MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 318 Il-Ġimgħa, 11 ta' Novembru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 318 Il-Ġimgħa, 11 ta' Novembru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.01 a.m.

Talba

Seduta Nru. 318

Il-Ġimgħa, 11 ta' Novembru, 2005

WERREJ

MINUTI 762

TQEGĦID TA' KARTI 762

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006 - IT-TIELET JUM STABILIT

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U INTERN 763

AĠĠORNAMENT 799

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 800

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 317 li saret fl-10 ta' Novembru, 2005 ġew konfermati.

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skond il-mozzjoni ta' proċedura tal- 31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tal-mistoqsijiet ta' din is-seduta mhuwiex se jittieħed u l-mistoqsijiet kollha li jidhru fuq l-aġenda qed jingħataw tweġiba bil-miktub.

Ngħaddu mill-ewwel għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet minn dipartimenti u enti oħra taħt ir- responsabbilta' tal-prim ministru u ministru tal-finanzi għal fondi mill-Unjoni Ewropea, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13949.

F'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet minn dipartimenti u enti oħra fid- dekasteru tal-ministru għall-kompetitttivita' u komunikazzjoni għal fondi mill-Unjoni Ewropea, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13946;

u f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet sottomessi minn dipartimenti u enti oħra li jaqgħu fid-dekasteru tal-ministru għall-investiment, industrija u teknoloġija ta' l-informazzjoni għal fondi mill-Unjoni Ewropea, bi tweġiba għll-mistoqsija parlamentari 13947;

Tagħrif dwar is-salarji ta' l-impjegati fl-Enemalta, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 15485.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjoniijet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006

IT-TIELET JUM STABILIT

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U INTERN

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Abela, President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l-voti tal-ministeru tal-ġustizzja u intern.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2004 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' erba' sigħat u għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Jekk jogħġbu, il-Viċi Prim Mnistru jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi:

VOT 11 - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U INTERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,456,748 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Ministeru tal-Ġustizzja u Intern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 12 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,125,807 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 12 - Ġudizzjarju, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 13 - KUNSILLI LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm11,282,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 – Kunsilli Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 14 - PULIZIJA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm16,467,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Pulizija, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 15 - SERVIZZI KORRETTIVI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,782,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 – Servizzi Korrettivi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 16 - PROTEZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,418,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 – Protezzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 17 - TAQSIMA PROPRJETA' TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,295,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 – Taqsima Proprjeta' tal-Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 18 - DIVIŻJONI TA' L-ARTIJIET U REĠISTRU PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,110,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 – Diviżjoni ta' l-Artijiet u Reġistru Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT II - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U INTERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,600,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II – Ministeru tal-Ġustizzja u Intern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, peress li l-Ministru diġa' ħadli ħames minuti mill-ħin tad-diskors tiegħi, se nipproponi li nnaqqaslu Lm1 mis- salarju tiegħu!

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm29,449" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm29,448".

Delete the figure "Lm29,449" and substitute therefor the figure "Lm29,448".

Sur President, ir-ritwal ta' kull sena huwa li niġu bħal dan iż-żmien - għalkemm din is-sena ġejna f'ħin aktar bikri - biex niddiskutu l-estimi tal- ministeri wara l-preżentazzjoni tal-budget.

Sar ritwal ukoll minn din in- naħa tal-Kamra illi sena wara l-oħra nitkellmu dwar l-istess problemi.

Dan huwa ministeru mill-aktar importanti, pero' tajjeb illi jingħad li wieħed kien jistenna li l-portafoll ta' dan il-ministeru jiġi organizzat b'mod aktar sensibbli għaliex wieħed jista' jgħid li fih tliet ministeri.

Huwa diffiċli biżżejjed biex kull persuna li taħdem f'kull dekasteru taqdi l- funzjoni tagħha, għax huma ministeri impenjattivi u importanti, aħseb u ara kemm huwa ferm aktar diffiċli illi politikament iżżomm moniteraġġ u tissorvelja fuq dak li jkun qiegħed isir mill-ministru konċernat.

Sur President, dan huwa ministeru top heavy u heavy-loaded għax għandek il- ministeru ta' l-intern, il-ministeru tal-ġustizzja u l-ministeru tal- kunsilli lokali.

Fl-opinjoni tiegħi, il-mod kif ġie mqassam il-ħin għad- diskussjoni is a pittance għaliex fi ħwejjeġ bħal dawn kien jixraq li jkun hawn żewġ seduti, waħda filgħodu u waħda filgħaxija.

Jien li nqis il-qasam ta' l-intern bħala fost l-aktar importanti minn dan id-dekasteru kollu, għandi biss 40 minuta biex nitkellem fuq diversi oqsma ta' sigurta' u bon ordni li fuqhom jistrieħu is-sisien tad-demokrazija f'pajjiżna.

Għalhekk ikolli nkun selettiv għax ma nistax nitkellem fuq kollox u niskuża ruħi ma' dan il-parlament li se jkolli nkun selettiv u nikkonċentra fuq tliet oqsma partikolari.

Ilna nitkellmu ħafna fuq l-immigrazzjoni u għaldaqstant mhux se niddedika ħafna mill-ħin tiegħi fuq il-qasam ta' l-immigrazzjoni.

Imma se mmur mill- ewwel fuq il-korp tal-pulizija u nistaqsi: X'inhu jiġri fil-korp tal- pulizija?

X'inhu jiġri fl-oqsma tas-sigurta', tal-bon ordni u tal- kriminalita'?

Is-sena l-oħra tkellimt kemm jista' jkun possibbli b'mod apolitiku u mhux partiġġjan dwar il-kriminalita' u l-korp tal-pulizija, u kienet ħaġa li anke l-ministru stess kkummenta dwarha.

Pero' kemm se ndumu niġu f'dan il-parlament sena wara l-oħra u dejjem nitkellmu fuq l-istess problemi li hemm fil-korp tal-pulizija u fil-qasam tal-kriminalita' u, agħar minn hekk, dawn il-problemi jaċċentwaw ruħhom?

Jien insostni li fil- qasam tal-kriminalita', tas-sigurta' u tal-bonordni għandna kriżi u dan mhux qed ngħidu għall-gallarija, jew biex l-esponenti tal-gvern joqogħdu jgħidu li l-partit Laburista huwa negattiv.

L-oppożizzjoni hija negattiva fl-apprezzament tagħha tas-sitwazzjoni tal-kriminalita' u tal-funzjoni operattiva tal-korp tal-pulizija u se nibda billi nħares ftit lejn l- istatistika.

Jien ilni mill-1998 nissorvelja l-qasam tal-pulizija.

Ħalli mmur fuq il-kriminalita' qabel ma nitkellem fuq il-korp tal-pulizija.

Sena wara l-oħra, immankabbilment, kien hemm żieda sostanzjali fit-twettiq ta' reati kriminali.

Dan huwa fatt li ma jista' jiċħdu ħadd.

It-tagħrif li jien nippubblika minn sena għal oħra, anke minn xahar għal xahar, kultant ikun tahuli l-viċi prim ministru stess għall-mistoqsijiet parlamentari li nkun għamilt.

Jiena nimmaġina li dan it-tagħrif ikun ġie mogħti lill-ministru mill-kummissarju tal-pulizija.

Jiġifieri dawn il- figuri li iktar tard nitlob il-permess biex inpoġġihom fuq il-mejda tal- Kamra - minbarra xi żball ta' addition 'l hawn u 'l hemm! - huma konċiżi u preċiżi u ħadd ma jista' jmerihom.

Issa ħalliha li xi tliet snin ilu l- ministru kien qalli li jien nikkwota ċ-ċifri qishom xi misteru ta' Fatima, pero' forsi dakinhar ridna ndaħħku.

Pero' l-fatt huwa li tliet snin ilu, biex jirribatti dak li kien jidher iswed fuq l-abjad u ċar daqs il-kristall li kellna kriżi fil-qasam tal-kriminalita' ġewwa pajjiżna, il-ministru kien qal li se joħroġ ktejjeb sabiex ixxejjen din il-kritika.

Għaddew tliet snin u sal-lum dan il-ktejjeb baqa' qatt ma ħareġ.

Forsi xi darba ċ- ċifri jerġgħu jibdew jonqsu u mbagħad fl-aħħar dan il-ktejjeb joħroġ!

Imma milli jidher dan il-ktejjeb mhux se joħroġ għaliex iċ-ċifri, minflok jinżlu minn sena għal oħra, qed ikomplu jogħlew fil-qasam tal-kriminalita'.

Sur President, f'dan il-kuntest se nuri kif kienet is-sitwazzjoni sal-2004.

Fis-sena 1998 saru 14,636 reat kriminali.

Issa ħalli nassumu l-paternita' ta' dik is-sena aħna, għaliex aħna konna fil-gvern, allavolja minn Settembru sa Diċiembru 1998 kien hemm gvern Nazzjonalista.

Fis-sena 1999 sena sħiħa ta' gvern Nazzjonalista, saru 15,855 reat kriminali; fis-sena 2000 kellna 16,861 reat kriminali; fis-sena 2001 kien hemm tnaqqis żgħir ta' xi 800 reat u nżilna għal 15,664 reat kriminali; fis-sena 2002 erġajna splodejna u kellna 16,807 reati kriminali; fis-sena 2003, is-sena tar- "Rebbiegħa Ġdida", kellna 17,483 reat kriminali mwettqa u s-sena 2004 kienet sena ta' rekord assolut bi 18,127 reat kriminali!

U allura mhux bilfors wieħed jistaqsi: Imma x'inhu jiġri?

Għalfejn din iż-żieda fil- kriminalita'?

Darba minnhom kienu ħarġu bil-ħrafa li l-kriminalita' tiżdied għaliex tiżdied il-popolazzjoni, meta safejn naf jien il- popolazzjoni dejjem tiżdied.

Allura għaliex tiżdied il-popolazzjoni u tiżdied il-kriminalita' noqogħdu b'idejna fuq żaqqna u ma nagħmlu kritika xejn?

Dawn ċifri li jbeżżgħu.

Mill-1998 sa l-2004 – għalkemm din is-sena għadha m'għaddietx, imma xorta se nitkellem fuqha - il-kriminitalita' żdiedet bi kważi 24%.

Bejn l-2003 u l-2004 kien hemm żieda ta' kważi 4% u din kienet riflessa minn sena għal oħra.

Issa ħalli nitkellem fuq din is- sena, Sur President.

Jiena nixtieq li wara li npoġġi dawn id-dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra, jarahom il-ministru issa u almenu nieħu l-kortesija li jekk ikun hemm xi żball fl-addition jgħidli li għamilt żball fl-addition, għaliex hemm differenza bejn li tieħu żball fl-addition u bejn li tgħid li l- kriminalita' ma żdiditx.

Min-naħa tiegħi se npoġġi d-dokumenti fuq il- mejda tal-Kamra, imma dan il-ktejjeb li qisu sar il-misteru ta' Fatima li suppost se joħroġ il-ministeru tal-ġustizzja u intern, m'hu se joħroġ qatt u r-raġuni hija ovvja għax ma jridux juru lill-poplu Malti u Għawdxi f'liema stat qiegħda l-kriminalita'.

Il-verita' hi li din is-sena se nerġgħu niksru r-rekord tas-sena l-oħra.

Fil-fatt minn Jannar sa Ottubru ġew imwettqa 15,607 reat kriminali, qabża ta' xi kważi 500 reat fuq l- istess perjodu tas-sena l-oħra fejn twettqu 15,148 reat kriminali.

Jiġifieri din is-sena, sakemm ma jkunx hemm xi miraklu matul ix-xhur ta' Novembru u Diċembru, se nerġgħu nagħlqu b'sena rekord fil-qasam tal- kriminalita'.

Qabel kienu jgħidu li huwa s-serq ordinarju li qed jimbotta 'l fuq il- kriminalita' u biex jipprovaw jiġġustifikaw ruħhom kienu jagħmlu distinzjoni bejn serq vjolenti u serq ordinarju, bħallikieku l- kriminalita' mhijiex waħda!.

Il-kriminalita' dejjem kriminalita' tibqa'.

Issa anke s-serq vjolenti żdied għax qed isiru ħafna hold-ups.

Illum m'għandix għalfejn nesebixxi xi statistika dwar il-hold-ups, għaliex matul dawn l-aħħar għaxart ijiem spiċċajna b'hold-ups kuljum, fosthom hold-ups fuq petrol stations u addirittura hold-ups fuq anzjani.

Fejn se nispiċċaw?

Naħseb li matul dawn l-aħħar għaxart ijiem twettqu xi seba' jew tmien hold- ups.

Jiġifieri dawn ma jistgħux jgħidu li billi tagħmel distinzjoni bejn serqa ta' mobile ta' Lm30 u xi ħaġa oħra, qisu m'hu qed jiġri xejn!

Illum issib mobiles li jiswew Lm150 u allura ma jagħmilx sens li jippruvaw jirredikolaw il-kritika ta' l-oppożizzjoni billi jgħidu li qed nikkritikawhom fuq serq ta' mobile.

Kif jidher mil-lista li nirċievi mingħand il-ministru, b'eċċezzjoni ta' xi item jew tnejn, żdiedu wkoll reati oħrajn serji imma b'mod ġenerali l- kriminalita' qiegħda tiżdied.

U jien nistaqsi.

X'inhu jagħmel il-korp tal- pulizija biex jikkumbatti din il-pjaga?

Nittama li mhux se nispiċċaw ngħidu li m'hemmx problemi jew li la l-kriminalita' qiegħda tiżdied ma nistgħu nagħmlu xejn u allura nħalluha tiżdied!

Milli jidher m'hu qed isir xejn biex joħloq deterrent, jew jekk qiegħed isir xi ħaġa, jeħtieġ li jkun hemm aktar trasparenza ħalli naraw x'qiegħed isir mill-korp tal- pulizija.

Safejn naf jien il-korp tal-pulizija qabbad analista li qiegħda f'kamra waħedha biex suppost toqgħod tara x-xejriet tal-kriminalita' minn ġurnata għal oħra.

Imma issa x'qed jiġri?

X'kontabilita' hemm?

X'liaison qiegħed isir ma' l-għases jew mad-distretti, ma' l-ispetturi u mas- supretendenti?

Għaliex il-kriminalita' qed tiżdied?

Qiegħed isir deployment tajjeb tal-pulizija?

Fejn qiegħda l-pulizija on the beat?

Illum il-kliem detail u on the beat kważi lanqas għadek tismagħhom.

Biex tikkumbatti l-kriminalita' fit-toroq irid jkollok il-preżenza tal-pulizija fit-toroq.

Mhux qegħdin ngħidu li jkollna stat pulizjesk u li kull fejn tiċċaqlaq issib pulizija, għaliex lanqas jekk tipprova ma jirnexxilek tagħmilha.

Pero' filwaqt li wieħed ma jistenniex li jkun hemm pulizija f'kull rokna tal-pajjiż, min-naħa l-oħra ma tippretendix li l-pulizija tkun ineżistenti fit-toroq tagħna.

Illum hemm diversi sezzjonijiet fil-korp tal- pulizija bħall-administrative law enforcement, il-criminal investigation department u l-ispecial assignment group li kollha għandhom skwadra organizzata u hemm ukoll l-għases.

Imma fejn qegħdin nikkumbattu l- kriminalita' fit-toroq?

Tmur fejn tmur kulħadd jgħidlek li mhux qed isir deployment tajjeb.

Problema oħra tal-kriminalita' hija d-droga, qasam li qegħdin infallu fih għax Malta hija mifqugħa bid-droga u din hija r-raġuni għaliex is-serq qed jiżdied.

Id-droga hija l-ħolqa intimament konnessa mar-reat tas-serq u jekk il-korp tal-pulizija mhux se jattakka d-domanda, apparti li nisħaq li jeħtieġ li ninvestu fis-sorveljanza tax-xtut tal-gżejjer Maltin, allura s- supply dejjem se tkun qiegħda hemmhekk.

Irid ikun hemm ukoll preżenza tajba ta' pulizija fil-lokal.

Meta qed ngħid il-pulizija, mhux qed nirreferi biss għall-kuntistabbli, imma anke għall-ispetturi u għas- supretendenti li kultant għandhom joħorġu jduru and lead by example.

Il- pulizija jkunu jafu min huma l-kriminali għax ħafna minnhom ikunu reċedivi.

Jekk, per eżempju, kriminal huwa minn Bormla u f'daqqa waħda qed jitfaċċa ta' spiss Ħaż-Żebbuġ, wieħed jigih dubju x'qed jagħmel hemmhekk.

Veru li kulħadd liberu li jdur minn post għall-ieħor imma l-preżenza tal-pulizija tiswa u ġġib suġġizzjoni mhux lili għax jien nieħu pjaċir bihom jew lil ordinary man in the street li jgħix ħajtu b'mod onest imma lil dak il- kriminal li jiġi impressjonat.

Huwa veru li kriminal jista' jmur jopera x'imkien ieħor imma jekk nużaw sistemi ta' deterrent bil-preżenza tal- pulizija, fl-aħħar mill-aħħar jaqta' qalbu.

Imma jeħtieġ deployment bis- serjeta' biex issir ġlieda bla ħniena lill-importaturi u lit-traffikanti tad-droga għax hemm qiegħda l-problema li qed iġġib żieda fir-reati kriminali.

Għalhekk irridu nattakkaw din il-problema.

Relatata mal-kriminalita' għandna l-organizzazzjoni tal-korp tal-pulizija.

Ninsab imħasseb ġenwinament u nixtieq inkun naf għalfejn hemm din id- demoralizzazzjoni f'ħafna membri tal-korp tal-puliizja.

Jiena naħseb li l- ministru jaf x'inhuma r-raġunijiet imma ma jaqbillux jammettihom.

Jien niltaqa' ma' ħafna membri tal-korp tal-pulizija in ġenerali li ma jħossuhomx motivati, imma jħossuhom demoralizzati u mhux stmati.

IIni nisma' b'nies li jitilqu mill-korp tal-pulizija anke qabel l-eta' pensjonabbli u fil-fatt minn risposta għal mistoqsija parlamentari li għamilt jirriżulta li matul dawn l-aħħar sentejn qatt ma kien hemm riżenji mill-korp tal-pulizija daqs illum.

Fil-fatt matul is-sena 2004 telqu 63 u matul din is-sena li għadha m'għalqitx diġa' telqu 66.

Jippreokkupani iktar min jitlaq qabel jagħlaq l-25 sena servizz, pero' jippreokkupawni wkoll dawk li jitilqu malli jagħlqu l-25 sena servizz jew ftit wara għax dan ifisser li m'hemmx amor proprju.

Nitkellem ma' ħafna membri tal-korp tal-pulizja li qed jistennew li jagħlqu l-25 sena servizz ħalli jieħdu l- pensjoni u jdabbru rashom u jmorru jagħmlu xogħol ieħor.

Għalfejn?

X'inhu jiġri?

Għaliex il-pulizja mhux qed ikunu inċentivati biex jibqgħu fil-korp minflok jitilqu?

Irrid ngħid ukoll li din il-mistoqsija għamiltha wkoll għas-sena 1998 fejn kienu telqu 54 membru mill-korp u dan kien numru sostanzjali wkoll pero' din is-sena diġa' telqu 66 u s-sena għadha m'għalqitx.

Ngħid għalija nisma' ħafna garr rigward il-karozzi tal-mobile unit għaliex they leave much to be desired u jiddispjaċik li s-26 karozza ġdida li l-gvern xtara b'tant pompa qed jibqgħu ġewwa.

Jiena ilni nikkritika lill-gvern mill-1998 li jeħtieġ li jkun hemm vetturi tajbin għall-mobile squad għax rajna anke ritratti ta' karozzi b'bibien jingħalqu bl-ispag!

Imma issa l-gvern investa u xtara u ngħidlu prosit.

Imma dawn il-karozzi l-ġodda meta ħarġu fit-triq?

Fir-risposta li ngħatajt għal domanda parlamentari li għamilt dan l-aħħar ġie konfermat li hemm 26 karozza u ppruvaw idawruha li dawn jintużaw meta jkun hemm il-bżonn.

Dan mhux veru u meta ċċekkjajt sibt li s- 26 karozza qegħdin magħluqin fil-garaxx tal-pulizija, uħud minnhom ħarġu għall-parata tal-police day, ħalli ngħidu kemm huma sbieħ u issa se joħorġu għaċ-CHOGM.

Il-membri tal-korp tal-pulizija fl-għases u fit-taqsima tal-mobile għandhom bżonn il-karozzi biex ikunu jistgħu joperaw u jeħtieġ li jkollna iktar preżenza ta' karozzi biex jgħinu fil-ħidma tal-korp tal-pulizija.

Imma minflok jużawhom biex jiġġieldu l-kriminalita' bihom, qed iħalluhom fil- garaxx u issa fil-laqgħa taċ-CHOGM joqogħdu juru lid-dinja kemm għandna karozzi sbieħ.

Issa forsi meta tgħaddi l-laqgħa taċ-CHOGM imbagħad jibdew jintużaw għas-servizz, affarijiet li ma jitwemmnux.

Jiena għamilt stqarrijiet u tkellimt fil-parlament fuq din il-kwestjoni u xorta baqgħu fil-garaxx.

Jien naħseb li l-gvern determinat li l-lostru minn fuq dawn il- karozzi ma jintilifx ħalli lir-reġina nuruha x'erba' karozzi għandna minflok nużawhom fil-ġlieda kontra l-kriminalita'.

Dawn huma l-affarijiet li jiddemotivaw lill-membri tal-korp.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq id-detail tal-membri tal-korp tal-pulizja.

X'jiġifieri d-detail tagħmilha mil-lum għal għada?

Mela l-membri tal- korp tal-pulizija m'għandhomx familja u m'għandhomx dritt jorganizzaw ħajjithom?

Id-detail lill-pulizija qed jingħata mhux minn filgħodu għall- għada filgħodu, imma minn fil-għaxija meta jċemplu l-għassa tal-pulizija u jistaqsu x'se jkunu xogħol.

Dan ifisser li m'hemmx koerenza u x-shifts qed jinbidlu bla ħsieb.

Jekk irid idaħħlek darbtejn night fuq xulxin, jekk irid idaħħlek darbtejn jew tliet darbiet day fuq xulxin u allura anke x-shifts qegħdin jitħarbtu.

Jiena naħseb li kif dawn l-affarijiet jgħiduhom lili jgħiduhom ukoll lin-naħa tal-gvern!

Dawn huma affarijiet li jurtaw lill-membri tal-korp tal-pulizija u allura hemm bżonn li jiġu rranġati.

M'iniex qed ngħid li d-detail jingħata minn ġimgħa qabel, imma almenu għandhom ikunu jafu tlett ijiem qabel jekk hux se jaħdmu day jew night.

Niftakar li fl-1997 kien intqal ħafna diskors fuq l-overtime fil-korp tal- pulizija u kien inxtered ħafna dmugħ tal-kukkudrilli għax gvern Laburista kien għamel xi miżuri fil-korp tal-puliizja.

Din is-sena il-vot tal-korp tal-pulizija naqas b'Lm130,000 globalment fuq dak li kien ġie previst għas- sena 2004.

Meta tanalizza ssib li dan it-tnaqqis sar proprju fl-overtime.

Jiġifieri għas-sena d-dieħla l-korp tal-pulizija se jkollu Lm130,000 inqas ivvotati għall-overtime.

Minn risposta għal mistoqsija parlamentari li għamilt jirriżultali li s-sena l-oħra l-approved estimate għall-overtime kien ta' Lm530,000, intnefqu Lm413,565 li kien jinkludi l-ammont ta' overtime li nħadem fl-elezzjoni għall-Parlament Ewropew.

Jiġifieri jekk tneħħi dak l-element għax kienet l-ewwel darba li kellna elezzjoni għall- Parlament Ewropew, kien ikun ferm inqas minn hekk.

Issa għas-sena d- dieħla l-gvern qed jivvota inqas minn hekk.

Jiġifieri qed issir ekonomija fuq il-membri tal-korp tal-pulizija meta qed tipprova tiġġieled il- kriminalita', li jwassalni biex nitkellem ukoll fuq l-għases magħluqin.

Il-ministru qal li mhux veru li l-għases ikunu magħluqin imma kultant matul il-ġurnata l-għases jingħalqu skond l-esiġenzi tas-servizz.

Xahrejn ilu kont nieżel minn Għawdex bil-lejl u ddeċidejt li ngħaddi f'xi għases għax kont ilni nisma' li jkun hemm ħafna għases magħluqin jew ma jkunux qed joperaw u mort niċċekkja personalment.

Il-ġimgħa l-oħra mort fis-south biex nara jekk in-north u s-south humiex l-istess.

Meta kont nieżel minn Għawdex taċ-Ċirkewwa sibtha magħluqa, ta' San Pawl il-Baħar kienet magħluqa wkoll, f'tal-Qawra kien hemm kuntistabbli u surġent, ta' l-Imġarr kienet magħluqa, f'tar-Rabat kien hemm kuntistabbli waħda, ta' l-Imdina kienet magħluqa, ta' Ħad-Dingli kienet magħluqa u jekk niftakar sewwa fl- għassa tal-Mosta kien hemm xi żewġ jew tliet pulizija.

Jiġifieri fl- eqqel tas-sajf – għax qed nitkellem fuq xahrejn ilu meta għamilt din ir- ronda – kien hemm ħames uffiċjali tal-korp tal-pulizija jissorveljaw in- north ta' Malta bil-lejl.

Ħames għases tal-pulizija kienu magħluqa u f'dawk li kienu qed joperaw kien hemm ħamsa biss.

Jista' xi ħadd jispjegali kif se jlaħħqu?

Imbagħad jgħidulek li jkun hemm tal-mobile squad b'xi żewġ karozzi jiġru ma' Malta kollha dak il-ħin.

Sur President, hemm bżonn li jsir xi ħaġa.

Il-ġimgħa l-oħra mort indur l-għases tas-south.

FĦaż-Żebbuġ kien hemm pulizija wieħed, tas-Siġġiewi kienet magħluqa, fl-għassa ta' Ħal Qormi kien hemm tlieta filwaqt li l-għases ta' Ħal Kirkop, l-Imqabba, il-Qrendi u Santa Luċija kienu magħluqin.

Fl-għassa ta' Raħal Ġdid u taż-Żejtun kien hemm tliet pulizija f'kull waħda.

Dan ifisser li fis-south ta' Malta l- ġimgħa l-oħra bil-lejl kien hemm minn tmienja sa għaxar uffiċjali tal-korp tal-pulizija f'disa' għases.

Din hi l-għassa li għandna Malta bil-lejl!

Hemm bżonn li l-korp tal-pulizija nagħtuh spinta biex ngħollulu l-moral għaliex hemm demoralizzazzjoni sħiħa.

Ma xtaqtx nitkellem b'dan il-mod u kemm jista' jkun possibbli mal-ministru oppost tiegħi nżomm ton apolitiku għax nemmen li dan huwa qasam li jrid ikun qbil dwaru.

Il-ġlieda fil-qasam tal-kriminalita' m'għandhiex tkun imxekkla b'kontroversji pero' nkun qiegħed nonqos mir-rwol tiegħi bħala oppożizzjoni jekk ma nagħmilx kritika kostruttiva u ngħid x'jeħtieġ isir.

Forsi l-ministru ma jaqbilx miegħi imma jien inkun għidt x'naħseb li għandu jsir.

U naħseb li l-ministru għandu biżżejjed advisers biex jara magħhom x'qed isir f'dan ir-rigward.

Sur President, ma tantx fadalli ħin għad-dispożizzjoni tiegħi pero' rrid ngħid li t-transfers u l-promotions fil-korp tal-pulizija li saru matul l- aħħar ftit snin servew ukoll biex jiddemoralizzaw nies li forsi m'għandhomx it-twemmin politiku tal-ministru.

Ċertament kien hemm min ma kienx ħaqqu li jingħata ċerti promotions.

