MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GħAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 150 It-Tlieta, 13 ta' Lulju, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GħAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 150 It-Tlieta, 13 ta' Lulju, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 13 ta' Lulju, 2004

WERREJ

MINUTI 410

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 410

TQEGĦID TA' KARTI 417

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

DISKUSSJONI DWAR RAPPORT MAĦRUĠ MIS-SEGRETARJAT GĦAN-NEGOZJI ŻGĦAR

U S-SELF EMPLOYED DWAR L-IMPLIMENTAZZJONI TA' POLITIKA IMPRENDITORJALI 418

AĠĠORNAMENT 445

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 450

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 149 li saret fit-12 ta' Lulju, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KORP TAL-PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' pulizija bħalissa?

Jista' jgħid ukoll kif inhuma mqassma skond ir-ranks tagħhom?

Kemm hemm vakanzi bħalissa f'kull rank?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Ninsab informat li fil-preżent hemm 1,820 membru fil-korp tal- pulizija.

Dawn huma mqassma f'kummissarju, deputat kummissarju, disa' assistenti kummissarji, 24 supretendent, 95 spettur, surġent maġġur, 271 surġent u 1418-il kuntistabbli.

Informat ukoll li fil-ġimgħat li ġejjin se tkun ippubblikata sejħa għal reklutaġġ ta' kuntistabbli.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, bħalissa fetħu l-applikazzjonijiet biex jiġu ngaġġati nies fil-korp tal-pulizija.

Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji biex persuna tkun tista' tapplika?

Jista' jgħid ukoll jekk dawk il-persuni li għamlu l-eżamijiet u forsi għad m'għandhomx ir- riżultat f'idejhom, hijiex se tiġi aċċettata l-applikazzjoni tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, meta wieħed japplika biex jidħol fil-korp tal-pulizija għandu bżonn ikollu tliet "O" levels, li tnejn minnhom iridu jkunu l-Ingliż u l-Malti, naturalment apparti kriterji oħra li dejjem kienu neċessarji, fosthom kondotta tajba.

Jidhirli li fil-perijodu li wieħed ikollu ċans japplika jilħqu joħorġu r-riżultati ta' l-"O" levels ta' Ġunju u għalhekk jkun jista' juri xi kwalifiki għandu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Dawn il-kwalifiki huma marbutin ma' xi skala?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, iridu jkunu mhux inqas minn grade 5 jew C.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ladarba persuna li tkun għadha qed tistenna r-riżultat ta' l-eżamijiet iħalluha tapplika xorta waħda, x'jiġri f'każ li dak li jkun ma jġibx il-kwalifiki neċessarji?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, f'dak il-każ l-applikazzjoni tiġi aċċettata proviżorjament u mbagħad tiddeċiedi dwarha l-PSC.

Dan jiġri anke f'każijiet fejn għalkemm il-persuna ma tkunx ġabet l-"O" levels fis- suġġetti neċessarji, ikollha ċertifikati ekwivalenti fl-istess suġġetti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura x'inhi r-raġuni li kien hemm min ma tħalliex japplika għax il-grade li ġab ta' "O" level kien 6 jew 7?

Ma setgħux ħallewhom japplikaw xorta waħda u mbagħad l-affarijiet jiġu kkonsidrati wara?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jekk wieħed m'għandux il-livelli mixtieqa, inutli japplika; jista' mhux imur għand il-ministru jew il-PSC għax jekk fil-gazzetta tal-gvern ikun hemm indikat li jrid ikollok grade 5 jew grade C ta' l-"O" level, dak il-livell irid ikollok.

Jien naf min fost il-pulizija li m'għandux "O" levels għax kien daħal fi żmien meta dawn ma kienux neċessarji imma issa rridu nagħmlu taħlita ta' nies li għandhom ċertu livell akkademiku, għalkemm ma jfissirx li għax għandek l-"O" levels bilfors tkun pulizija tajjeb imma jekk tkun pulizija tajjeb u għandek l-"O" levels, tant aħjar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kien hemm xi studenti li kellhom prijorita' fost oħrajn li kienu qed japplikaw?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-istudenti riedu jmorru jiġbru l-formula huma personalment, jimlewha, jieħdu r-ritratti u mbagħad l-applikazzjonijiet tagħhom jiġu analizzati mill-bord.

KORP TAL-PULIZIJA - MEMBRI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li ssir sejħa għad-dħul ta' membri ġodda fil-korp tal-pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, din id-domanda hija xi ftit outdated għax filwaqt li t-tweġiba kellha tkun li fil-ġimgħat li ġejjin se tkun ippubblikata sejħa għal reklutaġġ ta' kuntistabbli fil-korp tal-pulizija, dawn l-applikazzjonijiet ħarġu llum stess.

HERITAGE MALTA - MEMBRI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri ta' Heritage Malta?

X'inhu l- programm imħejji għall-kumplament ta' din is-sena biex jiġu protetti l- monumenti u s-siti storiċi li jaqgħu taħt ir-responsabilita` tagħha?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg) (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ninsab informat li l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif tidher hawn taħt:

Chairman Dr Mario Tabone

Deputy Chairman Ms Simone Mizzi Dun Gwann Azzopardi Dr Ray Bondin Mr Mario Farrugia Prof.Anthony Bonanno Mr Godwin Vella Mr Leslie Vella Mr Joe Schiro'

Proġetti kapitali għall-kumplament ta' din is-sena jirrigwardjaw ix-xogħol fuq ir-Roman Domus, il-mużew arkeoloġiku u l-mużew ta' l-arti.

Qegħdin jitħejjew proġetti għall-protezzjoni tat-tempji ta' Haġar Qim, l-iMnajdra u Ħal-Tarxien.

ATTIVITAJIET KULTURALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jagħti dettalji dwar attivitajiet kulturali għall- kumplament ta' din is-sena li se jiġu organizzati f'Malta u f'Għawdex flimkien mal-privat?

Ma' min u meta se jsiru?

X'se jkun is-sehem tal-gvern f'kull każ?

X'għajnuna se jagħti l-gvern f'kull każ minbarra dik finanzjarja?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant.

Wieħed irid jiftakar ukoll il-wirja li hemm fil-palazz ta' l- inkwiżitur li qed issir bi ftehim ma' kumpannija Taljana li tmexxi il-mużew tat-tortura u li jinsab f'San Gimignano, l-Italja.

RIFORMA FL-ARKIVJI U L-LIBRERIJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra meta se titwettaq ir-riforma fl-arkivji u l-libreriji msemmija minnu diversi drabi, bħal ngħidu aħna f'"The Times" tat-3 ta' Awissu, 1999, kif ukoll fid- diskors tal-President fil-bidu ta' din il-leġislatura?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba għal mistoqsija numru 5725 li saret minnu stess.

NAXXAR - SKOLA GIOVANNI CURMI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk fl-iskola sekondarja għolja Giovanni Curmi tan-Naxxar fis-sena skolastika li jmiss hux se jkun hemm problema sabiex l-istudenti kollha li juru interess li jattendu f'din l-iskola, ikunu jistgħu jidħlu fiha?

Jista' jgħid x'xogħol sar matul dawn l-aħħar sentejn sabiex din l-iskola titkabbar ħalli jkollha aktar klassijiet?

Jista' jgħid ukoll jekk hemmx il- ħsieb li jiddaħħal xi numerus clausus sabiex jiġu magħżula l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskola sekondarja għolja Giovanni Curmi tan-Naxxar twaqqfet biex jingħata ċans ieħor lil studenti li ma jkunux ġabu is-suġġetti kollha meħtieġa fil-livell ordinarju tas-Sec biex jidħlu fil- junior college jew f'xi sixth form oħra u jibdew il-kors tal-Matsec fil- livell avvanzat u intermedjarju.

Ma jidher li hemm ebda problema biex fis- sena skolastika li ġejja l-iskola tilqa' lil dawn l-istudenti.

Informat ukoll li f'dawn l-aħħar sentejn sar xogħol preparatorju inklużi pjanti ta' iżjed lecture rooms u tfassil ta' tenders.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru jikkonferma li fil-passat kien hemm studenti li minkejja li kellhom il-kwalifiki neċessarji biex jidħlu fil- junior college, xorta waħda għażlu li jmoru f'Giovanni Curmi Higher Secondary?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, hemm xi wħud li minkejja li jkollhom il- kwalifiki meħtieġa biex ikomplu l-istudji avvanzati tagħhom fil-junior college jew f'xi sixth form oħra, jagħżlu li jmorru fl-iskola sekondarja għolja Giovanni Curmi tan-Naxxar.

Ir-raġuni għal din l-għażla hi l- kwalita' għolja u l-preparazzjoni kbira li għandhom l-għalliema ta' din l- iskola kif ukoll il-fatt li normalment in-numru ta' studenti f'dawn it-tip ta' korsijiet ikun żgħir u allura jkollhom aktar attenzjoni individwali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Huwa veru li mis-sena skolastika li jmiss m'huwiex se jkun aktar possibbli li l-istudenti li ma jkollhomx ir-rekwiżiti neċessarji jingħataw prijorita' jew hemm il-ħsieb li l-iskola Giovanni Curmi jinstabilha spazju biex tilqa' l-istudenti kollha li japplikaw biex jidħlu fiha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jien m'iniex informat li kien hemm każijiet ta' studenti li applikaw biex jattendu f'din l-iskola u ma ġewx aċċettati pero' nivverifika.

Safejn naf jien fis-snin li għaddew din l- iskola dejjem akkomodat l-istudenti kollha li applikaw u li għażlu li jmorru fiha u mhux qed nipprevedi li din is-sena se jkun hemm xi diffikultajiet.

(Interruzzjonijiet) Almenu s'issa ħadd ma ġibidli l- attenzjoni li dawk l-istudenti li applikaw biex jidħlu f'din l-iskola, sew biex ikunu jistgħu jkomplu l-istudji tagħhom fil-livell ordinarju kif ukoll biex isegwu korsijiet fil-livell avvanzat, mhux se jkollhom din l- opportuntia'.

Naħseb li kieku kienet teżisti din il-problema, kont niġi nformat.

Naturalment din l-iskola hija tajba ħafna, hija dinamika u qegħdin naħdmu biex il-faċilitajiet tagħha ntejbuhom, pero' s'issa ma kien hemm l-ebda każ ta' xi ħadd li ried imur fiha u ma ġiex aċċettat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex informat – għalkemm din m'għandhiex x'taqsam mad-domanda oriġinali – li teżisti xi problema vis-a-vis il-fondi li kellu jgħaddi l-gvern through il-kunsill Malti għall-isport u l-kumitat olimpiku Malti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naturalment il-kunsill Malti għall-isport huwa enti pubblika mwaqqaf b'liġi u huwa obbligat li fl-amministrazzjoni tal-fondi fdati lilu, jassigura li jiġu osservati r-regolarmenti finanzjarji stabbiliti.

Meta l-kunsill Malti għall-isport jgħaddi fondi lill-għaqdiet sportivi jesiġi li jingħata rendikont ai termini tar-regolamenti finanzjarji ta' kif dik l-għotja tkun ġiet minfuqa.

Għalhekk l-għaqdiet sportivi jindikaw minn qabel lill-kunsill Malti għall-isport l-iskop tal-proġett li għalih ikunu se jingħataw l-għajnuna u min ikun se jibbenefika minnha.

Imbagħad wara li jsir tali proġett, jingħata rendikont ta' kif tkun saret in-nefqa.

Kulmin huwa involut fil-kumitat olimpiku Malti jaf li l-fondi ma jiġux biss min- naħa tal-gvern imma jiġu wkoll mill-kumitat olimpiku internazzjonali u anke minn sponsors li jivvantaġġjaw id-dixxiplini sportivi tal-kumitat olimpiku Malti.

Dawn id-dixxiplini jiġu eżerċitati fuq livell ta' ċertu professjonaliżmu u elite.

Sal-lum kien jiġri li dak li jagħti l-gvern kien jitħallat f'borża waħda mal-fondi tal-kumitat olimpiku Malti u meta l-kumitat kien jassisti lill- għaqdiet u federazzjonijiet sportivi, ma kienx jinżamm rendikont dwar x'kien is-sehem mill-fondi pubbliċi u s-sehem mill-fondi tal-kumitat olimpiku Malti.

Il-kunsill Malti għall-isport qed jinsisti li jekk tingħata xi għajnuna jrid isir rendikont tagħha u li għandhom jiġu ntrodotti manjieri ftit differenti ta' kif jinżammu l-kontijiet.

Huwa dan il-punt li kien qed jiġi diskuss dan l-aħħar bejn il-kunsill Malti għall- isport u l-kumitat olimpiku Malti.

Fil-fatt il-kunsill Malti għall-isport għadda Lm70,000 lill-kumitat olimpiku Malti akkont ta' somma akbar li tkun trid tingħadlu.

Sadanittant għaddejjin diskussjonijiet biex jiġi miftiehem modus operandi li jirrispetta l-awtonomija u l-identita' tal-kumitat olimpiku Malti u fl- istess ħin jissodisfa l-kontabilita' kif jitolbu r-regolamenti finanzjarji.

PITKALIJA - PREZZ TAL-PATATA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani kemm kien il-prezz medju li l-bdiewa ġabu għall-patata din is-sena xahar b'xahar fil- pitkalija?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perijodu tas-sena l-oħra?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u l- Komunikazzjoni)(f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

PRODUZZJONI TAL-LAĦAM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet il- produzzjoni tal-laħam tal-majjal matul l-ewwel sitt xhur tas-sena xahar b'xahar separatament?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perijodu għal dawn l- aħħar ħames snin sena b'sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba rigward is-sena 2004.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li kont tajt għal mistoqsija parlamentari 3344.

PRODUZZJONI TA' LAĦAM ABJAD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet il- produzzjoni tal-laħam abjad matul l-ewwel sitt xhur tas-sena xahar b'xahar separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

PRODUZZJONI TAL-LAĦAM TAĊ-ĊANGA FRISKA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet il- produzzjoni tal-laħam taċ-ċanga friska matul l-ewwel sitt xhur tas-sena xahar b'xahar separatament?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall- istess perijodu għal dawn l-aħħar ħames snin sena b'sena?

ONOR.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Għal min qed jismagħna tajjeb li ngħidu li din il-mistoqsija għandha x'taqsam mal-produzzjoni tal- laħam taċ-ċanga friska u torbot ukoll mal-produzzjoni u l-provvista tal- ċanga tal-friża.

Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jgħidilna x'inhi s-sitwazzjoni eżatta dwar il-provvista ta' laħam taċ-ċanga ffriżata fil-pajjiż?

Huwa minnu li kien hawn provvista ta' dan it-tip ta' laħam li b'xi mod jew ieħor sparixxiet?

Jista' jgħid ukoll x'inhi s-sitwazzjoni rigward il-prezz li jrid iħallas il- konsumatur għaċ-ċanga ffriżata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien m'għandi l-ebda ħjiel dwar dak li semma' il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u cioe' li kien hemm xi provvista ta' ċanga ffriżata li sparixxiet mis-suq ta' Malta.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, il-unit tal-konsumatur li jaqa' taħt il- ministeru tiegħi qiegħed minn żmien għal żmien jagħti l-instructions lill- biċċiera u ma jirriżultax li s'issa kien hemm xi żidiet fil-prezzijiet imma naturalment ma neskludix il-fatt li jista' jkun hemm xi bidliet.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, jien qed nitkellem dwar il-provvista ta' ċanga ffriżata u mportata minn barra, bħall-cube roll u knuckles.

Jaf il- Ministru, per eżempju, li bejn Marzu u Ġunju ta' din is-sena l-bejjiegħa tal-laħam ġew iċċarġjati żieda ta' 50% fuq il-prezz ta' knuckles iffriżati u mportati minn barra?

Naturalment il-bejjiegħa tal-laħam li għandhom containers tal-friża kbar biżżejjed setgħu madwar sitt xhur ilu xtraw ammont kbir ta' laħam u allura baqgħalhom ċertu stock, imma dawk li m'għandhomx ħażniet kbar, kellhom jaffaċċjaw iż-żieda ta' 50% fil-prezz li qed jiġi ppostjat lilhom mill-importatur.

Jista' il-Ministru jgħid jekk jafx biha din il-kwestjoni u x'inhi l-pożizzjoni eżatta?

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, naturalment jien segwejt anke r-rapporti li kien hemm fil-media f'dan ir-rigward pero' skond l-informazzjoni li għandi ma jirriżultax li qed ikun hemm żidiet fil-prezz tal-laħam iffriżat u mportat kif qed jallega l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Kif ma jirriżultawlux dawn iż-żidiet lill-Ministru!

Jien rajt l-invoices li bagħtu l-importaturi lil tal-laħam u għall- informazzjoni tal-Ministru dawn l-invoices tahomli l-president tal-meat sellers association!

Allura skużi, kif qed jgħid li lilu ma jirriżultawlux?

Kif nistgħu nibqgħu ninnegaw il-verita'?

U l-punt tiegħi huwa dan imbagħad.

Jista' il-Ministru jgħidli x'qed isir biex quddiem din iż-żieda fil-prezzijiet il-gvern jonora l-wegħda li kien għamel u cioe' li jagħti sussidju dirett ħalli dawn il-prezzijiet ma jiġux riflessi fuq il-konsumatur?

Għax jekk tal-laħam qed jirċievi invoice bl- għoli u dan m'għandux ħażna kbira fejn ipoġġi l-laħam l-antik, se jkollu jaċċettaha u se jkollu jgħaddiha lill-konsumatur.

Għalhekk nixtieq li l- Ministru jispjegali daqsxejn is-sitwazzjoni għax ma jistax ikun li lilu ma rriżultawlux dawn l-affarijiet!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jiena ma nafx il-president tal-meat seller association x'għadda u x'ta lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Naturalment għandu kull dritt jgħaddilu kull tip ta' informazzjoni pero' din it-tip ta' informazzjoni lili ma waslitlix.

Safejn naf jien saret sejħa għal applikazzjonijiet biex importaturi taċ-ċanga jkunu jistgħu jingħataw sussidju.

Fil-fatt dan is-sussidju qed ikun amministrat mill-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent u peress li m'għandix id-dettalji hawnhekk, nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmel id-domanda bil-miktub ħalli jingħata risposta.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Iva, imma bħala ministru in charge mill- kompetittivita', jirrealizza li jekk tkun għaddejja din iż-żieda fil-prezz taċ-ċanga tal-friża, se tagħmel impatt fuq l-għoli tal-ħajja u fuq kemm il- ħaddiema mbagħad ikunu jistgħu jkampaw mal-prezzijiet?

Ma jaħsibx li dan se jwassal imbagħad għal pressjoni inflazzjonarja fil-pajjiż?

U jekk jiġri hekk, il-Ministru m'huwiex qed jipprevedi li dan se jimmina l- kompetittivita' fil-pajjiż?

U allura l-Ministru jista' jgħidilna kif se jiġi amministrat is-sussidju li ġie mwiegħed f'dan il-qasam?

Għax din għandha x'taqsam direttament mal-kompetittivita' f'pajjiżna!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ftit żmien ilu saret sejħa pubblika biex l-importaturi tal-laħam taċ-ċanga tal-friża jibbenefikaw minn ammont ta' sussidju u jekk m'iniex sejjer żball ġiet ivvotata s-somma ta' euro 800,000 għal dan is-sussidju.

Pero' m'iniex f'pożizzjoni li nagħti informazzjoni kemm kien in-numru ta' applikazzjonijiet u min applika.

Din hija skema li qed tiġi amministrata mill-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma bħala stat ta' fatt il-ministru huwa responsabbli mill-kompetittivita', whatever that means bħala kategorija ministerjali!

Allura ma jikkonfermax il-fatt li l-meat sellers qed jirċievu kontijiet li fihom jidher li l-prezz taċ-ċanga ffriżata għola b'50% sa Ġunju li għadda?

Jien m'iniex qed nigdiblu, anzi għada stess inġiblu kopja ta' dawn l-invoices.

U minkejja dan kollu li qed jintqal dwar sussidju, il-prezz żdied b'50% fuq tliet xhur!

Hawn qed nitkellem dwar iċ-ċanga tal-friża u mhux dik friska!

Dan huwa l-laħam li jużaw il- familji Maltin!

Tikkonċernah lill-Ministru din il-kwestjoni jew ma tikkonċernahx?

U x'qed jagħmel fuqha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, m'hemmx dubju li din il-kwestjoni tikkonċernani u kif għedt diġa' il-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent għamel sejħa biex jamministra l-iskema ta' sussidju f'dan ir- rigward.

Jiena, bħala ministru responsabbli mill-kompetittivita', sal-lum ma kellix l-informazzjoni li għandu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Naturalment fl-ebda mument ma jiena se nallega li din m'hijiex informazzjoni tajba għax ladarba qed jgħidha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, nieħu l-kelma tiegħu.

Wara kollox hu qed jagħti informazzjoni li għaddielu ħaddieħor.

Pero' il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid jifhem u japprezza li ladarba lili ma wasalli ebda ilment ta' dan it-tip, ma jistax ikolli l-informazzjoni li għandu hu dwar dan is-suġġett partikolari.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, nafu li hemm l-impenn tal-gvern li jagħti sussidju.

Dan m'huwiex amministrat mill-ministeru tal- kompettitivita', fair enough, imma in the meantime x'se jagħmel il- ministeru tal-kompetittivita' f'dan il-qasam?

Għandu xi pjan lest?

Jekk dawn il-prezzijiet qegħdin jibdew iħabbtu l-bibien tal-butchers u allura tal-konsumatur, x'inhi l-istrateġija tal-ministeru għall-kompetittivita'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li l-aħħar informazzjoni li jien aware minnha li nġabret mit-taqsima tal-konsumatur fi ħdan il- ministeru, ma kenitx tindika li hemm dawn it-tip ta' żidiet li qed jagħmel riferenza għalihom il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ma jien qed ngħid bl-ebda mod li dak li qed jgħid l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mhuwiex minnu għax jekk għandu xi invoices li jien m'għandix, wieħed irid jarahom u jiċċekkja jekk huwiex ġustifikat li jkun hemm dak it-tip ta' charge fuq il-prezzijiet.

Barra minn hekk wieħed irid jara x'inhi r-raġuni li min qed jiċċarġja b'dan il-mod m'applikax għall-iskema li teżisti biex jingħata sussidju fuq dan it- tip ta' laħam.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma jarahiex stramba l-Ministru li filwaqt li hu għandu miegħu armata ta' civil servants, ma ngħatax din l-informazzjoni filwaqt li jiena qiegħed waħdi u ngħatajtha.

Minn fejn qed iġibha l- informazzjoni li għandha x'taqsam mal-pressjoni tal-prezzijiet u ma' l- inflazzjoni li timmina l-kompetittivita'?

Xi strutturi għandu l-Ministru biex jimmoniterja l-affarijiet?

Kif jien ikolli l-invoices u hu m'għandux?

Din ma nistax nifhimha jien!

Jista' il-Ministru jgħidilna eżattament kif qed jimmoniterja dawn l- affarijiet?

Jekk hemm xi ħaġa kruċjali għall-kompettivita' hija kif qed jispuntaw il-pressjonijiet inflazzjonarji!

U jekk hu qiegħed warajja fuq din l-informazzjoni – u ma nistax nifhem kif – jista' jgħidilna x'qed jagħmel biex jimmoniterja l-informazzjoni?

Għax suppost hu jkun qabilna u mhux warajna!

Imissu diġa' ħa l-passi u mbotta fuq il-ministeru konċernat biex jekk hemm sussidji x'joħorġu, joħorġu llum qabel għada, mhux iħalli tliet xhur, erba' xhur, ħames xhur jew sitt xhur biex joħorġu s-sussidju u l-pressjonijiet inflazzjonarji jkunu qegħdin hemm biex ikomplu jimminaw il- kompetittivita'!

Inkella x'ministeru hu dan!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni japprezza li jekk persuna, hi min hi - f'dan il-każ il-president tal-meat sellers association – iddeċidiet li tgħaddi ċerta informazzjoni lilu u mhux lili jew lil xi parti oħra tal-ministeru tiegħi, jien ma nistax inkun naf biha.

Din m'hijiex kwestjoni ta' jekk tkunx quddiem jew wara xi ħadd partikolari!

Id-diviżjoni tal-konsumatur, li hija responsabbli biex tara l-mod ta' kif jiżviluppaw il-prezzijiet ta' diversi prodotti, b'mod regolari żżur is- supermarkets, il-butchers u postijiet li minnhom ikun qed jinbiegħ l- prodott partikolari - f'dan il-każ il-laħam tal-friża - u tagħmel monintoring tal-prezzijiet.

Naturalment dan jiddependi wkoll mill-prodotti minn żmien għal ieħor.

Pero' safejn jien aware, bl-ebda mod m'hu qed jirriżulta lil din id-divizjoni dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri safejn jaf il-ministeru tal- kompetittivita', li suppost qiegħed fil-forefront ta' din il-ħaġa, f'dak li għandu x'jaqsam ma' prezzijiet tal-laħam taċ-ċanga tal-friża, m'hemm l-ebda ċaqliqa inflazzjonarja bħalissa!

M'għandux informazzjoni li minnha jista' jirriżultalu li b'xi mod jew ieħor hemm pressjoni 'l fuq fil-prezzijiet!

Jiġifieri hekk qed nifhem jien?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ħalli nkun ċar.

