MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 268 It-Tlieta, 17 ta' Mejju, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 268 It-Tlieta, 17 ta' Mejju, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 17 ta' Mejju, 2005

WERREJ

MINUTI 357

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 357

TQEGĦID TA' KARTI 363

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

DISKUSSJONI DWAR L-ISTRATEĠIJA TA' LISBONA 364

AĠĠORNAMENT 391

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 395

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 267 li saret fis-16 ta' Mejju, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

OPM – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il impjegat fil-grad ta' executive officer jew inqas, jew b'salarju fi skala 14 jew inqas, mill-OPM jew minn xi ente li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, siefer bejn Jannar 2003 u Ottubru 2004?

Fejn marru?

Min awtorizza l- imsemmi safar?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Jien informat li kien hemm 264 persuna, kollha membri tal-forzi armati, b'salarju fi skala 14 jew inqas, li siefru bejn l-1 ta' Jannar, 2003 u l-31 t'Ottubru, 2004 u dawn marru l-Italja, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti għal taħriġ – dan in-numru jinkludi sitt gruppi li siefru fuq joint training exercises – bis-safar kollu awtorizzat mill-OPM.

Fil-ministeru tal-finanzi kien hemm sitt uffiċjali li marru Brussell, l- Olanda, id-Danimarka u l-Awstrija fuq safar awtorizzat mis-segretarju permanenti.

TAXXI INTERNI – ĦLAS TA' ARRETRATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jara li jinħareġ cheque bl-arretrati ta' l-income tax lil ċerta persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Id- dipartiment tat-taxxi interni mhux f'pożizzjoni li jiżvela informazzjoni ta' natura personali minħabba d-disposizzjoni ta' segretezza fl-atti dwar it-taxxa fuq id-dħul.

Il-persuna konċernata dejjem tista' tiċċekkja mas- sezzjoni tar-refunds tad-dipartiment matul il-ħin ta' l-uffiċċju.

TIBDIL FIL-KARTA TA' L-IDENTITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11597 u jgħid jekk issa li pajjiżna huwa membru ta' l-Unjoni Ewropea, hux se jkun hemm tibdil fil-karta ta' l-identita' ta' dawk li għandhom l-ittra "A" flok "M"?

Jista' jgħid jekk din tmurx kontra xi regola ta' l-Unjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Jien informat li l-uniku tibdil bejn il-karta ta' l-identità ta' dawk li għandhom l-ittra 'M' u dawk li minħabba li m'humiex Maltin mit-twelid għandhom l-ittra 'A', hu li bdew jiġu stampati l-kliem 'FOR USE IN MALTA ONLY' fuq il-karta ta' l-identità ta' dawk il-persuni li m'humiex ta' nazzjonalità ta' pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan kollu sar għax il- Maltin għandhom dritt jużaw il-karta ta' l-identità bħala dokument ta' l- ivvjaġġar.

Dan ma jmurx kontra xi regola ta' l-Unjoni Ewropea.

BAĦRIJA: TRIQ IL-QASTAN - ASFALTAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11635, jista' il-Ministru jgħid x'pendenzi għad hemm u ma' min?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pendenzi dwar din il-parti tat-triq huma rigward l-ownership ta' l-istess art, dejjem fil-każ ta' dawk is- sidien li għandhom il-faċċata tagħti għal fuq it-triq.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, jekk tippermettili xtaqt nerġa' indur għas-suġġett tal-bieraħ fejn tlabt li l-korrispondenza kollha li għaddiet bejn l-ADT u l-Kummissjoni Ewropea dwar l-open-top double-decker buses titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Ma jaħsibx il-Ministru li mhux daqshekk diffiċli li wieħed jikseb din l- istess informazzjoni permezz ta' wieħed mill-ħames MEPs li għandna fil- Parlament Ewropew?

Ma jaħsibx li bħala rappreżentat tal-poplu, ma nkun qed nikxef l-ebda sigriet ta' l-istat jekk nitħalla nara l-korrispondenza li għaddiet bejn Gunther Verheugen u l-ADT?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, wara dak li smajt il-bieraħ, jien tkellimt ma' l-uffiċjali ta' l-ADT u vverifikajt magħhom dwar l-issue ta' l- għoli ta' dawn l-open-top buses u kkonfermawli li l-għoli huwa konformi man- normi Ewropej.

Huwa biss fir-Renju Unit li dan l-għoli huwa differenti u hawn preċiżament fejn qiegħda l-problema, peress li dawn l-open-top buses ġew importati mir-Renju Unit.

Rigward jekk iniex f'pożizzjoni li nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra r- risposta li ta Verheugen, li ġara hu li l-ADT għamlet mistoqsijiet konsegwenzjali għar-risposta li ta Verheugen u ovvjament nippreferi kieku kelli nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra d-dokumentazzjoni sħiħa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Ċertament napprezza li l-Ministru lest ipoġġi fuq il- mejda tal-Kamra l-korrispondenza kollha, iżda ma jaħsibx il-kollega - mingħajr ma ninstema' li qisni qed indur għal denbi - li l-gvern għandu jagħmel xi ħaġa dwar din is-sitwazzjoni?

Għax hawn qegħdin ngħidu li open- top double-deckers buses mill-Ingilterra jistgħu jaħdmu f'pajjiżna, filwaqt li operatur lokali li jkollu l-istess tip ta' buses ma jistax jaħdem bihom.

Ma jaħsibx il-Ministru li din hija fiha nnifisha anomalija, kif għedna l- bieraħ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ewwelnett jien informat li f'Malta daħlet double-decker bus u mhux an open-top bus.

Issa l-problema hi li jekk wieħed ikun bil-wieqfa fuq waħda minn dawn il-karozzi, ikun f'riskju li jaħbat mas-signage li għandna fit-toroq.

Dik hija l-issue.

Jiġifieri jekk aħna se noħorġu b'politika għall-użu ta' open-top buses mhux se noqogħdu ngħidu jekk il-bus tkunx ġejja mill-Ingilterra jew le, imma jkollna politika waħda skond specifications li jkunu konformi kemm ma' parametri diġa' eżistenti, jiġifieri l-għoli tas-senjalazzjoni li għandna f'Malta, kif ukoll ma' l-ispecifications li jeżistu fl-Ewropa.

Forsi wieħed jistaqsi x'inhi r-raġuni li hemm kwestjoni fuq open-top buses u m'hemmx kwestjoni fuq double-deckers, meta dawn ta' l-aħħar għandhom saqaf ogħla.

Jiena naħseb li wieħed ikun f'riskju meta jkun qiegħed bil- wieqfa on an open-top bus..

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, biex inbiddel ftit il-parametri tal- mistoqsija, jaħsibx il-Ministru li ċerta street furniture li għandna, f'dak li huwa singnage, qiegħda fil-baxx?

Jiena nara diversi road signs imqaċċta, probabbilment b'xi container jew b'xi vettura oħra kbira.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Safejn naf jien - qed nitkellem mill-memorja – dawn is-sinjali suppost li jkunu f'għoli ta' 4.8 metri 'l fuq mill-art u aħna għamilnihom madwar 5 metri.

Naturalment wieħed irid iżomm ċerta konsistenza fl-għoli, jiġifieri għal dak li huwa clear height bejn wiċċ it-triq u s-signs, l-istess height li wieħed iżomm meta jkun qed jibni bridges, flyovers, eċċ. Voldieri inutli li ngħollu s-sinjali tat-traffiku jekk imbagħad il-bridges jiġu ddisinjati fin-norma ta' 5 metri.

Ngħid għalija r-road signs jitqaċċtu mhux minħabba l-għoli imma pjuttost għax isir ġarr abbużiv ta' ċerta merkanzija, bħal meta jkollok xi billboard tinġarr fuq truck.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Nixtieq inkun aktar ċar dwar l-għoli ta' l-open-top double-decker buses.

Ta' min jgħid li dawn intużaw diversi drabi f'Malta, b'mod speċjali f'ċelebrazzjonijiet tal-partiti politiċi - fl-1996 kien ħareġ il-partit Laburista jiċċelebra bihom u fl-aħħar elezzjoni ħareġ il- partit Nazzjonalista jiċċelebra bihom - u ma ġie rrapportat l-ebda inċident.

Peress li fl-opinjoni tiegħi l-issue ta' l-għoli ma treġix, jista' il-Ministru jerġa' jikkonsidra din il-kwestjoni u ma joqgħodx biss fuq dak li tgħidlu l-ADT?

Il-gvern se jibqa' kommess li jistudja mill-ġdid il-pożizzjoni dwar l-open- top double-decker buses, peress li dawn jistgħu joħolqu suq ġdid għall- industrija tat-turiżmu, speċjalment jekk jibdew jiġu organizzati tours filgħaxija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-fatt li fi ġranet partikolari ta' ċelebrazzjoni ma nqala' l-ebda inċident ma jfissirx li m'hemmx riskju.

Barra minn hekk, ma nafux jekk dawn il-vetturi għaddewx mit-toroq kollha u jekk itteħdux ċerti prekawzjonijiet.

Jien nemmen li jkun aħjar jekk nippruvaw ma ndaħħlux nies f'riskju.

Aħna qegħdin nikkonsidraw policy fejn jidħol l-użu ta' dawn il-vetturi għax bihom kapaċi nikkreaw niċċa ġdida għal ġiti turistiċi f'rotot partikolari li t-tip tagħhom ma jeżistix diġa'.

Naħseb li hemmhekk jiena propens li nikkonsidra tali politika, Sur President.

ĦLAS LILL-KUNSILLI LOKALI MID-DIRETTORAT TAL-LIĊENZJI

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi s-somma li d-direttorat tal-liċenzji għandu jagħti lill-kunsilli lokali?

Kemm ilha dovuta?

Meta se jitħallsu l-kunsilli lokali u kemm għandhom jieħdu lokalita' b'lokalita'?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għandi nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-flus li jiġbor d-direttorat tal-liċenzji u t-testijiet f'isem il-kunsilli lokali bħala ħlas ta' ċitazzjonijiet magħmula fil- lokalitajiet rispettivi ta' dawn il-kunsilli.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-awtorita' dwar it-trasport diġa' għaddiet il-flus miġbura lit-teżor sabiex titħallas is-somma dovuta sa l- aħħar ta' Marzu 2005 u apparentement il-kunsilli diġa' rċevew il-pagament dovut sa l-aħħar ta' Jannar 2005 u dalwaqt isir il-ħlas tal-pagament li jkopri Frar u Marzu 2005.

Fil-ġranet li ġejjin l-awtorita' se tkun f'pożizzjoni li tgħaddi l-flus lit- teżor ta' l-ammont miġbur matul April 2005.

Dan għandu jsir mhux aktar tard mill-aħħar ta' Mejju 2005.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, l-interpellanza intavolata mill-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici hija ċarissima.

X'inhi s-somma li d-direttorat tal- liċenzji għandu jagħti lill-kunsilli?

Jista' ikollna tweġiba?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Li nista' ngħid hu li dan l-aħħar kien hemm problema ta' reconciliation bejn dak li nġabar, dak li qed tgħid il-MITTS u dak li qed jgħidu l-kunsilli lokali u din il-kwestjoni damet xi ftit ma ġiet risolta.

Issa kieku keli nsemmi ċifra, kont inkun qisni qiegħed ngħid x'se tkun is- somma aħħarija bl-eżatt ta' dak li suppost jingħata, meta jista' ikun li bħalma kellna problemi ta' reconciliation fil-passat, jerġa' ikollna l- istess problema.

Żgur li dawn il-flus m'għandna l-ebda ħsieb li nżommuhom għax mhumiex tagħna, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jirrealizzax il-Ministru li jista' ikun hemm min jaħseb li hu ma jridx jgħid x'inhu l-ammont preċiż minħabba xi raġuni oħra?

Għaliex ma jagħtix ċifra proviżorja u jiddikjara li din mhix iċ-ċifra finali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant jaf li s-somma tvarja għax ċitazzjonijiet jingħataw kuljum u l-ammont nista' nagħtih biss sa ġurnata partikolari.

Naħseb li kieku staqsieni dwar l-ammont dovut sa l-aħħar t'April kont nagħtih ċifra preċiża.

Sa data iktar viċina, is-somma tkun għad trid tiġi vverifikata u allura ma nkunx nista' nagħtiha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura jista' jagħtina l-aħħar ċifra li għandu vverifikata, kif qed jgħid hu stess?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Waqt li ċertament m'għandna l-ebda ħsieb li naħbu ċ-ċifra, kont nippreferi kieku ġejt mistoqsi x'inhu l-ammont dovut sa tali data.

Il-mistoqsija li saritli kienet pjuttost vaga u żgur li impossibbli nagħti l-informazzjoni sa l-aħħar ġurnata.

Naħseb li m'għandux ikun hemm problema biex nagħtu ċ-ċifra sa l-aħħar t'April.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jagħtini l-aħħar ċifra li għandu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandix iċ-ċifra fil-file pero' jekk issirli mistoqsjia preċiża lest inġib l-informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, qed ikun hemm każi fejn il-wardens jitolbu ħlas għal servizz li huma jgħidu li jkunu għamlu, mentri lill-kunsill lokali jirriżultalu li m'hu veru xejn li l-wardens kienu f'dik l-area fit- tali ħin.

Lill-Ministru jirriżultalu dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-unika ħaġa li tirriżulta lill-ADT hi li qed ikun hemm diversi instances fejn persuna tmur tħallas il-liċenzja u ssib li għandha numru ta' ċitazzjonijiet mhux imħallsa.

Ir-raġuni għala tkun ingħatat iċ-ċitazzjoni tkun imniżżla, imma mhux jekk il-warden kienx fuq il- post jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Issa x'inhi r-raġuni li tingħata ċitazzjoni, l- individwu jikkontestaha, dan jidher quddiem it-tribunal u jiġi lliberat, iżda ċ-ċitazzjoni tibqa' tidher li tkun għadha ma tħallsitx?

Meta mbagħad dak l-individwu jmur biex iħallas il-liċenzja jgħidulu li ċ-ċitazzjoni jkun għadu ma ħallashiex!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, dan huwa dettall ta' kif topera s- sistema.

Nista' nifhem li s-sistema mhux dejjem taħdem kif suppost u nifhem ukoll li l-informazzjoni mhux dejjem tasal fil-ħin, pero' ma nafx x'inhi l-issue tant kbira li qed iqajjem l-Onor.

Mizzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jien qed nitlob lill-Ministru biex jara li jkun hemm kordinament aħjar kemm mat-tribunal kif ukoll mal-kunsilli lokali biex meta każ jingħalaq, iċ-ċitazzjoni titħassar u mhux tibqa' tidher li għad trid titħallas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT tiddependi fuq l-informazzjoni li taslilha mid-datatrack jew mid-datastream u żgur li hi mhix responsabbli għat- trasmissjoni ta' din l-informazzjoni, pero' naf li qegħdin isiru laqgħat għal kordinament aħjar bejn iż-żewġ enti responsabbli.

Il-problema li kien hawn ta' ħlasijiet f'ċertu perijodu kienet ilha takkumula u meta bdejna nippruvaw naraw kif naslu, inħolqot il-prattika li l-ADT u d-datastream jitkellmu b'mod regolari biex dawn l-issues jiġu risolti.

Pero' kif għedt, l-ADT hija suġġetta għall-informazzjoni li taslilha u mhux hi li tiġbor l-informazzjoni fuq iċ-ċitazzjonijiet.

XGĦAJRA – FTUĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 10965, jista' il-Ministru jara li jkolli tweġiba issa li l-pjanta mitluba qed tintbagħat separatament?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn informazzjoni li għandu id-direttorat ma jirriżultax li fil-preżent hemm pjan biex issir triq fis-sit muri.

LANEĊ TAD-DWANA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'sar minnhom il-laneċ li kellha d-dwana?

Illum kif qed isir dak ix-xogħol li qabel kien isir bil-laneċ?

Jista' jgħid jekk għadx hemm l-opportunita' li d-dwana tingħata lanċa minn xi awtorita' doganali barranija?

ONOR.

TONIO BORG (Aġent Prim Ministru) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dwana kellha żewġ laneċ, il-lanċa 11th March li ngħatat bħala donazzjoni lil Heritage Malta u l-lanċa Italian Launch li se tinbiegħ b'offerta.

Nikkonferma wkoll li f'diversi okkażjonijiet, waqt laqgħat ma' dwaniet barranin, ġieli ssemmiet il-possibbiltà ta' għajnuna f'dan il-qasam.

Ix-xogħol li qabel kien isir bil-laneċ illum isir b'mezzi oħra.

MALTCO – SEHEM TAL-GVERN

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Clyde Puli) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'sehem messu l-gvern mil-lotteriji organizzati mill-Maltco Limited mit-twaqqif ta' l-istess kumpannija 'l hawn?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

KORDIN – SERQ TA' OĠĠETTI MILL-ĦABS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm insterqu jew naqsu oġġetti mill-ħabs f'dawn l-aħħar ħames snin?

X'kienu u kemm instabu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li f'dawn l-aħħar ħames snin ma kienx hemm rapporti ta' serq jew nuqqas ta' oġġetti mill-faċilita' korrettiva ta' Kordin.

RAVE PARTY F'PARADISE BAY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jidhirlu l-Viċi Prim Ministru li hu sewwa u ġust li Paradise Bay tingħata lil xi ħadd biex isir rave party bi nhar u anke bil-lejl, bi ħlas u għall-profitt, filwaqt li l- poplu kollu jinżamm milli jmur jgħum jew igawdi l-inħawi waqt li ħaddieħor jistagħna?

Kemm se jħallas l-organizzatur għall-kiri tal-bajja għall-party li se jsir ġewwa Paradise Bay f'Ġunju li ġej?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi permessi biex isiru attivitajiet fil-bajjiet joħorġu bil-kondizzjoni li l-bajja tibqa' aċċessibbli u miftuħa għall-pubbliku.

Id-dipartiment ta' l-artijiet ma rċieva l-ebda lment mill-pubbliku li xi ħadd inżamm milli jmur jgħum meta saret l-aħħar attivita' f'din il-bajja.

L-organizzaturi se jħallsu Lm150 għall-attivita' li se ssir f'Ġunju li ġej.

ĦLAS LILL-ESPERTI TAL-QORTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħareġ flus il-gvern fi ħlasijiet għall-esperti tal- qorti s-sena l-oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena 2004, il-gvern ħallas Lm339,886.67 lill-esperti tal-qorti f'Malta u Lm11,155.66 lill- esperti tal-qorti f'Għawdex.

INKJESTI MAĠISTERJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm inkjesti maġisterjali pendenti u fuq xiex?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li hemm 1,475 inkjesta pendenti quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) u 178 quddiem il-Qorti ta' Għawdex, iżda informazzjoni fuq xiex inhuma dawn l-inkjesti ma tistax tingħata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx każi li ilhom aktar minn tliet snin quddiem il-kummissjoni permanenti kontra l- korruzzjoni?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Su due piedi ma nafx nirrispondi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Statistika dwar reati kriminali rrapportati lill-pulizija fil-limiti ta' Ħal Qormi matul is-snin bejn l-2001 u l-2004, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12426;

Statistika dwar reati kriminali rrapportati lill-pulizija fil-limiti ta' Ħal Kirkop matul is-snin bejn l-2001 u l-2004, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12427; u

Statistika dwar reati kriminali rrapportati lill-pulizija fil-limiti ta' Ħal Luqa matul is-snin bejn l-2001 u l-2004, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12428.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xogħlijiet ta' toroq u żvilupp urban għall-ibliet u rħula tal-11 u t-12-il distrett elettorali matul l-2005, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12287;

Kopja tal-prior information document relatat ma' l-iżvilupp, l- operazzjoni u t-tmexxija tal-Baċir Nru 1, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12341; u

Kopja tal-pjanta ta' kif se tinbena Triq Ħal Qormi fl-inħawi ta' Ħal Farruġ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12417; u

f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Statement dwar ammonti dovuti lill-gvern mill-Kunsill Lokali ta' Ħaż- Żebbuġ għal xogħlijiet li saru u servizzi li ngħataw bejn l-1990 u l- 2002, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12435.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

DISKUSSJONI DWAR L-ISTRATEĠIJA TA' LISBONA

(Tkompli mis-16 ta' Mejju, 2005)

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Sur President, għalkemm id-diskussjoni li qed nagħmlu f'din il-Kamra hija ffokata fuq l-istrateġija ta' Lisbona, aġenda ta' l-Unjoni Ewropea li ġiet ifformolata fil-belt kapitali Portugiża fis-sena 2000, fil-fatt hija l- istrateġija ta' Malta għaliex m'hemm xejn fil-miri ta' l-Unjoni Ewropea li m'għandhomx ukoll ikunu - kif kienu, huma u jibqgħu - il-miri anke ta' pajjiżna.

Dawn huma miri li pajjiżna m'għandux għażla ħlief li jsegwi jekk irridu nibqgħu b'xi mod rilevanti sew fir-reġjun li qegħdin noperaw kif ukoll fir-relazzjonijiet tagħna mas-suq internazzjonali.

Naturalment l-oppożizzjoni diġa` enfasizzat il-placing li fih tinstab Malta meta mqabbla ma' pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea skond il-guidelines u skond il-miri ta' din l-istrateġija.

F'ċertu sens il-fatt li l-gvern ikollu dawn il-guidelines u jiġi pparagunat ma' pajjiżi oħra mhux biss ma jdejjaqna xejn, anzi l-ewwelnett ikompli jgħinna niffokaw fuq id-direzzjonijiet li rridu nieħdu u l-miri li rridu nilħqu, u t-tieni nett, jekk wieħed irid ikun oġġettiv u ġust ma' pajjiżna naħseb li hemm ħafna fatturi li fil-fatt għandhom għaliex jagħmlu ħafna kuraġġ lil Malta.

Mr Speaker, dawn il-fatturi jagħmlu ħafna kuraġġ lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin għaliex huwa faċli li naqbdu din li tissejjaħ l-aġenda ta' Lisbona bid-diversi miri tagħha u ngħidu: "Ara naqra Malta kemm qatgħet lura, kemm għadha lura fil-konfront ta' pajjiżi oħrajn!".

Aħna rridu nħarsu lejn il- pożizzjonijiet li lħaqna llum taħt id-diversi miri billi npoġġuhom fi kwadru relattiv.

L-ewwelnett għaliex aħna qegħdin nitilqu fuq l-aġenda ta' Lisbona prattikament f'nofs tat-triq, u t-tieni nett għaliex wieħed irid iżomm il-perspettiva soċjo-ekonomika storika ta' pajjiżna biex ikun jista' japprezza minn fejn tlaqna biex ilħaqna ċertu post.

Jien naħseb li s-sens oġġettiv għandu jitlob l-ewwelnett ir-rikonoxximent tal-fatt li aħna qed nitqabblu ma' ħafna pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, li numru minnhom ilhom fl-Unjoni Ewropea numru ta' snin.

Allura dawn ilhom jibbenefikaw minn fondi strutturali, minn fondi soċjali, minn appoġġi finanzjarji u minn appoġġi oħrajn ta' l-Unjoni Ewropea għal numru ta' snin.

Wieħed jista' jsemmi l-eżempju ta' fejn kienet l-Irlanda qabel issieħbet fl-Unjoni Ewropea u x'pożizzjoni avvanzata rnexxielha tikseb illum, kif nieħdu gost bil-progress ta' kull pajjiż ieħor.

Sur President, wieħed irid iqis ukoll li meta pajjiżna ngħaqad ma' l-Unjoni Ewropea mhux biss ma kellux il-vantaġġ ta' dawn il-pajjiżi li diġa` kienu ftiehmu f'Lisbona x'għandhom ikunu l-miri, imma ngħaqad meta prattikament din l-aġenda kienet diġa` mxiet qrib nofs it-triq tagħha.

Aħna sseħibna proprju sena ilu u l-miri ta' l-aġenda ta' Lisbona qegħdin jimmiraw għas- sena 2010, għal ħames snin oħra, li kulħadd jaf li jgħaddu f'tebqa ta' għajn.

Sur President, punt rilevanti ieħor huwa li biex nibdew inqabblu ċerta statistika jkun tajjeb li naraw minn fejn tlaqna.

Jekk naqbdu l-aħħar 30 sena ta' dan il-pajjiż u naraw il-gvernijiet differenti li mexxewh u b'liema politika mexxewh fl-oqsma kollha, anke taħt il-miri li l-aġenda ta' Lisbona qed tpoġġi quddiemna lllum, ikun tajjeb li nifhmu mhux biss it-triq li għad fadlilna nitħabtu għaliha biex navvanzaw, imma rridu wkoll napprezzaw minn fejn tlaqna u liema ostakoli politiċi, ekonomiċi, kulturali u ta' mentalita` kellna negħlbu u għad irridu negħlbu biex verament pajjiżna jkun jista' javvanza fuq ħafna oqsma oħrajn.

