MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 544 L-Erbgħa, 27 ta' Ġunju, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 544

L-Erbgħa, 27 ta' Ġunju, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 544

L-Erbgħa, 27 ta' Ġunju , 2007

WERREJ

MINUTI 128

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 128

TQEGĦID TA' KARTI 134

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA (It-Tieni Qari)

PUBLIC ADMINISTRATION BILL (Second Reading) 135

AĠĠORNAMENT 157

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 163

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 543 li saret fis-26 ta' Ġunju, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BORDIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Liema huma l-bordijiet li jaqgħu taħt il-ministeru?

Minn min huma komposti u x'inhi l-onorarja u benefiċċji oħra ta' kull wieħed?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura) (f'isem il- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra l-informazzjoni mitluba.

NEFQA FUQ SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kemm sewa flus is-safar, inkluż flights, subsistence allowance u accommodation, li fih kien involut il- ministru u l-uffiċjali li marru miegħu, globalment għal kull safra separata?

Fejn kienet id-destinazzjoni u min akkumpanjah matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 25391.

NEFQA FUQ HOSPITALITY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kemm kienet in-nefqa fuq kull tip ta' hospitality fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu separatament u xahar b'xahar matul Jannar, Frar u Marzu 2007?

Min ta l-approvazzjoni għal dan l- infiq f'kull każ separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hja kif gej:

| | | | | | |Jannar |Frar |Marzu | |Head |Lm6,435|Lm2,193|Lm3,062| |Office |.48 |.42 |.35 | |u FME | | | | |Ambaxxa|Lm3,623|Lm2,945|Lm4,420| |ti |.64 |.93 |.16 | |Total |Lm10,05|Lm5,139|Lm7,482| | |9.12 |.35 |.51 | |Total | | |Lm22,68| |Sħiħ | | |0.98 |

L-approvazjoni dejjem issir skond ir-regolamenti tas-servizz pubbliku.

SUSSIDJU FUQ DAWL U ILMA -

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Min huma l-persuni intitolati għal sussidju fuq il-kontijiet tad-dawl u ilma?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta li ngħatat għal mistoqsija parlamentari 22992.

SUSSIDJU FUQ DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali: Min huma dawk il-persuni ntitolati għal sussidju fuq il-kontijiet tad-dawl u ilma?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 24884.

VERDALA HOUSING ESTATE – PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Fiex wasal ix-xogħol sabiex tissaħħaħ il-provvista ta' l-elettriku fil- housing estate ta' Verdala f'Bormla?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Diġa` sar xogħol ta' tisħiħ fl-inħawi msemmija u ma jirriżultax li hemm bżonn ta' aktar tisħiħ.

Biex tkun tista' issir investigazzjoni aktar profonda ta' xi post partikolari jkun hemm bżonn ta' l-indirizz ta' fejn qiegħed jiġi allegat li hemm problema.

ĦADDIEMA LI GĦALQU 61 SENA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm hemm ħaddiema f'xi entita` li taqa' taħt ir-responsabbilta` tiegħu li għalqu l-61 sena?

Minn liema entita' ġejjin?

Kemm għandhom eta`?

Għal kemm żmien ingħataw extension u għal liema raġuni?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Fir- rigward ta' l-uffiċċju tal-prim ministru, qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra tabella bl-informazzjoni mitluba.

Fl-entitajiet tal-ministeru tal-finanzi hemm persuna waħda li ngħatat estensjoni ta' l-impjieg wara li għalqet il-61 sena.

Din il-persuna taħdem mal-fondazzjoni għas-servizzi mediċi u għandha 65 sena.

L-estensjoni ngħatat sa tmiem il-proċess ta' migrazzjoni minn San Luqa minħabba l- esperjenza vasta li għandha fuq il-proġett u fis-saħħa u s-sigurtà.

ĦADDIEMA LI GĦALQU 61 SENA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm hemm ħaddiema f'xi entita` li taqa' taħt ir-responsabbilta` tiegħu li għalqu l-61 sena?

Minn liema entita` ġejjin?

Kemm għandhom eta`?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Fil-preżent hemm impjegat wieħed fid-diviżjoni tar-reġistru pubbliku u ta' l-artijiet li wara li għalaq il-61 sena u ngħata estensjoni sal-31 ta' Diċembru, 2007 minħabba esiġenzi tas-servizz.

Barra minn hekk ir-reġistratur taċ-ċentru tal-medjazzjoni għandu 68 sena.

Huwa ma ngħata l-ebda estensjoni come tale għax kien diġa` jokkupa din il- kariga flimkien ma' dik ta' reġistratur taċ-ċentru ta' l-arbitraġġ.

Meta huwa rriżenja miċ-ċentru ta' l-arbitraġġ, il-bord taċ-ċentru tal- medjazzjoni talbu biex jibqa' jżomm il-kariga li diġa` kien qed jaqdi f'dak iċ-ċentru.

Din il-pożizzjoni għandha tiġi riveduta fl-aħħar ta' Ġunju 2007.

Ta' min jgħid li ġiet approvata talba wkoll li saret mill-assistent kummissarju tal-pulizija li ngħata estensjoni għal wara li jagħlaq il-61 sena.

ĦADDIEMA LI GĦALQU 61 SENA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm hemm ħaddiema f'xi entita` li taqa' taħt ir-responsabbilta` tiegħu li għalqu l-61 sena?

Minn liema entita` ġejjin?

Kemm għandhom eta`?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): L- informazzjoni hija kif ġej:

Fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni bħalissa hemm 27 persuna li għandhom 'il fuq minn 61 sena u li kienu edukaturi impjegati mad-diviżjoni.

Dawn qed jagħtu servizz fi programmi ta' tagħlim għall-adulti u servizzi oħra.

Fl-FTS hemm persuna waħda li għandha 61 sena u li l-kuntratt tagħha jagħlaq is-sena d-dieħla.

Fl-MCAST hemm 27 impjegat li għalqu l-61 sena u nżammew minħabba esiġenzi ta' servizz.

Il-kuntratt tagħhom se jiġi terminat fl-aħħar ta' din is- sena.

Fl-FES hemm żewġ persuni u waħda minnhom għandha l' fuq minn 61 sena.

Fl-ITS hemm persuna waħda li għalqet il-61 sena u li tinħatar għal żmien ta' sena b'kuntratt.

Fid-dipartiment tal-libreriji hemm 11-il ħaddiem li għalqu il-61 sena f'dawn l-aħħar ħames snin u ħadd minn dawn ma ngħata estensjoni.

Fil-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ hemm persuna waħda li għandha 'l fuq minn 61 sena.

It-tagħrif dwar l-universita` ta' Malta għadu qed jinġabar.

FORZI ARMATI – PENSJONI TA' L-IRTIRAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 24747, jista' jgħid meta se tidħol fis-seħħ il-klawsola ta' irtirar ta' 55 għal dawk il-persuni li qegħdin fil-forzi armati ta' Malta?

Jista' jippermetti li dawn is-suldati jibqgħu jservu sakemm ikollhom 25 sena servizz jew inkella sakemm jgħalqu l-61 sena biex b'hekk ikunu jistgħu jgawdu l-pensjoni sħiħa tas-servizz?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għal mistoqsija parlamentari 24747.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jaf il-Ministru li dawk is- suldati li jkunu għamlu 25 sena servizz u jkunu baqgħu lura milli jilħqu l- 61 sena, kien ingħatalhom iċ-ċans li jibqgħu jservu anke wara li jagħlqu l- 55 sena biex jilħqu l-eta` tal-pensjoni?

X'inhi r-raġuni li din issa qed titneħħielhom meta hemm biss madwar 150 ruħ involuti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Persważ li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni japprezza li din l- informazzjoni ma taqax taħt id-dekasteru tiegħi.

Għaldaqstant nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub u l-Prim Ministru jkun f'pożizzjoni li jirrispondi.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, Sur President, hawnhekk niġu biex nagħmlu l-mistoqsijiet.

Qed jgħidulna li mistoqsijiet supplimentari li ma jkunux relatati mal-mistoqsijiet oriġinali ma nistgħux nagħmlu.

Issa jien qed nistaqsi "fuq il-ballun", u avolja l-mistoqsija tiegħi għandha x'taqsam ma' dik oriġinali, xorta waħda m'iniex qed ningħata risposta.

Qed issir eċċessiva f'dan il-parlament biex lanqas risposta għal xi ħaġa li tant hi ċara ma jiena qed ningħata risposta!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq policy u jien konvint li l-Kabinett iddiskutieha din il-ħaġa.

Meta konna fil-gvern aħna konna għedna li għal dawk in-nies li jkunu laħqu l-eta` ta' 55 sena imma ma jkollhomx il-pensjoni sħiħa ta' 25 sena, jistgħu jkomplu jaħdmu.

Din kienet kwestjoni ta' policy li ġiet diskussa fil- Kabinett.

Jiena qed nifhem li din ir-risposta li jrid jagħti l-ministru hi deċiżjoni ta' Kabinett u l-ministru li għandi quddiemi safejn naf jien huwa membru tal-Kabinett.

Qed nagħmillu mistoqsija supplimentari li m'hijiex outside t-terms of reference tal-mistoqsija oriġinali u lanqas hawn ma jiena qed ningħata risposta.

Din hija ċara, Sur President.

Hemm 150 suldat li se jilħqu l-eta` ta' 55 sena u għadhom m'għamlux 25 sena servizz.

Aħna konna għednielhom li dawn jistgħu jibqgħu jaħdmu sabiex ikunu jistgħu jieħdu l-pensjoni kollha.

Kont jien l-ewwel wieħed li nsistejt dwar l-eta` ta' 55 sena, imma mbagħad konna rajna "t-tieqa" wkoll, li mhux fair li min diġa` ngaġġa taħt sistemi oħrajn, taħt prekonċessjonijiet oħrajn, jagħlaq il-55 sena, jkun għadu m'għamilx il-25 sena servizz u jispiċċa bejn l-eta` ta' 55 sena u 61 sena bla pensjoni!

U kienet deċiżjoni tal-Kabinett li nidħlulha mit-tieqa.

Qed nassumi li l-Kabinett preżenti - la ripetutament qed jirrispondi b'dan il-mod il-Prim Ministru - iddeċieda u qal li jew se jaħraqhom dawn in-nies, jew ma jridx jikkonsidrahom jew jerġa' jikkonsidra din il-kwestjoni aktar 'il quddiem imma ma nippretendix li ma jirrisponduniex.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Aġent Prim Ministru): Mr Speaker, fil-liġi dwar il- pensjoni tas-servizz teżisti il-possibbilta` - din teżisti fil-korp tal- pulizija u jidhirli li anke fil-forzi armati ta' Malta - li persuna jġegħluha tirtira meta tagħlaq 55 sena.

Imbagħad hemm raġunijiet oħra għala persuna jkollha tirtira, forsi minħabba nuqqas ta' effiċjenza u affarijiet bħal dawn.

Il-punt li qed iqajjem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa jekk dawk li se jiġu mitluba li jirtiraw ta' 55 sena u għadhom m'għamlux 25 sena servizz, humiex se jitħallew ikomplu dan il-perijodu ta' servizz.

Jekk tħares lejn il-liġi ma jidhirx li hemm xi dritt li kwalunkwe persuna għandha tibqa' taħdem oltre l-55 sena jekk il-gvern jitlobha li tirtira.

Jiena ma nistax ngħid su due piedi jekk l-awtoritajiet fil-forzi armati humiex se jagħtu din il-konċessjoni, ħa nkun onest mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Aħna min-naħa tal-pulizija m'għandniex din il-policy, għalkemm għandna liġi simili.

Min-naħa tal-korp tal-pulizija ġeneralment persuna titħalla taħdem sa 60 sena, ġieli nestendulha ż-żmien sakemm ikollha 61 sena u f'każijiet rari ħafna, meta hekk titlob l-esiġenza tas- servizz, tiġi estiża sakemm ikollha 62 sena.

U għalkemm fil-korp tal- pulizija kien hemm dan il-poter, qatt ma ġie wżat.

Jidher li fl-armata - fil-fatt il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li meta kien prim ministru hu kien bdiha hu li jirtiraw ta' 55 sena - teżisti din il- policy.

Pero` jekk il-gvern issa huwiex se juża din il-liġi anke ma' dawk in-nies - hu kemm hu n-numru tagħhom - li għadhom m'għamlux il-25 sena servizz, ma nistax nagħtih tweġiba llum għas-sempliċi raġuni li ma ġejtx ppreparat għal din il-mistoqsija.

Din m'hijiex kwestjoni li qed nipprova naħbi xi ħaġa għax kieku kelli l-informazzjoni kont ngħaddihielu.

Kieku kont naf li ttieħdet deċiżjoni mill-Kabinett - li ma tteħditx fuq hekk - kont nirrispondih, imma ma nixtieqx ngħidlu xi ħaġa biex imbagħad jgħidli li m'hijiex korretta.

Ara dwar il-korp tal-pulizija nista' ngħidlu li din qatt ma wżajnieha u ġeneralment in-nies jibqgħu hemmhekk sakemm ikollhom 60 sena.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, il-prattika fl-armata kienet bħal fil- korp tal-pulizija, li wara li tkun għamilt 25 sena servizz u allura jkollok l-entitlement għal service pension, għalkemm inti suppost tirtira, tista' tibqa' iġġedded sena b'sena sakemm tilħaq l-eta`ta' 61 sena.

Dan kien ifisser li fl-armata kien qed ikun hemm numru ta' nies li bl-eta` tagħhom kienu qed jimblukkaw lil min jista' jidħol reklut ġdid, apparti mill-fatt li kienet qed iżżid l-eta` medja ta' l-armata.

U kienet ittieħdet id- deċiżjoni - din bdiet meta konna aħna fil-gvern bejn l-1996 u l-1998 - li nżommu ma' l-eta` ta' 55 sena u mal-25 sena servizz.

Imma mbagħad konna għedna li meta dawk is-suldati li jaslu għall-eta` ta' 55 sena jkunu għadhom m'għamlux 25 sena servizz, jistgħu jkomplu jaħdmu iżjed ħalli għallinqas ikollhom dritt għall-pensjoni sħiħa.

Dik kienet id-deċiżjoni.

Il-Prim Ministru qed jirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24,740.

Din ir-risposta kienet tgħid li min jagħlaq 55 sena, irrispettivament mill-fatt jekk għandux 25 sena servizz, ikollu jirtira.

U bil-wiċċ tost kollu mbagħad qal li din id-deċiżjoni ttieħdet fl-1997!

Dan m'huwiex veru u għalhekk reġgħet saret il-mistoqsija llum dwar jekk itteħditx deċiżjoni speċifika mill-Kabinett u x'inhi r- raġuni li timmotiva din id-deċiżjoni li ttieħdet u li se tolqot xi 150 ruħ fl-armata.

Dawn se jġegħluhom jirtiraw ta' 55 sena meta għad m'għandhomx 25 sena servizz!

U l-mistoqsija tiegħi hija din: Għaliex ittieħdet din id- deċiżjoni ladarba ma tagħmilx sens umanistiku u soċjali?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, huwa fatt li f'Diċembru ta' l-1997, kif qal il-Prim Minsitru fit-tweġiba tiegħu, ittieħdet din id-deċiżjoni, jiġifieri li ħadd m'għandu jaħdem aktar wara li jagħlaq 55 sena.

Jiġifieri bħala policy hija dik.

U jiena niftakarha għax dak iż-żmien kienu ġew xi nies għandi jsaqsuni x'kienu se jagħmlu wara li jagħlqu l-55 sena.

Issa fuq il-kwestjoni l-oħra, jekk dawk li għad m'għandhomx 25 sena servizz humiex se jitħallew ikomplu jaħdmu, s'issa għadha ma tteħditx deċiżjoni.

Jiġifieri mhux veru li ttieħdet id-deċiżjoni li dawn mhux se jitħallew jibqgħu jaħdmu wara li jagħlqu l-55 sena.

Peress li sadanittant ivverifikajt nista' ngħidlu li din il-problema qed tiġi ndirizzata u d- deċiżjoni se tiġi komunikata fil-ħin opportun.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, jiena għandi quddiemi t-text ta' mistoqsija parlamentari 24,740.

Ir-risposta tal-Prim Ministru tgħid hekk:

"Jiena Informat li d-deċiżjoni dwar l-irtirar tal-membri tal-forzi armati ta' Malta fl-eta` ta' 55 sena ttieħdet u ġiet ikkomunikata lir- ranks kollha f'Diċembru 1997.

Din id-deċiżjoni kif meħuda għandha tibqa' u dawk kollha li għalqu l-55 sena għandhom jirtiraw fit-8 ta' Jannar 2008."

Hija ċara li ddeċieda li se jirtiraw!

Dak iż-żmien konna għamilna din l- eċċezzjoni ċarissima, li min jagħlaq 55 sena imma għad m'għandux 25 sena servizz, jista' jkompli sakemm ikun għamilhom jew sakemm jilħaq l-eta' ta' 61 sena, għal dawk li kienu f'din il-kategorija biss.

Issa qed jiġi konfermat li din id-deċiżjoni inbidlet u jiena qed nistaqsih għal liema raġuni inbidlet.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jiena għandi l-informazzjoni li din it-talba flimkien ma' oħrajn, qed tiġi kkunsidrata.

Jiġifieri filwaqt li l-gvern se jżomm mad-deċiżjoni ta' 55 sena, fil-każ ta' dawk in-nies li se jiġu affettwati ħażin, qiegħed jikkonsidra jekk jagħtix il-konċessjoni li jkomplu oltre l-55 sena.

Din qiegħed ngħidha għax saru rappreżentazzjonijiet minn dawn in-nies.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma jekk il-konċessjoni diġa` kienet qiegħda hemm, x'jista' jiġi kkunsidrat issa?

Allura bilfors li l-konċessjoni tneħħiet!

U l-mistoqsija tiegħi hija din: Għaliex il-konċessjoni tneħħiet?

Jekk se tiġi mplimentata d-deċiżjoni ta' l-1997, dik il-konċessjoni qiegħda hemm.

Formalment konna għednieha u stqarrejnieha f'dan il-parlament stess.

Jekk issa qed jiġi kkunsidrat tingħatax il-konċessjoni, sinjal li din il- konċessjoni tneħħiet!

U l-mistoqsija tiegħi kienet mill-bidunett din: Għaliex tneħħiet din il-konċessjoni?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jiena ma nafx jekk kienx hemm din il-konċessjoni.

(Interruzzjonijiet) Jien niftakar - bħala osservatur minn barra - li dawn in-nies kienu jridu jirtiraw ta' 55 sena.

Issa jiena qed ngħid li l- problema partikolari ta' dawk li għalqu l-55 sena pero` għadhom m'humiex intitolati għall-pensjoni sħiħa għax m'għamlux 25 sena servizz, qiegħda tiġi ndirizzata.

Malli tittieħed id-deċiżjoni finali, tiġi kkomunikata f'dan il-parlament.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, Sur President, nerġa' nirrepeti li din ma kellhiex għalfejn tiġi ndirizzata għax kienet diġa` ġiet indirizzata!

U kienet ġiet indirizzata fis-sens li qed ngħidlek, jiġifieri li min jagħlaq 55 sena u ma jkollux 25 sena servizz, jingħata il- konċessjoni awtomatikament li jkompli fis-servizz jew sakemm ikun għamel dan il-perijodu jew sakemm ikollu 61 sena biex ikollu dritt għall-pensjoni sħiħa.

Dik il-konċessjoni kienet ingħatat.

Il-mistoqsija tiegħi hija għaliex tneħħiet, u s'issa għad ma kellix risposta!

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jiena m'għandix l-informazzjoni għax tneħħiet jew ma tneħħietx, imma qed ngħid sempliċement li din il-problema partikolari qiegħda tiġi ndirizzata.

Ma nistax ngħid iktar minn hekk.

Kieku għandi iktar informazzjoni kont ngħidha, imma m'għandix.

Jiena naf li hemm din il- problema ta' dawk li għalqu l-55 sena imma għadhom m'għamlux 25 sena servizz.

Jekk inħarsu lejn il-liġi kif inhi fiż-żewġ forzi dixxiplinati m'hemmx drittijiet, jiġifieri din hija kwestjoni li jiddeċidiha l-gvern, u l-gvern se jindirizzaha.

IMPJEGATI PART-TIME JEW BIL-KUNTRATT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kien hemm impjegati fuq bażi part time jew bil-kuntratt matul x-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu, 2007 fil- ministeru, dekasteru u enti tiegħu, li m'humiex uffiċjali pubbliċi?

Min huma, x'pożizzjoni għandhom u fejn qegħdin jaħdmu?

X'salarju jew x'rata jitħallsu biha u minn liema distrett elettorali jiġu?

Il-kuntratt ta' dawn l-impjegati huwa definit?

Jekk fl-affermattiv, għal kemm perjodu?

ONOR.

TONO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u se tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Aġent Prim Ministru jgħidilna x'vetting isir fuq dawk li jiġu mpjegati part-time jew full-time bil-kuntratt?

Qed nirriferi għal vetting li għandu x'jaqsam ma' kondotta, ma' sigurta`, ma' maħfriet presidenzjali u affarijiet oħra, fosthom jekk dawn in-nies kenux jaħdmu mal-gvern qabel u f'liema kategorija jaħdmu.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-proċedura kif nafha jien hi li meta jkun hemm xogħol sensittiv isir ċertu vetting.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk nieħdu kuntratti dwar postijiet fis-segretarjat privat, hemmhekk isir ċertu vetting.

Jekk nieħdu ċertu servizzi oħrajn li huma delikati, hemm isir ċertu vetting.

Fuq il-kuntratti kollha, hemm il-kumitat tal-kuntratti li jara s-sitwazzjoni ta' kull kuntratt, u jara jekk sarx kollox b'mod regolari jew le, u l-vetting isir minnu.

(Interruzzjonijiet) Qed nirriferi għal impjiegi, kuntratti, eċċetra.

Għax jista' jkun kuntratt ta' servizz u jistgħu jkunu mpjiegi nnifishom.

Jiena bħala ministru ta' l-intern nista' ngħid li aktar niġu nvoluti f'postijiet sensittivi fejn isir vetting minn qabel.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma allura nista' neħodha li hemm ċerti ministeri u ċerti dipartimenti fejn isir vetting speċifiku skond id-dipartiment?

Jekk ikun hemm service contract fid-dipartiment tal-VAT, per eżempju, hemmhekk isir vetting biex naraw jistax ikun hemm konflitt ta' interess?

F'dak li għandu x'jaqsam ma' part-time contracts jew service contracts taħt is- sistema ta' l-immigrazzjoni, per eżempju, isir vetting?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-iktar li jsir vetting f'postijiet sensittivi.

Dan il- vetting ġieli jintalab li jsir u jsir b'mod sistematiku, kemm fil-ministeri kif ukoll fis-segretarjati privati kollha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma jiena għalhekk kont speċifiku u semmejtlu l-VAT department għax waħda mill-allegazzjonijiet li tisma' hi li ċerti nies li jkunu mpjegati f'dik is-sistema jista' jkollhom konflitt ta' interess.

Dawn jistgħu jkunu qegħdin jagħmlu spjunaġġ fuq kompetituri jew nies imqabbda minnhom għall-kuntratti.

Fil-qasam ta' l-immigrazzjoni llegali - din semmieha l-Prim Ministru nnifsu - hemm radiċi ta' kriminalita` li qiegħda fis-sistema ta' l-immigrazzjoni llegali biex twassal lill-immigranti min- naħa għal oħra.

Allura jien qed nistaqsi jekk il-vetting fuq nies li taħt service contract jew b'xi mod ikunu nvoluti fis-sistema, isirx skond il- kategorija ta' xogħol li jkollhom.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, hemm żewġ tipi ta' vetting.

Hemm dak li jsir mill-ministeru ta' l-intern, jiġifieri mill-pulizija jew inkella mis- servizz tas-sigurta`, li ġeneralment isir għal dawk il-karigi li semmejt jien u karigi oħrajn sensittivi, u mbagħad hemm vetting li jsir mid- dipartiment konċernat.

Jiġifieri jekk il-VAT department jimpjega lil xi ħadd jew b'kuntratt biex jagħti servizz jew bħala mpjieg, sta għal dak id- dipartiment li jara li ma jkunx hemm konflitt ta' nteress.

Per eżempju, kulmin jiġi reklutat fil-korp tal-pulizija, isir ċertu vetting fuqu.

Anke kulmin jidħol fl-armata jsir ċertu vetting fuqu.

L-istess japplika għall- forzi dixxiplinati kollha u postijiet sensittivi oħrajn.

Imma dak huwa vetting li għandu x'jaqsam mas-sigurta`.

Imbagħad hemm il-vetting l-ieħor tal-konflitti ta' interess li jsir mid-dipartiment konċernat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Aġent Prim Ministru): Sur President, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 166 ta' l-2007 – Regoli ta' l-2007 li jemendaw ir- Regoli ta' l-1994 dwar il-Formola tal-Prospetti tat-Taxxa fuq l- Income; u

Rapport Finanzjarju għas-sena 2006 maħrug mit-Teżor skond artikolu 65 ta' l-Att ta' l-1962 dwar l-Aministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista tal-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni flimkien ma' l-għadd ta' membri nisa u rġiel u l- etajiet tagħhom, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26615;

Tagħrif dwar uffiċjali u ħaddiema li rriżenjaw jew spiċċaw mix-xogħol u dwar uffiċjali u ħaddiema li nħatru fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni bejn Mejju 2004 u Ġunju 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26842;

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar uffiċjali u ħaddiema li rriżenjaw jew spiċċaw mix-xogħol u dwar uffiċjali u ħaddiema li nħatru fid-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għat-Turiżmu u Kultura bejn Mejju 2004 u Ġunju 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26844;

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra: Tagħrif dwar l-impjegati fis-segretarjat tal-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26795;

f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita` inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 165 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 dwar Prodotti Mediċinali Disponibbli fis-Servizzi tas-Saħħa tal-Gvern; u

f'isem l-Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-impjegati fis-segretarjat tal-Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26796.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta lill-Kamra li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru. 2) għadda mill-istadju ta' kumitat b'emendi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR

L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA

PUBLIC ADMINISTRATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' Ġunju, 2007.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli hija in possession.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, il-bieraħ meta spiċċali l-ħin kont se nibda nitkellem fuq il-PBS għax għalkemm fid-diskors tiegħu l-prim ministru qal li se jinkludi l-aġenziji, il-fondazzjonijiet u l-awtoritajiet kollha f'din il-liġi, hawnhekk hawn imsemmija biss żewġ aġenziji, il-management efficiency unit u l-office of the attorney general.

Kif għedt, il-bieraħ jien kont se nibda nitkellem fuq il-kwestjoni tal-PBS għax il-bord editorjali ddeċieda fuq il-programmi li għandhom jintwerew fl-istaġun illi ġej, u wara li ħarġu l-avviżi lin-nies konċernati, il-bord tad-diretturi ddeċieda li jneħħi din id-deċiżjoni u javża lil dawn in-nies li kienu se jirtiraw kollox.

