MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 2 It-Tnejn, 26 ta' Mejju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 2 It-Tnejn, 26 ta' Mejju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.30 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 26 ta' Mejju, 2003

WERREJ

MINUTI 14

KUNSENS GĦAL ATTI 14

INFORMAZZJONI 14

KONDOLJANZI 14

TQEGĦID TA' KARTI 16

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UNJONI EWROPEA (L-EWWEL QARI) 20

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ELEZZJONIJIET GĦALL-PARLAMENT EWROPEW(L-EWWEL QARI) 20

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWDITJAR INTERN U INVESTIGAZZJONIJIET

FINANZJARJI (L-EWWEL QARI) 21

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI (L-EWWEL QARI) 21

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUMMISSARJU GĦAT-TFAL (L-EWWEL QARI) 22

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TA' XOGĦOL SOĊJALI (L-EWWEL QARI) 22

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TAL-PSIKOLIĠIJA (L-EWWEL QARI) 23

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR REĠISTRU ĊENTRALI (L-EWWEL QARI) 23

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (L-EWWEL QARI) 24

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ARMI (L-EWWEL QARI) 24

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AVJAZZJONI ĊIVILI U

L-ATT DWAR IL-EUROCONTROL (L-EWWEL QARI) 25

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT TA' L-EDUKAZZJONI (L-EWWEL QARI) 25

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SAĦĦA PUBBLIKA (L-EWWEL QARI) 26

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SERVIZZI TAS-SAĦĦA (L-EWWEL QARI) 26

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-KONTROLL TAT-TIPJIP

TAT-TABAKK (L-EWWEL QARI) 27

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONIJIET TAS-SAĦĦA (L-EWWEL QARI) 27

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-ĦADDIEMA D-DEHEB

U ĦADDIEMA L-FIDDA (ARGENTIERA) (L-EWWEL QARI) 28

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TRANSAZZJONIJIET BARRANIN

(LIBERALIZZAZZJONI TA' TRANSAZZJONIJIET KAPITALI U PAGAMENTI) (L-EWWEL QARI) 28

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROFESSJONI TA'

L-ACCOUNTANCY (L-EWWEL QARI) 29

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PRIVATTIVI INDUSTRIJALI (L-EWWEL QARI) 29

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DRITTIJIET TA' L-AWTUR (L-EWWEL QARI) 30

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI LEGALI TA' DISINNI (L-EWWEL QARI) 30

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROVVISTI U S-SERVIZZI (L-EWWEL QARI) 31

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR MANAGEMENT TAL-FINANZI PUBBLIĊI (L-EWWEL QARI) 31

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJU TAS-SISA (L-EWWEL QARI) 32

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ L-INCOME (L-EWWEL QARI) 32

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD (L-EWWEL QARI) 33

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TAL-KUMMERĊ (L-EWWEL QARI) 33

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AKKWIST TA' PROPRJETA'

IMMOBBLI MINN PERSUNI MHUX RESIDENTI (L-EWWEL QARI) 34

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-LIBERAZZJONI U TRASPORT TA'

MERKANZIJA (L-EWWEL QARI) 34

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-REĠISTRAZZJONI TA' KUNTRATTURI FL-INDUSTRIJA TAL- BINI U L-KONTROLL TA' L-INDUSTRIJA TAL-BINI (L-EWWEL QARI) 35

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-INTRAPRIŻA (L-EWWEL QARI) 35

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA 36

AĠĠORNAMENT 56

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 1 li saret fl-24 ta' Mejju, 2003 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru III ta' l-2003 – Att ta' l-2003 dwar il-Mediċini; u

Att Nru IV ta' l-2003 – Att ta' l-2003 dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza.

INFORMAZZJONI

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li s-Sedja rċeviet kopja ta' żewġ sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali.

Għalhekk inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Kopja ta' sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali mogħtija fis-27 ta' Marzu, 2003 ismijiet Patrick Spiteri vs l-Avukat Ġenerali u l- Kummissarju tal-Pulizija.

Kopja tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali mogħtija fis-27 ta' Marzu, 2003 fl-ismijiet Emmanuela Vella, f'isimha proprja u għan-nom ta' ħutha msefrin Francis, Eugenio u Paul, aħwa Borg u żewġha Benigno Vella vs Kummissarju ta' l-Artijiet u l-Avukat Ġenerali.

KONDOLJANZI

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, kif probabbilment jafu l-Membri Parlamentari, fil-15 ta' Marzu, 2003, f'perijodu meta kienet għadha ma bdietx din il-leġislatura, mietet s-Sinjura Bartolo, li tiġi omm l-Onor.

Evarist Bartolo.

Jien kont nafha personalment u nista' ngħid li kienet mara mill-aħjar, mara tal-familja u mara li rabbiet lit-tfal tagħha bl-ikbar sens ta' dedikazzjoni.

Jiddispjaċini li dak iż-żmien ma stajtx inkun preżenti għall-funeral tagħha, pero' f'ismi u f'isem sħabi kollha, nagħti l-kondoljanzi lill-Onor.

Evarist Bartolo.

Nafu wkoll li fit-23 ta' Mejju, 2003 mietet il-mama ta' l-Onor.

Marie Louise Coleiro u l-funeral tagħha kien nhar is-Sibt li għadda, proprju meta kien qed jiġi inawgurat dan il-parlament.

Lis-Sinjura Coleiro ma kontx nafha personalment pero' lkoll kemm aħna nafu li meta tmut l-omm, inħossu mhux biss il-firda imma nħossu wkoll xi ħaġa minna nieqsa għaliex aħna lkoll parti minn ommna.

Jien b'qalbi kollha nemmen li dak kollu li aħna aħna, kull wieħed u waħda minna, nafuh b'miżura mhux żgħira lil ommijietna u għalhekk f'ismi u f'isem sħabi kollha nestendi wkoll il-kondoljanzi lill- Onor. Marie Louise Coleiro.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, jien ningħaqad mal-Prim Ministru biex nestendi l-kondoljanzi tiegħi lill-kollegi tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo u l-Onor.

Marie Louise Coleiro għat-telf ta' ommhom.

Ċertament din hija okkażjoni ta' dieqa u ovvjament telfa bħal din ma tista' tiġi sostitwita bl- ebda mod.

Aħna, għan-nom ta' l-oppożizzjoni, nestendu mill-qalb il- kondoljanzi tagħna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Filwaqt li nirringrazzja lill-kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra, nixtieq ngħid xi ħaġa waħda dwar ommi.

L-aħjar u l-isbaħ kwalità li kellha kienet il-kapaċità li tħobb b'imħabba kbira mingħajr preferenzi ta' xejn.

Ommi kienet kapaċi tħobb lil ħija, li huwa kunsillier Nazzjonalista fil-kunsill lokali tal-Mellieħa u bl-istess mod kienet kapaċi tħobb lili, li jien deputat Laburista f'dan il-Parlament.

Nispera li mhux jien biss imma kulmin qiegħed fil-ħajja pubblika jimxi fuq dan l-eżempju u jkun kapaċi jħobb nies mingħajr preferenzi, ikun x'ikun il- kulur politiku tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, jien xtaqt ningħaqad ma` sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo billi nirringrazzja liż-żewġ naħat tal-Kamra għar-rispett u s-solidarjeta' li wrew mal-familja tiegħi f'dan il-mument ta' dieqa kbira għalina, it-telf ta' ommna.

Nixtieq ukoll nieħu din l- opportunita` sabiex nirringrazzja lis-Sinjorija Tiegħek, lill-Eċċellenza Tiegħu l-President tar-Repubblika, il-Professur Guido de Marco u lis- Sinjura de Marco, lill-Prim Ministru, lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u lil sħabi kollha ta' din il-Kamra.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li ngħaqdu magħna nhar is-Sibt li għadda fil-funeral - li kienu ħafna u ħafna, b'mod partikolari lill-komunita' Qormija fejn il-mama tiegħi twieldet u għexet - għar-rispett u solidarjeta` kbira li rajna minn kulħadd.

Nista' ngħid li l-mama tiegħi kienet driving force kemm għalija kif ukoll għall-ħuti u flimkien ma' missieri tellgħetna b'għożża kbira u nisslet fina ħafna valuri nsara u ċiviċi.

J'Alla jien u ħuti nkunu wkoll dehen ta' dan ix-xogħol li għamlet magħna biex rabbietna ħalli aħna ndaħħluh ukoll f'uliedna u ma' kulmin niltaqgħu fil-ħajja tagħna.

Nirringrazzjakom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ningħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u ninkariga lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex, jekk joġħġbu, iwassal l-kondoljanzi lill-familjari rispettivi.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Ir-riżultat uffiċjali tar-referendum li sar fit-8 ta' Marzu 2003; u

Avviż Legali 119 ta' l-2003 - avviż ta' bidu fis-seħħ tar- regolamenti ta' l-2003 dwar is-sigurta` nukleari u l-protezzjoni mir- radjazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 90 ta' l-2003 – ir-regolamenti ta' l-2003 tal-kors għall- grad ta' Master of Arts in Public Policy – M.A. (Public Policy);

Avviż Legali 91 ta' l-2003 – ir-regolamenti ta' l-2003 biex jemendaw ir-regolamenti ta' l-1997 tal-kors għall-grad ta' Bachelor of Science in Information Technology – B.Sc.

I.T. – u Bachelor of Science in Information Technology (Honours) – B.Sc.

I.T. (Hons.);

Avviż Legali 92 ta' l-2003 – ir-regolamenti ta' l-2003 biex jemendaw ir-regolamenti ta' l-2002 tal-kors għall-grad ta' Bachelor or Arts (Tourism Studies) – B.A. (Tourism Studies) – Bachelor of Arts (Honours) (Tourism Studies) – B.A. (Hons.)(Tourism Studies);

Avviż Legali 108 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar skema ta' taħriġ estiż fis-snajja';

Avviż Legali 109 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw l- iskema dwar apprendistat tekniku; u

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Politika Soċjali, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 112 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar it- trasferiment ta' fondi għal hostels statali indikati;

Avviż Legali 115 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 li jistabbilixxu penali u sanzjonijiet amministrattivi dwar l-għaqdiet koperativi;

Avviż Legali 116 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar il-fond ċentrali tal-koperativi għar-rigward ta' soċjetajiet koperativi;

Avviż Legali 118 ta' l-2003 - ordni ta' l-2003 dwar l-awtorita` tad- djar (trasferiment ta' proprjeta`) (nru.

Avviż Legali 120 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 li jistabbilixxu l-ewwel lista ta' valuri ta' limiti indikattivi li għalihom wieħed jista' jkun espost waqt ix-xogħol għall-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurta' fuq ix-xogħol minn riskji relatati ma' aġenti kimiċi fuq il-post tax-xogħol;

Avviż Legali 121 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 dwar rekwiżiti minimi għall-użu ta' tagħmir protettiv personali fuq ix-xogħol;

Avviż Legali 122 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 dwar il- protezzjoni tal-ħaddiema mir-riskji relatati mal-espożizzjoni għall- carcinogens jew mutagens fuq il-post tax-xogħol; u

Avviż Legali 123 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 dwar il- protezzjoni tal-ħaddiema mir-riskji li jinħolqu meta wieħed ikun espost għall-asbestos fuq il-post tax-xogħol, 2003.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 73 ta' l-2003 – indiċi ta' l-inflazzjoni għas-sena 2002;

Avviż Legali 75 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar il-bank ċentrali ta' Malta (penalitajiet għal reati u ksur ta' regolamenti);

Avviż Legali 79 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar l-att dwar il-logħob;

Avviż Legali 83 ta' l-2003 – ordni ta' l-2003 li jemenda l-ordni dwar ħelsien mit-taxxa doppja (taxxa fuq l-income) (renju tal-Belġju);

Avviż Legali 88 ta' l-2003 – The Cosmetic Products (Amendment) Regulations, 2003;

Avviż Legali 89 ta' l-2003 – Dangerous Substances and Preparations (Restrictions) (Amendment) Regulations, 2003;

Avviż Legali 98 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar il-promozzjoni tan-negozju (emenda numru 2);

Avviż Legali 99 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti fuq il-provvista tal-kurrent elettriku;

Avviż Legali 102 ta' l-2003 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċerti dispożizzjonijiet ta' l-att ta' l-2003 dwar tpaċija u netting f'każ ta' insolvenza (Att Nru. IV ta' l-2003);

Avviż Legali 114 ta' l-2003 – ordni ta' l-2003 dwar ħelsien minn taxxa doppja (taxxi fuq l-income) (Repubblika ta' l-Estonja);

Avviż Legali 126 ta' l-2003 - regoli ta' l-2003 dwar tnaqqis ta' taxxa addizzjonali (ommissjonijiet);

Avviż Legali 127 ta' l-2003 – regoli ta' l-2003 dwar tnaqqis ta' taxxa addizzjonali (nuqqasijiet meta jsir prospett);

Annual Financial Statements għas-sena 2002 maħruġa mit-teżor skond artikolu 65 ta' l-att dwar l-amministrazzjoni finanzjarja u l- verifika;

Rapport Annwali ta' l-awtorita` dwar is-servizzi finanzjarji ta' Malta għas-sena 2002; u

Report and financial statements ta' l-awtorita` dwar is-servizzi finanzjarji ta' Malta għas-sena li għalqet fil-31 ta' Diċembru 2002; u

Rapport Annwali tal-Bank Ċentrali ta' Malta għas-sena 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 70 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar il-ħaddiema tal-port;

Avviż Legali 71 ta' l-2003 - Merchant Shipping (Ships Eligible for Registration) Regulations, 2003;

Avviż Legali 72 ta' l-2003 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċerti artikoli ta' l-Att ta' l-2003 li jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi (Att Nru II ta' l-2003);

Avviż Legali 76 ta' l-2003 – Merchant Shipping (Fees) (Amendment) Regulations, 2003;

Avviż Legali 80 ta' l-2003 - avviż ta' bidu fis-seħħ tar-regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir-regolamenti dwar il-ħaddiema tal-port;

Avviż Legali 81 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar il-votazzjoni (restrizzjoni ta' aċċess);

Avviż Legali 82 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar tractors bil-mutur;

Avviż Legali 86 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jħassru r- regolamenti dwar is-servizz tat-telefon;

Avviż Legali 93 ta' l-2003 – regolamenti li jemendaw ir-regolamenti dwar il-vetturi bil-mutur, 2003;

Avviż Legali 94 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar il-vetturi bil-mutur (taxxa tar-reġistrazzjoni);

Avviż Legali 96 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar pilotaġġ marittimu;

Avviż Legali 97 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar linji mikrijin fit-telekomunikazzjonijiet;

Avviż Legali 103 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 dwar il- votazzjoni fl-elezzjonijiet ġenerali (restrizzjoni ta' aċċess);

Avviż Legali 104 ta' l-2003 - avviż ta' bidu fis-seħħ tar-regolamenti ta' l-2003 dwar pilotaġġ marittmu taħt l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta (Kap. 352);

Avviż Legali 111 ta' l-2003 - regolamenti ta' l-2003 dwar l-ordinanza dwar it-telegrafija mingħajr fili (emenda ta' l-iskeda);

Avviż Legali 124 ta' l-2003 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-artikoli 1 sa 57 ta' l-Att ta' l-2002 li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal- Posta (Att Nru XXVII ta' l-2002);

f'isem il-Ministru tat-Turiżmu, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 87 ta' l-2003 – avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċerti dispożizzjonijiet ta' l-Att dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat- Turiżmu għal Malta (Kap. 409);

Avviż Legali 100 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- regolamenti dwar drittijiet għat-turiżmu; u

Rapport Annwali u financial statements ta' l-awtorita` tat-turiżmu ta' Malta għas-sena 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 74 ta' l-2003 – data ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l- 2002 dwar il-Probation;

Avviż Legali 77 ta' l-2003 – avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att a' l- 2002 dwar l-Amministrazzjoni ta' Artijiet (Att Nru. XI ta' l-2002);

Avviż Legali 78 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar akkwist ta' artijiet (rati ta' imgħax);

Avviż Legali 84 ta' l-2003 – ordni ta' l-2003 dwar restituzzjoni ta' ċerti artijiet (Nru. 1);

Avviż Legali 85 ta' l-2003 - ordni ta' l-2003 dwar restituzzjoni ta' ċerti artijiet (Nru. 2);

Avviż Legali 95 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 dwar korp ta' voluntieri fil-protezzjoni ċivili;

Avviż Legali 105 ta' l-2003 - ordni ta' l-2003 dwar id-delega ta' stallazzjonijiet ta' tidwil tat-toroq lil kunsilli lokali (emenda nru.

Avviż Legali 106 ta' l-2003 - ordni ta' l-2003 dwar il-kummissarju ta' l-artijiet;

Avviż Legali 107 ta' l-2003 – ordni ta' l-2003 dwar restituzzjoni ta' ċerti artijiet (nru.

Avviż Legali 110 ta' l-2003 – avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċerti dispożizzjonijiet ta' l-Att ta' l-2002 li jemenda l-Kodiċi Kriminali;

Avviż Legali 113 ta' l-2003 - ordni ta' l-2003 dwar id-delega ta' stallazzjonijiet ta' tidwil tat-toroq lil kunsilli lokali (emenda nru 4);

Avviż Legali 117 ta' l-2003 – regolamenti ta' l-2003 li jemendaw l- għaxar skeda li tinsab ma' l-Att dwar Kunsilli Lokali;

K.L.B.L. 13/1/2003 – bye-laws ta' l-2003 dwar l-organizzazzjoni ta' korsijiet (kunsill lokali Balzan); u

Lista ta' korrezzjonijiet u żidiet f'annex 8 tal-ftehim milħuq bejn is- Santa Sede u l-Gvern ta' Malta dwar artijiet tal-Knisja mgħoddija lill- gvern.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 125 ta' l-2003 – Regolamenti ta' l-2003 li jemendaw ir- Regolamenti dwar Twaħħil ta' Tikketti, Preżentazzjoni u Riklamar ta' Oġġetti ta' l-Ikel.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għaż-Żgħażagħ u l-Kultura): Mr Speaker, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 101 ta' l-2003 – ordni ta' l-2003 li jemenda l-ordni dwar in-notifikazzjoni dwar żvilupp.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, ninfurmak li wasalna fi qbil bejn iż-żewġ naħat biex inressqu diversi first readings u jekk m'hawnx oġġezzjoni, nitlob li nipproċedu b'dan il-mod.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri:Iva)

Il-permess ingħata.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UNJONI EWROPEA

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar l-Unjoni Ewropea".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 dwar l-Unjoni Ewropea'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ELEZZJONIJIET GĦALL-PARLAMENT EWROPEW

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER : Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWDITJAR INTERN U INVESTIGAZZJONIJIET FINANZJARJI

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOHN DALLI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ '' Att ta' l- 2003 dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji'' jiġi moqri l- Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: F'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUMMISSARJU GĦAT-TFAL

ONOR.

LOUIS GALEA: F'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il-Kummissarju għat-Tfal".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ '"Att dwar il- Kummissarju għat-Tfal'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TA' XOGĦOL SOĊJALI

ONOR.

LOUIS GALEA: F'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il- Professjoni ta' Xogħol Soċjali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il- Professjoni ta' Xogħol Soċjali" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TAL-PSIKOLIĠIJA

ONOR.

