MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 461 L-Erbgħa, 18 ta' Ottubru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 461

L-Erbgħa, 18 ta' Ottubru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.06 p.m.

Talba

Seduta Nru. 461

L-Erbgħa, 17 ta' Ottubru, 1995

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 9

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL- It-Tielet Qari 10

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-GĦAJNUNA

LILL-INDUSTRIJI

AIDS TO INDUSTRIES (AMENDMENT) BILL-It-Tieni Qari 10

AĠĠORNAMENT 32

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 40

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 460 li saret fis-17 ta' Ottubru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI

BANEK - LOHOMBUS - ĦLAS TA' PAGAMENTI B'LURA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' pagamenti b'lura li għad iridu jitħallsu lil-Lohombus għas-sena korrenti?

Kemm fil-fatt tħallsu lura?

Xahar b'xahar għall-istess b'liema rata ta' interessi qed isir il-ħlas lura?

Kemm hemm każijiet fil-qorti fejn il-Lohombus fittex lil min ma ħallasx u f'dan il-każ kemm kien l-ammont li tħallas u li għad irid jitħallas?

Kemm kienu l-każi tas-subbasti fejn il-Lohombus ħa over is-security li tkun offerta ma' każ li ma jkunx sar il-pagament xahar b'xahar għal din is- sena?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija parlamentari hija kif ġej:

jekk l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-ħlasijiet ta' installments li kellhom isiru u ma sarux għandi l-pjaċir ninformah li dawn jammontaw għal 0.7796% - fil-31 t'Awissu - tal-ħlasijiet kollha dovuti;

nitlob mill-ġdid lill-Onor.

Interpellant biex jekk jogħġbu jerġa' jippreżenta l-mistoqsija tiegħu għax kif inhi ma tinftiehemx;

in-numru ta' każijiet li hemm fil-qorti fejn il-Lohombus fittex lil min ma ħallasx huwa ta' tnejn; il-kawżi għadhom pendenti u fil-mori ta' dawn iż- żewġ kawżi ma tħallas l-ebda bilanċ matul l-1995 f'ebda xahar; u matul l- 1995 kien hemm tliet każijiet fejn proprjeta' ġiet liberata favur il- Lohombus fil-proċeduri tas-subbasta - waħda f'Jannar, oħra f'April u oħra f'Ġunju.

BANEK - LOHOMBUS - FAĊILITAJIET SANITARJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew jiswew it- toilets li jintużaw apposta għall-klijenti tal-Lohombus Bank Limited f'każ li jkollhom jagħmlu użu minnhom huma u jistennew il-kuntratti jsiru?

F'liema floor jinsabu?

Kemm hemm ta' l-irġiel u kemm hemm tan-nisa?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan-nefqa tagħhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari nru.

27984 li għamel hu stess.

DJAR - KUMPENS LILL-FAMILJA BEZZINA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li Mrs Concetta Bezzina ta' 51, Joseph Stivala Str, Paola - għan-nom ta' terzi u tagħha wkoll - għadha ma ngħatatx il-kumpens dovut lilha bil-liġi wara li twaqqa' fond 55, Eagle Str, Cospicua li jiġi fuq Santa Liena, u dan wara li l-klijenta tagħha msemmija ssupplixxiet id- dokumenti kollha msemmija?

Jaf il-Ministru li dawn lanqas kirja m'huma qed jieħdu?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru tal-Ġustizzja u Kultura) (f'isem il- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - KONTRIBUZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara li Simon Zammit ta' Block A/7 St. Lucia Street, Valletta jieħu l-flus lura tal- kontribuzzjoni soċjali li nżammlu sakemm rebaħ appell mill-Awtorita' tax- Xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Il-materja ġiet riferuta lid-Dipartiment konċernat.

PENSJONIJIET - KAŻ TA' LAWRENCE MIFSUD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara jekk Lawrence Mifsud ta' "MarJohn", Sacred Heart Street, Paola, hux intitolat għal pensjoni minn Malta peress li dan ma ħadimx f'Malta u jirċievi pensjoni Awstraljana?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-materja ġiet riferuta lid-Dipartiment konċernat.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - KAŻ TA' MARY MALLIA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara li ex-nurse Mary Mallia ta' Madrid, Flt 2, Mimosa Street, Gwardamangia, ID No. 421937(M) NI.

No. B 085162, li ġiet meqjusa bħala mhux tajba għax-xogħol darbtejn - darba mill-isptar Sir Paul Boffa fid-9/6/95 u darba minn St. Luke's fil-25/7/95 - tibda tieħu l-benefiċċju tagħha minn Malta, peress li l-aħħar cheque li ħadet fil-25/5/95 wasal minn Għawdex u din il-mara qed ikollha kull darba titla' Għawdex biex titkellem u baqgħet ma ħadet xejn?

ONOR.

SATELLITE EQUIPMENT - IMPORTATURI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l- importaturi tas-satellite equipment ikollhom iħallsu dazju ta' 7% minbarra l-VAT meta dawn jimportaw tagħmir minn barra l-Ewropa filwaqt li kumpannija li tipprovdi l-cable television tħallas il-VAT biss biex tipprovdi s- servizz?

Fil-fatt il-Melita Cable Television tħallas dazju fuq it-tagħmir u affarijiet oħra li timporta?

Jekk il-qagħda hi hekk, ma jidhirlux l- Ministru li l-Melita Cable Television għandha vantaġġ mhux mistħoqq fuq dawk in-negozjanti li jimportaw tagħmir tas-satelliti?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant li jindirizza din il-mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Nista' ntenni s-suġġeriment li għamilt kemm-il darba hawnhekk, jiġifieri li meta jiġu riferuti mistoqsijiet li jkunu jidhru li m'humiex tal-ministru li huma ndirizzati għalih, jiġu redirected mill- iSkrivan tal-Kamra, fi kliem ieħor li dan ikun awtorizzat li jagħmel hekk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Fuq dan il-punt naħseb li dak li qed jgħid l-Onor.

Spiteri huwa ta' min isegwih, pero' l-ewwel wieħed irid iqis id- domanda.

Meta jkun hemm ċertu grey area bejn ministeru u ieħor naħseb li l- Onor. Spiteri għandu raġun, pero' meta wieħed qed jitkellem fuq il-VAT ċertament mistoqsija bħal din ma għandhiex issir lill-Ministru responsabbli mix-xandir imma lill-Ministru responsabbli mill-finanzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Hawn ngħid li jien għamilt il-kumment tiegħi f'kontest ġenerali u mhux għax ġiet riferuta lill-Ministru responsabbli mix- xandir.

Naf li l-Ministru responsabbli mix-xandir għandu ħafna x'jagħmel għax kemm-il darba narawh fuq it-television qiegħed jagħmel dak li għandu x'jagħmel.

MELITA CABLE TELEVISION - KWESTJONI MAL-KUMPANNIJA TAT-TELE PIU'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kif baqgħet il-kwestjoni li kellha l-Melita Cable Television mal-kumpannija li tħaddem iċ-Channel "Tele Piu'" li qed jallegaw li l-Melita Cable Television qed tisraq programmi minn tagħha?

Kif baqgħet il-kwestjoni li hemm bejn l- Melita Television u l-iSky TV li kienu qed jallegaw li l-Melita Cable Television kienu qed juru films ta' l-iSky TV bla permess?

Ma jidhirlux l-Gvern li m'għandux iħalli kumpanniji Maltin jiksru l-liġi tal-copywrite meta tant qed isostni li ħadd ma jista' jirrekordja films fuq il-video u programmi għall-computer minħabba pressjoni li saret mill- Amerikani?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li kont tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 15329.

SKEJJEL - ST.

EDWARDS - MIŻATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jaf il-Ministru li l-Iskola ta' St. Edwards għolliet il-miżati b'Lm100 kull term?

Kellhom permess jagħmlu dan?

Ma jidhirlux l-Ministru li din l-iskola qed tisraq lill- ġenituri għax jafu li hemm domanda kbira għat-tagħlim fl-iskejjel privati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru ta' l-Ambjent, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Skond ir-regolamenti relevanti, il- Ministeru ta' l-Edukazzjoni għandu jiġi nfurmat b'xi żidiet fil-miżati ta' l-iskejjel privati almenu xahar qabel tibda s-sena skolastika.

Fil-każ ta' l-iskola imsemmija l-informazzjoni sottomessa kienet li żieda fil-miżati għas-sena skolastika 1995/96 kienet se tvarja bejn Lm15 u Lm45 kull term għat-tfal fil-livell primarju u sekondarju, skond il-klassi u mhux b'Lm100 kull term.

Din iż-żieda fil-miżati ġiet spjegata bħala waħda li l-bżonn tagħha joħroġ mill-infiq previst mill-iskola għal din is-sena skolastika.

Inżid ngħid li f'dan il-każ, il-miżati jinkludu l-ikel ta' nofs inhar u l- "basic stationery".

MR SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Speaker, dan li se ngħid huwa fuq is-suġġett ta' l-edukazzjoni u mhux fuq il-mistoqsija nnifisha.

Il-Ministru ta' l- Edukazzjoni mhux qiegħed hawn imma dan li se ngħid iktar jikkonċerna lill- Ministru tal-Politika Soċjali.

Jikkonsidra l-Gvern - hawn m'iniex nirreferi għall-ebda ministru - li għandu jeduka hu stess lill-edukaturi dwar aspett ta' l-edukazzjoni li qed jiżviluppa fil-pajjiż - is-Sinjorija Tiegħek hija familjari ma' dan - biex ikun hemm iżjed awareness tat-tfal li għandhom ħtieġa speċjali u waqt li qed jitgħallmu fi klassi, biex ngħidulha hekk, normali jkollhom ukoll l-għajnuna ta' facilitator - hekk insejħulu.

Din xi ħaġa meħtieġa allavolja min jersaq biex jagħmel din, jiġifieri jqabbad facilitator biex jieħu ħsieb lill-uliedu b'żieda mat-teacher fil- klassi ħalli b'hekk igawdi t-tifel jew tifla mingħajr ma jkun hemm detriment għat-tfal l-oħra, ikun irid iġorr piż sostanzjali.

Imma qiegħed jirriżultali li mhux l-iskejjel kollha jgħarrfu kemm hija ħaġa tajba li tippermetti din il-kwalita' ta' għajnuna għal dawn it-tfal bi ħteġijiet speċjali.

Jikkonsidra l-Gvern - hawn nistieden lill-Ministru Galea jirreaġixxi - li bla ma jimponi xejn fuq ħadd jirrakkomanda li iżjed skejjel ikunu amenable għal dan it-tip ta' flessibilita' fit-tagħlim?

Jista' jiġi konsidrat ukoll li l-Gvern stess li diġa' naf li qed iħarreġ ċerti facilitators, jalloka iżjed riżorsi f'dan il-qasam għax - hawn naħseb li dan tista' tikkonfermah iżjed minni s-Sinjorija Tiegħek - il-ħtieġa għal iżjed riżorsi qiegħda dejjem tinħass iżjed u iżjed.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif qed jindika l-istess Onor. Membru, il-Gvern diġa' imbarka f'din it-triq biex jiffaċilita iktar it-tagħlim u l-edukazzjoni ta' persuni bi bżonnijiet speċjali u b'xi diżabilita' fis-saff ta' l- edukazzjoni li huwa tat-tfal li aħna nsejħulhom normali fil-main stream ta' l-edukazzjoni tas-sistema edukattiva tagħna.

Fil-fatt fis-sena li għaddiet u anke fis-sena ta' qabilha kellna esperjenza ta' tfal li kellhom xi forma ta' diżabilita' u kienu qegħdin jattendu fi skola normali, primarja u sekondarja, u ġie allokat lilhom facilitator jew carer bil-ħsieb li jgħin lit-teacher fil-qadi tad-dmirijiet tagħha fil-konfront tal-klassi in ġenerali u biex jagħti attenzjoni partikolari lil din il-persuna b'xi diżabilita'.

F'dawn iċ-ċirkostanzi normalment ir-rata tkun aktarx ta' 1:1, jiġifieri skond il-forma tad-diżabilita' li jkun hemm.

Skond kif qal ukoll l-Onor.

Membru hemm min qiegħed jiġi mħarreġ f'dan il-kamp biex b'hekk ikollna aktar nies li jkunu jistgħu jagħtu dan is-servizz u allura niffaċilitaw li aktar tfal u anke ġenituri jiġu mħajra jibagħtu lil uliedhom fl-iskejjel normali tagħna, sew primarji kif ukoll sekondarji.

Fil-fatt għadna qed niltaqgħu ma' diffikultajiet daparti l-ġenituri għaliex kultant il-ġenituri stess ma japprezzawx biżżejjed il-potenzjal ta' uliedhom u allura mill-ewwel donnhom jiddeċiedu li ladarba hemm xi forma ta' diżabilita' posthom ma jkunx ma' tfal li m'għandhomx diżabilita' imma f'xi post speċjalizzat - forsi wieħed jasal biex jifhmu dan.

Hawnhekk naqbel ħafna ma' l-Onor.

Lino Spiteri dwar il-ħtieġa ta' aktar edukazzjoni, aktar tagħrif u aktar inċentiv.

Forsi wieħed jista' jifhem ftit inqas ir-reżistenza ta' kapijiet u ta' għalliema ta' l-iskejjel.

Qed ikollna din it-tip ta' reżistenza li formalment f'xi każijiet ma tintwerhiex fis-sens li jaċċettaw il-policy b'mod u manjiera li allura jekk ikun hemm tfal ta' dan it-tip jiġu aċċettati imma m'hemmx dik il-positive action, dik l-inizjattiva u dak is-sens ta' impenn li evidentement huwa meħtieġ sew daparti ta' l-għalliema kif ukoll daparti tal-kapijiet biex din it-tip ta' edukazzjoni għal persuni b'diżabilita' ma tkunx ħaġa biss ta' formalita' jew ta' policy imma tkun eżatt bħal dik ta' tfal oħra, jiġifieri mezz ta' żvilupp, ta' formazzjoni u mezz ta' tqanqil tal-ħinijiet residwi li jkollhom dawn il-persuni b'diżabilita'.

Li għandna hawn hija kwestjoni ta' mentalita', ta' reżistenzi li rridu negħlbu.

Naħseb li f'dan il-kamp il-fakulta' ta' l-edukazzjoni qiegħda tgħin ħafna għax hemm distinzjoni bejn dawk l-għalliema li għandhom ċerta eta' u ċerta formazzjoni u dawk l- għalliema l-ġodda li - jien kelli l-esperjenza niltaqa' magħhom - għadhom kif ħadu l-B.Educ. u jridu proprju li jkollhom minn dawn l-esperjenzi fil- kassijiet tagħhom.

Dawn huma għalliema li riedu li m'humiex jaħarbu l-klassijiet diffikultużi ta' tfal li jista' jkollhom problemi ta' ritard jew inkella kwestjonijiet li jkunu waqgħu lura fl-iskola imma għalliema li riedu l-isfida illi jittrattaw huma u jgħinu fl- iżvilupp tfal li għandhom bżonnijiet speċjali.

Nirrikonoxxi l-fatt li hawn bżonn ta' aktar riżorsi f'dan il-kamp biex l-iskejjel jiġu iktar aċċessibbli u biex f'dawn il-klassijiet ikun hemm l-għodda u l-faċilitajiet meħtieġa.

Nittama li aktar ma jgħaddi ż-żmien inkunu nistgħu nissodisfaw iktar din l-esiġenza.

PULIZIJA - KAŻ TA' SQALLI BL-ISEM CORRADO

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk ċertu Sqalli b'isem ta' Corrado li fl-10 ta' Awissu ta' l-1987 kien inqabad fl-ibħra Maltin bl- iskuna Skala, għadux projbit milli jidħol Malta?

Jekk iva, jaf li xi żmien ilu kien għand familja minn Ħaż Żebbuġ fejn attenda għal party tal-magħmudija?

Kif daħal Malta dan l-Isqalli?

Jaf il-Ministru li għandi ilmenti minn sajjieda f'Marsaxlokk li dan rama għal lampuki u qed jidħol fl-ibħra territorjali ta' Malta?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħtini aktar dettalji dwar il-każ.

Il-pulizija jafu b'aktar minn 15-il persuna Taljana bl-isem ta' Corrado.

Rigward l-aħħar parti tad-domanda inwieġeb fin-negattiv.

Ma kontx naf li l- Onor. Interpellant għandu lmenti ta' din ix-xorta.

IBĦRA MALTIN - SAJD MILL-BARRANIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill-Prim Ministru: Jaf il-Prim Ministru li sajjieda Taljani qed ikunu jkarkru għal ħut fl-area magħrufa bħala l-Barranija fil-Lvant ta' Malta, u ċioe' fl- ibħra territorjali ta' Malta?

Jista' l-Prim Ministru jordna lill-Armata biex toqgħod għassa għal dawn is-sajjieda Sqallin li qed jagħmlu ħsara fix- xbieki tas-sajjieda Maltin?

Jaf li dawn is-sajjieda Sqallin ikunu lejn area oħra magħrufa bħala Il-Qasir?

Jistgħu l-patrol boats ta' l-Armata joqogħdu aktar attenti biex jinqata' dan l-abbuż?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li l-Armata tagħmel patrols regolari fl-inħawi magħrufa bħala Hurd Bank kemm bil-patrol boats kif ukoll mill-ajru, u se tibqa' tagħmel dan kull meta jkun hemm l- inqas ħjiel li jkun qed isir xi sajd mill-barranin fl-ibħra Maltin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Jista' l-Prim Ministru għallinqas jara li l-istess supervision issir anke ġol-portijiet tagħna għax min ikun ħdejn il-baħar fis-sajf jara anke Maltin bit-tkarkir u ħadd ma jagħti kashom.

Tarahom jorganizzaw ruħhom fil-għaxija jew fil-għodu u Alla jbierek inċemplu kemm inċemplu ħadd ma jagħti kasna.

Jiġifieri barra li għandna nagħtu kas x'jagħmlu l-barranin irridu naraw ukoll x'jagħmlu l-Maltin stess.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naturalment id-domanda hija differenti għax l- Onor. Calleja li għamel id-domanda li hawn imniżżla kien qed jitkellem fuq l-ibħra li huma riżervati għas-sajd tal-Maltin u mhux fuq l-ibħra iktar qrib ix-xtut tagħna fejn l-Onor.

Sant qed jgħid li hemm ksur tal-liġijiet ukoll mill-Maltin stess.

Naħseb illi huwa d-dmir tagħna lkoll li naraw li l-liġijiet ma jinkisrux pero' m'iniex f'pożizzjoni li ngħid jekk kienx hawn okkażjonijiet ta' ksur ta' din il-liġi li tipprojbixxi tkarkir li semma l- Onor. Sant.

Għar-rigward tad-domanda oriġinali nerġa' ngħid li l-Armata tagħmel il-patrols b'mod regolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Prim Ministru jgħidli jekk ir-Radar Surveillance System hijiex taħdem kif suppost taħdem u jekk fil-kas li Prim Ministru jikkonferma li din is-sistema qed taħdem, ma jidhirlux li b'din is- sistema għandu jkun jaf li fit-territorial waters ikun hemm bastimenti li qed ibaħħru u anke dawk li jidhru li qegħdin stazzjonati - dan jfisser li qed jagħmlu xi xogħol bħal sajd - u allura għandu jintbagħat il-helicopter jew il-patrol boat - helicopter huwa iktar fast - biex jara jekk dawn l- opri jkunux qed jistadu jew inkella jkunu qed jagħmlu xi xogħol ieħor illegali.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naturalment bis-sistema tar-radar wieħed qiegħed f'pożizzjoni li jissorvelja aħjar l-ibħra - fil-fatt hekk isir - u rrid inżid li kull indikazzjoni li tingħad li jkun hemm xi ksur ta' drittijiet ta' Malta dawn jiġu mill-ewwel investigati, jiġifieri l- pożizzjoni hi li ssir surveillance bir-radar u naturalment dan qed jgħin biex din is-surveillance tkun iktar effiċjenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Prim Ministru jgħidli minn kemm ilha mwaqqfa din is-surveillance system, kemm-il każ irrapporta min hu in charge u in command tagħha biex ikunu jistgħu joħorġu l-helicopter u l-patrol-boat biex jispezzjonaw u jaraw x'inhu jsir illegali jew kemm-il każ inqabad għax ingħatat informazzjoni b'din is-sistema?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiddispjaċini li lill-Onor.

Mizzi ma nistax nagħtih risposta għax bħalissa m'għandix l-informazzjoni f'idejja.

Jekk jagħmilli domanda u jkolli r-risposta nkun nista' nagħtihielu, pero' m'għandix il-file biex inkun nista' nikkonsulta minnu u nirrispondih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li kif qed jispjega l-Prim Ministru qed jgħid li din is-sistema qed taħdem u skond hu la ma qalx li hemm xi nuqqasijiet allura qed tiffunzjona perfetta, jista' jgħidli kif bastiment jaħrab mill- port u din is-sistema li tant hija perfetta u kif għidt qabel ukoll qabel taħdem, ma tinnotax li bastiment illi ma nforma lil ebda awtorita' fil-port ħareġ barra mill-port bla ma ndunaw?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk l-Onor.

Membru huwa kompetenti ħafna biex jagħtini xi pariri jiena lest li naċċettahom.

Jiena m'iniex kompetenti mil- lat tekniku u jekk għandu xi domanda speċifika li jrid jagħmel jagħmilha u jien nirrispondih, pero' ma nġorrx miegħi l-informazzjoni kollha li jkollu d-dipartiment.

MARSAXLOKK - TRIQ G. GRAVINA - ART ŻGĦIRA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jaf il-Ministru li fi Triq G. Gravina, f'Marsaxlokk hemm biċċa plot żgħira bejn il-bini li mhix mibnija li qed isservi ta' miżbla u minħabba l-ħmieġ li jkun hemm f'din l-art żdingata qed jitrabbew il-ġrieden li qed jidħlu għand in-nies?

Jista' d-Dipartiment għall-Ambjent inaddaf din il-biċċa art żgħira, jħawwilha bil-pjanti w l- fjuri u jsir taraġ żgħir biex ir-residenti jkunu jistgħu jaqsmu għat-triq l- oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru.

25712 f'seduta nru.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - HEALTH ASSISTANTS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Ma jidhirlux il-Ministru li dawk il-health assistants li se jsiru nursing aides se ssir inġustizzja magħhom billi se jitpoġġew fl- Iskala 15?

Dan billi skond il-ftehim, wara li diġa' għamlu kors ta' sentejn, il-health assistants intalbu biex min irid minnhom joqgħod għal kors ieħor ta' ħames xhur u eżami biex ikunu jistgħu jitilgħu minn Skala 16 għal Skala 15.

Mentri l-ftehim għall-industrijali jgħid li dawk li qegħdin fi Skala 16 jitilgħu għal Skala 15 wara tliet snin, u wara ħames snin jitilgħu għal Skala 14, dejjem mingħajr eżami.

B'hekk jidher li l- industrijali se jkunu vvantaġġjati fuq il-health assistants (nursing aides) billi jkunu fi skala iktar għolja.

Ma jidhirlux l-Ministru li dan kien żball u għandu jiġi rrimedjat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-Health Assistants li se jsiru Nursing Aides se jitpoġġew fi Skala 15 skond il-ftehim milħuq bejn il-Gvern u l-Unions f'Mejju 1993.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - PARAMEDIC AIDE

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tas-Saħħa għandux il-ħsieb li joħloq il-grad ġdid ta' paramedic aide u jkun jinkludi fih fost oħrajn dawk il-laboratory technicians li jikkwalifikaw permezz ta' ċertifikat?

Jista' l-Ministru jgħid jekk dan il-grad ta' paramedic aide kienx inkorporat fil-ftehim finali tal-gradi paramediċi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-materja qed tiġi kkonsidrata.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jispjega x'inhi l- pożizzjoni tal-paramedics li huma casual?

Jidher li qed tiżviluppa sistema fejn il-casual paramedics fid-Dipartiment tas-Saħħa speċifikament fl- Isptar ta' St. Luke's u f'postijiet oħra, qegħdin jintalbu jagħmlu xogħol u jieħdu postijiet ta' nies li huma full time, qegħdin jagħmlu xogħol li huwa full time u m'humiex qed jiġu skedati b'mod li huwa ġust għalihom.

Għandu xi kummenti l-Ministru dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mill-informazzjoni li għandi issa proprju minn dak li naf jien ma nafx li hemm karigi ta' paramediċi li huma ...

Fuq każi ta' paramediċi li huma fuq bażi casual ma nafx li hemm.

Is-sitwazzjoni tan- nurses hija differenti minħabba l-preponderanza ta' nisa f'din il- professjoni u allura anke minħabba l-fatt li huma miżżewġin u anke ommijiet li għadhom qegħdin irabbu.

Fis-sitwazzjoni tal-lum hemm il- possibilita' li omm li hija nurse tista' tidħol biex tagħmel xogħol fuq bażi ta' time-table li hija flessibbli.

F'ħafna każijiet din it-time-table tiġi miftiehma ma' l-omm in partikolari skond l-esiġenzi tagħha.

Hemm min jagħżel li jaħdem roster bil-lejl biss, hemm min jagħżel li jaħdem in-nofs ta' nhar ta' filgħodu u hemm min jagħżel li jaħdem in-nofs ta' nhar ta' filgħaxija f'ċerti sigħat partikolari.

