MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 416 L-Erbgħa, 12 ta' Lulju 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 416

L-Erbgħa, 12 ta' Lulju 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 416

L-Erbgħa, 12 ta' Lulju 2006

WERREJ

MINUTI 631

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 631

TQEGĦID TA' KARTI 637

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 637

AĠĠORNAMENT 656

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 415 li saret fil-11 ta' Lulju 2006, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

DOUBLE-DECKERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal dak li ġie rrapportat li qal fil-ġurnal "The Malta Independent on Sunday" tas-7 ta' Awissu, 2005, jista' il-Prim Ministru jgħid kienx kellem lill-ADT dwar il- każ tad-double-deckers?

Jista' jgħid x'weġbuh u x'sar minn dak iż-żmien 'il hawn?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Waqt li nikkonferma li kont ikkomunikajt mal- ministru responsabbli mit-trasport dwar din il-materja, nista' ngħid li minn dak iż-żmien 'il hawn seħħew żviluppi ġodda, fis-sens li l-awtorita` dwar it-trasport ħejjiet id-dokumenti meħtieġa dwar żewġ rotot li fuqhom jista' jingħata servizz bi skeda bl-użu ta' open-top buses.

Fil-21 ta' Marzu li għadda ħarġet ukoll sejħa għal proposti għal servizz fuq dawn iż-żewġ rotot u dawk kollha interessati kellhom l-opportunita` iressqu l-proposti tagħhom sa l-4 ta' Mejju, 2006.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista` il-ministru responsabbli mit-trasport jgħid meta se jiġu rikonoxxuti u magħżula wħud mill-proposti li saru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Sur President, kif għadna kif smajna, is-sejħa għal proposti għalqet u bħalissa qed isir rapport ta' evalwazzjoni u l-ħsieb hu li deċiżjoni tittieħed fil- ġranet li ġejjin.

ADT TECHNICAL UNIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Mizzi) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid min hu l- manager tal-unit ta' l-eżaminaturi fl-ADT li ta r-riżenja tiegħu?

Kemm kien ilu f'din il-kariga u x'salarju u perks oħra kellu?

Huwa minnu li għas-sena li għaddiet ingħata l-performance bonus?

Kemm ingħata u x'riżultati akkwista matul is-sena li għaddiet li allura wasslu għall- għoti ta` dan il-bonus?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-manager tal-unit ta' l-eżaminaturi huwa Major Mark Samut Tagliaferro li fil-fatt ma rriżenjax imma talab biex il-kuntratt ma jiġġeddidlux.

Kien ilu f'din il-kariga mill-1 ta' Ġunju, 2005 b'salarju ta' Lm10,682 u Lm960 expense allowance u Lm282 car allowance fis-sena.

Major Samut Tagliaferro ngħata performance bonus ta' Lm1305.24, jiġifieri 12% minn massimu ta' 15%.

L-assignment tiegħu kien:-

* To introduce and implement a database system to increase efficiency and knowledge of driver- testing; * To improve the administrative efficiency of the technical unit; * To secure an improved service for testing activities in Gozo; and * To prepare for the implementation of CPC - certificate of professional competence - for heavy duty vehicles.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista` il-Ministru jgħidli jekk huwiex informat li l- bypass ta' l-Imtarfa, dik il-parti inti u ħiereġ mir-Rabat, qed tkompli tisfronda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Le, m'iniex informat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jibgħat l-esperti tiegħu kemm jista' ikun malajr biex jaraw x'inhi r-raġuni li din it-triq qiegħda ta'

kull darba tisfronda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nieħu nota ta' din l-osservazzjoni u nibgħat lil xi ħadd biex jinvestiga.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jara li r-rapporti li jsiru mill- esperti dwar soluzzjonijiet possibbli għal dawn it-tip ta' problemi li regolarment qed jiżviluppaw f'żoni rurali fejn tkun għadha kif saret it- triq, jiġu analizzati b'mod iktar professjonali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ewwelnett irrid ngħid li m'iniex konxju li dawn il-problemi qed jirriżultaw regolarment.

Dwar ir-rapporti, sakemm qed jirriferi għar-rapport fuq l-użu tas-sistema tal-gabbjuni, jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija speċifika, nista` dejjem nintavola dan id-dokument.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 18489, jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija għas-snin 2004, 2005 u 2006 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Ninsab informat li n-numru ta' mobile phones li ġew irrapportati nieqsa, misruqa jew ma jissewwewx huwa kif jidher hawn taħt:

|2004 |1 | |2005 |3 | | |1 | |2006* | |

*Sal-11 ta' Lulju

TRIQ PAWLU GRECH, L-IKLIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 18419 u jgħid jekk l-art imsemmija hijiex tal-gvern jew tal-privat?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li l-art li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant hija proprjeta` tal-gvern, amministrata mill-uffiċċju konġunt.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Viċi Prim Ministru jinformani ftit dwar fejn waslu t-talbiet għar-rikonoxximent tat-titlu fuq raba` maħduma mill-bdiewa, liema applikazzjonijiet ħarġu madwar sentejn jew tliet snin ilu ?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, l-iskema li qed jirriferi għaliha l- Onor. Interpellant hija dik fejn jekk persuna tipprova li kienet ilha sentejn taħdem ir-raba` - anke jekk teknikament m'għandhiex titlu fuqha għax forsi tkun ħaditha mingħand iz-ziju - tkun tista' tapplika għat-titlu.

Fil-fatt kellna ħafna applikazzjonijiet li qed jiġu pproċessati u biex min applika jkollu xi ħaġa f'idejh, iddeċidejna li noħorġu titlu prekarju lil kulħadd, naturalment lil kull min hu ċittadin Malti u fejn m'hemmx drittijiet ta' persuni oħra fuq dik l-art.

Dan għamilnieh biex inħaffu iktar il-proċess u, b'arranġament mal-ministeru ta' l-affarijiet rurali, dawn il-persuni jkunu intitolati għal xi għajnuna li jista' ikun hemm.

Evidentement dawn ħadu gost b'dan it-titlu, imma naturalment dan m'huwiex it-titlu li fil-fatt applikaw għalih, Sur President.

Irrid ngħid ukoll li bis-saħħa ta' din l-iskema, qatt ma ħarġu titli daqskemm ħarġu f'dawn l-aħħar snin meta kkomparat mas-snin ta' qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, kien xi ftit taż-żmien ilu meta l-Viċi Prim Ministru kien qal li minn madwar 10,000 applikazzjoni, kienu laħqu ġew ipproċessati xi 800 applikazzjoni.

Jista' jgħidilna jekk minn dakinhar 'il hawn ġewx ipproċessati aktar applikazzjonijiet?

Jista` jgħidilna wkoll jekk il-complement ta' l-istaff żdiedx biex l-applikazzjonijiet li hemm pendenti jitħaffu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, il-complement żdied, pero` wieħed irid japprezza li ħafna minn dawk li applikaw taw informazzjoni ħażina.

Fil-fatt kien hemm min qalilna li l-għalqa qed jaħdimha meta dan mhux veru, għax mill-aerial photo tinduna li ma kenitx qed tinħadem.

Kien hemm ukoll min qalilna li qiegħed jaħdimha waħdu meta fil-fatt qed jaħdimha ma' ħutu u kien kemm ukoll min ried din ir-raba` għall-kaċċa.

L-idea kienet li wieħed iħaffef il-proċess ta' dawk l-applikazzjonijiet li ma kellhomx komplikazzjoni.

Imma naturalment biex tara dawn trid tara l- applikazzjonijiet kollha u dawn il-komplikazzjonijiet bilfors ifixxlu l- proċess ta' dawk l-applikazzjonijiet li jkunu tajbin.

Il-joint office daħħal ukoll numru ta' periti sabiex dan il-proċess - kif ukoll dak ta' fidi ta' ċens - jitħaffef kemm jista` ikun.

Pero` dan il- proċess xorta waħda jrid jieħu ż-żmien tiegħu għax applikaw ammont kbir ta' nies, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħidilna b'kemm żdied l- istaff?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jiena għedt li joint office żied in-numru ta' periti li jridu jagħmlu ċertu xogħol, bħalma huma pjanti.

Pero` x-xogħol huwa laborjuż minnu nnifsu u ma nistgħux naqbdu u noħorġu titlu ta' qbiela bl- addoċċ, għax l-ewwelnett inkunu qed niksru l-liġi u t-tieni nkunu qed nagħtu drittijiet lil min ikun abbuża.

Imbagħad jinqalgħu wkoll ħafna kwestjonijiet bejn il-bdiewa nfushom, liema kwestjonijiet ma jistax isolvihom il-gvern.

Jiġifieri qabel ma jiġu solvuti dawn il-kwestjonijiet li hemm bejniethom, ma nistgħux nirrikonoxxuhom.

Irrid ngħid li ħafna minn dawk li applikaw in solido, għandhom titlu ta' qbiela diġa' u ħadd m'hu se jkeċċihom.

Il-punt hu li huma jkunu jridu li kulħadd jiġi rikonoxxut fil-biċċa art li qed jaħdem hu.

Biex dan isir irid ikun hemm il-firem ta' kulħadd.

Jekk ikun hemm wieħed li ma jiffirmax, il- gvern ma jistax jaqbad u jaqsam il-qbiela ladarba m'hemmx il-firma ta' kulħadd.

Issa dan la hu tort ta' l-iskema, la tal-parlament u lanqas tal- complement, imma tort tan-nies li ma jiffirmawx.

Naturalment m'iniex se noqgħod nidħol fil-kwestjoni għaliex ma jkunux iffirmaw għax dik kwestjoni tagħhom, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri t-8,000 applikazzjoni li hemm pendenti kollha għandhom xi ħaġa ħażina u d-dipartiment huwa korrett f'kollox?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jiena m'għedtx hekk, Sur President.

Li għedt hu li ħafna minn dawn it-8,000 applikant diġa` għandhom titlu, imma jridu jaqsmu t-titlu ta' bejniethom u, jekk ma jiftehmux bejniethom, ma jistax jinqasam dak it-titlu.

Fejn m'hemmx problemi qegħdin immexxu.

Naturalment hemm ċerti limitazzjonijiet għax dan huwa proċess li wieħed irid jarah sew.

Sfortunatament l-ammont ta' persuni li ma tawx informazzjoni korretta kien ikbar minn dak mistenni.

Fil-fatt sar random test billi l-uffiċjali qabdu area u marru jaraw l-applikazzjonijiet kollha li saru fuq dik l-area, u sabu li minn xi għaxra kien hemm ħamsa difettużi.

Kien hemm minnhom fejn ir- raba` ma kenetx qed tinħadem.

Evidentement kulħadd ħaseb li għax applika bilfors se nagħtuh it-titlu ta' l-art.

Biss kieku kellna nagħmlu hekk, konna nkunu qed nagħmlu inġustizzja ma' dawk li applikaw b'mod tajjeb, apparti li l-Parlament ma jagħtix dritt lid-dipartiment ta' l-artijiet jagħti titlu jekk mhux għal skop agrikolu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista` il-Ministru jaġġornana dwar x'progress sar f`dan il-proċess u jgħid kemm applikazzjonijiet qegħdin jiġu pproċessati kull xahar?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Li nista' ngħid hu li fil-lands hemm nies li qegħdin fuq din l-iskema partikolari biss.

Issa biex aħna nħaffu dan il-proċess, tajna dan it-titlu temporanju li semmejt qabel ħalli, filwaqt li qabel ma kellhom xejn x'juru, issa għandhom xi ħaġa x'juru u jekk xi ħadd jiġi jkellimhom jgħidulu li l-gvern irrikonoxxihom b'dan it-titlu.

M'għandix dubju li l-Onor.

Interpellant jaf b'nies li rċevew dan it-titlu li ħareġ b'żewġ kondizzjonijiet, fis-sens li l- applikanti jrid ikollhom ċittadinanza Maltija u li m'hemmx drittijiet ta' ħaddieħor fuq il-post.

Issa se jinqalgħu każi fejn ikun hemm tnejn min-nies li japplikaw fuq l- istess biċċa art.

F'dak il-każ, il-kwestjoni tiġi shelved sakemm tiġi solvuta l-kwestjoni kollu, ħalli ma nħallux lill-oħrajn li m'għandhomx dawn il-problemi jistennew.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Waqt waħda mid-diskussjonijiet fuq il-budget kienet issemmiet xi concession lir-raħħala u l-bdiewa li jkollhom proprjeta` jew li jkunu se jibnu xi farm fuq raba` li tkun bi qbiela.

Dawn kien qed ikollhom problemi mal-bank meta jiġu biex jissellfu l-flus għax, peress li r-raba` tkun bi qbiela u mhux b'ċens, il-bank ma jkunx irid jislef flus.

Niftakar li kien intqal li se ssir skema u kien issemma xi ftehim biex ikun hemm xi forma ta' ċens għal 50 sena.

Jista` il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk din l-iskema daħlitx fis-seħħ?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan il-Parlament kien approva emenda għall- policy sabiex ir-raħħala jkunu jistgħu jingħataw titlu aħjar.

Din l-iskema hija amministrata mill-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent.

Jiġifieri uffiċjali minn dak il-ministeru jew dipartiment jipproċessaw l- applikazzjonijiet u mbagħad jibagħtuhom lid-dipartiment ta' l-artijiet biex isir il-kuntratt finali.

Imma informazzjoni dwar din l-iskema m'għandix, jiddispjaċini.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, biex inkompli ma' dak li staqsa l-Onor.

Azzopardi, peress li l-gvern huwa kommess li joħroġ skemi għar-raħħala produtturi tat-tjur u tal-majjal, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħidilna fejn wasalna f'dan ir-rigward?

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien m'għamiltx il-commitment li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant u allura ma nistax inwieġbu.

PARKING FIL-BELT VALLETTA

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk persuna li qiegħda tagħmilha ta' parker fl-area magħrufa bħala l-fossa fil-Belt, Valletta għandhiex permess ta' l-awtorita`?

Jista' jara li jiġu stallati cameras tas-sigurta` f'din l- area minħabba s-serq li qiegħed isir mill-karozzi li jkunu pparkjati hemmhekk?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-post li qed jagħmel riferenza għalih ma jaqax taħt il-gurisdizzjoni ta' l-awtorita` dwar it-trasport - dan ifisser li hemmhekk m'huwiex ikkonsidrat bħala parking area – u l-parker imsemmi m'huwiex liċenzjat u nqabad mir- rappreżentanti ta' l-istess awtorita`, li min-naħa tagħhom informaw lill- pulizija u dan l-individwu se jitressaq il-qorti fil-jiem li gejjin.

SERVIZZ TA' KONSULENZA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenza, lokali u barranin, li l- ministeru, inkluż il-korporazzjonijiet pubbliċi li jaqgħu taħtu, qed jagħmel jew għamel użu minnhom mill-1 ta' Jannar, 2006 sal-lum?

Fiex jikkonsisti s-servizz li ngħata u x'inhuma l-ħlasijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi) (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

AKKUŻI TA' KORRUZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm każi hemm ta' korruzzjoni quddiem il-qorti - jew li se jitressqu l-

qorti din is-sena - fejn jirrigwarda uffiċjali tal-gvern jew uffiċjali ta' xi ente li fiha għandu x'jaqsam il-gvern?

Xi grad għandhom u fejn jaħdmu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif kif mitlub mill-Onor.

Interpellant m'huwiex disponibbli taħt forma ta' statistika.

BARRANIN JAĦDMU ILLEGALMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni ta' nazzjonalita` barranija nqabdu jaħdmu illegalment din is- sena?

Kemm minn dawn irriżulta li huma immigranti illegali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' persuni barranin li nqabdu jaħdmu illegalment mill-ispetturi tal-korporazzjni għax-xogħol u taħriġ minn Jannar sa Mejju 2006 huwa hekk:

|Jannar |28 | |Frar |14 | |Marzu |5 | |April |16 | |Mejju |8 |

Il-korporazzjoni ma jkollhiex tagħrif dwar kemm minn dawn il-ħaddiema huma immigranti illegali.

MALTIN JAĦDMU ILLEGALMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm Maltin inqabdu jaħdmu illegalment din is-sena u x'passi ttieħdu kontra tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' Maltin li nqabdu jaħdmu illegalment mill-ispetturi tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ minn Jannar sa Mejju, 2006 huwa hekk:

|Jannar | 373| |Frar | 237| |Marzu | 109| |April | 173| |Mejju | 145|

Informat ukoll li f'kull każ il-persuni jintalbu jirregolarizzaw ruħhom billi jimlew il-formola ta' l-ingaġġ u jeħlu Lm25 multa amministrattiva.

Fil-każ ta' dawk il-persuni li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol waqt li jinstabu jaħdmu, id-dipartiment tas-servizzi soċjali jiġi informat sabiex jipproċedi min-naħa tiegħu.

Fin-nuqqas ta' dan kollu, il-każ jgħaddi għand il-pulizija biex tipproċedi bil-qorti.

REĠISTRU TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni nqatgħu minn fuq l-ewwel parti tar-reġistru din is-sena u għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Minn Jannar sa Mejju 2006 inqatgħu 989 persuna minn fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru.

Minn dawn 177 inqabdu jaħdmu u jirreġistraw, 619 irrifjutaw opportunita` ta' xogħol, filwaqt li 193 persuna rrifjutaw opportunita` ta' taħriġ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru qiegħed f'pożizzjoni jgħid kemm minnhom huma żgħażagħ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, biex tingħata din l-informazzjoni trid issir talba apposta biex jingħata breakdown ta' l-age groups.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Jista' il-Ministru jgħidilna jekk jinżammx record ta' dawk li ta' spiss jinqatgħu minn fuq ir-reġistru, jerġgħu jitniżżlu u mbagħad jerġgħu jinqatgħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, l-ETC ikollha informazzjoni preċiża dwar dan.

Jiġifieri jekk il-Kamra tkun trid taf kemm ikun hemm relapsers, l-ETC ikollha din l-informazzjoni.

L-ETC anke jkollha informazzjoni ta' meta persuna tkun bdiet tirreġistra u tali inforamzzjoni tibqa` fir-records tagħha għal ħafna snin.

Jiġifieri l-ETC għandha records fuq kull persuna li, per eżempju, tkun għamlet sitt xhur, sena jew sentejn tirreġistra, imbagħad issib xogħol u tagħmel ċertu żmien taħdem, tieqaf mix-xogħol u terġa' tmur tirreġistra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kemm Għawdxin hemm minn fost id-989 persuna li nqatgħu mir-reġistru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiddispjaċini imma hawnhekk m'għandix iċ-ċifra għal Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Hemm xi policy partikolari jew programm apposta għal dawk il-persuni li jkun ilhom jirreġistraw għal numru ta` snin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-fatt hemm 470 persuna li ilhom jirreġistraw għal aktar minn ħames snin ma' l-ETC.

Ħafna drabi dawn ikunu każi ta` aspetti soċjali, każi ta` unemployability, minħabba raġuni ta' saħħa li ma tikkwalifikahomx għall-invalidita`.

Naħseb li at any point in time, kemm ilu jinżamm ir-reġistru ta' dawk li qed ifittxu x-xogħol, dejjem ikollok din it-tip ta' ċifra ta' nies li jkunu qegħdin fuq ir-reġistru u jkun hemm ċirkostanzi komplessi għaliex ma jkunux jistgħu jidħlu fis-suq tax-xogħol.

IMMIGRANTI IRREGOLARI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm immigranti illegali hawn jgħixu f'open centres?

Kemm ġew jiswew lill-Istat din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim MInistru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi bħalissa hawn 1,031 immigrant jgħixu f'open centres amministrati mill-gvern u l-ispiża għal din is-sena laħqet it-Lm320,424.

PERSUNI JAĦDMU ILLEGALMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm nies ittellgħu l-qorti għax ħaddmu magħhom persuni illegalment din is- sena?

Kemm minn dawn diġa` ttellgħu l-qorti drabi oħra u kemm-il darba individwalment?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li matul din is-sena, kien hemm żewġ seduti fil-qorti dwar każijiet tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ li fihom tħarrku u ttellgħu 30 persuna.

Waħda minn dawn it-30 persuna kienet ittellgħet ħames darbiet oħra qabel, oħra ttellgħet tliet darbiet oħra qabel, oħra ttellgħet darbtejn oħra qabel u erba` persuni oħra kienu ttellgħu darb'oħra qabel.

MR SPEAKER: Hekk eżawrejna d-domandi kollha li jidhru fuq l-order paper.

Tqegħid ta' Karti?

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Exemption order lil HSBC Cares for the Environment Fund, skond Artiklu 12(2) ta' l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap 123.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

43 volum bis-sottomissjonijiet kollha li saru fil-proċess ta' konsultazzjoni pubblika għall-pjani lokali, flimkien ma' ħames CDs ta' l-istess dokumenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari qie moqri Ikompli mill-11 ta' Lulju 2006 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-abbozz ta' liġi li jemenda l-kodiċi ċivili li għandha l-Kamra quddiemha bħalissa huwa ħolqa oħra f'sensila ta' emendi importanti li dan il-gvern ressaq għall-kodiċi ċivili ta' pajjiżna.

