsiru fil-pajjiż partikolari.

Forsi għal ċertu żmien kien hemm min nesa l-fatt li mis-settur privat suppost jiġi sehem qawwi li huwa d-doppju ta' dak li joħroġ min-naħa tal-gvern.

Dwar dan, għal iktar minn darba, kien hemm kritika u dikjarazzjonijiet li jipprovaw jagħtu l-impressjoni li l-gvern m'għamel xejn, u konvenjentement jew mhux konvenjentement insew li fil-fatt l-gvern huwa responsabbli għal 1%, u t-2% l-oħra jridu jiġu mill-investiment tas-settur privat.

Pero` matul l-aħħar xhur, b'mod partikolari matul is-sena li għaddiet, Malta bdiet tieħu b'mod serju dan is-settur u bdiet tagħmel dan b'commitments ċari, fejn iddikjarat li għalkemm mhux se naslu għat-3% sas-sena 2010, kif inhi x-xewqa ta' l-istess aġenda ta' Lisbona, pero` minn 0.22% li konna nonfqu fis-sena 2004 qed nistennew li sas-sena 2010 inkunu lħaqna l-figura ta' 0.75%, jiġifieri tliet kwarti ta' punt perċentwali, u dan ifisser li f'dan il-perjodu Malta tkun ittriplikat in-nefqa tagħha għar-riċerka u l- innovazzjoni.

Jibqa' l-fatt li dan waħdu mhuwiex biżżejjed, irridu nkomplu naħdmu fuqu u nkomplu nenfasizzaw l-ħtieġa li meta xi ħadd ikun qed jagħmel ammont ta' riċerka u jkun qed jagħmel nefqa marbuta mar-riċerka, dik in-nefqa trid tirrifletti ruħha f'dak li jidher uffiċjalment bħala nefqa.

U dan jgħodd iktar għan-nefqa li ssir mis-settur privat fejn sal-lum jien m'għandix dubju li trid issir nefqa ferm iktar minn dik li tidher fiċ-ċifri uffiċjali, għaliex meta żżur postijiet tax-xogħol u fabbriki ta' ċertu entita` tirrealizza li dawn il-fabbriki qegħdin huma wkoll jagħmlu riċerka fuq il-kwalita` tal-prodott li huma jipproduċu mhux biss għas-suq lokali, imma wkoll għas-suq internazzjonali.

Nafu li għandna postijiet tax-xogħol f'pajjiżna li filwaqt li ma jagħmlux ir-riċerka kollha kemm hi fuq prodotti partikolari, pero` jagħmlu enhancement tar-riċerka li tkun saret barra minn pajjiżna u jtejbu r-riċerka b'kontinwazzjoni ta' dak li jkun sar barra minn Malta.

Jekk l-informazzjoni li għandi hija korretta, sal-lum is-sehem ta' l- industrija lokali f'din in-nefqa ħafna drabi ma jidhirx bħala nefqa f'dik li hija riċerka u innovazzjoni mill-industrija Maltija, imma tidher bħala nefqa ta' riċerka mill-mother company, u allura wieħed irid jipprova jasal għal konklużjoni iktar ċara dwar kif se nkunu żguri li l-informazzjoni li tidħol dwar ir-riċerka f'pajjiżna kemm jista' jkun tkun korretta, għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien qed isir iktar evidenti wkoll - u dan ma ngħidux jien imma jgħiduh diversi studji li saru barra minn Malta - li l-pajjiżi li l-iktar li għandhom ekonomija li qed tiżviluppa, li għandhom ekonomija li tifrex f'oqsma differenti u li tista' tissejjaħ ekonomija soda huma dawk il- pajjizi fejn in-nefqa għar-riċerka u l-innovazzjoni qiegħda fuq l-ogħla livelli.

Mhux darba jew tnejn smajna kritika min-naħa ta' l-Oppożizzjoni li n-nefqa għar-riċerka u l-innovazzjoni hija mill-iktar baxxa u hija nefqa li ma tixraqx lil pajjiżna.

Naturalment meta dawn jitkellmu b'dan il-mod ikunu nsew li konvenjentement għal snin twal mhux biss ma konniex nitkellmu dwar ir-riċerka u l- innovazzjoni imma kellna wkoll konċetti f'pajjiżna li kienu jitkellmu mhux fuq riċerka u innovazzjoni, mhux fuq studji avvanzati għal livell ta' masters u dottorati, imma kien hemm żmien mhux daqstant 'il bogħod fejn min kien imexxi lil pajjiżna kien jgħid li dawk il-courses li mhumiex direttament marbutin ma' xi job speċifiku m'għandniex bżonnhom; li dawk il- courses li huma marbutin ma' studji avvanzati u jwassluk għall-ewwel degree kienu infiq ta' flus fix-xejn, u ma kienx jagħmel sens li pajjiżna jidħol għal dak it-tip ta' nefqa.

Illum iċ-ċirkostanzi f'pajjiżna nbidlu, u l- gvern tal-ġurnata mhux talli ma jikkundannax lil min b'xi mod ikun irid jagħmel l-ewwel degree imma proprju minn din is-sena reġa' ta direzzjoni mill-iktar ċara b'nefqa u investiment ta' Lm200,000 li se jintuzaw bħala sponsorships għal 35 student li qegħdin jagħmlu l-masters u d-dottorat f'numru wiesa' ta' suġġetti.

Dan qed nagħmluh proprju għaliex nemmnu li jekk pajjiżna jrid jimxi 'l quddiem u javvanza u l-poplu Malti ma jaqax lura fl-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu, irridu nassiguraw li dawk kollha li b'xi mod jew ieħor għandhom ix-xewqa u l-kapaċita` li jkomplu jistudjaw u jagħmlu riċerka f'oqsma differenti tal-ħajja, dawn għandhom jiġu nkoraġġiti u megħjuna.

B'dan il-mod nassiguraw li l-ikbar numru ta' persuni li jistgħu jagħmlu dan it-tip ta' investiment fihom infushom ikomplu jagħmluh, għaliex aħna nemmnu li minn dan l-investiment mhux biss igawdu l-istess persuni li qed jitgħallmu imma jista' jwassal biex dan it-tagħlim jitwassal lill-ikbar numru ta' persuni possibbli.

Aħna ma nemmnux li għandu jkun hemm protezzjoni ta' l-għerf u tan-knowledge għal numru żgħir ta' nies, imma għall-kuntrarju nemmnu li dan in-knowledge jingħata lill-ikbar numru ta' persuni possibbli.

Iż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu li r-riżorsa prinċipali li għandu pajjizna hija r-riżorsa umana u allura kull pass li nagħmlu irid jassigura bis-serjeta` li l-iżvilupp u l-investiment li jkunu qed iseħħu, jissarrfu f'iktar knowledge għall-firxa iktar wiesgħa ta' persuni li għandna f'pajjizna.

Illum nafu li fl-universita` għandna madwar 10,000 student - ftit iktar minn 9,000 huma Maltin - u dan in-numru huwa iktar minn għaxar darbiet ta' dak li kien ftit inqas minn 20 sena ilu.

Jiena m'għandix dubju li dawn l-istudenti, hi x'inhi l-linja ta' studju li jkunu qabdu, ikunu qegħdin jistudjaw biex javvanzaw lilhom infushom u jilħqu targets anke personali u forsi anke wkoll targets tal-familji tagħhom.

Fl-edukazzjoni terzjarja f'pajjizna ġew investiti miljuni kbar ta' liri, pero` jiena xorta nemmen li l-ewwel bażi soda li permezz tagħha dak li jkun jitħajjar biex eventwalment ikompli jistudja u jitgħallem, tibda mill-ewwel ġranet ta' l-iskola u cioe` mill-kindergarten.

Jiena wieħed minn dawk li nemmen li f'dak il- livell ikun hemm diġa` formazzjoni pjuttost qawwija ta' dak it-tifel li jkompli jew ma jkomplix l-iskola, u allura huwa ferm importanti li f'dawk il-livelli jkollna l-aħjar tip ta' edukazzjoni possibbli għal dawn it-tfal biex ikunu iktar mħajra jkomplu jistudjaw.

U hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u ngħid li llum fuq il-campus ta' l-universita` għadha kemm fetħet wirja bl-isem ta' "Expo Science Mediterranean 2006".

Naturalment minbarra l-eluf ta' studenti ta' l- universita` li jistgħu jżuru din il-wirja, jiena ġejt informat waqt li kont qiegħed nara din il-wirja llum li fil-jiem li ġejjin huwa mistenni li madwar 7,000 tifel u tifla se jkollhom l-opportunita` li jmorru jesperjenzaw huma wkoll dak li qed jiġi espost minn żgħażagħ Maltin u minn żgħażagħ minn pajjiżi oħra.

Dan huwa importanti wkoll għaliex m'hemmx dubju li matul iż-żmien li ġej ix-xewqa għat-tagħlim u għal iktar tagħrif se tkompli tinfirex ma' perċentwali għolja tal-popolazzjoni Maltija b'mod li jkun hemm iktar nies li jitħajru jkomplu jistudjaw.

Nieħu din l-okkażjoni biex niftaħ għajnejn dawk il-ftit ġenituri f'pajjiżna li jaħsbu li jkunu qed jagħmlu xi pjaċir lil uliedhom jekk joħorġuhom mill-iskola qabel l-eta` obbligatorja.

Dak li qed jagħmlu ma jkunux qegħdin jagħmluh għall-ġid ta' wliedhom u għall-ġid ta' min 'il quddiem jiġi f'kuntatt ma' wliedhom.

Naturalment kultant jista' jkun hemm ċirkostanzi eċċezzjonali fejn wieħed ma jkunx jista' jagħmel mod ieħor minħabba problemi partikolari, imma nagħmlu żball jekk aħna l-ġenituri nipprovaw inkunu l-għodda li nħajru lil uliedna jitilqu mill-iskola qabel is-16-il sena.

Naħseb li qed joqrob iz- zmien li nibdew ngħidu li sa 16-il sena huwa żmien relattivament baxx.

Fil- fatt matul dawn l-aħħar għaxar snin in-numru ta' żgħażagħ li qed ikomplu jistudjaw wara l-eta` ta' 16-il sena irdoppja imma għad baqgħalna faxxa miż- żgħażagħ Maltin li jieqfu jistudjaw kif jagħlqu 16-il sena.

U hawnhekk irridu nagħmlu dak kollu possibbli biex jekk jista' jkun l-ebda żagħżugħ u żagħżugħa ma jitlaq mill-iskola qabel ma jkun wasal għal xi forma ta' taħriġ u nkomplu nassiguraw li l-ikbar numru ta' żgħażagħ f'pajjizna jkomplu jilħqu l-ogħla livelli ta' informazzjoni u ta' tagħlim proprju biex ħadd ma jaqa' lura.

Dan huwa importanti għaliex il-liġi li għandna quddiemna bħal liġijiet oħrajn li ttrattaw l-istess suġġetti matul iż-żmien li għadda hija waħda li iktar milli tenfasizza x'inhuma ċ-ċirkostanzi li jekk xi ħadd jikser il- liġi partikolari, allura x'suppost ikun ikkundannat, hija liġi li biha se nassiguraw li nkomplu nifirxu u nwessgħu l-bażi ta' l-informazzjoni.

Naturalment mhux kull wieħed minna se jibda jivvinta l-affarijiet u mhux kull wieħed minna se jibda jgħaddi minn proċessi li bihom joħloq xi prodott li jkun innovattiv fih innifsu pero` rridu nassiguraw li nwessgħu kemm jista' jkun il-bażi li fuqha fil-fatt ikun hemm dik l-ikbar firxa possibbli ta' persuni li jagħtu s-sehem tagħhom ħalli matul iż-żmien ikollna iktar nies li jitħajru, li jipparteċipaw u li jagħrfu li d-drittijiet u l-obbligi li joħorġu mil-liġijiet marbutin mal-proprjeta` intellettwali huma liġijiet u obbligi li għandhom iservu biex inkomplu nħajru lill-ikbar numru ta' persuni li fil-fatt jaraw kif irridu nosservaw l-istess regoli.

Minkejja li għidt dan kollu, irrid infakkar li din hija liġi li titkellem ukoll dwar x'jista' jiġri minn dawk il-grupp ta' persuni li minflok josservaw l-istess regoli, jagħmlu ħilithom kollha biex jiksru l-istess regoli u minflok jużaw in-knowledge biex jifirxu aktar informazzjoni u tagħrif, ikunu innovattivi biex iqarrqu ħalli dak li jkun ħadem għalih ħaddieħor, igawdu l-benefiċċju tiegħu huma nfushom.

Naturalment għal dawn il-persuni ma jistax ikun hemm ħlief kundanna għaliex biex tgawdi minn investiment bħal dan trid tosserva l-kondizzjonijiet internazzjonali u lokali proprju biex kulħadd jingħata dak li huwa tiegħu.

L-iskop prinċipali ta' din id-direttiva 2004/48/KE huwa li kemm jista' jkun il-25 membru stat ta' l-Unjoni Ewropea – u ftit tal-ġimgħat oħra jkunu 27 stat - josservaw b'mod dirett din l-istess direttiva u l-miżuri u r-rimedji li huma marbutin mal-proprjeta` intellettwali fid-diversi pajjiżi jkunu kemm jista' jkun qrib xulxin u ma jkunx hemm differenzi kbar bejn il-mod kif jiġu osservati f'pajjiżna u f'xi pajjiz ieħor ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn l-istess regoli jridu jkunu osservati b'mod li jekk jien nabbuża minn proprjeta` intellettwali bl-innovazzjoni li tkun skoperta f'xi pajjiż ieħor jien niġi kundannat b'mod ekwu u b'mod li huwa relatat ma' l-att kriminali li nkun għamilt.

Naturalment jekk xi ħadd jiġi f'pajjiżna u jikser ir-regola tal-proprjeta` intellettwali, dan jiġi kkundannat bl-istess mod skond id-drittijiet mifruxa madwar il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

F'dan ir-rigward tajjeb li wieħed jgħid li hemm ċerti kondizzjonijiet u regoli li f'ċertu sens għadhom jeżistu fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea, pero` mhumiex l-istess regoli u kondizzjonijiet.

Imma jrid jiġi enfasizzat il-punt li wieħed mill- għanijiet prinċipali ta' din id-direttiva hija li kemm jista' jkun sitwazzjonijiet ekwi jqarrbu l-istess sitwazzjoni fil-pajjiżi kollha membri.

U huwa tajjeb li jkollna sitwazzjoni fejn ikun hemm l-istess regoli.

F'dan ir-rigward ma nistgħux niżolaw u naqilgħu din id-direttiva jew din il-liġi minn sitwazzjonijiet oħrajn li għad iridu jkomplu jiżviluppaw.

Naturalment wieħed mill-iktar punti importanti u relevanti ma' dak li qegħdin niddiskutu hija l-kwestjoni ta' kif din il-liġi u l-obbligi li joħorġu minnha jassiguraw li jiġi ffaċilitat l-hekk imsejjaħ suq intern ta' l-istess Unjoni Ewropea permezz ta' sistema li tiffaċilita n-negozju bejn il-pajjiżi differenti biex dak l-istess suq intern jiġi protett b'mod serju f'kull wieħed mill-pajjizi ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Sur President, jiena m'għandix dubju li f'każ kull liġi mhux se jkun hawn min jipprova jiksirha, mhux se jkun hawn min b'xi mod jipprova jaħrab minn din is-sitwazzjoni u mhux se jkun hawn min jipprova li jieħu l-ikbar benefiċċju finanzjarju possibbli mingħajr ma josserva l-istess regoli.

Jekk hawn xi ħadd li jaħseb li min se jkun responsabbli mill- amministrazzjoni ta' din il-liġi mhux se jkollu rapporti, ma jkunx qed ikun realistiku.

Naturalment rridu naħsbu ukoll mod ta' kif ikun hemm l-ikbar moviment ħieles possibbli, bl-iktar mod ekwu u ġust ta' kompetizzjoni bejn il-prodotti u s-servizzi li b'xi mod jew ieħor joħorġu minn pajjiż differenti.

L-investiment li jrid isir biex issir ir-riċerka li mbagħad tissarraf f'innovazzjoni huwa neċessarju u mingħajru ma tista' qatt tasal għal xi konklużjoni fuq xi riċerka partikolari.

Nagħmlu żball jekk nipprovaw nagħtu l-impressjoni li l-investiment f'riċerka jista' jsir bi ftit eluf ta' liri, b'mod partikolari meta r-riċerka tkun waħda profonda.

Allura rridu nkunu f'qagħda li mhux biss pajjiżna jkun qed josserva dawk ir- regoli imma anke pajjiżi oħrajn, b'mod li jagħtu l-possibbilta` ta' iktar ħidma, ta' iktar żvilupp u wkoll iċ-ċertezza lil min jopera f'pajjizna u f'xi wieħed mill-membri stati ta' l-Unjoni Ewropea li fil-fatt il- protezzjoni neċessarja tkun qed tingħata.

M'għandix dubju li dan iwassal biex aktar persuni jużaw il-patents u t- trademarks u iktar pajjiżi minn barra minn Malta jitħajru jużaw is-servizzi u l-faċilitajiet li bnejna matul is-snin u li qed inkomplu nibnu b'mod iktar qawwi llum, biex jiġi assigurat li r-responsabbiltajiet ta' pajjiżna jkunu tali li jħajru l-investiment lejn pajjiżna, u min ikun qed jagħmel dan l-investiment ikollu l-ikbar ċ-ċertezza, safejn huwa possibbli, li ma jkunx hemm xi ħaddieħor li jisraqulu jew li jrid japprofitta ruħu minnu.

Kulħadd jaf li l-ebda investiment fir-riċerka u fl-innovazzjoni m'hu se jrendilek fi żmien qasir, imma min ikun qed jagħmel dan l-investiment ikun jaf li in the long run se jieħu return tiegħu, għaliex fl-aħħar mill-aħħar min qed jagħmel ir-riċerka ma jkunx qed jagħmilha biss għall-gost u l- pjacir li jagħmel dik ir-riċerka imma ħafna drabi jkun qed jagħmilha biex jekk eventwalment jirnexxilu jiskopri xi ħaġa, jieħu dak li ħaqqu.

Ħafna drabi meta nkun preżenti għall-kunsill tal-kompetittivita` nisma' ministri li ġejjin minn pajjiżi ferm ikbar minna, bħall-Germanja, l-Italja, Franza u l-Ingilterra li qegħdin ukoll jirrealizzaw li jridu jassiguraw il- protezzjoni tal-proprjeta` intellettwali.

Dan il-gvern jemmen bis-serjeta` li l-poplu Malti u dawk li jiġu f'pajjiżna biex jinvestu kapaċi jagħmlu r- riċerka u jipproduċu prodotti u sitwazzjonijiet fejn wieħed ikun f'qagħda li jkollu riżultati anke fiċ-ċokon ta' pajjizna.

Biex nagħmlu dan irridu bilfors nenfasizzaw iktar milli għamilna sal-lum li l-protezzjoni tal- proprjeta` intellettwali hija għodda qawwija, serja u mill-iktar b'saħħitha biex l-innovazzjoni u l-kreattivita` ma jsirux biss għall-gost u l-pjacir imma għal għan ferm iktar qawwi u profond li jwassal għal żieda fl-impjiegi u għal titjib ta' kompetittivita`, u din ir-rabta rridu nenfasizzawha mhux biss għal perjodu qasir imma għas-snin li ġejjin.

U f'dan ir-rigward il-gvern fehem li jrid ikollu għodda u sistemi li permezz tagħhom min ikun qiegħed jipprepara psikoloġikament u anke b'mod ta' edukazzjoni lit-tfal ta' pajjizna, ikun jemmen bis-serjeta` fil- ħtieġa tar-riċerka u ta' l-innovazzjoni u jkun jemmen li dawn mhumiex mod ta' kif inberbqu l-flus tal-poplu Malti billi taqbad u tagħtihom lil xi ħadd biex jagħmel ir-riċerka.