Dawn huma rimunerati u għandhom kondizzjonijiet li jappartjenu għal din il-kategorija ta' casual employees fis-settur pubbliku.

Dan japplika għal kull min hu każwali, jiġifieri jitħallsu pro-rata kull siegħa u m'hemm l-ebda kondizzjoni oħra ta' xogħol.

Il-punt li qanqal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa punt li l-ewwelnett qiegħed iħasseb u jdejjaq lil min hu mpjegat f'din il-kategorija u huwa punt li qiegħed jiġi diskuss sew miegħi u ma' sħabi u wkoll fil-livell tad- Dipartiment biex jiġi rikonsidrat qafas differenti ta' kondizzjonijiet għal din il-kategorija partikolari.

B'dan il-mod in-nurses li jridu jaħdmu fuq bażi każwali, għalkemm ikunu każwali jkunu fl-istess ħin regolari, jiġifieri qed jagħtuk servizz day in day out, week in week out b'ċertu regolarita'.

F'dan ir-rigward qegħdin nikkonsidraw biex naraw jekk huwiex il-każ li wieħed ibiddel, biex ngħid hekk, ir-relazzjoni kuntrattwali ta' bejn il-Gvern u din il-kategorija ta' mpjiegi sew biex din il-kategorija tkun qiegħda tiġi trattata u tifhem anke hi nnifisha li qiegħda tiġi trattata b'mod ġust u anke biex inkunu nistgħu nattiraw, biex ngħid hekk, persuni f'dan l-impjieg.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed nifhem tajjeb lill-Ministru li qed jgħid li jirriżultalu li l-mod kif inhuma mpjegati l-casual nurses bħalissa fis- sistema ta' St Luke's li għalkemm jidhru li huma qegħdin f'pożizzjoni li jistgħu jagħżlu x'jagħmlu u ma jagħmlux, effettivament qed iservu ta' stopgaps għall-problemi li qegħdin jinqalgħu, qed jingħataw kondizzjonijiet li xi kultant huma komparati ma' dawk ta' full-timers imma huma agħar minnhom u li effettivament meta tħares lejn il-kontribut li qed jagħtu, qed jagħtu kontribut qawwi li fuq ir-rati ta' casuals li għandhom bħalissa u bil-kondizzjonijiet ta' casuals li għandhom bħalissa m'humiex qegħdin jingħataw it-trattament xieraq li jistħoqqilhom għal dan ix-xogħol li qed jagħtu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemmx dubju li din il-kategorija ta' nurses fl- isptarijiet tagħna qiegħda tagħti kontribut ta' validita' b'mod ġenerali kbir.

Wieħed irid ukoll jagħmel distinzjoni għaliex il-prattika kienet dejjem li l-impjegati li huma ngaġġati fuq bażi full-time u li allura tista' tiddependi fuqhom mija fil-mija skond ir-roster li jkunu fih, dejjem jingħataw ċertu pożizzjonijiet li jeħtieġu ċerta dipendibilita'.

Min-naħa l-oħra fil-każ ta' nurses li huma casual minħabba n-natura stess ta' l- impjieg - għax ma rridux ninsew li l-casual nurse tista' f'daqqa waħda tgħidlek li l-għada m'hijiex se tirraporta għax-xogħol għaliex m'hemm l- ebda rabta kuntrattwali li biex tieħu l-leave jew is-sick leave neċessarjament trid tavżak, jiġifieri ma tridx issegwi l-istess kondizzjonijiet li jsegwu l-full-timers - dawn bilfors trid tużahom bħala relievers, trid tużahom fis-sitwazzjoni emerġenti li jkollok ġo sptar għaliex naqsulek, mardulek jew assentaw ruħhom nurses oħra u jrid ikollok pool minn fejn inti tipprovdi dawn in-nurses.

Pero' qiegħda tiżviluppa sitwazzjoni fejn dawn li qegħdin insejħulhom casual nurses fil-fatt ikunu nurses li qegħdin jipprovdulek numru ta' sigħat ta' xogħol f'post partikolari u dan qegħdin nittrattawh ukoll.

Dan qegħdin niddiskutuh bejnietna u ltqajna anke ma' rappreżentazzjonijiet minn gruppi ta' dawn in- nurses biex nifhmu magħhom u mal-hospital nursing managers kif l-aħjar wieħed jiffitjahom.

Waħda mill-problemi li jilmentaw minnha hija li ġieli jkollok sitwazzjoni fejn nurse li qiegħda taħdem full-time m'hijiex qiegħda tagħti l-istess load ta' xogħol daqskemm qiegħda tagħti nurse li hija casual u din hija xi ħaġa li nixtiequ li nikkorreġu.

Naturalment jiena m'iniex il-persuna direttament kompetetni li ngħid kif imma din hija materja li nqabdet u nispera li ma jgħaddix ħafna żmien meta jkun hemm proposti ġodda ta' kif għandhom jiġu mħaddma, impjegati u stamati dawn il- casual nurses.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Ambjent.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

"Kopja tar-Rapport Annwali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 1994/1995.".

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, Kap. 318", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-GĦAJNUNA LILL-INDUSTRIJI

AIDS TO INDUSTRIES (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomici): Nipproponi t- Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji".

MR SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

RICHARD MUSCAT (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, l-għan prinċipali ta' din l-emenda għall-Ordinanza dwar l-Għajnuna lill-Industriji huwa li nestendu ċerta għajnuna li tingħata lis-settur tal-lukandi b'mod li jkunu jikkwalifikaw lukandi jew biex ngħid hekk guest houses li għandhom inqas minn 80 sodda.

Jekk wieħed iħares lejn din l-emenda u jqabbilha ma' dak li hemm fl-Att preżenti jsib li bażikament hemm żewġ bidliet u waħda minnhom hija dik li, kif diġa' għidt, qegħdin inneħħu l-kwalifika li kien hemm, jiġifieri li l- lukandi li jistgħu jibbenefikaw minn din l-għajnuna jrid ikollhom ikollhom iktar minn 80 sodda.

Biex inkun iktar preċiż se naqra d-definition li għandna fl-Att prinċipali u mbagħad naqra wkoll l-emenda li qed tiġi proposta.

Fil-fatt f'section 2 ta' l-Att prinċipali nsibu li:

""hotel" includes any number of constructions suitably furnished and equipped, with accomodation in single or double bedrooms for not less than 80 guests, ...".

Issa f'dan l-Abbozz "not less than 80 guests" qegħdin inneħħuha biex inkunu f'pożizzjoni li dawk il-lukandi li għandhom inqas minn 80 sodda jkunu jistgħu jibbenefikaw ukoll minn din l-assistenza li iktar 'il quddiem se nispjega x'tinvolvi.

Ta' min jgħid ukoll li fid-definizzjoni l-ġdida qegħdin ninkludu wkoll il-guest houses peress li din ma kinitx inkluża fl- Att prinċipali.

Kif diġa' għidt, l-iskop għal dan kollu huwa li noffru iktar għajnuna lis-settur tal-lukandi li qabel forsi kien diskriminat fis- sens li lukanda żgħira ma kenitx tibbenefika minn ċerta assistenza.

Aħna nħossu li wieħed mill-pjanijiet prinċipali għas-settur tat-turiżmu huwa li ninkoraġġixxu l-upgrading, ir-rinovazzjoni u ninkoraġġixxu wkoll li l- lukandi jibdew itejbu iktar u iktar il-faċilitajiet tagħhom.

Fil-fatt għal dan l-għan diġa' kienet qed tingħata ammont sostanzjali ta' assistenza pero' din kienet limitata għal dawk il-lukandi li għandhom iktar minn 80 sodda.

Aħna jidhrilna li meta llum hawn ċerti żviluppi fejn kultant lukandi żgħar ikunu iktar esklussivi u mmirati għat-turist li jirrendi iktar, għandna wkoll nintroduċu faċilita' anke lil dawn il-lukandi żgħar billi jibbenefikaw minn din l-assistenza li diġa' qed tingħata lil hotels oħra.

Issa ħalli nispjega x'tinvolvi din l-assistenza.

Mr Speaker, bażikament through the Aids to Industries Ordinance hemm il- poter li wieħed jeżenta mid-dazju ċertu investiment li jsir għall- upgrading.

Fil-fatt fl-1991 kienet ħarġet legal notice li tispjega sewwa sew x'jikkwalifika għal din it-tip ta' assistenza, bħal meta wieħed jibni lukanda, tourist village jew itejjeb il-livell tal-lukanda tiegħu minn 4- Star għal 5-Star.

Pero' hawnhekk qed ninkludu wkoll upgrading ta' major refurbishment programme of hotel or tourist village complex u l- introduzzjoni ta' amenities li jkunu parti mil-lukanda jew mit-tourist village complex.

F'dawn il-każijiet l-assistenza li tingħata hija li hemm customs duty exemption u nista' ngħid li fuq l-aħħar snin din l-eżenzjoni li kienet tapplika biss għal dawk il-lukandi li kellhom iktar minn 80 sodda kienet tirrendi assistenza mhux ħażin.

Hawnhekk ta' min jgħid li għal din l-assistenza fl-1992 kien hemm madwar 450 applikazzjoni, fl-1993 kien hemm 419 applikazzjoni u fl-1994 kien hemm 470 applikazzjoni.

Dan kollu jindika l-investiment li qed isir u li sar partikolarment fis-settur turistiku - dak tal-lukandi - u hawnhekk tajjeb wieħed jgħid li huwa stmat li l-valur ta' l-eżenzjoni tal-customs duty li ngħatat kienet medja ta' madwar Lm1 miljun fis-sena.

Kultant wieħed jaħseb li fil-fatt din it-tip ta' assistenza ma ssarrafx wisq u l-verita' hija li b'dan il-mod l-eżenzjoni tad-dazju fuq l-importazzjoni ta' ċerti prodotti li jiġu utilizzati għar-refurbishment jew l-upgrading tal-lukandi s'issa kienet medja ta' Lm1 miljun fis-sena.

Naturalment issa se nkunu f'pożizzjoni li din l-assistenza tista' tiġi extended lil-lukandi li huma iktar żgħar u għandhom inqas minn 80 sodda.

Mr Speaker, huwa veru li bil-bidliet li saru fl-1 ta' Jannar din is-sena ħafna mid-dazji mill-Ewropa tnaqqsu jew tneħħew minn fuq prodotti li wieħed jimporta, pero' għad għandna dazji fuq prodotti li ġejjin minn barra mill- Ewropa.

Jekk wieħed jara x'jitolbu l-lukandi meta jitolbu customs duty exemption isib li diversi prodotti ...

Per eżempju, mill-informazzjoni li għandi l-air-conditioners jiġu minn barra mill-Ewropa, fuqhom għandhom customs duty u naturalment din tista' tiġi mneħħija jekk il-proġett ikun aċċettat għax jista' jkun li jkun hemm każijiet fejn l-espansjoni ma titqiesx bħala waħda li tikkwalifika.

Kif għidt, fil-fatt hemm legal notice li tkopri x'jikkwalifika f'dawn l-oqsma.

Pero' mbagħad insibu computerised telephones, diversi affarijiet li għandhom x'jaqsmu mat- tessuti bħal curtains, affarijiet ta' furniture li jkunu qegħdin jiġu miksija b'dan il-materjal, cutlery, crockery, decorative crockery, bed linen u carpeting.

Dawn il- prodotti kollha fil-fatt jitolbu dazju forsi inqas qawwi mill-passat, pero' għad hemm dazju minn barra l-Unjoni Ewropea u allura jagħmel sens li biex wieħed jgħin lill-industrija jipprovdi wkoll l-eżenzjoni mid-dazju.

Naturalment jekk ikun hemm il-VAT, il-hotel din l-VAT terġa' tirkupraha.

Jiġifieri wieħed għalhekk jillimita din il-customs duty u jkun tajjeb li meta wieħed qiegħed iħares lejn dan l-upgrading aħna nkunu nistgħu noffru din it-tip ta' eżenzjoni mhux biss lill hotels li għandhom iktar minn 80 sodda imma anke lil dawk li għandhom inqas minn 80 sodda biex b'hekk aħna ngħinu wkoll lill-lukandi li huma pjuttost aktar limitati fid-daqs bħalma ngħinu l-lukandi l-kbar.

Jiġifieri l-iskop ta' din l-emenda huwa pjuttost straight forward li nagħtu l-eżenzjoni mid-dazju fejn il-każ ikun ġustifikat lill-lukandi li huma ta' ċertu daqs.

Jien naħseb li din l-emenda m'għandhiex tkun kontroversjali fis-sens li din hija għajnuna lis-settur li huwa importanti għall-ekonomija tagħna u importanti li nippromwovu l-investiment, l-upgrading u li jkollna lukandi ta' ċertu daqs mhux kbar biss imma jkunu lukandi aktar limitati għaliex fil- fatt f'diversi każi ssib li lukanda ta' 80 sodda tkun aktar esklussiva u tkun aktar importanti li allura wieħed irid jippromwoviha wkoll.

Jien naħseb li din l-emenda għandha ċerta importanza fis-sens li qiegħda wkoll tgħid li aħna qegħdin ngħinu lil dan is-settur jagħmel restructuring u kif diġa' semmejt fl-aħħar tliet snin dawn il-customs duty exemptions ammontaw għal Lm1 miljun fis-sena.

Din hija għajnuna u assistenza li tingħata u kultant tajjeb li s-settur turistiku jkun konxju minn din l-għajnuna għaliex meta wieħed jara li l-mijiet ta' applikazzjonijiet għal eżenzjoni - per eżempju, fl-1994 kien hemm 470 applikazzjoni - b'kollox jammontaw għal Lm1 miljun mill-ewwel jinduna li din m'hix ċifra żgħira u li din hija assistenza importanti għas-settur tat-turiżmu.

Mr Speaker, nagħlaq hawnhekk għaliex kif diġa' għidt naħseb li din hija emenda pjuttost self-explanatary u straight forward, emenda li fil-fehma tiegħi hija aktar ġusta għaliex m'aħniex qed nħarsu biss lejn il-lukandi l- kbar pero' qed nżommu maż-żmenijiet tagħna li kultant ikollok sitwazzjonijiet fejn jiġu mibnija wkoll lukandi żgħar.

Dawn il-lukandi ż- żgħar kultant ikollhom ċertu valur miżjud mit-turisti li jiġu fihom, il- valur ikun aktar għoli u allura aktar ta' benefiċċju għal pajjiżna.

Meta jkollok dawn it-tip ta' lukandi l-employment level fihom jekk teħodha għal kull turist naturalment ikun daqsxejn akbar ukoll, jiġifieri l-employment implications għal dawn it-tip ta' lukandi peress li jkunu aktar upmarket jkun aktar għoli.

Fl-istess ħin nkunu f'pożizzjoni biex lil dawk il- lukandi li għadhom ma laħqux il-livell li wieħed jixtieq nagħtuhom l- opportunita' li fuq l-materjal li jimportaw minn barra mill-Unjoni Ewropea, partikolarment mill-Far East, li jkunu eżentati mid-dazju.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Nicholl.

ONOR.

TONY NICHOLL: Mr Speaker, nibda biex ngħid li l-Ewwel Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Għajnuna lill-Industrija kien tressaq mill-ex- Ministru George Bonello Du Puis fl-10 ta' Mejju ta' l-1994 u l-Gvern Nazzjonalista ħa sena u nofs biex din l-emenda jġibha għad-diskussjoni li forsi vera mhix kontroversjali.

Il-Ministru qal li għandu jgħin u jappoġġja l-industrija tat-turiżmu u jien naqbel miegħu mija fil-mija, iżda b'danakollu l-Gvern għoġbu jħalli din l-emenda 18-il xahar qabel ma jressaqha għat-Tieni Qari.

Daqshekk jagħtu importanza lill-industrija tat- turiżmu!

Din hi l-urġenza kollha li qed juri l-Gvern u l-appoġġ sħiħ li qed jagħti lill-industrija tat-turiżmu!

L-industrija tat-turiżmu hija s-sisien u l-pedament ta' l-ekonomija Maltija - warajja se jitkellem sieħbi l-Onor.

Karmenu Vella u m'għandix dubju li għandu biżżejjed dettalji f'idu biex jagħti prova ta' dan li qed ngħid.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar tinħass l-importanza u d-dipendenza qawwija li għandha l-ekonomija Maltija fuq l-industrija tat-turiżmu.

Tant hu hekk li jekk tħares lejn l- Economic Survey ta' l-1994 ssib li d-dħul mit-turiżmu tela' għal Lm 240 miljun.

M'iniex se ndejjaq lis-Sinjorija Tiegħek b'ħafna dettalji iżda se jkolli nsemmi ftit ċifri biex nuri l-importanza ta' l-industrija tat-turiżmu fl-ekonomija ta' Malta.

Nerġa' ngħid li skond l-Economic Survey id-dħul fl-1994 qabeż il-Lm240 miljun - dan ifisser 25% ta' l-esportazzjoni.

Mela minn kull Lm4 f'foreign exchange li daħħalna Lm1 ġiet mit-turiżmu.

Dejjem skond l- Economic Survey fil-qasam turistiku l-fulltime employment laħaq in-numru ta' 9,310; mela skond l-istatistika maħruġa mill-Gvern għandna 9,310 ħaddiem impjegat fulltime.

Il-Ministru u l-kollegi tiegħi jafu wkoll li lanqas tista' tikkwantifika n-numru ta' ħaddiema li indirettament jaqilgħu l-għajxien tagħhom mill-industrija tat-turiżmu.

Jien qed insemmi ċ-ċifra ta' 9,310 li huma direttament impjegati skond l-istatistika.

Barra minn hekk jekk hemm qasam fejn l-black economy hija rampanti huwa fit-turiżmu - din m'hijiex xi ħaġa limitata għal Malta biss - għax huwa fatt aċċettat li fejn hemm it-turiżmu għandek persentaġġ qawwi ta' black economy.

Jien nitkellem ma' min hu midħla ta' din l-industrija u jgħidu li hemm eluf ta' impjegati li ma jidhrux fl-istatistika.

Dan huwa xogħol iebes u b'kondizzjonijiet ebsin għax dawn il-ħaddiema jagħmlu ħafna xogħol bil-lejl u allura bilfors se jkollok numru kbir ta' ħaddiema li jgħixu minn din l- industirja mingħajr ma jidhru fl-ebda statistika.

Uffiċjalment il- private market services jimpjegaw 12% tal-labour force ta' Malta.

Daqshekk hija importanti l-industrija tat-turiżmu għall-ekonomija Maltija.

Ma rridx ninsa ngħid li donnu n-Nazzjonalisti dejjem riedu jbellgħu li f'din l-industrija x-xemx telgħet biss fl-1987 u għamlu propaganda kemm dwar dan.

Nixtieq infakkar lil din il-Kamra x'sab il-Partit Laburista meta tela' fil-gvern fl-1971.

Meta f'Ġunju ta' l-1971 il-Partit Laburista ħa l-Gvern f'idejh in-numru ta' turisti li kienu jżuru Malta - skond l-Economic Survey ta' l-1973 - qed nikkwota minn page 39 - kien ta' 178,000 ruħ.

Meta spiċċa mill-poter il- Partit Laburista - skond l-Economic Survey ta' l-1989 - jekk m'iniex sejjer żball page 41 - in-numru ta' turisti li żaru Malta kien ta' 785,000 ruħ.

Mela minkejja l-propaganda partiġġjana li għamel il-Partit Nazzjonalista, l-Partit Laburista żied in-numru ta' turisti li żaru pajjiżna minn 178,000 ruħ għal 785,000 ruħ.

Għalhekk ma naħsibx li x-xemx f'din l-industrija bdiet tiela' fl-1987.

In-net income mit-turiżmu - jiġifieri dak li l-pajjiż kien idaħħal mit- turiżmu - fl-1971 kien jammonta għas-somma miżera ta' Lm6 miljun u meta tela' fil-gvern il-Partit Laburista, Malta daqshekk kienet iddaħħal mill- industrija tat-turiżmu.

Jien dejjem qed nikkwota mill-Economic Survey.

Fl- 1987 in-net income mit-turiżmu laħaq qabeż is-somma ta' Lm200 miljun.

Dawn huma fatti u ħadd ma jista' jiċħadhom.

Il-Ministru Bonnici jħobb jilgħab bil-figuri, pero' jien ma tantx inħobb inħawwad in-nies bl-istatistika għax l-istatistika tista' tiġġebbed u tużaha kif trid.

Mela kien il-Partit Laburista li qajjem l-industrija tat-turiżmu u ma jistgħux jiġu membri tal- Gvern u jipprovaw ibellgħu u jħawdu l-imħuħ li l-industrija tat-turiżmu ħadet ir-ruħ fl-1987.

L-ikbar appoġġ li qatt seta' ta l-Gvern Laburista lill-industrija tat- turiżmu - din tat spinta 'l quddiem lill-industrija tat-turiżmu f'pajjiżna - kienet ovvjament u bla dubju ta' xejn is-set up ta' l-Air Malta.

Fl- opinjoni tiegħi, l-Air Malta li għamilha Gvern Laburista - minkejja l- oppożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista allura dak iż-żmien fl-oppożizzjoni - kienet strumentali biex ikollna industrija tat-turiżmu soda.

Minn hemmhekk l-industrija tat-turiżmu ħadet spinta qawwija 'l quddiem u kellu jkun il- Partit Laburista li mix-xejn waqqaf l-Air Malta.

Taħt il-Gvern Nazzjonalista l-uniku mutur ta' l-ekonomija li miexi bħalissa huwa t- turiżmu u l-Gvern lanqas kien kapaċi jappunta Ministru li jkun direttament responsabbli minn din l-industrija.

Għadna sal-lum b'Segretarju Parlamentari u ma rnexxilux il-Gvern itella' l-livell għal ministeru biex almenu jkollna ministeru li jkun direttament responsabbli mit-turiżmu.

Telqa u traskuraġni hawn f'din l-industrija tat-turiżmu.

Il cavallo di battaglia tal-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni kien l-upmarket tourism hawnhekk tidher l-ipokrezija tal-Partit Nazzjonalista - u kienu bellgħuha lil-lukandiera u lill-persuni li huma mdaħħlin f'dan is-settur tant importanti li huma ladarba jitilgħu fil-gvern huwa, bil-ħbieb li kellhom kienu kapaċi jġibu lejn Malta turisti upmarket.

Il-pożizzjoni tagħhom kienet li huma ma jinteressahomx min-numri.

Meta kienu jaraw li n-numru ta' turisti li kienu qed jersqu lejn pajjiżna kien qed jikber sena wara sena huma kienu jikkritikawna li huma ma jinteressahomx min-numri u kulma jridu għal pajjiżna huwa turiżmu upmarket - din bellgħuha lil kull min hu involut f'din l-industrija.

Aħna nemmnu li jekk jista' jkun għandna nġibu turisti li jisparpaljaw il-flus u jonfqu l-eluf, imma nemmnu wkoll li għandna bżonn u għalhekk nilqgħu lil kulħadd, kull min jiġi Malta beato lui. aħna dejjem emminna li pajjiżna jilqa' u għandu bżonn lil kulħadd.

F'dan il-qasam żgur li ma kien hemm l-ebda ppjanar serju u organizzat mill-Gvern Nazzjonalista.

Illum kulħadd jitkellem fuq it-telqa u t- traskuraġni li hawn f'dan il-qasam tant sensittiv u importanti għal pajjiżna u l-Gvern Nazzjonalista huwa responsabbli.

Skond l-istatistika tal-Gvern in-numru ta' turisti fl-ewwel seba' xhur jew tmien xhur ipparagunat ma' l-istess xhur tas-sena l-oħra, naqas b'madwar 5%.

Din żgur ma ngħidx li hija kriżi, pero' rridu noqogħdu attenti.

Il-Gvern minflok qed jappoġġja lil din l-industrija qed jaħlibha, għadu ma taha l- ebda għajnuna bil-miżuri li ħa tista' tiffaċċja kriżi.

Niftakar li l- kelliem ewlieni ta' l-ekonomija għall-Partit Laburista, l-Onor.

Lino Spiteri kien ibassar li bl-introduzzjoni tal-VAT se jkun hawn għoli tal- ħajja sfrenat filwaqt li l-Ministru tal-Finanzi, l-Onor.

John Dalli, kien jiċħad, anzi wasal biex jgħid pubblikament, li l-ħajja se torħos.

Kull kelliemi ewlieni tal-Partit Nazzjonalista, kull Ministru kien jiċħad it- tbassir ta' l-Onor.

Spiteri fejn kien qal li bl-introduzzjoni tal-VAT u bil-miżuri fiskali li ħa l-Gvern il-ħajja se togħla.

Din hija l-ewwel daqqa li ta l-Gvern lil din l-industrija u t-tieni daqqa kienet il-levy ta' 10% li mpona fuq il-kmamar.

Imbagħad kien hemm it-tneħħija tal-forward buying rate.

Mr Speaker dawn l-argumenti aktar 'il quddiem sieħbi l-Onor.

Vella se jisvolġihom żgur.

Dawn it-tliet miżuri li bihom tista' titkisser u tiġi mogħtija daqqa ta' ħarta l-industrija tat-turiżmu m'humiex miżuri li ħa l-privat, imma huma miżuri li ħa l-Gvern li suppost qiegħed hemm biex jagħti kull għajnuna possibbli lil din l-industrija.

U llum wara 18-il xahar jiġi hawn u jippreżenta din l-emenda u jgħid li se jagħti l-għajnuna lil-lukandiera.

