MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 586 L-Erbgħa, 7 ta' Novembru, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 586

L-Erbgħa, 7 ta' Novembru, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 586

L-Erbgħa, 7 ta' Novembru, 2007

WERREJ

MINUTI 206

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 206

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR IR-RIŻORSI TA' L-ENERĠIJA (It-Tielet Qari)

VARIOUS LAWS (ENERGY RESOURCES) (AMENDMENT) BILL (Third Reading) 211

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA' TAD-DJAR (It-Tieni Qari)

HOUSING AUTHORITY BILL (Second Reading) 211

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (It-Tieni Qari)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (Second Reading) 216

AĠĠORNAMENT 230

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 235

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 585 li saret fis-6 ta' Novembru, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

IMPJEGATI 'L FUQ MINN 61 SENA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kellu mpjegati li għandhom 'il fuq minn 61 sena fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum?

Min huma, x'pożizzjoni għandhom u fejn qegħdin jaħdmu?

Dawn jaħdmu full time jew part time?

X'salarju jew rata jitħallsu biha u minn liema distrett elettorali ġejjin?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif tidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Ingħataw direct orders minn Jannar 2007 sal-lum mill-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

F'każ li fl-affermattiv, kemm ingħataw u għal liema raġuni?

Kemm kien l-ammont u min ingħata d-direct order separatament?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif tidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Teżisti regola għall-membri tal-Kabinett dwar l-ammont ta' flus li huma jistgħu jawtorizzaw għal direct orders?

Jekk iva, kemm hu dan l-ammont?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Safejn naf jien teżisti regola, l-ammont huwa akbar minn dak indikat f'din ir-risposta, pero' m'għandix l-informazzjoni eżatta.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba teżisti regola, li żgur m'hijiex ta' aktar minn Lm28,000 jew Lm88,000 għal direct order, x'inhi r-raġuni li l-ministri tal-Kabinett ma jżommux magħha?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Safejn naf jien ir-regola tlaħħaq mal-Lm250,000 għal kuntratt wieħed u ninsab ċert li din ma nkisritx.

F'każ li inti diġa' jkollok kuntratt għaddej ma' De La Rue għall-produzzjoni ta' passaporti, kif inhu l-ammont il-kbir f'din it-tabella, ovvjament il-ministru jkompli bl-istess xogħlijiet magħhom u probabbilment bl-istess prezzijiet.

Hemm il- probabbilta' li jkunu nġabu quotations oħrajn, pero' meta jkun sar xogħol inizjali mal-kuntratt oriġinali, kif hawn f'dan il-każ ta' ħruġ ta' passaporti, wieħed jimxi skond dawk ir-regoli.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Onor.

Abela qed jgħid li ministru jista' jagħti direct order sa Lm250,000?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Le, hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar construction imma dwar xiri ta' passaporti.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettuli ftit.

Nitlob lill-Onor.

Farrugia jerġa' jagħmel il-mistoqsija tiegħu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, aħna qegħdin hawnhekk biex nagħmlu d- dover tagħna.

Allura jien fid-dritt li nistaqsi x'inhi r-regola u kemm hu l- ammont li ministru jista' japprova għal direct order, għax hawnhekk s'issa ssemmew żewġ ċifri.

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari): Sur President, jien staqsejt għal xiex qed jirriferi għax fir-realta' hemm regoli differenti u din għalhekk teċċedi s-somma għax direct order suppost hija ta' madwar €55,000.

Għall-kostruzzjoni għandek €2 miljuni, imma din m'hijiex dwar kostruzzjoni.

Jekk it-tip ta' xirja hija partikolari u hemm ġustifikazzjonijiet li hemm specifications u features li inti taf li mingħand wieħed biss tista' tixtri dak il-prodott jew servizz li qed tfittex, jista' jintalab permess speċjali lid-direttur tal-kuntratti - għax issa kollox skond il-liġi ta' l-Unjoni Ewropea - u jekk ikun hemm il- ġustifikazzjoni, tkun tista' tiġi eċċeduta.

Probbabilment f'dan il-każ hekk ġara' għax li kieku ma tkunx approvata li taqbeż dik is-somma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri li dak kollu li qed jiġi dokumentat hawnhekk, għadda minn dan l-iskrutinju li qed jgħid is-segretarju parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Kull direct order bilfors trid tiġi approvata mill- ministeru tal-finanzi.

L-ebda dipartiment jew ministeru ieħor ma jista' jawtorizza direct order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mela l-prattika hi li direct order li taqbeż il- €55,000 trid tiġi kkonfermata mid-dipartiment tal-finanzi, fir-rigward ta' kostruzzjoni sa €2 miljun tista' tiġi mogħtija direct order u lil hemm minn din is-somma, again irid jintalab il-permess tal-ministru tal-finanzi.

ONOR.

TONIO FENECH: Meta jaqbeż il-limitu li jippermetti d-direct order imbagħad irid japprovaha d-direttur ġenerali tad-dipartiment tal-kuntratti.

Għax il-ministeru tal-finanzi huwa wiesa'.

Wieħed huwa d-direttur ġenerali ta' l-operazzjonijiet u l-ieħor huwa d-direttur ġenerali biex ikun hemm trasparenza.

Ma jistax jeħodha wieħed waħdu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri hemm kumitat apposta jew semai l-uffiċċju ta' dan id-direttur partikolari u l-istaff ta' taħtu?

ONOR.

TONIO FENECH: Meta d-direct order tkun within the limits, jiddeċiedi japprovahiex jew le d-director general operations fil-ministeru tal- finanzi.

Meta taqbeż il-limitu, trid tinkiteb l-ispjega għaliex u tmur quddiem il-kumitat tad-dipartiment tal-kuntratti.

Jekk tiġi approvata mbagħad japprovaha d-direttur ġenerali tad-dipartiment tal-kuntratti.

Dik hija l-proċedura.

NEFQA FUQ PETROL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kienet in-nefqa fuq petrol mill-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, eskluż l-użu ġenerali, separatament minn Jannar 2007 sal-lum?

Liema uffiċjali huma intitolati għal petrol imħallas mill-gvern fl-istess perjodu?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif tidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

NEFQA FUQ KONSULENZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kienet in-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti, kemm servizzi minn individwi kif ukoll minn kumpanniji, fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul Jannar, Frar u Marzu 2007?

Min kienu l-konsulenti u kemm tħallsu kull wieħed separat?

X'tip ta' servizz taw u min approva t-tali spiża f'kull każ separat?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Nirriferi lill-Onor Interpellant għat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari 26141.

NEFQA FUQ IS-SERVIZZ TA' L-INTERNET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kienet in-nefqa fuq is-servizz ta' l-internet provdut fir-residenzi ta' l-uffiċjali tal- ministeru, dekasteru u enti tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum separatament, uffiċjal b'uffiċjal u xahar b'xahar?

Min hu l-ISP f'kull każ separatament?

ONOR.

Dwar l-informazzjoni għal Jannar, Frar u Marzu nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 26143.

KONTIJIET TA' MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Kemm tħallsu f'kontijiet ta' mobile phones fil- ministeru u entitajiet li jaqgħu taħtu minn Jannar 2007 sal-lum separatament u xahar b'xahar?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): L-informazzjoni għadha qed tinġabar u għaldaqstant risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIRETTURI ĠENERALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W426, min huma l-persuni li ġew magħżula biex ikunu ż-żewġ diretturi ġenerali?

Kemm applikaw nies u min kienu?

Minn min kien magħmul il-bord ta' l-għażla?

Kemm se jkun il-ħlas u l-benefiċċji tagħhom bħala diretturi ġenerali?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l- Impjiegi): Il-proċess għall-ħatra ta' DSE, direttur ġenerali fid- direttorat għal servizzi edukattivi u ta' DKSE, direttur ġenerali fid- direttorat għall-kwalita' u standards fl-edukazzjoni, għadu m'huwiex konkluż u għaldaqstant it-tagħrif rilevanti jingħata fi stadju ulterjuri.

Għall-kariga ta' DSE applikaw disa' persuni, waqt li għal DKSE, applikaw tmienja.

Qed nagħti l-ismijiet ta' l-applikanti billi npoġġi l-lista fuq il-mejda tal-Kamra.

Il-bord ta' l-għażla kien magħmul minn dawn il- persuni:

Is-Sur Frans Borg, segretarju permanenti fil-ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u xogħol bħala chairperson; is-Sur Joe Ebejer, segretarju permanenti fil-ministeru tal-familja u solidarjeta' soċjali, membru; is- Sur Paul Attard, President tal-bord tal-gvernaturi ta' l-MCAST, Membru; Dr Valerie Sollars, Dekan tal-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni fl-Universita' ta' Malta, membru u s-Sur Joe Tong, direttur għas-servizzi korporattivi fil- ministeru għall-kompetittivita' u kommunikazzjoni, membru, bħala rappreżentant tal-management and personnel office.

Il-ħlas u l-benefiċċji ta' dawn iż-żewġ karigi ikunu magħrufa darba jsiru l- kuntratti ta' ingaġġ relattiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm indikazzjoni dwar meta se jsiru dawn il- kuntratti?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Hawnhekk m'għandix l-informazzjoni kollha, pero' naf li l-proċess għaddej u appena jkun lest, tingħata l-informazzjoni kollha.

SKEJJEL – XIRI TA' ĠAGAGI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W427, huwa minnu li l-istudenti intalbu jħallsu għall-ġagaga u nuċċali li jintuża waqt is-suġġetti tax-xjenza fl-iskejjel sekondarji u fil-junior lyceums?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Fil-biċċa l-kbira ta' l-iskejjel l-istudenti ma jintalbu jixtru xejn.

F'ċerti skejjel oħra l-istudenti jintalbu jixtru ġagaga jew nuċċali biex kulħadd ikollu waħda personali minħabba l-iġene.

BALZAN - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jieħu in konsiderazzjoni l-ilment ta' ħafna ġenituri ta' tfal li jattendu l-iskola primarja ta' Ħal-Lija u Ħal Balzan u jara li l-bieb ta' din l-iskola jinfetaħ qabel it-8.20 a.m. peress li dawn it-tfal qed ikollhom jibqgħu barra fi triq pubblika esporti għal ħafna perikli?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi): It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma peress li dawn it-tfal qegħdin esposti għal ċertu periklu, il-każ qiegħed jittieħed b'urġenza jew le?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Għandi nifhem li malli l-ministru jingħata ċerta informazzjoni, jagħmel follow-up u jkun jista' jagħti t-tweġiba tiegħu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Onor.

Interpellant qed jesiġi li hemm ċerti perikli, qegħdin jittieħdu l-miżuri neċessarji biex dawn il-perikli jiġu evitati?

Il-Ministru qed jara li dawn il-perikli verament jeżistu jew le?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Naħseb li d-domanda qiegħda tiġi ndirizzata fil- kuntest tagħha.

Ovvjament wieħed irid jara eżattament is-sitwazzjoni xi tkun, isiru l-osservazzjonijiet meħtieġa u mbagħad jittieħdu l-passi biex jekk verament hemm l-allegat periklu, jiġi evitat.

Ta' min ifakkar li din id-domanda saret biss sitt ijiem ilu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, huwa veru li din il-mistoqsija saret sitt ijiem ilu u allura dan il-periklu qiegħed hemm u ma ġiex miċħud fit- tweġiba.

Dawn il-perikli qed jarahom il-Ministru jew le?

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq tfal, Sur President.

Peress li nemmen li jekk hemm periklu, dan għandu jiġi evitat, anke li kieku għaddew biss 24 siegħa jew anke siegħa, id-dipartiment qed jarah dan il-periklu jew le?

Qegħdin jittieħdu l-miżuri neċessarji biex sadanittant dawn it-tfal ma jibqgħux esposti għall- periklu li qed isostni li hemm l-Onor.

Abela?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Jien la qed nammetti u lanqas qed niċħad li jista' jkun hemm il-periklu allegat fil-mistoqsija.

Ta' min ifakkar li fl-1 u fit- 2 ta' Novembru l-iskejjel kienu magħluqin, issa li reġgħu nfetħu, wieħed irid jara x'hemm bżonn isir u mbagħad jittieħdu l-passi meħtieġa.

Jekk wieħed jippretendi li għax xi ħadd jagħmel allegazzjoni mil-lum għal-lum għandek taqbad u tagħlaq kullimkien, ma naħsibx li jagħmel sens.

Naħseb li l-ministeru u d-dipartiment ta' l-edukazzjoni huma għaqlin biżżejjed biex jieħdu l-passi kollha meħtieġa biex jekk hemm periklu, mhux naqbdu u ngħalqu imma nieħdu l-passi meħtieġa biex id-deċiżjoni u l-azzjoni li tittieħed, tittieħed b'mod permanenti biex ma jkunx hemm dan is-sogru.

Jien persważ li kull membru hawn ġew ma jixtieq li l-istudenti ma jkunux esposti għall-ebda periklu fil-lokalita'.

Pero' fuq l-istess binarju, wieħed jista' jitlob li jingħalqu t-toroq kull fejn hemm l-iskejjel mis- 7.00 a.m.

Peress li jiena noqgħod ir-Rabat nista' ngħid li t-toroq ta' l-iskola primarja f'din il-lokalita' jagħlqu bejn it-7.45 am.u t-8.30 a.m. u ġieli fis-7.15 a.m. diġa' jkun hemm it-tfal jistennew viċin l-iskola.

Jiena m'iniex qed ngħid x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin, imma qed ngħid biss Ii jien konvint li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni qed jieħu l-passi meħtieġa fil- konfront ta' dawn l-affarijiet.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bir-rispett kollu dwar dak li hu konvint għalih is- Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Carmelo Abela qed ikun speċifikament ċar u fil-mistoqsija tiegħu.

Hu qal li rċieva ilmenti mingħand ġenituri li wliedhom imorru l-iskola primarja ta' Ħal Lija u Ħal Balzan dwar il-fatt li l-iskola tiftaħ biss fit-8.20 a.m. u qed jitlob lill-ministru jara li l- iskola tinfetaħ aktar kmieni minn dan il-ħin biex it-tfal ma jibqgħux barra fi triq pubblika bil-periklu kollu li hemm.

Jidher ċar li l-Onor.

Carmelo Abela qed jgħid li jeżistu perikli.

Qed jikkonferma li din l-allegazzjoni ġejja mill-ġenituri ta' dawn it-tfal.

Għaddew sitt ijiem u irrespettivament minn jekk fetħitx jew le l-iskola, il- perikli baqgħu hemm.

Jiġifieri t-tweġiba tas-Segretarju Parlamentari la hi sodisfaċenti għalija, nifhem li lanqas hi sodisfaċenti għall-Onor.

Abela u wisq aktar għall-ġenituri li qed iressqu dawn l-ilmenti.

Jista' l- ministru jew xi ħadd mid-dipartiment jiġi kkomunikat u jara li jagħtina aġġornament aħjar?

Għax jekk għaddew sitt ijiem, għaddew ħafna.

Għaliex għandek tħalli dan iż-żmien kollu!

Mela l-periklu qed jiġi mkejjel bil- jiem issa!

ONOR.

ANTHONY ABELA: Jekk wieħed jara r-risposta tad-domanda konsegwenti jsib li din tindirizza dak li qed jgħid bħalissa l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, bir-rispett kollu qed ninsisti li jien qed nikkontesta fuq il-kelma "periklu".

Il-mistoqsija ta' wara li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant huwa dwar "dħul u ħruġ" u mhux biex it-tfal jidħlu qabel ħalli ma joqogħdux barra wara l-bieb ta' l- iskola.

Issa jekk m'għandux risposta, jien se nsejjaħ quorum għax mhux se nippermetti li għax għaddew sitt ijiem, allura m'hemmx periklu għal dawn it- tfal.

Din x'teorija hi?

X'riga hi?

X'matematika hi?

Xi xjenza hi?

Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Peress li hawn talba għall-quorum, is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-6.20 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuta wara.

MR SPEAKER: Jidher li issa hawn quorum, u għalhekk is-seduta tista' tkompli.

SKEJJEL – TRAFFIKU WAQT IL-ĦINIJIET TAD-DĦUL U L-ĦRUĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: X'inhi r-raġuni li waqt il-ħinijiet ta' dħul u ħruġ tat-tfal mill-iskola primarja ta' Ħa-Lija u Ħal Balzan fi Triq Robert Mifsud Bonnici xorta jitħallew jgħaddu karozzi tal-linja minkejja li din it-triq suppost tkun magħluqa għat-traffiku u jkun hemm warden preżenti?

Għaliex vetturi tal-ġenituri jitħallew jipparkjaw quddiem l-iskola u ġieli anke jagħmlu double parking bil-periklu għat-tfal?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Qed ikun hemm preżenza ta' gwardjan lokali mgħejjun mill- pulizija tad-distrett u tat-traffiku fil-post imsemmi fil-ħinijiet meta t- tfal jibdew u jispiċċaw l-iskola.

L-imsemmija karozzi tal-linja huma privates u mini-buses li jitħallew quddiem l-iskola sabiex it-tfal ma jitħallewx jiġru fit-triq biex isibu t-trasport.

It-traffiku ġeneralment huwa osservat li jkun taħt kontroll.

SKEJJEL - SPEZZJONI FIT-TUCK SHOPS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Saru spezzjonijiet fl- iskejjel ta' l-Istat, tal-Knisja u tal-privat f'din is-sena skolastika biex jiġi zgurat li mit-tuck shops u canteens ta' l-iskejjel qed jinbiegħu biss ikel u xorb li jgħin is-saħħa tat-tfal?

F'kemm-il skola sar dawn l- ispezzjonijiet?

Instabu xi rregolaritajiet?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi): Informat li l-Healthy Eating Lifestyle Plan (HELP) ġiet introdotta din is-sena u skond il-pjan imfassal fiha, l-iskejjel iridu jibdew jikkonformaw magħha minn Jannar 2008.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjoniijet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR IR-RIŻORSI TA' L-ENERĠIJA

VARIOUS LAWS (ENERGY RESOURCES) (AMENDMENT) BILL

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, f'isem il-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni, nipproponi t- Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar ir- Riżorsi ta' l-Enerġija.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO FENECH: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda Diversi Liġijiet dwar ir-Riżorsi ta' l-Enerġija" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA' TAD-DJAR

HOUSING AUTHORITY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-6 ta' Novembru 2007.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: ll-Ministru Dolores Cristina hija in possession u tista' tkompli bil-winding up.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, il-bieraħ kelli biss opportunita' nirringrazzja lil dawk kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu li kien mifrux fuq żewġ seduti, dik tal-bieraħ u dik tal-bieraħt lura.

Id- dibattitu kien interessanti ħafna, ħarisina lejn bosta aspetti tal-housing u nista' ngħid li saru kontribuzzjonijiet validissimi li għamlu proposti li naħseb li għandhom jiġu mixtarra sew.

Naturalment ma naqsitx il-battuta politika għax donnu qiegħda fid-DNA tagħna l-politiċi li nżommu l-iscore cards ta' min kienet l-ewwel idea jew f'liema moħħ nibet l-ewwel ħsieb dwar xi ħaġa li ssir.

Pero' apparti minn hekk, irrid ngħid li kien dibattitu li verament tani sodisfazzjon, partikolarment meta bħala ministru nirrealizza li dan l- abbozz ta' liġi ntlaqa' tajjeb miż-żewġ naħat tal-Kamra u milli jidher se jgħaddi unanimament.

Nixtieq sempliċement infakkar illi hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar l-amalgamazzjoni ta' tliet entitajiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-akkomodazzjoni soċjali hawn Malta, li huma l-awtorita' tad-djar, id- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali u d-dipartiment għall-bini u tiswija ta' djar.

Issa ladarba tidħol fis-seħħ din il-liġi, dawn jibdew jaqgħu kollha taħt il-kappa ta' l-awtorita' tad-djar, u dan ifisser li qegħdin inħarsu lejn funzjonijiet ġodda li se tassumi l-awtorita' tad-djar fiż-żmien li ġej.

Xtaqt nagħmel ftit kummenti wkoll fuq dak li ntqal mill-kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra.

L-Onor.

Karl Chircop qal li jittama li ladarba tgħaddi din il-liġi minn dan il-Parlament, ma ddumx ma tiġi implimentata u ma ndumux ma nibdew naraw ir-riżultati tagħha.

Irrid ngħid li kif intqal bosta drabi ilna nħossu l-ħtieġa li jkollna din l-amalgamazzjoni u ma nibqgħux bil- fragmentazzjoni li kien hemm sa ftit taż-żmien ilu u li sa ċertu punt għad hemm illum, liema fragmentazzjoni kienet toħloq – u għadha, sa ċertu punt – konfużjoni għall-klijenti tagħna.

