MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 593 It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 593

It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 593

It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2007

WERREJ

MINUTI 469

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 469

TQEGĦID TA' KARTI 475

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA L-MIŻURI TA' L-ESTIMI (It-Tieni Qari)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (Second Reading) 479

AĠĠORNAMENT 498

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MITKUB 503

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIIET BIL-MIKTUB 517

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 592 li saret fil-21 ta' Novembru, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MV GAUDOS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Peress li r-rampa tal-vapur MV Gaudos ta' spiss tkun bil-ħsara u dan ikun kaġun ta' dewmien u nkonvenjent għall-pubbliku, jista' l-Ministru jara li din il-problema tiġi riżolta?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ninsab infurmat li saru xi modifikazzjonijiet wara konsulti mad-disinjaturi.

Issa jidher li ġew aħjar u wara sajf bil-vapuri għaddejin bla waqfien, jidher li kollox mar sew.

MARSA - PUMPING STATION

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Joseph Cassar) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett ta' tisħiħ tal-pumping station tal-Marsa u x'rabta se jkollu mal-bini ta' l-impjant tat-tisfija tad-drenaġġ fin-nofsinhar tal-pajjiż?

Fiex se jkun jikkonsisti dan it- tisħiħ?

Għaliex kien hemm il-ħtieġa li jsir u kemm se jiswa l-investiment li mistenni jsir?

Jikkonferma li dan it-tisħiħ se jkun iffinanzjat ukoll mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-proġett ta' tisħiħ tal-pumping station tal-Marsa jifforma parti minn pjan estensiv li jikkonsisti fi tqegħid ta' mains ġodda u mina tad-drenaġġ li testendi minn Paola sa l-impjant il-gdid ta' tisfija ta' drenaġġ fin-nofsinhar ta' Malta.

Dan huwa meħtieġ biex tissaħħaħ is- sistema preżenti tad-drenaġġ fin-nofsinhar ta' Malta.

Il-kuntrattur għadu ma ssottomettiex id-disinji tat-tagħmir mekkaniku u elettriku.

Ladarba dawn id-disinji jkunu approvati, ix-xogħol fuq dan it-tagħmir ikun jista jinbeda.

L-investiment mistenni jammonta għal madwar Lm3.2 miljuni, ċirka €7.4 miljuni, li 73% minnu hu ffinanzjat minn fondi strutturali ta' l- Unjoni Ewropea 2004/2006.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, il-Ministru qal li l-investiment hu mistenni li jammonta għal madwar Lm3.2 miljuni.

Dan jinkludi x-xogħol li sar bid-devjazzjoni li kellha ssir minħabba SmartCity?

Huwa ppjanat li meta jsiru l-mains ġodda, id-drenaġġ ma jibqax joħroġ fil-bajja tal-Kalkara kif isir fil-preżent, speċjalment meta tagħmel ix-xita?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-mina li se ssir se tiġi tiswa madwar Lm1.7 miljuni addizzjonali fuq din is-somma.

Ovvjament wara li jkollna l-mina u l- impjant il-ġdid, mhux se jkollna żbroff ta' drenaġġ imkien.

Dan huwa l-għan ta' kollox ultimament.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri għandi nifhem li ladarba jkun lest dan il- proġett, il-problema tad-drenaġġ li joħroġ fil-bajja tal-Kalkara se tiġi solvuta darba għal dejjem, hux hekk?

Meta hu maħsub li jkun lest dan il- proġett?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-kuntratt li sar ma' SmartCity u li approvat din il- Kamra, inkluża l-Oppożizzjoni, għandna l-commitment li niddiliberaw il- proġett sa l-aħħar ta' l-2008.

GĦAWDEX - QTUGĦ TA' DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anton Refalo) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Kemm kien il-perijodu ta' żmien li nqata' d-dawl f'Għawdex f'din l-aħħar ġimgħa?

X'inhuma d-dati ta' meta nqata' d-dawl?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

PROVVISTA BAXXA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Minsitru jara li l- Enemalta tinvestiga għaliex anzjana, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separtament, qed ikollha provvista baxxa ħafna ta' l-elettriku fir- residenza tagħha tant li l-electrical equipment qed jintefa'?

Billi din il- mara qiegħda taħt kura medika u jkollha bżonn tuża apparat ta' l-elettriku b'konnessjoni mal-kundizzjoni medika tagħha, huwa possibbli li ssir spezzjoni fl-iqsar żmien possibbli u jittieħdu l-passi li hemm bżonn biex is-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

Huwa possibbli jiġi nnutat li din l-anzjana ġabet l-electrician li ċċertifika li l-ħsarat m'humiex min-naħa tagħha iżda min-naħa ta' l-Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ilment ġie investigat u sar ix-xogħol meħtieġ biex titwassal provvista ta' elettriku adegwata.

SURCHARGE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28902, jista' l-Ministru jikkwantifika f'miljuni ta' liri Maltin kemm tiswa sija s-surcharge kif ukoll nofs tas-surcharge bil-prezz taż-żejt kif inhu llum?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk wieħed jieħu l-prezzijiet taż-żejt tat-8 ta' Novembru, 2007 li kienu: Fuel Oil USD 522.00/MTon, Gas Oil USD 874.25/MTon u r-rata tad-dollaru hija ta' 3.4074, is-surcharge hija kalkulata li tammonta għal 132%.

Din tiswa Lm62 miljun u n-nofs jiġi Lm31 miljun.

Ta' min jinnota li s-surcharge hija maħduma abbażi tal-mudell ta' operat tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena li għaddiet u li għalqet fit-30 ta' Settembru, 2007.

Il-mudell tas-surcharge jrid jiġi aġġustat biex jirrifletti l-operat għas-sena li tagħlaq fit-30 ta' Settembru, 2008, jiġifieri trid tieħu in konsiderazzjoni l-prezzijiet li eventwalment ikun hemm fis-suq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: In vista tat-tweġiba tiegħu, jista' l-Minstru jikkonferma l-impressjoni li għandi li f'Ġunju ta' din is-sena l-kap ta' l- opppożizzjoni kien wiegħed illi jekk il-partit Laburista jirbaħ l- elezzjoni, ineħħi kompletament is-surcharge?

It-tieni, jekk in vista tat-tweġiba tiegħu s-surcharge hija ta' Lm62 miljun u n-nofs huwa ta' Lm31 miljun, jista' l-Ministru jgħid jekk il-wegħda tal- partit Laburista illi jneħħi s-surcharge kompletament jew nofsha, kif issa qiegħed jgħid, hijiex waħda sostenibbli tenendo conto l-prezzijiet taż-żejt kif inhuma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nikkonferma li skond stqarrija maħruġa mill-partit Laburista - m'għandix id-data preċiża hawnhekk, pero` din qiegħda black on white, jiġifieri m'iniex qed nikkwota xi ħaġa li ma teżistix, din tista' tiġi ċċekkjata - il-kap ta' l-oppożizzjoni kien qal illi se jneħħi s- surcharge.

Jien kont irriferejt għal din l-istqarrija f'diversi interventi li għamilt drabi oħra.

Sussegwentement, din il-wegħda tbiddlet u kemm il- kap ta' l-oppożizzjoni kif ukoll id-diversi kelliema tal-partit Laburista qalu li mhux se jneħħu s-surcharge kollha imma nofsha.

Nerġa' nikkonferma wkoll li bil-prezzijiet tat-8 ta' Novembru, din il- miżura kienet tiġi tiswa Lm31 miljun.

Ovvjament xi tkun tfisser ix-xahar id-dieħel, ma nistax ngħid għax inti tista' taħdem biss fuq prezzijiet li jkollok fis-suq, u naturalment dawn mhux biss ivarjaw minn ġurnata għal oħra, imma jvarjaw ukoll skond x'forward buying tkun qed tagħmel, skond x'collars għandek, skond diversi kuntratti li inti jkollok fis-suq, skond id-dollaru Amerikan vis-a-vis il-lira Maltija u anke l-hedges li jsiru vis- a-vis id-dollaru Amerikan u l-lira Maltija.

Jiġifieri waqt li wieħed ċertament jista' jgħid li kieku din saret fit-8 ta' Novembru tas-sena l- oħra l-erarju tal-gvern kien ikun ta' Lm31 miljun, ma jistax jgħid li fit-8 ta' Diċembru tas-sena d-dieħla, jekk tittieħed id-deċiżjoni dakinhar, neċessarjament dak jiġi jqum Lm31 miljun iktar jew inqas skond il-prezz li inti għandek għaddej.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Min ħadem din is-surcharge, il-Malta Resources Authority jew il-gvern?

Ladarba l-gvern qal li m'huwiex possibbli li jnaqqas is- surcharge, x'inhi r-raġuni li issa ma żiedx is-surcharge ladarba f'dawn l- aħħar xahrejn iż-żejt għola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-determinazzjoni tas-surcharge ssir skond il-proċeduri li jeżistu fil-liġijiet ta' pajjiżna.

Jekk l-Enemalta, bħala l- korporazzjoni li tissupplixxi d-dawl tkun trid tbiddel it-tariffi tagħha, inkluż is-surcharge f'dan il-każ, trid tapplika lil Malta Resources Authority, u l-Malta Resources Authority, taqbel jew ma taqbilx mal- proposta ta' l-Enemalta, ultimament hi tiddeċiedi x'għandha tkun s- surcharge.

Dik hija l-proċedura li sseħħ kull darba li jiċċaqlaq is- surcharge.

L-Onor.

Interpellant staqsieni x'inhi r-raġuni li ma żdiditx is-surcharge ladarba l-prezz taż-żejt għola.

Is-surcharge tal-lum, jekk niftakar bl- amment, hija ffissata fuq il-prezz taż-żejt li kien eżistenti f'Lulju u f'Awissu.

Il-prezz taż-żejt tela' f'Settembru u Ottubru, pero` is-surcharge ma ċaqlaqnihiex għar-raġuni illi l-forward buying li għamilna fiż-żejt qed jippermettilna - u dan kien ġie spjegat bil-miktub fl-aħħar stqarrija li għamilna - li sa l-aħħar tas-sena bażikament iż-żejt qiegħed jinxtara mill- Enemalta bil-prezz ta' bejn $80 u $84, li huma ekwivalenti għal $80 u $84- il barmil crude.

Jiġifieri m'aħniex qegħdin nixtru bil-prezzijiet għoljin għax għamilna hedging forward.

Jekk m'iniex sejjer żball l-ewwel għamilna hedging ta' 25%, imbagħad għamilna hedging ta' 50% oħra, u mbagħad għamilna hedging ta' l-aħħar 25%.

Għandna wkoll 50% forward fuq is-sena d-dieħla.

Jiġifieri r-riżultat tal-hedging forward u tal-collars li għamilna qegħdin jippermettulna li ma neħdux id-daqqa b'saħħitha kollha flimkien imma ippermettitilna - billi qed nixtru hedging agreements li bħalissa huma favorevoli - li nikkontrollaw id-daqqa li qed nieħdu internazzjonalment.

Ovvajment ma nista' nagħti l-ebda garanzija għall-futur - kif jgħidu ta' l- investmenti, tal-bonds, eċċetra, li l-passat m'huwiex garanzija tal-futur - u għalkemm inti jkollok hedges u collars in place, jekk il-base price taż- żejt qiegħed jitla', u ovvjament il-future prices li qed jiġu kkwotati llum huma ħafna iktar ogħla minn $80 u $84, biex issib dik il-bażi trid tħallas insurances qawwijin ħafna.

In vista wkoll ta' kif aħna kkuntrattjati mas- suppliers tagħna lanqas jagħmel sens, u ovvjament allura iktar ma inti tmur 'il quddiem u iktar ma jogħla l-base price, iktar se jogħla, fl-aħħar mill- aħħar, il-prezz li inti tħallas fis-suq.

Ir-risposta għad-domanda ta' l-Onor.

Mizzi għaliex m'għolietx is-surcharge meta kien qed jogħla l-crude oil hi li peress li konna għamilna kuntratti 'il quddiem li qegħdin jippermettulna nixtru ż-żejt illum, u hekk se jibqa' żgur, b'garanzija, sa l-aħħar tas-sena jekk mhux iktar 'il quddiem ukoll, jiġifieri li nixtru ż-żejt bejn $80 u $84-il barmil.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi s-somma totali li l- gvern jew l-Enemalta qiegħda tissussidja bħalissa fejn tidħol is-surcharge, nklużi dawk il-familji illi minħabba d-dħul tagħhom ma jħallsux surcharge?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Again, kif spjegajt preċedentement, ma tistax tgħid bħalissa.

Li nista' ngħid hu li l-ewwel indikazzjonijiet huma li għall- perijodu li jkopri l-1 ta' Ottubru sa Settembru 2007, probabbilment - għax il-kontijiet għadhom ma ngħalqux u ma ġewx audited - il-gvern se jkun ħareġ bejn Lm28 miljun u Lm30 miljun bħala sussidju għas-surcharge.

Pero` irrid inkun ċar.

Dawn in-numri m'humiex konfermati u ma nixtieqx li jiġu kkwotati qabel ma jkollna l-audited accounts.

Dak huwa l-ammont li l-gvern se jkun ħareġ biex jissussidja mhux biss is-social cases, li huma ta' Lm27,000, pero` anke biex iżomm id-differenza tas-surcharge bejn 50% għal 132% li spjegajna qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jikkonferma li l-hedging ħadem b'mod pożittiv u li kien sar żball meta ħabta u sabta dan kien tneħħa bla ma sar studju?

Issa li għandna l-garanzija li sa l-aħħar tas-sena l-prezz se jibqa' l-istess minħabba li sar dan il-hedging, x'garanzija hemm illi jekk il-prezz taż-żejt jibqa' kif inhu jew jogħla iktar milli hu, bejn Jannar u x-xahrejn jew it-tliet xhur ta' wara, is-surcharge ma jogħliex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwelnett aħna m'għamilniex hedging u lanqas forward buying.

(Interruzzjonijiet) Le, għax hemm diversi metodoloġiji li tista' tuża.

Il-hedging u l-forward buying huma l-iktar riskjużi probabbilment.

Aħna dehrilna - l-esperti mhux jien, għax jien ma nifhem xejn - li jkun aħjar jekk f'dan l-istadju tuża collars f'ċertu floors u kultant tieħu anke insurance cover għal disaster cover.

Jiġifieri hemm differenza.

Jiena dejjem irrepetejt li dawn it-tip ta' strumenti finanzjarji - m'huma xejn iktar minn strumenti finanzjarji - la huma tajbin u lanqas huma ħżiena, imma essenzjalment huma metodoloġiji kif inti tipprova tagħlaq ir- risk tiegħek.

Fil-fatt, nista' ngħid lill-Onor.

Mizzi li f'din l-aħħar sena u nofs li ilna nużaw dawn l-istrumenti finanzjarji kultant morna ħażin ukoll u ħallasna anke iktar ogħla mis-suq.

Din hija ħaġa normali jekk inti tieħu dawn it-tip ta' riskji.

Fejn issa sejrin tajjeb ġieli kellna nħallsu aħna fuq quddiem.

Dwar garanziji għall-futur, jiddispjaċini, imma jiena m'iniex il-partit Laburista!

Jiena m'għandix crystal ball, m'iniex saħħar u x'se jkunu l- prezzijiet 'il quddiem ma nistax ngħid!

Aħna għandna collar li qed jaħdem favur tagħna kemm fl-ewwel tliet xhur kif ukoll fit-tieni tliet xhur, u s'issa jidher li għadu se jaħdem favur tagħna.

Pero` jiena ma nistax ngħid il-prezz taż-żejt kif se jkun.

Jekk il-prezz taż-żejt ikompli jitla', allura qegħdin f'pożizzjoni tajba, imma jekk il-prezz taż-żejt f'daqqa waħda jaqa', allura nispiċċaw ikollna nħallsu mill-but.

Dawn huma r- realtajiet tas-suq, u jiena ma nistax ngħid kif se jkun f'Jannar.

Skond ir-reviżjonijiet li saru hemm consultants li jgħidulek li se jkun $120-il barmil u hemm min jgħid li dan huwa prezz insostenibbli u jista' jkun li jerġa' jinżel għal $80-il barmil.

Jista' jkun li għandhom raġun, imma biex inkunu nafu rridu nistennew ftit ieħor.

Għalhekk aħna m'aħniex qed ngħidu li se naqtgħu s-surcharge bin-nofs għax m'huwiex doable fiċ- ċirkostanzi kif inhu llum s-suq.

Illum is-suq m'għadux sempliċement suq taż-żejt imma huwa suq heavily influenced mill-hedge funds u heavily influenced mill-ispekulaturi.

Tittendi illi billi jżidu l-produzzjoni x'imkien jew taqa' pjattaforma li mhux qed tipproduċi, xorta s-suq mhux qed jiġi effettwat 'il fuq jew 'l isfel, u allura f'sitwazzjoni bħal din fejn l- ispekulazzjoni qed tiddomina s-suq, huwa diffiċli ħafna li wieħed jipprevedi lejn fejn sejjer il-prezz.

Kulma tista' tagħmel l-Enemalta hu li tieħu l-insurances jew parti mill- insurances neċessarji biex kemm jista' jkun l-effett ta' prezz dejjem iktar ogħla - kif kien f'dawn l-aħħar 18-il xahar, fejn għadna ma rajniex dip waħda sostanzjali - u kemm jista' jkun tiżgura ilil tnaqqas l-effett.

Pero` tajjeb jew ħażin, minn prezz li sena ilu kien ta' $53 tela' għall- prezz li ħin minnhom miss il-100$, u llum qiegħed jilgħab bejn l-94$ u t- $98, bi prezz li dejjem qiegħed jitla' 'l fuq, fl-aħħar mill-aħħar il- futures li inti għandek fis-suq li tista' tmur tikkuntrattja, se jkunu futures li dejjem huma għoljin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, id-domanda tiegħi hija maqsuma f'żewġ partijiet, dwar il-power station tal-Marsa u l-Enemalta in ġenerali.

Il-Ministru jikkonferma li l-gvern għadu ntenzjonat li jagħlaq il-power station tal-Marsa?

X'inhuma l-iżviluppi f'dan ir-rigward u x'qed isir biex tintlaħaq il-mira li l-power station tal-Marsa tingħalaq?

X'qed isir dwar il-konnessjoni ta' Malta ma' l-electricity grid Ewropew u x'inhuma l- pjanijiet għax-xhur li ġejjin biex Malta tingħaqad mal-grid Ewropew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nikkonferma l-għan tal-gvern li tingħalaq il-power station tal-Marsa bl-alternattiva ovvjament li l-generating power li inti għandek il-Marsa trid tiġġenerah minn x'imkien ieħor.

Għal dan il-għan inħoloq pjan - dan poġġejnieh fuq il-mejda tal-Kamra diversi xhur ilu - fejn diġa` ħarġet tender, sar ix-shortlisting u t-tender dettaljat se jintbagħat lill-kumpanniji li wrew interess biex jinbena mill-inqas a 100 megawatt generator ieħor f'Delimara.

It-tieni proġett huwa l-inter-connector bejn Malta u Sqallija.

Aħna jidhrilna li dan l-inter-connector mhux biss għandna bżonnu biex inkunu f'pożizzjoni li nixtru green energy u allura nagħmlu qabża mill-ewwel fil- kwalita` ta' elettriku li niġġeneraw, pero` għandna bżonnu wkoll mil-lat ta' security.

S'issa għall-grazzja t'Alla qatt ma ġara xejn f'dan il-pajjiż li hedded b'xi mod li ma jkollniex elettriku, pero` diżastri dejjem jistgħu jiġru u l-inter-connector ma' Sqallija huwa xi ħaġa li għandna nħarsu lejh mhux biss mil-lat ta' effiċenza, imma għandna nħarsu lejh ukoll bħala mezz li jiżgura li dan il-pajjiż jista' jġib l-elettriku minn mainland Ewropew jekk qatt tinqala' xi ħaġa.

Konna ħriġna request for information, iltqajna ma' diversi kumpanniji li wrew interess u skambjajna informazzjoni li għandna bżonn.

Bħalissa tajt struzzjonijiet biex ningaġġaw consultancy ħalli mbagħad ikun jista' joħroġ it-tender relattiv għal inter-connector.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-Ministru kien qiegħed jitkellem fuq il-mekkaniżmu li bih jinxtara ż-żejt.

Huwa minnu li l-gvern kien għamel stedina lill- Oppożizzjoni biex taħtar persuna tal-fiduċja tagħha li tkun imdaħħla jew informata dwar il-mekkaniżmu ta' kif jinxtara ż-żejt?

L-Oppożizzjoni laqgħet din il-proposta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nikkonferma li dan huwa minnu.

L-Oppożizzjoni ma laqgħetx din il-proposta u, to be fair, kienet ipproponiet li jsir kumitat parlamentari f'dan is-sens.

Pero` aħna ma qbilniex għax jidhrilna li din hija xi ħaġa totalment kummerċjali u li ċertament l-istraġiji ta' kif tixtri ż-żejt iridu esperti u ma jridux ċertament membri parlamentari jiddiskutuhom.

NEFQA FUQ SAFAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Kemm kienet in-nefqa fuq safar inkluż spejjeż ta' lukandi, flights u subsistence allowance fil- ministeru, dekasteru u enti tiegħu (inkluż safar ministerjali) minn Jannar 2007 sal-lum separatament, xahar b'xahar?

Min kienu l-uffiċjali separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi): It- tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

NEFQA FUQ HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm kienet in-nefqa fuq kull tip ta' hospitality fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu separatament u xahar b'xahar minn Jannar 2007 sal-lum?

Min ta l- approvazzjoni għal dan l-infiq f'kull każ separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

UFFIĊJALI LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Minn Jannar 2007 sal-lum kien hemm uffiċjali fi skala 1 sa 4 jew chairpersons li rriżenjaw jew għalqilhom il-kuntratt u ma reġgħux applikaw għall-istess pożizzjoni fil- ministeru, dekasteru u enti tiegħu?

F'każ li fl-affermattiv, jista' l- Ministru jgħid liema pożizzjonijiet kienu fihom dawn l-uffiċjali u x'kienet r-raġuni li rreżenjaw jew ma applikawx għall-istess pożizzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li kien hemm riżenja waħda fil- fondazzjoni għal servizzi edukattivi tas-CEO fi skala 4.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jikkjarifikalna ftit x'inhi r-responsabbilta` tiegħu u tal-ministeru tiegħu fir-rigward ta' impjiegi u ħatriet li għandhom x'jaqsmu ma' l-iskejjel f'Għawdex?

Jekk jara xi ħaġa li saret bi frodi jew b'mod ħażin fl-iskejjel ta' Għawdex, anke jekk tkun għaddiet mill-ministeru għal Għawdex, għandu r- responsabbilta` li jinvestigaha u jieħu passi fuqha?

Ċertifikati li joħorġu mill-iskejjel f'Għawdex, bħal diplomi eċċetra, huma kompletament taħt ir- responsabbilta` tal-ministeru għal Għawdex jew jaqgħu taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni minn Malta wkoll?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk qed jirriferi għal xi każ speċifiku, safejn naf jien dan hu każ li qiegħed sub judice.

Dwar in-natura ġenerali tal- mistoqsija, ir-responsabbilta` ta' l-amministrazzjoni tad-dipartimenti f'Għawdex taqa' taħt il-ministeru għal Għawdex u ma taqax taħt ministeri diversi.

L-amministrazzjoni ta' kuljum f'dak li huwa dipartiment tal- public works jew ta' l-edukazzjoni f'Għawdex, taqa' taħt il-ministeru għal Għawdex.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Evidentement dak li huwa sub judice jibqa' dejjem hekk, imma min-naħa l-oħra mbagħad hemm responsabbiltajiet amministrattivi li jimplikaw fuq l-integrita` ta' l-amministrazzjoni pubblika tal-pajjiż u li meta jsir xi ħaġa ta' min jistaqsi dwarha, apparti mis-sub judice, ikun hemm ukoll responsabbiltajiet amministrattivi li jridu jiġu aċċettati u assunti.

Il-mistoqsija tiegħi hija differenti.

Fir-rigward ta' malamministrazzjoni jew inkella ta' każi fejn ikun hemm bl- aktar mod ċar abbuż ta' l-amministrazzjoni fl-iskejjel f'Għawdex, il- ministeru ta' l-edukazzjoni f'Malta għandu xi responsabbilta` jew m'għandux?

Mhux qed nitkellem issa fuq każ partikolari, għalkemm għandi f'moħħi każ partikolari, imma l-mistoqsija tiegħi hija - m'għandhiex x'taqsam ma' sub judice u mhux sub judice - jekk il-ministeru ta' l- edukazzjoni f'Malta għandux xi forma ta' responsabbilta` amministrattiva, jekk iqum każ ta' malamministrazzjoni, ta' abbuż u anke ta' frodi fl- amministrazzjoni ta' l-iskejjel f'Għawdex.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-amministrazzjoni ta' kuljum f'dan id-dipartiment ta' l-edukazzjoni ġewwa Għawdex huwa r-responsabbilta` tal-ministeru għal Għawdex.

Aħna nidħlu biex nassenjaw l-għalliema, biex nassenjaw l- impjegati l-oħrajn u biex nagħmlu anke sorveljanza tal-metodi pedagoġiċi li qed ikun hemm fl-iskejjel t'Għawdex.

Naturalment jekk qed nitkellmu fuq eżamijiet tas-Sec jew tal-Matsec, dawk isiru taħt is-superviżjoni tal- Matsec Board ta' l-universita` u mhux tal-ministeru, u eżamijiet oħra jsiru taħt is-superviżjoni tad-dipartiment ta' l-eżamijiet, mhux taħt il- ministeru.

Jiġifieri jiddependi.

F'dik li hija malamministrazzjoni, fejn xi ħadd ikun ħa s-sick leave meta mhux suppost jieħu s-sick leave, per eżempju, il-ministeru għal Għawdex għandu l-uffiċjali apposta biex jikkontrollaw is-sitwazzjoni.

F'każ li xi ħadd daħal tard għax-xogħol, jew qabad u ma ġiex għax-xogħol, jew telaq kmieni, jew ma qediex id-dmirijiet tiegħu, jew iffalsifika xi dokument jew xi ħaġa, hemm l-uffiċjali apposta.

Tant hu hekk, illi l-każ li minnu qiegħda tisponta din il-mistoqsjia supplimentari, kien proprju għax hemm amministrazzjoni tajba, mhux malamministrazzjoni, illi skopriet l-abbuż, u mill-ewwel ħadet passi kontra l-abbuż, tant li l-każ qiegħed quddiem il- qorti.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri jekk qed nifhem tajjeb, f'dak li għandu x'jaqsam ma' appuntament u assenjament ta' għalliema fis-sistema edukattiva f'Għawdex, ir-responsabbilta` għall-assenjament hija tal-ministeru ta' l- edukazzjoni f'Malta.

Dak li għandu x'jaqsam imbagħad ma' responsabbilta` ma' malamministrazzjoni, allegata jew le, min-naħa ta' dawn l-uffiċjali, taqa' taħt il-ministeru għal Għawdex u l-iddixxiplinar ta' dawn l-uffiċjali u r-revoka ta' dawn l-uffiċjali ma taqax taħt il-ministeru ta' l- edukazzjoni f'Malta imma taqa' taħt il-ministeru ta' Għawdex.

Qed nifhem tajjeb jien?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena nkun irrid nitlob gwida ta' l-uffiċjali konċernati, Sur President, biex inkun korrett fit-tweġiba tiegħi.

Jiena ma nkunx informat personalment jekk xi ħadd illi jaqa' fid-dipartiment ta' l- edukazzjoni u li qiegħed ġo Għawdex il-proċeduri tad-dixxiplina tiegħu mil- liema rotta jgħaddu.

Safejn naf jien jgħaddu mir-rotta tad-direttur tal- corporate services tal-ministeru għal Għawdex.