Għalkemm kienu xi tnejn jew tlieta, dawn spiċċaw iddemoralizzaw lill-kumplament.

M'iniex se noqgħod insemmi ismijiet hawnhekk għax il-ministru u l-kummissarju tal-pulizija jafu għal min qed nirriferi.

Dawn l-affarijiet iridu jinqatgħu.

Issa ġejjin il- promozzjonijiet tas-supretendenti u naraw x'se jiġri hemmhekk għax se nkun qiegħed attent bħal seqer biex nara x'inhu għaddej fil-qasam tal-promotions fil-korp tal-pulizija.

Hemm min ilu jinqabeż fil-promotion għal spettur tal-pulizija għal diversi drabi.

Saħansitra hemm uffiċjali li wara li jkunu għallmu lil uffiċjali oħra, jaqbżuhom fil-promotion għas-sempliċi raġuni li meta tara lejn liema naħa jxaqleb, tibda tara kif jimxu ċerti affarijiet.

Imma issa ħalli nitkellem dwar il-ħabs.

Li nista' ngħid pożittivament dwar il-ħabs huwa li spiċċa dak iż-żmien meta kien ikolli ħafna problemi ta' natura politika fil-ħabs.

Kien sar tibdil fit-tmexxija tal-ħabs.

Qabel kien hemm xi ħadd li mbagħad tawh promozzjoni allavolja ħarbulu xi priġunieri għal diversi drabi u minħabba fih il- ministru spiċċa anke b'mozzjoni ta' ċensura fil-parlament.

Jien kont iddejjaqt nagħmilha, imma xogħli rrid nagħmlu.

Illum nista' ngħid li hemm ċerta stabbilita' politika fil-ħabs fis-sens li m'għandix aktar dak it-tip ta' garr.

Pero' tippreokkupani ħafna d-droga fil-ħabs.

Nitlob lill- ministru jħares lejn il-ħabs għaliex hemmhekk id-droga żdiedet.

Li taqbad id-droga minn mal-kosta mhijiex faċli, imma ma nistax nifhem kif id- droga jirnexxilha tidħol b'daqshekk faċilita' fil-ħabs meta l-ħabs huwa l- aktar post b'sigurta' biex ma jaħarbux priġunieri.

Qed tinqabad droga fiċ- ċelel, imma hemm ħafna iktar li mhijiex qiegħda tinqabad.

Hemm sistema moħbija ta' kif isiru dawn l-affarijiet u jien naħseb li hemm bżonn l- attenzjoni ta' l-amministraturi tal-ħabs biex jevitaw din il-problema.

Jien sirt nibża' li meta xi ħadd jispiċċa l-ħabs jibda jiċċappas mal- problema tad-droga minn hemmhekk.

Hemm bżonn monitoraġġ iktar fil-fond fil-ħabs rigward din il-problema għax il-problema tad-droga f'pajjiżna kibret u jeħtieġ li tiġi attakkata.

Sur President, nagħlaq bl-issue ta' l-immigrazzjoni.

Kemm il-kap ta' l- oppożizzjoni u kif ukoll jien tkellimna diversi drabi dwar dan is-suġġett prevalenti li qiegħed dejjem fuq l-aġenda tal-pajjiż.

Dan il-lejl stess daħlu madwar 200 immigrant ieħor u din hija xi ħaġa serja ħafna għax qed iżżid il-piż fuq il-forzi tas-sigurta' ġewwa pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) Le, dak mhux it-tort tagħkom żgur u tafu li aħna dejjem aġixxejna b'mod leali, speċjalment jien.

Pero' kien hemm żmien meta l-pulizija kienu jgħidu li huma msallbin u overstretched u għalhekk iżommu l-għases magħluqin u forsi għalhekk ma tantx naraw pulizija on the beat.

Kien hemm sena partikolari fejn il-korp tal-pulizija kien mgħaffeġ bil-klandestini.

Din l-iskuża m'għadhiex treġi.

Skond risposta li tani l-ministru stess għal mistoqsija parlamentari li għamiltlu, fejn ġentilment kien tani informazzjoni mhux biss tal-pulizija imma anke ta' l-armata - għalkemm l-immigration taqa' kollha taħtu - turi li f'Settembru fil-barracks ta' Ħal Safi - imbagħad iċ-ċifri jibdew jiċċaqalqu minn ġurnata għall-oħra – kien hemm 650 u f'Lyster Barracks kien hemm 609 uffiċjal ta' l-armata u fil-general headquarters kien hemm 97 uffiċjal tal-pulizija u f'Ta' Kandja kien hemm 79.

Jidher għalhekk li l- piż ta' l-immigrazzjoni – u llum naf għax jiena qiegħed insegwi l-armata wkoll - qed jaqa' fuq l-armata u mhux fuq il-korp tal-pulizija.

Veru li anke jekk ikollok mitt uffiċjal tal-pulizija trid tara kif se tagħmel, imma ma jistgħux jgħidu li huma overstretched b'mod li ma jistgħux joperaw b'ċertu effiċjenza.

Kien hemm żmien madwar tliet snin meta fil-korp tal- pulizija kien hemm mijiet ta' uffiċjali pero' llum is-sitwazzjoni m'hijiex hekk.

Barra minn hekk, issa fl-armata se jkun hemm il-one unit.

Jiġifieri mill-armata titlaq din il-problema u ma nistgħux inġibu din bħala skuża, Sur President.

Rigward l-immigrazzjoni, l-oppożizzjoni dejjem aġixxiet b'mod apolitiku.

Fil-fatt konna aħna - u din nibqgħu ngħiduha għax huma ma jħobbux jgħiduha u lanqas il-media ma tgħidha - li ssuġġerejna konferenza nazzjonali u li sofrejna l-attitudni tal-gvern li dak iż-żmien kien irredikolana.

Din il-konferenza saret u minnha ħarġu ideat tajbin ħafna illi qegħdin jitwettqu.

Bħalissa l-partit Laburista qed jaġġorna l- politika dwar l-immigrazzjoni li jiena qiegħed inkarigat minnha.

Ċertament mhux se nagħmlu xi upstaging, allavolja jiena għandi sieq waħda fil-partit Laburista u sieq oħra, bħalma għandu l-ministru, fit-task force, li jekk Alla jrid, dalwaqt toħroġ ir-rapport tagħha.

Kulma jonqos hu li t-tiftix u s-soluzzjonijiet jiġu mpoġġija b'mod konkret fid-dokument.

Jiena nistieden lill-ministru li jħeġġeġ lit-task force u juża ftit iktar dixxiplina sabiex ma jkunx hemm min joqgħod ikaxkar saqajh biex noqogħdu ntawlu ż-żejjed.

Naħseb li fil-meeting li jmiss għandna naqtgħulha rasha ħalli t-task force tkun tista' tagħmel il-preżentazzjoni ta' l-ewwel rapport tagħha.

Aħna naqblu mad-detenzjoni u appoġġajna lill-gvern, u fid- dimensjoni internazzjonali għandna kelliema oħrajn li se jitkellmu dwarha għax il-problema hi li l-Unjoni Ewropea titkellem dwar a "shared concern" imma mhux dwar a shared burden.

Shared concern tista' tfisser ħafna affarijiet imma ma tfissirx shared burden.

Nagħlaq billi ngħid li l-gvern ma jista' jibqa' jiċċassa lejn il-problemi fl-operat tal-korp tal-pulizija u fil-qasam tal-kriminalita' imma hemm bżonn li jħeġġeġ lilu nnifsu sabiex jibda jattakkahom ħalli s-sena d-dieħla meta niġu hawnhekk nuru li qegħdin nimxu 'l quddiem, xi ħaġa li bħalissa l- ministru żgur ma jistax jgħidha.

Nitlob il-permess biex inpoġġi xi dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra, Sur President.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' reati mwettqa kull xahar bejn l-1998 u l- 2004;

Tabella li turi d-differenza fl-għadd ta' reati mwettqa kull xahar matul is-snin bejn l-1998 u l-2004, kull sena mqabbla mas-sena ta' qabel;

Tabella li turi d-differenza fl-għadd ta' reati mwettqa kull xahar matul is-snin bejn l-1998 u l-2004, kull sena mqabbla ma' l-1998;

Tabella li turi l-għadd ta' reati mwettqa kull xahar bejn l-1998 u l- 2005;

Tabella li turi d-differenza fl-għadd ta' reati mwettqa kull xahar matul is-snin bejn l-1998 u l-2005, kull sena mqabbla mas-sena ta' qabel;

Tabella li turi d-differenza fl-għadd ta' reati mwettqa kull xahar bejn l-1998 u l-2005 mqabbla ma' l-1998;

Tabella li turi l-għadd ta' każijiet ta' serq imwettqa kull xahar bejn l-1998 u l-2005;

Tabella li turi d-differenza fl-għadd ta' każijiet ta' serq imwettqa kull xahar matul is-snin bejn l-1998 u l-2005, kull sena mqabbla mas- sena ta' qabel; u

Tabella li turi d-differenza fl-għadd ta' każijiet ta' serq imwettqa kull xahar matul is-snin bejn l-1998 u l-2005, kull sena mqabbla ma' l- 1998.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, jiena ningħaqad mal-mozzjoni li ppreżenta l-Onor.

Gavin Gulia biex titnaqqas lira lill-ministru u nipproponi wkoll li titnaqqas lira lis-segretarju parlamentari.

Li kieku konna fis-sena 2007 kont nipproponi tnaqqis f'termini ta' euro, imma ħalli niġi għas-suġġett tiegħi li huwa l-ġustizzja.

L-ewwelnett kif qal sieħbi għall-qasam tal-pulizija, żgur li l-oppożizzjoni m'għandha l-ebda intenzjoni illi tagħmel xi issue politika minn dan il- qasam għaliex il-ġustizzja hija waħda mill-pilastri ewlenin biex pajjiżna jkun verament dehen li jissejjaħ demokratiku.

Huwa pilastru kruċjali u wieħed mit-tliet pilastri illi fuqha hija msejsa d-demokrazija f'Malta.

Meta aħna nagħmlu kritika din tkun indirizzata biex nuru li l-ġustizzja, fl- ambitu ta' l-amministrazzjoni tal-gvern preżenti, li qed ngħidu li m'huwiex qed jagħmel xogħlu kif suppost, qed tirrifletti ħażin fuq kif wieħed jifhem li jkollu l-aħjar rimedju permezz tal-ġustizzja.

Dan ilna ntambru fuqu għal dawn l-aħħar snin, inkluż dan is-sajf u tajjeb li nfakkar li dan is- sajf wara l-pubblikazzjoni ta' l-avviż legali li reġa' rreveda xi tariffi u ddiskutejna l-mozzjoni tiegħi dwar din il-kwestjoni tat-tariffi f'dan il- parlament, se nżid figuri oħra biex nissostanzja dak li dejjem għidna bħala oppożizzjoni, cioe' li l-poplu Malti u Għawdxi verament għaddej minn problemi biex jasal biex ikollu l-ġustizzja.

Jien niftakar li meta l-Onor.

Austin Gatt kien ministru tal-ġustizzja - illum m'hemmx għalfejn nagħtuh aġġettivi u noqogħdu niddiskutuh għax dan għandu l-aġenda tiegħu u lanqas il-rim ministru ma jkun jaf x'inhu jiġri u għaliex jirriżenjawlu n-nies! - kien jgħid li ma kellu għalfejn jikkonsulta ma' ħadd.

U hekk kien għamel anke fil-każ tal-qorti meta saret il-kruċjata diżastruża biex ġew riveduti t-tariffi fis-sena 2000 u dak li qal l-Onor.

Gatt illi ma kellu għalfejn jikkonsulta lil ħadd, anzi qal li daħal personalment fir-reviżjoni ta' dawn it-tariffi, qiegħed on record.

Dan għamel challenge lill-oppożizzjoni - għax iħobb jagħmel challenges, issa anke fuq id-diesel u l-petrol irid jagħmel imħatra! - b'mod partikolari lili, fejn kien qalli li għalkemm għolla t-tariffi, se jippruvali li sena wara sena nibda nara żidiet fil-kawżi introdotti fil- kamp ċivili, ovvjament għax fil-kamp ċivili tħallas il-kawża.

U jiena lqajtu dak iċ-challenge.

Ħalli nibda bis-sistema ta' l-ittra uffiċjali li tant qed jiftaħar li biha tevita li jsiru l-proċeduri.

Imma ħalli ma noqogħdux nitkellmu fuq dawn l- affarijiet għax nistgħu nagħmlu kollox b'ittra uffiċjali u ma ndaħħlu l- ebda kawża fil-qorti.

Jiena mhux se naqbad miż-żmien meta l-Onor.

Gatt kien ministru tal-ġustizzja għax dak iż-żmien kien ikrah wisq u qisni rrid ninsih, imma se nibda mill-2003 meta reġa' tela' gvern Nazzjonalista wara l-famużi elezzjoni u referendum li kellna sentejn ilu.

U hawnhekk għandna l- figuri li żgur m'humiex tiegħi għax niżżilthom mis-site tal-gvern u allura naħseb li m'għandux għalfejn ikun hemm kwestjonijiet fuqhom.

Minn Jannar sa Diċembru 2003 kien hemm 1,775 kawża ċivili fil-prim'awla u qed ngħodd ukoll dak li daħlu fl-appelli, u fil-qorti tal-maġistrati kien hemm total ta' 625 u xi 30 kawża f'Għawdex, li allura jiġu 655 kawża.

Fit- tribunal għal talbiet żgħar, jiġifieri b'kompetenza ta' Lm1,500, fl-istess perjodu tas-sena 2003 kellna 2,695 kawża.

Fis-sena ta' wara, fejn suppost bdiet "Rebbiegħa Ġdida" għax dħalna fl-Ewropa u fejn suppost l- affarijiet kellhom ikunu aħjar għaliex kien se jkun hawn iktar opportunitajiet u iktar sistemi ħielsa fejn wieħed ikollu aċċessibilita', flok morna 'l quddiem bdejna mmorru lura.

Fil-fatt il-kawżi tal-prim'awla minn 1757 niżlu għal 1384, quddiem il-qorti tal-maġistrati kien hemm 471 kawża u t-total ta' kawżi quddiem it-tribunal għal talbiet żgħar kien ta' 2,509.

Dan l-aħħar meta l-ministru kien qed jirrispondi mistoqsija u jagħti ċ- ċifri ta' Għawdex, jien għamiltlu xi supplementary questions u qalli biex nagħti ċans tispiċċa s-sena.

Bħalissa qegħdin fix-xahar tal-mejtin u mbagħad ikun fadal Diċembru meta l-qrati tant jaħdmu li prattikament fit- tieni ġimgħa jieqfu!

Imma ħalli nagħmlu allowance għal dan.

Il-kawżi fil- prim'awla minn 1,384 issa niżlu għal 1,180, fil-qorti tal-maġistrati minn 471 niżlu għal 337 u fit-tribunal għal talbiet żgħar minn 2,500 niżlu għal 1,850.

X'qed jiġri?

Qed jiġri illi l-kawżi li qed jiġu introdotti qegħdin jonqsu sena wara l-oħra.

U din hija gaffe kbira u l-gvern għandu jara - bħalma għamel fuq it-taxxa tal-withholding tax ta' 12% illi nduna li kellu jagħmel xi ħaġa u jċaqlaq ftit dan il-perjodu sa Marzu – li fejn jidħlu t-tariffi, jagħmel reviżjoni.

B'mod oġġettiv qed infakkar lill-ministru u ovvjament lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, li meta fis-sajf għamilna l-kritika tagħna u semagħna kulħadd, kien qal li kien hemm tariffi li għandhom jiġu riveduti għax kienu għoljin.

Jien ngħid li baqa' iktar x'tirrevedi u dan għandu jsir billi tagħmel kumitat li jkun kompost minn ġudikanti li jkunu rtirati u li għad baqagħlhom ħafna interess fil-qorti.

Għandu jkun hemm ukoll il-President tal-Qorti li fl-indirizz tiegħu kien qal li għalkemm ċerti affarijiet baqgħu l-istess, qed jinqalgħu problemi li għandhom x'jaqsmu ma' l- introduzzjoni ta' ċerti kawżi.

Nissuġġerixxi li jdaħħal ukoll nies mill- pubbliku li huma intiżi u li jistgħu jgħinu f'dan il-kumitat biex jirrivedu t-tariffi.

Sur President, it-tariffi m'għandhomx jiġu kkonsidrati biss bħala taxxa imma qed jitħallsu biex jingħata servizz.

Għalhekk li tgħolli t-tariffa biex dak li jkun ma jirrikorrix għal dak is-servizz jew jingħalqulu l- bibien għal dak is-servizz hija xi ħaġa serja.

Is-segretarju parlamentari ftaħar li issa għandna l-arbitration, il-mediation, l-ittri uffiċjali u lanqas naf x'ma semmiex.

Tista' tagħmel ittra uffiċjali taħt il-proċedura l-ġdida li jekk ikollok kreditu sa Lm5,000 ma tmurx tagħmel sentenza.

Tridx tagħmel ukoll ittra uffiċjali li jekk ma jirrispondikx, ikollok sentenza u ma noqogħdu nisimgħu kawżi xejn?

Allura nistgħu ngħidu li issa lanqas hemm għalfejn tagħmel kawża, nagħmlu ittra uffiċjali għal kollox u tkun sentenza!

Imma dak m'huwiex rimedju.

Insemmi l-kwestjoni tal-mediation li fil-fehma tiegħi ġiet imbażwra u se ngħid għaliex.

Jekk nieħdu Artiklu 223 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - għal min qed jismagħna dan ma jfisser xejn ħlief numru u forsi jilagħbu lottu din il-ġimgħa - b'emenda li saret minn gvern Nazzjonalista, jekk tirrifjuta l-mediation, il-qorti tista' tordnalek il- ħlas ta' spejjeż doppji favur il-parti l-oħra f'dak ir-rifjut.

Qed nirriferi għall-mediation f'kawżi ċivili u mhux tal-familja.

Dan l-aħħar kien hemm kawża fuq wirt fejn kien hemm 16-il persuna jiġġieldu bejniethom, bit-tfal tat-tfal b'kollox u l-ġudikant qal li għandhom imorru quddiem medjatur.

J'alla l-medjatur jirnexxilu jsolvi dan il-każ, imma dan jaf li dan l-artiklu jmur kontra l-ħsieb tal-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan irrimarka dwaru l-president tal-kamra ta' l-avukati meta kellna l-ftuħ tas-sena forensi fit-3 t'Ottubru li għadda fejn qal hekk - u se nikkwotah testwalment minn paġna 3 tar-rapport illi qara l-President biex ma niġix miżinterpretat -

"Wieħed jista' jirrimarka illi l-emenda riċenti għall-Artiklu 223 tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili li introduċiet spese doppie kontra min mill-partijiet ma jipparteċipax fil-medjazzjoni, bħala li tmur diametrikament kontra l-ħsieb kif propost mill- Kummissjoni Ewropea".

Imma dawn ibażwru u jgerfxu 'l hemm u 'l hawn għax jaqblilhom biex ikollhom iktar nies lil min jagħżlu.

Jiena nixtieq inkun naf l-lista ta' l-esperti tal-qorti u l-esperti legali li se jagħmel il-ministru jew li se jippreparalu s-segretarju parlamentari.

Imma dan ma jfisser xejn għalihom għaliex biex jattakkaw il-leader tagħna jinqalgħu u fejn għandu x'jaqsam it- tbażwir regolari tagħhom jinsewh.

Għaliex?

Għax dan gvern arroganti li ma jinteressah minn ħadd.

Jien qed inkun oġġettiv u nsemmi l-affarijiet kif inhuma u kif jirriżultaw.

Issa l-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea - għax issa bilfors irridu nsemmuha la aħna parti minn din is-sistema - ma tarax l-medjazzjoni bħala xi ħaġa li għandha tkun alternattiva għall- proċedura quddiem il-qrati.

Jiġifieri jekk jiena rrid immur quddiem il- qorti u ma jinteressanix mill-medjazzjoni u rrid li jinstemgħu l-provi u ningħata sentenza, ma nistax niġi mċaħħad minn dak id-dritt.

Din hekk tfisser.

Imma jiena nħalli f'idejn il-poplu biex jifhem u jara t-tbażwir u t-tgerfix tal-gvern Nazzjonalista.

Dawn huma kollha affarijiet dokumentati.

Imma ħa ngħaddi għall-qorti tal-familja la semmejt il-medjazzjoni, Sur President.

L-ewwel ħaġa nittama li kulmin għandu problema familjari u min hu involut f'kawżi ta' separazzjoni, jirranġa mal-parti l-oħra għax jekk hemm xi ħaġa li kulħadd jaqbel magħha hija li l-familja Maltija, bit-tradizzjoni kif nafuha aħna, għandha tkun protetta l-ħin kollu, u dak kollu li nistgħu nagħmlu biex il-familja tibqa' magħquda, għandna nagħmluh.

Imma fir- realta' jkun hemm każi u każi.

Inutli li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jibqa' jdaħħal rasu fir-ramel u jimxi fuq min qed jinformah u jagħtih il- pariri illi l-medjazzjoni miexja tajjeb għax il-verita' hi li din m'hijiex miexja tajjeb.

Is-success rate tal-medjazzjoni ma qabżitx il- 11%.

Barra minn hekk, għal dak li għandu x'jaqsam ma' medjazzjoni fil- qorti tal-familja kien hemm diversi kummenti.

Issa ilna sentejn għaddejjin b'din is-sistema.

Kien hemm esperiment, ipprovajnieh, rajna kif morna pero' żgur illi din il-proċedura għandha tiġi riveduta u l-gvern ma jkomplix għaddej kif inhu għaddej u jħalli s-sistema kif inhi.

Mill-esperjenza nista' ngħid li wħud mill-medjaturi fil-qorti tal-familja qed jagħmlu xogħolhom tajjeb.

Hemm oħrajn illi bdew tajjeb u qatgħu qalbhom.

(Interruzzjonijiet) Le, ma kienx hemm tfixkil.

Issa li għandek ir-responsabbilta' tal-pajjiż trid tara li dak li tista' tirranġa, tirranġah malajr.

Jekk taf li għandek staff nieqes ma' l-imħallfin ...

(Interruzzjonijiet) Jiena ninsab informat li Dr. Ray Pace spiċċa mill-qorti tal-familja.

Dan l-imħallef żgur li għamel dak kollu possibbli.

Sfortunatament dan marad u mbagħad appuntaw ġudikant ieħor, l-Imħallef Joe Azzopardi, li diġa' qed jaħdem hemmhekk.

Pero' jiena nsostni li jekk verament trid tħares lejn il-qorti tal-familja b'mod serju jrid ikollok erba' imħallfin li jikkumplimentaw lil xulxin għax li titfa' imħallef waħdu jew żewġ imħallfin fil-qorti tal-familja u tħallihom jiddeċiedu biss il-kawżi tal-familja, se jitkissru.

Tant huma kbar il-problemi tal-familja u dejjem fuq l-istess linja li dan l-imħallef m'hu se jkollu l-iżvog li jistudja kawżi oħra li mhumiex tal-familja u jkun jista' b'xi mod jibbrilla f'xi affarijiet li huwa jista' jagħti kontribut lejn il-ġustizzja Maltija.

Jien naħseb li għandu jkun hemm xi sistema ta' roster ta' xi erba' imħallfin bħalma jiġri barra minn Malta u mhux żewġ imħallfin biss.

Illum il-workload huwa enormi u huwa kkalkolat li terz tal-kawżi ċivili - u dan huwa pprovat - huma kollha quddiem il-qorti tal-familja.

Jiġifieri jekk għandek 18-il imħallef jew kemm qiegħed bħalissa l-complement bil-president b'kollox, terz ta' dak ix-xogħol kollu qiegħed fuq żewġ imħallfin.

Issa nafu li parti mix-xogħol tal-qorti tal-familja huwa li meta jkun hemm bżonn xhieda tat-tfal, dawn irid jismagħhom l-imħallef għaliex sal-lum fil-qorti tal-familja għad m'hemmx is-sistema tal-video biex jisimgħu l-minuri.

Din hija r-realta' wara sentejn li ilha mwaqqfa din il-qorti.

Issa ta' min ifakkar li l-Maġistrat Vella qed jaħdem ħafna.

U biex taparsi n- Nazzjonalisti jidhru li qed jagħmlu xi ħaġa qalu li ressqu l-każi kriminali li għandhom x'jaqsmu ma' manteniment, kura, kustodja u aċċess quddiem il- qorti tal-familja.

Pero' jiena ngħid li din hija farsa għaliex din hija seduta oħra tal-pulizija fil-bini tal-qorti tal-familja.

Issa apparti l-problema li għandek dwar l-aċċessibilita' għal dan il-bini – għax li qed jiġri hu li ħafna klijenti lanqas biss ikollhom avukat peress li dan ikun għadu għaddej b'xi kawża oħra f'xi qorti oħra - il-pulizija li huma responsabbli mis-seduti tal-kawżi ta' vjolenza domestika, manteniment, aċċess, kura u kustodja, iridu jieħdu ħsieb ukoll is-seduti tal-pulizija li għandhom x'jaqsmu mas-sanita', ma' l-ETC u seduti oħra li jsiru.

Allura x'qed jiġri?

M'hemmx pulizija biżżejjed biex jesegwixxu l-mandati ta' arrest li jordna l-istess maġistrat u meta l-Maġistrat Vella jistaqsi għaliex ma jkunux ġew esegwiti xi 15-il mandat, dawn iwieġbu li m'għandhomx pulizija biżżejjed biex jesegwixxu dawn il-mandati.

Fil-fatt kulma hemm xi tmienja min-nies biex jippreparaw dawn is-seduti kollha.

Allura ma jagħmilx sens li tgħid li se tagħmel ċerti affarijiet jekk ma tippreparax biex ikollok il-back-up u l-istaff miegħek.

Meta m'għandekx staff biżżejjed se jbatu l-imħallfin, se jbatu l-maġistrati u se jbati l- poplu Malti.

Ħalli nieħdu każ ta' mara li ilha sitt xhur ma tieħu manteniment għaliha u għat-tfal.

Il-Magistrat Vella jappunta dawn il-kawżi kull ġimgħa u kull darba jġibhom 'l quddiem għaliex jaf li l-manteniment tat-tfal huwa xi ħaġa serjissima u allura jrid jismagħha.

Imbagħad jispiċċaw ma jkollhomx ħin biex isibu lill- akkużat ma sabuhx u nafu x'jiġri meta jsiru dawn l-affarijiet u l-piki safejn iwasslu.

Wasal il-mument li fil-qorti tal-familja jkun hemm flat rate għall-ħlas tal-periti.

Ma jistax ikun li l-periti li qed jiġu appuntati mill-qorti tal-familja - u din hija xi ħaġa li m'għandu jkun hemm l-ebda problema fuqha - meta ma jkunx hemm qbil fuq il-valur tal- proprjeta' u jintbagħat perit nominat mill-partijiet, dawn jitħallsu l- eluf.

Jista' xi ħadd jispjegali kif mara li r-raġel mhux qed iħallasha għall-manteniment, meta titlob li ssir valutazzjoni għaliex ir-raġel tagħhom ikollu xi barriera jew xi maħżen u jinħatar perit, tintalab tħallas kont ta' Lm5,000 ta' valuation minn perit li jkun għamel xi 20 minuta jara l-post.

Dawn huma ħniżrijiet u għalija din mhijiex ġustizzja!

U ġudikant ma jista' jagħmel xejn għaliex sempliċiment jgħidilha li trid tħallas lill-perit.

Fil-fatt biex inkun fair, Sur President, anke l-kamra ta' l-avukati rrimarkat lill-president tal-qorti dwar din il-kwestjoni.

Ovvjament il- gvern għandu jara x'jista' jagħmel fir-rigward tad-dritt tal-perit li m'għandux jiġi ntaxxat skond il-valur tal-proprjeta' fil-kawża mingħajr ebda limitu.