Jiena m'iniex se ndum pero' ma rridx li ma nsemmiex kemm kienu jgħidulna fuq il-kwalita' ta' l-ilma meta huma kienu fl-oppożizzjoni imbagħad huma nefqu u sparpaljaw il-miljuni u l-kwalita' ta' l-ilma marret għall-agħar.

Barra minn hekk sal-lum għad għandna postijiet ma' Malta u GĦawdex li fix-xitwa jew ikunu bla ilma jew ikollhom pressa baxxa.

L- akbar sagrileġġ li qatt seta' jsir f'pajjiżna kien l-iżvilupp tal-lok li għażlu biex tinbena l-power station fih; ħassru ġojell li kellna fil- Mediterran, ħassru wieħed mill-isbaħ postijiet li għandna f'Malta u GĦawdex minkejja l-oppożizzjoni ta' kulħadd, mhux tal-Partit Laburista biss, ta' l- ambjentalisti u ta' Din l-Art Ħelwa.

Dan il-Gvern li kien jiftaħar bid- djalogu mhux sar arroganti - għax m'hux din hija l-kelma - imma baqa' għaddej għax jikkmanda hu.

Minkejja l-miljuni li sparpaljaw u li nefqu xorta għadna l-istess; bil-power cuts u drops fil-voltage u trid tkellem lil xi qaddis biex isewwulek il-ħsara li jkollok għax inkella tibqa' tlett ijiem jew erbat ijiem bla dawl!

Dan li qed ngħid nista' nikkonfermah għaliex naf min għamel tlett ijiem bla dawl u kellu jkellem qaddis; u dawn huma n-nies li jgħidu li jemmnu fid-drittijiet għax dawn fil-drittijiet u mhux fil-pjaċiri!

U xi ngħidu dwar it-tariffi tat-telefon u l-liċenzji li jridu jħallsu l- lukandiera?

Qalulna li fi tliet snin ħadu ¥1 miljun, imma ma qalux kemm miljuni qed jieħu l-Gvern mil-lukandiera fuq kull mejda li jkollhom ir- ristoranti barra imbagħad tiġu l-NTOM u din tisparpaljahom u tberbaqhom.

Fejn investa fl-infrastruttura l-Gvern?

Qatt ma kellna baħar maħmuġ daqs kemm kellna dan is-sajf, kullimkien bid-drenaġġ ifur!

F'pajjiżna kellna baħar limpidu imma llum tmur fejn tmur issib il-baħar kontaminat.

GĦalhekk għidt li l-Gvern qed jagħti l-akbar daqqiet lill-industrija tat-turiżmu.

Il-Gvern huwa ħati ta' dawn il-ħneżrijiet li qed isiru fl-industrija tat- turiżmu.

Niġu issa għall-kriminalita'.

Fl-opinjoni tiegħi l-law and order għandhom ikunu issue kbir għall-Partit Laburista fl-elezzjoni li jmiss.

Fid-9 ta' Ottubru għamilt mistoqsija parlamentari - Nru. 28536 - lill- Ministru Tonio Borg fejn staqsejtu kemm saru serqiet mil-lukandi f'Malta.

F'din l-interpellanza weġibni li minn 133 lukanda f'pajjiżna saru 210 serqiet, jiġifieri bħala average kull lukanda insterqet darba u nofs.

Fejn hi l-wegħda li "tgħix f'darek bla biżgħa"?

Dan biex ma nsemmiex kemm-il mugging sar f'Tas-Sliema - jien noqgħod Tas-Sliema - jum wara jum jattakkaw lit-turisti.

Dawn l-affarijiet kollha qed jiġru u għalhekk qed insemmi t- telqa u t-traskuraġni li hawn f'waħda mill-iktar industriji importanti li għandna f'pajjiżna.

Mr Speaker, jien wegħedt li m'iniex se ndum nitkellem fuq is-settur tat- turiżmu u la qegħdin nitkellmu fuq l-għajnuna lill-industrija ovvjament nixtieq nitkellem fuq settur ieħor ta' l-industrija li huwa dak tal- manifattura.

L-ewwelnett il-Partit Laburista huwa obbligat, aħna bħala kelliema, li nkissru l-gidba li tan-naħa l-oħra rnexxielhom ibellgħu lill- industrijalisti li l-Partit Laburista huwa kontra l-industrija.

Il-Partit Laburista jemmen li qatt ma jista' jkollna ekonomija soda jekk ma jkollniex settur ta' l-industrija tal-manifattura b'saħħtu.

Fl-istorja tagħna bħala Partit dejjem tajna l-akbar appoġġ lill-industrija Maltija.

M'iniex se mmur lura fl-istorja, pero' se nsemmi waħda mill-ikbar industriji li għandna Malta li hija l-industrija tal-birra ta' Farsons.

Lill-mexxejja ta' Farsons infakkarhom li kieku ma kienx il-Partit Laburista "nini nini" hawn industrija tal-birra f'pajjiżna.

Kien il-Partit Laburista meta kien fil-gvern fil-Compact ma' Strickland li ta l-akbar appoġġ biex tinbeda din l-industrija tal-birra.

Kien hemm il-Perit Farrugia, Alla jaħfirlu, li kien bniedem intelliġenti u bniedem serju - ngħid dan fil- qosor biex nuru x'għamel il-Partit Laburista għall-industrija Maltija - ...

Dak iż-żmien kien hawn eluf kbar ta' nies mas-Servizzi Ingliżi u ovvjament l-ekonomija kienet tiddependi minnhom.

Din hija l-istorja li nkitbet u bil-fatti min jagħmel ir-riċerka kif għamilt jien isib li qed ngħid il-verita'.

Dak iż-żmien kien hawn eluf kbar ta' Ingliżi baħrin u anke fil-militar u l-ekonomija Maltija kienet tiddependi kompletament fuqhom.

Ovvjament l-Ingliżi huma rinomati li jixorbu l-birra u kien il- Perit Farrugia bi sħab ma' Simmonds u tlieta oħra li ġietu din l-idea brillanti li jibni industrija tal-birra.

Dak iż-żmien il-birra kienet iddum tlieta erba' xhur biex tidħol Malta u kienet tasal ħażina.

Dan kellu l- foresight u l-inizjattiva li jibni industrija tal-birra.

Illum infakkar lil min qed imexxi l-birerija ta' Farsons fil-gwerra li kienu għamlulhom il- Partit Nazzjonalista għaliex ma riedux jagħtuh permess għaliex kienu kontra li tinfetaħ din il-birrerija.

Kien il-Partit Laburista flimkien ma' Strickland li tahom il-monopolju ħalli jkunu jistgħu jagħmlu l-birr u dan kien il-bidu ta' l-industrija Maltija f'pajjiżna.

Dak hu li għamel il-Partit Laburista fl-industrija u għalhekk hu obbligu tagħna li nkissru din il-propaganda qarrieqa tal-Partit Nazzjonalista li l- Partit Laburista huwa kontra l-industrijalist.

Jien nemmen li dawn għandhom wieħed mill-aqwa prodotti, imma kellu jkun il-Partit Laburista fil- gvern biex Farsons fetħu din il-birrerija f'Malta, għaliex il-Partit Nazzjonalista qatt ma kellu fiduċja fl-industrijalist Malti.

X'kien il cavallo di battaglia tal-Partit Nazzjonalista fil-qasam ta' l- industrija?

Il-hi-tech; ħafna buzz words u kliem tqil.

Qalulna li huma ma jinteressawhomx l-industriji l-oħrajn għax għandhom il-ħbieb u se jġibu lil Malta hi-tech.

Ara taħseb Onor. Professur li l-Amerikani u l-Ġappuniżi se jikxfu l-iktar ħaġa importanti li għandhom għal qalbhom u li jżommuha under lock and key u b'security!

Se jiġu Malta jiftħu l-hi-tech?

Go and say it to the marines Professor Bonnici la qed titkellem fuq il-hi-tech!

Bdew isemmu ċ-chips u mhux chips.

Taf x'għandu jkun is-slogan tal-Partit Nazzjonalista fuq l-industrija?

Iċ-chips tal-hamburgers, mhux iċ-chips tal-hi-tech.

Hekk iva, inkunu rinomati.

Dik hi I-industrija li ġibtu, iċ- chips tal- hamburgers, imma mhux iċ-chips tal-hi-tech.

Iċ-chips tal- hamburgers ġibtu għal wieħed, tnejn, tlieta.

Ara taħseb li l-Amerikani se jiġu hawn u jiftħu l-industriji tal-very hi-tech!

Dawk huma l-ikbar assets li għandha l-industrija Amerikana.

Jiġi jgħidilna li se jiġu bil-hi-tech Malta!

Iċ-chips tal-hamburgers, mhux iċ-chips ta' Silicone Valley ġab il- Gvern Nazzjonalista; dawk "nini nini" ġġibhom.

Qatt ma kienet daqshekk traskurata l-industrija Maltija daqskemm kienet f'dawn l-aħħar tmien snin.

Illum għandha bżonn iktar għajnuna l-industrija Maltija meta - inti taf għax inti ekonomista - l-qagħda ta' l-ekonomija hija inċerta minħabba miżuri fiskali li ħa l-Gvern Nazzjonalista fl-1 ta' Jannar li għadda.

Mr Speaker, bil-miżuri fiskali li ħa l-Gvern Nazzjonalista, bl-għoli tal- ħajja u bil-VAT, l-industrija għandha problemi immedjati fit-tul għaliex żdiedilha l-cost tal-produzzjoni.

Kif tista' tibqa' tikkompeti l- industrija Maltija meta inti qed tieħu miżuri li tkissirhom u żżidilhom b'rata qawwa l-cost tal-produzzjoni?

Minkejja l-miljuni li sparpaljajtu fl- MDC u fil-METCO għadha ma tfasslet l-ebda strateġija serja, industrijali u aġġornata u l-Oppożizzjoni ilha tgħid li l-industrija tas-settur tal- manifattura tenħtiġilha ristrutturar serju.

L-industrijalisti qed jibku għaliha.

Dan is-settur jenħtieġlu ristrutturar serju għaliex qed jiddependi fuq fabbrika waħda.

Minkejja dan id-duħħan tal-Gvern Nazzjonalista, minn kull Lm100 li nesportaw Lm50 ġejjin minn fabbrika waħda li ġab Gvern Laburista, li hija l-SGS li għadna dipendenti fuqha u din mhix kumpannija tal-Maltin imma tal-barrani.

Din hija ħaġa perikoluża.

L-Onor.

Professur Josef Bonnici jgħallimni xi tfisser din d-dipendenza totali fuq kumpannija waħda li minkejja kollox ġiet taħt Gvern Laburista.

Dan huwa perikoluż u qed nilagħbu man-nar.

Il-Ministru Josef Bonnici żgur jaf x'inhu jiġri fl-Italja u x'se jagħmel Benedetti; - żgur li jaf aktar minni għax isegwi dawn l-affarijiet.

Hawn min jaħseb d-ditta ta' de Benedetti xogħolha huwa t-typewriters, imma l-bulk tal-flus li jagħmlu mhux mit-typewriters jiġu.

Dawn se jbigħu d-ditta lill-Amerikani bi qligħ kbir u se jkeċċu 'l barra 5,000 ruħ, l-aqwa li jdaħħlu l-flus.

Għalhekk qed nirrakkomandah dan għal pajjiżna, għax jistgħu jiġu l-Amerikani u jixtru l-SGS u jmorru fejn jaqblilhom u fejn jsibu l-inqas cost tal- produzzjoni.

Int taqra aktar minni għax professur, jien ma tantx naqra u ma ngħallimx l-Universita' imma inti taf de Benedetti x'għamel fl-Italja u x'inhu jagħmel u imbagħad inti tiġi hawn bl-ipokresija kollha.

Qatt ma kien hawn Gvern ipokrita daqs dan!

Mr Speaker jien kelli l-akbar unur li nagħmel parti mill-Partit Laburista għax intom issa verament urejtu l-ħmieġ tagħkom ta' meta kontu tgħajjruna biċ-Ċiniżi u b'Arafat u kontu ċċapsuna li aħna ħbieb tat- terroristi.

Qed ngħid hekk għax kulħadd ra lill-Prim Ministru u lill- Ministri kollha mgħannqin ma' Arafat.

Kemm għajjruna tal-ħabb għażiż u kemm għajjruna fuq Arafat!

Ħadt gost nara l-bandiera ħamra u nara lill- Ministri mgħannqin maċ-Ċiniżi.

Kemm għajjruna li hawn Malta ċ-Ċiniżi jafu bil-Malti u li kollha spjuni; u li se niġu kollha kommunisti; u li se jispiċċaw il-human rights!

Kemm għajruna fl-Ewropa li qed nagħmlu ħsara lil pajjiżna għax l-Onor.

Dom Mintoff kien l-ewwel Prim Ministru tal- western world li mar jżur iċ-Ċina.

Għamlulna ħsara kbira fl-Ewropa.

Għalhekk dawn il-jumejn tawni l-ikbar sodisfazzjon li jien nagħmel parti mill-Partit Laburista.

Illum tan-naħa l-oħra qed jindunaw li bilfors iridu jitkellmu fuq il-Mediterran biex forsi jagħtuhom widen fl-Ewropa.

Din kienet u għadha l-politika tal-Partit Laburisa għal dawn l-aħħar 20 sena.

X'ma neħux gost li jien nifforma parti mill-Parit Laburista!

Illum huma stess ġew magħna u qed jitkellmu fuq il-Mediterran u jafu li jekk ma jsemmux il-Mediterran l-Ewropej lanqas biss iħarsu lejhom.

Dak l-uniku ċans li għandhom.

Forsi hawnhekk ħriġt ftit barra mis-suġġett!

Mr Speaker, bil-miżuri li ħa l-Gvern l-industrijalisti kellhom bilfors jagħtu żidiet għall-affarijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-produzzjoni għax kieku kellhom x'jaqsmu mal-produzzjoni fiha u ma f'hijiex għax tkun qed tagħti żieda biex tpatti għal żieda fil-produzzjoni, imma l- industrijalisti kellhom jagħtu ż-żidiet minħabba l-miżuri li ħa l-Gvern.

Lanqas għadhom jafu l-kontijiet ogħla tad-dawl, ta' l-ilma, tat-telefon, tal-liċenzji, fuq l-insurance policies - ma rridx ninsa ż-żieda fl- ispejjeż kawża tal-VAT - b'liema persentaġġ għollewlhom il-cost of production.

Għalhekk huma inkwetati l-industrijalisti.

Lilna kollox jgħidulna meta nikellmu magħhom ras imb'ras.

Ara taħseb li ma jgħidulniex!

Lanqas taf inti stess x'inċertezza hemm bejn l-industrijalisti!

L-aqwa li l-Ministru Bonnici ġie jqassam kotba fancy fuq l-MDC li min jaf kemm swew flus, pero' meta mbagħad taqrahom issib li l-investiment ixxotta.

Xejn m'hu ġej investiment minn barra!

Il-ġimgħa li għaddiet għamilt interpellanza lill-Ministru u dan weġibni li minn Jannar sal-lum ġew jew se jiġu allokati 17-il fabbrika.

Hekk weġibni xott, xott; ħadd ma jaf kif, meta, min huma, kemm se jħaddmu nies, eċċ. Kulma qal huwa li ġew jew li se jiġu u daqshekk.

Ara kieku kien hemm xi waħda suret in-nies malajr kien ifaqqaħhieli!

Ara kieku kienet xi IBM jew xi ħaġa simili malajr kien jgħidli!

Imma kulma qal hu li hemm 17-il fabbrika.

Kemm ilkom fil-gvern għadha ma ġietx fabbrika waħda li hija of international repute.

Kellu jkun il-Partit Laburista biex ġab l-S.G.S. Thomson, id-De La Rue Thomas (Malta) Ltd., eċċ. - alla ħares kelli nsemmihom - li huma of international fame.

Kien il-Partit Laburista li ġab din il-kwalita ta' fabbriki.

Araw jekk intomx kapaċi ssemmu fabbrika waħda li hija of international fame li ġiet hawn Malta f'dawn l-aħħar tmien snin!

L-MDC m'hijiex tirnexxi.

Kotba sbieħ joħorġu u uffiċini sbieħ, lussużi u grandjużi jsiru - sparpaljaw mijiet ta' eluf ta' liri fuq l-uffiċini - imma l-MDC m'hijiex tirnexxi fl-oġġettivi tagħha u dan kawża tad-deċiżjonijiet ħżiena.

Mr Speaker, kieku kelli nitkellem fuq il-Mosta Technopark nista' ngħid li xalata għandu l-Partit Laburista.

L-ikbar industrija tal-hi-tech li hemm fil-Mosta Technopark ....

Ministru taċ-chips u tal-burgers!

Daqshekk ġab hawn Malta dan il-Ministru, chips u burgers!

L-ikbar industrija li hemm fil-Mosta Technopark hija l-industrija tal-bini ta' Vassallo Brothers.

Dak hu l-hi-tech!

Din hi l-ikbar u l-aħjar industrija li hemm fit-Technopark.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll li din l-industrija għandha investiment ta' 'l fuq minn Lm4 miljun u hemmhekk titfa' fabbrika tal-bini!

Dawn ħniżrijiet!

Fejn hi l-organizzazzjoni?

Tafu kemm daħlu nies fl-MDC u kemm groups ħadmu fuq divisions?

Dan hu kollu sparpaljar ta' flus!

Min kien taħt Gvern Laburista, mill-kbir sal-baxx, ħadem u stinka ħafna.

Imma jekk għandek għajnejk ħomor m'għandekx ċans għall-MDC.

Lanqas qatt!

Naħseb dan hu l-iktar dipartiment li qatt kien hemm diskriminazzjoni fih.

Fil-fatt min kien responsabbli għas-suċċess li din għamlet taħt Gvern Laburista, warrbuh.

Mr Speaker, għalkemm ir-rapport semma kemm hi importanti l-Malta Development Fund flimkien ma' ħafna kliem sabiħ - ħela żewġ paġni f'dan ir- rigward - ma jissemma xejn dwar liema proġetti qiegħda tikkonsidra.

L- istess nista' ngħid għall-European Community Investment Partner Scheme li giet launched fl-24 ta' Jannar ta' l-1994 - fejn minkejja li hemm paġni sħaħ b'ħafna kliem sabiħ dwar x'se tagħmel din l-iskema u l-frażi "joint ventures" il-ħin kollu tiela' u nieżla hemm xejn ta' sustanza.

Mr Speaker, imma l-isbaħ li hemm huma dawk iż-żewġ paġni li jirrigwardaw l-Environmental Services Division ta' l-MDC fejn fihom jissemmew x'inhuma l- għanijiet tagħha, fosthom dak li tibża' għall-ambjent.

Jekk din id- division qatt kellha tissemma' żgur li ma kellhiex tissemma' f'dawn l-aħħar ġimgħat meta kulħadd għadu jiftakar il-każ tal-fabbrika tal-Coca-Cola.

Mela x'il-madoffi qed tagħmel din id-division li suppost qed tagħmel auditing, qed tagħmel environmental impact assessment meta fl-istess żmien il-Gvern jiġi hawn u jagħti l-aqwa art saqwija li għandna f'pajjiżna lill- fabbrika tal-Coca-Cola, jiġifieri lill-privat!

Lanqas kieku din il- fabbrika qed tesporta l-produzzjoni kollha tagħha ma jista' qatt jaqbel li jagħti dik l-art.

Imma għalkemm dan il-Gvern tant jiftaħar bi djalogu - fil-fatt tela' b'din l-għajta - u kulħadd qiegħed kontrieh, dan xorta kompla jwebbes rasu.

Imbagħad dan il-Gvern ġie jiftaħar u ħela tliet paġni sħaħ fuq l-Environmental Services Division!

Kif jgħidu, go and say it to the marines!

Imma din mhux se tbellagħha lilna!

Veru li l-ktieb li jittratta dwar l-ambjent huwa sabiħ, imma madankollu diġa' qridtu Marsaxlokk u qed teqirdu GĦawdex.

Issa se dduru għal ftit art saqwija li hemm?

Ministru, inti taf li f'Malta l-art hija finite.

Kieku għandna ħafna artijiet ...

Imma l-art f'pajjiżna hija finite, it's something very limited.

Mr Speaker, imma dan mhux kollu duħħan?

Fejn wasalna fil-cavallo di battaglia tagħhom - fl-industrija tal-hi-tech?

GĦalkemm ġew sparpaljati miljuni ta' liri fuq uffiċini f'Hong Kong, fi New York u f'Londra, madankollu dawn tafu x'jgħidulna lilna, lin-naħa ta' l-Oppożizzjoni dawk li huma involuti fil-qasam ta' l-elettronika?

Ħalli nsemmi x'qalli wieħed imlaħħaq li qiegħed f'dan il-qasam - m'iniex se nsemmi min hu - meta kelli laqgħa miegħu.

Dan qalli li l-Gvern ma għandu l-ebda ħjiel ta' x'inhu meħtieġ biex l-industrija ta' l-elettronika timxi 'l quddiem f'pajjiżna.

Dan huwa l-kliem tiegħu eżatt u ktibthom biex żgur nikkwotah tajjeb.

Ovvjament, għar-raġunijiet ta' konfidenzjalita' ma nistax insemmi min hu imma huwa wieħed li huwa espert f'dan il-qasam.

Jiena ngħid li l- investimenti ġodda u serji baqgħu ma ġewx minkejja l-ħafna ftaħir tal- Gvern.

Jiena nisfidah isemmi fabbrika waħda ta' fama internazzjonali li ġiet taħt Gvern Nazzjonalista.

X'għamel il-Gvern Nazzjonalista għall- industrija?

Jien għalhekk inħobb ngħid u nibqa' ngħid li l-Gvern Nazzjonalista qed jaħqarha lill-industrija Maltija.

Kif tela' fil-gvern għamel incentive scheme li ngħid li kien pass pożittiv, kien pass 'il quddiem, biex ma jkunx hemm min jaħseb li jien nara kollox bil-blinkers.

Din l-iskema kien hemm bżonnha biex iżżid il-kredibilita' ta' pajjiżna barra minn Malta u tkabbar l-entużjażmu fost l-industrijalist Malti.

Imma x'ġara?

Illum il-liġi it's a dead letter.

L-MDC u l-METCO moħħhom biex ikabbru lilhom infushom, moħħhom biex jidhru sbieħ, moħħhom biex isiefru u jixxalaw u moħħhom biex jagħmlu l-isbaħ u l-aktar uffiċini lussużi li hawn.

F'dan moħħhom l-MDC u l-METCO imma m'hux moħħhom biex jagħtu kontribut effettiv għall-promozzjoni ta' l-industrija.

Il-Ministru u l-kelliema tal-Gvern Nazzjonalista filwaqt li jsemmu figuri u statistika qegħdin jiftaħru li żdiedu l-ħaddiema fis-settur tal- manifattura u żdied ukoll il-manufacturing output.

Iżda ma jgħidu xejn dwar l-exodus kbir ta' fabbriki Ġermaniżi.

Dawn ħadd ma jsemmihom; isemmu li żdiedu l-ħaddiema fis-settur tal-manifattura, isemmu li żdied il- manufacturing output imma ma jsemmu xejn dwar l-exodus ta' fabbriki Ġermaniżi li ġew taħt Gvern Laburista.

Kien hemm exodus kbir ta' fabbriki Ġermaniżi.

MR SPEAKER: Ippermettili Onorevoli, skadielek il-ħin.

GĦandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

LINO SPITERI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Tony Nicholl ikompli bid-diskors tiegħu.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

ll-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

TONY NICHOLL: Nirringrazzja lill-proponent u lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Mr Speaker, jien għalhekk illum nissuġġerixxi lill-Ministru biex jerġa' jaħsibha dwar l-incentive scheme għall-industrija.

Irid jerġa' jaħsibha serjament u għandu bżonn jagħmel targeting b'mod speċifiku għaliex kif inhi hija ineffettiva.

Jien nerġa' ngħid it is a dead letter u għalhekk trid tagħmel reappraisal serju ta' l-incentive schemes.

X'għandhom ikunu l-oġġettivi primarji?

Fl- opinjoni tiegħi l-oġġettivi primarji għandu jkun li niżviluppaw u ninkoraġixxu l-industrija u anke naħdmu biex inġibu lejn Malta joint ventures.

Jiġifieri dan għandu jkun wieħed mill-oġġettivi tal-Ministru responsabbli għall-industrija u ta' l-MDC li jaħdmu u jitqanżħu biex iżidu l-kuntatti ħalli jinġiebu lejn pajjiżna joint ventures.

Għandha tkun l-MDC li tagħti l-akbar support lill-industrija eżistenti.

Mela dawk huma ż-żewġ oġġettivi primarji.

Il-Partit Laburista jemmen fil-parteċipazzjoni qawwija tal-Maltin.

Aħna għandna fiduċja li l-Maltin jipparteċipaw fl-industrija Maltija u huwa fundamentali li jkun hemm parteċipazzjoni qawwija tal-Maltin għaliex inkella l-industrija ma jkunx jista' jkollha għeruq u pedamenti sodi.

Din hija dogma għalina u l-aktar prinċipju sagru.

Nerġa' ngħid li aħna nemmnu li għandu jkun hemm parteċipazzjoni qawwija tal-Maltin fl-industrija.

Dan huwa l-uniku element li jista' jwassal biex l-industrija tiffaċċja l- kriżijiet li jinqalgħu.

Aħna nagħtu kull appoġġ lil Maltin biex jinvestu fl-industrija għax nemmnu f'dan.