LOUIS GALEA: F'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il- Professjoni tal-Psikoloġija".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOHN DALLI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar il- Professjoni tal-Psikoloġija" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk kontra?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR REĠISTRU ĊENTRALI

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar Reġistru Ċentrali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar Reġistru Ċentrali'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Kodiċi Ċivili".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att li jemenda l-Kodiċi Ċivili" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ARMI

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar l-Armi".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar l- Armi'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AVJAZZJONI ĊIVILI U L-ATT DWAR IL- EUROCONTROL

MR SPEAKER: Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili u l-Att dwar il- Eurocontrol".

ONOR.

DAVID AGIUS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili u l-Att dwar il-Eurocontrol" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT TA' L-EDUKAZZJONI

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 biex jemenda l-Att ta' l-Edukazzjoni, Kap 327".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL GONZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 biex jemenda l-Att ta' l-Edukazzjoni, Kap 327'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Qari.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SAĦĦA PUBBLIKA

MR SPEAKER: Il-Ministru tas-Saħħa.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar is-Saħħa Pubblika".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CLYDE PULI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar is- Saħħa Pubblika'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SERVIZZI TAS-SAĦĦA

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar is-Servizzi tas-Saħħa".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHEAL GONZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar is- Servizzi tas-Saħħa" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-KONTROLL TAT-TIPJIP TAT-TABAKK

MR SPEAKER: Il-Ministru tas-Saħħa.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Kontroll tat-Tipjip tat-Tabakk".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Nissekonda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONIJIET TAS-SAĦĦA

MR SPEAKER: Il-Ministru tas-Saħħa.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar il-Professjonijiet tas-Saħħa".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar il- Professjonijiet tas-Saħħa'' ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-ĦADDIEMA D-DEHEB U ĦADDIEMA L-FIDDA (ARGENTIERA)

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Ordinanza dwar il-Ħaddiema d-Deheb u Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera), Kap 46".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Ordinanza dwar il-Ħaddiema d-deheb u l-ħaddiema l-fidda (Argentiera)'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TRANSAZZJONIJIET BARRANIN (LIBERALIZZAZZJONI TA' TRANSAZZJONIJIET KAPITALI U PAGAMENTI)

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar Transazzjonijiet Barranin (Liberalizzazzjoni ta' Transazzjonijiet Kapitali u Pagamenti)".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' Liġi dwar Transazzjonijiet Barranin (Liberazzjoniji ta' Transazzjonijiet Kapitali u Pagamenti)'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROFESSJONI TA' L-ACCOUNTANCY

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar il-Professjoni ta' l-Accountancy, Kap. 281".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar il-Professjoni ta' l-Accountancy, Kap. 281" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PRIVATTIVI INDUSTRIJALI

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar il-Privattivi Industrijali, Kap. 417".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEPH FALZON: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar il-Privattivi Industrijali, Kap. 417", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DRITTIJIET TA' L-AWTUR

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur, Kap. 415".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO de MARCO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur, Kap. 415", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI LEGALI TA' DISINNI

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar il-Protezzjoni Legali ta' Disinni".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2003 dwar il-Protezzjoni Legali ta' Disinni", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROVVISTI U S-SERVIZZI

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar il-Provvisti u s-Servizzi, Kap. 117".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar il-Provvisti u s-Servizzi, Kap. 117", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR MANAGEMENT TAL-FINANZI PUBBLIĊI

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar Management tal-Finanzi Pubbliċi".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 dwar Management tal-Finanzi Pubbliċi'' jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJU TAS-SISA

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar id-Dazju tas-Sisa, Kap 382".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar id-Dazju tas-Sisa, Kap 382", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk Favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ L-INCOME

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap. 123".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DAVID AGUIS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, Kap. 123", jiġi moqri l- Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, Kap. 406".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CLYDE PULI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, Kap. 406", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TAL-KUMMERĊ

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Kodiċi tal-Kummerċ, Kap. 13".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO de MARCO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Kodiċi tal-Kummerċ, Kap. 13", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Qari.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AKKWIST TA' PROPRJETA' IMMOBBLI MINN PERSUNI MHUX RESIDENTI

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar l-Akkwist ta' Proprjeta' Immobbli minn Persuni mhux Residenti, Kap. 246".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar l-Akkwist ta' Proprjeta' Immobbli minn Persuni mhux Residenti, Kap. 246", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-LIBERAZZJONI U TRASPORT TA' MERKANZIJA

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 li jemenda l-Att dwar il-liberazzjoni u Trasport ta' Merkanzija, Kap. 203".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 2003 li jemenda l-Att dwar il-liberazzjoni u Trasport ta' Merkanzija, Kap. 203", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-REĠISTRAZZJONI TA' KUNTRATTURI FL-INDUSTRIJA TAL- BINI U L-KONTROLL TA' L-INDUSTRIJA TAL-BINI

MR SPEAKER: Il-Ministru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar ir-Reġistrizzjoni ta' Kuntratturi fl-Industrija tal-Bini u l- Kontroll ta' l-Industrija tal-Bini".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att dwar ir- Reġistrizzjoni ta' Kuntratturi fl-Industrija tal-Bini u l-Kontroll ta' l- Industrija tal-Bini", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-INTRAPRIŻA

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2003 dwar il-Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2003 dwar il-Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża", jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, qabel ma ltaqa' dan il-Parlament kelli l-okkażjoni nitkellem mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u ma' l-Onor.

George Vella dwar il-ħin li għandu jieħu dan id-dibattitu.

Fiż-żewġ leġislaturi ta' qabel konna ftehmna li dan id-dibattitu għandu jieħu tliet seduti.

Peress li llum ħadna ftit aktar minn nofs siegħa – fil-fatt ftit ilu ġie jkellimni l-Onor.

Joe Mizzi – ġie miftiehem li llum il-Kamra taġġorna għal għada għas-6.00 p.m. u ma jkunx hemm ħin għall-mistoqsijiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, irrid inżid ngħid li hawn qbil biex safejn hu possibbli, nalternaw u l-ħin jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, nikkonferma li hawn dan l-arranġament u l-idea hi li għada nibdew fis-6.00 p.m. biex kulħadd ikollu l- opportunita` li jitkellem.

MR SPEAKER: Il-ftehim hu li l-ħin jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal- gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, li jkun hemm alternanza bejn il- kelliema u li għada s-seduta tibda fis-6.00 p.m. u mhux fis-6.30 p.m. Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Falzon.

ONOR.

JOSEPH FALZON: Mr Speaker, nirringrazzja lill-Eċċellenza Tiegħu, l- President ta' Malta, għad-diskors li għamel lil din il-Kamra fejn fassal programm ta' ħidma għal dan il-gvern ġdid u fl-istess ħin nifraħ lilek, Mr Speaker, tal-kariga ġdida li inti ġejt appuntat fiha u nawguralek ħidma fejjieda f'ġieħ id-demokrazija parlamentari tagħna.

Mr Speaker, huwa ta' unur u ta' sodisfazzjon ferm kbir għalija li qed niftaħ dan l-għaxar Parlament Malti mill-Indipendenza 'l hawn, l-ewwel wieħed fit-tielet millennju u f'mument tant storiku għal pajjiżna.

Bis- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, ksibna sehem attiv fid-deċiżjonijiet li jolqtuna u issa leħinna jinstema' u nistgħu niżvolġu azzjoni fejjieda favur il-poplu tagħna.

Dan il-parlament Malti issa ingħata dimensjoni ġdida u ferm akbar f'kuntest Ewropew.

Is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea m'għadhiex aktar ħolma iżda saret realta'.

Il-poplu Malti huwa kburi li qam u ħataf din l-okkazjoni biex jegħleb il-limitazzjonijiet li kellu meta ma kienx membru.

Kulħadd segwa l- iffirmar tat-trattat f'Ateni fis-16 ta' April ta' din is-sena meta komplejna nibnu l-istorja ta' pajjiżna.

B'hekk Malta kisbet post ewlieni fejn jixirqilha ma' 24 pajjiż ieħor Ewropew, f'dinja globalizzata.

Huwa ta' sodisfazzjon kbir għalija wkoll li qiegħed hawn nirrappreżenta l- kostitwenza tad-disa' distrett elettorali u nifforma parti fit-tfassil ta' l-aspirazzjonijiet tagħhom, biex flimkien nibnu komunita' aktar b'saħħitha.

U ta' din l-opportunita' li nipparteċipa f'din il-ħidma nobbli, irrid nirringrazzja lill-kostitwenti tiegħi li taw din il-fiduċja lili u lil dan il-gvern ġdid.

Ta' dan, aħna nwegħduhom minn hawnhekk, xogħol u ħidma fejjieda għal pajjiżna.

Nixtieq nieħu spunt ukoll mill-avvenimenti li ġraw matul ix-xhur li għaddew.

Assistejna għall-kampanja referendarja intensiva u kampanja elettorali qalila pero' għall-ewwel darba ddistingwiet karatteristika tal- poplu Malti.

Rajna għall-ewwel darba novita' ġdida ta' tfassil ta' politika ferm inklussiva u parteċipattiva, ħolqien ta' moviment nazzjonali, b'parteċipazzjoni tal-gvern ma' 31 rappreżentant ta' organizzazzjonijiet differenti tas-soċjeta' ċivili u llum lkoll nafu fejn verament iridu jaslu.

Il-Maltin u l-Għawdxin kollha għad jibqgħu jiftakru t-tliet xhur tal- kampanji elettorali bħala l-aktar xhur politikament importanti fl-istorja ta' Malta indipendenti.

Ilkoll kemm aħna qegħdin hawnhekk eletti mill-poplu Malti u Għawdxi biex naħdmu mhux fl-interess tal-partiti politici, iżda għal pajjiżna, u għalhekk nawgura li flimkien niġbdu ħabel wieħed.

Żmien l-elezzjonijiet għadda u issa rridu nħarsu 'l quddiem b'entużjażmu u bi spirtu kollettiv biex Malta tikber fl-Ewropa.

Il-ħidma ta' dan il-gvern ġdid fil-ħames snin li ġejjin se tkun mibnija fuq ħames oqsma prinċipali bbażati fuq prinċipju ċar, dak li jivvantaġġa lill-poplu kollu bla eċċezzjoni.

Dan huwa programm qawwi tal-gvern biex pajjiżna jilħaq il-milja ta' l-indipendenza fi ħdan l- Ewropa.

Fl-edukazzjoni u l-kultura, id-dimensjoni Ewropea se twessa' l-ħsebijiet għall-Maltin kollha.

Il-gvern se jsaħħaħ l-iskejjel kollha għax dawn qegħdin hemm biex jagħtu servizz lill-uliedna.

L-iskop ewlieni tal-gvern hu li jistimula l-kreattivita' u l-kuxjenza ta' l-identita' u tar-rabta ma' l- oħrajn fost il-poplu tagħna.

Illum l-istudju u kwalunkwe tagħlim ieħor sar xi ħaġa kontinwa.

Jekk wieħed jieqaf u ma jaggornax ruħu maż-żmenijiet, isib li mar il-baħar.

Tintuża ħafna drabi l-frażi 'status quo', li llum kulħadd jaf xi tfisser.

L-agħar ħaġa li l-bniedem jista' jagħmel hu li jibqa' jibża` u jibqa' fejn ikun.

Illum spiċċa ż-żmien li wieħed jistudja, jiggradwa u jieqaf hemm.

Għall-familji tagħna l-edukazzjoni ta' wliedna hija fattur importanti.

Biex il-futur ta' wliedna jkun aħjar, uliedna jeħtieġu edukazzjoni tajba u bażi soda biex jimxu 'l quddiem u jkomplu jtejbu l-kwalita' tal-ħajja tagħhom.

Għalhekk dan il-gvern se jkompli fuq dak li beda fil-ħames snin li għaddew u cioe' b'investiment qawwi għall-edukazzjoni ta' uliedna, għax il-mira tiegħu hi li jistabbilixxi x-xogħol li jixraq lil kulħadd.

Fil-qasam taż-żgħażagħ sar kambjament kbir 'il quddiem.

Bħala żagħzugħ ma' nistax b'sodisfazzjon kbir ma ninnotax wkoll li s-segretarjat taż-żgħażagħ ġie msaħħaħ għal-livell ta' ministeru.

Dan juri l-impenn u d-dedikazzjoni ta' dan il-gvern f'dan il-qasam u f'isem iz-żgħażagħ, nirringrazzja lill- Prim Ministru għal ħatra ta' dan il-ministeru fil-Kabinett il-ġdid.

Ħalli nitkellem ftit dwar l-ambjent.

Mr Speaker, ippermettili nenfasizza fuq diversi punti relatati ma' bżonn ta' miżuri drastiċi u effettivi li niltaqa' fil-professjoni tiegħi ta' kuljum, li huma fuq fomm kulħadd, fejn il-bniedem qed jgħaraf x'potenzjal qed jintilef aktar ma' jgħaddi ż-żmien.

Inħoss piż kbir ta' responsabbilta' biex jiġu indirizzati dawn l-issues li se nsemmi b'rispett kemm għall-ġenerazzjonijiet tagħna kif ukoll għal dawk futuri.

Trid issir enfasi fuq miżuri li jnaqqsu l-użu eċċessiv ta' l-enerġija.

Proġetti ġodda b'użu ta' enerġija mir-riħ, mill-ilma u mix-xemx, għandhom jiġu żviluppati tajjeb u jkunu nkoraġġiti ħafna.

Wasal iż-żmien ukoll li naħdmu fuq programmi iżjed intensivi u fuq użu aktar effiċjenti ta' l-art, fejn l-espansjoni tal-bini ssir iżjed fuq forma vertikali milli orizzontali.

Nifhem li f'dan ir-rigward sar sforz qawwi iżda rridu naqdfu aktar f'dan il-qasam.

Kulħadd jifhem u japprezza li l-bini ta' l- infrastruttura huma relatati ma' kull żvilupp pero' ta' min jikkonsidra wkoll il-ħsieb dwar ħolqien ta' artijiet artifiċjali.

Is-servizzi soċjali kienu qafas ewlieni għat-tisħiħ tal-familja, ugwaljanza sħiħa u inklussiva.

Irridu nkunu lkoll kemm aħna leali lejn pajjiżna u mill-bidu nett nagħtu support qawwi fuq il-pilastru ewlieni f'din is- soċjeta' magħquda.

Jenħtieġ li nieħdu ħsieb fuq kollox il-familja u li jkollna familja b'saħħitha.

It-tisħiħ u s-support tal-familja għandu jibda minn kull wieħed u kull waħda minna.

Għandna nieħdu eżempju ħaj ukoll, li ngħixuh aħna d-deputati kuljum kif ukoll in-nisa u l-irgiel tagħna, li b'sagrifiċċju kbir tawna support kontinwu biex inkunu nistgħu nirrappreżentaw is-soċjeta' Maltija f'dan il-parlament.

Jien persważ li dan il-gvern se jaħdem fuq il-familja bħala l-valur ewlieni li għandu jgħożż kull bniedem.

Ikoll nifhmu li kollox għandu jkun iffokat fuq il-bniedem pero' il-bniedem m'huwiex intiż biex jgħix waħdu iżda fid- dinja ta' madwaru.

Huwa għalhekk li dan il-gvern qed jirsisti biex jgħolli l-livell ta' għajxien fid-dinja ta' madwarna.

Waħda mill-akbar sfidi li qed taffaċja d-dinja fil-kuntest tal-lum hija kemm il-poplu qed jirnexxielu jibni fuq il-valur tal-familja.

Ma rridx infisser jew nagħti l-impressjoni li dan il-valur spiċċa, iżda lkoll naqblu li rridu niġġieldu kontra l- vjolenza domestika, kontra l-abbuż tad-droga u l-abbuż fuq it-tfal, li bil- mod il-mod qed jikber fost il-popli.

Għall-familji, is-saħħa tiġi l-ewwel.

Għalhekk il-gvern huwa mpenjat li jipprovdi servizzi ta' saħħa ta' l-ogħla kwalita' għall-ħteġijiet tal-lum kif ukoll għal dawk tal-ġejjieni.

Tul dawn il-ħames snin se nassistu għat-trasferiment mill-Isptar San Luqa għall-Isptar il-ġdid Mater Dei, li se jkun wieħed mill-aqwa sptarijiet ta' l-Ewropa.

Se nkomplu l-programmi ta' immodernizar ta' l-Isptar San Luqa, l- Isptar Boffa, u l-Isptar Monte Carmeli.

Il-gvern se jaħdem kemm jiflaħ biex jiżgura li l-familja jkollha l-aqwa servizzi, fosthom dawk tas-saħħa.

Dan il-gvern bil-fatti jemmen li kull familja jixirqilha l-aħjar.

Il-ħolqien tax-xogħol huwa dejjem fattur dominanti għall-ġid ta' pajjiżna.

Ix-xogħol ma' jinħoloqx mix-xejn iżda bil-ħila tal-gvern li joħloq dak l- ambjent li jattira l-investiment biex jinħoloq ix-xogħol.

Il-pajjiżi llum kollha fehmu li ma tistax taħdem waħdek, kemm jekk inti pajjiż kbir kif ukoll jekk int pajjiż zgħir.

Il-ħolqien tax-xogħol kien fattur ewlieni fid- dinja globalizzata.

B'hekk biss seta' jitkattar il-ġid.

Nifhmu li x-xogħol jiġi biss jekk ma jkunx hawn l-inċertezza u għalhekk it-triq trid tkun ċara.

Għandna nżommu f'moħħna li min se jinvesti f'Malta l-ewwel ma jikkonsidra hija l-instabbilita' politika u d-direzzjoni ta' Malta fejn trid tasal.

L- investitur jikkonsidra wkoll il-kapaċitajiet, il-ħiliet u d-determinazzjoni tal-ħaddiem.

Persważ li l-Maltin u l-Għawdxin huma fost l-aktar nies bieżla u kapaċi u jqumu għal kull okkażjoni fejn jistgħu jiżviluppaw il- kapaċitajiet tagħhom.

Kien għalhekk li dan il-gvern qed jibni pilastru ewlieni fl-edukazzjoni, qed jinvesti fit-tagħlim u t-taħriġ u qed joħloq l- aħjar kondizzjonijiet ekonomiċi u soċjali fejn jitkattru l-impjiegi.

Dan il-gvern jagħraf li s-suq ħieles Ewropew u l-iżvilupp tat-teknologija, huma mezzi biex jintlaħaq il-ġid komuni.

Malta rat avvanzi kbar ta' eċċelenza fit-teknoloġija u l-informatika.

Illum it-teknoloġija qiegħda tevolvi minn gurnata għall-oħra u jekk il-qagħda strateġika tagħna m'għadhiex daqshekk rilevanti vis-à-vis il-gwerer, ma nistgħux ngħidu l-istess għas-settur tat-teknologija.

Eżempju ċar u riċenti huwa l-ftehim mal-Microsoft u mal-Hewlett-Packard.

Dawn huma l- okkażjonijiet li rridu naħtfu.

Fl-antik kienu jbeżżgħuna li l-computers se jġibu l-qagħad.

Illum-il ġurnata li ma tkunx taf tuża l-kompjuter hija forma ġdida ta' illiteriżmu.

Għamilna mirakli kbar f'dan il-qasam u jien ċert li l-ħaddiem Malti huwa bieżel u kapaċi jitgħallem malajr.