M'iniex qed ngħid li m'għandux ikun hemm valur, imma mhux li jkun mingħajr ebda limitu għaliex inutli li l-perit jgħid li l-proprjeta' tkun tiswa Lm0.25 miljun meta din il-mara tkun għadha ma ħadet xejn u trid tħallas il-kont tal-perit li jista' jkun astronomiku.

Naf b'każijiet fejn il-kontijiet laħqu l-Lm5,000.

Għalhekk hemm bżonn li l-gvern jindirizza din il-problema.

X'inhu jiġri fil-qorti?

Għaliex ħadd ma jrid imur jaħdem il-qorti?

Għaliex ħadd mill-ħaddiema tal-gvern ma jrid imur il-qorti?

Hemm diversi raġunijiet u m'iniex se ngħid li waħda mir-raġunijiet hija għax hemm gvern Nazzjonalista għaliex dejjem hija problema li ssib ħaddiema li verament iridu jaħdmu l-qorti.

Waħda mis-soluzzjonijiet li wieħed irid jikkonsidra hija li dan id-dipartiment ikun a closed department għax ma tistax tittratta ħaddiem tal-qorti bħal kull ħaddiem ieħor.

Dawn jaħdmu taħt pressjoni minn kulħadd, inkluż minna l-avukati li naħdmu hemmhekk u mill- imħallfin.

Lill-imħallfin ma tagħtihomx tort għaliex għandhom fuqhom ukoll il-pressjoni li jridu jaqtgħu s-sentenzi.

M'iniex se nidħol fil-mertu ta' kemm qed jaqtgħu sentenzi jew kif qed jaqtgħuhom għaliex l-imħallef irid jaqta' linja x'imkien u huwa matur biżżejjed li jgħid li issa wasal iż-żmien li jagħti s-sentenza.

Imma ma jistax ikollok dipartiment fejn il-ħaddiema ma jaħdmux f'ambjent ħieles.

Għalhekk jien nissuġġerixxi li dan id-dipartiment isir closed department.

Din hija kwestjoni ta' policy u għandu jsir eżerċizzju b'mod serju biex kulmin jibda jaħdem il-qorti jidħol f'sistema ta' upgrading regolari u jkunu organizzati wkoll korsijiet interni b'mod regolari, mhux xi kultant isir wieħed għad-deputati reġistraturi u kultant nagħmlu xi ħaġa għal xi gradi oħra!

Ma tagħmilx sens li ċerti nies ikunu privileġġjati u oħrajn ma jkunux.

Ħalli nagħti eżempju ta' bajjad.

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, ma naħsibx li bajjad fil-qorti filgħodu għandu xi xogħol partikolari x'jagħmel għaliex ma naħsibx li jista' jagħmel xogħlu waqt is-seduti fil- qorti.

Sur President, it-transfers ta' l-istaff ta' l-imħallfin u tal-maġistrati huma prerogattiva tal-President tal-Qorti.

Nifhem li hija prerogattiva tal-President tal-Qorti, imma billi wieħed jistaqsi x'qed jiġri u għaliex ikun hemm ċaqliq ta' ċerti nies min-naħa għall-oħra jew minn ġudikant għal ġudikant, ma jagħmilx ħażin.

Jiena ma nistax nimmaġina, per eżempju, ġudikant li jkollu impjegat li qed jaħdem tajjeb miegħu ikun drah u qabad is-sistema tiegħu u un bel giorno jispiċċa ma' ġudikant ieħor li diġa' jkun hemm bad blood bejniethom.

Huwa tajjeb li qed isiru dawn l-affarijiet?

Mhux il-poplu Malti qed jispiċċa jbati!

Issa se ndur għall-kawżi kriminali, Sur President.

Jiena nista' ngħid li quddiem il-Maġistrat Carol Peralta hemm numru mhux ħażin ta' kawżi kriminali li għadhom pendenti.

Hemm bżonn li min hu akkużat jieħu s-sentenza.

Meta ddum tistenna s-sentenza tkun qed tipperikola - u l-ministru jafha din għaliex huwa persuna integra, fejn għandu x'jaqsam mad-drittijiet tal-bniedem - wkoll id-dritt ta' l- individwu u din iddur kontra l-istess awtorita' bil-vittmi għadhom jistennew.

Meta se ssir il-ġustizzja fil-konfront ta' dawn il-kawżi?

F'dan il-kuntest naħseb li ma jagħmilx sens li l-gvern Nazzjonalista jibqa' ċass meta jaf li dan il-maġistrat, huma x'inhuma r-raġunijiet, joqgħod il- Kosovo u se jdum il-Kosovo.

M'iniex se nidħol fl-impenji internazzjonali tiegħu, imma rridu naraw x'se jsir minn dawn il-kawżi għaliex ma naħsibx li se jkun fiżikament possibbli għall-Maġistrat Peralta li joqgħod jiġi hawnhekk u jaqta' l-kawżi u għalhekk irid isir xi ħaġa.

Meta l-Maġistrat Scicluna sar imħallef u l-kawżi li kellu hu li kellhom x'jaqsmu mal- każijiet tad-droga damu ma tqassmu, b'xi mod illapazzajna.

Illum inqabad ritmu u hemm il-Maġistrat Quintano li qed jaħdem ħafna fuqhom u hemm oħrajn li qed jikkumplimentawh.

Issa ngħaddi biex nitkellem fuq it-tribunal ta' l- inġustizzji.

Jien mhux se noqgħod nidħol fuq it-tribunal ta' l-inġustizzji għaliex illum dan kważi ġie defunt.

Imma almenu kont nistenna mossa waħda mill-gvern Nazzjonalista.

Tajjeb li ninforma lill-pubbliku li għalkemm kien hemm min iċċaqlaq ftit dwar id-39 kawża li jiena kont ippreżentajt quddiem sħabi l- parlamentari fil-Parlament Ewropew, għad baqa' ħafna minnhom li l-gvern ma jridx jaf bihom u tant ma jridx jimplimenta d-deċiżjoni fuqhom li fl-estimi għat-tribunal għall-investigazzjoni ta' l-inġustizzji m'hu qed jivvotaw xejn.

Dan jaqa' taħt il-vot ta' l-uffiċċju tal-prim ministru u huwa kompetenza tiegħi li nitkellem fuq dan it-tribunal għaliex huwa presedut minn ġudikant.

F'paġna 61 ta' l-estimi m'hawn xejn ivvotat għalih!

Imbagħad taħt l-item "awards by the commission for investigation of injustices li kienet kummissjoni mwaqqfa minn gvern Nazzjonalista, b'xi mod hemm ivvotati Lm1,000.

Jien ma nistax nifhem għaliex din il-pika, Sur President.

Jekk taf li persuna rebħet kawża, allavolja s-sentenza tat-tribunal għandha biss forza ta' rakkommandazzjoni, trid tagħtiha dak li ħaqqha.

Jekk ħaqqha promotion trid tagħtihielha.

Ara biex jaħfru lil xi ħadd minn tagħhom ikunu minn ta' quddiem, bħal fil-każ tal-Jumbo Lido li qed jitwaqqa', fejn hemm arretrati dovuti lill-gvern li jammontaw għal eluf ta' liri.

Qed nirreferi għal ċertu Fenech, li nzerta jiġi missier Peter Fenech tagħkom.

(Interruzzjonijiet) Billi tgħid li huma limited liability company, imma xorta huma flus dovuti lill-gvern!

(Interruzzjonijiet) U nistaqsi lill-ministru li taħtu jaqgħu l-artijiet: Din hija inġustizzja?

(Interruzzjonijiet) Jeżistu rimedji legali li l-ministru jaf x'inhuma.

(Interruzzjonijiet) Suppost taf x'għandek tagħmel!

Ma kienx ikun xi ħaddieħor għaliex kieku kontu tieħdu passi imma dan wieħed minn tagħkom!

(Interruzzjonijiet)

Sur President, fis-sena 2003, meta kienet għadha lanqas laħqet nixfet il- linka tar-riżultat ta' l-elezzjoni, għaddew emenda oxxena fil-liġi ta' l- income tax biex jiġbru flus li huma preskritti.

Fuq il-każ tal-Jumbo Lido, għaliex min hu involut huwa Nazzjonalist, qed jgħidu li għaliex hija a limited liability company ma jistgħu jagħmlu xejn, imbagħad anzjani ta' 70 sena u ta' 89 sena irċevew ittri uffiċjali biex iħallsu taxxi li qed jgħidu li huma dovuti għas-snin 1972, 1973 u 1974.

Meta mort niċċekkja sibt li mill-ewwel ta' din is-sena sal-bieraħ bagħtu 3,137 ittra uffiċjali lin-nies li qed jitolbuhom flus ta' taxxi li skond il-liġi huma preskritti.

Dawn daħlu emenda biex b'mod retroattiv jagħtu s-setgħa lilhom infushom li jiġbru dawn il-flus mingħand nies li llum waslu biex imorru fil-qabar.

Din hija l-ġustizzja għall-gvern Nazzjonalista.

Imbagħad jippikaw mal-ħaddiem Malti li jkun rebaħ sentenza biex jieħu dak li ħaqqu u ma vvotawx flus għal dan l-iskop!

Dan huwa l-mod kif issir il-ġustizzja f'pajjiżna!

Sur President, dawn l-affarijiet ngħidhom kontra qalbi imma la huma fatti li jirriżultaw minn dokumenti jkolli nsemmihom.

Diversi membri minn din in- naħa tal-Kamra raw minn dawn l-ittri uffiċjali għax dawn il-persuni ġew għandna għax ħassew li ġew abbużati.

Għaliex?

Għaliex ħafna minnhom ma jafux x'għandhom jagħmlu u mbagħad jekk jgħaddi l-perjodu, jiġi eżegwit il- mandat fil-konfront tagħhom dwar flus li lanqas huma dovuti.

Permezz ta' emenda oxxena u anti-kostituzzjonali fl-Income Tax Act - fuq din imissu tkellem il-ministru la għandu daqshekk għal qalbu d-drittijiet tal-bniedem – il-gvern se jiġbor flus li huma preskritti.

Issa jien meta nitkellem fuq il-ġustizzja, ma jkollix f'moħħi biss il-ġustizzja li toħroġ mill-qrati imma l-ġustizzja fl-aspett wiesgħa tagħha.

Per eżempju, wasal iż-żmien li l-actio popolaris, li huwa l-mod li bih titmexxa kawża, anke minn persuna li mhijiex direttament milquta, jitwessa' ħalli jkunu jistgħu jsiru kawżi lill-gvern meta ma tkunx qed tingħata spjegazzjoni biżżejjed lill-poplu Malti.

Ma jistax ikun li jibqa' jkollna gvern li qed iwettaq inġustizzji soċjali fil-konfront ta' kif iħaddem il-ġustizzja u li jkollna ġustizzja li m'hijiex miftuħa u aċċessibbli għall-poplu Malti kollu.

Din il-gidba li qed ngħixu fiha taħt gvern Nazzjonalista hemm bżonn li tinkixef darba għal dejjem.

Ma jistax ikun li sena wara sena niġu hawnhekk u l-problemi fil-qasam tal-ġustizzja jibqgħu dejjem jikbru.

Ċertament hemm ħafna aspetti x'wieħed jirranġa.

Per eżempju, fil-każ tat-tribunal għal talbiet żgħar, li ġie mwaqqaf taħt amministrazzjoni Laburista u gvern Nazzjonalista żied il-kompetenza tiegħu, ma żdiedx il-vot biex ikollu staff biex jaħdem aħjar.

Ġieli kellna każi fejn iċ-chairman tat-tribunal, bħaċ-chairman Peter Borg Costanzi, irrimarka li ma setax jagħti s-sentenza għax ma kellux min jittajpjalu jew ma kellux min jagħtih il-karti biex ilesti, affarijiet tad- daħk.

Jiena tlajt fil-post biex niċċekkja fejn jaħdmu dawn il-ħaddiema u sibt tmienja min-nies jaħdmu f'kamra waħda qishom qegħdin f'gallinar.

Din is- sena l-vot għat-tribunal għal talbiet żgħar huwa ta' Lm20,000 kif kien is- sena l-oħra, jiġifieri lanqas kellkom d-diċenza li jżiduh imqar b'xi ħaġa żgħira.

La qed jipproponu li jżidu l-kompetenza minn Lm1,500 għal Lm2,000, ma jistgħux iħallu l-affarijiet mingħajr ma jagħmlu backup u mingħajr ma jorganizzaw iktar l-istaff b'mod professjonali.

Naħseb li wasal iż-żmien li jekk nafu li dan it-tribunal irnexxa, nikkonsidraw li jkollna ġudikanti full-time u mhux noqogħdu nilagħbu bis-siġġijiet tal- ġudikatura billi daqqa nappuntaw lil wieħed u daqqa nappuntaw lill-ieħor!

M tagħmilx sens li jkollok ġudikant li wara ħames snin ikun jaf li jistgħu jappuntaw lil ħaddieħor u jrid jibda kollox mill-ġdid.

Nagħlaq billi ngħid li m'hemmx dubju li minħabba amministrazzjoni illi m'hijiex qed tagħti kas ta' l-ebda suġġeriment, lanqas ta' dawk in-nies li m'humiex politiċi, biex ikollna l-aħjar ġustizzja f'pajjiżna, qed jintlaqat fil-laħam il-ħaj il-poplu Malti u dan ma jawgurax tajjeb għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja f'pajjiżna imma jawgura biss li l-poplu Malti u Għawdxi għandu jkun aktar determinant li darb'oħra jivvota lill- partit Laburista biex ikun fil-gvern.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Grazzi Sur President.

Imiss lili li għan-nom ta' l- oppożizzjoni nagħlaq id-dibattitu fuq il-miżuri tal-budget għar-rigward ta' dan il-ministeru.

Jiena se nillimita l-intervent tiegħi għal dak li għandu x'jaqsam mal-politika tal-gvern lokali li jifforma parti wkoll minn dan il- ministeru.

Nistgħu ngħidu li fis-sena li għaddiet saru żviluppi interessanti ħafna fit- tmexxija tal-gvern lokali.

Iddisdkutejna u ddibattejna hawnhekk emendi illi biddlu sostanzjalment il-liġi prinċipali li tirregola l-kunsilli lokali, rajna wkoll li kien hemm diversi liġijiet sussidjarji, legal notices li llum huma in vigore u rajna wkoll li l-kunsilli lokali kulma jgħaddi ż- żmien baqgħu jingħataw iżjed poteri u responsabbiltajiet ġodda illi juru illi hemm interess minn kulħadd, kemm mill-gvern, kemm mill-oppożizzjoni u kif ukoll mill-kunsilli nfushom.

Rajna wkoll aktar involviment – u fuq dan nitkellem iktar tard - minn ċertu kunsill lokali anke fi proġetti ta' l- Unjoni Ewropea u fix-xogħol internazzjonali, partikolarment ħidma f'pajjiżi li huma membri fl-Unjoni Ewropea.

Meta tħares lura ssib li kienet sena ta' impenji kollettivi kontinwi.

Min- naħa tiegħi pprovajt niltaqa' kemm jista' jkun ma' diversi kunsilliera u nista' ngħid li din kienet esperjenza pożittiva.

Mil-lat l-ieħor kellna wkoll mumenti ta' dwejjaq u ta' niket, rajna xi kunsilliera li mietu waqt li kienu għadhom iservu bħala kunsilliera, bħas-Sinjura Camilleri tal-Mosta u Joe Penza ta' Ħal-Luqa, kellna wkoll mumenti tal-mistħija, bħal meta fit- 28 ta' Mejju ta' din is-sena saru atti vandali u kriminali kontra s-sindku ta' Ħal Qormi, Jesmond Aquilina.

Dan kien att barbaru magħmul minn persuni beżżiegħa kontra persuna tant ġentili u jiena ninsab konvint li l-pulizija għadha għaddejja bl-investigazzjoni tagħha dwar dan il-każ.

Pero' naħseb illi tajjeb li niġu issa għas-suġġett proprju li huma l-finanzi allokati għall-gvern lokali u l-miżuri ekonomiċi fil-ħidma ta' kunsilli lokali.

Naħseb illi teknikament f'dan il-ministeru l-aktar miżuri finanzjarji illi jolqtu fil-laħam il-ħaj jolqtu proprju t-tmexxija tal-gvern lokali.

Għaliex?

Għaliex il-qasam tal-ġustizzja hu dak li hu u baqa' dak li hu, fil-qasam ta' l-intern kien hemm żviluppi ġodda fihom, pero' l-kunsilli lokali evolvew b'mod mgħaġġel ħafna, ħadu responsabiltajiet u poteri ġodda u allura hija kważi awtomatika illi għandu jkun hemm żvilupp ukoll fil- finanzi tagħhom.

Is-slogan tal-gvern fil-budget li ppreżenta huwa "Biex aħna ngħixu aħjar".

Min-naħa l-oħra aħna mill-oppożizzjoni qegħdin nistaqsu lill-poplu jekk hux qed jgħix aħjar b'dawn il-miżuri finanzjarji illi ntroduċa l-gvern?

U l-istess analiżi li għamel il-kap ta' l- oppożizzjoni fir-rigward tal-familji, tal-ħaddiema u tal-persuni li huma involuti fin-negozju, nistgħu nagħmluha wkoll għall-kunsilli lokali.

Nistgħu naraw jekk bin-numru ta' miżuri illi daħħal il-gvern b'dan il- budget u bl-affarijiet li introduċa qabel, partikolarment bit-tariffi tad- dawl u ta' l-ilma, il-kunsilli lokali bil-flus li għandhom ivvotati llum fl- estimi għas-sena 2006 humiex se jmorru aħjar.

Jekk naraw l-estimi ta' l-2006 nindunaw illi l-gvern ma ħabbarx xi tibdiliet kbar mill-estimi tas-sena l-oħra.

Jekk wieħed jikkompara l- istima li dan il-gvern alloka lill-gvern lokali minn personal emoluments 'l isfel ma' dak li qiegħed jalloka llum, jara li m'hemmx xi differenza kbira, jiġifieri sostanzjalment huma l-istess u allura kull kunsill lokali u anke l-istrutturi governattivi oħra bħad-dipartiment tal-kunsilli lokali, more or less se jkollu l-istess allokazzjoni ta' budget.

Pero' n-nefqa tal- kunsill lokali se tibqa' l-istess?

U naħseb illi tifel ta' erba' snin kapaċi jweġibha din il-mistoqsija għaliex jekk wieħed jikkonsidra l-fatt li matul dawn is-sentejn tnaqqsu l-fondi tal-kunsilli lokali, daħlulhom piżijiet ġodda bħaż-żieda fil-VAT is-sena li għaddiet, l-eco-tax, żieda fil- prezzijiet tad-dawl li saru ġimgħa qabel il-budget, żieda fil-prezz tad- diesel u mitt ħaġa oħra, huwa ċarissimu li l-ispiża ta' kull kunsillier individwali biex iwettaq ix-xogħol tiegħu, żdiedet b'mod sostanzjali.

Allura żgur illi b'dan il-budget il-kunsilli lokali m'humiex se jmorru aħjar, anzi se jmorru ħafna agħar u l-gvern jaf b'din il-problema.

Jiena naf li l-gvern ġie nformat minn ċerti kunsilli lokali anke fejn hemm sindki tal-partit Nazzjonalista, li dawn waslu f'sitwazzjoni - u din kont esprimejtha anke s-sena li għaddiet - illi l-fondi li għandhom biex ilaħħqu ma' l-ispiża rikorrenti biex iħallsu lill-impjegati u l-kontijiet tad-dawl, ma jibqagħlhom l-ebda finanzjament biex jagħmlu xi proġett ġdid jew jinvolvu ruħhom f'xi tip ta' proġett li fuq bażi reġjonali jista' jagħmel sens, jew inkella jidħlu f'dak li huma qegħdin jgħidulu public private partnership fi kwestjonijiet ta' day care centres jew djar ta' l-anzjani.

Jiġifieri l-fondi li għandhom ċerti kunsilli llum il-ġurnata huma biss biex irendu l-kunsill lokali dipartiment tal-gvern li jlaħħaq ma' l-ispiża li għandu u l-bilanċ jibqa' zero.

Issa ż-żieda fid-dawl u l-ilma se taffettwa lill-kunsilli lokali kemm direttament, għax il-kontijiet tal-kunsilli lokali se jogħlew b'mod astronomiku u se tolqothom ukoll fuq is-servizzi li jużaw minn diversi kuntratturi li min-naħa tagħhom se jkollhom jgħollu l-ħlasijiet għas- servizzi li qed jagħtu minħabba dawn l-ispejjeż ġodda.

Jekk kunsill lokali llum għandu kuntratt ta' tindif ma' kumpannija li tagħmel it-tindif tat- toroq, dak it-tip ta' kuntratt se jogħla inevitabbilment minħabba l- ispejjeż ġodda li dawn is-subcontractors se jkollhom.

Dan mhuwiex xi fenomenu li se jiġri biss fl-industrija tal-kostruzzjoni għax l-għada tal- budget bdew jogħlew l-ispejjeż u allura dawn il-kuntratturi jridu jgħadduhom bilfors fuq min iqabbadhom, u eventwalment min iqabbadhom, jekk ikun spekulatur, irid jgħaddihom fuq min se jixtri, jiġifieri fuq iċ- ċittadin normali li għandu bżonn saqaf fuq rasu.

L-istess ħaġa se tiġri fil-każ tal-kunsilli lokali.

Pero' l-gvern m'hu qed jagħti kas ta' xejn u mhuwiex jinkwieta li jista' jkollu kunsilli fejn f'mid-term, jiġifieri wara sena u nofs mit-tliet snin li għandhom, jispiċċaw b'deficit allarmanti, kif diġa' ġara lil ċerti kunsilli.

Dan huwa ħażin ħafna u għandna naraw li ma jkunx hemm kunsilli li jibdew joperaw b'dan it-tip ta' deficit.

Pero' l-gvern m'hu qed jagħmel assolutament xejn u ma ndirizzax il-problema fil-budget ta' din is-sena.

Ħaseb li l-kunsilli lokali jistgħu jgħixu bl-arja u jien naħseb li se jkun hemm problema kbira minħabba li ċerti kunsilli m'humiex se jkunu f'pożizzjoni finanzjarja li joperaw il-kunsilli tagħhom.

U m'hu veru xejn li f'dan il-budget ma ddaħħlu l-ebda żidiet ta' taxxi, kemm diretti u kif ukoll indiretti, għax il-gvern innifsu qiegħed jistma li se jdaħħal iktar taxxi.

Jekk wieħed jara x'se jdaħħal il-gvern minn taxxi diretti u indiretti jsib li għal din is-sena l-gvern qed jistma li se jdaħħal Lm739 miljun f'taxxi diretti u indiretti u għas-sena d-dieħla l-gvern qiegħed jistma li se jdaħħal Lm785 miljun.

Dan ifisser żieda ta' iktar minn Lm45 miljun f'taxxi, li skond iċ-ċifri ta' l-istess gvern il-piż tat-taxxi diretti u indiretti s-sena d-dieħla se jiżdied b'6.4% fuq din is-sena, kważi d-doppju ta' kemm se tiżdied l-ekonomija.

Għalkemm dawn huma miżuri konnessi direttament ma' l-operat tal-gvern ċentrali, jekk se nibqgħu nitkellmu fuq id-devoluzzjoni tal-poter lill-kunsilli lokali, allura dawn il-miżuri bilfors se jaffettwaw lill-kunsilli lokali.

U ż-żieda qawwija fit-tariffi tad-dawl u l-ilma mhux se tolqot biss lill-familji u liċ-ċittadini.

Minn kalkolu li għamilna fuq diversi kunsilli lokali, minn Novembru ta' din is- sena l-kont li se jibdew iħallsu l-kunsilli lokali se jkun ta' mhux inqas minn 25% aktar minn dak li qed iħallsu llum.

Meta tidħol is-surcharge ta' 84%, il-kont tal-kunsill lokali - u ħdimniha b'mod konservattiv għax hemm kunsilli li għandhom kontijiet għoljin u hemm oħrajn li għandhom kontijiet relattivament baxxi – se jiżdied għal aktar minn 40% minn kif kien bejn l-1996 u l-1998.

Din hija xi ħaġa inaċċettabbli u ma nistgħux nagħlqu għajnejna għaliex jekk nagħmlu hekk se nispiċċaw b'kunsilli lokali li ma jistgħux jaħdmu.

Kif jistgħu jaħdmu aħjar il-kunsilli lokali?

Jekk hemm bżonn noħolqu sistemi fejn il-kunsilli stess nixprunawhom biex anke huma jkollhom involviment aħjar fil-finanzi tagħhom.

Per eżempju, dan l-aħħar ħabib tiegħi għaddieli proposta ta' kif minflok ċerti tenders nesploraw il-possibbilta' ta' kuntratti definittivi tax-xogħol għal nies li jirreġistraw ma' l-ETC.

Ħalli nieħu l-eżempju tal- kunsill lokali ta' Raħal Ġdid fir-rigward tal-kuntratt tal-knis.

Bejn l-1995 u l-1996 il-kunsill kellu kuntratt mad-dipartiment ta' l-indafa pubblika li kien jiswa Lm16,000.

Imbagħad iddeċieda li jibdel dan il- kuntratt u bejn l-1996 u l-1998 tah lil kumpannija privata għas-somma ta' Lm35,000.

Wara dan kien hemm kuntratturi oħrajn li l-prezzijiet tagħhom kienu Lm26,000, Lm24,000 u Lm21,000, pero' l-kunsill ħass li ma kienx qed jiġi moqdi tajjeb.

Għalhekk iddeċieda li joħroġ applikazzjoni għall- kenniesa ma' l-ETC.

Il-kunsill beda jħaddem ħames kenniesa fuq kuntratt definit ta' tliet snin u llum qiegħed iħallas Lm17,000 li jinkludu l-paga, il-bonuses u l-bolol.

Jiġifieri llum il-kunsill għandu kontroll assolut fuq kemm għandu nies u kważi qed iħallas l-istess somma li kien qed iħallas fl-1996 meta kien marbut b'kuntratt mad-dipartiment ta' l-indafa pubblika.

Dan ifisser li qed jiffranka aktar minn Lm4,000 fis-sena, minbarra l-VAT illi kieku kienet tmur għand il-gvern ċentrali.

X'inhu jagħmel il-gvern biex għallinqas jirrimedja l-iżbilanċ li ħoloq kontra l-kunsilli lokali u jara li dawn jieħdu l-inizjattivi, kif jeħduhom b'mod sporadiku ċerti kunsilli?

Jien ma rridx nikkritika biss lill-gvern imma anke lil ċerti kunsilli li fl-opinjoni tiegħi qegħdin 'il bogħod ħafna milli jkollhom prestazzjoni tajba fil-ħidma tagħhom.

Huwa tajjeb li nikkritikaw lil xulxin f'din il- Kamra, pero' huwa xieraq ukoll li nirrikonoxxu t-tajjeb li jagħmel il-gvern u min qed jagħmel ħażin ma ngħabbuhx fuq dahar il-gvern.

Jiena nemmen li u għandhom ikunu l-kunsilli li jieħdu ċerta inizjattiva biex ma jsirx ċertu sparpaljar ta' flus.

Naqblu li għandu jkun hemm devoluzzjoni tal-poter u li nkunu aktar viċin il-poplu fejn jidħlu deċiżjonijiet, imma kif se naħdmu?

Naħseb li qed isir xogħol tajjeb ħafna imma rridu nkunu aħna f'din il-Kamra li nwasslu dan il-messaġġ.

Sfortunatament hemm numru ta' nies, kemm Laburisti, kemm Nazzjonalisti u kif ukoll mill-Alternattiva Demokratika, li qatt ma emmnu fil-kunsilli lokali u jgħidu li l-kunsilli qegħdin hemmhekk għalxejn u huma ħela ta' flus.

Dan il-messaġġ idejjaq lin-nies u jżomm lill-istess kunsill milli jkompli jevolvi b'mod pożittiv fil-ħidma tiegħu.

