MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 489 L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 489

L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

Seduta Nru. 489

L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2007

WERREJ

MINUTI 322

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 322

TQEGĦID TA' KARTI 328

STQARRIJA MINISTERJALI 329

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-ĠUSTIZZJA AMMINISTRATTIVA (Kumitat)

ADMINISTRATIVE JUSTICE BILL (Committee Stage) 337

AĠĠORNAMENT 353

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 358

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 488 li saret fit-30 ta' Jannar 2007, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

OPM - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm ħarġu direct orders mid-dekasteru tiegħu din is-sena?

Lil min ingħataw?

Kemm kien il-valur tagħhom u għaliex saru?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra tabelli A u B li jagħtu l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant dwar kemm ħarġu direct orders fl-2006 mill-uffiċċju tal-prim ministru u l-ministeru tal-finanzi rispettivament.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Proprjament xtaqt nagħmel mistoqsija lill-prim ministru.

Għax nhar it-Tnejn li għadda, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet, ġbidtlu l- attenzjoni dwar is-sitwazzjoni prekarja li tinsab fiha bħalissa l-power station u tlabt li ningħata spjegazzjoni mill-Malta resources authority, li għandha r-responsabbilta' li tassigura li f'pajjiżna jkollna enerġija adegwata, dwar x'jiġri f'każ li d-domanda għall-enerġija tkun l-istess bħal dik tas-sena l-oħra.

Ta' min jerġa' jfakkar li żewġ turbini jinsabu weqfin minħabba ħsarat u allura l-capacity ta' enerġija fil-power station bħalissa hija baxxa.

Peress li d-domanda għall-enerġija hija daqsxejn għolja, jien tlabt lill-prim ministru jgħidli x'contingency plan.

Hu qal li min-naħa tiegħu ma jidhirlux li teżisti din is-sitwazzjoni għax kieku kien jiġi nformat.

MR SPEAKER: Onorevoli, għamel il-mistoqsija jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE MIZZI: Nista' nkun naf fejn hu l-prim ministru, jekk jinsabx imsiefer?

Għax jien lilu xtaqt nagħmilha d-domanda u qed nagħti l- background tas-sitwazzjoni biex min se jirrispondi minfloku jkun jaf fuq xiex qed nitkellmu.

Kieku kien se jirrispondi l-prim ministru ma kontx ngħid dan kollu.

(Interruzzjonijiet) Mela għalfejn qed tparla fil-vojt!

MR SPEAKER: Dan huwa l-ħin tal-mistoqsijiet u trid tagħmel l-mistoqsija.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma nafx li l-prim ministru m'huwiex imsiefer!

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt l-Onor.

Mizzi qed jagħmel dikjarazzjoni, tista' tinstema' across the floor, li hu jaf li l-prim ministru m'huwiex imsiefer u allura ma nafx għalfejn qed jistaqsi jekk huwiex imsiefer jew le.

Apparti minn hekk, il-bieraħt lura l-istess Onor. Mizzi insista li hija l-Malta resources authority li għandha twieġeb għal dawn id-domandi.

Peress li hawn il-ministru responsabbli minn din l-awtorita', forsi jista' jqum u jwieġeb hu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Tan-naħa l- oħra kultant iridu jagħtu l-impressjoni li qisna għadna fi żmien l-1987 meta fil-pajjiż kellna ċertu supply ta' enerġija.

(Interruzzjonijiet) Se nirrispondik, mela le!

U se nuri min hu kapaċi għalkemm m'iniex se niffanfra li jien kapaċi!

MR SPEAKER: Onorevoli, indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Mizzi qed jiddikjara li bħalissa d-domanda għall-enerġija hija għolja.

Jimporta jgħidli kemm hi d-domanda u liema huma t-turbini bil-ħsara ħalli nkun nista' nwieġbu, mhux mingħalih qed jitkellem mal-boloh?

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli.

On a point of order, l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Id-domanda dan l-aħħar kienet ta' 336 megawatts u l- kapaċita' bħalissa hija ta' 390 megawatts, meta qegħdin jintużaw l- emergency generators ukoll.

Bħal dawn iż-żmenijiet id-domanda tkun għolja ħafna u għalhekk bħala l-ministru responsabbli xtaqtu jirrispondini.

MR SPEAKER: Dan m'huwiex point of order.

Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk mingħalih se jiġi hawn ġew u joqgħod iparla ...

(Interruzzjonijiet) Għandek dokumenti li juru dawn l-affarijiet?

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Mizzi qed jgħid li d-demand hija ta' 336 megawatts u l-capacity hija ta' 390 megawatts.

Jimporta jgħidli liema huma t-turbini li huma out of order?

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imisskom tistħu, dawn ilhom mill-1999!

Waħda mit-turbini waqfet tiffunzjona f'Santa Marija u l-oħra waqqaftuha għax fiha xi cracks u għadha ma ġietx irranġata!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għalkemm il-Malta resources authority mhux se toqgħod tidħol f'dan id-dettall ta' kif titmexxa ...

(Interruzzjonijiet) Le, se nwieġbek.

Mr Speaker, jimporta jgħidli liema parti hi out of order minn dan il-combined cycle, jekk hux il-gas turbines jew il-conventional turbine?

Jimporta jgħidhomli dawn l-affarijiet ħalli nkun nista' nwieġbu?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Diġa' għedt li t-turbini jinsabu bil-ħsara; waħda marrulha l-plates u l-oħra għandha l-plates cracked.

Għalhekk qed ngħidlu li qegħdin f'sitwazzjoni prekarja.

Issa int, bħala l-ministru responsabbli mill-Malta resources authority trid tgħid x'inhu l-contingency plan f'każ li d-domanda għall-enerġija tkun daqskemm kienet is-sena l-oħra.

Dawn fl- 1999 ...

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiena qed nistaqsi lill-Onor.

Mizzi biex jgħidli liema parti mill-combined cycle li għandha kapaċita' ta' 117 megawatts hija out of order, jekk hux it-turbina tal-gass jew it-turbina konvenzjonali.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mizzi qed jgħid li t-tnejn marru.

Liema parti?

(Interruzzjonijiet) Kollox sew, fl-1999!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni għax ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Mizzi qed jagħmel fuss mix-xejn!

Jimporta jagħtini ċans inwieġeb?

MR SPEAKER: Għalhekk sejjaħtlek biex twieġeb.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mizzi, inżommu l-ordni u s-serjeta', issa qed jirrispondi l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jien qed nitolbu jgħidli liema parti tal- combined cycle hija out of order, jekk hux il-gas turbine jew il-parti ta' wara, jiġifieri t-turbina konvenzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Dawk li nxtraw fl-1999, bil-garanzija li huma tajbin u effiċjenti!

Jikkonferma li dawn għandhom capacity ta' 390 megawatts jew le?

(Interruzzjonijiet) Niċċelinġjah biex jgħidli, Sur President.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jiena nilqgħu ċ-challenge.

Inġib l- informazzjoni kollha mingħand l-Enemalta u nwieġbu, mela le!

Pero' hu għadu ma weġibnix.

Qal li din inxtrat fl-1999.

Jimporta jgħidli eżatt meta ħareġ it-tender għall-combined cycle, meta tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra d- dokument tat-tender u meta bdiet tinbena?

Jimporta jgħidli dawn l- affarijiet ladarba jifhem f'kollox!

Jien ma naf xejn minn dan u għalhekk qed nitolbu jagħtini din l-informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Dik kienu għażluha u ordnawha huma stess u ġiet installata fl-1999, Sur President.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nikkonferma ħaġa waħda, illi l-għażla ta' din il- combined cycle saret f'Lulju ta l-1996, ftit qabel ma xolja l-parlament.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: M'hemmx interruzzjonijiet.

Kompli Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Wara x-xoljiment tal-parlament fl-1996 telgħu huma fil- gvern u kieku riedu setgħu bidluha din il-combined cycle.

Għaliex ma bidluhiex?

Imisskom biddiltuha, kellkom iċ-ċans!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni, Onor. Mizzi.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kull żieda li saret fil-power station ...

(Interruzzjonijiet) Int għadek ma weġibtx.

Kull żieda li saret fil-power station għamilha gvern Nazzjonalista.

Għax gvern Laburista taf x'kien ħallielna?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

Onor. Mizzi, issa qed jirrispondi l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien qed nitolbu jgħidilna liema parti tal-combined cycle hijia out of order imma ma jafx, ma jifhimx.

(Interruzzjonijiet) Weġibni u għidli liema biċċa ma taħdimx!

(Interruzzjonijiet) Għax il-gas turbines għandhom 75 megawatts weħidhom, il-parti ta' wara għandha 37.5 megawatts ...

