MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 302 It-Tlieta, 11 ta' Ottubru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 302 It-Tlieta, 11 ta' Ottubru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 11 ta' Ottubru, 2005

WERREJ

MINUTI 56

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 56

TQEGĦID TA' KARTI 62

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-RIFUĠJATI (IT-TIENI QARI)

REFUGEES (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 63

DISKUSSJONI DWAR L-IMPLIMENTAZZJONI TAĊ-ĊARTER EWROPEW GĦAN-NEGOZJI ŻGĦAR - X'SAR?(KONT) 82

AĠĠORNAMENT 90

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 97

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 301 li saret fl-10 ta' Ottubru, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ŻAMMA TA' IMMIGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

JOSEPH FALZON (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hija l-ispiża medja li l-gvern iħallas għal kull immigrant illegali li jinsab detenut f'pajjiżna?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 2556.

KORDIN – ŻAMMA TA' ĦABSIN

L-ONOR.

JOSEPH FALZON (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hija l-ispiża medja li l-gvern iħallas għal kull priġunier fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 11836.

KORDIN – UFFIĊJALI FIL-FAĊILITA' KORRETTIVA

L-ONOR.

JOSEPH FALZON (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' uffiċjali li hemm jaħdmu fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Fil-preżent hemm 239 uffiċjal jaħdmu fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin - 214 gwardjan, spettur tal-pulizija, tliet surġenti u 21 kuntistabbli.

NISA FIL-KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOSEPH FALZON (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa l-persentaġġ ta' nisa ngaġġati fil-korp tal- pulizija?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Fl-1 ta' Settembru, 2005 il-persentaġġ ta' nisa fil- korp tal-pulizija kien ta' 14.5%.

KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOSEPH FALZON (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' pulizija li hemm fil-korp fil-preżent?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li fl-1 ta' Settembru, 2005 kien hemm 1,713-il membru fil-korp tal-pulizija.

UFFIĊJALI TAL-PULIZIJA MEDALJATI

L-ONOR.

JOSEPH FALZON (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' uffiċjali tal-pulizija li ngħataw midalja għall-qadi tas-servizz fl-okkażjoni tal-police day 2005?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi hemm 340 membru fil-korp tal- pulizija li ngħataw il-long and efficient service medal and clasps, b'seħħ mis-7 ta' Lulju, 2005.

Tagħrif dettaljat kien ippubblikat fil-gazzetta tal-gvern tat-12 ta' Lulju, 2005.

KORDINATURI TAL-KULLEĠĠI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-erba' kodinaturi li se jmexxu l-kulleġġi li twaqqfu bi prova?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Il-kordinaturi huma dawn l-assistenti diretturi li ġejjin: Ms Marylin Sciortino - Kulleġġ San Benedittu; Ms Salvina Muscat - Kulleġġ Kottonera; Mr Frank Gatt - Kulleġġ Għawdex; u Mr George Borg - Kulleġġ Speċjali u Edukazzjoni Inklussiva.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Is-Segretarju Parlamentari qiegħed f'pożizzjoni li jgħid xi tħejja s'issa skond il-programm stabilit?

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandix aktar dettalji, pero' qed nara li mid-domandi li ġejjin se jingħata aktar informazzjoni f'dan ir-rigward.

KULLEĠĠ SAN BENEDITTU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġie jiswa l-Kulleġġ San Benedittu?

Kemm kien ippjanat li se jqum?

X'xogħlijiet fadal isiru u kemm se jiġu jiswew?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li l-iskola l-ġdida sekondarja subien fil- Kulleġġ San Benedittu, f'Ħal Kirkop hi stmata li tqum Lm3 miljun.

Ix- xogħlijiet li fadal huma l-kostruzzjoni u t-tlestija tas-sala u xi kmamar oħra.

Tagħrif dwar l-ispiża li saret s'issa ikun jista' jingħata meta x-xogħol imwettaq ikun ċertifikat, verifikat u jingħalqu l-kontijiet.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' ikun li ċerti kalkoli nbidlu minn kif kienu previsti minħabba li l-ispiża ġiet aktar għolja?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: F'dan l-istadju m'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb peress li t-tieni parti tat-tweġiba tgħid li t-tagħrif dwar l- ispiża jingħata iktar tard meta jingħalqu l-kontijiet.

STUDENTI TAL-PRIMARJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti hemm fil-livell primarju, mill-ewwel klassi sas-sitt klassi separatament, fi skejjel tal-gvern, skejjel tal-knisja u skejjel privati?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazjzoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Studenti fi skejjel primarji tal-gvern jammontaw għal 17,934; fil-każ ta' skejjel primarji tal-knisja jammontaw għal 7,148; u fil-każ ta' skejjel primarji indipendenti jammontaw għal 3,773, imqassmin kif ġej:

Skejjel Primarji tal-Gvern YR1 YR2 YR3 YR4 YR5 YR6 YR7 2834 2658 2778 3037 3045 3194 388

Skejjel Primarji Tal-Knisja YR1 YR2 YR3 YR4 YR5 YR6 1117 1170 1195 1208 1222 1236

Skejjel Primarji Indipendenti YR1 YR2 YR3 YR4 YR5 YR6 593 576 670 630 652 652

STUDENTI TAS-SEKONDARJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti hemm fil-livell sekondarju, mill-ewwel klassi sal-ħames klassi separatament, fi skejjel tal-gvern, skejjel tal-knisja u skejjel privati?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Studenti fi skejjel sekondarji tal-gvern jammontaw għal 18,049, fil-każ ta' skejjel sekondarji tal-knisja jammontaw għal 7,518, u fil-każ ta' skejjel sekondarji indipendenti jammontaw għal 2,395, imqassmin kif ġej:

Skejjel Sekondarji tal-Gvern Form 1 Form 2 Form 3 Form 4 Form 5 3594 3411 3592 3693 3759

Skejjel Sekondarji tal-Knisja Form 1 Form 2 Form 3 Form 4 Form 5 1493 1484 1539 1547 1455

Skejjel Sekondarji Indipendenti Form 1 Form 2 Form 3 Form 4 Form 5 469 486 488 501 451

KULLEĠĠ SAN BENEDITTU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm staff amministrattiv fil-kulleġġ San Benedittu?

Jista' jgħid ukoll kemm hemm għalliema u x'suġġetti jgħallmu?

Fil-każ ta' l-istaff amministrattiv, jista' jgħid jekk kenux qed jaħdmu jew jirreġistraw u fejn joqogħdu?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li l-istaff amministrattiv ta' din l-iskola huwa magħmul minn segretarja u uffiċjal esekuttiv li joqogħdu ż-Żurrieq u Ħal Safi rispettivament - iż-żewġ persuni kienu diġa' jaħdmu fi ħdan id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni – b'informazzjoni oħra dwar għalliema, kap u assistenti kapijiet qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

PROĠETT TAL-GOLF COURSE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-periti u l-konsulenti li ġew maħtura għall-proġett tal-

golf course?

Kif ġew maħtura u kemm se jitħallsu għas-servizzi tagħhom?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ninsab informat li l-MTA appuntat żewġ konsulenti biex jaħdmu fuq il- proġett tal-korsa tal-golf.

Il-konsulent tad-diżinn huwa Hawtree Ltd – l-istess konsulent li kellha l- MEPA għal dan il-proġett u allura kien jagħmel sens li l-MTA tkompli tuża s- servizzi tiegħu – u huwa stmat li din il-kumpannija se titħallas Lm30,000 għax-xogħol li se tagħmel.

ADI associates qed tieħu ħsieb il-kordinament u l-preparament tal-proċess ta' l-environment impact assessment.

Għal dan ix-xogħol l-ADI huwa stmat li se jitħallsu Lm10,000.

Dawn il-ħlasijiet se jkunu nkorporati fil-prezz li se jħallas l- iżviluppatur tal-korsa tal-golf ladarba jintgħażel.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta se jiġu ffinalizzati dawn ir-rapporti u meta se jkun jista' jissottometti applikazzjoni l-iżviluppatur?

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Għalkemm m'hemmx data stabilita, ix-xogħol fuq din il-korsa diġa' nbeda u l-ħsieb hu - anke minn numru ta' dikjarazzjonijiet li saru biex wieħed ikollu idea ċara kif se ssir u fejn se ssir - li x-xogħol jitlesta kemm jista' ikun malajr.

PERSUNI B'OVERDOSE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu persuni l-isptar b'overdose tad-droga u alkaħol din is-sena?

X'eta' kellhom?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuni li ddaħħlu l-Isptar San Luqa b'overdose bejn Jannar u Settembru 2005 hu kif jidher hawn taħt.

Dawn ikopru każi ta' overdose b'mediċini legali kif ukoll sustanzi illegali.

|Eta' |Rġiel |Nisa | | Taħt | 4 | 3 | |15-il sena|(4.8%)|(2.9%)| | Bejn 15| 38 | 30 | |u 29 sena |(45.8%|(28.6%| | |) |) | | Bejn 30| 29 | 36 | |u 44 sena |(34.9%|(34.3%| | |) |) | | Bejn 45| 7 | 23 | |u 59 sena |(8.4%)|(21.9%| | | |) | | 'Il fuq | 5 | 13 | |minn 60 |(6.0%)|(12.4%| |sena | |) |

Ma tinżamm l-ebda statistika dwar persuni li ddaħħlu l-isptar minħabba alkaħol.

ŻVILUPP FIT-TRAMUNTANA TA' MALTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux se jsir bini ta' vilel jew bini ta' appartamenti ġo xi area f'radius ta' żewġ mili mill-bajja tal-Mistra, biċ-ċentru ta' dawn iż-żewġ mili jkun in-nases tal-ħut li hemm fil-bokka ta' din il-bajja?

X'se jsir?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): F'radius ta' żewġ mili mill-bajja tal-Mistra jinqabad kull żvilupp fill-Mellieħa, San Pawl il-Baħar, il-Qawra, Buġibba u l-Wardija u għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ikun aktar speċifiku.

TAMIFLU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kif se titqassam il-mediċina Tamiflu kemm-il darba persuni jkollhom bżonnha?

X'inhi l-proċedura li se jkollhom isegwu t-tobba privati?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Peress li t-tqassim tal-mediċini jkun f'kuntest ta' pandemija u din ma tkunx sitwazzjoni normali, it-Tamiflu se titqassam b'xejn lil kulmin jiġi ddikjarat mit-tobba li għandu bżonnha.

TWELID TA' TRABI LIL SINGLE MOTHERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm tfal twieldu lil single mothers din is-sena?

ONOR.

Interpellant li bejn Jannar u Lulju tas-sena 2005 ġew irreġistrati li twieldu 423 tarbija lil single mothers.

PERMESSI GĦAL OUTDOOR PARTIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm parties saru f'postijiet mhux soltu liċenzjati din is- sena u fejn?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Il-pulizija matul din is-sena ħarġet 18-il permess għal disco, ballu, party jew xi attivita' oħra simili f'dawn il- lokalitajiet: Belt, Birżebbuġa, Rabat, Nadur, Paradise Bay, Marsa, Qormi, St. Andrews, Għajnsielem, Wied il-Għajn, Baħar iċ-Ċagħaq, Qawra, Gudja u Mellieħa.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid kemm applikazzjonijiet għal permessi ma ntlaqgħux mill-pulizija?

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, jiddispjaċini imma m'għandix l-ammont preċiż u jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq din l- informazzjoni, nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub.

KORDIN – PERSUNI FIL-FAĊILITA' KORRETTIVA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni hemm bħalissa fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

Għalfejn qegħdin hemm u kemm ilhom?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li fl-4 ta' Ottubru, 2005 kien hemm 295 persuna fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin - qegħdin hemm jew biex jiskontaw sentenza jew taħt arrest preventiv – u bejniethom kollha ġew akkużati jew instabu ħatja ta' 520 akkuża.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi l-akkużi fil-konfront ta' dawn il-persuni kif ukoll tabella li turi kemm ilhom miżmumin ġewwa l- ħabs.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kemm huwa minnu li hemm 'il fuq minn 230 uffiċjal responsabbli biex jieħdu ħsieb dawn il-290 priġunier li jinsabu fil- faċilita' korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Iva, pero' infakkar lill-Onor.

Interpellant li għalkemm ix-xogħol ġewwa l-ħabs huwa ongoing lejl u nhar, dawn l-uffiċjali jaħdmu fuq sistema ta' tliet shifts.

Barra minn hekk, għalkemm ikun hemm mumenti meta ċ-ċifra titla' iktar u jkun hemm mumenti meta tinżel xi ftit, is-sorveljanza min-naħa ta' dawn l-uffiċjali tkun waħda kontinwa.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi ratio stabilit dwar kemm għandu jkun in- numru ta' persuni ta' sigurta' u dawk amministrattivi ma' kull persuna li tkun qed tiskonta xi sentenza ġewwa l-ħabs?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Ratio stabilit minn qabel m'hemmx, pero' żgur li dawn il-persuni jkunu ġew impjegati skond il-kalkolu li jkun sar mill-amministraturi tal-ħabs, skond il-perijodi li jkollna u skond l-ammont ta' nies li jkunu ġewwa l-ħabs, speċjalment meta dan l-ammont ikun pjuttost qawwi.

KAŻ TA' PENSJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, hix tieħu l- pensjoni ġusta?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Il- persuna indikata ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Tista' il-Ministru tgħid f'liema stadju wasal l- ingaġġ ta' Braille instructor?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: S'issa għadha ħarġet call for applications għax sfortunatament m'għandniex ħafna nies kompetenti li jgħallmu l-Braille u allura d-dipartiment irid ikun ċert li l-persuna li tidħol għal din il- kariga għandha l-kompetenza meħtieġa.

Irrid ngħid ukoll li m'huwiex suffiċjenti li persuna tkun taf tuża l-Braille imma trid tkun kapaċi tgħallmu wkoll, Sur President.

Filwaqt li napprezza l-fatt li l-Onor.

Interpellant diġa' għamilli żewġ mistoqsijiet oħra dwar dan l-ingaġġ - jien ukoll nixtieq li dan il-post jimtela' kemm jista' ikun malajr - irridu li l-persuna li tintgħażel tkun idonea u mhux indaħħlu lil xi ħadd biex sempliċement il-post ma jibqax vakanti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Naħseb li l-Ministru daqsi hija konxja li fost il- persuni nieqsa mid-dawl hemm min hu kapaċi jikkomunika ħafna iktar minn ħaddieħor u hawn qed nirriferi b'mod partikolari għal ċerta persuna li bħalissa tinsab fl-Istati Uniti ta' l-Amerika, li marret hemm biex tkompli taġġorna ruħha fl-istruzzjoni tal-Braille, naturalment b'mod privat għax sfortunatament f'dan il-qasam ma tantx wieħed isib għajnuna.

Jien nifhem ukoll li l-Ministru tirrapporta lill-Kamra skond ma jgħidulha l- uffiċjali tagħha, iżda nixtieqha tapprezza li f'pajjiżna jeżistu persuni neqsin mid-dawl li huma aktar minn kompetenti f'dan il-qasam u ma naħsibx li għandna nieħdu daqshekk fit-tul biex ningaġġaw lil xi ħadd minnhom, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, filwaqt li napprezza dak li qed jgħid l-Onor.

Farrugia, nemmen li billi persuna nieqsa mid-dawl tkun taf tagħmel użu mis-sistema tal-Braille, b'daqshekk ma jfissirx li għandha neċessarjament il-kompetenza li tgħallem lil ħaddieħor.

Waħda mill- affarijiet li nixtieq nara għall-futur hu li jkollna nies li verament ikunu kompetenti.

F'dak il-każ ma jkunx hemm għalfejn indumu dan iż-żmien kollu biex insibu persuna idonea kull meta jkollna l-ħtieġa.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-prodott gross domestiku fi prezzijiet tas-suq f'Għawdex, bejn l-2000 u l-2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14728.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`): Sur President, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li ngħataw sensji bejn Jannar u Awissu 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14682;

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar fabbriki f'żoni industrijali, flimkien ma' l-għadd ta' ħaddiema f'kull fabbrika, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14680; u

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista ta' toroq li tlestew matul l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14685.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-RIFUĠJATI

REFUGEES (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-10 ta' Ottubru, 2005 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, qegħdin nitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi f'mument - kif anke semma l-Onor.

George Vella fid-diskors tiegħu – li fih hemm emozzjonijiet differenti dwar dan is-suġġett li huma għaddejjin fil-pajjiż.

Għalhekk ikun tajjeb li fuq suġġett bħal dan wieħed jieħu in konsiderazzjoni dawn l- emozzjonijiet.

Tajjeb ukoll li kemm jista' jkun nikkonsidraw din il- materja mingħajr emozzjonijiet żejda u nħarsu lejn il-problema b'mod realistiku.

L-ewwelnett irrid ngħid li ċ-ċaqliq tal-persuni huwa ċaqliq li ilu għaddej għal sekli sħaħ fl-istorja tal-bniedem u jekk kien hemm pajjiż li kellu moviment ta' persuni kien proprju pajjiżna.

Kif jaf kulħadd, pajjiżna kellu wkoll politika ta' immigrazzjoni u kellna bosta persuni li telqu mill- pajjiż sabiex imorru jgħixu f'pajjiżi oħra.

Tajjeb ngħidu li kull ċaqliq tal-persuni jrid jiġi regolat u dan iċ-ċaqliq li kellna f'pajjiżna kien wieħed regolat.

Kellna immigrazzjoni organizzata u regolata bi ftehim mal- pajjiżi li fihom kienu se jmorru niesna.

Allura l-fenomenu li qed insibu quddiemna llum huwa wieħed totalment differenti.

L-immigrazzjoni li għandna llum hija marbuta wkoll mal-moviment tal- persuni, pero` qed issir b'mod li m'huwiex regolat mill-awtoritajiet rispettivi.

Anzi xi drabi dan il-moviment ta' persuni qiegħed jiġi organizzat u kkontrollat mill-kriminalita` internazzjonali, li qed jagħmlu l-flus minn fuq ix-xewqat ta' dawn in-nies.

Jien kont inħobb naqsam din il- materja fi tlieta.

Għandek ir-rifuġjati li ħaqqhom status umanitarju, għandek l-immigranti ekonomiċi u illegali u mbagħad għandek l-iżvilupp.

Mela hawnhekk nistgħu nibbażaw id-diskussjoni tagħna fuq trepied.

Sur President, l-ewwel punt li rrid insemmi huwa dwar il-valuri u t-twemmin tagħna.

Dan ifisser li jekk ikollna bniedem f'dan il-pajjiż li jkun rifuġjat skond il-konvenzjonijiet internazzjonali, allura għandu jkun l- obbligu morali u etiku tagħna li nagħtuh rifuġju mill-persekuzzjoni politika li jkun għaddej minnha.

L-istess ħaġa għandna nagħmlu ma' min għandu l-humanitarian status.

Jiġifieri min ħaqqu protezzjoni umanitarja - skond kif jiddeċiediha l-kummissarju - għandu jiġi protett.

Ovvjament jiġi protett sakemm ikollu l-humanitarian status għaliex dan l-istatus jista' jinbidel skond iċ-ċirkostanzi tal-pajjiż li minnha tkun ġejja dik il- persuna.

Mela abbażi ta' dawn il-prinċipji tad-drittijiet internazzjonali għandna l-obbligu li nagħtu rifuġju lil dawk il-perusni li huma meqjusa legalament fid-definizzjoni ta' rifuġjat bħala persuna li ħaqqha status umanitarju.

Sfortunatament fid-diskors popolari nwaddbu lil kulmin huwa immigrant illegali, lil min huwa rifuġjat u lil min ħaqqu status umanitarju f'keffa waħda.

Għaldaqstant naħseb li hija r-responsabilita` tagħna l-politiċi li ngħidu li ma nistgħux inpoġġu lil kulħadd f'keffa waħda għaliex iċ-ċivilta` tagħna hija marbuta fuq il-fatt li min veru qiegħed jaħrab mill- persekuzzjoni politika, allura verament ħaqqu r-rifuġju f'pajjiżna.

Dan għamilnih diversi drabi fl-istorja tagħna u naħseb li għamilniha anke f'kontribut ta' l-unifikazzjoni ta' l-Italja.

Jekk niftakru l-istorja riċenti tagħna nsibu li Malta kienet tat rifuġju wkoll lil dawn in-nies.

Jien nemmen u nifforma parti minn ħsieb politiku - u nibqa' marbut ma' dan il-ħsieb - li bħala prinċipju għandna nagħtu bis-saħħa kollha li tagħtina l- liġi l-protezzjoni lil min verament ħaqqu.

Sur President, sfortunatament dak li jiġri f'dibattitu emozzjonali u li jiġi enfasizzat huwa li meta nħarsu lejn din il-problema u nsemmu r- rifuġjati, inkunu qed nitkellmu fuq numru żgħir ta' nies, mentri n-numru kbir li għandna fostna m'humiex rifuġjati u allura l-maġġoranza m'għandhomx dritt għal status umanitarju.

Pero` l-akbar numru ta' nies li għandna u li huma ta' problema kemm għalina kif ukoll għall-pajjiżi kollha li qegħdin fuq din in-naħa tal-Mediterran u l-pajjiżi Ewropej Mediterranji huma proprju n-nies li, fil-fehma tiegħi, jaqgħu taħt il-kategorija ta' immigranti illegali, jiġifieri dawk il-persuni li qegħdin ifittxu li jiċċaqilqu minn post għall-ieħor għal raġunijiet ekonomiċi.

Mhux hekk biss imma dawn in-nies qegħdin jidħlu f'pajjiż b'mod irregolari u ggwidati minn gruppi kriminali li jeħdulhom il-flus sabiex iwassluhom minn pajjiż għall-ieħor.

Imbagħad dawn il-gruppi kriminali jitilquhom għar- riħhom sabiex jidħlu waħedhom f'dak il-pajjiż li jista' jiġborhom.

F'Malta bħala pajjiż mill-aktar serju, naġixxu b'tali mod li nagħtu l-ewwel għajnuna lil dawn il-persuni u nsalvawhom mill-perikli tal-baħar.

Wara li jittellgħu mill-baħar naġixxu skond il-liġi u nieħdu dawn il-persuni f'ċentri apposta, b'kondizzjonijiet kemm jista' jkun li huma fil-mezzi tagħna, pero` kondizzjonijiet li huma aċċettabbli.

Sur President, irridu ngħidu wkoll li dawn il-persuni qed jiġu utilizzati minn organizzazzjonijiet kriminali internazzjonali u minnhom qiegħed isir kummerċ sħiħ.

Dan it-traffikar ta' persuni qiegħed jissarraf f'falliment tad-dritt internazzjonali jiġifieri l-kollass tad-dritt internazzjonali huwa rappreżentat mill-fatt li qed ikun hemm nies li jittraffikaw persuni li m'humiex rifuġjati u li wara li jsiru l-proċeduri neċessarji għal status umanitarju dawn ma jkunux intitolati għalih.

U filwaqt li aħna f'pajjiżna għandna d-dover li dejjem nittrattaw lil dawn in-nies bl-aktar mod serju li pajjjiż ċivili joffri, kif ukoll bħala pajjiż li jemmen fil-valuri insara, għandna wkoll id-dover li ma nħallux lilna nfusna niġu rikattati mill- kriminalita` internazzjonali li qed torganizza dawn l-affarijiet.

Għandna naqdu wkoll id-dover tagħna lejn il-poplu tagħna u dan id-dover irridu naqduh kollu.

Sur President, f'din il-Kamra kont għedt li aħna bdejna kampanja sabiex noħolqu kuxjenza tal-problema fost il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero` għamilna wkoll fuq livell internazzjonali kampanja sħiħa fuq il-problema kbira li qed tiffaċċja Malta.

U naħseb li din hija t-triq għat-telgħa u għalhekk se nkomplu nsegwuha kollha.

Għalhekk f'dan il-mument irridu nasserixxu, bl-aktar mod ċar, li se nkunu konsistenti u assidwi fix-xogħol diplomatiku tagħna fuq livell internazzjonali sabiex filwaqt li nagħtu l- protezzjoni kollha li titlob il-liġi lil dawk ir-rifuġjati u lil dawk li għandhom id-dritt għall-istatus umanitarju, bl-istess mod ma rridux inħallu li pajjżna jiġi rikattat mill-organizzazzjoni kriminali internazzjonali, li jagħmel lill-pajjiżna bħala dumping ground ta' immigranti llegali.

Din m'hijiex xi ħaġa aċċettabbli għalina u hija xi ħaġa li rridu nkomplu niġġielduha pero` rridu nagħmlu distinzjoni ċara li ħafna drabi, fid- diskors popolari, din ma ssirx.

Allaħares inħalltu ħaġa ma' oħra.

Irridu nkunu b'saħħitna fil-protezzjoni daqskemm irridu nkunu b'saħħitna fid- difiża tal-fruntieri tagħna kontra l-kriminalita` internazzjonali.

Il-ħidma tagħna trid tkompli għaddejja sabiex il-proċess tal-persuni li jkunu għamlu talba ta' asylum, issir kemm jista' jkun malajr.

Din il-liġi tipprovdi sabiex ikun hemm aktar minn kummissarju wieħed tar-rifuġjati ħalli b'hekk il-proċess ta' dawn il-persuni jsir aktar malajr u d-drittijiet tagħhom jiġu identifikati aktar malajr.

Fost affarijiet oħra, din il-liġi tipprovdi wkoll sabiex jekk applikazzjoni tiġi dikjarata bħala infondata, allura anke qabel ma jkun iffinalizzat l- istadju ta' l-appell, l-applikant jista' jiġi deportat minnufih minn pajjiżna.

Fiċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna din hija miżura bżonjuża u aħna qed nagħmluha bl-akbar responsabilita` għaliex nemmnu li huwa importanti li din il-materja tiġi indirizzata bl-aktar mod serju u bl-akbar urġenza possibbli.

Ovvjament dan qiegħed isir fil-limiti u l-parametri li tagħtina l-liġi.

Sur President, naħseb li huwa importanti li l-messaġġ li joħroġ ċar minn din il-Kamra jkun wieħed ta' qbil bejnietna u naraw li l-Kamra tingħaqad sabiex tiddefendi l-kollass tad-dritt internazzjonali.

