MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 90 L-Erbgħa, 21 ta' Jannar, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 90 L-Erbgħa, 21 ta' Jannar, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 21 ta' Jannar, 2004

WERREJ

MINUTI 402

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 402

TQEGĦID TA' KARTI 407

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 408

AĠĠORNAMENT 428

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 432

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta 89 li saret fl-20 ta' Jannar, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-sussidju ta' Lm7 miljun fuq il-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl- Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il-fondi se jmorru biex jissussidjaw il-250 tunnellata ta' materja prima u anke bħala kompożizzjoni ta' other butter (fat content 85%, immediate pack) skond l- ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l-Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3477.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Ministru qed jiddikjara li l-prezzijiet ivarjaw minn żmien għal żmien, x'inhi r-raġuni allura li hu ftiehem fuq ammont massimu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Appuntu mhux ammont definit għax peress li l- prezzijiet ivarjaw, ma nistgħux ngħidu eżattament kemm se jkun is-sussidju.

Meta tagħmel massimu tkun qed tagħmel capping fuq kemm jista' ikun l- ammont globali.

Mhux għax l-ammont se jkun daqstant imma għax jekk il- prezzijiet ivarjaw b'mod li s-sussidju jkun aktar minn dak l-ammont, mhux se jkun hemm sussidju akbar.

Dak huwa l-massimu.

U l-massimu tpoġġih meta jollok sitwazzjoni fejn il-prezzijiet ivarjaw għax ma tkunx taf kemm se jkun is-sussidju li se jkollok tagħti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-gvern jgħid kemm hija d-differenza li teżisti fuq l-ammont massimu miftiehem fil-każ taċ-ċanga?

Għax filwaqt li qegħdin nivvutaw massimu ta' euro 840,000 biex nissussidjaw id-differenza fil-prezz taċ-ċanga bejn is-suq ta' l-Unjoni Ewropea u dak estern, jekk verament il-gvern huwa kommess li jimmitiga d-differenza fil-prezz, allura s-sussidju ta' euro 840,000 rridu nimmultiplikawh b'għaxra.

Issa din id- differenza ta' 'il fuq minn euro 8 miljun min se jbatiha?

Se jbatiha l- imprenditur, se jbatiha l-industrijalist, se jbatiha l-ħaddiem, se jbatiha tar-ristorant jew se jbatiha tal-lukanda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nerġa' ngħid li ma nistax nagħti risposta definittiva f'ċirkostanzi varjabbli.

Wieħed jitkellem u anke jasal biex jaqbel fuq prezz massimu għaliex ma jkunx f'pożizzjoni li jistabilixxi b'ċerta preċiżjoni kemm se jkun.

Allura biex ikun covered jgħid: Dan huwa l- massimu li nista' nogħla.

U għalhekk ma nafx kif imbagħad jiġi l-Onor.

Membru u jippretendi li ngħidlu ċerti affarijiet.

Id-diċitura stess turi li ma nafux kemm se jkunu.

Ma tistax tgħid li dan huwa sussidju attwali għax dan huwa sussidju li se jkun fuq sena sħiħa, Sur President.

L-għoxrin domanda li għamel waħda wara l-oħra l-Onor.

Farrugia huma bbażati fuq is-Lm7 miljun u jittrattaw ma nafx kemm-il prodott.

Lanqas ħaqq kemm ħela karti u żmien!

Ara kieku dawn id-domandi saru f'waħda, l-affarijiet kienu jsiru b'mod aktar lineari u kienu jkunu nieqsa minn dik il- burokrazija żejda.

Jien naċċetta li l-Onor.

Membru huwa ntiż f'din il- materja u żgur li jaf li f'dawn l-aħħar xhur il-prezz taċ-ċanga sploda.

Ara kieku jiena tajt xi risposta b'mod definit fi żmien il-budget, kieku llum is-sitwazzjoni kienet tkun kompletament differenti għax il-prezz taċ- ċanga huwa differenti milli kienu tliet xhur ilu.

Qegħdin nitkellmu fuq commodities li l-prezz tagħhom jaf jinbidillek minn żmien għal żmien fis-suq internazzjonali - jew għax ikun hemm il-frost jew għax ikun hemm baqra waħda bis-SARS, kif ġara fis-suq taċ-ċanga dan l-aħħar - u allura ma tistax tgħid fir-realta` kemm se jkunu l-prezzijiet u kemm inti se tissussidja.

U għax inti ma tafx trid tgħid li jekk jiġri xi diżastru, allura l-affarijiet jitilgħu u s-sussidju jkollu jkun iktar minn ċertu ammont.

Fi kliem ieħor trid bilfors tistabilixxi l-massimu jekk trid tagħmel l- affarijiet bis-serjeta` u hekk tkun qed tipproteġi s-sitwazzjoni tiegħek.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3253 dwar it-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti godda fuq l-importazzjoni ta' other butter (fat content 85%, immediate pack) minn non-EU countries?

It-tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products ikopri l-importazzjoni minn non- EU countries abbażi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3480.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jekk tippermettili se nagħmel domanda dwar materja li jien ċert li tinteressa lill-membri kollha tal-Kamra.

Jista' il-Ministru jgħid jekk il-gvern għamilx evalwazzjoni ta' l- environment impact assessment li ġie ppubblikat nhar is-Sibt li għadda dwar il-landfills ta' l-Imnajdra u l-area ta' Ħaġar Qim?

U bil-permess nixtieq anke inqiegħed kopja tiegħu fuq il-mejda tal-Kamra, Sur President.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, jien qrajt fil-ġurnali tal-Ħadd ir- rappurtaġġ tal-press conference li saret dwar dan il-punt, pero` m'iniex f'pożizzjoni li ngħid jekk il-ministeru responsabbli minn dan is-settur partikolari kellux ċans janalizza b'xi mod ir-rapport in kwestjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra jekk dan ir- rapport huwiex se jiġi evalwat fid-dawl ta' l-osservazzjonijiet u tal-fatti li ddikjaraw l-awtoritajiet tal-gvern fil-passat riċenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, jien kulma għedt hu li qrajt fil-gazzetti dwar il-press conference li kien hemm u żgur li ma rċevejt l-ebda kopja ta' dan ir-rapport.

Ma nafx kienx hemm xi ministri oħrajn li rċevewh u allura ma nistax nirrispondi għal din id-domanda li qed jagħmilli.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3251 dwar it-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' natural butter (fat content 85%, immediate pack) minn non-EU countries?

It- tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products ikopri l- importazzjoni minn non-EU countries abbażi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jara li jinħatar kumitat bejn id- dipartiment ta' l-ambjent, dak ta' l-iżvilupp rurali u dak tal-ministeru tiegħu sabiex issir evalwazzjoni jekk għandniex nużaw aktar blokki tal- konkos minflok ħitan tas-sejjieħ f'żoni rurali fejn qed isir xogħol fuq toroq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, kien verament f'każi rari fejn il- ministeru għat-trasport u komunikazzjoni uża blokki tal-concrete f'xogħol ta' kostruzzjoni u dan sar fejn prattikament kien impossibbli li tuża xi sistema oħra.

Naturalment dan ma jfissirx li ma tteħdux in konsiderazzjoni d-diversi domandi li saru mill-istess Onor. Interpellant kif ukoll il- kummenti u s-suġġerimenti li saru minn għaqdiet differenti biex kemm jista' ikun ma jintużax materjal li f'ċertu sens huwa estraneu għall-kampanja ta' Malta.

Fejn ikun possibbli, il-ministeru jara li ssir kostruzzjoni ta' ħitan tas- sejjieħ, anke jekk nafu li hawn limitazzjoni kbira ta' persuni li kapaċi jagħmlu dan it-tip ta' xogħol bi prezz raġonevoli.

Minbarra hekk kellna diffikultajiet kbar għal għexieren ta' snin biex ikun hemm rikostruzzjoni ta' dawn il-ħitan.

Jiġifieri mhux għax ma naqblux li dawn għandhom jerġgħu jinbnew imma minħabba l-limitazzjonijiet kbar li jeżistu, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jikkonsidra li jsir kumitat inter- ministerjali biex janalizza din is-sitwazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Għalkemm jien m'iniex kontra l-prinċipju li jkun hemm xi kumitat bħal dan, ta' min ifakkar li diġa` jeżistu restrizzjonijiet kbar fir-rigward ta' materjal li jrid jintuża, b'mod partikolari fejn ikun hemm il-ħtieġa ta' permess għall-iżvilupp.

Aktar milli jitwaqqaf kumitat b'mod formali, nemmen li għandu jkun hemm koperazzjoni aktar u kordinazzjoni akbar bejn id-dipartimenti u l-enti konċernati.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3249 dwar it-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' milk cream in powder or other solid form(fat content less than 1.5%) minn non- EU countries?

It-tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products ikopri l-importazzjoni minn non-EU countries abbażi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijeit Rurali u Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamenari 3480.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3247 dwar it-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' other prepared processed domestic swine products minn non-EU countries?

ONOR.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3480.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3255 dwar it-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' ġobon cheddar minn non-EU countries?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ladarba qed nitkellmu fuq qasam li jinteressa kemm lill-ministeru għat-trasport kif ukoll lill-ministeru għall- affarijiet rurali u ambjent, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra fiex wasal ix-xogħol fuq il-bypass ta' San Pawl il-Baħar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Il-kwestjoni dwar il-bypass ta' San Pawl il-Baħar tqajmet diversi drabi kemm f'din il-Kamra kif ukoll fil-ġurnali.

Parti żgħira minn din it-triq waqgħet madwar erba' snin ilu u din trid eluf kbar ta' liri biex terġa' tinbena - qed nirriferi għal dik il-biċċa inti u tiela min-naħa tax-Xemxija lejn San Pawl il-Baħar - u barra minn hekk qamu kwestjonijiet ta' ownership u anke għall-mod ta' kif wieħed jista' jagħmel ir-riparazzjoni tat-triq.

Riċentement proprju meta reġgħet għamlet ftit xita mhux ħażin, kien hemm parti oħra li kompliet iċċedi, Sur President.

Naturalment id-domanda li jagħmlulek diversi persuni kemm b'mod dirett kif ukoll b'mod inidirett hija marbuta ma' meta se jkun lest ix-xogħol fuq din il-bypass kollha kemm hi u mhux sempliċement dik il-biċċa li waqgħet.

Hu magħruf li partijiet minn din il-bypass kienu mibnija żmien ilu b'mod żbaljat fuq it-tafal u assolutament ma nistgħux inħalluha kif inhi.

Hija waħda mill-ewwel toroq li ġiet identifikata biex terġa' tinbena permezz tal- fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea u nista' ngħid li diġa` saret evalwazzjoni ta' dan ix-xogħol mir-roundabout ta' l-Erba' Mwieżeb sar- roundabout tax-Xemxija.

Din hija stmata li se tiġi tiswa bejn euro 7 miljun u euro 8 miljun u naturalment dan huwa ammont sostanzjali ta' flus.

Għalkemm din it-triq hija perikoluża, b'mod partikolari l-parti li qed insemmi fejn il-periklu huwa aktar goff, ma naħsibx li f'dan l-istadju jistgħu jsiru xi riparazzjonijiet, iktar u iktar meta nafu li hemm kwestjoni ta' ownership u ta' min suppost jagħmel ċerti xogħlijiet.

Żgur li matul din is-sena jew is-sena d-dieħla irid jinqala' kollox u t-triq trid tiġi mibnija mill-ġdid mill-bidu sa l-aħħar, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' almenu l-Ministru jara li ssir evalwazzjoni dwar metodi ta' xogħol sostenibbli li jistgħu jkunu kkonsidrati minflok l- użu tal-konkos f'din il-bypass li tgħaddi mill-kampanja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Veru li l-bypass tgħaddi mill-kampanja għax taqbeż San Pawl il-Baħar u tibqa' sejra sa taħt il-Wardija pero' sfortunatament din hija waħda minn dawk it-toroq li nbnew fi żmien meta l-kelma ambjent assolutament ma kenitx teżisti jew inkella dawk li b'xi mod kienu interessati fl-ambjent kienu joqogħdu ħafna lura, biex ma ngħidx li kienu jibżgħu jiftħu ħalqhom, Sur President.

Din it-triq saret madwar 25 sena ilu u saret ħsara konsiderevoli mhux biss fiha imma anke 'l fuq minnha - fil-fatt hemm tliet sulari ta' tafal li matul is-snin tkaxkar, parti minnu niżel fit-triq u tneħħa bil-gaffa – u allura mhux daqshekk faċli li terġa' ġġib it-triq lura fl-istat naturali li kienet tinsab fih, għalkemm se nippruvaw nagħmlu li nistgħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid meta se toħroġ is-sejħa biex isiru t-traffic lights fit-triq Tal-Barrani, kwestjoni li ilha tkarkar għal kważi aktar minn sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, il-preparazzjoni tat-tender min-naħa ta' l-awtorita` dwar it-trasport saret.

Peress li l-istima tax-xogħol tlaħħaq għal madwar Lm40,000, din it-tender ma tkunx tista' toħroġ direttament mill- awtorita' imma trid tgħaddi mill-kumitat tal-kuntratti.

Nista' ngħid li din it-tender waslet għand il-kumitat tal-kuntratti u f'dawn il-ġranet għandha tiġi ppubblikata.

BORMLA : SKOLA ĠUŻEPPI DESPOTT - ILMA MIĠBUR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għaliex għadu ma sar xejn biex tiġi rranġata t-triq quddiem il-bieb prinċipali ta' l-iskola Ġużeppi Despott, peress li hemmhekk jinġabar ħafna ilma tax-xita li t-triq kważi jkollha tingħalaq?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi l- Onor. Membru għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3691.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, ippermettili ngħidlek li ili x-xhur nilmenta minn din il-problema għax kull meta tagħmel ix-xita, dan il-post jegħreq u jsiru ħafna ħsarat fuq il-vetturi, anke b'periklu kbir għat-tfal waqt li jkunu ħerġin mill-iskola.

Issa b'risposta għal domanda supplimentari li kont għamilt, kienu rrispondewni li din it-triq taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali ta' Bormla.

Allura jien nistaqsi lill-ministri tal-gvern jekk jafux li r-responsabbilta' ta' din it-triq m'hijiex tal-kunsill lokali ta' Bormla.

Tafu li kull darba li tagħmel ix-xita, din it-triq qiegħda tegħreq u li kulma qed isir hu li jintbagħat bowser?

Fil-fatt illum il-bowser kien diġa' qiegħed hemm għax kienu jafu li se ssir din l-interpellanza fil- parlament.

Nixtieq nistaqsikom ukoll jekk tafux li biex tissolva l- problema u ma jkunx hemm blockage, il-pipe tad-drain irid jinbidel f'wieħed kbir.

Nistaqsikom ukoll jew waslitilkomx informazzjoni li l-ispiża biex dan ix- xogħol isir hija ta' madwar Lm10,000 u li l-kunsill lokali ta' Bormla m'huwiex se joħroġ il-flus hu għax m'hijiex fir-responsabbilta' tiegħu.

Jista' allura xi ħadd jgħidli jekk il-gvern huwiex se joħroġ il-flus biex din il-problema tiġi solvuta darba għal dejjem?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, l-Onor.

Interpellant għamel diversi statements fejn qal li din it-triq m'hijiex responsabbilta` tal-kunsill lokali, qal li m'hijiex responsabbilta` ta' dak u qal li m'hijiex responsabbilta` ta' l-ieħor.

Kulma nista' nwiegħed lill-Onor.

Mizzi hu - anke lill-Onor.

Abela li għamel d-domanda oriġinali - li se nara jekk hemmx id-diffikultajiet kollha li semma' u mbagħad inkun nista' nagħtih risposta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' familji li kienu jirċievu ċ-children's allowance fl-1986, fl-1990, fl-2000 u fl-2003, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 3703.

MR SPEKAR: Grazzi.

Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li kienu qed jirreġistraw fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru f'Malta u Għawdex bejn Jannar u Novembru 2003 lokal b'lokal, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3702;

f'isem il-Ministru tat-Turiżmu nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Estimi finanzjarji ta' l-awtorita` tat-turiżmu ta' Malta għas-sena 2004;

f'isem il-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar fejn ġew sekondati dawk il-ħaddiema li kienu mpjegati mal- Malta drydocks u l-Malta shipbuilding li marru mal-kumpanija industrial projects and services ltd, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3705;

u f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif b'korrezzjoni għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 3772 ta' seduta numru 89 ta' l-20 ta' Jannar 2004, dwar pitturi u antikitajiet mislufa lill-ambaxxati barra minn Malta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-20 ta' Jannar ̧ 2004 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jimplimenta l-miżuri li tħabbru fil-budget f'Novembru li għadda u li kien fih numru ta' miżuri li jolqtu lis-soċjeta` Maltija u Għawdxija b'mod negattiv ħafna.

Pero' rrid ngħid ukoll li kien hemm xi ftit miżuri li jolqtu lis-soċjeta` tagħna b'mod pożittiv għax jekk irridu niddiskutu bis-serjeta`, ma nistgħux ngħidu li kollox huwa negattiv.

Jien inħoss li għandi nitkellem dwar dawk id-diversi familji Maltin li jinsabu għaddejjin minn żmenijiet xejn pjaċevoli minħabba problemi soċjali.

Bħala deputat li nirrappreżenta lill-poplu jien ta' kuljum niltaqa' ma' dawn il-familji u l-għan tiegħi hu dak li ngħinhom.

Qabel ma sirt deputat kont nemmen f'din il-kawża pero' nħoss li minn meta sirt deputat f'dan il- parlament sirt iżjed konxju ta' dawn il-problemi soċjali li għaddejjin minnhom il-familji u għalhekk inħossni fid-dmir li nitkellem fuq dan.

Pero' ma rridx li xi ħadd jaħseb li jien qed inkun partiġġan iżżejjed jew li qed nipprova nieħu xi vantaġġ politiku mis-sitwazzjoni preżenti tal- pajjiż.

Sur President, jien dejjem emmint li fejn jidħlu problemi soċjali ma nistgħux niddistingwu bejn min hu magħna u min le imma għandna niġbdu ħabel wieħed għal għan wieħed; dak li ngħinu lil min qed ibati.

Wara kollox, dawn in-nies li jkunu għaddejjin minn problemi soċjali jiġu jaqgħu u jqumu mit-twemmin politiku għaliex min ikun qed jegħreq ma joqgħodx jagħżel min se jsalvah.

Għalkemm il-qasam tiegħi huwa l-qasam ta' l-anzjani, ħassejt li għandi nibda billi nitkellem dwar din ir-realta` fil-ħajja tagħna li ftit li xejn ħdimna fuqha, kemm f'dan il-budget u kemm f'budgets oħra.

Jien se nibqa' ntambar fuq din il-problema kull meta jkolli ċans sew fil- parlament u sew fil-media pero' ma rridx inkun partiġjan u ngħid li din il- problema hija kollha tort tal-gvern Nazzjonalista għax jekk nagħmel hekk, in-nies jaħsbu li qed ngħid dan id-diskors b'għan partiġjan.

Pero' l-aħħar budget tefa' ħafna mistoqsijiet fuq dawk il-familji fil-bżonn.

Ma rridux ninsew il-ħidma ta' missirijietna ̧ ta' membri parlamentari u tal- mexxejja biex qerdu l-injoranza li kien hawn pero' f'pajjiżna għad hawn minn din l-injoranza.

Fil-fatt fl-aħħar diskors li għamilt fis-sena 2003 tkellimt fuq il-faqar il-ġdid.

Per eżempju ̧ fid-distrett li noħroġ fuqu jien u fejn nieħu pjaċir naħdem b' mod volontarju hemm ħafna familji li meta tidħol għandhom tħoss dan il-faqar.

Nhar il-Ħadd li għada jien kelli ċans nitkellem f'attivita` politika tal-partit Laburista u tkellimt fuq dan il-faqar il-ġdid li qiegħed jinbet f'pajjiżna, b'mod speċjali fejn jidħlu separazzjonijiet jew single mothers.