Per eżempju, illum huwa faċli għal min irid jikkritika li jaqbad dawn il- miri ta' Lisbona u jaqbad it-tables li Malta tiffigura fihom u jgħid li l- forza tal-ħaddiema Maltin hija l-inqas edukata.

U jikkwotawlna l-figuri ta' kemm għadna lura fin-numru ta' dawk li jmorru l-universita`, ta' dawk li jkomplu fl-edukazzjoni għolja, ta' dawk li jkomplu bl-edukazzjoni tagħhom anke wara t-18-il sena u figuri oħrajn.

Jien naħseb li biex wieħed jifhem dawn il-figuri rridu napprezzaw li jekk aħna ngħidu li Malta has the least educated workforce in the EU, jiġifieri qed nitkellmu fuq dawk il-ġenerazzjonijiet ta' nisa u rġiel li fil-biċċa l- kbira tagħhom ħadu l-edukazzjoni tagħhom taħt amminstrazzjonijiet immexxija mill-partit Laburista.

Jien m'għandix dubju li jekk illum irreġistrajna ċertu progress taħt id-diversi miri ta' Lisbona, fil-biċċa kbira tiegħu dan il-progress huwa dovut għall-politika u għall-istrateġija li ħaddem il- gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista matul dawn l-aħħar snin li kienet politika u strateġija li f'ħafna sensi biddlet radikalment il-politika li kien hemm qabel fil-qasam ekonomiku, edukattiv u soċjali.

Il-fatti l-aktar ovvji juru li kieku dan il-gvern kellu jħaddem il-politika tal-partit Laburista kieku mhux biss ma konniex nirreġistraw ċertu progress imma lanqas biss konna nkunu qegħdin hawn illum proprju nitkellmu fuq dan is- suġġett.

Jien qed ngħid dan kollu biex inpoġġu l-affarijiet fil-perspettiva tagħhom għax imbagħad inkun jien ukoll, bħalma kienu sħabna ta' din in-naħa, minn ta' l-ewwel li ninkoraġġixxi lill-gvern, lill-oppożizzjoni, lill-partijiet soċjali, lill-istakeholders fl-oqsma differenti kollha u lill-poplu kollu Malti u Għawdxi biex naħdmu ħafna għax għad jonqosna ħafna tibdil u riformi.

U pajjiżna għandu bżonn dawn ir-riformi mhux tant għaliex irridu naraw jekk nilħqux dik il-mira jew l-oħra sas-sena 2010, imma għax aħna konxji li l-prosperita` tal-familji Maltin u Għawdxin, il-ħolqien tax- xogħol u l-kompetittivita` ta' pajjiżna jiddependu minn dan it-tibdil li rridu nagħmlu f'tant u tant setturi.

Huwa veru wkoll li l-proċess tal-bidla huwa proċess li ma jispiċċa qatt għax waqt li l-pajjiż qed ibiddel, id-dinja kollha qiegħda tbidddel, id- dinja kollha qiegħda tevolvi u ċ-ċirkostanzi kollha ta' madwarna qegħdin jinbidlu.

U jiżbalja min jaħseb li xi darba se jkun jista' jgħid: Issa wasalt sa hawn u daqshekk.

Il-bieraħ waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Soċjali, li kienet dwar persuni b'diżabilita`, smajt lill- Ministru Dolores Cristina tgħid li se tħares lejn il-liġi ta' l- opportunitajiet indaqs biex tara x'bidliet għandha bżonn din il-liġi.

Issa din hija liġi li ftaħna l-millennju biha, hija liġi li saret proprju ħames snin ilu, u l-Ministru Cristina diġa` tħoss li f'ħames snin kien hawn evoluzzjoni biżżejjed fis-soċjeta` biex terġa' tikkonsidra xi tibdil f'din il-liġi.

Qed insemmi din il-liġi bħala eżempju biex wieħed japprezza li meta qed nitkellmu fuq tibdil, m'aħna ngħidu xejn ġdid.

Hekk għamlu ta' qabilna, hekk għamlu dawk li ħolmu li Malta tista' ssir nazzjon, hekk għamlu dawk li ħadmu fis-snin 20, 30, fiż-żmien tas-snin tal-gwerra, u dawk li ġew wara l- gwerra ta' kulur u ta' ieħor.

Qatt ma kien hawn qatt l-ebda politiku jew inkella għaqdiet u movimenti li ma fehmux li l-proċess tal-bidla huwa proċess kontinwu.

Allura tajjeb li niġu mniggża li aħna għad jonqosna tant distanza mid-diversi miri ta' Lisbona biex naslu għalihom.

Pero` naħseb li huwa importanti wkoll li nirrikonoxxu minn fejn tlaqna, safejn wasalna, u nirrikonoxxu li l-punt li qegħdin fih illum huwa punt li jixhed progress, jixhed li l-pajjiż mexa ħafna 'l quddiem.

Jidhirli li dak għandu jkun il- bażi li lilna jagħmilna kuraġġ biex jurina li qegħdin fid-direzzjoni t- tajba fl-oqsma ta' l-ekonomija, ta' l-edukazzjoni, ta' ħafna oqsma soċjali oħrajn biex inkunu nistgħu ngħidu li qed noqorbu lejn dan it-target li qegħdin insemmu.

Tajjeb li niffoka ftit fuq l-edukazzjoni u ngħid li anke f'dan il-qasam, jekk wieħed jieħu l-figuri ta' l-aħħar għaxar snin isib li dawn juru l- moviment li kien hawn f'dan is-settur.

Jekk nieħdu dawk l-istudenti li komplew l-edukazzjoni tagħhom post-sekondarja jew inkella fl-edukazzjoni għolja, insibu li jekk fl-1994 kellna 10,000 student, illum għandna 17,000 student.

Dawk huma l-istudenti li jsegwu korsijiet ta' matul il-jum għax għandek ukoll dawk li jsegwu l-korsijiet ta' diploma, ta' degree u oħrajn filgħaxija.

Jekk nieħdu n-numru globali ta' dawk li jsegwu korsijiet ta' matul il-jum u anke ta' filgħaxija nsibu li għaxar snin ilu kellna 10,600 student u s-sena l-oħra, fl-2004 kellna 19,000 student.

Ħaġa li żgur li se tħalli impatt enormi fuq is-soċjeta` tagħna huwa l-fatt li l-persentaġġ ta' nisa li qegħdin fl-universita` biss – m'iniex qed insemmi l-istituzzjonijiet post-sekondarji u istituzzjonijiet oħrajn imma eventwalment 'l hemm resqin - f'dawn l-aħħar għaxar snin minn 48% qabeż għal 57%.

Tajjeb infakkar li din il-figura fl-1987 kienet għadha fil- livell ta' ftit iktar minn 30%.

Irrid infakkar ukoll li sal-lum aħna ma konnex qegħdin nipparteċipaw f'ċerti programmi ta' l-Unjoni Ewropea li fuq ir-riżultati tagħhom l- uffiċċju ta' l-istatitistka Ewropew, il-Eurostat, jibbaża ċerta statistika.

Per eżempju, aħna ma nipparteċipawx fis-sistema li tissejjaħ PISA, għadna m'aħniex qegħdin nipparteċipaw fl-organizzazzjoni Ewropea ta' l-iżvilupp, l- OECD.

Allura filwaqt li numru ta' pajjiżi oħrajn għandhom ukoll dawk ir- riżultanzi li huma rikonoxxuti mill-Eurostat, aħna li għadna m'aħniex qed nieħdu sehem ma nistgħux għalissa nġibu a konjizzjoni ta' l-Eurostat ċertu progress li qiegħed isir.

Sur President, tajjeb ngħid li parti mill-istatistika li qegħdin nitkellmu fuqha s'issa hija ta' tliet snin ilu.

U jekk immorru lura tliet snin insibu li bilkemm konna għadna bdejna bil-kulleġġ vokazzjonali.

Dan joħroġ minn dawn il-fatti li se ngħid.

Għal ħafna żmien aħna konna nitkellmu l- iktar fuq l-edukazzjoni obbligatorja li tasal sa 16-il sena, jiġifieri għalina jekk xi ħadd ikompli l-edukazzjoni sekondarja kollha kemm hi, prattikament sa 16-il sena, skond il-liġijiet ta' pajjiżna jkun kompla s- sistema ta' l-edukazzjoni sal-livell sekondarju.

Xi ħadd li jispiċċa l- iskola wara s-16-il sena ma nikkonsidrawhx li telaq mill-iskola kmieni.

Ġieli kellna mistoqsijiet parlamentari dwar kemm hu n-numru ta' tfal li telqu mill-iskola qabel is-16-il sena, u kien jirriżulta li fil-biċċa l- kbira taż-żgħażagħ tagħna għallinqas ikomplu l-iskola tagħhom sa 16-il sena.

Iżda fl-Ewropa issa daħlet il-prattika li l-istudenti jkomplu anke sa 18-il sena, u diġa` qed jgħidulna li fid-dinja tal-lum huwa meħtieġ li mhux biss nagħmlu l-iskola sekondarja, imma li nkomplu bl-iskola post-sekondarja.

Fil-fatt jien nieħu gost ninnota li qed ikollna titjib sostanzjali fin- numru ta' żgħażagħ li jkunu waslu sa l-eta` ta' 17-il sena li jkunu għadhom l-iskola.

Per eżempju, jekk fl-1999 kellna 43% ta' l-age cohort ta' 17-il sena jipparteċipaw fl-edukazzjoni, sa erba' snin wara din iċ-ċifra telgħet għal 66%.

Dan juri li qegħdin fid-direzzjoni t-tajba u jien għandi fiduċja li fis-snin li ġejjin din il-figura se tkompli titjieb.

Sar ukoll studju mill-universita` li minnu jirriżulta li 26% taż-żgħażagħ li għalqu t-22 sena attendew xi kors universitarju.

Din ukoll hija ċifra li għandha tagħmlilna kuraġġ għax hija ċifra importanti.

Tajjeb ngħid li l-miri li qegħdin nitkellmu fuqhom qed igħidulna li rridu naslu sa ċertu persentaġġ fir-rigward ta' dawk iż-żgħażagħ li jagħlqu t-22 sena li jkunu komplew f'xi kors f'edukazzjoni ogħla.

Issa jekk ma' dawn is- 26% taż-żgħażagħ li għalqu t-22 sena, li attendew xi kors universitarju, kellna nżidu dawk li kisbu national diplomas u higher national diplomas minn istituzzjonijiet vokazzjonali u tekniċi, dan il-persemtaġġ jitla' sostanzjalment.

Sur President, tajjeb li wieħed isemmi wkoll il-figuri assoluti.

Fl- universita` qegħdin jidħlu prattikament 2,000 student ġdid kull sena, fil- junior college qegħdin jidħlu 1,700 student fis-sena u s-sena l-oħra kellna 2,000 student ġdid fl-MCAST.

Jiġifieri jekk naraw kemm daħlu l- universita`, kemm daħlu fil-junior college u kemm daħlu fl-MCAST niġu diġa` fil-livell ta' 5,700 student.

Jiġifieri ma' kull sena li tgħaddi l-figuri qegħdin joqorbu lejn il-miri li tpoġġi quddiemna l-istrateġija ta' Lisbona fil-kamp tax-xogħol u allura anke fil-kamp ta' l-edukazzjoni.

Huwa veru li meta naraw dawn il-figuri b'riferenza għall-oqsma li fihom qegħdin jistudjaw l-istudenti, insibu li għad għandna nuqqas notevoli ta' dawk li qegħdin jistudjaw fl-oqsma li fuqhom l-ekonomija tal-lum tiddependi l-aktar.

Dawn huma l-oqsma tat-teknoloġija, ta' l-inġinerija, suġġetti li jirrikjedu għarfien u taħriġ ta' kwalita` fil-qasam tax-xjenza.

Fl- universita` għadna ma wasalniex biex ikollna n-numri li għandna bżonn.

Jekk nieħdu s-sena li għaddiet insibu li 6.5% ta' l-istudenti fl- universita` qegħdin jistudjaw f'oqsma direttament tax-xjenza, relatati max- xjenza jew inkella suġġetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-inġinerija.

Tajjeb ngħid li n-numru ta' nisa fost dawn l-istudenti qiegħed jikber ukoll.

Per eżempju, 34% ta' l-istudenti li qegħdin jagħmlu korsijiet tax-xjenza huma nisa, 19% ta' dawk li qed jagħmlu korsijiet ta' l-inġinerija huma nisa u 26% ta' dawk li qed jagħmlu korsijiet tat-teknoloġija ta' l-informatika huma nisa.

L-istess fil-junior college.

F'dan il-livell in-numru ta' dawk li qed jistudjaw matematika, xjenza u teknoloġija m'huwiex daqshekk baxx daqskemm huwa dak fl-universita`.

Fil-fatt insibu li 29.6% ta' l-istudenti li jmorru l-junior college qed jistudjaw dawn is-suġġetti.

Jien naħseb li dawn huma suġġetti li iktar kemm jgħaddi ż-żmien, iktar qed isir magħruf miż-żgħażagħ, mill-ħaddiema Maltin u Għawdxin li l-ekonomija tal-lum tiddependi ħafna fuq bażi ta' kwalita` fis-suġġetti tal-matematika, tax- xjenza u tat-teknoloġija.

Allura l-interess f'dawn is-suġġetti qiegħed jiżdied ukoll.

Sur President, qed naraw li qed jikber ukoll in-numru ta' adulti li jkomplu l-korsijiet fil-ħajja adulta tagħhom.

Ħafna minn dawn il-korsijiet isiru filgħaxijiet.

Jekk inħarsu lejn l-MCAST insibu li għandna mijiet ta' żgħażagħ li qed jagħmlu korsijiet ta' natura vokazzjonali teknika, fl- inġinerija mekkanika, fl-inġinerija elettrika u elettronika, fit- teknoloġija ta' l-informatika u l-komunikazzjoni, u fl-inġinerija tal-bini u l-kostruzzjoni.

M'għandix dubju li dawn se jkollhom effett pożittiv fuq il-preparazzjoni ta' pajjiżna għall-ħidma li trid issir fil-qasam ekonomiku.

Sur President, irrid ngħid ukoll li s-sistema edukattiva tagħna għadha ħierġa mis-sistema antika.

Il-verita` hi li s-sistema ta' l-edukazzjoni tagħna kienet għadha qiegħda taħseb għal ekonomija kif konna nafuha sa ftit żmien ilu, ekonomija li setgħet timxi 'l quddiem, setgħet anke tipprovdi xogħol għall-ħaddiema tagħna abbażi ta' sitwazzjoni fejn bażikament nofs dawk li jkunu qed isegwu l-korsijiet jirnexxielhom jiksbu ċerti kwalifiki u n-nofs l-ieħor, bejn wieħed u ieħor, ma jirnexxilhomx jiksbu daqstant kwalifiki.

Illum l-ekonomija li qed nimxu fiha tirrikjedi l-akbar numru possibbli ta' nisa u rġiel li jkollhom l-aħjar edukazzjoni, ikollhom livell ta' edukazzjoni kemm sekondarju, kemm post-sekondarju, kemm vokazzjonali, u kemm universitarju li huma livelli rikonoxxuti.

U ma' l-isforzi kbar u ma' l-investiment sostanzjali li sar fis-snin li għaddew qegħdin inkomplu naħdmu biex inħejju s-sistema edukattiva ta' pajjiżna ħalli tkun tista' tagħti lill-pajjiż poplu edukat, imħejji bil-ħiliet meħtieġa għall- ekonomija tal-lum u ta' għada.

Sur President, il-figuri juruna li għad fadlilna ħafna x'nagħmlu biex nilħqu l-miri stabbiliti.

Għad fadal ħafna x'isir minn kulħadd, minna li mmexxu, minn dawk li jmexxu d-dipartimenti konċernati, minn dawk li jmexxu l-istituzzjonijiet edukattivi, mill-iżgħar sa l-ogħla livell.

Imma jkun tajjeb li ngħidu li hemm riżultati li juru li l-bidliet u r-riformi li bdew iseħħu fl-aħħar snin qed jagħtu l-frott tagħhom.

Xi għaxar snin ilu, meta daħlet is-sistema ta' l-eżamijiet magħrufa bħala Matsec, kienu kkalkolaw li minn dik is-sistema se jirnexxielhom jgħaddu 20% fil-livell taċ-ċertifikat ta' l-edukazzjoni sekondarja magħruf bħala s-Sec.

Imma l-fatti wrew li jekk nieħdu s-sena 2003 insibu li minn 20% għaddew 75% bi gradi minn 1 sa 5.

Meta ngħid 75% qed infisser 75% ta' dawk li għamlu l-eżami għax nafu li għad għandna numru li dan l-eżami tas-Sec lanqas biss jersqu għalih.

Allura jekk nieħdu ż-żgħażagħ kollha sew dawk li jagħmlu l-eżami u sew dawk li ma jagħmluhx, jiġifieri mill-age cohort kollu kemm hu, jirriżulta li 53% qed jirnexxielhom iġibu dawn il-gradi minn 1 sa 5.

Jekk nieħdu l-gradi minn 1 sa 7, li jista' jkun li mhumiex stmati biżżejjed għall-finijiet ta' ċerti applikazzjonijiet tax-xogħol, imma għall-finijiet tas-sistema tal- Matsec għandhom ċertu valur, hemmhekk il-figura tal-cohort kollu titla' għal 61%.

Jien ngħid li dan mhux biżżejjed u jonqosna aktar imma huwa achievement li f'sistema ta' eżamijiet, li hija rikonoxxuta fil-pajjiż u anke barra mill- pajjiż bħala sistema ta' eżamijiet kredibbli, li minn dik is-sistema li oriġinarjament kien ikkalkolat li se tagħtina riżultati pożittivi ta' 20% wasalna għal 75% minn dawk li jagħmluh, bi gradi minn 1 sa 5, u jekk nieħdu ż-żgħażagħ kollha dan jitla' għal 53%.

Dawn il-figuri li kont qed nagħti huma tal-matematika.

Jekk nieħdu kemm igħaddu mill-Ingliż insibu li hemmhekk għandna 57% ta' l- istudenti li jġibu minn grad 1 sa 5 u 80% li jkollhom minn 1 sa 7.

Il- bniet imorru aħjar mis-subien kif jiġri f'diversi eżamijiet oħrajn.

Dan qed ngħidu għaliex dan ma jiġrix b'kumbinazzjoni, imma jirrifletti investiment sostanzjali li l-gvern qiegħed jagħmel.

Per eżempju, fl-2003 infaqna persentaġġ ta' 6.2% mill-prodott gross domestiku u 6.2% hija ċifra li tipparaguna tajjeb ħafna mal-persentaġġ tal-prodott gross domestiku li jonfqu diversi pajjiżi Ewropej.

Hemm min jonfoq iktar minna, bħad- Danimarka li jonfqu 8.3% u bħall-Isvezja li jonfqu 7.5%.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Bartolo, bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Minbarra ċ-ċifri interessanti li kien qed jagħti l-Ministru għall-Matematika u għall-Ingliż, għandu ċ-ċifri għal-lingwi l- oħra, per eżempju, tal-Franċiż u tal-Ġermaniż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, m'għandix.

Stajt ġibthom, imma bżajt li nitgħabba ħafna għax diġa` tgħabbejt b'ħafna figuri fil-verita`.

Fil-fatt ġibt miegħi l-figuri tal-Matematika u ta' l-Ingliż.

Kont qed ngħid li anke meta wieħed jara l-livell ta' spiża, inkluż l-ispiża rikorrenti, isib li għalkemm l-infiq jonqos dejjem ma jistax igħid li l-pajjiż mhux qed jagħmel sforz biex jinvesti fl-edukazzjoni a paragun mal-medja Ewropea.

Fil-fatt il-medja Ewropea għall-2001 hija ta' 5% jiġifieri aħna qegħdin qisu punt perċentwali iktar mill-medja Ewropea.

Nerġa' ngħid li dan qed insemmih għax huwa importanti li wieħed japprezza li iva, għad jonqosna ħafna iktar x'nagħmlu biex nersqu għall-miri ta' Lisbona.

U ejja ngħiduha, m'aħniex waħedna li għad jonqosna ħafna iktar x'nagħmlu biex nersqu għall-miri ta' Lisbona.

Kulħadd jaf li fl-aħħar disa' xhur id-diskussjoni fi ħdan l-Unjoni Ewropea fuq dan is-suġġett kienet dwar jekk għandhomx jiġu riveduti dawn il-miri minħabba l-fatt li huwa meqjus li in ġenerali, bħala Unjoni Ewropea mhux se naslu biex inwettqu dawk il-miri sa l-2010.

Hemm ħafna pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea li min f'qasam u min f'ieħor fil-fatt għadhom pjuttost lura milli jaslu.

Sur President, aħna nafu li biex navvanzaw pajjiżna jeħtieġ jirbaħ l-isfida tal-kompetittivita`.

Huwa għalhekk li l-Prim Ministru Gonzi poġġa l- kompetittivita` bħala punt ta' riferenza għall-operaturi kollha, mill-iċken ħaddiem sa l-akbar investitur f'pajjiżna.

Irridu nifhmu li jekk ma nirbħux din l-isfida tal-kompetitivita` jkollna d-diffikultajiet.

Waħda mill-affarijiet li jeħtieġ nagħmlu hija li nderru u nnisslu fl- istudenti u l-ħaddiema tagħna iktar spirtu ta' entrepreneurship u nħarrġuhom sa minn kmieni.

Għalhekk il-ministeru ta' l-edukazzjoni se jaħdem flimkien mas-segretarju parlamentari għan-negozji ż-żgħar u s-self- employed l-Onor.

Edwin Vassallo, fi ħdan il-ministeru tal-kompetittivita` u l-komunikazzjoni, biex nagħmlu dokument li jispeċifika f'ċertu dettall x'irridu nagħmlu biex nassiguraw li l-kultura imprenditorjali, il-kultura ta' l-inizjattiva personali, tkun xi ħaġa li tidħol fis-suġġetti kollha.

Irridu li fl-iskejjel tagħna jibda jkollna mhux biss tagħlim fuq dan is- suġġett, imma anke esperjenzi kif inhuma tal-Young Enterprise, ta' l- iScoops, ta' l-iStartup Malta.

Jien qed nieħu gost ħafna li l-Onor.

Edwin Vassallo qed ikollu dan il- kuntatt dirett ma' l-għalliema tagħna, ma' l-iskejjel, ma' l-istudenti tagħna għaliex inqis li s-settur li għalih huwa direttament responsabbli huwa l-ikbar settur ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Kif nafu prattikament iktar minn 90% ta' l-operaturi ekonomiċi tagħna huma jew self-employed jew inkella negozji żgħar ħafna.

Għalhekk jagħmel sens ħafna li nagħmlu dan il- memorandum of understanding bejn iż-żewġ ministeri u l-uffiċjali tal-Malta Enterprise biex nassiguraw li dan is-suġġett jingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa.

Sur President, ma nistax ma nsemmix il-ħidma li qed tagħmel il- korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ fil-mixja tagħha għat-twettiq tal-pjan ta' azzjoni nazzjonali favur l-impjiegi b'diversi programmi u skemi li qegħdin igħinu biex aktar ħaddiema li qed ifittxu x-xogħol jiġu inkoraġġiti li jagħmlu skemi ta' taħriġ u ta' preparazzjoni.

Dan huwa qasam fejn wieħed akkwista fondi sostanzjali anke mill-Unjoni Ewropea bl-iskop li nassiguraw li l-ħaddiema li qed ifittxu x-xogħol inkunu nistgħu ngħinuhom jersqu iktar lejn is-suq tax-xogħol, u biex ngħinu lill-employers japprezzaw il-ħiliet ta' kategoriji u ta' etajiet differenti ta' ħaddiema biex is-suq tax-xogħol ikun jista' jsib il-bżonnijiet li għandu għad- dispożizzjoni tiegħu.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li qegħdin ngħixu żmenijiet interessanti ħafna, żmenijiet ta' opportunitajiet kbar u żmenijiet ta' sfidi li jien ċert li se jirnexxielna nirbħu u nirbħuhom b'risq il-poplu Malti kollu tagħna.