Hemm bżonn li l- Kamra tar-Rappreżentanti turi li qiegħda tagħti l-appoġġ tagħha lil dawn il- miżuri għaliex aħna rridu li filwaqt li nagħtu kenn lil min ħaqqu, nuru d- determinazzjoni tagħna -minkejja d-diffikultajiet u l-limitazzjonijiet li għandna - ħalli ma nħallux lil min irid jinqeda b'pajjiżna għall- iskopijiet kummerċjali tiegħu.

Għandna nuru d-determinazzjoni tagħna kontra dawk l-organizzazzjonijiet kriminali li qed jittraffikaw il-persuni u jdaħħluhom f'pajjiżna bil-moħbi u kontra l-liġi.

Naħseb li dan il-messaġġ ċar hemm bżonn li jingħata lil min qiegħed jorganizza dawn il-vjaġġi klandestini.

Irridu nagħmluha ċara li dawn l- organizzazzjonijiet kriminali għandhom għajnejn u widnejn fil-postijiet li jirċievu l-immigranti.

Dawn il-gruppi kriminali jafu li jekk isibu post dgħajjef aktar minn ieħor, allura jibdew jimmiraw il-vjaġġi tagħhom lejn dak il-pajjiż.

Għalhekk il-messaġġ li jrid joħroġ minn din il-liġi, kif ukoll minn din il-Kamra għandu jkun messaġġ li pajjiżna m'huwiex a soft target!

Pajjiżna jaf kif għandu jiddefendi ruħu u m'aħniex se nħallu lil min jikkritikana b'dan il-mod.

Għal dan il-għan qegħdin inżidu l-impenn fid-diskorsi tagħna kemm fuq livell Ewropew kif ukoll fuq livell internazzjonali.

Dan qed nagħmluh sabiex nassiguraw li jkun hemm żviluppi konkreti mill-organizzazzjonijiet li aħna qegħdin fihom.

Meta ktibt lill-kummissarju għar-rifuġjati tan- Nazzjonijiet Uniti, semmejtlu kif fil-fehma tiegħi, anke l-UNHCR trid tingħaqad magħna fil-ġlieda kontra t-traffikar illegali tal-persuni.

Dan għaliex sfortunatament l-immigrazzjoni llegali qiegħda tagħmel ħsara lil min għandu tassew dritt għar-rifuġju.

Allura jekk irridu nkomplu nissalvagwardaw u nsaħħu d-drittijiet ta' min ġenwinament ħaqqu l-istatus umanitarju, irridu niġġieldu kontra l-immigrazzjoni illegali għaliex din qed toħloq preġudizzju għad-drittijiet ta' min verament ħaqqu jeħodhom.

Fil-fatt fir-risposta tiegħu, il-kummissarju għar-rifuġjati qalli li huma impenjati sabiex jagħmlu dan.

Dan id-diskors kont għamiltu wkoll fl- assemblea ġenerali tal-Ġnus Magħquda u huma fehmu u qablu ma' dak li għedt jien.

Pero` ma rridux ninsew li fost l-immigranti illegali jista' jkun hemm ir-rifuġjati vera u dan huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd.

Għalhekk għandna l-proċeduri tagħna u proprju f'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin ngħidu li m'għandu jkun hemm l-ebda dubju fuq l-applikazzjoni.

Jekk ikun hemm imqar l-iċken dubju u jkun hemm suspett li dik l- applikazzjoni jista' jkollha xi fondazzjoni ta' xi ħaġa, allura dak id- dubju jmur favur l-applikant.

Min-naħa l-oħra jekk l-applikazzjoni tkun manifestament infondata u jekk jidher ċar li dan huwa proċess li wieħed qiegħed jieħu sabiex itawwal il- permanenza tiegħu f'pajjiżna, allura m'għandniex triq oħra ħlief dik li niddeportawh.

Ħadd m'għandu jabbuża mill-proċess legali u lkoll kemm aħna nafu kemm jiġi abbużat dan il-proċess.

Għandna diffikulta` reali fuq dan il-proċess.

Fil-fatt meta nibagħtu għal xi konslu ħalli jkellem lil dawn il-persuni, anke lil dawk li jkunu tilfu l-każ tagħhom, insibu xorta waħda d-diffikultajiet sabiex noħorġu t-travel documents għalihom.

Dan għaliex l- immigranti jiltaqgħu mal-konslu u dan min-naħa tiegħu jibda jkellimhom iżda huma ma jirisponduhx u jagħżlu li ma jitkellmux.

Sur President, il-fatt li ma jkellmuhx jirriżulta li jkun ġie ta' xejn u għalhekk ma jkunux jistgħu joħorġu t-travel documents.

U minkejja li dawn in-nies ma jkollhom l-ebda dritt li jibqgħu f'pajjiżna, ma nkunux nistgħu nibagħtuhom lura b'mod legali.

Allura huwa importanti ħafna dawn il- bidliet li qed isiru fl-abbozz ta' liġi għaliex b'dan it-tibdil inkunu nistgħu nsaħħu u nħaffu l-proċess.

B'hekk inkunu nistgħu nagħtu l-għajnuna lil min verament ikun ħaqqu u fl-istess ħin neżerċitaw l-obbligu tagħna lejn pajjiżna u ma nħallux persuni jidħlu illegalment f'pajjiżna.

Dawn it- tip ta' nies m'għandhomx id-dritt għall-protezzjoni li tagħti l-liġi internazzjonali u dik Maltija.

Sur President, l-iżvilupp huwa fattur importanti għaliex jekk irridu nidħlu fl-għeruq ta' din il-problema, nafu li hemm bżonn li tingħata l-assistenza ta' żvilupp ħalli l-ekonomiji ta' dawn il-pajjiżi jiżviluppaw.

Ikolli ngħid li dawn il-persuni jitilqu minn pajjiżhom għaliex ikunu tilfu t-tama li jkollhom futur hemmhekk.

Għaldaqstant wieħed irid jifhem ukoll il- pożizzjoni tagħhom.

Għalhekk ikun tajjeb li pajjiżna jibda jdaħħal fih il- kultura li jagħti għajnuna għall-iżvilupp.

Il-poplu Malti huwa poplu ġeneruż u bħala poplu għandna ħafna esperjenza ta' għajnuna li tajna lil kulmin kien fil-bżonn.

Insemmi biss l-għajnuna li l-Maltin jagħtu lill-missjunarji li jkunu qed jagħmlu x-xogħol tagħhom fil-pajjiżi foqra.

Insemmi wkoll l-għajnuna li l-Maltin taw meta kien hemm il-problemi fl-Albanija u l-appoġġ li tajna lill-vittmi tas-tsunami.

Ħafna drabi din l-għajnuna tissejjaħ assistenza umanitarja immedjata li wieħed jibgħat lil dak il-pajjiż li jkun għadda minn xi katastrofi.

U proprju bħalissa qegħdin naraw il-konsegwenzi li għaddej minnhom il-Pakistan li ġie milqut minn terremot kbir.

Allura jkun tajjeb li wieħed jesprimi s- solidarjeta' tiegħu ma' pajjiż tal-Commonwealth.

Rajna wkoll pajjiż ieħor tal-Commonwealth li huwa l-Indja, li wkoll intlaqat minn dan it-terremot, għalkemm mhux bis-severita` li ntlaqat bih il-Pakistan.

Kif diġa` għedt, il-Maltin għandhom esperjenza ta' assistenza umanitarja u għalhekk ikun tajjeb jekk nibdew indaħħlu wkoll il-kultura ta' assistenza ta' żvilupp.

Għandna ndaħħlu l-kultura tad-development aid ħalli nassistu lil dawn l-ekonomiji sabiex ikunu jistgħu jieħdu r-ruħ u jagħtu tama lin- nies tagħhom.

Naħseb li dan huwa wieħed mill-modi ta' kif wieħed għandu jiġġieled kontra l-immigrazzjoni illegali.

Pajjiż għandu jiġġieled kontra l-immigrazzjoni illegali billi jagħmel id-dover tiegħu skond il-liġi pero` jista' jiġġildilha wkoll billi jidħol fl-għeruq tagħha.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-Unjoni Ewropea jsib li hija l- akbar donor ta' development aid fid-dinja.

Fil-fatt tagħti assistenza ta' żvilupp anke lil dawk il-pajjiżi li minnhom ikunu ġejjin l-immigranti illegali f'pajjiżna u din l-assistenza qed tingħata bil-qawwa u bis-saħħa kollha f'diversi pajjiżi mill-Unjoni Ewropea.

Naturalment wieħed qatt ma jagħti biżżejjed u għalhekk huwa importanti li naraw lil dawn il-pajjiżi, b'mod partikolari lil dawk li jinsabu fl-Afrika ta' Isfel u li qegħdin taħt is-Sahara, jibdew jieħdu r-ruħ.

Fil-fatt b'hekk inkunu nistgħu nindirizzaw din il-problema ta' moviment ta' persuni minn pajjiżhom.

Dawn id- drittijiet iġibu l-obbligi wkoll.

Meta wieħed iħares lejn il-ftehim li sar bejn il-pajjiżi Afrikani, il- pajjiżi tal-Karibew u l-pajjiżi tal-Paċifiku ma' l-Unjoni Ewropea, ftehim magħruf bħala ta' Kotonou, isib li dan jindirizza diversi aspetti.

Fosthom insibu l-assistenza ta' żvilupp u l-aspetti ta' tariffi u ta' trasportazzjoni.

F'artiklu 13 insibu l-obbligu ta' min iffirma dan il- ftehim li jerġa' jaċċetta lura persuni li jkunu telqu b'mod illegali mit- territorju tiegħu sabiex jidħlu f'pajjiż ieħor.

Proprju fid- diskussjonijiet li kien hemm fuq Kotonou, din il-problema ta' immigrazzjoni illegali ġiet diskussa u kien hemm agreement li ġie ffirmat mill-Unjoni Ewropea u mill-pajjiżi membri ta' l-Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku.

Għalhekk jekk xi ħadd ikollu persuna min-nazzjonalita` tiegħu li tkun qiegħda b'mod illegali f'wieħed mill-pajjiżi membri tal-ftehim ta' Kotonou, dan għandu l-obbligu li jerġa' jaċċettah lura mingħajr ma jkun hemm bżonn ta' ftehim ieħor.

Jiġifieri mingħajr ma jkun hemm bżonn ta' repatriation agreement partikolari, dan il-pajjiż għandu jerġa' jaċċetta lura nies tan- nazzjonalita` tiegħu.

Aktar tard l-agreement ta' Kotonuou jgħid li jekk xi ħadd irid jagħmel agreement ta' ripatrijazzjoni, jista' jagħmlu għaliex dawn jinkludu third country nationals.

Sur President, huwa dover tagħna li niddefendu lil pajjiżna f'materja bħal din.

Huwa d-dover tagħna wkoll li niddefendu d-drittijiet ta' min hu verament rifuġjat u dawn iż-żewġ affarijiet se nagħmluhom flimkien.

Irridu niddefendu lil min verament għandu dritt skond il-liġi u rridu niddefendu lil pajjiżna kontra dawk il-persuni li m'għandhomx dritt skond il-liġi.

Meta kont qiegħed nitkellem f'laqgħa informali tal-ministri ta' l- affarijiet barranin f'Settembru li għadda, għamilt talba sabiex fuq l- aġenda jkun hemm l-item ta' l-immigrazzjoni illegali.

Bl-appoġġ ta' l-Italja u bl-aċċettazzjoni tal-presidenza Ingliża jien semmejt li Malta trid li jkun hemm kondizzjonalita` fil-prinċipju ta' l- assistenza ta' l-iżvilupp ħalli dawk il-pajjiżi li minnhom ikunu ġejjin l- immigranti illegali, jerfgħu r-responsabilita' tagħhom u jerġgħu jieħdu lura ċ-ċittadini tagħhom li jinsabu illegalment f'pajjiżi oħra firmatarji ta' Kotonou.

Għalhekk dawn il-pajjiżi jridu jaċċettaw u effettivament jattwaw dan l-artiklu, kif ukoll li l-assistenza ta' żvilupp tkun ikkondizzjonata għal dan.

Din hija inizjattiva ta' Malta fi ħdan l-Unjoni Ewropea u se tkun telgħa għolja ħafna.

Din hija inizjattiva li se tkun diffiċli li wieħed jaraha tieħu forma pero` huwa importanti li ssir.

Hemm bżonn li ssir l-enfasi għall-fatt li hemm pajjiżi ta' oriġini minn fejn qed jiġu l-immigranti illegali - minn fejn qed jiġu persuni li m'humiex rifuġjati u allura m'għandhomx dritt għall-humanitarian status – u għalhekk dawn il-pajjiżi diġa` għandhom l-obbligu fit-trattat ta' Kotonou, li jieħdu lil nieshom lura mingħajr il-bżonn ta' ftehim ieħor.

Aħna qegħdin nesiġu fi ħdan l-Unjoni Ewropea sabiex dan l-artiklu jiġi rispettat.

Pero` mhux hekk biss imma l-Unjoni Ewropea għandha tagħmel kondizzjonalita` għall-assistenza ta' żvilupp abbażi ta' rispett tad- drittijiet tal-bniedem f'dawk il-pajjiżi u abbażi tar-rispett tar-rule of law, tagħmel l-istess kondizzjonalita` abbażi tal-fatt li l-artiklu 13 irid jiġi rispettat.

Apparti minn hekk dan huwa pajjiż firmatarju ta' Kotonou.

Sur President, m'għandix dubju li hemm id-diffikultajiet sabiex din tiġi aċċettata, pero` din hija l-pożizzjoni tagħna u qegħdin neħduha fl- istrutturi ta' l-Unjoni Ewropea.

Se nkomplu nieħdu din il-pożizzjoni għaliex nemmnu li qed inkunu ġusti ma' kulħadd.

Qegħdin inkunu ġusti ma' min ħaqqu l-protezzjoni legali u qegħdin ngħidu li huwa parti mill-valuri tagħna li jekk ikun hemm persuna rifuġjata u li qed taħrab il- persekuzzjoni, nagħtuha l-kenn u ma nibagħtuhiex lura fil-periklu.

Huma l- valuri tagħna li jekk persuna ħaqqu jkollha humanitarian status ngħinuha f'dan il-mod.

Pero` tant ieħor huwa l-obbligu tagħna li min qiegħed hawnhekk illegalment u mingħajr ebda ġustifikazzjoni - anke min jidħol illegalment fit- territorju ta' l-Unjoni Ewropea - jiġi meħud lura f'pajjiżu.

Dan dejjem skond il-ftehim li diġa` ġie ffirmat fil-ftehim ta' Kotonou u għalhekk hemm bżonn li dawk l-artikli jiġu effettivament implimentati mill-Unjoni Ewropea.

Aħna qegħdin nitolbu wkoll li fi kwalunkwe każ il-politika kollha ta' żvilupp ta' l-Unjoni Ewropea jkollha dan l-element ta' kondizzjonalita`.

Trid politika kuraġġjuża sabiex tagħmel xi ħaġa bħal din pero` hija xi ħaġa neċessarja għaliex l-Ewropa trid tkun konxja wkoll li hemm min qiegħed jagħmel kummerċ illegali bit-trasport ta' dawn in-nies.

Dawn qegħdin jiksru l-liġijiet tal-pajjiż, m'humiex jimxu skond id- drittijiet internazzjonali u allura m'humiex jirrispettaw il-pajjiżi li fihom qegħdin jidħlu.

Sur President, aħna lesti li nagħmlu d-doveri tagħna, kif urew il-ministri responsabbli mis-setturi partikolari, li jaħdmu kontinwament sabiex jagħtu l-aħjar kondizzjonijiet lil min jiġi f'pajjiżna, pero` fl-istess ħin, lesti li nieħdu l-pożizzjonijiet tagħna b'mod ċar.

Dan qegħdin nagħmluh ukoll internazzjonalment billi qed nitolbu lill-Unjoni Ewropea sabiex tingħaqad f'din il-materja.

L-Unjoni Ewropea għandha tifhem li din hija problema ta' kulħadd u mhux biss problema għal dawk il-pajjiżi li qegħdin fuq il-kosta tal-Mediterran.

Min jinsab 'il bogħod minn din il-problema għandu mhux biss juri s-solidarjeta` tiegħu imma hemm bżonn li jifhem li din hija materja ta' interess għalih ukoll.

Din il-materja jridu jagħtu kasha wkoll dawn il-pajjiżi u aħna se nkomplu nwasslu dan il-messaġġ għaliex huwa wieħed li fil-fehma tagħna jagħmel ħafna sens fiċ-ċirkostanzi li qegħdin fihom illum.

Tajjeb ukoll li nitkellmu fuq ir-ripatriju u ri-integrazzjoni ta' dawn il- persuni.

Bħala Unjoni Ewropea u anke bħala pajjiżi individwali għandna l- kultura li ngħinu fir-ri-integrazzjoni ta' dawn il-persuni fis-soċjetajiet partikolari tagħhom.

Ngħinuhom fil-politika ta' żvilupp ħalli dawk il- persuni li jkunu daħlu f'pajjiż illegalment u li jerġgħu jintbagħtu lura, ikollhom il-possibilita` ta' assistenza ta' żvilupp.

B'hekk ngħinuhom ħalli tinħoloq attivita` ekonomika f'pajjiżhom u b'hekk il-kondizzjonijiet ta' ħajjithom jitjiebu.

B'din l-azzjoni nkunu qegħdin nuru l-konsistenza tagħna billi nindirizzaw dawn it-tliet aspetti tal-problema.

Sur President, bl-istess saħħa għandna nagħtu protezzjoni lil kulmin ħaqqu, bl-istess saħħa għandna nagħtu l-protezzjoni lir-rifuġjati u lil kulmin ħaqqu status umanitarju.

Pero` bl-istess saħħa rridu niġġieldu kontra min jipprova jwaddab lil dawn il-persuni f'pajjiżna u rridu naħdmu ħalli jkun hemm ir-ripatriju tagħhom.

Bl-istess saħħa rridu naħdmu favur politika ta' żvilupp fl-Afrika u fil-pajjiżi l-oħra li għandhom bżonn dan l-iżvilupp.

U dan l-iżvilupp għandu jingħata mill-Unjoni Ewropea kif ukoll b'mod bilaterali bir-riżorsi limitati tagħna.

Din hija politika li tħares lejn il-materja ta' l-immigrazzjoni llegali b'mod ħolistiku u mil-lati kollha tagħha.

Hekk għandhom ikunu l-affarijiet u mhux naqbdu u nħalltu lil kulħadd flimkien.

Hawn persuni li għandhom dritt għall-protezzjoni legali u għalhekk għandna naraw li dak id-dritt nagħtuhulhom.

Pero` hawn ukoll persuni li ma ħaqqhomx dan id-dritt u f'pajjiż bħal tagħna rridu naħdmu sabiex nies ta' din il-kwalita` jiġu ripatrijati lura lejn il-pajjiż li minnu oriġinaw.

Madankollu rridu naħdmu wkoll sabiex ikollna politika ta' żvilupp ħalli ngħinu lil dawk il-pajjiżi li verament għandhom bżonn l-għajnuna tagħna.

Sur President, il-problema ta' l-immigrazzjoni llegali ilha teżisti f'diversi pajjiżi pero` f'pajjiżna teffettwana aktar minħabba li diġa` għandna popolazzjoni densa.

Fil-fatt dan huwa pajjiż li għandu 1,200 persuna għal kull kilometru kwadru u għalhekk għandna densita` ta' popolazzjoni mill-aktar għolja fid-dinja.

Problema bħal din se tħalli effetti mmedjati u drammatiċi fuq is-soċjeta` tagħna.

Għalhekk huwa dover tagħna li nkunu b'saħħitna fid-difiża tal-liġi u fid-difiża tagħna kontra l- kriminalita` internazzjonali organizzata, liema organizzazzjoni qiegħda tutilizza x-xewqat tan-nies sabiex tittraffika b'mod illegali persuni minn pajjiż għall-ieħor.

Irridu naħdmu lkoll kemm aħna sabiex nidħlu fl-għeruq tal-problema u għandna nagħtu l-assistenza tagħna għall-iżvilupp.

Nemmen li l-messaġġ li se joħroġ minn din il-Kamra fuq dan l-abbozz ta' liġi huwa messaġġ ta' min għandu jieħdu.

Il-messaġġ huwa li pajjiżna se jkompli jaħdem sabiex dan il- fenomenu jiġi indirizzat.

Pajjiżna se jkompli jaħdem fi ħdan l-Unjoni Ewropea, fi ħdan l-organizzazjonijiet internazzjonali u se nkomplu naħdmu mal-ħbieb tagħna tar-reġjun sabiex ilkoll flimkien insibu soluzzjoni għal dawn il-problemi.

Sur President, il-ħbieb tagħna fir-reġjun għandhom il-problemi wkoll pero` pajjiżna għandu problemi aktar akuti.

Għalhekk irridu nfittxu nwasslu sinjali b'saħħithom ta' ħbiberija u permezz tal-ħbiberija tagħna ma' sħabna fir-reġjun u ma' sħabna membri fl-Unjoni Ewropea, inkunu nistgħu verament nindirizzaw din il-problema u nsibu s-soluzzjonijiet għaliha.

Dan m'huwiex il-mument li fih noqogħdu ngħidu li għandna problema u daqshekk imma rridu naraw kif se nindirizzawha b'mod immedjat, kif ukoll naħsbu għal soluzzjoni fit-tul.

Nemmen li għal kull problema hemm soluzzjoni u ninsab konvint li bl-appoġġ ta' din il-Kamra, inkunu nistgħu naslu għas-soluzzjoni ta' din il-problema.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, nixtieq nifraħ lill-Onor.

Michael Frendo għad-diskors li għamel għaliex ħadt gost nisimgħu.

Kien diskors interessanti u diskors ibbażat fuq livell internazzjonali, kif wara kollox huwa xieraq mill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin.

Issa jien nixtieq niffoka d-diskors tiegħi aktar viċin id-dar tagħna għaliex nixtieq inwassal il-vuċi ta' ċerti nies li qegħdin imissu mal-problema ta' l-immigrazzjoni llegali.

Għalhekk għandi xi mistoqsijiet li xtaqt nagħmel u li fil-winding up nittama li l-ministru jkun jista' jweġibhom qabel jagħlaq id-diskors fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Waħda mill-ewwel affarijiet li ridt insemmi huma s-suldati u l-pulizija Maltin, li f'din il-problema kollha li spjega tant tajjeb il-Ministru Frendo, m'hijiex biss problema ta' pajjiżna imma hija problema ta' ħafna pajjiżi oħra.

Madankollu f'dan il-parlament irridu nwasslu wkoll il-vuċi ta' l-iċken persuni li qed ikunu effettwati minn din il-problema.

Jien ninkwieta meta nisma b'ċerti affarijiet u sentimenti li jkunu għaddejjin f'pajjiżna.

Hawn min qed iħoss li fid-dibattitu kollu li hawn fil-pajjiż m'humiex qed jissemmew dawn in-nies.

U għalhekk se nsemmi lill-pulizija u lis-suldati.

Sur President, nafu li s-suldati ma jistgħux jagħmlu parti minn xi union u lanqas jistgħu jipprotestaw.

Għalhekk qed jiġu l-familjari tagħhom sabiex ikellmuna fuq il-problemi li jkunu għaddejjin minnhom.

Fil-fatt lili qiegħed jirriżultali li ħafna suldati qed iħossuhom iddemoralizzati u mdejqa b'din is-sitwazzjoni.

Qed ikollhom jaħdmu above the limit u qed ikollhom jaħdmu ħinijiet eċċessivi.

Nies fl-armata li xogħolhom kien wieħed ta' snajja', bħal per eżempju, electricians, qegħdin jintbagħtu jagħmlu xogħol ma' dawn in-nies.

B'hekk ix-xogħol ta' l-armata qiegħed imur lura minħabba din il-problema.

L-aħħar darba smajt lill-ministru jgħidilna li għandna immigrant irregolari għal kull suldat.

Din hija r-realta` li rridu nżommu quddiem għajnejna u dan qed iwassal sabiex is-suldati jibdew iħossuhom iddiskriminati.

Filwaqt li rridu nirrispettaw lil dawn in-nies li qed jidħlu f'pajjiżna u ngħinuhom mill-aħjar li nistgħu, irridu nżommu quddiem għajnejna wkoll li s-suldati qed iħossu li hemm poter fuqhom.

Jiġifieri jekk suldat qiegħed ma' immigrant illegali u dan jiddeċiedi li jmur x'imkien, is-suldat irid joqgħod idur warajh u jeskortah.

Dawn huma affarijiet li rridu noqogħdu attenti għalihom u naħseb li hemm bżonn li jiġu ndirizzati.

Sur President, huwa veru li l-pajjiż kollu għandu problema kbira pero` l- ewwel nies li qed imissu ma' l-immigranti llegali huma proprju s-suldati u l-pulizija tagħna.

U fil-fehma tiegħi ma naħsibx li qed nagħtu biżżejjed importanza lil dan il-fattur.

Għalhekk nittama li fil-winding up, il- ministru jittratta dan l-aspett ukoll.

Nafu li din il-problema m'hijiex ta' pajjiżna biss imma hija problema li qed tolqot lil ħafna pajjiżi pero` minħabba ċ-ċokon tagħna, ma' l-ewwel qatra nafu li se negħrqu.

Allura xi ħaġa li tkun tajba se ngawdu minnha mill-ewwel u se jgawdu ħafna nies għaliex minħabba ċ-ċokon tagħna ma tridx wisq biex tferraħna.

Mill- banda l-oħra xi ħaġa li hija ħażina se nħossuha aktar gravi mill-pajjiżi l- oħra.

Ovvjament dan għaliex kif semma tajjeb il-Ministru Frendo, id- densita` tal-popolazzjoni Maltija hija fost l-aktar waħda għolja fid-dinja u għalhekk fuq din il-biċċa blata, il-problema se tkun aktar compounded.

Sur President, huwa inutli li noqogħdu ngħidu li anke l-Italja u l- Ingilterra għandhom din il-problema għaliex meta taraha mil-lenti ta' din il-biċċa blata, tinduna kemm tinħass aktar f'Malta.

