MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 178 L-Erbgħa, 27 ta' Ottubru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 178 L-Erbgħa, 27 ta' Ottubru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 27 ta' Ottubru, 2004

WERREJ

MINUTI 894

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 894

TQEGĦID TA' KARTI 903

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI (IT-TIENI QARI)

SOCIAL SECURITY AMENDMENT BILL (SECOND READING) 904

AĠĠORNAMENT 926

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 933

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 177 li saret fis-26 ta' Ottubru, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI 'IL FUQ MINN 61 SENA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni li għandhom 'il fuq minn 61 sena, li huma mpjegati mas-servizz ċivili jew ma' kumpanniji u entitajiet li l-gvern għandu l-maġġoranza ta' l- ishma fihom?

Min huma?

Kemm minnhom qegħdin b'xi forma ta' kuntratt jew huma konsulenti?

X'remunerazzjoni għandhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nitlob lill- Onor. Interpellant jirriferi għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 8200.

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

ONOR MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm hu l-ammont li tħallas s'issa f'children's allowance din is-sena?

Kemm-il familja bbenefikat?

Kemm hu maħsub li se tkun is-somma totali li se titħallas f'din is-sena finanzjarja?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali): Ninsab informata li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7735?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar- risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 8200.

AWTORITA' NAZZJONALI TAX-XOGĦOL - QTUGĦ MIR-REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jindika kemm saru appelli quddiem l-awtorita' nazzjonali tax-xogħol minħabba qtugħ mir-reġistrazzjoni għax-xogħol din is-sena?

Jista' jgħid ukoll kemm inqatgħu appelli fl-istess perijodu u kemm minn dawn kienu konferma tad-deċiżjoni ta' l-ETC u kemm le?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): It- tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni ma komplewx jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom din is- sena?

Kemm inqatgħu mir-reġistrazzjoni b'deċiżjoni ta' l-ETC u għalfejn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn Jannar sa' Lulju 2004 inqatgħu 676 persuna minn fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru b'deċiżjoni tal- korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

214 minn dawn inqabdu jaħdmu u jirreġistraw, 279 irrifjutaw opportunita' ta' xogħol, filwaqt li 183 irrifjutaw opportunita' ta' taħriġ.

F'dan l-istess perijodu kien hemm 12,801 persuna li ma komplewx jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom.

Il-figura trid tiftiehem fid-dawl tan-numru kbir ta' persuni li f'ħin jew ieħor tul is-sena imissu mal- korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ, kultant aktar minn darba.

QRATI - KAWŻI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew introdotti kawżi maqsuma skond kull qorti kompetenti din is-sena u s-sena l- oħra?

Kemm ġew deċiżi kawżi maqsuma skond kull qorti kompetenti?

Kemm kien hemm kawżi pendenti maqsuma skond kull qorti kompetenti?

Kemm kellu kawżi pendenti fl-aħħar tax-xahar kull imħallef u maġistrat?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): L-informazzjoni kollha mitluba mill-Onor.

Interpellant tista' faċilment tinkiseb mis-sit: www.justice.gov.mt taħt "statistics" li tinsab f'court services.

L-istatistika tinkludi kawżi ċivili kif ukoll dawk kriminali.

Tinkludi wkoll kawżi pendenti, introdotti u maqtugħa, jiġifieri deċiżi, għal kull qorti u għal kull ġudikant.

L-istatistika tmur lura sa l- 2000 u hija aġġornata sa Awissu 2004.

Kopja tagħha qiegħda tiġi hawn annessa.

SKOLASAJF

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jindika n-numru ta' parteċipanti fi Skolasajf din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' parteċipanti li attendew Skolasajf 2004 hu hekk:

Skolasajf Malta 3098 Klabbsajf Malta 187 Ċentri speċjali Malta 74 Skolasajf Għawdex 309 Klabbsajf Għawdex 69 Ċentru speċjali Għawdex 17 Total 3745

QRATI - MULTI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont totali ta' multi ordnati mill-qrati mill-1999 sal-lum, sena b'sena?

Jista' jgħid ukoll kemm hu l-ammont ta' flus miġbura minn ħlas ta' multi u kemm hu l-ammont li għadu pendenti?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif ġej:-

|Sena |Ammont |Total ta' |Ammont | | |Inflitt |ammont |pendenti| | |Lm |miġbur |Lm | | | |Lm | | |1999 | |203,009.75| | | |175,853.75 | |106,625 | |2000 | |358,605.75| | | |224,266.75 | |74,884 | |2001 | |220,082.41| | | |237,104.41 | |199,757 | |2002 | |314,968.05| | | |354,523.05 | |179,173 | |2003 | |424,065.23| | | |806,069.23 | |508,852 | |2004*| |238,304.40| | | |1,273,752.40| |1,035,44| | | | |8 |

* Sas-16 ta' Awissu.

FAMILJA U SOLIDARJETA' SOĊJALI - KONSULENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm kien hemm konsulenti, inkluż periti, tobba, avukati, eċċ., ma' kull dipartiment, kummissjoni, enti statutorja u korporazzjoni li l-gvern, direttament jew indirettament, għandu sehem fiha u li kienet taqa' taħt id-dekasteru tagħha sas-17 ta' Awissu, 2004?

Tista' tindika l-ħlas u benefiċċji oħra li kien jirċievi kull wieħed minnhom?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, għandi nifhem li bil-kelma "konsulenti", l-Onor.

Interpellant qed jirriferi wkoll għall-għoti ta' servizzi professjonali.

Għalhekk qed ninkludi din l-informazzjoni fit- tabella li qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Stefan Buontempo, domanda supplimentari.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Tista' il-Ministru tgħidilna xi kriterji jintużaw biex jiġu maħtura dawn il-konsulenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-kriterji li jintużaw huma l-kompetenza, l- effiċjenza u l-expertise li jkollhom dawn il-konsulenti fil-qasam partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Tista' il-Ministru tgħidilna jekk humiex l- entitajiet li jfittxu dawn il-konsulenti jew bil-kontra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-prassi hi li l-kummissjonijiet u l-aġenziji jagħżlu l-konsulenti tagħhom huma.

Per eżempju, jekk l-aġenzija Appoġġ ikollha bżonn ta' konsulenza, ħafna drabi tagħmel call for applications imbagħad il-persuna tintagħżel fuq il-mertu tagħha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Qed nara li min-naħa ta' l-awtorita' tad-djar hemm diversi servizzi mogħtija minn persuni differenti.

Tista' il-Ministru tgħid jekk saritx call for application biex ingħataw dawn is-servizzi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, hawnhekk wieħed irid joqgħod attent x'jgħid għax mhux għal kull konsulenza hemm il-bżonn li toħroġ call for applications, kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant.

Jista' jkun li jkun hemm bżonn ta' konsulenza u l-awtorita' tad-djar tiddeċiedi li ċerta persuna hija l-aktar waħda valida biex tagħti l-kontribuzzjoni tagħha f'dak il-każ.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jistaqsini direttament min minnhom daħal b'call for application u min daħal direttament għax kien imqabbad mill- awtorita' tad-djar, ngħidlu sinċerament li m'għandix idea.

Dawn m'humiex affarijiet li noqgħod nindaħlilhom lill-awtoritajiet u lill-aġenziji tagħna.

Jidhirli li għandna ċ-chairpersons u ċ-chief executives li huma nies magħżula apposta u jistgħu jieħdu d-deċiżjonijiet tagħhom f'dan ir- rigward.

ENEMALTA/WSC - QTUGĦ FIS-SERVIZZ TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn persuni jew azjendi li nqatgħalhom is- servizz tad-dawl jew l-ilma għax waqgħu lura fil-ħlasijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): In-numru ta' persuni jew ażjendi li nqatgħalhom is-servizz tad-dawl mill-1 ta' Awissu sal-11 ta' Ottubru, 2004, kien ta' 571 filwaqt li ta' l-ilma kien ta' 96.

PERSUNI LI RRAPPREŻENTAW LIL MALTA F'XI TIP TA' SPORT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid jekk persuni rrappreżentawx lil Malta f'xi sport ta' l-isparar f'dawn l- aħħar 11-il sena meta dawn ma kellhomx il-permess tal-pulizija to use or to keep a fire arm for sporting purposes?

Jekk iva, kemm kellhom eta', fejn ħadu sehem u għaliex qed jintbagħtu atleti barra jirrappreżentaw lill- pajjiżna meta dawn kienu qed jiksru l-liġi?

Jista' il-Ministru jgħid ukoll jekk din il-prattika hijiex se titkompla għad-dettriment ta' dawk kollha li josservaw il-liġi?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Ninsab informat li l-pulizija ma żżommx tagħrif dwar persuni li jirrappreżentaw lil Malta f'xi sport ta' l-isparar jew xi sport ieħor.

Għaldaqstant it-tagħrif mitlub ma jistax jinkiseb, pero' jekk l-Onor.

Interpellant jagħtina d-dettalji tal-persuni li qiegħed jirriferi għalihom, inkun nista' nikseb it-tagħrif meħtieġ.

ŻJARAT F'MUŻEWIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni żaru d-diversi mużewijiet din is-sena?

Jista' jagħti breakdown tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid x'koordinament qed isir bejnu u l-ministeru tiegħu fir-rigward tal-ħaddiema li aktar tard din is- sena se jiġu ssensjati mil-lukandi li se jagħlqu, kif ħabbar il-ministru stess f'mistoqsija preċedenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li din il-mistoqsija supplimentari m'għandha x'taqsam xejn ma' dik oriġinali, nitlob lill-ħabib tiegħi jagħmel domanda bil-miktub biex tinġabar l-informazzjoni meħtieġa.

SERQ MINN MUŻEWIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru serqiet mid-diversi mużewijiet li hawn f'dawn l-aħħar ħames snin?

X'insteraq?

U x'instab?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ninsab informat li fis-sena 2000 mill-mużew ta' l-arti nsterqet statwa żgħira ta' anġlu magħmula mill-irħam u din għadha ma nstabitx.

Fl-2001 insteraq kwadru tal-Granmastru De Rohan, xogħol Giuseppe Grech mill-istess mużew u dan għadu ma nstabx.

Fit-22 ta' Mejju, 2003, fis-2.00 p.m., insteraq 16th century steel lance head minn waħda mis-swali ta' l-Armerija.

Dan ġie rapportat lill-pulizija u saru l-investigazzjonijiet.

S'issa għadu ma ġiex ritornat.

Fit-18 ta' Mejju, 2004 insterqet il-moon rock mill-mużew ta' l- istorja naturali f'Palazzo Vilhena.

Dan ġie rrapportat lill-pulizija, saru l-investigazzjonijiet pero' s'issa għadha ma ġietx ritornata.

Bejn Ġunju u Lulju 2004, insterqet airforce world war II bicycle headlamp li għandha ftit valur storiku u kienet imlaqta minn diversi spare parts.

Sar rapport lill-pulizija u din għadha ma nstabitx.

QRATI - KAŻI TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn każi ta' separazzjoni quddiem il-qorti llum?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Ninsab informat li sal-15 ta' Ottubru, 2004 kien hemm 569 kawża pendenti quddiem il-Prim'Awla ta' Malta u Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fejn waslu l- aħħar applikazzjonijiet għal kuntistabbli mal-korp tal-pulizija?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, għalkemm din id-domanda m'għandhiex x'taqsam ma' dik oriġinali, nista' ngħid li l-proċess ta' l- applikazzjonijiet li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant, jinsab miexi b'mod normali.

ADDOZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm saru addozzjonijiet din is-sena?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li bejn Jannar u Settembru 2004 ġew iffinalizzata 48 adozzjoni.

SCHOOL CLUSTERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Peress li l-Ministru f'bosta diskorsi pubbliċi tkellem dwar school clusters, jista' jgħid jekk hemmx xi proposta li diġa' ġiet diskussa fil-Kabinett?

Jista' jgħid jekk sarux stimi ta' kemm se tiġi tiswa?

Meta hu maħsub li tibda din is-sistema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Proposti dwar riformi fil-qasam ta' l-edukazzjoni għad iridu jiġu ppreżentati lill-Kabinett u wara jiġi ppubblikat dokument għad-diskussjoni pubblika.

UNIVERSITA' - KORSIJIET ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid xi kriterji tuża l-universita' ta' Malta sabiex tintroduċi korsijiet ġodda kemm full time kif ukoll part time?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-universita' tintroduċi korsijiet ġodda meta jkun hemm xi talba speċifika minn xi enti governattiva jew meta b'mod ieħor isir magħruf li hemm il-ħtieġa ta' xi speċjalizazzjoni partikolari.

Korsijiet ġodda jistgħtu jkunu ntrodotti wkoll b'inizjattiva ta' xi dipartiment akkademiku.

Kull proposta tiġi eżaminata u diskussa l-ewwel fi ħdan id-dipartiment li jkun qed jipproponiha, imbagħad fil-bord tal-fakulta', wara ma' sotto- kumitat tas-senat u finalment titressaq għall-approvazzjoni tas-senat ta' universita' biex jittieħdu in konsiderazzjoni kemm fatturi akkademiċi, kif wkoll fatturi ta' finanzi u l-ħtieġa tal-kors propost.

UNIVERSITA' - EXEMPTIONS LIL STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw exemptions lil studenti barranin mill-ħlas ta' tariffi ta' l- Universita' f'dawn l-aħħar erba' snin?

Jista' jagħti din l-informazzjoni għal kull sena b'mod separat?

Jista' jgħid ukoll xi kriterji jintużaw għal dawn l-eżenzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-applikazzjonijiet għall-eżenzjoni kien hekk:

2000/2001 - 8 eżenti 2001/2002 - 11 eżenti 2002/2003 - 25 eżenti 2003/2004 - 41 eżenti

Il-kriterja mogħtija mill-ministeru se titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Zgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew aċċettati studenti fl-ewwel sena fl-universita' ta' Malta u f'liema korsijiet?

Ta' liema nazzjonalita' huma u kemm hemm minn kull pajjiż?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti li ġew aċċettati fl-ewwel sena fl-universita' ta' Malta kors b'kors u ta' liema nazzjonalita' huma, se titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KORSIJIET UNIVERSITARJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid min jeżerċita kontroll fuq korsijiet universitarji li jiġu offruti lill-Maltin, anke permezz ta' reklami fil-gazzetti, fuq il-kontenut tal-korsijiet offruti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-Onor.

Membru konċernat qed isemmi korsijiet offruti lill-Maltin permezz ta' reklami fil-gazzetti, nassumi li qed jirriferi għall-korsijiet offruti minn universitajiet barranin.

Ninsab informat li l-universita' ta' Malta m'għandhiex x'taqsam ma' dawn l- universitajiet.

Il-liġi dwar l-edukazzjoni bħalissa ma tipprovdix b'mod adegwat għall- kontrolli meħtieġa.

Hu maħsub li din il-kwestjoni tiġi trattata fil- proposti ta' tibdil fil-liġi konċernata.

DJAR - TALBA GĦAL AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'possibbilta' hemm li koppja anzjana, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament u li għandha tifel b'diżabilita', tiġi akkomodata f'post f'Raħal Ġdid ħdejn binthom minħabba li din il-koppja qed tibża' li meta tiġi nieqsa, binhom ma jkunx kapaċi jfendi għal rasu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Informata li d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali qed jikkonsidra l-applikazzjoni ndikata flimkien ma' oħrajn simili.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo, domanda supplimentari.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Mr Speaker, ftit ilu tħabbar li l-eviction unit fi ħdan id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali m'hijiex qed tiffunzjona.

Tista' il-Ministru tgħidilna x'inhi r-raġuni li din m'hijiex qed tiffunzjona?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Napprezza jekk l-Onor.

Interpellant ikun daqshekk ġentili u jispjegali xi jrid jgħid biha meta jgħid li "l-eviction unit m'hijiex qiegħda tiffunzjona" għax safejn naf jien evictions bħalissa qegħdin isiru.

Fil-fatt proprju għada hemm laqgħa ta' l-evictions board, li nassumi li hija l-eviction unit li qed jirriferi għaliha hu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Skond l-informazzjoni li għandi, uffiċjal inkarigat mix-xogħol ta' l-eviction, tneħħa.

Tista' il-Ministru tispjega għala din il-persuna tneħħiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ħalli nirrispondih għad-domanda li għamilli qabel peress li d-domanda li għamel issa hija kompletament differenti.

Il-fatt li persuna waħda minn erbgħa, ma tkunx preżenti għal-laqgħa ta' l- evictions board jew ta' l-evictions committee, ma jfissirx li l-unit waqqfet tiffunzjona, jiġifieri hemmhekk l-Onor.

Interpellant għandu żball.

U nirrepeti li proprju għada hemm laqgħa ta' l-evictions board.

Il-persuna li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant taqa' taħt l-IPSL u l-ministeru responsabbli għad-deployment tan-nies li hemm fl-IPSL, iddeċieda li jkun aktar għaqli li din il-persuna tintbagħat x'imkien ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Il-Ministru tikkonferma li dan l-uffiċjal ġie mwaqqaf milli jkompli jagħmel xogħlu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, l-ewwelnett ma nafx xi jrid ifisser biha l-Onor.

Interpellant meta qal li dan l-uffiċjal ġie mwaqqaf milli jagħmel xogħlu.

Jekk irid ifisser li dan ġie mwaqqaf milli jagħmel xogħlu mad-dipartiment tad-djar, naqbel miegħu għax issa m'għadux parti mid- dipartiment tad-djar, imma qabel ma jidhirlix li xi ħadd waqqfu milli jagħmel xogħlu.

La rriżulta li waqqfu d-direttur, la waqqaftu jien, żgur li lanqas biss tiġini f'moħħi, u jidhirli li lanqas waqqfu xi ħaddieħor li għandu x'jaqsam mal-ministeru tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Jiena korrett meta ngħid li d-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali m'għandux bżonnu aktar lil dan l-uffiċjal?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jiena ma nafx eżattament x'jaħseb id-dipartiment dwar dan l-uffiċjal partikolari.

Jien għandi laqgħa mad-direttur fil-jiem li ġejjin, naf li fid-dipartiment hemm bżonn min jagħmel l-evictions pero' nerġa' nirrepeti li din il-persuna taqa' taħt l-IPSL.

Allura m'hijiex fil- kompetenza tiegħi li ngħid jekk din il-persuna għandhiex tibqa' fid- dipartiment għall-akkkomodazzjoni soċjali meta min hu responsabbli għall- IPSL iddeċieda l-kuntrarju.

SIGURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'passi ħa d-dipartiment tas- sigurta' soċjali biex jilqa' it-talba tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament peress li din m'hijiex sodisfatta bir-risposta li ngħatat?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha.

DJAR - KAŻ DWAR HOUSING

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fejn waslet it-talba li għamlet il-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament biex tibbenefika minn skema ta' l-awtorita' tad-djar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li fid-29 ta' Settembru, 2004 l- awtorita' tad-djar informat bil-miktub lill-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant dwar il-każ tagħha.

Infatti din il-persuna ssejħet biex tmur tiffirma l-kuntratt u probabbilment sal-lum iffirmatu.

Nieħu l-opportunita' biex ngħid lill-Onor.

Buontempo li dawn id-domandi kollha - għalkemm ma niddejjaqx inweġibhom għax jagħtini l-opportunita' li jkolli ftit battibekki miegħu - setgħu jirrisponduhomlu kollha l-customer care services, kemm tad-dipartiment kif ukoll ta' l-awtorita'.

Niġbidlu l- attenzjoni li għandna customer care services tajbin ħafna u jekk jippruvahom isib li għandi raġun.

TAXXI INTERNI - ĦLAS TA' TAXXA FUQ WIRT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk persuna li tgħix f'post li ġie għandha b'wirt fl-1992 tridx tħallas it-taxxa fuq il-wirt?

Jekk fl- affermattiv, kemm għandha tħallas taxxa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-proprjeta' ta' persuni li mietu qabel l-24 ta' Novembru, 1992, inkluża proprjetà li tkun tikkonsisti fid-dar li fiha kien jirresjedi l-werriet, hi soġġetta għat-taxxa taħt il-provvedimenti ta' l-Att ta' l-1973 dwar it-taxxa tal- mewt u donazzjoni (Kap 239).

Għar-rigward ta' proprjetà immobbli, inkluża d-dar ta' residenza tal- werriet ta' xi persuna li mietet fil-25 ta' Novembru, 1992 jew wara dik id- data, tali proprjetà tkun soġġetta għat-taxxa taħt l-Att ta' l-1993 dwar it- taxxa fuq dokumenti u trasferimenti (Kap 364).

F'kull waħda miż-żewġ liġijiet ċitati hemm kontemplati bosta rati diversi ta' taxxa fuq tali proprjetà immobbli.

SIGURTA' SOĊJALI - KAŻ DWAR RELIEF

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'qed iżomm lid-dipartiment tas-sigurta' soċjali milli joħroġ ir-relief lill-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha.

Mr Speaker, inżid ngħid li l-persuna ndikata rċeviet ittra mingħand id- dipartiment tas-sigurta' soċjali fejn intqal lilha li ma tikkwalifikax għar- relief minħabba li l-istatus tagħha nbidel, jiġifieri m'hijiex kwestjoni li d-dipartiment qed iżomm hu min-naħa tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Nassigura lill-Ministru li hi waħda mill-aħjar li tieħu ħsieb il-customer care għax tirrispondi d-domandi.

Ta' dan nirringrazzjaha u j'Alla l-istaff tagħha jkun mera għaliha.

SIGURTA' SOĊJALI - KAŻ DWAR BENEFIĊĊJU SUPPLIMENTARI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, inqatgħalha l-benefiċċju supplimentari?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha.

Fil-fatt din il- persuna rċeviet ittra datata 15 ta' Ottubru, 2004.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - STUDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu studenti fl-institute of health care fl-ewwel sena akkademika?

Jista' jgħid ukoll ta' liema nazzjonalita' huma dawn l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li din is-sena fl-institute of health care daħlu 242 student, inkluż żewġ barranin ta' nazzjonalita' Niġerjana.

MDP - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari 7657 u jgħid x'inhu sehem il- gvern fil-Malta dairy products?

Kemm hu n-numru ta' ħaddiema ma' l-MDP u kif inhuma mqassma skond il-grad?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BORMLA: QASAM TAD-DJAR TA' VERDALA - ĠRIEDEN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jara li jitnaddaf il-post u jsir attakk bis-serjeta' dwar il-problema kbira ta' ġrieden li teżisti?

Jista' jara x'jagħmel biex iserraħ ras ir-residenti tal-housing estate ta' Verdala, f'Bormla, li jinsabu terrorizzati minħabba l-ammont ta' ġrieden li ġejjin minn kullimkien?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil- Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-uffiċċju tas-saħħa tar- reġjun indikat ma wasal ebda lment dwar akkumuli ta' ħmieġ jew ġrieden fil- housing estate ta' Verdala, f'Bormla, matul din is-sena.

Minn spezzjoni li saret minn uffiċjali ta' dan id-dipartiment fil-lok indikat, ma nstab l- ebda akkumulu ta' skart li jista' jġib il-ġrieden.

Minkejja dan, ħaddiema mis-sezzjoni tal-pest control ta' l-istess dipartiment għamlu t-trattament neċessarju għal kontra l-ġrieden.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fl-area tal-married quarters ta' San Nikola, ħdejn is-swar ta' Bormla, qed jintrema' ħafna ħmieġ u barra minn hekk dan il-post huwa suġġett ħafna għall-ġrieden.

