MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 259 It-Tlieta, 26 ta' April, 2005 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 259 It-Tlieta, 26 ta' April, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 26 ta' April, 2005

WERREJ

MINUTI 855

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 855

TQEGĦID TA' KARTI 862

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUMMISSJONI ĊINEMATOGRAFIKA

TA' MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA FILM COMMISSION BILL (SECOND READING) 864

AĠĠORNAMENT 888

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 893

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 258 li saret fil-25 ta' April, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA, ANZJANI U KURA FIL-KOMUNITA' – XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrgia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 10576, jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi ġodda nxtraw matul l-2004 u x'kienet in-nefqa?

Jista' jgħid ukoll kemm vetturi huma proprjeta' tal-ministeru jew l-entitajiet konċernati?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni) (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita`): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tinsab fit- tabella t'hawn taħt:

|Entita'|Vetturi| |Vetturi | | |ġodda |Nefqa |b'kollox| |Div. |2* |Lm14,0| | |Saħħa | |95 |77** | |Mt. |/ | | | |Carmel | |/ |11*** | |Anzjani|1 | | | | | |1,800 |6 | |F.S.M. |/ | | | | | |/ |7 | |Zammit |/ | | | |Clapp | |/ |11**** | |Mater |1 | | | |Dei | |5,700 |1 |

* 1 direttur u 1 segretarju parlamentari ** 33 karozza, 20 ambulanza, 21 vann, 2 trakkijiet, 1 mobile unit tad- demm *** Coach, lifter van, minibus, tow tractor, transit, 6 karozzi **** 3 coaches, 3 vans, van with tail lift, 4 karozzi.

AFFARIJIET BARRANIN - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 10577, jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi ġodda nxtraw matul l-2004 u x'kienet in-nefqa?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Matul l-2004 inxtrat karozza ġdida għall-użu fil-ministeru u ħamsa għall- ambaxxati jew konsolati, b'nefqa ta' Lm68,367.

B'kollox dan il-ministeru għandu 62 vettura, li 35 minnhom jintużaw fl- ambaxxati jew konsolati filwaqt li sitt vetturi oħra huma beyond economical repair u qegħdin fil-proċess li jinbiegħu jew jiġu scrapped.

INVESTIMENT, INDUSTRIJA U TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMAZZJONI - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 10578, jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi ġodda nxtraw matul l-2004 u x'kienet in-nefqa?

Jista' jgħid kemm vetturi huma proprjeta' tal-ministeru jew l-entitajiet konċernati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

ŻVILUPP URBAN U T-TOROQ - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 10581, jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi ġodda nxtraw matul l-2004 u x'kienet in-nefqa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Ninsab informat illi matul is-sena 2004 ma nxtrat l-ebda karozza ġdida u li hemm ames karozzi proprjeta' tal-ministeru u 12-il karozza proprjeta' ta' l- awtorita' dwar it-trasport.

TIĠIEĠ TAS-SIMNA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10733 u jinformana kemm kienet il-qatla għal kull ġimgħa f'Jannar 2003?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĦAŻNA TA' DIESEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hi l-ħażna tad-diesel attwalment u għal kemm żmien għandha sservina?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1710.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma x'tgħid ir-risposta tad-domanda li qed jirriferini għaliha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Din tgħid hekk:

''Peress li d-domanda hija ta' natura kummerċjali, m'huwiex xieraq li jingħataw dettalji għalkemm nassigura lill-Onor.

Interpellant li l- ħażna hija sodisfaċenti u li l-korporazzjoni Enemalta tirċievi ammont ta' diesel u petrol kull xahar skond il-ħtieġa.''.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fejn tidħol hawn in-natura kummerċjali, ladarba pajjiżna huwa marbut bid-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-ħażna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-direttiva torbot lill-pajjiż li jżomm ħażna għal minimu ta' 90 ġurnata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Id-direttiva tistabilixxi wkoll il-minimu ta' ħażna ta' gass u fuels oħra li l-pajjiż għandu jkollu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-direttiva tistabilixxi l-minimu ta' fossil fuels li l-pajjiż għandu jkollu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kemm huwa minnu li dan l-aħħar ġie importat aviation fuel li mhuwiex standard?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: M'għandix din l-informazzjoni quddiemi u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmilli domanda bil-miktub.

ENEMALTA – TRUNK MAINS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11238 u jgħid kemm inbiddlu jew saru distribution mains u trunk mains ġodda mill-1995 sa l- 1998?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Membru hu ġentilment mitlub jippreċiza għal liema parti tas-sistema ta' distribuzzjoni jew liema sistema ta' vultaġġ qed jirriferi meta jgħid "distribution mains" u "trunk mains".

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-kontijiet tad-dawl u l- ilma li ntbagħtu dan l-aħħar ħarġux kollha fuq perijodu ta' xahrejn?

X'inhi r-raġuni li f'ċerti areas dawn il-kontijiet għadhom ma ntbagħtux?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Li nista' ngħid hu li jiena rċevejtu!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi r-raġuni li min għandu garaxx intalab jagħti n- numru tal-VAT?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Maż-żmien tibda tiskopri ċerti affarijiet meta taqlagħhom u fil-fatt skoprejna li kienet ingħatat direttiva mill-persuna li qabel kienet inkarigata mill-finanzi tal-korporazzjoni, illi garaxx li ma jkunx mad-dar għandu jiġi kkonsidrat bħala commercial u garaxx li għalkemm ikun mad-dar jieħu aktar minn żewġ karozzi, ukoll jiġi kkonsidrat bħala commercial.

Kienet ingħatat wkoll id-direttiva - din l-anqas waħda li tagħmel sens - illi l-parti komuni ta' block flats hija kkonsidrata bħala commercial għax hija non-residential.

Allura min qed joħroġ il-kontijiet irraġuna li ladarba dawn huma commercial, għandu jkollhom il-VAT number fuqhom u kien għalhekk li beda jintalab il-VAT number, Sur President.

Issa jiena tajt ordni biex dan kollu jinbidel għax il-premessa għandha tkun favur l-onesta' - se mai niċċekkjaw id-diżonesta' u mhux nippremettu li kulħadd huwa diżonest u naħdmu bil-kontra – u għalhekk tajt direttiva biex jiġu emendati r-regolamenti biex il-partijiet komuni tal-flats jiġu kkonsidrati bħala residential u mhux commercial.

Naturalment jekk ikollok block flats li maġġor parti minnu huwa wżat minn uffiċini se mai taqlibha, imma titlaq bil-premessa li fi block flats jgħixu n-nies u mhux bil-kontra!

Barra minn hekk tajt direttiva li garaxx li jkun biswit dar u ta' l-istess owner, kbir kemm hu kbir, għandu jiġi kkonsidrat bħala residential.

Issa jekk l-Enemalta mbagħad tiskopri li dan qiegħed jintuża bħala public service garage jew biex tiddaħħal fih karozza tal-linja jew xi trakk, għandha tagħmel eċċezzjoni b'mod differenti.

Jiena tajt dawn l- istruzzjonijiet u ttieħdu diġa' l-policy directions li hemm bżonn fuq bażi amministrattiva, pero' ovvjament issa rridu nmorru l-MRA biex inbiddlu r- regolamenti u ndaħħluha darba għal dejjem fil-liġi.

Jiena nemmen li m'huwiex sew li tingħata direttiva fuq policy basis -indipendentement jekk hux fil-każ ta' l-Enemalta jew xi ħaddieħor - mingħajr ma jkun hemm xejn bil-miktub u mingħajr ma' dawn ikunu mniżżlin fir-regolamenti.

Kien għalhekk li wara li ħadt l-inkarigu li nagħti din it- tip ta' policy direction, tajt ukoll direzzjoni lill-Enemalta li mhux biss tagħmilha bil-miktub internament imma tagħmel ukoll proposta biex jiġu emendati r-regolamenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Ma jaħsibx il-Ministru li jekk garaxx ma jkunx biswit id-dar imma xorta waħda jintuża biex dak li jkun idaħħal il-karozza privata tiegħu, m'għandux jitqies bħala commercial?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Hekk għandu jkun pero' m'għandhiex tkun ir-regola, fis-sens li jrid ikun hemm regola u mbagħad ikun hemm l-eċċezzjoni għar- regola.

Garaxx bl-istess owner ta' dar li tmiss miegħu normalment huwa residenzjali.

Garaxxijiet f'postijiet oħra normalment ma jkunux residenzjali.

F'każ li garaxx huwa residenzjali, is-sid għandu jmur jagħmel claim, din tiġi ċċekkjata u dak il-garaxx jinqaleb f'wieħed residenzjali.

Jiġifieri trid taqta' linja x'imkien u naturalment ikollok il-proċedura ta' l-eċċezzjoni kif tirreġistraha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru qed jgħid li l-premessa għandha tkun favur l-onesta' u anke ġab l-argument li mhux kulħadd huwa ħalliel u li ma tistax titfa' lil kulħadd f'keffa waħda.

Allura x'inhi r-raġuni li fil-każ tal- pitrolju ma rraġunax bl-istess mod u għolla l-prezz, anke għal min ma jiflaħx iħallas?

Apparti minn dan, kemm se tiggwadanja l-Enemalta mill-5% VAT li se titħallas fuq dawk il-postijiet li huma kummerċjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-każ tal-pitrolju nista' ngħid li mxejt bl-istess loġika, regola ppruvata bl-istatistika ta' żmienkom.

Meta l-Labour kienu fil-gvern kienu għollew il-pitrolju biex ġabuh daqs id-diesel - u aħna ikkupjajnikom – u l-konsum niżel b'700%.

Jiġifieri l-maġġor parti fi żmienkom kien jinsteraq, kien jintuża għal ħaġa oħra u jiena mxejt b'dik ir- regola.

Billi l-maġġor parti kien jintuża biex jadultera ruħu, il-loġika tgħidli ...

Jiena dejjem perfett fil-loġika, hija l-interpretazzjoni ta' l- illoġiċita' li ġġib il-ħażin!

Il-VAT assolutament ma taffettwax lill-konsumatur għax jekk jiena kummerċjant u se niġi charged il-VAT, se nagħmel claim biex nieħu lura mingħand il-gvern is-somma li nkun ħallast.

Wieħed irid jiftakar li meta nsemmu postijiet li huma commercial ma nkunux qed nirriferu biss għall- garaxxijiet imma nkunu qed ninkludu wkoll ħwienet, restaurants, eċċ. Bis-sistema ta' qabel, l-ammont ta' madwar Lm800,000 f'VAT kien qed jiġi assorbit mill-Enemalta u ma kienx joħroġ mill-ministeru tal-finanzi.

Issa billi l-kummerċjant se jħallas 5% VAT u mbagħad jiġi charged lura kontra l- ispejjeż tiegħu, minflok dawk it-Lm800,000 se jinżammu mill-ministeru tal- finanzi se jgħaddu għand l-Enemalta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma allura huwa l-konsumatur li se jbati għax jekk għandu premises meqjusa bħala kummerċjali meta fil-fatt huma residenzjali, se jeħel il-VAT u ma jistax jagħmel claim biex jieħu l-flus lura għax m'għandux VAT number.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Imma f'dak il-każ il-persuna in kwestjoni kulma għandha tagħmel hu li tmur tirreġistra dak il-garaxx bħala wieħed residenzjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma kulmin qed tintbagħatlu karta fejn qed jiġi mistoqsi jekk il-garaxx huwiex kummerċjali jew residenzjali, jista' jgħid li tali garaxx huwa residenzjali għax qed jużah biex ipoġġi fih il-karozza privata tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, hekk għadni kemm għedt.

Il-premessa se tkun li jekk l-garaxx huwa biswit id-dar, lanqas għandek bżonn tagħmel applikazzjoni għax se nagħmluhielek aħna.

Jekk m'huwiex biswit id-dar, allura r-regola li qed nieħdu hija bil-kontra, jiġifieri li huwa commercial.

Issa f'każ li m'huwiex hekk għandek tikteb u tiddikjara – naturalment mhux għalissa imma meta jkollna l-proċeduri - li t-tali garaxx m'intix tużah għall-kummerċ imma biex tpoġġi l-karozza, id-dgħajsa u whatever ġewwa fih.

Imbagħad dak il-garaxx jiġi rreġistrat bħala residential.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi s-sitwazzjoni f'każ li jkollok garaxx mikri mingħand il-gvern bħala store imma ma jkunx qed jintuża kummerċjalment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-liġijiet tagħna jiddefinixxu store bħala post li huwa kummerċjali.

Jiġifieri jekk se nimxu bid-definizzjonijiet li jingħataw mill-bord tal-kera, store huwa meqjus bħala post kummerċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura x'inhi r-raġuni li jekk persuna tkun trid verament tużah kummerċjalment, trid tapplika għand il-lands biex jerġgħu joħorġu t-tender?

Imma ippermettili nistaqsi xi ħaġa oħra li mhix relatata mas-suġġett, Sur President.

Jista' il-Ministru jispjega min hu intitolat għall-allowance li se tingħata għaż-żieda fil-prezz tal-pitrolju?

Li naf hu li ħadd mhu ċar dwarha din.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, ovvjament ikun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jindirizza din il-mistoqsija lill-ministeru tal-finanzi, pero' jekk niftakar sew - jien m'iniex espert tas-social services u allura rrid noqgħod aktar attent x'ngħid - dawn kellhom japplikaw għal min qiegħed fuq il-minimum pension.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, din il-mistoqsija għamiltha l-bieraħ u qed nerġa' nagħmilha llum għax importanti li l-poplu jkun jaf kif qegħdin l- affarijiet għax fir-realta' huma differenti minn kif wieħed jaħseb li huma.

Per eżempju hemm min jieħu l-pensjoni tas-servizz u pensjoni oħra u xorta jieħu l-allowance, imbagħad hemm oħrajn li qegħdin fl-istess sitwazzjoni u m'humiex qed jeħduha.

Imbagħad hemm dawk li għandhom pensjoni minima, kif qal il-Ministru, imma għax m'humiex intitolati għall-benefiċċju tal-mard ma jeħdux l-allowance, mentri min jieħu l-benefiċċju tal-mard qed jeħodha.

F'ġieħ is-sewwa, jista' xi ħadd min-naħa tal-gvern jara li din it-tip ta' informazzjoni tingħata lill-poplu jekk mhux lil din il-Kamra?

MR SPEAKER: Iva, nikkonferma li din id-domanda saret il-bieraħ u weġibha l-Viċi Prim Ministru.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiena l-bieraħ hawn kont u qgħadt lura milli nagħmel mistoqsija supplimentari għax il-Viċi Prim Ministru ma setax jagħti informazzjoni sħiħa.

Illum erġajt ġejt hawnhekk u qed nerġa' nipprova nagħmel dmiri, iżda li tingħata l-impressjoni li qisni diġa' ngħatajt risposta bir-rispett kollu ma naċċettahiex.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, jien għedt li d-domanda saret il-bieraħ.

ONOR.

JOE MIZZI: Dażgur li saret l-bieraħ imma jiena xorta bla risposta bqajt u għalhekk erġajt għamilt l-istess domanda llum!

Jien qed nitlob biex jekk ma tingħatax l-informazzjoni lil din il-Kamra, almenu l-pubbliku għandu jiġi informat dwar min hu intitolat għal din l-allowance.

MR SPEAKER: Nifhem il-punt tiegħek, Onor. Mizzi.

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Anke jien fhimtu l-punt!

Aħna nagħmlu mill-aħjar li nistgħu biex nirrispondu d-domandi li jsirulna, imma sfortunatament f'dawn il-jumejn la l-prim ministru ma kien preżenti fil-Kamra u lanqas il- ministru responsabbli mill-politika soċjali.

Jiena ċert li kieku kienu preżenti kienu jirrisponduk, Onor. Mizzi.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-Viċi Prim Ministru il-bieraħ qal li se jinvestiga u jġib l-informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Le, mhux eżatt hekk, Sur President.

Il-ġimgħa l-oħra jien għamilt interpellanza lill-prim ministru u għalkemm tani parti mill- informazzjoni li kelli bżonn, talabni nagħmel id-domanda lill-ministru responsabbli mill-affarijiet soċjali.

Meta mbagħad staqsejt lill-ministru responsabbli u anke semmejtilha każ ta' persuna partikolari, hi kienet tant ġentili li ċemplitilha u staqsietha ċerti affarijiet għax milli jidher lanqas il-ministru ma kienet ċara dwarhom.

Fil-fatt anke jiena ngħatajt żewġ verżjonijiet differenti min-naħa tal-gvern.

Nerġa' nirrepeti li hemm min ħadha u hemm min ma ħadhiex, allavolja għandhom l-istess każ u l-istess ċirkostanzi.

Għalhekk qed nitlob li xi ħadd jieħu l-inkarigu biex jinforma lill-pubbliku dwar min hu intitolat għaliha.

ONOR AUSTIN GATT: Għandek raġun!

WSC – SELF MILL-BANEK

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11232 u jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tissellef mill- banek kummerċjali?

B'liema rata ta' imgħax?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fl-estimi tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma approvati mill-parlament għas-sena li tagħlaq f'Settembru 2005, il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għandha pjan kapitali li jlaħħaq Lm3.602 miljun.

Dan il-pjan jirrigwarda l-operat ta' l-Ilma u jeskludi d- drenaġġ.

Normalment il-KSI tuża self mill-banek biex tiffinanzja il-pjan ta' investiment kapitali.

Madankollu billi fl-istess ħin il-KSI konsistentement tħallas lura s-self pendenti skond repayment programme, l- ammont nett ta' self mill-banek ma jiżdiedx, anzi jonqos xi ftit.

It-rati ta' imgħax li l-KSI preżentament tħallas huma ta' l.4% fuq base rate ta' 3%, jiġifieri total ta' 4.4%.

Il-KSI tinsab f'negozjati avvanzati biex tnaqqas dawn ir-rati u nżid ngħid li dawn in-negozjati ntemmu b'suċċess din il-ġimgħa.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jiġifieri jekk qed nifhem tajjeb, l-operat finanzjarju tad-WSC se jkun tali matul din is-sena biex minkejja li tkun qed tagħmel investiment ta' Lm3.602 miljun, ma jkollhiex għalfejn iżżid il-liabilities tagħha mal-banek imma tiffinanzja lura dak l- investiment mill-cashflow tagħha, mid-diprezzament u mill-qligħ li tkun qed tagħmel.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, bażikament hekk hu għax ovvjament għandek is- sussidju tal-gvern li over the last five years naqas b'medja ta' Lm400,000 fis-sena - jiġifieri it is gradually going down - pero' fl-ammont kollu tal- cashflow għandek l-ammont tas-sussidju dieħel.

Jiġifieri given that l- analisi hija korretta, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk qed ninnota tajjeb fl-ispjegazzjoni tiegħu l- Ministru eskluda d-drenaġġ.

Allura kif se tkun is-sitwazzjoni jekk indaħħlu d-drenaġġ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk niftakar sew skond l-estimi - pero' qed nitkellem mill-memorja - lanqas dwar id-drenaġġ m'għandu jkun hemm inċidenza fuq is-self mill-banek.

Ir-raġuni hi li l-ispiża kapitali se tiġi ffinanzjata kollha mill-gvern.

Aħna qed inkunu kawti ħafna fuq id-drenaġġ għax billi l-korporazzjoni ilha sena biss responsabbli mid-drenaġġ u billi l-finanzjament tad-drenaġġ meta dan kien dipartiment kien isir qua dipartiment - u allura m'hemmx in-numri bażiċi u l-istorja finanzjarja li tista' tagħtina ċerta sigurta' ta' kif għandhom jintefqu l-flus u kif joħroġ il-cashflow - qegħdin għalissa nżommu kontijiet separati biex nibnu dik l-istorja.

Pero' m'aħniex qed nipprevedu li din is-sena mmorru l-bank biex nisselfu biex ikollna x'jagħmel tajjeb għall-kapital li hemm involut.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Allura qed nassumi li effettivament mhux se jkun hemm espansjoni fl-investiment kapitali għad-drenaġġ.

(Interruzzjonijiet) Imma jiena qed nifhem li mhux se jkun hemm żieda sostanzjali fis-sussidju tad- drenaġġ min-naħa tal-gvern, mhux se jkun hemm żieda mill-indebtedness tad- WSC vis-à-vis id-drenaġġ kif ukoll vis-à-vis l-affarijiet l-oħra mal-banek u allura l-obbligi li għandhom x'jaqsmu ma' investiment kapitali se jkunu ffinanzjati internament u mhux se jlaħħqu biex ikun hemm investiment qawwi.

Allura għalissa m'hemmx pjani biex jiġu indirizzati l-problemi tas-sistema tad-drenaġġ peress li dawn jirrikjedu investiment kapitali, speċjalment in- naħa tal-Kottonera, Buġibba u San Pawl il-Baħar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-fatt il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa skorrett, Sur President.

Din is-sena l-investiment kapitali li se jkun ffinanzjat direttament mill-gvern se jlaħħaq madwar Lm3 miljun għax hemm investiment qawwi ħafna fil-parti tat-tisfija tad-drenaġġ, fejn qegħdin nagħmlu co- funding mill-protokoll Taljan kif ukoll co-funding mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropa.

Dan jinċidi sostanzjalment fuq il-flus li qed nivvotaw din is- sena li qed jiġu ffinanzjati direttament mill-gvern.

Barra minn hekk hemm diversi proġetti li huma ppjanati li jsiru mhux biss din is-sena imma anke s-sena d-dieħla.

Jiġifieri hemm forward planning ta' x'se jiġi ffinanzjat mill-flus li qed jgħaddi l-gvern lid-WSC bħala nefqa kapitali.

Jien li għedt hu li m'huwiex intenzjonat li d-WSC tmur il-bank biex iġġib il-cashflow neċessarju biex tagħmel dan il-capital programme.

REĠISTRAZZJONI TA' BOREHOLES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11217 u jgħid kemm hawn boreholes reġistrati?

Kemm minn dawn ġew reġistrati minn meta ħarġu r-regolamenti l-ġodda tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Jien informat li n-numru ta' boreholes rreġistrati f'Malta huwa ta' 3,485 u dak f'Għawdex huwa ta' 1,859.

Dawn il-boreholes ġew reġistrati skond avviż legali 120/97 tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kemm huwa ppreokkupat il-Ministru bl-ammont ta' boreholes illegali li hawn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħala ministru responsabbli mid-WSC, nista' ngħid li l-faċilita' kif wieħed jista' jagħmel borehole hija ta' allarm għax ikun hemm min f'nofs ta' nhar jagħmillek borehole ta' 100 pied f'nofs garaxx bil- magħluq, li minnu tista' ttella' ilma kemm trid u diffiċli ħafna li tkun taf bih.