Xi jumejn ilu jien ukoll, bħal diversi Maltin oħra, segwejt dak li ġie rrapportat fil-ġurnali lokali dwar l-istorja li qed jirriferi għaliha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u ma kelli l-ebda indikazzjoni li dak li ġie rrapportat huwa fil-fatt sostanzjat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil- Komunita'): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ir-rata ta' imwiet ta' nisa u irgiel bejn l-1994 u l- 2003, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 6569.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Ministru George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar produzzjoni tal-ħalib frisk bejn Jannar u Ġunju bejn l- 2000 u l-2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 6462.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

DISKUSSJONI DWAR RAPPORT MAĦRUĠ MIS-SEGRETARJAT GĦAN-NEGOZJI ŻGĦAR U S-SELF EMPLOYED DWAR L-IMPLIMENTAZZJONI TA' POLITIKA IMPRENDITORJALI

(Tkompli mit-12 ta' Lulju, 2004)

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nibda biex nirringrazzja lilek u lill- kollegi tiegħi anke dawk ta' l-oppożizzjoni.

M'hemmx dubju li s-suġġett li qed nitħaddtu fuqu huwa ta' nteress fundamentali sabiex pajjiżna jkabbar l- attivita' imprenditorjali tiegħu.

Ħadt gost insegwi mhux biss l-introduzzjoni li għamel il-kollega tiegħi l- Onor. Edwin Vassallo imma anke l-kummenti li bdiet tagħmel l-oppożizzjoni f'dan ir-rigward.

L-ewwelnett ma nistax ma nurix l-apprezzament tiegħi għall-ħidma li qiegħed iwettaq l-Onor.

Edwin Vassallo għaliex insib li fil- fehma tiegħi huwa persuna b'saqajh ma' l-art għax huwa konxju ħafna tal- bżonnijiet ta' dan is-settur, speċjalment tas-settur tal-business iż-żgħir u dak medju.

Inħoss ukoll li l-attivita' tiegħu biex kemm jista' jkun joħloq sinerġija bejn ministeri u aġenziji differenti, bejn korpi kostitwiti u bejn in-nies li qegħdin joperaw f'dan is-settur, qiegħda tkattar ħafna l-kuxjenza ta' kulħadd dwar il-bżonnijiet f'dan is-settur u nsib li fil-gvern hemm vuċi importanti ħafna li naturalment tingħata wkoll attenzjoni kbira u prijoritarja.

F'dan il-kamp il-bieraħ il-kelliem ewlieni għall-oppożizzjoni kien l-Onor.

Charles Mangion li fil-fehma tiegħi eżawrixxa diversi punti li huma ta' importanza għad-diskussjoni tas-suġġett.

B'danakollu fil-fehma tiegħi nħoss li l-oppożizzjoni għadha mhijiex qed toħroġ bi proposti u suġġerimenti konkreti li jistgħu jiġu analizzati mill-Kamra biex wieħed jara l-validita' tagħhom u jkun jista' jinkorporahom.

L-ewwelnett, wieħed irid jgħid li t-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna huwa suġġett li għalih irid jikkontribwixxi kulħadd, mill-kbir saż-żgħir.

M'hawn l-ebda bakketta maġika li jxejjirha min ixejjirha se ġġib awtomatikament it- tkabbir ekonomiku.

Waħda mill-affarijiet li qiegħda tissawwar fil-kultura u fil-mentalita' tal-poplu tagħna u jenħtieġ li tissaħħaħ u tinżel iktar fl- għeruq tagħna, hija l-kultura li biex tikber din l-ekonomija tagħna trid il- kontribut ta' kull wieħed u waħda minna.

Jien insejħilha l-kultura li wieħed irid jieqaf fuq saqajh.

Aħna għaddejna minn żmenijiet meta t-tkabbir ta' l-ekonomija tagħna kien jiddependi mill-intervent massiv tal-gvern, jew għaliex konna kolonja, jew għaliex konna pajjiż li għalkemm indipendenti u anke ħieles kien għadu qed jiżviluppa l-infrastruttura industrijali tiegħu, fost ħwejjeġ oħrajn l-industrija tat-turiżmu, inkella għaliex kellna wkoll gvernijiet li esperimentaw b'tip ta' ekonomija mmexxija b'mod statalizzat u b'mod ċentralizzat li għal numru ta' snin ġabet lill-ekonomija kollha kemm hi għal kull ħaġa u f'kull livell tiddependi mis-settur pubbliku.

U allura nifhmu għaliex il-poplu tagħna ħafna drabi jsib ruħu f'sitwazzjoni fejn donnu l-ħin kollu jistenna li l-gvern jagħmel l-inizjattivi tiegħu.

Kultant ngħaddu minn ftit esperjenzi kontradittorji fejn minn naħa waħda jkun hawn ħafna għaqdiet, individwi u mezzi ta' komunikazzjoni li jitolbu lill-gvern li jieħu l-inizjattivi u min-naħa l-oħra kultant insibu l- kritika li l-gvern għadu wisq dominanti fl-ekonomija.

Sur President, l-ewwel punt li nixtieq nagħmel illejla huwa li biex insaħħu l-inizjattiva privata, biex insaħħu s-sens imprenditorjali, biex nassiguraw li l-ekonomija tal-poplu tagħna tkun waħda produttiva u kompetittiva, li qiegħda toħloq ix-xogħol u li qiegħda ġġib il-profitti lil min jieħu sehem fiha, jirrikjedi li kulħadd jagħti l-kontribut tiegħu, miż-żgħir sal-kbir.

Ftit ġranet ilu kont qiegħed nagħti l-journeyman certificate lil numru ta' apprendisti, u dak kien il-messaġġ li kont qed nipprova ngħaddilhom.

Kelli quddiemi mijiet ta' żgħażagħ, il-biċċa kbira minnhom ġuvintur u xi ftit tfajliet, li kienu għadhom kif spiċċaw il-kors ta' l-apprendistat tagħhom f'diversi snajja.

Tista' tgħid li kollha kemm huma kienu qegħdin jaħdmu jew inkella kellhom xi negozju u meta bdejt inħares lejhom il-punt li beda jokkorrili kien proprju l-ħtieġa li dawn jirrealizzaw li sew jekk qegħdin impjegati u sew jekk qegħdin għal rashom iridu jifhmu li kulma jagħmlu fl- attivita' tagħhom se jkollu influwenza fuq is-suċċess ta' l-istess attivita' ekonomika tagħhom.

Sur President, intqal ukoll li hemm bżonn li nifhmu x'inhuma l-fatturi li qegħdin jinfluwenzaw lill-ekonomija u l-kompetittivita' tagħna.

Jien naħseb li r-raġunijiet li qed jinfluwenzaw pożittivament jew negattivament l-ekonomija tagħna huma magħrufa.

Huma fatturi li jista' jkollhom l-għeruq tagħhom fix-xena internazzjonali jew inkella fix-xena domestika, li jafu l-isfond tagħhom fir-ristrutturazzjoni kbira li għaddej minnha pajjiżna.

Din ir- ristrutturazzjoni qiegħda ġġiegħel lil kulħadd jifhem x'inhu dan is-sens ta' entrepreneurship, x'inhu dan is-sens ta' inizjattiva privata u personali li kulħadd irid jieħu.

Sur President, il-kelma "ristrutturazzjoni", kelma twila li ġejja mit- Taljan, li forsi ntużat ħafna f'dawn l-aħħar żmenijiet m'hijiex xi proċess ġdid.

Malta ilha tgħaddi minn proċessi ta' żvilupp, minn proċessi ta' ristrutturazzjoni għal darba wara l-oħra skond il-fażi storika li kienet għaddejja minnha u anke skond il-fażijiet ta' l- ta' l-iżvilupp li jkun qed iseħħ fid-dinja.

Imma wieħed irid jirrikonoxxi li pajjiżna bħalissa għaddej minn fażi ta' żvilupp mill-iktar qawwi u mgħaġġel u wieħed bilfors irid jgħid li din hija fażi storika ta' din ir-ristrutturazzjoni kollha.

Għalhekk naħseb li ma jkunx ġust min jipprova jargumenta li l-gvern mhuwiex qiegħed ingaġġat sew fit-tifsil tal-politika, fit-tifsil tal-liġijiet, fl-implimentazzjoni ta' l- istrateġija għax ħafna mill-affarijiet li qed jiġru fil-pajjiż huma proprju frott ta' viżjoni li l-gvern tal-ġurnata ta lill-pajjiż, viżjoni li tixtieq tara lil dan il-pajjiż b'ekonomija li qiegħda tirrendi, li qiegħda tqanqal anke l-inizjattiva tan-nies.

Mr Speaker, ridna nagħmlu dan kollu fi kwadru ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea li m'hemmx dubju li fetħitilna orizzonti, opportunitajiet u qed tpoġġi quddiemna sfidi li mingħajr il-politika tal-gvern tal-ġurnata żgur li l- poplu tagħna ma kienx ikollu l-opportunità li jisfrutta.

Allura d-dibattitu li qed nagħmlu llum huwa frott tal-bidliet kbar li l- gvern ġab fil-pajjiż u qiegħed ikompli jġib fil-pajjiż.

Fil-fehma tiegħi aħna qegħdin nagħtu kontribut kbir ħafna u proattiv biex l-attività imprenditorjali, biex in-negozju u l-kummerċ jinħoloqlu l-ambjent li jista' jistimulah u li jista' jirrendi l-ġid għall-poplu kollu tagħna u għal dawk li jieħdu sehem fih.

Sur President, se nsemmi l-aspett li jolqot lili b'mod iktar dirett u li hemm diversi riferenzi għalih fid-dokument tar-rapport ta' pjan ta' ħidma 2003/2004 li poġġa quddiemna l-Onor.

Edwin Vassallo, jiġifieri l-parti li għandha x'taqsam ma' l-edukazzjoni u mat-taħriġ tal-ħaddiema tagħna.

Hawnhekk il-gvern tal-ġurnata ħadem ħafna, ħadem b'enerġija, investa bil- kbir u naħseb li hemm ħafna riżultati li wieħed jista' jarahom.

Kultant niġu f'sitwazzjoni ta' ċerti diffikultajiet li ma jkunux diffikultajiet tal- kriżi tal-politika, imma jkunu diffikultajiet li jġib is-suċċess.

Bil- politika li wettaq il-gvern kabbarna b'mod qawwi ħafna n-numru ta' ġuvintur, tfajliet u ħaddiema li għandhom opportunitajiet ta' taħriġ u ta' iktar edukazzjoni milli qatt kellna qabel.

Sur President, niftakar li meta konna qegħdin infasslu l-kurrikulu nazzjonali l-Onor.

Edwin Vassallo kien ġie jinsisti biex indaħħlu din it- tema ta' entrepreneurship biex nippreparaw lill-Maltin tal-lum u ta' għadaa biex jifhmu li kulħadd irid jieqaf fuq saqajh u jagħti l-kontribut skond l- aħjar ħila tiegħu.

L-Onor.

Vassallo kien qalli li din m'hijiex xi ħaġa li għandna nibdew fil-livell post sekondarju jew fl-universita`, imma trid tibda mill-bidu nett.

Fil-fatt fil-kurrikulu nazzjonali għandna indikazzjonijiet mill-iktar ċari biex mil-livell tal-primarja, naturalment bil-lingwaġġ li jistgħu jifhmu t- tfal ta' ftit snin, ikunu jistgħu jibdew jirrealizzaw li fid-dinja tal-lum wieħed ma jistax ikun passiv.

Wieħed irid ikollu l-kapaċita` tal- kreattivita`, tal-komunikazzjoni, is-sens ta' leadership u ta' inizjattiva.

Kieku kellna neżaminaw x'jiġri f'ħafna mill-iskejjel primarji tal-knisja, ta' l-istat u privati nsibu li hemm sensiela ta' programmi li diġa` jibdew ixettlu fit-tfal din ix-xeħta biex joħorġu t-talenti tagħhom.

Fil-livell sekondarju l-kurrikulu nazzjonali jkompli jenfasizza dan bi programmi li huma iktar adatti għal dan il-livell, b'suġġetti li huma ħafna iktar qrib id-dinja tax-xogħol, id-dinja ta' l-adulti.

Nibdew naraw il-programmi ta' l-iScoops.

Għalfejn nagħmlu l-programm ta' l-iScoops, l-iSchool co- operatives( Għaliex ridna li sa mil-livell sekondarju kemm jista' jkun inderru liż-żgħażagħ tagħna jibdew jipprovaw jieħdu esperjenza ta' ħidma f'kooperativa, mhux biss ta' ħidma f'team, ta' ħidma flimkien koordinata, imma ħidma għal skop ta' proġett, ħidma li wieħed irid iwassalha biex tipproduċi oġġett li jista' jinbiegħ fis-suq.

B'dan il-mod iż-żgħażagħ jieħdu esperjenza ta' management, ta' accountancy, ta' investimenti, ta' riċerka li trid issir biex wieħed ikun jista' jirnexxi fid-dinja tax-xogħol tal-lum.

Nieħu gost nara li d-dipartment tal-kooperattivi flimkien ma' l- iskejjel qegħdin jaħdmu fuq dan il-proġett ta' l-iScoops.

Xi ħaġa li tixbaħ lill-iScoops hija l-young enterprise li topera l-iktar fix-xenarju post-sekondarju tas-sixth forms, tal-junior college.

Din hija manjiera kif l-istudenti jidħlu għall-esperjenza ta' twaqqif ta' kumpanniji li jagħżlu li jipproduċu u jbigħu prodotti partikoalri u jorganizzaw anke l- fiera tagħhom, kif jagħmlu anke ta' l-iScoops, bl-iskop li kemm jista' jkun kmieni nagħtu s-sens ta' business acumen, ta' l-opportunitajiet li jistgħu jeżistu.

L-esperjenzi kemm ta' l-iScoops kif ukoll tal-young enterprise ġabu magħhom skoperti ta' żgħażagħ li fil-klassi kienu introverti, kwieti, li taħseb li m'għandhom l-ebda sens ta' inizjattiva, imma f'dan il-kwadru ta' hands-on, ta' business making ħarġu b'ħiliet mill-iktar interessanti.

Wara numru ta' snin li ż-żewġ mudelli ilhom jitħaddmu fl-iskejjel tagħna nsibu li wħud minn dawk li ddistingwew ruħhom sew fl-iScoops u sew fil-young enterprise illum diġà jinsabu f'pożizzjonijiet ta' tmexxija tan-nofs, ta' impriżi, uħud minnhom anke pubbliċi, fejn dawk il-ħiliet li żviluppaw irnexxielhom iġibuhom għad-dispożizzjoni tal-kumpanniji tagħhom.

Sur President, irrid ngħid ukoll li hemm sensila ta' inizjattivi bl-iskop li nassiguraw li l-ekonomija tagħna jkollha l-ħaddiema li mhux biss huma ppreparati biex jirrispondu għall-iżviluppi li jseħħu fis-settur ta' l- ekonomija tagħna, imma li jkunu huma stess li jikkreaw l-ekonomija.

Dan qiegħed isir mhux sempliċement bid-diskors, imma qiegħed isir fil-prattika.

Sur President, jien tkellimt fuq il-pjan nazzjonali għall-impjiegi li minn hawn u ftit ġranet oħra beħsiebna nniduh għall-fażi tal-konsultazzjoni pubblika.

Dan il-pjan nazzjonali għall-impjiegi mhuwiex sempliċement kwestjoni ta' retorika.

Fl-editorjal tiegħu l-ġurnal "The Times" rrifera għalih b'mod li qisu se ssir xi liġi.

Nixtieq nikkoreġi din l-impressjoni.

In-national action plan for employment mhuwiex xi ħaġa li se ssir b'liġi.

Spiċċa ż-żmien li nagħmlu l-pjanijiet b'liġi.

Il-pjan nazzjonali għax-xogħol huwa l-ewwel minn sensila ta' pjanijiet li qed jinkwadra ruħu fix-xenarju ta' l-ekonomija ta' Malta llum, u li qed jinkwadra ruħu fix-xenarju ta' l-iżvilupp ta' l-ekonomija Ewropea.

U aħna qegħdin naħdmu biex dan ma jkunx xi dokument li huwa sempliċement teorija, imma se jkun fih ukoll numru ta' suġġerimenti konkreti li huma maħsuba biex jiffaċilitaw is-suq tax-xogħol u l-ambjent tax-xogħol.

Ma rridux nagħtu l- impressjoni li l-pjan nazzjonali għall-impjiegi se jkun xi bakketta maġika li f'daqqa waħda se jibdew jaqgħu l-impjiegi mis-sema għaliex aħna qegħdin naħdmu f'ambjent, sew domestiku kif ukoll reġjonali u internazzjonali, fejn nafu li l-ħolqien ta' l-impjiegi jrid jiġi minn sinerġija ta' fatturi li għalihom nerġa' ngħid irid jikkontribwixxi kulħadd.

L-Unjoni Ewropea qiegħda tinsisti ma' l-istati membri li kollha jridu jaħdmu biex ikollhom ekonomiji li qegħdin ikattru l-ġid, il-profitti u li qegħdin joħolqu anke l-impjiegi.

U aħna nafu li fir-rigward tagħna hemm numru ta' miri li rridu nimmiraw għalihom.

Per eżempju, il-mira li jkollna iktar żgħażagħ li jkomplu l-istudji tagħhom.

Jien niltaqa' ma' min jgħidli li għandna wisq żgħażagħ li qed ikomplu l-edukazzjoni f'post-sekondarja tagħhom.

Min-naħa l-oħra, meta nqabblu ruħna ma' pajjiżi oħrajn, il-fatti juru li aħna għad għandna ftit, f'ċertu sens m'għandniex żgħażagħ biżżejjed li jkomplu l-edukazzjoni tagħhom sal-livell post-sekondarju, vokazzjonali u terzjarju.

Dan aħna qegħdin nimmiraw għalih, kif diġà għedt, b'investimenti kbar li diġà saru u li qegħdin nagħmlu għax nemmnu bil-qawwa kollha li l-ekonomija ta' Malta llum u wisq iktar ta' Malta ta' għada tirrikjedi li jkollha ħaddiema li huma mħarrġa, kwalifikati, li għandhom ċertifikati li jistgħu jissarrfu fuq il-bankijiet tax-xogħol.

Dawn m'humiex pjanijiet u retorika.

Fil-fatt wieħed jista' jmur jara x'qed jiġri l-Universita`, x'qed nippruvaw nagħmlu fl-MCAST u l-investiment li qed nagħmlu biex inżidu l-ispazji għat-tagħlim, għal-laboratorji, għall- workshops sabiex intejbu l-kwalita` ta' l-għalliema tagħna u anke nassiguraw il-kwalita` tat-tagħlim permezz ta' assessments ta' nies li jiġu minn barra biex nassiguraw li l-livelli tagħna huma livelli rikonoxxuti anke fuq il-livell Ewropew.

Wieħed jista' jara wkoll il-kontribut li qed tagħti l-ETC biex nassiguraw li anke fir-rigward ta' dawn li qegħdin bla xogħol fil-mument, aħna nagħtu l-kontribut tagħna.

Il-ħsieb tagħna huwa li nżidu dawn il-miżuri, sew il- miżuri biex noħolqu aktar opportunitajiet fl-MCAST u anke l-miżuri biex l- ETC ikollha programmi fejn qiegħda l-ħin kollu timbotta lil dawk li ma jkollhomx xogħol jew li jkunu tilfu x-xogħol tagħhom biex jaġġustaw ruħhom għad-dinja tax-xogħol tal-lum.

Irridu nassiguraw li kulħadd jieqaf fuq saqajh u ma jkollniex min jirraġuna li aħjar jieħu l-għajnuna soċjali milli jmur jaħdem.

Sur President, irridu nieħdu miżuri konkreti oħrajn li qegħdin nippjanaw li nieħdu fil-qasam tan-nisa biex ngħinu lill-mara li għandha responsabbiltajiet tat-trobbija jew ta' kura fil-familja sabiex tkun tista' tfittex l-opportunitajiet ta' xogħol.

Jekk l-ekonomija ta' Malta se tikber, trid tikber ukoll billi nżidu l-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol u dan ma nistgħux nagħmluh jekk ma neħdux miżuri li jiffaċilitaw dawn.

Sur President, hemm ukoll ħwejjeġ oħrajn li wieħed irid iħares lejhom, pero' nagħlaq billi ngħid li l-ekonomija tal-pajjiż se tiddependi - tista' tgħid għal kollox -minn kemm is-settur privat se jirnexxilu jidħol għall- isfidi, jipproduċi u jsir kompetittiv.

Iva, Sur President, il-gvern għandu sehem kbir x'jagħti fil-ħolqien u titjib fl-ambjent ekonomiku u fl- inkoraġġiment ta' dawk kollha li qed jieħdu sehem fl-ekonomija tagħna.

Mhux l-inqas, Sur President, li rridu nassiguraw li l-finanzi pubbliċi jintnefqu bl-aktar mod tajjeb, li nrażżnu bl-aħjar mod possibbli d-defiċit finanzjarju u billi wkoll nassiguraw li min qiegħed jaħdem fis-settur pubbliku, qiegħed ikun produttiv u qiegħed jagħti l-ġurnata tax-xogħol fl- interess tal-poplu tagħna.

Għalhekk naħseb li din id-diskussjoni li ġiet mibdija permezz ta' dan ir-rapport tal-kollega tiegħi, l-Onor.

Edwin Vassallo, għandha tkun diskussjoni li minnha għandna noħorġu ideat minn din il-Kamra li l-partijiet soċjali, inkluż il-gvern, ikunu jistgħu jevalwaw u jkunu jistgħu jikkonsidraw.

Ma naħsibx li dibattitu li jsir mingħajr ma nippruvaw nagħtu kontribut għal dak li naħsbu li mhux qed isir tajjeb jew mhux qed isir biżżejjed, ikun dibattiu li jħalli l-frott.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, il-Ministru bbaża kollox fuq x'irridu, pero` tajjeb li ngħidu li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dokument li jippreżenta l-attwalita`.

Jiena naħseb li wieħed mill-aspetti pożittivi li ħareġ mid-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea, huwa proprju l-mod kif l-istess Unjoni Ewropea qiegħda timbotta lill-gvern preżenti biex jibda jħares b'lenti pożittiva lejn l-SMEs.

Hawnhekk irrid nieħu dan l-ispunt biex ngħid li bħala dokument u bħala inizjattiva, ix-xogħol ta' l-Onor.

Vassallo hu pożittiv u ta' min ifaħħru pero` hemm ħafna x'wieħed jgħid f'dan il-kontest.

M'hijiex sempliċiment l- intenzjoni li wieħed irid iħares lejha, imma jrid iħares ukoll lejn x'qed jiġri attwalment.

Kif diġa' għedt, din hija xi ħaġa pożittiva li qed tiġri minħabba l-isħubija ta' Malta fl-UE fis-sens li l-gvern qed ikollu jħares lejn is-self-employed u lejn l-imprenditur iż-żgħir li sa ftit taż-żmien ilu kien meqjus bħala l-evażur tat-taxxa u kien imlaqqam u mgħajjar li hu ħalliel u mhux qed jagħti s-sehem tiegħu lill-ekonomija.

Dan kien jiġri sa ftit taż-żmien ilu u issa jidher li r-rota qed tinbidel u dan minħabba żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett għax fl-Unjoni Ewropea hemm enfasi enormi fuq l- SMEs biex jibdew jiġġeneraw l-ekonomija għax anke hemmhekk, l-ekonomija hija staġnata u anke għaliex issa qegħdin naraw li wara kollox, biex l- ekonomija tagħna timxi, trid tibbaża ruħha fuq dik ta' pajjiżi oħrajn.

Naħseb l-enfasi li qiegħda ssir fuq l-importanza ta' dan is-suġġett toħroġ ukoll mill-fatt li għall-ewwel darba fl-istorja tagħna, ġiet imneħħija kull protezzjoni li kellna hawn Malta.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jindika - għal min qed isegwi dan id-diskors forsi jkun jista' jifhem aħjar – kif kienu l- pożizzjonijiet għalkemm dawn huma magħrufa u ma tantx hemm għalfejn wieħed jieħu fit-tul fuqha.

Xorta tajjeb li wieħed jindika li sa qabel l-1 ta' Mejju ta' din is-sena, is-self-employed Malti kien igawdi minn protezzjoni - għalkemm kienet qed tiġi żmantellata ftit ftit – li kienet tiggarantixxi kemm l-impjiegi kif ukoll is-suċċess ta' kumpanniji ġodda li jfaqqsu.

Kien ikollok kumpannija li tista' tkun mhedda minn kompetituri barranin u minħabba l-protezzjoni ta' l-istat, din tkun tista' timxi 'l quddiem u b'hekk kienet tiffjorixxi mingħajr intoppi.

Illum il-ġurnata dawn l- istrutturi tneħħew u kull kumpannija li titwieled, trid taqdef mill-ewwel għal rasha bid-difetti kollha li tali kompetizzjoni jista' jkollha.

Mhux bilfors li wieħed iħares lejn dan mil-lat negattiv imma mil-lat ta' kif konna qabel Mejju għal kif qegħdin illum il-ġurnata, hemm qabża u ma tistax ma tħarisx lejha minn dak il-lat.