Jista' il-Ministru jitlob lid- dipartiment jieħu l-prekawzjonijiet li hemm bżonn biex dawn il-ġrieden - li rajthom b'għajnejja stess - ma jkomplux jitkattru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-ilment tiegħu se nressqu lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar refunds ta' taxxa dovuti mill-gvern, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8294.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 456 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Kunsilli Lokali (Finanzi); u

Avviż Legali Nru. 457 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Kunsilli Lokali (Offerti).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l- Impjiegi.

ONOR.

LOUIS GALEA: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 454 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 tal-Kors għall-Grad ta' Master of Arts – M.A. – fil-Link Campus;

Avviż Legali Nru 455 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 tal-Kors għall-Grad ta' Master of Arts – M.A. – fil-Link Campus;

Tagħrif dwar transfers li ngħataw fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' l-istess ministeru bejn l-1 ta' Lulju 2004 u Ottubru 2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8282; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xogħlijiet fuq toroq f'Għawdex bejn l-1999 u l-2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8273.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): F'isem il-Ministru għall- Kompetittivita' u Komunikazzjoni, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar transfers li ngħataw fil-Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' l-istess ministeru bejn l-1 ta' Lulju 2004 u Ottubru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8285.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY AMENDMENT BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' Ottubru, 2004 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, il-Kamra qiegħda tidibattiti emendi u abbozz ta' liġi għal dak li jimplimenta – u hawnhekk qiegħed nikkwota – ċerti miżuri amministrattivi u oħrajn li huma meħtieġa skond l-Att dwar is- sigurita' soċjali, Kap.318, u biex jikkonforma dispożizzjonijiet oħra ma' l- istruttura amministrattiva korrenti tal-Ministeru responsabbli għall- anzjani.

Dan id-dibattitu se jagħti l-opportunita' lil din il-Kamra sabiex mhux biss iħares lejn dak li qed jiġi pprovdut f'dan l-abbozz ta' liġi iżda sabiex jara wkoll kif qed tiġi żviluppata l-politika fil-pajjiż rigward is- sigurta' soċjali.

Jiena segwejt dan id-dibattitu u fil-fehma tiegħi kien hawn diversi kelliema li tkellmu b'xi mod jew ieħor rigward l-iżvilupp tal- politika soċjali billi għamlu rifirenza lejn l-aspetti differenti, bħal dak kummerċjali u industrijali kif ukoll b'rifirenza lejn l-istil u l-kwalita' ta' ħajja li llum il-poplu tagħna qiegħed jgħix.

Pero' l-iżjed ħaġa li laqtitni kienet meta d-dibattitu beda jdur fuq din ir- riforma li tagħmel parti mill-mod ta' kif is-sigurta' soċjali u l-pensjoni ta' ċerti anzjani – b'rifirenza speċjali għal dawk l-anzjani li qegħin f'St. Vincent de Paule - se tkun qiegħda titbiddel.

Kien ta' sodisfazzjon partikolari għalija meta l-bieraħ smajt lill-Onor.

Helen d'Amato ċċaħħad mill-pjaċir lil ċerta kelliema ta' l-oppożizzjoni, meta bdiet turi kemm m'huwiex minnu dak li ntqal fir-rigward li b'dan li se jiġi pprovdut f'dan l-abbozz ta' liġi l-anzjani - b'mod partikolari dawk li qegħdin f'St. Vincent de Paule - se jkun qed jitnaqqsilhom xi ammont sostanzjali mill- pensjoni tagħhom, b'tali mod li dawn se jiġu neqsin minn xi servizz jew kumdita' li għandhom illum.

Mr Speaker, huwa importanti – u nirriferi għall-atteġġjament ta' l- oppożizzjoni aktar tard fl-intervent tiegħi - li din it-tip ta' allegazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni tiġi miċħuda immedjatament.

U l- Ministru Dolores Cristina li hija l-ministru responsabbli naħseb li fl- għeluq tagħha se tkompli tispjega kemm m'huwiex veru li l-anzjani, minkejja li se jgħaddi dan il-provvediment fejn qed jiġu mitluba sabiex isostnu parti mill-pensjoni tagħhom sabiex tmur għan-nefqa tal-kura tagħhom stess, mhux se tkun xi ħaġa inġusta.

Lanqas huwa minnu dak li qed jallegaw l- oppożizzjoni li b'dan l-atteġġjament li se jittieħed se jkun qed iċċaħħad lill-anzjani mill-iżjed servizzi essenzjali li jista' ikollhom minħabba li bil-pensjoni li se tibqa' f'idejhom ma jkunux jistgħu jixtru dak li għandhom bżonn.

Dan m'huwiex minnu.

Huwa importanti dak li qalet is-segretarju parlamentari, l-Onor.

Helen d'Amato meta qalet li l-anzjani fl-istituzzjonijiet tal-gvern qed jibqagħlhom f'idejhom Lm600 minflok il-Lm550.

Sostniet ukoll li hemm numru ta' anzjani f'St Vincent de Paule li ma jħallsu xejn jew iħallsu sa 50 ċenteżmu biss kuljum.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni smajna wkoll bid-dmugħ tal-kukkudrilli rifirenza partikolari dwar x'se jiġri minn dawn l-anzjani li issa minħabba dak li qed jiġi pproponut, li qisu donnu l-pensjoni kollha se titteħdilhom u mhu se jibqagħlhom xejn fil-but sabiex ikunu jistgħu jmantnu lilhom infushom.

U wieħed irid jiċħad kategorikament din l-akkuża li qed issir min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Fil-verita' dak li qed isir huwa sabiex ġustament wieħed li għandu l- pensjoni u fl-istess ħin qiegħed jiġi mogħti l-kura f'St Vincent de Paule, il-gvern qed jara li skond il-mezzi li dik il-persuna jkollha qabel ma marret f'dik ir-residenza partikolari, tkun tista' issostni u tagħti parti mill-pensjoni tagħha.

Madankollu fl-istess ħin jibqagħlha ammont sostanzjali sabiex tkun tista' tfaddal mill-pensjoni li qed tirċievi u allura jkollha minn fejn tixtri l-mediċini li forsi jkollha bżonn.

Mr Speaker, qed tingħata attenzjoni speċjali dwar lil min għanda titnaqqas u b'kemm għandha titnaqqas il-pensjoni.

Dan sabiex min ma jiflaħx jikkontribwixxi ma jikkontribwixxix daqs dak li jiflaħ.

Jiena nemmen li dan huwa pass 'il quddiem lejn l-akkwist tas-sostenibilita' tal-politika soċjali f'dan il-pajjiż.

Xorta waħda llum irridu naraw kif aħna nistgħu nkunu kapaċi nsostnu l-politika soċjali u l-ispejjeż li din tinvolvi.

Fuq kollox jiena nemmen li b'dan li qed jipprovdi l-gvern hija wkoll immexxija mill-prinċipju tal-ġustizzja soċjali, sabiex dak li jiflaħ jagħti jkun jista' jgħin lil dak li ma jiflaħx jagħti.

Huwa importanri li nirriferi għal dak li qalet l-Onor.

Helen D'Amato dwar il-ħlas massimu ta' Lm6 fir-residenza St. Vincent De Paule.

Ejjew ma nitkellmux bl-istess mod ta' kif tkellmet l-oppożizzjoni, meta donnha ppruvat tgħid li b'dawn id-deċiżjonijiet li se jkunu qegħdin jittieħdu, l- anzjani se jiġu miċħuda minn xi dritt jew kumdita' li sa issa kienu qegħdin igawdu.

Sur President, lill-anzjani rridu nieħdu ħsiebhom.

Mexjin fit-triq fejn għada pitgħada, se jkun hawn iżjed anzjani milli persuni ta' eta' żgħira.

Pero', fl-istess ħin, il-lifestyle tas-soċjeta' tagħna qiegħda tinbidel kompletament.

Għalhekk ma nistgħux ma nagħtux kas ta' dan meta nkunu qegħdin nikkalkolaw kif se nkomplu niżviluppaw lill-politika soċjali f'pajjiżna.

Minn dak li nara b'għajnejja nista' ngħid li kważi qegħdin ngħixu fi żmien fejn ħafna minna m'għandhomx ħin għat-trabi u għall-anzjani.

Bħala riżultat ta' din il-lifestyle qegħdin jinħolqu opportunitajiet kummerċjali ġodda bħal djar ta' l-anzjani u child care centres.

Jekk persuna anzjana ma tkunx kapaċi tieħu ħsieb tagħha nnifisha, ta' madwarha jaraw kif jeħilsu minnha billi jibagħtuha f'dar ta' l-anzjani.

Kif diġa' għedt, qegħdin jinfetħu bosta child-minding centres fuq livell kummerċjali, fejn fihom qegħdin naraw trabi ta' xahar jew ta' ftit ġranet, li appena jitwieldu, bħal Mose', minflok jitpoġġew fil-qoffa jintbagħtu f'dawn iċ-child-minding centres.

Donnu li llum qegħdin ngħixu f'soċjeta' li m'għandhiex ħin tisma' l-biki tat-trabi u l-krib ta' l-anzjani.

Forsi jekk għadna żgħażagħ, we afford li nħallsu għaċ-child-minding, pero' biex nieħdu ħsieb lill-anzjani tagħna, bilkemm ma nkunux irridu nfaddlu mill-pensjoni tagħhom u nħalluhom jixxejjru f'xi dar ta' l-anzjani.

Hawnhekk irrid immedjatament nirringrazzja lin-nurses u lill-uffiċjali li jaħdmu fid-djar ta' l-anzjani, filwaqt li nitlob lil dawk il-ħaddiema li għadhom m'humiex qegħdin jifhmu x'inhu d-dover tagħhom biex jagħtu l-aħjar attenzjoni li tixraq lill-anzjani.

Sur President, ma nistgħux ninqatgħu mir-realta' tal-ħajja li qegħdin ngħixu fiha, speċjalment meta niġu biex inkomplu niddiskutu l-iżvilupp tal- politika soċjali li għandna għal pajjiżna.

Din hi s-soċjeta tagħna tal- lum.

Is-soċjeta' Maltija m'għadhiex l-istess bħal dik ta' tletin sena ilu, meta ċerti inizjattivi finanzjarji bdew jiġu maħduma u mogħtija.

Ma nistgħux nitkellmu dwar l-iżvilupp tal-politika soċjali jekk ma nanalizzawx fiex inhi s-soċjeta' Maltija llum, soċjeta' li b'ċerti żviluppi li għamlet, ħolqot mankamenti soċjali u ħtiġijiet soċjali fi bnadi oħra.

Illum, is- soċjeta' Maltija la għandha ħin għat-trabi u lanqas għall-anzjani.

Għalhekk, f'din is-soċjeta', il-politika soċjali tagħna trid tkun tagħmel sens, trid tara kif tiġi sostnuta.

Għandna lifestyle li qiegħed jinbidel.

L-attivita' kummerċjali qiegħda ddur biex taqdi lil dan il-lifestyle.

Għandna lifestyle li kważi fi tmien xhur jippermetti li ngħixu għal 24 siegħa barra mid-dar.

Għandna lifestyle fejn is-sens ta' konsumiżmu qiegħed jiżdied kontinwament u fejn l-eta' żgħira ta' ċerti persuni se twassal biex tibdel il-kunċett totali ta' x'aħna kapaċi noffru fil-politika soċjali ta' pajjiżna.

Pero', ħafna drabi, meta niġu biex niddeċiedu ninqabdu b'sieq waħda mwaħħla mal-passat u għalhekk ikollna naraw kif se ninqatgħu minn dak li kien tajjeb fil-passat, maħsub u maħdum għal soċjeta' b'lifestyle partikolari, u niddeċiedu għal soċjeta' li għad trid tkun dik tal-ġejjieni.

Aħna bħala politiċi ħafna drabi ninqabdu bejn żewġ realtajiet, dik tal-passat, fejn inħossu li huwa diffiċli li ninqatgħu minnha, u dik tal-ġejjieni, fejn inħossu li m'għandniex kuraġġ biżżejjed biex nieħdu l-passi meħtieġa.

Huwa tajjeb li meta nitkellmu dwar il-politika soċjali nirriflettu dwar x'servizzi se noffri u dwar l-ispejjeż li dawn iġibu magħhom.

Għalhekk, fl- opinjoni tiegħi naħseb li huwa f'waqtu li filwaqt li naħsbu fir-realtajiet tal-ġejjieni, naħsbu wkoll f'liema nkwadratura rridu naraw lill-prinċipju tal-ġustizzja soċjali, biex dan jibqa' jagħmel sens.

Meta nibdew nirriflettu u nitkellmu dwar kif se nimplimentaw il-prinċipju tal-ġustizzja soċjali, li jrid ikun id-denominator tal-lifestyle u tal-valuri li għandna llum, irridu naraw x'se jibqa' minn din il-ġustizzja soċjali.

Minn dan id-dibattitu dwar il-preżent u l-ġejjieni tal-welfare state f'pajjiżna jrid jiġi deċiż kif u sa meta pajjiżna se jkun jista' jibqa' joffri dak li sal-lum qiegħed joffri b'xejn.

Dak li lbieraħ kien tajjeb li jingħata b'xejn, għada x'sens se jkollu li jibqa' jiġi offrut mingħajr ħlas u kif se jkun sostnut?

Illum, il-gvern għandu l-obbligu li jara kemm jiswa kull servizz li jingħata b'xejn f'dan il-qasam.

Il-gvern irid jara x'sens għadu jagħmel kull servizz u kull benefiċċju, mogħti u maħsub għal 30 sena ilu, għal 25 sena ilu, għal 15-il sena ilu, meta mqabbel mar-realtajiet tal- lum, speċjalment meta kważi 55% tan-nefqa tal-gvern – u din hija statistika li tiżdied kull sena – tmur għall-qasam soċjali.

Quddiem din in-nefqa li qiegħda dejjem tikber, aħna għandna naraw kif se nkunu kapaċi nsostnuha.

Dak li kien jagħmel sens 30 sena ilu, dak is- servizz soċjali li 30 sena ilu kien jingħata lill-ftit, illum qiegħed jiġi mogħti lil ħafna iktar, bi spejjeż ferm ikbar.

Allura, f'dan ir-rigward iridu jsiru l-kalkoli u l-verita' trid tingħad ħalli dawk kollha li jirċievu l-benefiċċji jkunu jafu x'inhu l-prezz ta' dawk il-benefiċċji.

Ħafna drabi jien naħseb li bnejna soċjeta' bbażata fuq il-benefiċċji soċjali.

Minkejja li għandna repubblika mibnija fuq il-prinċipju tax- xogħol, fl-istess ħin, ippermettuli ngħid li kull politiku li kien hawn kważi ċaħad lil dan il-prinċipju biex jara kif jikkompromettih mal-valur tas-servizzi soċjali.

Nixtieq li qiegħed niżbalja fil-ħsieb tiegħi, fil-każ ma niddejjaqx li niġi kkritikat, pero' kull politiku kważi kkorrompa lill-valur tax-xogħol għall- prezz tal-politika soċjali għax dejjem rajniha eħfef li biex ningħoġbu, inbiegħu lill-politika soċjali.

Issa rridu naraw kif se nsostnu lil dan il- prezz.

Jien jiddispjaċini meta ngħid dan id-diskors, għax nippreferi ngħid li l- valur morali ta' dan il-pajjiż huwa x-xogħol, pero', minkejja li għadda ż- żmien, minkejja li s-soċjaliżmu tilef is-sens tiegħu f'dik li hi ħakma fuq il-poplu b'tali mod li kollox jiddependi mill-istat u l-individwu jista' ma jaħseb għal xejn għax hemm l-istat li jaħseb għalih, minkejja li din il- mentalita', illum għadda żmienha, biżżejjed wieħed jismagħna nitkellmu f'dan il-parlament, speċjalment lill-membri ta' l-oppożizzjoni....

Minkejja li ninsabu fis-sena 2004, xi kultant il-mentalita' tagħna għadha l- istess bħal ta' sħabna li kienu hawn qabilna, li għal dawk iż-żminijiet, kienu jitkellmu tajjeb, biex ma nidħolx fil-kwestjoni ta' x'kien tajjeb u x'kien ħażin 30 sena ilu.

Għadna marbutin mal-passat, iżjed milli nħarsu lejn il-ġejjieni.

Sur President, min-naħa ta' l-oppożizzjoni hemm min qiegħed jagħżel li jibqa' silenzjuż quddiem gvern li qiegħed jipprova jirriforma, jissostanzja, gvern li qiegħed jipprova jara li l-politika soċjali mhux titnaqqar jew titneħħa, imma tkun sostenibbli, gvern li qiegħed jara li jkollna ekonomija li fiha, il-politika soċjali tkun tagħmel sens, gvern li qiegħed jara li jkollna ekonomija li tkun kapaċi tonfoq l-ispiża tal- politika soċjali.

Iva, minkejja dawn l-isforzi kollha, il-membri ta' l- oppożizzjoni għadhom jitkellmu bl-istess lingwaġġ ta' sħabhom li kienu fil- gvern 30 sena ilu.

Ejjew ngħidu li f'dak iż-żmien, hekk kien meħtieġ li jsir, għax it-trend politika 'l hemm kienet tiġbed, pero' llum ma jagħmilx sens li nibqgħu nitkellmu bħal 30 sena ilu biex sempliċiment nogħġbu lil min qiegħed jismagħna.

Ma jagħmilx sens li l-oppożizzjoni tal-lum titkellem għall- gallarija, li tipprova tattakka billi tgħid li dan il-gvern qiegħed iżarma lill-qasam tal-politika soċjali ta' dan il-pajjiż.

Ma jagħmilx sens li l- oppożizzjoni timmira d-diskors tagħha biex ikun kapaċi jirrispondi s- sentiment u mhux ir-realta' tal-fatti ta' dan il-pajjiż.

L-oppożizzjoni Laburista qiegħda tipprova tirbaħ billi toqgħod siekta quddiem id-diskors dwar ir-riformi u qiegħda tħalli lill-gvern jilgħab waħdu – b'daqshekk ma ġara xejn – biex jekk imur tajjeb, ma tkun qalet xejn kontrih u jekk imur ħażin, tirbaħ minn fuqu għax tieħu walk-over.

Suppost li l-oppożizzjoni qiegħda tbiegħ lilha nnifisha bħala gvern alternattiv.

Fejn hi l-politika ta' l-oppożizzjoni dwar ir-riforma fil- pensjonijiet, kieku kellha tiġi vvutata fil-gvern?

Ovvjament, m'għandhiex ħsieb ta' x'tagħmel kieku tkun fil-gvern.

L-eħfef ħaġa għall-oppożizzjoni hi li tara x'inhu jagħmel il-gvern, imbagħad wara tikkritika, tħalli lill- gvern jimxi, imbagħad, b'xi mod jew ieħor, tispara u tolqot xi ħaġa.

B'din il-karta qiegħda tipprova tilgħab l-oppożizzjoni, billi tipprova toqgħod siekta, billi tipprova tirbaħ fuq is-sentiment għax tgħid jaħasra kemm hawn faqar, pero' ma ddaħħalx idejha fil-but biex tgħin lill-fqir.

Filwaqt li qiegħda ttella' lill-issue tal-faqar 'il fuq, l-oppożizzjoni m'hijiex qiegħda ssostni lill-politika li se tgħin biex jonqos il-faqar u jiżdied il- ġid.

Din hija l-oppożizzjoni Laburista, new labour minn barra imma old labour minn ġewwa.

Kif qal l-Onor.

Herrera ilbieraħ, xellugin kienu u xellugin baqgħu.

Fl-opinjoni tiegħi, dan it-tip ta' escapism, din l-indifferenza hija ħarba mir-realta' min-naħa ta' l-oppożizzjoni, li trid tirbaħ biss minn fuq is-sentiment, minn fuq kemm tibki ma' min qiegħed jibki, billi xxerred dmugħ tal-kukkudrilli.

Ma' l-oppożizzjoni, min hu injorant, jibqa' injorant u min hu fqir jibqa' fqir.

Għalhekk jiena ngħid li b'dan l- atteġġjament, il-partit Laburista qiegħed ikun inġust mal-poplu Malti u Għawdxin għax m'huwiex qiegħed iħares lejn ir-realta' tal-ġejjieni.

Il-gvern, min-naħa tiegħu, ma jibżax mill-ġejjieni imma jaħdem biex ikun hawn ġejjieni aħjar, b'politika soċjali sostenibbli, b'ekonomija li tkun kapaċi tissostanzja lill-politika soċjali.

Ir-rebħa ta' dan il-gvern se tkun li meta jasal ikun jista' jgħid lil kulħadd li wasal waħdu, mingħajr l- għajnuna ta' l-oppożizzjoni li qagħdet gallarija.

Il-gvern Nazzjonalista m'huwiex qiegħed iħares lejn il-fqir u jitħassru iżda qiegħed idaħħal idejh fil-but tiegħu, jiġifieri fil-kaxxa ta' Malta, filwaqt li jara li se jibqa' jkollu biżżejjed biex ikompli jgħin.

Jekk l-Onor.

Farrugia se jitkellem warajja u jgħid li jien qiegħed ngħid sew li l-gvern idaħħal idejh fil-but, tan-nies, nista' nirrispondi minn issa billi ngħid li l-oppożizzjoni tipprova tnessi l-passat għax il-passat tagħha m'huwiex ta' min wieħed jiftakar fih.

Ftit tas-snin ilu, mhux fil- bogħod, din l-oppożizzjoni għamlet sentejn fil-gvern.

Jekk se niġu għas-si u n-no, jekk dan il-gvern daħħal idejh fil-but tan-nies, meta kellha ċ- ċans, hi żarmatu lill-but tan-nies.

Mhux biss daħlet fil-but tan-nies imma saħansitra neħħietilhom il-qalziet.

Sur President, qiegħed inkun ftit goff pero' naf li jien u l-Onor.

Farrugia qegħdin niftiehmu tajjeb.

Kif kont qiegħed ngħid, huwa importanti li meta nitkellmu, inħarsu lejn ir-realta'.

Huwa tajjeb li nitkellmu dwar il- benefiċċji, pero' rridu nżommu f'moħħna li kull benefiċċju, kull kumdita' għandha l-prezz tagħha.

Għalhekk illum nitlob lill-oppożizzjoni biex nitkellmu mal-poplu tagħna ħalli nirresponsabbilizzaw lil din is-soċjeta' u ndaħħlu f'moħħ kulħadd il-fatt li l-kumditajiet u l-benefiċċji m'humiex il- manna li biha Alla tema' lill-poplu Lhudi.

Il-benefiċċji m'humiex xi manna li taqa' mis-sema, mingħajr ħadd ma jħallas għaliha.

Kull benefiċċju għandu prezzu.

Il-prezz min iħallsu?

L-industrija, il-kummerċ u l-poplu permezz tat- taxxi.

Din l-ispiża ta' 55% tan-nefqa tal-gvern trid tiġi sostnuta minn dawn l-elementi.

Din l-ispiża trid tirrifletti l-kwalita' tal-ħajja, issa wkoll fil-kumditajiet ta' pajjiżna.

Il-prezz tal-benefiċċji soċjali fuq l- industrija jrid jiġi kalkolat.