Biex nagħmlu dan irid ikollna l-konsistenza u jrid ikollna l- kuraġġ li niffaċċjaw il-proċess ta' bidla u ta' riformi li rridu ngħaddu minnhom.

Jeħtieġ li fil-pajjiż ikun hawn moviment minn kulħadd biex aħna ninkoraġġixxu lin-nies li jkunu kapaċi jaħsbu għall-futur, jirrealizzaw li l-bidliet li qed isiru se jkunu bidliet li fuq żmien tan-nofs u fuq żmien wisq iktar fit-tul se jkunu jistgħu jagħtu riżultati pożittivi ħafna.

Jekk jirnexxilna nwettqu dawn il-proċessi ta' żviluppi, ta' bidliet bil- għaqal, b'mod u manjiera li twassalna għall-aħjar consensus possibbli, anke jekk ikun hawn kontroversji sħan biex wieħed jipprova joħroġ il-punti prinċipali, - għax mill-kontroversji wieħed jitgħallem u jtejjeb l- affarijiet - id-direzzjoni trid tibqa' direzzjoni minn kulħadd; minn gvern, minn oppożizzjoni u minn partijiet soċjali.

Aħna rridu naġġustaw lilna nfusna, nimmodernizzaw, intejbu, nirriformaw u ma nibżgħux mill- isfidi li għandna quddiemna.

B'dan il-kuraġġ, b'dan is-sens ta' fiduċja jien ċert li Malta ta' ftit snin oħra se tkun resqet ħafna lejn il-miri ta' Lisbona u se tkun qed tgawdi mhux biss il-frott tas-sħubija tagħha fl-Unjoni Ewropea, imma anke tkun qed taqdi missjoni b'mod iktar effettiv f'dan ir-reġjun Mediterranju li ngħixu fih aħna fejn jien nemmen li għandna ħafna kontributi x'nagħtuh.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, ikolli nistqarr li ġejt b'ħafna entużjażmu għal dan id-dibattitu għax meta smajt lill-Ministru Louis Galea jgħid li jieħu gost li niġu pparagunati ma' pajjiżi oħra għax il-gvern iħossu sfidat biex naraw fejn aħna u li hemm bżonn naraw l- affarijiet fil-kontest tagħhom, jien għedt li l-interventi li se nisimgħu min-naħa tal-gvern f'dan id-dibattitu se juruna t-triq 'il quddiem.

Iżda spiċċajna nisimgħu lill-Ministru Louis Galea jgħid li ħa gost bl- indikaturi.

Ikolli nistqarr li din in-naħa tal-Kamra konna nieħdu gost kieku kellna indikaturi li jagħtuna kuraġġ.

Hawnhekk irrid ngħid li aħna mhux qed nikkomparaw ruħna l-aktar ma' l-ewwel 15-il pajjiż imsieħba fl-Unjoni Ewropea, imma qegħdin niġu kkomparati wkoll mad-disa' membri ġodda li ħafna minnhom issa bdew jieħdu ftit tar-ruħ fl- ekonomija tagħhom.

Minkejja dan, l-indikaturi li għandna juruna li aħna qegħdin naqgħu iktar lura minnhom f'ħafna aspetti importantissimi.

Allura ma nistax nifhem kif il-gvern jista' jieħu gost b'dawn l-indikaturi.

Onestament ngħid li aħna ta' l-oppożizzjoni ma neħdux gost b'dawn it-tip ta' indikaturi.

J'Alla dan il-pajjjiż ikollu indikaturi li juru li qbadna triq soda u mexjin 'il quddiem għall-ġid tal-familji Maltin u Għawdxin.

Il-Ministru Louis Galea qalilna li għad fadlilna ħafna biex nersqu għall- miri ta' Lisbona.

That goes without saying, u fil-fehma tiegħi mhux biss għadna lura biex nilħqu l-miri ta' Lisbona - din m'hijiex il-fehma tiegħi biss, iżda wkoll tal-korpi kostitwiti u tat-trade unions Maltin - imma qegħdin lura minn kulħadd, anke minn dawk li sa ftit ilu kienu warajna.

Fil-fatt dawn illum qegħdin fl-istess club tagħna u qed nikkompetu magħhom.

Jiġifieri, bir-rispett kollu, lanqas għandna l-konsolazzjoni - li semma l- bieraħ l-Onor.

Ċensu Galea fl-introduzzjoni għal dan id-dibattitu u llejla reġa' semmiha l-Onor.

Louis Galea - li aħna dħalna f'dan il-proċess ta' Lisbona f'nofs triq.

Il-partit Nazzjonalista fil-gvern ilu mill-1990 jgħid li jrid li Malta tidħol membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri għaxar snin wara, fis-sena 2000, it-triq tal-partit Nazzjonalista kienet ċara.

Allura hija ħrafa kbira li l-gvern Nazzjonalista qed jipprova jikkonsla billi jgħid li aħna dħalna f'nofs triq biex inwettqu l-aġenda ta' Lisbona.

Anzi hija tal- mistħija li jkollna din it-tip ta' stqarrija minn gvern li ilu jmexxi lil dan il-pajjiż għal 17-il sena u kull meta konna nikkritikawh għax ma ħejjiex tajjeb lill-pajjiż għal sħubija fl-Unjoni Ewropea kien igħidlna li r-riformi li kien qed jagħmel kien ikollu jagħmilhom anke kieku Malta ma sseħbitx.

Imma għal 17-il sena sħaħ qagħad b'idejh fuq żaqqu, raqad u issa f'daqqa waħda skopra l-Amerika!

U nisimgħu kull tip ta' skuża biex igħattu l-politika żbaljata li mexa biha tul l-aħħar 17-il sena.

L-Onor.

Louis Galea qalilna li għad fadlilna ħafna biex nersqu lejn il-miri ta' Lisbona.

Imma lanqas biss qegħdin nimmiraw lejhom!

Fil-fatt il-mira li hemm fin-national plan għall-impjiegi lanqas hija l-mira ta' Lisbona.

Il-mira ta' Lisbona għall-impjiegi hija ta' 70% u l-mira fil-pjan nazzjonali għall-impjiegi hija ta' madwar 57%.

Mela qed nammettu li qegħdin 'il bogħod mill-miri ta' Lisbona imma lanqas qegħdin nimmiraw lejhom.

Dawn huma affarijiet li jikkuntrastaw bl-ikrah u huma serji ħafna.

Smajna lill-Onor.

Louis Galea jgħid li huwa faċli li wieħed jikkritika meta jħares lejn l-indikaturi, pero` sar ċertu progress.

Dak il-ħin kien qed jitkellem fil-kontest ta' l-edukazzjoni u nifhem li f'dan id-dibattitu l- qasam edukattiv huwa fundamentali għax miegħu hemm marbuta l-impjiegi, il- kwestjoni ta' l-investiment u l-kontest sħiħ ta' l-ekonomija Maltija.

Qalilna wkoll li rridu napprezzaw minn fejn bdejna u l-progress li sar fil- qasam edukattiv grazzi għall-partit Nazzjonalista fil-gvern u, Alla jbierek, il-problemi li hemm fil-kontest ta' żgħażagħ bla ħiliet huma tort tal-partit Laburista.

M'hijiex serjeta` li niġu hawn fuq dibattitu li seta' tana opportunita` biex niddiskutu l-qagħda ta' pajjiżna f'dawn l- oqsma tant essenzjali u fundamentali għall-għajxien tal-poplu tagħna u naraw x'direzzjoni se nieħdu, u minflok naqgħu għal-livell tal- partiġjaniżmu.

Dan ma jagħmilx sens.

Nerġa' ninsisti - għax għad fadlilna llejla u għada niddibattu - u nappella lill-kelliema tal-gvern biex jgħidulna lejn liema triq sejrin.

Dawk l- indikaturi qed jiftħulna għajnejna, qed jitkellmu fuq bidliet u riformi u fejn se jwassluna.

Nittama li ma nibqgħux għaddejjin bil-famuża għajta li m'għandniex kriżijiet, nibqgħu ma ngħidux il-verita` lill-polu Malti u Għawdxi u nwaddbu l-problemi taħt it-tapit.

Dawn huma affarijiet li jkomplu jikkuntrastaw ma' dak li qegħdin igħidu l-korpi kostitwiti u t- trade unions f'pajjiżna.

Ftit ilu kien hawn sensiela ta' laqgħat tal- Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej fejn numru sostanzjali ta' korpi kostitwiti u trade unions ippreżentaw rapporti dwar x'jaħsbu fuq l-istrateġija u l-oġġettivi ta' Lisbona u fejn waslet Malta.

Jien kont nippretendi li dawn kellhom ikunu l-bażi tad-diskussjoni f'dan id- dibattitu, partikolarment min-naħa tal-gvern għax huwa l-gvern li fuq l- indikaturi li għandu jrid jaqbad il-barri minn qrunu ħalli nimxu 'l quddiem.

L-Onor.

Louis Galea bir-raġun kollu ftaħar li aħna nagħmlu spiża pubblika qawwija fuq il-qasam edukattiv.

Il-figuri li joħorġu mir-rapporti li hemm juru li fl-2002 Malta nefqet 4.5% tal-GDP tagħha fuq il-qasam ta' l- edukazzjoni li jikkompara tajjeb ma' l-average tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, li kien xi 5.2%.

Imma mhux biżżejjed li nieqfu hemm - u dan id- diskors għednieh kemm-il darba f'dan il-parlament partikolarment minn din in-naħa - għax kif tista' tiftaħar kemm qed tonfoq u fl-istess waqt tirreġistra li għandna sitwazzjoni ta' illitteriżmu f'pajjiżna?

U l- Ministru Louis Galea tant jafu dan li dan l-aħħar kellu jibda programm proprju biex jindirizza l-problema ta' l-illitteriżmu li magħha tintrabat il-kwestjoni tax-xogħol, il-kwestjoni tal-faqar, l-esklużjoni soċjali u nistgħu nibqgħu għaddejjin.

Kif nistgħu niftaħru kemm nonfqu fuq l-edukazzjoni meta għandna sitwazzjoni fejn żgħażagħ li jkunu għamlu kważi 12-il sena fis-sistema edukattiva tagħna joħorġu bla ħiliet u bla snajja' bażiċi u ta' 16-il sena jispiċċaw iterrqu mal-pajjiż biex jipprovaw isibu impjieg!

Illum dan huwa prattikament impossibbli għax għandna suq tax-xogħol li jiddetta bidliet u jitlob snajja' u ħiliet li definittivament dawn iż-żgħażagħ m'għandhomx.

Kif nistgħu niftaħru li qed nonfqu dawn l-ammonti fl-edukazzjoni u għandna dawn it-tip ta' riżultati?

Sur President, kulħadd jirrikonoxxi l-fatt li l-universita` llum għandha popolazzjoni qawwija ta' żgħażagħ u nieħdu gost, imma dan l-aħħar kont qed nitkellem ma' industrijalist - dan huwa mdaħħal f'ħafna intrapriżi, jiġifieri jaf sewwa x'qed jiġri fl-ekonomija Maltija - li qalli ċar u tond li minkejja dan l-ammont ta' gradwati, is-sistema tagħna m'hijiex tipproduċi dak li qed jitlob is-suq tax-xogħol, anke f'dak il-livell terzjarju.

Għaldaqstant ma nistgħux niftaħru kemm qed nonfqu fl- edukazzjoni u nieqfu hemm.

Irridu nevalwaw kontinwament jekk is-sistema edukattiva tagħna hijiex qed tipproduċi dak li għandu bżonn pajjiżna ħalli ż-żgħażagħ u l-ħaddiema tagħna jkollhom l-assigurazzjoni ta' impjieg u livell ta' għajxien diċenti u kwalita` tal-ħajja li tixraq lil kull bniedem.

Kif nistgħu ma nitkellmux fuq l-indikaturi li hemm?

Dawn iwerwruk!

Illum wieħed miż-żewġ items li dehru fuq il-front page tal-ġurnal "The Times" – u dan żgur mhux il-Malta Labour Party qed jgħidu - huwa rapport intitolat "Malta has least educated workforce in EU".

Il-prim ministru għoġbu jgħajjar lil tal-Malta Labour Party "mumji" għax ngħidu l-verita` - u l-verita` tweġġa' widnejn in-Nazzjonalisti - imma issa "The Times" se jinżlu fil-lista tal-mumji wkoll?

Dawn qed jitkellmu fuq affarijiet li xbajna nitkellmu dwarhom minn din in-naħa tal-Kamra.

Dan ir-rapport jgħid hekk:

"Malta's workforce is the least educated in the European Union according to a recent report issued by the European Commission.".

Jiġifieri, sinjuri tal-gvern, dan ir-rapport ma ħariġx miċ-ċentru nazzjonali Laburista, imma huwa rapport tal-European Commission.

Dan ir-rapport ikompli jgħid hekk:

"In 2002 only 8.8% of Malta's working population - aged between 25 and 64 - had completed tertiary education.

Even EU candidate countries Turkey, Bulgaria and Romania fare slightly better than Malta, ...".

Għalhekk m'hijiex skuża tajba li ġabu kemm l-Onor.

Ċensu Galea fl- introduzzjoni tiegħu kif ukoll il-Ministru Louis Galea meta qalu li dan il- proċess ta' Lisbona kellu miri għall-15-il pajjiż li wħud minnhom ilhom fl- Unjoni Ewropea mit-twaqqif tagħha.

Dan ir-rapport qed jitkellem fuq il- candidate countries, it-Turkija, il-Bulgarija u r-Rumanija.

Safejn naf jien dawn m'humiex xi pajjiżi avvanzati u żviluppati b'ċertu mod li nistgħu ngħidu li ma jimpurtax jekk nikkomparaw ħażin magħhom.

L-indikaturi li għandna huma inkwetanti u ma nistgħux neħduhom lightly u ma nistgħux lanqas insibu l-konfort tagħna billi ngħidu li aħna dħalna fil-proċess ta' Lisbona fin-nofs tat-triq tiegħu.

Wara kollox Malta m'huwiex pajjiż li s-sistema edukattiva tiegħu bdiet tiżviluppa l-bieraħ, imma għall-grazzja ta' Alla bdiet tiżviluppa minn żmien il-gvernijiet Laburisti tas-snin ħamsin u tas-snin sebgħin.

M'iniex se noqgħod insemmi l-achievements tal-bidu li kienu fundamentali, bħall- compulsory education għal kulħadd u ż-żieda fl-eta` tal-compulsory education minn 14-il sena għal 16-il sena, u ħafna affarijiet oħrajn, għax inkella naħli ż-żmien fuq affarijiet li għaddew.

Pero` tajjeb li nirrikonoxxuhom ukoll għax trid tibda minn x'imkien.

Safejn naf jien meta tibni dar ma tibdiex mill-opramorta, imma tibda mill-pedament u jekk irridu nkunu serji fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u jekk irridu nitkellmu fuq kollox għallinqas għandna nirrikonoxxu l-ħidma tajba ta' kull gvern li kien hawn.

Dan ir-rapport ikompli jgħid:

"Turkey, Bulgaria and Romania fare slightly better than Malta with 9 per cent, 21 per cent and 10 per cent respectively.

The most educated workers in the EU are those in Lithuania ..."

- dan m'huwiex wieħed mill-15-il pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea qabel ma sar it-tkabbir -

"... where 44 per cent have a university degree.

The next are the Finns (32.4 per cent), the Estonians (29.6 per cent) ..."

- dawn ukoll ma daħlux fl-Unjoni Ewropea mal-pajjiżi tal-bidu –

"... and the British 29.4%.

On the lower rungs of the scale, slightly better than Malta, are the Portugese (9.4 per cent), the Italians (10.4 per cent) and the Slovaks (10.8 per cent)"

L-istess, is-Slovakki ma kenux mal-15-il pajjiż tal-bidu.

Dan ir-rapport ikompli jgħid:

"The same situation applies when comparing the percentages of the working population having at least an upper secondary education.

In this category, in 2002 Malta ranked last with only 18.3 per cent.

The EU average in 2002 stood at 67.7 per cent when all 25 member states were taken into account.".

Ħaġa oħra interessanti f'dan l-artiklu li jkompli fuq paġna 7 ta' "The Times" tgħid hekk:

"The number of Maltese graduates in subjects related to maths, science and technology was the lowest in the EU and amounted to only 0.16 per cent of the total number of graduates."

Qed nagħmel din l-enfasi fuq il-gradwati tax-xjenza, teknoloġija u l- matematika għax illum dawn huma suġġetti fundamentali biex tattira investiment lejn il-pajjiż li għandu high value added.

Il-high value added industries għal dan il-pajjiż huma kruċjali għax hemmhekk tista' toħloq impjiegi produttivi.

Imma sfortunatament aħna lanqas qegħdin inħejju liż- żgħażagħ tagħna għal dawn l-affarijiet.

Għaldaqstant ma nkunux responsabbli jekk niftaħru kemm qegħdin nonfqu fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni u nagħlqu għajnejna għar-riżultati aħħarin.

Mela le, għandna nħeġġu l-entrepreneurship fiż-żgħażagħ, imma l-ewwel irridu niggwidawhom u nħeġġuhom għall-oqsma edukattivi u għat-taħriġ li għandu bżonn is-suq tax-xogħol.

Jeħtieġ li jkollna dawk ir-rekwiżiti kollha biex meta investitur barrani jħares lejn Malta jkun jista' jgħid li huwa tajjeb li jinvesti hawnhekk għax għalkemm Malta għandha nuqqas ta' riżorsi naturali u diffikultajiet ta' traġitt għax hija gżira, imma għallinqas għandna a highly skilled workforce, li hija wkoll flessibbli.

Sur President, fost affarijiet oħra jsemmu l-kompetittivita`, il- produttivita`, il-globalizzazzjoni u l-fatt li ċ-Ċina qed tisirqilna kollox.

Issa se nikkomparaw ruħna maċ-Ċina?

Mela aħna bilfors magni tal- ħjata jrid ikollna f'dan il-pajjiż?

Mhux bilfors titkellmu hekk intom!

Tridu tbellgħu lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin li ċ-Ċina qed tisirqilna x- xogħol!

Iċ-Ċina qed tisraq minn kullimkien imma mhux kulħadd spiċċa bħalna, b'ħaddiema jiġru jfittxu x-xogħol għal snin sħaħ.

Anke hawnhekk l-indikaturi li għandna fuq il-long-term unemployment huma fost l-agħar fil-25 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

Imbagħad dan jirrifletti fuq is-social cohesion li titkellem fuqu l-istrateġija ta' Lisbona.

Il- kompetittivita` triduha minn fuq dahar il-ħaddiema billi tneżżgħu lill- ħaddiema mill-kondizzjonijiet tax-xogħol li kienu jgawdu qabel.

Sur President, fil-każ tat-tarznari bejn l-1996 u l-1998 xewwixtu lin-nies kemm flaħtu biex il-gvern Laburista spiċċa jħallas saħansitra spejjeż politiċi.

Meta tlajtu fil-gvern l-ewwel irqadtu fuq ix-xogħol ta' ristrutturar li kien beda l-gvern Laburista, imbagħad f'daqqa waħda għedtulhom biex jew jagħżlu l-early retirement scheme jew jaċċettaw li tagħtuhom, biex imbagħad ħaddiema li tellaqtuhom 'il barra u llum qegħdin fl-IPSL ġieli bgħattuhom xahar jikinsu t-tarzna.

U sadanittant iġġibu ħaddiema minn barra.

L-istess ġara fl-Air Malta.

Wara t-tberbiq u t-tgerfix li għamiltu ġegħeltu lill-ħaddiema jaċċettaw kollox, sad-direttur ħaddiem neħħejtulhom.

Illum l-employers qed jabbużaw minn ħaddiema li m'humiex unionised.

Per eżempju, ħaddiem li ħa ġurnata sick leave għax ġenwinament kellu bżonnha, l- għada tkeċċa mix-xogħol u lanqas it-terminal benefits ma kien se jingħata wara li kien ilu sentejn u nofs f'dak l-impjieg.

Hemm ħaddiema li jaċċettaw li jagħmlu overtime u jitħallsu siegħa b'siegħa u jekk jitkellmu għad-drittijeit tagħhom jispiċċaw jivvendikaw ruħhom minnhom.

Għaliex?

L- ewwelnett għax il-ħuta minn rasha tinten, kif jgħid il-Malti, u ladarba l- gvern qed jagħmel dawn l-affarijiet allura ħaddieħor jiddakkar, u t-tieni nett għax tant hawn qgħad illum li jafu li ġejna f'sitwazzjoni ta' fire and hire f'dan il-pajjiż.

Allura l-ħaddiema qed jibżgħu jitkellmu għad- drittijiet tagħhom minkejja li hemm id-dipartiment ta' l-industiral relations.

Jekk tressaqhom biex jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom huma, peress li ma jkunux unionised, dawn jibżgħu għax jgħidulek li aħjar lira fil-but milli b'xejn.

Din hija l-qagħda li fiha ġibtu lil dan il-pajjiż sfortunatament.

U dan qed jiġri mhux għax dħalna fil-proċess ta' Lisbona fin-nofs, imma għax kellkom politika li assolutament ma kellhiex il-prijoritajiet tajbin.

Qatt ma tistgħu tilħqu t-targets ta' Lisbona.

Intom lanqas biss qed timmiraw għalihom għax, kif għedt, fin-national plan for employment lanqas poġġejtu t-targets ta' Lisbona u lanqas qed taħdmu biex tilħqu dawn l- oġettivi.

L-Onor.

Louis Galea semma statistika li ilha tliet snin fejn għandha x'taqsam l-edukazzjoni.

Imma lili jinkwetani l-fatt li aħna qed naħdmu fuq statistika dwar il-faqar u l-esklużjoni soċjali ta' ħames snin ilu, meta mis-sena 2000 'l hawn saru tant bidliet ekonomiċi u soċjali f'dan il- pajjiż!

Illum nitkellmu fuq 15% faqar as of year 2000.

Lili jinkwetani l- fatt li lanqas nafu l-qagħda soċjali ta' dawn il-kategoriji ta' nies li huma tant vulnerabbli, bħal dawk li jgħixu bil-benefiċċji soċjali, bħal dawk li jmexxu familja waħedhom, bħall-anzjani, bħat-tfal, bejn trabi u 15- il sena, li qegħdin fix-xibka tal-poverta` li sas-sena 2000 kienu 20% tat- tfal.

Lili jinkwetani l-fatt li l-istatisitka dwar il-faqar u l-esklużjoni soċjali mhux tliet snin biss tmur lura imma ħames snin, għax f'ħames snin qallibtu u gerrfixtu Malta.

Minjaf x'inhi s-sitwazzjoni llum!

Sur President, dan il-gvern lanqas fejn għandu x'jaqsam l-ambjent ma kien kapaċi jagħmel xi ħaġa.

Qed insemmih għax l-istrateġija ta' Lisbona titkellem ħafna fuq il-kwestjoni ta' l-ambjent.

Per eżempju, waħda mit- targets ta' Lisbona hija li jitnaqqsu l-greenhouse gas emissions, jiġifieri l-gassijiet fl-arja.

Bejn l-1992 u s-sena 2002 Malta mhux talli ma naqqsitx dawn il-greenhouse gas emissions talli żdiedu bi 11.5% u ma kien hemm progress ta' xejn f'għaxar snin, ħlief għal sena waħda biss, l-1997, is-sena sħiħa ta' gvern Laburista.

Sur President, hemm bżonn li nagħtu kas dawn l-indikaturi, mhux ngħidu li nieħdu gost li niġu pparagunati ma' pajjiżi oħra għax dan iservi ta' sfida għalina mingħajr ma naraw x'direzzjoni se nieħdu.

Ejjew naraw fejn sejrin il-flus li qed tieħdu mingħand il-poplu permezz tat-taxxi u l-piżijiet li waddabtu fuqu għax lanqas fis-settur ta' l-ambjent ma mxejna 'l quddiem.

Jiġifieri fis-settur ta' l-impjiegi qegħdin l-agħar fost il-25 pajjiż ta' l- Unjoni Ewropea, fis-settur tat-taħriġ u l-edukazzjoni qegħdin fil-qiegħ tal- lista, fis-settur ta' l-investiment qegħdin fil-qiegħ tal-lista, u anke fejn għandu x'jaqsam l-ambjent.

Ladarba għandna din l-opportunita` li niddiskutu nippretendi li n-naħa l-oħra tal-Kamra jgħidulna x'qegħdin jagħmlu bis-serjeta` biex naslu.

Aħna qegħdin 'il bogħod ħafna mill-miri ta' l-istrateġija ta' Lisbona, pero` qegħdin ħafna 'l bogħod ukoll minn dawk il-pajjiżi li sa ftit ilu kienu ħafna warajna.

