MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 611 L-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2008 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 611

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2008

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 611

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2008

WERREJ

MINUTI 399

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 399

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR (It-Tielet Qari)

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL (Third Reading) 405

MOZZJONIJIET

MOZZJONI GĦAL EMENDA TA' L-ISKEMA GĦALL-ATT DWAR IL-PORTIJIET ĦIELSA TA' MALTA 405

AĠĠORNAMENT 426

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 610 li saret fit-22 ta' Jannar, 2008 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PROĠETTI KO-FINANZJATI MILL-UE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anton Refalo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: X'inhi l-iskeda tal-pagamenti kif stipulata f'kull kuntratt li sar mill-Kummissjoni Ewropea dwar proġetti f'Għawdex ko-finanzjati mill-UE għall-perjodu ta' programmazzjoni 2004- 2006?

Kemm saru pagamenti s'issa?

X'kien l-ammont ta' kull pagament u meta sar?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 28088.

PROĠETTI KO-FINANZJATI MILL-UE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anton Refalo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 27534, jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi l-iskeda tal-pagamenti kif stipulata f'kull kuntratt li sar mill-Kummissjoni Ewropea dwar proġetti f'Għawdex ko-finanzjati mill-Unjoni Ewropea għall-perijodu ta' programmazzjoni 2004-2006 u taħt il-programm ta' pre-adeżjoni?

Kemm saru pagamenti s'issa?

X'hemm flus kommessi s'issa għan-nefqa din is-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' kuntratti li qed jiġu ko- finanzjati mill-Kummissjoni Ewropea dwar proġetti f'Għawdex għall-perjodu ta' programmazzjoni 2004-2006.

Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra wkoll estratt minn kull kuntratt li jindika l-mod kif għandhom isiru l- pagamenti.

PROĠETTI KO-FINANZJATI MILL-UE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anton Refalo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 27561, jista' l-Prim Ministru jagħtini t-tagħrif mitlub dwar proġetti ko-finanzjati mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi) Nirriferi lill-Onor.

IMPJEGATI 'L FUQ MINN 61 SENA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Kemm kellu mpjegati li għandhom 'il fuq minn 61 sena fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum?

Min huma?

X'pożizzjoni għandhom u fejn qegħdin jaħdmu?

Dawn huma mpjegati full-time jew part-time?

X'salarju jew rata jitħallsu biha u minn liema distrett elettorali ġejjin?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Minn Jannar sal-lum l-impjegati li għandhom 'il fuq minn 61 sena fil- ministeru huma kif ġej:

|Nr| Post| |Full-| | | |u | |Grad |time/|Salar|Distr| | | | |Part-|ju |ett | | | | |time | | | |1 |Kap |Uffiċ|Full-|Lm831|Żabba| | |tas-S|ċju |time |.61,5|r | | |egret|tas-S| | | | | |arjat|egret| | | | | | |arju | | | | | | |Parla| | | | | | |menta| | | | | | |ri | | | | |1 |Advis|Taqsi|Part-|Lm556|G'man| | |or |ma |time |.00,7|gia | | | |ta' | | | | | | |l-Aff| | | | | | |ariji| | | | | | |et | | | | | | |Veter| | | | | | |inarj| | | | | | |i u | | | | | | |s-Saj| | | | | | |d | | | | |1 |Secre|Uffiċ|Full-|Lm525|Żejtu| | |taria|ċju |time |.53,8|n | | |t |tas-S| | | | | |Offic|egret| | | | | |er |arju | | | | | | |Parla| | | | | | |menta| | | | | | |ri | | | |

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Ingħataw direct orders minn Jannar 2007 sal-lum mill-ministeru, dekasteru u enti tiegħu?

F'każ li fl- affermattiv, kemm ingħataw u għal liema raġuni ngħataw?

Kemm kien l-ammont u min ingħata d-direct order separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

NEFQA FUQ PETROL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Kemm kienet in-nefqa fuq petrol mill-ministeru, dekasteru u enti tiegħu, ta' l-uffiċjali biss, eskluż l-użu ġenerali, separatament minn Jannar 2007 sal-lum?

Liema uffiċjali huma ntitolati għal petrol imħallas mill-gvern fl-istess perjodu?

ONOR.

NEFQA FUQ KONSULENZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Kemm kienet in-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti, (kemm servizzi minn individwi jew kumpanniji), fil- ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix-xahar ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Jista' jagħti d-dettalji ta' min kienu l-konsulenti u kemm tħallsu kull wieħed separat?

X'tip ta' servizz taw u min approva t-tali spiża f'kull każ separat?

ONOR.

NEFQA FUQ IS-SERVIZZI TA' L-INTERNET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Kemm kienet in-nefqa fuq is- servizz ta' l-internet provdut fir-residenzi ta' l-uffiċjali tal-ministeru, dekasteru u enti tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum separatament, uffiċjal b'uffiċjal u xahar b'xahar?

Min hu l-ISP f'kull każ separatament?

ONOR.

KONTIJIET TA' MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kemm tħallsu f'kontijiet ta' mobile phones fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum separatament u xahar b'xahar?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): L-ammont f'kontijiet ta' mobile phones fil-ministeru, dekasteru u enti li jaqgħu taħti minn Jannar 2007 sal-lum hu kif ġej:

Total €123,530.24 (Lm53,017.27)

SOCIAL BENEFIT FRAUDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali: Kemm kien in-numru ta' każi ta' social benefit fraud maqbuda din is-sena?

Kemm tressqu persuni l-qorti?

X'passi ħa d-dipartiment?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Minn investigazzjonijiet li għamel id-direttorat għall-frodi ta' benefiċċji u investigazzjoni rriżulta li kien hemm 1,045 każ ta' persuni li kienu qed jabbużaw mill-benefiċċji soċjali matul l-2007.

L-ebda persuna minn dawn ma tressqet il-qorti.

Min-naħa tagħha d-diviżjoni tas-sigurta` soċjali twaqqaf il-benefiċċju li jkun qed jittieħed, filwaqt li jsir dak kollu possibbli biex jinġabru lura l-flus mhux dovuti li jkunu tħallsu.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali: Kemm hu n-numru ta' persuni li twaqqfilhom r-relief jew xi benefiċċju soċjali ieħor din is-sena u għaliex?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina): Matul l-2007 kien hemm 6029 każ fejn twaqqfet għajnuna soċjali jew benefiċċji oħra mhux kontributorji.

Ninsab infurmata wkoll li fost ir-raġunijiet għal dawn it- twaqqif kien hemm bidu ta' xogħol; bdil fiċ-ċirkostanzi finanzjarji; kwalifika għall-pensjoni kontributorja; qtugħ mill-ewwel parti tar- reġistru; riżultat ta' investigazzjoni; mewt; safar u żwieġ.

TILWIM INDUSTRIJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm ġew reġistrati tilwimiet industrijali din is-sena u liema kienu l-unions nvoluti?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Matul din is-sena ġew irreġistrati 70 tilwima industrijali.

Il- unions involuti kienu l-GWU, UHM, Rampa Union, UPAP, MUT, Union of Cabin Crew, EPOU, MUBE, UMASA, u PSEU.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jgħidli kemm minn dan It-tilwim industrijali ġie riżolt u kemm għad hemm pendenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, m'għandix din l-informazzjoni available.

ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`: Kemm hawn anzjani illum?

X'eta` għandhom?

Kemm hawn day care centres għalihom illum u fejn?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita'): L-informazzjoni dwar kemm hawn anzjani llum u l-eta` tagħhom tista' tingħata mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

F'Malta hawn 16-il day care centre.

Dawn qegħdin fiż-Żejtun, Ħamrun, Qormi, Dingli, Sliema, Żurrieq, Mtarfa, B'Kara, Bormla, San Pawl il-Baħar, B'Buġia, Mosta, Luqa, Santa Venera, Naxxar, Safi u ieħor speċjaliżżat għall-persuni bi problemi ta' dementia li qiegħed f'San Vinċenz de Paul.

ANZJANI - HOME HELPER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`: Kemm hawn anzjani li għandhom home helper illum?

Kemm kien in-numru li applikaw din is-sena?

Kemm minn dawn l-applikazzjonijiet ġew milqugħa?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita'): In-numru ta' anzjani li llum għandhom home helper huwa 3509.

Sa l-aħħar ta' Novembru 2007 kien hemm 674-il applikazzjoni li minnhom ġew milqugħa 427.

Minn dawn, 149 applikazzjoni ma ġewx milqugħa waqt li 98 applikazzjoni qed jistennew ir-rapport tas-social worker.

PERSUNI B'DIŻABILITA` JIRREĠISTRAW GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm hawn persuni b'diżabilita` jirreġistraw illum?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Sa l-aħħar ta' Ottubru kien hemm 311 persuni b'diżabilita` li kienu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol fuq l-ewwel parti tar-raġistru u 29 persuni kienu qegħdin jirreġistraw fuq it-tieni parti tar-reġistru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kemm huma dawk il-kumpanniji li ġew mitluba jkunu konformi mal-liġi, jiġifieri li 2% u aktar mill-impjegati li jħaddmu jkunu preferibbilment persuni b'diżabilita`?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li d-domanda m'hijiex relatata mad-domanda prinċipali, m'għandix din l-informazzjoni quddiemi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għalkemm m'hijiex relata, qed nifhem li hija policy kontinwa tal-gvern li jara li din il-parti tal-liġi tkun osservata u li allura d-dritt tal-persuni b'diżabilita` jkun aċċessibbli fil-massimu tiegħu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva.

PEMBROKE - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Meta se jiġi mimli l-post vakat minn għalliema tal-year 2 fl-iskola primarja ta' Pembroke?

X'ġara mit-tfal li f'dawn il-ġimgħat kienu mingħajr l-għalliema tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Jien Informat li fis-7 ta' Jannar, 2008 intbagħtet għalliema minflok dik li telqet u b'hekk it-tfal tal-klassi ma kellhom l-ebda problema fl-istudji tagħhom.

Informat ukoll li t-tifel bi bżonnijiet speċjali kien qed jattendi programm ta' psychotherapy u ma kienx qed jattendi l-iskola.

MSIDA - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li tiġi introdotta sleeping policeman fil-parti tax-xellug ta' Triq Makna tas- Serrar, Msida, inti u ġej mill-parti t'isfel ta' Rue d'Argens, Msida?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Minn riċerka li saret fir-records tat-taqsima għall-immaniġġjar tat-traffiku rriżulta li sa mis-sena 2003 ma kien hemm l-ebda talba għal round topped road hump fi Triq Makna tas-Serrar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jinformana dwar l- ispezzjonijiet li saru fil-bypass ta' l-Imtarfa biex jiġi stabbilt x'inhuma l-cracks li saru fil-parti l-ġdida tagħha?

MR SPEAKER: Din id-domanda m'hijiex relatata ma' dik orġinali, imma naturalment il-ministru għandu l-fakulta` li jirrispondi.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: B'mod espliċitu ma nistax ngħid wisq dwar il- konklużjonijiet ta' l-ispezzjonijiet, ħlief li abbażi tagħhom inħarġet tender biex isir xi xogħol rimedjali minħabba li dawn ma kenux ikkunsidrati bħala xi ħaġa ta' natura gravissima imma xogħlijiet minuri li setgħu jiġu rranġati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm il-possibbilta` li r-rapporti li saru li jikkonfermaw li n-natura tal-ħsarat m'hijiex daqstant problematika, jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra biex wieħed ikun jista' jivverifikahom u janalizzahom fl-aspett sħiħ tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandix problema, pero` napprezza jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli talba speċifika biex imbagħad nagħmel dak li qed jitlobni.

NEGOZJI – NAME AND SHAME POLICY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Filwaqt li napprezza li l-maġġoranza tan- nies fin-negozju huma serji u ma jippruvawx jabbużaw mill-konsumatur, hija policy tal-Prim Ministru li juża name and shame policy ma' dawk in-negozji fejn jiġi stabbilit mingħajr ebda dubju li abbużaw fil-prezzijiet tal- oġġetti mpurtati tagħhom, b'mod partikolari fejn jirriżulta li jkunu qegħdin jbigħu prodotti - speċjalment mediċinali - 'l fuq ferm mill-medja Ewropea?

Għaliex ma sarx dan diġa` fejn irriżultaw każi simili?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR MATER DEI - SECURITY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 29491, jikkonferma jekk ix-xogħol ta' security fl-isptar Mater Dei ngħatax lill-privat?

Jekk fl-affermattiv, lil min ingħata u kemm hu stmat li jiswa dan il-kuntratt kull sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR MATER DEI - PARKEĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 29492, jista' jiġi kkonfermat li l-parkeġġ fl-isptar Mater Dei ngħata lill-privat?

Jekk fl-affermattiv lil min ingħata u kemm inkera għal kull sena?

Kemm hemm parking slots f'dan il-parkeġġ?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem l-Onor.

Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR MATER DEI - MAINTENANCE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 29493, ix-xogħol ta' maintenance fuq il-bini u l-equipment ta' l-isptar Mater Dei ingħata lill-kuntratturi privati?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu l-valur ta' dan il-kuntratt fis-sena u lil min ngħata?

ONOR.

VOT KAPITALI GĦAT-TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Kemm mill-vot kapitali għat-toroq għal din is-sena 2008 hu committed fuq ħlas għal xogħlijiet li diġa` saru?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

FTEHIM MA' ORGANIZZAZZJONI TA' RIĊERKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-ftehim li ġie milħuq dan l-aħħar ma' l-organizazzjoni ta' riċerka CERN fl-Isvizzera, jista' l-Prim Ministru jikkonferma jekk dan kienx ftehim formali jew biss memorandum of understanding li għad irid iwassal għal sensiela ta' negozjati intensivi qabel ma l-kollaborazjoni tiġi fis-seħħ u ċ-ċittadini Maltin ikunu jistgħu jibbenefikaw minnu?

Meta huwa mistenni li jintlaħaq il-ftehim bejn iż-żewġ naħat ħalli jkun jista' jibda jiġi attwat?

ONOR.

SAN GWANN - TRIQ ALESSIO XUEREB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Billi meta l-gvern ċentrali oriġinarjament għamel it-tarmac fi Triq Alessio Xuereb, San Gwann sar xogħol fuq tarmac diġa` mqiegħed u billi b'riżultat ta' dan ħafna mill- katusi li jinżlu minn fuq il-bejt ġew f'ċerti każi taħt it-tarmac bil- konsegwenza li meta tagħmel ix-xita l-ilma qed jidħol fil-basements ta' ħafna residenti tat-triq, u għalkemm normalment problemi simili jiġu trattati mill-kunsilli lokali ta' bliet u rħula, f'każ bħal dan, fejn jirriżulta ċar li l-problema kienet kkawżata minn nuqqas ta' ippjanar serju mill-gvern ċentrali, jista' l-ministru jara li l-gvern jidħol direttament biex isolvi problema li ilha tkaxkar għadd ta' snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'seduta oħra.

KAP TAX-SCHENGEN UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Billi ftit ilu l-Ministru għarraf lill-Kamra li l-post tal-kap tax-Schengen Unit fil-ministeru baqa' ma mteliex għax fost dawk li applikaw kien hemm min ma nstabx adegwat filwaqt li kandidat ieħor ġie skwalifikat, jista' l- Ministru jgħid jekk u meta se tinħareġ sejħa ġdida għall-applikazzjonijiet?

Jista' jikkonferma li l-persuna li qed tikkordina din it-taqsima bħalissa oriġinarajment kellhiex kuntratt ta' advisor?

Jista' jgħid jekk il- kuntratt għadux l-istess?

Huwa minnu li qed jġi esplorat, flimkien mal- MPO fl-uffiċċju tal-prim ministru, jekk dan il-kuntratt jistax jinbidel għal ieħor b'titlu differenti?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Il- pożizjoni ma nbidlitx mill-aħħar mistoqsija parlamentari dwar din il- materja.

Ma jidhirlix li għandi noqgħod nagħti dettalji dwar individwi li huma kjarament il-mira ta' din il-mistoqsija.

Kont naħseb li dan l-istil ta' politika kien spiċċa.

Id-deċiżjoni jekk kuntratt ta' persuna isirx indefinit ma titteħidx minn dan il-ministeru.

CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali: X'inhuma d-diffikultajiet li d-dipartiment għandu sabiex jagħti c-children's allowance lit-tfal ta' ġenituri li huma separati legalment?

X'inhi r-raġuni li minkejja li kien hemm min ta d-dettalji kollha, nkluż l-kuntratt jew is-sentenza tas- separazzjoni, dawn it-talin għadhom ma ħadux risposta b'detriment li l- benefiċċju tat-tfal għadu ma tħallasx?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): L-applikazzjonijiet għall-allowance tat-tfal jiġu proċessati hekk kif id-dipartiment ikollu f'idejh l-informazzjoni kollha meħtieġa.

Ninsab infurmata wkoll li fil-każijiet indikati mill-Onor.

Interpellant id- dipartiment irid jistabbilixxi min mill-ġenituri għandu l-kura u l-kustodja tat-tfal, xi ħaġa li mhux dejjem toħroġ ċara mill-kuntratti jew sentenzi tas-separazzjoni.

Jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi każ partikolari nitolbu jagħti parir lill-persuna konċernata biex tmur l-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta` soċjali tal-lokalita` tagħha biex tingħata l-informazzjoni u l-għajnuna meħtieġa.

ŻABBAR - TRIQ L-10 TA' SETTEMBRU 1797

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Meta se tinbena mill-ġdid Triq l- 10 ta' Settembru 1797 ġewwa Haz-Zabbar minħabba li tinsab fi stat diżastruż speċjalment meta tagħmel ftit xita?

Jekk sa fl-aħħar ser isir xi tip ta' xogħol fiha, jista' jsir xogħol serju ta' fejn imur l-ilma tax-xita minħabba li aktar min-nofs it-triq dejjem tegħreq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Din it-triq tagħmel parti minn network ta' toroq li l-ADT qed taħdem biex tkun tista' tinbena mill-ġdid u tkun solvuta l- problema ta' l-għargħar f'din l-area.

Sadanittant, l-ADT qabbdet kuntrattur biex inaddaf il-culvert eżistenti u jagħmel xi xogħlijiet biex is-sistema tkun aktar effiċenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsijiet kollha li dehru fuq l-aġenda ngħataw tweġiba orali.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nitlob sospensjoni qasira tal-Kamra, Sur President.

MR SPEAKER: Hawn oġġezzjoni?

(Onor. Membri: No)

Fis-6.17 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fis-6.30 p.m.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur għadda mill-kumitat b'emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA

L-ATT DWAR L-AFFARIJIET

TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u biex jagħmel emendi anċillari lil liġijiet oħra" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Austin Gatt.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI GĦAL EMENDA TA'

L-ISKEMA GĦALL-ATT DWAR

IL-PORTIJIET ĦIELSA TA' MALTA

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nipproponi illi:

Billi, skond ftehim lokatizju bejn il-Malta Freeport Corporation Limited (MFC) u Malta Freeport Terminals Limited (MFTL) tal-5 ta' Ottubru, 2004 fl-atti tan-Nutar Dottor Pierre Attard, l-MFTL ngħatat lokazzjoni ta' 30 sena ta' dik il-parti tal-Port Ħieles indikata fl- istess ftehim;

U billi, fl-istess ġurnata, l-MFTL ingħatat liċenzja ġdida, għall- istess perjodu, mill-MFC;

U billi l-MFC u l-MFTL daħlu fi ftehim li permezz tiegħu, l-MFTL intrabtet li tagħmel investiment sostanzjali fil-Port Ħieles li għandu wkoll jiġġenera opportunitajiet ta' impjiegi ġodda;

U billi, skond l-istess ftehim, l-MFC intrabtet li, in vista ta' l- imsemmija investiment, tagħti d-dritt lill-MFTL li testendi l- imsemmija lokazzjoni u liċenzja għal perjodu ulterjuri ta' 35 sena;

U billi hu meħtieġ li, biex iseħħ l-imsemmi ftehim, l-arei ta' Malta li, fil-preżent, jikkostitwixxu Port Ħieles skond kif muri fl-iskeda għall-Att dwar il-Portijiet Ħielsa ta' Malta (Kap. 334), jiżdiedu skond kif muri fuq il-pjanta hawn annessa u mmarkata Dok A;

U billi, skond l-artikolu 3(2) ta' l-Att dwar il-Portijiet Ħielsa ta' Malta (Kap 334), il-Prim Ministru jista', b'ordni approvata b'riżoluzzjoni ta' din il-Kamra, jemenda l-imsemmija Skeda;

Nipproponi għalhekk li din il-Kamra tirriżolvi li tapprova l-ordni tal- Prim Ministru hawn annessa u mmarkata Dok B li permezz tagħha l-Iskeda għall-Att dwar il-Portijiet Ħielsa ta' Malta qiegħda tiġi emendata biż- żieda ta' dawk l-arei indikati bir-rigi ħomor fil-pjanta annessa ma' l- istess ordni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-ħin tad-diskussjoni fuq din il- mozzjoni għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni.

Rimarki?

