MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 159 Il-Ġimgħa, 23 ta' Lulju, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 159 Il-Ġimgħa, 23 ta' Lulju, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 23 ta' Lulju, 2004

WERREJ

MINUTI 788

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 788

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-EKO-KONTRIBUZZJONI (IT-TIENI QARI)

ECO-CONTRIBUTION BILL (SECOND READING) 794

AĠĠORNAMENT 828

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 158 li saret fit-22 ta' Lulju, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BORMLA - APPLIKAZZJONI GĦAS-SERVIZZ TA' CARE & REPAIR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Ministru tal-Familja u s-Solidarjeta' Soċjali: Nirriferi għal każ ta' anzjana ta' madwar 82 sena, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, u li applikat biex fil-post fejn toqgħod ġewwa Bormla isirilha xogħol taħt is-servizz ta' care and repair.

Wara li l-awtorita' tad-djar għamlet spezzjoni fuq il-post imsemmi, it-tifel tal-persuna ndikata ddikjara li kien jippreferi li x-xogħlijiet isiru minn kuntrattur imqabbad minnhom taħt skema W. Jista' dan is-servizz isir mill-kuntrattur taħt l-inizjattiva tal-care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali): Jekk il-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant bidlet il-ħsieb tagħha, tista' tinforma lill-awtorita' tad-djar li trid li x-xogħlijiet isiru taħt l-inizjattiva tal-care and repair.

SAN ĠILJAN - ANZJAN LI QED JISTENNA BIEX JIDĦOL F'DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il- ministru jgħid x'tama hemm li anzjan minn San Ġiljan, li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, u li hu senili, jiġi ammess f'dar ta' l- anzjani?

ONOR.

HELEN D'AMATO (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tas- Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment għall-anzjani u l-kura fil-komunita' m'għandux applikazzjoni biex l-anzjan li qed jirriferi għalih, jidħol f'dar ta' l- anzjani.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, peress li l-informazzjoni dwar dan l- anzjan waslet għand il-ministeru jew dipartiment ma' din il-mistoqsija, jista' d-dipartiment jieħu l-inizjattiva li jibgħat lil xi ħadd għand il- persuna ndikata biex din tkun tista' tapplika?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Bir-rispett kollu, jien naħseb li l-anzjan l-ewwel irid juri x-xewqa hu.

Jien ma nistax naqbad u nibgħat lin-nies għand dan l- anzjan biex jimlewlu l-applikazzjoni huma.

Dan jista' jċempel lid- dipartiment, tintbagħtlu applikazzjoni u japplika.

Jekk għal xi raġuni dan l-anzjan ma jistax japplika hu direttament, jistgħu japplikawlu l-familjari jew xi social worker li tkun qed issegwi l-każ.

AWTORITA' TAD-DJAR - SKEMA W

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Ministru tal-Familja u s-Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 6225, huwa possibbli li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tibbenefika mis-servizz tal-care and repair, minħabba li tħoss li għal diversi raġunijiet m'hijiex f'pożizzjoni li tibbenefika minn Skema W?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jekk il-persuna ndikata mill-Onor.

AWTORITA' TAD-DJAR - POST FI STAT TA' PERIKLU

L-ONOR.

JOSEPH CUSHIERI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ħadu l-pulizija ta' l-għassa tal-lokal rigward post li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, li hu strutturalment perikoluż b'konsegwenza li qed joħloq periklu għal terzi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li dan il- post huwa mitluq u l-pulizija qed tieħu l-passi meħtieġa sabiex il-periklu jitneħħa.

ISLA - TALBA GĦAL AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Ministru tal-Familja u s-Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 5800 fejn l-applikanta ġiet informata li d- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali qiegħed jikkonsidra l- applikazzjoni tagħha biex tingħata post alternattiv flimkien ma' applikazzjonijiet oħrajn, tista' il-Ministru tgħid jekk sal-lum kienx hemm xi moviment pożittiv?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li m'hemmx żviluppi ġodda dwar il-każ indikat mill-Onor.

Interpellant.

Mr Speaker, nixtieq inżid ngħid li t-tliet mistoqsijiet li weġibt dalgħodu kollha setgħu ġew imwieġba permezz ta' telefonata lill-customer care ta' l- awtorita' jew tad-dipartiment.

Qed nagħmel dan l-appell għax jidhirli li jekk issir domanda parlamentari kull darba li xi ħadd ibiddel il-ħsieb jew ikun irid jara xi żviluppi ġodda saru għat-talba li jkun għamel, l- ewwelnett inkunu verament qed naħlu r-riżorsi tagħna u barra minn hekk ma nkunux qegħdin nutilizzaw il-customer care services li għandna fid- dipartimenti u l-awtorita' tad-djar.

MARSA: TRIQ ALDO MORO - SIĠRA TAT-TIN SELVAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jara li s-siġra tat-tin selvaġġ li hemm fi Triq Aldo Moro, fil-Marsa, ħdejn il- garage ta' Salv.

Bezzina & Sons Ltd., titneħħa peress li qed tiżgombra l- bankina?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab informat li s-siġra tat-tin imsemmija saret iż-żabra tagħha.

Biex din is-siġra tiġi mneħħija trid tinqala' mill-għeruq u dan huwa diffiċli li jsir minħabba l-pożizzjoni fejn tinsab din is-siġra.

Din it-talba se tiġi riferuta lill-Environment Landscapes Consortium Ltd. biex jinstab mezz u tiġi mneħħija.

MCAST - TNAQQIS FL-ISTIPENDJU TA' L-ISTUDENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u lmpjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- istudenti li jattendu l-MCAST tal-Mosta, qed tinqatgħalhom ġurnata sħiħa mill-istipendju anke jekk sempliċement jaslu ħames minuti tard?

Il- ministru ma jikkonsidrax dan l-atteġġjament bħala wieħed inġust ma' l- istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li studenti li ripetutament jaslu tard għal-lezzjonijiet ifixklu u fil-każ ta' xogħol fuq makni jistgħu joħolqu periklu.

Informat ukoll li qatt ma nqata' stipendju ħlief meta student ifalli żewġ lezzjonijiet.

Din hija l-policy ta' l-istitut.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jista' jkun li l-ministru ma fehemx sew id-domanda tiegħi.

Jidher li fl-MCAST tal-Mosta hemm il-policy li jekk l-istudenti jaslu ħames minuti tard, jaqbdu u jaqtgħulhom ġurnata sħiħa mill-istipendju.

Għallinqas din hi l-informazzjoni li waslitli.

Tista' għallinqas tiġi ntrodotta sistema biex permezz tagħha jekk student jasal ħames minuti tard, tinqatgħalu biss nofs siegħa mill-istipendju u jekk jasal 35 minuta tard, tinqatgħalu siegħa, bħalma jiġri f'postijiet tax- xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett jien nippretendi li l-istudenti m'għandhomx jaslu tard lanqas ħames minuti għal lezzjoni ta' 45 minuta.

Kif għedt fir-risposta tiegħi, studenti li ripetutament jaslu tard għal- lezzjonijiet ifixklu u fil-każ ta' xogħol fuq makni jistgħu joħolqu periklu.

Jien ma jirriżultalix li hemm din il-liġi riġida fejn wara ħames minuti jiskatta dan il-mekkaniżmu, pero' beħsiebni nivverifika biex nara x'inhi eżattament is-sitwazzjoni.

Fortunatament ngħid li fil-livell post- sekondarju ta' l-MCAST għad hemm mekkaniżmu li jittrejsja sew l-attendenza ta' l-istudenti.

U din kienet issir minn qabel ma l-għotjiet ta' manteniment ġew estiżi għall-istudenti kollha f'dan il-livell.

Il-fatt li din inżammet għenet biex tkun tista' żżomm ċertu kontroll fuq l-attendenza, ħaġa li fl-universita' ma ssirx.

Fil-fatt fl-universita' hemm ċerta miżura ta' traskuraġni daparti ta' l-istudenti fl-assenza tagħhom, daqqa minn lecture u daqqa minn ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, skond l-informazzjoni li għandi l- policy hija tant riġida li jekk student imur ħames minuti tard filgħodu – m'iniex qed nirriferi għal bejn lezzjoni u oħra – minħabba li jiltaqa' mat- traffiku jew ma' xi intopp ieħor, tinqatgħalu ġurnata sħiħa mill- istipendju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ħadt nota u se nara eżattament x'inhi s- sitwazzjoni.

MCAST - PASS TAT-TRASPORT PUBBLIKU GĦALL-ISTUDENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jikkonsidra li jigi ntrodott il- pass għas-servizz tal-karozzi tal-linja għall-istudenti ta' l-MCAST li jattendu l-Mosta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kull student f'livell post-sekondarju jingħata l-għotja ta' manteniment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Ma jaħsibx il-ministru li huwa tajjeb li l- istudenti jkollhom dan it-tip ta' inċentiv meta tikkonsidra li wħud minnhom ikunu telqu minn fuq il-post tax-xogħol biex jagħmlu dawn il-korsijiet u allura jkun tnaqsilhom id-dħul finanzjarju tagħhom biex jedukaw irwieħhom aktar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, ma naqbilx.

Dawn l-istudenti qed jingħataw għotja ta' manteniment - ħafna pajjiżi lanqas biss joħolmu li jagħtu din l- għotja - u dan huwa appoġġ finanzjarju tajjeb ħafna għall-istudenti li jridu jkomplu bl-istudji tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-ministru jgħid jekk l-istudenti ta' l- universita' u l-junior college jingħatawx il-pass tal-karozza tal-linja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ovvjament li le.

MCAST - STUDENTI LI JAGĦMLU UŻU MILL-ISMART CARD

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-ministru jara li jittieħdu l-passi kollha meħtieġa biex l-istudenti ta' l-MCAST tal-Mosta ma jibqgħux isibu diffikultajiet meta jiġu biex jagħmlu użu mill-ismart card f'ċerti stabbilimenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma kien hemm ebda rapport li juri li studenti fil-Mosta sabu xi diffikulta' biex jużaw l-ismart card.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jista' jkun li ċerti rapporti ma jaslux la għand il-ministru u lanqas għand il-kap ta' l-istitut, imma jien informat li diversi studenti marru f'ċerti stabbilimenti biex jixtru prodotti li kellhom bżonn għall-kors partikolari tagħhom u ma tħallewx iħallsu bl-ismart card.

Jista' il-Ministru jivverifika?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, ma nistax nivverifika dan għax filwaqt li dawn l-istudenti għamlu sew li nformaw lill-Onor.

Membru, żbaljaw ħafna li ma rrapportawx ukoll lill-awtoritajiet konċernati b'dan in-nuqqas, sew tal- kulleġġ kif ukoll lill-bord li jieħu ħsieb il-management ta' l-għotjiet tal- manteniment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Wara s-seduta ninforma lill-Ministru liema huma wħud mill-istabbilimenti li m'humiex qegħdin jaċċettaw l-ismart card.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, il-membri parlamentari għandhom jidraw li meta xi ħadd jiltaqa' ma' problema simili mhux jiġu hawn u jagħmlu domanda parlamentari imma jgħidu lill-individwu partikolari biex imur għand il-bord li jmexxi l-għotjiet ta' manteniment u jirrapporta - dan ġibnih apposta f'post ċentrali fil-Furjana biex jintlaħaq minn kulħadd – jew inkella jirrapporta lid-direttur jew lil wieħed mid-deputati diretturi f'dan l-istitut ta' l-arti u disinn ħalli dawn jieħdu l-passi.

Din it-tweġiba ma tajthiex jien imma ta l-bord innifsu għax la hija xi ħaġa konnessa ma' għotjiet ta' manteniment, marret għand min qed jamministra fuq bażi ta' kuljum din is-sistema.

U din hija l-aktar ħaġa ovvja biex l- affarijiet jimxu.

Irrid ngħid li s-sistema ta' l-smart card hija effiċjenti ħafna u mhux biss tirrikordja l-informazzjoni dettaljata ta' kull xirja li ssir fi kwalunkwe stabbiliment, imma għandek ħemel ta' informazzjoni u ta' mekkaniżmi ta' kontroll li faċilment tiddentifika jekk ikun hemm xi diffikulta'.

Jiġifieri nappella biex nużaw il-kanali ta' komunikazzjoni li huma għad-dispożizzjoni ta' kull sistema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien iltqajt ma' diversi studenti li wasluli din l-informazzjoni.

Jaf il-ministru li meta wħud minn dawn l- istudenti tkellmu dwar din il-problema, ġew injorati totalment?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandix aktar xi nżid.

MCAST - ART & DESIGN COURSE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jispjega eżattament x'inhu l-iskop u fejn se jwassal lill-istudenti l-kors ta' l-art and design li qed jiġi mgħallem fl-MCAST tal-Mosta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kuntrarjament għal dak li jaħsbu ħafna, il-kors ta' l- istitut ta' l-arti u d-disinn m'huwiex kors fil-pittura jew l-iskultura, jiġifieri m'huwiex kors fil-belle arti.

L-istudenti ta' Tarġa Gap jitħarrġu fid-disinn u l-manifattura ta' xogħol artiġġjanali f'diversi materjali u fid-disinn għall-prodott li jista' jinħadem fuq skala ikbar, ngħidu aħna fl-industrija tal-manifattura.

Barra minn hekk, dawk l-istudenti li tinteressahom l-edukazzjoni vokazzjonali llum jitħarrġu f'ħafna kompetenzi, per eżempju t-teknoloġija ta' l- informazzjoni u l-komunikazzjoni, il-kreattivita' u l-innovazzjoni u l- ispirtu intraprenditorjali bil-għan ta' self-employment.

Il-kors tal-grafika, per eżempju, iwassal biex student jitħarreġ fis-sengħa tad-disinn u l-eżekuzzjoni ta' xogħol għall-istampa.

Jekk wieħed iħares lejn il-volum ta' magazines li qed jiġu ppubblikati f'Malta, anke jekk jiffoka fuq dawk li jingħataw b'xejn mal-gazzetta ta' nhar ta' Ħadd, jifhem kemm xogħol jiġi ġġenerat f'dan il-qasam.

Id-disinn ta' kull reklam li jkun hemm f'magazine ikun involva ħafna nies; dawk li biegħu l-ispazju, il- fotografi li ħadu r-ritratti, dawk li bil-kompjuter jimmanipulaw l- immaġini, dawk li ssettjaw it-text, dawk li ħadmu fuq ix-xogħol ta' l-arti, dawk tal-kompjuter li stampaw ix-xogħol u rranġawh, eċċ. Dan kollu jsir f'Tarġa Gap.

Imbagħad hemm studenti li jagħżlu li jaħdmu fil-workshops tal-materjali biex jitgħallmu snajja' relatati ma' l-injam, il-metall, il-ġojjellerija, il-ġebla u t-tessuti.

Bl-enfasi li qiegħda ssir fuq it-taħriġ vokazzjonali f'pajjiżna u fuq l- importanza li għandna nagħtu li jiġġenera spirtu ta' intrapriża, wieħed m'għandux isib diffikulta' biex jifhem, anke fil-qasam ta' l-artiġġjanat, is-suċċess kollu li jiddependi fuq il-kwalita'.

Jekk ma jkollniex prodotti ta' kwalita', m'aħniex se nsibu min jixtri, u l-attivita' artiġġjanali fil- pajjiż tmur lura.

Barra minn hekk ma jkollok xejn x'tippromwovi u bħala riżultat l-iskop għall-intrapriża, il-marketing u l-bqija, jibda jonqos.

Sfortunatament f'Malta għad għandna opinjoni storta ta' l-importanza tad- disinn, u l-attitudni ta' ħafna minna tistona għax ilkoll kemm aħna għandna attitudni pożittiva u ta' meravilja għall-importanza li tingħata lid-disinn f'pajjiżi barranin, bħall-Italja u l-Iskandinavja.

Anke f'pajjiżi inqas ikkwotati, bħat-Tuneżija, hemm industrija kbira ta' artiġġjanat ta' kwalita' li tgawdi s-support ta' kulmin iħobb il-kultura ta' pajjiżu.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA MINN PAJJIŻI MEMBRI TAL-UE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' ħaddiema mill-pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea li mill-1 ta' Mejju, 2004 ġew jaħdmu f'Malta?

Jista' jgħid ta' liema nazzjonalita' huma u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid x'inhi l-eta' medja ta' dawn il-ħaddiema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub ma laħaqx wasalli fl- uffiċċju fil-ħin meħtieġ, it-tweġiba se tingħata f'xi seduta oħra.

PAJJIŻI MEMBRI FL-UE - KUMPANNIJI LI NVESTEW F'MALTA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' kumpanniji mill-pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea li mill-1 ta' Mejju, 2004 investew f'Malta?

Jista' jgħid ta' liema nazzjonalita' huma u x'tip ta' investiment għamlu?

Jista' jgħid kemm jammonta l- investiment u kemm qed iħaddmu nies?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li mill-1 ta' Mejju, 2004 'l hawn, il- Malta Enterprise approvat 16-il proġett minn kumpanniji li huma stabbiliti fl-Unjoni Ewropea.

In-nazzjonalita' ta' dawn l-azjendi hi kif tidher hawn taħt:

Nazzjonalita' Numru ta' Progetti

Malta 9 Italja 1 Ingilterra 3 Germanja 2 Irlanda 1 Total 16

Dawn il-kumpanniji se jinvestu fis-setturi msemmija hawn taħt:

Farmaċeuwiċi Elettronika Stampar Metal u stainless steel Ikel u xorb Ħġieġ ICT

L-investiment totali hu ta' madwar Lm11 miljun.

Kumpanniji oħrajn li rċevew l-approvazzjoni għall-proġetti li kienu ppreżentaw qabel Mejju 2004 u li bdew l-preparazzjoni għall-operat f'Malta wara Mejju huma:

Kumpannija Ingliza fis-settur tal-manifattura tal-karrozzi; Kumpannija Germaniza fis-settur ta' l-aċċessorji tal-karrozzi;

Kumpannija Spanjola fis-settur tal-farmaċewtika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jwieġeb l-aħħar parti tad- domanda u jgħid kemm hu mistenni li jħaddmu nies dawn il-kumpanniji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dawn il-kumpanniji se jħaddmu 16-il ruħ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: In-numru ta' kumpanniji u ta' ħaddiema li bdew jaħdmu magħhom minn l-1 ta' Mejju 'l hawn, huwa numru li normalment jiġi approvat mill-Malta Enterprise jew kien hemm xi żieda fil-perċentwali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, m'għandix din l-informazzjoni quddiemi pero' nimmaġina li din l-informazzjoni m'hijiex statistikament rilevanti għas-sempliċi raġuni li dan it-tip ta' proċess m'huwiex dipendenti fuq ix- xhur, jiġifieri m'hemm l-ebda rilevanza ta' statistika li tikkompara Mejju ta' din is-sena ma' Mejju tas-sena l-oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-EKO-KONTRIBUZZJONI

ECO-CONTRIBUTION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Lulju 2004.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Sur President ̧ l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu bħalissa qed jindirizza l-qasam ta' l-ambjent.

Naħseb li bil-mod il-mod f'pajjiżna wasalna biex nirrikonoxxu li dan il-qasam għandna nagħtuh ħafna iżjed importanza milli qatt tajnih fis-snin li għaddew.

Filwaqt li fl-imgħoddi - ma rridx nipponta subgħajja fuq snin partikolari imma qed nirriferi għall-imgħoddi in ġenerali - konna nikkalkolaw il-kwalità tal-ħajja tagħna abbażi ta' kemm forsi tkun tajba l-paga jew il-pensjoni jew kemm tkun komda d-dar tagħna, illum il-ġurnata wessajna l-kejl tagħna fuq it-tifsira ta' kwalità tal- ħajja, u bdejna nikkonsidraw il-fatt li ħajjitna tiddependi wkoll mill-arja li nieħdu, mill-ġonna li jkollna madwarna, mill-indafa mhux biss fid-dar tagħna imma anke fit-toroq u fl-ambjent ta' madwarna, u mill-ilma li nixorbu.

Naħseb li nkun korrett jekk ngħid li dan huwa sinjal ta' progress.

Fil- fatt il-poplu tagħna, bħal popli oħrajn, issa wkoll beda jkejjel il-kwalità tal-ħajja tiegħu mhux biss f'termini ta' kemm qed idaħħal flus fl-aħħar tax- xahar – għalkemm m'iniex qed ngħid li din m'hijiex xi ħaġa importanti - imma qiegħed ikejjilha wkoll b'dawn il-konsiderazzjonijiet, li bil-mod il- mod kibru u qed jieħdu dimensjoni ħafna aktar importanti.

Dan huwa punt pożittiv għax juri li l-poplu tagħna qiegħed javvanza u qiegħed jilħaq l- istandards li kollha kemm aħna bħala poplu nixtiequ nilħqu.

Mr Speaker, dan huwa suġġett importanti, pero' ma nixtieqx nibda l- intervent tiegħi bil-kontroversji - forsi din hija l-aktar ħaġa faċli u hawn min jagħmilha għall-gallerija, għall-interess personali tiegħu, għall-butu u għas-settur partikolari tiegħu – għalkemm ovvjament huwa inevitabbli li niffokaw fuq il-kontroversji u jien naċċettahom u m'iniex se nissorprendi ruħi b'daqshekk.

Nixtieq li niffoka mill-bidu nett biex nintroduċi dawk il-punti li naqblu fuqhom.

Dan għaliex fil-kritika li qed nisimgħu, fejn qed isiru ħafna suġġerimenti, wieħed jipprova jiġbed xi konklużjoni.

Issa jien ma rridx nonqos mir-rispett lejn xi ħadd partikolari pero' l-unika konklużjoni li s'issa nista' niġbed hija li kulħadd jgħid li fuq l-ambjent irridu nagħmlu xi ħaġa basta din ma tolqotx lilu.

Hawnhekk naħseb li aħna bħala politiċi – issa m'iniex qed nitkellem bħala prim ministru jew politiku fuq in-naħa tal-gvern biss, iżda bħala politiku in ġenerali - għandna r-responsabbiltà li ma niġux hawnhekk biss bħala messaġġiera ta' opinjonijiet differenti ̧ fejn nipprovaw nogħġbu lil kulħadd bl-argumenti u bid-diskorsi mingħajr ma nirfsu l-kallu ta' ħadd.

Minflok nagħmlu dan għandna nagħmlu sforz biex fuq dan is-suġġett tant importanti, niġu hawnhekk u nitkellmu fl-interess veru tal-pajjiż u tal-poplu tagħna sabiex nimxu 'l quddiem.

Sur President, we have to be leaders.

Bħala deputati eletti fil-parlament irridu li anke f'affarijiet li jistgħu jkunu delikati – nifhem li fejn jidħlu tassazzjoni u flus dejjem ikun hemm daqsxejn tal-kontraversja – ilkoll kemm aħna għandu jkollna l-kuraġġ morali li nkunu verament mexxejja tal-poplu tagħna u nagħtuh id-direzzjoni fl-affarijiet li jidhrilna li huma importanti li jsiru ħalli jkollna bidla għall-aħjar fil-kwalità tal-ħajja tagħna, mhux biss għal din il-ġenerazzjoni iżda wkoll għall- ġenerazzjonijiet futuri.

Għalhekk f'dan il-qasam ta' l-ambjent li qegħdin niddiskutu bħalissa, b'mod partikolari fuq dak il-felli li għandu x'jaqsam ma' l-iskart, nixtieq nenfasizza li aħna mhux biss qed nitkellmu fuq il- kwalità tal-ħajja tagħna iżda għandna wkoll f'idejna d-destin tal-kwalità ta' ħajja tal-ġenerazzjonijiet futuri tagħna.

Mhux l-ewwel darba li ġejna niddiskutu f'dan il-parlament suġġetti li jkunu se jinfluwenzaw ġenerazzjonijiet futuri, bħalma huma l-kwestjoni tal- pensjonijiet u tas-saħħa u l-kwestjoni ta' l-ambjent.

Ovvjament il- kwestjoni ta' l-ambjent mhux biss tolqot il-kwalità ta' ħajja li qed ngħixu aħna bħalissa imma tolqot ukoll il-kwestjoni ta' x'wirt se nħallu lil uliedna f'dak li għandu x'jaqsam ma' kwalità ta' ħajja li huma jridu jgħixu fiha.

Dan minħabba l-fatt li l-iskart li qed niġġeneraw illum, jekk ma noqogħdux attenti ħafna ta' se x'nagħmlu u ma nagħmlux bih, se jeffettwa l- kwalità ta' ambjent li se nħallu lit-tfal tagħna u lill-ġenerazzjonijiet il- ġodda li se jitilgħu.

X'tip ta' gżira u x'pajjiż se jkunu qed jgħixu fih jiddependi mid-deċiżjonijiet li bħalissa se nkunu qegħdin nieħdu.

Hawnhekk irrid nenfasizza dan is-sens kbir ta' responsabilità li jaqa' fuq spallejna u nixtieq nibda fuq dawk l-affarijiet li naħseb li lkoll kemm aħna qegħdin naqblu fuqhom.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel ir-riżerva fuq il-kelma "naħseb" għax għalkemm jien nammetti li ma segwejtx id-diskorsi kollha, meta stajt segwejt u meta ma stajtx ̧ qrajt minn fuq il-gazzetti.

Għalhekk naħseb li nista' niġbed ċerti punti li jidher li hemm qbil fuqhom.

U dawn il-punti x'inhuma?

Naħseb li nkun korrett jekk ngħid li kulħadd jaqbel li l-ambjent u t-tisħiħ tiegħu huwa importanti.

Ma jidhirx li hawn, u Allaħares ikun hawn, kontroversja dwar l-importanza ta' l-ambjent u tal-kwalità ta' ħajja li ngħixu fiha.

Naħseb li ma' dan jaqbel kulħadd.

U dan huwa bidu tajjeb għax jekk ma nirrikonoxxux l-importanza enormi għalina lkoll ta' dan is- suġġett, allura nkunu bdejna fuq falza stikka mill-ewwel.

Iżda rridu nifhmu – jien l-ewwel wieħed li ngħidha lili nnifsi, pero' nirriflettiha fuq ħaddieħor – li mill-kliem għall-fatti hemm baħar jikkumbatti.

Huwa faċli li niġi fil-parlament u ngħid li jien favur l-ambjent - m'hemmx għalfejn inkun deputat biex nagħmel dan, iżda nista' nkun ġurnalist, editorjalist, membru f'organizzazzjoni jew f'NGO u anke membru f'union - pero' l-veru eżami ta' kemm wieħed jemmen fl-ambjent huwa meta tiġi biex tiddeċiedi dwar id-deċiżjonijiet li trid tieħu u dwar kemm inti lest li tieħu dawk id-deċiżjonijiet li f'ċerti aspetti tagħhom jistgħu jkunu kontroversjali.

Il-veru eżami ta' kemm verament wieħed jemmen fl-ambjent huwa ta' x'wieħed ikun lest li jagħmel fil-prattika dwar dan.

Naħseb li dan huwa punt importanti li nagħmluh, daqskemm huwa punt importanti li ngħid li għadna m'aħniex qed nifhmu biżżejjed l-importanza għalina lkoll li ninvestu bi prijorità dak li għandna bżonn biex nieħdu ħsieb l-ambjent.

Kif għedt fl-introduzzjoni tiegħi, jekk m'aħniex se nagħmlu hekk mhux biss se nintlaqtu aħna u l-ġenerazzjonijiet futuri, imma se jkun hemm ukoll impatt ekonomiku fuqna.

Illum nifhmu li l-qasam ta' l-ambjent huwa qasam li jolqot direttament lit- turiżmu tagħna.

It-turist li jiġi f'pajjiżna x'messaġġ qed jieħu?

Nerġa' nirrepeti li l-prijorita' assoluta tagħna ̧ bħala gvern ̧ hija l-kwalità tal- ħajja tagħna li ma tiddependix biss fuq l-ambjent in ġenerali imma tiddependi wkoll fuq l-ekonomija.

Issa l-ekonomija tagħna tiddependi fuq setturi differenti, fosthom it-turiżmu.

Hawnhekk nisimgħu ħafna diskorsi sbieħ dwar l-importanza tat-turiżmu imma huma ftit dawk li jqumu jitkellmu u jgħidu li minbarra l-aspett soċjali, l-aspett personali tagħna bħala familji Maltin, l-aspett li jolqot lit-tfal tagħna u l-kwalità tal-ħajja tagħna, hemm it-turiżmu.

Kif qed inħarsu lejn il-fatt li turist li jiġi f'pajjiżna se jara l-indafa u jkun jaf li aħna qed nittrattaw l-iskart tagħna?

