MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 437 L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 437

L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 437

L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru 2006

WERREJ

MINUTI 571

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 571

TQEGĦID TA' KARTI 575

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET TAL-PULIZIJA (IT-TIENI QARI)

CODE OF POLICE LAWS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 576

AĠĠORNAMENT 595

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 600

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 436 li saret fl-10 ta' Ottubru, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RAPPORTI UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew ikkummissjonati rapporti fid-dekasteru tiegħu kull sena għal dawn l-aħħar erba' snin?

Kemm swew kull wieħed minnhom u x'inhuma dawk pendenti?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabelli 'A' u 'B' li turi l-informazzjoni fir-rigward l-uffiċċju tal-prim ministru u tabella 'C' li turi l-informazzjoni fir-rigward il-ministeru tal-finanzi.

RAPPORTI UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm ġew ikkummissjonati rapporti fid-dekasteru tiegħu kull sena għal dawn l-aħħar erba' snin?

Kemm swew kull wieħed u x'inhuma dawk pendenti?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Viċi Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ir-rapporti kkummissjonati fid-dekasteru tiegħi f'dawn l-aħħar erba' snin kienu s-segwenti:

|Dipartiment |Nru|Spiża | |Kummissjoni |1 |Lm | |Permanenti | |287.50 | |Kontra | | | |l-Korruzzjon| | | |i | | | |Taqsima |1 |Lm | |Proprjeta' | |2,871.46 | |tal-Gvern | | | |Taqsima |1 |Lm | |Proprjeta' | |4,489.32 | |tal-Gvern | | | |Pulizija |1 |Lm | | | |431.25 | |Pulizija |1 |Lm | | | |645.00 | |Pulizija |1 |Lm | | | |30.00 | |Pulizija |1 |Lm | | | |177.00 | |Pulizija |1 |Lm | | | |60.00 | |Pulizija |1 |Lm | | | |430.00 |

RAPPORTI UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ikkummissjonati rapporti fid-dekasteru tiegħu kull sena għal dawn l-aħħar erba' snin?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Ir-rapporti li ġew ikkummissjonati fid-dekasteru tiegħi għal dawn l-aħħar erba' snin huma kif jidhru hawn taħt:

|Kumpannij|Rapport| | Data| |a | |Sewa | | |MISCO Int|EU |Lm |25.02.2| | |Survey |1,495.0|003 | | | |0 | | |Market |EU |Lm |09.04.2| |Intellige|Survey |3,737.5|003 | |nce Unit | |0 | | |Shield |Securit|Lm |24.01.2| |Security |y |472.00 |006 | |Consultan|Consult| | | |ts |ancy | | | | |Service| | | | |s | | |

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet għamilt mistoqsija lill-Ministru dwar it-taħdidiet li saru bejn Malta u t-Tuneżija fuq il- kwestjoni taż-żejt.

Filwaqt li napprezza li l-Ministru ma jistax jagħti dettalji speċifiċi, jista' f'dan l-istadju jagħti ħjiel indikattiv dwar l- eżitu ta' dawn it-taħdidiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: It-taħdidiet bejn Malta u t-Tuneżija issa ntemmu u ninsabu fi stadju ta' diskussjoni politika abbażi ta' kemm ersaqna viċin wara x-xogħol li għamlu l-esperti.

F'waħda mil-laqgħat li kelli fi New York tkellimt mal-ministru ta' l-affarijiet barranin tat-Tuneżija, tajtu l- veduti tiegħi dwar kif nistgħu nagħmlu aktar progress u qed nistennew il- veduti min-naħa tat-Tuneżija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru kien għamel stqarrija f'dan il-parlament fejn indika li kellu jkun hemm ftehim bejn Malta u t-Tuneżija biex tinstab area li fiha ż-żewġ pajjiżi flimkien ifittxu għaż-żejt.

Il-Ministru ċaħad dak li għednilu li dik kienet letter of intent, l-istess bħalma kien ġara fi żmien gvern Laburista, fejn kien sar tentattiv biex fejn hemm area disputed, Malta u t-Tuneżija jaħdmu flimkien.

Wara li l-Ministru kien ta l-aspettattiva li se nsibu ż-żejt flimkien, ma tax ċerta informazzjoni u ma rrispondiex għall-mistoqsijiet li jien kont għamiltlu dwar xi problemi jista' jkun hemm f'dik l-area.

Imbagħad il- Ministru wara tliet xhur qal li l-esperti jagħmlu rapport li minnu joħorġu l-affarijiet.

Il-Ministru jikkonferma li hemm problemi u li m'hu veru xejn li Malta u t-Tuneżija waslu biex jointly jibdew ifittxu għaż-żejt fl-area disputed?

Jikkonferma wkoll li t-Tuneżini beżqulhom is-sunnara u qalu li dak li stqarr il-ministru f'dan il-parlament ma kienx minnu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Onor.

Interpellant għamel ħafna statements gratwiti li jirriflettu biss dak li jaħseb hu.

Assolutament nirrifjuta li l-Onor.

Mizzi f'dan il-parlament ipoġġili kliem f'ħalqi li jiena m'għedtx u anke jagħmel konklużjonijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' dak li għedt jien.

L-Onor.

Mizzi qal li diġa' kien hemm xi ħaġa simili fi żmien gvern Laburista.

Jien ma nafx li taħt gvern Laburista kien sar xi ftehim mat- Tuneżija bl-istess mod kif sar taħt dan il-gvern.

L-ewwelnett aħna ftehmna li bħala prinċipju se nagħmlu l-esplorazzjoni u l-esplojtazzjoni ta' l- ixkaffa kontinentali f'areas li jinsabu bejn Malta u t-Tuneżija.

It-tieni, aħna lanqas tkellimna speċifikatament fuq fejn kien hemm id-disputes jew le.

Aħna għedna li se nagħmlu mezz kif insibu postijiet li fihom nistgħu nagħmlu esplorazzjoni u esplojtazzjoni flimkien.

Mela hemm il-prinċipju li se naħdmu flimkien u li fil-fehma tiegħi dan qatt ma ġie mniżżel sakemm sar dan il-ftehim.

L-Onor.

Interpellant qal ukoll li tajt l-aspettattiva li se nsibu ż-żejt.

Din hija dikjarazzjoni gratwita tiegħu għax l-ewwelnett jiena lanqas biss kont qed nitkellem dwar it-tfittxija għaż-żejt.

Dak lanqas biss huwa r- remit tiegħi.

Tant hu hekk li jien dakinhar li għamilli ċerti mistoqsijiet ma kontx irrispondejtu għalihom għax kienu tekniċi.

Nerġa' ngħid li m'huwiex ir-remit tiegħi li noqgħod nitkellem fuq fejn naħseb li jista' jkun hemm iż-żejt.

Ir-remit tiegħi huwa li nippruvaw nidentifikaw areas bejn Malta u t-Tuneżija u naċċettaw li nagħmlu l-esplorazzjoni u l- esplojtazzjoni flimkien.

Dan huwa l-istadju li qegħdin fih.

Il-ftehim kien jgħid li kellhom jiltaqgħu l-esperti u li dawn kellhom tliet xhur biex jirrapportaw lura lill-ministeru għall-affarijiet barranin.

Fil-fatt hekk ġara, għalkemm iż-żmien li ħadu l-esperti fil-laqgħat tagħhom twal xi ftit u l-proċess għadu għaddej.

L-Onor.

Interpellant qal li qabżulna mis-sunnara.

La aħna m'hu qed nippruvaw nagħmlu sunnara lil ħadd u lanqas xi ħadd lilna, Sur President.

Aħna rridu nżommu relazzjonijiet tajba mat-Tuneżija mhux biss għax huwa pajjiż ġar tagħna u għax nemmnu f'dawk ir-relazzjonijiet imma anke għaliex huwa fl-interess tagħna li nagħmlu dan.

Fost affarijiet oħra mat-Tuneżija tkellimna wkoll - fil-fatt is-sena d-dieħla se nagħlqu 40 sena minn mindu stabbilejna r-relazzjonijiet diplomatiċi bejnietna - dwar il-kwestjoni taż- żejt u ħassejna li l-ftehim li kien hemm tana l-possibilta' li jkun hemm żbokk f'din il-materja.

Aħna qegħdin insegwu dan il-ftehim fuq livell ta' diskussjonijiet politiċi.

Ma naħsibx li xi ħadd seta' jimmaġina li l- esperti jiftehmu bejniethom u joħorġu bis-soluzzjonijiet.

Id- diskussjonijiet bejn in-naħat politiċi għadhom għaddejjin u ma nistax ngħid meta se jiġu ffinalizzati.

Naturalment ħadd miż-żewġ naħat ma jista' jibqa' f'din is-sitwazzjoni ta' diskussjonijiet għal dejjem, pero' lanqas nista' ngħid li għadda tant żmien minn mindu l-esperti ma baqgħux għaddejjin bil-ħidma tagħhom u allura bdejna nitkellmu fuq il-livell politiku.

L-ewwel okkażjoni li kellna biex niltaqgħu kienet on the margins ta' l- assemblea ġenerali tal-Ġnus Maqgħuda.

Iltqajna f'laqgħa mill-aktar kordjali mal-ministru ta' l-affarijiet barranin tat-Tuneżija, kien hemm ukoll il- ministru dwar l-IT tat-Tuneżija - li ħiereġ ukoll għall-pożizzjoni tat- tmexxija ta' l-ITU u Malta tagħti l-appoġġ tagħha lil dan il-kandidat bħalma tajna appoġġ lill-kandidati oħrajn u huma taw lilna - u hemmhekk tkellimna dwar kif nistgħu naqbdu l-affarijiet.

Din hija materja li rridu nitrattawha b'mod delikat, irridu naħdmuha b'attenzjoni u hija xi ħaġa li għal aktar minn 30 sena ma ġara xejn fuqha ħlief li kulħadd jgħid li t-tali post huwa tiegħu.

Issa tlaqna 'l bogħod minn dik il-pożizzjoni u qegħdin f'sitwazzjoni li hi ħafna iktar flessibbli u varjabbli milli qatt kienet qabel.

Qabel is-sitwazzjoni kienet imkaħħla u kulħadd jgħid li dik il- parti hija tiegħu.

Dik hija l-qabża li għamilna!

Illum għandna sitwazzjoni fejn ż-żewġ pajjiżi qed jaraw kif se jsibu t-triq li minnha jgawdu t-tnejn u mhux it-triq tal-konfrontazzjoni li ma niċċaqilqux minnha.

U jiena nistenna li nkomplu mexjin f'din it-triq bl-iktar mod intensiv kif ħdimna s'issa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fid-dawl ta' l-istand ġustifikat li ħadet il-komunita' internazzjonali fuq it-testijiet nukleari min-naħa tal-Korea ta' Fuq, li anke aħna bħala partit Laburista ddeplorajna u kkundannajna, kien hemm xi pożizzjoni formali min-naħa tal-gvern Malti?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kien hemm pożizzjoni ċara min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea.

Din se tkun diskussa bl-iktar mod intensiv fil-laqgħa li jmiss tal-ministri ta' l-affarijiet barranin u probabbilment se niddiskutuha wkoll waqt il-lunch tal-ministri ta' l-affarijiet barranin fejn wieħed ikun jista' jagħti l-kontribut tiegħu wkoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru ried jagħti wieħed x'jifhem li dak li għedt jien m'huwiex minnu, x'inhi r-raġuni li ma ppubblikax id-dokumenti ħalli l-poplu jkun jaf il-verita'?

Għaliex ma jippubblikax il-minuti tal- laqgħa li kienet saret bejn Malta u t-Tuneżija dwar din il-kwestjoni - qed nirriferi għal bejn l-1996 u l-1998 meta l-partit Laburista kien fil-gvern - biex il-poplu jkun jaf li dak li rriferejt għalih jien huwa verita'?

Il- Ministru rahom il-minuti?

(Interruzzjonijiet)

Irrid ngħid ukoll li dakinhar li l-Ministru kien għamel l-istqarrija f'dan il-parlament ma kienx weġibni għal ċerti mistoqsijiet mhux għax ma jidħolx fil-mertu.

Wara kollox din kienet kwestjoni ta' area fejn isir it-tiftix għaż-żejt u allura l-mistoqsijiet li għamiltu jiena kienu ġustifikati.

Nixtieq nerġa' nistaqsih jekk jafx bil-minuti tal-laqgħa li saret fit- Tuneżija dwar l-istess kwestjoni u jekk huwiex lest li jpoġġi kopja tagħhom fuq il-mejda tal-Kamra ħalli l-poplu Malti u Għawdxi jkun jaf x'kien ġara dakinhar.

Nitolbu wkoll ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-minuti tal-laqgħa li saret issa ħalli l-poplu Malti jkun jaf eżatt l-affarijiet.

Jista' il- Ministru jgħidli jekk imxejniex 'il quddiem jew bqajniex fejn konna dwar il- kwestjoni tad-dispute bejn Malta u t-Tuneżija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, ma naħsibx li huwa għaqli li niġu f'din il-Kamra u noqogħdu nperrċu quddiem kulħadd il-minuti tal-laqgħat li saru bejn stat u ieħor.

Irridu nkunu attenti li affarijiet bħal dawn nittrattawhom fuq livell ta' stat u jkollna wkoll sens ta' nazzjon.

Ma nistgħux nagħmlu kontroversji mill-minuti ta' xi laqgħa jew oħra.

Sur President, jiena mhux se noqgħod nidħol fil-mertu ta' min kien li għamel dan is-suġġeriment l-ewwel darba, pero' jekk l-Onor.

Interpellant irid jgħid li kien il-partit Laburista li għamlu, jiena ngħidlu: Take it!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mhux veru għedt hekk jien.

Li għedt hu li dak iż-żmien kienet saret laqgħa u l-Ministru nnega.

Jiena għalhekk semmejtlu l-minuti.

Issa dan innega jew għax ma jafx jew inkella għax mhux qed jgħid il- verita'.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, l-Onor.

Membru qal li dan il-ftehim diġa' sar ieħor simili qablu.

Dak li nnegajt jien.

Naturalment minuti, diskussjonijiet u affarijiet bħal dawn il-ħin kollu kienu għaddejjin!

Allaħares il-gvernijiet tagħna ma kenux il-ħin kollu qegħdin jgħidu lil gvernijiet oħrajn biex jaraw x'se nagħmlu sabiex niftehmu!

Imma ma naħsibx li huwa l-każ li noqogħdu nidħlu fid-dettalji ta' minuti bħal dawn.

Sur President, huwa importanti li waqt li qegħdin isiru dawn id- diskussjonijiet bejn Malta u t-Tuneżija, meta l-ħbieb tagħna t-Tuneżini jaqraw ir-records ta' x'qed jiġri f'dan il-parlament ma jgħidux li aħna l- Maltin qegħdin niġġieldu bejnietna.

Aħna rridu li filwaqt li qed nagħmlu d- diskussjonijiet mat-Tuneżija bl-iktar mod seren, it-Tuneżini jgħidu li l- parlament Malti kollu huwa ta' appoġġ għal dak li qed jagħmel il-gvern.

Jiena nixtieq li nkomplu għaddejjin b'dan l-ispirtu u fuq dan il-binarju għax huwa importanti li nagħmlu hekk.

Aħna nistgħu niddiskutu u nippruvaw niftehmu, pero' dan ma jfissirx li bilfors se niftehmu.

Aħna għandna nfittxu l-ftehim fuq liema areas għandna niddiskutu flimkien.

Ftehmna li jkun hemm perijodu li fih kellu jsir ir- rapport dwar id-diskussjonijiet bejn l-esperti u li mbagħad jitkomplew id- diskussjonijiet politiċi.

Aħna mxejna f'din it-triq imma huwa tajjeb li nkomplu għaddejjin bil-għaqal biex naslu għall-konklużjoni Nerġa' ngħid li m'hemm l-ebda garanzija li naslu għal konklużjoni.

Li hemm garanzija żgur hu li kollox fih il-ħajja tiegħu.

Dan l-impetus li għandna issa rridu naraw jekk hux se jwassal biex nikkonkludu jew inkella nerġgħux niġu fejn konna qabel.

L-iktar li nistgħu niġu huwa fejn konna qabel u fejn domna għal 35 sena.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru donnu nesa li meta l-partit tiegħu kien fl- oppożizzjoni bejn l-1996 u l-1998, u kien hemm it-tħaffir ta' bir ġewwa Għawdex, kien ħass li dan ma kienx fl-interess tal-pajjiż u bdew jintqalu ħafna affarijiet fosthom li kienu qegħdin jintefqu ħafna flus għalxejn, li nġiebet kimika li tkisser l-ambjent u li aħna konna qed nisforzaw lil min qed jagħmel dan ix-xogħol għax kienet waslet l-elezzjoni.

Jiftakar il-Ministru li wara l-elezzjoni dan id-diskors inbidel?

Dan qed ngħidu għax imbagħad kienu nefqu Lm8 miljun oħra biex ikomplu jħaffru dan il-bir u kienu qalu li ż-żejt kienu dalwaqt se jsibuh.

Il-Ministru jiftakarha din l-istorja kollha?

Jiftakar li minbarra l-flus li ġibna mill- protokoll Taljan, infaqna madwar Lm9 miljuni oħra mill-Kaxxa ta' Malta?

X'inhi r-raġuni li meta ntalbet li ssir inkjesta - u din intalbet fl- interess ta' pajjiżna u ma ntalbietx biex issir fil-pubbliku - din ma saritx?

Ma jidhirlux il-Ministru li wara l-esperjenza qarsa tal-bir ġewwa Għawdex, il-poplu, li baqa' fl-għama, għandu jkun jaf eżatt x'inhu jiġri f'din il- kwestjoni?

Għax nerġa' nfakkru li fl-istqarrija li kien għamel, il- ministru ta wieħed x'jifhem li Malta flimkien mat-Tuneżija kienu se jsibu ż-żejt.

Il-fatt li dak li kien intqal lil gvern Laburista bejn l-1996 u l- 1998 reġa' ntqal lil dan gvern Laburista ifisser li fil-fatt ma sar l-ebda progress?

Il-Ministru jikkonferma li bejn l-1996 u l-1998 kien hemm diskussjonijiet mat-Tuneżija fuq l-istess kwestjoni u li dak iż-żmien kienu ftehmu wkoll li jibagħtu l-esperti biex jaslu għall-konklużjoni?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena ma nsib l-ebda diffikulta' li meta nkunu qegħdin nagħmlu l-affarijiet fuq it-territorju tagħna, bħalma konna qegħdin nagħmlu meta saret it-tfittxija għaż-żejt f'Għawdex, ikun hemm il- kontroversja politika.

Din m'hijiex issue.

Aħna mhux qed ngħidu li m'għandux ikun hemm il-kontroversja politika jew li ħadd ma jista' jitkellem fuq din il-materja!

Kulma qed ngħid hu li aħna qegħdin f'diskussjonijiet ma' pajjiż ieħor u fuq materja ta' delikatezza u mhux sew li noqogħdu nperrċu minuti ta' dawn id-diskussjonijiet.

Mhux għax f'Għawdex ġara xi ħaġa li ma rridx nitkellem fuqha.

Jiena nitlob lill-Onor.

Interpellant biex ma jpoġġilix kliem f'ħalqi u ma jerġax jagħmel l-istess żball li għamel id-darba l-oħra meta beda jistaqsini mistoqsijiet li ma kenux parti mid-dekasteru tiegħi u mir-remit tiegħi.

L-Onor.

Mizzi llum reġa' beda jkellimni fuq meta fittixna ż-żejt f'Għawdex.

Dan m'għandu x'jaqsam xejn mal-ministeru ta' l-affarijiet barranin imma għandu x'jaqsam - u hu jafu tajjeb dan - mal-ministru responsabbli mit-tfittxija għaż-żejt.

Jiġifieri l-Onor.

Mizzi reġa' għamel l-istess ħaġa li kien għamel dakinhar u tajjeb li nuru li dan m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-issue.

Huwa importanti li l-mistoqsijiet isiru diretti għall-area li wieħed ikun responsabbli għaliha, Sur President.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-ministru qed jgħid li dak li staqsejtu dwaru ma jaqax taħt id-dekasteru tiegħu.

Il-ministru huwa membru tal-kabinett taċ-Ċukaj jew tal-partit Nazzjonalista?

B'dan il-mod il-ministru qisu qed jgħid li meta niġu f'dan il-parlament u xi ħadd mill-ministri jkun imsiefer, għalxejn nagħmlu l-mistoqsijiet supplimentari lil min ikun qed jirrappreżentah, għax il-materja li nkunu qegħdin nistaqsu dwarha ma tkunx taqa' taħt ir-responsabbilta' tiegħu.

Fil-fatt il-Ministru kien informat u ma nafx għalfejn beda jagħti l-aspettattiva li se jsir it-tħaffir għaż-żejt bejn Malta u t-Tuneżija u ma riedx jirrispondi dwar jekk hemmx dispute fuq areas li żgur jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu bħala ministru għall- affarijiet barranin.

Għaliex ma rrispondiex?

Minn din id-diskussjoni rriżultalu li hemm areas li jistgħu jkunu disputed mhux bejn Malta u t- Tuneżija biss imma ma' l-Italja wkoll?

ONOR.

MICHEAL FRENDO: Sur President, l-Onor.

Interpellant ma jistax jiġi hawn u joqgħod jivvinta.

(Interruzzjonijiet) Qed tivvinta, mela x'qed tagħmel!

Mela jien qatt għedt li ma' l-Italja u mal-Libja m'għandniex issues fuq il-continental shelf?!

Mhux kulħadd jafhom dawn!

Mela hemm bżonn tkun xi professur biex tkun taf dawn l-affarijiet!

Mhux kulħadd jaf li aħna għandna 70% tat-territorju tagħna li huwa disputed!

Dik hi r- realta' li qegħdin nippruvaw inkissru, u għalhekk huwa importanti li nkomplu naħdmu u naħdmu sewwa biex naslu biex ikollna t-tiftix in komuni.

Dak hu l-punt!

Jien qatt ma ġejt hawnhekk u għedt li ma kellniex kwestjonijiet fuq xi area!

Mhux kulħadd jaf li rridu niddiskutu mat-Taljani, mal-Libjani u anke mat-Tuneżija, li huma t-tliet pajjiżi prinċipali li għandhom claims u li għandna claims fuqhom aħna wkoll!

Din m'hijiex xi ħaġa ġdida!

M'hijiex xi ħaġa li vvintajtha jien!

Hija xi ħaġa li ilha ħafna teżisti.

Li ppruvajt nagħmel hu li nsib soluzzjoni mat-Tuneżija.

Fil-fatt se nkomplu naħdmu għal soluzzjoni għax nemmnu li d-diskussjoni ta' kif nistgħu nagħmlu t-tiftix flimkien u kif nistgħu ntellgħu u nesplojtaw iż-żejt flimkien hija t-triq li għandna nsegwu.

Għamilna pass importanti meta nqlajna minn dan il- metodu.

Nafu wkoll li hemm ħaddieħor li qiegħed iħares lejna.

Anke ħaddieħor li għandna disputes miegħu qed iħares lejn kif qed tiżviluppa din il-kwestjoni tat-Tuneżija.

U tajjeb li aħna nagħmlu minn kollox biex inkunu nistgħu nsolvuha.

Sur President, jiena ppruvajt nirrispondi bl-iktar mod serju mingħajr ma nkun provokattiv għax kieku ridt inkun provokattiv, meta l-Onor.

Leo Brincat staqsieni fuq in-North Korea u jekk jien ikkundannajtx n-North Korea, kont ngħidlu: Inti tiftakar meta tan-North Korea kienu jħarrġukom biex titfgħulna l-gass tad-dmugħ?