Naħseb li apparti l-kodiċi kriminali, il-kodiċi ċivili huwa l-liġi li tolqot liċ-ċittadini kollha tagħna fl-aspetti ta' drittijiet ċivili li jkunu regolati fuq il-livell privat.

Għalkemm dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex wieħed voluminuż, b'danakollu meta wieħed jieħdu fil-kuntest tad- diversi emendi li tressqu minn din l-amministrazzjoni, wieħed isib li l- aspett tal-liġi ċivili tagħna ġie mordernizzat.

Il-kodiċi ċivili tagħna jaf l-oriġini tiegħu fi storja twila.

Immorru lura u ħafna drabi ngħidu li l- prinċipji tal-kodiċi ċivili tagħna ġejjin sa mil-liġi Rumana, mill-Code de Rohan u mill-Code Napoleon.

Jiġifieri, f'ċertu sens, kull amministrazzjoni li kien hawn f'pajjiżna fl-aħħar mijiet ta' snin kellha influwenza fuq x'tip ta' kodiċi ċivili jkollu pajjiżna.

Meta wieħed jara t-tibdiliet li saru minn din l-amministrazzjoni fil-kodiċi ċivili jsib li fil-fatt dan il-kodiċi ġie modernizzat u kien kapaċi jirrispondi għat-tibdil li l-pajjiżna għadda minnu sew b'riżultat ta' żviluppi politiċi u anke b'riżultat ta' żviluppi oħra ta' natura soċjo- ekonomika.

M'hemmx dubju li l-fatt li llum aħna membri ta' l-Unjoni Ewropea ħalla impatt fuq il-manjiera ta' kif nordnaw ir-relazzjonijiet ta' livell privat bejn il-familji u ċ-ċittadini, u bejn l-istat u ċ-ċittadini inkwantu li għandek id-drittijiet proprjetarji.

Allura f'dan is-sens urejna li aħna kapaċi li naġġornaw ruħna u nżommu l-kodiċi ċivili tagħna kodiċi dinamiku sabiex ikun jista' jirrispondi għall-bżonnijiet tal-lum.

Jiena nqis li t-tibdiliet li dan il-gvern għamel fil-kodiċi ċivili huma tibdiliet moderni u progressivi u ġabu anke l-possibilita` ta' aktar faċilita` liċ- ċittadini sabiex ikunu jistgħu jassiguraw id-drittijiet tagħhom.

Tajjeb wieħed jgħid li fir-rigward ta' l-emendi li aħna qegħdin inressqu għandna emendi li anke jirrigwardaw aspetti ta' ċerta politika soċjali.

Waħda minnhom, diġa' saret riferenza għaliha, tirrigwarda d-drittijiet tat- tfal li jkunu twieldu qabel l-1 ta' Diċembru 1993, fejn allura r-raġel ikun jista` jiċħad li jagħraf t-tifel imnissel matul iż-żwieġ għar-raġunijiet kif elenkati fil-liġi, jekk il-kawża għaċ-ċaħda ta' l-għarfien tat-tifel tiġi ppreżentata mhux aktar tard mill-31 ta' Diċembru 2006.

Jiġifieri għandna data, f'ċertu sens wieħed jista' jsejħilha fatali, li jekk tinqabeż dak li jkun jista' jkollu l-problemi.

Mela jekk hemm xi raġel li jrid iressaq xi kawża sabiex jiċħad il-paternita`, dan irid jagħmilha qabel il- 31 ta' Diċembru ta' l-2006.

Naturalment hawnhekk wieħed qiegħed jitkellem fuq tfal li jkunu twieldu qabel l-1 ta' Diċembru ta' l-1993.

Sur President, f'din il-liġi qegħdin ukoll immissu aspetti oħra li spjegahom tajjeb ħafna l-viċi prim ministru, u li diġa` kien hawn diversi kummenti fuqhom miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Jiena ċert li din id-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi se tkun tista' tgħin lil din il-Kamra sabiex tkompli ttejjeb dan il-kodiċi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimkari?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Sur President, ħadt gost ħafna nisma` u wara naqra dak li qal l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici fl-introduzzjoni tiegħu għad- dibattitu dwar it-tibdil fil-kodiċi ċivili li għandna għall-konsiderazzjoni tagħna.

Apprezzajt ferm il-mod ta' kif spjega l-evoluzzjoni tal-kodiċi ċivili u fil-fatt dan għenni sabiex nikkonferma kemm għandna wirt legali profond f'dan il-pajjiż ċkejken tagħna.

Innutajt il-mod ta' kif spjega b'reqqa r-raġunijiet li wasslu għat-tibdil li għandna quddiemna.

M'għandix ħafna x'inżid ma' dak li qal is-segretarju parlamentari, u jiena ċert li hawn bosta membri f'din il-Kamra li huma familjari aktar minni mal- mekkaniżmu tal-liġi, pero` xorta nixtieq nagħmel ftit kummenti dwar l- emendi.

Sur President, jiena nħoss li l-emenda li tikkonċerna l-ipoteki fuq beni mobbli hija tassew meħtieġa f'dan il-pajjiż billi hawn bosta negozji kbar u inqas kbar li jkunu investew eluf kbar ta' liri f'makkinarju, vetturi speċjalizzati u apparat ieħor li ħafna drabi ma jkunux qed irendu biżżejjed.

Hawn ħafna sidien ta' negozji li sabu ruħhom f'ċerti diffikultajiet sabiex jiffinanzjaw il-ħidma tagħhom billi ma kellhomx assi immobbli x'jagħtu bħala garanzija.

Il-messaġġ huwa li l-intrapriżi jistgħu jużaw dawn il-beni mobbli bħala sors ta' finanzjament għal xogħol ġdid u b'hekk ikun hemm multiplier effect fl-ekonomija.

Fl-applikazzjoni ta' din l- emenda wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li l-valur tal-beni immobbli, minħabba n-natura tagħhom, iktar ma jmur iktar jogħla, filwaqt li l-beni mobbli normalment jonqsu fil-valur tagħhom.

Dan jillimita l-proċess ta' kif jingħata s-self fuq iż-żewġ tipi ta' beni.

Għalehkk ikun tajjeb li aktar 'il quddiem wieħed jgħarbel bir-reqqa l-implikazzjonijiet fuq dan kollu minħabba l-valur ta' dan l-assi ħalli jiġi żgurat li d-drittijiet tal- partijiet f'transazzjoni ta' self jiġu mħarsa jekk din tkun tirrikjedi ipoteka.

Sur President, fir-rigward tal-materja kumplessa tal-paternita`, jiena nħoss li hawnhekk hawn bżonn nagħmlu ftit riflessjonijiet.

L-ewwelnett il- liġi trid tittutela d-dritt tat-tarbija li tkun taf min huma l-ġenituri tagħha.

Filwaqt li nifhem l-iskop ta' l-emenda ma nixtieqx li naslu fil- punt li din il-Kamra tidher li qiegħda tinkoraġġixxi l-wild barra mis- sagrament taż-żwieġ.

Jiena ngħid li wasal iż-żmien li nsaħħu l-valur tal- paternita`, tal-familja u taż-żwieġ.

Hawnhekk jiena nixtieq nistaqsi jekk sabiex missier jirrinunzja l-paternita` tiegħu għandux iressaq il-provi tad- DNA.

Daqstant ieħor nistaqsi jekk l-omm għandhiex il-jedd li ma tgħidx min hu l-missier tal-wild tagħha, u jekk dan għandux jitqies bħala abbuż, speċjalment f'każijiet fejn ikun hemm possibilitajiet ta' benefiċċji soċjali jew f'każijiet fejn l-omm tkun qiegħda tiġi mhedda mill-missier.

Meta naraw li s-single mothers qed jiżdiedu b'rata fenomenali sena wara l- oħra, wieħed bilfors ikollu jgħid li hemm xi ħaġa ħażina.

Għalhekk irridu naħdmu ħalli naqtgħu immedjatament kull tip ta' abbuż u nsalvaw l-familja li tant hija importanti fil-ħajja tagħna.

Sur President, ngħaddi issa għal punt li fil-fehma tiegħi huwa serjissimu.

Aktar ma nara u aktar ma nipparteċipa fil-ħidma bla waqfien li ssir f'din il-Kamra sabiex pajjiżna jkollu qafas legali sod u komprensiv, aktar inħoss id-diqa meta nara ċerti sitwazzjonijiet li jseħħu barra minn din il-Kamra.

Huwa ferm importanti li l-pajjiż ikollu liġijiet sodi, pero` dan kollu ma jiswa għal xejn jekk dawn il-liġijiet ma jiġux applikati b'mod xieraq u ekwu.

Kemm-il darba kelli okkażjoni f'din il-Kamra sabiex nesprimi d- dispjaċir tiegħi għal mod ta' kif ċerti liġijiet jiġu nfurzati u d- deċiżjonijiet li jittieħdu f'ċerti waqtiet mill-qrati tagħna.

Inħobb inżomm ħafna ġewwa fija qabel ma ngħid dak li għandi f'moħħi u f'qalbi.

Inżomm quddiem għajnejja l-ħidma kbira li ssir mill-gvern u mill-forzi tas- sigurta` fil-pajjiż, kif ukoll il-mod impekkabbli ta' kif ġudikanti Maltin jirrappreżentaw lil Malta fil-qrati internazzjonali.

Fil-fatt illum stess l-Imħallef Carmel Agius beda jippresjedi l-qorti internazzjonali dwar il- krimini tal-gwerra fil-Jugoslavia.

Min-naħa tiegħi kont qiegħed nistenna l-ħin ta' l-aġġornament sabiex nuri l- għadab u r-rabja tiegħi għall-għotja tal-bail lill-persuna barranija li importat 50,000 pillola ecstasy.

Ma rridux ninsew li snin ilu Malta kienet qalgħet ċanfira talli kienet żammet tfajla arresstata għal xi xhur minħabba li din kienet daħlet f"Malta b'xi joints tal-ħaxixa għall-użu personali tagħha.

Ma rridux ninsew li hawnhekk qed nitkellmu fuq kunsinna kbira ta' droga li kienet intiża sabiex tweġġa` u toqtol lill-uliedna.

Għaldaqstant f'każijiet bħal dawn il-prattika għandha tirrifletti li Malta ma tippermetti l-ebda forma ta' tolleranza.

Din mhix l-unika deċiżjoni li tħalli togħma morra f'ħalq min għandu għal qalbu l-ġustizzja u l-bonordni fil-pajjiż.

Fil-fatt hemm ħafna każijiet ta' persuni involuti fil- pedufilja u każijiet oħra ta' abbużi fuq it-tfal u n-nisa, li ħafna minnhom ilhom is-snin jistennew biex jinstemgħu fil-qorti.

Għalhekk nixtieq nistaqsi jekk huwiex il-waqt li wieħed iħares lejn il-pieni kkontemplati u jelimina l-possibilita` ta' bail f'każijiet fejn il-forzi tas-sigurta` jħossu li l-individwu in kwestjoni jista' jkun ta' periklu għas-soċjeta', jew inkella jista' jkun li jipprova jaħrab mill-pajjiż.

F'każijiet fejn il- krimini huwa ta' natura serja jew skabruża rridu niżguraw ukoll li l-każ jiġi mgħaġġel għaliex id-dewmien ma jagħmel ġid lil ħadd.

Sur President, fi ftit sigħat oħra se jsir riċeviment f'Sant Iermu fejn se ninġabru mal-Korp tal-Puliizja sabiex infakkru l-192 anniversarju mit- twaqqif tal-korp.

Dan il-korp bħalissa huwa mmexxi mill-Kummissarju John Rizzo, persuna li r-rispett lejha dejjem qiegħed jikber min-naħa tal-poplu Malti minħabba l-ħidma bla waqfien, kuraġġuża u integra tiegħu.

Deċiżjonijiet tal-qrati bħal dawk li semmejt ftit ilu żgur li ma jgħinux lill-korp tal-pulizija sabiex iżomm il-kuraġġ meħtieġ ħalli jkompli l-ħidma tiegħu, u wisq inqas iħalli rispett lejn is-sistema tal-ġustizzja f'pajjiżna.

Qiegħed ngħid dan kollu għaliex il-poplu qiegħed jara kif ċerti liġijiet qegħdin jiġu nfurzati b'mod qawwi - hawn qed nirreferi għas- sistema tal-wardens - mentri f'każijiet oħra l-ġustizzja u l-infurzar tal- liġi m'humiex evidenti.

Jiena kemm-il darba sħaqt fuq il-punt li għandna neliminaw ċerti abbużi għax it-telf tar-rispett lejn l-istituzzjonijiet huwa perikoluż ħafna.

Nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi ngħid li jekk irridu r-rispett tal- poplu, il-liġijiet għandhom jiġu nfurzati, u nfurzati għal kulħadd.

U jekk irridu rispett għal-liġi, il-qrati jridu jigdmu lil kulmin ħaqqu u jrid ikun hemm il-kunċett ta' zero tollerance.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Sur President, is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, spjega tajjeb ħafna x'inhu l-għan ta' l-emendi li l- gvern qed iressaq għal dan l-abbozz ta' liġi.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi se nkunu qed nindirizzaw ċerti affarijiet li kienu qed jikkawżaw ċerta tbatija lil ċerti individwi partikolari.

Issa bis-saħħa ta' dan l-abbozz dawn it-tbatijiet se jittaffew.

Sur President, dan l-abbozz jitkellem fuq erba' prinċipji differenti li qed jindirizzaw il-kunċett ta' l-unjustified enrichment, il-kunċett ġdid ta' ipoteka u privileġġi speċjali fuq il-mobbli, il-kunċett ta' l-ispejjeż neċessarji għar-romol u l-kunċett tat-twelid ta' ulied barra miż-żwieġ.

Dawn l-erba` kunċetti kif spjegati fil-liġi u anke fid-diskorsi li smajna f'din il-Kamra huma intiżi biex jħarsu lil bniedem minn affarijiet li jolqtuh fil-laħam il-ħaj.

Fil-fatt qabel ma ppubblikajna dan l-abbozz ħsibna fuq minn xiex jgħaddi l-bniedem, b'mod partikolari fuq dak li bih qiegħed jintlaqat ħażin.

Dan qiegħed ngħidu għaliex anke fil-professjoni tiegħi niltaqa` ma' ħafna u ħafna każijiet bħal dawn.

Sur President, il-kunċett ta' l-ipoteka u l-privileġġ speċjali fuq il- mobbli m'huwiex limitat biss għal ċertu settur partikolari, imma huwa miftuħ għal setturi oħra.

Għalhekk huwa tajjeb li nispjegaw daqsxejn aktar fid-dettall dan il-kunċett partikolari lil dawk li qegħdin jisimgħuna.

F'dan l-abbozz qegħdin nindirizzaw sistema li hija waħda ġustifikata għaliex illum bis-saħħa ta' dan l-att jistgħu jiġu ipotekati u privileġġati l-mobbli.

Kif nafu fuq l-immobbli dejjem setgħet issir ipoteka, pero` issa dan il-kunċett ġie estiż ukoll għall-proprjeta` mobbli.

Din is-sentenza li għadni kif għedt tfisser ħafna għal dawk in-nies li jridu jagħmlu investiment kbir f'dak li huwa mobbli, bħal ngħidu aħna investiment f'makkinarju jew f'vetturi speċjalizzati.

Naturalment dan it-tip ta' investiment issa se jibda jiġi rikonoxxut.

Meta qabel kont tmur il-bank biex tissellef għal dan il-għan kont kważi kważi issib impediment min-naħa tal-bank.

Għaliex?

Għax il-bank ma kienx jikkonsidralek l-ipoteka fuq il- mobbli, imma issa bis-saħħa ta' dan l-abbozz li qed niddiskutu llum dik l- ipoteka se tkun tista` ssir.

Din l-emenda se twassal biex tagħti nifs kbir lil dawk l-investituri li jinvestu f'makkinarju relatat ma' kostruzzjoni.

Kif nafu llum biex tagħmel investimenti kbar trid ħafna u ħafna flus u allura tajjeb li jkun hemm rikonoxximent ta' dan l-investiment mill-banek sabiex inti tkun tista' tiffinanzja loans u jkollok aktar liquidity f'cash flow.

Nafu li kemm kemm- il darba dawn il-kuntratturi kienu jsibuha diffiċli ħafna sabiex jiffinanzjaw ċertu investimenti kbar.

U ta' min jgħid li dawn l- investimenti kbar bdew kulma jmur dejjem jiżdiedu għaliex fejn qabel kont tista' tarma impjant b'ċertu ammont ta' flus, illum l-istess impjanti jiswew ħafna u ħafna aktar.

Għalhekk hija xi ħaġa tajba li jkun hemm dan ir-rikonoxximent u li allura jista' jkun hemm ċertu forma ta' ipoteka fuq il-mobbli.

Illum il-ġurnata dan l-investiment qiegħed isir b'ċerta qawwa finanzjarja u għalhekk huwa tajjeb li jibda jkun hemm ipoteki fuq dak li huwa mobbli.

Wara kollox dak l-investiment qiegħed dejjem hemm u jkun investiment marbut ukoll mal-manifattura jew ma' servizzi f'dak it-tip ta' settur partikolari.

Għalhekk tajjeb li nibdew nagħtu lok sabiex il-banek ikunu jistgħu jikkunsidraw dawn l-investimenti u jagħtu ipoteka fuqhom.

Sur President, tajjeb li nsemmu wkoll li jekk, per eżempju, mobbli jinbiegħ u allura jkun hemm it-tibdil ta' l-idejn, dik l-ipoteka tista' tibqa' sservi wkoll.

Jiġifieri l-ipoteka tiġi trasferita u tkun marbuta ma' dak il-mobbli partikolari.

Irridu nifhmu li din iġġib magħha vantaġġi kbar għaliex nafu kemm il-kuntratturi u l-investituri kienu jsibu diffikultajiet ta' finanzjament għal ċertu makkinarju, li kif għedt, jinvolvi ħafna u ħafna flus.

Irrid infakkar ukoll li qabel inti kellek ċerti konsiderazzjonijiet li ma jirrikonoxxux dik li hija proprjeta` mobbli bħala bażi soda fuqhiex wieħed jista' jagħmel ipoteka.

Ġeneralment li kien jiġri huwa li dak l-investitur kien ikollu saħansitra jagħmel ipoteka ġenerali fuq il-proprjetajiet personali tiegħu.

Allura llum se tagħti faċilita` aktar wiesgħa f'dak li huwa self mill-banek, ipoteki, bejgħ u affarijiet bħal dawn.

Se tnaqqas ukoll pressjoni kbira minn fuq l- investituri għaliex mhux se jkollhom aktar bżonn jagħmlu ipoteka fuq l- affarijiet immobbli personali tagħhom.

Issa dik l-ipoteka tista' ddur fuq il-mobbli tal-kumpannija meta jkun se jsir xi investiment.

Irrid ngħid ukoll li din se ġġib ukoll vantaġġi kbar fuq meta wieħed jagħmel ipoteka fuq proprjeta` mobbli.

Dan għaliex jekk inti tkun se tikkonsidraha fuq numru ta' snin, allura tista' iddaħħal il-kunċett tad- depreciation mill-ewwel u b'hekk, jekk qabel il-bank jew individwu seta' jagħmel ipoteka fuq il-100% tal-valur tal-mobbli, din tista' sempliċement issir fuq persentaġġ iżjed ridott ħalli tieħu in konsiderazzjoni l-face value.Illum il-ġurnata mal-loan jew mat-trasferiment, din tiġi kkunsidrata mill-ewwel u allura l-persentaġġ Ii inti tkun tista' tagħmel ipoteka fuq dak il-valur tal-proprjeta` mobbli tkun tista' tiġi aġġustata b'mod liberu ħafna ħalli tieħu in konsiderazzjoni kwalunkwe depreciaton li tista' ssir fuq dik il-proprjeta` mobbli.

Irrid ngħid ukoll li l-vantaġġi ta' dawn l-emendi rridu narawhom fis-sens wiesa' tagħhom.

Illum nafu li meta wieħed ikun se jinvesti f'fabbrika jkollu jagħmel financial projections qawwija għall-operat tal-makkinarju u financial projections oħra relatati ma' dak l-investiment li jkun qiegħed isir.

Għalhekk dawn l-emendi se jagħtuhom vantaġġ ferm u ferm wiesa' għaliex dak il-piż li qabel kienu jħossu sabiex jiffinanzjaw il-proġett kollu tagħhom illum se jittaffa.

Ħaġ'oħra li wieħed jista' jgħid hi li fejn qabel kellek restrizzjonijiet kbar fuq kif tista' tagħmel l-ipoteki fuq il-proprjetajiet mobbli, illum ftaħna jdejna aktar u għalhekk dawk ir- restrizzjonijiet se jkunu mtaffija.

Dan huwa pass ieħor fid-direzzjoni t- tajba għaliex qabel kumpannija kienet issibha diffiċli immens sabiex tagħmel l-investimenti tagħha minħabba l-kondizzjonijiet li kien hemm., pero` issa s-sitwazzjoni hija aktar faċli.

