MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 53 It-Tlieta, 6 ta' Ottubru, 1992 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 53

It-Tlieta, 6 ta' Ottubru, 1992

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.05 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 6 ta' Ottubru, 1992

WERREJ

MINUTI .................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI .........................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA .........................

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI TELEMALTA 1992/93 .................

AĠĠORNAMENT ...........................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB ......................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 052 li saret fil-5 ta' Ottubru, l992, gew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Minn huma u x'rank/grad kellhom l- Uffiċċjali/membri tal-Korp tal- Pulizija li wara li kienu: (a) rriżenjaw; (b) tkeċċew; u (c) spiċċaw għal xi raġuni jew oħra, reġgħu daħlu lura fil- Korp wara d-9 ta' Mejju, 1987?

Minn dawn kemm minnhom m'għadhomx fil-Korp u għal- liema raġuni m'għadhomx u b'liema rank/grad spiċċaw?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Intern u Zvilupp Soċjali): It-tagħrif mitlub mill-Onorevoli Interpellant ser jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra waqt it- Tqegħid ta' Karti.

EEC - BANKING DIRECTIVE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal- Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux ħsieb li jġib ruħu konformi mas-Second Banking Directive tal-Komunita Ewropea li għandha tiġi fis-seħħ fl-1 ta' Jannar l993 u li tikkonċerna proviżjonijiet dwar minimum capital requirements minn istituzzjonijiet kapitali, il- konċett ta' suitable shareholders kif ukoll tifissa limiti fuq holdings in non- banks?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Id-dħul fil- Komunita Ewropea ovvjament ifisser li finalment inkunu rridu nikkonformaw mar-regoli kollha tal-Komunita.

Fil-fatt qed isir xogħol dwar dan il- għan mill-kumitat interministerjali li kien mwaqqaf apposta.

Rigward il-qasam bankarju u nkluż l-hekk imsejħa Second Banking Directive, il-Bank Centrali flimkien mal-banek lokali qed jagħmlu l-istudji meħtieġa biex eventwalment dan is-settur ikun jista' jikkonforma mal- ħtiġijiet tal- Komunita'.

Pero ma jeżisti l- ebda commitment f'dan ir- rigward.

MR SPEAKER L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Apparti minn dak li qal il-Ministru, li l-banek jista' jkun li qed jieħdu xi miżuri biex jikkonformaw progressivament ma' dawn id-direttivi, jista' jagħti xi ħjiel tat-tħejjijiet jew pjani li għandhom il-banek kummerċjali Maltin biex dawn ikunu f'pożizzjoni li jilqgħu għall-kompetizzjoni diretta li jkollhom jekk Malta xi darba tidħol fis-Suq Komuni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ma nistax nirrispondi dwar jekk dawn għandhomx xi pjani speċifiċi u x'qed jagħmlu speċifikament għaliex l-ewwelnett il-banek ma jirrapportawx lili dwar dan l- aspett u t-tieni nett għaliex hija kwestjoni tagħhom - tal- management u tal-board of directors - x'jagħmlu.

Naturalment l-ikbar ilqugħ għal dawn l-affarijiet hija l- effiċjenza, prodotti ġodda u servizz aħjar lill-konsumatur.

TARXIEN: FERGĦA TA' BANK

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Għalfejn fergħa ta' bank lokali li kellu jiftaħ f'Villa Cecy f'Main Street, Ħal Tarxien u li kien inxtara mill- istess Bank matul l-aħħar Amministrazzjoni Laburista inbiegħ b'telf taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista biex issa qed tinbena fergħa ġdida ta' bank preciżament faccata kif taqsam it-triq?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jidhirli li kull bank għandu d-dritt li jiddeċiedi hu dwar il-ħteġijiet tiegħu.

Qabel xejn dawn il- banek jagħmlu business plan u jaraw f'liema lokalitajiet iridu jiftħu u mbagħad iridu javżaw u jkollhom l- aċċettazzjoni tal-Bank Ċentrali.

Fl-1987 il-Bank of Valletta rreveda l- business plan tiegħu, raw fejn setgħu u kellhom priorita' li jiftħu u ddeċidew li Ħal Tarxien ma kellux priorita'.

Issa ġaladarba li l-Bank of Valletta ħallew Ħal Tarxien daħal jiġri l-Mid Med Bank - li issa se jiftaħ hemm - u hekk dan ir- raħal se jkun moqdi b'servizz bankarju.

MR SPEAKER L-Onor.

Cilia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CILIA: Int qed tgħid li meta fl-1987 il- Partit Laburista ssuġġerixxa li jinbena bank fuq dik in-naħa tat-triq imsemmija, dak iż- żmien intom għidtu li ma kienx hemm bżonn u issa qed tgħidu li hemm bżonn li jinbena bank fuq il- faċċata l-oħra tat-triq, fejn konna ssuġġerejna aħna.

Ma jidhirlekx li intom opponejtu għall-pjan tagħna għax dan kien proġett maħsub mill-Partit Laburista u b'hekk il-Partit Laburista jkun jidher li ma għamel xejn f'dak il- lokal?

Għax għalkemm għaddew sitt snin, Ħal Tarxien għadu mingħajr bank.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Kemm fil-Parlament u kemm fil- professjoni ta' nutar, l-Onor.

Cilia apparentement ma fehmnix, għaliex il-Bank of Valletta kellu prioritajiet oħra fejn se jiftħu.

Issa l-Mid-Med Bank daħal fejn ħalla l-Bank of Valletta.

Jiġifieri l-Bank of Valletta jiddeċiedu huma fejn jaqblilhom u l-Mid-Med Bank ukoll.

Issa Hal Tarxien se jkun moqdi.

ONOR.

JOE CILIA: Allura l- business plan tal-Mid-Med Bank ma taqbilx ma' dik tal-Bank of Valletta.

Il-proprjeta' ġiet mibjugħa ħażin u intom qed tgħidu li dak li ma kienx igħodd għall-Bank of Valletta, igħodd għall- Mid Med Bank.

Għalhekk sa ftit ilu, dik il- proprjeta' kienet green area u issa ġiet mogħtija lill-privat biex itella' dak li ried u mbagħad jirranġa ma' tal-Mid- Med Bank.

Barra minn hekk, illum qed nisma' li minħabba l-iżvilupp li qed isir il- famuż salib ta' Ħal Tarxien se jitneħħa minn hemmhekk ukoll.

Forsi dan huwa parti mill-famuż business plan tagħkom.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Jien sieħbi jinkwetani meta jgħid li nbiegħ bit-telf għax dan sinjal li nxtara bil-għoli.

Nispera li l-każ mhuwiex hekk, għax jekk jien xtrajt dar Lm10,000 u nbigħha bi Lm8,000, sinjal li meta xtrajtha ħallast iktar għaliha.

Għalkemm jien ma nifhimx fil-bini, hekk naħseb.

Issa dan ma jfissirx li l- Bank of Valletta u l-Mid-Med Bank għandhom ifasslu l-istess.

Jista' jkun li l-Mid-Med Bank imur għall-catchment area fejn jista' jakkwista d-depositi tan-nies u l-ieħor imur għall- catchment area fejn jista' jakkwista l-business.

Jista' jkun li xi ħadd minnhom għamel żball.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Jiġfieri fi kliem ieħor qed tirrikonoxxi li l-bank illum jinfetaħ faċċata, fi premises iżgħar u fl-istess lokalita', għax triq hemm differenza.

Issa sitt snin ilu, intom għidtu li ma kienx hemm ħtieġa ta' bank.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Kieku fetaħ l-istess bank għandek raġun, imma l-bank li se jiftaħ huwa l-Mid-Med u mhux il-Bank of Valletta.

Per eżempju l-Bank of Valletta fetaħ Tas-Sliema, n-Naxxar u San Ġiljan.

Dawk huma priority areas u għad fadallu x'jiftaħ.

Jekk m'inix sejjer żball, il- Bank of Valletta għad fadallu jiftaħ sitt branches oħra, fosthom Ħal Balzan u Marsascala.

Ħal Tarxien ma kienx priorita' għax il-Mid-Med sabu fond u fetħu branch huma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Jista'jkun li jew jien ma fhimtx jew il- Ministru ma fehemx.

F'Hal Tarxien inxtrat il-villa Ta' Cecy u wara li xtraha l-bank, bigħha b'telf .

Faccata tagħha kien hemm biċċa green area li ħarġet bil- permessi u nxtrat mill-Mid-Med Bank biex jiftaħ bank hemmhekk.

Bħala ex- Ministru tal-Finanzi u bħala Ministru li ż-żewġ banek jaqgħu taħtek, ma tħossx li dan huwa każ li jista' jiġi investigat?

X'kienet ir-raġuni li saret din it-transaction?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: M'hemm l-ebda raġuni għaliex il-każ għandu jiġi investigat.

Il-Bord tal-Bank of Valletta hekk iddeċieda.

Meta aħna naħtru Bord, naħtruh biex jiddeċiedi u jaġixxi hu u mhux għal kull biċċa xogħol jiġu jgħidu lili l-Bord jiddeċiedi fejn jiftħu u fejn jagħlqu.

Allaħares noqogħdu nindaħ- lulhom.

Il-Bord tal-Bank of Valletta, fis- sapjenza tiegħu dak iż-żmien, irrealizza li l- priorita' tiegħu ma kenitx li jiftaħ Ħal-Tarxien u allura bigħha.

Jien ma nafx jekk kenitx green area jew le.

M'għandix idea u lanqas għandu jkolli idea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Muscat.

ONOR.

PHILIP MUSCAT: Jien għandi nifhem illi huwa ċ- chairman u l-bord tad-diretturi tal-bank partikolari li jiddeċiedu.

Ix-shareholders ma jidħlux għax ikunu qed jirrappreżentawhom huma.

Għandi nifhem ukoll illi l- Ministru huwa bħal rubber stamp, jiġifieri meta dawn jiddeċiedu xi ħaġa, hu kemm jagħmel ir-rubber stamp tiegħu.

Din kienet l-ewwel domanda.

It- tieni domanda tiegħi hi: Kif inhi l-proċedura biex bank jixtri site?

Issir xi tender?

Hemm xi proċedura biex ikun hemm trasparenza?

Tirrispondinix illi llum qed isir kif kien isir qabel għax suppost intom tlajtu fil-gvern biex ma tagħmlux l-iżbalji li għamilna aħna.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-bord tad-diretturi flimkien ma' l- uffiċjali tal-bank, jiġifieri l-general managers u l-assistant general managers, jaraw fejn jistgħu jespandu.

Per eżempju, dawn jaraw li għandhom seba' lokalitajiet fejn jespandu, jiġifieri mhux igħidu Villa Cecy, imma Ħal Tarxien, Marsascala, Marsa- xlokk, ir-Rabat, San Giljan.

Wara li jiddeċiedu fejn se jkun il-post, kull bord jissottometti l-pjan tiegħu lill- Bank Ċentrali.

Il-Bank Ċentrali mbagħad irid jirrapporta lill- Ministru tal-Finanzi dwar dan u jagħtih parir jekk jagħtix permess illi bank jiftaħ hemm għaliex il-Bank Ċentrali għandu l-obbligu li jara li ma jkunx hemm tliet banek maġenb xulxin.

Hawn Malta għandna wisq branches għax hawn over 90 branches!

Jien naħseb li m'hawn l-ebda post fid-dinja bħal Malta fejn hawn komunita' ta' 360,000 ruħ u hawn 'il fuq minn 90 branch f'dan il- pajjiż!

(Interruzzjonijiet) Il-prob- lema hi li kulħadd jiddepożita u mhux li kulħadd jissellef!

F'affari ta' ħames snin, is- CFC's accounts minn Lm5 miljuni telgħu għal Lm185 miljun.

Taf xi tfisser din?

Illum hawn Lm340 miljun fl-idejn li ilhom hovering f'din l-aħħar sena.

Jiġifieri għalkemm il-flus depożitati fil-banek żdiedu b'mod fenomenali b'something in the region of Lm70 million a year, il-flus fl-idejn baqgħu statici.

Allura x'ġara?

Ġara li fejn qabel fl-1971, per eżempju, għal kull Lm200 fil- bank kien hemm Lm100 cash, jiġifieri r-ratio kien 2:1, bil-passaġġ taż-żmien dan beda nieżel.

Il- flus fl-idejn bdew jiżdiedu għax kien hemm nuqqas ta' fiducja u l-flus fil- banek ma jiżdiedux bl-istess ritmu li kien qed jiżdied dan.

Issa reġa' tela' u qegħdin xi Lm225 depożiti għal Lm100 cash, jiġiferi l-cash s'issa waqaf kif inhu u mhux qed jiżdied bl- istess ritmu li kienu qed jiżdiedu d- depożiti.

Id- depożiti bankarji minn Lm420 miljun llum telgħu over Lm880 million.

(Interuzzjonijiet) Jien ma nafx fejn qegħdin il- flus fl-idejn!

(Interruzzjonijiet)

Kull meta xi ħadd iħoss li l- banek se jiftħu xi branch, il- prezz tad- djar ta' dik il- lokalita' jitilgħu sparati.

Taf kemm jitolbuk biex joffru lill-bank.

Jien dan ma jinteressanix, pero' mbagħad irid ikun hemm il-Ministru tal- Finanzi li fuq il-parir tal- Bank Centrali jgħid min għandu jiftaħ u min m'għandux għax inkunu tajna permess lil ħaddieħor.

Kull konvenju li jsir, irid isir bil- kondizzjoni li jingħata permess mill- Bank Ċentrali.

Jiġifieri l-bejgħ ma jsirx qabel ma jingħata permess mill- Bank Ċentrali, peress li l-bank ma jistax jixtri proprjeta'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Muscat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

PHILIP MUSCAT: Jien naqbel li wara deċiżjoni tal- bord li area għandha bżonn bank il-permess għandu jingħata bil- konsultazzjoni mal-Bank Ċentrali u mal-Ministru.

Imma jista' jiġri li f'area waħda jkun hemm diversi sites li huma importanti - hawnhekk qed nirreferi għall-interess tal- bank li jara li jieħu l-aħjar sit bl-irħas prezz.

Għalhekk jiena ma nafx għaliex meta bank ikollu bżonn li jiftaħ fergħa f'ċertu area ma ssirx tender uffiċċjali u pubblika.

Imbagħad, intom toqogħdu tiftaħru, speċjalment inti, kemm żdiedu d- depożiti.

Dan jista' jfisser biss li ħafna barunijiet tad-drogi kienu jagħmlu l-laundering u jiddepożitawhom hawn Malta, mhux għax hawn ix- xogħol jew għax dan il-pajjiż miexi 'l quddiem.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Jien ċert li kull bank jixtieq jiftaħ branch f'post li huwa tajjeb, imma post li jkun tajjeb bilfors irid ikun post ċentrali u bank mhux se jiftaħ f'post ...

(Interruzzjonijiet) Għandek tkun taf li fiż-Żejtun il-Mid-Med Bank se jibnu wieħed.

Jiġifieri kull bank jipprova jsib għalih l-aħjar site.

Per eżempju s-site tal- bank li jinsab fiż-Żurrieq hija bellezza.

Onorevoli Vella il-bank taż-Żurrieq mhux qiegħed f'pożizzjoni sabiħa?

(Interruzzjonijiet) Jien ngħidlek li dan il- bank huwa sabiħ ħafna, għax fil-fatt kont mort.

Issa rigward il-money laundering.

Kont għidtilkom li l-ammont ta' flus depożitati f'banek Maltin kien ilaħħaq ma' Lm185 miljun u dawk li jappartjenu lill-non-residents jammontaw għall Lm90 miljun.

Inti taf kemm hemm kontijiet f'dawn id-Lm90 miljun?

Hemm madwar 30,000 kont.

Jiġifieri f'Malta hawn 30,000 baruni?

Kieku l-affarijiet qegħdin hekk kieku aħna nistgħu nsiru kapijiet tad-dinja.

ANZJANI - AKKOMMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Billi ripetutament l-anzjani tagħna li jkunu joqogħdu f'appartamenti fuq nett igergru li mhux jingħataw postijiet isfel, jista' l- Ministru jgħid kemm hemm applikanti anzjani li qed jitolbu li jinżlu f'appartamenti isfel?

X'inhi l-politika tal-Gvern f'dan il-qasam?

ONOR.

GEORGE HYZLER (Ministru għas-Sigurta' Soċjali): Mit- talbiet li jkun hemm biex wieħed jibdel flat fuq ma wieħed isfel ikun hemm nies li mhumiex anzjani u għalhekk ma nistax ngħid kemm huma l- anzjani li qed jagħmlu din it- talba.

Dawn it-talbiet jiġu proċessati flimkien ma' oħrajn wara li jiġu kkonsidrati x'postijiet ikunu disponibbli minn żmien għal żmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Schembri Adami, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Per eżempju jiena nkun noqgħod ġo Flat 10, Melita Street, Valletta u lid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali ngħidilhom li jiena lest li nagħtihom dan il-fond jekk nibdlu ma' post ieħor li nkun naf bih.

Jista' l-Ministru jgħidli jekk każ bħal dan jitteħidx in konsiderazzjoni?

Naf u nista' nippreżentalu ħafna każi simili għal dan mid- distrett tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Segretarju Parlamentari): Attwalment jista' jkun hemm każi li jiġu quddiemna u jgħidulna li t-tali post huwa vojt imma madanakollu jekk aħna ma narawx li l-post imsemmi huwa verament vojt ma nkunux nistgħu nallokawh.

(Interruzzjonijiet) Issa ippermettili ftit Onor. Schembri Adami.

Jekk x'ħin nirrispondi ma tkunx għoġbitek ir- risposta, għamel domanda oħra.

(Interruzzjonijiet) Jekk l-Onor.

Membru qed jirreferi għal xi każ partikolari ngħidlu li nkunu nistgħu narawh iktar 'il quddiem.

MR SPEAKER: L-Onor.

Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Jista' l-Onor.

Ċensu Galea jirrispondi għad- domanda tiegħi?

Jien għidtlu b'każijiet fejn hemm nies anzjani li qed igħixu fuq nett, li lesti li jagħtu l-post tagħhom u li jafu li jistgħu jibdlu ma' postijiet oħra imma li mhux qed jingħataw il- preferenza li jixirqilhom.

Aħna nafu b'każi bħal dawn u l- Onor. Ċensu Galea ma jirrispondinix hawnhekk.

ONOR.

ĊENSU GALEA: L- allegazzjoni li għadu kif għamel issa l-Onor.

Schembri Adami hija għal kollox infondata u nasal biex ngħid li hija gidba.

Kull każ li jiġi quddiem id-Dipartiment ta' l- Akkommadazzjoni Soċjali dwar anzjani li jridu jbiddlu minn fuq għal isfel jiġi kkonsidrat.

Illum nistgħu ngħidu li jekk ikun hemm postijiet ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Point of order.

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mhux sewwa li aħna bħala rappreżentanti tal- poplu niġu nissollevaw każijiet bħal dan, u minn fuq niġu mgħajra giddibin.

Jekk meta tgħid il- verita' ifisser li tkun giddieb, mela m'hemmx aħjar milli tkun giddieb u se nibqa' nkun giddieb!

(Interruz- zjonijiet) Pero' nitlob lis- Segretarju Parlamentari jirtiraha għax jien la kont giddieb u lanqas se nkun giddieb.

Dawn il-każijiet se nibqa' nsostnihom hawn u nippretendi li l-Ministru jkun lest li jilqa' dak li diġa' għidtlu, jiġifieri mmorru nindagaw il-każijiet flimkien.

MR SPEAKER: Mhux permess li Membru Parlamentari jgħajjar lil Membru Parlamentari ieħor giddieb.

L-Onor.

Ċensu Galea qal dan id-diskors?

(Interruz- zjonijiet) Jikkonferma l-Onor.

Galea li ma qalx dan id- diskors?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien qatt m'għidt li hu giddieb.

MR SPEAKER: Hemm ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari li għamel l- Onor. Schembri Adami?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett irridu nagħmlu distinzjoni bejn proprjeta' li hija tal-Gvern u proprjeta' li hija tal-privat.

Jekk ikollok persuna li tgħix fi proprjeta' privata u li la għandha dritt għal rekwiżizjoni u lanqas għal allokazzjoni mingħand il-Gvern, dawn il-każi bilfors li jitpoġġew aktar lura.

Jekk ikun bniedem li joqgħod fi proprjeta' tal- Gvern, iżda joqgħod f'xi sular għoli, u jsib lil xi ħadd min iċedilu l-post tiegħu, dan ikun jista' jirranġa.

Iżda diżgrazzjatament ngħid li ma tantx hawn nies li jkunu lesti li jċedu l-post li qiegħed fil- ground floor tagħhom ma' xi post fir-raba' sular.

Għandna ħafna każi ta' nies li jitolbu li jinżlu minn fuq għal isfel, iżda nies li jitolbu li jitilgħu minn isfel għal fuq, huma rari u ma jeżistux.

MR SPEAKER: L-Onor.

Muscat.

ONOR.

PHILIP MUSCAT: Peress li din hija tassew problema, u nifhem id- diffikultajiet li wieħed ikollu biex minn fuq wieħed tniżżlu isfel, sar xi survey mid-Dipartiment tal- Housing biex jara fejn hu possibbli li jsiru lifts ħalli ħadd ma jgħid għax qiegħed fuq nett - jekk ikollok lift, fuq u isfel jiġi xorta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, hawnhekk irridu niftakru ħaġa waħda.

Meta nitkellmu dwar il-lifts, l- iktar ħaġa faċli hija li kulħadd iwebbel lin-nies li joqogħdu f'dawn il-flats li se nagħmlu l-lift f'kull blokk ta' flats li għandna f'Malta.

Issa, bejn wieħed u ieħor il- Gvern għandu 9,000 flat li jekk neħduhom b'average ta' tmienja kull blokk ifisser li hawn Malta għandu 1,000 blokk.

Allura jekk inti tgħid li trid tagħmel 1,000 lift hawn Malta bil-Lm5,000-il wieħed ifisser li se nonfqu Lm5 miljun f'lifts.

Aktar tard hemm domanda li se nweġbuha wkoll, imma jekk xi ħadd qed jippretendi li nistgħu nonfqu Lm5 miljun f'lifts fi blocks li huma mibnija minn żmien il- qedem, jien ngħid li ma nafx kif nistgħu naslu għal dan.

Barra minn hekk, ħafna mill- blokki li nbnew fil-passat mhuwiex possibbli li jsiru l- lifts fihom, imma l-akbar problema xorta tibqa' dik tal- flus li huwa ammont enormi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Muscat, fil-qosor jekk jogħġbok.

ONOR.

PHILIP MUSCAT: Jien ma xtaqtx ninterrompih, pero' kif qed ipoġġiha, qisu se jonfoq Lm5 miljun f'xahar ...

(Interruzzjonijiet) Imma fejn ridtu nfaqtu iktar minn hekk u nfaqtuhom malajr!

Allura jekk isir pjan li kull sena per eżempju, jintnefqu ammont ta' flus biex isiru dawn il- lifts bil-mod il-mod, il-flus ma jistgħux jinxterdu fuq għaxar snin jew 20 sena?

Jien m'inix qed ngħidlek biex tagħmlu bħalma għamiltu f'Telemalta.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, fil-qosor ħafna jekk jogħġbok għax skada l-ħin.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt, il-blocks il-ġodda, fil-parti l-kbira tagħhom, qegħdin jinbnew bil-lifts.

Madanakollu trid tipprova tifrex in- nefqa ta' miljuni ta' flus li hemm f'dan ir-rigward fil-futur u wieħed jasal għalihom bil-mod il-mod wara li nkunu solvejna problemi ferm iktar gravi ta' nies li m'għandhomx fejn joqogħdu.

Naħseb li l- Oppożizzjoni wkoll taqbel magħna li f'dan il-pajjiż għad baqa' nies - minkejja li fl- 1987 kienu qalulna li kollox huwa lest - li llum għandhom bżonn ta' dar u naħseb li kulħadd jaqbel li aħjar li nibnu d-dar qabel ma nagħmlu l- lift.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddi għat- Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

"Tagħrif dwar ufficjali tal-Pulizija li spiccaw mill-Korp u reġgħu daħlu wara d-9 ta' Mejju 1987 u issa reġgħu temmew l-impieg." (bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 3796)

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI TELEMALTA 1992/93

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker nipproponi:

"Illi l-Kamra tapprova l- Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni Tele- malta għas-sena finanz- jarja mill-1 ta' Ottubru, 1992 sat-30 ta' Settembru 1993 skond l-Att XVI ta' l-1975 dwar il- Korporazzjoni Telemalta, Kap. 250 tal-Liġijiet Riveduti ta' Malta.

Illi wkoll skond l-Att ta' l-1975 dwar il-Korporazzjoni Telemalta l-Kamra tapprova bħala Estimi Supplimentari dak l-infiq għas-sena finanzjarja 1991/92, li hu stmat mill- Korporazzjoni Telemalta li se jeċċedi l-ammont totali ta' nfiq approvat mill- Kamra għall-istess sena, kif jidher dettaljat fl- Estimi għas-sena finanzjarja 1992/93 taħt il-kolonna msemmija "Revised Estimates October 1991 - September 1992".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Nisse- konda.

MR SPEAKER: Qabel ma nkompli bir-rimarki, hemm xi arranġament bejn iż- żewġ naħat tal-Kamra rigward kif se jinqasam il-ħin tas-seduta?

Infakkar lill-Kamra li skond l- Att prinċipali, id-dibattitu ma jistax jieħu iktar minn żewġ seduti.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nifhem li se nieħdu żewġ seduti u l-ħin jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat fiż-żewġ seduti.

MR SPEAKER: Mela l-ftehim hu li l-ħin allokat għad- diskussjoni jinqasam bejn il- kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni, bil-winding up għall-Gvern.

Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, meta niġu biex niddiskutu l- Estimi tal- Korporazzjoni Telemalta, żgur li qed niddiskutu estimi ta' korporazzjoni li l-iżvilupp fil-qasam tagħha huwa marbut ħafna ma' kull żvilupp ekonomiku ieħor fil-pajjiż.

Dan għaliex kif fehmu diversi pajjiżi fl-Ewropa u madwar id- dinja fis-snin li għaddew, u kif fhimna f'pajjiżna b'mod partikolari fil-ħames snin li għaddew, ma jistax ikollok progress reali jekk ma tagħtix attenzjoni speċjali lejn il- qasam tat- telekommunikazzjoni.

Mr Speaker, meta nitkellmu fuq il-qasam tat-telekommunikazzjoni f'Malta llum, m'hemmx dubju li qed nitkellmu fuq settur mill-iktar dinamiku u fuq settur li llum huwa mħejji għal bidliet kbar oħra li jridu jseħħu fi ħdanu fis-snin li ġejjin.

Kien preċiżament matul Frar tass-sena finanzjarja li għadha kif skadiet - u li se niddiskutu l- estimi tagħha flimkien ma' l- estimi tas-sena l-ġdida -meta rajna l-frott tal-ħidma li wettaq il-Gvern preżenti fl- isfond tal-master plan imħejji bl-għajnuna ta' esperti mill- International Telecommunications Union u meta Malta qalbet għal sistema kompletament diġitali.

Aħna kburin li llum għandna l-pedamenti sodi għal sistema moderna ta' state of the art technology u għal sistema li tagħmel differenzi enormi fil-ħajja ta' kull min juża t-telefon għall-bżonnijiet domestiċi u kummerċjali.

Illum, kif nispjega aktar tard f'din l-introduzzjoni u forsi f'partijiet oħra fid- dibattitu, wasalna anke għal qabżiet oħra 'l quddiem mhux l- inqas fis-settur tat- tekonoloġija ta' l-informatika.

Illum naraw lill- Ewropa kollha tagħmel enfasi qawwija f'dan ir-rigward.

Kieku kelli nirreferi għal survey li kien deher f'Marzu ta' din is-sena fil-Financial Times - Information Technology in Europe - insibu artiklu bl-isem "The Barriers are Falling".

Kieku wieħed jista' jagħti spjegazzjoni fil-qosor ta' x'ifisser l-avvanz kollu fis- sistema telefonika u x'ifisser l-avvanz fit-teknoloġija ta' l- informatika f'Malta u madwar id-dinja, m'hemmx dubju li dan it-titlu forsi jkun wieħed mill-iktar titoli adattati fuq l-iżvilupp li qed iseħħ madwarna.

Fost elementi oħrajn, f'dan l-artiklu nsibu ndikati li llum l-Ewropa kollha tħares lejn sistemi ta' informatika u ta' kommunikazzjoni li huma kapaċi li jmorru ħafna oltre l-fruntieri nazzjonali u li llum ma tantx għadhom relevanti.

Illum aktar kumpanniji u korporazzjonijiet iħossu l-ħtieġa tal- bżonn tas-sistemi ta' informatika biex igħaddu l- informazzjoni minn negozju għall-ieħor.

Illum, istituzzjonijiet finanzjarji se jżidu l-kapaċita' tagħhom billi jagħmlu handling ta' teknoloġija ta' l-informatika biex ikun hemm servizzi ta' banek u servizzi finanzjarji fuq bażi pan-Ewropea.

Karatteristika oħra fid-dinja tal-lum hija ż-żieda fid- domanda għat- telephones ċellu- lari bl-iskop li eventwalment wieħed ikun jista' jibqa' fuq l-istess abbonament u l-istess numru meta jgħaddi minn fruntiera għall- oħra.

Għalhekk tkun inħolqot verament dak li kien previst żmien ilu, bħala l-global village li huwa r- riżultat prinċipalment ta' sistemi ferm u ferm aktar adegwati ta' kommunikazzjoni.

Kien f'dan is-settur tant vitali li fil-ħames snin li għaddew il-pajjiż għamel qabżiet kbar, qabżiet li nistgħu anke nkejlu b'suċċessi partikolari għar-rigward - biex nagħti eżempju wieħed f'dan l- istadju - ta' kommunikazzjoni telefonika bejn Malta u l- pajjiżi ta' barra.

Illum tista' ċċempel madwar id-dinja kollha mingħajr xkiel u m'aħniex limitati għal numru żgħir ta' pajjiżi fejn tista' taqbad dirett u l-kumplament trid tgħaddi bl-operator.

Illum it-traffiku internazzjonali rdoppja.

Illum Malta wkoll għandha s-sistema ta' telephone ċellulari tagħha bl-inizjattiva ta' l-intrapriża privata.

Fejn jirrigwarda l-exchanges għandna sistema kompletament diġitali u mhux sistema ta' taħlit ta' ħames sistemi li ħafna minnhom ikunu antikwati bħalma hi s-sistema Strowger li ħadd iktar fid-dinja m'għadu jridha.