Ma nafx li ssir riferenza għal dik il-fini ta' dixxiplina hawn, pero` fuq ħaġa teknika ta' dan it- tip, nitlob il-verifika u l-gwida ta' l-uffiċjali tal-ministeru tiegħi, tal- permanent secretary u tad-direttur tal-corporate services f'Malta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar impjegati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg li kellhom 'il fuq minn 61 sena bejn Jannar u Novembru 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28313;

Tagħrif dwar direct order li ngħataw mid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg bejn Jannar u Novembru 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28314;

Tagħrif dwar in-nefqa fuq petrol minn uffiċjali fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg bejn Jannar u Novembru 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28315;

f'isem il-Viċi Prim Ministru npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 374 ta' l-2007 – Ordni ta' l-2007 dwar l- Estradizzjoni (Repubblika tat-Tuneżija);

Avviż Legali Nru 375 ta' l-2007 – Ordni ta' l-2007 dwar l- Estradizzjoni (Stati Uniti ta' l-Amerika);

Rapport annwali ta' l-Uffiċju ta' l-Ombudsman għas-sena 2006; u

f'isem il-Ministru tas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 373 ta' l-2007 – Ordni ta' l-2007 li jemenda l-Ewwel Skeda li tinsab ma' l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi;

Avviż Legali Nru 377 ta' l-2007 – Ordni ta' l-2007 għall-Prezzijiet Pagabbli għall-Akkwist ta' Oqbra;

Tagħrif dwar imwiet kawża tal-kanċer tas-sider għall-perjodu bejn l- 2000 u l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29062; u

Tagħrif dwar trabi li twieldu minn single mothers fil-perjodu bejn l- 2000 u l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29063.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 376 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 li jemendaw ir-Regolamenti dwar it-Tqegħid ta' Billboards fit-Toroq;

Tagħrif dwar transfers ta' reġistrazzjoni ta' vetturi li saru fil- perjodu bejn l-2000 u l-2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28999; u

Pjanta tas-sit fi Triq il-Knisja Ħal Tarxien fejn hu propost li jsiru bus stop u zebra crossing, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29041.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Sur President, f'isem il- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar għajnuniet fiskali u finanzjarji li tqassmu mill-Malta Enterprise Corporation matul l-2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29011; u

Tagħrif dwar l-għadd u l-grad ta' l-impjegati full time mal-Malta Drydocks, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29014.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

43 dokument maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) li kienu ġew scrutinised u cleared mill-working group fi ħdan il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej:

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council amending Directive 97/67/EC concerning the full accomplishment of the internal market of Community postal services/ Report from the Commission to the Council and the European Parliament on the application of the Postal Directive (Directive 97/67/EC as amended by Directive 2002/39/EC)/ Report from the Commission to the Council and the European Parliament Prospective study on the impact on universal service of the full accomplishment of the postal internal market in 2009 (COM (2006) 594/5/6);

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament: Building the Single European Sky through functional airspace blocks – A mid-term status report (COM (2007) 101);

Proposal for a Council Decision on the signature and provisional application of the Agreement between the European Community and the United Arab Emirates on certain aspects of air services and on the conclusion of the Agreement between the European Community and the United Arab Emirates on certain aspects of air services (COM (2007) 134);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council setting out the requirements for accreditation and market surveillance relating to the marketing of products (COM (2007) 37);

Proposal for a Council Decision on the approval, on behalf of the European Community, of the first and the second amendments to the UN/ECE Espoo Convention on Environmental Impact Assessment in a Transboundary Context (COM (2007) 470 Final);

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament Establishing an Environment Strategy for the Mediterranean (COM (2006) 475);

Annual Report from the Commission to the Council and the European Parliament on Member States' effort during 2005 to achieve a sustainable balance between fishing capacity and fishing opportunities (COM (2006) 872);

Proposal for a Council Decision Council Decision on a Community position in the Association Council on the implementation of Article 84 of the Euro-Mediterranean Agreement establishing an association between the European Communities and their Member States, of the one part, and the Tunisian Republic, of the other part (COM (2006) 776);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council amending the annexes to Regulation (EC) No 883/2004 on the coordination of social security systems (COM (2007) 376 Final);

Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions on Tackling the Pay Gap between Women and Men (COM (2007) 424 Final);

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament on the preparation of the Tampere Euro- Mediterranean Foreign Affairs Ministers Conference (27-28 November 2006) The Euro Mediterranean Partnership: Time to deliver (COM (2006) 620);

Report from the Commission to the European Parliament and the Council on Bulgaria's progress on accompanying measures following accession (COM (2007) 377 Final);

Report from the Commission to the European Parliament and the Council on Romania's progress on accompanying measures following accession (COM (2007) 378 Final);

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament: Sustainable power generation from fossil fuels: aiming for near-zero emissions from coal after 2020 (COM (2006) 843);

Report from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social Committee on the operation of Directive 98/34/EC from 2002 to 2005 (COM (2007) 125);

Communication from the Commission to the European Parliament and the Council on the evaluation of the European Network and Information Security Agency (ENISA) (COM (2007) 285);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council relating to the roll-over protection structures of wheeled agricultural or forestry tractors (Codified version) (COM (2007) 310 Final);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on the coupling device and the reverse of wheeled agricultural or forestry tractors (Codified version) (COM (2007) 319);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on non-automatic weighing instruments (Codified version) (COM (2007) 446);

Proposal for a Council Regulation adapting Regulation (EC) 1907/2006 of the European Parliament and of the Council on the Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals (REACH), by reason of the accession of Bulgaria and Romania (COM (2007) 449);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the council on the suppression of radio interference produced by agricultural or forestry tractors (electromagnetic compatibility) (COM (2007) 462 Final);

Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions – Towards Common Principles of Flexicurity: More and Better Jobs through Flexibility and Security (COM (2007) 359);

Communication from the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions –Posting of Workers in the Framework of the Provision of Services: Maximising its Benefits and Potential while Guaranteeing the Protection of Workers (COM (2007) 304 Final);

Proposal for a Decision of the European Parliament and of the Council establishing an action programme for the enhancement of quality in higher education and the promotion of intercultural understanding through co-operation with third countries (Erasmus Mundus) (2009-2013) (COM (2007) 395 Final);

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament "Improving the Quality of Teacher Education" (COM (2007) 392 Final);

Communication from the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: "Annual Report on the Operation of the Third Phase of the Tempus Programme in 2006" (COM (2007) 420 Final);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing a European Training Foundation (Recast) (COM (2007) 443 Final);

Communication from the commission to the European Parliament and the Council - Report on the implementation, functioning and effectiveness of the "EU" TLD (COM (2007) 385 Final);

Proposal for a Council Decision concerning the signing and conclusion of the Interim Agreement on trade and trade-related matters between the European Community, of the one part, and the Republic of Montenegro, of the other part (COM (2007) 351);

Communication from the Commission to the European Parliament and to the Council in accordance with Article 19(1) of Council Directive 2003/96/EC (differentiated rates of taxation for petrol distributed from specially equipped petrol stations) (COM (2007) 307 Final);

Proposal for a Council Decision authorising France to apply a reduced rate of taxation to unleaded petrol used as motor fuel and consumed in the Corsican departments (COM (2007) 442 Final);

Green Paper on Retail Financial Services in the Single Market (COM (2007) 226);

Proposal for a Council Directive amending Directive 2003/96/EC with regard to the adjustment of Special Tax arrangements for Gas Oil used as Motor Fuel for Commercial Purposes and the Coordination of Taxation of Unleaded Petrol and Gas Oil used as Motor Fuel (COM (2007) 52);

Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee, the Committee of the regions and the European Central Bank – Public Finances in EMU 2007 – Ensuring the effectiveness of the preventive arm of the SGP (COM (2007) 316);

Report from the Commission to the European Parliament and the Council on the Protection of the Financial Interests of the Communities – Fight against Fraud – Annual Report 2006 (COM (2007) 390); 7809 - 1109.

Communication from the Commission on the EU Economy: 2006 Review - Strengthening the Euro Area: Key Policy Priorities (COM (2006) 714);

Communication from the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee, the Committee of the Regions and the European Central Bank: "Fifth report on the practical preparations for the future enlargement of the euro area" (COM (2007) 434);

Preliminary Draft Amending Budget no 5 to the Budget for 2007, General Statement of Revenue (COM (2007) 340);

Communication from the Commission on a simplified business environment for companies in the areas of company law, accounting and auditing (COM (2007) 394);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the Law Applicable to Contractual Obligations ('ROME 1') (COM (2005) 650);

Communication from the Commission Trans-European Networks: Towards an integrated approach (COM (2007) 135);

Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: GALILEO at a cross-roads: the implementation of the European GNSS Programmes (COM (2007) 261); u

Communication from the Commission to the European Parliament and the Council concerning the review of Directive 94/19/EC on Deposit Guarantee Schemes (COM (2006) 729).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali.

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, nitlob lis-Sedja biex tinvestiga artiklu li deher f'paġna 7 fil-ġurnal "l- Orizzont" tal-lum li nkiteb mis-Sur Joe Sammut, b'mod partikolari ż-żewġ paragrafi li jidhru fl-ewwel kolonna ta' l-istess artiklu li jgħidu hekk:

"Il-Ministru Ċensu Galea jidher li qabad vizzjijiet ġodda.

Din is-sena se jkun qed jonfoq erba' darbiet aktar minn sena ilu f'parties, ikel u xorb.

U għas-sena d-dieħla hemm ivvutati l-istess ammont daqs din is- sena, jiġifieri erba' darbiet aktar minn qabel.

Għal persuna qrib il- 50 sena.."

- 51 sena fil-fatt -

"..dan kollu ma tantx jawgura tajjeb, speċjalment wara l-battikati kbar li ħa l-Ministru Ċensu Galea fuq l-affari tat-tapes ta' l-ADT u l- affari tal-liċenzji tal-baħar.

With the compliments ta' Sharlon Gouder li ma kienx jonqsu wisq biex ineżżgħu kompletament.".

Sur President, din il-parti ta' l-artiklu m'hi xejn ħlief gidba, u nitolbok tinvestiga dan ir-rapport u tieħu l-passi skond ir-regolamenti tal-Kamra fil-konfront ta' l-editur tal-ġurnal u b'mod partikolari ta' min kiteb l- artiklu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tirriserva li tara d-dokumenti ppreżentati u tagħti l-veduti tagħha iżjed tard.

Ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA

L-MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-21 ta' Novembru, 2007

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa in possession.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, ħalli nagħmel riassunt ta' dak li għidt il-ġimgħa li għaddiet dwar dak li għandu x'jaqsam mat-tmexxija ekonomika fir-rigward ta' l-għoli tal-ħajja.

Dan il-budget għas-sena d-dieħla u l-miżuri li għandna quddiemna jikkonfermaw dak li qal il-partit Laburista, jiġifieri li ftit ħafna, tard wisq.

Dan jinħass sew speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għoli tal-ħajja, problema li qed tifni l-familji bl-aktar mod ġenerali.

L-istatistika stess tal-gvern qed turi għaliex qed iqumu dawn il-problemi f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- ikel.

M'hu veru xejn li ż-żieda fil-prezzijiet ġejja biss miż-żieda fil- prezzijiet ta' barra, għax f'dak li għandu x'jaqsam maż-żieda fil- prezzijiet ta' l-ikel f'Malta, din iż-żieda qed tkun ta' l-inqas id-doppju ta' dak li qed tkun fl-Unjoni Ewropea.

Fil-każ tal-ħwejjeġ u taż-żraben, iż-żieda fl-għoli tal-ħajja f'Ottubru u f'Settembru kienet mill-inqas sitt darbiet aktar minn dik li kienet fil- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Fuq il-bażi ta' Settembru u Ottubru ta' din is-sena, iż-żieda fil-prezzijiet f'Malta kienet kważi d-doppju taż-żieda fil-mediċini fl-Ewropa.

Dan kollu juri, Sur President, li hawn xi ħaġa li mhux qed taħdem tajjeb, u mhux ta' b'xejn li ħafna familji qed ikunu nkwetati bil-kbir f'dak li jinsab għaddej fil-qasam tal-prezzijiet f'pajjiżna.

Terġa', dejjem mill-istatistika stess tal-gvern, fix-xahrejn ta' Settembru u Ottubru jirriżulta li kien hemm rankatura qawwija fil- prezzijiet ta' dawn il-prodotti essenzjali għall-familji f'pajjiżna.

Allura meta l-gvern jiġi jgħid li għamel ftehim - li sal-lum għadu sigriet - ma' numru kbir ta' negozjanti u mportaturi dwar iż-żamma ta' prezzijiet fissi sa Marzu li ġej, wieħed jinnota li dak li konna ngħidu aħna kien minnu, għax dan l-hekk imsejjaħ ftehim seħħ wara li ż-żiemel kien ħarab mill-istalla.

Dawn għalqu l-bieb ta' l-istalla meta ż-żiemel laħaq ħarab!

Kemm f'Settembru kif ukoll f'Ottubru dawn l-affarijiet, li huma ta' interess kbir għall-familji - l-ikel, il-ħwejjeġ u l-mediċini – raw rankatura sħiħa fil-prezzijiet tagħhom.

Ovvjament mhux f'Malta biss hawn inkwiet qawwi fuq il-purchasing power tal-familji li qed jiġi mnaqqar bil- kbir imma anke f'pajjiżi Ewropej oħra li huma membri bħalna fl-Unjoni Ewropea.

Mill-istatistika stess tal-gvern jirriżulta li f'Malta l-għoli tal- ħajja qed jirranka ħafna aktar milli qed jirranka f'pajjiżi oħra f'dawn l- oqsma essenzjali għall-familji.

Issa, Sur President, minflok il-gvern jipprova jiffaċċja din il-problema u jgħid li rridu nagħmlu xi ħaġa fuqha, qed ninnutaw li qed jipprova jitfagħha taħt it-tapit.

Jiena nerġa' nirrepeti dak li għidt il-bieraħ fil- lukanda Halland ta' Pembroke u, ċioe`, li hemm bżonn li l-gvern jieħu din il-kwestjoni kollha bis-serjeta` li jixirqilha, u kif ġara f'pajjiżi oħra, hemm bżonn li jpoġġiha fuq quddiem nett ta' l-aġenda.

Nerġa' ngħid li veru ġejjin pressjonijiet minn barra fuq żejt, fuq ċereali u fuq prodotti tal- ħalib, imma l-mod kif qed jirranka l-għoli tal-ħajja hawn Malta huwa d- doppju sas-sitt darbiet ta' dak li qed jiġri fl-Ewropa.

Hemm xi ħaġa ħażina, Sur President!

Aktar u aktar imbagħad li ninsabu resqin lejn id-dħul ta' l-Ewro f'pajjiżna, u wieħed kien jistenna allura li l-gvern jiffoka aktar fuq il- ħtieġa li l-għoli tal-ħajja jinżamm taħt skrutinju l-ħin kollu, ħaġa li mhux qed tiġri.

Hawnhekk nerġa' nsostni l-kritika tiegħi li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-istrutturi tad-dħul ta' l-Ewro, ma kienx hemm parteċipazzjoni sħiħa ta' l-interessi tal-konsumatur.

Jiena ma rridx ngħid li hawn kriżi jew mhux kriżi f'dan is-settur, imma nista' ngħid li kull fejn immur u kull fejn imorru sħabi, il-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja hija l-aktar waħda li qed tissemma li qed tifni lill-familji.

Il-kwestjoni ta' kif il-purchasing power qed jonqos hija xi ħaġa li tiltaqa' magħha kull fejn tmur, u jekk il-gvern mhux interessat li jindirizzaha, dan ikompli jikkonferma li huwa gvern disconnected mill-interessi tal-poplu.

Nerġa' nħeġġeġ lill-gvern biex fl-interess tas-serħan il-moħħ li jitkellem dwaru - jew kien jitkellem dwaru, għax m'għadux - u fl-interess ta' andament ekonomiku tajjeb, isejjaħ laqgħa b'urġenza ta' l-MCESD biex din il- kwestjoni tiġi diskussa u sabiex il-partners soċjali jiffaċċjaw dak li jinsab għaddej, u sabiex aktar milli jkun hemm ftehim sigrieti ma' numru ta' negozjanti - li mid-dehra lanqas għaddew, per eżempju, mill-Kamra tal- Kummerċ jew mill-GRTU - ikun hemm forma ta' qbil komunali mill-partners soċjali kollha dwar x'inhi l-problema li qed jiffaċċja pajjiżna.

Għax l- għoli tal-ħajja qed jirranka aktar milli qed jirranka f'pajjiżi oħra u l- familji tagħna qed ikollhom iġorru iktar piżijiet, d-doppju u aktar, minn dak li qed iġorru familji Ewropej.

Nemmen li jekk il-gvern irid ikun sinċier f'dak li jgħid dwar il-ħtieġa li l-Ewro tidħol bla problemi u li pajjiżna jimxi 'l quddiem f'dak li għandu x'jaqsam ma' żvilupp ekonomiku, dan għandu jidħol fil-fatturi kollha li qegħdin iservu biex jagħtu spinta 'l quddiem lill-għoli tla-ħajja u jkun hemm azzjoni dwarhom.

Sur President, ngħaddi issa għat-tieni punt li semmejt il-ġimgħa li għaddiet marbut ma' għaliex dan huwa budget ta' ftit ħafna u tard wisq.

Il- gvern jivvota ċerta spiża kapitali u ma jonfoqhiex kollha.

Eżempju! fl- aħħar tas-sena jgħidilna, kif qalilna din is-sena, li se jkun hemm Lm20 miljun anqas minfuqa milli vvotat u dan - l-akbar skandlu - fl-edukazzjoni.

Lil hinn minn hemm imma, meta tifli u tanalizza n-nefqa tal-gvern, issib li proġett wara l-ieħor qed idum ħafna iktar milli suppost u fl-istess ħin qed jintefqu ħafna aktar flus fuqu milli jkun indikat fil-bidu.

Għandna l- istatistika li turi li fl-aħħar snin, in-nefqa tal-gvern fuq proġetti kapitali kienet ta' Lm191 miljun aktar milli kien ippjantat.

Għamilhom Lm200 miljun!

Lil hinn minn hemm għandek proġetti idumu aktar milli suppost, tliet snin, erba' snin, ħames snin, u anke aktar!

Mela hawnhekk għandek każ fejn jiġu jiswew ħafna aktar milli jingħad fil- bidu, idumu biex jitlestew, u meta jitlestew, issa l-kwalita` tagħhom mhux tajba, u qed jinqalgħu l-problemi kbar fit-tħaddim tagħhom.

Dan qed jimmina bil-kbir il-ħila ta' dan il-pajjiż biex ikabbar ir-rata ekonomika ta' żvilupp tiegħu.

Għandna bżonn li nirrankaw l-ekonomija tagħna mhux bil-1% jew 2% li jiftaħar biha l-gvern – il-gvern mid-dehra kuntent li r-rankatura ekonomika se tonqos u tkompli tonqos fis-snin li ġejjin – għax bħala Oppożizzjoni għalina dan mhux aċċettabbli.

Aħna rridu noħolqu aktar xogħol u rridu nibdew nirrankaw l-ekonomija tagħna biex tikber b'rati ta' 4%, 5% jew 6% fis-sena, ħaġa li pajjiżi oħra li għadhom kemm daħlu fl-Unjoni Ewropea qegħdin jiksbu u li aħna konna qed niksbuha sa ftit tas-snin ilu.

Din tiksibha billi jkollok investiment kapitali qawwi min-naħa tal-gvern, billi jkollok investiment dirett mis-settur privat li jkun qawwi u sostnut u billi jkollok rankatura f'dak li għandu x'jaqsam ma' konsum privat lokali u ma' esportazzjoni li qed tirranka.

F'kull wieħed minn dawn il-pedamenti qed naqgħu u waqajna lura.

Għandna problema strateġika u se tibqa' hemm is- sena d-dieħla taħt il-budget propost, u għalhekk qegħdin nivvotaw kontra l- miżuri ta' dan il-budget.

Ħa nkun ċar.

Hemm il-problema tal-ħela u tan- nuqqas ta' effiċjenza, imma jien ngħid ukoll u nerġa' ngħidha u għedtha kemm-il darba li hemm xamma sħiħa ta' korruzzjoni li issa kważi saret xi ħaġa naturali u normali, mhux biss istituzzjonalizzata, imma hija xi ħaġa li qed tittieħed for granted.

Jekk proġett qed idum aktar milli suppost, kulħadd jaf għaliex.

Ħbieb tal- ħbieb, arranġamenti, ħokkli dahri u nħokklok tiegħek!

Imbagħad jekk proġett jiġi jswa iktar milli suppost mhix problema, għax hemm il-ħbieb tal-ħbieb u jmorru tajjeb huma!

Jekk proġett, wara li jitwettaq bid-dewmien u bl- overruns kollha jkollu difetti kbar mhux problema, għax se jkun hemm min jgħatti u se jkun hemm min imexxi 'l quddiem!

Naħseb li tajjeb li minnufih insemmi r-responsabbilta` tal-Prim Ministru tal-ġurnata, Dr Gonzi.

Dan għandu responsabbilta` li jidħol fil-ħniżrijiet li għaddejjin fin-nefqa kapitali tal-gvern – waħda wara l-oħra – għax kif jgħid il-Prim Ministru stess, l-affarijiet ma jsirux b'kumbinazzjoni!

U hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq proġett wieħed jew tnejn, imma fuq kull proġett.

Jew idum, jew jiswa' iżjed, jew jiġi ħażin fl-aħħar, jew it-tlieta li huma f'daqqa!!

Dażgur ma jsirux b'kumbinazzjoni!

Darba darbtejn tifhimha, imma li kull proġett għandu dawn il-problemi, ma tifhimhiex!

Infakkar lill-prim ministru dak li qal u li kiteb ta' qablu meta kien jikkritka lill-ħaddieħor: Min ma jiġġelidx kontra l-korruzzjoni huwa korrott u jkun qed jisraq lilek u lil pajjiżek.

Jiena ngħid li dak li qed jiġri bħalissa, Sur President, u se nkompli ngħid x'kien jikteb il-kap tal- partit Nazzjonalista ta' qabel dan:

"Illum il-korruzzjoni tinten seba' pesti minn kullimkien.

Telephones, televisions tal-kulur, kuntratti, liċenzji, permessi, djar, artijiet, promozzjonijiet, impjiegi, ġlied bejn ta' ġewwa, riżenji, tnassis minn taħt u x-xaħam dejjem għaddej.".

Kulma se nagħmel illum huwa li nagħtik renikont ta' x'ġara dwar il-pont ta' Manwel Dimech fejn hemm xamma ta' korruzzjoni qawwija fuq dak li għandu x'jaqsam mal-kuntratti, mal-liċenzji, mal-permessi u ma' artijiet.

Hemmhekk il-logħba li tinsab għaddejja hija xi ħaġa tal-mistħija.

Xi ħadd li għandu par idejn sodi kif jiftaħru li għandhom in-Nazzjonalisti biex imexxu, ma jħallux din il-ħniżrija tibqa' għaddejja kif inhi għaddejja bl-aktar mod sfaċċat!

F'April 2004, il-gazzetta "In-Nazzjon" qalet li sar magħruf li f'parti mill-pont Manwel Dimech qed ikun hemm ċaqliq perikoluż u li l-ADT ħabbret li sa Lulju 2004 kien se jibda x-xogħol fuq dan il-pont, kemm jekk kien se jissewwa u kemm jekk se jinbidel.

Fil-Parlament, f'Ottubru 2005, il-Ministru Jesmond Mugliett qal li x-xogħol fuq il-pont Manwel Dimech kien mistenni jibda f'Jannar 2006 u jitlesta fi żmien sena, jiġifieri f'Jannar 2007.

Fid-diskors tal-budget għas-sena 2006, il-Prim Ministru Gonzi qal li matul l-2006 il-gvern kien se jkompli bl- impenn tiegħu biex jinvesti fit-toroq, u l-proġetti kienu jinkludu nefqa ta' Lm1.6 miljuni biex isir ix-xogħol fuq il-pont Manwel Dimech.

F'Ottubru 2006, il-Ministru Jesmond Mugliett qal li t-tender tal-proġett tal-pont Manwel Dimech ġie aġġudikat lill-kumpannija BCP Joint Venture, waqt li ħabbar data ġdida ta' meta kellhom jibdew ix-xogħlijiet, jiġifieri f'nofs Novembru 2006.

L-ispiża tax-xogħol issa kellha tkun ta' Lm2 miljun.

Fl-istess ħin imbagħad il-Ministru Mugliett ħabbar li x-xogħol ta' spezzjoni, disinn, preparazzjoni tat-tender dossiers u superviżjoni tat-tiswija f'dan il-pont se ssir mill-kumpannija Design & Technical Resources Ltd u mingħand KHP tal- Ġermanja li ngħataw dan il-kuntratt wara sejħa għal offerti li nħarġet mid- dipartiment tal-kuntratti.

Il-kuntratt ma' dan il-konsorzju ġie ffirmat f'Mejju 2005 u l-valur tiegħu ammonta għal Lm200,000.

Il-konsorzju min-naħa ta' Design & Technical Resources Ltd (DTR) huwa mmexxi mill-perit Robert Sant li huwa sieħeb tal-Ministru Mugliett.

Fl-1998 il-Ministru Mugliett waqqaf ma' Sant kumpannija li għandha x'taqsam ma' dawn l-affarijiet li jinvlovu s-sorveljanza tal-periti.

F'Ottubru 2006, il-Ministru Jesmond Mugliett qal li d-deċiżjoni tal-MEPA li testendi l-ħin tax-xogħol fuq il-pont minn 12-il siegħa għal 18-il siegħa kuljum kellha tgħin biex ix-xogħol mhux biss jitlesta fiż-żmien stipulat, iżda saħansitra anke qabel.

Imbagħad bdejna għaddejjin bit-taħwid fuq dan il-kuntratt.

F'Mejju 2007, sar magħruf li kien għadu tlesta 35% biss tax- xogħol kollu fuq il-pont, u tħabbret data ġdida meta kellu jitlesta l- proġett.

Il-Ministru Mugliett ħabbar fil-Parlament li sa dak iż-żmien, jiġifieri f'Mejju ta' din is-sena, l-Awtorita` tat-Trasport kienet aċċettat estensjoni ta' xahar wara li ġiet evalwata t-talba mill-kuntrattur.

Id- data l-ġdida allura saret fl-10 ta' Novembru 2007.

Skond il-Ministru Mugliett, minn evalwazzjonijiet li kienu saru mill-ADT u mis-supervisors tal-proġett, ix-xogħol fuq il-pont kien waqa' daqsxejn lura.

Anzi kien żied ukoll li l-ADT kienet ordnat lill-kuntrattur biex ifassal programm ta' xogħol ħalli ż-żmien mitluf vis-a-vis l-programm oriġinali jkun irkuprat kemm jista' ikun malajr.

Pero` bqajna għaddejjin bil-bawxati, Sur President, u fil-Parlament ġie kkonfermat li l-istess nies li jaħdmu għall-kumpannija DTR, din il- kumpannija ta' sorveljanza, kienu l-istess nies li jaħdmu għall-kumpannija ta' perizja bejn Robert Sant u l-Ministru Mugliett.

F'Lulju ta' din is- sena, il-Ministru Mugliett qal li l-ADT kien qed ikollha diversi laqgħat biex iżżomm il-pressjoni meħtieġa ħalli l-andament tax-xogħol jibqa' għaddej b'mod effiċjenti.

Imbagħad effettivament, fuq mistoqsijiet parlamentari li sarulu, il-Ministru Mugliett kellu jaċċetta f'dan il- parlament li x-xogħol fuq il-pont jista' jibqa' sejjer sa mill-anqas Marzu 2008.

F'Ottubru ta' din is-sena, il-Ministru Mugliett qal li tlesta madwar 50% tax-xogħol fuq il-pont Manwel Dimech, meta suppost dan il-proġett kien ilu xhur sħaħ lest.

F'Ottubru wkoll, fuq programm tas-Super One, l-istess Prim Ministru Gonzi qal li ma setax jagħti data ta' tlestija fuq il-pont ta' Manwel Dimech.

Minn dak iż-żmien 'il hawn fil-ġurnal "The Times" u barra mit-"Times" il- kummiedja baqgħet għaddejja!

Kellna l-Ministru Mugliett jew lill-gvern jgħid li se jitlesta sa Marzu, u kellna l-kuntratturi – skond ir-rapporti – jgħidulna li se jitlesta jew jista' titlesta f'Mejju.

U t-tug of war jew hi politika, jew hi ta' flus, jew hi ta' korruzzjoni, jew hi ta' par idejn "sodi" li m'għandhomx qabda!

Kif jista' jkun li fi proġett bħal dan wasalna fi stadju fejn il-gvern m'għandux il-ħila jkun straight mal-poplu u jgħidilna x'ġara.

Għandna l-kuntrattur jgħidilna mod, u l-gvern daqqa jgħid ħaġa u daqqa jgħid oħra, u dan kollu f'kuntest ta' kampanja elettorali li dejjem qed toqrob!

Qalulna li dan huwa proġett li kellu jsir malajr u b'urġenza għax se jaqa' biċċa biċċa.

Imbagħad qalulna li twal ix-xogħol, għax tant sabu concrete iebes li ma setgħux ikissruh fil-ħin.

Tajba din, Sur President!

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk f'dan il-pajjiż!

Jiena qed insemmi l-pont ta' Manwel Dimech għax huwa ndikatur ta' dak li qed jiġri, kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam ekonomiku u t-tħaddim ta' proġetti kapitali u kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif il-gvern qed jonfoq il-flus tiegħu fuq proġetti kapitali meħtieġa biex nirrankaw l- ekonomija.