(Interruzzjonijiet) X'ma joħorġux stqarrija l-Labour party u jikkundanna lil tan-North Korea!

Dawk għandhom dellhom tqil!

Dawk għandhom id-dnub li aħna għaddejna minnu meta ġejna attakkati għax konna qegħdin nesprimu lil hinn minna nfusna u għax konna qegħdin neżerċitaw il-ħelsien tagħna!

(Interruzzjonijiet) Dażgur li jikkundannawhom lil tan-North Korea tal-Labour Party!

U għandhom għalfejn, għax għandhom x'jaħbu!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Francis Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex) Mr Speaker, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar rapporti kummissjonati mill-Ministeru għal Għawdex u mid- dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 20511.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ċertifikat li jindika li l-istallazzjoni ta' l-elettriku fil- laboratorji u fil-workshops ta' l-iskola Vincenzo Brared hija sikura u mingħajr periklu, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 20736 li ngħatat fis-seduta numru 436 ta' l-10 ta' Ottubru 2006;

Tagħrif dwar persuni li nqatgħu minn fuq l-ewwel u t-tieni parti tar- reġistru bejn Jannar u Settembru 2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 20903; u

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-offiżi mwettqa minn persuni li ngħataw sentenza sospiża bejn Jannar u Settembru ta' l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 20907.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali.

Mozzjonijiet.

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET TAL-PULIZIJA

CODE OF POLICE LAWS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mill-10 ta' Ottubru, 2006

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi li beda jiġi diskuss il-bieraħ huma li jipprovdi pieni għal kulmin ibigħ jew jixtri l-alkoħol f'isem xi minuri jew iservi jew iforni l-alkoħol lill-minuri f'xi ħanut, triq jew post pubbliku.

Bl-istess mod, minuri ma jistax jikkonsma, jikseb jew ikollu pussess ta' l-alkoħol fil-postijiet msemmija.

Iktar minn hekk l-abbozz jipprovdi biex jiġi ntrodott programm ta' ħidma sorveljata għal ħati li jkun minuri u li jkun jikkonsisti, fost provvedimenti oħra, f'ħidma ta' servizz komunitarju bla ħlas.

Qrajt proprju l-għanijiet u r-raġunijiet ta' l-abbozz, pero` naħseb stqarrija ewlenija li dan il-parlament irid jagħmel u kif għamlu kemm il-ministru kif ukoll l-Onor.

Coleiro Preca l-bieraħ stess fid-diskors tagħhom, trid tkun stqarrija ċara li qabel xejn aħna l-ġenituri għandna responsabbilta` ewlenija ta' wliedna.

Minkejja li din l-istqarrija mhix imniżżla fl-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi, il-messaġġ qawwi li jrid joħroġ u li qed joħroġ miż- żewġ naħat tal-Kamra għandu jkun li aħna l-ġenituri għandna r- responsabbilta` ewlenija ta' wliedna.

Qed ngħid dan għax fl-aħħar mill- aħħar it-trobbija ta' l-ulied hija f'idejna u mhux f'idejn l-istat.

L- istat jista' jipprovdi l-qafas u l-mekkaniżmu biex l-affarijiet jimxu aħjar bejnietna, pero` r-responsabbilta` ewlenija tat-trobbija ta' wliedna hija f'idejna l-ġenituri stess.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jagħtina l- opportunita` biex aħna stess bħala ġenituri - fl-aħħar mill-aħħar qabel ma aħna membri parlamentari, ħafna minna aħna ġenituri - nitkellmu b'dan il- mod.

U għalhekk importanti li nwasslu messaġġ ieħor, li ġenituri responsabbli għandhom jieħdu ħsieb ta' wliedhom ġaladarba jkunu taħt il- kustodja tagħhom.

Meta jkollhom l-eta` tagħhom imbagħad huma liberi mhux li jagħmlu li jridu, imma li jiddeċiedu għalihom infushom.

Imma sakemm huma taħt ir-responsabbilta` tal-ġenituri, dawn għandhom iġorru dik ir- responsabbilta` mill-bidu sa l-aħħar.

Għalhekk għandna nappellaw li dawk il-persuni li ma jħossuhomx ippreparati biex jaqdu l-funzjoni nobbli ta' ġenituri, aħjar jaħsbuha darbtejn qabel jidħlu għal din ir-responsabbilta`!

Flimkien ma' dan huwa importanti wkoll li jkun hemm edukazzjoni għal kulħadd, speċjalment f'etajiet żgħar, xi tfisser tkun ġenitur u kif wieħed jista' jkollu dawk l-iskills meħtieġa biex ir-responsabbilta` li nidħlu għaliha bħala ġenituri naqduha bl-aħjar mod possibbli.

Jien bdejt b'dan il-punt għax inħoss li hija xi ħaġa ta' siwi kbir.

Nistgħu nitkellmu fuq ħafna liġijiet, fuq ħafna pieni, fuq li nżidu l-eta` jew li niddefinixxu aħjar x'jista' jsir u x'jista' ma jsirx, imma jekk il-liġi tibqa' fuq il-karta u ma titħaddimx fil-prattika nkunu qed naħlu l-ħin tagħna u ta' kulħadd.

Għalhekk huwa importanti li aħna l- ġenituri nagħmlu l-almu tagħna kollu biex inġorru din ir-responsabbilta` ta' wliedna.

Naturalment l-abbozz li għandna quddiemna huwa pożittiv, abbozz li bħala oppożizzjoni qed naqblu miegħu għax għandna bżonnu, għax kieku m'għandniex bżonnu, il-ministru ma ġabitux għall-attenzjoni ta' dan il-parlament.

Ejja nitkellmu ċar u bla tlaqliq.

Għandna bżonnu għax għandna problema fejn jidħol il-konsum ta' l-alkoħol eċċessiv b'mod partikolari, mhux biss fost il-minuri imma b'mod ġenerali fil-pajjiż, kif ukoll il-problemi fost il- persuni taħt l-eta`.

Dokument li qrajt proprju jien u nipprepara għal dan id-diskors jgħid ċar u tond li l-problemi tal-konsum ta' alkoħol fil-minuri qiegħed hemm għax meta wieħed jieħu l-perspettiva aktar wiesgħa tal-pajjiż kollu, u allura tieħu l-etajiet kollha, il-problemi huma fuq skala ikbar u fuq skala nazzjonali.

Dan ma jgħoddx għal pajjiżna biss imma anke għal pajjiżi oħrajn fejn hemm din il-problema.

Għalhekk dan hu abbozz li neħtiġuh, għax ilna nitkellmu ftit taż-żmien mhux ħażin fuq x'tip ta' miżuri għandu jieħu l-pajjiż biex jilqa' għal din il-problema.

Nagħmilha ċara wkoll li m'għandniex biss problemi fil-qasam ta' l-alkoħol fost il-minuri.

Hemm anke problemi marbuta ma' tipjip u ma' teħid ta' droga, jiġifieri hemm problemi oħrajn.

Xi kultant il-poplu jagħmel distinzjoni bejn droga u bejn li tpejjep u li tixrob.

Għandek it-tipjip u x-xorb qishom huma aċċettati għax huma soċjalment aċċettati, imma d-droga iktar tiġbed l-attenzjoni b'mod negattiv.

Meta wieħed jitkellem fuq id- droga bħala poplu in ġenerali mill-ewwel ngħidu li hija xi ħaġa negattiva, xi ħaġa li rridu nikkumbattuha, mentri meta nitkellmu fuq tipjip u fuq alkoħol, mhux biss fost il-minuri imma anke fost il-kbar, bħala poplu mhux dejjem nindunaw li hemm problemi kbar marbutin magħha.

Għalhekk tajjeb li niġbdu l-attenzjoni ta' dawk kollha li jisimgħu jew jaqraw dak li qed ngħidu hawnhekk li hemm problemi fejn jidħol l-eċċess kemm tat-titjip kif ukoll tax-xorb.

L-ewwelnett it-tipjip jagħmel ħsara dejjem; wieħed, tnejn u mija, xorta jagħmlu ħsara!

Anke fejn jidħol l-alkoħol wieħed jistaqsi x'inhu eċċessiv.

L-ewwelnett ivarja skond l-etajiet, skond is-sess u wkoll skond il-persuna, jiġifieri m'hemmx garanzija li għax raġel jew għax mara se jaħdmu fl-istess livell fost dawn il-persuni, jiġifieri x'inhu aċċettabbli huwa dibattibbli wkoll.

Il-fatt li dan l-abbozz ta' liġi nġieb fil-parlament hija wkoll konferma li għandna l-problemi u li hemm bżonn nagħmlu xi ħaġa dwarhom.

M'iniex se noqgħod indejjaq lil din il-Kamra u lil min qed jismagħna b'ħafna figuri u ċifri tad-diversi rapporti u mistoqsijiet parlamentari li saru - jien wieħed minn dawk li nagħmel ħafna mistoqsijiet parlamentari fuq dan is- suġġett - u għandna dikjarazzjonijiet oħrajn li juru li għandna problema.

Allura inutli noqogħdu naħlu ħafna ħin fuq dan is-suġġett meta nafu li hija problema reali li rridu niffaċċjaw ilkoll flimkien.

Jien bdejt bl-ewwel appell għall-ġenituri għax naħseb li hemmhekk hija l-ewwel responsabbilta`.

Il-parlament Malti jagħmel tajjeb li jilleġiżla u l-istat jipprovdi l- għajnuniet kollha meħtieġa, is-support u l-edukazzjoni.

Dawn huma importanti li jsiru imma fl-aħħar mill-aħħar ir-responsabbilta` ewlenija qiegħda f'idejna l-ġenituri.

Ġiet f'idejja wkoll tabella maħruġa mill-Unjoni Ewropea fuq il-lifesyle taż- żgħażagħ fejn naraw li sfortunatament fejn jidħol il-konsum ta' alkoħol, birra, nbid u spirti oħrajn fost l-istudenti aħna ninsabu 'il fuq f'din il- lista, fis-sens li nikkonsmaw ħafna.

Din it-tabella fiha lista mhux biss ta' pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea imma wkoll ta' pajjiżi oħrajn, u turi li pajjiżna jħabbatha tajjeb ma' ta' fuq, u għalkemm m'huwiex fl-ewwel pożizzjoni, pero` f'ċerti aspetti qegħdin 'il fuq ħafna.

Jien nittama li fejn tidħol l-aġenda ta' Lisbona, fejn għandek miri li huma pożittivi għal pajjiżna, ir-riżultati jkunu għoljin daqskemm sfortunatament qegħdin f'din it-tabella fejn naraw li l-konsum ta' l-alkoħol, birer, inbejjed u spirti oħra huwa pjuttost għoli.

Mad-daqqa t'għajn jidher li qegħdin ma' l-ewwel ħames, għaxar postijiet meta għandek lista ta' madwar 30 pajjiż, jekk mhux 35 pajjiż li qed jiġu murija f'din it-tabella.

Din hija konferma li għandna problema, u tajjeb li niffaċċjawha, kif qed nagħmlu b'dan l-abbozz għalkemm dan waħdu ċertament li mhux biżżejjed.

Minn mistoqsija parlamentari, li kumbinazzjoni twieġbet ftit taż-żmien ilu mill-Ministru tas-Saħħa l-Onor.

Louis Deguara dwar kemm pazjenti ngħataw kura f'San Luqa fejn dawn instabilhom livell għoli ta' alkoħol fid-demm, irriżulta li jekk inqabblu Jannar sa Mejju 2005 u Jannar sa Mejju 2006 insibu li kien hemm żieda ta' kważi d-doppju ta' pazjenti li ngħataw kura għax instabilhom livell għoli ta' alkoħol fid-demm.

Filwaqt li kien hemm 37 persuna irġiel u nisa minn Jannar sa Mejju 2005, minn Jannar sa Mejju ta' din is-sena kien hemm 144 persuna li ngħataw kura fl-isptar San Luqa għax instabilhom livell għoli ta' alkoħol fid-demm.

Din ukoll tista' tkun sintomatika tal-problema li hemm u li allura jkun hemm bżonn ċerta kura fl- isptar.

Fost id-diversi etajiet insibu li l-iżgħar eta` s-sena li għaddiet kienet ta' 15-il sena kemm għan-nisa kif ukoll għall-irġiel, u din is-sena l- etajiet niżlu għal 13 u 14-il sena rispettivament għall-irġiel u n-nisa.

Kumment importanti li għamel il-ministru fit-tweġiba tiegħu - u naħseb hawnhekk ta' min jaqrah - kien dan: "Ta' min jinnota li dawn il-figuri ma jirrappreżentawx il-problema sħiħa relatata ma' l-alkoħol, iżda jirrappreżentaw biss persuni li jiddaħħlu fid-dipartiment ta' l-emerġenza fl-isptar San Luqa."

Kienet dikjarazzjoni importanti min-naħa tal-ministru meta qal li dawn il-figuri ma jirrappreżentawx il-problema kollha li għandna f'pajjiżna, imma li l-problema ta' l-alkoħol f'pajjiżna hija akbar minn hekk.

Il-ministru għamel tajjeb li ġibed l-attenzjoni tal-Kamra li rridu nagħmlu aktar minn hekk biex il-problema ta' l-alkoħol inkunu nistgħu nikkumbattuha.

Naturalment inutli ngħaddu l-liġijiet jekk imbagħad jibqgħu fuq il-karta, għax biex liġi tkun effettiva irid ikun hemm l-infurzar.

Għalhekk huwa kruċjali r-rwol tal-pulizija fl-infurzar ta' kull liġi b'mod partikolari l- liġijiet li jmissu mal-ħajja taċ-ċittadini tagħna.

Xi drabi jkunu ċirkostanzi ta' ħajja jew mewt, mhux biss għall-persuna li jkun qed tabbuża minn xorb alkoħoliku eċċessiv imma anke għal persuni oħrajn li jkunu għaddejjin mit-triq u jintlaqtu bla ħtija ta' xejn.

Għalhekk ir- responsabbilta` tikber aktar, u nagħmel enfasi li r-rwol tal-pulizija huwa importanti ħafna.

Fuq nota politika - l-unika nota li fil-fatt se jkolli ta' dan it-tip – rrid ngħid li l-infurzar għandu jkun fuq kulħadd.

Sfortunatament kemm-il darba jasluli rapporti mingħand individwi li forsi jkollhom interess huma wkoll - min jaf? - li xi kultant l-infurzar ma jsirx fuq kulħadd imma jsir fuq ċerti nies għal raġunijiet differenti jew għal raġunijiet li jafuhom huma biss.

Għalhekk nappella biex l-infurzar isir fuq kulħadd mingħajr l-ebda kriterju ieħor, politiku jew xort'oħra.

Dan għandu japplika across the board f'kull infurzar ta' liġijiet li jsir.

L-edukazzjoni hija importanti ħafna mhux biss fl-iskejjel imma anke fil- media, speċjalment għall-poplu tagħna b'mod ġenerali.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca l-bieraħ semmiet ċerti inizjattivi li ttieħdu mill-aġenziji tal-gvern.

Tajjeb li jkomplu jittieħdu u li jkun hemm kordinament anke ma' l-awtoritajiet edukattivi biex nieħdu l-aħjar riżultati.

Pero` l- edukazzjoni f'dan il-qasam m'għandhiex tieqaf fl-iskejjel, imma għandha tkompli wkoll fost il-poplu Malti.

Għalhekk l-użu tal-media huwa essenzjali biex l-edukazzjoni tinfirex fost kulħadd.

Is-support huwa meħtieġ mhux biss għall-persuni li jkunu ntlaqtu minn din il-problema, imma anke għall- familjari tagħhom għax ħafna drabi mhux il-persuna waħedha tintlaqat imma l- familja ta' madwarha wkoll.

Xi kultant f'liġijiet bħal dawn inħobb insemmi wkoll pieni ħorox għal min ma jridx jisma', mhux għal min forsi nqabad l-ewwel darba.

Imma xi drabi jkollok persuni li għandhom ċertu negozju li bl-iskuża li huma qegħdin hemm biex ibigħu u biex jagħmlu l-qligħ, jabbużaw u jmorru oltre minn dak li titlob il-liġi.

Għalhekk naħseb li fil-każ ta' persuni li jwebbsu rashom u, minkejja li jafu x'inhuma r-regolamenti u l-liġijiet xorta jibqgħu jbigħu lill-minuri u jinqabdu darba, tnejn, tlieta, il-pieni għandhom ikunu ħorox biex jieħdu tagħlima darba għal dejjem.

Għax il-problemi minn fejn jiġu?

Kultant inkun għaddej minn Paceville u sfortunatament nara żgħażagħ u adoloxxenti jixorbu.

Il-kelma li tintuża hija "jiddamdmu" bix-xorb.

Fejn kien hemm il-bandli, fejn issa qed isir xi xogħol hemmhekk, kien magħruf għal dawn l-affarijiet, u jekk tmur hemmhekk tara ħġieġ imkisser li jkunu ħallew mil-lejl ta' qabel fejn kien ikun hemm konsum qawwi ta' alkoħol li kien jinxtara mill-ħwienet fil-viċin.

U għalhekk inħoss li għandu jkun hemm pieni ħorox għal min jaf li qed jikser il-liġi, u minkejja li jkun imwiddeb darba u tnejn, dan jibqa' għaddej!

Ħaġa oħra li dejjem tkellimt dwarha u anke għamilt mistoqsijiet parlamentari u supplimentari lill-viċi prim ministru kienet proprju li qrib l-iskejjel għandna naraw li żgur m'għandux ikun hemm ħwienet li jbigħu xorb alkoħoliku.

Jien dejjem kont nissuġġerixxi u għadni nsostni li madwar l- iskejjel nagħmlu żona ħielsa mill-alkoħol.

Mhux qed ngħid li m'għandux ikun hemm ħwienet jew li m'għandhomx jiftħu f'ċerti ħinijiet, u bħala eżempju nsemmi l-junior college fejn hemm il-famużi ħwienet.

Jiena għamilt sentejn hemmhekk, imma l-ħin li kien ikolli free kont immur inqattgħu l-gym u kont nieħu pjaċir aktar hemmhekk milli kieku kont immur f'postijiet oħrajn.

Imma mhux kulħadd jifhimha l-istess!

Għalhekk għandna ninsistu li fejn hemm skejjel għandu jkun hemm alcohol free zones ħalli nagħtu l-eżempju sa miċ-ċokon.

Veru li dawn huma adoloxxenti żgħażagħ - 16-il sena 'l fuq - imma fl-aħħar mill-aħħar għandna ndaħħlu din il-kultura ġdida f'pajjiżna.

Dan l-abbozz jgħid li m'għandux ikun permess konsum ta' l-alkoħol fil-pubbliku, pero` issa rridu ninforzawha.

Diġa` semmejt Paceville, pero` jekk induru dawra ma' kull belt u raħal insibu li fil-festi hija xi ħaġa kważi tradizzjonali li waqt il- marċ kulħadd jixrob quddiem għajnejn il-pulizija.

Kieku ma jkunx hemm pulizija nifhimha, imma l-pulizija qegħdin hemmhekk minħabba l-marċ, u kulħadd jixrob, l-aktar birer, u mhux wieħed u tnejn ikunu taħt l-eta`!

Tajjeb ukoll li nsemmu l-problemi familjari li jinqalgħu.

Għalkemm qed nitkellmu fuq miżuri li se jolqtu lill-minuri, ħafna drabi l-konsegwenzi ta' xorb eċċessiv huma gravi mhux biss mil-lat ta' saħħa u mill-aspett soċjali u finanzjarju, imma saħansitra wasslu biex anke familji tkissru minħabba l-konsum eżaġerat ta' l-alkoħol.

Għalhekk huwa fondamentali li mhux biss nitkellmu biex ikollna deterrent u pieni ħorox, imma li nisħqu fuq politika favur inizjattivi oħrajn li jbiddlu t-trend tal-konsum ta' l- alkoħol.

Per eżempju, nitkellmu fuq politika li tippromwovi l-isport u favur attivitajiet oħrajn bħall-kultura, bħall-volontarjat u mitt ħaġ'oħra li ż-żgħażagħ bl-enerġija tagħhom jistgħu jagħmlu.

Allura din il-forza taż- żgħażagħ flimkien għandha taħdem biex il-konsum ta' l-alkoħol fost il- minuri jonqos, kif fl-aħħar mill-aħħar jgħidu anke dikjarazzjonijiet internazzjonali.

Ġiet f'idejja d-declaration on young people and alcohol li kienet pubblikata mill-WHO għar-reġjun ta' l-Ewropa fl-2001, li tirrijafferma ħames prinċipji tal-European charter on alcohol.

Fost dawn insibu li għandu jkun hemm id-dritt li l-familji, il-komunita` u l-ħaddiema f'kull qasam tax-xogħol għandhom ikunu ħielsa u protetti mill-inċidenti, minn vjolenza u minn ħwejjeġ oħra negattivi li huma konsegwenza tal-konsum ta' l- alkoħol jew alkoħol eċċessiv.

L-informazzjoni u l-edukazzjoni għandhom jibdew jingħataw mill-bidu nett, biex ngħidu hekk, u għandu jkun hemm ambjent ħieles mill-effetti negattivi tal-konsum ta' l-alkoħol għat-tfal u għall-adoloxxenti.

Minn din l-lista ta' prinċipji xtaqt insemmi the cost of youth drinking.

Fl-aħħar mill-aħħar nafu li ż-żgħażagħ huma aktar vulnerabbli minn persuni aktar adulti, u jistgħu jkunu għaddejjin minn problemi fiżiċi, emozzjonali u soċjali, u fl-aħħar mill-aħħar jistgħu jdawru ħarsithom lejn ix-xorb bħala soluzzjoni.

Għaldaqstant wieħed irid jiġbed l-attenzjoni għall-mod kif isir ir- reklamar, għax dan jista' jwassal biex ċerti persuni li jkunu għaddejjin minn diffikultajiet, anke minħabba l-eta' tenera tagħhom, jispiċċaw jabbużaw minn xorb alkoħoliku eċċessiv.

Barra minn hekk, din id- dikjarazzjoni ssemmi wkoll problemi li hemm fil-qasam tas-saħħa u l-aspett soċjali/ekonomiku, kif ukoll il-fatt li s-soċjeta` jkollha ġġorr il-piż tal- problemi ta' dawn il-persuni.

Imbagħad għandek targets li kellhom jintlaħqu fis-sena 2006, u jien nipproponi li bħala pajjiż inħarsu lejn dawn it- targets u ngħidu x'azzjoni ħadna u se nieħdu.

Uħud minnhom diġa` qed isiru u hemm oħrajn li tajjeb indaħħluhom u nieħdu azzjoni malajr biex nikkumbattu din il-problema.

Nikkonkludi billi ngħid li għandu jkollna kultura favur ħajja aħjar.

Jekk wieħed jiddamdam bix-xorb ċertament mhux qed jgħix aħjar.

Il-kultura favur ħajja aħjar tfisser li inti tħossok b'saħħtek u tippromwovi kultura favur il-bilanċ fejn kollox għandu l-ħin u l-qies tiegħu, u li kull persuna żagħżugħa tagħraf x'inhu l-bilanċ xieraq.

Allura ejja nippromwovu din il- kultura favur il-pożittiv, favur ħajja li tippromwovi s-saħħa!

Jekk wieħed jiddamdam u jabbuża mix-xorb alkoħoliku b'mod eżġerat, ċertament mhux qed jagħmel dan.

