MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 269 L-Erbgħa, 18 ta' Mejju, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 269 L-Erbgħa, 18 ta' Mejju, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Mejju, 2005

WERREJ

MINUTI 406

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 406

TQEGĦID TA' KARTI 415

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

DISKUSSJONI DWAR L-ISTRATEĠIJA TA' LISBONA – KONTINWAZZJONI 418

AĠĠORNAMENT 445

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 451

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 268 li saret fis-17 ta' Mejju, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MSIDA: TA' XBIEX ROAD – PARKING BAYS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Billi fi Triq ta' Xbiex, kantuniera ma' Triq Antonio Bosio, Msida qed ikun hemm muturi pparkjati ġo parking bay ta' karozza, meta eżatt maġenb din il-parking bay hemm parking bay oħra apposta għal muturi li qed tkun vojta, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex il-forzi ta' l-ordni, jiġifieri l-wardens jew il- pulizija, għadhom ma waqqfux dan l-abbuż?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7671.

TRAFFIKAR TA' DROGA – KONFISKA TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni nstabu ħatja ta' traffikar ta' droga?

X'weħlu l-barranin u x'weħlu l-Maltin?

Billi l-liġi titkellem fuq konfiska f'każ li wieħed jinstab ħati ta' traffikar ta' droga, jista' jgħid kemm flus, bini u affarijiet oħra ġew konfiskati?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi l-qorti fl-2004 sabet 44 persuna ħatja ta' traffikar ta' droga, 25 minnhom Maltin u 19-il barrani u dan skond kif jidher mil-lista li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): F'dawn l-aħħar snin donnu kien hawn ċertu sentiment, immexxi 'l quddiem minn Sedqa, li t-traffikar u l-użu tad-droga ma kienx daqstant problematiku, aktar u aktar meta kkomparat ma' flaġelli oħra, bħall-konsum ta' stupefaċenti oħra, b'mod speċjali l-alkaħol.

Issa qed nisimgħu li effettivament il-profitti mid- droga reġgħu telgħin u li għandna problema kbira ħafna, speċjalment fl-użu ta' l-eroina.

Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'inhi eżattament il-pożizzjoni u l-evalwazzjoni tal-gvern fil-qagħda tad-droga, it-traffikar tagħha, l-użu tagħha u l-abbuż tagħha?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Il-pożizzjoni tal-gvern hi li jikkumbatti kemm jista' l-użu u l-traffikar tad-droga.

Naturalment f'kull mument u ħin għandek kurrenti differenti u l-pulizija ħafna drabi jirnexxielhom isibu, bl-intelligence tagħhom, qabdiet ta' droga - fil-fatt riċentement kellna qabdiet konsiderevoli - pero' ovvjament trid tikkumbatti l-ħin kollu u trid tipprova tifhem dak li jkun għaddej at groundwork level.

Issa rigward x'qed tagħmel Sedqa, forsi jkun aħjar jekk twieġeb l-Onor.

Dolores Cristina.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Evidentement il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jirriferi għall-aħħar rapport li sar min-national focal point wara li għall-ewwel darba nġabret l- informazzjoni mingħand l-istakeholders kollha, rapport li jagħti stampa ċara dwar l-użu tad-droga - safejn hu possibbli, għax lanqas tista' tgħid li hi stampa totali għal kollox – u li minnu joħroġ li għandna numru sostanzjali ta' persuni li jabbużaw mill-eroina.

Ir-rapport huwa wkoll ibbażat fuq dawk il-persuni li qegħdin in treatment.

Saret kritika għax ir-rapport ma jagħtix biżżejjed informazzjoni dwar dawk li ngħidulhom users but not abusers.

Dik ma kenitx l-intenzjoni ta' dan ir- rapport, pero' naħseb li r-rapport jagħti indikazzjoni ċara ta' kif qegħdin fil-preżent għax ejja ngħidu li kien hawn bosta perceptions u misperceptions.

Naħseb li għandna naraw dan ir-rapport bħala bidu ta' studji oħra u anke ta' tfassil ta' politika, għax fuq kollox dak hu l-għan tan-national focal point u tal-kummissjoni li għandna.

Matul din is-sena dawn għandhom il-kompitu li jfasslu strateġija nazzjonali kontra l-abbuż u jippreżentawha biex il-gvern ikun jista' ifassal il-politika tiegħu.

Li joħroġ żgur mir-rapport hu li fejn jidħlu persuni li qed jieħdu t- treatment għandna dik li ngħidulha qabda ta' abusers, li tipparaguna tajjeb ħafna ma' pajjiżi oħra.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma b'paragun ma' ħames snin ilu u ma' għaxar snin ilu, il-problema tad-droga - l-użu tad-droga u l-abbuż tad-droga - tiżdied qiegħda jew tonqos?

Il-programmi preventivi kemm inrexxielhom inaqqsu l- użu tad-droga?

Forsi l-Ministru ma tafx li Sedqa kienet tagħti briefings fejn tgħid li aktar kruċjali mill-problema tad-droga, hija l-problema ta' l-alkaħol u l- istess aġenzija kienet ippubblikat rapporti f'dan is-sens.

Għadha dik il- pożizzjoni tal-gvern u ta' l-aġenziji tiegħu?

Jew inbidlet issa u qed nirrikonoxxu li effettivament l-użu tad-droga qed isir ħafna iktar qawwi milli konna nimmaġinaw?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nasal biex ngħid li r-rapporti ta' ħames snin u għaxar snin ilu la kienu komprensivi u lanqas xjentifiċi biżżejjed, pero' veru wkoll li għandna preokkupazzjoni qawwija dwar il-konsum ta' l-alkaħol, partikolarment minn dawk taħt l-eta'.

Huwa proprju għalhekk li nhar it-Tnejn se nressaq memo f'cabinet committee dwar under-age drinking, dwar kif għandna nħarsu lejn il-leġislazzjoni preżenti u kif, fl-opinjoni tiegħi, din għandha tinbidel biex nagħtu iktar protezzjoni lil dawk li huma taħt l-eta'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Ħa nieħu spunt minn dak li qed jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, Sur President.

Naturalment jekk tagħmel diversi programmi preventivi dawn se jkollhom effett, imma fl-aħħar mill-aħħar li jagħmel ħoss hu dawk il-każi ta' persuni li jinqabdu jabbużaw mid-droga, jew xi qabda ta' ammont ta' droga li tkun daħlet f'Malta jew każi ta' overdose.

Ma taħsibx il-Ministru li diffiċli biex tkejjel eżatt ir-riżultat tal- programmi preventive, anke b'mod xjentifiku, anke jekk dawn ikunu suċċess?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Dak dejjem, għax kif qed jgħid l-Onor.

Membru, is-suċċess ma tantx jiġi mkejjel u wieħed iktar iħares lejn in-negattiv.

Pero' nieħu gost ngħid illi f'dawn l-aħħar snin - hawnhekk qed nitkellem b'mod u manjiera ġenwina - anke bis-saħħa ta' l-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea li tagħtina ċerti guidelines u anke fondi, qegħdin f'pożizzjoni li nagħmlu studji aktar profondi u allura qed inħarsu anke lejn setturi partikolari.

U r-rapport li ħareġ dan l-aħħar iħares proprju lejn dawk il- persuni li qegħdin in treatment.

Nafu li numru ta' nies jużaw id-droga imma mhux neċessarjament jabbużaw minnha, għalkemm fl-opinjoni tiegħi kull użu tad-droga huwa abbuż.

Jiġifieri jkollok cohort ta' nies li diffiċli ħafna li jiġu ttraċċati, partikolarment fil-każ ta' dawk li qatt ma jersqu għall-programmi li nipprovdu tramite Sedqa u organizzazzjonijiet oħra non-governattivi u allura diffiċli ħafna biex issegwi lil dawn in-nies.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFED SANT: Nerġa' mmur fuq il-kwestjoni ta' prioritajiet.

Qed jonqos jew qed jiżdied il-konsum tad-droga?

X'inhi l-aqwa priorita' bħalissa, il-ġlieda kontra l-konsum ta' l-alkaħol jew kontra l-konsum tad- droga?

Il-programmi preventivi fil-qasam tad-droga qed jirnexxu jew le?

Il-konsum soċjali tad-droga qed jiżdied jew le?

Għax jien informat li l- konsum soċjali qed jiżdied b'rata allarmanti ħafna.

L-unika organizzazzjoni li baqgħet iżżomm il-bozza tixgħel l-aħmar f'dawn l-aħħar snin hija l-Caritas.

Għax anke t-terminoloġija li qed tiġi wżata hija kundannabbli, użu vis-a-vis abbuż tad-droga.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mela l-użu tad-droga mhux kollu abbuż!

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, il-Ministru l-ewwel iddaħħal it- terminoloġija "użu tad-droga" u "abbuż tad-droga" u mbagħad tgħid li "l-użu huwa dejjem abbuż".

Iddaħħalha xejn mill-ewwel din it-terminoloġija allura!

Għax jekk se nagħmlu distinzjoni bejn l-użu u l-abbuż tad-droga, daħħalnih diġa' il-feles hemmhekk.

U dan hu li nixtieq nistaqsi effettivament jien għax minn hemm irridu nitilqu, Sur President.

Il-prioritajiet kif qegħdin inpoġġuhom 'il quddiem?

Qed inpoġġuhom 'il quddiem b'sens illi l-użu tad-droga - ħa nuża t-terminoloġija tal-Ministru - qed jiżdied?

Allura l-programmi preventivi għadna naħdmu fuqhom kif konna naħdmu qabel?

Qed jagħtu riżultati jew le?

Taħseb il-Ministru li hemm bżonn inkunu ftit aktar b'saqajna ma' l-art biex inkunu nafu eżattament fejn ninsabu vis-a-vis għaxar snin ilu?

Jekk qed tiżdied il- problema tad-droga, ejja ngħidu li qed tiżdied u qed issir aktar kritika milli kienet qabel.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-ewwelnett noġġezzjona għal dak li għadu kemm qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għax jien użajt il-kelma "użu".

Kulmin jaqra' ir-rapporti dwar il-konsum ta' l-alkaħol u dwar l-użu tad-droga jara li ssir distinzjoni proprju bejn l-użu u l-abbuż.

Jekk nitkellmu fuq "użu" inkunu qed nirriferu għal dawk li ngħidulhom social users, bħalma għandek ukoll fl-alkaħol.

Jiġifieri noġġezzjona ħafna għall-fatt li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni qed jipprova jpoġġi kliem f'ħalqi għax ir-rapporti stess jagħmlu din id-distinzjoni.

(Interruzzjonijiet)

Jekk l-Onor.

Sant qed jirriferi għar-rapport, jiena wkoll qed nirriferi għalih u nara d-distinzjoni bejn użu u abbuż.

Biss nerġa' nirrepeti li kollox huwa abbuż, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista' il-Ministru tagħmlilna distinzjoni bejn użu u abbuż tad-droga ħalli nifhmu aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Hawn min jagħmel użu mid-droga for social purposes - dawk li jgħidulhom anke weekend users - pero' ma jkunux abusers fis-sens li d-droga tieħu over ħajjithom u jkollhom bżonn ta' rehabilitation.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk lill-Onor.

Sant din id- distinzjoni ma togħġbux, dik m'hijiex definizzjoni tiegħi imma hija definizzjoni li toħroġ mir-rapporti.

Il-prioritajiet tagħna jibqgħu dejjem li jonqos l-użu ta' l-alkaħol kif ukoll tad-droga u l-programmi tagħna qed ikollhom suċċess għax, minkejja l- fatt li għandna numru ta' nies jagħmlu użu mid-droga u mill-alkaħol, xorta waħda bil-politika li qegħdin nużaw, anke permezz ta' programmi ta' prevenzjoni u ta' outreach fl-iskejjel, qed jirnexxielna li minn eta' żgħira almenu nwasslu l-messaġġ illi d-droga, l-alkaħol u sustanzi oħra m'għandhomx jiġu wżati.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri l-Ministru tinsab sodisfatta li dawn il- programmi preventivi qed ikollhom l-effett li jnaqqsu l-konsum tad-droga jew il-potenzjal għall-konsum tad-droga - ħalli ngħid konsum flok użu - hux hekk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Biex inkunu preċiżi, għandek użu tad-droga u konsum ta' l-alkaħol.

Pero' jekk tistaqsi jekk iniex kuntenta biċ-ċifri ngħidlek li m'iniex, la meta jkollna nies fir-riskju ta' faqar, la meta jkollna nies jikkonsmaw l-alkaħol u lanqas meta jkollna nies jużaw id- droga.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Fuq stat ta' fatt issa ħalli naraw fejn qegħdin.

Qed jiżdied l-użu, il-konsum u l-abbuż tad-droga jew qed jonqos?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ir-rapport li ħareġ din il-ġimgħa juri li għandna bżonn inkunu with our feet on the ground u nieħdu ħsieb li ma jkollniex żieda f'dawk li qegħdin jabbużaw u jużaw.

U aħna hekk se nagħmlu, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Nerġa' nieħu spunt minn dak li qed jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni u nistaqsi lill-Ministru jekk tafx b'xi pajjiż Ewropew ieħor fejn il-gvern jirrapporta li m'għandux problema tad-droga jew li rnexxielu jikkontrollaha.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Le, ma nafx pero' xorta ma nħossnix li nista' nuża din it-tip ta' ġustifikazzjoni, bir-rispett kollu.

Għax jekk għandna 100 persuna li jużaw id-droga xorta għandna ħafna.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ħa nerġa' nirrepeti l-mistoqsija tiegħi, Sur President.

F'dan il-pajjiż, skond il-gvern, qed jiżdied il-konsum, l-użu u l-abbuż tad-droga jew m'huwiex qed jiżdied?

Din hi l-mistoqsija tiegħi, bħala stat ta' fatt issa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jiena għedtlek u nerġa' nirrepeti li għandna użu ta' droga li żgur m'aħniex kuntenti bih u ninsabu mħassbin dwaru.

Issa jekk tgħidli biex nara r-rapporti ...

(Interruzzjonijiet) Ir-rapporti li kienu joħorġu qabel m'humiex l-istess rapporti li qegħdin joħorġu llum u allura ma nistax nuża l-istess bażi.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jridni ngħidlu li r-rata qed tiżdied biex imbagħad niġi kkwotata li għedt hekk, m'iniex se nagħmilha għax m'għandix żewġ rapporti identiċi biex inkun nista' nikkompara.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri qed nifhem li l-Ministru m'għandhiex deċiżjoni fuqha din?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Naħseb li hawnhekk iktar ġejja a battle of wits milli a battle of question and answer u allura m'għandix x'inżid mat- tweġiba li tajt, Sur President.

TA' QALI – INĊIDENTI BEJN PARTITARJI U L-PULIZIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm weġġgħu pulizija waqt l-inkwiet li nqala' wara l-logħba bejn Floriana u Valletta nhar is-Sibt 23 ta'April, 2005?

Kien hemm pulizija li korrew serjament u se jkollhom jibqgħu barra mix-xogħol?

Kemm nies ġew arrestati?

X'akkużi nġabu kontrihom?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi fl-inċidenti msemmija weġġgħu minn ta' lanqas żewġ membri tal-korp tal-pulizija, li wieħed minnhom kellu joħroġ bis-sick leave.

Informat ukoll illi b'konnessjoni ma' dawn l-istess inċidenti, qed jittieħdu proċeduri kriminali kontra għaxar persuni.

GĦAJNUNA LIR-RUGBY FOOTBALL UNION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'għajnuna beħsiebu jagħti l-ministeru lit-team nazzjonali tar-rugby?

Intalbet xi għajnuna mill-federazzjoni tar-rugby?

Japprezza l-Ministru li biex lagħbu l-aħħar logħba kontra s-Serbia, kellhom iħallsu mijiet ta' liri għall-użu tal-ground?

Japprezza li dan it-team għamel unur lil Malta u b'hekk jistħoqqlu kull għajnuna possibbli?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li talbiet għall-għajnuna minn għaqdiet sportivi għandhom isiru lill-kunsill għall-isport.

Fil-fatt l-għaqdiet sportivi għandhom lista ta' skemi ta' assistenza u inċentivi maħruġa mill- istess KMS biex ikunu jistgħu japplikaw.

Informat ukoll li l-istess kunsill diġa' offra għajnuna għal-logħba internazzjonali li jmiss.

SKEJJEL INDIPENDENTI - SIXTH FORM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi talba għall-ftuħ ta' sixth form mis-sena skolastika li jmiss - jew anke aktar 'il quddiem - minn xi skola indipendenti?

Jista' jagħti d- dettalji rilevanti?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li ma saret l-ebda talba għall-ftuħ ta' sixth form minn xi skola indipendenti.

VAT FUQ MATERJAL EDUKATTIV

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'kien id- dħul totali mill-VAT fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena?

Kemm minn dan kien minn dħul tal-VAT impost fuq materjal edukattiv u dan skond l-istess liġi tal-VAT?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul totali mill-VAT għall-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kien ta' Lm45,441,947 li minnu ngħataw Lm8,211,754 f'rifużjoni u għaldaqstant id-dħul nett hu ta' Lm37,230,193.

Id-dipartiment m'għandux informazzjoni dwar l-ammont miġbur fuq materjal edukattiv.

SKOLASAJF

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'kontroll se jkun hemm biex jiġi assigurat li l-iskejjel kollha li joffru skola fis-sajf ikunu skond il-linji gwida tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni?

Se jkollhom isiru xi ħlasijiet għal dan l-iskop?

Se tiġi applikata l-VAT?

Kulmin se joffri din l-iskola fis-sajf irid jinforma lid-diviżjoni, anke jekk tkun skola stabilita?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li min jorganizza skola tas-sajf u mhux diġa' liċenzjat bħala skola skond l-Att ta' l-Edukazzjoni, għandu jikseb ċertifikat ta' reġistrazzjoni mill-ministeru permezz tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni.

Informat ukoll li l-programm għandu jkun skond il-kurrikulu nazzjonali u jkun immexxi minn persuni kwalifikati, filwaqt li l-bini wżat għandu jkun adatt kif jitolbu kriterji stabiliti, bid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tirriserva d-dritt li tispezzjona l-programmi u l-postijiet fejn isiru u li twaqqafhom jekk ikun meħtieġ.

Ma jintalab l-ebda ħlas mar-reġistrazzjoni.

INĊIDENTI FIL-VICTOR TEDESCO

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministu jgħid jekk itteħdux passi kontra dawk il-persuni li waddbu numru mhux ħażin ta' fliexken żgħar tal-plastik wara l-logħba bejn Senglea u Hamrun li saret fil-Victor Tedesco nhar is-Sibt 23 ta'April, 2005?

Jista' jgħid ukoll kemm kien hemm pulizija fil-ground?

Kemm minnhom kienu xogħol u kemm on extra duty bi ħlas?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi in konnessjoni ma' l-inċidenti msemmija mill-Onor.

Interpellant, il-pulizija bdiet proċeduri kriminali kontra erba' persuni.

Informat ukoll li għal din il-logħba kien hemm dettaljati 15-il membru tal- korp tal-pulizija, li ħamsa minnhom kienu on extra duty bi ħlas.

DĦUL FI DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 12028, jista' il-Ministru jagħtina l-istess informazzjoni għal Ħad-Dingli, Ħaż-Żebbuġ u Għawdex separatament?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' dawk li għandhom talba pendenti sabiex jiġu akkomodati f'dar ta' l-anzjani huwa disgħa f'Ħad-Dingli, 20 f'Ħaż-Żebbuġ u tlieta f'Għawdex.

Dawn it-talbiet jiġu milqugħa skond il-merti tagħhom, jiġifieri skond l- assessment mediku u soċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' s-Segretarju Parlamentari jispjega x'inhuma l- guidelines kif isiru dawn l-assessments għax donnu li jvarjaw u jinbidlu l- ħin kollu?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Ikolli ngħid li jeżistu guidelines, pero' l-Onor.

Interpellant irid japprezza li m'humiex quddiemi u għalhekk nitlolbu jagħmel domanda bil-miktub ħalli jingħata l-informazzjoni li jrid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiena qiegħed hawn nagħmel id-dover tiegħi u kien ikun aktar utli kieku kellha tkun hawn is-segretarju parlamentari responsabbli biex tkun tista' tweġibni u mhux noqgħod nagħmel mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, jiena bl-ebda mod ma rrid nixħet xi ombra fuq l-Onor.

Mizzi u anke lest nagħtih linji gwida kif għandu jagħmel id-domandi parlamentari!

Fil-fatt hawn ukoll l-Onor.

Helen D'Amato u se nħalli f'idejha biex twieġbu hi.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO (Segretarju Parlamentari): Niskuża ruħi għax inqbadt fuq xogħol ieħor, Sur President.

L-Onor.

Interpellant staqsa dwar il-linji gwidi ta' kif isiru l-assessments biex persuni jkunu jistgħu jidħlu f'dar ta' l-anzjani u nispjega.

Hemm bord apposta biex jagħmel l-assessments u dan joqgħod fuq rapport mediku li jkun għamel it-tabib tal-klijenta stess li tkun qed tapplika.

Aħna noqogħdu fuq dak ir-rapport fil-każ ta' persuni li jkunu se jidħlu f'St. Vincent de Paule.

Pero' għal dawk il-persuni li jkunu jridu jidħlu fi djar oħra, s'issa s-sistema hi li jkun hemm ukoll assessment mediku minn rehabilitation team li jara li l-klijenta tkun tista' tiġi admitted ġo home u mhux ġewwa St. Vincent de Paule għax il-kriterji huma differenti.

Imbagħad hemm is-social report u dan jista' jidħol f'ħafna affarijiet, jiġifieri mhux biss jekk il-persuna tkunx tista' tieħu ħsieb tagħha nnifisha mil-lat mediku imma anke aspetti bħalma huma s-social network li jkollha, il-family network li jkollha u s-sitwazzjoni li tkun tinsab fiha b'mod iktar wiesa'.

BIĊĊERIJA – ĦLAS TA' OVERTIME

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tal-pagamenti li l-biċċerija għandha tħallas bħala overtime lill- ħaddiema?

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab informat li l-overtime ta' l- impjegati fil-biċċerija għad irid jiġi vverifikat mis-servizzi korporattivi - verifiki bħal dawn saru f'oqsma oħra tal-ministeru - u għalhekk m'iniex f'pożizzjoni li nagħti l-informazzjoni mitluba.

SERVIZZ PUBBLIKU – RIŻENJI, TKEĊĊIJA U BOARDING-OUT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm impjegati taċ-ċivil irriżenjaw, tkeċċew jew ġew boarded-out matul dawn l- aħħar ħames snin?

Jista' jipprovdi l-informazzjoni għal Malta u Għawdex separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): L-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra, għalkemm l-MPO ma żżommx informazzjoni separata fuq min ikun residenti f'Malta jew Għawdex.

TIĠIEĠ TAS-SIMNA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Skond il-kalkoli tal-ministeru, kemm huwa n-numru ta' tiġieġ tas-simna li jinqatlu minn proċessuri li huma konformi mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea?

Kemm hi l-qatla fil-każ ta' proċessuri li għadhom m'humiex konformi 100% mar-regoli ta' l-Unjoni?

ONOR.

FRANCIS AGIUS (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Peress li qed tittieħed azzjoni mill-awtoritajiet tas-saħħa kontra dawk il-proċessuri li m'għandhomx programm approvat mid-diviżjoni ta' l-affarijiet veterinarji, m'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb din il- mistoqsija.

PREZZ TAL-MEDIĊINI GĦAT-TJUR U L-BHEJJEM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 12027, jista' il-Ministru jinformana jekk investigax x'ikkawża l-għoli tal-prezzijiet tal-mediċini għat-tjur u l- bhejjem matul l-aħħar għaxar xhur?

Jista' jinformana bis-sitwazzjoni?

ONOR.

FRANCIS AGIUS (f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Jien informat li l-uffiċju tal-kompetizzjoni ġusta ma jeżerċitax price control fis-sens l-antik, iżda jinvestiga biss jekk jissuspetta li l-prezz fis-suq ta' prodott jew xi servizz partikolari ma jirrifletix kompetizzjoni ġusta minħabba xi ftehim restrittiv jew abbuż ta' dominanza.

Filwaqt li l-uffiċċju ma wasallu ebda lment fir-rigward ta' dan il-prodott, madankollu se ninvestigaw l-ilment imressaq mill-Onor.

Membru u f'dan is- sens napprezza jekk ikolli aktar informazzjoni dwar dan il-każ.

KAŻ TA' PENSJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tinvestiga kif persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tista' tingħata l-pensjoni immedjatament?

Din il-persuna hija eliġibbli għall-pensjoni mill-pajjiż fejn snin ilu kienet tgħix u taħdem?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant ġiet informata dwar il-każ tagħha bil-miktub mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Mr Speaker, xtaqt inżid ngħid li qatt ma daħlet talba għal xi pensjoni mingħand il-persuna indikata, la minn hawn Malta u lanqas minn barra u għalhekk ikun aħjar jekk l-Onor.

Noel Farrugia jiġbdilha l-attenzjoni f'dan is-sens.