Imbagħad sirna nafu li qam kjass sħiħ għax ma ntagħżlux żewġ produzzjonijiet minn ta' ġewwa, u allura dawn in-nies għadhom fil- limbu.

Il-bieraħ il-prim ministru tkellem fuq trasparenza, effiċjenza u accountability, pero` jien nistaqsih: Fil-każ tal-PBS fejn qiegħda t- trasparenza?

Qed nistaqsi dan għax, kif għedt diġa`, wara li ddeċidew fuq il-programmi u avżaw lill-produtturi illi huma kienu ġew magħżulin, ġie irtirat kollox mingħajr l-ebda spjegazzjoni u għadhom sal-lum ma jafux x'se jiġri.

Li nafu li se jiġri hu li aktar ma jgħaddi żmien, aktar se jkun ta' żvantaġġ għal xi produtturi ġodda għax dawn għad iridu jsibu l-advertisers, mentri oħrajn illi ilhom bil-monopolju fix-xandir jafu min huma l- advertisers tagħhom u jekk jgħajtulhom fl-aħħar minuta dawn se jkunu komdi biex jagħmlu l-produzzjonijiet tagħhom.

Ma rridux ninsew li hawnhekk qed nitkellmu fuq stazzjon nazzjonali.

Lill-prim ministru nistaqsih fuq liema stazzjon nazzjonali fid-dinja l-programmi ta' ġrajjiet kurrenti ma jsirux mill-istazzjon stess.

Dwar dan qatt ma weġbuna meta nafu li hemm nies kapaċi jagħmlu dawn il-programmi, u meta għamluhom, dawn ma ntwerewx fil- prime time.

Għalhekk f'ġieħ it-trasparenza nitlob lill-prim ministru biex iwieġeb għal din il-mistoqsjia li qed nagħmillu ħalli għallinqas dawn in- nies ikunu jafu fejn qegħdin.

Kif għedt, hawnhekk qed nitkellmu fuq stazzjon iffinanzjat mill-pubbliku Malti u kull persuna f'Malta għandha dritt li tkun taf x'inhu jiġri.

Sur President, in-nuqqas ta' serjeta`, in-nuqqas ta' effiċjenza u n-nuqqas ta' trasparenza hija across the board.

Il-bieraħ tajt ħafna eżempji u semmejt ukoll id-dokument li kkummissjona l-partit Nazzjonalista stess li fih jingħad li l-gvern falla f'dan il-qasam.

Għalhekk jien nistkanta kif jiġi l-prim ministru hawnhekk jitkellem b'dik l-awtorita` fuq is-settur pubbliku u jgħid li dan huwa miexi tajjeb u li saħħu meta minn ġewwa stess qalulu li ħafna nies jassoċjaw lill-ministeri, lill-aġenziji tal-gvern, liċ- ċivil u lill-gvern ma' ħela ta' flus, ma' nuqqas ta' dixxiplina u ma' nuqqas ta' rieda.

Fit-teorija l-prim ministru jgħid ħafna affarijiet sbieħ imma l-esperjenza tan-nies hija ferm 'il bogħod minn dan!

Dan juri kemm il- gvern huwa maqtugħ mir-realta` u minn ħafna nies li jagħmlu xogħolhom fis- settur pubbliku.

Il-prim ministru jaf li l-impjegati tas-settur pubbliku – dawn l-affarijiet jafhom għax in-nies imorru għandu bħalma jiġu għandi – huma frustrati meta jaraw l-arroganza ta' wħud illi qegħdin fiċ-ċivil u fil- kumplament tas-settur pubbliku li għax huma tal-qalba, jagħmlu li jridu.

Hawnhekk mhux qed ngħid x'qalli xi ħadd li forsi jkun biased, imma qed ngħid x'qalulhom fir-rapport tagħhom.

Jien se nikkwota eżatt mir-rapport ikkummissjonat mill-partit Nazzjonalista stess fuq dawn in-nies illi qed jagħmlu ħafna arja u li għandhom ħafna arroganza fis-settur pubbliku.

Qed jingħad li dawn in-nies ma jiġu kkastigati qatt u jibqgħu jokkupaw - qed nikkwota mir-rapport tal-PN – pożizzjonijiet li la huma kwalifikati għalihom u lanqas juru xi ħila partikolari għalihom.

Dawn huma nies li ħadd ma jista' għalihom u għax inkixfu, issa qed jiġri xi ħaġa!

Għalhekk qed joħorġu affarijiet li ilhom isiru s-snin u qegħdin joħorġu issa għax qed toħroġhom l-oppożizzjoni.

Per eżempju, il-bieraħ il-prim ministru tkellem ħafna fuq il-meritokrazija.

Fejn hi l-meritokrazija?

Sur President, verdett agħar minn dak li tawh dawk li tqabbdu biex jagħmlu rapport ħalli jaraw fejn hu sejjer il-gvern ma nafx x'jista' jkollok!

Imbagħad il-prim ministru bl-arroganza kollha l-bieraħ jiġi hawnhekk u jitkellem fuq it-trasparenza, fuq l-effiċjenza u fuq il-kontabilita`!

Il- prim ministru jaf b'dan ir-rapport intern – dan apparti n-nies li qed jgħidulu dawn l-affarijiet huma wkoll - li fih jingħad li l-affarijiet m'humiex qegħdin kif qed jgħid hu.

Kif nistgħu neħduh bis-serjeta` lill- Prim Ministru meta jiġi hawnhekk jitkellem fuq is-serjeta`, fuq il- kontabilita` u fuq it-trasparenza?

Kif nistgħu nieħdu din il-liġi bis- serjeta` speċjalment meta qegħdin naraw illi jekk impjegat jagħmel xi ħaġa fil-konfront ta' ministru jew tas-segretarjat privat tiegħu, finalment huwa l-Prim Ministru li jiddeċiedi x'miżuri jkollhom jittieħdu u mhux xi kummissjoni indipendenti?

Kif nistgħu neħduhom bis-serjeta' meta ilhom mill-1995 għaddejjin ikaxkru saqajhom fuq din il-liġi u issa ġew biha lejlet l-elezzjoni?!

Din kemm hija etika politika speċjalment meta nafu li din il-liġi ġejja minn kabinett ta' nies li fosthom hemm min jemmen u ddikjara - u din qiegħda on record - li ċ-ċivil irid ikun politiċizzat.

Din il-liġi ġejja mingħand nies li jemmnu li ċ-ċivil irid ikun politiċizzat, allura kif nistgħu neħduhom bis-serjeta`?

U ġew b'din il-liġi lejlet elezzjoni!

Sur President, hemm bżonn li din il-liġi ssir b'aktar impenn għax f'ħafna aspetti flok se tgħin lis-settur pubbliku jiżviluppa, se tfixklu.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Onorevoli, skada l-ħin, nitolbok tikkonkludi.

ONOR.

HELENA DALLI: Nikkonkludi billi ngħid li hemm ħafna aspetti f'din il- liġi li flok se jgħinu l-iżvilupp se jfixklu.

U fejn ilna dawn is-snin fuq snin fuq snin nistennew din il-liġi, jien inħoss li għandha ssir bis- serjeta` wara l-elezzjoni.

Il-bieraħ jien semmejt xi siltiet mill-viżjoni tal-partit Laburista dwar is-settur pubbliku.

Hija viżjoni li tmexxi 'l quddiem, li tuża l-kapaċitajiet tan-nies li għandna f'dan is-settur u tgħinhom jimxu 'l quddiem skond il-mertu tagħhom, mhux skond min inti, imma skond x'inti kapaċi tagħmel.

Il-viżjoni Laburista tmexxi 'l quddiem il-mod kif fis-settur pubbliku rridu nkunu accountable, irridu nagħmlu aktar b'inqas u rridu nevitaw l-isparpaljar esaġerat li ilu jsir tul dawn l-20 sena ta' gvern Nazzjonalista.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, jien se nikkonċentra fuq il-liġi, pero` qabel ma nagħmel hekk xtaqt inwieġeb xi kummenti li saru l-bieraħ waqt li kont qed nisma' d-diskors ta' l-Onor.

Dalli u anke fil-konklużjoni tagħha llum.

Wieħed mill-argumenti tagħha kien għaliex il-gvern se jressaq din il- liġi issa.

Meta ilu tant jitkellem dwarha issa qisu kważi kważi m'għandux dritt, in inverted commas, li jressaq din il-liġi issa!

(Interruzzjonijiet) U iva, mhux etiku, f'dak is-sens, għalhekk għamiltha in inverted commas!

Allaħares nirraġunaw hekk, Sur President!

L-ewwelnett il-prim ministru jiddeċiedi meta jagħmel l-elezzjoni u għandu dritt jagħmilha s'Awissu tas-sena li ġejja!

Sur President, ma naħsibx li l-gvern Ingliż fl-aħħar sena ma jressaqx liġijiet importanti fil-parlament, fil-House of Commons.

U anke meta kontu fil-gvern intom ressaqtu liġijiet importanti fl-aħħar minkejja li kontu tafu li se jkollkom elezzjoni bikrija.

Jiġifieri ma naħsibx li hija valida l-kritika.

Kieku kienet l-aħħar ġurnata tal-parlament u wieħed ressaq din il-liġi għall-gost u l-pjaċir li jressaq din il-liġi, forsi kont nifhem l- argument ta' l-Onor.

Dalli!

Imma meta qegħdin f'Ġunju ta' l-2007, il-gvern għandu dritt– u naħseb huwa etiku wkoll - li wara li kien hemm diskussjoni, wara li kien hemm il-white paper, jippubblika għall-ewwel darba abbozz ta' liġi li jipprova jagħti qafas legali lis-servizz pubbliku f'pajjiżna anke in vista ta' l-iżviluppi importanti li kien hemm f'dawn l-aħħar 40 sena bil- mod kif is-settur pubbliku kiber.

Sur President, tradizzjonalment fl-antik wieħed kien jitkellem biss dwar dipartimenti tal-gvern, u mbagħad għal diversi raġunijiet bdejna nikkopjaw dak li jsir barra, partikolarment fir-Renju Unit, li peress li f'ċerti oqsma pubbliċi kellna bżonn expertise partikolari, flok bdejna nħallu f'idejn il-kapijiet tad-dipartimenti bdejna noħolqu korporazzjonijiet pubbliċi.

Fost dawn insibu l-Malta Electricity Board, l-Universita`, l- Enemalta, it-Telemalta fl-antik, u llum għandna sensiela twila ta' dawn il- korporazzjonijiet pubbliċi.

Il-valur kbir ta' din il-liġi huwa li mhux biss tirregola ċ-ċivil tradizzjonali kif nifhmuh, imma tista' tgħid is-settur pubbliku kollu.

Jien se ngħid kif dan il-gvern dejjem ħoloq mekkaniżmi ta' kontroll, kemm fuq l-impjegati tiegħu kif ukoll fuq kategoriji speċjali ta' l-impjegati tiegħu.

Għalhekk il-kritika li għamlet l-Onor.

Dalli "Kemm domtu ġejjin biha" irrid nirribattiha billi ngħid illi aħna ma qgħadniex b'idejna fuq żaqqna.

Daqskemm għamilna affarijiet!

Per eżempju, emendajna l- Interpretation Act biex b'hekk għedna li l-ministru jista' jordna affarijiet, naturalment mhux illegali, u bħala impjegat tal-gvern trid tobdi ordni leġittima ta' ministru.

Pero` tajna d-dritt illi l-impjegat ċivili jista' jitlob li direttiva tingħata lilu bil-miktub, kuntrarjament għal dak li kien isir qabel, fejn ma kienx hemm dan il-mekkaniżmu ta' kontroll.

Nista' nsemmi wkoll l-emendi importanti li għamilna fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għal dak li jirrigwarda skrutinju, eżami u verifika tal-qrati fuq id-diskrezzjoni ministerjali.

Naħseb li m'hawn ebda gvern li ħoloq daqshekk kontrolli fuqu nnifsu.

Illum jistgħu jagħmlulek kawża kostituzzjonali, jistgħu jagħmlulek ukoll kawża għax inti m'eżerċitajtx id-diskrezzjoni tiegħek – dan ma japplikax biss għal-livell ministerjali biss imma japplika wkoll għal-livell ta' dipartiment - jista' japplika fil-livell ta' dipartiment - u jistgħu jagħmlulek kawża għax inti ma mxejtx skond ir-regoli tad-dritt amministrattiv, bħal, per eżempju, għax ma tkunx eżerċitajt id-diskrezzjoni tiegħek b'mod raġunevoli.

Dawn ir- regoli l-gvern għamilhom!

Dan biex ma nsemmix istituzzjonijiet oħrajn, bħal, per eżempju, l- ombudsman.

Issa biex inkun onest irrid ngħid li l-istituzzjoni ta' l- ombudsman ma kenitx idea tal-gvern Nazzjonalista imma kienet idea tal- partit Laburista, imma idea baqgħet!

Fil-fatt kienet ġiet proposta fl- 1971 bħala miżura urġenti u għaddew 16-il sena u ma ġiet introdotta qatt.

Imbagħad meta tlajna fil-gvern aħna, l-ewwel daħħalna l-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem li wkoll tikkontrolla l-gvern – dan għax il- konvenzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem ma jagħtux drittijiet lill- gvern, imma jagħtu obbligi u drittijiet lill-individwu, u għalhekk tissejjaħ b'dak il-mod - imbagħad daħħalna l-istituzzjoni ta' l-ombudsman li wegħedha ħaddieħor.

Pero` aħna mhux wegħednieha, imma għamilnieha.

Sur President, l-istituzzjoni ta' l-ombudsman ħadmet f'pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) L-ewwelnett aħna daħħalna r-regola, li ma teżistix kullimkien, li biex jiġi nominat ombudsman iridu jaqblu ż-żewġ naħat tal- Kamra.

Din mhux kullimkien isir hekk, u aħna għamilnieha ħalli lill- ombudsman nagħtuh is-saħħa għax b'hekk verament ikun uffiċjal tal- parlament.

Il-fatt li ombudsman jiġi nominat b'maġġoranza ta' żewġ terzi jfisser li ebda partit politiku fil-parlament jew ebda grupp parlamentari ma jista' jinnomina l-ombudsman waħdu.

Għalhekk tagħtih ċertu saħħa.

L- ombudsman jirrakkmanda jista' għax kieku ma jirrakkmandax imma jesegwixxi hu, kieku kien ikollna super ministru, super kabinett u super prim ministru.

Imma s-sanzjoni tad-deċiżjonijiet tiegħu hija waħda politika.

Issa jien niftakar li meta sirt ministru fl-1998 erġajt sibt deċiżjonijiet li kienu ttieħdu mill-ombudsman fi żmien amministrazzjoni Laburista li ma ġewx imwettqa u l-gvern Laburista kellu kull dritt li ma jwettaqhomx.

Imma mbagħad hemm is-sanzjoni politika u jista' jkun hemm ċerti ċirkostanzi fejn jien ma naqbilx ma' l-ombudsman, u għandi kull dritt li ma naqbilx u ma nimplimentax.

Ovvjament ħaġa bħal din m'għandekx tagħmilha għalxejn b'xejn u m'għandekx tabbuża minnha.

Kien hemm ċerti deċiżjonijiet li jien ma qbiltx magħhom.

Dawn ma kenux jikkonċernaw personalment lili għax kienu tal-predeċessur tiegħi, pero` jien għedt: Se noqgħod inħaqqaqha ma' l- ombudsman fuq hekk?

Ma naqblux, imma nirrispetta d-deċiżjoni tiegħu.

Imbagħad jekk tkun kwestjoni ta' prinċipju, allura wieħed għandu jgħid le.

Pero`, Onor. Dalli, meta tara kemm huwa dan il-persentaġġ .....

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Borg, jekk jogħbok indirizza lis-Sedja.

ONOR.

TONIO BORG: Għandek raġun u niskuża ruħi, sempliċement għax konna qed nagħmlu battibekk.

Meta xi ħadd jagħtik injection, diffiċli biex tirrispondi mingħajr ma tħares lejh!

Imma apparti minn dan.

Kont qed ngħid li jien u hi nkunu fil-house business committee u nistaqsu l-istess domanda li hija din: Kemm minnhom ma jiġux attwati?

Il-persentaġġ ikun under one per cent.

Din tikkompara tajjeb ma' pajjiżi oħrajn.

(Interruzzjoniijiet) Bil-qalb kollha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli, bil-permess ta' l-Onor.

Borg.

ONOR.

HELENA DALLI: Mhux qed tinterpreta b'mod preċiż dak li għedt jien.

Jien il-bieraħ kont qed ngħid għal meta l-gvern nazzjonalista, il-Prim ministru Fenech Adami dak iż-żmien, għamel ċertu diskors fil-konfront ta' l- ombudsman.

L-ombudsman kien qed ikun undermined.

Jien ma kontx qed nidħol fil-kriterju ta' każijiet tajbin u ħżiena, imma meta inti you undermine pubblikament istituzzjoni b'dak il-mod, ovvjament ma tistax imbagħad tiġi hawnhekk fil-parlament u tiftaħar bl-istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Hekk għamel il-bieraħ il-prim ministru, u dan meta l-istess gvern tiegħu ħareġ jgħajjar lill-ombudsman pubblikament sempliċement għax ma qabilx mad- deċiżjonijiet tiegħu.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ikompli bl-intervent tiegħu l-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, il-fatt li inti tkun ombudsman ma jfissirx li inti ma tistax tkun espost għall-kritika.

Jiġi espost għall-kritika kulħadd, anke l-qrati, aħseb u ara l-ombudsman.

Jiġifieri l-fatt li huwa uffiċjal tal-parlament ma jfissirx li ma nistax nikkritikah, u fil-fatt infakkar lill-Onor.

Dalli li f'dak il-każ partikolari kien l-ombudsman li għamel intervista, u f'dik l-intervista beda jfajjar kritika, li għandu kull dritt jagħmilha, kontra l-gvern in parti, bażata fuq fatti li ma kenux korretti.

Wara dan imbagħad, il-gvern irrisponda.

L-Onor.

Dalli wżat il- kelma "jgħajjar".

Jiena naħseb li l-ombudsman ma kienx qed jgħajjar lill- gvern imma jikkritikah, u l-gvern ma kienx qed jgħajjar lill-ombudsman imma jikkritikah.

U niftakar lill-prim ministru Fenech Adami dak iż-żmien li qal: Ejja jkollna dibattitu fil-parlament.

U niftakar kont qomt jien u bdejt ngħid li per eżempju, l-ombudsman kien qed jikkritika lil-lands meta qatt ma kien hemm daqshekk assi ta' kumpens taħt dan il-gvern partikolari.

Issa ma nistgħux nippretendu li għax inti istituzzjoni, allura ma tistax tiġi kkritikat!

(Interruzzjonijiet) Le, din m'hijiex kwestjoni ta' politika.

THE DEPUTY SPEAKER: No cross debate, jekk jogħġobkom.

ONOR.

TONIO BORG: X'jiġifieri għax huwa uffiċjal tal-parlament ma nistax nikkritikah!

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti issa!

Dawn l- istituzzjonijiet, wara kollox, għamilhom il-gvern Nazzjonalista!

Ħaddieħor kellu l-opportunita` u m'għamilhomx.

Aħna tajnieh l-mezzi sabiex ikun effettiv, u jien nemmen li huwa effettiv.

L-istess, aħna ħloqna l-bord tal- pulizija biex kwalunkwe persuna li għandha lment fil-korp tal-pulizija jew kontra l-korp tal-pulizija jkun jista' jagħmel l-ilment tiegħu hemmhekk.

U ħafna darbi r-rakkmandazzjonijiet ta' dan il-bord jiġu implimentati.

Hemm il-kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni.

Iva, kien hemm prosekuzzjonijiet li saru abbażi ta' hekk.

Kontra min hi l-kummissjoni?

Mhux fil-kamp privat, imma fil-kamp pubbliku.

U issa qed noħolqu din il-liġi, li li kieku ħadna l-parir ta' l-Onor.Dalli ngħidu ma nagħmluhiex għax qed issir sena qabel l-elezzjoni.

Allura għax qed issir sena qabel l-elezzjoni, ma ngħidux li ċ-ċivil bil-liġi għandu jkun anonimu u indipendenti, li għandu jimxi b'ċertu imparzjalita` kemm jista' jkun malajr, u jittratta n-nies ta' nies, u li għandu jipprovdi parir fl-affarijiet li huma fil-kompetenza tiegħu u li jobdi l-gvern tal- ġurnata?!

Issa dwar din kien hawn dibattitu interessanti.

Xi jfisser tobdi l-gvern tal-ġurnata?

Allura tiġi politiċizzata għax tobdi l-gvern tal- ġurnata?!

Ħalli naraw x'jagħmlu pajjiżi oħrajn.

Pajjiżi oħrajn għandhom iċ- ċivil, u mbagħad kull ministru qisu jkollu grupp ta' nies ivarja fin-numru li jkunu purely on political appointments.

Per eżempju, Alistair Campell fi żmien l-ex-prim ministru Blair, tista' tgħidlu parti miċ-ċivil?

Kien political appointment.

U ħuh kien jaħdem ma' Thatcher!

Dawn kienu political advisers.

U xi kultant ikun hemm konflitti bejn dawk li qegħdin hemmhekk għasafar tal-passa għax qegħdin mal-ministru jew mal-prim ministru sakemm jokkupaw dik il-kariga, u l-oħrajn li huma fiċ- ċivil.

Jekk wieħed jaqra l-kotba partikolarment ta' Anthony Holden dwar Blair, jgħidlek dwar il-konflitti li kien hemm bejn Campbell li kien pjuttost impulsiv, u Sir Robert Armstrong li kien is-segretarju tal- kabinett.

Dawn huma affarijiet naturali, imma b'daqshekk is-servizz ċivili ma jkunx politiċizzat.

Sur President, tan-naħa l-oħra jikkritikaw lill-Onor.

Austin Gatt għax deherlu li dak l-element għandu jissaħħaħ.

Anke jien nemmen li għandu jissaħħaħ iktar mil-lum.

Per eżempju llum ministru jista' jimpjega minn barra ċ-ċivil erba' persuni, tnejn fil-clerical grade u tnejn driver/securities.

(Interruzzjonijiet) Le, jien qed ngħid li jiena ma nsib l-ebda oġġezzjoni li dak l-element politiku jissaħħaħ, imma l-Ministru Gatt ma kienx qed jgħid li għandna nippolitiċizzaw is-servizz ċivili fis-sens li jinbidel il-gvern u jispiċċa.

(Interruzzjonijiet) Li jkun hemm dak il-grupp li jikber iva, imma mhux iċ-ċivil kollu.

Li għandu jkun hemm huwa li ċ- ċivil jimplimenta l-politika tal-gvern tal-ġurnata irrispettivament minn jekk ikunx aħmar jew blu.

Allaħares dak kollu li għamilt kemm ili ministru implimentajtu bis-civil service nazzjonalisti biss!

Allaħares.

Min jaf kemm kien hemm, u għad hemm, u għad għandi karigi importanti li jokkupawhom persuni ta' fehma laburista li jimplimentaw il-policies tal-partit Nazzjonalista fil-gvern.

Allaħares mhux hekk!

Niftakar kien hemm wieħed f'dawk il-famużi programmi ta' "Yes, Prime Minister", il-permanent secretary qal: Allaħares ma nagħmlux hekk għax kieku niġġennu!

Dan l-ewwel kien hemm partit fil-gvern fl-Ingilterra li innazzjonalizza l-faħam u affarijiet oħrajn, imbagħad tela' partit ieħor, il-partit konservattiv li għamel id-denationalisation ta' dawk l- industriji.

Terġa mbagħad tela' l-partit laburista li reġa' innazzjonalizza wħud minn dawk l-industriji!

Jiġifieri li kieku dan kien jeħodha de facto, kien jiġġennen!

Aħna qed ngħidu li ċ-ċivil irid jimplimenta l-politika tal- gvern tal-ġurnata.

Issa tobdi l-ordnijiet ma jfissirx tobdi l-ordnijiet illeġittimi.

Jekk inti tiġi sforzat, ħadd ma jista' jisforza impjegat ċivili li jagħmel xi ħaġa kontra l-liġi jew inkella xi ħaġa immorali, imma li hu jimplimenta l-politika tal-gvern tal-ġurnata.

Allaħares ma jkunx hekk!

L-Onor.Dalli għamlet punt u qalet: Isma', il-kodiċi ta' etika mhux diġa` jeżisti?

Huwa veru li jeżisti l-kodiċi ta' etika, pero` m'għandux qafas legali.

Għall-ewwel darba l-kodiċi ta' etika fiċ-ċivil qiegħed jiġi kontenut bi skeda li hija parti mil-liġi, li trid tibda mill-prim ministru....

(Interruzzjonijiet) Jidhirli anke b'subsidiary legislation.

(Interruzzjonijiet) Imma qed nelevawha għal-liġi issa, li tagħmel differenza ....

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru jindirizza lis-Sedja, jekk jogħġbu.

ONOR.

TONIO BORG: Il-kodiċi ta' l-interrogatorju tas-suspettati f'tal- pulizija niftakar li dak kont ħriġtu jien.

Qbadt u għamilt karta, ktibtha, għaddejtha lill-kummissarju tal-pulizija, approvaha u ħarġet.

Meta ġejna biex nagħmlu l-Att dwar il-Pulizija, dak il-kodiċi ġie elevat għal strument legali.

Din hija ħaġa tajba, u tagħti iktar saħħa għax ikun hemm iktar bażi fuqxiex wieħed jista' jmexxi bħala proċeduri dixxiplinari kontra persuni li jiksru dak il-kodiċi ta' etika.

Sur President, li nara innovattiv f'dan l-abbozz huma tliet affarijiet.

L- ewwel ħaġa li qegħdin ngħidu x'inhuma d-drittijiet ta' l-impjegati taċ- ċivil u qed nagħmlu ċerta struttura.

Ħafna minn dawn l-istrutturi diġa` kienu jeżistu, jiġifieri mhux qed jiġu ivvintati, imma qegħdin sempliċement nagħtuhom qafas legali.

Issa qed ngħidu li m'huwiex iktar fid-diskrezzjoni tal-principal permanent secretary jekk jagħmilx ċerti kumitati jew ċerti kummissjonijiet, imma se jkunu parti mil-liġi.

Qed ngħidu wkoll xi tkun relazzjoni bejn ministru u l-permanent secretary.

Dawn ħafna drabi kienu affarijiet ta' prattika, pero` hawn qegħdin nelevawhom f'forma ta' liġi.

Mela dawk li huma prinċipji li qabel kienu qed jiġu fil-prattika, issa qed nikkontenuhom, qed inpoġġuhom f'liġi.

Dan huwa l-ewwel vantaġġ ta' din il- leġislazzjoni.