Meta niġu biex nitkellmu fuq kemm hu importanti t-turiżmu għal pajjiżna qed nirrikonoxxu l-fatt li f'pajjiżna jkollna ambjent nadif?

Jekk l-iżvilupp tat-turiżmu llum u dak tal-ġejjieni jiddependi fuq kemm aħna nieħdu ħsieb l-ambjent ta' madwarna, qegħdin nifhmu - dak li qed niddiskutu u li se nkomplu niddiskutu f'dawn l-aħħar ġranet li fadal tal- parlament – li dan huwa argument li se jolqot direttament il-funzjoni ta' l- ekonomija tagħna, preċiżament waħda mill-pilastri l-aktar importanti li għandna?

U għalkemm it-turiżmu huwa l-pilastru ewlieni ta' l-ekonomija tagħna, mhux se nillimita ruħi fuq it-turiżmu biss, iżda hemm aspetti oħrajn fosthom l-impatt tal-manifattura f'pajjiżna.

Biex inti jkollok manifattura u industrija li tipproduċi, din trid toqgħod attenta li hi stess tieħu ħsieb l-ambjent u li tingħaqad flimkien mal-gvern u mas-soċjetà ċivili biex filwaqt li jkollha suċċess ̧ tirrikonoxxi l-bżonn li għandha kontribut x'tagħti lil pajjiżna.

Għalhekk naħseb, anke minn dak li smajt, li hawn qbil fuq dawn l-argumenti.

Nirrepeti li l-punt importanti m'huwiex biss li naqblu fid-diskors u fil-ħsebijiet tagħna, iżda ladarba naqblu u jekk verament nemmnu f'dak li qegħdin ngħidu, irridu niddeċiedu x'se nagħmlu dwar dak li naqblu fuqu.

Punt ieħor li hemm qbil fuqu huwa li l-ambjent m'huwiex se jieħu ħsieb tiegħu nnifsu.

Jekk naħsbu li b'xi mod jew ieħor is-soluzzjonijiet se jinstabu waħedhom, inkunu sejrin żball, anzi aktar ma nħallu żmien jgħaddi u nipposponu deċiżjonijiet u inizjattivi, aktar se jkollna problemi kbar x'nindirizzaw u se nibqgħu dejjem pass lura mingħajr ma nieħdu l- inizjattivi li għandna bżonn.

Għalhekk jidhirli li anke hawn naqblu li l-ambjent m'huwiex se jieħu ħsieb tiegħu nnifsu u mingħajr ħadd ma jagħti kasu.

Ilkoll kemm aħna bħala pajjiż għandna nieħdu l-inizjattivi sabiex nindirizzaw din l-isfida hekk kbira għalina.

Irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li din hija sfida kbira għal pajjiżna.

Kultant noqogħdu nikkwotaw pajjiżi oħrajn, u nagħmlu sew, imma ma rridux ninsew li fi gżira żgħira bħal pajjiżna, b'territorju żgħir fejn kull metru kwadru għalina jiswa ħafna u fejn għandek l-ogħla densità ta' popolazzjoni għal kull metru kwadru, l-aspett ambjentali tagħna jakkwista dimensjoni u problemi li huma ferm ikbar milli jeżistu f'pajjiżi oħrajn.

Allura anke hawn irridu nifhmu li fil-każ ta' pajjiżna għandna d- dmir li naffrontaw b'kuraġġ din is-sitwazzjoni ħalli nagħmlu dak li hemm bżonn.

Inkun korrett jekk ngħid li dawk li jitkellmu favur l-ambjent jifhmu wkoll li sabiex nieħdu ħsieb l-isfidi ta' l-ambjent f'pajjiżna hemm bżonn li jsir investiment ta' flus, investiment ta' riżorsi umani u investiment sostanzjali ta' riżorsi.

Jien ngħid li meta kulħadd jiġi jgħid bil-bżonn li ninvestu rridu noqogħdu attenti u nifhmu li mhux il-gvern ikun qiegħed jinvesti imma l-poplu Malti.

Direttament jew indirettament huwa l-poplu Malti li qed jinvesti!

L-investiment dejjem ġej mill-but tagħna, mit-taxxi li nħallsu u mill-kontribuzzonijiet li nagħtu!

U għalkemm kultant ikollok tgħid l-ovvju, fejn qisek qed tgħid li siġġu għandu erba' saqajn, kultant huwa neċessarju li tfakkar lin-nies li siġġu għandu erba' saqajn!

Għaliex l-investiment, ikun kif ikun u jiġi minn fejn jiġi, finalment il-flus tal- gvern jiġu mit-taxxa tagħna lkoll.

Naħseb li minn dak li smajt jidher ukoll li hemm qbil in ġenerali bejn kulħadd fuq il-prinċipju li min iħammeġ irid iħallas.

Smajt il-frażi the polluter pays principle u minn dak li qed nara jidher li m'hawn ħadd li qed jitkellem kontra tiegħu.

Iżda anke fuq din għandi r-riżervi tiegħi għax donnu kultant nieħu l-impressjoni li kulħadd jaqbel li min iħammeġ irid iħallas, basta ma jkunx hu!

L-argument hawnhekk donnu huwa li għandna ngħidu lil ħaddieħor biex iħallas, imbagħad jien li qed inħammeġ għandi nitħalla barra.

Dan m'għandux ikun, għax jew se naqblu fuq prinċipju jew inkella se noqogħdu nduru mal-lewża u ngħidu biex nattakkaw lil ħaddieħor u mhux lili!

Irridu nifhmu li dan huwa l-piż tagħna lkoll, u nibda l-ewwel wieħed minni bħala persuna u bħala ċittadin ta' dan il-pajjiż.

Jien nippretendi li la jien responsabbli, ħaddieħor li joqgħod maġenbi, li qiegħed faċċata tiegħi f'dan il-parlament u n-nies in ġenerali, għandhom ikunu responsabbli għalihom infushom u anke għalija.

U jekk jien qed nagħmel ħilti biex ma nħammiġx, nippretendi li ħaddieħor ukoll jagħmel ħiltu kollha biex ma jħammiġx!

Għalhekk kollha kemm aħna għandna nerfgħu din ir-responsabilità.

Minn dak li smajna s'issa naħseb li punt ieħor li hemm qbil fuqu u li nistgħu nibnu fuqu huwa li ninċentivaw u nistimulaw il-ħolqien ta' kultura popolari u nazzjonali li tkun sensittiva u responsabbli għall-ambjent.

Huwa veru li għandna problema - u forsi din aktar teżisti f'pajjiżna milli teżisti f'pajjiżi oħrajn minħabba l-fatt li fuq dan il-qasam bdejna nsiru konxji ftit żmien ilu, mentri ħaddieħor ilu konxju fuq dan il-qasam għal żmien twil – pero' huwa neċessarju li nedukaw u ninċentivaw lin-nies u nniedu skemi fejn lit-tfal tagħna minn ċkunithom inderruhom li l-ambjent m'huwiex biss mill-għatba 'l ġewwa tad-dar tagħna.

Mhux biżżejjed li nibqgħu bl-użanza ta' l-imgħoddi fejn il-familji Maltin kienu jieħdu ħsieb l-ambjent ta' ġewwa darhom biex iżommu d-dar pupilla.

Issa rridu nifhmu li d-dar tagħna huwa l-pajjiż kollu kemm hu, minn ponta sa ponta.

Allura hemm bżonn li ndaħħlu din il-kultura, u hemm diversi metodi ta' kif tista' ddaħħalha din.

Trid tagħmel kampanji edukattivi sħaħ ̧ anke mat-tfal meta dawn ikunu għadhom żgħar.

Pero' trid tagħmel ukoll pieni, regolamenti u enforcements li dak li jkun iħosshom għax f'pajjiżna ma nistgħux nibqgħu sejrin bit-teorija fejn Allaħares indaħħlu dawn l-affarijiet!

Jekk nipparkja ħażin u naqla' ċitazzjoni mingħand il- warden, neħodha kontra l-warden u ma nirrealizzax li t-tort kien tiegħi għax in the first place ma messniex ipparkjajt ħażin!

Jekk ma ħallastx il- VAT dovuta minni u nirċievi kont u neħel anke multa, neħodha kontra l-liġi u ma nirrealizzax li t-tort kien tiegħi għax ma ħallastx il-VAT!

Jekk neħel piena talli għamilt dikjarazzjoni falza u ħadt benefiċċju soċjali li ma kellix dritt għalih u sraqtu minn ħalq ħaddieħor, u allura kelli nirrifondi kollox lura, neħodha kontra l-liġi, jekk ma nitkażax ukoll li kelli nirrifondi l-ammont li sraqt f'salt!

Ma nirrealizzax li wara kollox kien tort tiegħi għax qatt ma messni għamilt dikjarazzjoni falza u abbużajt minn din is-sistema!

Il-punt li qed nipprova nagħmel huwa li rridu nifhmu l-ħtieġa li noħolqu kultura fejn lin-nies inderruhom u ninċentivawhom biex jieħdu ħsieb l-ambjent.

Kieku kelli niġbor dawn il-ftit punti li semmejt - hemm oħrajn imma dawn huma l-punti ewlenin - ngħid li hemm bażi komuni sabiex wieħed jimxi 'l quddiem.

Imma issa ħalli niġu għas-si u no.

Kif diġà għedt, jien smajt bosta dikjarazzjonijiet, diskorsi sbieħ u prinċipji imma l-mistoqsija hija li quddiemna mhux prinċipji għandna issa, m'aħniex qed niddiskutu fuq id-duħħan u l-ideat fl-ajru, iżda qed niddiskutu miżura li hija mfassla sabiex tindirizza dan il-qasam u sabiex tagħmel xi ħaġa oħra konkreta ma' dak li sar diġà.

Mid-diskorsi li smajna kemm fil-parlament kif ukoll mill-artikli li nkitbu f'diversi ġurnali, nirrealizza li hemm min jaqbel ma' din il-miżura u jgħidlek li għandna nagħmluha u hemm oħrajn li ma jaqblux magħha u jgħidulek li din hija kompletament ħażina.

Issa kemm jista' jkun se nipprova nislet il-punti ewlenin ta' kritika li smajt sal-lum mingħand dawk in-nies li kkritikaw bla ma ħarġu b'ebda soluzzjoni jew alternattivi.

Jien għadni ma smajtx soluzzjoni jew alternattiva waħda li hija feasible għall-kritika li ġiet imressqa fil- konfront ta' din il-liġi.

L-ewwel punt ta' kritika li smajt kemm f'dan il- parlament kif ukoll barra minn dan il-parlament huwa li qed tingħata l- impressjoni li din hija xi miżura ġdida li ħlomna biha xi tliet ġimgħat ilu.

Minn hawnhekk niddikjara bl-iktar mod qawwi u kategoriku li din hija falzità kbira li qed tingħad fid-diskorsi li qed isiru f'dan il-parlament u f'ċerti artikli li qegħdin jinkitbu fil-ġurnali tagħna.

Nerġa' ntenni li din hija assolutament gidba li qed tipprova tiffalsifika d-diskors ta' dan il-parlament, kif ukoll il-proċess parlamentari ta' dibattitu li għalija għandu importanza kbira minħabba li qed imiss prinċipju kardinali.

Dan m'huwiex prinċipju marbut esklussivament mal-qasam ta' l-ambjent imma huwa prinċipju li jgħodd għal kollox.

F'Novembru li għadda l-gvern ippreżenta l-budget tiegħu, fejn ġie f'dan il- parlament u ressaq il-pjan ekonomiku u politiku tiegħu għas-sena 2004.

F'dan il-budget għamel impenn mal-poplu tagħna li se jwettaq il-miżuri msemmija fid-diskors tal-budget li ġie mħabbar f'Novembru tas-sena 2003.

Impenja ruħu quddiem dan il-parlament li fis-sena 2004 se jintroduċi dawn il-miżuri u inizjattivi msemmija fil-budget.

Mhux hekk biss, imma mpenja ruħu u ġie f'dan il-parlament u ta l-estimi li kien qed jipproponi għas- sena 2004, u qal lil dan il-parlament x'kien qiegħed jikkalkula li jdaħħal bħala taxxi u x'kien qiegħed jikkalkula li joħroġ bħala spiża.

Ma ġiex f'dan il-parlament b'xi ħaġa ġenerali imma ġie bħalma sar dejjem fis-snin imgħoddija, b'dettalji preċiżi ta' kull inizjattiva li se jieħu, bil- kalkolu tal-gvern fuq il-miżuri li kien se jieħu u x'se jkun qed idaħħal għas-sena 2004.

Għall-benefiċċju ta' dawk li ma jridux jieħdu l-briga li jaqrawh u ta' dawk li jridu jagħtu spin falza lil dan id-dibattitu, b'disservizz qawwi għar- responsabbilta' politika li bħala membri għandna lejn pajjiżna, se nerġa' naqra dik il-parti tad-diskors tal-budget li tinvolvi l-kapitlu ta' l- ambjent u l-proposta ta' l-eko-kontribuzzjoni, liema kapitlu huwa l-itwal wieħed mill-proposti kollha.

F'dan il-kapitlu, il-gvern kien poġġa iswed fuq l-abjad x'inhi l-politika tiegħu, x'inhu l-ħsieb tiegħu, flimkien mas- soluzzjonijiet u l-prioritajiet tiegħu.

Mr Speaker, meta niġu quddiem il-parlament b'diskors ta' budget, ma niġux biex naħlu l-ħin għax dak huwa proċess demokratiku, fejn aħna niġu hawn sabiex nivvotaw, nieħdu l-vot u dik tkun rabta fuq il-gvern sabiex jimplimenta dak il-programm li huwa jkollu.

Jekk dak li jintrabat għalih ma jwettqux irid ikun accountable u jispjega għalfejn dak li ntrabat bih ma wettqux sa l-aħħar tas-sena.

Fost ir-raġunijiet li għalihom qed nagħmel dan il-punt importanti ħafna huwa għaliex m'huwiex veru li din hija miżura ta' eko-kontribuzzjoni li ħlomna biha f'dawn l-aħħar ġimgħat; hemm imniżżel iswed fuq l-abjad fid-diskors tal-budget li din kienet ilha li ġiet maħsuba, u 'l quddiem se naqra mid-diskors tal-budget dawk il- partijiet rilevanti ma' dan is-suġġett.

U ladarba l-parlament approva l-impenn tal-gvern li jintroduċi miżura, ma naċċettax li mbagħad jiġi xi ħadd fil-pajjiż li jiġi jgħidilna li dik il- miżura m'għandniex nagħmluha, għax inkella se nissostitwixxu l-proċess demokratiku f'pajjiżna, u minflok niggvernaw b'sistema demokratika nibdew niggvernaw mit-toroq.

M'iniex dispost li b'xi mod jew ieħor indgħajfu l- iktar prinċipju kardinali li bih jitmexxa pajjiż.

U rrid nagħmilha ċara li dan huwa mpenn li ġie ppreżentat fil-parlament f'Novembru li għadda u bdejna naħdmu fuqu minn dakinhar stess.

Ħalli issa mmur lura għal dak li għedna fid-diskors ta' l-aħħar budget.

F'dan id-diskors insibu:

"Meta nitkellmu fuq l-ambjent irridu nibdew inħarsu minn lenti differenti.

Minn banda ma nistgħux ma ninnotawx it-tisbiħ ta' l- ambjent urban li sar bix-xogħol intensiv u għaqli fit-toroq permezz tal-public/private partnership li ħloqna s-sena l-oħra.

Imma l- kwalita` ta' l-ambjent m'hijiex biss l-indafa u s-siġar imma hi l- kwalita` ta' l-arja, l-ilma, il-ħoss kif ukoll id-diversita` fil- ħlejjaq u l-ambjent naturali."

Hawnhekk qed naqra kelma b'kelma dak li hemm miktub fil-budget ta' Novembru li għadda.

Paragrafu ieħor mid-diskors tal-budget jgħid hekk:

"Il-prattika trid tkun li nnaqqsu l-iskart u t-tniġġis kemm jista' jkun.

Dan jista' jsir bi tliet modi:

B'tagħlim kostanti li jfisser l-għażliet li għandna quddiemna u kif inkunu aktar attenti għal kulma jaffettwa l-ambjent.

Bi ħlas adegwat li jsir minn min jinkwina biex l-inkwinament jitnaqqas kemm jista' jkun u jissewwa meta jsir.

B'investiment biex nipproduċu enerġija b'mod iktar effiċjenti u nadif u biex noħolqu prodotti li meta jiġu skartati, joħolqu l-inqas inkwinament possibbli.".

Mr Speaker, dan m'għedniehx il-bieraħ, m'għedniehx tliet ġimgħat ilu u lanqas għednieh tliet xhur ilu imma għednieh f'Novembru tas-sena li għaddiet.

Ħalli nkompli naqra dak li għedna f'Novembru għall-benefiċċju ta' dawk li qegħdin jgħidu li ħlomna b'xi ħaġa tliet ġimgħat ilu waqt li konna f'xi forma ta' paniku.

Lil min qed jgħid dan jien ngħidlu li għandu l-paniku min qed jibża' jerfa' r-responsabbilta` morali u mhux min qed jipprova jgħaddi lil dan il-pajjiż minn proċess ta' qabża ta' kwalita` li rrid ngħid li s'issa għadna qatt ma rajna bħalu.

Imma ħalli nkompli naqra dak li għedna f'Novembru:

"Il-gvern hu mpenjat bis-sħiħ li jħares l-ambjent ta' madwarna, u dan għall-ġid tagħna kif ukoll fl-aħjar interess tal-ġenerazzjonijiet futuri.

Kif wiegħed il-gvern, sad-data tas-sħubija fl-UE se jingħalqu l-miżbliet tal-Magħtab u l-Qortin."

- dan aħna għamilnieh -

"Sabiex jilħaq dan l-għan, il-gvern għaddej b'ħidma intensiva biex tinbena u tibda topera l-infrastruttura neċessarja, fosthom l-interim controlled engineered landfill."

Ta' min isemmi li aħna kellna wkoll il-problema ta' l-Imnajdra, pero` din solvejnieha u ttrattajnieha billi sibna soluzzjoni alternattiva.

Din għadha toħolqilna l-problemi wkoll, biex ma noqogħdux nomgħoduha, imma għaliex sibna soluzzjoni li teknikament kienet ġustifikabbli u spjegabbli, allura ma ddejjaqniex naddattaw il-politika u d-deċiżjonijiet li konna ħadna biex nagħżlu dejjem l-aħjar triq għal pajjiżna, bid-diffikultajiet kollha li din tista' ġġib magħha.

Fid-diskors tal-budget hawn miktub ukoll dan il-kliem:

"L-investiment finanzjarju marbut ma' dawn il-faċilitajiet jammonta għal madwar Lm30 miljun fuq perijodu ta' tliet snin, li parti sostanzjali minnhom ġejjin mill-fondi ta' l-UE.".

Imbagħad diversi paragrafi iktar 'il quddiem hemm miktub ukoll dan il- paragrafu:

"Il-gvern se jkompli jgħin fl-iffinanzjar ta' dawn il-proġetti, iżda jkun għalxejn li jitfasslu miżuri ta' immaniġġjar ambjentali mill-aqwa għal pajjiżna jekk ma nkunux aħna stess li nħarsu l-ambjent tagħna permezz ta' kif nikkonsmaw u billi nikkontribwixxu għall-ispejjeż involuti".

Issa se niġi għal dik il-parti li ktibnieha abjad fuq l-iswed f'Novembru li għadda:

"Għaldaqstant se tkun imnedija sistema ta' eko-kontribuzzjoni.

Parti minn din l-eko-kontribuzzjoni se tinġabar minn containers ta' prodotti ta' konsum.

Dan għaliex dawn il-containers huma parti essenzjali mill- problema ta' l-immaniġġjar ta' l-iskart f'pajjiżna.

Din is-sistema, li se tiġi introdotta gradwalment, se tkun ibbażata fuq dawn il- prinċipji."

Nirripeti li hawnhekk jien qiegħed naqra mid-diskors tal-budget li sar f'Novembru li għadda f'dan il-parlament, jiġifieri f'Novembru ta' l-2003.

F'Novembru li għadda l-gvern qal li dawn se jkunu l-prinċipji li se jkun qed jimxi fuqhom bl-introduzzjoni ta' l-eko-kontribuzzjoni:

L-eko-kontribuzzjoni se tħajjar iktar l-użu ta' deposit refund schemes fuq containers.

L-ammont ta' l-eko-kontribuzzjoni fuq tipi ta' containers differenti se jkun jirrifletti l-impatt ambjentali tal-containers.

Hija intiża sabiex tiskoraġġixxi konsum b'impatt ambjentali inaċċettabbli."

Dawn kienu t-tliet parametri li konna ddikjarajna dak iż-żmien meta ħabbarna li beħsiebna ndaħħlu l-eko-kontribuzzjoni.

Ħalli nkompli naqra:

"Hija l-intenzjoni tal-gvern li jaħdem id f'id mal-privat sabiex jiġu żviluppati inizjattivi f'din id-direzzjoni.

Il-gvern jemmen li l- operaturi lokali għandhom iħaddmu huma stess sistemi li permezz tagħhom il-materjal impoġġi fis-suq jiġi rkuprat u mmaniġġjat b'mod li ma jħalli l-ebda impatt negattiv fuq l-ambjent."

U mbagħad ikompli hekk:

"Għas-sena d-dieħla din l-eko-kontribuzzjoni se tkun introdotta fuq firxa limitata ta' containers ta' prodotti kkonsmati lokalment, kemm jekk maħduma f'pajjiżna kif ukoll importati.".

Din il-miżura għandha tiġi riveduta regolarment skond kemm il- produtturi/importaturi lokali jibdew jerfgħu r-responsabbiltajiet tagħhom mil-lat ambjentali.".

Imbagħad biex din verament ħadd ma jkun qiegħed jimmissjaha, jiġifieri biex verament inkunu tajnieha bil-kuċċarina, id-diskors tal-budget ikompli jgħid hekk:

"Il-parti l-oħra ta' l-eco-kontribuzzjoni ..."

Għax hawnhekk konna qed ngħidu li l-eko-kontribuzzjoni se tkun maqsuma f'żewġ kategoriji; kategorija minnhom se tkun fuq kontenituri u fuq containers u:

"Il-parti l-oħra ta' l-eko-kontribuzzjoni se tkun fuq prodotti oħra ta' konsum li minnhom infushom jiġġeneraw impatt ambjentali negattiv meta jintremew.

Għas-sena d-dieħla din l-eko-kontribuzzjoni se tinġabar minn fuq batteriji, tyres, apparat elettroniku, żjut (mhux ta' l-ikel) u filters taż-żejt.".

Mr Speaker, l-unika ħaġa li kien jonqosna nagħmlu dakinhar kienet li ninfilzaw il-liġi ma' dan id-diskors tal-budget għax hawn għandna l-qafas kollu fid-dettal, inkluż l-oġġetti li fuqhom kellna f'moħħna li ndaħħlu l- eko-kontribuzzjoni.

Nerġa' nfakkar li dan id-diskors intqal f'Novembru ta' l-2003.

Mela nerġa' nirripeti li qed jagħmel spin irresponsabbli min qiegħed jipprova jpinġi din il-miżura bħala waħda li ħlomna biha matul dawn l-aħħar tliet ġimgħat u li b'xi mod jew ieħor qegħdin indaħħluha b'xi forma ta' paniku.

Agħar minn hekk hija d-diżonesta` ta' min jaf li effettivament il-gvern ipprova jimxi preċiż, b'ħiltu kollha, skond l-ispirtu ta' dak li nkiteb hawn.

U dan l-ispirtu x'inhu?

Qrajt il-partijiet tad-diskors tal-budget ta' Novembru tas-sena li għaddiet fejn għedna li jekk jista' jkun irridu noperaw mas-settur privat u li rridu ninċentivaw lis-settur privat biex jipparteċipa u joħloq l-iskemi hu, u għal dawk li ma jafux, għalkemm suppost li it is public knowledge - imma public knowledge f'pajjiżna tiddependi minn fuq kemm dak li jkun jaqbadha, jistampaha u jsemmiha fid- diskors jew fuq ir-radjijiet - sa minn qabel ma tħabbar id-diskors tal- budget f'Novembru li għadda - għax naturalment id-diskors tal-budget ma jinkitibx lejliet il-budget, u fil-fatt kienu ilhom il-ġimgħat u x-xhur jinħadmu l-ideat fuq dan li qed ngħid jien - kienu diġa` bdew isiru l- kuntatti mas-settur privat.

Wara Novembru aħna, bħala gvern, għamilna kuntatt ma' dik l-industrija li kienet se tintlaqat minn din l-eko- kontribuzzjoni, partikolarment ma' dawk li l-prodotti tagħhom jinbiegħu fil- containers jew fil-fliexken, u għednielhom: Ibdew aħdmu fuq sistema partikolari.

Ibdew tkellmu bejnietkom u araw intom, minflok jgħidilkom il- gvern, biex għal darba f'pajjiżna ma jkollniex neċessarjament lill-gvern li qiegħed jerġa' jieħu l-inizjattiva waħdu.

Ħudu l-inizjattiva intom.

Araw toħolqux inizjattiva li biha tkunu qed tolqtu żewġ għasafar b'ġebla waħda, jiġifieri li tolqtu l-parametri u l-prijoritajiet tagħna fil-qasam ta' l- ambjent, għax jekk din titħaddem tajjeb, fiha nnifisha tista' tkun operazzjoni ekonomika li tiġġenera l-postijiet tax-xogħol u l-ġid għal pajjiżna.

Din l-operazzjoni m'għandhiex tkun tinkludi biss il-ġbir ta' l-iskart imma anke x'tagħmel b'dak l-iskart.

Il-parti sempliċi hija kif wieħed għandu jiġbor l-iskart.

Jekk mingħalikom li se nsolvu l-problemi billi noqogħdu ninċentivaw lin-nies iġibu l-prodott lura ...

(Interruzzjonijiet) Dan huwa tajjeb, u jien m'iniex qed ngħid li m'huwiex hekk, imma skużi, l- importanti huwa ...

Dik hija l-iktar ħaġa faċli!

Tajjeb; mela jien inħallsek biex iġġibli l-prodott!

U jien x'se nagħmel b'dak il-prodott?

U x'se nagħmlu biex imbagħad dak il-prodott nirriċiklawh, inpoġġuh x'imkien, nipproċessawh u nesportawh?

Huwa tajjeb li jkun hemm min jgħin biex l- iskart jiġi fl-istream tagħna, imma l-vera challenge m'hijiex dik!

That's babyish!

Min jitkellem u jpoġġi l-argumenti b'dan il-mod huwa amateurish żgur!

Dak huwa d-dilettantiżmu; min jittratta lill-qasam ta' l-ambjent b'dawn it-tip ta' argumenti li assolutament huma babyish!

Iċ-challenge vera hija x'nagħmel bl-iskart u mhux li ġġibuli!

Dak nista' nagħmlu jien u jista' jagħmlu l-gvern, bħalma ilu jagħmlu għal snin kbar.

Iċ-challenge vera hija x'se nagħmlu bl-iskart, u dan hu li jinteressa lill-familji tagħna, biex min jiġi joqgħod jitkellem b'mod li lill-anzjani u liż- żgħażagħ joqgħod jgħidilhom "jaħasra" jien ngħidlu li jaħasra jkunu dawk il- familji li jitħallew jgħixu fl-iskart u f'ambjent li la jagħmel ġieh lilhom u lanqas lil pajjiżna.

Min jiġi hawnhekk u joqgħod jagħmilha tal-paladin tal-familji tagħna u tal-qasam soċjali, jien ngħidlu li he has got it all wrong!

Huwa soċjalist antikwat min għadu jemmen li l-kwalita` tal-ħajja tiddependi minn fuq iċ-ċekk tal-pensjoni li tiġi fl-aħħar tax-xahar!

Minn dak iż-żmien kbirna, u l-benchmarks tagħna, jew għallinqas ta' dan il-gvern u tal-partit li nirrappreżenta jien, huma ħafna ogħla minn hekk.

Il- kwalita` tal-ħajja tagħna ma nkejluhiex biss biċ-ċekk li jasal fl-aħħar tax- xahar.

Aħna għamilna ħilitna kollha biex dak iċ-ċekk jogħla, u fil-fatt kemm ilna fil-gvern għollejnieh u tejjibnieh ħafna.