Hawnhekk qed ikollna nies li qed ibatu u ftit qegħdin nagħtu kas tagħhom pero' jekk verament nemmnu f'ġustizzja soċjali, hemm bżonn li l-gvern u l-oppożizzjoni jaħdmu flimkien fuq din il-problema.

Sur President, jekk wieħed jistaqsini għalfejn nikkontesta l-elezzjoni jien nirrispondih li nagħmel hekk għax nemmen fil-prinċipji tal-partit Laburista u għax irrid nagħti s-saħħa lil dawk in-nies li fis-soċjeta` m'għandhomx leħen.

Ejja ma naħsbux li għax qegħdin fl-2004 m'għandniex nies li m'għandhomx leħen għax inkunu żbaljati.

Ir-realtà hi li għad fadal nies li għadhom bla leħen u li qed ibatu.

Jien ma niddejjaq xejn ngħid li fiż-żmenijiet tal-Milied, meta ħafna familji Maltin joħorġu jgawdu, kellna familji li minħabba dan il-faqar il- ġdid ma setgħu jagħmlu xejn ħlief li jgħaddu l-festi tal-Milied ibatu fis- silenzju.

Dan il-budget b'ebda mod ma ndirizza dawn il-problemi u jekk il- partit tagħna jrid jibqa' partit tal-ħaddiema, jeħtieġ li dan isemma leħen il-fqir f'dan il-parlament u mhux joqgħod jistenna ħames snin oħra biex jitla' fil-gvern u jagħmel xi ħaġa.

Jeħtieġ li l-partit tagħna jwassal il- messaġġ tiegħu lil dawn in-nies li minħabba l-problemi soċjali taż- żmenijiet tal-lum ̧ bħal separazzjonijiet u single mothers, qegħdin igħixu f'faqar kbir u li kieku ma jkunux l-għaqdiet volontarji li jieħdu ħsiebhom jew inkella xi individwi li għandhom qalbhom tħabbat għal dawn in-nies, dawn in-nies jispiċċaw jorqdu ma' l-art.

Għalhekk hemm bżonn li lil dawn in-nies nuruhom li hemm il-partit Laburista li qed jaħseb fihom.

Hemm ħafna affarijiet li ż-żewġ partiti ma jaqblux fuqhom u din hija normali pero` jien inħeġġeġ liż-żewġ naħat biex nagħrfu u nirrikonoxxu l- prijoritajiet li għandna.

Il-gvern waqqaf ħafna kumitati li jittrattaw oqsma differenti ̧ fosthom it-turiżmu u l-finanzi, imma issa wasal iż-żmien li jagħti leħen lil dawn in-nies li m'għandhomx x'joffru lis-soċjeta`.

Sfortunatament dan ma seħħx fl-aħħar budget għax ma ttieħdet l-ebda miżura biex tħaffef il-ħajja tal-familji li qed ibatu l-faqar modern, anzi ttieħdu miżuri li se jpoġġu aktar piż fuq dawn il-familji.

Il-VAT għoliet minn 15% għal 18% u fl-istess ħin, il-prezzijiet tal-prodotti qegħdin dejjem telgħin pero' ħadd m'hu qed jieħu passi biex dawn il-prezzijiet jiġu kkontrollati anzi qisu m'hu qed jiġri xejn.

Għalhekk jeħtieġ li ssir xi ħaġa biex il- faqar modern jiġi ndirizzat.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem fuq il-qasam tas-saħħa.

Sfortunatament għadna ma nafu xejn x'se jsir dwar l-isptarijiet.

Barra minn hekk trid issir riforma dwar il-kartuna r-roża u dwar il-kartuna s-safra imma x'riforma se jkun hemm?

Hemm bżonn li mill-aktar fis inneħħu l-inċertezza li hemm.

Hemm ukoll il-problema kbira ta' listi twal ta' nies li jridu jagħmlu l-operazzjonijiet fejn min jiflaħ iħallas, imur l-isptar tal- gvern, kif għandu kull dritt, u jekk jibagħtu għalih imur u jekk ma jibagħtux għalih għandu ċ-ċans imur u jagħmel l-operazzjoni li jkollu bżonn fi klinika privata u jsolvi l-problema.

Pero' min ma jkunx jiflaħ iħallas ikollu joqgħod jistenna u jkompli jbati l-ugigħ u din hija xi ħaġa li l- budget kellu jindirizza u ma ndirizzax.

Sur President, jien membru tal-partit tal-ħaddiema, ġej mill-familja ta' ħaddiema u ġej ukoll mill-areas fejn jgħixu l-familji tal-ħaddiema bi dħul baxx u allura bilfors li nitkellem b'dan il-mod fuq dawn in-nies għaliex dawn il-familji bi problemi soċjali jiġu jitkellmu magħna kuljum fuq il- problemi tagħhom u allura bilfors inħossni fid-dmir li nwassal il-leħen tagħhom f'dan il-parlament.

Fl-aħħar diskors li għamilt f'dan il-parlament lejn tmiem is-sena li għaddiet tkellimt fuq xi ħaġa mportanti ħafna u mportanti mhux għax għedtha jien imma għaliex qaluha n-nies tat-triq.

Ħafna jaħsbu li l-għarfien tista' ġġibu biss mill-universita` imma jien ngħid li rigward il-problemi soċjali, l-akbar għarfien ma ġġibux mill-universita` imma ġġibu billi titkellem man-nies tat-triq, speċjalment ma' dawk li jkunu għaddejjin minn dawn il-problemi.

Meta l-partit Laburista kien fetaħ l-universita` b'xejn għal kulħadd, ma ridtx tkun iben ta' xi sinjur biex tmur hemmhekk imma stajt tmur anke jekk tkun iben il-ħaddiem.

Dawn huma prinċipji sagrosanti u huwa tajjeb li nfakkru x'għamel il-partit Laburista ħalli n-nies, speċjalment iż-żgħażagħ, ikunu jafu l-affarijiet kbar li dan il-partit għamel fejn ħoloq stat fejn min ma jiflaħx jimxi waħdu, jingħata l-għajnuna.

Jekk ma nsemmux l- imgħoddi tal-partit Laburista forsi jkun hawn min jaħseb li dan m'għamel xejn.

Pero' sfortunatament dan kollu qed jispiċċa u issa li qegħdin fis-sena 2004 u li t-teknoloġija f'pajjiżna miexja tant 'il quddiem, għandek tfal tal- ħaddiema li huma kapaċi jitgħallmu l-iskola u li qegħdin imorru l-iskola tal-gvern u l-universita` bis-saħħa ta' gvernijiet Laburisti li pero` issa qed isibu problema; il-problema tal-computer.

Il-familji bi dħul baxx mhux qed ikollhom biżżejjed flus biex jixtru computer u jkollhom l-internet lit- tfal tagħhom.

Issa llum il-ġurnata dawn huma neċessarji biex it-tfal ikomplu l-istudji tagħhom u ma jkunux żvantaġġati ħdejn it-tfal l-oħra li għandhom dawn il-faċilitajiet.

Wieħed bil-paga minima kif jista' jaffordja jonfoq xi Lm600 biex jixtri computer u xi Lm14 fix-xahar biex ikollu l- internet?!

Għalhekk hemm bżonn li ssir xi ħaġa.

Jien kont għedt f'dan il-parlament li għandna niftħu l-iskejjel tagħna filgħaxijiet sabiex it-tfal li m'għandhomx dawn il-faċilitajiet ikunu jistgħu jużaw il-computers ta' l-iskola u b'hekk ngħinuhom jegħlbu l- iżvantaġġ li għandhom ħdejn it-tfal l-oħra.

Fil-fatt fl-ewwel opportunità li jkolli se nipprova nitkellem dwar dan mal-ministru ta' l-edukazzjoni, anke biex il-partit Laburista jkun ta l-kontribut tiegħu mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

Ovvjament, sakemm ma nkunux fil-gvern, ma nistgħux immexxu aġenda governattiva pero` anke mill-oppożizzjoni, aħna nistgħu nagħtu xi ideat biex nuru lill-poplu li aħna oppożizzjoni kostruttiva li trid il-ġid lil dan il-pajjiż.

Dawn huma r-riformi li rridu naħdmu fuqhom jekk irridu ngħinu lin-nies li qed ibatu għax ma nistgħux nibqgħu għaddejjin kif aħna għaddejjin u ma nagħtux kas tan-nies li qed ibatu.

Ma jistax ikun li nibqgħu nħallu dawn l-affarijiet għaddejjin.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi, jien ħeġġiġt liż-żewġ naħat biex flimkien nagħmlu dak kollu li huwa tajjeb u dak kollu li jgħaqqadna flimkien.

Ejjew ħalli flimkien nagħmlu xi ħaġa fuq il-problemi tad-droga u ta' l-alkoħol, problemi li dejjem qed jikbru f'pajjiżna u li jista' jagħti l-każ li għada pitgħada niġu nitkellmu hawn u ngħidu li huwa tard wisq.

Ejja ħalli flimkien nibdew naħdmu b'dan il-għan.

U jekk il-poplu jistmerrna fuq tant affarijiet li aħna nagħmlu f'dan il-parlament, jien ċert li jekk nagħmlu dawn l-affarijiet li qed insemmi, il-poplu iberikna.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq is-settur ta' l-anzjani li fih ħafna problemi soċjali u li ntlaqgħat ħażin ħafna minn dan il-budget.

Bla dubju ta' xejn, l-anzjani tagħna llum qegħdin jiltaqgħu ma' ħafna problemi u jien iċempluli ħafna anzjani ta' kulur politiku differenti biex igħiduli l- problemi tagħhom.

Jien naħseb li l-aktar ħaġa li kissret u għakkset lill- anzjani tagħna hija l-għoli tal-ħajja.

L-għoli tal-ħajja hija xi ħaġa li tinħass ħafna ̧ għalkemm issa saret drawwa li l-affarijiet jogħlew u qisu ma ġara xejn.

L-anzjani li jmorru jixtru qegħdin isibu li minkejja li l- pensjoni tagħhom qed tibqa' l-istess, l-affarijiet li jixtru qegħdin dejjem jogħlew.

Apparti dan, il-VAT ta' 18% wasslet biex l-affarijiet essenzjali f'pajjiżna jkomplu jogħlew.

Jien naħseb li għandna nuru solidarjeta` ma' l-anzjani, mal-familji u maż- żgħażagħ tagħna u hemm bżonn li l-gvern jifhem li n-nies ma jistgħux ikomplu jgħaddu minn din it-tbatija.

L-anzjani tagħna qegħdin igħaddu minn martirju ieħor; martirju ġewwa l-isptarijiet fejn minkejja li hemm swali fejn jingħata servizz tajjeb, hemm ċerti swali fejn il-pazjent ma jagħtux kasu.

Sur President, aktar kmieni għedt li min jiflaħ iħallas għandu d-dritt li jmur u jinqeda fl-isptarijiet tal-gvern u jekk jara li se jdum biex jinqeda, dan jaqbad u jmur jagħmel operazzjoni għand il-privat.

Pero' hemm listi twal ħafna ta' nies li jridu jagħmlu l-operazzjonijiet ta' l- irkobba u tal-katarretti - żewġ operazzjonijiet li jsiru ħafna fuq l- anzjani tagħna – u allura hemm bżonn li l-gvern jipprova jtaffi din il- problema.

Issa wieħed irid igħid ukoll li anke fi żmien gvern Laburista kien hemm listi twal u qed ngħid dan għax ma nħobbx inkun partiġjan meta nitkellmu fuq problemi soċjali.

Għalhekk f'dan il-parlament irridu naħsbu f'dawk in-nies li ma jistgħux jaslu waħedhom jekk verament irridu li titwettaq il-ġustizzja soċjali.

Ma rridux ninsew li hawn min miet bl- irkobba tuġgħu jew bil-katarretti għax finanzjarjament ma setax iħallas!

Hemm fejn ma naqblux u fejn nistgħu noħolqu diskussjoni imma fuq dawn l- affarijiet għandhom jaqblu ż-żewġ naħat.

Per eżempju ̧ din li l-kontribuzzjoni ta' l-anzjani fi djar tal-gvern telgħet għal 80% hija xi ħaġa inkredibbli meta wieħed jiftakar li fi żmienna, għax konna daħħalna din il-miżura b'perċentaġġ ferm anqas minn 80%, kienu skruplaw.

Ara x'ipokrezija!

Issa qed joqgħodu jiftaħru li se jagħtu servizz tajjeb għax se jieħdu t-80% imma jien nistaqsi jekk dawn l- affarijiet kenux miktubin fil-programm elettorali tal-partit Nazzjonalista.

F'dan il-programm elettorali hemm li l-qasam ta' l-anzjani se jittejjeb pero' anke li se jtejbu t-toroq hemm u l-karozza tiegħi qalgħet xi erba' punctures fi żmien xahar!

Sur President, dan il-budget kompla tefa' fil-ħama lill-anzjani tagħna.

Per eżempju ̧ din il-ġimgħa madwar 800 anzjan ħadu qatgħa kbira meta bagħtulhom ittra bi żball li fiha qalulhom li l-benefiċċju tal-mard se jinqata', il-ħlas supplimentari se jinqata' u kien hemm xi oħrajn li qalulhom li anke l-pensjoni se tinqatagħlhom pero' d-dipartiment tas- servizzi soċjali missu kellu d-diċenza jgħidilhom li dan kien żball għaliex il-banek tawh informazzjoni ħażina.

Fil-fatt uħud mill-anzjani għadhom jemmnu s'issa li se jinqatagħlhom il-benefiċċju u dan għaliex ma jċemplux, ma jiċċekkjawx l-affarijiet u ma jkollhomx min jiddefendihom.

Ara min jitkellem u jċempel ̧ iserraħ moħħu.

Aħna lill-anzjani tagħna ma nistmawhomx biss għax inkunu għamilnielhom xi sala tixgħel, xi sodda speċjali jew għax nagħmlulhom it-television fil- kamra.

Kollox huwa mportanti imma l-aktar li qed jiġu mgħakksin f'dan il- pajjiż huma dawk l-anzjani li m'għandhomx leħen, li m'għandhom lil ħadd min idur bihom u dawk l-anzjani li ma jiddefendihom ħadd.

Dawn jibqgħu dejjem jaqilgħu fuq rashom u għalhekk jeħtieġ li f'dan il-parlament, jekk ma jitkellmux huma nitkellmu għalihom aħna ħalli verament noħolqu l-ġustizzja soċjali għax dawn in-nies għandhom qalb, iħossu u għaddejjin minn żmenijiet diffiċli.

Ara ma naħsbux li kollox sejjer tajjeb f'pajjiżna!

Sur President, issa rrid nerġa' nitkellem fuq il-familji li għaddejjin minn martirju sħiħ.

Il-bieraħ kelli ċans nagħmel numru ta' door-to-door visits u bdejt ninnota kemm hija gravi l-problema tal-qgħad.

Kif għedt qabel, jien ma rridx inkun partiġjan meta nitkellem fuq il-problemi soċjali u fil-fatt, meta nagħmel id-door-to-door visits, jien ma nħabbatx lil-Laburisti biss imma nħabbat lil kulħadd; min irid jiftaħli, min irid isabbatli l-bieb u min irid ma jiftaħlix.

Pero' nista' ngħid li bħalissa kulħadd jinsab imbeżża' mill-futur tiegħu minħabba l-qgħad jew il-periklu tal-qgħad u din hija problema li ma nistgħux ninjorawha.

Din il-ġimgħa kont qed nitkellem ma' persuna li jagħmel l-għamara u dan qalli li fi żmien ġimgħa kien hemm xi erba' orders li ġew kanċellati minn koppji żgħażagħ għax tilfu x-xogħol.

Ix-xogħol intilef kemm mil-Laburisti u kemm min-Nazzjonalisti u ma jistax ikun li jkollna membru min-naħa l-oħra tal-Kamra li bil-wiċċ tost kollu jgħid li dan il-qgħad inħoloq minħabba li l-partit Laburista ma kellux politika ċara dwar l-Unjoni Ewropea.

Dan x'nies arroganti u tosti għandna jmexxu lil dan il-pajjiż!

Jien nappella lin-naħa l-oħra biex ma toqgħodx tilgħab bl-imħuħ tan-nies u minflok tibda tifhem x'qed jiġri fil-pajjiż u tara l-biża` li l-familji Maltin jinsabu għaddejjin minnha.

Ara ma taħsbux li l-Unjoni Ewropea se ssolvielna l-problemi kollha!

Ejjew ħalli flimkien nifhmu x'inhuma dawk il- problemi li għaddej minnhom il-poplu tagħna u nibdew nuru s-solidarjeta` ma' min hu batut.

Sur President, fejn jissemmew iż-żgħażagħ f'dan il-budget?

Hemm bżonn li ż- żgħażagħ nagħtuhom futur billi nipprovdulhom l-impjiegi, l-inizjattivi u l- opportunitajiet ġodda.

Jien jiġu jkellmuni żgħażagħ li jkollhom xi loan fuq il-post u jgħiduli li tilfu x-xogħol u ma jafux x'se jagħmlu.

X'se jagħmlu dawn iż-żgħażagħ?

Din hija s-sitwazzjoni kerha li għandna fil- pajjiż.

Kemm hawn żgħażagħ li għandhom numru kbir ta' ċertifikati li spiċċaw jagħmlu xogħol li ma jixirqilhomx imma jkollhom jagħmluh sabiex jaqilgħu xi ħaġa!

Illum iż-żgħażagħ ma joqgħodulekx ġewwa imma kollha jridu l-mobiles, l-internet u l-karozza.

Din hija l-kultura tal-lum pero' din mhijiex xi kultura li ġabuha tan-naħa l-oħra kif spiss jiftaħru għax anke kieku ma kienx hemm huma fil-gvern, xorta waħda konna nispiċċaw f'din il-kultura.

Illum in-nies jaraw it-television, isiefru u jitħalltu ma' l- oħrajn u jieħdu l-kultura tagħhom.

Meta jien dħalt f'dan il-parlament kelli nilbes il-glekk imma taħt il-glekk, jien bqajt dak li kont, dak li tellgħu n-nies, dak li jifhem in-nies u li n-nies jifhmuh.

Sur President, huwa mportanti wkoll li nieħdu l-problema tad-droga bis- serjeta` u mhux diġa` kellna tliet imwiet din is-sena minħabba d-droga u qisu ma ġara xejn.

Kif għedt qabel, hemm bżonn li fuq din il-problema, il- gvern u l-oppożizzjoni jiġbdu ħabel wieħed għax f'dan il-pajjiż għandna sitwazzjoni fejn tifel li għadu jibda l-ħajja adulta tiegħu jkun jista' jixrob b'mod eċċessiv u mingħajr kontroll.

Irridu naraw l-istatistiċi tas- Sedqa u tal-Caritas biex ikollna stampa ċara ta' liema stat jinsab fih pajjiżna.

Il-ħabiba tiegħi Sina Bugeja għaddietli rapport ferm interessanti tas-Sedqa.

Lil dawn in-nies irridu ngħidulhom prosit pero' huwa mportanti li nagħtuhom aktar finanzi biex ikunu jistgħu jagħmlu xogħol aħjar għax jekk se jkollna familji żgħażagħ li jiġu jaqgħu u jqumu mill-prinċipji kollha li dejjem ħaddnu missirijietna, se nispiċċaw fix-xejn.

Sur President, jien irrid nitkellem ukoll dwar l-ambjent f'pajjiżna għax nemmen li minkejja l-isforzi kollha li qed isiru – u hawn ngħid prosit għax- xogħol tajjeb li qed isir fir-roundabouts u postijiet oħra madwar Malta – xorta għadna wisq lura f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ambjent.

Jien niftakar li meta l-Onor.