(Interruzzjonijiet) Mela jien ma nistax nistaqsik?

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nerġa' ngħidlu li dawn huma l-istess li għamlu huma fl- 1999.

Imissu jistħi!

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġobkom, inżommu l-kalma.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Imissu jistħi hu għax mhux kapaċi jgħidli ...

(Interruzzjonijiet) Jekk għandu ftit melħ ġo moħħu jaf li aħna ħallejna d- dokumenti kollha hemmhekk u huma komplewha għalkemm setgħu neħħewha.

Veru li ġiet commissoned fl-1999, pero' bdiet tinbena f'dawk it-22 xahar tal- gvern Laburista għax kellhom id-dokumenti lesti.

Imbagħad, jekk l-Onor.

Mizzi ma jafx, biex tagħmel combined cycle ta' dik il-kwalita` mhux kemm tagħfas buttuna u f'xahar tibniha; dik trid sentejn u nofs biex tibniha.

U hekk sar il-proċess.

Aħna ħallejna d-dokumenti għax-xiri tal-combined cycle ...

Nerġa' ngħid li combined cycle fih żewġ gas turbines, fih il-parti tal-heat recovery boiler u mbagħad għandek il-convention turbine.

L-Onor.

Mizzi, bl-għerf kollu li jgħid li għandu – għax kulħadd jaf kemm għandu għerf - għadu ma qalx liema parti tal-combined cycle hija out of order, jekk hux il-gas turbines jew it- turbina ta' wara li tieħu l-enerġija tagħha mill-heat recovery boiler.

(Interruzzjonijiet) Għidilna la tifhem ħafna!

Għidilna.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili.

Inżommu l-ordni, jekk jogħġobkom.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien qed nirrispondi għal ħaddieħor u rrid inżomm id- distanzi tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili.

Inżommu l-ordni, jekk jogħġobkom.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Tant ma jafx, li qed jistaqsi lili, mill-oppożizzjoni, biex ngħidlu!

Ara kemm ma jafx!

Lanqas jaf li s-sitwazzjoni bħalissa hija allarmanti.

Ara fiex wasalna f'dan il-pajjiż!

MR SPEAKER: Ippermettili.

Il-Ministru għadu qed jirrispondi d-domanda.

ONOR.

NINU ZAMMIT: F'dan il-pajjiż wasalna f'sitwazzjoni fejn xi ħadd mill- oppożizzjoni jqum jagħmel statement u ma jkunx kapaċi jibbekkjah!

Qed jgħid li hemm turbina mkissra ...

Għidilna liema parti tal-combined cycle hija out of order, jekk hux il-gas turbine jew il-conventional turbine?

Għidilna!

Inti taf kollox!

Inti bravu!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Tant jien responsabbli u naf x'qed ngħid li nitlob lis- Sedja tivverifika dak li qed ngħid jien u jekk issib li m'huwiex minnu, tissospendini minn din il-Kamra.

Jekk dak li qed ngħid jien huwa minnu, allura tissospendi lill-ministru għax ikun qed jimmiżlijdja l-Kamra.

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Li qed jgħid hu, affari tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Biex ma naħlux iżjed ħin se nistaqsih ta' l-aħħar.

Jimporta l-bravu l- Onor. Mizzi jgħidilna liema parti tal-combined cycle hija out of order, jekk hux il-parti fejn hemm il-gas turbines jew inkella t-turbina konvenzjonali?

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien m'iniex bravu, pero' ma nafx jekk hu huwiex bravu jew idjota.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Li hu żgur hu li m'iniex prużuntuż bħalu għax jekk jien niġi nagħmel statement, niċċekkja l-affarijiet minn qabel.

(Interruzzjonijiet) Nerġa' nistaqsih liema parti hija out of order.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru.

Inżommu l-kalma.

On a point of order, l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, li niġi hawnhekk u ngħid fl-interess tal- pajjiż ma nagħmlux għax jien prużuntuż, imma għax ħadt il-ġurament.

Prużuntuż huwa min qed jipprova jevita li jwieġeb.

U jmissu jistħi!

MR SPEAKER: Noqogħdu attenti kif inpoġġu d-diskors.

Kompli Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ovvjament noqgħod attent kif inpoġġi d-diskors, imma jien mhux se nħalli li jiġi xi ħadd hawnhekk jallarma lil kulħadd u ma jagħtinix l-informazzjoni dwar l-istatement għaqli u studjuż li jkun qed jagħmel!

Nerġa' nistaqsih: Liema parti tal-combined cycle, li fiha żewġ gas turbines, hija out of order?

MR SPEAKER: Jekk qed issir din id-domanda, wieħed irid jirrispondi għaliha.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk issa r-regolamenti nbidlu u l-ministru jista' jistaqsi lill-oppożizzjoni, allura jien se nirrispondi; ma jimpurtax.

Jien diġa' għedtlu liema huma ż-żewġ turbini, dawk li kkummissjonaw u xtraw huma fl-1999.

Jien staqsejtu jekk hux veru jew le li l-kapaċita' bħalissa hija ta' 390 megawatts b'emergency generator wieħed.

Irrispondini din issa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Hu qed jgħid li d-demand hija ta' 336 megawatts u l- kapaċita` available hija ta' 390 megawatts.

Issa niċċekkjahom dawn l- affarijiet.

Fejn naf bħalissa x'inhi!

Jekk ma tafx, id-domanda tvarja l- ħin kollu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, issa nżommu l-ordni, il-kalma u s-serjeta`.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NINU ZAMMIT: X'naħli l-ħin!

Qed nipprova nfissirlek biex forsi tifhem.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Kompli, Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, inkun f'pożizzjoni li niġbor l- informazzjoni kollha u nirrispondih meta hu jgħidli liema parti tal- combined cycle hija out of order.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-ministru qed iwieġeb għan-nom tal-prim ministru, xtaqt nagħmillu domanda.

Għall-post ta' technical attache`, bħala rappreżentant permanenti ta' Malta fi Brussell, il-gvern ħareġ applikazzjonijiet għal persuni tekniċi, kemm fil-qasam finanzjarju kif ukoll fil-qasam ġudizzjarju.

Ir-raġuni hi li, minkejja li dan huwa xogħol u mestier tekniku, u allura wieħed jistenna li bniedem għandu jkun kwalifikat, il-gvern qed jgħid li se jaċċetta persuni li m'humiex kwalifikati għal dawn is-sejħiet.

X'inhi r-raġuni għal dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma naħsibx li l-Onor.

Interpellant jippretendi li nagħtih risposta għal din id-domanda, għas-sempliċi raġuni li assolutament m'għandha l-ebda relazzjoni mad-domanda oriġinali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li dawn l-applikazzjonijiet li qed nirriferi għalihom jaqgħu taħt id-dekasteru tal-prim ministru u peress li l- mistoqsija li qed nagħmel hi prattika ta' kull ministru, jista' bħala ministru kompetenti tal-Kabinett jgħidli x'inhi r-raġuni li f'karigi tekiniċi qed jiġu aċċettati nies li m'għandhomx kwalifiki universitarji?

Għax jekk il-pajjiż għandu bżonn servizz mediku tekniku, jien li jien layman u m'għandix il-kapaċita' medika teknika u xjentifika, ma nistax nagħti dan it-tip ta' servizz.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal xi każ partikolari u jixtieq l-informazzjoni dwaru, nitolbu jagħmel id-domanda lill-ministru konċernat u jingħata risposta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Persuni li m'għandhomx kwalifiki universitarji, u allura m'għandhomx kapaċita' teknika u xjentifika, jistgħu jiġu magħżula biex jagħmlu xogħol speċifikament f'mestier tekniku?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, il-mod kif qed titpoġġa d-domanda tant hija bla bidu u bla tmiem, li huwa mpossibbli għal xi ħadd min-naħa tal- gvern li jipprova, imqar remotament, jagħti risposta.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - SPIŻA TA' FUELS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Kemm kienet in-nefqa globali ta' fuels fil-ministeru tiegħu u l-entitajiet li jaqgħu taħtu matul l-2006?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fl-2006 in-nefqa globali ta' fuel fil-ministeru għar- riżorsi u infrastruttura u l-entitjiet li jaqgħu taħtu kienet ta' Lm254,829.01.

Hawnhekk għandi l-informazzjoni relatata man-nefqa ta' fuel bejn l-2002 u l- 2006.

Jekk nieħdu tas-sena l-oħra, per eżempju, insibu li l-volum kien ta' 595,490 litru u l-ispiża kienet ta' Lm254,829.01 u dan ma jintużax mill- karozza tiegħi biss imma mill-ministeru kollu.