U allura l-piż fuq is- suldati u l-pulizija qiegħed ikun akbar għaliex il-korp tal-pulizija u dak ta' l-armata m'humiex kbar daqs ta' l-Italja jew ta' l-Ingilterra.

Għaldaqstant nixtieq nistaqsi jekk is-suldati u l-pulizija humiex jingħataw it-taħriġ meħtieġ ħalli jkunu jafu kif għandhom jilqgħu għal din il- problema.

Qegħdin jingħataw taħriġ fuq kif għandhom jittrattaw lil dawn in- nies li rridu ngħinu?

Kemm huma ppreparati psikoloġikament sabiex jilqgħu din il-problema?

Sur President, qiegħda nistaqsi dan kollu għaliex xi kultant niltaqa' ma' wħud mis-suldati li qed jagħmlu dan ix-xogħol u nista' ngħid li psikoloġikament jinsabu mfarrkin.

Huwa veru li fost l-immigranti ssib minn kollox.

Hemm minnhom li ħarbu minn pajiżhom minħabba problemi politiċi iżda hemm oħrajn li telqu minn pajjiżhom minħabba raġunijiet ekonomiċi u għaliex iridu jsibu ħajja aħjar.

Kulħadd għandu l-problemi tiegħu.

Min- naħa rridu nifhmu lil dawn in-nies li qed jaħarbu minn pajjiżhom imma min- naħa l-oħra rridu nifhmu wkoll lil min qed ikollu kuntatt dirett magħhom.

Għalina forsi hija xi ħaġa faċli li niġu f'din il-Kamra jew immorru barra għal xi konferenza u noqogħdu nitkellmu fuq il-problema pero` min verament qed ikollu x'jaqsam magħhom ma tantx qegħdin nisimgħu fuqu.

Jien ngħid li dawn in-nies huma l-aktar nies li jafu fuq il-problema ta' l-immigranti għaliex għandhom l-esperjenza tagħhom personali.

Dawn in-nies qed iħabbtu wiċċhom magħhom kuljum għaliex proprju jaħdmu magħhom u għalhekk nerġa' nistaqsi: Miin qiegħed jismagħhom lill-pulizija u lis-suldati?

Min qiegħed jara li dawn ikunu ppreparati għal dan it-tip ta' xogħol?

Qiegħda nagħfas fuq il-fattur psikoloġiku għaliex qiegħed jinkwetani ħafna n-numru ta' nies li jinsabu demoralizzati u mkissra psikoloġikament.

Dawn qegħdin f'dan l-istat mhux biss minħabba x-xogħol żejjed li qed ikollhom jagħmlu imma anke għall-mod li bih qed jiġu trattati.

U għalkemm ninstab ċerta li l-ministru qiegħed jaħseb fuq dawn l-affarijiet, nixtieq nagħmillu appell żgħir għaliex ma naħsibx li qiegħda tingħata attenzjoni biżżejjed fuq dan il-fattur.

Qiegħda niltaqa' ma' ħafna nies u l-familjari tagħhom li qegħdin jirrakkontawli bil-problema kbira li qed jiffaċċjaw.

Saħansitra din il-problema qegħdin jispiċċaw iġorruha magħhom meta jmorru lura d-dar.

Sur President, kif kont qiegħda ngħid qabel, f'din il-Kamra ngħaddu l- liġijiet sabiex l-affarijiet nagħmluhom aħjar, pero` m'aħniex qegħdin immissu r-realta` ta' x'inhi verament is-sitwazzjoni bħalma qegħdin imissuha s-suldati u l-pulizija.

Kif diġa` għedt dawn qed ikaxkru din ir- realta` lejn id-dar tagħhom u qed jispiċċaw jitkellmu l-ħin kollu fuqha għaliex qegħdin igħixuha.

Għalhekk nixtieq li ssir xi ħaġa sabiex dawn in- nies ikunu motivati fix-xogħol tagħhom.

Għandhom ukoll jingħataw għajnuna permezz ta' taħriġ, kemm fiżiku kif ukoll psikoloġiku.

Naħseb li ħafna mis- suldati u l-pulizija m'humiex ippreparati u b'hekk qed ikollna ħafna problemi.

Waħda mill-problemi li qed tinħoloq hija li qed titrabba ċerta antipatija fost dawn in-nies li jridu jaqdu lill-immigranti irregolari.

Din hija xi ħaġa ħażina għaliex qegħdin naraw x'qiegħed jiġri u żgur li ma rridux li dawn l-affarijiet iseħħu f'pajjiżna.

Ejjew ma noqogħdux ngħidu li dak kollu huwa minħabba li ma jafx iħenn għal ħaddieħor imma ejjew nidħlu fl- għeruq tal-problemi ħalli nqaċċtuhom mill-għeruq.

Aħna ma rridux naraw ir- riżultat tal-problema imma rridu naraw il-kawża tal-konsegwenza u neqirdu lilha.

Inkella jkun inutli li noqogħdu nitkellmu fuq il-konsegwenzi jekk ma neżaminawx eżattament x'inhi l-kawża ta' dawn is-sentimenti.

Sur President, għandna naraw x'inhi l-kawża u nagħtu l-għajnuna lil dawn in- nies għaliex bħalma għandhom bżonn l-għajnuna l-immigranti llegali, l- istess ħaġa għandhom bżonn is-suldati u l-pulizija li qed iqattgħu l-ħin tagħhom ma' dawn in-nies.

Ma ninsewx li dawn qed jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum billi jqattgħu l-ġurnata kollha ma' l-immigranti llegali.

Allura huwa fid-dover tagħna li ngħinuhom ħalli jiksbu ħajja aħjar u ngħinuhom sabiex ikollhom ħajja suret in-nies u kif jixraq lil kull persuna umana.

Sur President, ħadt daqsxejn fit-tul fuq dan il-punt għaliex sinċerament nixtieq li jkolli xi forma ta' tweġiba mill-ministru nkarigat.

U proprju qiegħda nara li l-ministru qiegħed jaqbel miegħi fuq dan il-punt u nieħu gost jekk issir xi ħaġa għal dawn in-nies.

Kulħadd jaf li għandna problema kbira u għalhekk irridu naħdmu flimkien sabiex ngħinu fejn hu possibbli lill-immigranti llegali.

Pero` min-naħa l-oħra ma rridux ninsew lin-nies tagħna.

Għalhekk għandu jkun hemm xi ħadd li jwassal leħinhom ukoll, wara kollox għalhekk qegħdin f'din il-Kamra.

Il-ministru ta' l-affarijiet barranin tkellem b'mod tajjeb u bbaża d-diskors tiegħu fuq livell internazzjonali.

Pero` jien irrid inwassal leħen is-suldati u l-pulizija Maltin għaliex anke huma jifformaw parti minn din l-equation li għandna quddiemna.

U għaldaqstant irridu naraw kif nistgħu nagħtu l-għajnuna tagħna lilhom ukoll.

Din l-għajnuna nistgħu nagħtuhielhom taħt forma ta' taħriġ bħalma jsir barra minn xtutna.

B'hekk dawn ikunu mħarrġa f'sitwazzjonijiet bħal dawn.

Fuq dan il-punt xtaqt nagħmel ukoll xi ftit tal-mistoqsijiet lill-ministru.

Per eżempju, il-kummissarju għar-rifuġjati għadu jaħdem fuq bażi ta' part- time biss?

Il-bord ta' l-appelli, bix-xogħol kbir li għandu quddiemu, għadu jopera fuq bażi ta' part-time ukoll?

Allura hawnhekk, trid u ma tridx bilfors ikollok titkellem b'mod politiku għaliex quddiemna għandna realta` serjissima.

F'din is-sitwazzjoni għandna nvoluti l-ħajja tal- bnedmin u għaldaqstant, meta qed nitkellmu fuq ħajjet in-nies, ma naħsibx li hemm fejn tasal aktar.

Madankollu qegħdin niddijljaw ma' din il- problema u nipprovaw insolvuha bil-part-timers!

Sur President, naf li dawn huma nies li jaħdmu ħafna b'mod ġenwin.

Għaldaqstant xtaqt li minn din il-Kamra nagħtihom ħajr għax-xogħol ġenwin li qed jagħmlu.

Pero` irrid ngħid ukoll lill-gvern sabiex jara liema huma l-prijoritajiet tiegħu.

Kull sena naraw il-miljuni ta' liri li jingħataw lill-konsulenti tal-gvern, lill-aġenziji u lill-awtoritajiet, iżda mbagħad fuq problema bħal din, fejn kulħadd qiegħed jaqbel li rridu nkunu all hands on deck fuqha, inħallu kummissjonarju tar-rifuġjati u bord ta' l-appelli jitħaddem bil-part-timers.

Ma naħsibx li dan jagħmel sens!

Żgur li l- affarijiet ma jistgħux isiru kif suppost meta bord daqshekk importanti tħallih jaħdem bil-part-timers.

Mistoqsija oħra li nixtieq nagħmel lill-ministru hija din.

L-Onor.

Frendo tkellem ħafna u b'ċerta qawwa fuq ir-ripatrijazzjoni u ssemmiet ħafna min- naħa tal-gvern il-ħbiberija li l-pajjiż tagħna għandu mal-pajjiżi ġirien.

Allura kif il-gvern Malti ma kienx kapaċi jilħaq xi forma ta' ftehim bħalma għamlet l-Italja mal-Libja fuq ir-ripatrijazzjoni awtomatika ta' l- immigranti illegali?

Diplomatikament qegħdin naħdmu biżżejjed?

Għandna viżjoni ta' dak li rridu?

Dan il-pajjiż għandu leadership b'saħħtu ħalli meta jmur jitkellem fil-Libja juri daqxejn il-clout tiegħu?

Il-prim ministru ta' pajjiżna qiegħed ikun rikonnoxut bħala tali?

Issemmiet ir-ripatrijazzjoni u ssemmiet ħafna l-ħbiberija li għandna mal- pajjiżi ġirien tagħna, pero` sinċerament ma nafx fejn qiegħda din il- ħbiberija kollha meta lanqas irnexxielna nagħmlu ftehim bħal dak li għamlet l-Italja mal-Libja.

Suppost li mal-Libja għandna ħbiberija antika u allura suppost li a friend in need is a friend indeed.

Ħabib ta' veru huwa dak li meta tiġi bżonnu ssibu!

Huwa kollu ta' xejn li noqogħdu niġu hawnhekk u niftaħru bil-ħbiberiji li għandna mal-pajjiżi ġirien tagħna meta mbagħad, x'ħin tistaqsihom fuq dak li qed jagħmlu fir-rigward ta' din il-problema ma jagħtuk l-ebda risposta.

X'inhu jwassal għal dan?

Jaqaw m'hemmx political clout?

M'hemmx viżjoni ta' leadership?

Hemm bżonn li taraw fejn tridu taslu u xi tridu tagħmlu.

Sur President, għalfejn m'aħniex qegħdin nagħmlu dawn l-affarijiet?

Jew inkella jekk qegħdin nipprovaw nagħmlu xi ħaġa, għalfejn mhux qed naslu?

Forsi qed immorru fuqhom bil-pulit wisq?

Jien nixtieq li jkollna tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet ħalli nkunu nafu x'qiegħed isir u ma jsirx.

Fil- fehma tiegħi, ladarba waslet l-Italja għal dan il-ftehim mal-Libja, allura għandna naslu aħna wkoll sabiex ikollna xi ħaġa simili.

Ilkoll kemm aħna nafu x'inhuma l-interessi ta' kulħadd f'din l-istorja kollha.

Issemmiet ħafna wkoll is-solidarjeta` u għalhekk nixtieq nagħmel xi mistoqsija wkoll fuq dan il-punt.

Is-solidarjeta` huwa valur li nisimgħu fuqu kontinwament, speċjalment fil-kontest ta' l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, naf li l-Unjoni Ewropea bagħtet delegazzjoni sabiex tara x'inhi s- sitwazzjoni ta' l-immigrazzjoni illegali fi Spanja kif ukoll dik ta' Lampedusa.

Allura kif l-Unjoni Ewropea għadha ma bagħtitx delegazzjoni hawn Malta ħalli tara wkoll is-sitwazzjoni ta' l-immigrazzjoni illegali f'pajjiżna?

Nimmaġina li l-Unjoni Ewropea taf li pajjiżna b'qatra qiegħed jegħreq u allura ma nistax nifhem kif ma bagħtitx delegazzjoni f'pajjiża wkoll.

Sur President, bl-ebda mod m'hu qiegħda ngħid li Spanja u Lampedusa m'għandhomx problema bl-immigrazzjoni illegali pero` lkoll kemm aħna napprezzaw li din hija kwestjoni where size really matters!

Allura x'qiegħda tistenna l-Unjoni Ewropea sabiex turi s-solidarjeta` tagħha ma' pajjiżna billi tibgħat delegazzjoni ħalli jaraw eżattament x'inhi s- sitwazzjoni ta' pajjiżna?

Sur President, ma tistax titkellem fuq din il-problema umana mingħajr ma titkellem fuq kif qiegħed jikber bla kontroll il-business tat-traffikar tal- persuni.

Jien quddiemi għandi statistika li ħarġet min-national criminal intelligence service ta' l-Ingilterra.

F'din l-istatistika nsibu li huwa kkalkolat li madwar 600,000 persuna tidħol fl-Unjoni Ewropea ta' kull sena b'mod illegali.

Minn din iċ-ċifra nsibu 80% minnhom li jidħlu fl-Unjoni Ewropea permezz tat-traffikanti jew kif isejħulhom huma, l-isnakeheads.

Tant sar popolari dan il-business li qiegħed fl-istess keffa ta' dawk li jittraffikaw id-drogi!

Fil-fatt ikkalkolaw li dan il-business jiswa Stg 8 biljun!

L-unika differenza hija li l-pieni għal dawk li jinqabdu jittraffikaw il-persuni għadhom ħafna aktar baxxi minn dawk li jinqabdu jittraffikaw id-droga.

L-informazzjoni li toħroġ minn din l-istatistika hija xi ħaġa serja ħafna għaliex meta xi ħadd ikun qiegħed jittraffika d-droga jkun qiegħed joqtol lin-nies.

Allura m'hemmx dubju li dan ħaqqu pieni ħorox ħafna pero` anke min jittraffika l-persuni qiegħed jispiċċa joqtol.

Għalhekk il-pieni li jingħataw lil min jinqabad jittraffika l-persuni għandhom ikunu ħorox bħal dawk ta' min jinqabad jittraffika d-droga.

Min jaf minn dawk il-persuni kollha li jaqsmu minn pajjiiż għall-ieħor, kemm ikun hemm minnhom li jitilfu ħajjithom u aħna ma nkunux nafu bihom.

Ovvjament aħna nafu biss b'dawk li nisimgħu bihom pero` minjaf kemm imutu u lanqas biss inxommuhom!

Lanqas biss inkunu nafu minn fejn ikunu telqu dawn u fejn waslu għaliex jispiċċaw mgħarrqin.

Sur President, il-problema tat-traffikar m'hijiex biss mill-pajjiżi ta' l- Afrika iżda nafu li dawn qed jiġu wkoll minn pajjiżi bħalma hija r-Russja!

Per eżempju, naf b'nisa li ġew imwiegħda li f'Malta kien se jkollhom xogħol ta' waitresses jew clerks ġo uffiċini, iżda meta waslu f'pajjiżna, sabu ruħhom fix-xogħol tal-prostituzzjoni!

Imbagħad noqogħdu niskantaw minħabba li xi wħud mill-immigranti illegali li ġejjin mill-Afrika qegħdin jipprostitwixxu ruħhom!

Jien ma nagħtix it-tort lilhom iżda nagħtih lil min imur magħhom.

Ladarba dawn in-nisa jafu li hemm domanda għal dan ix- xogħol, allura se jidħlu għalih.

Ma naħsibx li dawn in-nisa se jmorru jitlajjaw għall-flus jekk ikunu jafu li m'hemmx domanda għalihom.

Għaldaqstant ejjew naraw l-affarijiet fil-perspettiva tagħhom għaliex il- problema tat-traffikar tal-persuni, b'mod partikolari traffikar ta' nisa, ilu għaddej għal bosta żmien.

Imbagħad noqogħdu ngħidu li dawn in-nisa qed iġibu l-mard u li qed imorru ma' l-irġiel tagħna.

Ladarba dawn in-nisa jsibu ma' min imorru żgur li se jibqgħu fix-xogħol tagħhom.

Allura ma noqogħdux inbeżżgħu bil-babaw u ngħidu li se jiġri ma nafx xiex.

Dawn in- nisa qed jispiċċaw f'sitwazzjonjiet estremi u allura ma jkollhomx għażla oħra ħlief dik li jipprostitwixxu ruħhom.

Dik hija r-realta`!

Ejjew ma noqogħdux nippontifikaw u nitfgħu t-tort kollu għal dak li qed jiġri madwarna fuq dawn in-nies u mbagħad aħna qisna xi qaddissin u qisu m'hu qed jiġri xejn!

Sur President, din hija forma oħra ta' skjavitu` għaliex l-ewwel jiġu mwiegħda li se jsibu xogħol diċenti f'pajjiżna, imbagħad ladarba jdaħħluhom f'pajjiżna jispiċċaw jisfruttawhom għall-interessi tagħhom.

Kif għedt, it- traffikanti tan-nies qed isiru miljunarji u miskin hu min jaqa' taħt idejhom!

L-ewwel iwegħduhom li se jeħduhom f'ħajja aħjar u li se jkollhom ix-xogħol u mbagħad minn dan kollu ma jsibu xejn.

Barra minn hekk nafu wkoll li l-problema m'hijiex biss fuq il-prostituzzjoni iżda anke bħala ħaddiema normali.

Sur President, insibu bosta ħaddiema Maltin li qed igergru għaliex l- employers qed iħaddmu lill-immigranti illegali minħabba li lilhom iħallsuhom b'miżerja.

Huwa ħażin li qiegħed isir dan kollu pero` lill- immigrant x'tort tagħtih jekk jaċċetta dak ix-xogħol?

L-immigrant jgħidlek aħjar jaqla' 50c milli ma jaqla' xejn!

Issa ħalliha li qed jinfilġu bix- xogħol li jkollhom jagħmlu.

Il-ħażin qed jagħmlu min iħaddem u l-gvern għandu jinvestiga dawn in-nies.

Dan l-aħħar rajna fuq it-televiżjoni l-mod ta' kif qed jinżammu ċerti ħaddiema fil-postijiet li lanqas għat-trobbija tal-majjali m'huma tajbin.

Barra minn hekk, dawn il-ħaddiema qegħdin iġiegħluhom jaħdmu minn dlam sa dlam.

Issa apparti li ħaddiem Malti mhux qed isib xogħol, min iħaddem qiegħed jinqeda' għaliex iħallas inqas f'pagi u jħaddem lil dawn in-nies mingħajr kondizzjonijiet ta' xejn.

Allura fejn qiegħed il-gvern preżenti?

Sur President, l-aktar ħaġa li tiskantani hija li kulħadd jaf li b'dak li qed jiġri madwarna imma ħadd ma jagħti kas!

Forsi dawn l-employers huma xi ħbieb tal-gvern?!

Kulħadd jaf b'dawn ir-realtajiet li jeżistu ġo Malta Kattolika Rumana!

Allura fejn qiegħed il-gvern?

Fejn qiegħda l-fraud squad?

Il-fraud squad qiegħda hemm biex tmur tiġri wara xi single mother b'xi erbat itfal u jaqtgħulha r-relief u ċ-children's allowance għaliex jissusspettaw li din il-povra mara marret taħsel xi kamra f'dar u allura jgħidulha li qed taħdem!

Imbagħad dak l-imprenditur li b'mod sistematiku u b'mod strutturat imexxi l-azjenda tiegħu b'dawn l-imsejkna nies u jħaddimhom mingħajr ebda kondizzjonijiet ta' xejn, dak ma jimportax!

Lil dak ma nibgħatulux il-fraud squad warajh.

Possibli li l-gvern mhux qed isib tarf dawn in-nies?

Ara dik is-single mother li trid tara kif se tagħmel sabiex tlaħħaq mal-ħajja, dik insibu tarfha!

Tarf ta' dik irridu nsibu?

Dik faċli ssib tarfha għaliex hija dgħajfa u allura hemmhekk faċli li nuru l-muskoli tagħna magħha!

Pero` mal- kbar ma nagħmlu xejn!

Dawn tistgħu tarawhom għaddejjin fis-6.00 a.m. bil- minibus, kollha mitfugħin fuq xulxin u jmorru fuq il-post tax-xogħol tagħhom.

Dawn ikollhom jaħdmu minn dlam sa dlam sabiex jaqilgħu xi ħaġa u m'għandhom l-ebda kondizzjonijiet.

Imbagħad bir-raġun kollu li l-ħaddiema Maltin li qed jirreġistraw għax-xogħol ma jsibux għaliex dawn iridu jħallsu t-taxxi, in-national insurance u għandhom dritt għal ċerti kondizzjonijiet.

Sur President, jiena ngħid li min iħaddem huwa bla qalb għaliex jekk xi ħadd għandu ftit tad-diċenza u rispett lejn l-umanita`, żgur li ma jagħmilx dawn l-affarijiet.

Sa ftit taż-żmien ilu dawn l-affarijiet konna nisimgħu bihom fuq il-ġurnali ta' barra iżda issa qegħdin jiġru fostna wkoll.

Għalhekk meta nitkellmu fuq ir-rispett lejn il-ħajja umana, nixtieq li kieku dan il-gvern jindaga ftit lil dawk l-imprendituri li m'għandhomx rispett lejn il-ħajja umana u li qed iħaddmu lil dawn in-nies.

Jien ma nemminx li l-awtoritajiet ma jkunux jafu b'dawn in-nies.

Żgur li jkunu jafu bihom għaliex lil dawn in-nies rajnihom aħna stess fuq it- televiżjoni.

Rajna f'liema kondizzjonijiet kienu qed jgħixu fihom.

Mhux l- ewwel darba li nisimgħu fuq l-aħbariijet b'xi barrani li miet fuq il-post tax-xogħol minħabba xi inċident li seta' kien evitat.

Meta mbagħad jibdew isiru l-investigazzjonijiet isibu li din il-persuni kienet bla permess imma xorta waħda kienet qed tiġi mpjegata.

Ovvjament min iħaddimha jħallasha fl- aħħar tal-ġurnata billi jagħtiha xi ħaġa żgħira f'idha u daqshekk!

Sur President, qiegħda nsemmi dawn l-affarijiet kollha għaliex niskanta kif fi gżira daqstant żgħira jiġru dawn l-affarijiet kollha u ma jirnexxilniex nikkontrollawhom.

Min-naħa l-oħra nixtieq insemmi ftit lil dawk in-nies li b'mod konkret jaħdmu favur il-ġid ta' dawn il-persuni.

Għalhekk minn hawnhekk nixtieq nagħti ħajr lill-Patri Dijonisju Mintoff, lin-nies li għandu jgħinuh fil-laboratorju tal-paċi u lill-Ġiżwiti għax-xogħol siewi li jagħmlu sabiex igħinu lil dawn in-nies.

Dawn in-nies jaħdmu bil-fatti u mhux bil-kliem.

Pero` nixtieq inħeġġeġ lill-Knisja sabiex tagħti aktar għajnuna f'din il-problema għax ma naħsibx li qiegħda tagħmel biżżejjed.

Per eżempju, naf li l-Knisja tkellmet u għamlet rapport fuq l-impjant tar- riċiklaġġ ta' Sant'Antnin imma jidhirli li ma tantx għamlet xogħol fuq il- kwestjoni ta' l-immigranti illegali.

Għalhekk xtaqt inkun naf iżjed fuq dak li qed tagħmel il-Knisja fir-rigward ta' din il-problema.

Bħalma nafu din hija problema umana u għaldaqstant irridu nħarsu lejha mil- lenti Kristjana.

Irridu nħarsu lejn kulħadd u lejn kulmin huwa nvolut fil- kwestjoni.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi semmejt lis-suldati u lill- pulizija.

Jien nemmen li hawnhekk ma rridux inħarsu biss lejn l-immigranti imma rridu nħarsu wkoll, b'lenti Kristjana, lejn il-pulizija u s-suldati li ta' kuljum qed iħabbtu wiċċhom ma' din is-sitwazzjoni.

Nerġa' ngħid li għalina huwa forsi faċli li niġu hawnhekk f'dan il-parlament jew f'xi konferenza barranija u nitkellmu fuq din il-problema, pero` l-aktar li qed imissuha b'idejhom huma proprju s-suldati u l-pulizija tagħna.

Sur President, semmejt il-kwestjoni tal-kummissarju għar-rifuġjati.

Żgur li dan ma jistax jibqa' fuq bażi ta' part-time u allura rridu nħarsu lejn il-problema kollha b'mod serju u nħarsu lejha mill-angolu ta' kompassjoni lejn kulħadd.

Żgur li ma nistgħux nagħlqu għajnejna lejn dak l-imprenditur li qiegħed japprofitta ruħu minn din is-sitwazzjoni u minn dawn in-nies!

Għaliex qiegħed isir dan?

Forsi nibżgħu li jekk inwaqqfuhom, dawn l- imprendituri jagħlqu l-bibien tagħhom u allura jkollna kumpannija oħra li għalqet il-bibien tagħha!

Allura b'hekk nidhru koroh aħna?!

X'inhu jiġri f'dan il-pajjiż?

Fl-aħħar mill-aħħar naħseb li hija xi ħaġa tajba li se jkollna dan l-abbozz ta' liġi, huwa tajjeb li qiegħed ikun hawn diskussjoni nazzjonali u huwa tajjeb li qiegħed ikun hawn il-kooperazzjoni bejn il-gvern, l-oppożizzjoni u l-NGOs.

Naħseb li ħafna mill-NGOs jistgħu jagħmlu aktar fuq din il- materja għaliex bid-diskors kulħadd jgħid dak li jrid.

L-istess bħalma niġu aħna f'din il-Kamra u noqogħdu niddiskutu flimkien, pero` fir-realta` min qiegħed imiss mal-problema jaf bil-profondita` tagħha.