FGURA: TRIQ TAX-XEMX U L-QAMAR - ASFALTAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta huwa mistenni li jsir l-asfaltar ta' Triq tax-Xemx u l-Qamar, fil-Fgura u meta se ssir il-bankina ta' l-istess triq?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FGURA: TRIQ TAX-XEMX U L-QAMAR – ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se jsiru l-arbli tad-dawl fi Triq tax-Xemx u l-Qamar, fil-Fgura?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Jien informat li x-xogħol meħtieġ sar sitt xhur ilu.

BORMLA – ISTALLAR TA' LIFT FI BLOCK APPARTAMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk fi block tal-gvern li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, hux mistenni li jiġi stallat lift?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-awtorita' tad-djar ma rċeviet l-ebda talba għall-istallar ta' lift fil-block indikat.

QRATI – IMĠIBA TA' ĊERTI MPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi se jieħu fuq l-ittra annessa?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-ittra msemmija ġiet mgħoddija lid-dipartiment konċernat għall-istħarriġ meħtieġ.

EUROPEAN SPATIAL DEVELOPMENT PERSPECTIVE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Roderick Galdes) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12188 u jgħid jekk il-ministeru jew id-dipartimenti fi ħdanu kellhomx diskussjonijiet mal-Kummissjoni Ewropea dwar il-European spatial development perspective?

Jista' jgħid jekk ġewx sottomessi xi proposti jew proġetti marbuta ma' dan il-pjan?

X'kienu jinkludu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 12188.

AIR SUPPLIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il- Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tal-gvern dwar il-kumpannija Air Supplies?

X'se jiġri mill-ħaddiema konċernati?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): L-Air Malta se tbigħ 60% tal-ishma tagħha fil-kumpannija Air Supplies & Catering Co. Ltd.

Il- proċess miexi skond kif ippjanat u t-transazzjoni hija ppjanata li tkun magħluqa sa Ġunju li ġej.

Ir-relazzjoni bejn l-impjegati u l-kumpannija tibqa' miexja skond il-ftehim eżistenti.

NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Billi lil ċerta persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament qalulha li kien jonqosha 17-il kontribuzzjoni tan-national insurance biex tikkwalifika għall-pensjoni, tista' tħallas is-somma dovuta ħalli ma tiġix skwalifikata?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-persuna indikata ġiet informata dwar il-każ tagħha bil-miktub mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Is-Segretarju Parlmentari.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru. 137 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar mard u kondizzjonijiet komunikabbli;

Tagħrif dwar persuni ħatja ta' traffikar ta' droga, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 11923;

f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 136 ta' l-2005 - Radio equipment and telecommunications terminal equipment and the mutual recognition of their conformity (amendment) regulations, 2005; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 138 ta' l-2005 - Plant quarantine (national certification scheme) regulations, 2005;

Avviż Legali Nru. 139 ta' l-2005 - Avviż ta' bidu fis-seħħ tar- regolamenti ta' l-2005 dwar il-libertà ta' aċċess għal informazzjoni dwar l-ambjent; u

Avviż Legali Nru. 140 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar skema kummerċjali tal-komunità Ewropea dwar l-emissjonijiet ta' gassijiet Serra.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

JASON AZZOPARDI (President tal-Kumitat għall-Affarijiet Barranin u Ewropej): Mr Speaker, nirrapporta li:-

Erbatax-il dokument maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-working groups fi ħdan il-Kumitat dwar l- Affarijiet Barranin u Ewropej;

Erba' dokumenti maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-working group fi ħdan il-Kumitat dwar l- Affarijiet Barranin u Ewropej wara li ġiet lifted il-parliamentary scrutiny reservation; u

Dokument maħruġ mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) kien ġie scrutinised u cleared mill-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali.

Issa nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Proposal for a Decision of the European Parliament and of the Council laying down guidelines for trans-European energy networks and repealing Decisions No 96/391/EC and No 1229/2003/EC (COM (2003) 742 final);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on energy end-use efficiency and energy services (COM (2003) 739 final);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council concerning measures to safeguard security of electricity supply and infrastructure investment (COM (2003) 740 final);

Proposal for a Regulation on Conditions of Access to Gas Transmission Networks (COM (2003) 741);

Proposal for a Directive of the European Parliament and the Council on a Community Air Traffic Controller Licence (COM (2004) 473) – Kontinwazzjoni;

Communication - Modernising Social Protection for the Development of High-Quality Accessible and Sustainable Health Care and Long-Term Care: Support for the National Strategies using the "Open Method of Coordination" (COM (2004) 304);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council introducing humane trapping standards for certain animal species (COM (2004) 532 final);

Proposal for a Council Decision authorising Sweden to apply a reduced rate of taxation to electricity consumed by certain households and service sector companies in accordance with Article 19 of Directive 2003/96/EC (COM(2004) 852 final);

Proposal for a Council Decision amending Decision 2000/256/EC authorising the Kingdom of the Netherlands to apply a measure derogating from Article 11 of the sixth Council Directive 77/388/EEC on the harmonisation of the laws of the Member States relating to turnover taxes (COM(2004) 854 final);

Council Decision on the signing and conclusion by the European Community of the Convention on International interests in mobile equipment and its Protocol on matters specific to aircraft equipment, adopted jointly in Cape Town on 16th November 2001, (SEC (2002) 1308); 136.

Proposal for a Council Decision on the accession of the Community to United Nations Economic Commission for Europe Regulation No 55 on Provisions concerning the approval of Mechanical Coupling components of Combinations of Vehicles, (COM (2005) 19);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on Nutrition and Health Claims made on Foods, (COM (2003) 424);

Proposal for a Council Decision amending Decisions 2001/507/EC and 2001/509/EC with a view to making UN/ECE Regulations 109 and 108 on Retreaded Tyres compulsory, (COM (2004) 774);

Modified Proposal for a Council decision approving the conclusion by the Commission on behalf of the European Atomic Energy Community of an Agreement on a Multilateral Nuclear Environmental Programme in the Russian Federation and its protocol on claims, legal proceedings and indemnification (COM +2003) 289);

Proposal for a Council Regulation on Financial and Technical measures to accompany (MEDA) the Reform of Economic and Social Structures in the Framework of the Euro-Mediterranean Partnership (Codified Version), (COM (2004) 77);

Proposal for a Council Regulation on a Community Position in the Association Council on the Implementation of Article 84 of the Euro- Mediterranean Agreement establishing an Association between the European Communities and their member states, of the one part, and the Kingdom of Morocco, of the other part (COM (2004) 426);

Proposal for a Council Decision on the Community Position in relation to the Establishment of a Joint Consultative Committee to be decided on by the Association Council established by the Europe Agreement between the European Communities and Romania (COM (2004) 677 Final);

Communication from the Commission: European Development Fund (EDF) estimate of commitments and payments and of contributions to be paid by the member states for 2004 and 2005 and forecast of commitments and payments for 2006 to 2009 (COM (2004) 763 final); u

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council relating to emissions from air conditioning systems in motor vehicles and amending Council Directive 70/156/EEC (COM (2003) 492).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

DISKUSSJONI DWAR L-ISTRATEĠIJA TA' LISBONA – KONTINWAZZJONI

(Tkompli mis-17 ta' Mejju, 2005)

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, illum ninsabu fl-aħħar seduta mit- tlieta li kellna għad-diskussjoni fuq l-istrateġija ta' Lisbona.

Il- kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra diġa' kellhom l-opportunita' li jitkellmu dwar ħafna aspetti ta' dan is-suġġett u għalhekk se nipprova nevita r- ripetizzjonijiet.

Madankollu xtaqt li fil-bidu tas-seduta nfakkar daqsxejn l-għanijiet ewlenin ta' din l-istrateġija.

Irrid ngħid li bħala ċittadini Maltin kif ukoll ċittadini Ewropej, flimkien ma' ċittadini oħra Ewropej, irridu nersqu lejn rati għolja ta' impjiegi aħjar u lejn tkabbir fl-ekonomija tal-pajjiż.

Dan nagħmluh billi jkun hemm koeżjoni soċjali, billi jkun hemm tqassim ekwu tal-ġid li għandna u billi jkun hemm protezzjoni ambjentali.

U naħseb li kif jgħidu l-Ingliżi, hawnhekk qegħdin naraw a tall order indeed!

Ħalli issa nħares ftit lejn l-aġenda soċjali l-ġdida li ġiet ippreżentata mill-kummissjoni Ewropea proprju fil-bidu ta' din is-sena.

Din l-aġenda qiegħda hemmhekk sabiex timmodernizza l-mudell soċjali ewropew proprju taħt din l-istrateġija li qed niddiskutu llum.

L-aġenda qajmet ukoll xi kontroversji, u kien hemm ukoll min wera ċertu tħassib fuqha.

Naħseb li għad hemm min forsi għadu jġorr ċertu tħassib minkejja l- kjarifikazzjonijiet li saru sabiex tiġi ċċarata l-pożizzjoni.

U din ġiet iċċarata b'mod partikolari minħabba kontroversja li qamet u fejn smajna li f'Malta kien hemm min qiegħed jibża' li se jkun hemm l-aspett politiku li jaqa' taħt dak ekonomiku.

Madanakollu, l-aġenda l-ġdida tikkonċentra fuq il-provvediment ta' impjiegi u ta' opportunitajiet indaqs għal kullħadd.

Pero' irridu niżguraw ukoll li l-benefiċċji ta' l-Unjoni Ewropea li jinħolqu minn dawk l-impjiegi jaslu għand kull persuna fis-soċjeta' tagħna.

Hawnhekk irrid ngħid li wieħed għandu jenfasizza li l-immodernizzar fis-suq tax-xogħol u fis-sistemi tal- protezzjoni soċjali qed jgħinu sabiex in-nies ikunu jistgħu jaħtfu l- opportunitajiet li jinħolqu mill-kompetizzjoni internazzjonali, mill- avvanzi fit-teknoloġija, mix-shifting trends tal-popolazzjoni u affarijiet bħal dawn.

Pero' hawnhekk irridu dejjem naraw li kulma jsir f'dan il-qasam jibqa' jsir sabiex fl-aħħar mill-aħħar jasal għand iċ-ċittadin, u b'hekk dejjem titjieb il-kwalita' tal-ħajja, speċjalment ta' dawk li huma l-aktar vulnerabbli.

Sur President, fil-qasir nista' ngħid li l-aġenda soċjali għandha żewġ prioritajiet orizzontali.

Dawn il-prioritajiet huma aktar ħolqien ta' impjiegi aħjar kif ukoll il-ġlieda kontra l-faqar u opportunitajiet indaqs fis-soċjeta' tagħna.

Issa rajna li fl-2001 kien hemm 15% taċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea li kienu f'riskju ta' faqar filwaqt li kellna 9% li kienu f'riskju persistenti ta' faqar.

Din l-informazzjoni tinġabar ħalli nkunu nistgħu naraw is-saffi kollha tas-soċjeta' u b'hekk ikollna dejjem stampa ċara ta' kif is-soċjeta' tagħna hija maqsuma.

B'hekk inkunu nistgħu naraw kif minn saff wieħed nibqgħu telgħin aktar 'il fuq.

Naħseb li lkoll kemm aħna nafu li l-faqar jintiret matul il- ġenerazzjonijiet.

Hawnhekk m'iniex qiegħda nitkellem biss fuq bażi ekonomika iżda anke fuq bażi soċjali.

Għalhekk il-ħtieġa tagħna għandha tkun lejn il-ġlieda kontra l-faqar u kontra l-esklużjoni soċjali, liema ġlieda għandha tkun waħda aggressiva!

Pero' milli jidher il-ġlieda s'issa ma kenitx aggressiva biżżejjed, u għalhekk qed naraw din ir-review fl- istrateġija ta' Lisbona.

Il-kummissjoni Ewropea qiegħda tgħidilna li kull leġislazzjoni li toħroġ minn ħdanha għandu jkollha l-element soċjali, kif ukoll irid jitqies l-impatt tagħha fuq iċ-ċittadini tal-pajjiżi membri.

F'Malta wkoll qed nieħdu sehem fl-open method of coordination, u allura qed naraw ukoll kif nistgħu nfasslu pjani ta' azzjoni u nagħmlu objectives, time tables u skedi sabiex dejjem nilħqu l-pjani tagħna.

Sur President, hawnhekk imbagħad qed naraw xi ċaqliq - nisperaw li dan iċ- ċaqliq ikun wieħed ta' progress - mir-rapporti annwali li jridu jsiru minn dawn il-pajjiżi membri.

L-oġġettivi huma tajbin, pero' irid ikollhom magħhom proġetti kif ukoll programmi u li ovvjament dawn irid ikollhom il- fondi meħtieġa.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu dejjem fuq xi ħaġa li għandha forma ta' ċirku.

Qegħdin naraw li dawn l-oġġettivi qed isibu għajnuna finanzjarja mill-kummissjoni ewropea.

Din l-għajnuna ġejja fil-forma ta' fondi strutturali u bħala fondi soċjali ewropej.

Narawha wkoll anke meta nħarsu lejn il-programm Progress.

Naraw li dan qiegħed hemmhekk proprju sabiex joħloq l-impjiegi, kif ukoll programmi li huma ndirizzati lejn il-protezzjoni soċjali u lejn it-tneħħija ta' kull forma ta' diskriminazzjoni.

Nerġa' ngħid li l-istrateġija ta' Lisbona għandha l-politika soċjali bħala l-pilastru ewlieni tagħha.

U għalhekk nafu li l-mudell soċjali tagħna jrid jitfassal u jimxi b'mod u manjiera li joħloq xibka għal min hu l-aktar vulnerabbli, filwaqt li jgħin ukoll lil min jista' jersaq 'il quddiem sabiex ikun jista' jagħmel dan.

Sur President, fil-pjan nazzjonali pajjiżna ntrabat ukoll ma' ċerti targets dwar l-inklużjoni soċjali, kontra l-faqar u dwar l-impjiegi.

Aħna għamilna l-miri tagħna, u nazzarda ngħid li ċerti miri huma ambizzjużi.

Issa ma naħsibx li hija xi ħaġa żbaljata li jkollok l-ambizzjoni sakemm tkun taf x'inhuma r-realtajiet preżenti.

Hawnhekk xtaqt nikkwota ftit mir-rapport ta' Wim Kok meta kien qiegħed jitkellem fuq l-istrateġija ta' Lisbona.

Dan ir-rapport sar f'Novembru tas-sena l-oħra u jġib l-isem ta' "Facing the challenge".

U filwaqt li kien qiegħed jitkellem on growth and employment qal li: "Not all member states start from the same position, especially those who have recently joined.

For them the message needs to be more nuanced and calibrated, recognising the economic reality that they started from.

And even if the statistical targets remain distant, if they have made significant progress they should be praised nevertheless."

Nemmen li aħna rridu nagħrfu r-realtajiet tagħna, irridu naraw minn fejn bdejna, fejn qegħdin u rridu nkunu nafu eżattament fejn irridu mmorru.

Meta s-sena l-oħra ġie mħabbar il-pjan nazzjonali dwar l-esklużjoni soċjali, konna elenkajna 12-il prijorita' li rridu naħdmu fuqhom fis-snin li ġejjin.

Fil-fatt dawn diġa' qegħdin naħdmu fuqhom.

Kien hawn ukoll min laqqam lil dan id-dokument bħala "wish list", pero' naf ukoll li min huwa ffokat fuq dan is-settur jaf eżattament x'qiegħed isir!

Jaf ukoll li l-maġġoranza tal-proġetti msemmija f'dan id-dokument diġa' ġew imfassla, u minn hawn u ftit ieħor se narawhom jidħlu fil-fażi ta' implimentazzjoni.

Huwa faċli ħafna li noqogħdu nikkritikaw bħalma fil-fatt smajt din il-ġimgħa hawnhekk, pero' naħseb li rridu nirrikonoxxu wkoll dak li sar.

Jekk ma nagħmlux hekk, inkunu biss ċiniċi u pessimisti, u nitilfu wkoll il-ġlieda qabel ma din tkun bdiet!

Sur President, jekk ma jagħmel xejn dan il-pjan nazzjonali, qiegħed jagħti stampa ċara tal-ħteġijiet li pajjiżna għandu bżonn.

Anke hawnhekk kien hemm min ikkritika u qal li issa anke l-gvern qiegħed jammetti li f'pajjiżna hawn nies fir-risku tal-faqar.

Pero' safejn naf jien ħadd ma kien qiegħed jinnega li f'pajjiżna hawn nies fir-riskju tal-faqar jew li għandna nies li huma aktar foqra minn oħrajn!

Din hija xi ħaġa ovvja, u naħseb li kull pajjiż, anke l-aktar wieħed sinjur, għandu faxxa ta' nies li huma fil-faqar jew inkella f'riskju ta' faqar!

Madankollu l-punt kruċjali li rrid nagħmel hawnhekk huwa li skond ir- riżorsi tagħna aħna dejjem nagħmlu mill-aħjar sabiex nieħdu ħsieb dawk li għandhom bżonn il-protezzjoni tagħna.

Il-bieraħ kien hemm min ikkritika minħabba l-fatt li l-istatistika li ntużat kienet dik ta' ħames snin ilu.

Skond il-metodoloġija stess tal-Eurostat, din għamlet użu mill-household budgetary surveys tas-sena 2000.

U dan m'għamlitux fil-każ ta' Malta biss.

Barra minn hekk, dan il-household budgetary survey m'huwiex xi eżerċizzju li jsir ta' kull sena.

Għalhekk meta l-Eurostat titlob lill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea sabiex jagħtuha dawk li jgħidulhom ad hoc modules fuq xi aspetti partikolari, dawn jingħataw, u minn fuq dak li jintalab jinħareġ ir-rapport.

F'pajjiżna l-persentaġġ ta' nies fir-riskju ta' faqar huwa fl-istess livell medju tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa b'daqshekk mhux se ngħid li jiena kuntenta.

Pero' kif għedt aktar kmieni, l-ebda pajjiż ma jirnexxilu jgħaddi mingħajr faqar u dan narah bħala xi ħaġa impossibli.

Madankollu, xorta waħda nixtieq li pajjiżna jersaq viċin ħafna ta' dak li ngħidulu the zero level fil-faqar jew fl-esklużjoni soċjali.

Mill-banda l- oħra, nieħu gost nara li Malta tinsab fl-għaxar post mid-29 pajjiż għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-inklużjoni soċjali.

F'dan l-aspett pajjiżna qalibha lill-pajjiżi bħalma huma Franza, l-Italja, il-Belġu u Spanja, li probabbilment dawn għandhom perception ta' kwalita' ta' ħajja ħafna aħjar minn tagħna!

Pero' fejn tidħol l-inklużjoni soċjali, aħna morna aħjar minnhom.

Sur President, aktar kmieni kont qiegħda nitkellem fuq il-prioritajiet tagħna u dawn dejjem se jibqgħu x-xogħol, l-edukazzjoni, il-protezzjoni soċjali u t-tneħħija tad-diskriminazzjoni.

U hawnhekk se nħares ftit lejn ir-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol.

Aħna nafu li għandna rata baxxa ħafna f'dak li ngħidulu s-suq tax-xogħol formali, u għalhekk irridu naraw li nżiduha.

Irridu nimxu b'politika fejn nagħmlu x- xogħol irendi, jiġifieri fuq il-kunċett ta' make work pay.

F'Malta r-rata ta' nisa li jaħdmu bi qligħ hija ta' madwar 33% filwaqt li dik ta' l-Unjoni Ewropea hija ta' 55%.

It-target li twaqqaf fl-istrateġija ta' Lisbona huwa dak li sas-sena 2010 nersqu lejn ir-rata ta' 60%.

Pero' f'pajjiżna m'għamilniex mira daqshekk għolja, anzi għamilniha aktar baxxa għaliex nafu li l-kultura tagħna dwar in-nisa fil-qasam tax-xogħol hija differenti ħafna minn dik ta' bosta pajjiżi Ewropej oħra.

Min-naħa l-oħra qegħdin nieħdu l-miżuri kollha sabiex naraw li din ir-rata tiżdied minn dik li hi bħalissa.

Fil-qosor se nsemmi xi ftit minn dawn il-miżuri li qed jieħu l-gvern sabiex jiffaċilita' id-dħul tan-nisa fid-dinja tax-xogħol.

Pajjiżna qiegħed jaħdem sabiex jipprovdi faċilitajiet għall-kura tat-tfal u li jkunu aktar aċċessibbli għal kulħadd.

S'issa għadu m'għandniex regolamenti dwarhom, pero' x-xogħol jinstab miexi b'ritmu mgħaġġel ħafna.

Fil-fatt, minn hawn u ftit ieħor se naraw ukoll il-leġiżlazzjoni dwar iċ-childcare facilities titressaq f'din il-Kamra.

Għandna wkoll il-proġett ta' l-ESF, fejn se jingħataw miljun Euro sabiex ikollna centres fuq il-postijiet tax-xogħol.

U kien hemm bosta entitajiet u korporazzjonijiet li talbu li jaraw x'inhu eżattament ix-xenarju ta' dan l-aspett.

Rajna wkoll miżuri fiskali sabiex aktar nisa jkunu mħajra joħorġu jaħdmu.

Dawn saru f'forma ta' tax exemptions għal sena u din il- miżura tħabbret fil-budget li għadda.

Qegħdin naraw ukoll programmi mħejjija apposta għal dawk li jridu jakkwistaw xi ħiliet jew inkella jagħmlu xi training.

Dawn qed isiru għal dawk li jridu joħorġu jaħdmu għall-ewwel darba jew inkella għal dawk li se jerġħu jidħlu lura fis-suq tax-xogħol.

Sur President, xtaqt insmmi wkoll żewġ programmi oħra li huma għal qalbi ħafna.

Wieħed minnhom huwa l-proġett pilota għall-ġenituri waħedhom.

Dan qiegħed jindirizza lil dawk l-ommijiet li qed irabbu t-tfal waħedhom, u dawn in-nisa jkunu jistgħu jitħarrġu u jaħdmu wkoll.

Imbagħad hemm l-ieħor bis-sehem ta' l-awtorita' tad-djar li qiegħed jgħin sabiex numru ta' żgħażagħ li jkunu ħerġin minn xi istituzzjoni jkunu jistgħu jiksbu kemm il- ħiliet tagħhom kif ukoll li jkollhom aċċess għall-akkomodazzjoni tagħhom.

Naraw ukoll programmi ta' inklużjoni għal persuni b'diżabilita' u programmi li jindirizzaw l-illiteriżmu.

Allura min qiegħed jgħid li dan huwa pjan ta' xewqat u li se jibqgħu fuq il-karta biss, jekk iħares lejn dawn l- affarijiet jinduna li qiegħed jiżbalja!

Aħna qed nindirizzaw lil dawk li għandhom problemi ta' saħħa mentali, lill-vittmi ta' vjolenza domestika, lill-vittmi tad-droga, ta' l-alkoħol, lir-refuġjati u l-emigranti.

Hemm il- fondi għal dawn il-proġetti, u diġa' hemm min qiegħed jaħdem fuqhom.

Sur President, nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li dan il-pajjiż huwa tagħna lkoll, u jekk hemm il-miri rridu naħdmu lkoll kemm aħna flimkien sabiex nilħquhom.

Dan għaliex fl-aħħar mill-aħħar irridu nkunu aħna li nagħrfu x'inhuma l-ħtiġijiet, il-ħiliet, ir-riżorsi, ix-xewqat u l- aspirazzjonijiet tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, matul is-seduti li kellna ddedikati għall-istrateġija ta' Lisbona tista' tgħid li segwejt dak li ntqal mill- kelliema kollha, pero' fil-fehma tiegħi, l-aktar diskors li mpressjonani kien dak ta' l-Onor.

George Vella.

Id-diskors tiegħu laqatni ħafna għaliex kien wieħed mirqum u interessanti għall-aħħar.

Fl-intervent ta' l-Onor.

George Vella ħareġ biċ-ċar li l-interess ta' pajjijżna għandu jiġi l-ewwel u qabel kollox.

Għandu jkollna pjan li jkun tailor-made għalina, u dan għaliex dak li jgħodd għal pajjiżi oħra mhux bilfors ikun jgħodd għalina!

Dan ħareġ ċar anke minn dak li kellu xi jgħid Wim Kok, l-ex-prim ministru Olandiż, fejn dan ħeġġeġ li għandu jkun hemm pjanijiet nazzjonali.

U żgur li kieku kellna nilħqu dawn it-targets li hemm fl-istrateġija ta' Lisbona, nagħmlu lil pajjiżna l-għejra ta' kulħadd!

Sur President, m'hijiex skuża tajba dik li pprovaw jgħidu ħafna mill- kelliema tal-gvern meta qalu li aħna sseħibna bħala membri fl-Unjoni Ewropea s-sena l-oħra, mentri l-proċess sabiex jintlaqu l-miri ta' Lisbona kienu bdew snin qabel.

Dan għaliex il-gvern preżenti ilu jmexxi lil pajjiżna għal ħafna snin u dejjem kellu għan uniku, dak li pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Aħna konna qed nippretendu li ladarba l- gvern kien qiegħed jipprepara ruħu għal dik it-triq, kien se jkollna kollox kif suppost!

Pero' jidher li min-naħa tal-gvern qatt ma kien hemm pjanijiet sabiex imqar nersqu viċin it-targets ta' Lisbona, u llum wasalna f'sitwazzjoni fejn qegħdin 'il bogħod ħafna minn dawk it-targets!

Ħafna mill-kelliema ta' qabli diġa' taw background dwar il-motiv ta' din l- aġenda ta' Lisbona.