Mr Speaker, fil-qasam tat-tmexxija pubblika l-gvern qed ifittex l- effiċjenza li torbot l-oqsma l-oħra kollha flimkien.

Il-poplu Malti jenħtieġ li jibqa' jtejjeb il-livell kif għamel f'dawn l-aħħar snin.

It- tisħiħ ta' customer care, ta' quality charters u ta' public/private partnership se jagħtu spinta lil kull qasam li trid tibni s-soċjeta'.

Ma' dawn insemmi wkoll it-tisħiħ tal-gvern lokali li tul l-esperjenza ta' l- għaxar snin li għaddew, nafu kemm taw frott.

Fid-diskors ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President ta' Malta, issemmew tliet ħwejjeg li jgħoddu għall-ħames oqsma prinċipali li għadni kif semmejt.

F'inqas minn sena se nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk jenħtieġ li jkollna iżjed know-how ta' kif jaħdmu l-istituzzjonijiet Ewropew minn ġewwa.

Tul is-snin li konna pajjiż applikant, Malta ħarset minn barra.

Issa li aħna membri, irridu nħarsu minn ġewwa.

Tenħtieġ koperazzjoni għal- kommunikazzjoni reċiproka u rridu niżviluppaw metodi effiċjenti u għarfien fil-prattika.

Fil-kwadru ta' dak li jingħad, jenħtieġ li niżviluppaw il-politika Euro- Mediterranja.

Malta għandha tieħu ħsieb, flimkien ma' l-Ewropa, li tfassal politika għall-Mediterran kollu.

Eżempju ta' dan huwa management komuni għar-riżorsi tal-baħar.

Irridu naħdmu biex tiġi stabbilita politika komuni.

Malta trid tkun it-tmun għall-politika Mediterranja.

S'issa ż-żoni kostali ta' l-Unjoni Ewropea m'humiex ikkonsidrati bħala li huma żviluppati.

Fil- fatt huma meqjusin bħala benefiċċjarji.

Aħna akkwistajna iżjed benefiċċji minħabba l-fatt li pajjiżna huwa gżira u minħabba l-iżvantaġġi li għandna minħabba spejjeż addizzjonali bħalma huwa t-trasport.

Hemm bżonn li bħala pajjiżi nikkontribwixxu biex żoni marittimi ma jibqgħux sotto-żviluppati.

Trid tiġi wkoll imfassla politika biex ma jkunx hawn immigrazzjoni klandestina.

Malta hija l-vetrina ta' l-Unjoni Ewropa għal pajjiżi oħrajn.

L-Unjoni Ewropea tirrikonoxxi dan id-djalogu ma' pajjiżi vicini meta tqis li aħna għandna ferm x'nikkontribwixxu u qegħdin f'pożizzjoni li nistgħu niddjalogaw ferm aktar minn pajjiżi oħra.

Għal dan il-għan il-kumitat permanenti dwar l-affarijiet barranin għandu jkollu rwol ħafna aktar importanti.

Trid tissaħħaħ sistema fejn il-membri parlamentari Maltin ikunu f'koordinament sħiħ mal-membri tal-parlament Ewropew biex b'hekk tinbena relazzjoni fuq bażi soda, qawwija u inklussiva, b'parteċipazzjoni sħiħa.

Il-parlament Malti se jinfluwenza l-parlament Ewropew f'dan l-irwol ta' sussidjarjeta'.

Hemm bżonn li jissaħħaħ il- kumitat dwar l-affarijiet barranin b'support staff tajjeb li jigi żviluppat biex jilqa' l-isfidi u l-bżonnijiet tal-lum.

Dan il-kumitat għandu jkun l- ixprun ta' diskussjoni mal-ministri u tad-dibattiti li jsiru fil-kunsill tal-ministri ta' l-Unjoni Ewropea.

Irridu nsaħħu struttura li biha kull proposta ta' liġi ta' l-Unjoni Ewropea tiġi diskussa f'Malta u l-parlament Malti jara l-vantaggi fil-kuntest nazzjonali ta' pajjiżna.

Tajjeb li nifhmu li jekk liġi li tkun proposta mill-parlament Ewropew tkun tagħmel sens li l-azzjonijiet jittieħdu f'livell nazzjonali, il-parlament Malti għandu jagħmel l-osservazzjonijiet tiegħu biex dik il-liġi tiġi kkunsidrata lokalment.

Din tkun ta' vantagg kbir għalina meta tikkonsidra wkoll li se jkun hemm ħafna liġijiet b'added value għal Malta.

B'hekk iseħħu l-aħjar aspirazzjonijiet tal-gvern nazzjonali.

Nagħmel riferenza għal dak li stqarr l-Arċisqof fil-quddiesa ta' l-Ispirtu s- Santu, li dan l-iżvilupp storiku jitlob minna li naġixxu bħala nazzjon.

Kemm bħala gvern u kemm bħala oppozizzjoni, għalkemm bi rwol differenti, għandna naqblu fuq issues ta' kuntest nazzjonali.

Wara kollox irridu nifhmu li jkun hemm issues li fl-interess tagħna lkoll bħala poplu wieħed, għandna mmorru tajjeb u għalhekk għandna naqblu.

Irridu mmorru bħala front wieħed għax l-interessi tal-Maltin vis-a-vis l-Unjoni Ewropea, huma kollha l- istess.

Il-gvern jenħtieġ li jkompli jħaddem il-metodu biex jitfasslu l- pożizzjonijiet ta' Malta matul in-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea, jiġifieri li forzi kemm tas-settur pubbliku kif ukoll dawk tal-privat, jinġemgħu flimkien.

Biex niksbu l-aħjar riżultati fl-Ewropa, jeħtieġilna nsegwu u ntejbu l-metodi ta' diskussjoni ħielsa bejnietna biex naslu għal pozizzjoni komuni.

Dak li nkiseb bil-MEUSAC se jkompli jseħħ mhux biss għal din is- sena iżda anke għal wara.

Bil-MEUSAC is-soċjeta' ċivili ġiet involuta direttament fin-negozjati.

Għandu jsir mod ġdid ta' tmexxija li tinvolvi korpi mhux governattivi; l-iskop m'huwiex l-interess privat iżda l-ġid komuni.

Għandha tissaħħaħ l-integrazzjoni fil-proċess tal-MEUSAC.

Il-gvern beħsiebu jkompli jipproċedi mhux waħdu iżda b'parteċipazzjoni inklussiva f'moviment nazzjonali.

Nissuġġerixxi li l-parlament ikun ukoll involut f'dan il-proċess fejn tista' ssir aktar firxa ta' ideat u kommunikazzjoni.

Konsultazzjonijiet pubbliċi bħal public hearing, tgħin ħafna fil- formazzjoni tal-policies.

Il-parlament jista' wkoll isejjaħ lil nies esperti f'oqsma differenti biex isir skambju ta' ideat qabel ma jiġu fformolati l-liġijiet.

Is-soċjeta' ċivili għandu jkollha dan l-irwol u d- djalogu għandu jsir mhux biss mal-gvern iżda mal-parlament.

U f'dan il- kuntest nħeġġu parteċipazzjoni wkoll ma' l-oppożizzjoni.

Fl-aħħar erba' snin u nofs il-gvern kien viċin il-poplu u għalhekk kien hemm parteċipazzjoni sħiħa bejn il-Maltin u dawk l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawh flimkien mal-gvern.

Huwa stil ġdid ta' tmexxija li ta l- frott mixtieq fl-aħħar snin u ta l-frott mixtieq ukoll b'deċizjonijiet kruċjali li kellu jieħu l-poplu Malti.

Il-poplu apprezza ferm il-kuntatt bejnu u bejn il-gvern.

Kienet esperjenza pożittiva b'esperiment li ħadem fejn ma tħalla ħadd barra mis-soċjeta'.

Dan l-istil ġdid ta' tmexxija hu mibni fuq prinċipju bażiku fundamentali li l-gvern iħares lejn il-bniedem b'mod sħiħ.

Dan il-prinċipju hu mibni fuq il-pilastru ewlieni tas- solidarjeta'.

Flimkien ma' dawn, hemm it-tkattir tal-paċi u tal-progress fost il-poplu.

Għandna naqblu lkoll flimkien bħala moviment nazzjonali għax iż-żewġ partiti rappreżentati f'din il-Kamra wegħdu qabel l-elezzjoni li r-rieda tal-poplu Malti se tiġi rrispettata u se titwettaq.

Għalhekk id-dmir tagħna hu li naħdmu flimkien fil-parametri ta' Malta bħala pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Din għandha tkun ir-realta' ġdida fil-ħames snin li gejjin.

Il-prijorita' ewlenija tal-gvern fil-ħidma tiegħu hi dik li Malta tkun imħejjija tajjeb u ppreparata biex tilqa' l-isfidi ġodda tal-ġejjieni u taħtaf l-opportunitajiet kollha li toffri l-Unjoni Ewropea.

B'hekk Malta tkompli tikber fl-Ewropa.

Aħna qegħdin hawnhekk għax il-poplu jistenna minn għandna u l-poplu qed jistenna gvern li jwettaq dik il-vizjoni li ppreżenta quddiemu qabel l- elezzjoni.

Din hija l-isfida ta' dan il-gvern u aħna min-naħa tagħna qegħdin hawn biex inservu bl-iktar mod responsabbli u leali għal pajjiżna.

Il-parteċipazzjoni nklussiva hija neċessarja biex flimkien inwettqu r- riformi meħtieġa.

Aħna mhux qed infasslu biss kwalita' ta' ħajja aħjar iżda qed ngħidu wkoll li bil-parteċipazzjoni ta' l-imsieħba soċjali kollha, ikollna qabża fil-kwalita' tal-mod kif issir il-politika.

Din hija l- viżjoni ta' politika bbażżata fuq prinċipji umani u l-valuri li nemmnu fihom.

Irridu naħdmu flimkien biex inġibu l-aħjar għal Malta.

Fostna f'dan il-parlament għandna osservaturi tal-parlament Ewropew.

Irridu mmorru lkoll bħala front wieħed b'interess komuni, dak tal-ġid għal pajjiżna.

Il-pass li jmiss hu li nsarrfu l-isfidi b'xogħol u ġid għal pajjiżna.

Għandna sfida kbira quddiemna mhux biss għall-ġenerazzjonijiet tagħna iżda wkoll għall-ġenerazzjonijiet futuri.

L-elezzjonijiet jintrebħu għax il-poplu jixtarr u jiżen sewwa.

Il-poplu fittex il-viżjoni, fittex id- djalogu, fittex il-parteċipazzjoni u bagħat messaġġ qawwi lill-gvern biex ikompli jwettaq il-ħidma politika meħtieġa f'soċjeta` inklussiva biex ħadd ma jibqa' barra.

L-oppozizzjoni għandha responsabbiltajiet kbar fil-pajjiż, kemm f'kuntest nazzjonali kif ukoll fuq livell internazzjonali.

L-istrateġija li ma tipparteċipax f'diversi kumitati, fosthom dak dwar il-welfare, is-saħħa mentali u l-MEUSAC, ġiet ippruvata u l-fatti wrew li din ma taħdimx.

Il- Malta Labour Party huwa partit kbir f'Malta pero' jrid ikollu politika kostruttiva u ma jkunx oppożizzjoni tal-"le".

It-tielet punt li semma' l-Eċċelenza Tiegħu, il-President ta' Malta, kien dwar l-implimentazzjoni u t-twettiq ta' liġijiet biex jipprovdu qafas ġdid għad-diversi għamliet.

Il-leġislatura li għaddiet kienet l-aktar waħda intensiva fil-parlament Malti.

Saru record ta' seduti u għaddew l-akbar numru ta' liġijiet f'leġislatura waħda.

Saru ħafna liġijiet biex naddattaw mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea u saru ħafna liġijiet dwar il-wirt storiku, il-heritage u affarijiet industrijali.

Jenħtieġ li fis-snin li ġejjin nieħdu l-frott ta' dawn il-liġijiet li lkoll kienu ntiżi biex ikollna kwalita' ta' ħajja aħjar.

Ix-xogħol ta' din il-leġislatura jrid jiffoka iżjed fuq it-twettiq ta' dawn il-liġijiet.

Insemmi wkoll il-qorti tal- familja li hu ppjanat li tibda topera.

Ta' min josserva li tul dawn l-aħħar snin il-parlament qisu sar assemblea leġislattiva, jiġifieri jagħmel biss liġijiet u rari jagħmel riżoluzzjonijiet.

Irridu jiġu diskussi aktar issues marbutin ma' policies milli ma' liġijiet.

Il-parlament għandu jgħaddi minn proċess ta' brainstorming fejn jisma' l-vuċi tan-nies u l-partijiet interessati.

Fil- fehma tiegħi rridu nibdlu l-mentalita' u l-kultura.

Il-liġi tkun ġiet imfassla u għaddiet mill-parlament iżda l-kultura biex tiġi applikata tenħtieg spinta 'l quddiem.

Mr Speaker, naqħlaq billi ngħid li x-xogħol veru tiegħi u ta' sħabi l- membri ta' din il-Kamra jibda issa u rridu nfittxu kull mezz possibli biex nżommu djalogu kontinwu mal-kostitwenti tagħna.

Kif diġa' għedt, in-nies taw il-fiduċja lili u lill-sħabi membri ta' din il-Kamra u jien lest li nipparteċipa f'din il-ħidma nobbli biex inħarsu l-aħjar interessi tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jien persważ li se jitkattar il-ġid fostna u dan se jiġri għax kulħadd se jiġbed ħabel wieħed u kulħadd se jagħmel il-parti tiegħu f'din ir-rebbiegħa l-ġdida.

Nirringrazzja lill-Kamra tar-Rappreżentanti li laqgħatni bħala l-iżgħar membru parlamentari min-naħa tal-gvern, kif ukoll nirringrazzja pubblikament lill-familja tiegħi ta' l-appoġġ kontinwu u ta' l-għajnuna li tawni.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak tal-maiden speech tiegħek.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, nibda biex l-ewwelnett nikkongratula lill-kollega l-Onor.

Joseph Falzon li għadu kemm tkellem u nawguralu xogħol tajjeb fil-Parlament matul is-snin li ġejjin.

F'paġna 4 tad-diskors ta' l-E.T. il-President tar-Repubblika, liema diskors assistejna għalih nhar is-Sibt li għadda, insibu dan il-kliem:

"... għad jonqos inqas minn sena biex inwettqu fiha l-aħħar preparatttivi meħtieġa ħalli nkunu nistgħu nagħmlu l-parti sħiħa tagħna bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea."

Issa l-ewwel punt li nixtieq inqajjem jien iktar huwa forma ta' mistoqsija milli ta' riflessjoni fuq dan il-kliem.

Milli jidher, illum - u qed ngħid ''milli jidher'' għax safejn naf jien, ir-rapport m'huwiex pubbliku - ħareġ dak li qed jissejjaħ bħala t-tieni monitoring report tal-kummissjoni Ewropea, liema rapport jitkellem dwar il-progress li għamlu l-għaxar pajjiżi li se jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea f'Mejju tas-sena d-dieħla, s'intendi fosthom Malta.

Ngħid il-verita`, dan ir-rapport jien għadni ma rajtux, u la naf jekk huwiex available għand il-gvern u lanqas naf jekk hux se jkollna l-opportunita` li narawh.

Naħseb li dan ir-rapport, li minn dak li ħareġ s'issa jidher li ma jagħtix dettalji dwar kif qed jitqiesu l- pajjiżi individwali, huwa importanti għax isemmi li l-istati membri futuri qed juru li qed isibu ċerti problemi biex jippreparaw bis-serjeta` għad- dħul tagħhom fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt dan ir-rapport jgħid li wħud minn dawn il-pajjiżi għandhom bżonn jagħmlu sforz partikolari biex jippreparaw ruħhom bis-serjeta` għad-dħul tagħhom fl-Unjoni Ewropea.

Fl-opinjoni tiegħi, ikun interessanti jekk matul dawn it-tlett ijiem li ġejjin, meta se niddiskutu l-indirizz li għamel l-E.T. il-President tar-Repubblika, il- gvern jgħidilna jekk Malta rċevietx ukoll dawk li l-kummissjoni Ewropea qed issejjaħ bħala "early warning letters", li jitkellmu dwar numru t'affarijiet li qegħdin iħassbu lill-kummissjoni u li qed iħeġġu lill- membri futuri biex jieħdu azzjoni rimedjabbli urġenti.

Dak huwa wieħed mill-punti li nixtieq nagħmel.

Jidher li dan il-monitoring report tal-kummissjoni Ewropea għall-ewwel darba qiegħed jidħol fl-oqsma kollha tal-liġi ta' l-Unjoni Ewropea, ħlief f'dik tal-ġustizzja u ta' l-affarijiet interni għax apparentement, sakemm dan is-second monitoring report mar għall-pubblikazzjoni, it-tagħrif dwar dawn iż-żewġt oqsma kienu għadhom ma tlestewx.

Jidher ukoll li għall-ewwel darba, is-second monitoring report qiegħed jidħol f'żewġt oqsma ġodda; fil- qasam ta' l-agrikoltura u fil-qasam finanzjarju baġitarju, u aħna interessati ħafna li naraw x'jgħid ir-rapport fuq dawn iż-żewġt oqsma.

Ħaġa oħra li ta' min isemmiha hija li skond dan ir-rapport, minn Frar li għadda n-numru ta' dawk li jissejħu ''problem areas" żdiedu minn 23 għal 28.

Nhar il-Ġimgħa li għaddiet il-kummissarju għat-tkabbir fl-Unjoni Ewropea, Gunther Verheugen, għamel riferenza għal dan ir-rapport u qal li f'numru ta' każi għad hemm sforzi partikolari li jridu jsiru.

Il- kummissjoni Ewropea qed tfakkar ukoll li hemm miżuri li l-membri futuri ta' l-Unjoni Ewropea jafu li jridu jiffaċċjaw jekk sakemm isiru membri sħaħ fl- Unjoni Ewropea, jiġifieri f'Mejju 2004, ikun għad għandhom nuqqasijiet serji.

Fil-fatt hemm klawsola li qed tissejjaħ bħala "klawsola ekonomika ġenerali", hemm klawsola dwar it-tħaddim tas-suq intern u hemm klawsola speċifika oħra dwar l-affarijiet tal-ġustizzja u dawk interni li se jservu ta' miżuri kontra dawn l-għaxar pajjiżi jekk jibqgħu juru dawn in- nuqqasijiet serji li aħna ma nafux x'inhuma.

Naħseb ikun tajjeb ukoll jekk matul dawn it-tlett ijiem li ġejjin il-gvern jagħtina indikazzjoni dwar jekk Malta rċevietx dawn it-tip ta' twissijiet ukoll u f'liema oqsma rċeviethom.

Mr Speaker, jidher ukoll li fil-jiem li għaddew ħareġ rapport dwar kemm in- negozji, il-kumpanniji u s-settur privat huma ppreparati biex jieħdu sehem fis-single market intern malli jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Biex inkun għedt kollox, dan ir-rapport ma jitkellimx dwar Malta, u fil-fatt Malta lanqas biss hi msemmija fih għax proprjament dan ir-rapport sar dwar il-pajjiżi ta' l-Ewropa ċentrali.