Din il-problema qiegħda tolqot familji sħaħ, kemm il-familji ta' l-immigranti illegali u kemm il-familji tas-suldati u tal-pulizija.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-ħajja ta' kuljum ta' familji sħaħ.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dawk l-immigranti li fis-6.00 a.m. isibu ruħhom rekbin fil-minibus sabiex imorru fuq il-lant tax-xogħol mingħajr protezzjoni ta' xejn!

Imbagħad jekk xi ħadd minnhom imut ikun miet!

X'health and safety qed ikollhom dawn in-nies?

Apparti minn hekk hemm il- kwestjoni tal-ħaddiema Maltin li m'humiex qed isibu fejn jaħdmu.

Ovvjament dan għaliex l-imprenditur jippreferi jħaddem lill-immigranti ħalli jħallashom bil-karawett!

U allura hawnhekk qegħdin nittrattaw ħażin kemm lill-immigrant għaliex m'aħniex qed nagħtuh il-kondizzjonijiet xierqa li jixirqu lil bniedem uman, kif ukoll qegħdin nittrattaw ħażin liċ-ċittadini tagħna stess.

Sur President, din hija r-realta` tas-sitwazzjoni li qed ngħixu fiha llum.

Għalhekk nixtieq li l-gvern u l-ministri tiegħu jitkellmu aktar man-nies fuq din il-problema għaliex inkella jkun kollu ta' xejn li noqogħdu nibżgħu minn ċerti sentimenti li qed jixxettlu f'pajjiżna.

Il-gvern għandu jara x'qiegħed jikkawża dawn is-sentimenti għaliex jekk ma neqirdux il-kawża, dawn is-sentimenti aktar se jkomplu jikbru.

Ftit tal-ġranet ilu ġiet tkellimni membru minn familja ta' persuna li taħdem ma' dawn in-nies u qaltli: Lilna x'tort tagħtina jekk għandna din l-antipatija lejn ċerti nies meta minħabba fihom qegħdin inbatu aħna.

Għaldaqstant wieħed irid jara għalfejn qegħdin ibatu dawn in-nies li qed jaħdmu ma' l-immigranti.

Il-gvern irid jirranġa l-kondizzjonijiet jekk kemm-il darba jrid jelimina l-kawża.

Jekk mhux se jagħmel dan, allura se jibqa' jkun hemm dawn il-konsegwenzi li huma koroh ħafna.

Filwaqt li d- dibattitu jrid jiffoka fuq ir-repressjoni ta' l-attivita` kriminali konnessa ma' l-immigrazzjoni illegali, irridu naraw kif fl-istess ħin, fl- interess ekonomiku u nazzjonali, noħolqu opportunitajiet sabiex l- immigrazzjoni illegali nagħmluha legali f'soċjeta` tolleranti.

Naħseb li b'hekk biss inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Niringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Is- Segretarju Parlamentari, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, dan id-dibattitu kien tassew wieħed interessanti, dibattitu li jixhed li llum hemm ċertu għarfien fuq numru ta' problemi u li qed nieħdu pożizzjoni ferm aktar matura sabiex nipprovaw insolvuha.

F'dan id-dibattitu rajna wkoll ħafna deputati li taw il-kontribut siewi tagħhom.

Għall-bidu ta' dan id-diskors kont xi ftit xettiku dwar is-sugu li kien se joħroġ minnu pero` fl-aħħar issorprendejt ruħi bid-diskorsi verament tajba li smajt matul il-jiem li dam għaddej dan id-dibattitu.

Jien mhux se noqgħod nagħmel l-eloġji fuq id-diversi kelliema li ħadu sehem f'dan id-dibattitu imma ngħid biss li bażikament kien hawn qbil kbir fuq il- mod ta' kif qed immexxu din il-problema u ta' kif wieħed qiegħed iħares lejn id-diversi affarijiet li joħorġu minn din it-traġedja umana.

Fl-aħħar mill-aħħar hawnhekk qed nitkellmu fuq traġedja umana.

Meta tikkonsidra li hemm dawn il-persuni kollha li qed jitilqu pajjiżhom, jaqsmu d-deżert bi tbatija kbira sabiex jidħlu fil-Libja u mbagħad minn hemmhekk ikollhom jerġgħu jgħaddu minn martirju ieħor sabiex isibu bastiment jew dgħajsa li teħodhom lejn il-pajjiżi ta' l-Ewropa, ma naħsibx li hija xi ċajta.

Dawn jagħżlu pajjiżi bħall-Italja għaliex ovvjament jagħtihom il-vantaġġ kbir li kif jinżlu fuq l-art, wara ftit taż-żmien ikunu jistgħu jidħlu ġo l-Ewropa kollha.

Min-naħa l-oħra meta jiġu f'pajjiżna m'għandhomx dan il-vantaġġ u jispiċċaw magħluqa f'ċentri ta' detenzjoni.

Sur President, naħseb li rreġistrajna qbil ukoll fuq dan is-suġġett u għedna li m'għandniex inħarsu biss lejn l-aspett legali imma għandna l- ewwel inħarsu lejn id-dmir tagħna bħala bnedmin.

Fostna kien hawn membri li qalu li dan huwa d-dmir tagħna bħala insara, pero` hawnhekk qegħdin f'istituzzjoni lajka.

Madankollu, indipendentement minn jekk aħniex insara jew le, aħna għandna dmir lejn l-umanita` u lejn dawk li huma verament batuti u ppersegwitati f'pajjiżhom stess.

Għalhekk irridu nagħtu lil dawn in-nies l-aħjar għajnuna li nistgħu nagħtuhom.

Wieħed irid jgħid ukoll li l-persuni li huma ġenwinament ippersegwitati f'pajjiżhom, hekk kif jaslu fi xtutna joqogħdu għall-kondizzjonijiet kollha li nagħmlulhom.

Ovvjament għalihom l-importanti huwa li jkunu ħelsu mill- perikli koroh li kienu għaddejin minnhom f'pajjiżhom.

Il-problema ta' l- immigrazzjoni illegali m'għandhiex soluzzjoni waħda għaliex kull persuna li tiġi fostna, iġġib magħha l-bagalja tal-ħajja tagħha u ġġib ukoll il- problema partikolari tagħha.

Pero` jien ngħid li l-linja li wieħed qiegħed jieħu fuq din il-problema hija totalment fit-triq it-tajba.

L-aktar ħaġa sabiħa huwa li għandna ż-żewġ naħat tal-Kamra li qegħdin jaqblu fuqha.

Sur President, hawnhekk qiegħed nirriferi għad-diskorsi li għamlu l-Onor.

Gulia, l-Onor.

Leo Brincat, l-Onor.

George Vella, l-Onor.

Joe Debono Grech u l-Onor.

Helena Dalli, li kollha kemm huma qablu ma' l-idea li hawnhekk għandna politika komuni, li ħarġet ukoll mill-esperjenza li ksibna fuq dan is-suġġett.

Irridu ngħidu wkoll li bħalissa ninsabu f'din l-eta` partikolari, fejn għall-ewwel darba qed naraw dawn l-ammonti kbar ta' nies deħlin kemm f'pajjiżna kif ukoll fil-pajjiżi l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea b'mod klandestin.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Michael Frendo, din m'hijiex l-ewwel darba li pajjiżna qiegħed jara kwantita` kbira ta' persuni li qegħdin jidħlu hawnhekk.

Jiġifieri jekk inħarsu lura daqs 100 sena ilu, naraw li kellna wkoll kwantita` kbira ta' nies li ġew bħala rifuġjati minn pajjiżi oħrajn.

Pajjiżna minn dejjem kien magħruf bħala pajjiż li jaf juri qalb tajba mal- barrani.

Jien mhux se noqgħod niċċita lil San Pawl mill-atti ta' l- appostli pero` f'dawn l-atti nsibu li pajjiżna minn dejjem kellu l-qalb li jilqa' għandu lill-barranin.

Fil-fatt pajjiżna ma laqax biss lil San Pawl, iżda skond dak li hemm miktub fl-atti ta' l-appostli nsibu li pajjiżna minn dejjem laqa' għandu persuni li kienu ġejjin minn pajjiżi mbiegħda u li kellhom id-dwejjaq u t-tbatija tagħhom.

Sur President, hawnhekk il-problema qiegħda f'dawk li jabbużaw mis-sistema.

Dawn huma nies li m'humiex intitolati għall-istatus ta' rifuġjati jew għall-istatus umanitarju.

Allura hemm varjeta` kbira ta' kif wieħed iħares lejn dawn l-immigranti għaliex insibu dawk li huma immigranti ekonomiċi u hemm dawk ukoll li jmorru minn post għall-ieħor sabiex ibiddlu l-post li fih ikunu qed jgħixu.

Għalhekk minħabba d-diffikultajiet li dawn it-tip ta' persuni qegħdin jaqilgħu, kellna noħorġu b'abbozz ta' liġi li qiegħed jiġi ppreżentat f'din il-Kamra.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nipprospettaw numru ta' emendi u jidher li dawn l-emendi hemm qbil assolut fuqhom.

Per eżempju, emenda minnhom tittratta n-nomina ta' aktar minn kummissarju wieħed u żgur li din hija emenda fid-direzzjoni t-tajba.

Il-kummissarju għar-refuġjati huwa l-bniedem li jeżamina kull persuna b'mod individwali u jagħrbel kull każ li jiġi mressaq quddiemu.

Jiġifieri kulmin jagħmel talba għall-istatus ta' rifuġjat irid imur għand il-kummissarju għar-rifuġjati ħalli jarahom, janalizzahom, jistaqsi d-domandi dovuti u wara ssir l- analiżi.

Wara dan ix-xogħol il-kummissarju jiddeċiedi jekk kemm-il darba dak il-bniedem partikolari ħaqqux il-protezzjoni jew le.

Allura aħna qegħdin ngħidu li għandu jkun hemm aktar minn bniedem wieħed li jservi ta' kummissarju għar-rifuġjati.

S'issa bħala kummissarju għar-rifuġjati kellna lis-Sur Buttigieg, li minn hawnhekk wieħed irid jgħid li għamel ix-xogħol tiegħu b'metikolożita` u b'attenzjoni kbira.

Kull darba li xi ħadd jitkellem miegħu, jibda jifhem aktar il-problemi involuti fiċ-ċirkostanzi partikolari ta' kull każ.

Ovvjament dan sforz in-numru kbir ta' nies li spiċċaw daħlu f'pajjiżna matul dan l-aħħar żmien.

Pero` ta' min wieħed ifakkar li n-nies li jidħlu f'pajjiżna ma jkunux iridu jiġu speċifikament hawnhekk, iżda minħabba li jinqalgħulhom ċirkostanzi li ma jkunux jistgħu jikkontrollawhom, bħal per eżempju, jispiċċalhom il-fuel jew inkella minħabba xi maltempata fuq il- baħar, dawn jispiċċaw fuq il-gżira tagħna.

Sur President, il-maġġoranza tagħhom dawn igħaddu mill-ibħra territorjali ta' Malta u jibqgħu sejrin għall-Italja.

Lil dawn in-nies aħna ma nżommuhomx, jiġifieri meta nisimgħu bi kwantita` ta' nies li spiċċaw fi Sqallija, dawn ikunu għaddew mill-ibħra territorjali Maltin.

Pero` ladarba dan ikun bastiment u ma jkollu l-ebda problemi, aħna nħalluhom għaddejin mingħajr ma nkellmuhom.

Madankollu xorta waħda nħasset il-ħtieġa li jkun hemm aktar minn persuna waħda li sservi ta' kummissarju għar-rifuġjati.

Dan il-bżonn inħass sforz iċ-ċirkostanzi li nqalgħu u sforz il-kwantita` ta' persuni li daħlu f'pajjiżna.

Barra minn dan żdiedet ukoll l-emenda fejn qed ngħidu li meta l-kummissarju jeżamina applikazzjoni u hu jidhirlu li dik il-persuna ma jkunx ħaqqha l- istatus ta' rifuġjat, jista' jagħżel li jieħu wkoll l-istess triq għal dawk il-persuni li jkunu ġew fl-istess ċirkostanzi li biha tkun ġiet dik il- persuna.

Qegħdin ngħidu l-istess ħaġa fuq dawk il-persuni li ma jikkollaborawx mal-kummissarju.

Dawn in-nies jinstabu ħatja mill-ewwel u b'hekk wieħed ikun jista' jieħu provvedimenti speċjali kontra tagħhom.

Mela din il-liġi qiegħda tespandi fuq il-liġi li kellna qabel u qiegħda tespandi fuq l-esperjenza li ġiet akkumulata matul dawn is-snin partikolari.

Żgur li b'dawn il-passi li qed nieħdu m'aħniex se nsolvu l- problemi kollha pero` huwa żgur li qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem.

B'dawn l-emendi qegħdin nidħlu aktar fid-dettall tal-problema u se nkunu nistgħu nipproteġu aktar lil min ħaqqu jiġi protett.

Min-naħa l-oħra, ma' min ma ħaqqux din il-protezzjoni se nimxu b'mod differenti u ovvjament jibdew il-problemi sħaħ tar-ripatrijazzjoni.

Sur President, wieħed irid jgħid ukoll li r-ripatrijazzjoni awtomatika ma tistax tiġi attwata b'mod immedjat għaliex ħafna min-nies li jiġu f'pajjiżna nkunu rridu neżaminaw il-każ tagħhom ħalli naraw jekk humiex verament rifuġjati jew le.

Infakkar biss lil din il-Kamra li dan l-aħħar intbagħtu lura numru kbir ta' persuni li kienu ġew f'Malta mill-Eġittu.

Ovvjament dawn in-nies ma kienx ħaqqhom l-istatus ta' rifuġjati u allura kellhom jintbagħtu lura lejn pajjiżhom.

Pero` qabel ma' stajna nieħdu dan il-pass, ridna neżaminaw l-applikazzjonijiet ta' dawn in-nies.

Hawnhekk wieħed irid igħid li saret l-identifikazzjoni taċ-ċittadinanza ta' dawn il- persuni f'temp qasir u allura stajna nibagħtuhom lura fl-iqsar żmien possibbli.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li ħafna mill-persuni li jidħlu f'pajjiżna jkunu qattgħu d-dokumenti tagħhom.

Uħud minn dawk li jkunu ġenwini lanqas ikollhom dokumenti fuqhom, jiġifieri jaħarbu minn pajjiżhom mingħajr dokumenti ta' xejn għaliex dawn ma jkunux ingħatawlhom minn pajjiżhom.

Pero` hemm numru sostanzjali ta' nies li jkollhom passaport u qabel ma jidħlu f'pajjiżna dawn iqattgħuh.

Allura b'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nieħdu ħsieb ukoll għal din iċ-ċirkostanza.

Wieħed irid igħid ukoll li għar-raġuni ma tridx forza u għalhekk din il- liġi qiegħda tappella għal aktar raġuni.

Din il-liġi qiegħda tappella sabiex għal dawk il-każijiet li qamu matul iż-żmien u li fuqhom sibna diversi diffikultajiet, aħna nkunu nistgħu nħaddmu tajjeb il-mekkaniżmi li daħħalna fl-abbozz ta' liġi ħalli ma nċaħħdu lil ħadd mill-għajnuna tagħna jekk dan verament ikun ħaqqu.

L-isforz kollu tagħna qiegħed immirat sabiex dejjem nagħżlu bejn min verament ħaqqu l-għajnuna tagħna u min ħa ħaqqux.

Hemmhekk qiegħed il-piż u l-irġulija kollha.

L-irġulija tagħmilha billi inti tipprova tagħżel lil min ħaqqu u lil min ma ħaqqux l-istatus ta' rifuġjat.

Ovvjament għal min ma ħaqqux m'hemmx triq oħra ħlief dik li tibagħtu lura.

Sur President, il-piż ta' dan kollu qiegħed fil-mod li tipprova twettaq ix- xogħol tiegħek b'mod metikoluż u li tipprova tieħu in konsiderazzjoni kull persuna li jkollok quddiemek.

Jekk aħna qed ngħidu li kull bniedem huwa importanti, li d-dinjita` umana hija akbar minn kwalunkwe ħaġa oħra u li aħna għandna naderixxu għall-ħsieb li l-istat ta' pajjiżna m'huwiex stat falz imma huwa għaqda tal-korpi umani fejn qegħdin jaħdmu għall-ġid tal- persuni, allura aħna ma nistgħux nixħtu barra mit-tieqa l-protezzjoni li dawn in-nies ikun ħaqqhom u li għandhom dritt għaliha skond il-liġi.

Lili jinkwetawni ħafna ċerti dikjarazzjonijiet jew ċerti ħmerijiet li nsibu fil-gazzetti dwar kif għandna nitrattaw lil dawn l-imsejkna nies li jaqsmu l-Mediterran sabiex isibu futur aħjar.

Nafu li ħafna minn dawn in-nies imutu fil-Mediterran għaliex min iwassalhom ma jressaqhomx qrib ix-xatt iżda jħallihom 'il barra u b'hekk dawn jimbarmu mill-ibħriet.

Dawn huma ċ- ċirkostanzi li bħala pajjiż għandna nuru l-istat għoli taċ-ċivilita` tagħna.

Għandna nibqgħu leali għal dawk li kienu jemmnu fih missierijitna, jiġifieri li nilqgħu fostna lil dawk li jiġu minn pajjiżi oħra.

Ovvjament aħna rridu nkunu intelliġenti biżżejjed li nagħżlu bejn dawk li verament ġew għaliex huma ppersegwitati jew minħabba li għandhom ċirkostanzi ta' ħruxija f'pajjiżhom għal dawk li qegħdin japprofittaw ruħhom mill-ġenerożita` tal-pajjiżi.

Il-proċess ta' din l-għażla titlob li naħdmu b'ċerta attenzjoni u hawnhekk aħna kellna kummissarju li għamel dan ix-xogħol b'mod tajjeb ħafna.

Pero` issa se jkollna nintroduċu persuni oħra li anke huma se jservu ta' kummissarji.

Ovvjament dawn se jieħdu ż- żmien tagħhom sabiex jiġbru l-esperjenza neċċessarja u sabiex jifhmu l-mod rigoruż u dettaljat li wieħed irid jieħu sabiex jagħmel dawn l-affarijiet kif suppost.

Irid infakkar ukoll l-isforzi internazzjonali li pajjiżna jrid jagħmel sabiex l-Unjoni Ewropea tagħtina aktar attenzjoni fuq din il-problema.

Jien naħseb li mn'Alla qegħdin fl-Unjoni Ewropea għaliex b'hekk nistgħu nirċievu mingħandha rimedji u għajnuna u li kieku ma konniex fiha żgur li ma konniex neħduha.

Dan qiegħed ngħidu għaliex nimxi fuq il-premessa li d- diversi persuni li jidħlu f'pajjiżna ma jkollhomx dik l-intenzjoni imma l- għan tagħhom ikun dak li jidħlu Lampedusa, Pantellerija jew inkella Sqallija.

Huwa rari ħafna li jkollok minn dawn in-nies li jitilqu apposta sabiex jidħlu f'pajjiżna, imma l-maġġoranza tagħhom jiġu f'Malta bi żball jew sforz id-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom fuq il-baħar.

Għalhekk inkunu jew ma nkunux fl-Unjoni Ewropea xorta waħda kien se jkollna din is-sitwazzjoni quddiemna.

Pajjiżna kien wieħed li aderixxa mat- trattati tal-Ġnus Magħquda fuq ir-rifuġjati u allura żgur li kien se jkollna din il-problema.

Il-kelliema ta' qabli qaltilna li l-Unjoni Ewropea bagħtet kummissjoni minn tagħha sabiex tara l-problema ta' Spanja mentri f'Malta ma bagħtet lil ħadd.

Madankollu wieħed irid jgħid li l- Unjoni Ewropea bagħtet il-kummissjoni tagħha fi Spanja – fil-parti tal- Marokk - sabiex tara eżattament jekk Spanja naqsitx mid-dmirijiet internazzjonali tagħha u jekk hijiex qed tagħti trattament tajjeb lil dawn il-persuni.

Dak kien l-iskop ewlieni li għalih l-Unjoni Ewropea bagħtet il- kummissjoni tagħha.

F'pajjiżna ma kellniex din il-problema u għalhekk l-Unjoni Ewropea ma kellhiex għalfejn tibgħat il-kummissjoni tagħha hawnhekk.

F'Malta kellna livell aktar superjuri ta' kif nittrattaw lil dawn in-nies.

Nafu wkoll li f'Malta ġie Franco Frattini, il-kummissarju li se jieħu ħsieb li jagħmel il- politika tal-kummissjoni għar-rifuġjati.

Franco Frattini ma qgħadx ikellimna minn Brussell imma ġie direttament hawn Malta sabiex jara x'inhi u x'm'hiijex il-problema tagħna.

Fil-fatt meta Franco Frattini ltaqa' mar- rappreżentanti tal-partit Laburista, l-Onor.

George Vella qallu li bħala partit ma setgħux jgħidu li l-programm li kien qiegħed jagħmel biex igħin f'dawn il-problemi kien wieħed ħażin.

L-Onor.

Vella kompla jgħidlu li aktar ma l-programm jiżviluppa malajr aktar ikun aħjar.

Mela allura l-Unjoni Ewropea m'hijiex qed tinjorana.

Ovvjament aħna bħala pajjiż ugwali daqs kwalunkwe pajjiż ieħor ta' l-Unjoni Ewropea pero` qegħdin insabbtu aktar saqajna minħabba li f'pajjiżna għandna problema partikolari.

Qed ngħidulhom li pajjiżna qiegħed jaġixxi b'responsabilita` kbira f'din il-problema partikolari u allura issa hemm bżonn li anke l- Unjoni Ewropea tagħti l-attenzjoni u l-għajnuna neċessarja tagħha.

Illejla smajt ukoll lill-Onor.

Micheal Frendo jagħti r-resume' tiegħu fuq dawn l- affarijiet li qiegħed insemmi.

Fid-diskorsi preċedenti ssemmiet ukoll il-kwestjoni tal-Libja u kien hemm min ipprova jwaqqa' għaċ-ċajt lill-Ministru Tonio Borg fuq din il- kwestjoni.

L-ewwelnett xtaqt ngħid li l-ministru mhux qiegħed jagħmel il- winding up hu minħabba li qiegħed il-Lussemburgu għal-laqgħa tal-ministru tal-ġustizzja u l-intern.

Pero` hawn min jaħseb li billi nkellmu lil xi ħadd viċin ta' Gaddafi huwa biżżejjed sabiex insolvu din il-problema li għandna.

Dan huwa 'l bogħod minn hekk, pero` kulmin huwa midħla ta' kif taħdem is-sistema politika Libjana, jafu wkoll li l-widna, jiġifieri l-vuċi fil-kapitlu, isservi ħafna sabiex wieħed jindirizza l-problema aħjar.

Sur President, ir-rappreżentazzjonijiet mal-Libja qegħdin isiru u l-Libja, min-naħa tagħha, qiegħda tagħti l-attenzjoni tagħha wkoll.

Pero` ovvjament din tieħu ż-żmien tagħha wkoll.

Issa nagħmlu x'nagħmlu bħala agreement mal- Libja, irridu nżommu quddiem għajnejna li m'hemmx automatic repatriation!

Jiġifieri kulmin jidħol f'pajjiżna ma nistgħux naqbduh u nibagħtuh lura mill-ewwel.

Il-persuni kollha li jidħlu f'pajjiżna b'mod illegali rridu nagħmlu l-iscreening tagħhom sabiex naraw min verament huwa rifuġjat u min ma jaqax taħt din il-kategorija.

Irrid infakkar ukoll li l-Libja għandha l- fruntieri tagħha miftuħa u allura f'dan il-pajjiż stess għandek kwantita` kbira ta' persuni li kontinwament jidħlu u joħorġu minnu.

Punt ieħor li tqajjem mill-Onor.

Helena Dalli kien rigward is-suldati u l- pulizija li jaħdmu b'mod dirett ma' dawn il-persuni.

Il-kollega tkellmet fuq l-istress u l-problemi li jinsabu għaddejin minnhom in-nies ta' l- armata.

Ovvjament wieħed jieħu nota ta' dak li ntqal.

Huwa minnu li wieħed jiltaqa' ma' ċirkostanzi ġodda u ċirkostanzi li huma barra min- normal pero` l-korp huwa wieħed dixxiplinat.

Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li meta niġu għas-sigurta` ta' pajjiżna rridu nduru lejhom.

Madankollu tajjeb li wieħed jidħol ftit aktar fil-fond tas-sitwazzjoni u jistudja kwalunkwe problema li jista' jkun hemm.

Sur President, l-Onor.

Helena Dalli tkellmet ukoll fuq il-kwestjoni tal- prostituzzjoni.

Naħseb li fuq dan is-suġġett il-kollega tiegħi ma tantx hija au courant ma' dak li qed jipproponi l-gvern preżenti.

Fil-fatt fid- dokument li ġie ppublikat minn din in-naħa tal-Kamra bit-titolu "Lejn ġustizzja aħjar u eħfef" insibu proposta fuq il-kwestjoni tal- prostituzzjoni.

Hawnhekk qed ngħidu li l-pieni għall-prostituzzjoni se jiżdiedu, b'mod speċjali għal min jinqabad idaħħal ġo pajjiżna barranin għal dan l-iskop.

Hemm numru ta' miżuri li jolqtu dan is-suġġett u nispera li fix-xhur li ġejjin f'din il-Kamra jitressaq abbozz ta' liġi ħalli din il- problema tiġi indirizzata aħjar.

Kollox ma' kollox naħseb li dan l-abbozz ta' liġi li qed nippreżentaw hawnhekk se jkun pass 'il quddiem, pass li se jżid aktar fix-xogħol li jagħmel il-gvern.

Fostna kien hawn min tkellem u ta x'jifhem li l-gvern ma kienx qiegħed jaħdem biżżejjed.

Pero` dan ma kienx qed iżomm f'moħħu li l- gvern ħareġ dokument sħiħ dwar x'inhi l-politika tiegħu fuq l-immigrazzjoni llegali.

Il-gvern għadu jsostni l-politika tiegħu dwar iż-żamma tad- detenzjoni.

Bħala gvern nemmnu fiha din għaliex naħseb li jkun att ta' irresponsabilita` kbira lejn il-poplu tagħna u lejn kull ċittadin ieħor f'pajjiżna li kieku kellna nneħħu l-politika ta' detenzjoni.