Joe Debono Grech kien ministru ta' l-agrikoltura u sajd u ried jagħmel xi ħaġa bħalma qed isir issa fir-roundabouts tagħna, il- ħaddiema ta' dak iż-żmien kienu qalulna li dan ma jistax isir għax il- pjanti jispiċċaw imutu bl-exhaust.

Issa dawn in-nies suppost li kienu qed jaħdmu magħna pero' kienu jippreferu jaqdu lill-partit Nazzjonalista u jfixklu lill-gvernijiet Laburisti milli jaqdu lill-poplu Malti.

Allura issa l-exhaust m'għadux joqtolhom il-pjanti?!

Din hija xi ħaġa li tibqa' f'moħħi u meta nerġgħu nkunu fil-gvern, irridu mmexxu b'nies li verament iħobbu lil art twelidhom u lill-poplu tagħhom u li l-obbligu li għandhom ikun lejn il-poplu Malti u mhux lejn il-partit Nazzjonalista.

B'hekk biss nimxu 'l quddiem, Sur President.

Imissna nistħu f'dan il-pajjiż fejn minkejja li aħna pajjiż tant żgħir xorta m'aħniex kapaċi nżommu l-ambjent f'kondizzjoni tajba.

It-toroq tagħna huma fi stat diżastruż.

Din il-ġimgħa għaddejt minn The Strand il-Gżira li hija arterja prinċipali u meta għaddejt minnha ħsibt li għaddej minn xi triq ta' pajjiż tat-tielet dinja u dan għaliex għamlet ftit xita.

Fit-toroq tagħna hemm rifless it-telqa tal-gvern li abbanduna t-toroq arterjali ta' pajjiżna u dan b'kuntrast kbir ma' dak li qed jiġri fit-toroq li jaqgħu taħt il- kunsilli lokali li sakemm ikollhom il-fondi, dawn dejjem jieħdu l-passi biex jirranġawhom.

It-telqa li hawn fil-gvern tidher f'dan il-parlament, tidher barra l-parlament u tidher fid-dipartimenti kollha.

It-telqa li hawn tista' taraha u tmissha b'idejk u hija xi ħaġa tal-biża'.

Hemm bżonn ukoll li l-gvern jinvesti fit-turiżmu għax dan is-settur iħalli ħafna miljuni f'idejn il-Maltin u b'dawn il-flus, minbarra li nsaħħu l- ekonomija tagħna, inkunu nistgħu nagħmlu dak kollu li semmejt qabel favur in-nies bi problemi soċjali u nies li qed ibatu mill-faqar il-ġdid.

Sfortunatament it-turiżmu f'pajjiżna sejjer lura u jeħtieġ li naħdmu sabiex nerġgħu nsaħħuh mill-ġdid għax dan is-settur huwa mportanti ħafna biex nimxu 'l quddiem, biex ngħinu lil min hu fil-bżonn u biex noħolqu x-xogħol għaż-żgħażagħ u l-familji tagħna.

Jekk m'aħniex se nkomplu nġibu investiment barrani pajjiżna se jkompli jidħol fi sqaq li ma nkunux nistgħu noħorġu minnu.

Sur President, nittama li għal budget ieħor dawn l-ideat li semmejt ma jaqgħux fuq widnejn torox u jiġu kkonsidrati.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, kont qed nisma b'attenzjoni lid-deputat min-naħa ta' l-oppożizzjoni jitkellem u dan ipprova jagħmel mill-aħjar li jista' biex jagħti stampa pjuttost negattiva żżejjed ta' ħafna problemi soċjali li jeżistu pero` kien korrett meta indika li dawn il-problemi jeżistu għax hawn nuqqas ta' edukazzjoni.

Pero' hawn nuqqas ta' edukazzjoni mhux għax hawn nuqqas ta' opportunitajiet ta' tagħlim - għalkemm hawn kemm hawn, dejjem jista' jkun hawn iżjed – imma minħabba l-mod ta' kif wieħed jagħmel l-għażliet fil-ħajja tiegħu.

Jien mhux l-ewwel darba li għedt li ħafna problemi soċjali jwasslu għal ħafna problemi ekonomiċi ̧ għalkemm jista' jkun li jkollok sitwazzjonijiet ekonomiċi li jwasslu biex joħolqu problemi soċjali wkoll.

Pero` dan il- gvern qiegħed jaħdem ̧ u ħadem ̧ għax għandna budget li qed juri d-direzzjoni dwar kif dan il-gvern se jkompli jaħdem biex it-tagħlim jiżdied u biex l- opportunitajiet ta' tagħlim jiżdiedu wkoll.

Minkejja dan, il-gvern qatt ma wiegħed li se jerfa' lil kulħadd minn xagħru.

Il-gvern ma jistax jiddeċiedi għan-nies, għaż-żgħażagħ tagħna u għall-koppji miżżewġin li jinfirdu.

Jekk f'dan il-pajjiż issa għandna l-problemi soċjali għax qed jiżdiedu l-problemi tas-single parents, għax qegħdin jiżdiedu s- separazzjonijiet u għax qegħdin jiżdiedu n-numru ta' tfajliet li jkollhom it-trabi anke meta jkunu għadhom taħt ċerta eta`, il-gvern huwa responsabbli biex jara li soċjalment u finanzjarjament, dan il-pajjiżi joffri l-aħjar opportunitajiet għall-iżvilupp tal-bniedem pero` ma jistax jieħu post il-ġenituri jew post dawk li jiddeċiedu.

Għalhekk huwa mportanti li naraw x'qed jiġri.

Jien ngħid li wieħed mill- akbar tip ta' faqar ġdid li għandna f'pajjiżna mhuwiex dak intellettwali imma dak morali.

Darba kont għamilt aġġornament dwar dan is-suġġett - u ħafna nies kienu tkellmu dwaru avolja wħud minnhom kienu nterpretawni ħażin – fejn kont għedt li llum kollox spiċċa xejn m'hu xejn u ma baqax il- konċett ta' x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin imma spiċċajna bħall-kumplament tad-dinja.

U dan hu l-ħażin tas-suq globali għax dan iwassal għal moralita` u għal kuxjenza globali fejn il-bniedem jibda jqis li huwa soġġett għall-pjaċiri tiegħu u ma jagħtix kas aktar il-moralità.

Dan il-pajjiż qed jintlaqat ukoll minn dan il-proċess soċjali pero` ma nistgħux nieqfu hawnhekk u nisimgħu biss din in-naħa tal-munita għaliex għalkemm jiddispjaċina li s-sitwazzjoni soċjali hija tali, aħna qegħdin nirrispondu għal dawn il-problemi soċjali biex noffru assistenza u politika soċjali li tagħmel sens għal dawn is-sitwazzjonijiet ġodda pero` hemm il- limiti sa fejn gvern jista' jasal.

L-Onor.

Parnis issuġġerixxa li niftħu l-iskejjel għat-tfal tal-ħaddiema.

Illum li titkellem u tuża l-frażi "tfal tal-ħaddiema" ma tantx għadu jagħmel sens għax m' għadniex fiż-żmien meta s-soċjaliżmu kien għadu jibda u meta kien hawn id-differenza bejn il-klassijiet.

Illum ninsabu fis-sena 2004 u d-definizzjoni tal-ħaddiema hi ferm aktar wiesgħa milli kienet qabel u m'hemmx xi disprezz meta tuża l-kelma "ħaddiema".

Illum min mhuwiex ħaddiem?

Iż-żgħażagħ li hemm fl-universita` mhumiex tfal tal-ħaddiema wkoll?

Illum m'għadx għandna soċjeta` klassista - nispera li jien korrett - fejn ikollok il-kapitalist fuq u l-ħaddiem taħt.

M'għadx għandna sistema edukattiva li tippremja lit-tfal tal-kapitalist u tgħaffeġ taħt saqajha lit-tfal tal-ħaddiem.

Allura meta l-Onor.

Parnis jgħidilna biex niftħu l-iskejjel tagħna għat-tfal tal-ħaddiema, jien nistaqsi: L- MCAST għal min infetaħ?

L-universita` tagħna li għandha iżjed minn 7,000 student għal min infetħet?

Ta' min huma dawk il-karozzi li l-universita` tagħna għandha problema bil-parking bihom?

Illum żdiedu t-tobba, l-avukati u n-nies ta' l-iskola imma dawn li qegħdin jilħqu, fil-maġġor parti tagħhom m'humiex ukoll ulied il-ħaddiema?

Kien proprju dan il-gvern li bid- deċiżjonijiet tiegħu wassal biex ulied il-ħaddiema jkollhom l- opportunitajiet li għandhom illum għax hu kien li għamel sistema edukattiva miftuħa għal kulħadd.

Kif diġà għedt l-Onor.

Parnis qal li għandna niftħu l-iskejjel filgħaxijiet.

Jien mhux qed nitkellem daqslikieku kont ministru ta' l- edukazzjoni imma llum kelli laqgħa mal-ministru u domna nitkellmu ħafna biex naraw kif se nkomplu ntejbu dak li diġa` bdejna fis-settur edukattiv biex lill-istudenti nagħtuhom mentalita` aktar imprenditorjali.

Illum hemm sforz kollettiv fil-ministeru ta' l-edukazzjoni biex iż-żgħażagħ tagħna fl- universita` u fl-MCAST jingħataw edukazzjoni li tippreparahom tajjeb fil- qasam tekniku tagħhom u għal tip ta' xogħol li wisq probabbli ma jkunx wieħed fiss kif nafuh illum imma jkun wieħed ibbażat fuq sistema ta' freelancing.

Kif tista' żżomm li f'dan il-pajjiż isiru ċerti bidliet f'dan il-qasam ta' ingaġġ ta' ħaddiema jekk il-proċeduri ta' l-impjieg fid-dinja kollha saru jimxu b'dan il-mod?

Illum għandna sitwazzjoni fejn kull intrapriża li trid tirnexxi, trid tipprova tbigħ l-aħjar prodott bl-irħas prezz possibbli u fl-istess ħin tipprova tara kif se tkompli tavvanza u tkun innovattiva fil-prodotti li toffri imma dan trid tagħmlu bl-inqas spejjeż possibbli.

Dan kollu jfisser li s-suq tax-xogħol illum jitlob ħafna flessibbilta`.

Illum ir-riċetta tas-suċċess kummerċjali f'intrapriża hija li tnaqqas l- ispejjeż.

Ovvjament jiġri li kumpannija li tkun se tnaqqas l-ispejjeż u toħloq l-aktar flessibilita` possibbli, tbiddel il-mod ta' kif timpjega u tingaġġa l-ħaddiema magħha.

Jekk f'dan il-pajjiż, bħalma qed jiġri f'pajjiżi oħrajn, qed tiżviluppa din it-trend sabiex il-kumpanniji tagħna jibqgħu aktar sostenibbli, allura hekk ukoll trid titbiddel il-mentalita` ta' l-istudent u tal-ħaddiem tagħna għax illum it-tifsira ta' job fiss qed tinbidel minn kif kienet il-bieraħ.

Din hija s-sistema llum bħalma hija s- sistema li llum jekk m'għandekx mobile, donnok għandek xi ħaġa nieqsa.

Ftit taż-żmien ilu kien ikollok xi ħaġa nieqsa jekk toħroġ bla kartiera jew bla ċintorin imma llum żdied il-mobile ma' dawn l-affarijiet.

Illum jekk toħroġ bla mobile, qisek insejt moħħok id-dar u trid tmur għalih għax inkella taħseb li m'għadekx in contact jew li ma m'għadekx within reach ta' min irid iċempillek.

Minkejja dan jien personalment ma nkunx kuntent – għalkemm nikkwota s- suċċess tal-kummerċ anke f'dawn l-affarijiet – meta nara ġenituri li jagħtu mobiles lit-tfal żgħar tagħhom bħala rigal.

Jien ma naħsibx li din hija xi ħaġa tajba pero` din hija waħda mis-sitwazzjonijiet li għaddejjin minnhom illum.

Jekk neħux pjaċir bihom jew le huwa irrelevanti għaliex dawn huma r- realtajiet li rridu niffaċċjaw.

Per eżempju ̧ il-ministeru ta' l- edukazzjoni qiegħed jara li jkun hemm evoluzzjoni fil-curriculum sabiex tidħol ċerta mentalità f'moħħ min se jilħaq tabib ̧ avukat, inġinier, social worker eċċ. bil-għan li nrawmu aħjar il-kultura imprenditorjali, il-kultura li kapaċi tieħu r-riskju, li kapaċi tara valur fix-xogħol u li kapaċi tara valur veru meta wieħed jagħti servizz.

Illum dan it-tip ta' żvilupp jista' isir għax fl-imgħoddi saret ħidma kontinwa biex jinbena pedament.

Kieku l-Ministru Louis Galea ma ħadimx f'dawn l-aħħar snin - bħalma ħadmu ta' qablu - biex f'dan il-pajjiż jinħolqu l-għodda u l-istrutturi li għandna bżonn biex niżviluppaw, kieku llum ma kontx inkun f'pożizzjoni li niltaqa' miegħu sabiex naraw x'jonqos isir.

Immaġinaw kieku ma nħoloqx l-MCAST li qabel kien ġie kkritikat bħala xi ħaġa żejda!

Immaġinaw kieku ma nħolqux l-istrutturi tal-curriculum li bihom il-ministeru ta' l-edukazzjoni jista' jenfasizza x'direzzjoni għandu jkun hemm fil-formazzjoni tal-karattru ta' l-istudent.

Sur President, aħna qegħdin niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi li jġib fis- seħħ ċertu emendi li meta wieħed iħares lejhom isib li huma emendi dwar żieda ta' tariffi pero` fl-istess ħin huma emendi li għandhom jgħinu biex dan il-pajjiż ikompli jbiddel is-sistema li tirrigwarda s-servizzi tiegħu u jkompli jbiddel u jirristruttura l-mod ta' kif kien qed jieħu ħsieb il- finanzi tiegħu.

Dan il-pajjiż hu bħal intrapriża li jisimha Malta.

F'Malta għandna numru ta' nies jaħdmu biex isostnu dawk li ma jaħdmux u għaldaqstant iridu jaraw kif se joħolqu l-ġid li mbagħad ikun jista' jitqassam lill-batut; batut jew għax ikun ħa deċiżjonijiet ħżiena, jew għax ikun sfortunat jew inkella għaliex ikollu ċertu nuqqas.

Biex dan il-gvern ikun jista' jsostni l-politika soċjali tiegħu jrid joħloq il-ġid finanzjarju għax kif jgħid il-Malti, bla flus la tgħannaq u lanqas tbus.

Sur President, dan il-budget qed joffri ċertu direzzjoni.

It-tifsira ta' x'kien budget numru ta' snin ilu u x'kien budget illum inbidel u se jkompli jinbidel, ikun hawn min ikun hawn fil-gvern.

Il-budget tal-lum qed jagħti direzzjoni imprenditorjali u fiskali jiġifieri m'għadx ikollna budget ta' gvern li kien ikun il-majority shareholder f'kull kumpannija Maltija u li kien f'pożizzjoni li jiddeċiedi fuq jekk hux se togħla jew le l-kunserva u fuq jekk għandux jiġi mportat xi ħaġa jew le.

Illum il-budget m'għadux hekk għax il-gvern m' għadx għandu l-kontroll ta' kollox f'dan il-pajjiż kif kellu qabel.

Il-pajjiż inbidel għax dan il-gvern bidlu u din il-bidla kienet ukoll parti mill-iżvilupp li dan il-pajjiż għadda minnu.

Illum hemm talba biex din il- bidla tkompli sseħħ – kważi anke min-naħa ta' l-oppożizzjoni – għax m'għadux żmien li dan il-gvern jibqa' l-akbar negozjant li hawn fil-pajjiż.

Kien hawn żmien li t-teorija ekonomika hekk kienet titlob u kien hawn żmien fejn kien hawn min jaħseb li hekk kien l-aħjar li jsir biex il-pajjiż joffri l-aħjar servizz possibbli liċ-ċittadin.

Kien hawn żmien fejn meta konna niġu għall-budgets, konna naraw kompetizzjoni bejn iż-żewġ partiti dwar min se joffri l-aħjar servizz b'xejn liċ-ċittadin.

Ovvjament iżjed ma kienu jingħataw servizzi iżjed kienet tintefa' responsabbilta` fuq il- gvern.

Meta mbagħad beda dieħel il-prinċipju tas-sussidjarjeta` u tad- deċentralizzazzjoni, il-gvern beda jerħi minn taħt idejh u beda jitfa' r- resposabbilta` tiegħu fuq ħaddieħor biex ma jibqax il-factotum ta' kollox.

Huwa proprju f'dan il-kontest li qegħdin niddiskutu l-budget tal-lum għax is-sitwazzjoni hija kompletament differenti min dik tal-passat.

Pero' l- oppożizzjoni qed tara kif tinstiga u taqbad ma' l-isfortuna li jkun għaddej minnha l-pajjiż u tpinġiha bħallikieku din l-isfortuna teżisti f'dan il- pajjiż biss.

Jien naħseb li bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, aħna noffru stampa sħiħa liċ-ċittadin għax naħa tgħid li kollox sejjer tajjeb u naħa tgħid li kollox sejjer ħażin.

Nispera biss li fl-interventi tiegħi, ma nkunx wieħed minn dawk li jgħid it-tajjeb biss.

F'dan id-dibattitu qegħdin nitkellmu fuq emendi fil-liġijiet u l-mistoqsija għandha tkun: Din il-liġi x'qed tipprova tagħmel sabiex dan il-pajjiż joħloq ġid biżżejjed biex ikun f'pożizzjoni li jgħin lin-nies bi problemi soċjali?

Fid-diskors tal-budget intqal li l-isfidi li qed niffaċċjaw huma l-istess bħal dawk li qegħdin jiffaċċjaw ħafna pajjiżi oħra.

Dawn huma t- tisħiħ tal-kompetittivita` ekonomika, it-titjib fil-livell ta' l- edukazzjoni, riforma fil-kultura tas-settur pubbliku, tisħiħ tal-moralita` fiskali, riforma fil-pensjonijiet, riforma fis-servizzi tas-saħħa, it- twettiq tal-ġustizzja soċjali u l-ħarsien ta' l-ambjent.

Il-budget huwa l- programm ta' ħidma li għandu dan il-gvern fuq livell nazzjonali dwar fuqhiex għandu jaħdem biex inkomplu naraw li dan il-pajjiż joħloq biżżejjed ġid u ħadd ma jaqa' lura.

Dan il-gvern qed jieħu d-deċiżjonijiet u qed jieħu deċiżjonijiet tajbin.

Irridu nsaħħu l-kompetittivita` ekonomika għax ma nistgħux naqgħu lura u rridu naraw titjib fil-livell ta' l-edukazzjoni pero' dan diġa` qed iseħħ għax il-livell ta' l-edukazzjoni tal-lum huwa ħafna aħjar minn dan tal- passat.

Issa għandna r-riforma fil-kultura tas-settur pubbliku.

Il-gvern għadu kemm ressaq white paper u fiha ta s-suġġerimenti tiegħu ta' kif jimmaġina li għandu jkun is-settur pubbliku.

Il-gvern jemmen li jeħtieġ li jkun hemm konsultazzjoni u għax jemmen dan, għada stess se jkun hemm konferenza fuq livell nazzjonali msejħa mill-gvern proprju fuq dan is-suġġett.

Min-naħa tiegħi, jien laqqajt il-kamra tal-kummerċ, il-federazzjoni ta' l- industrija ̧ il-GRTU u l-Malta institute of management biex nisma' l- proposti tagħhom u rrid nara li l-ġimgħa d-dieħla, niltaqa' wkoll mal-MHRA għax dawn jieħdu ħsieb settur importanti u għalhekk ikun tajjeb li nisimgħu l-veduti tagħhom ukoll.