Imbagħad, Sur President, hemm ix-xamma ta' korruzzjoni sħiħa marbuta mal-proġetti kapitali.

Il-gvern għandu d-dmir li jgħidilna x'inhuma l-fatti veri fuq din il-ħaġa, u jekk ma jagħmilx hekk – u mhux qed jagħmel hekk – se tkompli tiżdied il-konvinzjoni fost il-poplu li mhux biss hemm bżonn ta' bidla fil-pajjiż, imma hemm bżonn ukoll ta' bidla sħiħa fil- mentalita` fejn l-affarijiet jitħaddmu tabilħaqq fuq il-linja ta' trasparenza, fuq il-linja ta' kontabilita` u fuq il-linja ta' l-effiċjenza, u kulmin hu korrott – qiegħed fejn qiegħed fis-sistema pubblika, fuq, fin- nofs jew isfel – jitneħħa bla riżerva ta' xejn!

Bħalissa mhux qed jiġri hekk, Sur President!

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, ftit żmien ilu l-Prim Ministru, Dr. Gonzi, qal li l-kbir għadu ġej.

Fl-armata, veru li l-kbir kien għadu ġej.

Jekk naraw x'ġara u x'inhu jiġri fl-armata, naraw li l-promozzjonijiet li riċentement ingħataw fil-gradi ta' kurunell u ta' logutenent kurunell kif ukoll iż-żieda fis-salarji li ngħatat lill-istess gradi fir-ristrutturar tas-salarji għall-membri tal-forzi armati, mhux neċessarjament se jħalli mpatt pożittiv.

L-ewwelnett jidher ċar daqs il-kristall li n-numru ta' kurunelli li issa għandha l-armata mhux frott ta' xi studju li sar indipendentement sabiex ikunu analizzati l-ħtieġijiet proprji tal-forzi armati ta' Malta.

M'hemmx dubju li dan in-numru eżaġerat ta' kurunelli hu sempliċement riżultat ta' indħil dirett ta' uħud mill-istess individwi - jekk mhux minn kollha kemm huma - biex jinbnew appointments ivvintati sabiex jaċċertaw ruħhom minn salarju tajjeb u 'il quddiem minn pensjoni tajba hekk kif jagħlqu l-25 sena servizz.

Il-gvern min-naħa tiegħu kien kuntentissimu li jaġevola lil dawn l- individwi u dan għax, kif jaf tista' tgħid kull membru ta' l-armata, ħafna minn dak li ġew promossi għal grad ta' kurunell huma magħrufa għal kulur politiku tagħhom.

Biżżejjed infakkru li wieħed partikolari sa anke deher ritratt tiegħu liebes ta' suldat sejjer għall-gwerra fuq il-faċċata tal- fuljett tal-partit Nazzjonalista li kien ippubblika apposta waqt il- kampanja elettorali ta' disa' snin ilu.

Kurunell ġdid ieħor li milli smajt ma kienx tħalla jkompli t-training course fl-Ingilterra fuq xi paprata li kien għamel, tawh il-promozzjoni bħala ringrazzjament ta' kemm qiegħed jieħu ħsieb is-suldati li jmorru jkellmu lin-nutar Anthony Abela.

Dan huwa l-aktar kurunell junior, Sur President.

Insomma, mis-sitt kurunelli li ngħataw il-promozzjoni dan l-aħħar, tnejn kienu saru logutenenti kurunelli erba' snin ilu, u l-erbgħa l-oħra bilkemm kienu ilhom sena li saru.

Alla jbierek, għal promozzjonijiet ta' other ranks jisħqu li suldat m'għandux jingħata promozzjoni jekk ma jkollux rakkomandazzjoni għal sentejn jew tliet snin konsekuttivi, iżda fil-każ ta' l-ogħla gradi fl-armata, wieħed jista' jingħata promozzjoni wara sena li jkun ħa promozzjoni l-oħra!

Dawn l-individwi x'taħseb li huma Sur President?

Superman?!

Hekk jidher!

Dawn kollha marru għand xi ras kbira Kastilja jew fl-uffiċċju fejn iservi l- ministru tat-tislim!

Għaliex għamlu sitt kurunelli?

Mingħand min ħadu dan il-parir?

Jafu li qegħdin iwaqqgħu l-armata għaż-żufjett?!

Bħalissa l- armata għandha tmien kurunelli u 13-il logutenent kurunell, u dan meta aħna konna diġa` għedna lill-gvern biex ma jagħtix promozzjonijiet fl-ogħla gradi bl-għaġġla meta hemm elezzjoni ġenerali wara l-kantuniera.

Dawn anke l-qorti sfidaw, u dan skond ma xehdet l-hekk imsejħa direttriċi tad-difiża fil-qorti meta qalet li l-prim ministru iffirma l-promozzjonijiet fit-2 ta' Novembru, 2007, jiġifieri ġranet wara li nfetħet il-kawża fil-qorti biex dan ma jsirx.

Jien informat li miż-żewġ kurunelli anzjani li għadhom iservu, wieħed wasal biex jagħlaq il-61 sena u l-ieħor se jagħlaq 59 sena.

Lil dan ta' l-aħħar għaliex se jkeċċuh meta kulħadd jaf kemm hu persuna ħabrieka u ta' l-affari tagħha?

Mhux minnu li r-regolament ta' l-irtirar mis-servizz malli wieħed jagħlaq 55 sena japplika wkoll għal grad ta' kurunell, Sur President.

Meta kien daħal fis-seħħ dan ir-regolament f'Jannar ta' l-1998 kienu saru żewġ eċċezzjonijiet, wieħed għal grad ta' kurunell u 'il fuq, u għal dawk li ma jkunux għadhom servew għal 25 sena, u din ta' l-aħħar minħabba problemi marbuta mal-pensjoni.

Anke ma' dawn ma żammewx il-wegħda li kienet saritilhom għax se jibgħatuhom bilfors jaħdmu ma' l-immigranti llegali jekk iridu li s-servizz ikompli jgħoddilhom għall-pensjoni tas-servizz.

Sur President, il-gvern għamel sitt kurunelli ġodda meta jaf fiċ-ċert li ma kienx hemm bżonnhom, u għamlu hekk biss biex ikollhom iċ-ċertezza li l- armata titmexxa min-nies tal-qalba, anke jekk il-poplu ma jerġax iħallihom imexxu dan il-pajjiż.

Dan il-gvern daħħal il-politika f'organizzazzjoni li mhux suppost tirrenja politika fiha u qed ikisser xi ħaġa tajba li suppost hi tal-poplu kollu biex iserraħ rasu li min se jmexxi l-armata 'il quddiem ikun wieħed tagħhom, u bis-sewwa jew bid-dnewwa jaqdihom.

Għal wieħed jew tnejn għamlu sitta mingħajr ma taw l-iċken każ li dawn issa għalqu l-bibien għal ħafna snin għal dawk kollha fil-ġerarkija ta' l-armata li qegħdin warajhom.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq dak li qed jissejjaħ ir-ristrutturar tal- pagi.

Is-segretarju parlamentari Anthony Abela ftaħar kemm felaħ b'dan ir- ristrutturar, li skond il-wegħda tiegħu stess suppost seħħ b'effett minn Jannar li għadda u mhux minn Jannar li ġej.

Tant ftaħar li ftit ġranet ilu bagħat ittra lis-suldati kollha fejn qalilhom kemm se jiżdiedu bis-saħħa ta' dan ir-ristrutturar, imma forsi bi żball dan niżżel biss il-lista tal- gradi minn maġġur 'l isfel.

Ovvjament, dan mhux żball kien!

Il-logutenenti kurunelli u l-kurunelli ħallihom barra apposta biex is-suldati ma jarawx it- tip ta' żieda li ħadu s-superjuri kbar tagħhom.

Ħallihom barra apposta biex ma tinkixifx l-ipokresija u l-inġustizzja li għamlu mhux biss mas-suldati u l-fizzjali ż-żgħar fil-grad, iżda anke ma' gradi ta' deputat kmandant u kmandant.

Il-Prim Ministru Gonzi u s-segretarju parlamentari Anthony Abela stħaw juru li biex jikkuntentaw lill-kurunelli sħabhom ġabuhom b'salarju daqs ta' deputat kmandant, cioe` daqs direttur ġenerali f'xi ministeru bħal, ngħidu aħna, direttur ġenerali fid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili.

Lill-loguteneti kurunelli se jagħtuhom paga daqs kap ta' dipartiment jew direttur fil-ministeru.

Fost il-kurunelli li għoġobhom jagħtuhom promozzjoni hemm min se jiżdied bi Lm3,000.

Issa ġejna f'sitwazzjoni fejn mil-lat tas-salarju hemm sitt individwi li għandhom paga ta' deputat kmandant, skala 3, u biex taparsi jbenġluha, lid-deputat kmandant se jagħtuh allowance ta' Lm1,000 u lill-kmandant se jagħtuh allowance ta' Lm750.

Meta niġu għall-pensjoni, il-kurunelli se tiżdiedilhom b'Lm2,000, żewġ terzi ta' Lm3,000, u lill-kmandant u lil ta' warajh se jagħtuhom allowance li ma tiswix ċenteżmu għal fini tal-pensjoni.

Hawn xi ħadd jaħseb li dan hu sewwa?

X'għamlulhom u x'qegħdin jistennew minnhom dawn il- kurunelli ġodda li għadhom kemm għamlu?

Tistgħu tgħiduli liema pariri ħadtu biex għamiltu armata li għandha daqstant kurunelli meta kulma fiha 1,800 ruħ bil-brigadier b'kollox?!

Il-gvern jaf li mhux veru li kien hemm bżonnhom dawn l-affarijiet, imma għamel hekk biex jaqdi lin-nies mill- koxxa!

Kif għidna qabel, Sur President, meta l-partit Laburista se jkun fil-gvern wara l-elezzjoni li ġejja dawn l-affarijiet se jidħol fihom u jara x' inġustizzji saru kemm ma' t'isfel u kemm ma' ta' fuq, anke għaliex l- inġustizzji li saru f'dawn il-gradi huma xi ħaġa tal-mistħija.

Ma nafx kif il-gvern ma jistħix jiġi quddiem il-poplu u jgħid li din l-armata ta' 1,600 ruħ għandha deputat brigadier, sitt kurunelli u xi 12-il logutenent kurunell meta nafu li biex ikollok dawn l-affarijiet, irid ikollok imqar armata ta' mill-inqas 50,000 ruħ.

Jien iltqajt ma' nies li qegħdin f'ambaxxata u jaqbadhom id-daħk meta ngħidilhom b'dawn l-affarijiet!

Qalulna lanqas Saddam Hussein ma' kellu daqshekk kurunelli u daqshekk brigadieri!!

Jekk tara l-proportions li għandna aħna ma' l-armata Amerikana jaqbdek id-daħk, u din hi waħda mill-armati kbar li hawn fid-dinja.

Imma f'Malta basta naqdu lil ta' ġewwa, basta nagħmlu l-preferenzi, u basta nagħmlu l-inġustizzji!

Qabel ma nagħlaq, nixtieq nara ta' min kienet l-idea li mal-monument tal- gwerra – li hu xi ħaġa li għalina hija għażiża – jitwaħħlu l-bozoz tal- christmas tree.

Mela aħna tlaqna, jew?!

Qatt rajtu xi monument nazzjonali tal-gwerra bil-bozoz madwaru?

Kif tista' tiġi tagħmel il-bozoz tal- christmas tree ma' mument bħal dan?

Jiena nappella biex din il-ħaġa titranġa, u jien qed nagħmel appell minn hawnhekk.

F'din il-ħaġa la għandu x'jaqsam il-partit Nazzjonalista u lanqas il-partit Laburista.

Min qabad u ħa din l-inizjattiva naħseb ħadha waħdu, u jien nitlob lill-gvern li huwa responsabbli biex dik il-pastażata li saret titneħħa għax saħansitra qed indaħħku t-turisti bina!

Verament ma jixraqx li jkollok monument tal-gwerra bil-bozoz tal-christmas tree jixegħlu u jitfu madwaru qisna ġejna l-għar ta' Betlehem, u għalhekk nappella biex dawn l-affarijiet ma jsirux.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nixtieq li dan l-intervent tiegħi nibdih billi nfaħħar l-inizjattiva li ħa l-ministeru tal-familja u solidarjeta` soċjali, il-kummissjoni dwar il-vjolenza domestika u l-aġenzija Appoġġ li llejla barra l-Parlament għamluna aktar konxji dwar il-ħtieġa li nqanqlu kuxjenza kontra l-vjolenza domestika, li nsaħħu l-miżuri soċjali li s- soċjeta` għandha bżonn u, b'mod partikolari din is-sena, li jkunu l-irġiel li l-aktar li jqanqlu kuxjenza dwar l-eliminazzjoni tal-vjolenza domestika.

Bħala simbolu tal-kampanja li qiegħda ssir llejla qed iwaħħlu fuq il-pavru tagħna white ribbon, u l-messaġġ kien biex meta nitkellmu fuq vjolenza domestika ma naħsbux li din hija kwestjoni li tolqot biss lin-nisa.

Nafu li l-vjolenza domestika tolqot lit-tfal, lill-irġiel u tista' tolqot lill- anzjani, imma r-realta` hi li huma n-nisa l-aktar li jbatu mill-vjolenza domestika.

It-tieni punt huwa li sal-lum iktar tisma' nisa jitkellmu fuq il- vjolenza domestika milli tisma' irġiel, u l-appell illejla kien biex aħna l- irġiel nitkellmu kontra l-vjolenza domestika, nistmerruha u ninsistu li għandna neliminaw il-fatturi li jikkawżawha.

Nieħu gost nara din il-kummissjoni taħdem wara l-liġi li għaddiet il- Ministru Cristina minn dan il-Paralment fuq dan is-suġġett, u qegħdin naraw li anke f'Malta qegħdin inħarsu lejn dan it-trouble li jista' jolqot lill- familji tagħna taħt l-aspetti differenti tiegħu.

L-irġiel affetwati jistgħu jkunu rġiel ta' kull fehma politika u twemmin reliġjuż, indipendentement mill-eta`, mill-orjentazzjoni sesswali u mir-razza.

Jiġifieri hawnhekk għandna pjaga li l-ħin kollu rridu nkunu konxji tagħha u rridu naħdmu ħafna biex kemm jista' jkun nagħtu l-protezzjoni u r-rimedji lil dawk li jkunu vittmi tal-vjolenza domestika, għax sal-mument li dawn il-vittmi jsibu l- kuraġġ biex jitkellmu, Alla biss jaf minn liema passjoni jkunu għaddew!

Nixtieq nagħmel appell partikolari lill-ġudikatura - lill-imħallfin u lill- maġistrati – sabiex meta jkollhom għall-ġudizzju tagħhom każi ta' suspett ta' vjolenza domestika jew addirittura l-akkuża tkun ta' vjolenza domestika, dawn ikunu sensittivi ħafna, pero` dejjem f'ambitu ta' osservanza sħiħa tal-liġijiet tagħna.

Nappella li hemm bżonn sensittivita` kbira, sew jekk il-ġudikatura tkun magħmula minn imħallfin jew maġistrati nisa kif ukoll jekk tkun magħmula minn imħallfin jew maġistrati rġiel.

Qabel ma ngħaddi għal punti oħrajn, xtaqt nirrispondi kemm għal dak li qal l-Onor.

Joe Debono Grech li ffoka fuq l-armata kif ukoll għal dak li qal il- kap ta' l-oppożizzjoni.

Bir-rispett kollu, meta l-Oppożizzjoni titkellem fuq l-armata ma naħsibx li tista' tippretendi li tagħti xi lezzjonijiet lill-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista dwar is-serjeta`, il- kompetenza u l-ġustizzja li bih jimxu l-affarijiet fl-armata.

L-agħar eżempji ta' diskriminazzjoni, inkompetenza, nuqqas ta' serjeta` u abbużi fl-armata rajniehom taħt it-tmexxija tal-partit Laburista fil-gvern.

Jiddispjaċini li wieħed qed jippolitiċizza b'dan il-mod.

Illum l-armata qiegħda taqdi funzjonijiet li sa ftit tas-snin ilu ma konniex noħolmuhom.

Altro che meta kellna hawn is-servizzi Ingliżi, u altro che meta ma kellniex il-bażi militari u konna qasba tixxejjer mar-riħ, imma mingħajr il- fenomeni li qed niffaċċjaw illum ta' ċerta kriminalita`, traffikar tal- bnedmin u terroriżmu internazzjonali.

Illum mhux biss hawn dawn il-fenomeni ġodda li feġġew fuq ix-xena internazzjoanli u li, ċkejknin kemm aħna ċkejknin, ma nistgħux nevitawhom, imma l-armata tagħna hi wkoll l-armata ta' pajjiż li huwa membru fl-Unjoni Ewropea fejn assummejna dmirijiet u responsabilitajiet ġodda li, likieku kellna noqogħdu fuq il-politika oriġinali tal-partit Laburista, ma konniex nidħlu għalihom.

Meta l-Oppożizzjoni Laburista tikkritika r-riorganizzazzjoni tal-Forzi Armati ta' Malta u tikkritika t-titjib fil-kondizzjonijiet tax-xogħol tal- membri kollha tagħha, din tkun qed tagħti xhieda ta' nuqqas ta' serjeta` u tkun qed tilgħab biss għall- gallarija biex tipprova tissodisfa ċerti elementi partiġġjani u tiffomenta ħalli takkwista xi voti.

Meta llum għandek il-Forzi Armati ta' Malta b'dawn il-funzjonijiet differenti fil- qasam tas-sigurta`, ta' l-intelligence, ta' kif irridu noffru l-aħjar protezzjoni fil-qasam ta' l-immigrazzjoni illegali u ta' kif irridu nkunu preparati għal dak li jista' jinqala' minn wara l-kwinti fil-qasam tat- terroriżmu internazzjonali, tal-kriminalita` organizzata u tat-traffikar tal-bnedmin bl-aktar manjiera diżumana, ma nistax nifhem kif tiġi l- Oppożizzjoni u tagħmel din il-kritika kollha għax ġew appuntati sitt kurunelli.

Fil-qasam ta' l-edukazzjoni għandna madwar sitt diretturi u nagħmlu ħafna xogħol u hemm ħafna affarijiet importanti, imma ħadd mid-diretturi tiegħi ma jrid jiffaċċja l-perikoli li jridu jiffaċċjaw il-Forzi Armati tagħna f'nofs ta' baħar u f'kuntatti ma' forzi armati oħra, u allura jidhirli li l- kummenti li saru m'humiex ġustifikati, u fil-fehma tiegħi m'għandhomx bażi ta' fatti kif suppost ikollhom.

Meta jkollok eżerċizzju ta' promozzjonijiet dejjem se jkollok min jiġi magħżul u min ma jiġix magħżul.

Ħafna drabi, min ma jiġix magħżul iħossu li ma ġiex trattat b'mod tajjeb f'dawn l- għażliet li jsiru l-ħin kollu għax ikun hemm min jirtira u jkun hemm bżonn li jiġu riorganizzati l-affarijiet.

F'dawn l-affarijiet ikun hemm proċessi, u tajjeb ngħid li taħt il-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista, l-uffiċjali pubbliċi, il-membri tal-korp tal-pulizija u l-membri tal-forzi dixxiplinati l-oħrajn tas-servizzi korrettivi, tal-protezzjoni ċivili u ta' l-armata qatt daqs illum ma kellhom aċċess għar-rimedji fil-każ li xi ħadd jista' jħossu li b'xi mod ġie ttrattat b'mod diskriminatorju.

U minn hawnhekk irrid insellem u nirringrazzja l-membri kollha tal-forzi armati ta' Malta li mingħajr ma jkollhom l-ebda coverage tal-media, lejl u nhar, 24 siegħa għal sebat ijiem fil-ġimgħa, jkunu qegħdin jiddefendu liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin u jiddefendu l-integrita` territorjali ta' pajjiżna.

U dan ikunu qegħdin jagħmluh b'impenn, b'vokazzjoni, b'dedikazzjoni u b'sagrifiċċju waqt li aħna nkunu qegħdin fuq il-post tax-xogħol jew inkunu qegħdin ingawdu l- familji tagħna.

Ta' dan inħossni tassew grat, mhux biss personalment, imma bħala ċittadin Malti u bħala parti minn dan il-gvern.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni kompla d-diskors tiegħu fuq l-istess diska ta' l- għoli tal-ħajja ta' l-aħħar darba.

Issa tajjeb ngħid li jien wieħed minn dawk li llum f'dan il-Parlament diġa` segwejt tmien kampanji elettorali u tmien elezzjonijiet, u ma niftakar l-ebda kampanja elettorali fejn il- partit Laburista m'għamilx l-għoli tal-ħajja bħala issue tal-propaganda tiegħu.

Sur President, inti, li anzjan aktar minni, forsi tista' tikkonferma.

Pero` x'jiġri, Sur President?

F'dawn it-tmien elezzjonijiet, erba' minnhom rebaħhom il-partit Laburista u erba' minnhom rebaħhom il- partit Nazzjonalista, u meta l-partit Laburista rebaħ dawn l-elezzjonijiet, rebaħhom - nerġa' ngħid - wara kampanja elettorali bl-għoli tal-ħajja bħala waħda mill-issues ewlenin.

Dan il-partit dejjem ippreżenta ruħu bħallikieku jekk ikun fil-gvern jew se jikkontrolla l-għoli tal-ħajja jew addirittura jisparixxih!

Irrid ngħid li jkun hawn ħafna nies, Sur President, li f'kull elezzjoni din il-propaganda jemmnuha, u nista' nifhem kemm hu faċli li timmanipula l-impressjonijiet tan-nies.

Pero` l-partit Laburista m'għamilx biss kampanji elettorali dwar l-għoli tal-ħajja.

Wara erba' elezzjonijiet, dan kien fil-gvern, u allura aħna għandna wkoll il-vantaġġ li nqabblu l-paroli mal-fatti.

Ara fuq din, il-partit Laburista ma jagħmilx kif jagħmel il-Prim Ministru Lawrence Gonzi li l-ħin kollu jgħidilna biex niġġudikawh fuq il-fatti.

X'inhuma l-fatti tal-partit Laburista fil-gvern dwar l-għoli tal-ħajja?!

Tajjeb li narawh dan, Sur President.

Jekk aħna mmorru lura u neżaminaw l-għoli tal-ħajja tul is-snin, insibu li l-partit Laburista għandu r-rekord f'idejh ta' l-akbar għoli tal-ħajja, double digit inflation rate, u dan wara kampanji propogandistiċi dwar l- għoli tal-ħajja!

Jekk naraw is-sebgħinijiet, fl-1975 l-inflazzjoni kienet 8.8%, fl-1980 kienet 15.76%, fl-1981 kienet 11.5% u fl-1982 kienet 5.8%!

Double digit inflation rate!

Dan ir-rekord li għandu l-partit Laburista!

Veru li wara d-diżastru nazzjonali ta' l-1981 imbagħad kellna friża totali, u veru li dakinhar ma kellniex għoli tal-ħajja, imma konna wkoll zero f'kollox!

Zero fid-demokrazija, zero fil-liberta`, zero fl-għażla, zero fl- edukazzjoni, u zero f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-kwalita` ta' ħajja taċ-ċittadini!

Sur President, il-metodu biex trażżan l-għoli tal-ħajja dakinhar mhux il- metodu li aħna, l-poplu Malti, lesti li nerġgħu nidħlu għalih illum.

Aħna m'aħniex lesti li biex naċċettaw din id-diska ta' l-għoli tal-ħajja mmorru f'sitwazzjoni fejn kollox jiġi iffriżat, inkluż il-pagi u l-overtime.

Il- partit Laburista qed jgħid li se jneħħi t-taxxa mill-overtime, imma meta dawn kienu fil-gvern mhux it-taxxa neħħew imma ġiegħlu lill-ħaddiema jaħdmu l-overtime u lanqas ħallsuhom!

Kienu daħħlu s-sistema tat-time-off in lieu!

Waħda mill-ewwel deċiżjonijiet li l-gvern Nazzjonalista ta' l-1987 ħa kien li jikkonverti fi flus l-eluf kbar ta' sigħat li l-ħaddiema ħadmu overtime mal-gvern, u dak kien wieħed mill-ewwel ftehim li kien sar mal-unions dawk iż-żminijiet.

Wara dan kollu, Sur President, illum jiġi l-partit Laburista jgħidilna li se jneħħi t-taxxa minn fuq l-overtime!

Staqsu lill-eluf kbar ta' ħaddiema li ħadu f'idejhom mijiet u eluf ta' liri għax il-gvern Nazzjonalista ħass li ma kienx ġust li ħaddiema ħadmu l- overtime u lanqas jitħallsu tiegħu.

Dan kollu ġara fit-tmenijiet, Sur President.

Imma tgħid meta tela' Dr. Alfred Sant bħala prim ministru, is- sitwazzjoni nbidlet?

Dr. Alfred Sant bħala l-kap tal-partit Laburista u fit-tradizzjoni ta' l-istess partit, għamel kampanja elettorali mibnija wkoll fuq it-tema ta' l-għoli tal-ħajja – apparti minn temi oħra - u ta l- impressjoni li se jneħħi l-VAT u se jikkontrolla l-affarijiet.

Imma x'ġara fir-realta`?

Il-fatti kienu li kemm fl-1997 u kemm fl-1998 pajjżna kellu aktar għoli tal-ħajja mill-1996, u għalhekk għal darba oħra, il-partit Laburista fil-gvern - issa taħt Dr. Alfred Sant - ma kienx kapaċi jrażżan l- għoli tal-ħajja.

Sieħbi l-Onor.

Tonio Fenech qalilna li din stqarrha l-kap ta' l- oppożizzjoni f'waħda mill-intervisti li kellu ma' ġurnalista ta' "The Malta Independent" fejn, jekk m'iniex sejjer żball, ammetta li dak l-objettiv ma ġiex milħuq.

Allura jien irrid infakkar lill-Maltin u l-Għawdxin li taħt dan li qiegħed ipoġġi quddiemna l-karrotta ta' l-għoli tal-ħajja, l-għoli tal-ħajja mhux biss ma naqasx, imma anke żdied!

Bil-paroli kollha, bil- wegħdi u b'ħafna lanqas naf xi bdew jivvintaw, ma rnexxilhomx!

Nerġa' ngħid li fl-aħħar erbgħin sena, il-partit Laburista għandu r-rekord tad-double digit inflation rate!

Wara Dr Alfred Sant, għall-biċċa l-kbira tas-snin mill-1999 'il hawn, aħna kellna rata ta' l-għoli tal-ħajja inqas milli kienet fi żmienu.

Dawk il-fatti, Sur President!

Mhux sew li jingħad – u b'hekk jidħku bin- nies – li dan l-għoli tal-ħajja mhux kollu kemm huwa impurtat minħabba l- prezzijiet internazzjonali.

L-ewwelnett żbaljat Dr. Alfred Sant meta jgħid li l-gvern mhux qiegħed jagħti l-ogħla importanza lill-kwestjoni ta' l- għoli tal-ħajja.

Il-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista forsi m'għamilx propoganda u ma strumentalizzax il-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja għal skopijiet partiġġjani kif jagħmel il-partit Laburista, pero` jekk kien hemm gvern li attakka l-għoli tal-ħajja b'serjeta` u b'kompetenza skond ir- regoli li bihom suppost tattakka l-inflazzjoni, dak kien il-gvern Nazzjonalista.

L-istatisitka kollha turi li pajjiżna ħafna drabi kellu rati ta' inflazzjoni paragunabbli tajjeb ma' ħafna pajjiżi oħra, u dan minkejja li l- ekonomija tagħna hija esposta għall-influwenzi internazzjonali ħafna aktar minn ekonomiji akbar minna.

Mhux dan biss, Sur President, imma dan kien il- gvern li tejjeb il-pagi u l-kondizzjonijiet tal-ħaddiema u li dejjem ħallas l-overtime lill-ħaddiema għax qatt ma daħħal kunċetti ta' nies jaħdmu u ma jitħallsux.

Il-gvern Nazzjonalista qatt ma ħaddem ħaddiema taħt dixxiplina militari bil-paga minima jew taħt il-paga minima, anzi tejjeb is-servizzi soċjali u l-pensjonijiet, u f'dan l-aħħar budget li qegħdin niddiskutu rajna kwantita` ta' miżuri favur il-poplu kollu.

Iċ-children's allowance ġiet mogħtija lil kulħadd, il-pensjonanti se jingħataw iż-żieda sħiħa ta' l- għoli tal-ħajja, se jkun hemm titjib għal dawk li qegħdin ifittxu x-xogħol, se jkun hemm inċentivi għan-nisa biex jaħdmu jekk ikunu jridu, u biex il- pensjonanti jkomplu jaħdmu.

Hekk attakkajna l-problemi aħna, Sur President.