Dan jispjega għaliex fl-Estimi li se nikkonsidraw għandek write off ta' dan l- apparat ta' aktar minn Lm4 miljun għaliex anke meta dan it-tip ta' apparat offrejnih lill-pajjiżi bħal Zambia, dawn bagħtulna risposta pulita ta' rifjut u qalulna li huma wkoll riedu s-sistema diġitali.

Jiġifieri lanqas b'xejn m'aċċettawha!

Illum għandek sistema ta' aċċess ta' kommunikazzjoni internazzjonali ferm aktar miftuħ, għandek ukoll il-bażi ta' kommunikazzjoni ta' data u mhux biss servizzi ta' voice telephony.

Dawn id- diversi fatturi li forsi diġa' sirna nieħdu for granted, diġa' drajnihom bħala parti mill-ħajja ta' kuljum fis-sistema telefonika ta' pajjiżna, kif hu wkoll il-fatt li l-pajjiż għandu spare capacity fl-exchanges tiegħu li żgur tkoprina sas-sena 1996.

U dan minflok kif kienet is- sitwazzjoni ta' qabel fejn in- numru ta' nies jistennew it- telephone kien ferm ikbar milli kellek spare capacity anke fil- livell ta' l-exchanges.

Filwaqt li llum dawn l- affarijiet x'aktarx li neħduhom bħala fatt fil-ħajja tagħna ta' kuljum, il-verita' hi li dawn huma bidliet kbar li seħħew matul il-ħames snin li għaddew u bidliet li seħħew b'mod ġenerali minkejja u kontra l- kritika qawwija li kellna.

Kienu jgħidulna li ma kellniex għalfejn nagħmlu dak li konna qed nagħmlu u ftit wara d-diska nbidlet u qalulna li dak ix- xogħol kellna nagħmluh imma mhux b'dik l- għaġġla.

Kellna wkoll il- kritika klassika li stajna rranġajna biss it-telephone ma' barra għaliex bejnietna l- Maltin aħna kapaċi niddubbaw.

Mr Speaker, fl-isfond ta' dawn il-ħsebijiet irrid nibda nagħti ħarsa lejn x'hemm fl- estimi rigward il-pożizzjoni finanzjarja ta' Telemalta.

Kif jirriżulta minn dawn l-estimi huwa stmat li l-qliegħ nett, qabel titnaqqas it-taxxa għal din is-sena, se jkun ta' Lm333,000.

Din il-figura tinkludi telf ta' Lm115,000 minn Xandir Malta għal perjodu ta' għaxar xhur, sal-31 ta' Lulju.

Qed nieqfu hawn għaliex wara din id-data, l-assi ta' Xandir Malta għaddew għand il- Public Broadcasting Services Limited.

Irrid ngħid ukoll li qed nitkellmu fuq profitti ta' Lm251,000 mid-Dipartiment tat- Telephone u ta' Lm197,000 mid- Dipartiment tat-Telegrafu u Telex.

Il- qliegħ li wieħed jista' jikkonsidra din is-sena bħala wieħed nominali li ġie reġistrat mid-Dipartiment tat- Telephone - jiġifieri l-qliegħ ta' Lm251,000 - huwa r-riżultat dirett tar-write off li kellu jsir mill-kotba tal-bqija ta' l-electro-mechanical exchanges wara li issa dawn - kif diġa spjegajt - ġew kollha mibdulin.

Kif naħseb li japprezzaw dawk il-Membri tal-Kamra li huma iktar dilettanti ta' accounts minn oħrajn, meta nkunu qed nitkellmu dwar write off bħal dan, ma nkunux qed nitkellmu fuq write off li b'xi mod jaffettwa l-likwidita' tal- Korporazzjoni għaliex dan ikun write off li min-natura tiegħu stess ma jinvolvix movement of funds.

Ir- write off li kellu jsir huwa ta' Lm4.43 miljun.

Fil-fatt jekk ma nagħtux każ ta' dan ir-write off il-profitt operattiv qabel dawn l- aġġustamenti jammonta għal Lm4.36 miljun mid-dipartiment tat-telephone.

Id-dħul mill-qasam tat- telekommunikazzjonijiet kiber b'madwar Lm1.62 miljun u hawnhekk irrid ngħid li dan huwa dovut l-aktar għall-użu ferm akbar tas-servizz internazzjonali, li d-dħul minnu biss kiber b'Lm1.88 miljun.

Aktar tard nispjega kif it-traffiku internazzjonali minn Malta għal barra, bejn l- 1987 u l-1992, aktar minn irdoppja.

Waħda mir- raġunijiet għaliex dan it-traffiku aktar minn irdoppja - u waħda mir- raġunijiet għaliex illum għandek average growth ta' 23% fejn qabel kien ikun mhux iktar minn 8% hija għaliex fil-ħames snin li għaddew saret riforma kbira, fis-sans li tneħħiet dik il-konġestjoni totali li kellek ta' access minn Malta għal barra mill-pajjiż.

Sa l- 1989, meta kien inawgurat l- International Exchange l-ġdid, litteralment kellna sitwazzjoni fejn it-traffiku kollu internazzjonali li seta' joħroġ mill- pajjiż ma setax jgħaddi għaliex kellna bottleneck, ma kellniex ċirkwiti biżżejjed u allura kellek sistema ta' soppressjoni anke ta' traffiku internazzjonali li huwa wieħed mill-aqwa metodi fi kwalunkwe kumpannija ta' telekommunikazzjoni sabiex iżżid id-dħul tiegħek.

Irrid ngħid ukoll li kellna żidiet li jirrigwardaw ħlasijiet miġbura mill- amministrazzjonijiet barranin u anke mis-servizz tal-mobile telephone.

Mr Speaker, l-ispejjeż rikorrenti fil-qasam tat- telekommunikazzjoni żdiedu wkoll u dan huwa rifless b'mod partikolari fiż-żieda fil-pagi li tammonta għal Lm650,000.

Waħda mir-raġunijiet hija r- riforma fil-pagi simili li saret mill-Gvern u li naturalment il-Korporazzjoni Telemalta tirrifletti wkoll meta tagħmel il-collective agreements għaliex taġġusta l- pagi skond ir-riformi nazzjonali li jkunu qed isiru.

Fil-fatt il-ħaddiema kollha tal-Korporazzjoni Telemalta qegħdin f'pożizzjoni ferm aħjar milli qatt kienu qabel u jingħataw pagi mistħoqqa għal xogħol li wieħed jawgura li jkun xogħol mogħti tajjeb, b'dedikazzjoni, b'ħeġġa u b'lealta' lejn il- pajjiż kollu.

Meta nħarsu lejn is-sena li jmiss fl-Estimi qed nipprevedu li l-qliegħ qabel it-taxxa tal- Korporazzjoni fis-sena finanz- jarja li għadha kif bdiet se jkun ta' aktar minn Lm5 miljun.

Huwa mistenni li ż-żieda fid- dħul mit-telekomunikazzjoni tkun ta' madwar Lm2 miljun, li parti minnha trid tkun rifless ta' 12,000 linja ġdida tat- telefon li se jingħataw fis- sena finanzjarja l-ġdida, kif ukoll iż-żieda ta' 10% fit- traffiku dirett internazzjonali.

Tajjeb ukoll li nagħtu ħarsa lejn l-infiq ta' natura kapitali li l- Korporazzjoni Telemalta qed tippjana għas- sena d-dieħla.

Tajjeb li nkunu tajna ħarsa għaliex jekk hemm settur li min-natura tiegħu huwa dinamiku dan huwa s-settur tat-telekomunikazzjoni u allura l-Korporazzjoni mhijiex se toqgħod lura milli s-sena d- dieħla tagħmel nefqa kapitali biex tkompli tara li l- ħteġijiet ta' pajjiż modern ikunu moqdija sew.

Fil-fatt nista' ngħid li għal dik li hija sistema ta' telekomunikazzjoni nazzjonali, is- sena d- dieħla l-Korporazzjoni se tonfoq Lm4.7 miljun.

Fost affarijiet oħra, l-ispiża tkopri apparat għal tisħiħ tas- sistema u għal xi servizzi ġodda li se jiswa Lm690,000 u spiża ta' Lm834,000 fuq telephone sets, pay phones, telecare lifeline sets li fih innifsu huwa suċċess ukoll.

Is-sena d-dieħla se nonfqu aktar - u din għalija hija relevanti ħafna - minn Lm1 miljun fuq non-voice services li jinkludu sistemi li jkopru l-ħteġijiet ta' pajjiż modern.

Illum għandna bżonn sistema adegwata Maltija ta' package switching, ta' radio paging u enhancement ta' data network biex ovvjament wieħed ikun ta l-aktar eżempji klassiċi ta' dak li hemm bżonn li nkomplu nagħmlu matul is-sena li ġejja.

Il-programm tagħna għas-sena d- dieħla jkopri wkoll apparat għal 2 megabyte ports biex jiżdiedu 120 linja bejn l- exchanges kollha biex l- abbonati jkollhom aċċess aħjar fuq is-servizz internazzjonali li fih jinkludi wkoll apparat għall-iżvilupp tas-servizz Direct Dialling Inwards - jigifieri li fuq diversi sistemi tal-PABX, jekk inti iċċempel għall-stabbiliment li għandu numru ta' extensions, li eventwalment jinsabu komunikati miegħu, allura inti tkun tista' ċċempel dirett għall-extension li tkun trid, u mhux kif inhi s-sistema tradizzjonali li ċċempel fuq ir-reception area jew lill-operator mbagħad jikkomunikak hu stess.

Llum nafu li diversi pajjiżi għandhom ukoll il- possibilta li meta inti ċċempel, tibqa tkompli sejjer għal fuq in- numru tal-extension u s-sistema awtomatikament tikomunikak mal- post preciż li tkun trid anke jekk dan ikun jinsab ġewwa stabbiliment partikolari.

Naturalment ix-xogħol kollu dwar l-espansjoni tan-network tal- Korporazzjoni, biex inkabbru dak kollu li kien hemm bżonn ser ikompli jitwettaq, għaliex fis-sistema ta telekominikazzjoni int mhux biss tiddependi minn kemm ikollok spare capacity fl- exchanges, imma tiddependi wkoll minn kemm tkun kapaċi twassal is-servizz fl-akbar ammont ta' djar possibli, u biex dan ikun jista' jsir allura jfisser li jkun hemm bżonn ta' aktar primary and secondary cables, aktar subscribers connections, aktar cross connection cabinets, distribution points, u materjal ieħor li jiġi wżat in konnessjoni dejjem ukoll mall- fatt li inti tkun trid tespandi n- network tiegħek biex fl- exchanges int mhux biss ikollok capacity, imma biex dejjem tasal f'aktar zoni remoti ta' Malta li s'issa uħud minnhom għadhom - minħabba żieda fin-numru ta' applikazzjonijiet - mhux moqdija biżżejjed daqs kemm wieħed jixtieq.

Punt ieħor għar-rigward l- ispiża kapitali li nħoss li għandi nagħmel aċċenn għalih, għaliex naħseb li għal konsiderazzjoni ta'din il-Kamra u tal- pubbliku in ġenerali huwa relevanti ħafna, huwa li s- sena d-dieħla se nitkellmu fuq spiża kapitali ta kważi Lm4.9 miljun.

Qed ngħidu wkoll li din l-ispiża kapitali għar rigward dak li huwa self se tkun limitatament iffinanzzjata fuq- somma ta Lm2.2 miljun.

Dan se jkun ifisser li d- differenza ser tkun iġġenerata mill-istess qliegħ tal-Korporazzjoni Telemalta.

F'termini ekonomiċi dan se jkun ifisser li għas- sena d-dieħla l-Korporazzjoni Telemalta, ser tkun fil- pożizzjoni li tagħmel self financing ta' 55.4% ta' l- ispiża kapitali kollha.

Ta' min igħid li fl- 1983 u fl-1984, Telemalta mhux biss ma kellhiex minn fejn tagħmel spiża kapitali mill-fondi tagħha stess, imma kellha tissellef mingħand il-Bank of Valletta l- ammont ta' aktar minn Lm1 miljun sabiex tkun tista' tħallas lit- Teżor.

Wieħed irid igħid ukoll li dan il- persentaġġ se jintlaħaq bl- għajnuna tal-policy li biha qed timxi l-Korporazzjoni Tele- malta.

Din il- policy tkopri l- ekonomija fuq spejjeż rikorrenti u fuq spejjeż kapitali fejn dan ikun desiderabbli.

L-agħar ħaġa li tista' tagħmel huwa li tnaqqas mill-kapitali li jkollok bżonn għall-iżvilupp tiegħek.

Dan qed isir bl- aktar mod assidwu sabiex jitnaqqsu spejjeż rikorrenti bla bżonn u juri wkoll ippjanar serju.

La qed insemmi l-aspett finanzjarju permezz ta' self u permezz ta' self financing, jien nistaqsi dejjem għal ċifra li għalija hija relevanti.

Din iċ-ċifra turi kemm il- Korporazzjoni Telemalta tkun qed toħroġ flus fuq imgħaxijiet u self li jkun sar matul is- snin u kemm il-Korporazzjoni hija esposta għal servicing ta' diversi loans.

Irrid ngħid li l-ammont ta' servicing li sar mill-Korporazzjoni Telemalta, bejn il-15 ta' Mejju, 1987 u l- għeluq tas-sena finanzjarja ta' Settembru, 1992, saħansitra anke fuq loans li kienu eżistenti qabel l-elezzjoni ta' Mejju 1987, tela' għal Lm5.1 miljun, filwaqt li imgħaxijiet fuq loans li saru minn wara l- elezzjoni ġenerali ta' l-1987 'il quddiem jammonta għal Lm3.1 miljun.

Naħseb li l-argument huwa ovvju li wieħed jista' jislet mill-fatt li l- Gvern preżenti żgur ma jistax ikun akkużat li fil- Korporazzjoni Telemalta biex iwassal għall-iżvilupp li kien tant meħtieġ għall-pajjiż kollu ma għamel ebda kalkolu u beda jonfoq bl-addoċċ f'xi self ġdid straordinarju jew aktar jew b'xi mod radikalment differenti minn dak li kien isir qabel.

Il-verita' mhijiex din, imma hija li llum resqin lejn persentaġġ ta' financing ogħla mill-fondi ġenerati mill- Korporazzjoni Telemalta għal dak li kien jeżisti qabel.

Il- verita' hija wkoll li m'hemmx exposure ikbar għal self eżistenti meta tqabblu ma' self li kien sar qabel l-elezzjoni ta' l-1987.

Imbagħad l-akbar paragun u l- akbar argument li jrid isir huwa li filwaqt li s-self eżistenti preżenti huwa għal sistema ġdida ta' telekommunikazzjoni li tpoġġi lil Malta fuq il-mappa moderna ta' l- Ewropa u tad-dinja u ta' dik il-parti tad-dinja li temmen f'sistema adegwata ta' telekommunikazzjoni bħala ċ- ċavetta għal kull żvilupp ieħor, is-self li kien isir qabel kien isir - jekk mhux kollu parti kbira minnu - biex noqogħdu niddubbaw bis-second hand equipment u nagħmlu r- refurbishment u nġibu apparat li llum il-ġurnata niskopru li m'hu tajjeb għal ħadd.

Għalkemm wasalna biex anke noffruh b'xejn lill-pajjiżi bħal Zambia u dan l- aħħar anke lir- repubblika ta' Georgia fir- Russja dawn jew ma jirrispondux jew jiktbulna lura u jgħidulna: "Le, grazzi għaliex aħna rridu sistemi aktar moderni."

Għal min forsi jibqa' bil-kurżita' dwar x'se nagħmlu bl- apparat elettromekkaniku antikwat, qegħdin f'diskussjonijiet ma' l-ITU biex tkun l-istess li fil-programm tagħha ta' għajnuna ta' żvilupp lil pajjiżi li jkunu għadhom fi stadju bikri ta' l-iżvilupp tagħhom fil-kamp internazzjonali kollu, tara jekk hux possibbli li xi pajjiż jagħmel użu minn dan l-apparat li kellna nżarmaw minn pajjiżna.

Mr Speaker, il-verita' hi li fl-1987 l-exchanges tagħna kellhom kapaċita' ta' 130,000 linja.

Dak inhar il-parti diġitali - u jekk tista' ssejħilha kollha diġitali - għaliex parti minnha kienet tarġa ta' l-ewwel ġenerazzjoni diġitali, mhix kollha elettronika u l-parti li għadha tintuża fil-fatt għadha tagħtina ċertu ammont ta' inkwiet fir-reliability tas- servizz, li f'dawn il-ħames snin irridu nibdluha wkoll - kienet biss 27% u żgur m'għandha ebda paragun mas- sistema diġitali li hemm stallata llum.

Irrid ngħid ukoll li l-apparat kollu li kien inxtara qabel, kien sewa lill-Gvern u lill-poplu Malti - meta tagħmel unit cost per line - aktar mill-apparat modern li sewa llum il-ġurnata.

Dawn iċ- ċifri tajthom diversi drabi u sakemm ma jkunx hemm min jitlobhom, m'hemmx għalfejn nirrepetihom.

Li huwa relevanti hu li s-sistema diġitali attwali hi s-sistema li tipprovdi għal kwalita' eċċellenti tat-trażmizzjoni, għar- reliability qawwija ta' high service, għal cost ta' manutenzjoni ferm inqas minn qabel u għal-liberta' totali għaċ-ċittadin minn dawk id- difetti kollha li kienu inerenti fis-sistema Strowger b'mod partikolari l-fenomenu tad-double swicthing fejn meta ċċempel post, taqbad post ieħor jew tibqa' mwaħħal ma' post ieħor, jew meta terfa' r- receiver ma taqbadx u jkun hemm ħafna konġestjoni, wrong numbers u drop outs.

Apparti l-fatt ta' tant servizzi ġodda li llum għandna fuq is-servizz tagħna u li qabel ma kellniex, inkluż affarijiet li ilhom għan-numru ta' snin fl-Ewropa, f'Malta kellna naġġornaw is- sistema tagħna preċiżament f'dawn is-snin biex ikollna wkoll il-parti tagħna.

Fost oħrajn nirreferi għal possibbilta' ta' l-istar services bil-faċilitajiet kollha li dawn jagħtu fosthom l-abridged dialling, li tista' tittrasferixxi t-telefonata b'mod awtomatiku, li tista' tagħmel id-do-not-disturb, li tista' tagħmel il-conference call ma' min trid - mhux bħalma kienet qabel is-sistema - u tant u tant vantaġġi oħrajn li huma inerenti fis-sistema l- ġdida.

Mr Speaker, wieħed irid jgħid ukoll li l-Korporazzjoni Telemalta qed tagħmel mill- aħjar biex tkompli l-programm ta' manutenzjoni.

Meta nitkellem fuq manutenzjoni, irrid nispjega wkoll konċett li ntroduċejna u li tajna aktar enfasi fuqu, u jekk mhux introduċejna għal kollox matul is- sena li għaddiet huwa relattivament ġdid għall- pajjiżna.

Jien qed nirreferi għall-prinċipju li tagħmel ukoll manutenzjoni selettiva.

Jiġifieri minflok, bħalma konna nagħmlu qabel, tagħmel il- maintenance tal- linji kollha għal raġunijiet estetiċi f'lokalitajiet partikolari raħal wara raħal - u l- manutenzjoni li saret f'Malta matul il-ħames snin li għaddew hi manutenzjoni pjuttost radikali u li ma kenitx saret oħra qabel ta' l- istess natura tagħha - issa rridu wkoll nagħtu dik l-enfasi biex wieħed jidentifika aħjar dawk is- servizzi tat-telefon fejn ikollok rikorrenza aktar qawwija mis-soltu ta' fault reporting.

Ħafna drabi tirrealiżża li filwaqt li jkollok numri tat-telefon li b'mod ġenerali ma jagħtuk inkwiet kważi qatt, ikollok oħrajn li jagħtuk faults xi tliet darbiet f'sena u ġieli anke aktar.

Allura, b'sistema moderna u adegwata, fil-fatt tkun tista' tiġbor l- istatistika ta' dawk is-sistemi li l-aktar ikunu jeħtieġu manutenzjoni u hemmhekk tagħmel re-wiring totali.

Din hija xi ħaġa li bdejna nagħmlu, nemmen li qed tagħti r-riżultati meħtieġa u hija xi ħaġa li rridu nkomplu nagħmlu.

Aħna diġa' dorna prattikament nofs il-cards ta' l-abbonati tagħna u bdejna nidentifikaw id-diversi każi fejn kien hemm bżonn il-manutenzjoni.

Fil- fatt, saret manutenzjoni fuq aktar minn 900 abbonat fejn l- aktar kien hemm il-ħtieġa u s- sena li għaddiet kellna total ta' 232 kilometru tas- secondary distribution cables u 92 kilometru ta' main cable.

Dawn ġew installati biex inkunu nistgħu nwasslu s-servizz lil aktar u aktar abbonati.

Fil- fatt il-proġett jinkludi l- Mellieħa, il-Gerbulin - fejn wassalna l-linji fejn ma kienx hemm - il-Fortin, il-Għargħur, is-Swieqi, Pembroke, Ħaz- Zabbar, Ħal-Qormi, il-Mosta, il-Belt, Ħal-Balzan, Ħ'Attard l- ewwel fażi, Ħad-Dingli u z- Zurrieq.

Barra minn hekk, kif nafu, llum għandna numru ta' postijiet f'Malta li ġew identifikati bħala service on demand.

Dawn huma l-Belt, il- Hamrun, il- Mellieha, il-Cortin, il-Mosta, Ħal-Qormi, Tas- Sliema, is-Swieqi, il- Madliena, Baħar iċ-Ċagħaq, St. Andrew's u St. George's. Jekk nitkellmu fuq external plant network naturalment nista' nirreferi wkoll għall-fatt li kien sar il-ftehim mal-Melita Cable Television għall-użu tad-ducts tat- Telemalta speċjalment id- ducts użati għall-primary cable biex dan is- servizz ġdid ikun jista' jasal b'mod aktar faċli f'pajjiżna.

Irrid ngħid ukoll li meta nagħmlu dawn il-pjani, qed nagħtu wkoll attenzjoni partikolari lis-south ta' Malta.

Fil-fatt meta nitkellmu fuq din iz-zona nista' ngħid li llum il-ġurnata għandek spare capacity fil-cable network ta' ħafna postijiet fejn kellna nagħmlu xogħol biex nassiguraw li jkun hemm din l-ispare capacity.

Fost eżempji oħrajn insemmi Cospicua, St. Thomas Bay, Ħal-Għaxaq, iż-Zurrieq, l- Imqabba, Vittoriosa, Safi, Gudja, Ħal Kirkop, l-Isla, Bulebel, il-Qrendi u nista' nibqa' sejjer hekk.

Jekk imbagħad nagħti eżempju anke għar-rigward tas-secondary network bħall-każ ta' Santa Lucia, dan il-proġett illum huwa lest u n-nies li qed jistennew is-servizz tat- telephone f'din l-area sa l- aħħar tas-sena se jkollhom dan is-servizz.

Naturalment meta nitkellmu fuq estenzjoni ta' cable network, irridu nħarsu lejn il- pajjiż kollu u rridu nħarsu bi pjan għaliex l-agħar ħaġa li tista' ssir hi li tipprova tagħmel bicca minn kullimkien fl-istess ħin.

Jekk tagħmel hekk, il-probabbilta' hi li tispicca biex ma tagħmel imkien b'mod serju u biex ma tagħmel imkien b'mod radikali u komplet.

Għalhekk meta nitkellmu fuq espansjoni tal- cable network tagħna, aħna nitkellmu fuq programm fejn nagħmlu prioritajiet ta' areas diversi, fejn nidentifikaw il- postijiet fejn ikollok priorita' għal għoti tas- servizz u fejn pass wara l- ieħor inkunu rridu naslu biex nagħtu s-servizz komplet, preferibbilment minn hawn u numru ta' snin oħra.

It-target preċiża tagħna hija li sentejn oħra, apparti l-areas li diġa' semmejt, ikollna sistema ta' service on demand għal pajjiż kollu.

Hawnhekk fl-aħħar mill- aħħar, qed nitkellmu wkoll fuq principju fundamentali.

Se nieħu din l-okkażjoni biex nispjega dan il-principju fundamentali u biex nappella anke għat-twettieq tiegħu mill- istess Korporazzjoni Telemalta, fejn naf kemm hemm nies li qed jaħdmu b'dedikazzjoni għat-twettieq ta' principji bħal dan li qed insemmi bħalissa.

Fl-aħħar mill-aħħar qed nitkellmu fuq bidla radikali ta' mentalita' li kien hemm sa l-1987 u l- mentalita' li llum qegħda tinbidel.

Ma nistgħux inħarsu lejn is- servizz tat-telephone bħala xi ħaġa li noqogħdu nistennew biex naraw l-akkumulu ta' l- applikazzjonijiet jidħlu għad- diversi bliet u rħula ta' Malta, imbagħad nagħmlu l-pjani wara biex naqdu l-applikazzjonijiet li jkun hemm.

Dik hija sistema antikwata li l- ewwel tistenna d-demand imbagħad tagħmel is-supply, għax sa meta tagħmel is- supply ikollok aktar demand imbagħad tiskopri li inti magħluq u trid tagħmel supply ieħor iktar 'il quddiem.

Biex niftehemu din hija l- filosofija u l-mentalita' ta' min iħares lejn l-iżvilupp - u nawgura li ma nużahiex għallinqas fl-implikazzjonijiet ideoloġici oħrajn li jista' jkollha l-kelma - litteralment b'mentalita' reazzjonarja.

Għalhekk mexjin għas-service on demand għaliex dan is-service ifisser li minflok noqogħdu nistennew il-problema u nirreaġġixxu wara ...

Per eżempju rigward Ħal Qormi, waħda mill-areas li identifikajna għas-service on demand, naraw kemm hemm abbonati li qegħdin fuq il-waiting list f'din l-area, naraw x'inhu l- growth naturali - jiġifieri kemm irid jistenna wieħed fil- kors normali anke tenut kont ta' l-iżvilupp ekonomiku tal- pajjiż bħalissa - u naraw ir- rata ta' abbonati ta' applikazzjonijiet ġodda li deħlin bħalissa kull xahar.

Jiġifieri jekk jien għandi bżonn sena jew sentejn biex nipprovdi servizz għal dawn l- irkejjen kollha, sa sentejn oħra kemm tkun kibret il- lista tan-nies jistennew?

Ladarba s- servizz ikun available, għal kemm żmien dak is-servizz għandu jkun jibqa' availiable b'mod li ma jkollniex mill-ġdid kriżi f'diversi bliet u rħula ta' Malta?

Din hija mentalita' li tfisser li fid-diversi ppjanar tal-Korporazzjoni Telemalta tara x'inhuma l-ħteġijiet tiegħek.

L-ewwel livell huwa fil- livell ta' l-exchange capacity fil-pajjiż, cioe' inti għalxejn toqgħod twassal il- cables ħdejn id-djar tan-nies jew tagħmlilhom it-telefon fid- dar qisu ornament, jekk inti lanqas għandek capacity ġewwa l-exchange.

Għalkemm illum din tinstema' bħala xi ħaġa ovvja, fil-passat donnu ma kenitx ovvja għaliex kellna sitwazzjonijiet fejn in-numru ta' nies jistennew it-telefon kien ferm akbar minflok anqas mill-exchange capacity.

Li kieku għall-grazzja ta' l- argument, il-Gvern preċedenti kien igħid li se jħaffer lill- Malta kollha lejl u nhar, jew se jgħaddi l-overhead cables kollha ħalli jipprova jeħles lill kull min qed jistenna t- telephone - u altrimenti jiena ngħidlu li per eżempju fl-l985, meta Malta kellha waiting list ta' 27,152 abbonat, spare capacity fil-livell ta'l- exchanges kollha jew fil-livell ta switching kienet tammonta biss għall 2,334 linja - u dik is-sena stess dan kien joħroġ is-superman itir u jgħid li se jipprova jistalla telephone fil-każijiet tal-waiting applicants kollha fil- livell tal-exchanges mill-att ta' capacity kien isib li kellu kważi madwar 25,000 ruħ oħra li xorta ma jistax jaqdihom.

Nixtieq ngħid ukoll li fl- l986 meta l-ispare capacity kienet ta' l3,600 linja, aħna kellna quddiemna waiting list li fuqha kien hemm madwar 25,000 abbonat, li allura kien ifisser li l2,000 ruħ żgur ma setgħux jinqdew.

Imbagħad fis-sitwazzjoni tal- lum - biex naraw id-differenza totali fil- mentalita tal-lum - jekk inħares lejn il-waiting list ta' kif kienet f'Awissu 1992, insib li kelli waiting list ta' l4,256 ruħ, mentri l- ispare capacity illum fil- livell ta' l-exchanges tammonta għall aktar minn 40,000 linja.

Mela dan ifisser li llum m'għandekx dik il-waiting list akbar mill- ispare capacity li hemm fl-exchanges.

Naturalment issa l-Oppożizzjoni - u fuq hekk nitkellem aktar tard għax ma rridx ngħid kollox fl- opening, għax inkella ma jkolli xejn għall-għeluq ta' dan id- dibattitu - tista' targumenta li inti jista' jkollok area fejn fiha għad għandek persuni li għadhom jistennew it- telephone, peress li għad hemm il-problema ta' capacity fuq il-cable.

Jista' jkun li għandek areas li għandhom problema ta' capacity fil- livell tal-DP boxes tas- secondary cable, jew xi problema sforz li m'għandekx kapaċita biżżejjed fil-primary cable li jasal f'dik l- area jew minħabba l-cable network minkejja li fil-ħames snin li għaddew, dan żdied u ġie enhanced ħafna.

Fis-sentejn li ġejjin irridu nassiguraw li dan ukoll ilaħħaq mad-domanda li hemm bżonn.

Dan hu l-ippjanar serju, li wieħed l-ewwel jara jekk għandux spare capacity fil-livell ta' l- exchanges u ladarba li jkollu dan jara jekk għandux spare capacity fil-livell tal-primary cable.

Illum nistgħu ngħidu li il-parti l-kbira ta' Malta għandna spare capacity, sal- punt li nistgħu noffru s- service on demand f'numru konsiderevoli ta' bliet u rħula Maltin.

Issa nistgħu nużaw l- istess argument u naraw jekk għandniex spare capacity fis- secondary cable u f'livelli oħrajn li huma meħtieġa għall- kommunikazzjoni ta' l-abbonati mas-sistema ta' Telemalta.