Naħseb li hemm metodi aħjar kif insibuhom dawn il-boreholes għax ultimament dawn jintużaw biex minnhom jittella' l-ilma biex tħaddar x'imkien.

Naturalment jekk f'nofs Awissu insib x'imkien aħdar u ma jkunx hemm mains ta' l-ilma fil-viċin, ma jkunx daqshekk diffiċli li jkolli ċerti indikazzjonijiet, Sur President.

Ċertament dan l-abbuż qiegħed jolqot ħażin ħafna l-aquifer u barra minn hekk iġiegħel lid-WSC tuża iktar ilma li jkun ġej mir-reverse osmosis.

Dan ifisser ukoll li d-WSC tkun trid tiċċarġja ogħla ta' l-ilma għax kieku nistgħu nużaw l-ilma naturali, il-prezz ikun jista' jinżel ukoll.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Analisi komparattiva ta' l-ispiża rikorrenti tad-dipartimenti tat- turiżmu u kultura għall-perijodu bejn Jannar u Frar ta' l-2004 u l- 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12054.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar id-dejn vot b'vot skond l-Estimi 2004 fid- dipartimenti/entitajiet taħt id-dekasteru tal-ministeru tas-saħħa, anzjani u kura fil-komunita`, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12046; u

f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru. 121 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar skema ta' reġistrazzjoni dwar l-investimenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 118 ta' l-2005 - Ordni ta' l-2005 dwar l-Awtorita` tad-Djar (trasferiment ta' proprjeta`) (nru.

2); Rapport dwar l-effiċjenza tal-kunsilli lokali għall-perijodu bejn April u Lulju 2004;

Statistika dwar taħrikiet minn gwardjani lokali matul l-2004 maqsuma skond il-lokalita', bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11902;

Tagħrif dwar l-allokazzjoni finanzjarja lill-kunsilli lokali għas- snin bejn l-2002 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11904;

Kopja ta' l-adjudication report ta' l-offerti għall-għotja ta' konċessjoni fil-Bajja ta' San Ġorġ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12040;

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Lista ta' l-iskejjel liċenzjati sabiex jgħallmu l-Ingliż lill-barranin f'Malta u Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12041; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 117 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar l-ogħla livell ta' residwi ta' pestiċidi fi prodotti li joriġinaw minn annimali;

Avviż Legali Nru. 119 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 dwar it- trobbija ta' flieles tas-simna;

Avviż Legali Nru. 120 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 li jemendaw ir-regolamenti dwar it-trattament ta' ilma urban mormi; u

Kopja tal-permess PA5822/03 maħruġ mill-Awtorita` ta' Malta dwar l- Ambjent u l-Ippjanar u l-pjanta approvata PA5822/03/44E li jkopru x- xogħlijiet fit-triq minn Tarġa Gap sa Ta' Srina, Triq l-Imġarr u r- roundabout, Trid Mdina u t-Telgħa tas-Saqqajja, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12009.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet Ministerjali.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUMMISSJONI ĊINEMATOGRAFIKA TA' MALTA

MALTA FILM COMMISSION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-25 ta' April 2005.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa biex jipprovdi għall-promozzjoni u żvilupp ta' l-industrija tal-films, u għat-twaqqif tal- Kummissjoni ċinematografika u tal-Kummissarju ċinematografiku u biex jistabbilixxi l-funzjonijiet u setgħat rispettivi tagħhom.

Iżda meta wieħed jifli sew din il-liġi jsib li l-Kummissarju qed jingħata poteri li bihom il-kummissjoni tista' tiġi mwarrba totalment, tista' ma teżistix.

F'dawn iċ-ċirkostanzi wieħed bilfors jiġuh dubji għaliex din il-liġi saret b'dan il-mod.

Meta wieħed jitkellem fuq l-industrija tal-films f'pajjiżna mill-ewwel imur għal dik l-area fejn hemm it-tankijiet tal-films u l-film facilities fir- Rinella li taqbad minn fejn it-tank cleaning tad-Dockyard u tibqa' sejra safejn hemm il-fortizza tal-kanun tal-mija, madwarha u tibqa' tiela' sal- fortizza ta' Santu Rokku.

Anke meta l-Ministru għamel riferenza għar- Rinella tkellem b'mod li din hija area importanti li wieħed irid jippreżervaha ħalli nippromwovu l-industrija tal-films.

Imma mbagħad insibu li kien l-istess gvern li ppermetta li biċċa art li kienet tal-film studios tingħata lil xi ħadd biex minflok jippromwovi l-industrija tal- films jagħmel negozju minnha.

Dan ma jreġix.

Għaldaqstant, illum nixtieq nistaqsi x'se jiġri minn dik l-area tal-film studios tar-Rinella.

Kulħadd jgħid li hemm telqa kbira f'dik l-area u dan huwa minnu.

Ir-raġuni hija li biex tagħmel film, kulma trid huwa spazju kbir, imma meta dan ma tużahx bilfors jidher li hemm telqa.

Dan ma jfissirx li m'hemmx possibbilta` li l-industrija tal-films tqum u tiġi fuq saqajha.

Lanqas ma jfisser, kif qal il-Ministru, li dik l-area ma tantx fadlilha x'toffri għall-industrija tal-films peress li hemm pajjiżi barra minn Malta li għandhom tankijiet żviluppati iktar minn tagħna, u allura dik l-area m'għandniex bżonnha iktar.

Dawn huma argumenti li jien qrajthom between the lines.

Għalkemm huwa veru li dik l-area tar-Rinella qiegħda f'sitwazzjoni tal- biki, jien ma naqbilx li wieħed ma jista' jagħmel xejn biex jgħinha tqum fuq saqajha.

Pero`, donnu l-iskop tal-gvern m'huwiex dak li jgħinha tqum fuq saqajha, imma li permezz ta' din il-liġi din l-area tkun tista' tgħaddi għand xi ħaddieħor li l-aim tiegħu hu li jagħmel il-flus, bħalma ġara drabi oħra.

Jien insemmi t-tank tar-Rinella.

Fil-fatt tajjeb li ngħidu li t-tank tar- Rinella jaħdem l-iktar films meta jkun hemm films in konnessjoni mal-baħar.

Meta jkun hemm films li m'għandhomx konnessjoni mal-baħar jew ma' l-ilma, it-tank u l-istudio ta' Rinella ma jaħdmux u ftit li xejn ikollhom xogħol.

Fil-fatt il-films kbar li ġew dan l-aħħar ma kellhomx x'jaqsmu mal-baħar u allura mill-istudios u mit-tankijiet tar-Rinella ma tantx seta' jsir profitt.

Apparti dan, it-tank tar-Rinella kellu problemi oħra.

Kellu l-problema li f'pajjiżna hawn nuqqas kbir ta' audio-stations, sound stations.

Dawn huma xi ħaġa importanti ħafna li jsiru, u dan hemm bżonnu mhux biss fil-qasam fejn għandu x'jaqsam il-baħar imma anke f'oqsma oħra tal-films li m'għandhomx x'jaqsmu mat-tankijiet u ma' l-ilma.

Hemm bżonn dawn is-sound stations biex b'hekk inkunu nistgħu nattiraw ukoll kumpanniji li jiġu jaħdmu l-films hawn Malta.

Jekk aħna ma jkollniex dawn is-sound stations, żgur li ma' nistgħux nagħtu l-ħajja lill-industrija tal-films.

Dan qed ngħidu għax huwa importanti li wieħed jikkonsidra li jagħti għajnuna immedjatament fejn għandu x'jaqsam ma' dawn is-sound stations, għaliex jekk ma jkunx hemm dawn is-sound stations żgur fuq li żgur l-industrija tal- films ma titħajjarx tiġi f'pajjiżna.

Sur President, min-naħa l-oħra tajjeb li ngħid ukoll li għad hemm it-tama u ċ-ċans li l-industrija tal-films fit-tankijiet tar-Rinella terġa' tqum.

Dan ngħidu għaliex jidher biċ-ċar li hemm individwi barranin, hemm nies f'dan il-qasam tal-films li huma interessati li jiġu jinvestu fit-tankijiet tar- Rinella, anke forsi jkunu partners mal-kumpannija li hemm eżistenti biex din tkun tista' terġa' tieħu r-ruħ.

Hawn ta' min jgħid li qabel forsi kien isir film f'dawn it-tankijiet, imma mbagħad nieqfu għal ħafna snin.

Issa jidher li din il-ħaġa tkun tista' tintegħleb, u dan peress li l-kumpannija stess li hija interessata tagħmel ukoll il-films żgur li tkun garanzija li t-tankijiet ta' Rinella jkunu jistgħu jerġgħu jieħdu l-ħajja.

Sur President, b'dan il-mod tkun tista' tingħata boost għall-impjiegi lin- nies tal-Kottonera.

U hawnhekk ngħid li nisperaw li jingħataw preferenza n- nies tal-Kottonera.

Nispera wkoll - u għalhekk jien ridt nagħmel dan l- intervent - li ma jkunx hemm gambetti min-naħa tal-gvern lil dawn il- kumpanniji barranin li għandhom interess li jinvestu fl-istudios tar- Rinella ħalli hemmhekk ikun jista' jingħata lil xi ħadd tal-qalba biex ikun jista' jagħmel il-flus hu.

Jien għalhekk ninsab ippreokkupat ħafna bil- poter eżaġerat li qed jingħata l-kummissarju, meta hemm il-kummissjoni.

Għalxiex qiegħda hemm il-kummissjoni?

Dan kollu lili jqajjimli d-dubju.

Jien nerġa' ngħid li hemm bżonn inqajmu l-industrija tal-films u li immedjatament nagħtu għajnuna ħalli jkun hemm sound stations mill-iktar fis possibbli, għaliex din hija waħda mill-ostakoli li hemm biex inġibu l- industrija tal-films f'pajjiżna.

Għandna nħallu jiġu barranin oħra li huma interessati biex flimkien ma' min għandu t-tmexxija ta' l-istudios tar- Rinella, jerġgħu jqajmu l-industrija f'dawk l-akkwati ħalli b'hekk jiżdiedu l-impjiegi u l-introjtu għal ħafna familji, barra li jkun hemm investiment li jagħti wkoll il-frott tiegħu lill-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, meta qed niddiskutu liġi rigward it-twaqqif ta' kummissjoni tal-films dwar il-ċinematografika, u anke l-ħatra tal-kummissarju direttament għal dan il-qasam, qed nitkellmu fuq qasam importanti ħafna minn almenu żewġ angoli.

L-ewwelnett irridu naffermaw li ċ-ċinema hi forma ta' arti, forma ta' kultura.

U llum anke jekk wieħed isegwi ħafna d-diskussjoni fl-Unjoni Ewropea li qed ikun hemm preċiżament fuq dan is-suġġett, isib riferenza qawwija anke għaċ-ċinema u l-iżviluppi anke ġodda fiċ-ċinema, inkluż l- iżvilupp naturalment ta' l-użu tat-teknoloġija diġitali, bħala forma ta' kif tiġi promossa l-identita' kulturali ta' diversi pajjiżi Ewropej.

Kelli l-opportunita' nsegwi anke s-sena li għaddiet l-avveniment marbut ma' l-industrija tal-films fejn il-Kummissjoni Ewropea u l-ministru responsabbli mill-kultura Ewropea riedu jwasslu l-messaġġ li ċ-ċinema m'għandhiex tkun biss assoċjata ma' Hollywood, jiġifieri ma' l-espressjoni li toħroġ mill-Istati Uniti ta' l-Amerika.

Hemm bżonn faċilitajiet, promozzjoni u għajnuna għal produzzjonijiet li jkunu wkoll ta' livell Ewropew fid-diversi pajjiżi Ewropew.

Dan huwa qasam li għandu l- inkoraġġiment tal-Kummissjoni Ewropea għaliex huwa mod kif din id- diversita' kulturali nagħtuha iktar attenzjoni.

Naturalment, aspett ieħor li żgur huwa rilevanti għal dan il-qasam huwa li din l-industrja tiġġenera l-ġid kemm waqt il-ġbid tal-film kif ukoll wara.

Naturalment hawn qed nirriferi b'mod partikolari għall-produzzjonijiet kbar.

Pero' kif indika l-Ministru Austin Gatt il-bieraħ, dan jgħodd ukoll għal numru ta' produzzjonijiet fuq skala iżgħar, imma li għandhom rabta ma' udjenzi differenti anke fil-qasam ta' advertising u f'oqsma oħrajn.

Naħseb li l-prova ta' dan li qed ngħid wieħed jista' jsibha jekk jidħol fl- internet u jagħmel search fuq Brad Pitt u Malta.

Meta tagħmel dik is- search, l-indikazzjoni li jagħtik fuq l-internet huwa li għandek xejn inqas minn 48,500 sit.

Jekk tfittex fuq il-film "Gladiator" u Malta għandek 72,000 sit.

Issa dawn fil-maġġoranza huma s-siti li jitkellmu fuq Malta bħala sfond jew b'rabta ma' films li kienu inġibdu hawnhekk, u jiena ġibt dawn l-eżempji għaliex naħseb li huma rilevanti għad-diskussjoni li qed nagħmlu llum.

Jiena minn dawn is-siti ġibt żewġ siltiet, u l-ewwel silta li nixtieq nikkwota minnha hija mill-website tal-magazine awtorevoli Amerikan "Forbes".

Din tgħid hekk:

"...but for those seeking culture and antiquity, Malta offers a rich history of art and culture.

It's the sort of place where one is likely to stumble past 15th century canons on his way to pre-historic temples or nose up to an original Caravaggio while poking round the 16th century cathedral.

Over the past few years, the island has also become a hot spot for celebrity sightings.

Its outrageous architecture, warm orange beaches and sapphire sea, providing perfect backdrops for period flicks.

Most recently Sharon Stone and Rupert Everett, stars of the upcoming movie 'A different loyalty", came into Malta for six days of filming in June.

Prior to Troy and "A different loyalty" the island hosted the entire casts of "Gladiator" and "The Count of Monte Cristo".

Nieħu s-sit ta' ġurnal differenti minn "Forbes", u nirriferi għall-ġurnal influwenti Ingliż "The Guardian".

Fih insibu miktub hekk:

"It's not just the strange airy sensation that is unsettling, it's the view.

In front of me stands ancient Troy, to my left his Astrid's wooden galleon, on the right I can make out the Titanic and hanging over my head is a giant German World War II u-boat.".

Imbagħad ikompli:

"I am standing in Malta's film studios where the summer's Troy was made.

Brad Pitt, Saffron Barrows and Orlando Bloom fought Homer's tale of love and war here, and I am taking the island's first movie tour.".

Mela dawn huma biss ftit mill-effetti pożittivi u mill-effetti immedjati tal-produzzjoni tal-films f'pajjiżna.

Issa l-fatt li kumpannija kbira ċinematografika tagħżel lil pajjiżna sabiex isservi ta' sfond għall- produzzjoni ta' film se jiġbed l-interess tal-media internazzjonali u naturalment tal-fans li jassoċjaw ruħhom ma' persuni oħrajn li jkunu qed jieħdu sehem fil-produzzjoni partikolari.

Fuq dan il-qasam, irrid ngħid li jrid ikollok l-istruttura li tkun effiċjenti u effettiva.

Jiġifieri, b'riferenza għar-rimarki li għadu kif għamel l-onor.

Joe Mizzi, naħseb li l-aħħar ħaġa li producer ikun irid huwa li joqgħod jissottometti proġetti u dettalji tal-proġetti lill-kumitat, jerġa' jvarja, jerġa' jmur għand il-kumitat u l-kumitat forsi jkun irid imur għand xi kumitat ieħor.

Kif jaf min isegwi ħafna d-diskussjoni fuq l- arkitettura, isib il-famuża frażi a camel is a horse designed by a committee.

F'oqsma bħal dawn ma jistax ma jkollokx dik l-immedjatezza.

Huwa importanti li jkollok dik il-persuna li għandha l-poteri eżekuttivi, imma dawn il-poteri trid tużahom biex tkun tista' tinnegozja, tipprovdi servizz u biex tkun il-focal point ma' entitajiet oħra fil-pajjiż.

Din m'għandhiex tkun il-persuna li tifformola l-policy awdjoviżiva, għax din il-policy u dawk il-materji l-oħra kollha, anke fuq l-aspett fiskali, biex ninkoraġġixxu iktar din l-industrija fil-pajjiż, huwa x-xogħol tal- kummissjoni.

Il-kummissjoni tagħmel dan bħala x-xogħol tagħha, u l- kummissjoni min-naħa tagħha, għax qegħdin nitkellmu fuq policy nazzjonali, tagħti l-pariri lill-ministru konċernat dwar it-twettiq tal-policy li l- implimentazzjoni tagħha ssir mill-kummissarju.

Din hija d-distinzjoni li rridu, u jekk ma nżommux din id-distinzjoni, nkunu qed noħolqu kummissjoni li tkun eżekuttiva.

Hawn ta' min igħid li l- Abbozz li għandna quddiemna jgħid b'mod ċar li dik il-kummissjoni m'hijiex eżekuttiva imma hija l-kummissjoni li tagħmel is-suġġerimenti ġenerali dwar policy guidelines.

Fl-Abbozz hemm il-funzjonijiet identifikati b'mod ċar kif hi torbot mal-ħidma tal-gvern u kif l-istess kummissjoni tassisti lill- kummissarju.

Kieku dan il-gvern ġie hawnhekk b'abbozz differenti, probabbiment konna nisimgħu kritika min-naħa ta' l-Oppożizzjoni – u din it- tip ta' kritika ġieli smajniha f'okkażjonijiet oħrajn - li hawnhekk hawn gvern li qed jagħmel korp ieħor wiesa', korp li se joħloq ħafna imperi, korp b'ħafna poteri, korp li se jinvolvi ma nafx kemm nies u li se jkun hawn il-burokrazija.

Għax il-gvern, minflok qed jagħmel hekk, qed jagħmel kummissjoni li tagħti linji gwida ġenerali, pero' tagħmel l- implimentazzjoni bi struttura lineari ċara u effettiva fil-persuna tal- kummissarju - naturalment bi kwalunkwe assistenza amminsitrattiva li jkollu bżonn - allura t-ton ta' l-oppożizzjoni inbidel u sar bil-maqlub ta' dak li normalment nisimgħu f'diskussjonijiet bħal dawn.

Sur President, irrid ngħid ukoll li films kbar bħalma kellna f'dawn l-aħħar snin ifissru introjtu kbir għal pajjiżna, introjtu għal-lukandi u għall- operaturi kollha fl-industrija tat-turiżmu.

Iktar minn hekk, dan huwa dħul li jkun imqassam f'ġimgħat li m'humiex neċessarjamnet marbuta ma' l-eqqel ta' l-istaġun turistiku, u allura huwa dħul addizzjonali.

Barra minn hekk, l-esperjenza turina li dawn il-produzzjonijiet jużaw firxa sħiħa ta' servizzi.

Il-films li jiġu f'pajjiżna jħaddmu n-nies kemm bħala extras kif ukoll fil-bini, armar u żarmar ta' set.

Jiena kelli l-opportunita' li niltaqa' ma' diversi nies li ħadmu b'rabta ma' din l-industrja tal-ġbid ta' films fil-pajjiż.

Iltqajt ma' nies li f'Malta kkreaw sets li tant impressjonaw lill-producers - f'dan il-każ producers Amerikani - li kienu ingaġġati fuq produzzjonijiet li saru wara mhux biss f'Malta imma anke barra minn Malta.

Dan għaliex f'Malta għandna nies tas-snajja', għandna nies kapaċi, kreattivi u li kapaċi jaddattaw għall-isfida li jkollhom quddiemhom.

Issa, biex dan kollu jirnexxi, il-gvern irid joħloq il-qafas u l-istrutturi neċessarji.

Dawn huma forsi l-iżjed effetti ovvji li jixhdu kemm huwa importanti li nsaħħu l-isforzi tagħna sabiex niġbdu iktar produzzjonijiet ċinematografiċi lejn Malta.

Illejla xtaqt nitkellem ukoll fuq benefiċċji li m'humiex daqstant ovvji kif ukoll fuq benefiċċji li nistgħu niggwadanjaw minnhom fil-futur.

Nerġa' nagħmel aċċenn għad-diskors ta' introduzzjoni li għamel il-kollega tiegħi l- Ministru Austin Gatt il-bieraħ meta qal li m'għandniex inħarsu lejn dan is- settur awdjoviżiv - u dan aċċennajt għalih anke qabel - bħala big budget productions.

Jekk inħarsu biss lejn l-aspetti industrijali u kompetittivi tal-film, hemm ċans li nitilfu l-opportunitajiet li joffri dan il-medium f'oqsma oħra wkoll.

Il-film huwa l-mod l-iktar aċċessibbli fiżikament u soċjalment biex wieħed jittrażmetti l-kultura.

Films li saru f'Malta u daru d-dinja bħal Gladiator, Troy u Count of Monte Cristo taw lil kulmin mar jarahom titwila tal-wirt arkitettoniku Malti.

Min isegwi l-arti ċinematografika u min jagħmel dan anke f'kontest mar-rabta ta' l-industrja tat-turiżmu, jsemmulek persuni li jżuru pajjiżi biex jaraw it-trail ta' kif inġibed film partikolari li jkun għamel suċċess.

Per eżempju, fil-każ tal- film ta' Harry Potter, kellek nies li marru fl-istazzjon tal-ferrovija fl- Ingilterra u jippretendu li jsibu l-famuża platform nine and a half li naturalment ma teżistix.

Hija daqshekk kbira r-rabta bejn din l-espressjoni u dak li mbagħad huwa effett promozzjonali għal pajjiż.

Apparti dan kollu, l-wirt kulturali Malti jikkomprendi ħafna elementi oħra mhux biss fl-arkitettura, u huwa għalhekk li għandna ninkoraġġixxu permezz ta' din il-kummissjoni u permezz tal-kummissarju anke lill-produtturi domestiċi.

Waħda mir-raġunijiet għaliex għandna nagħtu dan l-appoġġ huwa li fil-każ ta' produtturi b'rabta diretta ma' Malta hemm iżjed iċ-ċans li l- ambjentazzjoni tal-films tagħhom tkun ambjentazzjoni Maltija.

Dan huwa speċjalment il-każ fejn tidħol il-lingwa Maltija.

Fil-fatt nista' ngħid li qed infittxu modi kif permezz ta' fondi anke mill-Unjoni Ewropea taħt il- programm Media Plus, produtturi ta' films bil-Malti fil-futur ikunu jistgħu jingħataw għajnuna biex iżidu s-subtitles, għax din ukoll hija parti mill- kultura ta' diversita' li tippromwovi l-Unjoni Ewropea.