Jekk immorru lura għas-sena 2002, insibu li l-konsum ta' fuel kien akbar għax kien jammonta għal 641,049 litru.

Pero' bejn l-2002 u l-2006 kellna tnaqqis ta' 7.1% fil- konsum ta' fuel.

Għalkemm fl-2006 użajna inqas fuel milli wżajna fl-2002, insibu li l-ispiża kienet ogħla għax il-prezz tal-fuel li jiġi minn barra għola.

Għalhekk filwaqt li bejn l-2002 u l-2006 kien hemm tnaqqis ta' 7.1% fil-konsum, l-ispiża tal-fuel li jiġi minn barra żdiedet bi 38% żdiedet bi 38%.

Il-ġimgħa l-oħra ma stajtx nagħti din l-informazzjoni għax ridt nagħmel comparison fuq l-użu u l-ispiża tal-fuel.

Sur President, kif issuġġerixxa l-Onor.

Noel Farrugia, se npoġġi din l- informazzjoni fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-ministru ġie informat b'mismanagement u b'serq ta' eluf ta' liri fi fuel f'dawn l-aħħar ħames snin?

Jaf lil sa l-aħħar ta' l- 2005, il-ministeru u d-dipartiment tax-xogħlijiet lanqas kellhom inventarju komplut jew up-to-date tal-vetturi kollha kif ukoll tan-nies, inkluż ta' dawk li lanqas biss jidħlu għax-xogħol u li kienu għadhom qegħdin jieħdu fuel mid-dipartiment, kif ukoll li jitħallsu kirjiet ta' gafef u vannijiet għal xejn?

Il-ministru huwa informat li nstabu diskrepanzi ta' eluf kbar ta' liri bejn l-ammont ta' flus skond l-irċevuti ta' fuel li nxtara mill- Enemalta u l-ammonti ta' fuel li ntużaw mill-ministeru u mid-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi?

Fejn marru dawn it-tunnellati ta' fuel mhux accounted for?

Jikkonferma li s-segretarju permanenti fil-ministeru tiegħu, id-direttur ġenerali u d-direttur ta' l-immaniġġjar tal-finanzi, is-Sur Rogers, kienu jafu b'dan kollu?

Min tahom l-istruzzjoni biex ma jinvestigawx dawn l- abbużi kollha, fejn f'sena waħda biss kien hemm diskrepanza ta' aktar minn Lm82,000 fuel not accounted for?

Jaf li bejn l-2002 u llum kien hemm vetturi li waqt li kienu bil-ħsara jew għat-tiswija, xorta waħda ħadu l- fuel?

Jaf li kien hemm terzi persuni, stabbilimenti jew residenzi privati, inklużi fabbriki kbar, bħall-ST Microelectronics, li parti minnhom kienu mqabbda mal-mains tad-dawl u ta' l-ilma tal-garaxx ta' Ħal Kirkop, li għal snin twal, fosthom anke meta l-istess Onor. Zammit kien ministru, kellhom il-kontijiet imħallsa minn flus il-poplu u dan meta kulħadd kien jaf b'dan?

Jaf li d-direttur tal-finanzi u tal-public works approva l-ħlas ta' eluf ta' liri f'overtime lil ċertu grupp ta' skrivani - xi wħud minnhom jieħdu Lm3,000 f'sena f'overtime - biex suppost jaraw li ma jsirux żbalji meta jiġu biex jitħallsu dawn il-kontijiet, imma xorta waħda nstab li għal snin twal kienu tħallsu kontijiet tad-dawl, ilma u telephone u saħansitra tal- kera, ta' residenzi privati u postijiet oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, għadni m'iniex lest.

MR SPEAKER: Imma l-ministru jrid ikollu ċans iwieġeb.

ONOR.

JOE MIZZI: X'ħin jiskadi l-ħin għidli li skada l-ħin.

Jien skond l- istanding orders miexi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Biex inkunu raġonevoli rridu ngħidu li jekk se nimxu skond l-istanding orders, hemm standing order li tgħid li deputat ma jistax, f'seduta waħda, jkollu aktar minn sitt mistoqsijiet.

(Interruzzjonijiet) Kif jista' jkun!

Issa biex iwieġbek se jkollu bżonn għaxar minuti.

(Interruzzjonijiet) Imma ma jistax ikun!

MR SPEAKER: Irridu nirraġunaw.

Normalment il-mistoqsija ssir bil-miktub ukoll.

Kompli, Onor. Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-ministru jgħid x'passi ttieħdu?

Lest li jpoġġi l-management accounts ta' bejn l-2002 u l-2006, u jinkludi l-inventarju tal- fuel li ħadu l-vetturi xahar b'xahar, kif kienu miġburin mis-Sur Rogers?

(Interruzzjonijiet) Jien skond l-istanding orders miexi, bir-rispett kollu.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit.

Din hija l-aħħar mistoqsija, hux hekk, Onor. Mizzi?

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi l-problema tiegħek?

(Interruzzjonijiet) Mela allura għalfejn qed tibża'?

Mela rrispondi!

(Interruzzjonijiet) Le, mhux se nagħmilhom bil-miktub għax l-aħħar darba inti għedt li se tiġi ppreparat u se tiġbor l-informazzjoni kollha.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qal li ried jiġbor l-informazzjoni għax ma kienx kuntent.

Ma kienx kuntent meta kien jaf b'dawn l-affarijiet u ma ttieħdu l-ebda passi?

Nerġa' nistaqsi lill-ministru jekk huwiex lest li jpoġġi kopja tal-management accounts ta' bejn l-2002 u l-2006 ħalli wieħed ikun jista' jiskrutinja dawn l-affarijiet li kienu approvati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

(Interruzzjonijiet) Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq telephones mill-Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, matul l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22884;

Tagħrif dwar in-nefqa fuq fuels mill-Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, matul l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22888;

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Bill of quantities b'riferenza għax-xogħlijiet fuq it-triq bejn San Lawrenz u Rabat, Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23409;

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' vetturi bil-mutur liċenzjati, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23152;

Tagħrif dwar safar li sar minn delegazzjonijiet immexxija mill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq, matul l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23226;

f'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar safar li sar minn delegazzjonijiet immexxija mill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali, matul l-2006, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 23224; u

Lista li turi l-konsulenti li għamel użu minnhom il-Ministeru għall- Familja u Solidarjeta' Soċjali, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali, matul l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23277.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): f'isem il-Ministru għat- Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar safar li sar minn delegazzjonijiet immexxija mill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura, matul l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23227;

f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Rurali u l-Ambjent inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:-

Lista li turi l-konsulenti li għamel użu minnhom il-Ministeru ta' l- Affarijiet Rurali u l-Ambjent, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-Ministru ta' l-Affarijiet Rurali u l-Ambjent, matul l- 2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23275; u

f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita' nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar safar li sar minn delegazzjonijiet immexxija mill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita', matul l-2006, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 23223.

MR SPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx iktar Tqegħid ta' Karti ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali.

Il-Prim Ministru.

STQARRIJA MINISTERJALI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nhar il-Ġimgħa, 26 ta' Jannar, ħarġet l- aħbar li Dr Gordin Cordina ssottometta r-riżenja tiegħu mill-kariga ta' Direttur Ġenerali fl-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika.

Dr Cordina huwa bniedem rispettat fis-settur ekonomiku f'pajjiżna.

Huwa bniedem li jgawdi minn fiduċja u rispett minn kulmin ħadem miegħu tul il-karriera tiegħu bħala ekonomista u speċjalment f'dawn l-aħħar snin meta kien konsulent għall-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali (l-MCESD) ta' pajjiżna – funzjoni li baqa' jaqdi sakemm inħatar Direttur Ġenerali ta' l-Uffiċċju Nazzjonali dwar l-Istatistika fis-7 ta' Awissu tas-sena 2006.

Peress li l-kariga li kien jokkupa Dr Cordina hija ta' importanza kbira għal pajjiżna, u fid-dawl tal-kontenut ta' l-ittra ta' riżenja li huwa stess bagħat lill-Awtorita' ta' l-Istatistika, il-gvern huwa tal-fehma li kellu jiġi quddiem dan il-parlament biex jagħti rendikont tal-fatti kif ġraw u tal-konsiderazzjonijiet li għandhom isiru f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Qabel xejn irid jingħad li l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika jaqdi funzjoni importanti ħafna f'pajjiżna għaliex permezz tiegħu lkoll kemm aħna nkunu nistgħu nkejlu l-progress li pajjiżna jkun qiegħed jagħmel fid- diversi oqsma li jolqtu l-ħajja soċjali, politika u ekonomika ta' pajjiżna.