Il-poplu Malti mhux se jħallas it-taxxi biex imbagħad xi individwi jgawdu forsi b'mod sporporzjonat minn dawk l-istess taxxi.

Għall-kuntrarju dan huwa mod ta' kif niggarantixxu aktar titjib fil- livell u l-kwalita` ta' l-impjiegi ħalli b'riżultat ta' l-investiment li jkun qed isir, pajjizna jkompli jsir aktar kompetittiv milli kien sal-lum.

Jien nemmen li kull wieħed minna jixtieq li pajjiżna - niddikjarawha jew ma niddikjarawhiex - ikompli jkun kompetittiv fil-qafas ta' globalizzazzjoni li lilna qed tolqotna bħalma qed tolqot lill-kumplament tad-dinja.

U sabiex inkunu kompetittivi rridu nagħmlu dan l-investiment, irridu nassiguraw li dan l-investiment jirrendi lil min ikun qed jagħmlu u li dan l-investiment ikun protett ukoll bil-liġijiet ta' pajjiżna u jkun protett fuq bażi ugwali tal-protezzjoni li tingħata f'pajjiżi oħrajn.

Jekk ma nkunux f'qagħda li nagħtu din il-garanzija, minflok inħajru persuni li jkunu lesti jinvestu u jipprovaw jagħmlu riċerka u jivvintaw xi ħaġa għall-benefiċċju tas- soċjeta` in ġenerali, ma nħallux dak l-iżvilupp li huwa tant meħtieġ, iseħħ.

Huwa importanti li qabel kull ħaġa oħra nassiguraw li dak li jkun għamel l-investiment jingħata dik il-protezzjoni għall-ġid tiegħu nnifsu u għall-ġid tas-soċjeta`.

Naturalment kien hawn min argumenta mhux biss fuq livell politiku, imma anke fuq diversi livelli, li din il-protezzjoni hija mod ta' kif ma tħallix il-liberta` ta' l-espressjoni u ma tħallix il-firxa ta' l-informazzjoni ssir b'mod ħieles.

Nafu fiż-żgur li l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi u ta' liġijiet oħrajn marbutin ma' dan is-settur mhuwiex li jxekkel il-liberta` u d-diffużjoni ta' l-informazzjoni b'mod ħieles, imma għall-kuntrarju din il-liġi hija għodda li permezz tagħha dak li jkun, mingħajr ma tindaħallu ż- żejjed fuq dak li huwa moviment ħieles, bħalma hija l-liberta` ta' l- espressjoni, ikun ukoll protett.

Mingħajr din il-protezzjoni żgur ma nistgħux nippretendu li se jkun hemm persuni Maltin jew inkella mhux Maltin li jużaw ħinhom u flushom biex imbagħad ikun hemm xi ħadd li jisraqilhom dak li jkunu għamlu.

Jekk ma nagħtux il-protezzjoni neċessarja, dak li jkun ikun skorraġġit milli jagħmel ix-xogħol.

Hawnhekk nirrepeti li aħna kemm bħala gvern u kemm bħala pajjiż għandna l-obbligu li mhux talli niskoraġġixxu lil xi ħadd milli jagħmel dan l-investiment imma għall- kuntrarju nħajru lill-ikbar numru possibbli ta' persuni biex huma wkoll jagħtu wkoll is-sehem tagħhom u nkunu f'qagħda li dawn id-drittijiet inħarsuhom.

Irridu naraw ukoll li dak li nagħmlu ma nagħmluhx biss għax aħna membri fl- Unjoni Ewropea, għaliex nafu li hemm numru ta' ftehim li fil-fatt jorbtu mhux biss lill-Unjoni Ewropea imma jorbtu lill-kumplament tad-dinja wkoll.

U f'dan ir-rigward tajjeb li wieħed jagħmel riferenza ħafifa għall- agreement on trade related aspects on intellectual property li huwa magħruf bħala t-TRIPS Agreement.

Fil-fatt dan huwa nkluż fil-framework tal-World Trade Organisation, l-għaqda dinjija tal-kummerċ, proprju fejn dawn l- obbligi li qed nagħmel riferenza għalihom jien illum permezz ta' dan l- abbozz ta' liġi huma wkoll parti integrali mir-responsabbiltajiet internazzjonali.

Għalhekk dan il-konċett huwa marbut wkoll ma' għaqdiet internazzjonali li jwasslu ferm 'il bogħod mill-Ewropa u minn pajjiżna u jinfirxu madwar id-dinja kollha.

Dan l-agreement jipprovdi mezzi ta' infurzar tad-drittijiet intellettwali li suppost jiġu applikati fuq il-livell ta' membership tad-WTO.

U kif ħafna jafu, il-membership tal-World Trade Organisation huwa ferm ikbar mill- 25 membru ta' l-Unjoni Ewropea u kważi jilħaq il-pajjiżi kollha tad-dinja.

Naturalment hawnhekk irridu naraw ukoll li fil-fatt id-direttiva ma tkunx waħda li b'xi mod taffettwa l-obbligazzjonijiet internazzjonali li l- pajjiżi membri jista' jkollhom, jew li fil-fatt għandhom, inklużi dawk il- kondizzjonijiet u responsabbiltajiet li jaqgħu taħt it-TRIPS Agreement.

Pero` mhuwiex biss it-TRIPS Agreement li huwa marbut ma' l-obbligi u r- responsabbiltajiet li għandu pajjiż membru ta' din l-organizazzjoni, f'dan il-każ ta' l-Unjoni Ewropea, pero` hemm ukoll konvenzjonijiet internazzjonali li huma applikabbli madwar id-dinja u proprju intenzjonati f'dak li huwa infurzar tal-proprjeta` intellettwali biex jassiguraw li jkun hemm l-ikbar firxa madwar id-dinja kollha ta' dawn l-istess obbligi.

Fost l-oħrajn insibu l-Paris Convention for the protection of industrial protection of industrial property, il-Bern Convention for the protection of literary and artistic works u r-Rome Convention for the protection of performers, producers of phonogrammes and broadcasting organisations.

Wieħed jista' jaqbad dawn it-tliet konvenzjonijiet u jagħmel is-sigħat jitkellem dwar dak li joħroġ minnhom, pero' kull waħda minn dawn il- konvenzjonijiet għandha l-għan prinċipali li tassigura l-protezzjoni legali tal-proprjeta` industrijali, tal-litterattura u xogħlijiet artistiċi u tal-broadcasting organisations.

Din il-protezzjoni legali mhijiex biss fuq livell lokali imma hija protezzjoni legali internazzjonali proprju biex dak li jkun ikun f'qagħda li bis-serjeta` jara li jkun qed jagħti dik il- protezzjoni lil min ikun għamel dak l-investiment li semmejt iktar kmieni.

Irridu naraw ukoll li b'xi mod jew ieħor nassiguraw li ċerti disparitajiet ta' kif jiġu applikati ċerti regoli fil-fatt ikunu kemm jista' jkun mnaqqsa.

U hawnhekk wieħed jista' jagħti numru ta' eżempji li huma marbutin mal-mod ta' kif tiġi applikata u inforzata l-liġi dwar id- drittijiet, u allura wieħed irid jagħti konsiderazzjoni lejn id-drittjiet ta' min ikun qed jippretendi li għandu dritt għal dik il-biċċa xogħol partikolari.

Qabel ma wieħed jibda jikklemja li għandu d-drittijiet, irid juri u jipprova li fil-fatt dik l-invenzjoni għamilha hu jew inkella li dak ix-xogħol partikolari fil-fatt ikun tiegħu u mhux ikkuppjah jew serqu mingħand xi ħaddieħor u jibda jippretendi drittijiet ta' ħlasijiet meta hu jkun seraq dawk il-proprjetajiet partikolari.

Hemm ukoll mod ta' kif għandhom jiġu kkalkolati d-danni f'każ li jiġi ppruvat li xi ħadd kiser dawn ir-regoli.

Mhux la kemm taqbad u tfajjar bl- addoċċ danni partikolari li lanqas biss ikunu bl-ebda mod proporzjonati ma' dak li fil-fatt ikun qed jiġri fis-suq, u għaldaqstant wieħed irid jara li dawn l-istess danni jkunu kkalkolati b'mod li fihom infushom ikunu jagħmlu sens.

Naturalment hemm ukoll diffikulta` prattika ta' kif tiggarantixxi li l-kundanni għall-projbizzjoni li fil-fatt ikunu neċessarji ikunu fihom infushom jagħmlu sens ukoll.

Hemm ukoll kwestjonijiet marbutin ma' l- ispejjeż, mal-kwalita` tax-xogħol, ma' l-invenzjonijiet u ma' dawk l- affarijiet kollha li b'xi mod ikunu tpoġġew fis-swieq partikolari għall-użu ta' dak li jkun.

Allura wieħed irid jassigura ukoll li dawn id-drittijiet bl-ebda mod ma jippreġudikaw il-possibilita` li fil-fatt iwasslu għal interventi li jkunu neċessarji.

Jekk inħarsu lejn dawn il-punti li semmejt fid-diskussjoni s'issa u nipprovaw napplikawhom għas-sitwazzjoni ta' pajjiżna, irridu naraw kif insibu l-għodda - u jkolli nistqarr li sal-lum għad m'għandniex għodda ċara jew tajba biżżejjed - biex nassiguraw li fil-fatt ikun hemm rikonoxximent ta' dawk kollha li b'xi mod għandhom id-drittijiet.

Allura wara li nkunu għaddejna dan l-abbozz ta' liġi minn dan il-Parlament rridu nsibu l-mod kif – u naf li qed issir il-ħidma neċessarja biex tassigura dan fiż-żmien li ġej - nassiguraw li dawk il-persuni li jkollhom xi jedd, ikunu huma li jiġu rikonoxxuti u mhux xi ħaddieħor.

Jekk imbagħad nitkellmu dwar collective societies, irridu naraw li jkunu dawn is-soċjetajiet li għandhom id-dritt li jiġbru ċerti drittijiet u mhux sempliċement jinqala' xi ħadd minn x'imkien u jgħid li għandu dritt li jiġbor xi drittijiet partikolari.

U allura jrid ikun hemm il-mod ta' kif dawn il-collective societies ikunu rikonoxxuti, u hawnhekk għandna punti marbutin ma' soċjetajiet professjonali li għandhom ir-responsabbilta` li jservu ta' difiża għal dawn l-istess drittijiet.

Irridu naraw ukoll li min qed jippreżumi li għandu drittijiet ikun verament hu li għandu dawk id- drittijiet.

Imbagħad irridu nsibu għodda aktar qawwija u aktar ċara biex ikun hemm il-miżuri neċessarji ħalli min jipprova jikklejma li huwa għandu drittijiet, ikollu wkoll il-mod legali ta' kif jippreżenta l-każ tiegħu u ta' kif iwassal il-punti marbutin max-xewqat u t-talbiet tiegħu b'mod li l- istess miżuri jkunu ippreżentati b'mod tajjeb biżżejjed li jipprovaw li huwa s-sid ta' dawk l-istess punti li jkun qed jikklemja.

Naturalment, punt ieħor li joħroġ mil-liġi li għandna quddiemna huwa li ma jistax xi ħadd jaqbad u jivvinta sistema mod ta' kif jiġbor l- informazzjoni mingħand dak li jkun u l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna fil-fatt jara kif tista' tinkiseb l-informazzjoni waqt li jkunu għaddejjin proċeduri fil-konfront ta' min ikun kiser id-drittijiet intellettwali u l-miżuri li għandhom jittieħdu bil-qrati ta' pajjiżna fil- każ tagħna u f'każijiet oħra bil-qrati ta' pajjiżi oħra jridu jkunu ċari.

Irridu nassiguraw ukoll li jkun hemm miżuri korrettivi li jkunu proporzjonati u li jkunu jagħmlu sens ma' l-att kriminali li jkun sar.

Irridu nkomplu nenfasizzaw il-ħtieġa li min jittella' l-qorti jew inkella tittieħed proċedura kontrih u jeħel ftit mijiet ta' liri jew inkella ftit eluf ta' liri, l-għada ma jerġax jikser il-liġi għaliex jaf li dak li ġie kkundannat għalih huwa ħmerija ħdejn il-benefiċċju finanzjarju dirett minn dak li bih ikun qed jikser il-liġi.

Għalhekk, Sur President, irid ikun hemm ukoll relazzjoni tajba bejn il- benefiċċju li dak li jkun jista' jakkwista billi jikser il-liġi u dak li jiġi mġiegħed iħallas jekk kemm-il darba l-istess liġi tinkiser.

Waħda mill-akkużi li għandna f'pajjiżna minn diversi għaqdiet li għandhom il- funzjoni li jipproteġu dawn id-drittijiet ta' awturi kemm li joriġinaw minn Malta kif ukoll li joriġinaw minn barra minn Malta hija li lil dak li jkun tista' ttellgħu l-qorti u jeħel ftit għexieren ta' liri, pero` fil-ħin li jkun qiegħed il-qorti biex jiġi pproċessat ikun qed idaħħal, mill-istess attivita` illegali, iktar minn kemm fil-fatt ikun qed jiġi kkundannat bħala sentenza mill-qorti.

U allura dak li jkun iħossu li jista' jibqa' għaddej għaliex fl-aħħar mill-aħħar meta jgħodd l-ispejjeż ta' dawn il-kundanni bħala parti mill-ispejjeż tan-negozju tiegħu, xorta se jibqa' jaqla' l- flus!

Jiena naf li matul il-jiem li għaddew kien hemm kontroversja - mhux l- ewwel darba li kien hemm kontroversja bħal din - li qed toriġina minn rappreżentazzjonijiet li saru lill-ministeru għall-kompetittivita` u komunikazzjoni, minn waħda mill-għaqdiet li fil-fatt tirrappreżenta numru ta' persuni f'pajjiżna li għandhom ċerti drittijiet ta' l-awtur.

Fost affarijiet oħra, dawn qegħdin jirrakkommandaw li jkun hemm żieda qawwija fil-multi, u jekk m'iniex sejjer żball qegħdin jipproponu li jkun hemm żieda fil-multi li twassal sa Lm50,000.

Filwaqt li wieħed jenfasizza li qed tingħata konsiderazzjoni - forsi l-iktar punt sensazzjonali f'moħħ il- pubbliku Malti jew inkella f'moħħ min ried jirrapporta l-event kien li qed ikun hemm suġġerimenti li jkun hemm kundanni ta' multi sa Lm50,000 għal min jikser il-liġi – li jkun hemm żieda fil-multi, pero` hemm numru konsiderevoli ta' rakkomandazzjonijiet oħrajn.

Id-diviżjoni tal-kummerċ qed tikkonsidra dawn ir-rakkomandazzjonijiet u eventwalment meta jkun hemm il-maturazzjoni tad-diskussjoni dwar dan il- punt inkunu f'qagħda li pajjiżna jkollu wkoll żieda f'kundanni li wieħed ikollu jħallas jekk kemm-il darba jikser il-liġijiet, pero` ma naħarbux niġru u ma naħsbux li billi nagħmlu multi li fihom infushom huma esaġerati mhux se jinstab mod ta' kif dak li jkun jipprova jikser il-liġijiet.

U allura rridu nilħqu bilanċ u nsaħħu l-għodda neċessarja, u din mhijiex biss responsabbilta` tad-diviżjoni tal-kummerċ waħedha imma hija responsabbilta` li tifrex fuq diversi dipartimenti u entitajiet governattivi u fuq dawk li jimpurtaw f'pajjiżna materjal li għalkemm fih innifsu mhuwiex illeċitu, fis-sens li mhuwiex xi materjal li ma tistax tużah f'pajjiżna, pero` jkun materjal li ma jkunx ta' forma oriġinali.

Għaldaqstant irridu nassiguraw li tingħata dik il-protezzjoni neċessarja biex dak li jkun ma jiġix imħajjar jikser ir-regoli.

F'dan ir-rigward qed tingħata konsiderazzjoni lis-suġġerimenti kollha u l-persuni li pproponew dawn l-istess sitwazzjonijiet se jkollhom iċ-ċans li jkomplu jiddiskutu mad-dipartiment, inkluż miegħi bħala ministru jekk ikun il-każ, biex nassiguraw li nkunu qed nagħmlu xi ħaġa li tagħmel sens.

Pero` fl-aħħar mill-aħħar irridu nkunu f'qagħda li pajjiżna jkun ukoll in line ma' l- obbligi Ewropej u internazzjonali biex ma jkollniex abbużi li permezz tagħhom ibati min ikun għamel ix-xogħol oriġinali u jbati wkoll dak il- konsumatur li jitwikka b'affarijiet li mhumiex oriġinali għaliex mingħalih li qed jiffranka xi ftit tal-flus, imma fir-realta' jkun qed jingħata prodott ħażin.

Sur President, din il-liġi qed tagħti ċerti poteri wkoll lill-ministru li jkun responsabbli mill-proprjeta` intelletwali f'pajjiżna u fi żmenijiet differenti kien hemm ministri differenti li kienu responsabbli minn dan is- settur.

Forsi min-naħa ta' l-oppożizzjoni se nisimgħu li dan il-poter lill- ministru m'għandux jingħata, pero` dawn huma argumenti li smajniehom diversi drabi.

Jiena ngħid biss li fl-aħħar mill-aħħar ministru ta' ċertu responsabbilta` ma jistax jaħrab mir-responsabbilta` li japplika b'mod ekwu l-kondizzjonijiet tal-liġi u jiggarantixxi li min għandu r-responsabbilta` li japplika l-liġi jkollu l-għodda neċessarja biex ikun f'qagħda li japplika l-istess liġi.

U allura hawnhekk qegħdin naraw li l-liġi se tagħti l-possibbilta` li jkun hemm estensjoni ta' kategoriji ta' persuni li jkollhom jedd li japprofittaw ruħhom mill-miżuri, jiġifieri jkun hemm iktar nies li jistgħu jiġu 'l quddiem u jikklejmjaw li għandhom drittijiet fil-konfront ta' min skond huma jkun abbuża fil-konfront tagħhom.

Ukoll ikun hemm estensjoni ta' persuni li fil-fatt jistgħu jittieħdu proċeduri legali kontra tagħhom, u naturalment ikun hemm estenzjoni għal dawk li huma rimedji pprovduti permezz ta' din il-liġi.

Din l-istess liġi tipprovdi li jkun hemm termini speċifiċi rigward l-eżerċizzju ta' xi azzjoni proprju biex nassiguraw li mhux ikun hemm sitwazzjoni bla ebda limitu fejn ħadd ma jaf meta d- drittijiet jistgħu jibdew u jistgħu jispiċċaw.

Iktar kmieni fid-diskors tiegħi għamilt riferenza għall-fatt li d-danni li wieħed jiġi mġiegħel iħallas għandhom ikunu mqarrba kemm jista' jkun lejn il-ħsara jew lejn il-kontravvenzjoni li tkun saret, u dan irid isir b'mod mill-iktar trasparenti u mhux sempliċement ikun hemm l-ammonti li jridu jitħallsu.

Għalhekk irridu nsibu metodi ta' kif id-danni li wieħed jiġi mġiegħel iħallas ikunu kkalkolati b'mod li jagħmel sens u b'mod li verament ikun hemm bilanċ bejn l-illegalita` u d-dannu li jkun sar fil-konfront ta' min oriġina l-invenzjoni u mhux lil min inwaħħluh Lm10,000, lil min inwaħħluh Lm50,000 u lil min inwaħħluh Lm500!