Imbagħad hemm it-tieni vantaġġ, u forsi fuq dan s'issa ftit li xejn tkellimna.

M'hemmx dubju li s-settur pubbliku matul iż-żmien, minħabba l- iżvilupp ta' l-ekonomija tagħna u tal-politika tagħna, kellu jistrieħ mhux biss fuq id-dipartimenti tal-gvern imma wkoll fuq żewġ tipi ta' entitajiet oħrajn.

L-ewwel waħda hija l-korporazzjoni pubblika.

Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq korporazzjoni li tkun imwaqqfa b'Att ta' dan il-parlament u li jkun hemm id-doveri tal-bord tad-diretturi, ikun hemm regolat ir- relazzjoni bejn il-finanzi jew il-gvern ċentrali u dik il-korporazzjoni pubblika, kif dik hija accountable għal ħaddieħor u x'relazzjoni għandha mal-parlament.

Per eżempju, x'relazzjoni għandha mal-parlament l-awtorita` dwar it-turiżmu.

Mela għandna l-obbligu li kull tant żmien, kull sena jitpoġġew l-estimi u r-rapport annwali fuq il-mejda tal-Kamra u jkollna dibattitu fuq dik l-awtorita`.

Tista' tkun ukoll l-EneMalta.

Imbagħad żviluppa wkoll it-tielet saff tas-settur pubbliku.

Dawn kienu l- kumpanniji tal-gvern li fihom il-gvern għandu l-maġġoranza ta' l-ishma jew li nkella jikkontrolla l-pożizzjoni ta' dawk il-kumpanniji.

L-AirMalta la hija dipartiment tal-gvern u lanqas hija korporazzjoni pubblika għax m'hijiex imwaqqfa b'Att tal-parlament bħala korporazzjoni pubblika.

Madankollu hija kumpannija li fiha l-gvern għandu l-maġġoranza ta' l-ishma.

Il-problema li dejjem kienet tqum u li ġieli kellna dibattiti fuqha fil- parlament, kienet dik li filwaqt li fil-budget hemm responsabilita' ċara tal-ministri fil-konfront tad-dipartimenti tagħhom, kellna l-problema ta' x'inhi r-relazzjoni tal-gvern fir-rigward ta' l-aġenziji l-oħra.

Il- ministru huwa politikament responsabbli mill-bidillu sa l-ogħla kariga li għandu fil-ministeru tiegħu.

Issa meta ngħid politikament responsabbli, ma rridx infisser li jekk xi ħadd jagħmel żball, dak il-ministru għandu jirriżenzja.

Li qed ngħid jien huwa li jrid iwieġeb lill-parlament għal dak kollu li jsir fil-ministeru tiegħu mill-impjegati tiegħu.

Mela kemm jekk inhuma pulizija u kemm jekk inhuma fil-ħabs, jiena responsabbli tagħhom.

Fuq dawk l-affarijiet jien ma nistax ngħid li m'għandix x'naqsam magħhom u għalhekk irrid inwieġeb u nagħti l-informazzjoni meħtieġa.

Imma kif għedt aktar qabel, dejjem kien hemm il-problema ta' x'inhi r-relazzjoni u r- responsabbilta` tal-gvern fir-rigward ta' l-aġenziji l-oħra.

Dan għax fuq uħud minnhom inpoġġu r-rapport u l-estimi tagħhom fuq il-mejda tal-Karma u niddiskutuhom, filwaqt li fuq oħrajn inpoġġu r-rapporti u l-estimi tagħhom fuq il-mejda tal-Kamra imma ma niddiskutuhomx.

Per eżempju, l-universita` minn dejjem hekk kienet.

Qatt m'għamilna dibattitu fuq l-universita` ħlief fi żmien il-budget meta nkunu qegħdin niddiskutu d-dipartiment ta' l- edukazzjoni.

L-istess ħaġa fuq it-Tarzna.

Din hija korporazzjoni pubblika li ilha mwaqqfa mill-1968 u s'issa qatt ma kellna diskussjoni fuqha.

Għallinqas kemm ilni jien fil-parlament, qatt ma kien hemm.

Sa mill-1992 qatt ma niftakar li kien hemm dibattitu fuqha ħlief fil-kuntest tal-budget.

Li jiġi xi ħadd bl-estimi hawnhekk u niddiskutuhom, qatt ma kienet.

Illum forsi t-tendenza hija li daqskemm hemm minn dawk li jitpoġġew l- estimi tagħhom fuq il-mejda tal-Kamra u niddiskutuhom, daqstant ieħor hemm oħrajn li jitpoġġew l-estimi tagħhom fuq il-mejda tal-Kamra imma ma niddiskutuhomx.

Huwa minnu li llum hemm il-PAC u affarijiet oħra li fihom tista' issir diskussjoni, pero` xorta waħda ma tkunx diskussjoni bħalma jkollna fil-parlament.

Li qed nippruvaw nagħmlu b'din il-liġi huwa li għall- ewwel darba ikun hemm mekkaniżmu ta' kontroll fuq ir-recruitment, fuq il- promozzjonijiet u fuq id-dixxiplina li għandhom x'jaqsmu mhux biss maċ- ċivil – li ilha teżisti permezz tal-public service commission imwaqqfa mill- kostituzzjoni - imma anke għall-aġenzji, korpi parastatali, korporazzjonijiet pubbliċi u kumpanniji.

Huwa veru li l-Merit Protection Commission se tkun il-public service commission stess u dan l-iskrutinju se jsir ex post facto wara li jsir ir- recruitment.

Pero` naħseb li dan huwa avvanz kbir għax se jkun ifisser li apparti r-rimedji li jeżistu llum, il-public service commission għall-ewwel darba se jingħatalha d-dritt li teżamina dak li jiġri fir-reklutaġġ, fil- promozzjonijiet u fid-dixxiplina ġol-korporazzjonijiet pubbliċi kollha.

U din se tkun biċċa xogħol għax veru li m'humiex se jgħaddu mill-public service commission qabel ir-recruitment taċ-ċivil, pero` xorta waħda, kemm spontanjament kif ukoll abbażi ta' xi lment, il-public service commission f'din il-funzjoni ġdida tagħha, ex post facto, wara li jsir il-fatt, se jkollha d-dritt li tidħol f'kwestjonijiet bħal dawn.

Sur President, issa forsi jiena għamilt ħafna enfasi fuq il-fatt li din il- kummissjoni tista' tindaħal wara li l-fatt ikun sar.

U huwa minnu dan il- prinċipju, pero` hemm ċerti eċċezzjonijiet.

Hawnhekk xtaqt niġbed l- attenzjoni tal-Kamra għall-klawsola 32, fejn hemmhekk naraw li l-merit protection commission se tagħmel after the events scrutiny u m'hemmx għalfejn l-approvazzjoni minn qabel f'każ ta' reklutaġġ mal- korporazzjonijiet pubbliċi minn din il-merit protection commission.

Mela ejjew ngħidu li l-EneMalta, sabiex timpjega n-nies magħha, kulma għandha bżonn huwa li tosserva l-kostituzzjoni u tara li jsir eżami pubbliku, jew li nkella jkun hemm ir-recruitment mill-ETC.

Issa jekk il-kummissjoni jidhrilha li qiegħed isir xi abbuż fir-reklutaġġ, jew inkella jidhrilha li għandha tagħmel l-investigazzjonijiet tagħha, tista' twaqqaf ir- recruitment.

Mela huwa minnu li din il-kummissjoni tista' tagħmel after the events scrutiny, imma xorta waħda, bħala miżura temporanja, jekk tara li qegħdin isiru xi irregolaritajiet, tista' twaqqaf il-proċess minn qabel u ma jkunx jista' jsir ir-reklutaġġ, jew li jingħataw il-promozzjonijiet jew li ma jkunux jistgħu jsiru każijiet ta' dixxiplina.

Dan qiegħed ngħidu għaliex naħseb li mill-abbozz ta' liġi kollu, din hija waħda mill-aktar miżuri importanti li qegħdin jittieħdu.

Hawnhekk qegħdin indaħħlu wkoll ċerta flessibilita'.

Jekk inħarsu lejn il-liġi insibu li hemm partijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi li jidħlu fis-seħħ biss meta l-public service commission tiddelega parti mill-poteri tagħha lill-kapijiet tad-dipartiment.

Din hija xi ħaġa li diġa` teżisti llum f'oqsma oħra.

Per eżempju, ejjew nieħdu l-korp tal-pulizija.

Mill-1964 il-promozzjonijiet għal surġenti ġiet delegata lill-kummissarju tal-pulizija, imma l- promozzjoni għal spettur għadha ma ġietx delegata.

Mela jekk ikun hemm promozzjoni għal surġent jew inkella għal maġġur, il-kummissarju jorganizza dak il-proċess internament.

Mill-banda l-oħra, jekk ikun hemm reklutaġġ ta' spettur jew promozzjonijiet ta' spetturi, dak irid isir mill-public service commission.

Fl-antik kien hemm delega li minn supretendent 'il fuq, għalkemm hija l-public service commission li tikkonferma l-appointment jew il-promozzjoni, issir direct recommendation tal-kummissarju tal-pulizija lill-public service commission.

Din hija xi ħaġa li llum inbidlet.

Mela kien hemm delega, u mbagħad ġiet irtirata.

Issa hawnhekk se jkun hemm din il-flessibilita` li fiha, f'ċerti ċirkostanzi, kap ta' dipartiment jista' jimpjega lin-nies.

Naturalment għandek ċerta proċedura li trid tiġi segwita, u l-principal u l- permanent secretaries jistgħu jagħtu direttivi u guidelines fuqha, u hawnhekk ikun hemm bżonn ta' delega tal-public service commission.

Jiena naħseb li din ukoll hija xi ħaġa pożittiva, basta dejjem ikun hemm kontrolli fuq kif tiġi wżata.

Din il-liġi qiegħda tħaffef il-proċess ta' kif wieħed ikun jista' joħloq aġenziji importanti, fejn qegħdin ngħidu li l- ħolqien ta' l-aġenziji jiġu pubblikati fil-gazzetta tal-gvern.

Sal-lum m'hemm l-ebda regola fuq din il-materja.

Jeżistu aġenziji li l-istatut tagħhom forsi ġie mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra, pero` qatt ma ġew ippubblikati fil-gazzetta tal-gvern.

Għalhekk naħseb li din hija xi ħaġa tajba li l-aġenziji jitwaqqfu.

Naturalment jitwaqqfu f'dawk l-oqsma fejn jeħtieġ li jiġu mwaqqfa.

Jista' jkollok dipartimenti tal-gvern fejn ikun tajjeb li titwaqqaf aġenzija għax jitħaffef aktar ix-xogħol u jkollok turnover qawwi ta' nies.

Imbagħad hemm materji oħra li alla ħares isiru aġenziji.

F'kelma waħda dawn huma affarijiet li jżidu l-flessibilita` fiċ- ċivil.

Dawn huma t-tliet akkwisti kbar ta' dan l-abbozz ta' liġi, fejn se jagħti l-qafas legali lis-servizz ċivili, il-merit protection commission u din il-flessibilita` fil-ħolqien ta' l-aġenziji.

Sur President, b'dan l-abbozz ta' liġi se nsolvu l-problemi kollha fiċ- ċivil?

Bl-ebda mod m'aħna se nsolvu l-problemi kollha, imma naħseb li din hija liġi li nbidlet ukoll.

Waqt li kienet qiegħda tinħema, din il-liġi nbidlet ħafna drabi.

Aħna kellna diskussjonijiet twal fil-kabinett u kien hemm diskussjoni wkoll mat-trade unions.

Naħseb li r-riżultat li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi huwa wieħed tajjeb.

Jista' jkun li nemendaw xi affarijiet minnu waqt li nkunu qegħdin niddiskutu, imma din hija xi ħaġa li ssir f'liġijiet oħra li jgħaddu minn dan il-parlament.

Kollox ma' kollox naħseb li huwa kompromess tajjeb għal interessi differenti.

Għandek l- interessi li nkunu moqdijin bħala gvern tal-ġurnata, għandek l-interess li jiġu protetti d-drittijiet ta' l-impjegati, għandek l-interess li jkollna amministrazzjoni li tista' taħdem b'mod flessibbli u fl-istess ħin, se jkollna mekkaniżmi ta' kontroll ħalli dik il-flessibilita` ma tinbidilx f'abbuż.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nibda l-ewwelnett fuq nota xi ftit sewda.

Nixtieq nesprimi s-solidarjeta` tiegħi - u nimmaġina tal-membri kollha ta' din il-Kamra - mal-persuni li kienu milquta mill-inċident gravi li seħħ illum fil-Kamra tan-nar ta' Birkirkara.

Nixtieq nestendi s- solidarjeta` sħiħa lil dawk involuti u lill-familji tagħhom f'dan iż-żmien diffiċli ħafna għalihom u għall-familji tagħhom.

U issa se nibda nitkellem fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, liġi li suppost kellha tkun immirata, skond il-pretensjonijiet tal-gvern u skond ir-relazzjonijiet pubbliċi li għamel il-gvern dwarha, lejn l-effiċjenza, il-kontabilita` u t- trasparenza fis-servizz pubbliku.

Dawn huma l-għajtiet li f'dawn l-aħħar ġimgħat u xhur, bħala partit Laburista, kellna okkażjonijiet varji u ripetuti sabiex inwasslu s-sejħa tagħhom.

Wara ħafna snin li ilu jiġi diskuss dan l-abbozz ta' liġi, wara li ġew pubblikati white papers u wara li saru ħafna claims dwar l-importanza tiegħu, issa jinstab quddiemna.

U jkolli nirreġistra d-diżappunt enormi li jħalli warajh dan l-abbozz ta' liġi.

Kellna muntanja li mhux ġurdien ta' l- imramma welldet, imma welldet id-denb ta' ġurdien ta' l-imramma.

In-nies li jaħdmu fiċ-ċivil, l-uffiċjali pubbliċi u l-poplu in ġenerali stenna li se jkollna liġi ta' sustanza u liġi li tipprovdi qafas organiku fuq iċ- ċivil li tgħaqqad il-kondizzjonijiet kollha li fih żviluppa ċ-ċivil matul dawn l-aħħar 20 u 30 sena.

Aħna konna qegħdin nistennew li din il-liġi se tilleġiżla b'mod xieraq u li se tgħaqqad il-kondizzjonijiet kollha li jeżistu madwar iċ-ċivil u madwar is-servizz pubbliku - kemm madwar l- istrutturi tradizzjonali tal-gvern kif ukoll madwar l-istrutturi l-oħra li żviluppaw matul is-snin – ħalli bihom il-gvern ikun jista' iwettaq l- għanijiet tiegħu.

Jiena ngħid li dawk kollha li stennew minn din il-liġi qafas li jipprovdi għal karriera serja, trasparenti u bil-galbu, m'hi qiegħda tagħmel xejn minn dan kollu.

Anzi bit-trufijiet li tħalli, bil- miżuri nejja li tipproponi u fuq kollox, bin-nuqqas ta' kontabilita` li qiegħda tħalli tbejjet fis-sistema taċ-ċivil, din il-liġi qiegħda tirrappreżenta pass lura minflok pass 'il quddiem.

Tajjeb ngħidu li bħalissa t-tmexxija tal-gvern fis-servizz pubbliku tinstab quddiem kriżi ta' ineffiċjenza, tinstab quddiem kriżi ta' kontabilita` u tinstab quddiem kriżi ta' trasparenza.

F'dawn iż-żmenijiet moderni, mhux il- kliem fl-ajru li jgħodd, imma d-delivery, x'inhuma l-affarijiet li qed jitwettqu u kif qegħdin jitwettqu.

Min-naħa politika tal-gvern u s-sistema amministrattiva li tmexxi d-deċiżjonijiet tal-gvern, trid tiġi mkejla fuq id-delivery, fuq kemm dak li qiegħed jintqal li se jsir qiegħed isir, li qiegħed isir tajjeb, li qiegħed isir fil-ħin u li qiegħed isir bla ħela ta' riżorsi.

Ikollna nammettu li fuq kull waħda minn dawn il-punti mhux qiegħed ikollna delivery tajba.

Din imbagħad toħroġ mill-performance nazzjonali li jkun għaddej bih il-pajjiż meta mqabbel ma' pajjiżi oħra fl- Unjoni Ewropea.

Per eżempju, il-kompetittivita` tagħna bħala pajjiż qiegħda taqa' lura meta kkomparata ma' pajjiżi oħra.

Waħda mir-raġunijiet hija li l-gvern u t-tmexxija tiegħu huma ineffiċjenti.

Din l-ineffiċjenza qegħdin nilqgħu għaliha billi nżidu t-taxxi, u fil-fatt qiegħed jirriżulta b'mod ċar li pajjiżna huwa wieħed mill-aktar pajjiżi li qiegħed jiżdiedlu l-piż tat-taxxa matul dawn l-aħħar snin.

Il-piż tat-taxxi jfisser aktar spiża fil-mod ta' kif titmexxa l-ekonomija u fil-mod ta' kif titmexxa s-soċjeta` tagħna, li mbagħad tittraduċi ruħha fi tnaqqis tal-kompetittivita`.

Sur President, tajjeb li nirrimarka ftit fuq il-mod ta' kif qegħdin inkunu ineffiċjenti, hija xi ħaġa li rridu nżommuha f'moħħna.

Xi ħaġa li trid tistaqsi hija kif dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jirrispondi għal dawn l- isfidi, għal dawn il-problemi u għal din il-kriżi li għandna.

Kellna bosta proġetti li baqgħu ma twettqux taħt dan il-gvern minkejja l-wegħdiet kollha li saru.

Kellna l-Crafts Village f'Ta' Qali li ġie mwiegħed li se jsir mill-1992, imma sal-lum baqa' ma sarx.

Kellna r-rinovazzjoni ta' Baċir Nru.1 li ilu jiġi mwiegħed sa mis-sena 1995.

L-istess dan għadu ma sarx.

Fl-1989 kellna l-wegħda tal-bini ta' Bieb il-Belt u t-Teatru Rjali mwaqqa'.

Il-bus terminus tal-Belt Valletta ilu jiġi mwiegħed li se jsir sa mill- 1988 u baqa' ma sarx.

Fl-1995 kellna l-wegħda fuq il-proġett tal-White Rocks, fejn il-gvern kellu jirrinovah, imma sal-lum dan il-post sar bejta tal-ġrieden kbar.

Kellna l-wegħda fl-2000 fuq il-proġett tat-tined ħalli jiġu kkonservati t-tempji ta' Ħaġar Qim u ta' l-Imnajdra.

Kellna ċ-ċentru komunali għal Għawdex li ilu jiġi mwiegħed sa mis-sena 2000.

Kellna ċ- ċumnija ta' l-isptar ta' San Luqa li ilhom jgħidulna li se titneħħa mill- 1996.

Fuq l-inċineratur tal-biċċerija ntefqu Lm4.5 miljuni, u dan diġa` ma jaħdimx.

Kellna l-proġett tal-Connections fil-Port il-Kbir, fejn f'Marzu 2002 kien intqal li l-gvern wasal fi stadju avvanzat ta' negozjati.

Madankollu sal-lum dan il-proġett ma sarx u ġie abbandunat.

Kellna l- proġett kontra l-għargħar ta' l-Imsida, fejn fl-1989 l-ex-ministru l-Perit Michael Falzon kien assigura li meta se jkun lest dan il-proġett, it- traffiku jkun jista' jgħaddi mingħajr ma jinqabad fl-ilma tax-xita.

Madankollu llum, jekk tagħmel ftit tax-xita, dawk l-inħawi jispiċċaw qishom l-Amazon!

Kellna l-weżda fuq il-lukanda tax-xatt tal-Birgu, xożol li kellu jibda fl-2005 u jitlesta sas-sena 2008.

Madankollu baqa' ma sar xejn!

Fl- 2005 intqal li kellu jibda x-xogħol fuq il-yacht marina fix-Xemxija, pero` baqa' ma sar xejn.

Din hija l-lista ta' affarijiet li jidher li d-delivery tal-gvern m'hijiex qiegħda hemm.

Imbagħad kellna proġetti oħra li jew tlestew snin sħaħ wara d-data oriġinali jew inkella, minkejja li bdew, wara snin sħaħ għadhom sal-lum nofs leħja, jekk mhux agħar!

Kellna l-proġett mostru ta' Chambrai f'Għawdex, li ilu jiġi mwiegħed sa mis- sena 1992.

Kellna l-proġett tal-moll taċ-Ċirkewwa u tal-moll fil-Marfa, fejn suppost li ilu lest sa mis-sena 2003.

Kellna l-isptar tal-Qroqq li mhux se jinfetaħ issa għax qegħdin jgħidu li se jgħadduh lill-gvern nhar il- Ġimgħa.

U dan meta suppost kellu jkun lest sa mis-sena 2003.

Kellna l- impjant għat-tisfija tad-drenaġġ f'Għawdex li suppost kellu jidbda jaħdem għall-aħħar ta' l-2005 imma dan għadu qiegħed jistenna li jibda.

Kellna d- dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa li ilha tissemma sa mill-1991.

Madankollu x- xogħol fuqha beda din is-sena, 16-il sena wara d-data oriġinali.

Kellna Dar Malta fi Brussel li nxtrat b'somma enormi.

Din suppost li kellha tibda topera f'Jannar tas-sena 2006 imma issa qiegħed jingħad li nfetħet fil-bidu ta' din is-sena, jiġifieri sena wara d-data li suppost kellha tiftaħ.

Inkomplu nħarsu lejn proġetti oħra li saru f'dawn l-aħħar erba' snin.

Aħna kkalkolajna li fuq 13-il proġett, f'temp ta' erba' snin, spiċċaw intefqu Lm191 miljun aktar milli kien stmat!

Fil-fatt kellna l-pavimentar ta' l-Imdina li ġie jiswa Lm200,000 aktar mill- ewwel stima.

L-aħħar stima ta' l-ispiża finali fuq il-mollijiet ta' l- Imġarr u taċ-Ċirkewwa s'issa se tkun ta' Lm6.5 miljuni aktar mill-istima oriġinali.

L-istima ta' l-isptar Mater Dei fl-1992 kienet ta' Lm82 miljun, mentri l-aħħar stima li kellha kienet dik ta' Lm300 miljun.

Fuq Vjal l- Avvjazzjoni Ċivili, quddiem l-Ajruport Internazzjonali tal-Gudja, l-ispiża finali kienet ta' Lm400,000 aktar mill-istima orġinali.

Fuq it-triq ta' Ħal Far intefqu Lm1.3 miljun aktar mill-istima oriġinali.

Fuq l-ewwel żewġ kilometri biss tat-triq bejn ir-Rabat Għawdex u San Lawrenz, intefqu Lm1 miljun aktar mill-istima orġinali.

Il-Bypass ta' l-Imtarfa ġiet tiswa Lm1 miljun aktar mill-istima oriġinali.

Il-Mosta ringroad ġiet tiswa Lm1.2 miljuni aktar mill-istima oriġinali.

Triq Burmarrad u t-triq li mis-Salini tagħti għall-Iklin ġew jiswew Lm600,000 kull waħda aktar mill-istima oriġinali.

It-triq quddiem l-Isptar Monte Carmeli ġiet tiswa Lm130,000 aktar mill-istima oriġinali.

Hompesch Road li tagħti mill-Fgura għal Ħaż- Żabbar ġiet tiswa kważi Lm100,000 aktar mill-istima oriġinali.

Il-bypass ta' San Pawl il-Baħar diġa' qiegħda tiġi stmata li se tiswa Lm0.5 miljun akar mill-istima oriġinali.

U l-istejjer ikomplu għaddejjin!

Illum stess smajna bl-istorja ta' kif il-pont ta' Manuel Dimech mhux se jispiċċa f'Settembru kif kien imwiegħed, imma se ndumu mill-anqas sena oħra nkarkru bih.

L-ineffiċjenza qiegħda ssir it-timbru u l-marka tat-tmexxija tal- gvern.

Apparti mill-bżonn ta' bidla politika, jiena nemmen li l-liġi li għandna quddiemna kellha tindirizza wkoll il-mod ta' kif is-servizz pubbliku u s-sistema pubblika kellha tiġi riformata u msaħħa b'tali mod li tirrispondi aktar malajr għall-isfidi ta' ineffiċjenza li għandna quddiemna u li m'aħniex qegħdin nilħqu.

Nemmen li parti sostanzjali mit-tort ta' l- ineffiċjenzi li għandna ġejjin mid-direzzjoni politika.

Imma mbagħad irid ikun hemm organizzazzjoni, tmexxija u viżjoni f'dak li għandu x'jaqsam mas- servizz pubbliku li tirrispondi għall-isfidi, għall-problemi u għat-talbiet ta' effiċjenza li l-poplu jistenna bir-raġun minħabba t-taxxi dejjem jogħlew li qiegħed ikollu jġorr.

Sur President, jekk hemm punt ċar u mill-aktar kritikabbli f'din il-liġi huwa li m'għandhiex viżjoni ta' x'inhu s-servizz pubbliku.

Is-servizz pubbliku jista' jkun f'dipartiment, jista' ikun f'awtorita` u jista' ikun f'aġenziji oħra, imma l-ethos tas-servizz pubbliku m'għandhomx clue tiegħu.

Sabiex jipprovaw jgħidu u juru x'inhu s-servizz pubbliku, qegħdin jelenkaw numru ta' karatteristiċi li ħadd ma jista' jkollu xejn kontra tagħhom.

Imma servizz pubbliku jirreferi għall-volonta` ta' ħidma tul karriera professjonali li aktar milli tkun orjentata lejn il-profitti u l-effiċjenza sabiex iġġib il-profitti lejn sidien privati, tkun orjentata lejn il-kisba ta' ġid materjali, ta' ġid kulturali, ta' ġid soċjali u għall-kollettivita` kollha kemm hi.

U dan l-ethos ta' min jidħol għal din il-karriera jirrappreżenta valuri li dan l-abbozz ta' liġi taparsi qiegħed isemmi, pero` effettivament meta jiġi għas-si u n-no, qiegħed jinjora l-mod ta' kif għandhom jiġu marshalled dawn il-valuri u l-mod ta' kif għandhom jiġu organizzati dawn il-valuri fil-kontest modern li qegħdin niffaċċjaw, fil- kontest kompetittiv li rridu nkunu tajbin fih, u b'mod li nħarsu 'l quddiem u nneħħu dawn il-ħafna pożizzjonijiet li jkunu qegħdin jaħbu lil min qiegħed tabilħaqq jieħu r-responsabbilitajiet u jiddeċiedi.

Hawnhekk se nagħmel lista sħiħa ta' punti li għalkemm jissemmew f'din il- liġi, - huwa interessanti li jibdew bihom - qegħdin jillustraw li din hija xi ħaġa li tpoġġiet flimkien ħorrox borrox.

Qegħdin juru li tpoġġiet flimkien sabiex tirrispondi għal ċerti esiġenzi personali ta' ċerti nies fis-sistema politika u fis-sistema amministrattiva.