Semmew ukoll kif dan il-pjan kellu fi żmien għaxar snin jagħmel lill-Ewropa bħala

"the most competitive and dynamic knowledge driven economy in the world, capable of sustainable economic growth with more and better jobs and greater social cohesion.".

Li kieku l-Ewropa kellha tilħaq dawn it-targets, allura kellha tkun dik l- għaqda ta' pajjiżi li tlaħħaq ma' l-Amerika kif ukoll mal-pajjiżi ta' l- Asja!

Il-fatt li l-Unjoni Ewropea bdiet taqa' lura mal-kompetitturi l-oħra - fosthom l-Amerika u ċ-Ċina – wassalha sabiex tagħmel dan il-pjan.

Pero' issa li għaddew ħames snin u ninsabu f'nofs it-triq, qed naraw li t-targets jinsabu 'l bogħod wisq milli jintlaħqu.

Fil-fatt se jkun kważi impossibbli li sa l-2010 nilħqu dawk it-targets, u għalhekk fi Frar li għadda, il- kummissjoni Ewropea ħasset il-bżonn li tipproponi verżjoni emendata għal din l-aġenda ta' Lisbona.

Dan kien qed juri li l-Unjoni Ewropea ma kienx qed jirnexxilha tikseb ir- riżultati meħtieġa sabiex jintlaħqu l-objettivi li hemm fl-istrateġija ta' Lisbona.

Issa pajjiżna kif qiegħed ilaħħaq mat-targets ta' Lisbona?

L- aħħar overall results juru li Malta waqgħet lura f'ħafna mill-miri ta' Lisbona!

Aħna l-Oppożizzjoni m'aħniex qed ngħidu hekk sabiex naqgħtu qalb il-ħaddiem li bħalissa diġa' jinstab għaddej minn diffikultajiet u dwejjaq kbar minħabba l-piżijiet li l-gvern għabba fuqu!

Pero' bħala Oppożizzjoni għandna d-dmir li nuru u ngħidu l-verita' lill- poplu kollu.

Il-poplu Malti dejjem wera li kien kapaċi jqum għall-isfidi li jiġu quddiemu u dejjem irnexxielu jegħlibhom u joħroġ b'suċċess.

Ninsab ċert li jekk lil dan il-poplu nuruh it-triq u nagħtuh l-aħjar għodda sabiex ikun jista' jaħdem, jirnexxilu jagħmel minn pajjiżna, pajjiż kompetittiv.

Min-naħa l-oħra jrid ikun hemm ir-rieda u l-impenn minn min suppost jurih it-triq it-tajba!

Sur President, xtaqt nagħmel ftit kummenti dwar fejn jinstab pajjiżna mal- miri stabbiliti fl-aġenda ta' Lisbona ħames snin ilu, meta l-gvern Malti ta' dak iż-żmien kien ilu għal ħafna snin li suppost kien qiegħed jipprepara lil pajjiżna għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Issa kemm ippreparajna sew għal din il-ħaġa hija kwestjoni oħra, u r-riżultati miksuba sal-lum żgur li jagħtu stampa ċara ta' kemm il-gvern Nazzjonalista verament ipprepara lil pajjiżna sabiex jintlaħqu dawn it-targets!

Fl-aġenda ta' Lisbona tissemma l-kompetittivita' bħala l-aktar ħaġa kruċjali sabiex jintlaħqu dawn it-targets u jkollna ħolqien ta' aktar impjiegi, li mbagħad joħolqu aktar ġid għall-ekonomija sabiex din tkun tista' ssostni u tħares il-ġid komuni.

F'pajjiżi oħra, fosthom l-Irlanda u l-pajjiżi Skandinavi, nsibu li l-gvernijiet tagħhom naqqsu l-piżijiet tat- taxxa kemm minn fuq il-ħaddiema kif ukoll minn fuq l-industrija!

Dan għamluh sabiex jiżdied il-kummerċ.

Pero' pajjiżna m'għamel xejn minn dan!

Dan għaliex għandna gvern li l- uniċi ideat li għandu għad-dħul tiegħu huwa billi jintaxxa dejjem aktar lill-poplu sabiex ikun jista' jilħaq il-miri finanzjarji tiegħu.

Pero' sabiex tkun kompetittiv jeħtieġu ħafna preparamenti.

Fuq quddiem insemmi l- workforce, u li din tkun ippreparata għal dawk il-bidliet li jkunu qed iseħħu jew li jkunu seħħew fil-qasam tax-xogħol.

Dak li kien jgħodd ħames snin ilu mhux bilfors għadu jgħodd għal-lum.

Il-qasam tax-xogħol għadda minn bidliet kbar u kien jeħtieġ li jkollna aktar ħaddiema mħarrġa u aktar ippreparati, u ħaddiema li jibqgħu jiġu mħarrġa matul is-snin.

Sur President, fatt inkwetanti ħafna f'pajjiżna huwa l-persentaġġ għoli ta' early school leavers, jiġifieri dawk l-istudenti li jieqfu mill-istudji tagħhom ta' eta' żgħira.

Dawn huma dawk il-persuni fejn l-eta' tagħhom tvarja bejn it-18 u l-24 sena u li jkunu waqfu mill-istudji tagħhom sal- livell sekondarju jew anqas.

Fil-fatt, 52% tal-persuni f'dan l-age bracket għandhom livell baxx ta' edukazzjoni.

Meta mbagħad inħarsu lejn l-għaxar pajjiżi li daħlu magħna fl-Unjoni Ewropea, insibu li l-aktar rata għolja ta' early school leavers hija dik tal-Latvja, b'19.5%!

Mentri fil-15-il pajjiż l-ieħor ta' l-Unjoni Ewropea nsibu li l-medja hija ta' 15.5%.

Għalhekk ma teħodhiex bi kbira meta ssib li pajjiżna jokkupa l-ewwel post bl-akbar ammont ta' early school leavers!

Dan imbagħad iwassal sabiex ikollok anqas ħaddiema li għandhom il-ħiliet meħtieġa għal dawk l-impjiegi li jkunu qed jinħolqu llum.

Il-qasam tax-xogħol f'pajjiżna inbidel, kif wara kollox inbidel f'pajjiżi oħra madwar id-dinja.

Illum ersaqna sabiex ikollna aktar impiegi li għandhom valur miżjud għoli u għalhekk imbagħad ikun jeħtieġ li jkollna ħaddiema mħarrġa fix-xjenza u fit-teknoloġija.

Niftakru kemm kienet ħolqot impjiegi l-SGS, illum magħrufa aktar bħala l- S.T. Microelectronics, impjiegi li kienu jeħtieġu taħriġ kontinwu.

Illum, uħud mill-ġurnali semmew kif l-S.T. Microelectronics għandha l- probabbilta' li tnaqqas n-numru ta' ħaddiema mill-fabbriki li għandha fl- Ewropa.

La qiegħed insemmi l-S.T. Microelectronics, nixtieq insemmi investiment li qiegħed isir fiċ-Ċina u li ntilef mill-Ewropa!

Din il- kumpannija ġganteska flimkien ma' kumpannija ġganteska oħra, il-Hynix, marru jinvestu fiċ-Ċina.

U naħseb li kieku fl-Ewropa konna aktar kompetittivi, dan l-investiment żgur li kien isir fl-Ewropa!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq investiment ta' $2. biljun!

U fejn qabel konna nidħku meta naraw il-kliem "made in China", illum qed naraw li din offriet l-aħjar kondizzjonijiet u inċentivi sabiex dan l-investiment ġdid isir f'pajjiżha, investiment li se joħloq eluf ta' impjiegi.

Tant huma kompetittivi li fil-fatt diġa' poġġew l-ewwel ġebla ta' l-impjant ix-xahar li għadda, u sa l-aħħar ta' din is-sena se jibdew jipproduċu.

Din se tkun f'Wushi City, żewġ kilometri 'l bogħod minn waħda mill-akbar bliet li hemm fiċ-Ċina!

Voldieri jekk irridu nlaħħqu ma' dawn il-pajjiżi rridu nkunu kompetittivi, u l-inċentivi li noffru jkunu jistgħu jikkompetu ma' dawk ta' dawn il-pajjiżi.

Sur President, dan huwa l-mod kif tħajjar l-investiment, billi jkollok start-up li fi ftit ġimgħat jitlaq!

Fl-Ewropa, b'mod partikolari f'pajjiżna, għadha teżisti ħafna l-burokrazija fin-negozjar, u dan qed iwassal sabiex nitilfu ċerti opportunitajiet bħalma tlifna fil-każ ta' Wushi City.

Pajjiżna lanqas biss joħlom b'din l-effiċjenza!

Pero' bħala pajjiż irridu naraw li nkomplu nnaqqsu l-burokrazija żejda li teżisti meta jkollna xi investitur li jitħajjar jiftaħ xi operazzjoni f'pajjiżna.

Suppost li f'pajjiżna ħloqna l-Malta Enterprise sabiex ikollna one-stop shop li jkun aktar effettiv u neqirdu għal kollox il-burokrazija.

U għalkemm forsi tjiebu xi ftit l-affarijiet, ikollna nammettu li għadna wisq 'il bogħod milli nilħqu dawk l-għanijiet.

Ma tistax tħajjar investitur billi tagħmel ħafna konsultazzjonijiet u riċerki li jtawlu x-xhur, jekk mhux saħansitra s-snin, għaliex jispiċċa biex jaqta' qalbu u jmur jiftaħ x'imkien ieħor!

Fil-fehma tiegħi dan il-każ ġara minn dik il-kumpannija - li tant għajjatna biha - li kellha tagħmel karozzi li jaħdmu bl-elettriku.

Lil dawn naħseb li dejjaqnihom bil-ħafna red tape li ħloqnielhom, u b'hekk qatgħu qalbhom milli jiftħu hawnhekk.

Sur President, minn statistika ppubblikata mill-NSO sabiex naraw kemm qed nikkompetu mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, nsibu li anke l-government induced costs ta' pajjiżna huma ħafna ogħla mill-kumplament tal-pajjiżi l- oħra.

U għalhekk kif tista' tiġbed investiment lejn pajjiżna?!

Eżempju wieħed huwa l-prezz ta' l-elettriku għall-industrija fejn insibu li f'Malta huwa l-ħames l-ogħla minn fost il-25 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea!

Fl-ewwel erba' postijiet hemm Ċipru, l-Irlanda, l-Italja u l-Belġju, imbagħad fil- ħames post Malta.

Issa dan kien fis-sena 2002, aħseb u ara issa li ddaħħlet is-surcharge fuq l-elettriku kif ukoll 5% VAT fuqu!

Naħseb li issa b'dawn iż-żewġ piżijiet sirna l-aktar pajjiż għoli għal dak li għandu x'jaqsam mal-prezzijiet ta' l-elettriku għall-industrija.

Dan biex imbagħad ma nsemmix l-inċentivi li noffru f'pajjiżna, għaliex żgur li bħala pajjiż ma noffrux l-aħjar inċentivi.

L-Irlanda - nitkellem fuq l- Irlanda aktar 'il quddiem - hija meqjusa bħala dak il-pajjiż li joffri l- aqwa investment incentive in the world for foreign investment u dan dejjem skond il-world competitiveness centre ta' l-Isvizzera.

Fil-ftuħ ta' din id- diskussjoni, l-Onor.

George Vella semma kif l-Irlanda rnexxiela toħroġ mill- problemi li kellha u kif minn pajjiż b'ħafna qgħad, b'investiment jitlaq 'il barra mill-pajjiż, b'inflation għolja u b'sistema edukattiva li ma bdietx tagħti riżultati, saret pajjiż li hija l-għejra ta' kulħadd!

L-Irlanda ma qagħditx tistenna lill-Unjoni Ewropea sabiex tgħidilhom x'għandhom jagħmlu, iżda bdew bi pjan tagħhom ta' tliet snin fl-1987.

Dan il-pjan nazzjonali semmewh "A programme for national recovery" u l-isem stess jurik x'kien l-għan ewlieni tagħhom.

Dawn ibbażaw fuq l-edukazzjoni sabiex ikollhom a knowledge driven economy.

Imbagħad meta raw li dak il- pjan kien qiegħed jirnexxi, bdew jagħmlu pjan wara l-ieħor, tailored-cut għall-bżonnijiet speċifiċi ta' pajjiżhom u rnexxielhom iressqu lejhom investiment ta' knowledge intensive business activity!

Sur President, illum l-Irlanda tinstab fl-ewwel post tal-world ranking of the competittiveness factors ta' fejn jidħlu corporate tax u investment incentives.

Jinstabu fit-tieni post fis-sistema edukattiva, fl-edukazzjoni terzjarja u fl-image and promoting Ireland abroad.

Dan kollu għamluh meta f'inqas minn 20 sena ilu kienu pajjiż mifni bi problemi, pajjiż mifni bil- qgħad u pajjiż fejn in-nies bdew jitilqu minn pajjiżhom u jemigraw lejn pajjiżi oħra!

Pero' għarfu x'għandhom jagħmlu u ħejjew programm maqtugħ għalihom.

U llum il-ġurnata dawn irnexxew fl-intenzjonijiet tagħhom.

Qiegħed nagħti dan l-eżempju sabiex nagħmel kurraġġ lil pajjiżna u ngħid li fejn hemm ir-rieda serja tista' tasal, basta jkollok programm maħluq appożitament għall-bżonnijiet u għall-kondizzjonijiet ta' pajjiżna.

Ħalli issa nkompli daqsxejn dwar fejn ninsabu f'dak li għandu x'jaqsam ma' preparazzjonijiet ta' ħaddiema għall-kwalita' ta' impjiegi li qed jinħolqu llum.

Illum il-ġurnata qed naraw domanda kbira għal ħaddiema speċjalizzati fix-xjenza u t-teknoloġija.

Xi kultant nisimgħu min jgħid li dawk il- kumpanniji li jiġu f'pajjiżna qed isibu diffikulta' sabiex isibu gradwati f'dawn l-oqsma.

Fil-fatt, jekk fl-Irlanda nsibu 24.2% minn kull 1,000 persuna ta' bejn l-20 u 29 sena li huma gradwati fix-xjenza u t- teknoloġija, f'Malta nsibu li dan ilaħħaq biss għal 3.1% minn kull 1,000 persuna!

U Malta tinstab fl-aħħar post tal-gradwatorja għal dak li għandu x'jaqsam ma' gradwati fil-qasam tax-xjenza u t-teknoloġija!

F'dan il-qasam naraw li anke dawk il-pajjiżi li ssieħbu magħna f'Mejju li għadda jinstabu ħafna aħjar minna.

Fil-fatt ir-Repubblika Ċeka għandha rata ta' 6.4%, l-Estonja 8.2% u l-Polonja 9%.

Kif għedt, Malta tinstab fl- aħħar post u dan meta llum għandna Universita' li nistgħu niftaħru li qed tilqa' ġo fiha ma' 8,000 student!

Pero' qed nispiċċaw b'mismatch totali!

Għalhekk hemm bżonn li jkollna ħidma u studju bejn l-Universita', l-MCAST, il-federation of industry, il-Malta Enterprise u kulmin huwa nvolut f'dan is-settur.

B'hekk biss nistgħu ntejbu r-riżultati tagħna.

Daqs xahar ilu l-istess kummissjoni Ewropea ħarġet komunikat li saħaq dwar l-importanza ta' l-universitajiet sabiex jintlaħqu l-miri ta' Lisbona.

Fil- fatt, dan ir-rapport ikompli jgħid li;

"Although the average quality of Euro universities is rather good, they are not in a position to deliver their full potential to boost economic growth, social cohesion and more and better jobs.

The commission invites national decision makers to set out measures that would enable universities to play a full role in the business strategy.".

Sur President, l-FOI ukoll ħarġet rapport fis-sena 2003 dwar it-targets ta' Lisbona u ta' dak li għandu jsir sabiex intejbu l-performance tagħna.

U dakinhar qalet li;

"Proper utilisation of Malta's scarce human resources to ensure that the future requirements of the economy are matched by properly trained school leavers, and by reducing the mismatch between demand and supply of human resources for higher skilled jobs.'.

Proposta li nsibu fid-dokument li ħriġna bħala partit Laburista dwar ir- riġenerazzjoni ekonomika u soċjali ta' pajjiżna hija dik fejn qed nipproponu li jkun hemm differenza bejn l-istipendji tagħna.

Dan irridu nagħmluh sabiex noffru inċentivi lil dawk il-korsijiet, li wara kollox se jkollna bżonn għall-impjiegi futuri ta' pajjiżna.

Nixtieq nagħti ħarsa wkoll lejn l-impjiegi li għandna f'dawn l-oqsma u x- share tagħhom mit-total employment.

Jekk nieħdu l-impjiegi in the high and medium hi-tech manufacturing sectors u naraw kemm dawn jammontaw mit-total ta' impjiegi, insibu li f'pajjiżna dan jammonta biss għal 28.7%.

Issa hemm pajjiżi li għandhom ammont anqas minn tagħna, pero' hemm ħafna li għandhom numru akbar minn tagħna.

Se nieħu l-eżempju tal-pajjiżi Nordiċi, fejn hawnhekk insibu standard of living mill-aktar għoli, u allura żgur li m'għandhomx kondizzjonijiet anqas minn tagħna.

Fl-Isvezja nsibu li għandhom 47.23% ta' l-impjiegi totali tagħhom li ġejjin minn dan il-qasam, il-Finlandja kważi 40%, id-Danimarka 43.21% u n-Norveġja 44.5%.

Kif għedt dawn il-pajjiżi għandhom standard of living għoli u għandhom pagi għoljin ukoll.

Sur President, nixtieq nikkumenta ftit ukoll fuq ir-research and development.

Skond il-miri ta' Lisbona kull pajjiż għandu jinvesti 3% tal- GDP tiegħu fuq research and development.

Illum, li ninsabu f'nofs il- perijodu ta' l-aġenda ta' Lisbona, insibu li fil-15-il pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea jintefqu 2% għal dan il-għan, filwaqt li fl-Istati Uniti jintefqu 2.7% u fil-Ġappun jintefqu 3.12%.

L-informazzjoni għal pajjiżna għadha m'hijiex available u din qed narawha fuq ħafna affarijiet oħra!

Pero' nafu li f'dan il-qasam għadna lura ħafna sabiex nilħqu dik il-mira!

Huma ftit wisq dawk il-fabbriki f'pajjiżna li għandhom an inhouse research and development department, u jekk m'iniex sejjer żball il-fabbrika Bexter – fabbrika li żort bħala membru ta' l-Oppożizzjoni – hija waħda minn dawk il- fabbriki li għandha dan it-tip ta' department, an inhouse R&D department.

Fil-laqgħa li kien hemm tal-head of states li saret f'Marzu li għadda, sar aċċenn fuq l-importanza tar-riċerka u l-iżvilupp, xi ħaġa li pajjiżna qegħdin lura ħafna.

Dan ir-rapport jgħid li:

"it is important to develop research, education and all forms of innovation insofar as they make it possible to turn knowledge into an added value and create more and better jobs."

Għalhekk huwa żgur li b'impenn aktar serju f'dan il-qasam inkunu nistgħu niftħu aktar toroq għal investimenti ġodda.

Studji juri li 40% tal-labour productivity growth jiġi minn infiq f'research and development, u mbagħad dan l-infiq ikollu spill over effects kbar fuq l-ekonomija.

Sur President, fatt inkwetanti ieħor huwa marbut mal-qasam tax-xogħol, u qiegħed nirreferi għall-employment rate baxxa li għandna f'pajjiżna.

L- employment rate hija n-numru ta' dawk li għandhom impjieg fl-eta' ta' bejn il-15 u 64 sena.

Hawnhekk ninsabu kważi fl-aħħar nett fost il-membri ta' l- Unjoni Ewropea b'rata ta' 53.7%!

Fuq quddiem nett insibu d-Danimarka b'rata ta' 75.9%.

Imbagħad minn dawk il-pajjiżi li ssieħbu magħna nsibu li hemm ħafna wkoll li jgħadduna, fosthom Ċipru b'68.6% u r-Repubblika Ċeka b'65.4%!

Li jkompli jinkwetak f'dan il-qasam huwa li fin-national action plan for employment li għadu kif ħareġ il-gvern, insibu li l-mira tal-gvern hija li sas-sena 2010 intellgħu dan il-persentaġġ għal 56.7%!

Dan huwa ferm 'il bogħod mill-miri ta' Lisbona.

U meta tħares lejn dawn il-ċifri mill-ewwel tasal għall-konklużjoni li hemm ħafna u ħafna x'irid isir sabiex pajjiżna jkun jista' jsir aktar kompetittiv u jkun jista' joħloq aktar impjiegi aħjar!

Sur President, irid ikollna pjan li jagħti attenzjoni lill-fatti u lis- sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna.

Huwa inutli li noħolmu b'xi ħaġa li tkun impossibbli li nagħmluha.

L-importanti hu li l-poplu ngħidulu l- verita`!

Ilna nisimgħu snin sħaħ dwar kif pajjiżna sejjer fid-direzzjoni t- tajba, kif il-finanzi tagħna jinsabu fis-sod u li mhux se jkollna problema ta' nuqqas ta' impjiegi.

Pero` l-fatti juru mod ieħor!

Bħala Oppożizzjoni nemmnu fil-kapaċitajiet ta' dan il-poplu, u hekk kif fl-imgħoddi dan il- poplu rnexxielu jegħleb kull sfida b'rieda u b'impenn, hekk jista' jsir jekk ikollna gvern li jgħid il-verita' u gvern immexxi b'serjeta' sabiex nagħmlu minn pajjiżna suċċess ekonomiku kif wara kollox kien fil-passat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Sur President, ilna nitkellmu għal dawn it-tliet ijiem fuq l-istrateġija ta' Lisbona u għal dak li l-Unjoni Ewropea trid tasal għalih.

L-Unjoni Ewropea qiegħda tirrealizza kif ilha tirrealizza għal snin twal li f'din id-dinja kbira għandha spazju li kulma jmur qiegħed jiċkien.

F'dinja fejn ir- realta' ekonomika qiegħda totalment tinbidel, l-Unjoni Ewropea qiegħda dejjem tirrealizza li trid tagħmel lilha nnifisha, l-ewwel u qabel kollox, aktar kompetittiva sabiex tkun f'sitwazzjoni fejn l-impjiegi li kienet tiġġenera l-bieraħ tkun tista' tibqa' tiġġenerahom għada.

Ippermettuli ngħid li r-realta' qiegħda tinbidel b'pass imgħaġġel, u biżżejjed nagħti eżempju wieħed għal dak li għandu x'jaqsam mal-produzzjoni agrikola.

Din l-Unjoni Ewropea li sa ftit taż-żmien ilu kienet tipprovdi biżżejjed ikel kemm għaliha kif ukoll għall-kumplament tad-dinja, illum waslet f'sitwazzjoni fejn il-Brażil sa ftit tas-snin oħra, se jkun qiegħed jipproduċi biżżejjed laħam tal-majjal, taċ-ċanga u tat-tiġieġ daqskemm jipproduċu l-Istati Uniti u l-Kanada flimkien!

Mela fi ftit tas-snin kellek dan l-iżvilupp ta' pajjiż li mix-xejn kiber u se jasal f'sitwazzjoni fejn se jkun jista' jipproduċi laħam daqskemm jipproduċu l-Amerika u l- Kanada.

Dan huwa fatt wieħed fil-qasam tal-agrikolura li qiegħed ibiddel ix-xenarju ekonomiku kollu tal-pajjiż.

Barra minn hekk qed tinħoloq sitwazzjoni fejn pajjiżi li sal-bieraħ konna nafuhom bħala pajjiżi tat-tielet dinja, qegħdin 'il ħin kollu jinsistu mal-world trade organisation sabiex ikun hemm liberalizzazzjoni totali tal-prodott agrikolu u b'hekk ikunu f'pożizzjoni li jkunu jistgħu jikbru u jiżviluppaw ekonomikament.

Sur President, dawn il-pajjiżi qed jgħidu li huwa importanti li mmorru għal- liberalizzazzjoni tal-prodotti kollha, pero' huwa aktar importanti li mmorru l-ewwel fuq il-liberalizzazzjoni tal-prodotti primarji, bħalma huma l-prodotti agrikoli.

Allura fil-kwadru ta' din l-istampa sħiħa, l-Unjoni Ewropea qed tgħid li din l-istrateġja ta' Lisbona ħadmet sa ċertu punt, pero' kien hemm ukoll fallimenti fiha.

Għalhekk, issa qiegħda tara kif se tirrevedi l-istrateġija ta' Lisbona f'din ir-realta' ekonomika ġdida li qiegħda fiha d-dinja.

Din l-istrateġija ta' Lisbona ġiet approvata erba' snin ilu bl-għan prinċipali jkun dak li fuq firxa ta' għaxar snin tagħmel l-ekonomija ta' l- Unjoni Ewropea waħda kompetittiva, ekonomija li toħloq ix-xogħol u tkattar l-għarfien b'mod ikkarraterizzat minn tkabbir - u mhux bi tnaqqis – kif ukoll li jkun hemm koeżjoni soċjali.

Tajjeb li nifhmu li f'din id-dinja ekonomika ġdida, l-Unjoni Ewropea qiegħda tikkompeti ma' reġjuni li m'għandhomx standard u sistemi soċjali li għandha l-Unjoni Ewropea.