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, din il-mozzjoni hija dwar biċċa arja fil- baħar li se tiġi reklamata f'art u li qed tiġi nkluża fil-liġi tal- freeport.

Qed jiġi propost li din tidħol bil-kera favur il-Malta Freeport Terminals Limited, li s-sidien tagħha huma s-CMA CGM, u li llum qegħdin joperaw it-terminal tal-Freeport.

Ovvjament wara din il-bidla teknika, hemm bidla ħafna iktar sostanzjali u pożittiva għal pajjiżna.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax minbarra l-investiment li diġa` sar, fil-Freeport se jsir investiment addizzjonali li se jlaħħaq il-€130 miljun.

Dan huwa kommess li jsir fil-ħames snin li ġejjin u s-CMA CGM qiegħda tikkommetti wkoll lilha nnifisha li f'dan il-perijodu timpjega mhux inqas minn 500 ruħ oħra magħha.

Infakkar li s-CMA CGM diġa` tat garanzija fil-fażi ta' privatizzazzjoni li żżomm magħha, sakemm jaslu biex jirtiraw, il-ħaddiema kollha tal-Freeport.

Pero` ma' dawn issa qiegħda tikkommetti ruħha li timpjega 500 ruħ oħra.

Hemm diversi kundizzjonijiet oħra li jorbtu dan il-ftehim, pero` dawn se niġi għalihom aktar 'il quddiem.

Sur President, il-Freeport illum huwa wieħed mill-ġojjelli ekonomiċi ta' pajjiżna.

Huwa frott tal-ħidma tal-partit Nazzjonalista fil-gvern li mill- 1988 ħadem u stinka biex kabbar arja illi kienet indikata li taħdem bħala freeport, pero` fir-realta` ma kienet taħdem assolutament xejn għal dan il- għan.

Il-Freeport kien konċepit minn gvernijiet Nazzjonalisti tas-snin sittin u sab ir-ruħ u l-kobor tiegħu taħt gvernijiet nazzjonalisti tas-snin tmenin, tas-snin disgħin u ta' dan is-seklu.

L-ewwel agreement biex jitwaqqaf freeport f'Malta kien effettivament sar fl-1969 ma' kumpannija Kanadiża li mil-lat legali - nista' nassigurakom li b'kumbinazzjoni - kellhom lil missieri biex jirrappreżentahom.

Fil-fatt din il-kumpannija kienet bdiet l-attivita` tagħha f'Malta, pero` dak iż-żmien ma kenitx irnexxiet u effettivament il-freeport qatt ma telaq bħala enti kummerċjali.

Bejn l-1982 u l-1983, meta l-partit Laburista kien fil-gvern, kienet twaqqfet il-kumpannija Maconte, bl-intenzjoni li tibda tmexxi l-freeport fil-post fejn jinsab illum, f'Kalafrana.

Din il-kumpannija kienet għamlet xi attivita`, pero` ma kenitx telqet biex tagħmel attivita` verament kummerċjali.

Fil-fatt irnexxielha tagħmel handling ta' ftit eluf ta' containers.

Kienet bdiet biex tagħmel l-area fejn tistiva l-containers, u xi ħadd li deher li kien jaf kollox ried li l-art ma tkunx f'livell imma xxaqleb biex meta tagħmel ix-xita, l-ilma jkun jista' jinżel għal ġol- baħar.

Pero` dan kien ifisser ukoll li ma setgħux jiġu stivati aktar minn tliet containers fuq xulxin għax peress li l-art kienet ixxaqleb, ir-raba' wieħed kien ikun perikoluż u seta' jaqa'.

Il-Freeport kien parti mill-kunċett li kellu l-partit Nazzjonalista minn żmien meta kien fl-oppożizzjoni, illi jisfrutta l-qagħda ta' Malta f'nofs il-Mediterran bħala hub għal diversi affarijiet.

U fuq il-bażi ta' dak il- kunċett, il-partit Nazzjonalista dejjem emmen fis-sħiħ illi l-Freeport kellu jkun proġett essenzjali għal kull gvern li ried ibiddel l-ekonomija ta' Malta.

Fil-fatt huwa interessanti wkoll illi fl-istess żmien, id-Dubai kellhom l-istess kunċett.

Fil-fatt minn Jebel Ali fid-deżert u minn port żgħir ħafna u antik, ħolqu l-ewwel freeport tal-Lvant Nofsani, b'suċċess kbir għalihom, u wżaw il-kunċett biex ikomplu jkabbru l-ekonomija ta' Dubai.

U hemm parallel ma' l-ekonomjia Maltija għax il-freeport taħt gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l-1992 irrappreżenta wkoll il-bidu ta' ekonomija totalment ġdida għal pajjiżna.

Il-gvern ta' dak iż-żmien emmen bis-sħiħ illi investiment fil-Freeport jagħmel sens enormi għal pajjiżna.

Emmen illi billi aħna qegħdin f'nofs it- trade routes li jmorru mil-Lvant Nofsani għall-Amerika l-ammont ta' vapuri li jbaħħru bi prodotti manifatturati fil-Lvant imbiegħed qed jikber.

U eventwalment konna ġejna anke aħjar minn hekk, għax bl-ispostament tal- manifattura mill-Amerika u l-Ewropa għaċ-Ċina, l-Indja, l-Indoneżja u l-Far East, pero` bil-konsum ta' dawk il-prodotti manifatturati fil-Far East, fl- Ewropa u fl-Amerika, illum ix-shipping, vis-a-vis għaxar snin ilu, ittripla.

Allura min laħaq stabbilixxa ruħu bħala freeport effiċjenti u li qiegħed fit-trade routes, qed jara espansjoni kbira kummerċjali sakemm jibqa' jinvesti bil-għaqal f'dan it-tip ta' business.

Allura qed naraw freeports bħal Jebel Ali fil-Lvant Nofsani, bħal dak ta' Malta u l- freeports kollha tal-Mediterran, li mhux biss qed jikbru għax jikber il- volum ta' xogħol imma wkoll għax qed jikber l-ammont ta' vapuri li qegħdin iġorru l-containers.

U parti mill-investiment li qed nagħmlu huwa proprju għal dan il-għan.

Fl-1988, ftit xhur wara li ġie elett il-partit Nazzjonalista fil-gvern, ittieħdet id-deċiżjoni li ninvestu bil-qawwi fil-Freeport.

Mhux kulħadd f'dan il-pajjiż kien biżżejjed għaqli biex jara fejn ridna naslu, pero` meta wieħed iħares lura jinduna li din id-deċiżjoni kienet waħda għaqlija.

Naturalment ma kenitx deċiżjoni faċli għax kellna nissellfu ħafna flus.

Dan id-dejn illum qed jiġi ffinanzjat totalment mid-dħul tal-Malta Freeport Corporation u m'huwiex qed jiġi mħallas lura mill-budget ċentrali tal- gvern.

Il-kirja li aħna se ndaħħlu mis-CMA CGM se tibqa' tagħmel tajjeb għad-djun kollu li għandna u għall-ħlas lura tal-kapital u l-interessi.

Aħna ssellifna biex dak il-ftit ħafna li kien sar mill-Maconte jinqala' - anke l-art li fiha kienu nvestew ftit mijiet ta' eluf ta' liri - u jerġa' jsir kollox mill-ġdid.

Investejna fi cranes, fi trakkijiet, f'RTGs u f'makkinarju ieħor biex inkunu kapaċi nibdew din l-attivita` totalment ġdida għal pajjiżna.

Bdejna bil-ftit, Sur President.

Fl-1988, il-Malta Freeport Corporation għaddiet 8,000 container.

Fl-2004, meta konna pprivatizzajna, il-Freeport kien għamel handling ta' 1.4 miljuni containers.

Dik hija l-istorja ta' suċċess.

Veru li din l-istorja ta' suċċess għandha l-paternita` tal-partit Nazzjonalista fil-gvern u b'mod speċjali l-ħsieb warajha ta' Eddie Fenech Adami bħala l-politiku ewlieni li mexxa din it-tip ta' politika, pero` ċertament għandha wkoll l-impronta tas- Sur Marin Hili li kien l-ewwel chairman tal-Malta Freeport u li baqa' ċ- chairman tagħha sa l-2002 jew l-2003.

Ċertament mingħajr ix-xogħol li ddedika s-Sur Marin Hili fil-Freeport, mingħajr il-kuntatti li kabbar, mingħajr il-laqgħat li għamel ma' shipping companies u logistic companies barranin, il-Malta Freeport Corporation ma kenitx se tkun dik li hi llum.

Kienet forsi l-iktar ħaġa faċli illi tissellef il-flus u tinvesti fl- infrastruttura tal-Freeport, l-ewwel fil-bini ta' terminal 1, dik il-parti l-antika li hi aktar viċin lejn Birżebbuġa, u mbagħad l-investiment f'terminal 2, it-terminal ta' barra, waqt li inti għadek qed tespandi fuq terminal 1.

Forsi l-fatt li jkollok fiduċja li se timla terminal 2 u li se ssib il-kuntratti minkejja l-kompetizzjoni kollha li għandek u li tmur tissellef, kienet l-iktar ħaġa faċli.

Ċertament l-iktar ħaġa diffiċli kienet illi tmur titkellem ma' kumpanniji kbar, fosthom is-CMA, il-MERC Shipping Company u diversi linji oħrajn bħaċ-China Shipping, tikkonvinċihom biex il-vapuri tagħhom jiġu f'Malta għall-ewwel darba u żżommhom hawn minkejja l-kompetizzjoni ta' portijiet bħal dawk ta' Piraeus, ta' Spanja, ta' Barċellona, ta' Gioia Tauro, ta' Port Said, tal-Marokk u ta' Tunes.

Dawn ridna nikkompetu magħhom fuq effiċjenza u fuq prezz.

U minkejja dan, bil-mod il-mod irnexxielna nibnu l-port ħieles tagħna mix-xejn għas-seba' l- akbar port fil-Mediterran.

Irridu nirrikonoxxu li din hija storja ta' suċċess u li dan il-pajjiż għandu ħafna x'jirringrazzja lis-Sur Hili li ħadem fuq li ħadem biex dan seta' sar.

Naturalment ix-xogħol tiegħu mhux dejjem ġie apprezzat - mhux qed ngħid għal-lum, imma dak iż-żmien kien denigrad ħafna - u ma nistax ma nikkondividix ma' l-opinjoni tal-prim ministru Eddie Fenech Adami ta' dak iż-żmien, li s-Sur Hili ħaqqu monument.

Kien bix-xogħol tiegħu u bix-xogħol tal-ħaddiema kollha, mill-management sa l-iżgħar wieħed, li sakemm ipprivatizzajna fil-Freeport kien hemm 500 ruħ jaħdmu u li minn 8,000 container fis-sena tlajna għal 140,000 container fis-sena.

Jekk tara l- profit and loss tal-Freeport minn mindu bdejna sakemm begħna ssib li għalkemm f'xi snin tlifna u f'xi snin oħra għamilna l-flus, prattikament jekk tgħodd kollox flimkien issib li l-Freeport għamel profitt mill-1989 sa l-2004.

Dawn ma kenux xi profitti enormi, pero` fl-aħħar mill-aħħar meta tgħodd kollox issib li għamilna profitt.

Naħseb din hija storja ta' suċċess li għandna nirrikonoxxuha, pero` għandha wkoll tindikalna illi meta dawn l-istejjer ta' suċċess ikunu radikati fuq studji illi huma spassjonati mill-politika u bbażati fuq realtajiet ekonomiċi, jista' jkollna stejjer ta' suċċess li huma kbar.

Fl-opinjoni tiegħi, kellna numru ta' fatturi li rrikonoxxejniehom u konna kapaċi nisfruttawhom.

L-ewwelnett illi l-pożizzjoni strateġika ta' pajjiżna tista' ma tfisser xejn f'ċerti oqsma, pero` f'ċerti oqsma oħra, bil-mod kif jitbiddel il-business madwar id-dinja, tista' tiġi sfruttata għall-ġid ekonomiku ta' pajjiżna.

Nerġa' nirrepeti li l-fatt li l-manifattura tradizzjonali spiċċat mill-Ewropa u mill-Amerika, filwaqt li laqtet lilna ħażin fit-tessuti, per eżempju, laqtitna tajjeb għax issa x-xogħol lest miċ-Ċina jrid jerġa' jiġi l-Ewropa u jitqassam fl-Amerika.

Allura l- Freeport espanda fuq il-bażi ta' din il-bidla ekonomika.

Jekk l- isfruttament tal-pożizzjoni ġeografika tagħna ma tiġix applikata mingħajr diskriminazzjoni, pero` tiġi diskriminata, tintagħżel għal liema biċċa business għandna bżonn, allura hemmhekk tagħmel sens.

It-tieni, m'aħniex se nimxu 'l quddiem jekk ma jkunx hemm kompetenza kummerċjali.

M'għandi l-ebda dubju li l-istorja tal-Freeport tagħna, bid-diffikultajiet kollha tagħha, għalkemm forsi mhux kollox sar sew, imxiet 'il quddiem minħabba l-kompetenza kummerċjali li kellna biex nikkuntrattaw il-klijenti.

Il-klijenti li jinvestu f'Malta fil-qasam tas-servizzi u fil-qasam tal- manifattura jinteressahom żewġ affarijiet biss, qabel xejn li jagħmlu profitt u t-tieni li jinqdew b'effiċjenza.

Nista' nassigura lil kulħadd li ma jinteressahom xejn mill-politika Maltija għajr li din toffrilhom stabbilita` u viżjoni ekonomika 'l quddiem.

Il-bqija, dak li ħafna drabi noqogħdu niddibattu aħna f'dan il-parlament, fil-gazzetti tagħna u fuq l- istazzjonijiet televiżivi tagħna, ftit li xejn jinteressahom.

Li jinteressahom biss hu li jagħmlu profitt, li jkollom viżjoni fejn iridu jmorru u li meta jiġu Malta jinqdew b'servizz tajjeb.

Il-bqija, jekk isibu servizz aħjar x'imkien ieħor u xi ħaġa irħas, nassigurakom li kulħadd jitlaq minn Malta.

U meta qed nitkellmu fuq il-Freeport, in-negozjati jkunu fuq point of a cent per TEU.

Daqshekk tkun qed tinnegozja, u allura daqshekk inti trid taħdem effiċjentement fil-freeport tiegħek għax b'hekk biss tista' tikkompeti ma' postijiet bħal Gioia Tauro, bħal Port Said u bħal Piraeus, skond kemm iċċaqlaq containers fis-siegħa u kemm tħallas għalihom.

Dan huwa l-uniku kejl li kumpanniji bħal MERC u s-CMA jinteressahom.

Ma jinteressahom xejn iktar!

It-tielet, nispera li mill-istejjer tal-Freeport irrikonoxxejna li kull darba li l-gvern jidħol f'qasam kummerċjali li huwa purament ta' kummerċ, bħalma hu t-terminal tal-Freeport, japplikaw ir-regoli kummerċjali kollha, dawk tal-kompetittivita`, ta' l-effiċjenza relattiva u assoluta, u r-regoli li tista' tagħmel il-flus u tista' titlef il-flus.

M'hemm l-ebda dubju.

Rajna l-istorja ta' meta pajjiżna pprova jagħmel barra minn pajjiżna u nvesta fi Brindisi u mar ħażin f'dak l-investiment.

Dik hija l-ħajja kummerċjali.

Daqqa l-affarijiet jiġuk tajbin u daqqa jiġuk ħżiena.

U għal xejn nippruvaw nippoliċitizzaw attivita` kummerċjali għax kull attivita` kummerċjali sejra tibqa'.

Mill-investiment li sar fi Brindisi, il-Freeport tilef €17-il miljun bħala bottom line, pero` l-kredituri tħallsu kollha u m'għandniex problemi magħhom.

Dan kien investiment li seta' renda l-flus imma sfortunament mar ħażin.

Il-viżjoni lanqas kienet għadha f'din l-amministrazzjoni iżda tfasslet taħt l-amministrazzjoni Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998, pero` l-investiment sar taħt l-amministrazzjoni sussegwenti bejn l-1998 u l-2003.

Jien mhux qed nitkellem mil-lat politiku imma qed ngħid li sempliċement irridu nifhmu li jekk irridu li l-gvern jibqa' fl-oqsma kummerċjali, hemm investimenti li se jirnexxu u hemm oħrajn li m'humiex se jirnexxu.

Kif dejjem għedt f'dan il-parlament, kieku kull investiment jirnexxi, ħadd minna ma jibqa' f'dan il-parlament għax isir businessman u ċertament forsi l-pajjiż ikun iktar kuntent għax ikun ħeles minna wkoll.

Fl-opinjoni tiegħi l-Freeport wera xi ħaġa li hija importanti għall-futur ta' pajjiżna u, cioe' kif nistgħu nidħlu f'qasam li ma konniex preżenti fih, f'qasam li fl-1998 u fl-1990 kien totalment modern għal pajjiżna u f'qasam li ħadd ma kien jemmen li jista' jkun suċċess.

Sur President, nixtieq insemmi storja waħda u żgħira.

Meta fetaħ il- Freeport, il-formen li kienu jaħdmu fil-Port il-Kbir irrifjutaw li jmorru jaħdmu f'Kalafrana għax kienu ħasbu li hemmhekk kienu se jaħlu l-ħin.

Riedu jibqgħu jaħdmu l-Belt u rrifjutaw li jmorru Kalafrana u jaħdmu bl- istess sistema li kellhom il-Belt, kif kellhom kull dritt li jagħmlu, għax ħasbu li l-Freeport ta' Kalafrana kien se jfalli.

U din kienet l-attitudni ta' ħafna nies dak iż-żmien.

Illum li nafu aħjar, l-istorja li nixtieq nieħu minn hemmhekk hija li dan il-pajjiż, f'dinja Ii qed tinbidel kontinwament u totalment, fejn l-iskills li għandna bżonn il-ħin kollu jinbidlu, fejn iċ-challenge dejjem hi li nitgħallmu snajja' ġodda, il- Freeport, bl-oil tankers ħdejh preċiż, juri kemm il-Malti jista' jilqa' l- isfidi tad-dinja moderna.

Juri kemm il-Malti hu tajjeb biex jaħdem bi snajja' moderni, kemm il-Malti jista' jiġi ttrenjat u kemm il-Malti jista' jagħmel suċċess minn ħajtu.

Illum il-Freeport, minn sitwazzjoni fejn ftit riedu jmorru lejh fil-bidu tas-snin disgħin, huwa wieħed mill-iktar xogħlijiet antiki li għandna fil-pajjiż.

U allura qed nibnu fuq is-sod.

Fl-2004 kellna deċiżjoni x'nieħdu.

Biex il-Freeport ikompli jikber ried investiment sostanzjali.

Konna wasalna biex inneħħu cranes u nġibu cranes oħra minflokhom.

Konna wasalna biex inżidu l-cranes għax ix-xogħol kien jirrikjedi li jekk irridu nitilgħu minn 1.4 miljun kgs. għal 2 miljun kgs. - kemm kienet il-kapaċita` ta' dak iż-żmien - ridna nżidu l-makkinarju u ridna nżidu l-area ta' fejn jiġu stivati l-containers.

In poche parole, ridna ħafna iktar investimenti u ridna nimpjegaw ħafna iktar nies.

U sadanittant kien laħaq sar l-oil tanking, storja ta' suċċess ieħor.

Ara hawnhekk, il-Freeport mar tajjeb ħafna.

Kien investa fl-oil tanking, illum begħna dak l-investiment ukoll u qlajna l-miljuni kbar ta' euro li jpatti sew għal dak li tlifna fil-Brindisi Terminal Italia SpA.

Pero` din hija l- ħajja kummerċjali.

Dak kien investiment tajjeb, irnexxa u sfortunament l- ieħor ma rxexxiex.

Pero` li kieku kelli nqabbel dawn iż-żewġ investimenti flimkien nassigura lil din il-Kamra li għamilna ħafna iktar flus mill-bejgħ ta' l-ishma tagħna u mid-dividends li ħadna mill-oil tanking milli effettivament tlifna minn Brindisi.

Pero` konna ffaċċjati - kif kont qed ngħid - mid-deċiżjoni ta' x'nagħmlu mill-Malta Freeport.

Dan il-gvern dejjem kien ċar.

Settur li m'huwiex strateġiku imma huwa kummerċjali u għandu r-riskju kummerċjali u li biex jimxi 'l quddiem irid investiment qawwi, m'għandux jibqa' f'idejn il-gvern, imma għandu jiġi pprivatizzat.

Naħseb li t-terminal tal-Freeport kien eminentement available għall-privatizzazzjoni kemm għax huwa qasam ta' riskju, u allura jekk nitilfu l-flus inkunu qed nitilfuhom mill-Kaxxa ta' Malta, u kemm għax kien investiment qawwi.

U li kieku m'għamilniex hekk ried jiġi b'mod jew ieħor mill-inqas garantit mill-gvern Malti, kif ukoll għax fl-aħħar mill-aħħar dehrilna li biex nikbru għandna nissieħbu ma' kumpannija b'saħħitha ħafna f'dan il-qasam.