M'iniex qed nirriferi għal dawk l- imprendituri li m'humiex fl-Unjoni Ewropea; fil-konfront ta' dawn għad hemm is-sitwazzjoni ta' diversi kwoti u tariffi li jridu jiġu superati u hemm ħafna miżuri ta' natura amminsitrattiva u teknika biex jipproteġu l- istess suq intern fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Il-qagħda finanzjarja preżenti fil-pajjiż m'hijiex taċ-ċapċip.

Hemm fatti li huma magħrufa; għandna d-dejn nazzjonali dejjem jisplodi 'l fuq, impjiegi dejjem jintilfu - sew minħabba r-ristrutturar u anke minħabba li ħafna fabbriki qegħdin jagħlqu - u mhux qed jiġi investiment lejn Malta.

Barra minn hekk, kellna l-problemi u għalkemm f'dan ir-rapport - kif se nindika iktar 'il quddiem - għandna kliem ta' tifħir qisu kollox miexi fuq ir-rubini, fir-realta` meta tneħħew l-istrutturi li kienu jagħtu ċerta protezzjoni, b'mod partikolari tad-dwana, kellna ħafna diffikultajiet.

Fil- qasam tad-dwana kellna taħwida sħiħa fejn kellna min jibagħtek 'l hawn u min jibagħtek 'l hemm.

Rigward ir-regolamenti fis-settur veterinarju hemm taħwid kbir u dan tant hu minnu li kien hemm kumment min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea li għamlitha ċara li m'hijiex se taċċetta aktar burokrazija żejda min-naħa ta' l-awtoritajiet Maltin fejn din ma teżistix f'pajjiżi oħra.

Kellna wkoll il-fatt li l-importatur lokali ma ġiex informat dwar sitwazzjoni tal-kwoti meta oġġett jiġi importat minn barra l-Unjoni Ewropea.

Kellna każ reċenti - fejn ninsab informat li saħansitra kellu jintervjeni l-Onor.

Vassallo fih – fejn kellna nuqqas ta' informazzjoni anke min-naħa tad-dwana.

Għandna każ ta' prodotti li raħsu minn barra imma l-prezz tagħhom għadu kif kien, bħal per eżempju l-inbid.

Hemm min qed jargumenta li dan baqa' jżomm l-istess prezz minħabba l-fatt li seta' kien stock antik imma fl-opinjoni tiegħi din m'hijiex skuża għax jekk kien hawn stock antik, għandu jingħata rebate għat-taxxa li kienet tħallset fuq dak l- inbid għax il-prezzijiet għandhom jirriflettu s-sitwazzjoni preżenti.

Għandna l-każ ta' prezzijiet li raħsu imma issa għal xi raġuni, dawn qed jerġgħu jogħlew u għandna min iddeċieda li jieħu r-riedni f'idejh u qed jipprova jiddetta x'tip ta' prodotti għandhom jimxu hawn Malta.

Wara l-1 ta' Mejju, kellna din it-tip ta' konfużjoni li żgur ma tagħmel xejn ġid la għall-konsumatur Malti, la għas-self-employed u lanqas għall-importatur.

Għalhekk fid-dawl ta' dawn il-kummenti u in linja ma' dak li qed jippromwovi dan id-dokument bl-isem ta' "Lejn Implimentazzjoni ta' Politika Imprenditorjali: Fejn Wasalna(", fl-opinjoni tiegħi bħala self-employed ma wassalna imkien u ngħid għaliex.

L-ewwel kumment ġenerali fuq dan id-dokument hu li hawnhekk hawn diskors sabiħ u inizjattivi li ħaqqhom tifħir pero` fir-realta`, m'hemm xejn minn dak li qed jipprova jbigħ dan id-dokument.

Barra minn hekk, jekk wieħed jara l-gazzetti ta' kuljum, jinduna li l-gvern - u hawnhekk ma rridx inwaħħal fl-Onor.

Vassallo waħdu għalkemm huwa responsabbli minn dan is- settur imma qed nagħmel enfasi fuq il-gvern - qisu qed jgħix f'ħolma.

Fil- fatt, anke l-kliem tal-Prim Ministru meta jħares lejn ċerti viżjonijiet li jmisshom ilhom li ġew attwati, jindika dan.

Fil-fatt, nasal biex nagħmel riferenza diretta għall-kumment tal-Prim Ministru meta qal: M'huwiex aċċettabbli li x'industrija jew imprenditur jitlef opportunita` għax ikun hemm dewmien żejjed min-naħa tal-gvern.

Naħseb li din hija l-ewwel ħaġa li żgur m'hijiex reali u kultant nasal biex naħseb li l-Prim Ministru għamel din id-dikjarazzjoni spontanjament min-naħa tiegħu mhux għax jaf li m'hawnx dewmien żejjed min-naħa ta' l-awtoritajiet imma għax tant hu konxju minn din il-problema li ma riedx min iressaqha quddiemu.

Hija ħasra li sas-sena 2004, għandna dan in-nuqqas ta' inizjattiva min-naħa tal-gvern.

Dawn l- awtoritajiet kienu u għadhom ikunu kaġun għat-telfien ta' investiment u opportunitajiet f'pajjiżna.

Kien hemm każ partikolari ta' kumpannija li kienet lesta tiftaħ impjant hawn Malta għall-manifattura tad-dgħajjes li sfortunatament kellha titlaq għax ir-response min-naħa ta' l-MDC u min-naħa ta' istituzzjonijiet oħra kien diżastru u kellna każ gravi fejn il- burokrazija u l-ħela ta' ħin waslet biex tintemm qabel tibda l-inizjattiva għall-bini ta' karozzi ta' l-elettriku f'pajjiżna.

Ninsab konvint li l- Prim Ministru jaf b'ħafna aktar każi u jiena nistaqsi x'qed jiġri biex dan id-dewmien żejjed ma jibqax iseħħ.

Il-gvern fl-opinjoni tiegħi diġa` qed jipprova jindirizza din il-problema u naħseb li waħda mill-inizjattivi tiegħu kienet li jgħaqqad id-diversi strutturi bħalma kienu l-MDC u l-METCO, taħt il-kappa tal-Malta Enterprise imma fl-opinjoni tiegħi, billi biddel l-isem ta' kumpannija minn "A" għal "B" m'hu se jsolvi l-ebda problema.

Għandna gvern li dejjem ta l-importanza lill-valuri, għallinqas dejjem hekk qal għalkemm kemm dan jiġri fir-realta`, inħalli lill-poplu jiġġudika.

Naħseb li hawnhekk huwa każ eċċellenti ta' valuri.

Kif diġa` għedt, huwa inutli li tbiddel l-isem ta' kumpannija għax in-nies li kienu jmexxu dawn it-tliet kumpanniji għadhom l-istess.

Naħseb li din hija xi ħaġa li dan il- gvern irid jindirizza u hemmhekk biss nemmen li tikber l-effiċjenza u ma jintilfux l-opportunitajiet.

L-ewwel ma jrid jagħmel il-gvern hu li jara li fid-dipartimenti tiegħu u f'dawn l-entitajiet ikun hemm nies verament kompetenti.

L-isfortuna hi li f'ħafna minn dawn l-awtoritajiet, għandna nies li waslu fil-pożizzjoni li waslu, mhux għax kienu kapaċi imma minħabba l-favoritiżmu u n-nepotiżmu.

Dawn in-nies, ġaladarba ma mxewx 'il quddiem fil-kariga tagħhom minħabba li kienu effiċjenti imma minħabba raġunijiet oħra, ninsab konvint li ma jistgħux joffru effiċjenza minnhom infushom.

Biex toffri l-effiċjenza, trid tkun effiċjenti minnek u ma jistax ikun li jkollna nies li jitpoġġew f'pożizzjonijiet importanti għas-sempliċi raġuni li huma nies tal-qalba tal-gvern preżenti.

Ma nistgħux nimxu b'nies li m'humiex kompetenti, m'humiex effiċjenti minnhom infushom.

Naħseb li din hija l-ewwel problema li l-gvern preżenti u s-segretarjat għas-self- employed irid jindirizza.

Trid issir enfasi fil-ministeri kollha li n-nies li jkunu qegħdin imexxu l-għadd kbir ta' awtoritajiet li għandna, iridu jkunu nies ta' ċertu kalibru u effiċjenza u mhux nies li qegħdin hemmhekk minħabba l-kulur politiku tagħhom.

Għandna l-każ reċenti tar-ristrutturazzjoni tal-PBS fejn sar pure political cleansing.

Ma kien hemm l-ebda raġuni oħra għalfejn saret ir- ristrutturazzjoni ħlief biex din l-aġenzija ġdida minflok il-PBS tibda titmexxa min-nies ta' kulur wieħed.

Għandna wkoll il-każ tal-MFSA fejn għandek 60 ruħ kollha ta' kulur politiku wieħed.

Naħseb li din hija l- mentalita` li trid titneħħa jekk irridu l-effiċjenza, li min ikun qed jokkupa karigi sensittivi fl-ekonomija tal-pajjiż, irid jinsa l-kulur tiegħu u jrid imexxi għax hu kapaċi jmexxi dik l-azjenda.

Jekk ma rridux nitilfu opportunitajiet irridu nkunu effiċjenti u l-effiċjenza m'hijiex se tingħata min-nies li qatt ma rebħu posthom għax kienu effiċjenti.

Għalija dan huwa prinċipju kardinali.

Pero' ma ridtx nirriferi biss għax-xogħol li ġej minn barra imma rrid nirriferi wkoll għall-pożizzjoni lokali.

Din li jintilfu opportunitajiet m'hijiex ristretta biss għal min ried jinvesti hawn Malta imma anke għall- imprendituri lokali li ilhom is-snin jittalbu biex forsi jingħataw post partikolari.

Għandna każi fejn individwi ilhom is-snin jibku biex jingħataw fabbrika.

Hemm każ ta' persuna minn Birżebbuġa - l-Onor.

Vassallo żgur li jaf bih għax naf li kellmu qabel l-elezzjoni li għaddiet – li għandu potenzjal ta' xogħol u ilu fin-negozju pero` l-isfortuna tiegħu hija li m'għandux post. Dan għandu l-makkinarju qiegħed kollu f'maħżen u ilu s-snin jibki lill-MDC - illum il-Malta Enterprise - biex forsi jingħata post fejn jista' jopera.

Hemm każ ieħor ta' ditta pjuttost magħrufa lokalment li għandha xogħol imfittex ħafna.

Il-problema tagħha hija li l-post minn fejn taħdem qiegħed fl-abitat u hemm ħafna kummenti kontrihom u din tifhima għax filwaqt li min-naħa trid timbotta lis-self-employed, min-naħa l-oħra ma nistgħux ninsew l-interessi taċ-ċittadin.

Din il-kumpannija għandha problema minħabba l-allokazzjoni tal-post u ilhom is-snin jiġru biex forsi jiġu allokati post minn fejn ikunu jistgħu joperaw u jkabbru, imma sfortunatament dan qatt ma jingħata.

Ir-raġuni ma nistax nifhem x'inhi, għax imbagħad kellna każ partikolari li naf li tressaq anke internament fis- segretarjat tal-partit Nazzjonalista u dan ingħata l-art.

M'iniex qed nistaqsi għax ingħataw jew le għax la huma fin-negozju, għandha tiġi valutata t-talba ta' kulħadd imma għalija hija offiża jekk għandek imprendituri oħrajn bl-istess problema u ma jingħatawx soluzzjoni meta oħrajn ikunu ingħataw soluzzjoni.

Ma nistax nifhem għaliex għandu jkun hawn two weights and two measures.

Huwa proprju n-nepotiżmu u l-favoritiżmu li rridu neqirdu jekk irridu mmexxu l-ekonomija 'l quddiem.

Ma jistax ikun nibqgħu nħarsu b'kulur wieħed lejn kantuniera waħda.

Għalhekk importanti li nibdew naraw b'mod oġġettiv u mhux soġġettiv.

Kumment ieħor li joħroġ minn dan id-dokument u li jidhirli li għandi nikkummenta dwaru - u hawn dejjem qed nirriferi għal dak li qal il-Prim Ministru – hu dak fejn intqal li l-interess għall-invesitment ġewwa pajjiżna dejjem qed jikber.

Naħseb li min qed jismagħni qed jgħaddi l- kummenti ta' disagreement tiegħu jekk mhux qed jidħak.

X'investiment ġej lejn dan il-pajjiż( Ma nistax nifhem biex qed jikber l-investiment f'pajjiżna.

X'sar f'dawn l-aħħar snin li jħajjar l-investiment f'pajjiżna( Dak li qegħdin nisimgħu bħalissa huwa li kumpanniji qegħdin jagħlqu jew li pajjiżna m'huwiex kompetittiv.

In-nuqqas ta' kompetittivita` u ta' investiment m'hijiex sempliċiment problema tagħna għax jekk inħarsu lejn il- kummenti li kien hemm dan l-aħħar min-naħa tal-Ġermanja u min-naħa ta' Franza naraw li kien hemm dibattitu sħiħ u kien hemm diversi interventi dwar talba li l-kummissjoni biex ikun hemm harmonized tax għall-kumpanniji.

Il-Ġermanja u Franza jridu li l-corporate tax tkun waħda harmonized fi ħdan l-Unjoni Ewropea kollha u dan għaliex bil-mod kif qed tiġi adottata u mħarsa din it-taxxa f'pajjiżi oħra, bħalma huma l-Estonja, Litwanja, Ċipru u l-Polonja, dawn qegħdin jieħdu l-investiment kollu minn ġewwa l-Ewropa, aħseb u ara minn Malta!

F'Malta, il-corporate tax tagħna hija 35% u hi bħalma hi tal-Ġermanja u ta' Franza pero` imbagħad ta' l-Estonja hija 0%, tal-Litwanja u Ċipru hija 15% u tal-Polonja hija 19%.

Allura wieħed jistaqsi: Għalxiex għandu xi ħadd jiġi jinvesti hawn Malta( Min ġej jinvesti hawn Malta( Qegħdin insemmu wieħed mill-punti għalfejn ma jiġix l-investiment hawn Malta u din hija problema prinċipali li qed tolqot pajjiżi kbar, aħseb u ara kemm ma tolqotx lilna.

Safejn naf jien, kulħadd jitlaq minn Malta qiegħed.

Kultant nisimgħu b'xi fabbrika li tħaddem erba' min-nies, nagħmlu għagħa biha fuq il- gazzetti imma aħna mhux dak hu l-invesitment li rridu u mhux dak li għandha bżonn l-ekonomija.

Għandna bżonn ħafna aħjar minn hekk.

L-istess jgħodd għall-VAT.

Jien ma nistax nifhem għalfejn din it-taxxa minn 15% telgħet għal 18%.

Jien nifhem li hemm id-dejn u hemm ħofra kbira li ħaffer il-gvern u li issa jrid jagħlaq imma jekk irridu nkattru l-investiment u nġibu t-turiżmu lejn pajjiżna, li tgħolli t-taxxa hu counter-productive.

Forsi wieħed jgħid li fejnjidħol it-turiżmu ż-żieda tal-VAT m'hjiex direttament applikabbli, imma fuq is-servizzi l-oħra li jiġu pprovduti, bit-18% qegħdin iħallsu.

Jekk veru rridu nġibu l-investiment, irridu nimitaw pajjiżi oħra u hawnhekk se nsemmi każ fl-Italja.

Fl-Italja, l-industrijalisti u l-imprendituri għandhom il-faċilita` li jekk jaħdmu matul il-lejl, l-użu tad-dawl jiġi kważi b'xejn u b'hekk jagħmlu iżjed profitt.

F'Malta, l-affarijiet qegħdin bil-kontra!

Jekk qiegħed fil- kummerċ, id-dawl jiswa tliet darbiet iżjed!

Ma tagħmilx sens.

Apparti hekk, f'post partikolari fl-Italja għandhom l-inċntiv li meta kumpannija jirnexxilha tattira ordni tajba tingħata għajnuna fuqha.

Fejn huma dawn it- tip ta' inċentivi lis-self-employed tagħna u lil min irid jesporta barra minn Malta( Żgur li m'hawn xejn minn dawn it-tip ta' inċentivi.

Aktar tard se nagħmel riferenza għall-inċentiv tas-self mill-banek.

Dan huwa pass tajjeb imma bir-rispett kollu, mhux dak li għandu bżonn is-self- employed u ngħid għalfejn iktar tard.

Kumment ieħor li ġibed l-attenzjoni tiegħi huwa meta l-Prim Ministru qal li l-infiq min-naħa tal-konsumatur żdied.

Dan ifakkarni f'artiklu li kien kiteb l-Onor.

Vassallo fl-10 ta' Ottubru 2003 taħt it-titlu "Is-self- employed u n-Negozji Żgħar tagħna għandhom iħarsu madwarhom u jaraw l- Istampa Sħiħa ta' x'qed jiġri fis-Suq."

Fost affarijiet oħra, dan l- artiklu jgħidilna:

"Illum iżda l-bejgħ fil-kwantita` tiegħu żdied, l-għażla tal-prodotti żdiedet u għaldaqstant is-suq kiber b'iżjed konsumaturi li lesti jonfqu iktar, bħalma kibret id-domanda għal prodotti aħjar, għall- għażla u għall-varjeta`.".

Jien ma nafx, imma ħlief kummenti bil-kontra m'iniex qed nisma'.

Kif jista' jkun li tikber id-domanda u li jikber l-infiq tal-poplu in ġenerali meta x-xogħol qed jonqos u meta l-overtime qed jispiċċa?

U kif jista' ikompli jikber ċertu tip ta' infiq sostanzjali meta l-poplu qed iħabbat wiċċu ma' mpjiegi li m'humiex fissi imma li jtulu biss tliet xhur jew sitt xhur?

Hawnhekk ta' min jara wkoll x'kellu xi jgħid is-Sur Vince Farrugia, direttur tal-GRTU, għar-rigward tal-pożizzjoni mudlama li jinsabu fiha l- membri ta' din l-għaqda.

Fil-fatt hawnhekk kien hawn write-up sħiħa fejn fost l-oħrajn issemmiet ukoll il-problema ta' l-użura, li f'dan il-pajjiż splodiet 'il fuq.

Kellna wkoll diversi każijiet koroh minħabba l- fallimenti tan-negozju għax flus m'hawnx u kollox huwa ffriżat.

Għalhekk jien nistaqsi: Il-flus fejn qegħdin?

In-negozju fejn qiegħed?

U l-infiq fejn qiegħed?

Huwa veru li llum il-ġurnata jista' jkun hawn l-infiq, imma llum bl-istess flus wieħed qed jixtri ħafna inqas affarijiet, u iktar ma jgħaddi ż-żmien l-affarijiet iktar qegħdin jistaġnaw.

Jekk il-gvern qed jittama li se jsolvi l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż b'dak li se jonfoq il- konsumatur Malti, ninsab żgur li l-pjan li ġie approvat minn Brussels - għax irridu ngħidu wkoll li issa l-pjani ta' kif se nsolvu l-problemi tagħna lanqas jiddependu minna imma jridu l-approvazzjoni ta' Brussels - m'hu se jsolvi xejn.

Li għandu bżonn dan il-pajjiż huwa investiment ġdid u inizjattivi li jridu jittieħdu bis-serjeta` biex b'xi mod jattiraw dan l- investiment.

Fl-opinjoni tiegħi, dan li qed jingħad huwa biss ħolm.

Il- Prim Ministru kien kellimna fuq il-viżjonijiet, u fil-fatt dak li se jiġri hawnhekk; li kollox se jibqa' viżjoni.

Min sema' lill-Onor.

Galea jitkellem ftit tal-ħin ilu, seta' jinnota li dan beda jitkellem biss fuq dak li rridu nagħmlu fil-futur, bħal meta jsemmu l-fondazzjoni għall- iskejjel ta' għada, fejn imbagħad l-iskejjel tal-lum qatt ma narawhom.

Per eżempju, l-MFSA suppost kellha tkun xi pilastru kbir għal dan il-pajjiż, pero` fil-verita` ma rajna xejn joħroġ minnha, bħalma ġara fil-każ ta' l- awtorita` tat-turiżmu, li qed narawha tikkrolla, u fil-każ ta' l- industrija.

Jien naħseb li rridu nimbottaw ħafna iżjed 'il quddiem.

Fir-write-up ta' l-Onor.

Vassallo kien hemm diversi punti ta' interess, u frażi partikolari li laqtitni kienet dik li tgħid:

"Hija politika ta' dan il-gvern kif ukoll ta' l-UE in ġenerali li nippromwovu l-operat tan-negozju u tas-self-employed.".

Bir-rispett kollu, imma jien naħseb li dan il-kumment irid ikun bil-maqlub.

Ma naħsibx li l-UE qed tiġri wara l-policies li qed ifassal dan il-gvern f'dak li għandu x'jaqsam mas-self-employed għax kif għedt diġa`, taħt dan il-gvern is-self-employed kienu meqjusin bħala ħallelin, bħala nies li jevadu t-taxxa u bħala nies li ħaqqhom min ikissirhom.

Issa li d-diska qed iddur, se mai naħseb illi huwa l-gvern li qed jimxi fuq il-policy ta' l-UE u mhux bil-kontra.

Ara meta l-partit Laburista tela' fil-gvern fl-1996, huwa mal-ewwel għaraf l-importanza li għandhom is-self-employed għall- ekonomija tagħna u għamel minn kollox biex imexxihom 'il quddiem.

Fil-fatt matul it-18-il xahar li dam fil-gvern il-partit Laburista tant beda joħloq politika u opportunitajiet favur is-self-employed li ħareġ saħansitra skemi biex jibdew jingħataw l-artijiet biċ-ċnus, u twaqqfet dik l-inizjattiva fir- rigward ta' l-IPSE.

Għalhekk jien ma nistax nifhem għaliex meta mbagħad tela' fil-gvern il-partit Nazzjonalista, dan waqqaf dawk l-għotjiet ta' l- art għax fl-opinjoni tiegħi, ma kienx il-każ li dan isir.

Punt ieħor li ġie mqajjem fir-write-up ta' l-Onor.

Vassallo jirrigwarda l- edukazzjoni u t-taħriġ.

Dawn huma kollha punti li xbajna nisimgħu dwarhom, imma għal darb'oħra għandu jkun insejna x'għamel il-gvern Laburista fil- passat u dak ta' bejn l-1996 u l-1998 sabiex imexxi lill-istudenti 'l quddiem.

Per eżempju, possibbli nsejna li l-gvernijiet Laburista tant kienu ħadu l-idea li jrid ikollok popolazzjoni edukata bis-serjeta`, kemm akkademikament kif ukoll f'dik li hi snajja', li waqqfu diversi ċentri apposta?!

L-Onor.

Galea jħobb isemmi l-MCAST.

Huwa veru li t-twaqqif ta' l-MCAST kien pass tajjeb, imma huwa fatt ukoll li biex tidħol l-MCAST irid ikollok ċerti grades akkademiċi, u mhux l-istudenti Maltin kollha għandhom dawn il-grades akkademiċi.

Hemm min huwa tajjeb biex juża moħħu u hemm min hu tajjeb biex juża jdejh.

Għalhekk jien nistaqsi: X'inhu jiġri fil- konfront ta' dawk l-istudenti li m'humiex daqstant fast mentalment?

Għax fil-verita` dawn m'huma qed isibu mkien fejn imorru.

Dawk iċ-ċentri tas- snajja' li kienu nbnew biex jgħallmu lil dawn it-tip ta' nies ingħalqu, u din hija sfortuna għax fl-aħħar mill-aħħar dawk l-azjendi li jixtiequ jiftħu f'pajjiżna b'dawn it-tip ta' nies iridu jimxu.

Billi bniedem forsi m'għandux iċ-ċertifikati ta' "O" levels u ta' l-"A" levels, dan ma jfissirx li għada pitgħada dan m'huwiex se jkun kapaċi jmexxi impriża.

Huwa veru li hemm ċerti korsijiet ta' dan it-tip imnedija mill-ETC, imma bir-rispett kollu, dawn il-korsijiet huma intiżi biex kemm jista' ikun iżommu lin-nies milli jmorru jirreġistraw.

Biex niftehmu, din il-miżura għandha l- importanza tagħha għax mhux sew li wieħed jirkeb fuq dahar l- amministrazzjoni tal-mument, pero` bir-rispett kollu ma naħsibx li l- imprendituri se jħarsu lejn dawn it-tip ta' nies għax hemm mijiet ta' nies li qegħdin jirreġistraw u li għandhom kwalifiki tajbin.

Jien naħseb li billi dawn in-nies ikollhom ċertifikat maħruġ mill-ETC m'humiex se jiġu magħżula, iktar u iktar f'dinja fejn jeżistu diversi nies kwalifikati.

Illum il-gvern Nazzjonalista qiegħed jgħid li jrid jagħti ċerta edukazzjoni lil dawk li qed ifittxu x-xogħol, imma jien naħseb li l-iktar darba li ried jippriedka l-edukazzjoni l-partit Nazzjonalista kien meta dħalna fl-UE għax sfortunatament inqdejna bil-fondi li suppost kienu se jagħmlu tajjeb biex jiġu żmantellati t-tariffi u tibda tidħol il-kompetizzjoni vera u b'dawk il- fondi pprovajna nagħtu x'jifhmu li minn hemmhekk se tiġi l-barka t'Alla bil- konsegwenza li ħafna minn dawn il-flus ġew sparpaljati f'affarijiet personali u mhux biex intejbu n-negozju.