Irridu nikkalkolaw kemm jiflaħ iħallas il- qasam tal-kummerċ għal dawn il-benefiċċji għax finalment, kull benefiċċju li nivvintaw f'din il-Kamra jitħallas mill-imprenditur li imbagħad jgħaddih lill-konsumatur.

Ħafna drabi, il-prezz ta' l-għoli tal-ħajja jirrifletti l- kumditajiet li aħna noħolqu minn hawnhekk.

Il-kompetittivita' industrijali u ekonomika ta' pajjiżna tista' tintrebaħ jew tintilef skond l-ispiża tal- politika soċjali.

F'dan ir-rigward nista' niġi kkritikat jew mifhum ħażin.

Kien hawn min qal li m'għandniex inkunu xħaħ mal-benefiċċji soċjali, li m'għandniex naraw x'inhi l-ispiża tal-benefiċċji soċjali, pero' jiena ngħid li għandna naraw kollox.

Iva, ejjew noħolqu iktar benefiċċji soċjali, ejjew naraw kif inkomplu ntejjbu lill-benefiċċji soċjali, pero' fl-istess ħin ejjew naraw x'se jkun l-effett ta' dan kollu biex inkunu nafu x'qegħdin nagħmlu.

Ħalli nirriskjaw, b'daqshekk ma jkun ġara xejn, pero' ejjew naraw x'qegħdin nagħmlu.

Illum il-gvern jinsab fis-sitwazzjoni fejn irid jara li jkompli bl-iżvilupp tal-politika soċjali, anke permezz tad-dokument li għadha kemm qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra il-Ministru Dolores Cristina, għad-dibattitu nazzjonali, dwar il-koeżjoni soċjali, dwar kif se nkunu kapaċi noħolqu solidarjeta' f'din is-soċjeta' li la għandha ħin għat-tfal u wisq inqas għall-anzjani.

Kif se nitkellmu dwar is-solidarjeta'? huwa tajjeb li dan il-gvern għandu ministru responsabbli mis-solidarjeta' fost poplu bla paċenzja, fejn il- konsumiżmu għandu valur ikbar minn dak tax-xogħol, fejn il-valur ta' l- għażż qiegħed jikber, fejn l-ommijiet jiġu għandna biex insibulhom xogħol fejn binhom ma jagħmel xejn, fejn raġel ta' 50 sena jiġi mgħejjun minn membri fil-politika biex jiġi boarded-out mix-xogħol, fejn aħna nfasslu mod u fil-prattika nagħmlu mod ieħor.

F'din is-soċjeta', irridu nitkellmu dwar is-soċjeta'!

Il-Ministru għas-solidarjeta' għandha biċċa xogħol kbira biex tippromwovi s-solidarjeta' f'soċjeta' fejn is-sens uman qiegħed kważi kważi jiġi mhedded.

Huwa f'dan is-sens li l-gvern qiegħed jaħdem biex jara li l-politika soċjali tiġi sostnuta.

Biex inkunu kapaċi nerfgħu l-piż tal-politika soċjali ħalli ħadd ma jaqa' lura, hemm bżonn ta' tisħiħ, ta' kontinwita' fl- iżvilupp ekonomiku ħalli jkollna ekonomija li tkun kapaċi ssostni n-nefqa tal-politika soċjali.

Għalhekk, f'dan il-kuntest qegħdin jittieħdu d- deċiżjonijiet meħtieġa biex inħarsu lejn il-ġejjieni b'mentalita' differenti, bi prijoritajiet differenti minn dawk ta' l-imgħoddi għax il- ħsibijiet tal-passat illum m'għadhomx il-prijoritajiet tal-ġejjieni.

Għalhekk, Sur President, biex ikollna politika soċjali sostenibbli jrid ikollna politika ekonomika li tkun kapaċi tippermetti li l-kummerċ f'pajjiżna jkompli jikber.

Ma nixtieqx niżvija minn dak li qiegħed jingħad, pero', biex l-ekonomija ta' dan il-pajjiż tikber, hemm bżonn li jkollna iktar nisa jaħdmu fil-qasam kummerċjali, produttiv ta' pajjiżna.

Malta trid tiġġenera iktar ġid biex tagħmel tajjeb għan-nefqa soċjali.

Bil- ġid li l-pajjiż joħloq permezz ta' l-attivita' ekonomika, kummerċjali u imprenditorjali tiegħu, irid ikun kapaċi jħallas għan-nefqa soċjali.

Għalhekk id-dmir ta' dan il-gvern hu li jara li jkollna ekonomija li tkun kapaċi toħloq il-ġid biex jagħmel tajjeb għal din in-nefqa.

Il-magna li toħloq iktar xogħol hija magħmula minn dawk li jaħdmu bi qliegħ, allura l- gvern irid jara li dan in-numru jiżdied kontinwament.

Jekk inħarsu b'mod ġenerali lejn il-persuni li jaħdmu bi qliegħ insibu li bejn wieħed u ieħor, kull persuna li taħdem trid issostni tliet persuni li ma jaħdmux, jew għax huma anzjani, jew għax huma trabi jew għax għal xi raġuni m'humiex qegħdin jaħdmu.

Għalhekk irridu naraw li din l-equation tonqos.

Ma nistgħux nibqgħu f'din is-sitwazzjoni, fejn persuna waħda li taħdem trid issostni tlieta li ma jaħdmux.

L-ageing problem hija realta' u għalhekk il-pajjiż irid jara kif jgħin lill-mara biex tirreġistra lilha nnifisha fil-qasam tax- xogħol.

F'dan ir-rigward se nagħmel numru ta' suġġerimenti lill-ministru responsabbli.

Jekk inħarsu lejn l-istatistika naraw li sa Novembru 2003, minn dawk dikjarati bħala full-time gainfully employed, 136,513 kienu rġiel filwaqt li 40,092 kienu nisa.

Minn 15,653 self-employed, f'Novembru 2003, 13,565 kienu rġiel filwaqt li 2,088 kienu nisa.

Personalment nemmen li jista' jkollna ferm iktar nisa reġistrati li jaħdmu bħala self-employed fin-negozju tal-familja tagħhom.

Qiegħed ngħid dan għax ninsab konxju li mad-diversi self-employed li qegħdin fin-negozji tal- familja, hemm ħafna iktar nisa li qegħdin jaħdmu full-time.

Ninsab persważ li n-numru ta' nisa li jaħdmu huwa ferm ikbar minn dak reġistat.

Nemmen ukoll li l-problema għal ħafna nisa li diġa' qegħdin jaħdmu imma ma jirreġistrawx lilhom infushom bħala li qegħdin jaħdmu self-employed fin- negozju tal-familja tagħhom hija li maż-żmien, l-ispiża ta' l-iskema tan- national insurance saret kbira wisq biex tnejn min-nies f'familja waħda jkunu kapaċi jirreġistraw lilhom infushom bħala self-employed.

Jien naħseb li fil-ġejjieni għandna nindirizzaw lil din ir-realta' għax jekk ma jsirx hekk, in-numru ta' nisa reġistrati bħala li huma self-employed qatt m'hu se jidher kif inhu fir-realta', għax nerġa' ngħid li ninsab ċert li hawn ħafna nisa li jaħdmu fin-negozji tal-familja.

Jiena ngħid li għal kull raġel reġistrat bħala self-employed, il-mara tiegħu qiegħda taħdem miegħu, pero', l-ispiża tan-national insurance, kif żviluppat maż-żmien, illum tagħmilha impossibbli biex il-mara tkun kapaċi taħdem.

Sur President, illum wasalna fis-sitwazzjoni fejn bil-mod ta' kif ħloqna l- benefiċċji, qegħdin naraw numru ta' negozji jħaddmu lill-impjegati tagħhom on a part-time basis.

Qegħdin naraw ukoll kumpanniji jew negozji li jikkuntrattaw lill-ħaddiema tagħhom bħala freelancers, bħala self-employed, biex ma jidhrux bħala ħaddiema fuq il-kotba tax-xogħol tagħhom.

Dawn huma affarijiet li fl-opinjoni tiegħi, wieħed irid jindirizzahom biex fil- ġejjieni f'pajjiżna jkollna ekonomija sostenibbli.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi hu dak li jimplimenta ċerti miżuri amministrattivi u oħrajn li huma meħtieġa skond l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali u biex jikkonforma disposizzjonijiet oħra ma' l-istruttura amministrattiva korrenti mal-Ministeru responsabbli mill-anzjani.

M'hemmx dubju li ż-żewġ naħat nirrikonoxxu l-fatt li abbozz bħal dan jinvolvi l-impenn tagħna biex nikkontribwixxu għal għan aħħari wieħed, u ċioe' li l-anzjani jkollhom pensjonijiet u drittijiet għal benefiċċji soċjali li jiggarantulhom kwalita' ta' ħajja aħjar wara l- esperjenza tal-karriera tax-xogħol tagħhom.

Għan aħħari ieħor huwa wkoll li naraw li l-benefiċċji soċjali jkunu qegħdin isostnu lill-familja fil-bżonnijiet tagħha.

Dan kollu għandu jpoġġi fuq kull wieħed u waħda minna impenn biex almenu nikkaratterizzaw dak kollu li huwa marbut ma' l-għan aħħari.

Sostenibbli jew le, aħna għandna l-impenn li niggarantixxu kwalita' ta' ħajja aħjar liċ-ċittadini Maltin, lil dawk li jaħdmu, lil dawk li rtiraw mix-xogħol, lir-romol, liż-żgħażagħ u lit-tfal.

Sur President, meta nisma' ċerti osservazzjonijiet u kummenti niġi fid- dubju dwar jekk iniex qiegħed ngħix fl-istess pajjiż tal-kollegi tiegħi tan- naħa tal-gvern.

Qiegħed ngħid dan għax huwa fatt magħruf li kull persuna f'pajjiżna, kemm jekk hi Maltija kif ukoll jekk Għawdxija, kemm jekk hi Laburista kif ukoll jekk Nazzjonalista, tikkonferma li l-pensjonijiet u l- benefiċċji soċjali m'għadhomx biżżejjed quddiem l-isfidi u l-ispejjeż tal- ħajja tal-lum.

Jekk se nilleġislaw biss biex inkunu sostenibbli f'affarijiet li diġa' qegħdin jagħtu sinjali 'l hemm mill-problema finanzjarja u ekonomika li jkollu gvern, hemm bżonn li nirriflettu tajjeb.

Lill-Onor.

Vassallo ngħidlu li l-kritika bla sens dwar il-benefiċċji soċjali ma saritx minn din in-naħa tal-Kamra imma min-naħa l-oħra meta kienet tgħid li l-bolla balla, u llum għamlitha atomic bomb għax ħadd ma jista' jaffordjaha, la min iħaddem, la min jaħdem għal rasu u lanqas l- impjegat, li jrid iħallas nofs il-bolla mill-paga tiegħu.

Illum, lanqas il-gvern m'hu sostenibbli.

Bid-deċiżjonijiet li ħa u bil- fjask li għamel fin-negozjati biex sieħeb lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, dan il-gvern ma kienx sostenibbli.

Ħalli nispjega kif biex fl-istess ħin ngħid li hemm dubju dwar kemm finalment, dak li qiegħed jipproponi l-gvern se jindirizza b'mod sostenibbli lill-problema tas-sigurta' soċjali li għandhom bżonn il-Maltin u l-Għawdxin.

F'din il-ġimgħa tgħallimt mingħand il-Ministru Ċensu Galea li l-gvern qiegħed jissussidja tunellata zokkor b'Euro 422.

Għalkemm kien jintqal lill-poplu li parti minn dan is-sussidju ġejja mill-Unjoni Ewropea, mit- tweġiba li ta l-Ministru rriżulta li l-gvern qiegħed iħallas dan is- sussidju kollu.

Għabbejna lil dan il-pajjiż b'affarijiet ta' Charlie Chaplin li se jixxuttaw il-flus mill-bwiet tal-konsumaturi u mill-bwiet tal-gvern.

Huwa għalhekk li għandna nitkellmu dwar is-sostenibilita' fis-sens wiesa' tagħha, dwar l-effett li se jkollhom l-ispejjeż il-ġodda fuq in-nefqa tal- pajjiż.

Issa m'għadniex nikkritikaw lis-sussidji li kienu jingħataw lill-ħaddiema tat-tarznari.

Kemm il-gvern kif ukoll l-Alternattiva Demokratika u l-korpi kostitwiti kienu jippruvaw jagħtu l-impressjoni li minħabba dawn is- sussidji, l-ekonomija ta' pajjiżna ma tistax tkompli tiggarantixxi ċerti benefiċċji soċjali.

Issa qegħdin inħallsu medja ta' Lm7 miljuni fis-sena fuq ix-xirja nazzjonali taz-zokkor, biex nissussidjaw xi ħaġa li suppost ma kellhiex tiżdied fil-prezz imma li xorta se tirdoppja.

Ħalli nispjega din il-kumplikazzjoni, għax dan ma jiġrix biss fuq il-prezz taz-zokkor imma anke fuq il-prezz tal-laħam aħmar, tal-qmugħ, taċ-ċereali, tal-ġobon u 'il quddiem ta' ħafna prodotti oħrajn.

Se nillimita ruħi għaz-zokkor biex ma noqgħodx nitkellem dwar problemi oħrajn u biex infiehem lill-gvern fejn nawwar il-qagħda ekonomika minn fejn jiġbor il-flus u minn fejn jinvesti bl-iktar mod għaqli għal żvilupp ekonomiku sostenibbli.

Illum il-gvern intrabat, mingħajr ma qal lil ħadd, li l-importazzjoni storika - jiġifieri dak li Malta u Għawdex, fl-aħħar snin dejjem importaw biex isostnu ekonomija ta' miljun turist u ta' 400,000 Malti u Għawdex....

Fil-preżent, il-prezz taz-zokkor huwa ta' 200 euro kull tunnellata metrika.

Jekk imprenditur jitħajjar jimporta z-zokkor biex jagħmel il-luminati, il-juices eċċ. Jsib li l-prezz internazzjonali huwa ta' Euro 2.1 miljun.

Peress li ntrabatna bir-regoli l-ġodda ta' l-Unjoni Ewropea, il-prezz fi ħdan l-Unjoni Ewropea llum huwa medja ta' Euro 770 kull tunnellata metrika.

Il-gvern wiegħed lill-poplu li kien se jissussidja d-differenza fil-prezz, kemm-il darba din tirriżulta, jiġifieri l-gvern qiegħed joħroġ Euro 422, skond kif qal il-Ministru f'isem il- kabinett Nazzjonalista.

Min qiegħed isegwini qiegħed jifhem li aħna ma konniex scaremongerers meta għedna dawn l-affarijiet.

Euro 422 jfissru 20c kull kilo zokkor, bid- differenza li l-industrija, minkejja dan is-sussidju li l-gvern qiegħed jonfoq direttament mill-kaxxa ta' Malta b'mod artifiċjali, għax impedixxa lill-poplu li jimporta z-zokkor għall-prezz ta' Euro 201 kull tunnellata, qiegħed iġiegħel lill-konsumatur iħallas id-differenza, għax ma naħsibx li se tkun l-Unjoni Ewropea li se tagħmel dan.

Bqajna nħallsu Euro 140 iktar għal kull tunnellata zokkor meta nafu li fiċ-ċirkostanzi tal-lum, l- imprendituri jistgħu jimportawh għall-prezz ta' Euro 201 kull tunnellata.

Minn hawnhekk nappella lill-ġurnalisti biex jgħinuni nagħmel dawn l- argumenti sodi, ħalli kulħadd jifhem fiex aħna u biex ma nippubblikawx the new challenges biex sempliċiment ikunu sbieħ bħala heading.

Minkejja li lill-poplu għednielu li huwa ħażin li l-pajjiż jagħti Lm12 miljun fis-sena f'sussidju lill-ħaddiema tat-tarznari, illum qegħdin nonfqu 'l fuq minn Lm7 miljun f'sussidju fuq prodott wieħed biss.

Jien ma nistax nifhem kif dan il-gvern se jkun sostenibbli u jiggarantixxi dan l-abbozz li qegħdin niddiskutu, jiggarantixxi benefiċċji soċjali li jassiguraw kwalita' ta' ħajja aħjar, meta nfu li hemm spiża ta' Lm25 miljun li l-gvern irid jara minn fejn se jġibha.

Nafu x'qegħdin ngħidu?

Spiża ta' Lm25 miljun għax pajjiżna, li huwa importatur nett, m'huwiex se jkun jista' jimporta bi prezzijiet kompetittivi mis-swieq internazzjonali.

Din hija pjaga u għalhekk ninsisti li aħna l-membri ta' din il-Kamra, flimkien mal-membri fil-parlament Ewropew, ma nkomplux nidħku bina nfusna u bl- ekonomija ta' pajjiżna.

Għandna kanċer li rridu niddiskutuh bl-iktar mod serju, mhux nibqgħu niġru f'rasna fil-ħajt.

Ma jistax ikun li dan il- poplu, li jrid ikun ekonomikament vijabbli, ma jkunx jista' jixtri dak li jkun kompetittiv.

Mhux talli ma jkunx jista' jixtrih, talli jissussidjah b'Lm25 miljun, b'mod artifiċjali, meta jaf li jista' jixtrih bi prezz differenti.

Xi ħadd irid jifhem li jkun inutli li ngħollu l-bolla u t-taxxa u nivvintaw taxxi wara taxxi biex inkomplu nnixxfu s-saħħa tal-paga tal-benefiċċji u s- saħħa tal-benefiċċji soċjali u tal-pensjonijiet.

Hemm bżonn li nindirizzaw immedjatament lill-problema ta' dawn il-bżonnijiet ta' l-ikel.

Jiena naf li llum il-ġurnata, familja b'paga ta' Lm500 fix-xahar tonfoq Lm250 f'ikel u xorb, kemm fid-dar, kemm fil-canteens kif ukoll fir-restaurants, jekk għad baqa' min imur jiekol f'restaurant.

Jien niltaqa' ma' ħafna familji li jiddependu mill-benefiċċji soċjali, anke familji nazzjonalisti, li jgħiduli li qegħdin jiltaqgħu ma' problemi kbar.

Sur President, din in-naħa tal-Kamra m'għandhiex għarfien dwar minn fejn il- gvern qiegħed iġib dawn il-flus.

Aħna hawnhekk niġu nisimgħu lill-gvern jgħid li electric kettle li tiswa Lm15, għandha Lm10 eco-tax fuqha, daqs fridge.

Dawn l-affarijiet nafuhom.

Il-poplu kif se jiġi ntaxxat Lm25 miljun fis-sena biex jixtri s-sorsi ta' l-ikel tiegħu interni bil- prezzijiet interni ta' l-Unjoni Ewropea, minflok bil-prezzijiet tas-swieq internazzjonali?

Għalhekk ikun inutli li noqogħdu nitkellmu dwar it-tentuf u nħallu lill- pern ta' dawn l-affarijiet abbandunat, kif fl-opinjoni tiegħi qiegħed jagħmel il-gvern fir-rigward ta' dawn l-issues.

Sur President, qiegħed nagħti dan it-tagħrif biex nifhmu li dawn huma r- realtajiet il-ġodda, li rridu naħsbu għalihom.

Is-sitwazzjoni hi dik li hi.

Illum il-ġurnata pajjiżna refa' r-responsabbilta' li jifforma parti mill-Unjoni Ewropea.

Din hija d-deċiżjoni li ħa l-poplu u li allura rridu nirrispettaw u naħdmu fil-parametri tagħha.

Pero' ma nistgħux inkomplu nitfgħu l-affarijiet taħt it-tapit.

Issa li ddeċiedejna li l-prezz tal- laħam aħmar, fis-snin li ġejjin, meta tispiċċa l-kunsinja u jkollna nimportaw kunsinja ġdida għall-miljun turist li jiġġeneraw l-ekonomija f'pajjiżna u għall-400,000 konsumatur Malti u Għawdxi, irid jirdoppja, irridu naraw minn fejn se jiġu dawn il-flus.

Ikun inutli li l-gvern jagħti 50ċ żieda fil-pensjoni u Lm2 żieda fil-paga meta jaf li l-prezzijiet tal- bżonnijiet ta' kuljum se jisplodu 'l fuq minħabba d-dazji għoljin ta' dawn is-sistemi ġodda.

Pero' issa huwa inutli li noqogħdu ngħidu li dawn is- sistemi ma jaqblux għal pajjiżna, għax ormai il-poplu ddeċieda li jerfa' l- piż tagħhom.

Jekk il-gvern Nazzjonalista jrid ikun sostenibbli jrid jerfa' r- responsabbilta' li jiġi f'dan il-parlament u jgħid lill-poplu li fost l- isfidi li għandna bħala pajjiż, fl-Unjoni Ewropea, m'hemmx biss dawk taż- żgħażagħ li jistgħu jmorru jaħdmu f'xi pajjiż membru jew dawk li l-Maltin jistgħu jmorru għal vaganza f'dawn il-pajjiżi u ma joqogħdux fil-kju biex jittimbraw il-passaport.

Il-gvern irid jgħid lill-poplu li issa għandna l- problema li biex il-konsumatur jixtri z-zokkor, irid iħallas 10ċ iktar, minbarra l-20ċ li se jkollu jħallas il-pajjiż.

Din hija s-sitwazzjoni attwali ta' pajjiżna.

Issa l-problema m'għadhiex dwar kif il-gvern se jissussidja lill-ħaddiema tad-Dockyard u tal-Malta Shipbuilding imma dwar kif se jissussidja prodotti ta' l-ikel li pajjiżna ma jipproduċix.

Sur President, lil din il-kobba mħabbla ma nistgħux inkomplu nabbandunawha.

Illum il-gvern, ikun min ikun, għandu mazzra ta' Lm25 miljun.

Għalhekk irridu nitkellmu across the board mas-soċjeta' tagħna, irridu nfiehmu lill- poplu li filwaqt li qatt ma kellna levy fuq prodotti li ma nipproduċux, illum għandna.

Irridu nispjegaw lill-poplu li din se tkun sfida ħafna ikbar minn dik ta' l-eco-tax.

Ħadd għadu ma nduna b'dak li ġara f'din il- ġimgħa fil-parlament.

Ma rajt lil ebda ġurnalist jistaqsi lili jew lill- Ministru Ċensu Galea dwar jekk dak li qal huwiex minnu.

Il-gvern qiegħed jissussidja Euro 0.42 minn kull kilo zokkor biex il-poplu ma jħossx id- differenza kbira fil-prezz.

Il-konsumatur diġa' qiegħed jixtri z-zokkor bi prezz għoli, u 'l quddiem se jkollu jixtrih bi prezz iktar għoli.

Dan se jiġri wkoll fir-rigward tal-qmugħ u ċ-ċereali.

Irridu nżommu f'moħħna u li l-qmugħ u ċ-ċereali m'humiex biss il-pizza u l-ħobża ta' kuljum imma huma wkoll l-ikel tal-fniek, tat-tjur u tal-bhejjem li minnhom isiru dawk il-prodotti kollha li nsibu fis-supermarkets, fit-take-aways, fir-restaurants, fil-grocers, fil-butcher shops.

Ejjew inkunu kredibbli!

Ejjew niftħulu għajnejh lil dan il-poplu li suppost se nwassluh biex ikollu ekonomija sostenibbli!