Huwa għalhekk importanti li l-funzjoni ta' dan l-uffiċċju tinżamm lil hinn mill-kontroversja politika u filwaqt li tkun miftuħa għall-kritika, din il- kritika għandha tkun waħda dejjem kostruttiva u magħmula skond il-parametri ta' dak li hu ġust u li hu neċessarju f'demokrazija.

Kien proprju għalhekk li fil-mixja li pajjiżna mexa għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, wieħed mill- aspetti l-aktar importanti ta' l-acquis communautaire li kellu jimplimenta pajjiżna kien proprju li l-pajjiż ikollu uffiċċju ta' l-istatistika li jkun awtonomu mill-gvern u li jkun jista' jopera b'mod li jiggarantixxi trasparenza u fiduċja fl-istatistika li jkun qiegħed jippubblika.

Saru l- bidliet li kien hemm bżonn fil-liġi; twaqqfet l-Awtorita' ta' l-Istatistika u l-uffiċċju beda jopera b'mod li seta' jintegra bis-sħiħ mal-Eurostat u l- istituzzjonijiet Ewropej oħra.

Fortunatament, tul is-snin, dan l-uffiċċju u kull min kien responsabbli għat-tmexxija tiegħu, dejjem gawda minn ċerta fiduċja, u għalkemm xi kritika qatt ma naqset, din dejjem baqgħet fil-limiti ta' dak li hu deċenti u aċċettabbli f'soċjeta' demokratika moderna.

Irrid infakkar li dan l-Uffiċċju kellu rwol importanti fil-ġbir ta' l- istatistika li għenet lill-gvern ifassal il-politika tiegħu u li naturalment għenet ukoll lill-Oppożizzjoni biex tagħmel il-kritika tagħha.

L-uffiċċju kien ukoll kruċjali biex Malta setgħet tissottometti l- istatistika li kien hemm bżonn biex nuru li bqajna intitolati għal dak li jissejjaħ bħala Objective 1 Status fl-Unjoni Ewropea – sitwazzjoni li intitolat lil pajjiżna għal għajnuna finanzjarja li tlaħħaq it-855 miljun Ewro.

Dan apparti mill-fatt li l-istess Uffiċċju huwa responsabbli biex jippubblika l-istatistika li tkejjel il-progress ta' pajjiżna fl-akkwist tal-kriterji ta' Maastricht li finalment jippermettu lil pajjiżna biex japplika ħalli jingħaqad maż-żona ta' l-ewro – objettiv nazzjonali ta' importanza strateġika enormi għal pajjiżna.

Huwa fid-dawl ta' dan kollu, li wieħed irid jomgħod sewwa dak li stqarr Dr Cordina fl-ittra tar-riżenja tiegħu indirizzata lis-Sur Reno Camilleri, Chairman tal-Awtorita' ta' l-Istatistika.

Irrid nagħmel tliet punti.

L-ewwelnett nitlob lill-Kamra tinnota li l-ittra tar-riżenja hi indirizzata liċ-Chairman ta' l-Awtorita' Maltija ta' l-Istatistika u mhux lili bħala Prim Ministru.

Dan il-fatt waħdu diġa' juri kemm kienet żbaljata l-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li huwa għoġbu jagħmel meta ħarġet l-aħbar tar- riżenja meta hu qal li jiena bħala Prim Ministru, ħbejt din ir-riżenja għal tlett ijiem sħaħ.

Il-fatti huma li din hi riżenja li bil-liġi kellha tintbagħat liċ-chairman ta' l-Awtorita' Maltija ta' l-Istatistika proprju għaliex il-liġi timponi l-awtonomija u l-indipendenza mill-gvern.

Il- kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u b'mod speċjali l-allegazzjoni falza li huwa għamel, hija insult mhux biss lili bħala Prim Ministru, imma hi wkoll insult lejn id-diriġenti u l-uffiċjali kollha ta' l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika kif ukoll lil dawk ta' l-Awtorita' Nazzjonali ta' l- Istatistika, inkluż iċ-chairman is-Sur Reno Camilleri.

It-tieni punt li rrid nagħmel jirrigwarda r-raġuni li Dr Cordina jġib fl- ittra tiegħu biex jispjega għaliex kien qiegħed jissottometti r-riżenja tiegħu.

Huwa jgħid hekk:

"Wasalt għal din id-deċiżjoni għaliex l-avveniment ta' dawn l-aħħar ġimgħat, li marru lil hinn minn diskussjoni matura ta' natura teknika, urewni li ma nistax inkompli naqdi d-dmirijiet tiegħi bis-serenita' f'din il-pożizzjoni.".

Bla dubju ta' xejn, hawnhekk Dr Cordina jiddeskrivi l-attakki sfrenati, inġusti u personali li saru fil-konfront tiegħu bħala r-raġuni ewlenija għad-deċiżjoni tiegħu li jirriżenja.

Tassew jiddispjaċini li pajjiżna jiġi fi stat fejn jitlef nies tajbin minn karigi kruċjali, għaliex min jikkritika ma jkollux id-dehen li jżomm il- kritika fuq livell ta' "diskussjoni matura ta' natura teknika" u minflok jinfexx f'attakki personali li jippruvaw ikissru d-dinjita` tal-persuna involuta.

Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra eżempji tat-tip ta' kritika li saret fil-konfront ta' Dr Cordina u li żgur ma jagħmlux ġieħ lil min għoġbu jinżel f'dan il-livell hekk baxx.

It-tielet punt li rrid nagħmel huwa l- fatt li proprju nhar it-Tnejn li għadda it-team maniġerjali kollu ta' l-NSO ħareġ stqarrija li fiha kull wieħed minnhom esprima l-fiduċja sħiħa tiegħu fid-diretturi ġenerali kollha li kellha l-NSO, inkluż Dr Cordina, u żiedu jgħidu żewġ affarijiet importanti.

L-ewwel, stqarrew illi l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika dejjem ħadem skond il-metodoloġiji stabbiliti u skond il-prattiċi ta' din ix-xjenza speċjalizzata.

It-tieni, iddikjaraw illi qatt ma kienu suġġetti għal xi pressjoni politika jew ta' xort'oħra, interna jew esterna, biex jimmanipulaw l-istatistika.

Nitlob b'mod speċjali lill-Oppożizzjoni biex jisimgħu sewwa x'qed jgħid it-tim maniġerjali ta' l-NSO.

Ma nistax ma ninterpretax din l-istqarrija tagħhom bħala ċaħda kategorika għal dak li ntqal mill-Oppożizzjoni u għal dak li ġie insinwat fil-konfront tagħhom kif ukoll ċaħda kategorika tal-kontenut kollu tar-rapporti anonimi li l-Partit Laburista għoġbu jippubblika fil- ġranet li għaddew.

Dan iġibni għall-aħħar punt.

L-istatistika hi korretta sakemm huwa umanament possibbli li tgħid li hi korretta.

Veru li kulħadd jista' jiżbalja.

Veru wkoll li kulħadd għandu d-dritt li jikkritika, imma rridu nifhmu li f'dawn l-aħħar snin żviluppajna l-istituzzjonijiet tagħna u introduċejna metodi kif kulħadd jista' jikkontesta b'mod matur u jkollu t- tweġibiet li jistħoqqlu.

Aħna għandna wkoll l-istituzzjonijiet Parlamentari, bħall-Public Accounts Committee, li huwa kumitat presedut minn Deputati ta' l-Oppożizzjoni stess u li għandu l-liberta' kollha li jinvestiga u janalizza l-informazzjoni li tista' tkun għad-dispożizzjoni tagħna.

Mr Speaker,

Huwa għalhekk li nagħlaq billi nagħmel l-appell ħalli jintużaw dawn il- metodi u mhux metodi oħra, kif sar fil-konfront ta' Dr Cordina u li jiena nikkundanna bl-akbar qawwa.

Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Estratt mill-ħarġiet ta' "l-orizzont" ta' l-4 ta' Settembru, 2 ta' Ottubru 2006 u t-8 ta' Jannar 2007; mill-ħarġa tal-"Kullħadd" ta' l-14 ta' Jannar 2007 u mill-ħarġiet ta ́ "It-Torċa" tas-7 u l-21 ta' Jannar 2007, b'riferenza għar-riżenja tas-Sur Gordon Cordina minn Kap ta' l- Uffiċċju ta' l-Istatistika.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, xtaqt nagħmel diversi mistoqsijiet fuq din l-istqarrija li għadna kemm smajna llum.