Imma ladarba din l-amalgamazzjoni tidħol fis-seħħ nibdew naraw servizz li huwa ħafna iktar client friendly, servizz li aktar jindirizza l-ħteġijiet, l-aspettattivi u l-bżonnijiet ta' dawk kollha li jirrikorru għalih.

Imbagħad ħadt gost nisma' lill-Onor.

Coleiro Preca tgħid illi diġa' jinħass l-element pożittiv ta' l-amalgamazzjoni li bdiet issir b'mod kwiet u b'mod sottili.

Fil-fatt kif għidt jien fl-introduzzjoni tiegħi, fiżikament id- dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali diġa' ċċaqlaq minn block C fil- Furjana u mar fil-premises ta' l-awtorita' tad-djar u hemmhekk hemm customer care wieħed u issa n-nies ma jridux joqogħdu jiġru minn post għal ieħor, ħafna drabi b'ħafna inkonvenjent.

Għalhekk nixtieq inserraħ ras l- Onor. Chircop illi l-implimentazzjoni ta' din il-liġi mhux se narawha biss meta tidħol fis-seħħ din il-liġi, imma fil-verita' diġa' qiegħda ssir.

Il- fatt li kważi ħadd ma nduna li għaddejja mingħajr skossi, għalija jfisser illi saret b'mod pożittiv ħafna u nittama li nibqgħu mexjin b'dan il-mod.

Jiena kelli l-opportunita' nitkellem ukoll fuq id-detailing ta' l-impjegati u jekk ikolli l-ħin illum nagħmel aċċenn għalih għal darb'oħra għax inħoss li hija xi ħaġa li trid tiġi enfasizzata.

Waqt li kont qiegħda nisma' l- kontribuzzjonijiet li saru fejn ġew relevati bosta problemi li jkollhom in- nies li jmorru għand l-awtorita' tad-djar, għand id-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali u anke sa ċertu punt għand id-dipartiment għall-bini u tiswija ta' djar, tkellimna wkoll dwar problemi li għandna f'dan il- pajjiż fejn jidħol il-qasam tal-kiri, speċjalment issa li għandna lifestyles li qegħdin jinbidlu f'dan il-pajjiż.

Issemma għal diversi drabi s-settur tas-single mothers u kien hemm is-suġġeriment ukoll li hemm bżonn inħarsu lejn dan il-grupp vulnerabbli ta' single parents u t-tfal tagħhom b'mod aktar mill-qrib.

Jiena hawnhekk nixtieq ngħid li meta single parents jirrikorru għall-għajnuna, speċjalment fejn tidħol l-akkomodazzjoni soċjali, b'rispett partikolari lejn it-tfal, dawn jingħataw ċerti vantaġġi.

Per eżempju, jekk jirrikorru għall-kiri, għandhom numru ta' punti li huma partikolari proprju minħabba s-sitwazzjoni ta' din il-familja partikolarment fejn ikun hemm it-tfal iż-żgħar.

Pero' mill-banda l-oħra wieħed irid joqgħod attent li ma joħloqx strutturi li jagħtu lok għall- abbuż.

Irrid ngħid illli l-perceptions ta' kif jinqdew is-single parents fejn tidħol l-akkomodazzjoni soċjali m'humiex dejjem korretti u kultant inħoss li hawn ċerta backlash u allura l-awtoritajiet isibu ruħhom f'sitwazzjoni diffiċli għax bla dubju ta' xejn filwaqt li rridu nħarsu lejn il-ħteġijiet u l-bżonnijiet tat-tfal ħalli jkollhom ambjent san u l- iżvilupp tagħhom ikun wieħed aktar pożittiv, mill-banda l-oħra rridu noqogħdu attent li t-tfal ma jintużawx, sa ċertu punt, bħala leverage biex wieħed jieħu ċerti vantaġġi fuq gruppi oħra.

Hawnhekk għandna kwestjoni li hija sensittiva ħafna u allura rridu noqogħdu attenti li meta nħarsu lejn il-bżonnijiet partikolari ta' dawn il-gruppi vulnerabbli ma noħolqux lok għall-abbuż għaliex dan jista' jkun kontroproduċenti.

Waħda mill-affarijiet li turtani ħafna meta nkunu qegħdin nitkellmu f'din il-Kamra u anke meta ġieli naqra artikli li jiktbu kollegi membri ta' din il-Kamra jew inkella kontributuri oħra, hi meta, b'xi mod jew b'ieħor, insemmu eċċezzjoni, naqbdu nirrakkuntaw fuq każ partikolari u minn dik l- eċċezzjoni nagħmlu r-regola.

Matul dan id-dibattitu kien hemm xi tliet okkażjonijiet meta deherli li seħħ dan.

Per eżempju, l-Onor.

Chircop rrifera għal każ ta' anzjan illi l-mara tiegħu qiegħda f'dar residenzjali tal-gvern mentri hu għadu jgħix fid-dar tiegħu.

Huwa qak li damu ħafna biex ħadmulu kemm kellu jkun is-sehem tiegħu tal-pensjoni.

L-ewwelnett ma kienx korrett meta semma kif tiġi kalkolata l-pensjoni ta' parti mill- koppja li tibqa' d-dar.

Kultant nibdew ngħidu affarijiet li ma nkunux ċerti minnhom u lanqas inkunu korretti, imma għaliex xi ħadd isemmihom jibdew jittieħdu bħala regola.

Meta għandek koppja anzjani u r-raġel jew il-mara tidħol f'dar residenzjali tal-gvern, l-ewwel il-pensjoni tinqasam f'żewġ partijiet u t-80% li tittieħed hija biss tan-nofs ta' dak id-dħul.

Kif poġġiha l-Onor.

Chircop wieħed jibda jgħid: Xi problemi finanzjarji qegħdin nitfgħu fihom lill-anzjani tagħna!

Mentri dan mhuwiex il-każ.

Jiena nemmen li qegħdin inħarsu lejn il-bżonnijiet ta' l-anzjani tagħna b'mod sensittiv ħafna.

L-istess ġara meta kienet qed titkellem l-Onor.

Coleiro Preca u semmiet xi każ partikolari ta' housing pero' bil-mod u manjiera ta' kif bdiet titkellem, wieħed jibda jieħu l-impressjoni li dawn huma the general rule.

Fil-verita' ma jkunx hekk.

Meta fil-ministeru tagħna xi ħadd iressaq każ u tibda tara li verament hemm lok ta' iktar għajnuna jew hemmhekk kien hemm xi nuqqas jew ikun sar xi żball wieħed ma jridx jieħu dawn l-eċċezzjonijiet bħala r-regola ġenerali.

Irridu niftakru li n-nies li għandna fid-dipartimenti jiltaqgħu ma' ħafna każijiet u ma' eluf ta' klijenti.

L-impjegati tagħna huma umani u għandhom id-difetti tagħhom, pero' nemmen li kollha jaħdmu bl-aħjar mod possibbli.

U allura meta jkun hemm xi każ diffiċli jew li juri xi nuqqas ma nistgħux nagħmlu regola ġenerali minn dawn l-eċċezzjonijiet.

Ħadt gost nisma' lill-Onor.

Stefan Buontempo juża l-frażi "għamlu l-mirakli għal iktar minn darba darbtejn" meta kien qed jirreferi għad-diparitment tal-bini u tiswiija u d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Ningħaqad miegħu u nirringrazzja lil dawk kollha li jaħdmu f'dan is-settur, lid- diretturi, lil dawk li mlew il-vakanzi li nħolqu along the way u allura daħlu wkoll bħala acting directors u taw is-sehem tagħhom b'enerġija, b'ċerta innovazzjoni u b'ċerta kreattivita'.

Nirringrazzja lil dawk kollha li qegħdin fl-awtorita' tad-djar fejn hemm ħafna xogħol x'isir u fejn l- impjegati jagħtu l-ġurnata tax-xogħol tagħhom bl-aħjar mod possibbli.

Dan ma jfissirx li m'hemmx eċċezzjonijiet jew li m'hemmx lok għal titjib, anzi dejjem inkun minn ta' l-ewwel li ngħid li fejn tidħol il-customer care - fejn jiltaqgħu ma' nies li jiġu għandna għax għandhom bżonnijiet partikolari - qatt ma tista' tkun b'saħħitha biżżejjed.

Tkellimna wkoll fuq iċ-ċentralizzazjoni tas-servizzi u saret il-mistoqsija dwar x'se jiġri mid-dipartiment li għandna f'Santa Venera.

L-ewwelnett huwa diffiċli biex fil-ministeru jkollna xi bini li hu moħli, anzi bil- kontra, għandna bżonn kbir ta' spazju.

Pero' bil-mod il-mod se naraw li ladarba sseħħ l-amalgamazzjoni dawk l-oqsma ta' l-awtorita' tad-djar li jkunu iktar f'kuntatt mal-poplu jkunu miġburin il-Furjana, imma jista' jkun li jkun hemm ċertu xogħol li jista' jsir minn Santa Venera u allura ma narax għaliex m'għandhomx jibqgħu numru ta' impjegati hemmhekk.

Pero' nassigura lill-Onor.

Buontempo li għandna ħafna x'nagħmlu b'dak il-bini ta' Santa Venera.

Meta rrifera għall-bini li xtrat l-awtorita' tad-djar fil- Furjana, tkellem b'mod u b'manjiera li qisu xtrat xi ħaġa li ma kienx hemm bżonn u allura nefqet flus żejda.

Għalfejn isiru dawn il-battuti meskini bejnietna hawn ġew?

Jekk wieħed imur jara xi xtrat l-awtorita' tad-djar biex testendi l-uffiċċji tagħha jinduna li ma xtrat xejn speċjali iktar milli kien hemm bżonn.

L-awtorita' tad-djar ħarset lejn premises li kienu fil-viċinanzi tal-bini preżenti, rat jekk kienx hemm xi ħaġa iktar tajba għaliha b'mod aċċessibbli finanzjarjament u ħadet id-deċiżjoni li tixtri dak li kien l- iktar iwieġeb għall-ħteġijiet tagħha.

Jiddispjaċini li niġu hawnhekk u noqogħdu nsemmu bħalma semma l-Onor.

Buontempo li fis-snin 80 fejn hemm l- awtorita' tad-djar illum kienet proprjeta' ta' xi membru ta' xi familja ta' ministru jew ex-ministru ta' żmenijiet oħra.

Jekk iddur ma' Malta kollha mhux kulħadd għandu xi ħadd fil-familja li jiġi minn xi deputat jew minn xi ħadd li hu attivist fil-politika?

Se nibqgħu sejrin hekk qisu ġrat xi ħaġa ħażina?

Dan tefagħha fl-ajru għax m'hemm l-ebda mod kif jissostanzja li fis-snin 80 kienet ġrat xi ħaġa żbaljata jew mhux korretta meta nxtara bini għall-awtorita' tad-djar mingħand xi membru ta' xi familja ta' xi ex- ministru.

Bir-rispett kollu lejn kulħadd dawn il-kummenti irħas li jnaqqsu mid- dinjita' ta' min qed jagħmilhom.

Iva, jekk hemm bżonn tikri, biex l- awtorita' tad-djar tkompli testendi, tikri.

U jekk tkun tiflaħ tixtri, u jkun hemm l-okkażjoni li tixtri, tixtri.

Dan dejjem sakemm dak li jsir huwa bil-permess ta' min irid jagħti l-go ahead lill-awtorita' tad-djar biex tagħmel in-nefqa neċessarja.

Aħna naħdmu mal-joint office u meta jkollna bżonn premises mingħand il-joint office jgħaddihulna u din hija xi ħaġa kontinwa.

Nafu li hemmhekk hemm il-possibbilta' li jkollna premises li għandna bżonn.

L-Onor.

Stefan Buontempo ħares ħafna lejn il-kuntratt li għandha l- executive chairperson ta' l-awtorita' tad-djar.

Dan il-kuntratt kien iffirmat f'Ġunju tas-sena li għaddiet, poġġejtu fuq il-mejda tal-Kamra iktar minn sena ilu, erġajt poġġejtu fuq il-mejda tal-Kamra madwar tliet ġimgħat ilu kif talabni l-Onor.

Buontempo pero' l-Onor.

Buontempo donnu jibqa' jiskanta għaliex executive chairperson ta' Awtorita' tad-Djar għandha salarju ta' Lm16,000 fis-sena, għandha wkoll il-performance bonus u għandha 5% żieda fuq is-salarju kull sena.

Possibbli li l-Onor.

Buontempo qatt ma ra kuntratti ta' chairmen ta' entitajiet oħra, mhux biss tal-lum imma anke ta' żmenijiet oħra?!

Ma nafx jekk huwiex informat biżżejjed l- Onor. Buontempo imma jekk irid jista' jmur jara l-kuntratti ta' managers li hemm fl-awtorita' tad-djar għaliex dawn huma affarijiet pubbliċi u Marisa Micallef jekk għandha verament ftit iktar minn ċerti managers li hemm fl-awtorita' tad-djar.

Wieħed irid jgħid li l-Onor.

Buontempo jaf daqsi għax irrifera għaliha tliet darbiet bħala "l-ħabiba kbira tiegħi Marisa Micallef" li ċ- chairperson ta' l-Awtorita' tad-Djar ilha taħdem għal numru ta' snin bħala executive chairperson mingħajr chief executive officer, mingħajr din l- istruttura li teżisti f'entitajiet oħra u mingħajr ma kienet qed titħallas għal din il-kariga.

Allura meta għamlet numru ta' snin fejn kellha salarju li kien verament baxx u kienet qed tagħti kontribut sħiħ u impenn ħafna iktar mis-salarju li kienet qed tirċievi, ħadd ma fetaħ ħalqu u issa għax ingħatat kuntratt sena u nofs ilu li jikkorrispondi mal-kontribut tagħha jiġu jgħidulna li ngħata għax waslet l-elezzjoni!

Imbagħad l-Onor.

Buontempo staqsa li jekk ikun hemm ministru – u rrifera għalija – li jista' jkun ministru Nazzjonalist u jgħid ma jistax jaħdem ma' din il-persuna, x'se nagħmlu?

Se nagħtuha dik li jgħidulha the golden handshake?

L-ewwelnett din m'hijiex xi ħaġa li qatt ma smajna biha, infakkar li ġrat fi żmenijiet oħra meta kien hemm bosta chairmen li ngħataw golden handshakes.

Pero' apparti minn dan, nispera li m'hawn l-ebda kollega tiegħi ministru minn din in-naħa li jaf ikun ministru responsabbli għall-housing li jasal biex jarmi persuna validissima - u qed nikkwota dak li qal l-Onor.

Buontempo stess – għax jgħid li ma jistax jaħdem ma' din il- persuna.

Mela aħna n-nies narmuhom b'dan il-mod?

Din il-persuna tagħti kontribut validissimu, tingħata remuneration xierqa għalih u allura ma narax għaliex kellu jsir dan il-fuss kollu fuq kuntratt.

Semma wkoll il-membri tal-bord ta' l-awtorita' tad-djar.

Sal-lum ma kien hemm xejn fil-liġi preżenti li ssemmi l-bord.

Issa li hu bil-liġi allura nimxu fuq dak li jidher f'liġijiet oħra.

Jekk hemm membri preżenti tal- bord li ladarba tiġi fis-seħħ din il-liġi, ma jkunux eliġibbli allura m'hemm l-ebda alternattiva ħlief li jkollhom jitneħħew minn posthom.

Ma narax għax dan kellu jkun xi punt kontroversjali.

L-Onor.

Buontempo qal ukoll li l-awtorita' tad-djar trid toqgħod attenta li ma titlifx ir-ruħ soċjali tagħha.

Kif tista' titlef ir-ruħ soċjali tagħha wara dak ix-xogħol kollu li qed tagħmel?!

Hawnhekk irrid infakkar illi l-obbligu legali ewlieni ta' l-awtorita' tad-djar minn dejjem kien li tippromwovi l-home ownership u kien matul dawn l-aħħar snin li żviluppat ruħ soċjali akbar u aktar wiesgħa li twassal għal bosta skemi li qegħdin jgħinu lil dawk li verament għandhom bżonn.

L-Onor.

Coleiro Preca rriferiet għall-YMCA li semmejtha jiena wkoll.

Nixtieq ngħid li l-YMCA ngħatat grant ta' Lm25,000 mingħand l-awtorita' tad-djar biex fetħet id-dar li għandha l-Belt Valletta u fuq bażi regolari għadha tirċievi għajnuna mhux biss mingħand l-awtorita' tad-djar, imma anke mill-ministeru tiegħi.

L-awtorita' tad-djar tgħin għaqdiet volontarji oħra billi tagħtihom units għax hija l-viżjoni ta' dan il-gvern li ndaħħlu gruppi vulnerabbli aktar fil-qalba tal-komunita' ħalli mhux biss nitkellmu fuq inklużjoni soċjali imma nimplimentawha wkoll.

L-iskema tal-care and repair imnedija mill-awtorita' tad-djar - ftit li xejn issemmiet waqt dan id-dibattitu - hija importanti ħafna għax tgħin lil ħafna inkwilini u lil ħafna sidien biex jibqgħu jgħixu fid-djar tagħhom billi tagħtihom l- għajnuna li hemm bżonn biex, per eżempju, idaħħlu faċilitajiet u anke biex jagħmlu t-tiswijiet li jkun hemm bżonn.

L-awtorita' tad-djar għandha wkoll skema ta' sussidju fuq il-kirjiet u jiena jidhirli li dawn huma kollha parti mir-ruħ soċjali ta' l-awtorita'.

Sur President, l-Onor.

Buontempo dejjem jitkellem fuq il-prezzijiet kummerċjali tal-units li l-awtorita' toħroġ għall-bejgħ.

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li l-awtorita' tad-djar ma toħroġx units bi prezzijiet kummerċjali.

Infatti meta nhar is-Sibt noħorġu aktar minn 330 unit għall- bejgħ ikun hemm iktar minn 1,000 applikazzjoni għalihom għax in-nies kapaċi jagħrfu meta jkun hemm a good bargain.

L-iskema tax-shared ownership tgħin ħafna lill-first time buyers bħalma jagħmlu skemi oħra bħall-equity sharing u s-sussidju li jingħata fuq l-interessi, u dan kollu jfissser li l-awtorita' tad-djar altru milli għandha ruħ soċjali u żgur li mhijiex qiegħda toħroġ units b'xi valur kummerċjali, kif jipprova jingħad.

Issemmiet ukoll ir-riforma fil-liġijiet tal-kera.

Fil-fatt l-Onor.

Joseph Falzon tkellem dwarha fit-tul u jiena ħadt gost ħafna nisma' anke membri ta' l-oppożizzjoni jsemmu l-ħtieġa għal din ir-riforma.

U qed ngħid hekk għax fil-ministeru ħdimna ħafna fuq proposti għal riforma fil-liġijiet tal-kera.

L-Onor.

Falzon poġġiha b'mod suċċint ħafna u qal li din hija materja sensittiva u komplikata u għalhekk wieħed irid jimxi b'mod għaqli għax filwaqt li aħna rridu naraw li nneħħu l-inġustizzji soċjali, irridu nagħrfu li hemm implikazzjonijiet soċjali u finanzjarji fuq bażi nazzjonali, pero' bla dubju ta' xejn irridu nħarsu lejn it-tibdiliet.

Jiena nikkwota dak li qal il-Prim Ministru li l-għan tiegħu hu li jgħaddi proposti preliminari lill-oppożizzjoni biex din tkun tista' tagħti l- feedback tagħha ħalli l-whitepaper li toħroġ tkun an interparty contribution.

Bla dubju ta' xejn din ir-riforma m'għandhiex tintuża bħala xi ballun politiku, imma għandu jkollha l-consensus taż-żewġ naħat tal- Kamra biex aħna nkomplu nħarsu lejn soluzzjoni għal din is-sitwazzjoni u noħolqu road map ħalli neħilsu mill-inġustizzji.

Pero' fl-istess ħin ma noħolqux terrimoti fil-ħajja tan-nies tagħna.

L-Onor.

Coleiro Preca tkellmet fuq bosta issues li għandhom x'jaqsmu mal- housing u jiena naqbel magħha li għandna gruppi vulnerabbli li għandhom bżonn iktar għajnuna.

Pero' nerġa' nirrepeti dak li għidt fl-introduzzjoni għal dan id-dibattitu.

Jiena nemmen illi għandna bżonn ta' estate management unit b'saħħtu ħafna biex il-proprjeta' tal-gvern tiġi amministrata b'mod aktar effiċjenti u b'mod aktar effettiv biex nassiguraw ruħna li l-inkwilini li qegħdin fil-postijiet tal-gvern bil-kirja qegħdin hemm għax verament huma eliġibbli għall-għajnuna li jeħtieġu.