Sur President ̧ ma nistgħux insaħħu l-kompetittivita` ekonomika tagħna, ma jistax ikollna titjib fil-livell edukattiv, ma nistgħux naslu li jkollna tisħiħ tal-moralita` fiskali, riforma fil-pensjonijiet u fis-servizzi tas- saħħa u twettieq tal-ġustizzja soċjali u progress fil-ħarsien ta' l-ambjent jekk ma' dan kollu ma ntejbux il-mentalita` ta' min qed jitħallas minn flus il-poplu biex jipprovdi servizz pubbliku.

Nixtieq nieħu din l-opportunita` biex nitlob il-permess tal-Kamra biex aktar 'il quddiem inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra rapport li fih il- proposti li ndikaw is-setturi industrijali u kummerċjali rigward servizz pubbliku aħjar.

Hawnhekk irrid nammetti li dan ir-rapport kien ikun iżjed inklużiv kieku ħadu sehem fih l-MHRA pero` issa nagħmel ħilti biex nikkonsulta magħhom u nkun ċert li s-suġġerimenti tagħhom jaslu għand il- gvern ukoll

Jien nifhem li l-white paper kif maħduma u proposta mill-gvern hija riżultat ta' konsultazzjoni vasta fi ħdan l-istess ċivil u kif iċ-ċivil iħares lejh innifsu u fejn jaħseb li dan għandu jirranġa pero` f'dan id- dokument li se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra, hawn il-kontra-proposti u proposti ġodda ta' kif is-settur kummerċjali u industrijali qed iħares lejn is-servizz pubbliku.

Jista' jkun hemm proposti li ċ-ċivil burokratiku u n- nies li jaħdmu ġo fih ma jogħġbuhomx għax ikun hemm ċertu constraints legali bħalma mhux il-proposti kollha taċ-ċivil ikunu milqugħa mis-settur kummerċjali u industrijali.

Pero' dan huwa rapport importanti għax fih proposti li flimkien ma' dawk li se joħorġu għada, se jkomplu juru lill- gvern x'tip ta' servizz pubbliku jixtieq jara s-settur kummerċjali biex ikun hemm inqas burokrazija u aktar ħolqien ta' impjiegi.

Fil-fatt x'ħin dan id-dokument kien qed jiġi ppreżentat lill-Ministru Dalli waqt il-press conference ġew proposti affarijiet ġodda li ma kenux inklużi fil-white paper oriġinali li jinkludu, per eżempju, it-twaqqif ta' l- uffiċċju għall-efficiency review, li jiġu established proċeduri ta' impact assessment fuq deċiżjonijiet meħuda mid-dipartimenti u awtoritajiet, li jkun hemm aktar sinerġija bejn id-dipartimenti u awtoritajiet biex fid- deċiżjonijiet tagħhom, dawn ikunu aktar konxji mill-effett tad- deċiżjonijiet tagħhom fuq livell nazzjonali u ma jibqgħux jaħsbu biss fuq livell individwali u proposti biex id-dipartimenti u l-awtoritajiet ikunu iktar aċċessibbli għas-setturi li kull dipartiment ikun qiegħed hemm biex jaqdi.

Għandu jkun hemm ukoll benchmarks li jgħinu biex jiġu kalkolati r-riżultati miksuba u jkun hemm għanijiet ċari li jitħabbru minn qabel u li jkunu pubblikati biex tkun magħrufa fiex tikkonsisti l-ħidma ta' dawn id- dipartimenti.

Fuq kollox, hemm bżonn li bħala terms of reference ikun ċar li kull dipartiment u awtorita` jkollha l-obbligu li kontinwament tassessja lilha nnifisha ħalli tara kif tkun inqas burokratika.

Dawn huma proposti miġbura waqt laqgħat li kellhom miegħi dawn il- korpi kostitwiti pero` jkun tajjeb li nsemmi wkoll li l-mentalita` tal-gvern hi dik li jmexxi pajjiż li jinsab fl-Unjoni Ewropea.

Din il-mentalità qed tiġi sostnuta u mogħtija direzzjoni miċ-charter Ewropew għan-negozji ż-żgħar li jimpenja lill-gvern biex jara li jsaħħaħ u jiggarantixxi l-konsultazzjoni.

Għalhekk mis- segretarjat tiegħi fi ħdan il-ministeru u bl-appoġġ tal-ministru wettaqna dan it-tip ta' eżerċizzju biex niżguraw li l-leħen ta' dawn is-setturi ta' għaqdiet kummerċjali u industrijali jkun jista' jasal għandna.

Sur President ̧ jien nifhem għalfejn għadu kemm ċempilli Winston Zahra ta' l- MHRA u staqsa għaliex ma nkludejnihomx f'dan l-eżerċizzju.

Meta tagħmel eżerċizzju tajjeb in-nies jibdew jitħajru biex jieħdu sehem bħalma ġara f'dan il-każ.

Fil-fatt lis-Sur Zahra wegħedtu li se niltaqgħu ħalli niddiskutu s-suġġetti li ddiskutejna ma' l-għaqdiet l-oħra u huwa ta' sodisfazzjon li jkollok dawn l-għaqdiet li jkunu daqstant anzjużi biex jieħdu sehem f'dawn il-konsultazzjonijiet.

Għalhekk filwaqt li rridu nsaħħu l-mod ta' kif is-servizz pubbliku jrid jaħdem, jippjana u jimplimenta d-deċiżjonijiet tiegħu, irridu nsaħħu wkoll il-kompetittivita` ta' dan il-pajjiż kif intqal fl-istess budget.

Jekk insaħħu l-kompetittivita` ta' dan il-pajjiż, noħolqu sitwazzjoni ekonomika aħjar ħalli jkompli jinħoloq ix-xogħol.

Sur President, fil-budget speech ingħatat direzzjoni lill-ħidma tal-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali u dan issa jrid jaħdem b'terms of reference li jrid isaħħaħ il-kompetittivita` f'dan il-pajjiż.

Fil-fatt se nikkwota mill-budget speech li jgħid hekk:

"niżguraw kompetizzjoni fis-swieq tal-fatturi ekonomiċi kollha ħalli niżguraw li kull żieda fl-ispiża tkun newtralizzata bi produttivita` akbar;

innaqqsu l-ispiża tas-settur pubbliku kemm bħala piż finanzjarju u kemm bħala piż burokratiku fuq l-ekonomija kollha;

insaħħu l-flessibilita` fis-suq tax-xogħol ħalli nneħħu dak kollu li huwa ta' xkiel biex il-ħaddiem isib postu fl-impjieg li fih jikkontribwixxi l-aktar;

niffaċilitaw lis-settur produttiv biex jutilizza r-riżors uman li hu qiegħed jew mhux produttiv biżżejjed;

insaħħu r-riżors uman tagħna bi skemi ta' taħriġ li jżomm lill- ħaddiema tagħna aġġornati f'kull livell u li jgħaddilhom ħiliet u snajja' ġodda;

il-prinċipji tal-governabbilita`ażjendali jkunu mħaddma bi skruplu kbir.

Dan joħloq klima tajba bejn il-partijiet kollha nvoluti fl- operat ta' l-azjenda, iżid il- kompetizzjoni, u jeħles lil kulħadd mit- toqol ta' l-intriċċi; u

nsaħħu l-proċessi tal-produzzjoni u marketing bi żvilupp ta' prodotti u sistemi ġodda.''.

Meta wieħed janalizza dawn l-għanijiet li qegħdin jingħataw lill-kunsill Malti għall-iżvilupp, wieħed jifhem iżjed dak li għedt fil-bidu, li llum il- gvern ̧ fil-governabilita` tiegħu ̧ qed ifittex li jattwa l-proċess tad- deċentralizzazzjoni u tas-sussidjarjeta`.

Il-gvern m'għadux jerfa' r- responsabbilta` waħdu imma qed jiddelega r-responsabilita` tal- governabilita` ma' l-imsieħba soċjali.

Aħna għandna lkoll flimkien naħdmu bħala intrapriża waħda u għandna nifhmu aħjar x'inhuma l-prijoritajiet f'dawn iż-żmenijiet.

Kieku għad għandna gvern fejn kollox jiddeċiedi hu kieku għandna gvern b'mentalita` li ma tistax taħdem.

Il-mentalita` tal-gvern hi mentalita` moderna, mentalita` ta' konsultazzjoni u mentalità ta' diskussjoni.

Meta tibgħat għan-nies biex jiddiskutu miegħek dawn iridu jidħlu fiż-żarbun tiegħek u jkunu kapaċi jiddiskutu miegħek bl-istess mod ħalli jkun hemm kompromess.

Din it-tip ta' mentalita` qed timmatura u qegħdin nitgħallmu ħafna minnha pero` jeħtieġ li l-proċess jitjieb.

Ċertament dan huwa l-mod ta' kif jista` jkollna governabilita` serja, governabilita` fejn kulħadd jagħraf x'inhuma l-piżijiet tiegħu.

Sur President, jeħtieġ li dawn l- istrutturi li ħdimna fuqhom, jiġi ristrutturati ħalli jkunu adattati għall- ħteġijiet tal-lum u dan hu li l-gvern qed jagħmel.

Ċertament li ma ħadtx pjaċir bl-islogan li ħarġu ta' l-oppożizzjoni fuq il- budget fejn qalu li dan huwa budget ta' qgħad ̧ taxxi ̧ dejn u nuqqas ta' konsum.

Jien naħseb li din hija parti mill-pjan tagħhom biex joħolqu l- inċertezza u ma nemminx li dak kollu li qegħdin jagħmlu, qegħdin jagħmluh fl-interess tal-ħaddiema imma qegħdin jagħmluh fl-interess tagħhom minħabba l-għatx li għandhom għall-poter.

Il-poter mhuwiex dritt assolut u meta jintrebaħ ikun intrebaħ pero` wieħed irid jifhem li biex ikun kapaċi jikkritika, irid ikun kapaċi juri l-abbiltajiet tiegħu meta jkollu ċ-ċans.

Illum m'għadx għandna sitwazzjonijiet ta' wage freeze u diffikultajiet oħrajn kif kellna taħt gvernijiet Laburisti imma llum għandna sitwazzjoni fejn hawn ħafna flus fl-idejn u fil-banek tagħna, għandna livelli għolja ħafna – kważi l-iżjed li qatt kellna – ta' riservi barranin, għandna numru ta' nies li jaħdmu fis-settur pubbliku fost l-inqas li qatt kien hawn u għandna numru ta' nies li jaħdmu fis-settur tas-servizzi li huwa l-ogħla li qatt kien hawn.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li dan il-pajjiż huwa pajjiż ta' opportunitajiet u pajjiż li kapaċi jkompli jżid il-ġid nazzjonali tiegħu u jekk inkomplu naħdmu flimkien, inkunu nistgħu noħolqu biżżejjed ġid biex ngħinu lil dawk li għandhom bżonn l-għajnuna fis-soċjeta` tagħna.

Issa nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed xi dokumenti fuq il- mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' proposti għall-white paper dwar is-servizz pubbliku miġbura wara eżerċizzju ta' konsultazzjoni mmexxi mis-segretarju parlamentari Edwin Vassallo fil-21 ta' Jannar 2004.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, dan id-dibattitu li għandna quddiemna huwa dibattitu ekonomiku u finanzjarju imma huwa wkoll dibattitu politiku.

Jien segwejt dak li ntqal matul dawn l-aħħar ġranet speċjalment min-naħa tal-partit Nazzjonalista u l-mistoqsija li kelli l-ħin kollu f'moħħi kienet din: Minn fejn ġejja l-biża` li qed jixhdu n-Nazzjonalisti f'dak li jgħidu u f'dak li jagħmlu?

Qed tiġi espressa ċerta biża' politika bħallikieku l- art qed tiċċaqlaq minn taħt saqajhom, qishom qegħdin fil-bidu ta' xi terremot.

Per eżempju ̧ issa għadna kif smajna l-Onor.

Vassallo jsemmi ħafna kliem teknokratiċi sbieħ imma anke fid-diskors tiegħu, joħroġ dan is- sentiment ta' biża` politika u qisu li kull ħaġa li qed tintqal, qiegħda tintiseġ biex jgħattu din il-biża`.

Għandna faċċata sħiħa ta' kliem sabiħ u tekniku li jinħass tqil u li warajh hemm il-biża`.

U jien nerġa' nistaqsi minn fejn ġejja din il-biża` tan-Nazzjonalisti.

M'hemmx dubju li bħala pajjiż ninsabu quddiem kriżi ekonomika u soċjali li qed tikber u jgħidu x'jgħidu l-ministri tal-gvern u jgħid x'jgħid l-editur ta' "The Malta Independent" din hemm qiegħda.

Ħafna mexxejja Nazzjonalisti qed jibżgħu li bil-lapazzar li rajna f'dawn l-aħħar snin u li issa qed jinħass ̧ mhux se naslu.

Taħt il-kliem teknokratiċi u kkomplikati li smajna f'dawn l-aħħar ġranet hemm ċerta biża`.

U jien nistaqsi: Għalfejn din il-biża`?

Ilhom daqstant żmien jagħlqu għajnejhom għall-affarijiet li ġbidnilhom l-attenzjoni għalihom, ilhom daqstant żmien jagħtu daharhom lejn il-problemi li kienu qed jiffaċċjaw il-familji tal-ħaddiema, għaliex qed jibżgħu issa?

Minn xiex qegħdin jibżgħu?

Jien nissuspetta - naf li se jkun hemm min jgħid li meta nesprimi dan is- suspett, inkun qed inkun malizzjuz imma nassigurak, Sur President, li m'iniex inkun malizzjuz - li l-biża` ta' wħud mill-mexxejja Nazzjonalisti hu li t-taħsir li dieħel fid-dinja tax-xogħol u li dieħel fil-prospetti taċ- ċittadini tagħna ̧ se jolqot lit-tfal ta' l-aqwa familji tagħhom.

Ma jimportax jekk dan jolqot lit-tfal tal-ħaddiema imma l-biża` hi li dan it- taħsir riesaq lejn il-familji ta' ċertu saffi li huma qrib wisq il-poter Nazzjonalista.

Sur President ̧ minn fejn ġejjin il-problemi li qed jinqalgħu u li qed jiżdiedu?

Ċertament li dawn ġejjin minn wegħdi qawwija li saru u li qed jisfumaw fix-xejn.

Wegħdi li l-affarijiet se jimxu fuq ir-rubini, wegħdi li once li tkun settled il-problema ta' l-Unjoni Ewropea, l-affarijiet se jimxu 'l quddiem imma issa sfuma kollox.

Biex tgħaxxaqha mbagħad, f'dawn l- aħħar ġimgħat, il-mexxejja Nazzjonalisti hedew u għadhom mehdija b'mistoqsijiet li għall-bqija tal-poplu ma jfissru xejn, cioe` min se jkun president tar-repubblika, min se jkun prim ministru jew jekk inti ̧ Sur President, intix se ssir ministru jew le u affarijiet bħal dawn.

Dawn huma kwestjonijiet li huma interessanti għall-mexxejja Nazzjonalisti imma ma rridux ninsew id-dinja tax-xogħol li qiegħda tegħreq, qiegħda tidħol fiha nnifisha u qiegħda tnaqqas u twassal biex familji sħaħ iħossu n-nuqqas ta' sigurta` u l-problema ta' telfien ta' xogħol.

Din it-tip ta' sfumatura dwar min se jilħaq hekk u min se jsir hekk tħalli lil kulħadd biered, biex ma ngħidx irrabjat ̧ u dan għaliex ir-realta` tas- sensji qiegħda tiżdied u se tkompli tiżdied.

Jien imbagħad norbot din il- biża' li qed tinħass bħalissa anke fid-diskors li għadna kemm smajna min- naħa tal-gvern ma' din il-problema u ma' ċerti sentimenti li jinħassu fil- pajjiż.

Jien nixtieq nirriferi, per eżempju, għal dak li kien qal l-Onor.

Fenech Adami fit-13 ta' Mejju ta' l-1977 – issa forsi jkun hawn min igħidli li qed inħares lura ħafna imma qed inħares lura ħafna fuq ċerti tradizzjonijiet u għeruq ta' ħsieb li għadhom jintrabtu ma' kif inġibu ruħna llum – u se nikkwota mir-rapport li deher fil-ġurnal "In-Nazzjon Tagħna'' ta' l-14 ta' Mejju ̧ jiġifieri l-għada:

''Il-kap tal-partit Nazzjonalista u ta' l-oppożizzjoni, l-avukat Dr. Fenech Adami, waqt li kien qed ikellem lill-ħaddiema fil-każin Nazzjonalista ta' Birkirkara ̧ qal li fil-pajjiżi demokratiċi, jekk l- opinjoni pubblika tkun kontra l-gvern u tikkritikah konsistentement, tista` twassal għar-riżenja tiegħu.

F'Malta bħalissa, l-opinjoni pubblika hija kontra l-gvern minħabba d-diversi miżuri li qed jirrikorri għalihom u għaliex falla u għandu konfużjoni kbira.

Jekk il-gvern jibqa` għall-perijodu twil taħt l-attakk ta' l-opinjoni pubblika, ma jibqagħlu l- ebda triq ħlief li jirriżenja għax il-poplu ma jkunx fadallu aktar fiduċja fih.''.

Jien nemmen li minn hawn ġejja l-biża` li qed inħossu konsistentement f'dak li qed jgħidu l-kelliema Nazzjonalisti.

Din hija biża` motivata mill-fatt li filwaqt li kien hemm dawn il-wegħdi kollha li l-affarijiet se jmorru mit- tajjeb għall-aħjar wara li ttieħdet id-deċiżjoni li kellha tittieħed fl- elezzjoni li għaddiet, fir-realtà sejrin għall-agħar.

Sejrin għall-agħar mhux bir-retorika politika li forsi nipprattikaw f'dan il-parlament imma sejrin għall-agħar on the ground, fil-mod ta' kif qed igħixu n-nies u fil- mod ta' kif qed iħossu r-realtajiet ta' madwarhom.

Per eżempju ̧ il- ħaddiema tal-VF kienu ġew garantiti li għandhom suq wara l-elezzjoni li għaddiet pero' meta tkeċċew - uħud minnhom għadhom qed jitkeċċew u ma ngħataw l-ebda konfort - ħadd ma rrifera għal dak id-diskors.

Il-logħba u l-ingann politiku ma sarux minn din in-naħa tal-Kamra imma saru min-naħa l-oħra tal-Kamra.

Il-logħba demokratika tal-pajjiż tfisser li min jirbaħ l-elezzjoni, għandu jiggverna għal ħames snin imma l- leġittimita` tiegħu tkun ibbażata fuq dak li jkun qal b'mod onest, ċar, trasparenti u b'mod ta' min jafda fih u mhux imbagħad igħidilna li l- affarijiet jinbidlu.

Titwemmen din?

Titwemmen għax ikollok is-saħħa tal- poter u min għandu l-poter forsi jitwemmen, imma fir-realta` mbagħad, dawk li jkunu qed iġarrbu l-piżijiet ta' fejn qed nirrumblaw u ta' fejn mexjin ̧ x'se jgħidu?

Huwa għalhekk li l-kelliema Nazzjonalisti huma mbeżżgħin ̧ Sur President, għax jafu li l-poter tagħhom huwa bbażat fuq logħba ta' ingann li m'għadhiex taħdem.

Sur President, kieku kienu biss il-ħaddiema tal-VF li qed jiffaċċjaw il- problemi ngħid il-ħaddiema tal-VF biss, imma hemm lista sħiħa ta' azjendi oħra fil-qasam tal-manifattura u fil-qasam tat-turiżmu – għalkemm jista' jkun hemm oqsma oħrajn ukoll; issa naraw - li sfortunatament se jkunu qed jiffaċċjaw l-istess problemi.

Inutli noqogħdu nsemmu l-kliem sabiħ ta' governabilità u kompetittività meta fir-realta` ma sar xejn biex tabilħaqq niffaċċjaw il-problemi.

Jien nista` ngħid li ħaġa waħda biss għamel il- gvern preżenti; dik li jixgħel quddiem il-poplu Malti u GĦawdxi l-bozza ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Dak biss għamel.