F'dan id-dokument li ħareġ il-gvern elenkajna wkoll numru kbir ta' punti dwar kif l-Istat għandu jġib ruħu fil-konfront ta' l-immigranti illegali li jidħlu f'pajjiżna.

Elenkajna xi drittijiet għandhom u elenkajna wkoll x'għandhom jistennew minn pajjiżna.

Issa ovvjament, f'ebda mument m'aħna se nkunu qegħdin f'pożizzjoni li noffru xi 5-star hotel treatment għal dawn in-nies u nimmaġina li ħadd m'hu qed jippretendih dan.

Aħna noffru lil dawn il-persuni l-minimu possibbli sabiex inkunu nistgħu nagħtuhom id- dinjita` tagħhom.

Issa aktar ma wieħed iżid f'din id-direzzjoni aktar ikun aħjar pero` kulħadd jaf li meta jiġu volumi kbar ta' nies, kif proprju ġew dan is-sajf, aktar se jiġu mġebbda r-riżorsi tagħna.

Dan li għedt iwassalni għal punt importanti ħafna.

Sur President, din hija problema li trid tibqa' tiġi indirizzata b'responsabilita` kbira, trid tibqa' tiġi indirizzata bil-bagalja ta' pajjiż li jirrispetta d-dinjita` umana u ta' pajjiż li jirrispetta lil kwalunkwe persuna, ikun ta' liema kulur ikun.

Fuq dan il-punt xtaqt nagħmel parentesi żgħira għaliex jiddispjaċini ħafna meta nisma' lil xi ħadd jiġġudika lil dawn il-persuni fuq il-kulur tal-ġilda tagħhom.

Issa ħafna drabi dawn in-nies ikunu ġejjin minn stati fejn huma magħrufin għall- onesta` kbira li n-nies tagħhom iħaddnu.

Fil-fatt darba minnhom kelli każ fil-qorti u nzerta li kelli numru ta' xhieda li kienu ta' karnaġġjon iswed.

Niftakar li l-interpretu qalli li dawn il-persuni kienu ġejjin minn pajjiż fejn jibżgħu ħafna mill-ġurament!

Mhux hekk biss imma li ġeneralment dawn dejjem igħidu l-verita`.

Hawnhekk qiegħed nara wkoll li ċerti drabi naqbdu u nikkategorizzaw lil dawn in-nies bħala li huma kollha ħżiena jew li minħabba li għandhom ideat differenti minn tagħna, allura se joħolqu ħafna inkwiet fil-pajjiż!

Noqogħdu nibżgħu li se jirkbuna jew li se jeħdulna l-pajjiż, pero` dan m'hu xejn ħlief diskors fil-vojt, diskors allarmista u li ħafna drabi jirriżulta fix-xejn.

Pajjiżna għandu dan is-salib fuq dahru bħalma seta' kellu slaleb oħra.

Madankollu huwa salib li qed jiġi mmexxi b'mod tajjeb.

Mhux hekk biss imma meta tisma' lill-Ministru Michael Frendo jitkellem, tibda tifhem aħjar kemm we are rising to the occasion.

Sur President, pajjiżna mhux biss qiegħed igħid li għandu problema u allura għandna naraw kif infendu għaliha, pero` qegħdin inħarsu wkoll sabiex nagħtu s-sehem tagħna anke fuq livell internazzjonali u ninsistu ma' pajjiżi oħra ħalli jkun hemm aktar żvilupp f'dawn il-pajjiżi!

Dan għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-problema prinċipali ta' din il-kwestjoni kollha huwa l-faqar fid-dinja.

Jiena niftkar li kont attendejt għal-laqgħa li saret f'Madrid bħala kommemorazzjoni tal-bombing li kien sar f'dik il-belt madwar sentejn ilu u għaliha kienu ġew diversi presidenti mill-pajjiżi tad-dinja Afrikana.

Sur President, niftakar li l-enfasi prinċipali ta' dik il-laqgħa kien fuq suġġett wieħed.

Fil-fatt ingħad li jekk dawn iridu li jinqata' t- terroriżmu u l-immigrazzjoni llegali, allura għandhom jindirizzaw il- problema tal-faqar.

U din hija l-verita` kollha.

Hawn pajjiżi sħaħ li għaddejjin minn stat ta' faqar totali.

Fortunatament f'pajjiżna ma nħossux dan l-effett għaliex ngħixu fi stat aġevolat u fi stat fejn il-maġġoranza tan-nies għandhom is-servizzi u l-kumditajiet kollha.

Pero` hemm pajjiżi sħaħ li minn dan kollu m'għandhom xejn.

Għad hemm tfal li qegħdin imutu bil-ġuħ u aħna l-Ewropej ma nagħtux każ tagħhom!

Qisu ladarba dan kollu qiegħed jiġri f'postijiet daqshekk imwarrba ma nagħtux kas.

Kif jgħidu, 'il bogħod mill-għajn, 'il bogħod mill-qalb!

Madankollu jekk kemm-il darba rridu verament nindirizzaw il-problema ta' l- immigrazzjoni llegali, irridu naraw kif naħdmu fuq bażi long-term.

Irridu nagħmlu programm ta' ħidma u ta' żvilupp fid-diversi pajjiżi minn fejn dawn in-nies qed jitilqu.

Fl-aħħar mill-aħħar meta dawn in-nies jitilqu minn pajjiżhom sabiex imorru lejn l-Ewropa ma jkollhom l-ebda ħsieb ieħor ħlief dak li jsibu xogħol u jaqilgħu l-flus.

Meta jkollhom biżżejjed flus f'idejhom, jerġgħu jmorru lura lejn pajjiżhom u b'dawk il-flus jipprovaw jagħmlu xi ħaġa.

L-istess ħaġa għamlu diversi Maltin u Għawdxin li nxterdu mad-dinja kollha u mbagħad reġgħu ġew lura hawn Malta bil-kapital li għamlu u nvestewhom hawnhekk.

Sur President, huwa minnu li ċ-ċirkostanzi tal-ħajja ġabuna mwelldin fuq gżira li tgħix ħajja tajba fiha.

F'din il-gżira għandna ħafna affarijiet tajbin; għandna klima sabiħa, għandna ċirkostanzi tajbin u n-nies għandhom qalbhom tajba.

Pero' sfortunatament hemm nies f'pajjiżi oħra li jgħixu f'ambjent u f'atmosfera totalment differenti minn tagħna.

Għalhekk bħala bnedmin għandna d-dmir li nuru solidarjeta` ma' dawn in-nies li qegħdin fid- diffikulta`.

Jien niddejjaq li xi ħadd jipprova jibbanalizza l-affarijiet u jipprova jgħid li l-gvern m'hu qed jagħmel xejn.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija kritika vojta għaliex meta inti tiddiskuti d-dettalji u jkollok il- paċenzja sabiex taqra dak li jkun għaddej, tinduna li s-sitwazzjoni hija kompletament bil-kontra ta' dak li jgħidu xi wħud.

Irrid ngħid li fuq dan is-settur tingħata attenzjoni partikolari l-ħin kollu u wieħed jipprova dejjem joħroġ b'miżuri ġodda sabiex kemm jista' jkun inżommu bilanċ.

Irridu nżommu l-bilanċ u nieħdu ħsieb li nagħtu d- dinjita` li dawn in-nies jixirqilhom.

Ma rridux ninsew mil-liema martirju jkunu għaddew dawn in-nies sabiex jaslu fostna.

Għalina narawha ġennata li inti trid taqsam id-deżert f'dik is-sħana kollha, imbagħad wara trid trid tidħol fil-Libja – li għandha traġitt kbir – u minn hemmhekk trid taqsam il- baħar Mediterran!

Żgur mhux forsi li trid determinazzjoni u kuraġġ kbir sabiex tasal biex tagħmel xi ħaġa simili.

Jien inħoss li hemm element ta' nuqqas min-naħa ta' l-istati Ewropej sabiex verament jindirizzaw din il-problema.

Huwa minnu li ħafna mill-immigranti li jidħlu f'xi pajjiż isibu l-impjieg.

Fil-fatt meta dawn jidħlu fl- Ewropa, ħafna minnhom isibu xogħol u huwa minnu wkoll li dawn qed jitilgħu l-Ewropa għaliex jafu li fl-Ewropa se jsibu suq li fih jistgħu jaħdmu.

Din hija d-diffikulta` kbira li pajjiżna qiegħed iħabbat wiċċu magħha għaliex aħna qegħdin fin-nofs tat-triq li qed jieħdu dawn in-nies sabiex jaqsmu l- Mediterran.

Allura hemm bżonn li pajjiżna jkompli jsemma leħnu u jagħmel l- isforzi kollha tiegħu fil-fora internazzjonali kollha.

Per eżempju, għadna kif smajna lill-Onor.

Michael Frendo jgħidilna li huwa mar quddiem il-Ġnus Magħquda sabiex jindirizza din il-problema quddiem l-assemblea tagħhom.

Sur President, jien naħseb li l-gvern qiegħed jindirizza din il-problema b'mod tajjeb u jkun hemm min ikun hemm fil-gvern, din il-problema bilfors trid tiġi indirizzata.

Dawk li jaħsbu li hemm xi easy solution għal din il- problema, ngħidilhom li n-nies m'humiex oġġetti.

Dawn in-nies li ġejjin min-naħa l-oħra tad-dinja m'humiex skjavi jew xi biċċa għamara li tista' ċċaqlaqha fejn trid jew inkella x'ħin ifettillek taqbad u tarmiha!

Min jaħseb hekk qiegħed jaqbad it-triq il-ħażina, qiegħed isib it-triq ta' l- argumenti faċli u t-triq ta' dawk li m'għandhom xejn f'qalbhom.

Min igħid hekk ma jkunx qiegħed jirrealizza li qed igħid il-ħmerijiet!

Kulmin jaħseb li s-soluzzjoni qiegħda f'xi partit estrem qiegħed jiżbalja bil-kbir.

Hawnhekk kellna lil min ipprova jgħid li f'xi mument partikolari l-partit Nazzjonalista kien jissimpatizza lejn il-faxxiżmu.

Minn hawnhekk irrid ngħid li fl-ebda mument ta' l-istorja tal-partit Nazzjonalista ma kien hemm dan il-ħsieb.

Anzi, il-partit Nazzjonalista dejjem żamm lilu nnifsu marbut mal-prinċipju importanti tad-difiża tal-patrija u fl-istess ħin id-difiża tar-reliġjon, skond l-enċikliċi tal-papiet li żgur jipproteġu d-dinjita` umana!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa se nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati" jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-istess Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati jiġi kkonsidrat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

DISKUSSJONI DWAR

L-IMPLIMENTAZZJONI TAĊ-ĊARTER EWROPEW GĦAN-NEGOZJI ŻGĦAR - X'SAR?

Ikompli mill-4 ta' Ottubru, 2005.

MR SPEAKER: Infakkar lill-Kamra li skond il-ftehim milħuq meta tintemm id-diskussjoni ma titqiegħed l-ebda mistoqsija.

L-Onor.

Evarist Bartolo huwa in possession.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, ilkoll kemm aħna nafu li l- kumpanniji ż-żgħar u dawk medji huma s-sinsla ta' l-ekonomija Maltija.

Nafu wkoll li sabiex dawn jirnexxu jiddependu ħafna mis-sitwazzjoni ekonomika ġenerali tal-pajjiż.

Pero` sfortunatament is-sitwazzjoni ekonomika ġenerali tal-pajjiż tinsab f'sitwazzjoni diffiċli ħafna.

L- istampa tad-diffikulta` ekonomika li qed jiffaċċja pajjiżna toħroġ kemm mill-istatistika pprovduta mill-gvern stess u kif ukoll mill-istatistika pprovduta minn diversi rapporti internazzjonali.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn ir-rapport li ħarġet il-World Trade Organisation, jara b'għajnejh stess kif l-ekonomija Maltija qiegħda tiċkien u mhux tikber.

Jekk inħarsu lejn ir-rapport intitolat "International Trade" tad-WTO, li ġie ppubblikat fl-2004 naraw li bejn is-sena 2000 u s- sena 2003, is-sehem ta' Malta fl-esportazzjoni dinjija naqas bi 13%.

Li kieku wieħed igħid li kellna tnaqqis fil-manifattura iżda mbagħad kellna żieda fil-qasam tas-servizzi, xi ħaġa li gvern Nazzjonalista ilu jgħidha ħafna, tgħid fiha u ma fihiex.

Jingħalaq bieb u jinfetaħ ieħor.

Pero` fl- istess rapport ta' l-għaqda dinjija tal-kummerċ insibu li anke l-qasam tas- servizzi f'pajjiżna naqas b'6% mis-sehem dinji.

Sur President, ejjew naraw rapport ieħor li din id-darba nħareġ mill- UNCTAD, il-fergħa ta' l-iżvilupp u tal-kummerċ tal-Ġnus Magħquda.

Mir- rapport tagħha li ħareġ is-sena li għaddiet jidher li mill-investiment kollu dinji, is-sehem ta' Malta naqas bi 22%.

Din hija xi ħaġa inwketanti ħafna.

L-uniku oġġett li kiber f'pajjiżna matul dawn l-aħħar snin - u hawnhekk m'hemmx għalfejn tkun xi ekonomiku għax kulħadd ħass l-effett tagħhom – kien proprju l-piż tat-taxxi!

Statistika tal-gvern stess tgħidilna li bejn l-2000 u l-2004 il-piż tat-taxxa, mill-ġid nazzjonali, tela' minn 29% għal 35%.

Mela f'sentejn il-ġbir tat-taxxi tela' minn Lm487 miljun għal Lm647 miljun!

Hawnhekk qed ngħidu li f'erba' snin, il-familji Maltin u Għawdxin, in- negozji ż-żgħar u l-oqsma kummerċjali kollha kellhom iħallsu Lm160 miljun aktar f'taxxa u dan fi żmien meta l-ekonomija kienet qed tiċkien kemm fil- qasam tal-manifattura kif ukoll fil-qasam tas-servizzi.

Allura dan kollu juri f'liema sitwazzjoni diffiċli qegħdin joperaw in-negozjanti tagħna u f'liema sitwazzjoni diffiċli qegħdin jgħixu l-familji tagħna.

Għandna gvern li qiegħed iċekken l-ekonomija u l-iżvilupp tagħha filwaqt li qiegħed ikabbar it-taxxi u l-piżijiet fuq in-negozjanti u l-familji tagħhom.

Sur President, ilkoll kemm aħna qegħdin naraw li l-gvern jinsab miexi mingħajr ebda pjan strateġiku u ekonomiku kemm fil-qasam tal-manifattura, kif ukoll fil-qasam tat-turiżmu.

Biżżejjed naraw li suppost sa minn hawn u xahar ieħor kellu jkollna l-miri ewlenin tal-pjan strateġiku għat-turiżmu għat-tliet snin li ġejjin, iżda s'issa jidher li m'għandna l-ebda ħjiel ta' dan.

Aħna rridu li dan il-pjan strateġiku ikun wieħed serju u mhux sempliċement kemm ngħidu li għandna ftit karti oħra.

Aħna rridu naraw li tassew nilħqu l-miri li għandna quddiemna ħalli nerġgħu nagħtu l-ħajja lil dan is-settur li bħalissa jinstab f'agunija.

Naħseb li kulħadd jifhem is-sitwazzjoni li jekk it-turiżmu f'pajjiżna jmur lura, se jmorru lura wkoll ħafna oqsma oħra.

Nerġa' ngħid li anke f'dan il- qasam, sfortunatament jidher li l-gvern huwa aktar interessat li jkabbar it- taxxi milli li jkabbar is-settur.

U hawnhekk nixtieq insemmi l-ġenn tal- gvern f'settur li nistgħu mmorru tajjeb u f'settur li żgur għandna nsaħħuħ.

Qiegħed nirriferi għas-settur tat-tagħlim ta' l-Ingliż lill-barranin.

F'dan is-settur insibu madwar 46 skola, li ħafna minnhom jaħdmu bħala kumpanniji żgħar fil-qasam tas-servizzi.

Dawn iħaddmu 'l fuq minn 1,000 għalliem u għandhom magħhom madwar 1,600 familja li jżommulhom lill- istudenti fid-djar tagħhom.

Dawn il-familji għandhom rwol importanti ħafna għaliex jospitaw lil dawn l-istudenti fil-familji tagħhom.

F'dan is-settur insibu ħafna kompetituri, fosthom l-Irlanda, New Zealand u l-Awstralja.

Pero` l-gvern minflok ma jara kif jista' jgħin lil dan is- settur ħalli jiżviluppa aktar it-tagħlim ta' l-Ingliż lill-barranin, aktar qiegħed jara kif se jkissirihom!

Madankollu jidher li din is-sena kienet waħda tajba u dan minkejja l-iskoss kbir li qala' mingħand il-gvern.

Il- gvern preżenti beda jiġri wara l-iskejjel u wara l-familji sabiex jiġbor mingħandhom seba' snin taxxa b'lura!

Din hija ġennata sħiħa!

Issa għandna indikazzjoni li s-sena d-dieħla tista' tkun aħjar minn din is-sena, pero` rridu naraw li nibżgħu għalih dan is-settur u mhux nipprovaw inkissruh.

Madankollu l-ministeru tal-finanzi, li jaqa' taħt il-prim ministru, ħsiebu biss fuq kif se jagħsar lil dawn il-familji li qed jagħtu servizz importanti lis-settur tat-tagħlim ta' l-Ingliż lill-barranin.

Minflok ma l- gvern jara kif jista' jinkoraġġihom ħalli jtejbu l-kwalita` ta' servizz li joffru, qiegħed iġenninhom u jgħidilhom li jrid jiġbor it-taxxi li suppost ħallsu mill-1998 sal-lum!

Issa d-dipartiment tat-taxxi qiegħed jiġri wara l-iskejjel sabiex huma jagħtuh ċerta informazzjoni għal dawn l-aħħar tliet snin.

Minn din l-informazzjoni rriżulta li ħafna mill-familji li jżommu xi studenti magħhom - li jimxu kif suppost u jimxu skond il-liġi – idaħħlu madwar Lm1,500 f'sena.

Pero` din iċ-ċifra m'hijiex kollha qligħ għaliex minnha jridu jħallsu għall-ikel, id-dawl u l-ilma, kif ukoll bżonnijiet oħra li jista' ikollhom bżonn dawn l-istudenti.

Sur President, mela hawnhekk qed ngħidu li s-somma ta' Lm1,500 m'hijiex kollha qligħ iżda minn dik is-somma, wara li jħallsu l-bżonnijiet ta' dawn l-istudenti jibqgħalhom biss ftit mijiet bħala qligħ.

Intant il-gvern minflok ma jara kif jaħdem sabiex isaħħaħ lil dan is-settur u jkompli jkabbru aktar, moħħu biss minn fejn se jdaħħal taxxi ġodda u kif se jkisser lil dan is-settur.

Nerġa' ngħid li dan is-settur qiegħed iħalli l-flus fostna.

Fil-fatt ħalla madwar Lm36 miljun u jista' jħalli aktar jekk jirnexxielna nkabbruh iżjed.

Problema oħra li qed joħloq il-gvern f'dan is-settur hija fir-rigward tal- visas.

Din il-fissazzjoni tal-pulizija qed toħloq problema serja lil dan is-settur minħabba li qiegħda tkun iebsa ħafna fil-ħruġ tal-visas għall- pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea.

Issa l-akbar suq fid-dinja li qed jikber f'dan is-settur ġej minn dawk il-pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea u l-bravu gvern tagħna qiegħed igħid lill-iskejjel sabiex iġibu l- istudenti tagħhom mill-Unjoni Ewropea u mhux minn pajjiżi oħra.

Din hija ġennata għaliex jekk wieħed jara minn fejn qed jiżdied is-suq tat-tagħlim ta' l-Ingliż fid-dinja jsib li l-aktar li ġejjin huma mill-Amerika Latina, mill-Asja u mill-pajjiżi tal-Golf.

Hawnhekk qegħdin nagħlqu l-bibien tagħna meta nafu li pajjiżi fl-Unjoni Ewropea stess, bħall-Irlanda u l-Ingilterra qegħdin jiftħu l-bibien tagħhom sabiex jagħmlu l-miljuni tal-liri minn dan is-settur partikolari.

Issa l- Unjoni Ewropea nnifsiha qiegħda taħdem sabiex trattab u tiffaċilita l-ħruġ tal-visas għall-pajjiżi bħar-Russja, mentri aħna qegħdin nagħmluhielhom aktar diffiċli.

Il-pulizija Maltija qiegħda tagħmilhielhom aktar diffiċli sabiex jinġiebu studenti mir-Russja għat-tagħlim ta' l-Ingliż.

Din id- diffikulta` mhux qed nagħmluha biss lir-Russja iżda anke lill-Ukraina u lill-pajjiżi oħra.

Sur President, għalhekk sinċerament nappella lill-gvern sabiex ma jkissirx lil dan is-settur.

Dan għandu jagħmlu billi ma jimponix taxxi ġodda fuqu u billi niffaċilitaw il-ħruġ tal-visas għal dawk il-pajjiżi li m'humiex fl- Unjoni Ewropea.

Dawn jinkludu l-istudenti li ġejjin miċ-Ċina, mill-Asja, mir-Russja, mill-pajjiżi tal-Golf u mill-pajjiżi tal-lvant nofsani.

Settur ieħor li l-gvern qiegħed joħloq il-problemi fih huwa s-settur tar- ristoranti.

Dan ukoll huwa settur importanti ħafna għat-turiżmu ta' pajjiżna.

Pero` s'issa l-gvern għadu ma qalilna xejn fuq dak li se jagħmel dwar it-trattati tar-ristoranti.

Fis-settur tat-turiżmu Malta huwa l-aktar pajjiż għoli u l-aktar li huwa ntaxxat mill-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt pajjiżna għandu kważi 18% VAT f'kull settur mentri pajjiżi oħra li jikkompetu magħna għandhom VAT ta' 5% fuq ir-ristoranti tagħhom.

Sur President, jekk irid il-gvern għandu ċ-ċans sabiex jirranġa l-froġa li kien għamel meta nnegozja għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Nafu li pajjiżi oħra li nnegozjaw magħna sabiex jidħlu fl-Unjoni Ewropea - jiġifieri Ċipru, l-Ungerija, il-Polonja u s-Slovenja – irnexxielhom fit- trattati ta' adeżjoni, jinnegozjaw VAT ta' 5% fuq ir-ristoranti tagħhom.

Dawn il-pajjiżi rebħuha sal-31 ta' Diċembru ta' l-2007 mentri l-gvern Malti lanqas biss ipprova jinnegozja xi ħaġa bħal din!

B'hekk ħoloq problemi kbar f'dan is-settur għaliex għolla l-prezz tal-vaganzi kif ukoll il-prezz ta' l-ikel għat-turisti.

B'hekk sirna inqas kompetittivi mill-pajjiżi l- oħra, bil-konsegwenza li t-turisti għażlu li jmorru f'pajjiżi oħra li jikkompetu magħna.

Dawn il-pajjiżi daħlu magħna fl-Unjoni Ewropea iżda rnexxielhom jinnegozjaw VAT ta' 5%!

Sal-31 ta' Diċembru ta' din is-sena, il-gvern Malti għandu ċans li jħaddem dak li qed jissejjaħ il-kompromess ta' Lussemburgu.

Il-gvern għandu jindika lill-kummissjoni Ewropea f'liema oqsma jixtieq iniżżel ir-rata tal- VAT u b'hekk sal-31 ta' Diċembru tas-sena 2015, ikollna VAT iktar baxxa f'dawk is-setturi li nagħżlu aħna.

Min-naħa tiegħi diġa` kont staqsejt lis- segretarju parlamentari fil-ministeru tal-finanzi sabiex iressaq dawn it- talbiet u fosthom li jbaxxi l-VAT fuq ir-ristoranti, pero` dak iż-żmien, is- segretarju parlamentari kien qalli li għadu kmieni wisq.

Issa ż-żmien għaddej u għalhekk nixtieq nerġa' nitlob lill-gvern sabiex ibaxxi l-VAT fuq ir-ristoranti u b'hekk it-turiżmu f'pajjiżna jsir aktar kompetittiv.

Fil-fatt hemm studju li juri li jekk inbaxxu l-VAT fuq ir- ristoranti u jsir inforzar bis-serjeta` ħalli tinġabar il-VAT mingħand dawk li jevaduha, il-gvern jispiċċa jdaħħal iżjed VAT milli qed idaħħal bħalissa bi 18%.

Dan ikun ta' ġid għat-turiżmu tagħna u jkun ta' ġid għall-finanzi pubbliċi ta' pajjiżna.

Madankollu s'issa jidher li l-gvern m'għandu l-ebda ħjiel fuq jekk huwiex se jbaxxi l-VAT minn fuq ir-ristoranti.

Jidher li r- rapport li ressaq quddiemna s-segretarju parlamentari jitkellem biss fuq id- dettalji ż-żgħar u mhux fuq l-istampa kollha.

Sur President, jekk irridu nagħtu ħajja ġdida lill-ekonomija tagħna, irridu naraw kif se nsaħħu l-kumpanniji ż-żgħar għaliex is-sinsla ta' l-ekonomija tagħna hija proprju magħmula mill-kumpanniji ż-żgħar.

Allura jekk irridu nagħtuha ħajja ġdida, irridu ntaffu l-piżijiet li l-gvern stess qiegħed jimponi fuqha.

It-taxxi taċ-ċittadini qegħdin hemm sabiex igħinu fl- iżvilupp u l-istimolu ta' l-ekonomija tagħna u mhux biex ikunu ta' piż fuqha u jkissruha.

Ħaġa oħra inkwetanti hija dik li minn mindu dħalna fl- Unjoni Ewropea, tgħabbejna biss bil-piżijiet tagħha u dak li minnu stajna ngawdu ma ħadna xejn.

Dan l-aħħar kellna laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej fejn smajna ċar u tond fuq kemm qed nitilfu opportunitajiet ta' fondi mill-Unjoni Ewropea.

Dawn il-fondi nistgħu nġibuhom ukoll għall- qasam tal-kumpanniji u n-negozji ż-żgħar iżda jidher li m'aħniex qed nagħmlu hekk.