Xi ħaġa li lili tweġġagħni ħafna hija illi għad għandna inkwilini fil-postijiet tal- gvern li jħallsu Lm60 kera fis-sena meta huma proprjetarji ta' block ta' flats ta' xi 12 jew 16-il flat li mbagħad jikruhom bil-Lm100 fix-xahar lill- klijenti stess li aħna għandna fuq il-lista ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Għalija din hija inġustizzja soċjali mill-akbar.

Pero' ovvjament dawn huma affarijiet illi wieħed irid iħares lejhom b'mod kawt, b'mod għaqli u b'ċertu kuraġġ.

Qabel nagħlaq xtaqt ngħid ukoll li m'għandix dubju li ladarba din l- amalgamazzjoni ssir b'mod intier, allura l-klijenti tagħna jkunu jistgħu jingħataw servizz ħafna iktar effiċjenti.

Jiena xtaqt nerġa' nserraħ moħħ l-impjegati kollha, kemm ta' l-awtorita' tad-djar, kemm tad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali u kif ukoll tad-dipartiment għall-bini u tiswija ta' djar, illi meta ssir din l-amalgamazzjoni ħadd mill-impjegati m'hu se jitlef il-kondizzjonijiet li għandu, l-għażla se tkun hemm u nitkellmu iktar fil-fond ma' l-impjegati.

Pero' jien ma jidhirlix li kien hemm xi concerns jew xi problemi partikolari.

S'issa jidhirli li għaddejjin b'mod għaqli u m'għandix dubju li fil-ġimgħat u fix-xhur li ġejjin nibqgħu għaddejjin bl-istess mod biex naraw din l-amalgamazzjoni tidħol fis-seħħ għall-ġid ta' kulħadd.

Grazzi.

MR SPEAKER: Se ngħaddi biex inpoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar, Kap. 261", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nitlob il-permess tal-Kamra biex dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Il-Ministru Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar, Kap 261, jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO FENECH: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi riferut lill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, għandi messaġġ mingħand il-President.

MR SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President:

EDWARD FENECH ADAMI PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi Finanzjarji għall-2008 u miżuri amministrattivi oħra" jirrakommandah għall-konsiderazzjoni tal- Kamra tad-Deputati.

6 ta' Novembru 2007

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, nirringrazzjak ta' l-opportunita' li qed tagħtini biex nintroduċi din il-liġi importanti fl-istadju tat-Tieni Qari.

Min qed jismagħna llejla żgur li se jgħid: Imma dawn kemm se jdumu jitkellmu fil-Parlament fuq il-budget?

Effettivament dan huwa l-bidu tat- tielet dibattitu fuq il-budget għax l-ewwel kellna lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi li ppreżenta l-budget, imbagħad kien hemm ir-replika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u r-risposta tal-Prim Ministru, imbagħad dħalna f'dibattitu estensiv fejn il-Parlament għamel ġimagħtejn jiltaqa' filgħodu u filgħaxija biex niddiskutu l-estimi li rridu napprovaw għal kull ministeru biex jippermetti li mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla d- dipartimenti, l-entitajiet, il-korporazzjonijiet u dak kollu li jistitwixxi n-nefqa u d-dħul tal-gvern, ikun jista' jiġi implimentat bħala infiq u napprovaw ukoll il-proġettazzjonijiet ta' dħul li jkun qed jagħmel il- gvern.

Forsi jkun hawn min jistaqsi wkoll: X'inhi l-ħtieġa ta' dan id- dibattitu li se nibdew illejla?

Illejla se nibdew niddibattu liġi biex numru ta' miżuri li jitolbu bidliet fil-leġislazzjoni jkunu jistgħu jidħlu fis-seħħ wara li jiġu approvati mill- Kamra, bħal, per eżempju, it-tibdiliet fil-liġijiet tat-taxxa minħabba ċ- ċaqliq fil-bands tat-taxxa li se jibdew jiġu implimentati mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla u tibdil fil-leġislazzjoni li tirrigwarda l-benefiċċju taċ-children's allowance biex il-miżura mħabbra tkun tista' tiġi implimentata mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla.

Aħna nafu li s-sena d- dieħla qegħdin nipproġettaw li nagħlqu bi żbilanċ ta' madwar Lm30 miljun – u tajjeb li nenfasizza li dan huwa fost l-inqas żbilanċi li qatt kellna f'dawn l-aħħar 20 sena – u allura biex il-gvern ikun jista' jissellef jekk ikollu shortfall fin-nefqa, dan ikun jista' jseħħ permezz ta' l- implimentazzjoni ta' din il-leġislazzjoni.

Sur President, qrajt ukoll il-messaġġ tal-President għax din hija liġi li se ċċaqlaq il-fisku, jiġifieri t-taxxi ta' pajjiżna, u biex dak iseħħ il- proċedura parlamentari titlob li l-ewwelnett ikollok il-permess tal- President u t-tieni nett li d-dibattitu anke fl-istadju ta' kumitat ma jsirx f'kamra apparti imma jiġi dibattut fis-sessjoni plenarja jiġifieri fil-Kamra prinċipali tal-Parlament biex b'hekk ikun jista' jipparteċipa kull membru tal-Kamra u mhux xi ħames min-nies kif ikun hemm fil-kumitati.

Dan kollu juri l-importanza ta' dan l-istadju ta' din il-liġi tal-budget li qed ngħaddu biex numru ta' inizjattivi u miżuri li tħabbru f'dan il-budget ikunu jistgħu jiġu implimentati mill-1 ta' Jannar tas-sena 2008.

Tajjeb ngħid ukoll li kien hemm numru ta' miżuri li daħlu fis-seħħ fil-ġurnata tat-tħabbir tal-budget, bħal, per eżempju, iċ-ċaqliq ta' taxxi fuq proprjeta'.

Kif nafu fil-budget il-Prim Ministru kien ħabbar li l- benefiċċju tal-boll li tħallas biss 3.5% minflok 5% fuq l-ewwel Lm30,000 se jitla' fuq l-ewwel Lm50,000 u dik il-miżura ġiet implimentata mill-ġurnata tal-budget, u allura jekk kien hemm koppji li xtraw l-ewwel proprjeta' tagħhom in-nutar tagħhom suppost iċċarġjahom boll ta' 3.5% fuq l-ewwel Lm50,000 u mhux fuq l-ewwel Lm30,000.

B'din il-miżura dawn se jkunu ffrankaw madwar Lm300.

Jekk ma ngħaddux din il-liġi allura l-benefiċċji fiskali jew bidliet fil-liġijiet soċjali u f'liġijiet oħra li huma meħtieġa biex nimplimentaw il-ħemel ta' miżuri pożittivi li dan il-budget ippropona għall-poplu Malti u Għawdxi effettivament ma jkunux qed isiru f'qafas legali li jkun approvat minn dan il-Parlament.

(Interruzzjonijiet) Fir-realta' m'għandniex taxxi li jridu jidħlu pero' kif qed jgħid l-Onor.

Joe Mizzi kieku kien hemm xi taxxi li jridu jidħlu, hija din il-liġi li trid timplimentahom.

Is-sabiħ hu li dan huwa t-tieni budget li ma ppropona l-ebda żidiet fit-taxxi imma pjuttost qed inaqqas it-taxxi.

(Interruzzjonijiet) Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Joe Mizzi qed jgħid li mbagħad inżiduhom wara.

Dan il-kumment diġa' sarli mis-segretarju ġenerali tal-Partit Laburista Jason Micallef fuq programm televiżiv u għalkemm jien stedintu biex jippubblika x'kienu t-taxxi li daħlu wara l-budgets ta' dawn l-aħħar 24 xahar.

S'issa din il-lista għadha ma ġietx għax ir-realta' hija li l-gvern żamm kelmtu u ressaq budgets li ma żidux taxxi.

Dawn l-aħħar żewġ budgets naqqsu t-taxxi u ma daħħlux taxxi oħra minn taħt kif forsi b'mod umoristiku qed jipprova jitfa' l-botti f'din il-Kamra l-Onor.

Joe Mizzi.

(Interruzzjonijiet) Iż-żejt mhux taxxa.

Inti kkummentajt off the record u allura bilfors kelli nirrispondik għax inkella in-nies ma jkunux fehmuk sew.

Pero' nistieden lill-Onor.

Joe Mizzi biex jekk irid jagħmlilna din il- lista u mbagħad nirrisponduh fil-winding up, basta nkunu nafu x'qed nifhmu meta nitkellmu fuq taxxi.

L-ewwelnett nixtieq infakkar ftit l-ambitu li fih tfassal dan il-budget li huwa mibni fuq realta' li rnexxielna nġibu bil-ħidma li wettaqna f'dawn l- aħħar snin biex inkabbru l-ekonomija, insaħħu l-qagħda finanzjarja, inkattru l-investiment, noħolqu x-xogħol u nkabbru l-ġid biex b'hekk illum f'dan il-Parlament qed niddiskutu dawn il-miżuri pożittivi li se jissarrfu b'mod reali fil-bwiet taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Dan kien possibbli għax mhux biss il-qagħda finanzjarja tal-pajjiż hija fis-sod, imma għax hija fis-sod b'mod sostenibbli.

Jiġifieri mhux ġibna l-qagħda finanzjarja fis-sod din is-sena u s-sena d-dieħla nħarbtu kollox, imma s-sena d-dieħla se nkunu kapaċi li nibqgħu mexjin fuq is-sostenibilita' finanzjarja ta' pajjiżna.

U dan se nagħmluh billi d-deficit li nagħlqu bih fl-2008 ikun ta' madwar Lm30 miljun, jiġifieri Lm20 miljun inqas minn dak li se nagħlqu bih din is-sena.

Irrid infakkar lill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra li meta l-partit Laburista kien fil-gvern fil-perjodu ta' bejn l-1997 u l-1998 id-deficit, jiġifieri l-iżbilanċ li kellu pajjiżna f'dawk is-sentejn kien jaqbeż il-Lm100 miljun.

Fl-ewwel sena kien ta' Lm127 miljun u mbagħad fit-tieni sena kien ta' Lm150 miljun, rekord assolut għal pajjiżna.

Mentri dan il-budget li qegħdin nippreżentaw qed jipprevedi li l-iżbilanċ tal-pajjiż se jkun ħames darbiet inqas minn dak li kien ġie ppreżentat u attwat dak iż-żmien għax il-budget li kien ippreżentat ma kienx jipprevedi dak l-iżbilanċ imma marru żmerċ għal Lm150 miljun deficit.

Dan il-budget li għandna quddiemna qed jipproponi li l- iżbilanċ inniżżluh għal ħames darbiet inqas minn dak li kien fl-1998.

Ma kenitx triq faċli, saru numru ta' sagrifiċċji minna lkoll, kien hemm infurzar tal-ġbir ta' taxxi aħjar, li forsi kien hemm min ma ħax gost bih, u kien hemm kontroll ikbar fuq in-nefqa tal-gvern.

Meta ngħid kontroll mhux neċessarjament għax kien hemm il-ħela, imma ċerti nefqiet li forsi ħassejna li kienu bżonjużi kellna noqogħdu lura minnhom biex ma nkabbrux l-ispiża tal-gvern b'mod iktar aċċellerat.

Irridu niftakru li l-ispiża tal-gvern kibret għax żdiedu l-pensjonanti u allura żdiedu l-pensjonijiet, żdiedu ċerti benefiċċji soċjali u żidna ċerti nefqiet f'ċerti investimenti li huma meħtieġa għall-pajjiż.

Imma n-nefqa tal-gvern qatt ma kibret iktar mid-dħul tal-gvern u għalhekk irnexxielna nnaqqsu d-deficit b'mod kredibbli u sostenibbli kif iċċertifikat il- Kummissjoni Ewropea u l-Bank Ċentrali Ewropew.

Dan il-budget mhux qed jipproponi biss li nnaqqsu d-deficit b'Lm20 miljun imma fl-isfond tar-realta' li kibret l-ekonomiija u qed jinħoloq il-ġid, id- dħul tal-gvern qed jiżdied ukoll, kuntrarju għar-retorika li tibqa' toħroġ biha l-oppożizzjoni fejn toqgħod tgħidilna li qed jiżdied il-piż tat-taxxi meta taxxi ġodda ma daħlux.

Is-sabiħa hija li l-oppożizzjoni tgħidilna li s-soluzzjoni tagħha kif twettaq dak kollu li twiegħed hi billi tkabbar l-ekonomija.

Aħna kabbarnieha l-ekonomija u llum għandna ekonomija li qed tmiss l-4%.

Il-Kap ta' l-Oppożizjzoni kien jgħidilna biex ma nidħlux fiż-żona ewro qabel ma naslu għal dik iċ-ċifra, imma aħna wasalna għal dik iċ-ċifra allavolja kien hemm min ħaseb li we can't do it u kellna min ipprova jaqtagħlna qalbna.

Dan kollu ppermettielna biex inkomplu ninvestu f'dawk l-affarijiet essenzjali għall-pajjiż b'nefqa kapitali ta' 'l fuq minn Lm140 miljun biex intejbu l-ekonomija tagħna, l-industrija, is-settur tat-turiżmu, l- infrastruttura, nibnu skejjel ġodda, intejbu l-patrimonju ta' pajjżina, l- ambjent u nkomplu nsostnu l-qafas soċjali ta' pajjiżna b'żidiet fil- pensjonijiet li anke żdiedu iktar minħabba l-miżuri li qed nieħdu f'dan il- budget.

Barra minn hekk, qed nagħrfu nsarrfu parti mis-suċċess ekonomiku li qed jagħmel pajjiżna f'titjib fil-kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi permezz ta' numru ta' miżuri favur min irid ikompli jaħdem f'dan il- pajjiż għax nemmnu li rridu nnaqqsu l-piż tat-taxxi fuq min jaħdem, u dan nagħmluh mhux bil-gimmicks imma bil-fatti kif għamilna f'dawn l-aħħar 12-il xahar għax naqqasna l-income tax fil-budget tas-sena li għaddiet bi Lm12 miljun u qed nerġgħu nnaqqsu l-income tax f'dan il-budget b'din il-liġi li qegħdin nippreżentaw illum f'din il-Kamra.

Il-familji tagħna li għandhom it-tfal se jgawdu mill-miżura importanti ta' żieda sostanzjali fiċ-children's allowance li se tfisser li 25,000 tifel u tifla li sal-lum f'pajjiżna ma kenux qed jieħdu children's allowance se jibdew jieħdu ċ-children's allowance u 'l fuq minn 30,000 tifel u tifla li sal-lum kienu qed jieħdu nofs iċ-children's allowance li kien jieħu l-ewwel wild issa dawn se jieħdu daqs it-tieni wild.

Ħabbarna miżuri oħra importanti favur it-tfal u żgħażagħ bi bżonnijiet speċjali, favur it-tfal li huma orfni u numru ta' miżuri oħrajn li jmissu l-familja.

Tħabbru wkoll numru ta' miżuri favur l-anzjani li nġibuhom fis-seħħ permezz tal- leġislazzjoni li qegħdin niddibattu llum f'dan il-Parlament.

Sur President, l-impatt finanzjarju ta' dawn il-miżuri jaqbżu l-Lm21 miljun.

F'dan il-budget komplejna npoġġu l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż fis-sod biex nilħqu l-mira li għandna li sas-sena 2010 dan il-pajjiż jieqaf jitkellem fuq deficits u nibdew nitkellmu fuq qagħda finanzjarja li kapaċi nibbilanċjawha u ntejbuha biex mhux biss innaqqsu d-dejn pubbliku bħala piż fuq il-ġid tal-pajjiż imma nnaqqsu d-dejn pubbliku f'termini reali ta' flus ħalli lill-ġenerazzjonijiet futuri ta' pajjiżna nassigurawlhom li nkomplu nagħtuhom qagħda finanzjarja soda biex inkomplu naraw it-tkattir ta' titjib fil-livell ta' l-għajxien tal-familji fuq sisien li huma sostenibbli.

Dan jirnexxielna nagħmluh jekk nibqgħu nsostnu din it-triq.

Kieku ridna stajna konna iktar aggressivi u għas-sena 2008 id-deficit konna nniżżluh għal Lm10 miljun, imma għażilna li dan ma nagħmluhx għax filwaqt li rridu nkomplu mexjin fit-triq li poġġejna - u konfidenti li naslu f'dik it-triq - min-naħa l-oħra kif għamilna fil-budget tas-sena li għaddiet irridu nibdew nindirizzaw numru ta' ħteġijiet li hemm.

Sur President, jekk wieħed jaqra l-liġi li ppreżentajna jinduna li l-miżuri mhumiex kollha ppreżentati f'din il-liġi, u dejjem hekk jiġri għax il-liġi tmur għall-printing qabel it-tħabbir tal-budget u allura hemm numru ta' miżuri li huma standard u jkunu diġa' miftiehma li jridu jidħlu fis-seħħ.

Pero' ma nistgħux indaħħlu l-miżuri kollha fil-liġi qabel ma jkun ġie moqri l-budget u allura jkun hemm numru ta' miżuri li jiddaħħlu fil-liġi fl- istadju ta' kumitat fejn niddiskutu klawsola klawsola u jibdew jidħlu l- klawsoli li jridu jġibu numru ta' tibdiliet.

Il-liġi titkellem dwar l- awtorizzazzjoni meħtieġa għas-self lokali tal-gvern u hawnhekk huwa importanti li nispjega b'mod ċar għax irrid inneħħi il-perċezzjoni li qed nissellfu iktar milli hu d-deficit għax qed nibżgħu, kif forsi taw x'jifhmu xi kelliema mill-oppożizzjoni li tkellmu b'mod pubbliku kemm f'dibattiti preċedenti għal din il-liġi kif ukoll f'fora oħra.

Aħna qed nitolbu lil dan il-Parlament li jippermetti li s-sena d-dieħla l- gvern ikollu l-liberta' li jekk irid jissellef sa €300 miljun allavolja d- deficit qed nipproġettawh biss għal Lm30 miljun, li jiġu eżattament €69 miljun.

Hemm xi emendi li mhumiex sinifikanti fil-liġi tad-dwana u xi liġijiet oħrajn, pero' l-miżuri prinċipali li jirrigwardaw iċ-ċaqliq li għamilna fil-bands tat-taxxa li se jħallu madwar Lm12 miljun f'idejn il- bwiet tal-poplu Malti u Għawdxi, iċ-ċaqliqa fiċ-children's allowance u numru ta' miżuri oħrajn mhumiex ippubblikati f'din il-liġi u se jiġu mressqa fl-istadju ta' kumitat.Pero' qabel ma nidħol fil-miżuri li huma ta' benefiċċju se nitkellem ftit fuq is-sitwazzjoni tas-self, u għaliex, f'isem il-gvern, qiegħed nitlob lil din il-Kamra l-awtorizzazzjoni biex is-sena d- dieħla jekk inħossu l-ħtieġa anke nissellfu sa €300 miljun.

L-ewwelnett f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-amministrazzjoni tad-dejn pubbliku, tradizzjonalment il-policy tal-gvern kienet li noħorġu l-istocks biex l-ewwelnett inkopru dak li se jkun id-deficit li jissejjaħ id-deficit tal-fond konsolidat, kif ukoll biex noħolqu suq lokali għal min anke jrid jinvesti b'mod żgħir minn sena għal sena.

Allura l-ħruġ ta' l-istocks tal- gvern kien fih żewġ għanijiet; l-ewwel għan huwa li l-gvern jiġbor il-flus li għandu bżonn u t-tieni għan ikun strument finanzjarju safe għal min iħobb dan it-tip ta' investiment.

Filwaqt li din il-policy kienet qed taqdi tajjeb l-għan li tagħti ċerti interessi lill-investituri żgħar u lill- istituzzjonijiet li jidħlu għal dan it-tip ta' investiment, fir-realta' jekk wieħed janalizza ftit id-dejn tal-pajjiż komplessivament jinduna li huwa frazzjonat ħafna, jiġifieri għandek ħafna issues żgħar ta' Lm30 miljun, Lm40 miljun jew Lm50 miljun skond il-ħteġijiet tal-gvern li jemerġu prattikament kull erba' xhur jew anqas.

Ma' l-adozzjoni ta' l-ewro l-possibbilta' li l-istocks ma jinxtrawx biss lokalment imma anke internazzjonalment fuq livell Ewropew se jiżdied, u allura dan jitlob minna li nagħtu ħarsa iktar fit-tul lejn l-istrateġija tal-mod kif aħna nimmaniġġjaw id-dejn tal-pajjiż biex nimmassimizzaw l- aħjar return għall-pajjiż billi kemm jista' jkun niffrankaw f'dawk li huma l-interessi li aħna nħallsu fuq id-dejn, għax ovvjament jekk innaqqsu l-piż ta' l-interessi jfisser li nkunu nistgħu nilħqu l-miri tagħna għal dawk li huma d-deficts ħafna iktar malajr.