Għalhekk aħna għandna niżguraw li l-politika reali titħaddem at ground level u tiżviluppa iktar.

L-oppożizzjoni temmen li l-kunsilli lokali għandhom ikunu proattivi u jħeġġu liċ-ċittadini jkunu attivi u kreattivi.

Għalhekk il-finanzi huma importanti ħafna u l-gvern qed jonqos ħafna meta mhux qed jagħtihom dak li għandhom bżonn.

Pero' rridu nkunu kreattivi u mhux medjokri u għażżiena.

Dan għandu jkun il-punt tat-tluq ta' kull kunsill lokali.

Il-kredenzjali li għandhom isawru kunsill lokali u l-kunsilliera bla dubju ta' xejn għandhom ikunu l-ideat, l-oġġettivita', l-inizjattiva, is-sens komunitarju u l-ħerqa li jkun hemm involviment edukattiv f'kull kunsill immirat kontra kull forma ta' diskriminazzjoni.

Aħna għandna nemmnu li l-kunsilli lokali jeżistu sabiex jerfgħu din ir-responsabbilta' u mbagħad, jekk hemm bżonn, jittrażmettuha lill-komunita' fejn ikunu qegħdin jaħdmu.

Pero' hawn nistaqsi: X'qed jagħmel il-gvern biex jara li jkun hemm dan it-tip ta' moviment favur il-kreattivita' u l-ideat tal-kunsilli lokali?

Il-gvern ma jistax jibqa' jittratta lill-kunsilli lokali bħala paraventu billi sempliċement jagħtihom allokazzjoni u mbagħad jaraw huma.

Il-gvern irid ikun il-mutur wara din il-fażi ġdida ta' evoluzzjoni fil-politika ta' gvern lokali.

Huwa ħażin li nassoċjaw l-kunsilli lokali biss mat-tisbiħ tar-roundabouts, mal-bankini u mal-latrini.

Jekk hemm bżonn nibnu fuq dak li qed tagħmel l-Ewropa.

IIum il-ġurnata l-Unjoni Ewropea tħeġġeġ li l- ħidma ta' gvern lokali tkun indirizzata pari passu mal-ħsieb tal-koeżjoni soċjali u rridu naraw kif pajjiżi oħra li kienu qabilna fl-Unjoni Ewropea żviluppaw din id-dimensjoni.

Per eżempju, l-Ingilterra ipproduċew dokument fejn taw rendikont ta' dak li sar matul dawn l-aħħar snin u għamlu prospetti għall-għaxar snin li ġejjin.

Hemm pajjiżi oħrajn li daħlu magħna fl-Unjoni Ewropea u qed jagħmluha wkoll.

Pero' jien inħoss li minn dan il- lat aħna għad għandna nuqqas u mhux qed isir biżżejjed.

Is-sena l-oħra jiena kont għaddejt issuġġerejt li anke f'dan il-kontest għandu jkun hemm struttura ministerjali, tkun xi tkun, fejn ikun hemm grupp ta' nies, li jkun it-think tank u jekk jista' jkun ikunu esperti fis- settur ta' fondi mill-Unjoni Ewropea biex ikunu jistgħu jgħinu lill-gvern u lill-kunsill lokali b'mod tekniku kif jistgħu jinvolvu ruħhom f'dawn il- proġetti li huma elaborati u tekniċi ħafna.

Huwa diffiċli ħafna għall- kunsill individwali u żgħir ta' ħames kunsilliera f'Għawdex jew f'Malta li jipprova jidħol fi programm ta' l-Unjoni Ewropea waħdu, meta dan ikollu segretarju eżekuttiv wieħed, sindku part-time u erba' kunsilliera li qegħdin jagħmlu xogħolhom.

Pero' jidher li l-ministru u s-segretarju parlamentari ma ħarsux lejn din il-proposta b'mod favorevoli għax matul din is-sena m'għamlu xejn.

Dan huwa ħażin għax hemm ħafna x'nistgħu niggwadanjaw.

Jien nemmen li dan huwa wieħed mill-aktar setturi fil-ħidma ta' l-Unjoni Ewropea fejn għandna iktar x'nieħdu milli nagħtu.

Ikun ħażin jekk ma nagħmlux kif għamlu pajjiżi ferm ikbar minna bħall-Polonja u pajjiżna daqsna bħal Ċipru, li rnexxielhom jinvolvu ruħhom ħafna iktar minna f'dan is-settur.

Primarjament irridu naraw li jkollna kunsilli lokali li l-ħidma tagħhom tkun iffokata fuq id-dimensjoni soċjali tal-lokalitajiet tagħna.

Nafu lkoll li llum sfortunatament hawn forom ġodda ta' faqar u dan ħadd ma jieħu pjaċir bih.

Hawn livelli ta' faqar li telgħin 'il fuq ukoll – issa huwa irrilevanti jekk hux minħabba l-politika tal-gvern jew minħabba l- prezzijiet taż-żejt – u qegħdin narawhom u nħossuhom meta nduru d-djar u niltaqgħu ma' dawn in-nies.

Jiena nemmen li l-kunsilli lokali għandhom ikunu l-ewwel tarġa ta' dawn in-nies li huma fil-bżonn.

B'mod konkret iridu jaħdmu fl-oqsma soċjali biex ikattru l-ġid soċjali f'livell lokali u jassiguraw kwalita' ta' ħajja aħjar għal kulħadd, b'mod partikolari għal dawk il-persuni li għandhom bżonn iżjed għajnuna, bħalma huma l-anzjani, il- morda, il-persuni bi bżonnijiet speċjali, persuni li huma single parents u li jsibu diffikultajiet kbar biex jintegraw ruħhom fis-soċjeta'.

Relatati direttament ma' dan l-impenn soċjali rajna ċerti proġetti soċjali li saru minn diversi kunsilli lokali, bħal djar għall-anzjani, child care centres, ħarġiet għall-anzjani u għajnuna lil dawk li jkunu qed ifittxu x- xogħol ma' l-ETC.

Minn dan il-lat qegħdin naraw kif permezz tal-ħidma tagħna fil-kunsilli lokali nkunu fuq quddiem nett ħalli nagħmlu pajjiż li fl-aħħar mill-aħħar ikun iktar effettiv fix-xogħol tiegħu.

Sfortunatament il-gvern jew ma jgħid xejn jew inkella jidher li m'huwiex jinvolvi ruħu kemm suppost.

Il-kelliem għall-kunsilli lokali ta' qabli kien l-Onor.

Charles Mangion u niftakar li kull darba kien isemmi l-aspett tar- reġjonalita'.

Għaliex il-gvern ma jeħux dan l-aspett bis-serjeta' meta nafu li f'Malta għandna diversi żoni li għandhom karatteristiċi simili?

Għandna l-coastal zones, għandna t-tlett ibliet u għandna r-reġjun ta' Għawdex fejn tant nistgħu niffrankaw flus f'livell ta' reġjonalita' għax ma jkunx hemm overlapping ta' spejjeż, u fl-istess waqt nistgħu naħdmu aħjar għaliex hemm il-kollettivita' tal-kunsilli li jaħdmu u jintegraw aħjar.

Pero' kif diġa' għidt, il-gvern jew ma jrid jagħmel xejn, jew ma jrid jgħid xejn jew inkella qed jagħmel u ma jidhirx li qed jagħmel.

Iżda jien staqsejt lill-kunsilliera meta dan l-aħħar iltqajt magħhom - u llum il- ġurnata il-partit Laburista mill-Oppożizzjoni għandu maġġoranza tal- kunsilliera u maġġoranza tal-kunsilli fil-pajjiż, u allura jien nassumi li s-sample li ltqajt miegħu kien sample li huwa indikattiv ħafna – u qaluli li ħadd mill-ministeru ma kellimhom fuq reġjonalita'.

Huma jridu jerfgħu fuq spallejhom, bil-limitazzjonijiet finanzjarji li għandhom, kull proġett li jinvolvi l-flus u fejn jistgħu eventwalment jiffrankaw xi ħaġa huma.

Hemm aspetti oħrajn li wieħed jista' jaħdem fuqhom.

Per eżempju, ma smajniex lill-gvern jirreaġixxi fuq dak li qalet l- oppożizzjoni fil-kungress ta' xi tliet ġimgħat ilu meta qalet li minn issa qed tagħti commitment li gvern Laburista jkun f'pożizzjoni li fi sħubija mal-kunsilli lokali jdaħħal programm biex itejjeb l-ambjent urban u joħloq żoni turistiċi ġodda f'diversi areas.

Konna diġa' pprovajna nagħmluha, pero' qegħdin nidentifikaw areas ġodda bħal Tas-Sliema, San Ġiljan, San Pawl il-Baħar, Buġibba, Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa li huma reġjun għalihom.

Bla dubju ta' xejn dawn għandhom jingħataw trattament mill-awtoritajiet reġjonali u rridu naħdmu biex nagħtu nifs lil dan it-tip ta' żvilupp reġjonali bil-parteċipazzjoni tal-kunsilli lokali, u f'dan il- pjan il-gvern irid ikun lest li jafda fil-ħila tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin u jkun lest li jiddedika fondi ġodda ta' investiment biex hu wkoll ikun jista' jqanqal ix-xogħol u juri l-fiduċja tiegħu f'dan il-proġett.

Niġi issa għall-ambjent, Sur President.

Kif għidt aktar qabel, illum il-kunsilli lokali għandhom responsabbiltajiet ġodda dwar l-ambjent.

Pero' fuq nota ġenerali xtaqt ngħid li minkejja li fid-diskors tal-budget il-kap tal-gvern stqarr li l-ambjent huwa wkoll prijorita', saru ħafna wegħdiet mill-gvern li ma twettqux.

Huma wegħdiet li għandhom implikazzjoni fuq il-ħidma tal-kunsilli lokali għax jekk ikun se jsir xogħol li se jsebbaħ ċerti żoni f'ċerti lokalitajiet u ma jsirx, ovvjament fl-aħħar mill-aħħar jitgħabba b'dak ix-xogħol il-kunsill lokali li jkun qed jieħu ħsieb dik il-lokalita'.

Is-sena l-oħra, per eżempju, il- gvern kien wiegħed li se jiżviluppa siti fejn se jintrema skart goff, wiegħed li kien se jwaqqaf żewġ impjanti għat-tisfija tad-drenaġġ u wiegħed li se jkun hawn tliet ċentri għall-moniteraġġ ta' l-arja.

Dan kien proċess li bdieh il-gvern Laburista u s'issa, jekk m'iniex sejjer żball, saru biss żewġ ċentri.

Għaddew 13-il sena u l-marine protected areas għadhom ma sarux.

Fl-1998 dan il-gvern kien wiegħed li l-pjani lokali se jitlestew fi żmien sena u sal-lum għad hemm ħames pjani lokali li mhumiex approvati.

Jekk il-gvern irid jgħabbi lill-kunsilli lokali b'iżjed responsabbilta', almenu jrid jagħmel il-parti tiegħu.

Jien smajt ħafna affarijiet li ħassbuni dwar il-mod kif is-sistema tal- green wardens qed toħloq ċerta inġustizzja ma' ħafna nies.

Nispera li s- sistema tal-green wardens ma tkunx mibnija fuq is-sistema tal-wardens tat- traffiku għaliex filwaqt li huwa tajjeb li jkun hawn id-dixxiplina u tinħoloq kuxjenza ambjentali akbar, pero' jkun ħażin jekk ikollna, anke aħna bħala avukati, niffaċċjaw klijenti li jkunu qalgħu ċitazzjoni meta kienu msefrin jew inkella jingħataw ċitazzjonijiet lil nies li jkunu l- isptar u jgħidulhom li rawhom għaddejjin bil-karozza jew li kienu pparkjati fuq xi double yellow line!

Huwa tajjeb li jkollna politika ambjentali b'saħħitha u ħolistika, pero' rridu noqogħdu attenti li noħolqu bilanċ fejn kulħadd jerfa' r-responsabbiltajiet tiegħu.

Qegħdin naraw li l-kunsilli lokali qegħdin jerfgħu r-responsabbiltajiet tagħhom u għalhekk il-gvern għandu wkoll jerfa' r-responsabbilta' tiegħu u jagħtihom dak li ħaqqhom.

Il-ministru u s-segretarju parlamentari jafu li qed ikun hemm it- tgergir fil-kunsilli lokali għax is-sindki stess qegħdin jgħidulhom li għabbewhom b'piż enormi, għandhom responsabbiltajiet akbar minn tas-sena l- oħra u l-fondi baqgħu l-istess.

Huma stess qegħdin jipprovaw joħolqu metodi ta' kif inaqqsu l-ispiża tagħhom, pero' din m'hijiex biżżejjed.

Id-dipartiment tal-gvern lokali qed jagħmel ħidma siewja ħafna u bla dubju ta' xejn fid-direzzjoni t-tajba.

Fl-opinjoni tiegħi, hemm staff tajjeb, huwa mmexxi u mħarreġ tajjeb u dan id-dipartiment qed jirnexxilu jara li l-kunsilli lokali jkollhom saħħa legali sabiex iwieġbu għall- ħteġijiet tal-lokalita' tagħhom dejjem fil-parametri tal-liġi.

Jiena nnotajt ukoll – u dan huwa importanti ħafna - li l-kunsilli lokali saru aktar konxji minn dan il-fatt.

Id-dipartiment qed jara wkoll li jkun hemm għajnuna u jgħin il-proċess tad-deċentralizzazzjoni u l-firxa tal- poter, dak li huwa msejjaħ id-devoluzzjoni.

Qed jagħmel sewwa wkoll li jżomm skrutinju tajjeb fuq l-operat finanzjarju ta' kull kunsill u naħseb li flimkien ma' strutturi oħrajn, bħalma huwa l-awditur, irid joqgħod attent ħafna għaliex ma nistgħux nippermettu li jkun hemm ħela ta' flus jew adirittura – ngħidha b'wiċċi minn quddiem – korruzzjoni.

Is- salvagwardja, minbarra l-pulizija li jridu jinvestigaw wara, huwa d- dipartiment u l-awditur u jridu jkunu ħafna aktar incisive ma' min jinqabad ibagħbas ma' fondi pubbliċi, irrelevanti jekk ikunx Nazzjonalist jew Laburist.

Aħna rridu nies serji li joperaw il-kunsilli lokali, li jiddeċiedu għall-ġid tar-residenti u mhux għall-ġid tal-but tagħhom – kif ġieli ġara - jew għall-ġid ta' xi ħbieb.

U minn hawnhekk nappella lid- dipartiment biex jgħaġġel fl-investigazzjoni ta' xi każijiet li għandu quddiemu.

Jien xtaqt inqajjem hawnhekk il-każ tad-daycare centre fi Triq Cameron, il- Gżira li naf li qed jiġi investigat żgur.

Jien iltqajt ma' diversi nies li għaddewli xi informazzjoni li min-naħa tiegħi mill-ewwel għaddejtha.

Pero' mid-diversi dokumenti u ittri li rajt jidher li hemm balbuljata sħiħa.

Issa jew se nagħlqu għajnejna jew se nkunu serji u naraw min ħawwad.

U min ħawwad irid bilfors jerfa' r-responsabbilta'.

L-ewwelnett hemm taħwida fuq il-prezz li aċċetta min ħa t-tender, fejn l-ewwel iddikjara ċertu ammont u mbagħad eventwalment ingħata iżjed minn dak li kien iddikjara għar-rigal tal-post.

Dawn l-affarijiet joħorġu mill-minuti u m'iniex qed nivvintahom jien.

Jien rajthom kif naħseb li rahom id-dipartiment għax naf li jsir skrutinju min-naħa tad-dipartiment u ndunajt li ma jistax ikun li xi ħadd jesprimi interess f'tender għal ċertu ammont u jingħata aktar milli jkun talab hu stess.

Fejn marret id-differenza?

Bir-rispett kollu, inħoss li qed isir ftit tkaxkir tas-saqajn fuq dan il-każ u għalhekk nappella biex min għandu l-obbligu li jerfa' din ir-responsabbilta' jwettaqha kemm jista' jkun malajr.

Ma nistgħux nippermettu lill-ebda kunsill li juża l-fondi tiegħu b'kapriċċ jew b'mod illegali.

Kulħadd jaf li teżisti problema kbira minħabba li l-fondi tal-kunsilli lokali huma limitati u kulħadd jaf li l- fondi tagħhom ġejjin mit-taxxi li nħallsu aħna.

Għalhekk ma jistax ikun li każijiet bħal dawn inħalluhom għaddejjin.

Sur President, kulmin hu involut fix-xogħol tal-kunsilli lokali għandu jkollu interess komuni.

Aħna nemmnu li hemm kunsilliera li jservu l- lokalita' u liċ-ċittadin tal-lokalita' tagħhom fil-ħteġijiet tagħhom b'mod tajjeb ħafna.

Nemmnu li hemm kunsilliera mit-tliet spettri politiċi li qed jirnexxilhom joffru kwalita' ta' ħajja aħjar lill-familji Maltin u Għawdxin.

Il-kunsilliera kollha għandhom ipoġġu fuq quddiem nett fl-aġenda politika tagħhom, tkun xi tkun, li huma qegħdin hemm bħala mezz effettiv biex itejbu l-kwalita' soċjali tal-familji u biex jaħdmu fil-qrib man-nies fil-kummerċ.

Jiena naħseb li anke bħala punt ta' kritika għall-kunsilli stess inħoss illi għandhom jaħdmu aktar fuq dan l-aspett billi jiltaqgħu aktar, jekk hemm bżonn, man-nies tal-kummerċ, ma' kumpanniji privati, ma' l- għaqdiet volontarji, ma' l-għases tal-pulizija, ma' l-għaqdiet soċjali u kulturali, ma' l-għaqdiet taż-żgħażagħ u ma' għaqdiet sportivi.

Pero' dejjem irid ikollhom għan wieħed; li jtejbu l-kwalita' tal-ħajja tar- residenti tagħhom, għan illi bdejna bih meta twieldu l-kunsilli lokali hawn Malta, żviluppajnieh billi rajna li r-responsabbiltajiet jibqgħu jikbru u jissaħħu, u ovvjament irridu nibqgħu naħdmu biex intejbuhom aktar u aħjar.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għan-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Issa l-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Mario de Marco.

ONOR.

MARIO de MARCO: Sur President, ħadt gost nisma' d-diskors ta' l- Onor. Chris Cardona, iktar u iktar meta niftakar li fl-1993 il-partit Laburista kien ivvota kontra l-liġi tal-kunsilli lokali li issa ilhom 11-il sena jiffunzjonaw ġewwa pajjiżna.

Iżda dawn tant ħadmu fit-tessut soċjali u demokratiku tal-pajjiż illi wieħed jista' faċilment jaħseb li tali istituzzjoni hija ħafna iktar antika ġo pajjiżna.

Fil-fatt dan huwa veru għaliex dawn kienu jeżistu anke fil-bidu tad-dominazzjoni Ingliża iżda ftit ftit l-awtoritajiet ta' dak iż-żmien kienu raw kif għamlu biex l- awtoritajiet lokali jiġu żarmati għaliex l-awtorita' lokali hija l-qafas ta' amministrazzjoni pubblika li dak iż-żmien kienet tagħti fil-għajn.

L- awtorita' lokali hija l-mod kif soċjeta' tipparteċipa fl-amministrazzjoni tagħha nnifisha u kien għalhekk li gvern Nazzjonalista, fil-bidu tas-snin disgħin, għax jemmen fil-prinċipju tas-sussidjarjeta' u fid-demokrazija lokali, ippromwova l-ħolqien tal-kunsilli lokali kif nafuhom illum.

L-element elettiv ta' dawn il-kunsilli lokali daħħal in-nozzjoni rappreżentattiva tas-soċjeta' fl-iżgħar livell tagħha u l-prinċipju tas- sussidjarjeta', cioe' dak li ċittadin jipparteċipa fit-tmexxija mhux biss ġenerali tal-pajjiż iżda f'dik tal-belt jew raħal fejn joqgħod.

Il- kunsilli lokali għandhom mandat biex imexxu l-komunita' li eleġġiethom.

Il-kunsilli lokali kif nafuhom illum huma mibnija fuq dak li bl-Ingliż isejħulu a sense of place and a sense of belonging.

Jafu l-eżistenza tagħhom għad-distinzjoni tal-lokalita' tagħhom u huma qegħdin hemm biex iħarsu u jippromwovu l-interessi tal-lokalita'.

Huwa interessanti li filwaqt li jgħixu f'dinja fejn il-media tenfasizza l-kultura tal- globalizzazzjoni u l-konċett ta' dinja bħala villaġġ globali, in-nies qed jagħtu aktar importanza lil affarijiet żgħar li għandhom x'jaqsmu ma' l- ambjent lokali tagħhom fejn jgħixu.

Għalhekk il-kunsilli lokali huma f'pożizzjoni unika li jifhmu u jippromwovu dawn il-ħsebijiet, li jgħaqqdu flimkien l-għaqdiet u s-soċjetajiet eżistenti fil-lokalita' tagħhom u li jikkontribwixxu għall-komunita' ta' dik il-lokalita' billi jibnu pontijiet bejniethom ilkoll.

Dan ir-rwol jaqta' matul kull settur, kemm dak pubbliku, kemm dak privat, kemm dak volontarju u kif ukoll dak komunitarju.

Il-konċett ta' soċjeta' rappreżentattiva qiegħed f'pożizzjoni li jsaħħaħ l-hekk imsejħa civil society.

Għalhekk il-kunsilli lokali u s-soċjetajiet li jkunu fl-ibliet u fl-irħula tagħna jikkumplimentaw lil xulxin u mhux qegħdin f'rivalita' ma' xulxin.

Fid-dawl ta' dan kollu huwa importanti li wieħed jibda jipprova jifhem il-kisbiet mill-kunsilli lokali u mid-dipartiment tal-kunsilli lokali matul is-sena 2005 u l-inizjattivi u l-proposti għas-sena 2006.

Jekk wieħed jikkonsidra l-finanzjament tal-kunsilli lokali, huwa importanti li wieħed jiftakar illi d-dħul finanzjarju tal-kunsilli lokali jiġi prinċipalment minn tliet sorsi; l-akbar ammont huwa l-allokazzjoni finanzjarja li l-gvern jivvota lill-kunsilli lokali kull sena; dħul ieħor jiġi mis-sistema ta' l-inforzar lokali u l-kunsilli għandhom ukoll sorsi oħra tad-dħul fil-forma ta' bye-laws, permessi ta' ċerti attivitajiet li jsiru fil-lokal u diversi oħrajn li jvarjaw minn kunsill għall-ieħor.

Il-kollega tagħna qed jilmenta li l-kunsilli lokali m'humiex qed jiġu ffinanzjati biżżejjed minn dan il-gvern.

Pero' ta' min wieħed jiftakar illi għal din is-sena qed tiġi vvotata s-somma ta' Lm10,250,000, jiġifieri Lm50,000 iktar mis-sena li għaddiet bħala allokazzjoni diretta mill-gvern ċentrali.

Imma huwa importanti wkoll li wieħed jiftakar kif saru l-voti tal-flus matul dawn l-aħħar snin.

Fl-1994 kien hemm votazzjoni diretta ta' Lm4.5 miljun, fl-1995 din telgħet għal Lm6.3 miljun, fl-1996 telgħet għal Lm7.25 miljun u mbagħad naraw illi hekk kif tela' l-partit Laburista, li llum qed jilmenta fuq it-tnaqqis finanzjarju mill-gvern ċentrali, minn Lm7.25 miljun, il-vot allokat lill-kunsilli lokali niżel b'Lm1 miljun għal Lm6.25 miljun.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: On a point of order, l-Onor.

Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Li nkunu statistikament korretti huwa tajjeb, pero' irridu ngħidu għalfejn.

Dak iż-żmien il-gvern kien ta ħaddiema mal- kunsilli lokali li kienu ingaġġati qabel.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Ikompli l-Onor. de Marco.

ONOR.

MARIO de MARCO: Is-sena ta' wara erġajna komplejna neżlin għax minn Lm6.25 miljun inżilna għal Lm5,831,000.

Meta l-poplu neħħa lill- partit Laburista mill-gvern fl-1998 erġajna bdejna t-telgħa u erġajna żidna l-fondi għal Lm6.5 miljun.

Fis-sena 2000 l-allokazzjoni għall- kunsilli lokali kienet ta' Lm9,660,000, fis-sena 2001 kienet ta' Lm10,240,000, fis-sena 2002 Lm10,540,000 u fis-sena 2003 għal Lm10,700,000.

Is-sena 2004 hija l-unika sena fejn is-somma diretta naqset għal Lm10,015,000, pero' r-raġuni kienet li saret allokazzjoni indiretta permezz tal-ħaddiema li ġew allokati lill-kunsilli lokali u din l- allokazzjoni indiretta tammonta għal Lm800,000 din is-sena.

Għas-sena li għaddiet kien hemm allokazzjoni indiretta ta' Lm1,148,000.

X'inhi din is- somma indiretta, Sur President?

Effettivament li ġara hu li mill-pool tal-ex-ħaddiema tat-tarzna ġew allokati 138 ħaddiem lill-kunsilli lokali.

Is-salarji tagħhom li jammontaw għal Lm828,000 qed jitħallsu mill-gvern ċentrali.

Dawn huma ħaddiema li qegħdin jagħmlu xogħol unikament relatat mal-kunsilli lokali.

Wieħed irid iżid ukoll l-ammont ta' madwar Lm165,000 f'salarji ta' 43 ħaddiema Għawdxin tal-gvern li kienu detailed mal-water services corporation u li issa se jkunu assenjati mal-kunsilli lokali Għawdxin.

Din l-ispiża se tkun iffrankata lill-kunsilli lokali wkoll u ma' dawn wieħed għandu jżid is- salarji ta' 40 ħaddiem tal-ministeru tar-riżorsi u l-infrastruttura assenjati mal-kunsilli lokali.

Dan ifisser li bejniethom il-kunsilli qed jiffrankaw Lm155,000.

Jiġifieri t-total li l-kunsilli lokali Maltin qegħdin jiffrankaw mis-salarji li qed jitħallsu mill-gvern ċentrali jammonta għal Lm1,148,000.

Għalhekk għas-sena 2006 il-kunsilli lokali ngħataw finanzjament mill-gvern ċentrali b'mod dirett u b'mod indirett li jlaħħaq il-Lm11,398,000.

Dan huwa ammont record ta' flus li ġew ivvotati u assenjati lill-kunsilli lokali.

Hawnhekk naraw min verament jemmen fil- kunsilli lokali u mhux min ivvota Lm5 miljun għalihom.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom.

Bħalissa huwa in possession l-Onor. de Marco.

ONOR.

MARIO de MARCO: Sur President, ma nistgħux ninsew illi l-kunsilli lokali ġġeneraw ukoll flus għalihom li jammontaw għal Lm2,068,000 u dawn kienu jikkonsistu fi dħul minn inforzar lokali li jammonta għal Lm1,700,000, bye-laws li jammontaw għal Lm150,000, investimenti ta' Lm49,000 u affarijiet oħrajn li jammontaw għal Lm746,000.

Ma rridux ninsew li l-gvern qed jgħinhom ukoll bil-politika ta' devoluzzjoni tal-proprjeta' pubblika.

Naraw illi mill-1998 ġew assenjati 52 proprjeta' pubblika mill- gvern lill-kunsilli lokali.

Nieħu gost ninnota li aktarx li din is-sena se tiġi mgħoddija l-boathouse l-antika li teżisti fuq ix-xatt lill-kunsill lokali tal-Pieta'.

Matul din is-sena ngħataw diversi proprjetajiet lis- Sannat, lill-Imdina, lill-Qala, lill-Imsida, lill-Munxar u dan kollu sar biex jissaħħu l-kunsilli lokali.

Is-sena 2005 kienet ukoll sena ta' ħafna attivitajiet leġislattivi.