Fil-fatt biżżejjed ngħidu li llum ir-revenues tal-ħaddiema u tal-pensjonanti tagħna huma d- doppju ta' dawk li kienu jirċievu fl-1987, b'mod partikolari tal- pensjonanti.

Aħna rnexxielna nżidu d-dħul, u nibqgħu nagħmlu ħilitna biex inżidu d-dħul għall-poplu tagħna.

Madanakollu m'aħniex kuntenti b'daqshekk!

Mr Speaker, jekk hawnhekk hawn xi ħadd li jrid jibqa' jgħix fil-medjokrita` u qed jibqa' jgħidilna li fuq il-pensjonijiet m'aħna nagħmlu xejn, li fuq is-saħħa m'aħna nagħmlu xejn u issa qed jgħidilna li fuq l-iskart m'aħna nagħmlu xejn lanqas, allura jien ngħid li hemm baħar jaqsam.

Dan il-gvern għandu l-kuraġġ morali li jiffaċċja u jispjega lill-poplu tagħna, u aħna nemmnu li se nikkonvinċu lill-poplu tagħna biex fuq din l-issue jikkoopera magħna għaliex it-titjib kulħadd jaf jarah.

Madanakollu s-soluzzjoni li għandha l-oppożizzjoni għall-iskart hija l- istess soluzzjoni li kien sab l-Onor.

Alfred Sant meta kien fil-gvern.

Smajt id-diskors ta' l-Onor.

Charles Buhagiar, u dan qalilna: Tafu kif għandna nsolvu l-iskart?

Naqbdu helicopter u mmorru nduru dawra fuq il- pajjiż!

Tridx nagħmluha, Onor.Pullicino?

(Interruzzjonijiet) Tridx naqbdu l-helicopter illum stess, induru dawra mal-pajjiż u ndaħħku lin-nies bina għax ngħidu li solvejna l-problema ta' l-iskart minħabba li morna fuq il-Magħtab bil-helicopter, minkejja li sadanittant l-iskart baqa' jintefa' fil-Magħtab?!

Hekk qaltilna l-oppożizzjoni sa ftit xhur ilu!

Sa ftit xhur ilu s-soluzzjoni ta' l-oppożizzjoni kienet li nkomplu nitfgħu l-iskart il- Magħtab!

Huwa importanti li n-Naxxarin u r-residenti ta' dawk l-akwati jisimgħu sew x'qed tgħidilhom l-oppożizzjoni, u huwa importanti li dawn ma jħallux lilhom infushom jiġu miġbudin minn tidwir ta' argumenti li meta tfittex is-sustanza tagħhom ma ssibhiex.

Għal kull issue li naqbdu f'dan il-pajjiż, l-oppożizzjoni toħroġ b'soluzzjoni bla sustanza; kollox artifiċjali u l-argumenti jiġu mfassla b'tali mod li jkunu jogħġbu lil kulħadd u ma jkunu jirfsu l-kallu ta' ħadd.

Imma issa ħalli nkompli b'dak li kont qed ngħid.

Wara li għadda l-budget inbeda proċess li inċentiva lis-settur privat u lill-operaturi ekonomiċi tagħna biex jingħaqdu bejniethom u joħorġu b'inizjattiva, u dawn bdew it-taħdidiet bejniethom.

Issa hawnhekk jien ninforma lill-Kamra uffiċjalment minn dan il-parlament li matul ix-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu u April il-gvern qagħad lura u ħalla lill-operaturi ewlenin ekonomiċi ta' pajjiżna jaħdmu bejniethom għaliex l-informazzjoni li kienet qed taslilna kienet li dawn kienu mexjin lejn possibbilta` ta' sistema li mhux biss tiġbor l-iskart, jiġifieri l-kontenituri u l-fliexken, imma anke tieħu ħsieb l-ipproċessar tiegħu, and that would have been the best news għal pajjiżna.

Għalhekk aħna rajna li kien jaqblilna nistennew għax dak huwa preċiżament li nixtiequ aħna.

Pero` għall-ħabta ta' April jew Mejju waslitilna l-informazzjoni li dawn l-operaturi ma rnexxielhomx jaslu għal ftehim bejniethom biex din is-sistema li semmejt tibda topera, u fil-fatt ir-risposta li ngħatajna min-naħa ta' l-operaturi kienet li qatgħu qalbhom u li jkun aħjar jekk immexxu aħna bħala gvern.

Dan huwa fair enough, u allura għal darb'oħra l-gvern ġie f'sitwazzjoni fejn se jkollu jieħu l-inizjattiva hu.

Imbagħad f'Mejju nbeda l-proċess biex jitfassal l- abbozz ta' liġi ta' l-eko-kontribuzzjoni, li llum qiegħed għad-diskussjoni quddiemna.

Għalhekk lil min jiġi joqgħod jgħidilna li ma saritx konsultazzjoni u li dan il-proġett kien qisu rieqed għal sitt xhur u stenbaħ il-bieraħt lura, jien ngħidlu: Ħabib tiegħi, f'Novembru li għadda aħna ppubblikajna abjad fuq l-iswed id-dettalji kollha bl-items imsemmija b'kollox, u għalhekk tiġix tgħidli li għamilt sitt xhur jew seba' xhur rieqed u issa f'daqqa waħda stenbaħt u ndunajt illi l-gvern miexi b'din il- proposta!

Għalhekk, Mr Speaker, il-konsultazzjoni saret u din se tibqa' ssir.

Fil- fatt aħna konna li bħala gvern daħħalna l-konċett tad-djalogu soċjali u tal- konsultazzjoni, imma issa ħalli niftehmu sewwa, biex inkun ċar daqs il- kristall; issa billi qed nitkellmu fuq il-konsultazzjoni, dan ma jfissirx li se żżommni milli nimxi.

Hekk le, għax imbagħad dik ma tkunx konsultazzjoni imma jkun tlaqliq, nuqqas ta' kuraġġ u mażżra mas-saqajn.

Jien lest li niddiskuti u nisma', imma jekk se tgħidli li rrid nagħmel sitt xhur niddiskuti u mbagħad wara dawk is-sitt xhur ninduna li dawk is-sitt xhur ħlejthom, hekk le!

Mr Speaker, irrid infakkar li suppost fid-diskors tal-budget ta' l-2003 li kkwotajt minnu kien hemm kapitlu ieħor; dak li jittratta r-riforma fil- pensjonijiet.

Pero` aħna qlajnieh minn hemm u fil-fatt dak il-kapitlu ma ssibux għax dak iż-żmien l-imsieħba soċjali qalulna biex niddiskutu u biex intawlu l-proċess għal sitt xhur oħra biex nipprovaw naslu għal soluzzjoni, u billi dan huwa gvern li jisma' u li jikkonsulta, aċċetta din il-proposta allavolja kien ilu jgħid li r-riforma fil-pensjonijiet hija urġenti.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li minkejja li sal-lum mhux sitt xhur għaddew imma seba' xhur għadna fl-ajru u għadna ma wasalniex.

Il- konsultazzjoni jien nagħtiha valur qawwi, pero` imbasta din tkun konsultazzjoni li twassal għal deċiżjoni.

Jekk bil-konsultazzjoni xi ħadd jgħidli biex ma nwettaqx il-proposta li jkollna quddiemna jien ngħidlu: Jiddispjaċini, imma dak l-atteġġjament jien ma naqbilx miegħu.

Jien lest li nirfina u li nara fejn nista' ntejjeb, imma din trid tkun konsultazzjoni kostruttiva u mhux konsultazzjoni distruttiva.

Naf li qed isir il-ħin, pero` Mr Speaker, qabel ma nikkonkludi nixtieq nagħmel żewġ punti malajr malajr.

Aħna nifhmu li din il-miżura se jkollha impatt fuq l-għoli tal-ħajja, pero` li rridu niżnu huwa l-impatt fuq il-kwalita` tal-ħajja.

Iċ-challenge li għandna hija kif se npoġġu fuq il-miżien l-impatt fuq l-għoli tal-ħajja u mbagħad min-naħa l-oħra, l-impatt fuq il-kwalita` tal-ħajja.

M'hux veru li din hija xi miżura li qiegħda tindirizza d-deficit ta' pajjiżna, u l-iskop ta' din il-miżura huwa esklussivament dak li jinċentiva l-użu ta' prodotti li jagħmlu l-inqas ħsara possibbli lill-pajjiż.

Irridu nifhmu li, per eżempju, l-eko-kontribuzzjoni fuq kull flixkun titħallas darba; meta dan jiġi introdott f'pajjiżna, u allura dan qed jagħti vantaġġ kbir ħafna lil dawk is-sistemi li jużaw l-istess kontenitur għal iktar minn darba.

Fil-fatt dik kienet waħda mill-miri ewlenin tagħna.

Jien nitlob lill-Membri tal-Kamra biex iħarsu lejn klawsoli 5 u 12 ta' l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, żewġ klawsoli li jagħtu l-poter lill- ministru biex japprova skemi li jitressqulu apposta ħalli mbagħad, permezz ta' dawk l-iskemi, ikun jista' jeżenta l-ħlas ta' l-eko-kontribuzzjoni.

Din kulħadd qed isejħilha taxxa, pero` jien nistaqsi: Liema taxxa titħaddem b'dan il-mod?

Din hija eko-kontribuzzjoni, u hija magħmula apposta b'mod li tagħti f'idejn il-gvern il-possibbilta` li min jiġi b'sistema li verament taħdem u li verament tħalli impatt pożittiv fuq kif nipproċessaw l-iskart f'pajjiżna neżentawh minn parti mill-eko- kontribuzzjoni jew saħansitra nagħtuh eżenzjoni sħiħa.

Huwa importanti wkoll nenfasizza li hemm distinzjoni bejn prodott u ieħor għax hemm prodotti li tixtrihom spiss, bħall-kontenituri, u mbagħad hemm prodotti oħra, bħall-fridges u l-cookers.

Issa f'daqqa waħda hawn min qed iġib id-dinja fit-tarf minħabba li daħħalna l-eko-kontribuzzjoni fuq il- fridges għax qed jgħid li b'hekk issa ħadd m'hu se jkun jista' jlaħħaq mal- ħajja, bħal dak li qallu li wieħed se jmur jixtri fridge kull ġimgħa!

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux.

Il-konċett kif spjegat f'Novembru li għadda kien li nagħmlu distinzjoni fuq żewġ gruppi ta' prodotti; dawk il- kontenituri li jistgħu jerġgħu jintużaw u dawk il-prodotti li fihom infushom iħallu impatt ambjentali qawwi.

Issa jekk jogħġobkom, fid- diskorsi tagħna ejjew ma nħallux barra l-fatt li fl-1 ta' Mejju li għadda neħħejna s-sistemi kollha ta' levies li kellna u lanqas ma nħallu barra l- fatt li b'effett mill-1 ta' Mejju numru kbir ta' prodotti tnaqqsilhom il- prezz tagħhom.

Ejjew ma nħallux barra lanqas il-fatt li l-kompetizzjoni li daħlet partikolarment matul dawn ix-xhur li għaddew, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' white goods, raħħset il-prezzijiet ta' dawn il-prodotti b'mod qawwi ħafna.

Allura minn dawn il-benefiċċji kollha l-pajjiż m'għandux jieħu xi ħaġa lura, xi ħaġa li finalment se tmur biex inkunu nistgħu nittrattaw l-ambjent b'mod serju?!

Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid li fl-opinjoni tal-gvern din hija miżura soċjalment ġusta.

Din il-liġi m'hijiex se tkun miktuba fil-granit, jiġifieri aħna lesti li ntejbuha, u kien għalhekk li daħħalna l-konċett illi nwaqqfu kummissjoni apposta, biex fejn hu possibbli tgħinna ntejbu ħalli jintlaħaq l-iskop li rridu.

Din hija miżura li tinċentiva lill- privat jipparteċipa u finalment hija ta' benefiċċju għall-ambjent li ngħixu fih kif ukoll għall-ekonomija tagħna, u għalhekk nirrikkmandaha għall- approvazzjoni ta' din il-Kamra.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li jien inħossni daqsxejn konfuż fis-sens li lilna, bħala oppożizzjoni, donna qed issirilna l-kritika li meta aħna qed nikkritikaw u qed nopponu għal dan l- abbozz ta' liġi m'aħniex qed inkunu daqstant demokratiċi għaliex meta għadda l-budget diġa` ttieħdet deċiżjoni minn dan il-parlament li l-gvern jimpenja ruħu biex jintroduċi ċerti miżuri, u allura la l-parlament diġa` ntrabat jew inkella l-gvern diġa` awtorizza dawk il-miżuri, f'dan l-istadju ma jispettax lill-oppożizzjoni li tagħmel il-kritika tagħha jew inkella topponi għall-miżuri li kienu mħabbrin fil-budget.

Bir-rispett kollu jien ma naqbel xejn ma' dan it-tip ta' argument.

Għall- grazzja t'Alla, l-oppożizzjoni hija indipendenti minn kulħadd, għandha l- aġenda tagħha, għandha tħaddem il-prinċipji tagħha u jgħaddi jew ma jgħaddix budget, il-miżuri tal-budget huma wkoll soġġetti għall-iskrutinju ta' dan il-parlament, u għalhekk indubjament l-oppożizzjoni għandha dritt li ssaħħaħ il-pożizzjoni tagħha meta ma' tkunx qed taqbel ma' dawk il- miżuri.

Imbagħad wara kollox ma nafx għal xiex il-Ministru qed jieħu għalih daqshekk għax kważi ħadd ma qabel ma' dan l-abbozz ta' liġi, lanqas dawk il-movimenti u l-organizzazzjonijiet li s-soltu l-kwestjoni ta' l- ambjent tkun fuq nett ta' l-aġenda tagħhom.

Għalkemm il-moviment Graffiti, li huwa l-iktar moviment radikali favur l-ambjent, jgħid li huwa jaqbel li għandha tiddaħħal xi forma ta' taxxa favur l-ambjent, ukoll qed jgħid li huwa ma jaqbilx ma' din il-forma ta' kontribuzzjoni - li huwa qed isejħilha bħala taxxa, u din hija xi ħaġa li issa se nidħol fiha - għax min jaqla' Lm200 u min jaqla' Lm2,000 fix-xahar xorta se jbati l-istess effetti minn dan l-abbozz ta' liġi.

Fil-fatt huwa appuntu għalhekk li l-oppożizzjoni hija kontra din it-tip ta' liġi għaliex ideoloġikament aħna ma naqblux li t- tassazzjoni f'dan il-pajjiż għandha ssir b'mod indiskriminat.

Sur President ̧ għall-partit fil-gvern il-mod ta' kif jindirizza t-taxxi huwa differenti minn tagħna.

Aħna nemmnu, bħala prinċipju, li meta ssir taxxa, din ma tiddiskriminax.

Aħna nemmnu li din il-forma ta' tassazzjoni hija bħall-VAT u fiha għandek schedule li ssemmi l-affarijiet li se jkun hemm taxxa fuqhom ̧ taxxa li qed jingħad li se titħallas mill-produttur.

Pero' fir-realtà din se jħallasha l-importatur skond kif ipoġġi l-oġġett fis-suq jiġifieri kif dan jiġi cleared mid-dwana jew mix-xatt.

Din it-taxxa se jħallasha kulħadd b'mod indiskriminat jiġifieri mhux se jħallasha min iħammeġ l-aktar l-ambjent jew min l-aktar li għandu flus.

Għalhekk bħala prinċipju l-oppożizzjoni hija kontra.

Jien għandi r-riżervi tiegħi wkoll dwar it-titlu tal-liġi għax din m'hijiex kontribuzzjoni imma hija taxxa.

Il-gvern jaf li se jintroduċi forma ta' tassazzjoni oħra u li se jqumu l-irwiefen kollha u allura qed isejħilha eco-contribution.

Sur President, jekk il-gvern jemmen tant f'dan li se jagħmel għalfejn qed jibża' jsejħilha taxxa?

Meta żżid prezz fuq oġġett u dak il-prezz jieħdu l- gvern, dik hija taxxa, u għalxejn issejħilha tariffa, kontribuzzjoni eċċ. Donnu l-ministru qed igħid li din m'hijiex taxxa għaliex klawsola 5 tgħid li jekk ikun hemm xi ditta jew xi ħadd li jkun kapaċi jirkupra l-iskart u jerġa' jirriċiklah, dan ikollu dritt li jew jitlob rikumpens jew jiġi eżentat fuq prodotti oħrajn fil-futur jew inkella jkollu credit.

(Interruzzjonijiet) Minn dawn il-klawsoli kollha klawsola waħda hemm.

Din hija pie in the sky għax id-ditti ma nafx kemm se jkunu kapaċi jirriċiklaw il-prodotti li jbigħu.

Din hija biss gimmick.

Qed jingħad li l-iskop tal-liġi hu biex issa n-nies jibdew jagħmlu dik l-infrastruttura u dawk l-arranġamenti fil-kumpannija tagħhom, jew inkella jibdew jikkuntrattaw kuntratturi adegwati, biex jibdew jirriċiklaw il-prodotti li jbigħu pero' b'hekk is-zalza tiġi ogħla mill-ħuta.

Għalhekk li tgħid li l- iskop ta' din il-liġi huwa biex tħajjar lin-nies jirriċiklaw il-prodotti li jbigħu hija ħrafa, hija misleading u hija diżonestà politika għaliex din m'hijiex ir-raġuni ta' din it-taxxa.

Jien nista' nassigura lil dan il- parlament li klawsola 5 m'hu se tiġi mħaddma qatt għax huwa mpossibbli li importatur jieħu ħsieb dawn l-affarijiet.

Biex isir ir-riċiklaġġ irid ikollok riċiklazzjoni ġenerali ta' prodotti ta' ħafna produtturi u mhux ta' importatur wieħed f'pajjiż żgħir bħal Malta.

Aħna m'aħniex il-Ġermanja li għandha popolazzjoni ta' 90 miljun ruħ, fejn kumpannija timporta prodott wieħed u tbigħ miljuni kbar.

Hemmhekk dan ikun vale la pena, imma f'Malta ̧ fejn għandek suq ta' 400,000 ruħ, liema importatur se jkun kapaċi jirriċikla mingħajr ma jitlef il-prodotti li hu jkun qed iressaq fuq is- suq?

Għalhekk meta wieħed jorbot l-idea ta' din il-liġi ma' dan il- konċett, bir-rispett kollu, ikun qed iqarraq.

Il-Prim Ministru qal li kien hemm xi ħadd li qal li din il-liġi ma kenitx prevista.

L-ewwelnett l-oppożizzjoni dejjem tgħid, u jien naqbel, li idealment meta jsiru t-taxxi, dawn isiru fil-budget.

Dan għaliex ikollok ċerti arranġamenti ma' l-imsieħba soċjali biex jilqgħu għaż-żidiet li jsiru, ikollok il-ftehim kollettiv, ikoll il-ftehim mas-settur pubbliku biex is- salarji jogħlew skond iż-żidiet tal-ħajja, eċċ, ikollok immaniġġjar aħjar tal-flejjes ta' l-Istat u n-nies ikunu jafu fejn qegħdin, u jsir skrutinju aħjar minn dan il-parlament.

Wara kollox il-budget għalhekk jiġi propost fil-parlament.

Il-budget ma jsirx biex ikollna ċerimonja għax kieku naqbdu u ngħidu lill-ministru biex jiffirmah u joħorġu.

It-tieni nett huwa veru li kien hemm aċċenn li hemm bżonn isir xi ħaġa għall-ekoloġija u għall-ambjent fil-budget.

Pero' l-prim ministru huwa żbaljat għax dan l-aċċenn ma sarx din id-darba biss imma ilu jsir xi għaxar snin, f'budget wara l-ieħor ̧ kemm taħt gvern Laburista u anke taħt gvern Nazzjonalista.

Ilna ngħidu li hemm bżonn isir xi ħaġa għall-ambjent.

Per eżempju, ilna ħafna ngħidu li għandna bżonn insibu alternative energy u li għandna nużaw solar energy u enerġija tar-riħ ̧ għalkemm meta saret applikazzjoni biex titħaddem sistema simili ġie rifjutata mill-MEPA.

Ma nafx għaliex sar dan.

Issa dan fuq raġunijiet ta' ekoloġija!

(Interruzzjonijiet) Issa nagħtik id-dettalji.

Per eżempju ̧ hemm applikazzjoni pendenti biex jibda jiġi ġenerat l-elettriku permezz ta' windmills u qed jinqalgħu ħafna problemi.

(Interruzzjonijiet) M'hemmx għalfejn tinbaħ, Onor. Pullicino.

MR SPEAKER: Onor. Herrera, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSE' HERRERA: Kun daqsxejn oġġettiv, Onor. Pullicino.

Ħalli nagħtik eżempju ieħor.

Meta kien hemm suġġerimenti dwar xi karozzi li jaħdmu bl-elettriku nqalgħu l-problemi kollha.

F'dan il-pajjiż hawn burokrazija kbira u jekk ̧ per eżempju, ikun hemm min ikun se jdaħħal xi oġġett li jintuża b'xi tip ta' enerġija, ikun hemm lobbying min-negozjanti oħra jew nies li jkunu kompetituri għax dawn jindunaw li dak l-oġġett ikun se jnaqqsilhom in-negozju tagħhom.

U l-lobbying jikkrea burokrazija kbira u mbagħad addio l-ekoloġija u l-ambjent!

Għalhekk għandna nitkellmu ċar u tond.

Min-naħa l-oħra ma jfissirx li għax insemmu l-ekoloġija u l-ambjent f'budget wara l-ieħor ̧ il-poplu kien qed jistenna taxxa ġdida ta' din il- kwalità.

Dak kien l-argument ta' din in-naħa.

L-argument ta' din in-naħa ma kienx li l-ambjent ma ssemmiex fil-budget.

Allaħares!

L-argument ta' din in-naħa kien li l-gvern seta' ntroduċa din it-taxxa fil-budget għaliex din hija taxxa u xejn iżjed.

Din hija taxxa intitolata "eco- contribution".

Fil-budget kulħadd sema' li hemm bżonn isir xi ħaġa.

Naħseb li anke l- għaqdiet u l-korpi kostitwiti li ħarġu kontra din il-liġi ̧ kollha semgħuh il-budget u flewh sew u naħseb li l-gvern ikkonsulta magħhom ukoll.

Pero' din il-forma ta' tassazzjoni ma kenitx mistennija.

U l-kritika hi li din hija taxxa li se tiddiskrimina u li se tgħolli l-ħajja.

Fil-fatt il- ministru se jkollu l-poter li jżid l-iskedi kemm irid jiġifieri l-lista ta' l-oġġetti dejjem se tkun qed tikber u dan mingħajr kontrolli tal-parlament.

Il-gvern jista' jżid it-taxxa, iżid il-prodotti, iżid l-iskeda u jżid il-persentaġġi mingħajr l-iskrutinju ta' dan il-parlament.

Jekk din mhix taxxa x'inhi?!

Billi ngħidulha eco-contribution!

Il-fatt hu li la l-konsumatur se jħallas, dik hija taxxa u din hija l- kritika tagħna.

Li qed ngħidu aħna hu li meta ndaħħlu tassazzjonijiet ġodda ̧ dawn għandna ndaħħluhom fil-budget għaliex l-iskop ewlieni ta' dan il-parlament hu biex jiskrutinizza t-taxxa fil-pajjiż.

Per eżempju, fi żmien il-medjuevu twieled il-parlament biex jikkontrolla n-nefqa ta' re.

Tradizzjonalment għalhekk qiegħed hawn il-parlament ̧ biex jikkontrolla kif il-gvern jonfoq u jiġbor il-flus.

Ma nistax nifhem kif se tgħaddi liġi grossolana bħal din, se tagħti poter skjaċċanti lill-ministru konċernat li jagħmel ir-regolamenti li jrid hu, li jikkontrolla kemm se jintaxxa hu u li jikkontrolla kemm se jżid prodotti ̧ u mbagħad tiġi hawnhekk u tgħid li din m'hijiex taxxa.

Min igħid hekk ikun qed jitkellem b'mod serju jew ikun qed jipprova jgħaddi n-nies biż-żmien?!

Dak hu l-argument.

Hawnhekk diġà saret stima jew kalkolu ta' kemm-il miljun lira se jdaħħlu mill-prodotti li hawn u allura jekk se nkomplu nżiduhom, dan l-ammont se jkompli jiżdied.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa li filwaqt li hawnhekk ngħidu li l-flus se niġbruhom biex ̧ per eżempju, insaħħu l-ambjent, l-edukazzjoni eċċ., fil- verità minħabba l-istat finanzjarju tal-pajjiż, il-flus li niġbru jmorru fil-consolidated fund bħat-taxxi l-oħra u jintużaw biex jiġi monitored id- deficit tal-pajjiż.

Dak hu li jiġri.

Per eżempju, jekk il-gvern idaħħal xi Lm7 miljun minn din it-taxxa, għandna xi garanzija li dawn il-flus se jiġu riġenerati biex insalvaw l-ambjent?

M'għandna xejn minn dan.

Kieku din m'hijiex taxxa ordinarja, il-gvern kien jikkrea fond u dak li jdaħħal minnha jpoġġih fih.

B'dan il-mod ̧ il-kontribuzzjoni li tiddaħħal – għax il-prim ministru jieħu għalih meta jismagħna ngħidu li din hija taxxa – tidħol f'dan il-fond u tiġi amministrata minn xi bord apposta jew mill- Ministru Pullicino, biex jintużaw għal skopijiet ta' ambjent.

Il-ministru kien ikun aktar kredibbli kieku għamel hekk.

Pero' l-verità hi li dawn il- fondi se jidħlu fil-consolidated fund u se jmorru hemm biex wieħed ikompli jagħmel monitoring tad-deficit li hemm.

Din hija skuża oħra biex inżidu u nkattru l-introjtu tal-gvern.

Ma nafx kif il-prim ministru ħa għalih daqshekk għax aħna qed nopponu din il-liġi.

Donnu għax aħna qed nopponu liġi aħna m'aħniex demokratiċi u qed nipprovaw nagħmlu politika għat-toroq, anzi qal agħar minn hekk.

Jien skantani l-prim ministru għax is-soltu jkun aktar kawt.

Qal ukoll li l-gvern qed jiffunzjona mod u aħna qed nheddu s-sisien tiegħu għax qed nieħdu l-politika fit-toroq.

Min qed jieħu l-politika fit-toroq?

Għaliex aħna fl-oppożizzjoni qed noġġezzjonaw għal din it-tip ta' liġi u għaliex jidher li l-imsieħba soċjali, u kważi kulħadd jaħseb bħalna, allura aħna qed nimminaw l-Istat Malti, jew inkella hawn xi periklu li tispiċċa d-demokrazija?!

Allura l-politika se tibda ssir fil-pjazez u fit- toroq?!

Hekk donnu qal il-prim ministru.

Naħseb li dan huwa kumment esaġerat.

Allaħares l-oppożizzjoni tiġi hawnhekk u ma tiftaħx ħalqha għal dak li jgħid il-gvern!

Nirringrazzja lil Alla, jekk f'Malta m'għandna xejn, almenu għandna d- demokrazija.

Per eżempju ̧ jekk l-Onor.

Pullicino jgħid xi ħaġa li jien ma nkunx naqbel magħha u nikteb artiklu fuq il-gazzetta biex nagħtih ħasla ̧ ma jiġrili xejn u ma nsibx pulizija wara biebi biex jarrestawni.

Jekk il- prim ministru jgħid xi ħaġa u l-oppożizzjoni ma taqbilx miegħu ̧ tista' tiġi hawn fil-parlament u tikkritikah.

Din hija d-demokrazija.

Pero' li tiġi tgħid li l-oppożizzjoni qed tkisser il-mod ta' kif isiru l-affarijiet demokratikament fil-pajjiż, għalija tkun qed tagħmel kumment li m'huwiex aċċettabbli f'pajjiż demokratiku.

Ma rridux ninsew li l-oppożizzjoni qiegħda hemmhekk biex tagħmel din it-tip ta' kritika.

Dak huwa punt ieħor.

Issa hemm ħaġa oħra li lili ddejjaqni.

Dan l-abbozz ta' liġi fih 28 klawsola u din il-liġi bażikament għandha tliet aspetti; qed tikkrea din it- taxxa ġdida, qed tikkrea skeda ta' dawk l-oġġetti li se jkunu soġġetti għal din it-taxxa u tgħidlek ukoll li l-ministru għandu dritt li jagħmel regolamenti kif irid, b'mod skjaċċanti ̧ fuq pariri tal-bord jew tal- kummissjoni.