Irnexxielu fit-tir tiegħu li għax jixgħel dik il-bozza, ikollu maġġoranza fl-elezzjoni imma mbagħad il- problemi u l-isfidi l-oħra x'sar minnhom?

Xejn.

Issa l-gvern qed idur fuq il-poplu Malti u qed jgħid li rridu ningħaqdu flimkien biex niġbdu ħabel wieħed sabiex naraw x'għandu jsir u x' ma għandux isir.

Pero' qiegħed isemmi ċertu kliem, bħall-globalizzazzjoni ̧ u qed igħid li minħabba l-globalizzazzjoni qed jintilfu l-impjiegi.

Anke edituri famużi bħal dawk ta' "The Malta Independent" qed igħiduh dan.

Sabiħa din!

Meta l-affarijiet taparsi jkunu sbieħ għaliex jiġu tal- Microsoft u joffrulna numru ta' software packages għax ma jkollhomx bżonnhom, jgħidulna dwar kemm hi tajba l-globalizzazzjoni pero` mbagħad meta jiġri dak li ġara fil-VF u f'postijiet oħra, jgħidulna li ma nistgħux nikkompetu minħabba l-globalizzazzjoni.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin b'dan il-mod għax dan qed inaqqas il-kredibbilta` tas-sistema tat-tmexxija ta' dan il-pajjiż.

M'hemmx serjeta` fil-mod ta' kif naffrontaw l-issues u fil-mod ta' kif nimxu 'l quddiem.

Dan l-istess bħal din li għax issa dħalna fl-Unjoni Ewropea, kollox se jkun ward u żahar meta nafu li dan m'hu veru xejn.

Aħna bħala partit Laburista qegħdin ngħidu li l-poplu ddeċieda u la ddeċieda li se nidħlu fl-Unjoni Ewropea, issa rridu naraw x'inhu l-aħjar għal pajjiżna.

Li noħorġu mill- Unjoni Ewropea fil-kontesti li ninsabu quddiemhom bħalissa, tkun aktar ta' piż milli li nibqgħu fl-Unjoni Ewropea u naraw kif nagħmlu l-aħjar mis- sitwazzjoni.

Fil-fatt aħna hekk se nagħmlu bħala partit Laburista għax hekk iddeċidiet il-konferenza ġenerali imma min-naħa l-oħra, li ma naċċettawx li dak li konna qed inbassru qed jiġri, hekk le!

Aħna nibqgħu ngħidu li ċerti konsegwenzi se joħorġu minn dik id-deċiżjoni u li l-gvern, bil-fondi kollha li kellu, daħħal lill-pajjiż kollu għal dawn il-piżijiet.

Sfortunatament dawn il-piżijiet se jinvolvu wkoll telfien ta' impjiegi għaliex fil-kontest ta' kif id-dinja qed tiżviluppa se jkun hemm anqas spazju biex dan il-pajjiż ċkejken ikun flessibbli.

Smajnih lill-Onor.

Edwin Vassallo jitkellem dwar il-flessibbilta`.

Issa li ġara ġara, imma l- verita` rridu nibqgħu ngħiduha.

M'hu veru xejn li l-kriżi li qed niffaċċjaw bħalissa tirriżulta mill-globalizzazzjoni.

M'hu veru xejn!

Il- globalizzazzjoni qed taffettwa anke lill-pajjiżi l-oħra li deħlin fl-Unjoni Ewropea bħall-Litwanja, l-Ungerija, il-Polonja u l-Slovenja.

Allura għaliex dawn il-pajjiżi jinsabu għaddejjin b'rankatura u aħna qisna boċċa li ma tistax iddur?

Ċertament li hemm xi ħaġa aktar profonda minn hekk.

Lanqas ma nistgħu ngħidu li dak li qed jiġri b'ċerti bidliet li qed isiru, mhux se jwassal biex nitilfu l-appoġġi li kellna mil-lat ta' prezzijiet ta' l-ikel, mil-lat ta' ċerti modi kif jgħixu l-bdiewa tagħna u mil-lat ta' kif f'Għawdex iżżomm ċerta ħajja għaddejja.

Il-gvern mhux qed jgħidhom dawn l- affarijiet u għalhekk mhux qed jitwemmen għax issa li qegħdin jaqgħu l- affarijiet f'posthom u qed joħorġu l-konsegwenzi ta' ċerti affarijiet, il- bluff tal-gvern huwa inutli.

Il-biża` tiegħi hi li għad hemm ħafna affarijiet oħra li jridu jseħħu u joħorġu.

Huwa ċar li l-biża` tal-kelliema tal-gvern hi li se jkun hemm numru ta' familji tal-qalba Nazzjonalista li se jintlaqtu u allura hemmhekk ħoll xagħrek u ġib iż-żejt għax imbagħad żgur naraw problemi ta' governabilita` li għadu kemm semma' l-Onor.

Vassallo.

Hemm toħroġ imbagħad il-problema ta' governabilita` dwar x'se jagħmlu dawn it-tip ta' familji.

Dawn mhux imdorrijin li t-tfal tagħhom ikollhom isiefru, mhux imdorrijin li t-tfal tagħhom ma jkollhomx l-aħjar edukazzjoni u mhux imdorrijin li t-tfal tagħhom ma jkollhomx il-jobs tagħhom ippostjati.

Bħalissa diġa` qegħdin isiru manuvri biex jekk ikollhom inaqqsu, ma jnaqqsux mill-familji ta' ġewwa imma s-sinjali huma ħżiena u mhux billi joħorġu l-ġurnalisti u jipprovaw jgħattu xturhom u jgħattu xtur il-gvern.

Ir-realta` qed tigdem, dieħla qisha aċtu u qed tiekol l-għeruq.

Minn hawn ġejja l-biża` tal- kelliema tan-naħa tal-gvern għax qed jaraw li l-affarijiet issa ħadu ċerta lanja u ma tistax tibqa' tillapazza bil-kliem sabiħ u bir-rapporti li beda jaqra minnhom l-Onor.

Vassallo.

Daqskemm saru rapporti!

Sar rapport fuq rapport u seminar fuq seminar fejn kulħadd jitħallas ta' kull kelma li jikteb, ta' kull kelma li jgħid u ta' kull sandwich li jiekol waqt is- seminar.

Pero' mill-bqija x'sar?

Jien jiġu għandi nies li jħaddmu l-lukandi u jgħiduli li qatt ma kienu f'sitwazzjoni ħażina bħal din.

Jiġu għandi n-nies li qed jaħdmu f'fabbriki bħala management u bħala ħaddiema u jgħidulna li qed jiffaċċjaw sitwazzjoni ħażina ħafna.

Għalhekk jien nuża l-kelma "kriżi" għaliex veru li hawn kriżi.

Issa meta mbagħad tisma' diskors bħal dak li għadna kemm smajna issa u diskorsi oħra, tifhem is-subtext ta' biża` ttektek imma meta mbagħad tibda tipprova tara x'qed jipproponulna fis-sustanza u bħala ħidma tinduna li hemm ħafna kliem u xejn fatti.

Nerġa' nirrepeti dak li qal l- Onor. Fenech Adami f'Mejju ta' l-1977 għax naħseb li jgħoddu għal-lum dawn:

"F'Malta bħalissa, l-opinjoni pubblika hija kontra l-gvern minħabba d- diversi miżuri li qed jirrikorri għalihom u għaliex falla u għaliex għandu konfużjoni kbira.

Jekk il-gvern jibqa' għal perijodu twil taħt l-attakk ta' l-opinjoni pubblika, ma jibqagħlu l-ebda triq ħlief li jirriżenja għaliex il-poplu ma jkunx għad fadallu iktar fiduċja fih.".

U s-sitwazzjoni preżenti hi din; li ninsabu fejn ninsabu mhux minħabba l- globalizzazzjoni imma minħabba l-politika tal-gvern, jekk tista' tgħidilha politika.

Kulma ried il-gvern hu li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea u l-affarijiet l-oħra ma ħax ħsiebhom.

Is-slogan l-antik ta' money no problem, li nonfqu u kollox jimxi waħdu, bir-rispett kollu, għadu għaddej sal-lum u se nagħti eżempju f'żewġ oqsma li jmissu l-qalba ta' kif aħna suppost naħdmu; il-qasam tal-promozzjoni ta' l-investiment.

Din tkellimna fuqha kemm-il darba imma ħadna xi risposta fuqha?

Assolutament le.

Kellna l-MDC biex iġġib l-investiment lejn pajjiżna, kellna l-METCO biex tagħmel il-ħidmiet ta' esportazzjoni għal barra u kellna l-IPSE biex tgħin lill-manifattura ż-żgħira.

Imbagħad xi ġenju ddeċieda li kellu xi ħbieb li kellhom bżonn jieħdu promozzjoni u vvinta l- Malta enterprise fejn kollha jidħlu fl-istess qafas.

Imbagħad tlaqna għal għonq it-triq, l-ewwel biex idaħħlu nies ġodda u mbagħad inbidel il- ministru u reġgħu bdew mill-bidu jagħmlu l-istess ħaġa.

Issa wasalna fil- fażi fejn it-tieni batch qed jiġu aċċettati u daħlu f'posthom u l-oħrajn li kienu jaħdmu fl-MDC qabdu u neħħewhom minn hemm, spiċċaw itturrufnati għax bagħtuhom x'imkien ieħor, qed iħallsuhom u ma jafux x'qed jagħmlu.

Qed inżidu l-ispiża?

Dażgur li qed inżidu l-ispiża!

Qed inżidu l-mod kif inkunu effettivi?

Le, u dan mhux jgħidu l-partit Laburista imma qalitu wkoll il-gazzetta "The Times" meta ħarġet bl-istorja dwar fabbrika li kellha timmanifattura l-karozzi f'Malta u li minħabba li ilha xi sena tistenna li jkollha xi risposta fuq xi ħaġa, baqgħet imdendla.

Mela tajba, nagħmlu sentejn sħaħ inħallsu l-flus biex taparsi qed nirranġaw, inżidu l- ispejjeż u fl-istess żmien imbagħad, fabbrika li se tipproduċi l-karozzi f'Malta, tħalliet tistenna!

Money no problem?

Dażgur li money no problem!

Tant money no problem li qed nispiċċaw biż-zalza ogħla mill-ħut il-ħin kollu.

Hemm ukoll il-proġett l-ieħor li dwaru għadna ma ngħatajna l-ebda spjegazzjoni, dak ta' l-hekk imsejjaħ public private partnership fuq it- tisbiħ tar-roundabouts.

Veru li ċerti roundabouts saru isbaħ, u din ammettejniha kemm-il darba, imma dak suppost sar biex il-gvern isir aktar effettiv għax kellu ħaddiema li skond hu ma kenux qed jintużaw tajjeb u fuq dawn konna qegħdin nonfqu Lm900,000 jew xi ħaġa hekk plus l-appoġġi li kellhom biex ikunu jistgħu jaħdmu.

Issa biex dawn il-ħaddiema jintużaw aħjar, il-gvern daħal f'public private partnership mas-settur privat – iċ- Ċaqnu u kumpanniji oħra, fosthom ta' Calamatta ̧ jekk niftakar tajjeb – biex imexxu proġetti aħjar.

Kif għedt ̧ huwa veru li għandna roundabouts aħjar imma qed nonfqu Lm2 miljun aktar!

Dan jagħmel sens?

M'hemmx għalfejn tkun ekonomista biex tifhem li ma jagħmilx sens u li biex tagħmel Lm900,000 irendu, tonfoq Lm2 miljun aktar.

Fejn qed imorru dawn is-Lm2 miljun?

Money no problem!

Kieku kien hemm dan biss ma jimportax daqshekk imma li tara dawn l- affarijiet across the board hija serja.

Dawn l-affarijiet tarahom anke f'ċerti deċiżjonijiet u soluzzjonijiet bil-bakketta maġika li kien jagħtina l-gvern bħal, per eżempju, is-soluzzjoni bil-bakketta maġika tal- privatizzazzjoni tal-Maltapost.

Bil-privatizzazzjoni, il-posta kellha tittrasforma ruħha b'miraklu imma kulħadd jaf x'ġara.

Ġabu n-nies minn New Zealand biex jidħlu fiha, daħlu fiha, qed jingħataw il-kuntratti li jiswew ħafna flus - again money no problem – imma minkejja dan, id-diżastru li hemm fil-posta kulħadd qed jarah.

Imbagħad xi ngħidu għad-diżastru li jinsabu fih it-toroq ta' pajjiżna, fejn dejjem għaddej xi proġett?

Tliet snin ilu kien hemm proġett biex jonfqu ma nafx kemm-il miljun fuq it-toroq.

Dak intesa.

Issa suppost għandna l-proġett tat-Taljani imma sadanittant, it-toroq tal-pajjiż saru qishom it-toroq ta' l-infern u minkejja dan, il-flus xorta għadhom ħerġin.

Quddiem affarijiet bħal dawn, mhux bilfors li se nkunu qegħdin niffaċċjaw sitwazzjoni where we are at the end of the game?!

Fiċ-chess din igħidulha l-end game.

Money no problem timxi biha fil-bidu imma għal kemm tista' tibqa' sejjer hekk?

Il-flus spiċċaw u s-soluzzjoni tal-gvern fuq din il- ħaġa kienet waħda; dik li jżid it-taxxi.

Jekk inħarsu lejn it-tassazzjoni fil-pajjiż – din m'għandhiex x'taqsam ma' l-Unjoni Ewropea – insibu li ż-żieda fit-tassazzjoni f'dawn l-aħħar ħames snin kienet enormi u mhux billi jgħidulna bl-evażjoni.

X'għandha x'taqsam?

Morru kellmu self-employed żgħir li jibda fis-6.00 a.m., jipprova jqanċeċ sa 12.00 p.m. u mbagħad jerġa' jiftaħ wara t-3.00 p.m. ħalli jipprova jara kif se jibqa' għaddej!

Xogħol m'hemmx u t-taxxi, inkluż il-VAT, dejjem jigdmu.

Iva, hemm evażjoni tat-taxxa imma hemm ukoll tassazzjoni qawwija u dawn huma affarijiet li jafuhom in-nies u li jafhom il-gvern.

Ma jistgħux jibqgħu jsawtu lil min jaħsbu li qed jevadi t-taxxa, per eżempju, il-ħwienet iż-żgħar.

Mhux ovvja li ħafna minnhom jevadu t-taxxa!

Imma jekk tibqa' żżid il-pressjoni tat-taxxa, mhux int stess qed timbotta lin-nies biex jagħmlu hekk( Dan huwa l-lembut ta' staġnar li l-gvern ta' Fenech Adami daħħal lill-pajjiż fih u jekk il-gazzetti ma jridux jgħiduhom dawn l-affarijiet, l-oppożizzjoni Laburista għandha dmir tgħidhom u mhux noqgħodu nitkellmu fuq il-globalizzazjoni, governabilita` u djalogu - li ma jeżistix - imbagħad meta niġu on the ground, għandek nies li jgħixu fuq nett li joqogħdu jiġġieldu bejniethom min se jsir ministru ta' dak u min se jsir ministru ta' l-ieħor.

Għandek civil servants li joqogħdu jgħaddu l- karta min-naħa għall-oħra u mbagħad il-pajjiż jinsab mitluq; l-aqwa li deħlin fl-Unjoni Ewropea!

Għalhekk għandna l-istaġnar ̧ Sur President!

Min igħidilna li aħna nikkritikaw biss, jien ngħidlu: Kemm int mibjugħ li tgħid hekk!

Kemm int mixtri li tgħid hekk!

Ovvja li jkunu mixtrija dawn in-nies.

Mhux kollha mħallsa dawk li jgħidulna hekk!

Dawn li jgħidulna hekk, qatt indenjaw ruħhom jaqraw il-manifest elettorali tal-partit Laburista ta' l-aħħar elezzjoni?

Hemmhekk hemm ammont enormi ta' proposti ta' kif irridu nistimulaw l-ekonomija u ta' kif nagħmlu digi soċjali biex nieħdu ħsieb il-batut.

Basta jgħidulna li m'għandniex soluzzjonijiet u jtambru minn hemm u minn hawn!

Dażgur li għandna soluzzjonijiet!

Allura dawn għaliex ma jitkellmux fuq is-soluzzjonijiet tagħna?

Għax huma soluzzjonijiet li jinvolvu ċerti deċiżjonijiet, imma jrid ikun hemm min jiddeċiedi!

Għalhekk ma jistax ikun li min jiddeċiedi joqgħod jaħli ż-żmien jgħid min se jsir president, min se jsir prim ministru u min se jsir ministru għal Għawdex, bir-rispett kollu lejk ̧ Sur President.

Kif nistgħu nibqgħu noqogħdu naħlu ż-żmien f'dawn iċ-ċuċati meta hemm nies li tilfu u qed jitilfu l-impjiegi tagħhom, meta hemm lukandi li waslu biex jagħlqu u qisu ma ġara xejn għax l-aqwa li noqogħdu nagħmlu s-seminars fuq Ta' Qali, fuq l- MDC u għada se jkun hemm taparsi seminar fuq iċ-ċivil.

Dan x'ħela ta' żmien hu?

Għaliex ma jqumux ftit il-ministri Nazzjonalisti u jiftiehmu bejniethom biex jaraw kif se jmexxu u joħorġuna mill-problemi li daħħluna fihom!

Sur President, se nerġa' naqra dak li kien qal l-Onor.

Eddie Fenech Adami f'Mejju ta' l-1977:

"F'Malta bħalissa, l-opinjoni pubblika hija kontra l-gvern minħabba d- diversi miżuri li qed jirrikorri għalihom u għaliex falla u għaliex għandu konfużjoni kbira.

Jekk il-gvern jibqa' għal perijodu twil taħt l-attakk ta' l-opinjoni pubblika, ma jibqagħlu l-ebda triq ħlief li jirriżenja għax il-poplu ma jkunx fadallu aktar fiduċja fih.".

Dawn il-kliem qalhom il-Prim Ministru preżenti, Eddie Fenech Adami.

Bir- rispett kollu ̧ fil-finanzi pubbliċi damu dawk is-snin kollha jgħidulna li qed isolvu l-problema finanzjarja u saħansitra l-Ministru Dalli qalilna downers għax skond hu, we were running down the finance situation!

Issa spiċċajna f'sitwazzjoni finanzjarja li hija out of control u se tibqa' sejra hekk.

Is-sena li għaddiet id-dejn pubbliku żdied b'Lm200 miljun.

Għal min igħidilna li m'għandniex soluzzjonijiet, aħna dejjem għedna kif tista' tinħadem din il-ħaġa, dejjem għedna li trid taħdem fuq in-naħa ta' l- ispiża u taħdem fuqha mhux b'ħafna ħmerijiet imma billi tipprova tnaqqas 3% jew 4% fl-ispiża rikorrenti.

Din m'hijiex xi ħaġa spettakolari anzi hija diffiċli pero' almenu għandek tipprovaha u mhux nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn mis-sena li għaddiet għal din is-sena l-ispiża rikorrenti telgħet minn 10% għal 12%.

Kif jista' ikun nibqgħu sejrin hekk?

Per eżempju, dawn il- quangos kollha li suppost qegħdin jagħmlu l-affarijiet aktar effiċjenti, minflok iċ-ċivil li kellna qabel, qed jiddupplikaw ix-xogħol, iżidu n-nies li għandhom uffiċċji sbieħ, segretarji, xufiera, perks, allowances u affarijiet oħra u xorta mhux qed jieħdu deċiżjonijiet!

Ejja nieħdu l-communications authority ̧ per eżempju, dik li suppost tiddeċiedi fuq il-kwestjonijet dwar jekk il-Maltacom għandhiex iżżid it- tariffi interni tal-fixed lines Maltin.

Din qed inħallsuha ħafna flus biex xahar wara l-ieħor u sena wara l-oħra, tibqa' tgħid li għadha ma ddeċidietx jekk għandhiex tħalli lil Maltacom iżżid it-tariffi interni.