Aħna m'għamilniex kif għamlu huma u daħħalna sistemi li kienu jsejħulhom tal-kontroll u li nafu b'liema mod diskriminatorju politiku ħadmet mal- ħwienet fl-ibliet u fl-irħula tagħna.

Jekk xi ħadd kienu jaħsbuh ta' sentimenti Nazzjonalisti, kienu jipprovaw ikissruh u jekk xi ħadd ikun b'sentimenti Laburisti, dak kienu jħalluh għaddej.

Nafu kif kienet is- sistema tal-kontroll tagħhom Sur President, u xorta ma ħadmitx!

Nafu li biex jipprovaw jaslu, ġabuna fl-istat li ma tistax tixtri toothpaste, ċikkulata jew television għax qalulna li ma nistgħu nimportaw xejn ħalli l- prezzijiet ma jiġux influwenzati minn barra, u minflok għamlu l-import substitution bid-diżastri ekonomiċi li dan ġab.

Mhux hekk qed jagħmel il- partit Nazzjonalista fil-gvern.

Il-partit Nazzjonalista fil-gvern qed jieħu l-miżuri li għandu jieħu f'ekonomija moderna li trid titħaddem sew.

Hemm bżonn li jinħoloq bilanċ fejn il-protezzjoni tal-konsumatur tinċentivaha b'manjieri moderni u fejn il-konsumatur irid jagħmel il-parti tiegħu biex ikun jista' jiddefendi l-interessi tiegħu.

Hemm diversi miżuri li saru, fosthom il-price stability agreement li wasslu biex il-parti l- kbira tan-negozji f'Malta u f'Għawdex jikkommettu ruħhom li ma jgħollux il- prezzijiet anke in vista tad-dħul ta' l-Ewro.

Qegħdin naraw li qed jittieħdu miżuri oħrajn biex il-konsumatur ikollu aktar informazzjoni ħalli jkun jista' jintebaħ jekk xi ħadd ikunx se jabbuża minnu jew le.

Hemm ukoll is-sistema tal-fair pricing agreement in retailing, dak li l-kap ta' l- oppożizzjoni qed isejjaħlu ftehim bis-sigriet.

Ma nistax nifhem kif dan hu ftehim bis-sigriet għax hawnhekk għandna ġurnal li fih hemm ippubblikati 6,005 isem ta' negozju li aċċettaw li jidħlu f'din l-inizjattiva!

Ma nistax nifhem x'irid ikun jaf aktar il-kap ta' l-oppożizzjoni.

Hemm 6,005 prodott li hemm ftehim dwarhom biex ma jogħlewx minħabba d-dħul ta' l- Ewro, Sur President.

Meta nisimgħu lill-Oppożizzjoni titkellem fuq il- kwestjonijiet tal-għoli tal-ħajja rridu napprezzaw li din mill-bankijiet tagħha ssibha komda u faċli li tagħmel il-kritika, imma meta ġiet għas-si o no, bil-fatti nafu li ma rnexxilhiex tasal.

Lanqas ma rnexxielha tagħmel ġustizzja mal-konsumaturi billi tara li jekk ikun hemm konsegwenzi mhux ġustifikati, il-familji Maltin jingħataw l-appoġġ.

Punt ieħor li mhux l- ewwel darba li l-partit Laburista qabdu hu l-kwestjoni tal-korruzzjoni.

Il- kap ta' l-pppożizzjoni fakkarna x'kien intqal minn Eddie Fenech Adami meta kien kap ta' l-oppożizzjoni, u ċioe`:

"Min ma jiġġilidx kontra l-korruzzjoni huwa korrott u jkun qed jisraq lilek u lil pajjiżek."

Issa, Sur President, jekk hawn xi ħadd li ħadem bil-fatti kontra l- korruzzjoni huwa l-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista għax dan ħoloq rimedji u liġijiet apposta, u issa se niffirmaw il-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda kontra l-korruzzjoni biex f'pajjiżna bil-fatti nkunu nistgħu niġġieldu kontra l-korruzzjoni.

Bil-paroli tista' tgħid ħafna affarijiet, u suspetti, allegazzjonijiet u tfigħ ta' tajn tista' tagħmel kemm trid!

Xhieda ta' kampanja sistematika tal-partit Laburista fi żminijiet differenti taħt tmexxijiet differenti hi din ta' allegazzjonijiet, waħda f'oħra, u kull darba li sfidajthom u mort il-Qorti fejn setgħu jġibu l- provi kollha bil-miftuħ, il-kawżi rbaħthom kollha, u ma ġabux l-iċken prova ta' l-allegazzjonjiet li għamlu.

Il-partit Laburista espert biex jitfa' t- tajn u biex jagħmel character assassination!

Kif il-kap ta' l-oppożizzjoni jiġi jgħidilna li Dr. Lawrence Gonzi ma jiġġilidx il-korruzzjoni meta fil-każi kollha li ħarġu - ta' l-ADT, tal- Maritime - malli ġew għall-attenzjoni ta' l-uffiċjali pubbliċi tal-gvern u tal-Prim Ministru, ittieħdu l-passi bil-Pulizija, bil-qrati u bil- kummissjoni tal-korruzzjoni.

Dejjem ittieħdu l-passi, Sur President, imma naturalment il-partit Laburista jibqa' jilgħab il-logħba partiġġjana, għax faċli toħloq is-suspetti.

Il-kwestjoni tal-korruzzjoni hija kwestjoni li niġġildulha bil-manjieri kollha possibbli u b'dak kollu li nistgħu nagħmlu.

Il-fatti juru li kull fejn kien hemm bżonn, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi u d-diversi ministri ħadu l-passi, kienu min kienu n-nies.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni qalilna wkoll li t-tmexxiija trid tkun trasparenti, kontabbli u effiċjenti.

Fejn qatt kien hawn trasparenza daqskemm hawn illum bit-tmexxija moderna u innovattiva ta' din l- amministrazzjoni li qed imexxi l-Prim Ministru Lawrence Gonzi?

Kollox isir pubbliku u suġġett biss għal dawk li huma d-drittijiet taċ-ċittadini privati taħt il-liġi li tagħti l-protezzjoni fuq l-informazzjoni.

Fejn m'hawnx trasparenza?!

Xi trasparenza trid aktar?!

Iċ-ċittadini għandhom il- mezzi kollha ta' kif jistgħu jappellaw, jikkontestaw u jagħmlu l- petizzjonijiet, u dawn jiġu evalwati.

Aħna għandna l-Ombudsman, għandna t- tribunal kontra l-korruzzjoni u hawn il-qrati.

F'dawn l-aħħar snin, il- gvern Nazzjonalista daħħal liġijiet fil-kodiċi kriminali li ta poteri kbar lill-qrati tagħna.

M'hawn xejn f'dan il-pajjiż fejn jekk xi ħadd jidhirlu li qed issir xi ħaġa li mhux suppost, ma tistax tiġi eżaminata bl-għeruq u x-xniexel fil-qrati u t-tribunali tagħna.

M'hawn xejn li jżomm lil ħadd!

Allura għalfejn qed ngħidu li m'għandniex trasparenza u kontabilita`?

Dażgur li għandna kontabilita`!

Il-ħin kollu għandna l-kontabilita`!

Mela aħna niġu f'dan il-Parlament għalxejn?

Semmielna l-effiċjenza.

M'għandniex effiċjenza?

Veru li dejjem hemm fejn intejbu l-affarijiet, u jien inkun l-ewwel wieħed li ngħid dan.

Dażgur li rridu ntejbu aktar!

Dażgur li rridu naħdmu aħjar biex iċ-ċittadini tagħna jkollhom aktar informazzjoni f'idejhom u aktar għodda biex ikunu jafu eżatt x'qed jiġri u kif il-flus tagħhom qed jintnefqu!

Dażgur li rridu ntejbu l- kontabilita`!

Pero` l-Oppożizzjoni ġieli fixkluna milli nagħmlu dan meta kien hemm bżonn li naslu ħalli aħna naraw li kulħadd, mill-kbir saż-żgħar, ikun kontabbli.

Nafu kif timxi l-Oppożizzjoni, Sur President.

Dawn ġabu kampanja sħiħa fuq it-television ta' xi ħadd għax qed jipprotesta għax xi ħaddieħor li jiġi minnu għandu akkuża ta' xi ħaġa!

Dik il-kontabilita`?!

Dik iż-zero tolerance li għandhom kontra l-korruzzjoni?!

Il-kap ta' l-oppożizzjoni tkellem fuq il-kwestjoni tan-nefqa kapitali u l- edukazzjoni, u staqsa għaliex in-nefqa kapitali ma ntnefqitx kollha.

L- ewwelnett naħseb li qatt ma kien hemm investiment kapitali fl-edukazzjoni daqskemm kien hawn f'dawn is-snin.

Nisfida lil min irid biex iqum u jgħidilna jekk qattx kien hemm investiment kapitali fl-edukazzjoni daqs dawn is-snin!

Meta nqabblu l-investiment kapitali fl-edukazzjoni li għamlu gvernijiet Nazzjonalisti ma' l-investiment kapitali li għamlu gvernijiet Laburisti, insibu li l-gvernijiet Laburisti kienu l-iktar gvernijiet xħaħ.

Kien hemm sena minnhom ivvotaw somma miżera ta' Lm8,000, Sur President!

Qabbel dan mal-fatt li aħna ttriplikajna l-Universita`, ftaħna u kabbarna l- MCAST u qegħdin nibnu u nimmodernizzaw l-iskejjel tagħna.

Lill-istudenti tagħna qed nagħtuhom il-computers u, jekk Alla jrid, se nibdluhom kollha!

Apparti dan, aħna se ntejbu l-laboratorji tax-xjenza, tal-bioloġija, tal- fiżika, tal-kimika, tal-computers u dawn l-affarijiet kollha.

Issa, għaliex ma ntefaqx kollu l-kapital diġa` spjegajna f'dan il- Parlament, imma naturalment, tispjega kemm tispjega, għal xejn għall-kap ta' l-oppożizzjoni għax dan jemmen li bir-repetizzjoni sejjer jipperswadi lil ċerti nies.

Aħna spjegajna li għall-budget ta' din is-sena aħna poġġejna fl-infiq kapitali fondi ta' l-Unjoni Ewropea, u kulħadd jaf li dawn trid tonfoqhom skond ċerti regoli u proċeduri, u dawn aħna nosservawhom.

Issa l-proċedura titlob li qabel toħroġ it-tenders u allura qabel twettaq il-proġetti u tonfoq in-nefqa kapitali, irid ikollok l- approvazzjoni ta' l-awtoritajiet kompetenti sew nazzjonali kif ukoll tal- kummissjoni fi Brussels.

Għal raġunijiet 'l hinn mill-kontroll tal-gvern din l-approvazzjoni ħadet żmien aktar milli kien suppost.

Il-punt hu li kieku aħna ma poġġejniex il-flus fil-voti kapitali mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea, lanqas biss konna nistgħu nibdew nippjanaw u nfasslu t-tenders u lanqas biss konna nistgħu nibagħtuhom fid-dipartiment tal-kuntratti biex jiġu eżaminati ħalli jkunu lesti biex joħorġu.

Issa li kieku l-proċess tħaffef aktar, dawn it-tenders kienu joħorġu u jibdew jitwettqu.

Il-fatt li dak il-proċess twal, xi jfisser?

Ifisser li veru n-nefqa ma saritx din is-sena imma l-flus ma ntilfux.

Għandna l- proċessi lesti biex malli jkun hemm il-clearance, il-proġetti jkunu jistgħu jibdew joħorġu.

Allura naħseb li rridu napprezzaw li minkejja li aħna kellna dawn il-kwestjonijiet ta' proċedura li dewmuna fl-implimentazzjoni tal-proġetti tagħna, u allura n-nefqa kapitali li kellha ssir għadha ma saritx, dawn se jsiru u l-flus mhux se jintilfu.

Għandna proġett ta' Lm1.5 miljuni ħalli nimmodernizzaw il-laboratorji fejn it-tender lesta u kemm tiġi ppubblikata.

Rigward il-proġetti li kien hemm ta' l-Universita`, ħafna mix-xogħol ta' l-ispecifications tat-tenders huwa lest, u ta' l-MCAST huwa lest ukoll.

Sur President, irrid ngħid ukoll li sew l-Universita`, sew l- MCAST kif ukoll id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni diġa` wettaqu proġetti b'fondi ta' l-Unjoni Ewropea li kienu fil-budgets ta' qabel dan, ta' bejn l- 2004 u l-2006.

Rigward l-ekonomija, il-kap ta' l-oppożizzjoni filli kien qed jgħidilna li hu ma jarax li aħna nistgħu nidħlu fiz-zona ta' l-Ewro qabel nilħqu rata ta' tkabbir ta' 4%, u m'għandix dubju li dan qal hekk għax kien jaħseb li l- gvern tagħna ma kienx se jirnexxielu jilħaq dawn it-targets bħalma ma kienx jemmen li l-Prim Ministru Lawrence Gonzi kien se jirnexxielu jniżżel id- deficit.

Il-Prim Ministru Lawrence Gonzi hu serju, kompetenti, jaf x'qed jagħmel, jaf imexxi lit-team tiegħu, jaf jikkonsulta mal-poplu u jaf jafda lill-poplu għax għandu fiduċja fih, u għalhekk irnexxielu jniżżlu d- deficit.

Sena wara sena rnexxielu jniżżlu d-deficit, Sur President, u fl- istess ħin irnexxielu jkabbar l-ekonomija.

Imma issa għax ilħaqna dak l- objective tat-tkabbir ekonomiku ta' qrib l-4%, issa l-kap ta' l- oppożizzjoni jrid tkabbir ekonomiku ta' 6%.

Pero` jekk naraw it-tkabbir ekonomiku li rreġistraw gvernijiet Laburisti, malajr inkunu nafu fejn hi l-kapaċita` tagħhom tat-tkabbir ekonomiku.

Il- mexxej Laburista hu bniedem espert tal-kliem, pero` espert ukoll tal-logħob bil-kliem u tal-manipulazzjoni tal-kliem!

Bil-kliem kollox nagħmlu, u niktbu plays għat-teatru u novelli, pero` l-fatti jgħoddu, u kemm wieħed ikun kapaċi jżomm gvern għall-ħames snin sħaħ, għandek x'għandek diffikultajiet fil-partit tiegħek!

U Fenech Adami, minkejja d- diffikultajiet tiegħu fil-partit, xorta żammu għaddej il-partit.

Meta Fenech Adami kien fil-gvern b'maġġoranza ta' wieħed, għamilniehom il-ħames sħiħ – bħalma għamilniehom meta kellna iżjed – u meta kien hemm mexxejja sodi Laburisti, il-maġġoranza ta' wieħed fil-gvern żammewha wkoll għal ħames snin!

Mela x'ħin niġu għat-tkabbir ekonomiku, il-kap ta' l-oppożizzjoni ma jistax ibiddel il-goal posts biex mingħalih se jipproponi xi nirvana.

Aħna nemmmnu li biex tmexxi l-pajjiż, irid ikollok sens ta' x'inhuma l-kondizzjonijiet li qed taħdem fihom, u l-Oppożizzjoni f'dan ir-rigward qed tgħix in a bubble.

L-Oppożizzjoni mhix tħammeġ idejha bil-problemi tal-pajjiż imma kulma hi armchair critic li tħares lejn il-films ta' l-affarijiet.

Trid tara x'jiġifieri meta jogħlielek il-prezz taż-żejt!

Fi żmienhom m'għolielhomx il-prezz taż-żejt imma xorta għollew ir-rati tad-dawl u l- ilma!

Dawn jafu x'jiġifieri jogħlielek il-prezz taċ-ċereali u x'jiġifieri li jkollok ekonomija daqs sufra fl-oċean u trid tiffaċċja x'qed jibilgħu ċ- Ċina u l-Indja f'metalli, fi żjut, f'ikel u f'affarijiet oħra?!

Dawn qed jibilgħu kullimkien, u aħna rridu nassiguraw li dawn l-400,000 bniedem li hawn fuq din in-naqra ta' blata ikollhom x'jieklu, x'jilbsu, fejn jaħdmu u familji xi jkabbru.

Hekk tħammeġ idejk meta tkun fil-gvern u mhux mill- Oppożizjzoni, għax meta tkun fil-gvern tkun verament taf x'inhuma l- problemi!

Kemm hu faċli tikkritika meta tkun fl-Oppożizzjoni!

Sur President, l-ekonomija tagħna qed tikber, tatna numru ta' impjiegi tajbin, ir-rata ta' nies jirreġistraw għax-xogħol qed tonqos u qegħdin naraw li l-investimenti li għamilna fil-qasam ta' l-edukazzjoni qed jagħtuna l-frott.

Aħna investejna bil-kbir ukoll fil-qasam tas-saħħa u mhux se nieqfu hawn.

Għandna quddiemna viżjoni mill-isbaħ li trid tkattar aktar ġid għall-familji, għaż-żgħażagħ u għan-nisa tagħna biex fl-edukazzjoni jkollna aktar kwalita` u biex fis-settur tas-saħħa jkollna servizzi ta' kwalita`.

Dawn irridu nifirxuhom fil-livelli tal-familja u f'dawk primarji.

Qegħdin naħdmu biex is-setturi finanzjarji u s-setturi ta' l-IT jissaħħu u jkunu fost l-aħjar li hawn f'dan ir-reġjun u biex it-turiżmu wkoll ikompli jikber.

Din hija l-viżjoni li qed jagħtina l-Prim Ministru Lawrence Gonzi, mhux għal din l-elezzjoni li ġejja u anqas ta' wara, imma għas-sena 2015 għax l-affarijiet hekk trid tippjanahom.

Aħna qed ngħidu li sa l-2015 irridu nassiguraw li l-ħidma li għamilna f'dawn it-tliet snin nikkonsolidawha sabiex fuqha nkunu nistgħu nkomplu nibnu t-titjib ta' kwalita` ta' ħajja li dan il-poplu jixraqlu u nkunu kapaċi niffaċċjaw l- isfidi u l-opportunitajiet kbar li ż-żminijiet tal-lum qed joffrulna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, il-gvern Nazzjonalista rikeb fuq dan il- budget sabiex jippropaga s-slogan tiegħu "Familji fis-Sod."

Jiena smajt b'attenzjoni dak li kellu xi jgħid l-Onor.

Louis Galea fejn naturalment enfasizza b'mod mill-aktar pożittiv u fuq gear iperboliku dak li hu u l- gvern tiegħu isostnu li kienu s-suċċessi ta' dan il-gvern.

Jiena għoġobni ħafna s-slogan tal-partit Nazzjonalista "Familji fis-Sod."

Tismagħhom jitkellmu dwar il-bżonn ta' par idejn sodi biex dan il-pajjiż jitmexxa 'l quddiem, pero` dan il-klixe` ġabli memorji ta' ftit snin ilu fejn il-gvern Nazzjonalista kien juża din il-kelma "fis-sod" vis-a-vis il-finanzi tal- pajjiż.

Tajjeb li ma ninsewx dak li kien wiegħed il-partit Nazzjonalista qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali u dak li għamlu wara li din għaddiet.

Tajjeb nagħtu interpretazzjoni għal kelma "fis-sod" u "finanzi fis-sod" sabiex nifhmu aħjar dak li huma qegħdin jipproponu.

Meta wieħed jitkellem dwar finanzi fis-sod, wieħed x'jifhem?

L-unika ħaġa li l-poplu fehem qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali bil-frażi "finanzi fis- sod" hija li dawn ġabu kontroll fil-finanzi tal-pajjiż, anke jekk wara l- elezzjoni pprovaw jagħtu l-impressjoni li s-sitwazzjoni finanzjarja tal- pajjiż hija ħażina u hemm bżonn li jkun hemm team li jġib il-finanzi fis- sod.

Pero` dak m'huwiex dak li fehem il-poplu Malti u Għawdxi qabel l- elezzjoni ġenerali tas-sena 2003.

Tan-naħa l-oħra jafu li mhux dak li xtaqu juru lill-poplu Malti u Għawdxi, għax meta kienu qalu li se jkollna l- finanzi fis-sod, kulħadd fehem li kellna problema finanzjarja u dik il- problema finanzjarja rranġawha, u allura dak li rreġistra l-poplu Malti u Għawdxi qabel l-elezzjoni tas-sena 2003 hija li we have turned the corner u issa huwa l-mument tal-ħsad.

Dak huwa li fehem il-poplu Malti u Għawdxi u dak huwa dak li l-gvern Nazzjonalista pprova jfiehem lill-poplu qabel l- aħħar elezzjoni ġenerali.

Sur President, kulħadd jaf x'ġara wara l-aħħar elezzjoni ġenerali.

Veru li l-finanzi kienu fis-sod?

Lanqas kienu fis-sod fl-1996, għax l-ex-ministru John Dalli, ftit xhur qabel l-elezzjoni li rebaħ l-partit Laburista, kien bagħat memo privat lill-Prim Ministru u qallu li we are living beyond our means and we're running a deficit.

Il-partit Nazzjonalista jħobb li fuq barra jipproġetta image li kollox huwa tajjeb u li kollox miexi sew imma fuq ġewwa jkun jaf li l-affarijiet ikunu qegħdin jitnawru, u li dan ikun qed jinganna fil-messaġġ li jkun qed jipprova jittrasmetti lill-poplu Malti u Għawdxi, biex nissellef ftit il-kumment li għamel l-Onor.

Louis Galea.

Dan xela lill-partit Laburista li qed jipprova jinganna lill-poplu, imma bil-fatti kulħadd jaf li l-partit Nazzjonalista inganna lill-poplu Malti u Għawdxi mhux biss fl-elezzjoni ta' l-1998 imma anke fl-elezzjoni tas-sena 2003.

Kulħadd jaf x'ġara wara l-elezzjoni ta' l-2003 fejn l-ex-ministru tal- finanzi John Dalli qal li fallejna fil-miri.

Dan huwa recorded kemm fil- Paralment u kemm barra minnu.

Ftit ġimgħat biss wara l-aħħar elezzjoni ġenerali, kienu ppubblikaw l-istatisitka u qalu li fallejna fil-miri u rridu naraw x'se nagħmlu, u dan seħħ ftit ġimgħat wara li qalu li l-finanzi kienu fis-sod.

Hawnhekk hawn sentiment kbir ta' deja vu, għax fl-elezzjoni ta' l-1998, li kienu rebħu l-partit Nazzjonalista wara li l-gvern Laburista kien iggverna għal 22 xahar, kienu wiegħdu li anke xamma ta' gvern Nazzjonalista tixpruna lill-ekonomija.

Il-bidla waħedha favur gvern Nazzjonalista tixpruna lill-ekonomija qalulna, Sur President!

Wara l-elezzjoni niftakar il-kliem eżatt ta' l-ex-ministru John Dalli meta bħala ministru tal-finanzi kien mar f'xi attivita` politika tal-massa tal- partit Nazzjonalista u qalilna li rridu ngħinuhom jerfgħu s-salib.

Mela qabel l-elezzjoni ta' l-1998, l-ex-ministru John Dalli kien qal li xamma ta' gvern Nazzjonalista terġa' tixpruna lill-ekonomija, u eżattament wara l- istess elezzjoni dan qal li l-poplu Malti u Għawdxi jrid jgħinhom jerfgħu s- salib!

Dan il-kliem mhux qiegħed nivvintah Sur President, imma huwa kliem testwali u rrekordjat li qal l-ex-ministru John Dalli.

X'ġara mbagħad fl- 2003?

Qabel l-elezzjoni qalulna li l-finanzi huma fis-sod u reġgħu wiegħdu l-istess imbarazz li kienu wiegħdu qabel l-1998.

U x'ġara?

Ftit ġimgħat biss wara – ma nafx kif ma jistħix dan! – qalilna li żbaljajna fil-miri tagħna u rridu naraw x'se nagħmlu.

Għadu kemm wiegħed il-finanzi fis-sod imbagħad jgħid li fallejna l-miri!

Qalilna hekk biex nippreparaw ruħna għal tliet budgets tal-biża' fejn il-poplu ġie intaxxat b'mod qawwi b'piżijiet li dan il-pajjiż qatt ma ra.

Kif ma jistħux tan-naħa l-oħra?!

Issa se jerġgħu jippruvaw l-istess trick u qegħdin jgħidu "Familji fis-Sod" flok "Finanzi fis-Sod".

Jien nistgħaġeb għax meta wiegħdu l-finanzi fis-sod fl-1998 ġara dak li ġara wara l-elezzjoni ta' l-2003.

Mela x'familji fis- sod se jkollna jekk il-partit Nazzjonalista jerġa' jiġi elett fil-gvern?!

Dan mhux qed nistaqsih jien biss imma il-poplu kollu, Sur President.

Dawn diġa` daħku bina darbtejn fl-1998 u fl-2003!

Imma possibbli aħna se nerġgħu nafdawhom biex jerġgħu jgħadduna biż-żmien?

Dawn qed iwegħduna l- familji fis-sod biex imbagħad dawn il-familji fis-sod ikunu bħalma kienu l- finanzi fis-sod?!

Għalhekk ma rrankawx wara l-budget, għalhekk il-budget huwa ta' ftit ħafna u tard wisq, Sur President, u nagħmel enfasi fuq it- tard wisq għax il-poplu Malti u Għawdxi llum fehem u dara x'inhuma l- istrateġiji tal-partit Nazzjonalista.

Dawn iwiegħdu kemm jifilħu qabel l- elezzjoni, jgħidu li l-affarijiet huma tajbin, li qegħdin naraw id-dawl u li l-ekonomija qegħda tirpilja, imma mbagħad jekk jirbħu jerġa' jkollna l- istess sitwazzjoni li kellna wara l-2003.

Jiena smajt lill-Ministru Louis Galea jgħid li l-gvern Nazzjonalista kellu suċċess għax irnexxielu jniżżel id-deficit.

Issa d-deficit tista' tniżżlu jew b'ħaġa jew b'oħra, waħda hija negattiva u l-oħra hija pożittiva.

In-negattiva – u dik hija l-aktar ħaġa sempliċi u faċli li tista' tagħmel - hija li tipprova tniżżel id-deficit billi tispara kemm tiflaħ taxxi fuq il-poplu, u l-pożittiva hi dik li ssaħħaħ in-negozju fil-pajjiż u żżid l-esportazzjoni u l-investiment dirett barrani ġewwa pajjiżna.

Dak huwa l-aqwa mod kif tniżżel id-deficit u ma titfax piżijiet fuq il-poplu.

Pero` ovvjament trid issib bilanċ bejn it-tnejn għax aħna ngħixu bit-taxxi, pero` enfasi żejda fuq it-taxxi hi negattiva.

Allura, Sur President, irid ikollok a mix of both, u naturalment irid ikollok enfasi akbar fuq l-aspett pożittiv u b'hekk tkabbar l-investiment lejn pajjiżna, tkabbar l-ekonomija, tixpruna n-negozju u ssaħħaħ il-konsum.

X'għamel dan il-gvern?

Liema tattika adotta sabiex jipprova jnaqqas id-deficit?

Sur President, id-deficit, bir-rispett kollu, naqqsu minn fuq dahar il- poplu bis-surcharge selvaġġa li għamel fuq id-dawl u l-ilma u bit-tariffi eżaġerati fi qualsiasi qasam tal-ħajja, anke għall-aċċessibilita` għall- ġustizzja fejn kulħadd jaf li t-tariffi huma m'għola s-smewwiet.

Meta nduna li beda jgħolli żżejjed, il-Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern beda jipprova jraqqa' il-pannu bil-qara' aħmar għax induna li żbalja, u beda jnaqqas minn hawnhekk u minn hemmhekk.

Meta tara kif mar il-pajjiż fl-oqsma produttivi u fl-oqsma ta' l-esportazzjoni, insibu li fil-fatt ma morniex tajjeb.

Biżżejjed ngħid li t-tkabbir ekonomiku li sar, sar f'setturi li ma jinċidux fuq il-kwalita` ta' l-għajxien tal-poplu Malti u Għawdxi, bħas-servizzi finanzjarji u l-logħob ta' l-azzard bl-internet.

Hemm l-aktar li ġie rreġistrat it-tkabbir ekonomiku.

Pero` dak m'għandux l-effett vertikali li wieħed jixtieq, jiġifieri dan ma jinħassx fost il-poplu Malti u Għawdxi.

Allura, Sur President, id-distribuzzjoni tal-ġid ma saritx għas- sodisfazzjon tal-maġġoranza tal-poplu Malti u Għawdxi, u fil-fatt minn ċerti surveys li saru minn ġurnal eminenti ħareġ li 71% tal-poplu Malti jemmnu li l-pajjiż jew huwa staġnat jew sejjer ħażin.

Dan li ma jistax jara l-gvern Nazzjonalista u dan li ma jsemmix!