U għalhekk morna għall-proċess ta' privatizzazzjoni li beda fl-2003 għax bassarna mill-bidu li dan kien se jkun suċċess kbir u l-liċenzja biex jitħaddem it-terminal ingħatat lis-CMA CGM.

Issa ħalli nispjega ftit.

Is- CMA CGM hija shipping company Franċiża.

Hija waħda mill-ikbar shipping companies li jeżistu fi Franza u fid-dinja kollha.

Meta ħadet il-liċenzja tal-Freeport għal 30 sena, kienet id-disa' l-ikbar shipping company fid- dinja, u llum hija t-tielet l-ikbar linja fid-dinja.

U fl-opinjoni tiegħi huwa importanti ħafna li hawn Malta jkollna s-SMA CGM, għax hija wieħed mill-aqwa players mondjali f'dan il-qasam, u dan ġid biss jista' jagħmel lil pajjiżna.

Aħna mill-ewwel konna fiduċjużi li se jkollna dan is- suċċess, pero` rrid ngħid li mhux kulħadd ħasibha bħalna.

Meta ġejna biex niddiskutu l-privatizzazzjoni tal-Freeport f'dan il- parlament, il-kap ta' l-oppożizzjoni qal li saru ħneżrijiet kbar fil-mod kif l-operat tagħha ġie pprivatizzat.

Ovvjament, l-Onor.

Sant qatt ma ppruvaha din l-allegazzjoni.

Fit-18 ta' Lulju, l-Onor.

Evarist Bartolo fil- parlament qal li l-gvern qiegħed iċedi r-riedni kollu, qed ibigħ l-għamara nazzjonali u essenzjali tagħna bħalma hu l-Freeport, u li qed nitilfu ċ- ċans li nagħmlu l-affarijiet li huma ta' ġid għalina.

Is-Sur Michael Falzon, deputat kap tal-partit Laburista, f'Lulju ta' l-2006 qal li l- Freeport twaqqaf bil-viżjoni ta' gvern Laburista, iżda llum għandna gvern li qed iħott dak li bena gvern Laburista.

Jekk kien hemm ċajta tas-sena, naħseb li din tikkwalifika!

F'Diċembru ta' l-2004, ftit xhur wara li konna qed nipprivatizzaw, l-Onor.

Agius qal li meta tkun qed tbigħ xi ħaġa, l- ewwel ma tħares hu l-interess tiegħek, u naħseb li fil-każ tal-Freeport l- interess tal-pajjiż tpoġġa fil-genb.

Imma bħalma jgħidu t-Taljani, col segno del po', dawn l-istatements kollha ġew totalment innegati.

Fil-privatizzazzjoni u fl-għażla tas-CMA CGM, kien importanti li ngħidu: Aħna fejn irridu li l-Freeport tagħna jkun?

U dejjem ħarisna lejn il- Freeport b'mod wieħed.

Aħna rridu li l-ewwelnett il-Freeport jiġġenera l- ġid ekonomiku għal pajjiżna u t-tieni li jimpjega kemm jista' jkun nies f'pajjiżna.

Parti importanti tal-privatizzazzjoni kienet ċertament li rnexxielna nġibu wegħda mis-CMA CGM illi mhux biss iżommu lil kulħadd impjegat magħhom, imma li attwalment ma jkeċċu lil ħadd sakemm jibqgħu s- sidien tal-Malta Freeport Terminal, jiġifieri garanzija ta' xogħol sakemm kulħadd jirtira.

Ovvjament ħadna wkoll ammont ta' flus għal-liċenzja li hija kkalkulata b'mod illi fit-tmiem tal-perijodu ta' 30 sena, il-flus kollha li se tkun iddaħħal il-korporazzjoni, jiġifieri l-enti li tirrappreżenta l-gvern, jagħmlu tajjeb għad-djun kollu li aħna ddejjinna u l-interessi biex aħna bnejna u nvestejna fil-Freeport.

Is-CMA CGM ikkommettew ruħhom ukoll illi fil-ħames snin ta' wara jinvestu €12-il miljun.

Fir-realta`, fi żmien qasir ta' tliet snin, mhux biss investew €12-il miljun, imma nvestew €45 miljun, jiġifieri erba' darbiet iktar milli ppromettew.

U għalkemm ma kellhom ebda obbligu bil-miktub fil- ftehim ta' privatizzazzjoni, impjegaw 232 ħaddiem ġdid, bejn ħaddiema diretti fil-Freeport stess u ż-żieda li kellna fil-ħaddiema tax-xatt.

Fi tliet snin il-ħaddiema tal-Freeport żdiedu b'232 persuna, prattikament 50% tal-500 li kien hemm meta aħna spiċċajna.

Pero` aktar minn hekk – u hawn huwa s-suċċess kbir tas-CMA CGM – filwaqt li fl-2004 irnexxielhom jagħmlu handling ta' 1,400,000 container, is-sena l-oħra għamlu handling ta' 1,900,000 container fil-Freeport, kważi 2 miljuni containers.

Din hija l-istorja ta' suċċess ta' privatizzazzjoni, għax aħna nemmnu li meta tissieħeb ma' ismijiet internazzjonali, il-privatizzazzjonijiet jagħmlu ħafna sens għall-ħaddiema li jaħdmu f'dik il-kumpannija, pero` fuq kollox għall-poplu Malti kollu.

Għax hawnhekk mhux sempliċement qegħdin inżidu l-ħaddiema, imma qed inżidu d-dħul mill-income tax, qegħdin inżidu d- dħul min-national insurance, qegħdin inżidu d-dħul mil-liċenzji, qegħdin inżidu l-ispillover effect kollu li għandu l-Freeport bħala mutur ekonomiku f'pajjiżna.

Minn Novembru ta' l-2004, meta ħadu over is-CMA CGM sa l-aħħar tas-sena l-oħra, f'perijodu qasir ta' tliet snin, irreġistrajna żieda ta' 33% fin-numru ta' TEUs, jiġifieri tal-containers li qed jiġu handled, żieda ta' 50% ta' impjegati, u żieda ta' 400% ta' l-investiment li huma għamlu.

U għax is-CMA CGM għandha fiduċja fl-ekonomija Maltija, m'hijiex kuntenta li laħqet it-target tagħha ta' 2 miljuni TEUs, imma trid tmur għat-target ta' 3,000,000 TEUs.

Biex tagħmel dan trid ovvjament tinvesti aktar, timpjega aktar u tikkuntratta aktar.

Allura resqet fuqna biex niftiehmu magħha kif nistgħu nimxu 'il quddiem u wasalna għall-ftehim li fil-ħames snin li ġejjin is-CMA CGM se tinvesti €130 miljun oħra, u kkommettiet ruħha taħt penali li timpjega mill-inqas 500 persuna oħra.

Jekk kien hemm bżonn ta' ċertifikat ta' kemm il-politika ta' privatizzazzjoni għaqlija tagħmel sens u ġid għal pajjiżna, ma jistax ikollna ċertifikat aqwa minn dan.

F'perijodu ta' tmien snin mill-privatizzazzjoni fil-Freeport se jkun seħħ investiment ta' madwar €185 miljun u se jkunu żdiedu l-impjiegi b'mill-inqas 730 persuna, meta fl-2004 kellna biss 500 impjegat.

Kif inhu propost illi jsir dan l-investiment, Sur President?

L-ewwelnett iridu jiġu reklamati - din qiegħda fil-parti li llum qegħdin nemendaw fil- liġi - żewġ partijiet tal-baħar, l-isquaring off tat-terminals eżistenti li se jipprovdu ......

Ovvjament l-investiment irid isir billi l-baħar isir art, u l-art tidħol fil-kirja.

Pero` fuq dik l-art iridu jsiru mbagħad cranes ġodda, rails ġodda, jinxtraw RTGs ġodda, jinxtraw trakkijiet ġodda u jinxtara l-makkinarju kollu li hemm bżonn, biex ikunu jistgħu jiġu handled ħafna iktar vapuri milli jiġu handled illum.

Irid ikun hemm cranes ħafna ikbar u b'reach ħafna ikbar biex fl-istess ammont ta' żmien ikunu jistgħu jiġu handled ħafna iktar containers.

It-tieni, irridu nżidu l-pixka tal-vapuri.

Hemmhekk il-baħar illum jippixka bejn wieħed u ieħor 15.5 metri madwar it-terminal 2, viċin it-terminal 1.

Il-vapuri l-kbar li ħerġin issa għandhom fond ħafna ikbar u se jkunu qegħdin iġorru madwar 10,000 container fuqhom.

Dan jirrikjedi li l-baħar ħdejn il-Freeport jippixka mill-inqas 17-il metru u allura rridu innaddfu madwar il-baħar kollu.

Dan huwa capital dredging li taħt l-agreement li għandna suppost li jsir mill-MMA, filwaqt li l-maintenance dredging, jiġifieri biex iżżomm il-livelli, huwa responsabbilta` tas-CMA.

Fil- verita`, il-capital dredging mhux se jitħallas kollu mill-MMA - kif se ngħid iktar 'il quddiem - imma llimitajna l-exposure tagħna għalih.

It-tielet area ta' investiment hi li biex ikun possibbli li jiġu handled 3,000,000 container iridu jżidu l-area tal-bitħa fejn iżommu l-containers, u huwa previst li jonfqu l-flus biex iżidu 133,000 metru kwadru fil-bitħa biex jagħmilha possibbli li jiġu handled 3,000,000 TEUs.

Mil-lat tal-gvern ftehemna li nestendu l-kirja minn 30 sena għal 35 sena, u jekk f'dawn il- ħames snin il-wegħdi li għamlu s-CMA jilħquhom, jiġifieri jkunu nvestew €130 miljun u jkunu mpjegaw 500 ruħ flimkien mal-ħaddiema tax-xatt, ikollhom dritt li l-35 sena jestenduhom bi 30 sena oħra, b'total ta' 65 sena.

Peress li qegħdin nipprevedu li dan se jseħħ, kellna nagħmlu re- scheduling tal-kera u nestendu l-kera.

Huwa diffiċli biex tqabbel waħda ma' l-oħra, pero` hemm metodu kif tagħmilha, u jekk tuża n-net present value, jiġifieri tinnettja dak li konna se nirċievu fi 30 sena u dak li se nirċievu llum fl-ewwel 30 sena, allura qegħdin immorru aħjar b'USD5.5 miljuni.

Jiġifieri n-net present value ta' l-ewwel 30 sena tal-kera hija aħjar milli kienet qabel.

Jekk nieħdu l-kera medja, jiġifieri l-ammont kollu ta' kera li konna se ndaħħlu fit-30 sena oriġinali u tiddividihom bi 30 u tikkomparaha mal-kera kollha li se ndaħħlu fil-65 sena u tiddividiha b'65, insibu li morna aħjar bis- somma ta' USD2 miljuni fis-sena.

Ovvjament, billi għandna 65 sena kera, it- total tal-kera li se nirċievu żdied bi 372 miljun, pero` għalkemm dan mhuwiex comparative, ma tistax tieħdu in konsiderazzjonni.

Veru li hemm xi żidiet kemm fin-net present value tal-kera kif ukoll fuq l-average rent, pero` għalija mhux dan l-importanti, kif ma kienx lanqas meta għamilna l- privatizzazzjoni.

Dak iż-żmien l-importanti kien l-investiment li se jsir u l-impjiegi li se jkollna, u fl-opinjoni tiegħi l-kera tiġi ħafna u ħafna wara.

Pero`, having said that, bin-net present value, xorta bħala average qegħdin aħjar milli konna qabel u xorta m'għandna l-ebda problema biex inħallsu d-dejn, għax kif ġie rescheduled se nkunu qegħdin inħallsu d-dejn li konna għamilna biex bnejna l-Freeport sena jew sentejn qabel milli kien previst kieku bqajna kif konna qabel.

Minkejja li d-dredging suppost huwa obbligu tal- gvern u huwa previst li jqum ammont ta' miljuni mhux ħażin, daħħalnieh u llimitajna l-ispiża tagħna għal USD15-il miljun.

Fuq kollox – u dan ma sarx għall-ewwel darba – daħħalna wkoll penali f'każ li s-CMA CGM ma jimpjegawx il-500 persuna.

Ovvjament l-aspirazzjoni tagħna hi li din il- penali qatt ma titħallas, anzi aħna konvinti li wara li jsir dan l- investiment kollu se jiġu mpjegati mhux biss 500 ħaddiem imma ħafna u ħafna iktar.

Jiena sodisfatt ħafna b'dan il-ftehim li għamilna.

Kif diġa' għedt, iffirmajna memorandum of understanding, soġġett li jiġi approvat mill-gvern u diġa` ġie approvat mill-Kabinett u soġġett ukoll li ssir l-emenda neċessarja f'dan il-parlament, dik li qegħdin niddiskutu llum.

Jekk kemm-il darba dan kollu jsir, nistennew il-formalizzazzjoni tad-dokumenti mil-lat legali x-xahar id-dieħel u b'sodisfazzjon inkunu nistgħu ngħidu li ġibna in konklużjoni espansjoni mportanti ħafna għall-futur ta' pajjiżna.

Qed ngħid hekk għax hu evidenti li l-ġgant Ċiniż u l-ġgant naxxenti Indjan se jibqa' għaddej b'saħħtu, u iktar ma jibqa' għaddej b'saħħtu dak il-ġgant ekonomiku, iktar se jkompli jikber il-Freeport.

Il-fatt li għandna magħna s-CMA CGM, li mis-seventh largest shipping fleet fid-dinja fi ftit snin saret it-tielet waħda, kumpannija li għandha budget li huwa ikbar minn ta' pajjiżna, tixtri żejt biex tmexxi l-vapuri tagħha iktar milli nixtru żejt aħna biex niġġeneraw l-elettriku għal pajjiżna, kumpannija li għandha interess f'Malta għax qed tagħmel il-profitt hawnhekk imma għax qed tara wkoll is-saħħa ekonomika Maltija, jawgura ħafna tajjeb għall-futur tal-Freeport tagħna.

Irrid ngħid pero` li ma jiġix kollox bil- kumbinazzjoni u lanqas jibqa' kollox jekk fil-gvern ma jkunx hemm partit li jiġġenera l-fiduċja, partit li juri l-kompetenza u partit li għandu viżjoni ċara ta' pajjiżna.

Huma dawk biss l-ingredjenti li jġibu l-investiment u li jġibu x-xogħol.

Fil-Freeport għandna storja ċara, serja u ta' kompetenza li qed tħalli l- frott.

Ma tiġix kumpannija bħas-CMA CGM u tinvesti f'pajjiżna €200 miljun b'kumbinazzjoni.

Din il-kumpannija għandha nteressi kullimkien.

Setgħet faċilment minflok ġiet Malta, investiet f'Sardenja fejn hemm freeport ikbar minn tagħna, li pero` ma jistax jaqbad art.

Setgħet faċilment marret it- Tuneżija u minflok ftiehmet magħna, kif għamilna llum, investiet fil-port t'hemmhekk fejn ukoll għandha interess.

Setgħet faċilment iddeċidiet li tixtri f'Piraeus jew li tmur f'Port Said.

Imma din il-kumpannija ddeċidiet fuq Malta, għax rat f'Malta l-kompetenza, is-serjeta` u l-viżjoni ekonomika li pproġetta dan il-gvern.

Nispera li kulħadd jifhem li dawn l-affarijiet ma jiġrux b'kumbinazzjoni!

Nispera li kulħadd jifhem li l-fatt li ġew u nvestew l-HSBC, minkejja l- pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni, il-fatt li hawn Malta ġibna industrija totalment ġdida tal-farmaċewtika, minkejja li ntqal ħafna paroli li l- manifattura se tispiċċa, kellna kumpanniji, bħat-Toly, il-Playmobil u l- Infratec, li baqgħu jinvestu fil-manifattura.

Minkejja li l-oppożizzjoni tibqa' tagħti l-impressjoni li tista' tipproteġi l-manifattura antika meta ma tistax, peress li kien hawn gvern b'viżjoni u bi pjan konkret li ħoloq 10,000 impjieg ġdid f'dawn l-aħħar erba' snin, pajjiżna mexa 'l quddiem u jerġa' jimxi 'l quddiem għax dik il-fiduċja għadha hemmhekk.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, nirriferi għall-aħħar kumment li għamel il-Ministru dwar iż-żieda fl-impjiegi.

Skond l-aħħar rapport maħruġ mill-Eurostat jidher ċar li fl-aħħar erba' snin l-impjiegi f'pajjiżna żdiedu b'medja ta' inqas minn nofs li żdiedu fil-kumplament tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Qed nagħmel dan il-paragun għax l-Unjoni Ewropea hija l- istituzzjoni li aħna rridu nikkomparaw rwieħna magħha, speċjalment il- pajjiżi li ssieħbu magħna fl-2004.

Effettivament f'pajjiżna l-impjiegi żdiedu b'madwar 1.1%, filwaqt li f'dawn il-pajjiżi żdiedu b'medja ta' 3.7%.

Sur President, quddiemna għandna mozzjoni li skond in-numru ta' membri parlamentari li hawn preżenti, m'hijiex waħda kontenzjuża imma hija waħda li fil-prinċipju hemm qbil dwarha.

Filwaqt li nirriferi għall-proposta ta' estenzjoni tal-freeport zone, infakkar li fl-2004 ġiet mgħoddija liġi apposta minn dan il-parlament biex hemmhekk jiġi deskritt bħala freeport.

Li wieħed jipprova jiftaħar b'rixu naċċettaha, imma li he tries to rewrite history, la hu stess ma jemmen f'dak li jkun qed jgħid u ċertament lanqas min ikun qed jisimgħu fuq il-mezzi tax-xandir, għax l-infrastruttura tal- Freeport kienet inbdiet fl-aħħar tas-snin sebgħin u tas-snin tmenin.

U dak iż-żmien, taħt gvern Laburista, kien sar investiment sostanzjali fih.

Imbagħad wara l-1987, bil-kambjament tal-gvern beda l-operat kif semma u spjega l-Ministru.

Qed ngħid dan iktar għall-istorja ta' kif beda l- konċepiment ta' l-idea tal-Freeport, peress li l-Ministru qal li dan kien beda fl-1969 meta kien hemm agreement ma' xi kumpannija Kanadiża - li ma nafx kienx jeżisti - u mbagħad qbiżna għall-operat mill-1988.

Imma l- infrastruttura tal-Freeport effettivament bdiet taħt gvern Laburista.

Dak iż-żmien, l-idea li nżidu s-servizzi tat-trasport kienet qiegħda hemmhekk, u dejjem kien hemm l-enfasi li l-qagħda strateġika ta' pajjiżna hija xi ħaġa li mhux biss għandha mportanza politika, imma wkoll mportanza kummerċjali, bħalma kellha dejjem fl-istorja ta' pajjiżna.

U allura ż- żieda tas-servizzi tat-trasport kienet xi ħaġa li wieħed irid iħares lejha. u allura l-ewwel ma trid tagħmel hu li jkollok l-infrastruttura biex tilħaq dawn l-għanijiet.

Dan l-istess bħal meta l-manifattura f'pajjiżna kienet l-iktar ibbażata fuq is-settur tat-tessuti.

Konna kompetittivi ħafna u kien hawn numru ta' kumpanniji.

Fl-1981, ġiet l-ST Microelectronics, li għadha topera sal-lum u li hija kumpannija responsabbli għal 55% tat-total export ta' pajjiżna f'dik li hija manifattura.

U mill-1992 sal-lum f'pajjiżna nvestiet madwar USD600 miljun f'makkinarju, investiment, eċċetra, u tħaddem madwar 2,000 ruħ jew aktar.

Wieħed qed isemmi dawn l-affarijiet għax saret riferenza storika, u allura tajjeb li wieħed jidħol f'ċertu dettall f'dan ir-rigward.

Sur President, meta wieħed iħares lejn din il-mozzjoni jrid jara wkoll x'inhu l-impatt tagħha.

Meta qegħdin ngħidu li rridu nkabbru l-investiment u l-attivita' kummerċjali u industrijali, irridu nieqfu u nħarsu lejn dan biss?

Il-kunċett u l-ħsieb ta' żvilupp li qed ngħidu li hu sostenibbli, għandu jiġi kkunsidrat?

Jekk wieħed janalizza d-diskors tal-Ministru, li kien fih ċertu dettall, isib li l-aspett ta' sostennibilita`, li llum huwa element importanti ħafna, ma ssemma xejn.

Filwaqt li mill-bidunett nista' ngħid li jien favur din il-mozzjoni fejn qed jiġi propost li tingħata estenzjoni ta' art, issa għandna wkoll il-pjanta li turi biċ-ċar fejn se ssir din l-estenzjoni, u allura telimina kull dubju li kellna.

Filwaqt li rrid ngħid li l-kunsill lokali ta' Birżebbuġa ma sab ebda oġġezzjoni dwarha - għallinqas hekk jidher minn korrispondenza li ntbagħtet lili - wieħed irid iħares ukoll lejn il-politika ta' sostennibilita` u l-impatt li jista' jkollu l-iżvilupp propost anke fuq il-kumplament tas-soċjeta`.