Dan biex jikber iċ- ċans ta' ċirkolazzjoni ta' film, kif ukoll biex nagħmlu udjenzi barranin konxji ta' l-eżistenza tal-lingwa tagħna.

F'dan ir-rigward ninsab informat li bl-użu tas-sistema diġitali, dalwaqt se jkollna l-produzzjoni ta' l- ewwel film bi sfond ta' storja u bl-isfond drammatiku bl-użu totali tal- lingwa Maltija.

Dan se jkun imniedi fil-ġranet li ġejjin, u fil-fatt se jintwera mhux biss fiċ-cinemas Maltin imma anke f'cinemas barra minn Malta, bħall-Awstralja, bħal Canada u postijiet oħrajn fejn hemm udjenza li tkun Maltija.

Apparti li l-ħsieb huwa wkoll li din il-produzzjoni li għandi f'moħħi tinħareġ fil-lingwa Ingliża pero', l-isfond Malti żgur li jibqa' ċar ħafna fi produzzjoni bħal din.

Sur President, dan juri li l-kwestjoni m'hijiex biss li nagħtu u ninkoraġġixxu, imma huwa importanti wkoll li ntejbu d-distribuzzjoni.

Din is-sena għandhom jiġu varati fi ħdan l-Unjoni Ewropea n-negozjati għad- direttiva l-ġdida biex taġġorna dik li hija magħrufa bħala d-direttiva televiżjoni mingħajr fruntieri.

Id-direttiva preżenti tobbliga lill-istati membri li 50% tax-xandir tagħhom ikun ta' produzzjonijiet Ewropej.

Ħafna stati membri jilħqu din il-kwota b'xandirijiet purament domestiċi, allura waħda mill-proposti li hemm għad-direttiva l-ġdida hija li parti minn din il-kwota trid tkun sodisfatta bi produzzjonijiet Ewropej, pero' mhux domestiċi.

Almenu jkollok il-konċett li wkoll qed jikber fl-importanza tiegħu ta' co-productions.

Dan huwa bil-għan li produzzjonijiet Ewropej ikollhom iktar ċans ta' ċirkolazzjoni fl-istati membri kollha ta' l-Unjoni.

Għalkemm din il-proposta għad trid issir formalment, u l-gvern Malti jkun irid jikkonsulta u jfassal il-pożizzjoni tiegħu fuq l-abbozz tad-direttiva, mill-qasam kulturali żgur li proposta bħal din tgħin fiċ-ċirkolazzjoni ta' produzzjonijiet Maltin.

Mod ieħor li għandna żgur nesploraw fil-futur biex intejbu l-produzzjoni huwa l-konċett ta' festival tal-films.

Fi ħdan il-ministeru tiegħi hemm iċ- ċentru tal-kreattivita` li regolarment jospita festival ta' films minn numru ta' pajjiżi.

U hawn, ħafna drabi jingħata spazju għal dawk il- produzzjonijiet hekk imsejħa "mhux kummerċjali" imma li trid tagħtihom l- ispazju ta' distribuzzjoni li huma jkollhom bżonn.

Dan huwa servizz li sar jintuża minn ħafna mill-ambaxxati ta' pajjiżi barranin ġewwa Malta u li żgur jagħtina iktar inkoraġġiment.

Fil-fatt, daqqa t'għajn lejn il-programmi taċ-ċinema fil-Kavallier ta' San Ġakbu hija biżżejjed biex turi kemm f'dawn il-festivals qegħdin jagħtu opportunita` lil pajjiżi żgħar, l-hekk imsejħa "pajjiżi b'kapaċita` produttiva baxxa", biex juru x'qed jipproduċu fil-qasam taċ-ċinema, ħafna drabi f'livell artistiku għoli ħafna.

U ta' min jgħid li l-livell ta' films ta' dawn il-pajjiżi huwa livell li jħabbatha anke ma' dawk li għandhom tradizzjoni akbar u iktar wiesgħa fil-qasam ta' produzzjoni ċinematografika.

Min isegwi l-festival ta' films Ewropej li jsiru barra jista' jinnota li sfortunatament m'għandekx rappreżentazzjoni ta' produzzjonijiet Maltin, u hawn wieħed jistaqsi għaliex dan in-nuqqas.

Ħafna drabi r-raġuni tkun għax min jorganizza dawn il-festivals ikun irid il-pellikola fil-format ta' 35mm, pero` fil-futur l-użu tat-teknoloġija diġitali għandha tgħin biex din id-diffikulta` teknika kontra pajjiżi żgħar tista' tingħeleb faċilment.

Għaldaqstant huwa importanti li jkun hemm it-taħriġ neċessarju.

Irid ikollna faċilitajiet li mhux sempliċement huma faċilitajiet orħos, imma li huma adegwati.

Fil-fatt il-liġi li għandna quddiemna titkellem dwar il- ħtieġa ta' investiment fit-taħriġ, tirriferi għal xiri ta' apparat għal produzzjonijiet ta' standard għoli u m'għandi l-ebda dubju li bis-saħħa tax- xogħol ġenerat minn produzzjonijiet barranin ikun hawn min iħoss li jagħmel sens li dan huwa investiment li tajjeb li jsir.

Minkejja xi rimarki li għamel l-Onor.

Mizzi, m'għandi ebda dubju li l-gvern preżenti bil-fatti u bil-provi kollha jagħti l-ikbar inkoraġġiment lil kulmin hu serju u lil kulmin lest jaħdem bis-serjeta` f'dan il-qasam, u m'hemm ebda aġenda ta' natura oħra.

Irrid ngħid li paragrafu (d) ta' klawsola 4 jgħid li waħda mill- funzjonijiet ta' din il-kummissjoni hija li tagħti pariri lill-ministru fl- iżviluppar ta' strateġija komprensiva f'taħriġ ta' snajja' li tkun flessibbli u miftuħa għal bidliet industrijali u teknoloġiċi in kollaborazzjoni ma' l-industrija awdjoviżiva u ma' partijiet interessati oħra.

Imbagħad subklawsola (1) ta' klawsola 29 tgħid li l-kummissarju jista' jagħmel għotjiet biex itaffu kompletament jew parzjalment l-ispiża tat-taħriġ għall-persuni f'kull aspett ta' produzzjoni ta' film.

U f'Malta dan l-interess qiegħed jikber.

Mr Speaker, ġaladarba pajjiżna jkollu nies imħarrġa u jkun hawn faċilitajiet li jistgħu jintużaw għal produzzjonijiet lokali, wieħed jista' jistenna li jogħla l-livell tax-xogħol maħdum anke għas-suq lokali, kif ukoll il-produzzjonijiet maħduma minn kumpanniji lokali li huma interessati li jbigħu x-xogħol tagħhom barra minn Malta.

Illum jeżistu fora speċjalizzati għal dan it-tip ta' produzzjonijiet u jeżistu fondi u skemi ta' għajnuna mill-Unjoni Ewropea sabiex jgħinu lil din l-industrija.

Forsi interessanti li wieħed jisma' x'kienet qalet il-kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea għas-soċjeta` ta' l-informatika u tal-media Vivienne Redding - li hija wkoll il-kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea li tippresjedi għan-nom tal- Kummissjoni Ewropea fil-festival tal-films Ewropew li jsir f'Cannes kull sena - f'Settembru tas-sena l-oħra, fl-okkażjoni ta' festival tal-films ieħor famuż li jsir ġewwa Venezja.

Vivienne Redding kienet qalet hekk:

"Audiovisual works represent the main factor for the transmission of cultural, social and democratic values.

We need that and we will need that more in an enlarged Europe ...."

- Għax hi kienet qed titkellem qabel it-tkabbir-

"... and maybe more in the future.

It is going to be one of the essential and strong policies to preserve cultural identity in Europe."

F'Ġunju tas-sena l-oħra l-Unjoni Ewropea ddeċidiet li tgħolli l-għajnuna lis-settur awdjoviżiv għas-snin 2007/2013.

Dan isir permezz tal-programm ġdid Media 2007.

Nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex minn hawnhekk inħajjar kumpanniji lokali fis-settur awdjoviżiv sabiex iħarsu lejn dan il-programm u jaraw kif jistgħu japprofittaw ruħhom mill-għajnuna li qed toffri l- Unjoni Ewropea, għajnuna li l-Unjoni Ewropea qed tara iktar rilevanti issa wara t-tkabbir tagħha.

Nista' ngħid ukoll li fil-ministeru responsabbli għall-kultura se jkun hemm it-twaqqif ta' media desk biex wieħed joffri għajnuna lil min ikun interessat li jkun jaf iktar dwar dawn il-programmi ta' għajnuna finanzjarja mill-Unjoni Ewropea marbuta mal-media.

Il-produtturi lokali jafu iżjed minn kulħadd id-diffikultajiet li jiffaċċjaw meta jiġu biex jaħdmu proġett bl-intenzjoni li jinbiegħ barra l- pajjiż.

Biex nagħti ftit eżempji, hemm diffikultajiet tal-format li bih trid issir il-produzzjoni, il-limitazzjonijiet ta' dubbing facilities u limitazzjonijet fuq subtitling.

Dan huwa xogħol speċjalizzat, u jekk ikollna dan it-tip ta' faċilitajiet inkunu nistgħu nipproduċu xogħol bil- lingwa Maltija, imma jkun jista' jinbiegħ ukoll barra l-pajjiż għax ikollok il-faċilita` tad-dubbing f'lingwi oħrajn.

Dan l-aħħar dehru rapporti fl- istampa lokali li jorbtu mal-ħruġ ta' din l-ewwel produzzjoni fil-lingwa Maltija li diġa` aċċennajt għaliha.

Ta' min jirriferi wkoll għal x'qed jiġri wara li tinħadem produzzjoni.

Mil- lat ta' turiżmu, jagħmel sens li jkollok faċilita` li fiha tista' tippreżerva l-oġġetti marbuta ma' l-industrija tal-films fil-pajjiż, għax post bħal dak ikun ta' attrazzjoni fih innifsu minħabba li jibqa' jservi bħala tifkira ta' produzzjonijiet prinċipali li jkunu saru.

Naturalment dan irid isir bil-għaqal, irridu nifhmu l-limitazzjonijet ta' l-ispazju f'pajjiżna, m'għandniex il-lussu li tista' tħalli s-sets kollha immaġinabbli fil-post oriġinali fejn ikunu saru, pero` tista' toħloq park, jew ċentru jew xi esebizzjoni li tgħin lill-viżitatur biex japprezza aħjar dak li jkun sar fil-pajjiż.

F'dan is-sens, b'mod viżwali l-Awtorita` Maltija tat-Turiżmu kienet ħolqot dik li ssejħet il-Malta film map li kienet launched sena ilu fil-fiera internazzjoanli tat-turiżmu li tinżamm f'Londra.

Meta tidħol f'dik il- mappa tista' tidħol f'partijiet differenti tal-pajjiż, u skond liema parti tal-pajjiż tikklikja fuqha ssib liema produzzjonijiet inħadmu f'parti jew oħra ta' Malta jew tagħmel search b'titolu tal-film, imbagħad it-titolu tal- film jiggwidak għal fejn sar fil-pajjiż.

Għandek ukoll il-facility ta' search skond l-artisti prinċipali li jkunu ħadu sehem, jiġifieri hija interattiva mil-lat tal-ġeografija tagħna, mil-lat tal-persuni li ħadu sehem, mil-lat ta' sena u mil-lat ta' titolu ta' films.

Nista' ngħid li kien hemm interess qawwi ħafna anke minn operaturi turistiċi.

Din il- website baqgħet tiġi aġġornata u qed tgħin fil-marketing ta' turiżmu marbut ma' interess li dejjem qed jikber fl-arti ċinematografika.

Il-liġi titkellem fuq opportunitajiet għall-aċċess għall-istorja taċ-ċinema u patrimonju kulturali u l-użu ta' l-istorja tal-film fil-ftehim ta' l- identita`, ir-rappreżentazzjoni, il-kultura u l-kreativita`.

F'dan il-qafas nixtieq naċċenna għall-ħtieġa li pajjiżna jkollu l-arkivju tiegħu tal-produzzjonijiet awdjo-viżivi, għaliex sal-lum m'hawnx repożitorju forsi anke minħabba l-fatt li saru produzzjonijiet limitati.

Pero`, issa iktar ma nifhmu d-definizzjoni iktar wiesgħa ta' produzzjonijiet li għandna nattiraw lejn il-pajjiż, naħseb li jekk ikun hemm forma ta' arkivju speċjalizzat preċiżament f'dan ir-rigward tkun xi ħaġa li tgħin kemm għall-produzzjonijiet futuri u kemm bħala attrazzjoni fiha nfisha mil-lat kulturali u mil-lat turistiku.

Naturalment, biex din il-liġi tilħaq l-għan tagħha u biex jiżdiedu dawn il-produzzjonijiet, wieħed irid jassigura li dak ikun arkivju aċċessibbli, u dan il-prinċipju ta' aċċessibilita' huwa prinċipju ieħor inkorporat fil-liġi li għandna għall-konsiderazzjoni tagħna.

Għalhekk din hija liġi importanti li tagħti spazju aktar iffokat fuq industrija importanti għal pajjiżna minn dawn l-angoli kollha.

Naturalment, fil-kuntest tal-business promotion Act diġa`għandek struttura ta' kif inti tista' toffri inċentivi fiskali lill-producers ta' films fil- pajjiż.

Pero` l-liġi għandha vantaġġ akbar, għax tipprovdi qafas li jorbot direttament mal-ħtiġijiet ta' producers, li tagħmel dan b'mod effettiv u li tkun tista' tagħmel dan over and above l-għajnuniet kollha li diġa` setgħu jingħataw s'issa.

Mr Speaker, nagħlaq b'dan il-ħsieb.

Ejja nifhmu li anke f'dan il-qasam hawn kompetizzjoni kbira.

Hawn pajjiżi li ma kellhomx il-faċilitajiet għal ġbid ta' films li kellna f'Malta għal snin twal u li llum qed jarmaw bil- kbir, u llum qed jaraw din l-opportunita` tikber u anke tinfirex iktar preċiżament minħabba din id-diversita` ta' aktar produzzjonijiet li rridu naraw fil-livell Ewropew.

Din il-faċilita` ta' aktar espressjoni ta' identitajiet nazzjonali u ta' produzzjonijiet bejn pajjiżi u reġjuni differenti naturalment tapplika wkoll għall-producers li jaħdmu fl-Amerika u f'pajjiżi oħrajn li wkoll ikunu jridu jaħdmu, kemm għal rashom kif ukoll ma' oħrajn, f'pajjiżi Ewropej.

U allura hija opportunita`oħra li trid tagħraf il-mument kruċjali tagħha, li dak il-mument taħtfu favur il-pajjiż u li b'ħidma kordinata u b'ħidma ta' min ikun kapaċi jagħti l-akbar attenzjoni u immedjata lil dan il-qasam jgħin lil Malta f'dan is-settur tant importanti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, il-bieraħ meta tkellem il-ministru, smajna ħafna affarijiet li forsi jkun tajjeb li npoġġuhom fil-kontest storiku tagħhom, għaliex jista' jkun li ngħatat l-impressjoni - għallinqas dik hija l-impressjoni li ħadt jien meta kont qiegħda nisma' - li ndaħal il- gvern f'din l-industrija għax qabel kien hemm il-privat, imbagħad morna ħażin, u dawn l-affarijiet kollha.

Fil-fatt, il-gvern indaħal fis- sebgħinijiet meta kien hemm gvern Laburista.

Li ġara dak iż-żmien kien li l-faċilitajiet tal-film studios kienu f'idejn persuna barranija li kien jisimha Jim Hole li falla u ma setax jaqbad art, għax kull film li kien isir kien jispiċċa bid-dejn.

Imbagħad dak id-dejn iħallsuh mill-film li jiġi warajh, u kull darba kien jibqa' sejjer hekk.

U fil-fatt mhux il-gvern ħa over, imma din il-persuna Jim Hole ried ibigħ sehmu.

Naturlament, kien hemm l-impjegati nvoluti, u biex forsi nsalvaw is- sitwazzjoni l-MDC kienet xtrat sehem dan il-barrani.

Jiġifieri mhux ħadu over il-gvern, qishom saru xi affarijiet li m'hemmx loġika għalihom jew li m'hemmx sens, għax meta tisma' li l-gvern ħa over il-film facilities tgħid: Dawn x'affarijiet huma?

Fil-fatt, kienet daħlet għalih l-MDC biex l- impjegati ma jitilfux xogħolhom għax il-barrani ma setax jaqbad art, minn production għall-oħra kull darba kien qed jispiċċa bid-dejn u falla.

Tant kienet ħażina s-sitwazzjoni li l-general manager - dak iż-żmien kien Paul Avellino - kien qabad u rriżenja minn rajh.

Hemhekk kien hemm mess sħiħa.

Fil-fatt għall-aħħar ta' l-1978, wara li nġibed il-film Midnight Express - li kien inġibed kollu hawn Malta - minkejja li daħħal ħafna flus, xorta din il-kumpannija baqgħet bid-dejn.

Tant hu hekk li wara dan il-film Jim Hole ried ibigħ sehmu.

L-MDC ħadet f'idejha dan il-kumpless li, kif qal il-Ministru, l-attrazzjoni ewlenija tiegħu hija t-tank ta' l-ilma.

Fil-fatt fiż-żmien ta' Jim Hole kien hemm tank ta' l-ilma wieħed, u kien wara li waqa' f'idejn l-MDC, għall- ħabta ta' l-1979/1980, li nbena water tank ieħor.

Kien ġie l-film Raise the Titanic, u kellhom bżonn tank iktar fond.

Fil-fatt hekk issir id- distinzjoni; dak li kien hemm qabel jgħidulu surface tank, u dak li nbena fl-1979/1980 jgħidulu deep water tank, għax biex jaħdmu Raise the Titanic kellhom bżonn tank iktar fond.

Jiġifieri din il-kumpannija bniet it-tieni tank wara li ma baqgħetx f'idejn il-privat.

Ta' min isemmi li fl-1980 kienu qed jinħadmu tliet films kbar f'daqqa.

Dan kien żmien li qatt ma kien hawn bħalu.

Qed insemmu Troy u Gladiator li huma films kbar ukoll, pero` bħala ġenerazzjoni ta' flus ma ssuperawx dan il-perijodu ta' l-1980 meta kien qed jinħadem Popeye - li ħaddem ħanfa nies u numru kbir ta' extras - Raise the Titanic, li kien iktar film ta' special effects, u Clash of the Titans li wkoll ħaddem ħafna nies u ġġenera ħafna flus.

Qed insemmi dan biex nuri li kien hemm żmenijiet ta' suċċess f'dan il- qasam.

Il-films ma jiġux għax il-film facilities qegħdin f'idejn dak jew l- ieħor jew f'idejn l-MDC.

Jekk il-producer u d-director jiġu hawnhekk u jidhrilhom li l-post huwa tajjeb - għax dawn li jridu huwa li jkollhom proġett tajjeb – jiddeċiedu li x-xogħol isir hawnhekk.

Wara dawk reġa' kien hemm nuqqas ta' xogħol, u fl-1983 reġa' kien hemm proġett kbir ieħor ta' Kristofru Kolombu.

Ix-xogħol tal-films hekk hu; jista' jkollok proġett kbir, imbagħad ikun hemm perijodu meta ma jiġix film, u jista' jkun li timla in between billi ġġib xi riklami li, kif qal il-ministru, huma mod tajjeb ta' kif tiġġenera x-xogħol, tħaddem in-nies u l-industrija żżommha għaddejja.

Pero` rridu ngħidu wkoll li ma jiddependix totalment minn kif naħdmu biex inġibu dan ix-xogħol, għax l-aħħar deċiżjoni tkun ta' min se jħallas, ta' min se jagħmel il-film.

Għall-ħabta ta' l-1994/1995, il-gvern Nazzjonalista biegħ dawn il- faċilitajiet lil ċertu wieħed Falzon, u fi żmienu kien hemm film kbir.

Kien proġett ta' US$80 miljun li nofshom intefqu hawnhekk, għax ma nħadimx kollu hawn, imma qegħdin nitkellmu fuq US$40 miljun, jiġifieri ma kenitx xi ċekċika.

Pero`, minn meta l-gvern neħħa l-film services minn idejh u tahom f'idejn Falzon, ġiet din il-produzzjoni ta' US$80 miljun li US$40 miljun minnhom intnefqu hawn Malta.

Imma tant kien hemm tbażwir min-naħa lokali fuq dan il-film li l-kumpannija spiċċat qalgħet biss Lm3,000.

Lil min tmur tgħidha li fuq produzzjoni fejn intefqu US$40 miljun hawn Malta, is- servicing company qalgħet biss Lm3,000?!

Tajjeb insemmu li meta ġie biex jieħu dawn il-film facilities mingħand l-MDC, Falzon kien ġie b'ħafna wegħdi ta' produzzjonijiet u lanqas ġab film wieħed biss, għax il-kuntatti għall-film Cut-throat Island kienu saru qabel ma ħa l-film facilities f'idejh.

Il-bieraħ, il-ministru semma żewġ films, Gladiator u Troy, pero` dan Falzon ma kellu x'jaqsam xejn magħhom.

Qed ngħid dan ħalli meta nitkellmu niċċaraw x'aħna ngħidu u mhux we just skim the surface u ngħidu li kien hawn il-film Troy u Gladiator, u li l-MDC neħħiet il-film services minn idejha, għax aħjar f'idejn il-privat.

Fil-verita` x'ġara?

Mhux talli Falzon - li kellu l-film services f'idejh għax tathomlu l-MDC - ma kellux x'jaqsam ma' dawn iż-żewġ films kbar, talli għamel ħafna bsaten fir-roti waqt li kien qed jinħadem il-film Gladiator.

In-nies stess li ħadmu fih jgħidu kemm sabu ntoppi li mbagħad skoprew li kienu ġejjin min-naħa ta' Falzon stess għax il-film ma ħadux hu.

Dan huwa business li jrendi ħafna flus; qed nitkellmu fuq miljuni ta' dollari.

Nafu li sar ħafna tgerfix għax, kif semmejt, biex Falzon jaqla' biss Lm3,000 minn fuq il-film Cut-throat Island, proġett li nefaq US$40 miljun hawnhekk, bilfors li kien hemm it-tbażwir!

Imbagħad, fil-ġbid tal- film Gladiator sabu ħafna bsaten fir-roti mingħandu, l-istess individwu li kien wiegħed li se jġib ħafna produzzjonijiet meta l-MDC tawh il-film facilities.

Mhux talli ma ġabx, talli ried itellef il-produzzjonijiet li ġew!

Fil-fatt, meta ġew il-producer u d-direttur tal-Gladiator biex jitkellmu ma' Falzon ma ħareġ xejn mid-diskussjonijiet, u l-film sar mingħajr Falzon li kien ħa l-film facilities mingħand il-gvern biex imexxi l-affarijiet kollha li kien hemm hemmhekk.