Jiena nawgura li din il-liġi jkollha effett f'kull aspett, kemm min-naħa ta' infurzar kif ukoll mill-aspett edukattiv ħalli ż-żgħażagħ tagħna jagħrfu jagħmlu attivitajiet oħrajn li huma aktar ta' ġid għalihom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi huwa wieħed qasir, imma jekk wieħed ifittex informazzjoni kemm fuq livell lokali kif ukoll internazzjonali ta' kif għandna nindirizzaw din il-problema ta' l-alkoħol vis-à-vis iż-żgħażagħ tagħna - jien ma ngħidx biss ta' taħt is-16-il sena - wieħed isib tant informazzjoni li jibda jħokk rasu minn fejn se jibda u fejn se jispiċċa.

Il-mod kif żviluppat s-soċjeta` tagħna - forsi ftit wara ċerti soċjetajiet fl-istess kontinent tagħna, pero' miexja lejn l-istess sitwazzjoni li diġa` laħaq ħaddieħor - ipoġġi ċerta pressjoni fuq iż-żgħażagħ tagħna kemm bħala studenti u kemm fil-ġirja tagħhom sabiex jippreparaw ruħhom għall-ħajja u jaslu biex isibu mpjieg u jieħdu isibu l-istat tagħhom.

Pero` bħal f'kull triq oħra, wieħed jiltaqa' ma' xi ħofor matul it-triq li wieħed jista' jaqa' fihom, u mbagħad diffiċli li jirkupra, bħal meta bniedem jikser siequ u mbagħad irid jagħmel ħafna żmien sakemm jerġa' jiġi għan-normal.

L- istess ħaġa meta wieħed jitkellem fuq il-problema tax-xorb alkoħoliku qalb iż-żgħażagħ.

Minn diversi surveys riċenti li saru wieħed isib li uħud miż-żgħażagħ tagħna sabiex jipprovaw juru kemm huma kbar, oħrajn għax forsi fil-familja jħalluhom jieħdu dik il-qatra, u oħrajn minħabba problemi soċjali li jkollhom fid-dar jew barra, jirrikorru għax-xorb.

Min għax ikun introvert u jibża' jiffaċċja u jitkellem fuq il-problema li jkollu, u min għax għandu laxkezza wisq madwaru li allura tippermettilu mhux biss jesperimenta, imma li jaqbeż il-limitu permissibbli għalih u jdur għall-alkoħol, u wara l- alkoħol sfortunatament ħafna drabi jispiċċa anke biex jipprova affarijiet oħrajn.

Sur President, bħal ħafna affarijiet li mhux suppost tagħmilhom, l-ewwel darba hija diffiċli, imma wara t-tielet u r-raba' darba tiġi ħaġa normali, iktar u iktar jekk it-tifel jew tifla, ġuvni jew xebba jkunu ġejjin minn ambjent fejn mingħajr ma jitlob ammonti ta' flus kbar lill-ġenituri tiegħu jew tagħha, isib il-mezzi finanzjarji sabiex hu jintroduċi ruħu għal xorb alkoħoliku.

Hawn ħafna postijiet fejn wieħed ma jistax imur sakemm ikollu 16-il sena jew fejn, pero` l-mod kif inbidlet id-dinja llum hija normali li tfal u żgħażagħ ta' 14-il sena joħorġu, forsi mhux sas-sigħat bikrin ta' fil-għodu imma sal-11.00p.m. jew anke sa nofs il-lejl.

Tfal ta' 15-il sena kważi jeħduha kontra tiegħek jekk inti ma tippermettilhomx joħorġu u jdumu barra għax sħabhom hekk jagħmlu, imbagħad la jiltaqgħu ma sħabhom, kulħadd irid ikun il-perċimes hu, kulħadd irid juri li hu naqra aħjar!

Kulħadd jipprova jordom il-problemi li jkollu billi jipprova jixrob jew jagħmilha tal-leader tal-grupp u mbagħad jinqalgħu l-problemi.

U nisimgħu mbagħad b'żgħażagħ li jispiċċaw jiġġieldu, ikorru u saħansitra anke jmutu.

Il-WHO ilha s-snin tiffaċċja u tindirizza din il-problema kemm fil-world health assembly kif ukoll fil-world health organization.

Huma jikkonċentraw l-iżjed fuq persuni li ma jafux jikkontrollaw ix-xorb, għax jekk wieħed ilu żmien jixrob ikun jiflaħ ċertu ammont ta' xorb, filwaqt li wieħed li ma jkunx mdorri t-tendenza hija li jieħu żewġ grokkijiet u ma jkunx jaf x'qed jagħmel, u jispiċċa jagħmel atti li m'humiex normali jew atti vjolenti.

Nies li jkunu vittmi ta' vjolenza fiżika jew sesswali wkoll jirrikorru għax- xorb alkoħoliku.

Issir vjolenza miż-żgħażagħ li jixorbu, li jibdew bi sfida jew biex jgħidu li ħadu good time!

Hawn oħrajn li sfortunatament ikunu soġġetti għal ċertu abbuż, jew inkella fil-familja jkunu mdorrijin jixorbu, u l-ġenituri sfortunatament ma jaraw xejn ħażin li jippermettu lil uliedhom li ta' eta` żgħira ħafna jibdew jikkonsmaw ammont ta' alkoħol.

Min hu mdorri jgħix tip ta' ħajja huwa xokk għalih meta f'daqqa waħda titfaċċjah b'ħaġa totalment differenti.

Jekk imdorri jgħix f'ambjent ta' ħajja mingħajr ma jkun jaf x'toffri tip ta' ħajja oħra, allura dan huwa diġa` soġġett għall-effetti negattivi ta' l-alkoħol.

Din narawha tiġri llum f'pajjiżna, u m'hijiex ħaġa ta' barra minn hawn, anzi jiddispjaċini ngħid li f'ċerti postijiet saret kważi xi ħaġa komuni!

Wara li nkun mort xi attivita` fil-għaxija, niddejjaq ngħaddi minn ċerti postijiet lejn ir- Rabat, is-Siġġiewi u postijiet oħrajn u nara żgħażagħ li niddubita jekk għandhomx 15 jew 16-il sena mitluqin ma' ħajt, lanqas jaraw x'hemm quddiemhom bl-ammont ta' alkoħol li jkunu ħadu.

Issa jekk ħadux flixkun birra wieħed u ma jifilħux għalih jew ħadux żewġ grokkijiet u ħalltu x- xorb, il-verita` hija li dawn it-tfal m'humiex kapaċi jikkontrollaw ruħhom u qegħdin jissoġġetaw lilhom infushom għall-effetti negattivi ta' l- alkoħol.

F'dan il-kontest ħarist sew lejn dak li għamlet il-World Health Organisation, u tajjeb li wieħed jgħid x'qed jipprovaw jagħmlu fil-kontest internazzjonali biex jiffaċċjaw din il-problema.

Per eżempju, il-world health assembly skond riżoluzzjoni numru 58/26 fuq is-saħħa pubblika indagat sew il-problemi kkawżati mill-użu ta' l-alkoħol.

Ma ħarsitx biss lejn il-problemi fiżiċi imma ħarset ukoll lejn il-problemi ta' kif jeffettwaw il-karattru ta' dak li jkun, u ta' kif jibdluh kważi mil-lejl għan-nhar.

Wieħed jibda jgħix ħajja ta' split personality, il-ħajja normali li tieħu pjaċir bil-persuna meta din ma tkunx taħt l-influwenza tax- xorb, u l-ħajja totalment differenti, kważi distruttiva, li din il-persuna tinbidel fiha malli tieħu l-alkoħol.

Imbagħad hemm l-effett iżjed ħażin minn hekk meta l-familjari jew in-nies li għandhom l-impenn li jaraw il- benesseri ta' dawn il-persuni jħalluhom ikomplu f'dan il-vizzju mingħajr ma jieħdu l-passi kollha biex iqabbduhom triq oħra.

Il-European charter on alcohol adottat fl-1995 jistabbilixxi prinċipji biex jirriduċi l-effetti negattivi li jirriżultaw mill-alkoħol, speċjalment biex tipproteġi nies li jispiċċaw vittma ta' vjolenza minn nies li jieħdu l- alkoħol, u wisq iżjed biex tnaqqas in-numru ta' nies assoċjati max-xorb li jispiċċaw jagħmlu atti kriminali taħt l-influwenza tax-xorb, li mbagħad minn eta` tant żgħira jibdew jitolbu eżenzjoni jew mitigazzjoni tar- responsabbilta` minħabba li huma kienu taħt l-influwenza tax-xorb.

Fattur li jidħol fih dan il-European charter hija l-vjolenza minn dawk li jieħdu x- xorb alkoħoliku, kemm żgħażagħ kif ukoll dawk ta' eta' ikbar.

U iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar tiżdied id-dipendenza tal-persuna fuq ix-xorb, bħal meta bniedem jieħu l-pilloli, l-ewwel jieħu waħda, u jekk waħda ma taffettwahx ikun irid jieħu tnejn jew aktar, sakemm jasal at a point of no return.

Fid-diversi artikli tiegħu, dan iċ-charter jindirizza din il-problema mhux biss billi jagħmel regolamenti u liġijiet, għax huwa faċli li ngħaddu liġi u ngħidu li t-tali ħaġa hija ħażina.

Kultant jekk tgħidilhom li xi ħaġa hija ħażina u li mhux suppost jagħmluha, iż-żgħażagħ iktar jipprovaw jagħmluha!

Dan bħal meta fi żmieni kienu jgħidulna li mhux suppost issuq jekk int taħt it-18-il sena, u kulħadd kien jara kif jieħu l-karozza ta' missieru anke f'eta' ta' 13-il sena jew 14-il sena, u jmur dawra biha!

Pero` dak iż-żmien kien hawn 40,000 karozza u llum hawn 300,000 karozza, u forsi ż-żgħażagħ tgħallmu iżjed.

Illum fl-iskejjel qed ngħallmu lit-tfal tagħna mhux biss is-suġġetti normali imma l-mod kif huma jistgħu jilqgħu l- isfidi tal-ħajja u jimxu 'l quddiem.

Għalhekk bħalma ngħallmuhom fuq sess u fuq diversi aspetti tal-ħajja, għandna ngħallmuhom ukoll fuq l-alkoħol minn meta jkunu żgħar.

Illum hawn ċerta awareness fuq it-tipjip, għax jekk ma tpejjipx sigaretti għandek wisq inqas ċans li tieħu d-droga, apparti l-fatt li t-tipjip jista' jagħmel ħażin għas-saħħa.

U l-istess ħaġa l-alkoħol.

M'iniex qed ngħid li wieħed meta jikber m'għandux ikun social drinker, li jmur f' attivita` u jieħu grokk jew tnejn, għax dawk kulħadd jieħu pjaċir bihom, pero` wieħed m'għandux jeżaġera.

M'għandniex inħallu li wliedna li għadhom qegħdin jikbru jkollhom aċċess għax-xorb, kemm jekk minn fuq trolley f'dar privata jew jekk imorru jixtruh.

Għandna ngħallmuhom li dawk huma affarijiet li jrid ikollok ċerta eta` biex tagħmilhom, u li trid tkun tiflaħ għalihom fiżikament.

Jista' jkun hemm każ ta' tensjoni ta' l- eżamijiet jew każ ta' bullying fl-iskola u ma jkunux kapaċi jiltaqgħu ma' min hu inkarigat fl-iskola biex jindirizzaw dawn il-problemi, u allura l- istudenti jinfexxu fix-xorb għax fih dak il-ħin isibu forsi konsolazzjoni u mod kif jilludu ruħhom li f'daqqa waħda kollox sar sew.

Imbagħad x'ħin jistejqru jsibu li effettivament mhux biss ma solvewx il-problema li jkollhom imma aggravawha, billi magħha jkunu żiedu d-dipendenza fuq ix-xorb ukoll.

Azzjoni oħra li ħadet il-WHO hija l-European alcohol action plan ta' bejn is-snin 2000 u l-2005 - ma waqfux fis-sena 2005 għax imbagħad ipprovaw jiżviluppaw u jimmaturaw iżjed il-prospetti – li l-mira tiegħu hija li tirriduċi l-ħsara li joħloq l-alkoħol, inkluża l-vjolenza assoċjata ma' l- alkoħol.

Kull ma jmur qegħdin naraw tibdil totali fil-karattru tal-persuna li tiġi soġġetta għax-xorb, u mhux tibdil għall-aħjar.

Bl-alkoħol, bniedem ma jsirx iżjed soċjevoli, ma jiħux parti iżjed attiva f'ħidma u f'attivitajiet li jagħmlu ġid lis-soċjeta` in ġenerali, imma jsir karattru kważi buruż li jiddistakka ruħu mis-soċjeta' minħabba li jkun nflwenzat minn xi ħaġa estranja għall-karattru tiegħu, b'riżultati negattivi għall- istess soċjeta'.

Flimkien ma' dawn, fis-sena 2001 kellna d-declaration on young people and alcohol li tidentifika ż-żgħażagħ tal-lum bħala l-iżjed nies suxxettibbli u f'riskju li jinqabdu fi problemi relatati ma' l-alkoħol, allura huma key targets għal min irid jagħmel negozju minn dawn in-nies.

Jien missier, u għandi tfal li kibru u ieħor ta' 16-il sena li sal-lum, safejn naf jien, ċertu xorb la jgħodd għalih u lanqas imissu, pero` navżah bħalma javżah kulħadd.

Jien jidhirli li pprovajna nrabbuh kemm jista' jkun tajjeb, ipprovajna ngħallmuh il-valuri tal-ħajja u li fejn hemm problema, kbira kemm hi kbira, jekk jitkellimha ma' xi ħadd li jrid jirraġuna miegħu, jien, ommu jew ħutu l-kbar jew ma' ħaddieħor, kapaċi nindirizzawha u flimkien insibu s-soluzzjoni.

Sfortunatament dan diġa` kellu żewġt iħbieb li spiċċaw bi problema ta' alkoħol ripetittiva għaliex sabu l-bieb miftuħ biex jiżvogaw f'din il-ħaġa flok ma ipprovaw jindirizzaw il-problema b'mod iżjed effettiv billi jikkonsultaw ruħhom.

Pajjiżna mimli b'soċjetajiet u b'volontiera li lesti li jgħinu f'dan is- settur.

Għall-grazzja t'Alla għandna wkoll il-Knisja li tgħin mhux ftit billi torganizza attivitajiet li fihom iż-żgħażagħ ikollhom fejn jiddevertu u ma jħossux il-bżonn li jirrikorru għall- alkoħol.

Pero` f'ambjent materjalistiku fejn bniedem jinsa l-ispiritwalita`, hemm iżjed it-tendenza li jaqa' fit-tentazzjoni ta' l-abbuż mill-alkoħol.

Infatti ħafna pajjiżi Ewropej iqisu l-patterns tax-xorb miż-żgħażagħ bħala sfida kbira għalihom, u dan l-abbuż qed jikber fil-kultura taż-żgħażagħ tagħna wkoll.

Uħud miż- żgħażagħ qisu l-gost tagħhom li jiskru!

Mhux wieħed u tnejn tismagħhom jgħidulek: Il-bieraħ sirt daħna, il-bieraħ ma kontx qed nara art, il- bieraħ ħadt buzz!

Dawn huma affarijiet li l-konsegwenzi tagħhom mhuwiex ta' dak il-ħin biss, imma xi kultant jistgħu jwasslu anke għal atti kriminali.

Sur President, illum anke jekk tmur tara film li huwa klassifikat "U" issib li r-riklami li jkollok qabel iħajruk tieħu xorb alkoħoliku, bħallikieku jekk ġuvni jieħu dan ix-xorb it-tfajliet se jarawh isbaħ, u jekk hi xebba l- irġiel se jarawha isbaħ, u jekk qiegħed fi grupp int issir iċ-ċentru ta' l- attrazzjoni!

Skond survey tal-WHO, f'ħafna pajjiżi fl-Ewropa fejn il- konsum ta' l-alkoħol huwa baxx, il-vjolenza hija ħafna inqas, u fejn il- konsum ta' l-alkoħol huwa għoli, il-vjolenza hija ferm iżjed għolja.

Għaldaqstant inħoss li huwa urġenti ħafna li aħna nindirizzaw u nagħtu iktar kas ta' din il-problema, speċjalment fil-kontest ta' kif inrabbu lil uliedna u liż-żgħażagħ, kemm fid-dar kif ukoll fl-iskejjel.

Ftit ilu waqt house visit kont qed nitkellem ma' xi żgħażagħ li qaluli li waqt l-ischool leaving party li organizzaw bejniethom ġo restaurant, dawn xorbu l-whisky u l-inbid, u kien hemm min spiċċa bil-ġenituri ta' tfal oħrajn iwassluhom għax ma kenux kapaċi li jaslu bit-trassport pubbliku!

Saħansitra ix-xufier tal-private bus li kellu jwassalhom irrifjuta li jtellagħhom, għax ma kenux f'qagħda li jkunu jafu x'inhuma jagħmlu fuq ix-xarabank tiegħu!

Jiġifieri minkejja l-informazzjoni kollha li kellna u minkejja t-twiddib mill- ministeru għall-familja u solidarjeta` soċjali u d-diversi reklamar li jsir biex lil uliedna ma nippermetulhomx li jikkonsmaw dan ix-xorb, xorta hawn wisq - ma ngħidx across the board - tolleranza f'dan is-settur.

Ma naqbilx li għandu jkun hemm zero tolerance, imma min-naħa l-oħra huwa tajjeb li wasalna għal-liġi li qegħda taqta' linja dritta dwar min jista' jixtri alkoħol u min le.

Huwa tajjeb li wasalna sabiex nikkontrollaw li ż- żgħażagħ ma jkunux jistgħu jikkonsmaw l-alkoħol f'post pubbliku jew f'ħanut tax-xorb liċenzjat.

Sur President, jeħtieġ li ma nibqgħux niggustaw lil xi tifel li jixrob il- birra u ma ndejqux.

Ġieli jkollok ġenituri li huma stess jieħdu pjaċir jdarru lil uliedhom jieħdu grokk whisky.

Ħafna familji jħobbu jieħdu tazza nbid ma' l-ikel filgħaxija.

Dak huwa alkoħol, u jekk wieħed se jippermetti lit-tfal tiegħu jieħdu l-alkoħol, irid joqgħod attent li l-ammonti jkunu żgħar.

Jiena ċert li ħafna mill-familji joqogħdu attenti li ma jippermettux dan il-konsum.

Irridu noqogħdu attenti li ma ndarrux lil uliedna jaħsbu li l-konsum ta' l-alkoħol m'hu xejn billi nippermettuh fid- dar.

Naqra llum u naqra għada, dawn iż-żgħażagħ se jkollhom jikkombattu din l-konswetudni f'ħajjithom, u meta jiġu għax-xorb alkoħoliku, dawn jgħidu: Jekk il-ġenituri tagħna ppermettewlna u kienu jħajruna biex nieħdu xi grokk, aħseb u ara kemm nistgħu nixorbu meta nkunu barra d-dar!.

Sur President, din il-liġi għandna narawha mhux biss mill-aspett ta' penalitajiet, imma anke mill-prijorita` ta' azzjoni li assumiet il-WHO fil- kontest tal-konsum tax-xorb alkoħoliku miż-żgħażagħ kif ukoll minn nies ta' eta' ftit ikbar.

Din qalet li jekk norjentaw ruħna għall-awareness dwar ir- rabta bejn l-alkoħol u l-vjolenza, it-tendenza hi li jkollna inqas inċidenti.

Din bħal l-ispeed limits fit-toroq.

Ingergru kemm ingergru, ftit taż-żmien wara li ġew installati l-ispeed cameras rriżulta li għandna ħafna inqas każijiet ta' nies li jmutu f'inċidenti tat-traffiku f'ċerti toroq.

Hemm min jissuġġerixxi li tintaxxa iżjed l-alkoħol, mingħajr ma teżaġera, biex iż-żgħażagħ li jridu jgħaddu bil-pocket money isibuha iktar diffiċli għal bwiethom li jixtru xorb ta' natura alkoħolika.

Hawn min isostni wkoll li għandu jkun hemm livell standard fid-diversi pajjiżi fil-mod kif jindirizzaw il-problema, kemm permezz tal-media u kemm b'awareness programmes.

Dawn għandhom ikunu armonizzati minn pajjiż għall- ieħor ħalli ma jiġrix li f'pajjiż tista' tlegleg u tixrob kemm trid, imbagħad tarak dimonju jekk tmur f'pajjiż ieħor fejn ma tistax!

Tgħid x'tgħid, xorta jibqa' l-fatt li x-xorb eżaġerat iwassal in-nies għal vjolenza u biex jitkissru l-familji.

Jekk teżisti l-vjolenza bejn il- miżżewġin u anke fir-relazzjoni tagħhom ma' wliedhom minħabba x-xorb, it- tendenza hija li għada pitgħada din se tintiret u timxi minn ġenerazzjoni għall-oħra.

Il-WHO tinsisti li t-tagħlim dwar l-effetti ta' l-alkoħol għandu jiġi provdut bħala parti mill-edukazzjoni fl-iskejjel, u għandu jinkludi kemm lill-ġenituri u kemm lill-komunita'.

F'kull livell tas- soċjeta', għandu jsir kull sforz sabiex jonqos il-konsum eċċessiv ta' l- alkoħol.

Kif għedt fil-bidu, din il-liġi hija importanti għaliex ġegħlitna nirriflettu bis-serjeta` fuq id-direzzjoni li sejrin fiha ż-żgħażagħ.

Mhux sinjal tajjeb li skond is-survey li sar hawn Malta ftit ilu irriżulta li persentaġġ qawwi ta' żgħażagħ fis-sekondarja jiftaħru li jixorbu l-alkoħol!

Issa forsi jkun hemm ftit minnhom li qalu li jixorbu l-alkoħol biex jidhru li huma kbar, pero` l-qasba ġeneralment ma ċċaqċaqx għal xejn.

Jien ma naħsibx li min għamel dawn is-surveys kellu l-intenzjoni jew xtaq li jkun hemm ir-riżultati li kellna.

Imma huwa fatt li Ilum uliedna jgħixu taħt tensjoni kbira f'tellieqa sfrenata sabiex iġibu kwalifiki biex isibu impjieg u jilħqu f'pożizzjoni għolja.

Pero` irridu nammettu li xi kultant nissikkawhom wisq lil uliedna biex iġibu dawk ir-riżultati, u mhux kulħadd jiflaħ għal dik it-tensjoni u dak l-istress li jġibu magħhom l-eżamijiet.

Allaħares kulħadd kien kapaċi biss fl-IT, għax imbagħad ma jkollniex min jifhem fl-ikel u min isajrilna tajjeb!

Allaħares kulħadd kellu jsir perit, avukat, tabib jew professur għax nispiċċaw kulħadd jipprepara l-pjanti, kulħadd jagħmel il-kuntratti u kulħadd jipprova jfejjaq in-nies!

Għandna bżonn naċċettaw id-diversita` tal-potenzjal ta' wliedna, u rridu noqogħdu attenti li ma nkunux aħna li nqabbduhom it-triq li twassalhom biex jaqgħu fil-problema ta' l-alkoħol.

Jien nawgura li din il-liġi tkun effettiva, kif qalu l-kelliema ta' qabli, billi tgħinna noħolqu ambjent aħjar kif uliedna jitrabbew u jippreparaw ruħhom għall-futur tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Mr Speaker, kif qalu l-kelliema ta' qabli għandna quddiemna abbozz ta' liġi li huwa mportanti ħafna, u ngħid li it's about time li jkollna abbozz ta' din ix-xorta.