Meta wieħed jara l-memorandum of agreement li hemm anness ma' din il- mozzjoni, li wkoll tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra, irid iħares lejn l-aspett ekonomiku ta' żvilupp fil-qasam marittimu, lejn is-servizzi tat-trasport u l-ħolqien ta' l-impjiegi.

Irid iħares ukoll lejn il-ħlas soċjali li hemm min-naħa tar-residenti ta' Birżebbuġa u jrid iħares ukoll lejn l-impatt ambjentali.

Dawn it-tliet aspetti huma importanti jekk ikollok gvern li jrid iħares 'il quddiem lejn żvilupp sostenibbli, kif qed jingħad mill- kumplament ta' l-Ewropa.

Tajjeb li f'dan ir-rigward wieħed jagħmel paragun ma' espansjoni li qed tkun prevista wkoll fil-port ta' Hamburg fil- Ġermanja, fejn apparti l-iżvilupp ekonomiku, l-estenzjoni tal-port, it- tkabbir tat-TEUs u t-turnaround ta' l-istess port, sar studju serju ħafna ambjentali dwaru mill-istess awtorita`.

Hawnhekk ta' min jinnota li filwaqt li għandna l-konsiderazzjonijiet ta' natura ekonomika, hemm assenza sħiħa - għallinqas l-ebda rapport ma tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra u l-ebda spjegazzjoni ma ngħatat - dwar l-aspett ambjentali.

Veru li wieħed jista' jgħid li għandna r-regolatur. u cioe' il- MEPA, li suppost dan qed tikkonsidrah, u li għandna l-ħarsien ta' l-ambjent tal-baħar, li suppost qiegħed f'idejn l-MMA, u għaldaqstant m'huwiex kompitu effettivament tad-diskussjoni tal-lejla.

Imma jekk verament nemmnu fi żvilupp sostenibbli, kwalunkwe żvilupp propost għandu jkollu miegħu l- impatt ambjentali li dan jista' jikkawża.

Ħalli niġu għall-aspett ekonomiku.

Wieħed jifhem li l-operatur li jrid iżid il-kapaċita` tiegħu minn 1.5 miljuni TEUs għal 3 miljuni TEUs, qed iħares 'il bogħod - huwa tajjeb li meta wieħed ikun qed jinnegozja f'dinja globalizzata jagħmel il-plans tiegħu għal quddiem - u qed jara li fi żmien ħames snin jew sitt snin il-kummerċ marittimu fil-Mediterran tant se jikber illi l-portijiet tal-Mediterran li hemm preżenti u li hemm previst li jikbru, se jirduppjaw il-kummerċ.

Allura l-ħsieb ta' l-operatur jagħmel sens li jkun irid jirdoppja dan għax ovvjament iżid il-qligħ tiegħu u, kif diġa' ntqal, ikun hemm ukoll opportunita` ta' żieda fin-numru ta' mpjegati.

Imma meta wieħed jara l-kontribut soċjali - hawnhekk nidħol fil-fatt ta' x'ikun qiegħed jibbenefika wkoll il-pajjiż - isib li għandna l-element ta' multiplier effect, li wieħed irrikonoxxih.

Imma apparti minn dan, waħda mill-affarijiet li tenħtieġ kjarifikazzjoni fil-memorandum of agreement huwa appuntu l-obbligu li l-investiment imwiegħed ta' €130 miljun huwa effettivament tassattiv, fis-sens li jekk ma jagħmlux dak li huma obbligati li jagħmlu, l-estenzjoni tal-lease tista' tiġi abrogata.

Qed ngħid hekk, għax filwaqt li artiklu 2.1.3 ta' dan il-memorandum of agreement qed jistipula li l-operatur hu obbligat li jinvesti €130 miljun, f'paragrafu 2.1.6 ta' l-istess agreement, hemm proviso li jgħid hekk:

"Provided that MFTL's decision to proceed with such extension of terminal 2 of the terminal shall be at its discretionary option exercisable at any time during the license period as extended pursuant to this agreement, taking into consideration various factors including whether the structure of the marine soil, beneath and around terminal 2 of the terminal, permits such extension at reasonably viable cost.".

Qed nirriferi għal dan għax f'artiklu 2.1.3, nofs l-investiment huwa marbut kemm maż-żieda fil-gantry cranes u l-equipment kif ukoll ma' l-upgrading ta' terminal 2 li huwa t-terminal ta' barra.

Jiena ġejt mgħarraf li n-naħa ta' barra, kif jindika dan il-paragrafu, hija l-iktar parti li tista' tinvolvi investiment, għax hija l-iktar parti fonda.

Allura, jekk l- operatur iħoss li m'huwiex vijabbli li jagħmel dak l-investiment għax din qiegħda fid-diskrezzjoni tiegħu - jiġifieri anke l-parti li se nestendu bħala freeport, l-parti ta' barra ta' terminal 2 - irridu naraw kemm effettivament l-operatur huwa marbut mal-wegħda li jrid jagħmel - u qed jiġi approvat minn dan il-parlament – meta dan jista' ma jkomplix jagħmel tali żvilupp.

Allura l-mistoqsija tiegħi hija din: Meta l-operatur daħal għal dan ix- xogħol - ma ninsewx li qegħdin nitkellmu fuq operatur li huwa t-tielet wieħed fid-dinja, u allura l-analiżi għamilha u l-istudji għamilhom - u ppreżenta l-feasibility study tiegħu, ma kienx jaf minn studji li għamel dwar l-impatt tal-mewġ u affarijiet oħra, li fl-interess tal-pajjiż dak l- investment minimu ta' €130 miljun - fejn fl-aħħar mill-aħħar qegħdin nagħtuh il-faċilita` li jinvesti aktar u jaqla' aktar flus - m'għandhiex tkun diskrezzjonarja imma għandha tkun tassattiva?

Jien qed inqanqal dan il-punt għax il-ministru ta wieħed x'jifhem li l-investiment huwa tassattiv u definittivament irid isir.

Barra minn hekk, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li l-estensjoni ta' l-art li l-Freeport jokkupa hija sostanzjali u l-valur ta' l-art qua art f'pajjiżna għandu valur iktar importanti, u dan irridu nikkonsidrawh.

Punt ieħor li jitqanqal minn dan il-ftehim huwa l-fatt illi d-dredging qed isir biex jiffaċilita l-operat ta' l-operatur.

Issa fl-aħħar mill-aħħar, meta dan l-operatur ħa over il-management tal-Freeport, kien jaf x'se jieħu tliet snin ilu.

Allura wieħed ma jistax jifhem għaliex il-gvern għandu jikkontribwixxi kważi massimu ta' USD15-il miljun!

Mhux billi l-ministru qed isemmielna l-capping qisu qed jagħmel xi pjaċir jew xi akkwist!

Lil dan l-operatur tajnieh il-karozza biex jaħdem, tajnieh il-faċilita`, kriha, ħallas għaliha u issa biex isir id-dredging, li hija parti mill- operation.....

Hawnhekk qed nitkellmu fuq operatur tajjeb fis-suq, li jaf l-affarijiet tiegħu, u li naħseb li tliet snin ilu għamel l-istudji tiegħu dwar kif se tiżviluppa t-trade marittima u l-affarijiet l-oħra kollha.

Lil dan issa se nħallsuh, u l-gvern qed jintrabat li jagħtih USD15-il miljun talli jsir id-dredging.

Tant din hija rabta tajba favur l-operatur - għalhekk imbagħad nagħmel il-paraguni fuq l-investiment u dawn l- affarijiet - illi jekk il-gvern ma jħallashomx dawn il-USD15-il miljun, hu għandu d-dritt li jnaqqashom mill-kirja.

Dan juri allura kemm hu għaqli l- operatur illi rabat lill-gvern li għoġbu jagħtih dan ir-rigal.

U tajjeb li ngħidu wkoll li minn meta spiċċat il-Cargo Handling, il-Freeport iffrankat ukoll madwar Lm1 miljun fis-sena bħala fees illi kienet tħallas.

Jiġifieri hemmhekk il-benefiċċju għall-operatur qiegħed jissaħħaħ.

Għalhekk jiena mbagħad indaħħal il-paragun ta' l-interess pubbliku u l-benefiċċju għall- pajjiż.

Għax għalkemm dan qiegħed jinvesti hawnhekk, għażel lil pajjiżna minħabba l- lokalita` strateġika tiegħu u ħass li dan huwa l-iktar post fejn jista' jagħmel il-profitt għax sab il-manpower u sab nies li għandhom l-iskills neċessarji.

Il-Ministru qal li dan ma marx f'Gioia Mauro.

Jiena naħseb li dan għamel l-assessment tiegħu biex ma marx hemmhekk.

U aħna naqblu li jistabbilixxi ruħu hawnhekk u nħeġġuh li jkompli jikber bħalma għamilna f'oqsma oħra.

Insemmi l-ST Microelectronics, li kemm-il darba tajniehom aġevolazzjonijiet biex jibqgħu hawnhekk u jiżviluppaw, kemm f'aspetti ta' tax relief u ħafna għajnuniet oħra li dejjem kien ikun previst anke fil- liġi.

Imma li dan qed jagħmel nefqa biex itejjeb l-operat tiegħu u l-gvern qed jagħtih kontribut billi ma jħallihx iħallas id-dredging hu, hija xi ħaġa li ma tinftiehemx!

MR SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt, bil-permess ta' l-Onor.

Mangion.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kif diġa' spjegajt, il-capital dredging huwa obbligu legali ta' l-MMA, jiġifieri jekk jiġi USD40 miljun, aħna suppost inħallsu din is-somma.

Dak huwa l-obbligu tagħna.

Għax l-obbligu ta' l-operatur huwa l-maintenance dredging, li ladarba tniżżilulu at 15.5 jew at 17, imbagħad iżommu hemmhekk.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Veru li dak huwa capital dredging, imma għaliex il- gvern daħal għal dan l-obbligu?

Nassumi li meta kien hemm il-ftehim oriġinali kien diġa` għamel dredging ta' madwar 15-il metru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-gvern daħal għal dan l-obbligu għax il-fairway minn fejn jidħlu l-vapuri għall-portijiet dejjem issir mill-port owner u qatt ma jagħmlu min għandu liċenzja biex jorbot vapur x'imkien ieħor.

Ħalli nġib eżempju tal-Grand Harbour.

Id-dredging fil-Grand Harbour ma jħallasx għalih il-Viset, il-KGT jew it-tarzna, imma trid tagħmlu bilfors l-MMA għax dan jintuża minn kulħadd.

Jiġifieri that is normal standard international practice.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: L-area tad-dredging inkorporata hawnhekk m'hijiex qiegħda wkoll fil-freeport zone jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Hija fil-baħar, imma m'hijiex riservata għall-freeport.

Hija fairway għad-dħul ta' Marsaxlokk u Birżebbuġa.

Jiġifieri jekk jidħol vapur li jrid jorbot l-Enemalta, se juża dik il-fairway ukoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, il-Ministru qed jgħid li hemmhekk jista' jidħol kull vapur ieħor, imma xorta waħda l-maġġor parti tal-vapuri li jidħlu f'Birżebbuġa huma għall-benefiċċju tal-Freeport.

Dak li qed nipprova ngħid.

U qed ngħid hekk għax fl-aħħar mill-aħħar meta l-operatur qed jagħmel estenzjoni għal 35 sena oħra, se jieħu benefiċċju kbir.

Hekk għandu jkun, għax jekk dan m'huwiex se jagħmel profitt, l-ebda investitur m'hu se jiġi lejn pajjiżna.

Aħna rriduh jagħmel profitt għax ovvjament b'hekk il-ħaddiem iktar ikollu dritt jitlob għal żidiet fil-pagi tiegħu.

U allura wieħed jistenna li minn dak il-profitt se jibbenefika effettivament kulħadd.

Imma nerġa' nirriferi għall-investiment li hemm imwiegħed.

Dan m'huwiex tassativ, marbut ma' din l-estensjoni ta' l-art.

Min-naħa l-oħra - din qed nagħmilha aktar forma ta' mistoqsija biex forsi l-ministru jispjegaha aħjar - għandna emenda dwar ir-rata tal-kirja.

Il-Ministru qal li fl-aħħar mill- aħħar dawn se jħallsu aktar.

Jekk wieħed iħares lejn l-ewwel kuntratt isib li fl-aħħar sena, f'year 30, il-kirja kienet ta' USD15.22 miljun.

Issa ġiet emendata - sakemm m'iniex qed ninterpretaha b'mod żbaljat, fil-każ nitlob lill-Ministru jikkjarifikaha - għal USD9 miljuni.

U ovvjament mbagħad nibqgħu għaddejjin bir-rati normali.

Jiġifieri l-aġġustament fl-ewwel 30 sena jidher li hu aġġustament 'l isfel.

Filwaqt li l-Ministru qed jgħid li fl-aħħar mill-aħħar se jitħallas iktar, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li mill-kera aħna se nħallsu kemm il- kapital jew id-dejn li għandha l-Malta Freeport Corporation, kif ukoll l- imgħaxijiet li din il-kumpannija qiegħda tħallas.

U jien erġajt ivverifikajt, għax għas-sena 2007 u s-sena 2008 fil-budget tiegħu l-gvern għandu commitment li jrid iħallas iktar minn €14-il miljun għall- imgħaxijiet tal-Freeport.

Jiġifieri l-gvern għadu qed jagħmel il- commitments fuq l-imgħaxijiet tal-Freeport, u allura l-asserzjoni li mid- dħul tal-kera se nispiċċaw inħallsu l-loan u nħallsu l-imgħaxijiet ma tidhirx li se tkun realizzata għax il-gvern qed jibqa' jikkontribwixxi kull sena - qabel kien madwar Lm6 miljuni, issa qed tammonta għal €14-il miljun – għall-Freeport innifsu.

Barra minn hekk, tajjeb li l-Ministru jispjega ftit x'ġara bid-dħul li għamel il-Freeport mill-bejgħ tax-shareholding li kellha l-Malta Free Port Corporation fl-oil tanking li, jekk m'iniex sejjer żball, kien inbiegħ madwar €29 miljun.

Dak id-dħul mar biex ħallas parti mil-loan jew intefa' f'xi sinking fund?

Id-dħul minnu ma jidhirx li daħal fid-dħul tal-gvern, la biex inaqqas id-dejn nazzjonali u lanqas bħala dħul ġenerali tal-gvern.

Tajjeb ikollna informazzjoni dwar x'sar mill-bejgħ ta' l-oil tanking min- naħa tal-Freeport corporation.

Hemm l-aspett ambjentali li wieħed irid iħares lejh ukoll.

Wieħed ma jistax jabbanduna kompletament li jara x'impatt ambjentali se jkollu dan l-iżvilupp fuq il-port ta' Birżebbuġa, għalkemm dak huwa sagrifiċċju soċjali li sar u jrid isir għat-tkabbir ekonomiku.

Hemmhekk għandek nies li jgħixu qrib dan il-port li l-ħajja tagħhom qed tiġi affettwata kontinwament.

Il-Ministru m'għamel l-ebda riferenza għal environmental impact assessment, u wieħed jippretendi li l-awtorita` kompetenti, il-MEPA, tagħmlu hi stess biex tara fir-realta` x'impatt se jkollha l-estensjoni iktar qrib ix-xatt kif ukoll il-makkinarju li se jkun iktar qrib ix-xatt.

Din hija waħda mill-bones of contention tar-residenti ta' din il-lokalita`.

Aħna għandna r-regolaturi biex iħarsu l-interess pubbliku kemm fil-qasam ta' l-ambjent, kemm fil-qasam tal-ħarsien tal- konsumatur fejn jirrigwardaw il-prezzijiet, kif ukoll f'affarijiet oħra.

Ir-regolaturi għandhom ikunu responsabbli lejn is-soċjeta`, lejn it- taxpayer Malti li qed iħallashom, u fost dawn għandna l-MEPA.

Interessanti li nkunu nafu x'konsiderazzjonijiet għamlet il-MEPA fuq dan l-investiment.

Per eżempju, kif se timpatta ż-żieda tal-ħsejjes tal-makkinarju fuq dawn il- mollijiet?

M'għandna l-ebda risposta dwar dan, u r-responsabbilta` taqa' fuq il-MEPA għax hija responsabbli li tapprova l-permessi sottomessi.

L-MMA kif se tassigura li ma jkunx hemm kontaminazzjoni fil-baħar tal-madwar, għax hemmhekk hemm bajja popolari ħafna fost ir-residenti tan-nofsinhar ta' pajjiżna?

Veru li min-naħa tal-gvern Nazzjonalista ma tantx jagħti kas peress li ma jkollux il-maġġoranza tal-voti minn hemmhekk, imma għandu membri parlamentari minn dawk in-naħat.

Għaldaqstant nistennew biex naraw x'obbligi se titfa' l-MMA fuq l-operatur biex jassigura li l-baħar u l-bajjiet tal-madwar ma jkunux kontaminati.

Jeħtieġ naraw kif se nikkonservawhom għax inkella veru nkunu qed nagħmlu kontradizzjonijiet sħaħ.

Qed nagħmlu pjanijiet kemm min-naħa tal-Partit Laburista kif ukoll min-naħa tal-gvern biex intejbu l-portijiet ta' pajjiżna mill-Kalkara sa tas-Sliema, imbagħad nispiċċaw ninjoraw żvilupp ieħor bħal dan għax ma nagħtu l-ebda kas l-aspett ambjentali, bil- konsegwenza li mhux biss l-art tiġi kontaminata bil-ħsejjes qawwija lejl u nhar imma anke l-baħar tal-madwar.

Wara xi snin li nagħmlu dawn it-tip ta' żballji nispiċċaw nerġgħu nħallsu biex nagħmlu reinstatement tagħhom.

Hawnhekk ma nistax ma niġbidx l-attenzjoni li filwaqt li kemm ir-residenti kif ukoll il-kunsill lokali ta' Birżebbuġa fiehmu li m'għandhomx joġġezzjonaw u jaċċettaw li jkun hemm l-iżvilupp, dawn bagħtu s- sottomissjonijiet kemm lill-MEPA, kemm lill-operatur, kif ukoll lill-gvern dwar l-impatt negattiv ambjentali kif ukoll l-impatt fuq ħajjithom.

Wieħed jistenna li r-regolaturi konċernati, kemm min-naħa tal-MEPA qabel ma tapprova x-xogħlijiet li għandhom isiru kif ukoll min-naħa tal-MMA, ikunu viġilanti ħalli l-interessi tar-residenti tal-lokal ikunu mħarsa.

U hawnhekk nesprimi dubji serji ħafna, għax l-ebda regolatur ma ffunzjona biex ħares il-konsumatur jew it-taxpayer taħt dan il-gvern, u l-ebda regolatur ma wera dik il-ħerqa li suppost għandu juri biex iħares lill- konsumatur u lis-soċjeta`.

L-aħħar appell tiegħi imur lejn l-operatur innifsu li qed jopera hawnhekk b'suċċess.

Naħseb wieħed mill-interessi tiegħu huwa li jkollu relazzjonijiet tajba mal-komunita` li qed jaħdem fil-qrib magħha.

Nerġa' ngħid li minħabhba ċ-ċokon ta' pajjiżna kwalunkwe żvilupp, isir fejn isir, se jkollu l-impatt negattiv tiegħu.

Iċ-ċokon tal-pajjiż hija realta` li rridu niffaċċjawha.

Fil-passat niftakar li l-Freeport Corporation kienet bdiet tagħmel xi forma ta' ftehim mal-kunsill lokali biex tagħmel ċertu investiment jew improvements fil-lokalita`, u kienet mossa tajba, mossa pożittiva.

Jien nappella lill-operatur il-ġdid biex jagħmel l-almu tiegħu biex jippromwovi relazzjonijiet tajba kemm mal-kunsill lokali kif ukoll mar- residenti.

Veru qiegħed hawn biex jagħmel il-profitti tiegħu, pero` għandu jassigura - u hawnhekk jidħol ir-rwol ta' min ikun qed iħares l-interess tar-residenti - l-ħarsien ambjentali li llum qegħdin nitkellmu ħafna fuqu għax ovvjament huwa element importanti ħafna peress li jaffettwa l-kwalita` tal-ħajja ta' kulħadd.

Nerġa' ntenni li minn naħa waħda hija responsabbli l-MEPA u responsabbli wkoll l-MMA li jieħdu dawk il-prekawzjonijiet u jimponu dawk l-obbligi kollha neċessarji biex jassiguraw li jkun hemm ħarsien ambjentali u ħarsien tas-soċjeta` jew tar-residenti li jgħixu fil- lokalita`.

Insostni wkoll li kunsill lokali għandu jkun informat kontinwament jekk aħna nemmnu li l-kunsill lokali jirrappreżenta liċ-ċittadini fil-lokalita` partikolari.

Il-kunsill għandu jkun mgħarraf bl-obbligi li qed ikunu imposti ħalli jkun għassa li dawn l-obbligi jiġu osservati.