Jidher li l-gvern m'huwiex apprezzat.

Fil-verita` jien kont qed nistenna lis-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo jurina kif l- uffiċċju tiegħu huwa armat b'xi tliet impjegati li xogħolhom ikun biss dak li jaraw x'fondi nisgħtu nġibu mill-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq fondi tal-gvern Malti flimkien ma' fondi li ġejjin mill- Unjoni Ewropea.

Sur President, dawn il-fondi ġejjin direttament mil-Lussemburgu u għalhekk għandu jkollna mpjegati li ħsiebhom biss biex jidentifikaw liema huma dawk il-fondi li jistgħu jġibu lejn pajjiżna.

Pero` pajjiżna mhux hekk jaħdem iżda jaħdem bil-maqlub!

L-uniċi uffiċjali li għandna fil-ministeri tagħna ħsiebhom biss li jgħidu signor si għal kollox!

Ħsiebhom biss fuq kif se ndaħħlu r-regolamenti ta' sħubija u l-piżijiet tagħha mingħajr ma nieħdu l- benefiċċji li toffri l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa ħażin ukoll għas-settur li qed niddiskutu għaliex nafu li minn mindu dħalna fl-Unjoni Ewropea dan is- settur żdidulu biss ir-regolamenti u l-piżijiet.

Pajjiżi oħra daħħlu wħud mir-regolamenti fuq medda itwal ta' snin filwaqt li aħna – il-bravi li aħna - daħħalnihom aktar malajr.

Ovvjament dan ifisser aktar spejjeż u aktar problemi sabiex inħaddmuhom.

Sadanittant il- fondi ta' programmi mill-Unjoni Ewropea għall-qasam tal-kumpanniji ż-żgħar u medji, m'aħniex qed nagħmluhom bis-serjeta`.

Din hija xi ħaġa inkwetanti ħafna għaliex qiegħda titfa' lura settur tant importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna u li minnu jiddependi l-għajxien ta' eluf ta' familji Maltin u Għawdxin.

Il-gvern qiegħed ikun ta' xkiel u ta' piż kbir fuq dan is-settur minflok ma jara kif jista' jgħinu jiżviluppa.

Sur President, nagħlaq id-diskors tiegħi fuq l-iskejjel ta' l-Ingliż.

Kif għedt aktar qabel, f'dawn l-aħħar ġimgħat l-iskejjel ta' l-Ingliż kellhom iqattgħu l-ħin tagħhom jimlew il-karti għad-dipartiment tat-taxxi u jgħidulhom kemm taw lil kull familja li ospitat xi studenti fid-dar tagħha.

Fil-fatt kien hemm tmien ħaddiema jaħdmu fuq dan ix-xogħol meta lil dawn il-ħaddiema stajna wżajnihom sabiex jagħmlu marketing għas-suq tagħna u jattiraw aktar studenti barranin.

Stajna wżajnihom ħalli jlestu l-iskejjel għas-sena d-dieħla u sabiex jaraw kif se jkabbru dan is-settur.

Minflok qegħdin naħlu ħafna enerġija u flus minn tal-kumpanniji ż-żgħar fuq regolamenti li qed jimponi fuqhom il-gvern preżenti.

B'dan il-mod qegħdin nitfgħu l-ekonomija lura u qed inkissru lin-negozjanti ż-żgħar.

Jekk irridu nitfgħu l-ekonomija 'l quddiem hemm bżonn li nagħmlu l-affarijiet kif suppost u nagħmlu l-affarijiet skond il-liġi.

Naqbel li għandu jkun hemm il-ħlas tat-taxxa imma t-taxxi m'għandhiex tkun tali li tkisser lil dan is-settur għaliex meta nkissru lil dan is-settur, inkunu qed inwaddbu lill-pajjiż kollu lura!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, għal darba oħra qegħdin ningħataw l- opportunita` sabiex niġu f'din il-Kamra u nanalizzaw dak li ġie mplimentat miċ-ċarter Ewropew għan-negozji ż-żgħar.

Dan ir-rapport ikopri s-sena li għaddejna minnha.

Fih insibu l-analiżi ta' dak li sar u safejn wasal ix- xogħol fuq 46 inizjattiva li hemm elenkati fuq għaxar temi differenti.

Insibu wkoll ir-rapport li għamlu ħames working groups waqt din il- konferenza.

Allura jien se nkun qed nitkellem fuq xi punti differenti li joħorġu minn dan l-istess rapport li għandna quddiemna.

Fil-fehma tiegħi diskussjoni bħal din għandha importanza kbira għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq settur li joħloq l-impjiegi u li jagħmel parti importanti mill-mutur ekonomiku ta' pajjiżna.

Dan huwa settur li għandu bżonn kull attenzjoni għaliex huwa settur fraġli ħafna u kull ċaqliq fil-klima ekonomika, kemm lokali kif ukoll internazzjonali, jistgħu jeffettwawh bil-kbir.

Hawnhekk qed ngħidu li anke l-iċken bidla fis-suq internazzjonali tista' teffettwa l-oqsma ekonomiċi tas-self-employed iż- żgħar kif ukoll lill-industrija tagħna.

Illum il-ġurnata dan li qed ngħid igħodd aktar minn qatt qabel minħabba li pajjiżna qiegħed jikkompeti f'suq aktar miftuħ u fi swieq b'kompetizzjoni sfrenata.

Meta qed nitkellmu fuq l-SMEs qed nitkellmu fuq il-maġġoranza assoluta tan-negozji kollha li nsibu f'pajjiżna.

Allura toħroġ aktar ċara l-importanza li nieħdu ħsieb dak li għandna kif ukoll li ntejbu dak li qed noffru.

Fl-istess waqt għandu jkollna klima ekonomika li tkun tista' tressaq lejn pajjiżna xogħol u investiment ġdid.

Meta jitwettaq dak li hemm f'dan ir-rapport, żgur li dan is-settur ikun jista' jimxi aħjar u jkun jista' jaħdem aktar liberu.

Sur President, il-fatt li dan iċ-charter ġie adottat ukoll mill-pajjiżi kollha membri ta' l-Unjoni Ewropea jurina kemm dan is-settur huwa l- pilastru ta' l-ekonomija in ġenerali, jiġifieri mhux biss ta' pajjiżna biss iżda anke ta' l-Ewropa kollha.

Għalhekk għandna nagħtu l-importanza kollha liċ-charter Ewropew għall-SMEs.

Naħseb li ħadd ma jista' jiċħad iż- żmenijiet diffiċli li bħalissa għaddej minnhom pajjiżna.

Jidher li f'din is-sitwazzjoni issa ilna daqsxejn mhux ħażin, u naħseb li ħadd ma jista' jinnega s-slowdown kbir li hawn f'pajjżna.

Ftit tax-xhur ilu kellna lill- Profs.

Edward Scicluna li tkellem dwar dak li għaddej minnu pajjiżna.

Fil- fatt f'rapport fuq ġurnal il-Profs.

Scicluna qal hekk:

"Edward Scicluna does not miss his words in describing the prevailing economic situation.

The country is experiencing one of the longest, if not a very deep one, recessions since world war II.".

Min-naħa l-oħra jkollna lil min qed imexxi lil pajjiżna li jipprova jagħti stampa kompletament differenti ta' dak li għaddej f'pajjiżna.

Għal dawn in- nies m'għandniex sitwazzjoni ta' recession kif ukoll ta' slowdown ekonomiku f'pajjiżna.

Għalihom kollox miexi tajjeb u kollox għaddej fuq ir-rubini!

Qiegħed jinħoloq ix-xogħol u qiegħed jinħoloq investiment ġdid minn barra.

Iżda meta titkellem man-nies tat-triq issib li s-sitwazzjoni hija totalment differenti.

Sur President, għandna s-self-employed li qegħdin ukoll f'sitwazzjoni diffiċli.

Forsi ssib min jgħidlek li minkejja s-sitwazzjoni li qegħdin fiha, is-self-employed xorta waħda ma jwaqqfux l-operat tagħhom.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn l-istatistika nsibu li n-numru tas-self-employed baqa' dejjem kostanti.

Pero` kulmin ġej mis-settur jaf li m'hijiex xi ħaġa faċli li inti taqbad u tagħlaq il-bieb tan-negozju tiegħek.

Ma rridux ninsew li dawn ikunu nvestew kull sold li kellhom fin-negozju tagħhom, kif ukoll għandek il-maġġoranza tas-self-employed iż-żgħar li jkunu marbuta ma' banek fuq loans li jkunu ħadu magħhom sabiex jiftħu u jkabbru n-negozju tagħhom.

Sur President, ninsabu għaddejin minn żmenijiet fejn il-piżijiet tat-taxxi baqgħu jiżdiedu sena wara l-oħra, fejn il-flus fl-idejn naqqsu ħafna u allura naqas l-infiq tan-nies.

Kif jista' jkun li l-ispending power tan- nies ma jonqosx meta t-taxxi dejjem jogħlew mentri l-pagi baqgħu l-istess?

Kif jistgħu ma jonqsux il-flus fl-idejn meta jkollok pensjonanti li jieħdu ftit ċenteżmi bħala żieda u mbagħad il-ħajja togħlielhom daqs ħaddieħor?

Xi ngħidu mbagħad għall-ispejjjeż tal-gvern li kulma jmur dejjem qed jogħlew?

Għandna gvern li sabiex isodd il-ħofor li qiegħed joħloq huwa stess, qiegħed idur fuq il-poplu għaliex għalih dan huwa s-soluzzjoni ta' dawn il- problemi.

Allura jibqa' jgħabbi lill-poplu bit-taxxi għal sena wara l-oħra u għal budget wara ieħor.

Eżempju ċar ta' dan huwa l-każ tal-fuel.

Kellna min ħaseb f'din il-Kamra li l-gvern għamel xi bravura meta neħħa l-hedging agreement pero` illum jidher li qed inbatu l-konsegwenzi ta' dik il- bravura.

Fil-fatt illum il- ġurnata qegħdin nesperjenzaw ta' spiss żidiet fil-prezz tal-petrol, tad-diesel u anke ta' l-elettriku.

Dan il-piż qiegħed jitgħabba bih il-poplu kollu kif ukoll is-setturi kollha li jħaddmu l-ekonomija ta' pajjiżna.

Mela f'nifs wieħed ngħidu li rridu nżidu l-kompetittivita` tagħna ħalli nlaħħqu mal-kompetizzjoni li ġejja minn barra u mbagħad fl-istess nifs, inkomplu ngħabbu lill-industrija u lis- setturi tal-kummerċ b'dawn il-piżijiet ġodda.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Dawn mhux talli qatt ma ġew bħalma kienu fl-1997 iżda baqgħu jisparaw 'il fuq, b'surcharge ta' 5% li qiegħda tiġi mwaddba fuq kulħadd, anke fuq dawk li ma jifilħuwhiex!

Sur President, jien ġej minn distrett fejn il-maġġoranza tan-nies huma ħaddiema bil-paga minima, pensjonanti u b'persuni li ma jaħdmux.

Għaldaqstant xbajt niltaqa' ma' familji li kollha jgħiduli bid-diffikulta` li qed isibu sabiex iħallsu l-kont tad-dawl u l-ilma.

Dawn il-familji qegħdin jispiċċaw bla servizz tad-dawl għaliex mhux qed jirnexxielhom iħallsuh u dan mhux sewwa.

Issa dawn ma jħallsux il-kontijiet tagħhom mhux b'kapriċċ iżda minħabba d-diffikultajiet li jkunu jinsabu fihom.

Pero` milli jidher dawn id-diffikultajiet niltaqgħu magħhom biss aħna ta' l- oppożizzjoni!

Madankollu jekk irridu naraw x'inhi r-realta` vera hemm bżonn li mmorru fid-djar tan-nies u nisimgħu dak li għandhom x'jgħidulna.

Statistika li ħarġet ftit tal-ġranet ilu mill-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika qiegħda turina kif għal darb'oħra hemm żieda oħra fir-retail price index.

Din l-istatistika qiegħda titkellem fuq perjodu ta' 32 xahar.

Minn dawn it-32 xahar insibu li kien hemm 22 xahar li fihom kien hemm żieda fil-prezzijiet, mentri fl-għaxar xhur l-oħra kien hemm ċaqliq 'l isfel.

Minn dawn l-għaxar xhur li fihom rajna ċaqliq 'l isfel fil- prezzijiet insibu tliet xhur minnhom li kienu fix-xahar ta' Jannar.

Ovvjament dan għaliex dan il-perijodu huwa magħruf għas-sales li jkun hawn u allura b'hekk il-prezzijiet jinżlu 'l isfel.

Sur President, dawn l-affarijiet irridu nagħtu kashom jekk ma rridux nibqgħu naraw aktar familji fi stat ta' faqar.

U din hija xi ħaġa li kulma jmur qiegħda tikber fostna l-Maltin u l-Għawdxin.

Hija ħaġa ċerta li ż- żidiet li qed ikollna fil-prezz tal-fuel qegħdin jikkawżaw żieda fl- inflazzjoni u allura qed ikomplu jnaqqru l-livell ta' l-għajxien tal- familji tagħna.

Dawn il-piżijiet tgħabba bihom kulħadd, jiġifieri familji, pensjonanti, is-setturi ekonomiċi u s-self-employed iż-żgħar.

Bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni għall-industrija xbajt niltaqa' ma' imprendituri li kollha jilmentaw miegħi fuq kif l-ispejjeż tal-gvern qegħdin dejjem jiżdiedu.

U dan qiegħed jiġri minkejja li jkollna min jiftaħar li rridu nżidu l-kompetittiva` ta' pajjiżna u allura ta' l-industrija.

Fil-fehma tiegħi l-gvern huwa fid-dover li ma jibqax rieqed fuq din il- kwestjoni.

Ma jistax ikun li jkollna gvern li jum wara l-ieħor ikompli jgħabbi lill-industrija bi spejjeż ġodda.

Donnu saret drawwa li kull tant ġranet noħorġu ngħidu li għola l-petrol, għola l-unleaded petrol u għola d- diesel, li tant huwa importanti għall-industrija.

Fuq dan li qed ngħid xtaqt nikkwota dak li qal is-Sur Wilfred Kenely, id-direttur ġenerali tal- Federation of Industry f'Ġunju li għadda.

Is-Sur Kenely qal hekk:

"The fuel price hike has had an unprecedented effect on local industry.

To further aggravate matters, the increasing fuel costs has coincided with an increase in government induced costs.

This has happened at a time when industry is still adjusting to new government induced costs such as the eco-contributions, water and electricity surcharges and airport taxes.".

Sur President, dan il-kliem ħareġ minn fomm persuna li taf b'dak li qed jiġri f'settur importanti ħafna għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Nitkellmu fuq kif se nżidu l-kompetittivita` tagħna iżda mbagħad naraw – kif qal is- Sur Kenely stess - li l-industrija tagħna qiegħda tiġi mxekkla u megħjuna mill-inqas.

Ftit ġimgħat ilu l-World Economic Forum ippubblikat lista tal- pajjiżi fejn qed turi kif dawn marru matul din is-sena fil-growth competitiveness tagħhom.

Għal darb'oħra pajjiżna qiegħed ikompli nieżel 'l isfel.

Fis-sena 2003 Malta kienet tinstab fid-19-il post fil- kompetittivita` mentri s-sena l-oħra nżilna fit-32 post. Barra minn hekk din is-sena komplejna neżlin 'l isfel u ninsabu fil-35 post.

Naħseb li dan m'huwiex sinjal inkoraġġanti, l-aktar meta tħares lejn dawk il-pajjiżi li ssieħbu magħna f'Mejju tas-sena l-oħra.

Ovvjament dawn il- pajjiżi kollha tejbu l-pożizzjoni tagħhom u dan għamluh minkejja li telqu warajna.

Fil-fatt Ċipru mxew 'il quddiem b'erba' pożizzjonijiet, ir- Repubblika Ċeka tejbet il-pożizzjoni tagħha b'żewġ postijiet, is-Slovakkja tejbet il-pożizzjoni tagħha b'żewġ postijiet u l-Polonja tejbet il- pożizzjoni tagħha b'disa' postijiet.

Allura dawn il-pajjiżi kienu ppreparati aħjar minna għall-isfidi li offriet l-Unjoni Ewropea?

Sur President, xtaqt nerġa' ndur ftit fuq il-prezz tal-fuel għaliex naħseb li bħalissa dan huwa suġġett li qiegħed fuq fomm kulħadd.

Li jkollok karozza llum il-ġurnata m'għadhiex kapriċċ anzi saret bżonn.

Barra minn hekk il-ħolma ta' kull żagħżugħ u żagħżugħa li jaqbdu jaħdmu hija li jkollhom karozza.

Pero` b'dak li qed jiġri llum qiegħed jagħmilha aktar diffiċli li wieħed ikollu karozza u dan minħabba l-prezzijiet tal-fuel li dejjem qed jogħlew.

Niftakar li 20 sena ilu konna nimlew it-tank tal- karozza b'Lm5, mentri llum b'Lm5 lanqas biss iċċaqlaq il-gauge tat-tank!

F'Ottubru ta' l-2001 meta l-gvern iddeċieda li l-prezz tal-fuel għandu jitla' u jinżel skond il-prezz internazzjonali, konna nħallsu 20c1 għal kull litru diesel u 37c5 għal kull litru unleaded petrol.

Minn dakinhar iż-żidiet fil-prezz tal-fuel kienu kontinwi, ġimgħa wara l- oħra u xahar wara l-ieħor.

Fil-fatt l-aħħar żieda rajniha ftit tal-ġranet ilu, fejn illum trid tħallas 41c8 ta' litru diesel u 47c5 ta' litru petrol.

Allura qed ngħidu li minn dikinhar 'il hawn id-diesel għola b'aktar minn 108%.

Fil-fehma tiegħi, dawn huma żidiet esaġerati meta nqisu li l-petrol u d-diesel huma xi ħaġa ta' kuljum, li jużawha l-familji kollha, il-pensjonanti u l-industrija in ġenerali.

Tajjeb ngħidu li mill- prezz tal-petrol u d-diesel irridu nħallsu l-VAT u d-dazju.

Mir-riċerka li għamilt sibt li 50.7% ta' dak li jħallas il-konsumatur meta jixtri l- unleaded petrol imur għand il-gvern f'taxxi tal-VAT u dazji, filwaqt li 45% tal-petrol u tad-diesel imorru f'taxxi tal-VAT u dazji!

Sur President, issa nixtieq nagħti ħarsa lejn dak li ġabar il-gvern minn fuq il-poplu.

Illum ħarġet statistika min-National Statistics Office u se nikkwota daqsxejn minnha.

It-total ta' taxxa li ġabar il-gvern fl-2004 kien ilaħħaq is-somma ta' Lm638 miljun.

Erba' snin qabel l-ammont ta' taxxa li ġabar il-gvern kien ta' Lm481 miljun jiġifieri rajna żieda ta' 33% fuq perijodu ta' erba' snin.

Bħala taxxi diretti, fl-2004 il-gvern ġabar is-somma ta' Lm227 miljun mentri fl-2000 ġabar is-somma ta' Lm157 miljun.

Mela hawnhekk qed naraw żieda ta' 45% fuq perijodu ta' erba' snin.

Minn taxxi indiretti mbagħad, bħall-VAT u taxxi relatati, il-gvern ġabar is- somma ta' Lm285 miljun matul is-sena li għaddiet mentri erba' snin ilu ġabar is-somma ta' Lm214 miljun.

Dan ifisser żieda ta' 34% fuq perijodu ta' erba' snin.

Bħala kontribuzzjonijiet tas-sigurta` soċjali, il-gvern ġabar is-somma ta' Lm126 miljun matul is-sena li għaddiet mentri erba' snin ilu ġabar is-somma ta' Lm109 miljun, li jfisser żieda ta' 16% fuq perijodu ta' erba' snin.

Tajjeb li nfakkru wkoll fiż-żieda esaġerata fil-ħlas tal-bolla fil-perijodu ta' bejn l-1999 u l-2000.

Dakinhar il-gvern iddeċieda li jgħolli l-bolla minn one-twelfth tal-paga għal one-tenth tal-paga.

Illum il-ġurnata din iż-żieda qisha ntesiet.

Sur President, issa ħalli naraw ftit x'kien il-ġbir ta' taxxi matul l-aħħar tmien xhur.

Ħalli nibda bit-taxxa diretta, jiġifieri bl-income tax.

Mela fl-ewwel tmien xhur tas-sena 2002 il-gvern kien ġabar Lm106.8 miljun pero` din baqgħet tiżdied għal sena wara l-oħra sakemm illum wasalna għas-somma ta' Lm121 miljun.

Jekk nieħdu l-bolla tas-sigurta` soċjali, insibu li fuq l- istess perijodu kellna żieda ta' Lm2 miljun iktar.

Imbagħad għandna l- famuża VAT, fejn matul l-aħħar snin għoliet minn 15% għal 18% għal fuq il- prodotti kollha.

Fuq is-servizzi rajna li fl-ewwel tmien xhur tas-sena 2002 inġabru Lm75.4 miljun mentri din is-sena - minn Jannar sa Awissu – diġa` nġabru Lm104 miljun.

Meta tara kemm żdied id-dħul tal-gvern mit-taxxi diretti u indiretti, tispiċċa tgħid li bilfors ikun hawn dawn l-islowdowns fl-ekonomija u fin- negozji ta' pajjiżna.

Il-flus fl-idejn nixfu u jekk mhux se jsir tentattiv sabiex in-nies ikollhom aktar flus fl-idejn x'jonqfu, se jkun diffiċli ħafna sabiex ir-rota terġa' tibda ddur.

Dan kollu li għadni kemm semmejt huwa kollu frott tat-tmexxija ta' gvernijiet Nazzjonalisti, wieħed wara l- ieħor, fejn il-kultura tagħhom dejjem kienet dik ta' money no problem u li d-djun li nagħmlu jħallsuhom uliedna, kif fil-fatt qiegħed jiġri llum.

Fil- fatt id-djun li saru qed iħallsuhom uliedna u se jkomplu jħallsuhom huma għaliex il-ħofra tant kibret li jridu jgħaddu bosta snin oħra qabel ma jirnexxielna nħallsuhom.

Gvern Nazzjonalista qiegħed iżid it-taxxi ma' kull nifs li jieħu, qiegħed ibigħ l-assi tal-pajjiż u qiegħed ikompli jissellef sabiex iżid id-dħul tiegħu.

Fl-ewwel tmien xhur ta' din is-sena d-dħul tal-gvern kien jammonta għal Lm645.4 miljun.

Fl-istess perijodu l-ammont ta' ġbir tal-gvern kien jammonta għal Lm467.4 miljun, jiġifieri kellna żieda ta' Lm178 miljun.

Meta mbagħad nagħtu ħarsa lejn l-infiq tal-gvern insibu li fl-ewwel tmien xhur ta' din is-sena dan kien jammonta għal Lm627.6 miljun filwaqt li tliet snin ilu dan kien jammonta għal Lm533 miljun, jiġiferi żieda ta' Lm94 miljun.

Sur President, parti minn din is-somma marret sabiex inħallsu l-interessi u l-ispejjeż fuq id-djun.

Fil-fatt f'dawn l-ewwel tmien xhur tas-sena ħallasna Lm57 miljun f'debt servicing.

Pero` xorta waħda ma naqbilx li niġbru t-taxxi bil-mod ta' kif qed niġbruhom sabiex imbagħad nonfquhom fuq imgħaxijiet, interessi u fuq debt servicing ta' djun li nkunu għamilna.

Xtaqt ngħid ukoll xi ħaġa fuq il-mod ta' kif il-gvern qiegħed jonfoq flus il-poplu.

Il-gvern qiegħed jonfoq dawn il-flus bla kontroll u bl-addoċċ.

Il-poplu żgur li ma jridx jara hekk iżda jippretendi li flusu jintnefqu bil- għaqal u fl-aħjar interess ta' l-istess pajjiż.

Madankollu t-tmexxija tal- gvernijiet Nazzjonalisti bid-diversi konsulenzi u awtoritajiet li ħolqu m'huma qed ifissru xejn għajr żieda esaġerata fl-ispiża ta-gvern.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Onor. Agius, se tibqa' in possession?

ONOR.

CHRIS AGIUS: Iva, se nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Issa nsejjaħ lis-Segretarju Parlamentari biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 12 ta' Ottubru, 2005 fis-6.00 p.m. b'din l- aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Diskussjoni dwar l-Implimentazzjoni taċ-Ċarter Ewropew għan-Negozji Żgħar - X'sar? - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Privattivi Industrijali u d- Disinni - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Vjolenza Domestika - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Liċenzi tal-Kummerċ – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar Azzjonijiet Ġudizzjarji (Miżuri Varji) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, naħseb li f'pajjiżna kulħadd huwa ppreokkupat bil-mod kif qed jogħla d-diesel, il-petrol u r-riżorsi l-oħra li jiġu miż-żejt u dan qed iħalli effett negattiv fil-pajjiż.

Dan qed jeffettwa lill-familji għax filwaqt li l-ħajja u s-servizzi bħad-dawl u l- ilma dejjem qed jogħlew, il-pagi qed jibqgħu l-istess.

Anke l-industrija qed ikollha piż żejjed fuqha u l-konsegwenza ta' dan kollu hi li l-pajjiż qed imur lura.

Il-membri tan-naħa tal-gvern igħidu li dawn il-problemi ġejjin mill-għoli taż-żejt barra minn pajjiżna.

Imma din hija verita`?

Jien ngħid li din m'hijiex kollha verita`.

Huwa veru li qed jogħla ż-żejt minn barra imma huwa veru wkoll li ma kienx minħabba dan il-fattur biss li l-gvern kellu jgħolli d-dawl u l-ilma, id-diesel u l-pitrolju.

Il-verita` hi li snin ilu kien hemm ippjanar ħażin, nuqqas ta' ppjanar serju u nuqqas ta' viżjoni mill-gvern Nazzjonalista jiġifieri dan l-għoli fil-prezzijiet kien ikkawżat minħabba f'hekk ukoll.