Nafu li ninsabu deħlin niġru b'rasna fil-ħajt, u lanqas biss qegħdin nindejnja ruħna niddiskutu din il-kriżi ta' kif se nġibu Lm25 miljun, Lm30 miljun, biex inkunu nistgħu nissussidjaw il-prodotti li l-poplu se jkun imċaħħad milli jixtri mis-swieq internazzjonali?

Jien niddikjara minn issa li l-gvern se jkollu problema kbira biex jara kif se jġib ir-riżorsi.

Fi kliem sempliċi, irrid li xi ħadd min-naħa tal-gvern jispjega kif dan il-pajjiż jista' jkun ekonomikament vijabbli meta ma jistax jixtri dak li hu kompetittiv fis- swieq internazzjonali.

Irrid spjegazzjoni dwar kif se nkunu vijabbli, dwar minn fejn se jiġu dawn is-sussidji u dwar kif dawn se jaffettwaw lill- pensjonijiet, lill-familji li jiddependu mill-benefiċċji soċjali, lill- anzjani li għax ikollhom ftit flus fil-bank, ma jkunux intitolati għall- benefiċċji tal-mard, lil dawk iċ-ċittadini fir-raħal tagħhom mhux talli ma jsibux is-servizz tat-tabib b'xejn, talli fiċ-ċentri tas-saħħa, wara l-5:00 p.m. u fil-weekend ma jkunx hemm tabib u allura jkollhom bilfors jirrikorru għand tabib privat.

Dawn huma l-piżijiet li qegħdin inawwru lill-kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti.

Jien m'iniex qiegħed ngħid dan id-diskors biex naqta' qalb xi ħadd.

M'iniex qiegħed ngħid li m'hemmx soluzzjoni għal dawn il-problemi, pero' nistaqsi kemm hawn min....

Smajna dwar Dar Malta fl-Unjoni Ewropea, li nxtrat għal Lm9 miljuni.

Il-poplu jinsab infurmat dwar kif il-gvern jarmi l-flus.

Li m'huwiex infurmat huwa dwar is-sussidju ta' Euro 0.42 għal kull kilo zokkor.

Dawn huma affarijiet li fi ftit żmien ieħor se nsibuhom ma' wiċċna bħal meta nidħlu f'kamra fid-dlam, ma nafux ma fejn se naħbtu u kif nixegħlu d- dawl ngħidu li mn'Alla xegħlna għax konna nieħdu daqqa f'saqajna.

Ejjew nirrealizzaw il-problemi kbar li għandna ma' saqajna.

In-nies li jifhmu jgħiduli li bilfors il-lira Maltija tiġi żvalutata meta l-euro u l- isterlina ssaħħu.

Jien irridu li jkun hawn xi ħadd li jispjega dan kollu.

90% tal-basket tal-muniti tagħna qiegħed fl-euro u fl-isterlina, jiġifieri jekk dawn issaħħu, il-lira Maltija ma kellhiex tiġi żvalutata.

F'Jannar tas-sena l-oħra, il-valur ta' Lm100 kien ta' Euro 240, filwaqt li llum niżel għal Euro 220, jiġifieri diġa' hemm differenza li qiegħda tkompli tgħolli iktar il-prezz tal-commodities tal-ħajja ta' kuljum, jiġifieri l- ikel u x-xorb.

Nerġa' ngħid li min għandu paga ta' Lm500 fix-xahar, nofsha jonfoqha għall-ikel u x-xorb, kemm għall-ikel li jixtri mingħand il-grocer kif ukoll għall-frott frisk, għal-laħam, għall-ikel li jixtri mis- supermarket, mingħand id-dolċier u mingħand it-take-aways.

Mela filwaqt li nofs il-paga tal-familja tmur għall-ikel, in-nofs l-ieħor imur għall-commodities l-oħrajn, għall-kontijiet tad-dawl, ta' l-ilma, tat- telephone, tal-mobile phone, għall-insurances, għall-private schools.

Din l-idea li rridu bilfors nindirizzaw sfidi ġodda u ngħidu li l-oppożizzjoni għadha marbuta mal-passat, ma treġix.

Ejjew inkunu kredibbli.

Il-gvern wiegħed lill-poplu li l-prezzijiet ma kenux se jogħlew, imma mhux talli m'għolewx, talli qegħdin inixxfu anke lill-kaxxa tal-gvern.

M'iniex qiegħed ngħajjar lill-gvern u ngħidlu li jmissu jistħi li għamel dikjarazzjonijiet foloz u li qal li l-oppożizzjoni hija scaremongerer.

Il- gvern preżenti qal ħafna diskors li ma kienx jixraq lil din l-ogħla istituzzjoni li tirrappreżenta lill-400,000 Malti u Għawdxi, pero' dak li għadda u spiċċa, ejjew inħalluh fil-ġenb.

Li rridu nagħmlu issa hu x'se nagħmlu meta jiskattaw dawn l-affarijiet fi Frar, f'Marzu, f'April li ġej.

Irridu naraw x'miżuri se nieħdu dakinhar biex insostnu lill-bżonnijiet, speċjalment ta' dawk in-nies li peress li jkunu jiddependu mill-benefiċċji soċjali, ovvjament ikunu l-iktar fid-diffikulta' għax il-paga jew il- benefiċċji soċjali jew il-pensjoni ma tkunx qiegħda sservihom.

Sur President, l-argument dwar iz-zokkor żgur li ma jinteressax lill- anzjani, għax ħafna minnhom jaraw li jżommu 'l bogħod minn affarijiet li jkun fihom iz-zokkor, pero' qiegħed insemmi z-zokkor għax għadu kmieni biex nitkellem dwar prodotti oħrajn, peress li l-Ministru Galea din il-ġimgħa kkonferma l-flus li l-gvern qiegħed joħroġ mill-kaxxa ta' Malta.

Jekk fl- 10 xhur li għandna quddiemna, il-gvern m'huwiex se jkollu joħroġ kwantitajiet kbar ta' flus peress li jeżistu l-istocks available, m'hemmx dubju li 'l quddiem, pajjiżna jrid jara kif se jiffinanzja, direttament jew indirettament, domanda ta' 35,000 tunnellata zokkor.

Skond it-trattati li għamel il-gvern ma' l-Unjoni Ewropea, l-importazzjoni annwali tal-poplu Malti, flimkien mal-miljun turist li jiġu hawn kull sena, ta' prodotti magħmulin miz-zokkor, huma 35 miljun kilo.

Jekk huwa veru li l-gvern se joħroġ 0.42 euro għal kull kilo, irridu naraw minn fejn se tiġi l-ispiża għal 35 miljun kilo u x'impatt se toħloq fuq l-ekonomija tal-gvern, li jrid jibqa' sostenibbli.

Jekk il-gvern qiegħed jiddiskuti bis-serjeta' l-kwestjoni tas- sostenibilita' tal-pensjonijiet, imbagħad ma jiġix hawn u jitkellem b'mod kredibbli....

Irrid ngħid li dan l-aħħar kont sorpriż meta smajt lill-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija relatata tal-Prim Ministru, din id-darba dwar prodott magħmul minn ħalib frisk xkumat.

Kont sorpriż għax minkejja li dan il-prodott għola 50c kull kilo, il-Viċi Prim Ministru la kkonferma li għola, la li m'għoliex u lanqas b'kemm il-gvern issussidjah, jekk issussidjah.

Ma jistax ikun li sitwazzjonijiet bħal dawn, li qegħdin ikunu another extra cost fuq in-nies li jiddependu mill-benefiċċji soċjali....

Ħalli għal mument inħalli fil-ġenb għal lil dawk li jaħdmu u li l-paga m'hijiex qiegħda sservihom.

Irridu nifhmu li iktar ma jmur, il-problema iktar se teskala u allura, il-Ministru Dolores Cristina, bl-intenzjonijiet tajba tagħha, se ssib bottleneck biex tkun tista' twettaq kwalunkwe riforma, preparata li tkun sostenibbli, li dan il-parlament jilleġislalha.

M'hemmx dubju li dan l-abbozz ta' liġi se jkun l-ewwel sfida għall-Onor.

Cristina, sfida li timmerita dedikazzjoni u impenn għax hija marbuta mal- ħajja ta' kuljum, mal-valuri insara.

Min għandu għal qalbu l-valuri nsara ma jistax ma jinkwetax meta jisma' lin-negozjanti jgħidu li t-turnover tagħhom qiegħed jinżel u mhux jiżdied.

Iċ-ċifra tal-qgħad qabżet it-8,000.

Il-Ministru qal li sa l-aħħar ta' din is-sena, xi lukandi se jagħlqu.

Meta l-Ministru Louis Galea ġie mistoqsi dwar jekk huwiex qiegħed isir koordinament bejnu – li hu responsabbli mill- ETC – u bejn il-ministru responsabbli mit-turiżmu biex wieħed jara fejn qegħdin jaħdmu l-ħaddiema li ġew issensjati u fejn se jkunu qegħdin jaħdmu l-ħaddiema fil-lukandi li għalqu, irrisponda li jkun aħjar li d-domanda ssir bil-miktub.

Għandi nifhem li f'ċirkostanzi bħal dawn – u qiegħed ngħid dan fuq kuxjenza soda, mhux b'mod personali lejn il-Ministru Galea – fejn hemm 8,000 persuna mingħajr xogħol, dawn il-mistoqsijiet għandhom jiġu mwieġba, mhux nibqgħu passivi.

Irridu nkunu kapaċi nerfgħu surtna.

Kif ma jistħux jiġu jgħidulna nagħmlu mistoqsija bil-miktub, meta l-istatistika tikkonferma li hemm 8,000 persuna qiegħda?!

Nerġa' ngħid li fuq livell personali, m'għandi xejn kontra ħadd, pero' ma ngħidx li meta staqsejtu x'ġara dwar l-applikazzjonijiet għal pulizija, irrispondini li dan ma kellu x'jaqsam xejn.

Ma kellu x'jaqsam xejn meta hawn 8,000 familja tistenna x- xogħol!

Jekk jimpjega 20 persuna, dawk it-8,000 li qegħdin jistennew ix- xogħol jgħidu li ta' l-inqas għandhom ċans jidħlu fil-korp tal-pulizija.

Sur President, dawn huma affarijiet tal-mistħija.

Jekk verament irridu nservu lill-poplu, dan m'huwiex mod serju ta' kif għandna nitrattaw il- bżonnijiet ta' din is-soċjeta' ta' 400,000 persuna.

Jien ma niġix hawn biex naħli l-ħin, ma niġix hawn nagħmel il-mistoqsijiet biex inkun pastaż.

Jien niġi hawn għax fil-preżenza tiegħek, Sur President, ħadt ġurament quddiem Alla li nkun leali lejn il-poplu ta' Malta u Għawdex.

Nerġa' ngħid li m'iniex qiegħed nattakka personalment lill-Viċi Prim Ministru jew lill-Ministru Louis Galea, pero' huwa bla sens li quddiem statistika li tikkonferma li l-qgħad tela' għal iktar minn 8,000, il- Ministru jgħidilna biex nagħmlu mistoqsija bil-miktub.

Jekk huwa verament membru parlamentari u jirrikonoxxi li r-repubblika tagħna hija mibnija fuq ix-xogħol, għandu jkun jaf dawn l-affarijiet fuq ponot subgħajh.

Qiegħed ngħid dan b'sinċerita', biex l-affarijiet min-naħa tal-gvern jiġu rranġati.

Il-gvern ma jistax ikompli miexi fid-direzzjoni li qabad.

Irid juri iktar impenn, irid ikun iktar attiv, irid jaħdem biex jikkonferma li s- solidarjeta' ma tkun biss fil-paroli li jingħad fuq it-televiżjoni u fuq xi programm tar-radju imma tkun fil-kuxjenza tagħna.

Is-solidarjeta' rridu nuruha ma' xulxin, naħa ma' oħra.

X'jiġifieri bi 8,000 persuna qiegħda, nistaqsi x'qiegħed jiġri mill-ħaddiema li tilfu l-impjiegi li kellhom fil- lukandi u minn sħabhom li se jitilfu l-impjieg tagħhom sa l-aħħar tas-sena, u l-Ministru responsabbli mill-ETC jirrispondini biex nagħmillu mistoqsija bil-miktub?!

Dawn l-affarijiet jikkonfermaw li m'aħniex b'saqajna ma' l-art quddiem il- problemi li għandu dan il-poplu.

Is-Segretarju Parlamentari Frans Agius, qabel jiftaħar dwar kemm qiegħed jagħti sussidji lill-bdiewa, mhux biex jaqilgħu l-flus, kif qegħdin jgħidu tan-naħa tal-gvern, imma biex itaffu parti mit-telf li qiegħed ikollhom, ikun aħjar kieku jgħidilhom b'kemm il- gvern tiegħu qiegħed jissussidja kull kilo zokkor.

Ikun aħjar kieku l- Onor. Agius ifiehem lill-bdiewa u r-raħħal b'kemm –il lira fil-kilo – mill- bwiet tal-poplu u mill-kaxxa ta' Malta - il-gvern se jkun qiegħed jissussidja l-laħam taċ-ċanga.

Ikun ħafna aħjar kieku l-Onor.

Agius jispjega dawn l-affarijiet ħalli almenu, ir-rappreżentanti tal-bdiewa u r- raħħala jkunu jafu x'qiegħed jiġri, jkunu jafu x'inhuma l-veri sfidi ġodda li qiegħda tiffaċċja s-soċjeta' tagħna.

Hemm bżonn li niffokaw mhux dwar kemm se nġibu voti fid-distretti, mhux dwar kemm se nagħmlu coffee mornings u dinner dances imma hemm bżonn li niffokaw dwar dawn l-affarijiet li qegħdin inixxfu s-saħħa tal-pagi tal- ħaddiema.

Irridu niffukaw fuq dawn l-ispejjeż artifiċjali li qegħdin inawwru lill-vijabbilta' ta' l-ekonomija ta' pajjiżna, li qegħdin inixxfu s- saħħa tas-sigurta' soċjali, li kull gvern dejjem ftaħar biha.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent billi ngħid li jekk irridu nkunu kredibbli u sostenibbli, jinħtieġ li nħarsu lejn l-ispectrum kollu ta' l- isfidi li għandha l-ekonomija tal-gżejjer tagħna, mhux lejn parti waħda biss.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): Mr Speaker, fil-ħin li ġej se ngħaddi ftit kummenti dwar l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Se nitkellem dwar is-sigurta' soċjali ta' pajjiżna u emendi marbutin magħha, mhux biss fil-livell ta' pensjoni u ta' għajnuna għal min jirreġistra, imma anke fil-livell ta' għajnuna għal min ikorri u ma jkunx jista' jaħdem.

Ovvjament, f'ċirkostanti bħal dawn is-soċjeta' ġenerali għandha l-obbligu li tgħin lil dawk li jkunu sabu ruħhom fid- diffikulta' li ma jistgħux jaħdmu biex jaqilgħu l-għixien tagħhom.

F'dawn il-każijiet is-soċjeta' għandha tassigura li dawn il-persuni jkollhom livell ta' għajxien diċenti u li jixraq lid-dinjita' tal-bniedem.

Wara li l-Onor.

Farrugia għamel riferenza għal domanda parlamentari li ġiet imwieġba matul din il-ġimgħa, ma nistax ma nieħux ftit minuti minn dan id- diskors biex inpoġġi l-istampa kif inhi fir-realta'.

Kieku kelli noqgħod fuq dak li qal l-Onor.

Farrugia biss ikolli naħseb li għal dak ilu diversi xhur, jekk mhux snin, li ġie deċiż u pubblikat fir-rigward ta' l-għajnuna li trid tingħata f'forma ta' sussidju għal dak is-settur partikolari li jolqot il-ħajja ta' kuljum, il-gvern se joħroġ ħafna miljuni ta' liri.

Skond l-Onor.

Farrugia, il-gvern se joħroġ Lm25 miljun f'sussidju fuq iz- zokkor, liema spiża min jaf x'konsegwenzi se ġġib fuq is-soċjeta' tagħna.

L-Onor.

Farrugia għamel riferenza għall-arranġamenti maqbula fit-trattati biex Malta ssir membru fl-Unjoni Ewropea.

Rigward il-każ partikolari taz- zokkor hemm numru ta' sentenzi u tabelli li jispjegaw x'inhu l-metodu li se jintuża biex tingħata għajnuna f'forma ta' sussidju ħalli niggarantixxu li meta mmorru nixtru z-zokkor ma jkonniex inħallsu iktar minn dak li konna qegħdin inħallsu qabel, filwaqt li nassiguraw li l-mijiet ta' impjiegi li hemm fl-industrija li tiddependi mill-użu taz-zokkor, ma jintilfux.

It-trattat li rrifera għalih l-Onor.

Farrugia, li fil-passat tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra għal iktar minn darba, jagħmel riferenza għall-fatt li wara diskussjonijiet ma' dawk kollha li b'xi mod għandhom sehem x'jagħtu fil-qasam ta' l-użu taz-zokkor, il-pożizzjoni tiġi ċċarata u magħrufa minn kulħadd.

Huwa veru li fil-passat, meta ġie stabbilit kemm pajjiżna juża zokkor għall-konsum u għall-industrija, irriżultat iċ-ċifra massima ta' 35,000 tunnellata fis-sena.

Fid-dawl tal-fatti kif qegħdin jiżviluppaw, mhux biss f'Malta jew l-Ewropa imma anke b'mod internazzjonali, nafu li jekk l-affarijiet jibqgħu mexjin kif jidher li se jibqgħu mexjin, mhux fil-livell Ewropew imma fil-livell dinji, fil-livell tal-world trade organisation, bil-mod il-mod, il-prezz taz-zokkor fis-suq intern Ewropew se jkun l-istess bħal dak fuq livell dinji.

Ovvjament, dan m'huwiex se jsir mil-lum għal għada imma huwa maħsub li sas-sena 2010, il-prezz taz-zokkor Ewropew u l-prezz taz-zokkor internazzjonali, jikkonverġu.

Il-gvern Malti, b'responsabbilta' kbira, meta fil-passat ġie biex jiddiskuti dwar x'se jagħmel biex jiggarantixxi l-mijiet ta' impjiegi fil- qasam taz-zokkor, ried jara li bil-mod il-mod iwassal biex il-prezz taz- zokkor kif beda fl-1 ta' Mejju li għadda, jibqa' jinbidel u jvarja biex jassigura li ma jkunx hemm qabżiet.

Dak li konna ngħidu qabel is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropa kien li l-gvern responsabbli mill- amministrazzjoni ta' dan il-pajjiż kien se jara li ma jkunx hemm qabżiet fil-prezzijiet ta' din il-komodita', proprju biex ma jkunx hemm effett negattiv fuq is-sistemi ta' l-impjiegi.

Probabbilment, kieku ma ġarax dan kien ikun hawn iktar persuni li jitilfu l- impjieg tagħhom, li jitilfu l-għixien tagħhom ta' kuljum, u probabbilment ukoll, l-oppożizzjoni kienet tqum tgħajjat u twerżaq f'dan il-parlament għax għola l-prezz taz-zokkor.

Ovvjament, l-oppożizzjoni ma tistax tgħid dan u allura minflok qiegħda titkaża bl-ammont ta' sussidju li l-gvern qiegħed jagħti lil dan is-settur.

Jagħmel x'jagħmel, b'mod jew b'ieħor, il- gvern ikollu jaqlagħha.

B'mod jew b'ieħor irid ikun hemm dik id-daqqa min- naħa ta' l-oppożizzjoni, għax ovvjament din trid tmexxi l-ħajja politika tagħha wkoll.

Għall-informazzjoni tagħna lkoll irrid ngħid li hemm skaletta ta' kif l- ammont ta' sussidju fuq iz-zokkor se jinbidel matul iż-żmien li ġej.

Hemm skaletta ta' kif is-sussidju se jonqos biex jiggarantixxi li fis-sena 2010 jkun hemm il-konverġenza li semmejt.

It-trattat ta' assoċjazzjoni li semma' l-Onor.

Farrugia jgħid li fis-sena 2004 se jkun hemm massimu ta' Euro 11 miljun li se jintefaq f'dan ix-xogħol, fis-sena 2005 se jintnefqu Euro 10.5 miljun, liema ċifri jibqgħu neżlin kull sena biex sas-sena 2010, is-sussidju li jingħata jkun ta' Euro 2 miljun, ovvjament imqassam b'mod trasparenti bejn dawk li b'xi mod huma nvoluti f'dan is-settur.

Min iħares lura lejn il-ġimgħat li għaddew, min iħares lejn ir-riklami kbar li dehru fil-ġurnali lokali fil-ġimgħat li għaddew jaf għal liema skopijiet differenti se jintefqu l-flus f'dan il-pajjiż, u ċioe' biex jiġi assigurat dak li wegħdna li se nagħmlu, mhux wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea imma qabel.

Mr Speaker, fl-opinjoni tiegħi, illejla l-Onor.

Farrugia kkommetta żball fundamentali meta ġie f'dan il-parlament, silet sentenza waħda minn trattat ta' ma nafx kemm-il elf paġna u ta l-impressjoni li l-politika kollha f' pajjiżna wara d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hija marbuta ma' din is- sentenza.

Il-qagħda tal-politika ta' Malta wara s-sħubija fl-Unjoni Ewropea kienet u għadha dik li tassigura li dan il-poplu żgħir mhux talli ma jnaqqasx il-livell ta' l-għixien tiegħu imma jassigura li fis-snin li ġejjin ikompli miexi 'l quddiem u jkompli jgħolli l-livell ta' l-għajxien tiegħu.

Mr Speaker, l-Onor.

Farrugia qal li r-ristoranti jinsabu kollha vojta.

Ikun tajjeb kieku mmorru nduru r-ristoranti flimkien għax mill-esperjenza li għandi jien, ħlief għal eċċezzjonijiet verament żgħar, hi li biex wieħed imur jiekol f'restaurant ikollu jagħmel xi sagħtejn jistenna sakemm titbattal xi mejda.

Din hija r-realta' tal-ħajja li ngħix jien u li naħseb li jgħix int kull min joħroġ jiekol barra.

Għalhekk naħseb li l- atteġġjament ta' l-Onor.

Farrugia li jiġi hawn u jipprova jgħid mod ieħor qiegħed iwassal messaġġ żbaljat lil dan il-poplu.

Kieku kellna noqogħdu fuq l-argument kif tqiegħed min-naħa ta' l- oppożozzjoni, b'mod partikolari llejla, suppost li għandna poplu li f'kull kantuniera, mhux tal-Belt Valletta, imma tal-pajjiż kollu, qiegħed ħafi, bilqiegħda fuq xi xkora tal-faxx, jistenna li jiddobba xi ftit ċenteżmi.

Qiegħed ngħid dan għax huwa l-mod ta' kif l-Onor.

Farrugia qiegħed jipprova jpinġi s-sitwazzjoni.

Dan m'huwiex l-iskop ta' l-abbozz ta' liġi li għandna qudddiemna u għalhekk m'iniex se nkompli nitkellem, la dwar iz-zokkor u lanqas dwar ir-ristoranti vojta jew mimlijin li għandna f'pajjiżna.