Issa li deħlin fiż-żona ewro u se jkollna l-istess munita ta' diversi pajjiżi oħrajn, dan se joħloq anke ċertu interess internazzjonali minn pajjiżi oħra fl-Ewropa fil-bonds li joħroġ il-gvern Malti.

Pero' jekk wieħed joħroġ b'ċerti issues li jkunu żgħar allura effettivament dawn ma jiġbdu l-ebda interess.

Jiġifieri biex euro bond tkun worth it kemm finanzjarjament bħala spejjeż u kif ukoll biex tiġbed l-interess internazzjonali fil-parteċipazzjoni f'dawn it-tip ta' bonds, allura jrid ikun hemm issue li tkun ftit iktar minn sempliċement Lm30 miljun li għandna bżonn is-sena d-dieħla.

Għalkemm irrid ngħid ukoll li ġeneralment ikollna wkoll xi stocks li qed jagħlqu u kif ngħidu we roll them over, jiġifieri noħorġu stocks ġodda biex nirriplejsjaw dawk l-istocks li kellna hemmhekk.

Issa sal-lum aħna konna noħorġu prattikament x'naħsbu li għandna bżonn biex niffinanzjaw id-deficit u noħorġu wkoll oħrajn biex nirriplejsjaw.

Fi snin preċedenti ħriġna iktar għax la nkunu qed nissellfu mill-banek b'ċerti rati li huma għoljin, allura noħorġu l-istocks u nirriplejsjaw dak is-self għax ir-rati fuq l- istocks ikunu iktar vantaġġjużi.

Issa qed tinħoloq l-opportunita' li nibdew nirristrutturaw id-dejn tal- pajjiż billi noħorġu issues li huma ikbar u li jagħtuna rati ta' interessi li huma aħjar.

Dan ifisser li nnaqqsu l-ħtieġa li noħorġu ħafna treasury bills short-term fejn l-interessi ġeneralment ikunu xi ftit ogħla u mmorru għal iktar long-term u kapaċi nieħdu rati li huma aħjar.

Skond Tabella 9 kif ippreżentata fid-diskors tal-budget għas-sena d-dieħla il-gvern qed jara li għandu bżonn żieda netta fl-istocks tal-gvern ta' madwar Lm80 miljun biex niffinanzjaw id-deficit tal-budget tas-sena d-dieħla, il-bills tat-Teżor għar-raġunijiet li diġa' spjegajt fejn qed naraw li dawn jistgħu jonqsu b'madwar Lm62 miljun u biex nilħqu ċerti miri oħrajn.

Sur President, kif urejna f'din l-istess tabella globalment se nkunu qed naraw id-dejn tal-gvern jonqos bħala perċentwali tal-ġid li joħloq il- pajjiż fuq livell nazzjonali, minn kważi 65% tal-GDP fl-2006 għal 60% is- sena d-dieħla, jiġifieri mis-sena d-dieħla aħna nkunu wkoll mhux biss issodisfajna l-krititerji ta' Maastricht għall-iskop ta' l-ewro li kien ried biss jinżel, imma li nkomplu neżlin b'mod sostenibbli taħt is-60% u dan mingħajr il-ħtieġa ta' privatizzazzjonijiet jew mingħajr ħtieġa ta' miżuri oħrajn u nibqgħu mexjin fit-triq li issa qbadna billi nibqgħu wkoll innaqqsu dan il-piż għal 53% sas-sena 2010 li jpoġġina f'qagħda tajba ħafna meta wieħed iqabbel id-dejn tal-pajjiż ma' dak li huwa l-prodott gross domestiku, jiġifieri l-ġid li għandu l-pajjiż.

Allura aħna qed naraw li jista' jkun li għas-sena d-dieħla jkollna l- possibbilta' li noħorġu għal self ġdid ta' madwar €300 miljun kif inhu indikat fl-ewwel taqsima ta' l-abbozz ta' liġi li qegħdin nitkellmu dwarha llejla u dan se jkun rifless f'dawn it-tliet punti li se nsemmi: L- ewwelnett biex nagħmlu tajjeb għad-deficit fil-fond konsolidat għal snin varji, jiġifieri parti minn ta' din is-sena, parti minn tas-sena d-dieħla u anke minn tas-sena ta' wara biex b'hekk inkunu ħriġna issue ta' stocks li hija tkun daqsxejn kbira u hawn qed nitkellmu dwar Lm80 miljun.

It-tieni nett irridu nifdu l-istocks li hemm li se jagħlqu fis-sena 2008, li huma ta' madwar Lm40 miljun, jiġifieri €93 miljun u t-tielet nett biex inkunu nistgħu nbiddlu l-portfolio kurrenti ta' dak li huwa d-dejn pubbliku billi ma nibqgħux daqshekk spezzettati f'biċċiet kbar imma nkunu nistgħu nibdew niġbru d-dejn tal-pajjiż billi nnaqqsu l-ħtieġa ta' treasury bills u noħorġu issue waħda tajba.

L-għan li qegħdin nitolbu għal €300 miljun bħala issue ta' stocks is-sena d- dieħla hu li qegħdin navvanzaw ftit issues li qegħdin naraw li se jkollna bżonn nagħmlu fis-sena 2009 u forsi fis-sena 2010.

Għandna issue ta' stocks ta' madwar Lm40 miljun li se tagħlaq u se nnaqqsu madwar Lm63 miljun f'dawk li huma treasury bills biex b'hekk ikollna bond issue ta' ċerta sustanza ta' madwar €300 miljun.

Il-ħteġijiet finanzjarji ta' deficit mhux se jinbidlu u se jkunu ta' Lm30 miljun, imma pprovajna nipproġettaw x'nistgħu ngħaqqdu flimkien ħalli jkollna issue tajba, għax kif għidt meta toħroġ issue fuq qafas Ewropew li ma tkunx ta' sustanza lanqas tiġi rated u allura ma jkollokx il-parteċipazzjoni desiderabbli.

Huwa importanti bħala pajjiż li issa li se nidħlu fl-ewro nkunu nistgħu nipparteċipaw fis-swieq finanzjarji internazzjonali.

Sabiex inkunu nistgħu nsaħħu s-suq sekondarju ta' dawn il-finanzjamenti se jkun qed isir xogħol biex l-infrastruttura ta' pajjiżna f'dak li jissejjaħ s-central securities depositary fil-Borża ta' Malta jingħaqad ma' dak internazzjonali biex din l- issue tkun tista' tiġi maħruġa fil-Borża ta' Malta imma jkunu jistgħu jipparteċipaw fiha minn exchanges barra minn pajjiżna.

Dan huwa żvilupp importanti biex il-Borża ta' Malta nkomplu nintegrawha b'mod iktar effettiv fis-suq Ewropew.

Pero' nerġa' ngħid dan ma jkunx worth it u ma jilħaqx l- għan tiegħu jekk l-issue ta' l-istocks tkun żgħira u ma jkollhiex sinifikat fuq livell internazzjonali.

Kif diġa' għidt, fil-liġi li għandna ppreżentata quddiemna nsibu numru ta' bidliet li qegħdin nagħmlu għal-liġi tad-dwana li m'għandhomx impatt fiskali imma huma arranġamenti li nistgħu nidħlu fihom fl-istadju tal- Kumitat għax ħafna minnhom huma definizzjonijiet u hemm xi bidliet oħra żgħar li qed isiru b'mod konsegwenzjali.

Il-bulk ta' l-emendi li jridu jidħlu f'din il-liġi jirrigwardaw l-inizjattivi importanti li ħabbarna f'dan il-budget.

Bla dubju ta' xejn emenda importanti li se tidħol f'din il-liġi hija l-emenda għal-liġi ta' l-income tax li trid twassal biex inġibu fis-seħħ il-bidliet fiskali mħabbra fil-budget.

Ta' min jgħid li ċ- ċaqliq fit-tax bands ma jibbenefikawx minnhom biss min għandu l-paga imma anke n-nies fis-settur tan-negozju, is-self-employed, dak id-direttur jew shareholder li jirċievi dividend minn kumpannija.

Jiġifieri ċ-ċaqliq fil- faxex tat-taxxa jaffettwaw lil kulmin għandu xi dħul f'dan il-pajjiż, kemm jekk ġej minn paga jew salarju u kif ukoll jekk ġej minn dħul ieħor.

Kif spjega l-Prim Ministru fid-diskors tal-budget b'dak li qed nagħmlu din is-sena qed inkomplu nsaħħu r-riforma li bdejna s-sena li għaddiet.

Nixtieq infakkar li s-sena li għaddiet konna ċaqlaqna b'mod sostanzjali l- bands tat-taxxa u konna eliminajna l-bands tat-taxxa ta' 20% u ta' 30% biex b'hekk estendejna b'mod sostanzjali t-taxxa li titħallas biss bi 15% u l- faxxa ta' 25%, pero' ma konniex irtirajna minn fuq is-ceiling tal-35%.

Dakinhar il-Prim Ministru kien qal b'mod ċar li jekk nilħqu l-miri finanzjarji li poġġejna quddiem pajjiżna li jwassluna biex anke nadottaw il- munita ewro u jekk il-proġettazzjonijiet ta' tkabbir ekonomiku għal pajjiżna jimmaterjalizzaw, dan il-gvern se jkompli miexi fuq din it-triq għax il-viżjoni tal-gvern hi li nkomplu nnaqqsu t-taxxa fuq l-impjieg u fuq il-qliegħ biex kemm jista' jkun l-employment income ma jiġix intaxxat iktar minn 15% u nkomplu nirtiraw id-dħul ta' meta tidħol il-25% u l-35% bħala rata.

L-emenda li se tidħol għal din il-liġi u li se titressaq għall- approvazzjoni ta' din il-Kamra qed tipproponi li f'każ ta' koppja miżżewġa fejn jaħdem ir-raġel biss u allura jagħżlu l-komputazzjoni konġunta, dħul li ma jaqbiżx l-Lm4,894 - biex tiġi konvertita fl-ewro għal €11,400 - ma jiġi ntaxxat bl-ebda mod.

Minn dan il-benefiċċju se jgawdu eluf ta' ħaddiema.

Barra minn hekk, estendejna l-band tat-taxxa biex issa għandek 'il fuq minn Lm3,500 li fuq dawk il-Lm5,000 ma tħallasx taxxa ta' iktar minn 15% fuqhom .

U allura din il-liġi se tipproponi li l-band ta' 15% minn Lm4,500 għal Lm8,000 kif kienet għal din is-sena titwessa' għal kważi Lm4,900 sa Lm8,800.

Tajjeb ngħidu li wessajna b'mod sostanzjali l-band ta' 25% biex b'hekk irtirajna r-rata ta' 35% kif konna wegħidna s-sena li għaddiet.

Dan ifisser li issa min jaqla' bejn Lm8,800 sa Lm12,000 – fejn allura għandek bracket oħra ta' Lm3,600 jiġifieri ġibna l-bracket bejn 15% u l-25%, il-25% u l-35% indaqs - dawn ma jħallsux taxxa ta' iktar minn 25% u allura t-taxxa ta' 35% titħallas biss meta jinqabżu t-Lm12,000.

Dan mhuwiex tnaqqis żgħir u se jfisser li bir-riforma li wettaqna min sal-lum kien jaqla' taħt il- Lm5,000 jew inqas se jkun gawda minn tnaqqis ta' taxxa ta' Lm30 sa Lm90.

Smajt lill-oppożizzjoni f'xi kritika tgħid li ż-żgħir mhux qed igawdi biżżejjed mir-riforma li saret, pero' jiena ngħid li r-riforma rridu nħarsu lejha miż-żewġ passi li ħadna u mhux wieħed.

Għaliex?

Għax illum min jaqla' Lm5,000 se jħallas Lm16 income tax u jista' jasal iż-żmien fejn anke dawk is-Lm16 inneħħu, għax il-viżjoni ta' dan il-gvern hi li nkomplu nnaqqsu l-piż tat-taxxa fuq id-dħul.

Min jaqla' bejn Lm5,500 sa Lm8,000 se jiffranka minn Lm114 sa Lm227, li prattikament jiġu anke sa Lm5 fil-ġimgħa.

Min illum jaqla' Lm5,500, kulma se jħallas taxxa s-sena d-dieħla huwa Lm90, li jiġu 1.6% tad-dħul li jaqla', jiġifieri inqas minn Lm2 fil-ġimgħa.

Min jaqla' Lm8,000 se jħallas Lm466 taxxa minflok Lm700, li jfisser fuq id-dħul kollu tiegħu se jkun qed iħallas bis-6%.

Allura wieħed mill-ewwel jirrikonoxxi li t-tnaqqis li sar fl-income tax huwa wieħed sostanzjali.

Jekk niġi għal min hu miżżewweġ u qed jagħżel kompjutazzjoni miżżewġa, jekk jaqla' Lm10,000, minflok se jħallas madwar Lm1,200 taxxa fis-sena prattikament se jħallas Lm900 taxxa li tfisser 9.7% ta' dak li huwa jaqla'.

Jiġifieri kulmin jaqla' Lm10,000 huwa 'l bogħod minn dak li kienu jgħidu li jħallsu 35% taxxa.

Qatt ma kienu jħallsu bil-35% taxxa, dik hija notion għax jinsew li jieħdu l-benefiċċju fuq il-bands tat-taxxa u allura jħarsu biss lejn il-lira extra li taqbeż l- Lm10,000.

Imbagħad min jaqla' anke sa Lm12,500 jew Lm13,000 se jgawdi minn tnaqqis ta' taxxa ta' kważi Lm600.

Ikun hemm ukoll koppja miżżewġa li jaħdmu t-tnejn li jagħżlu l- kompjutazzjoni singola - min mhux miżżewweġ bilfors jagħmel il- komputazzjoni ta' wieħed li hu waħdu - għax ikun jaqblilhom u allura jagħżlu li biex jieħdu l-benefiċċju doppju jieħdu r-rati ta' dawk li huma single.

F'dan il-każ ukoll għollejna l-parti li mhijiex taxxabbli minn dak li kienet is-sena li għaddiet u minn Lm3,100 għamilnieha Lm3,500.

Dan ifisser li koppja miżżewġa li t-tnejn jaħdmu, l-ewwel Lm7,000 issa mhumiex taxxabbli.

Jekk, per eżempju, jaqilgħu Lm5,000 dawn se jiffrankaw Lm106 f'taxxa, jiġifieri aktar minn Lm2 fil-ġimgħa, imma issa jekk inhuma koppja miżżewġa fejn it-tnejn jaħdmu u t-tnejn jaqilgħu iktar minn Lm5,000 allura se jiffrankaw Lm4 fil-ġimgħa, li prattikament ifisser li dawn ikunu qegħin iħallsu taxxa ta' madwar 5% fuq id-dħul tagħhom.

Jekk din tibqa' tiela' tibda tiskopri li min, per eżempju, jaqla' Lm6,000 li hija viċin il-paga medja nazzjonali tal-pajjiż, dawn se jiffrankaw madwar Lm207 taxxa li jfisser li kulma se jħallsu taxxa hu 6% fuq id-dħul kollu tagħhom, u min jasal sa Lm8,500 prattikament se jiffranka Lm400 f'taxxa.

Wieħed mill-ewwel jirrikonoxxi li r-riforma li wettaqna f'dawn is- sentejn u li issa se nkomplu nimplimetaw f'din il-liġi, qed tnaqqas it- taxxa b'mod sostanzjali u se tħalli ħafna flus fil-bwiet tal-Maltin u l- Għawdxin mingħajr ma tiddiskrimina x'tip ta' xogħol inti tagħżel li tagħmel, mingħajr ma tivvantaġġjak jekk id-dħul tiegħek hux ibbażat fuq ix- shift, hux ibbażat fuq performance bonus, hux ibbażat fuq il-paga bażika tiegħek, hux ibbażat fuq l-overtime, hux ibbażat fuq id-dħul kollu li tagħmel, jekk hux part-time, jekk intix qed tagħmel part-time u inti self- employed barra li għandek il-job prinċipali.

Meta tagħti benefiċċju lil kulħadd tkun qed telimina l-lok għall-abbuż u ma tiddistortjax l- ekonomija.

Sur President, il-gvern qiegħed iħares li jkompli jimxi fuq din it-triq għaliex aħna nemmnu li l-piż tat-taxxi jrid ikompli jonqos kif għamilna f'dawn l-aħħar sentejn, partikolarment fejn jidħol id-dħul li jagħmlu l- ħaddiema tagħna, is-self-employed tagħna u d-dħul ieħor li huma jiġġeneraw.

U l-iktar mod effettiv li sibna biex nagħmlu dan kien proprju billi nkomplu nnaqqsu t-tax band biex inneħħu d-distortion li llum jeżisti bejn xi tip ta' xogħol jew tip ta' xogħol ieħor u nkomplu nżidu l-effiċjenza u l- produttivita' f'dan il-pajjiż għax dan huwa importanti biex aħna nkomplu niġġeneraw l-ekonomija ta' pajjiżna.

Sur President, hemm ukoll xi miżuri fiskali żgħar li mhumiex se jidħlu permezz ta' din il-liġi imma se jidħlu permezz ta' avviżi legali, bħal, per eżempju, il-ġenituri li jibagħtu t- tfal tagħhom għal attivitajiet sportivi, se jkunu jistgħu jieħdu relief tat- taxxa billi l-miżati li huma jħallsu sa 100 ewro jkunu jistgħu jnaqqsuhom mid-dħul taxxabbli tagħhom.

Ċerti kontribuzzjonijiet li jsiru lill- għaqdiet kulturali jew lill-għaqdiet sportivi se jkunu jistgħu jitnaqqsu mid-dħul taxxabbli u dawn it-tip ta' miżuri se jidħlu fis-seħħ permezz ta' legal notices taħt l-att ta' l-income tax.

Fis-sezzjoni tal-liġi ta' l-income tax se jidħlu tliet emendi fuq it-taxxa tal-boll li daħlu fis-seħħ mat-tħabbir tal-budget u diġa' qed jiġu applikati min-nutura u mid-dipartiment.

It-taxxa tal-boll li f'dan il- budget affettwat b'mod pożittiv lil dawk il-koppji ġodda li qed ifittxu l- ewwel dar tagħhom u wkoll lil dawk il-koppji li jgħaddu minn mument xejn feliċi meta wieħed mill-partijiet ta' dik ir-relazzjoni sfortunatament imut u allura jkun jeħtieġ li jsir it-trasferiment causa mortis.

Ir-rata preżenti ta' 3.5% taxxa fuq il-boll fuq l-ewwel Lm30,000 f'każ ta' xiri ta' proprjeta' għall-ewwel residenza qed tiġi estiża għall-ewwel Lm50,000.

Din tfisser li l-koppji li se jkunu qed ifittxu biex jixtru l-ewwel dar tagħhom jew individwi li se jixtru l-ewwel dar tagħhom, għax tajjeb niċċara li mhux biss koppji, se jkunu jistgħu jibbenefikaw minn tnaqqis sostanzjali fil-boll li jista' jwassal anke għall-iffrankar ta' madwar Lm300.

It-taxxa tal-boll fuq it-trasferiment ta' proprjeta' se titnaqqas meta l- ġenituri jgħaddu proprjeta' lil uliedhom biex tintuża bħala r-residenza personali tagħhom u allura minn 5% se titniżżel għal 3.5% fuq il-valur tal- proprjeta' sħiħa u m'hemmx limitu ta' Lm30,000, Lm50,000 jew limitu ieħor.

Irrid nenfasizza li biex ma jkunx hemm abbuż it-tfal jistgħu jibbenefikaw minnha darba għax inkella jispiċċaw ibigħu l-proprjeta' u jgħaddulhom oħra, dejjem bir-raġuni li hija għal skop ta' residenza.

Hemm miżura oħra li taffettwa l-capital transfer duty.

Din l-emenda titkellem dwar koppji li huma miżżewġin u tinqala' ċ-ċirkostanza sfortunata li xi ħadd mill-koppja jmut.

Dan il-gvern dejjem ipprova, fejn tidħol fuq kull tip ta' taxxa li ssir mal-mument tal-mewt, sew jekk inhi taxxa ta' suċċessjoni jew xi taxxi oħrajn, inneħħi jew inaqqas b'mod sostanzjali.

Anke s-sena li għaddiet ħadna miżura biex naqqasna dan il-piż f'din l- inċidenza, u għalkemm din il-miżura se tiswa lill-gvern madwar Lm1 miljun, il-gvern iddikjara bil-budget li meta tiġri ċirkostanza ta' causa mortis bejn koppja li qed tgħix fir-residenza tagħha, dik il-proprjeta' ma tkunx intaxxata bit-taxxa tal-boll.

Ovvjament biex ma jkunx hemm abbuż qed ngħidu li dik id-dar trid tibqa' tiġi wżata mill-persuna li baqgħet ħajja minn dik il-koppja għal skop ta' residenza tagħha u allura t-trasferiment ikun irid jiġi insinwat biex jiġi stabbilit il-valur ħalli b'hekk on record ikun hemm il-valur li ġie stabbilit.