Huwa aktar faċli għall-Maltin li jagħmlu l-flus mill-importazzjoni għax m'hemmx riskju u fil-fatt il-Maltin huma traders rinomati.

M'hemmx dubju li l-importazzjoni hija faċli għaliex wieħed jista' jġib kemm irid prodotti minn barra, kemm numru kbir u kemm numru żgħir.

Kulma trid tagħmel huwa li tkun taf il-prezz tal-prodott u titfgħu fis-suq biex tbiegħu u hekk tkun qed taqla' l-flus mingħajr sogru ta' xejn.

Jiġifieri l-importazzjoni ma fiha l-ebda sogru jew inkella jekk fiha, dan is-sogru huwa limitat.

Għalhekk aħna nemmnu li l-mentalita' għandna nbiddluha fis-sens li l-Maltin għandhom jipparteċipaw bil-qawwi fl- industrija Maltija.

Aħna nibżgħu li jkollna fabbriki fully owned.

Aħna nemmnu fil-joint ventures għax f'każ ta' kriżi l-industrija iktar tkun tista' ssalva.

L-industrija għall-Gvern ma teżistix u hemm bżonn li din l- atitudini tinbidel illum qabel għada.

L-ewwel ħaġa li għandu jagħmel il-Gvern huwa li jdur dawra madwaru u jara x'hemm bżonn isir jekk verament irid jorganizza bis-serjeta'.

Qabel ma jmur barra jfittex fejn se jisparpalja l-flus il-Gvern għandu jara x'industrija għandu bżonn pajjiżna.

Hemm bżonn li lill-industrija eżistenti nsaħħuha billi nagħtuha kwalunkwe appoġġ.

L-industrija hija l- mimmi ta' għajnejna għaliex dawk qed jinvestu u jissograw flushom.

Għalhekk nemmnu li l-ewwel ħaġa li għandna nagħmlu hija li nagħtu l-akbar appoġġ lill-industrija eżistenti f'pajjiżna imbagħad għandna nfittxu barra għall-investiment ġdid.

Pero' qabel ma nfittxu barra għandna nagħtu l-appoġġ sħiħ u neċessarju lill-industrija eżistenti f'pajjiżna.

Aħna nafu li hemm diffikultajiet fl-industrija, m'hemmx baħar galbu u napprezzaw ukoll il-fatt li qegħdin fi żminijiet diffiċli għax aħna dejjem għamilna oppożizzjoni konsistenti u kostruttiva.

X'inhuma d-diffikultajiet fl-industrija?

L-ewwel diffikulta' hija the rising cost tal-produzzjoni - li hija tort tal-politika monetarja tal-Gvern Nazzjonalista - u jrid isir xogħol biex din tiġi megħluba.

L-Onor.

Lino Spiteri se jitkellem fuq dan is-suġġett u nimmaġina li se jespandi fuq il- cost tal-produzzjoni.

Din hija waħda mill-ikbar diffikultajiet li qed tiffaċċja l-industrija Maltija u dan tort tal-miżuri li ħa l-Gvern.

It-tieni diffikulta' li għandha l-industrija Maltija hija n-nuqqas ta' skilled labour bl-istess traskuraġni tal-Gvern.

L-iskejjel statali, is- secondary technical schools qatt ma kienu daqshekk traskurati.

Kien il- Partit Laburista li tahom spinta 'l quddiem għax aħna konna nemmnu fl- edukazzjoni tal-ħaddiem; dak huwa t-tieni kmandament tagħna.

Dan il-Gvern kien responsabbli li kisser bil-mod il-mod is-secondary technical schools.

Nemmnu li pajjiżna għandu jkollu a highly skilled labour, għandna fiduċja fil-ħaddiem Malti għax nafu li jasal u huwa kapaċi.

Il-Ministru għandu jikkopera u jiddjaloga mal-Ministru ta' l-Edukazzjoni - nispera li jiddjaloga ma' sieħbu l-Ministru ta' l-Edukazzjoni għax xi daqqiet niddubita jekk jiddjalogawx bejniethom - u jaraw kif se jqajjem l- edukazzjoni fl-iskejjel sekondarji tekniċi.

Fuq dan is-suġġett hemm patafjun xi tgħid imma rrid inkun fil-qosor għax diġa' ħadt il-ħin tiegħi.

It-tielet diffikulta' li għandha l-industrija Maltija hija li l-capital incentive mhux qed jiġi nkoraġġit.

Aħna nemmnu li għandu jkun hemm investiment qawwi fl-immodernizzar tal-makkinarju għax b'hekk biss l- industrija Maltija tista' tkun iktar kompetittiva u tista' tħares l- impjiegi tal-ħaddiema.

Pajjiżi oħra għandhom skemi u istituzzjonijiet biex jgħinu lill-industrija tinvesti f'makkinarju modern, ġdid u tal-hi-tech.

Barra minn Malta hemm pajjiżi li huma direct competitors ta' pajjiżna fl- industrija li għandhom skemi apposti ħalli jgħinu lill-industrijalist jinvesti f'makkinarju ġdid, modern u avvanzat.

F'Malta huwa kważi impossibbli għall-industrijalist biex isib il-fondi u l-flus neċessarji ħalli jimmodernizza l-makkinarju tiegħu.

L-inċentiv tas-soft loan ta' l- MDC m'huwiex adegwat.

Meta titkellem ma' l-industrijalisti Maltin l-ewwel ħaġa li jgħidulek hi li l-inċentiv tas-soft loan ta' l-MDC m'huwiex adegwat u għalhekk qed isibuha diffiċli immens biex isibu l-fondi neċessarji ħalli jinvestu f'makkinarju modern u avvanzat biex ikunu jistgħu jikkompetu.

Mr Speaker, ħaġa oħra li ttraskura l-Gvern Nazzjonalista hija l- financing.

Din hija diffikulta' oħra li l-industrijalist Malti qed ikollu jiffaċċja.

Sfortunatament jekk tkellem lill-industrijalisti jgħidulek li hawn Malta trid iktar flus minħabba l-ġeografija tal-pajjiż, minħabba l- post fejn qegħdin fil-Mediterran, minħabba fin-nuqqas ta' materja prima - in-nuqqas ta' materja prima hija waħda mill-ikbar diffikultajiet - u minħabba li m'għandniex suq lokali kbir.

Is-suq lokali huwa żgħir; f'pajjiżna kulma hawn huma ftit iktar minn 350,000 ruħ u għalhekk l- industrijalisti Maltin qed jgħidu li jridu iktar finanzi.

L-equity base tal-kumpanniji li hawn f'pajjiżna huwa żgħir - din hija diffikulta' oħra - u limitat għal ċertu nies jew biex inkun preċiż għal ftit nies.

Għalhekk hemm bżonn li l-gvern jagħti inċentivi fiskali ħalli jqajjem lill- industrija lokali.

Minn dan kollu għadu ma sar xejn u l-Ministru għadu ma ħareġ b'xejn ġdid.

Jien kont nistenna li meta laħaq il-ministru preżenti li huwa responsabbli mill-industrija peress li huwa ekonomista joħroġ b'inċentivi fiskali ħalli jkun jista' jgħin lill-industrijalist Malti, imma minn dan għadu ma sar xejn.

Jien nista' ngħidlu x'qed jagħmlu l- pajjiżi avvanzati bħall-Ingilterra għas-small to medium business enterprises.

Jien nittama li dawn fl-Ingilterra jafu x'inhuma jagħmlu biex jgħinu.

Hawn Malta trid tmur il-bank.

Kellem lill-industrijalisti u jgħidulek li ma jistgħux iġibu flus mill-banek għax il-bank Malti mhux il- fwied jaqlagħlek!

Ikun irid il-garanzija tiegħek, il-garanzija tal-mara, il-garanzija tal-proprjeta', ipoteka "hemm" u ipoteka "hemm"....

Il-banek ma għandhomx fiduċja u għalhekk l-industrijalisti Maltin qed isibuha diffiċli ħafna kważi impossibbli biex isibu l-fondi ħalli jkunu jistgħu jimmodernizzaw u l-gvern m'hux qed jgħinhom.

Dak huwa l-appoġġ u l- għajnuna li jridu l-industrijalisti Maltin.

Mr Speaker, l-aħħar ħaġa li xtaqt nitkellem dwarha - iktar 'il quddiem niżvolġu l-argument - hi li għalkemm dan il-gvern nefaq il-miljuni fuq il- Management Systems Unit li suppost kellha tagħmel liċ-Ċivil effiċjenti u organizzat qed ikun ta' diffikulta' oħra għall-industrija, speċjalment dik li tesporta, li qed tiffaċċja ta' kuljum.

L-industrijalist li jesporta u li suppost għandna nagħtuh kull għajnuna qed ikollu jħabbat wiċċu ma' diversi dipartimenti fosthom tad-Dwana, tal-Kummerċ, ta' l-Industrija, ta' l-Istatistika, ta' l-Ambjent, tal-Labour Office u qed ikollu jħabbat wiċċu ma' l-MDC , mas-Central Bank u ma' patafjun ta' dipartimenti oħra meta dan il-Gvern qal li ċ-Ċivil miexi fuq ir-rubini.

Dan il-Gvern kien jiftaħar li ċ-Ċivil bl-MSU b'kollox miexi fuq ir-rubini u l- industrijalist Malti li qed jesporta qed ikollu jħabbat wiċċu ma' dawn id- dipartimenti kollha b'burokrazija li qatt ma ra bħalha.

Għalhekk il- Gvern irid jirristruttura u jagħmel policy ġdida u jagħmel proviso għad- deregulations fuq dawn l-affarijiet.

L-industrijalist li llum irid iwassal il-prodott tiegħu fl-inqas żmien possibbli jrid iqatta' l-ħin tiegħu iħabbat wiċċu ma' dawn id-dipartimenti kollha!

Lanqas naf kemm tiswielu flus l-industrijalist Malti saħansistra ġieli jitlef is-suq għax jew ma jkunx inqeda mid-Dipartiment tad-Dwana jew ma jkunx inqeda mid- Dipartiment ta' l-Industrija jew għax ma jkunx ġieh iċ-ċertifikat mil- Labour Office, eċċ. Il-Gvern lejn dawn l-affarijiet għandu jħares jekk verament irid li jtejjeb l-industrija Maltija.

Mr Speaker, xtaqt inkompli u nidħol fi problemi oħra li għandhom l- industrijalisti Maltin bħal marketing, joint ventures u affarijiet oħra li dan il-Gvern ma għamel xejn dwarhom.

Il-Gvern m'hux qed jagħti widna lill-industrijalist u għalhekk nittama li meta l-Ministru jgħaddi għall- winding up jgħidilna jekk hemmx xi pjanijiet serji u xi policy ġdida fejn tidħol l-industrija speċjalment is-settur tal-manifattura.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Vella.

ONOR.

CARMELO VELLA: Mr Speaker, nixtieq inkompli fejn ħalla tant tajjeb sieħbi l-Onor.

Nicholl u nibda biex ngħid li veru fis-sustanza l-liġi li għandna quddiemna llum hija miżura pożittiva imma miżura li għall-problemi li hawn llum fis-settur tat-turiżmu hija waħda insinifikanti li għalkemm veru li ġiet pero' huwa verament każ ta' kif jgħidu l-Ingliżi ta' "too little and too late".

U qed ngħid hekk għaliex wieħed jista' jinduna li b'din il-miżura l-ħafna problemi li għaddej minnhom is-settur tat-turiżmu m'hu se jsolvi xejn.

Il-lukandi l-kbar li għandhom iktar minn 80 sodda diġa' għandhom dawn l-inċentivi li qed iħabbar il-Ministru, jiġifieri dawn bil-problemi kollha li hemm illum fejn huma se jibqgħu.

Meta l-Ministru kien qed isemmi kemm tammonta s-somma ta' dawn l-inċentivi li ta l-Gvern f'dawn l-aħħar tliet snin qalilna li kien hemm medja ta' Lm1 miljun fis- sena u l-applikazzjonijiet għal dawn l-inċentivi - l-iktar li kienu fuq duty exemptions - kienu ta' medja ta' 450 fis-sena.

Mela hawnhekk bejn wieħed u ieħor qed nitkellmu - veru li mhux it-talbiet kollha jiġu milqugħin - fuq average ta' Lm2,300 għal kull talba.

Issa hawnhekk m'aħniex ngħidu kemm ta l-Gvern imma kemm ma daħħalx.

Imma jien nistaqsi: X'inhuma dawn meta mbagħad tara l-ammont ta' flus li qed idaħħal iżjed mis- soltu l-Gvern tal-ġurnata mis-settur tat-turiżmu?

U qed idaħħal iżjed mis- soltu, mhux għaliex dan is-settur sejjer ħafna aħjar, imma minħabba l- miżuri fiskali li introduċa, fosthom il-VAT.

Jekk per eżempju nieħu lukanda ta' 200 sodda li jkollha 65% occupancy - jiġiferi jkollha 130 sodda mimlija - u tieħu average rate ta' Lm10, bejn wieħed u ieħor din ikollha dħul ta' Lm1,300 kuljum.

Fuq dawn il-lukandier qed iħallas 10% room tax jiġifieri qed iħallas Lm130 kuljum, li fix-xahar jiġu madwar Lm4,000 jew aħjar qed iħallas kważi Lm50,000 fis-sena fuq il-kamra biss u mhux qed insemmu kemm il-lukanda qed tħallas liċenzji, kemm qed tħallas VAT fuq l- entertainment outlets li għandha u kemm qed tħallas fuq is-servizzi li tieħu mingħand il-Gvern bħal dawl, ilma, gass eċċ.

Imma ħalli nħallu l-figuri ftit fir-rokna għalissa u nitkellmu iktar fuq is-settur tat-turiżmu.

Jiena ngħid li din il-miżura tal-lum hija daħka fil- wiċċ, għax il-Gvern donnu għadu ma jridx jindirizza l-problemi veri li jeżistu u forsi qed jagħmel dan għaliex qed jirrikonoxxi s-sehem li s- settur tat-turiżmu qed jagħti fl-ekonomija tagħna.

Is-sehem tas-settur tat- turiżmu m'huwiex xi sehem żgħir, kulħadd isemmih f'din il-Kamra kull darba li joħroġ xi rapport, imma t-turiżmu qiegħed hemmhekk biex jiġu l- membri tan-naħa l-oħra biex jew joqgħodu jiftaħru bin-numru tat-turisti li dejjem tiela' jew bl-ammonti tar-revenue li deħlin minn dan is-settur u niefqu hemmhekk.

Meta tiġi għall-apprezzament issib li dan is-settur m'hu qed jirċievi ebda rikonoxximent u ebda apprezzament min-naħa tal-Gvern.

Nammettu li għandna settur li qed jiġġenera l-ikbar ammont ta' flus fl- ekonomija tagħna; settur li rnexxielu jikkrea 'l fuq minn 9,000 job indirettament - u hemm numru kbir li qegħdin impjegati indirettament - nammettu wkoll li dan is-settur qed jipprovdi l-ikbar qligħ ta' munita barranija; nammettu wkoll li fost is-setturi ta' l-industrija li għandna meta mqabbla per eżempju ma' l-industrija tal-manifattura, għandek is- settur bl-ikbar added value li hija xi ħaġa tajba għall-ekonomija tagħna, u - biex naqtagħha fil-qasir - għandna settur li qed jikkrea ma l-40% ta' l-attivita' ekonomika tal-pajjiż, imma minkejja dan kollu mhux qed jingħata l-attenzjoni li jistħoqlu.

Dan il-Gvern lanqas biss kellu d-diċenza li jagħmel Ministru u Ministeru biex jieħu ħsieb dan is-settur.

B'dan l-atteġġjament m'aħniex qed nelevaw dan is-settur, imma qegħdin niddegradawh.

Mr Speaker, ferħanin biss bin-numri, qisu l-uniku kejl tas-suċċess fis-settur tat-turiżmu huwa kemm żdied jew naqas in-numru ta' turisti li jiġu Malta; minn dak biss jimpurtana.

Kull meta tisma xi taħditiet jew kummenti fuq ir-radio u fuq it-television u kull meta taqra xi artikli fuq gazzetti, Alla jbierek l-unika ħaġa li nsemmu fuq dan is- settur huwa n-numru ta' turisti, kemm tela', kemm niżel, il-persentaġġi li żdiedu, l-persentaġġi li naqsu, minn fejn ġejjin eċċ, imma ma ngħidux jekk aħniex qed nagħmlu studju dwar jekk dawn it-turisti kollha li ġejjin Malta nifilħux għalihom, jew jekk dan in-numru huwiex in-numru mixtieq minna; jekk nixtiequx iktar jew anqas turisti u jekk nafux il-limitu tagħna.

Illum nafu diġa' bis-sitwazzjoni ftit prekarja li qegħdin fiha u jiena ngħid li t-tort m'huwiex tat-turisti li ġejjin hawn Malta imma tagħna għaliex mhux qed nilqgħu tajjeb biżżejjed l-isfidi li jġibu magħhom it- turisti.

Imkien ma jeżisti studju dwar il-limiti tagħna u kaġun ta' dawn l- affarijiet imbagħad nibdew inħabblu moħħna meta jibdew ġejjin it-turisti aktar minn dak li tkun tiflaħ l-infrastruttura tagħna u iktar minn dak li jkun jiflaħ l-ambjent tagħna.

Barra n-numru rridu nħarsu wkoll lejn ħafna affarijiet oħra, per eżempju, lejn il-kejl tal-kwalita' tat-turisti li ġejjin hawn Malta.

Il-kwantita' u l-kwalita' suppost tejjibnihom flimkien u għalhekk ma jreġix l-argument li għamel is-Segretarju Parlamentari, li l-ewwel solvejna l-problema tal- kwantita' - għax qed jiġu biżżejjed turisti - imbagħad insolvu l-problema tal-kwalita'.

Dan mhux sewwa, suppost il-kwalita' u l-kwantita' kellhom jitjiebu flimkien.

Ħadd li jkun f'sensih ma jgħid li l-ewwel jimla' b'dak li jiġi mbagħad joqgħod iraqqgħu biex jgħolli l-kwalita'.

Il-qabża' fil- kwantita' ma tirrifletti xejn il-qabża' fil-kwalita', il-qabża' upmarket, li dejjem jippriedka biha l-Gvern Nazzjonalista.

Dan il-Gvern ħlief jgħid li jrid jitlaq mill-mass tourism u jmur għall-upmarket u selective tourism ma jsemmix.

Fil-fatt lanqas naqbel ma' din it-terminoloġija li nużaw, għax għalija "upmarket" u "selective" ma jfissru xejn.

Inti trid titfa' għajnejk fuq min jiflaħ jonfoq l-iktar u kważi kważi l-aħjar mod li naqsmu dawn it- turisti li jiġu Malta huwa f'dawk li huma jew low spending, jew medium spending jew high spending u ma noqogħdux nintilfu fuq ħafna kliem li forsi għal min ifisser ħafna u għal ħaddieħor ma jfisser xejn.

Jekk inħarsu lejn il-figuri nsibu li filwaqt li bil-kelma u bix-xewqa rridu mmorru u niġbdu lejn naħa, l-fatti u l-figuri juruna li sejrin in-naħa l-oħra.

Nerġa' naċċenna l-fatt li mhux qed inħarsu biżżejjed lejn il-kwalita' tat-turist li jiġi Malta.

Dan joħroġ mill-figuri li jagħtina l-Gvern stess, għax jekk immorru lura għall-1993 insibu li l-ammont ta' turisti li ġew Malta kien ftit 'il fuq minn miljun; u bejniethom ħallew Lm232 miljun.

Dan ifisser li fl-1993 ras għal ras kull turist kien qed iħalli f'Malta Lm218.

Sena wara, jiġifieri fl-1994, komplejna bil-policy tal-Gvern biex intejbu l- kwalita' tat-turist, u sibna li ras għal ras it-turist beda jħalli Lm205, jiġifieri għalkemm bid-diskors ngħidu li qegħdin intejbu l-kwalita' tat- turist, insibu li bejn l-1993 u l-1994 il-per capita revenue income mit- turist niżlet minn Lm218 għal kważi Lm200.

Bejn Jannar u Marzu ta' din is- sena l-ammont ta' turisti li ġew, ħallew ras għal ras inqas minn dak li ħallew fl-1994; ħallew Lm186.

Fejn qegħdin dawn l-imberkin upmarket tourists li dejjem insemmu?

Għalfejn qed iservu l-propaganda, l-adverts u l-marketing campaign kollha li qed jiswew eluf u miljuni ta' liri biex immorru upmarket imbagħad insibu li l-kwalita' tat-turist li qed jiġi Malta qiegħda dejjem tinżel?

Meta titkellem fuq Lm200 kull turist ras għal ras, trid iżżomm quddiem għajnejk li dawn il-Lm200 it-turist mhux qed jonfquhom fuq short break holiday għaliex l-average stay tat-turist hija ta' 11-il ġurnata.

GĦalhekk dawn il-Lm200 li qed insemmu u li qed jonfoq kull turist li jiġi Malta qed jonfoqhom fuq medda ta' 11-il ġurnata.

Għalhekk jien nistaqsi: Fejn qiegħda l-idea ta' l-upmarket tourism?

Trid tqis ukoll li l-Maltin, meta jsieferu, ras għal ras jonfqu mal-Lm550.

Hemm ftit ta' differenza u allura possibbli t-turisti li qed jiġu Malta huma kollha ifqar u agħar mill-Maltin?

Jiena nieħu gost jekk inhuwa hekk għaliex nara kemm tela' l-istandard tagħna u kemm hawn Maltin li jaqilgħu l-flus u lesti li jonfqu, imma jew ħaġa jew oħra, Mr Speaker.

Jiena wisq nibża' li jekk it- trend tibqa' li nżidu iktar in-numru milli qegħdin inżidu l-kwalita', 'il quddiem in the long run, din aktar tista' sservina ta' deni milli ta' ġid.

Din semmejtha biex ma noqogħdux inħarsu biss lejn in-numru ta' turisti li jiġu imma nħarsu wkoll lejn il-kwalita' tagħhom.

Mr Speaker, irridu nħarsu wkoll lejn il-value for money li qed nagħtu lit- turist.

Irridu naraw x'ikun ħa t-turist u kemm ikun ħallas għal dak li ħa.

U jien nistaqsi: Kemm qed joħroġ kuntent it-turist li qed jiġi hawn Malta?

U nerġa' nistaqsi: It-turist li qed jiġi hawn Malta qed isib dak li jkunu wegħduh qabel?

Qed ngħid dan għaliex mill-ħafna kuntatti li jkollna u mill- ħafna ittri u lmenti li naqraw u nisimgħu qegħdin naraw li t-turist jiġi hawn Malta mingħalih se jsib xi ġenna ta' l-art u bl-affarijiet li jkunu qed jiġru madwaru mal-ewwel jinduna li mhux talli ma jkunx ġie f'ġenna ta' l-art imma jgħid li kien ikun aħjar kieku baqa' f'pajjiżu għax kważi kważi ntefa' ġo infern.

Jien ma rridx nesaġera l-affarijiet imma wara kollox turist ġeneralment imur f'pajjiż ieħor għaliex jistenna li se jsib xi ħaġa aħjar milli hemm f'pajjiżu.

Ħafna jgħidulek li meta tour operator ikun qiegħed ibiegħ holiday dan ikun qed ibiegħ ħolma.

Mela dan it-turist minn meta jmur jagħmel booking sakemm jiġi biex jitlaq jkun qed jaħseb fuq il- ħolma sabiħa tiegħu dwar dak li se jsib f'dak il-pajjiż u fil-każ tagħna din il-ħolma qed tispiċċa nightmare għaliex isib kollox kuntrarju ta' dak li jkun ħaseb.

F'dan ir-rigward irridu naraw ukoll għaliex il-prodott tagħna dejjem qed jiżdied filwaqt li l-livell tiegħu qiegħed dejjem jonqos.

Is-servizz li nagħtu mhux qed jitjieb bl-istess rata li qed jogħla l- prezz.

L-Ilmenti ġenerali tat-turisti kollha qed ikunu f'dan is-sens; li t-turist qed iħallas ħafna iktar għal servizz inqas u jgerger ħafna mir- return għall-value for money tiegħu.

Mr Speaker, ħaġa oħra li rridu nagħtu kasha - b'dispjaċir nerġa' ngħid li m'hu qed isir xejn fuqha - hija l-monitoring u auditing ta' l-ambjent.

Huwa veru li aħna nieħdu gost bit-turisti kollha li jiġu imma rridu noqogħdu attenti u naraw x'qed ikun l-impatt fiżiku, kulturali u soċjali li qed ikollu t-turiżmu fuq is-soċjeta', l-infrastruttura u l-ekonomija Maltija in ġenerali.

Jiena ngħid li żieda eċċessiva fin-numru ta' turisti - mhux fil-kwalita' - mingħajr ippjanar tajjeb qed timponi fuqna u qed ikollha impatt negattiv fuq dawn l-affarijiet li semmejna, jiġifieri fuq il- parti soċjali, kulturali u fiżika tal-gżira tagħna.

Dan l-impatt negattiv mhux biss qed ikun ta' ħsara għalina l-Maltin imma jista' jkun ta' ħsara wkoll għall-istess turist li qiegħed jiġi hawn Malta.