Ovvjament aħna bħala partit diġa` ddikjarajna li aħna favur dan l-abbozz għax hija sfortuna li ż-żgħażagħ tagħna, kemm f'Għawdex kif ukoll f'Malta, qed jirrikorru għall-konsum ta' l- alkoħol anke minn eta` żgħira ħafna.

Allura hemm bżonn li ssir xi ħaġa b'mod immedjat, u abbozz ta' din ix-xorta huwa pass utli f'din id- direzzjoni.

F'dan il-kontest proprju ftit tal-ġranet ilu l-partit Laburista vara dokument dwar iż-żgħażagħ li appuntu jittratta dwar diversi issues li jinteressaw u jinkwetaw liż-żgħażagħ, u fost affarijiet oħrajn hemm parti li tirrigwarda il-problema ta' l-alkoħol ukoll.

Fil-fatt fid-dokument tagħna l-alkoħol poġġejnieh taħt is-sezzjoni dwar is- saħħa u r-raġuni hija li l-konsum ta' l-alkoħol għandu effett dirett u detrimentali fuq is-saħħa tal-bniedem, kif ġie xjentifikament pruvat u anke kif għadu kemm spjega l-kollega tan-naħa l-oħra.

F'dan id-dokument tlaqna mill-premessa li r-rata taż-żgħażagħ li qed jabbużaw mill-alkoħol hija kemmxejn għolja meta kkomparata ma' pajjiżi oħra.

Appuntu qed ngħidu li hemm bżonn li naħdmu fuq programm ta' ħidma li għandu jinvolvi l- istakeholders kollha ta' pajjiżna li jaħdmu f'dan is-settur, jiġifieri l- aġenziji kollha tal-gvern, l-istituzzjonijiet u l-għaqdiet kollha kemm tal- Knisja u anke għaqdiet non-governattivi.

Il-programm, kif qed nikkontemplaw aħna, għandu jkun iffokat biex jissaħħu s-servizzi li diġa` qegħdin hemm, kif ukoll isiru programmi u servizzi oħra sabiex dejjem infornu informazzjoni u għajnuna iktar personalizzata liż-żgħażagħ u lill-ġenituri biex inkomplu niġġieldu din il-problema.

Fl-istess waqt qegħdin ngħidu li hemm bżonn li tiżdied l-għajnuna tal-gvern lil dawn l-aġenziji, fondazzjonijiet, għaqdiet u istituzzjonijiet oħra li jaħdmu f'dan il-qasam.

Fid-dokument qed nirriferu wkoll għad-delinkwenza u għar-riforma u fost affarijiet oħra qegħdin insemmu l-community service orders u l-combination orders.

Qed nitkellmu wkoll dwar l-isport u d-divertiment li għandhom ikunu forma ta' divertiment alternattiv biex iż-żgħażagħ tagħna jkunu jistgħu jirrikreaw ruħhom b'mod san li jbegħedhom minn abbużi u minn vizzji oħra.

Qed insemmi dawn l-affarijiet biex nuri kemm aħna bħala partit naqblu li hemm bżonn naqbdu l-barri minn qrunu u nindirizzaw dawn il- problemi li qed jeffettwaw ħażin mhux liż-żgħażagħ tagħna biss imma lis- soċjeta` in ġenerali.

Jien persważa li kull wieħed u waħda minna hawn ġew niltaqgħu ma' każijiet - jien l-ewwel waħda waqt l-eżerċizzju tal- professjoni tiegħi - ta' żgħażagħ li jkollhom din il-problema.

Sfortunatament il-maġġoranza taż-żgħażagħ bi problema ta' abbuż ta' alkoħol ikollhom problemi ta' abbużi oħrajn.

Qed nirriferi għall-abbuż tad-droga.

Jien jiddispjaċini nisma' żgħażagħ li minn eta` żgħira jgħidulek li xebgħu minn ħajjithom jew ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu bihom infushom.

Allura jirrikorru għax-xorb u sfortunatament anke għad-droga biex jinsew id- dwejjaq tagħhom u jgħidulek li jifgaw id-dwejjaq tagħhom ġox-xorb.

L-Onor.

Anthony Abela semma l-jargon li qed jużaw iż-żgħażagħ.

Jien nisma' jargon li huwa ħafna agħar minn hekk, iżda m'huwiex dekoruż li ngħidu hawnhekk, pero` jingħad.

Dan juri l-mod superfiċjali kif iż-żgħażagħ tagħna qegħdin iħarsu lejn din il-problema.

Għandek kategorija oħra ta' żgħażagħ li jgħidu li jekk ma jixorbux ma jeħdux pjaċir.

Hija ħasra li għandna żgħażagħ li mhux qed igawdu ż-żogħżija tagħhom.

Hemm oħrajn li jgħidu li jixorbu għax inkella jekk ma jagħmlux bħal sħabhom jispiċċaw jirredikolawhom għax ma jixorbux.

Hemm din il-forma ta' peer pressure li qed tkompli tiggrava u tintensifika l-problema.

Għandna żgħażagħ oħra li jirrikorru għall-abbuż ta' l-alkoħol minħabba pressures li jkollhom, kemm ta' skola u kemm ta' xogħol.

Sfortunatament għandna wkoll żgħażagħ li jgħidu li meta jkollhom problema ommhom u missierhom jieħdu grokk jew tnejn, u jipprovaw jinsew kollox.

Allura dawn it-tfal għandhom l-omm u l-missier li suppost qed jagħtuhom eżempju tajjeb u minflok qed jagħmlu l-oppost.

Każijiet bħal dawn ħadd ma jieħu pjaċir bihom u kulħadd jaqbel li hemm bżonn nindirizzawhom mhux biss permezz ta' dan l-abbozz imma across the board, permezz ta' inizjattivi u affarijiet oħra.

Nifhem li mhix faċli li ssolvi din il-problema, mhux la kemm tiġi hawnhekk, tfaqqa' subgħajk, u tgħid li se ssolvi kollox!

Pero` għandna dan l-abbozz quddiemna u għandna nitilqu minn hawn.

Għandna strument legali li x'ħin se naslu għall-mument tal-vot se jiġi approvat minn kulħadd, u nawgura li jiġi nforzat.

Sur President, diġa` ssemmiet il-kwestjoni ta' l-inforzar hawnhekk, u qed nerġa' nirrepeti dan għaliex huwa inutli li jkollna dan l-abbozz u naqblu dwaru, imma mbagħad ikollna problemi ta' inforzar.

Sfortunatament il- pulizija ġieli jagħlqu għajnejhom, daqqa għax nafu lil dak u daqqa għax nafu lill-ieħor, u allura dak li nkunu għamilna hawn ġew ikun irriżulta għalxejn.

Qed nirreferi in partikolari għal-liġi dwar it-tipjip.

Nemmen li għandha tiġi intensifikata l-ħidma tal-forzi ta' l-ordni, tal-pulizija f'postijiet ta' divertiment fejn imorru ż-żgħażagħ biex jiġi żgurat li l- liġi tiġi nforzata.

Hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal din il-liġi biss, imma għal diversi liġijiet oħrajn in partikolari dwar il-limitu ta' eta` fil-postijiet ta' divertiment.

Jekk tmur f'diskoteki, fi clubs u f'ħafna postijiet oħra ssib tfal ta' 11 jew 12-il sena fis-1.00 a.m, fis-2.00 a.m. u anke fit-3.00 a.m. Dan huwa ksur tal-liġi wkoll.

Pero` qed ikun hemm każijiet ta' tfal li jitressqu l-qorti għax ipejpu sigarett, iżda mhux qed jitressaq is-sid ta' l-istabbiliment għax qed jippermetti li dawn it-tfal jidħlu fil-premises tiegħu.

Din hija anomalija li għandha tiġi ndirizzata, u għalhekk qed ninsisti li hemm bżonn li jkun hemm inforzar bis-serjeta`.

Fejn jidħlu dawn l- affarijiet, għalkemm il-pulizija għandha rwol importanti, ma nistax ma nippuntax subgħajja lejn il-ġenituri li qed jippermettu li t-tfal tagħhom imorru f'postijiet frekwentati minn żgħażagħ ikbar minnhom, u anke mhux żgħażagħ, idumu sa dawn is-sigħat bikrin ta' filgħodu, jikkonsmaw l- alkoħol, ipejpu u sfortunament hemm uħud li anke jieħdu d-droga.

Jien lil dawn il-ġenituri ngħidilhom biex ikunu responsabbli u jieħdu ħsieb uliedhom.

Hawn wisq liberta`, imma d-dixxiplina għandha tkun u r-rispett għandu jkun ukoll.

Inutli li noqogħdu nitkellmu fuq il-valuri għax il- valuri l-ewwel li jibdew mill-familja, u l-familja trid tkun responsabbli biex tifforma lill-ulied.

U għalhekk qed niddeġeneraw għax minn hawn tibda l-problema, u qed inkomplu naggravaw f'affarijiet oħra.

Apparti minn hekk, f'dan il-kontest nixtieq ngħid li hemm bżonn li jiżdiedu l-breathalyser tests fit-toroq tagħna.

Nafu li qed ikun hemm traffic accidents li qed iwasslu għal mwiet konsegwenza tax-xorb, qed ikollna diversi danni kkaġunati fit-toroq tagħna appuntu konsegwenza ta' l-abbuż ta' l-alkoħol, u għaldaqsant hemm bżonn li f'dan il-kontest nkunu aktar riġidi.

Qed ikollna ħafna każijiet fil-qorti ta' ġlied li qed jiġri għax persuna tkun xorbot u tilfet il-kontroll.

Ċertament li kieku persuna tkun sobrija ma tagħmilx dawn l-affarijiet.

Meta niġi għal liġi per se, hemm xi ħaġa li qed tinkwetani ftit.

Fil-fatt fl-artikolu 316C qed jingħad li min ibigħ l-alkoħol lil persuna minuri jeħel, meta jinstab ħati, bejn Lm100 u Lm500.

Issa jien waħda minn dawk li jien favur li jkun hemm penalitajiet bħal dawn.

Pero` qed niddistingwi sitwazzjoni minn oħra, li hija pjuttost element ta' prattiċita` milli element legali.

Qed inħares lejn każ fejn għandek post li mhux iffullat, u allura dak li jkun ikun jista' jikkontrolla l-bejgħ, jiġifieri jekk imur żagħżugħ quddiemu li qed jiġih dubju dwar l-eta` tiegħu, jitolbu l-karta ta' l- identita` jew dokument uffiċjali ieħor, u jkun jista' jivverifika l-eta` tiegħu.

F'dan il-każ m'hemmx problema.

Pero` se jinqalgħu diffikultajiet fi stabbilmenti li jkunu aktar ffullati, fejn ikollok ambjent li ma tantx jiffavorixxi l-komunikazzjoni anke minħabba dwal u storbju, u dak li jkun ikollu diffikulta` biex jidentifika jekk dik il-persuna li għandu quddiemu hix minuri jew le.

Meta jkollna dawn it-tip ta' diffikultajiet, din il- liġi ma tantx se tiffunzjona sew.

Allura naħseb li rridu nkunu iktar prattiċi u mmorru pass oltre.

U f'dan il-kontest jidħol ir-rwol tal- pulizija li għandha tkun preżenti f'dawn il-postijiet fejn, għalkemm m'għandekx restrizzjoni ta' eta` biex tidħol fihom, għandu jkun hemm il- pulizija li tassigura li min qed imur biex jixtri xorb alkoħoliku jkollu l- eta` skond il-liġi.

Xi ħaġa oħra li qed tinkwetani u li ma naqbilx magħha, Onorevoli Ministru, u nispera li tikkonsidraha, hija li fil-liġi qed jingħad li min jinstab ħati li jkun qed iġorr karta ta' l-identita` falza jkun ħati ta' kontravenzjoni.

L-ewwelnett għandek liġi ad hoc dwar il-karta ta' l- identita`, kapitlu 258 tal-liġijiet ta' Malta, artikolu 14, kif ukoll il- Kodiċi Kriminali dwar il-falsifikazzjoni ta' dokumenti, kapitlu 9, titolu V, subtitolu I, mill-artikolu 166 sa l-artikolu 178.

Allura għandek konflitt bejn il-liġi kif qed naraw f'dan l-abbozz u l-liġijiet l-oħra li diġa` jeżistu.

It-tieni nett, meta qegħdin nitkellmu fuq dokument uffiċjali li qed jiġi falsifikat, qed nitkellmu fuq reat serju, u m'għandek ebda garanzija li dan id-dokument kif falsifikat se jintuża biss għall- iskop biex jinxtara alkoħol kif ikkontemplat f'din il-liġi, għax jekk għandek dokument falsifikat tista' tużah għal diversi skopijiet.

Allura fil-kontest ta' dan l-artikolu, fl-abbozz għandha ssir riferenza għal-liġi dwar il-karta ta' l-identita` kif ukoll għall-Kodiċi Kriminali, u tiġi applikata l-piena skond dawn il-liġijiet.

Pero` mbagħad, minħabba l-fattur ta' l-eta`, għax qegħdin nitkellmu fuq minuri ta' taħt is-16-il sena, ikun hemm tnaqqis fil-piena bi grad jew tnejn skond ir-regoli normali tal-liġi.

Pero` ma naqbilx li dan l-abbuż għandu jiġi meqjus biss bħala kontravenzjoni.

Mill-bqija naqbel perfettament mal-counselling li qed jiġi suġġerit bħala parti mill-piena għax b'hekk inkunu qegħdin nevitaw konsegwenzi iktar gravi 'l quddiem.

Apparti minn hekk, inħeġġeġ ukoll biex ikun hemm iktar edukazzjoni u iktar kampanji ta' awareness, għax huwa inutli li nagħmlu liġijiet li japplikaw għal ħwienet, postijiet pubbliċi u toroq meta fid- djar tagħna l-minuri qed ikollhom kull aċċess li jridu għall-alkoħol.

Hawnhekk nerġa' ngħid tidħol ir-responsabbilta` tal-ġenituri.

Fl-aħħarnett nikkonkludi billi ngħid li all in all, dan huwa abbozz importanti ħafna li nispera li jħalli l-frott mixtieq.

Pero` nappella biex fil-pajjiż kulħadd ikun responsabbli, kulħadd jifhem li għandna problema li qed issir iktar akuta, u lill-ġenituri nagħmlilhom appell speċjali biex isegwu lil uliedhom.

It-trobbija hija responsabbilta` kbira, u jekk il-familji ma joqogħdux attenti s-soċjeta` tagħna tispiċċa biex tmur iktar lura, u l- ħidma li qed jagħmlu ħafna nies f'dan is-settur tisfuma fix-xejn.

Nixtieq nirringrazzja minn hawnhekk lill-għaqdiet kollha li jaħdmu ħafna f'dan is- settur u nawguralhom ħidma siewja f'dan il-qasam.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, illum qegħdin nitkellmu dwar abbozz ta' liġi li jikkonċerna l-alkoħol u t-tfal, żewġ affarijiet li jekk tħallathom flimkien sfortunatament ikollok problemi enormi, u sfortunatament ukoll Malta llum qiegħda fl-ogħla post fil-lista ta' pajjiżi fejn jiġi kkonsmat alkoħol mit-tfal taħt is-16-il sena u anke miż-żgħażagħ.

Malta hija wkoll fost l-iktar pajjiżi fejn wieħed jara tfal jibdew jixorbu minn eta` żgħira ħafna, tfal ta' 11-il sena, 12-il sena u ġieli anke ta' 10 snin!

Din m'hijiex xi ħaġa li qomna filgħodu u f'daqqa waħda t-tfal tagħna bdew jixorbu, imma hija xi ħaġa li ilha ġejja numru ta' snin.

Jien ilni nipprattika bħala tabib kważi 30 sena, u personalment naħseb li l-problema żdiedet, u min jara r-riċerka li saret isib li tul dawn l-aħħar 15-il sena żdiedet u llum laħqet proporzjonijiet allarmanti.

Ċertament m'għandniex biex niftaħru li ġejna kważi minn ta' l-ewwel f'ħaġa bħal din!

Allura d- domanda tiġi waħedha: X'sar fil-passat?

Sfortunatament f'Malta l-ewwel inħallu l-affarijiet għaddejjin qisu xejn m'hu xejn, u jekk xi ħadd jiġbed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet li xi ħaġa sejra ħażin u li għandna l-problemi, jinfetħu l-kanuni kollha fuqu minn kullimkien, speċjalment minn sezzjonijiet tal-press li jridu ċertu ammont ta' liberaliżmu sfrenat u kontrolli ta' xejn, u anke minn dawk in-nies li jaħdmu fil-qasam ta' l-entertainment.

U meta mbagħad il-problemi tant jikbru li jsir ħafna iktar diffiċli biex nibdew nikkontrollawhom, niġu hawnhekk ngħaddu liġi jew xi regolament bħalma għaddejna fuq ħafna affarijiet - u issa nsemmi fuqiex - u ħafna drabi nispiċċaw li ħadd ma jagħti kashom.

Hawnhekk, minflok naraw x'se nagħmlu dwar il-problema kważi qabel tibda, jew almenu kif tibda nittrattawha mill-ewwel u ma nħalluhiex tikber, kulħadd jgħaddas rasu ġo l-art, inħallu kollox jikber, inħallu kollox għaddej u mbagħad niġu hawn ngħaddu l-liġijiet.

Imma sfortunatament ħafna drabi lanqas il-political will ma jkun hemm biex naraw li dawn il- liġijiet jiġu nforzati.

Nista' nsemmi liġijiet li kultant jinkisru anke bil-barka tal-gvern, ngħid jien, għax jekk il-gvern ma jagħmel xejn ikun qed jassisti fil-ksur ta' dik il-liġi.

A case in point hija liġi li għaddejna hawnhekk ftit taż-żmien ilu li tgħid li tfal taħt is-16-il sena ma jistgħux jużaw armi tan-nar waqt sporting activities, jiġifieri biex jisparaw fuq il-plattini, mentri fil- fatt għandna x-shooting federation li s-sena l-oħra bagħtet tfal taħt l-14- il sena u taħt is-16-il sena barra minn Malta jipprattikaw dan l-isport, kollox kontra l-liġi.

Il-gvern jaf bihom dawn l-affarijiet, qed tinkiser il-liġi b'mod tant sfaċċat li anke jġibu l-ismijiet u jippubblikaw kollox fuq il-gazzetti u ma jsir xejn.

Hemm il-liġi, imma kontra min iridu huma jieħdu azzjoni, u ħaddieħor jibqa' għaddej!

F'Malta għandna discos li suppost min għandu inqas minn 16-il sena ma jistax jidħol fihom, imma nixba' nara tfal nhar ta' Tnejn filgħodu li jiġu għandi biex nagħmlilhom ċertifikat għax ma jkunux marru l-iskola, imbagħad naralhom it-timbru tad-disco fuq idejhom!

Ovvjament ikunu daħlu tard bil- lejl u ma jkunux jifilħu jqumu għall-iskola kmieni filgħodu.

Imbagħad jien niġi fil-parlament nistaqsi - ilni nistaqsi dawn id-domandi kemm ilni hawn mill-1996 - kemm inqabdu tfal ġewwa postijiet ta' divertiment fejn mhux suppost jidħlu, u ssib li jinqabdu numru li jiena ngħid li kieku tmur tfittex fit-toilets ta' dak id-disco ukoll issib iktar li qegħdin hemm dak il-ħin, aħseb u ara kemm ikun hemm jiżfnu u jaqbżu, u l-pulizija qisha ma tara xejn!

Illum qegħdin nitkellmu fuq il-bejgħ ta' l-alkoħol lil minuri.

Meta tara kemm inqabdu nies li biegħu l-alkoħol lit-tfal fil-passat tara li l-average huwa bejn zero u erbgħa fis-sena.

Per eżempju, is-sena l-oħra nqabdu erbgħa jbigħu l-alkoħol.

Għandna problema enormi bħal din u ma nqabad ħadd ibigħ l-alkoħol lit-tfal f'Paceville, imma nqabdu erbgħa ġewwa Marsascala!

Ħafna minn dawn il-każi li jinqabdu jkunu nqabdu għax iż-żgħażagħ jew it- tfal - għax jekk inti taħt is-16-il sena tifel jew tifla għadek - ikun tahom ħass ħażin jew ikunu involuti f'xi ġlieda f'dak l-istabbiliment, u allura l-pulizija tidħol u tieħu azzjoni għax kieku ma tidħolx.

Minn erba' każi s-sena l-oħra wieħed għadu ma nqatax - għax għall-qorti ta' Malta hija biċċa xogħol kbira biex taqta' każ bħal dan – tnejn ġew liberati, għax min iġib skuża bil-barman, min għax ħaġa u min għax oħra, u każ ieħor ġie preskritt.

Issa jekk kenitx preskrizzjoni bi żball jew kentix preskrizzjoni għax il- pulizija joqogħdu jtawlu sakemm jiskadi ż-żmien u ma jkunux jistgħu jtellgħu n-nies il-qorti, ma nafx.

Inħalli f'idejn min qed jismagħna biex jiġġudika.

Jien għandi l-opinjoni tiegħi, pero minn erba' każi għandu jkollok wieħed preskritt?

Dan ma tgħidx għandek 4,000 każ u jaħrablek wieħed jew tnejn!

Niftaħru li qegħdin fl-Unjoni Ewropea u għandna Natura 2000 li suppost qed tħares l-ambjent ta' żoni protetti bħall-Buskett, ċerti cliffs u postijiet li huma ta' ċerta ekoloġija importanti, imbagħad il-MEPA stess toħroġ il-permessi biex isiru rave parties fihom waqt il-breeding season ta' l-għasfur nazzjonali ta' Malta li suppost huwa protett bil-liġi.

Qisu xejn m'hu xejn, kollox għaddej!

Basta qiegħda fin-Natura 2000 din u nieħdu mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea biex nipproteġuha, u l-gvern stess joħroġ il-permessi biex tinkiser il-liġi!

Sur President, għandna wkoll liġi kontra l-abbuż sesswali tat-tfal u meta jitla' xi każ il-qorti fuq hekk, ħafna drabi jekk ikun Malti jew ma jeħel xejn, jew jeħel probation jew xi sentenza sospiża.

Imma jekk ikun barrani jeħel sew, għax imbagħad il-liġi qisha għall-barranin mod u għall-Maltin mod ieħor, minflok jeħel kulħadd xorta!

Jien nippretendi li għandek tmur għall-maximum tal-piena, imma fil-maġġoranza tal-każi fuq rapes u abbużi tat-tfal li fihom ikunu nvoluti Maltin ħadd ma jeħel xejn, kollha jieħdu suspended sentence, u rari ħafna forsi wieħed jeħel sena ħabs.

Is-sena l- oħra madwar 160 tifla minn 16-il sena 'l isfel kellhom tarbija, jiġifieri dawn ħarġu pregnant meta kellhom inqas minn 16-il sena.

Issa dawn huma li ħarġu pregnant biss, u mhux qegħdin insemmu dawk li jagħmlu dawn l- affarijiet pero` ma ħarġux pregnant.

Jiġifieri ara kemm hawn mijiet oħra!

Ċertament li jkun sar abbuż fuqhom għax dawn ma jinqabdux pregnant waħedhom, bix-xejn - darba ġara hekk, safejn naf jien, fl-istorja ta' l- umanita` - imma ħadd ma jittella' l-qorti, qisu ma ġara xejn!

Sur President, għaddejna liġi li tispeċifika li l-ħin ta' l-għeluq tal- postijiet tad-divertiment ma jistax ikun iktar tard mill-4.00 a.m. Mur f'Paceville, u tara postijiet li lanqas bieb ta' barra m'għandhom għax miftuħin 24 siegħa kuljum.