Qed nirriferi għall- pajjiżi ta' l-eastern block u li llum huma kompetituri tagħna f'dan il-club ta' 25 pajjiż.

Sur President, xtaqt insemmi wkoll il-kwestjoni tas-social cohesion li hija aspett importanti ħafna fit-targets ta' l-istrateġija ta' Lisbona.

B'liema mod qegħdin nindirizzaw din il-kwestjoni biex naċċertaw ruħna li ma jkollniex faqar u esklużjoni soċjali, meta bil-piżijiet li qed iwaddab fuq l-anzjani l-gvern qed joħloq il-faqar hu stess?

Hawnhekk nixtieq insemmi każ - diġa` kelli opportunita` li nsemmih pubblikament imma se nerġa' nsemmih għax m'huwiex uniku; smajt b'iktar każi imma dan huwa l-aktar wieħed riċenti - ta' koppja anzjana fejn ir-raġel kellu jmur St Vincent De Paule u bl-ammont ta' flus li qed jieħdu mill-pensjoni tiegħu, lill-mara qed iħallulha biss Lm100 biex tgħix fid-dar.

Minnhom din il-mara trid tħallas għas-servizzi, trid tiekol u tikkura ruħha.

Din tispiċċa tibki għax meta jiġu n-neputijiet lanqas tista' tagħtihom xi ħaġa biex jgħidu li n-nanna tathom xi ħaġa.

F'din l-estremita` ġiet.

Dan hu l-mod kif qed nindirizzaw it-targets ta' l-istrateġija ta' Lisbona?

Żgur m'huwiex il- mod!

Sur President, kif nistgħu nilħqu l-miri ta' l-istrateġija ta' Lisbona bl- għoli tal-ħajja li qed tgħaffeġ lil tant nies u bil-piżijiet tas-surcharge fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma?

Il-membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra dejjem igħidulna li s-surcharge tkun skond kemm taħli.

Allura familja ta' erba' persuni mhux bilfors taħli iktar minn dawk li qegħdin tnejn fil- familja?

Mela allura qed nikkastigaw lil dawk li għandhom iktar piż x'iġorru.

Dawn huma piżijiet li qed ikomplu jgħaddsu 'l isfel u jkissru l- fabric soċjali tagħna u żgur li jmorru lil hinn mit-targets li suppost jintlaħqu sas-sena 2010 mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

U qegħdin 'il bogħod milli nilħqu dawk il-miri mhux għax Malta daħlet fin- nofs tal-proċess imma għax għandna gvern li bil-politika tiegħu m'huwiex jimmira biex nimxu 'l quddiem kemm fil-qasam ekonomiku kif ukoll fil-qasam soċjali ta' pajjiżna.

Sur President, niġi għaIl-kwestjoni tal-mediċini u servizzi mediċi mill- isptarijiet tal-gvern.

Iltqajt ma' anzjan li qalli li l-mara tiegħu għandha bżonn operazzjoni tal-cartilage fiż-żewġ irkobbtejn u għax ma jaffordjawx imorru fi sptar privat ikollha tistenna sentejn biex tagħmilha fl-isptar tal-gvern.

Din il-mara lanqas tiflaħ timxi u biex ma tispiċċax wheelchair bound se tagħmel operazzjoni f'irkobba waħda.

Fil-fatt ta' din l-operazzjoni talbuhom Lm3,000 u għalhekk se jbigħu l-karozza li għandhom.

F'dawn l-estremitajiet wasalna f'dan il-pajjiż!

Din hi l-politika li qed jimxi biha l-gvern Nazzjonalista biex jilħaq it-targets ta' l-istrateġija ta' Lisbona?

Dawn huma affarijiet tal-mistħija!

Dawn m'għandniex għalfejn insibuhom fl-istatistika.

Jekk tagħmluha man-nies tiltaqgħu ma' dawn il- każi wkoll għax aħna f'Malta ngħixu bħalkom.

Dawn tafu bihom imma qed tkomplu tgħaddsu raskom fir-ramel bħall-ostrich u m'intom taraw xejn ħlief dak li jaqbel lilkom.

Sur President, nikkonkludi billi nappella lill-kelliema tal-gvern Nazzjonalista biex jieħdu din l-opportunita` u jgħidulna f'liema direzzjoni sejrin u b'liema mod qed jindirizzaw il-problemi ekonomiċi u soċjali ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, għalkemm fis-sena 2000, meta tfasslet l-istrateġija ta' Lisbona, Malta ma kenitx għadha saret membru ta' l-Unjoni Ewropea kienet diġa` fit-triq tas-sħubija u kienet taf sew x'inhu mistenni minnha bħala membru prospettiv ta' din l-unjoni.

Filwaqt li ngħid li kien pożittiv id-dibattitu f'forma ta' hearing li kellna mal-korpi kostitwiti u mal-ministri konċernati fil-Foreign and European Affairs Committee, inħoss li bħala punt ta' tluq, għall-benefiċċju ta' min qed jismagħna, għandna l- ewwelnett naraw x'kienu l-miri ta' l-ispecial meeting li l-Kunsill Ewropew kellu f'Lisbona f'Marzu ta' ħames snin ilu fejn dakinhar l-istati membri ntrabtu bil-għan u bil-mira strateġika li jsaħħu l-qagħda ta' l-impjiegi, ir-riforma ekonomika u l-koeżjoni soċjali bħala parti minn dik li llum insejħu a knowledge-based economy.

Dan fil-kwadru tal-proċess ta' globalizzazzjoni li kien diġa` beda jirranka.

Sa minn dakinhar l-Unjoni Ewropea kellha tieħu in konsiderazzjoni l-impatt u l-isfidi u anke l-opportunitajiet li t-tkabbir ta' l-istess unjoni kellu jġib miegħu.

Dakinhar l-Unjoni Ewropea kienet ħasset il-ħtieġa li timbotta dan il-proċess 'il quddiem għax kienet ilha tħoss il-pass mgħaġġel tal- bidla jixprunaha 'l quddiem.

U għalkemm dakinhar l-Unjoni Ewropea kienet qalet li kellha quddiemha l-aħjar macro economic outlook għal ġenerazzjoni sħiħa, il-fatti wrew mod ieħor.

Iktar u iktar billi dakinhar diġa` kellha 15 miljun ruħ bla xogħol, b'employment rate baxxa karatterizzata mil-livell ta' parteċipazzjoni baxx fis-suq tax-xogħol kemm min-nisa kif ukoll minn ħaddiema ta' ċerta eta`.

Sa minn dakinhar l-Unjoni Ewropea kienet tal-fehma li kemm il-long-term structural unemployment u kemm l-iżbilanċ reġjonali tal-qgħad kienu endemiċi fi ħdanha.

Il-mira ta' l-Unjoni Ewropea kellha tkun biex tikseb dawk il-kondizzjonijiet li setgħu jwasslu għal full employment, għat-tisħiħ tal-koeżjoni reġjonali kif ukoll għat-tisħiħ tal-welfare state, konċett li jidher li minn dak iż-żmien 'l hawn ġie mwarrab favur konċett ferm iktar neo-liberali tal-welfare society.

L-iktar ħaġa li tinkwetani hi li għalkemm l-Unjoni Ewropea kellha l-għan li taqbeż l-ekonomija Amerikana sas-sena 2010, f'dak li hu tkabbir ekonomiku u dinamiżmu jidher li mhux biss kompliet taqa' lura ma' l-Istati Uniti iżda kompliet taqa' lura wkoll anke mal-kontinent Ażjatiku.

Din hija xi ħaġa li turi li n-net gains li l-Unjoni Ewropea ħasbet li kienet se tikseb mill- globalizzazzjoni issarrfu iktar f'net deficits.

Fl-Istati Uniti kienu għamluhielna ċara li filwaqt li l-Amerikani huma stonkużi u jħobbu jieħdu ċerti riskji fl-Unjoni Ewropea l-klassi intraprenditorjali hija beżagħna mill-bidla u milli toħroġ għonqha żżejjed.

Dan jeżisti f'pajjiżna wkoll fejn il-kultura intraprenditorjali hija dgħajfa kemm fil-qafas edukattiv ta' pajjiżna, kemm fis-settur pubbliku nnifsu, kif ukoll f'ċerti strutturi governattivi.

Dan minkejja li għandna sotto-kumitat tal-MCESD dwar il-kompetittivita` kif ukoll sotto- kumitat ieħor fuq livell tal-Kabinett.

Tkellimna fuq li tkellimna fuq il- venture capital iżda sal-lum kemm l-intraprendituri nfushom kif ukoll is- settur bankarju kienu konservattivi ħafna dwaru, minkejja l-enfasi li l- Unjoni Ewropea tagħmel fuq il-bżonn ta' venture capital l-iktar biex tinkoraġġixxi hi-tech start-ups.

Fil-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej issuġġerejt li l- gvern għandu jagħmel il-benchmarking hu perijodikament billi jissettja targets bil-quddiem iktar milli joqgħod jistenna l-Unjoni Ewropea tagħtih ċertifikat tajjeb jew ħażin dwar kif ikun mar fil-performance ekonomika u innovattiva tiegħu.

Mingħajr ma nkun partiġjan fil-kritika tiegħi ma nistax ma nurix tħassib serju dwar il-fatt li kellna riżultati umiljanti dwar il-benchmarking li sar dwarna kemm mill-world economic forum kif ukoll mill-Unjoni Ewropea nnifisha.

M'hijiex skuża li ngħidu li meta saru t- targets ta' l-istrateġija ta' Lisbona konna għadna m'aħniex membri, għax wara kollox lanqas il-Polonja, is-Slovenja, l-Estonja u l-pajjiżi oħra li kollha marru aħjar minna ma kienu.

Kif il-gvern ħatar lill-Ministru Ċensu Galea bħala chairman tas-sotto-kumitat dwar il-kompetittivita` għandu jaħtar ukoll, mhux minfloku imma over and above, persuna preferibbilment barra miċ-ċivil b'exposure mis-settur privat biex tkun responsabbli li tikkonsidra, tressaq proposti u anke tattwa miżuri li jnaqqsu l-burokrazija żejda.

Ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni miskina, kif idenitifka tant tajjeb memorandum tal-Malta Enterprise lill-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej, li jkun hemm dupplikazzjoni ta' ġbir ta' informazzjoni jew, agħar minn hekk, nuqqas ta' aċċess ta' informazzjoni min-naħa tagħna għal għejjun importanti bħall-ETC minħabba constraints tad-Data Protection Act.

Irridu nżommu f'moħħna li l-kompetittivita` u d-dinamiżmu tan-negozji jiddependu direttament fuq klima regolatorja, flessibbli li twassal għal aktar investiment, innovazzjoni u sens ta' entrepreneurship.

Għalkemm hemm pajjiżi u elementi fi ħdan l-Unjoni Ewropea li jixtiequ jimbottaw 'il quddiem it-tkabbir ekonomiku a spejjeż ta' l-aġenda soċjali u ambjentali tal-pajjiż, ma naqbilx ma' dan bħala soċjaldemokratiku, aktar u aktar meta niftakar li fil-pajjiżi nordiċi rnexxielhom isaħħu l-qafas soċjali filwaqt li jkabbru l-ekonomija b'rata akbar minn pajjiżi oħra membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk irridu nżommu leali mal-miri oriġinali ta' l-istrateġija ta' Lisbona rridu naqtgħu dan il-kliem kollu fieragħ dwar il-welfare society u nisħqu dwar dak li hemm imnaqqax f'paġna 8 - mhux tal- manifest Laburista issa – tal-Lisbon Strategy innifisha, li għandna nimmiraw għal dik li tissejjaħ an active welfare state.

L-investiment fil-poplu kif ukoll l-iżvilupp tal-welfare state attiva u dinamika għandhom jimxu pass pass ma' xulxin.

Ir-rabta bejn l-edukazzjoni u l-industrija għandha tissaħħaħ f'pajjiżna u mhux inħallu l-edukazzjoni, speċjalment dik terzjarja, reattiva minflok tieħu l-inizjattiva hi b'mod proattiv.

L-illitteriżmu għandu jiġi miġġieled b'mod frontali aktar u aktar billi numru ta' żgħażagħ bejn it-18 u l-24 sena b'lower secondary level education mhux talli ma naqasx, talli għadu allarmanti.

Tajjeb infakkru li anke l-Unjoni Ewropea nnifisha pprovat tnaqqas dan bin-nofs għas-sena 2010, iżda jidher li m'hi se tasal imkien.

Għad għandna wisq skills mismatching f'pajjiżna bil-konsegwenza li filwaqt li għandna ċertu qgħad strutturali, min-naħa l-oħra ċerti investituri ġodda li qed nipprovaw niġbdu lejn pajjiżna mhumiex daqstant ċerti li sejrin isibu t-tip ta' ħaddiema kwalifikati li għandhom bżonn.

Issue li għandna nindirizzaw kemm f'kontest purament lokali kif ukoll f'kontest ta' pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea huwa l-livell li qed jikber ta' nies taħt il-poverty line li jħossu ruħhom soċjalment esklużi.

Dan il-livell huwa inaċċettabbli fi żmenijietna, iżda sfortunatament id- deputati sħabi u jien, li nkunu f'kuntatt regolari ma' l-elettorat, nafu li dan huwa stat ta' fatt. L-emarġinati qed jiżdiedu jum wara l-ieħor.

Iva, jien nemmen li jekk tiżdied il-female participation rate din għandha tgħin biex tikber l-ekonomija tal-pajjiż, jiżdiedu l-gainfully occupied u jonqsu ċerti pressjonijiet għall-hekk imsejħa riforma fil-pensjonijiet.

Illum inutli nkomplu ngħidu ħafna kliem sabiħ u buzzwords.

Li rridu nagħmlu huwa li npoġġu deċiżjonijiet fil-prattika u li fejn hemm bżonn nieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Inutli nitkellmu ħafna dwar is-sussidjarjeta` u nibqgħu ma nagħtux widen biżżejjed lis-social partners u lis-soċjeta` ċivili.

Sur President, niġi għall-introduzzjoni ta' l-ERMII.

Filwaqt li jien insostni dak li qal tajjeb il-partit Laburista, li din kienet deċiżjoni mgħaġġla, mhux f'waqtha u anke kontra l-interess nazzjonali, ma nħossx li sempliċi preżentazzjoni mill-bank ċentrali, kif ġiet offruta lilna bħala oppożizzjoni, kienet biżżejjed biex tikkwalifika bħala konsultazzjoni.

Jekk il-Kabinett kien kuntent b'dan - għaliex milli jidher il-Kabinett ingħata l-istess presentation li ngħatajna aħna - aħna żgur li ma konniex, aktar u aktar għaliex ma tantx inġiebu argumenti konvinċenti.

Jien ilni nistaqsi f'dan il-parlament fejn huma l-feasibility studies dwar dan il-pass mgħaġġel.

U naħseb Ii m'iniex qed nitlob l-impossibbli għax din hija xi ħaġa li staqsa dwarha saħansitra l-ex-ministru tal-finanzi, il- kollega tiegħi l-Onor.

Dalli, fil-kolonna tiegħu fil-gazzetta "The Sunday Times" diversi ġimgħat ilu.

Filwaqt li fil-qasam ta' l-informatika saru passi 'l quddiem, m'għandux ikun hemm estremiżmu min-naħa tal-Ministru Gatt sempliċement għaliex il-kap ta' l-oppożizzjoni ftit ilu għamel appell għal aktar sforzi f'dan il-qasam meta żar il-kumpannija ta' suċċess il-Megabyte.

Il-ministru għandu jkun rikonoxxenti li meta ftit ġranet ilu żorna l- Istati Uniti ż-żewġ naħat tkellimna dwar is-centres of excellence li kienu fetħu f'pajjiżna bit-tama li niġbdu aktar minnhom lejn gżiritna.

Jiġifieri l-ministru qed ikun petty meta jkun partiġjan minkejja li aħna qed nipprovaw niġbdu ħabel wieħed.

Il-proċess ta' Lisbona jgħid li biex jintlaħqu l-miri ewlenin hemm bżonn li wieħed jistrieħ iktar fuq is-settur privat u fuq il-PPPs, jiġifieri l- public private partnerships.

Iżda fil-prattika kemm qed isir dan?

Fejn huma l-PPPs li ilhom jiġu diskussi fil-pajjiż mal-ħames snin?

Kemm kellna PPPs apparti minn dak tal-landscaping?

Il-ħolqa bejn l-edukazzjoni, ir- riċerka u l-industrija għadha ma teżistix.

Għalkemm naf li l-kumitat soċjali għandu aġenda twila minħabba dak li qed jiddiskuti dwar il- bijoetika, naħseb li xorta għandu jinstab ħin biex tintlaqa' t-talba li għamilna jien u d-Deputy Speaker Carmelo Abela, kelliem għall-edukazzjoni, li niddiskutu r-riżultat miskin tal-benchmarking li sar ta' pajjiżna.

Għandu jkun hemm rabta ċara u evidenti bejn l-istrateġija ta' Lisbona u r- realtajiet ekonomiċi ta' pajjiżna.

Sfortunatament m'aħniex nitkellmu u naħsbu biżżejjed dwar dawn it-targets.

Kif nistgħu nkunu nafu kif sejrin bħala pajjiż jekk ċerti istituti ta' riċerka, li jiġbru tagħrif dwar pajjiżna, jgħidulek li lanqas għandhom aċċess għal statistika pubblika fil- forma ta' indikaturi dwar kif verament sejrin fis-setturi varji?

U biex ħadd ma jaħseb li jien qed nivvinta xi ħaġa minn żniedi, hekk ġara fil-każ tas-centre for European reform li poġġew lil Malta l-aħħar parzjalment minħabba li lanqas kellhom ċerti indikaturi wżati għall-progress ranking.

L-istess jgħodd għall-qasam ta' l-informatika fejn għad m'għandniex statistika dwar id-diffuzjoni tagħna, bħala pajjiż, fl-informatika, fl- oqsma tal-wholesale, retial, trasport u servizzi oħra tan-negozju, fosthom it-turiżmu.

Imma l-iktar punt li rrid nisħaq dwaru llejla huwa dan.

Ma nistgħux nimxu 'l quddiem meta għadna mingħajr il-pjan ekonomiku ta' żvilupp li kien wiegħed l-istess gvern Nazzjonalista.

Il-gvern l-ewwel kien qal li kien kontra l-idea tiegħu għax qal li dawn affarijiet ta' żmien ekonomija ċentralizzata, imbagħad ikkonvinċewh li anke stati membri ta' l-Unjoni Ewropea bħall-Irlanda għandhom pjani simili, u allura beda jiċċaqlaq, biex issa wara li ntrabat li jfasslu, u jippubblikah, għadna lanqas biss nafu meta sejjer jiġi ppubblikat dan il-pjan u fuq liema medda ta' snin se jkun mifrux.

Jekk aħna m'aħniex se nitilgħu 'l fuq fil-value added chain tagħna u nsaħħu l-ħiliet tagħna fir-research and development m'aħna se naslu mkien.

F'azjendi privati, kif naf b'esperjenza personali, meta jiġu biex inaqqsu l- ispejjeż jaħtru dawk li jissejħu cost champions.

F'pajjiżna għandna bżonn xi ħadd jew xi struttura li tidħol għall-isfida tar-research and development fi gżiritna b'mod ħolitisku u koordinat.

Jekk nibqgħu ngħaddu l-ballun mingħand wieħed għal għand l-ieħor m'aħna se naslu mkien.

Il-patt nazzjonali tal-kompetittivita` għandu jkun il-fus li fuqu jdur il- pjan nazzjonali ta' żvilupp li semmejt aktar kmieni.

Il-Malta Business Bureau laqtu l-musmar fuq rasu meta ltaqgħu magħna u qalu: We need to discuss less and act more.

Għalkemm mhux kulħadd jaqbel mal-benchmarking ma' pajjiżi oħra, it-test veru nkunu irbaħnieh jekk jirnexxielna nitilgħu 'l fuq fil-league table tal-kompetittivita` fis-snin li ġejjin għax l- importanti m'huwiex kemm navvanzaw aħna imma jekk aħniex navvanzaw ukoll daqskemm qed javvanza ħaddieħor.

Ftit ilu smajna u qrajna li l-FOI ilmentat li l-gvern ma deherx interessat li jagħmel a business impact audit għal-leġislazzjoni ġdida kollha kif ukoll għad-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa ħażin.

Żgur li m'huwiex biżżejjed li jkun hemm kumitat f'Kastilja li jikkoordina legal notices li jkunu se joħorġu.

Ma nistgħux imbagħad minn fuq noħorġu nilmentaw li l-problema hi li l-poplu mhux jifhimna biżżejjed.

Apparti li huwa ħażin li kultant ċerti miżuri ġodda jiġu implimentati ħażin, aħseb u ara jekk dawn ikunu saru bi ftit konsultazzjoni u bl-ebda komunikazzjoni.

Fl-aħħar mill-aħħar ħadd ma jlum lill-poplu jekk jikkonkludi li l-pajjiż ikun qed jiġi amministrat ħażin.

Il-problema tal-burokrazija żejda kienet teżisti minn dejjem iżda jien inħoss li b'ċerti regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea żdiedet u mhux naqset.

Kien inkwetanti r-rapport li qrajt f'ġurnal lokali - la huwa Laburista u lanqas filo-Laburista - li industrijalist prominenti wissa riċentement li ċerti kumpanniji jistgħu jitilqu minn pajjiżna jekk il-burokrazija mhix se tiġi streamlined jew minimizzata.

Nemmen ukoll li l-ħolqien ta' diversi awtoritajiet awtonomi u semi-awtonomi biex jieħdu ħsieb ċerti aspetti ta' l-amministrazzjoni pubblika żiedu livelli ġodda ta' burokrazija fil-pajjiż.

Sakemm dawn ma jkollhomx demarcated competences ċari dawn se jispiċċaw jikbru fi stat fi stat, aħseb u ara kemm se jikkoordinaw ħidmiethom bejniethom u mal-gvern tal-ġurnata u ma' l-end-users tagħhom.

Fil-dawl ta' dan kollu inutli jkun hemm min jilmenta li l-messaġġ tal-gvern m'huwiex jasal biżżejjed.

Dan bħal meta wieħed jitlef elezzjoni u minflok jgħid li ma rebaħx il-fiduċja tal-poplu jgħid li l-poplu ma fehmux.

Hemm bżonn li nirrispettaw l-intelliġenza tal-pubbliku in ġenerali.

Il-problema ewlenija hija li ħafna ministri qed imexxu għal rashom, indipendentement minn xulxin, donnhom qed jgħixu on borrowed time, bil-konsegwenza li kull ministru donnu għandu l-aġenda għalih minkejja l-ħafna kumitati u sotto- kumitati interministerjali li twaqqfu f'dawn l-aħħar snin.

Jekk wieħed jasal wasla sal-Kamra tad-Deputati din il-ħaġa jħossha mill-ewwel.

Huwa biss bil-kuntatt mal-poplu li problemi bħal dawn jistgħu jiġu megħluba.

Bil-laqgħat li beda jagħmel il-Prim Ministru Gonzi ftit jiem ilu qed jagħmel ftit wisq u tard wisq.

Ftit ilu smajt lis-Segretarju Parlamentari Tonio Fenech jgħid fuq il- programm "Bondi plus" li sejrin nilħqu ċerti miri tal-convergence plan grazzi għat-tkabbir ekonomiku tal-pajjiż.

Ejjew inkunu saqajna ma' l-art u nammettu, kif ammetta l-MCESD innifsu meta ddiskuta l-Lisbon strategy li f'dawn l-aħħar snin Malta mhux biss rat rati baxxi ferm tat-tkabbir ekonomiku, iżda f'ċerti każi anke negative rates of growth.

Billi ngħidu li fis-sena 2004 morna aħjar ftit li xejn hija konsolazzjoni għaliex billi tikseb 1% rata ta' tkabbir ekonomiku ma tantx għandek biex tikkonsla.

Per eżempju, għadni kif qrajt li r-rate of growth fl-Estonja hija ta' 6.2%.

Xi ħadd qalli li ma nistgħux nagħmlu paraguni ma' l-Ewropa tal-lvant għax għandhom cheap labour li għada pitgħanda ma jibqax daqstant cheap hekk kif jingranaw aktar fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Iżda l-paraguni nagħmilhom ma' Ċipru, ma' Slovenja, mal-Greċja u l-Portugall li laħqu rati ta' tkabbir ta' ftit inqas minn 4%, differenza kbira ħafna minn dak li ksibna aħna s'issa.