Madanakollu naħseb li jkun interessanti jekk wieħed jagħtina indikazzjoni dwar il-livell ta' preparazzjoni li qed jagħmlu n- negozji, il-kumpanniji u s-self-employed ta' pajjiżna biex jieħdu sehem fis- single market intern għaliex ir-riżultat li ħareġ minn studju sar fl-Ewropa ċentrali - issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li dak kollu li ntqal dwar l-Ewropa ċentrali japplika wkoll għal Malta - huwa inkwetati ħafna minħabba li hija biss parti żgħira ta' l-ekonomija lokali ta' l-Ewropa ċentrali li tidher illi hija lesta li tieħu sehem b'mod tajjeb fis-single market intern.

Ta' min jistaqsi wkoll jekk fil-każ tagħna hemmx xi xogħol li qed isir mill-gvern jew mill-istrutturi ta' l-Unjoni Ewropea fuq dan il-qasam biex naraw kemm in-negozjanti Maltin u Għawdxin huma mħejjijin bis-serjeta` li jieħdu sehem fis-single market intern Ewropew.

Fil-ftit ħin li għad fadalli għad-dispożizzjoni tiegħi llejla nixtieq naqbad ma' punt li għamel l-E.T. il-President tar-Repubblika fejn fil-bidu tad-diskors tiegħu qal illi bl-istil li se jimxi l-gvern, l-ebda persuna m'hi se tkun imwarrba mill-mixja għall-progress.

Jekk aħna rridu naħdmu għall-ġid komuni verament, huwa importanti li ħadd ma jitħalla jaqa' lura jew agħar minn hekk, jiġi mbottat biex jaqa' lura, u dan għal ħafna raġunijiet u mhux biss għal raġunijiet ta' ġustizzja.

Illum pajjiżna għandu sfidi kbar quddiemu li jrid jiffaċċja biex ikun immexxi tajjeb, biex ikollu biżżejjed ġid li jkun jista' jitqassam b'ġustizzja fost is-setturi kollha tal-popolazzjoni tagħna, u m'hemmx dubju li jekk ninfirdu u ninqasmu bejnietna ma jirnexxielniex negħlbu dawn l- isfidi, anzi ċ-ċittadini tagħna jibdew jiġu meqjusa bħala ċittadini tat- tieni klassi.

Għalhekk huwa importanti ħafna li ma jintqalx diskors bħal dak li ntqal fil-jiem li għaddew fejn ġie rrimarkat illi l-Laburisti li jaħdmu fid-dipartimenti tal-gvern qed jagħmlu l-bsaten fir-roti biex il- gvern jidher li ma jafx imexxi tajjeb jew biex il-pajjiż ma jimxix 'il quddiem.

Daqstant ieħor huwa importanti li l-eluf ta' ċittadini Laburisti li għandna f'pajjiżna, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, ma jiġux imwarrba u ma jiġux meqjusa bħala ċittadini tat-tieni klassi għaliex imbagħad dan jagħmilha iktar diffiċli biex naħdmu flimkien għall-ġid komuni.

Bir-raġun, iċ- ċittadini jkejlu d-diskorsi tal-politiċi skond x'ikun qed jiġri fuq il-post tax-xogħol tagħhom, skond kif ikunu qed jiġu stmati fuq il-post tax-xogħol tagħhom u mill-istrutturi tal-gvern bħala ħaddiema, skond jekk jieħdux il- promozzjonijiet li jkollhom jieħdu bi dritt, skond jekk jeħdux il-permessi li jkollhom jieħdu bi dritt u skond jekk ikunux qed jiġu stmati bħala ċittadini li jħallsu t-taxxi u li allura għandhom dritt għas-servizzi pubbliċi mingħajr ma ssir l-ebda diskriminazzjoni magħhom minħabba l- opinjonijiet politiċi tagħhom.

Nerġa` ngħid li din m'hijiex biss kwestjoni ta' ġustizzja imma hija wkoll kwestjoni ta' għaqal.

Aħna pajjiż ċkejken u allura iktar ma ninqasmu u ninfirdu bejnietna, iktar tonqsilna l-ħila li niffaċċjaw l-isfidi l-kbar li pajjiżna għandu quddiemu.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa fuq il-qasam edukattiv għaliex fid- diskors ta' l-E.T. il-President tar-Repubblika tqajmu ċerti punti li naħseb ta' min jagħmel riflessjoni fuqhom.

Naħseb illi lkoll naqblu li s-sistema edukattiva tagħna filwaqt li għandha tieħu ħsieb lil dawk li qed jaqgħu lura, fl-istess ħin għandha tkompli tara li jirnexxu iktar tfal u żgħażagħ.

Aktar ma jirnexxu tfal u żgħażagħ f'dik li hi edukazzjoni iktar hemm ċans li pajjiżna jirnexxielu jiffaċċja l-isfidi kbar li għandu quddiemu, pero` sfortunatament sal-lum għadu jkollna wisq tfal u żgħażagħ li qed jaqgħu lura u għalhekk huwa importanti li matul il-ħames snin li ġejjin nagħmlu xi ħaġa f'dan ir-rigward.

Per eżempju, Mr Speaker, huwa importanti li nagħtu iktar importanza lill- edukazzjoni li tingħata fil-kindergarten lil tfal fl-eta` ta' tliet snin u erba' snin għax l-ewwel snin jiddeterminaw il-futur tat-tfal.

Jiddispjaċini ngħid li 20% tat-tfal li jattendu l-kindergarten diġa` qed jaqgħu lura, u ħafna drabi ssib li dawn qatt ma jirnexxielhom jirkupraw bil- konsegwenza li meta jilħqu l-eta` ta' 16-il sena joħorġu mill-iskola mingħajr il-ħiliet li għandhom bżonn f'dawn iż-żminijiet biex ikunu jistgħu jaħdmu u jgħixu.

Għalhekk kif qed naraw, huwa importanti li nagħtu iktar attenzjoni u naraw x'qed jiġri fil-klassijiet tal-kindergarten.

Ma nistax nitkellem dwar il-qasam ta' l-edukazzjoni mingħajr ma nsemmi wkoll il-problema kbira li teżisti fost iż-żgħażagħ tagħna f'dik li hija edukazzjoni.

Biżżejjed ngħid li minn statistika uffiċjali li ħareġ il- gvern stess jirriżulta li minkejja li qegħdin fis-seklu 21, kull sena qed joħorġu mill-iskola madwar 2,000 żagħżugħ u żagħżugħa mingħajr il-ħila li jikkomunikaw tajjeb bil-Malti u bl-Ingliż u mingħajr il-ħila li jagħmlu l- matematika u li jħaddmu l-informatika.

Nappella bis-serjeta` biex matul dawn ix-xhur u s-snin li ġejjin nipprovdu fis-sistema edukattiva tagħna suġġetti vokazzjonali fil-livell sekondarju, fosthom suġġetti bħal studji turistiċi u bħal inġinerija bażika fejn jintuża l-metodu "learning by doing things hands on".

Illum ix-xjenza turina li aħna lkoll nitgħallmu b'mod differenti; hemm min jitgħallem permezz ta' ktieb, hemm min jitgħallem permezz ta' computer u hemm min jitgħallem billi jara adult jispjegalu fuq il-blackboard.

Hemm ukoll oħrajn li jitgħallmu billi jaħdmu b'mod prattiku, fosthom per eżempju, billi jmissu makna jew iżarmawha, pero` sfortunatament illum din is-sistema ta' tagħlim sparixxiet kompletament mil-livell primarji sal-livell sekondarju.

Fil-fatt jien ngħid li kieku ma neħħejniex is-sistema tal- prattika ma konniex nitilfu tant adoloxxenti u żgħażagħ u għalhekk hemm bżonn li sistema bħal din terġa` tiddaħħal fil-qasam edukattiv mill-iktar fis possibbli.

F'paġna 5 tad-diskors ta' l-E.T. il-President tar-Repubblika insibu dan il- kliem:

"L-iskejjel primarji tal-Gvern jissieħbu ma' skejjel sekondarji hekk li l-mogħdija minn ta' l-ewwel għal tat-tieni ssir bla skossi żejda, ..."

Jien naqbel ma' ħaġa bħal din, pero` nistaqsi: Dan x'ifisser?

Dan ifisser li se jitneħħa l-eżami għal dħul fil-junior lyceums?

Minflok ma wieħed se jibqa' jispiċċa l-iskola primarja meta jkollu 11-il sena, se jibda jispiċċaha meta jkollu 14-il sena u b'hekk nevitaw it-trawma li sfortunatament ħafna mit-tfal tagħna jgħaddu minnha?

Fil-fatt ġaladarba qed nagħmel dan il-punt, jien nasal biex ngħid ukoll li s-sistema li nħaddmu fil-qasam edukattiv, iktar milli hija sistema edukattiva iktar hija sistema kattiva għax minn eta` żgħira t-tfal tagħna diġa` jkollhom jagħmlu ħafna eżamijiet, u dan jikkaġuna ħafna stress tant li ħafna jispiċċaw anke jieħdu l-kalmanti.

Nagħmilha ċara li jien naqbel ma' kull ħaġa li tista' tneħħi t-tensjoni u l-iskossi fis-sistema edukattiva tagħna, imma nerġa` ngħid, dan x'ifisser?

Dan ifisser li se jiżdiedu s-snin li wieħed ikun irid jagħmel fl-iskejjel primarji?

Kif se jkun il-passaġġ mill-iskejjel primarji għall-iskejjel sekondarji?

Bħalissa l-iskejjel primarji tagħna huma mħalltin; bniet u subien, u allura jien nistaqsi: X'se jiġri?

L- iskejjel sekondarji tagħna se jibdew ikunu mħalltin bniet u subien ukoll?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax hija xi ħaġa inkwetanti ħafna li huma s- subien li l-iktar qed jaqgħu lura, u ċertament din se tkun waħda mill-ikbar sfidi li se jkollna fis-snin li ġejjin.

Jekk wieħed jara x'qed jiġri f'Malta u Għawdex isib li s-subien qed jaqgħu lura iktar mill-bniet.

Aħna favur li l-bniet u t-tfajliet tagħna jirnexxu fil-qasam edukattiv, imma aħna favur ukoll li s-subien u l-ġuvintur jirnexxu bl-istess mod għaliex meta jaqgħu lura s-subien u l-ġuvintur inkunu qed noħolqu problemi serji għal iktar 'il quddiem, mhux biss problemi ta' qgħad imma wkoll problemi ta' vjolenza domestika.

Mr Speaker, nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nappella biex nieħdu ħsieb dawn il-problemi li semmejt għax fis-snin li ġejjin is-suċċess ta' pajjiżna se jiddependi mis-suċċess edukattiv ta' kull wieħed u waħda mit-tfal u ż- żgħażagħ tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq ningħaqad mal-kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo biex nikkongratula lill-kollega tagħna l-Onor.

Joseph Falzon għall-maiden speech tiegħu.

Illum ġejna biex nitkellmu fuq id-diskors li għamel l-E.T. il-President tar-Repubblika l-Onor.

Guido de Marco nhar is-Sibt li għadda fejn għarrafna bil-programm li għandu ippjanat il-gvern għall-ħames snin li ġejjin, liema programm huwa ibbażat fuq ħames oqsma.

Ovvjament fil-ħin qasir li għandi ma nistax nitkellem fuq kull qasam u għalhekk nixtieq niffoka l-iktar fuq il-qasam ambjentali.

Fid-diskors tiegħu l-E.T. il-President tar-Repubblika qal li aħna se ngħaqqdu l-qasam ta' l-ambjent ma' l-iżvilupp sostenibbli, u naħseb li dan huwa punt importanti ħafna għax nafu li ħafna mill-problemi ambjentali li għandna f'dan il-pajjiż u li jeżistu f'pajjiżi oħra ġew ikkaġunati minħabba l-iżvilupp mgħaġġel ħafna li sar matul dawn l-aħħar 20 jew 25 sena.

F'dan id-diskors issemma speċifikament li aħna se nagħtu attenzjoni partikolari lill-qalba ta' l-irħula tagħna, u hawnhekk nixtieq nagħmel aċċenn għall-fatt li f'ħafna mill-irħula tagħna, jekk mhux f'kull raħal ta' Malta u Għawdex, minħabba l-kilba ta' l-iżviluppaturi li jiżviluppaw kull roqgħa art li għandna, hemm nuqqas kbir ta' żoni rikreattivi.

Infatti jekk m'iniex sejjer żball, skond ċifri li għandna f'idejna, aħna għandna l-inqas żoni rikreattivi mill-pajjiżi Ewropej kollha, u għalhekk ninkoraġġixxi lill-gvern biex meta jkun se jsir xi żvilupp, jara li kemm jista' jkun jibqa' spazju għal żoni rikreattivi.

Fid-diskors ta' l-E.T. il-President tar-Repubblika ssemma wkoll il-fatt li dan il-gvern se jara li l-iżvilupp li jsir fin-naħa t'isfel ta' Malta jservi t'attrazzjoni turistika, u hawnhekk fost l-oħrajn issemma Għar Lapsi, li jinsab fil-limiti tas-Siġġiewi u li jaqa' taħt id-distrett tiegħi; is-seba' distrett.

Naħseb kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li Għar Lapsi għandu valur naturali kbir, u għalhekk jien, flimkien mal-kunsill lokali tas-Siġġiewi, inħeġġeġ lill-gvern biex jara li jkun hemm regolamentazzjoni aħjar fix-xogħol li qed isir f'dik il-barriera li hemm fit-triq li tagħti għal Għar Lapsi, anke biex jonqos it-tniġġis li qed jinħoloq minħabba din il-barriera.

Jekk il-gvern jagħmel dan, huwa jkun qed jagħmel pass kbir 'il quddiem biex ikompli jsebbaħ l-area ta' Għar Lapsi.

Issemma wkoll il-ħsieb li jkun hemm żvilupp fil-pajsaġġi li għandna f'pajjiżna u ssemmew il-widien.

Jiddispjaċini jekk se nkun xi ftit politiku hawnhekk, pero` ma nistax ma nsemmix il-widien sbieħ u l-pajsaġġi li jeżistu f'pajjiżna u li jaqgħu taħt id-distrett tiegħi.

Per eżempju, wieħed minnhom huwa Wied Qirda, li jinsab fil-limiti ta' Ħaż-Żebbuġ u li naħseb illi m'hawnx wied ieħor bħalu f'pajjiżna, u x-xogħlijiet li saru fih matul dawn l-aħħar snin komplew sebbħuh.

Madanakollu fid-distrett tiegħi hemm widien oħrajn li jaqgħu fid-distrett tiegħi u li għandhom bżonn attenzjoni partikolari.

Per eżempju, biżżejjed insemmi Wied is-Sewda u Wied Baqqiegħa, li huma żewġ widien sbieħ ħafna, pero` dawn għandhom problemi kbar f'dak li huwa tniġġiż, u dan minħabba l-irziezet li tħallew jiġu żviluppati f'dawn l-areas madwar 30 sena ilu.

Din hija verament ħasra, u fil-fatt saru diversi rapporti fuq din il-forma ta' tniġġis.

Niftakar li darba jien kont saħansitra ktibt artiklu fuq gazzetta lokali bl- Ingliż fejn irrimarkajt għall-fatt li fl-eqqel tas-sajf f'dawn il-widien, speċjalment f'Wied is-Sewda, tant ikun hemm tniġġis li bid-drenaġġ tal- bhejjem li jinżel minn dan il-wied taħsbek qiegħed iċ-Chadwick Lakes!

M'hemmx għalfejn ngħidu li dan iġib ħafna mard, speċjalment jekk l-ilma li jkun hemm hemmhekk imur fil-water-table.

Jien naf li d-dipartiment ta' l- agrikoltura diġa` ħa passi f'dan ir-rigward, pero` nħeġġu biex jerġa` jieħu l-passi kontra min baqa' jwettaq din il-forma ta' abbuż.

Fid-distrett tiegħi hemm diversi widien sbieħ oħra, bħal Wied Ħesri, li jinsab fil- limiti tas-Siġġiewi, għalkemm l-iżvilupp li sar fih riċentement xi ftit jew wisq kerrah l-apparenza ta' dan il-wied.

Fil-fatt hawn nixtieq nieħu l- okkażjoni li ninkoraġġixxi lill-MEPA biex tara kif tagħmel ħalli tipproteġi l-widien tagħna minn ċertu tip ta' żvilupp.

Wied ieħor li jinsab fil- limiti ta' Ħaż-Żebbuġ huwa Wied San Martin, li jekk wieħed jgħid li għandu bżonn tindifa nobis ikun qed jagħmel l-understatement of the year!

Żona li ssemmiet fid-diskors ta' l-E.T. l-President tar-Repubblika nhar is- Sibt li għadda kienet iż-żona ta' Ta' Qali.

Nafu li l-ex-airfield ta' Ta' Qali, li wkoll taqa' taħt id-distrett tiegħi għax tinsab fil-limiti ta' Ħ'Attard, hija waħda mill-ikbar żoni rikreattivi li għandna f'dan il- pajjiż.

Diġa` sar ħafna xogħol f'din iż-żona, imma jien nixtieq nappella biex hemmhekk ikompli jsir dak li hemm ippjanat li jsir ħalli din iż-żona tkompli tagħti l-isvog tant meħtieġ lill-familji Maltin.

Ħafna mill- familji Maltin qed isibu l-isvog tagħhom f'din l-area, speċjalment fil- weekend, u għalhekk nappella biex dak li hemm ippjanat li jsir, isir mill- iktar fis possibbli.

Fid-diskors ta' l-E.T. l-President tar-Repubblika ssemma l-fatt illi l- gvern se jkompli jinkoraġġixxi l-użu ta' l-enerġija alternattiva.

Nafu li fl-aħħar ħames snin li għaddew, speċjalment fl-aħħar budget, il-gvern inkorraġixxa dawn il-mezzi ta' enerġija alternattiva, u jidher li se nkomplu nagħmlu dak li nistgħu biex ninkoraġġixxu l-użu ta' enerġiji li jiġu mir-riħ, li nafu f'dan il-pajjiż għandna ħafna minnu, jekk mhux iżżejjed.

Naturalment l-istess ħaġa nistgħu ngħidu għax-xemx, u fil-fatt hija ħasra li matul is-snin li għaddew m'għamilniex iktar sforzi biex il- mezzi ta' enerġija alternattiva jsiru iktar popolari.

Jekk wieħed iħares lejn pajjiżi Mediterranji oħra, bħalma hija Ċipru, insibu li kważi kull dar għandha s-solar panels.

Hawnhekk jien inħeġġeġ biex matul is-snin li ġejjin iktar Maltin u Għawdxin jiġu inkoraġġuti jagħmlu użu minn dawn is- solar panels ħalli kemm jista' jkun innaqqsu l-konsum ta' l-elettriku li jiġi prodott mill-power stations tagħna.

Naħseb li huwa fatt magħruf minn kulħadd illi l-power stations tagħna huma sors kbir ta' tniġġis, u għalkemm m'hemmx wieħed x'jagħmel dwar dan il-fattur, għallinqas wieħed għandu jipprova jagħmel iktar użu mill-enerġija alternattiva ħalli forsi almenu dan it-tniġġis jonqos.

Fid-diskors ta' l-E.T. l-President tar-Repubblika ssemma wkoll il-fatt li se nkomplu nikkumbattu kontra l-problema kbira li għandna fil-qasam tad- drenaġġ.

Jien m'għandix dubju li l-għajnuna min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea f'dan il-qasam se tkompli tiżdied.