Dan huwa l-iktar importanti għax, wara kollox, aħna għalfejn qegħdin fil-Parlament?

Għalfejn għandna gvern biex jiggverna?

Sabiex il-poplu Malti u Għawdxi jħossu li verament qiegħed jgħix tajjeb u li verament qed igawdi titjib fil-kwalita` tal-ħajja tiegħu.

Imma jekk il-poplu Malti u Għawdxi, fil-maġġoranza kbira tiegħu, qiegħed jgħidlek li l-pajjiż jew huwa staġnat jew sejjer ħażin, kif jistgħu hawnhekk jiġu l-esponenti ewlenin tal-gvern Nazzjonalista u jgħidu li kollox sejjer tajjeb?

Mhux hekk biss, imma qalulna li żdied ix-xogħol u qatt ma kien hawn nies jaħdmu daqs illum minn żmien l-indipendenza 'l hawn.

Issa Sur President, fl-indipendenza kien hawn reġistrati 80,000 ħaddiem bħala full-time.

Allaħares il-popolazzjoni baqgħet kif kienet fl-1964!

It's quite obvious li l-popolazzjoni tikber, u allaħares ma jiżdidux in-nies li qegħdin jaħdmu bi qligħ.

Jiġifieri din hija red herring li ħareġ biha l- prim ministru!

Irridu naraw wkoll dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal-part- time.

Fejn qabel il-gvern Nazzjonalista kien jiftaħar li x-xogħol jiġri wara l-poplu Malti u Għawdxi, llum dan m'għadux jgħid li l-full-time jobs qed immorru aħjar f'dan il-pajjiż, imma qed jgħid li żdied ix-xogħol part- time.

Hu tajjeb li jiżdied ix-xogħol part-time, pero` trid tara n-natura tiegħu u eżattament min qed jaħdem fih.

Is-26,000 ruħ b'impjieg part-time huma jew taż-żgħażagħ jew tan-nisa b'familja – u jiena naħdem il-qorti fis- separazzjonijiet u naf b'nisa b'familja li jaħdmu hekk - u għandek ukoll ħaddiema li tilfu l-impjieg fl-eta` ta' 40 u 50 sena, u diffiċli li dawn isibu impjieg full-time.

Din hi l-istorja sabiħa li l-prim ministru jrid jirrakkonta?!

Dawn ma tgħidx li għandhom job full-time u ieħor part-time, għax hemmhekk wieħed ikun jista' jkejjel u jgħid li sejrin tajjeb.

Imma le, Sur President.

Qegħdin nitkellmu dwar 26,000 ruħ b'impjieg part-time bħala l-uniku job tagħhom.

Allura verament nistgħu ngħidu li għandna storja sabiħa x'nirrakkontaw?!

Tistgħu timmaġinaw x'kundizzjonijiet ta' xogħol dawn il- ħaddiema part-time igawdu!

Dan huwa xogħol prekarju u li ma jgawdix mis- saħħa tal-liġi tar-relazzjonijiet industrijali u tal-liġi tal- kondizzjonijiet tax-xogħol li jassiguraw ċertu security of tenure.

Għada filgħodu jista' jiġi l-prinċipal tagħhom u jgħidilhom li m'għandux bżonnhom aktar lil dawn iż-żgħażagħ, lil dawn in-nisa separati b'familja u lil dawn il-ħaddiema li għandhom eta` ta' late 40's u early 50's u li diġa` jkunu f'ċirkostanzi ekonomiċi fejn ikun diffiċli biex isibu job full-time.

Dawn il-ħaddiema ma jgawdux mill-istess kondizzjonijiet tax-xogħol favorevoli bħalma jgawdu nies li għandhom xogħol definit full-time.

Hawnhekk tajjeb li ninforza dan il-punt bi statistika.

Skond l-istatistika Ewropea, Malta hija l-uniku pajjiż li matul dawn l-aħħar snin - jiġifieri tul din il-leġislatura - l-ħaddiema naqqsu d-dħul tagħhom.

Allura għandna storja sabiħa x'nirrakkontaw, Sur President?!

Għandna storja x'nirrakkontaw, mela le, imma mhux dak is-sabiħ li jitkellem dwaru l-Prim Ministru Lawrence Gonzi meta Malta hija l-pajjiż fejn hemm l-anqas persentaġġ ta' ċittadini mill-popolazzjoni li qed jaħdmu!

Sur President, din hija prova li qed nġib lil dan il-Parlament biex nuri xi dħul qed isir u kif dan il-gvern naqqas id-deficit.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq it-turiżmu li huwa suppost pilastru ta' l- ekonomija ta' pajjiżna.

Imma hawn xi ħadd f'dan il-Parlament li jista' jiġi b'kunfidenza u jgħid li t-turiżmu matul din il-leġislatura kien stupend?

Għall-kuntrarju, mis-sena 2003 it-turiżmu beda sejjer mill-ħażin għall- agħar, sena waħda wara l-oħra, u simboliku huwa l-fatt li bħalissa l- awtorita` tat-turiżmu lanqas biss għandha kap!

Vapur li jimxi bla kaptan tista' timmaġina xi vjaġġ se jagħmel, Sur President!

Illum l-awtorita` tat- turiżmu qiegħda mingħajr kap u ilha mingħajru għal xhur sħaħ.

Għad m'hemmx pjan ċar kif se titmexxa il-politika fit-tul tal-low cost airlines, u hemm konfużjoni sħiħa fl-Air Malta fejn l-impjegati wegħduhom li se jkollhom l- aqwa kondizzjonijiet tax-xogħol possibbli.

U reċentement il-pilots ta' l- Air Malta ddikjaraw li l-gvern kien qed jerġa' joffrilhom l-istess ftehim li offrielhom s-sena l-oħra b'konsegwenza li s-sitwazzjoni fl-Air Malta reġgħet staġnat, mhux biss għall-pilots, imma anke għall-cabin crew.

Fejn qatt kienu jaħsbu dawn l-impjegati ta' l-Air Malta li se jkunu daqshekk ħażin taħt gvern li wegħedhom "il-finanzi fis-sod" u "r-rebbiegħa ġdida"?!

Għax din kont insejtha "tar-rebbiegħa l-ġdida" li wiegħdu qabel l- elezzjoni ta' l-2003!

Issa, Sur President, to be honest, sar xi titjib fit- turiżmu matul din is-sena, imma nothing to write home about, għax it-titjib li sar ma ġabx it-turiżmu fil-qagħda ideali li wieħed kien qed jipprospetta jew kif kienet is-sitwazzjoni tat-turiżmu sa ftit snin ilu.

F'dan is-settur ġejna lura għaċ-ċirkostanzi li kienu prevalenti xi tliet snin ilu meta t- turiżmu kien ħażin diġa`.

Kif nistgħu noqogħdu niftaħru li t-turiżmu sejjer tajjeb jekk iċ-ċifri li qegħdin jirriżultaw huma riproduzzjoni taċ-ċifri li kienu rriżultaw tliet snin ilu meta t-turiżmu kien diġa` qiegħed ħażin u meta kienu diġa` qegħdin jintbagħtu sinjali ta' allarm!

Issa dawn is- sinjali ma kenux ġejjin mill-Oppożizzjoni, għax hawn min jakkuża lill- Oppożizzjoni li qiegħda xxewwex jew li qed tpinġi stampa kerha.

Dawn kienu tkellmu l-assoċjazzjonijiet u l-organizzazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu, bħall-qasam tar-ristoranti, tal-lukandi u n-negozju in ġenerali li għadhom inkwetati sal-ġurnata tal-lum.

Allura għandna storja sabiħa x'nirrakontaw lil-poplu Malti u Għawdxi?!

Le, għandna storja ta' preokkupazzjoni x'nirrakontaw.

Per eżempju, fis-settur tal-lukandi u ristoranti, matul dawn l-aħħar erba' snin, intilfu 600 impjieg.

Fejn marru dawn?

Nafu fejn qegħdin?

Fl-aħħar sena biss, is-sena kurrenti, intilfu 300 minn dawn is-600, jiġifieri għandna aċċelerazzjoni ta' telf ta' impjiegi fil-qasam tal-lukandi.

Din is-sena biss għalqu żewġ lukandi kbar – u qed insemmi din is-sena biss, għax kulħadd jaf li għalqu lukandi magħrufa f'din il-leġislatura – u jista' jkun li sa tmiem din is-sena jagħlqu żewġ jew tliet lukandi oħra.

Nistgħu ngħidu li l-gvern naqqas id- deficit bit-turiżmu?

Le, Sur President!

Fil-qasam tal-manifattura, fejn nistgħu nesportaw u ndaħħlu l-munita barranija f'pajjiżna, kulħadd jaf li lil tad-Denim kienu wegħduhom xogħol garantit qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali biex imbagħad grupp ta' ħaddiema spiċċaw barra sena wara l-elezzjoni, sakemm eventwalment spiċċat biex għalqet kompletament din il-fabbrika.

Apparti dan, kien hemm il-VF fejn kien hemm waħda li kienet taħdem fiha u din marret f'mass meeting Nazzjonalista u serrħet ras sħabha li x-xogħol tagħhom huwa garantit.

X'ġara wara?

Din il-fabbrika li tant kienet ikkonsidrata prestiġjuża, qawwija u produttiva għalqet ukoll u tefgħu lil kulħadd 'il barra, u ħafna minnhom għadhom sal-ġurnata tal-lum bla xogħol.

Imma dik li telgħet fuq il- palk Nazzjonalista – biex ma noqgħodx insemmi ismijiet hawnhekk, imma kulħadd jaf għal min qiegħed nirreferi – illum sabet job fil-kwartieri ġenerali tal-partit Nazzjonalista!

Tawha t-thank you tas-servizz partiġġjan li għamlet lill-gvern u lill- partit Nazzjonalista, Sur President!

Imma sħabha, dawk li tilfu x-xogħol wara li qaltilhom li x-xogħol tagħhom garantit, sabu xogħol fil-kwartieri ġenerali tal-partit Nazzjonalista?

Dawn huma l-inganni kbar li saru!

Fejn qiegħda "r-rebbiegħa ġdida"?

Il-manifattura marret il-baħar, u qatt ma kellna sensji daqs illum.

Il-qasam tat-turiżmu mar il-baħar, il-qasam tax- xogħol mar il-baħar, u l-qasam tan-negozju mar il-baħar, u ma ninsewx li d- deficit tnaqqas biss għax il-gvern intaxxa lill-poplu Malti u Għawdxi bil- goff.

Meta gvern jipprova jnaqqas id-deficit b'dak il-mod, dak huwa ċertifikat ta' falliment.

L-aktar ħaġa faċli hija li tipprova tagħsar kemm jista' jkun flus mill-poplu biex jagħmel tajjeb għad-deficit.

Dan huwa ċertifikat ta' falliment fil-politika ekonomika tal-gvern u l-gvern ipprova jkabbar id-dħul tiegħu b'miżuri awsteri.

Il-Ministru Louis Galea tkellem fuq il-kwestjoni tal-kontabilita` u qal li huma taw l-istrumenti kollha sabiex tiġi miġġielda l-korruzzjoni u li dejjem irrispettaw l-istituzzjonijiet.

Jien ma tantx kelli skambji parlamentari miegħu, imma peress li kien qiegħed jitkellem qabel, tani ideat fuq xiex nista' nitkellem.

Jiena m'inix it-tip li nattakka personalment għax dak m'huwiex l-istil tiegħi, pero` tajjeb infakkru li gvern Nazzjonalista kellu jkun biex jattakka lill-Ombudsman, u dan għax ma deherlux li l-gvern kien qiegħed imexxi tajjeb.

Il-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 m'attakkax lil xi Ombudsman, u bejn l-1981 u l-1987, perijodu li jħobbu jsemmu n-Nazzjonalisti, l-Ombudsman ma kienx jeżisti.

Għalhekk kien gvern Nazzjonalista li attakka lill-Ombudsman u kien l-istess gvern Nazzjonalista li attakka lill-awditur ġenerali din is-sena stess!

Hu hawn nistaqsi: Huwa sew li persuna li hi maħtura minn dan il-Parlament u li għandha kariga kostituzzjonali tiġi attakkata f'dan il-Parlament?

Mhux talli hekk, talli fuq ir-rapport li għamel, ministru tal-gvern Nazzjonalista kellu l-awdaċita` li jinvestigah u jagħtih tinge partiġġjana qisu dan qiegħed hemmhekk biex jaqdi lill-Oppożizzjoni!

Issa din hi persuna li bi qbil ta' din il-Kamra ġie nominat u qed jagħmel xogħlu.

Mela l- awditur ġenerali jagħmel xogħlu meta jagħti ċapċipa u pat on the back lill- gvern Nazzjonalista?!

Dan qiegħed hemmhekk biex jara li jekk hemm l- affarijiet sejrin ħażin jitkellem u mhux jiġi ntimidat billi jispiċċa nvestigat.

Din hija l-kontabilita` li qed jitkellmu dwarha l-esponenti ministerjali Nazzjonalisti?!

Il-Ministru Louis Galea qal li huma taw il-mezzi kollha sabiex il-poplu Malti jkun moqdi bl-istituzzjonijiet kollha possibbli.

Qisu qatt ma ġrat inġustizzja taħt gvern Nazzjonalista!

Biżżejjed insemmu kemm kien kontabbli u trasparenti gvern Laburista li bejn l-1996 u l-1998 ma qabadx u qal li se jirranġa l-inġustizzji kollha, u minflok għamel tribunal għall-inġustizzji biex jiddeċiedi hu jekk saritx inġustizzja jew le.

Kien gvern Laburista li għamel it-tribunal ta' l-inġustizzji.

U x'irriżulta?

Irriżulta li kien hemm mijiet ta' każijiet fejn taħt gvern Nazzjonalista twettqet l-inġustizzja.

Imbagħad jiġi l-Ministru Louis Galea u jgħid li huma taw l-istrumenti kollha sabiex tiġi evitata l-korruzzjoni u l-inġustizzji.

Issa dawn it-tribunali kellhom poteri kważi ġudizzjarji u għal mijiet ta' drabi qalu li saru u twettqu nġustizzji anke fuq bażi politika, sempliċement għax wieħed kien Laburist.

Il-Ministru Louis Galea qal li dak iż-żmien tal-price control kienu jmorru għand in-Nazzjonalisti u ma kenux imorru għand il-Laburisti.

Mela dan nesa l-mijiet ta' kawżi fejn il-gvern Nazzjonalista kien misjub ħati ta' inġustizzji fuq bażi politika?!

Nesa dan il-każ tas-suprentendent Joe Rizzo – għax jiena shadow minister tal-qasam tal-Pulizija – fejn il-gvern ipprova jattakka deċiżjoni tat-tribunal ta' l- inġustizzji b'kawża fil-qorti?

Dawn lanqas rispett lejn it-tribunal ta' l- inġustizzji m'għandhom!

Instab li saret inġustizzja, u xorta waħda ppruvaw iwaqqgħu d-deċiżjoni tat-tribunal.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq l-għoli tal-ħajja.

Jekk hawn xi ħaġa li verament tinħass b'mod palpabbli f'dan il-pajjiż hija l-għoli tal-ħajja.

Hawn xi ħadd f'dan il-Parlament li se jqum u jgħid li m'hawnx għoli tal- ħajja?

Kulħadd jaf li l-ħajja għoliet, u ma jistgħux jaħarbu minnha din.

Dawn jipprovaw ibellgħuha lill-poplu li l-għoli tal-ħajja ġej minn barra minn Malta biss, imma din m'hijiex kredibbli, Sur President.

Aħna qegħdin ngħidu u nammettu li hemm element li ġej minn barra minn Malta, imma hemm elementi oħrajn fejn l-għoli tal-ħajja żgur mhux ġej minn barra.

Ara aħna tal-partit Laburista kredibbli f'dak li ngħidu, għax aħna qed ngħidu lill- poplu li hemm ċerti ċirkostanzi fejn m'hemmx kontroll fuq l-għoli tal-ħajja għax ikun ġej minn barra.

Imma hemm ċirkostanzi oħrajn – bħal per eżempju l- mediċini – fejn dan mhux minnu, u l-prezzijiet qed jogħlew b'mod sparat, u dan qed iħalli effett ħażin fuq il-poplu Malti u Għawdxi, b'mod partikolari fuq l-anzjani.

Is-sabiħa li jiġi l-prim ministru – wara li naturalment ħarab iż-żiemel mill-istalla – u jgħidilna li se jagħlaq l-istalla.

Mar jagħmel arranġament, fil-veru sens tal-kelma redikolu, ma' l-importaturi tal- mediċini mhux fuq il-mediċini kollha, imma fuq grupp minnhom.

Qisu qed jgħidilhom li l-oħrajn jistgħu jgħolluhom!

Apparti hekk, dan l-arranġament mhux dejjiemi, imma jiskadi f'Marzu.

Għalfejn mhux sa Frar jew April?!

Għalfejn mhux is-sena kollha?!

Dan huwa agreement tad-daħk jew tal-biki, u Alla biss jaf x'se jiġri wara Marzu!

Dan mhux aħna biss qed ngħiduh, għax is-Sur Reginald Fava, li huwa President Emeritus tal-Kamra tal-Kummerċ u li, minkejja li ċertament għandu l-fehma politika tiegħu imma mhux marbut ma xi karru partiġġjan, mar fuq it-television u bla tlaqliq ta' xejn qal li dawn il-prezzijiet wara Marzu se jogħlew, u din hija loġika.

M'għandux għalfejn jiġi s-Sur Reginald Fava jgħidilna hekk!

It's very clear!

Jekk sa Marzu dawn mhux se jgħollu, anke jekk diġa` għollew qabel, imbagħad wara Marzu kulħadd jaf x'se jiġri.

Sur President, la jien il-kelliem ewlieni ta' l-Oppożizzjoni fuq l-Intern, nixtieq insemmi l-korp tal-pulizija.

Jekk kien hawn budget bla viżjoni fuq il-korp tal-pulizija kien proprju dan.

Mhux qed ngħid li l-gvern Nazzjonalista ma tax żidiet lill-korp tal-pulizija minn żmien għal żmien, għalkemm saret anomalija kbira fl-1993 mata l-gvern Nazzjonalista kien għamel corrective measures li kienu affettwaw biss is-servizz pubbliku b'mod li l-korp baqa' fejn kien, u minħabba dan, per eżempju, surġent tal- Pulizija li għandu l-istess livell ta' grad bħal prinċipal fis-servizz pubbliku, il-paga tiegħu baqgħet l-istess filwaqt li ta' prinċipal għoliet.

Din l-anomalija ili nsemmiha u trid tiġi korretta.

Pero` jekk kien hemm budget li ma kellux assolutament viżjoni għall-korp tal-pulizija kien proprju dan.

Il-prim ministru qalilna li għall-korp tal-pulizija għandu storja sabiħa x'jirrakkonta sabiex isaħħaħ il-forzi ta' l-ordni, imma mbagħad qalilna biss li se jagħmel akkademja.

Din l-akkademja ilha tiġi mwiegħda snin sħaħ, u ma kienx sigriet li l-akkademja tal-Pulizija kienet se tiċċaqlaq minn Sant'Iermu, fejn qiegħda bħalissa, għal Ta' Kandja.

Ilhom erba' snin iwegħduha din, u issa qaluha testwalment fil-budget!

B'daqshekk se niġġieldu l-kriminalita` ġewwa pajjiżna?

L-akkademja diġa` qiegħda hemmhekk u diġa` qed isir training ġo fiha, pero` li rrid nisma' jiena u kif se nsaħħu l-akkademja mhux fil-binja - il-ġebel u saqaf – imma fl-ispirtu u fil-viżjoni tagħha.

Kulħadd jaf x'garr hemm fil-korp tal-pulizija!

Sur President, nagħlaq l-intervent tiegħi billi ngħid li l-gvern Nazzjonalista, wara li tħabbar il-budget u wara li ttieħed il-vot fuq l- estimi qalilna, tramite l-Ministru Tonio Borg, li se jagħti Lm45 fix-xahar lill-pulizija li jaħdmu ġo l-uffiċini.

Lanqas biss ivvutaw il-flus għalihom dawn!

Meta għamilt il-kalkoli tiegħi sibt li hemm 220 pulizija li jaħdmu ġo l-uffiċini, u allura għandu spiża ta' aktar minn Lm115,000 fis-sena.

Issa, kif għedt, dawn lanqas biss huma vvutati fl-estimi, u allura jien ma nafx minn fejn se jġibhom dawn!

Imbagħad jiġi jgħidilna li dan huwa budget bil- galbu!

Apparti dan, b'din il-miżura ħalla barra 1,500 pulizija, u l-garr u d-demoralizzazzjoni fil-korp tal-pulizija qed ikomplu jikbru.

Kulħadd jaf dawn x'dispjaċir kbir għandhom għall-gvern Nazzjonalista u qegħdin jittamaw li fiż-żmien li ġej jerġa' ikollna gvern Laburista mill-ġdid!

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Sur President, ma setax jonqos li l-Oppożizzjoni tibqa' għal kollox negattiva fuq il-budget li kellna.

Jiena qgħadt nisma' l-kelliema kollha llum u ngħid il-verita` qatt ma smajt lill-Onor.

Gavin Gulia jagħmel intervent daqshekk negattiv kemm ili membru f'dan il-Parlament mill-1998.

Jiena naħseb li l- għajta li ħarġet fis-silenzju qabel ma tħabbar il-budget, l-għajta ta' "ftit ħafna u tard wisq", daħlet fil-mindset tal-membri ta' l-Oppożizzjoni li assolutament għalqitilhom widnejhom u għajnejhom għal kull ma hemm pożittiv f'dan il-budget.

Jiena nixtieq ngħid li kien inkorrett l-Onor.

Gulia meta qal li l-maġġoranza f'dan il-pajjiż qed jgħidu li sejjer kollox ħażin.

Aħna suppost naqraw l-istess gazzetti u nsegwu l-istess media, u allura nixtieq infakkru li għandna korpi kostitwiti, NGOs u ekonomisti ta' statura nazzjonali li lkoll jitkellmu b'mod pożittiv, u ovvjament dan kollu ma jdoqqx tajjeb għal widnejn l-Oppożizzjoni hekk kif aħna resqin lejn elezzjoni fix-xhur li ġejjin.

L-Onor.

Gulia qalilna li dan hu poplu ntaxxat ħafna, imma hu membru parlamentari bħali, u naħseb jaf li fil-budgets ta' dawn l-aħħar sentejn jew tlieta ma daħlet l-ebda taxxa ġdida, anzi twessgħu t-tax bands biex b'hekk għandna ħafna familji li issa lanqas qegħdin iħallsu ċenteżmu f'taxxa.

Illum jekk għandek koppja li ddaħħal Lm4,800 fis- sena, dawn ma jħallsux taxxa meta ftit tas-snin ilu kienu jħallsu somma bħala taxxa.

Allura kif jiġi hawnhekk l-Onor.

Gulia u jgħidilna li l-poplu hu ntaxxat ħafna?

Aħna għandna ħafna iktar familji u individwi li qegħdin iżommu flus fil-but.

L-Onor.

Gulia tkellem ukoll fuq ix-xogħol part-time, u jiena naqbel miegħu li hawn nisa separati li jaħdmu part-time, imma meta ssemmi n-nisa u x- xogħol part-time, wieħed irid jirrealizza li anke mis-surveys li saru, li minkejja l-family friendly measures li daħħalna f'dan il-pajjiż, ix-xogħol part-time jibqa' favorit fost numru kbir ta' nisa li jridu jlaħħqu ma' l- obbligi tagħhom tal-familja.

Ovvjament hemm min għandu xogħol part-time bħala x-xogħol ewlieni tiegħu, pero` rridu nagħtu l-istampa sħiħa, Sur President, għax jiddispjaċini ngħid li l-Oppożizzjoni, partikolarment dan l- aħħar, mhix qiegħda tagħti l-istampa sħiħa fuq ħafna affarijiet u waqt dan l-intervent ikolli l-opportunita` nurih dan.

Sur President, jien xtaqt ngħid li dan kien budget dedikat għat-tfal.

Aħna f'dan il-budget ħarisna lejn it-tfal ta' Malta u Għawdex, lejn tfal bi problemi u lejn tfal u l-ġenituri tagħhom, u wieħed jista' jara wkoll li l- miżuri li ttieħdu kemm f'sens ta' benefiċċji kif ukoll f'sens ta' servizzi oħra, verament jiffokaw fuq it-tfal.

Din il-ġimgħa kienet ġimgħa ddedikata għat-tfal, u ċċelebrajna Jum it-Tfal b'bosta attivitajiet.

Aħna kellna laqgħat mat-tfal, u ma morniex hemmhekk biex noqogħdu niggustawhom biss imma biex naraw verament x'jaħsbu – u mhux jiena biss naħseb hekk, imma nemmen li qed nitkellem għall-kollegi tiegħi wkoll – għax it-tfal saru jafu jesprimu ruħhom, saru jafu jsemmgħu leħenhom u saru jafu jgħidu x'jixtiequ u x'inhuma l-biżgħat tagħhom.

Dan kollu jagħtina ideat biex noħolqu policies sabiex nindirizzaw l- aspettattivi u l-biżgħat tagħhom ukoll.

Din il-ġimgħa f'Malta kellna żewġ konferenzi internazzjonali u prestiġuzi ddedikati għat-tfal, u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-aġenzija Appoġġ li ħadmet bis-sħiħ għal dan.

Waħda minnhom kienet il-Eurochild fejn kellna esperti li kienu qegħdin jitkellmu fuq oqsma differenti li għandhom x'jaqsmu mat-tfal u kellna aktar minn 250 parteċipant minn madwar 28 pajjiż.

L-oħra kienet il-konferenza internazzjonali dwar il-fostering fejn kellna aktar minn 41 pajjiż rappreżentat u 450 parteċipant.

Dawn huma affarijiet li juru kemm aħna f'dan il-pajjiż qed dejjem npoġġu t- tfal fuq l-aġenda nazzjonali u ngħatuhom priorita`.

Meta niġu biex nieħdu sehem f'dawn il-konferenzi niltaqgħu ma' barranin li għandhom il-liġijiet li għandhom x'jaqsmu mat-tfal li huma ħafna eqdem minn tagħna u li għandhom servizzi li ilhom ħafna aktar fis-seħħ.

Meta titkellem magħhom dawn in- nies, dawn jibdew jippuntaw subgħajhom lejn best practices li diġa` għandna hawn Malta u lejn servizzi li huma jitħajru jdaħħlu fil-pajjiż tagħhom, u dan għaliex f'dan il-pajjiż verament qegħdin naħdmu fl-interessi tat-tfal.

Jien hawnhekk irrid ngħid li kont skantata ħafna bl-istqarrija li ħarġet mill-Oppożizzjoni proprju fl-okkażjoni tal-jum internazzjonali għat-tfal.

Din l-istqarrija tgħid li fost l-inizjattivi favur it-tfal Maltin u Għawdxin li gvern Laburista ġdid se jagħmel huma dawn: Li l-kummissarju tat- tfal isir ombudsman, li jkollna dipartiment tat-tfal biex is-servizzi li għandhom x'jaqsmu mat-tfal ikunu taħt review perpetwu u b'hekk inkunu nafu x'inhuma dawn is-servizzi u x'għandna bżonn, li l-kummissjoni nazzjonali familja tiġi aħjar billi jkun hemm enhancement u upgrading sabiex ikollna istitut effettiv għall-istudju u r-riċerka dwar il-familja, u li l-uffiċċju ta' l-avukat tat-tfal ikun enhanced u upgraded ukoll biex it-tfal ikollhom vuċi sħiħa u effettiva li tiddefendi l-interessi tagħhom.

Jien nistaqsi: X'viżjoni hi din tal-partit Laburista li jgħid li se jkun gvern Laburista ġdid?!

L-ewwelnett il-kummissarju għat-tfal għamlu l-gvern Nazzjonalista.

Issa dwar jekk dan għandux ikun ombudsman jew kummissarju, tajjeb infakkar li meta kellna d-dibattitu hawn ġew dwar din il-liġi - li għaddiet unanimament bil-vot ta' l-Oppożizzjoni wkoll - kien hemm kelliema mill-Oppożizzjoni li qalulna biex noqogħdu attenti biex ma nagħmlux ombudsman għax inkella dan se jħares biss lejn ilmenti speċifiċi, mentri f'Malta għandna bżonn kummissarju li jista' jagħmel riċerka u verament iwassal il-vuċi tat-tfal Maltin u Għawdxin kollha.

Hekk għamilna, Sur President!

Allura kif issa tiġi l-Oppożizzjoni u tgħid li se tagħmel ombudsman?

Din hi l-viżjoni fejn se nagħtu vuċi lit-tfal li flok kummissarju jkollna ombudsman li jħares biss lejn l-ilmenti u ma jkunx verament il-vuċi tat-tfal Maltin u Għawdxin kollha?!