Imbagħad l-awtorità li se ssir tista' twaħħal penali amministrattivi sa Lm30,000 jew tant kuljum.

Issa huwa veru li tista' tappella din id-deċiżjoni ̧ allavolja biex tappella trid tiddepożita malleveria jew kawtela li tkun ekwivalenti għall-ammont ta' penali li jitwaħħlu.

Infakkar lill-ministru li meta kien hemm proċedura simili fit-taxxa, il- qorti kostituzzjonali tal-pajjiż iddikjarat dawk il-provvedimenti anti- kostituzzjonali għaliex in-nies ġew fl-impossibbiltà li jappellaw.

Mela inti teħel assessment ta' Lm50,000, ma jkollokx il-persentaġġ li trid tiddepożita bħala malleveria u allura ma tkunx tista' tiċċalenġja d- deċiżjoni.

Dan ifisser li tkun weħilt penali jew assessment u ma tkunx tista' tikkontestah.

Hekk sew?

Fil-fatt il-qorti kostituzzjonali qalet le.

Pero' f'din il-liġi reġa' sar l-istess żball bid-differenza li l-ammont ta' malleveria jrid ikun daqs l-ammont li teħel u li jekk f'każi eċċezzjonali l- bord ta' l-appell, fid-diskrezzjoni assoluta tiegħu, jidhirlu li dik ma tkunx sew ̧ jeżentak milli tiddepożita l-ammont kollu jew parti.

Pero' jien ngħid li dik id-diskrezzjoni m'għandhiex tkun fil-bord ta' l-appell imma għandu jkun hemm l-ispejjeż biex tappella.

Iżda biex tappella m'għandux ikollok ostaklu ta' din il-kwalità għax inkella nkun qed ngħidlek li se nwaħħlek Lm30,000 mingħajr proċess ġudizzjarju ta' xejn.

Iċ-chairman ta' din il-kummissjoni jaqbad u jwaħħlek Lm30,000 u inti ma tkunx tista' tappella għax ma jkollokx il-mezzi.

Din hija perikoluża.

Imbagħad li hemm aktar perikoluż hu li għandna penali sa Lm30,000 u ħabs sa sitt xhur.

Fil-fatt minbarra li tista' teħel penali amministrattivi, jistgħu jgħadduk proċess ġudizzjarju għax meta inti tikser xi regolamenti li jgħaddi l-ministru ̧ tkun qed tagħmel reat kriminali, u tista' tmur sa sitt xhur ħabs.

Well and good.

Jekk trid issaħħaħ l-ambjent, id- detterent għal min jirrovina jew iħammeġ l-ambjent għandu jkun qawwi u sod.

Hemmhekk naqbel perfettament.

Fejn ma naqbilx hu li jekk tagħsar dawn ir- regolamenti ma ssib xejn ħlief taxxa.

Allura aħna qed nikkreaw penali amministrattivi, deterrent kriminali u penali quddiem il-qrati fuq regolamenti li għadna ma nafux x'inhuma u l- Onor. Pullicino se jkollu dritt jagħmilhom kif irid hu.

Kemm aħna serji!

Mela l-parlament qed jiġi mistieden biex jissanzjona dawn it-tip ta' penali u dan it-tip ta' deterrant fuq regolamenti li aħna ma nafux x'inhuma.

Qed issir tendenza f'dan il-parlament - u lill-prim ministru ngħidulu li din m'hijiex demokrazija u qabel kienet tendenza inaċċettabbli - li minflok ma niġu hawn u ngħaddu r-regolamenti u l-liġijiet aħna, jew ngħaddu, per eżempju, xi kodiċi tar-regolamenti fuq l-ambjent, u min jiksirhom jeħel penali – jien m'inix kontra li wieħed jeħel penali ̧ anzi aħjar - il-ministru jingħata poter skjaċċanti u jagħmilha tal-parlament hu.

Naħseb li l-ewwel għandna niġu hawnhekk ̧ jippreżentawlna kodiċi ta' regolamenti favur l-ambjent u x'irid isir u ma jsirx eċċ, niskrutinizzawhom minn hawnhekk ̧ il-parlament Malti jivvota fuqhom imbagħad ħalli dak li jkun jeħel sitt xhur ħabs.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet mhux kif qed isir illum.

Dak li qed isir illum ma kienx aċċettabbli qabel għax meta kont tgħaddi liġi u tiddelega lill-ministru kien ikollok l-umbrella u jkollok it- terms of refernce fejn jsita' jirregola u safejn jsita' jirregola, ima dejjem inżiedu u ġejna f'pożizzjoni li niddelegaw il-poteri ta' dan il- parlament lill-ministri.

Teknikament il-ministru jista' joħroġ b'kodiċi mingħajr skrutinju leġislattiv ta' xejn u min jikser dawk ir-regolamenti tal-minsitru jsita' jeħel sa sitt xhur ħabs jew sa Lm30,00 penali.

Dan m'huwiex aċċettabli għall-oppożizzjoni.

Dan huwa affront lejn id- demokrazija parlamentari mhux li jkollok oppożizzjoni li ssemma leħinha!

Sur President, tkellimna ħafna fil-vojt dwar kemm il-gvern għandu għal qalbu l-ambjent pero' fil-verita` qed insibu l-oppost.

L-ewwelnett m'hemmx serjeta` fil-pajjiż għax il-gvern m'huwiex kapaċi - u jieħu għalih min irid - jasserixxi l-awtorita` tiegħu fuq il-pajjiż.

Li qed jirvina l- ambjent m'humiex dawn l-erba' prodotti li qed jidħlu Malta.

M'għandniex indaħħku nies u m'għandniex nibżgħu ngħidu l-verità għax min hemm warajhom dawn l-affarijiet huwa bniedem ta' ċerta influwenza kbira fil-pajjiż.

Huma l-ispekulaturi ta' l-art u l-industrija tal-bini u kostruzzjoni li qed jaffettwaw l-ambjent u mhux flixkun ilma li jinġarr u jittieħed fid-dumping yard.

L-industrija tal-kostruzzjoni u ta' l-iżvilupp qed tirvina l-ambjent Malti u din ma rridux nibżgħu ngħiduha.

Din hija l-verità.

L-ewwelnett qegħdin nibnu kullimkien bl-addoċċ - hawn il-ministru responsabbli għall-MEPA u xi darba nitkellmu fuq kif ċerti permessi joħorġu u ċerti permessi ma joħorġux - u hawn bini illegali mibni fuqhom siti bla permess fil-kampanja u kullimkien.

Pero' l-gvern huwa impotenti li jagħmel xi ħaġa fuq din.

Għandna ħafna bini illegali fl-isbaħ irkejjen u partijiet ta' Malta u l-gvern jibża' jiċċaqlaq.

U mela jiġi l-prim ministru jgħid li l-gvern huwa serju u jemmen fl-ambjent!

Il-gvern m'għandux guts u m'għandux karattru.

Qed ngħid dan għax filwaqt li hemm regolamenti ta' kif suppost isir il-bini ̧ kulħadd jiġi jaqa' u jqum minn dan kollu.

Fit-toroq ħlief ħmieġ u trab u bini jittella' bl-addoċċ ma tarax f'dan il-pajjiż.

Per eżempju, fl-Ingilterra u f'Ruma ġieli tara palazz ta' 60 jew 80 sular li jkun qed jinbena u ma tarax traba waħda fit-triq.

Imma f'pajjiżna hawn straġi totali!

Allura issa se nsolvu l-problema ta' l-ambjent, b'din il- liġi stupida, meta l-industrija ta' l-iżvilupp qed tikisser pajjiż?!

F'pajjiżna ħlief ħitan tas-sejjieħ imkissrin ma tarax u taparsi għallimna xi nies biex jibnuhom!

Jien inħobb indur fil-kampanja u ħlief straġi ma narax.

Il-ħitan li suppost ikunu magħmulin minn tas-sejjieħ, ikunu magħmulin bil-ġebel normali, u ħadd ma jwaqqafhom.

Meta tmur passiġġata tara kmamar, djar u trejqiet privati jfeġġu kullimkien.

Titneħħa ħamrija tajba biex issir yard fejn jipparkjaw il-karozzi u dumping yards żgħar.

Duru l-kampanja u araw jekk ma titqażżusx.

Kollox irvinat!

Il-gvern għandu bżonn armata ta' inspectors b'poteri skjaċċanti biex iduru l-pajjiż u jaraw li l-liġijiet qed jiġu osservati.

Dak li jrid jagħmel biex isolvi l-problemi ta' l-ambjent għax kulħadd qiegħed jagħmel li jrid.

Kważi ma jtellgħu lil ħadd il-qorti fuq kontravvenzjonijiet fejn jidħol l- ambjent u l-penali u d-deterrenti fuq dawn ir-reati huma tad-daħk.

Min iħammeġ l-ambjent, min ikisser il-ħitan tas-sejjieħ, min ineħħi l-cart ruts biex jibni garage, min jagħmel encroachment fuq proprjeta` tal-gvern biex jagħmel żvilupp, min jieħu l-kosta u jagħmilha tiegħu għandu jiġi penalizzat bl-iktar mod iebes sabiex jikkontribwixxi għall-ekoloġija u għall-ambjent f'dan il-pajjiż.

Dawn in-nies għandhom iħallsu u mhux il- mara tad-dar jew il-pensjonant li mar jixtri flixkun ilma!

Dak qed iħammeġ l-ambjent( Qed ikisser l-ambjent min qed jagħmilha ta' spekulatur biex jagħmel gwadann għalih innifsu.

Lil dak għandna nintaxxaw, imma dak mhux se jiġi ntaxxat b'din il-liġi.

Mr Speaker, l-ambjent tal-pajjiż huwa fi stat diżastruż.

Jekk ma jkollokx ambjent tajjeb ma jkollokx turiżmu, pero` l-ambjent ma nippreżervawhx bil- paroli jew b'liġi bħal din.

L-ewwelnett il-wirt storiku ta' Malta huwa totalment abbandunat u mkisser.

Suppost l-Unjoni Ewropea kellha tgħinna fil-fondi biex nippreservaw il-wirt storiku.

Ma nafx x'qed jagħmel il-gvern biex iġib ftit minn dawn il-funds.

Fiċ-ċokon tagħna, aħna forsi l- iktar pajjiż fid-dinja li għandna biex niftaħru minħabba l-wirt storiku tagħna għax għandna storja ta' 8,000 sena u għandna fdalijiet ġejjin minn żmien il-Puniċi u qabel u żmien ir-Rumani, żmien il-Biżantini u nibqgħu niżlin sa żmien il-Kavallieri u sa żmien l-Ingliżi.

Imma kollox jinsab fi stat ta' abbandun!

Titqażżeż tieħu turist jarahom.

Mr Speaker, anke t-toroq huma kollha mkissrin; jew qed tagħtu t-tenders bl- addoċċ jew ma nafx x'qed jiġri.

Issir triq u l-għada terġa' ssir jew inkella jdumu ma jsiru.

It-taħwid li hawn f'dan il-pajjiż huwa tal-biża'.

Huwa tajjeb li jkollna min jiżra' erba' fjuri fil-pjazez - għalkemm dan ix- xogħol qed jiswa ħafna iktar milli suppost – imma ma nafx għaliex il- ħaddiema tal-gvern li kienu f'dak id-dipartiment ma ġewx organizzati tajjeb biex jagħmluh huma, pero` ma rrid ngħid xejn għax almenu nara erba' fjuri.

Naħseb li qed jiswa lill-gvern daqskemm se jiġbor minn din it-taxxa kollha biex jagħmel erba' fjuri fil-pjazez jew jixtri erba' siġar minn ċerti aġenziji li jaqilgħu l-flus minn fuq il-gvern imbagħad iwaħħluhom huma u jerġgħu jaqilgħu l-flus.

Pero` ma rrid ngħid xejn għax almenu nara erba' fjuriet.

Il-fatt hu li hawn il-bażużli f'dan il-pajjiż u kull fejn tara xi proġett jew xi żvilupp ikun hemm xi ħadd li qed jagħmel gwadann.

Dawk huma l- prijoritajiet ta' dan il-gvern.

Kulħadd jafha din, aqraw il-gazzetti, morru fil-cocktail parties jekk tħobbu tmorru, morru l-parties tal-baned fil-festi u kullimkien tisma' lil min jgħidlek li wara kull proġett f'dan il-pajjiż - u dan hu li kisser lil pajjiżna - wara kull industrija, wara kull tender ikun hemm l-id moħbija ta' xi ħabib li se jagħmel xi gwadann.

Ikun hemm l-id ta' l-ispekulatur.

Ixxommu l-abbuż f'dan il-pajjiż!

Jien niftakar li fis-snin tmenin - u forsi kellhom raġun ukoll - in- Nazzjonalisti kienu għamluha missjoni tagħhom li jgħidu li r-raġuni ewlenija għaliex kellhom jitilgħu huma fil-gvern kienet biex jeqirdu l- abbużi bl-għeruq u x-xniexel u jikkreaw trasparenza.

Il-verita` hi li l- pajjiż huwa meqrud bil-korruzzjoni.

Wara kull proġett li sar f'Malta f'dawn l-aħħar 17-il sena fejn hemm Lm1 kien hemm l-id moħbija ta' xi ħadd u niġu naqgħu u nqumu mill-ambjent!

Xi mpurtana mill-ambjent!

Dan huwa l- iktar gvern li ma jaħmilx l-ambjent u li tah bis-sieq għax farrak u kisser pajjiż.

Tistħi tgħid li qiegħed f'Malta għax sirna pajjiż tat-tielet dinja.

Ħmieġ ma' kullimkien!

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Herrera.

Il-Ministru Pullicino, on a point of order.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, ma jistax ikun li tħalli deputat jagħmel dan id-diskors ta' demagoġija fejn jitfa' lil kulħadd fl-istess keffa.

Jekk jaf b'xi abbużi l-Onor.

Herrera għandu kull dmir, mhux biss lejn dan iI-parlament imma lejn l-istat Malti, li jgħaddi l-informazzjoni lill-istituzzjonjiet li waqqafna, inkella jgħidhom issa u jissostanzja dak li qed jgħid.

Mill-bqija, diskors ta' demagoġija kif qed jagħmel hu huwa disprezz mhux biss lejn dan il-parlament, imma disprezz lejn l-intelliġenza tiegħu u tal-poplu Malti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Herrera bl-intervent tiegħu.

Niġbed l-attenzjoni biex kulħadd ikun meqjus fid-diskors li jagħmel.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Jien nixtieq ngħid lill-Ministru Pullicino li dan l- aħħar għamilt aċċenn għal abbużi f'ċerti tenders.

Semmejthom fil-parlament u qaluli li m'għandix il-guts insemmihom barra, u semmejthom barra wkoll.

U min kien m'għamillix libell, għamilhom tal-firm tiegħu.

Iltqajt ma' wieħed mill-ministri tagħkom u tajtu d-dokumenti.

Jiġifieri tiġix tgħid lili biex nissostanzja dak li qed ngħid.

Meta rrid insemmi każi ma nibżax insemmihom, la fil-Parlament u lanqas barra.

Il-problema hi li l-partit Laburista ilu jsemmihom għal dawn l-aħħar 17-il sena u, Alla jbierek, fi 17- il sena ma sibtux chairman wieħed li kellu l-guts jgħid li kellna raġun fl- allegazzjonijiet li għamilna.

Fi 17-il sena qatt ma sibt lil xi ħadd jgħid li kien hemm xi abbuż f'xi ħaġa!

Qatt, lanqas wieħed!

Morru fit-toroq u n- nies jgħidulkom kemm hemm abbużi.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni u ma rridx cross-debates.

Onor. Herrera, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOSE` HERRERA: M'għandkomx guts!

Il-partit Laburista għamel ir- rakkmandazzjonijiet dwar x'għandu jsir.

(Interruzzjonijiet) Għedna x'istituzzjonijiet indipendenti ridna biex ex officio jiskrutinizzaw l- abbużi u l-korruzzjoni fil-pajjiż, pero` l-emendi li pproponejna meta tlifna l-gvern fl-1998 intilfu kollha.

L-uniku mod li tafu tinvestigaw xi lment intom huwa billi tappuntaw chairman li tridu intom.

Tagħżlu int stess biex jinvestigak!

Hekk tagħmluhom l-investigazzjonijiet intom!

U Alla jiberek, inkjesta wara l-oħra, wara l-oħra fi 17-il sena qatt ma sibtu xi abbuż!

Taf x'se jiġrilkom( Darb'oħra jiġi l-Papa u minflok ma jibbeatifika l-erba' qaddisin Maltin, se jibgħat għalikom kollha, it-30 li intom, u se jagħmilkom beati kollha, għax kollha qaddisin, qatt m'għamiltu żball f'dawn is-17-il sena.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, nirringrazzja 'l Alla li għandi xi ħaġa psikoloġika fl-armamentarium tiegħi.

Taf kif qed inħossni f'dan il- parlament wara li ilni xahrejn hawnhekk( Qed inħossni bħal meta tiltaqa' familja u l-missier jew l-omm jgħidu: Għandna problema, ejjew insolvuha flimkien.

Ipoġġu bil-qiegħda u jibdew jitkellmu u f'daqqa waħda jqumu t-tfal u minflok jitkellmu fuq il-problema, tkun xi tkun, jibdew jattakkaw lill-missier jew lill-omm b'affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu.

Per eżempju, jgħidulhom: Għax inti erba' snin ilu għamilt "hekk" u għax inti tagħmel "hekk" u tagħmel "hekk"!

Jispiċċaw jiġġieldu, jissuppervjaw, jitilqu mill-kamra jsabbtu u jgħajtu.

U l-problema li l-missier jew l-omm riedu jiltaqgħu biex jiddiskutu fuqha biex forsi jsibu soluzzjoni għaliha qatt ma jitkellmu fuqha għax ħlief jattakkaw lil xulxin bid-difetti ta' xulxin ma jagħmlux.

Huwa interessanti li f'dan id-dibattitu fuq l-ekoloġija, xi ħaġa daqshekk importanti, kważi tkellem kull membru parlamentari Laburista, imma l- problema hi li ma smajna xejn differenti.

Smajna l-istess ħaġa, partita attakki u ħafna minnhom lanqas għandhom x'jaqsmu mas-suġġett.

Mr Speaker, jien se noħroġ mis-suġġett ukollm imma l-ġimgħa l-oħra kont qed nitkellem fuq is-small and medium businesses u kelliem min-naħa l-oħra beda jitkellem fuq is-CT scan ta' l-isptar.

Ara x'għandu x'jaqsam!

Qegħdin nattakkaw lil xulxin u nipprovaw noħorġu l-ħmieġ fuq xulxin minflok nipprovaw insibu soluzzjoni.

Dak li qegħdin nagħmlu.

Dan għalija huwa inaċċettabbli.

B'dan il-mod familja qatt ma ssib irkaptu biex issib soluzzjoni għall-problema.

Irridu naċċettaw li l-ambjent huwa problema.

U, iżjed minn hekk, kien hemm xi ħadd min-naħa l-oħra li qal li hija problema li ġab fuqna l-partit Nazzjonalista.

Bir-rispett kollu, naħseb li l-problema ta' l-ambjent ġibnieha aħna bħala poplu, kollha kemm aħna.

Naħseb li kulħadd irid jgħid "ħtija tiegħi, ħtija tiegħi, bl-ikbar ħtija tiegħi!"

(Interruzzjonijiet) Qed tara, Onor. Cuschieri, se nerġgħu nagħmlu l-istess, inwaħħlu dejjem fil-papa` u l-mama`!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

Onor. Cassar, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, skużani, imma l-papa` u l-mama` tal- pajjiż għandhom bżonn li t-tfal jipprovaw jidħlu flimkien u jgħaqqdu l- affarijiet, mhux jipprovaw ikissru.

Mr Speaker, interessanti wkoll - għax ma niflaħx ma ngħidhiex din - li n- naħa l-oħra, fosthom l-Onor.

Farrugia u l-Onor.

Coleiro l-bieraħ jekk m'iniex sejjer żball, issuġġerew li qabel ma noħorġu din il-liġi hemm bżonn nedukaw lill-poplu Malti.

U jien se nkun retoriku iktar minnhom u ngħid li forsi hemm bżonn nedukaw lin-nies fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż kif jagħmlu dibattitu.

Hemm bżonn nedukaw lin-nies li f'dan l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż minflok jattakkaw lil xulxin, ipoġġu bil-qiegħda u jagħmlu xi ħaġa kostruttiva, dik li bl-Ingliż jgħidulha constructive criticism li jiena rari nismagħha u nixtieq nibda nismagħha.

Mela jekk soluzzjoni "A" lili ma togħġobnix jien se nippreżenta soluzzjoni "B" u mhux inkissrek fuq soluzzjoni "A", imbagħad nibda nitkellimlek fuq soluzzjoni ta' xahrejn u nofs ilu li m'għandhiex taqsam, imbagħad immur anke 17-il sena ilu, imbagħad nitkellem fuq xi ħaġa li m'għandhiex x'taqsam!

Ma nistax nifhem x'aħna nagħmlu hawnhekk.

Allura qegħdin nitolbu lill-poplu Malti, lin-nies li nirrappreżentaw, biex jedukaw ruħhom( Naħseb irridu nedukaw ruħna aħna u nerġa' ngħid: "Ħtija tiegħi, ħtija tiegħi, bl-akbar ħtija tiegħi!"

Nibda jien l-ewwel wieħed.

Hemm bżonn niċċaqalqu ftit.

Mr Speaker, jien nistaqsi wkoll għalfejn kellna bżonn li jitkellmu dawn in- nies kollha fuq istituzzjoni bħal din( Smajna xi ħaġa differenti min-naħa ta' l-oppożizzjoni( Jekk smajna, ħaġa tajba.

Dak huwa dibattitu matur, imma jekk smajna l-istess ħaġa, kulħadd jiġi jitbaqbaq hawnhekk u jgħid kontra xulxin, ma nafx x'kostruzzjoni fiha din.

Naħseb li distruzzjoni fiha din id-diskussjoni.

Mhux talli fiha distruzzjoni talli qed inweġġgħu lill-poplu Malti, qed indejqu lill-poplu Malti biex nuruhom li l-oħrajn koroh u aħna sbieħ.

Kulħadd jaf jippontifika meta ma jkunx fil-gvern, imma mbagħad ħadd ma jieħu gost meta jkollna bżonn nissikkaw iċ-ċinturin, kif kien jgħid il-Perit Mintoff tagħhom.

Kulħadd qed jitkellem fuq l-ambjent imma ma nafx min verament qed japprezza l- valur ta' l-ambjent.

Għalkemm kollha ngħidu li qalbna taħraqna biex ngħożżu l-patrimonju ta' din l-art ħelwa, naħseb li ftit huma lesti li jerfgħu l-piżijiet u l-obbligi li din id-deċiżjoni ġġib magħha.

Min isegwi l-qari u min isegwi l-intervisti jaf li f'diversi fora internazzjonali kien hemm diversi attentati biex jagħrfu kif iressqu 'l quddiem din l-aġenda ambjentali.

Dan li qed jipproponi l-gvern, dak li jgħidulu the polluter pays principle, m'hijiex xi ħaġa li vvintajna aħna.

Din hija xi ħaġa studjata.

Jien kont qed nagħmel riċerka qabel ma ġejt nagħmel dan id-diskors u sibt li r- riċerka kollha hija ffokata fuq dan il-prinċipju.

Din m'hijiex xi ħaġa li vvintajna aħna.

Jekk tidħol fl-internet u tidħol fl-affarijiet li ġew studjati bir-reqqa minn gruppi speċjalizzati fl-Unjoni Ewropea ssib li mimli bihom.

Ma nistax nifhem kif qegħdin immaqdru xi ħaġa qisna vvintajniha aħna.

Din mhux aħna vvintajniha, imma ġiet ivvintata bi studju serju.

Jien se nikkwota lil Terry Barker u Jonathan Kohler mill-ġurnal "Fiscal Studies" fejn qalu hekk:

"The European Commission has proposed additional excise duties on energy products in place of the carbon energy tax ...",

- imbagħad jagħmlu studju kemm huwa aħjar li jkollok excise duties minflok ikollok il-carbon energy tax, imma m'iniex se nidħol fiha –

"... although the rates proposed are too low to make much contribution to the target.".

Imbagħad ikomplu jgħidu hekk:

"However, there have been two main objections to the use of fiscal policy to reduce carbon dioxide emissions such as increased excise duties on energy products.

The first is that such taxes will increase industrial costs and weaken the competitive position of energy intensive industries, and the second is that the taxes are inequitable, an objection that has its most powerful political expression in the defeat of the UK government's proposal to increase VAT on domestic fuels in 1994,",

li kien se jagħmel il-gvern Laburisita Ingliż.

Ma ninsewx li hemm il- Laburisti l-Ingilterra.

Jiġifieri dawn m'humiex affarijiet li vvintajna aħna.

Fil-fatt wieħed mill-prinċipji fundamentali li joħroġ minn dawn id- direzzjonijiet Ewropej, li ġew studjati f'ħafna pajjiżi, huwa li min iħammeġ irid iħallas.

Naqblu fuqu dak( Il-polluter pays principle.

M'għadux iż-żmien tar-retorika, filosofija jew kliem fieragħ, m'għadx għandna l-lussu li noqogħdu nipprokrastinaw.

Illum wasal iż-żmien u sar il- ħin biex nieħdu azzjoni.

Dan hu dak li qed jipproponi l-gvern Nazzjonalista: "Let's come to facts."

Illum kulħadd jaċċetta l-fatt li l-ambjent huwa ta' kulħadd.

Naħseb li fuq dan kollha naqblu u allura huwa dmir ta' kull wieħed u waħda minna li nħallu dan il-wirt fi stat aħjar minn dak li sibnieh fih.

U dan mhux għalina, imma għalina, għal uliedna u għal ulied uliedna.

Kulħadd igerger fuq il-miżbla tal-Magħtab u kulħadd qed ibati minnha u rridu naqblu li ma rridux Magħtab ieħor 20 sena oħra, 30 sena oħra.

L-oppożizzjoni ilha din il-ġimgħa kollha tikkritikana li qegħdin indaħħlu piżijiet ġodda fuq il-poplu.

Sfortunatament ilkoll nafu li jekk xi ħaġa ma fihiex valur fid-dinja tal-lum hekk mibnija - sfortunatament ngħid jien, imma hekk hi d-dinja, ma nistax inbiddilha jiena - fuq il-valur finanzjarju, dak li jgħidulu l-prinċipju "the worth", ikun diffiċli ħafna li wieħed iħaddan u jaġixxi skond prassi ambjentali meta din tfisser impatt ekonomiku negattiv.

L-ambjent fid-dinja tal-lum għandu jkollu prezz monetarju li fil-formoli ekonomiċi jista' jitniżżel, jingħaraf u jiġi magħdud.

Irridu nagħrfu li din it-tranżizzjoni minn valur ambjentali għal valur ekonomiku m'hijiex faċli, anzi trid ħafna kuraġġ.

Din m'hijiex xi ħaġa li wieħed iġib daqstant faċilment, imma l-gvern Nazzjonalista qed jipprova jagħmel il-kuraġġ u minflok ma nsibu għajnuna qed insibu gambetti.

Dak qed insibu f'xi ħadd li suppost iħaddan l-istess prinċipju favur l- ambjent, gambetti u oġġettivi bla soluzzjonijiet.

Nispera li at least naqblu li l-fatt li adottajna l-prinċipju fejn min iħammeġ irid iħallas huwa ekwu u ġust.

Dawk kollha li huma ambjentalment konxji u li jaġixxu fuq prassi ambjentali, jiġu vantaġġjati fuq dawk li ma jimpurtahom minn xejn u minn ħadd, lanqas minn uliedhom u minn ulied uliedhom.

Ma rridux ninsew li aħna nirrappreżentaw lill-poplu u allura għandna obbligu li nħarsu lil kull wieħed u waħda minna, lill-ġenerazzjonijiet preżenti u dawk futuri.

Għalkemm kulħadd jgħid li huwa favur l-ambjent, fil-fatt l-oppożizzjoni qed turina li hi tagħmel biss retorika u fatti xejn.

X'inhi din il-kontribuzzjoni li qed jgħidulha taxxa?

Jgħidulha taxxa, imma din il-kontribuzzjoni hija mezz ta' kif kull individwu jista' jtejjeb l-għajxien tiegħu u ta' dawk ta' madwaru, kontribuzzjoni lejn dak l- ambjent li ngħixu fih u li jiċċirkondana.