Meta jsiru investimenti minn kumpannija ikun ifisser aktar ħolqien ta' impiegi, għax kultant tiskanta kif inċentiva żgħira tista' twassal għal riżultati tajbin.

Meta toqgħod tikkunsidra kemm nies kienu jiltaqgħu ma' diffikultajiet meta jiġu biex jagħmlu investiment wieħed mill-ewwel jinduna kemm emenda bħal din hija bżonjuża biex jitħajru aktar nies jagħmlu dawn it-tip ta' investimenti.

Għaldaqstant huwa importanti ħafna li dan l-abbozz ta' liġi jidħol fis- seħħ mingħajr ħafna dewmien.

Sur President, emenda oħra li xtaqt nikellem fuqha hija dik dwa rir-romol.

Kellna sitwazzjonijiet fejn kellek armla li wara l-mewt tar-raġel tagħha din il-mara kienet issib ruħha f'diffikultajiet kbar ħafna peress li kien ikollha l-assi tagħha ffriżati sakemm jiġi likwidat il-wirt.

Fl-opinjoni tagħna din kienet xi ħaġa inġusta ħafna ma' dawk il-persuni li jkunu romlu.

Dawn il-persuni qabel kellhom finanzjament temporanju ta' xi Lm60 u llum, bis-saħħa ta' dan l-abbozz ta' liġi, din is-somma tellajniha għal Lm2,500.

Dawn il-flus huma intiżi sabiex ma jdaħħlux f'martirju inġustifikat lir- romol, fejn wara t-trawma kbira li jkunu għaddew minnha minħabba l-mewt ta' membru mill-familja tagħhom, kienu jispiċċaw jgħaddu minn martirju ieħor ta' finanzjament u ta' problemi relatati mal-likwidazzjoni tal-wirt.

Saħansitra kien ikollok persuni li għalihom kienet tkun diffiċli immens sabiex ikomplu għaddejjin bil-ħajja ordinarja tagħhom ta' kuljum.

Kien ikollok sitwazzjonijiet fejn ġenituri li kienu qed irabbu l-ulied, min kien jibqa' ħaj minnhom, kien ikollu spejjeż kbar sabiex ikompli jrabbi l- familja.

Dan kien jinħass b'mod partikolari meta l-koppja kien ikollha xi żewġt jew tlett itfal.

Issa b'din l-emenda fejn, kif għedt, qegħdin intellgħu dik is-somma ta' finanzjament temporanju għal Lm2,500 se ntaffu ħafna minn din it-tbatija.

Barra minn hekk hemm provisio li permezz tiegħu, din is-somma tista' tiżdied ukoll permezz ta' reviżjoni.

Għalhekk nerġa' ngħid li dan l-abbozz ta' liġi huwa intiż sabiex jgħin lil dawk il-persuni li jkunu għaddew mit-trawma ta' xi mewt fil-familja tagħhom.

Bis-saħħa ta' dan l-abbozz se nkunu nistgħu niffaċilitawlhom ħajjithom sakemm eventwalment jiġi likwidat dak il-wirt.

Sur President, punti ieħor importanti ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa dak li għandu x'jaqsam maċ-ċertifikati tat-twelid ta' l-ulied.

Fl-opinjoni tiegħi se titneħħa distinzjoni importanti ħafna minn fuq iċ-ċertifikat tat-twelid ta' tfal li jitwieldu minn omm separata jew minn single mothers, b'hekk iċ- ċertifikati tat-twelid ta' l-ulied li jkunu mwielda barra miż-żwieġ ma jkunux juru li l-omm ma kenitx miżżewġa għax ikun fih biss l-isem ta' l- omm.

Fl-opinjoni tiegħi ħaġa bħal din tajba għaliex kellna ħafna dettalji li ma kenux neċċessarji.

Personalment ma nafx x'kien l-iskop li fuq iċ-ċertifikat tat-twelid ikollok distinzjoni li tittimbrak b'dan il-mod.

Ma nara xejn ħażin u naqbel magħha li jitneħħew dawn id-distinzjonijiet minn fuq iċ- ċertifikat tat-twelid.

Nerġa' ngħid li ċerti timbri żejda m'għadniex għalfejn noqogħdu nagħtuhom attenzjoni partikolari għaliex dawn ma jservu xejn għal min ikun qiegħed jara dak iċ-ċertifikat, iżda jkunu ta' piż morali fuq dik il-persuna li tagħha jkun iċ-ċertifikat.

Punt ieħor li joħroġ minn dan l-abbozz ta' liġi jirrigwarda l-unjustified enrichment.

Hawnhekk ma rridx noqgħod nirrepeti dak li spjega b'mod tajjeb ħafna s-segretarju parlamentari.

Dan huwa intiż sabiex il-kunċett ta' l- unjustified enrichment jiġi kkunsidrat bil-mod ġust tiegħu.

Bħalissa quddiemi qiegħed nara lis-segretarju parlamentari, lill-Onor.

Jason Azzopardi, lill-Onor.

Joe Brincat u lill-Onor.

Mario de Marco, li kollha huma avukati u li min jaf kemm kellhom kawżi ta' dan it-tip u ma setgħux japplikaw dan il-kunċett ta' unjustified enrichment, u dan kien joħloq kumplikazzjonjiet kbar għall-qrati tagħna.

Kif nafu, m'hijiex ħaġa tajba li tgħabbi lill-qrati b'kawżi li m'hemmx bżonnhom u allura tajjeb li dan il- punt nindirizzawh b'mod għaqli.

Dan irridu nagħmluh l-ewwelnett sabiex issir ġustizzja u fl-istess ħin sabiex neliminaw ħafna xogħol żejjed mill- qrati tagħna.

Nafu kemm il-qrati tagħna huma mgħobbijin bix-xogħol u nafu wkoll kif dan il-gvern qiegħed jindirizza din il-problema b'mod tanġibbli.

Għalhekk f'dan is-sens ngħid li dan l-abbozz ta' liġi li qiegħed jemenda l- kodiċi ċivili għandu jiġi milqugħ b'mod tajjeb ħafna.

Huwa importanti li f'din il-Kamra jkollna diskussjonijiet li jħallu l-frott tagħhom.

Irrid ngħid li l-parlament għandu ħafna ideat tajbin u allura tajjeb li nibdew inħarsu wkoll lejn il-vantaġġi li joffri abbozz bħal dan, li permezz tiegħu se niffaċilitaw il-ħajja ta' l-individwi u nġibu aktar sens ta' ġustizzja.

Permezz ta' dan l-abbozz se nġibu aktar sens ta' prattiċita` fil-mod ta' kif ikollna l-interazzjonijiet kummerċjali ta' bejnietna, f'dak li huwa negozju, f'dak li għandu x'jaqsam mad- deskrizzjonijiet tal-perusni u f'dawk li għandhom x'jaqsmu mal-prattiċi tal- likwidazzjoni tal-wirt.

Dawn l-affarijiet kollha, inkluż l-ipoteki fuq il- mobbli, se jżiedu l-kummerċ, se jġibu attivita` aktar ġusta u wiesgħa u se jġibu ħafna iżjed kuxjenza ta' x'inhu ġustifikat fil-prinċipju.

Għalhekk tajjeb li prinċipji bħal dawn jiġu attwati ħalli finalment ikollna qafas legali aktar sensibbli u li jipprovdi akktar prattiċita`.

Nagħlaq id-diskors tiegħi billi nawgura li jkollna diskussjoni f'din il- perspettiva ħalli jirrenja s-sens ta' ġustizzja u s-sens ta' prattiċita' fost il-Maltin.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, is-sabiħ tal-parlament huwa proprju dak li jkollna ċ-ċans li nitkellmu fuq xi ħaġa li tkun qed tikkawża t- tbatija lil xi ħadd.

U hija xi ħaġa tajba li min ikun għaddej minn xi problema jgħid li sab deputat jgħinu.

Naħseb li min forsi llum qiegħed jisma' dan id-dibattitu - nixtieq li jkun hemm ħafna jisimgħuna llum - se jgħid li f'din il-Kamra hawn nies tad-demm u l-laħam u nies li jħossu għal dak li jkun għaddej minnu l-poplu.

Jien m'iniex se nitkellem mil-lat legali ta' din il-liġi għaliex m'iniex avukat, pero' l-kelliem ta' warajja, l-Onor.

Joe Brincat, se jitkellem fit-tul fuq dan is-suġett u se jidħol ukoll fuq il-lat legali ta' din il-liġi.

Min-naħa tiegħi se nitkellem fuq il-ħidma tiegħi ta' kuljum, ħidma li hija marbuta mal-qasam soċjali.

Ilkoll kemm aħna rridu nifhmu li politiku qiegħed hemmhekk sabiex itejjeb il-kundizzjonijiet taċ-ċittadin.

U min jaħseb li f'dan il-parlament ħadd ma jagħti każ tagħna, inkunu qegħdin nagħmlu żball.

Hawnhekk se nirrakkonta storja ħelwa li għaddejt minnha llum waqt li kont għaddej bil- ħidma tiegħi.

Peress li ma sibtx ħin sabiex immur niekol id-dar mort niekol ġo restaurant.

X'ħin dħalt f'dan ir-restaurant, in-nies li kien hemm kienu se jaqbdu jgħiduli li s-sid ma kienx laburist, imma jiena dort fuqhom u għedtilhom li ma rridx nisma' b'dawn l-affarijiet.

Wara ftit is-sid ġie u qalli prosit ta' dak li kienu qalu fuqi fuq il-gazzetta "Malta Independent".

Din il-frażi li kienu ġabu fuq il-gazzetta lanqas kont naf biha.

Pero` meta kellna d-diskussjoni fuq il-mozzjoni kontra l-Ministru Gatt, kien sar ħafna diskors fuq il-mewt ta' Raymond Caruana u Karen Grech, kif ukoll dak li kien iseħħ fil-passat.

Għalhekk jiena qomt u għedt li ma rridux noqogħdu ninħlew fuq dawn il-ħmerijiet għaliex min qiegħed ibati hemm barra, ma jridx joqgħod jisma' b'dawn it-tejatrini imma jridu jisimgħu kif se ntejbu l-kundizzjonijiet tagħhom.

Sur President, illum qegħdin niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi li qiegħed jidħol fil-fond tal-problemi soċjali li jgħaddu minnhom ċerti persuni.

Illum għaddejjin minn bosta bidliet familjari.

Sal-lum stess, qabel ġejt hawnhekk, ilħaqt dort madwar 40 familja u jien u ġej bil-karozza bdejt ngħid kemm għandna bżonn li niddiskutu l-problema taż-żweġijiet u tat- taħlit fil-familji.

Tħares daqsxejn madwarek u tibda tarahom dawn il- problemi fiż-żweġijiet.

Per eżempju, naf waħda li żżewġet Indjan u dan qabad u telaq lejn pajjiżu.

Naf oħra li kienet toqgħod ħdejna li qaltli li mhux se jibqgħu joqogħdu hemm għax isseparat minn mar-raġel.

Qasmu kulma kellhom, biegħu d-dar u telqu għal riħhom.

Jiġifieri b'ħarsa madwarek mill- ewwel tinduna li llum għandna numru ta' problemi soċjali.

Għalhekk f'dan l- abbozz ta' liġi qegħdin nippruvaw ngħinu lil dawk il-persuni li jkunu għaddejjin minn tant problemi soċjali.

Jiena dejjem inħobb ngħid li sakemm inkun b'saħħti ma nindunax li jiena b'saħħti, pero' meta jibda l-uġigħ u l- mard nibda ninduna li jien marid u nibda ninduna li kelli s-saħħa u tliftha.

Kif għedt aktar kmieni, jien mhux se nidħol fuq l-għanijiet ta' dan l- abbozz ta' liġi.

Min-naħa tiegħi aktar se nagħfas fuq dak li għandu x'jaqsam mal-qasam soċjali.

Kif għedt il-problema taż-żweġijiet f'pajjiżna kibret u dan jistgħu jixduh l-avukati li għandna f'din il-Kamra.

Ġieli jiġu għandi nies u jgħiduli li se jibdew il-proċess tas-separazzjoni.

Min- naħa tiegħi nipprova niftħilhom għajnejhom u ngħidilhom sabiex jaraw jistgħux isalvaw il-familja tagħhom.

Nistaqsihom ukoll jekk iridunix ngħinhom permezz ta' saċerdot jew inkella permezz ta' social worker.

L- istess ħaġa jgħaddu minnha l-avukati li għandna hawnhekk.

Min jaf kemm imorru quddiemhom koppji li jkunu jridu jisseparaw.

U hawnhekk forsi xtaqt nagħmel appell lill-avukati li jiltaqgħu ma' dawn in-nies.

Meta jkollna każ ta' seperazzjoni, ejjew nipprovaw ngħinu lil dik il-koppja sabiex jippruvaw jirranġaw iż-żwieġ tagħhom.

Jiena naf b'avukati li jkunu minn ta' l-ewwel li jgħinu f'każijiet bħal dawn, pero' hemm oħrajn li ma jagħtux kas u jaqbdu mexjin mill-ewwel bil-proċeduri tal-kawża.

Il-problema taż- żweġijiet f'pajjiżna qiegħda tikber minħabba li qed ikollna ħafna Maltin li jiżżewġu barranin.

Naturalment ma nistgħux nikkontrollaw dan it-taħlit, pero' ejjew nippreparaw ruħna ħalli nkunu lesti għall-problemi li jistgħu jinqalgħu fi żweġijiet bħal dawn.

Sur President, nhar it-Tnejn mort niftaħ l-uffiċċju tiegħi u sibt mara minn Raħal Ġdid qiegħda tistennini.

Din il-mara nafha b'mara li kellha familja magħquda iżda qaltli li r-raġel tagħha ddeċieda li jitlaq mid-dar sabiex imur ma' mara oħra.

Ir-raġel tagħha ħa miegħu kulma kien hemm fid-dar u din il-mara spiċċat saħanistra mingħajr l-għamara li kellha f'darha.

Naħseb li l-avukati li għandna preżenti f'din il-Kamra min jaf kemm jiltaqgħu ma' kwestjonijiet bħal dawn.

Issa din il-mara qaltli li l-Ħadd ta' qabel lanqas biss kellhom x'jieklu.

Jiena nixtieq li meta jkollna problema bħal din fejn tkun għaddejja l-kawża tas-separazzjoni u r-raġel ma jkunx qiegħed jgħaddi flus lill-mara tiegħu, min-naħa tas-sigurta` soċjali għandhom iħaffu l-proċess ħalli dik il-povra mara għallinqas ikollha xi tip ta` introjtu.

Sur President, minn hawnhekk nixtieq insellem lill-ħaddiema tas-sigurta` soċjali għall-ħidma tagħhom fir-rigward ta' nies bħal dawn.

Minħabba l- ħidma tiegħi fil-qasam soċjali, fejn niltaqa` ma' ħafna nies li jkollhom ċerti problemi, jiena nagħmel ħafna mistoqsijiet parlamentari.

Dawn ma nagħmilhomx biex intellef il-ħidma tad-dipartiment, imma nagħmilhom sabiex ngħin lil dak li jkun.

Dawn il-mistoqsijiet huma effettivi għax tiġbed l- attenzjoni ta-didpartimetn li, per eżempju, hemm xi ħadd li jkun qiegħed ibati minħabba li ma jkunx qiegħed jieħu l-benefiċċju tas-sigurta` soċjali.

B'dan il-mod wieħed ikun jista' jħaffef il-proċeduri biex tali persuna tieħu dak li hu tagħha u b'hekk ittaffi mit-tbatija li tkun għaddejja minnha.

Ma ninsewx li f'dawn il-każijiet m'humiex biss in-nisa li jbatu imma ssib anke rġiel.

Dan għaliex għandek nisa li ma jistmawx lill-irġiel tagħhom u għandek irġiel li ma jistmawx lin-nisa tagħhom.

Għaldaqstant nieħu pjaċir meta nara li qegħdin insaħħu dawn ir-riformi.

Sur President, jiena kburi li nagħmel parti mill-partit Laburista, għax kien proprju l-partit Laburista li introduċa l-benefiċċji soċjali f'pajjiżna u neħħa lit-tallaba minn ġot-toroq.

Din hija xi ħaġa li tagħmel unur lill-partit Laburista.

Issa llum qegħdin hawnhekk sabiex nippruvaw insaħħu din il-liġi, liema liġi kulħadd jaqbel magħha għax ovvjament hija xi ħaġa li ttejjeb il-kundizzjonijiet ta' dak li jkun.

Nerġa' ngħid li min ikun għaddej minn problema soċjali jkun jaf verament minn xiex ikun għaddej.

Għandna lil dawk is-single mothers li jkunu għaddejjin minn tant problemi u minn żmenijiet tant diffiċli.

Għandna wkoll it-tfal li forsi ma jkunux minn ta' l-istess missier u li allura jkollhom kunjom differenti.

Ma ninsewx li t-tfal tal-lum m'għadhomx injoranti u meta jmorru l-iskola jsiru jafuhom ċerti affarijiet.

Per eżempju, ġieli kien hemm aħwa li kellhom kunjomijiet differenti għaliex ikollhom missier differenti.

Naħseb li rridu nifhmu li kulħadd huwa tad-demm u l-laħam, kulħadd iħoss u kulħadd jista' jgħaddi minn dawn l-affarijiet.

M'ilux kont tkellimt f'dan il-parlament fuq kif dawn it-tfal jgħaddu minn tant trawmi u tbatijiet.

Dan mhux kulħadd l-istess, hemm tfal li ġew imrobbija f'ambjent tajjeb ħafna u hemm oħrajn li ma kellhomx din ix-xorti.

Hemm tfal li sabu familja magħquda u meta marru d-dar dejjem sabu lill- ommhom u lill-missierhom, iżda sfortunatament għandek tfal li meta jmorru d- dar isibu biss lill-ommhom għaliex missierhom ikun telaqhom.

B'hekk spiċċaw b'raġel ieħor f'darhom li jkunu jridu jsejħulu papa`.

U kif jistgħu jsejħulu papa jekk sa 12-il sena kienu jgħixu mal-missier proprju tagħhom?!

Dawn huma wħud mill-problemi li jiltaqgħu magħhom it-tfal.

Sur President, minn hawnhekk nixtieq insellem lill-ħaddiema kollha li jaħdmu fil-qasam soċjali bħall-Caritas, l-Appoġġ u l-għaqdiet volontarji l- oħra kollha.

Jiena nappoġġa lil kulmin jaħdem fil-qasam soċjali għaliex jien ukoll naħdem f'dan il-qasam.

Fejn jidħlu l-problemi soċjali wieħed għandu jħares lejn id-dinjita` ta' l-individwu.

M'għandniex ninsew li kulħadd għandu d-dritt li jgħix, id-dritt li jiekol u d-dritt għall- opinjoni tiegħu.

Dawn huma l-valuri li aħna rridu nkomplu nsaħħu f'dan il- parlament.

Fid-diskors tiegħi semmejt iż-żweġijiet imfarrka, semmejt is- single mothers u semmejt ukoll it-tfal.

Irrid ukoll insellem lill- għalliema kollha li faħħarthom ukoll fil-liġi li għaddejna ftit tal-ġimgħat ilu dwar l-edukazzjoni.

L-għalliema huma l-ewwel edukaturi tat-tfal tagħna u fejn it-tfal ma jsibux l-ambjent ta' formazzjoni fid-dar tagħhom minħabba li jkun hemm xi problemi, se jsibuha fl-iskola permezz ta' l-għalliema tagħhom.

F'din id-diskussjoni ma nistax ma nsemmix lill-anzjani li niltaqa' magħhom ta' kuljum fix-xogħol tiegħi.

Dawn ukoll ikollhom il-problemi tagħhom u ġieli ltqajt ma' anzjani fejn minkejja li jkunu kibru fl-eta` jkollhom ukoll l-inkwiet ukoll.

Per eżempju, ir-raġel jirċievi l-pensjoni fuq ismu, u lill-mara ma jagħtihiex biżżejjed flus għall-ħajja ta' kuljum u allura din l-anzjana tibda tbati.

Barra minn hekk għandna nisa anzjani - ġieli ltqajt magħhom dawn in-nies – li jgħidulek li r-raġel tagħhom sar rgħib għall-flus u moħħu biss biex ifaddal, u allura lill-mara jagħtiha biss dak il-ftit kemm tgħix.

Allura naħseb li wasal iż-żmien li nibdew naħsbu wkoll fuq dan il-qasam.

Aħna kellna każijiet ta' anzjani li ppruvajna ngħinuhom sabiex il-pensjoni tagħhom tinqasam u b'hekk jieħu parti r-raġel u parti l- mara.

Pero' din saret b'ħafna tbatija minħabba li tinvolvi l-avukati u dawn l-affarijiet kollha.

Wasal iż-żmien li l-mara tibda tieħu dak li bil- liġi huwa tagħha.