Per eżempju, kulħadd jiftakar li l-pjan li kellu gvern Nazzjonalista kien li f'Delimara jkollna power station li tkun kapaċi tilqa' għad-domanda li hemm bżonn.

Saħansitra kien qal li kien se jagħlaq il-power station tal-Marsa u b'hekk niffrankaw anke mit-tniġġis li din tikkawża.

Issa x'għandna llum?

Fiex wasalna?

Tant kien hemm pjan ħażin li llum qegħdin fi stat li l-generators li suppost jintużaw f'każ ta' emerġenza għal ftit żmien, meta jkun hemm ċerta domanda, dawn qed jintużaw b'mod regolari.

Issa dawn jaħlu ammont kbir ta' fuel li m'huwiex vijabbli u minħabba f'hekk spiċċajna nimportaw ħafna aktar żejt biex inlaħħqu mad- domanda.

Dan huwa nuqqas ta' ippjanar tajjeb li jfisser aktar spejjeż u dan kollu qed ibatih il-poplu.

Sur President, każ ieħor ta' nuqqas ta' ippjanar hu meta l-gvern aċċetta li jilħaq ċerti standards rigward it-tniġġis ta' l-arja pero` matul iż- żmenijiet m'għamel xejn biex jibda jilqa għal din l-isfida.

Il-gvern suppost li kien għamel filters għal dan il-għan pero` dawn ma sarux bil konsegwenza li biex nilħqu dawn l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea qed ikollna nużaw żejt b'inqas sulphur li jiswielna madwar Lm4 miljun extra fis- sena.

Mela dawn qed ikollna nħallsuhom għax ma kienx hemm ippjanar serju.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-hedging agreement.

Inti tagħmel il-hedging agreement meta tkun taf li l-prezz taż-żejt se jibda jogħla pero` l-gvern qal li ma kienx il-mument li dan jagħmlu.

X'jiġifieri ma kienx il-mument?

Jekk tkun taf li ż-żejt dejjem se jibqa' jogħla u l-esperti qed jgħidu li se jibqa' tielgħa sa 40 sena oħra, kif ma' tagħmilx hedging agreement?!

Issa skond l-esperti ir-riżorsi taż-żejt se jispiċċaw ukoll.

Pero` l- gvern donnu qed jieħu pjaċir illi għola ż-żejt għax b'hekk jieħu d-dazju fuqu.

Aktar ma jogħla ż-żejt aktar idaħħal dazju pero` dak id-dazju mhux qed jagħti xi ħaġa lura lill-familji jew lill-industrija biex jagħmel tajjeb għall-għoli tad-dawl u tal-ħajja.

Għalhekk spiċċajna f'sitwazzjoni fejn il-gvern qed jieħu pjaċir idaħħal dazju iktar minn fuq l-għoli taż- żejt pero` mbagħad m'hu qed jagħti xejn lura biex isolvi l-problemi serji li għandna fil-pajjiż.

Fl-opinjoni tiegħi huwa mportanti li nħarsu 'l quddiem anke fejn jidħol hedging agreement.

Dan qed ngħidu għax wieħed għandu jieħu vantaġġ minn din is-sitwazzjoni li għandna llum u jipprova jġib iż-żejt bi prezz irħis.

Hawnhekk ta' min ikun jaf li l-gvern waqqaf kumitat biex jieħu ħsieb il- hedging imma dan qed jużah biex jinħeba warajh u jwaħħal fih u xejn iktar.

M'hu veru xejn li qed jiffunzjona dan il-kumitat, imma issa ħalli mmorru għal qasam importanti fejn jidher ċar li dan il-gvern lanqas jaf x'inhu jiġri fih.

Sur President, il-gvern m'għandu l-ebda strateġija fejn tidħol renewable energy.

Aħna marbutin ma' l-Unjoni Ewropea li persentaġġ mill-enerġija li nipproduċu trid tkun renewable energy.

Issa dan għandna nagħmluh mhux għax aħna marbutin biss li nipproduċu din it-tip ta' enerġija imma wkoll għax kif diġa` għedt, ir-riżors taż-żejt dejjem qed jonqos u allura rridu nsibu alternattivi oħra.

Dan apparti li din it-tip ta' enerġija tħalli inqas impatt fuq l-ambjent.

Għalhekk f'dan il-qasam irridu nibdew ninvestu minn issa biex imbagħad ma nsibux il-problemi kollha ma wiċċna minn hawn u ftit żmien ieħor minħabba li ma jkunx hawn żjut.

Irrid insemmi xi ħaġa oħra li dan il-gvern seta' jagħmel pero` għadu m'għamilhiex.

Issa jien nitolbu biex jagħmilha immedjatament f'ġieħ l- interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu, għax jekk ma jeħux passi issa f'dan il-pajjiż se nispiċċaw f'sitwazzjoni li ma nafx kif noħorġu minnha.

Huwa importanti li wieħed jeduka dwar kif għandu jintuża l-elettriku u dwar it-tip ta' makkinarju li għandu jinġieb f'pajjiżna.

Dan it-tip ta' makkinarju għandu jkun ċertifikat bħala wieħed effiċjenti u hawnhekk nixtieq nappella lill-gvern biex jieħu passi l-aktar fil-qasam li għandu x'jaqsam mal-heating u l-cooling, għaliex persentaġġ kbir ta' l-enerġija jinħela biex insaħħnu jew inkessħu permezz ta' heaters u air-conditioners.

Jien nitlob lill-gvern biex immedjatament jieħu passi ħalli kulmin jibni bini ġdid jibda jagħmel użu mis-solar energy.

B'dan il-mod nibdew innaqqsu mil-load fuq il-power station bir-riżultat li nixtru inqas żejt u l-poplu ma jkollux il-burden tas-surcharge li għandna bħalissa.

Għalhekk dak li jkun jiffranka wkoll minn dak li jkollu jħallas għall-enerġija.

Għaldaqstant wieħed irid jara li l-bini l-ġdid li għad irid jinbena jkun ippjanat b'tali mod li jaħseb għall-konsum ta' l-enerġija.

Huwa mportanti wkoll li immedjatament nagħmlu mezz li kull bini jkollu l-bir tiegħu biex niffrankaw l-ilma.

Wara kollox qed nużaw ħafna dawl biex nikkonvertu l- ilma baħar għall-ilma ħelu u allura b'dan il-mod inkunu wkoll qed nipproteġu l-aquifer.

Huwa importanti ħafna li l-gvern juri li għallinqas fejn tidħol effiċjenza jaġixxi b'mod li jkun short-term u mhux long-term, biex jara li d-domanda tonqos minn fuq il-power station.

B'dan il-mod jiffranka l-flus kemm il-gvern kif ukoll il-poplu Malti u Għawdxi.

Huwa importanti li fejn tidħol effiċjenza ma noqogħdux nistennew imma nibdew immedjatament.

Sfortunatament m'għandna l-ebda policy dwar renewable energy u dan minkejja li nparlaw ħafna dwarha.

Għalhekk irridu nibdew minn issa nfittxu oqsma li jistgħu jintużaw f'pajjiżna bħala enerġija alternattiva.

Hemm ċerti sistemi li m'humiex tajbin għal pajjiżna minħabba s-sitwazzjoni tagħna, minħabba l-pajjiż li huwa żgħir u minħabba ċerti affarijiet oħra pero` żgur li wieħed għandu jikkonsidra l-ġenerazzjoni tad- dawl mir-riħ u anke mis-sistema tas-solar energy.

Huwa importanti li immedjatament ikollna policy u nibdew naħdmu ħalli naraw x'se nagħmlu.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif għandna ċentru ta' research ta' Awstrjak ma' l-Enemalta f'Birżebbuġa dwar is-solar energy u għadna ma ħriġna b'xejn ġdid.

Ma nistax nifhem kif minkejja li għandna dan iċ-ċentru ma mxejna xejn 'il quddiem meta pajjiżi viċin tagħna mxew ferm f'dan il-qasam.

Donnu li aħna qed nibqgħu nħarsu lejhom u ma nagħmlu xejn.

Għalhekk huwa importanti li jkun hemm strateġija.

Hawn irrid ngħid li ilu jintqal li se jkun hemm policy pero` dwar dan ma sar xejn.

Tant m'hu qed jiġri xejn li f'diskors li kien sar min-naħa tal-gvern intqal li fil-power station - din suppost kellha tipprovdi l-enerġija għal dawn iż-żmeniijet - għandna problemi tant kbar li se jkollna nagħmlu power station oħra li tiġi tiswa bejn Lm250 miljun u Lm300 miljun.

Din hi l-istrateġija, sempliċement qalu li se jkollna bżonn power station oħra!

Ma kien hemm l-ebda pjani dwar enerġija sostenibbli.

Lanqas policy dwar renewable energy m'għad għandna, jiġifieri żgur li ma ħasbux dwar din il-biċċa xogħol.

Pero` issa x'inhi l- problema l-kbira li qed tikber u li se jkollha konsegwenza kbira fuq il- poplu u fuq l-industrija tal-pajjiż?

Sur President, bħalissa l-Enemalta qed tistma li din is-sena se jkollha bżonn iddaħħal madwar Lm50 miljun aktar minħabba l-ispejjeż li se jkollha.

Dawn minn fejn se ġġibhom?

Min se jħallas għalihom?

Jidher ċar li l- futur ma tantx huwa sabiħ għall-poplu Malti u Għawdxi.

Jidher li se jħallas il-poplu għax meta jagħmel żball il-gvern - bħal meta għamel żball għax ma kellux strateġija meta għamel il-power station ta' Delimara li suppost laħħqet mad-domanda kollha tal-pajjiż - jispiċċa jħallas l- ispejjeż il-poplu.

Meta għola ż-żejt, min ħallas għalih?

Il-poplu.

Mela tajjeb, il-poplu jħallas dejjem hu!

Min hu responsabbli qatt ma jħallas, u dan m'huwiex sewwa!

Xi ħaġa ta' l-aħħar li rrid insemmi hija li dan l-aħħar il-gvern kien indika li se jixtri generators li jaħdmu bid-diesel u issa ħarġet tender.

Għaliex ħarġet din it-tender?

Jien ma nafx x'inhu jiġri.

Li rrid ngħid hu li m'hemm l-ebda ippjanar u hemm bżonn li nżidu d-domanda.

Bilfors irridu nżidu d-domanda għax fil-power station hemm problemi kbar u ma tistax tlaħħaq għad-domanda.

Kif diġa` għedt spiċċajna qed nużaw makkinarju b'mod kontinwu li suppost jintuża biss f'każ ta' emerġenza.

Dan il-fatt juri li għandna problemi kbar.

Rigward din it-tender għall-generators irrid ngħid li jien ma nistax nifhem kif ma kienx hemm imqar ħjiel li għandna nipprovaw immorru għal renewable power plant.

Il-kelma "renewable" ma tidher imkien.

Issa jien naħseb li kieku kien hemm xi ħaġa li tindika li se tiġi kkonsidrata r-renewable energy, forsi xi ħadd kien jagħżel biex jagħmel wind farm fuq il-baħar.

Ftit tas-snin ilu dan ma kienx possibbli li jsir f'ċertu fond pero` llum huwa possibbli.

Mela hemm il-possibilita` li Malta jkollha wind farm fuq il-baħar, u naħseb li din tkun move fid-direzzjoni t-tajba.

Fl-istess ħin irridu wkoll niżviluppaw is-sistema tas-solar energy, għax fortunatament, f'pajjiżna xemx għandna ħafna.

Għandna ħafna riħ ukoll u jekk mhux se nibdew nużaw dawn ir-riżorsi naturali, naħseb li se jkollna problemi kbar 'il quddiem.

Qabel nagħlaq irrid ngħid li jidher li l-gvern qed juri li m'għandux strateġija.

Tant m'għandux strateġija li ħareġ tender li tindika b'mod ċar li l-pajjiż qiegħed f'sitwazzjoni mwiegħra f'dak li għandu x'jaqsam ma' ġenerazzjoni ta' dawl.

Kif diġa` għedt, minħabba d-domanda ninsabu f'sitwazzjoni fejn qed jintuża b'mod kontinwu makkinarju li suppost jintuża biss f'każ ta' emerġenza u dan qed jiġi jiswiena spejjeż kbar li se jkollu jħallas għalihom il-poplu.

Barra minn hekk mhux qed naħsbu għall-quddiem meta jispiċċa l-fuel jew inkella meta dan ikun għoli ħafna.

Mela jidher ċar li sfortunatament dan il-gvern m'għandux strateġija u allura f'isem il- poplu nitolbu biex iwarrab għax se jpoġġi lill-pajjiż u lill-poplu kollu f'sitwazzjoni li ma nafx kif se joħorġu minnha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, il-bieraħ il-prim ministru, kif kien fid-dmir li jagħmel, għamel stqarrija fuq iż-żjara tiegħu fl-Istati Uniti u jien, kif kien dmir min-naħa tiegħi, għamilt sensiela ta' mistoqsijiet dwar dan is-suġġett.

Li kelli nagħsar dak li ntqal fit-tweġibiet ngħid li ċerti mistoqsiijet ġew imwieġba u oħrajn il-prim ministru dar magħhom b'mod pjuttost evażiv, Iżda li jinkwetani huwa li fir-rigward tal-mistoqsija li għamiltlu dwar id-double taxation agreement ma' l-Istati Uniti, saħansitra pprova, għallinqas fil-fehma tiegħi, jimmiżlijdja lill-Kamra.

Biex niġġustifika l-akkuża li qed nagħmel se ngħid għaliex.

Quddiemi għandi rough unedited transcript tad-diskors tal-prim ministru fejn qal li d-double taxation agreement waqa' għax dak iż-żmien kellna liġijiet finanzjarji taħt il-Malta Investment Business Act li kienu taħt ir-reġim l-antik.

Qal ukoll li l-ex-ministru John Dalli dak iż-żmien kien telaq għal-laqgħa ma' Dr Guttentag, tax consultant jew counsellor tad- dipartiment tat-teżor Amerikan – qed nikkwota dejjem id-diskors tal-Prim Ministru – fejn ġie stabbilit li kien hemm id-diffikultajiet li fil-fatt kienu qegħdin jirriżultaw mill-Malta Investment Business Act.

Iżda mbagħad – u hawnhekk qiegħed il-bużillis tagħha – il-prim ministru qal li effettivament li ġara hu li malli ġie identifikat dak li kien hemm ħażin, ġew ippreżentati l-liġijiet u l-emendi għal dik il-liġi biex inkunu nistgħu nindirizzaw il-problema tad-double taxation agreements u fil-fatt l- emendi għaddew.

Mela l-prim ministru qed igħid li qabel ma niżel mill- poter, il-gvern Nazzjonalista laħaq emenda l-liġijiet finanzjari kif suppost.

Imbagħad qal illi fl-1996 kien hemm bidla tal-gvern u se nikkwota:

"Sfortunatament f'dak iż-żmien jew f'dak il-perijodu, follow-up fuq din l-issue ma kienx hemm..."

- jiġifieri tort tagħna l-Laburisti –

"...u l-gvern Amerikan ma ġiex informat li l-problema li oriġinarjament kienet ġiet indikata kienet ġiet riżolta bl-emendi li kienu saru fil-parlament dak iż-żmien u llum qed nipprovaw nirkupraw dak li sfortunatament intilef.".

Il-prim ministru qal illi kieku kien hemm follow-up suret in-nies u b'mod qawwi dan kollu ma kellux għalfejn jintilef.

Jiġifieri fil-qosor ħafna biex nagħmel summary, il-prim ministru qal li kien hemm problema, kien hemm liġi li kellha tiġi rimedjata, il-gvern Nazzjonalista rrimedjaha, Alla jbierek l- Amerikani ma kenux jafu, tlajna aħna fil-gvern u lanqas kellna d-diċenza ngħarrfuhom bit-tibdil li sar u ovvjament kollox baqa' fuq l-ixkaffa.

Issa l-ewwelnett ikun tajjeb li for the record ngħidu li dan id-double taxation agreement ilu li spiċċa jew ġie notified li se jispiċċa mill-1995.

Illum qegħdin fl-2005 u n-notification tiegħu se jagħlaq għaxar snin f'Novembru.

Il-partit Laburista kulma għamel fil-gvern kienu 22 xahar, jiġifieri jekk hemm xi ħadd li għandu jerfa' r-responsabbilta` politika talli dan l- agreement baqa' ffriżat jew irtirat żgur li huwa l-partit Nazzjonalista.

Apparti minn hekk, Sur President, irrid nenfasizza wkoll il-fatt illi l- gvern Laburista ma kienx raqad fuq din l-issue.

L-ewwelnett imexxi l-MIBA jew il-Malta Financial Services Authority, dak iż-żmien kienet MFSC, kien hemm il-Professur Bannister li għal ċertu żmien aħna ħallejnih fil-post tiegħu.

Dan baqa' jagħmel l-istess xogħol tajjeb li kien qed jagħmel taħt l- amministrazzjoni Nazzjonalista.

Warajh kien daħal il-Professur Edward Scicluna u kompla jagħmel xogħol siewi huwa wkoll.

Jien kelli first-hand information li dawn ħadmu kemm felħu t-tnejn li huma taħt l-amministrazzjoni Laburista biex id-double taxation agreement, jekk hu possibbli, jiġi riattivat.

Fil-fatt anke jien stess, meta kont tlajt l- Amerika - ma tlajtx speċifikament għal hekk imma tlajt għal roadshow tal- financial services fl-Għid ta' l-1998 - iltqajt ukoll ma' l-istess konsulent li kien qed jiddilja miegħu l-gvern Malti u deher ċar li l- Amerikani dak iż-żmien ma ridux jiċċaqilqu.

Issa ħalli nuri kemm kien żbaljat il-prim ministru l-bieraħ meta qal li rranġaw kollox in- Nazzjonalisti qabel ma niżlu mill-gvern imbagħad aħna ħallejna kollox iffriżat u kważi rqadna fuq il-proġett.

Sur President, jien hawnhekk aktar 'il quddiem nixtieq inpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra żewġ ittri, it-tnejn datati d-19 ta' Settembru, 1996.

Dawn inkitbu kważi lejliet l-elezzjoni ta' l-1996, jiġifieri jekk kellhom jirranġaw xi ħaġa n-Nazzjonalisti bħala amministrazzjoni żgur li kienu laħqu rranġawha.

L-ewwel ittra hija mid-Department of the Treasury ta' Washington indirizzata lill-Onor.

John Dalli, dak iż-żmien ministru tal- finanzi, li titkellem ċar u tond miegħu dwar "The termination of the Malta- US tax treaty".

Hawn mhux qed jingħad li kien hemm agreement u forsi konna se nipprovaw nerġgħu nagħtuh il-ħajja fid-dawl ta' l-emendi li saru fil- leġislazzjoni, imma qed jitkellem ċar u tond dwar the termination of the Malta-US tax treaty.

Imma l-iktar ittra li hija, kif jgħidu l-Ingliżi, damning inkitbet minn Joseph H. Guttentag, li jien stess kelli l-okkażjoni li niltaqa' miegħu kemm f'Washington u anke sussegwentement meta tlifna l- gvern f'Malta għax kienet ġabitu hawnhekk l-ambaxxatriċi ta' l-Istati Uniti.

Fil-fatt dan bagħat ittra lil Mr Edgar Wadge li huwa advisor fil- ministeru tal-finanzi fl-istess ġurnata li ntbagħtet l-ittra l-oħra.

Jien nittama li l-prim ministru ma kienx briefed tajjeb dwar dan għax wara kollox lill-Onor.

Lawrence Gonzi ma nafux bħala wieħed li jħobb jimmiżlijdja lill-Kamra.

Is-soltu jipprova jkun preċiż kemm jista' jkun, imma f'dan il-każ jidher li ma kienx.

Il-prim ministru l-bieraħ qal li ma ġewx artikolati t-tibdiliet li kien hemm u ma ġewx a konjizzjoni ta' l- Amerikani.

Dan m'huwiex veru.

Fil-fatt l-Amerikani fit-tweġiba li taw lis- Sur Edgar Wadge qalulu:

"Based on your explanation ..."

- jiġifieri l-ispjegazzjoni li ta l-gvern Malti -

"... it appears that we did not fully understand the technical operation of some of the provisions of Maltese tax law .. "

Mela l-Amerikani ammettew li jista' jkun li setgħu fehmu ħażin ċerti teknikalitajiet dwar l-operat tal-liġijiet ta' tassazzjoni tagħna.

Wara dan imbagħad żiedu f'dawn il-preċiżi kelmiet

"... but we are satisfied, however, that in broad outline, our conclusions were correct.".

Jiġifieri l-gvern Amerikan lill-gvern Nazzjonalista lejliet l-elezzjoni qallu: Isma' nafu li qed tipprova tirranġa l-affarijiet għax ġejja elezzjoni ġenerali, imma għalkemm inti pprovajt tiċċara xi ftit l- affarijiet fl-interpretazzjoni tal-liġijiet tat-tassazzjoni Maltija, xorta nħossu li fil-qafas ġenerali, fil-konklużjonijiet tagħna konna korretti.

Imma mbagħad forsi l-iktar paragrafu li jwaqqa' l-ġebla fuq saqajn l- amministrazzjoni Nazzjonalista huwa l-concluding paragraph ta' l-ittra ta' Dr Guttentag li se nikkwotaha verbatim imbagħad nagħmel summary biex jifhimni aħjar min qed isegwi dan id-dibattitu.

Dr Guttentag qal hekk:

"Thus it appears that while our explanation of the operation of the Maltese law may not have been complete..."

- jiġifieri jista' jkun li aħna ma konniex korretti mija fil-mija fil-mod kif interpretajna l-liġi Maltija –

"...and possibly even incorrect in certain respects, the basic conclusions we drew as to how the law operates were correct.".

Mela dawn qalulu li jibqa' l-fatt li l-konklużjonijiet tagħhom dwar din il- liġi xorta waħda huma korretti.

"Indeed I do not believe that with your explanation in hand we would have made a decision different from the one we made last November.".

Lil Dr Wadge il-konsulent tal-gvern Amerikan qallu li għalkemm hu tahom spjegazzjoni dettaljata, hu personalment jemmen li xorta waħda kien ikun hemm l-istess deċiżjoni li ttieħdet f'Novembru ta' qabel, jiġifieri f'Novembru ta' l-1995 taħt aministrazzjoni Nazzjonalista, meta l- amministrazzjoni Amerikana ddeċidiet li tabbroga dan il-ftehim tad-double taxation.

Imbagħad l-aħħar sentenza tgħid hekk:

"We remain satisfied that our assessment of the economic, legal and other relevant factors which caused us to give notice of termination was correct and we have not changed our view with regard to that action.".

Mela hawn qalulu li huma ċerti minnhom infushom li l-evalwazzjoni li għamlu tal-fatturi ekonomiċi, il-fatturi legali u kull fattur ieħor li jista' jkun relevanti għall-każ li seta' wassal biex fl-1995 taw notifika lill-gvern Malti tat-terminazzjoni tal-ftehim dwar it-tassazzjoni doppja, kienet korretta u li ma bidlux fehemthom dwar din id-deċiżjoni.

Jiġifieri l-gvern veru għamel l-isforzi tiegħu biex jiċċara l-affarijiet għax kien hemm punti ta' dettall fejn forsi l-Amerikani fehmu ħażin, u dan qed jammettuh, imma dawn qalu li fil-konklużjoni kienu korretti kemm fl-1995 meta ħadu d- deċiżjoni li jitterminaw u anke wara li ġew iċċarati l-affarijiet wara l- ispjegazzjoni li tat l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Issa hawnhekk, Sur President, nixtieq nitlob il-permess biex inqiegħed dawn id-dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' żewġ ittri mibgħuta mid-Department of the Treasury f'Washington, l-Istati Uniti, lill-Ministru tal-Finanzi u lil Mr Wadge fil-Ministeru tal-Finanzi fid-19 ta' Settembru 1996.

Jien dawn qed inqegħedhom fuq il-mejda tal-Kamra għax inħoss li l-bieraħ il-prim ministru immiżlijdja lill-Kamra u minn din il-korrispondenza joħroġ ċar li l-Istati Uniti mhux biss kienu determinati li jtemmu dan il-ftehim, iżda qalu ċar lill-gvern Malti li minkejja l-ispjegazzjonijiet ta' l- amministrazzjoni ta' Dr Fenech Adami kienu għadhom qed isostnu li l- konklużjonijiet tagħhom kienu korretti.

Bil-kliem li qal il-prim ministru l-bieraħ minflok ma mbarazza lill-gvern Laburista għalija kien unfair kemm mal-Professur Bannister u anke mal- Professur Edward Scicluna għaliex huma t-tnejn kienu nvoluti direttament f'dawn it-trattattivi ma' l-awtoritajiet Amerikani.

Naħseb li dan igħodd iżjed u iżjed fil-każ tas-Sur Bannister għax dan kien qed iservi kemm waqt l-amministrazzjoni Nazzjonalista u anke taħt l-amministrazzjoni Laburista.

Irrid ngħid ukoll li jien kont iltqajt ma' Dr Guttentag u dan kien tennieli mill-ġdid dak kollu li hemm fil-korrispondenza.

Niftakar li kont żortu fl- uffiċċju tiegħu f'Washington u kien qalli ċar u tond li din hija l- pożizzjoni u huwa diffiċli biex huma jiċċaqilqu minnha.

Nerġa' ngħid li nkunu qegħdin inżebilħu l-pubbliku jekk aħna nipprovaw nagħtu l-impressjoni li kollox sar ħażin f'dawk it-22 xahar ta' gvern Laburista.

Id-double taxation agreement ġie notifikat li se jintemm fl-1995.

Huwa veru li ġiet fis-seħħ ir-revoka fil-1 ta' Jannar ta' l-1997 imma issa f'Novembru li ġej se jkun għalaq għaxar snin.

L-unika assigurazzjoni li l-prim ministru kien kapaċi jagħti l-bieraħ fil-parlament kienet li sa tmiem is-sena kien se jitwaqqaf sempliċi working group tekniku.

Dan saħansitra qal ukoll li ma jrid jintrabat fl-ebda medda ta' żmien dwar meta jista' jsir dan il-ftehim.

Anzi l-bieraħ kont ma' l-Onor.