Allura kif nistgħu ntejbu l-ammont ta' tkattir ekonomiku u fl-istess ħin inżommu l-pożizzjoni u s-sistemi soċjali li għandna f'dan il-pajjiż?

Dan għaliex huwa faċli li noqogħdu nitkellmu fuq iċ-Ċina u ma nsemmux il-fatti kollha.

Insemmi fatt wieħed biss, u nistaqsi kemm huwa ntitolat għal ġranet ta' vakanzi ta' xogħol ħaddiem Ċiniż meta kkomparat ma' ħaddiem fl- Unjoni Ewropea?

Iċ-Ċina bħala pajjiż kbir u b'ħafna riżorsi għandu ħamest ijiem inqas f'vakanzi pubbliċi meta mqabbel mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u ta' l-Istati Uniti!

Mela allura l-Unjoni Ewropea qed tgħid li rridu nkabbru l-ekonomija tagħna, imma possibilment inżommu wkoll l-istandard soċjali li għandna.

Hawnhekk importanti li nsemmi dan il-punt għaliex fuqu se niffoka d-diskussjoni tiegħu.

U nistaqsi kif se nagħmlu sabiex ikollna tkattir ekonomiku imma fl- istess ħin nirrispettaw l-ambjent?

L-Unjoni Ewropea hija ċertament l- istandard bearer għall-iżvilupp ambjentali fid-dinja!

Mhux għaliex dan ma sarx minn pajjiżi bħall-Istati Uniti, imma ċertament li f'ħafna oqsma ambjentali l-Unjoni Ewropea avvanzat ħafna aktar mill-Istati Uniti.

Effettivament rapport imħejji mill-kummissjoni Ewropea għar-rebbiegħa ta' din is-sena, ipprovda analiżi tal-progress li sar fl-implimentazzjoni ta' din l-istrateġija.

Fil-fatt, il-kummissjoni Ewropea tammetti li għad fadal ħafna x'isir sabiex jintlaħqu l-miri stabiliti sas-sena 2010.

Għaldaqstant intlaħaq qbil li jkun hemm reviżjoni ta' din l-istrateġija, bl-għan ewlieni tagħha jibqa' dak tat-tkabbir ekonomiku u tat-tkattir ta' l-impjiegi fl- Unjoni Ewropea kollha.

Huwa importanti li wieħed jitkellem fuq kif l- Unjoni Ewropea trid tfittex li jkollha t-tkabbirr ta' l-ekonomija u t- tkattir ta' l-impjiegi fl-Unjoni Ewropea kollha.

U dan huwa punt li pajjiżna jrid ikompli jisħaq fuqu jekk irridu nibqgħu bil-fehma li fl- Unjoni Ewropea ma jkunx hemm partijiet li huma super żviluppati mentri oħrajn ikunu sotto żviluppati.

Sur President, il-kummissjoni għadha kif ħarġet rakkomandazzjonijiet għal- linja gwida tat-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi għall-perjodu 2005/2008.

Dawn il-linji ta' gwida huma bażikament bbażati fuq tliet pilastri.

L- ewwel pilastru huwa dak li l-Ewropa tattira l-investiment u x-xogħol, it- tieni pilastru huwa dak ta' riċerka u żvilupp, mentri t-tielet pilastru huwa li l-Ewropa tattira aktar nies għax-xogħol u sistemi soċjali moderni.

Mela l-ewwel wieħed huwa dak li jitkattar l-investiment, it-tieni huwa dak li wieħed jagħraf jinvesti fir-riċerka u l-iżvilupp u t-tielet wieħed huwa dak li tħarreġ lin-nies sabiex ikunu jistgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Irrid ngħid li ħadt gost nisma' lill-Onor.

Agius jitkellem fuq ir-riċerka u l-iżvilupp u jqabbel lil Malta fil-kategorija tal-pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea.

Naħseb li jekk hemm xi ħaġa li għandha tkun ivvalutata fid- diskorsi li qed nagħmlu hawnhekk bħala deputati hija dik li kemm jista' ikun id-diskorsi tagħna nħalluhom 'il bogħod mid-diskorsi politiċi partiġġjani.

Fil-fehma tiegħi naħseb li l-partit Nazzjonalista huwa l- inqas partit – mhux għax m'għandniex dnubiet - li jista' jiġi akkużat għal dak li għandu x'jaqsam mat-taħriġ ta' żgħażagħ f'pajjiżna.

Dan qiegħed ngħidu għaliex kien tort tal-partit Laburista li s-suċċess ta' l-MCAST fis-snin sittin u fil-bidu tas-sebgħinijiet ġabu fix-xejn!

Bl- għebusija tar-ras ta' xi ħadd, dik l-esperjenza pożittiva għalaqniha, mewwitniha u ħallejniha vojta!

Li kieku qtilniha u pprovajna nissotitwuha b'xi ħaġa oħra tgħid fiha u ma fihiex, għax ta' l-anqas tkun ipprovajt tagħmel xi ħaġa, imma l-verita' hi li qtilna l-MCAST u ma ssostitwejniha b'xejn!

Ir-riżultat kien li llum għandna sitwazzjoni fejn għad għanda nuqqas ta' ċerti żgħażagħ li huma mħarrġa fil-qasam tax-xjenza u t- teknoloġija.

Sur President, ma rridux ninsew li f'pajjiżna ma kienx jiftaħ il-kors tal- baċċellerat fix-xjenza!

Fis-snin tat-tmenijiet kien hemm perjodu fejn dan il-kors ma kienx jiftaħ.

Jien kont wieħed minn dawk li meta ġejt biex nidħol fl-Universita' kont nieħu dan il-kors li kieku kien miftuħ, iżda sfortunatament f'dak il-perjodu kien magħluq.

Għalhekk dik l-opportunita' għalija u għal dawk kollha tal-ġenerazzjoni tiegħi ma kenitx teżisti!

Allura meta nitkellmu għall-pożizzjoni ta' pajjiżna fil-kategorija ta' nies imħarrġa fis-settur tax-xjenza u t-teknoloġija, rridu nifhmu u jkollna d- diċenza nammettu li dik il-pożizzjoni ġiet tort ta' l-assenza li kellna f'dak il-perjodu!

Irridu nammettu d-dnubiet li għamel dan il-pajjiż ta' meta kellna esperjenzi pożittivi u bl-aġir tagħna qtilnihom!

Illum il-ġurnata żgur li fil-qasam tar-riċerka qegħdin ninvestu, għad fadal aktar x'isir pero' ninsabu fit-triq it-tajba.

Fil-fatt qatt ma nvestejna daqshekk fil-qasam ta' l-ETC, u dan qed narawh ukoll mill-esperjenza ta' l- MCAST fil-qasam ta' l-agrikoltura.

L-ammont ta' studenti fl-MCAST li qed jitgħallmu suġġetti fuq l-agrikoltura għal din is-sena se jkun kważi rdoppja!

Dan huwa settur fejn ħafna nies jaħsbu li qiegħed imur lura, imma naħseb li dan il-fatt qiegħed jawgura tajjeb għall-futur.

Jidher li ż- żgħażagħ għandhom fiduċja f'dan is-settur, u mhux qed iħarsu lejh bħala settur li qiegħed imut iżda bħala settur li jista' jikber.

Sur President, il-qasam ta' l-ambjent jidħol f'dan kollu għaliex kuntrarjament għal dak li ħafna drabi naħsbu, l-ekonomija m'hijiex f'konflitt perennali ma' l-ambjent!

Anzi l-Unjoni Ewropea mhux biss titkellem fuq dan, iżda tippromwovi wkoll politika sħiħa dwar kif l-ambjent jintrabat direttament ma' l-iżvilupp ekonomiku.

M'huwiex veru li jekk tgħolli l-istandards ambjentali se ttellef il-qasam ta' l-impjiegi, u dan rajnih ġo fabbriki f'pajjiżna.

Kien hemm fabbriki li tejbu l-produzzjoni tagħhom għal standards ambjentali, u dawn urew kif l-impjiegi tagħhom mhux talli ma naqsux, anzi żdiedu peress li l-ordnijiet li kellhom żdiedu.

U dan għaliex hemm barra hemm grupp ta' konsumaturi u ta' mexxejja ta' industriji kbar li meta jiġu sabiex jassessjaw minn fejn jixtru l-prodotti tagħhom, jassessjaw ukoll il-proċessi li bihom ikunu qed jipproduċu dawk il- fabbriki.

Per eżempju, nista' nsemmi l-kumpannija tad-Dowty li tejbet il-proċessar kollu tagħha u tellgħetu għall-istandards Ewropej u standards internazzjonali.

Din il-kumpannija mhux talli ma naqqsitx l-ammont ta' xogħol tagħha iżda talli żiditu!

Fil-fatt huma stess jammettu li hemm barra hemm chief executives ta' kumpanniji kbar li meta jiġu sabiex jassesjaw minn fejn jixtru l-prodotti, jassessjaw ukoll f'liema fabbrika qed isir dak il-prodott u xi proċessi jintużaw minn dik il-fabbrika.

U dan li qiegħda tgħid l-Unjoni Ewropea.

Jien ħadt gost li pparteċipajt fil-laqgħa informali tal-ministri ta' l- ambjent li saret waqt il-perijodu tal-presidenza Olandiża, u s-suġġet li għażlu kien jismu "Clean, Creative and Competitive".

Dan għaliex il- verita' hi li meta timxi abbażi ta' standards ambjentali tkun qiegħed iżżid il-kompetittivita' tiegħek u mhux tnaqqasha.

Pero' anke biex tasal għal dan il-pass irid ikollok sens ta' kreattivita' ħalli tagħraf li tmur għal dawk il-proċessi li jaħlu anqas riżorsi u jkollhom anqas impatt fuq l- ambjent.

Għalhekk trid il-ħsieb kreattiv ta' kif toħloq dawn is- soluzzjonijiet.

Sur President, hawnhekk l-Unjoni Ewropea diġa' qed tinduna li għandha vantaġġi fuq l-Istati Uniti, per eżempju.

Dan għaliex meta l-Unjoni Ewropea addottat il-proċeduri kollha neċessarji tal-protokoll ta' Kyoto u marret għall-emission mechanisms fil-qasam ta' l-enerġija, tat imbottatura lill-ekonomija Ewropea sabiex tmur għal sistemi ta' produzzjoni ta' enerġija aktar nadifa.

Illum dik l-industrija Ewropea qed ikollha vantaġġ sabiex dak il-prodott ġdid li poġġiet fis-suq Ewropew tpoġġih ukoll fil- kumplament tal-pajjiżi tad-dinja.

Huwa hawnhekk li fi ftit snin oħra, l-Unjoni Ewropea tibda tħoss il-vantaġġ ta' dan fuq il-kumplament tad-dinja.

Għalhekk nistgħu nikkonludu li m'huwiex minnu li l-istandards ambjentali jistgħu jiġġeneraw il-ħsara.

Anzi, sistemi u standards ambjentali jiġġeneraw opportunitajiet ekonomiċi ġodda, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' teknoloġiji ġodda.

Dan kollu qiegħda tarah ukoll iċ-Ċina.

Ħadt gost naqra d-diskors li għamel il-ministru tal-finanzi Ċiniż xahrejn ilu fejn qal li huwa tajjeb li ċ-Ċina tinstab għaddejja b'pass qawwi ta' żvilupp, pero' trid toqgħod attenta għaliex l-impatt fuq l-ambjent taċ-Ċina m'huwiex sostenibbli!

Ikompli jgħid li jekk mhux se joqogħdu attenti, se jispiċċaw li jkunu huma stess li jikkawżaw slow down fl-ekonomija taċ-Ċina!

U dan għaliex huma stess qed jirrealizzaw li ma jistax ikollok avvanz qawwi fl-ekonomija li jħalli impatt qawwi fuq l-ambjent għaliex fl-aħħar mill-aħħar se jkollok toħroġ spiża akbar sabiex tnaddaf dak it-tniġġis!

Fl-aħħar mill-aħħar tinduna li għandek spiża ħafna akbar, għaliex tkun qiegħed taħli r-riżorsi tiegħek sabiex tnaddaf dan it-tniġġis u b'hekk minħabba dan il-ħela, għada pitgħada tispiċċa f'pożizzjoni li tkunx tista' tibqa' issostni l-ekonomija tiegħek!

Sur President, ippermettili nagħlaq b'dak li qed tgħid l-Unjoni Ewropea għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-implimentazzjoni tal-prijoritajiet ta' din l-istrateġija ta' Lisbona għall-qasam ta' l-ambjent.

Fil-pjan tat- teknoloġija ambjentali, l-Unjoni Ewropea qiegħda tgħid li għandna bżonn nidħlu għal miżuri ġodda fuq l-użu ta' market based instruments bħal per eżempju, l-eko-kontribuzzjoni fuq ċerta materjali.

Għandek tgħarraf lin- nies sabiex jibdew jużaw materjali oħra, kif fil-fatt għamilna aħna meta ntroduċejna l-eko-kontribuzzjoni fuq il-basktiijet tal-plastik.

Imbagħad kif inti tagħmel skemi – kif se jkollna aħna – ta' refund għal dak il- materjal li trid li jibda jintuża.

Qed tgħidilna li jrid ikollna fondi speċjali għar-riċerka u l-iżvilupp fil-qasam ambjentali wkoll.

U li rridu mmorru sabiex fis-settur pubbliku jkun hemm dak li jissejjaħ il-greening of public procurment.

Dan ifisser li meta inti għandek uffiċjal f'xi dipartiment li qiegħed jixtri xi materjal, ma jarax biss il-prezz ta' dak l-oġġett imma jara wkoll l-impatt tiegħu fuq l-ambjent.

Ħadt gost nisma' lill-Prim Ministru fil- bidu tas-sena waqt li kien qiegħed jagħmel il-launching tal-green leaders fil-ministeri tagħna jgħid ċar u tond li dan huwa biss il-bidu!

Il-proċess irid iwassalna sabiex ikollna green procurment system fiċ-ċivil kollu.

Bħalissa min irid jixtri karti rriċiklati jaf li l-prezz tagħhom għadu għoli, pero' jekk id-dipartimenti kollha tal-gvern jibdew jużaw dan il- materjal, il-prezz tagħhom jorħos.

L-aħħar punt li għamlet l-Unjoni Ewropea kien fuq l-attenzjoni speċjali għall-azjendi żgħar fil-qasam ta' l- ambjent.

Sur President, naħseb li din id-diskussjoni wasslet sabiex għal darba niddiskutu b'mod effettiv il-qagħda ta' pajjiżna fil-kumplament ta' l- Unjoni Ewropea u fil-kumplament tad-dinja, u allura ma nibqgħux naħsbu li aħna ċ-ċentru tad-dinja.

Naħseb dak li għandna nagħmlu f'pajjiżna huwa l- ħtieġa ta' consensus akbar fuq il-prioritajiet ta' pajjiżna ħalli nifhmu x'tibdil għandu bżonn jagħmel pajjiżna sabiex ikun aktar kompetittiv kemm fl-Unjoni Ewropea, kif ukoll fil-kumplament tad-dinja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario de Marco.

ONOR.

MARIO de MARCO: Sur President, qiegħed nisma' dan id-dibattitu fuq l-aġenda ta' Lisbona b'ċerta sodisfazzjon.

Dan qiegħed ngħidu għaliex madwar xahar u nofs ilu, jien u l-Onor.

Anġlu Farrugia konna morna Brussell sabiex nattendu għal laqgħa organizzata mill-parlament ewropew għar- rappreżentanti tal-parlamenti nazzjonali tal-pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk ġiet diskussa l-aġenda ta' Lisbona u dak li ġara wara ħames snin mil-launching tagħha.

Ħaġa li ħarġet fid-diskussjoni li saret fi Brussell kienet li ħafna nies ħasbu li l-aġenda ta' Lisobna kienet xi ħaġa li tittratta biss lill-Unjoni Ewropea bħala istituzzjoni, meta fil-fatt it-twettiq tagħha kien jiddependi ħafna aktar f'istituzzjonijiet nazzjonali ta' l-imsieħba ta' l-Unjoni Eworpea!

Għalhekk l-Unjoni Ewropea ħeġġet sabiex meta nerġgħu lura pajjiżna ssir diskussjoni fil-livelli kollha ta' dan il-parlament dwar l- aġenda ta' Lisbona.

Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra, il-kumitat ta' l-Affarijiet Barranin u Ewropej għamel tlett ijiem ta' diskussjoni ma' l-imsieħba soċjali dwar din l-aġenda, u hemmhekk rajna b'sodisfazzjon kif l-FOI, il- Malta Ttourism Authority, il-GWU, il-UĦM u diversi nies oħra jitkellmu b'ċertu sens ta' consensus fuq il-ħtieġa ta' implimentazzjoni ta' l-aġenda ta' Lisbona.

U llum ninsabu hawnhekk fil-plenarju sabiex niddiskutu din l- aġenda.

Sur President, huwa importanti ħafna li nifhmu x'inhi l-aġenda ta' Lisbona, għaliex ħafna nies jisimgħu biss il-kelma "aġenda" u jisimgħu l-isem kapitali ta' pajjiż, iżda ħadd ma jifhem xi tfisser għalih l-aġenda ta' Lisbona bħala ċittadin Malti!

Importanti li nifhmu li fir-rebbiegħa tas- sena 2000 kien ingħata bidu għat-twettiq ta' programm ta' riforma ekonomika fl-Unjoni Ewropea, liema programm ta' riforma ekonomika għoġobhom isejħulu l-aġenda ta' Lisbona għas-sempliċi raġuni li dakinhar il-kapijiet ta' l- istati ta' l-Unjoni Ewropea - dak iż-żmien 15-il pajjiż - kienu qegħdin jiltaqgħu ġewwa l-kapitali tal-Portugal, f'Lisbona u b'hekk tawha dan l- isem.

Dakinhar il-pajjiżi membri ġewwa Lisbona kienu stabbilew ċerti miri għat- tkabbir ekonomiku u għat-tkabbir ta' l-impjeigi li riedu jilħqu sas-sena 2010.

Ftiehmu li kellhom jagħmlu s-swieq tax-xogħol aktar flessibbli, li jistimulaw l-innovazzjoni fl-Unjoni Ewropea, li jinkoraġġixxu lin-nies sabiex isiru aktar imprenditorjali, li jintefaq aktar fuq ir-riċerka u l- iżvilupp u li jsaħħu s-suq intern bejniethom biex ikun aktar effettiv.

L- għan ewlieni ta' dan kollu kien sabiex ir-rata ta' tkabbir ekonomiku annwali tal-pajjiżi fi ħdan l-Unjoni Ewropea jikber minn 2.25% għal 3%.

Din ir-rata kienet ugwali mar-rata ta' tkabbir ta' l-Istati Uniti.

Sur President, dawn l-aħħar erba' snin ma kenux snin tajbin ħafna sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta' Lisbona.

Dan għaliex f'dan il-perjodu rajna l- kollass tal-bużżieqa tal-famużi dotcom companies, rajna skandli finanzjarji bħal dik tal-kumpannija Enron u rajna l-attakki terroristiċi tal-11 ta' Settembru, 2001 ġewwa l-Istati Uniti.

Dawn kollha ħallew il-konsegwenzi tagħhom fuq l-ekonomiji mhux biss ta' l-Amerika iżda tad-dinja kollha!

Rajna wkoll l-attakki terroristiċi ġewwa Madrid u fis-sena 2004 rajna wkoll it-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan it-tkabbir għamel l-akkwist ta' l- aġenda ta' Lisbona ftit aktar diffiċli għaliex daħlu fl-Unjoni Ewropea għaxar pajjiżi ġodda li għalkemm żiedu l-popolazzjoni tagħha b'20% pero' kabbru l-GDP tagħha relattivament aktar!

Għalhekk beda jidher li l-għan li ngħollu r-rata ta' l-impjiegi għal 70%, kif huwa mmirat fl-aġenda ta' Lisbona, seta' jkun daqsxejn diffiċli sabiex jintlaħaq.

Kien hemm xi wħud li bdew jagħmlu ċerti pronostiċi u jgħidu li din l-aġenda ta' Lisbona mhi xejn ħlief bużżieqa Ewropea oħra!

Mill-banda l-oħra, numru ta' ekonomisti oħra bdew jgħidu li l-parti l-kbira tad- diffikultajiet ekonomiċi li l-Ewropa qed taffronta bħalissa huma dovuti prinċipalment għall-problema ekonomika li tinsab fiha l-Ġermanja wara li kien hemm l-unifikazzjoni tagħha.

Issa jekk wieħed kellu jneħħi dan il-fattur tal-Ġermanja minn din l- equation kollha jinduna li fir-realta', il-performance ekonomika ta' l- Ewropa m'hijiex daqshekk ħażina.

Wieħed irid jgħid ukoll li r-rata ta' tkabbir ekonomiku ġewwa l-Istati Uniti huwa dovut għall-fatt li l-Amerikani jaħdmu sigħat itwal milli naħdmu fl-Ewropa, għandhom anqas finanzi u għandhom rata ta' twelid ogħla minn dik Ewropea, grazzi għall-fatt li jaċċettaw aktar immigranti milli taċċetta l-Ewropa.

Allura, billi ħaddiema Ewropej jaħdmu anqas minn ħaddiema Amerikani, se jkun hemm rata ta' tkabbir anqas minn dik Amerikana!

Madankollu l-problema tibqa' li fl-Ewropa għandna rata ta' impjiegi li għadha baxxa wisq.

Ma' dan hemm ukoll il-fatt li l-Ewropa qed tiffaċċja l- ġejjieni qarib tagħha bi sfidi esterni, riżultat tat-tkabbir ekonomiku taċ- Ċina kif ukoll dak ta' l-Indja.

Kif qal tajjeb l-Onor.

George Pullicino, fiċ-Ċina hemm differenzi sostanzjali bejn il-pagi li jitħallsu fl-Ewropa u dawk li jitħallsu fiċ-Ċina, pero' imbagħad ma nsibux distakk kbir fil- kwalita' tal-prodotti.

Għalhekk fir-realta, ċerti kumpanniji jkun jaqblilhom li jmorru joperaw minn ġewwa ċ-Ċina.

Qed naraw ukoll l- isplużjoni ekonomika ta' l-Indja, b'mod partikolari fis-settur tas-servizzi fejn qed naraw li ħafna off-shoring u out-sourcing qed imur lejn dan il- pajjiż.

U allura l-Ewropa għandha taffronta dawn l-isfidi esterni li qegħdin jaffettwawha.

Sur President, l-Ewropea, madankollu m'għandhiex biss sfidi esterni, iżda għandha wkoll sfidi interni.

Dawn l-isfidi interni huma dovuti għall-fatt li l-growth rate tbaxxa minħabba li qed ikun hemm birth rate baxxa, u min- naħa l-oħra, il-life expectancy dejjem qiegħed jogħla minħabba l-livell ta' ħajja aħjar li qed jgħixu n-nies Ewropej.

Pero' dan kollu xi jfisser?

Ifisser li għandna nwarrbu l-aġenda ta' Lisbona?

Ifisser li għandna nabbandunaw dawk il-miri li rridu nilħqu sa l-2010?

Xejn minn dan.

L- aġenda ta' Lisbona hija aktar importanti u meħtieġa issa milli qatt kienet qabel!

Jekk ma nipprovawx inwettqu l-miri li hemm f'din l-aġenda, nkunu qegħdin inpoġġu fir-riskju s-sostenibbilta' tal-mudell soċjali kif nafuh fl- Ewropa.

Jekk l-Ewropa ma jirnexxilhiex taddatta ruħha, timmodernizza u żżid ir-rata ta' tkabbir ekonomiku u ta' l-impjiegi tagħha b'mod mgħaġġel biżżejjed, se jkun impossibli li tkompli ssostni l-għażliet tal-valuri soċjali li għamilna s'issa.

Kif intqal tajjeb fir-rapport ta' Wim Kok, l-istrateġija ta' Lisbona kienet u tibqa' l-aħjar rispons ta' l-Ewropa għall-isfidi varji li l-istess Ewropa qed tiffaċċja.

Din l-istrateġija tirrappreżenta struttura ta' ambizzjoni u għanijiet neċessarji sabiex toħloq it-tkabbir u l-impjiegi li l-Ewropa teħtieġ.

Pero' il-problema ta' l-istrateġija ta' Lisbona hija li saret vasta wisq sabiex tinftihem!

Dan l-istess rapport jgħid li l-aġenda ta' Lisbona hija fuq kollox u konsegwentement fuq xejn!

Kulħadd huwa responsabbli għat-twettiq ta' l-aġenda ta' Lisbona, u konsegwentement ħadd m'hu responsabbli għaliha!

Fil-fatt fir-rapport insibu li;

"there is no single magic bullet that will deliver the higher growth and jobs that Europe urgently needs.".

Jiġifieri kulħadd għandu jaħdem individwalment, pero' irridu naħdmu wkoll flimkien sabiex titwettaq l-aġenda ta' Lisbona.

Sur President, huwa meħtieġ li jkun hemm serje ta' inizjattivi u tibdil strutturali f'kull pajjiż.

Jekk imbagħad dawn jiġu mplimentati simultanjament f'kull pajjiż membru, ikunu jistgħu jipprovdu l-forza neċessarja sabiex jiġi rilaxxat l-potenzjal li jeżisti fl-ekonomija Ewropea.