Jiena nemmen li din il-liġi qiegħda timbotta 'l quddiem sabiex nagħtu aktar serħan tal-moħħ lil dawn l-individwi li jgħaddu minn tant problemi soċjali.

Nerġa` ngħid li min qiegħed jismagħna għandu jibda jifhem li f'din il- Kamra hawn nies tad-demm u l-laħam.

Għalkemm ikun hemm affarijiet li fuqhom ma naqblux u nibqgħu nirribattu fuqhom, meta niġu għal affarijiet bħal dawn, fejn qed niddiskutu problemi soċjali, għandna lkoll kemm aħna niġbdu ħabel wieħed.

Fil-kuxjenza tiegħi nemmen li fejn jidħlu problemi soċjali, dan il-parlament irid jiġbed ħabel wieħed.

Nemmen li hawnhekk, minkejja d-differenzi ta' bejnietna, kollha kemm aħna nemmnu li rridu naħdmu sabiex pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Sur President, aħna min-naħa tagħna qegħdin naħdmu u naħseb li qegħdin nagħtu l-viżjoni tagħna sabiex dak li huwa tajjeb ngħidu li huwa tajjeb, mentri dak li huwa ħażin ngħidu li huwa ħażin.

Wara kollox meta ġejna f'dan il-parlament konna wegħidna li se nkunu oppożizzjoni kostruttiva.

Għalhekk aħna qed ngħidu li naqblu ma' dawn l-emendi li l-gvern ressaq għal dan l-abbozz ta' liġi għax se jtejbu s-sitwazzjoni ta' dawk li għandhom xi problema soċjali.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, għalkemm naqbel ma' l-ideat ta' l-Onor.

Parnis, ikolli ngħid li għandi d-diffikultajiet tiegħi sabiex mill-aspett legali naqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi.

Ir-raġuni hija li f'ċerti partijiet jidher li għandna skopijiet tajbin, pero' qegħdin nippruvaw nilħquhom b'mod żbaljat.

Sur President, nibda mill-ewwel biex ngħid xi ħaġa fuq it-tieni artiklu fejn jingħad li l-qorti tista' tibgħat il-kwestjoni quddiem l-arbitraġġ f'każ ta' koppja miżżewwġa li tiġi biex taqsam il-proprjeta` tagħha.

Jien kont nippreferi li kieku l-

qorti, wara li tkun semgħet lill-assistenti u lill-medjaturi, jew jekk ikunu qablu l-partijiet, tagħti sentenza permezz ta' l-imħallef, fejn l- ewwel tiġi dikjarata s-separazzjoni, imbagħad x'se jsir mid-dar, x'se jsir mit-tfal, x'se tkun il-kwestjoni tal-manteniment u li tieqaf il-komunjoni ta' l-akkwisti.

Dawn huma affarijiet li ġeneralment wieħed jista' jiddisponi minnhom malajr.

Il-problema hija meta jiġu biex jaqsmu.

Naqbel li l-qorti tista' tiddefinixxi x'inhuwa l-istatus personali wara li jkun hemm qbil mill- partijiet jew wara li tkun semgħet il-provi li jkollha.

Per eżempju, niftakar f'mara mill-Mellieħa li kellha s-separazzjoni tagħha meta kellha xi 56 sena u sa għaxar snin wara din kienet għadha għaddejja bis- separazzjoni tagħha.

Issa x'jiswa li wara għaxar snin tmur tgħidilha li l- komunjoni ta' l-akkwisti ġie likwidat?

Barra minn hekk hemm problema l- oħra għax wieħed miż-żewġ partners miżżewġin ikun dejjem aktar makakk mill- ieħor u jkollu aktar kontroll fuq l-assets tal-familja.

Jiġifieri jekk raġel huwa self-employed jista' jaħbi l-affarijiet mill-mara tiegħu u allura l-mara ssib biss dak li jidher.

Naturalment dak li jkun ħeba hu ma tistax issibu.

L-istess ħaġa jiġri meta l-mara tkun makakka u r-raġel jgħaddilha kollox.

Din se trekken u taħbi l-affarijiet u mbagħad ir-raġel isib biss dak li jidher.

Il-mara tkun taf b'kollox x'hemm u hu ma jkun jaf xejn.

Sur President, dawn huma sitwazzjonijiet li nħabbtu wiċċna magħhom kuljum.

Jiena qiegħed nissuġġerixxi li l-artiklu 57A jagħmel dawk l-affarijiet li l- qorti għandha tiddefinihom f'qasir żmien, bħal per eżempju, is-separazzjoni personali, il-waqfien tal-komunjoni ta' l-akkwisti u x'għandu jsir mit- tfal.

Hawnhekk jiena nippretendi li wasal iż-żmien li nagħmlu bħalma hemm fl-Italja, u min se jieħu r-responsabilita' tat-tfal ma tkunx biss kwestjoni ta' manteniment.

Kemm-il darba nisimgħu li koppja miżżewġa biegħu d-dar konjugali tagħhom u ħadu l-flus tal-post.

Il-mara ġeneralment se jkollh iżżomm it-tfal magħha.

Din, jekk tiġi biex tikri flat se jkollha ssibu kbir biżżejjed sabiex ikun jista' jakkomoda lilha u lit-tfal tagħha.

Min-naħa l-oħra r-raġel jkollu bżonn biss fejn idaħħal rasu hu.

Il-mara li qed tieħu l-manteniment biex issib tikri post bi tliet kmamar tas-sodda se jkollha tħallas iżjed mir-raġel li jista' jikri studio flat.

Għalhekk parti kbira mill-manteniment li tirċievi l-mara jmur proprju għall-kera tal-post.

Issa jekk ma jkunx

hemm proporzjon fuq din il-kwestjoni nkunu qegħdin nonqsu mill-aspett soċjali.

Billi nemendaw biss fuq kif se nħaffu l-affarijiet u l-workload inkunu qegħdin nieħdu pożizzjoni żbaljata.

Jekk dak li jsir quddiem il-medjatur ma jsirx verbal li l-imħallef ikun jista' jestrada fuqu, u r-rikors ġuramentat ikollu bażi ħalli l-imħallef jista' jiddeċiedi ħafna drabi nispiċċaw b'ripetizzjoni ta' affarijiet li huma l-istess.

Jiena nemmen li l- ministru għandu jdaħħalha f'rasu li jekk irid iżomm il-medjazzjoni, għallinqas isir ir-rikors ġuramentat, jinbagħat quddiem il-medjaturi, u mit- talbiet li jkun hemm jara fejn jistgħu jaslu l-partijiet, għax il-partijiet mhux dejjem se jaqblu fuq kollox.

Jekk jirranġaw l-affarijiet jaqa' kollox, pero' jekk ma jirranġawx iridu jipproċedu l-ewwel quddiem il-medjaturi u mbagħad fuq dik l-informazzjoni li tkun inġabret, għax kapaċi jaqblu fuq erba` minn ħames affarijiet, l-imħallef ikun jista' jagħti d-deċiżjoni.

Sur President, niġi issa għall-emenda l-ġdida ta' l-artiklu 59 fejn qed ngħidu li l-imħallef, qabel ma jagħti l-awtorita' tiegħu, għandu jwissi lill-partijiet tal-konsegwenzi tas-separazzjoni.

Dan għandu jagħmel minn kollox sabiex jirrikonċiljahom u jista` jħassar, ivarja u jdaħħal dawk il- kundizzjonijiet li hu jħoss xierqa.

Mela l-qorti hawnhekk tista' taqbad il- kuntratt tal-partijiet u tgħid li din il-kundizzjoni ma togħġobix.

Din konna ngħidulha bonarja jew konsenswali.

Allura din se jagħmilha l- imħallef jew il-partijiet?

Per eżempju, jekk l-imħallef jgħidlek li lill- mara trid tagħtiha manteniment bilfors u l-mara tgħidlek li hi ma tridx manteniment għaliex ir-raġel qalibielha u għalhekk dabbret rasha hija wkoll, ta' min se tgħaddi?

Se tgħaddi ta' l-imħallef jew se tgħaddi tal- partijiet?

Dan huwa assolutament żbaljat.

It-tieni ħaġa li ridt ngħid hija li m'hu veru xejn li s-separazzjonijiet konsenswali qiegħed jismagħhom l-imħallef allavolja l-liġi tgħid hekk.

F'din il-Kamra ngħidu mod u mbagħad fir-regolamenti ngħidu mod ieħor.

Fir- regolamenti huma l-medjaturi jew dawk li huma uffiċjalment appuntati jew inkella dak li l-partijiet jagħżlu, peress li dawn jistgħu jagħżlu huma lil min iridu bħala medjatur.

Allura għalfejn niktbu li hija l-qorti li tismagħhom meta dan m'huwiex minnu?

Għallinqas għandna nkunu onesti biżżejjed li ngħidu li m'hijiex il-qorti who admonishes the parties as to the consequences of the separation and endevour to reconcile them.

Meta ngħidu l-kelma "qorti" tfisser l-imħallef, kif kienet minn dejjem.

Pero' dik mhux qed issir hekk.

La kienet qed issir u lanqas se ssir għaliex ir- regolamenti jgħidulek li kif jidħol kuntratt ta' separazzjoni, dan għandu jmur quddiem il-medjaturi.

Allura tajjeb li nkunu nafu x'qegħdin nagħmlu.

Il-liġi kienet tgħid li l-imħallef għandu d-dritt li jindaħal fejn jidħlu t- tfal, u ma' dik naqbel perfettament.

Imma mbagħad daħlet il-klawsola li joġġezzjonaw xi imħallfin li ma jindaħlux fil-ħajja privata ta' xulxin.

Mela min-naħa nagħmlu l-liġi tal-molestation u mbagħad min-naħa l-oħra nagħtu l-poter lill-imħallef ħalli jekk jagħmlu klawsola bħal dik ngħidu le.

Allura kif jista' jkun li ngħidu lin-nies li qed tagħmlu kuntratt ta' separazzjoni imma l-kundizzjonijiet mhux bil-volonta` tagħkom imma skond jekk iħallikomx l-imħallef bil-kundizzjonijiet l-oħrajn.

Ejjew ngħidu li tnejn min-nies iridu jagħmlu d-diviżjoni tal-proprjeta' ta' bejniethom.

Mela jiġi l-imħallef u lir-raġel jgħidlu d-dar iż-żgħira għandu jeħodha hu mentri d-dar il-kbira għandha teħodha l-mara.

Jekk se nagħtuh dan il-poter għalfejn niġu ngħidu li hemm is-separazzjoni konsenswali?

Naqbdu ngħidu li l-imħallef qiegħed jiddeċiedi.

U jekk l-imħallef ma jkunx sema` l-provi, kif jista' jiddeċiedi fuq affarijiet li ma jkunx sema` l-provi dwarhom?!

Niġi issa għall-artiklu 70.

Dan sar wara li kien hemm sentenza mill-qorti Ewropea fejn qalet li l-liġijiet tagħna huma żbaljati fuq it-tfal li twieldu fiż-żwieġ imma li m'humiex tal-missier fiż-żwieġ.

Għalhekk taw ċans sal-31 ta' Diċembru, 2007 sabiex tagħmel il-kawżi.

Madankollu ma nafx fejn se tasal din il-liġi jekk imbagħad għandek il-liġi l-oħra li ġiet interpretata mill-qorti ta' l-appell fejn tgħid li jekk ir-raġel ikun hawn Malta, ikun inutli li toqgħod tagħmel id-DNA testing għaliex jekk kien possibbli li jkollhom x'jaqsmu flimkien, it-tarbija hija preżunta tiegħu.

Hawnhekk erġajna morna lura għal dak li kienu jgħidu fl-antik, jiġifieri ta' l-impossibilita` fiżika.

Per eżempju, jekk bniedem qiegħed il-ħabs u f'dawk it-300 ġurnata li ddum tarbija biex titwieled dan ma jkunx ħareġ miċ- ċella tiegħu, allura t-tarbija ma tistax tkun tiegħu għaliex ma kellux x'jaqsam mal-mara.

L-istess ħaġa jiġri jekk ir-raġel isiefer u jmur, per eżempju, l-Awstralja jew l-Ingilterra.

Illum lanqas dik il-prova m'għandna għaliex jekk huwa ċittadin Malti, fuq il-passaport lanqas jittimbrawlu meta ħareġ u meta daħal.

Għalhekk dan ir-raġel jitqies li kien dejjem Malta u allura t-tarbija titqies tiegħu.

U dan għaliex ma kienx fl-impossibilita' fiżika li jgħammar magħha.

Din hija l-interpretazzjoni.

Illum taparsi neħħejna dawk li huma born in wedlock u conceived and born out of wedlock.

Qisu li għax biddilna t-titlu mhux se jibqa' l-istess ħaġa.

Minflok ngħidu l-personalita` tat-tarbija x'inhi mmorru għal dawn l-affarijiet.

Jien ngħid ċar u tond li l-aktar ħaġa importanti tat-tarbija hija l-genetic identity tagħha.

U dan jgħodd aktar u aktar f'pajjiż żgħir bħal tagħna, fejn ma jistax ikollok tifel jew tifla li ċ-ċertifikat tat-twelid tagħhom juri gidba.

Ma jistax ikun li juru li huma t-tfal ta' xi ħadd meta fil- fatt ma jkunux għaliex jista' jiġri li aktar 'il quddiem jiltaqgħu ma' xulxin u jispiċċaw jiżżewġu l-aħwa ma' xulxin.

Kulħadd iżomm is-sigrieti ħalli ma jikxfux li dik it-tarbija ma ġietx mill-istess familja.

Ħalli nsemmi storja żgħira li diġa` rrakontajtha darba oħra.

Kien hemm tifel li mar fuq ommu jirrakontalha bl-inkwiet li kellu minħabba li t-tfajla li kien qed ikellem kienet tiġi oħtu.

Dan il-kliem kien qalulu missieru peress li kellu x'jaqsam ma' omm it-tfajla ta' ibnu.

Madankollu l-omm serħitlu rasu u qaltlu biex ikompli jkellem lil dik it-tfajla għaliex dak li suppost kien missieru ma kienx missieru veru.

Ejjew immorru għal dak li ġie persistentement indikat mill-qorti Ewropea u dan irridu nagħmluh minħabba l-identita` tat-tifel.

Aħna ngħidu li l- familja hija dik il-familja li jkun ġie mrobbi fiha, pero' jekk dawk m'humiex demmu għalfejn inħalluh jgħix f'gidba?!

Għallinqas għandna ngħidu l-verita`.

Meta fiċ-ċertifikati tat-twelid suppost jgħidulek kollox fuq l- identita` tiegħek, għalfejn għandna nħallu gidba?!

Dak ma jiġi xejn ħlief dokument falz.

Għalhekk jiena ngħid li ma' dan l-artiklu għandu jiġi emendat l-artiklu 77 u l-artiklu 81 ħalli mmorru għal dik li hija l-verita` ġenetika.

Missierek huwa dak li jagħtik demmu u mhux min jagħtik iċ- ċertifikat tat-twelid.

Sur President, issa se ngħid xi ħaġa fuq l-artiklu 1028B ta' l-unjustified enrichment.

Dan l-artiklu qed jgħid li –

"L-actio de in rem verso ma tista tiġi eżerċitata meta min sofra t- telf jista' juża azzjoni oħra sabiex tagħmel tajjeb għad-dannu.".

Mela aħna għandna istitut bir-regoli tiegħu u bil-ġurisprudenza b'kollox li ilu ġej minn żmien ir- Rumani, li jgħid jekk jien għamilt ġid lilek u inti lili qlejtni - għax dik hija l-kelma - jien ma nistax infittxek għal dak li int iggwadanjajt minn fuqi.

Per eżempju, hemm biċċa art li mingħalija qed tippermettili nagħmel ċertu benefikat fiha u se tħallini fiha u wara li nagħmillek il-benefikat kollu tiġi inti u tgħidli li dik l-art hija tiegħek u tgħidli biex noħroġ 'il barra għax m'għandi titolu ta' xejn.

B'hekk tkun gawdejt minn fuqi u jien ma nista' nagħmillek xejn.

Allura dan ġust?

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kwestjoni tal-privileġġi u ta' l-ipoteki.

Għalkemm is-segretarju parlamentari u l-ministru m'humiex qegħdin hawnhekk, qiegħed nieħu gost li quddiemi hawn segretarju parlamentari li huwa nutar.

X'jiswa li jkollok il-privileġġi u l-ipoteki fuq il-mobbli jekk dawn ma jkunux reġistrati?

Fejn se ssibhom dawn?

Jekk ddaħħal il-pignoramento bħalma hemm fil-liġi Taljana...

(Interruzzjonijiet) Imma xorta waħda jrid ikollok reġistru.

Fl-artiklu 2032 qed ngħidu:-

"Except for those mentioned in article 2012 (1)(b), general privileges and special privileges over moveables are not subject to registration.".

Jekk inti, per eżempju, ma jkollokx il-ktieb tal-pignoramento fuq karozza kif nista' inkun naf jekk din hijiex pignorata jew le?

Jekk inti għandek special privilege fuq karozza u jien insib biss ir-regulation 25 ta' dik il- karrozza, x'poter se jkolli fuqha?

Allura hawnhekk mhux nitmejlu bin-nies qegħdin?!

Jekk hemm xi ħaġa fundamentali fuq il-privileġġi u fuq l-ipoteki hija dik li jkunu reġistrati ħalli wieħed ikun jista' jikkonsultahom u jsibhom.

Jekk oġġett ma jkunx reġistrat kif nista' inkun naf jekk huwiex miżmum jew inkella jekk hemmx xi privileġġ fuqu?

Sur President, kwestjoni li ħadd ma semma hija dik fejn jidħlu d-drittijiet tal-gvern għall-fees, customs u other dues.

Dawn kellhom żmien sa sentejn biex jitħallsu u issa, baxx baxx, qiegħda tidħol din ħalli jkun hemm żmien itwal favur il-gvern.

Min-naħa l-oħra jekk inti għandek tieħu xi ħaġa mingħand il-gvern, il-Bambin biss jaf meta se teħodhom lura.

L-agħar ħaġa hi Ii l-gvern la tista' tagħmillu sekwestru, la tista' tagħmillu mandat ta' qbid u ma tista' tagħmillu xejn.

Pero' fuq dawn nistgħu nibqgħu għaddejjin qisu ma ġara xejn.

Xtaqt nitkellem ukoll fuq il-kwestjoni taċ-ċertifikati tat-twelid wara li smajt lill-Onor.

Joe Falzon jitkellem fuq dan is-suġġett u jiena naħseb li wasal iż-żmien li mmorru iżjed lejn is-sistema Kanadiża.

Ħalli ngħid għalfejn.

Fl-opinjoni tiegħi nkunu qegħdin ngħaddu ż-żmien b'dak li jkun meta ngħidulu li fiċ-ċertifikat tat-twelid tiegħu mhux se jidher li huwa għandu unknown father, pero' se tidher ommu biss.

Jekk ma jkollokux il-kolonna ta' missieru mhux xorta se jistaqsuh min hu missieru?

Jiena nemmen li jekk verament irridu nneħħu din id-distinzjoni, kull wieħed minna għandu jkollu ċ-ċertifikat tat-twelid tiegħu li fih ikollu x'kunjom ingħata, x'ismijiet ingħata, fejn twieled, fejn ġie reġistrat it-twelid tiegħu u n-numru progressiv taċ-ċertifikat ta' reġistrazzjoni.

Issa jekk il-kunjom ikunx ħadu minn ta' missieru jew minn ta' ommu hija xi ħaġa irrilevanti.

Jekk jien kunjomi Sant inkun nidher li ħadt il-kunjom ta' ommi u allura missier m'għandix.

Jekk nidher bil-kunjom Brincat inkun qed nuri li ħadt il-kunjom ta' missieri.

Huwa hawnhekk li naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Parnis.

Jekk aħna m'aħniex se nirrispettaw u nqisu lil kulħadd bħala persuna indipendentement minn fejn ġej, ikun kollu għalxejn li nagħmlu dawn l- affarijiet.

Sur President, dan qiegħed ngħidu għaliex meta tara dan it-tip ta' ċertifikat inti trid tippreżentah sabiex turi min inti.

Illum l-identity card tagħna qisha ċ-ċertifikat tat-twelid.

Fil-fatt fiha ssib il-post tat- twelid, in-nazzjonalita`, is-sess tiegħek u d- dettalji l-oħra kollha.

Issa jekk tistaqsi lil xi Kanadiż sabiex jagħtik iċ-ċertifikat tat-twelid tiegħu, dan jagħtik card bħall-identity card tagħna u fiha jkollu kollox.

U din ikun jista' juriha lil kulħadd.

Allura ma narahiex ħaġa li nagħmlu ċertifikat u nagħlqu għajn waħda għaliex ngħidu li dan speċjali, twelid minn mara biss u dan lanqas iffisser Ii huwa born out of wedlock.

Li kieku f'pajjiżna għandna bħalma għandhom f'ġurisdizzjonijiet oħra, fejn tifel jista' jieħu l-kunjom ta' l-omm, allura hemmhekk kollox sew, pero' kif inhi s-sitwazzjoni tagħna xorta waħda se nibqgħu l-istess.