Din hija l-bidla.

Il-bidla ma tikkonsistix biss li għaddejna mill-iStrowger għad-digital.

Il-bidla ma tikkonsistix biss li minflok li fis-sistema tagħna jkollna analogue cables, jkollna sistema ta' fibre optic links ta' trasmissjoni bejn kull exchange f'Malta.

Il-bidla li seħħet ma tikkonsistix biss f'dawn l-affarijiet bħalma ma tikkonsistix biss fil-bidla ta' l-exchange internazzjonali ta' Malta li permezz tagħha issa ma ssibx bottleneck meta tiġi biex iċċempel għal barra.

Fil- passat meta kont tipprova ċċempel għall-Italja, għall- Ingilterra, għall-Amerika, għall-Kanada jew għal x'imkien ieħor kellek ċans kbir li jidħollok engaged signal u kont trid tistenna fil-kju għaliex għandek bottleneck.

Din il- ħaġa faċli tispjegaha għax fl- aħħar mill-aħħar din hija bħas- sistema ta' kull port ieħor.

Jekk għall-argument ikollok port li minnu jgħaddu 100 call f'ġurnata jew f'ħin partikolari għal post partikolari u dak il- ħin ikollok 150 persuna li qed jipprovaw iċemplu, 50 minnhom lanqas ikunu jistgħu jikkomunikaw ma' barra l- pajjiż.

Dawk il-bidliet radikali ma sarux biss biex illum m'għandniex congestions ta' dan it-tip imma wkoll sabiex aħna jkollna dik il- mentalita' li bl-Ingliż tissejjaħ proactive - flok reactive - sabiex inkunu proattivi, inħarsu lejn il- futur, jibqa' s-sens ta' viżjoni ġewwa fina u nibqgħu nagħmlu dak li hu meħtieġ minna biex il-pajjiż ikollu dak li huwa meħtieġ.

Mr Speaker, nista' ngħid ukoll li mill- waiting list attwali hemm aktar minn 4,000 minnhom li se jingħataw servizz fi żmien qasir u 1,000 ieħor li qed jiġu pproċessati.

Fil-fatt iċ-ċifra ta' applications not processed bħalissa trid tinżel minn 14,000 għal inqas minn 9,000 u l-pjan tagħna huwa li naslu għal ċifra aċċettabbli ta' nies mill-iktar baxxa fil- waiting list tagħna.

Dwar l-għoti ta' servizzi ġodda, irrid ngħid li minn dan is-sajf ridna nistallaw sistemi ta' linji ġodda.

Dan huwa marbut ma' konċetti oħra.

Għalhekk irridu li jkun hemm il-koperazzjoni ta' kulħadd, li tikber is- sens ta' effiċjenza u impenn fost il-ħaddiema kollha fil-Korporazzjoni Telemalta.

M'hemmx ħaddiem wieħed fil- Korporazzjoni Telemalta li ma jaqlax ferm iktar milli kien jaqla' qabel.

Kien ukoll il- Gvern preżenti li qal u għadu jgħid li jekk ikun hemm bżonn ta' overtime, dan isir bil- ħlas.

Qabel, min kien jagħmel l-overtime ma kienx jitħallas tiegħu, iżda kien jieħu t-time-off-in-lieu u tant kien hemm min ġemma' sigħat, li seta' jagħmel il-vjaġġ ta' Colombo.

Madankollu, ħadd m'għandu jippretendi li issa li l- overtime jitħallas tiegħu, jabbuża u xogħlu jagħmlu fil- ħin ta' l-overtime waqt fil- ħin normali ma jsir xejn.

Issib min fil-ħin normali jimrad, iżda x'ħin jasal il-ħin ta' l- overtime ifiq.

Fil-mirakli nemmen, imma li jkollok fenomeni ta' nuqqas ta' dixxiplina ...

Il-Korporazzjoni għandha d-dover li tieħu l- miżuri li hemm bżonn biex l- abbużi jitwaqqfu.

Għalhekk iddeċidejna li l-overtime bl- addoċċ jitwaqqaf.

Illum qed nagħmlu monitoring ta' istallazzjonijiet ġodda, permezz ta' line gang, li fi kliem sempliċi tfisser li llum għandna records ta' kull team li ħareġ ta' tnejn min-nies fuq bażi anke individwali, ġimgħa b'ġimgħa fil-postijiet differenti, fejn marru, kemm qed jipprovdu linji tat- telefon.

Wasal iż- żmien li bħalma rridu nagħtu l-mertu u r-rikonoxximent totali - rikonoxximent anke finanzjarju li diġa' ngħata u fejn hemm bżonn ikompli jingħata - lil min jagħmel xogħlu b'dedikazzjoni, b'ħeġġa u b'lealta' - mhux lejn xi individwu partikolari, lanqas lejja bħala Ministru responsabbli għall- Korporazzjoni Telemalta, imma lejn il-poplu kollu ta' dan il- pajjiż - nagħmlu dan il- monitoring ukoll - u ma naħsibx li hu prudenti da parti tiegħi li noqgħod nippersonalizza d-diskussjoni b'dan il- mod - dwar x'xogħol sar abbażi ta' kull individwu u ta' kull gang fil- Korporazzjoni Telemalta fix-xhur li għaddew.

Nista' ngħid li daqs kemm hemm min jispikka li qed juri li huwa kapaċi u leali lejn il- Korporazzjoni u jagħmel ix- xogħol li jirrikjedi l-poplu, daqstant ieħor hemm elementi fejn jispikkaw dawk li mhumiex kapaċi jagħmlu dan.

Ikun tajjeb li npoġġi on record il- monitoring totali li qed isir f'dan ir-rigward, ħalli jekk ikun hemm bżonn ta' miżuri dixxiplinarji kontra min mhuwiex dispost li jisma' lanqas bil-kelma t-tajba, żgur li wara ħadd ma jkollu għalfejn javviċina lil ħadd u jgħid li ġie ttrattat b'mod differenti.

Illum irrid ngħid li r-rata ta' servizzi ġodda ta' telephones li qed jingħataw, anke mingħajr overtime sakemm ma jkunx b'mod assolut meħtieġ u awtorizzat, hija rata li tipparaguna b'mod favorevoli ma' tax-xhur ekwivalenti fis-snin kollha preċedenti ħlief għar-rigward tas-sena li għaddiet.

Rigward maintenance naħseb li diġa' kelli okkażjoni nitkellem, pero forsi nista' nżid ma' l-argument billi nagħmel l-appell lill-ħaddiema tal- Korporazzjoni Telemalta li bħalma aħna nagħmlu monitoring ta' għoti ta' servizzi ġodda irridu nagħmlu wkoll il- monitoring tal-fault clearance.

Meta impjegat jissejjaħ biex isewwi fault, il-Korporazzjoni u hu għandhom responsabbilta' kbira lejn l-abbonat u lejn is- sistema kollha.

Ma jistax ikun ittollerat li jkun hemm min jaħseb li fault tista' titħalla ġranet mingħajr ma tissewwa.

Mr Speaker, mil-lat pożittiv irrid nesprimi sodisfazzjoni li dik li tissejjaħ ir-rata ta' faults per subscriber per year qegħda tonqos u prattikament niżlet fl-inqas livell tagħha għaliex filwaqt li per eżempju, fl-1976 il-possibilita' ta' fault per subscriber per year kienet ta' 1.57, illum din niżlet għal 0.67.

Pero' apparti r-rata tal-faults ma nistax ukoll ma ntennix l- argument - li għamilt ripetutament minn dan il-post - favur il-ħtieġa ta' rispons fil-pront dedikat u ta' lealta' lejn l-abbonati tal- Korporazzjoni Telemalta.

Mr Speaker, aktar qabel fid- diskors tiegħi tkellimt ukoll dwar id- trasmissjoni internazzjonali u semmejt il- bottlenecks.

Irrid ngħid li filwaqt li l-akbar żblokk - ħalli nsejjaħlu hekk - ta' l- għonq tal- flixkun dejjaq li kien hemm għamilnieh bil-ftuħ ta' l-exchange internazzjonli l-ġdida li kienet fetħet fit-3 ta' Ottubru 1989 - u kien minn dak inhar li r-rate of growth on average minn rata ta' 8% tela' għal 23% fis-sena - dan l-iżvilupp ried ikompli u s-sena li għaddiet biss - jiġifieri jekk issa ma noqgħodx nħares lejn dak kollu li sar mill-1987 'l quddiem - stabbilejna għall-ewwel darba 21 telephone circuit dirett bejn Malta u l-Canada.

Fi ftit kliem qed nevitaw il-bżonn li dawn jgħaddu l- ewwel minn fuq l-Italja.

Bil-linji diretti mal-Canada, t-traffiku fuq din ir-rotta issa qiegħed igħaddi b'aktar effiċjenza u naturalment bi kwalita' aħjar.

Irrid ngħid ukoll li n-numru ta' ċirkwiti diretti ma' l- Istati Uniti, ġew aktar minn irduppjati, minn 15 tellajnihom għal 39 u dawn inqallbu għal fuq is-sistema diġitali.

Irrid ngħid ukoll illi ċ-ċirkwiti mal-pajjiżi Skandinavi żdiedu minn 6 għal 11.

Mr Speaker, naħseb li l-akbar impenn li se jkollha quddiemha l- Korporazzjoni Telemalta se tkun il-Fibre Optic Link bejn Malta u Sqallija.

B'hekk mhux biss ikollna back-up totali ta' aċċess għall-Italja u minn Palermo 'l fuq għal mal- kumplament tad-dinja, imma din hija wkoll ċavetta oħra b'sistema li tkun trid tintuża anke għad-data services l-iktar moderni li jirrikjedi l-pajjiż.

X'ifisser dan fit-traffiku internazzjonali?

Jien, fil- bidu ta' dan id-dibattitu għidt li ċ-ċifri aktar milli rdoppjaw.

Mr Speaker, iċ-ċifri preċiżi huma dawn:- Fl-1987 il-Maltin għamlu 8.26 miljun minuta f'telefonati għal barra; Fl-1991 bħala sena finanzjarja, tlajna għal 16.64 miljun minuta, jiġifieri aktar mid- doppju.

Mr Speaker, jekk inħarsu anke lejn iċ-ċifri li għandna fl-Annual Report fuq dan il-punt naraw il-qabża kbira li għandna f'dan ir- rigward.

Iċ-ċifri ta' din is- sena naturalment għad m'għandniex.

Mela mill-1987 sa' l-1991, l-ammont ta' minuti f'telefonati barra minn Malta aktar milli rdoppja.

X'inhi d- differenza jekk inħarsu biss lejn l-aħħar sena li għandna available?

Jekk tagħmel paragun bejn l- 1990 u l-1991, issib illi fl- 1990 it- traffiku għal barra kien ta' 13.56 miljun minuta filwaqwt li fl-1991, kif għadni kif għidt, kien ta' 16.64 miljun minuta.

Xi jfisser dan?

Din tfisser li apparti li mill- 1990 għall-1991 erġajna rreġistrajna żieda ta' 23% fi traffiku internazzjonali, f'sena waħda biss kellna żieda ta' aktar minn 3 miljun minuta fuq it-telephone ma' barra minn Malta.

Kieku kelli nagħmilha fit-termini kif ġieli għamiltha ġewwa dan il-Parlament f'okkażjonijiet oħrajn, li ma nitkellmux biss il-lingwa li forsi diffiċli nifhmuha b'mod lajk, ngħidu x'ifisser?

F'termini li forsi nistgħu nifmuhom aħjar ifisser li l- Maltin bejniethom fl-1991 għamlu aktar minn 3 miljun minuta jċemplu għal barra milli għamlu fl-1990.

Dan ifisser li f'sena waħda l-poplu Malti u t- turisti li jżuruna għamlu sitt snin aktar fuq it- telephone ma' barra minn Malta.

Mr Speaker, irrid infakkar ukoll li għalkemm f'Lulju ta' l-1990 kienu roħsu r-rati tas-sejħiet diretti għal barra, xorta waħda kellek qabża fid-dħul ta' 26%.

Mela nosservaw li għalkemm raħħasna t-tariffa għal barra, kellek id-dħul li jpatti għal dak ir-roħs għaliex aktar ma inti taddotta policies li bihom tkun orjentat lejn aktar traffiku fis-servizz telefoniku, aktar tkun qed timxi b'sistemi moderni, b'sistemi li jirriflettu wkoll fihom nfushom u dan huwa indicator ieħor tas-suċċess fil-kamp tat-telekomunikazzjoni u fil-kamp ekonomiku fil- pajjiż.

Jiena naħseb li llum l- intervent tiegħi f'dan id- dibattitu, huwa forsi xieraq li ngħalqu preċiżament b'numru ta' indicators, kif insejħilhom jien, tal-performance tal- Korporazzjoni Telemalta fis- sena finanzjarja li għaddiet u indicators li huma wkoll marbuta mal-performance ekonomiku fil- pajjiż matul l- istess sena finanzjarja.

Diġa' tkellimt - u dan huwa indicator fih innifsu - dwar il-qabża fit- traffiku internazzjonali.

Kif diġa' spjegajt mill-1990 għall-1991 kellna qabża ta' 23% fit- traffiku u 26% fil-qliegħ li għamilna mill-kamp ta' traffiku internazzjonali.

Is-sena finanzjarja 1991-1992 fiha numru ta' success stories oħrajn.

Dawn huma stejjer marbuta ma' din is-sena finanzjarja għaliex hija l- ewwel sena finanzjarja fejn nistgħu naraw l- effett totali ta' diversi miżuri ġodda u radikali li ġew introdotti fis- snin li għaddew, pero' li gawdew għall-ewwel darba f'sena sħiħa kien preciżament fis-sena finanzjarja li għadha kif spiccat.

Mr Speaker, rigward it- Telecare nista' ngħid li dan huwa success ieħor għall- Korporazzjoni Telemalta u sal- bieraħ kien hemm 2,225 abbonat fuq is- sistema l-ġdida tal-life-line li ġiet introdotta mill-Amministrazz- joni preżenti.

Bis-saħħa tat- Telecare, saru diversi interventi għax b'għafsa ta' buttuna fuq is-set tat- telephone, dawn in-nies jistgħu jikkommunikaw ma' exchange specjalizzat fejn għandek operators li huma trained u li jifhmu l-problemi tagħhom.

Fuq il-monitor titla' l-informazzjoni mill-ewwel u dawn mill- ewwel jagħtu l-intervent li jkun hemm bżonn.

Irrid ngħid li fil-fatt għandna 200 applikazzjoni oħra li qed jiġu processed u fil-Budget għas- sena d-dieħla qed nerġgħu nivvutaw flus biex inżidu madwar 1,700 set ieħor għaliex dan huwa servizz ta' natura socjali, li l-Korporazzjoni Telemalta llum hija kburija li qed tagħti.

Success story oħra hija t- Telecard li daħlet f'Malta f'Lulju ta' l-1991.

Mela l- ewwel darba li qegħdin naraw l- effett ta' sena finanzjarja sħiħa huwa preċiżament is-sena finanzjarja li qed niddiskutu llum, minn Ottubru 1991 sa Settembru 1992.

Illum għandi l-pjaċir nħabbar li sa' l-aħħar ta' Settembru nbigħu total ta' 314,000 telecards ta' diversi denominazzjonijiet.

Il-qliegħ li għamlet Telemalta minn dawn it-telecards diretti huwa ta' Lm807,436.

Dan huwa servizz kompletament ġdid li minnu jkollna l-aktar qliegħ għall- Korporazzjoni.

Dan is-servizz tista' tqabblu mad-dħul minn coinboxes jew minn metering għax filwaqt li fil-coinbox il- flus jinġabru wara li jintefgħu fil-coinboxes, fit- Telecard l-ewwel iridu jitħallsu l-flus imbagħad wieħed jista' jmur iċempel x'ħin irid bil- kumdita' kollha.

B'hekk ikun hawn anqas vandaliżmu, t-Telecards kollha huma kollha monitored jiġifieri huma mqabbdin ma' sistema ċentrali biex jekk ikun hemm ħsara nkunu nafu.

Illum irrid ngħid li din l- istorja oħra ta' suċċess trid twassalna għall- introduzzjoni ta' żvilupp ieħor ġdid għal dan il-pajjiż.

Għaliex kif wasalna għat-Telecard se naslu fl-ewwel xhur tas-sena d-dieħla għall- credit card home, jiġifieri se naslu għall-numru ta' telephone boots li jekk ma tridx tixtri telecard mingħand it-Telemalta jew mingħand il-ħwienet approvati, tista' tmur bi kwalunkwe Telecard li jkollok fuqek bħal Visa, master card forsi anke jmur xi ħadd bl- American Express Gold liema waħda trid u tagħmel it- telefonata fuq il-credit card tiegħek stess.

Suċċess ieħor li daħal għall- ewwel darba f'din is-sena finanzarja hija l- iStar Services.

Din hija l-ewwel sena finanzjarja fejn nistgħu wkoll nitkellmu dwar numru raġonevoli ta' abbonati li daħħlu fis-sistema ta' l- iStar Services, sistemi li ilhom jeżistu barra mill-pajjiż u li Malta llum wkoll għandha dawn is-servizzi ntrodotti.

Irrid ngħid li n-numru totali ta' abbonati li jħallsu fuq Star Services huwa ta' 1,748 paying subscribers li bejniethom għandhom 3,857 Star Services.

Dan huma apparti xi 600 abbonat ieħor li tajnihom is-servizz b'xejn bħala offerta ta' prova jew inawgurazzjoni talli jkunu żaru l-fiera internazzjonali ta' Malta u marru fl-istand ta' Telemalta jew inkella marru l- Airport fl-inawgurazzjoni tiegħu u apparti ukoll uffiċjali tal-Korporazzjoni u d-Deputati li ġie estiż lilhom dan is-servizz.

Qed nitkellem fuq paying subscribers ta' 1,748 li bejniethom għandhom 3,857 star services.

Storja oħra ta' suċċess ġdida riflessa għall-ewwel darba fis- sena finanzjarja li qed niddiskutu hija d-Digital Data Network.

Id-Digital Data Network huwa servizz li daħal f'Novembru ta' l-1991 u sal-lum hemm 94 ciriuts in operation.

Għandek organizzazzjonijiet bħal Mid Med, il-Bank of Valletta, s-SITA, l-Management Systems Unit, l-insurance companies li jgħaddu data bi speed raġonevoli u bi speed anke avvanzat, permezz ta' sistema ta' data communication li jużaw ukoll il-fibre optic network li għandha l- Korporazzjoni Telemalta.

Dawn huma kollha servizzi ġodda u kollha servizzi li rridu nkomplu nespandu bl-aktar mod radikali matul is- sena d- dieħla.

Mr Speaker, nagħlaq bi storja ta' suċċess - għaliex xi kelliema ta' l- Oppożizzjoni kważi ndikawli li għal-lum qed ngħid iż-żejjed - pero' ma jfissirx li apparti minn dak li lest nisma' bl-akbar atten-zjoni, ma jkollniex aktar xi ngħidu.

Pero' biex ma nkomplix għaddej b'din ir- rankatura, nagħlaq b'suċċess ieħor, li huwa l-fatt li llum il- Korporazzjoni Telemalta għandha wkoll parti mill- introjtu tagħha li jiġi mit- traffiku li jssir mit-Telecell.

It-Telemalta titħallas ta' telefonati li joriġinaw minn fuq it-Telecell u li jidħlu fis-sistema ta' Telemalta, jew inkella jkollok nies li jużaw it-Telecell biex iċemplu għal barra u naturalment Telemalta tieħu parti minn dak ir- revenue, għaliex igħaddu minn fuq is-sistema tagħha.

Illum għandek tkattir ta' flus li jiġi wkoll minn dan is-servizz ġdid għal Malta.

Dan is- servizz kien introdott fl- 1990.

Jekk taqra x'qed jiġri barra, dan huwa wkoll marbut ma' l- iżvilupp fil-futur fl-Ewropa u f'partijiet oħra tad-dinja.

Meta fil-futur tidħol is- sistema GSM li tkun sistema li tkun armonizzata ma' l-Ewropa kollha, ikun possibbli li ssuq minn Helsinki għal Ruma jew vici versa mingħajr ma toqgħod tieqaf f'kull belt biex tibdel is-set tas-cellular telephone jew in- numru.

Ikollok is- sistema li tmur fejn tmur għallinqas fl-Ewropa tibqa bl- istess abbonanment u tibqa ċċempel lil min trid u fejn trid anke b'sistema ta' cards li ssib f'diversi pajjiżi u tiċċarġja l-card tiegħek.

Apparti l-vantaġġi ta' sistema komuni, naturalment is-sistema ta' Malta hija marbuta kontrattwalment li tavvanza għal dan il-qbiż ta' kwalita' li jkun seħħ fl-Ewropa wkoll.

Irrid ngħid li llum diġa' għandna generation of income mil-fatt li għandek dawn il- calls li jgħaddu minn sistema għall-oħra.

In-net income li għamlet il-Korporazzjoni Tele- malta fl-1991-1992 mis- cellular service mit-traffiku biss u parti mir-renti tas- subscribers ta' Telecell jammonta għal Lm347,000 u bħala net contribution is-sena d- dieħla huwa mistenni li jitla' għal Lm412,000.

Dan huwa source of income ġdid għall- Korporazzjoni Telemalta, li huwa wkoll marbut ma' l-istorja tas-suċċess tad-dħul ta' dan is-servizz ġdid ġewwa l-pajjiż.

Mr Speaker, dak li sar fil- ħames snin li għaddew, huwa radikali u jkopri area vasta, pero' fl-aħħar mill-aħħar dak li sar huwa wkoll pedament għal ħafna iktar li rridu nkomplu nagħmlu fis-sena li ġejja, fis- sena ta' wara, u f'dawn il- ħames snin.

Kieku kelli nagħmel il-kejl ta' kemm ingħataw servizzi ġodda lill- poplu Malti fil-ħames snin li għaddew, insib li minn Ġunju 1987 sa l-aħħar ta' Settembru, tajna aktar minn 54,000 servizz tat- telephone f'dan il-pajjiż.

Pero' l-għoti ta' dawn is- servizzi kollha ma jġibniex fis-sitwazzjoni li npoġġu bil- qegħda, li nħarsu lura u ngħidu kemm aħna kuntenti, kemm aħna bravi u kemm għamilna affarijiet ġodda.

Aħna kburin b'dak li għamilna, kburin ħafna bis-suċċessi li wettaqna, pero' dak kollu li għamilna jnissel fina sentiment ieħor, sentiment ta' preparament, ta' kuraġġ ġdid għall-isfidi ġodda li ġejjin u li jiġu fuq kull min ikun dispost b'servizz bħalma hu t-telekomunikazzjoni mingħajr ma jħares lura u mingħajr ma jħares lejn is- suċċess preżenti imma jħares dejjem lejn il- futur u jgħid li Malta llum għandha edge konsiderevoli f'dan il-kamp.

Dan mhux biss għas-suċċes fit- telekomunikazzjoni innifsu imma għas-success ġenerali li jrid jitwettaq fil-pajjiż, fil-kamp ekonomiku, fil-kamp tat- tkattir ta' aktar negozju, fil-kamp ta' Malta bħala fulkru ta' attivita' kummerċjali, fil-kamp ta' attivita' oħra f'dan il- pajjiż kif ukoll fil- kamp li nagħmlu dejjem dawk il-qabżiet kollha ta' kwalita' li l-pajjiż jinħtieġ u mhux l-inqas, fil- kamp li naffermaw anke f'dan is-settur, l- identita' tagħna Ewropea li Malta hija kburija li hija minn ta' quddiem mal- pajjiżi fl-Ewropa, li jkollha sistema li ma tħammrilna wiċċna ma' ħadd, li allura tippreparana li nkunu lesti għall- adeżjoni tagħna anke fil- Komunita' Ewropea, billi l- obbligi kollha tagħna anke fil- kamp tat- telekomunikazzjoni, jkunu obbligi li aħna kollha pprevedejna u li aħna disposti li nwettqu.

Dan kollu mhux biss jagħmilna kburin u sodisfatti li fis-snin li għaddew sar dan ix-xogħol imma jimlina bil-kuraġġ għas- snin li ġejjin.

B'dan il- messaġġ jien nirringrazzja lill-Bord ta' Diretturi li kienu xjenti ta tant xogħol fil-Korporazzjoni Telemalta u naturalment is-sena finanzjarja li qed niddiskutu llum tkopri fil-parti l-kbira l-ħidma ta' dak il-bord.

Naturalment nagħti l-istess awgurju lill- bord żagħżugħ dinamiku ġdid li għandna fil-Korporazzjoni Telemalta li żgur huwa lest għall-isfidi li ġejjin.

Nagħti l-istess awgurju lill- management kollu, lin-nies dedikati u lill-ħaddiema kollha tal-Korporazzjoni Telemalta għaliex jekk hemm korporazzjoni fejn min huwa dispost jiddistingwi lilu nnifsu bix- xogħol li jista' jagħti u fejn hemm min jista' jingħata - ikun f'liema livell ikun - ir- rikonoxximent u s-sodisfazzjon totali għall-ħidma li jkun qed iwettaq, naħseb li l- Korporazzjoni Telemalta hija waħda mill-akbar challenge employment opportunities fil- pajjiż u għandu jkun kburi kull min, fi kwalunkwe livell, huwa assoċjat mal-ħidma ta' din il- Korporazzjoni.

Nixtieq nagħti l-awgurji u r-ringrazzjament totali tiegħi lil dawk in-nies kollha li jagħmlu xogħol konness ma' Telemalta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Wara din l-istorja ta' suċċessi, Mr Speaker, kważi kważi lanqas naf minn fejn se nibda.

Infatti se nibda mill-aħħar rimarka li għamel il-Ministru meta qal illi dan il-qasam wera li joffri opportunitajiet kbar għal aktar impiegi u sabiex f'dan il-qasam inkomplu nespandu u nutilizzaw in-nies tagħna.

Infatti, meta wieħed iħares lura jinduna u għandu jkun rikonoxxenti wkoll għal dak li għamel Gvern Laburista meta għal 12 jew għal 13-il sena sħaħ, ħadem sabiex dan il- qasam sar tagħna l-Maltin u sabiex dan il-qasam kiber u espanda.

Aħna għandna għaliex inkunu kburin li f'qasam hekk importanti - li tant aċċenna għalih il-Ministru llejla - għamilna l-avvanzi li għamilna f'dawk it-12-il sena minn meta ħloqnih sa' l-1987.

Għalhekk għamilt din ir-rimarka fuq l- aħħar rimarka li għamel il- Ministru u naħseb li dik kienet l-akbar storja ta' suċċess għall-Malta li aħna kellna l- kuraġġ bħalma għamilna fil- qasam ta' l-ajru, fil-qasam tal-banek u bħalma għamilna fl- oqsma oħrajn.

Għall- ewwel darba kellna l-fiduċja li aħna ngħidu li aħna kapaċi daqs il- barranin, kapaċi nibqgħu fuq saqajna u nuru lid-dinja li aħna kapaċi mmexxu.

Din hija l-akbar storja ta' suċċess f'dan il-qasam u f'diversi oqsma ta' Malta kif nafuha llum.

Niġu għar-rapporti li għandna quddiemna.

F'dak kollu li għidt f'dawn l- ewwel żewġ minuti, meta kont qiegħed naqra r-Rapport Annwali għall-1991/92 li ġie mqassam lill-Membri ta' din il-Kamra f'nofs il-ġimgħa l-oħra, jien qrajt x'kellu jgħid ic-Chairman u l-General Manager ta' din il- Korporazzjoni.

Jien bdejt naħseb bejni u bejn ruħi li Malta twieldet fl- 1987; ħsibt li qegħdin fl- Afrika t'Isfel; aħna s-suwed u huma l-bojod.

Ċerti rimarki li hemm fir-rapport lili weġġgħuni.

Ħassejt li mhux sew li jsiru rimarki ta' din ix- xorta.

Bħalissa qed nirreferi għall-ebusija tad- diskors li hemm f'paġni 4 & 5 fejn inkiteb hekk:

"Continuity in administration as a result of the last elections which were held during the year under review strengthened the Corporation's vision of the role of Maltese communications in the 21st century, and provided the opportunity for the Corporation to consolidate its position in consonance with this vision.".

Issa meta wieħed joqgħod jixtar dan il-kwalita' ta' diskors li għadni kif qrajt - u dan mhux qed ngħidu b'xi rabja - wieħed jistaqsi: Min kiteb dan id- diskors ma kienx jaf x'sar fi żmienna?

Ma kienx imdaħħal biżżejjed biex jaf x'sar f'dan il-qasam?

U jekk dan kien jaf, lill-Ministru nistaqsih: X'tagħmlulhom lil dawn il- kwalita' ta' nies biex kemm f'dan ir- rapport u anke fir- rapport li kellna quddiemna ftit xhur ilu rigward it- trasport pubbliku - rapport li jien xebbaħtu ma' l-istess diskors li kien kiteb iċ- Chairman dak inhar - li jaslu li jiktbu dan il-kwalita' ta' sentenzi li meta taqrahom, nerġa' ngħid, tibda tiddubita jekk aħna hux qed ngħixu fl- Afrika t'Isfel?

Qed insemmi l- Afrika t'Isfel għax nafu kif il- bojod jittrattaw lis-suwed hemm, pero' naħseb li hawn Malta m'għandux jsir hekk.

Meta tafu x'għamilna f'dan il- qasam aħna fis-snin li rreferejt għalihom u meta tafu kemm batejna biex waqqafna Telemalta u kemm ġrejna biex waqqafna fuq saqajh lil dan il- qasam, huwa ferm diffiċli li wieħed jaċċetta dan u ma jagħmilx rimarka fuq din il- kwalita' ta' kitba.

F'dawn l-40 minuta li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, ma nistax ma nagħmilx referenza għal certu diskors li ntqal u nkiteb.

Paġna 5 tar- Rapport tgħid:

"The past year, while still one dedicated to renovation, was essen- tially a period of stock taking.

Like a must of a new wine it came at the end of a period of hectic activity as a result of the extraordinary capital investment in telecommunications, a measure which in reality only reflected and satisfied the need for the country to step out of the third world league mentality and to measure up to the role of a fast developing nationhood in preparation for its promotion to the premier European league."

Ma nafx għalfejn jiktbu b'dan il-mod meta jafu li dawn l- affarijiet ħloqnihom aħna u nafu minn fejn tlaqna, fl-1971, meta lanqas kienu kapaċi jorganizzaw airline tagħna.