U dan sar mingħajr ħsieb konċettwali ċar u serju fuq kif iċ-ċivil u s-servizz pubbliku, kemm jekk inhuwa aġenzija u kemm jekk inhuwa f'oqsma oħra, b'mod speċjali fis- sistema dipartimentali, iridu flimkien iħossu li hemm għaqda, li hemm sense of purpose, li hemm organizzazzjoni li tabilħaqq tirrappreżenta l-ġid tan- nazzjon u li m'hemmx affarijiet moħbija u li qegħdin hemmhekk sabiex jgħattu xi ħaġa oħra.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li nsibu fil-liġi hija l-kumitat tas- segretarji permanenti taħt il-permanent secretary ewlieni.

Meta tipprova tifhem ir-relazzjoni bejn il-kumitat tas-segretarji permanenti u l-Kabinet, u kif waħda tiffittja ma' l-oħra, issib li fil-liġi għandna balbuljata sħiħa!

Min qiegħed jikteb jew ma jafx kif timxi l-amministrazzjoni pubblika fir-realta`, jew inkella jaf kif timxi u qiegħed jara dawn il- mekkaniżmi bħala mod ieħor ta' kif joħloq paraventu bejn kif jittieħdu d- deċiżjonijiet veri u fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet veri.

Li kieku sar xi studju dwar l-effikaċita` tal-kumitat tas-segretarji permanenti mal-bqija tat-tmexxija taċ-ċivil wieħed jifhemha, pero` dan huwa kumitat okkult, li ħafna mid-deċiżjonijiet tiegħu m'għandhom l-ebda rilevanza għal kif jittieħdu deċiżjonijiet fil-ministeri u fid-dipartimenti.

U qiegħed jitpoġġa bħala l-pern ta' kif se jitmexxa s-servizz pubbliku fiż-żmien li ġej.

Balbuljata sħiħa!

Ħalli ngħaddi għal punt ieħor.

Nitkellmu fuq li rridu nimxu mano in mano ma' l-Unjoni Ewropea, u allura wieħed jistaqsi: Il-konformita' mad- direttivi tal-miżuri li qegħdin jitpoġġew hawnhekk, kif se japplikaw mal- kontest tal-liġi industrijali, mal-liġijiet u d-direttivi dwar ix-xogħol fl- Unjoni Ewropea?

Kif nitkellmu fuq kuntratti definiti li jistgħu jiġu mġedda għal darbtejn meta hemm direttiva ta' l-Unjoni Ewropea li tgħidlek li kuntratt definit ma jistax jitwal aktar minn ċertu żmien għax malli jitwal iktar minn ċertu żmien issir membru ta' l-organizzazzjoni?!

Din l-affari kif se taffettwa lir-reklutaġġ, lill-promozzjonijiet u lill-istruttura tas- servizz pubbliku Malti?

Xejn!

Imbagħad għandek il-punt l-ieħor li għandu x'jaqsam mal-kwestjoni kollha tal-gradi kif qegħdin jiġu elenkati wara.

Waħda mill-affarijiet li nbnew matul is-snin, distinzjoni li bdiet tixxaqqaq imma għadha importanti, hija d-distinzjoni bejn iċ-ċivil jew is-servizz pubbliku dipartimentali u s- servizz pubbliku ġeneralista, bil-possibilita` li daqqa tmur naħa u daqqa tmur oħra, imma jekk tkun f'linja, ma tistax tiċċaqlaq daqstant faċilment għal areas oħra.

Allura m'huwiex ċar li jekk tabilħaqq qegħdin noħolqu liġi organika - li m'aħniex, imma hemm pretensjoni li qegħdin nagħmlu - xi ħaġa bħal din kellha tiġi indirizzata skond iċ-ċirkostanzi li qegħdin naffaċċjaw?

M'hemm assolutament l-ebda indikazzjoni ta' ħsieb fuq din il- linja b'mod li organikament ikun validu u li jagħmel sens għan-nies li għandhom karriera fiċ-ċivil jew fis-servizz pubbliku u li jixtiequ jaraw koerenza fil-mod ta' kif jiġu trattati huma u sħabhom.

Wieħed kien jistenna f'din il-perspettiva ta' effiċjenza li jkun hemm xi forma ta' rabta ċentrali bejn dawn il-ħafna miżuri hotch potch, miżuri balbuljata li għandna.

Pero` il-finanzjament tal-gvern se jitqies bħala l- ankra ċentrali li minnha mbagħad iċ-ċivil, is-servizz pubbliku u l-aġenziji qed jiġu kkontrollati?

Jekk din qiegħda hemmhekk, ma toħroġx!

U ladarba issa l-pajjiż se jkun marbut bid-dixxiplina ta' l-ewro, waħda mill- affarijiet primordjali fil-mod kif jitmexxa s-servizz pubbliku hija li l- budgeting li jsir b'mod ċentrali mill-ministeru tal-finanzi kif approvat mill-Kabinett jirrifletti ruħu fid-deċiżjonijiet u fl-istrutturi tas- servizz pubbliku b'mod organiku.

Jien erġajt qrajt il-liġi biex nipprova nifhem kif jaraw ir-rabta ċentrali mal-budget tal-gvern, dipartimentali u ma' l-aġenziji, pero` jissemmew biss l-aġenziji li jridu jsegwu ċertu budgeting.

Imma bir-rispett kollu, jekk aħna tabilħaqq qegħdin nagħmlu liġi fundamentali fuq is-servizz pubbliku u issa nafu għalxiex deħlin bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea u bħala membri taż-żona ta' l-ewro - anke kieku ma dħalniex fl-Unjoni Ewropea u kieku ma dħalniex fiż-żona ta' l-ewro kellu jkun hekk - il-finanzi tal-gvern għandhom ikunu waħda mill-ankri li madwarhom l-organizzazzjoni ta' l- istrutturi tas-servizz pubbliku, tal-karrieri fis-servizz pubbliku, tal- kontroll fis-servizz pubbliku u ta' l-organizzazzjoni tas-servizz pubbliku, jiġu definiti u marbuta flimkien b'mod koerenti.

Imma m'għandna xejn minn dan.

Imbagħad punt ieħor li ħallieni mistagħġeb huwa li qishom ma jeżistux unions fil-pajjiż, u qisu meta qed tagħmel liġi organika fuq iċ-ċivil ma tridx tikkonċepixxi wkoll kif din il-liġi tiddefinixxi l-qasam tar- relazzjonijiet industrijali fiċ-ċivil u fis-servizz pubbliku.

Jgħidu li hemm l-Att dwar ir-relazzjonijiet industrijali.

X'għandu x'jaqsam?!

Waħda mill-affarijiet li l-unions jgħidulna lilna hi li l-ftehim kollettiv li sar dan l-aħħar għalihom kien breakthrough u jistennew li l-ftehim kollettiv jibqa' mod kif jorganizzaw relazzjoni industrijali fil-qafas tas-servizz pubbliku.

Jien stennejt li ħaġa bħal din tiġi kkonsidrata fil-liġi.

Il-liġi għandha toffri kapitlu, miżuri u perspettiva biex din il-ħaġa tiġi trattata fil-framework legali l-ġdid li suppost se jkollna.

M'għandna xejn minn dan, aktar u aktar jekk ħaġa bħal din torbot mal-konċett ta' effiċjenza.

Jekk inti m'għandekx il-ħsieb li dak li għandu x'jaqsam ma' relazzjonijiet industrijali, mal-ħaddiema u man-nies li qed jaħdmu fis-servizz pubbliku u jkun hemm dak il-qafas ċar, xi tkun qed tagħmel eżatt?

U nistgħu nibqgħu sejrin.

Imbagħad waħda mill-aktar affarijiet li mhux skantawni jew urtawni, imma li minnhom toħroġ is-superfiċjalita` tal-gvern immexxi mill-Onor.

Lawrence Gonzi, hija din li pprovaw jimbottaw 'il quddiem l-argument li dan huwa xi whistleblower act!

Sur President, il-kollega tiegħi l-Onor.

Helena Dalli tkellmet tajjeb ħafna fuq dan il-punt għax m'hu veru xejn li dan huwa xi whistleblower act.

Kulma hemm huwa paragrafu żgħir, minnu nnifsu vvizzjat, li qiegħed jitkellem fuq whistleblowing b'mod li tkun qisek qed tirrapporta lil sieħbek jew lil seħbitek fuq ix-xogħol.

Whistleblowing hija ħafna aktar minn hekk.

Whistleblowing tfisser illi min ikollu ċerta responsabbilta` u kontabilita` u jaf li l-affarijiet ikunu qed isiru żmerċ from the top down, jekk hemm bżonn jagħti l-informazzjoni pubblikament u allura jkollu protezzjoni sħiħa f'dak li jagħmel.

Dan m'hu whistleblower act xejn.

Bellgħuha lil xi ġurnalisti li dan huwa whistleblower act, imma mhux veru!

Il-paragrafu li qiegħed jitkellem dwaru huwa fjakk li ma ngħidlekx, Sur President, u ma nistgħux naħsbu li nistgħu nidħku bil-poplu kollu l-ħin kollu f'dan il-pajjiż kif qed jagħmel il-gvern ta' Gonzi!

Aħna qed inwiegħdu li gvern Laburista ġdid idaħħal whistleblower act li tkun vera whistleblower act u li tkun, down the line, whistleblower act!

Per eżempju, dan l-abbozz ta' liġi jgħid li s-segretarjati li jkunu staffed bin-nies tal-fiduċja tal-ministru jridu jagħtu xiehda fix-xogħol tagħhom.

Issa ħafna minnhom dawn ma jkunux membri tas-servizz pubbliku imma waqt li jkunu qed jagħmlu dak ix-xogħol ikunu mitqiesa bħala membri tas-servizz pubbliku.

Allura l-liġi qed tgħid li jridu juru u jagħtu xiehda ta' imparzjalita` politika fost affarijiet oħra.

Imma b'min iridu jidħku dawn in-nies?

Ma rridux ninsew li f'dawn l-aħħar snin kien hawn degradazzjoni totali fil-lingwaġġ, fl-aġir u fil-komportament ta' dawn in-nies li qed ikunu fl-istaff tas-segretarjati tal-ministri preżenti.

Dawn jiktbu ittri fil-gazzetti qisu qed jiktibhom fakkin tal-partit Nazzjonalista, jittrattaw lill-membri ta' l-oppożizzjoni qishom kienu l-għedewwa politiċi tagħhom u fil-kitba tagħhom fil-gazzetti jipprovaw iwaqqgħu għaċ-ċajt il-kummenti u l- kritika tal-membri ta' l-oppożizzjoni.

Allura dawn iridu jgħidulna li hemm xi kodiċi ta' l-etika fuq kif juru imparzjalita` politika?

U ejja ddaħkuniex!

Li l-ministru jattakka lili jew lil sħabi b'mod politiku selvaġġ ma ngħid xejn, u għandu kull dritt jagħmilha sakemm ma jeċċedix ċerti limiti.

Illi xi ħadd jgħajjar lil xi ħaddieħor nażist, per eżempju, ma taċċettahiex, imma li mbagħad ministru jew deputat Nazzjonalista jkun selvaġġ miegħek politikament taċċettaha.

Imma skużi, illi membru tas-segretarjat li suppost huwa politikament imparzjali jaħdem bl-istess mod m'hijiex aċċettabbli!

Allura issa jridu jbellgħuhielna li f'daqqa waħda hemm kodiċi ta' etika u li kien dejjem hemmhekk u illi japplika għall-membri tas-segretarjat!

Kif tista' taspira għall-effiċjenza jekk il-membri tas-segretarjat privat tiegħek lanqas għandhom id-diċenza jagħmlu distinzjoni bejn is-sentimenti politiċi partiġġjani tagħhom u l-fatt li qegħdin hemmhekk jirrappreżentaw gvern jew ministru ta' gvern?!

Per eżempju, jien stennejt li meta nitkellmu fuq is-servizz pubbliku għallinqas nindirizzaw ukoll il-kwestjoni ta' x'inhi r-rabta bejn l- amministrazzjoni ċentrali u l-amministrazzjoni tal-kunsilli lokali.

Dwar dan m'għandna xejn.

Nafu bil-kwestjoni sħiħa tas-segretarji eżekuttivi tal- kunsilli lokali li jridu jiġu mitqiesa mhux bħala persuni f'kuntratt imma bħala persuni disentu b'karriera fis-sistema tas-servizz lokali.

Naħseb li dak huwa punt li għandu jiġi diskuss, imma mbagħad irridu niddiskutu x'għandhom ikunu l-valuri, x'għandha tkun il-pożizzjoni tas-servizz pubbliku u t-tifsira li qed taħdem għall-komunita` nazzjonali.

L-ewwelnett diġa` għandna l-falliment li dan l-abbozz ta' liġi lanqas biss jindirizza, kif diġa` għedt, il-valur li joħloq distinzjoni bejn servizz pubbliku u servizz privat.

Dawn it-tnejn għandhom it-tajjeb tagħhom, imma l-ethos tas-servizz pubbliku l-ewwel irridu niddefinixxuh ħalli mbagħad inkunu nistgħu niddiskutu – donnu li din lill-gvern ma tinteressahx - il-kwestjoni ta' dawk li qed jaħdmu fl-ambitu lokali għas-servizz pubbliku.

Xejn minn dan!

Imbagħad hemm il-kodiċi ta' etika riferibbli għall-ministri tal-gvern li sakemm ikunu għadhom ministri huma parti mis-servizz pubbliku.

Kif tista', down the line, tisħaq fuq kodiċi ta' etika li jagħmel sens, li huwa trasparenti u li huwa tajjeb, meta għandek segretarju parlamentari disentu f'Kastilja, li qed juża t-timbru professjonali u personali tiegħu – hawnhekk qed nirriferi għan-Nutar Tony Abela, u m'għandix għalfejn noqgħod ngħatti l-ismijiet – fuq karta bil-letterhead ta' Kastilja.

Imbagħad il-prim ministru jiddefendih għax dak qed jagħmel hekk biex jaqdi lill-kostitwenti!

L-ewwel ħaġa, anke jekk qed jaqdi l-kostitwenti, m'għandu l-ebda dritt juża l-letterhead ta' Kastilja u jagħmel it-timbru personali ta' nutar fuqha, u qisu ma ġara xejn!

Jien ma nistax nikkonċepihom dawn l-affarijiet!

Imbagħad kif nistgħu ngħidu li għandna kodiċi li jagħmel sens meta l- ministri nfushom, bil-prim ministru jiddefendihom, jiksruhom bl-aktar mod lampanti u qisu ma ġara xejn!

Allura dan l-abbozz ta' liġi mhux biss huwa nej imma fl-effetti tiegħu ma jistax jaqbad għerq għax il-ħamrija li qed jixxettel fiha, hija ħamrija vvizzjata, Sur President.

U nistgħu nibqgħu sejrin.

L-aġent prim ministru tkellem dwar dak li għandu x'jaqsam ma' kif jittieħdu d-deċiżjonijiet bejn l-awtorita` politika u l-membru taċ-ċivil li jwassal il-funzjoni pubblika għand il-ministru.

Din hija l-kwestjoni kollha tad-deċiżjonijiet bil-miktub.

Huwa veru li din hija miktuba f'liġi oħra, imma jien kont nistenna li din il-kwestjoni kollha tiġi kkonsidrata f'abbozz ta' liġi bħal dan li qed jitkellem dwar il-funzjoni pubblika jekk ikun hemm il-ħtieġa, u fejn ikun hemm il-ħtieġa, ċerti deċiżjonijiet għandhom jiġu reġistrati bil-miktub bejn ministru, kap ta' dipartiment jew kap ta' aġenzija.

Hawnhekk għandna riferenza li sempliċement qisha qed tiġi rovesciata fuq liġi oħra meta hija ċentrali, u għandha tkun ċentrali għax tirrigwarda kif jopera ċ-ċivil u kif topera l-funzjoni pubblika f'din l-għaqda bejn inkarigat politiku u inkarigat amministrattiv.

Bir-rispett kollu, din tant hija liġi mbażwra, imħawda u nejja li tibqa' mbellah kif wara dawn is-snin kollha bqajna ċassi quddiemha.

Jien naħseb li l-white paper li ħarġet erba' snin ilu kienet aktar rilevanti.

Imbagħad l-Onor.

Dalli semmiet ukoll il-mod kif jittrattaw il-kwestjoni tas- servizz pubbliku klassiku, biex nuża din il-kelma, u s-servizz pubbliku li joħroġ minn awtoritajiet, aġenziji, eċċetra.

Jekk kien hemm xi ħaġa li qed tikkontribwixxi għall-ineffiċjenzi li għandna f'dan il-pajjiż, din hija s- saffi ta' awtoritajiet, aġenziji u fondazzjonijiet li ħafna drabi twaqqfu fuq inizjattiva privata personali ta' ministru jew ieħor.

Il-kordinament u t-taħwid tagħhom qed joħolqu paraventi sħaħ li warajhom imbagħad, min jieħu d-deċiżjonijiet, jibqa' moħbi.

Jien stennejt li għallinqas ikun hemm trattament serju, b'mod legali, kif dawn il-fondazzjonijiet, kumpanniji u awtoritajiet jidħlu f'xi skema konċettwalment li tagħmel sens.

Kulma hemm hija skeda waħda li tagħtik żewġ aġenziji, l-aġenzija ta' l-awditur u aġenzija oħra li bħalissa qed tisfuġġili.

Imma dwar il-fondazzjonijiet, dwar l-awtoritajiet regolatorji u dwar l-awtoritajiet kostituzzjonali kif jorbtu mal-liġi m'għandna xejn.

Allura din x'liġi hi u x'sens tagħmel?!

Dan biex taparsi jkollna liġi qabel l-elezzjoni?

Mhux problema, wara l- elezzjoni din il-liġi nbiddluha u nagħmlu liġi tajba suret in-nies!

Sur President, għalfejn isiru dawn il-ħafna pretensjonijiet li jibqgħu fl- ajru imbagħad meta tiġi għas-si u n-no tibda tgħid: Where's the beef?

Irid ikollok il-miżuri biex tifhem għaliex imbagħad jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Per eżempju, f'dak li għandu x'jaqsam mal-fondazzjonijiet soċjali nafu li l-aġenzija Sedqa, l-aġenzija Appoġġ u aġenzija oħra li għandha x'taqsam mal-familja qed jerġgħu jipprovaw idaħħluhom f'organizzazzjoni waħda.

Mhux bilfors!

Noħolqu ħafna organizzazzjonijiet li mbagħad nifhmu li mhux qed jingranaw tajjeb u m'hemm l-ebda loġika konċettwali li twasslek biex tgħid kif se taħdem u fejn sejjer.

Bir- rispett kollu, din il-liġi ma tgħidilna xejn dwar fejn nistgħu mmorru u dwar fejn sejrin!

Imbagħad hemm l-argumenti l-oħra dwar id-diskriminazzjoni politika.

Dan il- gvern lil min irid ibellagħha li m'hemmx diskriminazzjoni politika rampanti fit-tmexxija ta' setturi sħaħ tas-servizz pubbliku, kemm servizz pubbliku tradizzjonali kif ukoll servizz pubbliku ġdid?

Lil min irid ibellagħha?

Fl- universita`, f'ċerti dipartimenti tal-gvern, fl-armata u f'għaqdiet fejn il- gvern għandu l-istess saħħa li għandu fl-MIA u fil-Bank of Valletta?!

Lil min irid ibellagħha din il-ħaġa?!

Dawn l-affarijiet ma jsirux kontra Laburisti biss imma jsiru anke kontra Nazzjonalisti, tajbin kemm ikunu tajbin.

Jekk dawn ma jkunux tal-qalba ta' ċerti ministri m'għandhomx ċans!

U dan qed iwassal għal sitwazzjoni fejn fil-funzjoni pubblika mbagħad qegħdin nipprovaw nimxu 'l quddiem b'40% għal 30% tat-talenti li għandna.

Is-70% l-oħra, Laburisti u Nazzjonalisti mhux tal-qalba, huma injorati.

Imma kif jista' jkun li f'pajjiż żgħir bħal dan, ir-riżorsi u t-talenti tiegħu jitwarrbu b'dan il-mod?

Aħna qed nagħtu sinjal lil kulmin qed isofri diskriminazzjoni, li se nkunu miftuħin ħalli d-diskriminazzjoni nneħħuha b'mod li kulmin jidħol għall-karriera pubblika, hu x'inhu l-kulur tiegħu, jekk inhu tajjeb bħala mertu, jekk inhu tajjeb għax irid jaħdem u jaf jaħdem, għandu karriera quddiemu jew quddiemha, bl-ebda preferenzi u b'sens sħiħ li fejn irid jasal, se jasal.

Ovvjament dejjem jekk wieħed ikollu t-talenti, il-ħila, il-ħeġġa u jekk ikun lest jagħti x-xogħol tiegħu.

Din hija wegħda solenni li nagħmel jien f'ismi u f'isem sħabi.

Bir-rispett kollu, billi noqogħdu ngħidu li se nagħmlu kummissjoni tal- mertu m'aħna qed nikkonvinċu lil ħadd.

Dr Borg qal li l-kummissjoni tal- mertu hija post hoc.

Mhux ovvja x'se jkunu l-manipulazzjonijiet!

Hemm xi ħadd li jista' jemmen li l-kummissjoni tal-mertu b'xi mod tista' ......

Il- kummissjoni tal-mertu qiegħda hemm biex tinvestiga promozzjonijiet li jkunu ngħataw u recruitment li jkun sar fl-aġenziji mhux tradizzjonali.

Hawn xi ħadd jaħseb li ħaġa bħal din se taħdem?

Din m'hijiex se taħdem!

Tkellimt fuq l-effiċjenza għax din hija importanti, imma jkun tajjeb li nitkellmu wkoll fuq trasparenza u fuq kontabilita` għax hawnhekk hawn vacuum tremend.

Jien naħseb li hija ironika ħafna li qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi f'dan iż-żmien meta donnu li dan il-gvern huwa maħkum minn "ħożba" ta' tixħim, korruzzjoni u nuqqas ta' kontabilita`.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-każ tal-Ministru Ċensu Galea li jgħid privatament li għandu brimba u taħwid sħiħ fit-tmexxija ta' l-ADT, imbagħad pubblikament jgħid li kollox miexi tajjeb!

Imbagħad hemm il-każ, tiegħu wkoll, f'dak li għandu x'jaqsam mat-tmexxija tal-bord ta' l-awtorita` marittima fejn madwar 800 liċenzja ngħataw bit-tixħim.

Din hija vera "ħożba" ta' tixħim.

Hemm ukoll il-Ministru Louis Deguara li qed jiġi ffaċċjat bis-sitwazzjoni ta' wieħed mis-segretarjat tiegħu li nqabad jiffalsifika l-affarijiet biex xi ħadd jieħu pensjoni tad-diżabilita` meta ma kienx ħaqqu u xxaħħam.

Imbagħad fis-segretarjat tal-Ministru Dolores Cristina hemm nies li huma responsabbli għall-mod kif imxew ħalli s- servizzi soċjali jingħataw lil min ma ħaqqux u xxaħħmu.

Taħt il-Ministru Dolores Cristina tħallas l-ammont ta' bejn Lm0.5 miljun u Lm1 miljun fuq kuntratt għall-bini ta' djar mill-gvern meta nstab li l-konkos li twaddab fihom kien ħażin u vvizzjat!

Imbagħad illum stess il-Ministru Mugliett intervjena maċ-chairman ta' l-ADT biex ma jkeċċix persuna li nqabdet tixxaħħam għax se jirranġaw biex din tingħata maħfra presidenzjali.

Mhux ta' b'xejn li llum jew il-bieraħ irriżenja ċ-chairman ta' l-ADT!

Din hija "ħożba" ta' tixħim li qed taqbad lill-gvern f'dan il-mument meta qed iressaq din il-liġi li suppost qiegħda hemm għall-kontabilita`, għat-trasparenza u għall-effiċjenza.

Sur President, qabli tkellem il-Ministru Tonio Borg, pero` dan għadu ma tax risposta għall-mistoqsija sempliċi li għamilt.

Kif jista' jkun wieħed li qiegħed fil-ħabs, imsemmi u magħruf għal ċerti reati – anke reati ta' tixħim lill-imħallfin - jingħata pledge, joħroġ mill-ħabs jew ikun jista' jieħu privileġġi ta' pledge għax iħallas Lm25,000 kontanti?

Issa jekk tmur f'bank u tiddepożita Lm6,000 kontanti jistaqsuk minn fejn ġew il-flus!

Pero` fis-sistema tal-ġustizzja tagħna ħaġa bħal din, fejn hemm Lm25,000 fin-nofs, qisu ma ġara xejn!

Madwar ġimagħtejn, tliet ġimgħat ilu jien għamilt mistoqsija, imma sal-lum għadni qed nistenna risposta.

Dan huwa daħk fil-wiċċ!

Liġi bħal din la tista' tasal għall- għanijiet tagħha u lanqas hija intenzjonata li tasal għall-għanijiet tagħha.

Wara kollox, wieħed mill-ministri li qed imexxiha 'l quddiem kien responsabbli - dan ilu mhux ħażin - għall- każ ta' l-awżiljarji fis-snin 1989/1992.

Jien nista' nelenka sensiela sħiħa ta' skandli li baqgħu għaddejjin u qisu ma ġara xejn!

Allura kif nistgħu ngħidu li l-konċett ta' kontabilita` qed jiġi proġettat b'mod li jagħmel sens għal pajjiżna llum?

Kif nistgħu ngħidu li dan l- abbozz ta' liġi qed jirrispondi għax-xewqa tal-poplu Malti ta' tmexxija nadifa, tmexxija serja, tmexxija effiċjenti u tmexxija moderna meta għandna dan l-isfond?

Kif nistgħu ngħidu li qegħdin indaħħalu sistemi ta' kontroll favur l-indafa, favur it-trasparenza u favur il-kontabilita` meta qed noħolqu aktar xkaffi u aktar paraventi biex wieħed jista' jistaħba warajhom?

Għalhekk jien bilfors nibqa' ċass quddiem dak li jinsab għaddej!

Il-poplu jridha l-bidla għar-raġuni li mhux sodisfatt li dak li qiegħed isir, qiegħed isir sew.

Il-poplu jrid li l-affarijiet isiru sew.

Il-poplu jrid li l-affarijiet jaslu, mhux jibqgħu mwiegħda, tgħaddi sena jew tnejn u qisu ma ġara xejn, fejn ħadd m'hu responsabbli u accountable!

Per eżempju, fil-mod kif jittieħdu d-deċiżjonijiet m'hemmx trasparenza, anzi qed jinħolqu paraventi ġodda biex ikun hemm aktar ħabi ta' min hu responsabbli għad-deċiżjonijiet.