Ovvjament, kull pajjiż imsieħeb fl-Unjoni Ewropea qiegħed jibda minn pożizzjoni differenti u għalhekk ma naħsibx li jkun ġust meta nipparagunaw pajjiż ma' ieħor.

Dan għaliex kull pajjiż telaq minn aspett u starting grid differenti, u hawnhekk m'aħniex qegħdin f'tellieqa fejn kulħadd telaq mill-istess linja.

Għalhekk jeħtieġ li nagħtu l- interpretazzjoni ta' l-għanijiet ta' Lisbona f'kontest nazzjonali u allura dawn il-paraguni li smajna f'dawn l-aħħar jumejn, fil-fehma tiegħi huma żbaljati.

Madankollu naħseb li hemm ħames oqsma ta' prijorita' f'dawn il-policies fejn l-Unjoni Ewropea u l-istati membri jistgħu jagħmlu progress sabiex jassiguraw id-dinamiżmu ekonomiku tagħhom u dak ta' l-Ewropa.

Kull pajjiż Ewropew se jibbenefika jekk l-Ewropa tmur 'il quddiem u għalhekk għandna niffokaw fuq dawn il-policies.

Dawn huma t-twettiq ta' 'l hekk imsejjaħ knowledge based society u l-innovazzjoni, it-twettiq finali tas-suq intern u l-promozzjoni tal-kompetizzjoni u l-liberalizzazzjoni ta' dan il-qasam, u li tiġi stabbilita klima favorevoli għan-negozju u għall-intrapriża.

Huwa importanti li jinbena suq ta' xogħol flessibbli u nklussiv, u fl-aħħar nett li jkun hemm promozzjoni rigoruża ta' l-istrateġija ambjentali ekonomika.

Sur President, hemm pajjiżi individwali li jistgħu jiftaħru li sejrin tajjeb fi tnejn jew tlieta minn dawn il-priority areas, iżda ħadd ma jista' jiftaħar li sejjer tajjeb f'kollox.

U aħna li nipprovaw nottjenu wieħed jew tnejn minn dawn l-għanijiet m'huwiex biżżejjed, iżda rridu naħdmu u nipprovaw nilħqu l-għanijiet kollha sabiex inkabbru l-produttivita' tagħna fl-Ewropa.

Issa bħala pajjiż kif sejrin?

F'din il-Kamra smajna ħafna gloom and doom, pero' ir-realta' m'hijiex din.

Jekk naraw fil-qasam ta' l- innovazzjoni nsibu li għandna l-KBIC, jiġifieri Kordin Business Incubation Centre, fejn qegħdin iseħħu ħafna proġetti fil-qasam tiegħu.

Qegħdin naraw il-Malta Enterprise li bħalissa qiegħda tospita l-European commission innovation relay centre.

Rajna tiġi fis-seħħ il-busines promotion act matul il-leġislatura l-oħra, u qed naraw ukoll ir-reviżjoni kontinwa tagħha, għaliex fil-qasam tan-negozju qatt ma tista' tibqa' fejn qiegħed illum, iżda dejjem trid tħares lejn il-ġurnata ta' wara.

Qegħdin naraw diversi legal notices għall-business promotion act u għall-Income tax act, fejn qed jingħataw aktar inċentivi fiskali u b'hekk jiġi nkoraġġit aktar ir-research and development.

Qegħdin naraw żieda fil-qasam ta' l- aċċess għall-internet.

Fil-fatt hemm target li jrid jintlaħaq, li huwa dak ta' 75% tal-households Maltin li jkollhom kompjuter, software għalih u li jkollhom aċċess għall-internet!

Dan qed isir bis-saħħa ta' l-agreements li qed isiru bejn l-MIIT flimkien mal-Microsoft u l-HP.

Fil-fatt huwa bis- saħħa tagħhom li qed naraw software legali jingħata bi prezz ridott lill- istudenti tagħna.

Jekk inħarsu daqsxejn lejn il-famuż rapport, insibu li ħafna nies għoġobhom jikkwotaw biss dak li jaqbel lilhom u ma kkwotawx parti sostanzjali mil- Lisbon score card.

Fil-fatt, f'paġna 17 ta' l-istess rapport li tittratta fuq l-innovazzjoni nsibu hekk;

"The report confirmed that the new member states are also making progress.

Estonia and Malta joined the top 25 E-ready countries ahead of France.".

Jiġifieri Malta, pajjiż imsieħeb ġdid fl-Unjoni Ewropea mar qabel Franza fl- E-ready countries.

U naħseb li din hija xi ħaġa li m'għandniex nistħu ngħiduha!

Sur President, huwa importanti li f'pajjiżna naraw aktar kultura ta' intrapriża, u nixtieq nara aktar imprendituri Maltin.

Il-problema hija li għandna nbiddlu l-kultura tagħna.

Aħna pajjiż li mdorrijin bħala merchants, iżda issa hemm bżonn li nkunu aktar innovattivi.

U bis-saħħa tal-website Europe information centre qed tintbagħat disseminazzjoni ta' informazzjoni fuq l-Unjoni Ewropea lill-SMEs.

Pero' nixtieq nara aktar l- intervent tal-MIC f'dan il-qasam ħalli jfiehmu aktar lill-intrapriżi żgħar x'vantaġġi u x'fondi hemm aċċessibli għalihom.

Huwa wkoll importanti li l- forum for Europe jiġi stabbilit illum qabel għada.

Importanti wkoll li naġevolaw l-SMEs fil-preparazzjoni tal-proposti tagħhom għall-fondi mill-Unjoni Ewropea.

Importanti li naqtgħu aktar mir-red tape u mill-burokrazija li teżisti sabiex jitwettaq u jiġi fformat negozju.

Huwa importanti l-kunċett tal-one stop shop f'kull qasam.

Naraw ukoll kif il-Malta Enterprise żviluppat programm ta' tliet snin fuq l- entrepreneurship u kif il-Malta Enterprise għamlet loan guarantee mechanism sabiex tgħin lill-intrapriżi żgħar.

Imbagħad naraw li dawn il-garanziji huma counter guaranteed mill-European Investment fund.

Hemm problema, li hija wkoll waħda kulturali, fil-qasam bankarju.

Qegħdin naraw li l-banek huma aktar żviluppati f'dak li huwa debt financing, iżda għal dak li huwa risk financing ftit li xejn huma żviluppati!

Allura dan ukoll qiegħed jaffettwa il-kwestjoni ta' l-innovazzjoni u l- entrepreneurship.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal- qasam fiskali.

Qed naraw ukoll diskussjoni li qed issir fl-Ewropa dwar il-fatt jekk għandniex naddottaw il-flat rate tax.

F'diversi pajjiżi, dan il-kunċett ta' flat rate tax qiegħed jiġi applikat kemm għall-korporazzjonijiet kif ukoll għall- individwi.

Per eżempju, hemm numru ta' pajjiżi tal-lvant ta' l-Ewropa li qabdu u għamlu rata ta' taxxa ta' 20% lil kulħadd u mingħajr skaletta.

Jiġifieri jkun hemm ċerta rata fejn ma tapplika l-ebda taxxa iżda malli taqbeż dik ir- rata kulħadd jibda jeħel 20%.

U dan jgħodd kemm għall-kumpanniji kif ukoll għall-individwu.

Dawn raw li din is-sistema għenet sabiex tiġi żviluppata l-ekonomija ta' varji pajjiżi.

Madankollu ma jfissirx li din hija s- sistema ideali li pajjiżna għandu jadotta, pero' huwa utli li ssir diskussjoni fuq din il-materja.

Qasam ieħor importanti fl-aġenda ta' Lisbona huwa dak tas-social inclusion.

L-għan tagħha huwa li jkun hemm 70% tal-working population u li l- employment tan-nisa jiżdied għal 57% sas-sena 2005 u għal 60% sas-sena 2010.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li pajjiżna waqa' lura, imma fir-realta' ma naħsibx li huwa minnu.

Dan għaliex jekk naraw il-male employment rate nsibu li r-rata ta' pajjiżna hija aktar għola mill-average ta' l-Unjoni Ewropea, jiġifieri taqbeż is-70%!

Malta qiegħda qabel l-Irlanda, l- Isvezja, ir-Repubblika Ċeka, Spanja, il-Ġermanja, il-Greċja, il-Finlandja, Franza, l-Italja u qabel il-Belġju f'dan il-qasam.

Sur President, li qiegħed ibaxxi l-average tagħna huwa meta ngħaqqdu r-rata ta' l-irġiel ma' dik tan-nisa għaliex għandna female employment rate baxxa ħafna.

Ir-rata tal-female employment hija veru baxxa, pero' hemm diversi raġunijiet soċjali għalfejn in-nisa Maltin ma joħorġux jaħdmu.

Il-fatt huwa li tradizzjonalment ħafna nisa Maltin jippreferu joqogħdu d-dar, u jrabbu t-tfal u jieħdu ħsieb il-familja.

Issa forsi din hija xi ħaġa li m'hijiex ħażina għal kollox, għax imbagħad naraw li għandna kunċett ta' familja li ma ssibux barra minn Malta.

Madankollu, xorta huwa importanti li n-nisa joħorġu jaħdmu.

Huwa għal dan il-għan li l-gvern ta numru ta' inċentivi sabiex in-nisa joħorġu jaħdmu, fosthom legal notice li daħlet b'effett din is-sena, fejn dawk in-nisa li joħorġu jagħmlu part-time work jiġu ntaxxati bir-rata fissa ta' 15%.

Huwa għalhekk li qed naraw aktar child care centres, li jammontaw għal madwar 40 f'dan il-pajjiż.

Dawn l-inċentivi qed isiru sabiex jgħinu lin-nisa jmorru għax-xogħol.

Barra l-affarijiet li qed jagħmel dan il-gvern sabiex jgħin lin-nisa jerġgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol, qed isiru affarijiet oħra għall-qasam edukattiv.

Illum il-ġurnata 57% tal-popolazzjoni universitarja hija magħmula min-nisa, u in the long term se jkun hemm aktar nisa fil-kamp tax-xogħol.

L-aktar ħaġa importanti fil-kamp tax-xogħol hija l-aspett ta' l-edukazzjoni.

Fil- kampanja elettorali li kellu dan l-aħħar il-Prim Ministru Ingliż, Tony Blair, tambar ħafna fuq in-nota li l-aktar ħaġa importanti għall-Ingilterra kienet l-edukazzjoni.

Dan ukoll huwa qasam importanti għal pajjiżna, u il- gvern Nazzjonalista nvesta ħafna fil-qasam edukattiv.

Fil-fatt, f'Malta għandna 4.5% tal-GDP li ninvestuh fl-edukazzjoni, u dan huwa aktar għoli mill-average Ewropew.

Sur President, ħalli issa nħarsu daqsxejn lejn il-kwestjoni taż żgħażagħ li qed ikomplu l-istudji tagħhom.

Jekk inħarsu lejn żgħażagħ ta' 17-il sena li attendew fl-iskejjel insibu li fl-1999 dawn kienu jlaħħqu l-43%.

Pero' fis-sena 2002 meta nfetaħ l-MCAST, dan il-persentaġġ żdied għal 45% u fis- sena 2004, meta l-MCAST stabbilixxa b'mod tajjeb, dan il-persentaġġ tela' għal 66%.

Jekk naraw iż-żgħażagħ ta' 19-il sena li komplew bl-istudji tagħhom, insibu li għas-sena 1999 kien hemm 31%, mentri matul is-sena 2002, żdied għal 33% u matul is-sena 2004, dan tela' għal 44%.

Jekk imbagħad naraw iż-żgħażagħ ta' 22 sena li komplew bl-istudji tagħhom, insibu li fis- sena 2004 kien hemm 47% li kienu qed jieħdu edukazzjoni terzjarja, u 26% kienu qed jattendu l-Universita'.

Huwa importanti li wieħed jifhem li pajjiżna miexi 'l quddiem.

Pero' dan ma jfissirx li ma baqax aktar x'irid isir, iżda ma rridux ninsew ukoll minn fejn tlaqna.

Importanti li jkun hemm national action plan fuq l-aġenda ta' Lisbona, u dan għandu jsir fl-interess nazzjonali.

Hawnhekk forsi naqbel ma' l-appell li għamlu l-Federation of Industries, jiġifieri li jkun hemm national action plan fuq l-aġenda ta' Lisbona għaliex dan huwa fl-interess ta' kulħadd.

Naħseb li huwa importanti li jkun hemm kordinatur min-naħa tal-gvern sabiex tiġi implimentata din l-aġenda.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li bħala politiċi aħna responsabbli, u għandna d-dmir li nissanaw il-fiduċja li għada se jkun aħjar mil-lum.

Pajjiżi fl-Ewropa għandhom saħħa ekonomika u soċjali varji u r-riformi indikati fl-aġenda ta' Lisbona huma intiżi sabiex joħorġu l-potenzjal tagħhom u jisfruttaw dan il-pontenzjal għall-benefiċċju tagħna lkoll.

Jekk ma nagħmlux hekk, inkunu qed nirriskjaw il-prosperita' futura tal-mudell soċjali ewropew.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, naħseb li f'dawn it-tlett ijiem li għamilna niddiskutu l-aġenda ta' Lisbona ħarġu żewġ fatturi importanti.

L- ewwel wieħed huwa dwar kif dawn it-targets ta' l-aġenda se jintlaħqu fuq livell ewropew, jiġifieri bħala 25 pajjiż.

It-tieni fattur huwa dwar kif m'għandniex nifhmu li l-attivita' jew l-inizjattivi li jistgħu jittieħdu b'mod kollettiv se jsolvu l-problemi għal kull pajjiż individwali jekk dak il-pajjiż ma jiħux id-deċiżjonijiet u ma jimplimentax il-politika neċessarja sabiex ikun hu li jindirizza r-realtajiet li jkun qiegħed fihom.

Hawnhekk xtaqt nagħti daqsxejn ta' indikazzjoni dwar ir-realta' ta' pajjiżna, u dan se nagħmlu mhux b'xi sens ta' malawgurju.

Pero' meta kultant tisma' ċerti affarijiet bilfors ikollok tistaqsi ċerti mistoqsijiet u tgħid; Qegħdin ninqatgħu mir-realta'?

Qegħdin nifhmu x'inhi r-realta'?

Min għandu r-responsabbilta' li jnaqqas il-burokrazija żejda qiegħed jerfa' dik ir-responsabbilta'?

Qiegħed ikun accountable għal dik il-burokrazija żejda?

Illum il-ġurnata kulħadd jgħid li hemm burokrazija żejda u kif din qiegħda tolqot lill-kompetittivita'.

Kulħadd jaqbel li din tista' sservi ta' mażżra għall-iżvilupp, kemm dak intern bħala negozju - għaliex meta tgħid kemm jimpatta l-iżvilupp ekonomiku fuq il-konsum, dak il-konsum jiddependi mill-purchasing power ta' kull individwu – kif ukoll dak tal- produttivita' u ta' l-esportazzjoni ta' servizzi u prodotti li noffru.

Issa l-fatt li l-Ewropa fid-direttivi li toħroġ trid toqgħod attenta li ma tikkumplikax il-burokrazija b'tali mod li timmażżra lill-intrapriża u lill- entrepreneuship, huwa element importanti li fl-opinjoni tiegħi mhux qiegħed jiġi studjat bir-reqqa biżżejjed.

Wieħed mill-elementi li kien hemm dwar l- aġenda ta' Lisbona u r-review tagħha kien proprju dan il-fatt, għaliex f'waħda mid-diskussjonijiet intqal li tnaqqis ta' 25% mill-burokrazija jista' jfisser tkabbir reali ekonomiku fil-GDPs ta' 1.4%!

Din hija xi ħaġa li ilna nisimgħuha ħafna, u min għandu r-responsabbilta' - li huwa l-gvern - li jimplimentaha, sal-lum għadu ma semma xejn!

Fil-fatt, meta titkellem ma' l-istakeholders u ma' l-operaturi jgħidulek li l-ikbar problema li għandhom hija d-dewmien sabiex tasal għal deċiżjoni u sabiex wieħed ikun jista' jimxi 'l quddiem.

Sur President, hawn min din ir-realta' jinnegaha, pero' jien ngħidlu sabiex imur jitkellem ma' l-istakeholders, għaliex hemmhekk qiegħda r-realta'.

Ir- realta' qiegħda meta titkellem man-nies li jridu jkunu huma li jinċentivaw u li jqanqlu l-attivita' ekonomika, u mhux il-gvern.

Il-gvern għandu l- commitments tiegħu li lkoll nafuhom u nistgħu niddefenuhom.

Allura hija r- responsabbilta' tal-gvern sabiex dawk il-commitments jagħmilhom b'tali mod li jkunu effiċjenti, effettivi u bl-inqas spiża.

Din kulħadd jaċċettaha, pero' t-tkabbir ekonomiku veru jrid jiġi mill-investiment fis-settur privat.

Għalhekk l-obbligu tal-gvern huwa li joħloq dak l-ambjent neċessarju sabiex jinċentiva lill-investiment.

Meta llum titkellem ma' l- istakeholders jgħidulek ċar u tond li f'Malta ma baqax aktar kuraġġ sabiex tinvesti!

Meta tistaqsi lill-banek għalfejn ma jagħtux credit lill- industrija tal-manifattura u lit-turiżmu jgħidulek li ma jħossuhomx komdi f'dawn l-oqsma għaliex il-prospetti tagħhom m'humiex sbieħ!

Fil-fatt anke jekk wieħed jara l-aħħar rapport tal-bank ċentrali jinduna li l-kreditu tal- banek ma żdiedx fil-manifattura jew fil-qasam turistiku, iżda żdied l-aktar fuq il-home loans, jiġifieri fuq self lill-individwi sabiex jixtru djarhom.

Issa hawnhekk m'iniex ngħid li din hija xi ħaġa ħażina, għaliex ċertament is-settur tal-kostruzzjoni minn dejjem kien in-nifs għall-attivita' interna tagħna.

U naħseb li din hija xi ħaġa li għandna napprezzawha.

Kien hemm każijiet fejn dan kien ġie kkritikat, u kemm-il darba ntqal f'dan il- parlament li m'għandniex inħajru lin-nies sabiex jinvestu fil-proprjeta' iżda għandu jkun hemm investiment f'oqsma oħra.

Pero' l-ewwel u qabel kollox irid ikollok il-fiduċja fl-oqsma l-oħra sabiex inti jkollok investiment dirett lejhom!

Hawnhekk hawn żewġ statistiċi li waħda minnhom tħabbret fid-9 ta' Mejju li għadda, u tittratta fuq il-goverment finance.

Fl-ewwel faċċata tagħha qiegħed jiġi kkonfermat dak li l-partit Laburista ilu jgħid, jiġifieri li l- ispiża fis-setturi soċjali minn sena għal sena qiegħed jibqa' fl-istess perċentwali tal-prodott gross domestiku.

Fil-fatt din l-istatistika tgħid li;

"Total security benefits during 2004 made up 11.2% of the GDP at current market prices which is exactly the same ratio reported for 2003.".

Dan huwa importanti li nsemmih għaliex jekk inti trid tagħti triq, trid ukoll tiffoka fuq il-prijoritajiet tiegħek.

Ma nistgħux noqogħdu nisparaw fuq 20 oġġett sabiex imbagħad ma nolqtu l-ebda wieħed, imma rridu niffokaw fuq il-prijoritajiet tagħna!

Lanqas qiegħed ngħid li nżommu u nsostnu l- welfare state m'hijiex xi ħaġa li għandna naħsbu fuqha.

Din hija r- responsabbilta' sħiħa tal-gvern, u ta' kwalunkwe gvern, għaliex ma jistax ikun li ma ninkwetawx fuq il-fatt li l-faqar relattiv qiegħed jiżdied matul l-aħħar snin.

Sur President, ħafna drabi dan il-gvern kif ukoll il-Prim Ministru beda jikkwota minn ċifri u jgħidilna kemm hawn mobiles fl-idejn, u ħafna affarijiet minn dawn, sabiex jagħti l-impressjoni li l-kwalita' tal-ħajja tjiebet!

Issa hawnhekk m'iniex ngħid li l-livell ta' l-għajxien tagħna ma telax jew inkella li l-konsum ma żdiedx.

Pero' irridu nkunu saqajna ma' l- art u nifhmu li l-faqar relattiv żdied ukoll u għadu qiegħed jiżdied bil- mod il-mod.

Dan qiegħed jiżdied għaliex iż-żieda fix-xogħol mhux qiegħda tavvera u qed jiżdied il-faqar relattiv għaliex id-dħul tal-ħaddiem mhux qiegħed jiżdied.

Statistika oħra riċenti kkonfermat li matul is-sena 2004, iż-żieda fid-dħul tal-ħaddiem globali żdiedet b'1% jew b'1.2% filwaqt li r-rata ta' l- inflazzjoni kienet kważi tmiss it-2.7%.

Hawnhekk qiegħed nitkellem fuq il- ħaddiem in ġenerali, għaliex li kieku jkollna nisseperaw il-ħaddiem tas- settur puppliku minn dak tas-settur privat konna nsibu sitwazzjonijiet aktar inkwetanti!

Għalhekk id-dħul m'huwiex qed ilaħħaq mar-rata ta' l- inflazzjoni.

Allura hawnhekk diġa' għandek parti mill-ħaddiema, b'mod speċjali dawk li qegħdin fil-lower middle class – jien nobgħod nikkategorizza għax għalija kulħadd ħaddiem u kulħadd għandu jkollu l- istess drittijiet - li l-aktar qed jintlaqtu minn din il-problema, u għalhekk qegħdin joqorbu lejn il-linja tal-poverta u jitbiegħdu mil-linja ta' għixien diċenti.

Din hija realta' li rridu napprezzawha, u fl-istess nifs ma rridux niġru u nilludu lilna nfusna li l-benefiċċji soċjali huma l-problema ta' dan il- pajjiż.

Issa nerġa' ngħid li ma rridx niġi interpretat ħażin u li allura m'għandniex naħsbu dwar kif se nimmaniġġjaw servizz ta' saħħa aħjar!

Ċertament management tajjeb u effiċjenti jeħtieġ li jkun hemm f'kull settur.

Aktar 'il quddiem irrid insemmi wkoll lis-settur ta' l-edukazzjoni fejn fih għamilna l-istess infiq, iżda r-riżultati huma tal-biki!

Sur President, dan ma jfissirx li m'għandniex naħsbu fuq kwestjonjiet ta' kif se nżommu u nsostnu l-livell preżenti tal-pensjonijiet!

Mhux hekk biss, iżda naraw kif nistgħu ntejbuhom ħalli l-pensjonati tal-lum u ta' għada jkollhom garanzija ta' ħajja aħjar.

Ċertament li dawn huma affarijiet li rridu naħsbu fuqhom, pero' min-naħa l-oħra ma rridux nisfukaw l-attenzjoni tagħna billi ngħidu li l-problema qiegħda biss f'dawn l-oqsma!

U allura niġġustifikaw il-qtugħ minn dawk l-oqsma fejn hu l-aktar faċli li taqta' bl-iskuża li dawn qed ikunu ta' piż insostenibbli għall-pajjiż!

Qiegħed nikkwota minn statistika li kkonfermat kif fuq medda ta' sentejn il- perċentwali tal-GDP allokata għat-total social security benefits baqgħet fuq l-istess livell.

Imbagħad jekk wieħed imur lura fis-snin isib li dan il-fenomenu ftit jew wisq baqa' l-istess mill-1995 sal-lum.

Jien inħobb ngħid li jekk ma nifhmux x'inhuma l-problemi reali, id-diskorsi fuq l-aġenda u fuq it-targets tagħha jibqgħu biss fuq il-livell ta' xewqat!

Missier bla xogħol ma jista' jagħmel xejn ħlief li jkollu x-xewqa li jibgħat lill-ibnu fl-aħjar skola jew li jixtrilu dak il-ġugarell li tant jixtieq!

Pero' jekk ma jkollux flus fil-but jew inkella ma jippjanax ħalli jkollu dħul regolari ma jkunx jista' jilħaq dawn l-għanijiet!

Imbagħad ikun inutli li joqgħod jesprimi x'inhuma x-xewqat u l-viżjonijiet tiegħu!

Sur President, l-għanijiet jagħtuk id-direzzjoni u fuq dan m'hemmx kontestazzjoni.

Mela hawn xi ħadd li qiegħed jikkontesta l-valuri tat- targets li hemm fl-aġenda ta' Lisbona?

Żgur li m'hawn ħadd għaliex dawn huma targets li jorbtu t-tkabbir ekonomiku mal-koeżjoni soċjali!

Hawnhekk għandek l-aħjar żewġ elementi li forsi qegħdin jiddistingwu wkoll l-Ewropa minn kull kontinent ieħor fil-kumplament tad-dinja.

Sa ċertu punt, l- Ewropa ddistingwiet ruħha minħabba l-fatt li bniet il-welfare state.

Issa jista' jkun hemm nuqqas ta' qbil bejn partiti li għandhom ideoloġiji differenti dwar kif għandu jiżviluppa u ma jiżviluppax dan il-welfare state, pero' the underlying theme huwa li kulħadd jemmen fil-koeżjoni soċjali.

Fil-fehma tiegħi din hija xi ħaġa li żviluppatha l-Ewropa u f'pajjiżna - fejn ħafna minnhom ġew influwenzati minn partiti soċjalisti demokratiċi ewropej - addattajna din il-politika li hija distinta minn, per eżempju, dik il-politika orjentata lejn il-kapitaliżmu Amerikan jew dak ta' l-Asja, li t-tnejn li huma għadhom ma laħqux il-koeżjoni soċjali kif nifmhuha aħna.