Kienu ġiebu l-barrani u ħarab bil-flus b'kollox, u dan ġara f'diversi oqsma oħra.

Wara li għamilna dan kollu, llum qed niġu insulentati li aħna minn third world league mentality issa qed naħdmu biex immorru fil-premier league ta' l- Ewropa.

Jien ma nistax nifhem għalfejn nitkellmu b'dan il-mod fuq dan il-qasam.

Meta taqra l- ewwel sentenza, miktuba mic- Chairman il-ġdid, tinduna li ma kienx hemm għalfejn jitkellem b'dan il-mod.

Għaliex?

Għax fl-istess rapport, f'paġna 1 insibu:

"The recent past of Telemalta Corporation has been marked with a massive investment in the digitilisation of the communication system".

Mela morna għad-digital u għamilna nefqa kbira li kulħadd jaf li qegħda tiġi riflessa f'dan ir-rapport għaliex meta wieħed jara x'infaqna f'dawn l- aħħar ħames snin jinduna li bir-raġun tgħid li kien hemm a massive investment.

Dan huwa l-punt tiegħi llejla u mhux se nkompli nagħmel referenza aktar għal dak li mmarkajt fir-rapport dwar rimarki li ma kienu jixirqu xejn lil din in-naħa, Mr Speaker.

Min kiteb dan ir-rapport missu jaf li d-dinja kollha miexja 'l quddiem f'dik li hija teknoloġija.

Minn sena għall- oħra jsiru avvanzi u bdil kbir fit-teknoloġija.

Ilum, jekk nieħdu l-computer, dak li sena ilu kont tqisu bħala xi ħaġa effiċjenti, illum lanqas għadu in voga.

In fatti min jisma' r-reklami fuq l-istazzjonijiet tar-radju llum, jinsa dak li kien jiġi reklamat sena ilu.

M'hemmx għalfejn nitkellmu b'dan il-mod u se ngħid aktar minn hekk.

Il-Gvern Laburista fl-1987 kellu l-istess fore sight f'dak li għandu x'jaqsam mas-sistema l-ġdida.

Tant hu hekk li meta wieħed iħares lura u jfittex x'kienet għamlet il- Korporazzjoni Telemalta f'dak iż- żmien isib li kellna diġa' l-fakulta' li Malta tissellef mill-European Investment Bank.

Din hi l-komunita' li qegħdin nagħmlu referenza għaliha bħala l-premier league li se mmorru fih ħalli tiffinanzja l-proġett li kellu jsir tal-master plan ta' l-ITU.

Jiġifieri dan meta sitt snin wara ngħidu x'aħna noffru, nkunu qegħdin nesaġeraw meta mbagħad noqogħdu ngħajjru dak li kien isir sitt snin u seba' snin ilu li ħafna minnu lanqas kienu jeżistu l- faċilitajiet tagħhom u npoġġuha b'tali mod li qisna twellidna fl-1987.

Jiġifieri d-direzzjoni kienet hemm, pero' jien nagħmel domanda lill- Ministru fejn nistaqsih jekk hux l-istess Ministru li ftit ġranet ilu meta ġiet il-prototype tal- karozza tal-linja u r-reporters għamlulu domanda meta dawn ser ndaħħluhom hawn Malta, semma il-kelma priority?

Dan hu l- istess Ministru li llejla ppermetta li jinkiteb dan, u li x'ħin staqsewh meta se jdaħħluhom u kif se jidħlu qal li wieħed irid iżomm quddiem għajnejh l-prijoritajiet u l- qagħda ekonomika tan-nazzjon?

Dak kollu li qal il-Ministru dak inhar waqqgħu llejla għaliex għamel siegħa u kwart igħajjat bl-istorja ta' suċċessi u nesa li ftit ġranet ilu qal li jrid jagħmel bħalma għamilna aħna fl-1987.

Dak inhar konna għamilna l- ewwel pass f'din id-direzzjoni, meta għamilna l-master plan ta' l-ITU u diġa' kellna aċċess għas-self mill-European Investment Bank.

Illum ġejt tgħajjarna meta ftit ġranet ilu għamilt l- istess bħalna.

Aħna kellna prijoritajiet differenti u ma stajniex nagħmlu l- investiment li kellek il- fakulta' li tagħmel int f'dawn l-aħħar snin ħalli tiġi tiftaħar bl-istorja ta' suċċess.

Jien nistaqsi lill- Ministru: Jekk f'dan il- qasam kellek iċ-ċans li tagħmel dawn l- investimenti kollha, għaliex imbagħad fuq affarijiet oħra li huma tant essenzjali u li huma ta' servizz għall- pubbliku, qiegħed tikkontradixxi dak li għidt band'oħra?

Minn banda waħda ma tistax tifraħ bi storja, imbagħad tiġi hawn, tpinġi din l-istorja mod ieħor u terġa' tiftaħar biha.

L-attitudni tiegħek kienet ferm differenti u dan wieħed irid jieħdu in konsiderazzjoni meta jikteb u jitkellem għaliex anke d-dinja allavolja min għamilha kien omnipotenti, xorta ma għamilx kollox f'daqqa.

Nerġa' ngħid li almenu kellna nieħdu l-kredtu li aħna għamilna l-ewwel passi kbar f'dan il-qasam, bħalma għamilna f'affarijiet oħra, pero' affarijiet oħra rnexxilna nlestuhom u dawn konna bdejnihom u konna mexjin fl- istess direzzjoni li mexjin intom llum.

X'inhi d- differenza, Mr Speaker, f'dan il-qasam, bejn l-Amministrazzjoni Nazzjonalista tal-lum u Amministrazzjoni Laburista ta' dak inhar?

Id-differenza qegħdha mhux fil-pjan, fil-foresight jew il-fatt li aħna ridna bilfors noqogħdu bis-sistema l-antika u ma mmorrux għas-sistema moderna, bħalma qal il- Ministru, għax l-istorja u l- fatti juru mod ieħor.

Diġa' kien hemm pjan li beda jitwettaq u diġa' kien hemm fakulta' għall- finanzi li stajna nissellfu ħalli dan il- qasam jimxi 'l quddiem fl- istess direzzjoni li miexi llum.

Imma d-differenza fejn qegħda?

U dan li ma qalilniex illejla l-Ministru.

Semma l- istejjer kollha ta' suċċess li seta' jirreferi għalihom, imma mbagħad l-aktar ħaġa essenzjali, jiġifieri l- istorja tas-suċċess ta' kif intnefqu dawn il-flus u għaliex intnefqu b'dik il-ħeffa ma qalhiex.

U din hi l-akbar mistoqsija li qed tagħmel l- Oppożizzjoni u l-poplu in ġenerali.

Aħna qatt ma konna kontra l- introduzzjoni ta' teknoloġija moderna u jien diġa' għidt x'konna għamilna.

Aħna għan-nom tal-poplu, mhux f'dan il-qasam biss irridu naraw kif qegħdin jintnefqu l- flus.

Dan huwa l-crux tad- differenzi bejnietna u mhux nipprovaw nispustaw l-argument u ngħidu li n-naħa l-oħra meta kienet fil-gvern kienet riedet tħalli s-sitwazzjoni forsi tedjanti u ta' dwejjaq bi crossed lines u b'affarijiet oħra!

Dan mhux veru.

F'affarijiet oħra, għax kellhom priorita' għamilna passi ta' ġgant fid-direzzjoni li llum wasalna fiha u ma tistax tasal għal kollox f'daqqa.

Mr Speaker, imma li ridna nkunu nafu llejla rigward dan il-qasam - u aħna ninsistu li għandna nkunu nafu - hija kif intnefqu dawn il-flus, għaliex intnefqu b'dik il-ħeffa kollha u xi ħtieġa kien hemm li jintnefqu b'din il- ħeffa kollha.

Għax aħna dan li qegħdin nikkundannaw u issa ngħid iktar 'il quddiem x'nikkundannaw.

Infatti llejla saru xi rimarki - u dawn ħadt nota tagħhom u se nipprova ninfilżahom fid-diskors li qed nagħmel illejla - fejn il- Ministru għamel referenza għad- djun li daħlet għalihom il- Corporation.

Kien hemm ħtieġa li tidħol għal dawn id-djun kollha meta aħna kellna dawk il-miljuni kollha available tal-Protocol li għamilna ma' l- Italja?

Kien hemm ħtieġa li Telemalta - u dan hu diskors tal-Ministru u mhux se noqgħod nirreferi għal dak li rrimmarkajt jiena fir-rapport - tħallas imgħax u interessi ta' Lm3.1 miljun fis-sena?

Illum mhux il-poplu jrid jagħmel tajjeb għalihom dawn?

Jien lill-Ministru nistaqsih: Possibbli li int ma titkellimx mal- konsumatur?

Possibbli li l-uffiċjali ta' Telemalta li għandhom x'jaqsmu ma' l- accounts ma jgħidulekx xi problemi qegħdin jiltaqgħu magħhom u kemm għandhom complaints?

Ma tistax tgħidilna kemm għandek każijiet quddiem il- Qorti ta' nies li ġew mitluba jħallsu mijiet ta' liri li forsi ma kenux dovuti?

Ma jgħidulekx kemm qegħdin imorru nies għandhom biex jikkomplejnjaw li rċevew kont ta' Lm50 u Lm60 għalkemm il- post tagħhom kien ilu magħluq għal tliet xhur sħaħ?

Jiena ftit ilu lill-Ministru Gatt f'din il-Kamra saqsejtu: Dak il-post li ftaħt sabiex jagħmlu l-complaints, japplika wkoll għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-azjendi parastatali wkoll, mal-corporations u mal-Gvern?

U l-Ministru kien qalli: Iva.

Jien rrispondejtu li l-għada stess kont se nibgħatlu nies li rċevew kontijiet tat-telephone, li wara li saru l- investigazzjonijiet instab li dawn saru telefonati għan- Niġerja.

Issa li familja tagħmel telefonati n-Niġerja fejn m'għandha l-ebda konnessjoni u tintalab li tħallas Lm432 - u bħal dan il- każ hemm oħrajn ġon-Naxxar u nsemmihomlu bl-indirizzi jekk irid - tibda tgħid: Dan hu l- mod li bih aħna se nħallsu għal dawn id-djun u għal dawn l- interessi?

Il-konsumatur se jagħmel tajjeb għal dan?

Minkejja l-ftaħir li għidna li tajna l-ewwel 100 call b'xejn - u dan nerġa' ngħid qed ngħidu f'parentesi - illum għal xi raġuni hemm ferm aktar complaints fuq il- kontijiet milli kien hemm qabel.

Allura int mhux fid-dmir li tara x'inhi r-raġuni?

Mhux fid-dmir li tara x'inhi l-aktar ħaġa essenzjali għall- konsumatur illi ilek issemmi u tinqeda bih fil-ħafna ftaħir ta' llejla u bl- istorja tas-suċċess tat- Telecare, eċċ. eċċ. Il- maġġoranza tan-nies li qegħdin jikkomplejnjaw imissek ilek li bdejt tagħti kashom għax jien ċert li ilhom jiġbdulek l- attenzjoni għax aħna Malta qegħdin ngħixu.

Fil-bidu għamilt referenza għas-South Africa imma naħseb illi meta niġu għall- complaints in-nies li jiġu jgergru għandi huma l- istess nies li jmorru għand il- Ministru u għand kull membru ta' din il-Kamra.

U dan kien imissek rajtu.

Inkomplu issa wara li għamilna din in-nefqa kollha - u din kellu jgħidilna l-Ministru ...

Għaliex aċċelerajna n-nefqa daqstant?

Forsi din saret biex jitħallsu l- commissions qabel l-elezzjoni li għaddiet u li għamilna referenza għaliha bl- aktar mod sfaċċat f'dan ir- rapport illi serraħna qalbna li tela' l- istess Gvern eċċ. eċċ. Għaliex dan?

Fejn marru dawn il-flus kollha f'daqqa?

X'kienet ir-raġuni vera li wasslet lill-Gvern sabiex jaġixxi b'dan il-mod?

Min hu dak il-pajjiż fid-dinja llum illi - u hawnhekk qegħdin nagħmlu referenza għaliha fir- Rapport fejn qegħdin ngħidu li konna a third world nation u f'daqqa waħda issa se mmorru fil-premier league ...

Min hu dan li jrid jikkonvinċini li Malta, li kulħadd jaf li hija a third world nation f'ħafna affarijiet, f'daqqa waħda tant sirna sinjuri li għamilna writing off ta' Lm4.4 miljun matul is-sena li għaddiet.

Imma m'inix se noqgħod nirreferi lejn ir-Rapport għax dawn huma fatti li wieħed jista' jarahom - u f'daqqa waħda l-equipment u l- makkinarju li kien indikat ta' Lm1.6 miljun tela' għall-Lm4.4 miljun.

Inti kellek pariri minn inġiniera li dan l- equipment seta' jaqdina għal diversi snin oħra u b'mod tajjeb.

Fejn hu dak il-pajjiż fid-dinja li bħal Malta m'għandux riżorsi naturali u li jarmi l-miljuni tal-liri hekk u llejla, biex inġibu skuża ta' dan, immorru ngħidu li tlabna liz-Zambia, lil Zimbabwe u lil Malawi biex jixtru dan l-equipment?

Liema hu dak il-pajjiż li se jixtri parti minn equipment u ma jagħmilx sistema sħiħa fiż- żmenijiet meta l- affarijiet imxew tant 'il quddiem f'dik li hija teknoloġija?

Liema hu dak il-pajjiż li bħalna rema miljuni ta' liri f'equipment li stajna nqdejna bih għal diversi snin biex inkunu nistgħu nħaffu l-pass u biex inġibu s- sistema kollha li xtaq il-Gvern tal-lum, li ma jmurx ikun hemm xi bidla wara l-elezzjoni?!

Imbagħad il-Gvern jiftaħar li dan għamilnih - jiġifieri ara kemm huma sfaċċati - għax kien hemm kontinwita' fl- amministrazzjoni!

Jien nixtieq inkun naf b'xi pajjiż li rema' dan l- equipment kollu, meta fir-rapport ta' Ottubru 1991/92 tas-sena l-oħra kellna indikat li se jkollna Lm1.681 miljun written off, u dan illum sar Lm4.433 miljun.

Għalfejn din id-differenza?

Ma kellniex fejn napplikawhom dawn il- miljuni meta inti ftit ġranet ilu mort tgħid li rridu naraw il- prioritajiet dwar il-buses?

Mela dawn mhux bl-istess flus irridu nagħmluhom?

Hawnhekk aħna ma naqblux!

Aħna dan nikkundannawh bil-qawwa għaliex fin-nefqa li saret f'dawn l- aħħar snin, hemm stramberiji finanzjarji kbar fil- Korporazzjoni li sinċerament inħoss li l-poplu għandu jkun jafhom għas-sodisfazzjon tiegħu.

Mr Speaker, infaqna wisq f'daqqa u l-interessi u d-djun li għamel referenza għalihom il-Ministru llejla tgħabbejna bihom qabel il-waqt u bla bżonn u llum il-konsumatur irid jagħmel tajjeb għalihom.

Nixtieq ngħid ukoll li fl-ebda pajjiż ma ġara dak li ġara f'pajjiżna u ta' xejn jipprova jfittex il-Ministru.

Issa għandna Gvern li dejjem jiftaħar bit-trasparenza u li hu Gvern miftuħ u li jrid l- involvement ta' l-Oppożizzjoni u ta' dawk kollha li jridu jaraw l-affarijiet.

Jien ngħidlu li wara dawn l- istramberiji kollha fuq il-mod kif intnefqu dawn il-flus u l- ħeffa li biha ntnefqu, inħoss li l-ewwelnett il-Kamra għandha tara r-rapport ta' l-ITU u dan il-pjan li għamilt referenza għalih fil-bidu għandu jitpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra.

Dan għandu jkun l- ewwel pass.

Meta saret din in- nefqa enormi u li qed jagħmel referenza għaliha c-Chairman fl-ewwel sentenza tal- ftuħ bħala "a massive investment", dan il-Gvern għandu l-obbligu li juri lill-poplu għaliex sar dan l-infiq, nipparagunawh ma' dak li kien hemm rrakkomandat f'dak li għandu x'jaqsam mal- master plan f'dan il-qasam u naraw kienx hemm il-ħtieġa li ssir din il-ħela li aħna nikkundannaw bil- qawwa kollha.

Nerġa' ngħid li dan qed isir fi żmien meta fl-Italja, pajjiż maġenbna - fejn infaqna l- miljuni kbar ta' liri - fl- aħbarijiet kuljum naraw x'qiegħed jiġri fl-istorja tat- Tangenti.

Nisperaw li wara dak li ġara hawn Malta, wara li saret dik in-nefqa b'tant ħeffa ma naslux biex niskopru li kien hemm min hu mdaħħal f'dawn l- affarijiet ukoll.

J'Alla ma jkunx hekk.

Jien inħoss li l- Gvern huwa obbligat li jispjega lill- poplu u li jirrispondi għal dawn id-domandi li jien qiegħed nagħmel f'ismu, għaliex saret ħela kbira li nħossu li ma kienx hemm għalfejn ssir u saret b'tali mod li ġġiegħlek tissuspetta.

Issa minkejja din in-nefqa kollha, veru li għandna l- effiċjenza semma l- Ministru?

Veru li għax għamilna l- equipment ġdid kullimkien - għax minflok indaħħlu subgħajna fid-dial, drajna mmissu buttuna - għandna din l- effiċjenza kollha li semma l-Ministru?

Veru li n-nefqa ġġustifikat dak kollu li qegħdin niltaqgħu miegħu?

Jien ngħid li dan mhux minnu u ngħid ukoll - u dan intqal fir-Rapport - li n-nefqa tant saret b'ħeffa li ma ġiex supplimentat f'dak li huwa network ta' cables.

Minkejja dak li qal il- Ministru, l- ineffiċjenza u l-faults fis- servizzi tat-telephone għadhom hemm.

Din in-nefqa kollha stajna għamilniha iktar bil-mod ħalli ma ngħabbux lill- Korporazzjoni b'dan kollu.

Jien inħoss li f'dak li huma servizz bqajna lura għax il- waiting list għadha li kienet u m'għandniex noqogħdu ngħidu li applikaw aktar għax minn domandi li għandna quddiemna, jirriżulta li hemm mijiet ta' nies li ilhom is-snin jistennew is-servizz tat-telephone.

Jien m'għandix ċans noqgħod nagħmel referenza għalihom dawn il-listi imma meta wieħed iħares lejn per eżempju, il- Mellieħa l- Mosta, iż-Żejtun, Buġibba, Ħal Qormi isib li hemm mijiet ta' nies li ilhom jistennew is-servizz tat- telephone mill-1987, 1988 u 1989.

Dan ngħidu dan għax il- waiting list għadha b'saħħitha u kbira.

Għalhekk m'għandniex noqgħodu ninħbew billi ngħidu li qdejna 45,000 ruħ.

Dawn huma l-fatti.

Rigward l-equipment, in-nefqa ma ġietx supplimentata f'dak li hu network għalkemm għamilna ċerti passi ta' bilfors.

Issa ma noqogħdux niġu quddiem din il-Kamra u nsemma l-effiċjenza tal-ħaddiema għax dan mhux minnu meta nafu li Telemalta għandha madwar l,900 ħaddiem.

Fil-fatt fl-aħħar risposta rriżulta li kien hemm 1,860 ħaddiem apparti l-238 ħaddiem li kien hemm max-Xandir.

Ir- riżultat mhux dak li jixtieq jew li pprova jaħdem għalih kulħadd.

U jien meta nitkellem ma nkunx qiegħed ngħid l- affarijiet bl-addoċċ.

Per eżempju, f'lokalitajiet bħal Ħal Qormi u l-Mosta hemm nies li ilhom li għamlu l-kuntratt minn Jannar, Mejju jew Ġunju li għaddew.

Meta inċempel lill-Korporazzjoni, ċerti nies impossibbli li tkellimhom.

Hawn mhux qed ngħid għall- Ministri għax il-Ministri narawhom hawnhekk u nkellmuhom, imma ċertu nies tal-Korporazzjoni meta tipprova tkellimhom biex tgħidilhom dwar xi każi ta' mard serju fejn jenħtieġ it-telephone u wara li l-kuntratt ikun ilu erba' xhur li sar u s- servizz ikun baqa' ma nagħtax, ma' ssibhom qatt.

Dan jirrifletti li mhux veru li hemm l-effiċjenza.

Dawn huma affarijiet li niltaqgħu magħhom kuljum u l- fatti f'dawk li huma servizzi u faults li qed jistennew, il- Ministru jafhom għax tahomlna hu stess.

Hawn ġew mhux sewwa nsemmu n-nies u għalhekk se nsemmi lili nnifsi.

F'April ta' l-1991 jien irċevejt notice, iffirmata minn Mr Tranter, fejn qaluli li se jinbidilli t-telephone number personali tiegħi - u dan jafuh l-iSkrivan tal-Kamra u dawk kollha li jieħdu ħsiebna - u bil- prudenza kollha qaluli li jiddispjaċihom għall-inkonven- jenza.

In-numru l-ġdid tiegħi daħal fid-direttorju tat- telephone - issa dawn jiftaħru li llum neħħejna ċerti affarijiet tedjanti - imma sa Settembru ta' din is- sena, Mr Speaker, it-telefon baqa' l- istess.

(Interruzzjonijiet) Mhux tieħu nota.

Jien nista' nurik kollox.

Mela jien għamilt sena u nofs kull fejn immur kulħadd jistaqsini jekk inix inkun id-dar għax ma jaqbdux - u Mr Tranter talabni skuża għall-inkonvenjenza - u jgħiduli li ċempluli fuq it- telephone number il-ġdid li kellhom jibdluli u ħolquli ferm aktar inkonvenjenza għaliex għal sena u nofs kull fejn kont immur kienu jgħiduli: Għaliex qatt ma tirrispondi t-telefon?

Sal-bieraħ stess, Miss Pauline Abela qaltli li Mrs Moran - bir-rispett kollu aħna familjari magħhom - kienet ilha ċċempilli u ma setgħetx taqbad.

Ir-raġuni hi li wara sena u nofs in-numru tat- telefon inbidilli u lil kull min għidtlu li n-numru baqa' l-istess ...

Mhux qed ngħid li dan hu tort ta' Mr Tranter jew ta' min iffirma dik iċ- ċirkolari.

Jien qed ngħid li l-Ministru jiġi jiftaħar bl- effiċjenza!

Jien mhux se noqgħod insemmi lil Mr. Tonna, lil Mr Fenech u lil dawk kollha li kontinwament jiġu għandna b'dawn l- affarijiet, imma qed insemmi lili nnifsi sabiex isibu ċans jiċċekkjaw u jaraw għaliex qed jiġri hekk.

Nerġa' ngħid, għal sena u nofs - u mhux qed ngħid għalija biss - kelli nistenna sakemm jibdluli n-numru.

Illum anke meta tagħmel il- kuntratt, in-notice ma tmurx għand il-foreman ta' l-exchange tal-lokal imma trid tmur il- Ministeru imbagħad dak li jkollu l-lista jagħżel, iqabbad lil min iċempel u jgħidulhom: Il-Ministru se jġiblek il- linja.

Intom għajjartuna tant fuq dawn l-affarijiet u għidtulna tant li aħna a third world nation!

Dan qed ngħidu biex nirrispondi għal effiċjenza u l-istejjer ta' suċċess li ftaħar bihom il- Ministru.

Jiġifieri ma nafx fejn huma dawn is-success stories kollha f'affarijiet hekk fundamentali jekk mhux biss fl-equipment li qam dawk il- miljuni kbar ta' liri.

U m'għandniex għalfejn niftaħru bl-equipment li ġibna meta mbagħad l-affarijiet mhumiex supplemented b'effiċenza u b'serjeta'.

Għalkemm il-Ministru għamel l-aħħar ħames minuti jirringrazzja lil kull min qiegħed jaħdem fuq dan l- equipment u għalkemm jidher ippreparat jien ngħidlu li mhux qed isegwi l-affarijiet tiegħu.

M'intix tagħmel l-aktar affarijiet essenzjali u ssegwi dak li suppost issegwi, u dan mhux sewwa.

Meta wieħed jara x'irrisponda l-Ministru f'dak li għandu x'jaqsam ma' tqegħid ta' primary cables, jien ngħidlu li veru sar ċertu xogħol u allaħares dan ix-xogħol ma sarx.

Imma veru li l-lejla meta għidt li ma tistax taqbad kullimkien f'daqqa għandek postijiet li għandhom problemi kbar u li ma jistgħu qatt jingħataw is-servizz skond il- wegħda li għandek fir-Rapport fejn intqal li se jkollok is- service on demand?

Kif jista' jkollok is-service on demand meta dawn lanqas meta jagħmlu l-kuntratt ma jaqduhom għax dejjem igħidulhom tliet xhur oħra?

Hawnhekk qed nirreferi għall-Mosta, għaż-Żejtun u postijiet oħrajn.

Kif jista' jkollok is-service on demand meta f'uħud mill-postijiet kulma sar fi tqegħid ta' primary cable f'dawn l-aħħar ħames snin kien biss 580 metru?

Eżempju ieħor huwa n-Naxxar fejn sa l-1992 tqegħdu 1,010 metri.

Mhux sew li nitlef il- ħin biex insemmi dawn l- affarijiet imma dawn huma r- risposti bil-firma tal- Ministru li ħadna f'din il-Kamra u li qiegħed nagħmel referenza għalihom.

Allura kif tista' tiġi hawn u tgħidilna li se nagħmlu s-service on demand meta int m'għandekx l- organizzazzjoni u l-pjan biex jaqbel ma' dak li daħħalt lill- poplu fih, bħalma għamilt fl- ispejjeż ta' l-immodernizzar f'daqqa ta' l-equipment kollu?

Dawn huma d-domandi li nixtiequ nagħmlu.

Issa għal dak li għandu x'jaqsam ma' trinek, kont għidtilna li qed issir trinka fil-Għargħur u meta jien għamiltlek referenza għaliha u staqsejtek għaliex qed issir b'dak il-mod, inti rrispondejt fit-tul u kont għidt li qed taraw kif wieħed jista' jiffranka u kemm għandha tkun wiesgħa.

Issa wara li għaddew ix-xhur, wasalt?

Illejlka m'għidtilniex li m'hemmx għalfejn isiru dan il-wisgħa kollu ħalli ma taħlix aktar flus fi trinek li m'hemmx bżonnhom.

Aħna ġbidnielek l- attenzjoni minn hawnhekk u l- Prim Ministru qalilna li għal dak li għandu x'jaqsam ma' Enemalta u Telemalta veru li qed jidħlu fi spejjeż bla bżonn għax jimpjegaw makkinarju kbir għall-ħeffa imbagħad it-toroq ħarbtuhom kollha.

Ċertu postijiet li għamilt domandi dwarhom, għal xhur sħaħ baqgħu maqlugħin u mbagħad ir-risposta tkun li se tqabbdu l-kuntrattur - li allura kien imqabbad mill-Korporazzjoni - ħalli din it-triq iġibha kif kienet qabel.

Dan ilu xhur minn Mejju jew Ġunju għaliex għadni kemm bgħatt xi karti dwar id-domanda li kont għamilt.

Din serjeta', meta inti stess għidtilna li l- ispejjeż addizzjonali li jkun hemm rridu nipprovaw nevitawhom - qed nirreferi għad-domanda li rrispondejt inti stess.

Pero' meta tara dawn l-affarijiet tgħid li veru għamilna progress f'dak li semma' l-Ministru.

Din hija success story?

Dawn huma d- domandi li seta' rrisponda l- Ministru, mela joqgħod jimlina bis-sapun u jgħidilna bis- success stories!

Issa x'kienet l-aktar ħaġa essenzjali - waqt li nfaqna dwan il-miljuni kollha u li nispera li jkollna risposta għalihom - ħalli dak li għidt fil- bidu li l-avvanzi li għamilna permezz tal-miljuni li nfaqna f'dak li huwa equipment jiġu matched b'nies kapaċi u mħarrġa?

Veru għandu jkollna taħriġ, Mr Speaker, u dan huwa dover tal-Korporazzjoni, tal- Gvern u tal- Ministru.

U jien nistaqsi.

Kif u fejn sar it- taħriġ?

X'għandna kkanalizzat għal li ġej biex dawn il- problemi kollha ma jkomplux?

Dawk li marru barra biex jitħarrġu kienu n-nies adatti?

F'ħafna każi ma kienux.

L- ewwel ħaġa, matul is-sena, bħas-sena ta' qabel, kellek complaint wara l-ieħor.

L- impjegati farraktuhom għax qed timxu bil-kulur - dan qed ngħidu b'fatti u mhux qed ngħidu biex inkun qed ngħid xi ħaġa.

Lil dawk ta' kulur mod iwarrbuhom u lil dawk ta' kulur ieħor joħorġulhom promotions backdated mill-1987, bħalma kienet ħarġet ċirkolari - x'imkien għandi r- referenza tagħha - li kienet titlob applikazzjonijiet għall- promozzjonijiet backdated mill-1987, li jidhirli li ġew attwati u ppublikati f'Ġunju li għadda, mingħajr lanqas biss ma huma ffirmati.

Għaliex ma kenux iffirmati dawn?

X'kienet ir-raġuni li domna dawn is-snin kollha?

X'inhi r-raġuni li rridu nagħtu dak il-backdating kollu?

Jien nixtieq li xi darba jkollna debate dwar dan u naraw fejn marru u għand min marru l-eluf ta' flus il-poplu Malti.

Għax dan ma jurix serjeta' u għalhekk il-poplu qed jiġi mgħobbi bi spejjeż bla bżonn u għalhekk nitwerwru meta nafu li l-Korporazzjoni trid tagħmel tajjeb għal dan kollu.

Issa niġu għat-taħriġ.

Il- Gvern u l-Korporazzjoni kellhom korsijiet ta' taħriġ mnedija mill-Management Information Systems.

Imma dawn ġew utilizzati sewwa u fl- interess tal-Korporazzjoni?

Dawk li attendew għall- korsijiet kienu nies adatti jew le?

Dawk li attendew il-four week u s-six- month courses l- Ingilterra in konnessjoni mas- sistema l-ġdida kienu nies adatti?

Jien ngħid li dawn ma kenux in-nies adatti.

Dan mhux qed ngħidu jien biss, għaliex min hu inkarigat mill- Management Information Systems f'dan id-Dipartiment igerger kontinwament u jgħid li m'għandux nies biex jaħdem f'ċertu sections għaliex min qiegħed imur għal dawn l- affarijiet mhux il-bniedem adatt.