Minbarra l-fatt li din tnawwar il-valuri li nemmnu fihom jew li suppost nemmnu fihom - għax allura nispiċċaw verament pajjiż tal-mickey mouse, fejn anything goes; ħokkli dahri ħalli nħokklok tiegħek, għalaq għajnejk waħda, ħalli nagħlaq għajnejja l-oħra – xi darba xi ħadd irid iħallas, xi ħadd irid iġorr il-piżijiet li qed jinħolqu b'din is-sistema ta' tmexxija!

U jekk ma jkollokx servizz pubbliku li jorjentak biex ikun tabilħaqq effiċjenti, kontabbli u trasparenti, se jħallas il-poplu Malti u Għawdxi, se jħallsu l-familji u se jiżdiedu t-taxxi.

Imbagħad jekk jiżdiedu t-taxxi insiru inqas kompetittivi, l-edukazzjoni tagħna ma tlaħħaqx ma' dak li jkun hemm bżonn, il-kwalita` tal-ħajja tal-familji tonqos u, fuq kollox, nitilfu x-xogħol.

Jien ngħid li jekk il-gvern irid juri maturita` u responsabbilta` jaqbillu jerġa' jmur lura fuq id-drawing board fuq din il-liġi, jikkonsidra l- affarijiet tabilħaqq kif inhuma, u jikkonsidra r-realta` kif inhi t- tmexxija pubblika, mhux sempliċement ngħattu r-realtajiet u nippretendu li kollox sejjer tajjeb.

Din il-ħaġa ilna nagħmluha, imma ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

B'mod konċettwali serju, b'mod realistiku u b'mod onest għandna bżonn ta' liġi tajba dwar is-servizz pubbliku.

Din il-liġi mhix tajba u ma tgħoddx għal Malta, Sur President.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Michael Asicak

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, jien irrid ningħaqad mal-kumplament ta' din il-Kamra biex nuri s-solidarjeta` tiegħi mal-familjari tal-vittmi ta' din l-isplużjoni li seħħet fil-kamra tan-nar ta' Birkirkara, li qiegħda fid-distrett tiegħi.

Ovvjament wieħed jiddispjaċih ħafna meta jseħħu traġedji bħal dawn.

Sur President, wieħed ma jistax ma jilqax bil-ferħ abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna li jirrigwarda ċ-ċivil ta' pajjiżna.

Illum iċ-ċivil m'għadux kif kien fl-antik imma jinkorpora wkoll numru ta' aġenziji li jista' joħloq il-gvern.

Għalkemm hemm ċerti dipartimenti oħrajn li ma jaqgħux direttament taħt il-gvern, huma entitajiet tal-gvern.

Fil-fatt hawn qed nirriferi għall-awtoritajiet.

Nistgħu ngħidu li s-servizz pubbliku modern twieled fl-1857, jiġifieri 150 sena ilu.

Kien dak iż-żmien li ċ- ċivil f'Malta beda jaħdem bl-eżamijiet kompetittivi għall-iskrivani u nistgħu ngħidu li s-sistema f'Malta ppreċediet dik fl-Ingilterra li mbagħad bdiet titħaddem fl-1870.

Jiġifieri kien 13-il sena wara li saru l- eżamijiet f'Malta li bdew isiru l-eżamijiet fir-Renju Unit għaċ-ċivil.

Allura tajjeb ngħidu li ċ-ċivil Malti għandu għeruq twal ħafna li, bħall- parlament Malti, wieħed jista' jaqa' fuqhom għall-esperjenza.

Il-kelliema ta' qabli semmew li hemm xi diskrepanzi f'dawk li huma dipartimenti u kapijiet tad-dipartimenti, u hemm xi diskrepanzi oħra li din il-liġi fil-fatt sejra tpoġġi f'pożizzjoni iktar soda.

Jista' jkollok każijiet ta' positioning fil-gradi tal-gvern li ma jkunux proprju gradi li se jiġu riżolti b'din il-liġi.

Se tiġi riżolta wkoll is-sitwazzjoni fejn ikollok ċerti nies ta' livell għoli fiċ-ċivil li ma jkollhomx dipartiment, u issa se jiġi stabbilit taħt liema dipartiment jaqgħu.

Nafu li fil-passat saru ċerti inizjattivi bħalma huma l-quality service charters, it-twettiq ta' gvern elettroniku kif ukoll it-tnaqqis ta' l-impjieg pubbliku jew it- tnaqqis ta' riżors pubbliku.

Fil-passat kellna livell qawwi ħafna ta' impjiegi mal-gvern.

Kienet figura mhux sostenibbli għal kollox għax kważi kien hawn iktar nies jaħdmu mal- gvern milli jaħdmu fis-settur produttiv.

Ma rridx ngħid li ċ-ċivil mhux settur produttiv, ma rridx ninftiehem ħażin.

M'huwiex settur produttiv b'mod dirett ekonomiku.

Ovvjament huwa importanti ħafna għat-tħaddim tas- sistema tal-gvern, pero` l-flus li joħorġu mill-kaxxa ta' Malta għall-paga ta' kull wieħed li jimpjega l-gvern jonqsu mis-sistema ekonomika li jżidu l- value added fil-kaxxa ta' Malta.

Allura l-gvern ma kellux għażla ħlief li jniżżel il-livell ta' impjiegi tal-gvern biex jiġi aktar proporzjonali għal dawk li qegħdin iżidu l-value added fil-kaxxa ta' Malta.

Fl-aħħar għaxar snin fil-fatt l-impjiegi fis-servizz pubbliku naqsu minn 30,000 għal 27,000, tnaqqis ta' aktar minn 8% fis-servizz pubbliku li ma jfissirx li tnaqqsu l-impjegati kullimkien.

Hemm setturi fejn f'qasam wieħed n-numru ta' impjegati żdied b'mod qawwi għax hemm il-bżonn.

Fost dawn hemm il-caring professions u s-service professions li għandhom bżonn numru ikbar ta' nies ta' professjoni jaħdmu magħhom.

Mhux biss tnaqqas l- ammont ta' nies li jaħdmu maċ-ċivil imma anke tbiddlet il-fiżjonomija ta' l- impjiegi maċ-ċivil għax hemm ċerti oqsma, bħalma hu l-qasam tas-saħħa, fejn hemm bżonn ammont ikbar ta' nies.

Allura relattivament fil-qasam tas-saħħa l-istaff paramediku fl-isptarijiet żdied b'aktar minn 900 f'dawn l-aħħar 10 snin.

L-istaff fil-qasam edukattiv żdied ukoll b'aktar minn 600.

Dan ifisser li bħala proporzjon dawk il-professjonisti fis-servizz tal-gvern issa qegħdin jikbru fl-ammont.

Meta ngħid professjonisti ma nfissirx biss tobba u avukati, imma nies li għandhom grad universitarju u jistgħu jkunu ta' ġid għall-informatika u għas-servizz li jagħti l-pajjiż.

Sur President, naraw ukoll li issa fit-tmexxija tas-servizz pubbliku se tingħata bażi legali lill-uffiċċju tas-segretarju permanenti, se jkunu speċifikati s-setgħat tas-segretarji permanenti - dan huwa importanti – u r- responsabbiltajiet tal-kapijiet tad-dipartiment, u se titwaqqaf surplus pool li tilqa' fiha numru ta' membri taċ-ċivil li jistgħu jkunu redundant minn postijiet oħra sakemm dawn jiġu placed u jingħataw grad ġdid f'xi post fejn jista' jkun hemm iktar bżonnhom.

Nafu wkoll li se tiġi mwaqqfa l- kummissjoni għall-ħarsien tal-mertu.

Dan huwa pass interessanti.

Il-liġi qed tgħid li l-kummissjoni għall-ħarsien tal-mertu se tiġi assenjata għand il-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Dawn iż-żewġ oqsma jistgħu jkunu separati, pero` f'dan il-każ il-kummissjoni tas-servizz pubbliku se tassenja dan ir-rwol tal-ħarsien tal-mertu.

Huwa importanti li din il-kummissjoni għall-ħarsien tal-mertu jkollha ċerti poteri li tapplika għall-aġenziji għax dawn għandhom bżonn ikollhom xi forma ta' regulating authority.

Jekk il-kummissjoni għall-ħarsien tal- mertu jkollha ħjiel li sar jew qed isir xi abbuż tista' tieħu l-briga li tinvestiga hi, u tista' tibdel deċiżjoni u tneħħi mill-pożizzjoni tiegħu impjegat li jkun ħa dik id-deċiżjoni.

Pero` l-kummissjoni ma tistax taġixxi fir-rwol ta' tribunal industrijali.

Iżda tajjeb li jkun hemm xi ħadd li qiegħed jara li l-mertu tad-deċiżjonijiet li jittieħdu ma jgħaddux unnoticed.

Il-kummissjoni għall-ħarsien tal-mertu se tkun tista' tipproteġi impjegat pubbliku li jiżvela imġiba ħażina min-naħa ta' impjegat ieħor.

Il- famuża whistle blowing clause li issa ilna nisimgħu fuqha qiegħda tingħata f'idejn il-kummissjoni għall-ħarsien tal-mertu.

Din il-kummissjoni għandha tipproteġi ħaddiem fis-servizz pubbliku li jagħti informazzjoni fuq sħabu li jkunu qed jabbużaw.

Għandha wkoll tiżgura li ebda uffiċjal pubbliku ma jkun vittimizzat għax ikun għamel xi rapport lis-superjur tiegħu, lill- kummissjoni jew lil xi awtorita` oħra rilevanti fuq xi ksur minn impjegat ieħor tal-kodiċi ta' etika jew ta' xi dispożizzjoni oħra taħt din il-liġi jew kull Att ieħor.

Meta l-kummissjoni ssib li l-uffiċjal pubbliku kien vittimizzat għandha tagħmel rapport lill-prim ministru fejn tirrakkmanda dawk il-miżuri li jidhrilha xierqa biex tkun indirizzata s-sitwazzjoni.

Il-liġi tgħid ukoll li meta, wara rakkmandazzjoni mill-kummissjoni magħmulha skond id- dispożizzjoni ta' dan l-Att, il-persuna li lilha tkun saret ir- rakkmandazzjoni ma tkunx ħadet passi fuqha f'dak iż-żmien li l-kummissjoni jidhrilha xieraq, il-kummissjoni għandha tagħmel rapport dwar dan lill- iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati li meta jirċevih għandu jqiegħdu fuq il- mejda tal-Kamra.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin indaħħlu mhux biss l-eżekuttiv bħala overseer ta' din il-biċċa xogħol, imma anke l-parlament Malti through l-uffiċċju tas-Sedja ta' dan il-parlament li mbagħad iqiegħed ir-rapport fuq il-mejda tal-Kamra.

Sur President, jien niftakar ċivil fi żmenijiet oħra li ma kienx ċivil li wieħed kien jgħir għalih, fis-sens li ħafna drabi kien totalment overseen mill-ministru.

Fil-famużi tmeninijiet iċ-ċivil kien totalment sottomess għal dak li jiddeċiedi l-ministru tal-ġurnata.

Jiġifieri jekk ministru kien jagħti ordni jew inkella xi membru taċ-ċivil kien jieħu xi deċiżjoni l- ministru seta' jaqliblu dik id-deċiżjoni.

Dik kienet ir-regola, dik kienet il-prassi u bażikament iċ-ċivil f'pajjiżna kien rendut bħala ċivil puppet tal-ministri li kien hemm fil-gvern ta' dak iż-żmien.

Hemm ħafna ċirkostanzi - li wieħed ma jistax joqgħod isemmihom għax nistgħu nibqgħu hawn sal-ġimgħa d-dieħla - fejn il-ministru b'ordni eżekuttiva kien biddel id-deċiżjoni ta' kap ta' dipartiment jew ordnalu bil-fomm biex isiru affarijiet li l-kap tad-dipartiment ma kienx jaqbel magħhom.

Smajna b'ħafna kapijiet tad-dipartiment li kellhom jirriżenjaw minħabba l-ħniżrijiet li kienu qed isiru.

Sfortunatament din hija storja ta' Malta ta' l-aħħar 25 sena, imma llum l-affarijiet tbiddlu.

Waħda mill-ewwel affarijiet li kien għamel gvern Nazzjonalista fl-1990 kienet proprju l-interpretation Act.

Din il-liġi neħħiet il-poter dirett tal-ministru fuq id-deċiżjoni diskrezzjonali tal-kap tad-dipartiment.

Jiġifieri kull dipartiment m'għandux jibqa' passiv imma għandu jkun attiv li jinterpreta l-liġi u ċ-ċirkostanzi kif iħoss li għandu jinterpretahom u mbagħad jieħu d-deċiżjonijiet li għandu jieħu.

Taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista mill-ewwel kien hemm dikotomija bejn il-ministeru u l-istaff tal-ministeru u l-istaff tad-dipartiment proprja.

Hekk għandu jkun, u din il-liġi se tispjegah iktar ċar.

Meta twaqqfet l-interpretation Act ministru seta' jibdel deċiżjoni ta' kap tad-dipartiment, iżda jekk ministru jagħti ordni lill-kap tad-dipartiment li dan ma kienx jaqbel magħha, il-kap tad-dipartiment kien obbligat li jobdi għax ovvjament il-ministru huwa rappreżentant ta' l-eżekuttiv, pero` dejjem ried jagħtihielu bil-miktub.

Jiġifieri kien importanti li l-ordni li tiġi mingħand il-ministru dejjem kellha tingħata lill-kap tad-dipartiment bil-miktub ħalli mbagħad il- ministru ma jkunx jista' jwaħħal fil-kap tad-dipartiment - bħalma kien isir fis-sebgħinjiet u fit-tmeninijiet - għax dan ikollu l-ordni eżekuttiva miktuba li ġejja mingħand il-ministru.

Huwa tajjeb hawnhekk li nagħmel caveat minħabba l-problemi li jistgħu jinqalgħu fil-kwestjoni amministrattiva u legali f'dak li tirrikjedi interpretazzjoni.

Bħalma nafu, kull fejn hemm kodiċi ta' liġi wieħed jista' jkollu interpretazzjoni differenti, jiġifieri liġi taf tkun qiegħda tgħid mod u tiġi interpretata b'żewġ modi jew b'iktar minn żewġ modi, u allura jinħoloq id-dubju.

Għalhekk kien sar l-Att dwar l-interpretazzjoni biex il- mod kif dan id-dubju jiġi pjanifikat u mħaddem ikun iktar ċar.

Hawnhekk nixtieq naqsam mal-Kamra ċerti punti legali kif wieħed jista' jirrisolvi d- dubju.

L-ewwelnett jeżisti dak li ngħidulu dubju negattiv u dak li ngħidulu dubju pożittiv.

Dubju negattiv huwa fejn wieħed ikollu dubju kif se jaġixxi u ma jista' jsib l-ebda sistema li jista' jissostitwixxi għal dak id-dubju, jiġifieri jdur fejn idur, jibqa' fid-dubju.

F'dak il-każ tinħoloq dilemma li żgur tidħol kwestjoni ta' interpretazzjoni.

Pero` tajjeb ngħidu li fuq kwestjonijiet ta' ġustizzja, kwestjonijiet ta' ħajja, fuq affarijiet serji, meta jkun dubju negattiv, l-aħjar li wieħed jagħmel żball fuq in-naħa tal- kawzjoni.

Kif ngħidu bl-Ingliż, one has to err on the side of caution, bħalma jagħmlu l-qrati tagħna, li jsibu bniedem mhux ħati sakemm jinstab ħati u jkun hemm provi biżżejjed biex dan jinstab.

Pero` d-dubju jista' jkun pożittiv.

Dubju pożittiv komparat ma' dubju negattiv jista' jkollu numru ta' sistemi li wieħed jista' jaġixxi bihom biex isolvi d-dubju.

Allura meta wieħed għandu dubju negattiv jew ma jaġixxix jew inkella wieħed għandu jaġixxi billi jieħu l-pożizzjoni l-iktar salva.

Pero` jekk wieħed ikollu dubju pożittiv u jeżistu sistemi - ngħidulhom sistemi ta' riflessjoni u bl-Ingliż isejħulhom reflex principles - li bihom jista' jiġi salvagwardjat jew riżolt id-dubju, jista' juża dawn is-sistemi.

Kont semmejt dawn is-sistemi ta' riflessjoni darba oħra f'dan il-parlament, pero` tajjeb ngħidu li dawn is-sistemi ta' riflessjoni, li jistgħu jintużaw fil-liġi kanonika kif ukoll fil-liġi ċivili, jistgħu jinqasmu primarjament fi tlieta.

L-ewwel tip ta' sistema ta' riflessjoni li tista' tintuża hija dik tal- probabiljoriżmu, li jfisser li meta wieħed ikollu dubju, biex ikun ċert għandu jieħu pożizzjoni ta' interpretazzjoni li tkun l-iktar pożizzjoni probabbli, jiġifieri pożizzjoni li l-iktar hemm ċans li tkun korretta.

Wara din hemm sistema oħra ta' riflessjoni li tista' tintuża, li jgħidulha sistema ekwiprobabilistika, jiġifieri fejn wieħed ikollu żewġ probabilitajiet li jistgħu jkunu t-tnejn possibbli li jiġu applikati u jkollhom l-istess saħħa.

Jiġifieri r-raġunijiet ta' probabilita` f'dan il- każ ikunu ugwali, u allura l-individwu għandu l-liberta` li jagħżel l-iktar pożizzjoni li jħoss li għandu jagħżel għax it-tnejn huma probabbilment l- istess.

L-aħħar tip ta' sistema riflessiva li wieħed jista' juża hija dik tal- probabiliżmu, fejn wieħed ikollu żewġ probabilitajiet fejn waħda tkun inqas probabbli mill-oħra, pero` xorta tkun probabbli.

Jiġifieri mhux dubju ta' probabbilta` u improbabbilta`, imma sistema ta' dubju bejn probabilita` ikbar u probabilita` iżgħar.

F'dan il-każ hawn min juża din is-sistema u jista' jagħżel l-inqas probabbilta`, basta tkun probabbilta` stabbilita.

Hemm ċerti kriterji ta' probabbilta` li jistgħu jiġu stabbiliti, tista' tkun probabbilta` intrinsika, tista' tkun probabbilta` estrinsika - jiddependi jekk huwiex mill-argument intern jew inkella mis-saħħa li jagħtuha nies, avukati, huma x'inhuma, li qegħdin jinterpretaw dik il-liġi b'dak il-mod, dak huwa argument estrinsiku - ladarba teżisti l-probabbilta` soda, l-individwu jista' jagħżel din il-probabbilta`.

Tajjeb ngħidu li l-ħsieb wara din id-deċiżjoni ta' probabbilta` inqas ġej proprju mil-liġi, u l-punt kardinali li huwa wżat f'dan il-każ huwa li l- possessjoni tal-liġi hija dejjem meħuda li hija iktar b'saħħitha mill- pożizzjoni ta' min ma jkunx fil-possess.

Bl-Ingliż jgħidu possession is nine-tenths of the law, pero` hawnhekk tidħol il-kwestjoni x'inhi l-persuna li tkun trid tiddeċiedi attwalment xi jkun il-punt ta' possess, jekk tkunx il-liġi fil-possess - il-probabbilta` hi li l-liġi tkun fil-possess - jew inkella jekk tkunx il-liberta` fil-possess.

Skond l-istudji li saru huwa ċar li s-sistema ta' probabiliżmu u ta' ekwiprobabiliżmu tagħti l-liberta` ta' bniedem li ma jagħżilx li jintrabat bil-liġi la jkun hemm dubju sinifikanti li din il-liġi ma torbotx.

Possession is nine-tenths of the law ifisser li jekk il-liġi ma tkunx tagħmilha ċara li l-individwu jitlef il-liberta` tiegħu, l-individwu jżomm id-dritt li jżomm pussess tal- liberta`, u allura jidħol l-argument tal-probabbilta`.

Pero` l-argument tal-probabbilta` mhux dejjem jista' jiġi applikat.

Ma jistax jiġi applikat meta jkollok dubju pożittiv fuq punti ta' ġustizzja, fuq punti tad-dinjita` tal-bniedem, partikolarment fuq ħajja umana.

Dan għax id-dubju jista' jerġa' jinqasam f'żewġ kategoriji oħra.

Jeżisti dak li ngħidulu dubju ta' fatt u jeżisti dak li ngħidulu dubju ta' liġi.

Dubju ta' fatt, bil-Latin imsejjaħ dubium factum, huwa tali li għandek dubju ta' xi ħaġa li hija fattwali, empirikament tista' tiġi ġustifikata u ipprovata, filwaqt li dubju ta' liġi, dubium juris, huwa dubju fuq punti ta' interpretazzjoni ta' liġi.

Jekk ikollok każ ta' dubju ta' fatt wieħed ma jistax japplika s-sistema ta' riflessjoni li semmejt f'każi ta' ġustizzja u f'każi ta' dinjita` umana, u allura wieħed irid jastjeni milli japplika l- probabiliżmu u jrid jieħu s-sistema l-iktar salva li jew ma jaġixxix, jew jaġixxi bl-iktar sistema salva lejn dak l-individwu.

Jiġifieri jekk ikun dubju ta' fatt, u jkun hemm involuta ħajja ta' bniedem, wieħed irid japplika s-sistema l-iktar safe.

Jekk ikun dubju ta' liġi, allura mbagħad f'dak il-każ wieħed huwa fil-liberta' li japplika dawk il- punti tar-riflessoloġija li jien semmejt qabel.

Il-punt hu li kultant - u dan huwa interessanti għax sibtu mir-riċerka tiegħi riċentement - ma jkollokx delineat b'mod ċar dak li hu dubju ta' fatt u dubju ta' liġi, imma jkollu dik li jsejħulu dubju ta' liġi fuq dubju ta' fatt. Mela hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu iktar fuq dubju ta' fatt ċar.

Il-famuż argument li dejjem jintuża għal dubju ta' fatt huwa li inti tkun għall-kaċċa, u tisma xi ħsejjes wara xi arbuxell u tibda tiddubita jekk wara dak l-arbuxell hemmx xi annimal jew xi għasfur li tista' tispara lejh jew inkella xi bniedem.

Allura f'dak il-każ, billi dan huwa dubju ta' fatt, wieħed żgur ma jistax jieħu ċ-ċans, għax hemm il-ħajja ta' bniedem involuta, u allura wieħed ikun obbligat li ma jisparax.

Pero` mbagħad jista' jkollok ċirkostanzi kif semmejt fejn id-dubju ta' fatt ma jkunx wieħed sempliċi imma jkun dubju ta' liġi fuq interpretazzjoni ta' fatt. Dawn jeżistu ħafna u fuq din hemm ħafna referenzi.

Jiena fittixt xi 200 sena lura, u dejjem ġie deċiż li jekk ikollok dubju ta' liġi fuq dubju ta' fatt - jiġifieri l-fatt ma jkunx ċert u jkollok dubju ta' liġi fuq dak id-dubju ta' fatt - allura dak id-dubju ta' fatt jittrasferixxi ruħu f'dubju ta' liġi.

F'dak il-każ wieħed ikun jista' mbagħad japplika s- sistemi ta' riflessjoni fil-metodi li wieħed normalment juża.

Per eżempju, jekk jien għandi dubju meta tibda l-ħajja tal-bniedem, l-essere tal- bniedem, dak huwa dubju ta' liġi fuq dubju ta' fatt. Huwa dubju ta' interpretazzjoni ta' liġi fuq dubju ta' fatt. Sakemm qegħdin nitkellmu fuq human beings, u mhux human persons għax imbagħad id-dubju ta' liġi jispiċċa jiġi dubju ta' fatt biss, wieħed jista' japplika sistemi ta' riflessoloġija.

Dan huwa biss eżempju, pero` hemm sistemi li huma approvati kif wieħed isolvi dubju ta' fatt.

Mr Speaker, qabli kien qed jitkellem il-kap ta' l-oppożizzjoni u jiena qgħadt nisimgħu bil-kwiet.

Sfortunatament il-kap ta' l-oppożizzjoni semma ħafna affarijiet li ma kellhom x'jaqsmu xejn ma' din il-liġi.

Bażikament għamel intervent dwar affarijiet li assolutmant m'għandhomx x'jaqsmu ma' din il-liġi, pero` nħoss li għandi nirrispondi għal ċerti punti li qajjem.

Irrid ngħid li Dr. Sant wiegħed li jekk ikun fil-gvern dan fil-fatt ikollu amministrazzjoni nadifa.

Qal ukoll li huwa ċert li wasal iż-żmien li jsir tibdil fil-pajjiż.

Ovvjament kien qed jirriferi għall-bidla tal-gvern.

Jien dejjem inħobb ngħid li veru wasal iż-żmien għat-tibdil tal-pajjiż, imma jista' jkun ukoll li l-poplu Malti flok jagħżel li jibdel lill-gvern, iħalli lill-gvern fejn qiegħed u jagħżel li jibdel l-oppożizzjoni, għax sinċerament inħoss li l-oppożizzjoni m'hijiex waħda denja li tmexxi lill- pajjiż 'il quddiem.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma ħafna affarijiet li aħna suppost għamilna u m'għamilniex.

Jien naħseb li nista' nsemmi ħafna affarijiet li meta kien Dr. Sant fil-gvern bejn l-1996 u l-1998 ma qalx li se jagħmel u għamilhom.

Nista' nsemmi numru ta' affarijiet li ma kenux fil- programm elettorali tal-partit Laburista ta' l-1996, fosthom it-taxxa fuq is-safar, iż-żieda tar-rati tal-posta, iż-żieda tal-prezz tal-petrol, tad- diesel, tal-gass u tal-pitrolju, it-taxxa fuq il-mediċini, it-taxxi fuq iċ- ċertifikati tal-mard, in-nollijiet tal-Gozo Channel, it-taxxa fuq l- insurances, it-taxxa fuq id-drenaġġ, iż-żieda fil-liċenzja tal-karozza, it- taxxa fuq id-dgħajjes, it-taxxa fuq is-safar u l-passaporti, it-taxxa fuq il-credit cards, it-taxxa fuq il-bennejja, it-taxxa fuq il-pitkala, it- taxxa fuq il-meter ta' l-ilma u l-ġwiebi ta' l-ilma u t-taxxa fuq ir- reġistrazzjoni tal-karozzi.

Barra minn dawn żied il-liċenzji tal-karozzi li jidħlu fil-Belt, il-liċenzji tas-sewqan u t-taxxi tat-tagħlim tal-karozzi.

Mr Speaker, barra minn dawn daħħal taxxa ta' 15% fuq oġġetti importati, daħħal taxxa ta' sisa ta' 5% oħra fuq servizzi, u dan wassal għal total akkumulattiv ta' 29% fis-sistema tas-CET flok is-sistema tal-VAT li tneħħiet.

Daħħal taxxa fuq l-yachts magħmulin Malta, daħħal taxxa ta' 8% fuq l-oġġetti importati minn barra l-Unjoni Ewropea, neħħa l-applikazzjoni ta' Malta biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, daħħal taxxa fuq ir-rimi tal- materjal tal-bini, żied it-taxxi fuq is-sigaretti, żied it-taxxi fuq ix- xorb, żied it-taxxi fuq ir-rebħ mill-Casino, daħħal taxxa fuq il-pools fil- lukandi, żied it-taxxi fuq il-kaċċa u l-insib, żied il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma u żied it-taxxi fuq il-pjanċi tal-karozzi.