Fil-fatt diġa` konna qed ningħataw għajnuna konkreta min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea f'dan il-qasam tant li 40% ta' l-ispejjeż għall-proġett ta' tisfija tad-drenaġġ għal Għawdex kienu qed jiġu mħallsa mill-Unjoni Ewropea.

Issa aħna marbutin li d-drenaġġ kollu li jiġi prodott f'pajjiżna jiġi msoffi, u din hija xi ħaġa pożittiva għax għal snin twal aħna konna qed nitfgħu id-drenaġġ fil-baħar, jiġifieri fl-istess ilma li finalment jipprovdielna l-ilma tax-xorb.

Ta' min jgħid ukoll li l- ilma baħar jipprovdi mezz ta' divertiment lil ħafna familji Maltin u Għawdxin, speċjalment matul ix-xhur tas-sajf, u l-ilma baħar huwa wieħed mill-fatturi li minnu tiddependi l-ikbar industrija li għandna f'pajjiżna, li hija l-industrija tat-turiżmu.

Nhar is-Sibt li għadda ħadt pjaċir nisma' li se ssir enfasi ikbar biex l- iskart jiġi magħżul.

Din hija issue li ilna ħafna nitkellmu dwarha u li pajjiżi oħra ilhom li introduċewha snin twal ilu.

Ta' min jgħid li l- għażla ta' l-iskart mhux biss tnaqqas it-tniġġis u l-muntanji sħaħ ta' skart li jiġu mormija fil-Magħtab imma permezz ta' din l-għażla li ssir, ċerti prodotti u ċerta materja prima jkunu jistgħu jerġgħu jiġu rriċiklati biex kemm jista' jkun ma nkomplux ngħabbu r-riżorsi naturali.

Nafu li hemm ir-rabta min-naħa tal-gvern biex il-Magħtab tingħalaq fi żmien ftit xhur.

Jien hawnhekk nappella biex jiġi separat it-terrapien mhux biss li se jiġi prodott fil-futur imma anke t-terrapien li hemm fil-miżbla tal-Magħtab.

Naf li għal ċertu ammont ta' snin dak it-terrapien tħallat ukoll maż-żibel, allura hemm ċerti diffikultajiet biex wieħed jidentifika l-areas fejn hemm terrapien biss u l-areas fejn it-terrapien huwa mħallat maż-żibel.

Naf li fil-ħames snin li għaddew saru ħafna studji biex wieħed jidentifika ż-żoni fejn hemm terrapien pjuttost pur u terrapien li huwa mħallat maż-żibel, jew fejn hemm iż-żibel biss.

Nagħmel appell biex min se jkun inkarigat biex jimmaniġġja l-miżbla tal-Magħtab ma jipprovax ifittex xi soluzzjoni faċli, bħalma hija l-produzzjoni tas-siment minn dak it-terrapien u minn dak iż- żibel, għax imbagħad inkunu qegħdin insolvu b'mod limitat problema waħda ambjentali u nikkawżaw problema ambjentali wisq akbar.

Ħadt pjaċir nara wkoll lill-E.

T. l-President jagħmel aċċenn għall-fatt li aħna se nagħtu aktar u aktar għajnuna lill-bdiewa tagħna.

Apparti l-fatt li jien inħoss li l-bidwi huwa l-protettur ta' l-ambjent Malti, ħadt pjaċir ukoll għax hemm ħafna bdiewa li huma kostitwenti tiegħi fis-seba' distrett.

Il-bdiewa se jingħataw aktar għajnuna biex ikomplu jżidu l-produzzjoni ta' diversi prodotti, speċjalment iż-żebbuġ, id-dwieli, u t-tadam.

L- industrija taż-żejt taż-żebbuġ f'Malta għadha in its infancy, imma nafu li hemm futur tajjeb ħafna għal din l-industrija.

Fil-fatt pajjiżi oħra jibbażaw ħafna mill-agrikoltura tagħhom fuq il-prodotti mnissla miż-żebbuġ.

Huwa importanti li nkomplu ninkoraġġixxu t-tkattir tad-dwieli f'pajjiżna għax issa se jkun hemm insistenza - u tagħmel sens - li jekk aħna jkollna nbid li jissejjaħ lokali fil-fatt ikun magħmul mill-għenba Maltija.

Ta' min jinkoraġġixxi wkoll il-produzzjoni tad-tadam għax it-tjubija tad-tadama Maltija, bħal kwalunkwe frotta Maltija, hija magħrufa ma' l-Ewropa kollha.

Issemma l-fatt li ċ-ċentru ta' l-GĦammieri se jiġi konvertit f'ċentru interattiv għall-pubbliku.

Dan se jagħti lok biex il-pubbliku jitgħallem iktar fuq il-biedja u l-ambjent.

Din hija ħaġa tajba għax il-pubbliku xi drabi ma japprezzax ix-xogħol iebes tal-bidwi Malti li jrid jiġġieled - bħal kwalunkwe bidwi ieħor, imma forsi l-bidwi Malti għandu ċerti problemi partikolari - kontinwament kontra l-varjazzjonijiet kollha tan-natura.

Wieħed ikollu jammetti li ħafna mill-problemi ambjentali f'dan il-pajjiż jiġu wkoll minħabba nuqqas ta' apprezzament tal-poplu Malti lejn l-ambjent ta' Malta.

Hawnhekk forsi se niżvijja xi naqra, imma assoċjat ma' dan il-punt xtaqt ngħid prosit lill-MEPA li dan l-aħħar aċċettat applikazzjoni għal ċentru ta' organic farming fil-limiti tar-Rabat, taħt tal-Virtu`, fejn kien hemm suġġeriment li jsir anke golf course.

Wieħed jittama li nkomplu ninkoraġġixxu dan it-tip ta' organic farming u f'din iż-żona, flok ninkoraġġixxu proġetti li minnhom igawdu ftit min-nies biss, inkomplu ninkoraġġixxu l-biedja li f'din iż-żona ilha għal ġenerazzjonijiet sħaħ.

Dan rajtu bħala pass fid-direzzjoni t-tajba min-naħa tal-MEPA u ħaqqhom prosit.

Mr Speaker, qed jissemma li se jsir monitoring ta' l-arja, ta' l-ilma u tal- baħar.

Nagħmell appell biex inkomplu naraw kif innaqqsu t-tinġis ta' l- arja.

Sfortunatament il-livell tal-benzine fl-arja Maltija huwa għoli ħafna ħafna u rridu naraw kif nagħmlu biex inkomplu nniżżluh.

Diġà ħadna passi, billi qed ninkoraġġixxu lill-poplu juża l-unleaded petrol, imma hemm ħafna u ħafna iktar xi jsir.

Nagħlaq billi nagħmel appell biex, kif wegħedna fid-diskors tal-president, mhux biss ninkoraġġixxu l-karozzi tal-linja ġodda, imma nintroduċu rotot ġodda u anke nżidu l-frekwenza tas-servizz tat-trasport pubbliku permezz ta' sussidji biex kemm jista' jkun innaqqsu t-tinġis mill-karozzi u nnaqqsu wkoll il-problema kbira ħafna li qed ikollna ta' traffic jams kbar.

Sur President, xtaqt nagħlaq dan l-ewwel diskors tiegħi f'din il- leġislatura l-ġdida billi nawgura li ż-żewġ naħat tal-Kamra naraw kif nagħmlu biex insibu x'jgħaqqadna, fejn nistgħu nipprovaw insibu common ground li naħdmu fuqu biex immexxu l-pajjiż 'il quddiem.

Huwa dan li se jmexxi dan il-pajjiż 'il quddiem u hekk qed jistenna l-poplu Malti.

Dan se jkun l-għaxar parlament mill-indipendenza 'l hawn u ta' min jagħmel appell biex kemm jista' jkun dan il-parlament jimmatura f'din id-direzzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nieħu l- okkażjoni sabiex nagħti merħba lill-membri parlamentari l-ġodda li ngħaqdu magħna, sew tan-naħa tal-partit Laburista u kif ukoll tal-partit Nazzjonalista.

Jien li dieħel fit-tieni leġislatura hawnhekk nista' ngħid li kienet esperjenza sabiħa fejn stajna naħdmu ħafna għall-ġid tal-poplu Malti anke mill-oppożizzjoni.

Fl-ewwel diskors tiegħi nixtieq nirringrazzja lin-nies tar-raba` distrett ta' l-appoġġ kbir li tawni fl- aħħar elezzjoni.

Inwiegħed li se nirdoppja l-ħidma tiegħi, għax hekk kif irdoppjaw il-voti ħassejt li għandi nirdoppja l-ħidma tiegħi.

Mr Speaker, inħoss li wara kampanji daqshekk twal tar-referendum, ta' l- elezzjoni ġenerali u tal-kunsilli lokali, il-poplu jrid jisma' lill-membri parlamentari jwasslu messaġġ pożittiv.

Fejn hemm affarijiet tajbin irridu nkunu rġiel, bħala oppożizzjoni, u ngħidu li huma tajbin u nibnu fuqhom.

Fejn hemm affarijiet ħżiena ma rridux nibżgħu nitkellmu fuqhom.

Żgur li aħna rridu nkunu oppożizzjoni kostruttiva, oppożizzjoni li fejn il-gvern ikun qed jagħmel it-tajjeb tgħinu jkompli jagħmlu, imma fejn il-gvern ikun qiegħed jagħmel il-ħażin nonqsu jekk aħna ma nsemmgħux leħinna.

Il-poplu tagħna llum huwa matur u permezz tal-media qiegħed ikun informat sewwa x'qiegħed jiġri f'dan il-parlament, allura bla dubju ta' xejn meta jasal il-mument jagħmel il-kontijiet tiegħu.

Fuq bażi personali nwiegħed lill-poplu Malti u GĦawdxi - għax għalkemm hawnhekk jien qiegħed nirrappreżenta lill-Malta Labour party, fl-aħħar mill-aħħar f'dan il- parlament qiegħed nirrappreżenta lill-poplu Malti u GĦawdxi - li 'l bogħod minn kull kulur politiku tiegħu jien qiegħed hawnhekk għas-servizz tiegħu.

Jien ningħaqad ma' sħabi li tkellmu qabli u ngħid prosit lill-Perit Falzon li ngħaqad magħna f'dan il-parlament u messet lilu x-xorti li jagħmel il- maiden speech.

Meta tkellimt l-ewwel darba jien s-sitwazzjoni kienet differenti għax kien il-ħin ta' l-aġġornament, meta ma tantx ikun hawn deputati, u stajt ngħaffeġ u ngerfex mingħajr ħadd ma jgħidli xejn.

Iżda l- Onor. Falzon kellu x-xorti li jkollu ħafna deputati jisimgħuh.

Mr Speaker, nhar is-Sibt, fil-ftuħ tal-parlament, l-E.

T. l-President tar- Repubblika tkellem dwar x'għandha tkun il-viżjoni tal-gvern tiegħu fil- ħidma tal-ħames snin li ġejjin.

Huwa semma ħames punti prinċipali li kienu l-edukazzjoni u l-kultura, l-ambjent, il-ħidma soċjali, ix-xogħol u l- ekonomija u s-sigurta` u s-sliem.

Jien ħassejt li għandi nwassal ukoll il- messaġġ pożittiv tiegħi dwar dawn il-punti.

Fil-qasam ta' l-edukazzjoni nħoss li filwaqt li ż-żewġ gvernijiet ħadmu biex lit-tfal tagħna nagħtuhom edukazzjoni tajba, għad fadal numru ta' tfal u żgħażagħ li huma illitterati.

Filwaqt li qed inwiegħdu li fil-ħames snin li ġejjin se naħdmu fuq l-edukazzjoni u kultura, li huma l-prinċipji ewlenin tal-gvern, irridu nxammru l-kmiem u naħdmu bis-serjeta` biex jonqos kemm jista' jkun l-illitteriżmu li għandna fil-pajjiż.

L-esperjenza għallmitni li fejn tidħol l-injoranza jidħol il-faqar.

GĦalhekk irridu nkomplu naħdmu ħalli nagħtu l-aħjar edukazzjoni li nistgħu mhux biss lit- tfal u liż-żgħażagħ imma anke lil dawk li għandhom ċerta età jew dawk li diġà għandhom impjieg.

Illum il-ġurnata l-edukazzjoni mhijiex marbuta mat- tfal u maż-żgħażagħ biss, imma qed naraw li għandna saħansitra l- universita` tat-tielet età.

Mr Speaker, fil-ħames snin li ġejjin huwa importanti ħafna li fejn jidħol l- ambjent, li huwa tant importanti fi gżira żgħira bħal tagħna fejn l-art dejjem qed tonqos, naħdmu bi prudenza u b'kuxjenza.

Aktar 'il quddiem fid-diskors tiegħu l-President tkellem ukoll dwar l- awtorita` ta' l-ippjanar.

Se jsir sforz sabiex id-deċiżjonijiet dwar l- applikazzjonijiet jittieħdu iktar malajr.

Fid-diskorsi li kont nagħmel hawnhekk fil-ħames snin li għaddew jien kont nikkritika lill-awtorita` ta' l-ippjanar minħabba l-mijiet ta' applikazzjonijiet pendenti li kienu qed iwasslu għal staġnar ukoll.

GĦalhekk ħadt pjaċir li ssemmiet din il- problema fid-diskors tal-President.

Mr Speaker, issemma wkoll il-qasam soċjali fejn jien inħoss li l-pajjiż ma jistax jitlef iktar żmien.

Kienu gvernijiet Laburisti li daħħlu f'pajjiżna riformi soċjali importanti u daħħlu l-impenn soċjali fost il-poplu Malti u Għawdxi.

GĦalhekk importanti li f'dawn il-ħames snin li ġejjin nieħdu dan il-qasam iktar bis-serjeta` u naraw min verament huwa mwarrab fis-soċjeta` tagħna.

Mr Speaker, mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni, mill-bankijiet tal-gvern u mill-uffiċini tagħna ma nistgħux inkunu nafu x'inhuma l-problemi soċjali li qed jiltaqa' magħhom il-poplu Malti u Għawdxi.

Hawnhekk il-gvern żgur se jsib l-għajnuna ta' l-oppożizzjoni Laburista għax fejn jidħlu problemi soċjali aħna rridu nkunu minn ta' quddiem li naħsbu f'dawk li huma l-aktar imwarrba fis-soċjeta`.

Fil-programm ta' ħidma tal-gvern issemma wkoll il-qasam tax-xogħol.

Aħna rridu naħdmu biex nagħtu opportunitajiet tax-xogħol għat-tfal u għaż- żgħażagħ tagħna.

Jien nixtieq li kelli iktar ħin biex nitkellem imma naħseb li l-punti l-aktar importanti, li huma l-punti soċjali, wassalthom kif xtaqt inwassalhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Grazzi, Mr Speaker.

Hija drawwa li fil-bidu ta' kull leġislatura nirringrazzjaw lill-President ta' Malta għad-diskors li jkun għamlilna fl-okkażjoni tal-ftuħ tal-parlament.

Nirringrazzjawh b'formalita`, pero` jien se nirringrazzjah għal raġuni oħra.

Nafu jagħmel diskorsi ħafna aħjar, impromtu, jippreparahom hu, jiktibhom hu u jgħidhom bil-mod u bl-istil tiegħu.

Inħossni jiddispjaċini għall-President li ġie hawnhekk prattikament bi speech li huwa fotokopja ta' second edition, revised version ta' diskors li fis-sustanza tiegħu sar ħames snin ilu.

Allura nirringrazzjah doppjament lill-President Guido de Marco li kellu jissottometti ruħu għall-istituzzjonijiet tal-pajjiż u jiġi hawnhekk jaqra second edition, revised version, anzi ngħid kważi fotokopja li tittieħed mill-fax machine, jiġifieri jgħaddi ż-żmien minn fuqha u tisparixxi.

Dan iġibni għall-ewwel punt.

Huwa anakroniżmu li jkollna speech from the throne meta throne m'għandniex!

Wasal iż-żmien li la aħna repubblika ma jibqgħalniex dawk it- tradizzjonijiet li tifhimhom fil-każ ta' l-Ingliżi u kienu tajbin għaż- żmien meta konna kolonja, imma llum m'għadhomx adattabbli.

L-istess bħal meta darba mort l-Afrika u rajt parlamentari li kellhom replika perfetta tal-House of Commons.

Differenza waħda kellhom; kienu partit wieħed.

Imma xorta kellhom l-ispeaker bit-toppu abjad, kien qisu negattiva tal-House of Commons.

Wasal iż-żmien li dan ikun dibattitu fuq il-programm tal-gvern.

Il- President jiġi jiftaħ il-parlament u jagħmel id-diskors tiegħu li jkun taż- żewġ naħat, għax il-President tar-Repubblika nqisuh li jkun taż-żewġ naħat.

Huwa l-president ta' dik in-naħa u ta' din in-naħa, ikun min ikun.

Naħseb li wasal iż-żmien li din il-proċedura tinbidel, li l-President jista' jgħid dak li jkun qed iħoss fil-kuxjenza tiegħu u forsi jgħid ukoll kif jistgħu jirranġaw ruħhom dawk l-istituzzjonijiet u jagħti l-messaġġ tiegħu lill- parlament.

Dan id-diskors li għandna hawnhekk imbagħad ikun il-programm li beħsiebu jwettaq il-gvern, jew isib skuża għaliex ma wettaqx ċerti affarijiet fil- ħames snin ta' qabel, ħalli nkunu ċari u tondi għaliex anke dan jinstab f'dan il-programm.

Waħda mill-affarijiet li laqtitni – u hawn nixtieq nesprimi opinjoni personali tiegħi – hija dwar il-liġi proposta dwar l-ilsien Malti.

Kull pajjiż li kellu u għandu l-ilsien tiegħu b'mod jew ieħor żviluppah.

Illum jekk naraw l-iktar programm komuni tal-computers insibu li l-verżjonijiet ta' l-ilsien Ingliż huma infiniti.

Għandek l-Ingliż tal-Gran Brittanja u l- Ingliż Amerikan.

L-għerq tat-tnejn li huma ġej mil-lingwa Ingliża, imma għandhom xi ħaġa differenti.

Il-lingwa Maltija, semitika imżewġa ma' l- ilsna romantiċi, għandha l-iżvilupp tagħha.

L-iktar ħaġa importanti mhux kif tiktibha, imma kif titkellimha għax għandu jkun il-mezz l-iktar sempliċi ta' kommunikazzjoni, ta' kif Malti iwassal il-ħsieb tiegħu lejn Malti ieħor.

Hawnhekk jien nemmen li jrid isir kontroll serjissimu, anke bil-liġi, ta' dawk li qed ikunu fil-mezzi tax-xandir li l-ilsien Malti qegħdin effettivament jibdluh.

Filwaqt li qed nara lis-Sinorija Tiegħek qed niftakar f'wieħed Għawdxi li kien jagħmel kummentarju tal-logħbiet tal- football li dejjem kien jgħid "ix-xikpa" flok "ix-xibka".

Kummentatur ieħor kien jgħid "ballum" minflok "ballun", u dan minbarra espressjonijiet oħrajn li nisimgħu u kostruzzjonijiet tal-Malti li huma translation bażwija mill-Ingliż jew mit-Taljan.

Huwa importanti li nikkoreġu ċerti difetti li jkunu qed jiġu osservati għaliex b'hekk jitkisser l-ilsien.

Jien nagħtih importanza dan għaliex meta wieħed jara l- Lhud, per eżempju, minkejja li għamlu elfejn sena mxerrdin mad-dinja rnexxielhom imorru lura lejn pajjiżhom u jerġgħu jiksbu lura l-ilsien li kienu tgħallmu mill-kotba sagri tagħhom.