Hekk kif lil dak li jkun taralu ċ-ċertifikat tiegħu se ssib il-kolonna tar-raġel vojta u l- kunjom tat-tifel ikun jaqbel ma' dak ta' ommu.

Allura mhux ovvja li jkun twieled barra miż-żwieġ?

Jekk irridu verament inneħħuha din il-marka rridu naraw li l-forma kollha taċ-ċertifikati - ta' dawk li twieldu fiż-żwieġ u dawk li ma twieldux fiż- żwieġ - jkunu l-istess għaliex jekk ma nagħmlux hekk id-differenza se tiqba' tingħaraf mill-ewwel.

Nutar qiegħed ngħid tajjeb jew le?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Naqbel miegħek.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Qiegħed taqbel miegħi, allura ejjew inbiddluha.

Nagħmluha b'tali mod li ċ-ċertifikati kollha jkunu l-istess.

F'dan iċ- ċertifikat ikollok l-isem, il-kunjom, id-data tat-twelid, id-data tar- reġistrazzjoni u n-numru tar-reġistrazzjoni taċ-ċertifikat.

U dik il-karta nkun nista' nuriha kullimkien u ħadd ma joqgħod jistaqsini jekk missieri huwiex unknown jew le.

L-identity card tista' tfisser ukoll iċ-ċertifikat tat-twelid tiegħek.

Dan isir ukoll f'pajjiż kbir bħalma huwa l-Kanada.

Qiegħed nagħmel dan is-suġġeriment għaliex billi nbiddlu daqsxejn il- formoli xorta kulħadd se jibqa' jagħrafhom.

Fi żmien il-kavallieri kienu jagħtu l-kunjom Spiteri.

Dak il-kunjom Spiteri kien jingħata b'idea li dawk ikunu hospitalieri.

Jiġifieri jingħata lil dawk in-nies li kienu qabilna hawnhekk, kellhom il-vot tal-kastita` u kellhom it-tfal.

L-istess bħalma l- Ingliżi vvintaw il-kunjom Brown u kunjomijiet simili u bħalma t-trovatelli jagħtuhom ċertu kunjom, biex għallinqas ikollhom kunjom.

Sur President, jekk verament irridu nuru rispett lejn l-individwu rridu nagħtu każ tal-persuna li hu u mhux bin min hu.

M'għandniex noqogħdu nilagħbu b'nofs distinzjonijiet.

Irridu naqbdu ngħidu dan hu ċ-ċertifikat tat-twelid li trid tippreżenta u mbagħad ma jiġix xi ħadd jgħidli tini min hu missierek.

Jien kapaċi nippreżentalu ċertifikat li lanqas ikun qed jgħid il-verita'.

U għalhekk għedt li għandhom jiġu emendati l-artiklu 77 u l- artiklu 81 tal-kodiċi tagħna.

Wara kollox, li kieku kellna verament nagħmlu statistika tal-pedigree, bħalma jagħmlu fuq ħafna klieb li jinxtraw bil-pedigree, konna nsibu li m'hijiex dik il-pedigree tagħna.

Nagħlaq id-diskors tiegħi fuq dan il-kumment.

Darba kien hemm każ ta' waħda mara li għedtilha li r-raġel tagħha baqa' jinsisti li jagħtiha l- manteniment tat-tifla.

Din il-mara qaltli mela din it-tifla se tieħu l- manteniment ta' missierha u l-manteniment tar-raġel!

Dan għaliex ħafna drabi l-verita` ikunu jafuha ftit nies biss, pero' kemm huwa importanti li dik li hija verita` tkun il-verita` vera.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, xtaqt nibda d-diskors tiegħi billi nikkwota xi ħaġa minn dak li qalu ż-żewġ kelliema ta' qabli.

L-Onor.

Joe Brincat qalilna li l-verita` ftit nies ikunu jafuha u l-Onor.

Parnis qalilna li l-istil tal-ħajja tagħna qiegħed jinbidel u għalhekk aħna rridu ninbidlu ma' dan l-istil ta' ħajja.

Fl-opinjoni tiegħi dawn huma kollha realtajiet, pero' kollha qegħdin juru li t-tessuti soċjali tas-soċjeta` tagħna qegħdin jinbidlu b'tali mod li b'emenda 'l hawn u b'emenda 'l hemm xi darba se jkollna nneħħu dak li jissejjaħ żwieġ.

Jekk se nibqgħu nemendaw kif qegħdin nemendaw ħalli nagħmlu kollox possibbli u għal kull ħaġa li ma tagħmilx parti mill-proċedura, indaħħluha fil-proċedura, allura naħseb - forsi m'għandix dritt li nitkellem hekk - li se naslu f'ċirkostanza fejn xi darba se jkollna niġu f'dan il-parlament ħalli ngħidu li l-kuntratt taż-żwieġ, b'xi mod jew ieħor mhux se jibqa` jorbot.

Meta tisma` dawn it-tip ta' stejjer tibda taħseb b'dan il-mod.

Din hija ħasra u l-ewwel punt li rrid nagħmel m'huwiex mill-punto di vista ta' avukat imma mill-punto di vista ta' ċittadin.

Hija ħasra li din is- soċjeta` llum hija marida b'dan il-mod.

Filwaqt li bħala leġislaturi u bħala gvern irridu naraw kif se nagħmluha aktar faċli sabiex nimxu ma' l- istil ta' ħajja li jkun qiegħed jinbidel, naħseb li xi darba dawn it-tip ta' emendi jkollhom jieqfu.

Naħseb li jrid ikun hemm linja safejn hu dak li huwa aċċettabbli min-nies tad-dinja, u safejn imbagħad dawn in-nies ma jibqgħux iżjed irregolati bħala nies imma jispiċċaw kważi bħala bhejjem u ma jibqa' xejn iżjed x'wieħed jgħożż bħala valur.

Sur President, l-aktar ħaġa li xtaqt nitkellem dwarha hija l-emenda li għandha x'taqsam ma' l-ipoteka.

Dan il-provvediment jagħmel sens ukoll ma' kif qiegħed jitbiddel l-istil tal-ħajja ta' dawk li qegħdin fin-negozju u ta' dawk li jkunu jridu jissellfu.

Fejn qabel bniedem kien jista' jagħmel ipoteka biss fuq proprjeta' immobbli llum se jkun jista' jagħmel ipoteka fuq proprjeta' mobbli.

B'hekk bniedem li jkun irid jissellef u jkollu jagħmel xi ħaġa li tagħmel tajjeb għal dak is-self se jkollu definizzjoni aktar wiesa' ta' x'inhi dik il-proprjeta` li tista' tkun inkluża f'dan l- eżerċizzju u li tkun tista' tagħmel tajjeb bħala ipoteka.

Dan it-tip ta' provvediment qiegħed jagħmilha possibbli sabiex għamara ta' valur, industrial plant u assi oħra jkunu jistgħu jagħmlu parti minn

dawn il-valuable assets li jkunu jistgħu jagħmlu tajjeb għas-self li dak li jkun ikollu bżonn.

Dan ifisser li l-gvern qiegħed jagħti lil dik il- persuna aktar likwidita` u aktar valur għal dak li għandu bħala assi.

Kellna lil min kien ipoġġi trakk jew inkella xi stock bħala ipoteka mal- bank tiegħu, pero' din ma kenitx in-norma tal-ġurnata.

Din kienet issir b'riskju tal-bank manager jew tal-persuna li jaċċetta li jsellef.

Għalhekk dak ir-riskju kien xi ħaġa li jista' jsir jew li ma jistax isir.

Pero' issa ladarba dawn il-valuables jidħlu bħala parti mir-reġistru pubbliku se tkun aktar faċli għalmin irid jissellef minħabba li l-aċċess għall-finanzi jkun jista' jitjieb.

Dan il-provvediment se jgħin sabiex il-valur ta' l-ipoteka ikun aktar estiż.

Fil-fatt illum min m'għandux proprjeta` immobbli imma għandu proprjeta` mobbli jista' jagħmel użu minnhom ukoll għas-self tiegħu.

Nerġa' ngħid li hawnhekk qegħdin naraw kif nistgħu ntejbu u niffaċilitaw l- aċċess għall-finanzi għal min qiegħed fin-negozju.

Sur President, qegħdin naraw ukoll li l-ipoteka ma tibqax aktar fuq bini u proprjeta'.

Għalhekk kif għedt aktar qabel fid-diskors tiegħi, dan se jfisser li issa se jkollna definizzjoni aktar wiesa' ta' x'wieħed jista' jpoġġi bħala ipoteka meta jmur biex jissellef il-flus mill-bank jew mingħand ħaddieħor.

Ovvjament wieħed se jiġi bżonn l-ipoteka meta jiġi biex jissellef u dan se jkun mitlub li jpoġġi xi proprjeta' milli għandu sabiex tagħmel tajjeb għal dak is-self.

B'hekk fil-każ li min jissellef ma jasalx biex irodd lura l-flus, min ikun qed isellef iserraħ moħħu li għandu xi ħaġa x'tagħmel tajjeb għal dawk il-flus u ma jitlifx minn dak il-ġid li jkollu.

Per eżempju, naraw każijiet fejn il-banek jgħidu with collateral jew inkella without collateral.

Dan l-aħħar anke l-BOV ħareġ tip ta' skema għan-negozji ż-żgħar fejn fuq self baxx ma jitlobx għall-collateral.

Jekk il-bank jafda lil dik il-persuna allura ma jitlobx li jkun hemm collateral u ovvjament ma jkunx hemm għalfejn tidħol l-ipoteka.

Naturalment fejn jidħol il-collateral se jkun hemm bżonn ta' l-ipoteka.

Hawnhekk qegħdin ngħidu wkoll li dawn il-valuable items li jistgħu jitpoġġew bħala ipoteka għandhom ikunu reġistrati.

B'hekk jitħaffef aktar il-proċess ta' meta xi ħadd jiġi biex jixtri dawn il-valuables, li kif għedna jistgħu jkunu kemm proprjeta' immobbli kif ukoll proprjeta' mobbli.

U allura x-xerrej ikun konxju

tal-privileġġi li hemm marbuta ma' dawk il-valuables.

Fid-dibattitu tal-bieraħ xi ħadd qal li rridu nkunu konxji minħabba l-fatt li ċerti mobbli se jkollhom id-depreciation tagħhom maż-żmien.

Inti jista' ikollox xi ħaġa li tkun bħal silġa, fejn il-valur tagħha jinħall maż-żmien, u jista' jkollok xi ħaġa, bħalma huwa d-deheb, fejn aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar se jogħla l-valur tagħha.

Allura meta xi ħadd ikun qed jagħmel tajjeb għal dak is-self permezz ta' makkinarji jew xort'oħra tittieħed id- depreciation ta' dak l-oġġett.

Benefiċċju ieħor li qed joffri dan il- provvediment huwa dak li min ikun irid jagħmel ipoteka għal self ta' flus jista' jpoġġi proprjeta' li tkun eqreb għall-valur tas-self li jkun qiegħed jagħmel, b'mod speċjali jekk is-self huwa ammont żgħir.

Qabel seta' kellek ċirkostanzi fejn xi ħadd għandu proprjeta' li tiswa ferm aktar minn dak l- ammont li jrid jissellef.

Pero' illum wieħed jista' ikun aktar qrib ta' dak l-ammont li jrid jissellef u jpoġġi ipoteka ta' bejn wieħed u ieħor l- istess valur tas-self u mhux bħal qabel, fejn ried bilfors ipoġġi xi proprjeta` bħala ipoteka.

Sur President, fuq nota ġenerali nista' ngħid li dawn it-tip ta' emendi qegħdin inaqqsu mill-burokrazija u qegħdin ikomplu jissimplifikaw ċerti proċeduri li kellna qabel.

Huwa tajjeb li ninnotaw l-impenn tal-gvern sabiex iressaq dawn it-tip ta' emendi.

Hawnhekk ikolli nagħti l-prosit tiegħi lill-Ministru Tonio Borg u lis-Segretarju Parlamentari Dr. Carmelo Mifsud Bonnici, li kontinwament jersqu quddiem dan il-parlament - ikolli ngħid li huma effettivi ħafna f'xogħolhom - b'dawn it-tip ta' emendi kemm fil-liġijiet tal-kodiċi kriminali u kif ukoll, bħalma rajna ftit ilu, fil- kodiċi ċivili.

Ovvjament dawn qed isiru sabiex kemm jista' ikun jitnaqqsu u jiġu simplifikati l-proċeduri.

Dan huwa metodu li ħafna drabi ma ninnotawhx, pero' dawn huma eżerċizzji ta' simplifikazzjoni u ta' tnaqqis fil-burokrazija.

Dawn l-affarijiet għandhom jiġu nnutati għaliex ħafna drabi jgħaddu minn taħt għajnejna mingħajr lanqas biss ninnotaw li dan huwa l-metodu ta' kif innaqqsu mill-burokrazija proċedurali f'dawk li huma leġislazzjonijiet.

Sur President, dawn il-liġijiet għandhom jitqiesu bħala strumenti ta' solidarjeta'.

Wara li ħarist lejn dawn il-provvedimenti ta' din il-liġi mil-lat legali u rajt xi jfissru, sibt li huma wkoll bħala simplifikazzjoni u li se jissarrfu bħala simplifikazzjoni tal-burokrazija.

Madankollu nixtieq inħares lejhom anke mil-lat soċjali tagħhom.

Jiena qiegħed inħares lejhom bħala strumenti ta' solidarjeta' u li magħhom irridu nikkunsidraw ukoll ir-riforma fil-mandati u l-proċedura ġdida ta' medjazzjoni li kien daħħal is-Segretarju Parlamentari Carmelo Mifsud Bonnici.

Fil-fehma tiegħi dawn huma kollha strumenti ta' solidarjeta' u strumenti li għandhom jgħinu sabiex naraw titjib fil-livell soċjali tagħna u fil-kwalita' tal-ħajja tagħna.

Jekk inħarsu lura lejn l-aċċess tal-finanzi rridu naraw ukoll kif irid ikollna soċjeta' li tħares lejn l-aċċess tal-finanzi b'responsabilita'.

Seħibna l-Onor.

Parnis semma diversi stejjer tal-ħajja li għandhom x'jaqsmu mas-separazzjonijiet.

Għalhekk ngħid li neħtieġu li jkollna r-responsabilita`.

Sa ftit tal-jiem ilu konna qegħdin niddiskutu l- liġi ta' l-edukazzjoni u smajna lill-Ministru Galea jisħaq fuq kif l- edukazzjoni trid tkun sħiħa ħalli jkollna persuni maturi u li jifhmu r- responsabilita' ta' l-istat tagħhom.

Pero' din hija waħda mill-akbar sfidi li għandu quddiemu dan il-pajjiż, l-isfida li jkollna soċjeta' magħmula minn persuni li jifhmu l-valur tar-responsabilita'.

Bħala pajjiż irridu noqogħdu attenti għall-kunċett ta' over-trading għaliex fl-opinjoni tiegħi ma' l-aċċess għall-finanzi, bla ma trid, taħseb ukoll fil-kunċett ta' l-over-trading.

Kemm għandna nies li llum qegħdin immorru oltre minn dak li kważi jiflaħ il-pajjiż fil-kapaċita` tiegħu anke għall- attivita' kummerċjali?

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li għedna li waħda mill- akbar problemi li niffaċċjaw fil-qasam kummerċjali hija dik li pajjiżna sar żgħir wisq loġistikament għall-attivita' kummerċjali li fih.

Dan huwa tajjeb għall-kompetizzjoni, pero' irridu noqgħodu attenti għax jekk m'hijiex tixgħel il-bozza ħamra, żgur li qiegħda tixgħel il-bozza l- oranġjo, li qiegħda bejn il-bozza l-ħadra u l-bozza l-ħamra.

Aħna qegħdin f'salib it-toroq.

Fir-responsabilita` tiegħi ta' segretarju parlamentari nara li ħafna drabi fl-attivita` kummerċjali għandna over-trading enormi.

Allura jkollok talba għal aktar finanzi meta normalment ma jkollokx bżonnhom.

Għalhekk ma jkollokx negozju sostenibbli minħabba li tkun qiegħed tagħmel over-trading aktar milli tiflaħ.

Dan l-istess bħal meta tiekol aktar milli tiflaħ, taqbdek uġigħ ta' żaqq.

Fin-negozju min jipprova jagħmel aktar milli jiflaħ jispiċċa bi problemi ta' finanzi.

Imbagħad ta' xejn noqogħdu nduru fuq il-gvern u ngħidulu li messu għamel liġijiet aħjar.

Wieħed irid jara bir-responsabilita` tiegħu kemm jiflaħ u għal liema tip ta' negozju jiflaħ jidħol għalih.

Sur President, irridu naraw li n-negozju tagħna jikber skond kemm għandna ħila niffinanzjaw il-growth tagħna u ma nagħmlux sforzi żejda.

Irridu nikkalkolaw l-economic growth ta' l-attivita' kummerċjali tagħna fuq kemm għandna ħila li nwasslu għal dan il-financial growth.

Jekk nippjanaw aktar milli nifilħu se jkollna l-problemi.

Hawnhekk jien mhux se noqgħod nitkellem dwar dawk il-provvedimenti tal-familja għaliex diġa' smajna ħafna fuqhom.

Madankollu naħseb li ħafna drabi l-kliem "familja", "negozju" u "finanzi" ħolqu diversi problemi finanzjarji.

Jien niltaqa' ma' familji li jkollhom il-business tagħhom u li xi ħadd minnhom jipprova jagħmel aktar milli jiflaħ f'dan in-negozju.

Wara ma jkunx hemm qbil bejniethom u allura dik il-familja tisfaxxa u tispiċċa f'kawża ta' separazzjoni minħabba li l- finanzi jkunu rrovinaw lil dik il-familja.

Dan ma jiġrix minħabba l-faqar imma minħabba l-abbundanza u s-suċċess li jkollha dik il-familja.

Dik l- istess saħħa li jkollhom twassalhom sabiex ma jagħmlux immaniġġjar tajjeb daqs kemm wieħed xtaq li jkun hemm.

Allura xi kultant ikollok familji li jitkissru minħabba n-negozju tagħhom u għalhekk wieħed irid joqgħod attent kif il-familji tagħna għandhom jikkalkolaw l-impriża tagħhom qabel ma jidħlu għaliha.

Fid-diskors tiegħi għedt li rridu nħarsu lejn dawn il-provvedimenti kemm mil-lat legali kif ukoll mil-lat soċjali.

Fil-fatt meta qegħdin nitkellmu fuq din il-problema nafu li jekk inħarsu biss mil-lat legali tagħha ma jagħmilx sens imma rridu nħarsu wkoll lejn il-lat soċjali tagħha wkoll.

Dan għaliex il-proċeduri legali waħedhom m'humiex se jsolvu l-problemi li tkellimna fuqhom.

Dawn il-problemi huma bħall-muniti, jiġifieri għandhom żewġt uċuh.

Din il-problema jista' jkollha l-lat soċjali u jista' ukoll ikollha l-lat legali.

M'huwiex biżżejjed li aħna nippruvaw insolvu l- problema biss mil-lat legali - bħalma qegħdin nagħmlu hawnhekk - u ma nagħtux każ tal-lat soċjali.

U hawnhekk jidħlu d-dover u r-responsabilita` politika ta' l-uffiċċju tiegħi billi nippruvaw b'ħilitna kollha nirresponsabbilizzaw lin-negozji ż-żgħar għal dak li għandu x'jaqsam ma' l- attivita' kummerċjali tagħhom.

Dik it-tip ta' solidarjeta' rridu nieħdu ħsiebha għaliex billi nħarsu biss mil-lat legali m'huwiex biżżejjed.

Irridu naraw kif inkomplu ntejbu mill-aspett tal-finanzi u rridu naraw x'inhuma jagħmlu l-banek sabiex jagħmlu aktar disponibbli l-aċċess għall- finanzi.

Madankollu żgur li wieħed għad irid ikompli jitkellem fuq dan is- suġġett, kemm mil-lat legali, kemm mil-lat soċjali u kif ukoll mil-lat finanzjarju tiegħu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario de Marco.

ONOR.

MARIO de MARCO: Sur President, nirringrazzjak tal-permess li tajtni sabiex nitkellem fuq dawn l-emendi għall-kodiċi ċivili.

Kif nafu l-kodiċi ċivili jmur lura għas-seklu 18 meta kien ġie kkompilat, mis-Sur Adriano Dingli, kodiċi li prinċipalment kien ispirat mill-kodiċi Napoleoniku.

Ovvjament dan kien intiż sabiex jirregola r-relazzjonijiet privati u tal- familja.

Huwa kodiċi ħaj u li għalhekk, minn żmien għal żmien jirrikjedi li jsiru l-emendi għalih.

Kull kodiċi ta' liġijiet għandu jkun xi ħaġa ħajja u mhux statika.

Huwa minnu li xi kultant wieħed jieħu gost li jara ċerti liġijiet li jirnexxielhom jgħaddu mit-test tat-trapass taż-żmien, pero' fl-aħħar mill-aħħar, is-suċċess ma jiġix ikkalkulat biss fuq dan il- fattur.

