MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 198 Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 198 Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 2004

WERREJ

MINUTI 906

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 906

TQEGĦID TA' KARTI 914

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA

GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2005 -

IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN 915

AĠĠORNAMENT 940

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 940

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 952

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 197 li saret fl-1 ta' Diċembru, 2004 ġew konfermati.

KUMITATI PERMANENTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nippreżenta l-Minuti konfermati ta' laqgħat minn 1 sa 14 ta' l-istess kumitat li saru bejn l-4 ta' Ġunju, 2003 u t-3 ta' Novembru, 2004.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ŻGĦAŻAGĦ LI PPARTEĊIPAW FI PROGRAMMI TA' L-UE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid kemm żgħażagħ Maltin ipparteċipaw f'xi wieħed mill-programmi ta' l-Unjoni Ewropea miftuħa għaż- żgħażagħ u studenti bħal Socrates, Youth u Leonardo fis-snin 2003 u 2004 (s'issa)?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u l-Komunikazzjoni) (f'isem il-ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Informat li t- total ta' parteċipanti żgħażagħ bejn 15 u 25 sena li bbenefikaw mill- programm Youth mill-2003 sal-1 ta' Settembru, 2004 kien ta' 574.

Informat ukoll li f'kull azzjoni f'dawn is-sentejn, ħadu sehem daqshekk :

|Azzjoni |TOTAL|TOTAL |TOTAL | | |2003 |Sa l-1 | | | | |ta' | | | | |Settembru| | | | |2004 | | |Skambji |239 |209 |448 | |ta' | | | | |żgħażagħ | | | | |Servizz |1 |3 |4 | |volontarju| | | | |Ewropew | | | | |Inizjattiv|53 |26 |79 | |i | | | | |miż-Żgħaża| | | | |għ | | | | |Miżuri ta'|23 |20 |43 | |Appoġġ | | | | |Total |316 |258 |574 |

F'dawn il-figuri ma jissemmiex in-numru sostanzjali ta' żgħażagħ Maltin li pparteċipaw fil-programm Youth fi skambji multilaterali organizzati minn għaqdiet f'pajjiżi oħra u mħallsa mill-aġenziji tal-pajjiż fejn ikunu qed jintlaqgħu iż-żgħażagħ.

Dan għaliex dawn iż-żgħażagħ ma japplikawx għall- fondi fl-aġenzija Maltija imma japplikaw għalihom l-għaqdiet barranin.

SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess tar- riforma tas-saħħa mentali?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil- Komunita') Ninsab informat li r-riforma fil-qasam mentali ilha tiġi implimentata b'mod inkrimentali għal numru ta' snin.

Is-servizzi mentali issa qed jinfirxu fil-komunita' biex jgħinu aktar il-pazjenti fl- integrazzjoni tagħhom fis-soċjeta'.

ATT DWAR IL-GWARDJANI PRIVATI U LOKALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Billi l-Att dwar il-Gwardjani Privati u Lokali, Att Numru 389, f'artiklu 25(a) tiegħu, kemm fit-test Malti u Ingliż, jitkellem dwar "multa ta' mhux iżjed minn Lm10,000 u priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn sena, jew dik il-multa u priġunerija flimkien" u f'artiklu 25(b) jitkellem dwar "multa ta' mhux iżjed minn Lm2,000 u priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn sitt xhur, jew dik il-multa u priġunerija flimkien", u billi huwa ferm evidenti li l-leġislatur, f'kull liġi, dejjem jagħti għażla lil-leġislatur bejn multa u ħabs fl-ewwel ipotesi u mbagħad, se mai, jimponi l-multa u priġunerija flimkien, u billi huwa ferm evidenti li hawn si tratta ta' lapsus tat-tipografija li minflok il-kelma "jew" intużat "u" (għax inkella ma kienx jagħmel sens li tintuża l- kelma "flimkien"), jista' il-Ministru jieħu dawk il-passi neċessarji sabiex dan jiġi emendat mill-aktar fis?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Il-punt legali sollevat mill-Onor.

Membru jixraq studju aktar akkurat u occorrendo tiġi ntavolata l-emenda debitament meħtieġa.

HERITAGE MALTA - ŻJARAT FIL-MUŻEWIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm nies żaru l-mużewijiet jew siti tal-Heritage Malta din is-sena u s-sena l-oħra, b'ċifri għal kull mużew jew siti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jagħtina ħjiel ta' kif fil-prattika se taħdem l-absorption taċ-ċentru tar-restawr taħt Heritage Malta?

Il- personnel taċ-ċentru se jiġi rolled-over u jsir parti minn Heritage Malta jew se jżomm ċertu rwol distint kif inhu fil-preżent?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment għadu ftit prematur biex wieħed jagħti dettalji li għad iridu jitħaddmu mil-lat tekniku kollu, pero' li jkun hemm rwoli distinti m'hijiex fiha nnifisha diffikulta' għax wara kollox irridu niftakru li Heritage Malta diġa' tirrappreżenta t-tmexxija ta' diversi mużewijiet u dawn għandhom l-istruttura tagħhom ta' kif jitmexxew.

Jiġifieri għandek kuraturi differenti, għandek nies responsabbli differenti, għandek ukoll sistema ta' accountability u għandek sistema ta' tmexxija ġenerali u ta' policy għal dawk l-entitajiet varji li hemm fiha.

Jien se nipproċedi fuq dak li tħabbar fid-diskors tal-budget u nitlob lill- management efficiency unit fi ħdan l-uffiċċju tal-prim ministru, tanalizza fid-dettall ir-rwoli ta' l-MCR u kif dawk ir-rwoli jkunu nkorporati fi ħdan Heritage Malta.

Imbagħad skond l-indikazzjonijiet preċiżi li ningħataw fir- rapport li jsir minn din il-unit, il-gvern jipproċedi.

ITS - STUDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid kemm iggradwaw studenti mill- Institute for Tourism Studies fl-aħħar sena akkademika?

Kemm applikaw biex jidħlu fis-sena akkademika l-ġdida?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Informat li n-numru ta' studenti li ggradwaw mill-Institute of Tourism Studies fl-aħħar sena akkademika, jiġifieri f'Diċembru 2003, kien ta' 136.

Informat ukoll li n-numru ta' studenti li applikaw biex jidħlu fl- FTS fis-sena skolastika l-ġdida huwa ta' 325.

MTA - REGOLAMENTI MAĦRUĠA GĦALL-BARS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk ir-regolamenti li l-Malta Tourism Authority ħarġet dan l-aħħar fil-konfront tal-bars, li fost oħrajn jinkludu l-obbligu li jkun hemm coffee machine, staff evacuation exercise darba fis-sena, toilet facility għall-irġiel u nisa b'mera b'dawl appożitu, iridux ikunu osservati minn kull bar, irrispettivament mid-daqs tiegħu jew le?

Jekk dan huwa l-każ, l-MTA ħadet in konsiderazzjoni li jista' jiġri li l-karattru tipiku tal-bar tradizzjonali u żgħir fiċ-ċentru tar-raħal Malti jiġi mnaffar jew imnaqqar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li r-regolamenti li ħarġet l-awtorita` dan l-aħħar, b'avviż legali 175 ta' l-2004, jirregolaw il- catering establishments kollha, jiġifieri r-ristoranti, snack bars, kiosks u bars.

Fir-rigward tal-bars, ir-regolamenti jirrikjedu standards bażiċi.

Ma jidhirlix li l-osservanza ta' dawn ir-regolamenti għandhom b'xi mod inaffru jew inaqqru l-karattru tipiku tal-bar tradizzjonali Malti.

Anzi l- awtorita` se toħroġ plakki apposta li jidentifikaw il-bars tipiċi Maltin.

Dawn il-plakki jitwaħħlu fuq il-faċċata ta' barra tal-bar biex it-turist ikun jista' jidentifika l-bars li huma tradizzjonali Maltin.

Dawn, fuq kollox, huma parti mill-kultura tagħna.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jinformani kemm kienet in- nefqa globali tas-safar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2004 tal- ministeru u tad-dipartimenti, entitajiet, awtoritajiet, korporazzjonijiet, eċċ., li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

Jista' jinformani kemm hu kkalkulat li se titla' din l-ispiża sa l-aħħar tas-sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari 9156.

Huwa diffiċli li dan il-ministeru jagħti stima ta' l-ispiża għas-safar sa l- aħħar tas-sena minħaba li n-natura tax-xogħol ġieli tirrikjedi attendenza f'laqgħat barra minn Malta fuq avviż ta' ftit żmien.

PRODUTTURI TAL-LAĦAM FRISK TAL-FENEK

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jagħtini breakdown tal-laqgħat li organizza l-ministeru matul l-ewwel disa' xhur tas-sena biex iżomm kuntatt u monitoring meħtieġ tal-produzzjoni u l-importazzjoni mal- produtturi u l-proċessuri tal-laħam frisk tal-fenek?

Min kienu l-uffiċjali għoljin responsabbli minn dawn il-laqgħat u x'rapporti kkummissjonaw u x'rakkmandazzjonijiet għamlu għall-ilmenti mressqa mill-produtturi u proċessuri in kwestjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Ninsab informat li l-uffiċjali tad-diversi taqsimiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru jkollhom laqgħat kontinwi mal-produtturi u proċessuri tal-laħam frisk tal-fenek skond il-ħtieġa.

L-uffiċjali responsabbli minn dawn il-laqgħat huma uffiċjali agrikoli u xjentifiċi kif ukoll assistenti diretturi u diretturi skond is-settur rispettiv.

MINISTERU GĦALL-IŻVILUPP URBAN U T-TOROQ - SAFAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' il-Ministru jinformani kemm kienet in- nefqa globali tas-safar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2004 tal- ministeru u tad-dipartimenti, entitajiet, awtoritajiet, korporazzjonijiet, eċċ., li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq): In-nefqa globali tas-safar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2004 tal-ministeru u tad-dipartimenti, entitajiet, awtoritajiet, korporazzjonijiet, eċċ., li jaqgħu taħt il-ministeru għall-iżvilupp urban u t-toroq kienet tammonta għal Lm33,560.25.

Huwa stmat li bejn Ottubru u Diċembru ta' din is-sena se jintefqu Lm10,837.99 oħra fuq safar, jiġifieri l-ispiża totali sa l-aħħar tas-sena hu kkalkulat li tavvicina l- Lm44,398.51.

BAJD/ĠBEJNIET U RIKOTTA FRISKA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jagħtini breakdown tal-laqgħat li organizza l-ministeru matul l-ewwel disa' xhur tas-sena biex iżomm kuntatt u monitoring meħtieġ tal-produzzjoni u l-importazzjoni mal- produtturi tal-bajd, il-ġbejniet u rikotta friska?

Min kienu l-uffiċjali għoljin responsabbli minn dawn il-laqgħat u x'rapporti kkummissjonaw u x'rakkmandazzjonijiet għamlu għall-ilmenti mressqa mill-produtturi u proċessuri inkwestjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Ninsab informat li l-uffiċjali tad-diversi taqsimiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru kellhom laqgħat mal-produtturi tal-bajd, il- ġbejniet u rikotta friska.

L-uffiċjali responsabbli minn dawn il-laqgħat huma uffiċjali agrikoli u xjentifiċi, kif ukoll assistenti diretturi, u diretturi skond is-settur rispettiv.

FAMILJA - SAFAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tinformani kemm kienet in-nefqa globali tas-safar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2004 tal-ministeru u tad-dipartimenti, entitajiet, awtoritajiet, korporazzjonijiet, eċċ., li jaqgħu taħt il-ministeru tagħha?

Tista' tinformani kemm hu kkalkulat li se titla' din l-ispiża sa l-aħħar tas-sena?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali): Ninsab informata li l-ammont globali minfuq bejn Jannar u Settembru 2004 kien ta' Lm34,663.

Ninsab infurmata wkoll li hu kalkolat li bejn Ottubru u l-aħħar tas-sena se jintefqu madwar Lm10,000.

PRODUTTURI TA' L-GĦASEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jagħtini breakdown tal-laqgħat li organizza l-ministeru matul l-ewwel disa' xhur tas-sena biex iżomm kuntatt u monitoring meħtieġ tal-produzzjoni u l-importazzjoni mal- produtturi ta' l-għasel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Ninsab informat li l-uffiċjali tad-diversi taqsimiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru jkollhom laqgħat mal-produtturi ta' l- għasel.

L-uffiċjali responsabbli minn dawn il-laqgħat huma agrikoli u xjentifiċi kif ukoll assistenti diretturi u diretturi skond is-settur rispettiv.

ENEMALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 8351 u jgħid kemm kien it-telf tal-korporazzjoni Enemalta sena b'sena mill-1994 sa din is-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, skond l-istatistika, fl-1994 u fl-1995 l- Enemalta kienet għamlet profitt, fl-1996 kienet għamlet telf, dan baqa' jiżdied u fl-1998 reġgħet għamlet profitt għal tliet snin wara xulxin.

Imbagħad it-telf reġa' beda jonqos.

Jista' il-Ministru jagħti indikazzjoni ta' x'setgħet kienet ir-raġuni għal dan it-tibdil?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, minn dak li qal l-Onor.

Mizzi jidher li meta l-partit Nazzjonalista kien fil-gvern l-Enemalta għamlet profitt u meta huma kienu fil-gvern, l-Enemalta għamlet it-telf.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nirrepeti biss dak li smajt.

Peress li m'għandix l-informazzjoni quddiemi, nitlob lill-Onor.

Mizzi jagħmilli domanda bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih risposta ħafna aktar analizzata milli nista' nagħtih bħalissa.

XGĦAJRA - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid meta se jinħatar kap ġdid għall-iskola primarja tax-Xgħajra minħabba li l- kap preżenti mhux qed jidħol għax-xogħol għar-raġunijiet personali?

X'inhi r-raġuni li l-assistent kap li kien hemm ftit taż-żmien ilu tneħħa?

Jaf li fil-preżent hemm għalliema li hija senior li filwaqt li qed tgħallem qed tieħu ħsieb l-iskola hi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Informat li diġa' ntbagħtet persuna biex tmexxi l-iskola tax- Xgħajra fl-assenza tal-kap ta' l-iskola.

RAPPORT TA' RODERICK CHALMERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġie jiswa r-rapport ta' Roderick Chalmers?

Kemm tħallsu l-membri kollha, inkluż min serva ta' konsulent, għal dan ir-rapport?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Informat li r-rapport ta' Roderick Chalmers ġie jiswa Lm10,831.

Informat ukoll li l-membri kollha, inkluż minn serva ta' konsulent għal dan ir-rapport, tħallsu hekk :

Roderick Chalmers - Nil Prof. Rev. Peter Serracino Inglott - Nil Mr Jacques Sciberras - Lm5,027(inc.VAT) Mrs Ann Marie Thake - Lm2,050(inc.VAT) Riċerka u analiżi - Lm3,573 Stationery, Photocopies, Binding - Lm181 Total - Lm10,831(inc.

VAT).

MCAST - MECHANICAL INSTITUTE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg: Jista' il-Ministru jgħid x'makkinarju u riżorsi għandu l-mechanical institute ta' l-MCAST għad- diversi korsijiet li għandu?

Jista' jgħid ukoll meta nxtara dan il- makkinarju?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Informat li l-makkinarju nxtara minn Settembru 2003 s'issa, ħlief xi ftit oġġetti li kienu ttrasferiti minn Umberto Calosso u t- Technical Institute.

L-istitut għandu l-makkinarju u r-riżorsi kollha meħtieġa għad-diversi korsijiet.

XIRI TA' PROPRJETA' MILL-BARRANIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 8466 li oriġinarjament saret lill-Viċi Prim Ministru u jgħid jekk tinżammx statistika ta' proprjeta' mibjugħa lill- barranin?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid matul din is-sena, xahar b'xahar, kemm kien hemm proprjeta' li nxtrat minn barranin?

Jista' jgħid ta' liema nazzjonalita' huma u kemm hu l-valur ta' dawn il-postijiet, xahar b'xahar?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' permessi li ngħataw lill- persuni barranin biex jixtru proprjetà immobbli f'Malta mill-1 ta' Jannar, 2004 sal-31 ta' Ottubru, 2004 u l-valur ta' l-istess proprjetà immobbli qed jingħataw fit-tabella A li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Iċ- ċittadinanza tax-xerrejja tidher fit-tabella B li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

In-numru taċ-ċittadini hu akbar minn numru tal-permessi minħabba li għall-istess permess ikun hemm aktar minn persuna waħda b'ċittadinanza differenti.

DJAR - KIRI TA' POSTIJIET PRIVATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 8353, tista' il-Ministru tgħid jekk dak li ntqal fit-tweġiba japplikax ukoll għal rigali taħt forma finanzjarja u li xi drabi tilħaq l- eluf?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tweġiba hi fl-affermattiv.

AWTORITA' TAD-DJAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jiġu rranġati l-ħsarat li hemm fil-gallarija tal-post tal-gvern fl-Isla li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar għall-azzjoni meħtieġa.

AWTORITA' TAD-DJAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk il-gvern għandux ħsieb li jirranġa l-partijiet komuni, bħal turġien miksurin, fi Blocks A, B u C, Dockyard Terrace, Senglea?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jiena nformata li d-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar diġa' approva dan ix-xogħol u dan se jsir fil-futur immedjat.

XIRI TA' ŻEJT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid kif jispjega l-fatt li pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea bħal Spanja, il- Ġermanja u l-Italja, jixtru kwantitajiet kbar ta' żejt mil-Libja filwaqt li Malta ma tagħmilx dan?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien nformat li pajjiżi oħra bħal Spanja, l-Italja u l-Ġermanja qegħdin jixtru żejt mhux raffinat u qegħdin jirraffinawh f'raffineriji tagħhom stess li għandhom il-kapaċita' jnaqqsu ħafna s- sulphur content fil-prodott finali.

Malta m'għandhiex dawn ir- raffineriji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi Malta qatt ma kellha dawn ir-raffineriji u għalhekk kull meta kienet tixtri ż-żejt mil-Libja kienet tagħmel użu minn raffineriji oħrajn, il-gvern m'għażilx din l-option għal raġunijiet ta' kwalita' ta' containment ta' sulphur content jew għax forsi ma jkunx kompetittiv li jkompli jirrafina ż-żejt mixtri crude min-naħa Libjana f'raffineriji ta' pajjiżi terzi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nibda bil-premessa li l-ewwelnett jiena m'iniex espert taż-żejt u meta aħna l-politiċi nibdew nidħlu f'dawn id- dettalji nkunu qed nidħlu fi kpiepel li lanqas jiġuna.

Li naf hu li meta konna nixtru ż-żejt crude, kien ikun hemm ħafna logħob dwar kif dan iż-żejt crude jiċċaqlaq mil-Libja biex imur fin-north ta' l-Italja fejn jiġi raffinat b'għażliet bejn raffinerija u oħra - kultant mhux fuq bażi ta' raffinerija - kif jiġi shipped, min jagħmel ix-shipping tiegħu, kemm tħallas għax-shipping u iktar minn hekk, il-waste li joħroġ mir-raffinar, li jibqa' ta' min ikun bagħat il-crude u min ibiegħ dak il-waste.

Ma naħsibx li llum li deħlin fis-sena 2005, tajjeb li noqogħdu nirrakkontaw stejjer ta' min kien jinnegozja l-waste bejn l-1981 u l-1987!

Naħseb lanqas ta' min wieħed joqgħod jirrepeti l-istejjer tal-problemi bejn min kien imexxi s-Central Bank u min kien ħadlu l-poteri minn taħt idejh biex jinnegozja d-differenzi fil-currencies u l-istess persuna kienet tinnegozja l-waste taż-żejt!

Ladarba pajjiżna għandu bżonn iż-żejt raffinat, l-aktar ħaġa faċli għal pajjiżna hi li jixtri ż-żejt raffinat.

Minn din is-sena aħna bdejna nixtru - bdejna s-sena l-oħra imma l-qalba saret aktar din is-sena - light sulphur fuel oil, li għandu 0.1% sulphur oxide.

Aħna nixtruh CIF jew FOB imma preferibbilment CIF biex ikun delivered hawn Malta.

Il-problemi ta' raffinar, ta' min iġorru fuq il- vapur, ta' min jieħu l-waste, ta' min jinnegozja l-waste, ta' min jinnegozja l-flus bejn id-dollaru u l-lira Maltija, ta' meta tixtrih crude mil-Libja u tbiegħu l-Italja u forsi tixtrih mill-Iran u tibgħat lil xi ħadd l-Iran biex jixtri kontra l-Libja, jiġifieri dak it-taħwid li kien jiġri bejn l-1983 u l-1987, aħjar nħalluh warajna.

Aħna llum nixtru mingħand kumpanniji rinomati internazzjonalment.

Il-main suppliers tagħna huma t-Total Fina u t-Trafigura li huma żewġ international companies kbar.

Dawn jagħmlu d-delivery tiegħu hawn Malta u ma nidħlux la fil-problemi jekk nieħduhx crude, la jekk jirraffinawhx f'Genova, fi Franza jew fi Sqallija - minn xi ħabib tagħna - la jekk nixtruhx bid-dollaru u nġibuh Malta u xi ħadd jilgħab bid-dollaru u Malta, u lanqas x'jiġri bil- waste wara r-raffinar.

Aħna nġibu ż-żejt bi prezz dikjarat minn qabel u jiġi delivered fil-generating plants tagħna.

Naħseb li bl-atmosferma li għandna Malta, fejn kulħadd qisu kelb u qattus u malli wieħed jieħu deċiżjoni, l-ieħor lest li jigdmu, l-aktar ħaġa faċli huwa li tgħid li t-Total Fina u t-Trafigura jġibulna vapur żejt, dan jiġi delivered f'pajjiżna u nixtruh CIF Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Għalkemm m'għandix kopja tad-diskors tal-budget quddiemi, jekk niftakar sew waħda mill-proposti hi li biex l-issue tax-xiri taż-żejt ma tibqax tiġi politiċizzata, hemm il-ħsieb ukoll li l-Enemalta jew il-gvern iwaqqaf kumitat li jkun jinkludi nies esperti, fosthom nies b'background ekonomiku u anke rappreżentant tal-Bank Ċentrali.

Fil-fatt meta sar hedging, tajjeb jew ħażin, min-naħa tal-gvern Laburista, hu kien mexa proprju fuq dawn il-linji li kien ikkonsulta kemm lill- ekonomisti u anke lill-Bank Ċentrali.

Dan ifisser li bis-set-up li qed jikkontempla li jagħmel 'il quddiem il-gvern għax-xiri taż-żejt, m'huwiex jeskludi l-option ta' hedging?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li jien nibqa' dejjem nikkwota l-ħabib tiegħi l-Onor.

Brincat li meta biddilt naqra l-linja, kien qalli li jieħu gost meta ministru jkun prattiku.

Jiena tant jiena prattiku li hemm diġa' kumitat, ir-risk management committee, hemm ekonomista u hemm ukoll persuna li taħdem fil-Bank Ċentrali li bdew limitatament jagħmlu ftit hedging u ftit currency hedging.

Jiena nista' nantiċipalu lill-Onor.

Brincat, ladarba qajjem din id-domanda, li l-ġimgħa d-dieħla jiena se nikteb lill- oppożizzjoni biex tinnomina persuna jew aktar - kemm jidrilha hi - sabiex tipparteċipa fil-hedging committee ta' l-Enemalta biex żgur naqtgħu darba għal dejjem il-kwestjoni tal-hedging - kemm ta' currency kif ukoll ta' żejt - mill-element politiku.

Dan m'hu xejn aktar minn strument finanzjarju.

Min jipparteċipa fih m'għandux id-doni li jaqtagħha dejjem, kultant se jmur tajjeb u kultant se jmur ħażin.