Idea oħra tagħhom hi dik li jagħmlu dipartiment tat-tfal.

Aħna diġa` għandna dipartiment li qiegħed hemmhekk to monitor is-servizzi kollha li nagħtu għat-tfal.

Issa, min hawn u ftit ieħor, l-adozzjonijiet se jgħaddu bħala servizz għand l-aġenziji tagħna u allura d-dipartiment ta' l- istandards tal-ħarsien soċjali jkun verament ir-regolatur li jara x'servizzi għandna, x'servizzi għandna bżonn u x'hemm nuqqasijiet.

Allura din tal-partit Laburista x'viżjoni ġdida hi meta diġa` għandna dipartiment li hu ukoll awtorita` ċentrali fejn tidħol l-adozzjoni bejn pajjiż u ieħor, awtorita` ċentrali fejn jidħol il-ħtief internazzjonali tal-minuri, u awtorita` ċentrali fejn jidħol il-foster care?

Iva, Sur President, aħna għandna dipartiment li jħares l-istandards anke fejn jidħlu ċ-childcare facilities, u allura diġa` qiegħed hemm id-dipartiment li jżomm under constant review is-servizzi relatati mat-tfal.

Sur President, imbagħad għandna l-kummissjoni nazzjonali familja li saret minn gvern Nazzjonalista wkoll.

Meta kont qed nitkellem dwarha fil-budget, jien għedt li din il-kummissjoni se tingħata r-riżorsi biex flimkien ma' l- Universita` nħarsu lejn ċentru li jagħmel riċerka u studju dwar il-familja.

Jiena diġa` tkellimt ma' din il-kummissjoni ġimagħtejn ilu u għedtilhom li se nagħtuhom Lm42,000 biex jistgħu jibdew ix-xogħol tagħhom.

Allura, anke f'dan is-sens, fejn hi l-viżjoni tagħhom meta dak li qed jgħidu diġa` seħħ?

Imbagħad hemm iċ-children's advocate li twaqqfet minna wkoll.

Huwa veru li ċ-children's advocate għandu bżonn aktar riżorsi, imma li hawnhekk il-partit Laburista jiġi jgħidilna li l-viżjoni għat-tfal tikkonsisti f'dawn l-erba' affarijiet li diġa` qegħdin hemm, jiddispjaċini ngħid li din hi biss nuqqas ta' viżjoni.

B'dan li qed jgħidu hawnhekk qed jaċċettaw li l-gvern Nazzjonalista għamel affarijiet tajbin fejn jidħlu t- tfal, u mhux dejjem jgħajruna li m'għamilna xejn, Sur President.

Milli smajt illum, kollha qalu li aħna m'għamilna xejn.

Dażgur li għamilna!

Tant għamilna affarijiet li lanqas kienu kapaċi joħorġu b'xi ħaġa ġdida ħlief li jsemmu l-upgrading u enhancement ta' affarijiet li għamel gvern Nazzjonalista.

Sur President, għax imbagħad il-ministeru wieġeb għal din l-istqarrija ta' l-Oppożizzjoni, kellna stqarrija isterika oħra tgħajjarna li qegħdin nikkuppjaw mill-pjan ġdid tal-partit Laburista.

Jien nistaqsi x'inhu dan il- pjan ġdid tal-partit Laburista jekk inhuma dawn l-erba' affarijiet li għandhom f'moħħhom!

Issa jien qatt ma ġejt hawnhekk u għedt li l-policies li ħareġ il-partit Laburista mhux ta' min jagħti kashom, imma llum irrid ngħid li jridu jkunu altru milli wiċċhom tost biex jiġu jgħidulna li qed nikkuppjaw il-pjan tal-partit Laburista meta qed jitkellmu fuq affarijiet li diġa` saru u fejn l-unika ħaġa ġdida hi din ta' l-enhancement u upgrading.

Għalhekk jien niskanta meta nara attakki ħerġin b'mod kostanti fil-press releases ta' l-Oppożizzjoni bħallikieku għamluhom huma u aħna qisna qed nikkuppjawhom għax huma tkellmu dwarhom.

Dawn x'affarijiet huma, Sur President?!

Jien irrid nirriferi wkoll għall-attakki li saru mill-Oppożizzjoni fuq nies li qegħdin jagħtu servizz lil dan il-pajjiż, bħall-kummissarju tat-tfal u ċ- chairman tal-kummissjoni nazzjonali familja.

Nixtieq ngħid li dawn huma nies li weġġgħu ħafna minħabba l-kummenti li saru min-naħa ta' l- Oppożizzjoni, u ma kienx hemm possibbilta` li l-Oppożizzjoni tbenġel dak li qalet għax li qalet kien ovvju għal kulmin kien qed jismagħha.

Iva, Sur President, dawn kienu nies li ġew attakkati, u dan għaliex meta tkellmu magħna u għaddewlna r-rakkmandazzjonijiet tagħhom dwar x'għandna nagħmlu fil-budget, aħna tajna kashom, u allura hu ovvju li kienu kuntenti li r- rakkmandazzjonijiet tagħhom dehru fil-budget.

Pero`, għax dawn qalu li kienu kuntenti li aħna smajna mir-rakkmandazzjonijiet tagħhom u daħħalniehom fil-budget, qalgħu ħasla!

Qalgħu aktar minn ħasla, għax kien attakk personali fuq il-kredibilita` partikolarment tas-Sur Sandro Spiteri.

Hawnhekk jien ngħid li meta jkollna nies li aċċettaw postijiet fejn qegħdin jaħdmu u verament qegħdin jaħdmu bil-qalb, għandu jkollna d-diċenza li nirrispettaw lil dik il-persuna u l-kariga li jkollha.

Sur President, illum kelli l-opportunita` li nitkellem fuq iċ-children's allowance għax kelli press conference dwar leaflet li se tintbagħat fid- djar tal-familji kollha tagħna biex tispjega r-riforma fiċ-children's allowance u tgħid x'inhu dovut lejn il-benefiċjarji.

Din taċ-children's allowance ovvjament laqtet lill-familji kollha tagħna, u hawnhekk irrid insemmi d-diżonesta` ta' l-Oppożizzjoni meta tiġi tgħidilna biex nitkellmu fuq kemm ħadna flus mingħand dawk li ma baqgħux jieħdu ċ-children's allowance meta saret riforma fid-disgħinijiet.

L-Oppożizzjoni imissha tagħmel is-somom ukoll ta' kemm iffrankaw flus dawn in-nies bir-riforma li saret fis-sistema tat-taxxa ta' dak iż-żmien, Sur President.

Imma din ma tagħmilhiex!

L-Oppożizzjoni tistaqsina għaliex tnaqqsu l-benefiċjarji, u veru tnaqqsu l-benefiċjarji, imma naqas ukoll l-ammont ta' taxxa li dawn il- familji kienu qegħdin iħallsu, u dawn huma l-istess familji li qegħdin naraw li din is-sena qegħdin igawdu wkoll mis-sistema ġdida taċ-children's allowance.

Din kienet waħda mill-miżuri l-aktar importanti li affetwat lill-familji bit-tfal.

Aħna għandna 76,000 tifel u tifla taħt is-16-il sena u 25,000 minnhom se jieħdu ċ-children's allowance għall-ewwel darba, u numru ieħor se tiżdidilhom għal minimu ta' Lm107 fis-sena għall-ewwel wild.

Imma l- aktar importanti, dawk li għandhom aktar minn wild wieħed, se jaraw id-dħul taċ-children's allowance tagħhom jirdoppja.

Hawnhekk m'għandix ħin noqgħod nidħol fiċ-ċifri, imma min jara l-iskeda ta' kemm qed jieħdu l-familji fis- sena 2007 u kemm se jieħdu s-sena d-dieħla, jinduna li d-differenza hija sostanzjali.

Min jgħidilna li din il-miżura għamilnieha għax waslet l-elezzjoni ngħidlu li minkejja li qiegħed f'dan il-Parlament, ma jafx x'kien qed jiġri f'dawn l-aħħar snin għax ir-riforma li rajna din is-sena hija t-tielet pass li għamilna f'din il-leġislatura fejn tidħol iċ-children's allowance.

Fis-sena 2003 żidna r-rata tat-tielet, tar-raba' u tal-ħames wild ukoll, u fl-2005 erġajna biddilna u r-rata żdiedet minn terz li kien hemm għall-ewwel wild għal nofs ir-rata ta' l-ewwel wild.

Issa din is-sena l-idea tagħna kienet li t-tfal kollha jkollhom l-istess rata ta' children's allowance u allura, kif għedt, dan kien it-tielet pass biex it-tfal kollha Maltin u Għawdxin igawdu minn din iċ-children's allowance.

Sur President, l-aħħar darba semmejt kif bejn l-1996 u l-1998, meta kien hemm gvern Laburista, l-ispiża taċ-children's allowance żdiedet b'Lm2 miljuni mingħajr ma kien hemm żieda fin-numru ta' tfal u mingħajr ma kien hemm riforma jew żieda fiċ-children's allowance, pero` meta reġa' tela' gvern Nazzjonalista, sar l-eżerċizzju biex jitnaqqas l-abbuż mill- benefiċċji soċjali u ffrankajna Lm2 miljuni.

Illum ħadt gost nisma' lill- Onor. Louis Galea jitkellem fuq il-vjolenza domestika u se jkolli ħin biex minn hawn u ftit ieħor jiena u l-Onor.

Helena Dalli nitkellmu dwar il- vjolenza domestika.

Pero` nixtieq ngħid li s-servizzi li qed nagħtu lit- tfal, u fosthom hawn servizzi li qegħdin iħarsu lejn dawk it-tfal li huma partikolarment fil-bżonn - nafu li hemm tfal li huma vittmi ta' vjolenza domestika – m'humiex neqsin mill-fondi imma mir-riżorsi umani.

Niftakar li s-sena li għaddiet meta hawnhekk għedt li m'aħniex insibu social workers biżżejjed għas-servizzi li għandna ppjanati, kienet dehret ittra fil-gazzetta li qalet li dan mhux minnu.

Hawnhekk nista' ngħid li tlieta jew erba' ġimgħat ilu mill-ministeru tagħna ħarġu l-avviżi għar- recruitment ta' social workers, u f'ċerti setturi ma kellniex applikant wieħed, allavolja dawn huma postijiet li għandhom kondizzjonijiet attraenti ħafna.

F'dan il-pajjiż qed naslu fi stat fejn is-servizzi qegħdin inwessgħuhom u qed ikollna l-fondi għalihom, pero` mhux qed ikollna riżorsi umani biżżejjed.

U dan mhux qed jiġri biss fejn jidħlu s-social workers, imma qed narawh f'ħafna setturi fejn tidħol il-politika soċjali fejn nixtiequ noħolqu servizzi ġodda, imma sfortunatament mhux insibu n-nies.

Din hija xi ħaġa serja għax jaf ikollha impatt negattiv fuq is-servizzi li rridu nagħtu.

Nixtieq insemmi wkoll xi ħaġa dwar il-housing, Sur President.

Meta kien qed jitkellem l-Onor.

Buontempo l-ġimgħa li għaddiet, dan għamel riferenza għat- traġedja li kien hemm f'Tas-Sliema fejn raġel anzjan tilef ħajtu, u għamel dan b'mod u manjiera li jiena jidhirli li kienet nieqsa ħafna mill-prudenza li għandu jkollu membru parlamentari.

Hu ta' dispjaċir kbir meta jiġru dawn it-traġedji, pero` huwa ta' dispjaċir akbar li nisma' kollega li nirrispettah li hawn ġew jagħmel kapital politiku minn traġedja bħal din.

L-Onor.

Buontempo qal li jirriżulta li dan l-anzjan kellu applikazzjoni għall-akkomodazzjoni alternattiva, u staqsa x'sar mill-applikazzjoni ta' dan l-anzjan li ġie maqbuż għall-akkomodazzjoni alternattiva.

Ma jirriżultax li dan l-anzjan qatt kellu applikazzjoni għall- akkomodazzjoni alternattiva, u l-Onor.

Buontempo jmissu kellu d-diċenza li l-ewwel jiċċekkja l-fatti, speċjalment fid-dawl tal-fatt li aċċess għad- dipartiment ta' l-akkommodazzjoni soċjali u għall-acting director li hemm għandu, għax naf li huma ħbieb u jitkellmu ta' spiss, u sewwa jagħmlu.

Dan għamilli mistoqsijiet parlamentari li weġibthom illum, għax lanqas tani ċans biex inwieġbu.

Iż-żewġ mistoqsijiet parlamentari li għamel kif ukoll oħra li għamel l-Onor.

Evarist Bartolo fuq l-istess linja li dan l-anzjan kellu applikazzjoni u ġiet injorata, weġibthom illum, u għedtlu li dan l- anzjan qatt ma kellu applikazzjoni.

Dan mhux se jbiddel l-affarijiet f'din it-traġedja, imma tweġġa' din li nara kollega hawn ġew jagħmel kapital politiku minn traġedja umana bħal din meta kellu l-possibbilta` li jiċċekkja l-fatti tiegħu sew.

Sur President, nixtieq ngħid li minn mindu tkellimna dwar il-budget hawnhekk telgħet il-liġi dwar l-amalgamazzjoni tal-housing, u allura minn hawn u ftit ieħor se naraw l-entitajiet kollha li għandhom x'jaqsmu mal- housing, kif ukoll parti li għandha x'taqsam mal-lands - għax hemmhekk għandna residenzi tal-gvern - jingħaqdu flimkien biex jingħata servizz dejjem aħjar lill-klijenti tagħna.

Ma kenitx ħaġa faċli biex issir, u naf li ilha numru ta' snin biex issir, pero` fl-aħħar wasalna għaliha wkoll, u minn hawnhekk ngħid li diġa` kellna riżultati pożittivi.

Nieħu din l- opportunita` biex ngħid li minn dakinhar sal-lum ħarġet l-issue tax-shared ownership fejn għandna 331 post li għalihom diġa` daħlu numru sostanzjali ta' applikazzjonijiet.

Fl-istess ħin, l-applikazzjonijiet biex ikollna first-time buyers li jgawdu mill-equity sharing dejjem qegħdin jiżdiedu, u l-awtorita` tad-djar fil-jiem li ġejjin se tniedi miżura oħra tal-budget, dik tas-sussidju fuq is-self mill-banek.

Nammetti li fil-housing hemm ħafna xogħol x'isir u hemm xogħol li nistgħu nagħmluh ilkoll flimkien.

Sur President, il-kwestjoni tal-proprjeta` hawn Malta hija waħda diffiċli u kultant kontroversjali, imma nemmen li l-awtorita` tad-djar dejjem tat servizz mill-aqwa speċjalment f'dik li hija innovazzjoni.

Jekk irridu naraw xempju ta' konsultazzjoni, kemm inħarsu lejn l-awtorita` tad-djar li minn xahar għall-ieħor u minn board meeting għall-ieħor dejjem tħares lejn każi partikolari, u allura tbiddel il-policies tagħha skond dawn il-każi li jirriflettu kif qed titbiddel il-ħajja Maltija u Għawdxija, kif qed jitbiddlu l-lifestyles tan-nies, u x'inhuma l-ħtiġijiet ġodda tas-soċjeta` li qed ngħixu fiha llum.

Din dejjem taġġorna l-policies tagħha u dejjem tara li qiegħda twieġeb għall-bżonnijiet tal-lum.

L-aħħar ħaġa li xtaqt ngħid hawnhekk hija li minn mindu tkellimna dwar il-budget, fetaħ ukoll iċ- ċentru tat-tfal ġewwa Birkirkara b'kollaborazzjoni mal-kunsill lokali, u li fil-ġimgħat li ġejjin se niftħu ċentri oħra tat-tfal bi standards għoljin li m'għamilna xejn kompromess fuqhom u standards li huma fl-interess tat- tfal Maltin u Għawdxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Cristina, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it-Tlieta, 27 ta' Novembru, 2007 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet li jirrigwardaw Materji Kriminali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' l-Adozzjoni - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Ligi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita` Maltija dwar l- iStandards u Diversi Liġijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita` tad-Djar - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, l-Onor.

Helena Dalli u jiena għamilna arranġament biex fl-okkażjoni tal-jum dinji kontra l-vjolenza domestika, naqsmu dan l-Aġġornament bejnietna.

L-Onor.

Dalli kellha titkellem hi għall-ewwel ħmistax-il minuta, imma ladarba għadha m'hijiex hawn, ikun aħjar jekk nibda bid-diskors tiegħi.

MR SPEAKER: Jiena bħala Sedja ma kontx informat dwar dan l-arranġament.

Pero' la qed tgħidli li hemm dan l-arranġament jiena ma nsib l-ebda oġġezzjoni.

L-Onor.

Cristina tista' tibda u mbagħad tkompli l-Onor.

Dalli aktar tard.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Grazzi, Mr Speaker.

Kif diġa` għedt, meta kont qiegħda nitkellem ftit tal-ħin ilu fuq il-budgetary measures, ħadt gost ħafna nisma' lill-Ministru Louis Galea jitkellem dwar il-vjolenza domestika, għax hu kien l-ewwel ministru - dak iż-żmien kien ministru tal- politika soċjali - illi kien ħa interess kbir dwar din l-issue.

Fil-fatt kien waqqaf kumitati u Round Table fejn kienu jiltaqgħu nies minn oqsma differenti tal-ħajja biex flimkien inħarsu lejn il-problema tal-vjolenza domestika.

Jiena qiegħda nirriferi għall-aħħar tas-snin tmenin u għall-bidu tas-snin disgħin, żmenijiet meta ma tantx konna nammettu li f'Malta għandna din il-problema.

Illum nafu li f'pajjiżna teżisti din il-problema daqskemm teżisti f'pajjiżi oħra.

Il-vjolenza domestika ma ssirx biss fuq in-nisa imma wkoll fuq l-irġiel, fuq it-tfal, fuq l-anzjani u fuq persuni b'diżabilita`, kemm bi problemi ta' saħħa mentali kif ukoll bi problemi fiżiċi.

F'dan il-pajjiż imxejna 'il quddiem f'dan ir-rigward, kemm f'dawk li huma liġijiet, kif ukoll f'dawk li huma servizzi, pero` l-verita` hi li meta tiltaqa' ma' każijiet ta' vjolenza domestika, dejjem tħoss u tara li hemm bżonn ħafna iktar xogħol x'isir.

Illum kien hemm attivita` sabiħa ħafna mill-kummissjoni li toħroġ mil-liġi tal-vjolenza domestika u li twaqqfet is-sena li għaddiet.

Din il- kummissjoni hija mmexxija minn Marcelline Naudi, li minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lilha u lill-membri kollha għax-xogħol li għamlu matul is- sena li għaddiet.

Kien hemm ukoll preżentazzjoni ta' premjijiet lit-tfal ta' l-iskola ta' etajiet differenti minn skejjel primarji u skejjel sekondarji.

Dawn it-tfal esprimew rwieħhom u wrew l-ideat tagħhom permezz ta' l-arti dwar x'jidhrilhom mill-vjolenza domestika u xi jfisser li jkollok familja ħielsa mill-vjolenza domestika.

Fil-fatt urew b'mod ċar li huma diġa` konxji tal-problemi li jeżistu madwarna, u dan ifisser li l-awareness f'pajjiżna qiegħda tasal fl- iskejjel.

U tajjeb li t-tfal tagħna minn eta` żgħira jkunu jafu li l- konfront, il-konflitt u l-vjolenza mhux talli ma jġibux hena fil-familji tagħna, imma talli jkissru l-ħajja tal-membri kollha tal-familja.

Jiena wkoll kont preżenti għal din l-attivita` li qiegħda tissejjaħ il-White Ribbon Campaign.

Is-sabiħ ta' din il-kampanja hu li hija inizjattiva fejn irġiel qed jgħaddu messaġġ lil irġiel oħra u qed jgħidulhom li qatt m'għandhom jaċċettaw u jittolleraw vjolenza domestika fuq ħadd.

Jiena ngħid li m'għandna naċċettaw l-ebda vjolenza, pero` l-vjolenza domestika hija kerha għall-aħħar, partikolarment għax isseħħ minn membru tal-familja fuq membru ieħor, jiġifieri proprju mingħand in-nies li aħna nħobbu, li nistennew li jħobbuna u li jgħinuna niżviluppaw.

Aħna daħħalna l-liġi tal-vjolenza domestika f'pajjiżna madwar sena u nofs ilu.

Jiena nemmen illi din il-liġi diġa` bdiet tagħti riżultati pożittivi.

Naturalment din il-liġi rridu nirfinawha, bħal kull liġi oħra li tgħaddi minn dan il-parlament.

Irridu naraw kif taħdem, fejn nistgħu ndaħħlu emendi, anke fejn nistgħu ndaħħlu ideat ġodda, pero` trid tagħtiha ftit żmien biex tiġi mplimentata ħalli nkunu ċari f'każ li hemm bżonn ta' tibdiliet li jridu jsiru.

Il-liġi tagħti protezzjoni qawwija mhux biss lit- tfal li jaraw u jisimgħu l-vjolenza domestika, imma tagħti wkoll protezzjoni speċjali lit-tarbija li għadha ma twelditx.

Din kienet xi ħaġa li meta konna fi stadju ta' kumitat tkellimna dwarha u ddeċidejna li t- tarbija li tkun għadha ma twelditx ukoll għandha tiġi protetta, u b'din il- liġi hi protetta.

Jiena nemmen li anke l-qrati tagħna għandhom ikunu ħafna aktar sensittivi għal din il-liġi u l-mod ta' kif għandha tinħadem.

Nemmen li l-qorti trid tkun partikolarment sensittiva fejn jidħlu t-tfal u b'mod speċjali l- akkomodazzjoni tagħhom.

Irridu naraw illi l-vittmi jibqgħu jgħixu fid-djar tagħhom u mhux jispiċċaw barra mingħajr saqaf fuq rashom, aktar u aktar meta jkun hemm it-tfal.

Għax dawn diġa` jkunu għaddejjin minn trawma kbira ħafna meta jaraw lil xi wieħed mill-ġenituri tagħhom - fil-maġġoranza tal- każi tkun l-omm - jiġi msawwat u li jkun mpossibbli li ż-żewġ ġenituri jibqgħu jgħixu flimkien.

Dawn ikunu se jitilfu ġenitur, ikunu se jitilfu d- dar, u jkunu se jitilfu l-ambjent li jkunu qegħdin jgħixu fih.

Għalhekk nemmen li għandna bżonn inkunu aktar sensittivi lejn il-ħteġijiet ta' dawn it-tfal u naraw li fuq kollox ikunu huma li jibqgħu jgħixu fl-ambjent li jkunu diġa` mrobbijin fih.

Qed nitkellem dwar l-ambjent fiżiku għax huwa diffiċli ħafna meta taqla' l- mara u t-tfal mid-dar tagħhom, speċjalment meta dawn jispiċċaw mingħajr l- għajnuna tal-membri tal-familja, għax niżbaljaw jekk naħsbu li hawn Malta kulħadd għandu l-appoġġ u l-għajnuna tal-familja.

Dan assolutament m'huwiex minnu.

Aħna nipprovdu shelters li qegħdin taħt management tajjeb ħafna.

L- ewwel wieħed kien Dar Merħba Bik, li ilha tagħti servizz għal aktar minn 25 sena, imma minn dakinhar 'il hawn infetħu ċentri oħra li jgħinu lin-nies li jmorru fihom bħala residenti, min għal ftit ġimgħat, min għal ftit xhur, u min sfortunatament għal żmien aktar twil, sakemm tinstabilhom akkomodazzjoni soċjali.

Pero` anke hawnhekk inħares lejn id-dipartiment li qed jiffoka b'mod partikolari fuq il-vittmi tal-vjolenza domestika u l-awtorita` tad-djar li ħarġet l-iskema ta' shared ownership li kienet proprju żviluppata għall- vittmi tal-vjolenza domestika biex ikunu jistgħu jibdew ħajja mill-ġdid.

Huma proprju servizzi bħal dawn li jgħinu biex ikollok mara u tfal li jistgħu jħarsu lejn futur nieqes mill-vjolenza.

Nemmen ukoll illi għandna nħarsu lejn aktar protezzjoni u lejn aktar sensittivita` mill-korp tal- pulizija.

Irrid ngħid hawnhekk illi saru l-linji gwida, u d-differenzi jinħassu.

Titkellem ma' nisa li jgħidulek li l-affarijiet marru daqsxejn għall-aħjar filwaqt li oħrajn jgħidulek li jixtiequ li jkun hemm iktar sensitivita` min-naħa tal-korp tal-pulizija.

Jiena nemmen li anke f'dan ir- rigward għandna bżonn naħdmu flimkien biex din is-sensittivita` dejjem tiżdied.

Aħna niċċelebraw dan il-jum, għalkemm il-kelma "ċelebrazzjoni" m'hijiex il- kelma ġusta hawnhekk, għax inħarsu lejh anke mill-mod internazzjonali.

Aħna nafu li f'pajjiżi oħra għandek nisa u tfal, b'mod partikolari, li qegħdin jgħixu ħajja diffiċli u mwiegħra ħafna.

Jekk inħarsu lejn ċerti pajjiżi b'kultura partikolari naraw li d-drittijiet tal-mara u tat-tfal xejn m'huma feliċi, xejn m'huma kif nixtiquhom aħna.

Sfortunatament issib ċerti ambjenti fejn il-vjolenza hija meqjusa bħala parti mill-ħajja tagħhom ta' kuljum, fejn il-mara taċċettaha għax dik hija l-kultura li qed tgħix fiha, u min b'xi mod jew ieħor jipprova jaħrab minn dik il-kultura, ikompli jiġi vittimizzat.

Allura aħna wkoll, b'sens ta' solidarjeta` ma' dawn in- nisa f'pajjiżi oħra differenti, niċċelebraw il-jum internazzjonali kontra l- vjolenza domestika.

Infakkar ukoll li hawn Malta l-media qed tkun sensittiva ħafna għal din l- issue.

Il-media, kemm dik viżwali, kemm bil-miktub, kif ukoll dik li twassal il-messaġġi permezz tar-radju lill-oqsma differenti tal-ħajja, hija qawwija ħafna.

Nemmen illi l-media Maltija qed tagħmel l-almu tagħha biex twassal il-messaġġ li l-ebda tip ta' vjolenza m'għandha qatt tiġi aċċettata u ġustifikata.

Aħna rridu nkomplu b'kampanji edukattivi fl-iskejjel tagħna, pero` b'kampanji edukattivi wkoll b'mod informali – hawnhekk tidħol il- media wkoll - ta' servizzi li għandna fil-pajjiż.

Insemmi b'mod partikolari d-domestic violence unit taħt l-aġenzija Appoġġ, kif ukoll il- perpetrators service, li m'huwiex għall-vittmi imma għal min joħloq il- vjolenza domestika.

Għandna l-family therapy services u s-support line 179, li jekk tistaqsi lit-tfal ta' l-iskola ssib li kollha jafu dwaru.

Mr Speaker, se nagħlaq hawn billi nirringrazzja lil dawk kollha li fi żmenijiet oħra ħadmu kontra l-vjolenza domestika, li llum għadhom jaħdmu, u nerġa' nirrepeti li lkoll flimkien bħala soċjeta` għandna b'vuċi waħda ngħidu "le" għall-vjolenza domestika.

Flimkien għandna nkomplu nagħtu servizzi aħjar u nkomplu nqajmu awareness kontra din il-pjaga soċjali li, kif għedt fil-bidu, hija fostna wkoll.

Sfortunatament teżisti, sfortunatament għad hemm ħafna minnha li hi moħbija, u għalkemm dan l-aħħar ngħidu li żdiedet il-vjolenza domestika, ma nkunux korretti għax fil-fatt mhux żdiedet il-vjolenza domestika imma żdiedu aktar ir-rapporti.

Għandna vittmi li aktar qegħdin jitkellmu, u dan huwa sinjal tajjeb, pero` għad għandna ħafna vittmi li qegħdin ibatu fis-silenzju.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Infakkar li minħabba l-arranġament li sar, l- Aġġornament tal-lejla se jinqasam bejn in-naħa tal-gvern u n-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Għaldaqstant insejjaħ issa lill-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, jiena kont qiegħda nattendi għal laqgħa fil-bini tal-parlament u kont naf li għandi nofs dan l-Aġġornament, pero` ma fhimtx illi kelli nitkellem jiena l-ewwel waħda.

Illum qegħdin nitkellmu fuq il-ġurnata internazzjonali, li kienet il-bieraħ, li tfakkarna fix- xogħol li għad irid isir fejn tidħol vjolenza kontra n-nisa, u rrid nibda dan l-Aġġornament billi nagħti ħajr lil dawk kollha li jaħdmu f'dan il- qasam; il-kummissjoni, l-aġenzija, in-nies illi jmexxu x-shelters, il- pulizija li ħafna drabi jkunu l-ewwel nies li jmissu ma' din il-problema, is-social workers, it-tobba u anke l-avukati.