Bħala leġislaturi għandna l-obbligu u r-responsabilita' lejn l- elettorat tagħna u għalhekk irridu naraw li l-liġijiet jirriflettu l- bżonnijiet taż-żmenijiet.

Naħseb li prinċipalment dawn l-emendi li qed jiġu proposti llum huma intiżi sabiex jirriflettu fuq is-sign of the times.

Dan huwa l-iskop u l-ispirtu wara dawn il-proposti li qegħdin quddiemna llum u f'dan ir-rigward xtaqt ngħid kelmtejn.

Fl-opinjoni tiegħi hemm sitt proposti prinċipali.

L-ewwel proposta li nixtieq nagħmel riferenza għaliha hija dik dwar il-kwestjoni tad-denegata paternita'.

Din hija l-azzjoni li wieħed jista' jagħmel sabiex jipprova li huwa m'huwiex il-misser ta' dik it-tarbija.

Ovvjament persuna li m'hijiex il-missier ta' dik it-tarbija, għal diversi raġunijiet xi drabi ovvji, għandha kull interess li tiġi dikjarata li m'hijiex il- missier tat-tarbija.

Il-leġislatur dejjem xtaq li dawn it-tip ta' azzjonijiet isiru kemm jista' jkun malajr u ġeneralment kellna l-idea li t- test isir fi żmien sitt xhur minn meta tkun twieldet it-tarbija, jew sitt xhur minn meta l-persuna in kwestjoni ssir taf b'ċerti affarijiet jew inkella jekk ma tkunx taf li t-tarbija diġa' twieldet.

Ovvjament dan it-trapass taż-żmien m'huwiex dejjem biżżejjed sabiex wieħed ikun jista' iġib it-talba tiegħu quddiem il-qrati.

Dan l-aħħar tqajjmet kwestjoni ta' persuna li xtaq jagħmel kawża ħalli jiġi determinat li huwa m'huwiex il-missier ta' ċerta tarbija.

Pero' dan ir-raġel ġie mċaħħad minn dan id-dritt li jiftaħ il-kawża.

U kellna sentenza tal-qorti Ewropea tad- drittijiet tal-bniedem li qalet li l-liġi Maltija nnegatlu rimedju għaliex iż-żmien li kellu disponibbli sabiex jagħmel il-kawża ħalli jiġi dikjarat li huwa m'huwiex missier dik it-tarbija kien ristrettiv iż-żejjed.

Bħala konsegwenza ta' dik id-deċiżjoni tal-qorti Ewropea, li rajniha rapportata fil-gazzetti tagħna xi ftit tax-xhur ilu, hemm din il-proposta li fir-realta' hija emenda limitata maż-żmien.

Din l-emenda tgħid hekk:

"Għar-rigward ta' tifel imwieled qabel l-1 ta' Diċembru 1993, ir-raġel ikun jista' wkoll jiċħad li jagħraf lit-tifel imnissel matul iż-żwieġ għar-raġunijiet elenkati fis-subartiklu (1) kif kienu fis-seħħ wara dik id-data,..."

- u l-artiklu 70 in realta' inissel diversi raġunijiet fejn wieħed jista' juri li m'huwiex missier it-tarbija –

"...jekk il-kawża għaċ-ċaħda ta' l-għarfien tat-tifel tiġi preżentata mhux aktar tard mill-31 ta' Diċembru, 2006.".

Sur President, diġa' ġie indikat lilna mill-ministru konċernat li dan iż- żmien se jiġi estiż b'sena oħra, jiġifieri sa l-2007, ħalli tingħata aktar l-opportunita' lil dawk li jixtiequ jagħmlu dawn it-tip ta' kawżi għat-tfal li twieldu qabel dik id-data.

Ovvjament wieħed jista' jistaqsi għalfejn għandu jorbot iż-żmien sa meta wieħed jista' jagħmel kawża ħalli jiċħad li huwa missier.

Il-liġi dejjem tat id-dritt li jorbot iż-żmien għal raġuni sempliċi li hija minħabba l-element ta' ċertezza.

M'huwiex sew li tarbija li tkun irrikonoxxiet persuna bħala missierha, wara li jgħaddu ċertu snin, l-istess missier jagħmel kawża ħalli juri kif fir-realta' huwa m'huwiex missier dik it-tarbija.

Mela għandna dan l-element ta' konsegwenza soċjali li l-leġislatur ħa konoxxenza tagħha u għalhekk dejjem rabat biż-żmien.

Proposta oħra hija l-emenda għall-artiklu 278 tal-kodiċi ċivili flimkien ma' emenda oħra għall-artiklu 279 ta' l-istess kodiċi ċivili.

Dan jitkellem dwar il-kwestjonijiet ta' l-istatus li jiġi rappurtat fuq iċ- ċertifikat tat-twelid tal-ġenituri tat-tarbija li tkun twieldet.

Sa ftit tas-snin ilu aħna kellna distinzjoni bejn tfal leġittimi u tfal illeġittimi mentri fir-realta' ħadd m'huwa illeġittimu.

Naturalment jista' jkollok tfal imwielda fiż-żwieġ u jista' ikoll tfal imwielda barra ż-żwieġ.

U kienet proprju din il-leġislatura li sena ilu għaddiet emenda sabiex din id- distinzjoni titneħħa darba għal dejjem u nkunu nafu t-tfal mhux bħala leġittimi jew illeġittimi iżda bħala tfal li twieldu ġewwa ż-żwieġ jew barra miż-żwieġ.

Madankollu għad għandna ċerti affarijiet fiċ-ċertifikat tat-twelid li jistgħu jġibu konsegwenzi mhux mixtieqa.

Dan għaliex meta tarbija titwieled minn single parent - u sfortunatament illum il-ġurnata kważi wieħed minn kull erba' qed jitwieldu barra miż-żwieġ - fuq iċ- ċertifikat tat-twelid tagħha jkollha miktub li ġiet imwielda minn single parent.

L-idea wara l-emenda li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi hija dik li ma nagħmlux distinzjoni bejn tfal li jitwieldu minn single parents jew minn tfal li jitwieldu minn koppja miżżewġa.

Issa qed ngħidu li jekk tarbija titwieled minn koppja mhux miżżewġa niddikjaraw biss l-isem u l-kunjom ta' l-omm.

Jekk ovvjament il-ġenituri ta' dik it-tarbija huma miżżewġin jiġu ddikjarati l-ismijiet tal-ġenituri.

U dan se jsir ħalli ma noqogħdux nimbarazzaw ċerti żgħażagħ li minħabba xi eżami jew minħabba xi xogħol ikollhom jieħdu ċ-ċertifikat tat-twelid tagħhom, liema ċertifikat ikollu mniżżel fuqu jekk hux imwieled minn single parent jew le.

Naħseb li hawnhekk qegħdin nagħmlu qabżiet kbar.

Veru li huma passi bil-mod, pero' fir-realta' huma qabżiet kbar u dan qed nagħmluh dejjem b'rispett lejn iż- żmenijiet tal-lum.

Sur President, emenda oħra interessanti hija dik li qed tiġi proposta għall- artiklu 1028.

Hawnhekk qiegħda tiġi introdotta azzjoni legali li ilha konoxxuta għal sekli sħaħ u fil-fatt tmur lura għaż-żmenijiet Rumani.

Madankollu għal xi raġuni jew oħra Sir Adriano Dingli għoġbu li ma jdaħħalx din id-dispożizzjoni waqt li kien qed jagħmel il-kodiċi ċivili.

Din kulħadd jafha bħala l-actio de in rem verso.

L-actio de in rem verso huwa kunċett li ħadd ma jista' jarrekkixxi ruħu indebitament.

Dan ifisser li jekk jien nagħmel qligħ minn fuq ħaddieħor b'mod inġustifikat li m'iniex intitolat għalih, dik il-persuna li jien inkun arrikkejt ruħi minn fuq darha tista' tagħmel azzjoni kontra tiegħi ħalli jiġi kkumpensat ta' dak l- arrikkiment.

Fi kliem sempliċi dan huwa l-famuż actio de in rem verso.

Peress li huwa isem bil-latin narawh xi daqsxejn ikkomplikat, pero' aħna l- avukati kollha hekk nafuh u nħobbu nużaw kliem ikkumplikat apposta ħalli forsi nikkumplikaw il-ħajja u nippruvaw nuru li nafu xi ħaġa aktar minn ħaddieħor.

Madankollu hija biss azzjoni sempliċi.

Azzjoni li l-qrati tagħna dejjem irrikonoxxew u qatt ma qalu li l-kodiċi ċivili tagħna kien intiż sabiex jilleġisla kollox u ladarba xi ħaġa m'hijiex ġewwa, allura ma tistax tintuża.

Aħna għandna diversi ġurisprudenza li dejjem irrikonoxxiet il-prinċipji ta' din l-azzjoni.

Allavolja aħna ma nsegwux il-kunċett Ingliż fejn għandek il- common law, aħna dejjem għażilna l-kunċett ta' l-iscripts.

U għalhekk il- leġislatur hawnhekk qed jgħid li dak li m'għamilx Sir Adriano Dingli se nippruvaw nagħmluh aħna.

Naħseb li b'umilta' kbira l-leġislatur hawnhekk qed jgħid li dan il-prinċipju dejjem ġie rikonoxxut mill-qrati tagħna u għalhekk se ndaħħluh bħala liġi.

Fil-fatt fl- artiklu 1028A naraw proposta li preċiżament tikkomprendi l-prinċipji rikonoxxuti mill-qrati tagħna b'mod ripetut u li jgħid: -

"Min, mingħajr kawża ġusta, jarrikkixxi ruħu għad-danni ta' ħaddieħor għandu fil-limiti ta' l-arrikkiment iħallas lura u jikkumpensa għal kull tnaqqis patrimonjali li setgħet sofriet dik il-persuna.".

Proposta oħra interessanti ħafna hija dik li għandha x'taqsam ma' l-ipoteki fuq il-mobbli.

Kulħadd jaf x'inhuma l-ipoteki u kulħadd jafhom bħala xi ħaġa li qatt ma tista' tolqot ħaġa mobbli imma tista' tolqot biss ħaġa immobbli, bħal per eżempju, dar, proprjeta' jew art.

L-ipoteki speċjali - għaliex anke l-ipoteki ġenerali llum il-ġurnata jistgħu jiġu konvertiti f'ipoteki speċjali - għandhom skop kummerċjali, kif semma' tajjeb l-Onor.

Edwin Vasallo qabli.

Dawn jistgħu jolqtu proprjeta' u ġeneralment huma marbuta ma' dejn.

Jekk dak id-dejn ma jitħallasx, il-kreditur jista' jagħmel tajjeb għad-dejn tiegħu billi jesegwixxi l-ipoteka tiegħu fuq dik il-proprjeta'.

B'hekk il-proprjeta' tkun tista' tinbiegħ, u mir-rikavat tagħha jitħallas il-flus li jkun ġie garantit b'dik l-ipoteka speċjali.

Hemm il-prinċipju famuż droite de suite li jorbot ma' din l-ipoteka.

Sur President, dan huwa l-prinċipju fejn il-ipoteka tibqa' ssegwi l- proprjeta'.

Għalhekk jekk il-proprjeta' hija ta' "Tizju" li biex taparsi jaħrab mill-kredituri tiegħu ibigħ il-proprjeta' tiegħu lil "Kajjus", jekk Tizju ma jħallasx dak id-dejn, Kajjus xorta waħda jista' isib ruħu fi problema għaliex il-kreditur għandu d-dritt li jesegwixxi dak id-dejn fuq dik il-proprjeta', anke jekk din ġiet mibjugħa lil ħaddieħor.

Għalhekk isiru r-riċerki fl-insinwa għaliex kull ipoteka tiġi reġistrata fl-insinwa.

Ovvjament min jixtri proprjeta' għandu l-interess li jara li m'hemmx ipoteki li jolqtu dik il-propjreta' li se jixtri.

Issa hawnhekk qegħdin ngħidu li se nestendu l-kunċett ta' l-ipoteka anke fuq il-mobbli.

Naturalment mhux kull oġġett jista' jiġi ipotekat.

Per eżempju, jien ma nistax nagħmel ipoteka fuq din il-biro li għandi f'idi jew inkella nagħmel ipoteka fuq il-mobile phone.

Hemm ċerti mobbli li huma piu` o meno statiċi u li għandhom valur pjuttost estensiv.

Naħseb jien li l-ministru, permezz ta' avviż legali, jista' jagħmel lista ta' mobbli li għandhom ċerta valur u li fuqhom nistgħu nestendu l-kunċett ta' l-ipoteka.

Wieħed jista' jimmaġina kif ċerti impjanti, inġenji u makkinarji jiswew il- miljuni tal-liri llum il-ġurnata.

Issa ejjew nimmaġinaw lil xi ħadd li se jiġi biex jagħmel fabbrika.

Il-fabbrika tingħata lilu b'kera, pero' se jkollu joħroġ ħafna flus għall-makkinarju li għandu bżonn sabiex iħaddem il- fabbrika.

Dan se jmur għand il-bank ħalli jissellef il-flus imma l-unika ħaġa li għandu hija l-fabbrika.

Għalhekk il-bank se jgħidlu li dik il- fabbrika ma tistax tagħmel tajjeb għas-self tiegħu għaliex is-sid m'għandux titolu fuqha.

Issa bil-possibilita' li wieħed jista' jagħmel ipoteka fuq il-makkinarju, qegħdin nagħtu vantaġġ lil dawn l-imprendituri li jkollhom bżonn jagħmlu xi self.

Veru li qabel kellna l-kunċett tar-rahan, pero' dak kien kunċett differenti għaliex il-pussess ta' dawk l-oġġetti għandhom jingħataw lill-kreditur mill-bidunett, mentri fl-ipoteka għandek il-vantaġġ li l-imprenditur jibqa' fil-pussess ta' dak l-oġġett.

Mela din hija xi ħaġa li ovvjament se torbot ma' ċerti emendi li se nagħmlu fuq l-att dwar ir- reġistru ċentrali ħalli dawn l-ipoteki fuq oġġetti mobbli jiġu wkoll reġistrati.

Fl-opinjoni tiegħi din hija emenda li verament tirrifletti ż- żmenijiet kummerċjali tal-lum.

Hemm emenda li naħseb li hija forsi daqsxejn kontroversjali u li fuqha hemm x' wieħed jiddibatti.

M'għandix dubju li l-ispirtu tagħha huwa intiż sabiex jgħin fl-effiċjenza, pero' wieħed forsi għandu jikkunsidraha daqsxejn f'iktar dettall.

Din hija l-emenda għall-artiklu 57 tal-kodiċi ċivili tagħna, liema emenda li qed tiġi proposta tgħid hekk:

"Minkejja d-dispożizzjonijiet hawn fuq imsemmija, il-Qorti tista' tagħżel li fis-sentenza tagħha tillimita d-deċiżjoni tagħha u minflok ma tiddeċiedi fuq il-likwidazzjoni tal-komunjoni ta' l-akkwisti prevja dikjarazzjoni tax-xoljiment, tirriferi dan sabiex jiġi deċiż quddiem iċ-Ċentru ta' l-Arbitraġġ ta' Malta.".

Hawnhekk qed ngħidu li l-qorti se jkollha d-diskrezzjoni, mhux l-obbligu, li f'sentenza ta' separazzjoni tillimita d-deċiżjoni tagħha.

Is-soltu f'separazzjoni nitolbu l-manteniment, il-kustodja u l-likwidazzjoni tal- komunjoni ta' l-akkwisti.

F'dan il-każ qed ngħidu li minflok ma l-qorti tiddeċiedi fuq il-likwidazzjoni tal-komunjoni ta' l-akkwisti, tirriferi dan sabiex jiġi deċiż quddiem iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ, imma prevja dikjarazzjoni tax-xoljiment.

Mela l-qorti mil-lum 'il quddiem tista' tgħid li l-komunjoni ta' l-akkwisti se tiġi xolta, u tagħti deċiżjoni fuq il-manteniment u fuq il-kustodja u xxolji l-komunjoni ta' l-akkwisti.

Għalhekk min se jieħu xiex tirriferih liċ-ċentru ta' l-arbitraġġ.

L-ispirtu wara din il-proposta huwa li jekk l- affarijiet l-oħra huma plain sailing - u ħafna drabi l-problemi tas- separazzjoni huma aktar finanzjarji u ma' dak li għandu x'jaqsam max- xoljiment tal-komunjoni ta' l-akkwisti - għalfejn għandna noqogħdu nistennew sakemm naslu għal ftehim fuq kollox qabel ma niddeċiedu fuq il- kustodja, fuq il-manteniment u fuq affarijiet bħal dawn?

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa l-ispirtu wara din id-deċiżjoni.

Il-biża' tiegħi huwa meta naqbdu u noħorġu l-affarijiet mir-responsabilita' tal-qrati u ngħadduhom f'idejn ir-responsabbilta' ta' ħaddieħor.

Dan għaliex il-kawża tkun ġabet ċertu ritmu quddiem l-imħallef u mbagħad f'daqqa waħda, meta tieħu element importanti u li għandu x'jaqsam mal- komunjoni ta' l-akkwisti, taqbad tispettezzaha u tgħaddiha f'idejn iċ- ċentru ta' l-arbitraġġ.

Huwa minnu li l-arbitraġġi huma flessibbli u jiffunzjonaw, pero' xi drabi, meta tagħmel hekk, titlef ir-ritmu.

Ir-ritmu titilfu sakemm jiġi appuntat l-arbitru u sakemm jiġu ffissati s-seduti.

Dan għaliex sfortunatament l-arbitru m'għandux dik il-forza morali li għandu mħallef.

L-imħallef jista' jimponi u jista' jiddetta r-ritmu tal- kawża.

Jekk jara li l-avukati qed ikunu daqsxejn diffiċli fl-appuntament tas-seduti, dan għandu d-dritt li jiffissa hu stess is-seduti.

Min-naħa l- oħra l-arbitru jipprova jmur aktar għal ċerti elementi ta' consensus bejn il-partijiet, uallura xi drabi l-affarijiet jitwalu mingħajr bżonn.

Għandek ukoll il-kwestjoni ta' l-ispejjeż.

Min se jbati l-ispejjeż ta' l- arbitraġġ?

Barra minn hekk se jsiru provi oħra quddiem l-arbitru jew inkella l-arbitru se jiddeċiedi kollox abbażi tal-provi li jkunu ġew miġjuba quddiem il-qorti?

Dan m'huwiex indikat fl-emenda li għandna quddiemna.

U l-fatt li qorti mhux se tkun hi li xxolji l-komunjoni ta' l- akkwisti, dan meta se nkunu nafuh?

Se nkunu nafuh fl-aħħar meta tingħata s- sentenza jew qabel?

Kulma nsibu hawnehkk huwa li l-qorti tista' tagħżel fis-sentenza tagħha.

Se mai dan għandu jingħad qabel, fl-opinjoni tiegħi, ħalli ta' l-anqas il-partijiet ikunu jafu fuqiex għandhom jillimitaw il- provi tagħhom.

B'hekk ikunu jistgħu jgħidu li l-provi għandhom jillimitawhom fuq il-manteniment u fuq it-tfal, imbagħad, se mai, jekk il- komunjoni ta' l-akkwisti se jmur quddiem l-arbitraġġ, dan jiġi ppruvat hemmhekk, li wara kollox se jxolji l-affarijiet.

Sur President, ngħid il-verita' għandi daqsxejn tar-riservi fuq kemm hija feasible din l-emenda.

Filwaqt li nifhem u napprezza l-ispirtu wara din il- proposta, qiegħed nibża' ħafna mill-ispezzettar ta' kawża u mit-tkissir tar- ritmu ta' kawża.

Forsi soluzzjoni tista' tinsab billi jkun hemm il- possibilita' li l-qorti tal-familja tagħti sentenzi in parte.

Allura l- qorti, jekk tħoss li huwa aktar faċli sabiex tiddeċiedi l-kwestjoni ta' manteniment, kustodja u xoljiment, tista' l-ewwel tiddeċiedi fuq dawn l- affarijiet, u mbagħad tħalli għal aktar fit-tul il-kwestjoni tax-xoljiment tal-komunjoni ta' l-akkwisti.

B'hekk inti ma titlifx ir-ritmu u ma tmurx quddiem entita' oħra sabiex jiġu deċiżi l-affarijiet.

Jiena naħseb li hemm ħafna fuqiex wieħed jiddibatti fuq din l-affari u naħseb li għandna nikkunsidraw daqsxejn aktar din il-proposta.

Dan għaliex se jkollna l-kwestjoni l-oħra fejn jista' jkun hemm il-possibilita' ta' żewġ appelli.

Fil-fatt jien nista' nappella mis-sentenza tal-qorti tas- separazzjoni fuq il-mertu deċiż mill-imħallef tal-qorti tal-familja, imbagħad nista' nappella wkoll fuq l-award tax-xoljiment tal-komunjoni ta' l-akkwisti.