Saħansitra qabbdu kummissjoni, fosthom wieħed trejdjunjonista, ħalli jagħmlu kliem bil-Lhudi għall- affarijiet ġodda li kien hemm bżonn li jissemmew.

Kull lingwa tieħu minn lingwa oħra, u hawnhekk l-iktar ħaġa li qed tolqotni u nagħtiha importanza hija dwar kif niktbu l-Malti.

Il-Ġermaniżi rriformaw is-sistema kif jinkiteb il-Ġermaniż biex jagħmluh iktar faċli.

Fil-computer, li huwa mezz ta' kommunikazzjoni tajba, illum hawn min jagħżel il-fonts Maltin u hawn min ma jagħżilhomx.

X'jiġri?

Liema hi t-tajba?

Jien jidhirli li wasal iż-żmien li nagħmlu bħalma għamlu t-Tedeski li qalu li, per eżempju, id-double "s" ma jagħmlux ittra partikolari għall-Ġermaniżi, imma jiktbuha double "s" sempliċi.

Fil-każ tagħna għalfejn iċ-"ċ" qiegħda bit-tikka?

Għaliex m'għadniex niktbu bħalma konna fiż-żmien l-1930, meta ċ-"ċ" bl-"h" warajha tiġi k. Illum iċ-"ċ" hija "ċ" u l-"k" hija "k".

Imma ħafna kliem jintgħaraf x'inhuwa u rridu naslu biex il-ħżuż tal-Malti ma nagħtuhx iktar importanza mill-ħsus tal- Malti, mis-sentiment tal-Malti.

F'pajjiż żgħir bħal tagħna, f'komunita` żgħira bħal tagħna m'għandniex ngħidu li jrid ikollok il-Maltese fonts, li ġieli jaħdmu u ġieli ma jaħdmux, għax imbagħad tirċievi e-mail mingħand wieħed li jkun dilettant tal-Malti u minflok iċ-"ċ" toħroġ bracket jew xi symbol ieħor u tispiċċa lanqas taf x'ried jgħidlek eżattament.

Jien nissuġġerixxi li jkun hemm the authorised version tal-lingwa, fejn ma jkunx hemm dawk il-ħżuż partikolari, għaliex issa għadda żmien biżżejjed fuq l-ilsien Malti li jintgħaraf, bħalma l-Ingliżi jagħrfu d-differenza bejn il-kelma "through" u l-kelma "thorough" u jippronunzjawha b'mod differenti minflok ma jgħidulek li hemm xi regola fissa għal dan.

Fost affarijiet oħra interessanti li laqtuni f'dan id-diskors huwa dak li ntqal fuq il-MEPA li għadu kemm semmieha l-Onor.

Silvio Parnis.

F'pajjiżi oħrajn il-permessi tal-bini jkunu għal affarijiet ta' ċerta sustanza, mhux għal dak li estetikament mhux se jagħmel differenza kbira għax mhux qiegħed fuq barra.

Veru saru l-GDOs fejn wieħed kemm jinforma lill-awtorità u jaqbad u jagħmel ix-xogħol.

M'hemmx għalfejn toqgħod tagħmel il-proċedura kollha għall-inqas tentufa.

L-affarijiet serji għandhom jingħarblu sewwa u jieħdu l-ħin tal-MEPA, imma l-affarijiet l-oħrajn tant ikunu standardised li l-perit ikun jaf fejn għandu japplika u x'għandu jagħmel.

Per eżempju, fejn jidħlu disinji ta' galleriji, għaliex noqogħdu naqilgħu l-problemi li ma jaqblux ma' ambjent jew ieħor?

Għallinqas noħorġu numru ta' disinji biex għallinqas jekk waħda ma tkunx aċċettabbli tkun l-oħra u wieħed ikun jista' jibqa' għaddej bix- xogħol.

Ma jistax ikun li wieħed ikollu mażżra li żżommu milli jkompli bix- xogħol.

Darba l-prim ministru qal li damu esaġeratament biex ħarġulu permess għal garaxx.

Jien naf b'każ ta' mara mill-Ħamrun li tawha martirju sħiħ għax għamlet gallerija ta' l-aluminium f'Maitland Street, qisu xi post importanti ħafna!

Imbagħad quddiem il-block imsejjaħ Rużar Briffa hemm bini tal-gvern bil-gallerija ta' l-aluminium.

Jenħtieġ li jkun hemm proċeduri fejn iċ-ċittadin u l-perit tiegħu jkunu jafu x'għandhom jagħmlu u ma jgħaddux minn dan il-proċess kollu fuq affarijiet żgħar li m'hemmx verament bżonnu u jiżdiedu l-karti fuq karti u fuq karti, imbagħad permessi li jħallu impatt kbir jispiċċaw jiġu deċiżi qabel ma jiġu deċiżi permessi ta' xogħlijiet żgħar.

Mr Speaker, nixtieq niġbed l-attenzjoni għal aspett importanti ħafna.

Xi seba' snin ilu jew iktar, meta tkellimt fuq il-kwestjoni tad-dejn u tad- deficit hawn ġew kienu rrispondewni: Għalfejn qed tibża'?

Hemm pajjiżi oħrajn li għandhom dejn ikbar minn tagħna u l-proporzjon tad-dejn tagħhom mal-GDP huwa kbir.

Allura għalfejn għandna ninkwetaw aħna?

Issa jidher li se nibdew ninkwetaw.

Naturalment se jkun hemm bżonn li jsiru ċerti restrizzjonijiet u, kif jindika hawnhekk, bilfors irid ikun hemm issikkar taċ-ċintorin.

Jien nittama li l-issikkar taċ-ċintorin ma jsirx fuq min l-inqas jiflaħ u ħaddieħor ikun paxxut biċ-ċingi!

Hawn min jinqasam min-nofs meta tissikkalu ċ-ċintorin peress li jkollu żaqqu ma' dahru, imbagħad ikun hawn ħaddieħor li jkun qiegħed paxxut paxxut biċ-ċingi li tagħfaslu kemm tagħfaslu ma tagħmillu xejn għaliex għandu ċ-ċingi jżommulu l-qalziet.

Dawn l-affarijiet qed ngħidhom tongue in cheek, imma l-verita` hi li qed naħsdu dak li żrajna żmien ilu.

Seba' snin ilu, meta tkellimt hawn ġew dwar ir-rata allaramanti li biha kien qiegħed jikber id-dejn nazzjonali, kien hemm min qal li jien kont qed inkun irresponsabbli b'dak li kont qed ngħid.

Illum jidher li dak li kont qed ingemgem fuqu - allavolja għamilt holiday ta' mill-inqas sitt snin u nofs - dawk il-problemi reġgħu ġew ma' wiċċna u issa rrid nara min se jerfa' s-salib ta' dawk il-problemi.

Mr Speaker, jien nemmen li dan il-parlament se jkollu responsabbilta` kbira f'dak li jkun se jifli u hawnhekk veru għandna dmir lejn iċ-ċittadini.

Ma naqbilx ma' dak li hawn miktub f'dan id-diskors li għandek il-milja ta' l- indipendenza fl-iżvilupp li se jsir f'pajjiżna f'Mejju ta' l-2004.

Jekk aħna ngħidu li l-2004 se jkun hemm sharing tas-sovranita`, għallinqas ejjew ngħidu li meta jkollok ħobża u taqsamha bejn tnejn, inti nofs ħobża se jkollok u mhux ħobża sħiħa.

Jiġifieri l-milja ta' l-indipendenza ma tibqax il-milja ta' l-indipendenza imma x-sharing ta' dik l-indipendenza.

Imma issa huwa importanti li noqogħdu attenti x'liġijiet jgħaddu mill- parlament, speċjalment enabling laws - u nisħaq fuq dan għax kont nara ħafna liġijiet bħal dawn għaddejjin fil-parlament - għax imbagħad il- ministru jista' jagħmel li jrid bir-regolamenti.

Bir-rispett kollu, huwa kontra l-Kostituzzjoni tagħna - u din il-kwestjoni kienet qamet ġewwa l- Awstralja - li tagħmel enabling law u mbagħad tħalli s-subsidiary legislation kollha li tkun ta' sustanza, saħansitra f'ċerta materja penali, tgħaddi għand il-ministru.

Nittama li l-Kostituzzjoni tagħna tibqa' tiġi rispettata għax dan kollu jmur kontra dak li tgħid.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President ̧ dak li se ngħid ovvjament mhuwiex riflessjoni ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President tar-Repubblika li għandi kull stima lejh.

Nibda billi ngħid li kif kien mistenni d-diskors tal- president irrifletta l-programm tal-gvern.

Din hija konswetudni u mhux qed ngħid li din id-darba partikolari saret xi ħaġa ħażina.

Li jdejjaqni lili huwa - din hija marda ta' diversi amministrazzjonijiet mhux ta' dan il- gvern biss - li d-diskors tal-President ̧ apparti milli jitkellem dwar programm tal-gvern ikun fih slogans elettorali tal-partit li jkun rebaħ l- elezzjoni u allura nirriduċu lil dan il-parlament qisna qegħdin miġburin fuq il-Fosos jew il-Luxol grounds.

Dan inaqqas is-serjetà li jista' jkollu speech ta' president f'okkażjoni importanti bħal dan.

Fil-fehma tiegħi d-diskors tal-President mhux biss kien nieqes mill-viżjoni u mill-miżuri konkreti biex il-gvern jindirizza l-problemi u jisfrutta l- opportunitajiet li għandu quddiemu iżda kien diskors li jkompli jikkonferma kemm sal-lum dan il-gvern ma rnexxielux iżomm u jwettaq il-wegħdiet elettorali tiegħu kif ukoll jilħaq it-targets tad-diversi budgets li ppreżenta l-ministru tal-finanzi tul is-snin.

L-akbar sfida li jidher li għandu l-gvern hija kif se jwettaq il-wegħdiet li għamel qabel l-elezzjoni li jagħmlu impatt fuq l-ekonomija u s-soċjetà Maltija.

Jien naħseb li hemm baħar jaqsam bejn l-għanijiet tal-gvern u l-qagħda attwali fil-pajjiż, l- aktar dwar kif ġiet ippreżentata s-sitwazzjoni qabel l-aħħar elezzjoni.

Dan qed ngħidu partikolarment fl-oqsma tas-servizzi soċjali u tal-finanzi pubbliċi.

Sur President, il-ftaħir dwar it-tkabbir ekonomiku diġà ġie mtappan mill- aħħar rapport tal-Bank Ċentrali fejn ġew riveduti 'l isfel il-forecasts ekonomoċi għall-kumplament tas-sena.

F'dawn l-aħħar ġimgħat il-media nnifisha ̧ inkluża dik indipendenti, intebħet li kienet ġiet ingannata dwar il-qagħda attwali fil-pajjiż.

Fil-fatt ħafna baqgħu sorpriżi bil-figuri li nħarġu għax kienu emmnu ġenwinament il-propoganda tal-gvern, speċjalment is-slogan "Finanzi fis-sod".

Huwa mportanti li l-analiżi tas-sitwazzjoni lokali ssir f'mod kritiku u serju u mhux bħallikieku sejrin għall-kruċjati.

Din tapplika kemm għan-naħa tal-gvern u anke għan-naħa tagħna bħala oppożizzjoni.

L-ewforija ta' wara l-elezzjoni issa għaddiet u l-gvern qed jibda jiffaċċja direttament ir-realtajiet tal-ħajja tal-pajjiż.

Per eżempju ̧ hemm kuntrast bejn id-dikjarazzjoni tad-diskors dwar il-bżonn li nneħħu l-firda jew id-differenzi politiċi u li ebda persuna m'għandha tkun imwarrba mal- mod kif tkellem is-segretarju ġenerali tal-Partit Nazzjonalista dan l-aħħar dwar il-Laburisti fuq il-post tax-xogħol.

Jien inħoss li llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-gvern m'għandux għalfejn jibża' mit-trasparenza diment li jkun qiegħed jopera b'mod serju u b'mod kredibbli.

Naħseb li t- trasparenza m'għandu jibża' minnha ħadd, la l-gvern u lanqas l-oppożizzjoni tal-ġurnata.

Id-diskors tal-President suppost li kellu juri viżjoni iżda fil-fehma tiegħi kixef aktar dawk l-oqsma li fihom il-gvern innifsu waqa' lura.

Hemm bżonn li lkoll kemm aħna nħarsu lill hinn mill-aġenda politika tagħna u niffokaw aktar fuq il-ħsebijiet ̧ ix-xewqat u l-ħteġijiet taċ- ċittadini.

Per eżempju ̧ fil-home visits li għamilt fil-kampanja elettorali rrealizzajt x'baħar jaqsam hemm bejn l-aġenda politika taż-żewġ partiti nfushom u xi jkunu l-concerns, ix-xewqat u l-ħteġijiet taċ-ċittadin innifsu, kemm jekk huwa Laburist, kemm jekk huwa Nazzjonalist kif ukoll jekk inhu indipendenti fil-fehmiet tiegħu.

Għalhekk jien nemmen li kull wieħed minna hawnhekk għandna r-responsabbiltà kbira li l-kummenti tagħna niżnuhom sew ħalli ma jkomplux ikabbru l-qasma politika fil-pajjiż.

Pero' ovvjament xorta jibqagħlna d-dritt li nikkritikaw diment li nagħmlu dan b'mod oġġettiv u b'mod kostruttiv.

Sur President, il-gvern qed jgħid li jixtieq jimxi fuq linji tal- gvernijiet Nazzjonalisti.

Ovvjament issa sta għalih li jġib il-provi li huwa kapaċi jagħmel dan.

Ma jistax ikollna sitwazzjoni li ċerti nies ̧ mhux biss Laburisti imma anke nies li għandhom fehmiet kuntrastanti mill-gvern, jiġu trattati bħala ċittadini tat-tieni klassi għax inkella dawn id- declarations of intent ma jkunu jsarrfu xejn anzi jkunu insult għall- intelliġenza ta' kull wieħed u waħda minna.

Jien naħseb li l-atteġjament tal-gvern huwa importanti għax se jkun qed jikkondizzjona l-klima u l- ambjent anke f'din il-Kamra nnifisha.

Minn dak li rajt nhar is-Sibt u minn dak li qed nara llum jidher li we are off to a good start u ma jidhirx li hemm klima ta' antagoniżmu, għalkemm kulħadd għandu dritt li jressaq il- fehmiet tiegħu.

Pero' huwa mportanti li din il-klima tibqa' għaddejja anke fil-ġranet li ġejjin, speċjalment meta jkollna leġislazzjoni ta' natura kontroversjali li tkun taħraq.

Id-diskors tal-President – hawnhekk qed nirriferi għall-policy tal-gvern jiġifieri mhux qed nikkritika l-President - ħoloq dubji u inċertezzi ġodda dwar il-pensjonijiet u l-liberalizzazzjoni ta' oqsma bħall-Air Malta u t- tarznari.

Qed insemmi t-tarznari għax huwa veru li kellek task force li kellha tkun bipartisan imma t-task force tat-tarzna ilha moribonda minn ferm qabel l-elezzjoni.

Suppost il-gvern impenja ruħu li jwettaq ċertu ristrutturar iżda l-informazzjoni li għandi hija li din it-task force ilha ma tiltaqa' minn nofs Frar ta' din is-sena.

Għalhekk jidher li ma kienx hemm impenn biex it-task force verament tkun għodda effettiva kif suppost kellha tkun.

Din aktar kienet kwestjoni ta' lip-service milli xi ħaġa li l- gvern ġenwinament emmen fiha.

Informazzjoni li għandi wkoll hija li lanqas il-management tat-tarzna nnifsu ma jemmen f'dan ir-ristrutturar previst għaliex naqas li jiggarantixxi lit-task force jekk dan l-għan kienx se jintlaħaq.

Dan huwa ħażin għax sal-lum kulma kellna kienu sempliċement early retirement schemes u ma kienx hemm skemi effettivi biex jindirizzaw il-problemi tar-restructuring tat-tarzna.

Hemm bżonn nitkellmu b'mod serju, kalm u oġġettiv mingħajr ma nirrinunzjaw għall-impenn tagħna li nżommu sodi u nirreżistu b'metodi demokratiċi jekk il-gvern jipprova jirrombla minn fuqna.

Jien mhux qed ngħid li l-gvern qed jagħmel hekk anzi nawgura li ma jagħmel hekk fl-ebda stadju ta' din il- leġislatura.

GĦandna ħafna sfidi quddiemna li huma marbutin ma' l-adeżjoni prospettiva ta' Malta fl-Unjoni Ewropea pero' għandna wkoll sfidi li jmorru lil hinn minn hekk.

Hawnhekk qed nirriferi għall-isfidi ta' globalizzazzjoni u għall-isfidi tas-soċjetà ta' l-informatika li għandna bżonn insawru flimkien.

Per eżempju ̧ huwa mportanti li t-targets nipprovaw nilħquhom u mhux nirrikorru għal creative accounting.

Sa ftit ilu din l- akkuża konna nagħmluha aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni biss imma llum jekk taqra l-editorjali tal-"Business Weekly" ssib li anke din qed tallega li l-gvern qiegħed jirrikorri għal creative accounting u dan huwa ħażin.

Nixtieq insemmi wkoll l-enforcement tal-liġijiet.

Ovvjament jien mhux qed nirriferi biss għal dawk il-liġijiet relatati ma' l-Unjoni Ewropea pero' ta' min igħid li l-enforcement record in ġenerali tal-liġijiet f'Malta - mhux qed ngħid għall-gvern Nazzjonalista biss - mhuwiex wieħed qawwi.

Il-President elenka diversi proġetti li jew waqgħu lura jew s'issa baqgħu fuq id-drawing board u dan huwa nuqqas ta' ċertifikat pożittiv għall- gvern tal-ġurnata.

Għalkemm jien żgur m'għandix kwalitajiet profetiċi jibqa' l-fatt li l-qagħda attwali tal-finanzi tidher eqreb lejn kif kien qed ipinġiha l-Partit Laburista fil-kampanja elettorali milli kif qed ipinġiha l-gvern Nazzjonalista fl-istess kampanja.

Dan ġie kkonfermat mill- figuri ppublikati dan l-aħħar mill-NSO nnifsu – dan juri kemm kellna raġun fil-kritika tagħna - fejn ħareġ ċar li d-deficit mhux talli ma tjiebx talli mar għall-agħar filwaqt li d-dejn kompla jirranka.

Illum saħansitra ġejna fis-sitwazzjoni fejn morna lura għall-qagħda inkwetanti tas-sena 1996.

Per eżempju, spiċċa ż-żmien li jiġi l-ministru, kemm fil-parlament u kemm barra l-parlament, jiftaħar li fil-finanzi pubbliċi qabad il-barri minn qrunu u li l-finanzi pubbliċi qegħdin on track.

Dawn iż-żewġ slogans jew cliches m'għadniex nisimgħuhom.

Ikun interessanti wkoll li nkunu nafu x'kienu l-impressjonijiet li ħadu dan l-aħħar il-membri ta' l-International Monetary Fund, li naf li kienu Malta, u anke kif qed iħarsu lejna l-credit rating agencies li qegħdin jgħassu l-iżviluppi ekonomiċi jew finanzjarji ta' pajjiżna.