Barra l-elementi ta' hedging għandek ukoll elementi ta' options, ta' risk taking, ta' insurances fuq l-options u affarijiet oħra.

Nixtieq li darba għal dejjem f'dan il-pajjiż nikbru kemm kemm, li ċerti affarijiet noħorġuhom mill-ambitu politiku u ntellgħuhom fejn għandna ntellgħuhom.

Jiġifieri jiena qed nantiċipa li l-ġimgħa d-dieħla se nitlob lill-oppożizzjoni biex jekk hi tixtieq ...

Naturalment tista' tinjorana kif għamlet ħafna drabi fuq ħafna talbiet li għamilna.

Tista' tiġi titmellaħ mill-bżonnijiet tal-pajjiż kif għamlet fuq ħafna affarijiet li għandhom jmorru 'l bogħod mill-politika.

Imma jiena nieħu paċenzja u se nerġa' nistedinha anke f'dan il-każ, biex jekk verament tixtieq li darba għal dejjem noqtlu dawn...

(Interuzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom inżommu l-ordni.

Ikkonkludi Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Onor. Farrugia, ħu paċenzja, żewġ minuti oħra se jitkellem il-Prim Ministru u min jaf kemm-il darba se tinterrompih.

Almenu tinterrompix lili wkoll.

Jiena ħa nipprova nagħmel dan il-pass ukoll biex nieħdu paċenzja bikom u nistiednukom sabiex tinnominaw lil xi ħadd.

Probabbilment tgħiduli le, imma f'dak il-każ m'hemmx x'tagħmel!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal tqegħid ta' karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Żewġ pjanti li juru proprjeta' biswit il-baħar fil-Ponta tal-Balluta u fil-Ponta tad-Dragonara li, skond indikazzjonijiet li għandha t- taqsima proprjeta' tal-gvern, hija privata, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9490.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar linji ta' l-ajru barranin li joperaw minn u lejn Malta, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9434.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar tibdil f'tariffi tal-kumpannija Gozo Channel bejn April 2003 u Novembru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9353,

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u Kura fil-Komunita', inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar tibdil f'tariffi/drittijiet li sar minn dipartimenti u entitajiet fid-dekasteru tal-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil- Komunita' bejn l-2002 u l-2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9354.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2005 - IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq nistieden issa lill-impjegati tal-PBS jidħlu fil-Kamra sabiex jitrażmettu dirett fuq it-televiżjoni d-diskors tal- Prim Ministru.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

MR SPEAKER: Nistieden ukoll lill-photographers u lill-cameramen li jirrapreżantaw lill-istampa sabiex jidħlu fis-sala sabiex jieħdu ritratti u filmati għal ftit tal-minuti.

Illum il-Kamra għandha quddiema l-kontinwazzjoni tad-diskussjoni fuq il- mozzjoni biex il-Kamra tmur f'kumitat ta' provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-estimi ġenerali ta' spiża għas-sena 2005.

Skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 159 tas-16 ta' Novembru 2004 is-seduta tal-lum għandha tintemm fit-8:30p.m. u d-diskors ikun eżenti mil-limitu ta' ħin għad- diskorsi.

Nistieden għalhekk issa lill-Prim Ministru sabiex jibda d- diskors tiegħu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Grazzi, Mr Speaker.

Huwa privileġġ għalija li din is-sena għandi l-opportunita' li nindirizza din il-Kamra fl-għeluq ta' din il-parti tal-fażi tal- preżentazzjoni tal-budget għas-sena d-dieħla.

Nhar l-Erbgħa tal-ġimgħa li għaddiet, l-24 ta' Novembru, jien ġejt quddiem dan il-parlament u f'isem il- gvern li jiena mmexxi ressaqt il-budget għas-sena d-dieħla għall- approvazzjoni ta' dan il-parlament u stedintu, u anke stedint lill-poplu tagħna, sabiex flimkien inġeddu lil pajjiżna.

Mr Speaker, dan huwa budget li jipproponi nefqa sabiex tkopri 'l fuq minn 72 inizjattiva mingħajr ma ngħodd il-81 inizjattiva oħra li huma koperti mill-pjan nazzjonali ta' impjiegi.

Huwa budget li qed jipproponi żieda ta' Lm15.5 miljun aktar fil-pensjonijiet u fil-qasam tal-welfare f'pajjiżna, qed jipproponi żieda ta' Lm6 miljuni aktar fil-qasam tas-saħħa, qed nipproponi nefqa ta' Lm13 miljuni aktar għall-qasam ta' l-edukazzjoni, qed jirdoppja għas-sena d-dieħla n-nefqa li kellna din is-sena fil-qasam ta' l- ambjent, pero' huwa budget ukoll li qiegħed jipproponi li l-gvern inaqqas l- ispiża rikorrenti tiegħu għas-sena d-dieħla b'Lm7.5 miljuni, jiġifieri qed jippropni li jnaqqas l-ispiża tiegħu għas-sena d-dieħla bi 3.2%.

Dan huwa budget li joffri sfida għalina u għall-poplu tagħna, imma joffrilna wkoll opportunita' li nġeddu lil pajjiżna ħalli nibnu fuq dak it- tajjeb kollu fuq dak is-sod li għandna ħalli nkomplu nimxu 'l quddiem bħala pajjiż.

M'hemm xejn li fl-imgħoddi qatgħalna qalbna, m'hemm xejn li qed jaqtgħalna qalbna llum u m'hu se jkun hemm xejn li jaqtgħalna qalbna fil- futur.

Sur President, it-tiġdid jiġi jekk nagħrfu li għandna l-punti t-tajbin tagħna u nagħmlu ħilitna sabiex dawk il-punti nsaħħuhom għall-ġejjieni biex jibqgħu tajbin, pero' jiġi wkoll jekk ikollna l-kuraġġ u s-sinċerita' li nagħrfu fejn huma l-punti dgħajfa tagħna bħala poplu u bħala pajjiż u nindirizzawhom mingħajr ma noqogħdu nduru mal-lewża imma mmorru dritt għall- punt; l-Ingliżi jgħidu we face reality in the eye, jiġifieri nħarsu lejn ir- realta' f'wiċċha mingħajr ma noqogħdu nduru mal-lewża.

It-tiġdid hekk biss jista' jseħħ u allura kont qiegħed nittama li din l- istedina ta' tiġdid fil-fatt tiġi milqugħa anke mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Issa ħalli nkun ċar.

Jien ma stennejtx li l-bieraħt lura l- Kap ta' l-Oppożizzjoni jqum u jgħid li jaqbel mal-gvern - jien nirrispetta u nirrikonoxxi l-funzjoni tiegħu bħala kap ta' l-oppożizzjoni li jikkritika lill-gvern, jimbottah u jixprunah jagħti l-ideat tiegħu u l-alternattivi - imma stennejt analisi oġġettiva ta' l-istampa kif inhi u proposti li jkunu analizzati sew, serji u konkreti u stennejt ukoll li hu wkoll bħali jħares lejn ir-realtajiet tad-dinja ta' madwarna, jirrikonoxxi l-fatti, jifhem l- isfidi u l-opportunitajiet li għandna quddiemna u kif għedt diġa', jipproponi suġġerimenti kredibbli u prattiċi u li jkunu analizzati sew.

Wara li segwejt id-diskors tiegħu ta' nhar l-Erbgħa rrid ngħid li ħriġt iddiżappuntat.

Jidher ċar li hu jbiddel il-pożizzjoni tiegħu kif jaqbillu għall-opportuniżmu politiku.

Malli tidħol fl-analisi tiegħu tibda tinduna li hija żbilanċjata u f'aspetti minnha hija skorretta kompletament.

Kif se ngħid aktar 'il quddiem, waħda mis-soluzzjonijiet li qiegħed jipproponi għal pajjiżna - l-aktar waħda importanti - għandha konsegwenzi diżastrużi.

U fuq dan nidħol fid-dettall aktar 'il quddiem ħalli nkompli b'din l- introduzzjoni għax inħoss li għandi nagħmilha.

Qabel xejn ngħid lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li għalkemm ma naqbilx ma' l- ideat u l-argumenti tiegħu - u se nagħmel ħilti f'dan id-diskors biex inkisser l-argumenti kollha li hu ressaq quddiem din il-Kamra jumejn ilu - jiena lilu personali nirrispettah u għar-rigward tiegħu personali dawn l- argumenti bl-ebda mod ma jnaqqsu mir-rispett li jien għandi lejh bħala persuna u anke fil-funzjoni tiegħu bħala kap ta' l-oppożizzjoni.

Madankollu se navżah li se nattakkalu bl-aħrax l-argumenti kollha li hu poġġa quddiem din il-Kamra, imma qabel nagħmel dan xtaqt insemmi xi ftit punti importanti.

L-ewwel punt huwa li jiena nista' nagħmel l-istess kif għamel hu waqt id- diskors tiegħu, jiġifieri li assolutament ngħawweġ iċ-ċifri, nikkwota dak li jaqbilli u nikkwota t-tajjeb u nevita dak li huwa ħażin, pero' jidhirli li jekk il-gvern li jiena mmexxi jagħmel hekk, ikun qed jagħmel żball.

Jien naħseb li ma naslu mkien jekk nagħmlu hekk u naħseb li pajjiżna ma jirbaħ xejn b'daqshekk.

Iż-żmien li pajjiżna għandu huwa prezzjuż u kull ġurnata li tgħaddi tiswa għalina lkoll; tiswa f'sens ta' xogħol u f'sens ta' inizjattivi ta' kif nistgħu nsaħħu lil pajjiżna.

Żgur li m'għandniex ħin x'naħlu u allura naħseb li għandi nevita dak l-istil ta' logħob biċ- ċifri u bl-argumentazzjoni u mmur għall-punti li jidhirli li huma importanti.

It-tieni punt li xtaqt insemmi huwa li żgur li f'dak li smajt fid-diskors tal-kap ta' l-oppożizzjoni bi tweġiba għad-diskors tal-budget hemm ħafna fejn ma naqblux, pero' hemm ħaġa waħda li hija pożittiva.

Naħseb li l-punt tat-tluq kemm ta' din in-naħa kif ukoll tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni – li nassumi li hija l-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni - huwa komuni bejnietna.

Jiena smajtu fid-diskors tiegħu jirrepeti diversi drabi li pajjiżna għandu sfida ta' kompetittivita' u l-Kamra taf li fid-diskors tal-budget jiena wkoll enfasizzajt li l-isfida ta' pajjiżna hija l-kompetittivita' u mhux talli enfasizzajt dak talli fassalna flimkien budget li fil-medda ta' l- inizjattivi li qiegħed jipproponi jindirizza preċiżament dan il-punt, il- kompetittivita' tagħna bħala poplu.

U għal min ikun qiegħed isegwi ngħid li kompetittivita' tfisser li jekk aħna għandna l-prodotti tagħna nbigħu aħna l-prodotti tagħna minflok ħaddieħor, jiġifieri min jixtri jixtri mingħandna u mhux jixtri mingħand ħaddieħor, it-turisti jiġu għandna mhux imorru għand ħaddieħor, li aħna nġibu u nirbħu dan lejn pajjiżna għaliex noffru prodott aħjar, noffruh irħas u nkunu aktar effiċjenti u produttivi.

Qed nispjega dan għaliex in-nies ħafna drabi jisimgħuna nużaw din il-kelma imma mhux kulħadd jifhem eżattament x'aħna ngħidu.

Issa din hija faċli tgħidha imma l-kompetittivita' tiġi billi aħna verament naħdmu iżjed, nipproduċu iżjed u nagħmlu iżjed b'inqas flus ħalli nkunu nistgħu nbigħu dak is-servizz u nirbħu l-kompetizzjoni u l-klijenti ħalli jixtru minn pajjiżna.

Din hija l-issue tal-kompetittivita' u naħseb li fuq x'inhi l-isfida għal pajjiżna, iż-żewġ naħat qed naqblu li hija l- kompetittivita'.

Li żgur m'aħniex naqblu - u hemm oċean jaqsam iż-żewġ naħat - hija dwar it-toroq għas-soluzzjonijiet biex nirbħu din il- kompetittivita' għal pajjiżna.

Kif għedt, il-gvern diġa' fassal budget u ressaq diversi miżuri u inizjattivi li l-iskop tagħhom huwa proprju sabiex intejbu l- kompetittivita' tagħna.

Il-ġudizzju li għadda Dr. Sant fid-diskors tiegħu nhar l-Erbgħa fuq dawn l-inizjattivi huwa kollu negattiv; ma sab xejn, lanqas fullstop, comma jew xi ħaġa oħra tajba f'xi ħaġa li għamel il-gvern.

Ma għażel l-ebda waħda biex b'xi mod jew b'ieħor fid-diskors tiegħu jgħid li hija hija tajba jew li għandna bżonn insaħħuha.

Għalih, kulma pproponejna għall-ġid ta' dan il-pajjiż huwa kollu negattiv; ikkritika kull inizjattiva li ħriġna biha u ma għoġbu assolutament xejn, anzi mhux talli ma għoġbu xejn, talli wasal biex iddeskriva dan il-budget bħala kummiedja qarsa.

Issa dawn l-aġġettivi ta' l-Onor.

Sant jiena niggustahom u ma neħodhomx bis-serjeta'; m'iniex dilettant assolutament tal-kummiedji u dawn l-aġġettivi nħallihom għalih.

It-tielet punt li xtaqt nagħmel huwa li nistaqsi jekk għandux raġun l-Onor.

Sant.

U min se jgħaddi dan il-ġudizzju fuq min għandu raġun?

Il-gvern jew Dr. Sant?

Issa aħna nieħdu vot fl-aħħar ta' dan id-dibattitu, pero' l- poplu tagħna jsegwi mill-istazzjonijiet tat-televiżjoni u tar-radju u meta sema' d-diskors ta' Dr. Sant nhar l-Erbgħa li għadda u jisma d-diskors tiegħi llum jibda jistaqsi min minna t-tnejn għadnu raġun.

Ħalli nissuġġerixxi jien x'għandu jagħmel dan il-parlament u x'għandu jagħmel il- poplu Malti.

Minflok joqgħod fuq dak li ngħid jien u minflok joqgħod fuq dak li qed jgħid Dr. Sant għaliex ma joqgħodx fuq dak li qalu n-nies ta' hemm barra, jiġifieri n-nies li għandhom ir-riedni ta' pajjiżna f'idejhom u dawk li jħaddmu l-eluf kbar ta' nies.

Meta aħna niġu hawnhekk u ngħidu li hawn 137,000 persuna jaħdmu bi qligħ fit-turiżmu, fil-hotels u fil-fabbriki tagħna ...

Għax ma noqogħdux attenti u nisimgħu x'qalu fuq dan il-budget dawk in-nies li jħaddmu dawn l- eluf ta' nies li fl-aħħar tax-xahar jagħtuhom il-pagi?

Għax ma noqogħdux attenti u nkellmu lil min ħareġ il-flus minn butu u nvesta l-miljuni tal- liri biex ikollu l-hotels, il-fabbriki, il-ħwienet, u anke dawk is-self- employed u nisimgħu x'qalu huma fuq dan il-budget ħalli l-ġudizzju la ngħadduh aħna bħala gvern u lanqas jgħaddih il-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

U l-poplu tagħna jaqra l-gazzetti u jsegwi l-aħbarijiet u allura jaf li mmedjatament wara li nqara l-budget nhar l-Erbgħa tal-ġimgħa li għaddiet ħarġet stqarrija mill-korpi kostitwiti f'pajjiżna li huma l-kamra tal- kummerċ, il-federazzjoni ta' l-industrija, l-assoċazzjoni ta' min iħaddem f'pajjiżna, u l-Malta hotels and restaurants association li hija organizzazzjoni li tiġbor fiha s-sidien tal-lukandi u r-restoranti f'pajjiżna, kif ukoll il-GRTU.

U f'din l-istqarrija, li kienet l-ewwel reazzjoni tagħhom għall-budget nhar l-Erbgħa filgħaxija, huma rrikonoxxew li l-gvern ħa diversi inizjattivi u rrikonoxxew li dan il-gvern huwa determinat biex jindirizza d-deficit ta' pajjiżna u huwa nkoraġġit bl- inizjattivi tal-gvern sabiex jaqta' l-abbużi u faħħru lill-gvern għall- inizjattivi kollha li ħadna.

Aktar 'il quddiem se npoġġi kopja ta' din l- istqarrija fuq il-mejda tal-Kamra sabiex wieħed ikun jista' jivverifika dak li qiegħed ngħid, apparti li ftit wara li ħarġet din l-istqarrija, fil- ġranet ta' wara ħarġu stqarrijiet separati differenti mill-korpi kostitwiti kollha li qalu u kkonfermaw dan kollu li qiegħed ngħid separatament.

Se npoġġi wkoll fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' stqarrija li ħarġet l- MHRA, jiġifieri waħda minn dawn l-assoċazzjonijiet li għandha x'taqsam mat- turiżmu, l-aktar settur importanti.

Iż-żewġ naħat naqblu li l-qasam tat- turiżmu huwa qasam importanti li miegħu jħaddem eluf kbar ta' nies direttament u ndirettament, miegħu jiddependu l-bdiewa tagħna għall-bejgħ fil-lukandi tal-prodott li huma jipproduċu, jiddependu l-furnara u jiddependu wkoll kwantita' kbira ta' nies.

U x'qalulna?

Ħalli nikkwota l- kliem li hawn f'din l-istqarrija ħalli naraw x'qalulna.

Dawn qalu hekk: "budget excellent for the tourism industry".

U se ngħidha bil-Malti wkoll: Budget eċċellenti għall-industrija tat-turiżmu.

(Onor. Membri: Hear, hear) U allura l-poplu tagħna li qed isegwi jgħid: Kif jiġi Dr. Sant hawnhekk u jara kollox ikrah imbagħad min qiegħed iħaddimni u qed jagħini l- paga kull l-aħħar tax-xahar, min jaf li jiddependi s-suċċess tiegħu għaliex is-suċċess tiegħu jgawdu minnu l-ħaddiema kollha u l-familji tagħhom, qed jgħid prosit lill-gvern?

Jiena l-ġudizzju nħallih f'idejn il-poplu imma huwa ġudizzju li mportanti li jsir.

Nirrepeti li n-nies li qegħdin jgħidu hekk huma l-istess nies li jistimulaw l-ekonomija tagħna, li jġibu l- kompetittivita' għal pajjiżna, li jħaddmu l-mutur ekonomiku u jiddependu mill-ħaddiema tagħhom, mill-kapaċita' tal-ħaddiema, mit-taħriġ tal-ħaddiema u minn kull siegħa xogħol li jagħtu l-ħaddiema.

Naturalment hawnhekk jista' jkun hawn min jgħidli li l-unions ma qalux l- istess ħaġa, imma l-unions lanqas ikkritikaw il-budget imma kkritikaw il- miżuri.

Il-unions ferħulna li qed nattakkaw l-abbużi, ferħulna li qed nagħmlu l-attakk biex innaqqsu l-ispiża tal-gvern, ferħulna għall-inċentivi li qed nagħtu biex inħarrġu lill-ħaddiema, ferħulna għall-Lm5 miljuni li qed nivvotaw - somma rekord li qatt ma ġiet ivvotata - sabiex l-ETC tkun tista' tieħu inizjattivi fil-qasam tax-xogħol u ferħulna għall-inizjattivi li qed nagħtu sabiex nistimulaw l-ekonomija tagħna.

Naturalment il-unions imbagħad tkellmu fuq l-affarijiet li jolqtu direttament lill-ħaddiema, u jiena hawnhekk nerġa' nagħmel il-punt li għamilt f'okkażjonijiet oħrajn.

Jien nifhem il-pożizzjoni tal-unions u nifhem li l-unions qegħdin hemm b'funzjoni, bħalma l-oppożizzjoni qiegħda hawn b'funzjoni, u f'demokrazija tajjeb li jkollna unions b'saħħithom u li jagħmlu l-parti tagħhom, pero' fl- aħħar mill-aħħar iż-żmenijiet inbidlu b'mod qawwi u għalhekk għedt li rridu nħarsu lejn ir-realta' dritt f'għajnejha u nagħrfu li jekk min iħaddem jimxi 'l quddiem jimxu 'l quddiem ukoll il-ħaddiema, filwaqt li jekk min iħaddem imur lura, imorru lura l-ħaddiema.

U allura m'hijiex kwestjoni ta' ġlieda tal-klassi u li "dawk" għal rashom u "aħna" għal rasna; qegħdin ilkoll fl-istess dagħjsa u jew se naqdfu 'l quddiem kollha kemm aħna jew inkella se mmorru lura.

Hawnhekk se nerġa' ngħid li l-messaġġ irid ikun li filwaqt li għandna nagħrfu r-realta' ta' pajjiżna u nagħrfu fejn aħna b'saħħitna, irridu nagħrfu wkoll fejn hemm bżonn nirranġaw, fejn irridu nerfgħu parti mill-piż u fejn irridu nagħmlu ftit tas-sagrifiċċju.

Irridu nagħrfu wkoll li dan qed nagħmluh għall-ġid tagħna stess u mhux għall-ġid ta' xi ħadd.

M'hemmx rebbieħ jew tellief f'dan l-eżerċizzju.

Min qed jirraġuna li rebħu l- employers u tilfu l-ħaddiema qed jiżbalja u qed iwassal messaġġ ħażin, għax meta jirbaħ min iħaddem ikun qed jirbaħ il-ħaddiem ukoll filwaqt li meta jitlef min iħaddem, ikun qed jitlef il-ħaddiem.

Għax imbagħad għalhekk naraw is-sensji f'pajjiżna u jkollna fabbriki u postijiet tax-xogħol, għax jitilfu l-kompetittivita'.

Imbagħad ikun hemm min jiġi jgħid li ntilfu l- postijiet tax-xogħol għax ma konniex kompetittivi imbagħad jibdew jaraw kif kieku għamilna "hekk" u kieku baxxejna l-prezz u kieku rebaħ il-kuntratt, kieku dik il-fabbrika partikolari għadha għaddejja u dawk il-mijiet tan- nies baqgħu jaħdmu f'dik il-fabbrika u jirċievu l-pagi.

Ir-raba' punt li rrid huwa dwar fejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li l- isfidi li għandna quddiemna huma kollha tort tal-partit Nazzjonalista.

Huwa qal li "xejn ma nbidel, Dr. Gonzi għadu l-istess bħal ta' qablu.

Dan il-gvern ilu mill-1987 u dawn il-problemi kollha huma tort ta' dan il-gvern li ilu hemm mill-1987".

Mr Speaker, jien naċċetta t-tort li għandna demokrazija b'saħħitha, pulizija serja, parlament dinjituż, naċċettta t- tort li fil-vit għandna ilma kemm irridu u suret in-nies, naċċetta t-tort li għandna ajruport internazzjonali kif jixraq, naċċetta t-tort li għandna settur privat li għandu n-nies biex jaħdem, naċċetta t-tort li għandna xandir liberalizzat, li għandna l-kunsilli lokali, li għandna sistema ta' telekomunikazzjoni tajba, mobile phones kemm irridu u internet għall- kulħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear) Iva naċċettaw aħna t-tort li għandna t-tobba jaħdmu Malta u mhux itturufnati, li għandna 20,200 ruħ jaħdmu bi qligħ aktar milli kellna fl-1987, li għandna 34,500 aktar jaħdmu fis-settur privat u fil-qasam tas-servizzi, li għandna 12,000 student l-universita' u mhux 700, naċċetta, iva, it-tort li m'hemmx parrinijiet biex tistudja fl- universita' tagħna.