Dr. Sant ukoll, li kien prim ministru, kellu r-responsabbiltajiet tiegħu u għamel ħafna affarijiet li ma qalilniex li se jagħmel.

Għamel ukoll proġett li jiftaħru bih u semmih, il-proġett ta' San Pawl il-Baħar u tal-Qawra li minn Lm1.5 miljun dan il-proġett spiċċa biex ġie jiswa ħafna iktar.

Naħseb li dan il- proġett il-kap ta' l-oppożizzjoni ma tantx iħobb isemmih għax in-nefqa kienet xi darbtejn jew tlieta iktar milli kien ipproġettat!

Sur President, biex inżomm aktar mas-suġġett irrid ngħid ukoll li fi żmien li kien fil-gvern il-partit Laburista saret ukoll diskriminazzjoni qawwija, li ġiet ippruvata, man-nies taċ-ċivil.

Issa m'iniex qed nitkellem fuq l- eighties fejn kien hemm ħafna diskriminazzjonijiet, imma kulħadd jiftakar lil Michael Fenech tneħħa minn project leader ta' Scoops minħabba raġunijiet politiċi.

Il-gvern dakinhar kien instab ħati mill-kummissjoni li kienet qiegħda hemm biex tara li dan ma jsirx.

Niftakru wkoll f'Angela Callus li ma ntagħżlitx biex tibqa' direttur tad-dipartiment ta' l- ugwaljanza tan-nisa minħabba raġunijiet purament politiċi.

Tajjeb li ngħidu wkoll li gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 ħareġ 250 tranfer fis-settur tas-saħħa f'24 siegħa.

Dr. Sant qed jgħid li meta jitla' huwa se jkun gvern nadif, trasparenti, u se jkollu iktar kontabilita`, pero' aħna nafu li din hija daħka.

Nafu li din hija għajta taċ-ċajt, għax Dr. Sant kien fil-gvern, qal li mhux se jmiss il-kunsill tat-Tarzna u missu, mhux se jmiss l- istipendji ta' l-istudenti u misshom!

Nafu wkoll ħafna każijiet oħra li ma qalx li se jagħmel u għamilhom!

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li kulħadd jiftakar l-iskandlu tal-proġett tal-proprjeta` li l-gvern Laburista wettaq ftit ġimgħat qabel saret l- elezzjoni ta' l-1998.

Dakinhar kien iffirma konvenju ta' negozjanti tal- proprjeta` dwar skemi li fihom il-gvern kien se jixtri proprjeta` biex jikkonvertiha għal skopijiet soċjali.

Wara li sabu li dawn ma kenux tajbin, sirna nafu wkoll li n-nies involuti kienu Michael Axisa, stalwart tal- partit Laburista, u kien hemm ukoll imdaħħal fi proġetti simili d-deputat Laburista l-Onor.

Charles Mangion.

Kien hemm involuti wkoll id-deputat Laburista l-Onor.

Charles Buhagiar u r-raġel ta' l-Onor.

Helena Dalli.

Dan kien skandlu kbir għax anke l-units li kienu se jinbiegħu minn Michael Axisa kienu substandard.

Dan kien skandlu li kien ixxokkja lill-pajjiż kollu u l-pajjiż kien baqa' skantat kif l-għajta li kien jagħmel Dr. Sant dak iż-żmien li se jkollu gvern nadif fil-fatt kienet naħqa li qatt ma telgħet is-sema!

Dan qed ngħidu biex nuri kif il-partit Laburista, anke f'dawk is-sena u nofs li għamel fil-gvern, ma kien nadif xejn u ma kien trasparenti xejn.

Sfortunatament anke fi żmien qasir ta' sentejn kien irnexxielu jiċċappas bil-korruzzjoni.

Sur President, nista' nsemmi wkoll il-famuża kwistjoni tal-cash registers fejn ingħatat l-impressjoni li jekk il-partit Laburista jitla' fil-gvern ineħħi l-cash register.

Bħalma jaf, il-cash register baqa' hemm.

Insemmu wkoll iċ-ċajta ta' meta Dr. Sant kien se jsolvi l-qgħad, meta mbagħad nafu li fis-sentejn li għamel fil-gvern il-qgħad kien l-iktar wieħed għoli kemm kienu ilhom jinżammu records mis-sistema ta' l-istatistika.

Niftakru wkoll kif Dr. Sant kien se jsolvi l-problema tal-miżbla tal-Magħtab.

Dan kien mar bil-helicopter fuq il-Magħtab, ħares lejh pero` l-Magħtab kien hemm u baqa' hemm qisu muntanja!

Naħseb illi f'dan il-każ ukoll tajjeb ngħidu li r- record ta' Dr. Sant huwa fjakk.

Ovvjament ta' l-istipendji m'hemmx għalfejn ngħidha għax diġa` semmejtha.

Mr. Speaker, tajjeb ngħidu li anke issa, f'dawn il-ħames snin mill- oppożizzjoni, Dr. Sant ġieli jitfa' xi ħjiel ta' x'ikun għaddej minn moħħu.

Nafu, per eżempju, li qabel ma għamel il-u-turn fuq l-ewro, kien semma li se ssir devalwazzjoni ta' 10%.

Kien ukoll beda jieħu pożizzjoni kontra l- ewro, pero` mbagħad f'daqqa waħda ndunaw li l-istatistika tal-gvern kienet miexja fid-direzzjoni t-tajba.

Dan wara li kienu ilhom żmien twil jagħmlu attakk qawwi fuq l-istatistika tal-gvern u kellu jkun iċ-ċertifikat li tat l-Unjoni Ewropea li l-istatistika tal-gvern kienet miexja fid-direzzjoni t- tajba biex dawn f'daqqa waħda dawru l-opinjoni tagħhom u ġew favur l-ewro.

Dan bħalma dawruha fuq ħafna affarijiet oħra!

Barra minn dan kollu, tan-naħa l-oħra dejjem kellhom politika barranija bla viżjoni.

Qal ukoll li se jneħħi l-bonus lill-ħaddiema u lill-anzjani, ibaxxi l-lira bl-10%, iżid il-bolla għall-klassi tan-nofs u għan- negozjanti, idejjen lill-istudenti għall-edukazzjoni, jiġifieri jġegħelhom jissellfu biex jedukaw ruħhom, jagħmel it-taxxa fuq il-villeġġjatura u t- tieni proprjeta` u jiffriża l-increments għall-ħaddiema tal-gvern.

Dan barra li se joħloq l-impjiegi bi produzzjoni tal-melħ u l-boots!

MR SPEAKER: Onor. Asciak, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin.

L- Onor. Charles Mangion, on a point of order.

ONOR.

CHARLES MANGION: Għadhom kif ċempluli li fl-assenza tiegħi akkużawni b'xi korruzzjoni.

Hawnhekk l-Onor.

Asciak għandu l-protezzjoni tal- parlament.

Jiena nisfidah jgħid dan il-kliem barra ħalli nagħmillu libell.

Jekk jinstab li kien hemm xi korruzzjoni jien lest li nitlaq minn hawnhekk, imma jekk ma jinstab xejn, ikun irid jitlaq hu.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Onor. Charles Mangion, jien qed naqra dak li hemm fil-gazzetta "Il-Mument" tad-29 ta' Ottubru ta' l-2006.

Issa jekk trid tagħmel libell....(Interruzzjonijiet) Mela jekk għaddej libell, imbagħad nistennew.....

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, qed insejjaħ lill-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Jekk se nibdew bit-tgħajjir nibdew ngħajru lil xulxin.

Trid li nibdew nagħmlu hekk fil-parlament?!

MR SPEAKER: Jien nitlobkom iżżommu l-kalma qabel xejn, u wieħed jifhem x'inhu jgħid l-ieħor.

L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Jiena ma smajtux għax kont qiegħed f'kumitat.

Meta trid tgħajjar lil xi ħadd, l-ewwel ħaġa trid tkun raġel biżżejjed li tgħajru f'wiċċu.

Dik l-ewwel ħaġa, imma ma jimpurtax.

Jien qed ngħidlu li jekk irid jgħid xi ħaġa ma jgħidhiex hawnhekk taħt il-protezzjoni tal- parlament.

Jien raġel biżżejjed li dak li ngħid hawn immur ngħidu barra ħalli min irid, jagħmilli libell.

Issa lilu qed ngħidlu li jekk inhu raġel imur jgħidu barra ħalli nagħmillu libell.

MR SPEAKER: Ikkonkludi Onor. Asciak, anzi skadilek il-ħin.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, jien qed nikkwota li kien hemm fil- gazzetti, u jekk inhi qiegħda l-qorti naraw min għandu raġun.

Grazzi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, hawnhekk qed nitkellmu fuq l- irġulija.

S'issa jiena żammejt ir-record tiegħi li ma ngħajjar lil ħadd, u nittama li sakemm nasal sa l-aħħar taż-żmien tiegħi hawn ġew - li jiddeċidih jew min ħalaqni jew l-elettorat - jien mhux se nagħmel minn dan.

Nipproteġi u niddefendi ruħi iva, pero` mhux se nagħmel affarijiet bħal dawn għax ma narax li għandna nagħmluhom.

Huwa sew l-appell li jsir miż- żewġ naħat tal-Kamra sabiex dawn it-tipi ta' affarijiet ma jsirux.

L-ewwel ħaġa, Mr Speaker, jien ukoll nixtieq nesprimi s-solidarjeta` tiegħi mal- familji li tilfu l-qraba tagħhom f'dan l-inċident sfortunat li seħħ illum.

Nixtieq nuri l-ikbar simpatija mal-familji għad-dwejjaq u għall-imrar li inċident bħal dan joħolqilhom.

Dan sinċerament qed ngħidu minn qalbi, għax meta tmiss is-soċjeta` u l-poplu tagħna tinduna li dawn it-tip ta' affarijiet iħallu mbagħad tiċrita kbira fil-familji rispettivi.

Pero` issa ħalli niġi wkoll għal din il-liġi.

Mr Speaker, din il-liġi jien naraha bħala pass importanti ħafna fil- leġislazzjoni Maltija.

Hawn irrid ngħid li din żgur li m'hijiex xi liġi perfettissima, imma hija liġi li tista' tiġi pperfezzjonata issa jew inkella fiż-żmenijiet li ġejjin.

Pero` hija statement importanti ħafna li kien hemm il-bżonn li jsir, u qisu hawn il-qbil taż-żewġ naħat tal-Kamra li kien hemm bżonn li ssir din il-liġi.

Kunċettwalment ukoll hija liġi importanti.

Jiena kont qrajt il-kitbiet ta' Arnold Toenby li huwa magħruf ħafna għall-kitbiet tiegħu fuq l-istorja fuq iċ-ċivilta`.

Dan jagħmel kumment verament interessanti fejn jgħid li meta ċivilta` ma jkollhiex amministrazzjoni tajba allura dan ifisser li tkun qabdet it-triq 'l isfel.

Jgħid ukoll li din importanti għal numru ta' raġunijiet, pero` se ngħid liema raġunijiet l-iktar li jolqtuni bħala importanti.

L-ewwelnett għax l-amministrazzjoni pubblika tiggarantixxi paċi, sigurta` u stabbilita` fil-pajjiż.

It-tieni għax amministrazzjoni tajba hija garanzija ta' livell ta' għajxien tal-pajjiż.

Hija garanzija li l- mekkaniżmu ta' l-Istat, li nbena matul is-snin, fejn jinġabru l-flus mingħand kulħadd u mbagħad dawn il-flus jerġgħu jitqassmu u jiġu utilizzati minn entita` ċentrali, huwa neċessarju li jkollna amministrazzjoni tajba.

It-tielet hija li b'amministrazzjoni tajba jkollok garanzija permanenti tad- dritt.

Aħna nitkellmu fuq ir-rule of law u fuq il-bżonn tad-demokrazija u fuq il-liġi li tiġi fuq kulħadd, u amministrazzjoni tajba tiggarantixxi wkoll amministrazzjoni tajba tal-liġi.

Sur President, jekk inħarsu ftit lejn l-istorja ta' dak li għaddiet minnu Ruma naraw li Ruma bniet l-istat repubblikan tagħha permezz tad-diversi uffiċjali tagħha.

Huwa verament konċett kostituzzjonali, legali u amministrattiv sabiħ li tħares lejn ir-repubblika Rumana.

Imbagħad naraw kif dik ir-repubblika Rumana nbidlet meta Augustu ħa f'idejh Ruma.

Fil- fatt, dan qal lil kulħadd li hu qiegħed jagħmel dak li qed jagħmel sabiex iżomm ir-repubblika soda.

Imma fil-fatt x'kien qiegħed jagħmel?

Beda jikkonċentra l-poter f'idejh għax l-imperu tant kiber u tant infirex li ma baqax f'Ruma jew fl-Italja imma nfirex kullimkien.

Infirex mill-Ingilterra sa l-Iraq u sa l-Iran!

Dan il-konċett żviluppa f'dimensjoni differenti u naraw li Ruma żviluppat b'tali mod li l-ħin kollu baqgħet aġġornata sabiex tlaħħaq mal-bżonnijiet ta' l-amministrazzjoni tajba fl-imperu tagħha.

Meta spiċċa Augustu u dħalna fil-perijodu ta' Djoklezjanu, li huwa magħruf għal kemm qatel insara fl- arena, rajna li dan reġa' biddel kompletament il-konċett ta' l-organi ta' l- istat, ta' l-uffiċjali ta' l-istat u ta' kif għandu jaħdem l-istat.

Imbagħad naraw qabża oħra meta l-istat Ruman spiċċa fl-imperu ta' Kostantinopli, fejn hemmhekk kellek żvilupp kompletament differenti.

Iċ- ċavetta taċ-ċivilta` u ċ-ċavetta ta' stat modern demokratiku huwa dak li jkollu struttura tajba ta' servizz ċivili.

Imbagħad, aktar importanti minn hekk, huwa li jkollu kwalita` tajba ta' servizz ċivili.

Carlo Magno kellu wieħed mill-aħjar ċwievet f'idejh għax kellu bniedem integru, li rnexxielu jbiddel l-amministrazzjoni kollha ta' l-imperu li kellu f'idejh.

Imn'Alla kien hu li biddel l-istruttura sħiħa ta' l-amministrazzjoni ta' żmien Carlo Magno.

Sur President, din il-liġi hija importanti għax qiegħda ġġib għall-ewwel darba, b'mod komprensiv, iswed fuq abjad, xi ħaġa li ilna nħossu l-bżonn tagħha.

Smajt lil min qal li l-ewwel sinjali ta' amministrazzjoni pubblika f'pajjiżna kienu fl-1857, li kien fuq l-istil Ingliż.

Pero` fi żmien il- kavallieri u fi żmien il-Franċiżi hawn Malta ma kienx hawn xi rebus.

Kien hawn ukoll amministraturi li kienu jissejħu b'mod differenti u kellhom funzjonijiet differenti.

Madankollu, jekk wieħed per eżempju, jaqbad il- kodiċi ta' De Rohan, isib li kien hemm varji uffiċjali li l-istat kien ifformat bihom.

Għalkemm fl-1857 bdejna nsegwu s-servizz ċivili Ingliż, irridu ngħidu li qabel kellna servizz ċivili fil-pajjiż li kien qiegħed jagħti servizz lill-poplu.

Issa għall-ewwel darba, abjad fuq iswed, qegħdin nieħdu dak li kellhom l-Ingliżi u qegħdin nagħtuh imprint Maltija.

Sur President, meta fl-1964 ħadna l-indipendneza, konna ħadna konċetti ta' servizz ċivili li kien ilu jiġi pprattikat f'dan il-pajjiż għal 100 sena.

Dawk il-konċetti u n-nies li kienu diġa` preżenti fis-servizz ċivili fl- 1964, ħallew dan l-imprint magħna.

Madwar dak il-konċett, madwar dik il- prattika u madwar dak il-mod ta' kif tagħmel ix-xogħol, inbena l-mod ta' kif jaħdem iċ-ċivil.

Pero` ż-żmien, kemm fl-Ingilterra kif ukoll f'Malta, wera li dan m'huwiex adegwat biżżejjed.

U allura din il-liġi qiegħda tikkrea dan il-qafas legali importanti.

Irrid ngħid ukoll li konċettwalment qegħdin inħarsu lejn kif għandu jiġi organizzat u lejn kif għandu jiffunzjona internament is-servizz ċivili kollu.

Għall-ewwel darba għandna ktieb u għandna liġi li żgur, għada pitgħada, se jiġi ppubblikati bħala manwal.

Dan il-manwal mhux biss se jkun għad- dispożizzjoni tan-nies taċ-ċivil.

Kien hemm żmien meta l-estacode kien dokument ta' natura pubblika, pero` kienu jafu bih in-nies taċ-ċivil biss.

In-nies ġenerali m'għandhomx daqshekk interess fl-estacode, mentri hawnhekk qegħdin nagħmlu abbozz ta' liġi li taqbeż l-estacode.

Hawnhekk għandna liġi mifruxa li turi u tindika x'għandu jkun l-istat, kif għandu jorganizza ruħu l-istat, min hu uffiċjal ta' l-istat u x'għandu jagħmel dan l-uffiċjal fl- istat.

Hawnhekk avvanzajna, u tajjeb li wieħed jara ftit x'avvanz qiegħed isir.

L-ewwelnett hawnhekk qegħdin niddefenixxu x'inhuma d-diversi funzjonijiet u qegħdin nuru b'mod ċar il-parametri ta' kull funzjoni.

Per eżempju, għandna segretarju permanenti ewlieni, is-servizz eżekuttiv anzjan, is-servizz pubbliku, trasferimenti u uffiċjal pubbliku.

Dan qegħdin nagħmluh b'mod ċar u bil-miktub.

Issa hawnhekk naqblu fl-istadju inizjali, pero` mbagħad fl-istadju ta' kumitat hija xi ħaġa oħra.

Importanti li jekk ngħidu li naqblu fuq li niddefenuhom, naqbdu u naqblu.

Fl-opinjoni tiegħi dak diġa` huwa avvanz 'il quddiem u bżonnjuż għall-pajjiż.

L-ewwelnett aħna qegħdin nagħmlu definizzjoni ta' l-affarijiet.

It-tieni qegħdin inħarsu lejn l- ispeċjalizzazzjoni ta' l-affarijiet, u allura qegħdin nidħlu fis-setturi speċjalizzati li diġa` għandna u li kibru.

Issa dawn kibru mhux b'kapriċċ imma bi bżonn.

Dan inħass mill-amministrazzjoni tal-ġurnata sabiex tibni qafas sod ħalli tkun tista' tmexxi l-affarijiet tal-pajjiż 'il quddiem.

It- tielet hija dik li qegħdin niddefenixxu aħjar l-ordni burokratiku li qed niddefenuh b'mod sempliċi u dirett.

Il-kelma "burokrazija" ħadet sens peġġorattiv ħafna.

Jien inħobb naderixxi ruħi mal-ħsieb li l-burokrazija hija dik kif iddefiniha Max Weber.

Max Weber kien iħares lejn id-burokrazija bħala xi ħaġa importanti u bħala xi ħaġa li ma tistax tmur lura.

Fil-fatt huwa qal hekk:

"The attributes of modern bureaucracy include its impersonality, concentration of the means of administration, enabling effect of social and economic differences and implementation of a system of authority that is practically indestructible."

Bil-kliem "practically indestructible" Max Weber qed jgħid – u jien naqbel miegħu - li s-servizz irid ikun wieħed kontinwu.

U hawnhekk dak li qegħdin nagħmlu.

Hawnhekk qegħdin inkomplu konċett ta' liġi li kien diġa` nbena fi żmien Enriku VIII u Thomas Cromwell.

Dawn kienu l-bidu tas-servizz ċivili fl-Ingilterra u aħna, bħala werrieta tagħhom, kien il-bidu ta' pajjiżna wkoll.

Hawnhekk xtaqt niċċita lil ċertu G.R. Elton, fejn dan qal hekk:

"When an administration relying on the household was replaced by one based exclusively on burocratic departments and officials of state, a revolution took place in government.".

Il-fatt li tagħmel struttura - kif jgħid Max Weber - li hija prattikament indistruttibbli, tkun qiegħed tagħmel revoluzzjoni.

Elton ikompli jgħid hekk:

"The principle then adopted was not in turn discarded until the much greater administrative revolution of the nineteenth century, which not only destroyed survivals of the medieval system, allowed to continue a meaningless existence for some 300 years, but also created an administration based on departments responsible to parliament, an administration in which the crown for the first time sees to hold the ultimate control.

Medieval government was governed by the king in person and through his immediate entourage.

Early modern government was independent of the household, bureaucratically organized in national departments but responsible to the House of Commons.".

Mela r-rivoluzzjoni ggarantiet għal żmien twil fl-Ingilterra servizz ċivili kostanti.

U dan is-servizz ċivili kostanti aħna ħadnieh hawnhekk ukoll.

Issa hawnhekk qegħdin ngħidu – u dan huwa pass kbir u pass fundamentali – li qegħdin nagħmlu qafas li jiggarantixxi din il-permanenza fl-għeruq u fix- xniexel kollha.

Ovvjament jekk hemm xi xinxilla jew xi xagħra fl-għaġina li ma rajniex, ma jkun ġara xejn għax għandna l-istadju tal-kumitat fejn dik ix-xagħra fl-għaġina tkun tista' toħroġ fil-beraħ.

Pero` hawnhekk qegħdin niggarantixxu b'mod ċar xi ħaġa verament importanti, li huma l- liġijiet.

Din hija liġi importanti għas-servizz ċivili, imma l-aktar li hija importanti hija għall-poplu.

Dan għax il-poplu għandu dritt jippretendi li jkollu servizz ċivili modern, adegwat u tajjeb, imma li dan is-servizz ċivili jkollu r-regoli tiegħu miktuba f'liġi li jkun jista' jaraha kulħadd.

Ngħid għalija wieħed mill-aktar artikoli li laqtuni f'dan l-abbozz ta' liġi kien proprju artikolu 4.

Dan l-artikolu jgħid hekk:

"Id-dipartimenti, l-aġenziji u l-entitajiet tal-Gvern għandhom ikunu regolati bil-valuri inerenti fid-dmirijiet hawn taħt imsemmija, u l- impjegati pubbliċi għandhom:

jeżerċitaw kull setgħa mogħtija lilhom bil-liġi, u jagħtu servizzi lill-pubbliku, b'korteżija, malajr u b'imparzjalita';

jagħtu pariri b'mod oġġettiv u b'għarfien fuq ħwejjeġ li jkunu fil- kompetenza tgħhom.".

Sur President, ħafna mit-tgergir tal-poplu jkun dak li jmorru f'dipartiment u ma jinqdewx.

Kull darba jibagħtuhom f'dipartiment differenti u kollha jgħidulhom li mhux hawnhekk kellhom jiġu.

Issa fl-artikolu 4 qegħdin indaħħlu dmir fuq is-servizz pubbliku li meta xi ħadd jitlob parir fuq fejn għandu jmur, inti għandek tidderiġih fil-post it-tajjeb, li tgħidlu x'għandu jagħmel u ma taħlilux il-ħin tiegħu.

Imbagħad dan l-artikolu jkompli jgħid hekk:

"jimplimentaw il-politika tal-Gvern tal-ġurnata b'mod effiċjenti u effettiv;

jikkontribwixxu għall-kordinazzjoni tal-politika tal-Gvern flimkien ma' dipartimenti, aġenziji u entitajiet oħra tal-Gvern u Kunsilli Lokali; u

b'kontribut ta' l-imġiba tagħhom stess jagħmlu l-post tax-xogħol wieħed li jagħraf it-talenti, jiżviluppa l-kapaċitajiet u l-ħiliet, jippremja t-twettiq, jevita diskriminazzjoni u joffri sigurta`.".

Dawn huma kollha affarijiet importanti għall-poplu.

Qiegħed nieħu pjaċir li l-kodiċi ta' etika qiegħed jiġi ppubblikat b'mod trasparenti u b'mod mill-aktar qawwi f'din il-liġi.

Hawnhekk reġa' għandna ripetizzjoni ta' diversi affarijiet li għedna qabel, pero` qegħdin ngħidu wkoll li l-pajjiż jistenna li l-impjegati pubbliċi jimpenjaw ruħhom sabiex kontinwament ifittxu l-innovazzjoni u t-titjib fil-produttivita` u aktar ħeffa fil- proċeduri.

B'hekk jagħtu kontribut lejn it-tkabbir ekonomiku u l- kompetittivita` nazzjonali.

Din hija liġi li qiegħda tnaqqas ferm aktar il- possibbilta` li jkun hemm grey areas, li minħabba fihom xi ħadd ikun jista' jeżerċita xi poter li ma jkunx daqshekk ċar jekk il-liġi tagħtihulux jew le.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin inneħħu l-grey areas li kienu jeżistu qabel.

Din hija liġi li permezz tagħha pajjiżna se jieħu vantaġġi kbar.

Hawnhekk irrid infakkar ukoll li din il-liġi m'hijiex iżolata.

Fil-fatt din is-sena stess approvajna wkoll il-konċett tal-ġustizzja amministrattiva fit- tribunali amministrattivi.

Hemmhekk ukoll hemm numru ta' artikoli li diġa` ġew fis-seħħ fil-15 ta' Ġunju ta' din is-sena u li permezz tagħhom qegħdin ngħollu l-livell tat-tribunali amministrattivi fid-drittijiet tal-poplu.

Wieħed minn dawn id-drittijiet ma nixba' qatt insemmih, u dan jgħid hekk:

"It-tribunal amministrattiv għandu jiżgura li l-amministrazzjoni pubblika tagħmel disponibbli d-dokumenti u l-informazzjoni rilevanti għal każ, u għandu jara li l-parti jew il-partijiet l-oħra fil- proċeduri jkollhom aċċess għal dawn id-dokumenti u informazzjoni.".

Sur President, dawn huma l-avvanzi kbar li jmexxu ċ-ċivilta` u d- demokrazija 'il quddiem f'pajjiżna.

Jiena għandi 47 sena u niftakar fi żmenijiet fejn dan kollu ma kienx jeżisti.

Lanqas dibattitu ma kien ikollna fuqu u ħadd ma kien jindenja ruħu li jiddiskutihom minn naħa tal-gvern.

Ħadd ma kien jaħseb fihom minn naħa tal-gvern għax għalihom kienet xi ħaġa imbarazzanti li tagħmilhom.

Min-naħa l-oħra, aħna qegħdin naffrontaw dawn l-affarijiet b'kurraġġ u qegħdin nagħmluhom.

Hemm bżonn li jsiru, u għalhekk qegħdin isiru.