Il-proposti u l-kummenti li qegħdin nagħmlu huma fid-dawl ta' politika ekonomika fejn ikun hemm il-bilanċ bejn l-impatt negattiv ta' ċertu żvilupp ekonomiku, għax ma tistax telimina l-fatt li jkollok ċertu impatt negattiv.

Per eżempju, il-bini ta' power station huwa neċessita` għax bilfors trid il- power biex inti tkompli tiżviluppa, u tagħmilha fejn tagħmilha se jkollha l- impatt negattiv tagħha, u l-obbligu soċjali tal-gvern, li huwa importanti fi żvilupp sostenibbli, hu li jieħu l-konsiderazzjonijiet kollha biex l- impatt negattiv ambjentali jew soċjali ikun minimu kemm jista' jkun.

Naħseb li dan jibqa' l-kompitu politiku tal-gvern.

Fl-aħħar mill-aħħar l- elettorat li jagħżel il-gvern tal-ġurnata jagħżlu u jagħtih il-mandat biex iħares l-interessi tiegħu fil- forom varji tagħhom.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li din in-naħa tal-Kamra se tivvota favur din il-mozzjoni, imma dawn ir-riservi jew dawn il-konsiderazzjonijiet li qed nagħmlu hawnhekk qed nagħmluhom fi spirtu pożittiv, fis-sens li mhux biss inħarsu lejn aspett wieħed ta' l-affarijiet, imma rridu nħarsu wkoll lejn konsiderazzjonijiet oħra soċjali li fl-aħħar mill-aħħar huma importanti ħafna jekk irridu nassiguraw li jkun hemm kwalita` tal-ħajja aħjar.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Jien nikkondividi l-opinjoni ta' din in-naħa tal- Kamra li din il-biċċa art li se tingħata għall-użu tal-Freeport għandha twassal biex pajjiżna jpoġġi fuq binarji iktar sodi l-investimenti tiegħu li, kif kulħadd jaf, iwasslu mhux biss għal effiċjenza ikbar għax ikun hemm macro ekonomija ikbar f'dak il-kontest partikolari, imma anke jwassal għall- ħolqien ta' impjiegi ġodda.

Fl-aħħar mill-aħħar, l-għan ta' kull ekonomija huwa proprju li toħloq iktar xogħol u tiġġenera iktar ġid.

Il-kelliem ta' qabli l-Onor.

Charles Mangion semma l-konċett ta' l-ambjent fl-iżvilupp ta' l-ekonomija ta' pajjiż partikolari.

Huwa sinjal tajjeb li nisma' lill-oppożizzjoni titkellem f'dan is-sens li kien proprju l-ħsieb ta' Ludwig Erhard li kien il-ministru tal-finanzi fi żmien Conrad Adenauer li kien tela' bil-konċett ta' social market tal-partit tas-CDU.

Dan il- konċett kien infirex fl-Ewropa kollha u kien aċċettat bħala bażi essenzjali u pilastru ta' l-ekonomija f'dawk il-partiti li kienu jappartjenu għall- familja tad-demokrazija kristjana li llum saret magħrufa bħala partit popolari Ewropew.

Kien proprju dan il-konċett ta' social market li wassal ukoll biex iddaħħal kriterju ġdid li hu dak ta' l-ambjent.

Għalhekk illum jissejjaħ eco-social market.

Jiġifieri huwa pass kbir 'il quddiem li llum tisma' lil-Labour Party jitkellem fuq l-eco-social market għax sa ftit snin ilu la kellna "eco" u lanqas kellna "market".

Sfortunatament kellna biss ekonomija bbażata fuq is-soċjaliżmu li ma kenitx tagħti kas la ta' wieħed u lanqas ta' l-ieħor.

Naħseb li l-partit Laburista tbiddel xi ftit illum u jaf li kien proprju l-partit Nazzjonalista, bil-mod kif dawwar l-ekonomija tal-pajjiż, bil-metodu kif żied l-investimenti, bil-viżjoni tiegħu għal Malta iktar effiċjenti u effikaċi, bil-viżjoni tiegħu għal Malta fi ħdan l-Unjoni Ewropea, għal Malta fi ħdan is-sistema tal-euro-zone, li proprju wassal biex isir it- tibdil f'pajjiżna li fil-fatt seħħ.

Il-viżjoni tal-partit Laburista, la qabel l-1987 u lanqas bejn l-1996 u l-1998, ma kienet xi viżjoni li setgħet twassal lil pajjiżna fuq il-binarji li miexi fuqhom illum.

L-Onor.

Charles Mangion qal li l-infrastruttura tal-Freeport fil-fatt tqiegħdet fi żmien il-Malta Labour party ta' qabel l-1987.

Pero` wieħed irid ukoll jammetti li l-Freeport ma jagħmluhx biss il-krejnijiet, il-moll u n-nies imma jagħmlu wkoll it-tħaddim tas-sistemi ta' kif jitħaddem.

Jien niftakar b'mod ċar kif kien jitħaddem il-Freeport fi żmien il-Labour party qabel l-1987, u naf kif jitħaddem illum.

Niftakar li anke l-moll kellu jerġa' jinqala' għax ma kienx sar sew, il-krejnijiet kellhom jitbiddlu għax ma kenux jaħdmu sew, u anke n-numru ta' transfers ta' containers kien wieħed limitat immens.

Mingħalija ma kienx jaqbeż il-miljun jew iż-żewġ miljuni fis-sena.

Ma nafx kemm qed jiġu trasferiti kuljum - forsi l-Onor.

Austin Gatt jgħidilna iktar tard - pero` żgur huwa ammont ikbar milli kien isir dak iż-żmien.

Jiġifieri meta nitkellmu fuq il-Freeport illum qed nitkellmu fuq żieda fix- xogħol, żieda fl-impiegi u żieda fl-effiċjenza għax hawn gvern serju li kien kapaċi jara s-sinjali taż-żmenijiet.

Kien gvern kapaċi jagħmel it- tibdiliet, u kien kapaċi jwaqqaf management li jħares 'il quddiem b'mod effiċjenti fis-sistema tal-Freeport.

Fl-aħħar mill-aħħar nafu li l-Freeport tant sar effiċjenti li ġie ukoll mibjugħ lill-privat u llum hija entita` li taħdem b'mod effiċjenti fil-qasam tas-suq, u ovvjament fil-qasam soċjali wieħed jista' jagħrfu b'mod ċar bl-ammont kbir ta' nies li qegħdin jaħdmu f'dan il-post li qabeż ħafna l-ammont ta' nies li kienu jaħdmu fiż- żmenijiet li semma l-Onor.

Charles Mangion.

Naħseb li lanqas biss tibda tikkompara n-numri u s-sistemi li kien hemm dak iż-żmien ma' dawk li hemm illum!

F'dak li huwa aspett ta' eco-social market, il-Freeport hija industrija pjuttost nadifa u m'għandekx spills, bħalma hu l-ġarr ta' ċerta merkanzija li tista' tħalli l-ħmieġ.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' Birżebbuġa, kulħadd jaf bil-proġett kbir li għamel gvern Nazzjonalista - għalkemm jien ma noqgħodx f'din il-lokalita` u lanqas nikkontesta fiha - biex itejjeb l- ambjent ta' din il-lokalita` billi kabbar u sebbaħ il-bajja kif ukoll il- promenade tul Pretty Bay kollha li tibqa' sejra sal-Qajjenza.

Ittieħdu wkoll ċerti deċiżjonijiet, li m'għandhomx x'jaqsmu direttament mal- Freeport, biex is-sistema taż-żamma tal-gass li llum tinsab qrib ir- residenti ta' l-inħawi, tiċċaqlaq minn fejn hi - fil-fatt hemm time frame dwar dan - fi żmien stabbilit.

Nixtieq nagħlaq b'dan il-ħsieb, Sur President.

Ħafna drabi l-membri ta' l- oppożizzjoni jitkellmu dwar il-kompetittivita`, pero` mbagħad meta tismagħhom jitkellmu ssibha diffiċli biex tiddeċiedi lil min se taqbad temmen minnhom.

Ftit minnhom jitkellmu fuq il-kompetittivita` u mbagħad fl- istess ħin isemmulek miżuri oħra li jmorru kontra l-kompetittivita` ta' pajjiżna.

Nirriferi b'mod partikolari għall-miżura li kien ħa gvern Nazzjonalista, li anke ġiet diskussa fil-budget, biex il-festi li jaqgħu f'weekend ma jiżdidux mal-leave tal-ħaddiema.

L-oppożizzjoni qed tgħid li din il-miżura se treġġagħha lura.

Irrid ngħid li gvern Nazzjonalista kien ħa din il-miżura proprju minħabba l-fatt li l-kompetittivita` ta' pajjiżna, meta mqabbla mal-lista ta' kriterji ta' Lisbona, jinsab 'l isfel ħafna, fl- 24 jew il-25 post, u allura ried li Malta żżid il-kompetittivita` tagħha.

Fil-fatt il-gvern kien responsabbli biżżejjed li jara li din il-miżura kienet revenue neutral, jiġifieri ma missitx il-qligħ tal-ħaddiema.

Gvern Nazzjonalista kellu triq oħra quddiemu, dik li jnaqqas in-numru ta' festi pubbliċi, pero` din il-miżura ma ħadiex, għaldaqstant dawn baqgħu l-istess u min jinzerta jaħdem fihom jieħu paga darba u nofs iżjed jew ġieli anke d- doppju.

Għaldaqstant, minn dak l-aspett il-kompetittivita` ta' Malta żdiedet mingħajr ma ntmiss id-dħul tal-ħaddiema.

Imbagħad meta tisma' lill- membri tal-partit Laburista jitkellmu issibha diffiċli jekk għandekx temmen lil dak li jrid iżid il-kompetittivita` ta' pajjiżna jew lil dak li joħroġlok xi suġġeriment bħal dan li semmejt u li jmur kontra l- kompetittivita` ta' pajjiżna.

Sur President, m'għandix dubju li f'moħħ il-partit Laburista hemm il-miżura li jitnaqqsu l-festi pubbliċi.

Għalkemm hu ma semmiex dan li qed ngħid, qal biss li din il-miżura li ħa l-partit Nazzjonalista se terġa' titreġġa' lura.

Jekk jippretendi li neħduh bis-serjeta` ma jistax jikkritikana li l- kompetittivita` tal-pajjiż hija baxxa u mbagħad fl-istess ħin isemmi miżura li se tnaqqas il-kompetittivita` tal-pajjiż.

Mela liema Partit Laburista se nemmen?!

Nixtieq li l-partit Laburista jagħmilha ċara din.

Nafu kif mexa l-partit Laburista fil-passat.

Kien qal li se jneħħi l-VAT u mbagħad daħħal is-CET.

Fil-fatt meta kellu shortfall minn fuq il-VAT u l-income tax kien daħħal 33 taxxa!

Nixtieq inkun naf jekk il-partit Laburista għandux l-intenzjoni li biex iżomm il-kompetittivita` ta' pajjiżna f'postha jnaqqas il-festi pubbliċi, bħalma kien għamel meta kien fil-gvern qabel.

Għax huwa faċli ħafna li l- partit Laburista jgħid li minflok ikollna ħames festi pubbliċi jkollna waħda.

Huwa faċli li jneħħi l-festa ta' San Ġużepp, huwa faċli li jerġa' jneħħi l-festa ta' San Pawl, u huwa faċli li jtajjar festi li kienu tneħħew mill-partit Laburista għax qalu li Malta ma kenitx kompetittiva.

Jiġifieri hawnhekk għandna dan il-kuntrast.

Għandna partit li b'ħalq wieħed jitkellem fuq il-kompetittivita` u b'ħalq ieħor jitkellem b'mod li jmur kontra l-kompetittivita` ta' pajjiżna.

Għalhekk nixtieq li l-partit Laburista jiċċara l-affarijiet u jgħid jekk tinteressahx verament il- kompetittivita` ta' pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill- Ministru Austin Gatt biex jekk jogħġlu jagħmel il-winding up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, waqt dan id-dibattitu ħadt gost nisma' lill-oppożizzjoni tgħid li se tivvota favur din il-mozzjoni, ovvjament underlying il-fatt li qed tivvota favur tfisser li l-kritika li għamlet mhux 20 sena ilu iżda li għamlet tliet snin ilu għal din il- privatizzazzjoni, inkluż il-kritika li għamel personalment il-kap ta' l- oppożizzjoni, il-kritika li qalulna li qegħdin inbigħu l-ġojjelli tal- pajjiż, il-kritika li ġejjin id-diżastri kbar wara l-privatizzazzjoni, issa qed titbiddel totalment u huma qegħdin jivvotaw favur din il-mozzjoni, favur dak li aħna għamilna tliet snin ilu.

Forsi hi sfortuna li f'dan il-pajjiż qegħdin isiru frekwenti wisq dawn it- tip ta' kambjamenti mil-lat ta' l-oppożizzjoni.

L-inkonsistenza politika fil-prinċipji ta' l-oppożizzjoni issa qed issir politika regolari, u ma tistagħġeb xejn li filli l-oppożizzjoni tgħid xi ħaġa, imbagħad jgħaddu ftit snin u mill-ewwel tibda tgħid totalment l-oppost!

Din rajnieha ssir mitt elf darba, bħal fil-każ tal-VAT u tal-cash registers.

Naħseb li bħali jibdew jiddubitaw in-nies meta jisimgħu ħafna wegħdiet, li bosta minnhom huma in arja.

Allura ssaqsi: Jekk tliet snin ilu l-oppożizzjoni kienet qed tgħid li l-privatizzazzjoni li qed jagħmel dan il-gvern se ssarraf f'diżastru sħiħ, kif issa f'daqqa waħda qed tgħid li t-tkabbir ta' dik il- privatizzazzjoni huwa tajjeb?

Sur President, jiena ma nixtieqx noqgħod nirrepeti, peroċ nerġa' nfakkar li erba' membri ta' l-oppożizzjoni - wieħed minnhom il-kap ta' l-oppożizzjoni, l-ieħor id-deputat kap u żewġ membri parlamentari, it-tnejn fil-front bench tagħhom - bejn l-2004 u l-2006 kienu kkritikaw bis-sħiħ din il- privatizzazzjoni.

Issa f'daqqa waħda, inqas minn sentejn wara - għax l- aħħar dikjarazzjoni tad-deputat kap tal-partit Laburista saret f'Lulju ta' l-2006, jiġifieri sena u sitt xhur ilu - il-kundanni kollha tal- privatizzazzjoni tal-Freeport tbiddlu, u qablu mal-gvern li dik il- privatizzazzjoni nestenduha u li lis-CMA CGM għandna nagħtuhom iktar milli kellhom qabel.

Jien sinċerament ma nifhimx kif f'sena u nofs tista' tbiddel fundamentalment din il-politika tiegħek u nerġa' ngħid li din qed issir ħaġa ta' kuljum mill-partit Laburista.

Naħseb ukoll li l-poplu Malti, li minn hawn u ftit xhur oħra se jiġi mitlub illi jagħti l-opinjoni tiegħu dwar min għandu jmexxi dan il-pajjiż ħames snin oħra, irid iżommha quddiem għajnejh.

Għax dak li qiegħed iwiegħed issa mhux neċessarjament se jkun dak li eventwalment iduq jekk jiddeċiedi li jeleġġi lill-partit Laburista.

L-Onor.

Mangion staqsa xi ftit domandi u jien nixtieq nirrispondihom.

L- ewwelnett qal li jien ma semmejtx li kien hemm perijodu meta, skond hu, gvern Laburista għamel l-infrastruttura kollha tal-Freeport.

Nixtieq nippreċiża li jien fil-ftuħ tad-diskors tiegħi semmejt illi fis-snin tmenin gvern Laburista waqqaf il-Maconte bl-intenzjoni li tmexxi l-Freeport u semmejt ukoll l-investimenti li għamlet din il-kumpannija.

L-uniku investiment li għamlet il-Maconte kien f'parti żgħira ħafna mill-art tal- bitħa.

Imma biex ngħid kollox - jiena qgħadt attent u kont kawt ħafna li ma nsemmix ismijiet - għedt li kien hemm xi ħadd bravu li ddeċieda li dik l- art m'għandhiex tkun ċatta, imma għandha xxaqleb biex meta tagħmel ix-xita, l-ilma jibqa' nieżel għal ġol-baħar, biex ma jagħmilx culverts, għax dawk iqumu l-flus.

U d-deċiżjoni ta' dan il-ġenju kbir kienet tfisser li meta tistiva aktar minn tliet containers fuq xulvin, ir-raba' wieħed jaqa'.

Allura meta kellna nimxu għal Freeport veru kellna naqilgħu l-art ukoll.

Dak il-ġenju kien l-inkomparabbli perit Duminku Mintoff, li kien jidher li mhux biss huwa prim ministru, imma kien jippretendi li huwa l-aħjar perit ukoll u ddisinja hu din il-ġennata li swiet ukoll il-flus lill-poplu Malti!

Ħlief l-art u xi żewġ krejnijiet tat-tfal il-Maconte m'għamlitx, u l- infrastruttura tal-Freeport ma nbnietx minn gvern Laburista.

Tant ma nbnietx minn gvern Laburista li sa l-1987 kienet għamlet handling ta' inqas minn 5,000 container u mhux il-miljuni kif qal sieħbi l-Onor.

Michael Asciak.

Fl-1986, għaddew inqas minn 5,000 container mill-Freeport.

U ma sarx transhipment mill-Freeport ħlief il-ftit transhipment li kien isir il- Belt u kienu jibgħatuh hemmhekk.

Jiġifieri l-iktar li tista' tgħid dwar gvern Laburista hu li kellu l-intenzjoni li jagħmel Freeport, pero' m'għamel assolutament xejn biex dik l-intenzjoni jattwaha.

Għamel bħalma qed jiġri issa, parla, parla u parla, imma pjan konkret u serju biex jattwah, kif nagħmlu aħna, m'għamilx.

L-Onor.

Mangion qal li jawgura li jkun hemm żvilupp sostenibbli – dan nawgurah jien ukoll u jawgurah il-pajjiż kollu – pero` imbagħad kien pjuttost żgwidat, skond l-opinjoni tiegħi, meta qal li f'Hamburg, fejn qed jagħmlu żvilupp simili - fil-fatt f'Hamburg qed jagħmlu żvilupp 20,000 darba ikbar minn tagħna - għamlu studju ambjentali, ġie propost li ssir reklamazzjoni tal-baħar, u mhux qed isir jew m'hemmx environmental impact assessment.

Pero` mbagħad ta nofs ir-risposta hu għalkemm ħarab minnha.

Ir-risposta hija sempliċi.

L-environmental impact assessments, l-istudji ambjentali, l-istudji dwar l-iżvilupp sostenibbli, isiru kollha taħt il- kappa ta' l-applikazzjoni għall-permessi li ssir mal-MEPA.

Jekk l-Onor.

Mangion jinteressah, kulma għandu bżonn jagħmel hu li jidħol fis-site tal- MEPA, isib l-application number li diġa` daħlet biex issir ir-reklamazzjoni ta' l-art u biex titwitta l-parti li għad baqa' tal-bitħa, u jara b'għajnejh stess l-istudji li ġew ikkummissjonati u sottomessi.

Irrid ngħid illi l-Freeport mhux biss diġa` applika biex jagħmel dan ix- xogħol kollu, talli diġa` ngħata outline development permit mill-MEPA wara li saru l-istudji kollha li talbet il-MEPA wara li kien hemm il-perijodu ta' konsultazzjoni.

U kulmin kien jinteressah - inkluż il-kunsill lokali ta' Birżebbuġa, inkluż ir-residenti ta' Birżebbuġa, inkluż il-partit Laburista, jekk kien jinteressah - seta' jissottometti dawn l- applikazzjonijiet.

U kien hemm min għamel is-sottomissjni tiegħu.

Pero` m'huwiex korrett li tgħid li la sar environmental impact assessment u lanqas m'għandna garanzija li l-iżvilupp hu sostenibbli.

Anzi, nerġa' nirrepeti, li l-outline development permit li diġa` ħareġ mill-MEPA u li issa eventwalment irid isir full development permit fuqu, jiggarantixxi li dan kollu sar.

L-Onor.

Mangion talabni wkoll ngħidlu x'sar mid-dħul ta' l-oil tanking, li jikkonsistu f'€29 miljun u għaliex il-gvern kull sena jivvota ammont ta' ewro fil-budget illi huma ndikati biex jitħallsu l-imgħaxijiet tal- Freeport.

Ir-risposta tiegħi hi li biex titħallas il-bullet loan, il-bond tad-dejn li għandu l-Freeport, inklużi l-interessi, għandek tliet metodi ta' finanzjament.

L-ewwel finanzjament huwa parti mill-gvern fejn huwa accounted for mill-budget, it-tieni sistema ta' finanzjament hija l-kera, li tidħol ukoll f'din is-sinking fund, u t-tielet sistema ta' finanzjament hija l-extraordinary income bħalma huma s-sale tax-shares tas-sinking fund li jikkontribwixxi kollox, kemm lejn il-kapital kif ukoll lejn l-interessi kollha li huma neċessarji.