Meta aħna l-Laburisti pprovajna npinġu l-qagħda tal-pajjiż b'mod realistiku ġejna kkritikati mill-ministru tal-finanzi ta' dakinhar li huwa wkoll il- ministru tal-finanzi tal-lum li konna downers pero' l-fatti wrew li dan ma kienx veru.

Il-partit Laburista ġie mgħajjar b'dilettantiżmu iżda issa ħareġ li jekk kien hemm xi ħadd nieqes mill-immaniġġjar professjonali ma kenitx in-naħa tal-partit Laburista imma kienet in-naħa tal-partit fil- gvern.

Hemm imbagħad ċerti affarijiet u kummenti fid-diskors tal-President li jitolbu xi forma ta' spjegazzjoni.

Per eżempju ̧ għaliex għal kważi 40 sena mill-Indipendenza 'l hawn il-gvern kellu jagħmel speċi ta' ammissjoni li ma kienx kapaċi jilħaq l-ideal tad-demokrazija vera?

Naħseb li dan huwa insult għal kull gvern li kellha Malta mill-Indipendenza sal-lum.

Per eżempju, x'passi konkreti qed jiġu kkontemplati min-naħa tal-gvern biex ikollna soċjetà verament inklużiva?

Naħseb li din hija xi ħaġa li jixtequha ż-żewġ partiti ewlenin Maltin.

X'kien qed iżomm lill-gvern milli jimplimenta ċerti liġijiet li kien għadda mill-Parlament qabel l- elezzjoni?

Jien nissusspetta li l-gvern kien qiegħed jistenna l-elezzjoni tgħaddi qabel ma jgħaddi għall-istadju ta' l-enforcement.

Dan rajnih, per eżempju, fil-qasam tal-finanzi għax filwaqt li aħna bħala partit Laburista ġejna mgħajjrin li konna qed nirrikorru għall-gimmicks, qabel l-elezzjoni l- gvern kien qed jagħti tax refunds u ħafna maħfriet ġenerużi ta' ħafna penali tal-VAT li f'ċerti ċirkostanzi ġew ridotti b'90%.

Issa li għaddiet l-elezzjoni qed naraw ħafna negozjanti u self-employed li qed jinħarġulhom mill-income tax department default notices għall-payee or national insurance anke li waqgħu lura din is-sena stess.

Jien mhux qed ngħid li dak li jkun għandu jkomplu jevadi t-taxxa, far from it, imma l-fatt li dawn l-affarijiet qed isiru issa li għaddiet l-elezzjoni juri l-element ta' electioneering li kien qed isir meta kienet ġejja l-kampanja elettorali.

Ma rridux ninsew ukoll il-wegħda elettorali tal-gvern li beħsiebu jkompli jnaqqas il-piż ta' l-income tax.

Dan qed ngħidu b'ġenwinità għax ma nafx jekk il-qagħda finanzjarja tal-pajjiż hux se tippermettilu jagħmel dan.

Fid-diskors tiegħu I-President tkellem ukoll dwar programmi għall-job seekers.

Din hija xi ħaġa tajba imma naħseb li meta għandek ċertu livell ta' qgħad fil-pajjiż il-gvern għandu jkun il-katalista biex jistimula l- ħolqien ta' impjiegi ġodda produttivi fis-settur privat.

Hawnhekk mhux qed nirriferi għal jobs mal-gvern, għalkemm ħafna nies iridu dawn il-jobs.

Issa se niġi għall-EMU.

Jien skantajt li fid-diskors tiegħu l-President qal li l-EMU tfisser European Monetary Union meta fir-realtà EMU tfisser Economic and Monetary Union.

Fil-fatt kont nippretendi li l-EU directorate ma kellux jiżgwida lill-President meta kitiblu din il-parti tad-diskors tiegħu.

Sur President, jien naqbel li l-evażjoni tat-taxxa għandha tiġi kkumbattuta imma l-mod ta' kif saret ir-riferenza għall-evażjoni tat-taxxa tikkonferma żewġ affarijiet; waħda li t-Tax Compliance Unit ma kenitx effettiva daqskemm suppost u t-tieni li dak li ilna nallegaw aħna bħala oppożizzjoni li l-ħut il-kbir ma rnexxielux jinqabad fil-jiem ta' qabel l- elezzjoni kien veru.

Fil-fatt kellna informazzjoni li ma ġietx miċħuda min- naħa tal-gvern li peress li kienet ġejja l-elezzjoni, it-Tax Compliance Unit saħansitra kienet qed tuża go-slow approach biex ma tirfisx ċerti kallijiet.

Insibha diffiċli biex nirrikonċilja l-ħtieġa tal-gvern li jikkontrolla n- nefqa pubblika ma' l-impenn li jiftaħ aktar ambaxxati.

Jien mhux qed ngħid li m'għandux ikollna ambaxxati imma naħseb li għandu jkun hemm ċertu rationalisation u m'għandniex niftħu ambaxxati bl-addoċċ sempliċiment ma' kull pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea meta jidher li mhux se tkun xi ħaġa reċiproka min-naħa tagħhom fir-rigward tagħna.

Dan qed ngħidu mingħajr ma nxellef il-bżonn ta' intensifikar ta' kuntatti diplomatiċi li Malta għandha bżonn bħala pajjiż li se jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Qabel nagħlaq irrid ngħid li l-bewsa tal-mewt fid-diskors kollu tal- President sibtha fl-ammissjoni finali tal-President meta tkellem dwar it- traskuraġni fl-amministrazzjoni tal-pajjiż, dwar in-nuqqas ta' ħsieb, dwar l-għajja, dwar l-għażż u dwar ħafna affarijiet li kif qal testwalment qed jitgħawwġu, jitbielu u anke jixxattru.

Inħoss li l-konklużjoni tad- diskors tal-President huwa ċertifikat ħaj u konferma ċara fejn hemm elenkat ir-raġunijiet għalfejn il-partit Nazzjonalista ma jixraqlux li jkun fil- gvern, għalkemm għandu mandat ċar.

Jien mhux nikkontesta l-mandat li għandu, kif m'iniex nikkontesta l-mandat li għandu li jdaħħal lil Malta bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Pero' naħseb li kien żball tattiku li d-diskors tal-President kellu jagħlaq bl-islogan ta' rebbiegħa ġdida li ntuża fil-meetings tal-partit Nazzjonalista.

Fl-istess ħin ikun tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-President tkellem dwar rebbiegħa ġdida proprju meta r-rebbiegħa tinsab riesqa lejn it-tmiem tagħha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President ̧ naħseb li lkoll nafu li d- diskors tal-President huwa diskors li fih ikun hemm il-linji ġenerali tal- gvern.

Għalhekk filwaqt li nixtieq nagħmel xi kummenti dwar dan id-diskors nixtieq nagħmel ukoll riferenza għal tliet aspetti.

Pero' qabel xejn nixtieq ngħid li waħda mill-affarijiet l-aktar importanti fid-diskors tal- President hija d-dikjarazzjoni ċara li l-gvern qed ifittex li jkollna soċjetà inklużiva u li jkollna wkoll metodu ta' tmexxija inklużiv.

Naħseb li din hija xi ħaġa ta' importanza kbira għaliex tfisser li f'pajjiżna l- gvern qiegħed ikompli miexi fuq l-esperjenza pożittiva li kellu fis-snin li għaddew, partikolarment fil-proċess biex Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea, fejn l-inklużivita` u l-parteċipazzjoni, anke tas-soċjetà ċivili, ingħatat importanza speċjali.

Mid-diskors tal-President jidher li f'dawn il-ħames snin li ġejjin se jkollna enfasi kbira fuq dan.

Nemmen li primarjament dan għandu jiġi estiż f'dan il-parlament biex il-membri parlamentari kollha, inkluż il- membri parlamentari ta' l-oppożizzjoni, jingħataw l-importanza neċessarja għax il-governance ta' pajjiżna mhuwiex magħmul biss mill-gvern imma huwa magħmul ukoll minn dan il-parlament li fih jiltaqgħu flimkien id- diversi ideat tal-forzi politiċi kollha tal-pajjiż.

Sur President ̧ irrid nitkellem fuq tliet aspetti li fil-fehma tiegħi huma trasversali għall-ħames oqsma li ġew imsemmija fid-diskors tal-President.

L-ewwel punt li nixtieq nitkellem fuqu huwa l-ambjent.

Inħoss li l-ambjent huwa fuq nett fl-aġenda nazzjonali u issa li Malta se tissieħeb fl-Unjoni Ewropea għandu importanza u urġenza ta' natura nazzjonali.

Fid-diskors tal-President hemm li l-ambjent għandu dejjem jiġi bbażat fuq il-prinċipju ta' l-iżvilupp sostenibbli.

Illum dan il-prinċipju huwa aċċettat internazzjonalment u naħseb li huwa importanti li nenfasizzaw li fl- ambjent il-prinċipju ta' sostenibilita` ta' l-iżvillupp għandu jmexxina l- ħin kollu.

Fil-fehma tiegħi minbarra l-kwestjoni ta' l-iskart u l-importanza li nħarsu l-ibħra tagħna, waħda mill-aktar affarijiet kruċjali li għandna quddiemna fil-qasam ta' l-ambjent hija l-issue tat-tinġis ta' l-arja.

Fil-fatt dan ħareġ ukoll mir-rapport dwar l-istat ta' l-ambjent f'Malta.

Naħseb li din hija kruċjali għall-qasam tas-saħħa f'pajjiżna u hija xi ħaġa li tolqot kull aspett ta' l-attivita` ekonomika u soċjali tagħna.

Naħseb li hawnhekk irridu ninkludu wkoll il-qasam tat-trasport għax nafu li l-vetturi, partikolarment il-vetturi privati, huma fil-qalba tal-problema.

F'dan il- pajjiż irridu nifhmu li l-użu tal-vetturi huwa sors ta' tinġis serju f'pajjiżna u allura huwa mportanti li nħarsu lejn x'jista jsir f'dan il- qasam.

Fil-fatt id-diskors tal-President jagħmel riferenza għal dan ukoll u jgħid li l-gvern għandu jagħti l-eżempju bl-użu ta' karozzi li jaħdmu bl-elettriku.

Nafu li dan l-aħħar kien hemm diversi pajjiżi li ħarsu lejn dan l-aspett.

Fil-fatt f'April ta' din is-sena, jiġifieri xahar ilu, fl-Islanda ġie inawgurat l-ewwel stazzjon tal-fuel li minbarra petrol u diesel jagħti wkoll hydrogen.

Ta' min igħid li se jsiru esperimenti minn diversi produtturi tal-karozzi biex dan ikompli jsir.

Naturalment dak li japplika għall-Islanda mhux neċessarjament japplika għalina pero` fil-fehma tiegħi huwa mportanti ħafna li aħna nużaw fuels li huma ta' natura ambjentali.

Per eżempju, f'pajjiżi oħrajn il-vetturi tat-trasport pubbliku li jinkludu taxis ̧ coaches u buses jużaw fuel bħalma huwa l-liquid petroleum gas li huwa fuel nadif.

Għalhekk fil-fehma tiegħi rridu naraw li f'dawn il- ħames snin l-eżempju li ssemma fid-diskors tal-President jiġi estiż għax l- issue tat-tinġiż ta' l-arja hija issue ta' importanza nazzjonali u ta' urġenza għal pajjiżna.

Sur President ̧ naħseb li waħda mill-affarijiet li rridu nħarsu lejha fil- qasam ta' l-ambjent hija l-possibbilta` ta' sistemi ta' mass transit.

Jien naħseb li din hija xi ħaġa li trid tiġi studjata sewwa.

Ħafna pajjiżi żgħar irrealizzaw li jekk jagħmlu sistemi ta' mass transit il- popolazzjoni tagħhom tkun tista' tivvjaġġa minn post għal ieħor mingħajr tbatija u dan ifisser li aktar nies jużaw is-sistemi pubbliċi.

Per eżempju, id-diskors tal-President isemmi titjib fis-sistema tal-buses pubbliċi f'dan il-pajjiż imma ladarba il-buses ġodda mhumiex se jservu 50 sena bħal dawk tal-lum allura minn issa rridu naħsbu biex niżviluppaw sistemi li jagħmluha aktar faċli biex in-nies jużaw it-trasport pubbliku.

Hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għall-possibbilta` ta' tram u ta' sistema ta' trasport underground.

Dawn huma affarijiet li hawn min jista' jaħsibhom prematuri għall-pajjiż imma naħseb li l-istudji u l- azzjoni fuqhom mhuwiex prematur.

Naħseb li din hija waħda mit-tasks li għandu jkollna quddiemna f'dawn il-ħames snin li ġejjin għaliex nemmen li din għandha effett mhux biss fuq l-ambjent imma għandha effett ukoll fuq il- produttivita`.

Fil-fatt ħafna sigħat ta' produttivita` qed jintilfu għax wieħed idum ħafna biex imur minn post għal ieħor.

Minkejja t-titjib fit- toroq tagħna l-użu tal-vetturi privati qed iwassal biex ħafna drabi jkollna ħafna konġestjonijiet ta' traffiku u allura jkun tajjeb li nikkonsidraw ukoll il-vantaġġ ekonomiku li jkollok minn sistema ta' mass transit li tiffaċilita t-trasport f'pajjiżna.

It-tieni aspett li nixtieq nitkellem fuqu huwa l-aspett ekonomiku ̧ partikolarment dak li jirrigwarda l-esportazzjoni.

Nafu li f'dan il-pajjiż għandna drive kbira biex ikun hawn aktar esportazzjoni u biex jiġu megħjuna l-intrapriżi ż-żgħar ħalli dawn jesportaw u jsibu swieq barra minn pajjiżna u fil-fehma tiegħi din hija waħda mill-miri u mill-isfidi li għandna.

Fil-fatt qabel ix-xogħol kien isir mill-METCO u issa qed isir mill-Malta Enterprise.

Din hija sfida kbira għaliex naħseb li rridu niddiversifikaw aktar in-natura tal-prodotti tagħna li nesportaw.

B'hekk il-figuri ta' l-esportazzjoni ta' dan il-pajjiż ma jkunux marbutin ma' xi settur partikolari jew ma' xi fabbriki partikolari imma kemm jista' jkun ikun hemm diversifikazzjoni għaliex strutturalment din dejjem issaħħaħ l- ekonomija tagħna.

Naħseb li għandna nittekiljaw dan il-qasam bl-akbar enerġija għaliex fil-fehma tiegħi rridu nkomplu nsaħħu s-suċċessi li saru f'dan il-qasam u rridu nkomplu nestenduhom biex aktar intrapriżi żgħar u aktar intrapriżi ta' daqs medju jkollhom il-possibbilta` li jesportaw.

Dan huwa mportanti għax issa l-Unjoni Ewropea se tiftħilna mhux biss is-suq Ewropew imma wkoll swieq ġodda li hi għandha ftehim kummerċjali magħhom.

Għalhekk naħseb li għandu jsir kull sforz biex permezz ta' l-esportazzjoni nsaħħu l-attivita` ekonomika u l-mod kif topera l-industrija tagħna.

It-tielet punt li nixtieq insemmi huwa li huwa veru li qegħdin fil-bidu ta' rebbiegħa ġdida u ma naqbilx ma' l-Onor.

Leo Brincat li din ir- rebbiegħa waslet biex tispiċċa.

Din ir-rebbiegħa għadha fil-bidu tagħha meta nikkonsidraw li pajjiżna se jsib postu b'mod sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Din ir-rebbiegħa trid tkompli tissaħħaħ billi aħna naħdmu lkoll ħalli minn din is-sħubija nagħmlu suċċess.

Ovvjament hawnhekk mhux biss qed ninkludi l-membri kollha min-naħa tal-gvern imma qed ninkludi wkoll lill- membri kollha min-naħa ta' l-oppożizzjoni għaliex l-għażla ċara tal-poplu Malti hija li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea u l-oppożizzjoni mpenjat ruħha li tirrispetta l-għażla li għamel il-poplu.

Fil-fatt l- Onor. Leo Brincat għamel statement ċar – u hekk għandu jkun – li dan huwa gvern li għandu mandat ċar biex idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea u allura fil-fehma tiegħi għandha tkun il-mira ta' kull membru parlamentari f'dan il-pajjiż ̧ f'ġieħ il-progress ta' pajjiżna, li jagħmel suċċess mis- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Naturalment hemm diversi sfidi biex dan isir.

Għalhekk bħala membri parlamentari rridu nassiguraw li l- Parlament tagħna jagħti s-sehem tiegħu.

Naturalment il-gvern għandu wkoll l-isfida tal-koordinament tad-diversi ministeri u tad-diversi xogħlijiet li jridu jsiru u m'għandix dubju li se jsir l-isforz kollu neċessarju, bħalma sar meta kienu għaddejjin in-negozjati għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, biex nassiguraw li pajjiżna jagħmel qabża ta' kwalita` kbira, biex pajjiżna jibda fuq livell aktar għoli, biex pajjiżna jkompli jtejjeb il-mod ta' l-għajxien taċ-ċittadini tiegħu bħalma ġara fil-pajjiżi membri l- oħra u biex pajjiżna jieħu postu u jagħmel suċċess mis-sħubija.

Wara kollox dan huwa suċċess li ma jaffettwax lilna biss imma jaffettwa wkoll il-ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Sur President, jien nemmen li biex dan ikun jista' isir hemm bżonn li ż- żewġ naħat tal-Kamra jaħdmu flimkien f'isem pajjiżna u li kulħadd jagħti l- kontribut tiegħu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ issa lill-Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tlieta, 27 ta' Mejju 2003, fis-6:00 pm b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Indirizz b'risposta għad-diskors tal-President ta' Malta - Kontinwazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): Sur President, bi pjaċir kbir se nkun proprju jiena li se nagħmel l-ewwel aġġornament ta' din il- leġislatura ġdida.

Il-klima li hawn bejn iż-żewġ naħat hi tassew klima ġdida u diġa` għandna awgurju tajjeb għall-futur għax din id-darba, il- Kamra uriet fiduċja sħiħa fis-Sedja u minn hawn jiena nawgura l-ħidma t- tajba kemm lis-Sedja u kemm il-parlamentari taż-żewġ naħat.

Sur President, jiena nwiegħed li fix-xogħol tiegħi kemm bħala deputat u issa anke bħala segretarju parlamentari - għax jiena wkoll iċċaqlaqt mill- backbench għall-front bench – jiena se nagħti l-kontribut sħiħ tiegħi biex f'din il-Kamra, kemm id-diskors kif ukoll l-imġieba tagħna tkun mill-aħjar sabiex fl-aħħar mill-aħħar joħroġ l-aktar ġid possibbli minn din l- istituzzjoni u l-poplu tagħna jimmatura aktar politikament u jagħraf li dawk in-nies li hu għażel huma l-aħjar nies li jirrappreżentawh kemm fuq livell lokali u kemm fuq livell internazzjonali.

Dan qed ngħidu għax issa pajjiżna miexi b'ritmu mgħaġġel biex ikun parti minn sistema parlamentari ferm akbar minn dik ta' Malta u hawn qed nirreferi għall-Parlament Ewropew.

Bħal-lum sena, pajjiżna jkun wasal biex jagħżel il-membri parlamentari Ewropej tiegħu b'mod demokratiku għax l- osservaturi li hemm bħal issa ntgħażlu b'nominazzjoni min-naħa tal-partiti.

Bħal-lum sena pajjiżna jkun uffiċjalment membru ta' l-UE u dan ifisser li se tiżdied ir-responsabbilta` tad-deputati parlamentari Maltin.