Din hija problema komplessa ħafna għax ħafna drabi tinvolvi nies li huma dgħajfa, fis-sens li huma dipendenti fuq xi persuna li tabbuża minnhom u ħafna drabi l-vittmi ta' dawn l-abbużi jkunu nisa u tfal.

Dawn in-nies għandhom bżonn min jgħinhom u min jipproteġihom għax huma ma jistgħux jipproteġu lilhom infushom.

F'din il-ġurnata internazzjonali qegħdin infakkru kull tip ta' vjolenza kontra n-nisa, kemm dik domestika kif ukoll vjolenza oħa.

Għandek it- traffikar tan-nisa li ħafna drabi jispiċċaw vittmi tal-vjolenza, il- prostituzzjoni, fejn nisa jispiċċaw ikunu abbużati u vjolentati.

Għandek ukoll il-postijiet tax-xogħol, fejn in-nisa jkunu ffastidjati f'dak li huwa sexual harassment, u minkejja li għandna liġi li tipproteġi mis-sexual harassment, nafu wkoll li mhux kullimkien hemm l-istrutturi sabiex il- vittmi jistgħu jieħdu r-redress.

Nafu wkoll li l-problema m'hijiex biss soċjali imma hija wkoll ekonomika, għax meta għandek persuna li tiġi ffastidjata u abbużata fuq il-post tax-xogħol jew fid-dar tagħha jista' jfisser ukoll li din il-mara ma tmurx għax-xogħol, tieħu aktar sick leave, li l-work environment tagħha mhux se jkun san, u hemm ħafna affarijiet li huma konsegwenzi ta' din il-problema.

Ħafna drabi ma' ċerti azjendi ikun iktar jaqbillek tagħmel l-argument ekonomiku milli l-argument soċjali u meta tfiehem illi m'hemmx struttura li tagħti protezzjoni lil dawn il-vittmi u li jista' jkun li bħala riżultat se jkollok it-telfien ta' ġranet tax-xogħol, li dik il-persuna se tieħu iktar sick leave għax qiegħda mdejqa u tista' anke tasal biex titlaq mix-xogħol wara li l-azjenda tkun investiet fiha.

Il-ġimgħa l-oħra kelli każ fejn azjenda investiet f'persuna li tant kienet qed tkun iffastidjata minn persuna oħra li ma setgħetx issib tarf tal-problema u ddeċidiet li titlaq.

Jiġifieri huwa importanti li l-kumpanniji jaraw li jkollhom din l- istruttura fejn persuna tkun tista' tinstema' u tingħata redress f'każijiet bħal dawn.

Kif jaf kulħadd, il-liġi dwar il-vjolenza fid-dar ilha li ġiet abbozzata aktar minn għaxar snin, resqet fil-parlament is-sena l-oħra, pero` xorta għad għandna problema għax m'għaddietx kif naħsbu li għandha tgħaddi biex żgur il-vittmi jkunu protetti sa l-aħħar.

F'din il-liġi għad għandna toqba fejn f'ċertu punt tal-proċess meta tkun il-qorti, il-vittma tista' titlob biex jikkonsidraw li l-każ tagħha jieqaf.

Naturalment l-avukati ta' min ikun qed jagħmel il-vjolenza jafu biha din u jinkoraġġixxu lill-individwu biex jipprova jikkonvinċi lil dik il-persuna li jkun qed jagħmel il- vjolenza fuqha biex titlob lill-ġudikant iwaqqa' l-każ.

Kellna każijiet fejn dan sar mhux għax il-mara ġenwinament u verament riedet tagħmel hekk, imma għax kienet qed tiġi rikattata.

Naturalment din tant beżgħet u ma setgħetx tgħid x'qed jiġri u għalfejn se titlob li twaqqaf il-proċeduri li qalet li ddeċidiet li se taħfer lil dik il-persuna u talbet li jikkonsidraw li l-każ jieqaf.

Pero` meta tara mbagħad x'kien hemm warajha, issib li kien hemm rikatt sħiħ minn naħa li kienet qiegħda tabbuża minn din il- vittma, u għalhekk aħna konna qegħdin ninsistu, anke fi stadju ta' kumitat meta kienet qiegħda tersaq din il-liġi, illi ma nħallux din il-loophole.

Jiena kelli l-okkażjoni ngħid diversi drabi li meta jkun fil-gvern il- partit Laburista, se naraw illi din il-liġi terġa' tersaq fil-parlament ħalli naraw li l-protezzjoni lill-vittma tingħata sa l-aħħar u ma jkunx hemm mod kif tkun tista' tiġi mġiegħla, imbeżżgħa jew rikattata biex twaqqaf dak li jkun qed jiġri.

Ħalliha li mbagħad min ikun qiegħed jiġġudika, jista' jiddeċiedi li verament kien hemm il-goodwill miż-żewġ naħat, imma mbagħad dak jista' jiġri wara li dawn it-tnejn ikunu jridu ġenwinament jirrikonċiljaw, pero` il-każ irid jinstema' sat-tarf tiegħu u jiddeċiedi l-ġudikant.

Għax issa tneħħiet il-kwerela, pero` li ġara hu li tressaq iż-żmien meta l-vittma tista' titlob li jieqfu l-proċeduri.

Jiġifieri dik il-problema li jitwaqqfu l-proċeduri ma ġietx eliminata għal kollox.

Dan m'iniex qed ngħidu jiena biss, tkellimna ma' bosta esperti f'dan il-qasam u jgħidulek li jsibu diffikulta` b'din il-biċċa fejn il- vittma tista' titlob li jieqfu l-proċeduri.

Sur President, kif semmiet il-ministru, din hija problema komplessa ħafna u m'hijiex xi ħaġa biss li jistgħu jsolvuha s-social worker, l-avukat, it- tabib, id-djar ta' kenn jew l-aġenzija Appoġġ, imma jrid ikun hemm kordinazzjoni bejn l-entitajiet kollha fejn tikkonċerna l-vjolenza fuq in- nisa.

U kif għedt fil-bidu, minbarra l-vjolenza domestika, hemm vjolenza oħra li ssir mhux biss fid-dar imma anke fuq il-post tax-xogħol.

Barra minn hekk, qed tiżdied il-problema ta' traffikar ta' nisa kif ukoll tal- prostituzzjoni.

Pero` waħda mill-iktar problemi li jiena niffaċċja regolarment hija dik tal-housing.

In-nies li jieħdu ħsieb ix-shelters jagħmlu xogħol kbir u tajjeb ħafna, pero` l-ispazju huwa dak li hu.

Din hija problema kbira, għax għalkemm jeżistu numru ta' postijiet vojta f'pajjiżna, niltaqa' ma' ħafna nisa li jkollhom jibqgħu jgħixu fid-dar fejn qed jiġu abbużati u vjolentati għax m'għandhomx fejn imorru.

Barra minn hekk, għalkemm l-iskop hu li l-vittmi ġewwa dawn ix-shelters jiġu megħjuna, xorta jiltaqgħu ma' problemi oħrajn, anke dawk li qegħdin fid-dar ġewwa l- Belt.

Dawn ikunu joqogħdu fl-istess dar ma' nies oħra ma jafuhomx u li wkoll għandhom il-problemi tagħhom, jużaw l-istess faċilitajiet sanitarji, u ħafna drabi t-tfal ma jkollhomx dik l-istabilita` tad-dar tagħhom.

Huma ma jkunux iridu jmorru joqogħdu f'dawn id-djar għax iħossuhom se jmorru minn ġot-taġen għal ġon-nar, u allura jippreferu jibqgħu fejn ikunu avolja jkunu qegħdin jiġu msawta.

Dawn huma r-realtajiet li niltaqgħu magħhom minkejja l-ħafna sforzi li nagħmlu biex il-ħajja ta' dawn in-nies tkun aħjar.

Għaldaqstant nemmen li nistgħu nagħmlu aktar dwar il-kwestjoni ta' housing.

Hawn ħafna djar vojta f'pajjiżna, u naħseb li nistgħu nagħmlu aktar biex ma jibqax ikollna familji f'dawn is-sitwazzjonijiet u li ma jistgħu jagħmlu xejn biex joħorġu minnhom.

Naturalment, il-vjolenza fuq in-nisa qiegħda fil-livelli kollha tas-soċjeta`, pero` min għandu income, min jaħdem, min jista' jmantni lilu nnifsu sakemm il-każ ikun quddiem il-qorti, mhux se jkollu problema biex jitlaq minn daru, għalkemm aħna qed ngħidu li għandu jitlaq minn daru min iwettaq il-vjolenza u mhux min qiegħed jirċeviha.

Pero`, sakemm il-każ ikun għaddej il-qorti, min ikun qed idaħħal il-flus, jista' jsolvi l-problema hu mingħajr ma jfittex xi wieħed minn dawn ix- shelters għal ċertu żmien.

Aħna qegħdin nitkellmu dwar nies f'livelli oħra tas-soċjeta` li għandhom dipendenza totali fuq il-persuna li tkun qiegħda tittrattahom ħażin għax tmantnihom hi, u allura ma jkunux jistgħu jaqbdu u jitilqu.

Huma dawn il- każijiet fejn għandu jidħol il-gvern biex jgħinhom ħalli ma jibqgħux jgħixu f'ċirkostanzi bħal dawn.

Kif qalet il-Ministru Cristina, din hija problema li qegħdin nitkellmu iktar fuqha.

Qed nieħu pjaċir li ħafna rġiel qegħdin jagħtu s-sehem tagħhom f'din il-kampanja u qed juru li huma wkoll kontra l- vjolenza fuq in-nisa.

Jiena nappella biex iktar irġiel ikunu magħna għax b'hekk jinkoraġġixxu rġiel oħra biex jitkellmu fuq din il-problema.

Din m'hijiex kwestjoni biss ta' nisa.

Hawn ħafna nisa, tfal u familji li qegħdin ibatu, u għaldaqstant ikun tajjeb jekk ilkoll flimkien inkomplu nitkellmu fuq dawn il-problemi, noħorġuhom fil-beraħ u nikxfuhom.

Illum l-istatistika qed turina kemm verament għandna problema.

Ħalliha li dik hija biss statistika ta' każijiet li jkunu ġew irrapportati.

Pero` llum qed niltaqgħu ma' ħafna każijiet ta' vjolenza għax issa qegħdin nitkellmu aktar dwar din il-problema.

Illum, kif qalet il-Ministru, il- media qed titkellem aktar dwar sitwazzjonijiet bħal dawn.

Jiġifieri din is- sitwazzjoni diġa` hemm ċerta exposure għaliha, għax il-vjolenza minn dejjem kienet teżisti, imma issa li qegħdin nagħmlu xi ħaġa fuqha huwa importanti wkoll li nitkellmu fuqha.

U nagħlaq hawn billi ninkoraġġixxi aktar irġiel ikunu magħna f'din il-ġlieda li qegħdin nagħmlu biex nagħtu aktar protezzjoni lill-familji tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it-Tlieta 27 ta' Novembru, 2007 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MITKUB

IMPJEGATI 'L FUQ MINN 61 SENA

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kellu mpjegati fil- Ministeru, dekasteru u enti tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum li għandhom 'l fuq minn 61 sena?

Min huma, x'pożizzjoni għandhom u fejn qegħdin jaħdmu, humiex full jew part time, x'salarju jew x'rata jitħallsu biha u minn liema distrett elettorali jiġu?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk ingħatawx direct orders minn Jannar 2007 sal-lum mill-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu u f'każ li fl-affermattiv kemm ingħataw, għal liema raġuni, kemm kien l-ammont u min ingħata d-direct order separatament?

ONOR.

NEFQA FUQ PETROL

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq petrol mill-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu, tal-uffiċjali biss (eskluż l-użu ġenerali) separatament minn Jannar 2007 sal-lum?

Jista' jgħid liema uffiċjali huma intitolati għal petrol imħallas mill-Gvern fl-istess perjodu?

ONOR.

STUDENTI LI MA JATTENDUX SKOLA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28604 u jgħid jekk hemmx kazijiet ta' studenti li mill-bidu ta' din is-sena skolastika sal-lum ma bdewx jattendu l-iskola u l-iskola ma ġietx infurmata dwar dan, jew inkella li l-istudenti ġew trasferiti f'xi skola oħra?

X'passi jittieħdu f'dawn iċ-ċirkostanzi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub għadu qed jiġi verifikat tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR MATER DEI - APPUNTAMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li biex isiru appuntamenti għall-Isptar Mater Dei l-persuni qed ikollhom imorru personalment l-isptar u ma jistgħux jinqdew minn fuq it-telephone jew b'xi mezz ieħor?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Hemm tliet modi kif wieħed jista jagħmel appuntament ma' professur fi Sptar Mater Dei.

It-tabib taċ-Ċentri tas-Saħħa jew dak privat (li jkun qed jirreferi pazjent għall-isptar) jista jagħmel użu mill-online service.

It-tabib jimla formola ta' riferiment u jibgħatha dak il-ħin stess b'mod eletroniku.

It-tabib jista' jagħti l-formola mimlija lill-pazjent, u jitlob lill-istess pazjent biex jew (a) jibgħatha bil-posta jew (b) iwassalha personalment l- isptar.

Meta l-formola ta' riferiment tasal fil-klinika fejn il-pazjent ikollu bżonn jattendi, din tiġi murija lill-konsulent responsabbli biex dan ta' l- aħħar jiddeciedi b'mod professjonali jekk dak il-każ huwiex urġenti jew le.

Wara jintbagħat l-appuntament bil-posta lill-pazjent.

Dawn il-proċeduri ġew stabbiliti biex b'hekk jiġi assigurat li:

a) il-pazjent jingħata kura skond il-bżonnijiet mediċi tiegħu u mhux fuq first come first served basis.

b) ma jsirux żbalji bħal, per eżempju, li jingħata appuntament ma' konsulent minflok ieħor.

JUNIOR COLLEGE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li sal-lum student tal-Junior College li jinsabu fl-ewwel sena u qed jagħmlu kors ta' l-IT f'livell intermedju għadhom mingħajr għalliem?

Jista' jsir xi ħaġa ħalli din is-sitwazzjoni ma tibqax jew għallinqas tittaffa?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

JUNIOR LYCEUM SAN GUŻEPP

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'deċiżjoni ttieħdet dwar il- Junior Lyceum San Ġużepp li jinsab ġewwa Raħal Ġdid?

Fejn se jmorru l- istudenti u l-għalliema ta' l-istess skola u minn liema sena skolastika?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub ikun jista' jingħata meta jkunu deċizi d-dettalji rilevanti wara l-konsultazzjoni meħtieġa ma' min hu involut.

DIRETTURI ĠENERALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid xi ħlas u kundizzjonijiet ser ikollhom id-Diretturi Ġenerali l-ġodda ta' l-edukazzjoni?

Minn meta jibda jseħħ il-kuntratt u meta jiskadi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-diretturi ġenerali l-ġodda ta' l-edukazzjoni għandhom il-ħlas u l-kondizzjonijiet stabbiliti għal diretturi ġenerali fis- servizz pubbliku flimkien ma' allowance annwali ta' Lm2000 f'kaz tad- Direttur Ġenerali tad-Direttorat għal Servizzi Edukattivi u ta' Lm4000 fil- kaz tad-Direttur Ġenerali tad-Direttorat għall-Kwalita' u l-iStandards fl- Edukazzjoni in vista tal-kwalifiki u esperjenzi ta' l-uffiċjali rispettivi kif avzat fis-sejħa għal applikazzjonijiet.

GZIRA – TRIQ EDGAR BERNARD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi konkreti dwar il- problema ta' flooding li jkollhom fil-jiem tal-maltemp ir-residenti ta' Edgar Bernard Str, Gżira speċjalment minħabba ilmijiet li jkaxkru ħafna affarijiet minn taħt il-pont?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi t-triq imsemmija mill-Onor Interpellant hija parti minn zona li dwarha l-Ministeru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura ħejja proġett li qiegħed quddiem il-MEPA għal ħruġ tal- permessi meħtieġa.

KORDIN - FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk xi pjanijiet hemm għall-ground tal-football magħruf bħala s-C ground ġewwa Kordin li jidher li huwa mmarkat għal żvilupp industrijali?

Jista' jiġi kkunsidrat li dan il-ground jibqa' jintuża għal skop ta' sport u jigi wkoll mogħti, bil-proċedura parlamentari tas-soltu, lit-tim tal-football li qed jagħmel użu minnu fil-preżent?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ground imsemmi ma jaqax taħt ir-responsabbilta tal-Ministeru tiegħi.

Għalhekk, nitlob lill- Onor. Interpellant jirreferi il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

MEPA - PETIZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28798 u jgħid x'kien l-eżitu tal-MEPA fid-dawl tal-petizzjoni li saret lilu bħala Ministru u lilha minn għadd kbir ta'residenti ta' Triq Pedidalwett, St Andrews sa mis-16 ta' Marzu, 2006 dwar :

a) l-oġġezzjoni tagħhom li jkun hemm garages mal-livell ta' Wied Menxu, aktar u aktar meta dan qed iżomm il-wied imsemmi milli jżomm l-istat naturali tiegħu?

b) L-oġġezzjoni tagħhom li meta zviluppatur bena madwar 25 maisonette fl- inħawi tħalla jagħmel ix-xogħol ta' kostruzzjoni minn ġewwa dan il-wied mingħajr ma naddaf il-qiegħ tal-Wied innifsu?

c) L-oġġezzjoni tagħhom li dan qed isir minn terzi bi skopijiet kummerċjali f'mod li jista' jwassal biex fihom jinżammu vehicles kbar u affarijiet ta'natura kummerċjali etc.?

d) Li t-triq jew passaġġi ġodda proposti minħabba dan l-iżvilupp jistgħu jwasslu għal aktar flooding f'area li spiss tigi milquta mill-għargħar u dan kollu meta a/b/c/d ser isiru f'area barra miż-żona ta' żvilupp?

(Ref 04021/03,04022/03, 04023/03 – appell 170/06)

ONOR.

GEORGE PULLICINO: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

KONJUĠI SEPARATI – TNAQQIS MIT-TAXXA TAD-DĦUL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28797 u jikkunsidra li jnaqqas it-taxxa tad-dħul minn fuq dik il-parti tal-paga li konjugi separati jkunu obbligati li jħallsu f'manteniment għat-tfal tagħhom lill-parti l-oħra anke meta ma jkollhomx kustodja fuq dawn it-tfal sakemm dan kollu jkun qed isir skond digriet tal-Qorti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

OPM - REKLAMAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28844 u jgħid liema kumpanniji ħadmu reklamar u kampanji ta' informazzjoni għall- mezzi tax-xandir awdjo-viżivi u stampati għan-nom tal-Ministeru/Segretarjat Parlamentari tiegħu u għan-nom ta' dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu matul is-snin 2003, 2004, 2005, 2006 u bejn Jannar u Settembru 2007?

Kemm kien il-ħlas involut għal kull biċċa xogħol?

ONOR.

MFSA - CONSUMER COMPLAINTS UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28843 u cioe': Minkejja li t-taqsima tal-consumer complaints unit tal-MFSA hija mifhuma li tagħmel xogħol tajjeb, jista' l-Prim Ministru jara li jkun hemm aktar viġilanza fuq kif ċerti banek kummerċjali li jużaw hard cell tactics meta ibiegħu Wealth Management Products speċjalment fejn jidħlu Overseas Funds għaliex spiss niltaqa' ma' nies li ma jkunux konxji ta' riskji u opportunitajiet ta' dak li jkunu deħlin għalih bi flushom stess?

Dan minħabba l-kummissjonijiet għolja li huma mifhuma li jaqilgħu uħud minn dawn l-uffiċjali fuq bejgħ ta' prodotti simili.

Dan għandu japplika għas- settur tas-servizi finanzjarji kollu kemm hu, mhux biss għal dak bankarju, possibilment billi jkun hemm customer awareness akbar dwar l- implikazzjonijiet tat-teħid ta' dawn id-deċiżjonijiet ta' investiment.

ONOR.

ENEMALTA – DĦUL MIS-SURCHARGE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28740 u 28841 u jgħid kemm daħħlet flus l-Enemalta, xahar b'xahar, mis-surcharge fuq il-konsum tad-dawl u l-ilma bejn Marzu 2007 u Settembru 2007?

Jista' jaqsam id-dħul mis-surcharge bejn dak mill- konsum domestiku u dak mill-konsum kummerċjali/industrijali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat illi l-WSC ma żżomx rekord ta' kemm tkun daħlet flus maqsuma skond dħul normali u dħul dovut għas-surcharge.

SAN GWANN - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numru 1525, 1683, 7497, 11344, 12540 u 26889 rigward it-twaħħil ta' pelican lights u zebra crossing fi Vjal ir-Rihan, San Gwann, jista' l-Ministru f'liema stadju waslu x- xogħlijiet u x'inhi d-data ta' meta dawn ser ikunu tlestew?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

IMPORTAZZJONI TA' KAROZZI WŻATI

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew importati karozzi wżati sena b'sena matul l-aħħar ħames snin u kemm minnhom ġew mogħtija permess mid- dwana sabiex ma jħallsux dazju almenu għal xi żmien wara l-importazzjoni?

ONOR.

VETTURI B'NUMBER PLATE TA' BARRA

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il każ - sena b'sena tul l-aħħar ħames snin - ġew maqbuda jew inħarġitilhom kontravvenzjoni billi kienu fit- triq b'vettura bi pjanċi tar-reġistrazzjoni barranin mhux legali jew mhux permessi f'Malta?

ONOR.

TRANSFERS TA' VETTURI

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid fuq kemm-il vettura sar transfer tar- reġistrazzjoni minn ġurisdizzjoni barranija għal dik Maltija sena b'sena tul l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Lista tal-vetturi li sar transfer tar- reġistrazzjoni minn ġurisdizzjoni barranija għal dik Maltija tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti

GĦARGĦUR - KAMRA TAN-NAR

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 27272, jista' l-Ministru jgħid meta' din it-triq ser titlesta għax kull dewmien qed iżid in-numru ta' inċidenti u riskji?

Jista' jgħid x'qed iżomm milli ssir it-triq ġaladarba issa l-espropjazzjoni tat-triq saret?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat illi l-Awtorita' dwar it-Trasport qed tagħmel mill-aħjar biex din it-triq titwessa' mill-aktar fis possibli.

Fil-ġranet li ġejjien ser issir is-setting out fuq il-post ta' kif għandha titwessa' it-triq.

RABAT - VJAL IL-ĦADDIEM

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara jekk jistax isir xi pelican lights minflok iż- zebra crossing fi Vjal il-Ħaddiem ir-Rabat, Malta għar-raġuni li diversi sewwieqa ma jonorawx iż-zebra crossing f'din it-triq wiesgħa b'kawża li qed ikunu ta' periklu għal dawk li jaqsmu t-triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li minn riċerka li saret fir- records tat-Taqsima għall-Immaniġjar tat-Traffiku rriżulta li ma kien hemm l-ebda talba li jsiru pelican lights minflok iż-zebra crossing li hemm fi Vjal il-Ħaddiem ir-Rabat.

RABAT - TRIQ EMM.

VITALE

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għar-risposta li ngħatat għal mistoqsija parlamentari 28772, jista' l-Ministru jidderieġi lill-MEPA biex dawn jaraw jekk it-triq saritx skond kif ġie stipulat minnha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li mid-data msemmija sal-lum ma jirriżultax li l-Land Survey Unit ta' l-Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA) qatt ġie avviċinat biex jingħataw livelli għal re- surfacing f'din it-triq.

Din kienet il-prattika ta' dawk iż-żminijiet, jiġifieri li meta jsir re-surfacing ma jitqaxxarx il-wiċċ tat-triq eżistenti.

Għaldaqstant, il-parir tal-MEPA f'każ ta' re-surfacing dejjem ikun li għandhom jinżammu l-livelli oriġinali.

SKOLA C. ANTHONY VALLETTA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn fl-iskola C. Anthony Valletta f'Birkirkara għad m'hemmx counsellor għal 700 tifel u tifla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kulleġġ li fih hemm l-iskola msemmija ta' B'Kara ġie assenjat Counsellor fil-bidu tas-sena skolastika biex jagħti servizz kemm fl-iskejjel primarji u anke fl-iskejjel sekondarji.

Bħalissa l-iSchool Counsellors għandhom direttiva mill-Union li tirraprezentahom biex jagħtu servizz skond il-job description li kellhom qabel l-iffirmar ta' l-aħħar ftehim.

Id-Direttorat għal Servizzi Edukattivi qiegħed f'diskussjonijiet mal-Union dwar il-ftehim tas-17 ta' Lulju 2007.

SPTAR MATER DEI – NEFQA FUQ REKLAMI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm intnefaq fuq diversi mezzi ta' kommunikazzjoni, tv, radio, ġurnali, billboards, programmi, flyers, kotba, leaflets eċċ bejn Mejju 2007 u Awissu 2007 ħalli jiġi riklamati l-ftuħ ta' l-Isptar Mater Dei fit-28 ta' Ġunju, 2007?

Kif kienet maqsuma l-ispiża?

Kemm kienet l-ispiża tal-programm tal-ftuħ innifsu u fhiex intnefqu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAN PAWL IL-BAĦAR – UFFIĊĊJU TAS-SERVIZZI SOĊJALI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid jekk l-uffiċċju lokali tas- servizzi soċjali ta' San Pawl il-Baħar hux se jiċċaqlaq?

Jekk fl- affermattiv, f'liema indirizz se jimxi dan l-uffiċċju?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nikkonferma li l-uffiċċju distrettwali tad- diviżjoni tas-sigurta' soċjali, li preżentement qiegħed San Pawl il-Baħar, se jiġi trasferit għal Blokk A4, Numru 6, Triq il-Porzjunkola, l-Qawra.

PILLOLI LESCOL

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-Lescol 40 mg aktar iva milli le qed ikun nieqes mill-ispiżeriji tal-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-Lescol 40 mg l-aħħar li tqassam mis-Servizzi Farmacewtici tal-Gvern kien fid-9 ta' Novembru.

Permezz tac-cirkulari DH 234/2006 il-pazjenti li kienu jiehdu il- Lescol (Fluvastatin) 80mg bdew jinghataw medicina gdida Zocor (Simvastatin).

Ġara li filwaqt li il-Gvern m'ghadux jixtri il-Lescol 80mg, xi pazjenti bdew jieħdu żewġ pilloli tal-Lescol 40 mg biex jkomplu bil-kura, u b'hekk qiegħed jiżdied il-konsum b'mod irregolari.

Filwaqt li l-ordni ta' Lescol 40mg li tmiss mistennija tidħol sa' nhar il- Erbgħa 28 ta' Novembru, sadanittant tista' tintuża d-doża ta' Lescol 20mg bħala alternattiva.

MOSTA – TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għall- Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jikkunsidra li jirrakmanda li Triq it-Tin u Triq il-Bajtar fil-Mosta jingħataw wiċċ xieraq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li ser jsir spezzjoni fuq it-toroq imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

SPTAR MATER DEI – ĦLAS LIL SKANSKA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28829 u 28950 u jgħid jekk Skanska tħallsitx l-ammont kollu dovut lilha fuq il- Mater Dei mill-kuntratt iffirmat?

Jikkonferma li r-retention money tħallset ukoll?

Meta sar il-handing over ta' l-isptar?

ONOR.

FTEHIM FUQ IL-PREZZIJIET

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28767 u 28951 u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-ftehim dwar il-prezzijiet li l- Gvern iffirma ma' importaturi sa Marzu 2008?

ONOR.

GĦAWDEX – HSBC CALL CENTRE

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28828 u 28948 u ċioe': Fir-rigward tal-call centre tal-HSBC f'Għawdex, jista' l-Ministru jgħid, u fejn hemm bżonn jintavola, il-ftehim iffirmati dwar is-segwenti:

Ri-arranġamenti li l-Gvern għandu mal-HSBC?

X'benefiċċji, assistenza ngħata l-HSBC dwar il-call centre u jekk dawn il- benefiċċji japplikawx għal ħaddieħor?

Il-ħaddiema li ser ikunu ngaġġati se jkunu kollha Għawdxin u ħaddiema ġodda jew HSBC jista' jkollha ħaddiema miċ-ċentri li għandha f'Malta?

Kemm jammontaw il-grants jew għajnuna li rċevew l-HSBC għal dan iċ-ċentru?

Kemm-il darba l-HSBC ma jonorawx l-obbligu tagħhom li jħaddmu 50 ruħ, x'se jkunu l-konsegwenzi għal HSBC?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-benefiċċji promessi lill-HSBC in konnessjoni mas- Service Centre f'Għawdex huma skond il-kriterji stabbiliti u konformi mar- regolamenti ta' l-Unjoni Ewropeja.