Naċċetta t-tort ukoll li għandna l-MCAST u l-kulleġġ vokazzjonali u naċċetta t-tort li ħlejna l-flus biex kabbarna l-universita' u l-iskejjel tagħna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Iva, tort tagħna li għandna power station ġdida, li għandna vapuri ġodda għall-Gozo Channel u li issa nistgħu ngħidu li għalaqna l-Magħtab u l-miżbla tal-Qortin.

Iva, tort tagħna li nistgħu napprezzaw il-wirt storiku ta' pajjżna, tort tagħna li m'aħniex nitkellmu dwar ġenerazzjonijiet Soċjalista, tort tagħna li ma rridx inħokklok dahrek biex tagħtini telefon jew biex tagħtini television tal-kulur.

Huwa tort tagħna li m'għandniex xi disco f'Sant Anġlu, li għandna l-anzjani f'San Vinċenz li qed jgħixu b'mod dinjituż għaliex għandna djar ta' l-anzjani, ċentri ta' matul il-jum, is-servizz tat- telecare u servizzi oħra.

(Onor. Membri: Hear, hear) Huwa tort tagħna li għandna freeport li jħaddem il-mijiet tan-nies, tort tagħna li aħna poplu rispettat mad-dinja kollha u mhux poplu kkonsidrat għaċ-ċikkulata u għat- toothpaste.

Huwa tort tagħna li aħna ċittadini Ewropej, li d-deċiżjonijiet fl-Unjoni Ewropea li jolqtuna jittieħdu bina preżenti madwar il-mejda.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Viċi Prim Ministru għadu ġej mil-laqgħa li kellu proprju l-bieraħ biex ikun madwar mejda fejn biex tittieħed deċiżjoni hemm bżonn il-kunsens ta' Malta.

Iva, Sur President, tort tagħna dan!

Dan huwa l-gvern li mexxa l-pajjiż mill-1987.

Huwa tort tagħna li għamilna 15- il sena fil-gvern?

Ma tarax!

Il-poplu Malti jaf jagħżel, dik hija l- verita'!

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-poplu Malti jaf jagħżel u allura jekk qed jgħid li ma nbidel xejn il-poplu tagħna jgħidlu mn'Alla li ma nbidel xejn.

U nbidel darba għal 22 xahar u saret froġa f'dan il-pajjiż!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa ħalli niġi għall-punti li għamel Dr. Sant.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni beda bl-analisi tiegħu u wasal għall-konklużjoni li l-pajjiż huwa għarkubtejh; għaks u staġnar kullimkien u qiegħed ipinġi kollox iswed.

Skond Dr. Sant aħna gvern inkompetenti u ma nafux x'aħna nagħmlu, skond hu d-deficit qiegħed jikber u m'aħniex qed insibu rkaptu tas- sitwazzjoni.

F'din il-ħaġa m'hemm xejn ġdid għax din hija kantaliena li drajna nisimgħuha mingħandu.

Dan huwa mument importanti li qed ngħixu fih.

Fl-1 ta' Mejju tlaqna f'avventura ġdida għal pajjiżna u għandna nkunu kollha kemm aħna entużjażmati biex din l-avventura nsarrfuha għal pajjiżna.

Hija avventura li poġġietna ma' popli oħrajn Ewropej li għandhom kwalita' ta' ħajja li rridu nimmiraw għalina u għandna nagħmlu minn kollox biex niksbuha.

Dr. Sant qed jgħidilna li għandna bżonn ngħidu l-verita'.

Issa ħalli naraw meta qed jgħidilna li għandna bżonn ngħidu l-verita' hux qed jgħid il- verita'.

Għax huwa faċli li tgħid dan, pero' imbagħad trid tfittex ħalli tara daqsxejn jekk l-affarijiet humiex kollha suwed kif qiegħed ipinġi hu.

Jien m'iniex qed ngħid li kollox huwa ward u żahar, qatt m'għedt dan u m'iniex qed ngħidu issa, anzi jien ngħid li rridu nispjegaw il-fatti lill- poplu tagħna mingħajr ma nżidu l-morr u lanqas l-ħelu ħalli ngħidulu l- affarijiet kif inhuma.

Naturalment l-istampa la hija kollha sewda u lanqas hija kollha bajda; hemm sinjali li huma pożittivi għal pajjiżna, pero' hemm sinjali li huma negattivi u aħna rridu nitfgħu għajnejna kemm fuq it-tajjeb għax it-tajjeb irridu nsostnuh inkella jitlaq, kif ukoll fuq il-ħażin, fuq dak li qed iffixkilna u fuq l-affarijiet li għandna bżonn inbiddlu.

Dan għaliex malli nindirizzaw dawn, it-tajjeb kollu li għandna jikber u jifjorixxi iżjed u allura rridu ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Issa ħalli nibda b'dak li huwa negattiv.

Issa nista' nagħmel lista ta' affarijiet imma kieku kelli niġbor kollox, naħseb li dan jorbot ftit ma' l- introduzzjoni li għamilna, kemm Dr. Sant kif ukoll jien, jiġifieri jorbot ma' dak li kont qed insemmi - il-kompetittivita'.

Bla dubju ta' xejn hemm pajjiżi oħrajn li huma viċin tagħna li aħna ntellqu magħhom li f'dawn l-aħħar snin saru u qed ikomplu jsiru aktar kompetittivi.

U allura huwa fatt li ħdejn dawn il-pajjiżi pajjiżna ma baqax kompetittiv daqskemm kien qabel.

U fost dawn il-pajjiżi hemm numru ta' pajjiżi li qabel konna nirriferu għalihom bħala ta' wara l-purtiera tal-ħadid li kellhom straitjacket tal-ħadid u li llum saru qishom għasfur li ħareġ minn gaġġa u għadejjin bi żvilupp enormi.

(Interruzzjonijiet) Iva, dawn huma l-pajjiżi ta' Abel.

Issa dawn il-pajjiżi bħalissa għadejjin bi żvilupp enormi, għandhom potenzjal enormi u fejn qabel ma konniex nikkonsidrawhom bħala kompetizzjoni għal pajjiżna u lanqas biss konna ngħodduhom u nsemmuhom għaliex kienu wara l-purtiera tal-ħadid, illum ma ngħidux hekk.

Illum, għal dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu, jekk per eżempju tħares lejn kif qed jiżviluppaw il-Litwanja u s-Slovenja u l-investiment li qed ikollhom, tara li dawn issa huma kompetituri tagħna.

U din hija verita' li ma nistgħux naħarbu minnha bħalma hija verita' wkoll li fil-qasam tal- manifattura qed jiġrilna bħal pajjiżi oħrajn.

Jiena ma nafx min minnkom kellu ċans il-bieraħ isegwi l-pre-budget statement ta' Gordon Brown, iċ- chancellor of the exchequer ta' l-Ingilterra fejn waħda mill-affarijiet li semma kienet proprju l-kompetizzjoni sfrenata li ġejja minn pajjiżi bħalma huma ċ-Ċina.

U l-Ingilterra li hija l-aktar pajjiż li għandu ekonomija li mxiet 'il quddiem u għandha riżultati li tista' tiftaħar bihom, qed tirrikonoxxi li qed titlef il-kompetittivita' tagħha fil-qasam tal- manifattura b'mod partikolari f'ċerti settturi li qed imorru lejn pajjiżi oħrajn fl-imbiegħed.

U l-bieraħ il-ministru tal-finanzi Ingliż Gordon Brown qal li hemm bżonn ninvestu iżjed fit-teknoloġija u fir-riċerka biex l- Ingilterra jkollha kumpanniji u individwi li jagħmlu riċerka fl-iżvilupp fit-teknoloġija.

Issa aħna fil-budget li annunzjajna għas-sena d-dieħla tajna importanza kbira lit-teknoloġija u r-riċerka għax nirrikonoxxuha bħala aspett fejn pajjiżna jista' verament jimxi 'l quddiem.

U din hija realta'.

Imma issa jew se noqogħdu nidħku bil-poplu tagħna u ngħidulu li se nkomplu nissussidjaw u ngħinu lil dawn il-fabbriki ..

Imma nissussidjawhom biex xiex?

Biex jirbħu l-kompetizzjoni bis-sussidju?

Kien hemm żmien fejn kellna nagħmlu hekk, imma llum aħjar inkunu ċari għax inkella nkunu qed nidħku bin-nies.

Ma nistgħux nibqgħu nagħtu dak il- bastun li nsejħulu sussidju sempliċement biex fabbrika jew negozju li ma jistgħu qatt ifendu għal rashom jibqgħu hawnhekk għax fl-aħħar mill-aħħar dak is-sussidju se joħroġ mit-taxxi tagħna.

U meta niġu hawn u nikkritikaw lill-gvern - u nagħmlu sew li nikkritikaw lill-gvern – u ngħidulu biex jaqta' mill-ispejjeż u mill-infiq u jnaqqas l-ispiża u l-preżenza tiegħu ma nistgħux fl-istess ħin ngħidulu biex ikompli jissussidja affarijiet li qatt ma jistgħu jirbħu dik il-kompetizzjoni.

Il-gvern irid jiġi nkorraġit, xprunat u mbuttat biex jitfa' fuq dawk is-setturi fejn aħna nistgħu nirbħu.

U jirriżulta bla dubju ta' xejn - u naħseb li dwar dan naqblu ż-żewġ naħat - li għandna setturi li jistgħu jikbru u li għandhom potenzjal enormi, għandna ħafna affarijiet tajbin u l-ħaddiema tagħna inġenerali huma kapaċi jitgħallmu, għandhom it-talenti u jiddedikaw irwieħhom għalkemm issib ftit 'l hawn u 'l hemm - għalhekk ngħid li mhux kollox abjad imma lanqas huwa kollox iswed - li jirrifjutaw assolutament li jifhmu r-realta' tal-mument li qegħdin fih.

U allura ngħid iva, għandna problema ta' kompetittivita' imma jew se nindirizzawha bis-serjeta' jew inkella se noqogħdu nduru mal-lewża u nidħku bin-nies.

Jien u l-gvern tiegħi m'aħniex disposti nagħmlu hekk imma aħna disposti li nindirizzaw din il-problema, nidħlu għaliha u nipproponu s-soluzzjonijiet għal pajjiżna.

Issa rrid pero' nsemmi wkoll il-pożittiv.

Waħda mill-affarijiet li tinkwetana bħala gvern huma n-nies jirreġistraw għax-xogħol.

Jiena dejjem ngħid li anke jekk ikun hemm persuna waħda ġenwina li qiegħda tirreġistra għax-xogħol tinkwetani u għalhekk jien irrid nara li nkomplu naħdmu u nistimulaw l- ekonomija tagħna għaliex il-postijiet tax-xogħol ma jaqgħux mis-sema, mhux bħal meta tiżra' siġra u tmur taqta' l-frott.

Il-postijiet tax-xogħol jinħolqu billi verament tirbaħ il-kompetizzjoni u tkun post attraenti għall-investiment.

B'hekk jiġi l-investiment kemm lokali kif ukoll barrani u nimirħu u nitilqu niġru.

Allura l-qgħad f'pajjiżna jonqos jekk inkunu verament determinati li nieħdu deċiżjonijiet diffiċli għaliex id-deċiżjonijiet diffiċli fl-aħħar mill-aħħar iwasslu sabiex jinstabu dawk il-postijiet tax-xogħol, mhux il-ħafna kliem sabiħ u tidwir tad-diskors u ċifri kkwotati 'l hawn u 'l hemm li meta tagħsarhom ma tasal imkien.

Huwa dan li jġibilna x-xogħol f'pajjiżna.

Issa anke fuq dan għandna problema, pero' kemm hi kbira l-problema tal- qgħad f'pajjiżna?

Jien se npoġġi fuq il-mejda tabella li turi l-aħħar ċifri tal-qgħad f'pajjiżna skond il-labour force survey.

Skond dan is- survey Malta għandha rata ta' qgħad ta' 5.8% għalkemm ir-reġistru ta' l-ETC juri li r-rata tal-qgħad hija ta' 5.2%.

Imma ħalli nieħu l-5.8% u nqabbilha ma' dik tal-25 membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Ir-rata tal-qgħad tal-pajjiżi membri flimkien hija ta' 9.1% filwaqt li ta' dawk il-pajjiżi li qegħdin fiz-zona ta' l-euro ir-rata hija ta' 8.9%.

Issa dawn huma pajjiżi li għandhom żvilupp u tkabbir ekonomiku akbar minn tagħna.

Per eżempju, ir- rata tal-qgħad tal-Ġermanja hija ta' 9.7%, ta' Franza hija ta' 9.6%, ta' l- Italja hija ta' 8.3%, u tar-Renju Unit li għandu tkabbir ekonomiku u qed jagħmel ħiltu biex ikun kompetittiv hija ta' 4.9%.

Imbagħad naraw li l- Istati Uniti għandhom rata ta' qgħad ta' 5.5% u l-Ġappun għandu rata ta' qgħad ta' 4.8%.

Xi rrid ngħid b'dan kollu?

Irrid ngħid li iva, għandna problema ta' qgħad u nirrikonoxxuha u qed nagħmlu ħilitna biex nippruvaw nindirizzawha, imma ma rridux ngħidu li għandna xi diżastru u naqtgħu qalb in-nies.

Qed ngħidu li għandna ekonomija li għandna bżonn nistimulawha iżjed, li assorbiet f'din ir-rata tal-qgħad numru sostanzjali ta' nies li kellhom jispiċċaw mill-post tax-xogħol minħabba proċessi ta' ristrutturazzjoni, ekonomija li qiegħda tassorbi fi ħdana ż-żgħażagħ kontinwament li ħerġin fid-dinja tax- xogħol, u għandna 5.8% qgħad f'pajjiżna.

Problema hija problema u nagħmlu ħilitna biex nindirizzawha, pero' lanqas irridu ngħidu li għandna xi diżastru.

U rrid inżid aspett ieħor, Mr Speaker.

Dr. Sant għandu ħabta jitfa' dubji fuq iċ-ċifri.

Kemm ili f'dan il- parlament, fit-tliet pożizzjonijiet li kont fihom - jien kont in-naħa l- oħra, kont fejn qiegħed int Mr Speaker, u issa qiegħed fuq din in-naħa, jiġifieri għandi togħma ta' l-inħawi kollha ta' dan il-parlament – dejjem smajt lil Dr. Sant d-dubji fuq iċ-ċifri.

U għandu ħabta li meta ċ-ċifri jkunu negattivi għall-gvern, jemminhom kollha, filwaqt li meta jkunu pożittivi ma jemminhomx u jgħid li huma mbagħbsa!

(Onor. Membri: Hear, hear) In-negattiv mhux imbagħbas, pero' l-pożittiv huwa mbagħbas!

Jien naħseb li s-serjeta' lejn il-poplu tagħna titlob ħafna iżjed mingħandna.

Iċ-ċifri m'humiex vanġeli, qegħdin hemm biex jiġu analizzati u huma strument biex jgħinuna nagħmlu analisi u naqbdu r-riga biex inkejlu u naraw fejn sejrin tajjeb u fejn sejrin ħażin, u fejn inkunu sejrin tajjeb naraw kif nistgħu nsaħħuħ u fejn inkunu sejrin ħażin naraw kif nistgħu nirranġawh.

Issa ħalli nfakkar lil Dr. Sant u anke ngħid lill-poplu tagħna dwar meta aħna niġu bir-rendikont quddiem dan il-parlament ta' x'għamilna matul is-sena li għaddiet u kif qed nipproġettaw għas-sena d-dieħla.

Aħna l-ewwelnett accountable lejn dan il-parlament u nagħmlu eżerċizzju mhux biss għall-budget imma anke matul il-bqija tas-sena li jippermettilna nanalizzaw verament dak li qed jirrapporta l-gvern.

Jeżisti mbagħad l- awditur ġenerali li għandu funzjoni pubblika biex jara li l-affarijiet ikunu qed isiru sew, għandna wkoll il-public accounts committee fejn l- oppożizzjoni għandha ċ-ċans kollu li tikkontesta kwalunkwe ċifra u anke tagħmel rapporti li jidhrilha li għandha tagħmel, u issa ma' dan kollu hemm ukoll xi ħaġa ġdida li qabel ma kellniex.

Illum aħna membri fl-Unjoni Ewropea u għalhekk irridu nagħmlu bħalma jagħmlu l-kumplament tal-pajjiżi membri l-oħra, jiġifieri rridu naqbdu dawn iċ-ċifri li qed nippreżentaw u nibagħtuhom lill-Unjoni Ewropea u ngħidu lil sħabna l-pajjiżi l-oħrajn x'inhuma r-riżultati s'issa ta' dak li qed jagħmel il-gvern u x'qed jipproponi biex jindirizza l-isfidi li aħna għandna quddiemna.

U waħda mill-isfidi li aħna għandna l-ewwel u qabel kollox għalina bħala poplu u anke għax irridu nagħtu rendikont ta' l-affarijiet tagħna, huwa d- deficit.

Kif qed nindirizzaw id-deficit u x'qed nagħmlu biex jitnaqqas dak id-deficit?

Illum kont qed naqra l-aħbar li ħarġet fejn qed jingħad li l- Unjoni Ewropea qiegħda tieħu passi kontra l-Greċja għaliex din ma rrapportatx b'mod tajjeb iċ-ċifri għas-snin 1999 u 2000.

U allura dwar dawn il-ħafna dubji li qed jiżra Dr. Sant fuq iċ-ċifri jien ngħidlu: Ħalli ngħidlek x'nagħmlu?

Hawn dawn l-istrutturi kollha f'pajjiżna u jiġġudikaw huma jekk iċ-ċifri tagħna u r-riżultati li qegħdin nakkwistaw humiex jirrispettaw l-istampa vera ta' l-affarijiet kif inhuma.

U naħseb li għandna biżżejjed mekkaniżmi biex jiggarantixxu lill-poplu tagħna li jkollu stampa ċara sakemm hu possibbli.

U naturalment dejjem ngħid "sakemm hu possibbli" għaliex dawn huma estimi u meta tippreżenta estimi jfisser li tkun qed tagħmel stima dwar dak li tkun qed tipproġetta għas-sena ta' wara; kemm se tkun l-ispiża u kemm se jkun id-dħul.

Ovvjament mhux dejjem tkun mija fil-mija għaliex int ma tkunx taf x'se jiġri, ma tkunx taf il-prezzijiet taż-żejt x'se jkunu u ma tkunx taf x'se jiġri fil-Mediteran.

J'Alla ma jiġri xejn għaliex sakemm ma jiġri xejn aħna mmorru 'l quddiem, imma ma tistax tkun taf.

U fil-fatt waħda mill- problemi ta' dan il-proċess ta' budget li għandu pajjiżna huwa li aħna niġu hawnhekk bil-budget f'Novembru biex jingħalaq sa l-aħħar tas-sena għaliex is-sena finanzjarja tagħna hija dik, pero' nibnu kollox fuq iċ-ċifri li jkunu daħlu sa Settembru.

Issa li jiġrilna huwa - u ġrat ħafna drabi lil gvernijiet differenti - li inti f'Settembru tagħmel il-kalkoli ta' kif se tagħlaq is-sena sal-31 ta' Diċembru, imma dak ikun kalkolu u allura inti dejjem għandek dik il-varjazzjoni.

Ma tantx suppost ivarja, pero' dejjem għandek varjazzjoni u għalhekk lill-poplu tagħna m'għandniex ngħidulu li dan huwa vanġelu.

Aħna nirrapportaw bl-iktar mod possibbli biex il-poplu tagħna jifhem x'inhuma r-riżultati tal-ħidma politika tal-gvern, fejn irridu mmorru minn hawn u x'inhuma l-isfidi li għandna quddiemna.

Wieħed mill-punti li għamel Dr. Sant kien preċiżament dwar il-qagħda finanzjarja tal-gvern.

Huwa jsostni li sejrin lura u għajjarna inkompetenti u ma nafx kemm titli oħra.

Issa qed jgħid ukoll - għax kont qed nisimgħu l-bieraħ waqt id-diskors li għamel fil-mass rally – li se joħroġ lin-nies fit-toroq.

Jien naħseb li hi ftit politika ta' l-imgħoddi li toħroġ lin-nies fit-toroq, Mr Speaker.

Naħseb li m'għadux iż-żmien li aħna nindirizzaw l-isfidi ta' pajjiżna billi noħorġu n-nies fit-toroq, issa huwa ż-żmien li nispjegaw lin-nies tagħna u ngħidulhom "din" hija l-qagħda ta' pajjiżna, ejjew flimkien naħdmu bl-inqas impatt possibbli u b'mod ġenwin.

Lil dan il-pajjiż inħobbuh kollha kemm aħna, għandna toroq u opinjonijiet differenti imma ejjew nużaw l-istrutturi tagħna b'diskussjonijiet fil-parlament biex inħabbtu l-ideat ma' xulxin, pero' ma naħsibx li se nsolvu xi ħaġa billi noħorġu lin-nies fit-toroq.

Din hija xi ħaġa li tfakkarna sfortunatament fi żmenijiet li kollha kemm aħna nixtiequ li nwarrbuhom mill-memorji tagħna.

Dr. Sant qed jgħid ukoll li dħakna bin-nies.

Issa din hija waħda mill- akkużi li lili verament dejqitni u bir-rispett kollu lejh ma nniżilhiex.

Din li jakkużana li dħakna bin-nies ma tinżillix.

Jiena rrid hawnhekk infakkar lil Dr. Sant li sena u nofs ilu kien qed jgħid li sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se ġġibilna Lm1 miljun.

Aħna konna għedna li se nġibu Lm100 miljun u jien għadni sal-lum ma nistax nifhem kif mill-Lm100 miljun tajjar żewġ zeros minnu u ġabhom Lm1 miljun.

Illum jaf - għaliex hemm iċ-ċifri ppubblikati fil-kotba li ppubblikajna - li din is-sena li qegħdin nagħlqu, bejn flus mill-Unjoni Ewropea u flus mill-Italja rċevejna Lm51 miljun, filwaqt li s-sena d-dieħla se nirċievu Lm75 miljun.

(Onor. Membri: Hear, hear) Fejn hu dan il-Lm1 miljun?

Mela faqqas?!

Mela min daħak b'min, Mr Speaker?

(Onor. Membri: Hear, hear) Nerġa' ngħid: Min daħak b'min, Mr Speaker?

Sena u nofs ilu dan kien qed jgħid lill-poplu tagħna li mhux veru li se nġibu Lm100 miljun imma li se nġibu Lm1 miljun.

Hemm qegħdin imniżżlin, imma mhux imniżżlin biss għaliex dawk jissarrfu fi proġetti u f'sussidji.

Ejjew insemmu l-proġetti kollha li qegħdin nagħmlu b'dawk il-flus.

Issa biex niftehmu u nkunu għedna kollox, dan jikkrejalna xi ftit tal-problema ukoll għaliex il-pajjiż għandu l-obbligu li jekk l-Unjoni Ewropea tagħtih Lm10, hu jkun irid joħroġ Lm3 jew Lm4 minnhom.

Jiġifieri parti mill-ispiża rridu noħorġuha aħna biex nagħmlu l-proġett.

U hekk għandu jkun; lili ma ddejjaqnix ir-regola imma dawk il-miljuni hemm qegħdin u huma miljuni li jsarrfu fi proġetti li finalment ingawduhom aħna u parti minnhom se jmorru għall-bdiewa tagħna.

Dr. Sant qabad mal-biedja u 'l quddiem insemmi xi ħaġa.

Mela s-sussidju li jieħdu ma għoddux?!

Dawn x'affarijiet huma?!

Allura s-sussidju li jitħallas b'ċekkijiet f'idejn il-bdiewa tagħna, għal Dr. Sant ma jgħoddx?!

Dan huwa sussidju mogħti apposta mill-Unjoni Eworpea biex il-prodott Malti jkun jista' jikkompeti.