L-ewwelnett, jikkonferma l- Prim Ministru li tlett ijiem jew erbat ijiem qabel ma ġiet ippubblikata r- riżenja, dakinhar li kien hemm iċ-ċerimonja tal-ħatra ta' l-arċisqof il- ġdid, hu ma kienx jaf li din ir-riżenja kienet diġa' ntbagħtet?

Issa ħalli nikkwota dak li l-gvern stess qal li kkwota mill-ittra tar- riżenja ta' Dr Cordina fejn qal hekk:

"Wasalt għal din id-deċiżjoni għaliex l-avvenimenti ta' dawn l-aħħar ġimgħat li marru lil hinn minn diskusjsoni matura ta' natura teknika wrewni ...".

Nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru jekk ir-rapport tekniku li ppubblika l- partit Laburista ...

Huwa tekniku fis-sustanza, mhux qed ngħid għal min għamlu jew m'għamlux.

Wara kollox, qabel il-budget kien ippubblikat rapport dwar it-taxxa li għadna ma nafux min kien irrikmandahulu lill-prim ministru, pero' jien li tinteressani hija t-teknikalita' tiegħu u mhux min għamlu.

Nixtieq nistaqsi jekk f'dak ir-rapport tekniku li ppubblika l- partit Laburista u li kulħadd kellu aċċess għalih u seta' jakkwista kopja tiegħu, hemmx xi ħaġa li tagħmel allegazzjonijiet personali lil Dr Cordina jew inkella kienx fih xi punt li ma kienx ta' natura teknika u aħna tlabna risposta għalih.

Dak ir-rapport intavolajtu jien, għamilt press conference dwaru u tkellimna dwaru kemm jiena u kemm l-Onor.

Alfred Sant.

Nixtieq li l-prim ministru jgħidli jekk f'xi ħin jien jew l-Onor.

Sant ikkritikajna jew insulentajna personalment lil Dr Cordina.

Hawn mhux qed ngħid għall-kritika fuq il-ħidma tiegħu, fejn staqsejna mistoqsijiet biex inkunu nafu l-ġustifikazzjoni tat- tibdil li sar fl-istatistika.

Hawnhekk qed jingħad li l-bord maniġerjali għamel ċaħda kategorika għar-rapporti anonimi li saru.

Aħna mhux iċ-ċaħda rridu, imma risposta għal dawk ir-rapporti.

Jien intenni li dak ir-rapport għandu jiġi kkritikat jekk f'xi punt m'huwiex tekniku.

Nistgħu ma naqblux fuq l-assessment li nagħmlu, imma tajjeb li wieħed jinnota li fuq l-aħħar statisitka ta' kemm ġew ġenerati impjiegi anke l-GRTU ma qablitx u kkritikatu bil-qawwi.

Hi qalet li l-aħħar statistika ma tagħmilx sens.

F'wieħed mill-paragrafi ta' l-aħħar ta' l-istqarrija jingħad li "Veru li kulħadd jista' jiżbalja".

Dan nistgħu ninterpretawh li l-istatistika li ġiet ippubblikata f'Diċembru, li kważi taqleb ta' taħt fuq ħafna statistika li kienet ippubblikata f'Settembru, hija żbaljata?

Jiġifieri hemmhekk sar xi żball?

Iva jew le?

Jekk sar xi żball wieħed jaċċetta l-iżball, l-aqwa li nkunu nafu x'inhuma l-affarijiet b'mod korrett.

Fir-rigward tar-riferenza li saret għall-Public Accounts Committee tajjeb ngħidu li l-istatistika aħna ħafna drabi neħduha li hija veritjiera u mibnija fuq informazzjoni li ġiet miġbura b'mod xjentifiku.

Ovvjament meta l-istatistika tiġi ppubblikata kulħadd jagħtiha l-assessment tiegħu, pero' nafu li tkun soġġetta għal ċerti reviżjonijiet.

Imma meta statisitka tkun konfermata bħala riveduta ...

U meta ngħid "konfermata" qed nirreferi għal statistika ta' bejn l-1995/1996 u l-2000/2002 li, skond id-dokumenti ta' l- istatistika stess, hija konfermata u riveduta.

Issa meta jgħaddu għaxar snin u dik l-istatistika terġa' tgħid li se terġa' tirrevediha bilfors li jsiru l-mistoqsijiiet dwar liema waħda hija konfermata u riveduta, jekk hux ta' qabel jew ta' wara.

Dawn kienu l-oġġezzjonijiet tekniċi tagħna, u safejn naf jien, la jien u lanqas Dr Sant bħala l-ogħla uffiċjali tal- partit Laburista m'għamilna xi kritika personali kontra Dr. Cordina.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, jien nixtieq nagħmel erba' mistoqsijiet.

Xtaqt nistaqsi lill-prim ministru jekk jaħsibx li meta l-kap ta' l- oppożizzjoni kien ikkwotat li qal li l-prim ministru ħeba r-riżenja tal- Prof. Cordina u ħariġha waqt li kienet qed issir l-ordinazzjoni ta' l- arċisqof il-ġdid - u l-Onor.

Mangion qed jgħid li hu fatt – il-kap ta' l- oppożizzjoni kienx fil-fatt għaġġel u m'għamilx il-homework tiegħu sew għax jidher li ma kienx jaf li bil-liġi – kif qal anke llum il-prim ministru stess – ir-riżenja kellha tintbagħat liċ-chairman ta' l-awtorita' Maltija ta' l-istatistika u mhux lill-ministru inkarigat, f'dan il-każ il-prim ministru.

Jiġifieri l-kap ta' l-oppożizzjoni jew għaġġel meta qal li l- prim ministru ħbieha biex joħroġha waqt li kienet qed issir l-ordinazzjoni ta' l-arċisqof il-ġdid, jew m'għamilx il-homework tiegħu sew, jew ma kienx jaf x'tgħid il-liġi, jew inkella kien jaf dawn l-affarijiet u apposta qalhom xorta waħda.

Xtaqt nistaqsi wkoll lill-prim ministru jekk jaħsibx li l-attakki kontinwi ta' l-oppożizzjoni kontra Dr. Cordina u kontra l-NSO huma attentat biex jimminaw it-dħul ta' l-ewro f'pajjiżna u jekk fuq kollox dan jitfax dubju fuq dak li qal il-kap ta' l-oppożizzjoni dan l-aħħar meta għamel u-turn u qal li issa qed jaqblu mad-dħul ta' l-ewro f'Malta.

Ta' min allura jistaqsi jekk din kenitx u-turn ta' konvinzjoni jew u-turn ta' konvenjenza.

Xtaqt nistaqsi lill-prim ministru jekk jarax li hija kumbinazzjoni li tliet persuni li ġew attakkati u kkritikati b'mod sfrenat mill-oppożizzjoni, jiġifieri Prof. Cordina, il-gvernatur tal-Bank Ċentrali u Prof. Kenneth Wayne, kienu tliet persuni li waqt il-kampanja tar-referendum tkellmu favur is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

L-aħħar mistoqsija hija l-fatt li l-oppożizzjoni Laburista ...

(Interruzzjonijeit)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Kompli, Onor. Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Jimporta jkollkom il-paċenzja tisimgħu.

Tgħallmu isimgħu.

Onor. Anġlu Farrugia, inti taqbel magħna fuq ħafna affairjiet.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debates.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, l-aħħar mistoqsija tittratta l-fatt li l- oppożizzjoni Laburista b'mod ripetut qed tagħżel li tattakka personalment lil kulmin ma jaqbilx mal-pożizzjoni tagħha minflok tattakka l-argument, tant li għal darba, darbtejn, tlieta, erbgħa, ħamsa, b'mod persistenti u kontinwu qed twaqqa' d-diskussjoni f'attakki isteriċi u personali.

Il-prim ministru jaqbel li dan ipoġġi f'dubji serji l-kredenzjali demokratiċi ta' l- oppożizzjoni Laburista?

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, xtaqt nagħmel xi mistoqsijiet lill-prim ministru.

Peress li r-reviżjonijiet li saru - għallinqas it-tliet reviżjonijiet prinċipali - saru taħt it-tmexxija ta' Dr. Gordon Cordina, jikkonsidra li dan jista' jirrifletti ħażin fuq persuni oħra li kienu qed imexxu l-istess uffiċċju qabel Dr. Gordon Cordina?

Barra minn hekk, bl- istess kejl li l-gvern qed iqis - anke skond l-istqarrija tal-prim ministru - li l-kritika li saret kien fiha attakki personali kontra Dr. Gordon Cordina, il-prim ministru ma jarax li meta esponenti ewlenin, inklużi ministri, ikkritikaw bl-aħrax lill-ombudsman u lill-awditur ġenerali, dan ukoll jista' jitqies bħala attakk personali kontra l-ombudsman u l-awditur ġenerali, li t-tnejn li huma għandhom karigi għolja u jirrispondu lejn dan il-parlament?