Skond dan l-abbozz ta' liġi, il-mod ta' kif jiġu smati dawn id-danni għandu jiġi determinat b'metodi li jkunu magħrufa mill-ikbar numru ta' nies possibbli proprju biex wieħed ikun f'qagħda li jara li l-istess kriterji huma applikabbli għal kulħadd u li ma jiġux abbużati lanqas fil-konfront ta' min ikun abbuża u kiser l-istess liġijiet ta' pajjiżna f'dan il-każ.

Hemm ukoll metodi ta' kif wieħed ikun jista' jipproċedi fil-konfront ta' min allegatament ikun għamel xi forma ta' abbuż, u l-qrati li se jittrattaw dawn it-tip ta' azzjonijiet huma stabbiliti bl-istess liġi biex ikun ċar għal kulħadd li dak li qed nipprovaw indaħħlu jkun qed jiġi mwassal lil dawk kollha li b'xi mod għandhom relazzjoni ma' dawn is- sitwazzjonijiet partikolari.

Kif għidt matul id-diskussjoni, wieħed mill- għanijiet l-iktar importanti ta' din il-liġi huwa li l-piena li tingħata ma tkunx piena mitfugħa waħedha fl-ajru, imma tkun kwalifikata bi kriterji ċari b'mod li dak li jkun ikollu l-possibbilta` li jingħata wkoll dik l- informazzjoni neċessarja.

Għan ieħor ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li jkompli jsaħħaħ il-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjeta` intellettwali.

Barra minn hekk, għandu l-iskop li jkompli joħloq kuxjenza ħalli kemm dak li għamel l-invenzjoni, kemm dak li għamel il-kitba u kemm dak li ħoloq xi biċċa arti partikolari kulħadd ikun jaf fejn qiegħed u x'responsabbilta` għandu.

Minn naħa l-oħra, min jkun irid jabbuża minn din l-invenzjoni jew minn din il-biċċa xogħol ta' arti jkun jaf x'inhuma l-konsegwenzi.

Naturalment kif għidt aktar qabel irridu nifirxu iktar id-diskussjoni dwar dan is-suġġett, u għalkemm ma nafx l-andament ta' dan id-dibattitu kif se jmur, irridu nifhmu li permezz ta' din il-liġi mhux sempliċement qegħdin nieħdu l-miżuri neċessarji biex fejn ikun hemm abbuż ikun hemm inforzar b'mod iktar qawwi u b'mod iktar ekwu, imma li permezz ta' din il-liġi nkomplu noħolqu kuxjenza dwar dan is-suġġett.

Nerġa' ngħid li dan mhuwiex xi suġġett popolari, imma jaffettwa lil kulħadd.

Ma rridux ninsew li nistgħu ngawdu l-benefiċċju tal-ħidma tax-xogħol li jkun għamel ħaddieħor, imma jekk ma ninkoraġġixxux lil min ikun għamel l-isforz biex għamel investiment u uża parti minn ħajtu biex joħloq xi ħaġa partikolari billi nagħtuh il-protezzjoni neċessarja bil-liġi, inkunu ta' disservice lill- pubbliku Malti.

Għalhekk tajjeb li nużaw din l-okkażjoni biex nifirxu iktar l-informazzjoni dwar dan is-suġġett.

Huwa veru li quddiemna għandna liġi dwar inforzar aħjar - u din hija sitwazzjoni ideali - pero' nafu li se jibqa' jkun hemm persuni li jipprovaw jisirqu u jieħdu dawk id-drittijiet li mhumiex tagħhom, u se jibqa' jkun hemm persuni li jipprovaw jaqilgħu flus minn ħidma u minn investiment li jkunu saru minn ħaddieħor.

F'dan ir-rigward aħna għandna l- obbligu li nfiehmu lil kull min b'xi mod jew ieħor jista' jiffaċċjana b'sitwazzjoni ta' serq ta' proprjeta' intellettwali jew inkella ta' abbuż minn proprjeta' intellettwali u nkomplu nwasslu messaġġ ċar u qawwi li din mhijiex miżura li hija meħtieġa sempliċement biex tinforza u tassigura iktar dixxiplina.

Fil-fatt din hija miżura b'għan iktar wiesa' li tħajjar iktar persuni jinvestu flushom u ħinhom ħalli dan l-investiment iservi ta' benefiċċju mhux biss għalihom, imma wkoll biex l-ekonomija ta' pajjiżna tkun tista' timxi 'l quddiem u tkun tista' tiġi msarrfa f'żieda ta' impjiegi.

Allura rridu nqisu dan l-abbozz ta' liġi bħala għodda oħra - forsi f'għajnejn xi wħud għodda żgħira u mhux daqshekk importanti - li permezz tagħha l- kompetittivita' ta' pajjiżna tkompli twassal għal riżultati dejjem aħjar.

Din mhijiex sempliċement liġi iżolata, imma fil-fatt trid tintrabat ma' diversi liġijiet oħra eżistenti u oħrajn li għad iridu jsiru biex Malta ssir iktar kompetittiva u nagħrfu nsarrfu l-ħidma tar-riżors uman Malti għall-benefiċċju ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz, kif imniżżel fl-istess għanijiet u raġunijiet, huwa biex jittrasponi fil-liġi tagħna d- dispożizzjoni tad-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea u tal-Kunsill dwar l- inforzar tad-drittijiet tal-proprjeta' intellettwali.

Dan l-abbozz qed jagħtina għodda iktar b'saħħitha sabiex niġġieldu kontra min jikser xi dritt ta' proprjeta' intellettwali fuq bażi kummerċjali.

B'rabta ma' din il-liġi tal-lum matul dawn l-aħħar xhur iddiskutejna l-liġi tal-patents kif ukoll żewġ riżoluzzjonijiet, waħda li titlob li pajjiżna jaderixxi għall- Konvenzjoni Ewropea dwar il-privattivi u riżoluzzjoni oħra li titlob li pajjiżna jaderixxi għat-Trattat ta' Koperazzjoni dwar il-Privattivi.

Issa f'din il-liġi se nkomplu nagħtu aktar saħħa lil-liġijiet eżistenti f'pajjiżna fosthom lill-Att dwar id-drittijiet ta' l-awtur, lill-Att dwar it-trade marks u lill-Att dwar privattivi industrijali u disinji.

Kif qal il-ministru fl-introduzzjoni tiegħu naħseb li ftit huma dawk in-nies li jinteressahom minn dak li nkunu qegħdin ngħidu hawn ġew fuq suġġett daqshekk kumpless.

Pero' din hija liġi li għandha interess partikolari, cioe' li tgħin lill-ekonomija ta' pajjiżna timxi aktar 'il quddiem.

Fid- diskussjoni li kellna ftit ilu dwar it-trattati u dwar l-Att dwar il- privattivi kellna ċans nitkellmu dwar l-importanza li nħarsu lil min ikun għamel xhur jew snin jistinka sabiex jivvinta xi ħaġa ġdida.

Rajna wkoll l- importanza li nissieħbu fil-European Patents Convention u fl-Intellectual Property Organisation sabiex patents approvati f'pajjiżna jkunu rikonoxxuti u magħrufa f'pajjiżi oħra.

Issa qed nadottaw id-dispożizzjonijiet ta' din id-direttiva u qegħdin nagħmlu liġi dwar kif qed ikun protett l-awtur u fejn għandu jirrikorri meta jħoss li nkisru d-drittijiet ta' proprjeta' intellettwali li tagħha hu jkun l-awtur.

Meta wieħed iħares lejn din il-liġi jsib li l-għan prinċipali tagħha hu li l-inforzar tad-drittijiet ta' proprjeta' intellettwali tkun waħda komuni fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Din il-liġi qed toħloq il-mekkaniżmu sabiex min jiksirha u jinstab li għamel dan fuq bażi kummerċjali, ċioe' biex jaqla' l-flus minnha, jittieħdu l-proċeduri kontrih.

Sur President, se nagħti ftit tifsira għal min qed jismagħna ta' x'inhi u x'irridu nfissru bi protezzjoni.

Per eżempju, l-iskop tal-patent huwa li tkun protetta l-invenzjoni u allura l-awtur ikun jista' jieħu xi ftit return għall-impenn li jkun wettaq sabiex ħoloq din l-innovazzjoni.

Jekk dan ma jkunx il-każ u ma jkollu l-ebda financial return, żgur jaqta' qalbu u mhux se jerġa' jipprova joħloq xi ħaġa ġdida minkejja l-ħiliet u l- kapaċitajiet li jista' jkollu.

Mill-banda l-oħra jekk ikun ħallielu xi return, jipprova joħloq xi ħaġa xi ħaġa oħra innovattiva li ttejjeb dak li jkun għaddej f'pajjiżna.

Dawn in-nies huma responsabbli sabiex titjieb il- ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Imbagħad għandna t-trade marks li hija dik ir-rabta li wieħed jagħmel bejn prodott u min ikun għamilha bħal, per eżempju, ir-rabta tal-Ferrari maż- żiemel jew inkella il-ħames ċrieki ma' l-olimpjadi.

L-importanza tat-trade marks hija li l-prodott jiġi identifikat mill-ewwel malli tara l-marka marbuta miegħu u allura prodott jingħaraf mid-disinn tiegħu.

Imbagħad għandna l-liġi tal-copyright li hija aktar marbuta ma' mużika, films u kotba, u hawnhekk ukoll naraw il-protezzjoni ta' l-awtur li jkun impenja ruħu biex joħloq biċċa xogħol kreattiva.

Jekk dan ma jkollux il- protezzjoni, bħall-patents, ma jkollniex il-lussu ta' mużika, ta' kotba u ta' films li għandna llum, u kieku żgur li m'għandniex libreriji daqshekk vasti ta' kotba u diski.

Sur President, illum kulħadd qed jitkellem dwar il-qasam tar-riċerka, l- iżvilupp u l-innovazzjoni li żgur jintrabtu b'mod dirett, kemm mal-patent, kemm mal-copyrights u kif ukoll mat-trade marks.

Fil-fatt għall-Unjoni Ewropea ir-riċerka u l-innovazzjoni jgħinu sabiex jinħolqu impjiegi ġodda, jinħoloq il-ġid u tinħoloq kwalita' ta' ħajja aħjar.

Allura huwa importanti li permezz ta' liġi bħal din noħolqu xibka ta' protezzjoni għar- riżultat aħħari tas-snin ta' riċerka u innovazzjoni u ndaħħlu miżuri korrettivi għal min jikser dawn id-drittijiet.

Dawn in-nies li xogħolhom hu li jaraw kif joħolqu xi ħaġa ġdida biex itejbu l-proċess jew servizz għandhom jingħataw il-garanzija li dak li ħadmu u stinkaw għalih, għallinqas igawdu ftit il-frott tiegħu.

Illum dawn l-affarijiet huma kważi rikonoxxuti minn kull pajjiż u għalhekk jingħaqdu flimkien fit-trattati u direttivi biex jagħtu aktar saħħa lil dik il-ħaġa li tkun ġiet ivvintata.

L-innovazzjoni għandha funzjoni importantissima fil-ħajja tagħna, b'mod partikolari fl-industrija sabiex mhux biss jinħolqu prodotti ta' kwalita' aktar għolja, iżda sabiex l- industrija tagħna tkun tista' ssir aktar kompetittiva u tkun tista' tikkompeti fis-swieq f'dinja globalizzata.

Għalhekk ħafna kumpanniji jonfqu flejjes kbar mill-qligħ tagħhom fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni.

Naturalment mhux il-kumpanniji kollha jiddedikaw l-istess persentaġġi ta' flus mill-qligħ tagħhom fuq l-innovazzjoni, pero' ċerti kumpanniji f' setturi partikolari jispiċċaw ifallu mingħajr ir-riċerka u l-innovazzjoni.

Qasam li żgur jistaġna u jispiċċa jekk ma jkollux riċerka u innovazzjoni huwa l-qasam tal-farmaċewtika.

Nafu kemm jeħtieġ ħin ta' studju u riċerka sabiex tiġi vvintata xi mediċina ġdida, u allura huwa importanti li dawn ikollhom dik il-protezzjoni.

Jekk ma jkollhomx din il-protezzjoni, dawk ix- xhur u snin ta' riċerka jtiru mar-riħ.

Fis-sena 2004 fil-25 pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea intnefqu €200 biljun fuq riċerka u żvilupp, li jfisser 1.9% tal-GDP minfuqa fl-Unjoni Ewropea.

Issa l-Unjoni Ewropea poġġiet it- targets tagħha fl-istrateġija ta' Lisbona li sas-sena 2010 l-infiq fir- research and development (R&D) għandu jkun 3% tal-GDP.

Fl-Amerika l-infiq fl-R&D huwa ta' 2.9% tal-GDP u fil-Ġappun huwa 3.15% tal-GDP.

Pero' l- ekonomiji kompetituri tagħna ta' l-Ewropa għandhom infiq fl-R&D li huwa ħafna iktar minn tagħna u fil-fatt jekk inħarsu lejn x'qed jiġri fil- pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea nsibu li l-ammont ivarja bejn 3.7% tal- GDP fl-Isvezja għal 0.3% tal-GDP f'pajjiżna.

Wieħed jista' jinnota li l-akbar infiq fir-riċerka u l-żvilupp ġej mill- pajjiżi Skandinavi fejn għandhom livell għoli ta' għajxien u jiġu l-ewwel fil-gradwatorja ta' pajjiżi li għandhom l-ogħla kompetittivita'.

Insibu wkoll li f'dawk il-pajjiżi fejn hemm l-akbar infiq fir-riċerka u żvilupp hemm ukoll l-akbar ammont ta' patents reġistrati kemm mal-Euro Patents Office kif ukoll mal-US Patents Office.

Fis-sena 2002 l-Amerika kien dak il- pajjiż li kellu l-akbar ammont ta' applikazzjonijiet għall-patents, u fil- fatt dan l-ammont kien ilaħħaq 46,800 applikazzjoni.

Warajhom b'ħafna inqas jiġu l-Ġermanja b'24,500 patent application u l-Ġappun b'24,490 applikazzjoni.

Jekk naraw minn fejn ġejjin dawn il-patents insibu li l- maġġoranza tagħhom ġejjin mis-settur privat tan-negozju.

Fl-Ewropa dan ivarja minn 63% fi Spanja għal 92% fil-Finlandja.

Pero' fiċ-Ċina nisbu li 36% tal-patents ġejjin minn entitajiet governattivi.

Dan kollu huwa marbut ma' l-edukazzjoni.

Għal darb'oħra jiena qed nerġa' nsemmi l-importanza li jkollna aktar żgħażagħ ippreparati għall-isfidi tal-lum u aktar u aktar għall-isfidi ta' għada.

Ma nixba' qatt ngħidha, għax ta' kuljum niltaqa' ma' żgħażagħ li lanqas biss ikunu jafu jiktbu isimhom u l-indirizz fejn joqogħdu wara diversi snin fl-iskola u joħorġu illitterati.

Sfortunatament minkejja l-fatt li l-ispiża fl-edukazzjoni tibqa' tiżdied, pajjiżna għadu qed jesperjenza numru dejjem jiżdied ta' żgħażagħ li jispiċċaw mill-iskola mingħajr l-ebda taħriġ u wħud minnhom lanqas biss ikunu jafu jiktbu u lanqas jaqraw.

Ħalli nsemmi ftit statistika li fl- interventi li għamilt dwar il-patents ftit tal-ġimgħat ilu ma semmejthiex.

Jekk nagħtu ħarsa lejn il-persentaġġ ta' dawk iż-żgħażagħ bejn l-20 u l-24 sena li komplew sal-livell sekondarju, insibu li pajjiżna jinsab fl-aħħar post minn fost il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

F'Malta inqas minn 50% ta' l-istudenti f'dan l-age group waslu sal-livell sekondarju meta l- average tal-25 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea huwa ta' aktar minn 75%.

Il- pajjiżi kollha, minbarra Spanja u l-Portugall, jaqbżu s-70%.

Imbagħad insibu pajjiżi li ssieħbu magħna bħar-Repubblika Ċeka fejn il-persentaġġ ta' żgħażagħ bejn l-20 u l-24 sena li waslu sal-livell sekondarju jaqbeż id-90%.

Huwa inkwetanti wkoll il-persentaġġ ta' early school leavers, jiġifieri dawk iż-żgħażagħ ta' bejn it-18 u l-24 sena li ma jkunu qed jieħdu l-ebda forma ta' taħriġ.

F'dan ir-rigward pajjiżna għandu wkoll l-ogħla rata ta' school leavers fejn il-persentaġġ huwa ta' 47% meta l-average tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea huwa ta' 15%.

Mhux ta' b'xejn li għandna ammont kbir ta' persuni jirreġistraw għal xogħol li huwa elementary occupation, jiġifieri impjieg li ma jeħtieġ l-ebda taħriġ.

Dan jiġi rifless ukoll fuq il-fatt li qed ikollna ħafna żgħażagħ li qed idumu biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Sur President, jiena bħal sħabi niltaqa' ma' ħafna żgħażagħ li jiġu għandna għall-għajnuna sabiex isibu impjieg u jiddispjaċini meta jiġi żgħażugħ li jkun temm l-iskola fl-eta' ta' 16-il sena u wara għaxar snin skola ma jkun kapaċi jagħmel xejn.

Mhux faċli li tgħinhom isibu impjieg għaliex kif qed ngħid ma tantx ikollhom x'joffru, pero' mill-banda l-oħra ma jkunx faċli lanqas li tikkonvinċihom sabiex jieħdu xi kors ta' l-ETC.

Pajjiżna għandu l- akbar persentaġġ ta' persuni li qed jirreġistraw għall-ewwel impjieg tagħhom.

F'Malta nsibu li 30% ta' dawk li jirreġistraw għax-xogħol qed ifittxu l-ewwel impjieg tagħhom meta l-average fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea hu ta' 18.3%.

Xtaqt issa nkompli ftit fuq il-patents.

Kif diġa' għidt, meta wieħed jivvinta xi ħaġa sabiex din ma tkunx ikkupjata mingħajr il-kunsens ta' l- inventur, tiġi reġistrata mal-patents office.

F'pajjiżna n-numru ta' patents reġistrati mal-patents office baqa' jiżdied sena wara l-oħra, u l- akbar ammont ta' patents li għandna f'pajjiżna huma fil-qasam tal- farmaċewtika.

Sabiex inkomplu nsaħħu l-liġi tal-patents fuq skala akbar dan il-Parlament approva li naderixxu għal żewġ trattati; l-ewwel wieħed il- European Patents Convention magħmul minn 31 pajjiż Ewropew iżda mhux kollha membri ta' l-Unjoni Ewropea, u Malta kienet l-aħħar pajjiż mill-25 membru li permezz ta' dan il-Parlament approvat li nissieħbu f'dan it-trattat.

Permezz ta' dan it-trattat il-patents reġistrati f'dawn il-pajjiżi membri jridu jirrikonoxxu dawn il-patents approvati.

Il-European Patents Office jirċievi madwar 178,000 applikazzjoni għal patent kull sena u jsiru 800,000 applikazzjoni oħra mferrxin ma' l-erbat irħijat tad-dinja.

Illum insibu li jeżistu madwar 400 miljun patent rikonoxxuti madwar id-dinja.

Ftit tal-ġimgħat ilu pajjiżna aderixxa wkoll għall-Patents Co-operation Treaty li jinkorpora fih 133 pajjiż imferrxa mad-dinja u allura dan it- trattat jitlob li jkun hemm reġistru internazzjonali ta' dawk il-patents rikonoxxuti f'dawn il-pajjiżi membri.

Iżda minkejja dawn il-liġijiet u t- trattati mimlija kollha miżuri u drittijiet xorta nibqgħu naraw min jipprova jisraq għaliex li tikkopja xi ħaġa li tkun ivvintata minn xi ħaddieħor huwa serq.