Statistika oħra importanti li ħarġet fl-10 ta' Mejju tittratta l- international trade.

Per eżempju, hawnhekk insibu li bejn Jannar u Marzu ta' din is-sena l-industrial supplies importati f'pajjiżna naqsu.

Barra minn hekk, anke l-importazzjoni ta' capital goods naqset bi kważi Lm17-il miljun u fl-istess perjodu, jiġifieri bejn Jannar u Marzu, l-esportazzjoni niżlet b'Lm51 miljun!

Għalfejn qiegħed insemmi l-esportazzjoni?

Qed insemmiha għaliex l- esportazzjoni ta' prodotti u servizzi, bħalma huma t-turiżmu, ix-shipping u servizzi finanzjarji, kollha jissarfu fi dħul ta' munita minn barra l- pajjiż u li allura jarrekkixxu lill-pajjiżna.

Dan id-dħul jipprovdi revenue ta' pagi għall-ħaddiema u aktar ma jikber id-dħul ta' munita barranija, aktar se jkollna revenue.

Erbat ijiem oħra din il-munita barranija tista' tkun fil-maġġor parti tagħha bħala Euro, pero' tista' tkun ukoll munita oħra minn pajjiżi Ewropew li ma jkunux addottaw il-munita ta' l-Euro, bħal per eżempju, l-Isterlina.

Imma din immaterjali, għaliex xorta waħda tibqa' munita barranija, u allura xorta waħda tibqa' importanti għalina.

Anke f'dawn is-sentejn li qegħdin fil-mekkaniżmu ta' l-ERM 2, jibqa' importanti li jkollna d-dħul tal-munita' barranija sabiex inżommu u nsaħħu r-riservi tagħna.

Dan qed ngħidu ħalli ma jkunx hawn xi ħadd li jaħseb li issa mhux se jkollna bżonnu dan!

Sur President, kif kont qed ngħid, l-esportazzjoni miexja wkoll f'dik it- trend u rajna li anke s-sena l-oħra kien hemm tnaqqis fiha.

Għalhekk żgur li din it-trend qiegħda tinkwieta lil kulħadd.

F'dan ir-rigward irrid ngħid ukoll li hemm fatturi nazzjonali u oħrajn internazzjonali li jkunu qed iwasslu għal dan it-tnaqqis.

Pero' meta qiegħed ngħid fatturi internazzjonali m'iniex qed nieħu l-istess attitudni li ħa l-Onor.

Mario De Marco meta beda jsemmi l-international terrorism u dak li ġara fis-sena 2001!

Dan għaliex dawk il-pajjiżi li l-aktar li ġew milquta minn dik it- traġedja, fosthom l-Istati Uniti, jidhru li ħarġu minn dik it-traġedja u żviluppaw ħafna aktar milli żviluppajna aħna u milli żviluppat il- kumplament ta' l-Ewropa!

Jiġifieri dak il-fattur żgur li ma kienx kontribut pożittiv għall-kummerċ internazzjonali ta' dak iż-żmien, pero' ma rridux noqogħdu nwaħħlu aktar fih minħabba s-sitwazzjoni li ninsabu fiha!

Dan irid jingħad ħalli niffokaw aktar fuq ir-realtajiet tagħna.

Fl-istess waqt qed naraw li d- differenza bejn in-nuqqas fl-esportazzjoni u ż-żieda fl-importazzjoni qed twassal sabiex it-total imports jonqsu!

Fil-fatt f'dawn l-ewwel tliet xhur it-total imports naqsu fuq is-sena li għaddiet, u t-trade gap kiber minn Lm77 miljun għal Jannar/Marzu 2004 għal aktar minn Lm109 miljuni!

Sur President, l-imports tal-pajjiż jonqsu jew minħabba li jkollok ħafna prodotti li diġa' huma stokkjati fil-pajjiż u li ma jkunux ġew ikkonsmati jew inkella minħabba li d-demand għalihom tkun naqset.

Kien għalhekk li bdejt b'dawn iż-żewġ aspetti għaliex ħassejt li huma importanti u li jagħtuna opportunita' sabiex niffokaw fuq ir-realtajiet tagħna u npoġġu l- aġenda ta' Lisbona fil-perspettiva reali tagħha.

Din l-aġenda ta' Lisbona wieħed jista' jaqsamha f'sitt oqsma prinċipali, u tajjeb li dawn l-oqsma nżommuhom f'moħħna ħalli nipparagunaw ma' kif inhuma mexjin l-affarijiet magħhom.

U fil-fatt dan jagħtina indikazzjoni dwar jekk hux qed ikollna riżultat pożittiv jew wieħed negattiv.

Dawn is-sitt oqsma huma s-sitwazzjoni ekonomika ġenerali, l-impjiegi, l- innovazzjoni u r-riċerka, it-tibdil ekonomiku, il-koeżjoni soċjali u fl- aħħarnett l-ambjent.

Is-sitt punti għandhom l-importanza relattiva tagħhom u bħalma diġa' għedt, is-sabiħ u r-rakkomandabbli ta' din l-aġenda huwa li jagħtu konsiderazzjoni importanti ħafna lill-koeżjoni soċjali bħalma jagħtu lill-ambjent.

Din hija realta' li anke f'pajjiżna rridu nagħmlu planning dwarha.

Ma rridux nitkellmu biss fuq it-trattat ta' Kyoto iżda għandna naraw li jekk l-ambjent qiegħed jitlob l-użu ta' sorsi alternattivi ta' enerġija, irridu nkunu aħna bħala gvern li noħolqu dawk l-inċentivi ħalli kemm jista' ikun isir użu minnhom.

F'din il-Kamra nitkellmu ħafna fuq it-trasport pubbliku, u meta nirreferu għalih ma rridux ninsew li ninkludu kollox.

It-trasport pubbliku m'huwiex biss il-karrozzi tal-linja iżda jinkludi wkoll kull mezzi oħra, kemm jekk inhuwa taxi u kemm jekk inhuwa bil-baħar.

Għalhekk irridu nfasslu pjan għall-futur ħalli nedukaw lill-poplu sabiex jagħmel użu minn dan is- servizz.

Pero' dan is-servizz jiġi wżat jekk ikun wieħed effiċjenti!

Ovvjament, jekk ma jkunx effiċjenti mhux se jiġi wżat, u ninsab konvint li kemm ħaddiema u kemm individwi oħra jsibuha aktar faċli li jagħmlu użu minnu jekk ikun aktar effiċjenti.

Fil-fatt, kulmin isiefer u jmur f'pajjiż li jkollu sistema ta' trasport pubbliku effiċjenti u jużah ma jħossx in- nuqqas tal-vettura personali tiegħu, anzi ħafna jippreferi juża t-trasport pubbliku għaliex huwa aktar effiċjenti mill-vettura tiegħu!

Sur President, xtaqt niġi issa għall-qagħda ekonomika b'mod ġenerali.

L- aġenda ta' Lisbona qiegħda tgħid li t-tkabbir ekonomiku ta' l-Ewropa għandu jkun ta' 3% iżda l-Ewropa kollha din ir-rata ma laħqitiex.

Laħquha biss uħud mill-pajjiżi 'l ġodda, bħalma huma l-Estonja u l-Latvja.

Matul is- sena l-oħra kien hemm il-Polonja li laħqet l-4% kif ukoll jidher li hemm ir- Repubblika Ċeka li wkoll qed tilħaq din il-mira u tiżboqha.

Dan għaliex qed jaraw li qed ikollhom the right environment u investimenti qawwija f'diversi oqsma.

Ovvjament qed jimplimentaw ukoll ir-riformi neċessarji fil-qasam edukattiv, liema qasam ma kienx ħażin f'dawn il-pajjiżi, kif ukoll riformi oħra ta' amministrazzjoni, good governance u effiċjenza.

Sabiex ikollok good governance jrid ikollok tmexxija ħielsa mill- perċezzjoni u mir-realta' tal-korruzzjoni!

Li kieku għandi l-fatti f'idejja kont nippreżentahom hawnhekk, pero' xorta waħda hemm perċezzjoni li fl-amministrazzjoni pubblika hemm ċertu element sostanzjali ta' korruzzjoni.

Qiegħed ngħid hekk għaliex riċentement ġejt mistoqsi dwar dan minn reporter ta' l-istazzjon tar-radju u tat-televiżjoni nazzjonali tal-Portugall.

Ovvjament fl-interess ta' pajjiżna weġibtu li anke l-Portugall m'humiex qegħdin f'sitwazzjoni daqshekk 'il bogħod minna, u lanqas għandhom sitwazzjoni feliċi ħafna.

Pero' minħabba li jkollok a lack of good governance tispiċċa mingħajr accountability, u dan ukoll qiegħed jikkontribwixxi għal dan in-nuqqas li semmejna.

Sur President, insibu li fl-aħħar tliet snin il-GDP per capita - jiġifieri kemm jipproduċi kull individwu - naqas.

Fis-sena 2000, l-Unjoni Ewropea kellha rata medja tal-GDP per capita ta' 77.5% mentri għas-sena 2004 din ir- rata niżlet għal 71.7%!

Barra minn hekk, huwa previst mill-convergence report u anke mir-rapport tal-kummissjoni li fil-futur dan se jkompli jinżel!

Għaldaqstant, dawn il-fatti jirrikjedu inizjattiva immedjata f'dawk l-oqsma li għandna l-weaknesses fihom.

Jekk imbagħad nieħdu l- labour productivity per person employed insibu li kien hemm tnaqqis ukoll.

Fis-sena 1999, l-Unjoni Ewropea kellha rata medja ta' 95.2%, mentri għas- sena 2004 din ir-rata niżlet għal 84%!

Mhux hekk biss, imma huwa previst li sas-sena 2006 dan jinżel għal 83.3%!

Allura anke hawnhekk it-trend hija waħda negattiva.

Jekk nieħdu d-dejn pubbliku wieħed isib li matul is-sena 2000 dan kien 57% tal-prodott gross domestiku, mentri sas-sena l-oħra dan laħaq ir-rata ta' 75% tal-GDP!

Żdied bi kważi 20%!

Għandna dan id-dejn kollu u xorta waħda l-infrastruttura tagħna tirrikjedi ħafna aktar investimenti kapitali!

Madwar ġimgħa ilu tlabt lil xi ħadd sabiex jispjegali kif f'għaxar snin jintefqu Lm54 miljun fuq is-sistema tad-drenaġġ, u mbagħad jibda joqrob is- sajf u ma jkunx hawn bajja f'Malta li ma tkunx ikkontaminata bih!

Allura fejn hija n-nefqa tajba ta' dawk il-flus u tal-ħidma li saret bihom?

Issa m'iniex se noqgħod insemmi kemm intefqu liri matul dawn l-aħħar għaxar snin fit-toroq tagħna.

Jien ngħid li mn'Alla kien il-protokoll Taljan, għaliex bis-saħħa tiegħu li qed naraw xi ftit tat-toroq li qed isiru!

Pero' ma rridux ninsew li dan il-protokoll kien ġie mfassal fl-1979 u fl- 1980, jiġifieri taħt gvern Laburista li kien jiġi mlaqqam li jagħmel kollox ħażin!

Madankollu l-fatti fuq kif seħħet din iż-żieda fid-dejn nazzjonali ħadd mhu qiegħed jistaqsi dwarha.

Ħafna jgħidulek li dan ġara minħabba n- nefqa kapitali, pero' dan m'huwiex minnu!

Għandna bżonn nefqa kapitali sabiex nirranġaw ix-xtajtiet tagħna!

Għandna bżonn nefqa kapitali għat-trattament tad-drenaġġ u b'hekk ma nikkontaminawx il-baħar!

Din in-nefqa li kellha ssir fl-1992, u kellha tkun madwar Lm14-il miljun, ma saritx, u llum din tiġi tiswa xi Lm40 miljun sabiex issir!

Qiegħed insemmi dawn ir-realtajiet għaliex xi ħadd irid iġorrhom, u bħalma jaf kulħadd, matul dawn l-aħħar għaxar snin gvern Nazzjonalista kien qiegħed imexxi!

Dik il-politika ta' tmexxija ma kienet ta' ħadd ħlief tiegħu!

Sur President, it-tieni aspett huwa dak ta' l-employment.

Hawnhekk wieħed isib li t-target ta' Lisbona huwa li sas-sena 2010 ikollna 70% li jkunu engaged fis-suq tax-xogħol.

Dan l-għan huwa wieħed importanti għaliex jgħin fis-sostenn tal-koeżjoni soċjali.

Madankollu pajjiżna għandu trend negattiva f'dan il-qasam ukoll.

Mhux se noqgħod insemmi dak li diġa' ingħad dwar kif il-female unemployment f'pajjiżna huwa l-aktar wieħed għoli.

U kif qal il-kelliem ta' qabli, jibqa' l-fatt li ħafna min-nisa Maltin jippreferu jieħdu ħsieb il-familja milli joħorġu jaħdmu.

Fil-fehma tiegħi dan huwa fatt li rridu nirrikonoxxuh, u għandna nonoraw lil dawk in- nisa li jagħmlu dan is-sagrifiċċju.

Min-naħa l-oħra, x'inhuma dawk il-faċilitajiet biex mara li tkun se titlaq lill-familja tagħha b'mod temporanju, ħa ngħid hekk, ikollha moħħha mistrieħ li fl-assenza tagħha se jkun hemm jieħu ħsieb ta' l-uliedha?

Din hija xi ħaġa importanti, għaliex ma jistax ikun li sabiex mara toħroġ taħdem toħloq problemi soċjali minħabba li wliedha jkunu qed jiġġerrew barra fl-assenza tagħha!

Suppost li matul dawn l-aħħar għaxar snin konna qed nippjanaw ħalli nkunu ppreparati għad-dinja globalizzata.

Din m'hijiex kwestjoni għaliex Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea, għaliex id-dinja ilha mill-1990 li bdiet tigglobalizza ruħha.

Il-liberalizzazzjoni fil-kummerċ bdiet tikber minħabba pressjonijiet internazzjonali.

Pero' mhux se noqgħod nidħol f'dan il-mertu, għaliex hija diskussjoni tal-world trade organisation u fuq livelli aktar internazzjonali.

Ir-realta' hi li konna bdejna nisimgħu dwar il-bżonn ta' l-istrutturar sa mill-1988!

Imbagħad fl-1989 konna għamilna l-levies sabiex nibdew nirristrutturaw l-industrija.

Issa l-levies inġabru, intefqu u nħlew u r-ristrutturar suppost qed nibdewh issa!

Jinbeda issa minn min jiflaħ għaliex imbagħad ħafna drabi l-problema tkun ħafna akbar!

Għalhekk jidher li f'dan il-qasam hemm ukoll din it-trend u jidher li għas-sena 2006 mhux se jkun hemm xi titjib.

Sur President, wieħed jinnota li fin-national plan for employment li ppubblika l-gvern hemm xi għanijiet sabiex in-nisa joħorġu jaħdmu aktar.

Donnu hemm il-ħsieb li nagħmlu din l-infrastruttura sabiex tgħin lin-nisa ħalli jidħlu aktar fid-dinja tax-xogħol, pero' fl-opinjoni tiegħi, l-ewwel irid ikollok ix-xogħol, u mbagħad tkun tista' tagħmel dik l-infrastruttura!

F'dan il-pjan wieħed jinnota wkoll li l-parteċipazzjoni ta' l-irġiel fid- dinja tax-xogħol se tkun qiegħda tonqos b'1% sas-sena 2010!

U filwaqt li fl-2003 din ir-rata kienet ta' 73.3%, qed jiġi maħsub li sa l-2010 din tinżel għal 72.4%.

Jiġifieri hemm din it-trend, pero' issa ma nafx jekk id- demografic trends u kif se jiżviluppaw, humiex ir-raġuni għal dan.

It-tielet punt huwa dwar l-innovazzjoni, Mr Speaker.

Filwaqt li nemmen li għandna bżonn ta' l-innovazzjoni, tar-riċerka u ta' l-edukazzjoni in ġenerali, irridu nifhmu wkoll ir-realta' kif inhi.

Per capita u bħala perċentwali tal-prodott gross domestiku, pajjiżna jonfoq daqs il-medja Ewropea fil-qasam edukattiv.

Il-medja Ewropea hija ta' 5% u ta' pajjiżna hija ta' madwar 4.5%, jiġifieri relattivament, f'termini nominali, nonfqu l- istess.

Pero' ir-riżultati ta' pajjiżna huma ħafna u ħafna agħar minn dawk ta' pajjiżi Ewropej, għax filwaqt li l-EU average ta' żgħażagħ bejn it-18 u l-24 sena li jkollhom livell ta' upper secondary huwa ta' 70%, u dak ta' pajjiżna huwa ta' 47%.

Barra minn hekk, għandna l-akbar livell ta' school drop-outs.

Għalkemm in-numru ta' studenti fis-setturi terzjarji żdied - dan ħadd ma jista' jinnegah - in-numru ta' gradwati fix-xjenza u t- teknoloġija naqas.

Fil-fatt niżel minn 3.9 għal 3.1 persons per thousand fuq perijodu ta' tliet snin.

Għaliex qed insemmi dawn il-figuri, Mr Speaker?

Għax min-naħa waħda għandna nfiq li huwa komparabbli ma' ta' pajjiżi oħra u min-naħa l-oħra r-riżultat huwa ħafna 'il bogħod minn dak ta' pajjiżi oħra.

Dan ifisser inqas skills?

Jekk żgħażagħ jitħajru jidħlu jaħdmu ġo fabbrika, per eżempju, isibuha diffiċli ħafna.

Fil-fatt, f'pajjiżna għandna fabbriki li mexjin 'il quddiem u qegħdin jinvestu biex ikomplu mexjin 'il quddiem għax għandhom fiduċja f'Malta - jien mhux qed ngħid li kollox huwa ħażin, l-affarijiet irridu nibbilanċjawhom u narawhom fil-perspettiva proprja tagħhom - imma meta dawn ikollhom bżonn idaħħlu magħhom xi żewġ operaturi, tarahom jagħmlu interview lil xi 80 ruħ.

Għax ħafna miż-żgħażagħ tagħna m'humiex kapaċi jaqraw sew bl-Ingliż, u jekk jidħlu jaħdmu ma' dawn il-fabbriki lanqas ikunu kapaċi jaqraw ċerti istruzzjonijiet.

Issa hawn qed nirriferi għal dawk il-persuni li jkunu se jaħdmu fil-production line u mhux fuq xi worksheet jew fl-accounts, fejn ikollhom bżonn ta' aktar skola.

Dan li jfisser ir-riżultat iktar negattiv fejn ta' pajjiżi oħrajn.

U filwaqt li l-MCAST kien pass fid-direzzjoni t-tajba, irridu naraw ukoll il-problemi li jeżistu fil-livell sekondarju u fil-primarja.

Irridu naraw għaliex it-trade schools, per eżempju, li veru kienu branded pjuttost b'mod negattiv, ma żviluppawx.

L-idea kienet tajba, imma l-ħażin kien li dawn ma żviluppawx.

Mela min ifalli fl-akkademja u jista' jkollu xi triq oħra permezz ta' dawn l-iskejjel, insejnieh għal perijodu ta' 10 jew 15-il sena.

Ir-riżultat kien li m'għandekx nies bi skills.

In-nuqqas ta' ippjanar iwassal biex ikollok nies li għandhom skills u kompetenzi kbar, fosthom nies mid-drydocks li forsi nsejħulhom "żejda" u kienu underemployed, li nassorbuhom fis-settur pubbliku u jkunu underemployed iktar għax ma nagħtuhom jagħmlu xejn meta nistgħu nutilizzawhom biex jgħinu fi skemi ta' apprentistat, fi skemi ta' taħriġ u fi skemi ta' snajja'.

Naturalment, dawn għandhom snajja' kbar li jistgħu joffru lil żgħażagħ li m'għandhom xejn.

B'naqra taħriġ kif jikkomunikaw, dawn ikunu jistgħu jaqdu dik il-funzjoni.

Mela ejjew nużaw ir-riżorsi umani li għandna b'mod immedjat.

U waħda mill-affarijiet li ċertament irridu nagħmlu immedjatament hi li naraw x'hemm bżonn isir fl-iskejjel primarji u sekondarji biex l-ewwelnett nħeġġu u nġiegħlu psikoloġikament lill-istudenti li jsiru jħobbu iktar is- suġġetti xjentifiċi, dawk li pajjiżna għandu bżonn illum u se jkollu bżonn fil-futur.

Hawn min jikkritikana li din hjia approach utilitarja għas- sistema edukattiva.

Jiena ngħid li din hija approach reali għax permezz tagħha nindirizzaw il-problemi ta' pajjiżna u fl-istess waqt lil dak iż- żagħżugħ nagħtuh aktar ċans isib impjieg li jkun ta' sodisfazzjon għalih.

Jekk nemmnu li rridu nsaħħu u nkabbru t-turiżmu, għalfejn ma nkabbrux l- ITS, insaħħuha u nagħmluha aktar effiċjenti?

Għax ma nagħmluhiex aktar relatata max-xogħol, u ngħidu liż-żgħażagħ tagħna li job fis-settur turistiku huwa sodisfaċenti u jagħtik futur?

Jekk ċerti nies tgħidilhom biex jaqbdu l-linja ta' waiter, per eżempju, iħarsu lejk bħallieku dan ix- xogħol m'huwiex wieħed rispettabbli.

Dan huwa parti mill-proċess li jeħtieġ li nibdew nagħmluh f'diversi oqsma fis-settur edukattiv.

It- turiżmu huwa wieħed mill-aktar setturi li jista' joħloq impjiegi b'effett immedjat.

Għax filwaqt li fil-qasam tal-manifattura trid iż-żmien biex tieħu riżultat, fit-turiżmu jkollok riżultat fi żmien relattiv qasir, jekk tieħu azzjoni.

F'Settembru u Ottubru li għadda kellna r-rapport ta' Deloitte and Touche dwar kif se tiġi riformata l-MTA.

U din mhux talli ma ġietx riformata, talli t-team li kien magħżul biex jimplimenta r-riforma, tneħħa xi xahar ilu.

Dan qisek se tibni knisja, u malli l-kuntrattur jibda l-pedament u s- site preparation għaliha, tgħidlu li l-kuntratt spiċċalu.

Jista' xi ħadd jimmaġina x'direzzjoni hi din?

Għax din hija tal-biki.

Dan ir-rapport kien jgħid - jekk qed niżbalja nikkoreġi ruħi - illi ċ-chairman m'għandux ikun eżekuttiv, allura inti jkollok separazzjoni miċ-chairman għall- managing director.

Għaliex?

Għax l-esperjenza ta' chairman eżekuttiv ma kenitx pjaċevoli.

Mela ridna nagħmlu managing director jew CEO u chairman li jkunu separati fil-funzjonijiet tagħhom, u ħtarna chief executive officer.

Jiena ma nafux lil dan l-individwu imma jekk ir-rapport talab li ssir riforma, il-gvern m'huwiex kapaċi jimplimentaha?

Nistgħu aħna b'xi mod inkunu kredibbli u ngħidu: Quo Vadis?

Quo Vadis suppost ngħiduha lill- gvern fil-miri tiegħu, u mhux sena wara li pajjiżna daħal fl-Unjoni Ewropea.

Dan l-aħħar f'interview li saritlu, ċ-chief executive officer qal - qed nikkwotah għax ġie rrapportat fuq il-gazzetta u m'għandi xejn personali kontra tiegħu għax lanqas biss nafu - li rridu ntejbu l-prodott turistiku Malti.

Issa ta' qablu qal hekk, u ta' qabel ta' qablu qal hekk ukoll.

Allura kemm se ndumu ngħidu l-istess ħaġa u ma nimplimentawx programm biex naraw kif se ntejbu l-prodott turistiku Malti?

Taf kif intejbuh, Mr Speaker?

Billi nagħmlu xi bajja - għax din ukoll trid tiġi diskussa hawnhekk - u dik il-bajja mbagħad ngħadduha lill-privat.

Mela nonfqu xi Lm0.5 miljun bi flus il-poplu, biex imbagħad dik il-bajja jeħodha l-privat għall-benefiċċju tiegħu.

Issa jiena wieħed minn dawk li, biex ikun hemm l-investiment u tgħin lill- privat, nemmen fih mija fil-mija, imma jrid ikun hemm bilanċ ukoll.

Allura dan l-innovattiv?

Mhux kulħadd jaf li rridu ntejbu l-prodott?

Ejja naraw x'inhuma r-raġunijiet li qed nitilfu mis-swieq tagħna filwaqt li t- turiżmu lejn il-Mediterran qed jikber.

Dik hi l-ikbar problema li nara jien u xi ħadd irid jindirizzahieli!

Mill-1995 it-turiżmu laħaq a stagnation point u ma ċċaqlaqx.

Fl-1999 għamilna l-MTA, din ikkunsmat Lm45 miljun mill-fondi tal-poplu u t-turiżmu ma ċċaqlaqx.

Dawn huma l- mistoqsijiet li rridu nindirizzaw.

U nistgħu nitkellmu fuq it-targets ta' Lisbona, għax jekk ma naqbdux u nċaqilqu l-affarijiet, dawn se jibqgħu miri u xewqat.