Illum anke dawk li ħadu ħsieb jinvestu bis-serjeta` jinsabu fi kriżi, aħseb u ara dawk li ma ġewx edukati b'dan il-mod.

Għalhekk naħseb li hemmhekk riedet tidħol l-edukazzjoni, u kien għajb li lil dawn in-nies, lis-self-employed u lill-imprendituri ż- żgħar ma spjegajnielhomx x'kien ġej għalihom.

Problema oħra li bla dubju ta' xejn jiltaqgħu magħha s-self-employed hija dik finanzjarja, u fil-fatt kif għedt diġa`, dan huwa wieħed mill-aspetti li jinkwieta lil ħafna nies fin-negozju.

Dan l-aħħar f'"Il-Mument" rajt ir- write-up ta' l-Onor.

Vassallo dwar il-ftehim li huwa għamel mal-Bank of Valletta rigward is-self-employed.

Jien m'iniex se ngħid li din l- inizjattiva kienet ħażina għax inizjattiva dejjem tkun tajba, imma bir- rispett kollu, il-problema prinċipali tas-self-employed m'hijiex dik li jissellfu mill-banek imma hija l-burokrazija li jiġi biha l-bank biex jislifhom fejn fost affarijiet oħra, huwa jorbtilhom ammont ta' proprjeta`.

Jien ngħid ukoll li l-bank mhux lil dawk li diġa` qegħdin fin-negozju għandu jsellef il-flus bl-4% imma lil dawk li għadhom se jidħlu fid-dinja tan-negozju.

Dawk li diġa` qegħdin fin-negozju għandhom bżonn għajnuna wkoll, imma l-ewwel ma għandhom jiġu ndirizzati huma dawk li għadhom se jidħlu fid-dinja tan-negozju.

Min-naħa tiegħu, il-bank ikun irid ikollu ċertu security wkoll għax din jien nifhimha; il-banek m'humiex qegħdin hemmhekk biex jagħmlu l-qligħ jew biex jagħmlu l-karita`, u għalhekk hawn se nerġa' ngħid dak li ġieli għedt; illi wasal iż-żmien li l-Malta enterprise jew inkella xi aġenzija oħra tal- gvern, tkun liema tkun, joħolqu fond li jkun jgħin lis-self-employed direttament għax ir-riskju xi ħadd irid jieħdu, u l-bank żgur li m'huwiex se jieħu r-riskju.

Huwa l-istat li jrid jieħu r-riskju.

Anke d-dokument ta' Lisbona jew xi dokument ieħor - għax insejt eżatt liema wieħed minnhom kien - għamilha ċara li l-falliment irid iġorru xi ħadd, sakemm dan ikun ġenwin.

Barra minn hekk mal-banek għandek ħafna logħob ta' karti, u din lis-self-employed qed tagħfsu wkoll.

Il-banek għandhom l-istruttura tagħhom u għandhom il-mod tagħhom ta' kif jimxu.

Fil-fatt illum il- problema hija li filwaqt li għandek ħafna nies li għandhom ideat tajbin dwar in-negozju, m'għandhomx finanzi biex ikunu jistgħu jidħlu f'dan il- qasam.

Meta l-Malta enterprise tara li t-tali inizjattiva se twassal x'imkien u jista' ikollha potenzjal, trid tibda tingħata l-għajnuna.

Punt ieħor ta' kritika li rrid nagħmel dwar ir-write-up ta' l-Onor.

Vassallo huwa meta dan qal hekk:

"Meta qed nitkellmu fuq l-implimentazzjoni ta' politika imprenditorjali qegħdin nirriferu għal bidla ta' mentalita` li trid tkun kapaċi kontinwament tfittex li tbiddel kull proċedura eżistenti f'waħda iżjed flessibbli, iktar effiċjenti, inqas burokratika u iktar effettiva.".

Imbagħad huwa kompla hekk:

"Ma nistax nifhem kif f'pajjiżna għandna diversi inizjattivi tajbin għaddejjin, kollha mertu tagħhom, iżda fl-istess waqt ftit li xejn donnu jidher li hemm sinerġija bejn l-inizjattivi fil-ħidma tal-gvern bejn is-settur kummerċjali, id-dipartimenti u l-awtoritajiet kollha, li jaħsbu u jiddeċiedu individwalment.".

Jien naqbel miegħek perfettament, Onor. Vassallo, imma fir-realta` x'qegħdin nagħmlu biex dawn l-affarijiet ma jibqgħux jiġru?

Naħseb li waħda mill-problemi prinċipali qiegħda fis-set-up ministerjali nnifsu għax jien għadni ma nistax nifhem kif għandna lill-Onor.

Ċensu Galea responsabbli mill-kompetittivita`, min-negozji ż-żgħar u mill-kummerċ, għandna lill-Onor.

Austin Gatt li huwa responsabbli mill-investimenti tal- gvern u mill-Malta enterprise u mbagħad għandna lill-Onor.

Edwin Vassallo li huwa responsabbli mis-self-employed.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn l-oqsma kellhom jaqgħu kollha taħt kappa waħda.

Jekk irridu sinerġija u rridu li l- affarijiet jingħaqdu flimkien għandna nibdew mill-istess kabinett għax kif jgħid il-Malti, il-ħuta minn rasha tinten.

Jien ma nistax nifhem lanqas kif imbagħad taħt is-26 inizjattiva jiġu jgħidulna li sabiex ma jerġax jiġri dak li ġara fir-rigward tal-Price Club supermarkets irridu mmorru għand il-Malta enterprise, jiġifieri rridu nerġgħu mmorru għand ministeru ieħor.

Dawn l-affarijiet kollha li semmejt għandhom jaqgħu taħt il-kappa tal-ministeru responsabbli mill-kummerċ.

Irrid ngħid ukoll li jekk irridu sinerġija ma nistgħux nibqgħu nfaqqsu l- awtoritajiet bil-mod kif qegħdin infaqqsuhom għax spiċċajna b'ħafna iktar awtoritajiet milli fil-fatt hemm bżonn li jkollna.

L-agħar ħaġa hija li ħafna minn dawn l-awtoritajiet twaqqfu sempliċement biex joħolqu jobs for the boys, bħalma sar fil-public works department fejn kellek laboratorju sħiħ mogħni b'kollox u dan tneħħa minn taħt id-dipartiment tal-public works biex mar taħt awtorita`.

Tafu x'għandhom komuni biss dawn l-awtoritajiet?

Il-ħlas, għax kulħadd jivvinta l-ħlas, u dan hu li ma jridux l- imprendituri, li kull fejn idawru wiċċhom isibu biss ħlas!

Mr Speaker, ġaladarba qed nitkellem fuq dawn l-awtoritajiet nixtieq insemmi l-MEPA.

Aħna rridu li l-imprenditur jimxi 'l quddiem.

Huwa veru li meta nħarsu lejn l-inizjattivi li jkun hemm, irridu nieħdu in konsiderazzjoni wkoll l-interessi tal-pubbliku għax jien nifhem li llum il-ġurnata ma jistax ikollok ċerti azjendi u fabbriki qalb ir-residenzi.

Illum l-art u l- proprjeta` għolew, kulħadd għandu l-investiment tiegħu u kulħadd għandu l- interessi tiegħu, u għalhekk nifhem li għandu jkun hemm ċerti regoli, pero` hija xi ħaġa diżgustanti li filwaqt li l-Onor Vassallo ħa pjaċir li fl- aħħar il-MEPA approvat 200 tomna ta' art - about time! - din ħadet is-snin biex tapprova fejn aħna jista' ikollna l-kummerċ tagħna, qisha l-MEPA qed tagħmel xi att ta' karita` lill-pajjiż.

It-tieni nett jien ma nistax nifhem kif fir-rigward tan-negozji jsir impact assessment u jintnefqu mijiet ta' eluf ta' liri għalxejn.

Dan għalfejn meta wieħed jista' jinvesti l-flus mod ieħor?

L-impact assessment għandu jsir mill-MEPA nnifisha u mhux l-imprenditur irid joħroġ dawk il-flejjes kollha biex jagħmlu riċerki u rapporti li fl-aħħar mill-aħħar ma jkunu qed iservu għalxejn ħlief biex jimlew żaqq erbgħa min-nies, jekk ma ngħidx buthom.

Kulħadd jgħid li wasal iż-żmien li l-att li waqqaf lill-awtorita` ta' l- ippjanar ma jibqax biss munzell karti fuq l-ixkaffa għax, per eżempju, jien ma nistax nifhem kif il-liġi tgħidlek li ma jistax ikollok cold room fl- abitat u mbagħad jiġu l-membri tad-DCC u joħorġu l-permess.

Wieħed ma jistax jgħid li dawn in-nies m'humiex mixtrija għax anke l-mod kif jargumentaw jixhed dan; huma ma jridux jafu ħlief li jagħtu l-permessi.

Jien nifhem li imprenditur ma jkunx jixtieq li jwaħħlulu l-permess imma l- interess tal-pubbliku trid tagħrfu wkoll, u għalhekk nieħu pjaċir iktar minn qatt qabel li fl-aħħar approvajna dawn il-200 tomna art biex fl-aħħar dawn in-nies li għandhom in-negozju tagħhom fl-abitat jiġu mogħtija post deċenti minn fejn jistgħu joperaw u mhux jiġu mitluba l-eluf tal-liri minn spekulaturi li jkunu ġabu l-permessi bil-mod kif ġabuhom.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' l-MFSA, u bir-rispett kollu jien ma nafx għaliex l-MFSA qiegħda dejjem tibqa' fuq l-ixkaffa u dejjem titwarrab.

Meta saret il-mistoqsija ta' xi protezzjoni ngħataw dawk l-imprendituri ż- żgħar li qalgħu daqqiet minn azjendi kbar, bħall-Price Club supermarkets, jien ma nistax nifhem għalfejn l-MFSA ma rrispondietx.

Bir-rispett kollu, imma fl-opinjoni tiegħi kulmin qed imexxi hemm fuq għandu jirriżenja u mhux dawn qegħdin hemmhekk biss għal-lussu tal-karozzi u tal-bini.

Allura dawn xogħolhom huwa biss li jagħmlu l-filing tal-karti?

Jien naħseb li meta dawn jimponu dawk it-taxxi u dawk il-multi kollha fuq min jaqbeż ġurnata jew nofs ta' nhar biex jagħmel il-filing ta' xi dokument għandhom jirrispondu għall-għemil tagħhom ukoll.

Jien ma nistax nifhem kif falliet kumpannija bħal dik, niżżlet magħha tant imprendituri u self-employed u Alla jbierek l-MFSA ħaslet idejha minn kollox, u dan meta fl-opinjoni tiegħi kienet hi l-iktar waħda responsabbli għal dak li ġara, għax mid- dokumenti li kienu qed jiġu ppreżentati jmessha ndunat li l-kumpannija kienet riesqa lejn falliment, li kien hemm l-inkwiet u li magħha kien se jegħreq kulħadd.

Mela x'inhu xogħolha l-MFSA?

Għandha ssir inkjesta biex isir magħruf kif minkejja dak kollu li kien qed jiġri, l-MFSA ma ħaditx il- passi li kellha tieħu.

Wara kollox f'din l-awtorita` hemm nies - u ta' min isemmi li dawn huma kollha blue-eyed - imħallsin tajjeb ħafna li għandhom il-lussu li jista' jimmaġina kulħadd, pero` Alla jbierek dawn lanqas indenjaw ruħhom jagħmlu xejn biex jieħdu prekawzjoni ħalli kumpannija kbira bħal dik li magħha kienu qed iżommu tant self-employed żgħar ma tfallix, u għalhekk huma għandhom jirrispondu għal għemilhom.

Mr Speaker, jien naqbel ma' l-Onor.

Galea li l-oppożizzjoni għandha tifforma parti mis-sinerġija, imma jekk in-naħa tal-gvern tippretendi li l- oppożizzjoni għandha tagħti iktar kontribut u tifforma iktar parti mis- sinerġija, hija għandha titħalla tagħmel dan għax, per eżempju, safejn naf jien l-oppożizzjoni lanqas biss kienet taf b'dawn il-laqgħat li qed jissemmew.

Saru ħafna laqgħat, saru ħafna diskussjonijiet u Alla jbierek, il-gvern lanqas biss informana bihom.

Issa din hija xi ħaġa li toħroġ mill- konfini tal-politika għax fl-aħħar mill-aħħar l-ebda amministrazzjoni ma trid tmexxi pajjiż fallut, jiġifieri hemm l-interess u l-ġid komuni tal- pajjiż fin-nofs.

Għalhekk jien ma nistax nifhem għalfejn dan għandu jkun sigriet daqstant kbir u li l-oppożizzjoni m'għandhiex tiġi informata b'dak li qed isir.

Jekk il-gvern għandu aċċess għad-data u għandu aċċess biex ikun jaf min huma s-self-employed, l-oppożizzjoni għandu jkollha aċċess għal din l-informazzjoni.

Żgur li m'għandhiex issir il-kritika li l- oppożizzjoni m'hijiex tagħti l-kontribut tagħha meta hija qed tiġi mċaħħda mill-informazzjoni li għandhom il-membri tan-naħa l-oħra.

Mr Speaker, ir-rapport li għandna quddiemna fih tabella li turi l- performances Ii saru fl-inizjattivi, u l-ewwel waħda hija d-daħka tat- tabella l-oħra kollha għax jekk toqgħod tanalizza dawn it-tabelli tara li l- ebda waħda minnhom ma tirrispekkja l-percentage li tawhom.

Huwa veru li l- proċedura biex joħorġu l-permessi tal-kummerċ ġiet simplifikata, imma għalija lanqas 0% ma kont nagħti għax kulma sar f'dan ir-rigward kien li awtorita` tfarfar fuq oħra.

Illum ġejna fl-estremita li jekk il-permess joħroġ min-naħa tal-MEPA, in- naħa tad-diviżjoni tal-kummerċ ma jagħmlu xejn biex janalizzaw dan il- permess, sempliċiment japprovawh u xejn iżjed.

Jiġifieri ma nistax nifhem allura għalfejn għandha tieħu xi mertu din l-inizjattiva ta' 80% meta din kulma għamlet applikat is-sistema tat-tfarfir.

Barra minn hekk nixtieq nagħmel ukoll riferenza għal dak li kellu xi jgħid id-direttur ġenerali tal- GRTU, is-Sur Vince Farrugia f'artiklu riċenti fil-gazzetti.

Kieku huwa veru li dan li għandna f'dan id-dokument qiegħed jiġi attwat bil- mod li qed jiġi deskritt, kieku naħseb li ma kenitx issir il-karba f'gazzetta lokali fejn jitlob lill-MEPs il-ġodda sabiex iwasslu dawn l- ilmenti kollha li għandhom is-self-employed u l-imprendituri tagħna fil- parlament Ewropew biex jirranġaw l-affarijiet.

Naħseb li kieku artikli simili ma jiġux miktuba.

U tajjeb li wieħed iħares ukoll fil-konfront ta' dak li ntqal, sew min-naħa tal-Prim Ministru kif ukoll min-naħa ta' l-Onor.

Vassallo fejn qalu li għandna sitwazzjoni fejn il-kummerċ jinsab miexi tajjeb, meta jekk inħarsu lejn ir-rapport li ħareġ għall-istampa dwar l-ewwel ġimgħa tat-trade fair naraw li s-sitwazzjoni xejn ma tidher pjaċevoli.

Fil-fatt dan ir-rapport jgħidilna li "62% of those interviewed reported a decrease in sales turnover compared to last year.

Of these 53% claimed that they had to drop off over 20% in their sales.

22% had sales improvement while only 16% estimated similar profits compared to last year".

Jiġifieri minn dan joħroġ li kien hemm tnaqqis fil-bejgħ fl-ewwel ġimgħa tat-trade fair.

U hawnhekk xtaqt nagħmel parentesi żgħira.

Naħseb li d-drawwa li r-rapporti mill-entitajiet tagħna jkunu kollha bl-Ingliż hija xi ħaġa żbaljata.

Aħna Maltin u r-rapporti għandhom joħorġu bil-Malti.

Jien kelli naqrah bl- Ingliż għas-sempliċi raġuni li ġie f'idejja dalgħodu stess u ma kellix ċans nagħmel traduzzjoni tiegħu.

Imma ħalli nkompli ngħid x'juri dan ir- rapport.

Minn dan ir-rapport joħroġ biċ-ċar li 53% ta' dawk li qed jesebixxu fit- trade fair kellhom drop off ta' over 20% fis-sales tagħhom fl-ewwel ġimgħa u dan żgur li ma jġegħeniex ngħidu li għandna ħafna investiment u ħafna flus fl-idejn.

Anzi jien naħseb li din hija sitwazzjoni li turi totalment bil-kontra u allura forsi li wasal iż-żmien li meta jkollna rapport ta' dan it-tip - diġa' għedt li rapport bħal dawn fihom infushom huma tajbin għax jaspiraw id-djalogu – għandna naraw li għandu jinżel dak li attwalment ikun hemm; m'għandniex niddikjaraw ħaġa meta fir-realta` kulħadd ikun jaf li s- sitwazzjoni ma tkunx dik.

L-ikrah huwa ikrah vera, imma jrid jiġi ndirizzat u tindirizzah billi tlaqqa' lil dawk kollha li għandhom interess dirett fil-ġid u fl-ekonomija tal-pajjiż, il-partijiet soċjali kollha u magħhom tiddiskuti dak kollu li għandu jiġi diskuss u dak kollu li jidher u mhux sempliċement dak kollu li jintqal biex jintogħġob.

Anke dak li jintqal wara bibien magħluqa għandu jiġi mpoġġi għad-diskussjoni, wara kollox kulħadd jaf x'inhi s-sitwazzjoni u kulħadd jixtieq li l-affarijiet jitranġaw.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Chris Aguis.

ONOR.

CHRIS AGUIS: Sur President, jiena wkoll nixtieq nagħti l-kontribut tiegħi għal dak li ħareġ f'konferenza li ġiet miżmuma ftit tal-ġimgħat ilu, fejn fiha ġie mistħarreġ dak li sar u ma sarx mis-sena li għaddiet sal-lum, sabiex tkun implimentata l-politika imprenditorjali hekk kif imfissra fiċ- charter Ewropew għall-intrapriżi ż-żgħar.

Hawnhekk għandna ċ-ċans biex niflu dan ir-rapport li fih kummenti minn korpi kostitwiti kif ukoll 54 inizjattiva u naraw kif fuq dan il-perijodu ta' ftit aktar minn sena, kemm minnhom bdew jiġu adottati u kemm minnhom għadhom jistennew sabiex jiġi adottati, kif ukoll kif se jiġu mplimentati fil-kuntest ta' pajjiżna.

Minkejja li dawn il-prinċipji huma apposta għan-negozji ż-żgħar, f'uħud mill-każi jridu jkunu aġġustati b'modi differenti għaliex il-bżonnijiet tan- negozji ż-żgħar ta' pajjiżna m'humiex l-istess bħall-bżonnijiet ta' negozji żgħar f'pajjiżi oħra.

Żgur li dak li jgħodd għan-negozju żgħir fl-Italja jew fil-Ġermanja mhux bilfors li jgħodd bl-istess mod għan-negozju ta' l- istess daqs f'pajjiżna.

Naħseb li llum huwa fatt aċċettat minn kulħadd li n-negozji ż-żgħar huma parti importanti mill-mutur ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Naħseb li minħabba din l-importanza għall-ekonomija, li l-Unjoni Ewropea ħasset il-ħtieġa li jkun fformolat dan iċ-charter sabiex ikun adottat mill-pajjiżi membri u tissaħħaħ l-ekonomija Ewropea.

Tajjeb li ngħidu, Sur President, li meta konna aħna fil-gvern, irrikonoxxejna bil-fatti l-importanza ta' l-SMEs u dan billi waqqafna l- ewwel segretarju parlamentari responsabbli mis-self-employed, kif ukoll waqqafna l-IPSE, l-istitut għall-promozzjoni ta' l-intrapriżi ż-żgħar.

Illum dan spiċċa għaliex imbela' mill-Malta Enterprise.

Meta nitkellmu fuq negozju żgħir, Sur President, żgur jiġi f'moħħok id-daqs jew inkella l- kwalita` tan-negozji u kif inhuma mqassmin, u dan ivarja skond fuq liema pajjiż qed nitkellmu, għaliex jekk nieħdu eżempju, skond id-daqs ta' l- impjegati nsibu li fl-Istati Uniti l-SMEs huma dawk li jħaddmu magħhom anqas minn 500 impjegat, fil-Ġappun huma dawk li jħaddmu magħhom inqas minn 300 impjegat u mentri fl-Unjoni Ewropea - u għalhekk f'Malta wkoll – l-SMEs huma dawk l-intrapriżi li għandhom bejn 50 u 250 impjegat magħhom.

Naħseb li għalhekk huwa fatt aċċettat li l-maġġoranza assoluta tan-negozji f'pajjiżna jistgħu jitqiesu bħala SMEs.

Naħseb li għalhekk huwa importanti li nħarsu lejn dawn l-SMEs għax huma sors importanti ta' l-ekonomija u ta' l-impjiegi tagħna.

Hawnhekk, Sur President, qed nitkellmu fuq settur li anke bl-anqas ċaqliqa fis-suq jew fil-klima ekonomika, ikun l-ewwel wieħed li jibda jbati.

Naħseb li niftakru sewwa li meta ddaħlet għall-ewwel darba l-VAT fl-1995, kienu n-negozji ż-żgħar l-aktar li batew l-impożizzjoni ta' din it-taxxa.

Dakinhar il-GRTU kienet wissiet lill-gvern li din it-taxxa kien se jkollha effett negattiv fuq in-negozji ż-żgħar u naħseb li kulħadd jaċċetta l-fatt li hekk ġara dakinhar.

Titkellem ma' min titkellem fis-settur tar-retail business, jgħidulek li x-xogħol ilu sejjer lura minn dakinhar li ddaħlet il- VAT fl-1995.

Naħseb li l-Onor.

Vassallo, li bħali ġej mis-settur tar- retail, u naf kemm jaħdem għal dan is-settur, jaf li dak li qed ngħid huwa l-verita`.

Meta xi ħadd jisimgħani nagħmel dan l-istatement li n-negozjanti ż-żgħar bdew sejrin lura minn meta daħlet il-VAT, ikun hawn min jirribatti li s- self-employed ma naqsux fin-numru tagħhom, pero` naħseb li kulħadd jifhem li mhux faċli li żżarma negozju li fih tkun investejt kull ma kellek jew addirittura ntlejt bid-dejn sabiex armajtu u dan lanqas jekk tkun qed topera f'sitwazzjoni fejn il-profitti jkunu nixfu.

Tajjeb li ngħidu li s- self-employed jagħmlu 14.6% ta' dawk kollha li għandhom xogħol bil-qliegħ.

Dawn fil-maġġoranza tagħhom ikunu mingħajr impjegati u jkollhom negozju tal- familja.

Għalhekk 67% mis-self-employed kollha huma dawk li ma jħaddmu magħhom lil ħadd u għalhekk huwa importanti li għal dawn in-nies ikollna anqas burokrazija.

Tissemma ħafna l-burokrazija f'dan ir-rapport u nemmen li hemm bżonn aktar ta' għajnuna veru u ma tibqax fuq il-karti għax bħalissa meta mmorru bħala self-employed ma nsibu xejn ħlief tfixkil, tkaxkir tas-saqajn u burokrazija żejda li ma tagħmel l-ebda ġid lil dan is- settur hekk vitali għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Jekk nagħtu ħarsa lejn in-negozji f'Malta nsibu li 231 kumpannija għandhom magħhom jaħdmu għaxra jew inqas ħaddiema - għalhekk l-importanza ta' l-SMEs f'pajjiżna - għandna 256 kumpannija li jimpjegaw magħhom bejn għaxra u 99 ħaddiem, għandna 37 kumpannija li għandhom bejn 100 u 499 ħaddiem u fl- aħħar għandha sitt kumpanniji kbar li jħaddmu magħhom 500 jew iktar ħaddiema.

Ngħaddi issa biex nagħmel xi kummenti dwar dak li kellhom xi jgħidu l-MHRA rigward dan ir-rapport.

L-aktar kumment li laqatni f'dak li qalu l-MHRA kien dan:

"Hemm minn fost dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet, ma jifhmux l- importanza li jgħinu lin-negozji ż-żgħar u s-self-employed.

Hemm bżonn ta' iktar għarfien biex ikun hemm iktar ftehim fl-għoti ta' assistenza bilanċjata.".

Naqbel perfettament ma' dan il-kumment u nerġa' ngħid - anke għaliex jiena wieħed minn dawk li ntlaqat għaliex ġej minn dan is-settur u allura ltqajt ma' ċerti diffikultajiet li semmew l-MHRA – li nemmen fl-importanza li l- burokrazija u n-nuqqas ta' għajnuna jiġu ndirizzati.

Ilment li jissemma minn min ikun se jibda negozju ġdid huwa d-dewmien sabiex ikollu l-permessi relattivi.

Veru li sar ħafna progress u dan nattribwixxih għall-impenn ta' l-Onor.

Vassallo, pero` għadna 'l bogħod.

Jien nemmen li l-akbar intoppi qegħdin insibuhom meta napplikaw mal-MEPA.

Ma nistax nifhem kif bqajna naċċettaw din il-burokrazija żejda u dewmien esaġerat mill-MEPA meta anke tan-naħa l-oħra jaċċettaw dan il-fatt.