Ta' xejn l-oppożizzjoni toqgħod tgħid li qalbha taħraqha għall-ambjent meta m'hijiex lesta li tieħu deċiżjonijiet iebsa biex tiddefendi lill-istess ambjent!

It- trasformazzjoni ta' valur bla bażi ekonomika għal wieħed monetarju jġibna lkoll konxji li bl-azzjonijiet tagħna nistgħu jew nissalvagwardjaw jew inkella ngħarrqu d-dinja ta' madwarna.

Per eżempju, wieħed jista' jagħżel li jixtri batterija rechargeable, minflok waħda tal-cadmium, għax b'hekk ikun qed jgħin biex il-muntanja li għandna l-Magħtab ma tkomplix twaddab heavy metals fl-ibħra fejn ilkoll immorru ngħumu, li biex innaddfuhom jiswewlna l-flus u li huma ta' dettriment għas-saħħa ta' min jgħum.

Barra minn hekk, dawn il-kimiċi jnaqqsu fl-ammont u fil-kwalita' ta' ħut li aħna nieklu fid-djar u fir- ristoranti u jaffettwaw ħażin anke lit-turiżmu għax ikollna eyesore f'waħda mill-iprem żoni tal-gżejjer Maltin.

Din se żżid ukoll l-ispejjeż fl- isptarijiet - meta jkollok il-problemi fl-ambjent se jiżdiedu l-ispejjeż fl- isptarijiet - biex inkunu nistgħu nikkuraw il-mard fil-fwied, fid-demm u fil-pulmun.

Il-fatt li s-sistemi ta' ċomb u heavy metals ma jitneħħewx mid-demm, juri li hemm prezz li trid tħallas meta ma tieħux ħsieb l- ambjent.

Din il-kontribuzzjoni ekoloġika qiegħda titfa' dawl ġdid fuq dak li l-ekonomisti jiddiskrivu bħala intangible pricing.

Jiġifieri din l-eko- kontribuzzjoni qed tagħmilna aktar konxji li bl-azzjonijiet tagħna, żgħar kemm huma żgħar, qegħdin nikkontribwixxu biex nipproteġu l-ambjent ta' madwarna.

Sur President, illum issemmiet il-beatifikazzjoni u ġejna kkritikati li m'għandniex polz soċjali.

Kien hemm diversi kelliema min-naħa l-oħra li ppruvaw jagħtuna l-impressjoni li huma kważi waslu għall-beatifikazzjoni u aħna neżlin in-niżla.

Pero', kien interessanti u vera ta' tagħlim għalija meta dħalt fl-internet biex nagħmel riċerka għad-diskors tiegħi tal-lum.

U se ngħid għaliex.

Jekk inħarsu lejn il-grafika tal-gross domestic product - bħala prinċipju rridu naċċettaw li aktar ma tkun baxxa l-perċentwalita' tal-gross domestic product, tkun qed tagħti inqas kontribuzzjoni lejn dik il-ħaġa - u x'persentaġġ għandha l-environment contribution f'diversi pajjiżi kkomparata ma' dik ta' Malta nsibu li fl-Awstralja tammonta għal 2.5% tal-gross domestic product, fid-Denimarka tammonta għal 4.75%, fl- Italja tammonta għal 3.5%, fil-Portugall tammonta għal 3.75% u fit-Turkija tammonta għal 3.75%.

U tafu x'persentaġġ se jkollha l-eco-contribution lejn il-gross domestic product f'dan il-pajjiż? 0.003%!

Fuq dan qed jiġġieldu tan-naħa l-oħra!

L-iktar pajjiż li se nagħtu l-inqas kontribuzzjoni lejn l-ambjent.

Ejjew ma ndaħħkux lin-nies bina.

Imbaħad niġu nitkellmu fuq l-edukazzjoni!

Aħjar nedukaw ruħna ħalli ma nibqgħux nippreżentaw affarijiet li m'humiex minnhom.

Dawn l-affarijiet huma minnhom u fuqhom irridu nitkellmu.

Fuq dawn irridu r-risposti u mhux noqogħdu nitkellmu fuq is-CT Scanners!

Fuq dawn irridu r-risposti issa!

Imma ħa nkompli għax għadna ma spiċċajniex fuq il-grafika.

Ħalli nitkellmu issa fuq persentaġġi ta' taxxi relatati - għax issa qed jgħajtulha taxxa, m'hijiex se taqa' d-dinja – ma' dak li huwa total tax revenue.

Jiġifieri dan huwa l-persentaġġ ta' din it-taxxa kkomparat mat- total tax revenue.

Fil-Korea din tammonta għal 12% tat-taxxa totali, fil- Greċja tammonta għal 12%, fil-Portugall tammonta għal 11%, fir-Renju Unit tammonta għal 8%, fir-Repubblika Ċeka tammonta għal 7% u f'Malta tammonta għal 0.6%.

U ejja!

Fuq hekk qed niġġieldu!

Qed nippruvaw nitfgħu l- velenu fil-poplu Malti fuq affarijiet li m'humiex minnhom u fl-aħħar mill- aħħar veru l-but se jgħodd.

Insibu issa grafika oħra ta' revenues from environmentally related taxes per capita, per annum.

Fil-Lussemburgu nsibu li l-figura tammonta għal USD1,300, fid-Danimarka tammonta għal USD1,400, fl-Awstralja tammonta għal USD500, fin-Norveġja tammonta għal USD1,150 u f'Malta tammonta għal USD23.

(Interruzzjonijiet) Il-pagi x'għandhom x'jaqsmu?!

Jien fuq persentaġġ kont qed nitkellem.

Issa nsemmihom il-pagi wkoll.

Wara kollox jien semmejt lill-Portugall li m'għandhomx xi pagi ta' barra minn hawn!

(Interruzzjonijiet) Skużani Onor. Vassallo, jien semmejt persentaġġ tal- GDP u dak hu li għandu x'jaqsam!

(Interruzzjonijiet) Intom dejjem issibu xi skuża!

Irrispondini, nieħu gost, m'għandix problema li tirrispondini.

Mela huwa veru li għad hawn ħafna xi jsir u li l-aspettattivi ambjentali tagħna ma żdiedux bi ftit, pero` llum nistgħu ngħidu li jekk ma tmissx il-but, kulħadd jibqa' jitkellem fuq ir- rettorika u ħadd ma jieħu azzjoni.

Jien nixtieq li tinstab soluzzjoni rigward din tal-kontribuzzjoni għax naħseb illi l-Onor.

Pullicino u l-gvern tagħna jieħdu gost jibdew jaraw il-flus neżlin mis-sema, u jien l-ewwel wieħed li nieħu gost b'dan.

Naħseb li jekk jiġri hekk, kulħadd joħroġ jilqa' l-flus 'il barra minn dan il-parlament, imma aħna nafu li meta tmur għand tal-ħanut biex tixtri xi ħaġa trid tiftaħ il-portmoni, u jekk ma jkollokx flus fil-portmoni tista' tmur id-dar.

L-istess ħaġa għandna nagħmlu jekk irridu verament nieħdu ħsieb l-ambjent ta' pajjiżna; irridu ndaħħlu jdejna fil-but u nagħtu l-kontribut tagħna.

Naturalment ħadd ma jieħu gost idaħħal idejh fil-but, lanqas jien, imma biex ikollna sens ċiviku din irridu nitgħallmu nagħmluha.

Fil-fatt jien diġa` tajt idea dwar x'kontribut enormi se nkunu qed nagħtu.

Huwa inutli li noqogħdu nitkellmu fuq il-pagi għax issa ejjew inkunu sinċieri ma' xulxin; jien naħseb illi billi wieħed jintalab joħroġ Lm10 fis-sena għall-ambjent ma jkunx qed jagħmel xi ħaġa ta' barra minn hawn.

L-oppożizzjoni qed tagħti l- impressjoni li issa kull familja Maltija se tonfoq xi Lm1,000 jew Lm2,000 fis-sena fuq din l-eko-kontribuzzjoni, pero` dan m'huwiex minnu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vassallo, bil-permess ta' l-Onor.

Cassar.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Jien naħseb li jekk wieħed jagħmel il-kalkoli sewwa jsib li l-flus li kull familja se jkollha toħroġ f'dik li hija eko- kontribuzzjoni se jiġu jammontaw għal ħafna iktar minn Lm10 fis-sena.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Cassar biex, jekk jogħġbu, ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, kont qed ngħid li ħadd ma jieħu gost ipoġġi lill-bniedem konxju tal-fatt illi huwa għandu prezz x'iħallas għal dak kollu li għandu, u din hija verita`.

Pero` nerġa' ngħid li aħna, bħala membri ta' din il-Kamra, għandna obbligu u anke dmir li xi kultant nidhru koroh għax hemm bżonn ukoll li nieħdu deċiżjonijiet li m'huwiex daqshekk faċli li neħduhom, u din hija l-verita`.

Jekk hemm xi ħaġa li l-membri tan- naħa l-oħra ma jistgħux jgħidu kontra l-gvern tagħna, din hija li aħna ma kellniex il-guts - u hawnhekk m'iniex se nuża l-kelma pastaża l-oħra li semma l-Onor.

Herrera - li nieħdu ċerti deċiżjonijiet serji.

Il-membri tan- naħa l-oħra minn kollox qalulna u pprovaw iħammġuna b'kollox, pero` b'din żgur li ma jistgħux iħammġuna.

Jien ma nistax nifhem kif gvern li qed ikollu l-guts jitlob lin-nies jikkontribwixxu minn buthom qed jiġi mgħajjar li huwa bla guts.

Mela allura aħna x'qed nagħmlu hawnhekk?!

Possibbli li issa qed naslu biex nigdbu anke fuq prinċipju ovvju?!

Għalhekk, Mr Speaker, hemm differenza kbira bejn il-partit Nazzjonalista u l-partit Laburista.

Il-ħbieb kollegi tagħna tan-naħa l-oħra tal-Kamra dejjem joqogħdu attenti - u din huma dejjem jagħmluha - li jdoqqu mużika li tinstema' ħelwa fil-widna ta' kull Malti u Maltija, imma sfortunatament għalihom mhux kulħadd iħobb l-istess tip ta' mużika għax hemm min iħobb ir- rock, hemm min iħobb il-klassiku, hemm min iħobb il-hip hop u hemm min iħobb il-jive!

Kif tistgħu timmaġinaw, jekk iddoqq dawn it-tipi ta' mużika kollha f'daqqa tafu x'jiġri?

Ikollna kakofonija, u fil-fatt il-Partit Laburista hekk qed jagħmel; kakofonija!

Irrid ngħid ukoll li ħbiebna tan-naħa l-oħra huma koki mill-iprem għax b'din ir-rettorika kollha li qajmu waqt id-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi dwar l-eko-kontribuzzjoni wrew biċ-ċar kemm jafu jħawdu u jħawru l- borma biex iqajmu plejtu, u fil-fatt il-plejtu rnexxielhom iqajmuh għax jiddispjaċini ngħid li jien iltqajt ma' nies li huma beżgħana minn din l- eko-kontribuzzjoni, u dan bir-raġun, għax jekk inti tbeżża' lil dak li jkun bil-babaw, x'tippretendi?!

Jekk inti toqgħod tbeżża' lit-tfal bil-babaw fl- aħħar mill-aħħar dawn jibdew jibżgħu, u fosthom jibdew jibżgħu mid-dlam bil- konsegwenza li ma jkunux iridu jorqdu weħidhom.

Il-Partit Laburista ilu juża din it-tattika mill-bidu tal-leġislazzjoni, u s'issa dan huwa għadu ma waqafx jagħmlu.

Qed ibeżża' lill-poplu Malti, u din id-darba reġa' rnexxielu għax reġa' rnexxielu jbeżża' lill-poplu Malti.

Mr Speaker, biex nikkonkludi rrid ngħid illi nispera li naqblu fuq dak li qaltilna l-UE, li nimxu fuq il-polluter pays principle, jiġifieri li min iħammeġ irid iħallas, u naħseb li dik hija xi ħaġa li tagħmel sens mil-lat soċjali.

Taf x'ma kienx jagħmel sens mil-lat soċjali?

Li kieku għamilna kif għamlu ċerti pajjiżi u daħħalna taxxa ambjentali, irrispettivament minn jekk tagħmilx ħsara ambjentali jew le.

F'dak il-każ il-membri tan-naħa l- oħra kien ikollhom raġun jgħajruna, imma aħna mhux hekk għamilna; aħna introduċejna sistema li biha min juża affarijiet li m'humiex ecological friendly iħallas xi ħaġa minima lejn l-ambjent.

U mn'Alla dħalna fl-UE - u hawn irrid nerġa' nfakkar li l-Partit Laburista qatt ma ried lill-poplu Malti jidħol fl-UE - għax skond l-istatistika li tani l-kollega tiegħi l- Onor. Pullicino, kieku mhux Lm4 miljun konna nkunu rridu noħorġu imma Lm34 miljun!

Mela għandna nirringrazzjaw lil Alla li qegħdin fl-UE għax għallinqas minn Lm34 miljun inżilna għal Lm4 miljun.

Għalhekk ejjew inkunu serji u ejjew nagħmlu dak li għedt jien mill-bidu nett.

Ejjew ningħaqdu, ejjew nitkellmu b'mod matur u minflok ma noqogħdu nitgħajru, nitkellmu bis- serjeta` dwar x'għandna nagħmlu.

Naturalment jista' jkun hemm klawsoli u sentenzi żgħar 'l hawn u 'l hemm li jkun hemm bżonn inbiddluhom, u l- importanti huwa li naqblu fil-prinċipju, pero` aħna lanqas fuq dak m'aħna qed naqblu għax il-membri tan-naħa l-oħra jridu lill-Onor.

Pullicino ma jiddiskutix iktar dan l-abbozz ta' liġi u qalulu "forget it"!

Allura aħna x'se nagħmlu?

U l-ambjent x'se nagħmlu bih if we forget it?

Jerġa' jkollna muntanja oħra, li jkun jisimha "Magħtab"?!

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, l-ewwelnett irrid nibda biex ngħid li jien ma naqbilx ma' l-Onor.

Cassar li m'għandniex noqogħdu nitkellmu fuq il- passat imma għandna nitkellmu biss fuq il-futur u fuq l-affarijiet attwali għax meta nkunu qed niddiskutu abbozz ta' liġi fiskali bħal dan ikun tajjeb li wieħed ifakkar daqsxejn x'ġara fil-passat.

Qabel l-1987, meta kien hawn fil-gvern il-partit Laburista, għan- Nazzjonalisti dak iż-żmien ma kien hawn xejn tajjeb u kollox kien ħażin, pero` l-verita` hi li kollox kien sustainable.

Per eżempju, l-edukazzjoni kienet b'xejn, l-universita` mhux talli kienet b'xejn imma talli min jidħol fiha kien jingħata allowance tajba, għal dik li hija children's allowance, għalkemm din veru kienet tingħata għall-ewwel tlett itfal biss, pero` almenu kienet tingħata lit-tfal kollha u mhux kif inhi llum, l-isptar kien b'xejn, il-polyclinics kienu b'xejn u dak iż-żmien kienu jkunu kollha miftuħin u l-mediċini kienu kollha b'xejn, mhux bħal-lum fejn jgħidulek li anke waqt li jkunu l-isptar qegħdin jibagħtuhom jixtru l-garżi.

Jekk l- Onor. Cassar ma jafx b'dawn l-affarijiet għax forsi f'Mount Carmel hospital ma jiġrux, nista' naċċertah li fl-isptar San Luqa qegħdin jiġru.

Anke għal dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi soċjali, fi żmien il-gvern Laburista dawn baqgħu jiżdiedu sena wara l-oħra u kienu kollha sostenibbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cassar, bil-permess ta' l-Onor.

Vassallo.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Lill-Onor.

Vassallo jien ngħidlu li ninsab konxju ta' l-affarijiet li qed isemmi hu, pero` dawn m'għandhomx x'jaqsmu ma' l- eko-kontribuzzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Vassallo biex, jekk jogħġbu, ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, meta wieħed ikun qed jitkellem fuq abbozz ta' liġi fiskali kollox ikollu x'jaqsam, u se ngħid għaliex; għax li kieku ma saritx dik il-ħela kollha kemm ilu fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, kieku llum m'għandniex dawn il-problemi u m'għandniex bżonn ta' eco-tax.

Jien nistaqsi: Fejn huma l-housing estates li telgħu fi żmien gvernijiet Laburisti u l-plots li dawn kienu jqassmu bi Lm300 fejn bniedem bil-minimum wage kien kapaċi jibni d-dar tiegħu u jgħammar fiha?

Illum naħseb li Malta għandha l-iktar rata għolja ta' persuni li għandhom proprjeta` tagħhom, u dan grazzi għal min?

Ta' min ifakkar ukoll li wara dawn il-benefiċċji kollha u l-affarijiet li qassmu gvernijiet Laburista, meta tela' fil-gvern il-partit Nazzjonalista fl-1987 kulma sab dejn kien Lm68 miljun.

M'iniex qed ngħid li taħt gvernijiet Laburisti ma sarux affarijiet ħżiena għax wara kollox ħadd ma jagħmel kollox perfett, pero` filwaqt li kulma ħallew dejn gvernijiet Laburisti kien Lm68 miljun, illum l- imgħax biss li rridu nħallsu kull sena fuq id-dejn li 80% minnu sar mill- partit Nazzjonalista li qiegħed fil-gvern illum jammonta għal iktar mid- dejn kollu li ħalla l-partit Laburista wara 15-il sena fil-gvern.

Biżżejjed ngħid li mill-1987 sa l-1996 id-dejn beda tiela' bi kważi Lm30 miljun fis-sena, u meta dak iż-żmien konna nipprovaw niftħu għajnejn il- gvern f'dan ir-rigward, il-ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien, Dr. Bonello du Puis, kien jgħidilna: Infaqqa' subgħajja u jiġu l-miljuni minn kullimkien, u jekk stess id-dejn ma jfisser xejn għax dak iħallsuh uliedna!

Fil-fatt, Mr Speaker, illum mhux uliedna biss qed iħallsuh id-dejn imma anke aħna u wlied uliedna.

Jiddispjaċini ngħid li jekk se nibqgħu sejrin kif aħna, dan id-dejn m'hu se jinqata' qatt, u qed ngħid hekk għax lanqas l- imgħax m'hu qed inkunu kapaċi nħallsu.

Infatti dan qiegħed jiżdied mad- dejn kull sena.

Aħseb u ara kemm se jirnexxielna nsolvu l-problema tad- deficit jekk nibqgħu sejrin hekk!

Fl-1996, meta daħlet il-VAT, id-dejn sploda għax minn Lm30 miljun tela' għal Lm110 miljun, imbagħad qabeż il-Lm150 miljun - huwa veru li dak iż- żmien kien hemm il-Partit Laburista fil-gvern - biex illum wasalna f'sitwazzjoni fejn id-dejn li għandu l-pajjiż ilaħħaq madwar Lm1,500 miljun.

Meta lill-membri tal-gvern niġbdulhom l-attenzjoni għal dan, huma jgħidulna li huma matul dak iż-żmien bnew l-airport, bnew il-water services corporation, bnew l-impjanti tad-desalination u bnew il-freeport, imma hawn irrid ngħid ukoll li apparti d-dejn li semmejt, illum il-korporazzjonijiet għandhom bejniethom iktar minn Lm500 miljun f'dejn, u dan ukoll irid jagħmel tajjeb għalih il-gvern.

Madanakollu konvenjentement kulħadd qisu qiegħed jinsiehom dawn l-affarijiet!

Meta fl-1996 tlajna fil-gvern, aħna konna ngħidulu lill-partit Nazzjonalista li sibna ħofra, pero` meta konna ngħidu dan il-membri tan-naħa l-oħra u dawk kollha li jappoġġjawhom u li dejjem issibhom lesti biex iservu ta' forċina għall-partit Nazzjonalista kienu jaqbdu jidħku.

Issa llum, snin wara, wara li sar dak it-tberbiq kollu, il-gvern qed jgħidilna li għandna problema żgħira.

Issa fil-verita` mhux problema żgħira għandna għax f'daqqa waħda xejn m'għadu sostenibbli bil-konsegwenza li għandna barriera ta' dejn.

Tant hu hekk li anke l-UE, li l-membri tan-naħa l-oħra tant iħobbu jiftaħru li aħna membri tagħha, ġibditilhom daqsxejn widnejhom minħabba f'hekk, u lill-Onor.

Gonzi qaltlu: Sur Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, ejja urina daqsxejn x'inhuma l- pjani tiegħek għax ma tistgħux tibqgħu sejrin b'dan id-dejn kollu.

Fil- fatt waħda mir-raġunijiet li għalihom qed tiddaħħal din it-taxxa ...

Għax qabel la qatt ħallasna eco-tax u lanqas qatt ma ħallasna xejn, imma issa aħna rridu nħallsu Lm4 miljun fis-sena mill-inqas għax dan għadu biss il- bidu, kif se ngħid iktar 'il quddiem.

Bejn l-1996 u l-1998 il-membri tan-naħa l-oħra tgħidx x'polemika kienu qajmu minħabba li l-gvern Laburista kien daħħal 33 taxxa!

Allura issa kif jiġi l-Prim Ministru u jgħidilna li ġaladarba din tħabbret fil-budget, m'għandniex dritt noqogħdu nitkellmu u ngorru fuq din it-taxxa jew inkella qagħad jikkritikana għax tkellimna fil-pjazez?

Wara kollox il-UĦM, l-ewwel waħda, li għalqet il-Freeport, mhux fil-pjazez kienet ħarġet?!

U l- istudenti, meta l-gvern kien induna li hemm problema u kien se jnaqqsilhom l-istipendju, mhux fit-toroq ħarġu?

Dak iż-żmien kulħadd kien joħroġ fit- toroq, u mbagħad tela' l-partit Nazzjonalista fil-gvern, li wegħedhom stipendji sħaħ, u ma niżel ħadd fit-toroq.

Issa wara li t-taxxi xebgħu jiżdiedu u jogħlew, kien il-bieraħ li forsi l-UĦM fetħet daqsxejn ħalqha għax mill-bqija dejjem baqgħet b'ħalqha magħluq.

Mr Speaker, meta għollejna t-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma l-membri tan- naħa l-oħra kienu jgħajruna li aħna m'għandniex ruħ soċjali, u dan meta llum kulħadd jaf li t-tariffi baqgħu l-istess.

Huwa veru li biex jipprova jikkontrolla iktar, il-gvern Laburista kien introduċa tariffa ta' 50 ċenteżmu fuq kull riċetta tal-mediċina, imma almenu qabel kont issib il- mediċini kollha, mhux bħal-lum.

Meta l-gvern Laburista kellu pjani li jagħmel impjanti tat-tisfija tad-drenaġġ u kien se jagħmel taxxa fuq id- drenaġġ, għall-membri tan-naħa l-oħra dak kien ħażin, imma issa skond huma huwa tajjeb li se nagħmlu l-eco-tax.

Li jgħodd m'huwiex kemm tagħmel taxxi għax tista' tagħmel 100 taxxa u minn kull taxxa tiġbor Lm1, jiġifieri b'kollox tiġbor Lm100, u jista' jkollok 20 taxxa jew taxxa waħda u tiġbor Lm1,000 minn fuqha.

Għalhekk li jgħodd hu kemm kemm tiġbor mit-taxxa u mhux kemm tagħmel taxxa.

Fl-1987 kienu jgħidulna wkoll li l-bolla kienet balla, pero` naħseb li llum il-bolla hija ikbar mill-bomba atomika li tefgħu l-Amerikani fuq Hiroshima.

Anke fir-rigward tat-tariffi tad-dawl u l-ilma, dawn x'għamlu; tbaxxew, għolew jew baqgħu l-istess?

Għax safejn naf jien kulħadd ġieh kont ogħla u s'issa għadni ma smajt lil ħadd jgħid illi l-kont ġieh irħas.

Il-petrol raħas jew għola?

Id-diesel u l-pitrolju għolew?

U l-VAT mhux talli ma naqsitx minn 15% jew baqgħet kif kienet imma talli għoliet għal 18%.

Issa ddaħħlet 5% VAT fuq ruxxmata affarijiet ukoll, fosthom fuq l-ikel tat- trabi, fuq in-nappies, fuq is-sanitary towels, fuq il-contact lenses, fuq il-contraceptive pills, fuq ċertu tip ta' ħelu u anke fuq ċertu tip ta' soft drinks.

Għalhekk lill-Onor.

Cassar ngħidlu: Aħna konna anti-soċjali?

U s-sigaretti u t-tabakk raħsu?

Kien hemm żmien fejn kienu qed jogħlew is- sigaretti biss u lili, li npejjep il-pipa, it-tabakk m'għollihulix, imma issa għola kollox!

Imbagħad xi ngħidu għat-taxxa li ddaħħlet fuq il- proprjeta` u għat-taxxa fuq min jiret xi proprjeta`?

Qabel dawn it-tip ta' taxxi ma kinux jeżistu.

Anke l-kera tal-gvern u t-telephone għola, u erbat ijiem oħra se jogħla iktar.

Għolew ukoll il-liċenzji, it-taxxi fuq is- safar, il-bolol u l-multi.

Fejn qabel kont tibgħat ittra b'bolla ta' 4c, illum tibgħatha b'bolla ta' 7c u minflok din tasal fejn tkun tridha dakinhar stess, bħal qabel, tasal xi tlett ijiem jew erbat ijiem wara, jekk imbagħad ma ssibhiex kollha briegħed ukoll!

Jien nistieden lil kulħadd biex jara kemm qed jiġbor illum il-gvern mill-income tax u jekk huwiex qed idaħħal iktar.

Biżżejjed ngħid li llum jekk tibgħatlu xi karta tard iwaħħlek Lm5 u multa fuq dak l-ammont dovut li tkun trid tħallas.

Anke ċ- children's allowance, illum mhux kulmin għandu t-tfal qed jeħodha għax din saret bil-means test bir-riżultat li l-ammont ta' flus li kien qed joħroġ il-gvern f'children's allowance naqas.

Morru araw il-ħniżrijiet li qed isiru fid-dipartiment tas-social security llum u kemm qed jiġu eżentati nies milli jieħdu xi forma ta' benefiċċju għax forsi kienu morda u m'attendewx għal xi kors!

Naħseb li kulħadd jaf illi llum il-polyclinics qegħdin jingħalqu u li llum mediċini ma ssib xejn jew issib ftit li xejn.

Issa f'daqqa waħda għandna quddiemna żewġ bombi kbar; il-pensjonijiet, li ħadd ma jaf x'se jsir minnhom, u anke l-qasam tas-saħħa.

Huwa veru li dawn issemmew fil-budget, pero` ħallejnihom għal wara t-12 ta' Ġunju, meta saret l-elezzjoni għall-membri Ewropej!

Anke din ta' l-eko-kontribzzjoni ssemmiet fil-budget u issa qegħdin indaħħluha fis=seħħ ħalli l-poplu jkompli jaqla' iktar taxxi fuq rasu.

Kieku ssemmew ħafna pjani, fosthom li se nibdew inżommu d-deficit under 3%, li l-GDP se nżommuh skond kif trid l-UE, ...

Kieku kellna pjani kemm irridu, imma safejn jien l-ebda pjan minnhom ma rnexxa!

Imbagħad bdejna nbiegħu the family silver ukoll; bigħejna l-Mid-Med Bank bi Lm80 miljun u issa bigħejna d-dipartiment tal- lottu, li lill-gvern ma nafx kemm kien qed iħallilu qligħ fis-sena.

Qed jissemma wkoll li se jiġu pprivatizzati l-Air Malta u l-kumpanniji li għandha, pero` jien nistaqsi: Wara dan kollu fejn se naslu?

Għax minkejja li kollox qed jiġi pprivatizzat, id-dejn xorta waħda m'huwiex qed jonqos imma qiegħed jibqa' kif inhu u qed nagħsru lill-ħaddiem b'taxxi kontra taxxi.

Bħalma qal l-ex-ministru Dalli, u issa din qalha wkoll is- segretarju parlamentari l-Onor.

Tonio Fenech, illum ġejna f'sitwazzjoni fejn xejn m'hu b'xejn u l-poplu jrid iħallas ta' kollox.

Mela tajjeb; qabel kien kollox ħażin u kważi ma konna nħallsu ta' xejn u llum irridu nħallsu ta' kollox u kollox huwa tajjeb.