Jekk imbagħad 20 sena wara jkun irid ibigħ - u qegħdin niddiskutu li jista' jkun li nirreduċu l-perjodu għal perjodu limitat - allura tkun trid titħallas dik it-taxxa biss jekk il-proprjeta' tinbiegħ qabel dak il-perjodu.

Bla dubju ta' xejn l-emendi importanti se jmissu l-aspetti soċjali ta' pajjiżna u għalhekk ma nistax ma nitkellimx fuq il-miżura importanti taċ- children's allowance li din il-liġi se ġġib fis-seħħ.

Din ir-riforma importanti qed tirrikonoxxi li f'soċjeta' fejn it-tfal irridu nkomplu ninvestu fihom u rridu nkomplu ngħinu lill-familji jagħtuhom l-aħjar, trid tissarraf fi dħul li jgħin lil dik il-familja.

Ir-riforma fl-income tax tmiss lil kulħadd l-istess u nispjega għaliex.

Koppja miżżewġa li m'għandhomx tfal jew għax għadhom jiżżewġu jew għar-raġunijiet li jistgħu jkunu b'għażla jew sfortunatament mhux b'għażla, li bejniethom jaqilgħu Lm10,000 se jiggwadanjaw minn tnaqqis ta' taxxa ta' Lm300.

Koppja miżżewġa li jaqilgħu l-istess dħul u bl-istess mod se jiffrankaw taxxa ta' Lm300 imma għandhom żewġt itfal ir-riforma fit-taxxa ma tgħin bl-ebda mod lil dawn il-familji u kif għidna fid-dokument ta' qabel il-budget, l-ewwel prijorita' tiegħu hi li jwieżen aħjar lill-familji li għandhom it-tfal.

Dan għamilnieh b'żewġ modi; l-ewwelnett irdoppjajna ċ-children's allowance għat-tfal ta' taħt is-16-il sena mit-tieni wild 'il quddiem biex dawn jieħdu daqs l-ewwel wild.

Sal-lum l-ewwel wild kien jieħu 6% ta' dak li huwa d-differenza bejn id-dħul u l-means test li kien ta' Lm10,300, mentri t-tieni wild, it-tielet wild, ir-raba' wild jew il-ħames wild irrispettivament kemm għandek, kienu jieħdu biss 3%.

Kif qed jgħid l-Onor.

Charles Mangion, it-tfal qed jonqsu pero' għad għandna familji li għandhom erba' jew ħames ulied.

Żewġ budgets ilu konna neħħejna l-limitu taċ- children's allowance li tingħata biss lill-ewwel tlett itfal u konna għidna li għandha tingħata lit-tfal kollha li jaqgħu taħt il-means test irrispettivament min-numru tat-tfal.

Dan ifisser li qed nirdoppjaw b'mod sostanzjali ċ-children's allowance lil 33,000 tifel u tifla f'pajjiżna li sal-lum kienu jieħdu Lm200 children's allowance fis-sena u llum bir-riforma se jieħdu minn Lm450 sa Lm500 children's allowance minħabba ċ-ċaqliqa li għamilna.

Bl-emendi li qed nagħmlu f'din il-liġi se ngħinu wkoll lill-familji bit- tfal li għandhom dħul inqas mill-paga minima nazzjonali biex tassew ngħinu lill-familji li huma f'ċirkostanzi li għandhom bżonn ikunu mwieżna ħafna iktar.

Dan qed nagħmluh billi qegħdin inbaxxu d-dħul minimu għal skop ta' allowance tat-tfal u se jfisser li 'l fuq minn 13,000 tifel u tifla se jibbenefikaw minn dan il-benefiċċju.

Barra minn hekk, qed ngħollu l-minimu fl-allowance li jista' jitħallas għal kull wild.

Sal-lum kull tifel jew tifla li kienu jaqgħu taħt il-means test ma setgħux jieħdu inqas minn Lm52.

Peremzz ta' dan il-budget qed ngħidu li l-minimu ta' Lm52 fis-sena se jitla' għal Lm107 fis-sena.

Minn din il-miżura mhux biss se jibbenefikaw it-3,000 tifel u tifla li kienu qegħdin jgħaddu mill-manglu ta' means test u kienu qed jieħdu t-Lm52 u issa se jieħdu l-Lm107 imma se jgawdu wkoll it- tfal kollha.

Il-25,000 tifel u tifla li sal-lum ma kenux qed jirċievu children's allowance għax issa qed ngħidu li filwaqt li l-means test jibqa' japplika, min ma japplikalux il-means test se jingħata ċ-children's allowance għal kull tifel u tifla.

Qed nara ċ-Chairman tal-Kamra jitbissem għax mid-dehra se jibbenefika hu wkoll.

Din hija miżura importanti li se tiswa lil dan il- pajjiż madwar Lm5 miljun, pero' se tfisser li se nindirizzaw b'mod iktar effettiv il-ħteġijiet tal-ġenituri Maltin u Għawdxin li jixtiequ jilħqu l- aspirazzjonjiet ta' wliedhom billi jagħtu opportunitajiet lil uliedhom, iħajruhom jipparteċipaw f'attivitajiet kulturali u sportivi għax l- edukazzjoni ma tieqafx biss ma' l-iskola.

B'dawn l-emendi li qed ngħaddu fil-liġi llum fil-Parlament se jfissru li b'mod sostanzjali qegħdin mhux biss intejbu l-kwalita' tal-ħajja tal- familji tagħna imma qegħdin inħallu fil-familji Maltin u Għawdxin differenza fid-dħul tagħhom b'mod sostanzjali billi, per eżempju, koppja miżżewġa li qiegħda fuq ir-relief se tieħu Lm528 iktar minn dak li kienet tieħu s-sena li għaddiet.

Bil-ħemel ta' miżuri li ħadna f'dan il-budget il- familji Maltin se jgawdu bejn Lm7 u Lm11 fil-ġimgħa żieda fid-dħul tagħhom, biż-żieda li ngħatat għall-għoli tal-ħajja, iċ- children's allowance u tnaqqis fl-income tax.

Allura bla dubju ta' xejn wieħed jista' jgħid li dan kien budget li tassew qed jindirizza d-dħul u l-ħteġijiet tal-poplu Malti u Għawdxi.

Kif għidt, hemm numru ta' miżuri li mhux se jgħaddu neċessarjament f'din il- leġislazzjoni u hemm emendi minnhom bħal, per eżempju, iż-żieda li se nagħtu fl-allowance tat-tfal b'diżabilita', fejn minn Lm5 fil-ġimgħa se titla' għal Lm7 fil-ġimgħa u se tingħata lil kulħadd, u miżuri oħrajn se jkunu jeħtieġu li ssir emenda legali permezz ta' din il-liġi u hemm oħrajn li mhux se nkunu qed niddiskutu f'din il-liġi għax se jidħlu fis-seħħ jew b'ċerti legal notices li se joħorġu jew b'miżuri amminstrattivi.

U hawnhekk, nista' nirreferi, per eżempju, għat-tnaqqis fil-VAT fuq il- kultura u l-arti li minn 18% se tinżel għal 5% u din se toħroġ b'legal notice separata, kif ukoll il-VAT li se titnaqqas fuq dak li huwa tagħlim ta' żfin, arti u drama u numru ta' miżuri oħrajn simili li nafu li se jkunu ta' fejda għall-poplu Malti u Għawdxi mhumiex se jgħaddu permezz ta' din il- liġi imma b'metodi oħrajn.

Filwaqt li nittama li d-dibattitu li se jkollna fil-jiem li ġejjin ikompli jitfa' iktar dawl fuq l-importanza ta' din il-liġi li qed ngħaddu, lest li nisma' b'interess l-intervent ta' l-oppożizzjoni.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, naħseb li waħda mill-battuti ħelwin tad-diskors ta' l-Onor.

Fenech kienet meta rrimarka li anke inti, Sur President, se tieħu ċ-children's allowance u inti ġustament għax ilek li kellek it-tfal għidtlu: "Sa fl-aħħar!"

Hawnhekk ukoll għandna l-element ta' tard wisq għax iċ-children's allowance li kien jeħodha kulħadd sa l- 1995 kien neħħieha gvern Nazzjonalista.

Illum li ntroduċejna din il-miżura lill-familji tagħna poġġejniehom fl-istess pożizzjoni li kienu 12-il sena ilu.

Wieħed mill-effetti tal-fatt li ċ-children's allowance ġiet eliminata għal dawk il-familji ħabrieka fejn il-koppja kienu jaħdmu t-tnejn u kienu jaqilgħu iktar minn Lm10,000, kien li madwar 16,000 familja ġiet imċaħħda milli tieħu ċ-children's allowance.

Statistika ppubblikata mill-istitut tal-politika tal-familja ta' l-Unjoni Ewropea, turi li sas-sena 2006/2007 Malta kienet, bħala kontribut min-naħa ta' l-istat għall-ġid u għall-benessere tal-familja, ir-raba' mill-aħħar fost is-27 pajjiż.

Dan ifisser li l-pass li ħa l-gvern Nazzjonalista 12-il sena ilu meta żamm u rrestrinġa ċ-children's allowance tefa' lill-familji Maltin lura, u dan iċ-ċertifikat li ġie ppubblikat matul din is-sena jikkonferma li Malta qiegħda 22% tal-medja ta' l-Unjoni Ewropea.

Qabilna nsibu pajjiżi bħall-iSlovakkja - dawk li konna ngħidulhom il-pajjiżi tal- Lvant u li għadhom lura - l-Estonja, ir-Repubblika Ċeka u Ċipru li huwa gżira fil-Mediterran.

Għalkemm fl-aħħar il-gvern ra d-dawl wara li ilu jixrob ħafna minn fuq dahar il-poplu Malti u issa lill-familja qed jagħtiha xi ftit lura, xorta mhux qed jaħdem bis-sħiħ biex irażżan l-għoli tal- ħajja.

Kif diġa' għidt, il-fatt li qegħdin nintroduċu ċ-children's allowance għall-familji kollha, irrispettivament mill-qligħ u mill-introjtu ta' dik il-familja ifisser li reġġajna l-arloġġ lura għal 12-il sena ilu u l-familja ġibnieha fejn kienet 12-il sena ilu.

Xtaqt nikkjarifika ċerti misconceptions li semma fil-bidu s-Segretarju Parlamentari.

Bħas-soltu ma setax joqgħod lura milli jsemmi s-snin 1996/1998 fir-rigward tad-deficit biex jipprova jimputa li l-muntanja ta' dejn li pajjiżna jinsab mgħobbi bih, minkejja l-fatt li parti sostanzjali mill-ġid ta' pajjiżna, jiġifieri kumpanniji bħall-Mid-Med, il-Maltacom, l- ajruport, it-Tug Malta, il-Freeport, l-Oil bunkering, dawn l-assi li kienu jiġġeneraw il-qliegħ għall-gvern inbigħu xorta u għadna mgħobbijin bid- dejn, kien kabbarha gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998.

Għalhekk tajjeb li din il-ħrafa tinqered bl-istatistika li ppubblika l-gvern stess u nispera li wara li nsemmiha ma tinbidilx għada filgħodu.

Nixtieq nagħmel riferenza għall-estimi tas-sena 1996 approvati minn gvern Nazzjonalista fl- 1995.

F'Ottubru ta' l-1996 kienet saret l-elezzjoni u jekk naraw l-estimi għas- sena 1996 approvati minn gvern Nazzjonalista nsibu li - u qed naqra minn paġna 3 – l-estimated deficit in the Consolidated Fund, 31 December 1996, kellu jkun Lm32.8 miljun.

Dan kien approvat minn gvern Nazzjonalista f'dik l-istess sena fejn kien hemm il-famuża ittra ta' l-eks ministru tal-finanzi John Dalli dwar l-infiq żejjed.

Skond statistika ppubblikata - u qed nirriferi għall-istructural indicators ta' Mejju 2001 li ġiet downloaded reċentement, inqas minn jumejn ilu – naraw li fl-1996 id-deficit minn Lm32.8 miljun – kif approvat minn gvern Nazzjonalista – tela' għal Lm103,200,000, jiġifieri taħt gvern Nazzjonalista fl-1996 id-deficit tela' b'Lm70 miljun.

U tajjeb illi ninnota li fl-aħħar kwart, li xahrejn minnhom kien immexxi minn gvern Laburista dakinhar, id-deficit kulma żdied kien bi Lm8 miljun u kienu fil-quarters ta' qabel – ħa nkunu preċizi – illi dan id- deficit tela' matul dik is-sena minkejja dak li kien approvat.

Jekk imbagħad immorru għas-sena 1997 naraw illi d-deficit minn Lm103 miljun – għax f'sena ma tistax tikkoreġi dak it-taħwid u l-ħela kollha li tkun writt – tela' għal Lm119 miljun u mhux b'Lm70 miljun, jiġifieri qegħdin ngħidu li kulma żdied kien b'Lm16 miljun biss.

L-Onor.

Fenech qal li fl-1998 tela' għal Lm150 miljun.

Fil-fatt kien skorrett għax kien Lm141 miljun imma ta' min jinnota wkoll li fl-aħħar kwart ta' dik is-sena, għax l-elezzjoni kienet saret f'Settembru, id-deficit kien tela' bi kważi Lm69 miljun.

Qed insemmi din l-istatistika ħalli din il-ħlieqa li fl-1996 gvern Nazzjonalista kien ħalla xi qagħda finanzjarja tajba tinqata' darba għal dejjem u tajjeb illi naraw li f'sena waħda, fl-1996, mar żmerċ b'Lm70 miljun.

Is-Segretarju Parlamentari Fenech qal li f'din il-liġi li għandna quddiemna, il-gvern qiegħed jawtorizza lilu nnifsu li jissellef €300 miljun u spjega li dan se jsir biex parti mid-dejn antik jitħallas u qisek tiġbor is-self kollu f'daqqa.

Pero' li ma semmiex huwa – u forsi fil- winding up ikun jista' jirrispondi – jekk din l-issue ta' l-ewro li tkun tista' ukoll tqajjem interess barra minn pajjizna x'impatt se jkollha fuq iż-żieda ta' l-imgħax, għax jekk toħroġ bonds biex tattira lil min irid jixtrihom, ċertament trid tagħti return fuqhom u ovvjament għalkemm se jkollok ċertu ammont sostanzjali ta' flus f'idejk, għandek il-piż ta' l- imgħax li llum qiegħed kwazi Lm80 miljun fis-sena.

U allura tajjeb li nkunu nafu x'impatt fuq l-imgħax jista' jkollha din l-issue jew inkella kienx hemm xi evalwazzjoni ta' dan il-fattur.

Is-Segretarju Parlamentari għadda ħafna ħin jispjega l-benefiċċji.

Fis- sena 2003 dan il-gvern tela' bl-għajta ta' finanzi fis-sod u għalkemm matul is-sena 2003 kien hawn il-wegħda li l-VAT se tibqa' 15%, spiċċa biex għamel sena wara l-oħra jimballa l-piż tat-taxxi fuq il-poplu Malti.

Tant hu hekk li l-Unjoni Ewropea f'pubblikazzjoni ta' l-20 ta' Marzu ta' din is-sena qalet illi bejn is-sena 2004 u s-sena 2005 – tirriferi għal dawk is-sentejn – Malta kienet wieħed mill-iktar pajjizi fejn żdied il-piż tat-taxxa u minn 36% tela' għal 37.7% f'temp ta' sena.

U dan ovvjament tela' wkoll is-sena ta' wara bħala piż ta' taxxi fuq il-ġid nazzjonali, fuq il-profitti u l-qligħ jew il-pagi tal-ħaddiema.

Tant hu hekk illi bejn is- sena 2003 u s-sena 2006 il-gvern, bħala taxxi minn fuq il-poplu Malti, ġabar Lm198 miljun.

U allura ovvjament li n-nies illum qed jgħidu li dan budget ta' l-elezzjoni, għax wara li għasarna se nieħdu dak li nistgħu.

Minkejja li l-gvern qal li dan mhuwiex budget ta' l-elezzjoni għax huwa sostenibbli, xorta jibqa' l-fatt li l-opinjoni pubblika rat, tramite il- gvern, u qalet li dan huwa budget għax waslet l-elezzjoni.

Effettivament għal kull Lm100 li tħallsu f'taxxi lill-gvern, il-poplu Malti qed jieħu lura Lm10.

Għalhekk aħna qegħdin ngħidu ftit wisq għax inti ma tistax tgħidli li llum qiegħed tajjeb meta tkun qed tpoġġini fl-istess sitwazzjoni li kont erba' jew ħames snin ilu.

Biex inkun tajjeb trid tgħollini 'l fuq, kif se nkun għada u pitgħada.

Jekk wieħed jikkonsidra t- tkabbir ekonomiku, il-GDP ta' pajjizna, kif imsarraf fi profitti li saru u mill-kumpens u l-pagi tal-ħaddiema li jammontaw għal Lm310 miljun, isib li minn dawn il-gvern ħa lura Lm198 miljun bħala taxxi, kwazi 63% ta' dawn il- qligħ u l-profitti.

Għalhekk aħna qegħdin ngħidu li dan huwa budget ta' ftit wisq u tard ħafna u ma kellux għalfejn ikollna l-istitut tas-social policies biex jgħidilna l-piż li jinsabu fih il-familji għax dawn l- affarijiet konna nafuhom.

Kulmin jiltaqa' mal-familji jaf li dawn qed iħossu l-piż ta' l-għoli tal- ħajja u ma jistgħux ilaħħqu bis-surcharge u l-affarijiet l-oħra kollha.

Għalhekk il-familji qegħdin jgħidu li għax issa waslet l-elezzjoni, il- gvern qiegħed iwiżinna għax matul dawn l-aħħar erba' snin lilna għafasna kemm felaħ.

U din hija r-realta' illi l-familji qegħdin iħossu.

Bil- miżuri li qed jipproponi l-gvern – ovvjament opportunisti imma ta' lejliet l-elezzjoni - din l-għafsa xorta se tibqa'.

Għaliex?

Għax pajjiżna minflok iħares biss lejn l-elezzjoni li qiegħda fil-qrib, irid jindirizza l- problemi li qegħdin niffaċċjaw fejn tidħol il-kompetittivita' u fejn jidħol it-tkabbir ekonomiku.

Huwa fatt li kien hemm setturi li kibru u kkontribwew bħalma ġara fis-settur bankarju fejn f'sena waħda sar aktar minn Lm100 miljun profitt.

Huwa fatt ukoll li l-online gambling rnexxa, imma fl-aħħar mill-aħħar irridu naraw ukoll – għax aħna ma nħarsux biss lejn il-figuri – li s-setturi kollha ta' l-ekonomija jkunu qegħdin jibbenefikaw u jinteressana wkoll illi meta jikbru s-setturi kollha jkollok is-setturi kollha tal-ħaddiema li d-dħul tagħhom ikun qed jikber.

Minkejja li matul din is-sena dawn is-setturi kellhom tkabbir sostanzjali, għamlu l-profitti u l-ħaddiema f'dawn is-setturi kellhom pagi mhux ħażin ukoll, għandek setturi oħrajn li jikkomponu l-kumplament tal-pajjiż fejn dan il-benefiċċju ma nħassx.

Allura waħda mill-affarijiet li aħna rridu nħarsu lejha hija kif se nsaħħu l-kompetittivita' tagħna ħalli s-setturi kollha jikbru.

Jekk inħarsu lejn il-qagħda ekonomika reali kif espressa minn istituzzjonijiet internazzjonali li jkunu ġew hawnhekk, studjaw u ħadu l-informazzjoni - dawn ma joqogħdux fuq l-opinjonijiet u fuq il-ftaħir tal-gvern - nsibu li, per eżempju, li l-IMF fil-kumment tagħha dwar it- tkabbir ekonomiku qalet li jidher ċar li t-tkabbir reali tal-ġid ekonomiku kien ta' madwar 1.25% fis-sena matul dawn l-aħħar snin.

Kellna snin fejn ma kbirna xejn u ċkien il-ġid nazzjonali, jiġifieri kellna retraction, imbagħad fis-snin 2006 u 2007, kif diġa' għidt, kien hemm setturi li mxew 'il quddiem u oħrajn li baqgħu fejn kienu.

Imma xorta waħda, fl-aħħar mill-aħħar, it-tkabbir reali kien dak li hu.

Sabiex wieħed jara pajjiżna fejn qiegħed irid jikkompara mal-kumplament tal- pajjizi fil-club, dak li nsejħulu l-Unjoni Ewropea, li aħna nifformaw parti minnu.

U hemmhekk naraw illi t-tkabbir ekonomiku tal-pajjiżi li daħlu magħna huwa ikbar minn tagħna.