Fil-fatt din is-sena ġew maħruġa diversi avviżi legali li permezz tagħhom jew żdiedu l-funzjonijiet tal-kunsilli lokali jew inkella ġew miżjuda materji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Saru emendi sostanzjali fl-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja sabiex l- enfasi ta' l-inforzar lokali jkun wieħed edukattiv u implimentat b'mod aktar effettiv.

U bil-għan li l-ambjent f'pajjiżna jkompli jitjieb b'mod partikolari fuq livell ta' lokalita', saru emendi fil-liġi li tirregola l- gwardjani privati u lokali sabiex ikun possibbli li jitwaqqfu gwardjani li ma jilbsux uniformi u li s-servizz tagħhom ikun wieħed speċifiku.

Dawn huma intiżi biex jinforzaw dispożizzjonijiet dwar kontravvenzjonijiet ta' rimi u tneħħija ta' l-iskart.

Għalhekk ma nistax nifhem lill-kollega tiegħi meta filli jgħid li għandna nagħmlu iktar għall-ambjent u issa għaliex għamilna l-green wardens qed jikkritika dan il-konċett.

Saru wkoll diversi konsultazzjonijiet bil-għan li l-Att dwar il-Kunsilli Lokali jiġi fine-tuned.

Dawn wasslu biex jiddaħħlu numru ta' dispożizzjonijiet ġodda kif ukoll numru ta' emendi għad-dispożizzjonijiet diġa' eżistenti, emendi li l-kollega tiegħi faħħar fl-introduzzjoni tiegħu.

Rajna wkoll attivita' leġislattiva minn diversi kunsilli lokali permezz ta' proċeduri ta' bye-laws.

U hawnhekk insellem lill-kunsilli lokali li tant kienu attivi f'dan il-qasam.

Ta' min jinnota wkoll li permezz ta' ftehim li ġie ffirmat mill-gvern ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali, kull kunsill lokali se jassumi rwol ta' e-government agency u minflok ħlas se jingħata numru ta' ħaddiema ta' l-IPSL.

Dan il-ftehim jistabbilixxi lil kull kunsill lokali bħala local e-government agency.

Rajna wkoll ir- realta' tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea, sħubija li ħaddieħor ried iwarrab.

Sa mill-bidu tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, diversi kunsilli lokali Maltin urew l-inizjattiva tagħhom billi esploraw l-possibilitajiet li jissieħbu fi programmi permezz ta' xi proġett partikolari.

Sal-lum madwar għaxar kunsilli lokali qegħdin jipparteċipaw f'xi wieħed minn dawn il-programmi.

Uħud minhom qed jipparteċipaw fi programmi mmirati lejn iż-żgħażagħ filwaqt li oħrajn, bħall-kunsill lokali tal-Belt qed jindirizza oqsma oħra bħall-wirt kulturali u bliet bis-swar, il-kunsilli lokali ta' Bormla, il-Birgu u l-Isla qed jindirizzaw żvilupp sostenibbli ta' bliet storiċi, il-kunsill lokali tax-Xewkija qed ifassal proġett reġjonali dwar parks u l-kunsill lokali ta' l-Għarb qed ifassal proġett ta' restawr u immaniġġjar ta' stormwater fil-widien.

Il-gvern ċentrali fehem dan il-konċett, pero' huwa importanti li nfiehmu lill-kunsilli lokali kif jistgħu jipparteċipaw u għal dan il-għan organizza seminar biex dejjem jgħin lill-kunsilli lokali japprofittaw ruħhom minn programmi ta' fondi disponibbli għalihom mill-Unjoni Ewropea.

Rajna wkoll lill-gvern ċentrali jsaħħaħ u jgħin lill-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali u matul din is-sena ġie ppubblikat il-kodiċi ta' etika li kull kunsill lokali huwa mistenni josserva.

Il-gvern approva wkoll il- ħatra ta' segretarju esekuttiv ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Ġew assenjati ħaddiema oħra ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali biex b'hekk l-istaff complement tagħhom kompla jiżdied u matul din is-sena d- dipartiment tal-gvern lokali ħareġ diversi ċirkolari biex iservu ta' direttivi, linji gwida jew mezz ta' informazzjoni lill-kunsilli lokali.

Importanti wkoll il-kunċett ta' l-accountability u r-rapport dwar l- effiċjenza tal-kunsilli lokali mħejji mid-dipartiment tal-gvern lokali.

Żgur li permezz tal-kunsilli lokali se naraw titjib ġenerali fit-tmexxija tal-postijiet.

Il-politika ewlenija tal-gvern ċentrali hi msejsa fuq il-pilastri ta' l- ekonomija, l-ambjent u l-edukazzjoni u l-politika tal-gvern fil-qasam tal- kunsilli lokali tiffoka fuq id-deċentralizzazzjoni u d-devoluzzjoni mħaddma fuq il-prinċipji tas-sussidjarjeta'.

Dan jinkludi d-devoluzzjoni ta' l-amministrazzjoni tal-proprjetajiet pubbliċi, l-amministrazzjoni tal- libreriji pubbliċi u d-devoluzzjonijiet ta' funzjonijiet u responsabbiltajiet.

Hawnhekk wieħed jistaqsi wkoll jekk wasalx iż-żmien li l-amministrazzjoni u l-manutenzjoni tal-housing estates tal-gvern għandhomx jaqgħu f'idejn il-kunsill lokali tal-lokalita' fejn dawn jinstabu.

Nistaqsi wkoll jekk wasalx iż-żmien li l-kunsilli lokali jkunu aktar involuti fil- qasam sanitarju, b'mod partikolari fir-rigward tal-polyclinics li jinsabu fil-lokalita' tagħhom.

Wasal iż-żmien li l-kunsilli lokali jkunu aktar involuti fil-ħruġ ta' permessi tal-bini u fit-tħejjija ta' local plans?

Il- kamp edukattiv huwa wkoll qasam fejn il-kunsilli lokali jistgħu jkunu determinanti wkoll.

Nixtieq nara wkoll li jkun hemm iktar aċċess għall-faċilitajiet sportivi ta' l-iskejjel tal-gvern għan-nies tal-lokalita' wara l-ħin ta' l-iskola billi dawn jiġu amministrati mill-kunsilli lokali.

Jien nemmen ukoll li għandu jkun hemm l-inforzar tal-liġi fil-qasam lokali billi l-ewwel niffokaw fuq l-aspett edukattiv taċ-ċittadin fir-rispett tal-liġijiet dwar is-sewqan u l-ambjent u mbagħad ikun hemm ukoll sanzjonar għal min jikser dawn il-liġijiet.

Il-kunsill lokali bħala aġenzija ta' l-e-government huwa wkoll qafas importanti li jrid ikompli jiffoka fuqu dan il-gvern fejn il-kunsilli lokali bħala parti mis-servizz li joffru liċ-ċittadin, iservu ta' front office.

Il-gvern ikkommetta ruħu li jgħin bl-assenjar ta' ħaddiema u t-taħriġ tagħhom fl-użu ta' software u taħriġ ieħor relatat mat- teknoloġija ta' l-informatika.

Il-cost-effectiveness huwa importanti wkoll, Sur President.

Dan ma jfissirx li għandna ninqdew b'inqas.

Fil-fatt dan il-gvern żied b'aktar minn 50% il-finanzjament dirett mill-1993 'l hawn.

Għalkemm hawn aktar finanzi disponibbli, l-aspettattivi tan-nies għolew ukoll.

Allura l- kunsilli lokali għandhom joqogħdu aktar attenti li jonfqu l-fondi disponibbli b'mod għaqli billi jikkonċentrawhom fuq servizzi u attivitajiet li n-nies japprezzaw.

U għal dan il-għan ukoll li d- dipartiment saħħaħ it-taqsima tal-monitoring b'ingaġġ ta' żewġ monitoring officers ġodda kif ukoll permezz ta' awdituri tal-gvern lokali.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-optimisation tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Dan huwa wkoll qafas importanti.

Huwa importanti li l-kunsilli lokali jipprovdu effective community leadership billi jagħmlu alleanzi li jassiguraw li l-għaqdiet u r-residenti tal-lokal jaħdmu flimkien għall- benefiċċju tal-kunsill lokali.

Fl-Ingilterra qed tiġi promossa l-idea tal-local area agreements.

Dan huwa kunċett li jġib flimkien sorsi differenti ta' finanzjament.

Per eżempju, fir-rigward tas-saħħa l-awtoritajiet lokali jistgħu jaġixxu fuq il- potenzjal tal-komunita' li tgħix aħjar.

L-importanti huwa l-involviment tan-nies.

Per eżempju, il-kunsilli lokali jagħtu opportunita' lill-anzjani tagħna li jkunu utli bl-esperjenzi tagħhom f'ħafna oqsma u liż-żgħażagħ tagħna li jkunu utli bl-entużjasmu tagħhom.

L-Ingliżi jemmnu fil-konċett magħruf bħala the politics of empowerment.

Biex dan iseħħ il-kunsilli lokali għandhom jibqgħu viċin iċ-ċittadini bl-inqas distakk possibbli ħalli ċ-ċittadin jipparteċia f'kull livell ta' attivita' u deċiżjoni lokali.

Il- kunsill lokali huwa mezz ieħor kif iċ-ċittadin iħoss li jista' jagħti xi ħaġa lill-istat fejn jara li anke dak li jidher ftit jissarraf flimkien fil-ġid komuni.

Nagħlaq billi ngħid li għandna nemmnu fil-politika li tagħti l-poter li taġixxi mhux bi ftit, iżda bil-ħafna.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari, l- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, qabel nibda d-diskokors tiegħi nixtieq ngħid prosit lill-Onor.

Mario de Marco għad-diskors tajjeb li għamel.

L-Onor.

Chris Cardona lanqas kellu ċans jisimgħu għaliex qagħad jinterrompih u kieku ma interrompiehx kien japprezza ferm aktar id-diskors li għamel.

Nispera li issa ma jinterrompix lili ħalli jkun jista' jifhimni!

F'dan id-diskors se nagħti kemm jista' jkun informazzjoni dwar il-ħidma fi ħdan il-ministeru li jien nagħmel parti minnu.

Din is-sena tlaqna b'artiklu miktub mill-Onor.

Jose Herrera fil-ġurnal "l- orizzont" fejn iddeskriva x-xogħol kollu li għamilna s-sena l-oħra bħala riformi li ma tawx frott.

U jiena bdejt nistaqsi lili nnifsi jekk ir- riformi li għamilna fil-ġustizzja tawx frott jew le u nittama li matul dan id-diskors nikkonvinċi lil min qed jismagħni jew jirrapportani li r-riformi li għamilna fil-qasam tal-ġustizzja diġa' taw il-frott u se jkomplu jagħtu l-frott.

Pero' indipendentement minn dan, irridu ngħidu li din is-sena kienet sena impenjattiva ħafna u sena leġislattiva importanti.

Fil-fatt minn dan il-ministeru ħarġu numru ta' liġijiet, fosthom l-ewwel mitt emenda għall-Kodiċi Ċivili.

Fost dawn l-emendi nsibu l-emenda rigward l-assigurazzjoni fuq il-ħajja, emenda importanti ħafna li se tagħti ħafna xogħol f'dan is-settur.

Jiena informat li qed isir ħafna xogħol tajjeb li jħajjar aktar lill-kumpanniji ta' l-assigurazzjoni biex jaħdmu f'dan il-qasam.

Sar pass importanti ħafna meta ħarġet il-white paper "Lejn Ġustizzja Aħjar u Eħfef".

Fil-fatt din il-white paper qajmet ħafna diskussjoni u ġabet ħafna reazzjonijiet pożittivi mill-poplu.

Barra minn hekk, tressaq abbozz ta' liġi li għadu pendenti quddiem il-Parlament biex inneħħu l-proċedura taċ-ċitazzjoni u ndaħħlu l-proċedura tar-rikors; għamilna emendi għat-tariffi tal-qorti li permezz tagħhom ħadna ħsieb nillimaw u nirranġaw numru ta' strutturi li ħassejna li huma neċessarji u ħadna ħsieb ukoll innaqqsu t-tariffi għal diversi kawżi.

X'kienet il-linja ta' gwida tagħna?

Matul din is-sena ridna nikkonċentraw fuq tliet binarji importanti.

L-ewwelnett ridna proċeduri aktar sempliċi fil-qorti, aktar diretti, aktar orali u li jiswew anqas flus u li fuq kollox iġibu anqas dewmien fix-xogħol u fil-ħin tal-qorti; it-tieni nett ridna noħolqu qrati speċjalizzati u t- tielet nett ridna t-tisħiħ ta' l-istruttura ta' l-alternative dispute resolution.

Fuq dawn it-tliet binarji ħadna ħsieb li fil-white paper nindikaw 26 proposta ġdida li matul is-sena li ġejja se nkunu qed naħdmu fuqhom.

Għalhekk m'hemmx dubju li s-sena li ġejja quddiem dan il-parlament se nressqu erba' liġijiet prinċipali aktar lejn il-fond tas-suġġett.

Dawn huma r-riforma fil-mandati esekuttivi u kawtelatorji, id-dħul tat-tribunal amministrattiv, l-emendi biex iġibu fis-seħħ il-proposti għall-emendi tal- Kodiċi Kriminali u l-aħħar u mhux l-inqas l-emendi neċessarji għall-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Dawn huma kollha passi ambizzjużi li bihom se nidħlu aktar fil-fond f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġustizzja u li permezz tagħhom żgur li se nbiddlu aktar ix-xenarju tal-ġustizzja.

Issa ħalli nipprovaw naraw ftit aktar fid-dettall x'miżuri daħħalna din is- sena.

Matul din is-sena l-qorti tal-familja kompliet tagħti r-riżultati li wieħed kien qed jistenna.

Irrid ngħid li meta twaqqfet il-qorti tal-familja ma tantx kellna nies warajna, anzi qlajna fuq rasna u konna mgħajra diversi affarijiet.

L- aġġettivi u d-deskrizzjonijiet li qlajt f'dak id-dibattitu għall-karattru u għall-imġiba tiegħi naħseb li fl-annali ta' l-istorja ta' dan il-parlament kienu uniċi!

Pero' apparti dan, irrid ngħid li din is-sena fil-qorti tal- familja erġajna rreġistrajna ċertu suċċess.

L-istatistika turi li sal-15 ta' Settembru ta' din is-sena erġajna kellna żewġ fatturi determinanti; filwaqt li s-sena l-oħra kellna 11.3% ta' persuni li rrikonċiljaw fil- medjazzjoni, din is-sena tlajna għal 16.55%, jiġifieri żieda ta' 5%.

Mhux hekk biss, kellna wkoll żieda fin-nies li permezz tal-medjazzjoni waslu għall-kuntratt ta' separazzjoni.

Is-sena l-oħra, mill-każi magħluqa, kellna 29% ta' persuni li waslu għall-kuntratt ta' separazzjoni mentri din is- sena, sal-15 ta' Settembru tlajna għal 33.1%.

Dan waħdu biss hu indikazzjoni li l-medjazzjoni, kuntrarju għal dak li smajna hawn ġew u kuntrarju għal dak li nkiteb fil-gazzetti, huwa strument effettiv u determinanti li permezz tiegħu, lill-familji Maltin tajnihom għodda li biha l-qorti ma jibqax aktar bit-timbru li ladarba tidħol il-qorti, żgur se tissepara.

Imma l-qorti qed tagħti rimedji ġodda u differenti li permezz tagħhom wieħed ma jkollux aktar l-antagoniżmu li kellu qabel.

Sur President, rajna wkoll żieda fin-nies li jikkollaboraw fil-medjazzjoni.

Fil-fatt filwaqt li s-sena l-oħra kellna 90% tan-nies li meta ġew għall- medjazzjoni ħadu sehem fil-medjazzjoni, din is-sena tlajna għal 95%.

Dan kollu hu indikazzjoni li kuntrarjament għal dak li ntqal, il-medjazzjoni hi xi ħaġa tajba li qed tingħata f'idejn il-poplu.

Fil-fatt dan huwa strument f'idejn il-poplu, jiġifieri m'għadux f'idejn l-operaturi legali jew f'idejn il-ġudikant, imma qiegħed f'idejn il-poplu, u jekk irid jista' jużah u jekk ma jridx, ma jużahx.

Is-sena l-oħra kellna 10% tan-nies li ma użawhx u din is-sena inżilna għal 5%.

Irrid ngħid ukoll li kellna 80% min- nies li ġew awtorizzati biex imorru għal kawża għax ma qablux bil- medjazzjoni pero' din is-sena dan il-persentaġġ naqas għal 40%.

Dan ifisser li fil-qorti tal-familja, il-medjazzjoni ħadmet tajjeb u l-qorti tal-familja hija struttura li trid tiġi issudata aktar.

It-tieni ħaġa li għamilna fil-qorti tal-familja kienet li daħħalna fis-seħħ is-sezzjoni kriminali tagħha u matul is-sena l-oħra u matul din is-sena daħlu numru minn dawn il-każijiet.

Fil-fatt is-sena l-oħra, fil-qorti tal- familja kellna 203 kawżi li minnhom ġew deċiżi madwar 100.

Din is-sena kellna 550 każ ġdid u diġa' ġew deċiżi 534.

Dan ifisser ukoll li f'din is- sezzjoni li twaqqfet apposta, billi quddiem dan il-Parlament għandna l- qorti tal-familja u l-liġi tal-vjolenza domestika, din is-sezzjoni tal- qorti kriminali se tkun preparata sabiex meta din il-liġi finalment tiġi approvata, wieħed ikollu l-qorti diġa' mħejjija b'ċerta esperjenza.

Matul is-sena li għaddiet kellna wkoll it-tisħiħ tal-miżura ta' l-ittra uffiċjali esekuttiva fuq il-kambjali.

Sfortunatament in-naħa l-oħra ma qablitx ma' din il-miżura.

Matul is-sena 2004 kellna 374 minn dawn l-ittri uffiċjali.

Din il-miżura tfisser li minflok tagħmel kawża ta' kambjala, kulma trid tagħmel tibgħat ittra uffiċjali u kif jirċeviha d-debitur fi żmien jumejn, issir titolu eżekuttiv, jiġifieri ssir b'saħħitha daqs sentenza tal-qorti.

Din is-sena diġa' kellna 535 ittra uffiċjali.

Dan ifisser li kellek 535 persuna li ħallsu anqas flus f'kawża għax flok ħallsu l-ispejjeż ta' kawża, kulma ħallsu kienu l-ispejjeż ta' ittra uffiċjali li jammontaw għal Lm 10.

Barra minn hekk, dawn il-persuni ma ħlewx il-ħin tagħhom fil-kurituri tal-qorti u l-qorti lanqas ħliet il-ħin tagħha biex tagħti dawn it-tip ta' sentenzi.

Dawn huma parti sħiħa mill-proċess li aħna qegħdin nagħmlu biex nirriduċu l- workload fil-qorti u b'hekk ikollha ċans tieħu ħsieb il-backlog li għandha.

It-tieni pass importanti kien id-dħul ta' l-ittra uffiċjali eżekuttiva fuq l-ammonti taħt l-Lm5,000.

U fuq din l-ittra uffiċjali kienet infetħet l- art u triegħdet id-dinja għax ħafna kienu kontra tagħha.

Fil-fatt ġejt ikkritikat ħafna fil-gazzetti, qaluli li ma kontx naf x'jiena nagħmel u li jiena arroganti u ħafna affarijiet oħra.

Li nista' ngħid huwa li mill-1 t'Awissu sal-lum diġa' daħlu 905 ittra uffiċjali.

Biex kulħadd jifhimni, dawn l-ittri uffiċjali eżekuttivi huma ittri uffiċjali ppreżentati l-qorti li tibgħathom lil xi ħadd li għandu jagħtik ammont ta' flus taħt il- Lm5,000.

Jekk jgħaddu 30 ġurnata u l-parti l-oħra ma tweġibx, allura dik issir daqs sentenza tal-qorti.

Minn dawn id-905 ittra uffiċjali l-qorti daħlu biss 52 persuna li opponew għalihom.

Jiġifieri kellna 850 każ fejn dawn l-ammonti jew tħallsu jew inkella ġew reġistrati bħala titoli eżekuttiv.

Din l-ittra uffiċjali ħadd ma riedha, aħseb u ara kieku riduha x'kienu jagħmlu!

Illum qegħdin jidħlu medja ta' 14-il ittra kuljum.

Għalija dan huwa pass determinanti u importanti u fih ħafna loġika għaliex għandek inqas spejjeż u dak li jkun kulma jħallas huma Lm10.

Barra minn hekk, għandek inqas dewmien għax ma tridx toqgħod titla' l-qorti biex tistenna l-kawża tinqata'.

Kien hemm numru kbir ta' avukati li opponewni fuqha qabel u issa qaluli prosit għaliex irrealizzaw kemm hi tajba u kemm ġabet aktar xogħol.

Fil-fatt fejn qabel fi tliet xhur kienu jidħlu medja ta' 600 kawża fit- tribunal għal talbiet żgħar, issa din l-ittra uffiċjali li għamilniha biex tneħħi ħafna minn dan il-piż ġabet 300 każ iktar ma' dawk l-ittri uffiċjali.

Il-kawżi fit-tribunali għal talbiet żgħar baqgħu jidħlu, imma ma baqgħux jidħlu bħal qabel.

Għamilna miżura oħra fejn ħadna ħsieb li l-kawżi tal-proprjeta' jmorru kollha quddiem il-prim'awla tal-qorti ċivili.

Dan ukoll huwa pass importanti għax qabel kellek ħafna kawżi li jsiru quddiem il-maġistrat u jagħmlu l-ewwel sentejn imwaħħla sakemm jiġi deċiż jekk il-valur huwiex fuq il-Lm5,000 jew taħt il-Lm5,000 u mbagħad jiġi nominat perit u noqogħdu ndumu.

Mentri mill-1 t'Awissu, dawn il-kawżi ta' proprjeta' marru kollha fil-qorti ta' fuq.

Pass ieħor li għamilna kien li ssodajna ċ-ċentru ta' l- arbitraġġ.

Fuq din il-miżura wkoll żbruffaw il-vulkani, faqqgħu s- sajjetti, infetħu bwieb is-sema u għamlet xita bil-qliel, għax kulħadd kien kontriha.

Illum diġa' daħlu 300 kawża f'dan iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ u s-sabiħ tagħha huwa li l-average deciding grade huwa ta' xahrejn.

Kellna kawżi ta' inċidenti tat-traffiku ta' 'il fuq minn Lm1,500 li nqatgħu fi żmien ġimagħtejn.

Jiena nħoss li għamilna avvanzi kbar b'dawn it-tliet miżuri ta' l-ittri uffiċjali u taċ-ċentru ta' l-arbitraġġ u kuntrarjament għal dak li jingħad min-naħa l-oħra, din is-sena kellna wkoll żieda fil-kawżi ta' l-arbitraġġ volontarju, jiġifieri dawk li mhux mibgħuta bil-liġi fejn kellna 17-il każ u kuntrarjament għal dak li jingħad min-naħa l-oħra, li qed nitolbu ħafna flus għall-kawżi mandatorji, ġibt ukoll l-istatistika biex nara kemm daħħal flus iċ-ċentru fuq il-kawżi ta' l-inċidenti tat-traffiku fejn bil-liġi jridu jmorru hemm u kemm daħħal mill-kawżi volontarji.

Mill-inċidenti tat- traffiku daħħal Lm3,060 u mis-17-il kawża volontarja, li fihom kien hemm żewġ arbitraġġi internazzjonali li nqatgħu f'inqas minn xahrejn ġbarna aktar, jiġifieri Lm3,150.

L-Onor.

Anġlu Farrugia kkritikana għax għamilna dispożizzjoni li teżisti fl-Ingilterra u f'diversi pajjiżi oħra dwar iċ-ċentru tal-medjazzjoni pero' rrid ngħid li mhux veru li l-kummissjoni hija kontra tagħha.

Il- kummissjoni kulma għamlet kienet green paper u aħna qed nagħtu s-sehem tagħna għax dan hu s-sabiħ li issa pajjiżna qiegħed jieħu sehem f'dak li jsir u ma jsirx u jiddetta hu l-opinjonijiet tiegħu u mhux ħaddieħor jiddettalna l-opinjonijiet tiegħu.

Fiċ-ċentru tal-medjazzjoni waqqafna l- bord li qiegħed jiffunzjona u għamel ukoll il-kodiċi ta' etika li nittama li jiġi ppubblikat fil-jiem li ġejjin.

Qiegħed jipprepara wkoll lista tal- medjaturi u żgur li aktar 'il quddiem se jkollna ċentru tal-medjazzjoni li jagħti rimedji lill-poplu tagħna li huma orħos u jaqtgħu l-kwestjonijiet aktar malajr.

Għamilna wkoll it-tibdil fit-tariffi. llum qed nieħu pjaċir li l-ħabib tiegħi għamel l-akbar ritirata li qatt għamel fil-karriera tiegħu għax filwaqt li qabel qalilna li qed jogħlew, illum almenu ammetta li m'għolewx.

Anzi qal li ġew ridotti u qalli biex inkompli nirriduċi.

Dan juri kemm kellna raġun u kemm verament kkonvinċejnieh li qed nagħmlu xogħol tajjeb.

Irrid ngħid li l-kawżi ta' l-ispoll, tal-jattanza u tal-konvenju ma semmihom qatt fid-dibattitu, lanqas dawk il-kawżi tal-konvenji ta' dawk il- koppji li jipprovaw jixtru post u ħaddieħor, għax ikollu l-forza tal-flus, ma jkunx irid jersaq għall-kuntratt.

Dawn erġajna naqqasnihom u minflok ikkritikani għax l-ittra uffiċjali minn Lm2.50 tellajniha għal Lm5, imma ma qalx li l-kawża minn Lm250 niżlet għal Lm75.

Barra minn dan, għamilna tmien passi importanti ħafna li qed jagħtu r-riżultati għax għandek aktar nies li qegħdin jersqu biex jieħdu rimedji mill-qorti.

Jiena dejjem għidt li n-nies jinteressahom ikunu jafu meta kawża se tibda u meta se tispiċċa u mhumiex interessati li jibqgħu aktar fis-sistema li aħna l-avukati qisna drajna fiha li taf meta tidħol il-qorti imma ma tafx meta toħroġ.

Jiena lill-klijenti tiegħi kont ngħidilhom li meta jirbħu kawża qishom qed jilagħbu roulette li hemm elf numru fiha u tant hemm variables fiha li jirnexxilhom iġibuha f'dak l-elf.

Sur President, matul din is-sena kellna 905 ittra uffiċjali taħt dan it- titlu esekuttiv taħt l-ammont ta' Lm5,000.

Kellna 535 tal-kambjala, 297 ta' l-arbitraġġi u daħlu 4,123 kawża aktar fit-tliet tribunali, jiġifieri fit- tribunal għal talbiet żgħar, fil-prim'awla tal-qorti ċivili u quddiem il- qorti tal-maġistrati.

Issa ma ninsewx li fil- press conference li għamilna f'Lulju ta' din is-sena meta ħriġna l-istatistika konna għidna li kien hemm żieda fit-tliet tribunali, żieda fil-prim'awla tal-qorti ċivili ta' 20%, quddiem il-qorti tal-maġistrati kien hemm żieda ta' 8% u quddiem is- small claims tribunal kien hemm żieda ta' 9%.

Jekk dak li jkun minflok għamel kawża fuq ammont ta' Lm4,000 għamel ittra uffiċjali u ħa sentenza, ma qagħadx jaħli l-ħin joqgħod jitla' l-qorti.

Għalih l-importanti li jkollu l-flus tiegħu f'idejh.

Imma issa ħalli nqabblu mas-sena l-oħra, Sur President.

Minn Jannar sa Ottubru kellna 3,500 kawża, żieda ta' 60%.

Jiġifieri kuntrarjament għal dak li qalulna li se nżarmaw il-qorti, li se jonqos ix- xogħol u sar ħafna biki tal-kukkudrilli - issa niġi għaliha tal-backlog – kellna żieda ta' 60%.