Anke f'dik li hija economic performance and external balance, filwaqt li l- pajjiżi li semmejt kollha kellhom trade surplus, aħna kellna negative balance, u hekk huwa mistenni li jiġri din is-sena u s-sena d-dieħla bir- riżultat li l-external balance tagħna se jibqa' kronikament negattiv.

F'dik li hija inflazzjoni kien hemm drabi fejn kellna għoli tal-ħajja akbar mill-medja tal-25 stat membru ta' l-Unjoni Ewropea, xi ħaġa li turi ħaġa waħda biss, li din hija government induced, jiġifieri ġejja mill-gvern, u mhux xi ħaġa importata kif kien jiġri fl-imgħoddi.

Iżda l-aktar li jinkwetani huwa l-employment growth rate tagħna, li mis-sena 2002 kien wieħed negattiv filwaqt li l-erba' pajjiżi li semmejt aktar kmieni, jiġifieri Ċipru, is-Slovenja, il-Portugall u l-Greċja, għalkemm kellhom growth rate baxxa kienet waħda pożittiva.

L-istess jista' jingħad għall-25 stat membru ta' l-Unjoni Ewropea bħala medja.

Sur President, fuq il-qasam ta' l-informatika r-riżervi li għandi huma li ma kienx hemm trickle down effect pożittiv fil-qasam tan-negozju u tal- kummerċ.

U fl-istess ħin, għalkemm illum il-Maltin qed jużaw il-computers aktar minn qatt qabel, dan ma ssarrafx f'labour force aktar innovattiv b'kapaċitajiet xjentifiċi aħjar milli kellna qabel.

Jien nemmen li fil- qasam tar-rirċerka u l-innovazzjoni, għalkemm huwa importanti ħafna s-sehem tal-privat u ta' ċerti entitajiet, il-lead agent għandu jkun il-gvern innifsu aktar u aktar għaliex minħabba l-popolazzjoni żgħira tagħna u ċ- ċokon tas-suq intern u domestiku tagħna huwa diffiċli li jkollok critical mass ta' attivita` ta' riċerka.

Ngħidu x'ngħidu qegħdin nagħmlu under investment fir-riċerka u innovazzjoni kemm f'termini reali u nominali kif ukoll bħala persentaġġ tal-ġid nazzjonali ta' pajjiżna.

Għalkemm inizijattivi bħall-young enterprise huwa ta' min ifaħħarhom u jinkoraġġihom ma nħossx li qed isir wisq biex iddaħħal spirtu ta' entrepreneurship fi ħdan il-popolazzjoni skolastika ta' pajjiżna, speċjalment fil-livelli sekondarji qabel ma jidħlu fl-universita`, bil- konsegwenza li ħafna drabi jagħmlu għażliet infeliċi li ma jkunux marbutin mal-ħteġijiet reali ta' l-ekonomija tal-pajjiż tal-lum, kif ukoll ta' għada.

B'dan ma rridx li xi ħadd jaħseb li qed ninkoraġġixxi li ndaħħlu mill-ġdid xi forma ta' numerus clausus.

Għalkemm fil-qasam tal-lifelong learning saru passi pożittivi bil-gvern anke jisponsorja impjegati biex jidħlu għal dawn l-inizjattivi, ir-rata ta' Malta xorta hija baxxa meta mqabbla mal-medja ta' l-Unjoni Ewropea, u fqira ħafna ħdejn dik tal-pajjiżi Baltiċi li daħlu membri bħalna u li daħlu membri magħna.

Filwaqt li napprezza li ma tistax tiffissa ċerti targets across the board b'mod uniformi mal-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea f'daqqa minħabba li dawn għandhom daqs differenti u anke l-istrutturi demografiċi u ekonomiċi tagħhom huma differenti, xorta waħda nħoss li huwa importanti li niffisssaw ċerti targets aħna stess billi jkunu taħt constant review, jiġifieri taħt il-lenti l-ħin kollu, jekk jista' jkun b'mod indipendenti.

Sur President, jien ipprovajt ma nkun partiġjan xejn fid-diskors tiegħi, u nittama li l-ministru konċernat u l-gvern in ġenerali jieħu dawn il- kummenti fl-istess spirtu li min-naħa tiegħi ressaqthom 'il quddiem.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, illum ħadt gost nisma' lill-Onor.

Louis Galea jsemmi n-numru ta' studenti li qegħdin ikomplu l-iskola fil- livell post-sekondarju.

Jekk wieħed iħares lejn il-front page tal-gazzetta "The Times" illum isib aħbar pjuttost inkwetanti għax issib li fil-livell ta' edukazzjoni terzjarja Malta hija l-iktar baxxa mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil- fatt fis-sena 2002 kien hemm biss 8.8% tan-nies bejn il-25 sena u l-64 sena li kellhom edukazzjoni terzjarja.

U jekk naraw dawk li għandhom upper secondary level, jiġifieri sixth form, technical colleges u universita`, insibu li l-persentaġġ hawnhekk huwa ta' 18.8%, li huwa baxx ukoll.

Dan ifisser li 18.8% ta' l-istudenti jkomplu l-iskola post-sekondarja komparat ma' l-average ta' 68% ta' l-Unjoni Ewropea u f'ħafna pajjiżi anke 80%.

Issa huwa veru li dawk li bdew il-Lisbon Strategy għandhom ħames snin vantaġġ fuqna.

Il-figuri li semmejt kienu ta' l-2002, pero` wieħed jimpressjona ruħu meta jħares lejn il-figuri ta' l-2004.

Minn 10,000 il-post-secondary students telgħu għal 19,000.

In-nisa minn 42% fl-1984 telgħu għal 57%, u dawk l- istudenti li ta' 17-il sena jkunu għadhom l-iskola minn 43% fl-1999 telgħu għal 66%.

Dawk l-istudenti li ta' 19-il sena għadhom l-iskola minn 31% fl- 1999 telgħu għal 44% illum.

Jiġifieri llum, sentejn wara li ħarġu dawk il- figuri, qegħdin well on our way biex nersqu lejn it-80%.

Mr Speaker, smajna lill-ministru jgħid ukoll li hemm bżonn ta' ammont kbir ta' nies li huma gradwati fix-xjenza.

Illum 7% biss tal-gradwati huma gradwati fix-xjenza, filwaqt li l-istudenti fix-xjenza fl-universita` huma 30%.

Dan il-kwadru jurik kemm għadna 'l bogħod.

Meta kont l-universita` jien konna xi 800 student u konna niggradwaw xi 100 jew 200 fis-sena.

Issa nafu li hemm 'il fuq minn 10,000 student fl-universita` u jiggradwaw xi 2,000 student fis-sena.

Meta l-gvern Nazzjonalista beda jkabbar l- universita` kienu qabżu ħafna paladini tal-Malta Labour Party u qalu li aħna se nġibu n-nies kollha lawrjati u mbagħad ma jibqa' ħadd li jagħmel xogħol ieħor.

Jien kont ħsibt li din l-idea tal-Malta Labour Party, li tħares lejn l- edukazzjoni ta' l-individwu b'dan il-mod, fil-fatt kienet spiċċat.

L- edukazzjoni hija dejjem neċessarja.

Illum ħafna jobs, anke dawk fil- fabbriki, jeħtieġu livell ta' edukazzjoni post-sekondarju u m'għadux iż- żmien li wieħed jidħol għal sengħa jew għal job ġo fabbrika mingħajr ma jkun għamel ċertu tagħlim post-sekondarju għaliex ħafna drabi dan huwa tekniku ħafna.

Għalhekk kont daqsxejn sorpriż meta filwaqt li jien u xi membri oħra tal-Malta Labour Party li konna qegħdin niddiskutu l- istrateġija ta' Lisbona, kien hemm membru prominenti tal-Malta Labour Party - u se nikkwota eżatt x'qal - lissen ċertu diskors fil-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej quddiem il-Ministru Louis Galea.

Jien kont ħsibt li dawn l-ideat kienu għaddew, pero` inkwetajt meta smajt membru ta' l-oppożizzjoni jgħid ċertu kliem meta kien qed jirrispondi lill- Onor. Louis Galea dwar l-aim li nilħqu t-80% ta' l-istudenti li jkomplu l- iskola post-sekondarja.

Dan l-individwu qal hekk:

"Taf x'jinkwetani jien?

Jien naturalment naqbel li aħjar ikollok bniedem edukat milli bniedem mhux edukat, imma taf x'jippreokkupani ftit?

Is-ceiling li hemm fl-aġenda, jiġifieri ta' 80%.

Qegħdin ngħidu li se jkollok 85% tan-nies li jidħlu fl-universita` jew li jkollhom edukazzjoni terzjarja, jobs li tradizzjonalment kienu jiġu okkupati minn nies mingħajr edukazzjoni terzjarja, eżempju, nies fis- snajja', nies fil-bini, nies fil-catering, eċċ. Jekk 20 sena oħra se jkollok lil kulħadd, jiġifieri 80%, 85% b'lawrja mill-universita`, min se jokkupa x-xogħol manwali?

Se jkollok disparita` allura, ma jistax ikollok lil kulħadd professur, kulħadd tabib u kulħadd avukat, kulħadd enġinier.

Irid ikollok ukoll nies li jieħdu ċerti impjiegi.

X'se jiġri f'tali eventwalita`?

Din hija d-domanda tiegħi."

Meta kont f'dan il-kumitat u smajt dan il-kliem ħadt qatgħa għax jien kont ħsibt li l-Malta Labour Party kien neħħa din l-idea li hemm klassi ta' nies li għandhom ikunu edukati ħalli jagħmlu ċertu xogħol u klassi oħra ta' nies li għandna nħalluhom bla edukazzjoni ħalli jagħmlu x-xogħol tal-fabbrika, ix-xogħol tal-knis, u xogħol li n-nies l-oħrajn ma jkunux lesti li jagħmluh.

Din ixxokkjatni.

Mr Speaker, jien kont wieħed minn dawk l-istudenti fiż-żmien meta l-Malta Labour Party beda jesperimenta anke bl-universita`.

Dak iż-żmien kien hawn il-mentalita` li jekk għandna bżonn 20 tabib, niftħu kors għal 20 ruħ, jekk għandna bżonn 30 avukat, nitfħu kors għal 30 ruħ, jekk għandna bżonn 20 fin- nursing niftħu kors għal 20 ruħ biss fl-universita`.

U nafu x'ġara!

Spiċċajna b'universita` li ma kenitx qed tipprovdi għall-bżonnijiet tal- pajjiż.

Għalhekk in-nuqqas li għandna fil-qasam tax-xjenzi ġej minn dak iż-żmien għaliex fil-bidu tas-snin tmenin kellna gvern għaref li neħħa l-korsijiet kollha tax-xjenza.

Allura kulmin kellu 3 "A" levels fix-xjenza u ried jidħol l-universita` jistudja x-xjenza, żewġ choices kellu; jew imur jistudja għal tabib jew dentist jew inkella jmur jistudja għal teacher fil- bijoloġija, fil-fiżika jew fil-kimika.

Jiġifieri naħseb li hemmhekk konna tajna idea żbaljata ħafna ta' x'tista' toffri x-xjenza għall-pajjiż.

Ix- xjenza għall-pajjiż hija importanti ħafna.

Veru għandna numru baxx ta' nies li qed jistudjaw ix-xjenzi, pero` f'din il-laqgħa l-Onor.

Louis Galea kien spjega b'mod ċar lil dan l-individwu dak li jien għedt iktar kmieni, li llum ħafna snajja' jeħtieġu edukazzjoni post-sekondarja.

Pero` dan l- individwu baqa' jinsisti u jgħid li huwa preokkupanti li jkollok kważi lil kulħadd b'lawrja universitarja għax ma jkollniex min jagħmel ix-xogħol l- ieħor.

Iktar 'il quddiem fid-diskussjoni dan l-individwu qal hekk:

"Ma jfissirx li bniedem li huwa bidwi huwa inqas intelliġenti jew inqas produttiv minn bniedem li għandu lawrja f'suġġett tradizzjonali mill-universita`, pero` jien inħossha, bir-rispett kollu, redikola li ssejjaħ lil xi ħadd li għax għandu għerf jew għax għandu esperjenza f'ċertu suġġett, inti tiddefinixxih bħala bniedem lawrjat, għaliex ma tmurx mat-tradizzjoni.".

Sur President, jien kultant nibża' mill-Malta Labour Party għax kultant għadek issib dawn l-ideat żbaljati.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nkompli nikkwota:

"Issa jekk it-terminoloġiji se nbiddluhom minn dawk li kienu tradizzjonalment, ma nistax nikkonċepixxi bniedem li jmurlek snin twal ta' studju biex imbagħad imur jaħdimlek machine operator jew imur jaħdimlek waiter!

Tista' ssejjaħlu bniedem kwalifikat bl-edukazzjoni terzjarja?"

Dakinhar il-ministru ma kienx qed jirriferi għall-edukazzjoni universitarja biss, imma kien qed jinkludi l-MCAST, l-ITS u l-korsijiet l-oħra tal-higher diplomas tat-technicians.

Jiġifieri anke wara li l-ministru kkjarifikalu l- pożizzjoni, dan id-deputat prominenti tal-Malta Labour Party xorta baqa' jieħu dik il-pożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Qed nisma' lill-Onor.

Evarist joqmos.

J'Alla m'hijiex dik il-pożizzjoni tal-Malta Labour Party għax illum għadna 'l bogħod biex nilħqu l-miri ta' l-istrateġija ta' Lisbona - qegħdin 66% skond il-figuri ta' l-2004 u rridu nilħqu t-80% - pero` b'dik it-tip ta' attitudni żgur li ma nilħquhomx it-80%.

Jien dejjem għedt u l-partit Nazzjonalista dejjem emmen li l-importanti hu li l-ewwelnett irid jagħżel l-individwu.

Għalkemm l-istat għandu jikkanala studenti fid-direzzjoni tax-xjenza jew direzzjonijiet oħra li għandu bżonn, pero` fl-aħħar mill-aħħar l-għażla għandha tkun ta' l-istudent.

Huwa importanti li nifhmu li l-famuża teorija li kellhom fil-passat, li jekk nipproduċu ħafna gradwati jispiċċaw ma jkollhomx x'jagħmlu, m'hi vera xejn għax iċ-ċans li bniedem iggradwat isib xogħol f'qasam jew f'ieħor huwa ħafna iktar għoli minn dak ta' wieħed li mhux gradwat.

Aħna rridu nedukaw lill-individwu at all costs, anke għall-fini ta' l- edukazzjoni nnifisha.

Jeħtieġ li nagħtu lill-individwu ċ-ċans li jistudja u jimxi 'l quddiem.

M'għandniex nirraġunaw b'mod li jekk irridu 20% nies jikinsu t-toroq u 30% biex jaħdmu fil-fabbriki, allura dawn inħalluhom u ma nedukawhomx!

Mela nedukaw biss 60% jew 40% jew kemm hemm bżonn, u lill- oħrajn ma nagħtuhom qatt iċ-ċans li jimirħu fl-għelieqi edukattivi li jixtiequ jimirħu fihom!

Jien nawgura li dak li ntqal fil-kumitat kien xi skerz, pero` ma stajtx ma nsemmihx għaliex jien għaddejt minn żmenijiet koroh li ma nista' ninsihom qatt.

Nafu x'ġie prodott b'dik is-sistema għax la nqeda l-istudent u lanqas inqeda l-Istat.

J'Alla ħaġa bħal din ma nerġgħu nsemmuha qatt bil- mod kif semmejniha.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jien inħossni pjuttost diżappuntat meta nisma' diskorsi ta' dan it-tip għax suppost qed niddiskutu l-isfidi tal-futur u kif Malta se tkun kompetittiva u timxi 'l quddiem fis-seklu 21, imma f'dan il-pajjiż bqajna mgħaddsin fil-passat.

Għalhekk ħafna drabi nsibuha diffiċli nitkellmu fuq il-futur u nsibuha aktar faċli nitkellmu fuq il-passat.

Jekk noqgħod naqbad ma' ċerti kliem li ntqal issa u ma' ċerti affarijiet li ġraw qabel ikolli t-tentazzjoni li mmur lura fis-snin sittin biex ngħid x'kien jiġri jew fis-snin tletin meta kienu jgħidu lill-ħaddiema biex ma jibagħtux lil uliedhom l-iskola għaliex inkella jmorru l-infern!

Inkunu redikoli jekk minflok niffaċċjaw l-isfidi diffiċli li għandna quddiemna noqogħdu nedhew nagħmlu karikatura ta' xulxin dwar l-imgħoddi.

Aktar milli nitkellem dwar l-imgħoddi se nitkellem fuq il-preżent.

Beħsiebni nitkellem daqsxejn ukoll fuq il-futur u x'għandna nagħmlu fiż- żmenijiet diffiċli li qed niffaċċjaw, li bilfors irridu niffaċċjaw u l- ideat ġodda u kuraġġużi li għandna bżonn biex naraw kif dawn il-gżejjer se joħolqu biżżejjed xogħol u ġid fis-snin li ġejjin.

Qed ngħixu fi żmenijiet ta' taqblib ekonomiku u teknoloġiku kbir.

L-Unjoni Ewropea nnifisha qed tiffaċċja problemi kbar għax għal dawn l-aħħar snin hija fost l-aktar inħawi, bħala ekonomija, fejn ma kienx hemm tkabbir ekonomiku meta tqabbilha ma' nħawi oħra bħall-Asja.

Allura hemm problemi serji anke għall-Unjoni Ewropea kif se tikseb il-ħiliet ġodda li għandha bżonn, kif se jkollha livelli għolja ta' produttivita` biex tkun tista' ssostni l-mudell soċjali tagħha.

Għax il-mudell fejn ikollok nefqa sostanzjali fis-servizzi soċjali, fl-edukazzjoni, fis-saħħa u fil-ħarsien ambjentali jiswa l-flus u jrid ikollok żvilupp ekonomiku qawwi biex issostnih.

Mudelli oħra, kemm il-mudell Amerikan kif ukoll il-mudell Asjatiku, ma jitolbux spiża daqshekk qawwija għax sfortunatament fil-mudell ta' żvilupp tagħhom il-ħarsien soċjali ma jingħatax wisq importanza, la f'pajjiżi bħaċ- Ċina fejn għad hemm miljuni kbar li għad iridu joħorġu mill-faqar, u lanqas fl-Istati Uniti.

Biżżejjed ngħidu li fl-aħħar erba' snin taħt it-tmexxija ta' George Bush l-ammont ta' Amerikani li waqgħu taħt il-poverty line, b'kejl Amerikan stess, kien ta' 40 miljun ruħ.

Jiġifieri jien inħoss li l- mudell Ewropew bl-ebda mod m'għandu jħossu inferjuri għall-mudelli l-oħra, imma rridu nkunu nafu wkoll xi jfisser dan.

Jiġifieri biex ikollok il- ħarsien soċjali u l-ħarsien ambjentali l-iżvilupp ekonomiku tiegħek irid ikun iżjed qawwi meta dawn il-mudelli qed jikkompetu miegħek b'inqas spejjeż, anke għaliex il-mudell tagħhom m'għandux l-istess spejjeż biex iħares l-ambjent u biex iħares lin-nies mill-esklużjoni u mill-faqar soċjali.

Allura dan ipoġġi l-mudell Ewropew fi sfida ħafna ħafna ikbar minħabba li jrid mhux biss joħloq il-ġid u joħloq l-impjiegi, imma jrid ukoll iħares il-miljuni ta' nies li għadhom fil-periklu tal-faqar fl-Unjoni Ewropea stess.

Studju li ħareġ dan l-aħħar mill-Unjoni Ewropea juri li 17 miljun ruħ fl- Unjoni Ewropea stess jinsabu fil-periklu tal-faqar.

Fosthom hemm 60,000 minn Malta u minn Għawdex.

Fl-Unjoni Ewropea għandna 20% tat-tfal li huma wkoll fil-periklu tal-faqar.

Din hija kollha statistika li nsibuha mill- Eurostat ta' l-Unjoni Ewropea nnifisha.

Jiġifieri ejja nżommu dawn ir- realtajiet quddiemna biex naraw kif se nimxu 'l quddiem.

Għaldaqstant, biex noħolqu x-xogħol, biex Malta - li llum ma tistax tibqa' aktar toffri lilha nnifisha bħala post ta' pagi baxxi - jkollha investiment ġdid jeħtieġ ikollna nies bil-ħiliet ġodda meħtieġa biex jaħdmu fix-xogħlijiet ġodda li qed jinħolqu.

U waħda mill-affarijiet li tinkwetani llum hija - u nerġa' ngħid hawnhekk li sinċerament m'iniex interessat li noqgħod nagħmel league tables u nqabbel kif sejrin fit-tellieqa għall-miri ta' l-istrateġija ta' Lisbona - jekk għandniex nies imħarrġa biex jagħmlu x-xogħol għall- opportunitajiet li qed jinħolqulna, għall-investiment li nistgħu niġbdu.

Irridu naqdfu ħafna u ħafna iżjed biex ikollna l-ħiliet ġodda li hemm bżonn għall-ekonomija tal-lum, ħiliet fil-qasam tax-xjenza, fil-qasam tat- teknoloġija, fil-qasam ta' l-inġinerija u anke fil-qasam ta' l-ilsna.

Minkejja li żdiedu l-ammont ta' żgħażagħ li jistudjaw wara li jagħlqu s-16- il sena u anke l-ammont ta' żgħażagħ li jidħlu l-universita`, ir-rata ta' studenti li qed jieħdu l-oqsma tal-matematika, tax-xjenza, tat-tekonoloġija u ta' l-inġinerija hija ta' 8%, li hija baxxa wisq.

Irridu nagħmlu sforzi kbar - jien ngħid mill-primarja - biex it-tagħlim tax-xjenza u tat- teknoloġija u tal-matematika jissaħħaħ ħafna u ħafna iżjed, u jissaħħaħ anke billi jiġu mgħallma b'mod ġdid, b'mod li t-tfal ma jassoċjawx id- dwejjaq mal-matematika, max-xjenza u mat-teknoloġija.

Jien inħossni diżappuntat ħafna li fis-seklu 21 minn ħames suġġetti bażiċi li għandna fil-primarja m'hemm xejn fuq ix-xjenza u fuq it-teknoloġija.

Fil-fatt il-ħames suġġetti bażiċi fil-primarja huma l-Malti, l-Ingliż, il- Matematika, ir-Reliġjon u l-Istudji Soċjali.

Għalija dan huwa sinjal ta' sekli li għaddew, mhux tas-seklu 21.

Kif m'hemmx xjenza u teknoloġija bħala wieħed mis-suġġetti bażiċi?

Mill-primarja rridu nibdew għaliex mis- sekondarja huwa tard wisq.

Bil-paroli kollu li jingħad fuq kurrikulu ġdid u fuq it-tibdil, jekk mhux se jkollna xjenza u teknoloġija bħala suġġett bażiku fil-primarja, ta' ħames snin, sitt snin jew seba' snin huwa tard wisq.

Jien nawgura li naqtgħu l-paroli u naħdmu bis-serjeta` biex ix-xjenza u t- teknoloġija tidħol bħala suġġett bażiku.

U meta qed ngħid suġġett bażiku, il-ġenituri Maltin b'suġġett bażiku jifhmu suġġett li jrid jiġi eżaminat ukoll.

Jien m'iniex qed nawgura li jkollna xi suġġett ġdid kif iġennen lill-istudenti s-suġġett ta' l-Istudji Soċjali, fejn iridu jitgħallmu tunnellata ta' affarijiet li ma jiswew xejn għas-seklu 21, jew ħafna minnhom ma jiswew xejn, imma li jkun suġġett imfassal tajjeb b'mod li l- istudenti tagħna jagħtihom il-ħiliet u l-kultura li għandhom bżonn għas- seklu 21.

Sur President, l-istess ħaġa ngħid fejn jidħlu l-ilsna.

F'Malta kellna vantaġġ fuq ħafna mill-pajjiżi l-oħra Ewropej għall-ammont ta' ilsna li konna nitgħallmu fl-edukazzjoni sekondarja tagħna.

L-Unjoni Ewropea għadha trid tersaq lejn l-istadju li jitgħallmu tliet lingwi fis-sekondarja, li jkunu l-lingwa li biha jitkellmu d-dar u fil-pajjiż, imbagħad żewġ lingwi oħra barranin.

F'Malta l-istudenti ilhom snin twal jitgħallmu tliet lingwi, erba' lingwi, imma li rridu nagħmlu issa huwa li naddottaw il- metodi ġodda tat-tagħlim tal-lingwi għaliex pajjiż li jrid jgħix mit- turiżmu u mis-servizzi jrid ikollu ħafna iktar nies kapaċi fil-lingwi.