Irrid ngħid ukoll li l-prim ministru għoġbu jsemmi lill-Onor.

Leo Brincat dwar artiklu li kiteb.

Jekk jaqra sew l-artiklu li kiteb l-Onor.

Leo Brincat ma jsib l-ebda kelma li hija ta' tgħajjir personali fuq il-persuna ta' Dr. Cordina, anzi l-istess artiklu jibda billi jgħid:

"Għalkemm jien qatt ma ddubitajt il-kompetenza ta' Dr. Gordon Cordina bħala ekonomista ..."

u mbagħad ikompli jsemmi ħatriet jew konsulenzi li Dr. Gordon Cordina għandu mal-gvern, u jistaqsi jekk dawn il-ħatriet humiex minnhom jew le.

F'dan il-każ il-kollega tiegħi, l-Onor.

Leo Brincat, qed jgħid fatti li huma magħrufa u anke ngħataw tweġibiet f'dan il-parlament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jien għandi rispett kbir lejn l-Onor.

Abela, għax kieku nkun iktar goff fil-kritika għal dak li għadu kif qal, għax huwa eżempju tipiku ta' kif jitgħawġu l-affarijiet.

Ħalli naqra jien x'kiteb l-Onor.

Leo Brincat.

Dan kiteb hekk:

"Inħatar Gordon Cordina, persuna li wriet il-kredenzjali kkuluriti tagħha meta ndirizzat il-famuż meeting tal-partit Nazzjonalista fi Sliema Circus qabel ir-referendum għall-Unjoni Ewropea.".

Imbagħad ikompli hekk:

"Tista' tkun l-aqwa statistika, jekk il-kap tagħha huwa l-istess persuna li fil-kampanja referendarja għall-Unjoni Ewropea ndirizzat meeting tal-partit Nazzjonalista, jien ma nafdahx, ma nemmnux.".

Dan hu li kiteb l-Onor.

Leo Brincat.

U biex inkun weġibt ukoll mistoqsija li għamel l-Onor.

Mangion, ngħidlu: Mela l-oppożizzjoni hija dak li jgħid hu u dak li jgħid il-kap ta' l-oppożizzjoni?

X'jgħid hu jgħodd, x'jgħid il- kap ta' l-oppożizzjoni hawnhekk, barra, fl-artikli li jikteb u anke fid- djalogi li jagħmel kull nhar ta' Ħadd jgħodd ukoll, pero' jgħodd ukoll x'jgħid l-Onor.

Leo Brincat, ex-chairman tal-public accounts committee ta' dan il-parlament u esponent ewlieni tal-partit Laburista!

Jien naħseb li dak jgħodd ukoll!

Jew l-Onor.

Mangion issa qed jgħid illi min-naħa ta' l- oppożizzjoni x'jgħid ħaddieħor ma jgħoddx?

Sakemm l-oraklu tan-naħa l-oħra ma jkun qal xejn, ħaddieħor jista' jinsulenta kemm irid u jibqa' għaddej qisu mhux hu u jkisser lil min irid, bil-metodi li jrid, u ma jkun sar xejn ħażin!

Hekk se nimxu?!

Ma jkun ġara xejn billi xi ħadd xi mkien jikteb illi Gordon Cordina huwa l-qurdiena?!

Bir-rispett kollu, naħseb li Dr. Cordina huwa serju biżżejjed ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom!

Inżommu l-ordni!

Onor. Mangion, ikompli l- prim ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dr. Cordina huwa serju biżżejjed u m'għandux bżonn id-difiża tiegħi.

Jiena mhux qiegħed hawn biex niddefendi lil Dr. Cordina, qiegħed hawn biex nikkundanna kritika inġusta, żleali u personali fil- konfront ta' l-individwu.

Aqraw l-artikli li nkitbu minn kandidati tal- partit Laburista!

Dażgur li huma personali!

U ma rridx ngħid iktar minn hekk ...

(Interruzzjonijiet) Ngħidlek, mela le, imma meta nkunu jien u int, mhux hawnhekk biex ma tkunx on record.

Lilek personali, Onor. Mangion, ngħidlek.

Affarijiet li jweġġgħu lil dak li jkun.

This is just not done.

Mhux sew!

Issa ħalli nkompli.

L-ewwel mistoqsija li saret mill-Onor.

Mangion - u hija marbuta wkoll ma' l- ewwel mistoqsija li għamel l-Onor.

Mario Galea - hija li jiena b'xi mod kelli f'idejja r-riżenja ta' Dr. Cordina tlett ijiem qabel ma din ir- riżenja ntbagħtet liċ-chairman ta' l-awtorita' Maltija ta' l-istatistika, jiġifieri tlett ijiem qabel ma f'pajjiżna kien hawn l-avveniment importanti tal-ħatra ta' l-arċisqof il-ġdid.

Għax dakinhar intbagħtet l-ittra tar- riżenja minn Dr. Cordina u l-bord ta' l-awtorita' kellu jiltaqa' b'urġenza dakinhar filgħaxija, fejn saret diskussjoni dwar jekk għandhiex tiġi aċċettata jew le dik ir-riżenja.

Aktar tard dakinhar ħarġet stqarrija mill- awtorita' fejn b'dispjaċir iddikjarat li kellha taċċetta din ir-riżenja minkejja li kellha fiduċja fil-kompetenza ta' Dr. Cordina.

Allura minn fejn ivvintawha li jien kelli l-ittra tar-riżenja tlett ijiem qabel?

X'qed jipprovaw jagħmlu b'din l-allegazzjoni falza, gidba faħxija, li xeħet pubblikament il-kap ta' l-oppożizzjoni u li l-Onor.

Mangion irrepetieha llum fil-parlament?

Dawn qed jgħidu li ċ-chairman ta' l- awtorita' Maltija ta' l-Istatistika, is-Sur Reno Camilleri, ukoll qiegħed jabbuża mis-sistema ...

X'inhu li qed tgħidu?

Qed tgħidu li din ir- riżenja kienet f'idejja u kienet qed tinħeba miċ-chairman ta' l-awtorita`?

Jew inkella li r-riżenja kien irċevieha s-Sur Reno Camilleri tlett ijiem qabel, għaddieha lili, ma nforma lil ħadd, u stenna sakemm dakinhar li kien hemm iċ-ċerimonja tal-ħatra ta' l-arċisqof, laqqa' l-bord mingħajr ma qalilhom li kien jaf minn qabel?

Din hija gidba faħxija li ma nafx minn fejn ivvintawha l-membri ta' l-oppożizzjoni!

Ma nafx minn fejn ivvintawha u x'inhi r-raġuni għaliha!

(Interruzzjonijiet) Ejjew naħdmu flimkien ..

MR SPEAKER: M'hemmx interruzzjonijiet.

Il-prim ministru qiegħed iwieġeb għad-domandi li sarulu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Irrid ngħid, anke for the record, li hemm bżonn li dan il-parlament isegwi r-regoli, Mr Speaker, u mhux nivvintaw u ngħawġuhom kif ġie ġie.

Illejla stabbilejna xi ħaġa stramba f'dan il-parlament!

M'hux aċċettabbli li fil-bidu tal-ħin tal-Mistoqsijiet iqum deputat ta' l- oppożizzjoni, u mis-6.00 p.m. sas-6.30 p.m. jitħalla jagħmel 30 domanda, imbagħad fis-6.30 p.m. isir il-ħin u ħadd ma jkun jista' jwieġbu.

Illejla stabbilejna dan il-prinċipju l-ġdid!

(Interruzzjonijiet) Dan m'huwiex point of order.

Għid li tixtieq tintervjeni u nippermettilek, mela le.

MR SPEAKER: Dak hu li kont se ngħid jien.

Jekk il-Prim Ministru jippermettilek tintervjeni, Onor. Mangion, allura jien insejjaħlek biex tagħmel id-domandi li trid tagħmel.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mangion, bil-permess tal-prim ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-mistoqsija kienet jekk il-Prim Ministru kienx jaf bir-riżenja tlett ijiem qabel, jiġifieri kienx mgħarraf biha - mhux importanti kif kien mgħarraf, jekk hux permezz ta' kopja ta' l-ittra, jew b'kopja tar-riżenja jew b'xi mezz ieħor - tlett ijiem qabel il-ġurnata li ħarġet il-press release.

Din kienet il-mistoqsija.

Issa jekk fhimt sew, minn kliemu qed jgħid li ma kien jaf b'xejn.

That's the question.

Yes or no.