Dan ifisser li mhux biss l-avukati għandhom 60% aktar xogħol, imma l-poplu qed jieħu rimedju f'inqas żmien billi fi żmien 15-il ġurnata jew xahrejn fil-każ ta' l-arbitraġġ jingħata s-sentenza.

X'differenza!

Dan rekord, aħseb u ara x'rekord se nilħqu meta naslu fl- aħħar tal-ħames snin!

Jiena dejjem ngħid li l-frott tax-xogħol nieħduh f'leġislatura oħra.

Dan huwa biss il-bidu!

Issa kif dejjem jiġri jista' jkun hemm min togħġbu l-ittra uffiċjali u jista' jkun hemm min jipprova jmaqdarha għax kif jgħid il-Malti, min ma jridx ibusek jgħid li fommok jinten!

Għalkemm hawn min jgħid li l-kawżi fit-tribunali tal-qorti naqsu, l-istatistika turi mod ieħor għaliex minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena kellna 4,123 kawża u s-sena l-oħra kellna 3,522, jiġifieri din is-sena kellna żieda ta' 600 kawża.

Dan juri li l-miżuri li ħadna ġabu aktar fiduċja pero' sfortunatament xi wħud mhumiex qed jirrealizzaw dan il- fatt.

Jien niddejjaq meta nisma' lil min jgħid li għandek tmur il-qorti biss jekk għandek tort.

Din il-mentalita' qed tinbidel u llum bniedem jieħu ħsieb iħallas id-djun tiegħu għax jaf li l-id tal-ġustizzja malajr se tilħqu, u dik qed tbiddel l-affarijiet.

Jiena ltqajt ma' avukat li qalli li bir- rimedju ta' l-ittri uffiċjali eżekuttivi, ħafna nies li qabel kienu jaqtgħu qalbhom li xi darba se jiġbru flushom, issa qed jiġbruhom.

Dan huwa mod effettiv, speċjalment għall-ismall and medium enterprises u għan-nies bi ftit flus f'idejhom, biex jiġbru flushom.

Għalhekk aħna ddeċidejna li nibdew minn dawk li għandhom ftit flus.

Issa se nagħti wkoll prova aktar importanti ta' l-impatt ta' dawn il-miżuri.

Fil-fatt dawn il-miżuri qegħdin jgħinu biex nagħtu aktar ħin lill-ġudikanti biex jaqgħtu l-kawżi l-antiki.

Għadna fil-bidu għax il-miżura ta' l-ittra uffiċjali esekuttiva daħlet fl-1 t'Awissu u nittama li aktar 'il quddiem tagħti aktar frott.

Pero' hawn ġew iltqajna ma' ħafna Ġeremiji li jgħidulna li qed niżbaljaw u li għandna moħħna magħluq.

Adirittura l-ħabib tiegħi, l-Onor.

Jose' Herrera, qalilna li r-riformi ma tawx frott.

Jista' jkun frott qares u jista' jkun frott ħelu pero' aħna qed naraw frott ħelu.

Pero' ħalli naraw x'ġara fil-qrati u nibdew bit-tribunal għal talbiet żgħar.

Is-sabiħ ta' dan it-tribunal huwa li għall-ewwel darba f'sitt snin in-numru tal-kawżi bdew jonqsu u ma baqgħux telgħin 'l fuq.

Fil-fatt f'Ottubru tas-sena l-oħra, kien hemm 2,291 kawża pendenti u din is-sena diġa' nżilna għal 2,172.

Infakkar ukoll li tnejn mis-sitt ġudikanti li kellna din is-sena ma tantx ħadmu għax saru ommijiet u allura għamilna minn sitt xhur sa seba' xhur naħdmu b'erba' ġudikanti.

Imma minkejja dan kollu, żdiedu wkoll is-sentenzi li ngħataw.

Filwaqt li sa Ottubru tas-sena l-oħra ngħataw 1,514-il sentenza, issa tlajna għal 1,590.

Dan jindika li tul is-sena li ġejja l-kawżi kollha li jidħlu fit-tribunal għal talbiet żgħar se jinqatgħu f'inqas minn 18-il xahar.

Dak hu l-aim tagħna u se naħdmu biex nilħquh.

Jekk nibqgħu mexjin f'din id-direzzjoni żgur li jirnexxielna.

Quddiem il-qorti tal-maġistrati, minn 1,767 kawża pendenti is-sena l-oħra, din is-sena diġa' nżilna għal 1,500 kawżi deċiżi.

Is-sena l-oħra ngħataw 560, din is-sena diġa' tlajna għal 627.

Tassew li dawn il-miżuri qed iġibu suċċess!

Fil-prim'awla tal- qorti ċivili qed naraw ukoll progress.

F'Settembru tas-sena l-oħra kien hemm 6,157 kawża, f'April ta' din is-sena kien hemm 5,081 u f'Ottubru kien hemm 4,991 kawża, jiġifieri tnaqqis ta' 20%.

L-aktar ħaġa li għamlitli kuraġġ kienet li meta tħares lejn l-analysis by age tal-kawżi, tara li filwaqt li fil-prim'awla tal-qorti ċivili f'Ottubru tas-sena l-oħra kien hemm 67% tal-kawżi li kienu ilhom pendenti tliet snin u aktar, issa niżlu għal 58%.

Għalina din hija xhieda ċara li l-miżuri li qegħdin nagħmlu mhux biss qegħdin jagħtu lin-nies rimedji ġodda imma qed ikollhom effett fuq dawk li qegħdin fil-qorti u qed jaraw li l-kawżi tagħhom qed idumu ħafna.

M'aħniex kuntenti b'60% tal-kawżi li ilhom tliet snin u aktar u għalhekk qegħdin infasslu programm ta' ħidma għas-sena li ġejja meta se ndaħħlu l-mandati, it-tribunal amministrattiv, emendi fil- proċedura kriminali u emendi fil-proċedura ċivili.

Pero' dan juri li t- tmien passi li aħna ħadna s-sena l-oħra kienu passi li bihom il-qrati tagħna bdew jagħtu rimedji ġodda u li fihom il-poplu beda jara xaqq ta' dawl.

Infakkar li dan hu settur diffiċli ħafna b'komplikazzjonijiet enormi.

Pero' l-fatt huwa li matul din is-sena kellna 1,737 persuna li ħadu r-rimedji tagħhom f'inqas minn tliet xhur, jiġifieri 30% inqas ta' nies li ħlew il-ħin tagħhom fil-qorti u li ħallsu inqas spejjeż fuq kawżi.

Kwestjonijiet ta' piki fix-xejn qegħdin jonqsu kważi kompletament u bdejna naqtgħu mill-backlog l-antik, u dan ifisser li kuntrarjament għal dak li ġie previst min-naħa l-oħra, dawn ir-riformi wasslu għas-suċċess.

Issa xtaqt nitkellem ftit fuq il-kamp kriminali li matul is-sena li ġejja se nagħmlu fih għadd ta' tibdiliet.

Mill-figuri li għandna - għax aħna ħadna ħsieb is-sena li għaddiet li ndaħħlu fl-istatistika separatament kumpilazzjonijiet li jdumu biex jiġu deċiżi - jirriżulta li din is-sena diġa' ġew deċiżi 1,931 kawża li kienu pendenti.

Din is-sena kellna żieda ta' aktar kawżi u ta' aktar kumpilazzjonijiet kriminali għax minn 1,600 tlajna għal 1,900 u s'issa ġew deċiżi 400 mill-2,095 kawża pendenti.

Dan ifisser li l-backlog żdied b'7%, filwaqt li l-kawżi ġodda żdiedu b'16%.

F'Ottubru ta' din is-sena kien għad hemm 1,140 proċess verbali pendenti li għalija hu ammont kbir.

Hemm minnhom li jridu ċertu xogħol pero' 1,140 hu ammont qawwi.

Barra minn hekk, din is-sena il-ħlasijiet ta' l-esperti tal-qorti qed jiżdiedu u minn kważi Lm300,000 li diġa' ħallasna din is-sena, sa l-aħħar ta' din is-sena huwa previst li nqarrbu viċin Lm0.5 milun u dan jitlob li nieħdu ċerti rimedji.

Matul is-sena li ġejja nittamaw li nieħdu miżuri biex jidħlu proċeduri aktar veloċi għall-kumpilazzjonijiet, sistema aħjar għall- proċessi verbali u kontroll fuq l-infiq ta' l-esperti.

Dawn l-għanijiet jintlaħqu billi l-ewwelnett ma jkunx hemm għalfejn isiru numru ta' proċessi verbali, speċjalment fil-kawżi tas-serq, it-tieni nett billi nipprovaw niġbru aktar mill-ispejjeż li joħorġu - u din is-sena għamilna emenda biex nipprovaw nagħmluha – u t-tielet nett billi ndaħħlu tariffa sabiex wieħed jitħallas fil-kumpilazzjonijiet fuq numru ta' reati serji bħalma huma tad- droga.

Xtaqt ukoll nirringrazzja lill-istaff tal-qorti li matul din is-sena ħadmu ħafna u għamlu ħafna xogħol tajjeb u jiena rikonoxxenti lejhom.

L-istess Prim Imħallef fid-diskors tiegħu rrikonoxxa dan l-impenn u x-xogħol li qed isir u nixtieq nelenka ftit affarijiet li saru.

Fost affarijiet oħra organizzajna d-dħul ta' security zone aħjar u llum il-qorti għandu atmosfera aħjar meta tidħol fih; ġew organizzati u mnaddfa l-arkivju superjuri u dak inferjuri, ġew ċentralizzati ċedoli tad-depożitu u ġew mdaħħla fil-computer numru ta' ċedoli tad-depożitu; daħlu l-multi mill- 1996 sal-lum – dan kien pass importanti ħafna sabiex in-nies li weħlu l- multi jiġu msejħa sabiex iħallsuhom – u nġabru aktar multi mis-sena li għaddiet.

Barra minn hekk, ġew distrutti numru ta' esebiti u karti antiki u tapes li kienu qed jingumbraw il-qorti.

Il-kawteli ta' l-appell qed isiru aktar malajr u l-pubbliku qiegħed jiġi mgħarraf bihom minn qabel.

Is-sistema ta' komputerizzazzjoni fil-qorti hija iżjed aġġornata.

L-awla maħruqa tal- qorti ġiet irranġata wkoll fi żmien rekord u preżentement hija okkupata mill-Maġistrat Mizzi u qiegħda taħdem.

Daħlu fis-seħħ tliet video conferencing centres, wieħed f'Għawdex u tnejn hawn Malta.

L-Onor.

Anġlu Farrugia m'għandux raġun fuq din il-ħaġa għax fil-qorti għandna video conferencing.

Naturalment sar ħafna xogħol ieħor u rrid inserraħ moħħ il- kollegi tiegħi li r-riformi li għamilna qegħdin jagħtu l-frott u s'issa għadna qed naraw il-bidu ta' l-affarijiet.

Xtaqt ukoll insemmi x-xogħol li qed isir fir-reġistru pubbliku u fir- reġistru ta' l-artijiet.

Matul din is-sena għamilna ħafna xogħol fuq l-Att tar-Reġistru Ċentrali, att li permezz tiegħu se nġibu sistema ta' reġistrazzjoni aktar effettiva, aċċess aktar immedjat u siġurta' akbar fit- titlu.

Ittieħdu passi sabiex ir-reġistru pubbliku u r-reġistru ta' l- artijiet jiġu amalgamati aktar.

Matul din is-sena kien hemm żieda ta' 25% fl-applikazzjonijiet tan-nies fir-reġistru.

Kellna wkoll tħaddim tajjeb kemm tal-land registry certification system u kif ukoll tal-condominium registry system.

Fl-iskemi tar-reġistrazzjoni tal-Kottonera, tal-Belt u tal- Furjana ġew finalizzati 607 u hemm 300 oħra biex jingħalqu.

F'din is-sena kien hemm 14% aktar dħul ta' flus f'din id-diviżjoni.

Il-passaporti issa huma online bl-Ingliż u bil-Malti u għandna quddiemna wkoll l-isfida tal- biometric passports.

Fil-fatt wieħed irid jgħid li matul dawn l-aħħar sitt snin minn 14,000 passport tlajna għal 41,000 passport ġdid.

Fit-tħaddim tal-liġi tar-reġistru ċentrali jiena niltaqa' man-nies li huma direttament involuti ħalli flimkien niddiskutu d-diversi problemi marbutin magħha.

Nittamaw li dan l-att nikkonkluduh fi żmien qasir ħalli jkun jista' jidħol fis-seħħ.

L-aħħar kliem ta' tifħir imur għall-uffiċju tan-nutar pubbliku li ġie rinnovat u upgraded.

Illum id-direttur ta' dan l-uffiċċju hija mara, in- Nutar Cora Vella u qed tagħmel ħafna xogħol tajjeb hemmhekk.

Fil-fatt ħadet ħsieb taqbad l-arkivji antiki u tirranġahom u m'għandix dubju li bid- dedikazzjoni kbira li hemm l-arkivji f'St. Christopher Street, Valletta se jkunu ferm aħjar milli kienu qabel.

F'dan il-post insibu parti kbira mill- patrimonju ta' pajjiżna li issa qiegħed f'pożizzjoni li jkun aktar preservat.

Kellna wkoll in-nomina ta' assistent arkivist f'Għawdex u huwa previst li jiżdiedu żewġ nutara pubbliċi oħra.

Nikkonkludi billi ngħid li l-poplu qed jifhem meta jisma' li fuq din in- naħa hawn gvern magħmul minn żgħażagħ ħawtiela u determinati li jridu jdaħħlu diversi riformi biex pajjiżna jimxi aħjar.

Ir-riforma fis-settur tal-ġustizzja hija waħda mill-aktar delikati u diffiċli.

Meta ltqajt ma' diversi nies fis-soċjeta' ċivili li m'humiex avukati u imħallfin matul id- diskussjonijiet li kelli fuq il-white paper, l-ewwel kelma li qaluli kienet "grazzi" talli qed niddiskuti magħhom.

Dawn urewni l-viżjoni tagħhom tal- ġustizzja għax fl-aħħar mill-aħħar l-konsumaturi huma n-nies li jiġu l- qorti biex jieħdu servizz.

Għalhekk inħoss li dak il-proċess li bdejna b'dik il-white paper "Lejn Ġustizzja Aħjar u Eħfef", kien proċess importanti ħafna għax b'hekk ikkonfermajna li kuntrarjament għal dak li qed tgħid l-oppożizzjoni, it-tmien miżuri li għamilna ġabu l-approvazzjoni tal- poplu.

Hawnhekk niġu kkritikati li aħna partit antikwat u maqtugħ mill-poplu.

Jiena nsostni li aħna qegħdin mal-poplu li jappoġja u jsostni dawn l- affarijiet li qed nagħmlu u fil-fatt hija l-oppożizzjoni li hija maqtugħa mill-poplu.

Diversi drabi jiġu nies fuqi li ma nkunx nafhom u jgħiduli prosit tax-xogħol li qed isir fil-qorti tal-familja u fil-qorti in ġenerali għax ikunu missewhom huma personalment.

Veru li għad għandna kawżi l- qorti fuq il-kambjali li bdew qabel għamilna dawn l-emendi u li ilhom pendenti għal erba' jew ħames snin.

Pero' jekk nibqgħu mexjin f'din it- triq, jiena ċert li se nagħtu frott tajjeb u forsi wieħed jittama li fl- aħħar tas-sena l-Onor.

Jose' Herrera jikteb artiklu fuq riformi li taw frott ġewwa l-qorti.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Mario de Marco): Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fost id-diversi sfidi li kellu din is-sena il-ministeru tal-ġustizzja u intern, bla dubju ta' xejn l-akbar waħda fosthom hija ta' l-immigrazzjoni irregolari.

Din il-problema ħolqotilna kriżi li qajmet reazzjonijiet fil-pubbliku in parti msejsa fuq ir-raġuni iżda ħafna drabi fuq l-emozzjoni biss, bil-konsegwenza li fost it-taħwid u l-konfużjoni ta' l-ideat u l-emozzjonijiet bla raġuni, il-gvern kellu x- xogħol ftit diffiċli imma responsabbli li jżomm mal-politika tiegħu tat- triq tan-nofs.

X'inhi din il-politika tat-triq tan-nofs?

Forsi mhux dejjem għoġbot lil kulħadd, imma, fl-opinjoni tiegħi, hija l-aktar triq għaqlija.

Din il-politika titlob li nipproteġu lil dawk li ħaqqhom protezzjoni imma nżommu iebes ma' min ma ħaqqux.

Jiena ħassejt li kelli nibda d-diskors tiegħi fuq din il-problema għax hija problema li wżat l-aktar ħliet u riżorsi kemm tal-pulizija kif ukoll tal-ministeru tiegħi.

Fil-fatt din il- problema qed niġġieldulha fuq fronti differenti u kif dejjem għidt, m'hemmx soluzzjoni waħda u s-soluzzjonijiet li hemm mhumiex faċli.

Ħafna nies iwaqqfuni fit-triq u jistaqsuni jekk nibagħtux lura lejn pajjiżhom immigranti irregolari.

Ħsibna li konna għalaqna l-kotba għal din is-sena iżda llum reġgħu daħlu kważi 200 ruħ li kienu stranded kompletament fil-baħar mitlufin bil-magni tad-dgħajsa weqfin.

Ir-risposta hija li minkejja d-diffikultajiet kbar, il-pulizija tibgħat lura kull sena mijiet ta' immigranti.

Fil-fatt bejn Jannar u Ottubru ta' din is-sena ntbagħtu lura 718 immigrant illegali.

Li kieku l-immigranti kollha li daħlu Malta illegalment bid-dgħajjes mill-2002 sal-lum għadhom hawn, kieku f'pajjiżna hawn 'il fuq minn 5,200 immigrant imma nafu li kulma hemm fiċ- ċentru ta' detenzjoni huma 1,400 u 1,000 ieħor immigrant fiċ-ċentri miftuħa u forsi hawn xi 400 oħra li sabu akkomodazzjoni privata huma stess.

Dan hu dovut għall-fatt li l-pulizija b'diffikultajiet kbar, l-aktar biex takkwista wkoll id-dokument ta' l-ivvjaġġar, tibgħat lura mijiet ta' immigranti kull sena u dan juri kemm kellu raġun il-gvern meta bagħat lura ċ-ċittadini Eritrej fl-2002 li ma kellhomx dritt jibqgħu Malta.

Illum l-Onor.

Gulia jisħaq fuq ir-rinpatriju awtomatiku.

Dak iż-żmien kien talab inkjesta u sieħbu, l-Onor.

Anġlu Farrugia kien mar jugżana fil-laqgħa ta' l-OSCE li l-Gvern Malti bagħat lura n-nies lejn l-Eritrea.

Probabbli issa meta jerġa' jmur jgħidilhom li l-interess nazzjonali jirbaħ fuq id- drittijiet ta' l-individwu!

Dan qed ngħidu mhux biex inqajjem kontroversja għaliex kif qal l-Onor.

Gulia, ħdimna flimkien u qed inkomplu naħdmu flimkien fuq il-problema ta' l-immigrazzjoni irregolari.

Dan ma jfissirx li ma nistgħux nikkritikaw lil xulxin, kif qed nagħmel jiena u kif għamel hu, imma flimkien qegħdin nipprovaw naqblu fuq politika nazzjonali flimkien mal-NGOs.

Dan mhuwiex faċli li jsir imma għallinqas il-gvern u l- oppożizzjoni jaqblu fuq il-politika ta' detenzjoni u jaqblu fuq is-servizz ta' detenzjoni taħt kmand wieħed.

Qed ngħidu dan biex niftakru minn fejn tlaqna u kemm kienet iebsa t-triq sabiex wasalna s'hawn.

Irrid ngħid ukoll li kif wiegħed f'Jannar li għadda, il-gvern żamm kelmtu li joħloq ċentri ġodda ta' detenzjoni ġewwa Ħal Safi u nirringrazzja lill- Onor. Tony Abela u l-Onor.

Ninu Zammit dwar dan.

Iċ-ċentru l-ġdid ta' detenzjoni f'Ħal Safi dalwaqt se jkun lest filwaqt li kien hemm żewġ sheds kbar li wieħed minnhom diġa' qed jintuża.

Dawn kienu sheds ġodda fjamanti ta' l-armata li issa qed jintużaw biex jospitaw l-immigranti irregolari u diġa' hemm 220 f'wieħed minnhom u nhar it-Tnejn se jiftaħ it-tieni wieħed b'220 oħra u b'hekk bi tliet strutturi li qed jiffunzjonaw, f'sena waħda nkunu ħloqna strutturi li jakkomodaw 700 ruħ.

Naħseb li dan juri l-impenn li kellna fuq fronti differenti dwar din il-problema, iżda ma waqafniex hawn.

Ħadna l-każ tagħna wkoll barra minn Malta.

Ma kienx kompitu faċli li wieħed jipperswadi pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea li għandhom problema huma wkoll bl-urġenza tal-problema tagħna.

Lanqas ma kien hemm xi dritt awtomatiku għall-għajnuna għax aħna għandna problema.

Fil-fatt din is-sena jiena attendejt seba' kunsilli tal-ministri tal- ġustizzja u l-intern ta' l-Unjoni Ewropea fejn dejjem qajjimt il-kwestjoni ta' l-immigrazzjoni illegali u kien bis-saħħa ta' din il-pressjoni u l- kuntatti li għamilna f'dawn il-laqgħat li ġbidna l-attenzjoni ta' l-Ewropa għal din il-problema u għal possibilita' ta' xi soluzzjonijiet tagħha.

Iżda min ikkritika lili u lill-Ministru Frendo li kulma konna qed nagħmlu kien li konna qed ninħlew f'korrispondenza, naħseb li issa jiddispjaċieh li qal dan il-kliem.

L-Onor.

Gulia kien qal biex jinbixni:

"They seem to be competing against each other on who manages to send the most letters to the EU but nothing concrete is coming out of this strategy.".

Kien bis-saħħa ta' l-ittra li jiena ktibt lill-Kummissarju Frattini u li ħaddieħor qal li ma tfisser xejn li l-Kummissjoni Ewropea għall-ewwel darba fl-istorja ta' l-Unjoni ddeċiedet li twaqqaf fond speċjali, fond ta' emergenza miftuħ biss għall-pajjiżi milquta mill-problema tal-klandestini.

L-argument tiegħi kien li bħalma jeżisti fond ta' solidarjeta' għad- diżastri naturali bħal terremoti, għargħar u nirien, hekk ukoll għandu jkun hemm fond speċjali għall-emerġenzi ta' influss ta' klandestini li ma jkunx miftuħ għal kulħadd iżda biss għal dawk il-pajjiżi bħal Malta li jkunu milquta b'din il-problema.

Ix-xahar li għadda l-Kummissarju Frattini ħabbar li kien se jwaqqaf fond ta' Euro 20 miljun, jiġifieri hemm Lm7.5 miljuni għas-sena d-dieħla għal dan l-iskop u tieħu gost taqra dan il-kliem ta' l- aġenzija ta' l-aħbarijiet Agence Europe:

"The European Commission, taking up the proposal of the Maltese Government, has proposed the creation of an emergency fund of euro 20 million.".

Dan qed ngħidu biex nuri li dak li qal l-Onor.

Gulia li this letter- sending business is clearly not working kien kliem fil-vojt.

Il-Malti jgħid li l-bosk b'ħatabtu jinħaraq!

Malta se tibbenifika minn dawn il-fondi u l- ministeru ta' l-Intern applika għal valur ta' xi euro 3 miljun, uħud minnhom għalina u oħrajn bi proġetti sħab ma' pajjiżi oħrajn, għax hemm ċerti proġetti li trid tapplika bilfors bi sħab ma' pajjiż ieħor, kemm mill- fond tar-refuġjati kif ukoll mir-return fund, il-fund tar-rinpatriju.

Dan kollu juri kemm kien għaqli l-pass tal-poplu Malti, sostnut u inspirat mill- partit Nazzjonalista, li nidħlu fl-Unjoni Ewropea, għax li kieku aħna bqajna barra, il-klandestini kienu jiġu xorta waħda u kien ikollna kompletament nfendu għal rasna.

Ħdimna wkoll fuq ir-resettlement u mal-Gvern Olandiż għamilna l-ewwel ftehim sabiex l-Olanda, li hija pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea, tieħu għall- ewwel darba refuġjati minn pajjiż ieħor membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Għandi wkoll il-pjaċir inħabbar li żewġ pajjiżi oħra, wieħed minnhom fl- Unjoni Ewropea u l-ieħor barra mill-Unjoni aċċettaw ukoll li jieħdu refuġjati li qegħdin f'Malta.

Sur President, konna ġenerużi ma' min ħaqqu l-protezzjoni.

Għal dawk il- barranin li jiġu hawn jumejn u jitilqu u kulma jinteressahom hu li jikkritikawna flok jgħinuna, ta' min jgħid li Malta tagħti protezzjoni lil aktar minn 53% ta' dawk li japplikaw.

Fl-ewwel għaxar xhur ta' din is-sena, ġie pproċessat 1,000 każ ta' status ta' refuġjat ta' persuni minn 35 nazzjonalita' differenti.

Żidna ħames uffiċjali gradwati mal-kummissarju tar-refuġjati sabiex nipproċessaw l-applikazzjonijiet b'aktar ħeffa u bl- emendi li għamilna, se jkun hemm erba' bordijiet ta' l-appell u l- possibilita' li jkun hemm aktar minn kummissarju wieħed tar-refuġjati.

Għal min jaħseb li l-kummissarju tar-refuġjati huwa liberali ż-żejjed, ta' min jgħid li minn Jannar ta' l-2002 ġew rikonoxxuti bħala refuġjati proprji 155 biss għaliex l-1,400 l-oħra huma każijiet ta' protezzjoni temporanja.

Pero' ġew rifjutati wkoll 1,126 każ.

Għalhekk bqajna ebsin ma' min ma ħaqqux dik il-protezzjoni, ħarraxna l-liġi tar-refuġjati kontra dawk li l-applikazzjoni tagħhom hija manifestament infondata u żammejna mal- politika ta' detenzjoni għal min jidħol Malta illegalment.

Intenni dak li diġa' għidt f'dan il-parlament li din il-politika ta' detenzjoni se niddefenduha quddiem kulħadd u niġġieldu kull tentattiv li jsir kontra tagħha għaliex jekk l-Awstralja li hija kontinent għandha politika ta' detenzjoni, kemm iktar u iktar wieħed mill-iżgħar pajjiżi bħal Malta għandu jkollu din il-politika!

Għalhekk is-sorpriża hija akbar meta l-oppożizzjoni tgħajjar lill-gvern li mhux qed ikun sod biżżejjed fl-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Gulia jħobb juża l-kelma assertive, imbagħad meta fil- Parlament Ewropew tressqet il-proposta opposta minn divesi pajjiżi sabiex il-perjodu massimu ta' detenzjoni jkun dak ta' sitt xhur, il-membri parlamentari Laburisti fl-Ewropa ma vvotawx kontra tagħha.

Hawn Malta joqogħdu jitkażaw li xi ħadd fl-Ewropa qed jipproponi li l-perjodu massimu ta' detenzjoni jkun ta' sitt xhur, imbagħad meta kien hemm il-votazzjoni fil-Parlament Ewropew il-membri parlamentari Ewropej Nazzjonalisti vvotaw kontra u l-membri parlamentari Laburisti astjenew!

Jiġifieri għalihom ma tagħmilx differenza jekk ikunx hemm il-perjodu massimu ta' sitt xhur jew le, inkluż l-membru parlamentari Ewropew Joseph Muscat li xi kultant jattakkana li mhux qegħdin infittxu t-toroq kollha u mhux qed nipprovaw insibu soluzzjoni għal din il-problema u mbagħad meta hawnhekk kellna theddida għall-politika tad-detenzjoni tagħna minflok ivvota kontra, astjena!