U ngħid "kien" għax illum ħallew kollox jitkisser u jitmermer.

Tista' tgħid li dawn lanqas għadhom jeżistu.

Jiġifieri dan Falzon, li l-gvern tah il-film studios, ma kellu x'jaqsam xejn mal-produzzjoni ta' Gladiator u, mill-informazzjoni li għandi min-nies li ħadmu fuq il-Gladiator, dawn sabu problemi minnu għax ma daħalx hu fil- kuntratt.

Il-bieraħ il-ministru semma wkoll l-iżvilupp ta' sound stage li huwa tajjeb u importanti.

Pero` fl-1998, meta kien wasal biex jispiċċa l-gvern Laburista, niftakar li Dino de Laurentis kien iltaqa' mal-gvern Laburista u bdew xi taħdidiet għax ried jidħol bi sħab biex jibni sound stage.

Pero` ma nafux x'ġara minn dan il-proġett ta' sound stage.

Dino de Laurentis - min qiegħed f'dan il-qasam jaf sew min hu - ġie Malta ħafna drabi, ħadem ħafna, ta ħafna xogħol lil nies Maltin, għallem ħafna nies Maltin u ma nafux bħala xi wieħed li jitkellem fl-ajru.

Pero` nixtieq nistaqsi x'ġara minn dan il-proġett.

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax il-ministru semma s-sound stage.

Jekk wieħed iħares lejn l-affarijiet fil-film studios malajr jinduna li kollox intelaq għal riħu, kollox mar il-baħar.

Kien hemm theme park għall- familji li kien jiġġenera flus għall-pagi tal-ħaddiema, imma anke dan it- theme park ġie abbandunat.

Il-Ministru Zammit Dimech qajjem il-punt li s- sets jistgħu jservu ta' attrazzjoni turistika.

Jekk tmur l-Awstrija, per eżempju, tara l-fuss li jagħmlu fuq is-set ta' fejn inħadem Sound of Music, u meta tmur tgħid: Fuq xiex qed jagħmlu dan il-fuss kollu?

Ara kemm ilu li nħadem Sound of Music, naħseb li kont għadni baby, imma sal-lum għadhom jagħmlu excursions tat-turisti biex juruhom fejn inħadem is-Sound of Music.

Veru ma nistgħux inżommu s-sets kollha tal-films li nħadmu hawn Malta, imma anke fejn inżammu tidħol il-politika u jidħlu l-bażużli.

Insemmi s-set ta' Popeye Village, li jikkonsisti f'villaġġ sħiħ ta' l-injam u kienet tkun ħasra li kieku twaqqa'.

Safejn naf jien, dak iż-żmien is-Sur Cassar kien managing director, u nsista li dan is-set jinżamm ħalli jintuża bħala attrazzjoni turistika.

Fil-fatt kienu jittieħdu t-turisti hemmhekk u kien hemm anke restaurant.

Jiġifieri, dan kien sors ta' dħul għall-MDC, u fil- perijodu meta ma kienx ikun hemm films, il-ħaddiema tal-film studios kienu jintbagħtu hemmhekk biex jagħmlu l-maintenance.

Meta tela' l-gvern Nazzjonalista, l-ex-ministru John Dalli ta dan il-post lil xi ħadd viċin tiegħu biex imexxih hu.

Ma nafx x'sar minnu llum.

(Interruzzjonijiet) Qed jgħiduli li għadu l-istess.

Imma, filwaqt li qabel kellek xi ħaġa li qed trendilek permezz tal-biljetti li jixtraw biex imorru jaraw dan il-villaġġ, u kien hemm anke d-dħul mir-restaurant, apparti li kellek fejn tħaddem in-nies tal-film studios biex jagħmlu l- maintenance, f'daqqa waħda dan kollu spiċċa għand persuna speċjali li l-ex- ministru ddeċieda li jagħtiha t-tmexxija ta' Popeye Village.

Sur President, qed ngħidu li għandna nippreżervaw is-sets tal-films biex iservu ta' attrazzjoni turistika, naturalment dawk li jkunu ta' kwalita` u ta' ċertu kalibru, u jekk il-location li qegħdin fiha tkun tippermetti.

Pero`, anke hemmhekk irridu naraw x'inhu jiġri, mhux filli għandek xi ħaġa li għallinqas qed tipprovdi sors ta' dħul u qed tipprovdi xogħol għall- ħaddiema ta' l-MDC, u f'daqqa waħda tispiċċa għand xi ħadd viċin tal- ministru.

Għax kull ħaġa fiha l-istorja tagħha....

(Interruzzjonijiet) THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Ippermettili, Onor. Dalli.

Il- Ministru, on a point order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, l-ewwel darba ħallejtha għaddejja u t- tieni darba wkoll, imma t-tielet darba se jkolli nqum fuq point of order.

Qed tallega li l-persuna li ħa dak il-post kien viċin l-ex-Ministru John Dalli.

Tista' tipprova li hekk hu?

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Qed jgħiduli li għadu hemmhekk.

Issa ċċekkja min hi din il-persuna u tkun taf min hi!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, jien imdorri li meta nagħmel allegazzjoni f'din il-Kamra nippreżenta l-provi.

Qed nistaqsi b'mod speċifiku - biex nagħti l-aħħar ċans qabel ma nitlob li jittieħdu l-passi li għandhom jittieħdu – l-ewwelnett min hi din il- persuna; it-tieni, jekk l-Onor.

Membru għandhiex il-provi hawnhekk biex issostni l-allegazzjoni li dik il-persuna kienet viċin l-ex-Ministru Dalli; u t-tielet għaliex, jekk għandha din il-prova, l-ex-Ministru Dalli ta dan il-post b'mod irregolari, kif qed tallega, lil din il-persuna?

THE DEPUTY SPEAKER: Tkompli l-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Jien qed ngħid li dan il-post, Popeye Village, kien immexxi min-nies tal-Mediterranean Film Studios u x-xogħol kien iħallilhom profitt, imbagħad l-ex-Ministru Dalli tah lil din il-persuna.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, formalment qed nitlob ruling skond l- iStanding Orders ta' din il-Kamra li meta ssir allegazzjoni - u f'dan il- każ hawn allegazzjoni ta' wrongdoing għax l-Onor.

Dalli qed tallega li l-ex- Ministru Dalli ta dan il-post b'mod abbużiv lil xi ħadd viċin tiegħu – min jallega jrid iġib il-provi.

Jien tlabt ripetutament lill-Onor.

Helena Dalli biex tgħid x'jisimha din il- persuna imma ma qalitx.

Tlabt ripetutament biex tipprova li hu viċin l-ex- Ministru Dalli imma ma qalitx.

Tlabt ripetutament biex tpoġġi l-provi li l- ex-Ministru Dalli abbuża meta għamel hekk.

Jien nitlob li jew tirtiraha immedjatament jew ikolli nitolbok tagħti ruling issa, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Jien għedt li dan il-post kien immexxi mill- Mediterranean Film Studios.

Għedt ukoll li l-ex-Ministru Dalli tah lil persuna viċin tiegħu imma m'għedtx "b'mod abbużiv".

Il-Ministru qed jgħid li "b'mod abbużiv" u qed ngħidlek li issa nġiblek id-dettalji sewwa.

Id-dettalji nafhom, imma nixtieq inkun iktar preċiża qabel ma npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru, fuq l-istess point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nitlob ruling.

THE DEPUTY SPEAKER: Jien naħseb li l-Onor.

Dalli ċċarat id-diskors aħjar u qed tgħid li se tpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-isem tal-persuna bid- dettalji.

Pero` kif fhimt mill-intervent tagħha ma semmetx li kien hemm xi abbuż.

L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, I stand by what I said li Popeye Village kien immexxi min-nies tal-Mediterranean Film Studios, imbagħad l-ex- Ministru Dalli ta r-running ta' dan il-post lil xi ħadd viċin tiegħu.

Id-dettalji nista' npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, il-kliem "ta l-post lil xi ħadd viċin tiegħu" jimplika abbuż.

Ma naħsibx li qed ngħixu f'xi dinja fejn ma niftehmux bil-Malti!

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Dalli tissustanzja jew tispjega aħjar xi trid tgħid jew inkella tirtiraha.

ONOR.

HELENA DALLI: Qed ngħidlek li I stand by what I said.

THE DEPUTY SPEAKER: Qed ngħidlek biex tispjega aħjar dak li qed tgħid għax il-Ministru qed jgħid li l-kelma "ta" qed timplika ċertu abbuż.

ONOR.

HELENA DALLI: Ħalli nerġa' nispjega.

Sar il-film Popeye.

Il- Ministru Zammit Dimech tkellem fuq il-bżonn li nżommu s-sets fejn nistgħu.

Issa jien tajt l-eżempju tas-set ta' Popeye Village li nżamm bil-ħila tal- managing director ta' dak iż-żmien, li kien qal li huwa dnub li dan il-post inwaqqgħuh wara daqstant xogħol.

U mhux talli ma twaqqax, talli sar tourist attraction u bdew jiffunzjonaw restaurants.

Jiġifieri dak il-post kien idaħħal il-flus u kienu jaħdmu n-nies hemmhekk.

Meta John Dalli kien ministru, ta dan il-post f'idejn persuna li hija viċin tiegħu u l-post ma baqax immexxi min-nies tal-Mediterranean film Studios li kienu qed jaqilgħu l-flus minnu.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nerġa' nirrepeti li l-frażi "l-ex- Ministru John Dalli ta dan il-post lil persuna viċin tiegħu" – u mhux biss fl-opinjoni tiegħi imma fl-opinjoni ta' kulħadd - timplika abbuż min-naħa ta' l-Onor.

John Dalli.

Jien ma nibqax ninsisti fuq ir-ruling li tlabtek jekk ikun hawn dikjarazzjoni mingħajr ekwivoċi u mingħajr kantunieri mill-Onor.

Helena Dalli li dan ma sarx b'abbuż.

THE DEPUTY SPEAKER: Fil-fatt l-Onor.

Helena Dalli ma semmetx il-kelma "abbuż".

ONOR.

HELENA DALLI: Jien ma semmejtx il-kelma "abbuż", anzi ħa ngħidlek x'nagħmlu.

Issa nitolbu lil Malta Enterprise, ġaladarba l-MDC m'għadhiex teżisti, tagħtina l-kuntratt li sar ma' din il-persuna, jekk sar kuntratt.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, jien qed inkun ċarissimu mingħajr ħafna tlaqliq.

Jekk ma ssirx dikjarazzjoni ċara li b'dak li qalet mhux qed timplika li l-Onor.

John Dalli abbuża mill-pożizzjoni tiegħu, jien nitlob ruling.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Membru ma semmetx il-kelma "abbuż".

Inti qed targumenta b'dan il-mod għax l-Onor.

Dalli qed tgħid il-kelma "ta".

Forsi tista' tispjega ruħha aħjar l-Onor.

Dalli.

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nafu lkoll li l-gvern għandu ċerti proċeduri.

L-MDC, il-Malta Enterprise, il-lands, dawn kollha għandhom proċeduri kif jistgħu jagħtu l-affarijiet lil terzi.

L-implikazzjoni tal-kelma "ta" hija li dawn il-proċeduri ma ġewx osservati.

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Dalli biex tispjega ruħha aħjar jew tibdel il-kelma "ta".

ONOR.

HELENA DALLI: Mhix ovvja li jekk ministru tal-gvern jagħti xi ħaġa jagħtiha f'isem l-MDC u f'isem il-gvern Malti?

Ma tahilux minn tiegħu din!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, x'inhu daqshekk diffiċli biex tgħid: "Iva, qed nimplika li hemm abbuż", jew: "Le, m'iniex qed nimplika li hemm abbuż."?

Dak kollu li qed nitlob u nsolvu l-problema.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Le, le, le.

Jiena qed ngħid - u qed inkun ċara ħafna fid-diskors tiegħi - li filwaqt li qabel l-MDC kienet qed iddaħħal il- flus mit-tickets tat-turisti li jżuru l-post u mir-restaurant, bil-gvern jipprovdi employment lill-ħaddiema tal-Mediterranean Film Studios, meta tela' l-Ministru Dalli ta l-post lil din il-persuna.

Ovvjament f'isem il- Gvern Malti tahulu għax dan mhux tiegħu kien!

Issa nitolbu lill-MDC tagħtina kopja tal-kuntratt li sar ma' din il- persuna.

Naħseb iktar minn hekk ma nistax ngħid.

Il-kelma "abbuż" il- Ministru qalha u mhux jien.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit.

Jien qed nifhem tajjeb li inti m'intix tallega li kien hemm abbuż?

ONOR.

HELENA DALLI: Il-kelma "abbuż" il-Ministru semmiha.

Issa min qed jisma' jasal għall-konklużjonijiet tiegħu.

THE DEPUTY SPEAKER: Jiġifieri inti mhux qed tgħid li dan sar b'mod abbużiv, biex nagħmluha ċara?

Il-fatt li qed tgħid il-kelma "ta" mhux qed tallega li kien hemm abbuż.

ONOR.

HELENA DALLI: Jien qed ngħid li qabel kienu jaħdmu l-ħaddiema tal- Mediterranean Film Studios hemmhekk u kienu jaqilgħu l-għajxien tagħhom minn hemm.

Imbagħad l-ex-Ministru Dalli din taha lil xi ħadd viċin tiegħu f'isem il-Gvern Malti, ovvjament għax din mhux tiegħu.

Il-kelma "abbuż" semmiha l-Ministru.

THE DEPUTY SPEAKER: Imma inti mhux qed tallega li kien hemm "abbuż" għax inkella, skond l-istanding orders ...

ONOR.

HELENA DALLI: Jien m'allegajt xejn.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma allegat xejn.

Kuntent biha dik, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Kollox sew.

Tista' tkompli l-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Jien semmejt kif kienu qabel l-affarijiet, kif kienu qed jaħdmu meta ħa over il-gvern.

Imbagħad semmejt kif kienu qegħdin jaħdmu taħt gvern ieħor.

Sur President, issemmiet ukoll il-kummissjoni li waqqaf l-ex-segretarju parlamentari Hyzler li kienet magħmula minn disgħa min-nies.

Tajjeb ngħidu li dawn kellhom xi ftit laqgħat, u ċ-chairman tħallas is-somma ta' Lm3,000, pero` l-membri l-oħra ma kenux jitħallsu.

Kien intalab biex isir rapport fuq kif jinġiebu l-films lejn Malta, u nistaqsi lill-ministru x'sar mir- rapport tal-kummissjoni li għalih il-poplu Malti ħallas Lm3,000.

Fid- diskors tiegħu l-Ministru, filwaqt li għamel riferenza għall-kummissjoni li waqqaf l-ex-segretarju parlamentari Hyzler, ma jidhirlix li semma l-outcome mir-rapport.

Għalhekk nistaqsi x'sar minnu jew jekk ġiex ippubblikat.

Ma jidhirlix li tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Sur President, niġi issa għal-liġi nnifisha.

Jien naħseb, kif jaqblu wkoll sħabi, li qed jingħata wisq poter lill-kummissarju ċinematografiku.

Qegħdin nistaqsu wkoll għaliex dan se jkun parti mill-kummissjoni wkoll.

Naħseb li huwa għandu jkun answerable għall-kummissjoni u mhux jagħmel parti minnha.

Skond din il-liġi waħda mill-funzjonijiet ta' dan il- kummissarju se tkun li jippromwovi l-postijiet, il-faċilitajiet, is- snajja', it-talent u l-esperjenza li hemm Malta.

Hawnhekk donnu li se jmur hu li jmur fuq ir-recces.

Recce hija short for reconnaissance, jiġifieri fejn tieħu lil xi direttur biex jara postijiet li jaħseb li huma tajbin għall-film tiegħu.

Ovvjament wara li tkun qrajt l-iscript trid issib il- postijiet addattati, imbagħad tapplika għall-permessi, għall-produzzjoni u dan kollu.

Jekk se jkun il-kummissarju li se jmur fuq dawn ir-recces, kif qed jinftiehem f'din il-liġi, ma naħsibx li dan huwa xogħlu.

Dan huwa xogħol speċjalizzat ta' dak li ngħidulu location manager, u naħseb li l- kummissarju m'għandux jagħmel dan ix-xogħol, imma jintervjeni fil-każ li jkun hemm problemi.

Issa, rigward il-kummissjoni jkun tajjeb ukoll li naraw min se jkun appuntat.

Jien naħseb li l-parti l-kbira tan-nies fuq din il-kummissjoni għandhom ikollhom esperjenza fl-industrija tal-films.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru - għax ma jidhirlix li toħroġ mil-liġi - kif se jikkontrolla jekk ikun hemm xi konflitt ta' interess.

Per eżempju, kif se nkunu nafu aħna li l-commissioner ma jagħmilx bħalma għamel ta' qablu?

Dan għamel il- kuntatti neċessarji, imbagħad irriżenja u mar jaħdem fuq il-production.

Dawn affarijiet li ġraw u naħseb li rridu naraw li ma jerġgħux jiġru.

Sur President, naħseb ikun tajjeb li dawk kollha li se jkunu fuq il- commission jiffirmaw dikjarazzjoni fejn jgħidu li huma m'humiex se jaħdmu fuq xi produzzjoni ta' films, għallinqas sa sena wara li jirriżenjaw jew li jispiċċaw mill-kummissjoni.

Qed ngħid dan għaliex dawn huma affarijiet li ġraw.

Kellek persuna li għamlet il-kuntatti, imbagħad irriżenjat u marret taħdem fuq il-production.

Huwa importanti li dawn l-affarijiet ikunu kkontrollati għax infakkar li jkun hemm miljuni ta' dollari fin-nofs.

Din mhix xi ħaġa taċ-ċajt.

Ir-refund tan-national insurance contributions hija tajba, pero` din se tgħin lill-produzzjonijiet il-kbar biss, għaliex dawk jimpjegaw ħafna nies.

Ma rridux ngħoddu l-extras għax dawk ma jħallsux national insurance contributions.

Imma għall-commercials - li naqbel mal-Ministru li huwa importanti li naħdmu fuqhom - u għall-produzzjonijiet żgħar dan se jkun ammont żgħir ħafna għax dawn iħaddmu ftit nies.

Rigward l-incentivi fuq l-investiment, jien naħseb li dawn għandhom jingħataw biss lil dawk li permezz ta' l-investiment tagħhom se jiġġeneraw xogħol fil-films.

Naħseb li l-ministru għandu jinvestiga x'qed jiġri fil- Mediterranean Film Studios.

Il-ministru qal li issa din hija kumpannija privata, pero` huwa jaf li meta din il-kumpannija kienet privatizzata, l- owners il-ġodda kkommettew ruħhom għal ċerti obbligazzjonijiet.

Per eżempju, li jinvestu fil-faċilitajiet, li jżommu workforce ta' 30 persuna, li jibqgħu full employment, iżda minn dan kollu ma nżamm xejn, u ħallew l- istudios f'kondizzjonijiet diżastrużi.

Jien naħseb li l-Ministru għandu jikkonsidra serjament li jieħu lura dawn il-faċilitajiet.

Jien ngħid li l- gvern għandu dritt jeħodhom lura x'ħin irid, għax meta sar il-kuntratt kien hemm ċerti obbligi u dawn l-obbligi ma ġewx onorati.

Jekk jara l-kuntratt tal-kumpannija li semmejt li sar ma' l-MDC, il-Ministru jsib li kellhom jagħmlu investiment ta' Lm2 miljuni, u minflok għamlu xi Lm2 miljuni dejn.

U kellhom iżommu l-ħaddiema, imma ma żammewhomx.

Jiġifieri, ladarba ma onorawx il-kuntratt, il-gvern għandu dritt li anke jieħu l-post lura.

Sur President, il-ministru tkellem fuq l-inċentivi ta' training li se jingħataw, pero` rridu naraw xi tlifna meta dak li għandna ħallejnieh jitkisser.

Il-ħaddiema fis-sengħa tal-films issa spiċċaw, ma ssibhomx.

Dawn kollha nies tas-sengħa bis-serjeta` u kollha għandhom jobs, u m'għandekx ċans li se jiġu hemmhekk biex iħarrġu lin-nies jew jiġu lura jaħdmu.

Ħallejna l-post imur il-baħar, keċċejna l-ħaddiema u issa qegħdin nitkellmu fuq inċentivi.

Fil-liġi tkellimna wkoll fuq koperazzjoni mal-gvern, pero` qabel ma l-gvern jibda jitlob għall-koperazzjoni jrid jara kif id-dipartimenti tal-gvern jittrattaw il-film productions.

Per eżempju, il-planning authority talbet Lm50,000 għall-permess biex jinġibed il-film Gladiator, u dawn kienu se jitilqu fuq din il-kwestjoni.

Jiġifieri inutli li l-gvern jgħid lill- privat biex jikkopera meta l-gvern stess ma jikkoperax.

Il-producer kien Branco Lustic, u dan kien lest biex jitlaq meta l-planning authority talbitu Lm50,000 għall-permess.

Sur President, jien naħseb li ċ-charges għandhom ikunu standardised u jkun hemm rati fissi biex tuża proprjeta` pubblika għall-filming.

Per eżempju, il-kunsilli lokali għandu jkollhom rata fissa biex il-produzzjonijiet tal- films jużaw it-toroq tal-villaġġ tagħhom.

Meta l-film productions ikollhom dawn il-problemi jmorru over budget, u ħadd ma jieħu pjaċir li jiġrilu hekk.

Għalhekk naħseb li l-aħjar ħaġa tkun li meta jiġu hawnhekk jingħataw ir-rati li nkunu stabbilixxejna ħalli huma jkunu jistgħu jinkluduhom fl- expenses tagħhom u jidħlu fil-budget li jkollhom.

B'hekk tiffranka ħafna argumenti.

Kif kont qed ngħid qabel dwar it-training tan-nies f'din l-industrija, issa ma nafx min se jħarriġhom, għax in-nies li kien hemm qabel kienu ilhom jaħdmu 30 u 40 sena f'din l-industrija, u għandhom esperjenza kbira.

Ħadd m'huwa kwalifikat daqs dawn in-nies biex iħarreġ lil nies oħra biex jaħdmu fuq produzzjonijiet tal-films.

U dan huwa grazzi għall-mod ineffiċjenti li bih ġie managed il-Mediterranean Film Studios mill-owner preżenti u ta' qablu, għaliex tlifna l-ftit nies trained f'din l-industrija.

Ridt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kontroll.

Għalkemm din l-industrija għandna bżonnha u hija importanti għal pajjiżna, rridu nikkontrollaw x'qed jiġi ffilmjat ġewwa pajjiżna.