Per eżempju, fil-Litwanja huwa ta' 7.3%, fil-Latvja huwa ta' 9.6% - dawn l-iktar li mxew 'il quddiem – fil-Polonja huwa ta' 6.1%, fi Slovenja huwa ta' 4.3% u fl-iSlovakkja huwa ta' 8.5%.

Għaliex nagħmlu dan il-paragun?

Nagħmlu dan il-paragun għax la aħna qegħdin intellqu ma' dan it-tim bilfors irridu nikkalkulaw il-performance tagħna magħhom, inkella kulma nkunu qegħdin nagħmlu huwa ħafna running on the spot, mingħalina qegħdin niġru ħafna u nkunu qisna qegħdin fuq treadmill u nibqgħu fl-istess post.

Meta wieħed jara kif mexa wkoll il-ġid ras imb'ras ta' pajjizna, dak li ngħidulu l-GDP per capita - li fl-aħħar mill-aħħar ma jfisser xejn ħlief il-qliegħ tal-ħaddiema - bejn is-sena 2002 u s-sena 2003 meta kien hemm il- bidla fil-gvern, isib li dan kien 80% tal-medja ta' l-Unjoni Ewropea u llum niżel għal 75% tal-medja ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura dan jiġi rifless fir-realta' tal-fatt illi l-pagi medji tal-familji tagħna matul dawn it-tliet snin niżlu – u hawnhekk qed nikkompara wkoll minn statistika li ġiet released fit-23 ta' Lulju ta' din is-sena – u fejn fis-sena 2003 il-medja tad-dħul tal-familji kien ta' €13,600, fis-sena 2005 dan niżel għal medja ta' €11,180.

Għaliex qed insemmi dawn ir-realtajiet?

Għax irridu naraw għaliex il-kompetittivita' ta' pajjiżna ma ssaħħitx.

Fil-fatt kemm fuq il-Lisbon agenda niżlet mis-sena l-oħra għal din is-sena, meta tal-pajjizi kompetituri tagħna telgħet b'żewġ postijiet u tliet postijiet, u anke fuq il-World Economic Forum niżlet b'ħames postijiet.

Allura jeħtieġ naraw x'inhu jaffettwa lil din l-imbierka kompetittivita' ta' pajjizna li mhijiex qiegħda tissaħħaħ.

Għamilna żmien konna ngħidu li dan kien dovut għall-pagi tal-ħaddiema.

Pero' kif diġa' spjegajt, l- average wage tal-ħaddiema naqset u allura sirna iktar kompetittivi fejn jidħlu l-pagi tal-ħaddiema u issa ma nistgħux nibqgħu ngħidu li jridu jkunu l-pagi tal-ħaddiema li jintrassu 'l isfel biex inħarsu l-kompetittivita'.

Allura rridu nħarsu lejn fatturi oħra u jiena naħseb illi fost l- affarijiet illi kkontribwew għal dan in-nuqqas ta' kompetittivita', primarjament insibu r-riżultati akkwiżiti fil-qasam edukattiv.

Għalhekk nappella biex nassessjaw x'inhi l-problema mingħajr passjoni politika, imma r-realtajiet qegħdin hemmhekk u l-ewwelnett irridu nsemmu l- element tal-burokrazija li dejjem titqal u tiswa iktar il-flus u hemm ukoll – dan ġie dikjarat mill-barranin – il-perċezzjoni ta' korruzzjoni li wisq probabbli aktar ma titqal il-burokrazija, din il-perċezzjoni aktar tikber.

Meta wieħed iħares lejn is-settur edukattiv isib li huwa veru li pajjiżna jonfoq ħafna fuq l-edukazzjoni ras imb'ras, imma fl-aħħar mill-aħħar li jgħodd huwa r-riżultat li effettivament jintlaħaq.

Għaliex aħna, per eżempju, għandna nkunu l-agħar pajjiz f'dak li huwa l-ischool leavers?

Sur President, sas-sena 2006 kien hemm kwazi 42% ta' dawk li jispiċċaw mill- istream edukattiv u joħorġu mis-sistema mingħajr taħriġ u mingħajr skills.

M'ilux kien hemm xi employers li talbuni xi żgħażagħ li għandhom xi ftit taħriġ fis-sengħa ta' mastrudaxxa.

Issa din hija waħda mill-iktar snajja' bażiċi u tradizzjonali u meta ddur id-database tiegħek biex tara jekk issibx lil xi ħadd li għandu xi taħriġ f'din il-linja u ċċempel lil xi ħadd, jgħidlek li dik is-sengħa qatt ma jkun tgħallimha.

U jiena ngħid li għalkemm l-iskejjel tas-snajja' li kellna fil-passat ma kenux perfetti, inti trid tipprova dejjem tespandi u tibni ġebla fuq ġebla fuq dak li ssib.

Imma l-iskejjel tas-snajja' ġew abbandunati u llum min qed jitlob lil xi ħadd imħarreġ f'waħda mis-snajja' tradizzjonali m'huwiex qed isib.

L-istess nista' ngħid fejn jidħlu dawk li huma technical people illi għalkemm hawn id-domanda għalihom ma ssibhomx minħabba li matul dawn l- aħħar għaxar snin ma kienx hemm ippjanar għad-demand li seta' jkun hemm u allura meta jispiċċa xi ħadd ma jsibux lil xi ħaddieħor biex jirrimpjazzah.

Ta' min isemmi wkoll li fis-sena 2006 bħala pajjiż aħna konna ninsabu l-inqas b'25% tal-popolazzjoni bejn il-25 sena u l-64 sena fost il-pajjizi ta' l-Unjoni Ewropea li kompla l-post-secondary education.

Il-Polonja għandhom 84% tal-popolazzjoni li għamlu l-upper secondary, l- Ungerija għandhom 76% u r-Repubblika Ċeka għandhom 90% u x'ħin tara l- paragun ta' dawk li għandhom kwalita' ta' edukazzjoni aħjar issib ukoll illi dawn imxew 'il quddiem f'dik li hija l-kompetittivita'.

Jiġifieri hemm rabta sħiħa bejn il-kompetittivita' u l-edukazzjoni.

Fil-fatt l- Ungerija mill-20 post fis-sena 2004 telgħet għas-17-il post fis-sena 2006 bħala kwalita', jiġifieri mxiet 'il quddiem bi tliet postijiet u għandha livell għoli ta' ħaddiema żgħażagħ li huma ikar skilled u iktar edukati.

Is-Slovenja mis-16-il post telgħet għall-15-il post u l-iSlovakkja mit-23 post telgħet għat-18-il post. Kienet Malta biss li niżlet post.

Settur li kiber u rnexxa f'Malta huwa ċertament is-settur tal-qasam finanzjarju b'regolatur illi ffunzjona tajjeb –ma niddejjaqx ngħidhom dawn l-affarijiet għax dak huwa stat ta' fatt – u dan kien dovut għall-fatt illi kien hawn massa ta' ħaddiema professjonisti li huma effiċjenti.

Dan kien l-ikbar kontribut, flimkien mal-qafas regolatorju u ma' l-istabilita' politika għax kien hemm qbil bejn iż-żewġ naħat f'dan is-settur, u hekk għandu jkun.

Jiena konvint li jkun min ikun fil-gvern jibqa' jkun hemm l- istess qbil għax l-istabilita' u ċ-ċertezza ta' dan is-settur hija l-iktar ħaġa importanti.

Kieku għamilna l-qafas regolatorju bi qbil sħiħ bħalma kien hawn u ma kellniex in-nies imħarrġa, kieku dan is-settur ma kienx jiffjorixxi u jikber b'dan il-mod.

Jekk illum tistaqsi lill-esperti li joperaw f'dan is-settur jgħidulek li għandhom bżonn iktar nies imħarrġa u professjonali.

Ir-rabta bejn it- tagħlim, il-kwalita' ta' l-edukazzjoni u l-kompetittivita' hija ċara.

Barra minn hekk – u din irridu nittekiljawha bis-serjeta' – irridu naraw x'se jkunu l-bżonnijiet ta' pajjiżna s-sena d-dieħla u fi żmien ħames snin u għaxar snin oħra.

Għalhekk qed ngħid li din hija politika nazzjonali għax ikun min ikun fil-gvern din il-ħaġa se jiffaċċjaha.

Jiena ngħid b'wiċċi minn quddiem illi huwa intollerabbli li jibqagħlek 42% taż- żgħażagħ li bilkemm ikunu jafu jaqraw.

Fejn qiegħda l-marda?

Fl-opinjoni tagħna l-weakness qiegħed fil-livelli primarja.

Meta wieħed jidħol fi skola sekondarja tistenna li jkun diġa' profiċjenti fil-basics tas-suġġetti tal-lingwa Ingliża, tal-Malti u tal-Matematika.

Il-ħsieb tar- reception year hija intiża biex tilqa', kemm jista' jkun, u tipprevedi li ma jibqax ikollok dik it-transizzjoni mill-primarja għas-sekondarja.

Qabel ma ġejt hawnhekk kont għand familja fejn qaltli li waħda mill-ikbar problema li teżisti fil-classroom hija li minħabba l-fatt li għandek dik it-taħlita u m'hemmx dik il-flessibilita', dawk it-tfal, bħal binhom li huma jsusu warajh u anke jibagħtuh il-privat u allura għandu ċertu livell ta' edukazzjoni, ikunu ma' oħrajn li forsi għal xi raġuni jew oħra – mhux se noqgħod nidħol fil-problemi għax anke problemi soċjali jkun hemm f'dawn il-każijiet – ikunu inqas effiċjenti jew kompetenti minnu fl-espressjoni tiegħu, fil-lingwa Ingliża, fil-lingwa Maltija għax għadhom fil-livell primarju, u allura jsib illi dan ma jistax jibqa' miexi 'l quddiem.

Dan qed ikollu effett ħażin fuq dan it-tifel li għalkemm ikun imbuttat mill- ġenituri, jgħidlek li hu m'għandux għalfejn jistudja ħafna għax huwa ħafna iktar bravu minn ċerti tfal oħra.

Dan huwa stat ta' fatt u każ tipiku ta' din ir-realta'.

Kieku jkollna iktar ippjanar fuq l-affarijiet u nidderieġu l-affarijiet lejn dak li rridu nilħqu ma kienx ikollna s-sitwazzjoni li ltqajna magħha issa meta ġejna biex niftħu l-isptar il-ġdid, fejn f'daqqa waħda skoprejna - ngħid skoprejna għax din qatt ma kien isemmiha ħadd - illi għandna nuqqas ta' 300 nurse u rridu nfittxu biex ikollna iktar nurses u nġibu n-nurses minn barra.

Dan l-isptar ilu jinbena 16-il sena u naħseb li l-personnel requirements konna ilna nafuhom, imma minħabba nuqqas ta' ippjanar illum ġejna f'din is-sitwazzjoni.

Ma jistax ikun illi pajjiżna jibqa' miexi f'din il-linja u allura rridu nindirizzaw din il- problema.

Il-bżonn li tirranġa l-iskejjel u tibni skejjel ġodda jidħol mal-qasam kapitali.

Dak huwa neċessarju u jiena ngħid b'wiċċi minn quddiem li dan il- proċess kien inbeda fl-1997, allavolja l-prim ministru ta' qabel kien qal li xi ħġieġa mkissra kien hemm meta kien hemm klassijiet mingħajr twieqi u mingħajr ħġieġ li lanqas kienu jgħallmu fihom għax kienu qishom mandra.

U jiena ngħid li huwa tajjeb li dan il-proċess qed jitkompla, pero' huwa importanti li niffokaw iktar fuq il-kwalita' u fuq il-ħtieġa li jkun hemm ukoll direzzjoni vokazzjonali fil-livelli tal-qasam edukattiv mill-primarja biex it-tfal tagħna jibqgħu telgħin f'direzzjoni tajba fis-sekondarja.

Jekk il-volum taż-żgħażagħ tagħna jkun qiegħed b'saħħtu fuq il-livell primarju, se jibqa' miexi għax diġa' jkollu l-impetus li jibqa' miexi 'il quddiem, imma jrid gwida vokazzjonali.

Għandna bżonn ukoll li l-iskejjel tekniċi nerġgħu nagħtuhom imbuttatura ħalli l-bilanċ bejn dak li huwa akkademiku u dak li huwa tekniku jerġa' jiġi introdott.

Il-verita' hi li mhux kulħadd se jilħaq livell akkademiku għoli, imma ta' l-inqas ikun hemm ukoll taħriġ tekniku.

Irrid nagħmilha ċara li anke t-tekniku jitlob l-akkademja biex mhux xi ħadd jaħseb li jekk ma jitgħallem xejn u ma jkunx jaf jaqra se jkun jista' jitgħallem xi sengħa.

Imma jekk wieħed ma jkunx laħaq livell tekniku għoli ta' l-inqas ikollu bażi ta' taħriġ manwali fis-snajja' li jista' jkun hawn domanda għalihom.

Mhux kulħadd se jsir inġinier u mhux kulħadd se jsir technician bil-licences, imma dawn ikunu jridu nies magħhom li jissapportjawhom u li jkollhom idea ta' dak it-taħriġ.

It-tieni punt huwa l-kwestjoni tal-burokrazija.

Il-burokrazija f'pajjiżna kibret u tqalet u minkejja li sentejn ilu kellna kumitat kappeġġjat mill- Prim Ministru li kellu l-ħsieb jagħmel analisi ta' kif se titnaqqas il- burokrazija, u minkejja l-fatt li kull sena nagħmlu xi tliet seduti niddiskutu fuq l-effiċjenza għan-negozji ż-żgħar, xorta l-burokrazija għadha tqila u dan ma ngħiduhx aħna imma jgħiduh ir-rappreżentanti ta' l- operaturi ekonomiċi.

Il-burokrazija tiswa l-flus u tnaqqas il- kompetittivita' għax min ikun irid jinvesti jkun irid imexxi l-affarijiet u allura jfittex pajjizi b'iktar effiċjenza.

Hemm bżonn illi fl-interess tal-pajjiż l-accountability, it-trasparenza u l-performance fl- amministrazzjoni pubblika tidher li qed tinħass u jkun hemm utilizzazzjoni aħjar tar-riżorsi kbar li għandha l-amministrazzjoni pubblika li qed iżżomm bit-taxxi tal-poplu.

Għandna wkoll il-kwestjoni tal-perċezzjoni tal-korruzzjoni.

Il-fatt li jkollok Transparency International tgħid illi countries with a significant worsening in perceived levels of corruption in 2007 include Austria, Bahrain, Belise, Bhutan, Jordan, Laos, Macau, Malta, Mauritius, Oman, Papua New Guinea and Thailand, ma tantx huwa ċertifikat tajjeb.

Issa nafu li dan għandu impatt fuq kif jarawna n-nies minn barra f'termini ta' l- effiċjenza, il-burokrazija u l-kompetittivita' għax kollox ikun ikkalkulat.

Għalhekk naħseb li huwa kompitu kbir ta' gvern responsabbli li din il- perċezzjoni tiġi miġġielda u tiġi indirizzata bis-serjeta' għax xbajna nisimgħu b'kumitati li jsiru biex nikkordinaw u biex inkunu effiċjenti u dawn ma jirnexxux.

Bħalissa qed jiġini f'moħħi l-kumitat dwar it-turiżmu li kien sar biex nikkordinaw il-ħidma li riedet issir u xorta għamilna sajf sħiħ kulħadd jagħmel il-complaints, b'turisti ma jistgħux jidħlu quddiem il-lukanda tagħhom.

F'daqqa waħda bdew jgħidu li x-xogħol se jsir wara s-sajf imbagħad ix-xogħol beda jsir filgħodu u kien hemm konfużjoni sħiħa.

Kellna l-MTA illi wara għaxar snin ikun hemm rapport intern kummissjonat mill-gvern stess fejn qal illi għal snin sħaħ din kienet karatterizzata minn ħela ta' riżorsi finanzjarji, minn nefqa żejda fuq amministrazzjoni, nefqa fuq l-organizzazzjoni ta' l-uffiċċju u mhux fuq dak li huwa essenzjali biex nindirizzaw il-problema tat-turiżmu li matul dawn l-aħħar għaxar snin kien staġnat u kienet biss il-miżura s'issa tal-low cost airlines - li ovvjament qegħdin ikunu ssussidjati mill-poplu Malti u Għawdxi - li tatu imbuttatura 'l quddiem.

Matul dan is-sajf li għadda kellna l-każ li donnu ma nafx x'ġara minnu, fejn applikazzjoni għall-fondi Ewropej intbagħtet tard fuq traskuraġni amministrattiva, kellna l-kwestjoni tal-Media Consulta li ngħatat kuntratt biex tipprovdi l-pubbliċita' biex jinġiebu t-turisti lejn Malta pero' s'issa għadu ħadd ma jaf eżatt l-eżitu tiegħu.

Ħadd ma jaf jekk hux iffirmat, jekk bdewx jaħdmu, jekk kienx hemm xi assessment għax s'issa kulma smajna kien li ż-żieda fit-turisti matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kienet dovuta għal-low cost airlines.

Tajjeb li jingħad illi għalkemm n-numru ta' turisti li ġew matul din is-sena kien aħjar mis-sena li għaddiet, fl-ewwel tmien xhur ta' din is-sena għadna ma lħaqniex il- livell tan-numru tas-sena 2001.

Imma għallinqas in-numru żdied u dak l- istaġnar ġie eliminat.

Issa jeħtieġ li nħarsu iktar lejn kif se ntejbu u nsaħħu l-prodott, lejn dak li jagħmilna distinti mill-oħrajn, lejn dak li jagħmel lil Malta attraenti, lejn dak li jagħmel lil Għawdex uniku għalih u nindirizzaw il-problemi b'dak il-mod.

Problema oħra li effettivament ma ġietx indirizzata kienet il-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja.

Huwa fatt inkontestat illi waħda mill-ikbar problemi li qed tolqot lill-familji Maltin hija l-għoli tal-ħajja u m'hemm xejn li jrażżan il-prezzijiet ta' l-affarijiet ta' kuljum.

Il-gvern isostni li għamel ftehim biex il-prezzijiet ma jogħlewx u li dejjem qed jiżdiedu n-numri ta' importaturi jew operaturi oħrajn ekonomiċi li jgħidu li mhux se jżidu l-prezzijiet.

Imbagħad tiltaqa' ma' nies u jgħidulek li l- bżonnijiet ta' kuljum qed jogħlew b'10c jew b'15c.

Saħansitra kellna dikjarazzjoni mill-GRTU fejn qalet li l-prezzijiet se jogħlew.

Kellna ammissjoni mill-Prim Ministru li minkejja li sa Mejju kellna ftaħir sħiħ illi l-inflazzjoni żammejnieha l-iktar baxxa fl-Unjoni Ewropea, effettivament ġara li l-gvern minflok ta ż-żieda prevista ta' 50c għall- għoli tal-ħajja, ta żieda ta' Lm1.50c, għax fehem illi l-piż ta' l-għoli tal-ħajja żdied ħafna.

Imma mhux hekk biss.

Matul is-sajf assistejna għal żieda fil-prezzijiet ta' l-ikel u meta tqabblu mal-kumplament ta' l-Unjoni Ewropea ssib li kien it-tielet l-iktar għoli fl-Unjoni Ewropea.

L-ikel kważi jiġi kollu mill- Unjoni Ewropea.

F'dak li huwa locally produced bħall-ħaxix u l-ħut, iż- żieda kienet iktar għolja u dan ikkonfermatu l-GRTU.

Filwaqt li l-gvern kien qed jgħid illi dan kien dovut minħabba l-impatt fiż-żieda tal- prezzijiet taċ-ċereali – issa l-ikbar daqqa taċ-ċereali kienet bejn Settembru u Ottubru mhux bejn Ġunju u Settembru – l-istess GRTU akkużat lill-gvern li ż-żieda fil-prezzijiet tal-frott, tal-ħxejjex u tal-ħut kien dovut għal sistemi ħziena li l-gvern qatt ma indirizza.

Imbagħad dan kollu ġie konfermat billi ngħatat żieda ta' Lm1.50c minflok ta' 50c.

Effettivament nagħtik Lm1 qabel l-elezzjoni, pero' dik il-Lm1 imbagħad neħodhielek wara Marzu meta jogħlew iktar il-prezzijiet.

Kulħadd qed jgħid li se jogħlew il-prezzijiet u qegħdin nibqgħu indifferenti.

Illum f'gazzetta ewlenija kien hemm dikjarazzjoni sħiħa li l- prezzijiet se jisplodu wara Marzu u nibqgħu indifferenti u donna ma nagħmlu xejn quddiem sitwazzjoni bħal din.

Filwaqt li naċċetta li jkollok inflazzjoni importata, imma rrid inkun konvint illi għandi inflazzjoni importata u mhux ngħidu li hija importata meta din tkun maħluqa internament.