Din hija r-realta`, mhux qed nesaġera!

Qed inħallsu ma nafx kemm-il eluf ta' liri lill-communications authority biex din tgħidilna li għadha ma ddeċidietx jekk il-Maltacom għandhiex iżżid jew le t-tariffi interni.

Ara fiex wasalna!

Jew inkella għandna l-MEPA li jdumu ma nafx kemm biex jagħmlu regional plan u dan minkejja li dawn huma imħallsa m'għola s- smewwiet u wħud minnhom jiktbu fil-gazzetti kontra l-partit Laburista.

Meta aħna konna fil-gvern, f'temp ta' għaxar xhur irnexxielna nagħmlu pjan ta' żvilupp reġjonali għan-naħa tas-south ta' Malta kollha u konna nvolvejna lil kulħadd, imma dawn le, ma tarax!

U qegħdin inħallsuhom!

Jien ma nafx kemm-il miljun qegħdin nonfqu fuq il-MEPA u mbagħad nistgħaġbu għax l-ispiża tiela' u t-taxxi telgħin u min jipproduċi, bħas-self-employed iż-żgħar ̧ - li l-Onor.

Vassallo qiegħed hemm biex jipproteġi u li darba fis-sena joqgħod jagħmel xi stqarrija biex juri kemm hu gutsy imma wara ma jagħmel xejn - il-fabbriki u l-ħaddiema ̧ jispiċċaw iġorru l-piżijiet pero` se jasal il-punt fejn kollox jikkollassa.

Jekk ma noqogħdux attenti hemm se nispiċċaw.

Din hi li tinkwetani lili u din hi l-biża' li għandna aħna; li mhu qed isir xejn biex nagħfsu l-brakes u biex tittieħed azzjoni ħalli l- affarijiet jinbidlu.

Issa ħalli ngħaddi għat-turiżmu.

Kif jista' jkun li t-turiżmu jibqa' jiġi kkonsidrat qisu kien is-Cinderella tal-pajjiż?

Jien ma nistax nifhem kif settur bħal dan li bħalissa għaddej minn sitwazzjoni ħażina ħafna għalfejn mhux qed nieħdu emergency action fuqu?

Għandna l-Ministru Zammit Dimech li bħas-soltu qiegħed jibblaffja pero' dan biex imexxi t-teddy bears huwa tajjeb mhux biex imexxi t-turiżmu!

Mhu qed isir xejn biex dan is-settur nagħtuh spinta 'l quddiem.

Din hija xi ħaġa li għandha tittieħed mill-prim ministru ̧ flimkien ma' grupp ta' ministri konċernati, u dawn għandhom jaħdmu biex jittieħdu xi miżuri.

Per eżempju, jistgħu jittieħdu miżuri wkoll fuq il-piżijiet tat-taxxi, fuq il-mod kif qed nippożizzjonaw lill-pajjiżna u fuq il-mod kif pajjiżna jrid itejjeb il-kwalita` tal-prodott tiegħu.

Jistgħu jittieħdu miżuri diretti minnufih fuq dawn l-affarijiet u d-deċiżjonijiet m'għandhomx jittieħdu mill- ministri biss imma għandu jkun hemm magħhom rappreżentanti tas-settur turistiku.

Għandu jkun hemm imbottatura qawwija u mhux nibqgħu sejrin hekk, ngħaddu l-pedina min-naħa għall-oħra u ma ssir xejn!

M'għandniex soluzzjonijiet?

Dażgur li għandna soluzzjonijiet imma s-soluzzjonijiet jinvolvu n-nies.

Inutli toqgħod tagħti soluzzjoni meta l-persuni li qegħdin iwettquhom jew suppost iwettquhom m'għandhomx ħeġġa u rieda u moħħhom biss biex iħokku dahar xulxin kif qed jiġri bħalissa.

Imbilli joqogħdu jgħiduli li l-Ministru Zammit Dimech irid ineħħi lis-Sur John Grech minn chairman ta' l-MTA, x'jimpurtani!

Ineħħih jekk hemm bżonn imma aħjar inħarsu fuq nett, lejn il-prim ministru nnifsu.

Jekk il-prim ministru mhuwiex interessat, jitlaq u jidħol xi ħaddieħor minfloku u jibda jmexxi għax għandna bżonn xi ħadd li jiddeċidihom l- affarijiet u jieħu interess personali direttament.

Jekk il-prim ministru mhuwiex interessat f'dawn l-affarijiet, għalfejn għadu hemm?

Jitlaq!

In- Nazzjonalisti għandhom jagħżlu u mhux dejjem imbeżżgħin mid-deċiżjonijiet.

Id-deċiżjonijet interni tagħhom, affari tagħhom imma hawnhekk qed nitkellmu fuq affarijiet tal-pajjiż.

Mela se nibqgħu sejrin hekk?!

Fit-turiżmu hemm bżonn ċerti deċiżjonijiet qawwija pero' min-naħa tal-gvern m'hemmx l-iċken sinjal.

Dawn huma kunfidenti li jikkontrollaw il-PBS u li din tinnewtralizza l-messaġġi kollha, huma kunfidenti li jikkontrollaw "The Times" u allura l-front pages tagħha jispiċċaw kollha fuq il-foreign news u mingħalihom li b'daqshekk qed isolvu l-problemi.

Dan x'ċajt hu?

Dawn ma jistgħux jibqgħu jaħdmu fuq perċezzjoni biss imma hemm bżonn li jindirizzaw il-problemi fundamentali fil-pajjiż pero' dan mhux qed jagħmluh.

Anke fil-qasam tas-servizzi finanzjarji qed iberraq issa.

Dan l-aħħar kien hemm xi ħadd li kiteb li matul in-negozjati kollha ta' l-Unjoni Ewropea, il- gvern kien assolutament interessat li ma jiffaċċjax l-iżvantaġġi li se jinqalgħu mill-Unjoni Ewropea imma spiċċa m'għamel xejn.

Din rajniha fil- każ tal-cruiseliners u tat-tax-free holidays.

Per eżempju ̧ is-Sur Gerada ̧ jekk niftakar tajjeb, li kien xi travel agent, qal li kien favur l-Unjoni Ewropea imma kien jifhem li kien hemm ħafna problemi li se jinqalgħu li l- gvern lanqas biss kien interessat li jilqa' għalihom minn qabel.

Din qalha b'riferenza għal problema li malli tkun membru fl-Unjoni Ewropea, is- sistema tat-tax-free ma tapplikax aktar u allura se naqilgħuha bil-kbir ̧ kif diġa` bdejna naqilgħuha u se naqilgħuha aktar ̧ f'dak li għandu x'jaqsam mas-sistema li jiġu biha l-cruiseliners hawn Malta.

Dan qal li n- Nazzjonalisti m'għamlu xejn.

Is-sena li għaddiet kellna 180,000 passiġġier u s-sena d-dieħla se tkun agħar għax se jkun hemm it-tnaqqis ta' l-inċentiv tat-tax-free.

L-istess ħaġa fis-servizzi finanzjarji.

Dawn li għandhom żaqqhom mimlija li m'hemmx problemi, aħjar jerġgħu jikkonsidraw ftit l-affarijiet u jistudjawhom sew.

Mhux qed ngħid hekk biex speċi ngħidilhom li kont għedtilhom għax jien ma jinteressani xejn.

Bħala oppożizzjoni Laburista aħna li jinteressana hu li dan il-pajjiż ma jibqax jitlef l-impjiegi u għalhekk hemm bżonn li l-gvern iqum ftit fuq ruħu u jiffaċċja l-affarijiet li ġejjin u li hu jaf li ġejjin.

Jekk le, veru li se naqgħu f'dak li qal Dr Eddie Fenech Adami f'Mejju ta' l-1977:

"Jekk il-gvern jibqa' għal perijodu twil taħt l-attakk ta' l-opinjoni pubblika, ma jibqagħlu l-ebda triq ħlief li jirriżenja għax il-poplu ma jkunx fadalu aktar fiduċja fih.".

Dawk li jaħsbu li l-partit Laburista se jagħlaq għajnejh għall-problemi u għall-isfidi għandhom żball kbir.

Aħna min-naħa tagħna se nkunu qed nagħtu appoġġ sħiħ lill-GWU fix-xogħol kbir li se jkunu qed jagħmlu ħalli jmexxu kampanja favur l-impjiegi u tajjeb li ninnota x'qal l-avukat Eddie Fenech Adami fuq il-GWU f'Mejju ta' l-1978.

L-avukat Fenech Adami kien tkellem dwar il-pensjonijiet u qal:

"Hemm ħafna li ntlaqtu mil-liġi li għadha kemm għaddiet mill- parlament.

Fejn hi l-GWU?

Fejn huma l-unions l-oħra li għandhom bżonn irabbu daqsxejn ta' kuraġġ u jekk ħaġa ma jaqblux magħha, għandhom id- dritt isemmgħu leħinhom?

Hawn Malta wisq jistennew li jagħmel xi ħaġa xi ħaddieħor.".

Aħna tal-partit Laburista se nkunu qegħdin nappoġġjaw il-GWU fil-ħidma tagħha favur l-impjiegi u se nkunu qegħdin naħdmu bil-kbir biex nuru li hemm toroq oħra u li l-istaġnar li hawn bħalissa, hemm bżonn li jiġi ffaċċjat b'serjeta`, b'għaqda, b'impenn, bi pjan, b'kuraġġ u ċertament mhux bit-telqa li qed imexxi bħalissa l-gvern ta' Fenech Adami.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, quddiemna għandna dan l-abbozz ta' liġi mressaq mill-ministru tal-finanzi biex iġib fis-seħħ il-miżuri ta' l-estimi u biex jipprovdi għal miżuri amminstrattivi oħra.

Għalhekk din hija opportunita` għalina d-deputati tal-parlament li nitkellmu u nevalwaw diversi oqsma u setturi ta' pajjiżna.

Jien smajt b'attenzjoni d-diskors li għamel is-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo u smajt kliem sabiħ bħal direzzjoni, targets u pjanijiet speċjalment fejn jidħol il-qafas finanzjarju ta' pajjiżna.

Meta nitkellmu fuq il-qafas finanzjarju ta' pajjiżna nkunu qegħdin nitkellmu dwar is- sitwazzjoni tal-finanzi tal-gvern li jmexxi dan il-pajjiż.

Dan id-diskors ta' direzzjoni, li rridu nilħqu t-targets, li rridu nilħqu l-pjanijiet, li se naqbdu l-barri minn qrunu u se nniżżlu d-deficit hu kollu diskors li ilna nisimgħuh, xbajna nisimgħuh u ddejjaqna nisimgħuh.

Il-poplu wkoll iddejjaq jisimgħu u ddejjaq jisimgħu għax huwa diskors li assolutament ma jfisser xejn u ma jissarraf f'xejn.

Ngħidu ma jissarraf f'xejn għax meta tanalizza dak li ġara b'mod partikolari fl-aħħar leġislatura u dak li qed jiġri issa, minkejja l-kliem sabiħ biex tan-naħa l-oħra mingħalihom jimpressjonaw u biex jagħtu impressjoni li l-problemi ta' dan il-pajjiż kapaċi jsolvuhom b'xi bakketta maġika u kapaċi jġibu l-affarijiet f'posthom, meta wieħed iħares lejn ir- riżultati – wara kollox dak hu li jinteressa lill-poplu Malti mhux il- paroli fil-vojt; il-poplu Malti ma jinteressahx min joqgħod jippoppa u jagħmel l-isbaħ gel ma' xagħru biex jidher jew inkella min jieħu l-isbaħ segretarja miegħu waqt li jkun dieħel bil-bagalja tal-budget ̧ biex jidher tajjeb fuq il-filmati u jagħmel eżerċizzju ta' propaganda – isib li butu u l-futur ta' familtu ntlaqtu ħażin jew se jintlaqtu ħażin.

Sur President ̧ meta ġie ppreżentat il-budget u bdejna nanalizzaw l-estimi li ġew ippreżentati, bqajna nħarsu lejn xulxin għax dan hu l-budget ta' sena ilu.

Sena wara l-oħra, il-ministru tal-finanzi jiġi hawnhekk, jassigura lil din il-Kamra u lill-poplu Malti u Għawdxi li l-problema tad- deficit se jirnexxielu jikkontrollaha imma mbagħad x'ġara?

Kellna splużjoni fid-deficit u splużjoni fid-dejn nazzjonali.

Minħabba f'hekk, il-gvern Nazzjonalista kien kostrett li bħalma hu mdorri jagħmel, idur fuq il-poplu Malti u jdaħħal idejh fil-but tal-poplu biex isolvi l-problema li ħoloq hu stess u hekk ġara fil-budget.

Matul id-diskors tal-budget, speċjalment mill-bankijiet tan-naħa l-oħra, issemmiet ħafna il-kelma "ristrutturar".

Fil-fatt ir-ristrutturar ta' kumpanniji li l-gvern għandu sehem fihom se jkun ifisser tindifa mill- ħaddiema.

L-ewwel bdew mit-tarzna u issa qed jissemmew il-PBS, l-Air Malta u ċerti dipartimenti.

Dan huwa l-istess eżerċizzju li dan il-gvern għamel fl-1987 meta ħa l-gvern f'idejh u lill-Ministru Austin Gatt - li huwa fil- parti l-kbira responsabbli ta' dawn il-kumpanniji parastatali - ngħidlu ċar u tond li m'għandix fiduċja fil-pjanijiet tiegħu għax jekk irridu nitkellmu fuq ir-ristrutturar, irridu nitkellmu fuq ristrutturar bis-serjeta` u jekk hemm kumpanniji jew korporazzjonijiet tal-gvern li ġew fi kriżi, hemm bżonn naraw min kien responsabbli ta' din il-kriżi u min ġab lil dawn il- kumpanniji fis-sitwazzjoni li qegħdin.

Huwa dover ta' din il-Kamra, b'mod partikolari tal-gvern, li jdur dawra serja f'kull korporazzjoni, entita` u kumpannija li għandu sehem fiha biex jara għaliex splodew dawn id-djun, fejn marru u min kien responsabbli għad- deċiżjonijiet u mhux qisu li min ħadhom, m'għandu x'jaqsam xejn jiġifieri spiċċa biex ħa dawk l-eluf kollha u daqshekk.

Min naqas mir-responsabbilitajiet tiegħu m'għandhomx problema miegħu imma issa l-problema jridu jitfgħuha fuq il-ħaddiema u lill-Ministru Gatt ngħidlu: Hands off minn fuq il-ħaddiema!

Ma jipprovawx jilagħbuha tal- bullies f'dan il-pajjiż għax l-iskużi nafuhom u nafuhom sew.

Sur President, qed jaqbdu ma' dawk il-kumpanniji fejn hemm dak is-segment ta' ħaddiema li huma Laburisti u qed jaraw kif se jibqgħu jivvendikaw taħt l-iskuża tar- ristrutturar.

Aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni Laburista, b'responsabbilta` mhux biss lejn pajjiżna imma b'responsabbilta` lejn il-familji, qed nagħmluha ċara li dan l-atteġjament huwa inaċċettabbli.

Mhuwiex aċċettabbli li l-ewwel ħtieġa tar-ristrutturar tkun tfisser it-telf ta' l-impjiegi tal-ħaddiema.

Aħna tal-partit Laburista se nkunu sodi ħafna aktar minn qatt qabel biex dan kollu ma nħalluhx jiġri f'pajjiżna għax wara dan kollu hemm l-għajxien ta' ħafna familji Maltin.

Jien qed nitkellem fuq dak li jirrigwardja kumpanniji li l-gvern għandu sehem fihom u fuq korporazzjonijiet li l-gvern imexxi hu u fejn dan jaħtar it-tmexxija, iċ-chairman, il-bord tad-diretturi u anke l-impjegati, għax jekk ma tkunx għajnejk blue ma tidħolx.

Sur President ̧ jekk hemm falliment irridu naraw min għamlu dan il- falliment, min ħa d-deċiżjonijiet biex wasal għalih u min kien responsabbli.

Irridu naraw fejn marru dawn il-flus; jekk intnefqux bil- għaqal u jekk sarx xi abbuż minnhom biex igawdu xi wħud.

Imbagħad wara li jikkonvinċuna li dan ma sarx inkunu nistgħu nitkellmu fuq ristrutturar li xorta ma jkunx ifisser telf ta' impjiegi.

Sitwazzjoni bħal din qegħdin narawha tiżviluppa b'mod partikolari fil- kumpannija nazzjonali ta' l-ajru Air Malta fejn kollox isir bil-moħbi.

Fil- fatt hemmhekk għal snin sħaħ ̧ kollox ġie mitfugħ taħt it-tapit u xejn m'hu problema.

Barra minn hekk matul il-ġimgħa li għaddiet sar eżerċizzju ta' propaganda biex jiġi launched l-airbus il-ġdid u sar attakk fuq il- ħaddiema.

Pero' huwa dover sagrosant min-naħa tal-gvern li jagħti spjegazzjonijiet ċari f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Air Malta għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq telf ta' Lm50 miljun.

Min ħa d-deċiżjonijiet rema' Lm50 miljun tal-poplu Malti u minkejja dan, ħadd m'hu responsabbli u ħadd ma jiġi jagħti rendikont f'dan il-parlament.

Imbagħad iduru fuq il- ħaddiema!

Għalhekk irridu naraw min ħa d-deċiżjoni, għaliex ħadha u b'liema pjan ħadha biex l-Air Malta tixtri l-famużi RJ70s li kulħadd jaf kif spiċċaw.

Irridu naraw ukoll għalfejn l-Air Malta daħlet fl-AzzurraAir.

Dan kollu rridu narawh u għandu jingħata rendikont dwar dan f'dan il- parlament.

Ma jistax ikun li jibqa' kollox għaddej u qisu m'hu qed jiġri xejn u ma jistax ikun li l-ħaddiema ta' l-Air Malta jinżammu fl-inċertezza li qed jinżammu fiha.

Irridu nkunu nafu x'inhu l-futur tal-ħaddiema fil- kumpanniji sussidjarji ta' l-Air Malta.

Irridu nkunu nafu x'inhu l-ħsieb tal-gvern dwar il-futur ta' l-Air Malta f'din iċ-ċirkostanza u rridu nkunu nafu jekk il-gvern huwiex se jbigħ l-Air Malta.

U jekk se jbigħha rridu nkunu nafu jekk hux se jbigħha kollha f'daqqa u jekk iridx ibigħha biċċa biċċa.

Il-poplu Malti għandu dritt ikun jafhom dawn l-affarijiet għax l- Air Malta hi asset tal-poplu Malti u mhux asset tal-Ministru Dalli jew tal- Ministru Gatt u lanqas tal-gvern Nazzjonalista.

L-Air Malta hija tal-poplu Malti u l-poplu Malti jrid ikun jaf x'se jiġri minn dak li hu tiegħu, minn dak li hu bena bl-għaraq ta' ġbinu wara tant tfixkil.

Il-gvern għandu jiġi hawnhekk u jfiehem lill-poplu Malti għalxiex ġew mormija Lm50 miljun minħabba deċiżjonijiet ta' wħud li ġew maħtura minnu stess.

Bħala deputat f'dan il-parlament ma jistax ikun li nibqa' ħalqi magħluq quddiem sitwazzjonijiet bħal dawn.

Irridu naraw x'se jiġri fuq il- kumpanniji sussidjarji ta' l-Air Malta u rridu naraw ukoll f'liema sitwazzjoni qegħdin dawn, x'qed jistennew li jagħmlu u x'inhu l-futur tal- ħaddiema li hemm jaħdmu fihom u mhux kulħadd jaħrab mir-responsabbiltà!

Sur President, mur arahom l-RJ70s weqfin fil-parking ta' wieħed mill- ajruporti ta' Londra u mhux qed jintużaw!

Din kienet deċiżjoni ta' ftit snin ilu u mbagħad il-ġimgħa l-oħra, għax kien hemm il-launching ta' l- airbus, ma ssemmiex l-ex-chairman għad-deċiżjoni tajba.