Frendo fuq Smash Television u dan lanqas ried jagħti garanzija li dan il-ftehim xi darba se jiġi riattivat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 12 ta' Ottubru, 2005 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TEMPORARY PROVISIONS SCHEME

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-MEPA hix suppost tapplika l-policies tat-temporary provisions scheme jew dawk kif spjegati fid-draft local plan f'każ ta' konflitt?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-MEPA dejjem tapplika policies li jkunu ġew approvati u fejn ikun hemm konflitt bejn it-temporary provisions schemes u l-pjan lokali li jkun għadu fi stadju ta' abbozz u li jkun ħareġ għall- konsultazzjoni pubblika, jittieħdu in konsiderazzjoni ċ-ċirkostanzi tal- każ u jekk l-iżvilupp propost ikunx se jippreġudika l-pjan emerġenti.

Jiġi wkoll mistħarreġ bir-reqqa kemm ikun kbir l-effett ta' dan il-preġudizzju fuq l-istess pjan emerġenti.

Ta' min ifakkar li l-proċess ta' determinazzjoni ta' l-applikazzjonijiet għal żvilupp huwa wieħed trasparenti għall-aħħar u llum il-ġurnata wieħed jista' saħansitra jsegwi l-proċess kollu fuq l-internet.

ĠIBJUN TA' L-ILMA F'TA' ĊENĊ

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Peress li saru diversi lmenti minħabba storbju kkawżat mill-pompa li hemm fil-ġibjun ta' l-ilma f'Ta' Ċenċ, jista' il-Ministru jara li din il-problema tiġi solvuta?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

XIRI TA' POST

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-post Ten.063510 jistax jinbiegħ lill-familja li toqgħod fih?

ONOR.

TONIO BORG: Il-post li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant ma jistax jinbiegħ peress li l-art li hu mibni fuqha għad trid tiġi esproprjata.

IKLIET U RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm flus tħallsu f'hospitality f'ristoranti u lukandi bejn Jannar 2004 u Settembru 2005?

Kemm minnhom kienu jaqbżu l-Lm150?

Min huma l-persuni li għalihom tħallsu dawn l-ikliet u riċevimenti u x'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĦADDIEMA FIS-SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ħaddiema ġew impjegati mal- gvern bejn Jannar u Settembru 2005?

Kemm hemm minnhom li ngħataw xi forma ta' kuntratt?

Fil-każ ta' dawk li ġew ingaġġati b'kuntratt temporanju, inkluż konsulenti, jista' jgħid fejn ġew impjegati?

X'inhu ż-żmien li għalih ġew impjegati u x'remunerazzjoni għandhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

IKLIET U RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm flus tħallsu f'hospitality f'ristoranti u lukandi bejn Jannar 2004 u Settembru 2005?

Kemm minnhom kienu jaqbżu l-Lm150?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

IKLIET U RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm flus tħallsu f'hospitality f'ristoranti u lukandi bejn Jannar 2004 u Settembru 2005?

Kemm minnhom kienu jaqbżu l-Lm150?

Min kienu l-persuni li għalihom tħallsu dawn l-ikliet u riċevimenti u x'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ma nistax nifhem x'utilita' jista' ikollha l- informazzjoni dettaljata li qed jitlob l-Onor.

Membru.

Il-ħin estensiv li jkun meħtieġ sabiex tinġabar din l-informazzjoni jista' jintuża aħjar u għalhekk ma nħossx li hemm il-ħtieġa li tingħata l-informazzjoni mitluba.

APPOINTMENTS FIS-SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm appointments ingħataw jew iġġeddu minn Jannar sa Settembru 2005 ta' permanent secretary, direttur ġenerali, direttur u assistent direttur?

Lil min ingħataw jew fil-każ ta' min ġew imġedda?

Jista' jgħid jekk kienx hemm xi mpjegati minn dawk imsemmija hawn fuq li l-kuntratt tagħhom ma ġġeddidx?

Min huma dawn l- impjegati u x'kienet ir-raġuni?

ONOR.

IKLIET U RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm flus tħallsu f'hospitality f'ristoranti u lukandi bejn Jannar 2004 u Settembru 2005?

Kemm minnhom kienu jaqbżu l-Lm150?

Min huma l-persuni li għalihom tħallsu dawn l-ikliet u riċevimenti u x'kienet l-okkażjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FABBRIKI F'ZONI INDUSTRIJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14411 u jgħid kemm fabbriki hawn f'kull zona industrijali?

Jista' jgħid ukoll kemm kumpanniji hemm f'kull zona?

Liema huma u kemm nies timpjega kull waħda minnhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

GĦELUQ TA' FABBRIKI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14414 u jgħid kemm fabbriki għalqu mis- sena 2004 sal-lum?

Liema huma u kemm kien ilhom joperaw?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fejn għandha x'taqsam il-Malta Enterprise, bejn l- 2004 u l-2005 għalqu 20 kumpannija li tlieta minnhom ġew reġistrati fis- snin '60, tlieta ġew reġistrati fis-snin '70, erbgħa ġew reġistrati fis- snin '80, disgħa ġew reġistrati fis-snin '90 u waħda ġiet reġistrata wara s- sena 2000.

SENSJI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14417 u jgħid kemm sensji ngħataw din is-sena u f'liema settur?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru totali ta' sensji li ngħataw din is-sena kien ta' 1,199 sa Awissu, waqt li fl-istess perijodu sabu xogħol 838 persuna.

It-tagħrif mitlub dwar is-sensji qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

VENTURE CAPITAL FUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14452 u jgħid x'sar eżattament sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-intenzjoni tal-gvern kif espressa fl-aħħar estimi hi li jwaqqaf venture capital fund u mhux technology venture capital fund.

TOROQ ĠODDA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14434 u jagħti l-lista ta' toroq residenzjali li nbnew matul din is-sena?

Liema huma dawk it-toroq li qiegħed isir xogħol fuqhom bħalissa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

SPEED LIMIT F'IMRIEĦEL BYPASS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Wara li ġiet istallata speed camera fil-bypass ta' l-Imrieħel, jista' il-Ministru jara li jitwaħħlu tabelli li juru l-speed limit?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn riċerka li saret jirriżulta li sinjali li jindikaw l-ispeed limit twaħħlu tul il-bypass ta' l-Imrieħel qabel ma ġiet istallata l-ispeed camera - is-sinjal juri ċirku iswed fuq sfond abjad maqtugħ b'faxxa sewda – b'veloċita' massima kif se ngħid:

* 80km fis-siegħa għal karrozzi u muturi; * 60km fis-siegħa għal buses, coaches, minibuses u vetturi oħra li jintużaw għall-ġarr ta' merkanzija; * 30km fis-siegħa għal vetturi industrijali u agrikoli u għal vetturi li jiġbdu vetturi oħra.

PROPRJETA' PRIVATA F'ĦAŻ-ŻEBBUĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14436 u jgħid kemm tammonta l-ispiża għall-bini mill-ġdid ta' proprjeta' privata li ġiet affettwata mir-rikostruzzjoni ta' Mdina Road, f'Ħaż-Żebbuġ?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ispiża totali għall-bini mill-ġdid ta' dik il- proprjeta' privata li ġiet affetwata mir-rikostruzzjoni ta' Mdina Road hija stmata Lm50,000 circa, li allura tinkludi l-ispejjeż kollha fuq strutturi privati mill-junction ta' St. Dorothy's sa De Rohan junction, medda ta' 1,000 metru.

Ix-xogħlijiet esegwiti jinkludu:

*Kostruzzjoni ta' ġibjuni ta' l-ilma ta' bdiewa affettwati mir- rikostruzzjoni tat-triq;

*Kostruzzjoni ta' rampi u modifikazzjoni ta' livelli ta' art affettwati minn modifikazzjoni fil-livelli tat-triq; *Twaqqigħ ta' strutturi;

*Twaqqigħ u bini mill-ġdid ta' strutturi li kellhom jitwaqqgħu kawża taċ- ċaqliq tal-linja tat-triq; u

*Kostruzzjoni ta' elementi strutturali nkorporati fi strutturi antiki milquta mir-re-alignment tat-triq biex kienu evitati li partijiet mill- istess strutturi jintradmu jew jitwaqqgħu.

It-total ta' l-ispiża li ntnefqet fil-parti tal-proġett mill-junction ta' St. Dorothy's sal-junction li minn Ħaż-Żebbuġ tagħti għas-Siġġiewi, hija ta' Lm1,500,000 circa.

Għalhekk is-somma li ntnefqet fuq dawn l-istrutturi hija ta' 3.3% ta' l-ispiża totali, persentaġġ żgħir li serva biex jittaffa' l-inkonvenjent li terzi kellhom jgħaddu minnu kawża ta' proġett ta' skala kbira, bħalma hu l-proġett in kwestjoni.

PULIZIJA F'GĦAWDEX

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm pulizija hemm f'Għawdex u jindika r-rank tagħhom?

Jista' in oltre jgħid kemm pulizija ħarġu bil-pensjoni f'dawn l-aħħar tliet snin?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' dawk fil-korp tal-pulizija stazzjonati f'Għawdex huwa kif ġej:

|Supretenden| 1 | |t | | |Spetturi | 2 | |Surġenti |18 | |Kuntistabbl|74 | |i | |

Informat ukoll illi bejn Jannar 2003 u Settembru 2005 kien hemm 213 li ħarġu bil-pensjoni.

STUDENTI GĦAWDXIN JATTENDU L-UNIVERSITA'

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti Għawdxin hemm fl-universita' f'kull kors u jindika s-sess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WASTE TRANSFER STATION F'GĦAWDEX

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid jekk hux se jsir waste transfer station ġewwa Għawdex?

Tista' tgħid fejn ġej u f'liema stadju wasal il-proġett?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tagħmel il- mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

MIŻURA DWAR IL-PROVVISTA TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana xi kwantita' ta' għaġin, ross, żejt tat-tisjir u dqiq talab il-gvern lill-Unjoni Ewropea għan-nom tal- familji Maltin li qed jesperjenzaw xi forma ta' faqar minn wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor Membru aktarx li qed jirriferi għall- miżura ta' l-Unjoni Ewropea - regolament EEC reg.

3149/1992 kif emendat b'regolament 1903/2004 - rigward il-provvista ta' ikel minn intervention stocks għal dawk l-aktar fil-bżonn fil-komunità.

Il-proċedura hija li Stati Membri jintalbu jindikaw lill-Unjoni Ewropea sal- 15 ta' Frar tas-sena preċedenti jekk humiex se jipparteċipaw f'din il- miżura u f'każ affermattiv, l-Istati Membri għandhom sal-31 ta' Mejju ta' l- istess sena sabiex jinformaw lill-kummissjoni, fost l-oħrajn, bil-kwantita' ta' kull tip ta' prodott.

Fil-każ ta' Malta fl-2004 intalbet din l-għajnuna: 2,500 tunnellata ross, 1,000 tunnellata għaġin, 100 tunnellata ħalib u 60 tunnellata laħam, iżda attwalment Malta ġiet allokata – b'deċiżjoni tal-kummissjoni C (2004) 4356 - 1,383 tunnellata ross, 553 tunnellata għaġin u 55 tunnellata ħalib jew aħjar euro 113,404 biex jinxtara ħalib mis-suq komunitarju.

Il-valur totali tal-programm għas-sena 2005 huwa ta' euro 347,642, bil-kummissjoni tippubblika l-pjan ta' tqassim ta' ikel għas-sena li ssegwi fil-bidu ta' Ottubru.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara jekk bil-mistoqsija parlamentari tiegħu hux qed jimplika li l-faqar tal-familji Maltin seħħ wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Nittama wkoll li l-Onor.

Membru jaqbel li pajjiżna ma jitlef ebda opportunità mill-programmi li toffri l-Unjoni, inkluż dawk bi bżonnijiet partikolari.

XOGĦOL TA' EMBELLISHMENT F'GĦAWDEX

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm xogħol ta' embellishment f'Għawdex sar f'dawn l- aħħar tliet snin u tindika fejn sar, kemm sewa flus u minn min sar?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 12972 dwar xogħol ta' tisbiħ li sar bejn l-1999 u l- 2004.

Jien informata li l-ispejjeż għal tisbiħ f'Għawdex għall-perijodu Jannar/Settembru 2005 - inkluż l-ispiża tal-pagi tal-ħaddiema involuti - huma kif jidher hawn taħt:

*Lm54,459 għall-bini ta' bankini f'diversi lokalitajiet;

*Lm64,331 għall-bini ta' ħitan tas-sejjieħ f'diversi lokalitajiet;

*Lm37,276 għal tkabbir ta' siġar u pjanti għall-użu f'postijiet pubbliċi;

*Lm152,445 għal xogħlijiet ta' afforestazzjoni u manutenzjoni ta' ġonna pubbliċi, imsaġar, flowerbeds, roundabouts u traffic islands f'zoni pubbliċi, inkluż zoni f'lokalitajiet tal-kunsilli lokali.

Għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Interpellant, ir-risposta għal din it-tip ta' mistoqsija kienet tirrikjedi illi ħaddiema fiċ-ċivil jieqfu għal ħin twil mir-rutina tax-xogħol tagħhom biex jiġbru l-informazzjoni mitluba, bil-konsegwenza li xogħol ieħor kellu jaqa' lura.

SISTEMA TAD-DRENAĠĠ FIN-NADUR

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Peress li fi Triq Qala, fin- Nadur diversi residenti qed jilmentaw minħabba problemi ta' irwejjaħ qawwija u peress illi dan l-aħħar anke sbroffa d-drenaġġ u daħal fid-djar, jista' il-Ministru jara li din il-problema tingħata l-attenzjoni li jixirqilha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

JUNIOR LYCEUM TAL-ĦANDAQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jinformana għaliex xi klassijiet tal-form 3 fil-junior lyceum, Tal-Ħandaq għadhom mingħajr għalliem ta' l- Ingliż?

Jista' jara li din is-sitwazzjoni tiġi rrimedjata minnufih?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-sitwazzjoni ta' nuqqas ta' għalliem ta' l-Ingliż fil-junior lyceum, Tal-Ħandaq ġiet rimedjata għax intbagħtet għalliema.

JUNIOR LYCEUM TAL-ĦANDAQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jara li 18-il student mill-Baħrija, l/o Rabat, li jmorru l-junior lyceum, Tal-Ħandaq jibdew jaslu bil-vann sa l-iskola u mhux nofs triq kif qed jiġri llum?

Jista' jara li jkun hemm ħinijiet aktar diċenti billi għallanqas l-istudenti jitilqu għall-iskola fis -7.00 a.m. u mhux fis-6.15 a.m.?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tieħu l-passi meħtieġa.

IMPORTAZZJONI TAZ-ZOKKOR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas-sussidju li tħallas fuq l-importazzjoni taz-zokkor wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, il-gvern s'issa ħallas Lm1,659,341 fl-2004 u Lm1,090,443 fl-2005 fuq is-sussidju taz-zokkor.

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM AĦMAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas-sussidju li tħallas fuq l-importazzjoni ta' laħam aħmar wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Isir ħlas erba' darbiet fis-sena kif ġej:

*Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn Jannar u Marzu jitħallas f'Ġunju;

*Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn April u Ġunju jitħallas f'Settembru;

*Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn Lulju u Settembru jitħallas f'Diċembru; u

*Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn Ottubru u Diċembru jitħallas f'Marzu tas-sena ta' wara.

Fir-rigward ta' l-importazzjoni ta' laħam aħmar ninsab informat li fl-2004 saru dawn il-pagamenti kif se ngħid: bejn Mejju u Ġunju Lm23,181.14, bejn Lulju u Settembru Lm48,254.69 u bejn Ottubru u Diċembru Lm57,826.09.

Fl-2005 s'issa saru dawn il-pagamenti: bejn Jannar u Marzu Lm53,423.14 u bejn April u Ġunju Lm66,966.79.

Dan is-sussidju ngħata skond dak li l-Gvern Malti nnegozja ma' l-Unjoni Ewropea u għen sabiex il-prezzijiet għall-konsumatur ma jogħlewx ħafna.

SUSSIDJU FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' QMUH U ĊEREALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas-sussidju li tħallas fuq l-importazzjoni ta' qmuħ u ċereali wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li jsir ħlas erba' darbiet fis- sena kif ġej:

Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn Jannar u Marzu jitħallas f'Ġunju; Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn April u Ġunju jitħallas f'Settembru; Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn Lulju u Settembru jitħallas f'Diċembru; u Sussidju fuq l-importazzjoni ta' bejn Ottubru u Diċembru jitħallas f'Marzu tas-sena ta' wara.

Fir-rigward ta' l-importazzjoni ta' xgħir ninsab informat li fl-2004 saru dawn il-pagamenti: bejn Mejju u Ġunju Lm81,846.05, bejn Lulju u Settembru Lm77,536.15 u bejn Ottubru u Diċembru Lm193,048.07.

Għas-sena 2005 s'issa saru dawn il-pagamenti: bejn Jannar u Marzu Lm68,086.98 u bejn April u Ġunju Lm150,388.62.

Fir-rigward ta' l-importazzjoni ta' qamħirrun ninsab informat li fl-2004 saru dawn il-pagamenti: bejn Mejju u Ġunju nil, bejn Lulju u Settembru Lm144,610.56 u bejn Ottubru u Diċembru Lm494,842.60.

Għas-sena 2005 s'issa saru dawn il-pagamenti: bejn Jannar u Marzu Lm 42,330.70 u bejn April u Ġunju Lm130,640.73.

RYANAIR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 14441, jista' il- Ministru jgħid fejn waslu n-negozjati mar-Ryanair biex il-linja ta' l-ajru tibda topera minn Malta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi lill-Onor Interpellant għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 13778 li magħha m'għandix x'inżid.

RYANAIR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'tip ta' sussidju qed jiġi kkonsidrat li jiġi offrut lil Ryanair biex din il-linja ta' l-ajru tibda topera minn Malta?

ONOR.

QORTI TA' COLORADO

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk l-uffiċċju tiegħu awtorizzax persuna li dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, tħejji affidavit biex tkun preżenti fil-qorti tad-distrett ta' Colorado fil-kawża bejn Kathryn L. Profitt u Bob Cornuke?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-affidavit kien sar biex jiġi ssalvagwardat l-isem tal-forzi armati ta' Malta u ta' l-uffiċjali tagħha, peress li dawn ġew ikkwotati ħażin fil-pubblikazzjoni ta' Bob Cornuke.

RIĊERKA DWAR IN-NAWFRAĠJU TA' SAN PAWL

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti fi ħdan il-ministeru tiegħu kienu involuti f'riċerka dwar in-nawfraġju ta' San Pawl, stħarriġ li kien qiegħed jagħmel ċertu Bob Cornuke u t-team tiegħu?

X'kien is-sehem tagħhom u meta kien?

X'irriżulta minn dan l-istħarriġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FDALIJIET FIL-BAJJA TA' SAN TUMAS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienu ċ- ċirkostanzi li wasslu lill-gvern jirrikkmanda maħfra konnessa ma' fdalijiet fil-bajja ta' San Tumas li setgħu kellhom konnessjoni man-nawfraġju ta' San Pawl?

X'irriżulta wara l-maħfra u min gawda minnha?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċċju tal-prim ministru kien irrikkmanda din l- amnestija fit-23 ta' Settembru, 2002 fuq talba tal-ministeru tal-kultura.

L-iskop tagħha kien sabiex jiġu rritornati lill-gvern l-oġġetti li nstabu fil-baħar.

Fil-fatt hekk ġara u diversi oġġetti huma esebiti fil-mużew marittimu fil-Birgu.

Iktar dettalji dwar l-esebiti u n-natura tagħhom tista' tingħata lill-Onor.

Interpellant mill-ministru konċernat.

L-UFFIĊĊJU TA' L-AVUKAT ĠENERALI U L-QORTI TA' COLORADO

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta u kif l-avukat ġenerali kien informat b'kawża fil-qorti tad-distrett ta' Colorado bejn l- ex-ambaxxatriċi Amerikana Kathryn L. Profitt u ċertu Bob Cornuke?

L- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali kien involut biex il-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tħejji affidavit dwar is-sehem ta' l- armata f'dan il-proġett?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi mill-karti ta' l-uffiċċju ta' l- avukat ġenerali jidher li dan l-uffiċċju kien ġie informat bil-miktub dwar il-kawżi in kwestjoni b'ittra mill-uffiċċju tal-prim ministru bid-data tad- 19 ta' Mejju, 2005.

Ma jistax jiġi eskluż li seta' kien hemm komunikazzjonijiet orali mal-predeċessur ta' l-avukat ġenerali preżenti.

Mill-karti ta' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali lanqas jirriżulta li l- istess uffiċċju kien involut fit-tħejjija ta' xi affidavit mill-persuna li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant.

ĠARR TA' PASSIĠĠIERI MILL-GOZO CHANNEL

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm passiġġieri, weħidhom u bil-vettura, qasmu bejn Malta u Għawdex bis-servizz tal-Gozo Channel mill-1992 sa l-aħħar ta' Settembru, 2005, maqsuma safejn hu possibbli f'passiġġieri residenti Għawdex, residenti Malta u barranin residenti Malta?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

NEGOZJU BANKARJU F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm kienu d-depożiti u s-self fil-banek u mill-banek ta' Għawdex fl-aħħar ta' kull sena mill-1998 'il hawn u fl-aħħar ta' Ġunju ta' din is-sena?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

PROTOKOLL TALJAN – XOGĦOL TA' TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14536 u jagħti breakdown tan-nefqa li saret għad-deviation in konnessjoni max- xogħlijiet ta' toroq li saru permezz tal-protokoll Taljan?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni mitluba se tingħata f'seduta oħra.

POPOLAZZJONI F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm kienet il-popolazzjoni attiva ekonomikament u kemm kienet ir-rata ta' parteċipazzjoni f'Għawdex fl-aħħar ta' kull sena mill-1999 sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PRODOTT GROSS DOMESTIKU F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm kien il-prodott gross domestiku ta' Għawdex kull sena mill-1999 sal-lum fi prezzijiet tas-suq u prezzijiet kostanti ta' l-1999 u l-2000?

Kemm kien ras għal ras fl-istess snin u fl- istess prezzijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi l-prodott gross domestiku ta' Għawdex fi prezzijiet tas-suq u ras għal ras hu kif indikat fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

INDUSTRIJA TAL-MANIFATTURA F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien id-dħul medju fil-ġimgħa għal kull ħaddiem fid-diversi setturi ta' l- industrija tal-manifattura f'Għawdex mill-1999 'il hawn fi prezzijiet tas- suq u prezzijiet kostanti ta' l-1999 u l-2000?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

GĦAŻLA TA' PROĠETTI GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 14497 dwar proġetti li se jsiru f'Għawdex mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea għall-perijodu 2004-2006, tista' il-Ministru tgħid x'kienet il-proċedura pass pass għall-għażla tal-proġetti magħżula?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-proċedura għall-għażla ta' proġetti għal Għawdex hi dik stabilita fis-single programming document for Malta 2004- 2006

PROPRJETA' TAL-GVERN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 37455, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi se jieħu l- lands biex iwaqqaf kumpannija privata milli toħroġ biċċa art għall-bejgħ?

B'liema jedd din il-kumpannija qed tbiegħ art pubblika?

F'liema data kisbitha din l-art pubblika?

B'liema mod?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-art indikata hija proprjeta' tal-gvern u qatt ma ġiet trasferita lil terzi.

Għalkemm id-dipartiment ta' l-artijiet m'għandu l-ebda informazzjoni li xi kumpannija privata qiegħda tbiegħ parti minn din l-art, ser isir dak kollu possibbli biex tiġi investigata din l-allegazzjoni.

IMMIGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li x-shift tas- suldati stazzjonati mal-klandestini f'Ħal Far u Ħal Safi inbidel minn wieħed ta' day/night/rest/off għal dak ta' three-shift, bis-suldati jiddaħħlu ġimgħa sħiħa night shift, ġimgħa sħiħa morning shift u ġimgħa sħiħa afternoon shift?

Ma jidhirlux li dan iċ-ċaqliq hu diġa' inkonvenjenti ħafna għas-suldati u l-familjari tagħhom?

Jista' il-Prim Ministru jara li ma jiġux stazzjonati klandestini eżatt biswit l-armerija ta' l-armata, peress li jekk dawn jirnexxilhom jaħarbu jista' ikollhom aċċess aktar faċli għal dawn l-armamenti, speċjalment meta huwa fatt magħruf li bħalissa qed ikun hemm shifts fejn mijiet ta' klandestini qegħdin ikunu mgħassa minn madwar ħames suldati biss?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li t-tibdil fix-shift ta' dawk li jagħmlu għassa ma' immigranti irregolari kien meħtieġ minħabba influss kbir ta' immigranti f'dawn l-aħħar ġimgħat.

It-tibdil fix-shift ippermetta li n- numru ta' suldati li jagħmlu għassa jiżdied sabiex ikun jista' ilaħħaq ma' aktar postijiet fejn qegħdin jinżammu dawn in-nies.

Is-sitwazzjoni rigward il-bżonn tax-shift preżenti tiġi riveduta minn żmien għal ieħor u jekk jinstab li m'għadx hemm bżonn ta' dan ix-shift - cioé dak imqassam fuq tliet ġimgħat - is-sistema ta' shift imqassam fuq erbat ijiem terġa' titħaddem.

Fir-rigward ta' stazzjonar ta' immigranti irregolari ħdejn l-armeriji ta' l- armata, jien informat li dan ma jistax jiġi evitat fiċ-ċirkostanzi preżenti, bl-armata tieħu l-prekawzjonijiet kollha possibbli biex dawn l- armeriji jiġu protetti.

ĦRUĠ TA' WORK PERMITS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm permessi ħarġet l-ETC għall-impjieg ta' persuni barranin matul dawn l-aħħar sitt xhur?

Jista' jelenka minn liema pajjiżi kienu ġejjin u f'liema settur ta' l-industrija jew manifattura ġew impjegati?

L-ETC qiegħda tissorvelja kemm minn dawn il- ħaddiema barranin fil-fatt qed jaħdmu fl-impjieg li ngħataw permess għalih, jew inkella humiex jaħdmu f'xi mpjieg ieħor li m'għandhomx permess għalih?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.