Wara ħafna ġimgħat jew xhur biex joħroġ il-permess mill-MEPA, trid tgħaddi minn battikati u torturi oħra sabiex joħorġulek il-permessi biex tkun tista' topera.

Dan hi ovvja li dak li jkun, ikun irid jibda jopera malajr kemm jista' jkun biex idaħħal xi ħaġa mill-investiment li jkun għamel.

Sur President, tajjeb li nfakkru li min m'huwiex konxju ta' l-importanza tas-self-employed u forsi jqishom bħala impjegati anqas minn ħaddieħor, li dawn minbarra li jagħmlu parti importanti mill-mutur ta' l-ekonomija, dawn ma jkunu daru fuq ħadd, lanqas fuq il-gvern, sabiex jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum u kif għidt qabel, forsi jkunu ħadu riskji kbar għaliex ikunu daħlu għal-loans sabiex setgħu jibdew in-negozju tagħhom.

Fir-rapport ta' l-MHRA, jissemma każ ta' overcharging lit-turisti.

Dan qed jiġri l-ħin kollu u m'aħniex nagħtu kasu, Sur President.

Mhux sewwa li jkollna min b'mod irresponsabbli, jabbuża bi prezzijiet ogħla għax dak li jkun ikun turist.

Naħseb li dawn huma każi li qed niltaqgħu magħhom u qisu qed inħalluhom għaddejjin.

Ma nafux kemm qed tiġri ħsara lit-turiżmu f'pajjiżna minħabba dan.

Insemmi l-każ ta' l-inbid.

Dan l-aħħar smajna ħafna ftaħir dwar kemm roħos l-inbid ta' barra pero` imbagħad tmur f'restaurant u ħafna minnhom, dawn għadhom jiċċarġjaw prezzijiet ta' qabel Mejju meta f'Mejju suppost li kellna r-roħs.

Għalhekk nemmen li hemm bżonn li jkollna price watch u aħna bħala oppożizzjoni insistejna fuq price watch.

Hemm bżonn li jkun hemm price watch u dan ma jgħoddx biss għar- ristoranti iżda għal ħafna negozji oħra b'mod partikolari fejn jidħlu t- turisti.

La qed nitkellem fuq it-turiżmu, ma nistax ma nsemmix it-telqa li hemm f'Buġibba, post li jkun mimli turisti u li seba' snin ilu taħt gvern Laburista, kien sar ħafna xogħol ta' upgrading fuqu.

Hemm bżonn li postijiet bħal dawn - li huma wara kollox il-vetrina għat-turist - jinżammu fi stat tajjeb.

Mhux sewwa li jkollna xogħol ta' kostruzzjoni għaddej fix- xhur tas-sajf f'postijiet turistiċi.

Per eżempju, insemmi l-pjazza ta' Buġibba.

Mingħalija li kien hemm ftehim sabiex fis-sajf, f'postijiet fejn jiffrekwentaw it-turisti, ma jkunx hemm xogħol ta' kostruzzjoni iżda minkejja dan, insibu lukandi fejn maġenbhom għaddej xogħol ta' kostruzzjoni u nsemmi, kif diġa` għedt, il-każ tal-pjazza ta' Buġibba fejn hemm crane kbir għaddej b'xogħol ta' kostruzzjoni.

Sur President, jien nemmen li hemm bżonn dan il-każ jittieħed bis-serjeta` għaliex nafu kemm qed ikollna kompetizzjoni - kompetizzjoni ġejja minn pajjiżi ġirien tagħna bħall-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq - u dan jitlob impenn serju minn kulħadd sabiex inkunu nistgħu niġġieldu din il- kompetizzjoni diretta li għandna għax jekk nitilfuha, inkunu tlifna sors ta' impjiegi kif ukoll ta' dħul.

Dan in-nuqqas ta' interess f'dan is-settur hekk importanti qed iwassal biex nesperjenzaw nuqqas fin-numru ta' turisti li jżuru lil pajjiżna.

Dan ifisser li qed nitilfu l-battalja tal- kompetizzjoni ma' pajjiżi li qed jikkompetu direttament magħna sabiex jeħdulna t-turisti.

Fl-ewwel ħames xhur tas-sena li għaddiet, jiġifieri bejn Mejju u Jannar ta' din is-sena, u jekk nikkomparawha ma' l-istess perjodu sena ilu, nsibu li kellna tnaqqis ta' 2% fin-numru ta' turisti li żaru pajjiżna.

Anke fl-infiq fl-istess perjodu, kellna tnaqqis ta' Lm11.3 miljun ta' dak Ii nefqu t- turisti f'pajjiżna.

Jien nemmen li m'hemmx lok ta' aktar skużi, 11 ta' Settembru jew SARS.

Irridu nimpenjaw ruħna għax diġa` qegħdin tard u ma jistax ikun li nibqgħu nitilfu aktar minn dak l-ammont ta' turisti li kienu jiġu lejn pajjiżna.

Hemm bżonn azzjoni immedjata sabiex ma nibqgħux nitilfu l-battalja tal-kompetittivita` mal-ġirien tagħna.

Rigward il-kumment dwar il-burokrazija żejda minn dipartimenti u entitajiet tal-gvern, saru wkoll mir-rapporteur tal-Malta Enterprise.

Jidher li l- importanza tan-negozji ż-żgħar għall-ekonomija ta' pajjiżna għadha mhux aċċettata minn ħafna u għalhekk, kif qalulna tal-Malta Enterprise:

"A change in culture is required amongst institutions to appreciate the importance of the role of SMEs in our community.".

Ma' dan tajjeb li nżid l-ilmenti kontinwi dwar l-atteġjament ta' ċerti uffiċjali pubbliċi.

Min jista' jinnega l-fatt li l-customer care f'uħud mid-dipartimenti tal-gvern ma jeżistux.

Atteġġjament bħal dan żgur mhux tajjeb għal min ikun qed jistenna biex isolvi xi problema.

Jien ftit ilu ltqajt ma' wħud minn dawn il-problemi, ċempilt sabiex naqdi kostitwent u l- kummenti min-naħa l-oħra tat-telefon ma kienux kummenti li jagħmlu ġieh lil min kien qed jirrispondi.

Sur President, ngħaddi issa biex nikkwota xi ħaġa mir-rapport taċ-Chamber of Commerce.

Dawn qalulna hekk:

"F'sitwazzjoni ekonomika xejn feliċi li għaddejja minnha Malta bħalissa, fejn anke qegħdin naraw telf ta' impjiegi minħabba nuqqas ta' xogħol u l-kompetittivita` fl-industrija tal-manifattura u tat- turiżmu, irridu nkunu iktar effiċjenti u ħabrieka sabiex b'hekk inkunu kompetittivi fil-prezz u fil-kwalita` tal-prodott tagħna.".

Naħseb li l-kumment jitkellem waħdu dwar is-sitwazzjoni diffiċli li għaddej minnha n-negozju u s-settur tal-manifattura bħalissa f'pajjiżna.

Naħseb li ħadd ma jista' jinnega dan il-fatt.

Aħna ilna li qbadna n-niżla bil-gvern għaddej qisu m'hu qed jiġri xejn għax jitfa' l-problemi taħt it-tapit.

Issa jidher li lħaqna sitwazzjoni fejn saret insostenibbli.

In-numri ta' persuni li għandhom xogħol bi qliegħ, dawk li aħna nsejħulhom gainfully occupied, fuq perjodu ta' sena, bejn is-sena l-oħra u din is- sena, naqsu b'1,757 u dan meta kienet saret drawwa li niftaħru kemm kiber is-suq tax-xogħol u meta ta' kull sena kienet drawwa li n-numru tal- gainfully occupied jiżdiedu xahar wara l-ieħor.

Pero` din id-darba, kellna dan it-tnaqqis hekk kbir u ma smajna l-ebda kumment min-naħa tal-gvern.

Inkwetanti wkoll huwa n-numru kbir, 1,551 ta' impjiegi li fuq perjodu ta' sena naqsu mis-settur tal-produzzjoni.

Jekk imbagħad nagħtu ħarsa lejn il- persuni li tilfu x-xogħol tagħhom matul is-sena li għaddiet 2003, naraw li kien hemm total ta' 2,610 persuni li tilfu l-impjieg tagħhom.

Hawnhekk naħseb li tajjeb li ngħidu li l-qgħad donnu li sar l-ordni tal-ġurnata.

Il- figuri li joħorġu mill-ETC jgħidulna li f'April Ii għadda, kien hemm 8,339 persuna jirreġistraw għax-xogħol.

Din hija żieda ta' 859 fuq perjodu ta' sena għall-istess xahar.

Dan ifisser ukoll li għandna 5.7% tal-labour supply li huma mingħajr xogħol.

Tali persentaġġ jidher li kompla jikber tul is-snin.

Fis-sena 2000, kellna 5% unemployed, fis-sena 2001 tela' għal 5.1% sakemm kif għidt tela' għal 5.7% fis-sena 2003.

Jidher li l-gvern huwa impotenti għall-mewġa ta' qgħad u unemployment li għandna f'pajjiżna.

Sur President, is-settur tal-manifattura waħdu - li huwa settur li wara kollox ħafna minnhom jagħmlu parti mill-SMEs - kien responsabbli għal tnaqqis ta' 1,757 impjieg mis-sena 2001 sas-sena 2003 u tnaqqis ta' 1,038 fuq perjodu ta' 12-il xahar mis-sena 2002 sas-sena 2003.

L-akbar tnaqqis kien dak mis-settur tal-ħwejjeġ fejn f'perijodu ta' sena intilfu 865 impjieg.

Għalhekk huwa importanti li noħolqu l-aħjar klima sabiex inressqu lejn xtutna, aktar investiment ġdid sabiex dawk li qed jintilfu, inkunu nistgħu neħdulhom posthom b'impjiegi ġodda.

Pero` kif qal l-Onor.

Joe Sammut, fil-kummenti li għamel qabli, sabiex inressqu lejn pajjiżna investiment ġdid, irridu nofrulhom l-aħjar kondizzjonijiet.

Jien nistaqsi - u nixtieq li forsi jkollna risposta fuq dan -: X'qed nagħmlu biex inħajru investiment ġdid jiġi f'pajjiżna u ma jmurx f'pajjiżi oħra?

Sena ilu kellna t-twaqqif tal-Malta Enterprise li kellha tkun il-mutur sabiex taħdem u tressaq lejn pajjiżna investiment ġdid.

Pero' ħarsa lejn il-figuri dwar investiment f'pajjiżna maħruġ mill-NSO dwar investiment fis- settur tal-manifattura, insibu li fis-sena li għaddiet kien hemm tnaqqis ta' Lm1.3 miljun f'investiment inqas minn sena qabel.

Anqas infiq f'investiment kien reġistrat f'ħafna setturi tal-manifattura.

Tajjeb li nsemmi li kien hemm investiment akbar minn sena qabel, ta' Lm3 miljun, fis- settur ta' l-ikel u x-xorb u jidher li dan l-investiment kien ġej sabiex dawn jimmodernizzaw iktar l-impjanti tagħhom sabiex ikunu iktar kompetittivi.

Ma jistax ikun li minn banda ngħidu li rridu nkunu aktar kompetittivi - u l- gvern ukoll jisħaq fuq dan għaliex anke fil-budget – u imbagħad ikun il- gvern, l-ewwel wieħed, li jimponi żidiet u tariffi fuq in-negozji.

Il- budget ta' sena ilu hu eżempju klassiku, fejn minkejja l-gvern laqqa' lill- imsieħba soċjali sabiex ikun diskuss il-budget, fl-aħħar mill-aħħar, l- aħħar kelma kienet tiegħu, u għabba s-settur tan-negozju u l-industrija b'aktar piżijiet.

U dan qed jiġri, Sur President, meta diġa` għandna ħafna servizzi li huma ogħla minn ta' pajjiżi oħra li issa jagħmlu parti mill-grupp ta' l-Unjoni Ewropea.

Bħala eżempju, insemmi s-servizz ta' l- elettriku għall-industrija u tajjeb li ngħidu li f'Malta s-servizz ta' l- elettriku għall-industrija huwa ogħla minn dak ta' l-Isvezja, ta' Spanja, ta' l-Olanda, tal-Greċja, tal-Finandja u dak tad-Danimarka.

Allura jekk se nkunu anqas kompetittivi ma' pajjiżi bħal dawn, kif nistgħu nressqu lejn pajjiżna investiment ġdid?

Fir-rapport li għamlet il-GRTU, dawn jerġgħu jisqħu fuq il-piżijiet li tgħabbew bihom in-negożji ż-żgħar u kif minkejja li lmentaw fuqhom, l-aħħar kelma tkun dejjem tal-gvern.

Dan is-settur dara li jiġi mismugħ imma meta jiġi għat-twettiq, issir ħaġa oħra.

Naqbel perfettament li l- konsultazzjoni hija importanti, pero` dejjem jekk ma tkunx konsultazzjoni finta kif kellna tul dawn l-aħħar snin.

Issa tħabbar - minkejja li forsi ġiet imsemmija fil-budget - li se jkollna piż ġdid fuq in-negozjant iż-żgħir, l-eco-tax.

L-ewwel ma tkellmu dwar din it-taxxa kienu, bir-raġun kollu, il-GRTU li jirrappreżentaw in-negozji ż- żgħar.

Naħseb li l-ilment ewlieni tagħhom kien dwar il-konsultazzjoni finta tal-gvern.

Ċertament li mhux l-aħjar żmien li n-negozjant iż-żgħir jitgħabba b'aktar piżijiet u jiena ngħid li fl-aħħar mill-aħħar dawn il- piżijiet se jerġgħu jitgħabbew fuq il-konsumatur.

Dan hu ċirku li jwassal sabiex ikun hawn inqas infiq b'konsegwenza li jbatu n-negozji u naħseb li dan mhux l-aħjar żmien li ngħabbu lin-negozju kif ukoll lill-konsumatur b'aktar taxxi.

Fl-istess rapport imbagħad, il-GRTU ikomplu jtennu dak li qalu wkoll gruppi oħra ta' qabilhom, dwar il-bżonn li s-servizz ċivil ikun lest li jaċċetta u jimplimenta dak li jkun miftiehem.

Naħseb li jkun tajjeb li kull uffiċjal pubbliku jkun jaf li hu jrid imexxi l-istrateġija li jkun qed jagħmel il- gvern.

Ħalli ndur issa sabiex nagħmel ftit kummenti fuq l-inizjattivi kif inhuma msemmijin f'dan ir-rapport.

Nibda billi ngħid li n-negozjant iż-żgħir - u naħseb li kull min hu fin-negozju jaf – ftit ikollu ħin sabiex jattendi għal-laqgħat li jissejħu mis-segretarjat tas-self-employed.

Naħseb li l- Onor. Vassallo jiltaqa' ma' dawn meta jorganizza laqgħa tas-self-employed.

Min hu self-employed, b'mod partikolari dawk ta' bla impjegati, kull minuta hija prezjuża għalihom għax iridu jagħmlu kollox huma.

Għalhekk naħseb li hemm bżonn li tinstab sistema kif nistgħu naslu għand dawn in-nies meta jkollna informazzjoni importanti x'inwasslulhom.

Ċerti ħinijiet tal- laqgħat iffissati għas-self-employed naħseb m'humiex l-aħjar ħinijiet.

Ħafna mill-ħinijiet tal-laqgħat ikunu jew wara nofsinhar meta suppost ikunu magħluqin jew inkella wara s-7:00 p.m. jew f'xi festa.

Naħseb li din tagħmel parti importanti mill-inizjattiva numru 4 u naħseb li hemm bżonn attenzjoni dwar meta jsiru l-laqgħat.

Ċertament li xi ħadd fin-negozju ma jieħux pjaċir li wara li jkun għalaq fis-1.00, ikollu jmur għal-laqgħa u għalhekk tajba l-konsultazzjoni.

Naħseb li l-figuri li hawn preżentati fir-rapport dwar l-attendenza juri dan.

F'Ħal Qormi per eżempju, l-attendenza kienet ta' 20 meta nafu li f'Ħal Qormi hemm ħafna aktar negozjanti.

Il-laqgħa tan-negozjanti ta' Birkirkara, ir-Rabat u l-Imsida attendew għaliha 22.

Il-laqgħa tan- negozjanti tal-Gżira u Paceville attendew għaliha 23.

Naħseb li dan jirrifletti dak li qed ngħid jien.

(Interuzzjonijiet) Sur President, jien napprezza dak li qed jgħid l-Onor.

Vassallo għaliex naf x'qed jgħid għaliex jien attendejt xi laqgħa li jkun waqqaf hu stess, u naħseb iva hemm bżonn issir xi ħaġa.

Vera li jsiru fil-ħinijiet li l-ħwienet u n-negozji jkunu magħluqin imma naħseb hemm bżonn li ssir konsultazzjoni dwar dan.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq inizjattiva numru 6.

Jien naħseb li din hija importanti ħafna għaliex titkellem dwar kif jista' n-negozju jingħata għajnuna meta jkun għaddej minn diffikulta finanzjarja.

Din issemmiet minn l-Onor.

Joe Sammut u ngħid li din hija inizjattiva importanti ħafna.

Naħseb li wasalna f'sitwazzjoni fejn jekk negozjant żgħir ikun għaddej minn diffikulta finanzjarja jew inkella jixtieq ikabbar in-negozju tiegħu, mhux faċli li jipperswadi lill-banek sabiex jagħtuh loan sabiex ikun jista' jagħmel dak li jkun jixtieq.

Naħseb li jkun tajjeb li nsemmu l-iskemi li ħarġu dan l-aħħar tal-BOV pero' naħseb li dawn m'humiex maqtugħin sabiex jgħinu lin-negozjant iż-żgħir.

F'pajjiżna ninsabu f'sitwazzjoni fejn jekk in-negozjant iż-żgħir irid jissellef mill-banek sabiex iżid l-attivita` kummerċjali tiegħu, irid jipoteka xi proprjeta' - jekk ikollu - u jekk ma jkollu xejn x'jagħmel tajjeb, naħseb huwa kważi impossibbli li jingħata s-self mixtieq.

Huwa veru li l-banek kummerċjali jkunu jridu garanzija sabiex jipproteġu lilhom infushom.

Huwa veru wkoll li dan l-aħħar il-banek għaddew minn sitwazzjonijiet li jitolbu li jkunu aktar attenti meta jiġu sabiex jagħtu loans pero` naħseb li bir-rieda t-tajba u nemmen li s-Segretarju Parlamentari għas-self-employed qed jaħdem sabiex jintlaħqu aktar kondizzjonijiet sabiex s-self-employed jingħataw ċans jissellefu l-flus u jkabbru n-negozju tagħhom.

Per eżempju, ikun ikkonsidrat mill-banek li jingħataw xi tip ta' moratorium u forsi imgħaxijiet baxxi għall-ewwel snin ta' meta wieħed ikun fetaħ in-negozju tiegħu.

Jien nemmen li għandu jkun hemm skemi speċjali sabiex negozji ġodda jingħataw in-nifs sabiex ikunu jistgħu jarmaw in-negozju tagħhom u jkunu jistgħu iħallsu lura l-bank meta jkunu ġew fuq saqajhom.

L-inizjattiva sebgħa diġa` tkellimt fuqha u din tisħaq sabiex in-negozjanti ż-żgħir jingħata aktar attenzjoni.

Mir-rapport tinduna li matul is-sena li għaddiet saru numru ta' attivitajiet sabiex jitjiebu l-għajnuniet u l- attenzjoni lejn in-negozjant iż-żgħir.

Pero' jien nistaqsi jekk in- negozjant iż-żgħir qed iħossx jekk l-affarijiet humiex jitjiebu.

Jien qed ngħid li le.

Inizjattiva oħra importanti hija dwar il-bżonn li jitkompla jingħata taħriġ għal dawk iż-żgħażagħ jew adulti fis-snajja differenti.

Din hija inizjattiva numru 10.

Huwa fatt magħruf, Sur President, li llum il- problema ta' l-illetteriżmu ta' żgħażagħ bla sengħa jew ħiliet qed tikber.

Huwa fatt ukoll li aktar ma jkollok żgħażagħ li ma jkomplux l-istudju tagħhom, aktar se jkollok nies li se jsibuha diffiċli sabiex isibu impieg kif ukoll workforce anqas ippreparata għall-impjiegi li jistgħu jersqu lejn pajjiżna.

Meta ftit ilu l-Unjoni Ewropea approvat il-Lisbon Agenda, wieħed mit- targets kien li sas-sena 2010, inaqqsu bin-nofs in-numru ta' żgħażagħ ta' bejn 18 u 24 li jkollhom livell baxx sekondarju edukattiv.

Fost il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea din il-problema hija l-aktar gravi F'Malta.

Fost il-15-il pajjiż li ssieħbu qabilna sas-sena 2000 kien hemm 18.8% tal-popolazzjoni li kellhom livell baxx edukattiv.

F'Ċipru l- persentaġġ kien ta' 14%, fil-Bulgarija 21%, fir-Rumanija 23.3% u f'Malta l- livell baxx edukattiv kien ta' 52.7%.

Naħseb li dawn huma figuri li jitolbu attenzjoni u dan meta niftaħru li għandna livell edukattiv għoli li suppost iħabbatha ma' pajjiżi oħra.

Hemm ħafna li huma tajbin, pero' mbagħad hemm ħafna iktar li mhux qed ilaħħqu ma' l-isfidi li qed toffri l- ħajja tal-lum.

Għalhekk naħseb li wasalna f'sitwazzjoni fejn jekk ma noqogħdux attenti se nibdew nitilfu l-battalja għall-investimenti ġodda.

Jekk ma jkollniex nies imħarrġa, ħadd m'hu se jiġi jinvesti hawnhekk meta jaf li mhux se jsib nies kapaċi sabiex jieħdu l-impjiegi li jkun qed joffri.

Għadna qed inħabbtu wiċċna ma' eluf ta' studenti li jispiċċaw f'din is- sitwazzjoni wara snin sħaħ ta' skola.

Naħseb li xbajna nisimgħu kemm qed nippruvaw nilqgħu għal din il-problema, pero' ta' kull sena qed naraw żieda fin-numru ta' żgħażagħ jirreġistraw għax-xogħol għal dawk l-impjiegi l- iktar bażiċi.

Jekk nagħtu ħarsa lejn l-istatistika għax-xahar ta' April li għadda nsibu li 44.3% ta' l-irġiel li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol kienu qed ifittxu dan it-tip ta' impjieg, dik li aħna nsejħulha elementary occupation li ma tenħtieġ l-ebda taħriġ.

Imbagħad 27% ta' dawk jirreġistraw għax-xogħol tas-sess feminili kienu wkoll qegħdin ifittxu dan it-tip ta' impjieg.

Allura jien ngħid, x'konna qed nagħmlu matul dawn is- snin kollha meta konna nippriedkaw sabiex ikollna workforce aktar ippreparata?

Saru ħafna pjanijiet sabiex dawn ir-riżultati negattivi ma jibqgħux jirrepetu ruħhom, pero' ma nistax nifhem għaliex qed ikollna nibqgħu niffaċċjaw dawn ir-riżultati meta l-infiq tal-gvern fl-edukazzjoni bħala persentaġġ tal-GDP jipparaguna tajjeb ma' dak li jintnefqu fil-15-il pajjiż li jagħmlu parti mill-Unjoni Ewropea jew addirittura dawk li kienu jagħmlu parti mill-Unjoni Ewropea qabel.

Minkejja dan, insibu li f'Malta 7% tal-popolazzjoni ta' bejn il-25 u l-64 sena għandhom livell terzjarju ta' edukazzjoni u dan meta fl-Ewropa l-inqas rata hija dik ta' 10.17% u l- persentaġġ tal-pajjiżi kollha flimkien ta' l-Ewropa huwa ta' 21.22%.

Minn dan naraw kemm qed nitilfu l-battalja ta' l-edukazzjoni mal-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll l-iskills mismatch li qed iħabbat wiċċu magħha s-suq tax-xogħol.

Minn stħarriġ li għamlet l-ETC ftit tax- xhur ilu nsibu li 45% ta' l-employers li ġew intervistati kienu qed isibuha diffiċli li jsibu ħaddiema mħarrġa biżżejjed għall-impjiegi li kellhom available.

Din tant ilna nsemmuha f'kull rapport ta' l-ETC li naħseb li wasal iż-żmien li jkollna ftit ħidma bis-serjeta' bejn l-ETC, id- dipartiment ta' l-edukazzjoni u friegħi oħra fosthom l-MCAST u l- universita' sabiex ikollna aktar żgħażagħ ippreparati u mħarrġa għall- impjiegi li jistgħu jinħolqu fil-futur.

Li jiġu jgħidulna li f'sena sar kors għal salesperson - hekk jissemma f'dan ir-rapport - għalija mhux biżżejjed.

Irridu naraw xi bżonn għandu u xi bżonn se jkollu s-suq tax- xogħol.

Ftit snin ilu kont għamilt talba f'din il-Kamra sabiex l-ETC flimkien mal- korsorzju li sitt snin ilu ħadu l-proġett tal-Kottonera jibdew programmi ta' taħriġ għaż-żgħażagħ mill-Kottonera sabiex dawn ikunu ppreparati għall- impjiegi li jistgħu jinħolqu f'dan il-proġett.

Huwa veru li ftit inħolqu mpjiegi f'dan il-proġett, iżda mil-lat ta' taħriġ ma sar xejn anqas.