Dan isir anke minn kumpanniji ġganteski.

Ftit ta' xhur ilu l-Microsoft instabet ħatja li kisret il-liġi tal-patent u ġiet ordnata tħallas lill-inventur, persuna mill-Gwatemala, is-somma ta' $9 miljuni.

Iżda l-figura hija ħafna iżgħar mis-somma li ntalbet mill-inventur li kien qed jitlob is-somma ta' $500 miljun, u dan għaliex ħafna mit- talbiet tiegħu ma kenux milqugħa.

Din il-persuna mill-Gwatemala kienet applikat għal patent fl-1990 għaliex kienet ħolqot xi biċċa software u allura b'xi mod saret ġustizzja magħha.

Dan kien każ fejn għal darba jidher li l-ħuta ż-żgħira rnexxielha tirbaħ fuq il-ħuta l-kbira.

Dawn it-tip ta' każijiet ta' ġlied dwar patents bejn kumpanniji kbar huma komuni ħafna.

Per eżempju, l-IBM fetħet kawża dwar patents kontra l-Amazon.com kif ukoll kawżi kontra l-Kodak, kontra l-Agfa u kontra s-Sanyo.

Għalhekk dawn il- liġijiet huma importanti għax meta jkollna dawn it-tip ta' kawżi u jingħataw ir-raġun ikun xieraq li min ikollu raġun jieħu l-premju li jixraqlu.

Ngħid xi ħaġa oħra fuq il-copyright li hija marbuta l-iktar ma' kotba, mużika u films.

Naħseb li l-iktar kelma li norbtu ma' serq ta' copyright hija l-piracy li tfisser l-ikkupjar ta' xogħol ta' l-awtur bi skop ta' bejgħ u distribuzzjoni.

Il-kelma piracy toqgħod eżatt f'dan il-kontest u fil-fatt meta tagħmel riċerka fuqha ssib li l-piracy huwa marbut mal-passat meta kienu jaħtfu l-vapuri, u naħseb hija tifisira eżatt ta serq bla skruplu ta' xejn fejn dak li jkun jikkopja b'mod kważi perfett kopji oriġinali.

Din hija ħaġa li tippreokkupa ħafna nies għaliex qed jonqos id- dħul possibbli għall-awtur.

L-iktar tipi komuni ta' piracy huma ta' video u computer games, DVDs, diski ta' mużika u computer software.

F'pajjiżna mhux l-ewwel darba li nisimgħu li ġew elevati eluf ta' kopji ta' diski kkupjati u mhux l-ewwel darba li nisimgħu jew naraw fl-aħbarijiet it-tkissir ta' miljuni ta' kopji ta' diski kkupjati.

Minbarra li tkun qed issir ħsara lil-industrija tkun qed issir ukoll ħsara lil-awtur innifsu.

Fl-2001, minħabba dan l-ikkupjar illegali ta' CDs, fl-Amerika kellhom 4.5% tnaqqis fil-bejgħ, fil-Kanada kellhom tnaqqis ta' 9.6% u fil-Ġermanja kellhom tnaqqis ta' 9.2%.

Jiena naħseb li ħafna minna ltaqgħu ma' mużiċisti jew kantanti li jilmentaw li wara li jkunu nefqu kwantita' ta' flus u ddedikaw kwantita' ta' ħin biex jipproduċu xi CD isibu li wara ftit ġranet din tiġi ikkupjata u tkun għall-bejgħ bi ftit liri għaliex ikun hawn min huwa bla skruplu u jikkopja b'mod illegali dawn id-diski.

Dan mhuwiex fair fuq nies li jiddedikaw ħajjithom u ħinhom għal affarijiet bħal dawn u hija wkoll kompetizzjoni inġusta.

Kif jista' jkun hemm kompetizzjoni ġusta bejn min jikkopja diska bi ftit ċenteżmi u ma jħallas l-ebda taxxi u m'għandu l-ebda spejjeż ta' overheads u kumpanniji u awturi li jagħmlu ħafna spejjeż biex jipproduċu dik l-istess diska b'mod oriġinali?

Il-protezzjoni tal- copyright hija dritt għall-awtur u normalment biċċa xogħol li tkun reġistrata mal-Copyright Office għandha protezzjoni awtomatika mill- ħolqien tagħha sa 70 sena mil-mewt ta' l-awtur, filwaqt li meta x-xogħol ikun anonimu jew ta' psewdonimu l-ħajja tal-copyright hija ta' 95 sena mill- pubblikazjzoni jew 120 sena minn meta tinħoloq.

Naħseb li l-ikbar piracy li teżisti hija fid-downloading ta' mużika fil- forma ta' MP3.

Dan huwa mod modern kif tniżżel kull tip ta' mużika mingħajr ma tħallas xejn.

Min ma jiftakarx fil-każ ta' Napster?

Din kienet search engine minn fejn kienet tiġi downloaded kull tip ta' mużika, f'ċerti każijiet anke mużika li tkun għadha ma daħlitx fis-suq.

Kien fatt bħal dan li fetaħ il-bibien għal kawżi kontra Napster għaliex kienet indaqqet tip ta' mużika metallika qabel ma ħarġet fis-suq, iżda dawk li jużaw in-Napster baqa' jikber u għalhekk daħlet ir-Recording Industry Association of America li talbet biex jitwaqqaf is-servizz offrut min- Napster.

Minkejja l-ħafna appelli Napster tilfu l-kawża u kellhom iwaqqfu dan is-servizz li kien sar tant popolari ma' min kien jagħmel użu mill- internet u kellhom iħallsu wkoll US$26 miljun f'danni.

L-iktar piracy komuni huwa l-ikkupjar ta' diski, DVDs u videos li jinbiegħu bis-soldi.

Għalkemm il-kwalita` żgur tkun ħafna agħar mill- oriġinali, huma ħafna dawk in-nies li jirrikorru biex jixtru xogħol ikkupjat minħabba l-prezz baxx.

Il-bejgħ ta' pirated copies wasal anke fuq l-internet.

Fir-Russja, minn kull għaxar DVDs li jinbiegħu disa' ma jkunux oriġinali u sitta minn kull għaxar CDs li jinbiegħu jkunu kopja falza.

Kif għidt qabel, l-awtur ikun nefaq ħafna flus biex joħloq biċċa xogħol biex titgawda minna.

Fil-fatt ikun hemm min tant jemmen f'dak li jkun qed jagħmel li jkun lest li jirriskja flusu kollha.

Meta ftit snin ilu Mel Gibson ħolom biex jagħmel "The Passion of the Christ" nefaq madwar Lm30 miljun li bdew jgħidu ġejjin minn butu, emmen fih u ħa r-riskju, iżda kellu raġun għax dan kien wieħed mill-iktar films li daħħal flus.

Imma dan il- film xorta kien ġie kkupjat b'mod illegali madwar id-dinja kollha u jintqal li f'pajjiżna dan kien l-iktar film li tiegħu nbiegħu kopji foloz.

Naħseb li kulħadd jaf li l-piracy tad-DVDs hija mifruxa ħafna fiċ-Ċina.

Minkejja l-abbużi li hemm il-gvern Ċiniż għamel numru ta' liġijiet biex jiġġieled din it-tip ta' kriminalita`.

Is-sena l-oħra żewġ Amerikani ntbagħtu 30 xahar ħabs u weħlu multa kbira fiċ-Ċina wara li kienu jbigħu DVDs ikkupjati fuq l-internet għal US$3.

Intqal li fuq perjodu ta' tmien xhur dawn kienu biegħu madwar 180,000 kopja ta' DVDs u daħħlu madwar US$850,000.

Imbagħad insibu wkoll is-software piracy li hija wkoll mifruxa ħafna.

F'rapport li ħareġ mill-Business Software Alliance jingħad li fis- sena 2003 it-telf minn software piracy kien jammonta għal Lm29 biljun bl- iktar tliet pajjiżi li fihom jitwettaq dan it-tip ta' serq ikunu ċ-Ċina, il- Vietnam u l-Ukrajna.

Tajjeb ngħidu li s-software piracy huwa illegali kemm jekk ikun għan-negozju kif ukoll jekk ikun għall-użu personali.

Huwa fatt li meta tixtri software mhux oriġinali huwa ħafna orħos bħall- affarijiet l-oħra kkupjati iżda minbarra li tkun qed tikser il-liġi meta tixri pirated software żgur li se jkun ta' kwalita` inferjuri mill- oriġinali.

Ftit tal-ġranet ilu fl-Amerika persuna li tmexxi website li toffri kopji ta' software tressqet il-qorti u qalet li kienet għamlet $20,000 fi profitti iżda l-investigazzjonijiet waslu biex qalu li din il-persuna kienet għamlet madwar $2.5 miljuni fi profitti fuq bejgħ ta' software.

Fil- fatt il-proċess għadu għaddej u din il-persuna qed tistenna li tingħata sentenza li tista' twaħħalha ħames snin ħabs u multa ta' iktar minn $200,000.

Tajjeb li ngħid li l-ksur ta' proprjeta` intellettwali ssir f'ħafna forom differenti u f'pajjiżi fejn il-protezzjoni hija limitata hija iktar lampanti.

Per eżempju, iċ-Ċina qiegħda fl-ewwel post fejn hemm l- ikbar serq tad-drittijiet ta' proprjeta` intellettwali.

F'dan il-pajjiż kull ħaġa mis-sema 'l isfel tkun ikkupjata, u tvajra minn karozzi sa parts ta' ajruplan u minn mediċina sa designer clothing.

Ftit ilu l-kumpannija General Motors akkużat kumpannija Ċiniża li mmanifaturat karozza eżatt bħal wieħed mill-mudelli tagħhom.

Il-ktieb ta' Bill Clinton "My life" kien għall- bejgħ għal $5 ftit ġimgħat biss wara li kien ħareġ.

La qed nitkellem fuq il-kotba xtaqt nagħmel ftit kumenti fuq każi partikolari li qed jiġru f'pajjiżna u forsi fil-winding up il-ministru jkun f'pożizzjoni li jiċċara l-affarijiet.

Hawnhekk qed nirriferi għall- ikkupjar ta' kotba permezz ta' photocopier.

Naħseb huwa sigriet magħruf li huwa komuni li hawn studenti li jagħmlu photocopy ta' ktieb sħiħ u mbagħad jillegawh ħafna drabi jew għaliex il-ktieb jkun out of stock jew jista' jkun għax il-ktieb ikun iqum ħafna flus.

Għandna istituzzjonijiet li jagħmlu photocopies ta' kotba u jgħadduhom lill-istudenti kontra ħlas ħafna inqas milli kieku xtraw ktieb.

Il-liġi tal-copyright ma tolqotx lill- istudenti, imma jekk konna qed nagħlqu għajnejna għal xi ħaġa illegali bħalma huwa l-ikkupjar ta' kotba, x'se jiġri minn issa 'l quddiem?

Huwa veru li jekk l-ikkupjar ma jsirx fuq bażi kummerċjali jinbidel ix-xenarju kollu, iżda tajjeb li l-kwestjoni dwar l-ikkupjar ta' textbooks tkun iktar ċara.

Sur President, il-ħidma kordinata bejn membri tal-pulizija u d-Dwana f'pajjiżna qed tħalli ħafna frott mhux biss fil-qbid ta' DVDs u CDs foloz iżda anke fi qbid ta' prodotti oħra.

Fil-ġurnal "The Times" ta' nhar is- Sibt kien hemm aħbar interessanti fejn intqal li d-Dwana ta' pajjiżna ġiet magħżula mill-customs department ta' l-Ewropa bħala l-iktar waħda li kellha suċċessi.

L-istess rapport maħruġ minn Brussels jgħid li iktar minn 2 miljun prodott ikkupjat inqabad mid-Dwana Maltija u madwar l-Ewropa kollha l-ammont maqbud kien ta' 75 miljun item.

La qed nitkellem fuq qbid ta' oġġetti counterfeit xtaqt ngħid xi ħaġa fuq it-trademarks u l-branding.

Kif diġa' għidt, it-trademarks huma protetti b'din il-liġi li tpoġġi wkoll miżuri fuq min jikkupjahom.

Tajjeb ngħidu wkoll li f'każ li trademark tagħmel snin mhux użata jew ma tibqax tkun rikonoxxuta ma' prodott din titneħħa mil-lista tat-trademarks.

Hawnhekk nista' nsemmi l-każ ta' l-Aspirin li kienet trademark ta' Bayer iżda meta l-kelma aspirin bdiet tintuża bħala pillola kontra l-uġigħ din spiċċat minn trademark.

Għalhekk huwa essenzjali li jkun hemm dan il- framework li jipproteġi d-dritt ta' l-awtur.

Pajjiżna għaraf jirfina l- liġijiet dwar patents u trademarks matul is-snin għax nemmnu fis-sħiħ li dawn in-nies, li f'ħafna każi neħduhom for granted, għandhom bżonn ir- rikonoxximent tal-ġid li jkunu wettqu.

Żgur li l-maġġoranza tan-nies lanqas qatt jgħaddilhom minn moħħhom kemm ikunu għaddew ħin u ljieli bla rqad u kemm ikunu nefqu flus dawn l-inventuri sakemm joħorġu b'xi skoperta ġdida.

Kif diġa` għidt, dawn in-nies li xogħolhom huwa li jivvintaw xi ħaġa sabiex jagħmlulna ħajjitna aħjar għandhom bżonn il-protezzjoni, u għalhekk aħna naqblu fuq protezzjoni xierqa għad-dritt ta' l-awtur u protezzjoni tad- drittijiet tal-proprjeta` intelletwali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, qabel xejn ikolli nagħmel kumment biex nifraħ lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Chris Agius għar-riċerka estensiva li għamel u għad-diskors tiegħu li kopra s-suġġett kollu anke mill-aspett tekniku u tana anke ċerta statistika interessanti ħafna.

Jidher li kellu diskors ippreparat tajjeb u jagħmel ġieħ lil dan il-Parlament li jkollna diskorsi ta' dan il-kalibru.

Fil-fatt ħadt pjaċir nisimgħu b'attenzjoni u ħaqqu prosit.

Din il-liġi li hija tajba u jiena naqbel magħha hija intenzjonata biex tittrasporta direttiva ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li kieku ma jkunx hemm xi direttiva ta' l-Unjoni Ewropea kieku dawn it-tip ta' liġijiet tekniċi jibqgħu ma jiġux quddiemna.

Pero` wieħed irid joqgħod attent li meta jittrasporta liġi minn korp ta' leġislazzjoni estera li jkollha nozzjonijiet ta' natura ġuridika totalment differenti minn dawk imħaddna fil-qafas legali tagħna wieħed irid joqgħod iktar attent.

Għalkemm bħala pajjiż obbligati li nassorbu d-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea, pero` l- ewwel irid isir skrutinju quddiem il-kumitat ta' skrutinju fil-Parlament.

Jekk ikollna r-riservi tagħna nagħmluhom, u l-ministru għandu dritt fil- kunsill jieħu vot kif jidhirlu u għandna persentaġġ ta' saħħa tal-vot f'dak il-kunsill.

Pero` una volta d-draft proposal isir direttiva, pajjiżna jkollu jadottaha.

Imma dan ma jfissirx li pajjiżna jrid jittrasporta liġi cut and paste.

Meta niġu biex nadottaw id-direttivi irridu nadottaw is- sustanza ta' dik id-direttiva, għax inkella jkollok sistema ġuridika f'pajjiż b'ħafna liġijiet oħra marbutin ma' l-istess tip ta' proċedura, imbagħad f'daqqa waħda tiddaħħal liġi li, out of the blues, jibda jkollok konċetti ġuridiċi totalment ineżistenti fil-kodiċi ta' proċedura tagħna.

Fil-fatt, f'din il-liġi qasira għandna xejn inqas minn proċedura differenti minn kif issir kawża normali quddiem il-qrati u għandna l-introduzzjoni ta' tliet mandati ġudizzjarji totalment differenti li ma kenux jeżistu qabel u li, bid-dovut rispett lejn l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, bl-akkanitiżmu kollu tiegħu li jintroduċi liġi wara l-oħra, lanqas hu qatt ma ħolom bihom.

U se nistaqsi: Għaliex dawn it-tliet tipi ta' poteri ġodda ta' eżekuzzjoni li qed jingħataw lill-qrati tagħna qed nillimitawhom biss għall- kwestjoni ta' intellectual property?

Għaliex ma konniex iktar kawti u għamilniehom ukoll sa ċertu punt applikabbli għall-kawżi kollha u għamilna introduzzjoni fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili tagħna?

Hawnhekk se jkollna proċeduri paralleli fejn tista' tmexxi b'mod u tista' tmexxi b'mod ieħor u se jkun hawn ċertu ammont ta' konfużjoni.

Dak hu l- ewwel punt li xtaqt nagħmel, u se jkolli ċans nitkellem ftit iktar fit-tul fuqu.

It-tieni punt li nixtieq nagħmel huwa li għal dak li jikkonċerna l- proprjeta` intellettwali, qed nitkellmu biss fuq aspetti ċivili.

Il-ħabib tiegħi, il-Ministru Ċensu Galea jew xi ħaddieħor min-naħa tal-gvern ħabbar li l-gvern beħsiebu jħarrax ħafna l-aspett kriminali tal-protezzjoni tal- proprjeta` intellettwali.

Issa jiena qed ngħid li kull pajjiż għandu ċ- ċirkostanzi tiegħu.

Jien m'għandix l-istatistika fuq kemm hi verament mifruxa l-użanza ħażina fejn in-nies jabbużaw mill-proprjeta` intellettwali f'pajjiżna, u m'għandix din l-istatistika għaliex attwalment ma teżistix u ma nafux kemm verament f'Malta hemm abbużi tad-drittijiet intellettwali fuq il-proprjeta`.

Pero` mill-esperjenza tiegħi ta' avukat nista' ngħid illi 80% ta' l-ekonomija sewda f'pajjiżna hija bbażata fuq dawn l-abbużi.

Huwa fatt ukoll – u forsi l-gvern ma jafx - li għandek persentaġġ qawwi ta' nies fil-kummerċ li jew għax iridu, jew anke mingħajr ma jkunu jafu, qegħdin jiksru d-drittijiet intellettwali tal-proprjeta`.

Jien naħseb li kieku kelli nistaqsi lill-ħabib tiegħi l-Onor.

Tonio Borg dwar kemm tressqu każijiet il-qorti fuq ksur tal-liġi tal-copyright, ta' l- intellectual property u tat-trademarks fuq livell kriminali, naħseb li jirrispondini li wara l-kawżi tad-drogi, l-iktar li hemm kawżi huma fuq dawn l-affarijiet.

Għalhekk qed ngħid li filwaqt li hemm bżonn li pajjiżna jaġġorna ruħu u nuru aktar serjeta`, min-naħa l-oħra rridu nimxu pass wara pass fuq din il-kwestjoni b'aktar kawtela u b'aktar prudenza.

Għaliex?

Għaliex jekk tqum filgħodu u tgħid li kulmin jikser il-liġijiet tal-copyright jew jikser xi liġi tad-dritt intellettwali se jeħel 20 sena ħabs, 15-il sena ħabs, jew jeħel Lm100,000 multa jew Lm50,000 multa, se tkun qed tiskossa bil-qawwi dak li sfortunatament huwa parti mill-ħajja tagħna f'Malta!

Issa jiena m'iniex qiegħed hawn biex naqbeż għan-nies tal-monti tal-Belt jew tal-monti tal-Furjana jew ta' Ħal Qormi, li ma jmurx ikun hawn xi ħadd li jgħid li qed nitkellem b'dan il-mod għaliex dawn forsi jistgħu jkunu klijenti tiegħi.