Għalhekk jista' ikollok appelli fuq żewġ binarji differenti.

Nerġa' ngħid li jien qiegħed nifhem il-proposta u l-ispirtu wara din l- emenda.

Hemm ukoll xi tgħid favur tagħha, pero' naħseb li kemm jista' jkun irridu nżommu l-affarijiet in house, fi ħdan il-qrati.

Fl-aħħarnett irrid nawgura lill-proponenti ta' dan l-abbozz ta' liġi għaliex huwa maħdum tajjeb u huwa intiż li jagħmel il-kodiċi ċivili tagħna kodiċi aktar ħajja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju parlamentari, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, ħafna drabi d-dinja tgħallimna li l-bnedmin huma maqsumin bejn dawk li għandhom natura progressiva u dawk li għandhom natura konservattiva.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin noħolqu mekkaniżmu ieħor sabiex inkunu progressivi f'diversi direzzjonijiet.

Qegħdin ukoll inħarsu lejn id- diversi persuni ta' ġenju li kellna f'pajjiżna u li ħarġu b'ideat ġenju.

Sfortunatament mhux kulmin huwa progressiv se jkollu l-ideat tiegħu li jiġu mħaddna minn dan il-parlament.

Pero' fortunatament f'pajjiżna għandna skorta ta' persuni li kienu u għadhom progressivi.

Min kien progressiv, l- ideat tiegħu jibqgħu ideat tajbin u jibqgħu ideat li jistgħu jiġu applikabbli.

F'dan l-abbozz ta' liġi ħadt pjaċir li daħħalna l-emenda ta' l-actio de in rem verso.

Bħal-lum 70 sena ilu wieħed mill-persuni progressivi f'pajjiżna, li kien studjuż legali u persuna ta' intelliġenza kbira, il- mibki ex-prim imħallef William Harding kien ta sentenza fis-16 ta' Ġunju, 1936 fejn irrikonoxxa l-eżistenza ta' l-actio de in rem verso.

U f'dik is- sentenza kien qal hekk:

"Forsi in jure condendo, il-leġislatur Malti jista' anke jikkonsidra l- ispeditezza li din l-azzjoni tkun formalment konsakrata b'dispożizzjoni apposta tal-kodiċi, kif sar minn xi wħud mill- kodiċijiet reċenti, bħal per eżempju, il-kodiċi Svizzeru fl-artiklu 70 u l-kodiċi Tedesk fl-artiklu 812.".

Dan kien bniedem ġenju u progressiv.

Fil-fatt fl-1936 kien qiegħed diġa' jissuġġerixxi li nagħmlu din l-emenda.

F'dan id-dibattitu wkoll reġa' ħareġ il-konflitt ta' bejn min huwa progressiv u min m'huwiex.

Waħda mill- affarijiet li bqajt skantat biha hija dik kif il-kollega tiegħi, l-Onor.

Gavin Gulia, ikkristallizza ruħu hawnhekk bħala bniedem konservattiv.

Il- bieraħ smajtu jitkellem u fid-diskors tiegħu għamel serje ta' dikjarazzjonijiet li juru biss mentalita` konservattiva fil-mod ta' kif iħares lejn l-iżvilupp tal-liġijiet tagħna.

Jien ma rridx nagħmel xi winding-up fit-tul u għalhekk se nillimita ruħi fuq tliet punti li qajjem l- Onor. Gavin Gulia.

L-ewwel punt li semma kien il-kwestjoni daqshekk fundamentali li l-qorti Maltija nagħtuha strument effiċjenti sabiex tqassar il-kawżi.

Kulmin imur il-qorti u huwa avukat u jaf x'qiegħed jiġri fil-qorti tal-familja, jaf li l-kawżi fil-qorti tal-familja jdumu minħabba li l-koppji jdumu sabiex jaqsmu l-beni tagħhom.

F'din il-kwestjoni m'hemmx fejn iddur u m'hemmx kwestjonijiet.

Ħafna drabi s-sitwazzjoni tkun kristallizzata fuq il- manteniment, fuq it-tfal, fuq l-aċċess u fuq elf ħaġa oħra, pero' fuq min se jieħu xiex, speċjalment meta jkollok koppji li għandhom ħafna affarijiet nispiċċaw neħlu.

B'hekk il-kawża tas-separazzjoni tibqa' imdendla għaliex l- imħallef jippreferi li jagħti sentenza waħda sħiħa fuq kollox milli joqgħod jagħti sentenza fuq diversi affarijiet.

Għalhekk in-nies involuti jibqgħu mwaħħlin il-qorti jistennew il-kawża tagħhom tinqata`.

Sur President, aħna hawnhekk qegħdin nagħtu għodda sempliċi lill-qorti.

Nerġa' nirrepeti li qabel ġejna għaliha kienu diġa' saru żewġ emendi f'liġijiet differenti sabiex din tkun tista' issir aktar sempliċi.

L-ewwel ħaġa saret l-emenda fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ, fejn kien hemm ukoll il- qbil tan-naħa l-oħra, sabiex fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ ikunu jistgħu jidħlu dawn it-tip ta' kwestjonijiet.

It-tieni ħaġa hija li meta għamilna l-qorti tal-familja konna tajna wkoll il-possibilita' lill-qorti li tibgħat hemmhekk din il-likwidazzjoni.

Issa li qegħdin nagħmlu hawnhekk huwa dak li b'mod sempliċi l-qorti tiddikjara xolta l-komunjoni ta' l-akkwisti.

Mela mil-lum 'il quddiem il-qorti aċċettat li l-partijiet huma separati, jiġifieri dak kollu li jagħmlu ma jibqax konfuż.

Li qed jiġri llum huwa li jekk ir-raġel qiegħed fin-negozju u jkun għadu għaddej bil-kawża tal-komunjoni ta' l-akkwisti, jekk jixtri karozza se jagħmilha fuq isem oħtu jew fuq xi persuna oħra.

Jekk jiftaħ bank account jagħmlu fuq xi ħaddieħor ħalli l-mara tiegħu ma tindunax bih u teħodlu nofs il-flus.

Jekk se jiftaħ negozju jiftħu fuq ħaddieħor, insomma dawn il- komplikazzjonijiet żejda u inutli.

Allura tajjeb li l-qorti jkollha d- diskrezzjoni li tgħid li kulma għandhom il-partijiet huwa Lm2000 bejniethom, mela dawn għandhom jieħdu Lm1000 kull wieħed u l-affari solvejtha malajr u mhux nibqgħu mwaħħlin.

Imbagħad irridu ngħidu wkoll li biex issir il-likwidazzjoni tal-komunjoni jitqabbdu l-esperti li ovvjament jieħdu ż-żmien tagħhom ukoll.

Barra minn hekk dawn l-esperti jgħollu l- ispejjeż tal-kawża inutilment.

Allura kawża li tista' tiġi meħlusa faċilment qegħdin indaħħlu mekkaniżmi li aktar qed inżidu fid-dwejjaq tal- partijiet involuti.

Hawnhekk aħna qegħdin ngħidu li jekk il-qorti tħoss il-bżonn, din tibgħat il-kawża fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ, u dan iċ-ċentru kulma jagħmel huwa li dak li l-qorti diġa' identifikat bħala li jifforma l-komunjoni ta' l- akkwisti, jgħid kif dan għandu jinqasam.

Il-verita` hi li l-qorti, bejn differiment u ieħor, tagħmilha aktar ikkomplikata s-separazzjoni.

Il-qorti ma tiddiferix il-kawża mil-lum għal għada imma tiddiferixxi darba kull xahrejn, darba kull tliet xhur jew darba kull sitt xhur.

Matul dak iż- żmien il-kwestjoni tibqa' fil-limbu mentri meta tmur quddiem iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ għandek xahrejn żmien li fih trid tmexxi l-affarijiet.

Għalhekk meta jkollok sitwazzjoni kkomplikata ħafna taqbad u tmur quddiem iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ.

Barra minn hekk, xi ħaġa li hawnhekk m'hijiex qiegħda tingħad hija li din se sservi bħala xprun għal dawk l-avukati li jdumu biex jaslu fi ftehim.

Mentri issa fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ għandek il-vantaġġ li l-avukati iridu jiltaqgħu bilfors u l-affarijiet jimxu.

Ħaġ'oħra li rrid ngħid hija li l-kollega tiegħi kien żleali meta qal li ċ- ċentru ta' l-arbitraġġ sar primarjament għall-arbitraġġi internazzjonali.

Il-verita` hi li dan sar kemm għall-internazzjonali u kemm għad-domestiku.

Meta aħna ġejna biex nagħmlu l-emendi sabiex fl-arbitraġġ nibagħtu l- inċidenti tat-traffiku u dawk tal-kondominju konna għedna li inutli li noqogħdu niġru wara l-arbitraġġi internazzjonali u nonfqu l-flus biex inġibuhom, meta dawn ma ġewx.

Għalhekk għedna li għandna nikkonċentraw fuq l-arbitraġġi lokali għaliex din hija an alternative dispute resolution.

Jekk iddur id-dinja kulħadd jagħtik parir li l-alternative dispute resolution hija metodu ta' kif inti tnaqqas il-ġlied bejn in-nies u li ġġibhom aktar malajr sabiex jiddeċiedu l-affarijiet.

Fid-dinja kollha dawn l-affarijiet jaħdmu, pero' f'Malta qishom ma jridux jaħdmu għaliex ċerti persuni għandhom interessi differenti.

Sur President, li ma qalx il-kollega tiegħi huwa li l-partit Laburista fil- gvern kien għamel ċentru ta' l-arbitraġġ mimli b'ħafna membri li wħud minnhom addirittura qatt ma dehru bħala membri tal-bord u r-remunerazzjoni tagħhom ma kenitx lira jew tnejn.

Li nista' ngħid hu li b'dak li kienu jitħallsu żewġ membri taċ-ċentru ta' l-arbitraġġ imwaqqaf mill-partit laburista qed jitħallsu l-membri kollha taċ-ċentru ta' l-arbitraġġ imwaqqaf minn dan il-gvern.

Għalhekk il-kollega tiegħi kien żleali f'dak li qal.

Sur President, hawnhekk qed nagħmlu liġi progressiva li se tgħin sabiex is- soċjeta' tagħna tkompli tiżviluppa 'l quddiem.

Għaldaqstant m'għandniex nibżgħu minn mekkaniżmi ġodda.

Kieku f'dawn is-70 sena li għaddew, mill- 1936 sal-lum, xi ħadd ħa s-suġġeriment ta' l-ex prim imħallef, il-mejjet William Harding, u ġab dak li qal fis-seħħ kieku dan il-pajjiż ħa benefiċċju ferm akbar minn dak li se jieħu mil-lum 'il quddiem.

Allura nerġa` ngħid li m'għandniex nibżgħu mill-bidla.

Veru li għall-ewwel ikun hemm diffikulta` sabiex wieħed jifhem il-mekkaniżmi legali, pero' ladarba wieħed jibda jużahom, jibda jidrahom u jibdew jitħaddmu b'mod li jagħmlu ġid liċ-ċittadini tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi imsejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap. 16" ikun moqri t- tieni darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi riferut quddiem il-Kumitat Permaneti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DAVID AGIUS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi riferut quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' l-Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Is-Segretarju Parlamentari, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Lulju, 2006, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10 - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Adozzjoni ta' l-Euro - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Intermedjarji fl-Assigurazzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ----------------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġarr Stradali Internazzjonali ta' Merkanzija - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, proprju nhar il-Ġimgħa li għaddiet f'dan il-parlament ġiet diskussa l-emenda kostituzzjonali dwar Għawdex.

Jiena nixtieq insostni li kont preżenti mill-bidu sa l-aħħar għal dan id- dibattitu.

Pero` peress li fil-maltarightnow tas-7 ta' Lulju, 2006 intqal li minkejja li jiena kont preżenti lanqas biss qomt biex nitkellem u nagħti l-veduti tiegħi dwar din l-emenda kostituzzjonali nixtieq niċċara xi affarijiet billi ngħid għaliex ma qomtx nitkellem.

Il-proċedura fi ħdan il-grupp parlamentari tagħna hija li meta jkun hemm diskussjoni fuq suġġett ta' ċerta portata - u l-emenda kostituzzjonali kellha din il-portata - li tkun se tiġi esawrita f'seduta waħda, jitkellem il-kelliem ewlieni fuq dak is-suġġett u mbagħad warajh ikompli l-mexxej tal-partit jew inkella d-deputat mexxej.

F'dan il-każ partikolari l-kelliem ewlieni kien l-Onor.

Anton Refalo u għaldaqstant kien xieraq li jitkellem hu.

Issa minkejja l-fatt li nhar il-Ġimgħa li għaddiet ma tkellimtx, dan ma jfissirx li jiena ma ħadtx pożizzjoni jew li inkella ma tkellimtx drabi oħra fuq dan is-suġġett.

Fil-fatt kien hemm diversi drabi fejn jien esprimejt l-opinjoni tiegħi u nixtieq nibda l-intervent tiegħi minn dan l- aspett u nagħmel riferenza għall-fuljett maħruġ mill-uffiċċju informazzjoni tal-partit Nazzjonalista – aktar 'il quddiem inpoġġih fuq il-mejda tal- Kamra - li tqassam fid-djar is-Sibt li għadda fejn fih intqal li jiena ma ridtx nikkommetti ruħi favur li Għawdex ikun distrett wieħed.

Irrid nirriferi wkoll għall-kummenti li dehru fil-ġurnali u nibda prorpju bl-artikolu intitolat "Stennija ta' 16-il sena" li deher fil-website tal- partit Nazzjonalista fit-8 ta' Awissu, 2005 miktub minn Jean Pierre Debono, assistent tad-direttur ta' l-uffiċċju informazzjoni tal-partit Nazzjonalista.

F'dan l-artikolu jiena ġejt ikkwotata li għedt - u appuntu hekk hu - li se nimxi mal-pożizzjoni uffiċjali tal-partit Laburista.

Nixtieq nirreferi wkoll għall-kumment li tajt fil-gazzetta "The Times" lil Rosanne Zammit proprju fit-28 ta' Lulju 2005, fejn fost il-kummenti li tajt għedt ukoll li jiena beħsiebni nimxi mal-pożizzjoni tal-partit Laburista.

Dan erġajt irrepetejtu f'kummenti li tajt lill-ġurnal "The Edge" u mbagħad lill-ġurnal "Malta Today" fl-14 ta' Awissu, 2005, fejn għedt ukoll li l- partit Laburista dejjem qabel li Għawdex ikun reġjun wieħed.

Allura altru milli jiena ma kkummentajtx dwar il-pożizzjoni tiegħi u tal-partit Laburista fuq din il-kwestjoni.

Minn hawnhekk proprju joħorġu l- iskorrettezzi u l-iżlealta` tal-media tal-partit Nazzjonalista għax qegħdin jgħidu affarijiet li m'humiex minnhom.

Sur President, issa xtaqt ngħid xi ħaġa fuq l-intervista li saritli proprju nhar il-Ġimgħa li għaddiet fuq Net News.

Hawnhekk nixtieq nagħti l-isfond proprju ta' dak li ġara ħalli min qiegħed jismagħna u huwa intelliġenti jifhem eżattament dak li ġara.

Dakinhar kont ħierġa mill-parlament wara s- seduta u kont qiegħda nitkellem minn fuq il-mobile mar-raġel tiegħi u waqt li kont qed nagħmel din it-telefonata ġejt iffilmjata u rrekordjata, u naħseb li din hija invażjoni tal-privatezza tiegħi u hija wkoll pastażata grassa.

Din il-ġurnalista ta' Net TV baqgħet tiġri warajja u baqgħet trossni mhux biss verbalment imma anke fiżikament, tant li kieku kienet raġel kont nibqa' sejra l-għassa tal-Belt u I would have pressed charges għall-harassement.

Pero` f'mument minnhom dort biex nirrispondi għall- mistoqsija li saritli minnha u għedtilha hekk:

"Jien, lilkom mhux se nagħtikom kumment għaliex iddawru kollox kif tridu intom u magħkom hopeless.".

Pero' din il-ġurnalista baqgħet tinsisti u trossni mal-karozza tiegħi - atteġġjament li jiena ma nittollerah lil ħadd - u għedtilha biex ma tkunx pastaża u maledukata u sabiex timxi ma' l-etika ġurnalistika.

Dak kien id- diskors, no more, no less.

Dak li għedt jista' jisimgħu u jarah kulħadd għax dan il-filmat ma nafx kemm-il darba ġie mxandar fuq Net news.

Sur President, fis-7 ta' Lulju, 2006 fuq il-maltarightnow Amanda Ciappara kitbet proprju dan il-kliem:-

"Meta Net News dalgħodu pprova jistaqsi lil Justyne Caruana għaliex ma tkellmitx, ir-risposta tagħha nbidlet f'tgħajjir lill-ġurnalisti ta' Net News".

Imbagħad taħt kien hemm caption kbira li kienet tgħid lill-qarrejja sabiex isegwu r-reazzjoni tad-deputata Laburista Għawdxija Justyne Caruana waqt Net News fis-7.45p.m.

Bħal donnhom kienu qed jagħmlu xi promo ta' xi film jew inkella ta' xi ħaġa skandaluża!

X'affarijiet dawn!

Ta' min jgħid ukoll li waqt l-aħbarijiet aggravawha aktar is-sitwazzjoni għaliex qalu li jiena attakkajt lil din il-ġurnalista, u dan id-diskors ġie ripetut anke fil- ħarġa tal-gazzetta "Il-Mument" tal-Ħadd li għadda.

Ara fiex kellna nispiċċaw!

Sur President, jien minn hawnhekk nixtieq niddikjara li jekk hemm xi ġurnalista li għadha ġdida u trid titla' xi skaluna minn fuqi nista' ngħidilha mill-ewwel li jien mhux se nkun l-istepping stone tagħha.

Jekk qiegħda tipprova tinqeda bija billi tħammiġni sabiex mingħaliha tidher li għamlet xi scoop jew inkella xi hit, she might as well forget it.

Jien m'iniex se nkun l-opportunita` tagħha u jekk kien hemm xi attakk fil- konfront ta' xi ħadd, dan kien proprju fil-konfront tal-persuna tiegħi.

Jekk kien hemm xi ħadd maledukat u pastaż miegħi, naħseb li l-minimu li stajt nagħmel huwa li nirrispondiha u ngħidilha kemm kienet pastaża u maledukata.

Hawnhekk la qegħdin f'xi ġungla u lanqas aħna annimali u bhejjem.

Għaldaqstant nippretendi atteġġjament deċenti fil-konfront mhux biss tiegħi imma fil-konfront ta' dawk kollha li jirrappreżentaw lill-poplu tagħna.

Personalment jien qatt ma kelli problema ma' tal-press, anzi dejjem kelli rispett kbir lejhom u dejjem ikkoperajt magħhom u nammirahom ħafna tal-coverage li jagħtuna lilna l-parlamentari, pero' qatt ma kont nippretendi li din il-ġurnalista se tiġi tiġri warajja qisna ta' striscia la notizia!

Jiena stħajt min-nies meta bdiet tiġri warajja, stħajjiltni ma nafx xiex!

Imbagħad, minn fuq, tiġi tgħid li jien attakkajtha!

Ma tarax, mela jien nattakka lin-nies?!

Sur President, issa rrid ngħid ukoll għalfejn ma ridtx nagħti l-kummenti tiegħi.

Fit-28 ta' April irċevejt telefonata mingħand Net News waqt li kont qiegħda nsuq u għalhekk għedtilhom sabiex iċempluli ftit aktar tard.

Fil- fatt ftit wara, jekk m'iniex sejra żball, ċemplitli l-istess Amanda Ciappara u talbitni xi kummenti dwar id-distretti elettorali.

Din id- diskursata damet sejra għal madwar għaxar minuti u f'dan il-ħin għedtilha diversi affarijiet, fosthom li aħna bħala partit Laburista naqblu li Għawdex jibqa' distrett wieħed.

Pero' għedtilha li kien hemm affarijiet oħra li wieħed irid jeħodhom f'kuntest nazzjonali.

Dak iż-żmien kien hemm negozjati għaddejjin u l-partit Nazzjonalista qabad u ttronka dawn in- negozjati.

L-għada l-partit Nazzjonalista kien ħareġ b'dan l-abbozz li ddiskutejna proprju l-ġimgħa li għaddiet.

Fost affarijiet oħra għedtilha wkoll li m'huwiex ġust li kien qed jittieħed vantaġġ politiku minn fuq dahar l-Għawdxin.

Insomma għedtilha ħafna affarijiet, tant li domna għaxar minuti nitkellmu.

Imma fl-aħbarijiet kulma ħareġ minn din id-diskursata kienu xi erba' kelmiet.

Dawn qabdu qatgħu minn hemm u qatgħu minn hawn u l-kummenti li tajthom ġew litteralment bla sens.

Tant kienu bla sens li fuq l-aħbarijiet ġabu lil Joe Saliba jgħid li kellu jkellimha hu lil Justyne Caruana.