Issa meta xi darba jinħolqu l-impjiegi fil-proġett tal-Kottonera, u j'Alla jinħolqu, jgħidulna li fil-Kottonera m'hemmx żgħażagħ ippreparati għal dawn l-impjiegi u allura ndaħħlu żgħażagħ minn barra l-Kottonera għal impjiegi li suppost l-ewwel prijorita' kellha tkun għal dawk tal-Kottonera.

Għalhekk, Sur President, nerġa' nħeġġeġ għal darb'oħra biex jekk fil-futur qarib ikollna xi mpjiegi fil-proġett tal-Kottonera, l-ETC tkun proattiva u tiltaqa' ma' min għandu xi xogħol għaddej fil-proġett tal-Kottonera u flimkien inħejju programmi ta' taħriġ għan-numru kbir ta' żgħażagħ fil- Kottonera li jinsabu jirreġistraw għax-xogħol, liema numru kulma jmur dejjem qed jiżdied.

Nitkellem issa fuq inizjattiva numru 15, li titkellem dwar il-ħruġ tal-liċenzji tan-negozju.

Dan diġa' semmejtu fil-bidu tad-diskors tiegħi u nerġa' nirrepeti li sar ħafna progress, pero' għad baqa' ħafna xi jsir.

Ma nistax nifhem għaliex meta tiġi biex tagħmel change of use fuq negozji kważi ta' l-istess kategorija, ikun hemm dan id-dewmien li jinvolvi ħafna karti.

Għalfejn għandna nieħdu daqshekk fit-tul sabiex sid ta' ħanut tal-ħwejjeġ jibdel in- negozju tiegħu għal wieħed li jbigħ affarijiet relatati?

Jien nemmen li wasal iż-żmien li meta ma tkunx se ssir bidla totalment differenti, għandu jkun hemm reġistrazzjoni sempliċi u tista' tibqa' għaddej bin-negozju tiegħek.

Min ikun għamel spejjeż kbar sabiex jiftaħ negozju għal rasu jkollu ġenn sabiex jiftaħ u jibda jdaħħal xi ħaġa u naħseb li għalih kull minuta tfisser imgħaxijiet.

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa fuq inizjattiva 16 li titkellem dwar id-disponibilita' ta' spazju fl-industrija għan-negozji ż-żgħar.

Ftit ilu semmejt li kellna t-twaqqif tal-Malta enterprise li ħadet f'idejha t-tmexxija ta' l-industrial areas li jitmexxew mill-Malta industrial parks.

Mhux l-ewwel darba li f'din il-Kamra tingħata l-impressjoni li nkunu tlifna investiment għaliex ma kellniex fabbriki x'nallokaw.

Jien ngħid li forsi veru hemm bżonn ta' bini ta' fabbriki ġodda, pero' nemmen li hemm lok għal titjib fil-mod kif inhuma ġestiti xi fabbriki fil-mod kif inbnew.

Ftit tal-ġimgħat ilu flimkien ma' sieħbi l-Onor.

John Attard Montalto żort il- fabbrika tal-Playmobil, fabbrika moderna ħafna li nbniet f'Ħal Far ħames snin ilu.

Naħseb li l-mod kif sar il-bini ta' din il-fabbrika – dan huwa l-mod kif ried it-top management tal-Playmobil - huwa l-mod kif għandna nibnu l-fabbriki tagħna fil-futur.

Jien ngħid li dawn għandhom jinbnew b'mod li jkunu jistgħu jbiddlu l-funzjonijiet tagħhom meta jridu.

Fl-aħħar budget il-ministru tal-finanzi qalilna li se jalloka Lm40 miljun fuq perijodu ta' snin sabiex jinbnew fabbriki ġodda.

Naħseb li dan huwa awgurju tajjeb u nispera li wara kollox din ma tkunx xi waħda mill-miżuri li jitpoġġew fil-ġenb sabiex jiġi kkontrollat id-deficit li għandna.

Huwa tajjeb li nfakkar x'kien sar mill-gvern Laburista ta' l-1996 ma' l- imprenditur iż-żgħir.

L-ewwel segretarju parlamentari li kellna għas-self- employed kien sema' l-karba tal-ħafna self-employed żgħar, fosthom sprayers tal-karozzi, tellara, mastrudaxxi żgħar, ħaddieda u ħafna negozji oħra u dakinhar konna tlaqna bl-idea li jsir industrial estate f'Ħal Luqa.

Kien sar ħafna xogħol fuq l-infrastruttura, imbagħad bdiet l-iskema sabiex jiġu allokati numru ta' plots li ngħataw lil dawn l-imprendituri ż-żgħar b'ċens issussidjat, dak iż-żmien, għal 65 sena.

Kien ukoll inbeda xogħol fuq l-istess pjan ta' Ħal Far u kieku bqajna fil- gvern kellna l-ħsieb li nkomplu l-estates l-oħra, iżda minn dak inhar ma nafx jekk saritx xi ħaġa.

Jien nara li għandna ħafna estates li għandhom bżonn manutenzjoni, tindif u attenzjoni.

F'Marzu li għadda flimkien ma' l- Onor. John Attard Montalto, żorna l-crafts village ta' Ta' Qali u dakinhar in-negozjanti kollha bdew jilmentaw mit-telqa li hemm.

Ma naħsibx li dan huwa l-mod kif inħajru investiment ġdid u nressqu turisti lejn dawn l-areas għax wara kollox hemm ħafna x'tara, pero' n-nies li għandhom il-futur tagħhom hemmhekk għandhom bżonn ta' aktar attenzjoni.

Nappella - nemmen li hekk se jiġri - sabiex il-crafts village ta' Ta' Qali u kif ukoll dik Ta' Dbigi f'Għawdex jingħataw l-attenzjoni meħtieġa sabiex isiru postijiet attraenti li wieħed iżur biex iwettaq l-attivita' kummerċjali tiegħu, attivita' li wara kollox tiġġenera n-negozju għal pajjiżna.

Sur President, inizjattiva 19 titkellem dwar l-amusement machines u naħseb li anke f'dan il-każ hemm bżonn li jsir kontroll.

M'iniex ngħid li għandna kontrollawhom b'tali mod li nneħħuhom, pero' nafu li ħafna minn dawn l- amusement machines huma gambling machines u naħseb li għandu jsir ċertu kontroll sabiex ma jkollniex tfal u żgħażagħ li minn eta' żgħira jitilfu rashom wara l-logħob.

Inizjattiva 21 titkellem dwar in-nuqqas ta' parking fiċ-ċentri kummerċjali u naħseb li din hija problema kbira kemm għan-negozjant kif ukoll għal min irid imur jixtri xi ħaġa u għalhekk fejn għandna ċentri kummerċjali hemm bżonn ta' sistemi ta' parkeġġ.

Naħseb li bħala poplu għandna bżonn inbiddlu l-mentalita' tagħna li rridu naslu sa wara l-bieb ta' fejn inkunu sejrin.

Huwa tajjeb li naraw jekk irnexxietx is-sistema tal-park and ride li ġiet introdotta fit-trade fair sabiex tibda tintuża f'postijiet oħra bħall-Belt, tas-Sliema u l-Ħamrun.

Ħaġa oħra li xtaqt insemmi tirrigwarda l-parking fil-bliet tal-Kottonera.

Naħseb li l-problema kbira ta' parking li teżisti qed tfixkel il-ħolqien ta' aktar negozju fil-Kottonera.

Jien iltqajt ma' numru ta' negozjanti li qegħdin joperaw u għandhom il-ħsieb joperaw fuq il-Kottonera Waterfront u naħseb li waħda mill-iżvantaġġi li qed jaraw hija n-nuqqas ta' parking.

Hemm bżonn li l-gvern ikompli għaddej bil-ħsebijiet tiegħu li fil-Kottonera jinbena car park sabiex jilqa' għall-bżonnijiet tan-negozji li qegħdin jersqu lejn dawn in-naħat.

Xtaqt indur issa għal sezzjoni G intitolata "Aktar minn suq wieħed" fejn insibu inizjattivi dwar kif in-negozji tagħna jistgħu jieħdu l-frott minn suq akbar, issa li aħna membri fl-Unjoni Ewropea.

Ikun tajjeb li ngħinu lin-negozjanti jfittxu swieq ġodda barra minn xtutna, pero' jkun aktar għaqli u siewi li naraw li n-negozjanti tagħna ma jinbelgħux.

Qed ngħid hekk,għaliex huwa tajjeb li jkollna swieq oħra u li nħajru lin-negozjanti tagħna jfittxu swieq barranin, pero' huwa aktar importanti li n-negozjanti ż-żgħar ikunu protetti ħalli ma jinbelgħux minn negozji kbar li jista' jkollhom il-ħsieb li jersqu lejn pajjiżna u jispiċċaw darba għal dejjem.

Nemmen li n-negozjanti ż-żgħar għandhom ikollhom l-għodda u l-għajnuna neċessarja ħalli jkollna min igawdi minn dan is-suq ġdid.

Sezzjoni Ħ titratta dwar "Inizjattivi rigward it-taxxa u dawk finanzjarji" u tibda billi tgħid hekk: "Is-sistemi tat-taxxa għandhom jiġu adatti biex jippremjaw is-suċċess, jinkoraġġixxu lil dawk li jridu jiftħu negozju, ...".

U jien nistaqsi: Qiegħed isir hekk?

Jien ma naħsibx.

Dan għaliex kull darba l-gvern qed idur fuq in-negozjant u jgħabbih b'piżijiet ġodda ta' taxxi.

L-aħħar eżempju kien il-budget li għadda fejn kellna ħafna taxxi li waħda minnhom kienet iż-żieda fil-VAT.

Din għabbiet lis-settur tan-negozju b'aktar piżijiet f'mument mhux tant feliċi għas-settur tan-negozji kollha fejn qed iħabbtu wiċċhom ma' kompetizzjoni esaġerata.

Sur President, issa għandna l-eco-tax li dwarha diġa' kellna l-kummenti tal- GRTU li tirrappreżenta n-negozjanti ż-żgħar.

Il-gvern, minkejja li jikkonsulta, qisu qiegħed jaqbad u jwaddab dawn il-miżuri fuq in-negozji ż- żgħar.

U jien nistaqsi jekk sarx, jew hux qed isir, assessment dwar kif taxxa ġdida bħal din se taffettwa lin-negozji, għaliex ikun inutli li noqogħdu nitkellmu dwar kif se nżidu l-kompetittivita' tagħna jekk imbagħad il-gvern stess jgħabbi lin-negozjanti b'piżijiet ġodda.

Sur President, fi Frar li għadda l-FOI ippreżentat lista ta' 33 miżura lill- gvern li tgħabbiet fuq l-industrija - "government induced costs" – u jien se nsemmi wħud minn dawk li huma mniżżlin fiċ-charter li għandna għad- diskussjoni.

Nixtieq li ningħataw informazzjoni dwar jekk sarx xi progress dwar dawn l-ilmenti ta' l-FOI.

Se nsemmihom waħda waħda, pero' m'iniex se nikkummeta fuqhom għaliex il-ħin tiegħi kważi skada.

Nibda bil-kwalita' u l-prezz ta' l-ilma - li skond l-FOI l-ilma tagħna mhux ta' l-aħjar kwalita minkejja li huwa fost l-ogħla fid-dinja – u nkompli bil-qtugħ fis-servizz tad-dawl u l-ilma - minkejja l-bini ta' power station ġdida għadna nesperjenzaw qtugħ fid-dawl u fl-ilma - l-istat fiżiku tal-fabbriki u ta' l- industrial estates; il-MEPA u l-burokrazija żejda ta' dewmien fl- approvazzjoni ta' permessi, il-burokrazija tal-ħaddiema tal-gvern, in- nuqqas ta' servizz tat-trasport pubbliku lejn uħud mill-industrial estates, il-prezz dejjem tiela' tal-petrol u d-diesel, u ħlasijiet dejjem telgħin għas-servizzi provduti minn entitajiet tal-gvern.

Jien nistaqsi jekk sarx xi progress fuq dawn it-talbiet u oħrajn li għamlet l-FOI fi Frar li għadda.

Jien nemmen li l-FOI hi l-iktar organu kompetenti sabiex titkellem fuq id-difikultajiet li għandhom l-imprendituri f'pajjiżna.

Sur President, ftit tal-ġranet ilu sirna nafu li l-Unjoni Ewropeja approvat il-pjan tal- gvern sabiex sas-sena 2007 inaqqas id-deficit minn 5.2% għal 1.4%.

Il-Prim Ministru qalilna li dan ifisser li se jkollhom jittieħdu miżuri, iżda mhux taxxi ġodda.

Jien naħseb li ħadd ma jiflaħ għal aktar taxxi ġodda u tkun ġennata jekk ngħabbu lill-poplu u lill-investitur b'aktar piżijiet.

Id-dħul tal-gvern, minkejja dan l-isbilanċ, għal sena wara l-oħra baqa' dejjem jiżdied u fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena l- gvern ġabar Lm49 miljun aktar mill-income tax u dan ifisser Lm6 miljun aktar milli ġabar is-sena l-oħra.

Mhux taxxi dawn, Sur President?

Mill- consumption tax ġabar Lm49 miljun, żieda ta' Lm11-il miljun fuq perijodu ta' erba' xhur minn dak li kien ġabar sena qabel.

Pero', minkejja t-taxxi u ż-żidied ġodda fuq il-poplu, sa l-aħħar t'April id-dejn tal-gvern kien jammonta għal Lm1,276 miljun li jfissru żieda ta' Lm128.7 miljun minn April tas-sena l-oħra sa April ta' din is-sena.

Issa li l-gvern irid li jitnaqqas id-deficit f'perijodu daqsekk qasir, nittama li ma jitgħabbewx piżijiet ġodda fuq il-poplu jew fuq in-negozjanti u l-imprendituri li wara kollox iridu jiġġeneraw l-ekonomija ta' pajjiżna.

Sur President, biex nagħlaq ngħid li huwa importanti ħafna li kulħadd jirrikonoxxi l-importanza mhux tan-negozjant iż-żgħir biss iżda tal- impredituri li jiġu jinvestu f'pajjiżna sabiex ikunu jistgħu joħolqu impjiegi u jiġġeneraw l-ekonomija tagħna.

Ma jistax ikun pero' li s-self- employed minflok ma jingħataw l-għajnuna u r-rispett li jistħoqqilhom - kif għedt dawn in-nies ikunu nvestew u forsi anke daħlu għal loans kbar sabiex jaqilgħu l-għajxien tagħhom - ikollna min ikaxkar saqajh meta jkunu qegħdin jitolbu l-għajnuna tiegħu.

Huwa tajjeb li jkollna fuqhiex nimxu bħalma hu dan iċ-charter, pero' huwa importanti li tkompli titwettaq aktar ħidma għall-ġid tas-self-employed.

Huwa importanti li lin-negozjant mhux nisimugħ u nwettqu l-kontra ta' dak li jkun jixtieq.

Kif diġa' għedt, m'huwiex sew li l-gvern ibiddel u jdaħħal miżuri mingħajr ma jagħti kas kif se jintlaqtu dawk li huma nvoluti direttament.

Jien inħeġġeġ lil sieħbi sabiex jibqa' jaħdem - kif wara kollox qed jaħdem għas-self employed iż-żgħir - għaliex dan għandu rwol importanti għall- iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna u dak li hu neċessarju li jsir għall-ġid tas-settur isir bil-fatti u mhux jiġi diskuss hawn imbagħad wara kollox inħalluh fuq il-karti u n-negozjant u l-imprenditur jibqa` jbati u jiġi mgħobbi bit-taxxa kif kien qed jiġri matul dawn l-aħħar snin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Mr Speaker, nixtieq nibda billi bħalma għamel il- kollega ta' qabli, nirringrazzja lill-Onor.

Edwin Vassallo għall-ħidma fejjieda li għamel favur is-self-employed.

Naf li dan is-settur huwa għal qalbu u ninsab persważ li ċerti affarijiet li ma wasalniex fihom għamel ħiltu kollha biex naslu kemm jista' jkun malajr.

Mr Speaker, illum qed nitkellmu fuq politika imprenditorjali u se npoġġi ruħi fiż-żarbun ta' l-investitur.

L-ewwel domanda li tiġini f'moħħi hija din: Meta investitur jitħajjar jinvesti f'pajjiżna, dan x'ikun irid u jippretendi?

Naturalment dan ikun jippretendi li l-missjoni tiegħu sseħħ, u b'dik il-missjoni se jgawdi kulħadd; se jgawdi hu, se jgawdu l-familji Maltin minħabba l-ħolqien tax- xogħol u se jgawdi wkoll il-gvern għax dan kollu jkun ifisser iktar kontribuzzjonijiet lejn pajjiżna.

Mr Speaker, hawn ħafna investituri Maltin u barranin li jħarsu lejn inizjattivi ġodda.

Għalhekk ma jkunux jafu eżattament minn fejn iridu jgħaddu, u b'konsegwenza ta' dan ġieli jaslu fi stat li jaqtgħu qalbhom għax ikollhom jgħaddu minn proċessi twal, li xi kultant ikunu burokratiċi wkoll.

Fil-fatt biex l-iskop tagħhom jirnexxi, dawn ikollhom jgħaddu minn ċertu hassle żejjed.

Naturalment dawn jikkonsidraw options oħra, mhux f'Malta biss, u aħna qegħdin nikkompetu ma' pajjiżi oħra.

Aħna m'aħniex qegħdin weħidna fid-dinja imma rridu nikkompetu ma' pajjiżi oħra, u meta pajjiżi oħra joffru vantaġġi ħafna aħjar minna, l-investitur barrani mhux se joqgħod jinvesti f'Malta sempliċement għall-interess ta' pajjiżna imma se jmur jinvesti fejn ikun jaqbillu.

Lil dan ħadd ma jagħtih tort għax wara kollox l-iskop ta' l-investitur huwa li jiġġenera growth ekonomiku, u allura pajjiżna għandu jagħmel minn kollox biex jelimina l-burokrazija u jassigura li l-proċessi li jkun irid jgħaddi minnhom l-investitur ikunu neċessarji għax minnhom tkun tista' toħroġ ċerta sustanza.

Per eżempju, jien ma naċċettax li jinħela ħafna żmien minħabba li file jitpoġġa fuq l- ixkaffa u jitħalla hemmhekk, u lanqas ma naċċetta ċerti argumenti, bħal per eżempju, li file ma mexiex minħabba li l-ħaddiem li kien qed jarah qiegħed bil-leave jew bis-sick leave.

Dawn l-affarijiet għandhom jinqatgħu darba għal dejjem, pero` biex dan isir irid jiġi pprovdut qafas tajjeb li permezz tiegħu, jekk jista' jkun wieħed ma jiltaqa' ma' l-ebda xkiel.

Illum diġa` hemm ċerti affarijiet li qed jiġu implimentati, pero` jiddispjaċini ngħid li mbagħad hemm ċerti affarijiet oħra li għad fadlilna ħafna x'naqdfu għalihom.

L-ekonomija u n-negozju jinbidlu kull ħin, u allura l-politika li jrid jipprovdi pajjiż hija appuntu li jkun lest jipprepara l-business u lill- ħaddiema għal dik iċ-change li qed issir fl-industrija fl-iqsar żmien possibbli, jiġifieri jekk inti għandek xi settur ta' ċertu business li miexi mhux ħażin u mbagħad f'daqqa waħda, minħabba ċerti ċirkostanzi, anke minħabba ċirkostanzi li jseħħu f'pajjiżi differenti u li aħna jkollna niddependu fuqhom bilfors, dan il-business ma jkunx sejjer daqshekk tajjeb u allura aħna jkollna nagħmlu shifting tal-business, f'dak il-każ Malta tkun trid taddatta ruħha għal dik iċ-change kemm jista' jkun malajr.

Per eżempju, fl-opinjoni tiegħi dawk in-negozji li l-labour cost element tagħhom huwa għoli ħafna m'għandniex inħarsu lejhom għax awtomatikament dan se jaqtagħna out of competition.

Il-labour cost element ta' Malta diġa` huwa għoli ħafna meta kkomparat anke ma' pajjiżi kompetituri tagħna, u allura huwa inutli li nħarsu lejn il-manifattura ta' ċerti prodotti jekk il- labour cost element tagħhom se jaqtagħna mal-ewwel out of competition.

Mr Speaker, matul dan id-dibattitu saret riferenza għal dawk l-artijiet u ż- żoni mferrxin ma' Malta u Għawdex li ġew dedikati għall-qasam industrijali.

Jien naħseb li dan kien pass pożittiv ħafna li ma kienx faċli li jsir, pero` fl-aħħar wasalna biex nidentifikaw ċerti siti u żoni, u hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li minkejja li l-MEPA tiġi kkritikata ħafna u li din għad fadlilha ħafna x'taqdef biex tilħaq l-għanijiet tagħha, għar- rigward ta' l-applikazzjonijiet for proposed developments within MIP estates, hija se taddotta politika differenti.

Fil-fatt issa l-MEPA ilha żmien taħdem biex tfassal l-hekk imsejħa "industry land use strategy", jiġifieri se ssir strateġija nazzjonali għal dawn is-siti partikolari bl- iskop u bl-għan ewlieni li nilħqu rispons tajjeb f'timescale ħafna iqsar.

Qed ngħid dan għax jekk illum, per eżempju, inti tiġi biex tapplika fabbrika f'żona industrijali, dik l-applikazzjoni qed tgħaddi mill-istess proċess ta' applikazzjoni individwali, pero` issa l-viżjoni tal-MEPA għal dawn it-tip ta' applikazzjonijiet se tinbidel biex isseħħ dik li tissejjaħ "overall strategy" fejn l-ewwel se jsir studju tajjeb fuq l-area partikolari, imbagħad se jsir environmental impact assessment u fl- aħħarnett se jsiru traffic impact studies fuq l-istess l-area bl-iskop li l- applikazzjoni tiġi ttrattata ferm differenti minn kif qed tiġi ttrattata llum.

Fil-fatt kulma se jkun jenħtieġ hija biss forma ta' notifikazzjoni biex il- MEPA tiġi informata fejn per eżempju, se tinbena xi fabbrika partikolari skond il-framework li tkun stabbilixxiet hi stess.

Permezz ta' din l- overall strategy li semmejt, wieħed m'għandux għalfejn joqgħod jerġa' jidħol f'environmental impact assessments jew fi traffic impact studies għaliex dawn diġa` se jkunu saru, u se jkunu saru għaż-żona kollha u mhux għal xi fabbrika speċifika.

Issa naturalment hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed isemmi wkoll li meta qed ngħidu li l-environmental impact assessments se jinqatgħu, dan ma jfissirx illi jekk hemm fabbrika li tkun se tapplika f'xi post partikolari u waqt li tkun qed tiffunzjona jibdew joħorġu ċerti emissions, m'hux se jsir l-istudju neċessarju, u ħaġa bħal din kulħadd jifhimha għax l-iskop tagħna m'huwiex biss dak li nħaffu l- proċess ta' l-applikazzjonijiet imma huwa wkoll li l-iżvilupp jibqa' sostenibbli.

Jekk ma jiġrix hekk, inkunu nistgħu ngħidu li f'dan l- eżerċizzju fallejna.

Mr Speaker, ikun tajjeb jekk insemmi wkoll li għal dawn iż-żoni partikolari se jiġu kkonsidrati anke waste management facilities, waste consignments, discharges to marine environment, ground water absorption, discharge to sewers, emissions to atmosphere u radioactive sources.

L-iskop ta' dan l- eżerċizzju huwa li jkollna a state of the art industrial park biex il- proċess li jkun irid jgħaddi minnu dak l-investitur li jkun beħsiebu jinvesti u jwettaq xi proġetti jonqoslu ħafna għax f'dik iż-żona diġa` jkun permessibbli tip ta' żvilupp partikolari u allura kulma jkollu jagħmel l- investitur hija biss forma ta' notifikazzjoni, li minn hawn u ftit żmien ieħor se jkollna l-leġislazzjoni tagħha.

B'hekk iktar investituri lokali u barranin jitħajru jinvestu f'dawn is-siti partikolari.

It-target situation li trid tintlaħaq hija li jkun hemm livell għoli ta' żvilupp f'dawn l-areas u li jiġi studjat sew l-impatt li dan se jħalli fuq it-trasport, fuq is- servizzi, fuq l-infrastruttura u fuq il-landscaping design tal-madwar kollu.

Huwa importanti wkoll li jitħarsu ċerti affarijiet, bħalma per eżempju hi l- effiċjenza u l-użu ta' l-enerġija.

Ikun tajjeb li jiġu pprovduti anke servizzi ta' car park, kemm għall-ħaddiema li jaħdmu hemm kif ukoll għall- viżitaturi ta' dawn l-industrial estates.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal- bini ta' fabbriki, dan għandu joħloq ambjent sabiħ li jistieden lill- investitur jinvesti f'dawk l-areas partikolari.

Naturalment se jkun hemm ukoll ċerti reserved matters, bħalma se jkun id-design partikolari ta' fabbrika minn barra u minn ġewwa, għalkemm se tingħata attenzjoni partikolari biex il-bini tal-fabbriki jkunu kompatibbli ma' xulxin, pero` l- intenzjoni primarja se tibqa' dejjem dik li l-proċess jitħaffef kemm jista' jkun.