Kif għidt diġa', veru li dan is-settur jikkontribwixxi ħafna għall-ekonomija tagħna imma wieħed irid iżomm quddiem għajnejh konsiderazzjonijiet oħra għax wara kollox il-flus m'humiex kollox, hemm affarijiet oħra li diżgrazzjatament ...

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi għal dan il-Gvern jew għall- Gvernijiet preċedenti imma qed nitkellem b'mod oġġettiv kemm jista' jkun mingħajr ma noqgħod ngħid x'qed isir issa li ma kienx isir qabel.

Kulma qed nagħmel jien huwa li qed insemmi n-nuqqasijiet in ġenerali, jiġifieri m'iniex qed insemmi dawn in-nuqqasijiet bħala membru ta' l-Oppożizzjoni imma bħala Malti li flimkien mal-Maltin kollha nixtieq li nieħdu l-aħjar li nistgħu minn dan is-settur imma donnu ħadd m'hu lest jagħmel xi ħaġa kif verament huwa mistħoqq.

GĦalhekk irridu naraw x'inhu l-cost reali li qed tħallas Malta għal dan is-servizz li qed tagħti u li minnu qed iddaħħal revenue u għandha outlay tajjeb ħafna.

Irridu naraw ukoll kif nistgħu nrażżnu dawn l-affarijiet negattivi li ġejjin mit-turiżmu ħalli, kif għidt diġa', kemm jista' jkun innaqqsu l-impatt negattiv fuq l-ambjent soċjali, fiżiku u naturali.

Hemm bżonn li nagħmlu minn kollox biex dak li sibna aħna mill-ġenerazzjonijiet ta' qabilna nużawh tajjeb kemm jista' jkun u ngħadduh lil ta' warajna fi stat aħjar milli sibnih.

Irid ikun hemm ukoll policies - jien ngħid li dawn il-policies għandhom jitfasslu b'urġenza immedjata - biex permezz tagħhom nillimitaw dan l-impatt negattiv kemm jista' jkun għax irridu niftakru li jekk mill-istess turiżmu se nkunu qed neqirdu u nkissru l-ambjent, allura l-istess ambjent se jerġa' jkissrilna l- istess settur tat-turiżmu.

Mr Speaker, ikun tajjeb jekk naraw ukoll kemm verament huwa bbilanċjat il- frott li qed joħroġ minn dan is-settur kif ukoll x'bilanċ jeżisti bejn it- turist u l-Malti u bejn il-Maltin stess fl-istess gżira.

Jien qed ngħid dan għax ħafna drabi meta jkun hemm ħafna nuqqas ta' ippjanar diżgrazzjatament il-Malti ġieli jasal f'estremita' li jibda jiddejjaq bl- istess turist u din, dan l-aħħar konna qed ninnotawha.

Per eżempju l-Malti jiddejjaq meta jsib li l-bajjiet tagħna overcrowded bit-turisti u hu ma jkollux fejn joqgħod, il-Malti jiddejjaq li ħafna lukandi jaqbdu u jieħdu l- foreshore tagħhom u filwaqt li t-turisti ta' dik il-lukanda jkunu jistgħu jgħumu f'din l-area kemm iridu, il-Maltin ma jkunux jistgħux jidħlu fihom, il-Malti jiddejjaq meta ħafna drabi, speċjalment fiż-żmenijiet tas-sajf, ikollu jħallas prezzijiet iktar milli kien iħallas qabel.

La tal-ħwienet ikunu sejrin tajjeb mat-turist jiċċarġjaw lill-Maltin bl-istess prezz għoli tat-turisti ħalli mbagħad meta jonqsulhom it-turisti jerġgħu jbaxxu ftit il-prezz għax jgħidulek li fix-xitwa mal-Maltin iridu jieklu.

Jista' jkollok resentment ieħor għax meta Malti jmur barra jkollu joqgħod għal ċerti kondizzjonijiet filwaqt li meta turist jiġi hawn Malta ma jsibx l- istess kondizzjonijiet.

Ħalli nagħti eżempju żgħir.

Per eżempju, t- turisti li jiġu Malta u jmorru jaraw Ħaġar Qim jew l-Imnajdra joqogħdu jidħlu u jippassiġġaw, imissu l-ġebel u affarijiet oħra imbagħad meta turist imur l-Ingilterra biex jara, per eżempju, Stone Henge, irid joqgħod jarah mill-bogħod.

Allura jkun hemm ċertu resentment.

Jien m'iniex qed ngħid li aħna qed nagħmlu tajjeb li nħallu lit-turist jgħaffeġ imbagħad aħna ma nistgħux nagħmlu bħalu anzi qed ngħid dawn l-affarijiet biex aħna nibżgħu għall-affarijiet tagħna bħalma jagħmlu huma.

Qed ngħid dan biex noqogħdu attenti fuq il-bilanċ li jibda jeżisti bejn turist u Malti speċjalment meta l-preżenza tat-turisti hawn Malta tibda tinħass iktar minn dawk tal-Maltin.

Irridu niżnu wkoll l-impatt - tajjeb u ħażin - li jħalli s-settur turistiku bejn l-istess Maltin.

Jien qed ngħid li f'Malta veru teżisti sitwazzjoni fejn ċerti areas qed igawdu u qed jieħdu l-parti l-kbira tal- frott mis-settur tat-turiżmu imbagħad areas oħrajn qed jitgħabbew biss bil-piżijiet li jġib miegħu dan is-settur.

Per eżempju, fl-area taċ- ċentru u fl-area tan-north ta' Malta t-turist imur u jħalli kull sold li jkollu imbagħad fl-area tas-south, min qiegħed viċin l-airport ma jistax jorqod bl-ajruplani kontinwi li jgħaddu minn fuqu.

Liċ-ċittadin tas-south għabbejnih ukoll bi sewage purification plants, bil-miżbliet, bir- recycling plants, bil-power stations u bl-areas industrijali.

Veru li dawn x'imkien trid tpoġġihom imma lanqas huwa sew li f'Malta ikun hawn din id- diviżjoni qawwija fejn jidħol is-settur turistiku.

Parti minn Malta qed tgawdi minn kollox u parti oħra qed titgħabba bil-piżijiet biss.

Kemm-il darba ngħidu li hemm bżonn li jkun hemm iktar tqassim tal-ġid li jkun qed jiġġenera dan is-settur.

Mela minbarra l-obbligu li għandu l-Gvern - u anke aħna - li kemm jista' jkun iġiegħel lil dan is-settur jiġġenera iktar biex ir-revenue u l-frott minnu jikber, hemm l-obbligu l-ieħor li kemm jista' jkun naraw li dak il-ġid li jkun qed jinħoloq jitqassam kemm jista' jkun bejn kulħadd.

Kemm-il darba ngħidu li rridu niżviluppaw is-south ta' Malta għat-turiżmu imma diżgrazzjatament dawn l-affarijiet baqgħu biss wegħdiet u għal sena wara l-oħra dawn baqgħu biss fuq il-karta.

Mr Speaker, minflok ma noqogħdu nħarsu lejn in-numri biss tajjeb ukoll li nipparagunaw il-performance tagħna - bħala Malta - ma' dak li qed jiġri fil-Mediterran u ma' dak li qed jiġri globalment fid-dinja kollha f'dak li hu turiżmu.

Kulħadd jaf li f'dawn l-aħħar snin it-turiżmu tela' b'rata fenominali.

Issib min jagħti l-pronostku li għas-snin li ġejjin it-turiżmu se jkun l-ikbar industrija ta' servizzi.

Imma issa l-importanti m'huwiex kemm qed jiżdied it-turiżmu globalment.

Kulħadd jieħu gost jisma li t- turiżmu se jirdoppja fid-dinja għaliex tgħid li jekk jekk Malta qed tibbaża l-ekonomija tagħha fuq dan is-settur il-probabilita' hi li dan is-settur ikompli jissaħħaħ.

Pero' hawn toħroġ waħedha l-mistoqsija ta' jekk Malta hijiex se tirċievi sehma minn dan it-tkabbir kollu tat-turiżmu li hawn mad- dinja kollha u jekk aħniex inlaħħqu mal-pass kif qed jikber it-turiżmu.

Jien għamilt ftit riċerka u sibt li t-turiżmu f'Malta mhux qed jikber bl- istess rata ta' kif qed jikber globalment, anzi b'dispjaċir ngħid li f'ċerti affarijiet Malta ħdejn pajjiżi oħra qed taqa' lura.

Mela Malta mhux qed taħtaf ix-share tagħha minn din iż-żieda li qed isseħħ globalment.

Issa nixtieq nikkwota minn statistika li toħroġ il-World Tourism Organisation fejn tagħti lista tat-top tourist destinations tad-dinja kollha.

F'din il-lista twila nsibu l-pajjiżi mniżżla skond l-ikbar numru ta' turisti li jżuruhom.

Skond din il-lista, Malta fl-1980 - fil-fatt ħadt gost li sibt ir-ranking tagħna ta' l-1980 biex b'hekk ħadd ma jkun jista' jgħid li qed nipprova nagħmel paraguni bejn l-1987 u issa - kienet fl-40 post filwaqt li fl-1993 inżilna għat-58 post. Mela jidher li l- market share li qed tieħu Malta mit-turiżmu globali qiegħed jonqos u mhux jiżdied.

Dan ifisser li hemm pajjiżi oħrajn li qegħdin jieħdu t-turiżmu tagħhom iktar bis-serjeta', qed jaħdmu iktar milli qed naħdmu aħna u qed jattiraw lejhom share ikbar minn tagħna.

Imbagħad jekk inħarsu lejn il- persentaġġ tal-figura globali ta' turisti li jiġu hawn Malta nsibu li minn 0.32% fl-1980 inżilna għal 0.21% fl-1993 - jiġifieri x-share tagħna min- numru kollu ta' turisti li qed jiġu Malta qed jonqos.

Jiddispjaċik tara ħaġa bħal din meta pajjiżi oħra fil-Mediterran, pajjiżi kompetituri tagħna, qed jagħmlu aħjar minna, bħal per eżempju, Ċipru li mill-55 post tela' għal 42 post u x-share tiegħu minn 0.12% tela' għal 0.36%.

It-Tuneżija kienet u għadha fl-istess post, jiġifieri fis-27 post u l-percentage share tagħha ta' l-arrivals tat-turisti minn 0.56% tela' għal 0.71%.

Jekk inħarsu lejn it-Turkija nsibu li għamlet qabża fenominali u mit-43 post telgħet għad-19- il post u l-market share tagħha minn 0.32% tela' għal 1.15%.

Issa barra dawn li semmejt hemm pajjiżi oħra bħall-Greċja, l-Irlanda u oħrajn.

Jidher li mill-market li tant qed jikber globalment m'aħniex qed nieħdu sehem.

Jiġifieri m'aħniex qed nieħdu sehem mir-revenue li qed jiġġenera t-turiżmu globalment.

Il-figuri li għadni kemm tajt huma tat-tourist arrivals, jiġifieri ta' kemm jidħlu turisti f'pajjiż u issa se nagħti l-figura tar-revenue li jdaħħal kull pajjiż mit-turisti li jmorru jżuruh.

Nibdew minn Malta li mis-46 post fl-1980 waqgħet għall-55 post fl-1993 u bħala persentaġġ mir- revenue globali minn 0.26% niżlet għal 0.21%.

Pajjiżi ġirien tagħna kollha marru ħafna aħjar milli morna aħna u iktar 'il quddiem insemmi ftit minnhom.

Issa donnu jidher li fl-aħħar, skond il-policy tal-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu, donnu qed nibdew infittxu lill-Mediterran għax tant konna moħħna biss fuq l-Ewropa li kważi nsejna li aħna qegħdin fil-ħolqa jew fiċ-ċentru tal-Mediterranan.

Imma issa f'daqqa waħda rridu ningħaqdu mal-pajjiżi kollha tal-Mediterran għall-finanzi u għal kollox.

Hawn ngħid li din hija ħaġa tajba, anzi fejn jidħol il-Mediterran ngħid ukoll li dan il-Gvern messu baqa' miexi fuq il-passi ta' kif mexa l-Gvern Laburista ta' qablu.

Għandna nagħmlu - din semmiha s-Segretarju Parlamentari fl-aħħar konferenza meta kien qiegħed barra minn Malta - xi ħaġa biex il-pajjiżi tal- Mediterran iwaqqfu għaqda bejniethom biex jipprovaw jagħmlu promotion tal- Mediterran bħala baħar sħiħ.

Jien ngħid li din hija idea tajba imma rridu naħdmu u naraw x'riżultati qed ikollhom il-pajjiżi tal-Mediterran madwarna.

Is-sintomi li hemm xi ħaġa ħażina ma juruhx biss dawn il-figuri li semmejt.

Hemm sintomi ta' ħafna problemi li qegħdin dejjem jikbru u jiġġeneraw u dawn m'humiex problemi tal-mument.

Kieku forsi jiġu tliet xhur li fihom inkunu qdifna lura wieħed ikun jista' jgħid li dik tkun problema momentarja u wara li jgħaddu dawn it-tliet xhur nerġgħu nirkupraw kollox, imma jidher li l-problemi li għandna f'dan is-settur huma problemi strutturali li qegħdin hemmhekk għal iktar tul ta' żmien.

Għandna s-sintomu li qed inaqqas ir-ritmu li kien qabad, għandek is-sintomu li qed jiżdiedu ħafna l-ilmenti minn dawk it-turisti li qed jiġu hawnhekk u għandek is-sintomu li qed nitilfu ammont sostanzjali mis-swieq prinċipali tagħna.

Hawnhekk qed nirreferi għas-suq Ingliż u għas-suq Ġermaniż.

Mis- suq Ingliż tlifna madwar 35,000 turist - jiġifieri 12% - u mis-suq Ġermaniż tlifna madwar 11,000 turist - jiġifieri tlifna 9% - imma li jippreokkupak huwa li dawn iż-żewġt iswieq huma s-swieq prinċipali tagħna.

Meta wieħed iħares lejn il-pajjiżi li huma spendors fit-turiżmu fl-Ewropa dawn jiġu l- ewwel tnejn.

Kważi ħadd mill-pajjiżi Ewropej ma jonfoq flus daqskemm jonfqu l-Ingliżi u l-Ġermaniżi.

Ma nistgħux ngħidu li dan it-tnaqqis ġie minħabba l-policy tagħna ta' diversifikazzjoni għax jekk ngħidu li qed nipprovaw niddeversifikaw mis-suq Ingliż biex ma nibqgħux niddependu ħafna fuqu ngħid li dan l-argument żgur ma jreġix għat-tnaqqis li ġej mill- Ġermanja.

Safejn naf jien ħadd m'hu qed jipprova jnaqqas it-turisti mill- Ġermanja kif ħadd m'għandu jipprova jnaqqas it-turisti mill-Ingilterra.

Id- diversifikazzjoni m'għandhiex tfisser li inti tipprova taqta' minn pajjiż biex iġġib minn pajjiż ieħor.

Id-diversifikazzjoni għandek teħodha biex inti tipprova tnaqqas turist ta' kwalita' baxxa għal turist ta' kwalita' ogħla.

Dan ma jfissirx li tipprova taqta' Ingliż ta' kwalita' baxxa biex iġġib, per eżempju, Taljan jew Grieg ta' l-istess kwalita'.

Wieħed jista' jagħmel diversifikazzjoni fl-istess pajjiż; tista' tnaqqas 100 Ingliż li huma low spendors u ġġib 100 Ingliż li huma high spendors u xorta tkun qed tagħmel diversifikazzjoni għaqlija.

Issa inutli li noqogħdu nħarsu lejn x'inhuma s-sintomi tal-marda mingħajr ma naraw x'inhi l-kaġun tagħha.

Jien ngħid li jekk toqgħod tħares madwarek malajr tinduna b'dan il-kaġun.

L- ewwelnett għandna pakkett li fit-tul ta' snin baqa' l-istess.

Il-prodott li qed inbigħu aħna huwa kważi prodott skadut u staġnat.

Meta tħares lejn x'qed joffru pajjiżi kompetituri tagħna mill-ewwel tinduna li aħna bqajna b'ideat antikwati fejn jidħol it-turiżmu.

Għandna wkoll il-problema l-oħra li diżgrazzjatament is-servizz qed ibatti.

Jien se nieħu l-eżempju tal-part-timers li huma s-salvazzjoni u l- kundanna ta' dan is-settur.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Qed ngħid li l-part- timers huma s-salvazzjoni għax fil-peak season allaħares ma jkunux huma għaliex ħadd ma jkun jista' jkampa u lukanda jkollha ddaħħal il-fulltimers u żżommhom is-sena kollha imma mill-banda l-oħra dawn huma l-kundanna tas-settur għaliex - għalkemm dawn huma bżonnjużi f'dan is-settur - mhux qed nagħtuhom it-training li għandhom bżonn biex jagħtu servizz tajjeb.

Mela l-ħażin mhux qiegħed għax aħna qed naħdmu bil-part-timers imma għax lil dawn m'aħniex qed inħarrġuhom kif suppost.

Wieħed ma jistax jippretendi li wieħed li filgħodu jmur jibni, filgħaxija jmur jagħti silver service f'restaurant ta' lukanda.

Jien m'iniex qed nesaġera imma dawn huma affarijiet li qed jiġru u ma tistax twaqqafhom.

Din hija xi ħaġa li rridu nieħdu ħsiebha.

Kaġun ieħor huwa li l-ospitalita' tagħna donnha qed tonqos u l-abbużi qed jiżdiedu.

L-ospitalita' tagħna forsi qed tonqos minħabba r-raġunijiet li semmejt iktar 'il quddiem; jista' jkun li wasalna fil-limitu tan-numru ta' turisti li nifilħu.

Illum wasalna f'pożizzjoni li kulħadd jisma' bil- problemi li qed jinħolqu minħabba t-turiżmu u kważi kważi meta titkellem man-nies ta' l-irħula u tgħidilhom biex forsi nibdew nieħdu xi private jew tnejn turisti jgħidulek biex tħallihom fil-kwiet u ma teħdilhomx inkwiet.

Il-mentalita' tal-Maltin f'daqqa waħda inbidlet u kif għidt, donnu li l-ospitalita' qed tonqos.

L-abbużi qed jiżdiedu għax m'aħniex qed nagħmlu kontrolli biżżejjed.

Meta turist imur jixtri flixkun ilma minn gabbana u jżommulu 70c, 80c u Lm1 mhux abbuż!

Allura dawn l- affarijiet mhux se jkabbru l-marda?!

Għandek ukoll l-infrastruttura medjokra.

Sieħbi, l-Onor.

Nicholl diġa' semma l-qagħda ta' l-ilma, tat-toroq, tad-drenaġġ ifur ma' kullimkien u tal- bajjiet fejn imur jgħum it-turist.

Ilu tmien snin jingħad li l- infrastruttura tranġat pero' għalkemm in-nefqa biex nirranġawha ta' kull sena qed titla' bil-miljuni, r-riżultat ta' dawn il-miljuni, jiddispjaċini ngħid, m'hu qed jidher imkien.

Il-value for money qiegħed jitmermer.

Dan qed jiġri mhux għax aħna l- orħos jew aħna l-ogħla imma għaliex ħafna drabi t-turist ma jiddejjaqx jekk se jħallas Lm1 iktar basta ta' dik il-Lm1 iktar li jkun qed iħallas ikun qed jieħu his money's worth.

Sfortunatament dak li qed jiġri hawn Malta huwa li qed inġiegħluh iħallas iktar u mhux qed nagħtuh servizz aħjar.

Meta jiġri hekk it-turist bilfors li jħossu li jkun qed jiġi misruq u mhux qed jiġi servut.

Dan kollu qed isir meta pajjiżi kompetitiuri tagħna qed jagħmlu minn kollox biex itejbu l-prodott u jroħħsu l-prodott tagħhom filwat li aħna qed nagħmlu l-kontra.

Il-prodott tagħna m'aħna qed intejbuh xejn u fuq kollox qed ngħolluh.

Milli jidher sa issa morna up- market f'dak li huwa prezz biss.

Jien naħseb li qed nippretendu li nġiegħlu lit-turist iħallas il-prezz ta' 5-Star imma s-servizz li nagħtuh ma jimportax għax nibqgħu nagħtuhulu ta' 2-Star!

Jien ngħid li dan mhux qed isir kif suppost.

Dan huwa wieħed mill-kaġuni l-kbar tal-marda li qed iġġiegħlna nitilfu l-kompetittivita' tagħna u aktar ma mmorru din il- kompetittivita' qed nitilfuha mhux mal-pajjjiżi tal-Mediterran biss.

Illum għandna kompetizzjoni qawwija ġejja mill-pajjijżi viċin tagħna fil- Mediterran u mbagħad insibu li l-istess Mediterran għandu kompetizzjoni ikbar ġejja mill-pajjiżi li qegħdin ħafna 'l bogħod minnu, per eżempju, l- Amerika, il-Karibew u l-Lvant Imbiegħed u dawk il-postijiet.

Illum min qiegħed l-Ingilterra kważi, kważi joħroġ b'orħos jekk imur l-Amerika milli kieku kellu jiġi fil-Mediterran.

Din hi xi ħaġa li m'hux qed nagħmluha aħna imma rridu niffaċċjawha bħala realta' u meta naraw din ir-realta' iktar u iktar irridu nħabblu moħħna kif se nkunu iktar kompetittivi.

MR SPEAKER: Ippermettieli, Onorevoli skadielek il-ħin u għandek bżonn ta' extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

TONY NICHOLL: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOSEF BONNICI : Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Vella jkompli bid-diskors tiegħu.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CARMELO VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Mr Speaker, kont qed nitkellem fuq il-kompetizzjoni li għandna kemm ġewwa l-Mediterran kif ukoll barra mill-Mediterran.

L-ikbar kompetizzjoni li qed ikollna, apparti dik tal-prodott u tal-kwalita', hija fil-prezz.

Is-settur turistiku huwa settur li hu price sensitive ħafna.

Meta tkun qed tqalleb il-brochures l- ewwel ma tfittex huwa l-pajjiż imbagħad il-prezz.

Meta mbagħad jogħġbok il-prezz tibda tfittex id-dettalji l-oħra bħal x'hemm f'dak il-pajjiż, x'tip ta' ikel issib, x'tip ta' outing u divertiment issib pero' moħħok u l-attenzjoni tiegħek l-ewwel ma jmorru fuq il-prezz.

Mela meta aħna nafu li dan is-settur huwa daqshekk price sensitive għandna naħdmu iktar u iktar biex, apparti li ntejbu l-prodott u s-servizz, nagħtu dak il-prodott u dak is-servizz bl-inqas prezz possibbli.

Jien m'iniex qed ngħid li tnaqqas u tkisser il-profitt ta' l-operaturi, għaliex ma tistax tagħmel hekk - għalkemm diżgrazzjatament minkejja kollox kważi nistgħu ngħidu li dan li qed jiġri.

Mr Speaker, xtaqt insemmi xi ħaġa wkoll fuq il-package tour tourism.

Dejjem nisimgħu kollox kontra l-package tour tourism min-naħa tal-Gvern u bilkemm ma jitfax il-ħtija fuqna li aħna daħħalna s-sistema tal-package tour tourism f'pajjiżna.

Imma għalfejn kull darba noqogħdu nsemmu b'mod negattiv dan is-settur?

Ħadd mill-kompetituri tagħna m'hu qed jipprova jaqta' l-package tours.

Wara kollox il-package tours m'huwiex sinonimu mal-low spending tourist, jista' jkollok turist miljunarju li qabad, ħa grazzja ma' package tour u telaq miegħu.

Ma jfissirx illi għax hemm turist illi huwa high spending tourist, jekk dan isib fejn jiffranka xi sold ma jipprovax jiffrankah ukoll!

Lanqas huwa sinonimu ma' xi kwalita' ta' turist.

Illum għandek dak l-arranġament u kull min isiefer, sew jekk hu sinjur, sew jekk hu baxx u sew jekk hu fqir, l-aħjar ċans li jieħu huwa l- package tour.

M'għandna l-ebda mistħija jew resentment li din daħħalniha aħna f'Malta.

Inutili l-Gvern joqgħod jgħid illi Malta għarrqitha s- sistema tal-package tour operation.

Dan ma jfisser xejn.

It-turist jitgħarraq minn Malta meta mbagħad noqogħdu ngħajruh u ngħidulu: Isma', kważi kważi lanqas għandna bżonnok.

Mhux kważi kważi ngħidulu hekk, għidnielu hekk.

Imbagħad li ma tifhimx huwa kif l-NTOM u ħafna għaqdiet u l-privat ikunu qed jonfqu l-eluf u l-miljuni biex jipprovaw jattiraw it- turist lejn Malta, imbagħad meta dak it-turist jiġi hawn Malta bl-arroganza kollha ngħidulu: Isma', m'għandniex bżonnok, m'għandniex bżonn dak it- turist li jiġi joqgħod jilgħab bil-pala u l-barmil.

Meta għidnielhom hekk lit-turisti ħadu għalihom ħafna l-iktar għaliex min qal dan il-kliem ma kellux jgħidhom.

Ma tippretendix li dan il-kliem għandu jiġi mis- Segretarju Parlamentari li suppost qed jieħu ħsieb it-turiżmu.

Imbagħad biex insewwu dik il-ħsara din is-sena noħorġu nivvotaw Lm0.5 miljun oħra lill-NTOM biex din tmur l-Ingilterra u tipprova ġġib aktar turisti minn hemmhekk.

Meta jkun qed jagħmel il-winding up il-Ministru nixtieq li jgħidilna x'kienu n-negozjati u t-taħdidiet li kellha l-NTOM ma' l- operaturi Ingliżi u jekk kellhiex xi suċċess jew le.