MR SPEAKER: Ikompli l-prim ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'iniex naive u m'iniex tifel żgħir.

Meta tistaqsi mistoqsija b'dik l-indikazzjoni ma tkunx qed tistaqsi mistoqsija innoċenti.

Qed tagħmel statement, u hekk sar.

Żgur li sar hekk fl-intervent li għamel il-kap ta' l-oppożizzjoni, jekk m'iniex sejjer żball il-Ħadd, meta l- allegazzjoni tiegħu kienet: "Gonzi għandu x'jaħbi u Gonzi kellu r-riżenja f'idejh tlett ijiem qabel".

Dak kien l-istatement, u din hi gidba faħxija.

Issa mhux tiġi hawnhekk u tgħidli: Jien staqsejt mistoqsija, int weġibtni u daqshekk!

Mela aħna hawnhekk boloh?

Ma tarax!

(Interruzzjonijiet) Mhux vera!

Dik hija gidba.

Ivvintajtuha!

(Interruzzjonijiet) Allura issa npoġġi bil-qiegħda u rrispondini int!

Dik kif daħħaltha f'rasek?

Min qalhielek?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom!

Issa qiegħed jirrispondi l-prim ministru u jkompli hu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Min qalhielek?

(Interruzzjonijiet) Le, l- accountability lejn xulxin u r-responsabilita' lejn xulxin titlob li jekk jistaqsini mistoqsija bħal dik jgħidli minn fejn ġab dik l-idea.

Min qalhielu din?

Għaliex tlett ijiem u mhux sitta?

Min qalhielek?

Minn fejn ivvintajtha?

Kif?

Għaliex għamilthieli dik il-mistoqsija?

Xi tfisser?

Nixtieq inkun naf jien!

Għax din hija serja.

Li inti tagħmel allegazzjoni, li titfa' dell fuqi bħala prim ministru ...

(Interruzzjonijiet) MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Forsi jkun hawn min jgħidli: Għaliex qed teħodha daqshekk bi kbira?

Għaliex b'dan il-mod qed jipprovaw jattakkaw istituzzjonijiet fundamentali u kruċjali għal pajjiżna, Mr Speaker.

Bil-mistoqsija li saret u bl-allegazzjonijiet li ntefgħu fil-ġranet li għaddew, l-implikazzjoni hija li anke l-awtorita' Maltija ta' l- istatistika, li tikkontrolla l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika - dawn huma żewġ istituzzjonijiet differenti minn xulxin - u tara li l-affarijiet isiru sew, ħbiet ...

Xi ħbiet l-awtorita'?

Kemm hi tajba!

Issa ħalli nagħmel korrezzjoni għax l-irġulija hekk titlob.

Dak li kkwotajt aktar kmieni fid-diskors tiegħi, ma kienx quote minn dak li kiteb l-Onor.

Leo Brincat, imma quote minn dak li kiteb Joe Sammut f'"l- orizzont".

Fl-artiklu tiegħu l-Onor.

Leo Brincat qal hekk:

"Meta laħaq direttur ġenerali fit-tmun ta' l-uffiċċju ta' l- istatistika kelli d-dubji tiegħi dwar kemm kien se jirnexxielu jżomm 'il fuq mill-kummenti partiġġjani.

Kellhom raġun ċerti kuntatti tiegħu ... "

- tiegħi naħseb –

"...juru tħassib serju meta s-Sur Cordina ntgħażel għal din il-kariga ġdida impenjattiva u suppost indipendenti!?".

U tispiċċa bl-exclamation mark u l-question mark, Mr Speaker.

Dik kienet l-ewwel mistoqsija li saret mill-Onor.

Mario Galea u mill-Onor.

Mangion.

L-Onor.

Mangion staqsa wkoll jekk fir-rapport tekniku jew fil- press conference kienx hemm xi ħaġa li tattakka personalment lil Dr. Cordina.

Mr Speaker, jiena kont ċar.

Jien m'għedtx li l-attakk personali sar fir-rapport tekniku.

Jien semmejt ir-rapport tekniku għax kont nistenna u nippretendi li jgħidulna min huma dawn it-tekniċi li ħejjew ir-rapport.

Għidulna!

Imma x'biża' għandkom?!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-Onor.

Mangion qed jibża'.

Ħabib tiegħi, mhux aħna għedna li għandna politika ta' għajn għal għajn u sinna għal sinna!

Intom għedtuha!

U dan li sar fil-konfront ta' Dr. Cordina.

Sar it-twettiq ta' politika ta' għajn għal għajn u sinna għal sinna, Mr Speaker.

(Interruzzjonijiet)

Intqal li sar rapport tekniku.

Hawnhekk ukoll ma rridx ninftiehem ħażin.

Jekk l-oppożizzjoni trid tagħmel rapport tekniku sabiex tikkritika, tistaqsi jew tikkjarifika, ma jkun ġara xejn, anzi tajjeb li jsir hekk.

Huwa importanti li jkun hemm il-kjarifiki.

Imma jien mhux għar-rapport kont qed ngħid!

Tant hu hekk li r-rapport hemm it-tweġiba ippubblikata għalih, bil-punti kollha mwieġba.

Il-kwestjoni kollha m'hijiex ir-rapport.

M'huwiex ir-rapport li wassal għar-riżenja ta' Dr. Cordina.

U fl-ittra tar-riżenja tiegħu qal li kienu l-attakki li saru li ħass ma jħalluhx jopera b'serenita'!

Mr Speaker, qed isir ħafna diskors għax saret reviżjoni.

Jien niftakar meta kont fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni fiż-żmien meta fil-gvern kien hawn il-partit Laburista u l-Onor.

Sant kien prim ministru.

Dakinhar saret reviżjoni radikali ta' l-istatistika kollha ta' l-impjiegi f'pajjiżna!

U taf kif saret?

Qabdu ta' 15-il sena u qalbuhom ta' taħt fuq!

Għamilna l- kritika u tlabna l-ispjegazzjoni, pero' dik kienet l-istatistika!

Kellha ssir dik ir-reviżjoni.

U fl-istatistika ekonomika ...

L-Onor.

Mangion jaf daqsi illi fuq medda ta' snin l-istatistika trid taġġustaha.

Għaliex?

Għax ċerta statistika tibda tiċċara wara numru ta' snin.

Kull pajjiż jagħmilha din!

Kull pajjiż fl-Ewropa jagħmilha din!

Kull pajjiż fid-dinja illi għandu sistema moderna hekk jagħmel, Mr Speaker.

Hekk sar fi żmienhom, hekk sar fi żmienna u hekk jibqa' jsir.

Sakemm l- aġġustament ikun spjegat u jkun hemm spjegazzjoni għar-reviżjoni li tkun saret, m'hemm xejn ħażin.

Għaliex tridu toħolqu sitwazzjoni fejn qed tipprovaw twerwru lil kulmin għada pitgħada jkun jokkupa din il-kariga milli jagħmel reviżjoni jekk isib li l-istatistika tirrikjedi reviżjoni?

Għaliex tridu twerwruh?

Huwa neċessarju li jsiru reviżjonijiet kull tant żmien!

Itlob spjegazzjoni kemm trid, u tagħmel sew.

Fl-istqarrija għamilt din il-botta apposta.

Għedt li dan il-parlament għandu l-public accounts committee presedut minn deputat min-naħa ta' l- Oppożizzjoni.

Din hija xi ħaġa li daħħalnieha aħna.

U ċ-chairman preżenti huwa l-Onor.

Charles Mangion.

(Interruzzjonijiet) Iktar u iktar għax tippresedih int, Onor. Mangion!

Kont insejtha din jien!

Uża l-public accounts committee!

Dak l-istrument qiegħed hemm apposta.

Ma niddejqux li tużawh.

L-istatistika qiegħda hemm mhux biex nidħku bina nfusna!

L- istatistika qiegħda hemm biex tgħinna.

Jien il-bieraħ kont Brussels nattendi l-ECOFIN, il-laqgħa tal-ministri tal- finanzi, u waqt id-diskussjoni naturalment kien hemm l-analiżi ta' ċerti sitwazzjonijiet, fosthom ta' Malta u Ċipru bħala ż-żewġ pajjiżi li tant irreġistraw progress, li issa qegħdin jistennewna napplikaw uffiċjalment biex niġu kkunsidrati għad-dħul ta' l-ewro.

Issa fl-istess ħin li f'Malta għaddejja din il-kontroversja fuq Dr. Cordina, fl-Ewropa qegħdin jgħidulna: Jidher li intom u Ċipru, żewġ pajjiżi mill-għaxra l-ġodda, imxejtu 'l quddiem u sejrin tajjeb, jidher li d-deficit tagħkom ġie f'postu, l- ekonomija miexja 'l quddiem u t-tkabbir qiegħed hemmhekk.