Din tal-lejla hija opportunita' għall-kelliema f'dan il-parlament biex jirriflettu dwar il-possibbilta' ta' setturi differenti tal-ħajja ekonomika ta' pajjiżna, dwar ir-riskji li wieħed jista' jiltaqa' magħhom fil-ħajja ta' kuljum u dwar kif minbarra l- obbligu tal-gvern li jassigura li ma jħalli lil ħadd jinqata' mill- mainstream tas-soċjeta', kull Malti u Maltija għandu l-obbligu li joħloqx diffikultajiet għalih innifsu, għall-familja tiegħu u għall-andament ġenerali tas-sigurta' soċjali f'dan il-pajjiż.

Qiegħed ngħid dan għax kien hemm kelliema li tkellmu dwar dak li se nagħmel riferenza għalih jien, u għalhekk inħoss li għandi nenfasizza ċerti punti.

Iktar kmieni fl-introduzzjoni ta' dan l-intervent għamilt riferenza għall- fatt li persuna li tkorri f'inċident tat-traffiku tispiċċa biex tagħmel ġimgħat, xhur u kultant snin tiddependi fuq il-benefiċċji li jagħti l- gvern.

U fl-aħħar mill-aħħar, il-gvern min hu?

Il-gvern huwa aħna lkoll, li bil-kontribuzzjonijiet diversi li nagħtu jkollna nassiguraw l-andament tal-ħajja tagħna ta' kuljum.

Għalhekk għandna l-obbligu li jekk qegħdin insuqu vettura, inħarsu l-ħin kollu s-sinjali tat-traffiku, nevitaw il-possibilita' ta' ħolqien ta' inċidenti, nevitaw il-possibbilta' li bi żball momentarju, għall-pjaċir momentarju li jieħdu xi wħud meta jisimgħu l-makna tal-karozza tvenven, nispiċċaw f'qiegħ ta' sodda għal xhur, għal snin jew saħansitra għal dejjem.

Qiegħed ngħid dan għaliex iva, għandna d-dover li nevitaw li nispiċċaw niddependu minn dak li jagħtina ħaddieħor.

Dan huwa dover li rridu nerfgħu aħna b'mod individwali.

L-ebda ministru, l- ebda gvern, hu x'inhu t-twemmin politiku tiegħu, ma jista' jassigura li dawk kollha li jsuqu f'dan il-pajjiż l-ebda gvern, hu x'inhu t-twemmin politiku tiegħu, ma jista' jassigura li dawk kollha li jsuqu jevitaw l- inċidenti u allura jevitaw id-dipendenza mill-għajnuna soċjali li l-pajjiż ikollu jħallas għalihom.

Sur President, għandna dawn l-obbligi li forsi fil-ħajja normali tagħna ta' kuljum mhux dejjem nagħtu kashom.

Dawn l-obbligi niftakru fihom meta Allaħares qatt xi ħadd li jkun qrib tagħna jgħaddi minn xi biċċa inkwiet, meta ħafna drabi jkun tard wisq għax dak li jkun jispiċċa mingħajr il- kapaċita` fiżika li jagħmel ix-xogħol li kien jagħmel qabel u jispiċċa jittallab għall-għajnuna mingħand il-gvern.

Kull wieħed minna għandu l- obbligu li jitgħallem jevita li jiġrilu hekk.

Sfortunatament is-settur tal-kostruzzjoni jkun fl-aħbarijiet diversi drabi matul is-sena - kważi bl-istess intensita` li jkunu fl-aħbarijiet l- inċidenti tat-traffiku f'dan il-pajjiż - fejn nisimgħu dwar it-tali ħaddiem li waqa' minn ċertu għoli u korra, dwar ħaddiem ieħor li waqa' u li se jdum diversi xhur ma jistax imur jaħdem jew inkella fuq xi ieħor li waqa' u baqa' mejjet fuq il-post tax-xogħol.

Hawnhekk se nipprova nagħmel ftit riflessjonijiet li naturalment m'huma se jservu xejn għal dak li ġara fl-imgħoddi, pero` huma punti li huwa mportanti li nosservawhom għaż-żmien li ġej.

Mill-esperjenza professjonali ta' perit ħafna drabi nsib li fis-settur tal-kostruzzjoni hemm nies li aħjar ma nafx x'tgħidilhom milli toqgħod twissihom biex joqogħdu attenti kif jaħdmu għax ikunu qegħdin jaħdmu f'bini li huwa f'ċerta kondizzjoni, f'bini li tista' tesponi lil min ikun qiegħed joqgħod fih għal ċerti perikli.

Dawn in-nies ma jeħdux gost li toqgħod tgħidilhom biex jieħdu miżuri ta' sigurta` u biex joqogħdu attenti kif jaħdmu.

Dan il-punt issemma fil-ġranet li għaddew.

Dan il-periklu jkompli jikber b'mod sostanzjali f'ċerti siti f'irħula fejn il-materjal li hemm mirdum huwa ta' kwalita` dgħajfa.

Insibu siti ta' kostruzzjoni li jkollhom it-tafal u t- turbazz mikxufin għal perijodi twal, bil-konsegwenza ta' riskji mhux żgħar fuq dak li jkun qed jaħdem għax fl-aħħar mill-aħħar dak li jkun qed jaħdem ikun l-aktar espost għal dawn ir-riskji.

Allura wieħed irid jevita kemm jista' jkun il-perikli li jistgħu jinħolqu kemm għal min ikun qed jaħdem u kemm għan-nies li joqogħdu fil-blokki li jkunu madwar dak il-bini partikolari.

Ir-responsabbilta` hija kemm individwali kif ukoll kollettiva, jiġifieri kemm tal-kuntratturi kif ukoll tal-periti li jkunu responsabbli minn dawn is-siti ta' xogħol.

Naturalment l-inċidenti dejjem jistgħu jinħolqu, kultant mingħajr ma tkun qed tipprevedi li jistgħu jsiru, imma kull wieħed minna għandu r-responsabbilta` li jassigura li dawk ir-riskji jonqsu kemm jista' jkun.

Ħafna drabi fil-ġranet ta' wara xi inċident fatali fuq il-post tax-xogħol, naraw sensiela ta' ritratti ta' xi ħaddiem qed ibajjad xi appoġġ ħamsa u sitt sulari għoli u Alla jbierek tarah jiġri fuq it-tavlun, fuq il-biċċa fallakka li jkollu mdendla ma' l-istess appoġġ bla ebda rbit u bla ebda tip ta' sigurta` biex tipproteġih minn xi possibbilta` ta' inċidenti.

Nagħmlu ftit ġranet niġbdu l-attenzjoni għal dawn ir-riskji permezz ta' ritratti fuq il-ġurnali ta' pajjiżna, imbagħad jintesa kollox, sakemm jerġa' jaqa' xi ħaddieħor, jerġa' jitkisser, jerġa' jmut, nerġgħu mmorru għall-funeral u nagħmlu bikja oħra, u nerġgħu nibdew bl-istess kantaliena.

Jien nemmen li l-ikbar responsabbilta` taqa' fuq l-istess persuni li jagħmlu dan ix-xogħol.

Iżda l-mentalita` tagħna taħdem b'tali mod li mhux talli ma jkollniex il-crash helmet, is-safety harness u d-diversi miżuri li jistgħu jittieħdu ħalli nassiguraw is-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, talli jkollna żaqqna barra u jkollna xi karkur f'saqajna, kuntrarju għar- regoli u l-prassi internazzjonali.

Imbagħad dawk li sfortunatament jitilfu ħajjithom iħallu warajhom il-problemi kollha, speċjalment min ikun miżżewweġ u jkollu t-tfal, għax dawn isiru dipendenti mill-għajnuna li jagħti l-istat biex dak li jkun ma jaqax lura kemm jista' jkun.

Pero` kbira kemm hi kbira din l-għajnuna, naturalment qatt m'hi se tkun replacement għal dak li kien jipprovdi l-missier, jew il-mara, li jibqgħu jaħdmu tul iż-żmien li jkun fadlilhom il-possibilita` li jaħdmu.

Għalhekk hemm bżonn li l-persuni li jaħdmu dawn it-tip ta' xogħlijiet jaraw li jkunu qed josservaw ir-regoli tax-xogħol li għandna.

Illum għandna diversi organizzazzjonijiet f'pajjiżna, fosthom l-OHSA, l- organizzazzjonijiet dwar is-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, li jipprovaw joħolqu kuxjenza.

Pero` kull waħda minn dawn l-organizzazzjonijiet trid tassigura li mhux biżżejjed li jingħataw iċ-ċitazzjonijiet u li mmorru fuq il-post meta jinqala' inċident.

Jien naf li jkunu preżenti b'mod qawwi għax sfortunatament kelli ċ-ċans f'iktar minn okkażjoni waħda li niltaqa' ma' l-uffiċjali ta' din l-organizzazzjoni fuq il-postijiet ta' l-inċidenti.

Pero` aktar milli mmorru u naraw x'seħħ fil-mument li jkun hemm dawn it- tip ta' inċidenti, huwa iktar importanti li jkun hemm l-inspections matul is-sena kollha biex nassiguraw li r-regoli jkunu qed jiġu mħarsa.

Irridu naraw anke li l-organizzazzjonijiet bħall-OHSA, meta jiġu biex jitkellmu fil-pubbliku fuq inċidenti li jkunu seħħew m'għandhomx joqogħdu fuq informazzjoni anonima, li ma tistax tivverifikaha, imma jaraw li jkollhom l-informazzjoni korretta, magħrufa u, jekk ikun il-każ, li tkun tista' twassal li jittieħdu l-passi li għandhom jittieħdu.

Kif diġa` għedt, is-siti tal-kostruzzjoni f'pajjiżna sfortunatament huma fost l-iktar postijiet fejn ikollna inċidenti kemm gravi kif ukoll fatali, pero` m'humiex l-uniċi postijiet fejn iseħħu inċidenti li jwasslu għal diżabilitajiet jew għall-mewt.

Għandna sitwazzjonijiet simili fil- fabbriki, kultant marbutin man-nuqqas ta' esperjenza minn persuni li jkunu qed iħaddmu ċertu makkinarju.

Allura filwaqt li huwa tajjeb li fejn ikun il-każ, fejn hemm diżabilitajiet jew nuqqas ta' dħul għal familja partikolari, l-Istat għandu jagħti l-għajnuna kollha neċessarja, irridu niftakru li għal kull bniedem li jiddependi mis-sigurta` soċjali, minn dak li jagħtih l-istat, għandek persuni li qed jaħdmu biex iħallsu għal dik l- għajnuna finanzjarja li jkun qed jagħti l-Istat.

L-Istat irid jiggarantixxi wkoll is-sitwazzjoni ta' l-anzjani f'pajjiżna li wara numru ta' snin jaħdmu u jħallsu l-kontribuzzjonijiet iridu jingħataw il-pensjoni li fl-aħħar mill-aħħar ikunu ħallsu għaliha.

Anke hawnhekk, mingħajr ma nidħol fil-kwestjonijiet li għad iridu jinħolqu, f'dan il- pajjiż wieħed irid jifhem ukoll li kull sistema ta' sigurta` soċjali trid tassigura li kull Malti u Maltija li qed iħallsu l-kontribuzzjonijiet illum fl-aħħar mill-aħħar ikollhom id-dritt li huma, bħall-anzjani li llum qegħdin igawdu minn din is-sistema, jgawdu minn dak il-benefiċċju wkoll.

Dawn il-benefiċċji fl-aħħar mill-aħħar m'huma xejn ħlief it-tqassim tal-ġid li jinħoloq permezz tal-kontribuzzjoni ta' dawk li jkunu qed jaħdmu.

Irridu naħdmu b'mod li niggarantixxu dawn id-drittijiet għal kulħadd fiż- żmien li ġej.

Għandna setturi oħrajn fil-ħajja ekonomika ta' pajjiżna li għandhom rwol importanti x'jaqdu, li permezz tiegħu jista' jkollna kwalita` ta' ħajja aħjar.

Hawnhekk qed nirriferi għal kategoriji differenti ta' self- employed, pero` mhux kategoriji b'mod ġenerali biss, imma anke persuni speċifiċi li naturalment jaħdmu f'kondizzjonijiet tax-xogħol li joħolqu riskju li m'huwiex żgħir.

Insemmi, per eżempju, il-bdiewa u s-sajjieda.

Mhux darba jew tnejn naqraw li t-tali bidwi, jew it-tifel ta' bidwi weġġa' b'xi mutur waqt ix-xogħol tiegħu.

Hawnhekk ukoll irridu nassiguraw li filwaqt li dan is-settur ikompli miexi 'l quddiem billi nagħtu l-għajnuniet neċessarji – jien ma nitkażax bħall-Onor.

Farrugia, bl-għajnuna li qed jagħti l-gvern tal-ġurnata lis-settur agrikolu ta' pajjiżna permezz ta' l- Unjoni Eworpea – u nkomplu ninvestu fil-makkinarju li hemm bżonn biex jitħaffef ix-xogħol tal-bidwi, li min-natura tiegħu stess huwa diġa` diffiċli, mhux biżżejjed li taqbad biċċa makkinarju u twaddabha f'għalqa.

L-ebda biċċa makkinarju f'għalqa ma taħdem waħedha imma trid il-persuna li tħaddem dak il-makkinarju.

Għaldaqstant jeħtieġ li l-persuni jkunu ppreparati u jkollhom ċerti esperjenzi biex iħaddmu dak il-makkinarju bil- galbu biex ma jkunx hemm periklu għal dak li jkun.

L-istess jgħodd għall-argument tas-sajjieda.

Forsi aħna mdorrijin naraw lis-sajjieda meta jidħlu Marsaxlokk jew l-Imġarr Għawdex kuntenti u ferħanin bil-qabda li jkunu ġabu.

Pero` biex dik il-qabda tkun tista' titwassal fix-xatt għall-konsum tagħna jew possibilment għall- esportazzjoni, dak is-sajjied ikun qed jaħdem f'kondizzjonijiet tax-xogħol li mhumiex faċli, anzi huma diffiċli ħafna.

Wieħed irid jassigura li waqt li s-sajjied qiegħed bejn sema u ilma ma nafx kemm-il mil bogħod minn xtutna, il-kondizzjonijiet tax-xogħol hemm barra jkunu tali li ma jesponix lilu nnifsu għal possibbilta` żejda ta' korrimenti jew li sseħħ xi traġedja.

Dan huwa importanti għax l-ewwel dover li għandu kull wieħed minna li jkun b'saħħtu huwa li jipproteġi lilu nnifsu billi jieħu l- prekawzjonijiet li suppost biex jibqa' fiżikament kapaċi li jagħmel ix- xogħol li normalment jagħmel.

Għax fl-aħħar mill-aħħar jien nemmen li m'hawn xejn ikbar mid-dinjita` tax-xogħol, m'hawn xejn aħjar mill-fatt li tkun kapaċi tqum fil-għodu u tmur fuq il-post tax-xogħol tiegħek u tiffaċċja d-diffikultajiet ta' xogħlijiet differenti li kull wieħed u waħda minna għandu, anke jekk il-possibbilta` li tkorri fuq il-post tax-xogħol hija ikbar f'dawk iċ-ċirkostanzi fejn ix-xogħol li jrid isir ikun xogħol manwali.

Għalhekk aħna individwalment għandna din ir-responsabbilta` li nassiguraw kontinwament li nkunu f'qagħda li, jekk Allaħares qatt, ikollna bżonn l- għajnuna s-soċjeta` tkun tista' tagħtina dik l-għajnuna.

Iżda fl-istess ħin irridu nipprovaw innaqqsu dawk ir-riskji li jista' jkun hemm għalina nfusna.

Kif qed tipproponi l-liġi li għandna quddiemna, l-impenn tal-gvern tal-lum fil-qasam soċjali ta' pajjiżna huwa li jassigura li għaż-żmien li ġej ikollna l-garanzija li aħna lkoll li nifformaw il-poplu Malti kollu ikollna l-possibbilta` li nagħtu sehemna għall-ħidma ekonomika ta' pajjiżna.

Jien m'għandix qalbi maqtugħa bħalma għandu qalbu maqtugħa l-Onor.

Farrugia li tkellem qabli, anzi għall-kuntrarju jien nemmen li aħna bħala Maltin kapaċi u lesti li nagħtu l-kontribut tagħna għall-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Imbagħad il-mument li jkollna bżonn l-għajnuna, kemm jekk minħabba x- xjuħija, kemm jekk minħabba korriment, kemm jekk minħabba ċirkostanzi mediċi li jistgħu jinqalgħu minn żmien għall-ieħor, is-soċjeta`tagħna, aħna l-Maltin inkunu f'qagħda li nsostnu lil dawk li jkollhom bżonn.

Pero` aħna lkoll, sakemm għadna b'saħħitna, għandna d-dover li nieħdu l- prekawzjonijiet li suppost biex nibqgħu b'saħħitna, għandna d-dover li nibqgħu nikkontribwixxu għalk-benefiċċju ta' dawk li huma inqas fortunati minna u għandna d-dover l-ieħor li nibqgħu fil-lista tal-fortunati li kapaċi naħdmu u mhux insibu ruħna fil-lista ta' l-isfortunati li jkollhom bżonn il-kumplament tas-soċjeta` biex tmantnihom u tmexxihom 'il quddiem fil-ħajja ta' kuljum.

Nemmen li l-liġi li għandna quddiemna tassigura li min ikollu bżonn jibqa' jingħata dik l-għajnuna, pero` qed tassigura wkoll li nipprevjenu kontinwament il-possibbilta` ta' inċidenti minħabba nuqqas ta' ħarsien tar-regolamenti dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax- xogħol.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill- Ministru Dolores Cristina biex tagħmel il-winding up.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, fil-bidu ta' dan id-dibattitu kont għedt li bla dubju ta' xejn se jkollna dibattitu interessanti għax il- liġijiet dwar is-sigurta` soċjali dejjem ikunu interessanti u jattiraw numru sostanzjali ta' kelliema.

Jien ilni hawn għal iktar minn erba' seduti, kważi ħamsa, u tlift daqsxejn it-track tal-kelliema kollha li kien hawn imma naf li dawn kienu numerużi ħafna miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Nixtieq nirringrazzjahom tal-kontribut li taw f'dan id-dibattitu.

Bassart ukoll li se nitkellmu fuq ħafna affarijiet, l-Ingliżi jgħidulhom cabbages and kings, imma llum ħassejtni qisni għamilt trip f'dik it-taxi Mary.

Dorna dawra ma' l-irħula u l-ibliet kollha Maltin, u f'ħafna ċirkostanzi ma tantx ilqatna l-liġi partikolari.

Il-Ministru Galea qal li jrid jispjegali x'inhi xkora tal-faxx, jekk ma tagħmilhiex int Mr Speaker għax qalli li inti taf, imma ma nafx għaliex iddeċieda li jien ma nafx, pero` kien korrett fid-deċiżjoni tiegħu.

Tgħallimt ħafna fuq suġġetti oħra inklużi z- zokkor, iċ-ċereali u issues oħra.

Niġi issa biex nagħmel il-winding up ta' din il-liġi.

Kif diġa` għedt ħarisna lejn ħafna issues.

Ħafna mill-emendi ftit li xejn kien hemm dibattitu dwarhom u nieħu gost nisma' lill-membri kollha ta' din il-Kamra meta jgħidu li jaħsbu li l-emenda se ttejjeb is-sitwazzjoni preżenti.

Safejn naf jien dik hija l-idea wara emenda li tirranġa l-affarijiet, tneħħi l-lok ta' miżinterpretazzjoni u tagħmel it-tibdiliet neċessarji biex tagħmel aġġornament jew biex iddaħħal konċett ġdid.

L-iktar żewġ klawsoli li qajmu dibattitu kienu klawsola 5 li għandha x'jaqsam ma' l-injury benefit u klawsoli 7 sa 11 fejn suppost tkellimna fuq il-welfare committee imma tkellimna fuq affarijiet oħra.

Nibda minn klawsola 5 fejn qegħdin nemendaw il-liġi biex ngħidu li persuna involuta f'xi inċident li tkun aġixxiet b'mod negliġenti, peress li ma tkunx tat kas tal-prekawzjonijiet tas-sigurta`, ma tkunx eliġibbli għall- benefiċċju.

Min-naħa l-oħra jekk min iħaddem ma pprovdiex il- prekawzjonijiet neċessarji għas-sigurta`, dan ukoll ma jeħux refund tal- benefiċċju li jitħallas lill-impjegat tiegħu.

Ma kellix dubju li din l- emenda kienet se tqajjem dibattitu għax ħafna nies bdew jaraw issues laterali u partikolari.

Jien irċevejt anke e-mails fejn nies bdew jistaqsuni x'jiġri jekk ikun hemm impjegat li jkun traskurat hu imma jrid iwaħħal fis-sid tiegħu, jew jekk min-naħa l-oħra min jimpjega ma jkunx ipprovda t-tagħmir jew il-kondizzjonijiet li hemm bżonn għas-saħħa u s- sigurta` ta' l-impjegati tiegħu u jipprova jitfa' t-tort fuq l-impjegat.

Mr Speaker, meta kienet twaqqfet l-awtorita` għas-saħħa u s-sigurta` fuq il- post tax-xogħol ma kienx daħal dan it-tip ta' artiklu, u dan sabiex nagħtu l-opportunita` lill-Maltin u l-Għawdxin jirrealizzaw li kull individwu għandu jkun responsabbli u jieħu ħsieb saħħtu fuq il-post tax-xogħol.

Fil- fatt il-kelliema kollha li tkellmu f'dan id-dibattitu kollha qablu li l- Maltin u l-Għawdxin għandhom ikunu responsabbli fuq il-post tax-xogħol tagħhom, għalkemm imbagħad jibda jfeġġ xi ftit tħassib ukoll.

Imma kif għedt diġa', dwar dik l-emenda li tgħid illi l-ħaddiema għandhom ikunu responsabbli għas-saħħa u s-sigurta' tagħhom filwaqt li min iħaddem għandu jkun responsabbli għall-ħaddiema tiegħu kulħadd qabel, u din hija xi ħaġa pożittiva.

Nerġa' nenfasizza li meta kienet saret il-liġi oriġinarjament, dan l-artiklu ma kienx hemm, u dan biex tajna ċans lil kulħadd jirrealizza r-responsabbiltajiet li kull wieħed u waħda minna għandna fuq il-post tax- xogħol, kemm lejna infusna, kemm lejn dawk li jaħdmu magħna kif ukoll lejn l-employers tagħna.

Issa għaddew ftit snin minn mindu saret dik il-liġi, u llum ħassejna li wasal iż-żmien li ndaħħlu aktar responsabbilta`.

Din il-klawsola li qed nagħmlu hija mdaħħla fil-maġġoranza tal-liġijiet dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol ta' pajjiżi oħra, jiġifieri hawnhekk m'aħniex qed indaħħlu xi ħaġa straordinarja, u l-verita` hi li kulħadd qed jibża' mit- tort u minn ċerta responsabbilta`.

Din hija emenda sempliċi li tiddependi ħafna fuq l-istruttura li se tagħmel l-investigazzjonijiet u fuq l- istruttura li se tiddeċiedi ta' min hu t-tort, jekk ikun hemm min għandu tort fl-inċident partikolari.

Nixtieq nenfasizza li żgur illi l-gvern m'għandu l-ebda intenzjoni li jiffranka l-flus minn fuq il-ħaddiema jew minn fuq min iħaddem, u dan qed ngħidu għax billi xi ħadd għamel l- implikazzjoni to this extent, nixtieq inserraħlu moħħu li dik il- possibbilta` ma teżistix.