F'ċerti każi marru nies li ma kellhom x'jaqsmu xejn mal-korsijiet u dan huwa ħażin ħafna.

Per eżempju, wieħed li f'Lulju għadu kemm laħaq welfare officer fil-personnel section - naħseb li min ikun qiegħed jimmaniġja jifhimni - ġie mibgħut l-Ingilterraa għal kors ta' ħames ġimgħat fuq is- sistema l-ġdida ta' l-effective telecommunications management.

Pero' dan il-kors kien ukoll fuq project management, network managment u marketing and financial aspects, jiġifieri suġġetti li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal- welfare tal-personnel.

U meta tara dawn l- affarijiet, tistaqsi: Min suppost qiegħed jieħu ħsieb dawn l-affarijiet u minn suppost intbagħat għal dan it-training - u ma marx għax kien ta' kulur aħmar - kif se jidħol fis-sistema l- ġdida mingħajr ma mar barra?

Għaliex nibagħtu nies biex naqduhom għax ikollna wegħda personali magħhom li nibgħatuhom imbagħad issofri l-Corporation u l-poplu minħabba l- ineffiċjenza?

Għandi diversi każi u jekk ikolli l-ħin insemmihom.

Per eżempju, kien hemm stedina għall-course mill- Commonwealth Telecommunication Organisation fuq earth stations fil-fatt l-ewwel waħda għamilniha aħna mas-satellita.

Se jintbagħat wieħed li fl- opinjoni tiegħi u ta' dawk kollha li tkellimt magħhom, diġa' laħaq l-ogħla livelli fuq is- sistema ta' l-AXE Switching!

Allura la nafu li dan diġa' speċjalizza, minn fost 1,846 jew minn dawk kollha kwalifikati fl-istess suġġett m'għandniex nibagħtu ieħor biex imur jagħmel l-istess course li għamel l-ieħor?

Jekk ikollna tnejn li jkunu sepċjalizzaw, l- effiċjenza tiżdied.

Kemm inkunu committed ma' ċerti nies biex nibagħtuhom għal darba, tnejn u f'ċerti każi anke iżjed minn darbtejn fuq l-istess course meta nafu li dan it- taħriġ diġa' ħaduh!

Jekk aħna naraw li jkollna aktar minn dawn in-nies speċjalizzati nkunu qed naqdu mhux biss lill- Corporation imma wkoll inkunu qed insaħħu lis-servizz li jistenna l-poplu mingħand il- Corporation.

Dawn huma afffarijiet li jweġġgħuk.

Biex nagħmel il-pożizzjoni ċara ħafna, bniedem wieħed kien jaħtarhom għax ma kien jindaħallu ħadd lil min jibgħat fuq kors.

Wara li kien hemm diversi complaints mill-Union, mid-Direttur tal- ħaddiema u minn kulħadd, il-Gvern Nazzjonalista - għax fuq kollox il-Gvern hemm warajhom - iddeċieda li miegħu jagħmlulu żewġ persuni oħra li ma jifhmu xejn fil-qasam, fejn għandhom x'jaqsmu ħaddiema li jridu jiġu mħarrġa fuq din is-sistema l- ġdida.

Dawn iż-żewġ persuni mhumiex direttament intiżi max- xogħol li għandhom x'jaqsmu magħhom dawn l- impjegati.

Allura jekk hu biss jifhem f'dak li għandu x'jaqsam ma' min jiġi magħżul għat-tali course jew suġġett dan wieħed baqa'.

Dawn l- affarijiet nirreferu għalihom bħala stejjer ta' suċċess jew bħala stejjer tal-waħx meta qed jintnefqu dawn il-miljuni kollha u m'għandekx taħriġ adegwat għal nies li issa rridu niddependu minnhom?

Mr Speaker, dan jirriżulta anke f'diversi domandi li saru rigward is- sigħat ta' taħriġ u min mar għall-courses.

Nerġa' ngħid li huwa diffiċli sabiex aħna noqogħdu bil-kwiet nirreferu għalihom meta imbagħad il-Ministru llejla għamel siegħa u kwart jitkellem u ma qalilna xejn dwar dan it- taħriġ.

Hawnhekk nagħmillu domanda oħra: Dħalt xi darba f'dawn il-courses biex tara min qed imur ?

Dħalt xi darba fihom ħalli min qed jagħmel dan tgħidlu jidhirlux li għandna niftħu aktar u dawn m' għandhomx ikunu l- istess nies imma għandhom ikunu nies teknici ta' kapacita'?

Dan qed iweġġa' lill-Corporation u lis- subscriber li qed jirċievi servizz ineffiċjenti.

Il- promotions u t-taħriġ huma kollha marbutin mal-kulur u qed inwarrbu nies li nafu li huma kapaċi.

Dan qed isir biex jekk għada pitgħada jinbidel il- Gvern, din in-naħa lanqas ikollha biex taħdem għax in- nies nagħmluhom kollha ta' l- istess kulur, l-istess razza u kollha committed mal-Gvern preżenti.

Dan huwa ħażin ħafna u hija inġustizzja kbira.

Hija ħaġa ta' stmerrija meta saret din in-nefqa kollha.

Nappella liċ-Chairman u lid-Diretturi biex dan jarawh għax dan m'għandux jibqa' jsir għaliex qed nagħmlu ħsara kbira lin- nazzjon.

Biex nissostanzja dan li għidt jien semmejt każi li għamilt referenza għalihom u wieħed jista' jinvestigahom.

Nispera li jekk jiġu nvestigati u jsib li dak li għidt huwa minnu l-Ministru jkollu l- kuraġġ li jiġi jgħidli li huma veri.

Se nsemmi wkoll it-taħriġ hawn Malta - ħalli nkunu nafu fiex qegħdin dawn l-istejjer kollha ta' suċċess.

Fis-17 ta' Mejju ta' din is-sena ġie stallat exchange ġdid għal skop ta' training ta' studenti ġodda fit-teknika tat-telephones u wara insistenza mill-General Workers Union - il-Ministru jaf mil-liema martirju għaddejjin il-membri tagħha, speċjalment dawk li huma ta' kulur aħmar - sar ftehim mal-Korporazzjoni li għandu jkun hemm training hawn Malta.

X'ġara?

Infetaħ exchange li sewa Lm90,000, poġġew bniedem kapacissimu - tekniku III - li seta' jiġi utilizzat ħafna fil- Korporazzjoni, iżda minn Mejju li għadda f'dan l-exchange ġdid ma marx student wieħed għat- taħriġ u t-training fis-sistema l-ġdida.

U jiddispjaċik meta inti taf kemm hu importanti li jkollna ppjanar ħalli jkollna taħriġ ta' studenti u ta' żgħażagħ - apparti l-ħaddiema li hemm llum - li la mill- Korporazzjoni u lanqas mill-ETC mhu qiegħed isir l-ebda kors ħalli aħna nikkanaliżaw lill- ħaddiema tal-Korporazzjoni u lil dawk li għad iridu jiġu warajhom f'dan il-qasam tas- sistema l-ġdida li minnu tiddependi l-effiċjenza tal- Korporazzjoni Telemalta.

L- Union kitbet diversi drabi liċ-Chairman sabiex jiltaqgħu ħalli jkunu jistgħu jiddiskutu dawn l-affarijiet kollha u oħrajn li huma pendenti.

Jien jiddispjaċini ngħid li għal dawn it-talbiet kollha tal- General Workers Union - u jien assigurat minn dan - lanqas kien hemm laqgħa waħda, acknoledgement biss.

Dan mhux sewwa f'pajjiż fejn illum il- moviment tal-unions qiegħed magħqud ħalli jagħti s-sehem tiegħu lin-nazzjon - u l- ħaddiema bi tbatija kbira tagħna wkoll għandhom rappreżentant tagħhom fuq il- Bord tad-Diretturi - li ġew injorati it-talbiet tagħhom sabiex il-laqgħat isiru ħalli l-ħaddiema jkunu jistgħu jagħtu s-sehem tagħhom f'qasam li fih infaqna miljuni ta' liri.

Jien għamilt referenza għall- promotions u l-inġustizji li saru ma' ċertu individwi u għat-taħriġ li mhux qiegħed isir bis-serjeta' - u rigward dan hemm tgergir kontinwu.

Għamilt referenza għal dak li hu taħriġ u training, Mr Speaker, li tant huwa essenzjali biex nimxu paripassu ma' l-istorja tas- suċċess tan- nefqa ta' dawk il-miljuni kbar ta' liri li jrid jagħmel tajjeb għalihom il-poplu u li fil-fatt diġa' qed jagħmel tajjeb għalihom.

Għamilt referenza, Mr Speaker, għal dawn l- affarijiet - stajt semmejt aktar jien.

Kien hemm sejħa għall-applikazzjonijiet, per eżempju, għal head of operations tat-taqsima tal- communications.

Dawn għalqu fit-2 ta' Ottubru u l-għada saru l-interviews bil-ħeffa.

Għaliex diġa' kienu jafu min hu.

Jien lil dan l-individwu nista' nsemmi min hu, imma għalfejn insemmih jekk irrid il-paċi?

Naħseb li kulħadd fehmni min se jkun.

Dawn huma affarijiet magħrufin minn kulħadd u m'għandniex niġu hawn u nesponuhom aħna.

Dawn huma affarijiet li meta qed issir din in-nefqa enormi u qed ngħabbu lill- poplu b'dan id- dejn u l-interessi kollha ...

Qed ngħabbu lill-poplu b'dak kollu li għamilt referenza għalih, Mr Speaker, imma affarijiet bħal dawn jikkontribwixxu sabiex ikollna effiċenzja f'dan il-qasam li llejla l- Ministru tant ftaħar u qal li għandna storja ta' suċċess?

Din li għamilt referenza għaliha żgur li mhix storja ta' suċċess.

U hawn jien nagħmel l-aħħar tliet domandi, li nispera li fl-għeluq tiegħu l-Ministru jkollu l-prudenza li almenu jirrispondi d-domandi essenzjali li għamiltlu.

Għaliex saret dik in-nefqa kollha u għaliex saret b'dik il- ħeffa?

X'inhi r-raġuni li din in-nefqa kollha tiġi committed bil- commissions b'kollox proprju qabel l- elezzjoni?

Hawn xi pajjiż fid- dinja - mhux il-pajjiżi tat- Tielet Dinja biss, imma anke oħrajn sinjuri - li rmew dawk il-miljuni ta' liri ta' equipment, li hemm referenza għalihom fir- Rapport u li kellna parir ta' l-inġiniera li stajna nutilizzawh għas-snin li ġejjin?

Nixtiequ jgħidilna wkoll jekk aħniex adegwati f'dak li huwa taħriġ, ħalli żgur ikun hemm l-effiċjenza u l-wegħda tal-Gvern ta' service on demand wara nefqa ta' dawn il-miljuni kollha tiġi mwettqa.

Nispera li l- Ministru jkollu d- diċenza li jirrispondi għal dawn id-domandi li, nerġa' ngħid, qed nagħmel f'isem il- poplu, li ra din in-nefqa enormi ssir u li ċ- Chairman, fl-ewwel sentenza tar-Rapport li għandna quddiemna sejħilha massiva.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, fil-fehma tiegħi għamel sewwa ħafna l- kollega tiegħi l-Onor.

Freddie Micallef li ta daqshekk importanza lit- taħriġ li suppost isir minn Telemalta u li mhux qed isir.

Ikollna storja veru ta' suċċess jekk mat-tiġdid teknoloġiku jkollna tiġdid fin-nies.

Aħna l-Maltin għandna l- marda - naħseb li din tinsab l- iktar fil- partiti politiċi, fil-Knisja u fl-industrija - li lesti nonfqu ħafna flus fit- tagħmir u fil-ġebel imma m'aħniex lesti li ninvestu daqshekk fin-nies.

Għax waqt li bla dubju huwa importanti ħafna li jkollna infrastruttura teknoloġika ġdida u moderna fil-pajjiż biex pajjiżna jiżviluppa u biex aħna nidħlu fis-seklu li ġej, din ma tkun tfisser xejn jekk magħha ma jkunx hemm it-tiġdid tan-nies.

Inkella, dan il-ħafna diskors li mit-third division qbiżna fil-premier league ...

Qisu jien minn player tal-football medjokri f'daqqa waħda nsir player eccezzjonali għax nilbes il-flok ta' Gullit!

Ma jistax ikun li aħna niftaħru bit- tiġdid fit-teknoloġija jekk fl- istess ħin ma nagħmlux investiment fin-nies tagħna.

U jekk Telemalta qed tonqos li tagħmel dan l-investiment fin- nies tagħha stess - u qed nieħu gost li hawn il-Ministru ta' l- Edukazzjoni preżenti - qed nonqsu wkoll li nagħmlu investiment fil-qasam edukattiv f'dak li għandu x'jaqsam mix- xjenza u t-teknoloġija.

Dan huwa l-iżball li jagħmlu ħafna pajjiżi tat-Tielet Dinja li l- Ministru tant ftaħar li ħriġna minnha.

Dawn jaħsbu li laħqu sempliċement għax jixtru ħafna miljuni ta' liri f'xi turnkey project li jġibuh fil- pajjiż u jittrattawh bħala status symbol.

Pero' biex issir pajjiż avvanzat u pajjiż miftuħ għall-iżviluppi teknoloġiċi, mhux biżżejjed li jkollok l- infrastruttura tekno- loġika, għaliex inkella jibqa' dak li jissejjaħ enclaved technological development.

Jiġifieri tibqa' oasi f'deżert, u anke jekk dak l-oasi huwa sabiħ, inti xorta tkun imdawwar b'deżert.

It-teknoloġija ġdida li qed indaħħlu aħna, qed indaħħluha f'deżert għaliex jien nistaqsi: Kemm minn din it-teknoloġija qed tinfirex u tingħaġen mad- drawwiet u mal-mentalita' tagħna?

Aħna għandna sieq waħda fid-dinja moderna u s- sieq l-oħra fid-dinja antikwata.

U l-iskop ta' l- edukazzjoni huwa proprju li ġġib dan it-tiġdid u għalhekk hemm bżonn li nsaqsu bis- serjeta' kollha u mingħajr it- trijonfaliżmu li rajna lill- Onor. Francis Zammit Dimech jaqa' fih, li f'kollox għadna storja ta' success u li kollox sejjer sewwa.

Aktar faċli ddaħħal apparat ġdid milli tbiddel id-drawwiet u l- mentalita' tan-nies u huwa proprju fuq dak il- qasam li rridu naħdmu ħafna biex tassew ikollna t-tiġdid teknoloġiku li qed niftaħru li għandna, inkella l-infrastruttura teknoloġika u l-prodotti teknoloġiċi li ndaħħlu, jkunu biss prodott tal-konsum li jgħinuna nieħdu sehem fit- ritwal li taparsi sirna pajjiż modern.

Jiġifieri hemm qabża fil- kwalita' li dan l-aħħar daħal ħafna fil-pajjiż mingħajr ma ngħidu jekk il- qabża hiex 'il fuq jew 'l isfel.

Ix- xjenza u t-teknoloġija trid tidħol fl- iskejjel tagħna mill- bidu sa l-aħħar f'kull livell u għandna nistaqsu bis- serjeta': Xi spazju qed ikollhom ix-xjenza u t- teknoloġija fl-iskola primarja, sekondarja, fl-iskejjel tekniċi tagħna u fl-Universita'?

Kemm investejna fl-aħħar ħames snin biex fl-iskejjel tagħna mil- livell primarju jkollna x- xjenza u t-teknoloġija bħala parti sħiħa mill-kultura soċjali tagħna?

Jekk mhux se nagħmlu dan - u dan għadna m'aħniex nagħmluh - taparsi se jkollna żvilupp u ma jkollna qabża fil-kwalita' xejn, iżda jkun jidher li taparsi qed insiru moderni, li qed insiru aġġornati, li qed nimxu 'l quddiem iżda fil-fatt ma jkun qiegħed isir xejn.

U l-iżvilupp xjentifiku u teknoloġiku ta' pajjiżna ma jiġix bi slogans faċli.

Mhux billi ngħidu li qed nagħmlu qabża fil-kwalita', mhux billi niftaħru li sejrin tajjeb ħafna fl-edukazzjoni u fit-tiġdid teknoloġiku tal-pajjiż.

Irridu tassew inkejlu kemm dan huwa rifless fil-ħajja tagħna ta' kuljum u f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni.

Nerġa' ngħid li jekk il- Korporazzjoni Telemalta qed tonqos fit-taħriġ għan-nies tagħha, aktar u aktar qed nonqsu fis-sistema edukattiva.

Kemm qed ninvestu biex fil- curriculum ta' l- iskejjel tagħna jidħlu x-xjenza u t- teknoloġija?

Jien mhux qed nirreferi għal xi lecture jew għal xi lezzjoni ta' xi darba, darbtejn jew tliet darbiet fil- ġimgħa iżda bħala parti integrali mit-tagħlim li qed nagħtu lill-istudenti tagħna.

Jekk naraw it-tracer study tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni stess, insibu x'diżastru hemm fil-qasam ta' l-iskejjel tekniċi.

It-tracer study kien qed jitkellem dwar is-sena li għaddiet u dwar kif ħafna mit-tfal għalkemm huma mniżżlin fir-reġistru, lanqas biss jattendu l-iskola.

Jiġifieri nista' nimmaġina x'hi-tech, xi snajja u x'edukazzjoni qed jieħdu dawn it-tfal!

Dan biex ma nsemmix is-sitwazzjoni ta' skandlu u diżastru li teżisti fl-iskola ta' Bighi li hija waħda mill- iskejjel tekniċi fejn l- istudenti suppost qed imorru biex jitgħallmu.

Hemm aktar minn 200 minnhom qed jitħallew fil-ground barra għax m'għandhomx klassi jew m'għandhomx biżżejjed għalliema u m'għandhomx kotba.

Ħafna drabi l-ġenituri u l- pulizija huma nkwetati x'qed jagħmlu dawn it-tfal li qed jiġru barra u jaħarbu mill-iskola.

Dawn igħidu b'dan lid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni li mbagħad min-naħa tagħhom jispiċċaw igħidulhom biex jagħmlu daqsxejn sforz.

Żgur li dan mhux mod serju ta' kif nippjanaw u nsolvu l-problemi ta' l-edukazzjoni tagħna u kif il-pajjiż tagħna jimxi 'l quddiem.

Inkella t-teknoloġija stess li tant niftaħru li għandna u l-edukazzjoni stess isiru sports.

F'pajjiżna diġa' għandna problema li mill- iskejjel ħerġin tfal li ma jafux jiktbu u jaqraw, pero' dawn issa se jiżdiedu.

Jien ħadt gost li l-bieraħ il-Ministru John Dalli din semmiha u qal li jekk ma noqogħdux attenti l-pajjiż se jkollu illiteriżmu ġdid, jiġifieri l- illitteriżmu teknoloġiku.

Fid-dinja tal- lum, mhux biżżejjed tkun taf tikteb u taqra imma trid tkun taf ukoll tħaddem it- teknoloġija moderna.

U l-biża' tiegħi hi li dan m'aħniex nagħmluh u l-aktar li mhux qed jagħmluh huma l-iskejjel ta' l- Istat.

Hemm ċans kbir li l- maġġoranza tat-tfal tagħna tmur fl-iskejjel ta' l-Istat u minbarra li qed jiġu kkastigati bi kwalita' baxxa ta' edukazzjoni u tagħmilhom illiterati b'dak li nifhmu tradizzjonalment, issa se jkollna l-illiterati l-ġodda għaliex l-iskejjel ta' l-Istat baqgħu ħafna lura f'dak li għandu x'jaqsam mat-tiġdid teknoloġiku.

Ix-xjenza u t- teknoloġija mhux biss bħala tagħlim iżda anke bħala parti mill-għodda edukattiva ta' l- iskola huma xi ħaġa importanti anke jekk aħna qed nitkellmu fuq l-estimi ta' Telemalta u fuq l- infrastruttura tal-qasam tal-komunikazzjoni li daħħalna.

Waħda mill-aktar affarijiet fejn din ġiet użata f'pajjiżi avvanżati kienet proprju fil- qasam ta' l-Edukazzjoni.

It- telekommunikazzjoni mmodernizzata kif niftaħru li għandna llum hija importanti ħafna li tużaha, kif użaha, fil-qasam edukattiv.

Fil-qasam ta' l-iskejjel statali żgur li għadna ħafna lura.

Huwa kriminali li nħallu dan isir għaliex minbarra l-kwalita' baxxa u l- illitteriżmu tradizzjonali li għandna se jikber l- illitteriżmu teknoloġiku ġdid u l-aktar li huma kkastigati huma t-tfal li jmorru fl-iskejjel ta' l- Istat.

Aħna qed niżviluppaw sistema edukattiva li tneffaq flus l-aktar lil dawk li l-inqas għandhom bżonn u jekk naraw kif qed jiġi minfuq il-budget ta' l- Edukazzjoni mill-kindergarten sa l-Universita' insibu li qed naqilbu dak li kien jgħid l- Evanġelu li ta' l-aħħar għandhom jiġu l-ewwel għax ta' l-ewwel qed inħalluhom jiġu l- ewwel u ta' l-aħħar qed inħalluhom ikomplu jiġu l- aħħar.

Minkejja l-paroli kollu li aħna rridu nagħmlu qabża fit-teknoloġija u li pajjiżna jrid jgħix bil-fabbriki tal-hi- tech u li pajjiżna daħal jew se jidħol fis-seklu 21 armat u lest anke fil-qasam ta' l- edukazzjoni universitarja, naraw li mhux qed isir biżżejjed investiment fit- teknoloġija.

Biżżejjed wieħed jara kif sar il-Budget fl-aħħar snin u kemm il-qasam ta' l-electrical engineering u tal-mechanical engineering ingħataw spazju u ngħataw il-makkinarju biex jaħdmu u jiżviluppaw l-istudji tagħhom!

Biex taqgħad għandna l-problema ta' l-ispiżjara li ma jistgħux isibu xogħol u dan huwa l-ewwel prodott bis- sistema l-ġdida!

X'se jiġri fis-snin li ġejjin?

Qed jingħad li dawk l-electrical u mechanical engineers li ggradwaw fis-sajf li għadda mill-Universita' ma sabux l- impiegi li kienu qed jistennew fil-qasam industrijali u minflok aktarx li se jispiċċaw imorru jgħallmu l-Physics fl- iskejjel.

Jiġifieri ma tantx jidher li bil- paroli kollu li qed nagħmlu dwar qabża kbira fit-teknoloġija se naslu x'imkien!

L-istorja tas- suċċess fil-qasam teknoloġiku issir tassew meta minbarra li nonfqu flusna biex inġibu din it-teknoloġija li hija meħtieġa u importanti - u min kellu ċ- ċans iżur il-fiera tan-Naxxar li kienet organizzata tajba ħafna l-ġimgħa li għaddiet, seta' jara l-interess tan- nies u mis-sena li għaddiet l- interess kiber ħafna għaliex kien hemm familji minn klassijiet soċjali differenti biex jaraw dawn l-affarijiet - nagħmlu qabża veru fil-kwalita' bil-fatti u mhux bil-paroli.

Jekk dan it- tibdil u tiġdid teknoloġiku ma jkunx ukoll tiġdid fil-mentalita', fl- imġieba, fl-edukazzjoni nkunu qisna xtrajna ġugarell li jiswa ħafna ...

Dan l-istess każ bħal min joqgħod jiffanfra bit- telecell u jaħseb li issa sar modern u fil-fatt ma jkun inbidel xejn.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 7 ta' Ottubru, fis- 6.00 p.m. b'din l-agenda:-

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal- Korporazzjoni Telemalta għas- sena 1992/93 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - It- Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Att dwar il-Ħinijiet tax-Xogħol tal-Ħwienet u tal-Bejjiegħa fit-Toroq - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex iħassar l-Ordinanza dwar il-Fotografija minn Ajruplani - It-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Kodiċi Kriminali - It-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): F'intervent qasir li għamel nhar l-Erbgħa waqt li konna qegħdin niddiskutu mozzjoni għat- trasferiment ta' l-art għal Lohombus, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għamel referenza għal xi skemi ta' replanning areas li ħarġu dan l-aħħar u qal li mingħajr ma deher xejn fil-gazzetta tal-Gvern ħarġu baxx baxx skemi sħaħ ta' replanning u rezoning.

Dak il- ħin merejtu u għidtlu li l- affarijiet ma sarux hekk.

Għidtlu li ma kontx ippreparat u ma kellix karti.

Nixtieq għall-benefiċċju ta' kull min sema' din l-allegazzjoni li fil-fatt ġiet ripetuta fil- weekend li għadda, nispjega ftit fil-qosor il-background ta' din l-istorja.

Meta ħriġna l-iskemi temporanji għall-iżvilupp, li ġew approvati l-pjanti tagħhom mill-Kamra, kien hemm areas li kienu ffriżati temporanjament u kienu indikati li jridu jerġgħu jiġu ppjanati mill-ġdid.

Pero' ġie indikat ukoll iz-zoning illi kien irid isir fihom, jiġifieri fejn iridu jsiru vilel, terraced houses u areas industrijali.

Sussegwentement bħala riżultat tal-ġid ekonomiku li kien hawn fil- pajjiż u bħala riżultat ukoll li ma' dan il-ġid ekonomiku aħna konna qed nagħmlu restrizzjonijiet fuq fejn tista' jew ma tistax tibni, kien qed ikun hawn ħafna garr anke min- naħa ta' l- Oppożizzjoni illi din il- politika ġabet fil-pajjiż eskalazzjoni tal-prezzijiet ta' l-art.

Fid-dawl ta' din is- sitwazzjoni f'Ġunju tas-sena l-oħra iddeċidejt illi kien wasal iż-żmien li nipprovaw naraw nistgħux inneħħu dawk l- arei milli jibqgħu iffriżati sabiex fis-suq ikun hawn iktar art għall-iżvilupp u b'hekk allura wieħed jipprova jtaffi l-problema tal-prezzijiet li dejjem kienu qegħdin jiżdiedu.

Kuntrarjament għal dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, fl- 14 ta' Ġunju, 1991, ħriġna avviż fil-Gazzetta tal-Gvern li se nikkwota parti minnha:

"Il-Planning Services Division tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet bħalissa qed tipprepara l-allinjament fl-arei li huma 'l ġewwa mil-limiti temporanji għall-iżvilupp iżda s'issa baqgħu ffriżati u mmarkati għall-ippjanar mill- ġdid, replanning bl- iskop li f'dawn l-arei jiġi permess l-iżvilupp.

L- iżvilupp permessibbli f'dawn l-arei huwa dak diġa' indikat fuq il- pjanti li juru l-limiti termporanji għall-iżvilupp approvata mill-Kamra tad- Deputati u f'ebda każ ma jista' jsir bdil fil- kondizzjoni ta' l-arei, zoning indikati.".

Imbagħad kull min kien interessat kellu jagħmel sottomissjoni.

Mr Speaker nitlob il-permess biex inpoġġi kopja ta' dan l-avviż fuq il- Mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż li deher fil- Gazzetta tal-Gvern dwar allinjament fl-arei li huma 'l ġewwa mil-limiti temporanji għall-iżvilupp.

Qed inpoġġi dan ik-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra biex dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li ma deher xejn fil-Gazzetta tal-Gvern jew li saret xi ħaġa minn taħt mhux veru u lanqas hu veru li sar xi rezoning.

Jien għidtlu li kien żbaljat fuq iż- żewġ affarijiet, jiġifieri mhux veru li ma sarx avviż u mhux veru li sar rezoning.

Ma sarx rezoning u ma jistax isir.

Irrid ngħid li dak l-avviż kemm-il darba ġie ripetut fl- Avviżi tal-Gvern fuq il-mezzi tax-xandir u bħala riżultat ta' dak l-avviż kien hemm 158 persuna jew sidien ta' artijiet differenti f'dawk l-areas li għamlu s- sottomissjonijiet tagħhom.

Jiġifieri altru li ma saritx xi ħaġa baxx baxx minn wara dahar in-nies jew minn wara dahar is-sidien għax is- sidien li kellhom artijiet f'dawk l-areas prattikament kollha - ħlief għall-partijiet ta' dawk l-areas fejn kienu tal-Knisja jew tal-Gvern - għamlu sottomissjonijiet u t- talbiet tagħhom.

In-numru ta' 158 sottomissjoni juri li s- sidien kollha kellhom interess f'dik l-art, ċertament kienu jafu biha u ma kien qed isir xejn minn wara dahar xi ħadd.

Jien irrid ngħid ukoll li l- intenzjoni tiegħi kienet li dawn joħorġu f'Diċembru li għadda, iżda l-parti tad- Dipartiment li kienet qed tieħu ħsieb forsi karkret iżjed milli kont qed nistenna jien sakemm ġew deċiżi.

Nista' ngħid ukoll li jiena rrivedjethom u approvajthom fl- aħħar, pero' x- xogħol u d- diskussjonijiet prinċipali saru bejn is-sidien ta' l-artijiet u d-Dipartiment qabel.

Meta għadda Diċembru kienet ġejja l- elezzjoni ġenerali u jien deherli li ma kienx ikun prudenti li dawn l-areas iffriżati noħroġhom għall- iżvilupp lejliet l-elezzjoni.

Issa qed noħorġuhom.

U għalhekk assolutament li mhux fair u mhux ġust li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmel din l- akkuża li jien jew id- Dipartiment qed nagħmlu xi ħaġa minn wara dahar is-sidien.

Semma wkoll li hemm involuti miljuni ta' flus u proprjetajiet, imma jiena nassigura lill- Kamra u lil kulħadd li s-sidien ta' dawk l-artijiet ilhom jafu li dik l-art tagħhom hija ffriżata pero' tista' tkun tajba għall- iżvilupp.

F'Malta ħadd m'hu ta' subgħajh f'ħalqu u nassigura lil kull min għandu l-artijiet li ħadd ma daħak b'ħadd.

Jien jiddispjaċini ngħid li f'din il-kwestjoni il- Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa kompletament żbaljat.

U huwa kompletament żbaljat mhux għax kien qed jigdeb - anzi jien għandi għalfejn nifhem li meta wieħed jigdeb ikun jaf il- verita' u jgħid il- maqlub tal- verita' - imma għax xi ħadd tah parir ħażin u mmisslijdjah.