Dan huwa l-argument li messna qegħdin nitkellmu fuqu llum għax vera ġejna f'sitwazzjoni tal-biki biex qed nistennew li l-Lm4 miljun jrid joħroġhom il-poplu meta dan ilu joħroġ dawk l-eluf ta' liri kollha fis-sena f'taxxi żejda li nħolqu mill-1998 sal-lum.

Jien nixtieq li xi ħadd jispjegali kif il-poplu qed iħallas mal-Lm100 miljun iktar fis-sena, id-dejn m'hu qed jinżel qatt, u dan minkejja li lanqas proġett kapitali wieħed m'hemm għaddej u waqaf kollox.

Qegħdin innaqqsu wkoll il-flus tal-kunsilli lokali għax issa anke l- kunsilli lokali qalgħuha fuq rashom.

Ta' min ifakkar ukoll li fejn l- airport kellu jiġi jiswa Lm8 miljun, illum dan ġie jiswa Lm22 miljun u fejn illum l-isptar kellu jiġi jiswa Lm90 miljun, illum dan, li għadu vojt, diġa` ġie jiswa mal-Lm200 miljun.

Imbagħad infaqna Lm9 miljun biex nixtru dar ġewwa Brussels!

Ara kieku ma xtrajtuhiex dik id-dar, kieku konna nagħmlu sentejn ma nħallsuhiex l-eco-tax!

Dik hija l-verita`!

Issa intom xtrajtu dar ta' Lm9 miljun fi Brussels u l-poplu se jkollu joqgħod iħallas l-eco-tax għal sentejn sħaħ ħalli min imur Brussels ikun jista' joqgħod fil- villa paxxut b'karrozza li ma nafx kemm tiswa!

Dawn huma l-affarijiet li rridu ngħidulu lill-poplu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Pullicino, bil-permess ta' l-Onor.

Vassallo.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, nixtieq nagħmel point of information sabiex il-poplu ma jkunx żgwidat.

L-Onor.

Vassallo qed isemmi l-villa ta' Brussels, u għalhekk nixtieq ninforma kemm lill-Onor.

Vassallo kif ukoll lill-pubbliku in ġenerali li hawnhekk huwa qed jitkellem fuq ix-xiri ta' blokk ta' flats biex iservu ta' uffiċini u mhux fuq ix-xiri ta' xi villa għal xi ambaxxatur.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Onor.

Vassallo biex, jekk jogħġbu, ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, mela jien nistieden lill-Ministru Pullicino biex iġibilna ritratt ta' dan il-blokk ta' flats li qed jgħid hu u li se jiswew Lm9 miljun u jien, min-naħa tiegħi, inġiblu ritratt ta' postijiet kbar bi grounds u estates li jiswew ħafna inqas minn hekk, b'area ħafna ikbar minn hekk u b'bini iktar prestiġjuż.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq Lm9 miljun u mhux fuq Lm900,000.

(Interruzzjonijiet) Kif diġa` qal il- Kap ta' l-Oppożizzjoni, lanqas il-villa li għandu Beckham u li għandhom dawn in-nies il-kbar ma jiswew daqshekk flus.

Mela inti ma tarax l- aħbarijiet fuq it-televiżjoni?

Kastell kbir li ma nafx kemm ilu mibni jinbiegħ Lm3 miljun jew Lm4 miljun b'thousands of acres miegħu!

Imbagħad niġu nixtru blokk flats b'Lm9 miljun!

(Interruzzjonijiet) Imma inti taħseb mod u jien għandi kull dritt naħseb mod ieħor!

MR SPEAKER: Onor. Vassallo, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja!

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Skużani, Mr Speaker.

Issa ħalli ngħidu kollox; suppost kellhom jiġu Lm100 miljun minn barra, u jien nistaqsi: Fejn huma dawn il-Lm100 miljun?

Issa qed jiftaħru li se jagħtuna euro 38 miljun biex nibnu dawn l-impjanti ta' riċiklaġġ.

Euro 38 miljun, that is all. Dawn ġejjin darba biss, mhux se jagħtuna euro 38 miljun kull sena.

Darba biss.

Imbagħad il-poplu se joħroġ Lm4 miljun, anzi jekk tagħmel kalkolu sempliċi ssib li jiġu ħafna iktar minn Lm4 miljun.

Ma jistax ikun li kull persuna se tonfoq Lm10 biss, bħalma qalu.

Fuq l-ilma, seven-up u coca cola wkoll tonfoq aktar minn Lm10 jekk familja ta' ħamsa tieħu flixkun kuljum, biċ- ċenteżmu kuljum.

Bla dubju ta' xejn tiġi aktar minn Lm10!

Sur President, issa l-poplu qed jinduna li dan huwa ħafna paroli fil-vojt u gideb.

Ir-riżultat rajtuh fl-aħħar elezzjoni li kien hawn.

Il- pensjonijiet se jonqsu, se nħallsu għas-saħħa u b'din il-contribution jew taxxa se nieħdu Lm4 miljun iktar minn but il-poplu.

Issa se nerġgħu nibdew ngħidu kemm m'hawnx flus fl-idejn għax iktar minn Lm4 miljun se jinxtorbu minn ħalq il-poplu Malti.

Mr Speaker, apparti minn hekk, insemmi t-taħwid li għandhom il-businesses li jridu jagħmlu l-kontijiet b'rati differenti ta' VAT; oġġett bil-15%, ieħor bil-5%, ieħor VAT free, u issa se ndaħħlulhom din l-eco-tax.

Ħadd ma jaf kif se jinħadmu dawn l-affarijiet.

Dawn huma l-affarijiet li rridu ngħidu!

Hawnhekk nixtieq nistaqsi jekk il-GDP ta' Malta kibretx b'rata daqshekk mgħaġġla li kibret biha r-rata tat-taxxi?

Dażgur li le!

Il-qgħad żdied, m'hemm l-ebda dubju li żdied il-qgħad.

Issa qed ngħidu li permezz ta' l-eco-tax il-prodotti li jiġu mormija se jkollu jħallas għalihom il-konsumatur.

Jien nibda nidħak meta nisma' kelliema min-naħa tal-gvern jgħidu li nistgħu nevitaw din it-taxxa.

Ma jistax ikun li l-produtturi jevitaw dawn it-tip ta' taxxi għax jekk inti tixtri fridge ma tistax tevita din it-taxxa fuqha!

Sur President, jekk wieħed jara l-lista ta' prodotti li se jiġu ntaxxati sibt li metodu wieħed hemm biex tevita din it-taxxa.

Xi trid tagħmel?

Ma tinħasilx kuljum ħalli tiffranka t-taxxa fuq is-sapun, tħalli l-leħja bħalma għamilt jien ħalli tiffranka s-sapun tal-leħja u l-blades, minflok tibdel il-ħwejjeġ kuljum tibdilhom darba fix-xahar.

Issa l-irġiel kulħadd jiġri b'xagħru twil u b'leħja s'hawn isfel, qisna tat-Taliban.

Trid tiġi bħal tat-Taliban biex tiffranka din it-taxxa; meta jinkisirlek it- television li jkollok tixtrix ieħor, jekk jinkisirlek id-DVD tixtrix ieħor.

Jekk kont tħajjart iddaħħal l-air-conditioner issa ddaħħal xejn, issa qabbad xi tifel joqgħod irewwaħlek ħalli tħoss il-frisk, bħalma kien isir fl-antik.

Mr Speaker, kif irridu nagħmlu biex nevitaw din it-taxxa?

Irridu nibdew nużaw il-lampa tal-pitrolju jew xemgħa minflok torch ħalli ma nużawx batteries.

Ma nużawx deodorant biex niffrankaw taxxa, ma nixtrux ilma tal- flixkun, la tal-ħġieġ u lanqas tal-plastik, imma imma nixorbu ilma tal-vit, ħalli mbagħad noqogħdu ngħidu kemm għandna ilma ħażin u l-ilma li għandna mhuwiex up to European standards bin-nitrates u bil-melħ u bil-chlorine li fih.

Tista' tevita din it-taxxa billi minflok tixtri cooker toqgħod issajjar fuq l-ispiritiera jew fuq il-kenur.

Tinħasel bl-ilma kiesaħ flok tuża l-water heaters, għax issa anke s-solar water heater għandu t-taxxa fuqu.

Issa s- solar water heater la jaħli petrol u lanqas dawl għax jaħdem bix-xemx u żgur li ma jinkwinax l-ambjent.

Dan irridu nħallsu t-taxxa fuqu wkoll!

Mela jekk trid tiffranka t-taxxa nħasel bl-ilma kiesaħ jew inkella nerġgħu nagħmlu bħalma kienu jagħmlu fl-antik, kulħadd jgħalli l-ilma fuq il-kenur biex ikun jista' jinħasel.

Mill-bqija, kif tista' tevita din it-taxxa?

Mr Speaker, din it-taxxa hija ħażina għax wieħed irid iħallasha bilfors u ma jista' jevitaha bl-ebda mod.

Kif qal l-Onor.

Herrera qabel, la l- imprenditur ma jista' jagħmel affarijiet biex jiffrankaha u lanqas il- konsumatur.

Lanqas daqsxejn make-up ma tista' tagħmel mara issa!

Mur ara dan kemm se jinkwina lill-ambjent!

U dan għadu l-bidu tal-bidu, Mr Speaker!

Lanqas huwa t-tmiem jew inkella l-bidu tat-tmiem!

Dan huwa l- bidu tal-bidu!

Min jaf x'ġej 'il quddiem għax ultimately kollox jintrema!

Il-ħwejjeġ, il-containers ta' l-ikel, kollox jintrema!

Ara kieku għamilna taxxa fuq il-containers tat-take-away li jkunu tal-jablo jew tal-plastic, kont nifhimha.

Għax b'dan il-mod inġiegħlu lil dak li jkun juża l-karta li tista' tirriċiklaha u jekk tintrema hija biodegradable waħedha.

Il-gvern imissu għamel taxxa fuq il-boroż tal-plastic.

Għaliex għandi mmur nixtri kilo skalora u jagħtini borża tal-plastic?

Jien ma neħodhiex għax m'għandix x'nambiha.

Agħmel taxxi, imma fuq dawn l- affarijiet!

Ħalli naraw issa hux ġejjin taxxi fuq l-iskrataċ, per eżempju, għax il- kaċċatur jinkwina l-art biċ-ċomb u dawk li jisparaw fuq il-plattini jħammġu l-art bil-plattini.

Ħalli naraw x'ġej!

Nixtieq inkun naf jien.

Mhux billi toqogħdu tgħidulna li min iħammeġ irid inaddaf u min iħammeġ irid iħallas!

Jien nixtieq li xi ħadd jispjegali x'se jsir 'il quddiem minn din il-lista ta' l-oġġetti taxxabbli taħt din il-liġi.

Li kieku ngħidu li jekk l-ilma - insemmu l-ilma bħala eżempju - jinxtara ġo tali container ma titħallasx taxxa imma jekk ikun ġo container ieħor titħallas, hemmhekk nifhimha!

Imma hawnhekk bniedem m'għandu choice ta' xejn!

U t-turist se tgħollilu l-ħajja wkoll meta jiġi hawn!

Se togħla l-ħajja għal kulħadd!

Jekk nieħdu n-Norveġja nsibu li kull persuna ddaħħal xi Lm25,000 fis-sena u hawn Malta wieħed jaqla' xi Lm4,000 jew Lm5,000 u l-pensjonanti jaqilgħu ħafna inqas minn hekk!

Lanqas min għandu l-maximum ma jilħaqhom dawn!

Allura kif niġu ngħidu li l-partit Laburista m'għandux raġun u m'għandux kuxjenza soċjali!

M'hu veru xejn.

Il-problema hi li din hija taxxa oħra u tagħmel x'tagħmel se tlaqqatha.

Li kieku hawn alternattiva, fiha u ma fihiex, imma l-alternattiva hija li nerġgħu mmorru lura għall-antik, bħalma konna ngħixu fi żmieni, għax jien niftakar iż-żmien meta n-nies kienu bla fridges.

Jekk ikollok dulliegħa jew bettieħa trid tniżżilha ġol-bir biex iżżommha għall-frisk.

Hekk trid tagħmel issa jekk trid tiffranka din it- taxxa, tixtrix fridge!

Kelliem min-naħa l-oħra qal li din it-taxxa tammonta għal xi Lm10 fis-sena!

Lm10 fis-sena meta tieħu koppja li se tiżżewweġ u trid tarma d-dar tagħha b'affarijiet li llum saru skond l-istandard of living li aħna niftaħru li għandna?!

Dawn mhux piżijiet żejda fuq il-konsumatur?

Mr Speaker, ladarba issa se nagħmlu din it-taxxa fuq is-solid waste, biex ngħidlu hekk, nixtieq nistaqsi lill-ministru jekk 'il quddiem aħniex se nagħmlu taxxa fuq il-waste water ukoll?

Qed nistaqsi dan għax 'il quddiem irridu nagħmlu impjanti li jippurifikaw l-ilma għax skond ir-regoli ta' l- Unjoni Ewropea ma jistax ikun nibqgħu narmu l-ilma kif inhu, untreated.

Allura 'l quddiem se nagħmlu taxxa fuq il-waste water ukoll?

Għidli iva jew le!

Nistgħu nagħtu garanzija li l-lista ta' l-oġġetti taxxabbli skond din il-liġi m'hijiex se tiżdied?

Jien naħseb li ħaġa li żgur m'għandekx tagħmel fil-politika hija li tagħti garanziji.

Il-ministru żgur li m'huwiex se jagħti garanzija li din il-lista ta' prodotti, li għadha fl-infanzja tagħha, m'hijiex se tikber 'il quddiem!

Din bilfors se tikber, m'hemm l-ebda dubju!

Issa fl-aħħar tas-sena naraw li fid-dejn morna daqsxejn żmerċ, kif dejjem għamilna, allura ngħollu t- taxxa fuq is-sigaretti, ngħollu l-eco-tax u nivvintaw taxxi oħra ħalli l- gvern jillapazza, ħalli mill-2007 'il quddiem ma jkollniex problemi ma' Brussell.

U xi ngħidu għall-Għawdxin u anke l-Maltin li jkunu fuq il-vapur t'Għawdex li jkollhom joqogħdu jxommu l-irwejjaħ ta' l-iskart li jinġarr fuqu!

Ikun hemm trabi, tfal u anke jitniżżlu l-morda ġol-vapur u ħadd ma jista' joqgħod bl-irwejjaħ!

U minn fuq inħallsu t-taxxa għall-ambjent!

Biex ma nsemmix l-invażjoni ta' ġrieden li se jkun hemm erbat ijiem oħra fuq il- vapur!

M'hemm l-ebda dubju dan!

U jekk ma jkunx hemm invażjoni ta' ġrieden żgur se jkun hemm problemi ta' mard jekk se tibqgħu tniżżlu l- iskart man-nies fuq il-vapur!

In-nies m'humiex bhejjem, Mr Speaker!

Anke l-bhima għandha d-dritt li toqgħod f'ambjent nadif, aħseb u ara l-pubbliku!

Mr Speaker, jien neqred ħafna kontra l-ħmieġ u kontra l-pulizija li, fl- opinjoni tiegħi, f'ħafna affarijiet ma jagħmlux dmirhom kif għandhom jagħmluh.

F'affarijiet oħra jagħmlu dmirhom, imma f'affarijiet oħra żgur li qegħdin lura.

Per eżempju, se nagħmlu environmental police?

Mur fejn trid, tara l-ħmieġ kullimkien!

Kulħadd jarmi l-ħmieġ f'kull trejqa li hawn fil-kampanja, kemm jekk tkun magħluqa u kemm jekk tkun miftuħa, kulħadd jarmi fejn ġie ġie!

Meta xi sentejn ilu staqsejt kemm ittellgħu nies il-qorti talli kisru l-litter Act, il-Ministru qalli li ttellgħu erbgħa!

Erbgħa biss, mhux 4,000 jew 400 jew 40!

F'sena l-pulizija u l- wardens tellgħu erbgħa min-nies il-qorti talli nqabdu jarmu xi imbarazz barra.

Darba minnhom tellgħu wieħed il-qorti għax tefa' fdal ta' tuffieħa minn karozza.

Għalkemm għamel ħażin u għandu jeħel li ħaqqu, imma lil dak raw jitfa' tuffieħa li wara kollox hija biodegradable jew inkella tiġi xi ħamiema minn dawn li issa ma nistgħux nitimgħu u forsi kilitha u għamlilha pjaċir?!

U ejja!

Hekk irridu nagħmlu jekk verament inħobbu l-ambjent?!

Jekk verament tħobb l-ambjent ħu passi fuq kollox mhux fuq affarijiet li miskin il-poplu ma jistax jevitahom.

Mhux talli ma jistax jevitahom talli se tkompli tkissru iktar milli hu mkisser!

Kif jista' jkun dan!

Kemm ittellgħu nies il-qorti minħabba li jħammġu l-klieb u annimali oħra?

Mr Speaker, f'Malta daħħalna l-VRT li hija taxxa oħra, allura possibbli qatt ma rajtu karozza ddaħħan?

Jiena nara miljun waħda kuljum!

Nafu li hemm VRT stations li nqabdu jbagħbsu fit-testijiet u jiċċertifikaw karozzi bħala road worthy meta ma jkunux.

Kulħadd jaf li fil-każ tat-testijiet tal- buses u tat-trakkijiet hawn garaxxijiet li f'kemm ilni ngħidlek, within 24 hours, iġibhomlok ġodda!

L-għada terġa' teħodulu u jerġa' jżarmalek kollox u terġa' tmur għall-antiki.

B'dan il-mod se jiffrankaw din it-taxxa.

Ikollhom tyre li jibqa' dejjem ġdid għax jużawh għat-test biss.

Hemm min anke jagħmel makna ġdida u mbagħad jerġa' jmur ibiddilha, u jumejn wara terġa' tibda ddaħħan.

Dawn huma affarijiet li narawhom ta' kuljum!

X'garanzija se tagħtuna li l-gvern sejjer jagħmel il-parti tiegħu biex jonqsu il-problemi minħabba ċ-ċmieni ta' l-isptar u tal-power station?

Anke l-inċineraturi fejn suppost jinħarqu l-annimali li jmutu bħalissa m'humiex jaħdmu.

Allura jekk imutlek kelb jew qattus u m'għandekx ġnien fejn tidfnu, ikollok tmur tarmih x'imkien.

Anke fil-każ tar-remnants ta' l-annimali, għaliex għandek tmur tarmihom?

Allavolja jgħidu li l-baqra tinbiegħ kollha - veru għax ħafna minnha tinbiegħ - imma hemm affarijiet li jibqgħu għar-rimi wkoll.

Meta kont tmur il-Magħtab sa ftit ilu kont tarahom hemm.

Ġieli rajniehom anke fuq it-television dawn l-affarijiet.

U l-ġrieden kollha jifirħu, jaqbżu, jogħlew u jieklu!

Kull ġurdien jaf jaqra u jikteb u qisu ma ġara xejn!

Issa f'daqqa waħda qegħdin ngħidu li se nagħmlu eco-tax għax bniedem forsi jarmi bott jew affarijiet oħra, imma mbagħad fejn jidħlu inċineraturi u ċmieni, dawk m'humiex importanti!

Mr Speaker, qalulna li saret il-konsultazzjoni dwar din il-liġi.

Jien naqra l-gazzetti kuljum u ħadd ma qalli li saret konsultazzjoni miegħu.

U jekk saret konsultazzjoni ħadd m'hu kuntent bil-mod kif saret il- konsultazzjoni.

Fil-passat il-UĦM tgħidx kemm fetħet ħalqha fuq it-taxxi u qalet li kienu anti-soċjali.

Il-bieraħ fetħet ħalqha fl-aħħar u ngħidilha prosit ukoll.

Mr Speaker, dan li għandna f'din il-liġi għadu l-bidu.

Apparti li jħallas l-eco-tax 'il quddiem il-poplu jrid ukoll jibda jissepara l-iskart għaliex ma jistax ikun li nibqgħu nitfgħu kollox fuq xulxin, għax hekk qed jgħidilna l-gvern.

Ara l-affarijiet kemm huma redikoli!

Mela l-konsumatur li jixtri l-oġġett irid joqgħod jissepara l-iskart u joqgħod jieħu dik l- inkonvenjenza kollha biex iżomm din għal-lum, dik għal għada u dik għal pitgħada, għax ma jistax ikun li joqogħdu jiġbru erba' xkejjer differenti kuljum ta' l-iskart, apparti li jrid iħallas it-taxxa jew l-eco- contribution.

Jien ngħidilha taxxa.

Imbagħad il-wasteserv tibgħat dan l- iskart li qed jinġabar għar-riċiklaġġ barra minn Malta.

Il-bieraħt lura qrajt fuq il-gazzetta li ntbagħtu ma nafx kemm-il elf tunnellata ta' bottijiet għar-riċiklaġġ barra minn Malta.

Min se jieħu dan il-qligħ, se jmur għand il-wasteserv, se jagħmlu xi ħaġa b'dawn il-flus, se jiggwadanja xi ħaġa l-poplu?

Xejn, il-poplu jħallas biss.

Il-poplu jħallas biss u ħaddieħor igawdi l-frott ta' dan il-ħlas u ta' din it-tbatija kollha.

Meta l-poplu jifli dawn l-affarijiet kollha u jara li qed iħallas din it- taxxa ġdida għalxejn, għaliex m'hu se jieħu xejn minnha, għaliex jagħmel x'jagħmel se jkollu jħallasha, se jivvendika ruħu minn min ikun qed jagħmillu dawn l-affarijiet.

Sfortunatament qed ngħid jien għax in-natura umana hi dik li hi.

U jekk m'aħniex se nieħdu ħsieb l-iskart bis-serjetà u nagħmlu ċerta sorveljanza, dan se jiżdied u mhux jonqos.

Se jiżdied għax issa kulħadd jibda jarmi fejn ġie ġie għax dak li jkun jirraġuna li ladarba l-gvern għamillu taxxa li ma jistax jaħrabha għaliex jixtri x'jixtri jlaqqatha, allura jaqbad u jarmi fejn ġie ġie.

This is human nature at its best, u hekk se jiġri!

Din hija taxxa li se twassal għal iktar tbatija għal dawk in-nies li l- inqas jifilħu jħallsu, il-pensjonanti u familji kbar sfortunatament.

Jien għandi familja kbira imma ma ngħidx sfortunatament, imma forsi għal ħaddieħor hija storja differenti.

Jiġu nies għandi bi problemi kbar għaliex qegħdin familja kbira.

Iktar ma tkun nies iktar trid tħallas u in return, fil-veru sens tal-kelma, m'inti se tieħu xejn.

It-turisti wkoll se jogħlielhom kollox.

Diġà għandna żewġ problemi kbar bit-turiżmu kif inhu, u issa se nkomplu ngħollu l-affarijiet biex is-settur turistiku jerġa' jaqla' daqqa oħra.

Jien smajt lil xi kelliema jġibu l-argument li fridge tixtriha darba kull għaxar snin.

Imma apparti fridge trid tixtri freezer, washing machine, dishwasher, television, computer, DVD, il-kosmetiċi, batteries, il-karozza li tkun trid tagħmlilha service kull tant żmien, u għandek it-taxxi fuq kwalunkwe żejt li fiha, id-deterġenti, il-prodotti biex tqaxxar il-leħja, eċċ. Jekk tħares lejn il-lista li hawn fil-liġi tara li anke jekk tagħmel ċenteżmu fuq kull waħda - li ħafna minnhom huma bil-liri dawn - se jitilgħulek somma mhux ħażin fis-sena.

Ovvjament hemm l-għarajjes li filli jkunu qegħdin jippjanaw mod u f'daqqa waħda jsibu li jridu jħallsu din it- taxxa fuq dawn l-affarijiet kollha u nkomplu nitfgħu l-piż fuqhom.

Apparti minn hekk, jien ma naqbilx ma' min jgħid li fridge isservik ħajtek.

Illum fridge isservik average ta' tmien snin.

Jekk tmur għall-VRT u joqogħdu jagħfsuk fuq il-karozza se sservi inqas.

Kollox irid jinbidel.

Illum għandna sistema - u sfortunatament ħafna nies jibilgħu kollox - fejn illum xtrajt mobile phone mod, l-għada tiġi bbumbardjat minn fuq il-mezzi tax-xandir u mill-media biex tixtri ieħor differenti li forsi għandu functions oħra.

Jekk tixtri stereo l-istess, kulħadd iħajrek biex tbiddel u iktar ma tbiddel iktar se jkollok tidħol għall-ispejjeż.

Allaħares ma jkunx hekk għaliex jekk ma tbiddilx jistaġna kollox, kif diġà huwa staġnat.

Jien ngħid li din l-eco-tax veru hija "echo", jiġifieri eku bil-Malti, li tgħidx kemm se tirbombja ġod-djar tan-nies bil-garr li se jkun hawn fuqha, iktar u iktar meta l-gvern iżid iktar prodotti li jidħlu taħt din it-taxxa.

Jekk wieħed iħares lejn il-kelma "eco" issib li hemm tliet affarijiet li veru jmorru ma' xulxin kif inhi l-liġi llum għaliex għandek l-"e" li huwa l- environment li m'hux se jieħu assolutament xejn, "c" li huwa l-consumer li m'hu se jieħu xejn, anzi se jkollu jħallas, u jekk tagħmilhom flimkien dawn u tara x'se jieħdu, kemm Malta, kemm il-konsumatur u kemm l-ambjent jiġu l- aħħar ittra "o" jiġifieri zero, għaliex ħadd m'hu se jieħu xejn bl- affarijiet kif inhuma llum.

Jekk l-affarijiet isiru bis-serjetà, bil-kalma u jkun hemm konsultazzjoni naslu x'imkien, imma m'aħna se naslu mkien jekk il-gvern jibqa' sejjer kif inhu, iressaq liġi, jgħaddiha mill-parlament, u jsir kif jgħid hu.

Ara fi żmienna ma sarx hekk.

Fi żmienna x'għamlu!

Quddies fit-toroq, eċċ. Jekk ma ngħaġġlux, imma noqogħdu bil-qiegħda u nitkellmu ċertament kulħadd jaqbel li min iħammeġ irid iħallas u jnaddaf, però mhux b'dan il-metodu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Qabel ma nkomplu, ninforma lill-Kamra li s-Sedja ġiet informata li se ntawlu l-ħin b'nofs siegħa u l-aġġornament jibda fin- 12:30 p.m. Xtaqt nistaqsi jekk dan huwiex il-qbil li sar.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, b'konsultazzjoni mal-whip ta' l- oppożizzjoni ġie deċiż li l-ħin tad-diskussjoni dalgħodu jitwal b'nofs siegħa, jiġifieri san-12:30 p.m. Is-seduta tal-lejla tibqa' kif programmat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li hawn il-qbil.

Aktar rimarki?

Il- Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jekk m'iniex sejjer żball l-Onor.

Vassallo li għadu kif għalaq id-diskors tiegħu, kien l-20 kelliem min-naħa ta' l-oppożizzjoni li tkellem fuq din il-liġi.

Meta tisma' l-kelliema ta' l-oppożizzjoni fuq liġi bħal din tibda tgħid: Kemm nixtieq kont in-naħa ta' l-oppożizzjoni biex nitkellem bil-mod li tkellmet l-oppożizzjoni; minn banda ngħajjar lill-gvern li hemm il-ħmieġ, u mill-banda l-oħra ngħajru talli qed jipprova jagħmel xi ħaġa ħalli jnaqqas il-ħmieġ f'dan il-pajjiż.

Naturalment forsi tiġik it-tentazzjoni li jekk tkun in-naħa tal-gvern tgħid: Agħlaq ħalqek li ma jmurx xi ħadd jaħseb li inti wkoll trid tagħmel bħalma qed tgħid l-oppożizzjoni u timponi t-taxxi ħalli joħorġu l-flus mill- but għalxejn, kif qed tgħid l-oppożizzjoni.

Naturalment is-sitwazzjoni m'hijiex dik kif impinġija minn kelliem wara kelliem ta' l-oppożizzjoni.

Il-liġi li għandna quddiemna hija indikazzjoni ċara li l-gvern tal-ġurnata jrid jieħu azzjoni bis-serjetà għall-ġid ta' l- ambjent, minkejja l-fatt li huwa konxju li r-reazzjonijiet li se jkollu f'ċirkostanzi fejn wieħed se jkollu jibda jħallas għall-ħsara li jikkawża, mhumiex se jkunu tajbin.

U jien nifhem dawn ir-reazzjonijiet.

Naħseb li ħadd ma jieħu pjaċir li jaqbad parti mid-dħul tiegħu u jħallsu għall-benefiċċju ta' kulħadd.