Ipprefera li joqgħod għad-direttiva tal-grupp parlamentari Ewropew Soċjalista milli jiddefendi l-interessi ta' pajjiżna.

Dak li ħadna bit-tliet membri parlamentari Ewropej Laburisti!

Sur President, l-aħjar parti tad-diskors tal-kap ta' l-oppożizzjoni kien meta tkellem fuq il-ġlieda kontra r-razziżmu.

Pero' mbagħad f'daqqa waħda fit-tieni parti beda jattakka lill-gvern li fuq l-immigrazzjoni irregolari konna inkompetenti u fjakki meta mbagħad in-nies tagħhom fl-Ewropa ma vvotawx kontra proposta li tipprova tnaqqas il-politika ta' detenzjoni tagħna.

Minflok ikkritikana wkoll għaliex waqqafna s-servizz tad- detenzjoni bi kmand wieħed.

Mela min-naħa kellna lill-Onor.

Gavin Gulia li qalilna li bis-saħħa tal-konferenza nazzjonali tagħhom issa għandna s- servizz ta' detenzjoni li qed iħalli l-frott u min-naħa l-oħra kellna l-kap ta' l-oppożizzjoni li fid-diskors tiegħu qalilna li bħala gvern inkompetenti qegħdin nittitubaw dwar din il-ħaġa!

Huwa veru każ fejn l-id il-leminija ma tafx x'qed tagħmel l-id ix-xellugija fil-partit Laburista!

Imma niġi issa għall-qasam tal-pulizija u l-ġlieda kontra l-kriminalita'.

Nibda biex ngħid li din is-sena l-korp tal-pulizija kiseb suċċessi notevoli f'żewġ oqsma partikolari, fis-CID u kif ukoll fil-ġlieda kontra d- droga.

Per eżempju, fil-qasam tas-CID ġew solvuti tliet każijiet ta' omiċidju, tnejn minnhom li saru 20 sena ilu, fl-1986, u ieħor li seħħ f'Għawdex sena u nofs ilu, jiġifieri l-qtil ta' l-Avukat Michael Grech li ġustament kien qajjem ċertu ferment u għajta sabiex jiġi solvut il-każ.

Dan juri wkoll kemm il-pulizija, kuntrarjament għal dak li jaħsbu xi wħud, ma jħallu l-ebda każ jorqod, l-aktar meta jkunu reati serji ta' omiċidji u li jkunu għaddew bosta snin fuqhom.

Jiena naħseb li l-Onor.

Gulia għamel żball meta qal li fil-qasam tad-droga rridu nattakkaw id-demand.

L-ewwelnett id-demand ma tiġix attakkata minn dan il-ministeru, imma tiġi attakkata mis-supply.

Ir-raġunijiet għalfejn in-nies jieħdu d-droga ma jaqgħux taħt il-kompetenza tal-ministeru tiegħi u għalkemm il-gvern jagħmel ħafna xogħol u jipprovdi ħafna servizzi ta' prevenzjoni u ta' kura, insibu nies li xorta waħda jagħżlu li jieħdu d- droga.

Il-pulizija tipprova kemm jista' jkun tattakka s-supply tad-droga u fil-fatt din is-sena kellha qabdiet rekord ta' eroina, kokaina u ta' pilloli ecstasy.

Per eżempju, din is-sena nqabdu 15-il kilo u nofs eroina, 6 kilos u nofs kokaina, 17,600 pillola ta' l-ecstasy u 23 kilos cannabis.

Sur President, jien m'iniex se noqgħod nagħmel kif għamel hu u nqabbel is- sitwazzjoni ma' l-1998 u noqgħod ngħid li fl-1998 qabdu nofs kilo eroina, 150 pilloli ecstasy u 300 gramma kokaina!

Jiġifieri altru milli kien l- annus horribilis tal-pulizija!

Fl-ewwel għaxar xhur ta' din is-sena l- iskwadra ta' kontra d-droga rnexxielha tagħmel 510 raids fuq reati ta' droga, ġew arrestati 'l fuq minn 700 persuna u ttellgħu l-qorti 100 persuna fuq traffikar ta' droga u 300 ruħ fuq pussess ta' droga.

L-iskwadra ta' l-economic crime qabdet 36,000 oġġett ta' marka falza u żewġ containers bi 15-il miljun sigarett b'kuntrabandu.

Id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea ġab miegħu xogħol ġdid, fosthom li l-pulizija Maltija issa għandha uffiċjal permanenti fil-europol, ħaġa importanti ħafna għaliex b'hekk ikollna aċċess għall-informazzjoni fuq bażi Ewropea fuq kriminalita' organizzata.

Twaqqaf l-uffiċċju li se jikkordina d-dħul ta' Malta fix-Schengen, il-unit kontra t-terroriżmu u s-cyber crime unit.

Filwaqt li kien qiegħed isir dan kollu, il-pulizija kellha impenji ebsin u għadha għaddejja b'dawn l-impenji biex tassigura s-sigurta' għal 53 kap ta' stat u gvern tal-Commonwealth li ġejjin għall-aħħar ta' dan ix-xahar u li huwa avveniment li qatt ma kellna bħalu f'Malta.

Irrid nieħu din l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-membri kollha tal-korp tal-pulizija, mill-iżgħar grad sal-kummissarju għall-ħidma ma taqta' xejn li saret din is-sena.

Għalhekk nistagħġeb li għal darb'oħra l-Onor.

Gulia reġa' qalilna li l-korp huwa demoralizzat, bla ħeġġa u bla motivazzjoni.

Din kull sena jgħidha u hawnhekk għandi artiklu ta' erba' snin ilu bit-titlu "Jiddemoralizzaw lill-pulizija.".

U tant kienu demoralizzati li vvotawlna biex nerġgħu nitilgħu fil-gvern wara dak l- artiklu li kiteb l-Onor.

Gulia!

Sur President, mindu l-Onor.

Gulia nħatar shadow minister tiegħi, dejjem isemmi l-istess diska, cioe' li l-pulizija jinsabu demoralizzati.

U mbagħad meta pprova jsostniha waħħal fil-karozzi taċ-CHOGM!

Il-korp kien demoralizzat f'dawk is-sentejn li għamlu huma fil-gvern meta qalu li se jżidu l-pagi tal-pulizija u mbagħad naqqsuhomlhom!

Fl-1998 kuntistabbli li qed nippreżumi kien kollu ħeġġa u mingħajr demoralizzazzjoni, kien idaħħal Lm3,900 bħala basic salary u llum bil-ftehim kollettiv ġdid qiegħed idaħħal Lm5,225, żieda ta' 34%!

Spettur meta ma kienx demoralizzat kien jaqla' Lm5,455 u llum li huwa demoralizzat jaqla' Lm7,560, żieda ta' 38%!

U l- gvern, bil-ftehim li għamel mal-unions, huwa kommess li wara ħames snin iżid is-salarju ta' kuntistabbli minn Lm5,225 għal Lm6,024.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-basic salary ta' kuntistabbli u m'aħniex insemmu l- overtime u l-allowances.

Fl-1998 il-pulizija kienu jirċievu Lm1.7 miljun f'allowances u llum jirċievu Lm1.9 miljun, li tiġi Lm1,200 ras għal ras.

Sur President, l-Onor.

Gulia qal li l-pulizija tant huma demoralizzati li qed jitilqu mill-korp.

Issa ħafna jitilqu għaliex jagħlqu 25 sena servizz u jiena ngħid li huwa tajjeb li jagħmlu hekk għaliex l-ewwelnett jekk kulħadd jibqa' sa 60 sena nispiċċaw b'korp tal-pulizija li nofsu jkollu 60 sena u t-tieni nett għaliex dawn kulma qegħdin jagħmlu meta jitilqu wara 25 sena huwa li jutilizzaw dritt li tahom il-partit Nazzjonalista fil-gvern u li meta kienu fil-gvern huma, mhux din id-darba imma ta' qabilha, dawn kienu ġabuha ma tfisser xejn din il-pensjoni, għaliex id-dritt li kuntistabbli jew surġent jew uffiċjal tal-pulizija jirtira bil-pensjoni taż- żewġ terzi u jaħdem xorta waħda ggarantixxih biss il-partit Nazzjonalista meta tela' fil-gvern fl-1987.

Jiġifieri meta l-pulizija jitilqu wara 25 sena servizz ma jitilqux minħabba sfiduċja fil-korp tal-pulizija imma biex jutilizzaw - u issa naraw x'jutilizzaw - dritt li tahom il-gvern Nazzjonalista li jirtiraw bil-pensjoni.

Dan ifisser li min daħal pulizija ta' 18-il sena, ta' 43 sena jista' jirtira, jieħu żewġ terzi tal-paga ta' dakinhar u jista' jaħdem.

Allura min, per eżempju, bħala kuntistabbli daħal qabel l-1979 u għamel 25 sena servizz, dak għandu dritt li jekk jirtira jieħu Lm 10,700 gratuity u pensjoni ta' Lm214 fix-xahar u jista' jaħdem.

Min daħal wara l-1979, ma jiħux is-somma u jieħu Lm285 fix-xahar u jaħdem, mentri gvern Laburista kien ġab il-pensjoni fix-xejn għaliex min kien imur taħdem, kienu jnaqqsulu mill-pensjoni dak li kien qed jaqla' mix-xogħol il- ġdid tiegħu.

Jiġifieri jekk il-paga tiegħek tkun daqs il-pensjoni, kważi ma kont tieħu xejn, anzi biex inkun preċiż, kienu jagħtuk 50c fix-xahar!

Barra minn hekk, li pulizija jieħu l-pensjoni jekk jirtira wara 30 sena servizz u f'ċerti każijiet għamluha li pulizija ma setax jitlaq mill-korp qabel jagħlaq il-55 sena.

Jiġifieri llum pulizija jista' jidħol ta' 18-il sena u joħroġ ta' 43 sena u fi żmienhom jekk pulizija jidħol ta' 18-il sena u jirtira ta' 55 sena, idum 37 sena biex jieħu l-pensjoni!

U allura nagħmlu ħafna għaġeb għaliex minn 1998 'l hawn, telqu medja ta' 42 pulizija kull sena u minnhom 12 biss telqu qabel ma għalqu l-25 sena servizz!

Ġieli jkun hemm każijiet fejn anke min jitlaq qabel 25 sena sena, jieħu parti mill-pensjoni.

Dan l-għaġeb kollu ta' sfiduċja fil-korp tal-pulizija mill- membri stess!

Ma ninsewx li f'sentejn ta' gvern Laburista telqu 134 membru mill-korp tal-pulizija u ma ngaġġaw lil ħadd flokhom.

Sur President, aħna investejna fil-pulizija u naħseb li kulħadd innota li din is-sena kull pulizija on the beat fil-Belt għandu radio biex bih jikkomunika ma' l-għassa.

Fil-fatt inxtraw 400 portable radio, 100 speaker microphone u l-intenzjoni tagħna hi sa l-aħħar ta' din is-sena, kull pulizija on the beat ikollu radio modern bħal dan u mhux ir-radio ta' l- għassa biss li jkun ħareġ għalih personalment.

Daħħalna mitt membru ġdid fil-korp tal-pulizija minkejja r-restrizzjonijiet fuq ir-reklutaġġ proprju għaliex il-gvern ħass li għandu jkun hemm din iż-żieda ħalli n-numru ta' pulizija qatt ma jinżel inqas minn dak li hu neċessarju għas-sigurta' f'pajjiżna.

Jiena nieħu gost ninnota li fl-1998 fil-korp tal-pulizija kien hemm 13% tal-membri tal-korp tal-pulizija li għandhom l-O-levels u llum dan tela' għal 66%, jiġifieri żieda ta' 53% fuq l-1998.

Imma niġu issa għall- crime rate, Sur President.

Jiena dejjem ngħidha li hawn Malta għandna l-istatistika u nirreġistraw kollox.

Per eżempju, ċerti pajjiżi ma jirreġistawx serq taħt l-Lm20 mentri hawn Malta anke jekk jisirqu Lm1, aħna nirreġistawha fl-istatistika tagħna, kemm jekk hi serqa żgħira kif ukoll jekk tkun serqa kbira.

Meta wieħed isemmi li r-reati reġistrati żdiedu, irridu noqogħdu attenti u naraw xi żdied għaliex fil-lista tar-reati jitniżżel kollox, anke r-reati ta' frodi.

Jiġifieri jekk xi ħadd joħroġ cheque u ma jissarrafx, dak huwa reat.

Imma l-pulizija x'kontroll jista' jkollha ħlief li ttellagħhom wara li jinqabdu fuq ħruġ ta' cheques li ma jkunx hemm flus fil-bank għalihom?

Per eżempju, jiena ma neħodhiex bi kbira li jkun hemm żieda fl-immigration offences għaliex jekk aħna qed ikollna aktar immigranti irregolari, bilfors ikollna ċerti reati ta' immigrazzjoni!

Allura b'daqshekk ngħidu li splodiet il-crime rate u li pajjiżna m'għadux post safe u għandna kriżi enormi?!

Irridu noqogħdu attenti għar-rati ta' serq vjolenti u reati vjolenti oħrajn, u hawnhekk f'ċerti affarijiet naqsu u f'oħrajn is-serq żdied.

Per eżempju, komparat mas-sena li għaddiet, sa l-aħħar ta' Ottubru naqsu anke l-hold-ups, il-pickpocketing, is-snatch and grab u s-serq tal-karozzi, pero' żdied is-serq mill-karozzi, mill-fabbriki u mill-ħwienet.

Għal dak li jirrigwarda serq ta' karozzi kellna addirittura tnaqqis u minn 1200 fl- 1998 naqas għal 555 sa l-aħħar ta' Ottubru ta' din is-sena, meta fl-istess perjodu l-karozzi żdiedu b'40,000.

Huwa veru li kien hemm żieda fl-ammont totali ta' reati reġistrati pero' xorta huwa inqas miż-żieda li kien hemm fiż-żmien il-gvern Laburista, għaliex anke bejn l-1996 u l-1997, kien hemm żieda ta' 5%, mentri din is-sena ż-żieda kienet ta' 3%.

Imbagħad jekk tara ċ-ċifri ta' Awissu 1997 bis-sistema l-ġdida ma' Awissu 1998, issib li kellna żieda ta' 13% fir-reati li ġew kommessi.

Pero' meta wieħed janalizzahom isib li 40% tas-serq kollu huwa ta' ammonti ta' inqas minn Lm 50 u 12% huma reati ta' inqas minn Lm10.

Jiena nsemmi s-serq tal-mobile phones għaliex huwa oġġett li aktar faċli jintilef u jinsteraq u fil-fatt dan jirrappreżenta d-19% tas-serq kollu.

Ma rridux ninsew li fl-1998 ma kienx hawn mobile phones daqskemm hawn illum għax dak iż-żmien it-teknoloġija tagħhom kienet għadha qed tibda u ma kinitx popolari daqs il-lum.

Fil-fatt illum hawn madwar 300,000 mobile phone.

Għalkemm nipprovaw inpingu din ix-xena apokalitika, ma nsemmu xejn dwar is-suċċessi kbar li kellha l-pulizija f'oqsma importanti tal-kriminalita' li semmejt aktar qabel.

L-Oppożizzjoni reġgħet qabdet mal-karozzi tal-pulizija u jien nappellalhom biex ma jibqgħux jgħidu li l-pulizija m'għandhomx karozzi biżżejjed u min qed jagħtihom din l-informazzjoni, mhuwiex ikun eżatt għax jiena għandi ċ- ċifri hawnhekk.

Fil-korp tal-pulizija b'kollox hemm 320 vettura għal pajjiż ta' 300 kilometru kwadru, jiġifieri hawn karozza għal kull kilometru kwadru.

Fil-fatt anke għal Kemmuna għandna karozza tal-pulizija!

Issa skoprejt ukoll li l-kap ta' l-oppożizzjoni nkluda l-ispiża ta' dawn it-320 vettura ma' l-Lm4 miljuni li l-gvern qiegħed jonfoq fuq it-trasport u l- karozzi, qishom dawn il-karozzi tal-ministri!

Jiġifieri l-karozza tal- mobile squad jew il-karozza tal-pulizija tal-Ħamrun qishom il-karozzi tiegħi!

Din is-sena l-korp tal-pulizija xtara 19-il mutur ġdid, 12-il vettura kummerċjali ġdida u 5 vetturi normali li ġew issekwestrati mid-dwana.

M'iniex se noqgħod nagħmlu plejtu għax hemm 27 Ford Focus li l- kummissarju tal-pulizija fl-għaqal tiegħu ddeċieda li joħroġhom għas-summit taċ-CHOGM għax meta jiġu wżati ħafna, iktar hemm ċans li tinqalagħlhom il- ħsara.

Imbagħad wara kollox dawn mhux se jeħduhom magħhom taċ-CHOGM u r- Reġina mhux se tieħu l-Ford Focus tagħna!

Dawn il-karozzi kollha se jibqgħu hawnhekk għas-servizz tal-poplu Malti.

Dan hu l-famuż fattur tad- demoralizzazzjoni tal-korp tal-pulizija!

Sur President, issemma wkoll l-overtime.

Mhux veru li l-overtime qed jonqos għax fil-fatt is-sena li għaddiet kien hemm Lm400,000 f'overtime li kien dovut għall-elezzjoni nazzjonali tal-Parlament Ewropew.

Għal din is- sena se jkun hemm Lm130,000 kommessi għall-overtime minħabba li se jkun hemm aktar impenji tal-korp tal-pulizija għaċ-CHOGM.

L-Onor.

Gulia kkritika l-fatt li ma jkunx hawn biżżejjed pulizija matul il-lejl.

Jiena tlabt biex iġibuli ċ-ċifri tal-pulizija li kienu detailed bil-lejl il-bieraħ u l-bieraħt lura u nista' ngħid li l-bieraħt lura kien hemm l01 pulizija fl-għases biss u hawnhekk m'iniex qed ninkludi lil tal-mobile squad jew pulizija oħra li jagħmlu xi skorti.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġbokom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

TONIO BORG: L-għassa tal-Gżira biss kienet magħluqa.

Issa dan huwa pajjiż li l-iktar li għandu għases fid-dinja bħala proporzjon ...

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

TONIO BORG: Ma jfissirx li jekk tinqala' xi problema l-pulizija ma joħroġx mill-għassa u jagħlaqha sakemm imur on the beat għax aħna n-nies mhux fl-għases irriduhom.

(Interruzzjonijiet) Aħna nies on the beat irridu u mhux nies maqfulin fl-għassa.

F'Malta li hija xi 90 mil kwadru għandna 54 għassa, jiġifieri kull żewġ mili kwadri għandna għassa.

Ma tistax tippretendi li dawn ikunu miftuħa l-ħin kollu u qatt ma kienu miftuħin il-ħin kollu.

Din l-istess bħall-kwestjoni tad-detail u s- sistema ilha hekk żmien twil.

Dan huwa korp dixxiplinat u l-pulizija jmorru fejn jordnalhom l-kummissarju tal-pulizija fil-mument li jkollu bżonnhom.

L-Onor.

Gulia semma xi ħaġa ħafif ħafif fuq il-faċilita' korrettiva ta' Kordin.

Fil-ħabs ta' Kordin saru diversi xogħlijiet.

Tlesta l-forensic unit ġdid fl-isptar Monte Carmeli, sar refurbishment tal-bini tal-ħabs l- antik li qabel kienu l-uffiċini tad-diretturi, u llum sar l-uffiċċju ta' l- inmate services.

Il-gym ġie rilokat għal post aħjar u ikbar.

Ġiet installata forced air ventilation system fiċ-ċelel tal-ħabs il-qadim u minkejja li kellna żieda – mhux allarmanti – fil-popolazzjoni tal-ħabs bqajna bil-politika li dejjem ġiet sostnuta minn gvernijiet differenti u li ma ssibha mkien fil-pajjiżi ta' l-Ewropa, li kull priġunier ikollu ċella għalih.

Din kien daħħalha l-Avukat Anton Buttigieg fl-1972 meta kien daħħal anke l-faċilitajiet sanitarji u żammejniha sal-lum.

Għamilna tiġdid fil-closed circuit television fil-ħabs il-qadim u nstallajna alarm u safety nets fid-divisions.

Nieħu gost nara li żdied wkoll in-numru ta' priġunieri li qed jagħmlu xogħol ieħor għal barra l-ħabs.

Per eżempju, 46 priġunier għall-ewwel darba qed jagħmlu xogħol għal ditta privata f'Malta, qed jitħallsu 80c fis-siegħa għal dan ix-xogħol li huwa ħafna iktar mill- allowance li jkollhom is-soltu.

B'hekk in-numru ta' priġunieri li jaħdmu fil-ħabs żdied għal l65, u komparat ma' l-1998 irreġistra żieda ta' 12% għaliex minn 40% tlajna għal 52%.

Dan il-ministeru baqa' attiv ħafna fil-qasam leġislattiv.

F'Jannar ippublikajna għall-ewwel darba white paper fuq riformi ġenerali fil-qasam tal-ġustizzja, għaddejna liġi ġdida dwar l-armi u issa għandna liġi moderna li tħares l-isport, tħares lill-kolletturi ġenwini, pero' tippenalizza lil min jabbuża.

Emendajna l-liġi dwar il-kunsilli lokali li biha għamilna l-għażla tas-sindku aktar demokratika u diretta.

Tajna d- dritt lill-kandidati li jikkontestaw fejn iridu, introduċejna emendi fil- Kodiċi Kriminali sabiex indaħħlu r-reat speċifiku tat-terroriżmu, li tkun membru ta' grupp terroristiku u l-finanzjament tiegħu.

Għamilna emendi fil- Kodiċi tal-Kummerċ sabiex jitħallsu awtomatikament interessi minn imgħaxijiet minn kull entita' pubblika meta jkun hemm dewmien fil-ħlas.

Għamilna emendi fil-liġi dwar il-professjoni notarili sabiex ikunu jistgħu jiġu validati atti ta' nutara li mietu li jkollhom nuqqasijiet relattivament żgħar sabiex nipproċedu l-partijiet f'kuntratti ta' dawn it- tipi.

Għamilna emendi għal-liġi dwar il-kummissarji tal-ġustizzja sabiex persuni li ma jidhrux quddiem it-tribunali lokali ma jeħlux pieni doppja u sabiex persuna tkun tista' tibgħat rappreżentant tagħha jikkontesta jew tibgħat affidavit mingħajr il-bżonn li tidher hi personalment.

Sur President, introduċejna sistema li se tidħol fis-seħħ dalwaqt li biha jistgħu jsiru petizzjonijiet kontra multi li jingħataw inġustament jew li jkun hemm raġuni ġusta għaliex m'għandhomx jitħallsu.

L-argument tagħna huwa li jekk tista' tagħmel petizzjoni fuq omiċidju, għaliex ma tistax tagħmel petizzjoni wkoll f'każijiet ta' multi tat-traffiku?

Emendajna l- Kodiċi Kriminali biex reati li jsiru fil-ħabs iġorru magħhom l-aggravju talli saru fil-ħabs.

Għamilna liġi li tirregola l-medjazzjoni u liġi li biha emendajna l-liġi dwar ir-refuġjati kontra l-abbużi tas-sistema u favur iktar ħeffa fl-ipproċessar ta' applikazzjonijiet fil-prima stanza u fl- appell u emendi fil-liġi tat-trasferiment ta' art tal-gvern sabiex tkun tista' tinbiegħ art tal-gvern b'irkant u għamilna liġi oħra dwar il-life insurance.

Naturalment la l-Onor.

Gulia u lanqas l-Onor.

Farrugia ma semmew xejn dwar dawn l-affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Kellkom sagħtejn għad-dispożizzjoni tagħkom.

Forsi m'intomx kapaċi tqassmu x-xogħol tajjeb, aħseb u ara kemm intom kapaċi tiggvernaw!

(Interruzzjonijiet).

Fis-sena 2005 iffirmajna wkoll il-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar il-korruzzjoni u tliet konvezjonijiet tal-Kunsill ta' l-Ewropa dwar money laundering, prevenzjoni ta' terroriżmu u traffikar tal-bnedmin.

Xtaqt ngħid xi ħaġa dwar it-taqsima tal-proprjeta' tal-gvern, Sur President.

L-ewwelnett nirrispondi għall-kritika ta' l-Onor.

Farrugia fuq il-lido li kien hemm Qui-si-Sana.

Dak kien lido mogħti b'ċens lil limited liability company u l-uniku proprjeta' li kellha kien l-utile dominio ta' l-istess lido.

Din ma kenitx qed tħallas iċ-ċens, kien hemm kawża li kienet ilha għaddejja s-snin u aħna ddeċidejna li nieħdu lura ċ-ċens flok inkomplu bil- kawża, ġaladarba ma stajniex nesegwixxu t-titolu ta' kreditu fuq kumpannija li kienet falluta.

Irrid inżid li mindu sirt responsabbli mil-lands, għamilna politika li kull tender li toħroġ ta' kirja u ċens favur kumpannija bilfors irid ikun hemm il-garanzija personali tax-shareholder jew tad-direttur.

Qabel ma kienx isir hekk.

Allura meta naf l-eżitu tal- kawża x'se jkun jekk nibqa' għaddej bil-kawża fil-qorti, l-aħjar ipotesi tkun li nieħu l-utile dominio lura.

U dan nista' nagħmlu issa billi nieħu l-utile dominio flok l-arretrati li għandha tagħtini l-kumpannija li m'għandha l-ebda proprjeta' ħlief l-utile dominio.

Issa dan il-lido qed jitwaqqa' u mhux se jinbena ieħor bħalu f'Tas-Sliema.

B'daqshekk għamilna xi skandlu għax dan huwa Nazzjonalist?

L-ewwelnett għamilna l-istess ħaġa ma' kumpanniji ta' nies Laburisti.

Anzi hija prattiċita' li flok iddum għaddej bil-kawża fil-qorti u fl-aħħar tal-kawża se tieħu l-istess ħaġa, dak li tista' tieħu tieħdu llum!

Kif qed insemmi din it-taqsima tal-proprjeta' tal-gvern nixtieq nieħu din l-opportunita' biex nirringrazzja lill-ħaddiema kollha ta' din it-taqsima għax kemm huma, kemm tal-lands u kif ukoll tal-joint office qed jagħmlu ħafna xogħol minkejja li għandhom riżorsi limitati.

Id-dħul totali għall- gvern din is-sena żidnieh b'Lm1 miljun minn bejgħ u kirjiet u dan meta fadal xahrejn oħra biex tispiċċa s-sena.

Per eżempju, il-bejgħ tal- proprjeta' żdied minn Lm1.5 miljun għal Lm3 miljun u jiena konvint li sa l- aħħar tas-sena li dan il-bejgħ tal-proprjeta' jitla' għal Lm4 miljun għaliex diġa' hemm il-kuntratti lesti.

Fil-qasam tal-kumpens naf li hemm problema kbira għaliex għal snin twal kienet tittieħed il-proprjeta' u ma jitwarrbux il-flus skond il-valur tal-proprjeta' li tittieħed.

Imbagħad fl- 1993 kienet daħlet prattika amministrattiva li kulmin jitlob proprjeta' għall-expropriation, dak id-dipartiment jagħti lil-lands is-somma ta' flus li l-lands jidhirlu li għandha titħallas u jitpoġġew apparti f'below the line account għas-sidien ta' dik il-proprjeta'.

Fl-2003 għamilna emenda sabiex malli toħroġ id-Dikjarazzjoni tal-President il-kumpens irid jiġi depożitat f'kont bankarju, jiġifieri meta s-sid jirċievi d-Dikjarazzjoni tal-President dwar l-esproprjazzjoni jkun jaf ukoll kemm, skond il-gvern, ħaqqu jieħu flus u dawk il-flus jiġu depożitati f'kont bankarju.