Min tah l-informazzjoni u qed jagħtih il-pariri fuq il- kwestjoni ta' l- ippjanar tal- bini - nista' nobsor min hu għaliex Malta żgħira u n-nies magħrufa u dan mhux Membru ta' din il-Kamra ħalli nagħmilha ċara li m'hu qed ngħid għal ħadd mill-Membri ta' din il- Kamra - ma tahx pariri ġenwini imma tah pariri b'mottivi ulterjuri.

Jien nista' ngħid li xi ftit taż-żmien ilu ġie xi ħadd għandi b'ilment li kellu biċċa plot ġewwa Birkirkara li applika biex jagħmel ċertu tibdil f'din il-plot u l-PAPB ma laqgħux l-applikazzjoni tiegħu.

Wara li din l- art biddlet l-idejn, mar applika sid ġdid bil-firma ta' perit differenti u dan il-perit, Alla jbierek, irnexxilu joħroġ il- permess għal din il-plot proprju bl-użu li qabel l- istess Dipartiment kien qal lil ħaddieħor li ma jistax joħroġ il-permess.

Meta dan l-ilment ġie għandi u kien ġustifikat - ma tista' tagħmel xejn għax fil-fatt il-bini nbena wkoll - jien investigajt u rriżultali li fil-pajjiż hawn nies - li forsi huma anki qrib il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - li jiftaħru ma' sidien ta' l- artijiet u ma' min jiżviluppa li huma għandhom il-ħbieb fid- Dipartiment tal-Planning Services Division, fil- Ministeru tiegħi, u jistgħu jġibu l-permessi li forsi ħaddieħor ma jistax iġib.

U jien, mill-eżempju ta' dan il- post, kważi kważi bdejt nemmen u bdejt ninvestiga biex nara x'qed isir.

Dawn affarijiet li jsiru, Mr Speaker, u jien responsabbli biex ma nħallix li jkomplu jsiru.

Għalhekk meta jiena bdejt nindaga biex nara x'qed isir eżatt u kif din il-persuna tiftaħar li tirranġa biex iġġib ċerti permessi u biex ċerti artijiet jidħlu tajbin għall-bini, irriżultali li forsi mhux kull ftaħir li sar kien verita'.

Kien hemm certu ammont ta' bluff, imma teżisti din il-possibilita' li ċerti nies ġewwa l-Planning Services Division għandhom influwenza aktar minn ħaddieħor.

Dawn huma l- affarijiet li jien nipprova naqta' u nikkontrolla, għax irrid u dejjem ippridkajt li l-Planning Services Division - u issa se jkun hemm l- Awtorita' ta' l-Ippjanar - għandha tkun konsistenti u oġġettiva ma' kulħadd fid- deċiżjonijiet tagħha.

Mhux sew u m'għandux ikun u jien dan ma nittollerahx - li t-tali persuna jkollha biċċa art, tapplika bit-tali perit u jgħidulha li ma jistax joħroġ dan il-permess b'dak l-użu, imbagħad jgħaddi ż-żmien u dik l-art tmur għand ħaddieħor, japplika b'perit ieħor u dan il-perit Alla jbierek joħroġlu l-permess.

Investigajt dak il-każ u investigajt każijiet oħra u allura beda jkun hemm reazzjoni.

U jekk din ir- reazzjoni kienet illi jagħti l- informazzjoni lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni fuq dak li qed jiġri fil- Planning Services Division, jien kulma rrid nagħmel hu li nfiehem lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u nappellalu biex il-pariri fuq dawn l- affarijiet jeħodhom mingħand min hu ġenwin.

Mhux qed ngħid li m'hemmx nies ġenwini fil- kamp ta' l-Oppożizzjoni pero' hemm nies oħra li għandhom skopijiet u motivi ulterjuri u jidhirli li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jagħmel żball kbir jekk joqgħod fuq il-pariri ta' ċerti nies li għandhom motivi ulterjuri f'dawn l-affarijiet.

Illum diġa' wrejt kif il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħata pariri ħżiena rigward il- replanning areas u wassluh biex jagħmel allegazzjonijiet li huma assolutament infondati.

Jien naċċetta l-kritika li ssir b'motiv ġenwin għalhekk neħodha bis-serjeta', pero' jagħmel ħażin il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jieħu pariri mingħand tip ta' nies li l- interess tagħhom mhux li jaraw li f'Malta wieħed jippreżerva l-ambjent jew li jaraw li f'Malta l-affarijiet isiru sew imma li għandhom l- interess biex l-affarijiet iqabbluhom kif jaqbel lilhom jew kif jaqblu lil min iridu jqabbluhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Stanley Zammit.

ONOR.

STANLEY ZAMMIT: Mr Speaker, il-ġimgħa l-oħra l- Onor. Reno Calleja wera' l- biża' tiegħu li l-miżbla tal- Fulija tista' tiġi estiża għall- widien tal-Ħallelin u tal-Bassasa li huma żewġ widien ħdejn xulxin.

Nixtieq nassigura lill-Onor.

Calleja li l-Gvern m'għandu assolutament l- ebda ħsieb li jagħmel dan.

Din l-idea forsi kienet teżisti waqt l- amministrazzjoni ta' qabel, iżda aħna ma mxejnix magħha.

Jien nixtieq infakkar lill- ħabib tiegħi li bħalissa qiegħed isir studju f'żewġ fażijiet fuq il-waste management.

L-ewwel fażi kien survey - ippubblikat u lest - tal-waste kollu ġġenerat f'Malta barra dak li għandu x'jaqsam mad-drenaġġ.

Għandi ngħid li l-press ikkwotat ħafna minnu u ma qalux minn fejn kienu qed iġibu l-informazzjoni.

Issa qegħdin fit-tieni fażi ta' l-istudju u l- konsulenti Daniżi li qed igħinuna f'dan ir-rapport qegħdin jagħtuna s-suġġerimenti tagħhom għal soluzzjonijiet ta' problemi li jeżistu.

Waħda mill-problemi li għandna hija eżattament il-miżbliet li għandna Malta, u nisperaw li wara dan l-istudju meta nibdew noperaw l-ideat ġodda l-kelma "miżbla" għal dawk il-postijiet uffiċjali tal-Gvern tispiċċa u tisparixxi mid-dizzjunarju Malti.

Issa rridu nagħmlu dawk li jsejħulhom sanitary landfills, jiġifieri l- ispazji li jintużaw biex l-iskart jintefa' fihom ikunu mhux biss ippreparati tajjeb biex żgur ma jagħmlux ħsara lill-ambjent, imma wkoll ikunu mmaniġġjati xjentifikament u serjament skond l-aħħar sistemi moderni.

L-advice li tawna dawn il-konsulenti huwa li nużaw barrieri għal dan ix- xogħol, naraw li dawn il- barrieri ma jkunux viċin li jistgħu jagħmlu ħsara lill- water table, għalkemm dawn il- barrieri se ndawruhom b'saff illi ma jkunx jista' joħroġ il- ħmieġ minnu, u naraw ukoll li x-xogħol isir eżattament b'ċerta serjeta'.

Aħna bħalissa qegħdin fi studju mal- Planning Services Division sabiex nidentifikaw l-aħjar barriera li tkun indikata għal dan ix-xogħol biss.

Hawnhekk nixtieq ninforma lil kulħadd li anke meta din il- barriera tiġi identifikata, l- istorja ma tispiċċax hemm għaliex wara jerġa' jsir environment impact assessment sabiex id-deċiżjoni li tittieħed tkun studjata iżjed bir-reqqa biex naraw li żgur tkun l-aħjar waħda possibbli fiċ-ċirkostanzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Richard Muscat.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Mr Speaker, ftit minuti ilu konna qed nisimgħu fuq stejjer ta' suċċessi u risposti għalihom kemm min-naħa tal-Gvern, kif ukoll min-naħa ta' l- Oppożizzjoni.

Irrid ngħid li wara kollox kulħadd għandu biċċa raġun li l-istejjer ta' suċċessi huma veri kif issemmew għax pajjiżna qed jagħmel stejjer ta' suċċessi għaliex il-fatti jitkellmu weħidhom.

Pero' huwa veru wkoll - u din l-opinjoni ssemmiet min-naħa ta' l- Oppożizzjoni - li nagħmlu s- suċċessi f'dawk li huma investimenti fit- teknoloġija u f'dak kollu li għandu x'jaqsam ma' servizzi, għandna wkoll nagħtu attenzjoni kbira ħalli l-ħaddiem ikollu wkoll dik li hija preparazjoni kulturali li ssemmiet taħt diversi forom.

Dan huwa mportanti biex dawk is-suċċessi li ssemmew u li nsista fuqhom tassew tajjeb il- Ministru Zammit Dimech ikollhom il-qofol tagħhom marbut ma' opinjoni diffuża, ma' kuxjenza pubblika, rigward x'inhuma verament it-tħejjijiet kultu- rali u rigward il-kuxjenza li għandu jkun hawn ta' poplu li jkun responsabbli tal-ħidma tiegħu u tad-doveri tiegħu ikun fejn ikun qiegħed jaħdem.

Żgur li b'dik il-manjiera u b'dik il-kimika, Malta li diġa' sejra 'l quddiem, tkompli tikkonsolida l-pożizzjoni tagħha u verament tiffaċċja bi qlubija u b'ottimiżmu l-isfidi li qed jistennewna għas-snin 2000.

Jiena hawnhekk nixtieq nagħmel osservazzjoni li sejrin tajjeb, u dan mhux aħna biss ngħiduh.

Per eżempju, għadu kif ġie ppubblikat artiklu tajjeb ħafna, fl-opinjoni tiegħi, rigward Malta fil- ġurnal awtorevoli "Le Monde" fejn anke l-istess titlu tiegħu - "Il-prosperita' misterjuża ta' Malta" - huwa sinifikattiv minnu nnifsu.

Allura hu jkompli jgħid illi dan il- pajjiż huwa kandidat biex isir membru tal-Komunita' Ewropea, b'popolazzjoni ta' 350,000 li tgħix tajjeb.

Dan igħid ukoll li dan isir permezz tat- turiżmu, permezz tal-kummerċ, permezz ta' l-industrija u permezz ta' dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-infrastruttura li qed tikkonsolida dan il- progress ġo pajjiżna.

Pero' nifhem ukoll illi għandna affarijiet li għad irridu nirranġaw ferm iktar milli huma llum.

Irridu naraw illi f'pajjiżna, n-nies japprezzaw u jibżgħu għas-sbuħija tiegħu.

U meta aħna ngħidu tagħlim, ma nfissrux dak akkademiku biss, imma nfissru wkoll il-kuxjenza ċivika li għandu jkollu kull ċittadin Malti ta' kull eta' u sess biex pajjiżu jibża' għalih u jħallih sabiħ anke għal dawk ta' warajh.

Ma nistax ma niftakarx li għad għandna ċertu manjieri ta' kif inġibu ruħna fil-ħajja soċjali tagħna li għandhom tassew għaliex iħallu ċertu preokkupazzjoni.

Il-fatt li per eżempju ma tantx inħobbu nħallu l- pajjiżna nadif, minkejja li darna dejjem nadifa, jidher l-aktar fejn ikun hemm il-folla ta' Maltin qed jiddevertu, għaliex kif jispiċċaw iħallu l- ħmieġ.

Dan sfortunatament mhuwiex sinjal li jagħmel ġieh lilna l-Maltin.

L-istess sitwazzjoni narawha f'kull rokna fejn m'hemmx bini, fejn kulħadd imur jarmi l- imbarazz u ż-żibel biex jeħles minnu minn ġo daru, naturalment bil-konsegwenza ta' ġrieden, ħmieġ u affarijiet oħra li jġibu magħhom.

Din id- dehra tassew deplorevoli ta' l- ambjent għandha tkun ta' mistħija għall-komunita' li tgħix f'dawk l-inħawi.

Din hija drawwa li sfortunatament aħna l-Matlin għadna ma bdejniex naraw li naqtgħuha għax l- aqwa li naqdu l- interessi tagħna u x'jiġri minn ħaddieħor ma jimportana xejn.

Hemm diversi aspetti oħrajn x'tista' ssemmi dwar in-nuqqas ta' ħafna ċittadini li mhumiex responsabbli lejn il-ħajja ċivika tal-komunita', imma llum mhux l-okkażjoni li ntawlu għaliex il-ħin hu limitat u rrid insemmi eżempji oħrajn biex inkompli nuri kemm pajjiżna għad għandu bżonn jinvesti tassew fir-responsabbilta' u fil-formazzjoni ta' kuxjenza verament ċivika u responsabbli lejn iċ-ċittadini Maltin sħabu.

F'pajjiżna fil- postijiet tax- xogħol u fil- manjiera ta' kif naqdu lin-nies li suppost qed jingħataw servizz, dieħla l-kultura ġdida ta' l-ineffiċċjenza u l- indifferenza.

Per eżempju, illejla saret xi kritika dwar kif wieħed jinqeda dwar it- telephones.

Fl-opinjoni tiegħi, il-kritika m'għandhiex tmur lejn il- ministru jew xi rappreżentant ieħor f'din il- Kamra, imma lejn il-kuxjenza ħażina ta' l-istess impjegati li suppost ikunu qed jaqdu dmirijiethom ħalli jagħtu servizz lill-komunita'.

Jien ma nistax nifhem kif ikun hemm familja li titlob, kif inhuwa dritt tagħha li jkollha sistema diġitali u t- triq kollha tinagħta s-servizz minbarra lilha; u tagħmel sitt xhur tikteb u tiġri biex tottjeni dan is- servizz u dan xorta ma jingħatax lilha.

Din il-familja bl-ebda mod ma riedet iddaħħal id-deputat tal- post f'dan il-każ għax dehrilha li hu dritt tagħha li tieħdu dan is-servizz mingħajr l- intervent tad-deputat, iżda fl- aħħar qatgħet qalbha u avviċinat lili.

Jiena skantajt għax ma stajt nara ebda raġuni għaliex sar dan, u l-Ġimgħa għamilt telefonata u staqsejt għaliex dan is-servizz ma ngħatax.

Malli għamilt dik id- domanda u min kien fuq in-naħa l-oħra tat-telephone irrealizza li jien Deputat tal-Kamra, dan qalli li nhar it-Tnejn filgħodu din il-familja jkollha dan is- servizz.

Jien staqsejtu: Għaliex ma qdejtuhiex meta kienet ilha titlobkom għall- dan is-servizz għal sitt xhur sħaħ?

Dan weġibni li forsi ntilfet il-karta u ħafna skużi minn dawn.

Jien deherli li kelli niġbidlu l-attenzjoni li meta jkunu qegħdin jagħtu dan is- servizz ħażin, ikunu qed jinkorraġġixxu l- klijenteliżmu u jkunu qed jinkoraġġixu lin- nies biex imorru għand xi deputat ħalli dan ikun jista' jċempel u jagħmel l-intervent.

Din hija ħaġa li rridu naqtgħuha, għaliex iċ-ċittadin għandu jinqeda għaliex għandu d- dritt li jinqeda u minn għandu d-dmir li jaqdi lin-nies u jagħti dan is- servizz, għandu jagħmel dan għax hu d-dmir tiegħu u għax huwa responsabbli li jagħmlu.

Għalhekk, mhux biss il-politiċi għandhom jagħmlu ħilithom ħalli jirranġaw din il-kultura negattiva ta' l-ineffiċjenza, ta' l- indifferenza u tas- sistema klientela, imma trid tinbidel il-kultura popolari taċ-ċittadin, huma x'inhuma r- responsabilitajiet li qed jaqdi.

Problema oħra li qed narawha tidħol fis-sistema tal-pajjiż hija li bil- progress li hawn, iż-żgħażagħ li dejjem ħerġin numerużi preparati akkademikament b'diploma mill-Universita' jew minn x'imkien ieħor biex jiffaċjaw il-ħajja tax-xogħol, qed jippretendu priorita' fuq kulħadd biex jiġu impjegati u meta jieħdu responsabilta' ta' pożizzjoni f'kariga importanti fil-fabbrika jew fl-uffiċċju donnha l-ewwel ħaġa li jagħmlu biex jasserrixu ruħhom f'din il-kariga ġdida, hija li kull min kien qabilhom u li għalqu certu eta', specjalment dawk ta' l-40 sena, jiġu dikjarati immufati u b'xi mod, jew jitkeċċew mill-post tax-xogħol jew issir persekuzzjoni psikoloġika sabiex dawn ma jkollhomx triq oħra ħlief li jħallu l-post tax-xogħol.

Naturalment din tkun mossa iktar malizjuża u li fiha iktar ħażen ħalli d-drittijiet taċ- ċittadin ta' dak il-ħaddiem li jkun iddeċieda li jċedi għal din il-pressjoni u jitlaq, jitlef ukoll drittijiet għal kollox.

Din hija sitwazzjoni li qed niltaqa' magħha spiss.

Titkellem ma' nies tal-banek, anke tas-Central Bank, li jħossuhom urtati u frustati.

Din is-sitwazzjoni ma jistgħux jifhmuha għax hemm nuqqas kbir ta' kommunikazzjoni.

Nies li jidħlu ġodda bid-diploma isibu ruħhom diġa' żewġ gradi fuq dawk li jkunu ilhom jagħtu servizz fil-post tax-xogħol tagħhom bl-iktar manjiera skrupluża u bl-iktar manjiera dedikata, allura dawn jitilfulhom kull inċentiv.

Il- pajjiż ikun qed jarmi settur kbir mis- soċjeta' tiegħu jekk iwarrab għal kollox dawk il- ħaddiema li bil- mentalita' ġdida li dieħla qed jiġu ttimbrati bħala xjuħ sempliċement għax ikunu għalqu l-40 sena, meta' fil-verita' dawn ikunu laħqu akkwistaw esperjenza tajba, jkunu maturi biżżejjed biex ikomplu jagħtu lill-pajjiż servizz ieħor u għad għandhom ambizzjoni u enerġija biex jagħtu ħidma tajba lill-pajjiżhom.

Din qed insibuha kemm f'ambjenti ta' banek kif ukoll f'ambjenti privati fejn tiddilaga iżjed.

Jien insemmi eżempju bħal Galaxy u postijiet oħrajn għax kontinwament issib minn dawn l- eżempji.

Il-pajjiż irid joqgħod attent li din il- mentalita' ma tkomplix tinfirex għax ħadd ma jrid jimpjega lil dawn in-nies; u jekk ikunu fil- post tax-xogħol b'xi mod jiġu mkeċċijin jew imgerxin milli jkomplu jaħdmu u jagħtu sehemhom.

Din hija mentalita' li għal Malta tas-snin 2,000 ma nistgħux naffordjaw li nirrepetu l-iżball li sar ġewwa l-Ingilterra u l-iżbalji li saru ġewwa pajjiżi Ewropej fuq din il-ħaġa.

Illum dan qed jibkuh u qed jaraw kemm għamel ħsara kbira li skoraġġixxa setturi kbar tas-socjetajiet tagħhom.

Irridu noqogħdu attenti li t-tajjeb tal-barranin nagħmluh imma l- iżbalji tagħhom ma nirrepetuhomx.

Irrid ngħid li l-etika tax-xogħol għandha tkun dik li l-ħaddiem Malti jkollu l-aqwa certifikat, aqwa mid-diplomi tiegħu, jiġifieri dak li jkun jara t-tajjeb mill-ħażin, ikun jaf id-doveri tiegħu x'inhuma u jkun jaf x'affarijiet m'għandux jagħmel.

Il-ħaddiem Malti għandu jkollu l-etika tax- xogħol li jkun leali lejn min qed iħaddmu, leali lejn dak li qed iservi u leali anke mal- kollegi u ma' sħabu li jkunu qed jaħdmu miegħu.

Din il- chemistry tal-karattru u tal- kultura umana li għandu jkollu l-ħaddiem għandha tkun il-ħin kollu kkonsidrata fl-ogħla livell ħalli l-pajjiż tassew ikollu dik il-pożizzjoni li minn banda jinvesti fl-aqwa teknoloġiji, jiġifieri fl-aħjar mod kif jippreżenta l- pajjiż bl-iktar mod progressiv u modern, pero' min-naħa l-oħra jkollu kuxjenza kulturali Maltija b'sens ta' responsabbilta' civika u li tista' tkompli tagħti dak kollu possibbli lill-pajjiż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il- ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l- Erbgħa 7 ta' Ottubru fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Vici Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. l-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il- mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

Valletta,Triq ir-Repubblika,Appartamenti schs,Valletta,Triq ir-Repubblika,Appartamenti hyzg,Valletta,Triq ir-Repubblika,Appartamenti VALLETTA: STRADA REPUBBLIKA - LIFTS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: B'refer- enza għall-blokk appartamenti li jinsabu f'Strada Repubblika kantuniera ma' North Street, fil-Belt Valletta, jista' l- Ministru jikkonferma għaliex l- lifts li kellhom isiru f'dawn il-blocks mhux se jsiru avolja hemm diġa' il-lok biex jiġu installati?

Jekk fl-affermattiv, għaliex mhux se jsiru?

Hija l-politika tal-Gvern li f'appartamenti bħal dawn il-lifts ma jsirux?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Jien informat li l-preparamenti għall- installazzjoni tal-lift fil-blokk imsemmi diġa' bdew.

Djar,Single-Parent Families schs,Djar,Single-Parent Families hyzg,Djar,Single-Parent Families AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Kemm applikaw Single-Parent Families għall-akkommodazzjoni tal- Gvern?

Kemm diġa' ingħataw tul din is-sena?

Kemm aktar fadal x'jieħdu tal-postijiet?

X'inhuma l-kriterji ta' l- għoti ta' djar/flats?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Kien hemm 135 single-parent li applikaw biex jixtru jew jikru appartamenti maħruġa apposta mill-Awtorita' tad-Djar.

Minn dawn, 43 single-parent ġew allokati.

Il-kriterji wżati fil-każ ta' single-parent huma dawn:-

1) Separazzjoni bonarja dokumentata b'kuntratt;

2) Separazzjoni de facto dokumentata b'digriet tal- Qorti;

3) Każi li jkunu dokumentati sew mid-Dipartiment tal-Familja u Assistenza Socjali;

4) Każi li jkunu dokumentati mill-Psychiatric Unit ta' l- Isptar Mount Carmel jew l- isptar San Luqa.

Minbarra dawn hemm ukoll numru ta' applikazzjonijiet għall-akkomodazzjoni alternat- tiva li qed jiġu trattati flimkien ma' applikazzjonijiet oħra.

Djar,Sussidju schs,Djar,Sussidju hyzg,Djar,Sussidju DIPARTIMENT TA' L-AKKOMMODAZZJONI SOCJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Waħda mill-iskemi tad-Dipartiment ta' l-Akkommodazzjoni Socjali hi dik li ttejjeb darek.

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti?

Kemm hu ntitolat li jieħu kull applikant?

Dawn il-flus l-applikanti meta jeħduhom, wara jew qabel isir ix-xogħol fil-fond?

Jekk wara li jsir ix- xogħol u l-applikant m'għandux biex iħallas, x'se tkun il-pożizzjoni ta' l- applikant?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Kif diġa' għidt f'mistoqsija parlamentari numru 4357 hemm 1614 applikazzjoni taħt skema SHD 15 u SHD 15A.

Dwar kemm hu ntitolat li jieħu kull applikant wieħed irid jagħmel distinzjoni dwar jekk id-dar inbnietx qabel l- 1939 (f'dan il-każ il-ħlas huwa sa massimu ta' Lm1,500) jew jekk id-dar inbnietx qabel l- 1960 (f'dan il-każ il-ħlas huwa sa massimu ta' Lm500).

Naturalment il-flus jinħarġu wara li jiġi certifikat li sar ix-xogħol kif ukoll jiġu preżentati l-ircevuti.

Sigurta' Socjali,Kontribuzzjonijiet sans,Sigurta' Socjali,Kontribuzzjonijiet dalj,Sigurta' Socjali,Kontribuzzjonijiet NATIONAL INSURANCE CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Imbilli għal dawk li huma National Insurance Contributions Lm200 biss huma eżentati mit- taxxa, jikkonsidra l- Ministru li din is-somma għandha tiżdied minħabba l- fatt li filwaqt li l-pagi u s- salarji żdiedu din baqgħet l- istess?

ONOR.

JOHN DALLI: Nixtieq ninfomra lill-Onor.

Interpellant li l- kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Socjali jiġu mnaqqsa kollha (bla limitu) għall-finijiet tal-liġi ta' l- income tax.

Furjana,Kenniesa schs,Furjana,Kenniesa falm,Furjana,Kenniesa FURJANA - KENNIESA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk f'St. Calcedonius Square fil-Furjana hemmx kenniesa?

Kemm hu frekwenti l-knies hemmhekk?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ninsab informat li l-knis f'din il- pjazza jsir kuljum ħlief f'xi ġurnata li jkun nieqes il- kennies.

Enemalta,Serq ta' elettrikuu sans,Enemalta,Serq ta' elettrikuu falm,Enemalta,Serq ta' elettrikuu ENEMALTA - SERQ TA' ELETTRIKU

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Kemm-il każ kien hemm f'dawn l-aħħar ħames snin li l-ufficcju tas-Segretarjat Parlamentari nkarigat mill- Enemalta ġieli ndikaw lil min u lil min m'għandhomx jagħmlu surprise raids meta kien hemm suspetti ta' tbagħbis fis- sistema ta' l-elettriku?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma jirriżultalix li kien hemm każi bħal dawn.

Haddiema,Incentivi biex jahdmu għal rashom sans,Haddiema,Incentivi biex jahdmu għal rashom mifu,Haddiema,Incentivi biex jaħdmu ghal rashom IMPJEGATI - INCENTIV BIEX JAĦDMU GĦAL RASHOM

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Xi tkun il-pożizzjoni ta' wieħed li jkun ħa s-somma ta' Lm3,000, telaq minn impjieg tal-Gvern - jew minn ma kumpannaija parastatali sabiex jiftaħ business għal rasu wara li jgħaddu t-tliet snin?

Jista' jerġa' jidħol f'impjieg mal-Gvern jew mal- Parastatali?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Dawk l-impjegati li jagħżlu l- iskema msemmija ma jitħallewx jirreġistraw fuq l-ewwel parti tar-Reġistru u ma jistgħux japplikaw għall-postijiet mal- Gvern għal perjodu ta' sena u nofs wara li jircievu l-aħħar mit-tlett pagamenti ta' Lm1,000 fis-sena - fi kliem ieħor ma jistgħux japplikaw għal post mal-Gvern għal perjodu ta' erba' snin u nofs.

Pulizija,Dipartiment tal-Forensika sans,Pulizija,Dipartiment tal-Forensika gall,Pulizija,Dipartiment tal-Forensika PULIZIJA: DIPARTIMENT TAL- FORENSIKA - ILMENTI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Ġie rrapportat f'sezzjoni ta' l- istampa li Dr A Abela Medici dan l-aħħar kien qed ibati minn anxiety state u se nikkwota mir-rapport tal- gazzetta:

"The country's leading forensic expert is in bed suffering from a state of anxiety and is not in a condition to report to work, a doctor told the Magistrates Court yesterday.

Dr Anthony Abela Medici was expected to testify in court in the Żejtun murders case where Bertu Ellul stands charged with three murders and an attempted murder.

Dr Wilfred Galea presented a medical certificate in court and said that Dr Abela Medici, who has been away from work since June 30, might be in a better state in a week's time.

Earlier this month, Dr Abela, Medici has complained in court that he was encountering great difficulties in performing his work as a court-appointed forensic expert.

He had said that his department had been deprived of all secretaries and typists, of two police surgents and a police inspector who used to assist him, of the maid, of two drivers and even of a car".

X'għandu xi jgħid il-Ministru dwar dan u partikolarment dwar id-deciżjoni li tneħħa wkoll l- istaff li kien hemm f'dan l- ufficcju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li ttiehdet nota tar-rapport, ninsab informat li t-Taqsima tal-Laboratorju Forensiku tal- Pulizija ghandha 'staff' ta' 33 maghmul hekk:

Direttur

Staff pajzan 5

Surgenti 8

Kuntistabbli 19

Ninsab informat ukoll li d- Direttur pproduca certifikat mediku ghall- perjodu mill-1 ta' Lulju 1992 sat-18 ta' Lulju 1992 meta kien indispost.

Peress li zewg pulizija kienu qed jaghmlu xoghol esklussivament ta' sewwieqa tad-Direttur u ma kienu qed jahgmlu l-ebda xoghol normali ta' pulizija, inghataw struzzjonijiet mill- Kummissarju tal-Pulizija biex il- bzonnijiet ta' trasport tad- Direttur jigu sodisfatti mis- sistema ta' trasport operata mill-Kwartieri Generali tal- Pulizija.

Gharqa ta' persuna sans,Gharqa ta' persuna fene,Gharqa ta' persuna XGĦAJRA/BIRZEBBUGIA - GĦARQA TA' PERSUNA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jispjega kif żewġ persuni li mietu b'diżgrazzja fil-baħar dan l- aħħar wieħed ix-Xgħajra u l- ieħor fil-bajja ta' Birzebbugia instabu wara li telgħu f'wicc il-baħar u ma nstabux mis- sezzjoni ta' l-SAG jew ta' l- AFM minkejja li l-Gvern qed jiftaħar li dawn huma ferm attrezzati minn meta kienu fiż- żmien Gvern Laburista?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Filwaqt li nikkonferma li l-SAG tal-Korp tal- Pulizija issa hija attrezzata ħafna aħjar minn qabel għal dan it-tip ta' tfittix taħt il-baħar, naħseb li l-Onor.

Membru japprezza li f'każijiet bħal dawn, minkejja kull sforz li jista' jsir mill- membri tal-SAG u tal- Forzi Armati ta' Malta, il-kurrenti tal-baħar mhux dejjem jippermettu li t- tfittxija tispicca b'suċċess.

Gharqa ta' persuna sans,Gharqa ta' persuna gall,Gharqa ta' persuna BIRZEBBUGIA/GĦARQA TA' PERSUNA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Prim Ministru jispjega kif żewġ persuni li mietu b'diżgrazzja fil-baħar dan l- aħħar wieħed ix-Xgħajra u l- ieħor fil-bajja ta' Birzebbugia instabu wara li telgħu f'wicc il-baħar u ma nstabux mis- sezzjoni ta' l-SAG jew ta' l- AFM minkejja li l-Gvern qed jiftaħar li dawn huma ferm attrezzati minn meta kienu fiż- żmien Gvern Laburista?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li d-domanda giet rivolta lill- Prim Ministru, l-Onor.

Interpellant gentilment mitlub jirreferi ghat-twegiba moghtija minnu.