Dawn huma l-affarijiet li jinteressawna, speċjalment wara ħafna diskors żejjed li ma kellux għalfejn jingħad.

Meta aħna konna qegħdin f'konferenza u xi ħadd mill-operaturi Maltin staqsa jekk tistax titneħħa jew titnaqqas il-VAT fuq is-settur tat-turiżmu, l-unika risposta li ta dan il-Gvern kienet: Isma', intom meta vvotajtu għal dan il-Gvern ma kontux tafu li qed tivvotaw għall-introduzzjoni tal- VAT?

Dik kienet ir-risposta!

B'dan il-mod irridu nitkellmu u niddiskutu mas-settur turistiku?

Mr Speaker, milli jidher dawn is-sintomi u dawn il- ħafna kaġuni ta' din il-marda qegħdin għat-tul, u iktar qabel għidt li l- problema hija waħda strutturali u għat-tul.

Iż-żmien għaddej u minn dawn in-nuqqasijiet kollha m'aħna qed nirranġaw xejn.

Ma ttieħdu u ma tħabbru ebda miżuri ħlief din iċ-ċekċika żgħira tal-lum biex forsi nirranġaw is- sitwazzjoni.

Ir-riżultat - u jiddispjaċini jekk se jkun hekk - probabbilment se jkun li s-sena li ġejja u s-snin ta' wara jistgħu jkunu jew bħal din is-sena jew xi ftit agħar.

Aktar qabel għidt ukoll li din il-miżura m'hi se ttaffi xejn mill- problemi li għandu dan is-settur.

Kif tista' problema daqshekk minima li iktar ma jgħaddi ż-żmien inqas qiegħda tfisser ...

Din wara kollox ingħatat meta kien hemm is-sistema tad-dazji.

Id-duty exemption għas- settur turistiku kienet tgħodd meta kellna s-sistema tad-dazji.

Illum kif qal l-istess Ministru, l-uniċi dazji li hemm qegħdin għal prodotti li jiġu minn barra l-Unjoni Ewropea, li huma ftit wisq u allura aħjar għidna li kważi kważi din il-miżura waslet biex tispiċa, waslet biex nidfnuha u biex ma tibqax taħdem iktar.

Li kieku ridna verament ngħinu lis-settur tat- turiżmu, konna naraw x'inhuma l-piżijiet li tfajnilu u nerġgħu naqbdu inaqqru u neħħuhomlu.

L-ewwel ngħabbu lis-settur turistiku bir-room tax, bl-airport tax, biż-żidiet fil-liċenzji u biż-żidiet fl-interess fuq self mill-banek, imbagħad wara li ngħaffġuh u ngħattnuh, ngħidulu: Ara kemm aħna rġiel, se ngħinuk għax l-aids to industries li kienet tapplika għal hotels ta' 'l fuq minn 80 sodda, se tagħtuha wkoll lil dawk il-hotels li għandhom inqas minn 80 sodda.

Kieku ridna ngħinuhom, konna naqbdu dawk il- government induced costs li telgħin minn sena għal sena u nnaqsuhomlhom u bħalma hemm rati speċjali għas-settur ta' l-industrija tal-manifattura u setturi oħra, nagħtu l-istess rati lill-istess settur tat-turiżmu.

Ta' min jerġa' jfakkar li l-Partit Laburista diġa' wiegħed kemm-il darba li dawn il-piżijiet żejda li l-kompetituri tagħna jew m'għandhomx jew għandhom inqas minna, jew ineħħihom - bħalma se jagħmel fil-każ tal-VAT - jew parti minnhom jerġa' jirrevedihom.

Dan is-settur għandu kontra tiegħu l-inflazzjoni li tiela' minn sena għall-oħra.

X'inhu jagħmel dan il-Gvern biex irrażżan l-inflazzjoni li qed tifni kull settur li għandna Malta mhux inqas is-settur turistiku?

Qed jagħmel xi ħaġa biex din l-inflazzjoni nipprovaw nżommuha in check?

Qed issir xi ħaġa min-naħa tal-Gvern?

Meta titkellem mal-lukandiera, dawn illum jistqarru miegħek u jgħidulek li xtraw jew bnew hotel mhux għax se jaqilgħu mill-operations tagħha għax dak il- profitt li jiġi mill-operations tista' tinsih, imma l-unika tama tagħhom hija li meta dik il-hotel tinbiegħ wara ħames snin, sitt snin jew għaxar snin, ikun hemm profitt mill-appreciation tal-proprjeta'.

GĦalhekk, illum min qed jinvesti - u hemmhekk tara li m'hemmx sinjal ta' serjeta' f'dan is- settur - f'dan is-settur mhux qed jinvesti biex jaqla' mill-operations imma qed jinvesti biex jaqla' mill-appreciation tal-proprjeta'.

Ladarba semmejna l-VAT, ma nistgħux ma nsemmux, kif diġa' semma sieħbi l- Onor. Tony Nicholl, t-tneħħija tal-forward buying rate.

It-tneħħija tal- forward buying rate intant inħalluha proprju meta qed naraw li r-rata tal- kambju tal-munita tagħna telgħet ħafna vis-a-vis il-muniti barranin li magħhom għandna l-iktar konnessjoni turistika speċjalment ma' l-Ingilterra!

Diżgrazzjatament il-VAT ma daħlitx fis-settur turistiku kif daħlet fis- setturi oħrajn, imma daħlet qabel għax daħlet bħala levy.

Xi sena jew sentejn qabel ma daħlet il-VAT, jiġifieri meta daħlet il-levy tal-5%, staqsejt jekk din hijiex preludju tal-VAT, imma qalulna: Le, fejn sejrin b'moħħkom!

Pero' ż-żmien tana raġun anke fuq din il-ħaġa.

Mr Speaker, qed jirriżulta li wara dawk il-priedki kollha li l-VAT la kellha tkun revenue u lanqas cost of living increase imma kellha tkun revenue neutral u cost of living neutral fil-fatt għaddew xi seba' xhur mill-introduzzjoni tagħna u diġa' qed naraw l-effetti ħżiena tagħha speċjalment fuq dan is- settur.

Kieku n-naħa tal-Gvern għandu l-polz fuq dak li jrid is-settur, kieku jkun jaf kif għandu jgħinu. llum, f'Malta m'għandekx organizzazzjoni waħda li mhux qed titlob ir-ri-introduzzjoni tal-forward buying rate u t- tneħħija in parti jew kollox tal-VAT fuq is-settur turistiku.

Meta darba ħriġt press release u rbat in-nuqqas tat-turiżmu mal-VAT, is-Segretarju Parlamentari mal-ewwel ħareġ jirrispondini u qal li jien għamilt żball kardinali għax irbat il-VAT man-nuqqas tat-turisti.

Jiena ngħidlu: Immisek staqsejt l-operaturi jekk għandhiex bearing l-VAT man-nuqqas tat-turisti, immisek staqsejt it-turisti stess jekk għandhiex bearing l-introduzzjoni tal-VAT mas-settur turistiku, immisek titkellem ma' l-inqas ċittadin li ma jitkellmix b'kulur politiku ħalli tkun taf.

Imma wara ftit l-istess Segretarju Parlamentari ammetta li l-VAT seta' kellha impatt negattiv fuq is-settur turistiku, imma ħasel idejh minnha għax qal li sabha hemm u ma kienx l-arkitett tagħha.

GĦallinqas mexxa pass, qal li veru jista' jkun li dan is-settur bata minħabba l-VAT, imma ma riedx jieħu l-kolpa hu, ma riedx jgħid li wara kollox hu parti minn dan il-Gvern u meta ħadem biex jitla' dan il-Gvern ħadem biex tiġi ntrodotta l-VAT ukoll.

Tant hemm effett bejn il-VAT u s-settur turistiku li fl-Unjoni Ewropea stess, mhux inqas minn 12-il pajjiż iġġieldu u rnexxilhom biex iżommu r- rata tal-VAT fuq is-settur turistiku iktar baxxa milli qiegħda fuq setturi oħrajn u aħna, għax bravi, meta lanqas biss għadna dħalna fl-Unjoni Ewropea għamilna rata tal-VAT fuq dan is-settur ogħla minn dik li għandhom l-istess pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Se nsemmi pajjiżi fl-Ewropa li fuq akkommodazzjoni turistika qegħdin bi 3% VAT, bħal Lussumburgu, il-Portugall u Franza qegħdin b'5%, il-Belġju, Finlandja n-Netherlands u Spanja qegħdin b'6% u l-Greċja u l-Italja qegħdin b'inqas minn 10%.

Dawn huma kollha pajjiżi li ilhom fl-Unjoni Ewropea, suppost huma iktar marbutin bil-VAT milli marbutin aħna, imma aħna minkejja dan kollu, m'għamilnix bħalhom biex ngħinu lis-settur turistiku, anzi kull min qed jitlob biex titbaxxa r-rata tal-VAT, qatt ma nagħtuh risposta u kull risposta li nagħtu għat-talbiet tagħhom dejjem nagħtu l-impressjoni li din hija xi ħaġa li ma tistax tkun, anzi rridu noqogħdu attenti għax fil-futur din ix-xibka tal-VAT tant hija theddida kontinwa li r-rati tagħha jistgħu jitilgħu u jistgħu jinqabdu iktar prodotti u servizzi milli qed jinqabdu llum.

L-impatt negattiv tal- VAT mhux bilfors jinħass?

Jekk għoliet il-ħajja għal Maltin m'għolietx l- istess ħajja għat-turist?

Jekk qed ngħidu li s-settur tat-turiżmu huwa settur ta' servizzi, u aħna mponejna taxxa ġdida fuq is-servizzi, jista' jkun li settur li hu kważi mija fil-mija servizz fih innifsu ma jintlaqatx bil-VAT?

X'inhu jiġri?

Huwa minnu li bil-VAT il-Gvern qed iddaħħal iktar flus, imma a skapitu ta ' min?

X'se jiġri jekk jiġi turist hawn Malta b'Lm200 u minn dawk il-Lm200 il-Gvern joħodlu Lm20 minnhom?

Qabel dak it- turist kien ikollu Lm200 x'jonfoq fil-ħwienet imma llum l-Gvern ħadlu Lm20 minnhom allura dak it-turist baqagħlu Lm180 x'jonfoq fil-ħwienet.

GĦalhekk l-istess VAT jew qed tnaqqas il-kompettivita' tagħna ...

Jekk se jiġi turist bl-istess flus qed tnaqqas l-ispending power tiegħu meta jiġi biex jonfoq flusu għand il-privat.

Min qiegħed f'dan is-settur jgħid li bil-VAT il-prezz tal-holiday f'Malta telgħet bejn 20% u 25%.

Minn studju li kien hemm, speċjalment fl- Ingilterra - għax anke l-Ingilterra qed tagħmel rappreżentanza biex terġa' tnaqqas ir-rata tal-VAT fuq dan is-settur - qed isibu li l-VAT l-iktar li qed taffettwa hija lil dak it-turist li jivvjaġġa fil-qosor.

Jekk per eżempju, ġie turist mill-Ingilterra għal Malta, din se taffettwah ftit, u jekk turist ġie mill-Amerika għal Malta l-persentaġġ tal-VAT fl-overall, in- nefqa ta' dak ta' l-Amerika se tkun inqas.

Meta aħna pajjiż li l-parti l- kbira tat-turisti li jiġu Malta huma kollha short haul allura mhux qed nitfgħu iktar l-balla fuq saqajna?

Jekk l-Ingilterra qed isibha bi kbira li l-VAT għandha dan l-impatt negattiv, allura aħna l-bravi?

Jekk kważi 12- il pajjiż fl-Unjoni Ewropea qed isibuha diffiċli biex jgħinu lis-settur tat- turiżmu tagħhom jekk ma jnaqqsulhom il-VAT, allura aħna l-bravi li ma rridux nagħmlu l-istess ħaġa?

Nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-upmarket.

Inutli noqogħdu ngħidu l-upmarket ma nistgħux immorru għalih, jew ma rridux immorru għalih jew m'għandniex immorru għalih, għax jiena ngħid morna tajjeb fl-upmarket tourism daqskemm morna tajjeb fil-hi-tech industry.

F'waħda konna qed nimmiraw ħafna paroli għal hi-tech u minn dan ma ġara xejn, u f'dan is-settur tat-turiżmu, l- istess ħaġa ġara, ħafna paroli fuq l-upmarket imbagħad mill-figuri ta' kemm qed jonfoq ras għar-ras it-turist f'dawn l-aħħar tliet snin, sibna li dejjem niżlet.

L-alternattiva serja għandha tkun li jkun hemm taħlita ta' low, medium u high spending tourists, imma l-enfasi għandha tmur mill-low spending għal middle spending tourist, jiġifieri dak it-turist li jmur l- iktar għat-3-Star u l-4-Star hotels.

Dak huwa kompletament kontra l- politika tal-Partit Nazzjonalista li qisu ma jrid jaf b'ħadd barra s- selective, l-5 Star u l-upmarket.

Ġiegħel ħafna lukandiera u investituri Maltin f'dan is-settur biex immorru u jitfgħu l-investiment tagħhom fil-5- Star hotels u fl-upgrading tal-4-Star hotels, bil-wegħda li la hemm il- Partit Nazzjonalista fil-gvern il-massa l-kbira tat-turisti li kienu se jiġu, kollha se jkunu upmarket u jifilħu jħallsu, imma l-lukandier ma qabilx magħhom, anzi dejjem kien kontra din l-impożizzjoni qawwija tal-4- Star u l-5-Star hotels iżda ma kellhomx għażla.

Biex lukandier jingħata permess jibni hotel jew jagħmel estensjoni ta' hotel, kien ikollu bilfors imur għal 4-Star jew 5-Star hotels jiġifieri għalkemm kien kontra tagħha għażla ma kellux.

X'ġara?

Illum qed naraw li kull min investa fil-5-Star, fil-4-Star u fl-upgrading tal-4-Star hotels qed jispiċċa biex ikollu jbigħ il-5-Star u l-4-Star hotels bi prezz ta' 3-Star.

Is-settur turistiku se nitilquh hekk, wara dawk il-wegħdiet kollha tal-kwantita' kbira ta' upmarket u selective tourists li se jiġu u ngħidulu: Inti investejt ara inti fiex investejt?

Hawnhekk ta' min jgħid li biex intejbu l-kwalita' tat- turist, irid jaħdem kemm il-privat kif ukoll il-Gvern u bejn dawn it-tnejn, il-privat żamm il-kelma tiegħu għax investa, ħadem, għamel marketing u għamel promotion imma l-Gvern ma żammx his part of the bargain jiġifieri fejn jidħol it-titjib biex nattiraw turist ta' kwalita' aħjar.

Fil-fatt l- affarijiet li kellu jagħmel il-Gvern qed igerrxu lit-turist minn hawn.

Semmejna l-infrastruttura, id-drenaġġ, il-bajjiet, l-intejjen u ż-żibel ma' kullimkien, imma dawn l-affarijiet ma jistax jieħu ħsiebhom il-privat ukoll.

Inutli tipprova ġġib turist upmarket, titfgħu f'hotel 5-Star imbagħad kif joħroġ mil-hotel isib ruħu f'ambjent 2-Star u tgħid li mort upmarket, imbagħad tippretedni li t-turist ma jitlaqx lura f'pajjiżu, jgerger mhux sodisfatt u ma jagħmilekx riklam ħażin.

Kieku rnexxiet din il- politika ta' l-upmarket kieku r-rate of growth tar-revenue tagħna kienet tkun ħafna ikbar mir-rate of growth tan-numri tagħna imma mhux hekk ġara anzi ġara bil-kontra.

Jiena ngħid li għadna m'aħniex attrezzati biżżejjed biex immorru għal dik il-kwalita' ta' turist u qabel ma nkunu attrezzati biżżejjed, iktar jiġrilna ħsara jekk nipprovaw inġibu turist ta' kwalita' tajba f'dan l-ambjent moqżież li għanda.

Mr Speaker, hemm ħafna affarijiet x'nirrevedu, bħal per eżempju l-qagħda tagħna prinċipalment fi tliet oqsma.

Irridu nirbħu lura l-kompetittivita' tagħna, rridu ntejbu l-prodott u s-servizzi li noffru, rridu nagħtu lit- turist il-value for money li bir-raġun jistenna u rridu nvarjaw l-prodott tagħna.

Ma rridux nibqgħu nbiegħu sun, sand and sea biss, għax ħaddieħor għandu sun sand and sea daqskemm għandna aħna u qed ibigħhom bi prezz ferm orħos minn tagħna.

Irridu nippreżentaw iktar il-prodott Malti għax donna qed nistħu nippreżentawh.

M'għadniex nippreżentaw lit-turist il-prodott li hu ġenwinament tagħna.

Mhux hekk qed nagħmlu u minflok lit-turist nippreżentawlu prodott Malti l-ewwel naraw x'irid imbagħad nipprovaw inġibu dak li jrid hu.

Meta nkunu qed nagħmlu hekk, jiġifieri minflok ħobża tal- Malti nippreżentawlu hamburger Amerikan, mingħajr ma rridu nkunu qed noqtlu t-turiżmu tagħna.

Irridu nkunu iktar kreattivi kif huma kreattivi iktar minna ħafna kompetituri tagħna.

Dawn qegħdin jagħfsu fuq l-events, fuq avvenimenti sportivi, kulturali u ta' spettaklu; mhux qed ngħid li m'hu qed isir xejn, jien qed ngħid li mhux qed isir biżżejjed u li mhux qed nagħmlu marketing biżżejjed u forsi dak li qed nagħmlu mhux qed isir tajjeb biżżejjed.

Irridu mmorru għas-swieq iktar speċjalizzati.

Per eżempju suq li żgur li se jikber fl-area tagħna tal-Mediterran huwa dak tal-cruises.

Qegħdin immorru aħjar fil-cruises imma ħaddieħor qed jeħdilna l-inizjattiva u ma rridux inħallu kollox għall-aħħar imbagħad meta jaħtaf kollox kulħadd noqogħdu nlaqtu t-tifrik aħna.

Irridu ngħinu lis-settur biex itejjeb il- kwalita' tiegħu u rridu ngħollu l-istandards għax inkella qatt ma nibdew.

Irridu nagħtu iktar attenzjoni fir-restaurants, fil-postijiet ta' entertainment u kull fejn imur it-turist.

Sfortunatament, kif diġa' għidt għadna niddependu wisq fuq part-timers u ftit li xejn qed jingħata training adegwat fejn jidħol dan is-settur.

Hemm bżonn ta' in-house training u ta' refresher courses imma dawn mhux qed isiru.

Inutli noqogħdu ngħidu li hemm bżonn nagħmluhom, irridu nibdew nagħmluhom.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, reġa' skadilek il-ħin.

GĦandek bżonn il-Leave of House.

Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CARMELO VELLA: Nirringrazzja l-Kamra kollha u nitlobkom żewġ minuti oħra sakemm nagħlaq.

Kont qed ngħid li rridu ntejbu s-servizz fuq bażi konsistenti.

Diżgrazzjatament issib li turist li jiġi fix-xitwa jirċievi iktar attenzjoni minn dak it-turist li jiġi fis-sajf, u dan mhux tajjeb.

Irridu ntejbu ħafna affarijiet u nibdew mid-dewmien fil-handling tat- turisti fl-airport u fil-portijiet; ntejbu t-trasport u t-toroq tagħna; u fuq kollox waqt li qed nagħmlu dan u waqt li qed naħdmu għat-turiżmu rridu nħarsu l-ambjent tagħna mhux għat-turist biss imma anke għalina l-Maltin li ngħixu hawnhekk.

Semmejna l-livell ta' ndafa, il-problemi tad-drenaġġ, il-problemi ta' nuqqas ta' ndafa u ħmieġ ma' kullimkien u d-dehra ta' żdingar u abbandun.

Illum wasalna f'sitwazzjoni fejn it-turist ż-żgħir lanqas l-affarijiet bażiċi m'aħna qed qed noffrulu kultant aħseb u ara meta mmorru għat-turist l-kbir u ta' kwalita' għolja ħafna!

Kif diġa' għidt, irridu ntejbu l- prezzijiet u nrażżnu l-abbuż.

Irridu noffru pakketti aħjar bi prezzijiet orħos.

Il-pakkett tagħna jrid ikun marbut ma' kwalita' għax wara kollox min jiġi u jħallas tajjeb għandu dritt jippretendi kwalita' tajba.

Fuq kollox l-ewwel prijorita' tagħna għandha tkun minn kemm qed joħroġ sodisfatt it-turist.

Inutli ngħidu li din is-sena ġibna 200 minflok 100 turist.

Jekk konna qed inġibu 100 u kienu qed imorru lura kuntenti 90, u issa li qed inġibu 200 qed imur 100 turist lura kuntent, mela aħna sejrin lura fit-turiżmu u mhux 'il quddiem.

Irridu nammettu li quddiemna għandna programm vast u iebes u ma rridux noqogħdu nintilfu ngħidu li ġara hekk fit-turiżmu għax tort ta' Ċikku, tort ta' Peppu jew tort ta' din in- naħa jew tan-naħa l-oħra.

Issa b'daqshekk billi noqogħdu ngħidu ta' min hu t-tort!

Jien ngħid li jekk ġejja ħażina ġejja ħażina għal kulħadd u jekk jirnexxielna naħdmu u nsewwu dak it-tort allura se jkun tajjeb għal kulħadd.

Mr Speaker, hemm bżonn li jkun hemm azzjoni kollettiva.

Inutli noqogħdu nġiegħlu lill-privat jagħmel ħafna affarijiet biex intejbu l-pożizzjoni tat- turiżmu u mbagħad aħna min-naħa tagħna bħala gvern ma nkunux lesti li nagħmlu s-sew jew inkella ma nagħmlu xejn.

Irridu naqblu fuq direzzjoni ċara u l-Gvern għandu jgħid x'inhija d-direzzjoni tiegħu llum qabel għada u jenħtieġ li f'din id-direzzjoni jinvolvi iktar lis-settur privat.

Dan l- aħħar minkejja l-ħafna diskors tad-djalogu u ta' konsultazzjoni xbajna nisimgħu għaqdiet jirrepetu l-istess ħaġa li kull darba l-Gvern joħroġ xi miżuri ma jikkonsulta ruħu ma' ħadd.

Mr Speaker, aħna ma rridux ninsew ir-responsabbilta' li għandna lejn l- ambjent u s-soċjeta'.

Wara kollox x'jiswa kull suċċess fit-turiżmu jekk ma jkunx qed jagħti impatt pożittiv imma jkun qed jagħti impatt negattiv fuq is-soċjeta' tagħna!

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin għall-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Ottubru fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Kiri ta' Djar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 1) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istampa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nibda billi ngħid li f'dan il-Parlament bħala rappreżentant tal-poplu meta nressaq każi li fin-natura tagħhom huma serji, inressaqahom biex l-iżbalji li jkunu saru ma jerġgħux jirrepetu ruħhom.

Jiġifieri meta jien semmejt każ wara każ fuq affarijiet li seħħew ġewwa l-isptar, kont qed ngħidhom biex dawn il-każi ma jerġgħux iseħħu.

Meta nikkritika b'mod iebes bħalma kkritikajt dan l-aħħar, dan nagħmlu biex dak li jkun ma jabbużax.

Għaliex qed ngħid hekk, Sur President?

F'dawn il-ġranet seħħ każ ieħor fl-isptar u kont nistenna li min hu responsabbli jiftaħ inkjesta.

Meta rajt li din l-inkjesta ma nfetħitx ħassejt li huwa d-dover tiegħi li niġi f'dan il-Parlament u nuri l- irresponsabbilta' li qed ikun hemm lejn il-pazjent.

F'dan il-Parlament jien kont akkużajt u għidt li min qiegħed impoġġi f'pożizzjoni politikament m'għandux ikun f'dik il-pożizzjoni għaliex jista' jiġi f'sitwazzjoni fejn jieħu ċerti deċiżjonijiet minħabba li jkun impoġġi hemm politikament li ma jkunux deċiżjonijiet denji.

Se ngħid għaliex peress li dan reġa' seħħ.

Xi ġimgħatejn ilu l-isptar daħal pazjent u saritlu operazzjoni.

Wara li ħareġ mill-isptar reġa' daħal u għamlulu operazzjoni oħra bejn is-16 u s- 17 ta' dan ix-xahar - jumejn ilu.

Meta ħadulu l-X-ray sabu li fl-intern tiegħu kellu biċċa għodda ta' xi sitt pulzieri jew iktar.

X'ġara?

Għamlulu l-operazzjoni, neħħewlu dik il-biċċa għodda u minflok li saret inkjesta, l-Principal Medical Officer li qed jagħmilha ta' Supritendent qabad il-file tal-pazjent u ssekwestrah.

Il-vilta' hi li l-pazjent lanqas biss ġie nformat u għadu lanqas biss jaf minn xiex għadda.

Meta tara dawn l-affarijiet x'jibqa' minnek meta fuq kollox jiġi l-Ministru hawnhekk u jgħid li issa ħadu l-prekawzjonijiet kollha billi qed jgħoddu kull biċċa għodda li tintuża f'operazzjoni ħalli jiġi altru milli żgurat li ma tibqa' l-ebda biċċa għodda jew strument żgħir fl-intern ta' xi pazjent.