Per eżempju, fil-liġi m'hemm xejn li jgħid, bħalma hemm f'ċerti liġijiet ta' pajjiżi oħra, li l-producer ikun obbligat li jissottometti kopja ta' l-iscript qabel ma jingħata l-permess li jiffilmja f'Malta.

Kellna inċidenti li ħolqu problemi diplomatiċi, bħal meta l-Midnight Express kien qed jiġi ffilmjat hawn Malta għal taparsi qiegħed fit-Turkija.

Jiġifieri tajjeb li fil-liġi ndaħħlu l-kondizzjoni li d-direttur għandu jagħtina kopja ta' l-iscript qabel ma jitlob li jiġi jiffilmja hawnhekk, u fil-każ ta' commercials jibagħtu l-istory board għax ma tistax tgħid x'ikun qed jiġi ffilmjat.

Naħseb li għandu jkollna kontroll minn dak il-lat.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: L-ewwelnett nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nifraħ lil dawk kollha, speċjalment lill-ministru, li kienu nvoluti fit- tnedija ta' dan l-abbozz ta' liġi li ilu ħafna jinħass il-bżonn tiegħu f'dan il-pajjiż.

Jekk wieħed jifli dak li qal kemm il-Ministru kif ukoll l- Onor. Chris Agius, meta mar lura fl-istorja taċ-ċinematografija f'Malta, jinduna li wasalna f'punt, kif dejjem tasal l-istorja, fejn jeħtieġ li jkun hemm kummissjoni li tagħti parir lill-Ministru fuq xogħol li fil-ġurnata tal-lum, bit-teknoloġija diġitali, sar tekniku ħafna u definittivament huwa xogħol ta' nies li huma esperti.

Din hija liġi pożittiva ħafna l-ewwelnett għaliex, kif tgħid taqsima II, il- kummissjoni ċinematografika hija maħtura biex isservi bħala korp li jagħti pariri lill-ministru.

Mela, diġa` qegħdin nidentifikaw li mhux se jkollha exectuvie function imma se jkollha advisory function.

Din hija xi ħaġa pożittiva għaliex fl-aħħar mill-aħħar għandek nies tekniċi, nies li se jkunu esperti f'dik it-teknika, u allura jistgħu jagħtu parir.

Imma se jkun hemm is-salvagwardja tal-parlament fl-aħħar mill-aħħar u allura tal- ministru, li meta niġu għall-affarijiet eżekuttivi, dawn se jgħaddu minn għarbiel u se nkunu ċerti li se jsiru kif għandhom isiru.

Biex inkun eżatt, il-kummissjoni għandha funzjoni żgħira li hija eżekuttiva.

Qed nirriferi għal paragrafu (j) ta' klawsola 4 li jgħid li waħda mill-funzjonijiet tal-kummissjoni tkun li tiddetermina l-livell ta' benefiċċji fiskali u ta' tip ieħor skond l-artikli tat-Taqsima V. Naħseb li veru hija funzjoni eżekuttiva, imma m'hijiex xi waħda li se taħli ħafna riżorsi u ħafna flus, u wieħed jista' jserraħ rasu li xorta se tkun fuq livell ta' advice.

Ħaġa oħra interessanti hija l-fatt li din il-liġi se tirregola kif il- kummissjarju, u allura anke l-kummissjoni, se tħares lejn studji u anke riċerka jew kull investigazzjoni konnessa ma' kulma jirrigwarda l- industrija awdjoviżiva.

Kif kien qed jgħid il-Ministru l-bieraħ, huwa importanti li meta niġu biex inġibu l-industrija lejn pajjiżna ma nistgħux nikkonċepixxu biss li nħarsu lejn films kbar.

M'iniex se noqgħod nagħti lista ta' ismijiet għaliex kollha ssemmew , pero` rridu nħarsu lejn xi ħaġa li hija kontinwa.

U biex tasal għal xi ħaġa li hija kontinwa trid tkun innovattiv billi tagħmel studji u riċerka.

Mir-riċerka wieħed jipprova jsib l-aħjar soluzzjonijiet x'jista' joffri pajjiżna jew x'jistgħu joffru ċerti areas f'pajjiżna li jagħmluna aktar kompetittivi, għax fl-aħħar mill- aħħar il-buzzword hija kompettivita` ma' pajjiżi oħra.

Jekk wieħed jidħol fl-internet u jħares lejn l-association of international film commissions jista' jara l-kontinenti wieħed wieħed, imbagħad jidħol fl- Ewropa li terġa' tinqasam f'partijiet.

Jien dħalt fil-website tal- Portugall, għax m'huwiex pajjiż daqshekk 'il bogħod minn Malta bħala kultura u bħala finanzi.

Il-website tal-Portugall kienet interessanti għaliex dawn kważi kważi jagħtu informazzjoni anke dwar il-klima u t- temperaturi fi staġuni diversi.

Jiġifieri jidħlu f'dawk l-irqaqat kollha u jagħtu ċerti inċentivi ħalli jġibu l-films f'pajjiżhom.

Meta tibda tara website wara l-oħra tibda tirrealizza li fl-aħħar mill-aħħar irridu nikkompetu bil-qawwi.

Il-bieraħ kien interessanti li nisimgħu lill-membri jitkellmu fuq l-istorja ċinematografika, imma naħseb li llum wasalna f'punt fejn ma nistgħux nibqgħu nħarsu biss lejn x'għandna, imma rridu naħsbu sinċerament lejn l- affarijiet kollha li m'għandniex u li rridu naslu għalihom, li naħseb huma ħafna iktar minn dak li għandna.

Huwa ovvju li dak li għandna rridu nużawh tajjeb, imma ċertament ir-riċerka hija importanti biex tipprovdi sistema kif inħarsu lejn inċentivi ġodda.

Jien għamilt ftit riċerka biex nara x'inċentivi wieħed jista' jikkonsidra meta qed jitkellem fuq l-industrija taċ-ċinematografija.

L-ewwelnett, wieħed irid iħares lejn sistema fejn ikollok, kif qal il-ministru l-bieraħ, xi ħaġa li se tibqa'.

Jiġifieri ssib sistema li dejjem tirriġenera l-istess sitwazzjoni, allavolja jkunu affarijiet differenti.

Per eżempju, Malta tieħu l-fama li hija kapaċi biex tagħmel commercials fl-industrija tal- fwieħa, allura wara ċertu żmien kull industrija kbira tal-fwieħa tibda tersaq lejn Malta u tirrikjedi l-għajnuna tagħna minn dan il-lat.

Fost dawn l-inċentivi, per eżempju, hemm waħda jgħidulha film and televison labour rebate programme.

Barra minn Malta, din hija sistema fejn inti tagħti inċentiv - li normalment ikun 15% tat-total production costs, imma xi kultant jitla' anke għal 30% - f'forma ta' rebate għax-xogħol li jsir.

Jekk ix-xogħol jirripeti ruħu, jiġifieri jekk inti għandek garanzija ta' xogħol li qed jirripeti ruħu, ir-rebate jikber ħalli l-labour force tiegħek tkun qed isserrħilha rasha li jkun hemm ċerta tenure.

Kif għedt, dawn jistgħu jvarjaw bejn 15% għal 30%.

Inċentiv ieħor huwa msejjaħ equity investment programme.

Dan huwa iktar fuq livell ta' proġetti kbar li se joħolqu impjieg sinifikanti u anke impjieg fit-tul li jħalli ċerta benefiċċju ekonomiku, fejn in-nies stess li qegħdin f'dan l-impjieg jistgħu jinvestu f'dawn l-istess programmi.

Programm ieħor huwa d-development loan programme, fejn inti tinċentiva broadcaster, producer jew direttur li jiżviluppa ċerti affarijiet fil- lokalita`.

Ovvjament, biex jagħmel dan irid juża l-infrastruttura, il- labour force, il-ħin u anke l-flus.

Allura biex jagħmel dan l-iżvilupp, xi kultant anke teknoloġiku u jidħlu sistemi diġitali, sistemi ta' cartoons speċjali li wieħed jista' jagħmel bil-computer u ħafna affarijiet oħra, inti tagħti loan - hawnhekk jidħlu anke l-banek - biex ikun jista' jiżviluppa din il-ħaġa, u allura jkun hemm anke riġenerazzjoni ta' flus.

Insemmi nċentiv ieħor, ix-short film incentive programme.

Kif qal tajjeb il-ministru, ix-short films, għalkemm xi kultant ma jiksrux il-box office, pero` fl-aħħar mill-aħħar hija xi ħaġa ripetuta.

U jekk għamiltha 300 darba, inti mhux biss qed tirriġenera il-box office, imma bħala investiment qed tirriġenera ħafna.

Għalhekk, iktar ma jkollok minn dawn ix-short film programmes, iktar tista' sserraħ rasek li l-attivita` għaddejja.

Inċentivi oħra jinkludu marketing assistance programme, fejn inti tagħti assistenza biex issir riċerka ħalli tinstab sistema ta' marketing, kif inti se tbigħ il-prodott tiegħek.

Hawnhekk mhux qed nidħlu fuq il-livell fejn aħna ninkoraġġixxu n-nies minn barra biex jiġu jaħdmu Malta, imma aħna stess nibdew nirriġeneraw ċerti sitwazzjonijiet fejn aħna stess irridu nbigħu l-prodott tagħna.

Allura trid tagħti inċentiv ta' marketing.

Per eżempju, jista' jkun li aħna bħala Maltin inbigħu l-prodott tagħna, imma l- producer ikun barrani u allura l-inċentiv isir biex il-marketing isir barra minn Malta.

Inċentiv ieħor huwa l-professional development programme.

Dan huwa interresanti, għaliex meta kont qed naqra għedt: Anke fiċ-ċinematografija jidħol il-professional development?

Imma mbagħad meta wieħed jikkonsidra kemm din il-professjoni saret teknika, jirrealizza li kważi ma tistax tieħu żbalji għaliex titlef ħafna u ħafna flus, u li jrid ikollok sistema fejn ikun hemm professional development ħalli n-nies li qed jaħdmu f'dan il- qasam ikunu jistgħu jikbru fil-professjoni tagħhom u jirfinaw il-mod kif jikkomunikaw.

Fl-istess waqt, huma stess jistgħu jkabbru sistemi u inċentivi biex isiru iktar xjentifiċi.

Dan kollu joħloq kapital, u allura tista' tagħmel programm ta' assistenza biex tgħin bniedem juża dan il- kapital, capital assistance programme.

Dawn huma ftit mill-inċentivi li stajt insib.

Iktar ma naqra iktar nimpressjona ruħi kemm meta tidħol il-kompetizzjoni, meta jidħol il- business, il-bniedem jipprova jsib kull sistema biex ikun l-aħjar.

Kien interessanti li wieħed iħares lejn pajjiżi oħra f'din l-industrija.

Jekk wieħed iħares lejn il-Marokk - ma nafx jekk intqalitx din – isib li bħala inċentiv fiskali hemmhekk, is-sistema hija VAT exempt.

Fis-Serbia hemm rebate fit-taxxa ta' 20% għal kull ħaġa li hija lokali.

Din ovvjament tgħin lil dawk il-professjonisti li qegħdin fl-industrija li jrawmu l- prodott lokali, għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-prodott lokali huwa interessanti wkoll.

F'dawn l-aħħar ħames snin anke hawn Malta il-prodott lokali kiber u sar ħafna iktar rikjest minn ħafna Maltin li jkunu mwaħħlin quddiem it-television biex jaraw ċerti prodotti lokali taċ-ċinematografija.

L-Ungerija għandha wkoll rebate fit-taxxa ta' 20% għall-affarijiet li huma lokali.

Anke fl-Italja - issa l-Italja żgur m'għandhomx bżonn inċentivi daqskemm għandhom affarijiet għaddejjin fiċ-ċinematografija, għandhom ħafna kuntatti u ħafna liaisons ma' l-Istati Uniti, u ħafna sistemi li huma paired! – iċ-cine citta` tagħti l-advisers finanzjarji biex jgħinu f'din l- industrija.

Huwa inċentiv interessanti, għax meta tara pajjiż b'dak it- talent professjonali li għandhom, fl-aħħar mill-aħħar huwa riżors importanti finanzjarju li jkollok xi ħadd li jagħtik parir.

Sur President, għaldaqstant naħseb li wieħed mill-ikbar piżijiet li probabbli se jkollha din il-film commission huwa li se jkollha tagħmel riċerka, tkun innovativa biex insibu niċeċ li idealment Malta biss tkun tajba fihom.

F'din il-materja jien m'għandi ebda knowledge xjentifiku, jiġifieri ma nistax nagħti parir fuqha, pero` ċertament l-ideali jkun li f'Malta nsibu dik in-niċċa li hija tagħna biss, anke jekk ikun riklam, imma tgħid li dik se tintuża biss f'Malta u tibda ġġib dejjem l-istess nies kif għedt qabel.

Ovvjament din hija liġi ġdida, anzi għadha lanqas biss ġiet fis-seħħ, pero` wieħed dejjem irid jitgħallem mill-passat, minn dak li ġara f'pajjiżi oħra.

L-ewwel għedt li tajjeb li l-kummissjoni tkun an advisory body u li tgħin lill-ministru, pero` waqt li kont qed naqra sibt li fl-1980 - fejn il- kummissjoni ċinematografika ilha għaddejja għal dawn l-aħħar 30 sena - fl- Applebaum-Hebert Report u n-national film and video policy tal-Kanada, tefgħu dubju fuq il-fatt jekk kienx għaqli li tħalli l-kummissjoni li tkun l-unika advisory body jew l-unika awtorita` fuq il-film u fuq il-video.

Fil-fatt, dan l-istudju kien wera li m'għandhiex tkun l-unika awtorita`.

Dan huwa rapport fuq il-kummissjoni tal-Kanada li kienet diġa`bdiet tiffunzjona.

F'Malta l-kummissjoni għadha ma bdietx tiffunzjona, jiġifieri dan ir- rapport kważi huwa irrelevanti għalina.

Pero` naħseb li huwa importanti li nużawh u nkunu konxji li dawn huma affarijiet li ħaddieħor tgħallem minnhom.

Dawn qalu li l-kummissjoni m'għandhiex tkun l-unika body li jagħti parir lil-ministru, imma għandu jkun hemm awtoritajiet oħra.

Per eżempju, qalu li huwa importanti li anke d-dipartiment tal-heritage u d- dipartiment tal-kultura jagħtu parir lill-ministru fejn tidħol iċ- ċinematografija.

Wieħed għandu jipprova jitgħallem mill-esperjenza ta' pajjiżi oħra.

Hawnhekk qed nirriferi għall-Kanada, pero` nerġa' ngħid li dawn kienu qegħdin iħarsu lejn kummissjoni li kienet diġa` funzjonali.

Xtaqt ngħid xi ħaġa li forsi għadha ma ssemmietx.

Ma nafx kif se tittieħed imma nħoss li għandi ngħidha.

Jien naqbel ħafna ma' din il-liġi u nemmen li se tmexxi 'l quddiem ħafna ċ-ċinematografija f'Malta li għandna bżonn ħafna, u nemmen li hawnhekk għandna minjiera tad-deheb.

Pero` f'din il- kompetittivita` kollha u f'dan il-kummerċ kollu li qegħdin naraw - ma ninsewx li llum il-film, kemm ċinematografiku kif ukoll fuq it-televiżjoni, sar wieħed mill-aqwa u l-iktar media b'saħħtu li tikkomunika bihom - ma nixtieqx li ninsew il-kultura tagħna bħala nsara.

Tgħidu: Biex ġej Dr Cassar dan il-ħin?

Noqogħdu attenti li ma jiġrilniex bħalma ġralhom pajjiżi oħra, li biex inbigħu lil pajjiżna nbigħu ruħna.

Hawnhekk ma rridx nippontifika għax m'iniex f'pożizzjoni li nagħmel hekk, pero` rrid infakkar - u naħseb huwa dover tal-kummissarju ċinematografiku li se jkollna - li fl-aħħar mill-aħħar aħna kattoliċi.

Huwa importanti li jekk għal xi raġuni jew oħra n-niċċa ta' Malta se tkun fid-direzzjoni li tmur kontra l-valuri nsara tagħna għandna naħsbuha sew.

Inħoss li huwa importanti li nqajjem dan il-punt għax hemm ir-riskju li meta tibda tara l- finanzi deħlin jista' jagħti l-każ li f'ċerti affarijiet nagħlqu għajnejna.

Dan jiġri speċjalment fil-commercials - li huma qosra, ma tantx jagħtu fil- għajn u ma tkunx tkun taf fejn inġibdu - għax jagħtu inċentiv fiskali u finanzjajru kbir.

Allura wieħed irid joqgħod attent.

Din hija liġi tajba li se tmexxina 'l quddiem f'dan il-qasam li minnu se nġibu ħafna flus għal pajjiżna.

Dan huwa investiment kbir u se jkollna nies teknokratiċi biex jgħinuna u se jagħtu pariri lill-Ministru, pero` importanti ħafna li ma ninsewx li bħala poplu aħna Kattoliċi u għandna valuri nsara.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, naħseb li lkoll kemm aħna, bħala poplu in ġenerali, meta nkunu qegħdin naraw xi film fis-cinema jew xi produzzjoni fuq it-television u nagħrfu xi lokalita` partikolari kemm f'Għawdex kif ukoll f'Malta, naħseb ilkoll kemm aħna nħossuna kburin li xeni minn pajjiżna jkunu dehru fuq dawn il-pellikoli u jkunu appuntu daru d- dinja kollha.

Forsi aħna li naraw ċerti postijiet ta' kuljum ma napprezzawhomx daqshekk, imbagħad meta narawhom fuq it-television jew fuq xi film fiċ-ċinema narawhom sbieħ, u napprezzawhom forsi iktar sempliċement għax ikunu dehru f'dawn il-films ta' producers ta' fama mondjali.

F'dan il- kontest pajjiżna għandu ħafna x'joffri, u għandu potenzjal kbir pero` bħala poplu rridu dejjem nagħrfu dan il-potenzjal u nkunu bil-għaqal biżżejjed biex nagħrfu nisfruttawh tajjeb dejjem għall-benefiċċju tal-poplu kollu.

Kif qalu l-kelliema ta' qabli, il-film industry f'pajjiżna għandha storja.

Jekk niftakar tajjeb, il-bieraħ l-Onor.

Agius qal li din tmur lura sas-snin 30.

Jien se nsemmi s-snin sittin, meta bdejna nattiraw ċertu tip ta' producers, ċerti diretturi li rrikonoxxew il-potenzjal ta' pajjiżna.

Saħansitra l-"London Times" sejħet lil Malta "The Mediterranean mini- Hollywood".

Kumment bħal dan naħseb li jgħollilna l-image.

Dawn il- producers u diretturi ċinematografiċi għażlu lil Malta u wħud minnhom komplew jagħżlu lil Malta f'dawk iż-żmenijiet biex jiffilmjaw u jagħmlu l- produzzjoni tagħhom hawnhekk.

Niftakar lill-ġenituri tiegħi jsemmu produzzjoni partikolari fis-snin 60 li fiha kienet ħadet sehem Joan Collins, u kienu ffilmjaw fir-Ramla l-Ħamra.

Dan it-tip ta' film kien qajjem ċertu fervur, u appuntu beda l-interess fil-produzzjonijiet ċinematografiċi f'Għawdex ukoll.

Kif kont qed ngħid, pajjiżna għandu sbuħija naturali li matul is-snin attirat ħafna nies li għandhom l-għajn għal din it-tip ta' sbuħija.

Bħal fil-każ tat-turiżmu, fil-bidu bdejna nattiraw in-nies minħabba x-xemx u l- baħar, u eventwalment żviluppat f'industrija li tifforma settur importanti fl-ekonomija lokali, naħseb li anke f'dan il-qasam wieħed għandu għalfejn jaħdem u jistinka.

Dan is-settur beda, mexa ftit, pero` għadna ma wasalniex fi stadju fejn tista' tgħid li hu settur importanti li jiġġenera impjiegi liż-żgħażagħ tagħna fuq bażi regolari.

Qed ikollna productions tajba li jkunu one-offs, imma żgur m'humiex biżżejjed biex jiġġeneraw impjiegi li jkunu ta' natura stabbli u permanenti fuq bażi regolari.

Semmejt it-turiżmu, kif għamel anke l-Ministru Francis Zammit Dimech.

It- turiżmu u l-industrija tal-films għandhom xi ħaġa komuni.

Għalhekk l- industrija tat-turiżmu tista' tgħin u timxi pari passu ma' l-industrija tal- films u l-istess l-industrija tal-films tista' tgħin ħafna lill-industrija tat-turiżmu.

Qed ngħid dan għax meta jiġi producer jew direttur jaħdem film hawnhekk u jkun suċċess, dan il-film idur id-dinja kollha.

Allura meta xeni paritkolari ta' pajjiżna jkunu qegħdin iduru d-dinja kollha tkun qed issirilna promotion kbira.

Il-Ministru Zammit Dimech semma l-film "The Count of Monte Cristo".

Issemma wkoll il-film "Christopher Colombus" li x-xena tad-dwell li hemm fih inġibdet proprju fit-taraġ taċ-Ċittadella quddiem il-qorti ta' Għawdex.

Aħna li nidħlu l-qorti kuljum rajna din ix-xena fil-film "Christopher Colombus", u ovvjament rajna t-taraġ tal-qorti minn perspettiva differenti.

Il-film "Odyssey" wkoll fih xeni l-ġmiel tagħhom tat-tieqa tad-Dwejra, tal- Ġebla tal-Ġeneral, tal-Calypso Cave, il-Ġgantija u anke l-port sabiħ ta' Mġarr ix-Xini.

Issemmew films oħrajn, fosthom"Gladiator", "Troy" u "Midnight Express".

Meta jkollok films ta' ċertu kalibru, jiġu Malta artisti kbar u rinomati.

B'hekk tkun qed tissaħħaħ l-image tagħna bħala pajjiż u bħala destinazzjoni turistika.

Din l-industrija tista' tkun ta' promotur biex ikollna mużewijiet li jkunu state of the art li fihom ikun hemm projections dwar kif ikun inħadem film partikolari u anke jkun hemm xi biċċiet ta' armar li jkunu ntużaw f'dawn il- films li jistgħu jservu ta' attrazzjoni turistika oħra.

Dawn it-tip ta' affarijiet jaffaxxinaw lil dawk li jkunu dilettanti tal-films, speċjalment jekk ikunu ammiraturi ta' xi artist partikolari li jkun ġie hawnhekk.

Niġi issa għal-liġi li għandna quddiemna li għandha titolu pjuttost twil li jgħid li dan huwa Att biex jipprovdi għall-promozzjoni, żvilupp u sostenn ta' l-industrija awdjoviżiva, inkluża l-industrija tal-film servicing f'Malta.