Issa jien ma nafx x'ried jgħidli pero' iltqajt bosta drabi miegħu f'diversi okkażjonijiet differenti u għadu ma qalli xejn f'wiċċi.

Forsi qal dan il- kliem għall-media, sabiex jimpressjona lil xi ħadd.

Lili żgur ma mpressjonanix u forsi dak li ried jgħidli bagħtu ġo dan il-fuljett minflok qalu lili verbalment.

Sur President, ġimgħa wara fil-5 ta' Mejju, 2006 - qiegħda nagħti d-dati ħalli min irid jivverifika l-affarijiet ikun jista' jivverifikahom - kont qiegħda fil-waiting room sabiex nidħol niddefendi l-appelli tan-national employment authority u ċempilli Keith Demicoli - ġurnalista min-Net News - sabiex nagħtih kumment fuq id-dikjarazzjoni li kienu għamlu s-sindki Għawdxin fuq id-distretti elettorali.

Jiena spjegajtlu li l-aħħar kumment li kont tajt lil Net News kienu biċċruh u għaldaqstant jekk ried kumment mingħandi seta' jaqbad dak ir-recording u jirriferi għalih.

Dan baqa' jistaqsini u fl-aħħar għedtlu li jekk għandu l-guts jaqbad u jġib dak li diġa' kont tajthom, u għedtlu li ma kontx se nagħtih kumment ieħor.

Minn din id-diskursata qalu biss li jien ma ridtx nagħti kumment.

Allura meta nara hekk kif jistgħu jippretendu li nagħtihom il-kummenti!

Biex ikompli jgħaxxaqha, Keith Demicoli kkwotani fil-maltarightnow ukoll u qal li jiena assolutament ma ridtx nagħtih kumment.

Kien għalhekk li rrispondejt kif irrispondejt f'din il-famuża intervista li l-pubbliku ġie tant imqanqal sabiex jaraha fuq Net TV fis-7.45 p.m.

Sur President, issa li għedt dan kollu, minn hawnhekk se nappella lil ta' Net News u ngħidilhom li kull darba li se jiġu jitolbuni kumment, ikun x'ikun is-suġġett, jiena mhux se nagħtihom kummenti għaliex huma jaqbdu jaqtgħu biċċa minn hawn u biċċa minn hemm u l-kumment jagħmluh bla sens.

Aħna m'aħniex qegħdin f'din il-Kamra biex nagħtu kummenti bla sens, imma qegħdin hawn biex nagħtu servizz lill-poplu tagħna.

Għalhekk nerġa' ngħid lil ta' Net News biex ma joqogħdux jaħlu ħin miegħi u jiġru warajja għaliex jien mhux se nagħtihom kummenti.

Jien ma naħdimx ma' nies hopeless u ma' nies li m'għandhomx sens ta' etika ġurnalistika.

Lanqas naħdem ma nies psataż u maledukati.

Dan hu l-messaġġ tiegħi.

Nispera issa li ma jiġix xi ħadd u jgħid li qiegħda nattakkah għaliex qiegħda ngħid kif inhuma l-fatti.

Jiena ma nattakkax bil-mod li ddeskrivew huma, imma nattakka kif għandi nattakka, bil-prudenza u bl-edukazzjoni.

Madankollu dak li għandi ngħid se ngħidu.

Jiena dejjem hekk kont u hekk se nibqa`.

M'hu se jiġi l-ebda ġurnalist li jaħseb li se jagħmilli xi sarima ma' ħalqi u jippretendi li ma ngħidlu xejn għaliex għandu l-media tiegħu favurih u allura x'ħin irid jaqbad jitfa' xi ħaġa fuq l-internet.

Nispera li dawn ta' Net News għandhom sens minimu ta' dekor u jibagħtu xi tip ta' apoloġija fil-konfront tiegħi.

Għalkemm jien m'hu qiegħda nippretendi xejn mingħandhom naħseb li d-diċenza hekk titlob.

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-abbozz kostituzzjonali.

Aħna bħala prinċipju dejjem għedna li naqblu miegħu, pero' meta wieħed joqgħod jgħawweġ il-fatti, naqra 'l hawn u naqra 'l hemm, ħalli jipprova jidher sabiħ, lili ma jinżilli xejn.

Li qed ngħidu aħna huwa li naqblu miegħu, pero' għandu jkun hemm garanziji sabiex nevitaw anomaliji fir- riżultat elettorali.

Fil-passat diġa' kellna xi ħaġa simili, allura x'inhi l-problema li issa jkun hemm dawn is-safeguards ħalli dawn l-anomaliji ma jerġgħux iseħħu?

Dak hu li qed nipproponu aħna u għaldaqstant il-gvern m'għandux għalfejn joqgħod jipprova jinħeba wara subgħajh u wara ħafna diskorsi.

Jekk il-gvern verament għandu qalbu taħarqu sabiex Għawdex ikun distrett wieħed għalfejn ma jaċċettax dawn l-emendi li qed nipproponu aħna?!

Sur President, tan-naħa l-oħra xi kultant iġegħluni nissuspetta ħażin ukoll.

Għaliex?

Per eżempju, fl-intervent li għamel il-kap tal-partit Laburista semma l-Maltin li għandhom l-ID card fuq Għawdex u ppropona soluzzjoni għalihom.

L-Onor.

Sant qal li lil dawn in-nies għandna nħallulhom il-konċessjonijiet tal-Gozo Channel li għandhom, pero' jibdew jivvotaw Malta ħalli b'hekk nevitaw li jkollna din il-problema taż-żieda fil-popolazzjoni.

Pero' il-Prim Ministru Gonzi fil-winding- up tiegħu ma semma xejn fuq dawn l-affarijiet u allura nixtieq nirrimarka dwar xi aġenda moħbija li jista' jkun hemm wara dawn l-affarijiet.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għal interessi partikolari, għaliex filwaqt li bħala partit ma tagħmilx differenza jekk Għawdex jibqax mat-tnax-il distrett jew jekk jerġax jiġi mat-tlettax-il distrett għaliex il-voti xorta se jeħodhom, ma nistgħux ngħidu l-istess ħaġa għal dak il-kandidat li jkun ħiereġ fuq dak id-distrett.

L-aktar li qed jitkellmu fuq din il-kwestjoni m'humiex dawk li se jitilfu xi ftit tal-voti għaliex kulħadd se jitlef xi ftit.

Fil-fatt jiena wkoll għandi l-familji minn Għajnsielem, se nitlifhom il-voti tagħhom jekk Għawdex ma jibqax distrett wieħed.

L-aktar li qed jitkellmu huma dawk li se jitilfu l-ħafna, dawk li għandhom it-tron u jridu jissalvagwardjawh.

Min-naħa tiegħi nixtieq niftaħ għajnejn in-nies ta' Għajnsielem billi ngħidilhom li dawn in-nies qed iħarsu lejhom mhux bħala persuni, mhux bħala nies minn Għajnsielem u minn Għawdex imma bħala walking votes!

Dawn ma jinteressahomx minn Għajnsielem u min-nies tiegħu imma jinteressahom biss mill-voti li potenzjalment se jitilfu.

Ftit ilu fid-diskors tiegħi semmejt il-kumment li kont tajt lill-gazzetta "Malta Today".

Lil dawn għedtilhom li għaliha f'Għajnsielem Għawdxin hemm u Għawdxin se jibqgħu u Għajnsielem xorta se jibqa' parti minn Għawdex, u l-fatt li forsi lili ma jistgħux jivvotawli xorta nibqa` noffrilhom l-għajnuna li nkun nista` noffrilhom.

Naħseb li dan għandu jkun l-atteġġjament ta' kull politiku Għawdxi li verament iħobb lil Għawdex u lill-Għawdxin.

Dan għandu jkun ta' servizz għalihom indipendentement mill-vot li jistgħu jagħtuh.

Sur President, jiena nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li meta konna qegħdin niddiskutu din il-mozzjoni kien hemm kelliem minn tan-naħa l- oħra li qal li min ma jivvotax favur din il-mozzjoni m'huwiex denju li jirrappreżenta lill-poplu Għawdxi.

Lil dan il-kelliem ngħidlu li m'huwiex denju min lin-nies ta' Għajnsielem qiegħed jikkonsidrahom biss bħala walking votes u se nagħlaq b'dan l-appell.

Min għandu l-interess ta' Għawdex għal qalbu jara l-affarijiet kif inhuma u jekk irid jaħdem magħna jista' jaħdem magħna għaliex aħna l-proposta tagħna għamilniha.

Ejjew ma noqogħdux ninħbew wara atteġġjamenti u wara battibekki.

Jekk irridu naħdmu nafu kif għandna naħdmu sabiex lil Għawdex nagħtuh dak li jixraqlu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Nifhem li l-Onor.

Justyne Caruana għandha xi dokument li trid tpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR JUSTYNE CARUANA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Fuljett maħruġ mill-Uffiċċju Informazzjoni Partit Nazzjonalista intitolat "Għawdex ... distrett wieħed".

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jekk hawn partit li huwa rinomat li jgħid mod u mbagħad fil-prattika jagħmel mod ieħor huwa proprju l-partit Nazzjonalista.

Fil-fatt f'din il-kwestjoni tad-distrett ta' Għawdex għamel l-istess ħaġa.

Il-pożizzjoni tal-partit Laburista dwar Għawdex hija magħrufa.

L-oppożizzjoni taqbel li Għawdex għandu jkun distrett wieħed, pero' ma rridux lil min juża lil Għawdex sabiex jiggwadanja xi ħaġa li ma tkunx demokratika.

Din hija xi ħaġa li l-partit Nazzjonalista pprova jdawwarha għaliex fir-realta` kulma jrid il-partit Nazzjonalista huwa li taparsi Għawdex ikun distrett wieħed, imma fir-realta` qed iġibu din l- iskuża sabiex idawru d-distretti l-oħra.

B'hekk dawn ma jiġux proporzjonati b'mod demokratiku sabiex il-voti jirriflettu l-ammont ta' siġġijiet.

Din hija r-raġuni kollha tal-partit Nazzjonalista u mhux veru għaliex iħobb lil Għawdex.

Ara aħna konna ċari mill-ewwel minn dak li rridu.

Aħna naqblu li Għawdex għandu jibqa` distrett wieħed, pero' għamilnieha ċara li m'aħniex se nħallu lil ħaddieħor juża lil Għawdex sabiex jipprova jkisser d-distretti kif magħżula mill-kummissjoni elettorali.

Il-konfini ġew magħżula mill-kummissjoni elettorali u l-voti jirriflettu l-ammonti ta' siġġijiet.

Allura aħna mhux se nħallu lil min juża lil Għawdex bħala skuża.

Issa jekk huma veru jridu li Għawdex ikun distrett wieħed, għandhom l- emenda tal-partit Laburista fl-oppożizzjoni li tassigura li Għawdex ikun distrett wieħed.

U għalhekk jekk verament iridu jaraw lil Għawdex bħala distrett wieħed għandhom jivvotaw għall-emenda li ressqet l-oppożizzjoni.

L-emenda ta' l-oppożizzjoni qiegħda tassigura li l-voti jirriflettu l- ammonti ta' siġġijiet kemm f'Għawdex u kemm f'Malta.

Ma naħsibx li hemm ħaġa aktar demokratika minn dik li tiggarantixxi li Għawdex ikun distrett wieħed u li jkun hemm siġġijiet skond in-numru ta' voti.

Nerġa` ngħid li jekk verament il-partit Nazzjonalista jemmen li Għawdex għandu jkun distrett wieħed allura għandu jaċċetta l-emenda

tal-partit Laburista.

Madankollu jiena naħseb li l-partit Nazzjonalista jrid biss juża lil Għawdex bħalma pprova juża lill-kollega tiegħi l-Onor.

Justyne Caruana.

Qalu li l-Onor.

Caruana hija arroganti.

Issa jekk hawn persuna li żgur m'hijiex arroganti fost il-membri parlamentari kollha hija l-Onor.

Caruana.

Qalu wkoll li xi ħadd għamlilha sarima ma' ħalqha biex ma titkellimx dwar il-kwestjoni tad-distretti elettorali.

Dan m'hu veru xejn għax meta jkun hemm emenda kostituzzjonali bħal din aħna, bħala grupp parlamentari, niddeċiedu bejnietna min u kemm għandhom jitkellmu nies, u normalment nagħżlu li ma jitkellmux ħafna nies.

F'każijiet bħal dawn dejjem jitkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-kelliem ewlieni fuq is-suġġett in kwestjoni.

Aħna dejjem inżommu ma' din il-linja u għalhekk fuq dan is-suġġett ħassejna li kellu jitkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-kelliem ewlieni għal Għawdex, l-Onor.

Anton Refalo.

Dan għamilnieh biex nagħmlu l-pożizzjoni tagħna ċara u sabiex ma jkunx hemm għalfejn noqogħdu nirrepetu l-istess affarijiet.

Sur President, il-pożizzjoni li ttieħdet m'hijiex ta' l-Onor.

Anton Refalo jew ta' l-Onor.

Alfred Sant, imma ta' l-oppożizzjoni kollha.

Min-naħa tagħna m'għamilna sarima ma' ħalq ħadd u kulmin ried jitkellem seta jagħmel hekk.

Madankollu aħna ftehemna flimkien - bħalma nagħmlu ħafna drabi – li fuq dan is-suġġett m'hemmx għalfejn li jitkellmu ħafna membri.

Naturalment xi ħaġa bħal din issir miż-żewġ naħat.

Għalhekk dan kollu li qed jgħidu tan- naħa l-oħra m'hu xejn ħlief gideb u jiena, bħala segretarju tal-grupp parlamentari laburista, lest naħlef li dak li ntqal mill-partit Nazzjonalista huwa kollu gideb.

Qed jgħidu dan biex mingħalihom jippruvaw juru li għandhom lil Għawdex għal qalbhom, mentri fil-fatt kulma għandhom għal qalbhom huwa li jaraw kif jagħmlu biex jerġgħu jitilgħu fil-gvern u jiksbu l-poter, jew jekk għallinqas ma jirbħux il-gvern id-differenza fil- voti bejn partit u ieħor ma tkunx tirrifletti d-differenza li suppost ikun hemm fin-numru tas-siġġijiet li kull partit ikun rebaħ biex mingħalihom ikunu jistgħu jostakolaw lill-partit fil-gvern fit-tmexxija tiegħu.

Issa ħalli ngħid kemm il-partit Nazzjonalista jdawwar l-affarijiet skond kif jaqbel lilu.

Waqt li konna qed niddiskutu l-mozzjoni li ressaqna kontra l-Ministru Gatt, wara li qal li għax għandhom maġġoranza ta' ħamsa jistgħu jagħmlu li jridu, l-Onor.

Jason Azzopardi qal li kieku morna l-qorti konna nitilfuha din il- kawża.

Imbagħad meta kont qed nitkellem jiena, biex nirrispondih għal dak, għedtlu: Mhux bilfors jitlef il-partit laburisti, jekk fil-qorti hemm marmalja Nazzjonalista!

Kont qiegħed ngħid xi gidba jew xi ħaġa li ħadd ma jafha meta għedt hekk?!

Mhux kulħadd jaf li fil-qorti hemm marmalja Nazzjonalista?!

B'daqshekk kxift xi sigriet?!

Għax għedt dan, l-Onor.

Jason Azzopardi qal li din hija theddida għad-demokrazija.

Din hija theddida għad-demokrazija?!

It-theddida vera għad-demokrazija qiegħda fl- atteġġjament li miexi bih il-gvern Nazzjonalista, u din it-theddida għad- demokrazija mhux fil-qorti biss, imma fil-parlament u kull fejn iddawwar wiċċek.

Il-qagħda li l-gvern ġab fiha liċ-ċittadin qiegħda tikkonstrinġih jagħmel ċerti affarijiet li jmorru barra mil-liġi u barra mid-demokrazija.

Dan il-gvern wassalna fi stat fejn dawn l-affarijiet qed isiru xi ħaġa normali f'dan il-pajjiż.

Min ma jistax jgħix bil-paga jkollu jmur jisraq jew jagħmel xi ħaġa simili.

Għandna sitwazzjoni fejn min qiegħed fil-poter jista` jħares lil min jisraq u lil min jagħmel xi abbużi, u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Sur President, għaliex ħadha bi kbira l-Onor.

Azzopardi meta għedt li l- qorti hija marmalja Nazzjonalista?

Per eżempju, ma jafx li meta l-ex Prim Ministru Fenech Adami ħatar lil Dr Arrigo mħallef, dan lanqas kellu esperjenza ta' xejn.

Mhux talli ħatru mħallef talli mbagħad laħħqu wkoll prim imħallef.

X'kienet ir-raġuni li ħatru prim imħallef meta kulħadd jaf li dan kien negozjant rinomat?

Inti minn negozjant x'tistenna?!

Madankollu l-prim ministru ta' dak iż-żmien Fenech Adami ħatru prim imħallef.

U x'irriżulta?

Irriżulta li l-qorti, li suppost tagħti eżempju ta' kif għandhom jimxu l-affarijiet, spiċċat tixxaħħam taħt il-gvern Nazzjonalista!

Ara fejn spiċċajna fil-qrati!

F'min irid ikollu fiduċja fil-qrati?!

Kellna wkoll uffiċjali fil-korp tal-pulizija li ġew imxaħħma taħt il-gvern Nazzjonalista.

Allura meta għandek istituzzjonijiet bħal dawn li qed jitkissru, kif jiġi jiskandalizza ruħu għaliex jiena għedt il-verita`?

Għaliex ma jarawx x'qed iwassal lis-soċjeta' titkisser b'dan il-mod u jaraw li dawk il-pilastri li suppost jżommu lis-soċjeta' miexja fuq il-linji demokratiċi jkunu b'saħħithom!

Sur President, kellna wkoll każ fejn meta f'ġuri jingħata verdett li ma qablux miegħu qalu li se jneħħu l-ġurati.

Mela tajjeb għax għal darba ngħatat sentenza kontrihom, il-ġurati taw il-verdett tagħhom skond kif ħassew fil-kuxjenza tagħhom, in-Nazzjonalisti waslu biex jgħidu li s- sistema tal-ġurati m'hijiex tajba.

Qegħdin taraw x'demokrazija jimxu biha tal-partit Nazzjonalista?!

Jiena wkoll għaddejt minn esperjenza qarsa, għax minħabba li nagħmel xogħli f'dan il-parlament kien hemm min heddidni u qalli li se joqtlu lill-familja tiegħi.

Il-maġistrat Trigona, mingħajr ma kien għadu sema xejn u qal: U iva, mhux biċċa ħġieġa kissrulu!

Araw xi ħdura politika!

Suppost li maġistrat jisma` u mbagħad jiddeċiedi fuq dak li jisma`.

Pero` l-maġistrat Trigona ddediċieda qabel ma sema` l- affarijiet, imma bil-provi li kien hemm żgur li ma setax ma jsibhiex ħatja lil din il-persuna.

Din il-persuna jsibuha bħala t-tiger għaliex jaħseb li hu jista` jagħmel kulma jrid.

Il-metodu li uża dan il-maġistrat imur kontra d-demokrazija.

Fl-opinjoni tiegħi, u mhux tiegħi biss, naħseb li l- maġistrati għandhom jagħtu eżempju fil-ħajja tagħhom għax inkella nitilfu l- fiduċja fil-qrati wkoll.

Sur President, kien hemm xi wħud min-naħa tal-media nazzjonalista li tkaża u qal li jiena kont arroganti meta għedt dak il-kliem.

Għalhekk illum qiegħed ngħidilhom min kien arroganti u min kien li kisser is-sisien tal- qrati u min kisser is-sisien tal-ġustizzja.

Għiduli jekk huwiex minnu li minn wara l-1998, meta l-partit Laburista tilef il-gvern, reġgħet nibtet il- korruzzjoni u l-abbużi.

Ara fi żmien il-gvern Laburista bejn l-1996 u l- 1998 ħadd ma kien isemmi l-korruzzjoni u ħadd ma kien isemmi l-abbużi.

Darba minnhom ippruvaw ikissru lil sieħbi Freddie Portelli u wara rriżultalhom li kien frame-up.

Dik hija l-verita`.

Sur President, għandna partit fil-gvern li f'rapport sigriet li talab hu stess li jsir qalulu li hu arroganti u maqtugħ mill-poplu.

Tant huma maqtugħin mill-poplu li t-theddida għad-demokrazija mhux qed jarawha jew inkella ma jridux jarawha.

Dawn ħsiebhom biss biex jattakkaw lin-naħa ta' l- oppożizzjoni u jaraw kif jagħmlu ħalli l-oppożizzjoni tinftiehem li qed tgħid bil-maqlub ta' dak li hi stess qed tgħid.

Dan rajnieh b'mod ċar fil- każ tad-distrett elettorali ta' Għawdex.

L-oppożizzjoni taqbel 100% li Għawdex għandu jibqa` distrett wieħed, pero' m'hu se tħalli lil ħadd iżeblaħ lil Għawdex u jipprova jużah sabiex jasal għal dak li jrid hu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 17 ta' Lulju, 2006, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis- Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.