Issa din lanqas hija xi liġi li fiha biss xi żewġ artikoli, u lanqas hija xi liġi li tqum minn jum għal għada u tagħmilha!

Din il-liġi trid tieħu ż-żmien tagħha sabiex timmatura, ħadet iż-żmien tagħha sabiex timmatura, u fortunatament saret.

Din hija liġi tajba, imma naturalment fiha x'itejjeb, pero` hija liġi li se tagħmel il-ġid lill- poplu.

U din hija xi ħaġa li bl-ebda mod m'għandna nċekknuha, anzi għandna naraw kif inkomplu nissodawha.

Xi kultant fil-parlament ikolli t- tentazzjoni naħseb li meta nagħmlu xi ħaġa tajba, niġu kkritikati fuqha, u meta nagħmlu xi ħaġa li ma tkunx tajba, ikun hawn is-silenzju.

Imma nerġa' ngħid li din hija liġi verament tajba u li 'l quddiem wieħed jista' jibni fuqha.

Nirringrazzjak.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 2 ta' Lulju 2007 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tielet Qari; u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Foster Care - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita` ta' Malta dwar ir- Riżorsi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li tneħħi l-Kontroll tad-Djar - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kumpanniji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Mediċini - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, bħalissa pajjiżna għaddej minn sitwazzjoni xejn pjaċevoli għax qiegħed joħroġ biċ-ċar li l-istituzzjonijiet kollha tal- pajjiż qegħdin jiġu mċappsa bil-korruzzjoni.

Jidher biċ-ċar li l- korruzzjoni hija waħda istituzzjonalizzata.

Jiena mhux darba jew tnejn li tkellimt fuq il-korruzzjoni f'dan il-parlament u dejjem irriżulta li kelli raġun.

Imma għalkemm kelli raġun, dejjem ġejt imżebblaħ f'dan il-parlament.

Issa dan l-aħħar erġajt tkellimt fuq kwestjoni li reġgħet tatni raġun għax veru kien hemm il-korruzzjoni fl-MMA f'dak li għandu x'jaqsam mal-liċenzji ta' l-opri tal-baħar.

Għaldaqstant m'għandix għalfejn nerġa' nitkellem fuq il-każ.

Imma x'qiegħed jiġri?

Qiegħed jiġri li l-ministru responsabbli mill-Malta Maritime Authority, iċ- chairman ta' l-istess awtorita` u l-gvern qegħdin jisparaw fuqi ħalli mingħalihom jiskreditawni.

Dawn qegħdin jipprovaw jakkużawni u jċappsuni li jien qiegħed nuża l-parlament sabiex ngħid li rrid u sabiex ngħid il-gideb.

Jien m'iniex qiegħed nagħmel hekk.

Anzi jiena ngħid li kieku ċ-chairman tal- MMA kien serju u ta' l-affari tiegħu, meta għandu skandlu bħal dak fil- maritime authority, kien imissu rriżenja!

Dan l-iskandlu ilu sejjer għal snin sħaħ u fih kienu involuti ammonti kbar ta' flus.

Nerġa' ngħid li kieku kien ta' l-affari tiegħu kien jirriżenja.

Mela dan mhux każ serju?

Allura ħadd m'hu se jagħti kasu?

Anke l-ministru responsabbli, li kieku kien serju, meta jaf li Malta u Għawdex saru jafu bil-każ tat-tixħim fuq il- liċenzji, u wara li kellu dak ir-recording fuq dak li kien qiegħed jiġri fl- ADT meta din l-awtorita` kienet taħtu, kien jirriżenzja wkoll.

Imma għal dawn in-nies il-kultura tar-riżenja ma teżistix!

Sur President, dawn in-nies jipprovaw iħammġu lili u jgħidu li qiegħed nuża l-parlament sabiex nabbuża minnu, mentri ċ-chairman ta' l-awtorita` marittima, taħt l-iskuża ta' materja kummerċjali, m'huwiex qiegħed jagħmel l-ebda inkjesta u investigazzjoni u lanqas qiegħed jirrispondi l- mistoqsijiet li qiegħed nagħmel.

Il-ministru, taħt l-iskuża tal-kwestjoni legali, qiegħed jipprova jgħidli sabiex immur ngħid dak li għedt hawn ġew barra ħalli jipprova jieħu passi legali kontra tiegħi ħalli ma nġibx il- provi jew inkella nikxef lil dak li jkun.

Dwar dak li hu legali nista' ngħid li m'iniex xi avukat u l-qorti ma mmurx, u dwar l-aspett kummerċjali nista' ngħid li m'għandix kumpanniji u lanqas jien imdaħħal fl-MMA.

Jiena membru parlamentari u nagħmel xogħol ta' membru parlamentari.

U hekk qiegħed nagħmel.

Fil-fatt diġa` irriżulta dak li għedt jien għax diġa` ħareġ fil-beraħ l-iskandlu!

Kif jista' jkun li jitwemmen dan il-gvern meta jgħid li qiegħed jagħmel l- affarijiet b'responsabilita` u bi trasparenza?!

Li kieku veru qiegħed jagħmel l-affarijiet b'responsabbilta` u bi trasparenza kien jagħti l- eżempju f'kull qasam.

Illum smajna wkoll min-naħa tal-kap ta' l- oppożizzjoni bl-iskandlu li hemm fid-dipartiment tas-saħħa.

Smajna bi skandli oħra, imma l-vilta` hi li kien hemm riżenja llum miċ-chief executive ta' l-ADT.

U dan tafu għalfejn irriżenzja?

Hawnhekk se nikkwota dak li ġie miktub fil-gazzetta "The Times", fejn intqal li: "Ministry told ADT not to sack convicted officials".

Ara naqra!

Min diġa` nstab ħati ta' reati jaqbeż il-ministeru għalih sabiex ma jitkeċċiex mill-kariga tiegħu!

Ara kif jista' jkun li l-poplu jkollu fiduċja fih!

Min qiegħed juża l- parlament ħażin?

Jien qiegħed nuża' il-parlament ħażin jew inkella min qiegħed juri biċ-ċar li qed jabbuża mill-pożizzjoni tiegħu?!

Naħseb li din hija mistoqsija serja.

Sur President, ħalli nerġa' nagħmel riferenza għall-każ ta' l-awtorita` marittima.

Waqt l-estimi tal-maritime authority jiena kont tkellimt u għedt xi ħneżrijiet hemm f'din l-awtorita`.

Wara li semmejt dawk il-ħneżrijiet, il-ministru responsabbli, biex mingħalih iwaqqagħni għaż-żufjett u jtellifli l-kredibilita` tiegħi, talab li jagħmlulu rapport.

L-awdituri bdew jinvestigaw u rriżulta li mhux rapport biex jiskredita lili kienu se jagħmlu, imma kienu se jibdew joħorġu l-affarijiet.

Allura dawn ipprovaw jostru l-affarijiet li ħarġu sabiex ħadd ma jkun jaf x'kien qiegħed jiġri.

Pero` jien kont naf x'inhu għaddej, u għalhekk tkellimt b'dak il-mod u għamilt dawk il-mistoqsijiet f'din il-Kamra!

Wara dan kollu qamet il-kwestjoni fejn intqal li kif kien hemm xamma dwar kif l-affarijiet ma kienux sejrin tajjeb, il-każ għadda għand il-pulizija.

Il-ministru hawnhekk, f'aġġornament, qalilna li jikkonferma li fil-mument li kellu l-ewwel indikazzjoni ta' irregolaritajiet marbuta mal-ħruġ tal- liċenzji, jiġifieri fl-24 ta' Mejju, il-pulizija bdew jagħmlu l- investigazzjoni tagħhom.

Dan m'hu veru xejn, u mhux imbilli poġġa l-ittra fuq il-mejda tal-Kamra!

Il-pulizija ma bdewx jinvestigaw fl-24 ta' Mejju.

Din hija gidba!

Il-pulizija bdew jinvestigaw wara li jien erġajt tkellimt fil-5 u fis-6 ta' Ġunju.

Hemm bdew jinvestigaw il-pulizija, għax kieku ma kienx hekk, kif ħallewhom iqattgħu dawk id-dokumenti kollha?!

Qattgħu madwar 230 dokument!

Kif kienu se jħalluhom iqattgħu d-dokumenti li kieku l-pulizija kienet diġa` bdiet tinvestiga?!

Kieku għalfejn il-lockers ma ngħalqux u l-files ma nġabrux fl-24 ta' Mejju?!

Għaliex l-awditur mar javża lil min hu responsabbli hemmhekk sabiex ikun jista' jeħles minn ċerti affarijiet?!

Jiena hawnhekk diġa` semmejt kif ġraw l-affarijiet.

Diġa` għedt li kien hemm min ma kienx qiegħed jidħol għax-xogħol għax kien bis-sick leave, imma meta mbagħad bdew joħorġu l-affarijiet, reġgħet daħlet tiġri għax-xogħol ħalli jipprovaw jostru l-affarijiet.

Dawn il-fatti m'iniex qiegħed nivvintahom.

Hawnhekk se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-rassenja li turi kif għal ċertu perijodu, dik il-persuna, li hi l-perċimes, - għadni ma nistax nifhem għalfejn hija protetta - kienet bis-sick leave, u mbagħad, meta l-każ beda ħiereġ, reġgħet daħlet lura għax-xogħol.

U hemm li tqattgħu l-files!

Din ir-rassenja se npoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra ħalli l-poplu jkun jaf kif kienu l-affarijiet.

Din hija l-verita`!

Issa nidew noħorġuhom l-affarijiet, mela ma noħorġuhomx!

Mela hawnhekk diġa` bdejt nuri bil-fatti x'kien għaddej.

Allura lil din il-persuna kif inħalluha għaddejja scot-free?!

Hemm xi ħaġa fin-nofs!

Għalfejn din il-protezzjoni kollha?!

U mhux billi jgħid il-ministru!

Li kieku kien minnu li l-awdituri – kif qal hu - kienu qegħdin jagħmlu xogħolhom, għalfejn ma ndunawx b'dak li kien qiegħed isir is-sena l-oħra?!

Is-sena l-oħra u s-sena ta' qabel kien hemm ammonti sostanzjali ta' flus li kienu qed jitħallsu.

Dan juri li jew kienu xi hopeless case, jew inkella kien hemm xi ħaġa biex ma jikxfux.

Malta u Għawdex kollha kienu qed iparlaw u jgħidu li trid tħallas sabiex tieħu l-liċenzja tal-baħar!

Allura x'inhi din l-affari?!

Din hija xi ħaġa li ma nistax nifhimha!

Jekk l- awdituri investigaw minn jeddhom u sabu issa l-affarijiet, mela allura xi ħadd ma kienx qiegħed jagħmel xogħlu s-sena li għaddiet u s-sena ta' qabel.

Dan għax anke s-sena ta' qabel kien juri biċ-ċar li kien hemm l-intiena.

Fit-3 ta' Novembru, waqt il-budget, jiena għedt ċar u tond li hemm ħneżrijiet kbar fl-awtorita` marittima u tlabt sabiex l-operat ta' din l- awtorita' jiġi investigat.

Allura dawn li jemmnu bit-trasparenza, li jemmnu bis-serjeta` u li l-affarijiet isiru sew, għalfejn m'għamlulx l- investigazzjonijiet ħalli jiċċekkjaw l-operat ta' l-MMA?!

Ara l-ministru responsabbli u ċ-chairman ta' l-MMA, ma rrispondewx għal dak li għedt jien.

Ħadd ma ta reazzjoni għal dak li għedt jien fuq il- kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni.

Il-ministru qalilna li se jressaq kollox quddiem il-kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni, u jien għedtlu li jista' iressaq kemm irid.

Pero` diġa` għedtlu li l-kummissjoni ta' kontra l- korruzzjoni hija bla snien għalih, għax għall-kummissjoni ta' kontra l- korruzzjoni, jekk inti personalment ma tkunx irċevejt il-flus, allura ma tinstabx ħati ta' korruzzjoni.

Allavolja tkun taf li hemm xi ħadd f'pożizzjoni u inti għandek ir-responsabbilta` li ma tħallix hemm, u dan jieħu l-flus, inti ma tinstabx ħati mill-kummissjoni ta' kontra l- korruzzjoni.

Madankollu, meta Fenech Adami kien prim ministru, kien qalilna li jekk inti taf li hemm riħa ta' korruzzjoni u ma tiġġildilhiex, allura inti korrott ukoll!

U dik hi l-biċċa xogħol!

Bil-kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni ma tinstabx ħati, imma skond Fenech Adami inti korrott daqs dak li jinstab ħati.

F'dan il-pajjiż ħadd ma jemmen li ma kenux jafu li għaddejjin dawk l-ammonti kbar ta' flus matul dawk is-snin kollha!

Sur President, jiena tlabt li nagħmlu kumitat tal-parlament ħalli ninvestigaw l-operat ta' l-MMA.

Imma fuq din ma rrispondinix il-ministru, u li kieku aċċettaha kien iweġibni.

Dik hija t-trasparenza kollha?!

Mela jien napprofitta ruħi bil-parlament!

Mhux ħaddieħor japprofitta ruħu bil- Parlament!

M'aċċettax kumitat tal-parlament sabiex jinvestiga l-operat ta' din l-awtorita`.

Jien dejjem kont responsabbli u nibqa' responsabbli u xogħli se nibqa' nagħmlu.

Anzi allaħares m'għamiltx hekk għax kieku ma ħariġx dan l-iskandu.

Dan m'huwiex l-uniku skandlu, għax issa qegħdin joħorġu ħafna skandli oħra.

Qegħdin joħorġu ħafna skandli għax issa min ma kellux il-kuraġġ jitkellem, wara li ra dan kollu u qed jisma' lil xi ħadd jitkellem, qiegħed jagħmel il-kuraġġ u jitkellem hu wkoll.

Ejjew nipprovaw innisslu xi ħaġa ħalli dak li jkun jagħmel il-parti tiegħu.

U n-nies qegħdin jersqu lejna sabiex jgħaddulna l-informazzjoni.

Hawnhekk nerġa' intenni li l-informazzjoni m'hijiex waħda politika.

Huma n- Nazzjonalisti stess li qed jgħadduhielna, Nazzjonalisti ta' l-affari tagħhom u li ma jridux jafu bil-gvern issa!

Jien mhux qed ngħid li dawn in- nies se jivvotaw għall-partit Laburista għax jien ma nafx x'se jagħmlu.

Imma huma stess qegħdin jistqarru magħna li ma jifilħux jaraw aktar il- ħneżrijiet li qegħdin iseħħu f'dan il-pajjiż!

Ma jifilħux jaraw kif hemm min qed jistagħna u hemm min qed imut bil-ġuħ.

Ma jifilħux jaraw aktar dawn l-affarijiet, u għalhekk qegħdin jitkellmu!

Lanqas jien mhu qiegħed nagħmel din il-biċċa tax-xogħol b'mod politiku.

Jien irrid li jkun hemm kontabilita` bis-serjeta`, u rrid li jkun hemm trasparenza u serjeta` fit- tmexxija.

Imma f'dan il-pajjiż u taħt dan il-gvern, donnu li ħadd m'għandu kontabilita` jew responsabbilta`.

Sur President, ma jistax ikun li nibqgħu mexjin b'dan il-mod, u huwa għalhekk li jien qiegħed nitkellem.

Araw daqsxejn f'daqqa waħda kemm qegħdin jitfaċċjaw ħneżrijiet.

Issa smajna bl-iskandlu li hemm fil- ministeru tas-saħħa, smajna wkoll bil-ministeru ta' Dolores Cristina, u hemm tal-MMA.

Issa fl-ADT se terġa' tfaqqa' oħra għax mhux biss hemm il- kwestjoni tal-liċenzji tas-sewqan imma issa jidher li hemm tal-marki ukoll.

Hemm tal-marki wkoll!

Mela fl-ADT hemm skandlu ieħor.

Kif qegħdin isiru dawn l-affarijiet?

Qegħdin isiru mhux minħabba li l-ħuta qiegħda tinten minn rasha?!

Min-naħa tagħna ta' l-oppożizzjoni se nibqgħu niġu f'dan il- parlament ħalli l-affarijiet ħżiena joħorġu u jittieħdu passi kontrihom.

Jittieħdu passi mhux kif qiegħed jgħid dan il-gvern, li jgħid li huwa gvern serju u li jieħu passi kontra kulħadd!

Dan mhu veru xejn!

Mhu veru xejn, għax meta dan il-gvern jiġi dahru mal-ħajt u jkollu jieħu passi kontra xi ħadd, insibu li dak li jkunu ittieħdu passi kontra tiegħu, peress li jkun xi ħadd tal-qalba Nazzjonalista, isib il-ministeru jiġġieled għalih ħalli ma jitkeċċiex!

Dan rajnieh u smajnieh illum meta smajna r-raġuni tar- riżenja taċ-chief executive officer ta' l-ADT.

Meta tibda tara dawn l-affarijiet tibda tistaqsi lilek innifsek kif, min huwa responsabbli politikament, m'huwiex qiegħed jerfa' ir-responsabbilta` tiegħu u jirriżenja.

Allura dan se jkompli jkisser id-demokrazija għax qiegħed iħares lejn l-interess tiegħu l-ewwel!

Li kieku jkun xi ħadd li verament jemmen fid-demokrazija, kien jara li ma jkissirx id-demokrazija imma jirriżenja għax għandu responsabbilta` politika.

Imma min huwa politikament responsabbli ma jridx jirriżenja!

Iċ-chief executive tal-MMA ma jridx jirriżenja għax ma jemminx fid-demokrazija.

Jemmen biss fl- interessi tiegħu!

Li kieku kien serju, wara skandlu bħal dak - li huwa responsabbli bħala chairman - kien jirriżenja.

Pero` baqa' ma rriżenjax.

Lanqas il-ministru, li huwa responsabbli politikament ma rriżenja wara skandlu bħal dak!

Anke fl-aktar pajjiż korrott tad-dinja qegħdin iġegħluhom jirriżenjaw, imma mbagħad ma nistax nifhem x'inhu jsir f'Malta taħt dan il- gvern!

Ħadna tant pjaċir li dħalna fl-Unjoni Ewropea għax suppost kellu jkollna d-drittijiet u t-trasparenza!

Imma minflok qegħdin insibu li l- affarijiet jintnu minn fuq!

Sur President, għal-lum daqshekk se ngħid, imma ara ma tmorrux taħsbu li qiegħed nivvintahom dawn l-affarijiet.

Illum urejt bil-fatti dak li kont għedt l-aħħar darba fuq dik il-persuna li kienet bis-sick leave u li mbagħad daħlet lura meta tfaċċa dan l-iskandlu u kien hemm il-kwestjoni tal- files.

Irrid ngħid ukoll li għalkemm kienet bis-sick leave kienet tkun preżenti x-xogħol tagħha!

Imma jidher li hemm min qiegħed jipproteġiha sew lil din il-persuna!

Allura ma nistax inħalli dawn l-affarijiet għaddejjin!

Fl-MMA kulħadd qiegħed jgħid li għandi raġuni f'dak li għedt.

Kulħadd qiegħed jgħid li jien għedt il-verita`, imma kulħadd qiegħed jibża' jitkellem.

Qegħdin jibżgħu jitkellmu għax issa jridu jipprovaw jaraw fuq min se jwaħħluha!

Nerġa' ntenni li bħala membru parlamentari responsabbli ġejt f'dan il-parlament u tkellimt b'mod responsabbli, u dejjem irriżulta dak li għedt jien.

Għalhekk jien se nibqa' niġi f'dan il-parlament ħalli niġġieled il-korruzzjoni u nara li jkun hemm kontabilita`.

U min huwa politikament responsabbli għal nuqqasijiet serji bħal dawn, għandu jerfa' r- responsabbilta` tiegħu u jirriżenja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Nifhem li l-Onor.

Membru għandu xi dokumenti li jrid ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' l-attendenza ta' l-impjegati ta' l-Awtorita` Marittima ta' Malta li huma stazzjonati fiċ-Ċentru għall-Jottijiet ta' Ta' Xbiex għall-perjodi mit-23 ta' April sas-6 ta' Mejju 2007 u mit-28 ta' Mejju sa l-10 ta' Ġunju 2007.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, fil-25 ta' Mejju li għadda rċevejt komunikat, bħalma rċieva sieħbi s-Segretarju Parlamentari Francis Agius, fejn ġejt informat li s-somma ta' €25 miljun li pajjiżna kien se jibbenefika minnhom għall-iżvilupp relatat mal-qasam sostenibbli ta' l- ilma, li huwa ferm vitali għas-settur tal-biedja, intemm fix-xejn.

Qabel din id-data jiena kont tkellimt personalment ma' l-Onor.

Francis Agius fuq il-CODRA, li huwa ċ-ċentru nazzjonali li jinkorpora fih l-istudji fuq il- konservazzjoni u l-bio-diversita`.

Dan iċ-ċentru kien ikkomunika miegħi peress li jiena nikkonsulta b'mod regolari ma' dan l-istitut, ħalli flimkien naraw kif nirrakmandaw li l-fondi jintefqu f'pajjiżna.

Madankollu jisgħobbija ninnota li dawn il-fondi ntilfu u issa se jmorru f'pajjiż ieħor fir-reġjun tal-Mediterran.

L-aktar li jisgħobbija huwa għax jiena kont qiegħed nippretendi li l-Onor.

Francis Agius se jaġġornani fejn ma kienx wasal ħalli jekk ikun hemm il-ħtieġa, immorru nkellmu direttament lill-prim ministru.

Jiddispjaċini meta nisma' kollegi tagħna li jipprovaw jestendu l-appoġġ tagħhom ħalli f'ċerti ċirkostanzi pajjiżna jkun minn ta' quddiem nett sabiex jakkwista l-fondi meħtieġa għas-settur tal-biedja, b'mod partikolari fil-qasam vitali ta' l-ilma.

Kif nafu l-ilma huwa l- ħajja u fejn m'hemmx ilma, m'hemmx ħajja.

Għalhekk nappella lill-Onor.

Francis Agius sabiex jara eżattament fejn wasal u fejn ma wasalx ħalli jekk ikun hemm bżonn il-gvern jerġa' jintervjeni ħalli jinkisbu dawn il-€25 miljun għal dan il-qasam ta' pajjiżna.

Sur President, dan il-komunikat li rċevejt jien u li rċieva wkoll l-Onor.

Francis Aguis se npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra ħalli ħadd ma jaħseb - kif tiġi kkritikata l-oppożizzjoni min-naħa tal-gvern - li aħna ma nipparteċipawx sabiex kemm jista' jkun inġibu l-ġid lejn pajjiżna.

Dan huwa ġid li minnu jgawdi l-poplu tagħna, pero` minħabba l-arroganza, it- traskuraġni u l-inkompetenza tal-gvern Nazzjonalista kollu kemm hu, qiegħed jimbarazza b'dan il-mod ir-relazzjonijiet ta' pajjiżna ma' dawn l- istituzzjonijiet internazzjonali li għandhom dawn it-tip ta' fondi x'jagħtu sabiex jappoġġjaw il-ġid komuni ta' popli sħaħ, bħal fil-każ tal-poplu Malti.

Issa sabiex inkompli fuq l-arroganza u l-inkompetenza ta' dan il-gvern, ikun tajjeb li nagħmel riferenza għal dak li għaddej fil-ministeru għall- affarijiet rurali fuq dak li nsejħulu l-EAFRD.

Dan huwa l-programm għall- iżvilupp rurali għas-sena 2007/2013 li jrid jiġi sottomess lill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

L-għan tiegħu huwa li f'pajjiżna jkollna kkonfermat il-pjan għal dan il-perijodu ta' snin u li allura minnu nkunu nistgħu nieħdu l-fondi meħtieġa, fondi li suppost għandhom jgħinu sabiex il- politika fis-settur tal-biedja f'pajjiżna tkompli tkun sostenibbli u forsi tibda miexja 'l quddiem minflok timxi lura, kif sfortunatament, minn ġimgħa għall-oħra, qiegħda tagħmel.

Fis-sena 2005 fil-unit li jaħdem fuq il-preparazzjonijiet ta' rapporti simili, kien hemm medja ta' 18-il ħaddiem.

Illum din il-medja niżlet għal għaxar ħaddiema, u allura kif jista' jkun li wieħed ma jiġix hawnhekk u jitlob personalment lill-prim ministru sabiex ikollu ftit tar- responsabbilta` u jindaga fuq kif l-amministrazzjoni tiegħu qiegħda tippermetti li dipartimenti bħal dawn jaqgħu daqstant lura fin-numru ta' ħaddiema ħalli jkunu jistgħu jfasslu dan il-programm sabiex pajjiżna, bħal stati oħra fl-Unjoni Ewropea, ikun jista' jakkwista l-fondi meħtieġa għall- qasam ta' l-iżvilupp rurali tagħna.

Jiena qiegħed ngħid dan il-kliem speċifikament lill-prim ministru sabiex jipprova jintervjeni ħalli ma jkomplix ikun hu wkoll parti minn dan il- mekkaniżmu ta' inkonsistenza, minn dan in-nuqqas ta' ħeġġa u minn dan in- nuqqas ta' ħila.

Għalkemm dawn l-affarijiet jirriżultaw fil-ministeru ta' l-affarijiet rurali, il-prim ministru huwa l-bniedem li jappoġġja direttament u indirettament lill-ministru konċernat.

Imma minkejja dan l- appoġġ kollu, dan il-ministru jinsab sejjer lura, u hawnhekk qiegħed nirriferi għall-Ministru George Pullicino.

Anke fuq l-affarijiet sempliċi rridu noħolqu l-intoppi.

Per eżempju, l-Unjoni Ewropea kienet ħarġet il- fondi meħtieġa għall-VMS, jiġifieri għall-mekkaniżmi li s-sajjieda tagħna addottaw ħalli jkunu allineati mar-regoli tal-common fisheries ta' l-Unjoni Ewropea.

Imma minkejja li l-Unjoni Ewropea, f'dan is-sens, għamlet dan il- ġest u ħarġet il-fondi minn qabel kontra r-regoli li jintbagħtu l-irċevuti u r-rapporti finanzjarji skond dak li jitolbu r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, għal raġunijiet li għadhom m'humiex magħrufa, sal-lum dawn il- fondi għadhom ma ntbagħtux.

Sur President, dan qiegħed ngħidu mhux biex inlaħħam l-argument fuq kemm huma inkompetenti, inkonsistenti u arroganti tal-gvern Nazzjonalista, imma qiegħed ngħidu sabiex nuri kif minħabba fihom, pajjiżna mhux talli qiegħed jaqa' lura imma talli qiegħed jitlef ukoll mir-rispett tiegħu.

Kien hemm somma ta' €25 miljun li minnha konna se nibbenefikaw ħafna, l-aktar għall- impjant ta' Sant'Antnin, fejn din is-somma kienet immirata li tmur.

B'hekk dan l-impjant ikun qiegħed f'idejn nies li verament għandhom l-abbilta` rikonoxxuta mid-dinja għall-abbilta` xjentifika u teknika tagħhom sabiex jipprovdu s-soluzzjonijiet meħtieġa għall-operat ta' dan l-impjant.