Ibhra Territorjali,Sajjieda Taljani sans,Ibhra Territorjali,Sajjieda Taljani fene,Ibhra Territorjali,Sajjieda Taljani Pulizija,Sejba ta' kadavru fil-bahar sans,Pulizija,Sejba ta' kadavru fil-bahar fene,Pulizija,Sejba ta' kadavru fil-bahar PULIZIJA - SEJBA TA' KADAVRU FIL-BAĦAR

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Prim Ministru: Skond rapporti fil- gazzetti l- armla li nstabet mejta fil- baħar nhar l-Erbgħa 15 ta' Lulju 1992 intlemħet mis- sajjieda Taljani li wara rrapportaw lill-awtoritajiet Maltin.

Jista' l-Prim Ministru jispjega kif la l-katavru ma ġie nnotat mill- Membri ta' l- AFM u lanqas il-lanca tas- sajjieda Taljani li kienu fl- ibħra territorjali ta' Malta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li, fil-fatt, ir- rapport li rcevew il-Forzi Armati ta' Malta fil-15 ta' Lulju, 1992 dwar is-sejba fil- baħar tal-katavru ta' l- imsemmija armla kien sar minn sajjied part-time Malti.

Annimali ezotici calr,Annimali ezotici falm,Annimali ezotici ANNIMALI EŻOTICI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Nirreferi għall- mistoqsijiet parlamentari tiegħi numri 3207 u 3206, jista' l- Ministru jwieġeb għal dawn il-mistoqsijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Bis- saħħa ta' Avviż Legali numru 19 ta' l-4 ta' Frar 1992 (Regolamenti dwar il-Kummerc fi speci ta' fawna u flora); it- Taqsima Ambjent trid tiġi kkonsultata qabel il-ħruġ ta' permessi biex jidħlu f'Malta annimali li huma koperti mis- CITES (Konvenzjoni Internazzjni dwar il-Kummerc fi speci protetti).

Dawn l-annimali jistgħu jidħlu f'Malta biss jekk ikun hemm ic-certifikati internazzjonali meħtieġa li jipprovaw li twieldu f'xi zoo jew post simili (in captivity) u mhux inqabdu minn xi riżerva jew post ieħor fejn huma protetti.

It-Taqsima Ambjent għalhekk għandha responsabilita' specifika fl- importazzjoni ta' annimali eżotici, iżda s'issa m'hemm l-ebda provediment għal responsabilita' simili fil-ħruġ ta' permessi biex jinżammu annimali (kemm eżotici kif ukoll oħrajn) f'postijiet pubblici.

Wieħed irid jara jekk hemmx il-bżonn li jsiru regolamenti anke f'dan ir- rigward.

Stabbilimenti ta' l-ikel,Impjegati barranin calr,Stabbilimenti ta' l-ikel,Impjegati barranin gall,Stabbilimenti ta' l-ikel,Impjegati barranin STABBILIMENTI TA' L-IKEL - IMPJEGATI BARRANIN

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3232, jaħseb il- Ministru li għandu jemenda l-liġi ladarba jidher li hemm toqob fiha biex sidien li jħaddmu barranin jinstabu ħatja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Moghti parir li s'issa m'hemmx bzonn li tigi emendata l-ligi.

Habs Civili,Mohammed Ali Resaq calr,Habs Civili,Mohammed Ali Resaq fenj,Habs Civili,Mohammed Ali Resaq ĦABS CIVILI - MOHAMMED ALI RESAQ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal- Ġustizzja: Billi s- Sur Piju Dalli, PRO tal-Ministeru qal lill-Ġurnal "The Malta Independent" li Ali Resaq mhux se joħroġ mill-ħabs qabel l- 1996 għax l-Uffiċċju ta' l- Avukat Ġenerali kkalkula ħażin il-figuri u billi l-Interpellant fehem li dawn il-figuri kien hemm ħtieġa li jiġu kalkolati wara d-diversi amnestiji li ngħataw mill-Gvern preżenti, jista' l-Ministru jagħti assigurazzjoni lill- Kamra li ma kienx hemm każi oħra fejn l-Uffiċċju ta' l- Avukat Ġenerali kklakula l- figuri ħażin u b'hekk kien hemm ħabsin li spiċċaw ħielsa bi żball?

Saret xi investigazzjoni f'dan is-sens biex jiġi aċċertat li ħadd mill- ħabsin ma gawda għax il-figuri ġew kalkolati ħażin?

ONOR.

JOE FENECH: Mhux minnu li s-Sur Piju Dalli qal li l- Avukat Generali ikkalkola ħażin is-sentenza li kellu jiskonta Ali Resaq, tant hu hekk li l- istess Sur Dalli talab ratifika mill-Malta Independent li ġiet ippubblikata fil-ħarġa tat-2 ta' Settembru, 1992.

Il-kalkoli ta kemm priġunier għandu jiskonta ħabs skond sentenza, jispettaw lill- awtoritajiet tal-Ħabs li ma jaqgħux taħt dan il-Ministeru, u għalhekk din il-mistoqsija dwar il-komputazzjoni ta' xi sentenza partikolari għandha tiġi magħmula lill-Ministeru relattiv.

Mhux magħruf li l-Ufficcju ta' l-Avukat Ġenerali qatt ġie mitlub f'każi oħra jikkalkola iż-żmien kemm għandu jiskonta ħabs xi priġunier.

Qrati,Liberta' provvizorja calr,Qrati,Liberta' provvizorja gall,Qrati,Liberta' provvizorja QRATI - LIBERTA' PROVVIŻORJA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm kienu l-każi fejn il-Qrati f'dawn l-aħħar sentejn tat l- liberta' provviżorja lill- akkużati bi qtil?

Liema kienu dawn il-każi?

Min kienu l-akkużati involuti f'kull każ?

X'kienet l-akkuża f'kull każ?

Kemm kienet is-somma mħallsa f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob l- Onor. Membru jirreferi l- mistoqsija lill- Ministru tal- Gustizzja.Qrati,Liberta' provvizorja calr,Qrati,Liberta' provvizorja gall,Qrati,Liberta' provvizorja QRATI - LIBERTA' PROVVIŻORJA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Billi kif ħadt ir-responsabilita' tal-Ministeru ġdid tiegħek inti ġejt rapportat li għidt li trid tħares mill-ġdid lejn il- liġi li tippermetti persuni akkużati b'delitti ta' qtil li jkollhom id-dritt tal- liberta' provviżorja, jista' l-Ministru jgħid meta se jagħti din il- ħarsa ġdida?

Jidhirlu li huwa sewwa li nies li jkunu qatlu kiesaħ u biered jinħelsu bil-liberta' provviżorja għax għandhom il- flus u kapaċi jħallsu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba fit-tul għall- mistoqsija parlamentari numru 1481 li tajt fis-26 ta' Mejju, 1992, Seduta Numru 18.

Nar tal-Festi,Regolamenti calr,Nar tal-Festi,Regolamenti gall,Nar tal-Festi,Regolamenti NAR TAL-FESTI - REGOLAMENTI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Billi ġejt rapportat li mis- sena d-dieħla se jinforza l- liġijiet dwar in-nar tal-festi, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn jinkludux li ma jinħarqux murtali tal-bomba wara l-11.00 p.m.?

Jista' l-Ministru jgħid x'emendi se jressaq jew x'regolamenti se jinforza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Inkun f'qagħda aħjar li nwieġeb wara li sseħħ il- konsultazzjoni meħtieġa u mwiegħda ma' dawk involuti.

Teatru Manoel,Management Committee cilj,Teatru Manoel,Management Committee frem,Teatru Manoel,Management Committee TEATRU MANOEL - MANAGEMENT COMMITTEE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Minn min hu kompost il-Management Committee tat- Teatru Manoel?

Kemm-il darba ltaqa' dan il-kumitat minn mindu ġie maħtur fil- kompożizzjoni preżenti tiegħu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il- Kumitat huwa kompost minn:

Prof. Joe Friggieri Chairman Kenneth Zammit Tabone Segretarju Onorarju John R. Gatt Teżorier Onorarju Maria Ghirlando Uffiċjal għar-relazzjonijiet Pubbliċi.

Membri

Kevin Drake Marlene Schranz Emy Scicluna Alfred Spiteri Mallia Paul Xuereb.

Peress li m'ilhux li nħatar s'issa iltaqa' darba imma dan il-Kumitat jiltaqa' regolarment kull sitt ġimgħat.

Teatru Manoel,Kalendarju kulturali cilj,Teatru Manoel,Kalendarju kulturali frem,Teatru Manoel,Kalendarju kulturali TEATRU MANOEL - KALENDARJU KULTURALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: X'inhu l-kalendarju kulturali li għandu maħsub il- Kumitat Maniġerjali tat- Teatru Manoel f'din is-sena għall- okkażjoni tal-260 anniversarju tiegħu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Qed nehmez kopja tal-programm ta' l-attivitajiet li se jsiru fit-Teatru Manoel għal dan l- istaġun.

Teatru Manoel,Rinnovazzjonijiet cilj,Teatru Manoel,Rinnovazzjonijiet frem,Teatru Manoel,Rinnovazzjonijiet TEATRU MANOEL - RINNOVAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: X'rinnovazzjonijiet saru fit-Teatru Manoel matul din is-sena li taħbat il- 260 anniversarju tal-ftuh tat- Teatru?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Matul din is-sena saru dawn ir- rinnovazzjonijiet fit-Teatru Manoel:-

Stallazzjoni ta' Dimmer Board ġdid elettroniku u tibdil ta' wiring kollu tal-palk.

Paviment ġdid fl-Awditorju tat-Teatru.

Upholstery ġdid għall- pultruni kollha tat-teatru.

Stallazzjoni ta' Emergency Lighting.

Stallazzjoni ta' mekkan- iżmu ġdid ta' kontra n-nar u s- serq flimkien ma' rinnovament ta' tagħmir għal kontra n-nar fit-Teatru u l-postijiet l- oħra li għandhom x'jaqsmu fl- awditorium.

Tibdil ta' wire ta' l- elettriku fl-awditorium.

Showers ġodda fid-Dressing Rooms.

Refurbishing tat-toilets tat-Teatru

Parti minn proġett ta' Acoustic Screens.Teatru Manoel,Orkestra Nazzjonali cilj,Teatru Manoel,Orkestra Nazzjonali frem,Teatru Manoel,Orkestra Nazzjonali ORKESTRA NAZZJONALI - GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Tingħata xi għajnuna finanzjarja lill-Orkestra Nazzjonali tat-Teatru Manoel?

Jekk fl-affermattiv, kemm u kull meta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fl- Estimi Ġenerali ta' din is-sena hemm provduta s-somma ta' Lm240,000 għall-Orkestra tat- Teatru Manoel.

Centru Nazzjonali ta' l-Arti cilj,Centru Nazzjonali ta' l-Arti frem,Centru Nazzjonali ta' l-Arti ĊENTRU NAZZJONALI TA' L-ARTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Kemm hu l-ammont ta' flus maħsuba mill-Gvern għall- bini taċ-Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti fil-Belt minflok it- Teatru mwaqqa'?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L- Onor. Interpellant jifhem li għadu kmieni wisq biex wieħed jista' jitkellem fuq l-ammont biex jinbena ċ-Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti.

L- informazzjoni tkun tista' tingħata aktar 'il quddiem.

Centru Nazzjonali ta' l-Arti cilj,Centru Nazzjonali ta' l-Arti frem,Centru Nazzjonali ta' l-Arti ĊENTRU NAZZJONALI TA' L-ARTI - BINI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Liema huma t-13-il Perit li ssottomettew pjanti għall-bini taċ-Ċentru Nazzjon- ali ta' l-Arti?

Kien hemm xi ammont ta' flus li jridu jiġu ddepożitati minn kull perit imsemmi mal-Valletta Rehabilitation Committee jew mal-Ministeru ta' l-Ambjent biex ikun intitolat li jissottometti l- pjanti tiegħu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il- proġett taċ-Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti bħalissa huwa f'idejn il-Valletta Rehabilitation Committee, li ma jifformax parti minn dan il-Ministeru.

Trasport Pubbliku pora,Trasport Pubbliku zamf,Trasport Pubbliku AWTORITA' TAT-TRASPORT PUBBLIKU - ROTOT

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: (1) Jista' l-Ministru jgħidli jekk l-Aworita' dwar it- Traspost Pubbliku hijiex qed tagħmel studju dwar it-tkabbir ta' rħula b'bini u toroq ġodda biex ir-rotot tat-trasport pubbliku tilħaq iktar nies, fosthom f'Ħaż Żabbar?

(2) L-Awtorita' tat-Trasport Pubblika qegħda wkoll tikkonsidra ċaqlieq ta' bus terminus?

F'każ affermattiv, f'liema rħula?

(3) Mil-liema rħula waslulha, lmenti f'dan ir-rigward ta' mistoqsija (2)?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku qed tippjana li tikseb is-servizz ta' persuna kwalifikata bħala Transport Planner and Economist bl-iskop li ssir ri-organizzazzjoni tan- network kollu tat-trasport f'Malta.

Dan jinkludi rotot, toroq u vened.

Fil-preżent qed ikun ikkonsidrat tibdil fil-vened ta' Spinola u St. Andrew's.

Lill-Awtorita' qatt ma waslulha lmenti dwar ċaqliq ta' vened.

Delimara,Bahar imniggez pora,Delimara,Bahar imniggez falm,Delimara,Bahar imniggez DELIMARA - BAĦAR IMNIĠĠEŻ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' d-dipartiment konċernat jieħu ħsieb rigward il-problema ta' tniġġeż miż- żejt li qed toħroġ minn tankers, li jidħlu biex iħottu ż-żejt fil-Power Station il- ġdida ta' Delimara, f'Marsaxlokk, b'detriment għall-baħar, il- mollijiet u id-dgħajjes li jiċċappsu kollha żejt b'detriment għas-sajjieda, peress li kien hemm minnhom li lmentaw miegħi dwar dan?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qed isiru arranġamenti mill- Korporazzjoni Enemalta nbiex jiġi pprovdut apparat li jintuża biex jilqa' xi tniġġiż ta' żejt li jista' joħroġ mit- tankers waqt il-ħatt taż-żejt għal Power Station.

Zabbar,Triq Santa Tereza,Asfaltar pora,Zabbar,Triq Santa Tereza,Asfaltar falm,Zabbar,Triq Santa Tereza,Asfaltar ZABBAR: TRIQ SANTA TEREZA - ASFALTAR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' d-dipartiment konċernat isemmi/jasfalta l- gandott fi Triq Santa Tereża, f'Ħaż Żabbar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li x-xogħol imsemmi diġa' sar.

Zejtun,Triq il-Huxlief,Dawl pora,Zejtun,Triq il-Huxlief,Dawl falm,Zejtun,Triq il-Huxlief,Dawl ZEJTUN: TRIQ IL-ĦUXLIEF - DAWL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Tista' l-Korporazzjoni tibdel il-bozza li hemm ma' arblu li mhix tixgħel fi Triq il-Ħuxlief, iż-Żejtun, u tirrimedja il-periklu li hemm minn kaxxa ma' arblu ieħor fl- istess triq li hi bla bieba u li meta tagħmel ix-xita jibda jisparkja?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- Korporazzjoni Enemalta qegħda tieħu l-passi meħtieġa.

Marsaxlokk,Triq il-Labour,Drenaġġ pora,Marsaxlokk,Triq il-Labour,Drenaġġ falm,Marsaxlokk,Triq il-Labour,Drenaġġ MARSAXLOKK: TRIQ IL-LABOUR - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' d-dipartiment koncernat jirrimedja dwar il- problema tad-drenaġġ li hemm taħt Triq il-Labour, f'Marsaxlokk, billi r-residenti ilhom tliet snin b'din il- problema li fiha jitfaccaw għadajjar ta' drenaġġ, b'riħa li ma tissaportihiex u insetti, u għalhekk ma jistgħux jiftħu tieqa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fi Triq il-Labour, Marsaxlokk instabet konnessjoni privata tad-drenaġġ magħmula ħażina.

Din għandha tissewwa dalwaqt u b'hekk l-imblokk li kien inħoloq jispicca.

Rabat,Provvista ta' ilma farn,Rabat,Provvista ta' ilma falm,Rabat,Provvista ta' ilma RABAT - PROVVISTA' TA' ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba inqatgħet il-provvista ta' l-ilma bejn Mejju u Settembru fir-Rabat, Malta?

Kemm kienet il-ħażna ta' l- ilma matul dan il-perjodu fil- ġibjun tal- Fiddien, u għalkemm isservi din il-ħażna skond id- domanda f'każ li jkun hemm xi qtugħ jew ħsarat ta' xi pompi u kontaminazzjoni eċċ fil-futur?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-provvista ta' l- ilma fir-Rabat kienet tiġi sospiża darba kull ġimgħa bejn Mejju u Settembru ta' din is- sena.

Il-ħażna ta' l-ilma fil- ġibjun tal-Fiddien kellha medja ta' pied, jiġifieri 355,000 gallun sufficjenti biex isservi għal jumejn ta' konsum fl- inħawi tar-Rabat.

Mtarfa,Bypass,Tarmac farn,Mtarfa,Bypass,Tarmac falm,Mtarfa,Bypass,Tarmac MTARFA BYPASS - TARMAC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Billi il-Bypass ta' l-Imtarfa qatt ma ingħatat tarmac matul dawn l-aħħar snin u li permezz ta' hekk illum saritilha ħafna ħsara u hija żdingata, perikoluża, mudlama u fil-fatt ma' taħsibiex li hija triq pubblika, jista' l- Ministru jara kif jirrimedja billi jsiru xogħlijiet meħtieġa partikolarment it-tarmac?

Jista' l-Ministru jirrimedja wkoll għall-iżgombru li żviluppa fl- irdumijiet ta' din il-Bypass dovut għal dawn in- nuqqasijiet?

Meta se jsir dan ix-xogħol li suppost kellu jsir fi Frar ta' din is-sena?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Filwaqt li nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parla- mentari numru 1840 (Seduta 20) nżid ngħid li minn dak iż-żmien 'il hawn bdew jitwettqu certi riformi fis- servizz pubbliku u inħoloq id-Dipartiment tat- Toroq li se jkun responsabbli sabiex jagħmel programmi ta' manutenzjoni u sabiex jara li dan it-tip ta' xogħol isir.

Rabat,Notabile Road,Hajt tas-sejjiegh farn,Rabat,Notabile Road,Hajt tas-sejjiegh falm,Rabat,Notabile Road,Hajt tas-sejjiegh RABAT: NOTABILE ROAD - ĦAJT TAS-SEJJIEGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm għar-rigward tal-mistoqsija parlamentari numru 3456 dwar it-tkomplija tal-ħitan tas- sejjiegħ, f'Notabile Road, ir- Rabat?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ix- xogħol imsemmi se jiġi nkluż fil-programm tax- xogħol għas- sena d-dieħla.

Mdina,Pjazza Mesquita,Dawl farn,Mdina,Pjazza Mesquita,Dawl falm,Mdina,Pjazza Mesquita,Dawl Mdina,Triq San Nikola,Dawl farn,Mdina,Triq San Nikola,Dawl falm,Mdina,Triq San Nikola,Dawl MDINA: TRIQ SAN NIKOLA - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Billi l- bozoz ħdejn numru 17 Mesquita Square u Triq San Nikola l-Mdina baqgħu ma sarux, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jirrimedja peress li hemm anzjani u issa li jidlam kmieni jaffettwahom ħażin?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Membru għat- tweġiba li jiena tajt għall- Interpellanza numru 3601.

Rabat,Ghar Dalam,Tindif farn,Rabat,Ghar Dalam,Tindif falm,Rabat,Ghar Dalam,Tindif RABAT: GĦAR DALAM - TINDIF PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid għaliex għall-mistoqsijiet parlamentari numri 2221 u 3972 fil-verita' qatt ma sar xejn?

Għaliex intqal li sar ix- xogħol, meta sal-lum 11 ta' Settembru f'Għar Barka, fil- fatt ma sar xejn?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nikkonferma li l-informazzjoni li għandi hi li l- arja ta' Għar Barka tnaddfet mill-ħaxix.

Billi jidher li jista' jkun hemm xi diżgwid fl-identifikazzjoni tal-post preciż indikat mill-Onor.

Membru, nitolbu jidentifika l-post aħjar.

Turf naturali,Haddiema farn,Turf naturali,Haddiema frem,Turf naturali,Haddiema TURF NATURALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għaż- Żgħażagħ u Kultura: Jista' l- Ministru jekk jogħġbu jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 3940?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ir- risposta tiġi mogħtija f'xi seduta oħra.

Droga pora,Droga gall,Droga DROGA MAQBUDA MILL-PULIZIJA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid:

(1) X'tip ta' droga ġiet maqbuda mill-Pulizija matul l- aħħar sena?

(2) F'liema kwantita' kienet il-qabda kemm mill-ajruport kif ukoll minn imkejjen oħra?

(3) Kemm tressqu nies il- Qorti u x'nazzjonalita' huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Matul din l-ahhar sena (perjodu 1.9.91 sal-31.8.92) giet maqbuda din id-droga mill- Pulizija:

|Tip |Kwantita' | |Heroin | 523.4 grammes | |Halcion |33pillola | |Cocaine |3 kilos 294 | | |grammes | |Cannabis Plants |107plants | |Cannabis Seeds | 340seeds | |Cannabis resin | 200.5 grammes | |Cannabis grass | 9.2 grammes | |Dalmain |6pilloli | |Isoptin | 19pillola ta' | | |40 mg | |Valium |15pillola ta'5 | | |mg | | |37pillola ta'2 | | |mg | |Methadone |one tot |

Matul l-istess perjodu tressqu dawn il-persuni l- Qorti:

85 Maltin

12 Barranin

Dawn kienu:

2 Tanzanjani 1 Libjan 6 Inglizi 1 Nigerjan 1 Tunezin 1 Lebaniz

Mellieha,Kenniesa bare,Mellieha,Kenniesa falm,Mellieha,Kenniesa MELLIEĦA - KENNIESA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Tul l- aħħar ħames snin, sena b'sena kemm-il kennies intbagħat inaddaf it- toroq ta' l-inħawi tal-Kortin u ta' Santa Marija Estate fil- Mellieħa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għat- toroq principali u l-iktar frekwentati fejn wieħed jistenna l-ikbar bżonn ta' tindif, jeżistu rosters dwar in-numru ta' kenniesa u l- frekwenza ta' l-intervent tagħhom.

Għat-toroq l-oħra, inqas passaġġi, it-tindif isir skond il-ħteġijiet fuq indikazzjonijiet ta' l-inspector responsabbli mill-area koncernata.

Ma jinżammx rekord tal- frekwenza ta' dawn l-interventi fid-dettall mitlub mill-Onor.

Membru.

Mellieha,Toroq bare,Mellieha,Toroq falm,Mellieha,Toroq MELLIEĦA - TOROQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Xi pjani għandu l- Ministeru biex jirranġa b'mod serju:

(i) t-toroq imħarbta;

(ii) in-nuqqas ta' dawl fit- toroq;

(iii) il-ħruġ ta' drenaġġ minn taħt il-pedamenti;

(iv) it-tkissir ta' manholes fl-inħawi fejn jgħixu r- residenti tal- Kortin u ta' Santa Marija fil-Mellieħa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex in-nuqqasijiet li semma' l- Onor. Membru jiġu rranġati.

F'arei li huma proprjeta' privata l-manutenzjoni mhix responsabbilta' tal- Gvern.

Mellieha,Bini fi Triq l-Gherien bare,Mellieha,Bini fi Triq l-Gherien falm,Mellieha,Bini fi Triq l-Gherien MELLIEĦA - BINI FI TRIQ L- GĦERIEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Il- bini kollu li tiela jew li tela' fi Triq l- Għerien il-Mellieħa huma skond il-permess?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

Mellieha,Klieb perikoluzi bare,Mellieha,Klieb perikoluzi gall,Mellieha,Klieb perikoluzi MELLIEĦA - KLIEB PERIKOLUŻI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: X'rapporti kellha tul l-aħħar sentejn il-pulizija biex tieħu passi kontra persuni li joqogħdu fil-Kortin jew f'Santa Marija Estate fil- Mellieħa u jħallu l-klieb tagħhom ta' razez perikolużi bħal rottweiler u pit bull terriers jiġru fit-toroq b'periklu serju għal min jgħaddi mill- inħawi?

Meta u kemm ħadet passi l- pulizija biex trażżan il- problemi li qed joħolqu dawn il-klieb?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'dawn l-aħħar sentejn il-Pulizija tal- Mellieħa ma kellha l-ebda rapport dwar persuni li kellhom xi klieb perikolużi jew li jħallu klieb perikolużi jiġġerrew barra fl-inħawi ta' Santa Maria Estate jew Kortin.

Tlabt lill-Pulizija tal-lokal tinvestiga l- ilment imqanqal mill-Onor.

Membru.

Dip tas-Servizzi Socjali,Pensjoni tas-Sur Abela bril,Dip tas-Servizzi Socjali,Pensjoni tas-Sur Abela hyzg,Dip tas-Servizzi Socjali,Pensjoni tas-Sur Abela DIP TAS-SERVIZZI SOCJALI - PENSJONI TAS-SUR ABELA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: B'referenza għall-ittra tas-Sur Abela minn tas-Sliema li ġiet mgħoddija lid- Dipartiment tas-Servizzi Soċjali miċ-chief Pensions Officer tat-Teżor f'Ġunju 1992 (Ref.TR 55/90) jista' l- Ministru jispjega jekk il- persuna involuta li għalqet 72 sena fid-19 ta'Awissu, 1992, hiex se tieħu l-istess konċessjoni għas-sena 1993 bħal dawk li ħadu 40% tal- commutation lura wara li għalqu 72 sena sa l-aħħar tas-sena 1991 - kif kien ġie mħabbar fil- Budget Speech?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Skond emenda li saret fil-Liġi tas- Sigurta' Socjali, b'seħħ mill-4 ta' Jannar, 1992, persuna li tkun kommutat il- pensjoni kollha jew parti mill-Pensjoni tas-Servizz u tkun twieldet fl- 4 ta' Jannar, 1920 jew qabel, 40% tal-pensjoni tas-servizz kommutata, m'għandhiex titqies li tagħmel parti mill-pensjoni tas-Servizz.

Billi s-Sur Abela għalaq 72 sena fid-19 ta' Awissu 1992 dan jibda jibbenefika minn din l- emenda b'effett mill-1 ta' Jannar 1993, u għaldaqstant 40% tal-parti kommutata ma tkunx konsiderata biex titnaqqas mill-Pensjoni tas-Sigurta' Socjali.

Skejjel,Privati,Ghalliema galm,Skejjel,Privati,Ghalliema mifu,Skejjel,Privati,Ghalliema SKEJJEL PRIVATI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Bħala miżura biex iħajjar aktar għalliema kwalifikati imorru jgħallmu fl-iskejjel ta' l- Istat, jikkonsidra l-Ministru li għalliema li qed jgħallmu fi skejjel privati, ikunu jistgħu jidħlu bħala għalliema mal- Gvern mingħajr ma jitilfu s- snin ta' servizz li jkollhom?

Jaħseb il-Ministru li b'miżura bħal din ikun hemm numru ta' għalliema fl- iskejjel privati li jkunu lesti jidħlu mal-Gvern?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Dan il-Gvern ma jħossx li għandu jipprova jieħu għalliema mill-iskejjel privati.

L- iskejjel tal-Gvern joffru prospetti ta' avvanz, l- iskejjel li mhumiex statali xi ftit iktar atmosfera rilassata.

Wied il-Ghajn,Tal-Bidni,Provvista ta' ilma galm,Wied il-Ghajn,Tal-Bidni,Provvista ta' ilma falm,Wied il-Ghajn,Tal-Bidni,Provvista ta' ilma WIED IL-GĦAJN: TAL-BIDNI - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Fl-inħawi Tal-Bidni ġo Wied il-Għajn hemm numru konsiderevoli ta' djar u rziezet li m'għandhomx kommunikazzjoni ta' ilma, peress li proġett li kien beda xi snin ilu biex jitwassal il- main ta' l-ilma għal dan il- post kien twaqqaf ħesrem mill- kuntrattur meta ħafna mix- xogħol kien diġa' lest.

B'konsegwenza ta' dan, dawn il-familji jridu jinqdew biss bil-bowser ta' l-ilma.

Hemm xi pjan biex is-servizz ta' l-ilma jitwassal għal dawn l- inħawi?

Jekk iva, meta hu maħsub li jsir dan ix-xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Biex tirranġa għal kollox il- provvista ta' l-ilma għal Triq il-Bidni, Wied il-Għajn, tinħtieġ bicca xogħol kbira meta wieħed iqis ma' n-numru ta' residenti li jgawdu minnha.

Meta tikkonsidra xogħlijiet oħra, il-Korporazzjoni ma tistax tagħmel dan ix-xogħol immedjatament.

Għalhekk dawn l-irziezet qeħdin jinqdew permezz tas- servizz tal-Bowser.

Ix- xogħlijiet li għad jonqos fi Triq il-Bidni qegħdin fil-programm tax- xogħol tal- Korporazzjoni.

Qormi,Triq ix-Xitwa,Karozzi mitluqa buhc,Qormi,Triq ix-Xitwa,Karozzi mitluqa gall,Qormi,Triq ix-Xitwa,Karozzi mitluqa QORMI: TRIQ IX-XITWA - KAROZZI ġMITLUQA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara li dawk il-biċċiet tal-karozzi li qegħdin iħammġu dik il-parti ta' Winter Street, Qormi fejn id-dar St. Mary, jitneħħew mill-aktar fis possibbli peress li qegħdin jikkaġunaw ħmieġ u eyesore kbir f'din l-area?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

Valletta,Kumitat ghar-Riabilitazzjoni buhc,Valletta,Kumitat ghar-Riabilitazzjoni falm,Valletta,Kumitat ghar-Riabilitazzjoni VALLETTA - KUMITAT GĦAR- RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Kumitat għar- Riabilitazzjoni tal-Belt (Valletta) ġiex maħtur?

Jekk fl-affermattiv, minn huma l-membri ta' dawn il- kumitati?

Jekk fin-negattiv, meta se jinħatru dawn il-kumitati?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Belt s'issa għadu ma ġiex maħtur mill-ġdid, pero' l- Ufficcju għar-Riabilitazzjoni tal- Belt Valletta baqa' jiffunzjona regolarment taħt id-direzzjoni tal- Koordinatur Eżekuttiv Ray Bondin.

Il-Gvern qed jistudja kif dan il-Kumitat ikun jista' jingħata forma statutorja.