U allura meta rbatna l- argument kollu mal-kompetittivita', din hija xi ħaġa li għandna ngħidu prosit tagħha għaliex huwa l-prodott Malti li jirbaħ u dan il-gvern se jkompli jgħid li l-prodott Malti huwa l-aħjar prodott.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna li rridu nagħmlu huwa li nirriorganizzaw ftit iktar lilna nfusna u nimmodernizzaw l-istrutturi li għandna.

Dwar dan ngħid xi ħaġa oħra iktar 'il quddiem.

Imma jien nerġa' nagħmilha l-mistoqsija: Min daħak b'min, Mr Speaker?

Dawn huma flus li finalment se jkabbru u qegħdin ikabbru l-ekonomija tagħna għaliex mingħajr dan l-investiment inutli nparlaw fuq il-kompetittivita' jew ninvestu u mmorru verament għall-kompetizzjoni f'pajjiżna u nużaw l- istrutturi ta' l-Unjoni Ewropea.

Wara kollox din hija waħda mir-raġunijiet ewlenin għalfejn aħna dħalna fl-Unjoni Ewropea għaliex l-Unjoni Ewropea trid li l-pajjiżi membri tagħha kollha jimxu 'l quddiem.

Dan huwa prinċipju importanti għaliha u tinkwieta meta pajjiż ikun sejjer lura u għax dak il- pajjiż ma jkunx qed ilaħħaq ma' l-oħrajn tgħinu finanzjarjament biex ilaħħaq.

Dan huwa l-prinċipju kollu.

U l-Unjoni Ewropea tkun trid tara li dawk il-flus li qed tinvesti fil-pajjjiż effettivament ikunu qegħdin jirrendu f'titjib fil-kwalita' tal-ħajja tal-pajjiż u fi proġetti li jagħmlu sens.

Issa parti minn dawn il-miljuni se jmorru għand Louis Galea bħala ministru responsabbli mill-edukazzjoni u mix-xogħol biex iħaddem numru ta' proġetti li se jkunu ndirizzati għat-taħriġ tal-ħaddiema u għal dawk in-nies qiegħda.

Dawn se jkunu preċiżament biex ikun hemm miżuri attivi ħalli l-ħaddiema tagħna u dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol, isibu l-postijiet tax-xogħol.

U parti minn dawk il-flus se jmorru għal dak li huwa msejjaħ programm ta' inklużjoni.

U xi tkun "inklużjoni"?

L-Unjoni Ewropea tirrikonoxxi li fil-pajjiżi kollha hemm familji u individwi li minħabba problemi soċjali u minħabba ċerti ċirkostanzi li jsibu rwieħhom fihom, jinqatgħu lura; min minħabba problema ta' droga, min minħabba li jkun single parent, min minħabba problemi fil-familja u min minħabba mard.

Ikun hawn dawn is-sitwazzjonijiet ta' gruppi ta' nies fejn jinħoloq il- periklu li jintefgħu lura u allura joħorġu bi programm li jgħidulu pjan ta' inklużjoni soċjali, jiġifierli li ddaħħal lil kulħadd u jekk jista' jkun ma tħalli lil ħadd barra.

Issa huwa veru li ma tistax tagħmel il-mirakli u li ħadd m'hu perfett, pero' li inti jkollok pjan u inizjattivi speċifiċi għal dawn in-nies, huwa tajjeb.

U pajjiżna għandu għaliex issa huwa membru fl- Unjoni Ewropea u ridna nagħmlu dan il-programm.

Fil-fatt għamilnih, ippubblikajnih u issa rridu nimplimentawh.

U hemm numru ta' proġetti apposta u anke hemm il-flus iddedikati sabiex jgħinu lil pajjiżna jwettaq dan il-programm.

Mr Speaker, Dr. Sant qalilna li aħna nkompetenti, li ma nafux x'se nagħmlu u li l-kwestjoni tad-deficit m'aħniex insolvuha għaliex dan qed ikompli jikber.

Ħalli ngħidlek x'se nagħmel.

Ħa nerġa' nqabbel - din għamiltha darba meta kelli l-privileġġ li dan id-diskors nagħmlu f'ċirkostanza differenti wkoll - kif għamilt xi tliet snin ilu.

Issa jien se nagħtih erba' xhur vantaġġ, Mr Speaker, għax jien ili prim ministru tmien xhur u se nqabbel ir-riżultati li kellna fit-tmien xhur tiegħi mmexxi dan il-gvern - li huma tmien xhur mibnijin fuq xogħol li l-gvern għamel mill-elezzjoni li għaddiet – mar-riżultati li kien akkwista l-gvern tiegħu sa l-aħħar tas- sena 1997.

Qed nagħtih sena sħiħa Labour fil-gvern u jieħu paċenzja imma lill-poplu rridu nfakkruhielu din għaliex dan kien prim ministru.

Hawnhekk faċċata tiegħi hawn min kien ministru fil-gvern u kellhom iċ-ċans kollu jwettqu l- politika tagħhom.

Jiġifieri dak li llum qed jippriedkawlna kellhom iċ-ċans kollu li jħaddmuh għax kienu ministri u kellhom il-poter li jmexxu lill- pajjiż u jieħdu d-deċiżjonijiet.

Mela ejjew inqabblu like with like - jien tmien xhur prim ministru u hu 12-il xahar prim ministru - u naraw ir- riżultati li akkwistajna.

Mela jien ġejt hawnhekk l-Erbgħa tal-ġimgħa li għaddiet u fid-diskors tiegħi tal-budget ħabbart li d-deficit niżel għal Lm94 miljun u li dak l- iżbilanċ ifisser 5.2% minn dak li nipproduċu bħala l-pajjiż, jiġifieri 5.2% tal-prodott gross domestiku.

Ma kienx faċli biex naslu sa hawn, pero' l- mira li poġġejna fil-budget tas-sena li għaddiet għal din is-sena lħaqniha bid-diffikultajiet kollha li kellna niffaċċjaw.

Dawn id-diffikultajiet ma kenux żgħar għaliex f'Mejju u f'Ġunju kellna niltaqgħu mal-ministri u nitlob il-kooperazzjoni tal-ministri u nipprovaw flimkien insibu l-formoli ta' kif taqta' minn "hawn" u tiffranka minn "hemm" u qlajna l-kritika u lanqas naf kemm affarijiet oħra bil-problema taż-żejt b'kollox.

Imma ġejna hawnhekk fl-aħħar tas-sena u għedna li konna se nagħlqu din is-sena b'Lm94 miljun deficit.

Issa ejjew inqabblu dan ma' x'kien qal fil-verita' Leo Brincat - li qiegħed faċċata tiegħi – meta kien ministru tal-finanzi fil-gvern ta' Dr. Sant f'Novembru 1997.

Hawnhekk għandi d-diskors tal-budget li nqara fil-5 ta' Novembru 1997, 12 il-xahar sħaħ tal-partit Laburista fil-gvern iwettqu l- politika tagħhom.

Issa jien se naqra testwalment mid-diskors li kiteb Leo Brincat bħala ministru tal-finanzi f'isem il-prim ministru Dr. Sant.

Se naqra kelma b'kelma ħalli ma nbiddel xejn.

Kien qal hekk:

"Fl-1997 konna qed inbassru żbilanċ fil-fond konsolidat ta' Lm82.6 miljun.

Il-gvern kien ta tagħrif dwar dan l-iżbilanċ meta f'Jannar li għadda ressaq l-estimi għal din is-sena.

Sfortunatament dan l- iżbilanċ mhux talli ma kienx sostenibbli, iżda mistenni jitla' għal Lm121 miljun wara li taqta' l-Lm4.2 miljun dħul minn self barra u dan għal diversi raġunijiet.".

Taf xi jfisser dan, Mr Speaker?

Ifisser li wara sena li kienu fil-gvern, jieħdu d-deċiżjonijiet u jwettqu u jħaddmu l-politika tagħhom huma mingħajr ma jindaħlilhom ħadd, jiġi hawn Leo Brincat fl-1997 - mhux l-1950 jew l- 1955 qed insemmi imma seba' snin ilu – u jgħidilna "skużawna imma ħadna żball, bdejna s-sena u mmirajna għal Lm82 miljun imma spiċċajna s-sena b'Lm121 miljun".

Dan huwa żball ta' Lm39 miljun.

Mela min hu nkompetenti, Mr Speaker?

Min jiġi hawn u jgħid li lħaqna l-mira li għamilna għal din is- sena u naqqasna d-deficit għal Lm94 miljun, jew min jiġi hawn u jgħidilna li qed nagħmlu kollox ħażin meta fi żmien li kien hu din in-naħa kien għamel ammissjoni ta' żball monumentali u qal li minn Lm82 miljun spiċċa b'deficit ta' Lm121 miljun?

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, ma rridx intawwal fuq dan il-punt, imma aħna konna avżajnihom għaliex dan kien ir-riżultat tat-neħħija tal-VAT u ta' l-introduzzjoni tas- CET u tad-diversi miżuri oħrajn li webbsu rashom li riedu jagħmlu u li llum irrikonoxxew li kien żball għaliex qalu li issa hemm il-VAT u li l-VAT se tibqa'.

Imma erħilha r-raġuni; il-kwestjoni hi l-issue ta' l-inkompetenza.

Dr. Sant lilna qed jgħajjarna inkompetenti u dan meta lħaqna l-miri, mela hu x'inhu mar żball b'Lm39 miljun fuq kalkolu ta' Lm82 miljun f'sena waħda?!

Ħalli niftehmu, Mr Speaker, jien nerġa' ngħid li ma jfissirx li għax ilħaqna t-target għal pajjiżna għad-deficit ta' din is-sena allura m'għandniex problemi u kollox ward u żahar u issa m'għandniex għalfejn ninkwetaw.

Lanqas xejn ma jien qed ngħid hekk għaliex Lm94 miljun deficit xorta huma problema u mazzra għal pajjiżna u xorta jikkrejaw problemi għat- tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna, u rridu nkunu determinati li dak id-deficit innaqqsuh, mhux għall-wiċċ ħaddieħor imma għalina, għall-ekonomija tagħna u għall-familji tagħna.

Huwa importanti li dak id-deficit innaqsuh għaliex iktar kemm innaqqsuh iktar nilliberaw riżorsi biex inkunu nistgħu niddedikawhom għall-edukazzjoni, għall-ambjent, għas-saħħa, għall-anzjani u għall-bdiewa tagħna.

Dawk ir-riżorsi li nilliberaw għal dawn l-affarijiet inkunu nistgħu nitfgħuhom f'affarijiet oħra u jkunu jistgħu huma stess joħolqu l-ġid.

Għalhekk huwa b'sodisfazzjoni li jine niġi hawn u ngħid li lħaqna t-target tad-deficit għal pajjiżna għal din is-sena, pero' bil- kondizzjoni li b'daqshekk m'aħniex qed inserrħu rasna u m'aħniex kuntenti b'din il-performance għax nemmnu li nistgħu u għandna nagħmlu ħafna iżjed.

Dr. Sant jargumenta li rnexxielna nilħqu dan id-deficit billi pposponejna l- ispiża kapitali.

Jiġifieri dan qed jgħid lin-nies li aħna lħaqna l-Lm94 miljun għax kien hemm ammonti ta' flus li missna nfaqna din is-sena u minflok poġġejnihom fuq l-ixkaffa u ma nfaqnihomx u li kieku nfaqnihom konna naqbżu l-Lm94 miljun.

Jiddispjaċini ngħid li Dr. Sant m'huwiex korrett f'din it-teżi tiegħu.

Il-posponiment tal-kapital effettivament kien biss ta' Lm5 miljun u nispjega għaliex.

L-Lm14 miljun infiq inqas fil-Mater Dei effettivament kellu jagħmel tajjeb għad-Lm9 miljun li aħna nfaqna għal "Dar Malta" u t-tnaqqis l-ieħor, il- kapital ta' Lm8 miljun li ma ġiex mill-protokoll Taljan, ma tgħoddux għaliex meta nonfquhom dawk Lm8 miljun neħduhom lura.

Il-verita' hi li fl- ispiża totali li kellna naħsbu għal din is-sena kellna nieħdu ħsieb għal affarijiet li ma konniex qed nikkalkolawhom fil-bidu tas-sena u li kieku ma ġrawx, jien kien ikolli iktar sodisfazzjon għax kont niġi hawn u ngħid li mhux talli lħaqna l-mira talli l-mira tejjibniha u minflok Lm94 miljun d- deficit kien ikun ta' Lm84 miljun.

U x'kienu dawn l-affarijiet?

L-ewwelnett fl-estimi għal din is-sena kien hemm ippjanat li suppost kellhom jidħlu Lm2 miljun mill-eko-kontribuzzjoni, pero' l-eko- kontribuzzjoni daħlet tard fis-sena 2004 u prattikament ma rrendiet xejn.

Jiġifieri dawn iż-Lm2 miljun kellna nagħmlu tajjeb għalihom minn x'imkien ieħor.

Kellna wkoll nonfqu Lm4 miljun iżjed minn dak li konna stmajna għall-mediċini, għall-isptar tagħna u mhux għall-garża li semmilna Dr. Sant il-bieraħt lura!

Kellna nonfqu wkoll Lm1 miljun iktar milli kien ikkalkolat għas-sussisdu tal-karozzi tal-linja.

Barra minn hekk kellna dħul inqas ta' Lm5 miljun minn dazji ta' importazzjoni u r-raġuni għal dan hija sempliċi; mill-1 ta' Mejju f'daqqa waħda kien hemm ċaqliqa qawwija - li mbagħad stabbilizzat ruħha - ta' importazzjoni ta' prodotti li ġejjin minn pajijżi Ewropej.

U ladarba fl-1 ta' Mejju sirna membri taru d-dazji u kien hemm kalkolu ta' Lm5 miljun inqas.

Mr Speaker, meta tgħodd dan kollu ssib li l-verita' hi li kellna nassorbu spejjeż ta' miljuni ta' liri li ma kenux maħsuba għal din is-sena u li mhux se jirripetu ruħhom is-sena d-dieħla u li allura ngħidu iva, l-Lm94 miljun huma netti skond it-target li stabbilixxejna għalina nfusna.

Se ngħid issa żewġ kelmiet dwar punt ieħor li semma Dr. Sant dwar l-ispiża u d-dħul rikorrenti.

Ħalli nibda biex ngħid xi tfisser spiża u dħul rikorrenti.

Spiża u dħul rikorrenti ifissru li dawn mhux se tonfoqhom darba imbagħad ma terġax tonfoqhom.

Ħalli nagħti eżempju.

Il-miljuni li qed nonfqu fl- isptar il-ġdid, malli jitlesta m'aħniex se nerġgħu nonfquhom għaliex m'aħniex se nibnu sptar ġdid kull sena u allura dak jissejjaħ kapital, pero' imbagħad hemm l-ispiża rikorrenti li tiġri sena wara sena bħal, per eżempju, l-pagi, il-pensjonijiet u l-edukazzjoni li trid taħseb għalihom kull sena.

Issa Dr Sant qal – u ma nafx minn fejn ikkalkolha; ippruvajt nifhem imma ma fhimtx kif qed jagħmel l-argument - li d-differenza bejn dħul u ħruġ rikorrenti fl-2003 jew fl-2004 kienet ta' Lm14 miljun deficit.

Jiġifieri għamel l-argument li bejn dak li nonfqu b'mod regolari u dak li ndaħħlu b'mod regolari, bħall-income tax eċċ. konna qegħdin Lm14 miljun minn taħt.

Issa kieku kien hekk, Mr Speaker, konna ninkwetaw pero' qed jgħid issa, fis-sena li qegħdin fiha, l-Lm14 miljun saru Lm38 miljun u għall-2005 dawn se jiżdiedu b'4%.

Jien nirripeti li dan mhux minnu.

Mr Speaker, anke hawn jiddispjaċini ngħid li Dr. Sant qed jidħak bin-nies.

Il-gvern għamel surplus rikorrenti, jiġifieri daħħal iżjed milli ħareġ Lm15.6 miljun meta mqabbla mas-sena 2003, fejn dakinhar kellna deficit rikorrenti, mhux ta' Lm14 miljun kif qal hu, imma ta' Lm1.5 miljun.

Fil- fatt meta kien prim ministru hu, id-deficit rikorrenti kien ta' Lm53 miljun.

Lm53 miljun kien qed jonfoq iżjed milli jdaħħal!

Dak iż-żmien veru konna qegħdin nissellfu biex nieklu!

Illum, nissellfu, imma nissellfu biex nagħmlu tajjeb għal dan id-deficit u biex ninvestu, mhux ninvestu biex nieklu.

Immaġina familja li għandha l-paga li m'hijiex qed isserviha.

Fi żmien Dr. Sant kienet tissellef biex bil-paga tiekol.

Aħna mhux hekk, aħna qegħdin nissellfu biex ninvestu, qisna familja qegħdin nissellfu biex ninvestu f'vann ħalli nkunu nistgħu noħorġu u nbigħu l-prodott tagħna.

U dak il-vann allura jrendilna u xi mument il-flus li aħna qegħdin nissellfu jiġu lura għaliex dak huwa investiment għall-familja, il-familja Maltija.

U jekk tieħu l-istess eżempju ta' familja u tużah għall-pajjiż tibda tinduna li s-self li aħna qegħdin nagħmlu huwa self ta' investiment li jrendi għal pajjiżna.

Għall-2005 il-gvern qed jipprevedi li jagħmel surplus - jiġifieri li jdaħħal iżjed milli joħroġ fuq ir-rikorrent - ta' Lm14 miljun.

Jekk inneħħu mir-rikorrent il-flus kollha li se nirċievu mingħand l-Unjoni Ewropea u mill-protokoll Taljan, allavolja li skond ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea dawn ma tistax taqtagħhom barra imma trid tgħoddhom mad-dħul rikorrenti tiegħek - u se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra dokument li jagħti din l-ispjegazzjoni kollha – insibu li effettivament is-sena d-dieħla se jkollna surplus, jiġifieri dħul iżjed milli ħruġ, ta' Lm61 miljun.

Jekk mill-Lm61 miljun inneħħi l-flus ta' l-Unjoni Ewropea u tal-protokoll Taljan, allura s-sena d-dieħla s-surplus se jkun ta' Lm14 miljun.

U naħseb li dan għandu jinkoraġġina għall-futur.

(Onor. Membri: Hear, hear).

Dr. Sant fil-ġranet ta' qabel għamel l-argument - u nnottajt li dan l- argument qabżu nhar l-Erbgħa; naħseb li nduna li kien qed jagħmel froġa – li l-gvern se jżid il-piż tat-taxxi b'Lm50 miljun.

Wara, fuq programm li kellna flimkien fuq l-RTK u anke fuq programmi oħra - u l-Onor.

Tonio Fenech kien preżenti - spjegajna u għedna li għalkemm id-dħul tal-gvern għas-sena d-dieħla qed jidher ħafna ikbar minn dak li kellna għal din is- sena, hemm ċerti raġunijiet li wieħed għandu jispjegahom.

L-ewwelnett irridu niftakru li meta s-sena l-oħra żidna l-VAT minn 15% għal 18%, peress li r-return tal-VAT issir tliet xhur b'lura, il-gvern ma gawdiex id-dħul ta' din iż-żieda għal 12-il xahar sħaħ, imma gawdiha biss għal disa' xhur.

Is-sena d-dieħla se jkollna 12-il xahar sħaħ bit-18% u allura meta tqabbel id-dħul tal-VAT kif qed jirriżulta fl-għeluq ta' din is- sena u d-dħul tal-VAT kif qed jirriżulta s-sena d-dieħla tinduna li hemm żieda.

Pero' r-raġuni m'hijiex għaliex il-gvern se jgħolli t-taxxa imma għaliex filwaqt li din is-sena kellna biss disa' xhur bi 18%, is-sena d- dieħla se jkollna 12-il xahar bit-18%.

Imbagħad kien hemm oħra din is-sena li effettwatna.

Peress li fl-1 ta' Mejju, minħabba s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, żarmajna s-sistema ta' dazju li kienet teżisti qabel - qabel kont timporta oġġett u tħallas id- dazju fuqu malli jidħol fid-dwana u issa dik spiċċat u qed tiġi mħallsa meta tbigħ, bejn wieħed u ieħor madwar tliet xhur tard - ġara li fl-estimi ta' din is-sena kien ikalkolat - dan kien ippjanat jiġifieri dawn il- figuri ma ssoprendewniex - li dħul mill-VAT kien se jintefa' lura.

L-Onor.

Mangion għamel dan l-argument ma nafx f'kemm-il post u għalkemm ipprovajna nispjegawlu x'inhi l-pożizzjoni preċiża, hu kompla jtambar l-istess argument il-ħin kollu.

Imma issa ejjew inkomplu nqabblu.

Il-Labour fil-gvern kelhom diversi problemi.

Imma x'kienu s-soluzzjonijiet tagħhom?

Ħalli nieħdu waħda minnhom; dik dwar il-pitrolju.

Issa din ħelwa wisq.

Kulħadd sema' lil-Onor.

Sant jgħid "X'għarukaża, din anti soċjali!

Kif biex tattakka l-abbuż tagħmel din il-miżura u ttella' l-prezz tal- pitrolju għall-prezz tad-diesel?

Imissek attakkajt l-abbuż!"

Issa ħalli naqra x'kien qal l-Onor.

Leo Brincat fil-5 ta' Novembru 1997.

Qed titbissem hux Leo?

Mhux Leo imma Afred Sant, hu kien il-Prim Ministru tal- gvern Laburista li kellna dak iż-żmien.

Imma ħalli naqra x'kien qal fuq il- pitrolju.

Huwa kien qal hekk:

"L-abbuż li qed isir mill-industrija minn dan il-prodott qed inaqqas il-cost effectiveness tal-produzzjoni tiegħu għall-Enemalta meta tqabblu ma' l-ispejjeż tal-produzzjoni tad-diesel.

Kien għalhekk li nħasset il-ħtieġa li dawn iż-żewġ prodotti jkollhom prezz ekwu għall- konsumatur billi l-prezz tal-pitrolju jitla' immedjatament għal 17c5.",

Dan kien il-prezz tad-diesel ta' dak iż-żmien.

Issa tridu tispjegaw lill- poplu Malti għaliex dakinhar meta kontu fil-gvern din kienet tajba u issa li intom fl-oppożizzjoni din m'hijiex tajba.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u jgħid li aħna dħakna bin-nies.

Dħaktu bin- nies intom!

Jew dħaktu bin-nies dakinhar jew qed tidħku bin-nies illum!

Fejn hi l-konsistenza?

Fejn hi l-kredibbilta'?

Għalhekk il-kredibilita' tintilef, għax ma tistax titkellem kif jaqbillek.

Dan huwa d-difett il- kbir ta' l-oppożizzjoni, li skond id-daqqa tiżfen u skond ir-riħ il-qażba tixxejjer.

Ma jistgħux jqumu fuq saqajhom u jieħdu pożizzjoni u jgħidu "hekk" sew għall-pajjiż, għamilna "hekk".

Misshom qalulna li qed nikkuppjawhom!

Ara daqsxejn l-oppożizzjoni li għandna lllum!

Imbagħad kellhom il-problema l-oħra tat-tariffi tad-dawl u l-ilma.

Għal min jiftakar, dakinhar il-prezz taż-żejt kien qed jorħos mhux jiżdied, fil-fatt kien USD12 kull barmil mhux USD50 kull barmil kif inhu llum.

U kif solvewha?

Ħalli nerġgħu nqabblu like with like u nerġa' ngħid li qed inqabbel tmien xhur Prim Ministru ma' 12-il xahar sħaħ tal-Labour, jiġifieri tajthom erba' xhur vantaġġ.

Jien nirrikonoxxi li kellhom problema imma trid tara kif issolviha l-problema u l-ewwel li trid tagħmel huwa li tagħraf il-problema mbagħad tasal għas-soluzzjoni.