Jeħtieġ illi l-istrutturi regolatorji jiffunzjonaw kif għandhom jiffunzjonaw.

Staqsi lil xi konsumatur jekk iħossux protett mis- sezzjoni tal-konsumatur taħt il-ministeru għall-kompetittivita' mhux biss fejn jidħlu prezzijiet, imma anke fejn jidħlu supplies u garanziji.

Huwa importanti li nimitaw l-istandards li għandhom pajjizi oħra fl-Unjoni Ewropea fejn tidħol il-protezzjoni tal-konsumatur għax f'pajjiżna dawn qed jaqgħu flat u m'huma effettivi xejn.

Fiċ-ċokon tagħna l-level playingfield malajr tispiċċa.

X'hemm illi qed jissorvelja biex dawn l-affarijiet ma javverrawx jew ta' l-inqas nikkontrollaw l-inflazzjoni li tkun ġejja minn barra l-pajjiż?

Primarjament aħna l-iktar li nimportaw mill-Unjoni Ewropea u allura jeħtieġ li dawn l-istrutturi jidhru li jkunu qegħdin jaħdmu.

Għalhekk qegħdin nipproponu li dawn l-istrutturi jissaħħu biex jimmoniterjaw kontinwament l-iktar affarijiet essenzjali li jolqtu direttament l-għoli tal-ħajja u jagħtu rapport ħalli ta' l-inqas ikollna stampa ta' dak illi qed jiġri.

Illum għandna l-wegħda li dawn mhux se jgħollu l-prodotti u fil-frattemp il-prodotti qegħdin jogħlew.

Kellna eżempji ppubblikati fil- gazzetti ta' kemm jinbiegħ prodott mediċinali barra minn Malta u kemm jinbiegħ hawn Malta, il-prodott baqa' għaddej bl-istess prezz u ma sar assolutament xejn.

U allura l-konsumatur iħossu diżulluż.

Kontribut ieħor li qed jaffettwa l-għoli tal-ħajja u anke l-kwalita' tal- ħajja tal-familji hija l-kwestjoni tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma.

Meta bdejna ninsistu li din trid titnaqqas bin-nofs, il-kontijiet beda jżommhom il-gvern!

Sinjal li l-pajjiż jista' jassorbiha għax issa għandna l-finanzi fis-sod!

Primarjament dik il-miżura se tikkontribwixxi f'dik li hija purchasing power tal-familji u se tgħinhom fil-kwalita' tal-ħajja tagħhom u dak li jibqagħlhom fil-bwiet se jkunu jistgħu jerġgħu jiġġenerawh fl-attivita' ekonomika.

U hawnhekk nasal għall-kwestjoni tat-twessigħ tat- tax bands illi elabora ħafna fuqha l-Onor.

Tonio Fenech.

Din hija miżura pożittiva, u skond dak li qed nara minn tabella f'paġna 89 dawk li jaqbżu d-dħul ta' Lm6,500 u Lm7,000 fis-sena, il-benefiċċju jibda jiżdied u jitla'.

Din ma fiha xejn ħażin u hija tajba.

Pero' jibqa' stat ta' fatt ukoll illi għandek iktar minn 120,000 ħaddiema li d-dħul tagħhom huwa sa Lm4,500 u allura t-taxxa tagħhom hija nil.

In-numru ta' dawk li ma jaqbżux is-Lm6,000 huwa ta' madwar 40,000.

U l- argument tagħna huwa li dawn qegħdin iħossu l-piż ta' l-għoli tal-ħajja u l- piż tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma u dan qed jirrifletti fuq il- kwalita' tal-ħajja tagħhom.

Allura l-problema ta' dawn in-nies trid tiġi indirizzata billi tpoġġi fi bwiethom direttament iktar flus.

Issa din ġiet indirizzata parzjalment bil-miżura taċ-children's allowance, imma dawn huma kategorija ta' nies li sal-lum huma l-iktar intitolati għall- overtime u li jagħmlu l-overtime u allura trid tnaqqsilhom it-taxxa direttament.

Issa ntqal li jista' jsir l-abbuż.

Mhux f'kollox jista' jsir l-abbuż!

Niltaqgħu hawnhekk u naraw flimkien kif neliminaw l-abbuż.

Imma li tiġi tgħidli li l-ħaddiem jiftiehem biex ibaxxi l-paga tiegħu, imbagħad l-overtime jitħallaslu b'inqas u jkun irid jagħmel iktar sigħat ta' overtime, ma naħsibx li għad għandna ħaddiema ta' dan it-tip.

Imma jekk naħsbu li hemm dan it-tip ta' abbuż, allura naħdmu flimkien għax l- abbuż ma rriduhx.

Kulħadd jiftakar il-liġi li għaddejna tas-social services biex neliminaw l-abbuż wara li kien hemm dik l-istorja ta' min kien qed iħallas il-flus biex jiġi boarded out u pprovajna nagħmluha iktar iebsa.

Saret kritika u evalwazzjoni tal-miżuri, imma naħseb hawn qbil illi l- abbuż m'għandux isir.

Imma ma nistgħux ngħidu li minħabba l-abbuż m'għandniex nitfgħu l-flus fil-bwiet tal-familji.

Kieku kellna nargumentaw b'dan il-mod naqtgħu s-social services u naqtgħu l-mediċini b'xejn!

Imma ma jfissirx li m'għandniex nikkontrollaw biex ma jsirx abbuż mill-mediċini jew biex ma jsirx abbuż mis-social services.

Sur President, miżura bħal din se tgħin anke lill-employer għax kulħadd ikollu perjodi fejn ikollu ħafna xogħol u ma jkollux post fejn idaħħal l-impjegati full- time, imma jkun irid ċertu flessibbilta'u din il-miżura tagħtih l- opportunita' li jkollu l-flessibbilta'.

Fl-aħħar mill-aħħar il-ħaddiem li jinteressah hu li jibqagħlu iktar flus fil-but.

Għalhekk jekk hemm il- biża' ta' l-abbuż għandna naħdmu flimkien ħalli ma jkunx hemm abbuż.

Fl- aħħar mill-aħħar il-flus li jkunu f'idejn il-familji se jkabbru l-attivita' ekonomika, se jkabbru r-revenue għall-gvern u se jtellgħu l-multiplier effect u dan kollu jgħin biex nimmiraw għal ekonomija ikbar.

Jiena xtaqt li s-Segretarju Parlamentari fil-winding up tiegħu jikklerja din l-issue li qamet fuq ir-riżervi.

Mid-dehra l-Bank Ċentrali ma jridx jutilizza r-riżervi kif qallu l-gvern sempliċement biex jaqtgħu d-dejn, u tajjeb li forsi jkollna kjarifika jew inkella jinforma lil din il-Kamra eżattament x'qed jiġri għax bdiet għaddejja ħafna spekulazzjoni.

Wara li begħna kollox u d-dejn ma baxxejniehx, issa mid-dehra se mmorru għall-aħħar ħaġa li baqagħlu l-pajjiż li huma r-riżervi.

Punt ieħor li rrid nitkellem dwaru hu kif fl-estimi ta' din is-sena d-dħul tal-privatizzazzjoni kemm ta' l-oil tanking kif ukoll tat-Tug Malta ma dehru mkien fl-estimi.

Ix- shareholder ta' l-oil tanking huwa l-Malta Freeport u hemmhekk hemm madwar Lm19 miljun.

Pero' xi ħadd daħħalhom il-flus għax il-Malta Freeport daħħal kważi madwar €30 miljun cash payment għall-bejgħ tax-shares fl-oil tanking.

Għaliex sena wara l-oħra qegħdin nagħtu sussidju ta' madwar Lm6.5 miljun lill-Malta Freeport?

U dwar it-Tug Malta, fejn marru dawn il-flus?

Nagħlaq bili ngħid illi filwaqt illi fid-diskors tiegħu l-Onor.

Fenech tkellem ħafna dwar il-kontroll fuq l-ispiża, tajjeb illi ninnotaw illi din is-sena l-expenditure tal-gvern li kienet stmata li kellha tkun Lm7 miljun telgħet madwar Lm30 miljun u qabżet f'dawk l-oqsma li l-gvern kien qal li se jrażżan.

Għal din is-sena l-Prim Ministru kien qal li se jkompli bit- trażżin fin-nefqa rikorrenti u effettivament minflok it-trażżin fin-nefqa rikorrenti kulma għamilna kien naqqasna l-infiq kapitali minħabba l-fatt illi anke mill-Unjoni Ewropea irċevejna ħafna inqas minn dak li konna bassarna jew li kien bassar il-gvern.

Grazzi.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 12 ta' Novembru, 2007 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Ligi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Maltija dwar l- iStandards u Diversi Liġijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, waħda mill-iktar affarijiet li bil-mod il-mod kienet qed tipprova tiġi minfuħa ġewwa pajjiżna kienet dik li għandha x'taqsam mal-bini ta' l-isptar f'Tal-Qroqq.

Mhux se noqgħod nidħol fl-argumenti jekk tlestiex erba' snin tard u lanqas se noqgħod nidħol fil- mertu jekk ġiex jiswa d-doppju meta mqabbel ma' sptar ta' l-istess kobor u l-istess teknoloġija ġewwa l-Ingilterra.

Barra minn hekk saret ħaġa komuni li meta tagħmel ix-xita jidħol l-ilma ġewwa dan l-isptar, anzi tkun eċċezzjoni jekk ma jidħolx, kif ġara matul il-lejl li għadda stess.

Imma forsi dan qed isir bi tpattija għall-fatt li s'issa dan l-isptar għadu ma ġiex imbierek mal-ftuħ tiegħu!

Apparti dawn l-affarijiet kollha u apparti l-fatt li fl-1 ta' Lulju li għadda ġewwa dan l-isptar suppost kellu jkun hemm rikoverati l-ewwel pazjenti, kulma kien hemm kienu żewġ pupi tal-plastic li baqgħu hemm s'issa.

L-ewwel interventi saru nhar it-Tnejn li għadda mingħajr ma ttieħdu l-prekawzjonijiet neċessarji.

Qed ngħid hekk għax la kien hemm teatru ta' l-operazzjonijiet available u lanqas kien hemm il-backing neċessarju ta' kirurgu tal-qalb f'każ li allaħares qatt kellu jkun hemm xi komplikazzjoni, li f'coronary angiogram sfortunatament tista' twassal biex pazjent anke jitlef ħajtu.

Veru li dawn m'humiex każi komuni, anzi huma pjuttost rari, pero' xorta waħda trid tkun ippreparat għalihom.

Waħda mill- affarijiet li jgħallmuk l-iscouts hi li għandek tkun ippreparat u ma timxix bl-addoċċ.

Wara kollox hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar is-saħħa tal- pazjent.

Is-segretarju parlamentari Tonio Fenech u l-Prim Ministru Lawrence Gonzi kemm-il darba qalu li m'humiex se jilagħbu bil-ħajja tal-pazjenti u li m'humiex se jieħdu riskji.

Qalu li jekk hemm bżonn il-migration plan tiġi ttardjata, basta l-pazjenti ma jitpoġġewx f'riskju.

Dak li ġara nhar it- Tnejn, apparti li huwa storja għax sar l-ewwel intervent fl-isptar Mater Dei, kien ukoll l-ewwel intervent li ttieħed b'riskju.

Jiena nħoss illi l- pazjent għandu jitpoġġa l-ewwel u li l-ebda propaganda rħisa u politika m'għandha titpoġġa qablu.

Bħala partit aħna dejjem sostnejna u għadna nsostnu li l-ewwel u qabel kollox jiġi l-pazjent.

F'dan il-parlament kemm- il darba sostnejna li l-pjan ta' migrazzjoni għandu jiġi diskuss ma' kulħadd.

Kull meta ssemma l-isptar - kemm fid-diskors tal-budget kif ukoll f'diskorsi oħrajn - jien dejjem għedt li hemm il-ħtieġa illi l-migrazzjoni tiġi diskussa ma' l-istakeholders kollha.

Pero' jidher li dan ma sarx.

Tant hu hekk li bdew jinqalgħu ħafna ntoppi waqt il-migrazzjoni.

Wasalna f'sitwazzjoni fejn illum qegħdin isiru protesti mill-impjegati li qed jgħidulhom x'għandhom jagħmlu mil-lum għal għada u qegħdin isiru protesti mir-rappreżentanti tal-ħaddiema, inklużi dawk ta' l-infermiera u l- qwiebel.

S'issa l-union tat-tobba għadha ma qamietx imma hemm ħafna garr u disgwid fost it-tobba u l-ispeċjalisti dwar kif qiegħda ssir il- migrazzjoni.

Qed iħossu li fl-aħħar minuta qegħdin nimxu b'management by crises, dak li qatt m'għandu jsir fil-qasam tas-saħħa, billi mil-lum għall- għada jinbidlu l-ordnijiet u filli l-migrazzjoni tgħidlek mod u filli f'daqqa waħda l-għada nibdlu kollox.

F'ċerti każi d-deċiżjonijiet tant qed jittieħdu fit-tul li t-trasferiment ta' ċerti dipartimenti se jsiru s-sena d-dieħla, meta suppost kollox kellu jimxi fuq ir-rubini u li bejn Novembru u Diċembru 2007 kellu jitlesta kollox.

Imma r-realta' hija kompletament differenti, Mr Speaker.

Hawnhekk jiena nikkundanna wkoll - aktar tard se nikkundanna affarijiet oħra - il-mod ta' kif il-gvern kien jitmellaħ b'din in-naħa tal-Kamra kull meta tkellimna fuq il-pjan ta' migrazzjoni.

Illum li qegħdin fi stadju ta' migrazzjoni mhux biss qegħdin isiru affarijiet li qatt ma misshomx saru, fejn il-pazjent tpoġġa f'periklu, imma qegħdin naraw ukoll difetti fis- sistema ta' migrazzjoni li għaddejja bħalissa.

L-affarijiet għandhom isiru bis-serjeta' u mhux bil-mod kif qegħdin isiru.

Għandu jkun hemm pjan u viżjoni ta' fejn trid tibni dak il-pjan.

Dan ma tibniħx waqt li tkun qed tattwa l-affarijiet imma trid tkun attwajtu, ippruvajtu u għaddejtu mit- test tan-nar.

Forsi wieħed jistaqsi: Imma kif tista' tgħaddi l- migrazzjoni mit-test tan-nar?

L-ewwel ma trid tara hu s-sistemi ġodda li trid iddaħħal biex jitmexxa l-isptar.

L-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu hi li mmorru fi sptar li jaħdem bl-istess sistema kif kien immexxi l-isptar San Luqa.

Jekk se nagħmlu hekk se nkunu nfaqna Lm300 miljun għal xejn għax waħda mill-problemi ta' l-isptar San Luqa hi l-mod ta' kif jitmexxa.

Jekk m'aħniex se nbiddlu s-sistema tat-tmexxija se nkunu fallejna fl-iskop tagħna.

In-nuqqas ta' ppjanar li kien għaddej deher b'mod ċar.

Meta wieħed jitkellem dwar bini ta' sptar, l-ewwel ma jrid jagħmel hu li jkun jaf kemm se jkollu swali, kemm se jkollu teatri, kemm se jkollu laboratorji, kemm se jkollu X-ray machines u faċilitajiet oħra.

Trid tipprepara minn qabel biex tara kemm għandek bżonn riżorsi umani.

Kellna l- ftuħ farsa tad-29 ta' Ġunju ta' din is-sena, li suppost kien il-ftuħ uffiċjali ta' l-isptar.

Dakinhar insiru nafu li biex is-sistema tas-saħħa ġewwa pajjiżna tkun tista' timxi b'mod effiċjenti għandna bżonn 300 infermier ieħor.

Prosit, fejn hu l-ippjanar li sar?!

L-istudenti fil-kors tan-nursing kienu naqqsulhom l-istipendju.

Jiġifieri d-dipartiment lanqas biss irrealizza, u miegħu mbagħad l-universita' - għax jew kienet żgwidata jew ġew jaqgħu u jqumu - li ladarba għandna bżonn numru sostanzjali ta' infermiera ta' kwalita' ma missniex daħħalna n-numerus clausus fil- korsijiet tan-nursing u naqqasnilhom l-istipendju bil-konsegwenza li ħeġġiġniehom biex ma jidħlux għal dan il-kors.

Tagħmel sens din?

Jew jiena m'iniex nagħmel sens jew inkella mhux qed jagħmel sens min hu nkarigat biex jara dawn l-affarijiet.

U r-responsabbilta' taqa' fuq il- ministeru tas-saħħa u fuq il-gvern preżenti.

Dawn huma affarijiet illi wieħed irid jarahom minn qabel.

Ma tridx tasal għall-punt li tgħid li m'għandekx nurses biżżejjed, li t-teatri ma tistax tħaddimhom kollha, li kulma nistgħu nħaddmu huma 13-il teatru biss għax m'għandniex biżżejjed riżorsi umani u li rridu nibdew inħaddmu l-outpatient services wara nofsinhar!

Kollox sew, forsi mall-konsulenti u t-tobba rranġajtu bi ftehim li joqogħdu wara nofsinhar jagħmlu l-outpatient services, imma n-nies li jaħdmu magħhom, bħall-infermiera u oħrajn, kif se jagħmlu?

Qalulna biex ma noqogħdux ninkwetaw għax għalissa l-outpatient departments m'humiex se jitħaddmu wara nofsinhar.

Dan huwa t-tip ta' ippjanar?

Jekk dan huwa t-tip ta' ippjanar jien żgur ma naċċettahx.

Naħseb li lanqas din in-naħa tal-Kamra ma taċċettah.

U meta nikkritikaw m'aħniex qed nikkritikaw l-isptar, m'aħniex qed nikkritikaw l-istaff, imma qed nikkritikaw in-nuqqas ta' viżjoni u l-mismanagement li hemm fid- dipartiment tas-saħħa.

Il-viżjoni m'hijiex li tibni sptar.

Huwa ovvju li sptar trid tibnih sabiħ u trid tixtri l-apparat għalih, mela le!

U jista' jiswa Lm10 u tonfoq Lm15, mhux xorta, xtrajtu u nfaqthom!

Il-viżjoni hi li dan l-isptar tħaddmu, tagħti servizz tajjeb u tara li l-pazjent ikun moqdi aħjar.

Il-bini ta' dan il-parlament forsi kien jidher ħafna isbaħ meta nfetaħ milli huwa llum għax issa għadda ż-żmien minn fuqu.

Imma biex tħaddmu ma jridx ikollok biss id-deputati, imma jrid ikollok ukoll l- impjegati, il-messaġġiera, l-iskrivani, min jagħmel ir-recordings, il-Clerk of the House u l-istruttura kollha biex dan il-parlament ikun jista' jimxi b'mod effiċjenti.

Sfortunatament l-isptar m'huwiex qiegħed f'dan l- istadju.

Anzi minn hawnhekk insellem lill-ħaddiema li jaħdmu fl-isptar li f'ċerti każi qegħdin jagħmlu anke mirakli biex id-difetti u x-xquq kbar li hemm fil-management tiegħu ma jidhrux.

Insemmi wkoll il-fatt li numru ta' mediċini qed ikunu out of stock, li qed ikun hemm problemi biex jiddaħħlu mediċini ġodda li jagħtu riżultati aħjar mill-mediċini l-antiki u għal snin sħaħ ma ddaħlux fis-sistema ta' l-NHS Maltija biex jingħataw b'xejn lill-pazjenti Maltin.

Jissemma wkoll il-ħin kollu d-dejn li għandna fejn jirrigwarda l-mediċini u medical stores, imma mbagħad xi ħaġa li lili taffaxxinani u li tajjeb li nsemmiha llum hi li l- Prim Ministru, li huwa wkoll responsabbli mill-finanzi, ilu mit-tieni ġimgħa ta' Lulju biex jirrispondi l-mistoqsija li kont għamiltlu dwar kemm intefqu flus fi propaganda għall-ftuħ ta' l-isptar.

Possibbli f'erba' xhur u sebat ijiem il-Prim Ministru ma kienx kapaċi jagħmlu dan!

Dan m'huwiex ftuħ ta' xi sptar privat li se jikkompeti ma' xi sptar ieħor.

Huwa ftuħ ta' sptar tal-gvern fejn minflok il-pazjent se jibda jieħu s- servizz minn sptar maqsum fi tnejn - grazzi għad-deċiżjoni li kien ħa gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 li mbagħad ġiet aċċettata minn gvern Nazzjonalista - se jibda jinqeda mill-isptar il-ġdid li hemm f'Ta' Qroqq.

Wara l-1998 gvern Nazzjonalista mexa fuq l-istess proġett tagħna, għalkemm ċekken l-isptar u kompla ħawwad u gerfex fih bl-abbużi kollha li kien hemm assoċjati miegħu!

U kull darba li akkużajnieh qatt ma kien kapaċi joħroġ minn akkuża waħda minnhom.