Kottonera,Kumitat ghar-Riabilitazzjoni buhc,Kottonera,Kumitat ghar-Riabilitazzjoni falm,Kottonera,Kumitat ghar-Riabilitazzjoni KOTTONERA - KUMITAT GĦAR- RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Kumitat għar- Riabilitazzjoni tal-Kottonera ġiex maħtur kif ġie mwiegħed ħafna xhur ilu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera għadu ma ġiex maħtur.

Bħal fil-każ tal-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Belt il-Gvern qed jistudja kif dan il-Kumitat jingħata forma statutorja.

Kumpanniji Parastatali,Salarji bare,Kumpanniji Parastatali,Salarji fene,Kumpanniji Parastatali,Salarji KUMPANNIJI PARASTATALI - SALARJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jikkonferma l- Prim Ministru li l-Gvern biex ma jħallix chairman ta' kumpanniji pubbliċi u parastatali jiffissaw is-salarji u l- allowances tagħhom kif jogħġbuhom, issa ħareġ direttivi biex is-salarji u l- allowances tagħhom ikunu ta' tlett kategoriji differenti?

Jista' l-Prim Ministru jgħid liema kumpanniji pubbliċi/ parastatali/aġenziji/awtorita- jiet jidħlu f'liema kategorija?

Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhuma s-salarji u l- allowances ta' kull kategorija differenti u fuq liema kriterji ġew imfassla?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L- eżercizzju ta' klassifikazzjoni kien jinvolvi korporazzjonijiet, awtoritajiet u ċerti kumpanniji fejn il-Gvern għandu ishma u kumpanniji sussidjarji tagħhom.

Il-kriterji bażiċi wżati għall-iskop ta' kategorizzazzjoni kienu:-

a) il-kobor ta' l-impriża u d- daqs u l-kwalita' ta' operazzjoni, bħal it- turnover, profitti mill-investimenti u għajnuna mill-Gvern.

b) l-importanza u l-impatt tad- deciżjonijiet mehuda, il- komplessita' tal- management u l-grad ta' speċjalizzazzjoni neċessarja.

c) is-sehem fl-ekonomija nazzjonali u l-kontribut għal miljorament fl- istandard soċjali tal-pajjiż, u

d) r-responsabilita' legali.

L-entijiet ġew klassifikati f'ħames kategoriji u r- remunerazzjoni liċ- Chairman u lill-Membri tal-Bord tad- Diretturi hi bbażata skond il- kategorija ta' l-Intrapriża.

Dawn l-arranġamenti għandhom ikunu iżjed ġusti għax jirriflettu fuq l- importanza ta' kull enti.

Għal raġunijiet kummerċjali ma jidhirlix li għandi nagħti pubblikament iċ- ċifri relattivi li jistgħu jittieħdu minn żmien għal żmien.

Dip ta' l-Edukazzjoni,Agius Muscat Renato bare,Dip ta' l-Edukazzjoni,Agius Muscat Renato mifu,Dip ta' l-Edukazzjoni,Agius Muscat Renato DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - AGIUS MUSCAT RENATO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Fiex jikkonsisti x-xogħol tas- Sur Renato Agius Muscat mal- Ministeru ta' l-Edukazzjoni peress li qed ikun regolarment fl-uffiċċju tal- Ministeru?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Is-Sur Renato Agius Muscat talab u ġie ri- assunt bħala għalliem peress li ma kienx għadda il-perjodu ta' ħames snin mir-riżenja tiegħu biex jikkontesta l-elezzjoni fl- 1987.

Bħala għalliem huwa ġie inkarigat li jagħmel xogħol fil-Ministeru billi jservi ta' Liasion Officer ma' l- Universita'.

Banek,Lohombus cusl,Banek,Lohombus hyzg,Banek,Lohombus BANEK - LOHOMBUS

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Jista' l- Ministru jwieġeb għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 3394 tas-7 ta' Lulju, 1992?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Seba' persuni separati qed igawdu minn sussidju maħruġ mill- Awtorita' tad-Djar, id- Dipartiment għall- Akkommodazzjoni Soċjali ma jżommx statistika dwar l-istat tal-benefiċċjarji li qed jibbenefikaw minn xi skemi maħruġa minnu.

Komunita' Ewropea,Anthony Pearce bril,Komunita' Ewropea,Anthony Pearce demg,Komunita' Ewropea,Anthony Pearce KOMUNITA' EWROPEA - ANTHONY PEARCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin: Jista' l-Vici Prim Ministru jikkonferma jekk Anthony Pearce ta' l-ACCESS EEIG Ltd huwiex jagħmilha ta' Lobbyist għall-Gvern Malti fi Brussels in konnessjoni ma' l- applikazzjoni Maltija fi ħdan il- Kommunita' Ewropea?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Ir- risposta hija fin-negattiv.

Turizmu,Stitut bril,Turizmu,Stitut bong,Turizmu,Stitut TURIŻMU - STITUT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Fid-dawl ta' diversi rapporti li wasluli dwar allegata diskriminazzjoni fl- għażla ta' applikanti ġodda għall-korsijiet fl-ITS (Institute of Tourism Studies) jista' l-Ministru jgħid minn min u fuq liema kriterji saret l- għażla?

Kemm kien hemm applikazzjonijiet li ma ġewx milqugħa?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4603 nixtieq inserraħ moħħ l-Onor.

Interpellant li l-allegazzjonijiet li saru lilu u li wassluh biex jagħmel din il-mistoqsija ma għandhom l-ebda bażi fil-fatt.

Sieħbi, Dr. Refalo, informani li ma rċeva l-ebda lment f'dan is-sens.

Ta' min jinnota li xi studenti li ma ġewx aċċettati s-sena li għaddiet ġew ammessi din is-sena għax issa kisbu gradi ogħla milli kellhom meta applikaw għas-sena akkademika 1991/92.

L-għażla ta' l-istudenti ssir fuq żewġ kriterji:- Il- kwalifiki li jkollu l-applikant skond il-Call for applications li ħarġet fil-Gazzetta tal- Gvern ta' Awwissu, u interview minn panel ta' Lecturers, dejjem differenti, li dmirhom hu li jiżnu l-adattabilita' ta' l-applikant għal kors magħżul.

It-talba ta' 31-il applikant ma ġietx milqugħa.

Mgarr,Trasport pubbliku micf,Mgarr,Trasport pubbliku zamf,Mgarr,Trasport pubbliku MGARR - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Jaf li ħafna mill-karozzi tal-linja li suppost jaqdu r- residenti ta' l-Imġarr, Malta qegħdin ikunu mimlijin bit-turisti qabel ma dawn jaslu l-Imġarr, meta ħerġin 'il barra?

Jaf li kien hemm diversi okkażjonijiet fejn il-karozza li titlaq mit- terminus tal-Belt telqet 20 minuta tard għax kien hemm nuqqas ta' karozzi tal- linja?

Jidhirlu l-Ministru li ilu li wasal iż-żmien sabiex il-poplu ta' dan ir-raħal li issa kiber ħafna ikun moqdi b'servizz ta' trasport adekwat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ilment imsemmi mill-Onor.

Interpellant se jkun mistharreg u twegiba tinghata f'seduta ohra.

Marsaxlokk,Kaxxa ta' l-ittri f'Tas-Silg galm,Marsaxlokk,Kaxxa ta' l-ittri f'Tas-Silg zamf,Marsaxlokk,Kaxxa ta' l-ittri f'Tas-Silg MARSAXLOKK - KAXXA TA' L-ITTRI F'TAS-SILĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Minħabba in-numru ta' residenti li żdiedu fl-inħawi ta' Tas- Silġ f'Marsaxlokk, jista' jiġi kkonsidrat li ssir letter box f'dawn l- inħawi peress li din il-letter box hi meħtieġa għax l-aktar waħda li hemm fil-viċin hemm ġibda mhux ħażin biex tasal għaliha mill-inħawi ta' Tas- Silġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma jinhassx, ghalissa, il- bzonn li titwahhal kaxxa ta' l- ittri fl-inhawi ta' Tas-silg, Marsaxlokk, minhabba li numru ta' residenti li joqghodu hemmhekk mhux kbir bizzejjed biex jiggustifika dan kif ukoll il-fatt li xi 230 metru 'l boghod, hemm kaxxa ta' l- ittri f'Xatt is-Sajjieda.

Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Tindif gree,Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Tindif falm,Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Tindif TA' GIORNI: QASAM TAD-DJAR - TINDIF

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid għaliex l-area Ta' Ġiorni speċjalment dik tal-Housing Estate, Triq Lapsi u Birkirkara Hill ma jiġux mnaddfa regolarment?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm public cleaners allokati fuq San Ġiljan?

Kull kemm jidhirlu l-Ministru li triq/area f'villaġġ jew belt għandu jiġi mnaddaf mill- iskart?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li t-toroq imsemmija mill-Onor.

Membru jiġi mnaddfa regolarment, bejn wieħed u ieħor kull għaxar jew 15-il ġurnata.

Dan l-aħħar għal din l-area speċifika ġew ordnati xi nies jikinsu wara nofs inhar.

Għat-toroq fejn hemm il-bżonn ta' iktar tindif, hemm rosters li jistabbilixxu n-numru ta' kenniesa u l-frekwenza.

Offerti ghal xoghol ta' stampar psaj,Offerti ghal xoghol ta' stampar dalj,Offerti ghal xoghol ta' stampar OFFERTI GĦAL XOGĦOL TA' STAMPAR

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: X'kontrolli jsiru biex fi ħruġ ta' tenders għal xogħol tal-Gvern jew kumpanniji Parastatali, dan ix-xogħol ikun qiegħed isir skond il-liġi?

Meta, ngħidu aħna, joħorġu tenders għal xogħol ta' printing jintalab in- numru tal- permess?

ONOR.

JOHN DALLI: It-tenders kollha, fost kondizzjonijiet oħra, jinkludu waħda li tgħid li l-kuntrattur jintrabat li jottjeni l-permess u/jew liċenzji kollha li jistgħu jkunu meħtieġa taħt il-liġijiet kollha eżistenti.

Kondizzjoni oħra tgħid li l- kuntratt irid jiġi eżegwit skond il-liġijiet kollha tal- pajjiż u li l-qrati Maltin jiddeciedu fuq materji li fuqhom jinqala' xi tilwim.

Barra minn dan il-Kap tad- dipartiment ikkonċernat għandu d-dover li jara li x-xogħol ikun qiegħed jitwettaq skond il-liġi.

Valletta,Mina tal-ferrovija psaj,Valletta,Mina tal-ferrovija falm,Valletta,Mina tal-ferrovija VALLETTA - MINA TAL-FERROVIJA

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Hemm xi ħsieb li l-mina tal-ferrovija li tibda minn Putirjal, tgħaddi minn taħt il-Mall u l-Gotti u tiżbokka ħdejn il-bombi, tiġi utilizzata għal ġid tal-poplu Malti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: S'issa m'hemm l-ebda proġett speċifiku għall-użu tal-mina tal- ferrovija taħt il-Furjana.

L-użu tagħha jkun ikkonsidrat fil-kuntest tal-Pjan Lokali tal-Belt u l- Furjana.

Wied il-Ghajn,Il-Maghluq psaj,Wied il-Ghajn,Il-Maghluq falm,Wied il-Ghajn,Il-Maghluq WIED IL-GĦAJN: IL-MAGĦLUQ

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Xi pjanijiet hemm għall-Magħluq ta' Marsaxlokk?

Meta se jiġu attwati?

F'dawn il-pjanijiet ittieħdu f'konsiderazzjoni l-fatt li dan il-post ilu għal ħafna żmien centru ta' rikreazzjoni għall- isparar fuq il-plattini?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Diġa' twettaq xogħol fil-Magħluq ta' Marsaxlokk biex parti minn din il-lokalita' tinbidel f'riserva naturali żgħira (eżempju ta' Wetland Habitat).

Ħafna mix- xogħol diġa' lest, jonqos biss il-bini ta' xi żewġt ikmamar biex jintużaw minn min ikun qed jagħmel xi studju xjentifiku fir-reservi.

Minn meta tlesta dan ix- xogħol diġa' kien hemm okkażjonijiet fejn intalab u nagħta permess għal sparar fuq il-plattini.

Ma jidhirx li hemm problemi serji dwar dan, basta l-isparar għall-plattini isir fid-direzzjoni tal-baħar u mhux tar-riserva.

Kummissjoni dwar l-Inġustizzja psaj,Kummissjoni dwar l-Inġustizzja fene,Kummissjoni dwar l-Inġustizzja KUMMISSJONI DWAR L-INĠUSTIZZJI

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Prim Ministru: F'liema stadju wasal ix-xogħol tal-Kummissjonijiet dwar l-inġustizzji?

Il-back log li kien hemm inqata?

Hekk kif dan iseħħ, xi ħsebijiet hemm li jsir minn dawn il- kummissjonijiet - tibqa' kummissjoni waħda biss, jew tibda titħejja t-triq biex jinħoloq l-Ombudsman?

ONOR.

EDDIE FENCEH ADAMI: Dwar l-ewwel parti tal- mistoqsija għandi ngħid li bħalissa l-Kummissjoni qegħda tħejji rapport magħmul regolarment dwar l-attivita' tagħha.

Dan ir-rapport ikun jinkludi dettalji aġġornati sat-30 ta' Settembru, 1992.

Tagħrif komprensiv ikun jista' jingħata appena jkolli f'idejja dan ir-rapport fi ftit jiem oħra.

Il-Kummissjoni għall- investigazzjonijiet ta' l- Inġustizzji diġa' qegħda in parti taqdi l-funzjoni ta' Ombudsman.

Meta jinqata' il- back log jiġi eżaminat jekk hemmx bżonn u kif tista' tiġi emendata l-Liġi.

Zejtun,Trasport pubbliku psaj,Zejtun,Trasport pubbliku falm,Zejtun,Trasport pubbliku ŻEJTUN- TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi ħdejn l- iskola Sekondarja Karlu Diacono kif ukoll fi Piazza Dicembru Tlettax iż-Żejtun, ikun hemm bosta tfal jistennew it- trasport, jista' jittella' xi forma ta' kenn għalihom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Se ngħaddi t-talba ta' l-Onor.

Membru lit-Traffic Control Board u l-Awtorita' tat- Trasport.

Membri Parlamentari,Income Tax psaj,Membri Parlamentari,Income Tax dalj,Membri Parlamentari,Income Tax MEMBRI PARLAMENTARI - INCOME TAX

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Kienet inbdiet id-drawwa li ufficjali tat- taxxi interni jattendu fi skejjel statali biex igħinu lil min irid jimla d-dikjarazzjoni ta l-Income Tax.

Għaliex ma sarx hekk fl-1992?

Id-Dipartiment tat-Taxxi Interni kien joħroġ ktieb għall-bejgħ bid- dikjarazzjoni ta' l-income tad-deputati tal- Kamra tar-Rappreżentanti?

Jekk iva, għadu joħroġ?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

JOHN DALLI: L- impjegati tat-Taxxi Interni attendew fl-iskejjel statali biex igħinu fil-mili tal- formola tad-dħul tat-taxxa peress li l- formola kienet waħda ġdida u kienet se tibda tintuża għad-dħul ta' l-1990, sena ta' stima 1991.

Billi wara din id-data l-istess format tal-formola baqa' jintuża, ma nħassax il-bżonn li mpjegati jintbagħtu fl-iskejjel statali.

Iżda xorta waħda d- dipartiment għadu kuljum joffri dan is- servizz fid-dipartiment lil dawk it-taxpayers li jixtiequ għajnuna.

Id-dipartiment kien jippubblika ktieb li fih juri t-taxxa dovuta minn kull taxpayer.

Din il-pubblikazzjoni m'għadiex toħroġ wara emenda li saret fl-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income bl-Att XIX ta' l- 1989.

Air Malta,Servizz tal-helicopter bril,Air Malta,Servizz tal-helicopter bong,Air Malta,Servizz tal-helicopter AIR MALTA - SERVIZZ TAL- HELICOPTER

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Il-fatt li s-servizz tal-helicopter minn Ħal Luqa għal Għawdex u lura qed jopera mill-VIP Lounge ta' Ħal Luqa u mhux mill-mitjar il- ġdid, jista' l- Ministru jgħid jekk hux qed joħloq xi spiża addizzjonali għall-operaturi ta' dan is-servizz?

Huwa minnu li din il-figura hija ta' madwar Lm14,000 fis-sena?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Is-servizz tal-helicopter qed jiġi operat mill-VIP Lounge tat-terminal il-qadim minħabba li dan is-servizz jikkonsisti f'titjiriet totalment domestic.

Ma jidhirlix li għandi nagħti dettalji dwar spejjeż ta' natura kummerċjali.

VAT,Introduzzjoni bril,VAT,Introduzzjoni dalj,VAT,Introduzzjoni VAT - INTRODUZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal- Finanzi: Jista' l- Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport intern li sar fuq l-impatt ta' l-introduzzjoni tal-VAT fuq l-ekonomija Maltija?

ONOR.

JOHN DALLI: Mhux il- każ li rapport ta' studju preliminarju jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra.

Birkirkara,Gnien ta' l-Istazzjoni farm,Birkirkara,Gnien ta' l-Istazzjoni falm,Birkirkara,Gnien ta' l-Istazzjoni BIRKIRKARA - ĠNIEN TA' L- ISTAZZJONI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Għandi informazzjoni li spralli fil-ġnien ta' Birkirkara (l-Istazzjon) ġew mgħottija u hemm biża' li ma l- ewwel xita qawwija jista' jkun flooding f'ċertu areas ta' Birkirkara.

Jista' l-Ministru jindaga fuq din is-sitwazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L- ispralli li qiegħed jirreferi għalihom l-Onor.

Interpellant fil-fatt ġew eliminati, għaliex kienu kollha miksurin u misdudin bl-egħruq tas-siġar kbar.

Fil-fatt is-sistema tal-qlib ta' l-ilma nbidlet u issa l- ilma ġie jaqleb għal ġibjuni ta' Villa Chelsea.

Max-xita li għamlet fit-3 ta' Ottubru, jidher li ma kienx hemm problema ta' għargħar.

Naxxar,Triq Nutar Emanuel Debono,Ilma farm,Naxxar,Triq Nutar Emanuel Debono,Ilma falm,Naxxar,Triq Nutar Emanuel Debono,Ilma NAXXAR: TRIQ NUTAR EMANUEL DEBONO

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: X'inhi r-raġuni li ta' spiss, għall-inqas darba fil-ġimgħa it-triq Nutar Emanuel Debono, Naxxar, qed isofri minn qtugħ ta' l-ilma?

Din is-sitwazzjoni ilha sejra għal mill-inqas tul is-sajf li għadda.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lill-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma tara x'jista' jsir dwar il-provvista ta' l-ilma f'din it-triq.

Mosta,Blata l-Gholja,Plots farm,Mosta,Blata l-Gholja,Plots falm,Mosta,Blata l-Gholja,Plots MOSTA: BLATA L-GĦOLJA - PLOTS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Veru li partijiet mhux mgħotija bħala plots fl- area tal-Blata l-Għolja, Mosta hemm il-ħsieb li jsir blokk ta' flats, minkejja li l-area qegħda f'nofs il- bini tad-djar?

Kemm se jkun għoli dan il- blokk?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għad m'hemm ebda pjan jew ħsieb kif indikat mill- Onor. Membru.

Ta Giorni,Qtugh ta' ilma gree,Ta Giorni,Qtugh ta' ilma falm,Ta Giorni,Qtugh ta' ilma TA' ĠIORNI - QTUGĦ TA' ILMA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Niġbed l- attenzjoni ta' l-Onor.

Ministru li residenti f'Ta Ġiorni Housing Estate, Lapsi Street, St Mark Street, Birkirkara Hill u toroq ta' madwar ilmentaw li f'dawn l-aħħar xhur ma kellhomx ilma fil-vit.

Huma ilmentaw illi ġieli baqgħu bla provvista għall-ħamest ijiem sħaħ bla ilma f'Awwissu u Settembru 1992.

Jekk kien hemm ħsarat, jista' l-Ministru jgħid għax damu daqshekk biex jiġu msewwi u għaliex wara numru ta' ġranet l-ilma jibda ġej fil-vit kollu sadid?

Dan l-inkonvenjent kien ripetut għal diversi drabi fix- xhur imsemmija.

X'possibilta' hemm sabiex dan l-inkonvenjent ma jirrepetix ruħu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- problema ta' l-ilma fil- postijiet imsemmija tinqalgħa biss meta jkun hemm nuqqas ta' ilma mill-Reverse Osmosis ta' Tigne' u/jew Pembroke.

Dan jiġri għax il-ġibjun ta' Misraħ Lewża f'San Gwann hu żgħir u ma jservix ta' riserva biżżejjed għad-domanda li hemm fuqu.

Dan l-inkonvenjent jispiċċa meta jinbena il-ġibjun tax- Xwieki li jkun kbir biżżejjed biex, meta jkun hemm xi nuqqas mill-impjant tar-Reverse Osmosis ma jinqatax mill-ewwel is-servizz ta' l-ilma għall- konsumatur.

San Giljan,Bejjiegha fil-pjazza gree,San Giljan,Bejjiegha fil-pjazza gall,San Giljan,Bejjiegha fil-pjazza SAN ĠILJAN - BEJJIEGĦA FIL- PJAZZA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Residenti u dawk li jiffrekwentaw Pjazza Spinola ħdejn l- għassa ta' San Ġiljan, ilmentaw bil-preżenza ta' bejjiegħa tal- ħaxix li jarmaw ħdejn xulxin f'din il-pjazza.

Hemm permessi meħtieġa sabix dawn joperaw?

Hemm xi possibilta' sabiex dawn il-bejjiegħa jingħataw allokazzjoni aktar addatata flok dik preżenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il- bejjiegħa f'din il-pjazza huma kollha liċenzjati.

Dawn ikunu weqfin biss waqt li jaqdu l- klijenti tagħhom.

Sakemm ma jkunx hemm ksur tar-regolamenti informat li m'hemmx bżonn li dan is-servizz jitneħħa.

Neptunes Waterpolo Club,Estensjoni gree,Neptunes Waterpolo Club,Estensjoni falm,Neptunes Waterpolo Club,Estensjoni NEPTUNES WATERPOLO CLUB - ESTENSJONI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: X'xogħol qiegħed għaddej fuq estenzjoni fil-bini tan-Neptunes Waterpolo Club fuq firxa ta' art pubblika biswit il-club mistenni?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx permessi meħtieġa?

Kemm ġie kompensat il-ħlas ta' l-art pubblika użata?

Kif qed isir ix-xogħol fuq din l-estenzjoni?

Minn kuntrattur privat jew ħaddiema tal-Works Department?

X'aċċess se jkollu l-pubbliku sabiex jinżel fuq l-art imsemmija?

L-arja ta' fuq il-bini li tiela' se tiġi wżata għall-użu ta' bankina?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ix- xogħol li qiegħed isir huwa estensjoni tan- Neptunes Waterpolo Club.

Dan ix-xogħol qiegħed isir minn kuntrattur privat a karigu u spejjeż tal- club.

Huwa maħsub li jsir taraġ biex il-pubbliku jkollu aċċess fuq il-livelli tal-baħar u li l-area ta' fuq il-bini tkun tista' tiġi wżata mill-pubbliku bħala bankina wiesgħa.

Ix- xogħol li qed isir huwa kopert bil-permess.

Hi l-policy tal-Gvern li kemm jista' jkun jgħin l-Għaqdiet Sportivi biex dawn ikunu jistgħu jiżviluppaw aħjr il- faċilitajiet sportivi tagħhom.

Fil- każ tan-Neptunes WPC il- Gvern qabel li jagħti b'ċens l- art imsemmija b'ċerti kondizzjonijiet, fosthom li matul in-naħa tal-baħar jkun hemm aċċess permezz ta' passaġġ għall-pubbliku.

Din l-art s'issa qegħda għand in-Neptunes WPC b'terminal ta' encroachment.

Neptunes Waterpolo Pitch,Ilma greeNeptunes Waterpolo Pitch,Ilma falm,Neptunes Waterpolo Pitch,Ilma NEPTUNES WATERPOLO PITCH - ILMA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Wara li issa tlesta l-pitch tan-Neptunes bil- preżenza ta' pool magħluq, jista' l- Ministru jgħid jekk qedx jiġi wżat l-ilma baħar tal-Balluta li fih drenaġġ ħiereġ ukoll fil-pool tan- Neptunes?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- pool tan-Neptunes huwa responsabbilita' tal- Club.

Madanakollu għandi nifhem li dan ma jinteliex mill-ilma baħar tal- bajja.

Rigward il-kontaminazzjoni fil-bajja tal-Balluta jirriżulta li din is- sena din kienet l-aktar fil-bidu ta' Settembru u kienet lokalizzata lejn it- taraġ tal-Balluta u d- dawra ta' quddiem il-Knisja u mhux lejn il-pitch tal- waterpolo.

San Giljan,Pjazza Balluta,Funtana gree,San Giljan,Pjazza Balluta,Funtana falm,San Giljan,Pjazza Balluta,Funtana SAN ĠILJAN: PJAZZA BALLUTA - FUNTANA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Il-funtana li tinsab fil-Pjazza Balluta, San Ġiljan, għandha bżonn manutenzjoni u restawr.

Tista' tiġi rranġata b'mod li din tkun funzjonabbli anke bl-ilma kif suppost oriġinarjament funtana għandha tkun?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Xi ftit żmien ilu din il-funtana kienet restawrata u bdiet titħaddem wara li kienet żdingata għal bosta snin.

Diżgrazzjatament il-pubbliku kien jitfa' kull kwalita' ta' skart ġo fiha tant li kkaġuna l-ħsara.

Tlabt lid-dipartiment responsabbli biex jara l- possibilitajiet li din il- ħsara titranġa.

Tindif Pubbliku manc,Tindif Pubbliku falm,Tindif Pubbliku TINDIF PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Min ħa l-kuntratt ta' tindif ta' toroq pubbliċi f'ċerti lokalitajiet?

Kemm jammonta dan il- kuntratt, u kemm huwa t-terminu tiegħu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- kuntratt għal tindif ta' toroq pubbliċi ngħata lill-kumpannija Floorcare Limited.

Dan il-kuntratt huwa għal sena iżda jista' jiġġedded għal sena oħra.

L- ispiża globali tammonta għal Lm867 fil-ġimgħa u tkopri disgħa rotot differenti.

Qormi,Triq Valletta,Tindif manc,Qormi,Triq Valletta,Tindif falm,Qormi,Triq Valletta,Tindif QORMI: VALLETTA ROAD - TINDIF

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jordna li Valletta Road, Qormi titnaddaf u fejn hemm ftuħ li qed jintuża bħala miżbla jiġi mdawwar b'ħajt biex jinqata' l- abbuż?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jekk l-art li l-Onor.

Membru qiegħed jirreferi għaliha tagħmel parti mal-Ground tal-Football ta' Ħal Qormi, din hija privata.

Minkejja dan, l-Awtoritajiet Sanitarji fid-distrett qed jiġu nformati biex jieħdu l-passi neċessarji.

Partijiet oħra ta' Valletta Road, qed jiġu mnaddfa regolarment.

Progetti industrijali manc,Progetti industrijali bong,Progetti industrijali PROĠETTI ĠODDA INDISTRIJALI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Kemm kienu il-proġetti ġodda industrijali li nfetħu minn Mejju 1987 sal- lum?

X'tip ta' prodotti jipproduċu dawn il-fabbriki ġodda?

Kemm impjegaw nies sal-lum?

B'kemm esportaw sal-lum, u x'kien il-kontribut?

Kemm minnhom jipproduċu għall-lokal?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Minħabba li l-informazzjoni għada qed tinġabar, nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

Industriji godda manc,Industriji godda falm,Industriji godda HONG KONG/FAR EAST - INDUSTRIJI ĠODDA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Kemm ġew industriji ġodda minn Hong Kong u l-Far East?

Kemm intnefqu flus sena b'sena mill-1987 sal-lum mill- MDC biex jitħajjar l- investiment/industriji minn Hong Kong u Far East?

Għadu qed jopera l- uffiċċju tal-MDC li hemm f'Hong Kong?

Kemm sewa dan l-uffiċċju minn mindu fetaħ sal-lum?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Kemm ilu miftuħ l-uffiċċju ta' l-MDC f'Hong Kong ġew approvati tmien (8) proġetti mill-Far East.

Mill-1987 'l hawn intnefqu mejda ta' Lm94,000 kull meta (inkluż l-ispejjeż ta' l- uffiċċju ta' l-MDC f'Hong Kong) biex jiġu mħajjra investimenti/industriji mill- Far East.

L-uffiċċju ta' l-MDC f'Hong Kong għadu qed jopera.

Ufficcju ta' l-Istatistika manc,Ufficcju ta' l-Istatistika dalj,Ufficcju ta' l-Istatistika UFFIĊĊJU TA' L-ISTATISTIKA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal- Finanzi: Kemm hemm persuni jaħdmu fl-Uffiċċju ta' l- Istatistika?

Hemm persuni/esperti li qegħdin ingaġġati fuq bażi ta' konsulent jew fuq contract basis?

Jekk iva, min huma?

X'remunerazzjoni qegħdin jirċievu dawn il-konsulenti u/jew ħaddiema li qegħdin fuq bażi kuntrattwali mal-Uffiċċju ta' l-Istatistika?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta' impjegati ma' l-Uffiċċju ta' l- Istatistika huwa ta' 85.

Ma' l-istess Uffiċċju hemm persuna waħda ingaġġata b'kuntratt u dan hu s- Sur Anthony Busuttil li qed iservi bħala Segretarju Eżekuttiv tar- Retail Price Index Management Board.

Ir-remunerazzjoni tiegħu tammonta għal Lm2,000 fis-sena.

Industriji,Impjegati manc,Industriji,Impjegati bong,Industriji,Impjegati INDUSTRIJI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Kemm huma l-aided Industries sal-lum?

Kemm minnhom fetħu bejn 1987 sal-lum?

Qed tinżamm statistika ta' kemm qed id iħaddmu nies u kemm pproduċew sena b'sena?

Kemm minnhom qegħdin jipproduċu għall-lokal?

X'kien l-ammont tal- produzzjoni li ġie esportat?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Minħabba li l-informazzjoni għada qed tinġabar, nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

Impjant ta' riciklagg farm,Impjant ta' riciklagg falm,Impjant ta' riciklagg IMPJANT TA' RIĊIKLAĠĠ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Veru li tul din l- aħħar sena t-Treatment Plant ta' Rukombu kien kontaminat?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.