Wara dan id-diskors sabiħ kollu li ngħad hawnhekk spiċċajna li reġa' seħħ każ ieħor u minflok li saret inkjesta bis-serjeta' ħalli jaraw għaliex ġara hekk u x'inhu qed jiġri, inħeba l-file.

Dawn x'affarijiet huma!

Fuq kollox jekk min ikun qed jikkura pazjent ikollu bżonn jara l-istorja ta' malajr għaliex forsi l-pazjent ikunu nqalgħulu xi kumplikazzjonijiet, ma jkunx jista' jagħmel dan peress li l-file qiegħed sekwestrat.

Għalhekk jien nitlob biex min hu responsabbli jagħmel inkjesta u l-Principal Medical Officer li qed jagħmilha ta' Supritendent għandu jara bis-serjeta' għaliex għamel dan l-att u ssekwestra l-file.

Għandha ssir ġustizzja wkoll ma' min qed jagħmel dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, illum għamilt mistoqsija u din il-mistoqsija għamiltha proprju fuq dan il-każ u għalhekk nistenna li l-ġimgħa d-dieħla ningħataw risposta u nformazzjoni serja dwar jekk saritx l-inkjesta u jekk saret x'irriżulta minnha u għaliex sar dan l-inċident.

Għal-lum daqshekk se ngħid fuq din il-kwestjoni pero' 'l quddiem jekk ikun hemm bżonn u jekk l- affarjiet ma jsirux bis-serjeta' lest li nagħti iktar informazzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, xi ħaġa li f'dan il-pajjiż għal dawn l- aħħar snin ma waqaftx nitkellem fuqha minħabba l-imbuttar u l-propaganda tal-Partit Nazzjonalista hija bla dubju ta' xejn il-kwestjoni tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, din il-ġimgħa kellna żjara ta' membru importanti ieħor fis- sensiela li ma tispiċċa qatt ta' nies li jiġu mill-Unjoni Ewropea u li kull darba l-Gvern jużahom biex jagħmel propaganda ħalli juri kemm aħna qegħdin in line, kemm qegħdin tajjeb, kemm imxejna 'l quddiem u skond hu, kemm wasalna.

Hawnhekk qed nirriferi għaż-żjara ta' Westendorp li huwa s- Segretarju ta' l-Istat Spanjol u ċ-Chairman tal-Grupp ta' Riflessjoni li qed jipprepara l-agenda u l-materjal għall-konferenza inter-governattiva li trid tagħmel l-Unjoni fl-1996.

Fil-fatt Westendorp ilu ħafna jieħu ħsieb dan il-kumitat u għamel ħafna xogħol, pero' ġie hawnhekk biex ovvjament jikkonsulta ma' ċerti ministri fl-istruttura ta' dak l-imsejjaħ djalogu strutturat, jiġifieri biex jitkellem magħhom fuq parametri li Malta trid tilħaq u li trid tikkonforma ruħha magħhom biex tkun eliġibbli ħalli ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero' Westendorp għamel xi ħaġa li l-oħrajn kollha li ġew qablu ma għamluhiex.

Dan ġie hawn Malta biex jagħti raġun lill-Partit Laburista u biex jaqta' darba għal dejjem - jekk kien hemm bżonn li din tinqata' darba għal dejjem - dak id-diskors vojt li kien jingħad min-naħa l-oħra u l-messaġġi qarrieqa li kienu jagħtu lill-poplu mill-bidu nett meta kienu jgħidulu li wasalna biex insiru membri fl-Unjoni Ewropea; dejjem jittamawh għall-għada, għall-għada u għall-għada.

Mr Speaker, fil-fatt jekk wieħed jieħu paċenzja jqalleb ftit gazzetti jsib li minn mindu ntefgħet l-applikazzjoni, kemm il-Prim Ministru kif ukoll il-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, kienu kontinwament jagħmlu u baqgħu jagħmlu sensiela ta' wegħdiet.

Per eżempju, f'Ġunju ta' l-1992 issib lill-Prim Ministru jwissi fil-kunsill tal-partit li - skond hu - peress li Malta kienet qed tgawdi appoġġ sħiħ għas-sħubija tagħha - fil-fatt iktar tard irriżulta li kien qal li kien hemm xi pajjiżi li kellhom riżervi kbar f'dan ir-rigward, imma dan ma kienx qalu dak iż- żmien - ikun żball politiku kbir jekk l-Unjoni Ewropea tiddeċiedi mod ieħor, jiġifieri li ma ddaħħalniex mill-ewwel kif kien qed jippretendi hu.

Issa ħalli nirreferi għal żmien iktar riċenti billi nsemmi l-1994 - għax forsi l-1992 kien għadu 'l bogħod u l-1994 hija iktar sena riċenti għax għadha għaddiet biss kemm kemm iktar minn sena - fejn f'headline fuq "The Times" issib lill-Prim Ministru jgħid: "We should not be asked to wait", jiġifieri l-Unjoni Ewropea ma għandhiex titlobna nistennew.

Il-Prim Ministru kompla jgħid li tkun short-sighted - bil-Malti tkun politika li tara sa mneħirha - dik il-politika ta' l-Unjoni Ewropea li ġġiegħel lil Malta tistenna.

Ikun tajjeb li wieħed jgħid ukoll li f'Awissu tas-sena l-oħra - jiġifieri mhux xi żmien twil ilu - nsibu lill-Onor.

Guido De Marco jgħid li Malta - jiġifieri l-Gvern tiegħu - ma tara l-ebda rabta bejn in-negozjati għal biex insiru membri u l-konferenza inter-governattiva ta' l-1996.

Issa dawn li qed jgħidu hekk huma l-istess nies li telgħin u neżlin Brussels, li jiltaqgħu kontinwament ma' dawn l-irjus kbar, li jitkellmu kontinwament ma' min għandu x'jaqsam fil-Komunita', għandhom ambaxxata ġo Brussels u imbagħad issa għandhom xi ħadd qiegħed addett apposta biex jinforma lill- partit; u jibqgħu jgħidu dawn il-ħmerijiet.

Dan qed nagħmlu biex infakkar lill-poplu li aħna bħala partit minn dejjem konna ngħidu li dawn qed jidħku bin-nies għaliex dan li qed jgħidu m'huwiex realisitku u qabel l-aħħar tas- seklu jistgħu ma jqisux li jkun hemm - jekk jibqa' l-istess Gvern - xi forma ta' dħul bħala membri fl-Unjoni Ewropea.

Mela ġie dan Westendorp - tgħidx kemm faħħarnih u semmejnih qabel ġie hawn u imbagħad wara li ġie qisu waqa' kwiet f'daqqa - li qal ċar u tond li skond il-kalkoli tiegħu hemm possibilita' ta' sħubija fis-sena 1999.

Dan huwa l-istess li għidna aħna kemm-il darba, li tkellimt fuqu hawnhekk jien u anke ktibna artikli fuqu u hawnhekk f'aġġornament niftakar għamilt skeda kif nikkalkolaw li l-affarijiet iridu jiġru u min suppost dawn l- affarijiet jafhom iżjed minna baqa' jittama lill-poplu li kellna nkunu membri fl-1995 u issa lill-poplu qed jgħidulu li sitt xhur wara li tispiċċa l-konferenza jibdew it-taħdidiet.

Westendorp ukoll splodiha din il-bużżieqa u nikkwota eżatt x'qal minn "The Times" fejn qal li:

"It is easy to say when a conference is going to start but not when it will finish.".

Dan huwa preċiżament dak li aħna xbajna ngħidu; li ma nafux meta se tispiċċa l-konferenza.

Skond Westerdorp - hawnhekk reġa' kkonferma dak li konna ngħidu aħna - din il-konferenza trid tieħu mill-inqas sena jew sena u nofs.

Issa ħalliha li skond l-Agence Europe aktar kmieni din is-sena Westendorp esprima l-opinjoni li kien qed jittama li l-konferenza inter- governattiva tispiċċa kemm jista' jkun malajr, jekk jista' jkun fi tliet xhur, imma llum qed igħid - u qed igħidu bl-ikbar responsabilita' u miegħu kellu wkoll il-Kummissarju Mario Monti - li mill-inqas il-konferenza għandha sena.

Mela x'inhu jgħid dan fi kliem ieħor?

Qed igħid li jekk kemm-il darba n-negozjati jibdew wara li tispiċċa l-konferenza li allura jekk se tibda f'nofs l-1996 għandha sa nofs l-1997, allura dan ifisser li se nibdew in-negozjati fl-aħħar ta' l-1997 u fil-bidu ta' l-1998.

Imbagħad qal xi ħaġa interessanti li fejn qabel il-Gvern dejjem jgħid li tant pajjiżna qiegħed jitqarreb u li n-negozjati se jkunu formalita' u fi ftit xhur se nlestuhom għaliex tant hemm konverġenza - il-kelma li tintuża hija "konverġenza" - Westendorp qed igħid li n-negozjati għandhom jieħdu "around 18 months like the previous ones", jiġifieri jieħdu madwar 18-il xahar u allura imbagħad skond hu hemm ċans li jkun hemm membership fl- 1999.

Issa dan li qegħdin ngħidu jiġri kollu jekk kemm-il darba fil-gvern wara elezzjoni oħra jerġa' jkun hemm l-istess Gvern għax jekk kemm-il darba l-elezzjoni kif nittamaw tagħti riżultat differenti dan kollu jispiċċa fl- arja.

Pero' għalkemm Westendorp semma l-1999 wara qal: " ... however this is not a promise", jiġifieri ma jistax iwiegħed għaliex moħħu qiegħed fuq spallejh u jaf x'inhu jgħid u jaf li fuq dawn l-affarijiet ma tistax titkellem bil-mod li jitkellmu bih il-Prim Ministru u iktar u iktar il- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin.

Dan kont qed nikkwota x'qalet "The Times" li f'dan il-każ nemmen li kienet qed tirripproduċi l-affarijiet kif suppost.

Jekk wieħed imbagħad iħares lejn il-gazzetta "In-Nazzjon" - allura jara l-propaganda nazzjonalista - jara li dan mhux qed jgħid dawn l- affarijiet kollha jiġifieri li qed jara l-posibilita' u li "this is not a promise" imma jara li hemm hekk: "Hu żied ..." - b'riferenza għal dak li qal Westendorp -

" ... li jekk kollox jimxi ħarir kif dawn l-affarijiet jindikaw allura t-taħdidiet m'għandhomx jieħdu fit-tul ..."

Din hija gidba għaliex il-gazzetta l-oħra qed tgħid li dan qal li "... if accession negotiations start halfway to 1997 and last for 18 months like the previous ones ..." -

jiġifieri 18-il xahar għal "In-Nazzjon" mhux fit-tul! - " ... u hekk sa l-1999 Malta ... "

- mhux bħalma ġie rrapportat li qal f'"The Times" fejn qalet li hemm posibilita' -

"... ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.".

Dan huwa l-qerq li qed jiġu mitmugħa l-boloh li jaqraw il-gazzetti li ħerġin mill-istamperija tan-Nazzjonalisti - ovvjament xi ħadd irid jagħmel xi ħaġa biex isalva wiċċu.

Issa iktar minn hekk Westendorp qal ukoll - dan qalu f'Lulju meta kien qed jagħti r-rapport fuq ir-reflection group li qed jippresjedi meta kien qed jitkellem fuq affarijiet oħra - li dan il- proċess li għandu x'jaqsam fuq CSFP u affarijiet oħra għandu jibda from the year 2000, for example.

U fil-brackets l-Agence Europe tgħidlek hekk:

"Because this would, more or less, be the date of the next round of memberships, he remarked.".

Jiġifieri Westendorp qal li dak il-proċess jibda fis-sena 2000 għax wara kollox bejn wieħed u ieħor dik hija d-data li fiha għandu jibda xi proċess, jekk jibda, tat-tkabbir.

Mela hawnhekk ngħidu grazzi lil Westendorp li ġie biss għal ftit sigħat u ta ċertifikat kemm kien korrett il-Partit Laburista, qalilna li għandna raġun u lill-poplu Malti qallu: Issa inti għandek għażla; għandek ħames snin oħra fid-deżert fejn ma tafx x'se jsir minnek u għandek elezzjoni ġejja u ddeċiedi se tagħmel.

Pero' mhux hekk biss qal imma qal affarijiet oħra għaliex filwaqt li aħna qed ngħidu li qegħdin nagħmlu ħafna tibdil ħalli nkunu konformi ma' l-Unjoni Ewropea dan qal li Malta ma tridx biss taġġusta ruħha għal-liġijiet eżistenti li hemm illum u għar-regolamenti li hemm illum fl-Unjoni Ewropea imma trid ukoll taġġusta ruħha għal dawk li għad iridu jiġu fis-seħħ - jiġifieri ara x'qed jitolbu minnha dawn bla m'għandna ebda garanzija meta taħt l-ebda kondizzjonijiet u x'se nieħdu in return aħna ta' dan is-sagrifiċċju kollu.

Tajjeb li ġie hawnhekk jitkellem u qal li l-liberalizzazzjoni finanzjarja kienet suċċess u jitkellem mal-Ministru Dalli u mal-Ministru Bonnici u jgħidu kemm kien suċċess, pero' lil Westendorp ma tawhx ċans jitkellem mal- popolin u mar-rappreżentanti tal-poplu ħalli jkun jaf jekk dak il- benefiċċju finanzjarju, dak il-qligħ, dawk il-flus li qed jiġu ġġenerati fuq il-karta bħala ekonomija humiex fil-fatt qegħdin jinżlu u jmorru fl- għeruq tas-soċjeta' u jaslu fil-bwiet ta' kulħadd b'ġustizzja u b'ekwita'.

Hemm trid tiftaħar li għandek sistema ekonomika li hija tajba, meta l-ġid li qed jiġi ġġenerat b'sistema jew b'oħra, bil-liberalizzazzjoni, b'emendi u b'dak it-tibdil li tkun għamilt, fil-fatt ikun qed jinħass mhux minn xi erba' tal-klikka jew minn xi grupp ta' interess partikolari imma meta l-ġid li jkun iġġenerat jasal proprju fil-bwiet ta' l-iċken persuna fil-pajjiż.

Għallinqas dik hi l-filosofija u t-twemmin tagħna.

Aħna dejjem konna differenti mill-partit l-ieħor għax filwaqt li aħna dejjem konna nemmnu li jekk ikun hemm wieħed biss li m'hux komdu rridu nagħmlu minn kollox biex naraw li jkun komdu; tan-naħa l-oħra jirraġunaw li sakemm għandek 50% u wieħed favur tiegħek u komdi, allura tiġi taqa' u tqum mill-oħrajn għax kieku l-Gvern Nazzjonalista tal-lum huwa sensittiv għal dak li qed jiġri kieku jaġixxi b'mod ħafna differenti minn kif qed jaġixxi llum.

Issa ħalli nkompli fuq Westendorp u naraw x'qalulu iktar.

Staqsewh jekk Malta tkunx tista' tuża l-veto jekk kemm-il darba ssir membru - issa hawnhekk qed nitkellmu fl-ipotetiku, jiġifieri wara s-sena 2000.

Dan ta' diplomatiku li hu tbissem - skond "In-Nazzjon" - u qal li qed jippruvaw jevitaw l-użu tal-veto.

Ovvjament dan qal hekk għax l-Onor.

De Marco, anke f'diskussjoni li kellna jiena u hu ftit Ħdud ilu ġo Ħal Għaxaq, tgħidx kemm għamel enfasi li Malta se tkun moħħha mistrieħ għax żgħira kemm hi żgħira se jkollha l-veto.

Hawnhekk Westendorp qed igiddbu għax qed jgħid - dan veru - li qed isir minn kollox biex ma jibqa' jittieħed xejn b'consensus jew b'unanimita' fid-deċiżjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea għax kulħadd jaf li meta l-Unjoni Ewropea tikber u taċċetta bħala membri pajjiżi li huma żgħar, hemmhekk jibda jistaġna kollox għax il- pajjiżi żgħar ikollhom il-kapaċita' li jimblukkaw dak li jridu l-pajjiżi kbar.

Jekk wieħed jara daqsxejn ir-rapport li l-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea bagħtet lir-Reflection Group li tiegħu kien Chairman Westendorp biex jgħidulu x'jaħsbu huma fuq kif għandhom isiru d-deċiżjonijiet aktar 'il quddiem, ta' min jgħid li fil-konklużjonijiet jagħmlu enfasi enormi - qed nitkellmu fuq dawn li qishom il-ministri tal-Komunita' - li l-proċedura l-ġdida hekk imsejħa tal-co-decision għandha tkun il-mezz kif jittieħdu d- deċiżjonijiet u din tkun ibbilanċjata u marbuta ma' dik li hi msejħa qualified majority.

Qualified majority hija dik it-tip ta' maġġoranza ta' voti li jiddependu fuq id-daqs, fuq is-saħħa ekonomika u anke fuq il- popolazzjoni tal-pajjiż.

Dawn jgħidu hekk - se nikkwota mill-conclusions:

"Other inadequacies are the result of the failure to apply the treaty.

These have nothing to do with the treaty itself which has potential that has not been exploited either by the member states or by the institutions."

- dawn qed jgħidu li t-trattat jipprovdi għal ċerti affarijiet pero' s'issa ma użajnihomx -

"For instance the possibility which exists of taking decisions by qualified majority in areas covered by inter-governmental coperation is unused."

Ara x'jgħidu!

Hawn min jgħidlek li f'dik li hija common foreign security policy, politika barranija, hemm bżonn tal-consensus li nagħtu l-veto.

Il- Kummissjoni qed tgħid hekk:

"The common foreign security policy is the flagship area in which this regrettable phenomenon has developed.".

Qed tillamenta mill-fatt li f'dik l-area għad hemm il-consensus u għad hemm il-veto.

Mela fejn mexjin?

Jekk wieħed jara fuq l-iskeda ta' kif jittieħdu d-deċiżjonijiet fil-livelli kollha tal-Komunita', fil-Parlament Ewropew, fil-Kunsill, fil-Kummissjoni, hawn għexieren ta' kwalitajiet ta' deċiżjonijiet.

Hawn assent b'unanimita', co-decision bi qualified majority, co-decision b'unanimita', b'co-operation agreement, konsultazzjoni sempliċi b'unanimita' fil-Kunsill u oħrajn.

GĦandek xi 30 kwalita' minn dawn u l-parti fejn hemm l-unanimita' hija parti ristretta ħafna għaliex il-bqija - u dan s'issa - huma kollha bil-majority voting.

U t-trend - u hawnhekk nikkwota lill-Kummissjoni stess mir-rapport tagħha - l-oġġettiv prinċipali se jkun:

" ..... on ways of improving the decision-making mechanism with wider use of the majority vote.".

Mela dawn se jiffokaw biex jaraw kif iġibu s-sistema taħdem aktar fuq ir- rubini billi jkun hemm aktar użu tal-majority vote.

Imbagħad ikompli jgħid:

"The Member States should not be allowed to use the opt out formula.".

Jiġifieri ma jistgħux jgħidu "f'din ma nidħolx u f'din ma nidħolx", u aktar u aktar imbagħad qegħdin jgħidu li fuq l-outcome, fuq id- deċiżjonijiet tal-Konferenza ta' l-1996 qed jiġi konsidrat jekk għandux isir referendum.

Marcellino O'Rhea li huwa wieħed mill-commissioners, meta ġie ntervistat fuq dan ir-rapport qal:

"By co-decision I mean that decisions should be adopted by majority.",

jiġifieri d-deċiżjoniiet għandhom jittieħdu bil-maġġoranza.

Mela dan pajjiżna daqs tikka dieħel f'din is-sistema fejn m'hux veru li hemm iċ-ċans li timblokka deċiżjonijiet kbar għax għandek il-veto.

Sal-lum il-veto jeżisti f'partijiet żgħar, biex inkun korrett pero' it-trend f'din il- konferenza ta' l-1996 se tkun li d-deċiżjoniiet jittieħdu bil-majority voting.

Hawnhekk nerġa' nikkwota lill-Marcellino O'Rhea li nafuh bħala segretarju ġenerali tal-Kunsill ta' l-Ewropa u llum qiegħed commissioner - li qal: "...

I mean that decisions should be adopted by majority.

This should also be the case for the Council majority or forced majority but not unanimity.",

jiġifieri bil-maġġoranza, maġġoranza forzata jew weighted majority li tkun tagħmel tajjeb minħabba d-daqs u l-popolozzjoni, imma m'hux b'unanimita'.

Mela jekk kien hemm xi ħaġa li ġrat din il-ġimgħa biż-żjara ta' Mr Westendorp kienet proprju din.

Ta' min jgħid ukoll li dan kollu jrid jintrabat ma' dak li qal Hans Van der Broek fil-Parlament Ewropew meta kien qed jiġi vvotat ir-raba' protokoll finanzjarju bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

Dan qal li ma jkunx realistiku li l-Parlament jistenna negozjati bejn żewġ pajjiżi jew pajjiżi li jkunu se jidħlu fl-Unjoni Ewropea li jiġu konklużi qabel ma t-trattat ta' l-Unjoni li se jkun mitkellem mill-ġdid fil-konferenza ta' l-1996 jiġi ratifikat.

Issa jekk Van der Broek daqqa ntellgħuh fuq il-pedestall u għax jitkellem nikkwotawh, allura rridu nikkwotawh dejjem għaliex huwa wieħed mill-commissioners ta' l-Unjoni Eworpea daqs kemm hu O'Rhea u dawn il- kummenti wieħed ma jistax jarmihom.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin naraw li l- Partit Laburista mhux talli ilu żmien li kien on the mark u jaf x'inhu jgħid, imma qed jiġi ppruvat kemm kellu raġun min-nies li huma għoljin ħafna fil-Komunita'.

Mr Speaker, bil-permess tiegħek xtaqt li fl-aħħar ftit minuti li fadalli nitkellem fuq id-distrett li nirrappreżenta jien għax jiddispjaċini li ħafna u ħafna drabi nitkellem fuq affarijiet illi huma ovvjament ta' importanza nazzjonali, pero' kultant id-distrett mhux ninsieh imma ma nsibx iċ-ċans biex nitkellem fuqu.

B'mod ġenerali rrid ngħid li jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn it-Tielet Distrett, li lilu jien nirrappreżenta f'dan il-Parlament, jara eżempju ċar tal-mod kif il-Gvern Nazzjonalista abdika u rema totalment minn fuq spallejh ir-responsabiltajiet li għandu bħala gvern li huwa elett mill-poplu.

Dan qed ngħidu għaliex illum jekk niġu hawnhekk nikkritikaw - u kultant jien b'hekk niskoraġġixxi ruħi li noqgħod nagħmel mistoqsija parlamentari u nitkellem hawn - kulma ngħidu jsibulna t-tapp għalih.

Dan il-Gvern kien intelliġenti biżżejjed biex ħoloq sistemi, ħoloq awtoritajiet u korporazzjonijiet li jekk wieħed jikkritikah fuq xi ħaġa jgħidlek: "Dik mhix responsabbilta' tiegħi, dik tal-Planning Authority, dik tal-kunsill lokali jew dik tat-tali".

Jien nistieden lin-nies jiġu jaraw it-Tielet Distrett ħalli jaraw hemmhekk xempju ħaj ta' kif il-Gvern tal-lum abdika, rema, farfar minn fuq spallejh ir-responsabiltajiet tiegħu bħala Gvern.

Per eżempju, jekk naraw it-toroq - u hawnhekk jiddispjaċini nirrepeti dak li qalu kemm-il darba sħabi għax smajthom kemm-il darba hawnhekk - dawk li huma magħmula u mħaffrin u dawk li m'humiex magħmula u lanqas biss mogħtijin lagħqa tarmac, illum malli tmur titkellem jgħidulek li dawk issa responsabbilta' tal-kunsill lokali.

Jekk kemm-il darba nitkellmu fuq in-nuqqas ta' faċilitajiet rikreattivi, sports grounds u affarijiet bħal dawn jgħidulek li l-kunsill lokali huwa responsabbli.

Jekk nitkellmu fuq il-car dumps li kull fejn tħares qegħdin jinbnew, kulħadd jarmi u jħammeġ l-ambjent, jgħidulna li dik responsabbilta' tal-Planning Authority.

Mela l-Gvern x'qiegħed jagħmel?!

Il-Ministru responsabbli mill-ambjent u l-Ministru responsabbli mit-toroq u l-Gvern x'inhuma jagħmlu?

Kulma jagħmel dan huwa li meta jkun hemm proġett li jsir tara lill-Ministru fuq quddiem jippoppa żaqqu jaqta' ż-żigarella u jwaħħal il-plakki ta' l-irħam, pero' malli aħna hawnhekk nibdew ingergru illi hemm nuqqas ta' faċilitajiet, illi hemm il-housing estates ...

Se nieħu ż-Żejtun fejn hemm tliet housing estates illi tistħi tħares lejhom, street furniture ma teżistix, bankini ma jeżistux, ħmieġ kullimkien, ħafna mit-toroq qatt ma ħadu l-ewwel kisja tat-tarmac u baqgħu biż-żrar u naqra lagħqa qatran u bix-xita jiġi kullimkien bil-ħofor.

Kif jista' jkun li n- nies jiġu ndotti li huma stess iżommu l-indafa meta jaraw dak il-ħmieġ kollu quddiemhom?

Issa mingħalina sibna soluzzjoni u mlejna kullimkien bl- iskips, allura l-istess, il-Gvern jgħid li l-indafa mhix responsabbilta' tiegħu - jgħid hu, għax jien kollox inpoġġi fuq dahar il-Gvern - imma tal- kunsill lokali.