Jien mhux qed ngħid hekk, anzi qed ngħid li s-serjeta` hija indispensabbli għal dan il-pajjiż għax inkella l-investituri barranin ma jeħduniex bis-serjeta`.

Pero` wieħed ma jistax jittrawmatizza s-suq mil- lejl għan-nhar.

Per eżempju, diġa` ħarraxna l-penali tal-liġijiet tal- copyright, daħħalna anke ċerti emendi, u d-deterrent diġa` beda jinħass.

Imma ma tistax telimina din il-problema.

Jekk għandek mijiet ta' nies li għal snin sħaħ l-għajxien tagħhom kien jiddependi fuq dan it-tip ta' negozju, ma tistax teliminah f'ġurnata.

Trid teliminah bil-fażi, u s'issa dan li kien qed jiġri.

Bil-mod il-mod l-abbużi qegħdin jonqsu sostanzjalment, u meta l-maġistrati tagħna ġew biex jinfliġġu l-pieni wżaw ċertu kawtela.

Il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Chris Agius, semma li barra minn Malta hemm min jeħel 30 xahar ħabs.

S'issa f'Malta għadu ħadd ma weħel ħabs fuq din il- kwestjoni, u għalkemm il-Kodiċi Kriminali tagħna jagħti lok għall-ħabs, l- ebda maġistrat f'Malta, minkejja li kien hawn eluf ta' kawżi, għadu qatt ma ta piena ta' ħabs.

Pero` l-maġistratura tagħna taf in-nies.

Il-qrati tagħna m'humiex, skond kif jaħsbu ħafna nies, qegħdin f'xi bozza jew maqtugħin min-nies, anzi huma viċin in-nies xi kultant iktar minna l- parlamentari għax jaraw il-ħajja ta' kuljum.

Jekk tmur il-qorti għandek suq!

Kull kawża immaġinabbli taħt il-kappa tax-xemx!

Kawżi ċivili, kawżi kriminali, jiġifieri l-qrati tagħna jgħixu l-ħajja tal-poplu.

U allura jiena nħoss li b'ċertu kawtela u għaqal, il-maġistratura tagħna bdiet bil- mod il-mod iżżid id-doża tal-pieni.

Meta kont għadni nilħaq avukat jien, min kien jagħmel dan it-tip ta' reat kien jeħel ħmerija ta' Lm20 multa, kważi daqs kawża tad-distrett.

Illum hemm min jeħel minn Lm1,500 sa Lm3,000 multa, jiġifieri qed nuru s-severita`, u għalkemm għadhom ma bdewx jitfgħu nies il-ħabs, pero` jasal iż-żmien li jibdew jissentenzjaw in-nies għall- ħabs, imma b'ċertu kawtela.

Mill-esperjenza tiegħi bħala avukat, nista' ngħid li hemm ħafna nies li mingħajr ma jafu - u għalhekk irridu noqogħdu attenti issa mill-aspett ċivili - qed jiksru dawn id-drittijiet.

Għaliex?

Għaliex illum tliet kwarti tal-prodotti f'Malta - u mhux qed nesaġera meta qed ngħid dan, allavolja statistika ma teżistix - mhumiex importati direttament imma huma kollha frott ta' parallel trading.

Fil-fatt għandek grossisti fl-Ewropa u minn kullimkien li jixtru merċa minn aġenti, jixtru merċa direttament mis- sidien, mill-factories, jixtru prodotti li jkunu seconds, ikollhom kuntratti ma' kumpanniji li jassembiljaw taħt ċerti labels, u hemm taħwid enormi!

Huwa faċli li wieħed jirreġistra liġi, pero` l-verita` hi li meta jkollok il-parallel trading ma tista' qatt kważi tgħid jekk oġġett huwiex kopja jew le.

Fil-fatt, bosta kienu s-sentenzi tal-qrati tagħna - ma ġibtx il-lista hawn imma jekk irid il-ministru nibgħathielu - fejn il-qrati tagħna b'sentenza wara l-oħra illiberaw lil dak li jkun, allavolja jkollok ir-rapport ta' l-esperti, għaliex l-unika prova li jkun hemm tkun li l- kopja ma tkunx ġejja mill-aġent awtorizzat, imma mingħand aġent ieħor li jkun qed jagħmel il-parallel trading.

Imma l-parallel trading mhuwiex kontra l-liġi.

Issa meta qabel kont tikkopja, per eżempju, il-videos, kont tinduna li hija kopja.

Jekk tikkopja l-elettronika, li mhijiex xi ħaġa materjali, ma jkunx hemm differenza fil-prodott - u hawn ma naqbilx mal-kollega tiegħi, l-Onor.

Chris Agius – u jkun tajjeb daqs l-oriġinal.

Kopja downloaded mill-internet u kopja oriġinali miġjuba mill-importatur awtorizzat, ikunu ta' l-istess kwalita` kompletament għall-intellectual property.

Fejn jidħlu ħwejjeġ jew żraben ta' ċerta ditta b'xi mod tinduna u taqbadhom, għalkemm ikolli ngħid ukoll li llum prodotti li huma kopji tant saru ta' kwalita` tajba - u hemm każijiet għaddejjin fil-qrati li huma ta' uġigħ ta' ras kbira għal min irid jiġġudika biex jasal għal ċerti konklużjonijiet - illi ġieli jkun aħjar mill-oriġinal.

Pero` għalissa ninsew dawn l-affarijiet għaliex hawnhekk qed nitkellmu fuq proprjeta` intellettwali.

M'hu veru xejn li prodott li jkun kopja ta' proprjeta` intellettwali bħalma huma programmi ta' software, DVDs, eċċetra se jkun inferjuri għall- oriġinal għaliex dan ikun tajjeb u ugwali daqsu.

X'qed ngħid?

Fl-opinjoni tiegħi, ikun ferm għaqli li qabel ma ngħaddu din il-liġi nirregolaw ftit il-parallel trading.

Mhux qed ngħid li m'għandux jiġi aċċettat il- parallel trading għax ma tistax tagħmel dan.

Parallel trading tfisser li inti qed tixtri mhux direttament mingħand is-sid jew mingħand l-aġenti, imma qed tixtri mingħand grossisti li jkollhom is-supply.

Din m'hemm xejn ħażin fiha u f'Malta minn dejjem kellna l-grossisti li jqassmu, pero` wieħed irid joqgħod attent u jrid jara kif jirregolarizza l-parallel trading għax inkella se jkollna dan it-taħwid.

Per eżempju, hemm każijiet il-qorti fejn xi ħadd jimporta fridges ta' ċertu marka u jittella' l-qorti mill-uniku aġent li jkun jimportahom f'Malta għaliex jgħidlu li qed juża t-trademark tiegħu.

Min ikun ittella' l-qorti jgħidlu li dawn mhux bilfors kopji imma jkun importahom direttament mingħand kumpannija A li qiegħda l-Italja u l-prodott ikun identiku.

Dawn huma l-kawżi, u mhux faċli li tasal biex tipprova.

U hemm nies bħalissa li għandhom oġġetti maqbudin mill-pulizija eżekuttiva, u jekk tmur id-dwana tara garaxxijiet kbar b'oġġetti maqbudin qed jitmermru hemmhekk għax l-inkjesti ma jistgħux jikkonkluduhom għax ma tistax tasal għal konklużjoni "A" jew konklużjoni "B".

Għalhekk qed ngħid li hemm bżonn nirregolarizzaw il-parallel trading f'dan il-pajjiż u mhux neliminawh għax inkella l-prezzijiet jisparaw 'il fuq u kważi jkollna cartels.

Sur President, issa se nidħol fil-liġi proprja.

Għaliex qed ngħid illi qed immorru lil hinn mill-proċeduri normali tagħna?

Għaliex skond il- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, il-poteri eżekuttivi ta' l- imħallfin u l-maġistrati tagħna huma definiti tajjeb.

Meta nbiddlu xi biċċa poter ta' mħallef jew ta' maġistrat jew inneħħu xi mandat li seta' joħroġ il-maġistrat jew l-imħallef, jinqala' kjass kbir għax qed nitkellmu fuq il- poteri ta' l-organu ġudizzjarju.

M'huwiex ħażin li nżidu l-poteri eżekuttivi tal-qrati tagħna, għax kuntrarjament għal dak li jintqal anke mill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici illi l-problemi kbar huma tort ta' l- imħallfin u ta' l-avukati, l-ikbar problema fil-qorti hija li ma tistax tesegwixxi s-sentenzi tal-qrati tagħna.

U din jgħidhielek kulħadd, u meta titkellem ma' min huwa involut fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja jgħidlek li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici għamel foul meta qal hekk, għax għandu raġun biss sa ċertu punt għaliex il-problema monumentali hija l-esekuzzjoni tal-mandati.

Jiena naħli ħin twil inċempel lill-marixxall biex jesegwixxi mandat, qisu qed jagħmillek pjaċir, meta tiġi biex tagħżel konsenjatarju kważi jkun irid jagħżlu hu - min jaf għaliex?! – u meta tipprova tesegwixxi mandat mill- qorti ma jirnexxilekx.

Per eżempju, jekk tagħmel sekwestru l-bank, iddum biex iġġib risposta jekk hemmx flus jew le.

Imbagħad biex tiżbanka u mbagħad biex tagħmel is-subbasta!

Hija l-esekuzzjoni tas-sentenzi tagħna li qed iddgħajjef il-preġju ta' l-organu ġudizzjarju tagħna u mhux l-għoti tas- sentenzi!

Huwa veru li l-kawżi l-antiki jeħlu, pero` ma tistax tippretendi li jekk ikun hemm każ li ilu għaddej ħames snin u titfgħu quddiem imħallef jew arbitru li jrid jerġa' jisma' x-xhieda u japprezza x-xhieda, se jagħtik sentenza mill-ewwel!

Mill-esperjenza tiegħi nista' ngħid li matul is-snin qed ikollna ferm iktar sentenzi.

U mhux veru li l-kawżi mhux qed jimxu, anzi qed jimxu b'ċerta speditezza!

Li jdejjaq lill-imħallfin – u għandhom raġun għaliex dawn huma nies bħal ħaddieħor - huwa li jitwikkew b'kawżi antiki, dokumenti u notifiki neqsin, u ġieli jkun hemm anke l-mewt ta' wieħed mill-konvenuti u jkun hemm dan it-tip ta' taħwid.

U għalhekk idumu l- kawżi.

Ħafna drabi l-kawżi jdumu wkoll mhux għax ma jikkonkludux ruħhom, għax meta każ jikkonkludi ruħu, jekk is-sentenza ma tingħatax dak inhar stess tingħata darba oħra, u rarissimu ma tingħatax is-sentenza.

Il-proċessi ma jiġux konklużi minħabba li meta l-imħallef imur biex jagħti sentenza isib jew digriet jew biċċa mill-file nieqes jew inkella notifika nieqsa.

Fil- verita`, il-problema monumentali li hemm il-qorti hija waħda ta' esekuzzjoni.

Issa għal xi raġuni jew oħra, l-intellectual property saret l- iktar ħaġa importanti f'pajjiżna, u darb'oħra se ngħid għaliex.

La tgħaddi din il-liġi, l-iktar li se jkollhom poteri l-imħallfin tagħna - ma nafx għaliex, mhux qed ngħid li hija ħażina, imma ċerti aspetti għandna napplikawhom għal kollox - huwa fuq il-kwestjoni tal-protezzjoni tad- drittijiet tal-proprjeta` intellettwali.

Jekk jiena għandi proprjeta` mobbli, proprjeta` immobbli, flus u eredita`, dawk se jkunu sekondarji.

L-iktar ħaġa importanti f'pajjiżna la tgħaddi din il-liġi se tkun - għax aħna jew nejja jew maħruqa - se tkun l- intellectual property.

Sur President, jiena se nibqa' in possession bil- permess tiegħek, u darb'oħra nispjega dawn l-erba' poteri ġodda li se jkollhom il-qrati tagħna li m'huma xejn ħlief mandati esekuttivi jew kawtelatorji uniċi li huma resi applikabbli biss għal dawn il-każijiet.

U se ngħid għaliex inħoss li dawn il-mandati ġodda għandhom sa ċertu punt japplikaw għal kollox, u se ngħid ukoll għaliex dawn l-innovazzjonijiet ma jmisshomx daħlu f'lex specialis imma jmisshom daħlu part and parcel fil- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili mal-mandati l-oħra kollha.

Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jose` Herrera jibqa' in possession.

Issa nsejjaħ lill-Ministru Ċensu Galea biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal

nhar it-Tlieta, 14 ta' Novembru 2006, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2006 sat-30 ta' Settembru 2007.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jirregola l-Infurzar ta' Drittijiet ta' Proprjeta` Intellettwali - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tieni Qari; u

Diskussjoni miftuħa dwar rapport maħruġ mis-Segretarjat għan-Negozji Żgħar u s-Self Employed - Kontinwazzjoni. --------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti; u Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Sur President, f'dawn il-ftit minuti li ġejjin xtaqt inqajjem xi punti li ta' min jiddiskutihom bħalissa.

Riċentement il- gvern ħabbar il-proġett tal-park and ride system tal-Furjana li bdiet topera ftit tal-ġranet ilu u jidher li dan il-proġett kulma jmur qed iżid il-popolarita` tiegħu.

M'hemmx dubju li dan huwa proġett bżonnjuż, pero` xtaqt inwassal xi punti ta' kritika dwar dan il-proġett minħabba li, fil- fehma tiegħi, hemm xi nuqqasijiet li għandhom jiġu indirizzati.

Aħna bħala oppożizzjoni naqblu li għandha tiġi mtaffija l-problema tal-parking fl- inħawi tal-belt Valletta.

Nafu wkoll il-konsegwenzi li jista' jkun hemm jekk nibqgħu nipposponu din il-problema u matul iż-żmien ikollna niffaċċjaw problemi ikbar ta' trasport li dejjem qegħdin jiżdiedu.

M'hemmx dubju li s-sistema tal-park and ride bdiet topera fuq art li kienet parti mill-Furjana u jirriżulta li sa ftit tal-ġranet ilu kienet isservi wkoll bħala parkeġġ għall-karozzi ta' nies li kienu jaħdmu fl-inħawi fejn qiegħed il-park and ride system.

Bħalma nafu, f'dawk l-inħawi hemm ħafna uffiċini tal-MEPA, għandek l-uffiċini tal-Maltacom, l-uffiċini ta' l-ADT u fi żmien kien hemm ukoll il-kumpless tal-ħażna tas-Sea Malta u uffiċini oħrajn.

F'dik l-area partikolari kienu jipparkjaw anke nies li jiġu biex jinqdew mill-Furjana stess.

Issa kif nafu, il-ministru ħabbar li għalissa l-park and ride huwa b'xejn għal kulħadd, u nittama li jibqa' b'xejn għal kulħadd.

Pero` ma ta l-ebda konferma li xi darba tista' ssir xi tariffa fuq din is-sistema.

Konsegwenza ta' dan, jistgħu jintlaqtu xi ħaddiema li ġew kostretti li jipparkjaw hemmhekk għax il-parkeġġ fejn kienu jipparkjaw qabel illum huwa parti minn din is-sistema, u allura m'għandhomx alternattiva oħra ta' parkeġġ.

Wisq nibża' li jekk 'il quddiem isir xi ħlas marbut ma' din is-sistema ta' parkeġġ jistgħu jintlaqtu ħażin dawn il- ħaddiema.

U għalhekk ta' min jikkonsidra wkoll dan l-aspett.

Nixtieq ukoll li jsiru xi arranġamenti dwar is-sistema ta' traffic lights li qed jikkontrollaw din l-area partikolari, speċjalment it-traffic lights li jagħtu għall-junction li toħroġ minn fejn il-MEPA.

Ta' kull filgħodu qed ikun hemm serbut twil ta' karozzi li jistennew dawn it-traffic lights jaqilbu, u jkolli ngħid li l-parti tal-junction li tagħti minn ġol-MEPA u tibqa' ħierġa fi Triq Sant'Anna l-Furjana m'għandhiex tibqa' b'mod li wieħed irid jistenna daqshekk fit-tul biex ikun jista' joħroġ minn hemm.

Il- konsegwenza hija li t-traffiku li jkun ġej mid-daħla prinċipali tal-MEPA qed isib serbut ta' karozzi li ħafna drabi ma jkunx qed ilaħħaq ma' dawn it- traffic lights partikolari.

Għalkemm nifhem li f'dawn il-ġranet kien hemm tentattivi biex dawn it-traffic lights jiġu aġġustati fil-ħin, pero` nitlob lid-dipartiment konċernat biex kemm jista' jkun jikkonsidra li t-traffic lights tal-junction li tagħti fuq in-naħa tax-xellug tad-daħla tal-MEPA titħalla aċċessibbli mingħajr ma jkun hemm restrizzjoni żejda, minħabba li jista' jagħti l-każ li dan it-traffic jiżdied fl-inħawi.

Għaldaqstant filwaqt li nsostni li jsir użu minn dan il-proġett għax dan huwa proġett li sar minn flus il-poplu b'eluf kbar ta' liri, irid jitkompla x-xogħol biex kemm jista' jkun tiġi solvuta l-problema tat-traffiku fil- Belt Valletta jew għallinqas ninkoraġġixxu lin-nies jagħmlu użu mit- trasport pubbliku.

Il-problema tagħna hi li għad għandna nies li kontinwament jonqsu milli jużaw is-sistema ta' trasport pubbliku għax m'hijiex effiċjenti biżżejjed, u nafu li kull sena qed ikollna inqas nies li jużaw it-trasport pubbliku f'pajjiżna.

Il-park and ride system ma rridux narawha bħala s-soluzzjoni tal-problema tal-parkeġġ fil-Belt Valetta, u għalkemm bħala proġett jgħin biex jinstab iktar spazju, wieħed irid jikkonsidra li qegħdin sempliċement nixxiftjaw il-problema mill-Belt u nieħdu areas ikbar fil-Furjana, bil-konsegwenza li qegħdin noħolqu impatt fuq residenti u ħaddiema li kienu jipparkjaw f'dawn l-inħawi wkoll.

Għalhekk irridu naraw x'inhuma l-miżuri verament effettivi biex it-trasport pubbliku nagħmluh effiċjenti u nħajru lin-nies jużawh.

Il-park and ride system mhijiex is-soluzzjoni għal kollox għaliex jiena xorta għadni nara problema ta' parkeġġ fil-belt Valletta, u wieħed irid jara kif din is- sistema tal-park and ride se tibda taħdem speċjalment meta jiżdiedu l- ammonti ta' karozzi li jibdew jużawha għax ikunu kostretti jagħmlu hekk minħabba t-tariffi li beħsiebu jintroduċi l-gvern wara Marzu li ġej.

Nerġa' nappella li għandu jittieħed in konsiderazzjoni l-aspett soċjali ta' ħafna ħaddiema li jaħdmu f'dawk l-inħawi u ma jistgħux jagħmlu mod ieħor ħlief li jmorru ix-xogħol bil-karozza tagħhom.

Xtaqt naċċenna wkoll għal problema oħra li nqalgħet dan l-aħħar min-naħa tal-ministeru għall- affarijiet rurali u l-ambjent dwar in-nuqqas ta' konsultazzjoni mal- kunsilli lokali fir-rigward ta' l-għażla tas-civic amenity sites.

Dan l-aħħar iltqajt ma' diversi kunsilli lokali li lmentaw miegħi dwar il- problema ta' nuqqas ta' konsultazzjoni dwar l-għażla ta' dawn is-civic amenity sites.

Fis-snin tmenin fil-lokalita` ta' Ħal Luqa kien hemm miżbla li kienet ilha tinġema' għal diversi snin.

Issa ilha magħluqa għal ħafna snin, pero` issa tħabbar li l-gvern kellu l-ħsieb li jintroduċi civic amenity sites f'dawn l-inħawi.