Il-pulizija jgħaddu minn hemm, jidħlu jixorbu u ħadd ma jara xejn!

Jekk niġu għar-rave parties, mietu tnejn min-nies ġewwa Malta u ruxxmata oħra spiċċaw l-isptar b'overdose ta' l-ecstasy li titħallat ma' l-alkoħol, għax f'dawn il-parties tindaqq ċertu tip ta' mużika li ġġiegħlek tieħu dawn l-affarijiet bilfors.

Mhux kulħadd, imma l- maġġoranza hekk ikunu!

Aħna ngħaddu liġi li dawn l-attivitajiet ma jistgħux idumu iktar mis-2.00 a.m., li ma jistgħux idumu iktar minn sitt sigħat u li jrid ikun hemm l-ilma f'dawn il-postijiet, mentri fil-fatt il- pulizija stess toħroġ il-permessi biex il-parties jibdew fid-9.00 a.m. sas- 2.00 a.m. ta' l-għada.

Ikun għalxejn toqgħod tgħaddi liġi jekk ma jkunx hemm il-political will min-naħa tal-gvern li tiġi nforzata, għax wara kollox il-gvern tal-ġurnata - mhux qed ngħid dan jew l-ieħor, il-gvernijiet kollha - irid jara li l-liġijiet li ngħaddu hawn ġew jiġu nforzati.

Illum ġejna fl-estremita` li kaċċatur - issa jien kaċċatur - jikser il-liġi u ma jeħdux azzjoni kontrieh bi skuża jew l-oħra.

Il-liġi qiegħda hemm, jekk tiksirha trid tħallas.

Almenu jien hekk nifhimha.

Għandna l-green wardens, imma mur ħdejn il-junior college fil-5.00 p.m. u tara ruxxmata tfal - suppost dawn se jkunu l-leaders ta' għada – jieklu u jarmu l-karti barra meta hemm id-dustbin żewġ passi 'l bogħod.

Ma tara ebda green warden u ħadd ma jeħel xejn, imbagħad jiġi l-kunsill u joqgħod inaddaf u jinħlew it-taxxi fuq hekk.

Għalxejn tagħmel il-liġijiet u r-regolamenti jekk m'għandekx il-political will li tinforzahom.

U jien nemmen li ma kienx hawn political will fil-passat, kulħadd jagħlaq għajnejh, u mhux għal din il-problema biss imma għal ħafna problemi oħra li qegħdin jeffettwaw liż- żgħażagħ.

Meta sirt tabib lanqas kont naf x'jiġifieri unmarried mother.

Waħda f'miljun kont issib!

Illum kważi wieħed minn kull erbat itfal qed jitwieled ġewwa familja fejn m'hemmx a father figure.

Mhux bilfors ikun hemm il-problemi 'l quddiem jekk illum għandek familji li huma miżżewġin b'mod regolari li qegħdin jitfarrku b'mod allarmanti, u għandek kwantita` kbira ta' tfal li qegħdin jitwieldu ġewwa single parent families bil- problemi kollha li ġġib magħha.

Jien m'iniex qed ngħid li s- single parents ma jagħtux kas it-tfal jew jagħtuhom bis-sieq.

Pero` dawn huma problema kbira anke fuq l-istat għax kollha jieħdu ċertu ammont ta' relief, li jekk toqgħod tikkalkula jitilgħu miljuni kbar ta' liri.

Is-sena l-oħra kien hemm average ta' 900 li saru single mothers u dawn jieħdu Lm30 jew Lm25 fil-ġimgħa relief u m'iniex qed nikkalkula benefiċċji oħra.

M'iniex qed ngħid li hu ħażin li tagħtihom, ħalli ħadd ma jifhimni ħażin, pero` meta tikkalkulahom dawn jitilgħu għal miljuni kbar ta' liri.

Imbagħad noqogħdu ngħidu li m'hawnx flus għall-pensjonijiet u għall-mediċini.

Jekk tistaqsini x'jista' jagħmel il-gvern biex jikontrolla dawn l-affarijiet, jien ngħidlek: Mur ħares lejn x'qed jgħid Tony Blair fl-Ingilterra.

Qed jgħid: Let's return to basics, ejja naraw x'se nagħmlu!

Ma jistgħux jibqgħu sejrin kif inhuma l-affarijiet, u fl-opinjoni tiegħi m'hawnx political will.

Illum għandna din il-liġi grazzi għall-Ministru Cristina li kellha l- political guts li tiffaċċja l-baraxx ta' dawn il-ġurnalisti li jridu jilagħbuha tal-bullies u tal-liberali u li jridu free for all f'kollox.

Imma jekk din hija liġi tal-pulizija, għaliex mhux qed jippilotaha l- ministru responsabbli mill-pulizija, l-Onor.

Tonio Borg?

Huwa tajjeb li nkunu nafu, għax jien naf, jew almenu nifhem, li l-Ministru Cristina ppretendiet jew xtaqet li l-eta` ma tkunx ta' 16-il sena imma tkun forsi iktar 'il fuq, bħalma hemm f'pajjiżi oħra.

Naħseb li ta' Malta hija fost l- inqas li hemm fl-Ewropa!

Min kienu dawk il-ministri li kienu fuq il- kumitat inter-ministerjali li argumentaw li għandha tkun ta' 16-il sena?

Għaliex ma jgħidulniex?

Jekk għandhom il-guts iqumu jitkellmu issa.

Ara jien ma naqbilx li għandha tkun ta' 16-il sena; jien nemmen li jmissha tkun iktar.

Għaliex ma jqumux u jgħidu min kienu ħalli l-poplu jkun jaf min irid li l-affarijiet jibqgħu għaddejjin kif inhuma?!

Jien ngħid li m'hemmx political will li jiġu nforzati dawn il-liġijiet, u dan jixhdu l-fatt li ġieli kien hemm każi fejn ma tteħdux passi kontra min kiser il-liġi b'mod ċar.

Darba minnhom semmejt każ f'dan il-parlament, fejn tifla ta' 14-il sena ammettiet fil-qorti - għax wara ġiet raped ġewwa Paceville - li kienet qed tixrob ġewwa l-Bamboo bar – u qed insemmih għax semmietu fil-gazzetta – u l-pulizija għadha ma ħadet ebda azzjoni kontra sid il-ħanut.

Meta staqsejt, permezz ta' domanda parlamentari, għaliex ma ħadux azzjoni kontra sid il-ħanut il-ministru Tonio Borg qalli li l-każ għadu taħt appell.

X'għadu taħt appell?!

Għadu taħt appell ir-reat tar- rape, mhux il-fatt li din kienet fis-sakra fil-Bamboo bar.

Fl-opinjoni tiegħi m'hemm l-ebda rieda politika, almenu s'issa - 'il quddiem ma nafx x'se jiġri - pero` għandi dubji kbar kemm sena oħra, jekk nibqgħu ħajjin, se naraw tfal u nies li jittellgħu l-qorti akkużati f'dawn ir-reati.

Jalla ma jkunx hekk, u jalla għandi żball jien, pero` ma tantx niżbalja f'dawn l- affarijiet għax ħafna drabi, kif jgħidu, il-passat huwa mera tal-futur.

Dawn affarijiet li jafhom kulħadd.

Kulħadd jaf li t-tfal jidħlu fid- discos, u kulħadd jaf li t-tfal jixorbu.

Joqogħdu jgħidulna li sal-lum il- pulizija ma tistax tieħu action jekk tara t-tfal bl-alkoħol f'idhom.

X'jiġifieri?

Jekk tara tifel b'xi ħaġa misruqa f'idu, din xi ħadd xtrahielu, xi ħadd tahielu, xi ħadd bigħhielu, u allura kien hemm ksur tal- liġi.

Kieku fil-passat il-pulizija kienet tieħu action u tiġbor dawn it- tfal kollha - għax issa l-liġi se tinbidel - kienet iddejjaqhom, anke billi tiġborhom u tinterrogahom u tara min tahom u min ma tahomx l-alkoħol.

Anke jekk ma tasal imkien, imma fl-aħħar mill-aħħar it-tfal ma jibqgħux jagħmlu kif qegħdin jagħmlu llum f'postijiet ġo Paceville u f'postijiet oħra u waqt il-marċi, kulħadd jixrob l-alkoħol!

Jekk il-pulizija ma tagħmillek xejn, lanqas tiġbrok u tistaqsik minn fejn ġibtu u min bigħhulek, qisu ma ġara xejn, inti se tibqa' tmur tixrob.

Imbagħad noqogħdu nġibu l-iskuża li l- pulizija ma tistax tieħu action dwar dawn l-abbużi.

Sur President, jidhirli li l-problema li għandna llum - u għalhekk naħseb li ħafna affarijiet sejrin lura - hija li għandna nuqqas kbir ta' dixxiplina f'dan il-pajjiż, u kulħadd sar jagħmel litteralment li jrid.

Ħafna nies jiġu għandi jgorru kontra l-wardens għax jagħtuhom ċitazzjoni.

Ħadd ma jiġi għandi u jgħidli li kien it-tort tiegħu għax ipparkja quddiem garaxx, jew għax ipparkja fuq double line, jew għax għamel double parking.

Ħadd m'għandu tort ta' xejn!

Ara jekk imbagħad inti tmur tagħmel xi vista urġenti u tipparkja quddiem garaxx, basta jkollok it-ticket, is-sid joħroġ għalik u jkun irid jagħmel għalik!

Imbagħad ħaddieħor imur jipparkja quddiem kulħadd, u jekk jaqla' ċitazzjoni, imbagħad ħafna dagħa!

In-nuqqas ta' dixxiplina ssibu kullimkien llum.

Min iħammeġ, min jagħmel overcharging u min jaqbad u jieqaf f'nofs ta' triq.

Erbat ijiem oħra kulħadd irid jibda joħoġ armat għax kif tpaqpaq naqra, jinżlu għalik bl- ardita` li hawn!

Kulħadd jagħmel li jrid u għandek korruzzjoni sfortunatament kullimkien.

Allegatament kellna każijiet - ħa nkun naqra prudenti hawn - fl-ADT, fl-ETC, fil-pulizija, fil-MEPA, fil-qorti u fid- dwana.

Fl-uffiċċju tal-prim ministru wkoll kien hemm każ ta' impjegat ftit ilu li jalla jekk mhux għaddej każ ieħor tiegħu bħalissa.

M'iniex qed ngħid li l-korruzzjoni saret - dawn kollha għadhom sub judice - imma allegatament sar hekk, u qegħdin quddiem il-qorti.

X'baqa' iktar xi ngħidu fuq hekk f'dan il-pajjiż?!

L-entertainment industry l-ħin kollu tgħid li trid self-regulation.

Self- regulation ta' xiex?

Self-regulation meta ġabu dan id-diżastru kollu li hawn fejn ilħaqna r-record mondjali ta' xorb alkoħoliku fit-tfal?

Dan ġabitu l-entertainment industry meta suppost m'hemmx self-regulation imma hemm il-pulizija tikkontrollahom, aħseb u ara kieku qegħdin huma biss!

X'jagħmlu dawn?!

Kulħadd jara biss sal-ponta ta' mnieħru u ma jagħti kas xejn!

Sfortunatament donnu għandna żewġ liġijiet totalment differenti għall-qrati tagħna, qisek qiegħed tgħix f'żewġ pajjiżi differenti.

L-aħħar darba kien hemm Għarbi, wieħed mill-Afrika ta' fuq, aktarx Tuneżin - għax illum jekk tgħid Musulman jieħdu għalihom, u jekk tgħid ħaġa oħra jieħdu għalihom ukoll – li seraq żewġ mobile phones u weħel tmien xhur ħabs.

Sewwa għamlulu taf, għax jekk suppost jeħel hekk, għandu jeħel hekk!

Imma hawn Maltin li serqu Lm10,000 u għamlu hold-ups, u ma weħlu xejn!

Issa naraw jekk 'il quddiem humiex se jibdew telgħin il-qorti sidien ta' ħwienet li jbigħu l-alkoħol lit-tfal u kemm se jibdew jeħlu t-tfal infushom!

Sur President, illum hawn lack of parenting eżaġerat.

Issemmew ftit affarijiet hawn li juru l-lack of parenting, imma jien ngħidlek li ma ssemma xejn.

Biss biss insemmi l-ilbies li qegħdin jitħallew jilbsu tfajliet ta' 13-il sena u 14-il sena li kważi kważi saru agħar mill-kbar illum.

Hawn min jgħidlek li forsi ħarġu lebsin mod mid-dar, u mbagħad marru jbiddlu x'imkien ieħor.

Dawn huma kollha ħmerijiet għax jien għandi niċċekkja kollox, kif toħroġ it-tifla tiegħi, kif tidħol, fejn tkun u kemm iddum barra.

L-Onor.

Anthony Abela qal li llum ta' 14-il sena jdumu sal- 11.00 p.m. Jien ngħid li jdumu sas-1.00 a.m. jew is-2.00 a.m., u l-gvern jirranġa l-ħinijiet tal-buses ħalli jkunu jistgħu jdumu iktar.

Illum anke tfajla ta' ħmistax-il sena - naf jien - ġieli daħlet tiżfen ma' dawk il- poles li jkun hemm fid-discos!

Ta' 15-il sena lanqas biss suppost tidħol f'dak il-post, imma l-pulizija ma taf b'xejn; ħadd ma jaf xejn!

Illum għandek ġenituri li jieħdu huma stess lit-tfal tagħhom ta' 14-il sena biex joqogħdu jagħmlu t-tpinġija fuq żaqqhom u kullimkien.

Naf ġenituri li jħallu t-tfal tagħhom ta' 13-il sena u 14-il sena joħorġu mal-boyfriend ta' 23 u 24 sena.

Għalija huwa att kriminali li inti tħalli t-tifla tiegħek toħroġ ma' rġiel, biex ngħidu hekk, ta' dik l-eta`.

Illum għandek ġenituri li jħallu l-hekk imsejjaħ boyfriend jew għarus - għax huma għarus jgħidulu wara li jkunu ilhom jafuh ġimagħtejn jew tlieta - jorqod mat-tifla tagħhom ta' 14 u 15-il sena ġo l-istess kamra, jibqgħu hemm għaddejjin lejl sħiħ.

Dawn il-ġenituri jgħidulek: "Imma basta naf li qegħdin miġburin hemm!"

Forsi jkunu qegħdin jgħidu r-rużarju!

Iħalluhom hemm lejl sħiħ, mingħajr ebda mistħija ta' xejn!

Illum id-dinja nqalbet ta' taħt fuq u ħadd ma jitkellem fuq dawn l- affarijiet!

Ftit tisma' lil min jitkellem fuq hekk u meta titkellem fuq dawn l-affarijiet taqla' baraxx kritika li inti antikwat, li inti right wing, u lanqas naf x'ma jgħidulix lili għax nitkellem b'dan il-mod!

Lanqas il-knisja llum ma titkellem fuq dawn l-affarijiet!

Jien nitkaża meta nara affarijiet bħal dawn qegħdin jiġru u qisu m'hu jiġri assolutament xejn fil- pajjiż.

Kulħadd jagħlaq għajnejh; agħar mill-ostrich qed nagħmlu għax l- ostrich forsi jtella' rasu biex jieħu daqsxejn nifs, imma aħna xejn!

Hemm isfel tibqa' mgħaddsa rasna!

Meta mbagħad tinqala' xi problema enormi u naraw l-kontroll jaħarbilna minn taħt idejna, forsi jqum xi ħadd u nibdew niċċaqalqu!

Jien nammetti li llum il-parenting sar diffiċli ħafna.

Jien m'iniex qed ngħid li jien xi expert f'dawn l-affarijiet.

Xejn minn dan, għax għandi ħafna difetti wkoll.

Illum għandek pressure kbira għax ħafna ġenituri jaħdmu t-tnejn, għandna broken families, single parents u ħafna peer pressure.

Illum tara affarijiet li jġibulek għajnejk wara widnejk.

Jekk it-tifel tiegħek qed jagħmilha ma' nies li taf li jieħdu d-droga jew inkella huma nvoluti f'serq u fi kriminalita`, għalfejn tħallih jagħmilha ma' dawn?

U toqgħodx tgħidli li ma tistax!

Ma tkunx tista', għax meta jkunu għadhom żgħar tħallihom jagħmlu li jridu!

Tisma' ġenituri llum jgħidu li t-tifel tagħhom jistmawh qisu their friend.

Your friend x'jiġifieri?!

Your friend xejn!

Inti missieru jew ommu.

Jien naħseb li hemm għandha ssir l-edukazzjoni, mhux li noqogħdu ngħallmu lit-tfal kemm hu ħażin l-alkoħol.

Mela hawn xi ħadd ma jafx kemm hu ħażin l-alkoħol?

Fl- opinjoni tiegħi għandek tgħallem lin-nies kif isiru parents fil-veru sens tal-kelma, mhux billi ġġib it-tfal fid-dinja u mbagħad tħalli kollox għaddej!

Veru li l-gvern ma jistax jagħmilha ta' parent hu, pero` ma jistax ikun lanqas li jagħlaq għajnejh u jħalli kollox għaddej kif inhu.

Veru li l- ġenituri ma jistgħux joqogħdu mat-tfal tagħhom 24 siegħa kuljum, pero` almenu l-liġijiet tal-pajjiż nippretendi li għandhom ikunu osservati.

Jien inħoss li l-pieni li nsibu f'dan l-abbozz m'humiex ħorox biżżejjed.

Jien xtaqt li min jinqabad darbtejn, tlieta u erba' darbiet jingħata piena ta' ħabs u anke jagħlqulu l-ħanut u ma jerġax jieħu liċenzja oħra hu personalment u familtu biex jaħdmu f'dak il-qasam.

Dan, jekk fdajtu darba, darbtejn, tlieta, imbagħad tibqa' tafdah?!

Billi jħallsu Lm1,000 multa mhux se teffettwahom, għax dak l-ammont jaqilgħuh f'lejl meta x-xogħol ikun għaddej tajjeb.

Is-sidien tal-ħwienet imisshom jintbagħtu jagħmlu community service, speċjalment fil-casualty department fl-isptar ħa jaraw l-effett li jkollu l-alkoħol fuq it-tfal.

Ibgħatuhom jaħdmu hemmhekk!

F'dan l-abbozz ta' liġi nsibu wkoll li t-tfal li jinstabu ħatja ta' xi kontravenzjoni jistgħu jiġu ordnati mill-qorti biex jipparteċipaw fi programm ta' ħidma sorveljata li jkun jikkonsisti f'community service.

L- ewwelnett jien għandi dubju kbir kemm se jiġu ordnati li jagħmlu community service, għax illum anke jekk tisraq, il-qorti tagħtik probation u tibagħtek 'il barra.

Min se jieħu ħsiebha din il-community service?

Issa hawn qed nitkellmu fuq tfal taħt is-16-il sena li suppost għadhom imorru l- iskola.

Mela dan il-community service x'ħin se jagħmluh?

Jekk jibagħtuhom mal-kunsill biex jagħmlu xi xogħol, dan ix-xogħol waqt il-ħin ta' l-iskola se jsir?

Imbagħad wara l-iskola jkun hemm min ikollu l-privat, min ikollu l-football, u min għandu ħaġa u min għandu l-oħra.

Forsi se nibdew indaħħluhom is-Sibt bil-lejl?

Dik tkun l-aħjar ħaġa, ħalli dak li jkun ma joħroġx u ma jkunx jista' jmur jixrob x'imkien.

Dik l-aħjar ħaġa, imma jrid ikollok struttura adegwata.

S'issa m'hawnx set-up biex jekk xi ħadd xi darba jeħel xi ħaġa - u jien għandi dubji kbar kemm se jeħlu – din is-sistema tkun tista' titħaddem.

Jalla ma jinqabad ħadd għax ħadd ma jixrob, pero' jiena nħoss li mhux imbilli noqogħdu ngħidu bil- community service, għax jekk m'hemmx struttura adegwata biex tieħu ħsieb, m'aħna se naslu mkien.

U rehabilitation ta' xiex u ta' min se ssir, għax jinqabad darba jew darbtejn jixrob?

Min għandu 16-il sena ma jistax ikun il ilu jixrob xi 20 sena!

Din hija ħaġa loġika.

Kif se tagħmel rigward rehabilitation?

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li jiena wieħed minn dawk li nemmen – u din għedtha qabel u nerġa' ngħidha u naqla' ħafna kritika fuqha allavolja 80% tan-nies, speċjalment ġenituri, qablu miegħi meta saret online call – li għandu jkun hemm curfew fuq tfal ta' ċerta eta'.

Għandu jsir curfew fejn tfal taħt ċerta eta' ma jitħallewx barra unaccompanied wara ċerti ħinijiet, speċjalment f'areas ta' divertiment bħal per eżempju Paceville.

Jekk dawn ma jistgħu jidħlu mkien għax kullimkien kontra l-liġi u ma jistgħux jixorbu alkoħol, allura xi jmorru jagħmlu hemm?

Ma tħallihomx jidħlu hemm in the first place, jew inkella għamel ċerti żoni fejn jistgħu jaraw film u fejn jistgħu jmorru jilagħbu ċertu logħob.

Imorru band'oħra!

Mr Speaker, illum qisu spiċċa dak il-perjodu ta' childhood, ngħidlu jien mezzan ta' meta wieħed ikollu dawk it-13 jew 14-il sena.

Illum jew qisek għadek baby jew inkella kbir mill-ewwel, qisu fin-nofs m'hemm xejn!

Ejja nipprovaw naraw x'għamlu pajjiżi oħrajn rigward tfal ta' din l-eta'.

U jiena naħseb li curfew f'ċerti postijiet u f'ċerti ħinijiet tkun ħaġa pożittiva.

Issa billi dan imur jisma' quddiesa ta' nofs il-lejl lejlet il- Milied jew lejlet l-ewwel tas-sena m'hu se jagħmel xejn ħażin, lanqas jekk imur waħdu, speċjalment jekk joqgħod viċin il-knisja.

Pero' rigward postijiet bħal dawk li diġa semmejt ċertament m'għandux ikun hekk.

Jiena nagħlaq billi ngħid li din hija liġi tajba jekk titħaddem tajjeb, u nispera li s-sena d-dieħla, jekk inkun għadni hawn, meta nagħmlu domandi kemm inqabdu u x'kienu weħlu, ma nibqgħux naraw risposti li kieku kont ministru jiena kienu jħammruli wiċċi!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, kif qalu l-kelliema ta' qabli għandna leġislazzjoni forsi daqsxejn differenti minn leġislazzjoni oħra li aħna mdorrijin niddiskutu f'dan il-parlament.

Din hija l-leġislazzjoni li tirrigwarda aspett wieħed tal-ħajja tagħna.

Permezz ta' din il- leġislazzjoni sempliċi imma sinifikanti l-gvern qed jipprova jdaħħal ċerta responsabbilta' fejn qed jara li jista' jkun li qed tonqos.

Permezz ta' din il-liġi, li magħha hemm marbutin ċerti penali, il-gvern qed jipprova jdaħħal r-responsabbilta' fiż-żgħażagħ u fis-sidien tan-negozji.

Għaliex?

Għax waqt li din il-liġi qed temenda l-kodiċi tal-liġijiet tal-pulizija, qiegħda tgħin ukoll biex il-kodiċi tal-pulizija ma jibqgħux kodiċi ta' kif darba bdew jispiċċaw, u li fihom jinżamm l-istatus quo, imma jinbidlu skond iċ-ċirkostanzi differenti tal-ħajja tal-poplu tagħna.