U l-gvern Laburista ta' dak iż-żmien li kellu din il-problema kif iddeċieda?

Qabad ir-rati u għadda b'romblu minn fuq kulħadd, m'hemmx anzjan jew middle class.

U joqogħdu attenti l-middle class u l-anzjani għax qed jistad.

Dawn in-nies iridu jiftakru meta kellu l-poter f'idejh, meta kien qed jikkmanda hu u seta' jiddeċiedi kif iddeċieda.

U jridu jiftakru għax dan irid jerġa' jipprova jkun hawn biex jiddeċiedi.

U x'garanzija għandu l-poplu li ma jerġax jiddeċiedi bħalma ddeċieda dakinhar?

(Onor. Membri: Hear, hear) Diġa' għandna l-prova.

U kif kien iddeċieda?

Kien iddeċieda billi żied ir-rati bl-addoċċ.

U aħna x'għamilna?

Aħna għamilna persentaġġ li jfisser li aktar kemm tuża elettriku u ilma aktar il-persentaġġ jitla'.

Pero' għedna wkoll li jekk il- prezz taż-żejt jorħos u l-ispiża ta' l-Enemalta tilħaq il-livell li ġie stabbilit allura f'dak il-każ is-surcharge, kif qed insejħulha, tispiċċa.

Imma tiegħu ma kenitx hekk, tiegħu sabbatha mal-bieb tad-dar u jiġri x'jiġri u jorħos jew ma jorħosx il-prezz taż-żejt xorta ridt tibqa' tħallasha għax hekk iddeċieda.

(Onor. Membri: Hear, hear) Tefa' l-piż kollu fuq il-poplu Malti!

Aħna mhux hekk għamilna, aħna għedna li ma rridux nitfgħu l-piż kollu fuq il-poplu Malti u nofs il-piż - anzi ftit aktar minn nofsu - se nerfgħuh aħna.

Aħna qegħdin nipproġettaw li s-sena d- dieħla, jekk l-affarijiet jibqgħu kif inhuma, l-Enemalta titlef madwar Lm16 miljun, u minn dawn Lm8.5 miljun għedna li se nerfgħuhom aħna.

Irridu ngħidu lill-poplu tagħna li hemm affarijiet x'tirranġa fl-Enemalta u l- poplu ma jistax jirranġahom hu imma jrid jirranġahom il-gvern.

U aħna lesti li nidħlu għal dan il-piż għalkemm huwa diffiċli imma hemm bżonn li dan isir u hemm bżonn nirriorganizzaw lilna nfusna biex il-ħela, l- ineffiċjenza u s-serq ma jħallashomx il-konsumatur.

Allura rajna x'kejl se nużaw biex nerfgħu parti minn dan il-piż fuq spallejna u għamilna l-kalkolu u għedna li nofsu nerfgħuh aħna u n-nofs l-ieħor tfajnih fuq spallejn il- poplu tagħna u għamilna dan bi dwejjaq għax irrid ngħid li ma teħux pjaċir li fuq servizz essenzjali li minnu tiddependi l-kwalita' tal-ħajja tan-nies titfa' dan il-piż, imma kulħadd irid jerfa' biċċa u l-gvern refa' l-ikbar biċċa.

Kif diġa' għedt, fis-soluzzjoni tagħhom, huma għamlu taxxa fuq kull bieb filwaqt li aħna rbatna kollox mal-konsum.

Hu ma qagħadx jagħti kas kif tolqot 'l hawn u 'l hemm filwaqt li aħna eżentajna 11,000 każ soċjali, probabbilment jitilgħu għal 13,000 u għedna minn qabel li dawn mhux se jħallsu surcharge.

Hu ma tax kas l-industrija, il-ħanut iż-żgħir u t- turiżmu u qabad u fajjar bl-eluf kbar ta' liri filwaqt li aħna ntroduċejna s-sistema ta' capping għax fhimna li jekk qegħdin nippruvaw nindirizzaw il- kompetittivita' ta' pajjiżna bilfors kellna nagħmlu hekk biex nagħtuhom ħarira vantaġġ u anke biex nipproteġu l-postijiet tax-xogħol u l-pagi tal- ħaddiema.

Aħna qegħdin nagħtu sussidju ndirett lit-turiżmu u lill-fabbriki biex ngħinuhom jipproteġu l-postijiet tax-xogħol.

Fil-fatt dakinhar li ressaq dawn il-proposti f'Novembru ta' l-1997, kien hemm min minn tiegħu stess li kien bil-qiegħda hemmhekk li qallu li tilef il-boxxla soċjali.

Ara aħna wżajna l-boxxla soċjali biex naslu għad-deċiżjonijiet tagħna.

Id- deċiżjonijeit li ħadna huma skond il-boxxla soċjali li tmexxina.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Qalilna li għandu d-dubji fuq kif ħdimna dawn il-figuri u semma lill- awditur ġenerali.

X'ħin irid u x'ħin jogħġbu jaqbad u jitfa' kollox għand l-awditur ġenerali, m'għandniex inkwiet, imma jagħmilha hu mhux inkun il- messaġġier tiegħu jien!

Jien m'iniex messaġġier tiegħu, jekk irid jagħmilha hu u jerfa' r- responsabbilta' hu u jekk jogħġbu, jekk isejjaħ xi seduta x'imkien, din id- darba jiġi mhux ma jiġix; jiġi jagħmel l-argument tiegħu ħalli nisimgħu u nkunu nistgħu niżnu.

Jien se npoġġi żewġ dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra dwar il-kalkolazzjonijiet tar-rati tad-dawl u ta' l-ilma u dwar kif se tiġi rregolata l-kwestjoni tas-surcharge għas-sena li ġejja.

U allura, Mr Speaker, dakinhar għamlu żball imma l-mistoqsija tqum: Tgħallmu minn dan iż- żball oħxon li għamlu dakinhar?

Inbiddlu l-affarijiet?

Biddluha l-politika tagħhom?

Saru aktar sensittivi?

Saru jiżnu iżjed l-affarijiet u janalizzawhom ftit iżjed?

Ir-risposta tiegħi wisq nibża' li hija le u se ngħid għaliex.

F'dawn il-ġranet Dr. Sant qal li għandu xi proposti xi jressaq u semma sitta.

Waħda minnhom hija d-deprezzament tal-lira.

Issa ma noqogħdux nilagħbu bid-diskors - deprezzament, żvalutar u devalwazzjoni jekk tgħasarhom tfisser li l-lira tiġi tiswa 10% inqas.

Hawnhekk f'idejja għandi karta ta' Lm2.

Skond hu, biex nirranġaw pajjiżna u nsiru aktar kompetittivi, din tiġi tiswa Lm1.80.

Din hi l-proposta li qed iressaq.

Din hija stramba u qed ngħid hekk għaliex ftit taż-żmien ilu ppubblikaw dokument dwar kif tirriġenera l-ekonomija ta' pajjiżna.

Jien fittixt għal proposta bħal fid-dokument għar-riġenerazzjoni ekonomika ta' pajjiżna li approvaw fil-konferenza ġenerali tagħhom u li qegħdin jiddiskutuh kullimkien allavolja jgħidu li d-dokument tagħhom imma mhux tagħhom, donnu li m'hemmx paternita' tiegħu dan id-dokument, u ma sibt xejn; ħareġ biha out of the blue f'dawn l-aħħar 15-il ġurnata.

Issa hu jaf li din hija kwestjoni delikata u meta żżellaqha b'dan il-mod għandha perikli kbar għall- pajjiż minħabba li jista' jkun hemm min jispekula fuq il-lira u allura jgħid "ara x'inhu ġej hawn, ħa naqbad Lm100 noħroġha barra minn Malta malajr kemm jista' jkun imbagħad ibagħbagħsli r-rata u nerġa' nġibha lura u f'daqqa waħda nkun għamilt profit".

Hu jafu dan u jkien bdejt nistaqsi lili nnfisi minn fejn ġew dawn l-istudji kollha li wassluh għaliha.

Ħalli ndur malajr fuq il-proposti l-oħra għax lanqas irridu jgħidli li għamel sitt proposti proposti u qbadt ma' waħda biss.

Ħalli naqbad mal-ħamsa l- oħra għax li hu tajjeb tajjeb u li hu ħażin ħażin.

Semmielna l-accrual accounting u spjega x'inhu.

Aħna għandna sistema f'pajjiżna li kultant tagħlaq is-sena u ssib il-kontijiet fil-kexxun, jiġifieri ma tiddikjarax li għandek tagħti dawk il-flus u allura meta tgħid li għalaqt is-sena b'"din" iċ-ċifra ma tkunx taf preċiż għax ma tafx x'kontijiet hemm fil-kexxun li jridu jitħallsu s-sena d-dieħla.

Ir- risposta tagħna hija li llum il-gvern jagħmel rendikont sħiħ tal-kontijiet pendenti li jagħlaq bihom il-gvern u li jkunu jridu jiġu nkorporati fid- deficit ta' dak li jgħidulu l-gvern estiż.

Illum m'għadniex bħal qabel, ngħoddu biss il-gvern imbagħad ċerti entitajiet lanqas biss ngħodduhom u allura jistgħu jagħmlu dejn kemm iridu u jistgħu jagħmlu deficit kemm iridu għax ma ngħodduhomx.

Illum, bir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea dan mhux possibbli.

Jekk għandek entitajiet li jilħqu ċerti regoli trid tgħodd id- deficit tagħhom ma' l-istampa sħiħa tal-pajjiż u skond ir-regoli ta' l- Unjoni Ewroepa aħna nkunu rridu nippreżentaw il-figuri tagħna skond dak li jgħidulha l-metodoloġija ta' ESA95, jiġifieri din ta' l-accrual accounting qegħdin inħaddmuha u nwettquha għalkemm irridu niżviluppawha iżjed.

Huwa faċli li tgħidha imma għad hemm pajjiżi oħrajn li ilhom jippruvawha u għadhom mhux qed jirnexxilhom iħaddmuha.

Aħna għad irridu nirfinaw din is-sistema pero' għamilniha ċara fil-laqgħat li kellna mal-ministri u mal-permanent secretaries li rridu nkunu nafu preċiż l-istampa x'inhi, irrid inkun naf x'kontijiet hemm pendenti u anke ppruvajna nagħlqu din is-sena billi lill-ministeri kollha nkoprulhom l- ammonti li għandhom jagħtu għall-utilities ħalli jibdew is-sena d-dieħla clean u mhux jibdewha mill-ewwel b'mazzra ta' kontijiet arretrati tas-sena ta' qabel fuq spallejhom.

Dr. Sant qalilna wkoll biex nikkontrollaw l-ispiża rikorrenti u għamel il- proposta li jekk naqtgħu barra l-ispiża soċjali, is-saħħa u l-edukazzjoni il-gvern għandu jissettja target li l-ispiża rikorrenti tiegħu jnaqqasha bi 3%.

Jien diġa' spjegajt u poġġejt dokument fuq il-mejda tal-Kamra li t- target tal-gvern huwa li jnaqqas l-ispiża rikorrenti tiegħu bi 3.2% u se npoġġi tabella biex nagħti spjegazzjoni ta' x'inhi l-mira tagħna għas-sena d-dieħla, jiġifieri din proposta li qegħdin fil-fatt nimplimentawha.

Qalilna wkoll li jrid jaqta' l-operat tal-gvern, imbagħad semma l-MEPA u l- FTS.

Jiena naċċetta li fil-MEPA hemm affarijiet li rridu nirranġaw biex nagħmlu din l-awtorita' aktar effiċjenti, pero' jekk qed jissuġġerili li mmorru lura għaż-żmenijiet ta' meta kien ikollna disco f'Sant Anġlu, ta' meta konna naraw sur mibni fi żmien il-kavallieri f'daqqa waħda jinfetaħ biex tgħaddi triq, ta' meta kien jiġi rraġunat li fejn jaqbel inqabbel u fejn irrid nibni nibni biex dan kollu nkunu kkuntentajna n-nies, ngħidlu li m'iniex lest li nagħmel dan.

Jekk m'għandniex il-kuraġġ morali li lil min għandu dritt ngħidulu li għandu dritt u lil min m'għandux dritt ngħidulu li m'għandux dritt – u ħafna mill-garr li tisma' fuq il-MEPA ġej min-nies li nqabbdu jibnu fejn mhux suppost għalkemm hemm ukoll garr ieħor li rridu nindirizzawh - ...

Jien nirrikonoxxi li l-MEPA hija strument ekonomiku importanti u nirrikonoxxi wkoll li hemm x'tirranġa, pero' ma naqbilx li jiġi xi ħadd u jissuġġerixxi li nqaċċtu u nneħħu l-MEPA u mmorru lura għaż- żmenijiet ta' l-imgħoddi.

Jien nifhem is-suġġeriment ta' Dr. Sant fejn qed jgħidli biex fejn nista' namalgama u nevita l-irduppjar u ngħidlu iva, hawnhekk qed naqblu u effettivament ħadna l-ewwel inizjattiva - nispera li ma tkunx l-aħħar - fil-konsolidazzjoni taċ-ċentru tar-restawr mal-Malta heritage.

Jien naħseb li hija loġika u tagħmel sens u naħseb li qed inġibu sinerġija kif għandna nġibu u anke nġibu effiċjenza aħjar u nieħdu valur aħjar għall-flus li qegħdin nivvutaw u għalhekk jien lest li dik it-triq nimxiha; nagħmlu l-affarijiet bil-għaqal u bis-sens imma lest li nimxiha.

Dr. Sant semma wkoll il-proġetti reġjonali u l-proġetti bi sħubija mal- kunsilli lokali.

Il-gvern miexi bi programm - u ftaħarna bihom matul is- sena u għalhekk m'għandhiex tkun ta' sorpriża għal Dr. Sant - ma' numru ta' kunsilli fejn b'kooperazzjoni magħhom u billi qsamna l-flus bejnietna - cost sharing - saru diversi proġetti ta' embellishment.

Mela Dr. Sant ma jafx li tlesta proġett sħiħ f'Paceville fil-bajja ta' San Tumas u li hemm proġetti oħrajn għaddejjin, f'Dawret il-Gzejjer f'Buġibba, fil-kumpless tak- Mitħna tax-Xarolla, fil-pjazza ta' Ħal Safi, fix-Xagħra u fuq diversi xogħlijiet ta' restawr fil-Kottonera, fil-Belt Valletta u fl-Imdina?

Jaf li għaddej xogħol estensiv relatat mal-prevenzjoni ta' l-għargħar fil- Marsa, f'Ħal Qormi u f'Burmarrad u hemm proġetti oħrajn għaddejjin grazzi għall-ħidma ta' ħaddiema tal-gvern?

U għax kellna r-riżultati tajbin ittieħdet deċiżjoni mill-Kabinett li din is-sena nivvutaw somma flus li d- diviżjoni tax-xogħlijiet ilha ma jkollha bħalha preċiżament biex jinvestu f'makkinarju għax huwa investiment tajjeb li qed irendilna u qed jagħtina xogħol tajjeb skond il-budget u on time.

Allura lil Dr. Sant ngħidlu li ma ħarġilniex b'xi proposta ġdida li ssorprendietna; din hija proposta tajba li diġa' qed inwettquha.

Semma mbagħad il-bżonn ta' pakkett ta' inċentivi għall-manifattura.

Mr Speaker, il-budget għandu numru ta' miżuri li huma preċiżament inċentivi għall-manifattura fil-linja fejn aħna nistgħu nagħmlu żviluppi; fir- riċerka, fl-innovazzjoni, fit-teknoloġija u fil-farmaċewtika.

Hemm ukoll inċentivi biex jgħinu lis-self-employed iż-żgħar biex ikunu jistgħu l- profitti minflok iħallsu t-taxxa fuqhom jerġgħu jinvestuhom lura fin- negozju tagħhom.

Waħda minn dawn l-inizjattivi għas-self-employed hija li se nagħmlu terminu ta' żmien fejn l-ammonti pendenti fuq VAT u affarijiet oħra jkunu jistgħu jitħallsu u jiġu ffrankati l-multi kollha.

Din hija nċentiva lis-self-employed biex ninkorraġġuhom jaħdmu u allura ngħid iva, qed nagħtu inċentivi għall-manifattura u jekk għandkom ideat tiddejqux tgħidulna bihom.

Veru li għandna ċerti regoli li rridu nsegwuhom għax illum membri ta' l-Unjoni Eworpea, imma nistgħu nħaddmu ftit rasna u nużaw il-kapaċita' tal-moħħ li għandna f'din il-Kamra kollha kemm aħna għall-ġid ta' pajjiżna u noħorġu b'inċentivi.

Per eżempju, waħda mill-problemi li għandna - qed inħares lejn id-deputati Għawdxin – hija li nixtiequ ħafna li ninċentivaw lil Għawdex imma għandna l- problema li hemm sistema ta' inċentivi li tgħid li l-massimu ta' għajnuna li tista' tagħti hija ta' 40% ta' ċertu proġett.

Ġralna li matul is-snin dejjem tajna 40% lil kulħadd u allura jekk illum irridu ninċentivaw xi ħaġa iżjed u nagħtu xi ħaġa iżjed lil Għawdex ma nistgħux għax irridu nagħtu kollox lil kulħadd.

U allura l-analisi li trid issir illum hija biex nagħżlu lil dawk is-setturi fejn naqblu li huma tajbin ħafna għal Għawdex u nagħtuhom l-inċentivi kollha filwaqt li lil għaddieħor ma nagħtuhx l- inċentivi kollha imma nagħtuh parti minnhom u ngħidulu li jekk jiġi Malta se jieħu "hekk" u jekk imur Għawdex se jieħu "daqshekk".

Imma rridu nħaddmu rasna b'dan il-mod u mhux noqogħdu nitmellħu b'xuxlin u ngħidu ħafna diskors li ma jfisser xejn.

Imbagħad semma s-sitt proposta - l- iżvalutar.

Hawnhekk Dr. Sant għamel il-proposta tad-deprezzament.

Jien nipprova nkun fair miegħu għax importanti, imma huwa mportanti wkoll li huwa jifhimni għax irrid nikkonvinċih li għandu żball kbir u rrid nikkonvinċih li min qed jagħtih il-pariri qed jagħtihomlu ħżiena.

Hu kap ta' l-oppożizzjoni u jifhem f'dawn l-affarijiet iżjed minni u allura nissorprendi ruħi kif iħalli lilu nnifsu jaqa' f'din in-nassa.

Issa f'dan l-aħħar ġranet żied biċċa qed jgħid li mhux f'daqqa imma fuq sena, sentejn.

Il-bieraħ smajtu jitkellem fuq it-television u lil dawk li kellu quddiemu jxejru l-bnadar qalilhom biex ma jidħlux fin-nassa tan-nies li jibdew ibeżżgħuhom.

Jien qabbadt lil min jifhem f'dawn l-affarijiet u tlabthom jgħiduli kieku llum, 3 ta' Diċembru, fuq din in-naħa hawn Dr. Sant prim ministru u ħabbar dan x'kien ikun l-effett tagħha.

Tlabthom jagħmluki analisi ta' xi tfisser u kif tolqot lill-anzjani, lill-pensjonanti u lill-middle class.

U ħadt xokk għax ir-riżultat ta' l-analisi li saritli kien li meta taqbad il-prodotti li nimportaw minn pajjiżna skond il-household budgetary survey u allura tista' tgħid koppja anzjana teħel "hekk", single parent teħel "hekk", koppja miżżewġa b'tarbija waħda teħel "hekk" ...

Meta tawni r-riżultati jien twaħħaxt għax il-proposta tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni hija drammatika, m'hemmx mod ieħor kif ngħidha.

Mr Speaker, tfakkarni fil-kontijiet tad- dawl u ta' l-ilma fejn bil-gaffa mingħajr studju ta' xejn qaċċat u daħal għaliha għax hekk tah il-parir xi ħadd biex jagħmel.

U se npoġġi dawn ir- riżultati fuq il-mejda tal-Kamra ħalli kulħadd ikollu l-okkażjoni janalizzahom u jarahom.

Minn dawn jirriżulta li l-medja – m'iniex se noqgħod ngħid anzjan, mara tad-dar, single parent jew unemployed - kull familja titlef Lm14.77 kull ġimgħa, jiġifieri titlef Lm767 f'sena mingħajr biss ma tkun indunat.

Għax hu x'qed jgħid?

Jiddepprezza l-lira.

U xi tfisser tiddepprezza l- lira?

Ma tgħid lil ħadd?

Ma tafx li ma tistax tagħmilha?

Ma tafx li jekk tagħmel proċess ta' depreciation, b'xi mod jew ieħor tbagħbas fir-rati, trid tħabbru fil-gazzetta tal-gvern?

U tgħid fuq medda ta' sena, sentejn?

Kieku llum inti prim ministru ħriġt avviż fejn tgħid li se tiddepprezza l- lira Maltija.

Tajjeb!

Mela l-miljunarji x'jagħmlu?

Jaqbdu l-miljuni tagħhom, jitfgħuhom illejla stess barra minn Malta, idawruhom fi sterlina jew f'dollari jew f'euros, joqogħdu jistennewk sakemm jgħaddu l-ewwel tliet xhur, sitt xhur jew sena, malli tkun niżżiltha fejn kellek tniżżilha jaqbdu dawk il-miljuni u jerġgħu jġibuhom lura, imma dawk il-miljuni jkunu kibru b'10% jew bl-ammont li tkun iddepprezzajt.

Hekk irridu?

Nagħmlu sinjuri lil min hu sinjur u nkissru lil min hu dgħajjef f'pajjiżna?

Hekk se nġibu l-kompetittivita' f'pajjiżna?

(Onor. Membri: Hear, hear) Din x'serjeta' hi?

X'serjeta' hi din li tagħmel proposta bħal din li malli titkellem fuqha tibda ddaħħal il-flieles fl-imħuħ tan-nies?

Ma tafx il-periklu ta' dan it-tip ta' argument u kemm hu mportanti f'pajjiżna li noqtluh dan l- argument u ngħidu lin-nies li mhux se niddepprezzaw?

Aħna għandna munita f'pajjiżna li dejjem żammet ir-rittmu tagħha, hija b'saħħitha u kostanti, ma kellhiex xokkijiet u m'hemm ebda raġuni li tiġġustifika dan kollu.

Mr Speaker, jien għadni semmejt ċifra waħda tal-medja kif se tintlaqat imma f'idejja għandi figuri li jġibulek għajnejk wara widnejk.

Per eżempju, familja b'wild wieħed titlef Lm17.75 fil-ġimgħa, b'żewġ ulied titlef Lm17.91 fil-ġimgħa, bi tlieta titlef Lm17.10 fil-ġimgħa u b'erba jew iktar titlef Lm18.91 fil-ġimgħa.

Taf xi jfisser dan?

Dan ifisser li familja b'erbat itfal titlef il-valur ta' kważi Lm1,000 f'sena.

Għal min hu pensjonant taf xi tfisser din?

Tfisser li f'ġimgħa l-pensjoni tiegħu tkun tnaqqritlu b'Lm99.95, il-pensjonanti f'pajjiżna jkunu tilfu Lm517 fis-sena mill-pensjoni tagħhom biex jixtru dawk l-affarijiet li sadanitant ikunu għolew u jridu jkampaw magħhom.

Ħalli nkompli nagħti l-figuri.

Mr Speaker, persuna waħedha titlef Lm9.27, jiġifieri Lm500 fis-sena, koppja miżżewġa titlef Lm16.40 f'ġimgħa, jiġifieri Lm852 fis-sena, filwaqt li xi ħadd li jkun miżżewwġ u għandu l-annullament jew id-divorzju u reġa' żżewweġ din se teffettwah Lm10.37 fil-ġimgħa.