Nixtieq infakkar ukoll li meta jittieħdu d- deċiżjonijiet ikun hemm l-arbitru, fejn wieħed ikollu xi forma ta' redress, u issa se nressaq emenda oħra biex ikun hemm iktar minn arbitru wieħed ħalli nkunu nistgħu nlaħħqu mal-każi kollha li jidħlu fid-dipartiment min- nies li ma jkunux jaqblu mad-deċiżjoni li tkun ittieħdet mid-dipartiment.

Fil-fatt sal-lum stess kelli laqgħa ma' l-arbitru preżenti, u minn hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita` biex nirringrazzjah tal-kontribut li qed jagħti.

Sfortunatament huwa qalli li mhux se jkompli wara li jispiċċa t- term of office li għandu, li jiskadi fl-aħħar ta' din is-sena, u għalhekk nixtieq nirringrazzjah tax-xogħol kollu li għamel.

Imma biex inkompli fuq dak li kont qed ngħid, irrid ngħid li hemm bżonn ta' iktar minn arbitru wieħed għax in-numri ta' każi qiegħed dejjem jiżdied, anke minħabba li jkun hemm ħafna appelli frivoli, u jaqbel ukoll li ċerti deċiżjonijiet jittieħdu fl-iqsar żmien possibbli minħabba ċ-ċirkostanzi tal-persuna.

Infatti kien l-arbitru preżenti stess li għamilli xi rakkmandazzjonijiet u suġġerimenti dwar kif għandna naħdmu f'dan ir-rigward.

Issa nixtieq nirriferi għall-punt li qajmu kemm il-kap ta' l-oppożizzjoni kif ukoll l-Onor.

Jose' Herrera meta tkellmu dwar il-ħtieġa ta' insurance fuq il-post tax-xogħol.

Il-bieraħ l-Onor.

Herrera tkellem dwar dik il-liġi li ma nafx kemm-il sena ilha hemm u sal-lum baqgħet baqgħet ma ġietx skattata.

Hawnhekk qed nirriferi għall-employers liability (compulsory insurance) Act, li għadda mill-parlament fl-1974, ġie emendat fl-1983, ...

Il-bieraħ l-Onor.

Herrera qagħad jagħtina l-istorja kollha ta' din il-liġi, li baqgħet ma ġietx skattata għal raġunijiet li huma pjuttost ovvji, pero' minn hawnhekk nixtieq ngħid ħaġa waħda, li se nieħu s-suġġeriment ta' l- Onor. Herrera.

Meta kien qed jitkellem, l-Onor.

Herrera qal li hu u l- Onor. Charles Mangion kellhom laqgħa ma' l-assoċjazzjoni ta' l-insurances dwar dan is-suġġett, u jien ma nsib l-ebda problema li niltaqa' magħhom u nara x'inhi l-opinjoni tagħhom dwar din l-issue

Issa ħalli ndur għal klawsoli oħra li fih dan l-abbozz ta' liġi u li qajmu dibattitu.

Fl-introduzzjoni tiegħi jien kont għedt li l-emenda li xprunat dan l-abbozz ta' liġi kienet proprjament dik dwar il-welfare committee, li hija emenda mill-aktar sempliċi li saret minħabba li l-welfare committee mexa minn taħt umbrella ministerjali waħda għal taħt umbrella ministerjali oħra.

Madankollu min-naħa ta' l-oppożizzjoni saret kritika qawwija għal din l-emenda, li prinċipalment kienet iffokata ...

Għax issemmew issues oħra wkoll, fosthom il-karrotti, iz-zunnarija, iz-zokkor u l-ħobż biż-żejt, pero' dawn jagħtu ħajja lid-dibattitu li jkun qed isir f'din il-Kamra għax Allaħares nibqgħu akkademiċi u ma jkollniex argumenti li jdaħħlu opinjonijiet li jagħtu ftit kulur lil dibattitu li jaf ikun xott mhux ħażin!

Kont qed ngħid li l-kritika ta' l-oppożizzjoni kienet iffokata prinċipalment fuq l-aġġustamenti li saru fil-kontribuzzjonijiet ta' dawk l- anzjani li jinsabu f'residenzi tal-gvern u li għandhom bżonn livell ta' kura pjuttost ogħla minn dik ta' sħabhom.

Biex ma noqgħodx naħli ħin, irrid ngħid li naħseb illi l-Onor.

Helen D'Amato, li hija s-segretarju parlamentari responsabbli mill-anzjani u mill-kura fil-komunita', wieġbet bl-iktar mod estensiv u ċar għal din il-kritika fejn tat breakdowns ta' ċifri li juru li l-aġġustamenti laqtu lil dawn l-anzjani b'mod ħafna inqas negattiv milli tixtieq li nemmnu l-oppożizzjoni.

L-Onor.

D'Amato għamlet punt importanti meta qalet li l-kontribuzzjoni kienet maħduma abbażi tad- dħul nett u mhux tad-dħul gross, kif kien isir sas-sena li għaddiet, filwaqt li semmiet il-fatt li hemm kważi 170 anzjan – issa hawnhekk nispera li m'iniex qed nieħu żball fil-figura – fir-residenza St Vincent de Paule li jħallsu 50ċ jew xejn kuljum, li l-maġġoranza tar-residenti jħallsu Lm6 jew inqas u hemm biss 43 li qegħdin iħallsu bejn it-Lm8 u l-Lm14 kuljum, dejjem skond il-mezzi ta' dak li jkun.

L-Onor.

Herrera beda jgħid li l-anzjani qed jibżgħu li mhux se jibqgħalhom flus f'idejhom biex ikunu jistgħu jagħtu dik ix-xi ħaġa lill-membri tal- familja meta dawn imorru jarawhom.

Dak il-ħin jien għamiltlu sinjal minn hawnhekk li m'huwiex il-każ, u issa qed nerġa' nassigurah li f'sena dawn l- anzjani se jibqgħalhom mill-inqas Lm600 f'idejhom, u dan meta s-sena li għaddiet is-somma kienet ta' Lm550.

Jekk dan l-abbozz ta' liġi m'għamel xejn, żgur li ta opportunita` lill-membri ta' l-oppożizzjoni jiddiskutu legal notice li ormai issa ilha li ħarġet sitt xhur.

Issa, Mr Speaker, nixtieq nagħmel riferenza għal dak li qalet l-Onor.

Coleiro meta kienet qiegħda titkellem dwar il-welfare committee.

Hija qalet li l-ministeru għall-familja u s-solidarjeta' soċjali m'għandux rappreżentanza fuq il-welfare committee, u dan il-kliem ma qalitux biss f'din il-Kamra imma wkoll f'xi artiklu li kitbet fuq il-gazzetta, mingħalija tal-Ħadd li għadda.

Fil-fatt l-Onor.

Coleiro żiedet tgħid li hija tixtieq illi meta naslu fi stadju ta' kumitat, nagħmlu emenda biex jidħol responsabbli wkoll il-ministeru għall-familja u solidarjeta' ħalli – u hawnhekk se nikkwota x'qalet hi – d-dekasteru fejn suppost isiru l- istudji fuq l-impatt soċjali jkollu say u mhux xejn, kif qiegħed issa.

Pero' jien nixtieq niġbed ftit l-attenzjoni ta' l-Onor.

Coleiro li fl-att prinċipali dwar is-sigurta` soċjali, proprjament fejn hemm il-kompożizzjoni tal-welfare committee, jissemma d-dipartiment tal-welfare, u dan ifisser li hemm rappreżentant minn dan id-dipartiment, li proprju jaqa' taħt id- dikasteru tiegħi, ċioe' taħt il-ministeru għall-familja u solidarjeta` soċjali.

Għalhekk il-ministeru għandu s-say li jeħtieġ li jkollu fil- welfare committee.

Jiena nista' nifhem lill-Onor.

Marie Louise Coleiro meta din qalet li l-ministeru għall-familja u solidarjeta` soċjali huwa l- ministeru li għandu jitkellem dwar is-solidarjeta` soċjali u jħares lejn il- ħteġijiet ta' l-anzjani.

Fil-fatt dan il-ministeru jħares lejn il- ħteġijiet ta' kull individwu, aħseb u ara ta' l-anzjani tagħna, pero' nista' nifhem ix-xewqa ta' l-Onor.

Coleiro li dan il-ministeru jkollu say fil-welfare committee għax dik kienet ix-xewqa tiegħi wkoll, kif naħseb li hija x-xewqa ta' kulħadd.

Pero' lill-Onor.

Coleiro nista' nserrħilha moħħha li r-rappreżentanza tal-ministeru qiegħda fil-welfare committee wkoll.

Nixtieq nagħlaq fuq dan il-punt billi nisħaq fuq il-fatt li l- impenn tal-gvern jibqa' dejjem dak illi l-anzjani jkollhom kwalita` ta' ħajja tajba li tixirqilhom.

Aħna dejjem infaħħru lill-anzjani tagħna, imma naħseb li matul dawn l-aħħar snin kulħadd ra li mhux biss ftaħir biss għamilna u lill-anzjani mhux għajnuna finanzjarja biss tajnihom imma anke kondizzjonijiet tajbin, speċjalment lil dawk li jgħixu fid-djar ta' l- anzjani tagħna.

Fil-fatt il-waiting list ta' anzjani li jridu jidħlu f'xi dar ta' l-anzjani qiegħda dejjem tiżdied.

Dan għaliex kif qalu xi wħud mill-kollegi tiegħi ta' din il-Kamra, fejn qabel kien hemm min jieħu qatgħa meta tgħidlu li se jmur l-Imgieret jew f'xi dar oħra ta' l-anzjani li għandna mferrxa madwar Malta u Għawdex, illum ħadd m'għadu jieħu din l- attitudni, u dik hija xi ħaġa pożittiva għall-aħħar.

Mr Speaker, ma setax jonqos li l-Onor.

Michael Gonzi, l-Onor.

Michael Farrugia u l-Onor.

Michael Asciak, bħala tobba, jiffokaw fuq l-emenda li qed issir dwar il-kondizzjoni medika "cerebellar ataxia", u biex ngħid il- verita`, il-bieraħ l-Onor.

Gonzi kkonfondieni xi ftit għax beda jidħol f'ħafna dettalji mediċi li wieħed għad irid jiċċekkjahom.

Is-sustanza ta' din l-emenda hija li l-kondizzjoni "cerebellar ataxia" tidħol fi skeda partikolari.

Ta' min igħid li aħna daħħalna din l-emenda fuq parir mit- tobba biex il-persuni li jbatu minn din il-kondizzjoni – għalkemm skond l- Onor. Gonzi, din m'hijiex kondizzjoni imma hija konsegwenza bħala riżultat ta' xi ħaġa – ikunu eliġibbli għall-mediċini b'xejn.

Hawnhekk qed niftakar ukoll f'dak li qal l-Onor.

Michael Farrugia meta dan beda jitkellem dwar dawk il-mediċini li jingħataw b'xejn.

Huwa qal li sfortunatament mhux dejjem ikun il-każ li jieħu l-mediċini b'xejn min l- iktar jistħoqqlu jew huwa fil-bżonn, u fil-fatt jiena naħseb li dak kien punt tajjeb għax jinħass il-bżonn li nduru dawra madwarna u naraw eżattament min qed igawdi verament mill-karta r-roża, mill-karta l-bajda u mill-karta s-safra.

Bħall-Onor.

Farrugia, jien naħseb li filwaqt li hemm nies li għandhom bżonn iktar għajnuna, imbagħad hemm oħrajn li fir-realta` m'għandhomx bżonn l-għajnuna li qed jieħdu.

L-Onor.

Farrugia żied jgħid li, per eżempju, hemm ħafna nies li minkejja li jbatu minn chronic depression, dawn m'humiex qed jiġu megħjuna u allura ssib konsulenti li jiċċertifikaw lill-pazjent li qed ibati minn skiżofrenja.

Jien apprezzajt il-fatt li l-Onor.

Farrugia qal illi huwa mhu qed jiġġustifika dan l-aġir bl-ebda mod, pero' jista' jifhem għaliex il-konsulent jasal biex jagħmel dan.

Jiena wkoll irrid ngħid li wieħed irid joqgħod attent għax jekk hemm xi ħaġa li hemm bżonn tiġi mibdula, din għandha tiġi mibdula bil-liġi u ħadd m'għandu jieħu l-liġi b'idejh, irrispettivament minn kemm ikollu intenzjoni tajba, l-ewwelnett għaliex jiena naħseb li hawnhekk qed nagħtu anke distortion ta' kemm verament għandna nies li qegħdin ibatu minn dan il- mard f'dan il-pajjiż, it-tieni nett għax m'hijiex ħaġa ġusta u t-tielet nett għaliex lanqas hija xi ħaġa li wieħed għandu jinkoraġġiha.

Jekk hemm bżonn li jsir xi tibdil, dan għandna nagħmluh, pero' dan għandu jsir fil- miftuħ u mhux billi tinkiser il-liġi.

Mr Speaker, ġaladarba tqanqal dan il-punt, nixtieq nagħmel punt ieħor simili.

F'pajjiżna għandna madwar 3,100 persuna li jirċievu pensjoni permezz ta' ftehim bejn Malta u l-Awstralja, dik li nsejħulha d-"disability support pension", pero' ftit tax-xhur ilu ġie grupp ta' nies hawn Malta fejn aħna tkellimna magħhom, u dawn urew ċertu tħassib.

Għaliex?

Għax jidher li l-problemi mediċi prinċipali ta' 45% tal-Maltin u l-Għawdxin li jibbenefikaw mid-disability support pension huma problemi psikoloġiċi jew psikjatriċi.

Issa dawn qed igħidulna li dan huwa l-ogħla persentaġġ li għandhom minn pajjiżi fejn hemm ċittadini li jirċievu pensjoni mill-Awstralja.

Jekk inħarsu lejn pajjiżi oħra nsibu li l-average number ta' dawk li jieħdu d- disability support pension hija ta' 25%, imma Alla jbierek, fil-każ ta' Malta dan il-persentaġġ jitla' għal 45%.

Hawnhekk jien nixtieq nasal għal punt ieħor.

Il-bieraħ ħadt gost nisma' lill-Onor.

Herrera jgħid li fejn il-gvern joħroġ bil-qawwa kontra l-abbuż isib lill-oppożizzjoni warajh.

Jiena ma kellix dubju minn dan, pero' nixtieq nieħu l-opportunita` u nerġa' ngħid, kif ġieli għedt drabi oħra minn hawnhekk, illi m'huwiex aċċettabbli li jkollna min jieħu benefiċċji li m'huwiex intitolat għalihom.

Nerġa' nenfasizza li jien m'iniex qed nitkellem f'ambitu' biex il-gvern jiffranka l-flus imma biex il-gvern ikun jista' juża dawk il-flus għal dawk li verament għandhom bżonn.

Infatti jien nixtieq infakkar li matul dawn l-aħħar erba' snin il-ministeru - li qabel kien il-ministeru għall-politika soċjali u llum huwa l-ministeru għall-familja u solidarjeta` soċjali, pero' l-operat tiegħu għadu pjuttost l-istess – iffranka Lm10 miljun, u dan billi dawn il-flus ma ngħatawx lil nies li qatt ma kienu eliġibbli għalihom, anzi mhux talli hekk talli tul is- sena 2003 kien hemm ukoll Lm1 miljun li ġew rikoverati mingħand nies li kienu abbużaw.

Issa hawnhekk nixtieq nassigura lil kulħadd li l-investigazzjonijiet isiru bl-iktar mod serju.

Nerġa' nirripeti li min ma jaqbilx ma' ċerti deċiżjonijiet li jittieħdu għandu dritt anke għal redress quddiem l- arbitru, pero' m'huwiex aċċettabbli li jibqgħu jmorru miljuni ta' liri għand nies li ma ħaqqhomx jieħdu dawn il-flus meta fl-istess waqt, fl- opinjoni tiegħi u tal-maġġoranza tal-membri ta' din il-Kamra, biex ma ngħidx tal-membri kollha, hemm nies li jixirqilhom għajnuna ħafna ikbar minn dik li qed jingħataw.

Mr Speaker, issa nixtieq nispjega ċerti fatturi għax dawn jagħtu stampa iktar ċara ta' dak li qed ngħid jiena.

Per eżempju, jekk naraw l-outlays li għandna fuq il-benefiċċji tal-mard għas-self-employed, jiġifieri tal- class 2, insibu li filwaqt li dawn iridu jagħmlu biss 17.4% tas-sickness benefit claims, fil-verita` qed jieħdu iktar minn 40% ta' l-ispiża kollha li tmur għall-benefiċċji tal-mard, li m'hijiex spiża żgħira, u allura hawnhekk hawn xi ħaġa li żgur li m'hijiex bilanċjata.

Mill-istess statistika li ħarġet jirriżulta wkoll li filwaqt li l-impjegati, jiġifieri dawk li jaqgħu taħt class 1, ikunu assenti minn fuq il-post tax-xogħol tagħhom minħabba mard għal 12-il ġurnata u nofs, is-self-employed qegħdin kważi kważi jmissu t-30 ġurnata.

Hemm ukoll patterns interessanti li juru li b'kumbinazzjoni l-perijodu tal-mard jikkoinċidi maż-żmenijiet ta' btala u anke ma' xhur li l-business ikun xi ftit baxx!

Xi ħaġa oħra preokkuppanti hawnhekk hija ż-żieda fil-pensjonijiet ta' l- invalidita` u fil-claims li jsiru għax f'daqqa waħda din żdiedet bi kważi 14%.

Jien naħseb li anke f'dan il-każ, irridu naraw x'nagħmlu.

Fil-fatt diġa` qed jiġu attwati xi ideat dwar dak li għandna nagħmlu, jiġifieri dawn m'għadhomx biss ħsieb, u aħna qed naħdmu wkoll mal-ministeru tas-saħħa fuq l-introduzzjoni ta' assessments differenti, jiġifieri issa min jiġi biex jagħmel claim għall-pensjoni ta' l-invalidita` se jsib assessment differenti milli ngħata sal-lum.

Fil-fehma tiegħi, għandna nersqu lejn liġi li tixbaħ ħafna lil dik li hemm fl-Ingilterra u f'pajjiżi dwar benefit fraud għax huwa neċessarju li aħna niċċaraw il-pożizzjoni tagħna.

Infatti fil-ministeru tiegħi għandi grupp ta' nies li diġa` qegħdin jagħmlu analisi tas-sitwazzjonijiet fejn jidħlu l-benefiċċju, u dan il-grupp ta' nies qed jagħmel xi rakkmandazzjonijiet dwar kif għandna nersqu biex innaqqsu iktar l-abbuż.

Mr Speaker, l-Onor.

Karl Chircop staqsa jekk promotion hijiex forma ta' accelerated increment, u t-tweġiba tiegħi hija "le, promotion m'hijiex forma ta' accelerated increment", u allura min jieħu xi promotion m'għandux għalfejn jinkwieta għaliex hawnhekk għandna emenda dwar l-accelerated increments li jingħataw minn ċerti entitajiet meta persuna tkun riesqa lejn l-eta` tal-pensjoni, u allura hawnhekk qed ngħidu li dawn l-increments m'humiex se jkunu bażi għal kif tinħadem il-pensjoni ta' l-irtirar.

L- Onor. Chircop semma wkoll il-ħtieġa li ma jkunx hemm dewmien fl-għoti tal- benefiċċji, pero' hawnhekk nixtieq nippreċiża xi ħaġa partikolari għax xi kultant il-perception hija a żvantaġġ ta' min jaħdem ħafna.

Fil-fatt minn hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita` biex nirringrazzja lill-impjegati kollha tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Aħna għandna 22 area office hawn Malta u tnejn oħra f'Għawdex, u nista' ngħid li dawn l-impjegati għandhom xogħol diffiċli ħafna, speċjalment dawk li jiltaqgħu ma' nies li jkunu urtati jew inkella li jkunu jridu ħafna spjegazzjonijiet.

Naf li ħafna minnhom għandhom paċenzja kbira.

Sfortunatament mhux kulħadd għandu dik il-paċenzja kollha, u l-ħasra hi li iktar nisimgħu b'dawk li forsi jonqsu milli jaħdmu b'mod ċivili mal-klijenti tagħhom.

Għalhekk jiena ngħid li t-taħriġ huwa dejjem importanti.

Nixtieq infakkar ukoll lill- Onor. Chircop li f'Ottubru tas-sena 2000 ġie introdott quality service charter li jispeċifika n-numru ta' ġimgħat sakemm persuna għandha tistenna biex joħorġilha benefiċċju.

Issa meta jien staqsejt lill-uffiċjali tad- dipartiment jekk imbagħad il-benefiċċju fil-fatt joħroġx f'dawk il-ġimgħat, dawn assigurawni li joħorġu, anzi ħafna minnhom joħorġu f'ħafna inqas żmien, pero' sfortunatament hemm benefiċċju li jirrikjedi ħafna paperwork u dokumentazzjoni mingħand l-applikant u allura l-affarijiet idumu xi ftit iktar.

Pero' d-dipartiment m'għandu l-ebda intenzjoni li jagħmel il-ħajja ta' dawn in-nies li jinsabu f'sitwazzjoni imwiegħra iktar diffiċli, anzi huwa qed jagħmel minn kollox biex lil dawn in-nies jagħtihom l-għajnuna meta jkollhom bżonnha.

Għalhekk jien nixtieq nitlob lill-kollegi tiegħi biex meta jkunu jafu b'ċirkostanzi ta' persuna li teħtieġ għajnuna iktar mgħaġġla, huma stess ikunu minn ta' l-ewwel li jitkellmu man-nies li jistgħu jgħinuhom.

Dan ikun ħafna aħjar milli noqogħdu niġu hawnhekk nilmentaw għax forsi jkun hemm xi ħadd li ma jkunx ħa benefiċċju fi żmien erba' jew ħames ġimgħat, u b'dan il-mod is-sitwazzjoni titjieb għal kulħadd.

Id-dipartiment qiegħed iħares 'il quddiem anke biex itejjeb is-servizzi tiegħu.

Eżempju ta' dan nista' nsemmi li anke persuni li jkunu qegħdin joqorbu lejn l-eta` tal-pensjoni jirċievu l-applikazzjoni d-dar tliet xhur qabel.

Fil-fatt qaluli li l-pensjoni kważi tkun bdiet toħroġ qabel ma l- persuna tirtira, u anke meta jitwieldu t-trabi u jmorru jirreġistrawhom ir- reġistru ċivili, hemmhekk ukoll tingħata informazzjoni dwar kif għandhom japplikaw għall-benefiċċji li jista' jkun illi jkunu eliġibbli għalihom.

Xtaqt nagħmel riferenza wkoll għal dak li qal l-Onor.

Brincat, mhux f'dan id-dibattitu imma f'aġġornament li għamel il-ġimgħa li għaddiet meta kien qed jitkellem fuq dawk in-nisa li huma għaddejjin minn proċess ta' separazzjoni, imorru għand id-dipartiment jitolbu għall-għajnuna soċjali, pero' dan ma jingħatalhomx għax ma jkollhomx id-digriet tas-separazzjoni.

Jien iċċekkjajt u qaluli li f'dawn iż-żmenijiet ħadd ma joqgħod jistenna d- digriet u ittra mingħand l-avukat li hemm proċess ta' separazzjoni għaddejja hija suffiċjenti biex jiskatta l-benefiċċju li l-persuna jkollha bżonn.