Se tingħata attenzjoni wkoll biex jekk, per eżempju, minn ċerta fabbrika partikolari joħorġu ċerti toxic emissions, din ma tkunx viċin dawk il-fabbriki li jipproduċu prodotti ta' l-ikel.

Mr Speaker, matul dan id-diskors saret ħafna kritika fil-konfront tal-MEPA, u jien naqbel ma' parti minn din il-kritika li saret għaliex il-proċess li qed ikollhom jgħaddu minnu dawk li jkunu jixtiequ jiftħu negozju żgħir huwa twil wisq.

Fil-fatt naħseb li jekk ikun hemm design guidelines iżjed ċari, bħalma saru fir-rigward ta' dan il-park industrijali li kont qed nitkellem dwaru, ikun ħafna aħjar.

Naturalment f'dan il-każ is-sitwazzjoni hija differenti, pero` huwa importanti li l-proċess li jkun irid jgħaddi minnu dak l-investitur li jkun investa ċertu kapital biex jiftaħ negozju jiġi ffaċilitat kemm jista' jkun għax m'hux l-ewwel darba li kien hemm investituri li kienu beħsiebhom jinvestu u li qatgħu qalbhom minħabba dan il-proċess twil.

Naturalment illum trid tipprova tiffaċilita l-ħajja ta' l- investituri kollha għax fl-aħħar mill-aħħar dan kollu jissarraf f'iktar impjiegi.

Jekk jirnexxielna nfasslu policies tajbin biex titnaqqas il- burokrazija li għandna bħalissa u ssir anke ċerta pressjoni mill- awtoritajiet biex dawn is-sinerġiji jingħaqdu flimkien, l-investitur ikollu moħħu mistrieħa fejn hu sejjer u jista' jkun ċert ukoll jekk huwiex possibbli li jinħarġu permessi f'ċerti areas.

Naturalment hawnhekk ta' min isemmi wkoll li ġieli xejn ma jkun faċli għall-MEPA li tiddetermina jekk għandhiex toħroġ permess jew le għax ġieli jkun hemm terzi persuni li jagħmlulha ċertu pressure biex negozju partikolari ma jinfetaħx minħabba li kull negozju jiġġenera ċerta attivita` li tista' taffettwa lir-residenti ta' dawk l-akwati b'mod negattiv, u għalhekk huwa ħafna aħjar li jkollna guidelines iktar ċari biex jiġi determinat jekk applikazzjoni tkunx intlaqgħet jew le mingħajr ħafna dewmien żejjed.

Jien nixtieq nikkonkludi hawnhekk għax naf li hawn ħafna membri li jixtiequ jitkellmu fuq dan is-suġġett li juri kemm kull wieħed u waħda minna nħossu li s-self-employed huma importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Kulma nixtieq nagħmel qabel ma nagħlaq huwa li nappella lill-investituri kollha ta' pajjiżna biex ma jaqtgħux qalbhom imma jkomplu jaħdmu u jirsistu biex ikunu kapaċi jilqgħu għall-isfidi tal-ġejjieni.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, jien inqis lis-segretarju parlamentari għas-self-employed u n-negozji ż-żgħar bħala s-segretarju parlamentari tax- xewqat sbieħ, u dan jien m'iniex qed ngħidu b'diżrispett għalih għax naf li l-Onor.

Vassallo għandu xewqat tajbin għall-qasam tas-self-employed u juri ċerta ħeġġa fix-xogħol tiegħu, u għalhekk persważ li l-aspirazzjonijiet tiegħu għal dan il-kamp huma pożittivi.

Imma meta wieħed iqabbel dawn ix- xewqat, din il-ħeġġa u dawn l-aspirazzjonijiet ma' dak li verament qed jinkiseb on the ground għas-self-employed u l-SMEs Maltin u GĦawdxin, mal- ewwel jintebaħ li dan is-segretarjat parlamentari taħt dan il-gvern kien u għadu jinsab fil-limbu minkejja li llum qed jaqa' taħt ministeru differenti.

Bir-rispett kollu, imma jien naħseb li kienet iċ-ċajta tas- seklu meta l-bieraħ l-Onor.

Vassallo qal li l-ġlieda kontra l-burokrazija qiegħda tintrebaħ.

Dan jien m'iniex qed ngħidu bħala opinjoni personali tiegħi biss imma għax ħafna mill-korpi kostitwiti għadhom jilmentaw, mhux magħna biss imma anke pubblikament, illi din il-problema mhux biss għadha magħna bil-kbir iżda f'ċerti każi qiegħda tinfirex u saħansitra qiegħda ssir ukoll iktar akuta.

Lejn tmiem Ġunju li għadda l-Onor.

Vassallo organizza seminar b'ħafna pompa biex wieħed jara fejn wasalna fl- implimentazzjoni tal-politika imprenditorjali.

Anke jekk wieħed jieħu l- marki li l-Onor.

Vassallo ta lilu nnifsu bil-benchmarking li għamel isib li kemm kemm għadda żbrixx minn dan it-test u li għad għandu ħafna xogħol għat- telgħa quddiemu.

Għalkemm milli jidher l-oppożizzjoni - issa din qed ngħidha subject to correction - lanqas biss kienet mistiedna għal dan is- seminar, jirriżultali li għalkemm attendew il-korpi kostitwiti, l-operaturi nfushom fil-qasam tas-self-employed u ta' l-SMEs ftit li xejn attendew tant li jien ninsab informat li l-Onor.

Vassallo ilmenta dwar dan hu personalment għax ilmenta dwar in-nuqqas kbir li kien hemm fis-seminar ta' operaturi diretti fil-qasam ta' l-SMEs Maltin.

Fil-fatt jekk wieħed iħalli barra lill-korpi kostitwiti jsib li dan is-seminar kien miżgħud b'civil servants li f'ċerti każi ftit li xejn għandhom x'jaqsmu direttament ma' l- operat ta' l-SMEs ġewwa pajjiżna.

L-idea tas-seminar kienet tajba, biex ma nkunx negattiv, iżda l-istruttura tiegħu kienet difettuża.

Għaliex qed ngħid hekk?

GĦaliex dan kellu jservi ta' forum fejn il-gvern kellu jikseb il-feedback mill-operaturi nfushom u mhux biss mill-korpi kostitwiti, għalkemm bl-ebda mod ma rrid inċekken ir- rwol importanti li huma għandhom f'dan kollu.

Ilment li nstema' fil- kurituri minn uffiċjali pubbliċi waqt dan is-seminar kien dan: Kif triduna nimplimentaw xi ħaġa li ftit li xejn konna konxji u aġġornati dwarha?!

Minkejja l-isforzi ta' l-Onor Vassallo, huwa fatt innegabbli li bħalissa l- klima industrijali tal-pajjiż mhux talli ma tjibietx imma talli marret għall- agħar, b'nuqqas ta' ħeġġa u inizjattiva ġejjin l-iktar minħabba l- inċertezza li teżisti fil-qasam ta' l-investiment u ta' l-esportazzjoni, minħabba l-problemi strutturali li jeżistu fil-qasam tax-xogħol u anke minħabba l-problemi kbar li jeżistu fis-setturi ewlenin ta' l-ekonomija, bħal per eżempju, dawk tal-manifattura u tat-turiżmu.

Għalkemm il-kelma "fiduċja" ntużat ħafna bħala s-slogan elettorali minn dan il-gvern, fir- realta` llum il-fiduċja fil-pajjiż qiegħda tmajna, u din hija xi ħaġa li qed jirrikonoxxieha kulħadd, anke nies Nazzjonalisti li huma bilanċjati fil- fehmiet politiċi tagħhom.

Illum li spiċċa l-logħob tan-nar li bih ilqajna s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea insibu li għadna ferm 'il bogħod milli nagħmlu dik il-qabża kbira importanti 'l quddiem biex intejbu l-isforzi tagħna kemm fuq livell kwantitattiv kif ukoll fuq livell kwalitattiv bħala membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea.

Jissemma ħafna l-incubation centre li huwa konċett tajjeb, imma xi proġetti ħarġu minnu s'issa?

Suppost li wara tliet snin dawn kellhom jitilqu jimxu u jiftħu għal rashom.

Kemm huma effettivi issa l-port services li dawn l-azjendi qegħdin jingħataw u jekk iva, x'inhuma?

Kemm ħarġu kumpanniji minn dan l-incubation centre, liema huma u kemm minnhom qegħdin joperaw għal rashom b'ċertu degree ta' suċċess?

B'ħafna pompa s-segretarju parlamentari qalilna li vara skema għas-self- employed ma' bank lokali, il-Bank of Valletta, bħallikieku skopra l-Amerka.

Fi żmien il-Mid-Med Bank - u qed immur lura għexieren ta' snin - diġà kien hemm skema simili li kienet tissejjaħ, jekk m'iniex sejjer żball, l-iskema tad-devloans għalkemm din forsi ma kenitx tagħti r-riżultati kif mixtieqa.

Għalhekk jien nistaqsi x'miżuri qed jieħu l-ministeru l-ewwelnett biex ma jkunx hemm replika tad-devloans, biex jiġu evitati n-nuqqasijiet li seta` kellha dik l-iskema fis-snin tmenin, u t-tieni nett tajjeb li nkunu nafu x'se jkun in-net result meta l-iskema tal-Bank of Valletta tidher li se tkun primarjament ibbażata 80% fuq self unsecured.

Ikun tajjeb li kieku s-segretarju parlamentari issa jintrabat li kif qed iżomm il-kamra aġġornata - u qed jagħmel tajjeb - minn sena għall-oħra bil- progress jew nuqqas ta' progress fil-qasam tas-self-employed, meta nerġgħu niltaqgħu minn hawn u sena oħra jirrapportalna dwar l-andament ta' din l- iskema għas-self-employed li nieda dan il-bank lokali, ħalli nkunu nistgħu nkejlu flimkien is-suċċess jew falliment ta' din l-iskema fir-rigward tas- self li jkun se jittieħed, kif ukoll dwar kemm minnu sejjer jew mhux sejjer jiġi onorat fil-ħlas lura lill-istess bank.

Nerġa' ngħid li ma rridx ninstema' xettiku dwar dan, imma kemm l-esperjenza ta' l-imgħoddi dwar dan it-tip ta' self u kemm il-mod kif dan is-self ġie strutturat jagħmluni xettiku għalkemm nawgura xorta waħda li din l-iskema ta' self għas-self-employed effettivament tirnexxi.

Mr Speaker, ir-raġuni li f'pajjiżna m'għandniex entrepreneurship daqskemm nixtiequ u risk taking business environment ġej mill-fatt li minkejja l- kliem sabiħ il-gvern innifsu mhux joħloq l-infrastruttura meħtieġa għall- iżvillupp ta' l-SME's u n-negozji ż-żgħar fil-pajjiż.

U hawn m'iniex qed nagħti tort lill-Onor Vassallo, imma qed nitkellem għall-gvern qua gvern għaliex għandek in-networking li hemm bżonn bejn id-diversi ministeri, jiġifieri m'iniex qed nitfa' l-ħtija kollha f'ħoġru, anzi għall-kuntrarju jien dejjem nilmenta, kif ilmentajt is-sena li għaddiet, li minkejja l- isforzi kollha tiegħu ħafna drabi qed ikun iżolat mingħajr back-up support mill-ministeri l-oħra fl-isforzi li qiegħed jagħmel.

Nerġa' ngħid li dan in-nuqqas ġej minħabba l-fatt li l-gvern mhux joħloq l-infrastruttura meħtieġa għall-iżvillupp ta' l-SMEs u n-negozji ż-żgħar fil-pajjiż.

Qabel ma jkollna investment climate ta' appoġġ għal dawn in-nies ir-rota mhijiex sejra tibda ddur.

Biex dan jirnexxi importanti wkoll li jkollna delivery ta' servizzi pubbliċi aktar effiċjenti u aktar fil-ħin.

L-Onor Vassallo spiss jilmenta dwar it-tfixkil u n-nuqqas ta' kooperazzjoni li jsib min-naħa tan-nies taċ-Ċivil.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li jekk hemm min qed jonqos, dawn jiġu identifikati u, jekk hemm bżonn, jittieħdu passi kontra tagħhom għax mhux fair li tintefa' tebgħa sewda fuq iċ-Ċivil kollu mingħajr ma nkunu ċari dwar min qegħdin verament nitkellmu.

Xi xhur ilu l-Onor.

Vassallo kien qal li jekk il-problema tal-burokrazija ma tingħelibx huwa jkun lest li jirriżenja.

Għalkemm jien nawguralu ħafna iktar snin ta' ħidma f'din il-kamra, bir-rispett kollu, inħoss li skond kliemu stess imissu ilu x-xhur jew il-ġimgħat li tefa' r-riżenja tiegħu għax fil-ġlieda kontra l-burokrazija mhux veru nkiseb il-progress meħtieġ.

L-istess kif m'għamilniex progress fil-qasam tal-kompetittivita` li tant hija meħtieġa irrispettivament minn jekk kellniex naqbdu t-triq ta' sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea jew le.

MR SPEAKER: Onor. Brincat, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

LEO BRINCAT: Iva, nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Onor.

Edwin Vassallo sabiex, jekk jogħġbu, jressaq l-aġġornament.

Fid-9:00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 14 ta' Lulju 2004, fis-6:00 p.m. b'din l- aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Diskussjoni fuq rapport dwar l-implimentazzjoni ta' politika imprenditorjali – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi biex Jemenda Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoloġija – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jikbru l-inġustizzji anke mill-mod kif qegħdin jiġu rispettati jew le deċiżjonijiet mit-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji.

Se mmur mill-ewwel fuq x'qed jiġri fil-Malta International Airport u nirriferi għar-rapport annwali li jitqassam lix-shareholders ta' l-MIA u dawk li jkunu preżenti.

Wara li l-gvern biegħ parti mill-MIA u issa hemm chairman barrani, meta jafu li hemm tmien claims mill-impjegati tal-kumpannija pendenti quddiem it-tribunal għalll-investigazzjoni ta' inġustizzji li wħud minnhom ġew deċiżi favur il-ħaddiema ta' l-MIA, bl-arroganza kollha dawn fir-rapport tagħhom qalu:

"Although at the balance sheet date there existed eight claims filed by employees of the company with the tribunal of the investigation of injustices for unfair promotions, no provision has been made in this financial statement for any liability as in the opinion of the directors all claims are unfounded.".

Jiġifieri dawn se jieħdu post l-imħallef, il-qorti li ddeċidiet favur dawn il-ħaddiema li sofrew inġustizzji taħt gvern Nazzjonalista.

Jien se npoġġi fuq il-mejda tal-kamra kopja tal-parti ta' dan ir-rapport 2003/2004 biex niġġustifika dan li qed isir fl-MIA.

Hawnhekk għandi deċiżjonijiet, fosthom fil-konfront ta' Frederick Attard għall-claim li għamel kontra l-MIA.

Fis-sentenza tad-9 ta' April, 2003 il- qorti qalet li fil-konfront tas-Sur Attard il-qorti tilqa' t-talba tar- rikorrent peress li ssib il-kawża ġustifikata u tagħti r-rakkmandazzjoni tagħha li r-rikorrent jingħata rimedju kompensattiv billi jingħata l-kariga ta' air terminal executive b'effett mill-1992 - 12-il sena ilu - u jitpoġġa fil-lista ta' seniority daqskemm ħa l-promozzjoni dakinhar kif ukoll jitħallas id-differenza tal-paga li sofra.

Mhux talli ma ġietx inforzata din is-sentenza talli dan ġie diskriminat totalment u qed jagħmlulu minn kollox biex jaqtgħulu qalbu.

L-istess ġara fil-każ ta' Joseph Cassar li b'deċiżjoni tat-13 ta' Mejju, 2004 il-qorti tat rimedju kompensattiv billi jingħata l-kariga ta' safety and security executive b'effett mill-1991 meta ngħataw il-kariga l- executives l-oħra u jitpoġġa fil-lista' tas-seniority.

Dan l-individwu li llum għandu 58 sena tħalla hemmhekk u injoraw is-sentenza li ngħata għax fl- opinjoni tad-diretturi "the claims are unfounded".

Hawn qed nitkellmu fuq sentenzi tal-qorti ta' 17-il faċċata u ta' 24 faċċata.

L-istess ġara fil-każ ta' tliet ħaddiema oħra li ġew diskriminati.

Fis- sentenza ta' l-1 ta' Lulju, 2003 dwar il-każ ta' Saviour Duca l-qorti ddeċidiet li: "Għalhekk il-qorti tiġġustifika li r-rikorrent li ġie trasferit għall-MIA suppost kellu jingħata Lm90 paga aktar, wara ftit żmien ġiet irrimedjata parzjalment, tara li dan sofra inġustizzja, matul dawn it- 13-il sena u għandu jingħata ammont kompensattiv."

U tibqa' sejra.

Mr Speaker, l-iktar ħaġa importanti hija li meta twaqqfet l-MIA kien hemm agreement, anzi kien hemm memorandum of understanding, bejn il-gvern u r- rappreżentanti tal-GWU u l-UĦM, l-ikbar żewġ unions li għandna f'Malta u kien hemm rappreżentanza mill-MIA.

Dak iż-żmien kien hemm l-Onor.

Francis Zammit Dimech bħala segretarju parlamentari.

Jien qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra wkoll il-memo li sar fis-27 ta' Mejju, 1991 fejn meta twaqqfet l- MIA kien ġie deċiż li dawk il-ħaddiema kollha - inklużi dawn li semmejt u oħrajn li għandhom il-kawża diġà deċiżi - jidħlu bħala government employees li huma appointed mal-MIA u allura għandhom jokkupaw the post similar to that formerly held by them in government service and shall retain their former seniority.

Apparti minn hekk, għall-fini ta' pensjoni għandhom il-continuity taħt il- pensions Ordinance u taħt l-artikolu 113 tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna li jindika ċar li public officer li jkollu kontinwità ma' korporazzjoni jew kumpannija li twaqqfet mill-gvern jkollu wkoll l-enjoyment ta' dawk id- drittijiet.

Min huma dawn id-diretturi fl-MIA li llum, b'sentenza ġo rapport, jiġu jgħidu li "no provision has been made in this financial statement for any liability as in the opinion of the directors all claims are unfounded."?

Dawn id-diretturi se jmorru wkoll kontra l-ispirtu kostituzzjonali, kontra l-ispirtu ta' memo bejn il-gvern Nazzjonalista stess u l-GWU u l-UĦM, inkluż ir-rappreżentant ta' l-MIA, li għamlu dan l-understanding!

Apparti minn hekk, il-gvern qal li issa ma jistax jindaħal x'tagħmel l-MIA għax parti minnha llum hija privatizzata.

Dan m'hu veru xejn għax meta kien hemm il-kwestjoni fl-MIA il-gvern kien indaħal fl-MIA.

Se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tar-rapport li deher f'"The Times" ftit tas-snin ilu fejn intqal: "Government threatens to stop rotation of chairman of MIA.

Prime Minister orders Minister to intervene ..." fil-kwestjoni ta' l- MIA.

Mela l-gvern, għax qabillu dakinhar, kien lest li jindaħal fir- rotation taċ-chairman tal-MIA biex jipproteġi ċerti drittijiet li jafhom hu, allura kemm għandu jintervjeni aktar biex jara li jiġu onorati d- deċiżjonijiet dwar dawk l-inġustizzji li ġew ġustifikati fit-tribunal għall- investigazzjoni ta' inġustizzji!

Mhux hekk biss, Mr Speaker, il-gvern ħa deċiżjoni politika - jew deċiżjoni morali, sejħilha li trid - meta ġiet skambjata korrispondenza bejn l- avukati ta' l-MIA - l-avukati ta' Ganado, Pawlu Pullicino u l-oħrajn - u l- Avukat Ġenerali, l-uffiċċju li jirrappreżenta lill-gvern fil-qasam legali, li jieħu d-deċiżjonijiet dwar dak li jirrigwarda l-gvern jew korporazzjonijiet fejn għandu interess il-gvern, l-MIA.

Jien se npoġġi wkoll fuq il-mejda tal-Kamra każ partikolari fejn, wara li dawn kaxkru saqajhom u għadhom sal-lum ma onorawx id-deċiżjonijiet, fis-7 ta' Lulju, 2003 l-Avukat Ġenerali f'korrispondenza - li se npoġġiha wkoll fuq il-mejda tal-Kamra - lil Pawlu Pullicino ta' Ganado & Associates, ovvjament għan-nom ta' l-MIA, qallu hekk dwar id-deċiżjonijiet tat-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji:

"The decisions of the TII have been held to be judicially reviewable and, as you will no doubt be aware, wrong findings of fact may give rise to such judicial review ...".

Però qallu li f'dan il-każ il-każijiet tat-tribunal għandhom jiġu onorati.

F'ittra oħra miktuba fit-8 ta' Jannar, 2004 l-Avukat Ġenerali - wara li ċ- chairman baqa' jżomm iebes milli jonora d-deċiżjonijiet u f'din il- kwestjoni kien hemm anke proċeduri li jistgħu jwasslu għall-proċeduri kriminali kontra ċ-chairman - kiteb li f'dan il-każ ukoll għandu jiġi onorat u ċertament għandha tingħata r-rakkmandazzjoni tal-qorti.

Se npoġġi wkoll fuq il-mejda tal-Kamra ċ-ċirkolari mill-uffiċċju tal-Prim Ministru fejn fis-6 ta' Ottubru, 2000, J. R. Grima - wieħed minn dawk li wkoll ikkummenta fuq it-tribunal - qal li l-MIA ukoll hija kontinwazzjoni miċ-Ċivil.

Xi jfisser dan, Mr Speaker?

Il-partit Laburista, aħna mill- oppożizzjoni x'qegħdin ngħidu?

Hawnhekk għandna dokumenti in black and white, deċiżjonijiet, korrispondenza, pariri ta' l-Avukat Ġenerali, ċirkolarijiet, cuttings mill-gazzetta fejn il-Prim Ministru intervjena u ministru tal-gvern intervjena fejn kellu interess jintervjeni fil-każ ta' l- MIA.

Aħna tal-partit Laburista qegħdin ngħidu minn dan il-parlament li meta jasal iż-żmien li nkunu fil-gvern għandna obbligazzjoni morali li naraw li dawn id-deċiżjonijiet jiġu onorati.

Minn issa 'l quddiem meta kumpannija tiġi privatizzata, kollha jew parzjalment, jekk jidhrilha li tista' tiskarta l-obbligi tagħha lejn id- deċiżjonijiet tal-qrati jew tat-tribunal se jgħarralha.

Min jixtri xi kumpannija tal-gvern jew parti minnha għandu jagħmel l-eżamijiet tiegħu u jara x'inhuma l-obbligi tagħha.

Jien nagħlaq billi npoġġi l-aħħar dokument li hija proprju l-aġenda ta' l- MIA - u għandi l-unur ngħid li għandi kopja tagħha llum qabel ma ġiet diskussa - li se tiġi diskussa fil-15 ta' Lulju, 2004, pitgħada.

Meta għamlu r-rapport tas-sena 2002/2003 qalu li hemm 18 claims filed by the employees and the maximum compensation is Lm5,000.

Dan kienu qegħdin jirrikonoxxuh dakinhar, imma din is-sena ma rrikonoxxewhx.

Fl-aġenda qalu: "notice to shareholders in terms of article 35 that the annual aggregate maximum remuneration that may be paid to a director or directors, inclusive of salaries, paid to two executive directors shall be set at Lm200,000."

Jiġifieri dawn se jagħmlu allowance ta' Lm200,000 għal direttur jew żewġ diretturi, imma għal raġunijiet tagħhom qegħdin isibu l-iskużi kollha biex ma jagħmlux allowance ta' Lm5,000 biex jitħallsu dawk il-ħaddiema, minn fost it-18-il każ li kien hemm pendenti, li jistgħu jirbħu l-claim tagħhom.

Illum qed ngħid dan kollu biex il-gvern jieħu passi bħalma ġieli ħa meta ried jieħu fil-każ ta' l-MIA.

Mr Speaker, nixtieq inpoġġi d-dokumenti li semmejt fid-diskors tiegħi fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopji ta' sentenzi maħruġa mit-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji dwar ilmenti minn impjegati fis-Servizz Pubbliku, flimkien ma' dokumenti oħra relatati.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, bħall-Onor.

Farrugia jien se nitkellem fuq ħaddiema li jinsabu għaddejjin minn ħafna tbatija inġustament. dawn huma l-ħaddiema tal-PBS.

Il-ferment li hemm bħalissa fil-PBS żgur li mhux qiegħed jagħti lill-poplu Malti fiduċja li din l- istituzzjoni ta' xandir pubbliku, ta' servizz pubbliku qed tkun ristrutturata bis-serjetà sabiex tirrifletti b'mod ġust u pluralistiku diversità ta' opinjonijiet fis-soċjetà tagħna.

Dan qed ngħidu għaliex ix-xogħol fuq l-għażla tal-ħaddiema mhux qed isir b'mod trasparenti u hemm ħafna mistoqsijiet li qegħdin jagħmlu l-ħaddiema u qegħdin nagħmlu aħna wkoll għax huwa d-dover tagħna li niskrutinizzaw l- operat tal-gvern, speċjalment meta qegħdin nitkellmu fuq istituzzjoni daqstant importanti fid-dinja tal-lum, fejn nistgħu ngħidu li ngħixu bil- komunikazzjoni u bil-media.