U nkunu l-pajjiż tax-xewqat.

Imma l-poplu mhux dan irid.

Il- poplu jrid riżultat, għax dak li hemm bżonn.

U min m'huwiex kapaċi jagħti r-riżultat, għandu jwarrab, hu min hu, Mr Speaker.

Dawn huma oqsma li jirrikjedu risposta.

Imbagħad nitkellmu wkoll fuq l-economic reform.

U jekk verament irridu nimbuttaw l-intrapriża, fost affarijiet oħra l-economic reform titlob li jkun hemm - din semmiha wkoll l-Onor.

Mario De Marco - prodotti ġodda ta' finanzjament, venture capital, seed capital.

Fl-1995 jew fl-1996 kien hawn seminar nazzjonali fejn il-gvern kien ikkommetta ruħu li jwaqqaf venture capital, imma ma sar xejn minn dan.

Għamilna l-proċess ta' privatizzazzjoni bħala parti mir-riforma ekonomika.

Ma kienx hawn każ wieħed ta' privatizzazzjoni li ta r-riżultat li kien imwiegħed.

Jekk nieħdu l-HSBC, per eżempju, bir-rispett kollu lejn l-effiċjenza li daħħal il-management fil-parametri tad-drittijiet tal-ħaddiema lokali, naħseb li lil dawn għandna nimitawhom.

Imbagħad titħallas tar-riżultat u l- effiċjenza li tiġi mitluba minnek.

Dan huwa pass pożittiv, mela le.

Pero' l-investiment dirett produttiv li kien imwiegħed meta aħna kkritikajna l- prezz baxx li bih nbiegħ, ma ġiex.

Fejn rajna li kellna venture capital jew seed capital biex jgħin lill-industrija lokali jew inkella investiment barrani jew joint ventures?

Issa qegħdin nitkellmu fuq il-privatizzazzjoni tal-Bank of Valletta.

L- aħħar darba li tkellimt fuqha jiena għedt li s-settur bankarju f'ekonomija żgħira u fraġili bħalma hija tagħna, ma nistgħux nitilfu kull kontroll.

Hawnhekk qed insemmi l-kontroll mhux fis-sens li toqgħod tindaħal fejn se jaħdem dak u fejn se jieħu transfer l-ieħor, għalkemm meta tkellimt f'dan ir-rigward l-impjegati tal-BOV għamlu dikjarazzjoni u qalu li l-gvern qatt ma jindaħlilhom.

Forsi veru ma jindaħlilhomx biex iċaqilqu lin-nies minn hawn għal hemm, imma xorta waħda jsir dan it-tip ta' taħwid minħabba l- kulur ta' l-għajnejn.

Ara ma jmorrux jaħsbu li ma nafux x'ikun qed jiġri!

Imma dak in due course, u jiġi l-mument meta nindikawh bil-fatti u bid- dettalji.

Imma l-punt m'huwiex dak.

Il-punt hu li f'ekonomija żgħira u ċkejkna, jekk il-gvern ikollu element ta' influwenza ta' kulma għandu ċ-chairman hemmhekk, jista' jgħin - jekk ikollu l-ħsieb li jinizjala forma ta' venture capital - biex ikollu bank ma' min jista' jaħdem.

Jiena ma nagħtihx tort.

L-HSBC jikkonċernah il-qligħ li jagħmel għall-klijenti u għax-shareholders tiegħu.

Dak hu xogħlu, xejn iżjed u xejn inqas!

U dan qed jinħass b'mod ġenerali, Mr Speaker.

Jekk nieħdu l-posta, Mr Speaker, insibu li kellna taħwida sħiħa u hawnhekk kellna wkoll proċess ta' privatizzazzjoni.

Jiġifieri r-riformi li qed jagħmel il-gvern m'humiex maħsuba u qed jiġu mplimentati bl-addoċċ.

Jekk nieħdu s-Sea Malta, per eżempju, m'għandna l-ebda garanzija dwar kif se jkunu assigurati r-rotot strateġiċi għan-negozju Malti.

Il-ftehim li għamel dan il-gvern u l-prezz li se jħallas biex tinżamm linja, huwa temporanju u m'huwa effettiv xejn, Mr Speaker.

Jenħtieġ, u nagħlaq hawn, li verament jibdew jittieħdu l-inizjattivi, biex nassiguraw li l-burokrazija tinqata' b'effett immedjat, li s-sistema edukattiva nkomplu nsaħħuha ħalli tilqa' għall-bżonnijiet li għandu pajjiżna llum, u li nagħmlu l-pakkett ta' inċentivi li se jispiċċa fis-sena 2008 fil-qasam tal-manifattura, u s'issa għadna ma nafux kif se nagħmlu.

Irridu nieħdu inizjattiva biex l-ambjent verament insebbħuh, nirranġawh u nħeġġu lil min irid juża alternative sources of energy.

Il-gvern irid jagħmel l-accrual accounting, irid jikkontrolla r-red tape u l-burokrazija u jdaħħal l-accountability.

Irridu immedjatament nindirizzaw il-qasam turistiku b'mod serju li jagħti riżultat.

Hemm ħafna affarijiet oħra li meta jiġi l-mument, nkunu nistgħu nħabbruhom waqt il-konferenza ġenerali u l-manifest tagħna għal qawmien ekonomiku u soċjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Mr Speaker, fil-ftit ħin li fadal se nipprova nagħmel daqsxejn kummenti ġenerali.

L-ewwelnett naħseb li kienet okkażjoni tajba fejn iż-żewġ naħat tal-Kamra kellhom l-opportunita' li jesprimu ruħhom fuq suġġett ta' importanza, mhux daqstant għall-isem tiegħu ta' Lisbon Agenda, imma għal dak li tinkorpora fiha bħala skopijiet.

Fil-fatt, kif kellna ċans nisimgħu, din hija strateġija li permezz tagħha wieħed irid iħares lejn is-setturi kollha ta' l-attivita' ekonomika ta' pajjiżna.

Kellna diskussjoni fejn ġiet imsemmiet l-edukazzjoni, ir-riċerka u l-impjieg, naturalment kull wieħed minna bil-perspettiva tiegħu.

Il- linja ġenerali ta' l-oppożizzjoni x'aktarx hi, bħal dejjem, li dak li m'huwiex daqstant pjaċevoli huwa tort tal-gvern tal-ġurnata filwaqt li dak li b'xi mod għandu l-pożittiv fih, huwa riżultat ta' dak li għamlet jew suppost qed tagħmel l-oppożizzjoni f'pajjiżna.

Madanakollu hemm element, anke fil-mod kif ġiet imposta l-pożizzjoni ta' l-Oppożizzjoni, li wieħed irid jagħmel riflessjoni dwaru.

Diversi kelliema ta' l-Oppożizzoni qalulna li Gvern Nazzjonalista suppost kien ilu jaf li pajjiżna kien se jidħol fl-Unjoni Ewropea, u allura suppost kien ilu jaf liema triq kellu jaqbad biex iwassal għall-adduzzjoni ta' l- aġenda ta' Lisbona minn Malta bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri m'hijiex skuża l-fatt li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju tas- sena li għaddiet meta mqabbla ma' pajjiżi oħrajn.

Qalulna wkoll li pajjiżna mhux qiegħed lura biss meta mqabbel mal-15-il pajjiż li ilhom membri fl-Unjoni Ewropea, imma huwa wkoll lura meta mqabbel mal-pajjiżi l- oħra li bħalna daħlu fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju tas-sena li għaddiet.

Madanakollu bilfors irrid nirrileva l-fatt li dawk il-pajjiżi fejn il- progress kien iktar mgħaġġel milli kien ta' Malta, anke jekk daħlu membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju tas-sena li għaddiet, il-partiti prinċipali tagħhom kienu qed jaqblu li l-istess pajjiżi għandhom ikunu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura x-xejra politika u l-ippjanar ekonomiku ta' dawk kollha li b'xi mod riedu juru interess biex imorru u jinvestu f'dawn il-pajjiżi, ma kellhom l- ebda problema biex ikunu jafu kemm il-gvern u l-oppożizzjoni f'dawn id- diversi pajjiżi kienu jaqblu fuq l-għan prinċipali illi l-pajjiż tagħhom ikun membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Sfortunatament għalina, sa wara r-riżultat tar-referendum, sa wara r- riżultat ta' l-elezzjoni li għaddiet, u kważi kważi sal-lum, f'pajjiżna għadna qegħdin nistaqsu: Imma Malta jaqblilha jew ma jaqblilhiex tkun membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea?

Jaqblilha jew ma jaqblilhiex timxi mal- parametri ta' unjoni li aħna bħala partit fil-gvern ilna nitħabtu biex naslu għalihom, filwaqt li l-Oppożizzjoni għadha tistaqsi jekk dan jagħmilx sens jew le?

Nispera li fil-konferenza ġenerali li għamel riferenza għaliha l-Onor.

Mangion ikollna pożizzjoni ċara almenu fuq din il- kwestjoni, u nkunu nafu preċiżament fejn aħna sejrin.

U minn hemmhekk inkunu nistgħu naqblu mhux fuq id-dettall tal-politika tagħna, mhux fuq il- mod ta' kif nagħmlu kull pass tal-politika tagħna, imma fuq l-għan prinċipali, Mr Speaker.

L-Onor.

George Vella l-bieraħt lura qal li ma rridux strateġija ta' Lisbona għal Malta, imma rridu a Valletta Strategy li għandha tkun addottata minn dan il-gvern.

Proprju b'waħda mill-bidliet li seħħet wara li sar il-mid- term review ta' l-istess strateġija ta' Lisbona, kull wieħed mill-25 membru ta' l-Unjoni Ewropea llum għandu l-possibilita' li jagħmel in-national action programm tiegħu, li hu differenti fid-dettall u fl-għan nazzjonali ta' kull wieħed minn dawn il-pajjiżi, proprju biex tingħata il-possibilita' li jkun hemm programm dettaljat dwar l-għanijiet fil-livell nazzjonali.

Pajjiżna wkoll għandu, fl-erba' xhur li ġejjin, jippjana u jidħol f'iktar dettall permezz ta' diskussjoni li kemm jista' jkun maqbula bejn kulħadd, biex minn Ottubru ta' din is-sena 'l quddiem ikun jista' jibda jieħu iktar miżuri li jkunu ċari għal kulħadd.

Naturalment uħud mill-miżuri li finalment se jiġu miftiehma li jittieħdu, jistgħu ma jkunux pjaċevoli għal mumenti partikolari.

Allura l-Oppożizzjoni bil-mod tagħha tista' tgħid lill-gvern li fl-edukazzjoni m'għamlitx biżżejjed.

Jiena ngħidilha li kieku pajjiżna baqa' bis-sistema edukattiva kif kellna sa ftit tas-snin ilu, li ma kenitx tipprovdi biex 10,000 student imorru l-universita' imma mijiet biss kienu jmorru, mur ara fejn konna nkunu llum f'dan il-kriterju meta mqabbel mar-realta' ta' l-Unjoni Ewropea!

Kieku flok eluf baqgħalna ftit mijiet.

Mur ara f'liema pożizzjoni konna nkunu kieku għadna nemmnu li l-edukazzjoni terzjarja sservi biss biex toħroġ iċ-ċertifikati li kienu jintużaw biex insorru l-inċova fihom, għalkemm illum l-inċova qiegħda tiġi fil-landi, u allura ċ-ċertifikati m'għadhomx jintużaw għal dan il-għan.

Ara x'bidla saret fil-mentalita' ta' dan il-pajjiż f'dak li huwa investiment fl-edukazzjoni, Mr Speaker!

Naturalment baqgħalna x'nagħmlu ħafna iktar, pero' irridu naraw kemm dan il-pajjiż mexa' 'il quddiem fl- aħħar ftit snin, kemm dan il-pajjiż irnexxielu jaddotta lilu nnifsu fil- qasam edukattiv, fil-qasam tat-teknoloġija ta' l-informazzjoni u fil-qasam tal-computers.

Kien hemm wieħed mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni li qal li m'huwiex biżżejjed li niftaħru kemm għandna computers fid-djar tagħna.

Nispera li mhux se niġu f'pożizzjoni li ngħidu, bħalma kien qal membru parlamentari fil-passat dwar il-mobile phones, li hemm min jixtri computer biex iżejjen xi biċċa għamara.

M'għandix dubju li min jixtri computer illum qed jixtrih bħala investiment għall-edukazzjoni tiegħu u bħala għodda li biha jitgħallem iktar.

Nispera li nżidu n-numru ta' persuni li l- computer jixtruh biex ikunu jistgħu jagħmlu n-negozju bih.

Pero' m'hemmx dubju li f'dan il-qasam imxejna u mxejna ħafna 'il quddiem, Mr Speaker.

Naturalment, il-qasam tat-telekomunikazzjonijiet huwa settur li lanqas tista' tagħmel paragun miegħu.

Kieku għamilna dan l-istess paragun mal- Lisbon Agenda erba' jew ħames snin ilu, il-benefiċċji kollha tal- liberalizzazzjoni fis-settur ma kinux jidhru.

Dak iż-żmien kellna oppożizzjoni li kienet tgħidilna biex ma nagħmlux hekk, għax inkella nitilfu l-impjiegi u nbiddlu s-sitwazzjoni li pajjiżna jinsab fiha.

Imma għall-grazzja t'Alla kull meta lliberalizzajna u biddilna l-mentalitajiet diversi, wasalna biex nagħmlu l-investimenti li taw riżultati.

Mr Speaker, irridu nkomplu nibnu fuq il-pedamenti li għamilna matul is-snin li għaddew u rridu nkomplu nassiguraw li kulħadd jagħti s-sehem tiegħu.

Ma jistax ikun li persuni li għandhom l-abbilita' li jipparteċipaw biex jgħinu fl-ekonomija ta' pajjiżna u biex jgħinu f'dak li qed jissejjaħ "jobs for growth", huma wkoll ma jagħtux is-sehem tagħhom.

F'diversi dokumenti li kellna quddiemna insibu li dan il-pajjiż huwa fost l-iktar pajjiżi li on average nirtiraw kmieni mix-xogħol.

U forsi wieħed jgħid: Imma dan minħabba l-fatt li aħna l-Maltin daqsxejn dgħajfa jew hemm xi raġunijiet oħrajn?

Anke hawn, kull wieħed minna għandu r-responsabbilita' li jassigura li jekk kapaċi jagħti s-sehem tiegħu sa ċerta eta', m'għandux jipprova jirtira kmieni biex ikun jista' joqgħod f'xi pjazza jew biex forsi jibqa' jaħdem mingħajr ma jiddikjara d-dħul tiegħu.

Naturalment kelli ċans żgħir nagħmel riferenza għall-programm nazzjonali.

Fix-xhur li ġejjin se nkomplu nitolbu r-rakkomandazzjonijiet ta' kulħadd, kemm ta' l-organizzazzjonijiet fis-settur privat u anke fis-settur pubbliku.

Kull wieħed minna għandu ċ-ċans li jwassal il-kummenti u l- proposti tiegħu.

Naturalment meta wieħed ikun qed jagħmel dawn il-proposti jrid fl-istess ħin jirrealizza l-verita' tal-bidliet li jkunu qegħdin iseħħu.

Diversi drabi tissemma l-kompetittivita' f'dan il-pajjiż.

Matul ix-xhur li għaddew il-gvern kien impenjat biex jassigura li fil-portijiet tagħna jkun hemm bidliet radikali fis-sistemi tagħhom.

Ma jidhirx li hemm xi volonta' kbira li twassal għal dawn il-bidliet la min-naħa ta' l-oppożizzjoni u lanqas min-naħa ta' waħda mill-akbar unions f'pajjiżna.

Anzi dawn jgħidulna li qed nippruvaw nagħmlu dawn il-bidliet mhux għall-ġid tal- pajjiż, mhux għall-ġid ta' l-industrija u mhux għall-ħolqien ta' aktar xogħol, imma biex nippruvaw inkissru xi waħda mill-unions.

Dan m'huwiex minnu Mr Speaker.

Fejn hemm bżonn tal-bidliet, dawn iridu jseħħu għall-ġid ekonomiku u għall-ġid finanzjarju tal-pajjiż.

F'dawn l-aħħar ġranet għadu kemm kellna kwestjoni oħra li wkoll tolqot il- kompetittivita' ta' pajjiżna.

Qed nirriferi għall-kwestjoni ta' jekk il- ħaddiem f'xi wieħed mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea hux se jkollu d-dritt li b'għażla tiegħu jaħdem iktar minn tmien sigħat overtime fil- ġimgħa.

Ir-risposta tan-naħa tal-gvern kienet ċara.

Aħna se niġġieldu biex il-ħaddiema f'pajjiżna u fil-pajjiżi membri l-oħrajn ta' l-Unjoni Ewropea jibqgħalhom id-dritt li jiddeċiedu u jagħżlu huma.

X'għamlu r- rappreżentanti fil-parlament Ewropew min-naħa ta' l-Oppożizzjoni?

Meta ġew biex jivvotaw kien hemm min ħa żball, kien hemm min għolla subajh mod u min għafas buttuna b'oħra, pero' in-naħa tal-gvern kienet u għadha konsistenti.

Aħna se nibqgħu niġġieldu biex il-ħaddiem Malti jkollu d-dritt li jaħdem, jipparteċipa, joħloq il-ġid ekonomiku u minnu ngawdu lkoll kemm aħna.

Jidher ukoll li l-GWU fix-xhur ta' qabel il-kampanja elettorali u fil- kampanja ta' qabel ir-referendum lill-ħaddiem Malti kienet tgħidlu biex jibża' jidħol fl-Unjoni Ewropea għax se jkun il-gvern li jtellfu mid-dritt li jiddeċiedi hu jekk jagħmilx overtime.

Jidher ukoll li meta din l-union ġiet biex tgħolli subgħajha, għollietu fid-direzzjoni fejn qalet li m'għandux ikun il-ħaddiem individwali li jiddeċiedi jagħmilx overtime jew le.

U nistgħu nibqgħu sejrin hekk.

Pero' bħala partit fil-gvern aħna għandna programm ta' ħidma li jrid iwassal biex iktar nies f'dan il-pajjiż jagħtu s-sehem tagħhom.

Naturalment, biex is-sehem ta' kull wieħed minna jkun jista' jidher iktar ċar u b'mod iktar qawwi, issemmiet il-burokrazija.

Dażgur li bħala gvern naqblu li jkun hemm bidla f'din is-sistema u li nnaqqsu l-burokrazija kemm jista' jkun biex niffaċilitaw il-possibilita' tan-negozju.

Dażgur li naqblu li jkun hemm iktar faċilita' għall-possibilta' ta' start-ups f'dan il-pajjiż, imma fl-aħħar mill-aħħar jekk hemm burokrazija żejda li rridu nnaqqsu, m'huwiex biżżejjed li dan ikun dikjarat mill-prim ministru jew minn xi ministru, imma trid tkun il-mira prinċipali ta' kulmin f'xi fergħa ta' l-amministrazzjoni jew i tas-settur privat, għandu l-possibilta' li jieħu imqar l-iċken deċiżjoni.

Jekk wieħed kellu jara l-proċeduri burokratiċi li suppost jiġu applikati, m'għandix dubju li on paper kollox jidher plain sailing.

Pero' r-realta' hi li l-effett tal-ħidma ta' diversi individwi u ta' diversi organizzazzjonijiet jistgħu jwasslu biex anke jkun hemm ċertu dwejjaq.

U l- gvern huwa determinat li dan inaqqsu fl-interess tas-soċjeta' Maltija kollha kemm hi.

Ma nemmnux li nistgħu nimxu 'l quddiem bħala parti mill- istrateġija ekonomika u soċjali ta' pajjiżna billi nġelldu settur ma' ieħor.

Irridu għall-kuntrarju niggarantixxu li kull wieħed minna jagħti s- sehem tiegħu bl-iktar mod b'saħħtu u mbagħad - ħalli ħadd ma jimmiżinterpreta l-affarijiet - jekk hemm setturi tas-soċjeta' li bis- serjeta' għandhom bżonn ta' l-għajnuna min-naħa ta' l-awtoritajiet, allura l-commitment tal-gvern ikun li jgħinhom.

Kulmin għandu l-possibbilita' li jagħti s-sehem tiegħu m'għandux joqgħod jistenna li jkun ħaddieħor li jgħinu.

B'hekk ilkoll flimkien nistgħu naslu biex niggarantixxu l-aħjar futur għal dan il-pajjiż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Id-diskussjoni issa hija konkluża.

Fid-9.00 p.m. intemmet id-diskussjoni fuq dan is-suġġett

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Mejju 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Vjolenza Domestika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissjoni ċinematografika ta' Malta - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Tielet Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

----------------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fil-ħin ta' l-aġġornament nixtieq nitkellem ftit fuq l-istat ta' l-ambjent eżistenti fin-naħa ta' isfel ta' Malta.

Nixtieq nieħu spunt minn dak li ġie ppubblikat mill-MEPA dan l- aħħar - jidhirli l-bieraħt lura - fil-pjan lokali għan-nofsinhar ta' Malta.

Fil-fatt dan issa huwa miftuħ għad-diskussjoni sabiex il-pubbliku in ġenerali, l-aktar dawk li joqogħdu hemm jew li jiffrekwentaw dawn il- postijiet, ikunu jistgħu jgħaddu l-kummenti tagħhom fuq dan il-pjan.

Huwa tajjeb li ngħid li dan huwa l-aħħar pjan li ġie ppubblikat mill-MEPA.

Niftakar li ftit tas-snin ilu meta kien inbeda l-proċess li jiġu riveduti l- pjani lokali, il-ħsieb kien li dawn jinħadmu u jiġu riveduti kollha f'daqqa.

Jista' jkun li dan ma kienx possibbli minħabba li r-riżorsi umani huma limitati pero` l-għażla kienet li l-pjan tan-nofsinhar ta' Malta jkun l-aħħar wieħed li jiġi varat għad-diskussjoni bħala konsultazzjoni.

Jien ma nieħu xejn bi kbir għax il-partit Nazzjonalista fil-gvern lin-naħa ta' isfel ta' Malta telaqha kompletament u li kieku ma kienx għal ftit nifs li ħadet bejn l-1996 u l-1998 - imbagħad kompla fuqu l-gvern Nazzjonalista għax ma setax iħalli l-affarijiet nofs leħja - ma konna ngawdu xejn f'dak li għandu x'jaqsam ma' titjib infrastrutturali.

Investiment ieħor li rajna kien il-bini tal-power station li wkoll ġiet mibnija n-naħa ta' isfel ta' Malta bħalma ġara fil-każ ta' l-impjant tar- riċiklaġġ li l-gvern Nazzjonalista beħsiebu jkabbar imma dwar dan għad hemm kontroversja għaddejja.

Nazzarda ngħid li l-partit Nazzjonalista lin-naħa ta' isfel ta' Malta anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' voti qed jinsiha għaliex irrid infakkar li fl-aħħar elezzjoni tal-kunsilli lokali l-partit Nazzjonalista għażel li fil-Marsa u ż-Żejtun ma ssirx elezzjoni.

Jiġifieri sa ċertu punt anke għall-voti qed jinsina, aħseb u ara biex jagħmel proġetti ta' fejda li minnhom igawdu ċ-ċittadini, li fl-aħħar mill-aħħar huma ċittadini bħal kull ċittadin ieħor f'dawn il-gżejjer.

Pero` jien għandi tama oħra.

It-tama tiegħi hi li dan il-pjan lokali ma jispiċċax bħalma ġralhom pjani lokali oħrajn li wħud minnhom ġew varati anke erba' snin ilu u għadhom forma ta' draft.

Din id-diskussjoni għadha għaddejja, jew suppost għadha għaddejja, anke wara erba' snin u allura huwa importanti li kemm jista' jkun l-affarijiet isiru b'ċerta ħeffa.

Mhux qed ngħid li d-diskussjoni ma ssirx, imma altru jkollok diskussjoni li tibda u taf meta tispiċċa fejn naslu għal deċiżjoni finali u altru diskussjoni tinbeda u ma tispiċċa qatt.

X'qed jiġri issa, Sur President?

Qed jiġri li għandna pjani lokali - jidhirli li tnejn minnhom biss ġew finalizzati, dak tal-portijiet u jidhirli xi pjan ieħor – li għadhom miftuħin għad-diskussjoni u fil-każ ta' wħud minnhom din ilha sejra għal madwar erba' snin.

Trid tqis li l- proċess ma bediex erba' snin ilu imma beda aktar kmieni u allura dan jaħseb għall-bżonnijiet ta' seba', tmienja jew disa' snin ilu.

Dan ifisser li meta jiġu approvati u konfermati dawn il-pjani lokali li huma miftuħin għad- diskussjoni, se jkunu diġa` skaduti.

Għalhekk ladarba l-pjan lokali għan-nofsinhar ta' Malta fl-aħħar ġie varat għad-diskussjoni, it-tama tiegħi issa hi li ma jiġrilux bħalma ġralhom l- oħrajn, jiġifieri li tibda d-diskussjoni u ma tispiċċa qatt u allura nibqgħu fejn konna.

Issa jien dan il-pjan ma rajtux fid-dettall pero` rajt dak li ġie mħabbar fil-mezzi tax-xandir.

Imma ngħid jien x'ħareġ mid-draft tal-pjan lokali li ma konniex nafu qabel?