Issa, aktar minn qatt qabel, dawn għandhom jaraw li jkollhom imġieba tajba u jgħidu dak kollu li għandhom jgħidu mingħajr biża` jew favuri kif inhu d-dmir ta' kull rappreżentant tal-poplu.

Ir-ringrazzjament tiegħi fil-bidu ta' dawn is- sett ta' aġġornamenti bilfors irid imur lejn l-elettorat u lejn dawk kollha li ħadmu fl-elezzjoni ġenerali u kkontribwixxew biex f'pajjiżna sseħħ u ssaltan id-demokrazija.

F'dan l-aġġornament jiena nixtieq nagħti update tas-sitwazzjoni fil-qasam li jiena ġejt inkarigat bih, cioe` l-qasam ta' l-anzjani u tal-persuni b'diżabilita` pero` minkejja dan, jiena ma rridx niffoka biss fuq dawn l- aspetti mingħajr ma nsemmi ċerti aspetti importanti oħra fil-politika soċjali li jiena nħossni responsabbli minnhom ukoll.

Sur President, jiena nħares lejn il-qasam tal-politika soċjali bħala qasam ta' importanza assoluta u dan hu rifless kemm fil-valuri tal-partit li jiena nirrappreżenta f'dan il-parlament u anke fil-valuri ta' l-oppożizzjoni.

Dan l-aspett tal-politika soċjali jkun miżmum tajjeb biss minn ekonomija b'saħħitha u minn amministrazzjoni tajba li tkun iggwidata minn valuri sodi.

Jekk ma jiġrix hekk, jinħolqu ċerti klassijiet u qasmiet fis-soċjeta` Maltija li żgur ħadd minna ma jrid li jsiru, la fil-qasam ta' l-anzjani, la fil-qasam ta' nies b'diżabilita` u lanqas fil-qasam tan-nies bi dħul baxx jew ta' nies li l-edukazzjoni tagħhom ma tkunx laħqet ċertu livell.

L-iskop ewlieni ta' kull gvern huwa li ma jħallix lil dawn il-gruppi jaqgħu lura imma jaħdem ħalli dawn ikomplu fil-mixja tagħhom lejn il-progress.

Dan il- parlament huwa l-post fejn għandna ngħaddu liġijiet - kif se ngħaddu f'dawn il-ħames snin li ġejjin skond il-programm tal-gvern - sabiex dawn il- qasmiet ma jseħħux f'pajjiżna.

F'dawn l-ewwel 40 ġurnata ta' ħidma tiegħi, jiena diġa` kelli okkażjoni nattendi konferenza ġewwa Spanja dwar il-persuni b'diżabilita`, liema konfereza kellha bħala sponsors prinċipali l-Council of Europe.

F'dawn it- tip ta' konferenzi jipparteċipaw il-ministri li jkollhom ċerta speċjalita` fis-settur in kwistjoni li f'dan il-każ kien dwar nies b'diżabilita`.

Din kienet it-tieni konferenza li saret fuq dan is-suġġett.

L-ewwel waħda kienet saret fl-1991 ġewwa Pariġi fejn il-ministri minn 44 pajjiż ġewwa l- Kunsill ta' l-Ewropa u li kienu responsabbli minn dan il-qasam iltaqgħu ma' dawk min-numru ta' pajjiżi osservaturi bħall-Kanada, il-Messiku, l-iStati Uniti, Israel u l-Ġappun sabiex jagħtu ħarsa 'l quddiem ta' kif għandhom jitfasslu l-policies f'dan il-qasam partikolari.

Sur President, 12-il sena ilu, l-awareness fuq il-persuni b'diżabilita` kienet għadha pjuttost lura komparata ma' kif inhi fil-preżent.

F'ħafna pajjiżi qegħdin iħarsu lejn l-integrazzjoni u l-inklussivita` tal-persuni b'diżabilita` f'kull instituzzjoni tas-soċjeta` tagħna, kemm dik edukattiva, kemm dik tax-xogħol u kemm dik rikreattiva.

Din il-konferenza qed tħares lejn l-għaxar snin li ġejjin f'dak li huwa tfassil ta' politika għal persuni b'diżabilita` u tajjeb li jingħad li f'ħafna pajjiżi nkluża Malta, diġa` hemm leġislazzjoni dwar dan.

F'dan il- parlament għaddejna l-liġi dwar persuni b'diżabilita` bħala l-ewwel liġi ta' dan il-millennju pero` bħalma dejjem ngħidu, mhux x'hemm miktub l- importanti imma x'jitwettaq fil-prattika għax dan huwa dak li se jaffettwa l-persuni b'diżabilita`.

Kien rikonoxxut, per eżempju, ir-rwol importanti ta' l-organizzazzjonijiet volontarji f'pajjiżna u fuq quddiem żgur li wieħed ma jistax ma jsemmix il-Knisja u l-għaqdiet volontarji li ħarġu minnha.

Ovvjament, ir-rwol tal-gvern jibqa' dejjem ċentrali speċjalment fejn jidħol l-iffinanzjar.

Kif nafu s-sistema ta' tassazzjoni f'pajjiżna tipprovdi għal numru ta' servizzi pero` sfortunatament m'hemmx mod kif inkunu nafu kemm qegħdin nonfqu f'dan il-qasam partikolari ras imb' ras f'pajjiżna jew perċentwali ta' dan fuq l-ispiża nazzjonali.

Ikun tajjeb kieku dawn il-figuri jibdew joħorġu u nkunu nafu wkoll b'liema mod u fuq liema aspetti qegħdin nonfquhom.

Din il-konferenza qed tħares lejn kif dawn il-liġijiet - partikolarment għal pajjiżna, il-liġi li għaddejna fis-sena 2000 - se jkunu attwati għax għalxejn li jkollna bil-kitba, il-konċetti ta' l-edukazzjoni inklussiva u ta' l-equal opportunities f'dak li huwa mpjieg jekk dawn fil-fatt ma jseħħux fir-realta`.

In-numru ġmielu ta' nies b'diżabilita` fir- rappreżentanza Maltija juri l-involviment ta' dawn l-istess nies biex jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom.

Wieħed irid jgħaddi minn din l- esperjenza biex jifhem eżattament kemm huwa importanti f'dan il-qasam li dawn l-istess persuni jkollhom iċ-ċans jirrappreżentaw il-bżonnijet tagħhom.

Naħseb li f'dan il-qasam, tagħmel kemm tagħmel qatt m'huwa biżżejjed.

Dan hu qasam mhux biss sensittiv mil-lat emozzjonali imma hu wkoll sensittiv minħabba d-diffikultajiet kontinwi mhux biss fiżiċi imma ħafna drabi psikoloġiċi wkoll li dawn in-nies jiltaqgħu magħhom meta jiġu biex jagħmlu xi interview għal xi xogħol jew meta jitolbu xi drittijiet.

Minħabba din id-diffikulta` kollha, aħna għandna naħdmu sabiex inwettqu dawk il-liġijiet li diġa` qbilna fuqhom.

Sur President, jidher li se jkun hemm bżonn ta' emendi fil-liġi li diġa` għamilna biex din titjieb għall-ġid ta' dawn in-nies.

Il-qasam l-ieħor ta' importanza kbira f'pajjiżna, speċjalment minħabba n- numru kbir tiegħu, hu dak ta' l-anzjani.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar in- numru ta' anzjani f'pajjiżna jikber u konsegwentament aktar qed ikun hawn nies dipendenti.

Hawn nieħu l-okkazjoni biex insellem lil dawk kollha li ħadmu, speċjalment is-segretarji parlamentari, f'dan il-qasam.

Nibda biex insellem lill-Prof.

Rizzo Naudi li kien il-pijunier f'dan il-qasam meta fl- 1987 kien dehrlu li kien wasal iż-żmien biex dan il-qasam ikollu segretarjat parlamentari.

Insellem ukoll lill-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici li għamel żmien mhux ħażin jaħdem tajjeb f'dan is-settur u anke lil Dr. Louis Buhagiar li kien responsabbli minn dan il-qasam fi żmien il-gvern Laburista.

Dawn in-nies flimkien ma' l-istaff f'dan id-dekasteru ħadmu sabiex illum għanda servizzi ta' livell tajjeb fil-qasam ta' l-anzjani.

Iċ-challenges li għandi jiena huma kbar f'dan is-settur huma kbar pero` kif għedt lill-Prim Ministru meta tani din il-kariga importanti, jiena dieħel f'qasam fejn il-Gvern għamel ħafna suċċessi pero` dan żgur li mhux se jaqtagħli qalbi, anzi jqawwini.

Mill-esperjenza li għaddejna minnha, esperjenza li issa tkopri mill-1987 'l hawn, wieħed jitgħallem li s- servizzi li jiġu stabbiliti mill-gvern, għandhom ikunu sostenibbli għax aħna lkoll nafu li d-domanda għal servizz tiżdied malli l-istess servizz jidħol fil-pajjiż.

Waħda mill-affarijiet importanti li rrid nara hija li s-servizzi jkunu mifruxa mal-pajjiż kollu b'mod ekwu u li s-servizzi jintużaw minn min verament għandu bżonnhom.

Il-gvern huwa kommess li jtejjeb dan il-qasam u bl-ebda mod m'hu se jnaqqas xi servizzi minn dawn li semmejt.

Naf li din m'hijiex kompetenza diretta tiegħi imma kif diġa` għedt, jiena segretarju parlamentari fil-qasam tal-politika soċjali u ovvjament dejjem sejjer nitkellem favur il-fatt li l-pensjonijiet ta' l-anzjani tagħna għandhom ikunu mħarsa b'mod li l-ekonomija tagħna tkun tiflaħ dan il-piż.

Għal din ir-raġuni, il-gvern se jaħdem biex l-ekonomija tagħna tkun waħda b'saħħitha u proprju minħabba hekk għaddejjin minn fażi ta' ristrutturazzjoni għax jekk timxi bil-għaqal f'settur - hawnhekk, per eżempju, qed nirreferi għal qasam tat-tarznari - tkun tista' timxi 'l quddiem f'settur ieħor li jħalli dividends aħjar li minnhom jgawdi l-poplu kollu.

F'dan il-qasam irrid indaħħal l-element tal-prevenzjoni.

Is-servizzi tal- prevenzjoni huma importanti sabiex ma nħallux l-anzjan jilħaq livelli ta' deterjorament li jistgħu jiġu evitati.

Dan għandu jsir għax jagħmel sens kemm mil-lat finanzjarju imma speċjalment, mil-lat uman sabiex ma nħallux l- anzjan ibati tbatija żejda.

Insemmi bħala eżempju l-memory clinics li aħna qed nippjanaw biex nkomplu ntejbu u nsaħħu.

Jiena qed naħdem ukoll biex fid-dipartiment ikollna dak li qed insejjaħlu prevention policy and planning unit għax hu importanti li d-dipartiment ikollu t-tagħrif kollu meħtieġ fuq kull anzjan.

Dan ikun tagħrif fuq il- bżonnijiet u s-servizzi li kull anzjan għandu jew jaf ikollu bżonn fil- futur.

Mingħajr dan it-tagħrif ma tistax tippjana tajjeb is-servizzi fil- lokalitajiet.

Sur President, f'dawn l-ewwel ġranet ta' ħidma tiegħi kelli okkażjoni nżur numru ta' day centres.

Ilna ngħidu li hu importanti li l-anzjani tagħna jibqgħu jgħixu fil-komunita` sa kemm hu possibbli pero` bil-kliem kollox faċli.

Fir-realta`, is-soċjeta` Maltija miexja b'ħeffa kbira lejn l-individwaliżmu.

Qegħdin ngħixu f'soċjeta` fejn kulħadd jaħdem sigħat akbar u sfortunatament dan qed iwassal biex ikun hawn anqas attenzjoni u rispett lejn l-anzjani li tant ħadmu għalina fil-passat.

Għalhekk il- gvern, l-għaqdiet volontarji u l-Knisja jridu jaħdmu iżjed f'dan is-sens.

Fortunatament qegħdin jidhru aktar nies b'vokazzjoni li jgħinu u hawnhekk nappella liż-żgħażagħ tagħna biex iħarsu lejn karriera f'dan il-qasam għax dan it-tip ta' xogħol - kemm fid-dipartiment tal-kura ta' l-anzjani, kemm fid-dipartiment ta' persuni b'diżabilita` u kemm fil-qasam soċjali in ġenerali - joffri sodisfazzjon enormi għax dawn ikunu qed jgħinu lill- proxxmu.

Barra minn hekk dawn ma jridux imorru barra minn Malta.

Sur President, hemm bżonn ta' trained personnel għax mill-esperjenza tiegħi naf, li dan mhux qasam fejn jistgħu jaħdmu l-amateurs.

Saru żbalji fil-passat – u rridu nitgħallmu minn dawn l-iżbalji – meta ġew ingaġġati nies biex sempliċement jingħataw job minflok ġew ingaġġati nies trained u b'vokazzjoni għal dan it-tip ta' xogħol.

Kull min jaħdem f'dan is-settur – mill-anqas wieħed sa l-ogħla wieħed – irid ikollu l-vokazzjoni.

Dawn huma aspetti importanti ħafna li aħna sejrin inżommu f'moħħna meta nfasslu s-servizzi fis-snin li ġejjin.

Bi pjaċir ngħid li anke f'dan iż-żmien relativament qasir - ovvjament għaliex kien hemm diġa` inizjattivi li ttieħdu minn qabel u jiena fid- dmir li nwassal fit-tmiem kull ħidma li nbdiet – diġa` ħadt sehem fil- ftuħ uffiċjali ta' day centre f'San Ġwann.

Dan kien proġett li sar fuq inizjattiva tal-kunsill lokali pero` bis-saħħa tal-flus li l-gvern għadda lill-istess kunsill.

Hawnhekk inħeġġeġ lill-kunsilli lokali biex ma joqogħdux jistennew li jsibu xi post ġdid biex jagħmlu proġett simili għax il-kunsill lokali ta' San Ġwann uża l-istess premises fejn jiltaqa' l-kunsill lokali biex jagħmel dan.

Il-kunsilli lokali jistgħu jħarsu lejn xi bini pubbliku li ma jkunx qed jintuża matul il-ġurnata u jużaw lilu.

Id-day centre joffri ħafna benefiċċji fosthom post fejn l-anzjani jiltaqgħu u jissoċjalizzaw sabiex jitbegħdu mill-iżolament u mid- depressjoni li ħafna drabi jwasslu biex l-anzjan jitlob li jmur f'dar residenzjali.

Sfortunatament għad fadal xi anzjani li m'humiex jisfruttaw l-opportunitajiet li joffru dawn id-day centres u hawnhekk kemm il- kunsilli u kemm id-dipartiment iridu jaħdmu biex jaraw għaliex dawn l- anzjani ma jisservewx minn dawn is-servizzi.

Din il-problema ma teżistix biss fid-day centres, imma teżisti f'servizzi oħra li l-gvern joffri lill- anzjani fosthom it-telecare, homehelp u meals-on-wheels.

Ikun tajjeb li wieħed jara għalfejn hemm ċerti lokalitajiet fejn id-domanda għal dawn is- servizzi hi anqas minn kemm għandha tkun imma fl-istess ħin, hemm bżonn naraw li dawn is-servizzi jintużaw tajjeb.

Probabbilment, dawn l-anzjani li ma jużawx dawn is-servizzi jkunu nies li ma tantx iħobbu jistaqsu jew inkella ma jkollhomx mezz kif jikkomunikaw.

Jiena se naħdem biex dawn in- nies immorru nfittxuhom aħna u noffrulhom is-servizzi tagħna flok nistennew li jiġu huma.

Biex nagħmlu hekk id-dipartiment għandu ħsieb li jkompli proġett ta' sistema ta' informatika b'database li jkollu l- informazzjoni fuq kull anzjan.

Dan il-proġett bl-isem ta' Info-Anzjan għandu jitkompla biex iservi ta' għodda ħalli nkunu nistgħu nagħtu s- servizzi tagħna lil min għandu bżonn.

Fost l-attivitajiet li attendejt, kelli żewġ okkażjonijiet ta' sports day nazzjonali għall-anzjani li fiha attendew 'il fuq minn 600 anzjan li ġejjin minn 13-il day centre madwar Malta.

Pero`, Sur President, f'Malta għandna aktar minn 13-il lokalita` u allura jeħtieġ li aktar 'il quddiem ikollna aktar lokalitajiet li jikkontribwixxu f'din l-attivita` sew mil- lat kompetittiv - kif nafu lkoll, m'hemm l-ebda eta` fejn wieħed għandu jieqaf minn xi attivita` sportiva – u sew mil-lat komunitarju biex hekk l- anzjani tagħna, apparti li jħossuhom qishom marru lura fiż-żmien, iħossuhom ukoll parti minn komunita` attiva.

Din l-attivita` m'hi bl-ebda mod infantili, anzi hi attivita` li turi maturita` kbira min-naħa ta' l- anzjani li jkunu lesti jipparteċipaw f'din il-komunita` attiva.

Għall- ewwel darba ġewwa St. Vincent de Paule organizzajna sports day li kienet tinvolvi mhux biss l-anzjani imma anke t-tfal ta' l-iskola primarja ta' Santa Katerina ta' Pembroke.

Dan kien eżempju ta' kif nistgħu nlaqqgħu flimkien ġenerazzjonijiet differenti, dik żgħażugħa u dik anzjana.

Dawn huma xi ftit mill-ħsibijiet li għandi għal dan is-settur.

Ovvjament ix-xogħol li hemm x'isir f'dan il-qasam huwa wieħed kbir għaliex għandna numru ta' inizjattivi li rrid nara li jitwettqu din is-sena fosthom il- ftuħ tal-wings il-ġodda li għandna ġewwa SVPR.

Rigward dan, bi pjaċir inħabbar li għall-okkażjoni ta' Jum il-Missier, se jkun hemm open day fl- 14 u l-15 ta' Ġunju sabiex il-poplu Malti kollu – mhux dawk biss li għandhom xi ġenitur tagħhom f'din ir-residenza - ikollu l-okkażjoni jara dan il-proġett fil-fażi finali tiegħu u japprezza x-xogħol li jkun sar.

Sur President, hemm diversi proġetti oħrajn li dan il-gvern ikkommetta ruħu li jagħmel għal tul dawn il-ħames snin li ġejjin.

Irrid ngħid li hemm diversi riformi li jridu jseħħu f'ċerti servizzi bħas-servizz ta' l- inkontinenza u s-servizz tat-telecare biex naraw li dawn is-servizzi jkunu ta' value for money tajjeb u biex ikun hemm l-accountability li hemm bżonn speċjalment fil-qasam fiskali.

Importanti li s-servizzi li jingħataw, jingħataw lil min veru għandu bżonnhom.

Għandu jkollna policy aġġornata rigward id-dħul fid-djar ta' l-anzjani u fid-day centres.

Għandna wkoll leġislazzjoni rigward l-istandards fil-homes ta' l-anzjani.

Irrid ngħid li dan hu qasam vitali għax illum m'għandniex biss il-qasam tal-gvern imma daħlu ukoll il-privat u l-knisja u għalhekk hemm bżonn li naħdmu flimkien ħalli lkoll niġbdu ħabel wieħed u noffru l-aħjar servizz għall-anzjani tagħna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t- Tlieta, 27 ta' Mejju, 2003 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.