Dawn m'humiex esklussivi għall-HSBC.

L- Onor Interpellant jifhem illi skond il-liġi tal-Malta Enterprise, l- informazzjoni mitluba ma tistax tingħata.

MALTA ENTERPRISE - INĊENTIVI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsijiet parlamentari 28744, 28833 u 28949 u jgħid kif tqassmu l- inċentivi mill-Malta Enterprise Corporation matul din is-sena?

Kemm kien l- ammont ta' dawn l-inċentivi?

Liema kienu l-kumpaniji li rċevewhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

ENEMALTA – DĦUL GĦAS-SENA 2006

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 28578, 28766 u 28939 u jgħid x'inhu d-dħul ta' l-Enemalta għas-sena 2006?

Jista' jgħid x'kienet l-ispiża totali għall- Enemalta għall-produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-elettriku għas-sena 2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

XOGĦLIJIET F'TOROQ RESIDENZJALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28940 u cioe' : B'referenza għal xogħlijiet f'toroq residenzjali li qegħdin isiru bil-kuntratt mad-diversi kuntratturi, jista' l-Ministru jgħid jekk ix- xogħol hux qed jiġi ċċekkjat għax hawn ħsarat kbar f'diversi toroq għax saru bl-għaġġla uħud minnhom qabel l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li għaddew?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li l-Periti ta' l-ADT jiċċekkjaw b'mod regolari x-xogħlijiet tat-toroq li jkunu qed isiru u jaraw li jsiru t- testijiet meħtiega.

Riċentament kien hemm anke każi fejn ittieħdu samples tal-materjal u ntbagħtu f'laboratorji indipendenti privati għall-ittestjar dwar il-kwalita' ta' l-istess materjal.

Sadanittant l-ADT qed tara wkoll li jittieħdu miżuri kontra min, mingħajr il-permessi meħtiega, qabad u għamel ħsara f'toroq li saru riċentament, bħal per eżempju fil-każ ta' Triq Lorenzo Manche' fejn inqalgħet ħsara ftit wara li ngħata l-wiċċ ta' l-asfalt.

Madankollu, dawn huma biss eċċezzjonijiet.

L-Onor.

Interpellat huwa għalhekk mitlub jiċċara b'mod iktar speċifiku liema huma l-imsemmija 'ħsarat kbar f'diversi toroq għax saru bl-għaġġla'.

MALTA DOCKYARDS – IMGJEGATI FULL-TIME

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28941 u jgħid kemm hu n-numru ta' nies impjegati full-time illum mal-Malta Dockyards maqsumin skond il-grad li jokkupaw?

ONOR.

RIFUŻJONI TA' TAXXA MĦALLSA ŻEJDA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28876 u jgħid meta se tingħata lura t-taxxa żejda li tħallset mill-kumpanija, li isimha qed jintbagħat separatament, u li għandha tieħu lura s-somma li teċċedi 'l fuq minn Lm5,000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ PUBBLIKU - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28875 u jgħid kemm ingħataw promozzjonijiet xahar b'xahar matul dawn l-aħħar tlett snin inkluż il-grad li ngħata kemm jekk hu post kif ukoll position fis- servizz pubbliku?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ŻEBBUĠ - BUS SHELTER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid li minkejja li f'mistoqsija parlamentari 27579 intqal li l-bus shelter f'Siġġiewi Road, Zebbuġ kellu jiġi nstallat sa f'Ottubru 2007 sal-lum dan għadu ma sarx?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

WSC - KAŻ TA' ANZJAN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jitmexxa l-każ ta' anzjan, li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament u li għandu l-każ tiegħu quddiem il-bord ta' l-appell tal-Water Services Corporation, mill-aktar fis u jiġi nfurmat bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li l-każ imsemmi mill-Onor Interpellant kien riferut lill-Advisory Board tal-Water Services Corporation.

Il- Konsumatur se jkun infurmat bil-kreditu li se jingħatalu minn dan il-bord fi żmien qasir.

GĦAWDEX - TAĊ-ĊAWLA HOUSING ESTATE

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara x'inhi r-raġuni li l- uffiċjali fid-Dipartiment ta' l-Artijiet qegħdin iħallu abitanti jgħixu fi Flat 6, HE, taċ-Ċawla, Victoria, Għawdex li qegħed f'perikolu imminenti li jiġġarraf u l-istess dipartiment ta' l-art lanqas jindenja ruħu jagħmel t- tiswijiet strutturali li hemm bżonn ġo fih?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-Housing Estate taċ-Ċawla fir- Rabat Għawdex hemm iżjed minn blokk wieħed u għalhekk hemm iżjed minn flat wieħed bin-numru sitta, u peress ukoll li t-Taqsima Proprjeta' tal-Gvern m'għandha l-ebda rapport dwar perikolu imminent f'xi wieħed minn dawn il- flats, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħti iżjed informazzjoni dwar il- flat li qed jirreferi għalih.

ADT - TALBA GĦAL RESERVED PARKING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li ssir xi ħaġa fuq it-talba ta' persuna li d- dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament li jitratta dwar anzjana ta' 90 sena u din it-talba hija ta' neċessita'?

Jista' jiġi nfurmat bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li minn riċerka li saret fir- records tat-Taqsima għall-Immaniġjar tat-Traffiku rriżulta kif ġej:

It-talba għal parkeġġ riservat ma ġietx milqugħa minħabba li hemm garaxx fil-viċinanżi tar-residenża ta' l-applikant u għalhekk ma jikkwalifikax għal tali serviżż.

Fl-applikażżjoni li ġiet sottomessa w ffirmata minn bint l-applikant ġie ddikjarat li ma kienx hemm garaxx mar-residenża w lanqas fil-viċinanzi.

Il-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid informa lil Bord għal Parkeġġ Riservat Persuni B'Disabbilita' li l-applikant għandu garaxx viċin id-dar.

It-tabib mediku ta' L-Awtorita Dwar it-Trasport ikkonferma li hemm garaxx viċin ir-residenża ta' l-applikant.

Kull applikazzjoni fejn hemm garaxx mar-residenza ta' l-applikant jew fil- viċinanżi ma tiġix milqugħa skond il-kriterji għal dan is-serviżż.

DAR MALTA FI BRUSSELL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28836 u ċioe': B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 24645 jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsijiet parlamentari 28123, 28412, 28586 u 28717 u jgħid kemm hemm organizzazzjonijiet kummerċjali li jinsabu lesti jikru partijiet minn Dar Malta u jgħid liema huma dawn l- organizzazzjonijiet kummerċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DISPOSABLE NAPPIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28786 li oriġinarjament saret lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali u issa ġiet riferuta lilu u jivverifika ilmenti li qed jasluli ta' spiss minn għadd ta' ġenituri ta' persuni diżabbli li d-disposable nappies li qed jingħatawlhom mill-gvern għax huma ntitolati għalihom huma ta' kwalita' ħażina u mhux qed iservu l-iskop tagħhom?

Jistgħu jittieħdu l-passi meħtieġa biex id-disposable nappies ikunu ta' kwalita' tajba?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-nappies huma provduti minn żewġ kuntratturi, skond id-daqs ta' nappies li jkunu meħtieġa.

Il-kuntratturi kienu mitluba jissottomettu samples ta' dawn in-nappies lid-Dipartiment.

Dawn in-nappies għaddew mit-testijiet tal-laboratorju.

JUNIOR COLLEGE – STUDENTI GROUP 4

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28820 u jara x'inhi r-raġuni li l-istudenti Group 4 l-ewwel sena tal-Junior College għadhom mill-bidu tas-sena akkademika mingħajr għalliem tal-IT fil- livell intermediate?

Meta se jintbagħat dan l-għalliem biex l-istudenti ma jibqgħux imċaħħda min għalliem ta' l-IT?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-1 ta' Ottubru, 2007, wieħed mill- għalliema tal-Computing/I.T. impjega ruħu post ieħor.

Ħarġet aplikazzjoni għal post fil-Computing/I.T. fil-5 ta' Ottubru, 2007 u saru l-intervisti fit-30 ta' Ottubru, 2007.

Informat ukoll li sadanittant irrizenja għalliem ieħor ta' l-I.T./Computing.

Il-persuna li ġiet l-ewwel fl-interviews irrifjutat l-ħatra, u z-zewġ persuni li ġew wara fil-lista ta' dawk li ġew magħzula kienu offruti l-post.

Hemm perjodu ta' notice li wieħed ikollu jagħti qabel jieħu l-ħatra l-ġdida fil-Junior College.

LITTLE ARMIER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 28628 u 28823 u jgħid jekk hemm xi proġett maħsub għall-Little Armier peress li l-inħawi huma mitluqa u żdingati u hemm bżonn li jiġu rranġati u msebbħa l-faċilitajiet li hemm u li qed jagħtu impressjoni ħażina lit- turisti u lill-Maltin li jżuru l-inħawi?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ATTARD – XOGĦOL FI TRIQ IŻ-ŻAHAR

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fejn wasal il- proċess ta' esproprijazjoni biex jitlesta x-xogħol fi Triq iż-Żahar, H'Attard?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bħalissa t-Taqsima tal-Proprjeta' tal-Gvern qiegħda fl-istadju li tipprepara l-pjanti neċessarji biex wara jkun jista' jitkompla l-proċess ta' l-espropriju.

FUND FOR GOOD CAUSES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' issa l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsijiet parlamentari 27278, 27799, 27930, 28058, 28255, 28584, 28716 u 28839 u jgħid matul din is-sena liema għaqdiet u proġetti ġew iffinanzjati mill-Fund for Good Causes li ġej mill-lotteriji?

Liema għaqdiet oħra ġew mgħarrfa li se jingħataw fondi u x'inhuma l-proġetti ffinanzjati?

Fuq liema kriterji ġew magħżula l-għaqdiet u l-proġetti?

Jista' jgħid x'inhuma r-raġunijiet li din il-mistoqsija ilha li saret ġimgħat sħaħ u għadha ma ġietx imwieġba?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI -KUNTRATT TAL-KERA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li l-persuna li d-dettalji tagħha qegħdin jintbagħtu separatament qed jiġi mċaħħad milli jingħata kopja ta' kuntratt ta' kera li huwa għandu mad-dipartiment tal- housing?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali biex jieħu l-azzjoni mitluba.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid fiex waslet l-applikazzjoni ta' persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li sa l-aħħar ta' din is-sena se tisfa bla dar għax jgħalqilha l-kuntratt tal-kera tad- dar fejn qed toqgħod?

Tista tiġi kkunsidrata t-talba tagħha għal akkomodazzjoni fl-inħawi ta' Tas-Sliema, San Ġiljan, Gżira, Pembroke u Msida?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li l-applikazzjoni li rrefera għaliha l-Onor.

Interpellant qed tingħata l-attenzjoni meħtieġa.

L- applikanta ddikjarat li tixtieq akkomodazzjoni alternattiva tas-Sliema, fejn id-Dipartiment m'għandux postijiet għall-kiri.

XIRI TA' ĊENS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li biċċa art li kienet tal- knisja u issa ġiet tal-gvern u s-sid irid jixtri din il-biċċa art, li llum huma garaxxijiet, mingħand il-gvern?

Tista' tara li dan l-individwu, li d- dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, jekk għandu dritt li jixtri ċ- ċens?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li ċ-ċens li rrefera għalih l- Onor. Interpellant hu dovut lill-Uffiċċju Konġunt u għalhekk nitolbu jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

TARXIEN - BUS SHELTER

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28943 u jgħid għaliex il-bus shelter fi Triq il-Knisja ma' Triq Żejtun, Tarxien twaqqaf fuq in-naħa opposta tal-bus-stop sign (destinazzjoni lejn il-Belt) bil- konsegwenza li min irid jirkeb il-karozza tal-linja għall-Belt ikollu jaqsam f'paniku din it-triq li saret traffikuża ħafna?

Għaliex il-bus-stop sign bit-tabella tal-ħinijiet qodma ma tneħħewx minn Triq Żejtun, Tarxien?

Għaliex il-kuntrattur li għamel l-aħħar xogħol fuq it-twaqqif tal-bus- shelter fi Triq il-Knisja, ma wittiex il-bażi tal-bus shelter li tneħħa?

Wara sena jistennew, il-passiġġieri li jridu jirkbu karozza għall-Belt, fit Triq il-Knisja, Tarxien, se jkollhom post ta' kenn?

Dawk li jużaw il-karozzi tal-linja meta se jkollhom dritt isemmu l-opinjoni tagħhom fuq l-ippjanar tar-rotot u fejn jitwaqqfu l-bus shelters għax milli jidher min jippjana ma jużax is-servizz tal-karozzi tal-linja?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li l-bus stopsign bit-tabella tal- ħinijiet qodma tneħħew.

Fir-rigward tal-bus shelter li twaħħal fi Triq il-knisja, saret speżżjoni fuq il-post mill-uffiċjali ta' l-ADT u ser jieħdu ħsieb li l-bankina tiġi irranġata.

Infurmat ukoll li ser jitwaħħal bus shelter fi Triq il-Knisja direzzjoni lejn il-Belt u fir-rigward ta' l-ippjanar tar-rotot, l-ADT tagħmel dan mal- Kunsill Lokali, liema kunsill jirrapreżenta lir-residenti tal-lokal.

Pjanta li turi fejn se jitwaħħal dan il-bus stop tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28937 u jikkonferma jekk ma sarux operazzjonijiet ġo OOP3 fl-iSptar San Luqa minħabba li ma kienx hemm bolts ta' l-istainless steel?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jista l-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku u jindika għal liema perjodu qed jirreferi?

QORMI: TRIQ IL-KANUN – SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jordna lill-ADT biex tieħu l-miżuri meħtieġa biex fi Triq il-Kanun, Qormi isiru sinjali ta' traffiku kif wkoll tissewwa l- bankina (pedestrian) biex ikunu mħarsa r-residenti li jgħixu fi triq hekk traffikuża?

Nirreferi prinċipalment għal dak il-parti ta' fuq li testendi mill-Mrieħel bypass lejn ċ-ċentru ta' Hal Qormi.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li l-ADT ser tkun qed tagħmel spezzjoni fl-imsemmija triq.

QORMI – FTUĦ TA' BIEB MILL-FABBRIKA TESSONS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma u jgħid x'passi ttieħdu mill-MEPA biex ma jinfetaħx bla permess bieb mill-Fabbrika Tessons li jagħti fuq triq dejqa residenzjali ġo Ħal Qormi?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 28745.

FULJETT DWAR IL-BUDGET

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġie jiswa l-fuljett dwar il- budget li tqassam fid-djar t'Għawdex f'dawn l-aħħar ġranet?

Jista' jgħid fejn sar l-istampar u jekk ix-xogħol ngħatax b'offerta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 27158, peress li skond l- informazzjoni mogħtija ngħataw diversi promozzjonijiet lill-istess persuni f'qasir żmien, jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni għal dan u l- kriterji li fuqhom ingħataw dawn il-promozzjonijiet?

ONOR.

KUNTRATT TAX-XOGĦOL TA' LIU CHANG

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid:

Liema kumpanija Maltija tas-sajd talbet il-permess lill-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ (ETC) biex timpjega lil Liu Chang f'Mejju li għadda?

Meta d-Dipartiment għar-Relazzjonijiet Industrijali skrutinizza l-kuntratt tax-xogħol mogħti lil Liu Chang u lil ħaddiema Ċiniżi oħra bħalu li ġew impjegati ma' din l-istess kumpannija tas-sajd?

Id-Dipartiment għar-Relazzjonijiet Industrijali vverifika li dan l-employer żamm mal-kuntratt tax-xogħol li Liu Chang u oħrajn kellhom mal-kumpanija tas-sajd imsemmija?

X'kienu l-kondizzjonijiet tax-xogħol u salarju li Liu Chang u ħaddiema Ċiniżi oħra ngħataw minn din il-kumpanija?

Liu Chang u l-ħaddiema Ċiniżi bħalu kienu inxurjati mill-kumpanija?

Il-kumpannija li mpjegat lil Liu Chang u l-ħaddiema Ċiniżi ħallset il- kontribuzzjonijiet soċjali ta' dawn il-ħaddiema?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KUNTRATT TAX-XOGĦOL TA' LIU CHANG

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid ma' liema kumpanija kien rreġistrat fl-ETC li kien qed jaħdem iċ-Ċiniż Liu Chang Hua meta ddaħħal l-isptar fit-3 ta' Awissu 2007 minn emoroġija celebrali waqt li kien qiegħed jaħdem fuq il-vapur tas-sajd Degre?

ONOR.

LIĠI TA' L-ADOZZJONI TAT-TFAL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tal- Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tispeċifika dak li qalet f'artiklu li ġie pubblikat fil-ħarġa tal-ġurnal "The Times" ta' l-20 ta' Novembru, fl-okkażjoni ta' Jum Internazzjonali għat-Tfal dwar il-liġi ta' l- adozzjoni?

Meta se titressaq il-liġi l-ġdida quddiem il-Parlament?

Meta se tiġi ntrodotta l-estenzjoni għall-adoption leave u b'kemm?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Abbozz tal-liġi dwar l-adozzjoni ġie ppubblikat fis-16 ta' Novembru 2007 u qiegħed fuq l-Aġenda ta' dan il-Parlament għat- Tieni Qari.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellanti tirreferiha lill-Ministru konċernat.

SERVIZZ PUBBLIKU – POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' postijiet vakanti fil-gradi ta' i) prinċipal anzjan; ii) prinċipal; u iii) assistent prinċipal f'kull dipartiment/ministeru rispettivament fl-aħħar ta' Novembru 2007?

Kemm minn dawn il-gradi rispettivament se jimtlew i) minn uffiċjali pubbliċi li jgħaddu l-eżami intern, u ii) minn kandidati li jidħlu minn barra s-servizz pubbliku?

Kemm minn dawn il-gradi rispettivi ilhom vakanti i) inqas minn 3 xhur; ii) bejn 3 u 6 xhur; u iii) aktar minn 6 xhur?

Kemm hu stmat li dan ir-reklutaġġ ser jaffettwa n-nefqa pubblika tal-gvern matul is-sena 2008?

Kemm minn din in-nefqa addizzjonali ġiet provduta fl-estimi finanzjarji ta' l-2008 taħt id-diversi ministeri/dipartimenti konċernati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MWIET B'KANĊER TAS-SIDER

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista l-ministru jgħid kemm kellna mwiet kawża tal- kanċer tas-sider fis-snin 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005 u 2006, sena b'sena?

Jista' jagħti l-informazzjoni skond l-etajiet u l-lokalitajiet li ġejjin minnhom il-vittmi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.

TRABI MINN SINGLE MOTHERS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm kellna twelid ta' trabi minn single mothers fis-snin 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005 u 2006, sena b'sena?

Jista jagħti l-informazzjoni skond l-etajiet u skond il- lokalitajiet li ġejjin minnhom l-ommijiet?

ONOR.

AWTORITA' TAD-DJAR – APPLIKAZZJONI TA' ANZJAN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid fejn waslet it-talba li kien għamel anzjan, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separtament, quddiem l- Awtorita' tad-Djar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li l-Awtorita' tad-Djar la għandha u lanqas qatt kellha applikazzjoni għal xi għajnuna mill-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant.

DELIMARA - LIGHTHOUSE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal liema raġuni l-fanal tal- lighthouse l-antika ta' Delimara qed jitħalla jitmermer?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li permezz ta' ftehim milħuq bejn l- Awtorita' Marittima u l-għaqda Din l-Art Ħelwa fis-sena 2006, il-fanal ta' Delimara ġie mgħoddi lil din l-istess għaqda sabiex jiġi restawrat.

Fil- fatt, fit-2 ta' Marzu 2006, l-Awtorita' Marittima kienet ħabbret dan permezz ta' konferenza stampa li kienet saret fil-post.

L-iskop aħħari ta' dan il-ftehim huwa li wara li dan il-monument storiku jiġi restawrat ikun ukoll aċċessibli għal pubbliku inġenerali.

Fl-istess okkażjoni l-Awtorita' kienet ukoll preżentat is-somma ta' Lm13,000 sabiex tgħin lill-għaqda fix- xogħolijiet ta' restawr li kienu meħtieġa.

Arranġament simili kien sar ma' l-istess għaqda rigward it-torri ta' Santa Marija ġewwa Kemmuna.

L-Awtorita' hija nfurmata li x-xogħolijiet relatati mar-restawr fuq dan il- fanal huma fi stadju avvanzat u fil-jiem li ġejjin Din l-Art Ħelwa sejra tħabbar iktar dettalji dwar ix-xogħlijiet li saru f'dan ir-rigward.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid għaliex id-Dipartiment ta' l- Akkomodazzjoni Soċjali ma pprovdiex post alternattiv lill-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatment, meta saret l-ewwel applikazzjoni quddiem id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li l-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant ma kellhiex applikazzjoni għall-akkomodazzjoni alternattiva mad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

NIES JIRREĠISTRAW GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' nies jirreġistraw għax-xogħol minn dawn il-lokalitajiet: L-Isla, Bormla, il- Birgu, il-Kalkara, Wied il-Għajn, Iż-Żejtun, Ħaż-Żabbar, il-Fgura, Ix- Xgħajra u Marsaxlokk, lokalita b'lokalita?

Jista' jaqsam l-informazzjoni skond l-etajiet u skond is-sess?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - KAŻ TA' ĊINIŻ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tas- Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid hux qed issir inkjesta dwar il-persuna, li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, li l-ġimgħa l-oħra ddaħħal fl-emerġenza fl-10p.m. u li wara xi siegħa telaq minn hemmhekk u nstab f'xi s-siegħa ta' filgħodu ħdejn il-kamra mortwarja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma kienx hemm ħtieġa ta' inkjesta.

Dan il-kaz jirrigwarda persuna ta` nazzjonalita` barranija impjegata ma kuntrattur Malti li giet licenzjata mill-isptar taħt ir-responsabilita` ta` min kien iħaddimha.

Wara ftit siegħat barra mill-isptar, din il-persuna giet abbandunata fl-isptar minn nies mhux magħrufa.

Instabet fl-inħawi tal- Kamra Mortwarja u reġgħet ġiet ammessa fil-ward minn fejn kienet ġiet licenzjata.

Nhar il-Ħadd 25 ta` Novembru 2007, din il-persuna irritornat lura pajjizha.

BATTERY OPERATED CARS

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemmx ħlas ta' reġistrazzjoni fuq vetturi tat-tip battery operated cars?

Jista' jgħid kemm huwa l-ħlas ta' din ir-reġistrazzjoni fuq dawn il-vetturi u t-taxxi relatati magħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦRIEQI U MEDIĊINI

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid għaliex twaqqfet l-għajnuna lill-ommijiet li jkollhom numru ta' trabi f'daqqa aktar min-normal (bħal fil-każ ta' quadruplets) f'assistenza li kienet tingħata fi ħrieqi u mediċini lil dawn l-ommijiet?

Ma taħsibx li każijiet bħal dawn ikunu jeħtieġu din l-għajnuna minħabba l-piż finanzjaru li jsofru dawn il- familji?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

TFAL BID-DIJABETE

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid għaliex familji li għandhom tfal żgħar li qed isofru mill-marda tad-dijabete mhux qed jingħataw labar tas-siringi size 4mm iżda qed jingħataw sizes akbar li mhux addattati għalihom?

Jista' jgħid għaliex dawn il-familji mhux qed jingħataw glucose sticks li huma meħtieġa għalihom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għadha qed tinġabar.

Risposta titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra ladarba tkun lesta.

KOMPETIZZJONI MHUX ĠUSTA

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista l-Ministru jwiegeb mistoqsija parlamentari 28974 u jgħid kemm kienu l-każijiet ta' allegata kompetizzjoni mhux ġusta li tressqu quddiem id-diviżjoni tal-konsumatur u l-kompetizzjoni matul l-2003, l-2004, l-2005 u l-2006 u bejn Jannar u Ottubru 2007, sena b'sena?

Kemm kienu dawk li nstabu ħatja mid-diviżjoni tal-konsumatur u l-kompetizzjoni li kisru l-att tal-kompetizzjoni ġusta kull sena, rispettivament?

Kemm, minn dawn ttieħdu passi kontra tagħhom fil-Qorti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Inkun nista' ngħaddi l-informazzjoni meta tinġabar kollha.

KOMPETIZZJONI MHUX ĠUSTA

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista l-Ministru jwiegeb mistoqsija parlamentari 28975 u jgħid jekk jistax jikkonferma li hemm każijiet ta' allegata kompetizzjoni mhux ġusta li ilhom sentejn li gew sottomessi quddiem id-diviżjoni tal- konsumatur u l-kompetizzjoni u li izda deċizjoni dwarhom għadha ma tteħditx?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Inkun nista ngħaddi l-informazzjoni meta tinġabar kollha.

CONSUMER AFFAIRS ACT

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista l-Ministru jwiegeb mistoqsija parlamentari 28976 u jgħid kemm kienu l-każijiet ta' allegat ksur tal-Consumer Affairs Act li daħlu fit-taqsima tal-Policy and Regulatory Services Directorate matul l- 2003, l-2004, l-2005 u l-2006 u bejn Jannar u Ottubru 2007, sena b'sena?

Kemm kienu dawk li nstabu ħatja mit-taqsima tal-Policy and Regulatory Services Directorate li kisru l-Consumer Affairs Act?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nkun nista ngħaddi l-informazzjoni meta tinġabar kollha.

MONITERAĠĠ TAL-PREZZIJIET

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista l-Ministru jwiegeb mistoqsija parlamentari 28977 u jgħid kemm kienu, minn fejn u f'liema data ttieħdu l-kampjuni fir-rigward tal-moniteraġġ tal-prezzijiet li tnieda mid-direttorat ta' l-enforcement tad-divizjoni tal-konsumatur u l-kompetizzjoni?

X'tip ta' użu sar minn dan il-moniteraġġ minn naħa tal-kumitat għall-bidla ghall-ewro (NECC)?

Jista' jagħti elenku tal-kampjuni għad-diversi kommoditajiet li ġew immoniterjati?

Jista jghid jekk sarux surprise inspections u kemm saru?

Saret xi evalwazzjoni statistika fuq id-data li nġabret u jekk saret x'kienu r- rizultati?

ONOR.

ATC - SISTEMA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għall- Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet ġiet in- nefqa fuq il-bdil tas-sistema ta' l-elettriku fl-Adult Training Centre ta' Hal Far madwar tlett snin ilu?

Tista' tgħid jekk hux minnu li ġiet ppublikata talba għal offerti għal xogħol fuq is-sistema tad-dawl għall- istess Adult Training Centre?

Jekk din l-offerta hija għal xogħol fuq is- sistema tad-dawl f'dan il-post, tista' tgħid għaliex fi tlett snin reġa' hemm il-ħtieġa għal dan ix-xogħol?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li x-xogħol li rreferit għalih l- Onor. Interpellanti fl-ewwel parti tal-mistoqsija sar fiż-żmien meta ċ- Ċentri għall-Persuni b'Diżabilita' ma kienux jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħi.

Għalhekk nitlobha tirreferi din il-parti tal- Mistoqsija lill-Ministru konċernat.

Ninsab infurmata wkoll li s-sejħa għal Expression of Interest, ippubblikata dan l-aħħar, tikkonċerna xogħlijiet fis-sistema ta' l-elettriku fiċ-Ċentru ta' Ħal Far, a bażi ta' rapport tekniku minn inġinier, liema rapport ġie kummissjonat wara li kien qed ikun hemm problemi fl-istess sistema, inkluż qtugħ ta' spiss ta' dawl.

STUDENTI BID-DYSLEXIA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jaf il-Ministru li ż-żgħażagħ li jbatu mill-kundizzjoni tad-dyslexia u li se joqogħdu għall-eżamjiet tal-Matsec O level mhumiex se jingħataw l-faċilita' ta' reader kif kienu jingħataw sa madwar sentjen ilu?

Jista' jgħid għaliex?

Jaf li dawn iż-żgħażagħ se jkunu preġudikati wara snin sħaħ ta' studju u għaldaqstant se jaqgħu lura?

Jista' għaldaqstant jidħol fil-każ biex din il-problema serja għal dawn iż- żgħażagħ tkun solvuta bl-azzjoni meħtieġa?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIIET BIL-MIKTUB

FREEPORT ZONE - BIĊĊA ART

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W433, nixtieq ninforma lill-Ministru li l-art li għamilt referenza għaliha hija biċċa art Free Port Zone, Bengħajsa, Kalafrana limiti ta' B'Bugia, li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament.

Jista' issa l-Ministru jagħtini l-informazzjoni mitluba f'mistoqsija parlamentari W433?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li l-kwistjoni għadha pendenti u d- deċiżjoni għad trid tittieħed.