Hemmhekk le, ma tarax!

Fejn jaqblilhom isemmu!

Sur President, irridu nkunu nafu wkoll x'se jiġri verament mis-servizz tal- helicopter.

Irridu nkunu nafu x'qed jiġri fl-Air Malta rigward l-impjiegi li għadhom kemm ingħataw u għaliex ittieħdet id-deċiżjoni li ttieħdet.

Irridu nkunu nafu jekk din id-deċiżjoni hijiex se taffettwa ħaddiema oħra u jekk hux se jagħmlu kollox fil-kwiet ̧ mingħalihom li aħna minn din in-naħa, ma nkunux qegħdin ninnotaw x'inhu jiġri.

Mela ma nkunux qegħdin ninnotaw!

Mhux ninnotaw biss, imma jien nemmen li għandha ssir inkjesta serja dwar dak li ġara fl-Air Malta.

Din l-inkjesta għandha ssir min-nies li jgawdu l-fiduċja ta' kulħadd f'dan il-pajjiż u mhux nagħmlu inkjesta biex taparsi ssir xi ħaġa u wara ftit taż-żmien, itir kollox.

Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq flus personali( Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi kumpannija privata ta' xi ħadd( Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dak li hu tal-poplu Malti.

U nerġa' nirrepeti li Lm50 miljun intremew mill-Air Malta!

Min ħadhom dawn id-deċiżjonijiet?

Għaliex ħadhom?

Xi studji saru?

Hemmhekk żgur li ma tidħolx il-qagħda internazzjonali pero' aħna se nkunu nafuhom dawn ir-risposti għax id-diskors u s-suspetti qed jinstemgħu u jaslu.

U dwar is-shareholding li l-Air Malta għandha fl-AzzurraAir, jien nistaqsi: Sar il-bejgħ jew le?

Min jgħid li sar u min jgħid li ma sarx.

Dawn x'affarijiet huma!

Dawn huma affarijiet inaċċettabbli f'dan il- pajjiż.

Issa jien qed insemmi kumpannija waħda u mhux qed nidħol fuq kumpanniji oħra tal-gvern għax Allaħares nibda nitkellem fuq kumpanniji oħra tal-gvern jew li l-gvern għandu shareholding fihom għax ma nispiċċa qatt.

Daqskemm nisimgħu fuq il-korruzzjoni fil-MEPA!

Minkejja dan ma jiġri xejn.

Qabel kienu jsemmu l-PAPB imma llum igħidulek li l-PAPB hija verġni ħdejn il-MEPA tal-lum.

Ma naħsibx li nistgħu nħallu kliem bħal dan jibqa' għaddej u ma jsir xejn.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' l-isptar il-ġdid imma ma nixtieqx nirrepeti dak li qalu sħabi għax fl-intervent tal-lum, nixtieq niffoka fuq is-sitwazzjoni fl-Air Malta u fl-intervent li jmiss, nixtieq nitkellem fuq is-sitwazzjoni fit-turiżmu.

Ma stajtx ma nagħtix importanza lil din il-kumpannija li fil-qasam ta' l-avjazzjoni, tagħti identita` lil pajjiżna.

Meta twaqqfet din il-kumpannija, tgħidx kemm kienu jgħidu kontriha u llum jispiċċaw jiftaħru bis-suċċess li rnexxielha tikseb ̧ suċċess li llum hemm min għandu l-interess li jabbuża minnu għad-detriment tal-poplu Malti u dan m'għandniex inħalluh isir.

Dak li sar s'issa għandu jiġi nvestigat f'inkjesta serja.

Nerġa' nirrepeti li Lm50 miljun intremew mill-Air Malta u mbagħad jiġu hawnhekk, jitkellmu fuq id-deficit u jintaxxaw lill-poplu.

Din hi s-soluzzjoni tal-gvern!

Money no problem!

Sakemm ma jintlaqatx il- but ta' min jieħu d-deċiżjonijiet ma tantx jinkwetaw imma żgur li hija problema jekk jintlaqat il-but tan-nies.

Jien nerġa' nirrepeti, u nagħlaq biha, li l-Air Malta tagħtina identita` u għalhekk għandha tiġi salvata u mhux miblugħa.

Għalhekk għandha ssir inkjesta indipendenti biex joħroġ ċar kif ittieħdu d-deċiżjonijet, għal xiex ittieħdu u għal xiex pajjiżna kellu jissagrifika Lm50 miljun minn din il-kumpannija.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Onor. Cuschieri, se tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Iva ̧ se nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ issa lis-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo biex ̧ jekk jogħġbu ̧ iressaq l-aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Jannar 2004, fis-6.00 pm b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l- Verifika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru. 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti - Tieni Qari; u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Sur President, jien ma kienx beħsiebni nitkellem fuq l-allegat qtil ta' dawk iż-żewġ spoonbills li l-birdlife qed tallega li sar ġewwa r-riżerva ta' l-Għadira pero` nhar il-Ħadd ġejt imżeffen fin-nofs fuq il-gazzetta "The Malta Independent" minn artikolista - li bħala mira tiegħu għandu li jeqred il-kaċċa u l-insib minn ġewwa pajjiżna - li ried jagħti x'jifhem li għalija, kulma jagħmlu l-kaċċatturi huwa tajjeb u li jagħmlu x'jagħmlu dejjem niddefendi l-interessi tagħhom.

Jien irrid nagħmilha ċara li jien qatt ma ddefendejt lil xi ħadd li għamel ħażin u li kiser il-liġi, anzi naħseb li jien wieħed mill-ftit hawn ġew li dejjem sħaqt li hemm bżonn li jiżdiedu l-pieni għal kwalunkwe tip ta' reat li jsir għax ̧ fl-opinjoni tiegħi, hawn ħafna pieni li m'humiex ta' deterrent biżżejjed.

Nerġa' ngħidha din biex min qiegħed jismagħna, jifhimha din.

Jien qatt ma nista' naqbeż għal xi ħadd – jista' jkun kaċċatur u jista' ma jkunx - li jikser il-liġi.

Il-liġi qiegħda hemm, trid tiġi osservata minn kulħadd u trid tiġi applikata fuq kulħadd l-istess u mhux jekk tkun barrani teħel mod u jekk tkun Malti u jkollok għajnejk mod ̧ teħel mod ieħor.

Jien nerġa' ngħid li jekk verament jirriżulta li dawk l- ispoonbills qatluhom il-kaċċatturi, jien inkun minn ta' l-ewwel li ngħid kontra min ikun wettaq reat bħal dan u jekk verament sar dan ir-reat, j'Alla dak li wettqu jinqabad u jieħu dak li ħaqqu.

Sur President, bħalissa l-kanuni kollha huma mmirati lejn il-kaċċaturi u n- nassaba u hawn min saħansitra qed igħid li mhux qed jiġu turisti hawn Malta minħabba l-kaċċaturi u n-nassaba.

Kulħadd qed jipprova jsib l-iscapegoats u dawk kollha li għandhom l-aġenda li minn Malta jeqirdu d-delizzju tal-kaċċa - delizzju li wara kollox huwa pprattikat fid-dinja kollha - qegħdin jipprovaw isibu kull skuża biex iħammġu dan id-delizzju u jħammġu l-15,000 ruħ li jipprattikawh ̧ kif għandhom kull dritt li jagħmlu.

Naħseb li huwa mportanti li ladarba qed nitkellem fuq dan is-suġġett ngħidu x'intqal s'issa fuq dan l-allegat qtil, kemm mill-birdlife kif ukoll minn ħafna gruppi oħrajn u NGOs li kollha ħarġu jisparaw u jibbumbardjaw fuq id- dilettanti tal-kaċċa għax qalu li dawn l-ispoonbills inqatlu minn xi kaċċaturi li daħlu ġewwa r-riżerva ta' l-Għadira.

Tajjeb li wieħed jara x'intqal u x'ma ntqalx għax ħafna drabi dak li ma jintqalx huwa ħafna aktar importanti minn dak li jintqal u min ma jkunx dilettant tal-kaċċa jbellgħulu li jridu faċilment.

Dawn iż-żewġ spoonbills waslu f'pajjiżna u qisu sar it-tieni miraklu ta' Kana, għax kulħadd ġabhom fuq it-television u fuq il-front u l-back pages tal-gazzetti kollha.

Malli rajt hekk, lill- mara tiegħi għedtilha li ġejja xi storja għax il-ġurnata ta' wara żgur li konna se nisimgħu li xi ħadd daħal ġewwa r-riżerva u qatilhom.

Fil-fatt hekk qegħdin jallegaw li ġara.

Sur President ̧ tal-birdlife allegaw li lejlet li allegatament inqatlu – għalkemm jien ngħid li ma nqatlu xejn - dawn iż-żewġ spoonbills kien hemm kwantita` ta' kaċċatturi jduru mar-riżerva.

U jien nistaqsi: Dawn kellhom xi arma f'idejhom?

Kulħadd jaf li kien hemm il-pulizija li jipproteġu l- ambjent u li kienu qegħdin għassa magħhom matul l-ġurnata u allura ma tistax tgħid li dawn kienu kaċċaturi.

Mela l-kaċċaturi jkollhom xi tikketta fuq ġisimhom jew joqogħdu juru t-tessera tal-kaċċaturi lil kulħadd?

Mhux bilfors li dawn l-ispoonbills imorru jarawhom ħafna nies wara li l-media għamlet dak il-fuss kollu fuqhom!

Qalu wkoll li kien hemm ruxxmata kaċċaturi fuq id-dgħajjes u fuq l- ispeedboats jistennewhom ġewwa l-bajja ta' l-Għadira ħalli jekk jinqalgħu minn hemm jisparaw fuqhom.

Jekk veru kien hekk, dan huwa reat għax huwa llegali li xi ħadd ikun qiegħed għall-kaċċa ġewwa l-bajjiet tagħna u jkunu inqas minn tliet kilometri bogħod mix-shoreline jiġifieri dawn setgħu faċilment jirrapportawhom.

Pero` jirriżulta li rapporti għand il-pulizija ma sarux u ovvjament ma nqabad ħadd.

Sur President ̧ qed jingħad ukoll li bil-lejl xi ħadd niżel b'mutur - għax sabu xi marki ta' mutur fit-tajn – u miegħu niżżel fallakka twila xi 15-il pied biex jaqsam il-foss li hemm mimli bl-ilma.

Immaġinaw dan il-bniedem tiela' fuq il-mutur b'fallakka ta' xi 15-il pied f'idu - daqs minibus prattikament u min ra r-ritratt fuq il-gazzetta jaf - u b'xi wire-cutter!

Issa ovvjament dan mhux se jinqeda b'xi wire-cutter li nużaw biex forsi naqtgħu xi wire tat-tiġieġ imma biex daħal hemmhekk bilfors li kellu bżonn xi wire-cutter minn dawn li l-ħaddiema jużaw biex jaqtgħu x-xibka tal- konkos.

Mela dan ried jidħol fir-riserva, iġorr dawn l-affarijiet kollha ̧ inkluż l-arma tan-nar, isib dawn l-ispoonbills, jisparalhom u jiġbor l- iskrataċ – għax skrataċ ma sabux - u dan kollu ried isir fi dlam ċappa!

L- unika "visiting card" li ħallew dawn kienu żewġ rixiet bojod - għax l- ispoonbill hija tajra bajda - bid-demm fuqhom biex dak li jkun jaħseb li dawn inqatlu.

Min joħroġ għall-kaċċa jaf - jien ilni noħroġ għal kaċċa għal aktar minn 25 sena – li biex jaqa' r-rix, it-tir irid ikun mill-viċin ħafna.

Issa l- ispoonbill hija tajra li tpassi bil-lejl jiġifieri aktar tara sew bil-lejl.

Allura kif jista' jkun li bniedem fi dlam ċappa jirnexxielu jara t-tajra, jibqa' dieħel sa taħtha u jisparalha mingħajr ma din tarah?

Barra minn dan ma tridx tkun għaref biex tifhem li meta ċ-ċomba tolqot l-għasfur, l- ewwel taqa' r-rixa u mbagħad joħroġ id-demm u għalhekk ma jistax ikun li inti jkollok rix imċappas bid-demm meta inti tispara fuq tajra.

Nerġa' ngħid li jien ilni noħroġ għal kaċċa għal 25 sena u qatt ma rajthom dawn l- affarijiet.

Huwa veru li ġieli toħroġ rixa minn tajra imma, kif għedt, dan irid ikun tir mill-viċin immens.

Issa jien mhux se ngħid li l- pulizija jmisshom ħadu d-DNA u jmisshom qagħdu jaraw jekk hijiex rixa ta' spoonbill jew hijiex rixa ta' tajra oħra jew inkella jekk id-demm huwiex ta' spoonbill ̧ huwiex ta' tajra oħra jew huwiex ta' bniedem.

Jien mhux se nidħol f'dawn il-ħafna affarijiet pero` li nista' ngħid huwa li eżatt maġenb ir-riserva hemm id-Danish village jiġifieri hemm in-nies jaħdmu u hemm it-turisti.

Barra minn hekk ̧ ftit wara r-riserva, hemm razzett li huwa abitat pero' ħadd ma semma xejn.

Issa kulħadd jaf li snieter bis-silencers m'hawnx u allura kif jista' jkun li ma nstemgħux tiri?

Issa għaddew kważi għaxart ijiem mill-allegat qtil u ħadd ma qal li sema' xi tir.

Intqalu miljun ħaġa fil-gazzetti imma ħadd ma qal li sema' tir jew ra xi dawl, la minn mir- razzett u lanqas mid-Danish village.

Tir bil-lejl jinstema' minn mil 'il bogħod u kieku dak li jkun jisimgħu jew almenu jara lil xi ħadd.

Ħadd ma ra lanqas lil xi ħadd jaħrab b'mutur.

Mela minn dan kollu x'jirriżulta?

Jirriżulta li għandek storja li jekk verament ġrat, issa għandna kaċċaturi li posthom mhuwiex f'Malta imma fl- SAS ̧ fid-Delta Force, fl-iSpetnatz jew fil-GSG9 għax dawn huma n-nies li jiġu ttrejnjati biex jagħmlu affarijiet li nies normali mhumiex kapaċi jagħmlu.

Irid ikollok skills ta' dan il-livell biex tidħol hemm, taqta' l- wire, iġġorr l-affarijiet, tispara, tieħu t-tajra u tiġbor l-iskrataċ u dan kollu mingħajr torches u fi dlam ċappa u mingħajr ma ħadd jinduna!

Dawn huma affarijiet ta' barra minn hawn!

Jien mhux se ngħid bħalma qal Sidna Ġesu` Kristu li l-ġebla jitfagħha min qatt m'għamel dnub.

Jien qed ngħid biex jitfgħu ġebel kemm iridu - u ilhom jitfgħu ġebel - imma almenu l-ġebel jitfgħuhom jekk ikollhom il-provi.

Jekk aħna għandna żball, aħna stess nitfgħuhom il-ġebel lejn sħabna imma provi m'hemmx.

Li nista' ngħid huwa li meta kien hemm dak il-vandaliżmu li sar fuq l-Imnajdra u kulħadd ħareġ jgħid - ibda min-Nature Trust u minn Din l- Art Ħelwa – li kienu l-kaċċaturi li kissru kulma hemm, meta l-pulizija nvestigat sabet li min għamel dak ir-reat ma kien kaċċatur xejn u lanqas kellu x'jaqsam mal-kaċċa imma kienet kwestjoni oħra.

Jafu min huma dawn imma provi m'għandhomx biżżejjed biex iressquhom il-qorti.

Għalhekk let's get our facts right!

Jekk veru ġara dak li qed jgħidu li ġara, din hija storja ta' James Bond jew ta' Mission Impossible imma min hu f'sensih jaf li ma ġarax hekk.

Il-pulizija jmisshom jinvestigaw ħalli jaraw min qed jgħid il-verita` għax ma jistax ikun li 15,000 ruħ jiġu mċappsa b'dan il-mod għas-sempliċi raġuni li għandhom delizzju li huwa prattikat fid-dinja kollha.

Joqogħdu jgħidu li we are holding to ransom il- gvern u l-oppożizzjoni imma dan m'hu veru xejn!

Aħna dilettanti ta' dan l- isport u nivvotaw kif jaqbel lilna bħalma jivvota kulħadd.

Mela hawn xi ħadd li se jivvota biex ikun qiegħed f'sitwazzjoni agħar milli hu?

Issa ħalliha li ħafna vvotaw hekk fl-elezzjoni li għaddiet u llum għandna l- provi ta' dan, imma dik hija ħaġa oħra.

Aħna għandna l-vot ̧ bħalma għandu kulħadd ̧ u nużawh kif jaqbel lilna għax wara kollox dik hija d-demokrazija.

Aħna ma nibżgħu minn ħadd u jekk xi ħadd irid gwerra magħna, jgħidha in the open u jekk ikun hemm bżonn, niġġieldu, mhux bl-armi imma bid-diskors ̧ bħalma jsir fi kwalunkwe pajjiż demokratiku ieħor.

Aħna dilettanti konna u dilettanti se nibqgħu anzi d-delizzju qed jikber.

Jien nerġa' nappella biex qabel ma jkun hemm provi biżżejjed ma jitfgħux ġebel.

F'dan il-każ m'hemm provi ta' xejn, anzi l-provi juru bil-kontra, li dan kien frame-up ieħor bħalma ġara ħafna drabi oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, illejla nixtieq nitkellem fuq il- qorti tal-familja.

Wara li f'Diċembru li għadda xolja l-parlament, il- partit Laburista għamel konferenza stampa fis-17 ta' Diċembru ̧ li ppresedejtha jien flimkien mal-grupp parlamentari ta' l-oppożizzjoni, li fiha aħna ddiżapprovajna bl-aktar mod ċar l-avviżi legali li l-ministru tal- ġustizzja u ta' l-intern għoġbu joħroġ biex titwaqqaf il-qorti tal-familja u jagħmel proċeduri oħra dwar il-mod kif din titmexxa, dwar is-sistema ta' medjaturi f'dawn il-qrati u dwar it-telfien ta' l-indipendenza ta' l- imħallfin li se jkunu qed imexxuha.

Fil-fatt b'dawn l-avviżi legali tneħħiet id-diskrezzjoni li huma dejjem kellhom fid-deċiżjonijiet li huma jieħdu.

Aħna għedna li m'hijiex serjeta` li f'dan il-pajjiż ikollok gvern li jdaħħal riformi fil-qrati tal-ġustizzja u f'każijiet tant sensittivi, bħalma hija l-familja, mingħajr ma jkollu d-diċenza li jiġi f'dan il- parlament u jagħmel dibattitu fuq dan kif titlob kull demokrazija.

Dan għednih fis-17 ta' Diċembru, ġurnata wara li l-qorti tal-familja suppost bdiet tiffunzjona taħt dawn l-avviżi.

X'ġara minn dak inhar 'l hawn?

Sa xahar wara l-qorti tal-familja kienet għadha mingħajr dawn il-famużi medjaturi li huma ndikati f'dawn l-avviżi legali għax lanqas biss ħadu l-ġurament pero' għandna wkoll sitwazzjoni fejn fl-istess qorti tal-familja hemm backlog kbir ta' kawżi u fejn il- funzjonament tar-reġistru u ta' l-attwarju eċċ. qiegħed fl-aktar livell baxx li jista' jkun fi kwalunkwe qorti li trid timxi u titħaddem sew.

Minkejja li wħud minn dawn il-medjaturi se jitħallsu direttament mill-fondi pubbliċi, nafu li ma kien hemm l-ebda forma ta' sejħa pubblika dwar kif u min se jinħatar medjatur.

Għalhekk ma kienx hemm is-serjeta` li titlob ħaġa daqstant sensittiva.