U hawnhekk nispera li l-ministru qed jinkludi lil Għawdex ukoll.

Fl-ewwel parti tat-titolu tal-liġi qegħdin jiġu elenkati inizjattivi tajbin, u qed jiġi nkorporat pakkett li huwa intiż li jattira dan it-tip ta' industrija lejn pajjiżna, imbagħad it-titlu jkompli.

Pero` naħseb li t- titolu fil-qosor huwa iktar addattat għal din it-tip ta' liġi li għandna quddiemna għax dan jgħid hekk: "L-Att ta' l-2005 dwar il-Kummissjoni ċinematografika ta' Malta ".

Huwa iktar addattat għax jidher li l-fulkru ta' din il-liġi huma l-kummissjoni u, iktar mill-kummissjoni, il- kummissarju ċinematografiku.

Dan il-kummissarju se jkun magħżul mill- ministru, u se jkollu poteri pjuttost vasti u se jkollu diskrezzjoni vasta wkoll.

Meta kont qed nagħmel riċerka sibt li din il-kummissjoni u l-kummissarju ilhom jeżistu sa mill-1999, u kienu ġew imwaqqfa mill-ex-segretarju parlamentari George Hyzler.

Meta dħalt fil-website dettaljata tal-Malta Film Commission sibt il-mission statement tagħhom, u qed jagħtu ċerta informazzjoni utli għal min ikun qed jaħseb biex jagħżel lil Malta bħala location għall-filming tiegħu.

Fil-website, d-designation tal-Malta Film Commission, għallinqas sa qabel ħarġet il-liġi, kienet non-profit-making government organisation.

Ir-rwol tagħha essenzjalment huwa li toffri servizzi lil produzzjonijiet ta' filming u television b'xejn.

L-għan tagħha huwa li tippromwovi l-għarfien nazzjonali dwar il-potenzjal ta' Malta bħala lokalita` għall-iffilmjar, kif ukoll li tassisti l-crews li jiġu minn barra biex jagħmlu l-filming waqt li jkunu f'pajjiżna, u tassistihom f'dak kollu li għandhom bżonn, anke jekk ikollhom bżonn permessi waqt l-andament tax-xogħol tagħhom.

Kif qed ngħid, permezz ta' din il-liġi m'hu qed jitwaqqaf xejn ġdid għax dawn hemm kienu, pero` hemm ċerti differenzi u ċerti innovitajiet li tajjeb wieħed jidħol fihom.

Per eżempju, fejn qabel kienet a non-profit-making organisation, issa għandek il-kummissjoni, bil-kummissarju bi rwol ċentrali u rwol li huwa essenzjali sine qua non, li se jkollu remunerazzjoni kif jiddeċiedi l-ministru, se jkun hemm l-impjegati governattivi bis-salarji u l-pagi, u l-kummissarju se jkun jista' jiġbor kull dritt, rata u pagament.

Jiġifieri l-kummissjoni m'għadhiex non-profit-making.

Apparti minn hekk, l-operat ta' dan il-kummissarju se jitħallas mill-fond konsolidat kif jiġi awtorizzat mill-parlament minn żmien għal żmien.

Interessanti ninnotaw li iktar 'il quddiem fl-Att qed jingħad li din ir- remunerazzjoni tal-kummissarju se tkun eżenti mill-income tax.

Meta kont qed naqraha, għaddieli minn rasi li din l-eżenzjoni tista' tkun indikattiva li dan il-kummissarju jista' jkun barrani wkoll.

Ma nistgħux neskluduha.

Kif kont qed ngħid, għandek trasformazzjoni ta' l-entita` li kienet teżisti, għax issa għandha rwol differenti.

Sur President, nixtieq nikkonċentra fuq il-poteri u d-drittijiet li se jkollu l-kummissarju.

Se nirriferi għal klawsola 6 ta' dan l-abbozz fejn hemm elenkati d-diversi funzjonijiet li se jkollu.

Pero` l-iktar li jattirali l-attenzjoni huwa paragrafu (d) ta' subklawsola 6(3) li jgħid li, in forza ta' dan il-paragrafu, il-kummissarju jista' "jixtri, ibigħ jew jiddisponi minn jew jikri art, impjanti ..."

Imbagħad il-paragrafu sussegwenti jgħid li l-kummissarju jista' jimmaniġġja l-art, u jiżviluppa l- art.

Waqt dan l-istadju tad-dibattitu nixtieq nistaqsi x'jimplika u safejn jasal dan id-dritt li qed jingħata lill-kummissarju, in partikolari dwar ix-xiri u, iktar u iktar, il-bejgħ ta' l-art.

Għandi nifhem li l-Malta Film Services, l-affarijiet li hemm fir-Rinella u r-Rinella se jkunu inkorporati taħt dan il-kummissarju.

Allura x'jiġifieri .....

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Caruana.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nirringrazzjaha tal-permess, imma nixtieq sempliċement niggwida lill-Onor.

Caruana li l-bieraħ spjegajt li r- Rinella m'għandha x'taqsam xejn f'dawn l-affarijiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Tkompli l-Onor.

Caruana bl-intervent tagħha.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Nirringrazzjak għax din kienet qed tinkwetani ħafna.

Pero` waqt li tkun qed tagħmel il-winding up, xorta waħda nixtieqek tikkjarifika liema proprjeta` immobbli se jkun in charge minnha l-kummissarju a tenur ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Punt ieħor li joħroġ minn subklawsola (3) ta' klawsola 13 - u jien qed nikkritika b'sistematika ta' avukat billi nieħu artiklu artiklu, imma tajjeb li naraw dawn l-affarijiet ukoll - huwa li jekk il-kummissarju, bid- drittijiet u pagamenti li jiġbor, ma jdaħħalx biżżejjed biex iwettaq l- għanijiet li għalihom ġie maħtur, dawn l-ammonti li jkun għad hemm bżonn għandhom jitħallsu mill-fond konsolidat skond kif il-parlament jista' jawtorizza minn żmien għal żmien.

Ġaladarba l-parlament se jintalab jawtorizza tali somom, naħseb li f'dan l-istadju tad-diskussjoni l-gvern jista' jagħti indikazzjoni approssimattiva dwar kemm se tkun din in-nefqa pubblika għall-operat tal-kummissarju u l-kummissjoni.

Naħseb li dan l- eżerċizzju jista' jsir jekk tittieħed bħala bażi l-esperjenza li diġa` hemm tal-Malta Film Commission mill-1999, minn meta kienu taħt il-kummissarju Winston Azzopardi sal-lum taħt Oliver Mallia.

Jiġifieri, dan l-eżerċizzju approssimattiv jista' jisr biex ikollna idea bejn wieħed u ieħor fiex se nkunu.

Punt ieħor interessanti huwa li a tenur ta' subklawsola (2) ta' klawsola 16 il-kummissarju jista' jissellef, b'overdraft jew xort'oħra, dawk l-ammonti li jista' jkun jeħtieġ.

Dawn iż-żewġ kelmiet "xort'oħra" qed iqanqluli ċertu dubju għax huma vasti ħafna.

X'jiġifieri "xort'oħra"?

Jekk teħodha fl-iktar sens wiesgħa tagħha - jekk noqogħdu attenti għall-interpretazzjoni - allura tfisser li tista' tissellef bl-użura wkoll?

Din tant hija wiesgħa li ma tistax minn issa, a priori teskludi ċerti affarijiet.

Għaldaqstant ikun opportun li fl-istadju ta' kumitat din il-klawsola tiġi definita aħjar.

Apparti minn hekk, jekk ikun hemm dan is-self, kif qed jingħad li se jkun permess skond subklawsola (2) ta' klawsola 16, min se jagħti l- garanzija?

X'se tkun il-garanzija?

Ipoteka jew privileġġ?

Jekk se jingħataw dawn il-privileġġi u dawn l-ipoteki, liema proprjeta` se tagħmel tajjeb?

Punt ieħor huwa dwar l-ammont li jissemma fil-proviso sussegwenti, fejn qed jingħad li jekk l-ammont ta' self ikun iktar minn Lm50,000, il-ministru jrid japprovah bil-miktub.

Id-domanda li tqum hija din: Dan l-ammont ta' self se jkun għall-perijodu ta' tliet snin, sakemm idum in office il- kummissarju, jew jistgħu jkunu Lm50,000 illum, Lm50,000 xahar ieħor u Lm50,000 sitt xhur oħra?

Importanti li niċċaraw jekk dan is-self jistax isir darba biss jew iktar minn darba, u jekk jista' jsir iktar minn darba, għandu jiġi speċifikat perijodu minimu bejn self u ieħor, meta l-ammont ikun iżjed minn Lm50,000.

Qed tinkwetani wkoll subklawsola (1) ta' klawsola 17 li tittratta dwar self mingħand il-gvern għal kull ħtieġa tal-kummissarju.

Inħoss li l-kliem "kull ħtieġa" jistgħu jingħataw interpretazzjoni wiesgħa ħafna, u biex neliminaw kull problema li jista' jkun hemm fil-futur, inħoss li għandhom jiġu definiti aħjar.

Meta niġu għall-flejjes li se jkunu a karigu tal-fond konsolidat, il-ministru jista' jiddejjen ukoll biex jakkomoda lill- kummissarju.

Fis-subklawsola (2) ta' klawsola 17 qed jingħad - u din interessanti - li wara li jkun sar d-dejn tiġi avżata din il-Kamra.

Bir-rispett kollu, hawnhekk jidher li qed naqilbu kollox ta' taħt fuq.

Dawn huma poteri vasti ħafna, allura se mai l-ewwel niġu hawnhekk niddiskutu l-affarijiet, napprovawhom, imbagħad isiru, mhux viċiversa, l-ewwel isiru u mbagħad niġu informati hawnhekk.

Għax inkella aħna se nkunu qegħdin hanwhekk għalxejn, sempliċement biex inkunu informati.

So what?

Billi nkunu nformati, x'kontroll se jkollna bħala rappreżentanti tal-poplu li qegħdin hawnhekk biex nagħmlu d-dover tagħna?

Il-Ministru forsi pprova jitfa' lixka lill-oppożizzjoni meta fi klawsola 4 qed jingħad li l-kummissjoni ma tkunx korp eżekuttiv.

Forsi ħaseb li aħna se nibqgħu għaddejjin billi parti mill-kummissjoni se jkun il-kummissarju.

Imma bir-rispett kollu, ir-rwol tal-kummissarju, għalkemm huwa parti mill- kummissjoni, huwa differenti mir-rwol tal-kummissjoni.

Dan l-abbozz qed jagħti lill-kummissarju poteri kbar u poteri eżekuttivi b'diskrezzjoni kważi assoluta.

Naħseb li huwa d-dover tagħna li niġbdu l-attenzjoni għal dawn l-affarijiet għax jekk bil-pagamenti li jiġbor il-kummissarju ma jasalx biex jagħmel tajjeb għall-infiq li jagħmel, id-differenza trid titħallas mit-taxxi tal- poplu.

Għalhekk għandna d-dover sagrosant li nkunu ċari u nagħmlu d-dover tagħna sa l-aħħar.

Aspett ieħor li xtaqt insemmi huwa dak li qed jingħad f'paragrafu (j) ta' subklawsola 6(2) dwar il-ġlieda kontra l-abbuż tad-drittijiet ta' l-awtur, fl-industrija awdjoviżiva hija iktar magħrufa bħala l-piracy.

Bħala avukat jien familjari ħafna ma' din il-problema għax dhert kemm-il darba bħala parte civile u anke bħala mandatarju speċjali għan-nom ta' diversi kumpanniji kbar biex niddefendi d-drittijiet tagħhom.

Hawnhekk qed nitkellem fuq kumpanniji kbar bħal Warner Brothers, Disney, Paramount, Buona Vista, Universal, Columbia u ħafna kumpanniji kbar bħal dawn.

Kulħadd jaf li dawn il-kumpanniji kbar jiddeterminaw is-suq u perjodikament, anke b'mod mhux uffiċjali, jibagħtu r-rappreżentanti tagħhom f'Malta u nista' ngħid li issue li tqum frekwentement hija appuntu l- piracy.

L-iktar li tinteressahom hija l-ġlieda kontra l-piracy, għax dan ir-reat qed itellifhom miljun kbar ta' liri fis-sena.

Is-sitwazzjoni ta' pajjiżna tinkwetahom lil dawn il-kumpanniji għax minkejja l-isforzi kollha li jsiru min-naħa tal-pulizija - u minn hawnhekk nixtieq nirringrazzjahom tal-koperazzjoni li dejjem urew fil-konfront tagħna - sfortunatament il-piracy f'pajjiżna dejjem qed tiżdied u qed tagħmel ħsara kbira lil dawn il-kumpanniji.

Allura bir-raġun kollu li dawn jinkwetaw ħafna.

Għalhekk huwa importanti li, kif qed jingħad f'dan l-Att, tiġi intensifikata l-ħidma kontra l-piracy biex dawn il-kumpanniji kbar iħarsu lejna b'mod iktar pożittiv.

Finalment dawn huma l-kumpanniji li jsaħħu l-industrija u li jiddeterminaw is-suq.

U jekk rridu nsaħħu din l- industrija f'pajjiżna biex jiġu ġġenerati l-impjiegi huwa importanti li lil dawn il-kumpanniji li jiġu f'Malta nuruhom li l-ġlieda qed issir bis- serjeta`.

B'hekk dawn jinteressaw ruħhom iżjed fina u jinkoraġġixxu lill- producers u lid-diretturi tagħhom biex jagħżlu lil pajjiżna bħala location għall-filming bħalma ġara fil-passat, u kif nisperaw li jiġri fil-futur.

Il-Ħadd li għadda, waqt li kont qed naqra l-gazzetti, iltqajt ma' artiklu li jgħid li Stephen Spielberg ġej f'Lulju biex jagħmel il-film li jmiss hawn Malta.

Din hija ħaġa tajba.

Li ma nixtieqx nara huwa kummissjoni u kummissarju ieħor li ma jkunu xejn għajr mostru amministrattiv ieħor, bħall- ħafna li għandna.

Dawn in-nies se jkunu mħallsin mit-taxxi tal-poplu u mhux sew li din l-industrija tibqa' status quo bħalma sfortunatament baqgħu ħafna affarijiet oħrajn f'pajjiżna.

Jien nawgura li din il-kummissjoni tilħaq għan partikolari, dak li nsibu f'paragrafu (b) ta' klawsola 4, jiġifieri li taħdem b'burokrazija minima.

Sfortunatament f'pajjiżna għandna problemi kbar ta' burokrazija żejda li ġieli gerrxet lill-investituri barranin.

U tista' tgħid li f'ċerti oqsma we missed the boat, xi ħaġa li m'għandniex il-lussu li nagħmlu jekk irridu ninvestu bis-serjeta` f'dan is-settur, għax il-qagħda ekonomika ta' pajjiżna diġa` hija prekarja ħafna u ma naħsibx li nistgħu naffordjaw li nitilfu iktar milli diġa` tlifna.

Bħala nota finali nixtieq ngħid li dan l-Att huwa pass importanti, huwa pass pożittiv, pero` min-naħa tiegħi ma nistax naqbel u ma nistax nagħti l- backing tiegħi għar-rwol tal-kummissarju bil-poteri vasti u bid- diskrezzjoni vasta li qed jingħata.

Għalhekk nistenna li fl-istadju tal- Kumitat jew waqt il-winding up tal-ministru jiġu indirizzati dawk id- diffikultajiet fl-interpretazzjoni li semmejt, biex neliminaw kull abbuż li jista' jkun hemm, ħalli eventwalment il-poplu Għawdxi u Malti jieħu verament dak li ħaqqu, u t-taxxi tiegħu jintużaw bl-aħjar mod possibbli għall-benefiċċju ta' l-industrija u għall-benefiċċju ta' l-ekonomija ta' pajjiżna, biex jiġu ġġenerati l-impjiegi u l-livell ta' l-għajxien tagħna lkoll ikun ħafna aħjar.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Sur President, hemm ħafna x'ngħidu fuq dan is- settur, u fost affarijiet oħra nistgħu nitkellmu fuq ċerti postijiet f'pajjiżna.

Nixtieq insemmi Sant'Iermu li llum jinsab fi stat diżastruż.

Tajjeb li noħolqu inċentivi biex dan il-post possibilment ikun another filming location plus li jkollu xi supporting facilities.

Illum xtaqt nitkellem fuq iċentivi li l-pajjiż għandu jagħti lill- kumpanniji barranin tal-films meta jużaw id-diversi artisti Maltin, kemm bħala atturi, kemm bħala kantanti u anke oħrajn li jkollhom xi talent partikolari ieħor.

Għandna nagħtu inċentivi biex f'xi sigla, f'xi ftuħ jew fl-għeluq ta' film jintużaw artisti Maltin.

Irridu nagħtu spinta lit- talent lokali barra minn xtutna wkoll.

Hawn Malta għandna ħafna żgħażagħ u anke nies ta' eta` avvanzata li għandhom talent brilllanti u eċċellenti li jsibuha diffiċli ħafna biex ikollhom aċċess għas-suq kemm tal-mużika u kemm tal-films.

Allura, meta jkollna dawn il-films jew attivitajiet, għandna nsibu kwalunkwe mezz biex nipprovaw nagħtuhom dik l-imbuttatura.

Barra minn hekk, xtaqt nitkellem fuq persuna partikolari li m'iniex se nsemmi isimha.

Kien hemm individwu li ħa din l-industrija tal-films b'serjeta` kbira.

Dan beda l-attivita` tiegħu madwar seba' snin ilu meta kien qed jinġibed il-film "U-571".

Kien mar ukoll fi Florida biex jitgħallem in-know-how, u ltaqa' ma' diversi persuni fl-industrija tal- films, fosthom persuna li kienet head of transport ġewwa l-Universal Studios.

Wara dan kien ġie Malta, investa f'xi vettura jew tnejn u beda jbigħ is-servizz tiegħu lill-film company.

Beda bil-film "U-571" u fl- istess żmien, jidhirli li kien qed jinġibed il-film "Gladiator".

F'dak iż- żmien kien investa ħafna iżjed flus biex il-kumpannija tal-films ma jkollhiex għalfejn iġġib trailers u vetturi oħra minn pajjiż ieħor.

Fejn ma setax jaqdihom hu biss kienu ġabu minn pajjiżi oħra.

Infatti kienu krew xi American trailers, li kienu speċi ta' relax rooms għall-atturi.

Dan l-individwu baqa' jinvesti f'ħafna makkinarju ieħor.

Xtara xi American trailers, make-up trucks, wardrobe truck, costume trucks, mobile kitchen li fiha tista' ssajjar għal 1,000 ruħ, green room li hija speċi ta' board room, camera trucks bid-dark rooms, mobile offices, artists' trailers, inkluż xi affarijiet oħra bħala supporting needs għall-industrija tal-film.

Bl-investiment qawwi li kien għamel, b'serjeta` u b'sagrifiċċju personali, huwa kien ħa films oħra, fosthom Julius Ceasar, Count of Monte Cristo, Troy, Helen of Troy, She's Gone, Swept Away, Byron, The Death of Klinghoffer, the Extraordinary Gentleman u ħafna oħra.

Meta kont mort inkellem lil dan l-individwu rajt anke xi ittri ta' ringrazzjament li kienu bagħtulu dawn il-kumpanniji tal-films.

Jiġifieri hawnhekk għandna eżempju ta' persuna li kellha suċċess personali, bi sforz u b'sagrifiċċji tagħha u tal-familja, iżda dan kollu kien grazzi wkoll għal min għen biex dawn il-films jiġu f'Malta.

Infatti, waqt li kont qed inkellmu qalli li hu għamel xogħlu, pero` jrid jirringrazzja lil min ġab dawn il-films.

Qed ngħid dan biex nuri li mhux kulħadd huwa lest li jabbuża minn kumpanniji tal-films li jiġu minn barra.

Hemm min ikun prudenti u jibqa' jieħu xogħol għax ikun ikkontrolla ruħu u jkun dixxiplinat f'dak li jagħmel.

Hawnhekk se nikkwota xi affarijiet li laqtuni fl-ittri li qrajt fl-uffiċċju tiegħu għax tant kien proud b'li qed jagħmel li waħħalhom fl-uffiċċju.

Waħda minnhom kienet tgħid:

"They work the longest hours, yet they are always puntcual and always willing to help anybody and everybody, which they do with a wonderful disposition and a true professionalism."

Dan kitbu Gary Gore mill-BBC.

Ittra oħra mingħand David Reid u Adam Bohling, il-producers ta' Swept Away kitbu hekk:

"We appreciate everything you have done to make the shoot a success and we look forward to working with you again in the near future."

Irċeva ittri mingħand il-producer ta' Death of Klinghoffer, u ħafna oħrajn.

Jien qed insemmi dan il-każ partikolari għax qed nipprova nuru l-karattru ta' din il-persuna u l-effett li l-kumpannija tiegħu ħalliet fuq l- industrija tal-films u fuq dawn il-kumpanniji.

Jiġifieri dawn il- kumpanniji jafu li jekk jiġu hawn Malta għandhom ċertu support minn din il- kumpannija li toffri s-servizz u l-makkinarju li jkollhom bżonn, u m'għandhomx għalfejn joqogħdu jimportaw ħafna għodda żejda, għax iċ-chunks huma diġa` available fil-pajjiż.

Filwaqt li qed ngħid dan kollu, anke Malta qaltlu grazzi lil dan.

Il- bieraħ il-Ministru semma l-kwestjoni tar-refund tal-VAT lill-kumpanniji barranin li suppost tawhulhom wara xahar, u minflok tawhulhom wara sena u nofs.

Jidhirli li deputat min-naħa l-oħra semma li kien hemm ukoll xi problema min-naħa tal-MEPA li ma ħallewhomx jagħmlu xi ħaġa fuq xi film set.

Dan l-individwu, li qed jagħti servizz tajjeb u qed jiġġenera flus għalih u għan-negozju tiegħu, applika biex jagħmel change of use ta' biċċa art li għandu ħalli jkun jista' jagħmel parking for commercial vehicles.

Għaddew ix-xhur, u għadu sal-lum il-ġurnata ma ngħatax permess.

Il-MEPA qegħdin jitolbuh affarijiet li jidhru diffiċli meta fir-realta`, għall-MEPA huma faċli biex isolvu.

Jien naħseb li min qiegħed jinvesti għandu jiġi megħjun, u nipproponi wkoll li għandu jinħoloq a directory of services biex dawn in-nies li għandhom servizz x'jagħtu lill-industrija tal-films jiġu reġistrati fih.

Naf li hemm xi ħaġa simili, pero` ma jidhirlix li rajt talent lokali fuq dan id-directory of services.