Jiena naf li għandna bżonn dawn it-tip ta' faċilitajiet biex niddisponu mill-iskart goff f'pajjiżna, pero` meta jsiru inizjattivi bħal dawn il-ministru għandu jikkonsulta ma' l-istakeholders involuti.

Il-kunsilli lokali huma gvernijiet lokali li jirrappreżentaw lill- poplu u għandhom ikunu informati b'dak kollu li qed jiġri.

Nafu li fir- rigward tas-sit ta' Ħal Luqa l-kunsill lokali ma qabilx ma' dan is-sit u xtaq li l-gvern jieħu azzjoni jew jirrimedja l-pożizzoni.

Jidher li l- ministeru se jibqa' għaddej bil-pjanijiet tiegħu minkejja l-oġġezzjonijiet li ressaq il-kunsill lokali f'dan ir-rigward.

Wieħed irid jipprova jieħu in konsiderazzjoni li dawn it-tip ta' faċilitajiet joħolqu problema għal ċerti lokalitajiet b'mod partikolari meta l-faċilitajiet jistgħu jkollhom xi forma ta' impatt fuq ir-residenti tal-madwar.

Għaldaqstant wieħed jistaqsi jekk saritx konsultazzjoni qabel ma dawn is- siti ġew imħabbra li se jiġu magħżula u mmexxija 'l qudiem biex il- faċilitajiet jinfetħu malajr kemm jista' jkun.

Ta' min jgħid li l-gvern issa riesaq lejn l-aħħar sena qabel l-elezzjoni ġenerali.

F'dawn l-erba' snin m'għamel xejn fuq din il-faċilita`, u għaliex issa riesqa l-elezzjoni ġenerali jrid jipprova jagħmel kollox f'daqqa għad-detriment ta' ħafna nies li ilhom jilmentaw min-nuqqas ta' konsultazzjoni.

Dan il-każ ġara fir- rigward ta' l-impjant ta' Sant'Antnin.

Smajna wkoll dwar in-nuqqas ta' konsultazzjoni mal-NGOs fir-rigward ta' għażla ta' siti ta' proġetti kontroversjali, u issa qed naraw li anke rigward l-għażla ta' proġetti żgħar iżda bżonnjużi ta' civic amenity sites ma saritx konsultazzjoni kif kellha ssir, u l-kunsilli lokali jinsabu urtati ħafna għall-mod kif aġixxa l-ministru magħhom f'dan ir-rigward.

Jien nixtieq inqajjem punt ieħor importanti.

Dan l-aħħar għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari dwar il-proġett tal-pont maħsub fil-bypass ta' l- Imrieħel.

Kif nafu hemmhekk kellna inċidenti fatali ftit tax-xhur ilu u bħala deputat fuq id-distrett jiena tlabt lill-ministru biex ipoġġi kopja tal-pjanti fuq il-mejda tal-Kamra dwar dan il-proġett, liema proġett jinsab quddiem il-MEPA.

Skond l-AROS Convention in-nies għandhom dritt ikunu jafu x'se jsir f'din il-parti tat-triq, imma sal-lum il-ġurnata l-ministru għadu ma ppreżentax din l-informazzjoni, anzi kull meta għamilt mistoqsija parlamentari, ir-risposta li ħadt għal ħames darbiet kienet li t-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

Jiena nħoss li dan mhuwiex trattament xieraq minn ċerti ministri f'din il- Kamra dwar il-bżonn li tingħata informazzjoni importanti ħafna.

Qed nitkellmu fuq hamlet ta' nies li ilhom ibatu minn din il-konsegwenza għal diversi snin u sfortunatament kien hemm inċidenti fatali fejn is-sena li għaddiet żewġ persuni żgħażagħ tilfu ħajjithom intortament f'dan il-post.

Għaldaqstant nemmen li din l-informazzjoni kienet isservi ta' utilita' speċjalment għal nies li bi dritt tagħhom ikunu jafu x'se jsir fuq dan il- każ partikolari.

Pero' jidher li sal-lum il-ministru qiegħed jipprova jittratieni milli jagħti l-informazzjoni lil dan il-Parlament.

Qabel ma jiskadili l-ħin xtaqt inqajjem punt ieħor dwar il-bżonn li jiġi mħares il-parkeġġ fil-lokalitajiet.

Dan l-aħħar smajna li l-ministru qiegħed jagħti fondi li ġew imfaddlin mill-urban improvements fund li kellha l-MEPA.

Dan huwa fond li ġej mit-taxxi tan-nies jew inkella mill- ħlasijet ta' l-applikanti li japplikaw quddiem il-MEPA biex jagħmlu tajjeb għal ċerti proġetti.

Jiena naqbel ma' din l-iskema għaliex qed tagħti wkoll ċerta flessibilita' lill-applikanti li ma jistgħux jipprovdu parkeġġ fil-permess għall-iżvilupp u allura jkunu qed jagħtu xi ħaġa bħala planning gain lin-nazzjon biex jintuża għal skopijiet fil-komunita'.

Iżda safejn naf jien dan il-fond partikolari kellu jintuża biex tiġi eliminata l-problema ta' parkeġġ li mhux qed tiġi pprovduta minn ċerti żviluppi li jsiru fil- lokalitajiet.

Ilum għandna l-iskema tal-commuted parking payment scheme (CPPS) li hija simili ħafna għal dan il-fond partikolari.

Suppost skond il-policies tal- pjan ta' struttura matul dawn l-aħħar snin il-gvern kellu juża dawn l- iskemi biex jipprovdi parkeġġ li suppost ġie provdut f'dawn l-aħħar snin fil-lokalitajiet tagħna.

U għalhekk nixtieq nistaqsi kemm dawn il-miżuri ntużaw għal dan l-iskop.

Illum il-ġurnata huwa bżonnjuż li nagħtu flessibilita' lill-applikanti li jħallsu dawn it-tip ta' skemi, pero' rridu nassiguraw li dawn il-flus li qegħdin iħallsu dawn in-nies jintużaw għall- problema li ħafna drabi tinħoloq minħabba dak it-tip ta' żvilupp.

U wieħed jista' jieħu in konsiderazzjoni biex dawn it-tip ta' fondi li issa se jingħataw lill-kunsill lokali jintużaw biex itaffu l-problema ta' nuqqas ta' parkeġġ f'ċerti żoni kummerċjali li hemm fil-lokalitajiet tagħna.

Sur President, ma xtaqtx intawwal minħabba li l-kollega tiegħi għandu l-ħin tiegħu wkoll, pero' qabel nagħlaq ngħid biss li b'risq il-ħtieġa ta' l- iżvilupp fil-ħajja taċ-ċittadin fil-komunitajiet tagħna hemm bżonn li jkun hemm il-konsultazzjoni meħtieġa u tingħata l-informazzjoni li jkun hemm bżonn.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Naturalment ħafna nies ma jqisux il-ħin ta' l- Aġġornament bħala xi ħin daqstant importanti, pero', fl-opinjoni tiegħi, xi kultant huwa l-iktar ħin importanti għar-raġuni li hija l-unika okkażjoni li jkollu d-deputat parlamentari biex jikkummenta fuq xi aspett li jkun qed idejqu jew xi ħaġa ta' interess nazzjonali u jġib awareness politika fil-pajjiż.

Illum xtaqt nitkellem fuq żewġ affarijiet li kienu fl- aħbarijiet.

L-ewwel waħda hija l-kwestjoni tas-servizzi sigrieti f'Malta.

Ikolli nistqarr li personalment għandi r-riservi tiegħi ta' kif din l- aġenzija qed tiffunzjona, u dan qed ngħidu mhux għax irrid nitfa' xi dawl ikrah fuq il-kap tas-servizzi sigrieti f'Malta imma għaliex irrid nikkritika l-liġi li għandna.

L-esperjenza wrietna li l-liġi tagħna tas-servizzi sigrieti hi ħażina, għandha d-difetti tagħha, hija perikoluża u xi kultant il-mod ta' kif joperaw is-servizzi sigrieti jfakkarna f'pajjiżi fejn m'hemmx liberta'.

Xi kultant meta jkollok is-servizzi sigrieti b'wisq poteri u marbutin wisq - u se ngħid kif - ma' l-eżekuttiv, jiġifieri mal-Kabinett u mal-gvern, allura jistgħu jkunu ta' xkiel għat-tgawdija tal-libertajiet fundamentali taċ-ċittadini f'pajjiż demokratiku.

Issa llum ħafna pajjiżi għandhom is- servizzi sigrieti u s-CIA għandha l-branka tagħha.

Pero' aħna m'aħniex fi gwerra, m'aħniex dittattorjat, imma aħna pajjiż liberu.

Għandna l- liberta' ta' l-istampa, il-liberta' tal-kelma, għandna d-drittijiet tagħna garantiti mill-Kostituzzjoni, għandna l-qrati tagħna li għandhom tradizzjoni nobbli ħafna u allura meta tintroduċi xi ħaġa f'pajjiż li ma tmurx mad-demm tagħna, irid ikollna ċertu kawtela.

Din hija l-ewwel kritika tiegħi, u niftakar qalha darba sottovoce f'xi dibattitu l-Onor.

Gavin Gulia.

Meta s-servizzi sigrieti tagħna jiġu biex jaġixxu, jiġifieri biex jittappjawlek il-mobile u t-telephone, jiftħulek l-envelopes mingħajr ma tkun taf, jiċċekkjawlek id-data tiegħek fuq il- computer tiegħek, jidħlulek fuq l-internet address tiegħek biex jinvestigawk, ħaġa ta' l-għaġeb u totalment inaċċettabbli f'pajjiż demokratiku, minflok ma l-aġenzija tmur għand membru tal-ġudikatura tagħna biex iġġib il-warrant, tmur għand il-ministru responsabbli!

U dan mhuwiex aċċettabbli.

Għaliex?

Għaliex jista' jkollok aġenda politika moħbija wara ċerti investigazzjonijiet li jsiru.

Mhux l-ewwel darba li jiena u sħabi ddiskutejna dan l-issue.

Jiena ma neskludix li jista' jkun li, minħabba xi aġenda moħbija, fuq direzzjoni tal-gvern, per eżempju, aħna d-deputati ta' l-oppożizzjoni nkunu qed niġu investigati u jkunu qed jittappjaw dak li nkunu qed ngħidu personalment b'mod sigriet bejnietna.

Għaliex?

Għaliex l-awtorizzazzjoni tingħata mill-gvern li jista' jkollu interess li jagħmel dan li qed ngħid.

Mhux qed ngħid li qed isir hekk, għaliex naf li l-Onor.

Tonio Borg, il- ministru responsabbli minn dan il-qasam, bid-difetti kollha tiegħu kif għandi jien, huwa bniedem serju.

Pero' għada pitgħada jista' jkollok persuna oħra hemmhekk jew fuq din in-naħa tiegħi li jkollha aġenda moħbija u tista' tisserva bis-servizzi sigrieti biex tħammeġ u tirrikatta intortament lil ċerti persuni.

Il-liġi li għandna tgħid li lanqas għandek dritt tkun taf jekk hemmx warrant, x'fih il-warrant, meta sar jew min iffirmah.

Dan huwa ħażin u għandu jkun hemm persuna indipendenti li tkun maġistrat jew qorti kriminali biex tara jekk hux il-każ li tawtorizza l- investigazzjoni bis-servizzi sigrieti, u mbagħad isiru dawn l- investigazzjonijiet u mhux jaqbdu u jsiru.

Illum pulizija ma jistax imur jagħmillek search jew sekwestru ta' persuna mingħajr il-mandat tal- maġistrat, imma biex jinvestigaw lili jew lilek, Sur President, mingħajr ma nkunu nafu fuqxiex, ikun hemm il-fiat ta' l-eżekuttiv tal-gvern u s- servizzi sigrieti li jkunu qed jinvestigaw il-kontijiet bankarji tiegħi, jagħmlu riċerki fuq proprjeta' tiegħi, jiċċekkjawli t-telefonati, fejn insiefer, fejn nibgħat it-tfal l-iskola, ma' min niltaqa' u ma' min inkun.

Dan huwa ħażin u perikoluż.

Dik l-ewwel ħaġa li xtaqt ngħid, u qed ngħidha fil-Parlament għaliex nixtieq li tingħata prominenza.

It-tieni ħaġa, issa qed tidħol id-drawwa li f'ċerti karigi qed indaħħlu s- secret service, u jekk jien informat tajjeb – għaliex setgħu gidbuli – qed isiru rapporti tas-secret service u min jirċievi r-rapport lanqas ikun jaf hu stess għaliex persuna tkun ġiet iċċensurata li hija security risk.

Meta avviċinajt membri tal-gvern stess fuq każ partikolari tal-maġġur Pierre Vassallo qaluli li ma jafux x'inhi security risk.

Dan huwa ċittadin Malti bħal ħaddieħor li qed jaspira li javvanza fil-kariga tiegħu kif għandu dritt kulħadd u kif għandu dritt l-istess Segretarju Parlamentari Tony Abela.

Ma naħsibx li biex laħaq segretarju parlamentari għaddejnieh mis-secret service biex naraw jekk hux security risk u jekk kellux xi konnessjonijiet x'imkien 'l hawn u 'l hemm, imma laħaq segretarju parlamentari għax kellu fiduċja fih il-Prim Ministru.

M'iniex qed ngħid li m'għandex tikkonsulta, imma trid tindaga, tibgħat għal min hu responsabbli fl-aġenzija u tistaqsi għaliex persuna qed tiġi ttimbrata bħala security risk.

Il-bieraħ kont qed naqra artiklu tad-direttur ta' l-armata.

Jiena lanqas kont naf li hemm direttur ta' l-armata, għaliex għalija l-kap ta' l- armata huwa l-brigadier.

Din hija realta' fid-dinja kollha.

Mela aħna għandna xi undersecretary of state?

Il-kap ta' l-armata huwa l-brigadier u l-ebda direttriċi jew direttur m'huma l-kap ta' l-armata.

Jiġifieri se niżvalutaw kariga bħal dik li l-brigadier ikun jaqa' taħt direttur?!

Skond il-liġi, il-brigadier jiġi ogħla mid-direttur u din hija realta' fid-dinja kollha.

X'jiġifieri tgħid li għax hemm il-kwestjoni l-ġdida tal-privacy ma tistax tindaga għaliex qed jgħidu li huwa security risk?!

Jiġifieri tippermetti li dak li jkun jiġi mħammeġ u ma tiċċekkjax għax qed iħammġuh għax inkella tkun qed tiksirlu d-drittijiet tiegħu?!

Tkun qed tiksirlu d-drittijiet tiegħu jekk ma tindagax u tara għaliex hemm persuna jew aġenzija li qed tgħid li dan huwa security risk.

Jekk tiċċekkja għaliex huwa security risk ma tkunx qed tindaħallu fuq id-dritt tal-privacy tiegħu, anzi huwa l-oppost.

Għandek tindaga u tibgħat għal dak li jkun u tara ftit l-affarijiet.

Jekk ikun sar xi rapport 30 sena ilu li persuna kienet security risk, din se tibqa' security risk sakemm tmut?!

Jekk bniedem żbalja b'mod dixxiplinarju 30 sena ilu, allura dan huwa rovinat għal dejjem?

Dik hi l-umanita' f'pajjiżna?!

Dan huwa s-sens ta' ġustizzja u ekwita' f'dan il-pajjiż?!

Jekk bniedem żbalja 25 sena ilu, allura dan ikkundannat għal għomru li qatt ma jista' jagħmel progress f'ħajtu?

Jekk din hija s-soċjeta' li qed ngħixu fiha, lanqas irrid inkun parti minnha!

Jiena nifhimha li mhux se tpoġġi bniedem f'kariga sensittiva li kien il- ħabs fuq hold-up, imma ma naċċettahiex li bniedem li llum qed juri l- kapaċitajiet tiegħu, tipprova tirrovinalu l-karriera tiegħu għax xi 25 sena ilu kellu xi kwestjoni ta' dixxiplina de minimis.

Din hija inaċċettabbli.

Huwa ħażin li l-gvern idaħħal is-secret service għax l-iskop tas-secret service huwa l-protezzjoni ta' l-istat Malti minn xi invażjoni, minn xi kolp ta' stat, minn xi atti sovversivi jew biex nipproteġu dan l-istat mill- kriminalita' organizzata jew mill-kriminalita' grossolana.

M'għandniex nużaw is-secret service biex naraw jekk bniedem għandux jilħaq direttur jew spettur u jsir xi rapport minn wara dahru.

Hawn xi ħadd li jaħseb li kulmin ħa promozzjoni qatt ma kellu xi rapport f'ħajtu?

Mhux kulħadd ikollu problemi?!

Mhux kulħadd jiżbalja?!

Illum kont qed nitkellem ma' wieħed u għidtlu li jiena ma jdejjaqnix li jkollok ministru jew prim ministru, jew kap ta' l-oppożizzjoni jew deputat parlamentari, jew imħallef li jiżbalja.

Mhux kulħadd jiżbalja!

Dan il- Parlament daqskemm għamel żbalji!

Hija xi ħaġa naturali li niżbaljaw.

Hemm min jiżbalja mod, u hemm min jiżbalja mod ieħor, u għalhekk imbagħad jidħol is-sens ta' dak li huwa reasonable.

Il-gvern daħħal il-kwestjoni tas- secret service fl-armata.

Allura għada pitgħada se jdaħħalha fil-pulizija, se jdaħħalha fl-avukati biex jara min se jilħaq fl-AG's office jew min se jilħaq maġistrat!

Se jdaħħalha fil-maġistrati biex jara min se jilħaq imħallef u se jdaħħalha fl-imħallfin biex jara min se jsir prim imħallef?

Allura l-ewwel ħaġa li għandu jagħmel huwa li jdaħħal is-secret service fid- deputati ħalli jara min għandu jilħaq segretarju parlamentari, min għandu jilħaq ministru, min għandu jilħaq prim ministru, u kulħadd jispiċċa sottoskrutinju ta' aġenzija misterjuża!!

Din hija witch-hunt!

Jekk il-gvern se jipprova juża din l-aġenzija għal dawn l-għanijiet, allura jrid ibiddel il-liġi u jagħmel din il-parti ta' l- eżerċizzju tas-secret service aktar trasparenti billi fil-prinċipju bażilari ta' audi alteram partem u tad-dritt naturali tal-bniedem li jinstema', tagħtih id-dritt li jiġġustika lilu nnifsu.

Kif tista' b'xi mod tegħleb xi ċensura mingħajr id-dritt li tiddefendi ruħek kif suppost?

Mela minn wara l-kwinti tista' tipprova tirrevedi dik id-deċiżjoni billi tmur quddiem kummissjoni oħra li hija sigrieta daqs is-secret service nnifisha.

Dak huwa l-mod ta' kif bniedem jista' jiġġustifika lilu nnifsu?

Dak huwa ta' twerwir!

Se naslu fi stat li npoġġu l-karrieri tal-poplu dipendenti fuq aġenzija misterjuża u sigrieta, qisna qegħdin fil-cold war, taħt Stalin jew taħt Hitler jew taħt Mussolini jew taħt Pinochet?!

F'dan l- istat se nispiccaw jekk se nagħtu lil din l-aġenzija dawn il-poteri skjaċċanti.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 14 ta' Novembru 2006, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

VETTURI TAL-GVERN

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif issir l-għażla ta' kull karozza mixtrija u għal liema għan tkun inxtrat tip ta' vettura minn oħra?

F'dan ir- rigward nitlob li saħansitra jiġu ppreżentati t-tenders ta' kull vettura, kemm ta' dawk mixtrija kif ukoll ta' dawk mikrija.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SIR PAUL BOFFA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21819 u jikkonferma li l-isptar Sir Paul Boffa se jsir lukanda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-isptar Sir Paul Boffa se jibqa' jintuża bħala sptar ta' l-onkoloġija sakemm jittlesta l-isptar ta' l-onkoloġija ġdid ġewwa Zammit Clapp.