Poġġew kemm Alla ħalaq skips ma' kullimkien u kennies ma tarax wieħed.

Jekk ikun hemm ħmieġ taħt il-bankini, naqal tax-xita, kulma hemm se jibqa' hemmhekk.

Jien ma rridx norbot dan mat-turiżmu, imma t-turist jiġi wkoll idur fl- irħula biex jara kif jgħixu n-nies.

Meta jara dan il-ħmieġ u dan l- iżdingar ma nagħtihx tort jien li l-figuri huma dawk li huma issa, li qegħdin jonqsu!

X'irid jara dan?

Fejn hi l-karatteristika Maltija li jieħu gost jiġi jeħdilha r-ritratti u jitlaq lejn id-dar juriha lil sħabu u jgħidilhom: "Ara xi ħlew hemm, kemm hu differenti!"?

Fl-aħħar laqgħa li kelli mal-grupp ambjentalisti Ġermaniżi, l-ewwel rimarka li għamlet l-ewwel waħda li tkellmet meta tlabthom biex jagħmlu l- mistoqsijiet, qalti: Jiddispjaċini għal dan li se ngħid, imma kif tispjegaw il-ħmieġ li għandkom f'pajjiżkom?

Din il-ħaġa tweġġagħni.

Jien ma neħux gost bħala Malti li kważi kważi qed niġi insultat imma dik kienet l-ewwel ħaġa li qaltli.

Issa dan huwa ħafna iżjed aċċentwat fid-distrett tiegħi għax jien indur ma' Malta kollha.

Sfortunatament - dan xbajna ngħiduh - is-South ta' Malta huwa veru minsi u hawnhekk jien m'iniex qed insemmi l-problemi ta' l-impjant tar-riċiklaġġ.

L-istess ħaġa, dan mhux il- Gvern għandu x'jaqsam miegħu imma l-Planning Authority u għalkemm hawn ħafna esperti ġejjin u sejrin u għalkemm isiru ħafna wegħdiet li dan se jispiċċa u mhux jkompli jinten, fil-fatt qed jinten.

Issa l-aħħar gimmick kienet li għamlu wire kbir li se jxebilku miegħu creeper biex taparsi din iżżomm ir-riħa u ma tasalx lejn Wied il-Għajn!

Jekk qed naħsbu li qed nitmejlu bil-poplu b'dawn l-affarijiet naħseb li veru li wasalna fit-tarf ta' din l-Amministrazzjoni għax jgħidu li qabel ikissrek Alla jġennek.

Dawn huma affarijiet tal-ġenn!

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-kwestjoni ta' l-infrastruttura u se nerġa' nsemmi Wied il-Għajn.

Kien hawn Ministru li ma nafx kemm nefaq flus minn tal-poplu biex iġib fuq il gazzetta kuljum biex juri li l-proġett huwa lest.

Jien nistieden lil dan il-Ministru biex imur Wied il-Għajn wara din ix-xita.

Per eżempju, l-bieraħ u l-bieraħt lura f'Wied il-Għajn il-karozzi kollha li kienu għaddejjin kienu qed iċafċfu u jtajru d- drenaġġ 'l hemm u 'l hawn għax dan qed jerġa' jfur minn kullimkien.

Jien nerġa' ngħid li hawnhekk m'għandix l-iskop li noqgħod nikkritika lill- Ministru għax m'għamilx dak li wiegħed li se jagħmel jew li qed jigdeb mal- poplu.

Bħala rappreżentant tat-Tielet Distrett jien għandi l-inkwiet li - barra l-argument politiku li hemm bejnu u bejna - mhux sew u mhux ġust li n-nies ta' dan id-distrett inħalluhom jgħixu f'dan l-abbandun u f'dan in- nuqqas ta' dawn il-faċilitajiet għax wara kollox iċ-ċittadini li joqogħdu hawnhekk iħallsu taxxa daqs ħaddieħor.

Mhux ġust li filwaqt li f'postijiet oħra tara toroq li lanqas huma mibnijin kollha mogħtijin it- tarmac imbagħad triq in-naħa tagħna li tkun ilha magħmula tgħidx kemm u li l-kontribuzzjoni tagħha jkunu ilhom xebgħu li ħallsuha jibqgħu fi stat li wara x-xita biex tgħaddi trid tuża d-dgħajsa u mhux karozza.

Jien li qed ngħid huwa li hemm bżonn li dan il-Gvern jerġa' jerfa' fuq spallejh ir- responsabbiltajiet li ġie elett mill-poplu għalihom u mhux jgħaddihom - bħlma għamel - lil dawn il-ħafna quangos bħall-Planning Authority, kunsilli lokali u organizzazzjonijiet biex kulma ngħidulu hawnhekk jgħidilna li dik hija responsabilta', per eżempju, tal-Planning Authority jew tal- kunsill lokali.

Jien ngħid li dan il-Gvern tela' għax il-poplu qallu biex jitla' ħalli jmexxi l-pajjiż, pero' dan il-Gvern qiegħed jonqos li jmexxi l- pajjiż u qed jagħti r-responsabbiltajiet lil ħafna entitajiet li m'humiex accountable għall-poplu għax huma accountable għalih - bħalma hija l- Planning Authority, per eżempju - u r-riżultat hu li fejn hemm it-tajjeb jieħu l-prosit il-Gvern u fejn hemm il-ħażin qed ibati l-poplu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Ottubru, 1995, fis- 6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - NURSING OFFICERS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li xi postijiet ta' Ward Managers fis-swali tan-nisa fl-Isptar St. Vincent de Paule ġew mimlija minn infermiera rġiel?

Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għal dan?

Possibbli li ma kienx hemm infermiera nisa kapaċi biex jimlew dawn il-postijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nifhem li l-Onor.

Membru qed jirreferi għall- postijiet ta' Nursing Officers fir-Residenza ta' San Vinċenz de Paule.

Mill-64 applikanti li kien hemm għal dawn il-postijiet, attendew għall- 'interview' 57 applikant li minnhom 53 għaddew.

Fil-fatt għaddew 36 irġiel u 17 nisa.

L-Onor.

Membru japprezza li meta għandek eżami kompettitiv jew 'interview' għall-mili ta' postijiet trid tiġi risepttata l-'order of merit' tar-riżultat.

Id-dipartiment irrakkomanda li jiġu appuntati 24 skond l-'order of merit' li huwa magħmul minn 18-il raġel u sitt nisa.

BORD TA' L-GĦAŻLA - MEMBRI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex fost il-membri fil-Bord ta' l- Għażla għal intervisti li saru għal postijiet ta' Ward Managers, kien hemm persuna li sarlu xogħol fid-dar tal-familja tiegħu minn ċertu persuni li kienu fost l-applikanti għal postijiet ta' Ward Managers?

Ma jidhirlux l- Ministru li dan seta' ħoloq

conflict of interest f'din il-persuna matul l-eżerċizzju ta' l-interviews?

ONOR.

LOUIS GALEA: Billi l-post ta' Ward Manager ma jeżistix nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara l-mistoqsija tiegħu.

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - SUPRETENDENT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Ma jidhirlux l-Ministru li s-Supretendent tar-Residenza St. Vincent de Paule m'għandux ikun fl-ebda Bord ta' l-Għażla għall-promozzjonijiet ta' infermiera jew impjegati oħra billi huwa reġistrat bħala Kandidat Nazzjonalista u attivist fil-politika partiġġjana?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien għandi fiduċja sħiħa fl-integrita' u l-onesta' tas-Supretendent imsemmi.

Sta għall-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku lil min tpoġġi fuq il-Bordijiet ta' l-Għażla għal mili ta' vakanzi li huma regolati minnha.

ANZJANI - REĠISTRU TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa kkalkolat li s-Segretarjat għall-Anzjani jlesti r-Reġistru ta' l-Anzjani li ilu numru ta' snin biex isir?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ix-xogħol kollu fuq ir-reġistru ta' l-Anzjani, jew kif inhu magħruf aħjar Info-anzjani, mistenni li jitlesta fl-ewwel nofs tas- sena d-dieħla.

MTARFA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li jiġu rranġati t- toroq ġo l-Imtarfa peress li hemm minnhom li huma mħaffrin u maqlugħin ħafna u l-karozzi li jieħdu t-tfal lejn l-iskola ma jidħlux lejn id-djar minħabba dawn it-toroq u għalhekk it-tfal u l-ġenituri għandhom inkonvenjent kbir kull meta tagħmel ix-xita?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-manutenzjoni ta' toroq diġa' stabbiliti huwa xogħol il-kunsill lokali.

SKEJJEL - TINDIF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jinġabar l-iskart li qed jakkumula f'għadd ta' skejjel?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Preżentament kull skola qed tieħu ħsieb tagħmel arranġamenti temporanji biex jiddisponu mill-iskart li kuljum jinġabar fl- iskejjel minħabba azzjoni industrijali.

Id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-iskejjel b'mod individwali qegħdin f'kuntatt mal-kunsill lokali u ma' xi dipartimenti tal-Gvern biex kemm jista' jkun l-inkonvenjent preżenti jinżamm limitat sakemm tintemm l- azzjoni industrijali preżenti.

SKEJJEL - LIJA - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jara li fil-bini ta' l-iskola Primarja ta' Ħal-Lija ma jkun hemm ebda ħajt imwaqqa' li hu ta' periklu għat-tfal?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li dik il-parti fejn waqa' l-ħajt tas-sejjieħ ġiet magħluqa bil-wire netting sabiex ma jkunx hemm periklu għat-tfal.

Hu maħsub li toħroġ offerta għax-xogħol ta' tiswija tal-ħajt fil-ġranet li ġejjin.

TIĠNE' - QASAM TAD-DJAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitħallsu l-ispejjeż tal-ġarr li l-Gvern intrabat li jħallas lir-residenti li kienu joqogħdu fil-Qasam tad-Djar f'Tigne' u ġarrew lejn residenzi oħra?

Kemm hemm residenti li qed jistennew li jitħallsu dawn l-ispejjeż?

Kemm hu t-total ta' l-ispejjeż?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'għandix iktar x'inżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 27138 Seduta Nru.441.

SKEJJEL - FURJANA - GĦALLIEMA NIEQSA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema nieqsa fl- iskola primarja tal-Furjana?

Meta se jintbagħtu dawn l-għalliema?

Huwa permess li għalliema jkollhom lill-uliedhom stess fil-klassi tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li m'hemmx għalliema nieqsa fl-iskola imsemmija.

It-tweġiba għall-aħħar parti tal-mistoqsija hija fl-affermattiv.

SKEJJEL - TARXIEN - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jara jistgħux jittieħdu passi minn issa biex tintbagħat għalliema oħra mal-klassi 5B tal-primarja ta' Ħal Tarxien peress li l-għalliema preżenti hija tqila u meta toħroġ biex twelled f'Jannar li ġej ikollha tintbagħat għalliema oħra u dan iħarbat l- edukazzjoni tat-tfal?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mhux prattiku li d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni jibgħat għalliem jew għalliema flok kull għalliema malli din toħroġ tqila - aktar u aktar meta ġeneralment id-Dipartiment jiġi nformat uffiċjalment b'dan meta n-nisa konċernati jitolbu għall-Maternity Leave.

AJRUPORT - SENIOR OFFICERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li filwaqt li meta jkun hemm Senior Officers ta' l-MIA bil-leave jew bis- sick leave, dawn jissostitwixxu lil xulxin, filwaqt li ma jiġrix l-istess meta jkun hemm xi officers nieqsa?

Jikkonferma l-Ministru li b'riżultat ta' dan meta id-delegazzjoni tal- Ministru Dalli waslet lura bin-nies feruti mil-Libja ma kienx hemm Security Officer duty fit-terminal?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-politika nterna fl-MIA rigward l-għoti t'"overtime" u l-livelli ta' "manning" f'kull dipartiment huma prerogattiva tal-"management" ta' l-istess kumpannija.

Jiena nformat ukoll, li dak inhar tal-wasla b'emerġenza mil-Libja tat- titjira bid-delegazzjoni tal-Ministru Dalli, għalkemm ma kienx hemm "Security Officer" duty, kien hemm preżenti uffiċjali aktar għolja tas- sigurta' tal-MIA fosthom is-"Security Executive".

ŻEBBUĠ - TRIQ L-IMDINA - TISWIJA

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata Triq l-Imdina, Ħaż-Żebbuġ il-parti ta' quddiem is-St.

Mary Hall peress li ma' kull bexxa xita qegħdin jinħolqu rqajja' kbar ta' l-ilma b'konsegwenzi serji għal kull min jgħaddi minn din it-triq?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li d-Dipartiment tat-Toroq ħa passi biex din il-problema titneħħa iżda nfetħet kawża minn ditta fil-viċin u bħalissa d-Dipartiment tat-Toroq għandu mandat ta' inibizzjoni maħruġ mill-Qorti biex il-proġett ma jgħaddix minn fejn hu propost.

TAŻ-ŻWEJT - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fil-flats tal-Housing Estate Taż-Żwejt kif ukoll f'F. Camilleri Street, Taż-Żwejt għadu spiss qed ikun hemm qtugħ ta' l-ilma tant li spiss jintbagħat il-bowser?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma wettqet stħarriġ fis-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma fl-inħawi msemmija u rriżulta li l-pressjoni ta' l-ilma hija adegwata.

Ilmenti ta' din in-natura qatt ma waslu lill-korporazzjoni.

DIKJARAZZJONI SPONTANJA TAT-TAXXA - ADVERTISING BUDGET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsalill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 28427, ċioe' jista' jgħid kemm ġie jiswa l-advertising budget għall-kampanja fil-Media dwar id-Dikjarazzjoni Spontanja tat-Taxxa?

Dan il-kuntratt pubbliċitarju ingħata b'tender jew b'direct order?

Min ħa l-ordni?

Liema kienu d-ditti l-oħra li ġew ikkonsidrati?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ammont finali kemm se tiġi tiswa l-"advertising campaign" dwar id-Dikjarazzjoni Spontanja għadu mhux magħruf peress li l-kampanja għadha għaddejja.

Minħabba l- entita mhux kbira u l-urġenza tax-xogħol, ingħata b'direct order lil Temple Holdings Ltd.

LIBJA - IMPORTAZZJONI TA' ŻEJT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk miż-żejt importat mil-Libja hemm minnu li qed jintuża f'Bartering arrangements?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kuntratti tax-xiri taż-żejt huma governati mill-Banking arrangements bejn iż-żewġ banek ċentrali tal-pajjiżi rispettivi.

TA' XBIEX - TRIQ ABATE RIGORD - OAK TREE PUB & RESTAURANT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi r- restaurant ta' l-Oak Tree Pub & Restaurant f'Abate Rigord Street, Ta' Xbiex iddawwar bil-ħadid fil-ġnub u għamel madum ogħla mil-livell tal-bankina, jista' l-Ministru jgħid jekk dan sarx bil-permess tal-Planning Authority billi persuna li ikun qed timbotta wheelchair jew pram ma tistax tgħaddi minn fuq il-bankina?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li nħareġ Avviż biex Tieqaf u Ta' Twettieq (Ref ECF854/95) kontra s-sid sabiex dan jirregolarizza l-pożizzjoni tiegħu.

PBS/EURO NEWS - FTEHIM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim milħuq bejn il-PBS u l-Euro News?

Kemm ħallset il-PBS biex issir shareholder fl-Euro News?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-PBS hi kumpannija kummerċjali u nista`faċilment inwieġeb li peress l-ftehim hu wieħed ta` natura kummerċjali m'huwiex għaqli li niżvela dettalji dwaru.

Flok hekk qed nagħzel li nagħti informazzjoni kompatibbli ma' l-eżigenzi tal-kumpannija u għandi pjaċir ninforma lill-Onor.

Interpellant u lill- Kamra li permezz tal-ftehim, l-PBS saret ir-rappreżentant esklussiv tal- Euronews f'Malta, kemm għar-radju kif ukoll għat-TV.

Il-PBS tista' tagħmel użu mis-servizzi tal-Euronews u tittrasmetti dak kollu li jxandar dak l- istazzjon, dan b'kull lingwa, inkluż il-Malti.

L-Euronews jistgħu jħarġu wkoll lin-nies tal-PBS.

Bis-saħħa tal-ftehim il-PBS saret is-17-il azzjonist u bejniethom iż-żewġ stazzjonijiet issa jistgħu jaħdmu fil-qrib u jikkoperaw ma' xulxin kif sar fil-Crans Montana Forum.

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - KAROZZA DIRETT MILL-KOTTONERA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 27256, ċioe' jista' l-Ministru jieħu passi biex fil-ħin tal- viżiti ta' l-Isptar San Vinċenz de Paule jkun hemm karozza tal-linja li titlaq mill-Kottonera diretta u jkun hemm faċilita' ta' trasport lura, jekk hu possibbli meta jispiċċaw il-ħinijiet tal-viżiti biex b'hekk ikun aktar possibbli li l-anzjani jkollhom min iżurhom.

X'deċiżjoni ttieħdet dwar din it-talba?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li dan is-suġġeriment għadu fuq l- aġenda tal-Kumitat Konsultattiv dwar l-operazzjoni.

ŻABBAR - TRIQ IL-KAPUĊĊINI - SCRAPYARD

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 27257 u ċioe' jgħid jekk l- iscrapyard li hemm fi Triq Kapuċċini, Ħaż Żabbar hijiex bil-permess?

Jekk bla permess x'passi ttieħdu minn min hu responsabbli?

Jista' l-Ministru jgħidli x'passi ttieħdu s'issa u meta se tiġi kklerjata dik l-area?

ONOR.

TONIO BORG: Fis-6 ta' Settembru, 1995, il-persuna imsemmija fir- risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 27957 ġiet imressqa l-Qorti.

Dan il-każ jinsab diferit għal-4 ta' Diċembru, li ġej.

FGURA - TRIQ A.M. VALPERGA - BUS STOP

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 24290, ċioe' jista' l-Ministru jieħu passi biex bus stop li hemm fi Triq A. M. Valperga, Fgura titneħħa minn fejn hi peress li hija ta' nkonvenjent għar-residenti u titpoġġa ftit 'l isfel fejn ma tkunx ta' nkovenjent għal ħadd?

Jista' jgħid jekk instabx post alternattiv?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-"bus stop" fi Triq A.M. Valperga ma jistax jitressaq la lejn ix-xellug tat-triq u lanqas lejn il- lemin għaliex jiġi qrib wisq tal-kantunieri u għalhekk tkun ta' periklu għas-sewwieqa u għall-pubbliku.

KALKARA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jitlob lill-Awtorita' tat-Trasport Pubbliku biex fil-Kalkara kull nhar ta' Ħadd jibda jkun hemm karozza tal-linja fis-6.30 a.m. kif ikun hemm matul il-ġimgħa peress li qed ikun hemm numru ta' nies li għandhom bżonn is-servizz tat-trasport dak il- ħin u peress li m'hemmx trasport provdut f'dan il-ħin qed ikollhom iħabtu wiċċhom ma' dan l-inkonvenjent u jitilgħu l-Birgu biex jaqbdu karozza tal- linja minn hemm?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li dan is-suġġeriment se jitressaq lill-Kumitat Konsultattiv dwar l-operazzjoni.

PENSJONIJIET - PENSJONI TA' L-IRTIRAR - KAŻ B'ID NO.

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega x'inhi r-raġuni li l-individwu li jġib l-karta ta' l-Identita' Nru. 500034(M) u li għandu l-Pensjoni ta' l-Irtirar 02/80836 ġie nformat li l-pensjoni tiegħu tammonta għal Lm23.28c fil-ġimgħa meta l-aħħar paga li kellu dan l-individwu kienet ta' Lm53 fil-ġimgħa peress li dan l-ammont mhuwiex ekwivalenti għaż-żewġ terzi kif suppost huma ntitolati għalihom?

Jista' l-Ministru jara li din l-anomalija tiġi rranġata minnufih?

Dan l-individwu huwa ntitolat għall-arretrati naxxenti mir-riorganizzazzjoni li kienet saret b'effett mill-1991?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma tirriżultali l-ebda anomalija.

Ninsab informat li l-persuna konċernata, minbarra l-pensjoni tas-Sigurta' Soċjali li qed titħallas bir-rata sħiħa, qed jirċievi wkoll pensjoni tas-Servizz.

Bejn dawn iż-żewġ pensjonijiet qed jieħu ammont li, minkejja r-reviżjoni fl- istruttura tal-pagi ta' l-impjegati tal-Gvern, xorta waħda jaqbez iż-żewġ terzi tal-paga kurrenti.

LUQA - ĦAL FARRUĠ: TRIQ SAN VINĊENZ DE PAULE - ARBLI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fi Triq San Vinċenz de Paule, Ħal Farruġ, fil-limiti ta' Ħal Luqa twaħħlu xi arbli madwar sena ilu li llum bdew jissaddu u għadhom bla lampi/dawl imwaħħlin magħhom?

X'inhu jżomm milli dawn jiffunzjonaw kif support peress li din it-triq hija mudlama ferm?

X'inhi r-raġuni li dawn l-arbli twaħħlu fuq il-bankina u ngumbrawha meta faċċata m'hemmx bini u anqas kienu jkunu ta' ngombru?

Jekk kellhom jitwaħħlu dik in-naħa ta' triq għax ma twaħħlux brackets mal-faċċata tal- blokkijiet minflok tpoġġew arbli fuq il-bankina?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - TRAKKIJIET IPPARKJATI MADWAR IL-GROUND TA' KORDIN

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministri jgħid għaliex il-pulizija mhux qed tieħu ħsieb li ma jsirx ipparkjar ta' trukkijiet kbar u żwiemel li jġorru l-containers fit-toroq madwar il-ground tal-football ta' Kordin speċjalment matul tmiem il-ġimgħa meta jkun hemm il-logħob ta' l-ewwel diviżjoni?

Japprezza l-Ministru li minħabba li jitħalla l-ipparkjar qed isir ipparkjar ħażin minn sidien ta' vetturi li jmorru jaraw il-logħob?

Jaf il-Ministru li meta jkun hemm logħob importanti u peress li jitħallas dan ix-xkiel fit-toroq imsemmija jkun ferm diffiċli li tgħaddi ambulanza jekk jkun hemm bżonnha?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija diġa neħħiet ħafna minn dawn l-inġenjji u qed isir sforz sabiex jitneħħew il-kumplament.

Dawk li huma fil-viċinanzi tal-"ground" ta' Kordin huma ipparkjati sewwa.

Ingħataw struzzjonijiet lill-pulizija sabiex din l-area tinżamm libera minn ipparkjar t'inġenji simili.

MALTA SHIPBUILDING - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru tal-Finanzi: Peress li l- Malta Shipbuilding għamlet ħilitha u ħarġet grupp ta' ħaddiema bħala fire watchers li jaqgħu taħt id-direzzjoni tas-Safety Inspectors, ix-xogħol primarju ta' fire watcher huwa li jassigura li r-riskji ta' ħruq fuq vapur jiġu evitati, jista' l-Ministru responsabbli jispjega għaliex f'ħafna okkażjonijiet id-direzzjoni li jagħtu l-fire watchers fl-engine rooms jew kull fejn issir hot work qiegħed jiġi njurat minn managers jew shift leaders minħabba għaġġla żejda fl-edukazzjoni ta' operazzjonijiet fuq il- vapur?

Għaliex meta jkun hemm sea trial ta' vapur ġdid, bħalma kien hemm sea trail fuq vapur Ċiniż ġdid li ħareġ nhar it-Tnejn 09.10.95, m'għandhomx joħorġu fuqu l-fire watcher kif ukoll is-safety inspector imma biss dan ta' l-aħħar?

Is-safety inspector jaħdem watches ta' sitt sigħat-il wieħed u fl- assenza tiegħu qiegħed jitqabbad il-kaptan biex jagħmel xogħol il-fire watcher.

Safejn tidħol il-kummissjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq postijiet tax-xogħol bħalma huma vapuri jew ajruplani?

Safejn tidħol l-Awtorita' Marittima fil-kontroll ta' personnel ta' sea going vessel, bħalma huma l- vapuri li joħorġu għas-sea trial li joħorġu mill-MSB?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din il- mistoqisja tingħata f'xi seduta oħra.

TELEPHONES - ĦSARAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm faults fuq il-linji tat-telephone matul Settembru, 1995 u l-ewwel ġimgħa ta' Ottubru, 1995?

Kemm ħa kull kategorija ta' ħaddiem fit-Telemalta għal kull linja li nħadmet bl-inċentiv f'dawn l-aħħar sitt xhur?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li fil-perjodu ta' bejn l-1 ta' Settembru, 1995 u l-ewwel ġimgħa t' Ottubru 1995 kien hemm irrapportati 8,257 linja bil-ħsara.

Madankollu, wieħed irid isemmi li l-maltemp li għamel fl-aħħar ta' Settembru kien il-kaġun ta' ħafna minn dawn il-ħsarat.

Is-somma globali mħallsa s'issa lill-ħaddiema tal-Korporazzjoni Telemalta, wara li f'Awissu 1995 ġiet introdotta "award scheme" għal xogħol ta' stallazzjoni ta' linji ġodda, hija ta Lm4427.50,0 maqsuma, għal kull kategorija, kif jidher hawn taħt:

S.T.O.'s Lm192 Technical Officer Lm577.50 Linemen Lm1,926 Asst.

Linemen Lm1,540 Clerks Lm192.50