Meta jkollok CD presentation jew xi ktieb li jiġi ċirkolat barra minn Malta, jekk bniedem ikun qed ifittex xi backing vocals jew xi servizz ta' trucks hawn Malta, isibhom mill-ewwel.

Irrid nuri wkoll it-tħassib tiegħi għall-fatt li rridu li jkun hemm ħafna servizzi available fil-pajjiż li huma ta' l-istess tip.

Għalkemm il- kompetittivita` u l-kompetizzjoni hija xi ħaġa tajba, ma rridux noħolqu ħafna mill-istess tip ta' servizzi f'ċerti oqsma.

Per eżempju, jekk għandna bżonn żewġ studios ma nipprovawx ninkoraġġixxu biex jiġu 100, għax imbagħad nispiċċaw bi problemi li nafu fejn iwasslu.

Dan rajtu jiġri f'affarijiet oħra.

Jien nissuġġerixxi li għandna nipproteġu n-negozju ta' dawk il-kumpanniji li diġa` jeżistu u ngħinuhom.

Għalhekk qed ngħid li ma rridux inħeġġu li jkun hemm ħafna mill-istess ħaġa, għax fl-aħħar mill-aħħar kulħadd jibda jaqta' l-prezzijiet u nafu x'jiġri.

Għandna wkoll noħolqu sistemi ta' fast track għan-nies li juru interess f'dan in-negozju, u anke għal negozji oħra.

Jiġifieri jekk bniedem ġie hawn Malta biex jinvesti f'xi ħaġa jew f'oħra jew qiegħed fl-industirja tal-films, irridu nagħmlu sistema biex niffrankawlhom ħafna ħin.

Jekk dawn ikollhom bżonn permessi, jeħtieġ li jkun hemm fast track biex dawn il-permessi jingħataw prijorita`, għax huwa in the national interest.

Jekk ikollhom bżonn il-viża għandna noħorġuhielhom malajr.

Jekk ir-refund tal-VAT suppost nagħtuhulhom wara xahar, irid ikun hemm fast track biex nibagħtuhulhom wara xahar.

Jekk dawn ikollhom il-materjal fid-Dwana, ma nistgħux inżommuhulhom hemmhekk in aeternum.

Jekk inkunu ftehemna magħhom, għandhom id-dritt li jeħduh.

Dawn in-nies jiġu hawn Malta ovvjament għal ċerti raġunijiet tajba – jista' jkun minħabba l-human resources, jista' jkun minħabba t-temp, tkun xi tkun ir- raġuni - pero` fl-aħħar mill-aħħar dawn qegħdin jagħmlu pjaċir lill-pajjiż.

Allura fid-dinja, speċjalment fid-dinja tal-films, it-time frame huwa importanti ħafna u kull ġurnata taf tiswihom eluf kbar ta' dollari.

Dawn huma l-punti li xtaqt inqajjem.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 27 ta' April, 2005 fis-6.00 p.m., b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissjoni ċinematografika ta' Malta - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Tielet Qari. ----------------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, f'dan l-aġġornament se nipprova nsemmi xi problemi partikolari li qed jiffaċċjaw l-Għawdxin bħalissa.

Kif forsi semgħu xi membri ta' din il-Kamra, fl-Isptar Ġenerali spiċċajna mingħajr servizz ta' ENT u kulmin qed jiġi bżonn dan is-servizz mhux qed jinqeda.

Nista' ngħid li din il-problema ilha tberraq pero' bħalma jiġri ħafna drabi, il-gvern jipprova jraqqa' l-pannu bil-qargħa aħmar u nispiċċaw biex minflok ma mmorru 'l quddiem immorru lura.

Qed ngħid dan għaliex f'Ottubru li għadda kienu avviċinawni xi nies u qaluli li kkanċellawlhom l-appuntamenti li kellhom ma' l-ispeċjalista ta' l- ENT.

Jien kont staqsejt lill-ministru għal Għawdex dwar din il-problema – qed nirriferi għal mistoqsija parlamentari 8151 - u l-Onor.

Giovanna Debono kienet weġbitni li s-servizz se jerġa' jibda jingħata kull ġimagħtejn għaliex fl-isptar kien hemm nuqqas ta' staff mediku.

Issa proprju ftit xhur wara kienu reġgħu avviċinawni xi nies b'korrispondenza f'idejhom, fejn qed jgħidulhom li l-appuntamenti ma' l-ispeċjalista ta' l-ENT reġgħu ġew ikkanċellati u jekk iridu jagħmlu appuntament ieħor iridu jinżlu Malta u jmorru St Luke's.

Jien ovvjament erġajt għamilt mistoqsija parlamentari oħra lill-ministru għal Għawdex dwar din il-problema - din id-darba 11,529 – u l-Onor.

Debono qaltli li kienu telqu żewġ speċjalisti u żewġ senior registrars bla ma kien mistenni u li kienu qed jittieħdu l-passi meħtieġa għar-reklutaġġ ta' staff ġdid.

Permezz ta' mistoqsija parlamentari 11729 jien staqsejt jekk kienx possibbli li sakemm joħorġu s-sejħiet għal-speċjalisti ta' l-ENT, jiġu speċjalisti minn Malta u l-ministru rrispondietni li r-reklutaġġ kien qed jieħu ħsiebu l-ministeru tas-saħħa.

Qaltli wkoll li t-talba sabiex jiġu speċjalisti minn Malta kienet ilha sejra żmien.

Meta mbagħad staqsejt lill- Onor. Deguara dwar ir-reklutaġġ – qed nirriferi għal mistoqsija parlamentari 12000, qalli li qegħdin jittieħdu l-passi meħtieġa biex jiġu ngaġġati dawn it-tobba.

Sadanittant il-poplu Għawdxi għadu mingħajr dan is- servizz u qed jiġi mitlub li jagħmel l-appuntamenti Malta fejn, apparti l- inkonvenjent tat-traġitt bejn iż-żewġ gżejjer, hemm ukoll il-problema ta' waiting lists li huma twal mhux ħażin.

Sur President, bir-rispett kollu jien minn hawn nistaqsi bl-ikbar responsabbilta': Imma dawn iż-żewġ ministri kif jippretendu li l-poplu Għawdxi jibla' dawn l-iskużi ta' riżenja mhux mistennija u jaċċetta din is- sitwazzjoni?

Ngħid jien, jekk f'Ottubru kien hemm nuqqas ta' staff, għaliex ma ħasbux għalihom dakinhar u mhux qagħdu jistennew sakemm ġejna f'sitwazzjoni fejn laħqu telqu tnejn oħra biex issa ġejna b'xejn?

Possibbli li dawn iż-żewġ ministri ma setgħux jantiċipaw x'kien se jiġri?

Ma setgħux jagħmlu xi ħaġa biex l-Għawdxin ma jiġux f'din is-sitwazzjoni?

Possibbli li lill-Għawdxin ħasbuhom ta' subgħajhom f'ħalqhom u li qatt jistgħu jemmnu li dawn l-ispeċjalisti telqu mingħajr ma taw notice?

Ngħid għalija din hija sitwazzjoni inaċċettabbli, iktar u iktar meta tqis li dan huwa s-settur tas-saħħa.

Pero' n-novitajiet fl-isptar ma jispiċċawx hawnhekk, Sur President.

Sirt naf ukoll li l-kuntratt tal-gynaecologist Mr Armatis li ilu Għawdex għal dawn l-aħħar 20 sena, m'huwiex se jiġġedded.

Nista' ngħid li dan il- konsulent huwa dedikat ħafna u huwa maħbub u rispettat minn kulħadd, speċjalment mill-pazjenti.

Din id-darba l-affarijiet ġraw bil-kontra għax fil-każ ta' dan il-Pollakk li jrid jibqa' jaħdem fl-Isptar Ġenerali t'Għawdex, il-gvern ma jridx iġeddidlu l-kuntratt.

U jekk Mr Armatis ma jibqax f'dan l-isptar, nista' ngħid li aħna l-Għawdxin se nerġgħu niġu mċaħħda minn wieħed mill-aħjar tobba li qatt kellna f'Għawdex u minjaf meta se jkollna replacement, jekk qatt ikollna.

Issa ħaġa oħra li qed tiġri f'dan l-isptar hija relatata ma' l-intervent tal-hernia li normalment ibatu minnha l-irġiel, Sur President.

Ninsab informata li pazjenti li jridu jagħmlu operazzjoni tal-hernia fl- Isptar Ġenerali qegħdin jintalbu jħallsu Lm70 għal biċċa materjal li jsejħulha "mesh", biex tkun tista' ssir din l-operazzjoni li hija ntiża għal-lokazzjoni fejn ikun hemm il-ftuq.

Dawn qed jintalbu s-Lm70 għaliex il-mesh li wieħed isib f'dan l-isptar hija ta' kwalita' inferjuri u kull darba li jintuża dan il-materjal fl-operazzjoni mhux qed iservi fit-tul u għalhekk l-intervent qed ikollu jerġa' jsir ftit xhur biss wara.

Dan ifisser li l-pazjenti qed ikollhom jerġgħu jiġu operati għaliex l-hernia qed terġa' titfaċċa.

Għalhekk dawn il-konsulenti qed jitolbu Lm70 għall-ġid tal-pazjenti biex ikunu jistgħu jipprovdulhom din il-mesh ta' kwalita' tajba, Sur President

Issa meta nisma' affarijiet bħal dawn nitkaża bl-ikrah għaliex tal-mistħija li tixxaħħaħ fuq affarijiet ta' saħħa.

Hija irresponsabbilta' kbira li fl- isptarijiet tagħna qegħdin infornu dan il-materjal ta' kwalita' ħażina li qed iservi biss għal ftit xhur.

Jien nismagħhom jgħidu li meta tieħu l- loppju jnaqqaslek għaxar snin minn ħajtek u kemm jista' jkun is-surgeons jippruvaw jevitawh il-loppju.

Jiġifieri spiċċajna li biex niffrankaw ftit flus minn fuq dan il-materjal qed nipperikolaw il-ħajja ta' dawn il- pazjenti li qed ikollhom jerġgħu jissottomettu ruħhom għal dawn l- interventi.

Allura jien nistaqsi: Daqshekk tiswa l-ħajja tal-bniedem għal dan il-gvern?

Sirt anke naf b'każ fejn pazjent iddaħħal l-isptar bil-lejl b'urġenza fi stat ta' coma u t-tabib ordna li dan jittieħed Malta biex issir is-CT scan għaliex ovvjament f'Għawdex m'għandniex dan l-apparat.

Il-familjari ta' dan il-pazjent, biex jiffrankawlu l-battikata li joqgħod imur Malta, minkejja li l-finanzi tagħhom ma tantx jippermettu, għażlu li dan is-CT scan isir f'Għawdex stess privatament.

Li ġara hu li peress li dan il- pazjent kien l-isptar kellu jinġarr bl-ambulanza mill-isptar sal-premises privati u lura u ta' dan ħadulhom Lm18.

Jien ngħid li hija xi ħaġa tal- mistħija li tkompli titratta lill-Għawdxin b'dan il-mod irresponsabbli, speċjalment f'mumenti ta' tbatija fejn tidħol is-saħħa.

U ma nieqafx hawn għax dan l-aħħar ġejt informata dwar charges diskriminatorji li qed jingħataw lill-ħaddiema tal-gvern, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, on a point of order.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, l-Onor.

Membru qed tgħid li biex jagħmlu operazzjoni tal-hernia fl-isptar ġenerali, il-pazjenti qed jintalbu Lm70 tal-mesh u anke biex tintuża l-ambulanza l-pazjenti qed jintalbu l- flus ukoll, allavolja l-ambulanza hija tal-gvern.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Imma l-punt mhuwiex dak.

ONOR.

MARIO GALEA: Jekk l-Onor.

Membru għandha din l-informazzjoni nitlobha tgħaddiha anke b'mod privat u naċċertaha li ssir inkjesta.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Nirringrazzja lill-Onor.

Galea ta' l-interess għax qed juri interess iktar mill-ministri konċernati.

Sur President, kont wasalt biex insemmi każ partikolari dwar tliet ħaddiema li min-naħa tas-segretarjat tal-ministeru għal Għawdex, intbagħtu fuq xogħol f'post differenti minn fejn ikunu s-soltu.

L-inspectors marru jfittxu lil dawn il-ħaddiema u ovvjament għaliex kienu f'post differenti milli jkunu s-soltu, ma sabuhomx u nħarġitilhom iċ-charge.

U meta dawn il- ħaddiema rċevew iċ-charge ovvjament b'sens komun baqgħu sejrin għand is- segretarjat tal-ministeru biex dawn jispjegaw lid-direttur fejn kienu u x'kienu qegħdin jagħmlu.

Minkejja li s-segretarju fil-ministeru spjega bil- miktub fejn dawn kienu, id-direttur baqa' għaddej mingħajr ma ta kas u ħareġ it-twiddiba.

Jiġifieri minn fuq li dawn il-ħaddiema esegwew l- ordnijiet u għamlu x-xogħol kif kienu ordnati, spiċċaw biex qalgħu charge li tibqa' sena on record u jekk tiġi biex tieħu xi promotion tista' tippreġudikak.

Nista ngħid li f'Għawdex din is-sitwazzjoni saret intollerabbli għaliex qed jinħarġu charges bl-adoċċ u l-iktar ħaġa inkwetanti hija li din ma tistax tiġġustifikaha għax jagħtuk għaxart ijiem ċans biex tagħti r-raġuni.

Pero' mbagħad jekk inti ma taqbilx mad-deċiżjoni tad-direttur, id-deċiżjoni jekk tmurx quddiem il-bord biex il-każ jiġi deċiż skond il-liġi u jinstemgħu l- provi hija vestita biss f'idejn id-direttur.

Allura dawn il-ħaddiema li qed jaqilgħu ċ-charges inġustament qed jiġu mċaħħda mill-aċċess għall-mezzi tal-ġustizzja.

Enigma oħra tirrigwarda l-appointments tas-senior technical officers li saru f'Għawdex.

Dawn l-interviews saru iktar minn sena ilu u meta ħarġu r- riżultati stajna naraw li min verament għandu idea ta' x'jirrikjedi x- xogħol ġie skartat inġustament għaliex dawn kienu kwalifikati u kompetenti ħafna iktar minn biżżejjed u iktar minn dawk li ġew magħżula.

Issa l-ilment tiegħi huwa dan.

Dawn l-applikanti li ġew skartati ressqu petizzjoni kif jirrikjedi l-kodiċi tas-servizz pubbliku, iżda wara iktar minn sena dawn għadhom ma ngħatawx risposta.

Allura kif jippretendu li dawn l-applikanti jaċċettaw li l-proċess tas-selezzjoni sar b'mod trasparenti meta wara sena għadhom lanqas biss ħadu risposta?

Bir-rispett kollu dawn kemm se jdumu jistennew?

Għalija din żgur mhix serjeta', Sur President.

Fid-diskors ta' l-aġġornamenti b'xi mod jew ieħor jien dejjem nara kif indaħħal lill-Gozo Channel u se nsemmiha proprju in vista ta' interpellanza li għamilt lill-Ministru Austin Gatt u li ħadt ir-risposta tagħha l-bieraħ.

Ftit ilu, bħalma taf inti Sur President, għaliex inti wkoll tkun fuq il- vapur, ir-rampa tal-vapur "Malita" kienet bil-ħsara u allura kienu qed isiru ħafna manuvri għaliex il-karozza trid iddawwarha bil-kontra u ħafna ħela ta' ħin.

Dwar din il-ħsara, l-Onor.

Austin Gatt f'mistoqsija parlamentari numru 12021 qalli li din it-tiswija ġiet tiswa lill-Gozo Channel Lm7,731.

Issa jien ġejt informata li l-ħsara li kien hemm fir-rampa kienet ilha tiġi rrapportata mill-enġiniera xhur twal u effettivament meta ġiet irrapportata in tempo vergine, il-ħsara kienet tammonta għal Lm50 biss.

Dan ifisser li min jikkmanda fil-Gozo Channel injora kompletament ir-rapporti ta' l- inġiniera, bil-konsegwenza li minn Lm50 spiċċajna nħallsu Lm7,731.

Dawn huma l-għarukażijiet li jrid jara l-Ministru u mhux jipprova jagħmel ekonomija mill-biljetti tal-morda u tal-ħaddiema, Sur President.

Huwa tajjeb li ngħid li l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema sejrin mill-ħażin mill-agħar u qed jagħmlulhom hekk bl-iskuża li l-kumpannija trid timxi 'l quddiem.

Safejn naf jien lil dawk l-20 ruħ li tkeċċew mill- kafetterija wkoll ġabulhom l-iskuża li l-kumpannija trid timxi 'l quddiem.

Imbagħad saret froġa bħal dik u wżaw l-istess skuża.

Kif trid timxi 'l quddiem il-kumpannija bi ħsarat li minn Lm50 ġew jiswew Lm7,000?

To add insult to injury għadu kemm ġie reklutat iċ-chief operations manager li se jitħallas mill-kumpannija eluf kbar ta' liri meta s-servizz sejjer lura bħall-granċ u kulħadd igerger.

Jien meta nitkellem fuq il-mod kif qed jitrattawna f'Għawdex nitbaqbaq xi ftit, pero' naħseb jkolli raġun għaliex fejn jidħol Għawdex dejjem iħalluna lura.

Għalina qisu kollox jgħaddi għax kulma jagħtuna rridu noqogħdu bih, Sur President.

Jien ma naħsibx li dan huwa atteġġjament aċċettabbli u għaldaqstant nistieden lill-gvern u lil kulmin hu responsabbli biex dak li ngħidu għan-nom tal- poplu Għawdxi - ħadt pjaċir li intervjena l-Onor.

Galea - jikkonsidrawh u jieħdu azzjoni dwaru għax l-Għawdxin m'humiex ċittadini tat-tieni jew tat- tielet klassi, imma huma ċittadini daqs il-Maltin u għandhom jiġu ttrattati bl-istess mod, bl-istess drittijiet u bl-istess dinjita'.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Abela.

ONOR.

JOE ABELA: Mr Speaker, il-Kummissjoni Ewropea riċentement ħarġet rapport bir-riżultati tal-kejl ta' progress fil-każ tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea lejn il-miri stabiliti mill-istess Unjoni, miri ambizzjużi tal-pjan ta' Lisbona, sabiex l-Unjoni Ewropea ssir l-ikbar knowledge-based economy, soċjeta' bbażata fuq il-prinċipju u s-sistemi ta' l-għerf u t- tagħlim li allura jkunu jistgħu jiggarantixxu tkabbir ekonomiku, li mbagħad min-naħa tiegħu dan l-istess tkabbir ekonomiku jkun jista' jiggarantixxi prosperita' u ġid liċ-ċittadini tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Sfortunatament dan ir-rapport jitfa' dell ikrah fuq pajjiżna għax ġejna kważi l-aħħar fil-miri li ġew stabbiliti u fir-rapport hemm indikat ċar u tond li pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant, bħalma huma r-Repubblika Ċeka, il- Polonja, il-Latvja, is-Slovakkja u oħrajn għaddewna sew kważi fil-kriterji kollha.

L-unika ħaġa fejn Malta tikkompara tajjeb mal-pajjiżi l-oħra hi fin-nefqa li l-gvern jagħmel fil-qasam edukattiv u hawn il-mistoqsija toħroġ waħedha.

Fil-każ ta' pajjiżna, kemm nistgħu ngħidu li teżisti l- possibbilta' li xi darba mmorru 'l quddiem meta s-sistema edukattiva li għandna bħalissa qed titfagħna fl-aħħar, ikkomparat ma' sħabna l-pajjiżi l- oħra li qegħdin fl-Unjoni?

Veru li f'dan il-Parlament min jaf kemm-il darba għidna li l-edukazzjoni m'għandhiex titqies bħala topic fejn aħna l-politiċi noqogħdu niġġieldu bejnietna, bin-naħa ta' l-oppożizzjoni tgħid li l-gvern ma jkunx mar tajjeb u bin-naħa tal-gvern tgħid li l-oppożizzjoni m'għandhiex tipprova tieħu vantaġġ politiku minn ċerti sitwazzjonijiet, imma lanqas ma rridu ninsew li l-pajjiż issa ormai ilu kważi 20 sena amministrat minn gvernijiet Nazzjonalista.

Kemm ilna nisimgħu ftaħir min-naħa tal-partit Nazzjonalista fil-gvern bl-investimenti kbar li jgħid li għamel f'kull settur!

Allura x'inhu jiġri eżatt jekk issa l-Unjoni Ewropea ħarġet tgħid li m'għaddejniex mill-eżami, ħlief fil-każ tan-nefqa fil-qasam edukattiv?

Iva, dan ir- rapport jgħid li l-ispiża li qed jagħmel il-Gvern Malti fil-qasam edukattiv tikkompara tajjeb mal-pajjiżi l-oħrajn, iżda fuq is-suġġetti l-oħrajn kollha tawna l-aktar marki baxxi, Sur President.

Per eżempju, fir-rapport insibu li Malta tiġi l-aħħar f'dak li huwa n-numru ta' studenti li jkomplu l-iskola post-sekondarja, perċentwali ta' 48%, meta t-target ta' l-Unjoni huwa 85% u meta dak li rnexxielha ġġib ir-Repubblika Ċeka huwa 90%.

Il-Polonja wkoll ġabet perċentwali simili u hawn ma rridux ninsew li dawn il-pajjiżi għadhom kemm ħarġu minn wara l-purtiera tal- ħadid, wara snin twal taħt sistema komunista.

Dawn anke kellhom jgħaddu minn turbulenzi politiċi kbar biex setgħu jaqilbu mis-sistema komunista għas-sistema ta' suq ħieles.

Dawn il-pajjiżi huma kkonsidrati bħala relattivament foqra, l-ifqar pajjiżi ta' l-Unjoni, iżda minkejja dan kollu rnexxielhom jagħmlu dan il-progress.

Allura ngħid jien għaliex fil-każ ta' Malta, is-sistema tagħna qed tfalli lil daqstant studenti?

Għaliex tant studenti m'humiex qed jirnexxu fis-sistema edukattiva?

U hawn bilfors ikollna nistaqsu fejn qed imorru l-flus li jonfoq il-gvern.

Sur President, lili ma jistax ma jiddispjaċinix għax min-naħa ta' l- oppożizzjoni ilna nikkritikaw lill-gvern u għednilu bit-tberbiq u l- isparpaljar li qed isir fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Mhux għax ma rridux investiment qawwi fis-settur edukattiv, altru li rriduh, imma għax nafu li l-flus qed jintnefqu b'mod li qed jispiċċaw igawdu minnhom ftit nies u minflok ma n-nazzjon jieħu l-frott ta' dak l-investiment, il-flus qed jispiċċaw fil-bwiet tal-privat.