Ara x'għandu x'jaqsam l- erbat ijiem leave!

Ma' l-erbat ijiem leave qabad magħhom, ma qabadx ma din!

U fejn huma l-unions?

Fejn huma l-esperti tal-unions biex jagħtuhom il-pariri?

Fejn hu d-diskors tal-unions li għal din il-proposta l-gvern għandu mill-ewwel jagħlaq il-bieb?

Ħalli issa nieħdu l-middle class.

U min huma l-middle class?

Dawk li jaqilgħu bejn Lm4,000 u Lm6,500?

B'din il-miżura dawn kienu jitilfu Lm14.34 fil-ġimgħa.

Jew forsi l-middle class huma dawk li jaqilgħu bejn Lm6,500 u Lm9,900?

Dawn kieku skond Dr. Sant, jitilfu Lm18.66 fil-ġimgħa, jiġifieri Lm970 fis-sena.

Jew forsi l-middle class huma dawk li jaqilgħu iżjed minn Lm9,900?

F'dak il-każ dawn se jitilfu Lm23.80 fil-ġimgħa, jiġfieri Lm1,237 fis-sena.

Din hi s-soluzzjoni ta' Dr. Sant?

Dawn huma l- proposti konkreti li għandu Dr. Sant għall-kompetittivita' f'pajjiżna?

Hekk irridu nġibu lil pajjiżna fuq saqajh?

Li kont minnu kont malajr kemm jista' jkun nagħmel irtirata fuq din u ngħid ċar u tond li din m'hijiex idea tajba, li ma taħdimx u li bl-ebda mod ma twassalna fejn nixtiequ naslu.

Fil-fatt b'kumbinazzjoni - ix-xitan m'għandux ħalib u jrid jagħmel il- ġbejniet - illum għadhom kemm bagħtuli rapport li deher fuq l-internet.

Dan huwa rapport ta' laqgħa tal-world economic forum li saret fil-3 ta' Ġunju ta' din is-sena u li kumbinazzjoni t-titolu tagħha huwa "Currency Depreciation is no substitute for sound policies.

To make decisions based on just the exchange rate is short sighted and costly."

Fost affairjiet oħra fir-rapport jingħad li "forcing currencies to depreciate ...." ninnutaw li dawn qed jużaw il-kelma tiegħu mhux qed jużaw il-kelma "devaluate" "... to make exports more competitive in world markets was nothing but a short term solution which imposed an unfair tax on consumers while depreciating the currency, made exports more competitive and imports more expensive, effectively subsidising exporters through taxing citizens.

This is not a good idea."

Din m'hijiex idea tajba Dr. Sant!

Imma ħalli nkompli għax il-ħin għaddej.

Semma wkoll il-manifattura.

Jien spjegajt li l-manifattura hija problema u hemm aspetti tagħha li għandna nindirizzawhom u hemm bżonn nagħmlu ħilitna biex nagħmluha iktar kompetittiva.

Aħna għandna fiduċja fil-manifattura u jekk l-investituri tagħna u s-sidien tal-fabbriki tagħna jkomplu jitfgħu r- riżorsi tagħhom fuq ir-riċerka, l-innovazzjoni, it-tisħiħ, il- kompetittivita', il-valur miżjud u l-valur tal-prodott tagħhom, aħna fiduċjużi bħala gvern u lest li ngħinu bil-massimu possibbli biex nitilqu nimirħu fil-qasam tal-farmaċewtika u fl-oqsma kollha.

Jien ħadt pjaċir nisma' il-bieraħ fuq l-aħbarijiet li l-MCAST u ċ-chairman tal-Malta enterprise ffirmaw ftehim biex isir taħriġ apposta għat-tip ta' ħaddiema li għandna bżonn għan-niċċa tal-farmaċewtika u hemm ukoll niċeċ oħrajn li rridu naħdmu biex immexxuhom 'il quddiem.

Dr. Sant imbagħad għamel l-argument fuq il-leave u ġabilna t-tabella li tgħid "Kellek ħin għall-familja llum?"

U r-risposta hija iva, kelli ħin għall-familja llum.

Huwa tajjeb insemmu wkoll pero' li kien dan il-gvern li għadda l-liġi l-ġdida dwar ix-xogħol u li daħħal prinċipji ġodda ta' flexi-time, ta' protezzjoni għall-part-time, introduċa l-parental leave u l-maternity leave.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-familja għalina hija l- iktar ħaġa għażiża u se jiġi jgħidli hu?

Il-familja hija l-iktar ħaġa għażiża għalina u aħna għaddejna u tajna drittijiet kbar biex ngħinu lill- familja żżewweġ ir-responsabilitajiet tagħha mad-dinja tax-xogħol u għas- sena d-dieħla qed inħabbru - xi ħaġa li kumbinazzjoni ħabbarha wkoll Gordon Brown il-bieraħ - investiment fis-servizzi taċ-child care.

L-Ingilterra qed jagħtu importanza lil dan is-servizz għax qed jgħidu li fuq medda ta' għaxar snin fl-Ingilterra għandhom din iċ-challenge u aħna wkoll ħabbarniha fil-budget tagħna u jekk il-Bambin irridu nimxu hekk ukoll.

Fuq it-turiżmu – li huwa pilastru importanti - qalilna li l-qagħda marret għall-agħar.

Veru li kellna l-problemi u d-diffikultajiet li wħud minnhom kienu tort tagħna partikolarment tort tal-mod kif in-nies xi kultant ma jagħtux kas l-affarijiet li għandna, in-nuqqas ta' ndafa f'pajjiżna, ix- xufier tat-taxi u tal-karozza tal-linja kif imorru mat-turist – m'iniex qed nirriferi għal kulħadd, imma huma l-eċezzjonijiet li jispiċċaw jinħassu iktar minn orħajn - pero' kellna wkoll problemi oħrajn li kienu barra mill- kontroll tagħna u li kienu qed jiġru minħabba dak li qed jiġri madwarna.

Irrid ngħid ukoll li għalkemm għandna l-problemi lanqas għandna npinġu li qisna telgħin telgħa u kollox ġej kontrina; bdejna naraw ftit sinjali li qed nirkupraw.

U l-aħħar ċifra ta' Ottubru – Dr. Sant kien jafha imma kkwota biss sa Settembru – turi li meta mqabbel ma' Ottubru tas-sena li għaddiet kien hemm żieda ta' 16.7% fuq l-ammont ta' turisti li ġew.

Forsi hawnhekk ikun hawn min jgħidli: Imma allura se tibni kollox fuq dan?

Dażgur li le, imma huwa sinjal tajjeb u jekk tara r-riżultati li akkwistajna din is-sena f'dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu għal konferenzi – settur li tajnih importanza f'dan il-budget għax se ninċentivawh billi lill-operaturi li jorganizzaw dawn il-konferenzi nagħtuhom refund ta' parti mill-VAT li jħallsu – issib li din is-sena kellna madwar 200 konferenza organizzata hawn Malta li bejniethom ġabu 55,000 delegat u li d-dħul minnhom kien jammonta għal Lm19 miljun.

Dan ifisser żieda ta' bejn 5% u 7% fid-dħul fuq is-sena 2003.

Dan huwa sinjal tajjeb li jinkorraġina u aħna li nagħtu kas li nanalizzaw u nieħdu l-pariri mbagħad nieħdu d-deċiżjonijiet tajna kas u għedna li dan settur jista' jikber u għandna bżonn inkomplu ninċentivawh.

Mhux ta' b'xejn li Winstin Zahra qal li dan budget eċċezzjonali għat-turiżmu għax din hija biss biċċa għax il-bqija hemm diversi inizjattivi oħrajn li qegħdin nieħdu.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi finanzjarji qal li sejrin lura.

X'sejrin lura?

L-indikazzjonijiet li għandna fis-servizzi finanzjarji huma kollha pożittivi; 29% żieda fuq l-equity fl-istock exchange f'dawn l-aħħar 12-il xahar, 1,762 kumpannija ġdida rreġistrata skond l-informazzjoni mill- financial services authority u l-collective investment schemes f'pajjiżna sat-30 ta' Settembru bejniethom kellhom Lm433 miljun bħala net asset value.

Imbagħad kompla jsemmi diversi ċifri li m'għandix għalfejn noqgħod nidħol fihom, pero' kelma malajr fuq il-qasam tal-biedja u s-sajd.

Diġa' semmejt il-qasam tal-biedja u s-sajd imma rrid ngħid li l-vlaur tal- bejgħ ta' frott u ħaxix matul is-sena 2002 għal 2003 kien ta' Lm7.83 miljuni, jiġifieri għas-snin 2002 u 2003 kien hemm żieda marġinali ta' 0.2% u allura dak li qal hu m'huwiex korrett.

Għalih, meta jagħmel il-kalkoli, is-sussidji li nħallsu lill-bdiewa ma jgħoddhomx.

Fil-fatt id-dħul tal- bdiewa matul l-2003 kien ta' iktar minn Lm8 miljuni u d-dħul tal-bdiewa meta tieħu l-perijodu minn Lulju sa Settembru ta' din is-sena u tqabblu ma' Lulju sa Settembru tas-sena li għaddiet issir li d-dħul tal-bdiewa mgħodud fih is-sussidju, żdied bi 17%.

Issa dan mingħajr ma nsemmu li sa l-2013 Malta se tkun qed tirċievi Lm77 miljun biex il-bdiewa nkunu nistgħu mmexxuhom 'il quddiem, u Lm15 miljun oħra minn issa sa l-2006 għal dak li nsejħu l-pjan għall-iżvilupp rurali fejn hemm diversi proġetti fosthom il- proġett li jrid isir għall-moderniżżazzjoni tal-makkinarju li għandna għall- grading station fil-pitkalija li jgħin biex il-prodott Malti jkun jista' jilħaq il-livelli u jkun jista' ikun kompetittiv.

Ħalli issa ngħid kelma fuq Għawdex.

Diġa' semmejt lil Għawdex pero' rridu noqogħdu ftit attenti.

Din li waqt li nkunu qegħdin ninnegozzjaw ma' xi ħadd taqbdu u tfajru biex wara kollox tagħmlu pjaċir lil min qed jinnegozja ma tistax tibqa' ssir.

Lili xi ħadd irid jispjegali kif ikolli ittra mingħand waħda minn dawn il-kumpanniji li tgħidli li lesti li jiġu għax huwa proġett huwa tajjeb, jaqbdu jitkellmu fuq is-sussidji u tlett ijiem wara li tikteb din il-kumpannija lura u tgħid li minn dak li għedna m'hemm xejn għax ma jistax ikun li taħdem is-sistema tal-helicopter u hemm bżonn is-sussidji.

Ara x'affarijiet dawn!

Jien għandi ittra bil-miktub mingħand dawn in-nies li tgħidli li dan huwa proġett tajjeb u li jistgħu jagħmlu l-flus minnu, titkellmu intom fuq is- sussidji u tlett ijiem wara jċemplu u jgħiduli li bis-sussidji jridu jaħdmu.

Dawn x'affarijiet huma?

U dawn id-dokumenti jekk tisfidawni lest nippubblikahom ħalli tkunu tafu x'intom tagħmlu!

Titkelmu fuq Għawdex u minflok qed tgħinu lil Għawdex qegħdin tneħħulu t-tapit minn taħt saqajh!

(Onor. Membri: Hear, hear) Hekk qegħdin tagħmlu!

Rigward is-saħħa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-garżi u s-sutures.

Jien insemmilu l-fatt li ġimgħa ilu l-UNESCO poġġiet lil Malta fl-ewwel post mid- dinja kollha bħala l-pajjiż li għandu l-inqas mortality rate fost it-tfal taħt il-ħames snin u dan meta f'pajjiżna – u dan ngħidu bi kburija kbira – lanqas għandna l-abbort għax pajjiżi oħra li ġew fit-tieni, fit-tielet, fir- raba' u fil-ħames post meta jkollhom tarbija li jgħidu li għandha xi difett jagħmlu abvbort.

Imma aħna le u dan il-fatt kburin bih iż-żewġ naħat.

U allura l-kapaċita' ta' pajjiżna li nilħqu l-livelli ta' saħħa jiġġudikawh mhux il-garża li qed isemmi Dr. Sant.

Kelma żgħira fuq il-patt soċjali mbagħad nibda nersaq bil-mod il-mod għall- għeluq.

Għal darba oħra jien nerġa' nesprimi l-apprezzament tiegħi ta' l- imsieħba soċjali kollha, il-unions u dawk li jirrapreżentaw lil min iħaddem, għall-isforzi li għamlu f'erba' xhur u nofs ta' laqgħat.

Dan mhux biss napprezzah imma nifhem li kull wieħed għandu s-settur li jirrappreżenta u nifhem ukoll li dak li stennejna ma kienx faċli u ried sforzi qawwija minn kulħadd, pero' nispera li jifhmu lili u lill-gvern.

Il- gvern għandu responsabbilta' lejn il-poplu; ma nistgħux nibqgħu niddiskutu u nduru, induru u nduru biex forsi jista' jkun xi darba naslu.

Kull ġurnata tiswa u jekk jien nista' bħala gvern intejjeb il-produttivita' u l- kompetittivita' ta' pajjiżna billi nnaqqas erbat jiem vaganzi - kif qed jgħidulna l-esperti – u anke nipproteġi u nżid il-postijiet tax-xogħol, allura jien tajt iċ-ċans għad-diskussjoni, pero' issa nerfa' r- responsabbilta' tad-deċiżjoni.

U jien u l-gvern ninsabu konvinti li meta nħarsu f'għajnejn il-poplu tagħna, il-poplu tagħna jifhimna.

Veru li neħħejnilu erbat ijiem holidays, imma jekk infehmuh – u dan qed jgħiduh l- esperti mhux jien jew Dr. Sant - li dan hu kontribut ieħor li flimkien qegħdin nagħmlu biex inġeddu lil pajjiżna ħalli nsiru kompetittivi, jien konvint li l-poplu tagħna dan il-piż jerfgħu magħna.

U allura nibqa' ngħid li kienet deċiżjoni li kien hemm bżonn li tittieħed.

Mr Speaker, imbagħad Dr. Sant fl-aħħar parti tad-diskors tiegħu għamel l- allegazzjonijiet tas-soltu.

Diġa' kien hemm it-tweġibiet bi stqarrijiet pubbliċi minn Jesmond Mugliett għall-punt li għamel dwar il-kwestjoni tal- Where's Everybody? u minn Louis Galea - ħalli nara nġibhiex żewġ din - għall-iben it-tifla tat-tieni mara tan-nannu ta' missier il-mara ta' Louis Galea ...

(Onor. Membri: Hear, hear) Pero' meta poġġejt lil ħuk chairman tal-Kordin grain terminal addio t-tifel tal-mara ta' ....

(Onor. Membri: Hear, hear).

Imma what's good for the goose is good for the gander u jrid ikollok miżuri li tapplikahom int meta tiġi biex tapplikahom għal ħaddieħor.

Sakemm l-għażla tkun tajba għandek tagħmilha dik l-għażla u m'għandniex aħna nikkundannaw lin-nies u nitfgħu t-tajn u nċappsu lil dak li jkun.

Ir-riżultat ta' dan taf x'inhu Dr. Sant?

Li nies tajbin rikonoxxuti minn kulħadd bħala l-aqwa esperti, meta tħabbtilhom il-bieb jgħidulek "Ħallini bi kwieti".

Hekk ġrali jien ukoll, Mr Speaker.

(Interruzzjonijiet) Avviċinajt lil xi ħadd għaliex hu espert u kulħadd jirrikonoxxih bħala espert u minħabba din it-tip ta' strateġija politika li hija maħmuġa u li ma twassal imkien ħlief għal ħsara lil pajjiż ...

Aħna pajjiż ċkejken u ma nistgħux naffordjaw li nies tajbin jitwarrbu billi sempliċement inċappsu lil kulħadd bl-addoċċ.

B'hekk inkunu qed nitilfuhom u jkun qed jitlef il-pajjiż.

Imma issa ħalli ninsa lil Dr. Sant u nwarrab l-argumenti tiegħu - dik kienet iċ-ċirasa ta' fuq il-kejk ta' Dr. Sant.

Jien nerġa' ngħid li se nibqa' nisma' u niżen u fejn hu tajjeb ngħid li huwa tajjeb, naħtfu u nagħmlu, pero' fejn hu ħażin ngħid ċar u tond li huwa ħażin u r-raġunijiet għalfejn hu ħażin mingħajr ma noqgħod lura mid-diskors għaliex aħjar nitkellmu ċar ta' rġiel bejnietna.

Jien ma' Dr. Sant dejjem hekk tkellimt u hekk beħsiebni nkompli nitkellem, ċar daqs il-kristall, sija meta nkunu qegħdin hawnhekk u anke meta forsi niltaqgħu u nieħdu kikkra kafe jew xi ħaġa oħra.

Imma issa fl-aħħar parti ta' dan id-diskors ejjew flimkien inħarsu 'l quddiem u nsemmu ftit affarijiet li Dr. Sant ma semmiex fid-diskors tiegħu bħal per eżempju, li dan huwa budget li qed jagħmel attakk qawwi fuq l- abbużi f'pajjjiżna.

Qed nippruvaw naqtgħu dawn l-abbużi u nippruvaw naraw li kulħadd jifhem ir-responsabbilta' li jħallas it-taxxi u l-VAT għaliex meta jisraq lill-gvern ikun qed jisraq lil ħaddieħor li jkun qed jagħti l- kontribut tiegħu.

Ma semma xejn Dr. Sant lanqas dwar il-miżura li se nintroduċu għal dawk li wirtu l-proprjeta' u li kieku ħallejna l-affariijet kif inhuma kien ikollhom iħallsu 35% fuq id-differenza tal-prezz bejn dak li ddikjaraw fid- denunzja u dak li se jkunu qed ibigħu u issa se nkunu qed nagħtu ċans lil kulħadd - sija lil min se jbigħ u anke lil min mhux se jbigħ - li jerġa' jmur lura u jara daqsxejn xi ddikkjara fid-denunzja, jirrevedi dik id- dikjarazzjoni li għamel, iħallas boll ta' 5% imbagħad 'il quddiem meta jiġi biex ibigħ, iħallas il-35% fuq il-profitt li jkun qed jagħmel.

Imma b'hekk ma nkunux poġġejnih fi żvantaġġ għaliex dak iż-żmien li kien iddikjara fid- denunzja ma kienx jaf b'din il-miżura.

Imma minn dan ma semma xejn Dr. Sant.

U fejn hi l-middle class allura?

Għaliex it-tajjeb Dr. Sant ma jsemmihx.

Ma semma xejn lanqas fuq il-81 miżura li se tkun qed titħaddem bil-pjan nazzjonali għall-impjiegi, fosthom l-inċentivi għan-nisa biex jidħlu fid- dinja tax-xogħol.

Kif ħabbart, waħda mill-inċentivi hija li mara li tirritorna għax-xogħol se nagħtuha sena mingħajr ma tħallas income tax u inċentiva oħra hija li koppja li t-tnejn jaħdmu part-time se jkollhom iċ- ċans li t-tnejn li huma jħallsu 15% taxxa.

Imma minn dan, Dr. Sant ma semma xejn.

Kif jista' ikun budget toħroġlu l-iebes u t-tajjeb ma toħorġulux?

L-istampa trid tara sħiħa!

Biex il-poplu tagħna jgħaddi ġudizzju trid tagħtih l-istampa kollha; trid tagħtih il-morr imma trid ukoll tagħtih il-ħelu.

U l-poplu mbagħad ikun jista' jiżen u jgħid: iva, se jkolli nħallas ftit iżjed f'pitrolju, pero' jekk il-mara tiegħi terġa' toħroġ taħdem se tagħmel sena mingħajr ma tħallas income tax u f'radda ta' salib inkun erġajt ġibthom lura il-flus li nkun ħallast għall-pitrolju!

(Onor. Membri: Hear, hear) U anke fuq il-pitrolju rrid ngħid li min huwa l-inqas li jiflaħ, sa Marzu li għadda se nkunu wiżinnih u se nkunu tajnih Lm12 għax nifhmu li hemm min fis-soċjeta' tagħna li ma jiflaħx għal ċerti piżijiet.

Mr Speaker, hemm bejn wieħed u ieħor 22 miżura li jinkludu miżuri biex niġbdu lejn pajjiżna xogħol ġdid f'pajjiżna.

Per eżempju, insemmi l- warehousing li toffri potenzjal ta' xogħol għal ċerta kategorija ta' nies.

Dan għaliex aħna nifhmu li nistgħu nitkellmu - u nagħmlu sew li nitkellmu - fuq edukazzjoni u taħriġ u li għandna bżonn nies li joħorġu mill- universita' gradwati, pero' dan il-gvern huwa attent li ma jagħmilx l- iżball li għax mingħalina nġibu l-fabbriki tal-farmaċewtika – li huwa tajjeb ħafna - se nkunu qed insolvu l-problema ta' kulħadd.

Hemm min fost il-ħaddiema tagħna li l-livell ta' edukazzjoni tiegħu ma tlaħħaq bl-ebda mod għal dawn il-livelli li d-dinja u l-opportunitajiet tal-lum qegħdin jirrikjedu.

U allura konsistentement irridu nħaddmu rasna biex niġbdu lejn pajjiżna tip ta' xogħol, investiment u nizjattivi li jassorbu fihom dak li ngħidulu low skilled labour.

Xorta nħarrġuhom, xorta ninvestu, pero' irridu nipprovdu postijiet tax-xogħol għal-low skilled labour.

U dan mhux faċli għax għal dak it-tip ta' xogħol illum hawn ħafna pajjiżi oħrajn li qed jikkompetu, pero' nistgħu ndawwru għall-vantaġġ tagħna ċerti affarijiet, bħal-lokazzjoni ta' pajjiżna li qegħdin fiċ-ċentru tal- Mediterran u allura ħriġna b'idea ta' inizjattivi biex niġbdu lejn pajjiżna servizzi ta' warehousing.

Dr. Sant ma semma xejn lanqas dwar l-industrija għall-films.

Din ukoll hija esperjenza li matul is-snin uriet li għal ħafna raġunijiet Malta għandha potenzjal.

Jiena ma nifhimx biżżejjed fis-suġġett, pero' jgħidu li Malta għandha klima tajba, għandha kuluri sbieħ u għandha l-ideal għall- industrija tal-films.

U għalhekk aħna se nippruvaw ninċentivaw kemm jista' ikun din l-industrija għaliex tħaddem ħafna nies u ddawwar fl-ekonomija tagħna kwantita' kbira ta' flus.

Mr Speaker, huwa nteressanti kif fid-diskors ta' Dr. Sant l-ambjent kien assenti, it did not feature anywhere.

Jien u l-gvern insemmu l-ambjent bħala pilastru mit-trepied li fuqu rridu nibnu l-ġejjieni tagħna u l- ambjent għall-kap ta' l-oppożizzjoni assenti, lanqas biss jeżisti!

Aħna ngħidu li l-ambjent huwa essenzjali.

Huwa inutli li noqgħodu nitkellmu fuq żvilupp fit-turiżmu u li nġibu t-turisti hawn jekk it-turist meta jiġi hawn jara l-ħmieġ u jekk m'aħniex kapaċi niddeċiedu x'se nagħmlu bl-iskart f'pajjiżna.

Il-problema ta' l-iskart mhux li tiġbru, dik hija l-parti faċli, allavolja anke hemmhekk għandna d-difetti.

Nerġa' ngħid li l- problema ta' l-iskart f'pajjiżna m'huwiex li niġbruh imma x'se nagħmlu bih ladarba jinġabar.

Fejn se titfgħu?

Wara bieb min?

Titfgħu wara bieb xi ħadd?

Jew tittrattah u tipprova tara kif in-nies idderrihom biex minflok jixtru oġġett jixtru ieħor?