Huwa jkun prematur illi wieħed joqgħod jispekula x'se jsir wara u f'kull każ il-ministeru għat-turiżmu u kultura u l- awtorita' tat-turiżmu m'għandhom l-ebda applikazzjoni għal żvilupp ta' lukanda f'dan is-sit.

FONDI MILL-UE

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif se jintnefqu il-Euro 805 miljun imwegħda mill-Unjoni Ewropea sa l-elezzjoni li ġejja u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra b'mod dikjarat kif se jintnefqu eżatt?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-flus li ġejjin mill-Unjoni Ewropea għas-snin 2007- 2013 qed jiġu programmati.

Iż-żewġ abbozzi ta' programmi tal-fondi strutturali, operational programme I u operational programme II, ilhom pubbliċi u fuq il-websites prinċipali tal-gvern minn Ġunju u Lulju ta' din is-sena.

Dawn jagħtu indikazzjoni tajba ta' kif se jintnefqu l-flus (anke b'eżempji ta' inizjattivi), mhux biss sa l-elezzjoni iżda għas-seba' snin li ġejjin.

Il-proġetti speċifiċi jintgħażlu formalment meta jkun hemm qbil formali bejn il-Kummissjoni Ewropea u Malta fuq il-programmi.

Dan mistenni li jintlaħaq sa l-aħħar ta' din is-sena.

WINDFARMS

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jispjega b'mod ċar kif il-gvern baqa' sabiex jaħdem flimkien mal-privat fir-rigward tal-windfarms, meta illum jista' jinvesti direttament fil-proġett il-poplu Malti permezz tal-finanzi mill-Ewropa ġaladarba llum nafu kemm jiswa l-investiment li se jibda jrendi f'enerġija fi żmien disgħa snin?

Għaliex il-gvern qed jaħdem mal-privat u min huma dawk li tefgħu l-interess tagħhom fis-sejħiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-gvern, permezz tal-MRA, ħareġ sejħa għall- espressjoni ta' interess għall-iżvilupp ta' windfarms fl-ibħra territorjali Maltin.

Kif kien indikat f'din is-sejħa, huwa l-ħsieb tal-gvern li jinbnew windfarms fuq bażi ta' public private partnership fejn hu qed jagħti konċessjonijiet għall-iżvilupp fuq siti fil-baħar li jiġu stabbiliti, waqt li mbagħad ikunu l-kumpaniji privati li jidħlu għall-finanzjarjament ta' l- iżvilupp, l-operat u l-manutenzjoni ta' dawn il-windfarms u r-riskji kollha assoċjati ma' żvilupp bħal dan.

L-elettriku ġġenerat ikun jista' jinbiegħ skond tariffi stabbiliti bejn il-partijiet konċernati.

Il-ħsieb tal-gvern huwa li r-riskji li jġorru magħhom teknoloġiji ġodda għandhom jinġarru propju minn dawk li jkunu qegħdin jippromwovuhom u b'hekk għandhom ikunu l-kumpaniji privati li jidħlu għal dan ix-xogħol.

Il-lista ta' kumpaniji u konsorzja li tefgħu espressjoni ta' interess għall- iżvilupp ta' windfarms fl-ibħra territorjali Maltin kienet ippubblikata mid- dipartiment tal-kuntratti.

TNEĦĦIJA TA' SIĠAR

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jiswa l-proġett ta' tneħħija tas-siġar u affarijiet simili fil-Belt Valletta?

Jista' jgħid x'se jħawwel minflok il-ftit siġar li hemm quddiem Kastilja u għalxiex se jsir u kemm se jintnefaq u x'se jgawdi l-poplu Malti minn dan il-proġett?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SKEJJEL TA' L-ISTAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm studenti barranin hemm fil-livell primarju u sekondarju fl-iskejjel ta' l-istat?

Kemm minnhom huma minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti barranin fil-livell primarju u sekondarju fl-iskejjel ta' l-istat hu ta' 546.

In-numru ta' dawk li ġejjin mill-Unjoni Ewropea huwa ta' 206.

SKEJJEL TAL-KNISJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm studenti barranin hemm fil-livell primarju u sekondarju fl-iskejjel tal-Knisja u dawk indipendenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti barranin (inkluzi dawk mill- Unjoni Ewropea) fl-iskejjel tal-Knisja u Indipendenti hu kif jidher hawn taħt:

| |Prima|Sekondarji| | |rji | | |Skejjel | 20 | 13 | |tal-Knisja | | | |Skejjel |272 |256 | |Indipendenti| | |

In-numru ta' studenti mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea fl-iskejjel tal- Knisja u indipendenti hu kif jidher hawn taħt:

| |Primar|Sekondarj| | |ji |i | |Skejjel | 9 | 8 | |tal-Knisja | | | |Skejjel |150 |169 | |Indipendenti | | |

STUDENTI BARRANIN FL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' studenti barranin fl-universita' li bdew jattendu xi kors din is-sena?

Liema kors qed jattendu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din is-sena daħlu 336 student barrani li minnhom 61 ġejjin minn pajjizi ta' l-Unjoni Ewropea.

Informazzjoni dwar in-numru ta' studenti f'kull kors se titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SKEJJEL – ARTIFICIAL TURF GROUNDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu ppjanat li jsiru grounds ta' ħaxix artifiċjali fl-iskejjel ta' l-istat matul din is-sena finanzjarja?

Fejn u kemm se jintnefqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kull fejn se tinbena skola ġdida qed jiġi kkonsidrat għandux ikun hemm ground b'ħaxix artifiċjali.

Il-kunsill Malti għall- isports jinvesti wkoll f'faċilitajiet bħal dawn.

ASSENTEIŻMU FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kif se jikkumbatti l- assenteiżmu fl-iskejjel ta' l-istat biex dan jibda jonqos?

Jista' jgħid kemm ġew rapportati studenti li naqsu li jattendu l-iskola matul din is- sena skolastika sa l-aħħar ta' Ottubru?

Kull kemm żmien l-iskejjel tal- Knisja u indipendenti jridu jirrapportaw lid-diviżjoni studenti li ma jattendux?

ONOR.

LOUIS GALEA: Parti mix-xogħol tas-sezzjoni ħidma soċjali fl-iskejjel hu li l-istudenti kollha jibbenefikaw mill-edukazzjoni bl-aħjar mod possibbli.

Informat li meta s-sezzjoni jkollha rapporti ta' assenteiżmu, is-social workers jagħmlu żjarat fid-djar u fl-iskejjel u kull intervent ieħor neċessarju biex jaraw ir-raġunijiet għala xi tfal ma jkunux qegħdin jattendu l-iskola.

Is-social workers jgħinu lil dawn l-istudenti u lill- familja tagħhom u xi drabi lill-iskejjel sabiex it-tfal jkunu jistgħu jerġgħu jiġu integrati lura fl-iskejjel.

Informat li għadu kmieni biex wieħed jagħti n-numru ta' studenti li naqsu li jattendu l-iskola mindu fetħet din is-sena sa l-aħħar ta' Ottubru.

Informat li l-iskejjel tal-Knisja u dawk indipendenti jinnotifikaw lid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni bin-numru ta' studenti li ma jattendux kull xahar tas-sena skolastika u l-informazzjoni tiġi verifikata f'kull term.

SPORTS FL-ISKEJJEL TA' L-ISTAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il siegħa fil-ġimgħa huma dedikati għall-isports fil-livelli kollha ta' l-iskejjel ta' l-Istat?

Kemm hemm għalliema tal-PE u kemm minnhom ġew ingaġġati għal din is-sena skolastika?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-iskejjel primarji hu ddedikat siegħa u nofs fil- ġimgħa għall-P.E. waqt li fl-iskejjel sekondarji, forms 1 u 2 għandhom żewġ lezzjonijiet u forms 3, 4 u 5 għandhom lezzjoni waħda fil-ġimgħa.

Dawk l- istudenti li jagħżlu l-P.E. bħala option ikollhom erba' lezzjonijiet fil- ġimgħa.

Informat ukoll li b'kollox f'Malta u Għawdex hemm 24 għalliem/a Peripatetic tal-P.E. li minnhom sebgħa ġew ingaġġati din is-sena fl-iskejjel primarji.

In-numru ta' għalliema tal-P.E. fl-iskejjel sekondarji hu ta' 102 li minnhom ġew ingaġġati erbgħa għal din is-sena skolastika.

FREE FLIGHT TICKETS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21832 u jgħid min huma u x'jisimhom dawk il-persuni li jgawdu minn free flight tickets mil-linja nazzjonali Air Malta?

Jista' jgħid kull persuna kif tikkwalifika biex tgawdi minn dan il- benefiċċju?

Jista' jgħid kemm dawn il-persuni għamlu użu minn dawn il-free flight tickets tul dawn l-aħħar tliet snin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk l-Onor.

Interpellant ma jispeċifikax għal liema persuni qed jirriferi, ma nkunx f'pożizzjoni li nagħtih l-informazzjoni li qed jitlob.

RETTUR TA' L-UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid ta' xiex ir-rettur ta' l-universita' qed jieħu Lm15,000 konsulenza mill-OPM?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi.

DWAL F'ĠONNA PUBBLIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21829 u jgħid min hu responsabbli biex jara l-up keep u l-manutenzjoni tas-sistemi tad-dawl fil-ġonna pubbliċi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-manutenzjoni tas-sistema tad-dawl ta' ħafna ġonna li ġew upgraded riċentement taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali ta' fejn jinsabu.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu f'moħħu xi ġnien partikolari, inkun nista' nagħtih informazzjoni iżjed preċiża.

MALTACOM - FREE UNLIMITED CALLS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21830 u jgħid min huma u x'jisimhom dawk il-persuni li jgawdu minn free unlimited calls mill-Maltacom?

Jista' jgħid kull persuna kemm-il linja tal-mobile u linja fissa tipposedi?

Jista' jingħata rendikont dettaljat ta' l-infiq minn kull persuna fuq kull linja tul dawn l-aħħar tliet snin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk l-Onor.

Interpellant ma jispeċifikax għal liema persuni qed jirriferi, ma nkunx f' pożizzjoni li nagħtih l-informazzjoni mitluba.

SURCHARGE FUQ ID-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Peress illi r-risposta ta' mistoqsija parlamentari 21240 mhux biss hija vaga imma ma tirrispondi assolutament xejn, jista' l-Ministru jagħti risposta aħjar, jekk mhux preċiża għallinqas stima ta' surcharge impost biex jirrispondi għall- mistoqsijiet parlamentari 21645, 21644 u 21817?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

POST BLA TARAĠ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li jitmexxa l-każ ta' anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li ilha żmien titlob biex il-gvern jipprovdilha post peress li dak li għandha hu bit-taraġ u għandha problemi tal-qalb?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni tal-persuna ndikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

UFFIĊJALI GOVERNATTIVI ĠEWWA BRUSSELS

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 20413 li wiegħed li se jirrispondi f'xi seduta aktar tard?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jalludi għall-uffiċjali governattivi li qegħdin jaħdmu fir-rappreżentanza permanenti ta' Malta għall-Unjoni Ewropea u għalhekk qiegħed inpoġġi l- lista rispettiva bid-data tad-9 ta' Novembru 2006 fuq il-mejda tal-Kamra.

Iċ-chain of command huwa permezz tar-rappreżentant permanenti li jirrappreżenta lill-ministeru għall-affarijiet barranin.

F'każ li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-uffiċjali governattivi li qegħdin jaħdmu bħala seconded national experts ma' l- istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea, nirrikkmanda li jissottometti l- istess mistoqsija lill-Prim Ministru bħala l-ministru responsabbli għas- servizz ċivili.

CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara għaliex persuna separata li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, ilha ma tirċievi children allowance għal dawn l-aħħar sitt xhur?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna ndikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

OCCUPATIONAL HEALTH & SAFETY AUTHORITY

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandha spetturi l- occupational health & safety authority fit-taqsima ġenerali u tal- kostruzzjoni?

Kemm għandha senior managers l-istess awtorita'?

Kemm hemm impjegati bħalissa fi ħdan l-awtorita'?

Kemm irriżenjaw/telqu ħaddiema mill-awtorita' mit-twaqqif tagħha sal-lum?

Xi kwalifiki għandu l-head of technical operations f'dan il-qasam?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-awtorita' għandha żewġ spetturi assenjati speċifikament għas-settur tal-kostruzzjoni u ieħor fit-taqsima ġenerali.

Barra dawn in-nies, f'dan is-settur jaħdmu wkoll erba' uffiċjali oħra li jintervjenu f'materji li jikkonċernaw apparat, għodda u kimiċi perikolużi, (fosthom l-asbestos) kif użati fis-settur tal-kostruzzjoni.

Fil-preżent hemm tliet senior managers li jagħmlu xogħol tekniku u speċjalizzat, waqt li hemm senior manager u trainee senior manager b'funzjoni maniġerjali.

Fil-preżent, l-awtorita' timpjega 20 persuna, li minnhom 12 jagħmlu xogħol tekniku waqt li t-tmienja l-oħra jagħmlu xogħol maniġerjali, amministrattiv jew relatat ma' kommunikazzjoni u d- disseminazzjoni ta' l-informazzjoni.

Informat ukoll li minn mindu twaqqfet l-awtorita' sitt snin ilu, irriżenjaw ħames persuni biex ħadu impjieg fis-settur privat, b'kondizzjonijiet aħjar minn dawk li toffri l-awtorita', erba' li rritornaw mas-settur pubbliku u tnejn oħra li kellhom il-kuntratt ta' impieg tagħhom itterminat mill- awtorita'.

Irid jingħad li biex persuna detailed ma' l-awtorita' tirritorna lura fis-servizz pubbliku, m'hemmx bżonn il-permess ta' l-awtorita', min- naħa l-oħra biex persuna tiġi detailed għal ma' l-awtorita', irid ikun hemm il-permess ta' l-MPO.

Il-head technical operations huwa kkwalifikat fi proċeduri ġudizzjarji, b'esperjenza twila f'dan il-qasam.

Ingħata taħriġ f'materji maniġerjali taħt il-kappa ta' diversi proġetti Ewropej.

Fil-preżent qiegħed jistudja biex jottjeni kwalifika universitarja fil-qasam tas-saħħa u s-sigurta'.

ĦADDIEMA GĦAWDXIJA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tara li persuna mill-Fontana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li taħdem St Luke's tinġieb temporanjament taħdem f'Għawdex peress illi hija tqila u minħabba t-traġitt jekk tmur u tiġi minn Malta hemm periklu li tista' titlef it-tarbija?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ĦADDIEM TAL-MALTACOM

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jara li persuna li taħdem il-Maltacom u li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li qiegħed jitlob biex jieħu early retirement bħalma ħa ħaddieħor, jgħid fiex waslet it-talba tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19438.

XIRI/FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jitmexxa każ li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċċju konġunt qiegħed jagħmel ir-riċerka meħtieġa dwar il-proprjeta' in kwestjoni biex ikun jista' jipproċessa t-talba ta' l- enfitewta.

MIXED COMMISSION MEETING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-mixed commission meeting mal-Libja ġiet posposta?

X'wassal għal dan?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fuq talba tal-Gvern Libjan, id-dati tal-mixed commission iċċaqalqu.

Ninsabu nformati mill-Gvern Libjan illi d-dati ġew posposti b`ġimgħa minħabba li kienu viċin wisq (back-to-back) mal-EU - Africa ministerial conference on development and migration fi Tripli u allura kien impossibbli li l-uffiċjali Libjani jkunu preżenti fiż-żewġ laqgħat.

ARIJIET APPROVATI MILL-AREA LOCAL PLAN

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jispeċifika meta se jkun jista' jinbeda l- ipproċessar tal-permessi mill-MEPA dwar l-iżvilupp fuq artijiet approvati mill-area local plan?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jiċċara l- mistoqsija tiegħu.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li l-persuni li dettalji dwarhom qed jintbagħtu separatament, li jgħixu f'post tal-gvern f'Bormla jibbenefikaw mill-iskema care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mir-rekords ta' l-awtorita' tad-djar ma jirriżultax li l-persuna ndikata qatt għamlet talba biex tibbenefika mill- inizjattiva tal-care and repair.

Ninsab informata wkoll li, b'danakollu, fil-futur qarib l-awtorita' se tispezzjona l-fond indikat biex tivverifika jekk il-persuna tistax tibbenefika minn din l-inizjattiva.

TALBA GĦAL POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li persuna separata minn Bormla li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, jibbenefika minn post tal-gvern?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni tal-persuna ndikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

MOONLIGHT FESTIVALS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jikkonsidra li l-istess bħalma jsiru moonlight festivals kull tliet xhur waqt qamar kwinta fejn it-tempji ta' Stonehenge fl-Ingilterra, bi żfin b'kostumi antiki u laser shows, issir xi ħaġa simili fejn it-tempji f'Malta u Għawdex sabiex it-turisti jkunu jistgħu jaraw xi ħaġa interessanti u divertenti anke bil-lejl?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għas-suġġeriment, ninformah li festivals ta' din in-natura mhux qed jiġu kkonsidrati fil-programm ta' events għas-sena li ġejja.

TEMPJI NEOLITIĊI TA' ĦAL TARXIEN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jikkonferma li d-dħul fit-tempji neolitiċi ta' Ħal Tarxien huwa aċċessibbli wkoll għal persuni b'diżabilita'?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ftit xhur ilu ġiet istallata rampa fid-daħla tat-Tempji Neolitici ta' Ħal Tarxien li tiffaċilita l-aċċess kemm għall- persuni b'diżabilita` kif ukoll għall-pubbliku in ġenerali, b'mod speċjali meta tagħmel ix-xita.

Ġewwa t-tempji nfushom hemm pjattaformi ta' l-injam u rampi li jippermettu lil min juża wheelchair biex jagħmel iż-żjara bħal ħaddieħor.

Hemm xi punti fejn minħabba fid-djuq fl-istruttura preistorika, li naturalment ma tistax tinbidel, il-passaġġ huwa aktar dejjaq milli wieħed jixtieq, pero` xorta waħda jippermettu li xi ħadd fuq wheelchair jagħmel iż-żjara kollha.

Ta' min jinnota li l-kmamar tal-banju f'dan is-sit huma wkoll mgħammra biex jilqgħu nies b'diżabilita`.

Fil-preżent, bħala parti mill-proġett BOV Tarxien, hemm ukoll applikazzjoni quddiem il-MEPA għal ċentru ġdid ta' viżitaturi, li fih se jkun hemm il- faċilitajiet kollha li wieħed jistenna li jsib fuq sit ta' patrimonju dinji, inklużi dawk għall-persuni b'diżabilita`.

Qegħdin jitfasslu wkoll passaġġi ġodda biex jgħaqqdu ċ-ċentru mal-fdalijiet arkeoloġiċi infushom.

Dan kollu qed isir f'konsultazzjoni mal-kunsill nazzjonali għall-persuni b'diżabilita`, sabiex jiġi żgurat li l-patrimonju kulturali, li huwa ta' kulħadd, ikun tassew aċċessibbli għal kulħadd.

ŻJARAT F'POSTIJIET STORIĊI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jikkonsidra l-Ministru li dawk it-turisti li jkunu ġew iktar minn darba f'Malta jingħataw skont għad-dħul f'mużewijiet, wirjiet eċċ. bħala inċentiv?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Heritage Malta taqbel li għandha tagħti inċentivi.

Fil-fatt qed jiġu ppreparati numru ta' inċentivi għal kull min iżur is-siti kollha tagħha.

Din il-proposta wkoll se tiġi kkonsidrata.