Nixtieq ngħid ukoll li minn hawn u ftit ieħor id-dipartiment se joħroġ pamphlets dwar is-sigurta` soċjali fl-Unjoni Ewropea, li hija gwida u tagħti informazzjoni faċli u ċara b'terminoloġija li tiftiehem minn kulħadd dwar id-drittijiet u l-obbligazzjonijiet taċ-ċittadini fejn tidħol sigurta` soċjali.

M'hijiex l-idea ta' l-Unjoni Ewropea li s-sigurta` soċjali tkun l- istess fil-pajjiżi kollha – assolutament le – pero' huwa l-għan ta' l- Unjoni Ewropea li dawk in-nies li huma ġejjin mill-pajjiżi membri ta' l- Unjoni Ewropea jġorru d-drittijiet tagħhom minn pajjiż għall-ieħor skond iċ- ċaqliq li jagħmlu.

Għalhekk aħna se noħorġu pamphlets biex in-nies ikunu jafu xi drittijiet għandhom.

Biex nirriferi għal dak li qal kelliem qabli, aħna qed ngħixu interesting times, u minn hawn u ftit ġimgħat oħra se naraw il-pubblikazzjoni ta' white paper dwar ir-riforma fil-pensjonijiet.

Il-gvern huwa konxju ta' l-isfida li għandu quddiemu.

Jien nista' ngħid li l-indikazzjonijiet worldwide huma li għall-ġenerazzjonijiet futuri jkun hemm problema ta' sostenibilita` pero' aħna rridu naraw li min jiġi warajna jkollu s-sigurta` li jkollu bżonn.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali, Kap. 318" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi issa jersaq quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' l- Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEPH FALZON: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali" jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' l-Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 1 ta' Novembru, 2004 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Medjazzjoni – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trusts – Tielet Qari; u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Insellimlek, Mr Speaker.

Għadna kif smajna l- istatistika dwar il-qgħad u jirriżulta li f'Għawdex għandna 607 persuni jirreġistraw għax-xogħol.

Nista' ngħidlek minn issa li fi ftit ġranet oħra dan in-numru se jiżdied b'madwar 20 persuna.

Dawn huma l-ħaddiema tal- cafeteria tal-Gozo channel li sfaw taħt il-mira tal-gvern waqt il-proċess ta' ristrutturazzjoni ta' l-istess kumpannija.

Għadna kif smajna lill- Ministru Gatt jgħid li apparentement dan il-proċess ta' ristrutturazzjoni qed iħalli xi frott, pero' biex iħalli dan il-frott se jkun hemm il-ħaruf tas-sagrifiċċju.

U l-ħaruf tas-sagrifiċċju se jkunu dawn l-20 persuna, fosthom ġuvintur u tfajliet, li se jiġu mċaħħda mill-ħobża ta' kuljum tagħhom.

Dawn huma nies li sakemm ġew imħabbra li se jitkeċċew kien mingħalihom li huma mpjegati tal-Gozo channel għaliex min daħħalhom hemmhekk kien qalilhom li huma mpjegati tal-Gozo channel u anke tawhom uniformi blu bil-kelma "crew" fuqha.

Pero' dawn kienu biss impjegati ta' kumpanija privata, l-onboard services limited, li kulma kellha kien kuntratt ta' catering mal-Gozo channel.

Waqt dan il-proċess ta' ristrutturar waħda mill-miżuri kienet li jiġi terminat dan il-kuntratt.

Lill-Ministru Gatt niftakar li kont staqsejthielu din permezz ta' mistoqsija parlamentari numru 5,271 u kont staqsejtu wkoll x'impatt se jkollu dan il-proċess ta' ristrutturar fost il- ħaddiema tal-cafeteria.

Kien qalli li permezz ta' din il-miżura li se tittieħed il-kumpannija Gozo channel se tiffranka Lm150,000 fis-sena.

Issa Lm150,000 fis-sena mhijiex xi somma żgħira anzi pjuttost hija somma konsiderevoli meta tqis il-balance sheet tal-Gozo channel.

Jien naf li l- kumpannija li timpjega dawn in-nies, l-onboard services limited, tispekula mhux biss fuq il-prezz ta' l-ikel imma anke fuq il-pagi ta' dawn in-nies għaliex lill-Gozo channel tiċċarġjaha mod u lil dawn il-ħaddiema tħallashom paga ħafna inqas.

Ma naħsibx li l-Gozo channel dan ma kenitx taf bih.

Li nista' ngħid hu, li mbagħad fil-5 ta' Ottubru, 2004 ħareġ memo intern mill-uffiċċju tar-riżorsi umani tal-Gozo channel fejn kien hemm sejħa biex dawk il-ħaddiema li jkunu interessati jaħdmu fil-cafeteria setgħu japplikaw għal dan ix-xogħol.

Pero' l-ħaġa tajba jew it-traġedja ta' din il-memo hija li dawk il-persuni li jiġu magħżula biex jimlew dawn il-postijiet vakanti jistgħu jiġu mġiegħla jew inkarigati biex meta u fejn ikun jeħtieġ jagħmlu anke xogħol ta' baħrin.

Jiġifieri hawnhekk se jkollok il-baħrin jagħmlu xogħol tal-cafeteria fl-istess ħin u dan, bir-rispett kollu, ma naħsibx li jagħmel sens għal diversi raġunijiet.

Per eżempju, jekk tkun fil-bar u din il-persuna tiġi msejħa biex tagħmel xogħol ta' baħri, allura l-bar se jibqa' waħdu?

U apparti minn hekk, jekk inti għandek persuna b'paga ta' baħri jagħmel sens allura li dan jagħmel ċertu xogħol meta l- paga ta' baħri hija ħafna iktar għolja?

Bir-rispett kollu naħseb li dan se jikkrea anke ċertu konfużjoni fir-ranking, f'ċertu benefiċċju u rwoli li għandhom dawn il-ħaddiema.

Jien ma nistax nimmaġina kif b'dan l-eżerċizzju se jiġu ffrankati Lm150,000 fis-sena.

Lanqas kieku minflok ħobż u twistees dawn jibdew ibigħu x-xampanja u l-kavjar, żgur li mhux se jkun hemm din ir-riduzzjoni fil-marġini ta' Lm150,000.

Fl-opinjoni tiegħi, naħseb aktar kien jagħmel sens li kieku żammew lil dawn il-ħaddiema, jħallsuhom il-paga li kienu jħallsuhom u kienu jiffrankaw dan il-hassle kollu.

Jidher li anke l-union li tirrappreżenta l-ħaddiema tal-Gozo channel qed titkellem fuq dawn l-istess binarji, appuntu biex tissalvagwarda x-xogħol ta' dawn in-nies.

Mr Speaker, veru titħassarhom lil dawn l-impjegati, għax anke meta titla' fuq il-vapur dawn għadhom jittamaw u jgħidulek: Smajt xi ħaġa?

Se jkeċċuna?

Se jżommuna?

X'se jagħmlu?

Jien naf li dawn il-ħaddiema kellmu lill-ministru għal Għawdex u qaltilhom li ma setgħet tagħmlilhom xejn.

Naf li marru jipprovaw ikellmu lill-prim ministru imma, kif qaluli huma, dan qalilhom li kien sarlu l-ħin għall-ikel u ma kellux ħin ikellimhom.

Hija xi ħaġa tal-biki li tittratta dawn il-ħaddiema hekk meta għandhom l- impjieg tagħhom mhedded.

Jien perijodikament ħassejt li kelli nibqa' ninsisti fuqha din il-ħaġa anke f'okkażjonijiet mhux parlamentari, jiġifieri fuq livell ta' partit, biex dejjem nara din is-sitwazzjoni kif se tiżvolġi.

Pero' apparentement wasalna fit-terminu tal-kuntratt tagħhom u għad m'hemm l-ebda ċaqliq.

Mr Speaker, din hija xi ħaġa tal-biki għax tal-Gozo channel wara li ddubbaw bihom matul ix-xhur tas-sajf, issa li spiċċa s-sajf qegħdin jgħidulhom biex jitilqu 'l barra.

Allura fix-xitwa fejn se jmorru jdabbru rashom dawn?

Lanqas ġo lukanda ma jistgħu jmorru jaħdmu għax kif nafu, f'Għawdex il-lukandi kollha qegħdin jagħlqu l- bibien.

Din hi r-realta` li qed jipprova jaħrab minnha l-gvern.

Mr Speaker, l-aħħar ta' Ottubru se jfisser ukoll li Għawdex se jispiċċa mingħajr is-servizz tal-helicopter.

Aħna llum bħala membri ta' l- oppożizzjoni għamilna press conference fejn jien u l-kollega tiegħi l-Onor.

Anton Refalo - li naf li se jintervjeni aktar tard - flimkien mal- leadership esprimejna l-opinjoni tagħna u l-pożizzjoni tagħna fuq din it- terminazzjoni tas-servizz.

Għal darb' oħra, Mr Speaker, jien l- attenzjoni tiegħi tmur fuq il-ħaddiema li javviċinawni kemm-il darba.

L- istess dawn il-ħaddiema huma nkwetati fuq il-ġejjieni tagħhom u jgħidulek: Imma x'se jiġri minna?

Fejn se jitfgħuna naħdmu?

Din tal-helicopter mhix xi ħaġa ġdida.

Veru li din tħabbret il-bieraħ fi press conference fejn ikkonfermaw li se jiġi tterminat is-servizz tal-helicopter.

Pero' eżattament fl-14 ta' Ottubru, 2003, jien kont għamilt mistoqsija parlamentari numru 1976 lill-Ministru Austin Gatt u dakinhar dan kien qalli li qed nagħmel is-suppożizzjonijiet; jiġifieri li hija kollha immaġinazzjoni tiegħi.

Jien niftakar li dak iż-żmien kont ħadt aġġornament u kont semmejtlu anke ma' min kienu qed isiru n-negozjati.

Fost oħrajn semmejtlu lill-Medavia, l-CASA, l-Beechcraft u s-Superpuma biex nurih li kont naf fuqiex qed nitkellem.

Xtaqt nurih ukoll li din hija xi ħaġa li jrid jindirizzaha u mhux tajjeb u fair li jżommha mistura u joħroġha u jilgħab biha kif irid u kif jaqbillu hu.

Issa għandi l-akbar sodisfazzjon li ngħid li s-suppożizzjonijiet tiegħi ġew konfermati pero' wara sena.

U hawnhekk qiegħda l-anomalija.

Allura matul din is-sena l- gvern x'kien qed jagħmel?

Sena ilu lill-ministru kont qed ngħidlu biex ikun korrett u lill-poplu u lill-ħaddiema jispjegalhom x'se jiġri.

Pero' kollox baqa' sieket.

Imbagħad il-bieraħ jagħmlu press conference u joħorġu bl-iktar skuża medjokri li wieħed jista' joħroġ biha - din hija skuża komda għall-gvern - li s-servizz tal-helicopter mhuwiex vijabbli għal Għawdex.

Il-kelma "vijabilita`" issa drajniha fil-konfront ta' l-Għawdxin għax għal kull ħaġa li nitolbu aħna l-Għawdxin, il-gvern jgħidilna li m'hijiex vijabbli għal Għawdex.

Hemm tant entitajiet f'Malta li ma jagħmlux ġid jew jistgħu jagħmlu ħafna iktar ġid u qegħdin bit-telf!

Din il-kwestjoni tal-vijabilita` f'dawn l-entitajiet ta' Malta qatt ma tqum imma tqum biss fejn jidħlu l-entitajiet ta' Għawdex, Alla jbierek!

Din hija xi ħaġa li trid tiġi ndirizzata u mhux joqogħdu jilagħbu bil-kelma "vijabilta`" u mhux "vijabilta`", u l-esiġenzi ta' Għawdex narawhom imorru down the drain.

Mr Speaker, dan in-nuqqas ta' servizz tal-helicopter ġiegħel lill-operaturi barranin li jaħdmu fil-qasam turistiku jeliminaw lil Għawdex kompletament mill-brochures tagħhom.

Issa spiċċajna f'sitwazzjoni fejn dik il- kategorija ta' turisti li kienu jagħżlu d-destinazzjoni ta' Għawdex għax kellhom il-link diretta bl-ajru, peress li issa din m'għadhiex available, m'għadhomx interessati li jiġu f'Għawdex.

B'konsegwenza ta' hekk ħafna operaturi tal-vjaġġi neħħewna minn fuq il-brochures tagħhom.

Is- sitwazzjoni tat-turiżmu f'Għawdex diġa` qiegħda tajjeb u xi ħaġa hekk kien jonqosha biex nibqgħu sejrin il-baħar!

Mr Speaker, inti taf li t-turiżmu f'Għawdex sejjer lura.

Dan mhux qegħdin ngħiduh aħna biss imma ġie kkonfermat anke riċentement minn statistika li ħarġet.

Jien niskanta kif il-gvern qed jippretendi li Għawdex jieħu r-ruħ meta neħħew din il-link daqshekk importanti.

Mhux biżżejjed kienu neħħew il-link tal-catamaran u naqqsu l-vjaġġi tal-Gozo channel!

Issa dan kien jonqos, li nnaqqsu t-traġitt bl-ajru!

Ta' min igħid ukoll li dan it- traġitt bl-ajru ġie sospiż għaliex is-service provider li kien qed jopera s'issa mhuwiex konformi ma' l-istandards Ewropej.

Din hija r-raġuni vera.

Kull operatur ta' helicopters li pprovaw jikkuntrattaw magħhom kien għoli wisq għal Għawdex.

Ara kieku kien għal Malta, kieku forsi, imma għal Għawdex kien għoli wisq.

Mr Speaker, taf għalfejn qed ngħid dan?

Għax fejn irid il-gvern għandu flus x'jonfoq; għandu ma nafx kemm-il mitt miljun għall-isptar Mater Dei, għandu ma nafx kemm-il miljun għad-dar Malta fi Brussell u allura jien ngħid charity begins at home.

Allura għalina ma setgħux jinvestu xi ħaġa iżjed biex is-servizz tal-helicopter ma jiġix sospiż?

Jien għalhekk niskanta għaliex iridu jiffrankaw minn fuq dahar l-Għawdxin imma, bir- rispett kollu, ma naħsibx li għandu jkun hekk.

Dawn it-18-il ħaddiem tal- heliport qegħdin fi stat ta' biki u hemm tlieta minnhom ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu.

Fil-fatt hemm 15 minnhom li kienu mal-gvern u allura jistgħu jerġgħu jiġu seconded, imma t-tlieta oħra huma mpjegati ta' l-Air Malta u s-soluzzjoni probabbilment se tkun li dawn jew imorru Malta jew jaraw kif idabbru rashom.

Li niskanta hu li l-ġimgħa l-oħra waqt id-dibattitu ta' l-arkivji nazzjonali jien kont esprimejt id-dubji tiegħi kemm il-ministru għal Għawdex ma tkunx taf x'inhu jiġri.

Issorprendejt ruħi kif l-unika vuċi Għawdxija li hemm fil-Kabinett ma tindirizzax dawn l-issues u ma tiddefendiniex.

Imbagħad ħareġ il-Ministru Galea l-għada jgħid: Dażgur li l-ministru għal Għawdex tkun taf x'ikun qed jiġri!

U allaħares min imissilha Għawdex tagħha.

Imma, bir-rispett kollu, jien lill-ministru ngħidilha: "Sinjura Ministru, inti fejn kont meta ħadu lill-pustiera lejn Malta?

Fejn kont u fejn inti għal dawn l-20 ħaddiema tal-Gozo channel?

Fejn kont meta l-ħaddiema tal-Malta dairy products qalulhom li jew imorru lejn Malta jew altrimenti jdabbru rashom?

Fejn tkun meta ta' kull filgħodu pazjenti tal-chemotherapy jtellgħuhom lejn Malta?"

Dawn in-nies ma jistgħux ifallu trattament wieħed u allaħares ma jkunx hemm is-servizz tal- vapur.

Nistaqsiha wkoll: "Fejn kont meta tkeċċew mijiet ta' ħaddiema mill-fabbriki?

Fejn kont meta r-raħħala ġew imġiegħla jtellgħu l-bhejjem tagħhom għal qatla Malta?"

Suppost din il-biċċerija fetħet wara tliet xhur u Alla jbierek sal-lum għadha ma fetħitx.

U nerġa' nistaqsi: X'se jiġri minnhom il-ħaddiema tal-heliport u l-ħaddiema tal-Gozo channel?

Illum dawn huma l-issues l-iktar importanti.

Mela dawn il-ħaddiema m'humiex Għawdxin?

Mela dawn m'humiex parti minn Għawdex ukoll?

Din hija s- sitwazzjoni llum.

Jien ħadt gost nisma' l-prim ministru jgħid li m'huwiex daqshekk kuntent bl- affarijiet kif sejrin f'Għawdex.

Dan għandu raġun u għal darba qed naqbel miegħu.

Hawnhekk tqum il-mistoqsija: Għalfejn ħafna Għawdxin ta' rieda tajba li normalment jissapportjaw lill-partit Nazzjonalista wkoll qegħdin joħorġu fil-pubbliku u anke fuq il-media jgergru li l-affarijiet f'Għawdex m'humiex sejrin sew?

Dan qed ngħidu in vista tar-riżenja riċenti li kien hemm f'żewġ karigi importanti f'Għawdex fil-partit Nazzjonalista.

Lill- prim minsitru ngħidlu li l-Għawdxin m'humiex lesti jieħdu paċenzja u joqogħdu jistennew.

Ma naħsibx li huwa opportun li f'ċirkostanzi bħal dawn issir talba bħal din.

Mela l-affarijiet ta' Għawdex jistgħu joqogħdu fuq l- ixkaffa jistennew!

Mela l-Għawdxin għandhom joqogħdu jieħdu paċenzja!

Jien, bir-rispett kollu, ma naċċettax atteġġjament bħal dan u naħseb li ħafna Għawdxin, jekk għandhom l-amor proprju, m'għandhomx jaċċettaw atteġġjament bħal dan.

F'Għawdex bħalissa ma' kulmin titkellem tinduna li kulħadd għandu ċertu biża' u inċertezza u bir-raġun għax ma jafux x'inhu jiġri u ma jafux x'inhi d-direzzjoni li għandu l-gvern lejn Għawdex.

Tant ma jafux x'inhi d-direzzjoni li issa ħareġ ċar li Għawdex m'huwiex prijorita` għall-gvern u kull fejn tħares ħlief tifrik u diżgwid ma ssibx.

Bir-rispett kollu, lilna l-Għawdxin ġabuna ċittadini tat-tieni u tat-tielet klassi u ma naħsibx li dan huwa trattament li kull Għawdxi għandu jittollera u jaċċetta.

Altru milli għandna serħan il-moħħ li kien wegħedna l-partit Nazzjonalista!

Għalhekk jien nirrabja u nitbaqbaq meta nitkellem fuq Għawdex għax naħseb li wasal iż-żmien li nqumu fuq tagħna u nieħdu d-drittijiet tagħna għax ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Nixtieq nagħlaq fuq nota pożittiva.

Nixtieq nifraħ lill-kumitat ta' l- Aurora għall- opra sabiħa li għamlu, fejn tellgħu in-Nabucco.

Pero' nixtieq nawgura minn qalbi wkoll lill-kumitat ta' l-Astra għall-opra li se jtellgħu nhar is-Sibt li ġej u hawn qed nirriferi għat-Tosca.

Nawguralhom li l-opra li jmiss itellgħuha fit-teatru tagħhom, it-teatru sabiħ ta' l- Astra, biex ikollhom opra oħra ta' suċċess għall-benefiċċju tal-poplu Għawdxi u Malti kollu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki? l-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Speaker, naħseb li lkoll naqblu li meta nitkellmu fuq Għawdex irridu nużaw sens ta' maturita` politika, sens ta' viżjoni u sens ta' ideal.

Għaliex għandna nibqgħu bl-idea li naraw aħmar jew blu?

Fuq kollox naħseb li għandna naraw l-interess tal-poplu Għawdxi l-ewwel.

B'dispjaċir ngħid li llum qegħdin joħorġu figuri ta' statistika li juru kemm Għawdex verament sejjer lura u jien se nsemmi ftit minnhom.

Per eżempju, f'Għawdex illum għandek sitwazzjoni fejn 53% ta' dawk li jirreġistraw għax-xogħol għandhom inqas minn 30 sena.

Bejn Jannar u Lulju ta' din is-sena l-infiq tat-turisti f'Għawdex naqas b'Lm600,000 jew b'20%, jiġifieri minn Lm3.1 miljun għal Lm2.5 miljun.

Matul dawn l-aħħar 19-il xahar għal kull 100 turist li ġie f'Malta kien hemm inqas minn tnejn li marru Għawdex.

Barra minn hekk minn kull Lm100 li ntnefqu mit-turisti f'Malta, f'Għawdex nefqu inqas minn Lm2.

Mil-lat ta' kemm iqattgħu ljieli t-turisti f'Malta nsibu li f'Għawdex qattgħu inqas minn żewġ iljieli.

Meta tara dawn iċ-ċifri bilfors ma tkunx kuntent għax jidher biċ- ċar kemm aħna li trabbejna u li ngħixu fil-gżira ta' Għawdex sejrin lura bis-serjeta`, għax illum m'hemmx min għandu sens ta' viżjoni, m'hemmx min għandu dak il-political will li lil Għawdex iġibu 'l quddiem.

Mr Speaker, kif qalet l-Onor.

Justyne Caruana illum tlifna baby ieħor, baby li wellidtu inti, rabbejtu inti u komplejt naħdem fuqu jien fis-sena u disa' xhur li għamilt bħala segretarju parlamentari.

Wara tant żmien niġġieldu biex ikollna dan il-heliport, dan is-servizz ta' traġitt bl-ajru bejn iż-żewġ gżejjer, issa dan is-servizz spiċċa.

Jien u int, Mr Speaker, dejjem emminna fl-ideal li biex iġġib turist ta' kwalita` f'Għawdex irid ikollok servizz ta' kwalita`.

Huwa mportanti li t-turist jasal Għawdex fl- inqas ħin possibbli u jkollu servizz ta' heliport adegwat.

Pero' llum qegħdin naraw li dan is-servizz li huwa tant vitali għal gżira ta' Għawdex spiċċa.

Jien u int konna nafu li dan is-servizz qed jitlef ħafna flus pero' dejjem sostnejna li għandu jibqa' hemmhekk għaliex huwa parti integrali minn Għawdex.

Dan is-servizz taparsi se jispiċċa għal ftit taż-żmien pero' naħseb li se jispiċċa għal dejjem għaliex jekk verament dan il-gvern huwa għaqli jmissu ra kif għamel ħalli meta jispiċċa s-servizz tal-helicopter provdut mill-Air Malta tidħol xi kumpannija oħra li toffri dan is-servizz.

Illum qegħdin naraw ukoll li l-heliport li kont bnejt int, Mr Speaker, meta kont ministru għal Għawdex, mill-ġimgħa d-dieħla se jibda jintuża biex jinżammu fih il-fire engines li llum qegħdin fl-edifiċju tal-pulizija.

Jiġifieri dan il-heliport, li għalija u naħseb għal ħafna Għawdxin kien biex, ngħidlu hekk, l-emblema tal-poplu Għawdxi, issa se jilqa' ġo fih mhux iktar turisti imma l-fire engines li għandna fil-gżira Għawdxija.