Per eżempju, oġġett li huwa diffiċli biex tittrattah huwa baskett tal-plastik.

Għaliex m'għandniex aħna lin-nies tagħna ngħidulhom biex ma jixtrux baskett tal-plastik imma jixtru minflok baskett tal-karta?

U aħna qed nagħmlu l-eko-kontribuzzjoni ħalli min iwebbes rasu u jixtri baskett tal-plastik ikollu jħallas talli jkun tana battikata biex dak il-baskett tal-plastik ma narawhx fis-centre strip tal- Furjana aħna u għaddejjin imkaħħal ma' xi pjanta imma nittrattawh u naraw x'se nagħmlu bih.

Mhux sew dan?

(Onor. Membri: Hear, hear) Mhux hekk għandna nagħmlu?

Allura għaliex ħriġtu kontra din l-idea?

Imma mhux sew dan?

L-Irlanda, wara li ntroduċew l-eco-contribution fuq il-basktijiet tal- plastik il-bejgħ tal-basktijiet tal-plastik niżel b'90% f'sena u minflok jintużaw basktijiet oħrajn li huwa faċli iżjed biex jiġu trattati għall- iskart.

Hawn huma l-isfidi l-kbar li għandna quddiemna u għax nemmnu f'dan, kif jgħidu bl-Ingliż, we are putting our money where our mouth is u lill-qasam ta' l-ambjent, wara ħafna ġbid - kien hemm min jiflaħ jiġbed in- naħa l-oħra – tajnih flus extra tant li għas-sena d-dieħla kważi għandu d- doppju ta' dak li kellu s-sena li għaddiet, u xorta lanqas hu biżżejjed għaliex għad irridu naraw kif nistgħu ntejbu f'dan il-qasam.

Lanqas ma semma xejn Dr. Sant fuq l-importanza li qed nagħtu lill-Malta heritage, l-investiment ta' eluf kbar ta' liri biex nirranġaw il-Ġgantija.

U jien tkellimt daqsxejn biex nara pajjiżna jistax itejjeb id-dħul tal-belt kapitali tiegħu u ħarġu l-kanuni kollha!

Iva, lanqas aħna kapaċi naħdmu ftit bejnietna flimkien b'mod tajjeb u b'mod intelliġenti - ma jimpurtax, jekk idea hija ħażina nbiddluha ma jkun ġara xejn - biex dan il-ġmiel ta' pajjiż li aħna għandna, nibżgħu għalih?!

Mr Speaker, jien veru jinkwetani l- fatt li xi kultant it-turist japprezza iżjed il-ġmiel ta' dan il-pajjiż minna.

Irridu nagħmlu sforz flimkien - għalhekk "flimkien inġġeddu lil pajjiżna" - biex dan il-pajjiż il-ġmiel tiegħu nagħmluh isbaħ milli hu għax għandu affarijiet li ma ssibhom imkien iżjed fid-dinja.

U meta nsiefru - għall-grazzja ta' Alla llum qed isiefru kwantitajiet kbar ta' nies - jiġu lura Malta u jgħidu "kemm hu sabiħ pajjiżna, m'hawnx isbaħ minnu", u jkunu siefru u marru f'pajjiżi oħrajn li għandhom ħafna iżjed riżorsi milli għandna aħna.

Imma dan kollu għal Dr. Sant mhux importanti għax ma semma xejn.

Imma għal din in-naħa dan huwa importanti ħafna għax l-istampa trid taraha sħiħa, imbagħad tkun tista' tgħid jekk hija pittura sabiħa jew le.

U aħna fejn irridu neħduh lil dan il-pajjiż?

Fejn nixtiequ narawh sejjer dan il- pajjiż?

Jien se nikkwota biċċa żgħira mill-introduzzjoni li qrajt meta ppreżentajt il-budget lil dan il-parlament.

Jien għedt li l-gvern immexxi minni jara lil pajjiżna mġedded f'medda ta' ħames snin.

Qed nagħmlu programm ta' ħames snin u dak li hu tajjeb illum iridu nagħmluh aħjar sa l- 2010 filwaqt li dak li għandu bżonn jinbidel irridu nbiddluh ukoll sa l- 2010.

Imbagħad għedt li r-riżultat se jkun pajjiż li jkollu ekonomija b'saħħitha li tiġġenera aktar impjiegi u mpiegi aħjar, more and better jobs, qagħda finanazjarja li tippermetti aktar żvilupp f'pajjiżna, biex minflok il-piż nitfgħuh fuq id-deficit, l-investiment nitfgħuh fuq l- affarijiet li jrendu għal pajjiżna, qafas soċjali li jkun sostenibbli li jiggarantixxi l-ġejjieni b'sistema l-ewwelnett tas-saħħa li tibqa' tkun ta' l-ogħla livell u sistema ta' l-edukazzjoni li tkun ta' kwalita' u li tagħti l-aħjar lil uliedna u wkoll b'sistema ta' pensjonijiet li nkunu mhux biss iggarantixxejna s-sostennibilita' imma tkun sistema li tagħti pensjonijiet adegwati għal min joħroġ bil-pensjoni, 15, 20 sena oħra.

Illum diġa' hemm min qiegħed jintlaqat bl-ikrah għaliex min illum għandu paga bejn Lm7,000 u Lm8,500, malli joħroġ bil-pensjoni jieħu biss madwar Lm4,000.

Diġa' qed tinħass illum din aħseb u ara 'l quddiem x'inhu ġej.

Imbagħad jiġi Dr. Sant jgħidilna biex ma nagħmlu xejn u ma mmissu xejn u nħallu kollox kif inhu għax m'għandniex problema.

M'għandniex problema?!

Għandhom problema l-ġenerazzjonijiet li ġejjin, u min jidħol fil-politika jrid jerfa' s-salib bit-tajjeb u l-ħażin kollu tiegħu li jaħseb għall- ġenerazzjonijiet li ġejjin u mhux sa l-elezzjoni li ġejja.

Aħna ta' din in- naħa m'aħniex inħarsu biss sa l-elezzjoni li ġejja imma qed inħarsu 'il hinn mill-elezzjoni li ġejja u qed inħarsu għall-poplu tagħna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Is-sodisfazzjon tagħna huwa li meta jasal iż-żmien li nispiċċaw - u jasal iż-żmien li l-poplu Malti jagħmel għażla differenti u jagħżel lil xi ħaddieħor - inħarsu lura u ngħidu li għamilna biċċa xogħol tajba għal dan il-pajjiż.

Fil-bidu ta' dan id-diskors jien semmejt ma nafx kemm-il ħaġa li għamilna matul il-15-il sena li għamilna fil-gvern u jien stess jien u nniżżilhom bdejt nitbissem u ngħid "imma kif biddilnih dan il-pajjiż!"

Malta fl-2004 hija differenti minn Malta ta' l-1987.

U x'hemm isbaħ fil-politika li tkun tista', meta jasal iż-żmien li tispiċċa, tgħid iva, ħallejt pajjiż isbaħ u aħjar milli sibtu?

Dak huwa s-sodisfazzjon!

Is-sodisfazzjon mhux li tirbaħ l-elezzjoni, is-sodisfazzjon huwa li tara li l-pajjiż ħallejtu isbaħ milli hu u aħjar milli sibtu meta l-poplu jkun tak il-fiduċja tiegħu!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Allura, Sur President, il-gvern irid li l-poplu tagħna jħossu kburi f'pajjiżu.

Aħna rridu li fi żmien ħames snin inkunu għamilna qabża ta' kwalita' fil-ħajja tagħna, sa żmien sentejn oħra nkunu ġibna l-qagħda finanzjarja tal-finanzi ta' pajjiżna fuq sisien sodi u nkunu nistgħu anke nieħdu d-deċiżjonijiet tagħna, jekk ikun hemm bżonn u skond iċ-ċirkostanzi, jekk ningħaqdux fiz-zona ta' l-Euro.

U nieħdu d-deċiżjoni dwar x'proċess għandu jwassalna f'dak il-mument jekk il-Bambin irid fil-ġimgħat li ġejjin.

Fi żmien sentejn oħra rridu wkoll inkunu wettaqna r-riformi fil- pensjonijiet, fis-saħħa u r-riformi fl-edukazzjoni.

F'dawn il-ħames snin li ġejjin irridu naraw li r-rata tal-parteċipazzjoni ta' l-irġiel u tan- nisa - speċjalment tan-nisa - f'pajjiżna tkun kibret, imma rridu li dan isir f'qafas fejn jinstab il-bilanċ bejn ir-responsabilita' lejn il-familja u lejn ix-xogħol.

Se nkunu qed inħarsu bir-reqqa lejn kif jinstab dan il- bilanċ.

F'dawn il-ħames snin li ġejjin irridu nkomplu nittrasformaw l- ekonomija tagħna billi nġedduha u nimmodernizzawha.

Se mmorru għas-setturi fejn hemm il-valur miżjud, se nsaħħu t-turiżmu, il-wirt storiku u kulturali tagħna u se ningranaw l-iżvilupp ekonomiku ma' l-iżvilupp fl-ambjent li nikkunsidrawh element importanti għall-kwalita' tal-ħajja tal-familji tagħna u ta' min iżur lil dawn il-gżejjer.

F'din l-ewwel sena ta' dan il-pjan se nkunu nvestejna flus il-poplu proprju f'dawn il-prioritajiet.

Aħna konvinti li l-flus tat-taxxi tan-nies li xħetna fl-inizjattivi kollha li semmejna se jsarrfu f'ġid għall-pajjiżna u għall-familji tagħna.

Għaliex kif għedt qabel, x'hemm isbaħ milli tara lil pajjiżek miexi 'l quddiem fejn kulħadd isib il-wens u l-opportunita' li jikber?

X'hemm isbaħ milli nkunu tajna lill-familji tagħna ġejjieni fejn l- aspirazzjonijiet, ix-xewqat, l-ambizzjonijiet tagħna lkoll inkunu nistgħu nilħquhom u nkunu nistgħu naslu fejn nixtiequ naslu u li naraw lil pajjiżna jasal fejn irid jasal?

Ħalli niftehmu, din m'hijiex xi ħaġa faċli u jien l-ewwel wieħed li f'isem il-ministri, is-segretarji parlamentari u d-deputati ta' din in-naħa – u nirringrazzjahom għall-appoġġ u għall-inkoraġġiment kontinwu li jagħtuni - ngħid li din m'hijiex triq faċli, pero' il-baħri ta' veru huwa l-baħri fil- maltemp!

Il-kapaċita' tagħna - u wżajt din l-espressjoni f'post ieħor – m'hijiex li naqtgħu qalbna meta r-riħ jonfoħ kontrina, imma li nagħmlu bħall-qlugħ u nużaw' ir-riħ li ġej minn kontra biex nimxu aktar mgħaġġel.

Dik għandha tkun il-kapaċita' ta' pajjżna.

U m'iniex qed niskopri l- Amerika, m'hijiex xi ħaġa ġdida.

Pajjiżna rnexxielu jirbaħ tul is-sekli kollha allavolja kellu kollox kontrih, inkluż li kien kolonja u ma kellu xejn.

U araw x'għandna llum.

Dan għaliex kollha kemm aħna ħaddimna rasna u wżajna l-kapaċita' li tana l-Bambin biex inkunu nistgħu nsarrfu dik il- kapaċita' f'titjib għalina u għal pajjiżna.

Allura m'hemm xejn li għandu jaqtalgħna qalbna, irridu biss dejjem infittxu ma' xulxin dak li jinteressa lil pajjiżna u mhux lilna personali.

L-ewwel il-bżonn tal-pajjiż.

U allura aħna rridu pajjiż modern, kapaċi jikkompeti u kapaċi joffri livell ta' għajxien għoli għal kull wieħed miċ-ċittadini tagħna.

Aħna rridu li jkollna soċjeta' fejn kulħadd ikollu l-post tiegħu, kulħadd ikun jista' jikkontribwixxi.

Aħna rridu li nkunu kburin li aħna Maltin, kapaċi nfendu għal rasna.

Dak huwa li rridu u dak huwa li se nkunu qegħdin nagħmlu fix- xhur u fis-snin li ġejjin.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra d-dokumenti li rriferejt għalihom fid-diskors tiegħi:

Tabella li tagħti tagħrif dwar il-kontroll fin-nefqa tal-Gvern bejn l- 2004 u l-2005;

Tabella intitolata "Id-Dinja Madwarna – Impjiegi" li tagħti tagħrif dwar ir-rata ta' qgħad f'diversi pajjiżi bejn l-2003 u l-2005;

Tagħrif dwar il-qagħda finanzjarja ta' Malta bejn l-2003 u l-2005;

Statistika dwar konsum u rati ta' l-ilma u l-elettriku;

Kopja ta' stqarrija għall-istampa maħruġa mill-Malta Hotels & Restaurants Association (MHRA) bit-titlu "Budget Excellent for the Tourism Industry";

Statistika dwar l-impatt ta' diversi miżuri fuq il-familji;

Tagħrif dwar aġġustamenti fil-prezzijiet tal-fuel; u

Stqarrija għall-istampa maħruġa mill-Malta Chamber of Commerce and Enterprise, il-Malta Federation of Industry, il-Malta Employers Association, il-Malta Hotels and Restaurants Association u l-GRTU intitolata "Budget 2005 – Preliminary Reactions" maħruġa fl-24 ta' Novembru 2004.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Prim Ministru tad-diskors tiegħu, nirringrazzja wkoll lill-crew tal-PBS u nitlobhom biex jirtiraw mill-Kamra.

Il-crew tal-PBS irtira mill-Kamra.

MR SPEAKER: Issa se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni numru 81 imressqa mill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi fis-seduta ta' l-24 ta' Novembru, 2004 biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-mozzjoni ta' proċedura nurmu 195 tas-16 ta' Novembru, 2004 id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fit-8:31p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l- Onor. John Dalli, l-Onor.

Tony Abela u l-Onor.

Louis Deguara.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Evarist Bartolo, l-Onor.

Karmenu Vella u l-Onor.

Silvio Parnis.

VOTAZZJONI NRU.

65 FAVUR: 31

L-Onor.

|Agius David |Galea Franco | |Agius Francis |Galea Louis | |Arrigo Robert |Galea Mario | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Falzon Joseph |Vassallo Edwin | |Fenech Antonio |Zammit Ninu | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Abela Joseph |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Brincat Joseph |Galdes Roderick | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Herrera Jose' | |Buontempo Stefan |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada s-Sibt, 4 ta' Diċembru, 2004 fid-9:00a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2005

L-Ewwel Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg

Infakkar lill-Kamra li skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 159 tas-16 ta' Novembru, 2004 il-ħin tad-diskussjoni fuq dan il-ministeru m'għandux jieħu aktar minn erba' sighat bil-ħin tal-mistoqsijiet ma jitteħidx iżda l- mistoqsijiet jidhru xorta fuq l-aġenda u kollha jingħataw tweġiba bil- miktub u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol jiżdied b'nofs siegħa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada s-Sibt, 4 ta' Diċembru, 2004 fid-9:00a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fit-8.38 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA - TAXXI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 8890 u 9254 u cioe jgħid liema kienu t-taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti - kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu - minnu, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn April 2003 sal-lum?

Jista' jindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru wara li għolew?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra iktar kmieni fis-seduta.

SAĦĦA - TAXXI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 8889 u 9255 u cioe' jgħid liema kienu t-taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti - kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu - minnu, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn April 2003 sal-lum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra iktar kmieni fis-seduta.

DOUBLE DECKERS BIT-TURISTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru ġentilment jikkonferma li fil-ġranet li għaddew ġew Malta b'xi turisti żewġ double deckers minn pajjiż fl-Unjoni Ewropea u għamlu madwar ħamest ijiem xogħol f'Malta?

Jekk hu hekk, minn liema pajjiż ġew u kemm kellhom passiġġieri?

Kif jispjega li filwaqt li double deckers li ġew minn pajjiż ieħor jistgħu jaħdmu Malta, u sitt double deckers ta' żewġ sidien tal-coaches Maltin li ilhom Malta għal madwar għaxar snin għadhom s'issa ma nħarġilhomx il- permess meħtieġ biex ikunu jistgħu joperaw f'pajjiżna meta hawn suq turistiku għalihom?

Hemm impenn min-naħa tal-gvern biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

Jista' ġentilment iwieġeb dawn il-mistoqsijiet waħda waħda?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien informat li operaturi Ewropej ta' servizzi għall-ġarr stradali ta' passiġġieri li jridu joperaw servizzi okkażjonali u servizzi regolari speċjali lejn u minn Malta m'għandhom bżonn l-ebda permess speċjali, sakemm il-vetturi wżati huma koperti b'liċenzja internazzjonali ta' operatur u b'liċenzja tal-komunità, bħalma m'għandhom bżonn l-ebda permess operaturi simili Maltin li jridu joperaw servizzi bħala dawn lejn il-pajjiżi kollha msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Peress li dawn ma jenħtieġu l-ebda permess biex jidħlu Malta, allura m'għandhomx għalfejn jiddikjaraw lil xi awtorità f'Malta minn fejn ġew jew kemm għandhom passiġġieri.

Madankollu dik l-informazzjoni tkun reġistrata fuq logbook apposta li jrid jinġarr kontinwament fil-vettura u li jrid jintwera mix-xufier meta mitlub li jagħmel dan minn uffiċjal li jispezzjona waqt spezzjoni teknika li tista' issir fit-triq jew jekk il-vettura titwaqqaf minn pulizija jew minn gwardjan lokali.

Għalkemm kif diġà ingħad vetturi bħal dawn m'għandhomx bżonn ta' permess speċjali li jidħlu Malta, xorta waħda dawn iridu jkunu konformi mal- liġijiet ta' pajjiżna, inklużi dawk dwar piżijiet, dimensjonijiet u tagħmir.

Jien informat ukoll li coaches barranin b'turisti barranin ilhom is-snin jiġu Malta.

Il-kwestjoni ta' l-open top buses li nġiebu Malta hi differenti, għaliex dawn il-vetturi la kienu jikkonformaw mar-regolamenti meta ddaħħlu Malta u lanqas jikkonformaw mar-regolamenti li hemm illum.

Jien informat li l- awtorità qiegħda tevalwa l-politika tagħha dwar l-użu ta' dawn il-vetturi fid-dawl ta' dawn iċ-cirkostanzi ġodda.

VETTURA TAL-GVERN

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'kienet qed tagħmel vettura tal- gvern - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - fi triq prinċipali fil-Mellieħa, f'nofs il-lejl nhar is-27 ta' Novembru 2004, f'liema ħin kienu rekbin fiha raġel u mara?

Jista' jgħid fuq liema xogħol tal-gvern kienet qed tintuża din il-vettura?

Jista' jgħid jekk din il-vettura kenitx awtorizzata mill-fondi tal-pubbliku li tintuża f'dawk il-ħinijiet u jekk iva, għal liema skop?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-vettura indikata ma kenitx fuq xogħol uffiċjali fil-ħin u l-jum imsemmi.

Il-każ qed jiġi investigat. .

EU - RAPPREŻENTANT PERMANENTI MALTI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jikkonferma l-Ministru li l-vettura li tintuża mir-rappreżentant permanenti Malti fi Brussell hijiex waħda bullet proof?

Jista' jgħid ukoll kemm swiet din il-vettura u x'inhi r-raġuni li hu l-uniku ambaxxatur fl- Unjoni Ewropea, fost il-pajjiżi kollha, li għandu din it-tip ta' vettura?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirriferi lill-Onor.

Membru għall mistoqsija parlamentari 7409.

ĦAMRUN - TRIQ IT-TRAMM

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk ix-xogħol biex tiġi rranġata Triq it-Tramm, il-Ħamrun, jaqax taħt ir-responsabbilta' tal-gvern ċentrali, u jekk fl-affermattiv jistax jgħid meta ser jinbeda x-xogħol fuq din it- triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li t-triq imsemmija taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-gvern ċentrali.

Infatti t-tender għall-bini ta' din it-triq ħarġet aktar kmieni din is-sena u ġiet aġġudikata fil-ġranet li għaddew.

Bħalissa qed issir il-kordinazzjoni neċessarja qabel ikun jista' jibda x-xogħol.

ĦAMRUN - TRIQ ĠDIDA FI TRIQ VILLAMBROSA

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se jinbeda x-xogħol biex tiġi rranġata Triq Ġdida fi Triq Villambrosa, il-Ħamrun, li tibda minn Triq Villambrosa u tispiċċa fi Triq il-Liċeo?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

VALLETTA - CUSTOMER CARE SERVICE

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żvilupp dwar il-post li kellu jiffunzjona bħala customer care centre fil- Belt Valletta?

Ittieħdet xi deċiżjoni finali f'dan ir-rigward?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li deċiżjoni finali rigward il-customer care centre għadha ma tteħditx.

PUBLIC PRIVATE PARTNERSHIP SCHEME - DAR GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk ġietx magħżula xi dar privata ta' l-anzjani oħra biex tagħti servizz taħt il- public private partnership scheme wara li l-bord ta' l-għażla kien iffinalizza r-rapport tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: S'issa l-għażla għadha ma saritx.

HOME/HELP CARE

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' households li qegħdin preżentament jirċievu s-servizz tal-home/help care?

Minn dan in-numru kemm hemm households li fihom hemm aktar minn persuna waħda li qed tirċievi dan is-servizz?

Kemm hemm persuni bi bżonnijiet speċjali li qed jirċievu dan is-servizz?

Kemm hemm persuni li preżentament qed jistennew dan is-servizz?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' households li preżentament qed jirċievu s-servizz tal-home help huwa ta' 2,347.

Minn dawn hemm 572 households li fihom hemm aktar minn persuna waħda li qegħdin jibbenefikaw minn dan is-servizz u 104 li huma persuni b'diżabilita'.

24 household ġew approvati mill-bord u mistennija jibdew jirċievu s-servizz filwaqt li 40 applikazzjoni qegħdin jiġu pproċessati.

SVPR - CUSTOMER CARE UNIT

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi ġodda dwar il-ftuħ mill-ġdid tal-customer care unit f'San Vincenz de Paule?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-customer care unit f'San Vinċenz de Paule bħalissa qed ikun miftuħ nhar ta' Tnejn filgħodu u nhar ta' Erbgħa wara nofsinhar.

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - ĦAŻ-ŻEBBUĠ

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9351, jista' il-Ministru jgħid meta se jsir dan ix-xogħol u meta se jitlesta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

LINJI TA' L-AJRU BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9310, jista' il- Ministru jgħid min huma s-46 linja ta' l-ajru u s-sena ta' meta bdew joperaw?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' l- ismijiet tas-46 linja ta' l-ajru.

Rigward is-sena ta' meta bdew joperaw huwa diffiċli li nsibu meta linji ta' l-ajru, li ilhom joperaw żmien twil, bdew fil-fatt joperaw minħabba li nkunu rridu mmorru lura fir-rekords tagħna għal ħafna snin.

Għalhekk dawk il-linji ta' l-ajru li ilhom ħafna joperaw huma mniżżla bħala li ilhom joperaw aktar minn għaxar snin.

ŻEJTUN - TRIQ TAL-BARRANI - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għal diversi mistoqsijiet parlamentari tiegħi, jista' il- Ministru ġentilment jikkonferma li t-traffic lights fi Triq Tal-Barrani (ħdejn il-junction li tgħaqqad triq tal-Barrani maż-Żejtun) qed isiru mill- gvern?

Meta hemm ħsieb li jitlestew dawn it-traffic lights?

Kemm se jiġu jiswew?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħlijiet konċernati fil-proġett imsemmi qed isiru kollha mill-gvern.