Is-sid jista' jirtirahom u waqt li jirtirahom jista' jikkontesta l-ammont jekk jidhirlu li għandu jieħu iktar.

Fl-1998 il-kumpens għal art esproprjata kien ta' ftit inqas minn Lm1 miljun mentri din is-sena diġa' tqassam kumpens ta' Lm6 miljun, sitt darbiet aktar minn seba' snin ilu.

U dan kien dovut għal din is-sistema ġdida li biha l-gvern mar ukoll minn fuq għaliex malli l-flus jitpoġġew fil-kont bankarju u awtomatikament issir r-reġistrazzjoni fil-land registry, il-gvern isir is- sid ta' dik id-dar.

Dan wassal sabiex id-dħul totali mil-lands u l-joint office irdoppjajnieh minn Lm6.5 miljun fl-1998 għal Lm12.7 miljun u biħsiebna nressqu emendi sabiex anke l-kriterji ta' kif tiġi stabbilita art bħala fabbrikabbli jew m'hijiex għal skop ta' espropjazzjoni tiġi aġġornata għaż-żmenijiet tal-lum.

Dan biex ma nsemmix ukoll is-sehem li ta l- landsgħal diversi proġetti tal-gvern li jkun fihom kuntratti komplikati ħafna u l-ewwel draft dejjem jippreparah il-lands.

Niġi issa għall-qasam tal-ġustizzja u hawn gvern Nazzjonalista jiftaħar li r-riformi importanti fil-qasam tal-ġustizzja dejjem varahom hu.

Fi żmien gvern Laburista, l-unika riforma li saret kienet fl-1981 meta liċ-ċittadin għamilhielu aktar diffiċli biex ifittex lill-gvern fil-qorti.

Il-politika tal-partit Laburista fil-qasam tal-ġustizzja hija li jgħid le għal kollox, le għall-appell ta' l-avukat ġenerali meta l-piena għal reati serji tkun baxxa, le għall-proċedura ħafifa sabiex il-kreditur jieħu sentenza malajr meta l-kreditu tiegħu mhux kontestat mid-debitur, le għall-introduzzjoni ta' l-ittra uffiċjali f'każijiet ta' krediti mhux kontestati, le għat- trasferiment liċ-ċentru ta' l-arbitraġġ ta' kawżi mhux serji bħall- kolliżjonjiet tat-traffiku, le għall-emenda li biha l-kambjala saret titolu eżekuttiv fejn il-kreditur ma jkollux għalfejn imur il-qorti biex jieħu dak li ħaqqu meta l-kreditu hu msejjes fuq il-kambjala u le għall- medjazzjoni fil-qorti tal-familja sabiex il-proċess ta' separazzjoni tal-konjuġi jsir b'mod aktar uman.

Nyet, nyet, nyet għal kollox, kif kien iħobb jgħid Nikita Khrushchev.

Issa l-faqar fl-argumenti ta' l-oppożizzjoni narawhom fir-riżultati.

Irrid infakkar li l-bidla ta' l-ittra uffiċjali ġiet fis-seħħ fl-1 ta' Awissu ta' din is-sena.

Fi tliet xhur daħlu 900 ittra uffiċjali bis-sistema l-ġdida, li 800 minnhom ma kinux kontestati.

Dan ifisser li ffrankajna 800 kawża fejn 800 kreditur ħadu sentenza mingħajr ma għamlu kawża f'ħin iqsar u b'ħafna inqas spejjeż u d-debitur iffranka wkoll l-ispejjeż tal- qorti.

U dan għadu biss il-bidu.

Issa l-Onor.

Farrugia jgħid li allura nagħmlu l-ittra uffiċjali fuq kollox u nżarmaw il-qorti!

Issa dan jaf li din l-ittra uffiċjali mhijiex fuq kollox.

L-ewwelnett l-ammont irid ikun taħt il-Lm5,000 u t-tieni nett il-kreditu jrid ikun ċert, likwidu u dovut.

Jiġifieri jekk se tagħmel qasma ta' deċiżjoni, ma tistax tuża ittra uffiċjali.

Jekk se tfittex lil xi ħadd għal danni f'inċidenti tat-traffiku ta' aktar minn Lm5,000, ma tistax tagħmel ittra uffiċjali.

Jekk tagħmel kawża kostituzzjonali, ma tistax tagħmel ittra uffiċjali.

L-Onor.

Farrugia ma qalilniex li fl-Ewropa se jagħmlu regolament sabiex kulħadd ikun kważi obbligat li jdaħħal sistema ta' short cut f'każijiet mhux kontestati għax hawnhekk meta ngħidu ittra uffiċjali ta' każijiet mhux kontestati, il- kreditur irid jaħlef l-ittra uffiċjali, trid tiġi notifikata lid-debitur u jekk isir xi żball u d-debitur ma jiġix notifikat, għandu dritt li jagħmel rikors minn mindu jinduna sabiex iwaqqa' dik l-ittra uffiċjali.

Jiena konvint li t-800 kreditur li diġa' bbenefikaw - u għadna fil-bidu - qed ibierku din is-sistema u jiftakru f'min kien favuriha u min ivvota kontra tagħha.

Minn mindu ġiet introdotta din ir-riforma dwar il-kambjala li saret titolu esekuttiv b'sempliċi ittra uffiċjali bħalma jsir fil-kuntratti insinwati, naqqasna l-burokrazija fejn in-negozjant żgħir u medju jieħu dak li ħaqqu pero' jekk ma jkunx ħaqqu, id-debitur jista' jopponi u jmur il-qorti.

Imma jekk huwa kreditu ċar, likwidu u dovut, bħal, per eżempju, wieħed biegħ karozza u ma tħallasx, jew inkella mastrudaxxa għamel ix-xogħol u ma tħallasx, dak kulma jagħmel, jekk jaf bil-kambjala, jagħmel ittra uffiċjali wkoll, anke jekk l-ammont huwa ta' aktar minn Lm5,000.

Jekk l-ammont huwa inqas minn Lm5,000 jagħmel ittra uffiċjali, u jekk ma tiġix ikkontestata fi żmien xahar, ikollu s-sentenza.

B'hekk bil-500 ittra uffiċjali tal- kambjali ġew evitati mijiet ta' kawżi bbażati fuq il-kambjali u evitajna ħafna ħela ta' ħin u spejjeż.

Kieku kien għall-profeti foloz, li dejjem jipprevedu diżastri, kieku konna nħallu kollox kif kien!

Irrid ngħid wkoll li filwaqt fi żmien gvern Laburista, l-investiment fil- qorti u fil-bini tal-qorti kien non-eżistenti - jekk m'iniex sejjer żball fl-1998 kien ta' Lm1,700 - aħna għas-sena d-dieħla qed nivvotaw Lm0.25 miljun għall-ispiża kapitali fil-qorti.

Fil-fatt ġie stallat lift ġdid, l- entratura saret aktar secure u se nkomplu nżidu l-investiment tagħna fil- qorti.

L-istess ħaġa għat-tariffi.

Wara li għamlilna mozzjoni li t-tariffi għolew u wara li żvijja lill-kap tiegħu għaliex nhar it-Tnejn li għadda qal li t-tariffi għolew, issa qalilna li raħsu bl-emendi li għamilna fis-sajf.

Veru qal li qabel kienu għoljin wisq, imma llum ħarbitlu!

(Interuzzjonijiet) Freudian slip!

Ngħid biss li għal dawk li jirrispondu l-appell, minn Lm70 naqqasniha għal Lm30.

(Interruzzjonijiet) Raħħasna t-tariffi ta' l-għarajjes li jippreżentaw kawża sabiex iwettqu l- konvenju.

Raħħasna wkoll it-tariffi għal min jippreżenta rikors għas- subbasta ta' oġġetti mobbli, raħħasna t-tariffi tal-kawżi ta' l-ispoll, dawk il-kawżi li bi żball l-Onor.

Farrugia nesa li huma azzjonjijiet possessorji u ta' kawżi għal tibdil ta' isem.

Raħħasna t-tariffi ta' l- ittri uffiċjali u l-oppożizzjoni tibqa' tgħid: Nyet, nyet u nyet.

Ġie msaħħaħ is-servizz ta' l-informatika fil-qorti u ċ-ċifri tal-kawżi pendenti kollha ta' kull imħallef u kemm ilhom pendenti dawk il-kawżi jiġu ppubblikati fuq il-website.

Nieħu gost ninnota li b'dawn ir-riformi u bil-ħidma tagħna fil-qorti, mill- 1998 il-backlog tal-kawżi pendenti fil-qorti naqas b'29%, u fuq is-sena li għaddiet, naqas b'14%.

Fil-fatt fl-1998 kien hemm 17,820 kawża pendenti u fl-2004 kien hemm 14,700, u din is-sena ċ-ċifra niżlet għal 12,600.

Issa nispera li ma jgħidlix li dan seħħ għax għamilna l-ittra uffiċjali!

Bl- ittra uffiċjali qed nevitaw li jidħlu fil-qorti nies li m'għandhomx għalfejn jidħlu l-qorti ġaladarba l-kreditu mhux kontestat.

Minn 17,820 kawża pendenti li hija sitwazzjoni ta' diżastru li ħallielna l-ministru tal- ġustizzja ta' dak iż-żmien, illum għandna 12,600 kawża pendenti.

Jiena m'iniex kuntent b'din is-sitwazzjoni, speċjalment bir-rata ta' kawżi li ilhom pendenti għal aktar minn tliet snin.

U la jiena u lanqas is- segretarju parlamentari m'aħna kuntenti u safejn jiddependi minna - għax jiena ma nista' nisforza lill-ebda imħallef biex jaqta' kawża - se nagħmlu minn kollox biex in-nies ma jkollhomx għalfejn jidħlu l-qorti biex niżguraw li dan il-backlog jkompli jonqos.

Nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira fuq l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali fejn għas- sena d-dieħla vvotajna Lm900,000 sabiex jitwaqqaf il-unit ta' l-Unjoni Ewropea.

Sibna post fil-Belt li tajnih lill-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali proprju għal dan l-iskop.

Imma ta' min jgħid li l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali fil-kamp ċivili qed jieħu ħsieb kważi elf kawża u fil-kamp kriminali għaddew minn taħt idejn l-uffiċċju, bħal proċessi verbali u rinviji, xi 4,800 att.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-kunsilli lokali.

Il-partit Laburista li fis-sentejn li għamel fil-gvern darbtejn naqqas l-allokazzjoni tal-flus fil-budget tal-kunsill lokali issa għandu l- wiċċ tost kollu li jilmenta li aħna ma żidniex l-allokazzjoni finanzjarja lill-kunsilli lokali.

Jiena rrid infakkar lill-Kamra, kif għamel l-Onor. de Marco qabli, li fl-1997 gvern Laburista naqqas l-allokazzjoni finanzjarja minn Lm7.2 miljun għal Lm6.2 miljun, u fl-1998 - u din hija interessanti - naqqasha għal Lm5.8 miljun.

Issa ma ninsewx li fl-1998 kienu għollew b'mod astronomiku il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, għax issa qed jgħidu li peress li żdiedu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, allura jmissna żidna l-allokazzjoni finanzjarja.

(Interruzzjonijiet) Issa apparti li aħna żidna l-allokazzjoni finanzjarja b'Lm50,000 li għandha tagħmel tajjeb għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma ta' l-uffiċini tal-kunsilli lokali u jibqagħlhom xi ħaġa wkoll ...

(Interruzzjoniijet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk dak iż-żmien kienu joħorġu indipendenti, allura jmisshom ħarġu stqarrija u qalu li kienet għarukaża li gvern Laburista għolla l-kontijiet tad-dawl u l-ilma meta kien naqqsilhom l-vot minn Lm7 miljun għal Lm5 miljun.

Imma m'għamlu xejn minn dan kollu.

Issa aħna kemm ilna fil-gvern mill-1998 żidna l-allokazzjoni finanzjarja minn Lm5.8 miljun ...

Intom dejjem tgħidu li se żżidu u dejjem titilfu l-elezzjoni!

(Interruzzjoniijet) Jien m'iniex se nagħmel bħalek meta ġimgħa qabel l- elezzjoni ta' l-2003 għidtilna: Make no mistake about it, Alfred Sant se jkun Kastilja fl-2003!

Infakkar li kemm ilna fil-gvern aħna l-allokazzjoni finanzjarja żdiedet minn Lm5.8 miljun għal Lm10.2 miljun, żieda ta' 85%.

Issa huma qalu li f'dan iż-żmien kollu l-ispiża żdiedet b'40%.

Mela aħna tajnihom 45% iktar minn kemm għandhom bżonn għax inti għidtli li f'dawn is-snin l-ispiża żdiedet b'40% u aħna żidnihom b'85%.

Pero' ma ninsewx li l-kunsilli lokali m'għenihomx biss bi flus imma b'ħaddiema ta' l-IPSL li l-kunsilli lokali ma jħallsu xejn tagħhom u li lilna jqumulna Lm1.1 miljun f'pagi.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Cardona u jgħidilna li huma kienu naqqsu Lm2 miljun minħabba li bagħtu 40 ħaddiema tal-public work!

Mela kemm kienu jitħallsu dawn l-40 ħaddiema tal-public works?!

Aħna nħallsu Lm1.1 miljun għall-ħaddiema ta' l-IPSL u ħaddiema oħrajn li ġew allokati lill-kunsill lokali.

Nieħu gost ninforma lill-Kamra li anke l-kunsilli lokali Għawdxin, wara li għamlu diversi rappreżentazzjonijiet, irnexxielna nallokawlhom ħaddiema u tajnihom il-pass tal-Gozo ferry b'xejn.

Pero' apparti l-Lm10.2 miljun u l-Lm1.1 miljun tal-pagi tal-ħaddiema assenjati magħhom, il-kunsilli lokali, għax tajnihom l-ispazju, ġġeneraw bejniethom Lm2.6 miljun.

Issa huwa veru li hemm il-multi tat-traffiku u veru li minn dak l-ammont irridu nnaqqsu l-ispejjeż, imma xorta waħda meta tqis il-bye-laws, il-permessi, il-liċenzji, il-commission li jieħdu mill- ġabra tal-flus tal-gvern u anke d-daqsxejn profitt illi jagħmlu wkoll mil- local enforcement, b'kollox nikkalkolaw li hemm Lm700,000 oħra li jitqassmu bejn il-kunsilli lokali.

Sur President, kif qal tajjeb tajjeb l-Onor. de Marco, għaddejna il-kalkara tal-ġir lill-kunsill lokali tas-Sannat, il-Casino Notabile lill-kunsill lokali ta' l-Imdina, il-fortizza ta' Sant'Antnin lill-Qala, l-art għall- playing field lill-kunsill lokali tal-Munxar u boat house lill-kunsill lokali tal-Pieta'.

Tajna wkoll il-fortizza ta' Delimara - li l-partit Laburista kien taha bħala farm tal-majjali - lura lill-Heritage Malta ħalli kulħadd ikun jista' jżurha u jaraha.

Għamilna l-kodiċi ta' etika għall- kunsillieri lokali permezz ta' avviż legali maħruġ apposta u tejjibna wkoll il-kondizzjonijiet tas-segretarji eżekuttivi li kienu ltaqgħu miegħi u ma' l-Onor.

Cardona.

Dawn is-segretarji eżekuttivi ngħataw polza ta' assigurazzjoni dwar is-saħħa, twaqqaf kumitat ta' saħħa u sigurta', estendejnilhom l-qualification allowance bħal tal-ħaddiema permanenti tal- gvern, u tliet xhur qabel ma jiskadi l-kuntratt tagħhom għandhom jiġu nformati jekk ikunx se jiġġedded jew le.

Issa jekk l-Onor.

Cardona qiegħed jitlob iktar flus għax il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ irnexxielu jagħmel deficit ta' Lm300,000 u jkollu ħames sindki f'sitt snin, dik affari tiegħu.

Issa kulħadd jingħata t-talent, jużah kif irid hu, pero' mbagħad mhux jiġi jitkarrab għand il-gvern għax ikun għamel xogħlijiet iktar minn kemm għandu flus sabiex jonfoq.

Sur President, nieħu gost li issa skoprejna li l-Unjoni Ewropea hija ta' ġid għall-kunsill lokali.

Minn mindu l-oppożizzjoni rratifikat ukoll il- Kostituzzjoni Ewropea, issa donnu t-ton qiegħed jinbidel xi ftit u l-Onor.

Cardona qalilna li jmissna ngħinuhom iktar sabiex ikunu jistgħu jitteppjaw ir-riżorsi li hemm għall-kunsilli lokali fl-Unjoni Ewropea għax issa aħna membri fl-Unjoni Ewropea.

Kieku għażilna l-partnership ma konna nieħdu xejn.

(Interruzzjonijiet) Kif qal il-prim ministru nhar l-Erbgħa, xorta waħda għandna benefiċċju għall-iżvilupp sostenibbli ta' bliet storiċi, għall-proġett reġjonali dwar il-park u għar-restawr u l-immaniġġjar ta' l- istorm water.

U dwar l-e-government, bis-saħħa tal-ftehim li sar mal- kunsilli lokali, ukoll se nżidu s-servizzi tal-kunsilli lokali.

Per eżempju, fil-kamp ta' l-informatika llum f'kull kunsill lokali hemm bejn żewġ u tliet computers li dak li jkun jista' jeċċedi għalihom b'xejn u jidħol fis-servizz ta' l-internet b'xejn.

Din hija t-trasformazzjoni li aħna għamilna fil-kamp tal-kunsilli lokali u se nkomplu nsaħħuhom.

Kien hemm oqsma oħra tal-ministeru tiegħi li ma rnexxilix insemmi, b'mod partikolari, ċ-ċittadinanza u l-protezzjoni ċivili.

Dwar iċ-ċittadinanza ngħid biss li bis-saħħa ta' l-emendi li għamel il-gvern Nazzjonalista sal- lum f'ħames snin ibbenefikaw minnha 5,400 persuna li qabel kienu mċaħħda miċ-ċittadinanza Maltija u llum qed jieħdu d-dual nationality u se nkomplu nemendaw il-liġi sabiex ċittadini Maltin jew ex-ċittadini Maltin li twieldu barra minn Malta ikunu jistgħu jakkwistaw iċ-ċittadinanza Maltija.

Per eżempju, bħalissa qed jiġu f'moħħi dawk il-persuni li twieldu minn omm Maltija imma mhux minn missier Malti qabel l-1964.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li dan huwa gvern li l-ħin kollu għaddej, xi kultant ikun hemm min joħroġ siequ biex jagħtina gambetta, naqbżuha u nkomplu għaddejjin, nilqgħu l-problemi u mhux naħarbu minnhom jew noqogħdu gallarija!

Nistqarru b'mod ċar x'inhi l-politika tagħna u mhux noqogħdu nilagħbu l-logħba ta' l-ewwel tellgħuna u mbagħad ngħidulkom x'inhi l-politika tagħna!

(Agħjat) Illum għandna gvern li għax biddel dan il-pajjiż, kulħadd jistenna minnu aktar u għalhekk dmirna hu li nagħtuh aktar.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 11 imressqa mill-Onor.

Gavin Gulia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż fis-1.00pm u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Gavin Gulia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, għan-naħa tal-gvern se jiġi paired l-Onor.

Mario Galea.

THE CHAIRMAN: L-Onor Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni se jiġi paired l-Onor.

Charles Mangion.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 23 L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Dalli Helena | |Abela Joseph |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Joseph |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buontempo Stefan |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Caruana Justyne |Sant Alfred | |Chircop Karl |Vella George | |Cuschieri Joseph | |

KONTRA : 33 L-Onor.

|Abela Anthony |Frendo Michael | |Agius David |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Puli Clyde | |Dalli John |Pullicino George| |de Marco Mario |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis | |Fenech Antonio | |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 11 - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U INTERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,456,748 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Ministeru tal-Ġustizzja u Intern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 11 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 12 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,125,807 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 12 - Ġudizzjarju, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 12 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 13 - KUNSILLI LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm11,282,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 – Kunsilli Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 13 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 14 - PULIZIJA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm16,467,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Pulizija, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 14 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 15 - SERVIZZI KORRETTIVI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,782,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 – Servizzi Korrettivi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 15 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 16 - PROTEZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,418,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 – Protezzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 16 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 17 - TAQSIMA PROPRJETA' TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,295,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 – Taqsima Proprjeta' tal-Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 17 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 18 - DIVIŻJONI TA' L-ARTIJIET U REĠISTRU PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,110,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 – Diviżjoni ta' l-Artijiet u Reġistru Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 18 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT II - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U INTERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,600,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II – Ministeru tal-Ġustizzja u Intern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot II għaddiet.

Fis-1.08 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitat irrapporta li r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 u II tal- Ministeru tal-Ġustizzja u Intern ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 11 ta' Novembru 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2006

Ir-Raba' Jum

Voti tal-Ministeru għat-Turiżmu u Kultura.

Infakkar lill-Kamra li skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin għad-diskussjoni m'għandux jieħu aktar minn tliet sigħat u nofs, bil-ħin tal-mistoqsijiet ma jitteħidx, iżda bil-mistoqsijiet jidhru xorta fuq l-aġenda u kollha jingħataw tweġiba bil-miktub.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Ġimgħa, 11 ta' Novembru 2005, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-1.09 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tiegħu applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

Jista' jgħidilna għal liema fondi applikaw u anke jagħtina l-eżitu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tiegħu applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid liema dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tagħha applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

Tista' tgħidilna għal liema fondi applikaw u anke tagħtina l-eżitu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li d-dipartimenti fi ħdan il- ministeru ssottomettew ħames applikazzjonijiet għal proġetti mill-fond Ewropew għall-iżvilupp reġjonali; u cioe' ir-restawr ta' Triq ix-Xlendi, xogħlijiet fi Triq tal-Ħniena, Triq Sant'Antnin u Triq Borg Għarib, xogħlijiet ta' titjib fi skejjel ta' Għawdex, ċentru ta' taħriġ ta' l- atletika għal Għawdex, xogħlijiet ta' titjib fil-ġonna ta' Villa Rundle u triq ġdida fl-Imġarr.

Minn dawn, l-ewwel applikazzjoni ġiet approvata u t-tieni applikazzjoni ġiet approvata bħala proġett ta' riżerva.

Il-ministeru applika wkoll għal proġett mill-fond ta' koeżjoni u assistenza teknika u anke ssottometta żewġ applikazzjonijiet oħra għal proġett mill- fondi EEA/Norway.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid liema dipartimenti u enti oħra fid- dekasteru tiegħu applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għar-rigward ta' l-uffiċċju tiegħi, din is-sena l-forzi armati applikaw għal fondi mill- programm tat-transition facility għall-2005, applikazzjoni li tikkonsisti f'talba biex jiġi ko-finanzjat ix-xiri ta' sistema msejħa forward-looking - infra-red (FLIR).

Din l-applikazzjoni ma ġietx approvata mill-Kummissjoni Ewropea peress li ma taqax fil-parametri ta' dan il-fond partikolari.

Fil-każ tal-ministeru tal-finanzi, l-informazzjoni mitluba sa Settembru 2005 tinsab fit-tabella li qed titpogga fuq il-mejda tal-Kamra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tiegħu applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma saret l-ebda applikazzjoni għal fondi mill- Unjoni Ewropea matul l-2005.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid liema dipartimenti u enti fid-dekasteru tiegħu applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-ministeru rċieva s-somma ta' euro 1,909 kif ġej: €774 bħala għajnuna għal service contract u €1,135 għax-xiri ta' apparat u taħriġ ta' personnel.

Dawn il-fondi ngħataw taħt ix-Schengen transition facility u se jintużaw fi proġett imsejjaħ integration of national systems fl-ambitu tax-Schengen acquis.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15224, tista' il-Ministru tgħidilna għala m'hemm l-ebda ħsieb li jsiru fire exit stairs?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15426.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15225, tista' il-Ministru tgħidilna għala m'hemm l-ebda ħsieb li jsiru fire exit stairs?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15226, tista' il-Ministru tgħidilna għala m'hemm l-ebda ħsieb li jsiru fire exit stairs?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15227, tista' il-Ministru tgħidilna għala m'hemm l-ebda ħsieb li jsiru fire exit stairs?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

GENETICALLY MODIFIED ORGANISMS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jaġġornana dwar il-pożizzjoni tal-Gvern Malti rigward il-GMO issa li l-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea kkomunikat id- deċiżjoni tagħha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jista' l-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema GMO qed jirriferi.

ESPORTAZZJONI TAL-PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-prezz għal kull qantar patata esportata naqas din is-sena meta pparagunat ma' dak ta' snin preċedenti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li llum l-attività ta' l-esportazzjoni hi liberalizzata, it-tweġiba għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant tista' tingħata biss minn min jimporta l-patata minn Malta.

Din is-sena pero' il-prezz kien ferm ogħla meta pparagunat mal-prezz li bih inbiegħet il-patata għall-esportazzjoni fi żmien meta l-Onor.

Interpellant serva ta' ministru ta' l-agrikoltura.

TOROQ ĠODDA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista tat-toroq residenzjali li saru mill-ADT matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

LIĊENZJI U TTESTJAR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-ammont ta' arretrati dovuti lid-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar?

ONOR.

KORRIMENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni korrew fuq il- post tax-xogħol matul dawn l-aħħar snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istatistika mitluba tinġabar mid- dipartiment tas-sigurta' socjali.

IMMANIĠJAR TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tad- dokumenti u guidelines for the implementation of traffic management safety measures and temporary diversion of traffic?

ONOR.

Y-PLATE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li tħalla l-użu ta' l- ittra "Y" fuq number plate meta l-vettura tkun waħda privata u mhux għall- użu pubbliku?

ONOR.

LIFT F'APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jsir lift f'appartament tal-gvern li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, peress li f'dan l- appartament hemm persuna wheelchair-bound?

X'sar mill-applikazzjoni li qed tintbagħat separatament flimkien ma' ċertifikati oħra li juru l-bżonn ta' dan il-lift?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-awtorita' qed tikkonsidra talba mill-persuna indikata għal sussidju fuq l-istallar ta' stairlift taħt skema 7.

Ninsab informata wkoll li l-istallar ta' dan l-istairlift ġie approvat, suġġett dejjem li l-applikant jossodisfa l-kriterji finanzjarji ta' l-iskema.

F'dan ir-rigward, l-awtorita' qed tistenna li tirċievi d-dokumenti dwar l- assi ta' l-applikant biex tkun tista' tkompli tipproċessa t-talba.

COST SAVINGS FL-ENEMALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15081 u 15318 u jgħid x'miżuri konkreti ttieħdu fl-aħħar sena fuq livell amministrattiv u ta' purchasing bil-għan li jiġu indirizzati l-ineffiċjenzi u l-ħela fil-korporazzjoni Enemalta?

X'cost savings saru?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SALARY STRUCTURE FL-ENEMALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15079 u 15314 u jgħid x'inhi s- salary structure tat-top management ta' l-Enemalta, miċ-chairman 'l isfel?

Kemm qed jitħallsu l-membri tal-fuel procurement board tal-korporazzjoni, inkluż nies tekniċi barranin li jistgħu qed iservu fuqu?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

RESTAWR TA' L-AKWADOTT

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Billi qiegħed jiġi restawrat l-akwadott, jista' il-Ministru jikkonsidra li terġa' tinbena replika tal-bieb ta' Fleur-de-lys li kien distrutt fil-gwerra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fil-preżent m'hemm l-ebda pjani sabiex terga' tinbena replika tal-bieb ta' Fleur-de-lys.

PERSUNI BOARDED OUT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni ġew boarded out fl- aħħar snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

COMMUNITY CHEST FUND

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm flus tqassmu mill-community chest fund matul l-aħħar snin?

ONOR.

MINIBUSES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li filwaqt li l- minibuses il-bojod u x-chauffeur-driven cars jeħtieġ li jkunu reġistrati fuq public service garage, ma jsirx l-istess għall-minibuses il-ħomor u għat-taxis?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.