Nafu x'ġara fil-każ tal-fondazzjoni għall- iskejjel t'għada, fejn l-awditur ġenerali ħareġ jgħid li l-flus m'humiex qegħdin jintnefqu b'kuxjenza.

U wara ħasla bħal dik kont nippretendi li l- prim ministru u l-ministru responsabbli mill-edukazzjoni mhux biss joħorġu jiddefendu lill-awditur ġenerali – minn fuq spiċċaw jattakkawh - imma kellhom jidħlu fil-qalba tal-kwestjoni u jaraw sew x'inhu jiġri.

Wara kollox dawn huma flus il-poplu li suppost qed imorru għall-edukazzjoni iżda minflok qed jispiċċaw x'imkien ieħor.

Sur President, il-Kummissjoni Ewropea ħarġet tgħid ċar u tond li pajjiż jista' jiggarantixxi tkabbir ekonomiku jekk ikollu numru adegwat ta' gradwati fix-xjenza, jekk ikollu xjenzati tajbin u jekk jirnexxilu jżomm dawn in-nies f'pajjiżu.

Mela ħalli ngħidlek kemm mhux jirnexxilna nilħqu dawn il-miri.

Fis-sena 2000 irnexxielna nipproduċu biss 2.7% xjenzati għal kull 1,000 abitant, li hi waħda mill-iżgħar ċifri, imbagħad fis-sena 2001 kellna tnaqqis ta' 16% fuq is-sena ta' qabel.

Naħseb li trid jew ma tridx, meta wieħed jara dan kollu bilfors ikollu jistaqsi: Allura għalfejn dan il- ftaħir kollu li fl-universita' għandna 8,000 student?

Għaliex ma nibdewx naraw ukoll il-kwalita' ta' l-universita' u x'tip ta' courses qegħdin noffru?

Iva, ir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea jitkellem ukoll fuq it- taħriġ li jingħata lill-għalliema u fuq il-mod kif il-gvern irid jibda jkejjel il-progress li jsir f'dan il-qasam, għax illum m'aħniex ngħixu f'dinja fejn min isir għalliem jibqa' għalliem.

Ir-rapport jitkellem ċar li l-gvernijiet għandhom l-obbligu li jattiraw studenti ġodda lejn il-professjoni ta' għalliema u dan minħabba l-fatt li l- popolazzjoni ta' l-għalliema qed tixjieħ u fi żmien għaxar snin fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea se jkunu hemm il-ħtieġa ta' miljun għalliem ieħor.

Barra minn hekk, l-ikbar challenge li se jkollha l-Unjoni Ewropea hi kif se tagħmel biex iżżomm l-għalliema li għandha fil-professjoni u dan meta f'pajjiżna nafu b'każi ta' għalliema li ftit li xejn isibu appoġġ u motivazzjoni fix-xogħol tagħhom.

B'dispjaċir ikolli ngħid li mhux darba jew tnejn tisma' li għalliema spiċċaw imsawta minn ġenituri u dan juri nuqqas ta' sigurta'.

Dawn huma ħaddiema bħal ħaddieħor li jmorru jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum billi jgħallmu lit-tfal.

X'kontribut jista' wieħed jagħti iktar minn dan f'ħajtu?

Ħafna drabi l-għalliema jħossuhom umiljati u bla kontroll dwar kif jistgħu jtejbu s-sitwazzjoni tagħhom.

F'bosta skejjel m'għandhomx ir- riżorsi adegwati biex ikunu jistgħu jaħdmu u dan mhux fi skola waħda jew tnejn imma f'diversi skejjel, speċjalment l-għalliema tax-xjenza fl- iskejjel sekondarji.

L-Unjoni tagħmilha ċara li din għandha tkun waħda mill-miri importanti tal-gvernijiet, jiġifieri li jimmotivaw lill-għalliema sabiex ikunu jistgħu jibqgħu fil-professjoni.

Sur President, nagħlaq billi nsemmi eżempju fejn tlifna opportunita' f'dan il-qasam u hawn qed nirriferi għall-ħaddiema tat-tarzna li minflok ma rajna kif nutilizzawhom u anke ntejbu l-ħiliet tagħhom - uħud minnhom huma verament tas-sengħa - il-gvern għażel is-soluzzjoni faċli u lil dawn il- ħaddiema tefagħhom fid-dipartimenti u mal-kunsilli lokali.

U x'inhuma jagħmlu?

Dawn ħafna minnhom spiċċaw jaqtgħu l-ħaxix u jaħarbu minn fuq ix- xogħol meta stajna utilizzajnihom b'mod ħafna aħjar.

Ikun hemm min jgħidlek: Xi trid tagħmel, ikollna naċċettaw din is-sitwazzjoni għax aħjar minn kif konna qabel!

Imma nerġa' ngħid li minflok ma l-gvern sab triq kif lil dawn in-nies jutilizzahom b'mod li jagħtu kontribut siewi għall- ekonomija, dawn illum spiċċaw piż fuq il-kaxxa ta' Malta meta l-gvern seta kien ħafna iktar għaqli u investa fi skemi ta' taħriġ u skemi oħra biex lil dawn jużahom b'mod aktar produttiv.

Nittama biss li meta l-Kummissjoni Ewropea toħroġ ir-rapport li jmiss fl- 2006 għallinqas inkunu nistgħu naraw xi ħaġa aħjar minn dak li rajna s'issa.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 27 ta' April 2005, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL – TĦAWWIL TA' SIĠAR U PJANTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi t-tieni parti tal- mistoqsija parlamentari 10934 u jgħid kemm tħawlu siġar u pjanti matul is- sena li għaddiet u ta' liema għamla?

Kemm minn dawn is-siġar u pjanti tħawlu fl-iskejjel?

Jista' jgħid liema huma dawn l-iskejjel u x'siġar u pjanti tħawlu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fis-sena 2004 ma tħawlu ebda siġar fl-iskejjel statali.

L-uniku każ fejn il-landscaping gardening unit kienet involuta kien fl-iskola primarja Ġużeppi Agius ta' Raħal Ġdid fejn saru xi window boxes bil-kalanchoe, stella maris u ivy.

WARRANT TA' L-GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'differenza tgħaddi bejn warrant temporanju ta' għalliem maħruġ wara l-31 ta' Marzu, 1998 u dawk temporanji li ħarġu qabel din id-data?

Jista' jgħid meta jinħareġ warrant temporanju joħroġx għal sena skolastika jew għal sena kalendarja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Att dwar l-Edukazzjoni li jirregola l- ħruġ tal-warrants ta' l-għalliema ma jispeċifika l-ebda data fil-kuntest ta' ħruġ ta' warrant temporanju u għaldaqstant m'hemm l-ebda differenza bejn warrant temporanju li ngħata qabel jew wara l-31 ta' Marzu, 1998.

Informat ukoll li warrants temporanji joħorġu skond id-data ta' l- applikazzjoni u jibqgħu validi sat-18 ta' Settembru ta' dik is-sena skolastika, bl-iskejjel jiġu mfakkra li fil-bidu tas-sena skolastika jridu jġeddu l-warrant.

WIED IL-GĦAJN - TRIQ MINTBA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslet l-investigazzjoni li rrifera għaliha fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 10936?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TA' QALI - RAĦAL TAS-SNAJJA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10933 u jgħid meta se jibda x-xogħol fuq il-bini tar-raħal tas-snajja', f'Ta' Qali?

Fejn waslu l-pjani tal-gvern għal dan il-proġett?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 11388.

SYSTEMS OF KNOWLEDGE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan biex l- oqsma ta' l-għerf ma jibqax suġġett obbligatorju fil-livell avvanzat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalma jaf l-Onor.

Membru, bord magħruf bħala kumitat għar-reviżjoni tal-Matsec ġie mitlub jeżamina s-sistema ta' l-eżamijiet tal- bord tal-Matsec u wieħed issa jistenna r-rakkommandazzjonijiet.

DIRETTUR ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ilu vakanti l-post ta' direttur taż-żgħażagħ?

Min qed jaqdi din il-funzjoni bħalissa?

Meta hu maħsub li din il-pożizzjoni timtela'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Wara l-ħolqien tal-kunsill Malti għall-isport, id- direttorat żgħażagħ u sport ġie ristrutturat u llum fil-ministeru hemm taqsima żgħażagħ li tieħu ħsieb il-voti allokati għaż-żgħażagħ.

Qiegħed ukoll nikkonsidra jekk minflok jiġi maħtur direttur wieħed għandux wieħed iwaqqaf aġenzija taż-żgħażagħ, kif kien ġie ssuġġerit mill-ex- president tal-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni b'diżabilita' applikaw biex jidħlu f'xi home fis-sena 2005?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SVPR – SISTEMA TA' AIR CONDITIONING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid liema huma s-swali fir- residenza San Vincenz de Paule fejn il-pazjenti qed jitolbu l-air conditioning?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mhijiex il-policy tad-dipartiment li jsir l-air conditioning fuq talba tal-pazjenti għax huwa xogħol id-dipartiment li jara l-prioritajiet u fejn hemm bżonn li jsiru sistemi bħal dawn.

Infatti l-proċess ta' l-istallar ta' l-air conditioning huwa wieħed kontinwu.

Tajjeb ukoll li l-Onor.

Membru jkun jaf li l-istallar ta' l-air conditioning f'San Vincenz de Paule beda fl-1988 u waqaf fl-1996 u tkompla biss wara l-1998.

TRANSFERS APPROVATI MILL-MPO

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm transfers saru fid-dipartimenti tal-gvern fis-sena 2005?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' transfers li saru mill-1 ta' Jannar sal-11 ta' April, 2005 bejn ministeru u ieħor approvati mill-MPO huwa 52.

Kien hemm ukoll tliet impjegati f'segretarjat privat ta' ministru li ġew trasferiti mill-MPO biex jagħmlu xogħol f'segretarjat privat ieħor.

Barra minn hekk, kien hemm tliet transfers li ġew approvati bejn dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

Transfers bejn dipartimenti ta' l-istess ministeru jiġu approvati mis- segretarju permanenti rispettiv.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm tqassmu postijiet għall- akkomodazzjoni s-sena l-oħra?

Tista' tgħid kemm minnhom ngħataw lil unmarried mothers u/jew single parents?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar u d-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali s-sena l-oħra allokaw 143 u 156 post rispettivament.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10024.

SIGURTA' SOĊJALI - ĊERTIFIKATI TAL-MARD

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm ċertifikati tal-mard inħarġu s-sena l-oħra u kemm ċertifikati ħareġ kull tabib?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Matul l-2004 id-dipartiment tas-sigurta' soċjali rċieva 230,223 ċertifikat rigward benefiċċju għall-mard, li jinkludu ċertifikati first, intermediate u final.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, it-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MWIET TRAĠIĊI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hawn imwiet traġiċi din is-sena u x'tip?

ONOR.

TONIO BORG: Mwiet traġiċi rrapportati lill-pulizija matul l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena huma kif jidher hawn taħt:

|Kawża |Imwiet| |tal-mewt | | |Inċidenti | 3 | |tat-traffiku | | |Suwiċidju | 6 | |Inċidenti | 4 | |fatali oħra | |

PERSUNI RRAPPORTATI NIEQSA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hawn persuni rrapportati nieqsa s-sena l-oħra u din is-sena?

Kemm minnhom instabu?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-2004 kien hemm 255 persuna rrapportati lill- pulizija bħala nieqsa li minnhom 239 kienu rintraċċati, filwaqt li matul din is-sena ġew irrapportati nieqsa 75 persuna li minnhom 73 ġew rintraċċati.

IMPORTAZZJONI TA' GĦASAFAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jdaħħlu għasafar u/jew ħlejjaq oħra illegalment?

X'tip u fejn inqabdu?

ONOR.

TONIO BORG: Matul din is-sena kien hemm disa' persuni li nstab li ppruvaw jimportaw xi speċi ta' annimal illegalment – tmien persuni nqabdu fl-ajruport u persuna waħda nqabdet fil-port - u cioe' għasafar ta' l- għana, karkassi, ġlud ta' speċi varji, mammiferi u fkieren ta' l-art.

TIPJIP F'POSTIJIET PROJBITI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jpejpu f'postijiet projbiti din is-sena u fejn?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-ewwel tliet xhur tas-sena 2005 kien hemm 35 persuna li nqabdu jpejpu f'postijiet fejn it-tipjip huwa pprojbit.

TAĦRIKIET MILL-GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru taħrikiet mill-gwardjani lokali minn Jannar sa Diċembru 2004?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

FONDI LILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'fondi rċieva kull kunsill lokali fis-snin 2002, 2003 u 2004?

ONOR.

TONIO BORG: L-allokazzjoni finanzjarja lill-kunsilli lokali għas- snin 2002-2003, 2003-2004 u 2004-2005 hija kif indikata fil-listi li qed jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra.

MALTA GANTRY

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-funzjoni tal-Malta Gantry Mfg u l-Libyan Arab Maltese Holding?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Malta Gantry Mfg waqfet l-operazzjonijiet tagħha fil-bidu tas-sena 2000.

B'riferenza għal-Libyan Arab Maltese Holding din ma nbidlitx sostanzjalment mill-iskop li għalih twaqqfet fis-snin '70, cioe' kumpannija kummerċjali ta' investiment.

MALTA DRYDOCKS – YACHT REPAIRS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm- il yacht daħal għat-tiswija fit-tined li hemm fit-tarzna tul is-sena 2004?

Jista' jgħid jekk hux minnu li daħal ukoll vapur għat-tiswija f'dan il- baċir riservat għall-yachts?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fl-2004 in-numru ta' yachts li daħlu għat-tiswija fil- baċir kien 17, filwaqt li kien hemm 13-il yacht fil-faċilitajiet tat- tarzna li ma daħlux fil-baċir.

Kien hemm vapur wieħed (GHM tug) li għamel użu mill-baċir riservat għall- yachts.

BORMLA – ĦLAS LURA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tagħti spjegazzjoni lill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, dwar x'inhi r-raġuni għaliex qed tintalab tagħti ħlas lura lid-dipartiment tas-sigurta' soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali informa direttament u bil-miktub lill-persuna indikata dwar il-każ tagħha.

KALKARA/BIRGU – ASFALTAR TA' TRIQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11720 u jara li jingħata wiċċ xieraq lit-triq li mill-Kalkara tagħti għat-toqba tal- Birgu, ħdejn il-club tar-regatta tal-Birgu?

X'inhi l-possibbilta' li ssir slip sabiex jitniżżlu d-dgħajjes tat-tiġrija?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 11423.

MTARFA – TRIQ FIR-RABA'

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk it-triq ġdida li qiegħda ssir fir-raba' fertili li hemm bejn ir-roundabout f'Rabat Road/Triq ta' Srina u r-roundabout ta' fejn iċ-ċimiterju taħt l-Imtarfa hijiex koperta bil-permessi tal-MEPA?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Wara spezzjoni li saret mis-sezzjoni ta' l- infurzar tal-MEPA, jirriżulta li x-xogħol li qiegħed jirriferi għalih l- Onor. Interpellant huwa kopert b'permess PA5822/03 u x-xogħol qiegħed isir skond il-pjanta approvata PA5822/03/44E.

NEFQA KAPITALI FUQ TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jagħti rendikont tan-nefqa kapitali fuq toroq mill-1988 sal-lum?

Kemm minn din in-nefqa saret fuq proġetti ta' toroq partikolari u liema huma dawn il-proġetti?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MV GAUDOS – REFRIGERATION SYSTEM

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se tissewwa r-refrigeration system fil-cafeteria tal-Gaudos peress li din il-ħsara ilha tippersisti għal xi ġimgħat u issa li dieħel l-istaġun tas- sajf, tista' anke ssir ħsara lill-ikel li jiġi servut lill-passiġġieri?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BAJJA TA' SAN ĠORĠ

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra kopja ta' l-adjudication report tal-concessions li ngħataw fil-Bajja ta' San Ġorġ?

ONOR.

TONIO BORG: Kopja ta' l-adjudication report ta' l-offerti għall- għotja ta' konċessjoni fil-Bajja ta' San Ġorġ qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

SKEJJEL TAL-LINGWI

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' l-iskejjel tal- lingwi li għandhom liċenzja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Lista ta' l-iskejjel liċenzjati sabiex jgħallmu l- Ingliż lill-barranin qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

PILLOLI TRIMETAZIDINE HYDROCHLORIDE

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk hux minnu li l-pilloli tal- qalb Vastarel huma out of stock?

Meta se tasal kunsinna oħra?

Hemm pilloli alternattivi f'każ ta' ħtieġa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-pilloli Trimetazidine Hydrochloride 20mg huma out of stock, bil-kunsinna li jmiss tasal qabel l-aħħar ta' dan ix-xahar.

Il-konsum ta' din il-mediċina kien diġa' żdied b'31% bejn l-2003 u l-2004 u fl-ewwel xahar ta' din is-sena, is-servizzi farmaċewtiċi tal-gvern ħarġu 25% tal-konsum ta' l-2004 minħabba li l-konsum baqa' dejjem tiela'.

Is-servizzi farmaċewtiċi tal-gvern ma jaħżnux mediċini oħra f'din l-istess kategorija.

GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti rendikont ta' kemm ġiet tiswa s-sistema tal-wardens?

Min huma l-kumpanniji li magħhom saru xi kuntratti u xi tħallsu?

X'inhu d-dħul attwali mis-sistema?

ONOR.

TONIO BORG: Is-sistema ta' infurzar lokali hija waħda kumplessa ħafna li tinvolvi diversi partijiet - fosthom uffiċjali awtorizzati, aġenziji tal-gwardjani lokali, kumitati konġunti li jinkorporaw numru ta' kunsilli lokali, skrivani fit-tribunali lokali, kummissarji tal-ġustizzja u prosekuturi – u biex l-Onor.

Interpellant jingħata t-tagħrif mitlub hu rikjest eżerċizzju vast ħafna li jirrikjedi ġbir ta' informazzjoni mid- diversi entitajiet imsemmija li jieħu fit-tul u għalhekk ma nħossx li għandna niddedikaw ir-riżorsi limitati li għandna fuq hekk.

LOCAL ENFORCEMENT SYSTEM

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'tip ta' kontrolli hemm fuq il-local enforcement system sabiex jiġi żgurat li ebda ċitazzjoni ma tista' tiġi mibdula jew imħassra mis-sistema?

Jista' jgħid x'tibdiliet saru fil-local enforcement system tul iż-żmien li ilha topera minn dak li kien ġie mitlub fit-tender oriġinali?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-regola ġenerali hi li ġaladarba jkun ingħata avviż ta' kontravvenzjoni, tali ċitazzjoni ma tistax tiġi mibdula jew imħassra mis-sistema.

L-eċċezzjoni hi biss fil-każi eċċezzjonali meta gwardjan lokali joħroġ avviż ta' kontravvenzjoni u jinduna li jkun ħa żball.

F'dak il-każ, l-istess gwardjan lokali għandu jieħu affidavit li fih jagħti r- raġunijiet għalfejn dak l-avviż għandu jkun kanċellat.

Il-proċedura sħiħa dwar kif isir tħassir jew korrezzjoni tad-dettalji ta' l-avviż tal- kontravvenzjoni kienet ġiet indikata lill-kunsilli lokali kollha permezz ta' ċirkolari 5/2003 maħruġa mid-dipartiment għall-gvern lokali fil-11 ta' Frar 2003.

Għar-rigward tal-parti tal-mistoqsija dwar tibdil fil-local enforcement system minn meta din bdiet titħaddem, peress li saru diversi upgrades fis- sistema biex jirriflettu ż-żidiet fil-funzjonijiet ta' l-infurzar lokali, tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

COMPARATIVE RETURN OF EXPENDITURE

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Nirriferi għall-comparative return of expenditure għall-perijodu bejn l-1 ta' Jannar u t-28 ta' Frar, 2005 u nitlob lill-Ministru jagħti informazzjoni kif fl-2004 l-ispiża tal-ministeru kienet Lm460,721 u din is- sena se titla' għal Lm1,269,712?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Analisi komparattiva tal-perijodu msemmi fil-mistoqsija qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Matul is-sena 2004 il-fondi taħt contributions to government entities kienu amministrati mill-ministeru għaż-żgħażagħ u kultura u dawn issa ġew trasferiti lill-ministeru.

SEA MALTA – PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm inħarġu promozzjonijiet lill-ħaddiema tas-Sea Malta fil-grad ta' messaġġier mis-sena 2000 'il hawn?

Jista' jagħti lista u d-data ta' dawn il- promozzjonijiet?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ŻEJTUN: TRIQ TAL-BARRANI - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Peress li bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9437 li ngħatat fit-3 ta' Diċembru, 2004 ingħad li:

"Ix-xogħlijiet konċernati fil-proġett imsemmi qed isiru kollha mill- gvern u li dawn huma previsti li jitlestew fi żmien ħames ġimgħat oħra u se jiġu jiswew madwar Lm45,000";

jista' jitlob spjega mingħand min tah l-informazzjoni f'PQ 11807 li:

"Wara li għalqu t-tenders, dawn ġew evalwati u l-orħos offerta kienet dik ta' Lm63,307.23.

Wara diskussjonijiet ma' l-orħos tenderer ingħata roħs ta' Lm3,639.47 biex it-tender ingħata għall-valur ta' Lm60,667.76."?

Kif f'Diċembru 2004 ix-xogħlijiet konċernati kienu qed isiru kollha mill- gvern u mbagħad nsiru nafu li f'Jannar 2004 ħarġu t-tenders?

Ix- xogħlijiet konċernati kienu qed isiru mill-gvern jew jitħallsu mill-gvern?

X'inhi r-raġuni li min għamel l-istima mar żmerċ b'eluf ta' liri?

Liema hi l-informazzjoni korretta, dik li ngħatat għall-ewwel domanda jew għal dik ta' l-aħħar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

DIRETTURI TA' L-ADT

L-ONOR.

MICHAEL GONZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11872, jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx diretturi jew managers fl-awtorita' li għandhom kwota fuq l-infiq tat-telefonati?

Jista' jgħid jekk l-ammonti li jidhru humiex kollha mħallsin mill-fondi ta' l-awtorita' jew hemmx ammonti li tħallsu indirettament mid-diretturi jew managers konċernati permezz ta' refund lill- awtorita' minħabba li qabżu l-kwota tagħhom?

Kemm jammontaw dawn ir- refunds?

ONOR.

ŻEJTUN - TRIQ XANDRU PULIS

L-ONOR.

MICHAEL GONZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jinformana jekk Triq Xandru Pulis, Żejtun hijiex fil-lista biex tiġi rranġata?

Meta se jibda x-xogħol fuqha?

ONOR.