Jekk wieħed jidħol fil-website tal-MEPA stess isib li dan id-dokument se jkollu diskussjoni fuq il- housing, it-trasport, it-turiżmu, ir-rikreazzjoni, ir-rural and urban conservation, is-social facilities, industry, commerce, infrastructure, quarrying and agriculture.

Dawn huma l-oqsma li dan il-pjan lokali qed jittratta, oqsma li żgur in-naħa ta' isfel ta' Malta għandha bżonn ta' ħidma qawwija f'numru sew minnhom.

Allura kellu jkun dan il-pjan li jgħidilna li fin-nofsinhar ta' Malta hemm bżonn ta' aktar faċilitajiet sportivi u ta' rikreazzjoni?

Irrid infakkar li dawn l-affarijiet ilna nafuhom snin, imma minħabba pika ta' politika partiġjana bla sens, meta l-partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1998 abbanduna l-pjan soċjo-ekonomiku li kien sar għan-naħa ta' isfel ta' Malta, li kien hemm qbil dwaru bejn kulħadd inkluż il-partit Nazzjonalista li kien ipparteċipa f'ċerti laqgħat u li kien diġa` fassal x'inhuma l-bżonnijiet u l-ħidma li l-gvern irid iwettaq.

Allura kien hemm bżonn nistennew li joħroġ għad-diskussjoni pjan lokali biex ngħidu li fin-naħa ta' isfel ta' Malta hemm ċerti bżonnijiet f'diversi postijiet?

Jien noqgħod iż-Żejtun u fid- distrett tiegħi hemm ukoll Ħaż-Żabbar u Wied il-Għajn għallinqas s'issa, imma nafu li f'dawn il-postijiet hemm nuqqas kbir ta' faċilitajiet sportivi u rikreattivi.

Per eżempju, Wied il-Għajn qed jikber b'rata qawwija u l- MEPA diġa` għandha studju dwar kif qed tikber il-popolazzjoni u kif se tkompli tikber tul is-snin.

Dan diġa` kienu jafuh fl-1997 meta sar il-pjan soċjo-ekonomiku taħt gvern Laburista, imma jekk tmur Wied il-Għajn u tara x'faċilitajiet sportivi u rikreattivi hemm tinduna bin-nuqqasijiet kbar li jeżistu.

Sur President, agħar minn hekk imbagħad teżisti l-ħtieġa għal titjib ambjentali għaliex hemmhekk hemm rata għolja ta' ċertu mard li huwa kkreat minħabba nuqqas ta' ambjent tajjeb.

Nitkellmu fuq ambjent aħjar u fuq it- turiżmu meta nafu li n-naħa ta' isfel ta' Malta hija mifnija bi proġetti li kienu saru qabel u li qed ikomplu jagħmlu dannu lill-ambjent tal- lokalitajiet imsemmija.

Allura meta nitkellmu fuq dawn l-affarijiet inkunu qed nidħku bin-nies?

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-fish farms għax hemm il-ħsieb li dawn kollha jiġu n-naħa ta' isfel ta' Malta.

Jien ftit taż-żmien ilu mort nimxi Delimara u stajt nara li m'huwiex veru li l-fish farms qegħdin 'il barra mix-xatt daqskemm igħidu li suppost għandhom ikunu.

Fil-fatt jekk tmur Delimara tista' tara li qegħdin fil-port.

Pero` jekk il-fish farms kollha se jiġu kkonċentrati f'post wieħed, jiġifieri n-naħa ta' isfel ta' Malta, il-baħar ta' hemmhekk se neqirduh.

Imbagħad ngħidu li rridu t-turiżmu!

Diġa` kellna każ is-sajf li għadda li kien semmih l-Onor.

George Vella, kollega tiegħi fuq l-istess distrett, meta sarulu rapporti u kien hu stess li sab diffikulta` biex jirrapporta lil xi ħadd bid-diżastru li kien qed iseħħ quddiem għajnejh waqt li kien il-baħar.

Sur President, kif nistgħu nitkellmu fuq it-turiżmu u fuq ambjent aħjar meta qed ngħidu li l-fish farms kollha se jiġu n-naħa ta' isfel ta' Malta?

Jien nixtieq insemmi u nikkwota ftit minn stqarrija li ħarġet il-GRTU flimkien mal-Marsascala shop owners, li fiha qed jopponu ż-żieda ta' aktar fish farms fin-naħa ta' isfel ta' Malta speċjalment minħabba l-pollution li dawn iħallu u l-health hazard li se joħolqu.

Fil-fatt din l-istess stqarrija tgħid li għal kull 1,000 tons of tuna, għandek bżonn 5,000 tons of feed u naturalment dan il-waste se jmur x'imkien.

Huwa kkalkolat ukoll li bejn 20% u 25% ta' dan l-ikel qed imur f'waste u dan qed jispiċċa fil- baħar.

Imbagħad ngħidu li rridu li n-nies igawdu l-baħar b'mod partikolari r-residenti taż-Żejtun, ta' Wied il-Għajn u tal-madwar li jiffrekwentaw il- baħar ta' hemmhekk!

Imbagħad noħorġu ngħidu li rridu nagħmlu żona turistika!

Min se jmur igħum f'dak il-ħmieġ?

Is-sabiħa hi li lil dawk li għandhom il-ħwienet hemmhekk l-awtorita` tat-turiżmu ma tgħidilhomx li ladarba għandhom tant affarijiet li jitfgħuhom lura se tnaqqsilhom il-fees, imma qed tgħidilhom li ladarba huma meqjusin bħala żona turistika jridu jħallsu daqs l-oħrajn li għandhom ambjent aħjar minnhom.

Naħseb li huwa importanti li ma nipprovawx nidħku bin-nies.

L-ewwelnett għaliex ċerti affarijiet li ilna nafu li għandhom bżonn isiru, hemm bżonn li dawn isiru malajr kemm jista' jkun mhux noqogħdu nistennew diskussjonijiet waħda wara l-oħra u t-tieni nett m'għandniex noqgħodu nagħmlu kontradizzjonijiet fejn filwaqt li ngħidu li rridu ntejbu l-ambjent u rridu nagħmlu żona turistika, l-affarijiet negattivi nitfgħuhom in-naħa ta' isfel ta' Malta.

Imbagħad xi ngħidu dwar it-toroq, Sur President?

Bħalissa qed isiru bosta xogħlijiet fit-toroq, grazzi għall-protokoll Taljan u għal xi fondi li ġejjin mill-Unjoni Ewropea.

Wara kollox wara l-wegħdi li saru li se nieħdu Lm100 miljun, imissna ma neħdux għallinqas laqxa minn hemmhekk!

Imma jien nistaqsi: Kemm minn dawn il-fondi se jmorru għan-naħa ta' isfel ta' Malta biex isiru toroq li jinsabu fi stat ħażin?

Ħaġa oħra li ta' min isemmi hija li f'ċerti postijiet fiż-Żejtun ċerti ġonna mdaqqsin fil-qalba tal-lokal inqerdu u qed joħorġu permessi kważi bl- addoċċ biex dawn jinbnew bil-konsegwenza li fiċ-ċentru taż-Żejtun se nispiċċaw b'ħafna maisonettes u garaxxijiet.

Issa safejn naf jien il-MEPA stess tippriedka li trid tħares u tikkonserva l-qalba ta' l-ibliet u l- irħula, speċjalment dawk li huma antiki pero` fiż-Żejtun dan ma jeżistix għax biex sar il-bini li hemm fil-qalba, il-ftit siġar li kien hemm qerduhom.

Allura fejn hi l-MEPA f'dawn l-affarijiet?

Nixtieq inkun naf ukoll kif ingħataw ċerti permessi għax jien għandi d-dubji tiegħi.

U hawn wieħed jistaqsi: Allura l-MEPA hija b'saħħitha mad-dgħajjef u dgħajfa ma' min hu b'saħħtu?

Sur President, meta tara ċerti affarijiet bilfors hekk tgħid għax lil ċerti persuni li jkunu jridu jagħmlu żvilupp żgħir fid-dar tagħhom jaqilgħulhom fwiedhom, xi kultant anke biex jiftħu tieqa, u proġetti ta' ċerta entita` joħroġilhom il-permess tal-MEPA.

Huwa għalhekk li n-nies jistaqsu u aħna bħala rappreżentanti tal-poplu dawn l-affarijiet qed inressquhom għall- attenzjoni ta' din il-Kamra għaliex ċerti affarijiet ma jinftehmux u nittama li xi darba jkollna tweġiba.

Pero` l-aktar ħaġa importanti hi li jkun hemm impenn min-naħa tal-gvern tal-ġurnata biex in-naħa t'isfel ta' Malta ma jħallihx traskurat kif inhu.

L-aħħar żewġ minuti li għandi nixtieq niddedikahom lill-ministru ta' l- edukazzjoni.

Il-bieraħ dan qal li huwa importanti li nagħmlu kollox fil- perspettiva tiegħu.

Jien naqbel ma' dan u ngħid li kieku kien serju – biex nuża din il-kelma - u jpoġġi l-affarijiet fil-perspettiva tagħhom, kieku l- ministru ta' l-edukazzjoni llum diġa` rriżenja.

Jien fit-2 ta' Marzu kont ħriġt stqarrija wara żewġ rapporti li saru, wara inkjesta maġisterjali u wara rapport ta' l-awditur ġenerali u tlabt lill-ministru jirriżenja llum qabel għada.

Issa għaddew xahrejn u nofs u l-ministru għadu lanqas biss iċċaqlaq biex jieħu dan il-pass li, ngħid jien, huwa sine qua non li jsir.

Qed ngħid dan għax il-ministru ma jistax jinħeba wara subgħajh.

Kif diġa` għedt, żewġ rapporti, inkjesta maġisterjali u rapport ta' l-awditur ġenerali diġa` tkellmu b'mod ċar - dan ħareġ ukoll b'mod ċar anke minn xiehda ġuramentata li ngħatat - li l-ministru kien jintervjeni personalment sabiex jagħti ċertu xogħol lill-kuntratturi, fost l-oħrajn, u kellu anke involviment ieħor.

Dan ifisser li m'hemm l-ebda raġuni oħra għalfejn il-ministru ta' l- edukazzjoni m'għandux għalfejn jirriżenja minnufih, u nittama li ma joqgħodx jinħeba u jġib skużi oħrajn.

Kieku konna f'pajjiż ieħor, inkluż pajjiżi oħrajn fl-Ewropa, fl-Unjoni Ewropea u fid-dinja fejn għandhom ċertu sens ta' demokrazija b'mod wiesa', min ikun responsabbli politikament, anke jekk ma jkunx ħati direttament hu, jirriżenja.

Aħseb u ara meta jkun ħati huwa wkoll, anzi jkun hu li ċerti affarijiet imexxihom 'il quddiem.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa - għalkemm ma tantx għandi tama qawwija li se jinstema', biex inkun sinċier, għax din it-talba diġa` għamiltha xahrejn u nofs ilu - li l-Ministru Louis Galea għandu jirriżenja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi nixtieq inkompli nitkellem fuq in-naħa ta' isfel ta' Malta.

Sieħbi l-Onor.

Abela tkellem fuq il-pjan għan-naħa ta' isfel ta' Malta, mill-Kottonera 'l hinn, għax il-Kottonera m'hijiex inkluża, pero' l-mod kif il-postijiet tan-naħa ta' isfel ġew abbandunati nemmen li seta' kien intenzjonat għaliex dawn in- naħat huma rinomati li għandhom maġġoranza Laburista.

Iżda jien se nitkellem fuq in-naħat li jagħmlu parti mid-distrett tiegħi, b'mod partikolari l-Kottonera.

Se nsemmi ftit areas fejn hemm telqa kbira li qed idejqu lin-nies u kif għadu kemm qal l-Onor.

Abela donnu li għandna awtoritajiet tal-gvern li huma b'saħħithom mad-dgħajjef iżda dgħajfin ma' min hu b'saħħtu.

Nixtieq nibda bil-lokalita` tal-Birgu fejn ftaħarna li se jkollna żvilupp biex lil din l-area nagħtuha upgrading.

Saru l-appartamenti, saret il- marina, sar il-casino, pero` jkun tajjeb li ngħid kif ġew milquta r- residenti ta' dawk in-naħat u se nibda nsemmi dak li kien ġie mwiegħed.

Min jaf l-area sew jaf li kien hemm mina li min-naħa tax-xatt tal-Birgu taqsam għan-naħa l-oħra li tħares lejn il-Kalkara.

Din il-mina kienet tintuża minn ħafna nies li jmorru jimxu - inkluż jien - biex jaslu għan- naħa li tissejjaħ it-toqba li twassal sal-Kalkara.

F'din il-Kamra ġejna mwegħdin li wara li jsir ix-xogħol din il-mina se terġa' tibda tkun aċċessibbli għar-residenti ta' dawk in-naħat, imma llum din saret car park u għalkemm tista' tgħaddi minnha trid toqgħod iddur mal-karozzi.

Fil-fatt l-uniku aċċess li baqa' għan-naħa l-oħra tal-Birgu li tiġi faċċata tal- Kalkara huwa passaġġ ta' żewġ piedi, kemm tgħaddi persuna.

Allura jien ngħid li hemm bżonn li min hu responsabbli jara li dak li ġie miftiehem fil- kuntratt jiġi attwat.

Sur President, it-triq li mill-Kalkara tagħti għat-toqba tal-Birgu fejn hemm l-appartamenti lussużi kienet tħarbtet bil-maltemp xi sentejn ilu, imbagħad wara sena mitluqa - kif wara kollox sar fl-Isla - sar il-moll pero` din it-triq għadha fi stat diżastruż.

Għalhekk nappella lill- ministru responsabbli biex igħaddi minn hemm ħalli jara x'perikli hemm f'din it-triq li jien ngħid li qed titħalla hekk għax tinsab fin-naħa ta' isfel ta' Malta, b'mod partikolari għax qiegħda fil-Kottonera.

Dwar il-club tar-regatta tal-Birgu ilhom snin sħaħ isiru talbiet sabiex dawn ikollhom slip minn fejn iniżżlu d-dgħajjes.

Saru anke mistoqsijiet parlamentari dwar dan.

Fil-fatt jekk wieħed iħares daqsxejn lura jsib li ilhom isiru mistoqsijiet parlamentari minn qabel ma dħalt f'din il-Kamra fl- 1996, imma sal-lum dawn għadhom qed jagħmlu talbiet bil-miktub sabiex ikollhom biċċa slip li kulma tinvolvi huwa ftit xogħol.

Donnu li dawn qed jitkellmu ma' ħajt li ma jridx jirrispondihom!

La qed nitkellem fuq il-Birgu ma nistax ma nsemmix il-Forti Sant'Anġlu.

Dan huwa maqsum f'żewġ partijiet; il-parti li llum hija okkupata mill- kavallier residenti, li għalija hija ġojjel għax hija miżmuma fi stat tajjeb u l-parti ta' isfel li ttieħdet mill-consortium.

U hawn nixtieq nagħmel appell biex tmorru taraw din il-parti kif ġiet abbundunata.

Din ġiet mibdula f'post li fih isiru l-abbużi meta suppost hija miftuħa għat- turisti.

Xi tridhom imorru jaraw it-turisti hemmhekk?

Għalhekk jien nappella biex il-Forti Sant'Anġlu li huwa ġojjell jiġi rranġat.

Sur President, Bormla wkoll tinsab f'telqa assoluta.

Bormla hija mdawra b'toroq arterjali li suppost huma responsabbilta` tal-gvern u qabel ma jsir il-proġett kellu jsir assessment fuq it-toroq biex jekk it-trakkijiet li kellhom jgħaddu minn hemm biex isiru x-xogħlijiet jagħmlu xi ħsara, din tissewwa.

Illum it-toroq tal-Kottonera huma kollha mkissrin, għajr għat- triq li minn Għajn Dwieli tagħti għan-niżla ta' Bormla li saret minn fondi li ġew ivvotati mill-gvern għall-kunsilli lokali.

Issa ħalli nsemmi xi ħaġa li qed tissemma' min-nies tal-Kottonera kollha u li xbajt nagħmel mistoqsijiet parlamentari fuqha.

Snin ilu saru xi dwal fin-niżla ta' Għajn Dwieli li biex saru tħaffret it-triq u ma reġgħetx saret kif suppost.

Għalhekk illum it-triq niżlet u kulmin jgħaddi minn hemm qed jistenna li jkisser il-karozza.

Jien ili nagħmel mistoqsijiet parlamentari dwarha u l-poplu ilu jikteb lill-kunsill lokali sabiex din il- biċċa triq tiġi rranġata - hawn qed nitkellmu fuq tliet piedi triq - iżda kif qal l-Onor.

Abela u kif għedt jien, dawn l-affarijiet qegħdin fin-naħa ta' isfel u allura għal dan il-gvern ma jimpurtax.

Sur President, ix-xatt ta' l-Isla waqa' sentejn ilu u daqshekk ilha biex toħroġ it-tender, imma fl-aħħar ħarġet.

Jumejn ilu għamilt mistoqsija parlamentari fejn irriżulta li l-kuntrattur li ħa t-tender għandu tmien ġimgħat ċans biex jagħmel dan ix-xogħol.

Dan ifisser li sakemm jistlesta x- xogħol ikun daħal is-sajf sew.

Dan m'huwiex il-mod kif għandhom jiġu trattati n-nies tan-naħa ta' isfel ta' Malta, għax għandna sezzjoni mill- poplu li qed tiġi trattata differenti għal kollox min-naħat l-oħra ta' Malta.

Issa ħalli niġi għall-Kalkara u nsemmi l-Fortizza Ricasoli li ħalliet ħafna flus lil dan il-poplu bil-ġbid ta' żewġ films li saru hemmhekk.

Din tinsab f'telqa assoluta u naħseb li biex temmen trid tgħaddi minn hemm għax huwa inutli li noqgħod ngħid x'telqa hemm.

Trid tgħaddi minn hemm biex temmen!

Il-bajja tar-Rinella, l-unika bajja ramlija li hemm fin-naħa ta' isfel ta' Malta min-naħa tal-port, għandha bżonn ta' upgrading ħalli n-nies ta' dawk l-inħawi jkunu jistgħu jgawduha.

Ħalli niġi issa għat-triq li mill-Birgu tgħaddi minn quddiem il-kunvent tal- Kappuċċini tal-Kalkara u tibqa' sejra sejra għax-Xgħajra.

Din it-triq ukoll hija mitluqa għax meta timxi fuqha tkun qisek miexi fuq wiċċ il-qamar u ilha hekk għal snin sħaħ.

Safejn naf jien din hija triq arterjali li taqa' taħt ir-responsabbilta` tal-gvern u għalhekk nappellalu sabiex jieħu ħsiebha.

Hekk isiru l-affarijet fin-naħa ta' isfel ta' Malta!

Nagħmlu l- proġetti u l-istudji, imbagħad jibqa' ma jsir xejn.

Għabbejna lill-kunsilli lokali b'ħafna responsabbiltajiet u naqqasnielhom il-fondi, biex tkompli tgħaxxaqha.

Kif irridu nipprovaw inbellgħuha lin-nies li r- responsabbiltajiet huma fuq il-kunsilli lokali?

Ejjew inkunu serji u nittrattaw lil dawn in-nies kif suppost għax wara kollox dawn iħallsu t- taxxi bħalma jagħmel il-kumplament tal-poplu Malti.

Fil-Kottonera u fin- naħa ta' isfel ta' Malta l-partit Nazzjonalista għandu r-rappreżentanti tiegħu wkoll u għalhekk nappellalhom sabiex jaraw li dan ix-xogħol isir.

M'huwiex biżżejjed li noqogħdu nagħmlu r-restawr għax in-nies ma jieklux bir-restawr biss.

Għalhekk l-appell tiegħi hu li għalkemm ir-restawr huwa sabiħ, in-nies l-aktar li jridu huwa dak li jħabbtu wiċċhom miegħu kuljum.

Fl-aħħar ftit minuti li għandi xtaqt indur fuq xi ħaġa oħra li qed iddejjaqni ħafna.

Jien ġej mit-tieni distrett, area fejn hemm ħafna problemi soċjali u fejn għandna numru ta' nies li wara li jkunu qattgħu snin fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin jispiċċaw isibu ruħhom fil- Kottonera.

Ma nistax nifhem x'rabta hemm bejn il-Kottonera u l-persuni li jkunu servew snin fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Hawn ma rridx ninftiehem li għandi xi ħaġa kontra dawn in-nies, anzi kulmin jafni jaf x'appoġġ nagħtihom u kemm nipprova ngħinhom kif nista'.

Pero` x'qed isir ma' dawn in-nies?

Dawn ikunu qattgħu żmien il-ħabs biex iservu sentenza li wara kollox trid isservi għal dak li jkunu għamlu.

Hawn irrid ngħid li nissimpatizza mal-vittmi u nenfasizza li għandna ngħinuhom u nfehmuhom u naraw kif nistgħu ngħinuhom joħorġuhom mit-trawma li jkunu għaddew minnha wara li jkunu ġew abbużati jew misruqin.

Iżda lil dawk li jsibu ruħhom magħluqin f'ċella għal numru ta' snin x'qed nagħmlu sabiex ngħinuhom joħorġu riformati u lesti ħalli jiffaċċjaw l-isfidi li hemm fil-ħajja?

Jiena ngħid li m'hu qed isir xejn.

Suppost isiru courses hemm ġew biex ngħallmuhom kif meta joħorġu barra jkunu jistgħu jsibu x-xogħol iżda wħud minnhom - jien ma ngħidx kollha - joħorġu minn hemm bl-ebda idea ta' x'se jagħmlu, mingħajr impjieg u mingħajr post fejn joqogħdu.

Sur President, jien iltqajt ma' wħud li ħarġu mill-ħabs wara tlieta jew erba' snin u ngħataw post mill-housing jew forsi l-post kien għandhom u waqt li servew żmien il-ħabs baqa' għandhom, pero` dan ikun spiċċa mingħajr dawl.

Huwa veru li meta joħorġu mill-ħabs jingħataw ir-relief, iżda dan huwa biżżejjed sabiex persuna li tkun ħarġet minn dan il-post tgħix b'mod tajjeb?

Irridu naraw kif nistgħu ngħinu lil dawn in-nies biex il-ħin tagħhom ikun iktar impenjattiv ħalli meta joħorġu minn hemm ikollhom xi ħaġa x'jagħmlu u ma jdurux fuqhom il-loan sharks li jisilfuhom bil-goff sabiex jerġgħu jwaqqgħuhom għall-vizzju tad-droga u tas-serq.

Sur President, jien ngħid li mhux fair għal dawn in-nies li jidħlu l-ħabs u jqattgħu is-snin hemm u dawn joħorġu mingħajr ma jkunu ngħataw l-ebda għajnuna u allura ma jkunux jafu x'se jaqbdu jagħmlu.

Għalhekk nixtieq li dan l-appell jasal.

Min jagħmel xi ħaġa ħażina għandu jħallas ta' għemilu, pero' jekk verament irridu soċjeta` aħjar, lil dawn in-nies irridu ngħinuhom biex meta joħorġu minn hemm ikunu jafu x'se jagħmlu u mhux jerġgħu jaqgħu fil-vizzju li jkun wassalhom sabiex iqattgħu dawk is-snin kollha magħluqin f'ċella.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Mejju 2005, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĦAL-LUQA - TRIQ ĦAL QORMI

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx main tad-drenaġġ fil-parti ta' Triq Hal Qormi, Ħal-Luqa, faccata tal- ġibjun u skond il-pjanta annessa minħabba li kien hemm residenti li applikaw għal connection u ġew informati li main m'hemmx?

Jekk dan il-main ma jezistix, jista' jgħid jekk hux se jsir bħala parti mix-xogħol ġdid fuq it-triq li qed isir bħalissa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat illi fit-triq imsemmija m'hemmx main tad- drenaġġ u n-numru ta' djar li m'għandhomx dan is-servizz huwa ftit ħafna, paragunat ma' l-ispiża tax-xogħol involut biex ikun estiż id-drenaġġ.

Għalhekk din l-estensjoni mhijiex ikkonsidrata mill-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma bħala priorita' u mhux il-każ li dan ix-xogħol isir bħala parti mix-xogħol fit-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

KUNSILLI LOKALI – TERMINAZZJONI TA' KUNTRATT TA' IMPJIEG

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk sindku għandux dritt jittermina kuntratt ta' impjieg mingħajr ma jkollu l-approvazzjoni uffiċjali tal-kunsill lokali?

ONOR.

TONIO BORG: L-ebda sindku m'għandu dritt jittermina kuntratt ta' impjieg mingħajr l-approvazzjoni tal-kunsill.

Naturalment dan jgħodd fil- każ ta' kuntratti viġenti u mhux fil-każ ta' xi kuntratt li t-terminu tiegħu jkun skada.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonferma li l-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ qed ikollu problemi biex jiltaqa' f'seduta?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ preżentement jinsab mingħajr segretarju eżekuttiv kif ukoll mingħajr deputat segretarju eżekuttiv.

Qed isiru sforzi sabiex jinħatar aġent segretarju eżekuttiv sakemm il-kunsill jingaġġa s-servizzi ta' segretarju eżekuttiv skond il-liġi.

GWARDJANI LOKALI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inħarġu ċitazzjonijiet mill-gwardjani lokali relatati ma' ksur tar- regolament/liġijiet ambjentali matul din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.