Jista' jkun li l-Onor.

Mangion jiftakar li din il-bond kienet ħarġet ħafna snin ilu fil-bidunett ta' l-iżvilupp tal- Freeport, pero` mbagħad kienet ġiet maqluba into a dollar bond ftit qabel l- 1996 u mbagħad kienet ġiet rinnovata fiż-żmien meta l-partit Laburista kien fil-gvern.

Ta' min ifakkar li s-sistema ta' sinking funds kienet ġiet kreata fi żmien il-partit Laburista fil-gvern.

Jiġifieri llum dawn it-tliet metodoloġiji kollha qegħdin imorru fis-sinking fund.

Il-maġġor parti tagħhom ovvjament għadha qed toħroġ mill-Freeport, għax għandek is-sale ta' l-oil tanking li mar hemm plus il-licence payments li qegħdin imorru hemmhekk ukoll, pero` ovvjament il-gvern irid jikkontribwixxi parti minnha għax fl-aħħar mill- aħħar is-seed capital suppost ħareġ mill-gvern.

Fil-verita` il-gvern ma joħroġx sold - din għamilnieha diversi drabi, anke f'Delimara - imma jissellef u jikkontribwixxi over the years.

Allura jmur kollox fis-sinking fund, u mis-sinking fund imbagħad jitħallas il-loan u l-kapital.

L-Onor.

Mangion staqsa dwar il-metodoloġija ta' l-extension tal-lease vis-a-vis l- investimenti li jridu jsiru.

Jekk fhimtu sew, kien qed jargumenta li jekk dawn jiddeċiedu li ma jagħmlux l-investiment ta' l-estensjoni tat-terminals, jistgħu jieħdu l-estensjoni ta' 65 sena u ma jagħmlux l-investimenti tat-terminals.

L-interpretazzjoni hi kemm kemm differenti minn hekk, u ngħid għaliex.

L-estensjoni tal-kirja għal 65 sena - qed nirriferi għal klawsola 3.1.1.2 tal-Memorandum of Agreement - torbot lis-CMA CGM ma' l-investimenti msemmijin fi klawsola 2.1.5 ta' l-istess agreement, jiġifieri madwar €38 miljun investimenti li huma msemmija bħala l-parti tal-kontribuzzjoni tagħhom għal capital dredging - qed naqra minn klawsola 2.1.2 - iż-żieda ta' 133,000 square metres tal-bitħa, l-estensjoni tar-reklamazzjoni tal-West quay, l-upgrading tal-quay rails, eċċetra.

Jiġifieri huma jistgħu jestendu biss għal 65 sena kemm-il darba jinvestu l-€130 miljun f'dawn l-affarijiet.

Huma elenkati x'inhuma.

Klawsola 2.1.6, li tipprovdi mbagħad għar-reklamar tan-North u l-West quays fuq Terminal 2, huwa addizzjonali għal €130 miljun.

Jistgħu ma jagħmluhx jekk iridu, pero` il-€130 miljun fl-affarijiet l-oħra jridu jinvestuhom.

Jiġifieri jekk huma jmorru għall-estensjoni ta' Terminal 2 ukoll u mhux biss tat-Terminal 1, fil-verita` se jkunu qegħdin jinvestu viċin il-€200 miljun.

Ħalli nerġa' nirrikapitola biex forsi jsegwini wkoll mill-karti l- Onor. Mangion.

Klawsola 3.1.1.2 tal-Memorandum of Agreement tgħid hekk:

"Subject to the observance by MFTL ..."

- li huwa s-SMA CGM -

"... of each of its obligations under Clause 2.1.5 above, MFC will grant to MFTL an irrevocable option (but not an obligation) to extend the Licence Period by an addional period of thirty (30) years (the "Second Extension").

Mela hawnhekk qed jingħad li se jestenduha għal 65 sena jekk huma jagħmlu dak li huwa msejjaħ fi klawsola 2.1.5 Jekk nerġgħu mmorru għal klawsola 2.1.5, din tgħid hekk:

"The MFTL investments shall be made as follows:"

Din hija maqsuma f'żewġ paragrafi, u t-tnejn jirriferu għal klawsola 2.1.2.

Klawsola 2.1.2 tfisser l-investimenti kollha li semmejna ħlief għar- reklamar tat-Terminal 2.

Meta taqra dan kollu jfisser illi fil-perijodu previst is-CMA CGM trid tonfoq €130 miljun f'kollox, ħlief fir-reklamar tat- Terminal 2, għax dak huwa separat.

U ladarba tonfoq il-€130 miljun f'kollox ħlief f'Terminal 2, ikollha dritt li testendi l-kirja.

Pero` jekk imbagħad tiddeċiedi li tagħmel reclamation tat-Terminal 2 ukoll, allura l- investiment fir-realta` se jkun ħafna iktar mill-€130 miljun, għax trid tirreklama l-parti l-kbira - ir-reclamation ta' Terminal 2 hija ħafna ikbar minn Terminal 1 - u ladarba jkunu rreklamaw Terminal 2 se jinvestu f'iktar cranes, se jinvestu f'iktar quay rails u se jinvestu f'iktar RTGs.

Jiġifieri l-metodu kif aħna strutturajna l-agreement huwa kollu favur tagħna.

Huma jistgħu jmorru għal 65 sena sempliċement malli jonfqu €130 miljun mingħajr ma neċessarjament jestendu Terminal 2, għax malli jestendu Terminal 2 se jmorru għal investiment ħafna ikbar.

Nispera li kont ċar għax saret b'dan il-mod.

Huma għalissa qed jirriservaw Terminal 2, u allura għadhom ma daħħluhx into this equation.

Fil-fatt issemma hawnhekk, għax il- marine studies għadhom ma tlestewx u allura jridu jaraw jekk qiegħ il-baħar .....

Fil-fatt, l-aħħar parti ta' klawsola 2.1.6 tgħid hekk:

"... provided that MFTL's decision to proceed with such extension of Terminal 2 of the Terminal shall be at its discretionary option exercisable at any time during the Licence Period as extended pursuant to this Agreement, taking into consideration various factors, including whether the structure of the marine soil beneath and around Terminal 2 of the Terminal permits such extension at reasonably viable costs"."

Jiġifieri dak li qed naqblu miegħu llum huwa sempliċi.

Se titħallas €130 miljun biex issir ir-reclamation tal-parti ż-żgħira ta' Terminal 1, ikun hemm il-quay cranes, ikun hemm il-quay rails, ikun hemm l-RTGs u affairjiet oħra.

It-Terminal 2 above and over; jiġifieri jekk iridu jagħmluh u jekk iridu ma jagħmluhx wara li jlestu l-istudji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Imma effettivament l-extension tal-parti tat- Terminal 2 se tgħaddi għandhom mill-ewwel.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Pero` jekk ma jirreklamawhiex ma jistgħux jużawha għax baħar se tibqa'.

Jiġifieri jridu jimlewha biex effettivament jistgħu jużawha.

Legalment se ngħaddulhom il-lease fuqha, pero` effettivament jista' jużaha biss ladarba jibniha, għax inkella jkompli jorbot il-vapuri kif qed jagħmel illum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: X'kien l-iskop li dik il-parti ġiet inkorporata ladarba għad iridu jagħmlu l-istudji tagħhom?

Ladarba l-estensjoni tal- Freeport huwa dejjem speċifiku kif kien fl-att oriġinali, x'kien l-iskop li estendejnielhom diġa` dik il-biċċa art mal-moll meta ma kien hemm l-ebda commitment min-naħa tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għax jekk ir-riżultati xjentifiċi se jagħtuhom il-go ahead, fil-verita` jridu jagħmluha.

Tant hu hekk, li meta applikaw għall- outline development permit lill-MEPA applikaw għaż-żewġ postijiet, u għandhom outline development permit fuq iż-żewġ postijiet, pero` għad iridu jagħmlu xi studju dwar il-marine salt biex jaraw li jkun jiflaħ il-piż li hemm hemmhekk.

Allura ladarba mexjin 'il quddiem u ladarba l-intenzjoni tagħhom hi li jagħmluha, jekk hi possibbli li jagħmluha, allura ssir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Hawnhekk qegħdin ngħidu li jekk fil-perijodu ta' sitt snin ma jsirx dak l-investiment, l-estensjoni ta' 35 sena tista' ma tavverax, hux hekk?

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, il-35 sena huma marbutin ma' l-investiment ta' €130 miljun u l-€130 miljun huma indipendenti minn Terminal 2.

Jiġifieri m'humiex se jintefqu fuq Terminal 2.

ONOR.

CHARLES MANGION: Ħalli nkunu preċiżi.

Jiġifieri within six years irid isir l-infiq ta' €130 miljun indipendenti minn Terminal 2.

F'kelma waħda, jekk ma jsirx, l-option ta' extension tista' taqa'.

ONOR.

AUSTIN GATT: Hekk hu.

Biex inkun eżatt, nikkorreġi biss parti żgħira.

F'paragrafu (v) ta' klawsola 2.1.2, fejn qed nitkellmu dwar is- South quay of Terminal 2, li again hija marbuta ma' dik il-parti, qed ngħidu li l-fairway/access channel għandna għaxar snin biex inżiduh.

Dan huwa favur tagħna wkoll.

Jiġifieri d-dredging għandu perijodu ta' għaxar snin u mhux perijodu ta' sitt snin.

Il-bqija kollox huwa nterpretat tajjeb.

Jiġifieri jekk ma jintefqux il-€130 miljun fi żmien sitta u għaxar snin f'dawn il-każijiet, huma jitilfu d-dritt li jkollhom extension.

Dwar il-capital dredging diġa` spjegajt lill-Onor.

Mangion, pero` nerġa' nispjega s-sitwazzjoni għal kulħadd.

Hija n-norma internazzjonali li f'kull port, il-port owner, normalment l-awtorita` tal-gvern, jagħmel il- capital dredging għar-raġuni li meta inti tagħmel id-dredging, dan tkun qed tagħmlu għall-users kollha tal-port.

Nagħti eżempju tal-Port il-Kbir - naħseb li wieħed jifhmu mill-ewwel - fejn għandek differenza ta' operaturi mill-Viset, għal Cassar, għal Bezzina, għal KGT, għat-Tarzna, kulħadd user differenti.

Meta niġu biex nagħmlu l-capital dredging proprju, jiġifieri li inti tiddeċiedi li se żżid il-fond, hemmhekk tidħol l-MMA u tagħmlu hi.

Fil-fatt, meta oriġinarjament għamilna d-dredging tal-port biex nagħmlu freeport, dan ix-xogħol sar mill-gvern, imma minn hemm 'il quddiem, madwar il-Freeport, li huwa l-maintenance dredging fejn jorbtu l-vapuri, jibda jsir mill-operatur.

Il-fairway, li hija l-parti tan-nofs minn fejn jidħlu l- vapuri kollha - hemm min jibqa' dieħel għal San Luċjan fil-każ ta' Marsaxlokk, hemm min jibqa' dieħel għall-Enemalta, u hemm min jibqa' dieħel għal Freeport - jintuża minn kulħadd.

Dak jibqa' obbligu ċentrali, u bilfors jibqa' hekk.

Ovvjament fil-fees li l-MMA tiċċarġja lill-users tal- port tkun qiegħda tieħu in konsiderazzjoni li kultant snin trid tagħmel dan it-tip ta' capital dredging, għax b'hekk tirkuprahom il-flus.

Mentri l- maintenance dredging, ta' madwar fejn jorbtu l-vapuri - jekk hu l-Viset, jekk hija t-tarzna, eċċetra - dak iħallashom kull user.

F'dan il-każ qegħdin nagħmlu capital dredging għar-raġuni illi l-vapuri qegħdin jikbru.

Jiena tlajt fuq vapur taċ-China Shipping li minn fuq s'isfel għandu madwar 23 sular, u għandu l-lift idum tielgħa xi żewġ minuti.

(Interruzzjonijiet) Il-ħelwa hi li jkollu iktar taħt il-baħar milli jkollu fuq.

Dawn għandhom bżonn pixka ta' 17-il metru, u allura rridu nbaxxu l-fond minn 15.5 metru, kif qiegħed issa, għal 17-il metru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Pero` d-dredging f'dan il-każ mhux qed jinkludi il- fairway biss, jiġifieri l-parti ta' barra, imma anke l-parti ta' ġewwa li hu għall-użu tagħhom ukoll, hux hekk?

Jiġifieri dak huwa nkorporat bħala parti mill-capital dredging.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR AUSTIN GATT: Iva, dak huwa nkorporat, għax għall-ewwel darba qed jiżdied il-fond.

Il-capital dredging f'dan il-każ se jibqa' dieħel mhux fil- fairways biss imma safejn hemm il-quay, għax se ninżlu 1.5 metri iktar milli għandna llum, u allura hu kkunsidrat parti mill-capital dredging ukoll.

Pero` minn hemm 'il quddiem is-CMA CGM trid iżżomm dik il-pixka permezz ta' l-MFTL.

Issa dan normalment kien isir a spejjeż ta' l-MMA.

Legalment suppost nagħmluh aħna, kif qal l-Onor.

Mangion, pero` hu ovvju li 95% qed isir għall-benefiċċju tas-CMA CGM, u allura dehrilna li għandna ninnegozjaw b'kontribut qawwi mingħandhom.

Kemm se jiġi jqum preċiż dan id-dredging huwa diffiċli li wieħed jgħid, pero` skond il-kalkolu li għamilna jidhrilna li definittivament se jeċċedi sew il-USD15-il miljun.

Allura wara serje ta' negozjati - nista' nassigura lil kulħadd li ma' dawn il-kumpanniji trid tinnegozja bl-iebes - wasalna biex nagħmlu capping ta' USD15-il miljun.

Naturalment li kieku stajna neħilsu bix-xejn, konna neħilsu bix-xejn, pero` fin-negozjati jkollok iċċedi 'l hawn u 'l hemm.

L-importanti li tagħlaq u tagħlaq b'mod sodisfaċenti.

L-Onor.

Mangion talabni wkoll spjega dwar kif biddilna l-kera u għamilna rescheduling tagħha.

Għandu raġun jgħid li qabel kellna sistema fejn il- kera kienet titħallas b'ċertu rata fuq 30 sena u konna nispiċċaw bi USD15- il miljun fit-30th year.

Billi issa estendejna għal 65 years, ovvjament ma stajniex nitilqu minn USD15-il miljun b'30th year u kull sena nitilgħu b'xi USD2 miljuni, għax konna nispiċċaw probabbilment li fis-65th year iridu jagħtuna xi USD100 miljun fis-sena.

Allura għamilna rescheduling tan-numri biex niżguraw li fl-ewwel 30 sena effettivament indaħħlu iktar flus.

Fil- fatt bejn it-12th u t-20th year, il-kera hija iktar għolja milli kienet fil- kuntratt oriġinali u mbagħad il-variance tbiddel.

Huwa proprju għalhekk li meta kont qed nitkellem ikkwotajt in-net present value għax huwa l-uniku mod kif tista' tikkalkula same with same.

Jekk tieħu l-ewwel 30 sena, in-net present value tagħna huwa aħjar.

U dan se jkun qed ifisser basically illi bil-bond li għandna, nistgħu naċċelleraw il- pagament tagħha b'sentejn jew tliet snin, jiġifieri minflok naqtugħha over 30 years, naqtgħuha probabbilment over 27 years.

Jekk tieħu kejl ieħor, li huwa l-average, jiġifieri taqbad kemm konna qed indaħħlu b'kollox fi 30 sena d-darba ta' qabel, u kemm aħna se ndaħħlu issa f'65 years u naqsmuhom min-nofs, dawn ikunu marġinalment USD2 miljun dollari - li ma jfissrux xejn over 65 yeras - u nkunu bqajna fejn konna.

Again, stajna ninnegozjaw aħjar?!

Possibbilment stajna ninnegozjaw aħjar, pero` meta inti tgħaqqad kollox flimkien.

Fin-negozjati s-CMA għamlu sticking point enormi.

Din għalihom hija kwestjoni ta' cashflow, more than anything else.

Huma minn dejjem ħadu l-attitudni li ċerti affarijiet stajna nagħtuhomlhom b'xejn, anke meta ġejna biex nipprivatizzaw, pero` l-argument tagħhom fih ċerta loġika.

Qed ngħid hekk fis-sens li din il-kumpannija tista' tgħidlek: Jiena ġejt hawn Malta, qed ninvesti dawn il-miljuni kollha, u kieku minflok għandi freeport tlabtkom fabbrika, kontu prattikament tagħtuhieli b'xejn, U tagħtuni t-tax investment, tagħtuni hekk u tagħtuni hekk!

Jiġifieri kulħadd ikollu dan l- argument, u allura naqblu żgur li inti trid tara d-deal kollu kemm hu, u tara jekk huwiex tajjeb jew le.

Naħseb li għal pajjiżna għandna deal tajjeb u tajjeb ħafna.

Għaliex?

Għax fl-aħħar mill-aħħar hawn għandna garanzija tal-futur għall-ħaddiema li għandna hemm u għal ħafna ħaddiema oħrajn li dan il-post tax-xogħol se joffrilhom futur.

Ċertament l-ewwel privatizzazzjoni li għamilna, fejn ġibna l-garanzija li l-ħaddiema jibqgħu impjegati tal-Freeport sakemm jiritiraw, kienet garanzija importanti ħafna.

Pero`, iktar minn hekk, il- garanzija li tagħti s-CMA hi garanzija ta' kumpannija li hija kbira, li għandha interess u li tista' tiġġenera hi stess ix-xogħol.

Għax illum is- CMA hi probabbilment waħda mill-ikbar kumpanniji li qed tibni vapuri.

Jekk niftakar sew, is-CMA tieħu delivery ta' vapur ġdid kull għaxart ijiem, u għandhom hekk fit-tliet snin li ġejjin.

Daqshekk iċaqilqu merkanzija minn post għal ieħor, u daqshekk għandhom fiduċja li l-merkanzija se tibqa' tikber.

U allura meta inti jkollok dan it-tip ta' operatur, il-garanzija li joffrilek m'hijiex biss li l-kumpannija tiegħu hija kbira, li hija rinomata u li nbniet mix-xejn.

Fil-fatt, jekk tara l-istorja tas-CMA issib li l- owner huwa bażikament Lebaniż, li telaq mil-Lebanon fis-civil war, baqa' fi Franza, u b'esperjenza ta' negozjant mhux kbir iżżejjed fil-Lebanon xtara shipping company, bnieha mix-xejn, xtara kumpannija parastatali Franċiża u għaqqadhom biex bena dan l-imperu.

Jiġifieri meta tara l-kapaċita` ta' dawn in-nies u kif jinnegozjaw, issib li aħna l-Maltin għandna biex niftaħru li għandna dawn it-tip ta' partners, basta nibqgħu nirrikonoxxu ħaġa waħda, li l-kompetizzjoni f'dan il-qasam hija cut-throat!

Irriferejt l-ewwel għal Sardinja.

F'Sardinja bnew port fejn probabbilment nefqu xi għaxar darbiet iktar milli nfaqna aħna, pero` huwa port li ġġieled biex jitlaq.

Gioia Tauro għamel suċċess enormi, ikbar minn tagħna, pero` waqt li hu kompetitur ewlieni għalina, waqt li hu prattikament fuq l-istess rotta tagħna, illum jippreżenta ċerti problemi ta' espanzjoni li nistgħu nibbenefikaw minnhom aħna.

Pero` dan nistgħu nagħmluh biss kemm-il darba nifhmu ħaġa waħda, illi biex nikkompetu rridu nkunu adattabbli u nifhmu xi jrid is-suq.

Vapur li jdum hawnhekk minuta iktar milli suppost, huwa vapur li jibda jgħid kontra Malta.

Vapur li jiġi u għax ikollna ċaqliqa ma noħorġux għalih, u nħalluh jistenna siegħa hemm barra, jgħid kontra Malta.

Vapur li jdum ma jagħmel mooring għax għandna l-problemi fil-mooring men, huwa vapur li kapaċi ma jerġax jiġi Malta.

U irridu niftakru ħaġa.

Li kieku aħna m'għandniex il-Freeport, fejn il- vapuri jgħaddu minħabba t-transhipment għax hu qawwi, li kieku llum, f'dinja fejn min għandu l-vapur jiddetta hu kemm tħallas - għax bħalissa riħ impoppa huwa f'idejn il-carrier - lanqas vapuri biex nesportaw ma nsibu għax jaqbżuha lil Malta.

Daqshekk sar importanti l-Freeport!

U aħna għandna llum konnessjonijiet prattikament mad-dinja kollha għar-raġuni li jiġu hawnhekk biex iċaqilqu l-containers, biex iħallu l-containers u jieħdu oħrajn.

Il-bqija aħna żgħar wisq biex niġġustifikaw ħafna konnessjonijiet.

U għalhekk jien nixtieq li kulmin għandu x'jaqsam ma' dan is-settur, mhux biss il-ħaddiema tal-Freeport, jifhem l-importanza li l-Freeport inżommuh, inkabbruh u nmantnuh għax minnu verament jiekol kuħadd.