Din il-leġislazzjoni waħedha titfa' ċerti piżijiet u ċerti regolamenti fuq min jista' jixrob, min jista' jbigħ, u liema eta' jrid ikollok jekk inti titħajjar tersaq biex tixrob u minn fejn se tixrob.

Għall-ewwel darba din il-leġislazzjoni qiegħda tagħti poter lill-pulizija biex tara li adoloxxenti - u kif qal il-kelliemi ta' qabli l-Onor.

Adrian Vassallo ħadd m'għadu tfal u kulħadd isir kbir mill-ewwel - ma jistgħux jiġu offruti prodotti ta' alkoħol.

Mr Speaker, għalkemm fiha żewġ paġni, din il- leġislazzjoni fiha żewġ obbligazzjonijiet, waħda fuq l-individwu u l-oħra fuq min ibigħ.

F'dan is-sens din hija simili għal-leġislazzjoni dwar it- tipjip f'postijiet pubbliċi fejn ikun ħati dak li jinqabad ipejjep fil- ħanut u jkun ħati wkoll sid il-ħanut, anke jekk ma jkollu xejn x'jaqsam ma' min ikun qed ipejjep.

Din il-leġislazzjoni hija twofold, u hija bidu tajjeb.

Qed ngħid hekk għax jiena ma kontx naqbel magħha din il- leġislazzjoni li kieku kienet tippenalizza biss lil min ibigħ.

B'dan il-mod għandek iż-żewġ naħat qegħdin jerfgħu l-istess responsabbilta'.

Il-bieraħ l-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca rreferiet għar-responsabbilta' tal-ġenituri, u forsi fil-kuntest ta' dak li qalet, din il-leġislazzjoni tidher mild.

Forsi l-ministru tidher mild ħdejn l- Onor. Coleiro Preca, għaliex li kien għaliha, kienet iddaħħal ukoll ir- responsabbilta' tal-ġenituri.

Issa jiena naħseb li jekk in-naħa ta' l- oppożizzjoni qiegħda tgħid li l-ġenituri għandhom ikunu nvoluti, dan nikkonsidrawh anke waqt l-istadju ta' kumitat, u b'dan il-mod, flok fuq żewġ naħat, din ir-responsabbilta' taqa' fuq tlieta.

Ovvjament, jiena nista' ngħid li meta ġie biex jilleġiżla, il-gvern hawnhekk kien kawt - ma kienx naïve - u l-kwestjoni tal-ġenituri donnu li ma kellux l- intenzjoni li jdaħħalha f'din il-leġislazzjoni għaliex ħaseb li b'dan il- mod wieħed seta' jagħmel inqas ġid milli fil-fatt ħaseb li se jkun qed jagħmel.

Mr Speaker, jien naħseb li din il-leġislazzjoni waħedha mhux bilfors li tasal fejn wieħed ikun jixtieq.

Bil-Malti nħobbu ngħidu minn ġot-taġen għal ġon-nar, filli ma kellna xejn, u issa se nibdew naħsbu kif nagħmlu d- dixxiplina fuq kulħadd, inkluż fuq il-ġenituri u fuq mitt ħaġa oħra.

L- Onor. Adrian Vassallo qal li din il-leġislazzjoni m'hijiex daqshekk ħarxa, imma jiena nsostni li għandna bidu tajjeb u hi leġislazzjoni li qed tibgħat messaġġ.

M'hijiex leġislazzjoni fejn minn ġot-taġen qed immorru għal ġon- nar u lanqas m'hi leġislazzjoni fejn filli ma kellna xejn u filli l- ministru qed tersaq b'ħafna penalitajiet ħorox.

Forsi l-penalitajiet m'humiex daqshekk ħorox - għalkemm x'ħin teħilhom tkun taf kemm huma ħorox, għax sakemm ma teħilhomx kollox sew – u huwa għalhekk li naħseb li għandna nagħtu kelma anke bħala parlament li din il-leġislazzjoni jista' jkollna reviżjoni tagħha (Interruzzjonijiet) Il-Ministru Cristina qed tgħid li fi żmien ħames snin jerġa' jkollna revision tagħha, pero' peress li din il- leġislazzjoni tirregola l-kummerċ ukoll, jiena ngħid li l-ħames snin għandhom ikunu inqas.

Jiena niftakar li meta ġejt hawnhekk bil-leġislazzjoni tat-trade licensing regulations kont għedt li fi żmien sentejn irid ikollna l-ewwel reviżjoni.

Almenu għandna nibdew naddottaw is-sunset clause biex liġi mhux tpoġġiha hemm mingħajr expiry date.

Tajba din, mela bott tat-tonn taż-żejt jew tal- kunserva għandu l-expiry date, u l-ebda liġi m'għandha expiry date!

U jiena naħseb il-kodiċi tal-pulizija seta' kellu expiry date bil-mentalita' li sar.

Jiena naħseb li jekk wieħed jiddiskutih jista' jipprova jagħmlu iżjed addattat għall-ħajja tal-lum jekk irridu pulizija li jkunu on the beat għaċ- ċirkostanzi tal-lum.

Jiena naħseb li meta sar il-kodiċi tal-pulizija sar f'ambjent meta l-pajjiż kellu ċerti proċeduri u ċertu stil ta' ħajja.

Issa minflok taqbad il-kodiċi tal-pulizija u temendah klawsola minn hemm u klawsola minn hawn, naħseb li jkun tajjeb li xi darba wieħed jaqbad dan il- kodiċi u jara jekk jirriflettix l-istil tal-ħajja Maltija tal-lum.

Għadu jista' jasal għall-istess ordni li xtaq li joħloq meta nkiteb?

Per eżempju bħala parti mill-pjan ta' ħidma tas-sena li għaddiet bdejna naħdmu ma' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici biex nirrevedu l-kodiċi kummerċjali.

Hekk ukoll għandu jsir fil-każ tal-kodiċi tal-pulizija.

Il- kodiċi kummerċjali għandu l-bidu tiegħu minn żmien Napuljun bħala mentalita', imma ma jistax ikun li llum ikollna kummerċ li jiġi regolat b'kodiċi li għalkemm m'inti se tneħħilu xejn minn dak li huwa tajjeb, imma b'xi mod trid tara li telimina ċerti liġijiet li saru, u li lanqas għadhom jintużaw għax għaż-żmien tal-lum saru obsolete!

Hemm liġijiet li allaħares tapplikahom fil-kummerċ illum, imma dawn għadhom hemmhekk.

U jiena b'sodisfazzjon ngħid - għax isir ħafna xogħol li ħadd ma jkun jaf bih - li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici ma' grupp ta' esperti qegħdin jaraw liema liġijiet għandhom jibqgħu fil-kodiċi kummerċjali u liema le.

Jien ma nafx jekk hux qed noħroġ barra l-parametri ta' dan id-dibattitu, imma naħseb li l-kodiċi tal-pulizija kien proprju mmirat biex iħares lejn l-ordni fil- ħajja soċjali tal-poplu tagħna.

Jien inħoss li jekk illum irridu li l-pulizija tkun tista' tiddefendi l- ġust, toħloq ġustizzja u tipprova tara kif toħnoq il-kriminalita' żgħira, kbira, fiskali, organizzata jew mod ieħor, allura naħseb li wasal il-waqt li wieħed jibda jiddiskuti kif il-pulizija jingħataw għodda ġdida li tkun iżjed komplementari mal-lifestyle li rridu nirregolaw.

U naħseb li l-liġi tal-lum hija prova ta' dan li qed ngħid.

Qegħdin nipprovaw nemendaw linja 'l hemm u linja 'l hawn, imma kieku ma ġiex emendat il-kodiċi tal-pulizija wieħed jibda jistaqsi: Imma x'ordni qegħdin iħarsu dawn, sakemm wieħed ma jagħtix daqqa lil xi ħadd u joqtlu!

Paceville ħafna drabi nsejħulu police state, imma x'jista' jsir ħażin biex il-pulizija tintervjeni?!

Għax hemm ħafna petty crime li jista' jsir f'għajnejn il-pulizija li barra minn Malta huwa meqjus bħala crime, u f'Malta mhux crime!

Mr. Speaker, jiena naħseb li kemm mill-aspett soċjali kif ukoll mill-aspett kummerċjali wieħed ma jistax jibqa' jara l-governabilita' qisu kulħadd jgħix fi sky scraper għalih u m'għandux x'jaqsam ma' l-ieħor.

Naħseb irridu nħottu l-iskyscrapers li għandna u mmorru iktar flat u nkunu iktar omoġenji.

Qed ngħid dan għax naħseb li ma' din il-leġislazzjoni llum jew għada bilfors irid ikun hemm xi emendi.

Per eżempju min ikun fis-sakra, hawn Malta huwa kkonsidrat reat?

Fuq it-television naraw li barra minn Malta jekk inti tkun fis-sakra l-pulizija jiġbruk.

Aħna rridu korp tal- pulizija pro-attiv jew inkella korp li jdawwar wiċċu n-naħa tal-lemin jew tax-xellug jekk tkun qed issir xi ħaġa?!

Jekk jiena nkun fis-sakra u dan ifisser li jiena liability għas-soċjeta' għax dak il-ħin m'iniex nirraġuna, jiena tajjeb biex nibqa' on the road hekk?!

Nista' mmur insuq f'dak l- istat?!

Kemm ikun hemm kriminalita' f'Paceville jew f'bars li l-oriġini tagħha tkun minħabba s-sakra?

Issa hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq tfal, imma hawn qegħdin nitkellmu fuq adulti.

Jiena nifhem lill-Onor.

Adrian Vassallo meta qal li għandna ċerti ġurnalisti liberali fejn donnu hawn Malta l-anarkija saret issue fundamentali, ħalluna nagħmlu li rridu, ħa nikkmandaw aħna, għax aħna responsabbli tagħna nfusna!

Hawn kulħadd jgħid li hu responsabbli tiegħu nnifsu meta ħadd m'hu responsabbli iktar tiegħu nnifsu.

Dan qed ngħidu għax naħseb li b'xi mod irrid inqajjem dan id-dibattitu.

Min ikun fis-sakra għandha tibda titqies bħala reat?

Inkunu qed ndejqu lin-nies b'daqshekk?

Inkunu qed naffettwaw il-kumdita' li qegħdin fiha fl-aħħar mill- aħħar?

U naħseb sakemm l-Onor.

Dolores Cristina waslet hawn skomodat ftit mhux ħażin il-qagħda li konna fiha, pero` nixtieq nagħti suġġeriment ieħor.

Mr. Speaker, is-suġġeriment huwa li jekk f'din il-leġiżlazzjoni forsi l- penalitajiet huma mild, xorta waħda għandna ngħidu li qed tibda fuq nota tajba.

Din hija l-ewwel tbeżbiża, imma kemm-il darba fi żmien sentejn insibu li s-snien tagħha m'humiex biżżejjed, allura għandna nirranġawha.

Hawnhekk nixtieq naqsam esperjenza.

Aħna pprovajna ndaħħlu l-ordni fl- attivita' kummerċjali meta ridna nirregolaw l-amplified music licences, jiġfieri dawk l-attivitajiet kummerċjali fejn tintuża amplified music.

F'dan il-każ x'kien jiġri?

Min kien ikun qed jiddejjaq b'dan it-tip ta' stabbilimenti ried bilfors javża l-pulizija.

Imbagħad il-pulizija, jekk ma kienx irid jieħu ċertu azzjoni mmedjata minn rajh, kien jgħid lil dak li kien qed jirrapporta u jgħidlu: Inti lest titla' l-qorti ħalli tixhed kontra dan?

Konna nsibu min hu lest jitla' l-qorti, pero' kien ikun hemm ukoll min ma kienx ikun lest jitla' l-qorti, u l-fastidju kien jibqa' hemm.

Fil-fatt konna emendajna t-trade licences regulations li llum jgħidu li meta jkun hemm ksur ta' l-amplified music licence minn dawn l- establishments wara is-1.00 a.m. jew wara l-11.00 p.m. skond il-każ, u l- pulizija jgħaddi minn quddiem il-bieb, il-pulizija jista' javża permezz ta' spettur lil dak in-negozju biex jagħlaq sa l-għada filgħodu.

Issa għad irrid niltaqa' mal-pulizja u niddiskuti magħhom dwar kif ħadmet din il- leġislazzjoni dan is-sajf.

Din kienet għodda tajba f'idejhom?

Jiena m'iniex qed nissuġġerixxi li jsir hekk immedjatament, imma jkun tajjeb li wieħed jaħseb biex fil-futur jara jekk din l-għodda li l-Ministru Cristina daħħlet bil-kelma t-tajba hijiex qed taqdina tajjeb.

Jekk din il-leġiżlazzjoni jibqa' ħadd ma jagħti kasha, la l-individwu u lanqas min qed jikkummerċja, allura naħseb li nistgħu naslu biex ikollna regolamentazzjoni bħalma diġa` għandna fil-każ ta' l-amplified music.

Mr Speaker, għalkemm se nibqa' fuq l-istess leġiżlazzjoni nixtieq issa nitkellem fuq xi ħaġa oħra li ġrat ħażin f'dan il-pajjiż u li beħsiebni nemenda, għax jien responsabbli minnha.

Meta konna emendajna s-sistema tal- ħruġ tal-liċenzji tan-negozji konna għamilnieha li l-liċenzja tagħhom ma tkunx daqshekk riġida imma jkollha tifsira iktar wiesgħa ta' prodotti li jista' jkollhom għall-bejgħ.

Waħda mill-iżjed liċenzji tan-negozji li ngħoġbot kienet il-liċenzja tal-confectioneries.

Fil-każ tal- confectioneries aħna konna liberalizzajna anke l-ħin, u llum confectionery jista' jiftaħ 24 siegħa kuljum sebat ijiem fil-ġimgħa.

Meta lleġiżlajna bħalma qed tilleġiżla l-Ministru llum, konna nafu l-leġiżlazzjoni tagħna kif se tiġi attwata, implimentata u mifhuma.

Konna nafu wkoll li kien se jkun hemm min jipprova jevadiha u mhux jobdiha.

F'dan il-każ huwa min qiegħed fil-kummerċ li mill-esperjenza qed jgħallimna fejn qegħdin il-loopholes ta' din il-leġiżlazzjoni.

Anke fil-każ ta' din il- liġi, bħalissa ma nkunux nistgħu nkunu nafu fejn huma l-loopholes bħalma jien ma kontx naf fejn se jkunu l-loopholes tat-trade licence regulations li għamilna erba' snin ilu.

Ikun biss wara ċertu żmien li titħaddem li nkunu nafu b'dawn l-affarijiet u għalhekk għedt li din il-liġiżlazzjoni ma tistax iddum ħames snin mingħajr reviżjoni.

Per eżempju fil-każ tar- responsabbiltajiet tiegħi nista' ngħid li l-kummerċ ikun qiegħed il-ħin kollu qablek u jgħaġġel iktar minnek biex jemenda l-prattiċi tiegħu.

U l- kummerċ emenda l-prattiċi tal-confectioneries fejn illum għandna confectioneries li qegħdin jaġixxu saħansitra anke ta' bars, ibigħu d- drinks u jpoġġu l-imwejjed barra fejn in-nies jistgħu jixorbu.

Issa wieħed jista' jgħid: Billi għamilt mejda u siġġu u begħtlu flixkun magħluq x'għamilt ħażin?

Il-ħażin hu li ċerti confectioneries qegħdin jaġixxu ta' bars, u allura liċenzja għal confectionary spiċċat the cheaper licence for a bar.

Dawn l-iżjed li nsibuhom f'Paceville, u naħseb li dan mhux sewwa u għaldaqstant qegħdin nippreparaw emenda fil-leġiżlazzjoni tat- trade licences li jgħidu li confectionery ma jistax jaġixxi ta' bar u ma jistax iservi xorb.

Emenda oħra li qegħdin nikkontemplaw hija li l- confectioneries ikollhom limitu safejn jista' jinbiegħ prodott ta' l- alkoħol.

Jekk confectionery irid ibigħ il-ħobż jew affarijiet oħra jista' jibqa' miftuħ 24 siegħa kuljum, pero` l-prodotti ta' l-alkoħol għandu jkun hemm ħin sa x'ħin jistgħu jinbiegħu.

Hawn mhux qed nirreferi għas- supermarkets għax dawk ikunu magħluqa, pero` rridu nistabbilixxu ħin, per eżempju sal-10.00 p.m. jew sal-11.00 p.m. sakemm confectioneries jistgħu ibiegħu l-alkoħol.

Mr Speaker, jekk ma nagħmlux hekk jien ma nkunx komplementari ma' din il- leġiżlazzjoni tal-Ministru Cristina.

Jekk ma nemendax fejn nista' nemenda fil-leġiżlazzjoni tiegħi, allura l-leġiżlazzjoni ta' l-Onor.

Dolores Cristina se tibqa' dgħajfa.

Biex ikun hawn is-saħħa jrid ikollna din is- sinerġija fil-mentalita'.

Jekk hawnhekk se nivvotaw favur, almenu rridu fil- prattika nuru l-interess li għalina din il-leġiżlazzjoni m'hijiex biċċa karta oħra fuq l-ixkafa imma hija metodu ta ħajja.

Aħna rridu noqogħdu nitfgħu r-responsabbilta` fuq il-ġenituri u fuq nies oħra, imma mbagħad anke aħna l-politiċi rridu nieħdu r-responsabbilta` tagħna.

Mr Speaker, irrid ngħid li għalkemm din il-leġislazzjoni qed titfa' ċerta responsabbilta` fuq min m'għandux, pero` permezz ta' din il-liġi l-gvern ma jistax jieħu f'idejh ir-responsabbilta` tal-ġenituri, għax il-ġenituri huma l-ġenituri, u l-gvern mhux se jsir ġenitur.

Il-bieraħ kien interessanti nisma' membri oħra ta' din il-Kamra jagħmlu enfasi fuq it-tagħlim.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca għamlet riferenza anke għal Sedqa, u kemm Sedqa jmisshom jgħallmu.

Skond ir-rapport li għandi ta' l-ESPAD hemm żgħażagħ li qegħdin jirrapportaw, donnhom bi pjaċir, li huma jixorbu.

Issa ħalliha li forsi meta jkun hemm kwestjonarju jkun hemm min jagħti informazzjoni xi ftit inflated, imma ma rridx inneħħi l-mertu tal-findings.

Meta qrajt ir-rapport tal-European school survey project on alcohol and other drugs (ESPAD), jien fittixt biex nara min huma dawn iż-żgħażagħ li wieġbu għall-questionnaire u minn liema skejjel kienu ġejjin.

Fir-rapport jingħad, fost l-oħrajn, li kien hemm "a slightly lower turnout from trade schools".

Mela ejjew ngħidu li t-trade schools, bl-istigma li għandhom, m'humiex l-elite tas-sistema edukattiva - qed nitkellem bi preġudizzju, ippermettuli - imma l-iskejjel l-oħrajn tas-sekondarja u tal-junior lyceum, fejn ipparteċipaw 55% u 35% rispettivament, suppost li huma skejjel tajbin.

Dawn huma skejjel b'għalliema tajbin, fejn l-edukazzjoni hija at its best, skejjel li jgħallmu s-social studies, ix-xjenza, ir-religion, il-home economics u l-biology, skejjel li jgħallmu l-life skills.

Jiġifieri hawn nista' ngħid li dawn iż-żgħażagħ li rrispondew should know better.

Jew tgħiduli li nkun preġudikat jekk ngħid hekk?

Jiġifieri hawnhekk għandna, ippermettili ngħid, l-élite ta' l-istudenti tagħna li filwaqt li qed jingħataw l-aħjar edukazzjoni xorta jaqgħu għal dawn il-vizzji.

Jekk inhu hekk, naħseb li wieħed irid jistaqsi wkoll fejn hi sejra s-soċjeta` tagħna.

Kif qal is-segretarju parlamentari Anthony Abela, irridu naraw fiex wasal it-twemmin ta' l-indivdwu.

Jien ngħid li bħala soċjeta` għandna opinjoni u mentalita` żbaljata ta' xi tfisser kuntentizza, għax donnu l-kuntentizza saret marbuta ma' kemm se tixrob, kemm jekk inti adult u kemm jekk inti żagħżugħ!

Naħseb li rridu nibdew nifhmu l-valuri tal-ħajja ftit aħjar.

Jien ngħid li kważi kważi eżiljajna lil Alla mill-ħajja tagħna.

Ftit ilu għamilt aġġornament fejn staqsejt proprju fejn waslu l-valuri tagħna, imma lanqas il-ġurnalisti ma rrapportaw, li jfisser li min kien rieqed baqa' rieqed, u ma tantx jimpurtahom, lanqas biex jikkritikawni!

Jien ħsibt li b'aġġornament bħal dak kont se naqla' xi kritika, għax hawn min jgħid li l-politika u l-fidi m'għandhomx jitħalltu flimkien.

Imma jekk il-valuri tagħna mhumiex se joħorġu mill-fidi, biex veru nwarrbu lil Alla min-nofs, almenu nitkellmu fuq il-valuri mill-aspett soċjali.

Jien naħseb li għandna bżonn diskussjoni profonda iżjed minn din il- leġiżlazzjoni u għandna nitkellmu mhux biss mill-aspett soċjali, imma anke mill-aspett kummerċjali u mill-aspett ta' l-edukazzjoni.

Il-gvern mhux se jieħu post l-moralisti, imma rridu naraw fejn se mmorru bħala pajjiż u x'tip ta' ordni rridu naraw fil-ħajja tagħna.

Naħseb li wasal iż-żmien li niddiskutuha bis-serjeta` u ninqatgħu mill-ideat antikwati li seta' kellna ta' fejn huma l-parametri tad-diskussjoni politika.

La ħadna l-ġurament li nipprovaw nagħmlu l-ġid kollu possibbli lill-popolazzjoni Maltija, id- diskors tagħna għandu jkun għall-ġid tal-poplu tagħna u biex nindukraw liż- żgħażagħ, adulti, anzjani u tfal at large u mhux nipprovaw naqbdu biċċa minn hawn u biċċa minn hemm!

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, jien ser nieħu sehem f'din id- diskussjoni għax kont membru tal-kumitat permanenti dwar l-affarijiet soċjali li fih ġiet diskussa din il-problema fil-leġislatura l-oħra.

Smajna ħafna nies li kienu ġew jagħtu l-opinjoni tagħhom u dejjem laqatni l- fatt li kien jidher li kien hemm kunsens li din il-liġi kellha ssir realta`.

U qed nieħu gost li waslet il-ġurnata li dan l-abbozz ta' liġi qed jara d-dawl, għax kif semmew il-ministru u l-kelliema ta' qabli, il- konsum ta' l-alkoħol ma kienx regolat.

Għalkemm il-liġijiet kienu hemm, kien diffiċli biex tapplikahom u allura kien faċli li wieħed joħroġ minnhom.

Irrid insemmi li għalkemm l-alkoħol huwa parti mill-aspett soċjali tagħna - bħalma d-drogi huma parti mill-aspett soċjali f'pajjiżi fil-lvant bħaċ-Ċina, fejn l-opium huwa wkoll parti mill-ambjent soċjali - kien wieħed mill-ftit drogi, għax l-alkaħol huwa droga, li huma addictive u ma kenux regolati.

Jien niftakar meta f'dan il-parlament kien sar suġġeriment biex it-teħid tad-droga jiġi decriminalized.

Niftakar li l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici tal-Labour Party ftit snin ilu kien għamel suġġeriment li wasal iż-żmien biex inneħħu l-bżonn li nies li jieħdu d-droga jħallsu somom kbar ta' flus, u li t-teħid tad-droga għandu jiġi decriminalized.