Ħaġa oħra li tinkwetana hija l-fatt li 40% ta' l-istudenti joħorġu mingħajr il-kompetenza li jitkellmu u jiktbu tajjeb il-Malti.

Imbagħad 53% biss minn dawk li jitilqu mill-iskola sekondarja għandhom il-kompetenza fl- Ingliż.

Jiġifieri 47% lanqas għandhom din il-kompetenza, u għandna problemi serji tat-tagħlim ta' l-Ingliż mhux biss fil-primarja u fis- sekondarja.

Min jgħallem l-universita` u min jikkoreġi x-xogħol ta' l- istudenti jaf xi problemi serji għandna, anke ta' dawk li qed ngħidu li jirnexxu fl-edukazzjoni tagħhom u jkomplu jistudjaw, aħseb u ara dawk li jaqgħu lura.

Għalhekk għandna bżonn insaħħu ħafna t-tagħlim tal-Malti għaliex bit- tagħlim tal-Malti naslu anke għal-lingwi l-oħra u dan huwa parti mill- iżvilupp ta' kull personalita`.

Għandna bżonn ukoll insaħħu ħafna t- tagħlim ta' l-Ingliż u għandna bżonn insaħħu ħafna t-tagħlim tal-lingwi l- oħra minn eta` żgħira.

Aħna għad għandna biss kwart ta' l-istudenti tagħna li joħorġu jafu l-Franċiż, għandna ħafna inqas li joħorġu jafu l-Ġermaniż u l-Ispanjol għadu kemm beda.

L-Ispanjol hija lingwa li fil-futur se tiġi t- tieni waħda wara l-Ingliż.

Jekk taqta' barra ċ-Ċiniż, li huwa kkonċentrat f'reġjun wieħed tad-dinja, the second fastest growing language fid-dinja barra l-Ingliż se jkun l-Ispanjol.

U aħna ftit għandna min qed jitgħallem l-Ispanjol.

Fil-fehma tiegħi jrid ikollna politika tat-tagħlim tal-lingwi qawwija iżjed.

It-tagħlim tal-lingwi jrid ikun b'mod ħaj u mhux inġennuhom b'ħafna grammatika u b'ħafna affarijiet li jitgħallmuhom bl-amment li jdejqu lit- tfal, biex imbagħad forsi jiftakruhom sakemm jiktbuhom għall-eżami, imma jekk tgħidilhom biex jitkellmu jibdew jibżgħu.

Allura għandna bżonn metodi ġodda ta' tagħlim ta' lingwi bħall-Franċiż, il-Ġermaniż u l-Ispanjol u wara li jagħlqu s-16-il sena għandna nkunu ambizzjużi biżżejjed biex indaħħlu lingwi bħall-Għarbi u bħaċ-Ċiniż.

Qed ngħid wara li jkunu għalqu s-16-il sena għaliex dawk il-lingwi ta' kultura differenti u ta' modi differenti kif jinkitbu jitolbu żvilupp psikoloġiku u matur aktar mil-lingwi li jużaw l-istess test li nafu aħna bih.

Mela għandna bżonn insaħħu ħafna t-tagħlim tal-lingwi f'pajjiżna.

Ċerti policies ġodda li qed jiġu żviluppati fl-Unjoni Ewropea għandna nħarsu lejhom biex nitgħallmu minnhom.

Dawn qed idaħħlu l-kultura tal- lingwi fil-primarja u fil-kindergarten u din aħna m'aħniex nagħmluha.

Nerġa' ngħid li meta qed nipproponi dawn l-affarijiet, ma rridx infisser li rridu nġennu lit-tfal iktar milli qed inġennuhom b'kultura fejn l-aktar ħaġa importanti huma l-eżamijiet.

Jien qed ngħid dan f'sens li jibdew jieħdu gost imissu u jiffamiljarizzaw ruħhom ma' lingwi differenti.

L-istess igħodd għall-ispirtu imprenditorjali li għandna bżonn fl-iskejjel tagħna u li jridu jidħlu fil-primarja u jkomplu mal-livelli kollha nkluż l- univerista`.

Illum m'għandix ċans nitkellem fuq l-universita` pero` ngħid li ninsab iddiżappuntat ħafna bil-livell.

Tajjeb li nifirħu bin-numru ta' studenti li jmorru l-universita` imma ejja naraw xi kwalita` ta' korsijiet qed jagħmlu u kemm dawn huma marbutin mal-ħteġijiet li għandna bżonn illum u għada f'pajjiżna.

Per eżempju, għandek il-kors tal-B.Com li fih l- international finance u l-banking li m'huwiex parti mill-core subjects tiegħu u dan meta l-financial services huma tant importanti għall-ekonomija tagħna.

Dan jiġri sempliċement għaliex ikun hemm xi pika bejn lecturer u ieħor.

Ċerti deċiżjonijiet f'pajjiżna fuq hekk jittieħdu u mhux b'xi viżjonijiet jew pjanijiet.

Sempliċment ikun hemm piki personali u l- affarijiet jinqatgħu barra.

Fil-fehma tiegħi dawn huma ġennati.

Apparti minn hekk, f'ekonomija bħal tagħna li hija bbażata daqshekk fuq impriżi żgħar li jħaddmu inqas minn 20 ruħ, l-SMEs u l-management tagħhom mhux qed jingħataw l-importanza li ħaqqhom fil-korsijiet ta' l-universita` li għandhom x'jaqsmu ma' dawn il-fakultajiet ta' l-ekonomija, management u accounts.

Mhux ta' b'xejn imbagħad li tinħoloq klima li ma twassalx għal spirtu imprenditorjali u jkollna 2% biss li meta joħorġu mill-universita` jaraw kif isibu impjieg għal rashom filwaqt li l-bqija l-oħrajn jitilgħu f'kultura ta' dipendenza għax jibżgħu jieħdu sogru.

Ċertament fl-oqsma kollha ta' l-ekonomija tagħna hemm bżonn it-taħriġ ta' dawk Ii qed jaħdmu u għandna bżonn edukazzjoni u taħriġ ħafna aħjar għal dawk li se jidħlu fid-dinja tax-xogħol biex ma jibqax ikollna tant eluf ta' żgħażagħ - jien nikkalkula li huma xi 2,000 fis-sena – li jispiċċaw mis- sistema edukattiva sekondarja mingħajr il-ħiliet bażiċi fil-Malti, fl- Ingliż u fil-Matematika.

Għal kull żagħżugħ u żagħżugħa li jibdew l- universita`, għandna ġuvni u tfajla li tispiċċa minn 12-il sena ta' edukazzjoni mingħajr il-ħiliet bażiċi fl-Ingliż, fil-Malti u fil- Matematika, aħseb u ara fis-suġġetti l-oħra.

Nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex insemmi xi ftit affarijiet li jżommu lura lil pajjiżna milli niċċaqilqu u hawnhekk se nitkellem fuq ċerta inkompetenza tal-gvern li jien ma nifhimhiex.

Ħalli nsemmi settur li llum ħarġet l-istatistika tiegħu u hawn qed nirriferi għas-settur fejn ngħallmu l-Ingliż lill-barranin.

Jekk aħna għandna qasam ekonomiku li għandu potenzjal futur, huwa proprju dan tas-servizzi edukattivi.

Minn dan is- settur indaħħlu xi Lm39 miljun fis-sena u jiġu fostna xi 57,000 student.

Aħna nħaddmu fuq 1,000 ruħ fih u għalhekk huwa settur importanti.

Apparti minn hekk fl-aħħar snin żviluppa settur ġdid ta' studenti li jiġu barra mill-Unjoni Ewropea, fosthom mill-Asja.

Fil-fatt għandna kważi 6% fil-mija li jiġu mill-Asja u 30% li jiġu minn barra l-Unjoni Ewropea.

In-nies li jaħdmu fit-taqsima ta' l-iskejjel għall-Ingliż għandhom l- impressjoni li l-gvern qed jagħmel minn kollox biex iħeġġiġhom iġibu studenti mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea imma kemm jista' jkun ma jġibux studenti minn pajjiżi mhux ta' l-Unjoni Ewropea minħabba l-problemi tal- visa.

Ironikament fl-ewwel sena li dħalna fl-Unjoni Ewropea, in-numru ta' studenti li jiġu mill-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea biex jitgħallmu l-Ingliż waqa' bi kważi 2% u 30% tas-suq tagħna ġej mill-pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea.

Dik hija rata li għandna nkabbruha u mhux imur il-ministru u jgħidilhom biex kemm jista' jkun ifittxu swieq ġodda minħabba l-problemi li nħolqulna maċ-Ċina.

Dawn in-nies li jmexxu l-iskejjel tat-tagħlim ta' l-Ingliż lill-barranin ilhom fuq sitt ġimgħat jistennew lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Intern Tonio Borg, lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Michael Frendo u lill-Ministru tat-Turiżmu Francis Zammit Dimech biex jgħidulhom x'se jagħmlu fuq dan is-settur.

Il-visas se joħorġu jew le?

Ilhom seba' ġimgħat iġġammjati!

Sadanittant pajjiżi oħra li jikkompetu magħna bħal New Zealand, l-Awstralja, il-Kanada, l-Ingilterra u l-Olanda baqgħu għaddejjin jiġbdu l- eluf ta' studenti lejhom.

Is-sena li għaddiet miċ-Ċina biss ġew kważi 1,400 u ċertament ma naffordjawx li nitilfu dan it-tip ta' studenti.

Imbagħad ġennata oħra f'dan il-qasam hija li tat-taxxi qed jiġru wara dan is-settur u qed jgħidulhom biex jagħtuhom l-informazzjoni kollha fuq il-familji li jżommu l- istudenti barranin li jiġu fostna.

B'kollox għandna xi 1,700 familja minnhom dawn.

Issa tat-taxxa qed jiġru warajhom u qed jitolbu l- informazzjoni kollha bejn l-1998 u s-sena 2004 biex ikunu jafu kemm ħallsuhom u b'hekk jaraw jekk ħallsux taxxa jew le fuqhom.

Issa min jaf kif jaħdmu dawn l-iskejjel jaf li dan huwa l-agħar żmien li tgħidilhom biex jagħtuk din l-informazzjoni.

Dawn ħafna drabi jaħdmu bi ftit nies u bħalissa, peress li sejrin ħażin, ħsiebhom biex jaraw kif se jorganizzaw ruħhom għaż-żmien li ġej.

Jekk tridu tiġru wara dawn l-1,700 familja għat-taxxa tagħmluhiex issa imma agħmluha fix-xitwa għax se ġġennuhom.

Tawhom ċans sa l-aħħar ta' Mejju u proprju f'dawn il-jiem dawn il-familji għandhom jiltaqgħu miegħi biex jiddiskutu din il-problema.

Jien mhux qed ngħid li m'għandekx tiġri wara dawn il-familji jekk hemm min qed jevadi t-taxxa imma oqgħodu attenti kif tiġru warajhom!

Tagħmluhiex issa!

Iġġenuhomx!

Dawn għandhom problemi serji biex jiġbdu l-istudenti u allura ejja ngħinuhom u mhux noħolqulhom aktar problemi.

L-affarijiet għandhom isiru bis-serjeta` għax inkella noħolqulhom il-problemi u dawn għandhom biżżejjed problemi.

Għalhekk hemm bżonn li l-ħruġ tal-visa u affarijiet amministrattivi bħal dawn isiru b'mod aktar serju għax dawn qed joħolqu ħafna iżjed problemi milli diġa` għandna.

Ċertament hemm ħafna fatturi li wieħed irid jitkellem fuqhom dwar x'għandu jsir biex pajjiżna jkollu futur u biex inkunu kompetittivi imma żgur li għandu bżonn ta' amminstrazzjoni u koordinazzjoni aħjar.

Jien ma nafx kemm ir-rapport differenti għandi ta' kumitati ta' competitiveness 'l hawn u 'l hemm u xorta ma nafx x'inhi l-istrateġija tal- gvern fuq il-competitiveness għaliex rapport ta' subcommittee jgħid mod u rapport ta' subcommittee ieħor jgħid mod ieħor.

Aħna għandna jew le pjan strateġiku ta' kif dan il-pajjiż se jiċċaqlaq 'il quddiem?

Kultant nisma' lin-nies min-naħa l-oħra, anke nies li huma fil-ministeru responsabbli mill- kompetittivita`, mhux il-ministru, li jitkażaw li għandu jkollna xi pjan.

Sur President, ejja nikkoordinaw l-affarijiet u ejja naraw x'se nagħmlu għaliex l-importanti mhux x'se jiġri dwar l-indikaturi ta' Lisbona imma x'qed jiġri fid-dinja ta' veru, fejn qed imur l-investiment, kif se noħolqu x-xogħol u kif se nikkompetu ma' pajjiżi oħra.

Dan kollu jiddependi fuq l- edukazzjoni, fuq l-amministrazzjoni u fuq l-inċentivi fiskali u biex nagħtu futur lil dan il-pajjiż, irridu naħsbu f'dawn l-affarijiet b'mod serju.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari): Sur President, nibda l- intervent tiegħi billi ngħid li napprezza ċerti kummenti li saru mill- oppożizzjoni u li saru anke bi spirtu pożittiv.

Min segwa dan id-dibattitu, minjaf kemm-il darba staqsa x'inhi din l-istrateġija ta' Lisbona u naħseb li verament kien ikun aħjar għall-Ewropa kollha kieku ssejħet strateġija għat-tkabbir ekonomiku u għaż-żieda fl-impjiegi għaliex naħseb li n-nies kienu jifhmu ħafna aħjar dak li qed nipprovaw nitkellmu dwaru.

Kif qalu diversi kelliema quddiemna għandna dibattitu li għandu jixpruna lill-pajjiż biex iħares 'il quddiem u jara kif se jkompli jilqa' għall- isfidi li għandu quddiemu, sfidi ta' kif se nagħmlu lil pajjiżna aktar kompetittiv fi sfond ta' Ewropa aktar kompetittiva.

Irridu naraw kif se nagħmlu l-ekonomija ta' pajjiżna tibbaża fuq ħiliet żviluppati tal-bniedem u kif se jkollna ekonomija fl-isfond ta' l-ekonomija Ewropea li tagħti aktar postijiet tax-xogħol aħjar u koeżjoni soċjali.

Jien naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Bartolo li dan il-mudell Ewropew jista' jkun li fih innifsu wkoll qiegħed joħloq sfidi ġodda għax il-fatt li aħna għandna tant aspettattivi għoljin għal dik li hija koeżjoni soċjali u għal dak li huwa ambjent sostenibbli, qed iżid ċerti spejjeż li mbagħad ovvjament jistgħu jrenduna ftit inqas kompetittivi.

Din hija sfida li mhux pajjiżna biss qiegħed jiffaċċjaha imma hija sfida li qed tiffaċċjaha l-Ewropa kollha.

Ir-realta` tal-globalizzazzjoni, l-avvanż fit-teknoloġija u l-integrazzjoni ta' l-ekonomiji emerġenti ma' dawk l- ekonomiji aktar żviluppati qed twassal għal intensifikazzjoni qawwija f'dik li hija kompetizzjoni, u allura qed tiekol ukoll mill-potenzjal tat-tkabbir ekonomiku Malti u Ewropew.

Il-fatt hu li hemm ekonomiji emerġenti bħall- Indja u ċ-Ċina li tant qed jiżviluppaw b'rittmu qawwi li qed jieklu u jnaqqru mill-potenzjal tat-tkabbir li jista' jkollna bħala Ewropa u bħala Malta.

Allura anke dan il-fatt qed ipoġġi quddiemna sfidi oħrajn anke fl- isfond tar-realtajiet demografiċi li l-Ewropa kollha, inkluż pajjiżna, qed tiffaċċja.

Iva, Sur President, il-popolazzjoni anzjana qed tikber b'rata aktar għolja mill-popolazzjoni aktar żgħira u allura għandna wkoll l-isfida tas-sostenibilita` finanzjarja.

Apparti hekk hemm dik li tissejjaħ il- productivity gap.

Meta tqabbel l-ekonomija Ewropea – inkluż dik Maltija – ma' ekonomiji oħra fosthom dik Amerikana, naraw li l-livelli ta' produttivita` tagħna għandhom bżonn jiżdiedu.

Sur President, ir-realta` hi li f'ekonomiji iżjed liberalizzati bħal dik Amerikana m'hemmx restrizzjonijiet fuq il-mod ta' kif wieħed jimpjega u kif iħallas l-impjegat u allura tara li l-produttivita` għall-ispiża mħallsa tkun ħafna iktar għolja għalkemm dan mhux neċessarjament ikun fl-aħjar interess tal-ħaddiem individwali f'dak is-suq partikolari.

Dan ma ngħiduhx aħna biss imma dan joħroġ mill-analisi li ssir mill-pajjiżi kollha.

Jien f'idejja għandi dokument bl-isem ta' "Growth and Opportunity: Prioritising Economic Reform in Europe", li ħareġ mill-HM Treasury proprju fi Frar tas-sena 2005, li janalizza l-isfidi li għandha l-ekonomija Ingliża fl-isfond tar-realtajiet li qed taffaċċja f'dik li hi globalizzazzjoni, u proprju titkellem dwar dawn il-fatturi.

Per eżempju, iċ-Ċina u l-Indja sas- sena 2015, se jkunu qegħdin jjipproduċu 25% ta' dak li tipproduċi d-dinja sħiħa.

Wieħed irid japprezza proprju x'qed jiġri fid-dinja u kif aħna rridu nilqgħu għal din l-isfida li qed tikber għax aktar ma tiżviluppa t- teknoloġija fil-komunikazzjoni, aktar l-industrija tiċċaqlaq malajr u tmur fis-swieq li huma ħafna iktar effiċjenti u xorta tibqa' koordinata.

Sur President, kellna min, anke f'din il-Kamra, ipprova sempliċement jgħid: Imma għaliex għadna ma wasalniex?

Bħallikieku għandna nħarsu biss lejn xi problemi fil-passat u ninjoraw l-isfidi li għandna quddiemna fil-futur.

Naħseb li l-orjentament fid-diskussjoni jrid ikun proprju indirizzat b'ħarsa 'l quddiem.

X'irridu nagħmlu biex nassiguraw li l-miri li għandna quddiemna nilħquhom?

Li hu żgur hu li ma rridux nagħmlu dak li sfortunatmaent għamlu xi kelliema ta' l-oppożizzjoni u ċioe` li nippuntaw subgħajna lejn xulxin u nistaqsu għalfejn ma wasalniex.

Ma wasalniex minħabba raġunijiet estensivi li m'hemmx għalfejn nidħlu fihom f'dan id- dibattitu pero` ngħid li l-bieraħ kien hemm appell ta' l-Onor.

George Vella sabiex naħdmu ħafna aktar flimkien u hekk għandu jkun.

Pero` r-realta` hi li ma stajniex naħdmu tant flimkien dwar dawn l-istrateġiji meta konna għanda f'konflitt bejnietna dwar fejn irid imur dan il-pajjiż.

Ma kenitx atmosfera li setgħet wasslet biex nagħmlu dak li għamlu pajjiżi oħra fejn kellhom tant ftehim nazzjonali biex ikunu jistgħu jaħdmu flimkien f'dan l- isfond u biex jilħqu l-miri li tpoġġew quddiemhom fl-aġenda ta' Lisbona.

Allura waqt li naqbel ma' dak li qal l-Onor.

George Vella, anke fuq numru ta' issues li qajjem il-bieraħ, irrid ngħid ukoll li ħassejtni xi ftit skomdu fin-numru ta' insinwazzjonijiet li saru.

Per eżempju, filwaqt li ngħad li l-oppożizzjoni hija lesta li tipparteċipa u tagħti s-sehem tagħha fuq livell nazzjonali, dan isir basta l-gvern jammetti l-iżbalji li għamel fil-passat, qisu l-isfidi ta' kompetittivita` li għandna quddiemna ġejjin minn xi żbalji li saru minn dan il-gvern fil-passat.

Mhux hekk biss imma l-Onor.

George Vella qal li l-gvern m'għamel xejn biex jersaq lejn dawn il- miri li kien jaf bihom.

Huwa veru li konna nafu bihom imma ma jistax jgħid li f'dawn l-erba' snin m'għamilna xejn.

Jekk nitkellmu biss dwar is-settur ta' l-edukazzjoni, nafu li f'dik li hija edukazzjoni terzjarja għamilna qabża ta' kwalita` kbira meta ftaħna l-MCAST b'disa' istituti li llum qed jieħdu 'l fuq minn 3,600 student.

Din hija xi ħaġa li mhux biss l- oppożizzjoni ma ħasbitx fiha meta kienet fil-gvern imma ankle twaqqfet meta l-Onor.

Alfred Sant kien tela' fil-gvern.

Allaħares noqogħdu ngħidu fejn inħolqu l-problemi li forsi qed jagħmlu dawn l-isfidi li għandna akbar!

Jekk noqogħdu nħarsu lura nsibu xi ftit faults f'kulħadd.

Il-gvern żgur ma jistax igħid li qatt ma żbalja pero` żgur li m'huwiex ġust li tgħid li l-gvern mhux qed jagħmel l-isforzi tiegħu.

Huwa veru, per eżempju, li t-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżi li ġejjin mill-lvant ta' l-Ewropa huwa akbar mir-rata tat-tkabbir ta' Malta u anke ta' Ċipru imma huwa veru wkoll li meta tqabbel dak li huwa l-average tal-GDP ta' pajjiżna ma' dak tal-pajjiżi Ewropej u tal-pajjiżi l-oħra tal-lvant ta' l- Ewropa, tagħna hija l-aktar għolja u allura biex tgħolli tagħna, trid ħafna aktar sforz.

Allura meta nikkwotaw ċerta statistika, wieħed irid joqgħod attent kif jużaha u mhux nitkellmu dwar indikatur mod u mbagħad fl-istess nifs nikkontradixxu ruħna meta nitkellmu dwar indikaturi oħra.

Din mhix kwestjoni ta' min għandu t-tort, imma ta' x'hemm bżonn li nagħmlu bħala pajjiż biex inkomplu nimxu ́l quddiem.

Irridu nirrikonoxxu li jekk qegħdin f'dinja kompetittiva, jista' jkun li hemm ħaddieħor li qed jagħmel aktar minna biex ikun iktar kompetittiv u li qed ikun aktar kuraġġuż fir-riformi li qed jagħmel milli qed inkunu aħna.

Sur President, irridu napprezzaw li hemm pajjiżi li kienu qed jadottaw din l-istrateġija pero` li kienu qed jibbenefikaw minn fondi mill-Unjoni Ewropea li aħna sa dan iż-żmien ma konniex qed nibbenefikaw minnhom u allura ma stajniex nagħmlu ċerti programmi.

Irridu nifhmu li Malta għandha problemi strutturali li pajjiżi oħra m'għandhomx u allura għandna wkoll il- partikolaritajiet tagħna.

Id-domanda li għandna nagħmlu hi: Għaliex qed nitilfu l-kompetittivita` f'pajjiżna?

Biex nagħmlu dan, l-ewwel ma rridu nħarsu hu lejn liema swieq illum irridu nindirizzaw l-isforzi tagħna biex tassew nikkompetu.

Ilkoll nammettu li s-swieq tagħna m'għadhomx is-swieq taċ-cheap labour u dan huwa tajjeb li ngħidu għax dan huwa ċertifikat għal dan il-gvern fis-sens li veru li l-pagi għolew b'tali mod u manjiera li sfortunatament qed irenduna mhux kompetittivi, pero` dawn għolew għax għollejna l-istandard of living ta' dan il-pajjiż, u sal-lum konna qed naffordjaw dawn il-pagi.

Pero` iva issa għandna sfida quddiemna, u l-iktar sfida li għandna hi li nkomplu nindirizzaw l-ekonomija tagħna biex tattira dak l-investiment li jista' joffri pagi aħjar.

Allura bilfors irridu nħarsu lejn kif se naslu biex ninvestu aktar fis-settur edukattiv ta' pajjiżna pero` biex nagħmlu dan, irridu nirrikonoxxu li rridu nagħmluh bil-pezza drapp li għandna.

Allura rridu naraw kif se nużaw aħjar dak li qed nonfqu l- flus fuqu.

Irridu mmorru għal swieq li jitolbu minna ħaddiema mħarrġa fi studji aktar tekniċi u speċifiċi, li jkollna prodotti innovattivi, li jkollna faċilitajiet u infrastruttura li hija iktar attraenti u li nkunu pajjiż bi ftit spejjeż u għalhekk b'piż fiskali anqas fl-ekonomija.