U dan huwa ħażin.

Dan huwa proprju dak li qal George Cremona - jien minn hawnhekk inneħħilu l-kappell għax huwa bniedem ta' integrita`; nafu personalment u nammirah ħafna - li huwa veru qalbu muġugħa li f'Għawdex sejrin daqshekk lura, qegħdin nitilfu dak li huwa tagħna u m'hu qed isir xejn biex dak li rridu nakkwistaw għal Għawdex niksbuh.

Dan huwa ħażin u hemm bżonn li xi ħadd jieħu azzjoni dwaru.

Mr Speaker, jien nappella lilek fost kulħadd li tgħid lil min forsi jrid jisma' biex inbiddlu r-rotta għaliex il-poplu Għawdxi qed ibati verament.

Kif diġa` spjegajt, m'hemmx direzzjoni politika fil-gżira Għawdxija.

Illum id-direzzjoni hija biss makna tal-pjaċiri li hija ntiża biss biex fl- elezzjoni ġġib ħafna voti.

Dak li konna niġġieldu għalih fil-passat spiċċa u m'aħniex naħdmu biżżejjed biex inġibu l-Għawdxin jaħdmu f'Għawdex.

Mr Speaker, illum nixtieq nesibixxi sett ta' ritratti li juri l-istat tal- biċċerija li għandna f'Għawdex, fejn hemm annimali, fosthom baqar, mejtin u mitluqa hemmhekk.

Hemmhekk kulħadd jagħmel li jrid b'detriment għaċ- ċittadini li joqogħdu fil-viċinanzi fejn qiegħed ikun ħafna ħmieġ u mard.

Dan ħadd m'hu responsabbli għalih u kollox miexi għal għonq it-triq.

Alla biss jaf x'inhu jiġri fil-gżira Għawdxija!

Dan l-aħħar kelli wkoll l-opportunita` li mmur fl-isptar ġenerali ta' Għawdex, fejn fis-sala tan-nisa s-sitwazzjoni hija tal-biki.

Dan il-gvern nefaq mhux inqas minn Lm0.25 miljun fis-sala Sant'Anna, u dawn intnefqu lill-ħbieb tal-ħbieb.

Skond il-ministru 40% ta' sala Sant'Anna tinsab vojta u mbagħad tmur fl-isptar ġenerali ta' Għawdex fis-sezzjoni tan-nisa u tara nisa u xjuħ fil-kuruturi jistennew biex jitlaq xi ħadd ħalli jieħdu posthom.

Fejn qatt kont timmaġina fi żmienek jew fi żmieni li l-isptar ġenerali ta' Għawdex jasal f'dik is-sitwazzjoni, fejn il-pazjenti jitħallew fil-kuruturi!

Imbagħad dejjem jgħidulek li m'hemmx fondi biex jinġabu iktar nurses minn Malta.

Ara f'liema stat ta' miżerja wasalna f'Għawdex, li m'għandniex fondi biżżejjed biex inġibu n-nurses minn Malta!

Imbagħad biex nonfqu Lm0.25 miljun biex nirranġaw sala Sant'Anna, li llum hija nofsha vojta, għandna fondi.

Sal-ġurnata tal-lum ma nafx fejn intnefqu dawn il-Lm0.25 miljun!

Nerġa' ngħid li jaqbdek il-biki tmur sa l-isptar u tara din is-sitwazzjoni.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix servizzi essenzjali, bħal mammogram, li fl- isptar ta' Għawdex ma jeżistix.

Jien informat li kull mara 'l fuq minn 45 sena għandha tagħmel dan it-test.

Kull mara Għawdxija li trid tagħmel dan it-test għall-breast cancer trid tmur bilfors l-isptar ta' Malta.

Meta tistaqsihom biex iġibu dan is-servizz f'Għawdex jgħidulek li m'hemmx fondi.

Ma nafx x'inhi din l-idea li kull ħaġa li trid issir f'Għawdex m'hemmx fondi!

Per eżempju, lil numru sostanzjali ta' anzjani neħħewlhom is- servizz tal-carer għax qed jgħidulhom li ma jistgħux jinġiebu oħrajn minħabba n-nuqqas ta' fondi.

Ara jistax ikun li lil dawn l-anzjani tneħħilhom dan is-servizz!

Veru teżisti sitwazzjoni tal-biki fil-gżira Għawdxija.

Imbagħad tagħmel il-mistoqsijiet lill-ministru u din dejjem tirrispondik li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

Dawn huma affarijiet li qegħdin jagħmlulna ħsara kbira fil-gżira Għawdxija.

Kulħadd jiftakar li wara kollox kienet din l-istess ministru li fi żmienna kienet tgħid li s-servizz tal-catamaran huwa servizz soċjali u li meta jerġgħu jitilgħu huma fil- gvern dan is-servizz se jerġgħu jagħmluh biex kull student u kull ħaddiem Għawdxi filgħodu jkollu biex imur u jiġi lura.

Illum mhux talli spiċċa s- servizz tal-catamaran u spiċċa s-servizz tal-helicopter talli ftit ftit qegħdin naraw li anke s-servizz tal-baħar sejjer lura, tant li l-iskart ta' Għawdex qiegħed imur ukoll ma' l-Għawdxin lejn Malta, minkejja dak kollu li tgħid il-ministru għal Għawdex.

Din hija sitwazzjoni ħażina u m'għandhiex tibqa' sejra.

Jien minn hawnhekk nixtieq ngħid lill-prim ministru - dan għandu għalxiex ikun inkwetat għaliex Għawdex tagħna sejjer lura - li dak li ħdimna għalih b'tant serjeta` tlifnih fil-gżira Għawdxija u hemm bżonn li f'Għawdex ikollna leħen li jkun effettiv, leħen li b'xi mod lill-Għawdex inġibuh 'il quddiem.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa dwar il-ħaddiema li kienu jaħdmu fil- lukanda ta' San Lawrenz fejn dawn ħabta u sabta tkeċċew mix-xogħol, u dan ġara billi sempliċement irċevew notice din il-ġimgħa.

Din hija għarukaża kbira kif employer jittratta lill-ħaddiema.

Dan qed iġibilhom l-iskuża li m'humiex membri ta' xi union u l-ħaġa ta' l-iskantament hija li dawk li ilhom jaħdmu hemmhekk ħafna żmien spiċċaw minn ta' l-ewwel li tkeċċew, meta suppost skond il-liġi min jibda l-ewwel jitkeċċa l-aħħar.

Imma hawnhekk tbiddel kollox, min beda jaħdem l-ewwel tkeċċa l-ewwel u lil dawk li daħlu jaħdmu l-aħħar tawhom ukoll part-time hemmhekk.

Hemm bżonn li lil dawn il- ħaddiema li tant ħadmu u għamlu ġid fil-gżira Għawdxija ma jitteħdulhomx id- drittijiet tagħhom.

Mr Speaker, f'Għawdex hemm bżonn li ssir xi ħaġa bis-serjeta`.

Mhux biżżejjed li aħna noqogħdu niftaħru li ġejjin il-fondi mill-Unjoni Ewropea u sal-lum il-ġurnata dawn il-fondi baqgħu ma waslux.

Hemm bżonn li għar- rigward ta' Għawdex nagħmlu pjan li bih naraw kif lil Għawdex tagħna nġibuh 'il quddiem.

Ma jistax ikun li s-sitwazzjoni ekonomika f'Għawdex tibqa' sejra lura.

F'Għawdex qegħdin jintilfu ħafna u ħafna impjiegi u dan għaliex min qed imexxi lil Għawdex m'għandu l-ebda sens ta' treġija.

Jien nagħlaq billi nsemmi l-oxxenita` li semmiet il-Ministru Giovanna Debono fit-12 ta' Diċembru ta' l-2003 f'dan il-parlament.

Din qalet li l- prospetti li xi darba f'Għawdex jerġa' jkollna fabbriki mdaqqsa huwa 'l bogħod ħafna, biex ma ngħidx li ma jeżistux, speċjalment għall- esportazzjoni tal-prodotti tagħhom.

Hawnhekk qed nirriferi għas-setturi tat-tessuti, taż-żraben, tal-ħwejjeġ u ta' affarijiet oħra.

Meta inti għandek ministru li tiġi f'dan il-parlament, bir-rispett kollu lejha u lejn il-kariga tagħha, u tagħmillek blanket provision bħal dik, inti mill- ewwel tinduna li l-partit Nazzjonalista li suppost għandu viżjoni għall- gżira Għawdxija u li suppost għandu leħen biex jiddefendiha, illum m'għad għandu xejn minn dan kollu.

Sur President, meta inti ngħatajt il-kariga ta' Speaker, min-naħa tal-gvern Għawdex tilef l-identita` tiegħu u tilef is-sens u l-leħen li tant u tant jixraqlu.

Dan qed ngħidu mhux biex infaħħrek imma taf li għandi sens ta' rispett kbir lejk.

Illum kulma jingħad qiegħed jingħad għalxejn.

Illum m'għandek l-ebda direzzjoni politika.

Illum, kif diġa` spjegajt, għandek il-makna tal-pjaċiri fejn kollox huwa ppernjat biex taqdi lil dak li jkun, pero' meta tiġi biex tamministra lil Għawdex, meta tiġi biex tagħtih dak is- sens ta' identita` reġjonali - li kemm il-gvern u kemm l-oppożizzjoni jemmnu fiha u tant u tant ħadmu għaliha - ssib li ma tistax tasal.

Hemm bżonn li dawn l-affarijiet jieqfu darba għal dejjem.

Hemm bżonn li l- gvern u l-oppożizzjoni, aħna l-ħames deputati Għawdxin, ninġabru madwar mejda u naraw kif nistgħu nsalvaw lil Għawdex tagħna.

L-Onor.

Justyne Caruana qalet li aħna sirna ċittadini tat-tieni klassi.

Jien ngħid li aħna kważi lanqas għadna neżistu għaliex kull ħaġa li kellna qegħdin jeħduhielna l-Maltin.

Kulħadd huwa konxju u kulħadd jaf li kull ħaġa li tant ħdimna bis- serjeta` għaliha, fosthom li f'Għawdex inġibu turisti ta' kwalita`, illum dik tlifniha wkoll.

Illum kulħadd jaf li Għawdex m'għadux aktar dik il- ġawhra ta' sbuħija naturali li wieħed kien japprezza qabel.

Illum Għawdex sar post fejn tiġi biss għal xi skappatura u terġa' tmur lejn Malta.

Mr Speaker, issa nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed xi ritratti fuq il-medja tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR .

ANTON REFALO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Sett ritratti li juru annimali maqtula fil-biċċerija ta' Għawdex u duħħan ħiereġ miċ-ċumnija ta' l-istess biċċerija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 1 ta' Novembru 2004, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm familji jibbenefikaw miċ-children allowance?

Tista' tagħti l-informazzjoni għas-snin 1985, 1986, 1990 u 1995?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Dwar l-informazzjoni mitluba għas-snin 1986 u 1990, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3703.

Ninsab informata li n-numru ta' benefiċċjarji fis-snin 1985 u 1995 kien ta' 47,051 u 52,440 rispettivament.

BAĊIR NRU.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Peress li l-Ministru qal li x-xogħol dwar Baċir Nru. 1 beda, jista' jagħti informazzjoni dettaljata dwar x'se jsir u meta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li ta l-Prim Ministru għall-mistoqsija parlamentari 7451.

FREEPORT - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jagħti informazzjoni dwar kemm kien hemm impjegati, maqsuma skond il-grad inkluż it-top management, fil-Freeport sena b'sena sa mit-twaqqif tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FREEPORT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien l-infiq u d-dħul tal-Freeport, sena b'sena sa mit-twaqqif tiegħu?

Jista' l-informazzjoni jaqsamha skond fejn sar l-infiq u fiex sar u jindika mnejn ġie kull dħul?

ONOR.

SAN ĠILJAN – DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid x'wassal biex għal diversi jiem f'nofs Ottubru kien hemm ħruġ qawwi ta' drenaġġ fit-triq li tieħu lejn il-bajja ta' San Ġorġ mis-Swieqi għal San Ġiljan, inħawi mimlijja ristoranti u lukandi u fejn jinġemgħu ħafna nies lokali u barranin?

Kemm damu ma saru t-tiswijiet meħtieġa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li fl-inħawi msemmijja hemm ħafna servizzi għaddejjin, u peress li d-drenaġġ kien ħiereġ mill-culvert tal-Maltacom, kien diffiċili biex jiġi identifikat fejn kienet il-problema.

Fil-fatt instab li kien hemm sadd fil-main tad-drenaġġ fi Swieqi Road u d-drenaġġ beda jgħaddi għal ġo service trench tal-Maltacom u joħroġ minn ġo inspection box li hemm faċċata l-Intercontinental Hotel.

Wara tindif u anke survey bis-CCTV, dan il-ħruġ ta' drenaġġ waqaf u ttieħdu prekawzjonijiet biex ma jkunx hemm ripetizzjoni ta' dan l-iżbroff ta' drenaġġ.

LUKANDI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm għalqu u kemm fetħu lukandi?

Ta' liema kategorija huma?

X'numru ta' sodod kellhom f'Malta u f'Għawdex fis-snin 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004 - s'issa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-numru ta' lukandi li għalqu u li fetħu bejn is-snin 2000 u 2004 huwa kif ġej: 2000 - Għalqu tliet lukandi; tnejn ta' tliet stilel - 443 sodod - u waħda ta' żewġ stilel - 150 sodod.

Fetħu żewġ lukandi; it-tnejn ta' erba' stilel - 482 sodod.

2001 - Għalqu sitt lukandi; tnejn ta' tliet stilel - 198 sodod - u erbgħa ta' żewġ stilel - 387 sodod.

Fetħu tliet lukandi; tnejn ta' erba' stilel - 982 sodod - u waħda ta' tliet stilel - 56 sodod.

2002 - Għalqu ħames lukandi; kollha ta' tliet stilel - 1,236 sodod.

Fetħu tliet lukandi; kollha ta' erba' stilel - 589 sodod.

2003 - Għalqu sitt lukandi; tnejn ta' erba' stilel - 526 sodod - tnejn ta' tliet stilel - 202 sodod - u tnejn ta' żewġ stilel - 135 sodod.

Fetħu tliet lukandi; waħda ta' ħames stilel - 902 sodod - u tnejn ta' tliet stilel - 324 sodod.

2004 - Għalqu erba' lukandi; waħda ta' erba' stilel - 80 sodod - u tlieta ta' tliet stilel - 304 sodod.

Fetħet lukanda waħda ta' erba' stilel - 88 sodod.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 7957 u cioe' jgħid matul l-aħħar sena kemm kien hemm ħaddiema ta' l-Air Malta li telqu minn mal-kumpannija, mhux irtiraw biż-żmien?

F'liema oqsma telqu f'kull każ?

Kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda f'kull każ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Mill-1 ta' Ottubru 2003 in-numru ta' ħaddiema ta' l- Air Malta li telqu kien ta' 86 li jikkonsisti: 73 minnhom ibbenefikaw mill-iskema tal-boarding out li qiegħda fil-ftehim kollettiv; sitta irriżenjaw; erba' utillizzaw l-iskema ta' l-early retirement; u tlieta mietu.

Kif wieħed jista' jara minn numru ta' hawn fuq, il-ħaddiema kienu minn kull oqsma ta' xogħol, jigifieri, 11-il persuna kienu jokkupaw grad eżekuttiv; 39 kienu klerikali; 23 industrijali li l-parti l-kbira minnhom kienu ħaddiema tar-rampa; sitt persuni li rriżenjaw huma tliet piloti, skrivan, engineer u stewardess; tliet group heads u head (1) ibbenifikaw mill-iskema ta' l-early retirement; tlieta mietu.

Matul l-istess perjodu l-kumpannija mpjegat sitt trainee technicians u chief officer H.R. & corporate services fil-livell ta' top management.

MALTA DRYDOCKS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 7955 u cioe' jgħid jekk għal din is-sena t-tarzna hux se jkollha biżżejjed flus biex tħallas il-pagi tal-ħaddiema tagħha jew il-gvern hux se jkollu jgħaddilha iżjed flus biex ikollha mnejn tħallashom?

Fil-każ li iva, kemm se jkollu jgħaddilha iżjed flus sa l-aħħar tas-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ TA' TRASPORT BL-AJRU BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7956 u cioe' jgħid x'servizz ta' trasport bl-ajru hemm maħsub li jibda jopera bejn Malta u Għawdex wara li jieqaf is-servizz bil-helicopter ta' l-Air Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamenatri 7956.

GĦAWDEX - SPTAR ĠENERALI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 6345 li saret fit-30 ta' Ġunju 2004 u li għadha ma ngħatatx tweġiba, tista' il-Ministru ġentilment tirrispondi d-domanda dwar l-għoti tat-tenders għall-isptar ġenerali ta' Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba hi kif jidher hawn taħt:

|Offerti |Ammont |Stadju | | |(Lm) | | |Provvista, |15,101.|Apparat | |konsenja u |60 |fornut u | |stallazzjon| |kkummisjonat | |i ta' | | | |colorifiers| | | |Provvista, | |Apparat | |konsenja u |7,762.3|fornut u | |stallazzjon|4 |kkummisjonat | |i ta' pompi| | | |tar-raw | | | |water | | | |Provvista, |16,040.|Apparat | |konsenja u |72 |fornut u | |stallazzjon| |kkummisjonat | |i ta' | | | |stress ECG | | | |Provvista, | |Pubblikazzjon| |konsenja u |4,000.0|i | |stallazzjon|0 | | |i ta' forn | | | |combi | | | |Sistema | |Ftehim ta' | |tat-telefon|2,100.0|Kera | |PABX |0 | | |Dental | |Apparat li | |Model Trimm|454 |dalwaqt ser | | | |jiġi fornut | |Sink Mediku| |Apparat li | | |358 |dalwaqt ser | | | |jiġi fornut | |Ultrasound | |Apparat li | |Cleaner |727 |dalwaqt ser | | | |jiġi fornut | |Żewġ Biopsy| |Apparat | |Forceps |847 |fornut u | | | |kkummissjonat| |Teleskopju | |Apparat | |Artolux |737 |fornut u | | | |kkummissjonat|

GĦAWDEX - XOGĦLIJIET FIT-TOROQ

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 6444, tista' il-Ministru telenka x-xogħlijiet, kemm infrastrutturali kif ukoll ta' manutenzjoni tat-toroq f'Għawdex, għal dawn l-aħħar ħames snin?

Tista' tgħid ukoll min għamel ix-xogħol u kemm ġie jiswa?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Lista ta' x-xogħlijiet tat-toroq f'Għawdex li saru permezz ta' kuntratturi matul dawn l-aħħar ħames snin tpoġġiet fuq il- mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Barra minn dawn ix-xogħlijiet saru diversi xogħlijiet oħra permezz tal-ħaddiema tal-gvern.

AWTORITA' TAX-XANDIR - RADIO CALYPSO

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 6693 u 6883, li oriġinarjament saru lil Ministri oħrajn u li issa ġew riferuti lilu peress li l-awtorita' tax-xandir taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, u cioe' jistax iforni d-dettalji kollha dwar it-trasferiment tal-frekwenza ta' Radio Calypso u dwar il-mod kif it-talba għat-trasferiment ġiet determinata mill-awtorita' tax-xandir?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat mill-awtorità tax-xandir illi fl- 14 ta' Ġunju 2004 l-awtorità irċeviet talba konġunta mingħand Radio Calypso Ltd u Radju Marija Ltd li Radio Calypso kien se jinxtara minn Radju Marija Ltd.

Wara li l-awtorità irċeviet risposta għat-talba lil Radju Marija Ltd sabiex tipprovdi aktar informazzjoni dwar il-ġeneru ta' l-istazzjon, jekk kienx se jkun hemm tibdil fl-iskeda ta' l-istazzjon, il-post minn fejn se jxandar l-istazzjon, il-finanzjament ta' l-istess stazzjon u dettalji oħra, l-awtorità approvat din it-talba.

Il-kriterji li fuqhom l-awtorità tax-xandir tiddetermina talbiet ta' din in- natura jinsabu mniżżla f'Artiklu 16(1) ta' l-Att dwar ix-Xandir.

ĠUSTIZZJA U INTERN - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw transfers fil-ministeru tiegħu u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-1 ta' Lulju 2004 s'issa n-numru ta' transfers li nħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ġustizzja u l- intern kien ta' sebgħa.

Tnejn minnhom saru fuq talba tal-persuni konċernati u tnejn għax il-persuni konċernati ħadu appointment ma' dipartiment ieħor tal-gvern.

Informat ukoll illi matul l-istess perjodu kien hemm 37 membru tal-korp tal- pulizija li tbiddlilhom ix-xogħol tagħhom fid-diversi sezzjonijiet tal- korp.

Minn dawn 24 għax ingħataw promozzjoni għall-grad ta' surġent.

Kif diġa' kelli okkażjoni ngħid fi tweġibiet preċedenti dwar dan is- suġġett, it-transfers isiru skond l-esiġenzi tas-servizz fiċ-ċirkostanzi prevalenti.

EDUKAZZJONI - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers fil- ministeru u fid-dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Ġeneralment it-transfer ikun sar fuq talba ta' l- individwu approvata mid-dipartiment konċernat.

AFFARIJIET BARRANIN - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers fil-ministeru u fid-dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Luju 2004 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma jirriżultaliex li ngħataw transfers mill- ministeru tiegħi mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum.

TURIŻMU U KULTURA - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers fil-ministeru u fid- dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum kien hemm b'kollox sitt transfers, ħamsa minnhom saru jew fuq talba tal-persuna konċernata, jew għax ħadu promozzjoni, jew għax ġew redeployed.

Fil-każ l- ieħor għalliem li kien misluf liċ-ċentru Malti għar-restawr reġa' mar lura d-dipartiment ta' l-edukazzjoni.

KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers fil- ministeru u fid-dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers fil- ministeru u fid-dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum?

ONOR.

NINU ZAMMIT: In-numru ta' transfers li ngħataw fil-ministeru u fid- dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Lulju 2004 sal-lum huwa ta' 22.

Dawn it-transfers seħħew skond l-esiġenzi tas-servizz jew fuq talba ta' l- individwi nfushom.

DWANA - KUNTRABANDU TAD-DIESEL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari li kont għamilt qabel ir- recess tas-sajf, jista' il-Prim Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm dwar il-każ ta' l-allegat kuntrabandu tad-diesel?

Fiex waslu l- investigazzjonijiet tad-dwana flimkien mal-pulizija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-investigazzjonijiet dwar l-allegat kuntrabandu tad-diesel għadhom għaddejjin kemm min-naħa tal-pulizija kif ukoll min-naħa tad-dwana.

TAXXI INTERNI - INCOME TAX REFUNDS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' taxxa ta' income tax li nġabret mill-gvern u li hija definittivament dovuta bħala refund lit-taxpayers imma li l-gvern għadu ma rrifondiex - skond is-sena ta' stima li nġabret din it-taxxa?

Jista' jgħid kemm hu n-numru ta' taxpayers intitolati għal dawn ir-refunds?

Peress li bosta taxpayers qed jilmentaw li ilhom żmien twil jistennew dawn ir-refunds, jista' jagħti l-ammonti li ġew refunded kull xahar matul din is- sena u jindika meta beħsiebu jirrifondi l-arretrati dovuti lill-pubbliku?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.