Il-Freeport illum huwa l-makna ekonomika, jekk mhux il-qalb ekonomika, ta' ħafna mix-xogħol li nagħmlu.

Pero` biex nimxu 'l quddiem irid ikollna l-kuraġġ tal- konvinzjonijiet tagħna.

U jien hawn li kultant nibża' għall-futur ta' pajjiżi.

Għax fid-diskors tiegħi rriferejt għall-attitudni ta' l-oppożizzjoni dwar il- privatizzazzjoni tal-Freeport.

Kif għedt, ħadt gost li llum se jivvutaw favur din il-mozzjoni, pero` sfortunatament din l-attitudni fuq il- privatizzazzjoni nsibuha dejjem u kostantament mil-lat ta' l-oppożizzjoni.

U jien nixtieq naf preċiż għaliex kull darba li niġu biex nipprivatizzaw xi ħaġa, nsibu din l-oppożizzjoni.

Possibbli li l-oppożizzjoni llum m'hijiex konvinta li din hija politika tajba!

Possibbli għadna ngħidu li m'għamilniex sew li ġibna l-HSBC u għadna nsaqsu jekk il-prezz kienx tajjeb jew le, meta huwa evidenti li mingħajr bank rinomat bħalma hu l-HSBC, ħafna mill-investiment li kien jiġi Malta, ma kienx jiġi!

Dan qed ngħidu bl-ebda dispett lejn il-BOV.

Naħseb li l-BOV huwa bank professjonali, huwa bank li jaħdem tajjeb ħafna speċjalment mal-Maltin, bank illi għaddej minn saħħa għal oħra, pero` m'huwiex bank internazzjonali.

Meta jiġi xi ħadd mill-Ġermanja, minn Singapore jew miċ-Ċina u jara l-BOV, jgħid li dak jista' jkun bank tajjeb, pero` hu ma jafx min hu, filwaqt li meta jara l-HSBC, jaf li għandu ċerta garanzija ta' banking standards.

Hu ħażin li ftit tax-xhur ilu f'dan il- parlament smajt lil min jgħid li ma messniex kważi begħna l-HSBC!

Din hija l-istess bħal fil-każ ta' l-ewro.

L-oppożizzjoni għadha tgħid li m'għamilniex sew li dħalna fl-euro.

Kulħadd jaf li l-oppożizzjoni kienet kontra l-Unjoni Ewropea, u kulħadd jiftakar li skond l-interpretazzjoni tagħhom suppost li rebaħ il-"le"!

L-ankra għall-investimenti li toffri l- Unjoni Ewropea hi inestimabbli daqskemm hi inestimabbli l-ankra li jagħti l- ewro.

Pero` f'dawn id-deċiżjonijiet kruċjali l-oppożizzjoni dejjem kienet topponi.

U mhux veru li l-argument fuq l-HSBC hu fuq il-flus, dwar kemm tħallasna u kemm ma tħallasniex.

L-argument kien ukoll li ma kellniex nipprivatizzaw il-Mid-Med Bank u li ma kellniex inbigħuh lill-barrani.

Meta se naqtgħuh mill-oppożizzjoni dan il-kliem!

Aħna niġru wara l-barranin u niftaħru bejnietna min ġab l-iktar investiment, jekk hux gvernijiet Laburisti jew gvernijiet Nazzjonalisti mill-barrani!

Mela pajjiżna mhux investituri barranin irid biex jgħix!

Mela biex ngħollu l-GDP se ndumu nikkonċentraw fuq x'nikkreaw, fuq x'nonfqu u fuq x'nikkonsmaw aħna!

Aħna biex inkabbru l-GDP irridu nesportaw.

Aħna, biex ngħixu, lill-barrani rridu!

U grazzi għax ġibna l-HSBC, illum ġibna l-Volksbank u għamilna l-liġi tal-financial services.

Iktar minn hekk, għax konna kapaċi nirranġaw it-taxxa, ġibna l-insurance companies, il-banek u l-istituzzjonijiet l-oħra kollha.

Pero` ħalli nerġa' niġi lura għall-privitazzazzjonijiet.

X'inhi din il-fissazzjoni tal-partit Laburista li jrid iżomm kollox hu?

Jien din għadni ma nistax nifhimha!

Għadni ma nistax nifhem għaliex mhux kapaċi ngħidu li l-privatizzazzjoni tal-Freeport irnexxiet, u għadna nibqgħu bil-pożizzjonijiet li ttieħdu fl- 2004, fl-2005 u fl-2006!

It-triq 'il quddiem ta' dan il-pajjiż hi li l- gvern jiggverna fis-setturi fejn għandu jiggverna.

Il-bqija għandu jkun fis-settur privat, Malti u m'huwiex, basta jkun effiċjenti!

Basta jżid il- valur miżjud ta' dan il-pajjiż!

Basta joħloq ix-xogħol!

Dak huwa xogħolna!

U jekk spiċċaw, kif kważi spiċċaw, l-affarijiet li jistgħu jiġu privatizzati, il-pass li jmiss huwa fil-public private partnerships, li ma dħalniex biżżejjed fihom.

Għamilna waħda, l-iktar l-environmental landscape consortium, li jieħu ħsieb is-soft areas, u li hu suċċess kbir.

Dan il-consortium ħa miegħu nies li kulħadd kien jgħid li ma jagħmlu xejn.

Dawn għamluhom manageable u taw prodott eċċellenti.

It-tieni waħda ftaħnieha ftit jiem ilu, li hija l- impjant tat-tisfija tad-drenaġġ f'Għawdex, li qed jieħu d-drenaġġ kollu ta' Għawdex, u jien sinċerament nistieden lill-pubbliku biex imur jarah.

Nitlob lil min qed imexxiha biex jagħmel open days għax wieħed ikun jista' sinċerament jara kif jittratta d-drenaġġ ta' gżira sħiħa u ma xxommx l- inqas riħa, meta tagħmel investiment tajjeb, bis-sens u professjonali.

Nistieden lin-nies biex imorru u mhux biss jaraw b'għajnejhom imma jxommu b'imneħirhom kif dawn il-provi tista' tagħtihom!

Pero` fl-ewwel ħames snin dan l-impjant m'huwiex se jitmexxa mill-gvern jew mill-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma, imma mill-istess kuntrattur li ħadu u se jħarreġ lill- ħaddiema tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma dwar kif għandu jitmexxa dan l-impjant.

Jiena nemmen li għad hemm ħafna postijiet fejn nagħmlu private public partnerships u għad hemm xi postijiet oħra li nistgħu nipprivatizzaw barra dawk l-affarijiet li għaddejjin.

Pero` nixtieq nisma' f'din il-kampanja elettorali commitment ta' x'inhi l-pożizzjoni tal-partit Laburista.

Għax m'hemm xejn ċar u kulħadd qiegħed jitkellem b'ilħna differenti.

Il- pożizzjoni tagħna hija ċara.

Jekk xi ħaġa m'hijiex veru strateġika għal dan il-pajjiż, allura għandha tgħaddi f'idejn is-settur privat.

Naturalment għandha tgħaddi b'sistemi ta' serjeta`, b'open tendering procedures, pero` għandha titħaddem mis-settur privat għax hu s-settur privat illi jikkrea l- ġid.

U m'hemmx tlaqliq dwar dan!

M'hijiex kwestjoni li noqogħdu nilagħbu għall-gallarija!

Ma noqogħdux nagħmlu ħafna wegħdi li mbagħad ma tafx fejn isarrfu!

Għax din hija l-problema!

Deħlin f'kampanja elettorali fejn minflok inkunu ċari mal-poplu u mbagħad nħallu f'idejh biex jiddeċiedi, jaqbel ma' min jaqbel, nippruvaw inbiddlu l- argumenti biex inħajru lin-nies jidħlu għall-affarijiet biex inkunu dendilna ħaġa u mbagħad nagħmlu oħra!

Naħseb li l-iktar wegħda famuża hi li jekk jitla' l-partit Laburista fil-gvern, il-ġimgħa ta' wara - din qalha l-kap ta' l-oppożizzjoni - se jnaqqas is-surcharge bin-nofs.

Apparti li mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjoni ta' kemm kien dan il-famuż nofs - daħlu biżżejjed fihom nies u ma jinteressanix at this point - il-kap ta' l- oppożizzjoni u l-partit Laburista mhux qed jgħidu minn fejn se jġibu l- flus.

Ejja ngħidu li jsib il-flus u li veru li wara l-ewwel ġimgħa se jnaqqas is- surcharge bin-nofs, tqum kemm tqum.

Jiena staqsejt darbtejn s'issa fil- ġurnal "The Times": Jista' l-kap ta' l-oppożizzjoni jew il-partit Laburista jgħidilna kemm se jżommha dik ir-rata tan-nofs?

Ħadd ma qam minn naħa l-oħra u qal kemm se jżommuha!

Kemm se żżommuha Onor. Mangion?

(Interruzzjonijiet) Iva, jekk titilgħu fil-gvern, wara ġimgħa se tniżżluha bin-nofs, jiġifieri b'25%.

Kemm se żżommuha b' 25%?

Għidilna kemm se żżommuha b'din ir-rata?!

Ġimgħa?

Ġurnata?

Xahar?

(Interruzzjonijiet) Mela l-Onor.

Mangion qed jgħid li se jżommuha stabbli, jiġifieri bil-25%, sa Ġunju.

ONOR.

CHARLES MANGION: Dik qed tgħidha int!

ONOR.

AUSTIN GATT: Ħalli noqgħod bilqegħda u għidli inti, Onor. Mangion, sakemm se żżommha!

Aħna tajna wegħda li se nżommuha, għax għandna l-flus biex inżommuha, sa Ġunju.

Fi kliem l-Onor.

Mangion dak ifisser li se jżommha sa Ġunju għax 'il quddiem jista' jkun li ngħolluha u jista' ikun li nbaxxuha, ma nafx.

(Interruzzjonijiet) Aħna sa Ġunju kommessi.

Mela intom kommessi sa Ġunju!

Grazzi Onor. Mangion.

Għax l-Onor.

Mangion kien qalilna ħaġa oħra wkoll u mbagħad spjega x'ried jgħid biha.

Anzi l-partit Laburista qal - għax ma rridx nippersonalizza - li se jneħħi t-taxxa minn fuq l-overtime.

Se jneħħuha, no problem.

Pero` l-Onor.

Mangion fl-economic update ta' December, 2007 qal hekk:

"I would suggest that employees, since there is no tax on overtime earnings, would be paid normal rates and not time and a half.".

Hawnhekk qiegħda miktuba in inverted comas.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Irrid nagħmel stqarrija wkoll biex nikkjarifikaha, mhux se nidħlu fil-mertu tagħha.

L-iktar li żżid il-produttivita` u tgħin lill-ħaddiem bil-purchasing power tiegħu.

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru Austin Gatt bil-winding up tiegħu.

ONOR.

AUSTIN GATT: M'għandi ebda problema.

Bl-istqarrija li ħriġt, fiha ippruvajt tispjega dak li għedt jien, pero` xorta bqajt tgħid li fiċ- ċirkostanzi l-overtime għandu jitħallas lira b'lira u mhux lira, lira u nofs.

Dan huwa miktub, issa kulħadd jinterpreta li jrid!

Inti tgħid li bin- nofs, u jiena ngħid li n-nofs ma żżommuhx.

Imma l-partit Laburista qed jgħid bil-miktub illi billi se jneħħi t-taxxa minn fuq l-overtime, issa se jagħmel ukoll il-liġi li permezz tagħha l-overtime jitħallas siegħa b'siegħa.

Dan huwa l-mod kif aħna nippruvaw nagħmlu l-politika!

Jien l-economic update qrajtu, u din il-parti qiegħda in inverted comas.

Jiġifieri nippretendi li dawn għandhom it-tape preċiż tagħhom u ma naħsibx li kkwotaw ħażin.

Din għedtha inti, Onor. Mangion!

Qiegħda in inverted comas!

Iktar milli nikkwota lilek ma nistax nagħmel.

Jiġifieri mhux qed ninterpretaha jien, imma qed ngħid x'għedt int. Inti għedt li tistenna li l- ħaddiem jitħallas siegħa b'siegħa, dato ċ-ċirkostanzi kollha li jkun hemm.

Għandek dritt għall-opinjoni tiegħek fuq kollox!

Forsi l-ħaddiem hekk irid!

Forsi jaqbillu ma jħallasx taxxa u l-overtime jitħallas siegħa b'siegħa.

Fil-każ ikollok raġun int u ma jkollniex raġun aħna!

Jagħżel il- ħaddiem!

Pero' lill-ħaddiem irridu ngħidulu kollox, anke li qed tikkontemplaw li tagħmlu l-overtime siegħa b'siegħa.

Għalhekk irridu nitkellmu ċar u ma nistgħux inbiddlu l-oppożizzjonijiet.

Għalhekk ma nistgħux ngħidu li aħna kontra l-EU u li ladarba dħalna fl-EU issa spiċċa kollox.

Għalhekk ma nistgħux l-ewwel ngħidu li t-triq t-tajba ta' dan il-pajjiż hi li niddevalwaw il-lira b'10%!

Mhux veru għedtuha din?!

Għedtuha u sostnejtuha!

(Interruzzjonijiet) U mbagħad wara ftit għedtu li ċ-ċirkostanzi kienu differenti.

Għedtu li m'għandniex nidħlu fil-euro għalissa.

Dħalna fil-euro, kulħadd jgħidilna li għamilna suċċess, u s-Super One biss isib l-insuċċessi!

Kulħadd qalilna li għamilna suċċess.

Kulħadd qal x'pass tajjeb għamilna u li se jikkupjawna jekk hemm bżonn.

Is- Super One qal li m'għamilniex suċċess!

Anzi l-kap tal-partit Laburista għadu kif reġa' qal li skond hu, jibqa' ta' l-opinjoni li ma kellniex nidħlu.

Meta jien nirrifletti fuq dan kollu ngħid: Imma x'se jsir 'il quddiem?

X'ifissru dawn il-wegħdi li m'humiex backed bi flus?

Għax induru kemm induru, jekk tnaqqas is-surcharge u forsi anke tneħħiha għal kollox, kulħadd se jċapċaplek, imma mbagħad mhux ħaġa ovvja li l-flus li niffrankaw minn fuqha se neħduhom mingħand xi ħadd b'xi mod!

Aħna ma nikkreawx il- flus mill-arja.

Jekk qed niġbru Lm15-il miljun mingħand il-konsumatur u s- surcharge se nagħmluha zero, il-Lm15-il miljun mhux bilfors iridu jiġu minn x'imkien ieħor!

Il-gvern mit-taxxi jiġborhom il-flus!

Mhux ovvja li jekk intom se tneħħu s-surcharge, il-Lm15-il miljun li niġbru aħna tridu ddaħħluhom minn x'imkien ieħor!

Mela qed nilagħbu bil-bżallu hawn!

Dawn l-affarijiet mhux jien qed ngħidhom.

Mur aqra l-artikli ta' Lino Spiteri li jgħid ċar li jekk il-gvern jiffranka min-naħa, irid idaħħalhom minn x'imkien ieħor.

U ċertament, jekk se tneħħu t-taxxa minn fuq l-overtime, li tagħti Lm12-il miljun fis-sena, minn fejn se ġġibu s- Lm27 miljun?

Irrispondu!

Għidu minn fejn se ġġibuhom!

U dawn rikorrenti, sena wara l-oħra trid issibhom.

Għax intom se tibqgħu għaddejjin biha dejjem.

(Interruzzjonijiet) Imma dawn huma numri!!

Meta kien hemm il-partit Laburista fil-gvern l-ekonomija ma kibritx, anzi kellha recession qawwija.

Meta kien hemm intom fil-gvern, it-taxxi u l- kontijiet tad-dawl u l-ilma biss kabbartu.

Tiftakarha t-taxxa fuq id- drenaġġ?

Tiftakarha t-taxxa fuq il-lokijiet?!

Tiftakar li l-kontijiet tad- dawl u l-ilma kif għamiltuhom intom kienu jkunu aktar għoljin milli huma tagħna llum bis-surcharge?

(Interruzzjonijiet) U ħallina!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

AUSTIN GATT: Intom għandkom biss żewġ records.

Wieħed minnhom hu l- ammont ta' taxxi li għamiltu fi 22 xahar, li ħadd għadu ma kisru, u l-ieħor li mill-indipendenza 'l hawn il-partit tagħkom fil-gvern kien l-iqsar gvern li kien hawn.

Dawk iż-żewġ records li għandkom!

(Interruzzjonijiet) Jalla xi darba tbiddluh, pero` din hija r-realta'!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Mangion, il-Ministru qiegħed in possession u wasal biex jikkonkludi.

Inżommu l-ordni.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, l-appell tiegħi huwa wieħed, illi meta niġu biex niżnu l-affarijiet, iżnuna u ħarsu lejna fuq ir-record tagħna.

Il- Freeport hu eżempju ċarissimu ta' min jaf iħares u jbassar il-futur ekonomiku ta' pajjiżna.

Il-Freeport juri min jagħmel l-investimenti bil- għaqal.

Se nerġa' nfakkar x'qalu dwar il-privatizzazzjoni tal-Freeport, u se nikkwota.

F'Lulju 2005 il-kap ta' l-oppożizzjoni qal hekk:

"Fil-każ tal-Freeport saru ħniżrijiet kbar fil-mod kif l-operat tagħha ġie pprivatizzat."

Alla jbierek!

Id-deputat kap tal-Malta Labour Party f'Lulju 2006, jiġifieri sena u nofs ilu, qal hekk:

"Il-Freeport twaqqaf bil-viżjoni tal-gvern Laburista.

Illum iżda għandna gvern li qed iħott dak li bena gvern Laburista."

Qed iħott wara investiment ta' €200 miljun!

L-Onor.

Evarist Bartolo, ċertament deputat importanti ħafna fil-partit Laburista qal hekk:

"Il-gvern qiegħed iċedi r-riedni kollha, qed ibigħ l-għamara nazzjonali u essenzjali tagħna bħalma hu l-Freeport".

Aħna għedna li se nġibu waħda mill-aqwa kumpanniji tad-dinja.

Aħna għedna li se nġibu kumpannija li se tinvesti l-miljuni u sa ftit snin oħra tkun investiet 'il fuq minn €200 miljun fil-Freeport.

Aħna għedna li se nġibu lil xi ħadd li se jżid ix-xogħol fil-Freeport.

Fi tliet snin, diġa` żdiedu 230 impjieg u qed jikkuntrattaw li se jżidu 500 impjieg ieħor.

Sur President, aħna bassarna s-suċċess u ġibna s-suċċess.

In-naħa l-oħra bassret id-diżastru, u mhux talli baqa' ma' ġara xejn, talli sar suċċess kbir!

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru Gatt biex, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: F'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Jannar 2008, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet li jirrigwardaw Materji Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni ta' l-Accountancy u Liġijiet oħra - Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' l-Adozzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Ligi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Awtorita` dwar it-Trasport ta' Malta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Sur President, madwar sentejn ilu f'pajjiżna sfortunatament kien seħħ inċident fatali tat-traffiku fi Triq is-Sebħ f'Ħal Qormi, dik li nsejħulha l-bypass ta' l-Imrieħel.

Dakinhar kienu tilfu ħajjithom żewġ tfajliet li kienu għadhom fil-fjur tagħhom.

Minn hemmhekk kienet anke nibtet il-ħtieġa - wara diversi talbiet li kien għamel il- kunsill lokali ta' Ħal Qormi – li f'din it-triq, li ġo fiha jsir sewqan eċċessiv u li taqsam parti sostanzjali mid-djar tal-parti ta' fuq ta' Ħal Qormi u l-kumplament ta' Ħal Qormi, bħal Triq l-Imdina u Triq Diċembru 13, fil-Marsa, jittieħdu diversi miżuri biex in-nies ikunu jistgħu jaqsmu minnha mingħajr ma jipperikolaw ħajjithom.

Dan l-inċident kien ixxokkja ħafna nies, anke lilna l-membri parlamentari, li niltaqgħu ma' ħafna nies u naraw x'inhuma l-bżonnijiet tagħhom.

Ċertament dakinhar kont ħassejt il- ħtieġa, anke permezz ta' dan il-parament, li nippressa u nagħmel l-almu tiegħi - kif għamlu sħabi l-membri parlamentari l-oħra - sabiex tibda tittieħed azzjoni.

Sfortunatament kellu jkun inċident ikrah bħal dan li ta bidu biex jittieħdu l-ewwel miżuri.

Dak iż-żmien il-kunsill lokali kien installa wkoll speed camera fuq il-post u l-Ministru Jesmond Mugliett kien wiegħed li hemmhekk jinbena footbridge biex il-problema ta' din it-triq tiġi solvuta speċjalment għar-residenti li joqogħdu fi Triq il-Kummerċ u Triq Tal-Blat.

Jiena kont qed nistenna li l- azzjoni kollha meħtieġa tittieħed immedjatament u mhux iddum bosta xhur.

Pero` l-isfortuna wriet li dan il-gvern qed ikarkar ħafna biex isolvi din il-problema.