KNISJA SANT'UBALDESCA F'RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jispjega fiex jikkonsisti x-xogħol ta' restawr tal-Knisja ta' Sant'Ubaldesca f'Raħal Ġdid li beda ftit ilu mill- ħaddiema tal-ministeru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ix-xogħol li sar ftit ilu minn ħaddiema tal-ministeru huwa parti minn xogħol ta' restawr li huwa ppjanat li jitkompla fil-futur.

Ix-xogħol se jikkonsisti f'zewġ fażijiet - l-ewwel fażi se jkun xogħol ta' restawr fuq il-parti esterna tal-knisja, filwaqt li t-tieni fażi se jkun il-konsolidament strutturali tal-knisja.

INSTITUTE FOR TOURISM STUDIES

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-istudent li jattendi l- institute for tourism studies u li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, għandux dritt għal stipendju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Studenti maturi li jkunu għalqu t-23 sena mhumiex intitolati għall-għotja ta' manteniment għall-istudenti.

DRENAĠĠ F'RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 18626, ninforma lill-Ministru li fil-garage no. 293 fl-aħħar xita li għamlet reġa' daħal l-ilma peress li d-drain tal-gvern ma laħaqx ma' l-ammont ta' ilma li kien hemm.

Jista' jara jistax isir rimedju?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

HARDWARE GĦALL-ISPTAR MATER DEI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk id-dipartiment tal-kuntratti allokax tender għall-hardware għall-isptar Mater Dei?

Jekk iva, min ħa dan il-kuntratt?

Kemm jiswa?

Meta ġie allokat?

Il-kuntratt jippermetti sub-contracting fil-provvista tal-hardware?

Jekk iva, dan is-sub- contracting sar?

U lil min?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jispeċifika u jagħti aktar dettall sabiex it-tweġiba tkun tista tingħata b'mod korrett.

MECHANICAL HORSES

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' mechanical horses (tructor unit) liċenzjati mill-awtorita' dwar it-trasport biex ikunu jistgħu joperaw barra minn Malta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MUTURI SELF-DRIVE

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' muturi liċenzjati mill-awtorita' dwar it-trasport bħala self-drive?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: In-numru ta' muturi liċenzjati bħala self-drive hu 97.

FTEHIM KOLLETTIV MA' L-GĦALLIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 21834, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim kollettiv li sar ma' l-għalliema?

Jista' ukoll ipoġġi kopja tal-conditions of work ta' l-istess għalliema?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- ftehim kollettiv li sar ma' l-għalliema, liema ftehim jelenka l-conditions of work ta' l-istess għalliema.

PJAZZA G. GULIA F'BORMLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 20201 dwar xogħol meħtieġ fuq il-kaptelli fi Pjazza G. Gulia, Bormla, jista' l-Ministru jgħid jekk it- tender għall-istess xogħlijiet ġiex aġġudikat u jekk fl-affermattiv, meta se jibdew ix-xogħlijiet u x'se jkunu jinvolvu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tender għall-manutenzjoni tal-manholes ħareġ u ġie aġġudikat fil-ġranet li għaddew.

Se ssir laqgħa mal-kuntratturi biex dawn ix-xogħlijiet ikunu jistgħu jibdew minnufih kif jinħareġ il-permess.

Ix-xogħlijiet se jinkludu tindif estensiv, manutenzjoni tal-culvert u tibdil tal-gradilji eżistenti.

ARRETRATI TAL-PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Peress li ftit ilu persuna li isimha qed jintbagħat separatament, ingħatat arretrati għall-pensjoni għall-perijodu 1/1/2005 sat-8/9/2006, tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni għaliex dan is-sussidju ma nħadimx sa minn meta rtira mix-xogħol?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna ndikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

CARE WORKERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Peress li ftit ilu saru xi eżamijiet interni sabiex jinħatru care workers, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal dan il-proċess?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma saru l-ebda eżamijiet interni biex jinħatru care workers fid-diviżjoni tas-saħħa.

KUMPANNIJI TA' L-ASSIGURAZZJONNI - SURVEYORS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif surveyor jista' ikun indipendenti meta jiġi appuntat biex jagħmel survey fuq karozza u dan peress li jkun imqabbad dirett mill-kumpannija ta' l-assikurazzjoni?

Kif inhu protett il-konsumatur f'dan ir-rigward?

Għandu dritt il-konsumatur iqabbad surveyor privat, kif wara kollox isir barra minn Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għalkemm hija prattika tas-suq ta' l-assigurazzjoni li s-surveyor jiġi appuntat minn kumpannija ta' l-assigurazzjoni, imma huwa d-dover tas-surveyor li jispezzjona l-ħsara u jagħmel ir-rapport tiegħu fuq il-ħsarat li sofriet karozza kawża ta' claim.

Dan ix-xogħol għandu jsir minn surveyor b'mod imparzjali.

B'hekk l-iskop ta' polza ta' assigurazzjoni, dak li jpoġġi l-persuna assigurata fis-sitwazzjoni finanzjarja li kienet fiha qabel it-telfa, jintlaħaq.

B'dan il-mod l- assigurat (il-policy holder) jiġi protett.

Huwa veru wkoll illi l-assigurat, kif dejjem kellu d-dritt li jagħmel, jista' iqabbad surveyor privat biex jispezzjona l-ħsara.

F'dan il-kas, l- appointment isir għal spejjeż ta' l-assigurat.

AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid fiex waslet it-talba għal rikonoxximent ta' familja li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-talba tal-persuna ndikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li single parent minn Bormla li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, u ma taħdimx u tgħix f'post ikkundannat u sub-standard, tingħata post alternattiv?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni tal-persuna ndikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

Ninsab informata wkoll li, skond l-ispetturi ta' l-awtorita' tad-djar, id- dar preżenti fejn tgħix din il-persuna la hi kkundannata u lanqas hemm periklu.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li persuna b'diżabilita' minn Bormla li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tibbenefika mill- iskema care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mir-rekords ta' l-awtorita' tad-djar ma jirriżultax li l-persuna ndikata qatt għamlet talba biex tibbenefika mill- inizjattiva tal-care and repair.

Ninsab informata wkoll li, b'danakollu, fil-futur qarib l-awtorita' se tispezzjona l-fond indikat biex tivverifika jekk il-persuna tistax tibbenefika minn din l-inizjattiva.

REĠISTRATUR TAT-TRADE UNIONS

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jispjega x'tip ta' tibdil hu neċessarju fil- liġi biex ir-reġistratur tat-trade unions ikollu l-poter jawditja u jivverifika ċ-ċifri ta' sħubija mogħtija lilu mill-istess unions?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-materja in kwestjoni qed tingħata konsiderazzjoni biex jiġi evalwat x'passi jistgħu jittieħdu jekk dan ikun utili.

ĦADDIEMA TAS-SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-unions li qed jibbenefikaw mill-iskema tal-gvern li jipprovdi ħaddiema mis-servizz pubbliku biex jaħdmu sekondati magħhom?

Kull union kemm għandha ħaddiema mis-servizz pubbliku magħha?

Kif jiġu sekondati dawn il-ħaddiema?

Il- gvern kemm qed joħroġ fondi pubbliċi għal dawn il-ħaddiema?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hija l-prassi tal-gvern li jissekonda uffiċjali minn tiegħu biex jaħdmu mal-unions.

Il-unions li qed jibbenefikaw fil-preżent huma l-GWU, il-UĦM, l-MUT, il-MAM u l-MUMN.

Fil-preżent hemm 15-il uffiċjal tal-gvern fuq leave speċjali biex jaħdmu ma' dawn il-unions fuq bażi ta' paga sħiħa (special paid leave on grounds of public policy) jew mingħajr ħlas (special unpaid leave on grounds of public policy), kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra.

OQSMA TAL-BIEDJA LOKALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx kumitat li qed jimmoniterja l- marġini/perċentwali tal-kompetittivita' fl-oqsma varji tal-biedja lokali f'Malta u Għawdex?

Min huma l-persuni nvoluti u xi kwalifika għandhom?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Preżentement il-ministeru qed jgħin finanzjarjament lill-oqsma kollha tal-biedja skond l-istrateġija mfassla waqt in-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea filwaqt li qed titfassal strateġija biex tindirizza l-kompetittività ta' l-oqsma tal-biedja fost ħwejjeġ oħra permezz tal-pjan ġdid għall-iżvilupp rurali għall-perijodu 2007-2013.

AGRICULTURE FACTOR INCOME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'ikkontribwixxa biex fl-2005 l- agriculture factor income naqas b'5% meta paragunat ma' l-2004?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

AGRICULTURE FACTOR INCOME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif jispjega l-fatt li filwaqt li kien jgħid kemm il-bdiewa/raħħala ħadu flus matul l-2005, l-agriculture factor income naqas b'5% għas-sena 2005?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ammont ta' għajnuniet li ngħataw lill-bdiewa fl- 2005 żdiedu bi 2.1% fuq l-2004.

L-ammont ta' għajnuna li l-bdiewa ħadu fl-2005 ammonta għal Lm8.2 miljun - minn dawn Lm5.4 miljun kienu sussidji fuq produzzjoni u Lm2.8 miljun li mhux relatati ma produzzjoni.

Fl-2004 it-total ta' għajnuniet li ngħataw lill-bdiewa/raħħala ammontaw għal Lm8 miljun.

Minn dawn, Lm5 miljun kienu sussidji fuq produzzjoni u Lm3.1 miljun li mhux relatati ma' produzzjoni. (nota : minħabba rounding xi ċifri jistgħu ma jaqblux eżatt).

L-agricultural factor income naqas b'5% primarjament minħabba nuqqas fi qtil ta' tjur, fejn il-valur tal-produzzjoni naqas b'24%, u fil-produzzjoni tal-patata fejn il-valur ta' din naqas bi 11%.

Fatt ieħor kif naqas l-agricultural factor income huwa minħabba li l- ispejjeż tal-bdiewa/raħħala żdiedu bi 2.3% fuq l-2004.

Dan primarjament minħabba l-fatt li l-ammont ta' flus li ntnefqu fuq l-enerġija (fuels u żjut) żdied bi 22% fuq l-2004.

TRIQ IL-KUNGRESS EWKARISTIKU, MOSTA

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għall- Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara jekk jistax jinbidel u jitwessa' culvert fi Triq il-Kungress Ewkaristiku l-Mosta - minn nru.

160 'il fuq fid-direzzjoni ta' Birkirkara - minħabba li mhux qed ilaħħaq ma' l- ilmijiet tax-xita u qed jikkawża inkonvenjent kbir lir-residenti ta' l- inħawi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra

AGRICULTURE FACTOR INCOME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli jingħata breakdown ta' l-Agriculture Factor Income fis-settur tal-biedja f'Malta u Għawdex minflok b'ċifra globali kif ġie ppubblikat fl-NSO report ta' Awissu 2006?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

PRODUZZJONI TAL-LAĦAM TAT-TIĠIEĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-pjan li qed jiġi kordinat bejn id-dipartiment, il-produtturi/proċessuri tat-tjur sabiex il-produzzjoni tal-laħam abjad tat-tiġieġ tilħaq il-produzzjoni li kellha fl-2003 u fl-2004?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Għas-settur tat-tjur (broilers) ittieħdu diversi miżuri sabiex isir l-istrutturar meħtieġ u ġew imfasslin skemi biex tiżdied il-produzzjoni.

Dawn il-miżuri u skemi ttieħdu wara konsultazzjonijiet ma' operaturi f'dan is-settur.

Il-mira hi li nilħqu produzzjoni sostenibbli għas-settur f'suq liberalizzat u abbażi ta' l- effetti fuq l-ambjent u animal welfare.

PRODUZZJONI TAT-TJUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal biex il-produzzjoni tat-tjur fl- ewwel sitt xhur ta' l-2006 waqgħet b'51.7% meta paragunati ma' l-ewwel sitt xhur tas-sena 2003?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kull tibdil li sar fil-produzzjoni tat-tjur mill- 2003 jirriżulta minħabba diversi fatturi inklużi suq liberalizzat u għażla aktar wiesgħa għall-konsumatur għall-prodotti lokali flimkien ma' ristrutturar meħtieġ fil-proċessar u t-trobbija, b'mod partikolari minħabba animal welfare u iġene u l-effetti indiretti ta' l-influwenza tat-tjur.

Skond ċifri maħruġa mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, is-settur tal-biedja in ġenerali qed jassimila ruħu tajjeb mar-realtà ta' suq ħieles u ma' żvilupp fil-konsum.

KORSIJIET FL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21868 u jikkonferma jekk hux veru li xi studenti li applikaw għal xi kors fl-universita' qed jiġu mitluba jimlew formola li tistaqsi l-applikant jekk ibatiex minn depression jew ansjeta'?

Jekk hu veru, jaħseb li din hi diskriminazzjoni għax huwa fatt magħruf li hemm min ibati minn depression jew ansjeta' u xorta jista' ikun kapaċi jsegwi b'suċċess kors universitarju?

Xi dritt għandha l-universita' titlob informazzjoni personali bħal din u xi ħtieġa hemm li tintalab din l-informazzjoni daqstant personali u kunfidenzjali mill-univerista' lil min applika biex isegwi kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-applikanti kollha għal xi kors offrut mill-istitut għall-ħarsien tas-saħħa huma mitluba jimlew kwestjonarju mediku kunfidenzjali bl-għajnuna tat-tabib tal-familja biex ikun aċċertat li huma kapaċi jaħdmu fis-settur tas-saħħa, kemm waqt, kif ukoll wara l-kors, meta huma meħtieġa jkunu f'kuntatt dirett ma' pazjenti vulnerabbli.

Nikkonferma li waħda mill-mistoqsijiet fil-kwestjonarju tirrigwarda saħħa mentali.

Informat ukoll li l-applikanti eliġibbli, skond ir-regolamenti meħtieġa, jagħmlu test mediku qabel jirreġistraw għall-kors biex jiġi aċċertat li huma kapaċi għad-dmirijiet relatati ma' l-istudji proposti tagħhom.

Ninsab aċċertat li kull informazzjoni tinżamm bl-akbar kunfidenzjalita'.

Se npoġġi kopja ta' l-ittra u kopja tal-kwestjonarju li tingħata lill- applikanti fuq il-mejda tal-Kamra.

FLIGHT CANCELLATIONS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21840 u jgħid x'inhi r-raġuni li meta individwu jibbukkja u jħallas flight imbagħad jikkanċella, ma jeħux lura l-ammont kollu ta' taxxi mħallsa fuq it-ticket?

Meta t-tour operators iżommu parti minn din it-taxxa din se tasal għand il- gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DAR IL-MEDITERRAN GĦALL-KONFERENZI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 21850 fejn il-Ministru qal li jinsab informat li l-bibien ta' Dar il-Mediterran jinfetħu skond il- bżonn u l-esiġenzi tas-saħħa u s-sigurta', xi jrid ifisser b'din it- tweġiba?

Huwa qal ukoll li l-bord tat-tmexxija jimplimenta regoli stretti dwar il-ftuħ ta' uħud mill-bibien sabiex jevitaw inkonvenjenza mill-ġirien.

X'inhuma dawn ir-regolii?

Jistgħu jsiru xi reċipjenti apposta fejn jintremew is-sigaretti?

Informat li qed joħorġu numru ta' gruppi jpejpu barra u bl-istorbju tagħhom qed joħolqu inkonvenjent għar-residenti, apparti l-ħmieġ għax jarmu s-sigaretti barra.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - BOILER CONTROL PANELS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-persentaġġ ta' flus li ngħataw lill-inġiniera ta' l-enemalta li ddisinjaw boiler control panels ġodda u li ffrankaw lill-enemalta għexieren ta' eluf ta' liri, hekk kif kien ħabbar hu stess fis-6 ta' Ottubru 2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-suġġeriment tiegħi li jingħata xi tip ta' kumpens lit-team li ħadem fuq il-boiler control panels il-ġodda se titressaq quddiem il-bord tad-diretturi waqt il-laqgħa li jmiss.

MEDICAL STORES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- kuntratt għall-kiri tal-post għall-medical stores?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-firmatarji tat-tali kuntratt kienu s-sid u rappreżentant fil-ministeru tal-finanzi.

Għaldaqstant l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kull kuntratt fid-dekasteru tiegħu dwar xogħol ta' tindif ta' sptarijiet, awtoritajiet, eċċ.?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MEMBRI TA' L-ARMATA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ilhom ma jingħataw żraben il- membri ta' l-armata?

Meta mistenni li dawn jiġu pprovduti mill-ġdid?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iż-żraben se jitqassmu sa nofs ix-xahar id-dieħel.

SISTEMA TA' IT GĦALL-ISPTAR MATER DEI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema stadju waslet is-sejħa għal offerti għall-I.T. għall-isptar Mater Dei?

Meta mistenni li s-sistema tkun istallata kollha u l-ħaddiema jkunu ngħataw it-taħriġ kollu kif din għandha titħaddem?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ARBLI TAD-DAWL FIR-RABAT

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jara li l- enemalta twaħħal arbli tad-dawl ġewwa Għar Barka fid-dħul ta' Vjal il- Ħaddiem li jagħti għal Triq Antonio Nani, Rabat u dan billi din l-area tinsab fi dlam ċappa u ta' periklu għas-sigurta'?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant għandu jirriferi l-każ lill- kunsill lokali tar-Rabat peress li l-istreet lighting ġie devolut lilhom.

IMMIGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 21865, tista' l-Ministru tikkonferma li s-somma ta' Lm62,000 fix-xahar huma fondi minfuqa minn finanzi pubbliċi ta' Malta u mhux mill-ERF u l-programm EQUAL?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Is-somma ta' Lm62,000 fix-xahar tinkludi l- ispejjeż rikorrenti għat-tmexxija ta' l-open centres inkluż dak tal-Marsa, li dwaru hemm il-proġett approvat mill-ERF għas-somma ta' madwar Euro 0.5 miljun.

Din is-somma tiġi rifuża lill-Gvern Malti wara li jsir l-awditjar meħtieġ.

DFIN TA' FETI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid għaliex ċertu ġenituri jingħataw permess jieħdu ħsieb id-dfin tal-fetu tagħhom wara miscarriage filwaqt li ġenituri oħra jiġu sfurzati jmorru għand kummissjonanti li jieħdu ħsieb id-dfin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għall- mistoqsija parlamentari 21534.

DGĦAJJES FIL-KALKARA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 20376?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-ispazju li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant huwa spazju fuq art fejn jitpoġġew id-dgħajjes.

L-awtorita' marittima ta' Malta qatt ma kienet responsabbli li torganizza dan l-ispazju peress li l-art ma taqax taħt il-ġurisdizzjoni tagħha.

PROĠETTI F'ĦAD-DINGLI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-kuntratturi ta' kull triq magħżula wara proċess ta' tender biex jagħmlu toroq jew proġetti oħra bħal ġonna f'Ħad-Dingli?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport ikkonkludiet u tat it- tenders għal żewġ toroq residenzjali f'Ħad-Dingli:-

Triq Ġdida fi Triq Dun Karm Frendo:-

Kuntrattur: V& C Contractors Ix-xogħol jibda meta jinħarġu l-permessi meħtieġa mill-MEPA

Daħla tas-Sienja:-

Kuntrattur: Bonnici Bros Ltd.

Ix-xogħol jibda fil-ġimgħat li ġejjin u mistenni jdum tmien ġimgħat.

PROBLEMA TAD-DRENAĠĠ F'ĦAŻ-ŻEBBUĠ

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li tissolva l-problema ta' drenaġġ f'Misraħ l-Isptar, Ħaż- Żebbuġ?

X'jinvolvi x-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-problema ta' drenaġġ issa ġiet solvuta wara li sar bdil ta' mains difettużi.