Però fl-aħħar mill-aħħar aħna qegħdin nilleġislaw għal dan il-pajjiż.

U jekk irridu ngħidu li dan il-pajjiż huwa miexi 'l quddiem, allura jkollna nagħmlu sforz kollettivament, mhux mill- gvern u l-oppożizzjoni imma mill-Maltin u l-Għawdxin kollha sabiex flimkien naraw x'hemm bżonn isir fil-qasam ta' l-ambjent.

Għal darba, mill-mod ta' kif żvolġa d-dibattitu matul dawn it-tmien seduti li għaddew, qed nisimgħu lil kull wieħed minna li donnu qed jgħid li hemm bżonn li jsiru ħafna affarijiet, imma mbagħad dawk l-affarijiet ma nkunux aħna li nwettquhom.

U għal darb'oħra l-gvern qiegħed jagħti l-prova tiegħu li mhux se jagħmel hekk fejn jidħlu dawn il-kwestjonijiet.

Mr Speaker, issemmew diversi affarijiet, espressjonijiet, kummenti u elementi fid-diskussjoni li għandna quddiemna fejn ġew ripetuti iktar minn darba l-kliem ta' "reduced, recycle and re-use".

Dawn issemmew diversi drabi, anke mill-oppożizzjoni.

Issemmiet ukoll min-naħa ta' l-oppożizzjoni l-frażi "kampanja ta' edukazzjoni".

Issemma l-isforzi li għandna nagħmlu, fejn anke kellna l-Onor.

Adrian Vassallo li tkellem qabli, li f'mument ilmenta minħabba dan il-ħlas, u ftit wara, fl-istess diskors jgħid li l- kampanja, it-toroq u l-isqaqien u l-irħula tagħna huma mimlijin b'ċertu elementi li ħadd minna ma jrid.

Naħseb li hawn tajjeb li nagħmel daqxejn ta' riflessjoni u parentesi żgħira, fejn f'wieħed mill-ġurnali "The Malta Independent" kien hemm centre fold li jitkellem dwar problemi ta' skart f'Kemmuna.

Issa lkoll kemm aħna nafu li Kemmuna hija gżira li diffiċli biex tasal għaliha, pero' sadanittant għall-grazzja tal-ħanin Alla, li anke fi gżira żgħira li diffiċli biex tasal għaliha, irnexxielna nsibu diversi elementi li spiċċaw hemmhekk.

Dawn probabbilment waslu minn riżultat ta' xogħlijiet li xi darba saru fuq din il-gżira, li mbagħad baqgħu hemmhekk, b'karkassi ta' trakkijiet u mbarazz ieħor li ħadd minna ma jixtieqhom hemm.

Ir-ritratti li rajt dalgħodu ta' Kemmuna, fil-fatt jirriflettu u huma indikazzjoni ta' kemm dan il-gvern qed jagħmel sewwa li jipprova permezz ta' modi differenti jelimina dawn il-problemi, għaliex aħna m'aħniex qed ngħidu li se ndaħħlu l-eko-kontribuzzjoni u daqshekk.

Il-Ministru Pullicino mhux se joqgħod bil-qiegħda u jgħid issa hemm din il- kontribuzzjoni fejn qed nimmiraw li ndaħħlu Lm4 miljun minna, u allura se nkunu kuntenti u ferħanin ngħoddu dawn il-Lm4 miljun, waħda fuq l-oħra u ma nagħmlu xejn.

Diġa' ingħad, imma se nerġa' nenfasizza, li dawn l-Lm4 miljuni huma biss farka minn dak li pajjiżna se jkollu jonfoq matul iż- żmien li ġej sabiex ikompli jħares l-ambjent.

Mr Speaker, tajjeb ukoll li hawnhekk kull wieħed minna jagħmel analisi ta' x'inhu lest li jagħmel.

Mhux l-ewwel darba li wżajt l-argument, u se nerġa' nużah issa, li lkoll kemm aħna għandna nkunu ppreparati nagħmlu dak li nistgħu sabiex l-ambjent tagħna jkun aħjar minn dak li huwa llum.

Nistgħu naqbdu lill-popolazzjoni kollha ta' pajjiżna u b'leħen wieħed - flimkien ukoll mat-turisti li jiġu jżuruna matul is-sena – ilkoll flimkien noqogħdu ngħidu li għandna problema.

U nibqgħu nkantaw din l-għanja u ma nagħmlu xejn.

Imma, m'għandniex nagħmlu hekk u ma rridux nagħmlu hekk.

Mr Speaker, l-Onor.

Vassallo qal li issa se jkollna nisseparaw l-iskart f'erba' boroż differenti.

Din ma kenitx l-ewwel darba li f'pajjiżna ppruvajna nisseparaw l-iskart tagħna, u kien hemm tentattivi sa minn qabel l-1996.

Jiena niftakar lil Dr. Stanley Zammit f'dan il-parlament jipproponi u jipprova jdaħħal ukoll il-kunċett ta' separazzjoni ta' l- iskart f'pajjiżna.

Fl-1996 inbidel il-gvern u safejn naf jien - forsi l- Onor. Vassallo ma jiftakarx - anke l-partit Laburista meta kien fil-gvern ipprova biex b'xi mod jissepara l-iskart ta' pajjiżna.

Saru tentattivi oħrajn sabiex aħna nibdew nisseparaw l-iskart ta' pajjiżna, u forsi b'xi eċċezzjoni ta' xi kunsill lokali 'l hawn u 'l hemm ikollna nammettu li ma kellniex suċċess biżżejjed biex dan il-kunċett ta' separazzjoni ta' l- iskart indaħħluh fil-fundament ta' moħħna u ndaħħluh bħala parti mit- twemmin ta' kuljum tagħna.

Mr Speaker, jekk ħaġa bħal din ma temminx fiha, ma jirnexxilekx tagħmilha.

Jekk ma temmnix li l-fliexken tal-ħġieġ, il- bottijiet tal-landa u l-karti tarmihom b'mod separat, allura mhux se jirnexxilek tagħmel ħaġa bħal din.

Għalhekk naħseb li hawnhekk għandna l-obbligu kollha kemm aħna li nagħtu s- sehem żgħir tagħna.

Individwalment, ħadd minna ma jarmi tunnellati kbar ta' fliexken u karti kull sena, imma kolletivament f'sena narmu tunnellati sħaħ ta' materjal li fir-realta` rridu naraw kif se nikkontrollawhom.

Jekk nemmnu, u almenu bil-kliem jidher li nemmnu fil-kunċett ta' reduce, recycle and re-use, ejjew anke nibdew fl-istampa reali tas-sitwazzjonijiet li fihom qegħdin ngħixu, dik tar-reduction ta' l-iskart li noħolqu.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien, dawk li joffru l-prodotti tagħhom għall-bejħ aktar qed ikollhom jippreżentaw il-prodott tagħhom b'mod sabiħ sabiex il- konsumatur jiġi mħajjar jixtri l-prodott.

Allura l-produtturi qed jinvestu aktar f'packaging tal-prodotti li jkunu iridu jbigħu.

Saret rifirenza għal fridges, washing machines, computers eċċ. U jien nistaqsi: Meta xi wieħed minna jixtri xi oġġett minn dawn xi jsib?

Isib computer imneżża u lest biex iqiegħdu fuq l-iskrivanija?

Jew inkella jsib kaxxa kbira tal-kartun, imbagħad kemm Alla ħalaq ġablow fuq kull naħa tal-kompjuter u fl-aħħar xi gozz injam ieħor li jgħaqqad kollox flimkien?

Dawn kollha huma elementi li dak li jkun jispiċċa bihom u jkollu jarmi sa minn qabel ma jibda juża l- computer li jkun xtara.

Naturalment aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar il- produttur se jżid fit-tlellix tal-packaging fuq l-oġġett li jkun irid jippreżenta lili bħala konsumatur, bil-konsegwenza li se jkun hemm ammonti akbar ta' materjal li jispiċċaw għar-rimi.

U l-materjal kollu li huwa available għar-re-use - qabel ma' fil-fatt ikun hemm l-użu ta' l-oġġett proprju li wieħed ikun xtara - x'qegħdin nagħmlu bih?

X'qegħdin jagħmlu bih diversi pajjiżi oħra u x'qegħdin nagħmlu bih f'Malta?

Huwa veru li fir-realta' hawn xi ammonti żgħar fejn dan il-materjal qiegħed jinġabar, pero` l-ammont il-kbir ta' dan il-materjal qiegħed jispiċċa mormi xi mkien ieħor.

Li kieku kien biss l-imbarazz li joħroġ minn kaxxa ta' computer dakinhar li xtrajtu, taqbad tgħid u iva, ħalli nagħmel bħalma jagħmlu ħafna Maltin u nwaddab dak l-iskart f'xi sqaq, fil-kampanja jew f'xi triq li naħseb li hija mwarrba.

U biżżejjed ngħaddu max-xatt tal- Belt, u nibqgħu nduru sakemm naslu lejn il-Marsa ħalli naraw kif veru, hawn ħafna nies li jaħsbuha b'dan il-mod.

Dawn jaħsbu li dawk huma postijiet li m'hu qed jarahom ħadd u allura ta' kuljum tara mormi mbarazz ġdid.

Issa dan mhux xi sqaq imwarrab fil-kampanja iżda hija triq max-xatt tal-Belt kapitali ta' pajjiżna!

Imbagħad kull meta jinġabar ċertu ammont ta' skart, ikun hemm xi ħadd b'xi camera diġitali - u fil-fatt anke fil-packaging ta' dik il-camera jkun hemm ħafna affarijiet x'tarmi - li jieħu ritratti ta' dan l-iskart sabiex jgħaddihom lil xi editur, fejn dan bid-dritt kollu jippubblikahom.

Tajjeb li nindunaw li meta narmu xi mbarazz f'xi triq ma nkunux qed nonqsu lill-gvern, lill-Ministru Pullicino jew lill-Prim Ministru, imma nkunu qed nonqsu l-ewwel u qabel kollox lejna nfusna.

Dan għaliex anke jekk jien m'għandix sehem dirett mid-dħul tal-qasam turistiku li kontinwament iżur lil pajjiżna, pero' Malta tiddependi mill-qasam turistiku, allura anke jien li qatt ma kelli kuntatti mal-qasam tat-turiżmu, xorta waħda biex ngħix fil- ħajja tiegħi ta' kuljum għandi ammont ta' dħul li bil-mod il-mod qed jirriżulta li x'ħin iġġebdu fis-sistema ekonomika ta' pajjiżna, dak id-dħul qed jiġi wżat b'mod dirett u kontinwament minn ħaddieħor.

Mr Speaker, l-Onor.

Vassallo qal li għandna nikkundannaw lil dawn in-nies li jarmu l-affarijiet.

Huwa faċli li tikkundannahom!

Minjaf xi tkun il- pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni kieku kellna niġu hawnhekk u ngħidu li se nirdoppjaw jew nittripplikaw il-multa għal min jinqabad jarmi ċertu imbarazz u forsi naslu wkoll biex ngħidu li nistgħu nitfgħuh il-ħabs?

M'għandix dubju li dawn ikollhom l-istess saħħa, qawwa u entużjażmu kontra dan kif għandhom illum kontra din il-liġi.

Jista' jkun li mbagħad nużaw l- argument tat-tuffieħa li uża l-Onor.

Vassallo, u nibdew ngħidu li forsi kien xi tifel żgħir li rema l-affarijiet jew forsi dak li jkun inqalagħlu xi ħaġa.

Per eżempju ̧ hawnhekk qed niftakar f'xi ħaġa rajt il-bieraħ. ll- bieraħ, kantuniera 'l bogħod mid-daħla tal-Magħtab ̧ waqa' saqqu tad-double bed.

Probabbilment dan waqa' mis-sema'!

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kien xi anġlu!

ONOR.

ĊENSU GALEA: Iva, probabbilment kien hemm xi anġlu li ried jorqod ̧ ma kellux fejn u waqagħlu s-saqqu!

Ejjew nirrealizzaw li huwa faċli għalija, għall-oppożizzjoni u għall-gvern li ngħidu li hemm bżonn isir xi ħaġa.

Din li ngħidu li hemm bżonn isir xi ħaġa tfakkarni f'kumment li niltaqa' miegħu b'mod regolari ̧ fejn issib min igħidlek: Taf kemm fadal x'isir?

Min ma jaqbilx li fadal x'isir( Pero' mbagħad meta lil dak li jkun tistaqsih biex igħidlek x'hemm bżonn isir jerġa' jgħidlek: U int ma tafx li għad fadal x'isir?

Imbagħad nibqgħu nargumentaw u jibqa' ma jsemmix ħaġa waħda li jkun hemm bżonn li ssir biex l-affarijiet nirranġawhom.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuq dak li qal l-Onor.

Vassallo dwar il-VRT stations.

Dan qal li issa għandna speċjalisti ta' servizz ġdid f'dan il-pajjiż għax ċerti garages qed joffru li jżarmaw it-tyres u l-makni ta' trakkijiet u karozzi tal-linja u jibdluhom qabel ma dawn jitilgħu għat- test biex dawn il-vetturi jkunu qishom ġodda.

Jekk fil-parlament niġu b'allegazzjonijiet bħal dawn irid ikollna d-dover li ngħidu li f'dak it- tali indirizz jew f'dik it-tali triq hemm persuna li qed tagħmel dawn l- affarijiet.

Jien konvint li dan m'huwiex minnu pero' jekk hawn min qed jagħmel hekk f'dan il-pajjiż nitlob lill-Onor.

Vassallo biex jindikalna min huma.

Hekk irid isir u mhux niġu nitkellmu hawnhekk biex forsi nakkwistaw xi headlines għall-gazzetta.

Ir-responsabbilta` tagħna f'dan il- parlament tmur 'il bogħod mill-headlines fil-gazzetti.

Ir-responsabbilta` tagħna f'dan il-parlament trid tkun waħda marbuta mal-ħteġijiet veri ta' dan il-pajjiż.

Ara ma jaħsibx xi ħadd li meta ġejna biex niddiskutu l-liġi li għandna quddiemna ma ħadniex in konsiderazzjoni li se jkun hemm l-ilmenti u r- reazzjonijiet.

Ara ma jkunx hemm min jaħseb li n-naħa tal-gvern issorprendiet ruħha meta l-oppożizzjoni għamlet ċerta reazzjoni u l-membri tagħha tkellmu kif tkellmu matul dawn it-tmien seduti li għaddew.

Sur President ̧ il-bieraħ filgħaxija l-Onor.

Joe Sammut ̧ jekk m'iniex sejjer żball, staqsa jekk din l-eko-kontribuzzjoni hux se jiġrilha bħall- kontribuzzjoni tat-toroq, bħall-kontribuzzjoni tad-drenaġġ u bħall- kontribuzzjoni tas-sigurta` soċjali.

Dawn huma tliet kontribuzzjonijiet li ilhom jitħallsu snin twal u jekk bniedem igħix għal numru ta' snin wara l- 61 sena jieħu return ta' dak li jkun ħallas u jekk sfortunatament imut qabel l-età pensjonsabbli ma jieħu xejn.

Pero' globalment kull wieħed minna jgawdi minn dak li jkun ikkontribwixxa biex ma jkun hawn ħadd f'dan il-pajjiż li jispiċċa bil-ġuħ jew inkella jkollu jbati l-konsegwenzi għax forsi matul ħajtu ma kellux iċ-ċans li jaħdem f'ċerti xogħlijiet li jrendulu aktar u li jserrħulu rasu għal wara ż-żmien li jirtira.

Kien għalhekk li nħallsu l-kontribuzzjoni tas-sigurta` soċjali.

Aħna ma nħallsux il-kontribuzzjoni tas-sigurta` soċjali biex nieħdu r-return ta' dak l-investiment dirett li nkunu għamilna pero` kollha flimkien, globalment, bħala soċjeta` ̧ nieħdu r-return finanzjarju li għandna dritt għalih meta nirtiraw mix-xogħol.

Ir-riżultat tal-kontribuzzjoni tas- sigurtà soċjali huwa li għall- grazzja ta' Alla llum ma narawx nies jittallbu wara li jirtiraw mix-xogħol.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-kontribuzzjoni tat-toroq.

L-ewwelnett ikun tajjeb li wieħed jinsisti li l-kontribuzzjoni li titħallas għat-toroq m'hijiex biżżejjed biex isiru x-xogħlijiet meħtieġa quddiem il-post ta' dak li jkun qed jibni.

Irridu jew ma rridux, jekk l-affarijiet irridu nagħmluhom bis-serjeta` ma nistgħux noħolmu li l-kontribuzzjoni li nħallsu meta napplikaw għall-permess huwa biżżejjed biex tinbena t-triq tagħna.

Pero` bil-kontribuzzjoni ta' kulħadd nistgħu naslu u fil-fatt għamilna diversi passi 'l quddiem.

U hawn nistaqsi: Il-kontribuzzjoni għat-toroq arterjali min iħallasha?

Din ma jħallasha ħadd, għalkemm hawn min jargumenta li din qegħdin inħallsuha permezz tar-road tax li nħallsu.

Kien hawn min tkellem ukoll fuq il-ħtieġa tas-separazzjoni ta' l-iskart u wieħed mill-kelliema qal - sfortunatament ma niftakarx min kien - li l- aktar pajjiż li għamel suċċess f'din il-kwestjoni huwa l-Ġermanja għax hemmhekk 40% ta' l-iskart jiġi separat.

Naħseb li għad fadlilna ħafna biex jirnexxielna nbiddlu l-karattru Mediterranju tagħna għall-karattru Ġermaniż.

Jien ngħid li jekk jirnexxielna nagħmlu dan, xorta jridu jsiru ċerti limiti.

Nixtieq nagħmel punt ta' riflessjoni wkoll għal min juża l-bring-in sites.

Jista' xi ħadd igħidli għalfejn fenek mejjet jitwaddab apposta fil-kaxxa li fiha suppost jintremew lil-fliexken?

Jista' xi ħadd igħidli kif bniedem li jmur ħdejn dawn il-bring-in sites jitfixkel u jarmi dak li għandu jarmi fejn mhux suppost bil-konsegwenza li l-povru ħaddiem li jmur jiġbor dak l- iskart ikollu jaffaċċja l-konsegwenzi hu?

Qalulna li l-edukazzjoni dwar dan il-qasam għandha tibda mill-kindergarten pero' jien ngħid li minbarra dan ̧ lit-tfal tagħna għandna nibdew inrawmuhom biex jagħmlu ċerti affarijiet mid-dar stess.

Hemm bżonn li lit-tfal tagħna ngħallmuhom biex il-fenek mejjet ma nwaddbuhx fil-container tal-fliexken!

Jien għandi r-responsabbilta` li ma ngħallimx dawn l-affarijiet lil uliedi għax jekk fil-kindergarten it-tfal jitgħallmu ħaġa imbagħad jaraw lil missierhom, lil ommhom jew lin-nannu jagħmel il-maqlub ta' dak li jkun qalilhom l-għalliem fl-iskola, dawn se nħawdulhom moħħhom.

Mr Speaker, diversi kelliema għamlu riferenza għall-miżbla tal-Magħtab li huwa l-iktar post f'Malta li fih intefa' materjal f'dawn l-aħħar 28 sena, minn meta nfetħet fl-1976.

Bil-mod il-mod beda jitwaddab l-materjal fuqha u minn għolja żgħira wasalna biex għandna dak li għandna llum.

Però dak li għadna fil-Magħtab m'huwiex ħtija ta' xi ministru jew ta' xi gvern partikolari, imma huwa riżultat ta' l-attivita` ekonomika ta' dan il- pajjiż.

Huwa riżultat ta' dak kollu li aħna kkunsmajna matul is-snin li għaddew kemm ilha li nfetħet.

Mr Speaker, fir-rigward ta' din il-problema l-gvern tal-ġurnata qed jieħu direzzjoni biex jassigura li jispiċċa dak it-twerwir kollu li kien hawn anke fid-diskussjoni hawnhekk minn kelliema partikolari.

Għalkemm se jibda jintuża sit ieħor qrib il-Magħtab, dan se jintuża b'mod differenti minn kif għamilna sal-lum.

Mhux se noħolmu u ngħidu li din il-problema se nsolvuha s'għada.

Żgur li m'hu se jkun hawn l-ebda prużuntuż li jgħid li miżbla li ilha tinġema' 25, 26, 27 sena se nneħħuha fi żmien qasir!

Mr Speaker, il-problemi li nbnew matul is-snin li għaddew qegħdin hemmhekk, se nipprovaw nieħdu passi biex innaqqsuhom u possibilment naqtgħuhom.

Ir- realtà tal-problema tibqa` hemmhekk, imma almenu fil-futur ma nżidux il- problemi li hemm.

Mr Speaker, xi ħadd mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni - jidhirli li kien l- Onor Michael Farrugia l-bieraħ - qal li meta tela' fil-gvern il-partit Nazzjonalista fl-1987 din il-miżbla kienet għolja żgħira u issa hemm muntanja.

Allura huwa tort tal-partit Nazzjonalista li hemm l-għolja tal- Magħtab li hemm illum!

Huwa fatt li matul is-snin li għaddew żdiedet u kibret il-miżbla, però huwa fatt ukoll li l-għażla tas-sit saret fi żmenijiet oħrajn.

U jien immur pass oltre.

GĦall-grazzja ta' l-argument, kieku ma kienx hemm dan il-post fejn nitfgħu l-iskart tagħna, fejn konna se nitfgħuh?

Fl-aħħar mill-aħħar Malta hija żgħira u GĦawdex huwa iżgħar minn Malta.

Mr Speaker, kien hemm ukoll kelliem li tkaża għax issa, peress li għalaqna l-miżbla tal-Qortin f'GĦawdex qed inġibu l-iskart ta' GĦawdex f'Malta.

Naturalment dan mhux se jisparixxi jew jinxef, x'imkien irridu inqegħduh dan il-materjal.

Jien wieħed minn dawk li nemmen li s-soluzzjoni għal parti mill-iskart li jiġġenera l-pajjiż hija d-dumping b'mod kontrollat fl- ibħra tagħna wkoll.

Jien nemmen li nagħmlu x'nagħmlu fl-aħħar mill-aħħar se nispiċċaw nirrikorru għal dik is-soluzzjoni.

Però ma nistax noħlom li ż- żibel tad-djar kollha se jmur hemmhekk.

Jista' jkun hemm ċertu tip ta' materjal li jista' jmur hemmhekk, però ara ma noħolmux li s-soluzzjoni hija li nwaddbu kollox il-baħar jew inkella li nwaddbu kollox x'imkien partikolari.

Mr Speaker, kien hawn min issuġġerixxa li nużaw il-barrieri li m'għadhomx jintużaw u fil-fatt qegħdin nużawhom.

Però din is-soluzzjoni hija for a medium term għax, għandna kemm għandna barrieri, f'xi ħin jew ieħor dawn il- barrieri se jimtlew.

Naturalment imbagħad ikollna nsibu postijiet oħra fejn nitfgħu dan il-materjal.

Mr Speaker, saret riferenza wkoll għall-impatt ambjentali fuq il-baħar.

Matul is-snin li għaddew il-poplu dara juża ferm iktar il-baħar għal diversi tipi ta' sport u divertiment.

Illum eluf ta' Maltin ma jmorrux biss biex jgħumu f'xi bajja.

Biżżejjed wieħed jiftakar li hemm kważi 14,000 opra tal-baħar reġistrati f'dan il-pajjiż u s-sidien għandhom il- liċenzja biex jużaw l-ibħra tagħna.

Dawn ukoll qegħdin jagħmlu xi tip jew ieħor ta' tniġġis fil-baħar tagħna.

Kuntrarju għal dawk li jgħidu ħafna nies li jitfgħu l-ħtija tal-problemi li għandna fl-ambjent fuq ħaddieħor u jgħidu li huma m'għandhomx x'jaqsmu, jien wieħed minn dawk li nemmen li fl- aħħar mill-aħħar kulħadd għandu biċċa tort.

Jien nibda b'argument sempliċi.

Meta nbniet id-dar tiegħi tneħħiet plot li qabel kienet tintuża bħala għalqa.

Mela kull wieħed minna qed jikkontribwixxi, min ftit u min ħafna, biex l-ambjent ta' dan il-pajjiż jieħu forma differenti.

Biżżejjed wieħed jiftakar li fl-aħħar 30, 40 sena il-built-up environment ta' pajjiżna rdoppja u ttrippla.

Forsi jkun hawn min jgħidilna li dan ukoll tort tal-partit Nazzjonalista.

Forsi tort tal- ġid li ġab il-partit Nazzjonalista fil-pajjiż biex wieħed ikun jista' jaffordja ċertu tip ta' residenza.

Mr Speaker, wieħed jista' jdawwar l-argument kif irid, imma l-fatt jibqa' li f'dan il-pajjiż illum għandna ħafna iktar bini milli qatt kellna fl- istorja kollha tagħna.

Naturalment ara ma jfettillux xi ħadd joħlom biex jgħid li xi ħadd minna għandu jkollu flat minflok dar, jew ikollu flat iċken milli għandu, għax hemmhekk nibdew b'ħafna ippuntar tas-subgħajn.

Mr Speaker, bħalissa għaddejja attività kbira u bl-isforzi kollha li se jagħmel il-gvern tal-lum u xi gvern ieħor - għax jien konvint li l- oppożizzjoni tagħmel l-istess meta xi darba tkun fil-gvern, u f'ħajja demokratika min qiegħed fl-oppożizzjoni llum jista' xi darba jkun fil-gvern ukoll - 'il quddiem ngħidu li mn'Alla kien il-gvern Nazzjonalista li kellu l-kuraġġ li jimponi eko-kontribuzzjoni fuq prodotti li jispiċċaw mormija għaliex nafu x'inhuma l-konsegwenzi ambjentali.

Mr Speaker, ma tkunx l-ewwel darba li l-partit li llum qiegħed fl- oppożizzjoni jirrealizza wara numru ta' snin, daqqa ftit u oħra ħafna, li mn'Alla kien il-gvern ta' qabel li biddel is-sitwazzjoni li kien fiha pajjiżna meta hu kien fin-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Illum qed jagħmlu dawn l-argumenti b'tant saħħa biex jingħoġbu minn min qed jismagħhom hemm barra u dak li jkun jgħid: Ara x'argumenti qed jagħmel it-tali membru parlamentari u l-ieħor biex jien ma nħallasx dik it-taxxa li qed jipproponi l-gvern.

Mr Speaker, wieħed jista' jgħid li l-argumenti kollha li saru min-naħa ta' l-oppożizzjoni huma argumenti biex jogħġbu lill-udjenza, però ma jreġux in the long run.

Dan il-gvern għandu l-obbligu li jippjana għall-futur biex dan il-pajjiż ikun aħjar milli huwa llum.

Għaldaqstant, minkejja l- argumentazzjoni kollha li qegħdin nagħmlu hawnhekk dwar taxxa u mhux taxxa, dawn huma flus li se jitħallsu minn kull wieħed minna biex fl-aħħar mill- aħħar intejbu l-ambjent ta' pajjiżna u biex jirnexxilna nnaqqsu l-ammont ta' materjal li jintrema wara l-ewwel użu tiegħu.

Meta nassiguraw li l- ambjent tagħna jkun aħjar ma jfissirx biss li xi siġra tikber iktar, imma nkunu qegħdin nassiguraw li aħna lkoll se nieħdu nifs aħjar.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Ministru Pullicino sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament.

Fin-12:30 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Ġimgħa, 23 ta' Lulju, 2004 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Eko-Kontribuzzjoni - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Membri Parlamentari u l-Impjieg Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex Jemenda Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoloġija – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Mr Speaker nixtieq nuża dan l-aġġornament biex nitkellem fuq affarijiet li huma pożittivi u naħseb li min qiegħed jismagħna, u min jaqra din il-kontribuzzjoni li se nagħmel jien, jifhem kemm hu importanti li ma nitkellmux biss fuq in-negattiv.

Xi kultant f'dan il-pajjiż naħsbu li kollox huwa negattiv, imma qed jiġru affarijiet pożittivi, speċjalment fejn jirrigwarda ż-żgħażagħ Maltin li għadna nagħtuhom l-importanza tagħhom minn din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

F'dawn il-ġranet smajna diversi kelliema jitkellmu dwar l-ambjent ta' pajjiżna.

Però ftit tal-ġranet oħra, fl-eqqel tas-sajf ikollna numru ta' żgħażagħ li jimpenjaw ruħhom biex jagħmlu maratona għall-ġbir ta' fondi għal istituzzjonijiet tal-karità.