Fil-fatt sal-lum għadha ma ssolvietx.

Tant hu hekk li dawn in-nies xorta waħda għadhom jinsabu f'periklu u għadhom distakkati u mifruda mill-kumplament ta' Ħal Qormi għax m'hemmx il-faċilitajiet meħtieġa, avolja l-gvern kemm-il darba wiegħed li se jagħti l-għajnuna tiegħu.

Niftakar li dak iż-żmien jiena kont sindku ta' Ħal Qormi u kont diġa` ressaqt it-talbiet tiegħi.

Minn dak iż-żmien 'il hawn, prattikament il- gvern qatt ma kellu rieda li jsolvi din il-problema.

Veru li l-ADT ħadet azzjoni billi applikat ukoll mal-MEPA għal dan il-footbridge, pero` sadanittant inqalgħu ntoppi li wasslu biex kważi kellu jieqaf il-proġett li kellu jsir.

U allura d-data ta' meta kellu jinbeda dan ix-xogħol marret lura aktar milli kien previst, anke peress li kien hemm problema bejn il- kummissjoni nazzjonali għall-persuni b'diżabilita` u l-MEPA innifisha.

Dan għax għadha ma nstabitx is-soluzzjoni tad-disinn u l-mod ta' kif kellu jiġi ppjanat dan il-bridge biex ikun aċċessibbli għal kulħadd.

Huwa importanti li dan isir għax l-aċċessibilita` tiggarantixxi kif wieħed ikun jista' jinqeda b'mod aħjar u jgħix b'mod normali.

Mill-banda l-oħra nifhem li biex wieħed jintefa' fuq mejda u jsolvi l- problemi li għandhom x'jaqsmu mal-ħajja tan-nies, m'għandux għalfejn idum daqstant, u jekk teżisti alternattiva għal dan il-proġett partikolari, din għandha tittieħed minnufih.

Ġaladarba r-residenti, il-MEPA u l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` kienu qegħdin jinsistu li dan il-bridge ma kienx aċċessibbli, hemm diversi alternattivi oħra, fosthom li jsiru traffic lights jew underpass minn din it-triq.

Imma sal-lum għadna ma nafux eżattament x'se jsir.

L-applikazzjoni quddiem il-MEPA tinsab fi stadju fejn kollox huwa wieqaf u sfortunatament baqgħu jbatu r-residenti minkejja li matul is-snin, f'din it-triq partikolari, kellna esperjenzi koroh minħabba sewqan eċċessiv.

Nemmen li din il-materja kellha tittieħed b'aktar mod mgħaġġel u b'aktar serjeta`.

F'każ li footbridge jista' joħloq problemi ta' aċċessibbilta`, għandha tinstab soluzzjoni alternattiva, bħal bini ta' underpass.

Meta nbniet din it-triq kien hemm nuqqas ta' ippjanar serju.

Din hija waħda mill- aktar toroq li fiha jsir sewqan eċċessiv, imma sfortunatament ma ppjanajnilhiex biżżejjed – qed nitkellmu dwar 15 jew 20 sena ilu – biex tkun mgħammra bil-faċilitajiet neċessarji għar-residenti li jgħixu fil- madwar.

L-isfortuna hi li f'diversi toroq oħra simili ttieħdu l-miżuri meħteġa - u hekk għandu jkun - fosthom Triq Sant'Anna fil-Floriana, imma sfortunatament f'din it-triq baqa' ma sar xejn.

U jiena nemmen li għandha tinstab soluzzjoni, u nappella lill-Ministru Jesmond Mugliett biex kemm jista' jkun ma nibqgħux inkarkru dwar il-proġett li għandu jsir f'dawn l- inħawi, għax jekk se nħallu kollox kif inhu u ma niċċaqilqux, se nipperikolaw il-ħajja tan-nies.

Ftit tal-ġimgħat ilu ressaqt diversi mistoqsijiet wara esperjenzi li kelli ma' diversi familji fid-djar tagħhom.

Ma kontx naf, per eżempju, li hemm familji li għalkemm il-qagħda li jisfaw fiha tirrikjedi għajnuna soċjali, għadhom sal-lum m'humiex qegħdin jingħataw is-sostenn u l-għajnuna meħtieġa mill-Istat.

Riċentement, per eżempju, iltqajt ma' familja partikolari li għaddiet minn esperjenza sabiħa li kellhom erbat itfal f'daqqa.

Din m'hijiex xi ħaġa normali fil-pajjiż, pero` dawn il-familji jirrikjedu li jkollhom għajnuna u sostenn kontinwu, speċjalment meta ħajjithom tinbidel fondamentalment mil-lejl għan-nhar.

Naturalment hija xi ħaġa sabiħa li jkollok erbat itfal f'daqqa, pero` jiena ċert li l-ġenituri se jġorru piżijiet finanzjarji qawwija li sfortunatament jistgħu jnaqqrulhom mill- għajxien tagħhom.

Ilum il-ġurnata l-ħajja m'għadhiex kif kienet qabel u l- ispejjeż relatati ma' mediċini u ħteġijiet oħra saru jiswew ħafna flus.

Jiena ressaqt diversi mistoqsijiet lil ministeri differenti, pero` ħadd minnhom ma seta' jagħtini tweġiba jekk l-Istat jistax jagħti għajnuna f'każijiet speċjali bħal dawn.

Pero` ħadt pjaċir li fis-seduta parlamentari tal-lum il-prim ministru fl-aħħar wieġeb li l-gvern qed jirrikonoxxi d-diffikultajiet ta' familji li jkollhom multiple births u qed jaħseb biex jagħtihom l-appoġġ neċessarju.

Hemm il-ħsieb ukoll li jinbeda proċess biex l-Istat jagħti l-għajnuna neċessarja lil dawn il-familji b'mod formalizzat.

Nittama li din il-mistoqsija parlamentari timxi 'il quddiem għax tista' tgħin lil għexieren ta' familji.

Nemmen li din l-għajnuna għandha tingħata malajr kemm jista' jkun lil dawk il-familji li sfortunatament qatt ma ħaduha.

Aktar minn hekk, iltqajt ma' familja li għandha tifel marid bid-dijabete.

Sfortunatament sirna nafu wkoll li l-ammont ta' glucose sticks u siringi li kien qiegħed jingħata mill-Istat ma kenux biżżejjed għall-qagħda medika tiegħu.

Għaldaqstant jenħtieġ li każijiet partikolari bħal dawn, li ma jkunux daqshekk frekwenti, jingħataw l-għajnuna meħtieġa.

Din il-familja kellha tixtri l-kumplament ta' glucose sticks u siringi mingħand il-privat.

Il-ministru tas-saħħa jista' jikkonsidra t-talbiet li ressaqt jien f'dan il- parlament biex familji bħal dawn jingħataw l-għajnuna meħtieġa.

Nixtieq issa nirriferi għall-iskema li għandha l-korporazzjoni Enemalta bħalissa li permezz tagħha qed tagħti refund fuq il-meters tad-dawl lil kull min jistalla solar water heaters fuq il-bejt.

Jidher ċar li din l- iskema fiha diversi loopholes għal dawk il-familji li se jkunu qegħdin jibnu postijiet ġodda u jkunu għadhom ma lestewhomx fi żmien tliet xhur għax din l-iskema qiegħda biss għal perijodu ta' tliet xhur.

M'huwiex qiegħed jiġi kkunsidrat li koppja żagħżugħa li tixtri post ġebel u saqaf ma tkunx f'qagħda li tlesti kollox f'qasir żmien.

Prattikament ħafna familji kienu qegħdin jispiċċaw ma jeħdux dan ir-refund jew ma jkunux jibbenefikaw minnu fiż-żmien marbut ma' din l-iskema.

Tant hu hekk li l-ministru stess fit-tweġiba li ta fil-parlament irrikonoxxa din il-problema u qabel mat- talbiet li ressaqt jien fil-parlament dwar il-perijodu ta' żmien.

Għax jekk koppja żagħżugħa qed taħdem biex tirranġa l-post, tibda tagħmel l- affarijiet ftit ftit u jridu jgħaddu diversi xhur sakemm dak il-post ikun komplut minn kollox.

Għaldaqstant nemmen li anke din tista' tiġi solvuta billi lil dawk iż-żgħażagħ li qed ikollhom piżijiet qawwija u problemi relatati ma' imgħax fuq loans li jieħdu mill-banek biex ikunu jistgħu jixtru l-proprjeta` tagħhom, nagħtuhom is-sostenn anke finanzjarju biex jekk huma daħlu għal dan l-investiment partikolari f'enerġija, tingħatalhom l-għajnuna anke min-naħa tal-korporazzjoni Enemalta.

Din hija xi ħaġa iktar burakratika li tista' tiġi solvuta faċilment.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Sur President, il-kelma "paċi" nisimgħu ħafna dwarha.

Naraw ħafna films fiċ-ċinema li jittrattaw dan is-suġġett.

Naqraw ħafna kotba li proprju jittrattaw din it-tema.

Kulħadd jixtieq li jgħix fil-paċi.

Hija l-ħolma tan-nazzjonijiet kollha.

Fil-bidu tas-sena l-ġdida normalment nixtiequ l-paċi lil xulxin u li jkollna l-paċi fost in- nazzjonijiet, għax huma bosta dawk in-nies li qed isofru mill-gwerra.

Imma sfortuntament il-paċi ħafna drabi tibqa' illużjoni għax ta' kuljum nisimgħu b'bombardamenti, ta' atti suiċida fejn jinqatlu numru kbir ta' nies, ta' konflitti li ma jispiċċaw qatt u ta' atti ta' terroriżmu li kulma jmur donnhom dejjem qegħdin jiżdiedu.

F'pajjiżna l-kelma "paċi" neħduha daqsxejn for granted, fis-sens li għal dawn l-aħħar 60 sena għexna fi żmien ta' paċi.

Minn wara t-tieni gwerra dinjija 'l hawn pajjiżna qatt ma kellu theddida serja għall-eżistenza tiegħu.

Dan iwassal biex min qiegħed jgħix hawnhekk jaħseb li l-paċi hija xi ħaġa li wieħed jista' jeħodha b'mod naturali, imma dan m'huwiex il-fatt.

Aħna wkoll qed ngħixu f'komunita` internazzjonali u f'reġjun li hu pjuttost jaħraq.

F'dan il-kuntest inħoss li l-edukazzjoni dwar il-paċi hija xi ħaġa mportanti ħafna.

L-edukazzjoni dwar il-paċi ftit li xejn nisimgħu dwarha mhux biss fost l-istudenti tagħna imma anke fost l-adulti.

Il-Laboratorju tal-Paċi ħadem tul dawn l-aħħar 40 sena biex proprju jwassal il-messaġġ li l-paċi rridu naħdmu għaliha.

Il-paċi hija xi ħaġa li rridu nedukaw rwieħna biha.

Fl-Afrika, sfortunatament insibu tfal li jiġu edukati fil-konflitti, insibu tfal suldati li jiġu mħarrġa dwar kif għandhom jobogħdu u joqtlu tfal oħra bħalhom li ġejjin minn tribujiet differenti.

Dawn għandhom twemmin u kulturi differenti minn tagħna.

Aħna nemmnu li bħalma dawn in- nies jużaw metodi biex jiddotrinaw lil dawn it-tfal u jagħmluhom is-suldati ta' għada, bl-istess mod aħna rridu niżirgħu l-paċi llum biex naħsduha għada.

U kien għalhekk li l-laboratorju tal-paċi kien attiv ħafna biex fis-sistema edukattiva tagħna jiġi żviluppat is-suġġett tas-social studies.

Kien Patri Dijonisju Mintoff, li nsellimlu minn hawnhekk, li ħabrek kemm felaħ biex waqqaf l-ewwel syllabus u l-ewwel ktieb fuq l-istudji soċjali li huma importanti ħafna.

Għax il-paċi m'hijiex biss kunċett.

Il-paċi hija proċess li tasal għalih.

Ma jistax ikun hemm paċi jekk l-ewwel ma jkunx hemm il- ġustizzja.

U jekk m'għandniex sistema biex il-ġustistizzja sseħħ, allura ma jistax ikun hemm paċi.

Ma jistax ikun hemm paċi fejn hemm id- diskriminazzjoni.

Ma jistax ikun hemm paċi fejn m'hemmx il-liberta`.

Ma jistax ikun hemm paċi fejn l-individwu ma jistax jesprimi ruħu b'mod sħiħ.

U dawn il-libertajiet iridu jiġu spjegati u mgħallma lit-tfal biex huma stess ikunu tolleranti ma' sħabhom differenti minnhom.

U anke hawnhekk nixtieq infaħħar lill-awtoritajiet u lill-ministeru ta' l- edukazzjoni - il-laboratorju tal-paċi kellu sehem fiha għax aħna konna għamilna pressjoni kbira fuqha - talli l-iskejjel tal-gvern bdew jaċċettaw tfal ta' immigranti irregolari li kienu qegħdin jinżammu fiċ-ċentru ta' detenzjoni biex jibdew imorru l-iskola mat-tfal Maltin.

Nemmnu li dak kien punt importanti ħafna, mhux biss għax dawn it-tfal qegħdin fil-klassijiet mat-tfal Maltin, imma għax it-tfal Maltin qegħdin jitgħallmu wkoll xi tfisser li jkollok persuna ta' kultura differenti miegħek.

Dawn kellhom jaħarbu minn pajjiżhom minħabba l-faqar jew minħabba l-gwerra li pajjiżu kien jinsab fiha.

Kellu jaħrab minn pajjiżu għax ma kienx tollerat u aċċettat.

Allura bl-istess mod it-tfal tagħna jitgħallmu jaċċettaw lil min hu differenti minnhom.

Huwa tajjeb ukoll li fl-iskejjel tagħna jkollna persuni b'diżabilita`, anke jekk din tkun severa, għax dan huwa parti mill-proċess ta' ġustizzja.

In- Nażisti kienu jemmnu li s-soċjeta` hija magħmula biss min-nies li jbigħu s- saħħa u li l-oħrajn huma biss piż fuq is-soċjeta`.

Aħna nemmnu bil-kontra.

Aħna nemmnu li n-nies li huma debboli jgħinu lis-soċjeta` biex iżżid fis- solidarjeta` tagħha stess.

U meta jonqos l-ispirtu tas-solidarjeta` fis- soċjeta`, dik is-soċjeta` ma tibqax iktar ċivilizzata imma titlef kull sens uman tagħha.

Allura persuni b'diżabilta` jkunu qed joffru wkoll opportunita` lil tfal oħra biex juru s-solidarjeta` magħhom.

U għalhekk din l-inizjattiva tar-refuġjati kienet tajba.

Ma nistax ninsa kif fl-ewwel Milied wara li dawn it-tfal ġew aċċettati fl-iskejjel tagħna ġew lura jkantaw il-kant tradizzjonali tal-Milied bil-Malti.

Hija xi ħaġa tant sabiħa li huma ħadu xi ħaġa minn tagħna u fl-istess ħin it-tfal tagħna wkoll qed jieħdu edukazzjoni vera dwar xi tfisser li titħallat ma' kulturi differenti.

Sur President, dan il-kunċett huwa importanti ħafna, aktar u aktar illum li qegħdin nitkellmu fuq il-clash bejn il-kulturi.

Fil-verita` m'huwiex clash bejn il-kulturi.

Il-fatt li f'pajjiżna jgħixu l-Musulmani m'għandux iservi ta' theddida għalina.

Il-fatt li Musulmani, Lhud u Nsara jgħixu flimkien, m'għandux iservi ta' l-ebda theddida.

Irridu nedukaw irwieħna bil- globalizzazzjoni fejn in-nies jiċċaqilqu minn post għal ieħor - din hija xi ħaġa naturali - fejn bħalma ġara dejjem fid-dinja, jekk se jiċċaqilqu l- oġġetti, jekk se jiċċaqlaq il-kummerċ, se jiċċaqilqu wkoll in-nies.

U n- nies jiċċaqilqu b'kollox.

Jiċċaqilqu bit-tradizzjonijiet tagħhom, bir- reliġjonijiet tagħhom, bil-kulturi tagħhom u bl-użanzi tagħhom.

U mbagħad ovvjament jippruvaw ifittxu dak li hu komuni fis-soċjeta` l-ġdida li jmorru fiha u jippruvaw ikunu komdi fiha.

B'hekk jikbru s-soċjetajiet.

Hekk kibret il-belt ta' New York u ta' Londra, billi l-kulturi tħalltu u għexu flimkien.

Imma dan il-proċess ma nistgħux inħalluh mingħajr ma nippreparaw rwieħna għalih.

U jagħmel sew min jgħid li jeħtieġ li nippreparaw ruħna għalih.

Jeħtieġ li nippreparaw lit-tfal tagħna li s-soċjeta` tagħhom m'hijiex se tkun biss ta' nies somor Maltin, kif nafuhom aħna, imma li se jkun hemm oħrajn, forsi anke immigranti li jibqgħu fostna u li jridu jikkontribwixxu.

Dan fil-kuntest ukoll li issa dħalna fl-Unjoni Ewropea fejn se jkollna ktar mobilita` ta' nies li jiġu f'pajjiżna, li jfittxu opportunitajiet hawnhekk u nies minn pajjiżna li jmorru jfittxu opportunitajiet f'pajjiżi oħra, u ovvjament ikunu jixtiequ li jiġu aċċettati.

Il-paċi ma tfissirx biss li tagħmel monument fi pjazza ta' xi raħal biex tikkomemora lil dawk il-vittmi li mietu fil-gwerra.

Dak huwa importanti biex niftakru kemm il-gwerra ġabet tbatija fuq pajjiżna, imma huwa importanti li nfakkru wkoll lil dawk in-nies li ħadmu biex pajjiżna ikun jista' jgħix fil-paċi fil-preżent, billi nagħtuhom għarfien u billi ngħallmu lit-tfal li l-paċi li għandna issa ma ġietx mix-xejn, imma kienet xi ħaġa li ħdimna għaliha.

Jien li nimmilita fil-partit Laburista, kburi bil-partit tiegħi, bħalma jien kburi wkoll li l-mexxejja Nazzjonalisti ġabu l-indipendenza f'Malta.

Din ma ġabuhiex biċ-ċajt.

Jiena kburi ħafna wkoll bil-politika ta' newtralita` u non-allinjament li ħaddnu gvernijiet Laburisti tas-snin tmenin.

Nemmen li anke llum il-kunċett ta' newtralita għad għandu valur sabiħ ħafna, mhux imbilli ħafna nies jgħidu li dan il- kunċett spiċċa għax m'għadx hemm il-ġlieda bejn iż-żewġ potenzi, u cioe' l- Unjoni Sovjetika u l-Amerika.

Il-kunċett ta' newtralita` għad għandu valur sabiħ ħafna għax pajjiżna huwa gżira f'nofs il-Mediterran u f'nofs il-kulturi bejn l-Afrika u l-Ewropa.

Illum pajjiżna jifforma parti mill-Unjoni Ewropea.

Jekk pajjiżna jrid jagħti kontribut fl-Unjoni Ewropea, dan ma jistax jagħmlu billi jikkontribwixxi f'xi armata.

U jkun żball jekk l-Unjoni Ewropea tevolvi f'qawwa imperjali.

Kellna biżżejjed qawwiet imperjali!

Jeħtieġ li Malta taħdem biex is-saħħa ta' l-Unjoni Ewropea ma tkunx fl-armi.

Fil-passat kellna imperi, u l-esperjenzi ta' l-imperi ma tantx kienu esperjenzi sbieħ.

Għadna sal-lum inbatu mill-konflitti ta' l-imperi tas-South Africa, ta' Zimbabwe u pajjiżi oħrajn Afrikani, tal-Lvant Nofsani, ta' l-Asja u diversi pajjiżi oħra fejn l-iżbalji ta' l-imperi għadna sal-lum insofru mill- konflitti tagħhom.

Is-saħħa ta' l-Unjoni Ewropea għandha tkun il-paċi li tiġi permezz tat- tolleranza, ta' negozjati u ta' ġustizzja.

Hawn ħafna pajjiżi li qegħdin isofru inġustizzji, li qed ikunu diskriminati mis-sistema tal-kummerċ dinji u li qatt ma jingħataw opportunita`.M'aħniex se nsolvu l-problema tar- refuġjati billi nerġgħu nibagħtuhom lura fid-disperazzjoni, għax dawn se jippruvaw jaħarbu mid-disperazzjoni.

U pajjiżna għandu jkun minn ta' quddiem biex dan il-kunċett jippromwovih fl-Unjoni Ewropea, u jippromwovih mhux biss għax huwa ta' ġid għal pajjiżna - għax bħala pajjiż sovran nixtiequ nkunu qed ngħixu fil-paċi u nkomplu ngħixu fil-paċi u mhux nintużaw biex inkunu target għal xi ħaddieħor - imma għax huwa ta' ġid ukoll biex l-Unjoni Ewropea tiżviluppa 'l quddiem bħala forza ta' paċi u mhux forza imperjali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 28 ta' Jannar 2008, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.