Dawk l-akkużi huma kollha veri bil-fatti!

Kollha huma iswed fuq l-abjad!

Nerġa' nirrepeti li hawn m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq sptar privat, fuq sptar kummerċjali fejn wieħed jiġbed lejh u allura jħajrek biex tmur ġo fih billi jgħidlek li hu jagħtik l-aħjar servizz.

Fi sptar kummerċjali tipprova kemm jista' jkun tiġbed iktar nies lejk.

Dan huwa sptar tal-gvern fejn tmur il-maġġoranza tal-poplu Malti u Għawdxi u jistenna servizz mill-aqwa.

Nafu li fil-kura sekondarja u terzjarja n-nies iktar fi sptar tal-gvern imorru milli fi sptar privat.

U hawnhekk m'humiex se jħallsu għax diġa' qed iħallsu t-taxxi biex jitmexxew l-affarijiet.

Jekk tmur fi sptarijiet oħra trid tħallas.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni ta' kompetizzjoni.

Jien staqsejt kemm-il darba kemm intefqu flus fuq billboards qabel il-ftuħ ta' l-isptar u wara l-ftuħ ta' l-isptar.

Staqsejt kemm intefqu flus biex jirriklamaw l-isptar qabel ma fetaħ u wara li fetaħ.

Staqsejt kemm intefqu flus fuq kotba li ntbagħtu f'kull dar ġewwa Malta u Għawdex.

Staqsejt kemm intefqu flus biex saru programmi fuq it-televiżjoni.

U l-isptar Mater Dei kellu saħansitra jieħu sehem f'teledrammi u jħallsu għalih, mhux biżżejjed hu teledramm kollu kemm hu!

Kellna dawn it-tip ta' mistoqsijiet dwar kemm intefqu flus fuq it-television, fuq ir-radjijiet u fil-gazzetti.

Dawn huma flus il-poplu Malti u Għawdxi.

Huwa smat li l-gvern nefaq iktar minn Lm0.5 miljun fuq dawn l-affarijiet, f'reklami wieħed wara l-ieħor.

Nitolbu jgħidli jekk hux veru, u jekk mhux veru jgħid kemm verament nefaq flus f'dawn ir-reklami.

Jien ili erba' xhur u ġimgħa nistenna din ir- risposta.

Possibbli għandna prim ministru daqshekk ineffiċjenti li lanqas hu kapaċi jirrispondi din il-mistoqsija wara dan iż-żmien kollu?!

Mhux darba għamiltielu din il-mistoqsija.

Kull darba jgħidli li t-tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

Safejn naf jien anke l-ministru tas-saħħa kellu jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra rendikont ta' kemm tħallsu l-ħaddiema biex waqt il-ftuħ ta' l-isptar Mater Dei jaħdmu u jdawru n-nies li kienu hemmhekk.

Imma sal-lum dan ir-rendikont għadu ma tpoġġiex fuq il-mejda tal- Kamra.

Mr Speaker, dawn il-flus setgħu ntefqu biex pazjenti Maltin u Għawdxin jingħataw servizz aħjar, biex inkunu nistgħu nġibulhom il-pilloli neċessarji, biex jekk bżonn anke jinqata' ċertu dejn ma' l-importaturi u distributuri Maltin.

Setgħu jintużaw għal ċerti mediċini li m'humiex jingħataw anke fil-kura tal-kanċer.

Nies li ġew minn barra tkażaw kif f'pajjiżhom tingħata l-mediċina tal-kura tal-kanċer tas-sider filwaqt li f'pajjiżna din ma tingħatax.

Qed jirredikolawna mal-barranin fejn tidħol din it-tip ta' kura, l-aqwa li nonfqu l-mijiet ta' eluf ta' liri fuq reklami u propaganda politika minn flus il-poplu Malti u Għawdxi.

Daqshekk ieħor għaddejja propaganda rħisa għall-partit Nazzjonalista fuq it- televiżjoni, fit-toroq, fuq ir-radjijiet u fuq il-gazzetti biex il-gvern mingħalih jipprova jieħu vantaġġ politiku fuq il-budget li għamel, budget li fl-aħħar mill-aħħar jidher li ma tantx influwenza wisq lill-poplu għax skond is-sondaġġi li qegħdin isiru, il-maġġoranza għadha favur il-partit Laburista u issa qed jittituba meta se mmorru għall-elezzjoni.

Nista' nassigurah li sa Lulju li ġej, l-elezzjoni jrid ikun għamilha u tkun intrebħet mill-partit Laburista.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Mr Speaker, matul dawn l-aħħar ġranet smajna fuq diversi inizjattivi anke fuq il-qasam ambjentali.

Ċertament kellna l- attivita' interessanti ħafna tat-tħawwil ta' siġar fl-inħawi tal-Mellieħa organizzata mill-kampanja 34U biex tagħmel tajjeb għall-att vandalu li sfortunatament kien sar meta ġew meqruda eluf ta' siġar.

Jien bħala membru ta' l-oppożizzjoni ħadt sehem f'din l-attivita' għax kien fid-dover tiegħi li nwassal messaġġ pożittiv u jkun hemm konverġenza politika biex nimpenjaw aktar rwieħna favur inizjattivi bħal dawn u flimkien inwasslu messaġġ mhux biss lill-familji imma anke lit-tfal, lill-ġenerazzjoni l-ġdida, dwar il- bżonn li jkollna aktar msaġar u nħawlu aktar siġar f'pajjiżna.

Illum qrajt artiklu tal-Ministru Pullicino fil-ġurnal "The Times" fejn irringrazzjani tal-partiċipazzjoni tiegħi u jien ngħidlu li kien id-dover tiegħi li nipparteċipa f'din l-attivita.

Din kienet attivita' tajba ħafna, pero' fl-istess ħin jixhed il-bżonn li jkollna attivitajiet bħal dawn fuq bażi nazzjonali li jkun hemm konverġenza politika bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra għax nemmnu li għad għandna oqsma partikolari li nistgħu niftehmu bejnietna dwarhom u nwasslu messaġġ pożittiv anke favur il-poplu Malti u Għawdxi.

Fil-qasam ta' l-ambjent nisgħu nqajmu diversi kontroversji dwar il- mod kif għandna nimmaniġġjawh.

Forsi qabel, ftit li xejn kien jissemma' l- ambjent imma llum il-ġurnata sar parti integrali f'ħajjitna.

Pero' mill- banda l-oħra, minkejja l-kontroversji li jistgħu jinqalgħu fit-tmexxija ta' l-immaniġġar ta' pajjiżna, għad hemm lok fejn il-prinċipji ambjentali jiddettaw li għandu jkun hemm rikonċiljazzjoni mhux biss politika, imma fl- istess ħin li jkun hemm għaqda waħda nazzjonali favur affarijiet li huma loġiċi fil-ħajja.

Naħseb li jista' jkun hemm dan l-impatt qawwi min-naħa tagħna.

B'dispjaċir ngħid li kien hemm membri ta' l-oppożizzjoni li kienu għatxana u xtaqu jipparteċipaw fil-kampanja 34U u attivitajiet oħra fil-Mellieħa, imma sfortunatament ħassewhom distakkati għax ma kenux mistiedna formalment.

Dan seta' kien żball.

Pero' aħna, bħala oppożizzjoni, ippretendejna li b'sens ta' għaqda nazzjonali nipparteċipaw bis-sħiħ u nkunu mistednin għal din l-attivita'.

Jiena minn jeddi mort għal din l- attivita' biex nieħu sehem.

Pero' kien ikun iktar għaqli li kieku kien hemm iktar diskussjoni bejnietna mhux biss f'dan il-parlament imma anke fuq bażi informali biex nipparteċipaw flimkien.

Aħna ma xtaqniex li attivita' li fiha seta' jkun hemm għaqda nazzjonali bejnietna sfortunatament tinħass bħala xi ħaġa li tappartjeni lill-gvern biss jew lil sezzjoni partikolari tal-poplu Malti.

Għaldaqstant nemmen li attivitajiet bħal dawn, li fihom il-poplu jixtieq li jkun hemm għaqda nazzjonali, ikun hemm il- parteċipazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Sur President, xtaqt inqajjem punt importanti ħafna li ssemma ftit fid- diskussjoni li kellna dwar il-budget fil-qasam ambjentali u li sfortunatament qed iħabbat wiċċu miegħu pajjiżna.

Qed nirriferi għal kwestjoni teknika, pero' fl-istess ħin hija politika wkoll, għax tista' taffettwa l-għajxien tal-poplu Malti u Għawdxi kollu, forsi mhux fil- preżent imma fi żmien sentejn jew tliet snin oħra.

Qed nirriferi għas-CO2 emissions fl-arja, jiġifieri dik il-kimika relatata ma' emissjonijiet mill- power stations u mill-vetturi li jdaħħnu fit-toroq u fl-ambjent tal-madwar.

Illum qed ikun hemm kontribut qawwi biex ikun hemm bdil tal-klima fid- dinja kollha.

Din il-problema m'hijiex biss f'pajjiżna, hija fost il- pajjiżi kollha tad-dinja, pero' llum-il ġurnata aħna sibna ma' wiċċna restrizzjoni qawwija.

Bħala firmatarji tal-Kyoto Protocol li kien sar fl- 1997 u li kien irratifika dak iż-żmien gvern Laburista, ċertament m'għandniex l-obbligi li nnaqqsu s-CO2 emissions.

Pero' ġaladarba sirna membri ta' l-Unjoni Ewropea għandna ċerti restrizzjonijiet.

Illum l-Unjoni Ewropea għandha magħha 25 pajjiż u allura anke dawk il-pajjiżi li daħlu ġodda għandhom ċerti restrizzjonijiet biex jaderixxu mad-direttivi ambjentali tagħha.

L-Unjoni Ewropea qiegħda titlob li jsiru n-national allocation plans, jiġifieri li kull pajjiż ikollu dak l- ammont ta' tinġis, jiġifieri ta' CO2 emissions li jista' jintefa' fl-arja. -ewwel perijodu tan-national allocation plan li kien ikopri sa l-aħħar ta' din is-sena, ċertament ilħaqnieh għax kellna biżżejjed, pero' l-problema hi li għas-snin 2008 sa l-2012, l-Unjoni Ewropea talbet ċerti restrizzjonijiet qawwija.

Sfortunatament dawn se jqiegħdu l-kontribut ekonomiku ta' Malta li bħala pajjiż se tkompli tiżviluppa f'periklu kbir jew fi spejjeż esaġerati li rridu nirrikorru għalihom.

Ovvjament fejn qabel kellna allokati 2.1 million tons, il-gvern din id-darba talab 2.9 million tons ta' CO2 emissions, iżda t-tnaqqis ta' 30% li qed timponi fuqna l-Unjoni Ewropea żgur li se jitfagħna f'dawl ikrah ħafna.

Ir-raġuni hi li minkejja li l-gvern illum qed jgħid li għandu allokata a new entrance ta' enerġija fis-snin li ġejjin, xorta waħda ma jfissirx li l- Enemalta jew il-korporazzjonijiet li huma kontributorji għall-enerġija ta' pajjiżna, jistgħu jużawhom.

Minn kalkolu li għamlu l-esperti barranin li ġew fostna biex jitkellmu dwar din il-problema u biex jaraw x'effett se jkollha fuqna, din ir-restrizzjoni min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea jidher li biex Malta tlaħħaq ma' l-emissjonijiet li għandha bżonn għall-ekonomija tagħha se jkollha tirrikorri għal spiża ta' madwar €400 miljun fuq bażi ta' tliet snin.

Dan ifisser li Malta se jkollha toħroġ Lm30 miljun biex tagħmel tajjeb għat-tkabbir ekonomiku u għat-tinġis li jkollha titfa' fl- arja.

Sal-lum ebda esponent min-naħa tal-gvern ma ċaħad dawn ir-riżultati li qed juruna l-esperti barranin.

Imma l-iktar ħaġa li tinkwetani hi li gvern Nazzjonalista se jasal biex iżomm it-targets li għandu restritti min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea.

Anke jien nixtieq li jkollna inqas tinġis fl-arja, li jkollna inqas CO2 emissions, għax finalment dawn huma l-obbligi tagħna f'dak li għandu x'jaqsam mal-climate change, imma mill-banda l-oħra rridu noqogħdu attenti wkoll għax aħna gżira żgħira – apparti aħna hemm ukoll Ċipru - mdawra bil-baħar, u fi żmien għaxar snin jew 20 sena oħra se jkollna spejjeż esaġerati biex indawru l-kosta Maltija għax il-baħar bi ħsiebu jogħla minħabba fenomenu relatat mal-bdil tal-klima.

Meta wieħed jikkonsidra l-ispejjeż esaġerati li Malta se jkollha tidħol għalihom minħabba l-adaptation measures isib li pajjiżna huwa vulnerabbli iktar minn oħrajn.

Malta ma tistax tiġi pparagunata mal-Ġermanja li hija pajjiż enormi u li għandu teknoloġija kbira.

Aħna bħala gżira għandna wkoll il- fenomenu ta' problemi relatati mhux biss ma' l-importazzjoni imma anke man- nuqqas ta' riżorsi ambjentali li finalment jagħmlu l-pajjiż tagħna dak li hu.

Ċertament kont qed nistenna min-naħa tal-gvern li mhux biss jipprotesta formalment għall-mod kif ir-restrizzjonijiet qegħdin jimponu ċerti piżijiet fuqna, imma jekk kemm bżonn jidħol anke fil-qorti Ewropea u jiġġieled dan il-każ.

Dan minħabba l-fatt li l-prijorita' ta' Malta bħalissa hija li ninvestu f'enerġija rinovabbli biex innaqsu l-emissjonijiet.

Rajna, per eżempju, kif il-gvern Nazzjonalista kellu target li minn 5% ta' l-enerġija rinovabbli li kellha tintlaħaq sa l-2010, illum din kellha titnaqqas għal 1.73%, għax jidher biċ-ċar li l-qasam ta' l-enerġija rinovabbli m'huwiex qiegħed jilħaq l-għanijiet tiegħu.

Dan ġej mill-fatt li sfortunatament il- Maltin għadhom m'humiex kapaċi biżżejjed b'mod ekonomiku u finanzjajru li jinvestu f'affarijiet domestiċi, bħas-solar water heaters, għax dawn għadhom wisq għoljin għall-bwiet tagħhom.

Għad hemm fejn nistgħu naħdmu f'dan il-qasam u għad hemm inċentivi li nistgħu nagħtu.

Per eżempju, dan l-aħħar kont qed nitkellem ma' nies lil xtaqu jinvestu f'sistema ta' photovoltaic cells, dak l-apparat li mix-xemx nistgħu niġġeneraw l-elettriku bih.

Pero' sfortunatament anke fuq dan l- apparat għad hemm ċerta taxxa relatata miegħu, anke tal-VAT, li qed tgħolli l-ispejjeż tiegħu.

Nagħlaq billi ngħid li Malta teħtieġ li tindirizza din il-problema u jkollna pjan serju ta' kif se nilħqu t-targets imposti fuqha, li finalment kulħadd jixtieq li jilħaqhom.

Imma jeħtieġ li jkollna pjan konkret biex ma jkollniex piżijiet qawwija f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- ispiża ta' l-emissions ratings li se tintefa' fuq Malta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-tnejn, 12 ta' Novembru 2007, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

NEFQA FUQ MANUTENZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 28211, jista' jagħti breakdown ta' kif intnefqu Lm30,000 fuq manutenzjoni rikkorenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat hekk:

|Repairs and |Lm | |Maintenance work | | |Construction works & |765.| |plastering works |23 | |Repair of depilated |1683| |and steel |1.96| |reinforcement for the | | |concrete columns | | |Laying of concrete |8032| |screed over ramp in |.50 | |diving pool | | |Floodlighting |617.| |maintenance |68 | |Repairs and |2265| |Maintenance to |.83 | |scoreboard | | |Paints |1486| | |.80 |

PONT TAL-MISTRA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28343 u jgħid x'se jsir mill-pont tal-Mistra li hu fi stat perikoluż?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ADT qed isegwi il-ħsarat fl-imsemmi pont sabiex jistabillixxi l-aħjar mod kif dawn għandhom jkunu rranġati.

Sa issa ma hemmx periklu imminenti għat-traġitt tat-traffiku fuq dan il-pont.

LAQGĦA DWAR IL-MIŻURI TAL-PIXXISPAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Koperattiva Nazzjonali tas- Sajd ma ġietx mistiedna għal laqgħa dwar l-immaniġjar u l-miżuri għall- pixxispad li saret fi Brussell nhar is-17 ta' Ottubru, 2007 meta 95% tas- sajjieda tal-pixxispad lokali huma membri tagħha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 28709.

TEMPORARY STATE AIDE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28614, li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Kompetitivita' u Komunikazzjoni u li issa ġiet riferuta lilu, u jispjega l-fatt li minkejja t-temporary state aid li kellu jaħseb li jpaċi d-differenza fuq il-prezz tal-laħam aħmar/beef wara sħubija fl-UE għola bi aktar minn Lm5.25c fil-kilo għal dak li huwa tenderloin/fillet?

Għaliex il-gvern tal-Prim Ministru daħak bil- poplu dwar din il-kwestjoni ukoll?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Skond it-Trattat ta' Sħubija, Malta nnegozjat skema li permezz tagħha jingħata sussidju fil-limitu tas-ceiling finanzjarju ndikat fit-Trattat għal numru ta' prodotti, inkluż il-laħam aħmar, li qabel is-sħubija kellhom export refund jew kienu impurtati minn pajjiżi terzi mingħajr dazji.

Huwa dan li kien negozjat u mfisser.

Irrid inżid ukoll li kull ċaqliq fil-prezzijiet jew żviluppi fis-suq taċ-ċanga ma jista' qatt jiġi ndirizzat mit-Temporary State Aid u għalhekk l-akkuża li dan il-Gvern daħaq bil-poplu hija bla bażi.

WIED IL-QLEJGĦA - ĦSARAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex mhux qed jasal l-ilma minn Wied il-Qlejgħa fil-ġibjuni tal-Kmand fejn hemm il-microproragation?

Meta se jittieħdu passi biex jissewwew il-ħsarat li qed jiżvijaw l-ilma naturali milli jasal f'dawn l-imħażen ta' l-ilma naturali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PROĠETT TA' BARCODING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28638 u jgħid għaliex il-proġett ta' bar coding baqa' ma tħaddimx sal-ġurnata tal- lum?

Min kienu l-uffiċjali repsonsabbli biex jiffinalizzaw dan il-proġett meħtieġ tant għat-traceability u l-kontroll tal-prodott li jiddaħħal il- pitkalija?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-barcoding project ma ġiex implimentat għax qed tiġi kkunsidrata sistema alternattiva li tintegra l-imwieżen tal-pitkala flimkien mas-sistemi komjuterizzati tal-pitkala individwali u sistemi oħra meħtieġa.

B'din is-sistema ikun possibbli li jkun hemm traceability u kontroll tal-prodott li jiddaħħal fil-pitkalija.

CABLE COMPUTER NETWORK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28639 u jgħid għaliex il-proġett tal-cable tal-computer network baqa' ma tħaddimx sal-ġurnata tal-lum?

Minn kienu l-uffiċjali responsabbli biex jiffinalizzaw dan il-proġett meħtieġ tant għat-traceability u l-kontroll tal-prodott li jiddaħħal il-pitkalija?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 28713.

FABBRIKA TESSONS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk l-ftuħ ta' ħajt biex jinħoloq dħul għall-vetturi tal-fabbrika Tessons f'Hal Qormi għal ġo triq residenzjali hux kopert bil-permess neċessarju?

Jekk iva, jikkonferma li dan il-permess ingħata wara li saret analizi/studji fuq l-effetti li ser jħalli fuq ir-residenti diġa' affettwati ħażin b'impjant industrijali qrib?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li minn spezzjoni rriżulta li tassew infetaħ aċċess pedonali (u mhux għall-vetturi kif indikat mill-Onor.

Interpellant) fil-ħajt tal-fabbrika Tessons (Aquatess Marketing) f'Ħal Qormi.

Ma jirriżultax li saret xi applikazzjoni għal dan l-iżvilupp u għaldaqstant ser jittieħdu miżuri ta' infurzar kontra l-iżviluppatur kif rikjest mil-liġi (ECF 726/07).

KAŻ DWAR ĦLAS TA' KERA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 28193, jien kont qed nirreferi għall-kera tar-residenza tal- kostitwent li s-sid tagħha hu l-gvern ta' Malta, jista' issa l-Viċi Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-inkwilin imsemmi jista' jagħmel kuntatt mas-sezzjoni tal-ġbir tal-Kera tad-Dipartiment tal-Artijiet sabiex iħallas l-arretrati tal-kera bin-nifs.