Pero` jekk inħarsu lejn dawn il-ħames fatturi, x'insibu?

Irridu nżidu l-ispiża tagħna jew nonfqu aħjar fl-investiment fl-edukazzjoni.

Irridu ninvestu aktar f'dik li hija riċerka u f'dak li huma l-faċilitajiet u l- infrastruttura u fl-istess ħin irridu nnaqqsu l-piż fiskali.

Fi sfond fejn l-istess strateġija tgħidlek li rridu nassiguraw ukoll li l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż tkun fuq livell sostenibbli u allura timxi mal-patt ta' stabilita` li rridu nniżżlu d-defiċit tal-pajjiż, wieħed malajr jinduna li din m'hijiex equation faċli.

Din hija equation li biex isseħħ trid numru ta' riformi strutturali u rridu nħarsu lejn kif nindirizzaw in-nefqa tagħna.

Waqt li n-nefqa tagħna għandha tkun aktar effiċjenti, din trid timxi 'l hemm mis-setturi li mhux produttivi biex tinċentiva s-setturi li huma produttivi.

Waqt li donnu kollha kemm aħna f'din il-Kamra naċċettaw u nifhmu x'inhi l-mediċina, ħadd f'dan il-pajjiż ma jidher li jrid jieħu din il-mediċina biex dan il-pajjjiż jikber fuq livell kompetittiv.

L-istrateġija titkellem fuq sitt oġġettivi makro-ekonomiċi li għandhom iwasslu biex l-Ewropa tkun aktar kompetittiva u pajjiżna jrid iħares lejhom biex jara kif se jadotta dawn il-prinċipji u jkun aktar kompetittiv.

L- ekonomija tagħna trid tkun ekonomija li hija stabbli u sostenibbli.

Din trid tkun ekonomija li tippromwovi l-effiċjenza fuq in-nefqa tal-gvern u li tkun lesta twettaq ir-riformi strutturali meħtieġa biex tassew issir ekonomija kompetittiva.

Din trid tkun ekonomija li l-iżvilupp fil-pagi jridu jikkontribwixxu lejn l-istabilita` ta' l-istess ekonomija u marbuta mal-produttivita` ta' dik l-ekonomija.

Finalment, din trid tkun ekonomija fejn id-dixxiplina fiskali tkun mezz biex insostnu dak li huwa l-qafas ta' l-ekonomija Ewropea sħiħa biex tkun ekonomija sostenibbli.

Biex insolvu l- problemi tagħna u jkollna ekonomija li tikber ħafna aktar milli tikber illum, hemm bżonn li jittieħdu numru ta' miżuri.

Din m'hijiex sempliċement kwestjoni kif forsi kultant nisimgħu, li nnaqqsu l-piż tat-taxxi.

Huwa faċli li tgħidha din u żgur tinstema' popolari u sabiħa imma aħna ma nistgħux ninsew li biex nilħqu dawn il-miri, irridu ninvestu aktar fl- edukazzjoni, irrid ninvestu iktar fir-riċerka u rridu ninvestu iktar fil- faċilitajiet infrastrutturali ta' pajjiżna biex nattiraw l-investiment u allura nerġa' ngħid li l-equation mhux daqshekk faċli biex tinħadem.

Meta nħarsu lejn l-istabilita` ekonomika, bla dubju ta' xejn, wieħed mill- prinċipji fundamentali biex inġibu dik l-istabilita` hi li rridu nnaqqsu dak li hu l-iżbilanċ fiskali fil-pajjiż.

L-oġġettiv fil-medium term għandu jkun li mhux biss ma jkollniex żbilanċ f'dan il-pajjiż imma li l-fondi pubbliċi f'dik is-sena partikolari, jibbilanċjaw ruħhom, jiġifieri d-dħul u l-ħruġ ikun l-istess.

Din hija sfida importanti li aħna rridu nindirizzaw jekk aħna rridu tassew nimxu ma' l-oġġettivi ta' l-istrateġija ta' Lisbona.

Huwa importanti li jkollna stabilita` ekonomika.

Dan huwa meħtieġ mhux sempliċement biex ma jkollniex deficit imma biex meta jkollna żmenijiet verament iebsin, meta l-ekonomija ma tkunx qed tiċċaqlaq, il-gvern ikun jista' jinjetta aktar flus fl-ekonomija biex din tirrispondi aħjar.

Irridu nagħmlu livelli ta' deficit li l-effett tagħhom jinħassu u li l-ekonomija tassew tirrispondi.

Fil-qagħda li qegħdin fiha llum, dan ma jistax isir għaliex id-deficit huwa diġa` għoli u allura rridu nindirizzawh biex dan isir possibbli.

Irrid nassiguraw ruħna wkoll li jkollna sostenibilita` ekonomika u dan jitlob minna ċerti riformi - kif qed isiru f'numru ta' pajjiżi oħrajn - f'dawk li huma l-pensjonijiet b'mod partikolari u s-settur tas-saħħa sabiex dawn ikunu sostenibbli u allura ma jkunx meħtieġ li aħna nżidu iktar il-piż tat-taxxi biex nagħmlu dawn iktar sostenibbli.

Sur President, dawn huma l-isfidi li għandna quddiemna biex l-ekonomija tagħna tassew tikber.

Hemm bżonn li nippromwovu aktar l-effiċjenza fuq kif nallokaw ir-riżorsi tagħna u biex dan isir, irridu nkunu ħafna iktar intelliġenti dwar kif qed nonfqu n-nefqa tagħna anke bħala nefqa tal-gvern.

Din trid tkun nefqa li tindirizza kif is-setturi produttivi ta' pajjiżna jistgħu jsiru aħjar.

Hemm numru ta' riformi strutturali li huma meħtieġa u għalxejn ngħidu li rridu naraw l-ekonomija tikber jekk m'għandniex il- kuraġġ li nindirizzaw dawk is-setturi f'pajjiżna li mhux qed ikunu kompetittivi u qed jgħabbu lill-ekonomija piż li mhux meħtieġ.

Insemmu, per eżempju, ir-riforma fil-portijiet pero` żgur li hemm numru ta' setturi oħrajn li aħna rridu nindirizzaw.

Sfortunatament il-ħin huwa limitat ħafna u ma nistax nibqa' in possession biex inkompli nitkellem u għalhekk se nagħlaq hawn.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Is-Segretarju Parlamentari, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 18 ta' Mejju 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Diskussjoni dwar l-Istrateġija ta' Lisbona - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Vjolenza Domestika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissjoni Ċinematografika ta' Malta - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Mr Speaker, illum id-diskors tiegħi huwa intiż sabiex ngħaddi xi suġġerimenti dwar id-dritt għall-ħajja ta' trabi mhux imwielda, kif ukoll biex nissuġġerixxi li s-soċjeta` Maltija - permezz ta' dan il-parlament u x-xogħol li dan il-gvern diġa` wettaq - issaħħaħ il- ħarsien tat-tfal u persuni b'diżabilita`.

Pero` qabel ma nibda nixtieq nibgħat l-isbaħ xewqat lill-kantanta Maltija Chiara li permezz tad-diska tagħha "Angel" żgur li se tagħmel isem tajjeb għal pajjiżna fl-Ukraina.

Ninsab ċert li bħali, il-membri kollha ta' din il-Kamra huma grati lejn il- kontinġent Malti ta' l-Eurovision għall-ħidma li qed issir favur l-isem tajjeb ta' pajjiżna quddiem l-udjenza ta' miljuni kbar ta' telespettaturi mid-dinja.

It-titlu tad-diska ta' Chiara "Angel" iwassalni għas-suġġett tiegħi tal-lum għax Malta għandha l-anġli tagħha li huma t-tfal, b'mod speċjali t-tfal mhux imwielda u t-tfal li jiġu fid-dinja b'xi forma ta' diżabilita`.

Sur President, hawnhekk nixtieq infakkar il-ħidma kbira li qed issir mill- gvern, b'mod speċjali mill-Viċi Prim Ministru Tonio Borg, fuq l-abbozz ta' liġi dwar l-abort.

Jien minn hawn nixtieq intenni l-appoġġ totali tiegħi għal din il-ħidma u hawnhekk nixtieq nagħmel xi riflessjonjiet u suġġerimenti dwar il-prattika ta' l-abort u kif nistgħu nħarsu lis-soċjeta` tagħna minn din il-prattika inumana.

Il-valur ta' kull ħajja għandu jiġi trattat b'mod ċar u qawwi.

Inħoss li wasal iż-żmien li l-Kostituzzjoni ta' Malta għandha tiġi emendata biex tirrifletti ċerti valuri li jagħmluna Maltin.

Il-valur ewlieni fost l- oħrajn huwa dak tal-ħajja u għaldaqstant nemmen li għandna nħarsu l-ħajja tat-trabi mhux imwielda permezz ta' klawsoli fil-Kostituzzjoni li fihom jiġi stipulat li l-abort m'hu xejn ħlief omiċidju bil-konsegwenzi u l- implikazzjonijiet tiegħu skond il-liġi kriminali.

Hawnhekk hawn diversi punti li għandna nagħmlu riflessjoni serja fuqhom għax huwa kruċjali li ma nħallu l-ebda dubju fuq l-interpretazzjoni ta' dan il-konċett.

L-ewwel punt li rrid nagħmel hu li jeħtieġ li jiġi definit x'inhu l-punt eżatt ta' konċepiment, jiġifieri meta tibda l-ħajja.

Il-punt segwenti huwa li rridu nagħtu definizzjoni ċara ta' x'inhi l-ħajja umana.

Irridu nistaqsu lilna nfusna jekk prattiċi bħal the morning-after pill jew il-coil humiex forom oħra ta' abort billi d-definizzjoni ta' abort hija tmiem tal- ħajja tat-tarbija fil-ġuf b'mod intenzjonat.

Dawn u bosta mistoqsijiet oħra ġew u qed jiġu dibattuti fi ħdan il-kumitat għall-bijoetika li minn hawn nagħtih ħajr għall-ħidma kbira li qed issir.

L-emenda li qed nissuġġerixxi fil-Kostituzzjoni għandha tagħti protezzjoni lill-ħajja ta' tarbija mhux imwielda u hawnhekk nixtieq nidħol f'element ieħor li ninsab ċert li huwa għal qalb il-poplu Malti.

Nixtieq li ssir riferenza speċifika fil-Kostituzzjoni għall-protezzjoni tal-ħajja tat-trabi b'diżabilita` għax inħoss li l-poplu kollu għandu jġorr ir-responsabilita` sabiex dawn l-anġli jingħataw protezzjoni totali mill-Istat ta' Malta u fil- fatt jiġu adottati mill-Istat bħala ulied Malta.

Biex dan isir irridu naraw sew id-definizzjoni ta' diżabilita` sabiex inkunu nistgħu nagħrfu sew il-ħteġijiet partikolari tal-gradi u t-tipi differenti tad-diżabilita`.

Irridu, per eżempju, inħarsu lejn il-gradi ta' dipendenza ta' diżabilitajiet varji.

Inħoss li għandna nħarsu sew lejn l- esperjenza ta' pajjiżna fejn tidħol id-diżabilita` u naraw jekk dak li qed jipprovdi l-Istat f'għajnuna huwiex reali għall-ħteġijiet tal-familji partikolarment familji fejn hemm diżabilita` totali.

Għalkemm nistgħu ngħidu li sar ħafna matul dawn l-aħħar snin, huwa veru wkoll li l-finanzi tal-pajjiż ma jippermettux iżjed pero` jien inħoss li għandna nagħmlu sforzi ikbar biex nagħtu lil dawn in-nies dak li ħaqqhom bi dritt.

B'dan il-mod inkunu qegħdin niżguraw – ħafna drabi tinġieb l-iskuża li l-abort għandu jiġi permess f'każi fejn hemm possibilita' ta' diżabilita` serja - u nikkonfermaw id-dinjita` lejn il-familji u lejn il- persuni b'diżabilita` għax dawn ma jkunux waħedhom iżda jkun hemm l-Istat u l-poplu Malti kollu magħhom.

B'din l-emenda l-Istat ikun qed jintrabat li jħares u jsostni lit-tfal b'diżabilita`.

Il-partit Nazzjonalista fil-gvern għamel ħafna ġid f'dak li għandu x'jaqsam ma' tfal b'diżabilita` totali iżda nħoss li l-awtoritajiet tas-saħħa għandhom jagħtu iżjed attenzjoni sabiex jinformaw lill-ġenituri ta' tfal b'diżabilita` bis-servizzi li għandu l-Istat.

Suġġeriment li wieħed jista' jikkonsidra hu li jiġi żviluppat protokoll li jiġi segwit meta titwieled tarbija b'diżabilita`.

Il-verita` hi li għandna nagħtu sostenn lil dawn l- anġli u lill-familji tagħhom u nsibu mezzi kif nagħtuhom red carpet treatment.

Dan għandu jiġi estiż għal mediċini, ikel speċjali, strumenti u trattament.

Inħoss li għandna nħarsu sew l-infiq tal-familji li għandhom tfal b'diżabilita` totali għax, fl-opinjoni tiegħi, Lm65 kull tliet xhur għal tfal ta' taħt is-16-il sena huwa ftit.

Ma ninsewx li dawn il-familji mhux biss qegħdin jagħmlu sagrifiċċji kbar, iżda f'ħafna każi għandhom tfal oħra li qed jiġu mċaħħda minħabba l-piż li qed jiffaċċjaw.

Għal dan il- għan inħoss li wasal iż-żmien li f'dak li għandu x'jaqsam ma' pensjonijiet għad-diżabilita` jkun hemm means testing u jaraw ukoll il-gradi tad- diżabilita`.

Fuq dan is-suġġett hemm ħafna x'wieħed igħid.

Per eżempju, għad għandna postijiet pubbliċi li m'humiex aċċessibbli għal persuni b'diżabilita`.

Barra minn hekk persuni b'diżabilita` għadhom mhux qed jiġu impjegati skond il-liġi, anzi f'bosta oqsma jkun hemm anke diskriminazzjonijiet.

Pero` dwar dan nitkellem darb'oħra.

Nixtieq nagħmel kummenti wkoll dwar sinjali ta ' parkeġġ għal persuni b'diżabilita` li qed jitwaħħlu f'bosta inħawi u nistaqsi kif qed jingħata permess ta' 60 minuta għal parkeġġ speċjali, meta wieħed jaf li biex wieħed iħott wheelchair irid ftit tal-ħin u fuq kollox qadja li aħna ndumu ftit minuti biex nagħmluha, min m'għandux aċċess ta' mobilita` jdum iktar.

Irrid niġbed l-attenzjoni wkoll dwar il-ħtieġa ta' lay-bys fil-Belt u f'postijiet oħra, kif ukoll il-ħtieġa għal għassa stretta fuq l-użu mhux awtorizzat ta' parkeġġ speċjali.

Per eżempju, nhar is-Sibt li għadda ħdejn il-Palazz il-Belt ma kienx hemm parkeġġ vojt għal vetturi ta' persuni b'diżabilita` billi xi nies bla kuxjenza pparkjaw il-karozzi tagħhom fuq l-ispazji disponibbli għal iktar minn ħames sigħat.

Jien nixtieq nistaqsi fejn kienu l-wardens u jekk itteħdux xi passi dwar dan.

Peress li l-ħin ma jippermettix aktar tard se nitlob permess sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-kamra kopja ta' diskors dwar "Parents Perspective - Human Rights - Disability Children" li sar fi Strasbourg.

Dan id-diskors jagħti dawl tajjeb għall- problemi u l-isfidi li għandna negħlbu iktar 'il quddiem f'dan il-qasam.

Nixtieq nistieden lill-partit Laburista biex hu wkoll jagħti sehmu b'mod speċjali fejn tidħol il-ħidma ta' kunsilli lokali mmexxija minnu u hawnhekk nixtieq insemmi eżempju wieħed.

Waqt programm li sar fuq stazzjon privat saret kritika ħarxa fuq ġnien li jinsab mitluq f'lokalita` mhux 'il bogħod minn hawn u jekk dan hu minnu għandu jiġi rranġat minnufih.

Pero` hawnhekk nixtieq insemmi l-ġnien William Harding li jinsab f'Pembroke li minn fuqu għaddejja triq.

Hemmhekk hemm bżonn ta' crash barrier għax hemm il-periklu kbir li fih jaqgħu l-karozzi.

Dan minbarra li l-ġnien jinsab f'telqa kbira.

Ladarba nstabu l-flus biex saru front gardens privati u toroq bla permess, għandhom jinstabu flus sabiex isiru affarijiet bżonjużi bħal dawn li għadni kif semmejt.

Sur President, jien bħala kunsillier ta' Pembroke kont ġbidt l-attenzjoni wkoll li l-bandli jinsabu fi stat diżastruż u huma perikolużi.

Peress li fil-viċin hemm żewġ skejjel għat-tfal bi bżonnijiet speċjali tlabt ukoll li fil-ġonna li hemm jagħmlu xi logħob speċjalizzat għal dawn it-tfal.

Ninsab ċert li l-partit Laburista, u nittama anke l-kunsilli lokali l-oħra, jieħdu nota ta' dan li qed ngħid sabiex fil-postijiet pubbliċi jkun hemm latrini speċjalizzati għal nies b'diżabilita` u jkun hemm xi logħob biex tfal b'diżabilita` jkunu jistgħu jintegraw ma' tfal oħra.

Ladarba qed nitkellem fuq it-tfal inħoss li għandi nagħmel appell lill- kummissarju għat-tfal, is-Sinjura Sonia Camilleri.

Naf li din hija mara serjissima u ta' l-affari tagħha, iżda rrid niġbed l-attenzjoni dwar programm li ntwera dan l-aħħar fuq l-istazzjon ta' l-Istat li fih tifla, li probabbilment ġiet adottata mill-Afrika, dehret tibki u tolfoq quddiem il- camera meta ġiet ikkonfrontata dwar l-immigrazzjoni u l-intolleranza.

Ma naħsibx li għanda nesponu tfal b'dan il-mod għax irridu nżommu quddiem għajnejna li hawn ħafna familji li b'sagrifiċċji kbar adottaw tfal mill- Afrika u minn pajjiżi oħra madwar id-dinja.

Nemmen li dan mhux sew u għandna noqogħdu ferm attenti kif jiġu esposti t-tfal fuq il-media.

M'għandniex inħallu l-issues ta' tfal b'diżabilita`, immigrazzjoni u integrazzjoni f'qafas wieħed.

Dan mhux sew u hemm ħafna x'jingħad fuq dan il-qasam.

Sur President, l-emendi kostituzzjonali li tkellimt fuqhom illum huma eżempju li rridu nagħtu lill-sħabna fl-Ewropa.

Tassew inħoss li fil-qasam tal-valuri u tal-ħajja, iċ-ċkejkna Malta tista' turi d-dawl lill-pajjiżi Ewropej li, rridu nammettu, li kultant imorru fl-estrem fejn jidħlu ċerti libertajiet.

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed xi dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

FRANCO GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Ritratt li juri tabella fi triq dwar parking għal persuni b'diżabilita`; u

Kopja ta' diskors li sar minn Ms Marchita Mangiafico, Viċi President tas-Soċjeta` Nazzjonali Ġenituri ta' Persuni b'Diżabilita`, f'laqgħa tal-Kunsill ta' l-Ewropa li saret f'Novembru 2004.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Falzon.

ONOR.

JOSEPH FALZON: Mr Speaker, illum nixtieq niddedika dan l- aġġornament għal problema li naħseb li qed tippreokkupa lil ħafna nies għar- raġuni li kultant ċerti affarijiet isiru bi skop tajjeb pero` jkunu far- fetched.

Nibda billi nsemmi l-operat tal-gwardjani lokali.

Jien naqbel perfettament mal-konċett tal-gwardjani lokali pero` bħal kull ħaġa oħra hemm xi nuqqasijiet li jkun tajjeb li jiġu indirizzati.

Il-gwardjani lokali ilhom numru ta' snin li ġew introdotti u huwa tajjeb li jkun hemm l- infurzar tal-liġijiet għax jekk ma jkunx hemm sens ta' dixxiplina se jkun hawn rebus sħiħ fil-pajjiż.

Naħseb li rridu nitilqu mill-punt fundamentali li l-gwardjani lokali, minbarra li jkunu qegħdin hemm biex iżommu d- dixxiplina, iridu jedukaw lill-poplu dwar is-sinjali tat-traffiku, għax huwa proprju fuq dawn is-sinjali li l-aktar li qed ikun hemm kontravvenzjonjiet.

Kultant naqgħu f'ċerti anomaliji u hawnhekk nixtieq insemmi l-proġetti li qed isiru fid-diversi toroq ta' pajjiżna.

Dawn it-toroq għamilhom il-gvern bis-saħħa tal-protokoll Taljan.

Forsi jkun hawn min jistaqsi: Dawn x'għandhom x'jaqsmu mal-gwardjani lokali?

Kif wieħed jista' jimmaġina kull proġett joħloq xi ftit ta' l-inkonvenjenza pero` jkun tajjeb li nibqgħu ninsistu li jsir il-construction method report għax filwaqt li tkun qed tesegwixxi dawk ix-xogħlijiet kollha, kemm jekk ikunu toroq u kemm jekk ikunu proġetti kbar u anke żgħar, dan ir-rapport jiġi esegwit ħalli l-inkonvenjenza tkun minima.

Ovvjament id-diffikultajiet dejjem jinqalgħu u qed insemmi t-toroq għax malli tara xi proġett għaddej tkun taf li se tispiċċa biex tgħaddi minn toroq li ma jkunux tas-soltu u ġieli jkollok tgħaddi wkoll on the wrong side of the road – kif jitolbuk dawk li jkunu qed jaħdmu - minħabba li fin- naħa l-oħra tat-triq ikunu qed isiru x-xogħlijiet.

F'każijiet bħal dawn ma tantx hemm alternattiva għax f'Malta ma tantx għandna toroq u ċerti main routes huma inevitabbli.

Għalhekk ikollok tħalli t-traffiku għaddej waqt li jkunu qed isiru x-xogħlijiet.

Din hija xi ħaġa li lanqas il-kuntrattur ma jieħu pjaċir biha pero` kif għedt qabel, din hija xi ħaġa inevitabbli.

Pero` biex inkomplu ngħaxxquha - għalhekk fil-fatt fil-bidu għedt li kultant ċerti affarijiet ikunu far-fetched - nhar is-6 ta' Mejju għall- ħabta tan-12.30 p.m. kont għaddej minn triq li ġiet channelled għax kienu qed isiru xi xogħlijiet u sibt quddiemi ħafna traffic signs li aktar ifixkluk milli jgħinuk – dawn ikunu hemm b'mod temporanju biex juruk minn fejn trid tgħaddi imma xi kultant jikkontradixxu lil xulxin – u mbagħad fit- tarf tat-triq sibt gwardjan lokali lest biex jagħti ċ-ċitazzjonijiet lil min jikser xi sinjal tat-traffiku.

Dan il-gwardjan lokali li kien qiegħed f'dan il-post partikolari - nista' ngħid li dan jaqa' taħt il-kunsill lokali ta' Ħ'Attard - kien qed jagħti ċ- ċitazzjonjiet għal kontravvenzjonijiet meta ma kien hemm linja ta' xejn u kont qiegħed kważi in the middle of nowhere.

Dan qed ngħidu għax ma jagħmilx sens li meta jkun hemm ix-xogħol għaddej issib gwardjan lokali lest biex jagħtik ċitazzjoni fuq kontravvenzjoni ta' traffiku li la tkun taf jekk hijiex qiegħda hemmhekk b'mod permanenti u lanqas tkun taf jekk hijiex qiegħda hemm b'mod temporanju.

Din il-ħaġa naraha totalment out of context u naħseb li dawk in-nies li huma responsabbli għal dan għandhom jibagħtu lill-gwardjani lokali f'postijiet fejn jiġu miksurin regoli li jkunu qegħdin hemmhekk b'mod permanenti.

F'dan il-każ naqbel li jingħataw ċitazzjonijiet, imma meta jkun hemm ħafna traffic signs temporanji ma tistax tinforza l-liġijiet, speċjalment meta ssib sinjali li jikkontradixxu lil xulxin.

Jien lest li nagħti aktar dettalji pero` naħseb li l-gwardjani lokali għandhom igħassu lokalitajiet fejn hemm il-periklu.

Hawnhekk nixtieq insemmi triq li ngħaddi minnha kważi kuljum.