Niftakar li kien qam dibattitu, u jien kont għedt, fost kelliema oħra, li l-problema ma kenitx sempliċement waħda ta' decriminalization minħabba li l-prodott ikun iktar jew inqas għali, imma jekk irridux sezzjoni kbira tas-soċjeta` tagħna, kbar u żgħar f'dan il-każ, ikunu "mdamdmin", kif inhi wżata l-kelma!

Veru li għandu jkollna l-liberta`, imma l-liberta` ma tfissirx li wieħed jagħmel li jrid.

Hemm il-kuntest soċjali u l-kuntest etiku ta' kif wieħed jaħdem.

Aħna rridu lill-membri tas-soċjeta` tagħna jkunu mdamdmin bid-drogi jew bl- alkoħol?

Ovvjament r-risposta, partikolarment min-naħa taż-żgħażagħ tagħna, għandha tkun "LE" kbira.

U għandha tkun le sa l-eta` li wieħed għandu jassumi r-responsabbiltajiet tal-metodu kif iġib ruħu, u legalment dik l-eta` hija 18-il sena.

Issa hawnhekk jien naqbel daqsxejn ma' l-Onor.

Adrian Vassallo li teoretikament l-eta` fejn għandu jkun permess il-konsum ta' l-alkoħol għandha tkun ta' 18- il sena.

Napprezza li l-gvern ħa l-ewwel pass, u nista' nimmaġina li kien hemm xi naqra storbju min-naħa ta' min għandu l-ħwienet tax-xorb u ħwienet oħra, pero` huwa tajjeb li sar l-ewwel pass li din tidħol sa l-eta` ta' 16- il sena.

Iżda jien nibqa' ninsisti li jekk iċ-ċirkostanzi juruna li dan m'huwiex biżżejjed u qed isir abbuż minn dawk li għandhom bejn 16 u 18-il sena allura, kif qal anke l-Onor.

Edwin Vassallo, meta ssir reviżjoni għandha tittella' għall-eta` ta' 18-il sena, għax jekk dik hija l-eta` li fiha għandna nkunu responsabbli legalment ta' dak Ii nagħmlu, u jekk qed isir abbuż dan għandu jkun jgħodd almenu għal nies li jixorbu taħt l-eta`.

Hawnhekk m'iniex se nagħti lecture mediku dwar xi problemi jista' joħloq ix- xorb.

L-unika ħaġa li nista' ngħidilkom hi li meta jien kont casualty officer, f'weekend forsi kienu jidħlulek ħamsa, sitta min-nies minħabba abbuż ta' alkoħol, imma llum jekk tmur fil-casualty fl-Isptar San Luqa – u hawn ukoll sptarijiet privati – tismagħhom jgħidu li fil-weekends għandek problemi kbar, speċjalment biż-żgħażagħ.

Granted li n-nuqqas ta' valuri jinħass mhux biss fl-ambitu ta' familja, imma anke fl-ambitu personali li jwasslu ż-żgħażagħ jixorbu iżjed.

Fl-aħħar mill-aħħar din tixbah lill- problema tad-droga.

Jekk tixrob għaliex għandek il-problemi, meta tiġi f'tiegħek il-problema tkun għadha hemm, u tkun żidt waħda magħha!

Jien m'iniex qed nirreferi għall-alkaħol li jittieħed f'miżura limitata, dak Ii ngħidulu social drinking, pero` mbagħad hemm tendenza li minn social drinking jiġi habitual drinking, u minn habitual drinking jiġi addiction.

Kulħadd jaf li meta tieħu l-alkoħol f'ammonti żgħar, żewġ grokkijiet jew tliet grokkijiet kuljum u mhux iżjed, jagħmillek ġid għal ġismek.

Pero` meta mbagħad tibda tieħu f'ammonti ikbar, issir addicted għalih u nista' nassigurakom li huwa diffiċli immens li taqta' l-addiction.

Jien ħdimt ma' pazjenti li jkunu alcoholics, u naf kemm hija problema kbira biex jieqfu mix-xorb.

Ikun hemm bżonn diversi terapiji psikoloġiċi u anke mediċi biex dan ikun jista' jsir.

Jiġifieri din ma tridx tittieħed bħala xi ħaġa ħafifa, għaliex m'hijiex.

Tajjeb li nkunu nafu li x-xorb fit-tul jagħmel ħsara kbira fiżika speċjalment fil-fwied.

Il-konsum żejjed ta' l-alkoħol iwassal ukoll biex issir ħsara anke fil-moħħ, partikolarment f'min jibda jixrob minn eta` żgħira.

Qed jiġuni f'moħħi żewġ kondizzjonijiet partikolari li niltaqgħu magħhom fost dawk li jkunu addicted għax-xorb.

Waħda hija dik li jgħidulha Korsakoff's psychosis fejn il-moħħ jiddeġenera bħall-fwied sal-punt li l- bniedem jiġġennen, li huwa mard mentali serju ħafna.

Pero` iktar komuni minn din huma dawk li ngħidulhom id-delużjonijiet, jew inkella delusional jealousy.

Jiġifieri tkun għira delużiva, ma tkunx fondata, li ħafna drabi nsibu fost il-miżżewġin ukoll.

Per eżempju, raġel jew mara jgħiru għal xulxin bla sens.

Ir-raġel jgħid li l-mara qed taqlibhielu jew il-mara tgħid li r-raġel qed jaqlibhielha - hawn nisa jixorbu daqs l-irġiel - u dan ma jkun veru xejn, imma jkun effett dirett ta' l-alkoħol.

Illum iż-żgħażagħ jgħidulek li jmorru f'postijiet tax-xorb fejn hemm xi rutina partikolari, kif semmew ħafna kelliema qabli, li qabel ma tkun ħadt xi għaxar grokkijiet jew 15-il grokk ma titlaqx 'il barra.

Din assolutament ma tagħmilx sens, hija aġir irresponsabbli li jwassal għal ħafna mwiet mhux biss ta' l-individwi li jixorbu imma anke ta' individwi li wara li jkunu xorbu jsuqu l-vetturi.

Karozza hija arma fiżika bħal sikkina u bħal pistola, u meta wieħed isuq f'dak l-istat ovvjament ikun qiegħed jilgħab mal-ħajja ta' ħaddieħor.

Wieħed irid jikkonsidra wkoll l- kundizzjoni fiżika.

Tajjeb li wieħed iżomm f'moħħu li jekk jixrob ħafna m'hemmx għalfejn jgħaddu ħafna snin biex jara l-effett ta' dak ix-xorb.

Ta' min jenfasizza li ħafna mill-każijiet li jaraw fil-casualties fil- weekends ikunu mhux biss riżultat ta' ħbit bil-karozzi u ta' ġlied, imma anke ta' acute pancreatitis li hija kkawżata minn xorb eċċessiv u li tista' tkun fatali.

Ħafna mill-problemi li naraw huma kkawżati mill-effett tax-xorb fuq il-moħħ minħabba l-fatt li x-xorb ineħħi l-inibizzjonijiet.

Jiġifieri wieħed mill- effetti ewlenin tax-xorb - m'hemmx għalfejn ikun żgħażugħ, jista' jkun kbir - huwa li jneħħi l-inibizzjonijiet.

Jekk inti għandek inibizzjonijiet personali biex ma tiġġilidx, biex ma ssuqx b'mod eċċessiv, biex taġixxi ta' bniedem, biex ma tgħajjarx lil ħaddieħor, biex ma taqlibhiex lill-mara jew il-mara ma taqblibhiex lir-raġel, biex ma jkollokx relazzjonijiet sesswali ma' nies li mhux suppost ikollok relazzjonijiet sesswali magħhom, kulħadd jaf li meta inti tixrob dawn l-inibizzjonijiet jitilqulek!

Nafu li l-biċċa l-kbira tal-problemi Ii naraw fil-weekends ġejjin minn din it-tneħħija ta' inibizzjonijiet fost iż-żgħażagħ u fost l-adulti wkoll.

Huwa fatt li ħafna ġlied bi skieken, ħafna tgħajjir u tfigħ ta' fliexken iseħħu għaliex l-alkoħol ineħħilek l-inibizzjonijiet li normalment iżommuk milli tagħmel dawn l-affarijiet.

Għalhekk fis-soċjeta` tagħna ma nistgħux inħallu individwi ta' eta` żgħira – meta ħafna drabi l-inibizzjonijiet huma diġa` limitati - u żgħażagħ ta' eta` daqshekk tenera li jikkonsmaw l- alkoħol.

Jien kont żagħżugħ - u nispera li fl-attitudni għadni - pero` jien naf id-differenza bejn il-livell tax-xorb li kien hemm meta kont żagħżugħ jien u dak li hemm illum, li sfortunatament iqarreb ħafna għall-problemi li konna naraw fil-pajjiżi Skandinavi u f'pajjiżi oħra bħall-Ingilterra u l- Iskozja, fejn il-problema issa saret problema soċjali.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li wasal iż-żmien li tidħol din il-liġi, pero` sinċerament inħoss li fiż-żmien mhux imbiegħed l-eta` meta jkun permess ix- xorb għandha tittella' għal 18-il sena.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Insejjaħ issa lill-Ministru Cristina biex, jekk jogħġobha, tressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Sur Presdent, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Ottubru, 2006, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jirregola l-Infurzar ta' Drittijiet ta' Proprjeta` Intellettwali.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari (Kont);

Diskussjoni miftuħa dwar rapport maħruġ mis-Segretarjat għan-Negożji Żgħar u s-Self Employed - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi konfermata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, ftit tax-xhur oħra, fil-lokalita` tal- Mosta se jkun hemm l-elezzjoni tal-kunsill lokali u bla ebda sorpriża ta' xejn, in-naħa ta' l-Oppożizzjoni diġa` ilha ftit mhux ħażin għaddejja bil- kantaliena ta' kritika organizzata, l-istess bħalma għamlet qabel l- elezzjoni għall-kunsill lokali tar-Rabat fejn attakkat deputat Nazzjonalista minn dawk in-naħat u issa qed tattakka proprju lili.

Imma dik fiha u ma fihiex!

Li tassew wieħed għandu jikkritika hu l-mod kif ta' l- Oppożizzjoni flok jitkellmu fuq l-ideat tagħhom u x'kapaċi jagħmlu huma, jużaw it-tattika – u din jagħmluha anke fuq livell ta' politika nazzjonali – li jsibu xi ħaġa li forsi ma tkunx daqstant tajba jew addirittura xi ħaġa tajba u jipprovaw ipinġuha kemm jista' jkun ħażin biex jakkwistaw vantaġġ politiku.

Allura jekk f'dan il-każ, il-kunsill lokali tal-Mosta għandu maġġoranza Nazzjonalista, ta' l-Oppożizzjoni jipprovaw jaraw kif idawru dak li jkun qed isir f'din il-lokalita`, biex f'għajnejn in-nies ta' l-istess lokalita`, kollox jitpinga ħażin.

Dawn qed jippretendu li jmorru bil-media tagħhom fil-Mosta u kull fejn jiffokaw bil-camera, isibu l-perfezzjoni?

Għax dan ma jistax ikun, Sur President, allura x'jagħmlu?!

Jekk per eżempju jsibu tabella maqlugħa, jiffokawlek fuqha.

Jekk jaraw toqba f'bankina, jiffokawlek fuqha wkoll, u b'hekk jipprovaw jagħtu l-impressjoni li fil- Mosta kullimkien hekk.

L-istess jgħodd meta jżuru iż-żoni industrijali.

Dawn jafu fejn għadu mhux lest u hemm imorru, imma fejn hu lest ma jmorrux!

Isibulek xi kantuniera fejn xi ħadd ikun rema' xi ħaġa u hemmhekk imorru bil-camera biex dak li jkun jaħseb u jgħid: Ara kemm hemm ħmieġ hemmhekk!

Jiena ma naqbilx ma' din it-tip ta' politika, imma la jiena deputat mill- Mosta, irrid niddefendi x'qiegħed isir.

Ovvjament, ma jfissirx li jiena ma jkollix xi ideat differenti dwar kif għandhom isiru ċerti affarijiet, imma r-realta` qiegħda hemm, kulħadd jista' jaraha u x-xogħol qed isir.

Sur President, jekk qed isiru t-toroq f'żewġ żoni residenzjali, fil-housing estate tal-Mosta u fil-housing estate taż-Żokrija, ħadd ma jista' jgħid li fil-Mosta mhux qed isir xogħol.

Apparti hekk, il-housing estate tal-Mosta nafuha bħala żona b'maġġoranza Laburista.

Taħsbu li kunsill b'maġġoranza Laburista kien se jagħmel toroq ġodda f'żona b'maġġoranza Nazzjonalista?!

Jiena ngħid li ma kienx jagħmilha, u ngħid hekk għax jekk wieħed jara x'sar mill-kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista f'Ħaż-Żebbuġ, fir-Rabat u f'Ħad- Dingli, jinduna li hemmhekk il-kunsill jaħdem fiz-zoni fejn hemm maġġoranza Laburista, fiz-zoni ta' dawk li huma magħhom.

Din hi injoranza, Sur President, allavolja jiena se ngħodd lili nnifsi wieħed minnhom għax qed nitkellem hekk ukoll, pero` jiena niftaħar li qiegħed ma' partit li ma jirraġunax b'dan il-mod u ma jaqax fl-injoranza tal-kunsilli b'maġġoranza Laburista li jirraġunaw b'dan il-mod.

Sur President, għall-grazzja t'Alla jiena qiegħed f'partit fejn kulħadd jieħu dak li ħaqqu u iva, il-housing estate tal-Mosta qiegħed isir minn kunsill lokali b'maġġoranza Nazzjonalista, u ejja ngħidulu prosit ta' dan!

Il-bieraħ tkellem deputat mill-Mosta min-naħa l-oħra, u flok irringrazzja lill-kunsill lokali b'maġġoranza Nazzjonalista għax qiegħed jagħmel it- toroq f'dan il-housing estate, qabad jikkritika l-fatt li ma kienx hemm mod kif il-karozzi jistgħu jgħaddu f'dawn it-toroq.

Mela jekk ix-xogħol ma jsirx, għax ma jsirx, u jekk isir, għax qed isir!

Ara kif tista' tikkuntenta lil ta' l-Oppożizzjoni, Sur President!

It-triq qed tinqasam min- nofs biex ngħaddu s-servizzi sabiex l-affarijiet isiru bis-serjeta` u mhux qed nagħtu kisja tarmac biex nidħku bin-nies.

Ovvjament, jekk insibu mod kif il-karozzi jkunu jistgħu jgħaddu, tant l-aħjar, imma dan id-deputat Laburista ma' din it-talba, missu rringrazzja l-kunsill b'maġġoranza Nazzjonalista li proprju qed jagħmel dawn it-toroq ġodda f'żona b'maġġoranza Laburista.

Almenu jiena hekk kont nagħmel għax għad għandi d- deċenza li nħobb nirringrazzja.

Kif għidt Sur President, ix-xogħol qed isir kemm fiż-żona tal-housing estate tal-Mosta kif ukoll fiz-zona taż-Żokrija – il-housing estate wara l- Knisja ta' l-Isperanza – u dalwaqt jibda wkoll x-xogħol fit-triq ta' San Ġużepp u f'dawk l-inħawi.

U hawnhekk nixtieq ngħid li jiena l-Mosta naraha bħal fjura, għax proprju għandek iċ-ċentru mdawwar kollu kemm hu b'żoni industrijali.

Meta jitlesta dan ix-xogħol, Sur President, fil-Mosta jkollna tliet żoni residenzjali – tnejn kbar u waħda żgħira - b'toroq ġodda u b'servizzi mgħoddija u allura anke bħala gvern – fuq livell nazzjonali – inkunu għenna sabiex il-kwalita` tal-ħajja fil-Mosta titjieb.

Ovvjament, ikun għad fadal xi toroq oħra li jridu jsiru bħal dawk fiż-żona tal-Blata l- Għolja, li għalkemm huma toroq mibnija, jeħtieġ li dawn jingħataw wiċċ aħjar, kif ukoll hemm toroq oħrajn fiż-żona residenzjali magħrufa bħala ta' Santa Margerita li għandhom bżonn isiru.

Qabel ma beda dan ix-xogħol li semmejt, il-Mosta kellha madwar 80% tat-toroq tagħha bla wiċċ tat-tarmac u ovvjament, meta dan ix-xogħol li semmejt jitlesta, dan il-persentaġġ se jinżel sew.

Sur President, tajjeb li issa ngħaddi biex nitkellem fuq ix-xogħol fil- pjazza tal-Mosta, għax smajna xi kritika dwar dan.

Tas-Super 1 iħobbu jġibu l-pjazza tal-Mosta.

Ma jimpurtax, għax dan iċ-ċentru kummerċjali jagħmlulu reklam b'xejn, u dan jgħin l-istabbilimenti li għandna hemmhekk!

Pero` issa x-xogħol wasal biex jitlesta, u għalhekk wieħed ma jkunx jista' jibqa' jgħid aktar fuq din l-imbierka pjazza.

Hawnhekk ta' min jgħid li din il- pjazza ma ngħatatx sempliċiment wiċċ ġdid imma kien hemm il-bini mill-qiegħ nett ta' l-infrastruttura kollha, bil-bdil tal-cables u tal-culverts, u ovvjament dan ix-xogħol ħa ż-żmien.

Issa veru li l-kuntrattur seta' għaġġel ftit iktar, imma hu kien il-kuntrattur li ntagħżel, u b'dak ir-ritmu mexa.

L-importanti hu li meta l-proġett ikun lest inħabbru li hu lest, ħalli nerġgħu naraw il-ħajja kummerċjali taqbad f'din il-pjazza, mhux għax issa m'hemmx kummerċ, imma sabiex jibda jinqata' l-frott ta' dan l-investiment u ssir pjazza fejn in-nies jiltaqgħu u jagħmlu s-shopping tagħhom.

Sur President, ftit tal-ġranet ilu iltqajt ma' numru ta' sidien tan-negozji fil-Mosta u dawn talbuni biex insemmi l-ħtieġa li jinstab mod kif it- traffiku jerġa' jibda jidħol ġewwa l-Mosta minn Triq il-Kungress Ewkaristiku, dik li nafuha bħala t-triq il-ġdida, minflok ma jidħol mill- Vjal l-Indipendenza.

Wieħed irid jistħarreġ din il-possibbilta` peress li Triq il-Ħtajriet għadha mhix miftuħa, imma tajjeb li ngħid li dik it-triq ingħaqlet ghat-traffiku u wieħed irid idur ma' Vjal l-Indipendenza u t-Triq il-Kbira biex jidħol fil-Mosta għaliex kien hemm problema ta' traffiku.

Is- sistema ta' one-way saret biex tħaffef it-traffiku madwar il-Mosta, għax meta Triq il-Kungress Ewkaristiku kienet two-way, wieħed kien idum ħafna biex jgħaddi minn dik it-triq minħabba t-traffiku ġġammjat li kien ikun hemm, u allura wieħed jikkonkludi li dik kienet l-aħjar soluzzjoni li wieħed seta' jaddotta.

Ovvjament jiena nissuġġerixxi lill-ADT biex tgħin lill-kunsill lokali jsib soluzzjoni aħjar u forsi nagħmlu xi ħaġa bi prova - anke għax issa ġej il-Milied - b'mod li naraw xi problemi jista' jkun hemm jekk it-traffiku jidħol fil-Mosta mit-Triq il-Kungress Ewkaristiku.

Sur President, fi "Il-Mument" ta' xi ġimgħatejn ilu ktibt li jiena nawgura li wara l-elezzjoni lokali – nawgura li jerġa' jkollna maġġoranza Nazzjonalista - il-kunsill lokali tal-Mosta jaħdem fuq il-parking wara l- Knisja.

Ovvjament dan ma jfissirx li dak il-ġnien wara l-Knisja għandu jispiċċa, imma nistgħu naħdmu fuq underground parking u mbagħad nerġgħu nibnu dak il-ġnien fuqu biex b'hekk ma jonqos xejn mill-faċilitajiet li l- Mostin imdorrijin bihom kemm b'dak li huwa l-ġnien u anke l-ground tal- boċċi li jinsab ukoll wara l-Knisja.

Nissuġġerixxi wkoll – naf li l-kunsill qed jaħdem fuqha - li jinħolqu spazji fil-pjazza fejn ikunu jistgħu jingħataw s-servizzi ta' loading and unloading li n-negozji jkollhom bżonn.

Sur President, fil-Mosta sar ħafna xogħol.

Ma rridux ninsew li ntefqu madwar Lm6 miljuni fuq xogħol ta' toroq madwar il-Mosta kollha.

Ir-ring roads kollha ġew irranġati, u dawn huma kollha ta' għajnuna għas-servizzi fil-Mosta.

Għalhekk jiena ottimist u nħoss li minkejja l-kritika li qiegħda ssir min-naħa tal-partit Laburista, il-Mostin għandhom jivvotaw għall- kunsill b'maġġoranza Nazzjonalista biex nibqgħu sejrin 'il quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, nibda dan l-Aġġornament billi nifraħ lit- team nazzjonali tal-football ta' pajjiżna li ftit tal-minuti ilu irnexxielu jikseb riżultat ferm pożittiv meta rebaħ tnejn b'wieħed kontra l-Ungerija.

Din hi xi ħaġa pożittiva u għandna biex nifirħu bihagħax illum it-team Malti uriena li f'dan il-pajjiż għandna l-pożittiv u dan għandna napprezzawh.

Mhux tajjeb li nħarsu lejn kollox b'nuċċali iswed, u hawn inkompli fejn waqaf l-Onor.

Edwin Vassallo.

Il-pożittiv qed isir kemm fil- Mosta kif ukoll f'lokalitajiet oħra, u hawn insemmi l-lokalita` ta' Ħ'Attard fejn qed isir u se jkompli jsir xogħol siewi fuq it-toroq ta' din il-lokalita`.

Fil-fatt, ftit tal-ġranet oħra se jibda x-xogħol fuq sitt toroq li se jiswew madwar Lm111,000.

Dawn huma Triq iż-Żahar, Triq il- Larinġ, Triq it-Taħħan, Triq Peter Paul Reubens u Triq Emvin Cremona.

Fil- Mosta se nonfqu Lm86,000 fuq tliet toroq fosthom Triq San Ġużepp, filwaqt li se nonfqu Lm40,000 fuq Triq Rużar Briffa u Triq Rużar Mizzi fl-istess lokalita`.

Apparti hekk, se nagħmlu jew qed nagħmlu toroq oħra fin-Naxxar, f'San Ġiljan u fis-Swieqi u dan kollu juri l-impenn tal-gvern fil-qasam tat-toroq residenzjali.

F'dawn is-sentejn li ġejjin, iridu jsiru u se jsiru 400 triq oħra, u għal dawn diġa` hemm il-flus allokati, u nittama li kulħadd jagħti l-aħjar tiegħu biex ix-xogħol isir bl-aħjar mod possibbli.

Sur President, issa ngħaddi biex insemmi x-xogħol li sar fil-widien, fejn wara l-ewwel xita, rajna li dan ta l-frott u għal darba darbtejn il-widien tagħna żammew tajjeb proprju grazzi għax-xogħol li sar.

Fis-Sajf saret il- manutenzjoni fil-wied ta' Rmiedi f'Attard fejn anke sar xi taħmil ta' materjal li joqgħod hemmhekk fix-xhur tax-xitwa.