Imbagħad fl-istess nifs għandek pjan ieħor li jinvolvi miljuni kbar ta' liri sabiex inġibu l-fondi mill-Unjoni Ewropea.

U hawnhekk qiegħed nirreferi għall-pjan ta' l-iżvilupp rurali għas-snin 2007/2013, fejn għal darb'oħra, mhux talli għadna lura u ma ssottomettejniex dan il-pjan, imma talli diġa` qegħdin f'nofs is-sena ta' l-2007, u fejn kellna 18-il ħaddiem fl-2005 f'dan id-dipartiment, illum hemm biss għaxar ħaddiema li jridu jaħdmu fuq it-twettiq ta' dan il-pjan.

Naturalment, dan qiegħed jikkawża aktar dewmin fix-xogħol.

Jiena mhux qiegħed ngħid dan il-kliem kontra l-ħaddiema li jaħdmu f'dan id- dipartiment għax jiena persważ li dawn qegħdin jagħmlu xogħolhom.

Jien nikkondividi l-apprezzament tiegħi lejn dawn il-ħaddiema għax dawn qegħdin jagħmlu sagrifiċċji kbar minkejja n-nuqqas ta' staff li għandhom fid- dipartiment tagħhom.

Dawn il-ħaddiema qegħdin jagħmlu dak kollu possibbli sabiex jingranaw u jmexxu 'l quddiem dan l-obbligu li għandu pajjiżna.

Fuq kollox dan l-obbligu m'huwiex tal-ħaddiema li jaħdmu f'dan id-dipartiment imma huwa l-obbligu ta' pajjiżna u tal-gvern Nazzjonalista.

Dawn l- affarijiet qegħdin ikomplu jmermru l-politika tal-gvern Nazzjonalista u li allura, il-piż tagħha jibda jinħass fuq il-familja u fuq in-nies ta' kull kategorija fis-soċjeta` tagħna.

Sur President, filwaqt li nikkundanna dawn l-affarijiet, nappella lill-prim ministru sabiex jekk veru għandu rispett lejn il-poplu u lejn l- istituzzjonijiet ta' pajjiżna, b'mod speċjali lejn is-settur tal-biedja, li jinsab kontinwament għaddej minn flaġell minħabba l-politika żbaljata u minħabba d-dikjararazzjonijiet foloz li saru lil dawn in-nies qabel l- elezzjoni u r-referendum, jassumi l-impenn tiegħu u janalizza kif tista' tiġi rimedjata din is-sitwazzjoni qabel ma jkompli jħassar u jkun tard wisq.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi xtaqt nitkellem fuq l-aħħar punt, u hawnhekk nixtieq nuri kemm huwa falz dan il-gvern.

Riċentement kont spjegajt kif dan il-gvern ħatar direttur ġenerali sabiex imexxi l-operat tal-biċċerija, l-operat tas-servizzi veterinarji, tal-ħut u ta' l-animal welfare, meta din il-persuna ma kellhiex il-kapaċita` xjentifika u amministrattiva fil-ġeneru tas-servizzi veterinarji.

Minkejja li l-gvern baqa' jappoġġa lil dan id-direttur li m'għandux dawn il-ħiliet meħtieġa, illum, mingħajr ma ħareġ call for applications, reġa' ħatar mill- ġdid lil Dr. Gruppetta bħala direttur ġenerali sabiex jilqa' għan- nuqqasijiet kbar li kellu d-direttur ġenerali li ġie maħtur proprju għax hija persuna magħrufa għall-kulur politika tagħha.

Naturalment din il- persuna ma tistax tapprezza d-doveri tagħha ta' direttur ġenerali għas- servizzi veterinarji minħabba li qatt ma kellha l-kapaċita` amministrattiva, xjentifika u teknika fil-qasam veterinarju.

Sur President, dawn l-affarijiet mhux biss joħolqu nuqqas fuq il-post tax- xogħol, imma joħolqu rabja fost il-ħaddiema u joħolqu inġustizzji fuq il- post tax-xogħol.

Dan għax il-ħaddiema jħossu li minkejja s-sagrifiċċji li jagħmlu u minkejja li għandhom aktar ħiliet minn din il-persuna, minħabba li m'għandhomx dik is-saħħa politika bħalma għandha din il-persuna, qegħdin jiġu mwarrba.

Naturalment dan kollu qiegħed isaħħaħ dejjem il-fiduċja ta' l-elettorat Malti favur il-partit u l-politika Laburista, partit li għandu l-aktar politika progressiva u sostenibbli f'pajjiżna.

B'hekk fi ftit żmien ieħor pajjiżna se jkollu tmexxija li tabilħaqq tagħraf tiddistingwi x'inhuma l-għanijiet l-aktar sostenibbli u li l-aktar irendu għall-ogħla ġid komuni tal-poplu tagħna, b'mod partikolari tal-familji Maltin u Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Farrugia għandu xi dokument li jrid ipoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra li Antonino Cancemi bagħat fil-25 ta' Mejju 2007 lis- Segretarju Parlamentari l-Onor Francis Agius dwar il-proġett "Water Is Life – Fitodepurazione".

MR SPEAKER: Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 2 ta' Lulju, 2007 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

OPM - XOGĦOL TA' SUBCONTRACTING

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm sewa flus ix-xogħol li sar permezz ta' sub contracting mil-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament u xahar b'xahar?

Jista' jgħid jekk għal dan ix-xogħol ħarġitx tender fejn kien hemm bżonn u min kien il- kuntrattur f'kull każ li ngħata x-xogħol u kemm kien l-ammont separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta kuntratt ikun jipprovdi li kuntrattur jista' jagħti xogħol ta' subcontracting, allura l-ministeru jew dipartiment konċernat mhux bilfors ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għar-raġuni li d-dritt tas-subcontracting jemani mill-istess kuntratt.

Jekk l-Onor.

Interpellant irid informazzjoni fuq xi każ partikolari u/jew qed jirreferi għal l-għoti ta' kuntratti pjuttost mis-subcontracting, allura huwa mitlub jiċċara u jerġa' jissottometti mistoqsija parlamentari oħra.

OPM - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk ingħatawx direct orders matul Jannar, Frar u Marzu 2007 mil-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu u f'każ li fl-affermattiv kemm ingħataw, għal liema raġuni, kemm kien l- ammont u min ingħata d-direct order separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u se tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

BORDIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet imwaqqfa mill-gvern?

X'inhu n-numru ta' nisa u ta' rġiel li huma membri ta' dawn il-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet?

Jista' jagħti din l-informazzjoni skond l-etajiet li dawn il-persuni għandhom maqsuma f'dawk li għandhom inqas minn 29 sena, bejn it-30 u l-45 sena u 'l fuq minn 46 sena?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Hemm tlett bordijiet (Sanctions Moniroting Board, National Authority for the Implementation of the Chemical Weapons Conventions u Tsunami Relief Fund Committee) li fihom hemm 18 il-persuna, tnejn minnhom nisa, għaxra minnhom bejn 20 u 45 sena u 8 minnhom 'l fuq minn 46 sena.

BORDIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet imwaqqfa mill-gvern?

Jista' jagħti din l-informazzjoni skond l-etajiet li dawn il-persuni għandhom maqsuma f'dawk li għandhom inqas minn 29 sena, bejn it- 30 u l-45 sena u 'l fuq minn 46 sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi fil-Ministeru għar-Riżorsi u Infrastruttura hemm dawn il–bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet:

Il-Kumitat għar-Rijabilitazzjoni tal-Belt Valletta u Floriana Il-Kumitat għar-Rijabilitazzjoni ta' l-Imdina Il-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera Il-Bord tal-Bennejja Il-Bord tal-Warrant tal-Periti Il-Bord ta' l-Inġinerija Il-Bord ta' l-Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi Il-Malta Resources Appeals Board Il-Kunsill Konsultattiv dwar l-Industrija tal-Bini

B'kollox hemm 95-il membru f'dawn il-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet, 85-il raġel u 10 nisa li għandhom dawn l-etajiet:

|Inqas minn|Bejn it-30 u|'Il fuq | |29 sena |l-45 sena |minn 46 | | | |sena | |Nisa - 2 |Nisa - 3 |Nisa - 5 | |Rgiel - 2 |Irgiel - 21 | | | | |Irgiel – | | | |62 |

BORDIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet imwaqqfa mill-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tinsab hawn taħt:

|Bord / Awtorita' / |Irġi|Nis| |Kummissjoni |el |a | |Burial Board |2 |1 | |Council for Nurses |5 |7 | |and Midwives | | | |Council for the |7 |6 | |Professions | | | |Complimentary to | | | |Medicine | | | |Council of Health |10 |1* | |Dental Specialist |5 |2 | |Accreditation | | | |Committee | | | |Food Safety |6 |3 | |Commission | | | |General Services |7 |2 | |Board | | | |Homecare Help Service|2 |3 | |Board | | | |Hospital Management |5 |1 | |Committee - SVPR | | | |Mount Carmel Hospital|5 |2 | |Board of Directors | | | |Medical Council |11 |2 | |Medical Specialist |12 |5 | |Accreditation | | | |Committee | | | |Mental Health Review |3 |0 | |Tribunal | | | |National Commission |6 |6 | |for Mental Health | | | |Reform | | | |National Council for |9 |6 | |the Elderly | | | |Pharmacy Council |7 |6 | |Welfare Committee |7 |3 | |Zammit Clapp Hospital|8 |1 | |Management Committee | | |

* Irtirat mis-servizz

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija ma tinżamx statistika.

BORDIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet imwaqqfa mill-gvern?

Jista' jagħti din l-informazzjoni skond l- etajiet li dawn il-persuni għandhom maqsuma f'dawk li għandhom inqas minn 29 sena, bejn it-30 u l-45 sena u 'l fuq minn 46 sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

BORDIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet imwaqqfa mill-gvern?

X'inhu n-numru ta' nisa u ta' rġiel li huma membri ta' dawn il-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Pero' nixtieq nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija f'mistoqsija parlamentari 24499.

BORDIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet imwaqqfa mill-gvern?

Jista' jagħti din l-informazzjoni skond l-etajiet li dawn il-persuni għandhom maqsuma f'dawk li għandhom inqas minn 29 sena, bejn it-30 u l-45 sena u 'l fuq minn 46 sena?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Għall-ewwel partijiet tal-mistoqsija, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 25164 fejn isib l-informazzjoni relatata mal-ministeru tiegħi.

Ma tinżammx informazzjoni dwar l-etajiet tal-persuni li jiffurmaw dawn il-bordijiet, eċċ.

E-PROCUREMENT SYSTEM – COMPUTERS BI PROBLEMI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jispjega għaliex kellu jkun hemm persentaġġ daqshekk għoli ta' computers bi problemi li nxtraw taħt l-E-Procurement System?

Min kien responsabbli li jiżgura li dawn il-computers jiġu kkonfermati u iċċertifikati tajbin meta ġew delivered fid-dipartimenti konċernati?

Kemm-il ditta kien hemm li ttieħdu passi kontra tagħha minħabba li ġew delivered computers mhux ta' livell mixtieq u x'kienu l-passi meħuda?

Kemm-il IMO għamel rapport kontra min iddeliverja dawn il-computers mhux ta' kwalita' u lil min ġew indirizzati dawn ir-rapporti?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li l-E-Procurement Framework (CIMU T 0003:2004) jistabbilixxi prinċipji ċari li l-Gvern jistenna u jippretendi li s-suppliers li jagħżlu li jipparteċipaw f'din l-iskema jiggarantixxu li l-prodotti li sejrin jipprovdu u l-proċessi li jħaddmu huma ta' l-aqwa' kwalita'.

Kull supplier li għażel li jipparteċipa kellu jiffirma dikjarazzjoni (Declaration of Conformance) li huwa sejjer isegwi ma' l- obbligi kollha stipulati f'dan il-framework.

L-istess framework jagħmila ċara li l-Gvern jista' jagħmel spezzjonijiet 'ad-hoc' biex jivverifika li dak li qed jigi pprovdut mis-suppliers huwa skond l-istess kundizzjonijiet tal-framework.

Għaldaqstant, ir-responsabilta' li tiġi garantita il-kwalita tal-kompjuters provduti lill-Gvern, hija kompletament tas-suppliers.

L-amministrazzjoni ta' l-E-procurement mill-bidu bdiet tirċievi lmenti, verbali u bil-miktub, mingħand il-Procurement Officers u IMOs.

Wara li l- MITTS ġiet assenjata l-inkarigu biex tamministra din is-sistema, u peress li l'ilmenti mill-Procurement Officers u IMOs baqgħu deħlin, ir- rapprezentant tal-MITTS fil-Performance Monitoring Board fil-laqgħa li saret f'Awissu 2006 spjega li kien qed ikun hemm nuqqasijiet serji f'deliveries ta' kompjuters fid-Dipartimenti u li din is-sitwazzjoni ma setgħetx tibqa tiġi ttollerata.

Ir-rappreżentant tas-suppliers fuq l-E-Procurement Monitoring Board oġġezzjona li jkun impost fuq is-suppliers li jkollhom standards ta' kwalita bħal ISO jew standards ekwivalenti.

Wieħed irid jirrimarka li l- Framework kien mill-bidu nett jimponi dan l-obligu u kull supplier li daħal fl-iskema iffirma għal dan l-obbligu.

Biss l-istess ir-rappreżentant tas- suppliers kien oġġezzjona għal-dan mac-CIMU (li dak iz-zmien kien risponsabbli għall-amministrazzjoni tas-sistema) u din ta l-aħħar, sabiex tipprova taġevola dil-pozizzjoni, kienet aċċettat li dawn l-obbligi fuq s- suppliers ma jiġux infurzati sakemm is-suppliers jipprovdu kompjuters u servizzi ta' kwalita' li wieħed jippretendi mingħajr ħafna osservazzjoni kif kien l-iskop tal-Framework.

Sfortunatament, peress li r-rappreżentant tas-suppliers baqa' joġġezzjona li jiġu applikati il-quality standards stipulati fil-Framework, gie deciz li immedjatament kienu se jigu ntrodotti mekkanizmi ta' spezzjonijiet fuq kompjuters u Laptops li jkunu ġew mibjugħa lid-dipartimenti.

Minn dak iz-żmien saru żewġ spezzjonijiet differenti u r-riżultat tagħhom kienu kkomunikat lis-suppliers konċernati.

Ir-riżultati ta' spezzjoni oħra li għadha kemm giet mitmuma qegħdin jiġu finalizzati.

Ma kien hemm l-ebda ditta li ttieħdet azzjoni kontra tagħha iżda dawk li instabu li jipprovdu kompjuters li ma kenux skond il-kwalita stabbilita, kienu infurmati bil-miktub li jekk ma jirranġawx il-pozizzjoni tagħhom jistgħu ma' jitħallewx jippareteċipaw aktar f'din is-sistema.

Għaldaqstant is-suppliers kollha li jipparteċipaw fl-E-Procurement ġew mitluba li jagħmlu 'self-audit' tal-kompjuters kollha li jpprovdu lill-gvern mill-1 ta' Settembru 2006 'l hawn.

GZIRA – RAW SEWAGE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jinvestiga ilmenti ta' residenti ta' Luqa Briffa Street, Gżira fil-parti li tmiss mal- Msida li qed jiġu trakkijiet bir-raw sewage u jiddumpjawh fl-apert ħdejn il- pumping station li hemm fl-istess triq kantuniera ma' Rue D'Argens għaliex dan qed joħloq inkonvenjent kbir għar-residenti tal-lokal anki mill-aspett ta' saħħa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li l-Wastewater Unit iġġorr ir-raw sewage ġo bowsers apposta u mhux ġo trakkijiet.

Kemm dan is-sewage kif ukoll dak ta' bowsers privati jintrema f'postijiet approvati mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Il-Gżira pumping station m'hijiex waħda min dawn il-postijiet.

Ġieli jkun il-każ li xi materjal jintefa' fil-Gżira pumping station temporanjament, iżda dan ma jkunx raw sewage.

GŻIRA – TAPPIERA FI TRIQ LUQA BRIFFA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jinvestiga it-tappiera li hemm fi Triq Luqa Briffa kantuniera ma' Triq G Tua, Gżira li ma' kull maltempata speċjalment dik ta' ftit jiem ilu qiegħda tfawwar ħafna drenaġġ b'inkonvenjent għar-residenti tal-inħawi?

Jista' jsir liaison mad- Dipartiment tas-Saħħa dwar dan?

Huwa minnu li dan ic-cesspit m'huwiex jintuża iżda xorta waħda huwa mimli drenaġġ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li meta tagħmel xita qawwija is-sistema tad-drenaġġ f'ħafna każi ma tlaħħaqx ma l-ilmijiet li jintefgħu ġo fiha illegalment madwar Malta kollha.

Il-Wastewater Unit tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għadha kemm naddfet is-sistema ta' drenaġġ fi Triq Luqa Briffa u Triq G.Tua il-Gżira u għalhekk m'hemmx problemi fis-sistema tad-drenaġġ f'dawn l-inħawi li hija normali.

Il-Korporazzjoni ghas-Servizzi ta' l-Ilma konsistentement tikkordina investigazzjonijiet dwar fawran ta' drenaġġ ma' l-awtoritajiet sanitarji li huma responsabbli biex jittiehdu passi meta dan il-fawran ikun ġej minn servizzi privati.

Ma jidhirx li dan hu l-każ fiċ-ċirkostanzi li rrefera għalihom l-Onor.

Interpellant.

Ma hemm ebda fossa (cesspit) fit-toroq indikati.

GŻIRA - ILMA BIS-SADID

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jinvestiga ilment tar-residenti ta' Marand's Flats, Luqa Briffa Street, Gżira li qed ikollhom ilma kollu sadid?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li billi kien hemm problema ta' sadid fl-akkwati ta' Triq Luqa Briffa, Gżira, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-ilma ħadet passi biex tibdel is-sistema ta' l-ilma kollha li twassal għal din it-triq.

Il-kanna li tissuplixxi 'l dawn l-akwati inbidlet b'waħda ġdida meta sar dan il-proġett fi Triq Rue d'Argens.

Ir-residenti ta' l-inħawi issa jirċievu ilma dirett mill-impjant tar- 'reverse osmosis', ta' Pembroke – ilma li hu ta' kwalita' superjuri meta imqabbel ma' l-ilma li kellhom qabel.

Riżultat ta' test li sar fuq kampjun meħud mill-post imsemmi fl-14 ta' Gunju juri li ma hemmx problema ta' sadid.

SPTAR MATER DEI - TENDER TA' L-IT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Wara li ġie sospiż it-tender ta' l-IT tal-Isptar Mater Dei, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm inxtraw PCs u affarijiet oħrajn relatati mal- informatika li oriġinarjmanet kellhom jkunu koperti mit-tender u jekk dawn inxtrawx b'direct order?

Min għand min inxtraw u kemm ġew jiswew?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u ser tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

CHANNEL 22 - ICTV

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kif inhuwa funded il-programm televisiv dwar l-informatika ICTV li jixxandar fuq Channel 22 fost stazzjonijiet oħrajn u min huwa responsabbli għal editorial content?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li skond il-Pjan Nazzjonali tax-Xandir, il-PBS u Channel 22 ixandru ripetizzjonijiet ta' programmi ta' xulxin.

Il-PBS huwa l-editur tal-programmi kollha ta' Channel 22.

GĦAWDEX - INVESTIMENT BARRANI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 23867 u 24451 dwar investiment dirett barrani f'Għawdex, jista' l-prim Ministru jagħtini t-tagħrif mitlub sentejn sentejn, jiġifieri għall-1999 u 2000 flimkien, 2001 u 2002 flimkien, 2003 u 2004 flimkien u 2005 u 2006 flimkien biex hekk titħares il-kunfidenzjalita'?

Jekk lanqas hekk ma titħares il- kunfidenzjalita' jista' jekk jogħġbu jagħtini t-tagħrif mitlub tliet snin tliet snin flimkien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

GĦAWDXIN JAĦDMU F"MALTA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema Għawdxin jaħdmu fis-settur pubbliku f"Malta?

Ma' liema dipartiment, korporazzjoni, aġenzija kumpannija, eċċ. qegħdin jaħdmu?

X'inhu l-grad tagħhom?

X'kumpens għandhom, skond fejn jaħdmu, biex jagħmel tajjeb għall-ispejjeż addizzjonali li għandhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

SERVIZZ TAL-BAĦAR BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlametnari 23960 dwar l-opinjoni motivata li l-Kummissjoni Ewropea bagħtet lill-Gvern Malti dwar is-servizz bil-baħar bejn Malta u Għawdex, jista' jekk jogħġbu l- Ministru jgħidli jekk il-gvern bagħatx it-tweġiba tiegħu lill-Kummissjoni Ewropea?

Jekk fl-affermattiv, meta bagħatha?

Irċeva risposta mill- Kummissjoni Ewropea dwarha?

Jekk fl-affermattiv, x'kienet ir-risposta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li ntalbet laqgħa formali mal-Kummissjoni dwar is-suġġett u s' issa għad ma ġietx iffissata data.

IMPROVING THE QUALITY OF HEALTH AND INSURANCE

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 25881 dwar Lm1,750,000 ivvotati għall- improving the quality of health and insurance (ERDF), tista' l-Ministru tgħidli x'inhuma l-proġetti li qed jippjana l-Ministeru?

X'sar x'issa fuq kull wieħed minnhom?

Kemm huwa stmat li jiġi jiswa kull proġett?

Meta mistenni li jibda jiġi implimentat kull proġett?

Meta huwa mistenni li joħorġu l-applikazzjonijiet għall-proġetti taħt il-programm tal-fondi strutturali Ewropej 2007-2013?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

PRODUCT DEVELOPMENT

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba għal-mistoqsija parlamentari 25881 dwar il- Lm1,400,000 ivvotati għall-product development (ERDF), tista' l-Ministru tgħidli x'inhuma l-proġetti li qed jippjana l-Ministeru?

X'sar s'issa fuq kull wieħed minnhom?

Kemm huwa stmat li se jiġi jiswa kull proġett?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninforma lill-Onor.

SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid min huma l-membri tas-segretarjat privat?

X'inhi l-kariga li jokkupaw u x'inhu s-substantive grade tagħhom?

Kemm minnhom huma impjegati tal-Gvern u kemm minnhom bil-kuntratt?

Fuq liema kriterji ntgħażlu?

Hemm xi paga speċjali għal dawn l-impjegati?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat- Tqegħid ta' Karti.

L-għażla ta' dawn il-persuni ssir skond il-prassi li normalment tintuża f'dawn il-każijiet.

Il-pagi ta' dawn l-uffiċjali huma kif indikat fil- "Guidelines for the Engagement of Staff for Minister's Privaate Secretariats" li tpoġġa fuq il-mejda ta' din il-Kamra.

Ma nara ebda raġuni valida għalfejn għandi nsemmi l-ismijiet ta' dawn l-uffiċjali.

SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid min huma l-membri tas- segretarjat privat?

Kemm minnhom huma impjegati tal-Gvern u kemm minnhom bil- kuntratt?

Fuq liema kriterji ntgħażlu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Il-pagi ta' dawn l-uffiċjali huma kif indikat fil- "Guidelines for the Engagement of Staff for Ministers' Private Secretariats" li tpoġġa fuq il-Mejda ta' din il-kamra.

VILLA RUNDLE

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 25883 dwar il-proġett Villa Rundle, tista' l-Ministru tgħid kemm hemm flus ivvotati għal dan il- proġett?

Kemm hu mistenni li jiġi jiswa?

Meta hu mistenni li jibdew ix- xogħlijiet fuqu?

X'inhuma t-timeframes għat-tkomplija tiegħu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena infurmata li l-istima preliminari għal dan il- proġett tlaħħaq id-Lm970,000 u li x-xogħlijiet mistennija jibdew wara li tispiċċa l-fażi ta' ppjanar dettaljat u jinħarġu l-offerti u jitlesta l- proċess tagħhom.

It-time frames għal dan il-proġett jiddependu fuq il- proċess tal-offerti.

SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid mill-membri tas-segretarjat privat tiegħu, kemm hemm minnhom li jokkupaw kariga fil-PN, fil-kumitati tal-PN jew jaħdmu ma' xi kumpanija tal-PN?

Għandhom permess li jagħmlu dan mill-Kap tas- Servizz Ċivili?

Dawn ma jistax ikollhom xi konflitt ta' interess fil-qadi ta' dmirijiethom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta tingħata f'seduta oħra.

SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid mill-membri tas- segretarjat privat, kemm hemm minnhom li jokkupaw kariga fil-PN, fil- kumitati tal-PN jew jaħdmu ma' xi kumpanija tal-PN?

Għandhom permess li jagħmlu dan mill-Kap tas-Servizz Ċivili?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-risposta se tingħata f'xi seduta oħra.

SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid mill-membri tas-segretarjat privat tiegħu, kemm hemm minnhom li jokkupaw kariga fil-PN, fil-kumitati tal-PN jew jaħdmu ma' xi kumpanija tal-PN?

Għandhom permess li jagħmlu dan mill- Kap tas-Servizz Ċivili?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid mill-membri tas-segretarjat privat tiegħu, kemm hemm minnhom li jokkupaw kariga fil-PN, fil-kumitati tal-PN jew jaħdmu ma' xi kumpanija tal-PN?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Risposta tingħata f'seduta oħra.

RIŻENJA TAS-SUR BUGELLI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 26641 u jinfurmani x'kienu r-raġunijiet li rriżenja s-Sur Bugelli?

Min ħa over ir- responsabilta' tax-xogħol pendenti li kellu f'idu dan l-uffiċjal għoli fid- dipartiment/ministeru?

X'kien fil-fatt ix-xogħol pendenti li huwa kellu responsabilta' tiegħu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'ittra li s- Sur Bugelli bagħat lill-uffiċċju tal-prim ministru ma ngħatat ebda raġuni għala saret ir-riżenja.

Rigward il-kumplament tad-domanda, iddaħħlu arranġamenti tranżitorji u x-xogħol tad-diviżjoni qiegħed jitkompla.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 26652 u jgħid min kienu l-uffiċjali/ħaddiema li rriżenjaw u jew spiċċaw mix- xogħol fid-dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

Liema vaganzi mtlew u liema għadhom pendenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ferm voluminuża u għadha qed tinġabar.

Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 26647 u jgħid min kienu l-uffiċjali/ħaddiema li rriżenjaw u jew spiċċaw mix-xogħol fid-dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat- Tqegħid ta' Karti.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tirrispondi mistoqsija parlamentari 26650 u tgħid min kienu l- uffiċjali/ħaddiema li rriżenjaw u jew spiċċaw mix-xogħol fid-dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 26651 u jgħid min kienu l-uffiċjali/ħaddiema li rriżenjaw u jew spiċċaw mix-xogħol fid- dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif tidher fit-tabelli li tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.