Dawn ix-xogħlijiet huma previsti li jitlestew fi żmien ħames ġimgħat oħra u se jiġu jiswew madwar Lm45,000.

TISBIĦ TA' WIDIEN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9263, li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent u li issa ġiet riferuta lilu, u cioe' jgħid liema huma l-widien li hemm ħsieb li jsir tisbiħ tagħhom?

Jista' jgħid meta se jinbdew dawn il- proġetti, każ każ, u meta hu maħsub li jiġu mitmuma?

Jista' jgħid ukoll humiex se jinġiebu jew jingħataw fondi mill-Unjoni Ewropea f'dan ir- rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li fil-preżent tekniċi mit-taqsima tax- xogħlijiet qegħdin jaħdmu fuq proposti ta' titjib u tisbiħ fuq Wied Rmiedi u Wied Ċampra, li jinsabu f'Ħ'Attard, u fuq Wied is-Sewda ġewwa Ħal Qormi.

Ix-xogħol fuq il-widien ta' Ħ'Attard se jifforma parti mill-programm ta' xogħol tat-taqsima tax-xogħlijiet tas-sena 2005.

Għaddej ukoll xogħol preparattiv in konnessjoni mal-proġett tal-ftuħ mill- ġdid tal-parti tal-wied ta' Burmarrad li tinsab mirduma, cioe il-fergħa tal- wied minn Għajn Riħana sa Kennedy Grove.

Dan qiegħed jitqies bħala wieħed mill-proġetti ewlenin tat-taqsima tax-xogħlijiet għas-sena d-dieħla u qiegħed jiġi ppjanat li x-xogħol fuqu jsir bejn il-bidu ta' Marzu u l-aħħar ta' Settembru 2005.

Dan ix-xogħol mhux ser ikun iffinanzjat minn xi fondi mill-Unjoni Ewropea, għalkemm ta' min ifakkar li l-Unjoni Ewropea pprovdit mal-euro miljun għal xogħol relatat mal-ħsarat kaġunati mill-għargħar matul is-sena 2004.

MTA

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jagħti breakdown dettaljat ta' kif l-MTA se tinvesti t- Lm8 miljun li ġew allokati lilha fil-budget għas-sena 2005?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-estimi finanzjarji ta' l-awtorita' Maltija għat-turiżmu għad iridu jkunu diskussi u approvati mill- bord ta' l-awtorita'.

Dettalji jingħataw iktar 'il quddiem u ssir diskussjoni fil-Parlament qabel ma jkunu approvati.

WIED IL-GĦASEL - GĦAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9384, jista' il-Ministru jara li jiġu spezzjonati l-viċinanza ta' barriera u proprjeta' ta' kuntrattur f'dan is-sens?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li s-sovrintendenza tal- patrimonju kulturali qed tieħu ħsieb li jsiru spezzjonijiet skond il-bżonn fl-inħawi tal-varji barrieri u proprjeta' ta' kuntratturi li jinsabu fiz- zona ta' Wied il-Għasel.

Dawn l-ispezzjonijiet se jsiru f'koperazzjoni ma' uffiċjali tal-MEPA.

L- ewwel minn dawn l-ispezzjonijiet se ssir fil-jiem li ġejjien.

KONT TAD-DAWL U ILMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jara li jsiru arranġamenti mal-persuna – dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - biex tħallas il-kont tad-dawl u ilma gradwalment (Lm50 fix- xahar) peress li tinsab fi proċess ta' separazzjoni mar-raġel u tgħix biss bl-assistenza soċjali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

KAŻ TA' DAWL U ILMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Meta jiġu biex jintalbu ħlasijiet għall-kontijiet tad-dawl u ilma l-korporazzjonijiet u l-gvern qed jagħtu kas fejn il-posta jeħodha r-raġel li ma jgħix id-dar u allura l-mara ma tkunx taf li qed jiġu l-kontijiet, ma tkunx taf li ma tħallsux u lanqas ma tkun taf b'avviż li jekk ma tħallasx se jaqtgħulha d-dawl u l-ilma, bħal fil-każ ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

KONTIJIET PENDENTI TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid x'arranġamenti qed isiru mal-banek biex min għandu kontijiet pendenti tad- dawl u l-ilma jissellef mill-bank biex iħallas il-kontijiet?

X'arranġamenti se jagħmlu l-banek ma' dawk il-persuni li jifilħu jħallsu biss sa ċertu livell għax jgħixu bl-assistenza soċjali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

SURCHARGE FUQ ID-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Meta l-gvern stabilixxa s- surcharge fuq id-dawl u l-ilma, b'liema mod ikkalkola l-prezz taż-żejt?

F'liema żmien u b'liema valur tad-dolllaru kkalkola li nxtara dan iż-żejt?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

PULIZIJA - Ħ'ATTARD - BARS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-bars ġewwa Ħ'Attard li għandhom il-permess tal-pulizija sabiex jibqgħu joperaw wara l-11.00 p.m.?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa' kelli l-okkażjoni ngħid, il-liċenzji tan- negozju msemmija m'għadhomx jinħarġu mill-pulizija, għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill- ministru konċernat.

GHAWDEX - NIES BOARDED-OUT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tirrispondi mistoqsija parlamentari 9334 u cioe tgħid kemm ġew boarded-out Għawdxin sena b'sena mill-1998 sal-lum?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hi kif murija fit-tabella hawn taħt:

|1998|1999|2000|2001|2002|2003 |2004| |21 |20 |6 |26 |46 |41 |21 |

RAĦAL ĠDID - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hux qed issir ħsara fl-iskola primarja ta' Raħal Ġdid bid-dħul ta' l-ilma tax-xita kull meta jkun hemm maltempata?

Jista' jinforma lill-Kamra x'sar is-sena l-oħra u din is-sena biex din il- ħsara ma tkomplix isseħħ fil-konkos tas-soqfa u fis-suffetti tas-sala u tat- taraġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħsara li kien hemm fil-membrane tal- bejt issewwiet għas-sodisfazzjon ta' l-iskola.

DJAR - APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jitmexxa l-każ ta' lift f'appartament - dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - peress li wieħed mill-inkwilini għandu diżabilita'?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-awtorita' tad-djar m'għandha ebda applikazzjoni taħt Skema V għal stallar ta' lift fil-post indikat mill-Onor.

Interpellant.

KAŻ TA' KONT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jara li jiġi investigat kont ta' familja - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li qabel kien ikun Lm80 u issa tela' għal Lm379?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li jitmexxa l-każ ta' file li jinsab il-lands department - dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi wara li saret sejħa għall-offerti fil-każ indikat mill-Onor.

Membru, fid-29 ta' Novembru 2004 ħarġet l-ittra li biha ġiet aċċettata l-unika offerta.

RESERVED PARKING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jara li jsir ir-reserved parking space li l- persuna - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - ilha li applikat għalih ix-xhur?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Min riċerka li saret fir-records tad-direttorat ta' l-immaniġġjar tat-traffiku rriżulta li m'hemm l-ebda applikazzjoni għal reserved parking for disabled mill-persuna konċernata.

BIĊĊERIJA - ĦMIEĠ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9031, jikkonferma l- Ministru li ħiereġ ilma maħmuġ u jinten fil-biċċerija?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li ma jidhirx li hemm xi problemi ta' sadd fid-drainage system, għalhekk ma nistax nifhem kif seta'niżel ilma maħmuġ u jinten f'Albertown.

LAPSI - REVERSE OSMOSIS PLANT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9219 u cioe' jgħid x'inhu l-valur tal-ħsara li saret fl-impjant tar-reverse osmosis f'Lapsi kaġun tal-maltemp ta' dawn l- aħħar ġranet?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-valur tal-ħsara li saret fl- impjant tar-reverse osmosis f'Lapsi kaġun tal-maltemp hi ta' madwar Lm6,550.

COACHES DOUBLE DECKERS BARRANIN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jispjega kif qegħdin jinħarġu l-permessi għal coaches double decker barranin sabiex joperaw f'Malta b'turisti barranin, meta l-istess permess ma jinħariġx lill-operaturi Maltin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari 9404.

ADT - SPEED GUNS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-ADT xtratx speed guns?

Jekk fl- affermattiv, kemm inxtraw u x'inhu l-prezz ta' kull waħda?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien informat li l-awtorità dwar it-trasport ta' Malta xtrat speed gun wieħed biss, Laser 500, għall-prezz ta' Lm1,699.

Għalih inxtara wkoll tripod għal prezz ta' Lm176.

BIRKIRKARA - NAXXAR ROAD - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jara li jinxtegħel id-dawl u/jew jissewwew il- bozoz mitfija li hemm fiż-zebra crossing li hemm fi Triq Naxxar, Birkirkara viċin il-pompa tal-petrol Falzon?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SENIOR MANAGER PHILATELY

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-post ta' senior manager philately għadux vakanti?

Jista' jgħid kemm kienu l-applikanti u xi kwalifiki ntalbu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

REGOLAMENTI DWAR VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkjarifika jekk persuna li ħadet il-liċenzja fis-sewqan f'April 2003 u tkun ħallset kontravenzjoni ta' Lm10 dwar ipparkjar fuq double yellow line jitnaqqsulhiex il-punti minħabba f'hekk, peress li skond Regolament 34 tar-Regolamenti ta' l-2002 dwar il-vetturi bil-mutur, meta l-kontravenzjoni mhijiex waħda mill- offiżi elenkati fis-6th Schedule, Regulation 341 tad-Driving Offences Codes S.L.65.18?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

FESTI FIL-WEEKENDS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kif se jintlaqat ħaddiem li jaħdem bix-shift mill-festi li neħħa l-gvern għall-weekends?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa qed naħdem fuq l-emendi meħtieġa fil-liġi u fir-regolamenti li għad iridu jiġu pubblikati.

It-tagħrif mitlub isir pubbliku meta jiġu pubblikati dawn l-emendi.

MEDITERRRANEAN CONFERENCE CENTRE - INKONVENJENT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jieqaf l-inkonvenjent li qed jiġi kkaġunat lir-residenti ta' Triq Sant'Ursola u Triq Old Wells il-Belt mill-Mediterranean conference centre?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija tieħu passi kif meħtieġ kull meta jkun hemm xi lmenti.

Dwar x'miżuri qed jittieħdu minn min imexxi dan iċ-ċentru, nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jagħmel il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

MEDITERRANEAN CONFERENCE CENTRE - INKONVENJENT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'rimedji qed joffri l-Mediterranean conference centre għall-ħsejjes ta' airconditions u inkonvenjent ieħor lir- residenti ta' Triq Sant'Ursola u Triq Old Wells, il-Belt Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li Dar il-Mediterran għall- konferenzi ħarġet tender pubblika skond il-proċeduri finanzjarji għal xiri ta' apparat modern għal dak li għandu x'jaqsam ma' air-conditioners.

Il- proċess qiegħed fi stadju ta' evalwazzjoni.

Dan sar sabiex tkun riżolta din il-problema f'dawn l-inħawi.

Għar-rigward ta' l-inkonvenjent l-ieħor, nitlob lill-Onor.

Interpellant ikun iktar speċifiku.

SERVIZZ PUBBLIKU - OFFICERS IN CHARGE

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Peress li xi xhur ilu sar eżami għal senior messengers fiċ-ċivil, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk għandux il-ħsieb li jsir eżami għal officers in charge tal-minor staff, peress li ħafna jispiċċaw boarded out u/jew bil-pensjoni, għax hemm nuqqas tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat illi m'hemmx ħsieb li jinżamm l- eżami ta' officer-in-charge minor staff fil-futur qarib.

EU - STATE AID

L-ONOR.

KARMENU VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hi l-istate aid li ġejja mill-Unjoni Ewropea li ngħatat lill-importaturi jew lil dawk li jużaw il-qamħirrun u xgħir, u kif ġew allokati l-ammonti lil kull wieħed minnhom?

Għaliex din l-għajnuna ma ngħatatx lill-importaturi jew lil dawk kollha li jużaw dawn il-prodotti?

Jista' jikkonferma jekk ngħatax xi ammont ikbar ta' state aid lil xi importaturi iżjed milli kien juża l-istess importatur sakemm kienet teżisti l-Medigrain?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-għajnuna - temporary state aid - li qed tingħata għal xgħir u qamħirrum tlaħħaq għal euros 2,928,500 li ġiet allokata hekk: euros 1,984,604 - qamħirrum u euros 922,717– xgħir.

L-għajnuna ngħatat lill-applikanti skond l-ammont ta' l-applikazzjoni, iżda fil-każ ta' oversubscription, l-għajnuna ġiet allokata skond kemm l- applikanti storikament xtraw mill-Medigrain.

Kulħadd seta' japplika u l- għajnuna ngħatat skond kriterji approvati mill-kabinett u bi trasparenza.

SWATAR BIRKIRKARA - TOROQ

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta hemm ħsieb li jsiru t-tiswijiet neċessarji fit-toroq segwenti: Triq Giuzeppa Xuereb, Swatar Birkirkara; Triq is-Sisla, Swatar Birkirkara; Triq Giuzeppa Psaila, Swatar Birkirkara?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

XTAJTIET PRIVATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9386, jista' il-Viċi Prim Ministru jissottometti pjanta fid-dettal li tindika liema partijiet tal-ponta tal-Balluta u l-ponta tad-Dragonara huma proprjeta' privata?

ONOR.

TONIO BORG: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra żewġ pjanti li juru proprjeta' biswit il-baħar fil-ponta tal-Balluta u fil-ponta tad-Dragonara fejn l-indikazzjonijiet li għandha t-taqsima proprjeta' tal-gvern s'issa huma li din il-proprjeta' aktarx hija privata.

PROĠETTI KAPITALI - MONITORING BOARD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 9288, jista' il-Ministru jagħti l-ismijiet tal-membri tal-kumitat li jissorvelja l- proġetti kapitali?

Jista' jagħti wkoll id-dati li fihom iltaqa' dan il- kumitat matul din is-sena?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kif diġa' għedt fir-risposta għal domanda 9288 dan il-monitoring board, li mhuwiex stabilit fuq bażi uffiċjali, huwa magħmul minn membri tas-segretarjat tiegħi u mill-uffiċċju tas-segretarju permanenti.

Ma narax il-ħtieġa li nagħti l-ismijiet ta' dawn l-uffiċjali peress li dawn jinbidlu skond il-proġetti u l-materja li tkun qed tiġi diskussa.

Kif diġa' għedt fir-risposta ta' qabel dawn jiltaqgħu fuq bażi regolari, diversi drabi kull ġimgħa.

PULIZIJA - SERQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew imwettqa serqiet matul Novembru 2004?

Jista' jikklassifika s-serq?

Jista' jgħid kemm ġie solvut serq matul Novembru 2004?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul Novembru 2004 il-każi ta' serq li ġew rapportati lill-pulizija kienu kif jidher hawn taħt, filwaqt li matul l-istess xahar il-pulizija solviet 175 każ ta' serq. |Hold ups |6 | |Pick pocketing |55 | |Snatch & grab |8 | |Serq minn dgħajjes |10 | |Serq ta' dgħajjes |3 | |Serq ta' karozzi |71 | |Serq minn karozzi |312 | |Serq minn residenzi |58 | |Serq minn |45 | |bars/lukandi | | |Serq minn xtajtiet |2 | |Serq minn fabbriki |8 | |Serq minn ħwienet |46 | |Serq ieħor |243 |

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew imwettqa reati matul Novembru 2004?

Jista' jikklassifika r-reati?

Jista' jgħid kemm ġew solvuti reati matul Novembru 2004?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul Novembru 2004 il-każi ta' reati li ġew rapportati lill-pulizija kienu kif jidher hawn taħt, filwaqt li matul l-istess xahar kien hemm 122 persuna li ġew misjuba ħatja ta' reati kriminali.

|Against morals/honour of|2 | |family | | |Arson |4 | |Attempted offences |105 | |Bodily harm |75 | |Computer misuse |3 | |Administration of |1 | |Justice etc | | |Damage |281 | |Drugs |11 | |Forgery |5 | |Fraud |24 | |Illegal immigration |5 | |Prostitution |3 | |Sexual offences |5 | |Theft |867 | |Threats and private |9 | |violence | | |Violation of places of |1 | |confinement | | |Violence against public |5 | |officers | |

PULIZIJA - RIŻENJA TA' MEMBRI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm irriżenjaw membri tal-korp tal-pulizija minn Ottubru 2003 sa l-aħħar ta' Novembru 2004?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn Ottubru 2003 sa l-aħħar ta' Novembru 2004 kien hemm 89 membru tal-korp tal-pulizija li rriżenjaw.

PULIZIJA - RIŻENJA TA' MEMBRI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm irriżenjaw membri tal-korp tal-pulizija minn Ottubru 2002 sa l-aħħar ta' Ottubru 2003?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn Ottubru 2002 sa l-aħħar ta' Ottubru 2003 kien hemm 55 membru tal-korp tal-pulizija li rriżenjaw.

PULIZIJA - RIŻENJA TA' MEMBRI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm irriżenjaw membri tal-korp tal-pulizija minn Ottubru 2001 sa l-aħħar ta' Ottubru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn Ottubru 2001 sa l-aħħar ta' Ottubru 2002 kien hemm 48 membru tal-korp tal-pulizija li rriżenjaw.

KURUNAZZJONI TAL-KWADRU TA' MARIJA IMMAKULATA - BOLOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Peress li s-sena d-dieħla f'Bormla se tkun imfakkra ġrajja storika ta' l-inkurunazzjoni tal-kwadru ta' Marija Immakulata, jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-possibbilta' li din il-ġrajja storika tkun imfakkra bi ħruġ ta' bolla kommemorattiva?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat

MEPA - PERMESSI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Qabel ma l-awtorita' ta' l-ippjanar u l-ambjent toħroġ il- permess għall-bini tiċċekkja jekk il-bini jistax jitla' peress li l-inħawi jkunu kollha tafal, bħal fil-każ ta' applikazzjoni PA4436/04 fi Triq Isouard f'San Pawl il-Baħar?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li PA 4436/04 hija applikazzjoni għal żieda ta' żewġ sulari fuq bini eżistenti.

F'dan il-każ, u fuq siti simili ġewwa l-iskema ta' l-iżvilupp, l-awtorita' ta' Malta dwar l-ambjent u l-ippjanar (MEPA) ma titlobx studji ġeoloġiċi iżda tara li l-iżviluppi proposti huma konformi mal-liġi ta' l-ippjanar.

Il-permess ta' l-iżvilupp ma' jeżonorax il-perit inkarigat milli jiżgura l-istabilita' tal-bini propost.

PULIZIJA - ĦANUT TAX-XORB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara jekk il-pulizija tistax tivverifika rapporti li qed jasluli li l-ħanut tax-xorb Pantheon fi Triq il-Ħġejjeġ f'San Pawl il-Baħar, qed jibqa' miftuh ħinijiet twal matul il-ġurnata u l-lejl b'inkonvenjent għall-ġirien ta' l-inħawi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-pulizija qed tieħu l-passi meħtieġa.

ĦAL FAR - TRAFFIKU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9293, li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika u li issa ġiet riferuta lilu, u jirrispondi l- parti li taqa' taħt ir-responsabbilta' tiegħu u cioe' jara li ssir xi ħaġa fl-entratura li tagħti lejn iz-zona industrijali ta' Ħal Far u r-race track peress li qed ikun hemm konfużjoni ta' traffiku li jista' ikollha konsegwenzi koroh?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-ġeometrija ta' din il-junction se tiġi rranġata bħala parti mill-proġett ta' Triq Ħal Far (phase 3).

L-entratura lejn iz-zona industrijali se ssir f'forma ta' T-junction.

Dan il-proġett mistenni jibda fit-tieni kwart tas-sena 2005.

Sadanittant saru sinjali tat-traffiku sabiex tiġi mtejba din il-junction anke temporanjament sakemm jibda x-xogħol.

SPTAR MATER DEI - INTERESSI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk is-somma ta' l-ispiża ta' l-isptar Mater Dei tinkludix l-interessi li jridu jitħallsu?

X'inhi l- istima ta' kemm għandhom ilaħħqu dawn l-ispejjeż?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

WIED GARNAW - BINI TA' ĊINT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 6929, jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' proċeduri li nbdew xhur ilu, u dan sabiex filwaqt li jiġu magħrufa s-sidien legali tas-sit jiġu avżati jnaddfu l-post u jibnu ċint skond il-liġi?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li s-sid ta' l-art għadu ma ġiex identifikat.

Sadanittant se nitlob lill-awtorita' ta' Malta dwar l-ambjent u l-ippjanar (MEPA) jużaw il-provvedimenti ta' Art 55(A) tal-liġi għall- ippjanar ta' l-iżvilupp għal dan il-każ.

BORMLA - MONUMENT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Peress li fi Pjazza G Gulia f'Bormla ser jinbena monument li jfakkar l-inkurunazzjoni ta' l-Immakulata, jista' il-Ministru jara li jitwaqqa l- kruha ta' bieb ta' dock 1, u l-istess entratura titkompla bħal parti l-oħra bil-ħadid?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Pjazza Gavinu Gulia tagħmel parti mill-brief ta' riġenerazzjoni ta' baċir 1.

Ta' min jgħid li dan daħal fil-proċess ta' konsultazzjoni pubblika imniedi mill-MEPA.

Hu mifhum li l-applikazzjoni tal- bini tal-monument u l-iżvilupp u r-riġenerazzjoni ta' din l-arja ssiru b' mod integrat.

BORMLA - PJAZZA P. VASSALLO

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Wara li tlesta x-xogħol fi Pjazza P. Vassallo, Bormla, jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-possibbilta' li din il-pjazza tkun mixgħula fil-ġranet tal-festa li jilħqu l-qofol tagħhom nhar it-8 ta' Diċembru?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li d-dwal tal-pjazza msemmija ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' ta' l-Enemalta

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jispjega l-anomalija apparenti fil-każ ta' persuni - dettalji dwarhom qed jintbagħtu separatament - li f'Settembru 1999 daħlet bħala għalliema fid-dipartiment ta' l-edukazzjoni (salary scale 9 u bħalissa qed tgħallem fl-iskola sekondarja tar-Rabat, Malta) meta sa dakinhar kienet senior pharmacist salary scale 7, mentri ex- kollega tagħha - dettalji dwarha wkoll qed jintbagħtu separatament - bħala senior pharmacist scale 7 u li kienet junior ta' l-ewwel persuna fis- servizz u l-mertu, fit-23 ta' Settembru 2004 ddaħlet bħala għalliema fid- dipartiment ta' l-edukazzjoni fl-iskola sekondarja tas-subien ta' l-Imtarfa u tħalliet iżżomm is-salarju u l-iskala tagħha, cioe' scale 7?

Jarax il- Ministru li hawn si tratta ta' maladministrazzjoni jew diskriminazzjoni fil- konfront ta' l-ewwel persuna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant bdiet taħdem mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni f'Settembru ta' l- 1999 u kienet ġiet appuntata għalliema fil-25 ta' April 2000.

Informat ukoll li f'April 2000, jiġifieri meta din il-persuna ġiet appuntata għalliema, kien hemm fis-seħħ il-provvedimenti ta' l-Estacode paragrafi 2.2.2.2 u 2.2.3 li dakinhar kienu jiġu interpretati bħala li jfissru li mpjegat ma jistax jeċċedi l-massimu ta' skala bażika fil-grad il- ġdid.

F'Settembru ta' din is-sena, ġiet il-persuna l-oħra indikata mill-Onor.

Interpellant.

Fil-każ ta' din il-persuna, li wkoll kienet tokkupa kariga u skala simili bħal persuna l-oħra, il-paragrafi ta' l-Estacode indikat hawn fuq ġew applikati fil-każ tagħha skond kif titlob Ċirkolari MPO62/01 datata 24 ta' Lulju 2001.