Qed nirriferi għan-niżla li minn St Andrews tagħti għal Baħar iċ-Ċagħaq fejn kemm inti u nieżel kif ukoll int u tiela' għandek periklu kbir.

Kulmin jgħaddi minn dik it-triq, anke jekk ikun għaddej għall-affari tiegħu bi speed baxx, xorta jkun espost għal periklu kbir għax f'dan il-post ħafna sewwieqa jsuqu bi speed esaġerat u għalhekk ma nafx għaliex ma jitqiegħdux speed cameras f'din iż-żona partikolari.

Hemmhekk hemm qisha bankina ta' sitt pulzieri li kultant tiġi fix-xejn u allura ma ssib xejn biex jiggwidak, jiġifieri anke jekk wieħed ikun għaddej bi speed baxx jista' jitlef il-kontroll tal-vettura tiegħu.

Naħseb li din hija area li trid tiġi mħarsa mill-aktar fis qabel ma nitilfu iktar ħajjiet ta' persuni innoċenti.

Dan apparti li nitilfu ħajjiet ta' ħafna żgħażagħ li jkunu għaddejjin bi speed qawwi.

Nemmen li aktar ma nagħmlu miżura ta' kontroll tat-traffiku malajr aktar se nkunu qegħdin insalvaw individwi minn inċidenti li f'ċerti każi jkunu fatali.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 18 ta' Mejju 2005, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SERQ TA' OĠĠETTI MILL-QORTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm insterqu oġġetti mill-qorti kull sena għal dawn l-aħħar għaxar snin?

X'insteraq u kemm instabu minnhom?

ONOR.

TONIO BORG: L-uniku rapport ta' serq mill-qrati tal-ġustizzja matul dawn l-aħħar għaxar snin kien fl-2003 meta security officer irrapporta li kienu naqsu erba' fire extinguishers mill-basement tal-qorti u sal-lum dawn għadhom ma nstabux.

RAVE PARTY F'PARADISE BAY

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'inhuma l-kriterji u l- kondizzjonijiet għall-party li se jsir f'Ġunju li ġej ġewwa Paradise Bay?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

KONTIJIET TAT-TELEFON

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm tħallsu mill-kontijiet tat-telefon li ħarġu għal Diċembru/Jannar?

Sar xi tnaqqis għalihom fil-kont li għadu kemm ħareġ f'dawn il-ġranet għall- perijodu Frar/Marzu?

Kemm jammonta dan it-tnaqqis?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1130.

LOW COST AIRLINES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-linji ta' l-ajru low cost li wrew interess li joperaw lejn u minn Malta?

X'kondizzjoniet qed jagħmlu biex jibdew joperaw?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

LOW COST AIRLINES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk saritx konsultazzjoni ma' l-Air Malta dwar l-impatt li jista' ikollhom linji ta' l-ajru low cost fuq l-operat tal-linja nazzjonali?

X'kienet ir- reazzjoni ta' l-Air Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Filwaqt li ninforma lill-Onor.

Interpellant li liċenzjar biex linji ta' l-ajru joperaw f'Malta hija r-responsabbilta' ta' ministeru ieħor, nista' nikkonferma li saru konsultazzjonijiet ma' l-Air Malta li talbet li jkollha l-istess kondizzjonijiet u trattament bħal kwalunkwe linja ta' l-ajru oħra.

GĦAWDEX - PERSUNI BOARDED OUT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid mis-sena 2002 sal-lum kemm persuni ġew boarded out f'Għawdex?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-aħħar parti tat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10789.

STUDENT EXCHANGE BEJN MALTA U Ċ-ĊINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- ftehim li ġie ffirmat fiċ-Ċina l-gimgħa li għaddiet dwar bdil ta' studenti għal skopijiet edukattivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ikun aħjar jekk l-Onor.

Membru jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru ta' l-affarijiet barranin.

PULIZIJA ON EXTRA DUTY

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jikkonferma l-Viċi Prim Ministru li l-maġġoranza tal- pulizija li jkunu xogħol waqt partiti tal-football ikunu on extra duty?

X'persentaġġ ikun hemm li jkunu assenjati bħala xogħol normali?

Jikkonferma li peress li hemm pulizija li ilhom ma jitħallsu minn Novembru 2004, hemm min mhux qed japplika biex imur volontarjament u b'konsegwenza t'hekk qed jiġi ordnat?

X'inhu l-ammont totali sa l-24 ta' April, 2005 li jridu jitħallsu l-pulizija, anke fil-każ ta' Għawdex?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi extra duty with pay isir minn dawk il-membri tal-korp li jkunu talbu sabiex jaħdmu dan ix-xogħol kull fejn ikun meħtieġ fuq bażi volontarja.

Informat ukoll illi bħala regola, 33% tal-pulizija assenjati f'logħbiet tal- football jkunu bi ħlas.

Ikun hemm okkażjonijiet fejn f'logħbiet ta' ċerta entita' dan il-persentaġġ jiżdied.

Fil-preżent l-ammont dovut mill-MFA for extra duty jammonta għal Lm15,029 filwaqt li fil-każ ta' Għawdex huwa ta' Lm1,701.

RABAT - XOGĦOL TA' MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jsiru xogħlijiet ta' manutenzjoni fil-gallarija perikoluża li hemm fl-indirizz li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għal azzjoni meħtieġa.

RABAT – KAŻ TA' PENSJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tistħarreġ il-possibbilta' li jitħaffu l-proċeduri ta' l-applikazzjoni għall-pensjoni ta' ċerta persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-persuna indikata ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha direttament mid-dipartiment tas- sigurta' soċjali.

PROVISIONAL TAX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jinvestiga l-każ ta' anzjana li ħallset Lm58, Lm38, Lm39 u Lm80 f'taxxa matul dawn l-aħħar 16-il xahar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DISTRETTI 11 U 12 – XOGĦOL TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 10466, 10837 u 11849 u jgħid xi proġetti għandu l-ministeru fir-rigward ta' toroq u żvilupp urban għall-ibliet u rħula tal-11 u t-12-il distrett elettorali?

Kemm huwa stmat li se jiġu jiswew dawn ix-xogħlijiet?

Meta mistennija jibdew u jitlestew?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li x-xogħol ta' toroq u żvilupp urban għall-ibliet u rħula tal-11 u t-12-il distrett elettorali għas-sena 2005 hu kif jidher mid-dokument li qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

INVESTIMENT, INDUSTRIJA U TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMAZZJONI - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12164 u jgħid kemm persuni ġodda ġew impjegati fid-dipartimenti, aġenziji u enti pubbliċi li jaqgħu taħtu tul is-sena 2004 sal-lum?

Minn fejn ġew impjegati?

X'kien il-grad u kif saret is-sejħa għall-impjieg?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

TA' QALI CRAFTS VILLAGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11299, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huma l-kirjiet tal-proprjeta' li hemm f'Ta' Qali crafts village?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi f'Ta` Qali crafts village kien hemm 99 allokazzjoni b'kirja u waħda b'ċens.

Wara l-31 ta' Diċembru, 2003 id-99 kirja ma ġewx imġedda waqt li l-allokazzjoni mogħtija b'ċens għadha għaddejja, peress li sal-31 ta' Diċembru dawn l-allokazzjonijiet kienu amministrati mill-MDC.

Mhux possibbli min-naħa tad-dipartiment ta' l-artijiet li jgħid kemm kienet tinġabar kera peress li ċ-ċens ta' Lm913 fuq l-unika allokazzjoni enfitewtika għadu qiegħed jinġabar.

RAĦAL ĠDID: TRIQ IX-XEWK - ASFALTAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi in konnessjoni ma' informazzjoni li ngħatat b'risposta għall-mistoqsija parlamentari 10426

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

TA' QALI CRAFTS VILLAGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11716 u jippreżenta lill-Kamra l-pjani tal-gvern għal Ta' Qali crafts village?

Jista' ipoġġi wkoll fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim tal- kirja?

ONOR.

ĊENSU GALEA: F'dan l-istadju m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 11716.

TA' QALI CRAFTS VILLAGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11715 u jgħid kemm hemm negozji reġistrati f'Ta' Qali crafts village?

Jista' jaqsamhom settur b'settur?

ONOR.

ĊENSU GALEA: F'dan l-istadju m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 11715.

BAĊIR NRU.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-prior information document relatat ma' l-iżvilupp, l-operazzjoni u t-tmexxija tal- baċir numru 1?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Id-dokument mitlub mill-Onor.

Interpellant qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MOLL TA' L-ISLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12163, peress li issa għalaq il-perijodu tat-tendering għax-xogħol fuq il-moll ta' l-Isla, jista' il-Ministru jgħid meta preċiżament se jibda dan ix-xogħol?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li issa li ħarġet il-letter of acceptance, il-kuntrattur għandu sebat ijiem biex jippreżenta garanzija bankarja lid-dipartiment tal-kuntratti.

Hekk kif din tiġi ppreżentata tinħareġ l-order to start works minn dan il-ministeru, bil- kuntrattur jibqagħlu tmien ġimgħat biex jagħmel ix-xogħlijiet neċessarji.

GĦAJNUNA GĦALL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jitmexxa l-każ ta' familja li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, biex jinħarġilha l- benefiċċju għall-mard?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-persuna indikata mill- Onor. Interpellant ġiet informata dwar l-każ tagħha mid-dipartiment tas- sigurta' soċjali.

POLLUTION UNIT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11976 u jgħid għaliex żewġ ħaddiema li kienu jaħdmu mal-Medserv u li sussegwentement ġew mislufa mal-pollution unit, ilhom sentejn bla xogħol?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX – UPGRADING TAL-BIĊĊERIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12082, tista' il-Ministru tgħidilna meta ssaqqaf il-bini in kwestjoni ?

Meta nbdew ix-xogħlijiet?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li x-xogħol fuq dan il-bini beda fit-8 ta' Novembru, 2004 u ssaqqaf fil-21 ta' April, 2005..

ŻGĦAŻAGĦ IMRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12035, jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonsidra li tali statistika tibda tinżamm?

ONOR.

TONIO BORG: Għaddejt is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant lill- awtoritajiet kompetenti.

SAFAR MINN UFFIĊJALI TAL-GVERN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12302 u jgħid liema huma dawk l-uffiċjali tal-gvern intitolati jsiefru club class, apparti mill-ministri, segretarji parlamentari u segretarji permanenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 12302.

ERM II

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija 12268 u jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-istudji ta' feasibility dwar is-sħubija ta' Malta fl-ERM II, kif talbet l-oppożizzjoni u kif issuġġerixxa wkoll l-ex-ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli f'artiklu tiegħu ta' "The Sunday Times" tal- Ħadd li għadda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DOUBLE TAXATION AGREEMENT MAL-USA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12265 u jgħid x'passi beħsiebu jieħu l-Gvern Malti dwar id-double taxation agreement ma' l-Istati Uniti, bħala follow-up għaż-żjara riċenti tal- Foreign and European Affairs Committee tal-Parlament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 12265.

GAS PIPELINE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Billi hemm diskussjonijiet bejn l-Italja, il-Libja u l- Unjoni Ewropea dwar medda ta' gas pipeline li jista' ikun ta' interess u benefiċċju għall-qasam ta' l-enerġija f'pajjiżna, jista' il-Ministru jgħid jekk sarux jew kienx hemm xi attentat min-naħa tal-gvern biex forsi Malta tkun tista' tkun inkluża f'dan l-investiment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nafx li hemm diskussjonijiet bejn il-Libja, l- Italja u l-Unjoni Ewropea dwar medda ta' gas pipeline.

ST.

LUKE'S – WAITING LIST GĦALL-OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm persuni fuq il-waiting list biex issirilhom operazzjoni fl-isptarijiet tal-gvern u kemm ilhom jistennew f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL QORMI: TRIQ IS-SAJF – TINDIF TA' MAIN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għaliex mit-tappieri li jinsabu fi Triq is-Sajf k/m Triq id-Deheb fin, Ħal Qormi kultant żmien joħorġu ntejjen qawwija ta' drenaġġ li qed jikkawżaw inkonvenjent kbir għar-residenti tal-viċin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li se jsir tindif tal-main tad- drenaġġ fit-toroq imsemmija fil-ġranet li ġejjin biex jittaffa l- inkonvenjent imsemmi u se jiġu ssiġillati t-tappieri.

QASAM TA' L-INFORMATIKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12303, jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjani biex hu jżur l-Iżrael?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru għandu l-intenzjoni li jiftaħ diskussjonijiet mal-Gvern ta' Iżrael f'qafas ta' kollaborazzjoni fil-qasam ta' l-ICT, li possibbilment tista' tinkludi żjarat tiegħi f'Iżrael.

ĦELSIEN MIT-TAXXA DOPPJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12304 u jgħid kemm hemm u liema huma t-trattati għall-ħelsien mit-taxxa doppja li qed jiġu nnegozjati bħalissa?

Kemm minnhom ġew konklużi f'dawn l-aħħar sentejn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 12304.

BIRGU – ISTALLAR TA' STAIRLIFT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'alternattiva jista' joffri d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali lil koppja anzjana b'diżabilita' li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

Tista' l-awtorita' tad-djar tipproponi li jsir stairlift?

X'passi se jieħdu d-dipartiment u l-awtorita' f'dan il-kuntest?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-awtorita' tad-djar ma rċeviet ebda talba għall-istallar ta' stairlift f'dan ir-rigward.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fejn waslet it-talba ta' mara miżżewġa Tuneżin biex tieħu post alternattiv?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-applikazzjoni tal-persuna ndikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

BIRGU - SPEZZJONI TA' DAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta se ssir ispezzjoni fil- fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-ispezzjoni li għamel riferenza għaliha l-Onor.

Interpellant ilha li saret minn Novembru tas-sena 2000.

XGĦAJRA: TRIQ IL-MULETT - ASFALTAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata Triq il-Mulett, fix-Xgħajra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Triq il- Mulett, fix-Xgħajra tagħmel parti mil-lista ta' toroq li se jsiru mill-ADT u se ssir skond il-prioritajiet li joħorġu minn dan il-programm.

KALKARA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta Triq il-Konvoj ta' Santa Marija, Triq il-Ħbit mill-Ajru u Triq Antonio Falzon, fil-Kalkara se jiġu rranġati u asfaltati?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Triq il- Konvoj ta' Santa Marija u Triq Antonio Falzon jagħmlu parti mil-lista ta' toroq li se jsiru mill-ADT, bix-xogħol f'dawn it-toroq isir skond il- prioritajiet li joħorġu minn dan il-programm.

Rigward Triq il-Ħbit mill-Ajru se ssir ispezzjoni mill-periti tad- direttorat.

BIRGU: TRIQ SAN LAWRENZ - ASFALTAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi rranġata u/jew asfaltata Triq San Lawrenz, Birgu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĦAL FARRUĠ - ART BISWIT TRIQ IL-BUGĦADAM GRIŻ

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk art biswit Triq il-Bugħadam Griż, f'Ħal Farruġ hijiex tal-gvern?

Liema dipartiment hu responsabbli minnha?

Jista' jgħid jekk tistax titnaddaf mill-iskart industrijali li hemm fiha?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li skond l-arkivji tat-taqsima proprjeta' tal-gvern, l-art li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hija tal-gvern u amministrata mill-Malta Industrial Parks Ltd, li taqa' taħt il-ministeru għall-investiment, industrija u teknoloġija ta' l- informazzjoni.

ĦAL FARRUĠ – KOSTRUZZJONI TA' TRIQ ĦAL QORMI

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jippreżenta lill-Kamra kopja tal-pjanta ta' kif se tinbena Triq Ħal Qormi, fl-inħawi ta' Ħal Farruġ?

Jista' jindika f'liema parti se jsiru l-pelican lights u l-lay by?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kopja tal-pjanta kif se tinbena Triq Ħal Qormi fl-inħawi ta' Ħal Farruġ qed titqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

RAĦAL ĠDID - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11970, jista' il-Ministru jikkonferma li hawn qed nitkellmu fuq l-istess każ, peress li jien informat li dak li jirrigwarda student li ismu qed jintbagħat separatament ġara madwar xahrejn ilu?

Jista' il-Ministru jinformana x'passi ttieħdu f'dan il-każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma kien hemm ebda każ ieħor barra dak imsemmi fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 11970.

L-isem li għadda l-Onor.

Membru m'għandu xejn x'jaqsam mal-każ li ġara sitt xhur ilu fl- iskola primarja 'A' ta' Raħal Ġdid.

ĦAL FARRUĠ - TRIQ ĦAL QORMI

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jikkonsidra li fi Triq Ħal Qormi, f'Ħal Farruġ ikun hemm daħliet lejn il-housing estate li jipprovdu aċċess adegwat għar- residenti ta' din iz-zona, minħabba li bħalissa qed ikollhom jitilgħu lejn Ħal-Luqa sabiex imorru lejn darhom?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li bħalissa l-aċċess għall-housing estate ta' Ħal-Farruġ huwa miftuħ u mhux mistenni li ser jingħalaq sad-data meta ser jiġu kompluti x-xogħlijiet fuq il-junction ta' Ħal Farruġ.

Din id- data mistennija li tkun għal madwar nofs Ġunju 2005.

Fix-xhur li għaddew, l-aċċess għall-housing estate ta' Ħal Farruġ kellu jingħalaq mill-junction ta' Ħal Farruġ għal perijodi temporanji.

Dan sar minħabba n-natura u l-iskala tax-xogħlijiet li kellhom jiġu esegwiti fl- istess junction.

Dawn ix-xogħlijiet kienu jinvolvu it-tibdil ta' ħafna mis- servizzi eżistenti u saru wkoll il-connections meħtieġa tas-servizzi eżistenti ma' dawk istallati mill-ġdid.

L-għeluq ta' l-aċċess in kwestjoni kien limitat għal meta l-passaġġ tal- vetturi lejn il-housing estate ta' Ħal Farruġ kien jippreżenta periklu għas- sewwieqa.

Filwaqt li wieħed jifhem l-inkonvenjent għar-residenti minħabba tul addizzjonali ta' sewqan, l-awtorita' dwar it-trasport tassigura illi tali interventi fuq is-sistema tat-traffiku jsiru fl-interess tas-sigurta' tas-sewwieqa, liema sigurta' tista' tiġi mdgħajfa bil-passaġġi ta' vetturi qrib trinek fondi u qrib infrastruttura u makkinarju ta' skala konsiderevoli, hekk kif jiġu utilizzati fix-xogħol li qed isir f'dawn l- inħawi.

ĦAL QORMI – REATI KRIMINALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienu r-reati kriminali rrapportati lill-puliizja f'Ħal Qormi kull sena mill-2001 sa l- 2004?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi r-reati kriminali rrapportati lill-pulizija fil-limiti ta' Ħal Qormi matul is-snin 2001-2004 u skond statistika miżmuma mill-pulizija, huma kif jidher mit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

ĦAL KIRKOP – REATI KRIMINALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienu r-reati kriminali rrapportati lill-pulizija f'Ħal Kirkop kull sena mill-2001 sa l- 2004?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi r-reati kriminali rrapportati lill-pulizija fil-limiti ta' Ħal Kirkop matul is-snin 2001-2004 u skond l- istatistika miżmuma mill-pulizija, huma kif jidher mit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

ĦAL-LUQA – REATI KRIMINALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienu r-reati kriminali rrapportati lill-pulizija f'Ħal-Luqa kull sena mill-2001 sa l- 2004?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi r-reati kriminali irrapportati lill-pulizija fil-limiti ta' Ħal-Luqa matul is-snin 2001-2004 u skond l- istatistika miżmuma mill-pulizija huma kif jidher mit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

JOINT OFFICE

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk post li safa battal u li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, huwiex taħt il- kustodja tal-joint office jew le?

ONOR.

TONIO BORG: Il-fond li dettalji dwaru ntbagħtu separatament huwa amministrat mill-uffiċċju konġunt.

TAXXI INTERNI - REFUND

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk hux possibbli li jingħata refund lil persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, ħlas li jmur lura għall-1996-1997 u li jammonta għal Lm244?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – DJUN TAL-KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx pagamenti dovuti mill- kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ?

Għal liema xogħlijiet/servizzi u għal liema snin huma dovuti dawn il-flus?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li l-imsemmi kunsill lokali preżentement għandu pendenza ta' Lm56,425.14, oltre spejjeż legali w imgħaxijiet legali - l-imgħaxijiet legali jiddekorru mit-13 ta' Novembru 2003 sal-jum tal-ħlas effettiv - dovuti lid-dipartiment tal-kostruzzjoni u manutenzjoni fi ħdan it-taqsima tax-xogħlijiet, ministeru għar-riżorsi u infrastruttura.

Dan ix-xogħol huwa relatat ma' paving, patching, materjal provdut u labour costs fost oħrajn, xogħol li kien sar bejn l-1990 u l-2002, skond l-anness statememt li qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ: KUNSILL LOKALI – IFFRIŻAR TA' ASSI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12298, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ qattx kellu assi ffriżati?

Għala kienu ġew iffriżati dawn l-assi?

X'passi se jieħu d-dipartiment tal-kunsilli lokali?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li hemm mandat ta' sekwestru kontra l- kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ mid-dipartiment tal-kostruzzjoni u manutenzjoni għal xogħlijiet u servizzi pprovduti mill-imsemmi dipartiment li saru xi snin ilu.

Se jsiru taħditiet bejn uffiċjali ta' l-istess dipartiment, is-sindku u d- direttur gvern lokali biex jinstab mezz sabiex titħallas is-somma dovuta.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – SEGRETARJU ESEKUTTIV TAL-KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi qed jieħu d- dipartiment tal-kunsilli lokali dwar il-fatt li l-kunsill lokali ta' Ħaż- Żebbuġ ma ġiex imsejjaħ biex jiltaqa' u jiddiskuti agenda li tinkludi t- tiġdid jew mod ieħor tal-kuntratt tas-segretarju esekuttiv, meta l-istess persuna kienet uriet ix-xewqa li ġġedded il-kuntratt?

Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonferma illi l-ittra ta' terminazzjoni tas-segretarju esekuttiv ħarġet mingħajr ma l-kunsill lokali kien informat uffiċjalment, tant li persentaġġ sostanzjali ta' kunsilliera lanqas biss kienu jafu li l- kuntratt kien ġie tterminat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi kemm-il darba il- kunsill ma jiddiskutix it-tiġdid tal-kuntratt ta' segretarju esekuttiv meta dan ikun skada, is-segretarju esekuttiv jiġi meqjus li jkun intemmlu l- kuntratt ta' servizz ma' l-istess kunsill.

Ladarba l-kuntratt ta' impjieg tas-segretarju esekuttiv tal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ ma ġiex imġedded, ma kienx hemm il-ħtieġa li tinħareġ ittra ta' terminazzjoni.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija m'inix f'pożizzjoni nikkonferma dan.

ECONOMIC CRIME UNIT TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew investigati delitti mill-economic crime unit tal-pulizija f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-każi investigati mill-economic crime unit tal-pulizija tul dawn l-aħħar ħames snin huma kif jidher hawn taħt:

|200|200|2003|200|2005*| |1 |2 | |4 | | |558|580|372 |491| 135 |

*sat-13 ta' Mejju.

GWARDJANI LOKALI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inħarġu ċitazzjonijiet mill-gwardjani lokali relatati ma' ksur tar-regolamenti tat- traffiku din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ECONOMIC CRIME UNIT TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm pulizija fl-economic crime unit?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-preżent l-economic crime unit tal-pulizija hija komposta kif jidher hawn taħt:

|Assistant | 1| |Kummissarju | | |Supretendent | 1| |Spetturi | 7| |Surġenti | 4| |Kuntistabbli |18 |

ECONOMIC CRIME UNIT TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-qorti mill-economic crime unit tal-pulizija f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni dwar persuni mressqa l-qorti mill- economic crime unit tal-pulizija tul dawn l-aħħar ħames snin hi kif tidher hawn taħt:

|2001|2002 |2003 |2004 |2005*| | 245| 327 | 259 | 324 | 83 |

*sat-13 ta' Mejju.

ŻJARA MILL-PRESIDENT TUNEŻIN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid meta se jżur Malta l-President tat- Tuneżija?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Qed isiru l-arranġamenti neċessarji dwar din il- viżita prospettiva li d-data tagħha titħabbar fiż-żmien opportun.

SPTAR SAN LUQA - CASUALTY DEPARTMENT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm nies inqdew mill-casualty department ta' l-isptar San Luqa din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inqdew mill-casualty department 110,330 persuna fl- 2004 u 41,379 sas-17 ta' Mejju 2005.