Dawn huma affarijiet tajbin u n-nies ta' Ħ'Attard japprezzawhom u jħossu l-effett tagħhom, bħalma se jħossu meta minn hawn u ftit tal-ġranet oħra tinfetaħ il-klinika l-ġdida li tixraq lil-lokalita` ta' Ħ'Attard, u li ċertament se tkun utilizzata ħafna mill-anzjani.

Mhux dan biss, Sur President.

Jekk wieħed iħares lejn l-indafa` u anke kif tinżamm l-iskola f'din il-lokalita` isib li dan il-kunsill b'maġġoranza Nazzjonalista qed jagħmel xogħol tajjeb bħalma qed jagħmlu kunsilli lokali oħra b'maġġoranza Nazzjonalista u anke uħud mill-kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista.

Xi ħaġa li tolqot il- lokalitajiet tal-Mosta, ta' Ħ'Attard, tar-Rabat u Ħaż-Żebbuġ hi t-trade fair.

It-trade fair mhux se tibqa' fin-Naxxar għax ġie deċiż li din tibda ssir wara l-ground tal-football ta' Ta' Qali, 'il bogħod kemm jista' jkun kemm mir-residenti tal-Mosta kif ukoll mir-residenti ta' Ħ'Attard.

Oħroġ il- għaġeb, anke dwar dan kellhom xi jgħidu kemm tal-Maltastar.com u kemm il- ġurnal "Kulħadd".

Forsi xi ħadd ma riedx li jkun hemm xi ftehim bejn is- Sign It u l-Korporazzjoni tat-Trade Fair?

Forsi xi ħadd ma riedx li jintgħażel il-post li ntgħażel?

X'interess kellhom dawn in-nies, l-interess taċ-ċittadini ta' Ħ'Attard jew xi interessi oħra?

Indur issa għal dawk il-lokalitajiet li għandhom problemi finanzjarji, u minħabba f'hekk se jispiċċaw ibatu ċ-ċittadini.

Per eżempju, f'Ħaż-Żebbuġ għandna diversi toroq li ma jistax jagħmilhom il-gvern għax irid jagħmilhom il-kunsill lokali bħal Triq Patri Pelaġju Mifsud, Triq Anthony Aquilina, Triq John Zammit, Triq il-Prinċep Bażiliku, Triq Ħal Dwin, Triq Pietru Buttiġieġ, Triq Serafin Tanti, Triq Karlu Gimach u Triq Ħal Sajd, u dawn kollha jridu jsiru għax illum huma fi stat diżastruż.

Il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ għandu l-limitazzjonijiet finanzjarji tiegħu, u għalhekk tajjeb li apparti li l-gvern jivvota l-flus għat-toroq li huma responsabbilta` tiegħu, jara wkoll li l-kunsilli lokali jaħdmu bir-ritmu tal-gvern.

Jekk aħna qed ngħidu li l-prijorita` f'dan il-pajjiż huma t-toroq, allura l- kunsilli lokali għandhom jonfqu l-flus tagħhom fuq it-toroq – ovvjament wara li jsiru l-affarijiet bażiċi - għax dik hija l-politika ta' dan il- gvern.

Illum tieħu pjaċir tara kilometri sħaħ ta' toroq rranġati minn tarf sa tarf tal-pajjiż u x-xogħol isir bl-akbar serjeta` possibbli.

U din hi d-differenza, Sur President!

Fejn qabel konna nagħtu lagħqa tarmac, illum min imur ħdejn il-Freeport u jara t-triq issir, jara li din qed tinqala' mill-qiegħ proprju biex ix-xogħol isir bl-aħjar mod bħalma sar fit-toroq li minn Ħal Qormi joħduk għal Ħaż-Żebbuġ, l-Imtarfa u l-Imġarr.

Hu pożittiv ukoll li sar il-pavimentar fl-Imdina u f'Howard Garden fir- Rabat, u ftit tisma' lill-Oppożizzjoni titkellem dwar dawn l-affarijiet, għax jew teħodhom for granted jew tipprova tnessi lin-nies dwarhom, bħalma jipprovaw inessu li fi żmienhom ma kienx ikollna ilma fil-vit u li d-dawl kien jinqata' l-ħin kollu.

Illum anke l-iskejjel qed insaħħu u wieħed jista' jħares lejn l-iskejjel il-ġodda bħal dik Tal-Ħandaq u ta' San Benedittu.

Dan kollu hu pożittiv, għax għall-kuntrarju ta' l-Oppożizzjoni, dan mhux gvern li joqgħod ibażwar jew jagħmel xogħol ta' kafkaf.

Dan il- gvern isegwi politika serja, politika mhux fuq bażi ta' għajn għal għajn u sinna għal sinna, imma politika li tħalli r-riżultati, u dan nistgħu narawh ilkoll kemm aħna.

Il-politika tagħna qed tħalli riżultati tajbin anke fil-qasam tax-xogħol fejn naraw li n-numru ta' Maltin li jaħdmu qed jiżdied u l-qgħad jonqos, imma dan mhux qed jiġri b'kumbinazzjoni.

Dan qed jiġri għax dan il-gvern qed jimxi fuq linji ċari, bħal meta ġibna l-HSBC hawn Malta.

Kemm kellna tgergir mill-Oppożizzjoni meta ġibna l-HSBC f'Malta?!

Illum qegħdin naraw li proprju l-HSBC qed jistabbilixxi l-call centre tiegħu f'Malta.

Illum qegħdin naraw ukoll id-deċiżjoni li ttieħdet mill-gvern biex ikollna l-low cost airlines u anke wassal biex ġibna l-iSmart City f'Malta li l-frott tagħha nibdew niġbruh ftit tax-xhur oħra.

Min-naħa l-oħra, wieħed irid jinżel fil-fond biex isib x'inhi l-politika ta' l-Oppożizzjoni, kemm dwar il-pensjonijiet kif ukoll dwar kif jistgħu jintużaw it-€805 miljun li ġibna mill-Unjoni Ewropea u li kien jgħidulna li mhux se nġibuhom.

Il-politika tal-partit Laburista ma taraha mkien, u allura l-poplu bilfors ikollu jgħid li dan huwa l-uniku gvern li kapaċi jmexxi fil-qasam tax-xogħol.

Dan l-aħħar kont nieħu sehem f'seminar, u esponent tal-GWU, is-Sur Michael Parnis, qal li minn dawk kollha li hawn qegħda 1,500 biss verament iridu x- xogħol.

Hawnhekk għandna ammissjoni min-naħa ta' persuna li tokkupa waħda mill-aktar karigi għoljin fil-GWU li qalet li 1,500 biss huma dawk li verament qed ifittxu x-xogħol, u kull min irid jista' jaqra dan fil-ġurnal "It-Torċa" ta' nhar il-Ħadd li għadda.

Din hija ammissjoni li f'pajjiżna għandna l-full employment, għax skond tal-GWU 1,500 biss verament qed ifittxu x-xogħol.

Ovvjament anke jekk ikun hemm wieħed li m'għandux xogħol ninkwetaw u nibqgħu naħdmu sakemm ikollu x-xogħol, pero` din l-ammissjoni turi li f'dan il-pajjiż hawn xogħol.

Iżda hu importanti li nifhmu li biex inkomplu nimxu 'il quddiem u jkollna x-xogħol, irridu nibqgħu nedukaw lit- tfal tagħna u nġibu lejn pajjiżna kumpanniji u xogħlijiet li jirrendu u li jħallu ħafna aktar qligħ, bħalma għamilna fil-każ ta' l-iSmart City u bħalma qed nagħmlu fis-settur ta' l-IT, tal-farmaċewtika u ta' l- innovazzjoni u r-riċerka.

Sur President, hawn nista' nieħu spunt ieħor.

Jeħtieġ li naħsbu wkoll fi proġetti li għandha l-Unjoni Ewropea bħall-proġett Galileo.

Irridu nifhmu li għada pitgħada, dan il-proġett waħdu jista' joħloq ħafna iktar xogħol.

Illum issib l-karozzi bil-GPSs fejn tista' tidħol ġo karozza, tgħidlu liema triq trid tmur u kważi jibda jgħidlek hu minn fejn għandek tgħaddi, bil- punto e virgola!

Is-sistema Galileo hi s-sistema Ewropea tal-GPS li qegħdin jużawha anke pajjiżi oħrajn, u importanti li pajjiżna jieħu sehem f'dawn it- tip ta' attivitajiet u li nkunu wkoll innovattivi bl-użu tal-konċett ta' Galileo, li juża s-satellita biex ikollna stampa aħjar ta' fejn qegħdin l- affarijiet.

Dan jista' jintuża biex, per eżempju, inniżżlu ajruplan b'mod awtomatiku f'runway f'sitwazzjonijiet diffiċli u jista' jintuza anke fil- qasam marittimu biex vapur jidħol fil-port mingħajr problemi.

Sur President, dan il-pajjiż irid ikompli jinvesti fiż-żgħażagħ tagħna.

Jeħtieġ li aħna nuru fiduċja fiż-żgħażagħ tagħna u nħeġġuhom biex ikomplu jistudjaw.

Aħna rridu nsaħħu s-self confidence tal-poplu Malti u mhux niddemoralizzawh u nnaqqsulu l-kapaċitajiet tiegħu.

Lill-poplu Malti rridu ngħidulu: Int kapaċi, kompli miexi għax għandek gvern li jridek timxi 'l quddiem!

Jiena m'għandi l-ebda dubju li jekk il-poplu Malti jiġi f'ċirkostanza fejn irid jagħżel bejn xi ħadd li jtih il-fiduċja u xi ħadd li jċekknu, dan se jagħżel ta' l-ewwel biex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem, għax aħna hekk irridu.

Nagħlaq l-intervent tiegħi billi ngħid li bħal-lum ġimgħa, il-Prim Ministru se jippreżenta l-budget għas-sena d- dieħla.

Dan hu budget li rriduh ikompli jispira fiduċja u li jsaħħilna l- futur tagħna.

Dan hu budget li sar wara ħafna sigħat ta' konsultazzjonijiet mal-poplu, u hekk għandha tkun il-politika tagħna biex verament immexxu dan il-pajjiż 'il quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 16 ta' Ottubru 2006 fis-6:00p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RAPPORTI UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ikkummissjonati rapporti fid- dekasteru tiegħu f'dawn l-aħħar erba' snin?

Kemm sewa kull wieħed u x'inhuma dawk pendenti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

RAPPORTI UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ikkummissjonati rapporti fid-dekasteru tiegħu f'dawn l-aħħar erba' snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

RAPPORTI UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm ġew ikkummissjonati rapporti fid-dekasteru tagħha f'dawn l-aħħar erba' snin?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

EŻAMIJIET TAS-SEC/MATSEC

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm xi żviluppi dwar il- mistoqsija parlamentari 20394 dwar l-eżamijiet tas-SEC u l-MATSEC?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa qiegħed niddiskuti ma' diversi stakeholders u nevalwa l-kummenti li qed isiruli.

Qiegħed niffoka l-aktar fuq x'ikun l- impatt jekk ir-riparatorju jsir għas-suġġetti kollha, imma jkun hemm ċaqliq fiż-żmien li jsir.

Qed jiġu evalwati r-reazzjonijiet ta' l-istakeholders jekk l-eżami intermediate jibqax biss parti miċ-ċertifikat MATSEC, imma jkun jista' isir għal rasu, għal raġunijiet ta' impjieg.

Qed issir ukoll evalwazzjoni interna ta' l-implikazzjonijiet fuq l- istruttura tal-MATSEC jekk tiġi implimentata r-rakkmandazzjoni dwar ir- reviżjoni tal-karta, billi tingħata kopja tagħha lil min jitlobha.

RAPPORTI DWAR L-EDUKAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 19533 u 20395 u jgħid kemm rapporti saru mill-ministeru jew mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni marbuta mal-qasam edukattiv mill-2000 sal- lum?

X'kienu dawn ir-rapporti u kemm ġie jqum kull wieħed minnhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba li ngħatata għall-mistoqsija parlamentari 20605.

KUMPANNIJA HOMPESCH STEEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 20396 billi jgħid jekk għadx hemm il-ħsieb li l-kumpannija Hompesch Steel li tinsab Ħaż-Żabbar tiġi rilokata xi post ieħor?

Jekk fin-negattiv, x'inhi r-raġuni li kien hemm bidla fil-ħsieb u kif se jitnaqqas l-inkonvenjent għar-residenti tal-madwar?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-MEPA m'għandhiex informazzjoni li l-kumpannija Hompesch Steel se tiġi rilokata, pero' fit-30 ta' Ġunju 2005 inħareg permess outline PA7031/99 sabiex dan is-sit ikun żviluppat f'żona industrijali.

SKOLA PRIMARJA FL-IMTARFA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 20360, jista' l- Ministru jgħid jekk l-istudju fuq l-iskola primarja ta' l-Imtarfa huwiex lest?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Parti mill-istudju li kellu jsir fuq l-officer's mess ta' l-Imtarfa, li illum qed jintuża bħala skola primarja, diġa' sar.

Din il-proprjeta' eventwalment tiġi mressqa quddiem il-bord tal-MEPA biex tiġi diskussa.

EŻAMIJIET TAL-JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 20365, jista' l-Ministru jgħid kemm studenti setgħu japplikaw biex jagħmlu l- eżami tal-junior lyceum?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istudenti subien u bniet li setgħu japplikaw biex jagħmlu l-eżami tal-junior lyceum huma dawk kollha ta' l-eta' circa il-11- il sena.

SKEJJEL TA' L-ISTAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 20549, filwaqt li fil-mistoqsija oriġinali jien kont qed nifhem li l-informazzjoni tinżamm fuq il-computer u allura mhux daqshekk diffiċli biex tingħata, jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni għal kull sena u għal kull vot separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandi xejn x'inzid mat-tweġiba oriġinali.

AJRUPLANI TAL-GWERRA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm ajruplani tal-gwerra daħlu fl- ispazju ta' l-ajru Malti din is-sena?

Ta' liema nazzjonalita' kienu?

Kemm minnhom niżlu Malta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Matul din is-sena 313 ajruplan militari daħlu fl- ispazju ta' l-ajru Malti, li 102 minnhom niżlu Malta.

In-nazzjonalitajiet kienu Italja, Stati Uniti ta' l-Amerika, Franza, Tuneż, Alġerija, Libja, Ċina, Serb/Mont, Ġermanja, Russja, Maċedonja, Turkmenistan, Greċja, Mozambique, Spanja, UAE, Gabon, Oman, Ingilterra, Kanada, Uruguay, Brażil, Etiopja, Netherlands, Kroazja, Pakistan, Serbja, Saudi Arabja, Kazakhstan, Portugall, Botswana, Turkija, Bulgarija, Sudan, South Africa, Poland, Marokk, Svezja, Nazzjonijiet Uniti, Eġittu, Danimarka, Filippini, Svizzera, Kolumbja, Sirja, Venezuela, Mali, Irlanda, Repubblika tal-Korea, Lussimburgu u Angola.

PERSUNI MAQTUGĦA MIR-REĠISTRU TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni nqatgħu minn fuq l-ewwel parti tar-reġistru din is-sena u għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

PERSUNI B'SENTENZA TA' COMMUNITY WORK

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni din is-sena weħlu sentenza ta' community work u ma' min tqabbdu jaħdmu?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PERSUNI JAĦDMU BLA PERMESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies ittellgħu l-qorti talli ħaddmu nies bla permess din is-sena u x'weħlu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Matul din is-sena l-qorti sejħet żewg seduti dwar il- każi ta' l-ETC kif jidher hawn taħt: |2006 |April |Gunju | |Każi ppreżentati|30 |20 | |Każi mirbuħa |1 |0 | |mill-ETC | | | |Każi mitlufa |1 |0 | |mill-ETC | | | |Każi rtirati |8 |7 | |Każi differiti |20 |13 | |Multi mħallsa |Lm175 |Lm100 |

BARRANIN JAĦDMU F'MALTA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni barranin hawn jaħdmu llum?

Ta' liema nazzjonalita' huma u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

QRATI - SENTENZI SOSPIŻI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni ngħataw sentenza sospiża din is-sena?

Jista' jagħti breakdown ta' l-offiżi kommessi?

ONOR.

TONIO BORG: Il-qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali taw 218-il sentenza sospiża - 203 mill-qorti tal-maġistrati (Malta) bħala qorti ta' ġudikatura kriminali u 15 mill-qrati kriminali superjuri.

Kien hemm ukoll seba' persuni li ngħataw sentenza sospiża mill-qorti tal- maġistrati (Għawdex).

Id-dettalji ta' l-offiżi kommessi jinsabu fit-tabelli li qed jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra.

HOST FAMILIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn host families liċenzjati biex iżommu l-istudenti magħhom fis-sajf ta' l-2003, ta'l-2004, ta' l-2005 u ta' l-2006?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-numru ta' host families liċenzjati biex iżommu l-istudenti magħhom fis-snin 2003, 2004, 2005 u 2006 hu kif ġej:

|2003 |1,258 | |2004 |1,691 | |2005 |2,013 | |2006*|1,311 |

(*sal-11 ta' Ottubru)

Peress li l-liċenzja tkopri sena sħiħa, l-awtorita' tat-turiżmu m'għandhiex informazzjoni kemm hawn host families li ospitaw studenti fis-sajf biss.

TA' PENNELLU, MELLIEĦA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li jiġi investigat l-istallar ta' lift fi Block B3, Qasam ta' Pennellu, Mellieħa peress li mhux jaħdem tajjeb u minn spezzjoni teknika jirriżulta li meta twaħħal kien sar xogħol ħażin u issa qed jikkaġuna problemi għar-residenti, minkejja li l- kuntrattur tħallas għax-xogħol tiegħu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar irċeviet l-ewwel ilment dwar il-lift indikat mill-Onor.

Interpellant fis-26 ta' Settembru, 2006 minkejja li kien ilu jintuża mit-22 ta' Ġunju 2005.

L-awtorita' talbet lill-inġinier tagħha biex jispezzjona l-lift u jistħarreġ l-ilmenti tar-residenti.

Hekk kif l-awtorita' ikollha r-rapport ta' l-inġinier, ir-residenti jiġu informati bir-riżultat.

TURIŻMU – ON-LINE BOOKINGS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fuq il-portal il-ġdid biex jippromwovi u jbigħ vaganzi fil-gżejjer tagħna, imwiegħed mill-gvern f'April li għadda u li suppost kellu jibda jaħdem mis-sajf li għadda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'April li għadda l-gvern kien qal li l- portal li joffri faċilitajiet ta' booking għal Malta kien se jibda jopera sas-sajf.

Dan konna se nagħmluh billi nużaw faċilitajiet li diġà jeżistu fis-suq u ninkorporawhom fis-sit elettroniku eżistenti ta' l-awtorità tat- turiżmu.

Pero' ingħatajna l-parir li jkun aħjar jekk l-iskop tal-proġett jitwessa' biex jinkludi fih riforma sħiħa tas-sit elettroniku ta' l- awtorita' tat-turiżmu, biex is-sit isir l-għodda ewlenija fl-e-marketing strategy ta' l-awtorita'.

Jien aċċettajt il-parir, anke jekk dan ifisser li l-faċilitajiet ta' on- line booking issa se jidħlu fis-seħħ lejn il-bidu tas-sena d-dieħla u jibqgħu jiġu żviluppati fuq medda ta' xhur.

L-awtorita' tat-turiżmu għażlet il-kumpannija li se tiżviluppa s-sit ġdid ta' l-MTA.

Bdew ukoll taħditiet mal-Malta hotels and restaurants association u mal-federation of associations of travel and tourism agents bil-ħsieb li titwaqqaf ente waħda, biex tamministra l-on-line booking facilities.

ART ŻDINGATA FI TRIQ BRYDONE, SAN ĠILJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi żviluppata f'taraġ l-art żdingata mimlija ġrieden, wirdien u ħaxix ħażin li tinsab ħdejn 43 Triq Brydone, San Ġiljan?

Għaliex qed titħalla żdingata u mimlija ħmieġ meta r- residenti li joqogħdu f'dan l-indirizz ilhom li ħallsu l-flus dovuti biex isir taraġ jew forma ta' triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PARKEĠĠ FI TRIQ SPINOLA, SAN ĠILJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Peress li r-residenti ta' Triq Spinola, San Ġiljan suppost igawdu mis-sistema ta' ipparkjar residenzjali f'Paceville, għaliex xorta mhux qed isibu fejn jipparkjaw u persuni mhux residenti qed jokkupawlhom l-ispazji tagħhom ta' l-ipparkjar fit-triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nofs il-parkeġġ eżistenti fi Triq Spinola huwa bl- iskema tar-residents parking.

Nikkjarifika li tali skema ma teskludix persuni li mhux residenti milli jipparkjaw, iżda tillimitahom li jipparkjaw biss għal 150 minuta fil-ġranet u l-ħinijiet imniżżla fuq it- tabelli li hemm imwaħħlin fil-post.

Tali skema ġiet implimentata bi ftehim mal-kunsill lokali ta' San Ġiljan.

PBS – PRODUZZJONIJIET TA' PROGRAMMI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħallset il-PBS lill-kumpanniji privati għall-programmi li pproduċewlha matul is-sena 2005?

Kemm-il kumpannija għamlet xogħol farmed out lill-PBS?

Kemm tħallset f'kull każ mill-PBS?

ONOR.

AUSTIN GATT: Matul is-sena 2005, il-PBS ħallset Lm492,806 lil 13-il kumpannija privata għal produzzjonijiet ta' programmi.

Il-PBS ma tarax li għandha tagħti l-informazzjoni dwar kemm ħallset lil kull kumpannija peress li tqis li din l-informazzjoni hija ta' natura kummerċjali.

SPTAR MATER DEI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm hi stmata n-nefqa rikorrenti għall-isptar Mater Dei?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-istima tan-nefqa fuq l-operat ta' l-isptar Mater Dei hi ta' Lm4,278,000 fix-xahar, liema ċifra ma tinkludix l-ispejjez ta' mediċini u materjali farmaċewtiċi wżati mill-pazjenti.

ĠBIR TA' MULTI MILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li persentaġġ żgħir tal-multa, f'każ ta' multi li jitħallsu fil-kunsilli lokali, jgħaddi lill-kunsill lokali li jirċievi l-ħlas peress li hemm kunsilli li ftit jinħarġu multi fil-lokal tagħhom imma li jiġbru ammont sostanzjali ta' multi?

ONOR.

TONIO BORG: Preżentement qiegħda tiġi riveduta s-sistema ta' infurzar lokali fit-totalita' tagħha.

L-ewwel passi li ttieħdu s'issa kienu t- twaqqif ta' bord tal-petizzjonijiet u t-tibdil fil-kompożizzjoni tal- kumitat tat-tmexxija.

Il-gvern hu konxju mill-fatt li hemm diversi enti involuti fis-sistema u hu kommess li l-għan edukattiv li għalih twaqqfet is-sistema ta' infurzar lokali tipprevali fuq dak ta' aktar introjtu.

TURISTI LI ŻARU MALTA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm turisti żaru Malta, eskluż dawk tal- cruise liners, mis-sena 2000 sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-numru ta' turisti li żaru Malta f'dawn l- aħħar ħames snin hu kif ġej:

|2000 |1,215,71| | |2 | |2001 |1,180,14| | |5 | |2002 |1,133,81| | |4 | |2003 |1,126,60| | |1 | |2004 |1,156,02| | |8 | |2005 |1,170,61| | |0 |

Qabel l-2004 in-numru ta' turisti kienu bbażati fuq arrivals.

Fl-2004 l-NSO bdiet tiġbor l-istatistika tat-turizmu permezz tat-Tourstat ibbażat fuq departures.