Hemm ukoll il-fatt li bil-proċeduri l-ġodda li ddaħħlu fil-qorti tal- familja - qed nirriferi b'mod speċjali għal kawżi ta' separazzjonijiet bejn koppji - se jiddaħħal piż finanzjarju ieħor għal dawk il-koppji li jkunu jridu li jkollhom is-separazzjoni tagħhom deċiża jew mitmuma b'mod bonarju speċjalment meta dawn ikunu jridu jidħlu għal medjazzjoni b'medjatur li jagħżlu huma.

Dan għednih kollu u għedna wkoll li mhux sew li l-gvern Nazzjonalista jagħmel riformi fil-qrati mingħajr ma jiċċekkja l-affarijiet.

Per eżempju ̧ gaffe kbira li għamel dan il-gvern kienet dik li neħħa l-prim awla tal-qorti u ġimgħat wara li għamel dan, induna li dan ma setax jagħmlu għax kif jaf kulħadd, fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna hemm indikat li l-prim awla hija dik il-qorti unika fejn kull persuna li teżisti f'dan il-pajjiż għandha dritt li tmur quddiemha biex titlob rimedju kostituzzjonali u allura kellu jerġa' jirranġa l-istess avviżi billi ħareġ avviżi oħra.

Għalhekk aħna bħala grupp parlamentari Laburista li nagħmlu kollox b'diskussjoni, iddiskutejna u ddeċidejna li niġu hawnhekk u nippreżentaw il- mozzjoni meħtieġa pero` dan mhuwiex biżżejjed.

Filwaqt li hemm il- proċeduri li jridu jittieħdu f'dan il-parlament, il-grupp parlamentari Laburista deherlu li għandna nżommu seminar pubbliku biex dak li m'għamilx il-gvern mal-pubbliku, nagħmluh aħna billi niddibattu dawn l-issues mal- pubbliku in ġenerali u ma' dawk kollha interessati.

Għalhekk fl-24 ta' Jannar f'Tas-Sliema - id-dettalji diġa` bdew jitħabbru fil-media - se jinżamm seminar bit-tema "Il-qorti tal-familja - l-aspetti legali u soċjali" li fih aħna dehrilna li għandna nistiednu wkoll lill-grupp parlamentari Nazzjonalista, lill-kamra ta' l-avukati, lill-kunsill tan-nisa u lil aġenziji bħal Appoġġ u oħrajn ̧ biex flimkien niddiskutu din il-qorti tal-familja u b'hekk nagħmlu dak li m'għoġbux jagħmel il-gvern Nazzjonalista.

Fl-istess ħin, naraw kif nistgħu flimkien verament intejbu din il-qorti tal-familja wara li kulħadd ikollu d-dritt li jesprimi l-fehma tiegħu fil-partijiet kemm legali u kemm soċjali.

Sur President, jidhrilna li dan kellu jsir ħafna qabel ma qed nagħmluh aħna imma ladarba l-gvern ma ħax l-inizjattiva, allura ħadna l-inizjattiva aħna u qed nagħmluh aħna u dan huwa b'segwitu ta' dak li aħna bħala partit Laburista nemmnu u cioe`, li fejn għandu jkun hemm il-qorti tal-familja, irid ikun hemm dibattitu ma' kulħadd - mhux fil-parlament biss imma anke mal-persuni u ma' l-organizzazzjonijiet li b'xi mod huma nvoluti fil-kamp tal-familja – u mhux tinkiteb liġi b'mod drakonjan, joħorġu l-avviżi legali u tiġi mponuta.

Din m'hijiex is-sistema kif għandha titmexxa l-qorti tal- familja u aħna qed nagħmlu kull tentattiv biex nirranġaw l-affarijiet.

Fil- fatt aħna stedinna anke lill-grupp parlamentari Nazzjonalista biex naraw x'nistgħu nagħmlu.

Din m'hijiex xi ħaġa ta' politika partiġjana imma hija xi ħaġa li għandha tkun għożża ta' kulħadd.

Sur President ̧ ma jistax ikun li jimponu riformi fil-qorti tal-familja mingħajr ma jagħmlu konsultazzjoni u dak huwa żball kbir.

Il-gvern staħba wara l-fatt li kien ħareġ white paper.

Pero' wara li kulħadd ta l-opinjoni tiegħu fuq dik il-white paper, x'irriżulta?

Irriżulta li dan għamel kollox bil-maqlub.

Jekk taqra l-avviżi legali li se jiġu soġġetti f'dan il- parlament fil-ħin propizju ssib li dak li kellu jagħmel jew li ġie indikat lilu li għandu jagħmel, ma sarx u nqaleb kollox.

Dan il-gvern tfixkel f'saqajh stess u beda joħroġ avviżi legali biex jikkoreġi l-iżbalji li għamel ftit ġimgħat qabel b'avviżi legali oħra.

Dan huwa l-mod kif dan il- gvern qed jaħdem; bħal qattusa għaġġelija li tagħmel friegħ għomja!

Aħna rridu nagħmlu dak li mhux qed jagħmel il-gvern u għalhekk aħna, bħala oppożizzjoni Laburista serja, se nagħmlu dan is-seminar ̧ li konvint li se jħalli ħafna frott.

Il-frott li se jħalli se jkun frott li nkomplu naħdmu fuqu biex inkabbru l-protezzjoni tal-familja u naraw li dak li sar ħażin fil-qorti tal-familja, nirranġawh fl-interess ta' kulħadd.

Jien minn qalbi nistieden lill-grupp parlamentari Nazzjonalista biex ikun attiv f'dan is-seminar ħalli fl-interess nazzjonali u tas-soċjeta` Maltija naħdmu flimkien u noħorġu b'xi ħaġa pożittiva fl-interess ta' kulħadd.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 26 ta' Jannar 2004, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis- Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - UŻU TA' SPEED CAMERAS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm huma effettivi l-ispeed cameras li qed jużaw il-pulizija?

Saru ċitazzjonijiet mindu ġew introdotti s-sena li għaddiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija bdiet tagħmel użu mill- ispeed cameras minn Mejju 2002.

Minn dak iż-żmien sa l-aħħar tas-sena 2003 kien hemm 374 sewwieq li ngħataw ċitazzjoni wara li nqabdu mill-ispeed camera li kienu qed isuqu b`veloċita` aktar minn dik permessibbli.

PULIZIJA - RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'kien in-numru totali ta' serqiet li ġew irrapportati lill-pulizija fl-2003?

Kemm minnhom saru minn djar u kemm minn vetturi?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba ngħatat xahar b`xahar u għalhekk nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall- mistoqsijiet parlamentari 521, 523, 525, 527, 529, 1509, 1511, 1513, 2547, 2549, 3385 u 3629.

POSTIJIET TA' DIVERTIMENT - ŻGĦAŻAGĦ TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid fl-2003 kemm kien hemm każi fejn inqabdu żgħażagħ taht is-16–il sena f'postijiet ta' divertiment/bars, eċċ?

F'liema lokalitajiet?

Ttieħdu passi kontra min imexxi l-post?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena l-oħra kien hemm 55 persuna taħt is-16-il sena li nstabu mill-pulizija f`postijiet ta` divertiment ġewwa San Ġiljan, Wied il-GĦajn u Birżebbuġa.

B`riżultat ta` dan, il-pulizija bdiet passi quddiem il-qorti kontra 14-il sid ta` dawn l- istabilimenti.

SMOKING BAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm ċitazzjonijiet ħarġu l-pulizija u l-wardens minħabba tipjip f'postijiet li huma mħarsa bil-liġi, bħal ngħidu aħna sptarijiet, trasport pubbliku, eċċ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena l-oħra kien hemm erba` persuni li nqabdu mill-pulizija jpejpu f`postijiet fejn it-tipjip huwa pprojbit.

GĦal dak li jirrigwarda d-dipartiment tal-kunsilli lokali, ninforma lill- Onor. Interpellant li d-delega ta` l-infurzar tal-liġi kontra t-tipjip f`postijiet li huma mħarsa bil-liġi għadha ma ġietx mgħoddija lill- gwardjani lokali.

BEJGĦ TA' SIGARETTI LIL PERSUNI TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm nies li jmexxu ħwienet/bars, eċċ inqabdu jbiegħu sigaretti lil persuni taħt l-eta`?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena l-oħra kien hemm persuna waħda li nqabdet tbiegħ sigaretti lil persuni taħt l-eta`.

SKEJJEL - WATCHMEN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema jagħmlu xogħol ta' watchmen fl- iskejjel?

Liema skejjel għandhom watchmen?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm 180 ħaddiem jagħmlu xogħol ta' watchmen bil-lejl fl-iskejjel iżda ngħatajt il-parir li ma nagħtix il-lista mitluba.

ETC – PERSUNI JIRREĠISTRAW GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni jirreġistraw għax-xogħol, lokal lokal u xahar b'xahar is-sena l-oħra?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm familji li qed jibbenefikaw miċ-children allowance?

Kemm kien dan in-numru għas-snin 1986, 1990 u 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

GĦAJNUNA TAL-MARD

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu d-dħul li jrid ikollu pensjonant sabiex ikun jista' jibbenefika mill-għajnuna medika?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Biex persuna tikkwalifika għall-għajnuna tal-mard ma jridx ikollha riżorsi kapitali ta' aktar minn Lm6,000 jekk tkun persuna waħedha u Lm10,000 f'każ ta' persuna miżżewġa.

Id-dħul fil-ġimgħa ta' persuna waħedha ma jridx ikun aktar minn Lm9.30 fil-ġimgħa.

Dan id-dħul jiżdied bi Lm3.50 fil-ġimgħa għal kull persuna oħra li tgħix fid-dar.

Fil- każ ta' pensjonant, mill-ammont ta' pensjonijiet li jirċievi jiġi njorat ammont ekwivalenti għall-pensjoni minima nazzjonali miżjuda applikabbli.

It-test biex jiġi stabilit id-dħul fil-ġimgħa jsir skond kif elenkat fit- tieni parti tat-tieni skeda ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

INDUSTRIAL PROJECTS & SERVICES LTD. - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema li kienu jaħdmu mal-Malta Drydocks u mal-Malta Shipbuilding u marru jaħdmu mal- kumpannija industrial projects & services ltd.?

Jista' jgħid kif tqassmu dawn il-ħaddiema u fejn ġew sekondati?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

MALTAPOST - SERVIZZI POSTALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Minstru jgħid x'passi ħadet fis-sena 2003 u din is-sena l-awtorita' Maltija tal-komunikazzjoni skond l-obbligi tagħha li tħares l-interessi taċ-ċittadin mis-servizz tal-posta li qed tagħti l- Maltapost?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li bil-promulgazzjoni ta' l-Att dwar is- Servizzi Postali, f'Ġunju 2003 l-awtorita' ta' Malta dwar il-komunikazzjoni saret l-awtorita' responsabbli tal-posta.

Malli ħadet din ir- responsabbilta' l-awtorita' bdiet taħdem bi sħiħ biex taqdi l-funzjoni tagħħa skond il-liġi.

Aktar tard l-awtorita' ħarġet dokument konsultattiv bl-għan ewlieni li tifhem aħjar is-settur, tibda konsultazzjoni mal- partijiet interessati u tħejji biex tfassal u timplimenta struttura biex tirregola dan is-settur.

Din is-sena l-awtorita' se tagħmel eżerċizzju biex tiddetermina f'aktar dettal il-universal service obligations tal-Maltapost u biex tara li standards f'dan is-settur ikunu implimentati.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – STUDENTI MILL-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Huwa aċċettabbli u etikament korrett li tfal li jattendu fi skola primarja li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, jingħataw il-privat mill- istess għalliema tagħhom?

Jistgħu jittieħdu passi biex dan ma jibqax isir?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li ttieħdu l-passi neċessarji.

JUNIOR COLLEGE - EŻAMIJIET TA' L-AEB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom studenti tal- junior college ma jistgħux joqogħdu għall-eżamijiet ta' l-AEB waqt li sħabhom li jattendu sixth forms non-statali jistgħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-junior college jipprepara l-istudenti għall-matsec certificate biex ikunu jistgħu jidħlu l-universita'.

Is- sillabi li jiġu segwiti, jiġifieri dawk tal-matsec, huma differenti minn sillabi ta' bordijiet ta' eżamijiet oħra barranin.

Filwaqt li l- amministrazzjoni tal-junior college ma żżomm lil ħadd milli jagħmel ukoll eżamijiet li jrid hu ta' dawn il-bordijiet barranin, ma tistax fl-istess ħin tippreżenta għal dawn l-eżamijiet dawk l-istudenti li ma jkunux ġew ippreparati għalihom mill-kulleġġ.

L-istudenti jkunu informati b'dan kollu f'laqgħa li ssir fis-sajf, qabel ma japplikaw biex jidħlu l-junior college.

AWTORITA' MALTIJA TAT-TURIŻMU – FINANCIAL BUDGETING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jikkonferma li l-persuna responsabbli għall-abbuż mill-budgeting finanzjarju f'wieħed mill-uffiċini barranin ta' l-MTA tkeċċa?

Jikkonferma li dan kollu ġara fl-uffiċini ta' l-Olanda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-awtorita' Maltija tat- turiżmu ma keċċiet l-ebda persuna mpjegata fl-uffiċini barranin tagħha.

AWTORITA' MALTIJA TAT-TURIŻMU - DIRETTUR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Huwa minnu li d-direttur marketing ta' l-MTA irriżenja?

X'wassal għal dan?

Huwa minnu li l-Ministru issa ħatru bħala konsulent tiegħu?

X'inhu l-pakkett finanzjarju lilu offrut?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li mhux minnu li d-direttur tal-marketing and promotion ta' l-awtorita' Maltija tat-turiżmu rriżenja.

Lanqas ma hu minnu li jien ħtartu bħala konsulent tiegħi.

Dak li gara hu li seħħet bidla fit-tmexxija tad-direttorat tal-marketing and promotion, bir-riżultat li d-direttur preċedenti ngħata responsabbiltajiet ġodda fi ħdan l-awtorita'.

ITS MALTA LTD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jagħti tweġiba dettaljata dwar il-fatturi kollha li wasslu lill-kumpanija ITS, sussidjarja ta' l-innovative transportation systems, li taħsibha mill-ġdid dwar li tinvesti f'pajjiżna fejn kellha toħloq 500 impjieg fi żmien ħames snin minħabba red tape u burokrazija żejda, proprju ftit jiem wara li segretarju parlamentari kien stqarr fil-parlament li kien lest jikkonsidra l-pożizzjoni tiegħu mill-ġdid jekk ma jinqatax ir-red tape li qed tiffaċċja l-komunita' industrijali u kummerċjali?

ONOR.

JOHN DALLI: Kif joħroġ ċar minn stqarrija maħruġa mill-Malta Enterprise, il-kumpannija ITS Malta Ltd. għadha interessata li tinvesti f'Malta.

Fil-fatt id-diskussjonijiet bejn din il-kumpannija u l-Malta Enterprise jinsabu f'livell avvanzat.

AIR MALTA – ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: L-Air Malta għandha xi ħsieb li lil xi wħud mill-ħaddiema li kienu ġew ingaġġati għal żmien temporanju u għas-sajf tagħmilhom tal-post?

Kemm hemm ħaddiema involuti u meta se jsir jew sar dan?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Air Malta għandha grupp ta' 42 persuna li qegħdin allokati f'diversi dipartimenti b'kuntratt definit sa' l-aħħar t'April 2004.

Il-kumpannija għad m'għandhiex pjan dwar dawn il-persuni jekk hux se jingħataw kuntratt indefinit jew le.

PUBBLIĊITA' ĦAŻINA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'sar minn naħa tal-gvern dwar il-pubbliċita' ħażina li ngħatat lil pajjiżna dwar l-iskandlu tat-tender ta' l-apparat mediku ta' l- isptar Mater Dei u r-riferenzi għal Malta bħala tax haven fil-każ tal- Parmalat, anke f'ġurnali nfluwenti bħall-"Financial Times" u rapporti f'"Le Figaro" dwar il-każ tad-diżastru marittimu tal-vapur Erika?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jaqra l- istqarrijiet maħruġa mill-awtoritajiet responsabbli.

CRUISE CALL CANCELLATIONS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Skond il- gvern, x'inhi r-raġuni proprja u uffiċjali li kien hemm ħafna cruise call cancellations din is-sena, aktar u aktar billi l-federation of associations of travel and tourisim agents u l-iżviluppaturi tal-cruise terminal il ġdid, il-VISET, ġabu raġunijiet differenti minn xulxin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li huwa ferm diffiċli li wieħed jipprova jistabilixxi raġuni uffiċjali għall-iżvilupp u l-andament tal-cruise market lejn Malta.

Li wieħed jista' jagħmel hu li janalizza ċ- ċirkostanzi kollha li qegħdin jaffettwaw dan is-suq f'Malta kif ukoll barra minn Malta sabiex dak li qed iseħħ jitpoġġa f'perspettiva aktar ċara.

F'dawn l-aħħar snin, is-suq tal-cruise wera rata ta' tkabbir sostanzjali b'riżultat li dan il-fenomenu ġie ppopolarizzat ħafna u l-appell tiegħu jinfirex f'settur soċjo-ekonomiku, li tradizzjonalment ma kienx jiflaħ għall-piż finanzjarju ta' dan it-tip ta' vjaġġar.

L-effett kien li n-numru ta' vapuri u passiġġieri zdiedu b'ammonti sostanzjali.

Fir-rigward ta' Malta, l-aħħar ftit snin kienu wkoll influwenzati mill-fatt li diversi linji tal-cruise liners għażlu li jikkonċentraw il-programm tagħhom fiċ-ċentru u l-punent tal-Mediterran a skapitu ta' destinazzjonijiet fil-Mediterran tal-Lvant u fl-Afrika ta' Fuq minħabba biża' ta' attakki terroristiċi f'dawn il-partijiet tar-reġjun.

B'riżultat ta' dan Malta gawdiet minn żieda sostanzjali fil-programm ta' dawn il- cruise ships illi nkludew lil Malta bħala port of call fl-itinerarju tagħhom.

Fil-frattemp, l-awtoritajiet Maltin kif ukoll il-consortium responsabbli għall-iżvilupp tal-cruise passenger terminal fil-Port il-Kbir, imbarkaw fuq programm ta' investiment illi għandu jwassal sabiex Malta jkollha wieħed mill-iżjed terminals moderni u avvanzati fir-reġjun.

L-iskop wara dan l- investiment hu prinċipalment illi jattira linji tal-cruise illi jibdew joperaw minn Malta bħala home port minflok sempliċement bħala port of call.

Din id-distinzjoni tagħmilha possibbli sabiex il-benefiċċji ekonomiċi ta' din l-attivita' jestendu wkoll għas-settur tat-trasport bl-ajru, ta' l- akkomodazzjoni u ta' service providers oħra, peress illi cruise passengers li jibdew u jtemmu l-cruise tagħhom f'Malta iridu jtiru lejn u minn Malta, kif ukoll jkollhom l-opportunita' li jestendu z-zjara tagħhom f'pajjiżna bi ftit ġranet oħra.

GĦalhekk huwa dan is-suq partikolari li joffri l-aktar prospetti għall-iżvilupp sostenibbli tal-cruise market.

GĦal dan il-għan, l-awtorita' Maltija tat-turiżmu qegħda tkun proattiva ħafna fl-inizjattivi li qegħda twettaq, prinċipalment mal-VISET u l-MIA, kif ukoll ma diversi stakeholders pubbliċi u privati oħra li huma relevanti għal dan is-settur, sabiex twaqqaf il-Malta cruise network li l- iskop tiegħu huwa li jissinerġizza l-isforzi tal-partijiet konċernati kollha kif ukoll jiffoka l-istrateġiji promozzjonali nazzjonali, sabiex dan is-settur iżid il-kontribut ekonomiku tiegħu, jgħin fl-iżvilupp kontinwu ta' l-industrija tat-turiżmu kif ukoll jistabilixxi lil Malta bħala waħda mid-destinazzjonijiet marittimi ewlenin fil-Mediterran.