Qegħdin nitkellmu fuq istituzzjoni li jekk tiġi wżata ħażin tista' tispiċċa għodda f'idejn min qiegħed iħaddimha għax jista' jħaddimha b'modi li jaqdi l-aġenda tiegħu biex jasal fejn irid jasal.

Għaldaqstant hija sitwazzjoni perikoluża speċjalment meta naraw li nies kwalifikati fil-qasam tax-xandir ma ntgħażlux f'dan il-proċess ta' "suppost ristrutturar" li qed isir.

Meta wieħed jirristruttura jagħmel dan sabiex isir aktar effiċjenti u jipproduċi iktar u f'dan il-każ biex jagħti servizz aħjar.

Allura ngħidlu "suppost ristrutturar" għaliex bil-mod kif qegħdin jintgħażlu n-nies, meta naraw li twarrbu nies li huma kwalifikati u għandhom snin ta' esperjenza fil-qasam tax-xandir filwaqt li ntgħażlu nies oħrajn li m'għandhomx kwalifiki, ma nistax nifhem kif dan ix-xandir pubbliku jista' jagħti servizz aħjar.

Il-gvern dejjem jgħid li jimxi bil-kejl li min ħaqqu jieħu u jimxi 'l quddiem għall-ġid ta' l-istituzzjoni li jkun qed jaħdem fiha.

Però minflok qegħdin naraw dan jiġri, qegħdin naraw li ħafna nies qed jintgħażlu mhux fuq il-mertu tal-kapaċitajiet tagħhom imma għaliex huma magħrufin għat- twemmin politiku tagħhom.

Anke meta nqabblu l-esperjenza, u mhux biss il- kwalifiki, ta' ċerti mpjegati li ma ntgħażlux biex jibqgħu jaħdmu mal-PBS, u nqabblu dik l-esperjenza ma' ta' wħud li ntgħażlu nerġgħu naraw li f'ċerti każi lanqas l-esperjenza ma kienet il-kejl li bih ġew iġġudikati dawn il-ħaddiema sabiex jibqgħu jagħtu x-xogħol tagħhom f'din l-azjenda pubblika.

Kif semmejt qabel ̧ kien hemm nies ikkwalifikati li ma ntgħażlux.

Issa jien m'iniex qed ngħid li għax ikollok degree tkun l-aħjar persuna biex tintgħażel pero' meta toqgħod tara l-każijiet wieħed wieħed - aktar 'il quddiem insemmi każijiet partikolari - u tqabbel min intgħażel ma' min ma ntgħażilx issib li min kellu ċerta esperjenza ma ntgħażilx lanqas.

Meta tara d-degree fil-kontest ta' kapaċità u ta' esperjenza u tqabbilhom ma' dik tal-persuna l-oħra li tkun intgħażlet ikun evidenti li l-persuna ma ntgħażlitx la fuq il-kwalifiki akkademiċi tagħha u lanqas fuq il-esperjenza tagħha.

Għalhekk tibqa' l-mistoqsija fuq liema kriterji ntgħażlet.

Per eżempju, rajna li l-assessment sar fuq interview biss u mhux fuq track record ta' xogħol li tkun għamlet persuna jiġifieri inti tintervista persuna u tiddeċiedi fuq l-intervista ta' dak il-ħin.

Meta tintervista nies f'azjenda li jkunu ilhom jaħdmu snin hemmhekk naħseb li hija xi ħaġa loġika li inti tħares lejn it-track record tagħhom ukoll.

Dan mhux bħal meta tkun applikajt għal job, mort għall-interview u tgħidlu li għamilt xogħlijiet differenti.

Dan huwa każ aktar iffokat meta inti fl-istess azjenda tkun ġegħelt lin-nies jerġgħu japplikaw u allura biex tagħmel ir- restructuring, biex tara kif se tkun aktar effettiv, produttiv u aktar effiċjenti, naħseb li tkun xi ħaġa loġika li ma tħarisx biss lejn l- intervista imma tħares ukoll lejn it-track record u l-kontribut li tkun tat għall-azjenda l-persuna li tkun se tintgħażel.

Pero' ma sarx hekk.

Mistoqsija oħra li qed issir mill-ħaddiema hija dwar min għamel dawn l- intervisti u l-esperjenza u n-knowledge tagħhom fl-oqsma relatati.

Qed ngħid dan għax kien hemm oqsma li għandhom x'jaqsmu direttament ma' produzzjoni, oħrajn li għandhom x'jaqsmu ma' komunikazzjoni u oħrajn li għandhom x'jaqsmu ma' dipartimenti tal-finanzi u dipartimenti ta' human resources.

Per eżempju, min mar għall-interview induna li min kien qed jintervistah ma kellux in-knowledge u l-background tal-qasam li kien qed jiġi ntervistat għalih.

Imbagħad kien hemm ukoll każijiet sfaċċati fejn manager u segretarja għamlu l-interview għall-istess post u ntgħażlet is-segretarja.

Fil-fatt il- manager li kien fuq is-segretarja baqa' barra.

Kien hemm ukoll każijiet fejn clerk qabżet sitt gradi f'daqqa u kien hemm ċerti talbiet għal min ried japplika li kienu tailor-made għal ċerti nies.

Dawn kienu l-aktar affarijiet fid-deher u ċerti impjegati lanqas riedu jemmnu li dawn l- affarijiet setgħu jiġru.

Pero' fil-fatt ġraw.

Nista' nsemmi wkoll li fil-qasam tar-radju tħallew barra nies ta' esperjenza u mbagħad reġgħu fetħu l-applikazzjonijiet.

Jien naħseb li dawn huma kollha affarijiet li jeħtieġ li jkun hemm kjarifika tagħhom.

Wara kollox hawnhekk qed nitkellmu fuq is-servizz pubbliku u ħafna mistoqsijiet dwar dan il-proċess li qed isir għandhom jingħataw risposta.

Per eżempju, f'settur minnhom intgħażlu l-ħaddiema kollha u l-unika persuna li baqgħet barra hija magħrufa għall-kulur politiku tagħha, għax hija Laburista.

Mill-mod kif saru l-affarijiet jidher li l-jobs it-tajbin u l-importanti ngħataw lil ċerti nies, imbagħad nies b'tendenzi oħrajn ingħataw il-frak.

Naturalment dan ma jawgura xejn tajjeb għall-fiduċja li aħna suppost ikollna fit-tmexxija tal-PBS għaliex meta naraw kif qed issir din l-għażla tal-ħaddiema nsibu affarijiet sfaċċati u wieħed jibda jgħid: X'nippretendu meta qegħdin naraw il-mod ta' kif qegħdin isiru dawn l-affarijiet?!

Kien għalhekk li l-oppożizzjoni Laburista iddeplorat il-mod ta' kif saret l- għażla tal-ħaddiema fix-xandir pubbliku.

Aħna bħala membri ta' l- oppożizzjoni se nibqgħu ninsistu li tibqa' ssir ġustizzja ma' dawk il- ħaddiema li qed issir inġustizzja magħhom.

Nerġgħu ngħidu u nirrepetu l- fatt li dan il-mod ta' kif qegħdin isiru l-affarijiet huwa inkwetanti ħafna, mhux biss intrinsikament għall-mod kif sar imma għall-konsegwenzi ta' dak li qed jiġri fil-PBS.

Meta n-nies qegħdin jaraw dan l-eżerċizzju u l-mod kif żvolġa u kif qed imexxu 'l quddiem dan is-suppost ristrutturar fix-xandir pubbliku, qegħdin jgħidu li ma jistax ikollhom fiduċja f'din l- istituzzjoni għax għadha lanqas bdiet tiffunzjona fil-forma l-ġdida tagħha u diġà hemm dan l-aġir sfaċċat min-naħa tal-gvern.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 14 ta' Lulju, 2004 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis- segretarju parlamentari.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PRODUZZJONI TAL-ĦALIB FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet il-produzzjoni tal-ħalib frisk matul l-ewwel sitt xhur tas-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perjodu għal dawn l- aħħar ħames snin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

PRODUZZJONI TAL-LAĦAM TAL-FENEK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet il-produzzjoni tal-laħam tal- fenek matul l-ewwel sitt xhur tas-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perjodu għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-istima ta' produzzjoni tal-laħam tal-fenek matul l-aħħar sitt xhur ta' din is sena hija ta' 1,099,666 kg.

It-total għas-snin 2002 u 2003 kien ta' 2,509,000 kg u 2,199,333 kg rispettivament.

Ma teżistix statistika f'dan ir-rigward għas-snin ta' qabel.

Ta' min jgħid ukoll li dawn iċ-ċifri huma maħduma fuq kemm jinbiegħ għalf għall-fniek.

LITTLE ARMIER - RABA' SAQWI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'passi se tieħu l-MEPA biex ma tħallix iżjed raba', spejjer u ġwiebi ta' bdiewa jinqerdu fl-inħawi ta' Little Armier biex jagħmlu wisa' għall-bini ta' iżjed minn 1,500 beach-room skond applikazzjoni li saret fi Frar ta' din is-sena mill-kumpannija Armier Development Co. Ltd.?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-abbozz tal-pjan ta' azzjoni dwar il-Marfa jara li ma jkunx affettwat raba' saqwi.

MANIKATA – XOGĦOL FIS-SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol biex tinbidel il-parti mis-sistema tad-drenaġġ fil-Manikata biex titranġa problema qadima tal-ħruġ tad-drenaġġ fl-inħawi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ġie deċiż li dan ix-xogħol isir direttament mill- ħaddiema tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Dan ix-xogħol mistenni jibda f'Awissu.

BORŻA TA' MALTA – MEMBRI TAL-KUNSILL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' jiġi verifikat jekk fil-bord li jmexxi l-Borża ta' Malta hemmx min għandu konflitt ta' interess peress li għandu kumpanniji fil- qasam finanzjarju?

Tista' din il-persuna titneħħa mill-ħatra biex ma jkun hemm ebda suspett li xi ħadd jista' jieħu vantaġġ mill-mod kif taħdem u titmexxa l-Borża ta' Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li nikkonferma li fost il-membri tal- Kunsill tal-Borża hemm min hu attiv fis-settur finanzjarju, ma jirriżultax li hemm xi persuna li għandha konflitt ta' interess li jimpedih jew jillimitah milli jaqdi dmiru bl-ogħla integrità u imparzjalità.

Dan qed jingħad anke in vista tal-funzjonijiet tal-borża kif ġew ridefiniti b'Att XVII ta' l-2002, liema att għadda r-responsabbiltajiet regolatorji u ta' sorveljanza tal-borża kif ukoll il-liċenzjar ta' l-istockbrokers lill- awtorità kompetenti (MFSA), filwaqt li l-listing authority assumiet ir- responsabbiltà għall-awtorizzar ta' l-ammissibilità tat-titoli għal-lista uffiċjali.

SPTAR MATER DEI - KUNTRATTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Minisru jgħid jekk dan l-aħħar wasallux tagħrif dwar kif ingħataw kuntratti fl-isptar il-ġdid?

Ħa passi dwar dan it- tagħrif?

X'passi ħa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall- kuntratt ma' SKANSKA, allura nikkonferma li kelli laqgħat ma' uffiċjali għolja ta' din is-soċjetà biex jibdew laqgħat tekniċi intensivi ħalli tiġi kristallizzata l-kwestjoni dwar l-ispiża kapitali ta' l-isptar.

Jekk l-Onor.

Membru qiegħed jirriferi għall-għoti tal-kuntratt ta' apparat, allura min għandu interess jista' jeżerċita d-dritt li tagħtih il-liġi u jirrikorri lejn l-awtoritajiet kompetenti.

SPTAR SAN LUQA - INĊINERATUR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk inħatarx xi bord biex jevalwa t-tweġibiet tal-kwestjonarju li ntbagħat għal min hu interessat jitfa' offerta għall-inċineratur ta' l-isptar San Luqa?

Min inħatar fuq dan il-kumitat?

Intagħżlu xi kumpanniji u twarrbu oħrajn?

Meta huwa maħsub li tittieħed id-deċiżjoni dwar l-għoti tal-kuntratt għall-inċineratur ta' l- isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-Adjudication board inħatar u diga' beda x-xogħol tiegħu sabiex jevalwa l-offerti mitfugħa rigward sistema ġdida minflok l- inċineratur ta' l-isptar San Luqa.

Peress li l-bord beda jaħdem xi ġimgħatejn ilu, għadu kmieni wisq biex wieħed jgħid jekk intagħżlux jew twarrbu xi kumpanniji.

Deċiżjoni dwar l- għoti tal-kuntratt tittieħed wara li l-bord jispiċċa l-evalwazzjoni tiegħu u jirrapporta lura lid-direttur tal-kuntratti.

Għal raġunijiet ovvji se ngħaddi l-kompożizzjoni tal-bord lill-Onor.

Interpellant b'mod kunfidenzjali.

FTS - KUNTRATTI GĦAL XOGĦLIJIET FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Kemm tat kuntratti l-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada għal xogħlijiet fl-iskejjel matul is-sena skolastika li għadha kemm intemmet?

X'kienet in-natura tax-xogħol li sar f'kull skola?

F'kull każ, x'kien il-valur tax-xogħlijiet u kemm tħallas minnhom għax-xogħol li sar?

Min kienu l-kuntratturi li għamlu u li tħallsu tax-xogħlijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AMBAXXATA ĠDIDA FIL-MAROKK

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tiegħu dwar il-ftuħ/żamma ta' ambaxxata ġdida fil-Marokk?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fiż-żmien li ġej il-Ministeru se jagħmel l- evalwazzjoni neċessarja dwar din il-materja.

FTEHIM BEJN MALTA U L-GREĊJA FIL-QASAM TAS-SEARCH & RESCUE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslu t-taħdidiet tal-ministeru ma' l- awtoritajiet Griegi dwar ftehim ta' koperazzjoni fil-qasam tas-search & rescue?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fuq inizjattiva ta' l-awtoritajiet Maltin ta' l- 1998 kien ġie propost ftehim bilaterali bejn Malta u l-Greċja fil-qasam tas- search and rescue.

It-test tal-ftehim huwa konkluż miż-żewġ naħat, salv ċerti emendi li jirrikjedu negozjati tekniċi diretti li għandhom iseħħu f'qasir żmien.

EUROPEAN BORDER MANAGEMENT AGENCY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-livell ta' appoġġ li Malta kisbet diplomatikament s'issa sabiex tospita l-European Border Management Agency?

Liema huma l-contenders l-oħra?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fuq talba tal-Ministeru tal-Ġustizzja u Intern, il- Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin għamel il-kuntatti meħtieġa ma' l- awtoritajiet konċernati fil-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea dwar id- disponibbilta' ta' Malta li tospita din l-aġenzija Ewropea.

L-Estonja, il- Polonja, is-Slovenja u l-Ungerija wkoll indikaw l-interess tagħhom f'din il- materja.

ŻJARA F'MALTA MIS-SEGRETARJU ĠENERALI TAL-KUNSILL TAL-GOLF GĦARBI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jikkonferma li s-segretarju ġenerali tal-GCC, l- Eċċellenza Tiegħu Abdul Tahman Atiya, mistenni jżur Malta fil-ġejjieni?

Jekk fl-affermattiv, meta hu mistenni li jiġi?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nikkonferma li s-Segretarju Ġenerali tal-Kunsill għall-Koperazzjoni bejn il-pajjiżi tal-Golf Għarbi (GCC) aċċetta l-istedina biex iżur Malta f'data li għad trid tiġi stabilita.

PROTOKOLL FINANZJARJU MA' L-ITALJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Huwa minnu li l-Gvern Malti qed jitlob estensjoni ta' l-implimentazzjoni tal-financial protocol ma' l-Italja b'sentejn?

Jekk iva, fiex waslet din it-talba?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nikkonferma li l-gvernijiet ta' Malta u ta' l- Italja skambjaw noti diplomatiċi bejniethom fl-14 ta' Ġunju li għadda fejn intalbet estensjoni ta' sentejn għall-implimentar tal-Ħames Protokoll Finanzjarju ffirmat ma' l-Italja.

Peress li din it-talba tifforma parti integrali minn dan il-protokoll, ikun meħtieġ li t-talba tkun ratifikata formalament mill-Italja.

Il-Gvern Malti qed jagħmel dak kollu possibbli sabiex din ir-ratifika sseħħ fl-iqsar żmien possibbli.

INVESTMENT PROMOTION GUARANTEE AGREEMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi dwar ir-ratifika ta' l- investment promotion guarantee agreement bejn Malta u l-Libja?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-ftehim bejn Malta u l-Libja dwar il-promozzjoni u l-ħarsien ta' l-investiment, iffirmat f'Ottubru 2003, jidħol fis-seħħ appena jkun ratifikat miż-żewġ pajjiżi.

Malta rratifikat il-ftehim fi Frar ta' din is-sena, filwaqt li l-Libja għad trid tirratifikah.

GĦAWDEX - BEACH CLEANING SECTION

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Peress li l-beach cleaning section fil-Ministeru għal Għawdex m'għandhomx air conditioning fl-uffiċini tagħhom, tista' il-Ministru tara li jiġi stallat air conditioning unit f'dawn l-uffiċini?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-uffiċċju ta' l-iskrivani tal-beach cleaning section huwa provdut b'arja kkondizzjonata.

L-istallazzjoni ta' apparat ta' arja kkondizzjonata f'uffiċċju ieħor ta' din is-sezzjoni tiġi kkunsidrata skond il-prioritajiet tad-dipartiment.

RADIO CALYPSO

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jispjega kif l-unika frekwenza tar- radju li kien hemm allokata għal Għawdex fuq bażi nazzjonali issa mhux se tibqa' tittrasmetti minn Għawdex?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Is-sid ta' Radju Calypso qiegħed fi proċeduri biex ibiegħ il-kumpannija Radju Calypso Ltd lil kumpannija oħra.

Jien informat ukoll li l-awtorita' tax-xandir kellha talba quddiemha, u li hi approvat, f'dan is-sens.

Peress li l-istazzjonijiet tar-radju joperaw fuq bażi kummerċjali, is-sid ta' dan l-istazzjon m'għandu l-ebda obbligu jbiegħ lil xi operatur ieħor ġewwa Għawdex.

Għaldaqstant wieħed għandu dritt li jiddisponi mill-istazzjon skond ir-regoli tas-suq.

L-approvazzjoni tal- bejgħ ta' dan l-istazzjon hi skond Artiklu 16 ta' l-att dwar ix-xandir.

KALAXLOKK CO.

LTD.

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid x'futur għandha l-kumpannija Kalaxlokk u l-ħaddiema tagħha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-gvern se jittratta s-sitwazzjoni tal-kumpannija Kalaxlokk eżatt bħalma ttratta s-sitwazzjoni f'entitajiet oħra.

Il-futur ta' kumpannija li mhux strateġika jiddependi mill-viabbilta' finanzjarja tagħha.

GĦAR DALAM - TINDIF TAL-CAR PARK

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Possibbli jittieħdu passi biex il-car park ta' Għar Dalam, fejn ta' kuljum imorru għadd ta' turisti, jitnaddaf għax ilu fuq xahar biż-żibel miġbur gozz f'nofs il-car park?

Jista' jgħid min hu responsabbli li jitnaddaf dan il-post?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-responsabbilta` tat-tindif tal-car park ta' Għar Dalam jaqa' taħt il-ministeru għar-riżorsi u l-infrastruttura.

Ninsab informat ukoll li d-dipartiment konċernat ġie mgħarraf bis- sitwazzjoni preżenti.

REĠISTRU PUBBLIKU - TWELID TA' TRABI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm twieldu trabi fil-gżejjer Maltin, sena b'sena, għal dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

TONIO BORG: Fir-reġistru pubbliku ma tinżammx statistika tat- tagħrif kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Din l-informazzjoni toħroġ mill- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika li ma jaqax taħt id-dekasteru tiegħi.

Madankollu ġejt informat li n-numru ta' live births fil-gżejjer Maltin, sena b'sena għal dawn l-aħħar għaxar snin, kien kif ġej:

|Sena |Numru | |1994 |4,826 | |1995 |4,613 | |1996 |4,944 | |1997 |4,835 | |1998 |4,488 | |1999 |4,308 | |2000 |4,255 | |2001 |3,859 | |2002 |3,805 | |2003 |3,902 |

SAĦĦA - MORTALITY RATE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid x'kienet il-mortality rate għal dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

UFFIĊĊJU NAZZJONALI TA' L-ISTATISTIKA - POPOLAZZJONI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm tgħodd il-popolazzjoni fil- gżejjer Maltin u Għawdxin preżentement?

Jista' jingħata breakdown skond is-sess u l-age group - maqbudin għaxar snin għaxar snin mit-twelid sa l-eta' ta' 80 sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tagħrif mitlub jinsab fit-tabelli 3A u 3B li tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

It-total tal- popolazzjoni jinkludi wkoll barranin li kienu qed jgħixu Malta sal-31 ta' Diċembru 2003.

TAXXI INTERNI - NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm inġabru flus minn NI contributions mill-1 ta' Jannar 1998 sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TAXXI INTERNI - NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hawn nies li qed iħallsu NI contributions bħalissa?

Kemm hemm kategoriji differenti ta' NI?

Kemm hemm nies f'kull kategorija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li ħallsu l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali matul is-sena 2003 huwa dan: self-employed - 19,371; impjegati - 128,329.

Għar-rigward ta' kategoriji differenti t-tagħrif jinsab fuq il-website tad- dipartiment tat-taxxi interni.

Ninforma wkoll li d-dipartiment ma jżommx record tan-nies li hemm f'kull kategorija.

KUNSILL MEDIKU

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid meta reġa' ġie kostitwit il- kunsill mediku?

Jista' jgħid x'inhuma l-kriterji li dan il-kunsill iħaddem meta jiġbor il-lista ta' każi pendenti mressqin quddiemu?

Jista' jgħid x'tagħrif jagħti lura lil min jiktiblu dwar il-modus operandi tiegħu?

Jista' jgħid x'tagħrif jagħti lura lil min jiktiblu dwar xi membru tal- professjoni tiegħu?

Jekk il-kunsill ma jagħti ebda tagħrif, għal liema raġuni jagħmel hekk?

Jista' jgħid x'rikors ikollhom il-membri tal-pubbliku meta jidħlu f'korrispondenza mal-kunsill mediku u ma jkunux sodisfatti bit- tweġibiet xotti li jingħataw?

Jista' jgħid jekk il-kwerelant għandux dritt għall-aċċess għat-tweġiba mogħtija mill-membri tal-professjoni medika?

Fin- nuqqas ta' rappreżentanza legali, x'għamla oħra ta' protezzjoni jista' ikollhom il-membri tal-pubbliku f'każ li jħossuhom imweġġgħin b'xi għamla ta' abbuż minn membri tal-professjoni li taqa' taħt il-kunsill mediku?

F'dan ir-rigward, xi protezzjoni jagħtihom id-dipartiment u l-ministeru li jaqa' taħt id-dekasteru tal-Ministru tas-Saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kunsill mediku preżenti ġie kostitwit fil-21 ta' Novembru 2003 - Avviż Legali 357 ta' l-2003.

Il-kompożizzjoni tal-kunsill imbagħad ġiet kompletata fit-22 ta' Marzu 2004 wara li kienu ġew maħtura u eletti l-membri kollha tiegħu - Artikolu 9 ta' l-Att ta' l-2003 dwar il- professjonijiet tas-saħħa.

Fis-smigħ ta' l-inkjesti l-kunsill normalment isegwi l-ordni kronoloġika skond id-data tal-kwerela.

Mhux eskluż pero' li jqabbeż każi li fil-fehma tiegħu jkunu iktar urġenti minn każi oħra li l-kwerela dwarhom tkun saret qabel.

Il-kunsill mediku jibgħat lil kulmin ikun interessat kopja tal-proċedura ta' l-inkjesti miżmuma minnu flimkien ma' skjarimenti fejn iħoss li jkun meħtieġ.

It-tagħrif li jagħti l-kunsill mediku jiddependi minn dak li jikteb min ikun kiteb.

Il-kunsill ma jagħti ebda tagħrif jekk ma jkollux tagħrif x'jagħti.

F'dan il-każ il-membri tal-pubbliku jkunu jistgħu jitolbu spjegazzjoni mill- kunsill.

F'każ li wara tali talba jibqgħu mhux sodisfatti allura jaraw jekk ikunux jistgħu jiksbu rimedju skond il-liġi.

Il-kwerelant ikollu dritt ikun preżenti matul il-proċeduri kollha ta' l- inkjesta relattiva u għalhekk ikollu l-opportunita' isegwi kulma jintqal f'dik il-proċedura.

F'każ li l-kunsill jiddeċiedi li ma jagħmilx inkjesta, il-kwerelant jiġi mgħarraf b'din id-deċiżjoni u bir-raġuni li għaliha tkun ittieħdet id- deċiżjoni.

Kull membru tal-pubbliku li jilmenta mill-għemil ta' xi tabib jew dentista jista' jippreżenta lill-kunsill mediku kwerela anke mingħajr l-assistenza legali.

Il-kunsill jipproċedi bl-istess mod fuq kwerela, kemm jekk tkun saret bl-assistenza legali u kemm jekk ma tkunx.

Minħabba li l-funzjoni tal-kunsill hija awtonoma, il-ministeru jew id- diviżjoni m'għandhom l-ebda ġurisdizzjoni fuq każi bħal dawn.