U din is-sena t-tema li għażlu ż- żagħżagħ tal-Kerygma hija proprju "L-ambjent tagħna nibżgħu għalih".

Huwa importanti li aħna wkoll, mill-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, nagħtu l- appoġġ tagħna lil dawn iż-żgħażagħ li fl-eqqel tas-sajf ikunu qed jagħmlu dan is-sagrifiċċju kollu.

Nagħtuhom l-appoġġ tagħna mhux biss għax qed jagħmlu xi ħaġa importanti għal pajjiżna, imma għax anke t-tema li għażlu, "L-ambjent tagħna nibżgħu għalih" hija importanti għall-futur ta' pajjiżna.

Is-sena li għaddiet jien kelli x-xorti nipparteċipa f'din l-attività bħala player, u allura forsi nifhem iktar minn ħaddieħor xi tfisser li tqatta` 240 siegħa u fuqhom f'din il-maratona li kulħadd forsi jaħsibha attività sempliċi.

Imma din hija maratona fejn tidra taqsam kollox, kontinwament taħseb fl-oħrajn, taqsam l-uġigħ u l-ferħ ta' kuljum.

Din hija maratona fejn l-aktar li jispikka fost il-bosta players u voluntiera huwa s-sens ta' solidarjetà, l-ispirtu sportiv u ta' ħbieberija li jġegħelhom ma jaqtgħux qalbhom quddiem l-ostakoli li jinqalgħu biex tittella' maratona bħal din.

Mr Speaker, jiena nemmen li din l-attivita` mhux biss qed tgħin lil dawk l- entitajiet li s-soltu niftakru fihom biss fi żmien il-Milied, iżda qed isservi biex joħroġ it-tajjeb ta' dawn iż-żgħażagħ Maltin li mhux biss ta' min jammirahom iżda wkoll jappoġġjahom bis-sħiħ fl-isforzi li qed jagħmlu.

Dan huwa l-ambjent li rridu nsaħħu madwarna għax dan huwa l-ambjent tagħna l-Maltin u l-Għawdxin.

Iż-żgħażagħ u l-persuni mimlijin bil-valuri sodi mibnija fuq it-tagħlim ta' Sidna Ġesu Kristu.

Ejjew nibżgħu għal dan it- tip ta' ambjent.

L-ambjent tagħna mhuwiex biss il-fjuri fir-roundabouts, mhuwiex l-indafa fit-toroq jew li ma jkollniex it-temporary landfill ħdejn l-Inajdra.

L-ambjent veru li rridu nirsistu u naħdmu għalih huwa dak tal- familja, dak tal-valuri ta' l-onestà, tal-prinċipji insara, ta' l-Ideali ta' solidarjetà.

F'ambjent bħal dan hemm aħna l-politiċi wkoll.

L-appell tiegħi lin-nies li qegħdin hemm barra huwa li għandhom jibżgħu għalina wkoll, isaħħuna fl- impenn tagħna li nibnu soċjetà ġusta fejn min hu l-aktar batut jingħata l- appoġġ meħtieġ.

Jien ukoll irrid nagħti sehmi biex f'Malta Ewropea jkollna ambjent dejjem aktar nadif, imma ambjent nadif ukoll minn ideat li ma jġibu xejn ħlief firda u tnawwir fis-soċjetà tagħna, ambjent meħlus mill-abort u d-divorzju, ambjent nadif mill-libertinaġġ, fejn xejn m'hu xejn!

Ejjew nibżgħu għall-ambjent nisrani li l-ġenituri tagħna b'tant għożża rabbewna fih.

Mr Speaker, hawn ħafna żagħżagħ li huma kapaċi u mimlijin b'ideali.

Insemmi żgħażagħ li qegħdin jieħdu sehem fil-FISEC bħalissa, iż-żgħażagħ tal-young enterprise li permezz tat-team immaniġġjat minn Solutions rebaħ l- award tal-young enterprise.

Hemm żagħżugħ Malti champion taċ-ċikliżmu, Roderick Muscat, li bħalissa qiegħed ma' team fil-Belgium u qed jagħmel unur għal pajjiżna.

Nistgħu nsemmu personalitajiet oħrajn bħal Fabrizio Faniello, Ira Losco li għamlu unur u wrew li huma kapaċi.

Huma żgħażagħ ta' valuri li finalment qed ikunu ambaxxaturi għalina lkoll.

Issa li ġejjin l-olimpjadi nawgura lill-atleti Maltin li jkollhom suċċess.

IIlejla numru ta' żgħażagħ, membri tas-Seahorse diving club, se jibdew inizjattiva biex jiġbru fondi għall-Eden Foundation.

Uħud minna l-membri parlamentari għada se nagħtu wkoll l-impenn tagħna.

Dawn huma affarijiet pożittivi li rridu napprezzawhom.

Għandna numru ta' żgħażagħ f'pajjiżna li huma kapaċi u l-gvern irid jibqa' jgħin lil dawn iż-żgħażagħ.

Il-gvern qed jgħin billi jkompli fl-istrateġija nazzjonali tiegħu dwar it- teknoloġija ta' l-informazzjoni.

Nafu li hemm ħafna żgħażagħ Maltin li llum kapaċi jikkommunikaw b'mod effettiv billi jużaw l-e-mail u l-internet, pero` dan huwa wkoll mertu tal-mod kif pajjiżna mexa 'l quddiem.

Il-bieraħ rajna lill-Ministru Austin Gatt flimkien mal-Prim Ministru Lawrence Gonzi jniedu l-istrateġija nazzjonali dwar it-teknoloġija ta' l-informazzjoni għal din is-sena li qegħdin fiha u nibqgħu sejrin sas-sena 2006.

Il-gvern qed jieħu ħsieb anke l-mecca taż-żgħażagħ Maltin, Paceville, fejn imorru fil-weekend.

Insemmi l-investiment li sar ta' qrib il-Lm1 miljun li tlesta kif kien ippjanat.

Illejla ż-żgħażagħ Maltin li se jmorru lejn Paceville se jaraw li se jkun hemm arranġamenti tat-traffiku differenti biex wieħed ikollu dak li jissejjaħ pedestrian area mis-7:00 p.m ġewwa Paceville.

Fil-passat kien hemm min ftaħar għax irranġa u sebbaħ l-ambjent ta' Buġibba, u dan huwa tajjeb.

Pero` nistgħu ngħidu wkoll li dan il-gvern kompla jinvesti mal-Lm200,000 f'tisbieħ ta' pjazez lokali, inkluż f'Buġibba.

GĦandna wkoll investiment qawwi biex tingħeleb il-problema ta' l-għarar.

Jenħtieġ li din is-sistema biex wieħed jara li ma jkollniex għarar titħaddem mhux biss f'Ħal Qormi, imma tibqa' tielgħa lejn Ħ'Attard u lejn lokalitajiet oħrajn, anke f'Ħaż-Żebbuġ fejn għandna problemi wkoll ta' dan it-tip.

Bħalissa għaddej investiment ta' Lm140,000 biex isir restawr ta' l- akwadotti li jgħaddu minn diversi lokalitajiet madwar Malta u Għawdex.

GĦandna wkoll proġett ta' tisbiħ fil-bajja ta' San Tumas u Wied il-Għajn.

Dawn huma kollha affarijiet pożittivi li se jgawdi minnhom il-poplu Malti u Għawdxi, bħalma se jgawdi l-poplu Malti u Għawdxi bl-investiment ta' eluf ta' liri f'xogħol li għaddej bħalissa ġewwa Ħ'Attard u Ħad-Dingli biex issir is-sistema tad-drenaġġ.

Minn dan il-parlament, waqt li kellna l-estimi tal-water services corporation u ta' l-Enemalta, jien ikkritikajt lil dawn iż-żewġ entitajiet talli kien għadu ma sar xejn fuq dawn iż-żewġ affarijiet, pero` llum nista' ngħid bil-ferħ li dawn il-proġetti bdew, grazzi għall-għajnuna li ngħataw minn dawn iż-żewġ korporazzjonijiet.

Nistgħu ngħidu li fi ftit ġranet oħra l-lokalitajiet ta' Ħad-Dingli, fi Triq ir-Rabat, Dingli u anke fil-parti li tmiss mal-Mosta ġewwa Ħ'Attard se jkollhom is-sistema tad-drenaġġ wara 10 jew 15-il sena.

Ovvjament tieħu pjaċir tara titjib anke fin-naħa ta' isfel ta' Malta.

Ħdejja hawn l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici u l-Ministru Jesmond Mugliett li flimkien mal-kumplament tal-gvern qed jagħtu sehemhom għal dan it-titjib.

Nieħdu pjaċir naraw li beda l-proċess għall-iżvilupp ta' baċir numru 1 f'Bormla.

Mr Speaker, fid-diversi toroq ta' Malta u Għawdex qed naraw numru ta' xogħlijiet għaddejjin li huma ffinanzjati mill-Ħames Protokoll Taljan.

Dawn huma affarijiet li rridu ngħiduhom għax f'dan il-pajjiż qisu m'hu qed jiġri xejn, qisu l-gvern m'hu qed jagħmel xejn ħlief l-eco-tax, li mhuwiex il- każ.

Naħseb tajjeb ngħidu wkoll, kif smajna lill-Ministru għall-Kompetittività u Komunikazzjoni jħabbar, li f'pajjiżna għandna dak li jissejjaħ kumitat għas- sigurtà fil-portijiet tagħna.

Għalkemm dan m'huwiex xi ħaġa strutturali, xi ħaġa li forsi wieħed jara b'għajnejh, imma hija ħaġa li ta' min japprezzaha għax jekk jinqala' xi ħaġa fil-portijiet tagħna għandna kumitat li se jieħu l-passi li jkun hemm bżonn.

Hemm affarijiet li wieħed tajjeb li jsemmihom għax meta wieħed jikkritika u mbagħad wara jsiru l-affarijiet, wieħed irid isemmihom u jgħid prosit lil min ikun għamilhom.

Per eżempju, insemmi sempliċement reserved parking żgħir – li għalkemm hija xi ħaġa żgħira però min ikun involut jħossha li hija importanti - ħalli meta wieħed ikun qed iniżżel lit-tfal għall-mużew ikollu fejn jipparkja u mhux iniżżilhom f'nofs ta' triq.

Meta ħaġa bħal din issir wieħed għandu jgħid: Prosit, ilna nistennewha imma waslet.

U hawnhekk nixtieq infaħħar lill-awtorità dwar it-trasport ta' Malta li finalment fehmet il-bżonn ta' dan ir-reserved parking quddiem il-mużew fi Triq Ħal Warda, f'Ħ'Attard.

Però rridu noqogħdu attenti wkoll biex ma jiġrix kif ġara fil-kwestjoni ta' l-eko-kontribuzzjoni, mhux xi ħaġa tibda sseħħ, ħadd ma jitkellem xejn dwarha, imbagħad nistaqsu x'ġara.

Minn hawnhekk nixtieq niġbed l- attenzjoni tan-nies li joqogħdu fil-viċinanzi ta' Ta' Qali, viċin Ħ'Attard u anke l-Mosta.

Għandna applikazzjoni bin-numru 3708/2004 fejn il- korporazzjoni tat-trade fairs qed tipproponi li tiġi trasferita min-Naxxar għal Ta' Qali.

Ejja niġbdu l-attenzjoni mil-lum – u jien hekk beħsiebni nagħmel kif fil-fatt diġà għamilt mal-MEPA – li hemm bżonn naraw jekk hux għaqli jsir hekk, x'tip ta' pjanti se jkun hemm, x'tip ta' żvilupp se jkun hemm biex il-post fejn issir it-trade fair ikun ġewwa Ħ'Attard jew viċin Ħ'Attard jew viċin il-Mosta.

Jien diġà kelli diversi ilmenti minn nies li qaluli li ma jistgħux jorqdu minħabba l-istabbiliment Numero Uno.

Jien nixtieq niġbed l-attenzjoni minn issa ħalli jsir l-istudju li hemm bżonn isir u naraw jekk huwiex tajjeb li ssir f'din l-area li hija barra mill-iskemi, ħalli wieħed ikun jista' jieħu l-azzjonijiet li għandu jieħu.

Mr Speaker, tajjeb infaħħru wkoll f'dan il-mument – għax forsi ħafna nies jgħidu ma jkun qed jiġri xejn jew wieħed jimmaġina li l-affarijiet ikunu b'mod differenti - lill-awtorità tad-djar għall-ħidma li qed twettaq.

Jien infaħħar l-impenn li għandhom in-nies li jaħdmu f'din l-awtorità.

Huwa importanti wkoll li nifhmu kemm isir xogħol minn din l-awtorità.

Meta wieħed jara n-numru ta' mistoqsijiet parlamentari li jsiru sew min-naħa tal- gvern kif ukoll min-naħa ta' l-oppożizzjoni u n-numru ta' nies li jinqdew mill-awtorità tad-djar, u wara ċerta kritika li tkun saret, għandna nsemmu meta tittieħed azzjoni dwarhom u jseħħu.

Jien kont ikkritikajt il-fatt li l-MEPA ma toħroġx il-permess biex isir xogħol ġewwa blocks ta' flats partikolari għax ikun hemm min għandu xi problemi mal-MEPA.

Jidher li l-affarijiet mexjin biex dawn il-lifts ikunu jistgħu jiġu stallati.

Naħseb huwa importanti wkoll li l-awtorità tkompli tmexxi biex min joqgħod fir-raba' jew fit-tielet sular ikollu wkoll il-lift available għalih.

Ovvjament sal-lum min jaqra l-"The Malta Independent" jara li hemm madwar sebgħa jew tmien paġni ta' nies li huma mħarrkin quddiem it-tribunal lokali.

Naħseb huwa punt tajjeb u pożittiv li l-gvern iddeċieda li issa biex jagħtuk iċ-ċitazzjoni l-wardens iridu jwaqqfuk.

Din hija xi ħaġa oħra pożittiva li saret f'pajjiżna tul dawn l-aħħar ftit xhur u naħseb huwa importanti li dawn l-affarijiet ngħiduhom ukoll.

Huwa tajjeb li wieħed jikkritika, però huwa tajjeb ukoll li wieħed ifaħħar u l-affarijiet li għandhom isiru u li diġà saru jgħidhom ukoll.

Se nagħlaq billi nagħti ftit ċifri biex min qed jisma' japprezza iktar ix- xogħlijiet li qed isiru kontinwament madwar il-pajjiż.

Il-mitħna tax- Xarolla li saret mill-ħaddiema tal-gvern ġiet tiswa Lm90,000, xogħlijiet li saru fil-Barrakka ta' Fuq ġew jiswew Lm250,000, xogħlijiet f'Paceville ammontaw għal Lm800,000, xogħol ta' pavimentar ġewwa l-Imdina ġie jiswa Lm500,000, xogħlijiet f'Buġibba jammontaw għal Lm350,000, xogħlijiet fil- Bajja ta' San Tumas jammontaw għal Lm45,000, id-drenaġġ f'Ħ'Attard Lm40,000, u d-drenaġġ f'Ħad Dingli Lm100,000.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, xtaqt niddedika din il-parti ta' l-aġġornament sabiex ġentilment inwieġeb għal aġġornament ieħor li sar mill-Onor.

Adrian Vassallo rigward il-ħidma tal-korp tal-pulizija.

Fl-aġġornament li għamel l-Onor.

Vassallo jidher li pprova jwaqqa' għaċ- ċajt ħidmet il-korp tal-pulizija għax qal li l-korp tal-pulizija kien tajjeb ħafna biex għamel il-parata fil-police day, però m'huwiex tajjeb sabiex iżomm l-ordni f'ċerti postijiet.

Saħansitra pprova wkoll iwaqqa' għaċ-ċajt il-korp tal-pulizija meta qal li kien hemm pulizija li tqiegħed sabiex jagħti protezzjoni lil tajra protetta.

Naħseb li d-diskors ta' l-Onor.

Vassallo, għalkemm nifhem il-motiv tiegħu, ma kienx ġust mal-ħidma li jagħmel kontinwament il-korp tal-pulizija.

Il- membri tiegħu huma membri dedikati, huma nies ta' l-affari tagħhom u mhux sew li f'din l-istituzzjoni nipprovaw inċekknu ħidmithom jew inkella nipprovaw inqegħduhom f'pożizzjoni fejn nirredikolawhom.

Bir-rispett kollu lejn il-ħabib tiegħi - forsi ma jafx biżżejjed il-fatti u l-figuri - xtaqt illum ngħaddilu ftit fatti u ftit figuri rigward ħidmet il-korp tal- pulizija, b'mod partikolari għal dik iż-żona tal-Gżira, Ta' Xbiex u l- Imsida fejn, kif qal hu fid-diskors tiegħu, hija viċin ħafna lejn ċerti kwartieri li hemm fil-belt Olandiża ta' Amsterdam.

L-Onor.

Vassallo ma jafx li minn Jannar sa Ġunju ta' din is-sena diġà tressqu l-qorti 121 persuna fuq reati li rrifera għalihom hu, speċjalment ta' nies li jħajru nies għall-prostituzzjoni, dak li jgħidulu loitering and soliciting.

Jiġifieri fl-ewwel sitt xhur diġà tressqu kważi d-doppju ta' dawk li tressqu s-sena l-oħra fuq l-istess reati.

Barra minn dawn, tressqu wkoll il-qorti żewġ persuni marbuta ma' dawn it- tip ta' delitti, akkużati li pprovaw jaqilgħu l-għajxien tagħhom mill- prostituzzjoni, imbagħad ressaqna 11-il persuna oħra in konnessjoni mat- traffikar ta' persuni in konnessjoni ma' prostituzzjoni.

Jiġifieri komplessivament ittellgħu quddiem il-qorti 134 persuna minn Malta u Għawdex kollu, però parti sostanzjali minnhom tressqu mill-area ta' l-Imsida, il- Gżira u Ta' Xbiex.

Wieħed irid jgħid li hemm kwantità ta' pulizija li qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom sabiex dawn in-nies jinqalgħu minn fuq it-toroq tagħna.

Infatti xtaqt ngħid lill-Onor.

Vassallo x'hemm deployed għal dan il-għan.

L-Onor.

Vassallo qal li l-għassa tal-Gżira tkun dejjem magħluqa.

Fil-fatt hemm mumenti meta din tkun magħluqa, però l-maġġoranza tal-ħin tkun miftuħa.

Barra minn dan l-Onor.

Vassallo ma qalx li fl-għassa ta' l-Imsida hija dejjem miftuħa u hija ċ-ċentru tal-post, hemm spettur dejjem preżenti u hemm ukoll stakkament tajjeb ta' pulizija kontinwament hemmhekk.

Li ma semmiex l-Onor.

Vassallo huwa li l-mobile squad tal-korp tal-pulizija, li fiha numru ta' units, il-ħin kollu jagħmlu l-patrols fiż-żoni kollha ta' Malta, però huma partikolarment sensittivi għal dawn it-tipi ta' delitti.

Apparti dan, hemm ukoll il-vice squad li preżentement hija magħmula minn tliet spetturi u għaxar pulizija, jiġifieri hemm ammont kbir ta' pulizija.

Imma l-Onor.

Vassallo ma jistax jippretendi li dawn joqogħdu disentu f'toroq partikolari.

Ix-xogħol tal-pulizija jrid isir mhux biss fit-toroq fejn huma ta' interess partikolari għall-Onor.

Vassallo għax huma fid- distrett tiegħu, imma jrid isir kullimkien.

Dawn it-tip ta' delitti mhumiex marbutin ma' x'imkien partikolari, imma ma' diversi postijiet f'Malta u Għawdex.

Wieħed irid jgħid li toħnoqhom f'post u jikbrulek f'post ieħor.

Din il-ġlieda m'hijiex ġlieda li bdiet illum u lanqas m'hi xi ġlieda lokalizzata f'post jew f'post ieħor.

Li hu żgur huwa li min-naħa tal-korp tal-pulizija hemm impenn kbir.

U huwa żball dak li pprova jagħti x'jifhem l-Onor.

Vassallo li m'hemmx dan l-impenn.

Hemm impenn u impenn kbir.

Saru 'il fuq minn 700 spezzjoni u rapporti biex ittellgħu dawn il-134 persuna quddiem il-qorti s'issa.

Wieħed m'għandux jaħseb li din kienet xi ħaġa faċli.

Ix-xogħol tal-pulizija huwa diffiċli ferm għax wieħed irid jgħid ukoll li jrid ikun hemm provi tanġibbli sabiex dawn il-persuni jinstabu ħatja mill- qorti.

Ċerti drabi l-linja meħuda f'ċerti deċiżjonijiet hija li l-ilbies tagħhom m'huwiex biżżejjed biex juri li dawn qegħdin hemm għal ċerta raġuni.

Però dik qiegħda f'idejn id-diskrezzjoni tal-qorti.

Jien kont naqbel ma' l-Onor.

Vassallo li kieku qal li hemm bżonn li nerġgħu nħarsu lejn dawn ir-reati u naraw jekk kemm-il darba għandniex nieħdu ħsieb nagħtu ċerti pieni aktar ħorox.

Per eżempju, jekk kemm-il darba għandniex nikkonsidraw il-konfiska tal-proprjetà jew inkella jekk għandniex nikkonsidraw l-għeluq ta' ċerti postijiet għal ċertu żmien indefinit b'rigur tal-liġi.

Li kieku l-Onor.

Vassallo ried ikun pożittiv u konkret u verament japprezza l-ħidma tal-pulizija u jagħtihom kredtu għax- xogħol li qegħdin jagħmlu, kien iħares lejn id-direzzjoni.

Il-gvern irid li l-pieni għal dawn it-tip ta' delitti jkunu iktar iebsin u ħorox, speċjalment meta għandek rabta ta' traffikar ta' persuni għal skopijiet ta' prostituzzjoni.

Kulħadd jaf l-effetti ħżiena li dawn iġibu.

Kulħadd huwa konxju tad-diversi problemi soċjali u l-mard li dawn iġibu.

Hija xi ħaġa magħrufa li waħda mill-ixjeħ attivitajiet umani – din tissejjaħ professjoni minn ċerti nies – hija marbuta ma' dawn it-tip ta' affarijiet.

Aħna m'aħniex qed nippretendu li se nbiddlu n-natura umana jew li se jirnexxilna nirradikaw dawk il-vizzji ħżiena barra mis-soċjetà Maltija għax hemm aħna fil-gvern.

Li nistgħu nagħmlu huwa li nibqgħu nikkumbattu sabiex dawn jonqsu.

Aħna napprezzaw li fil-post partikolari hemm problema, però mhijiex problema li twieldet illum, imma ilha ġejja ħafna żmien.

U jekk l- Onor. Vassallo ried ikun realistiku kien jirreġistra wkoll li l-problema naqset hemmhekk u li l-preżenza tal-pulizija f'dawn il-postijiet hija b'saħħitha.

Ftit taż-żmien ilu l-kummissarju tal-pulizija għamel press conference fejn qal bl-iktar mod kategoriku li huma impenjati sabiex dawn it-tip ta' delitti jiġu mnaqqsa.

Riċentement telgħu numru ta' każijiet il-qorti - u llum hemm każ partikolari li m'iniex se nikkummenta dwaru għaliex diġà kkummentaw fuqu - li huma xiehda tal-ħidma tal-korp tal-pulizija f'din l- area u huma wkoll indikazzjoni ta' x'inhu jiġri fis-soċjetà Maltija.

Ejja nattakkaw il-problema fl-għeruq tagħha.

Din mhix biss kwestjoni ta' nies li sfortunatament jinġiebu hawn Malta biex jaħdmu bħala waitresses, imbagħad xi ħadd jingannahom u jgħidilhom li jridu jħallsu l-ispejjeż tal- vjaġġ tagħhom u affarijiet simili.

GĦandna nħarsu ftit iktar lejn is- soċjetà Maltija sabiex nissodaw l-ispina tagħha ħalli tkun iktar aware ta' dawn it-tip ta' problemi u tal-konsegwenzi ta' tali aġir.

Jien ninkwieta ruħi meta nara nies ta' età żgħira li jimbarkaw ħelu ħelu fuq din it-triq fejn se jorganizzaw u organizzaw huma stess burdell sħiħ b'dak kollu li ġġib il-prostituzzjoni u affarijiet simili.

Din għalija hija xi ħaġa ta' inkwiet kbir.

Però bl-ebda mod ma nistgħu nċekknu ħidmet il-korp tal-pulizija ġo din l-istituzzjoni.

Hija inġustizzja kbira li jingħad hawnhekk li xi membri tal-korp tal-pulizija qegħdin imorru lura milli jwettqu d-dmir tagħhom f'dan il-kamp.

Kif diġà spjegajt fil-bidu, qegħdin organizzati tajjeb.

Ovvjament iktar ma norganizzaw ruħna tajjeb iktar aħjar, però wieħed m'għandux iċekken il-ħidma kostanti li dawn jagħmlu.

Mr Speaker, nerġa' infakkar li mill-istatistika li għandna u mir-rapport li tawni f'idejja l-pulizija, dettaljat ġurnata b'ġurnata, persuna b'persuna, jirriżulta li saru 700 spezzjoni, rapport u investigazzjoni mill-bidu ta' din is-sena s'issa, li naħseb it's a feat.

Ejja nammettu li it's a feat.

F'dan il-pajjiż huwa iktar importanti li nedukaw sabiex din l-attività umana tonqos milli sempliċement neħduha bħala forma ta' ripressjoni daparti tal-forza tal-pulizija.

Qed issir ripressjoni, però din m'hijiex biżżejjed.

Għandna bżonn ukoll nedukaw lil dawn in-nies li ripetutament ikunu fit- triq u anke lill-klijenti tagħhom.

Jeħtieġ li jiġu mgħarrfa bid- diffikultajiet li jistgħu jgħaddu minnhom u r-riskji li qed jieħdu.

Illum għandna din il-marda verament kerha ta' l-AIDS, barra l-mard infettiv kollu tiegħu.

Dawn huma affarijiet ta' inkwiet kbir u wieħed għandu jinsisti iktar sabiex inaqqas din il-problema kemm jista' ikun.

Wieħed għandu wkoll jattakka l-mentalità li inti tista' tixtri lil xi ħadd minn barra minn Malta għas-servizzi partikolari tiegħek.

Mr Speaker, bir-rispett kollu lejn il-ħabib tiegħi, kien żbaljat meta tkellem bil-mod kif tkellem, li l-korp tal-pulizija qisu kien ta' l-affari tiegħu għax ipproteġa għasfur!

Ilkoll naqblu li għandu jkun protett u li huwa ħażin li qatlu għasafar li huma protetti.

U l-esperjenza tagħna x'kienet?

Li meta daħlu dawn it-tip ta' għasafar sfortunatament kien hemm nies li abbużaw mil-liċenzja tal-kaċċa tagħhom u marru u sparaw fuqhom.

Allura l-korp tal-pulizija mhuwiex ġustifikat li jara li din it-tajra tiġi protetta kemm jista' jkun?

Apparti minn hekk, qiegħed jagħmel xi ħaġa ħażina l-korp tal-pulizija jekk jiċċelebra l-police day billi jagħmel parata?

X'fiha ħażin?

Dan isir fid- dinja kollha.

Anzi hija ħaġa tajba ħafna biex iżżid l-esprit de corps.

U l-Onor.

Vassallo, li s-soltu huwa wieħed minn dawk li japprezza dak li jagħmel il-korp, jaf kemm huwa importanti l-esprit de corps ġewwa l-korp tal-pulizija.

Għaliex il-korp tal-pulizija m'għandux juri t-training li għandu?

Kuntrarjament għal dak li qiegħed jgħid l-Onor.

Vassallo, in-nies kull darba juru l-apprezzament tagħhom għal ħidmet il-korp tal-pulizija.

Mr Speaker, bir-rispett kollu ma nkunux qed nindirizzaw il-problema tal- prostituzzjoni tajjeb meta nikkonsidraw biss kemm hemm pulizija li qegħdin jaħdmu f'dan il-qasam.

Il-problema hija ferm iktar differenti.

U rrid nerġa' nenfasizza li pulizija hemm, xogħolhom qed jagħmluh u qegħdin jagħmlu l-isforz tagħhom sabiex kemm jista' jkun din il-problema tiġi meqruda.

Dan mhux faċli.

Ġenerazzjonijiet sħaħ ma rnexxilhomx jeqirduha!

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal- lejla l-Ġimgħa, 23 ta' Lulju 2004 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-1:00 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.