Din l-istqarrija saret.

Fil-fatt issa qed jistennew li Ċipru u Malta jagħmlu l- applikazzjoni għad-dħul ta' l-ewro.

Allura filwaqt li f'pajjiżna għandna x-xorti ...

U din hija waħda mill- bidliet il-kbar li ġabet is-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Illum l-istatistika ma tiġix analizzata biss f'Malta - naturalment f'Malta tiġi analizzata minn min hu fil-gvern meta jiġi biex jagħmel il-politika u jara fejn sejjer tajjeb u fejn m'huwiex, u minn min hu fl-oppożizzjoni biex jikkritika u jissostanzja l-argumenti - imma għandna x-xorti wkoll li din l-istatistika tiġi analizzata mill-Unjoni Ewropea!

U kif għedt fl-istqarrija, huwa fuq din l-istatistika li jimxu biex jaslu għall-konklużjoni jekk pajjiżna jikkwalifikax biex ikun fost l-aqwa ekonomiji fid-dinja.

Għax din hija l- mira ta' dan il-pajjiż.

U l-problema vera ta' l-Oppożizzjoni m'huwiex Dr. Cordina.

Il-problema vera ta' l-Oppożizzjoni hija li jekk l-istatistika tagħna hija tajba, allura dak li ilhom jgħidu għal tliet snin sħaħ huwa kollu gideb.

Din hi l-vera problema li għandhom.

Jaħasra minflok ma jgħidu li għandna ekonomija sejra tajba u tista' tmur aħjar, jibqgħu jgħidu l-affarijiet li ilhom jgħidu għal tliet snin sħaħ u li issa l-istatistika stess qiegħda tmerihom.

Dan hu li qed idejjaqkom.

Kif jgħidu bl-Ingliż, ġie messaġġier b'envelope b'aħbar li ma togħġobkomx u biex tipprovaw issolvu l-problema, sparajtu lill-messaġġier!

Mingħalikom li għax sparajtu lill-messaġġier, dak li hemm fl-envelope se jinbidel!

Dak li hemm fl- envelope ma jinbidilx!

L-Onor.

Mangion għamel riferenza għal meta fl-istqarrija jien għedt li l- istatistika hija korretta sakemm huwa umanament korrett u rridu naċċettaw li jistgħu jsiru żbalji u jkun hemm korrezzjonijiet.

Kien hemm sitwazzjonijiet fl-imgħoddi fejn saru korrezzjonijiet, pero' dan ma jfissirx li din l-istatistika li ġiet ippubblikata fiha xi żbalji.

Staqsieni mistoqsija speċifika u qed inwieġbu bl-aktar mod kategoriku.

Le, dik l-istatistika ġiet riveduta billi saret reviżjoni skond metodoloġiji aċċettabbli u m'hemm ebda kwestjoni ta' żbalji.

Li għedt fl-istqarrija huwa li dik hi l-istatistika li nġabret skond il-metodu stabbilit li bih tinġabar l-istatistika, pero' jista' jkun hemm bżonn ta' reviżjonijiet u ta' bidliet.

Kellna sitwazzjonijiet bħal dawn fl-imgħoddi u jerġa' jkollna.

B'daqshekk mhux se taqa' d-dinja!

Imma mhux nibnu kastell sħiħ ...

Prattikament l-implikazzjoni kienet li Dr. Cordina kien qed jimmanipula l- istatistika biex taparsi pajjiżna sejjer tajjeb!

Hekk qed timplikaw intom!

Intom qed timplikaw li pajjiżna sejjer ħażin u allura dak li sar minn min kien qed imexxi l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika la ndunaw bih il- managers kollha li hemm hemmhekk, la l-ħaddiema kollha ta' l-uffiċċju - huma ta' liema kulur politiku huma - u lanqas indunat bih l-Ewropa!

Ħadd minn dawn kollha ma ndunaw li xi ħadd qed ibagħbas l-istatistika biex dak li hu ħażin jipprova jagħmlu jidher li hu tajjeb!

Ma tarawx!

Ħbieb tiegħi, qed tkejlu b'xibirkom!

Jekk intom imdorrijin toperaw b'dan il-mod, aħna le.

Aħna m'aħniex imdorrijin noperaw b'dan il-mod.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li kont jien li lill-Onor.

Mangion offrejtlu biex jekk hemm kritika jew kjarifiki x'jistgħu jsiru fuq l-istatistika kollha, jużaw il-forum tal-public accounts committee.

Ejja naħdmu b'mod intelliġenti għall-ġid ta' pajjiżna u nużaw dak il-kumitat, mhux nibqgħu nikkritikaw b'dan il-mod!

Naħseb il-punti ta' l-Onor.

Mangion koprejthom kollha.

L-ewwel mistoqsija ta' l-Onor.

Mario Galea weġibtha wkoll.

Imbagħad staqsa jekk dan huwiex attentat biex jimminaw id-dħul ta' l-ewro f'pajjiżna.

Ngħidlu li lili jgħaddili dan is-suspett.

(Interruzzjonijiet) Iva, jgħaddili dan is- suspett.

Mela inti tista' tiġi hawn u toqgħod tivvinta u tgħid li jien kont irċevejt ir-riżenja tlett ijiem qabel ma ħarġet u tivvinta kemm trid fuq is-suspetti li jkollok ...

Jimporta nistaqsik bħalma staqsejtni int?

Intom veru temmnu illi pajjiżna għandu bżonn illi jdaħħal l-ewro malajr?

Din temmnuha bis-serjeta`?

Għax jekk temmnu bis-serjeta` li dan huwa ta' ġid għal pajjiżna, ejjew naħdmu flimkien biex nilħqu dan l-objettiv u mhux nagħtu l-gambetti b'dan il-mod!

Meta jsiru dawn l-affarijiet tkun qed tingħata gambetta mhux lill-gvern, imma lill-pajjiż għax ikun qed jinxteħet dubju fuq waħda mill-istituzzjonijiet l-aktar importanti f'pajjiżna, istituzzjoni li għandna bżonn għall-ġid tagħna lkoll!

Ma jistax ikun li kull darba li l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika joħroġ xi statistika ħażina fuq il-pajjiż, allura dik nemmnuha mill-A saz-Z - sakemm tkun ħażina kollox sew! - imma jekk tinzerta tkun tajba, allura f'daqqa waħda dik l-istatistika ssir falza!

Kif tistgħu tkunu konsistenti u kredibbli jekk ...

Mr Speaker, jekk mil-labour force survey jirriżulta li hawn 11,000 ruħ qiegħda, allura dik l-istatistika tkun tajba u titwemmen.

Morru arawha, qiegħda fuq il-posters tal-każini tal-partit Laburista!

Dik l-istatistika tajba għax ħażina!

Jekk toħroġ statistika tajba li turi li kellna tkabbir ekonomiku ta' kważi 3%, allura dik skond l- oppożizzjoni hija ħażina!

Imma din xi kredibilita' u serjeta' hi!

X'qed jirbħu biha?

Għalhekk qed ngħid li jien jiġuni d-dubji u nistaqsi l- mistoqsija li qed jistaqsi l-Onor.

Mario Galea.

U għandu raġun jistaqsi dik il-mistoqsija.

L-Onor.

Galea għamel mistoqsija oħra u qal: Din l-istess bħal ta' Kenneth Wayne u bħal tal-gvernatur tal-bank ċentrali?

(Interruzzjonijiet) Iva, l- istess u m'għandha x'taqsam xejn mal-kritika li konna għamilna aħna lill- ombudsman u lill-awditur.

Aħna kkritikajna, mela le, imma ma għajjarna lil ħadd "Flash Gordon" jew "qurdiena" jew "ħbieb tal-ħbieb" u lanqas naf kemm affarijiet oħra!

(Interruzzjonijiet) Nerġa' ngħid, Mr Speaker, din hija l- politika ta' għajn għal għajn u sinna għal sinna!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx intedrruzzjonijiet.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din hija l-politika ta' għajn għal għajn u sinna għal sinna li qed iwettaq il-partit Laburista.

Qed iwettquha anke mill- bankijiet ta' l-oppożizzjoni l-politika ta' għajn għal għajn u sinna għal sinna!

L-aħħar mistoqsija li staqsa l-Onor.

Galea kienet jekk l-attakki personali jimminawx il-kredenzjali demokratiċi ta' l-oppożizzjoni.

Meta jsiru attakki personali - u m'għandna qatt nirrikorru għall-attakki personali - iva, inkunu qed nimminaw il-kredenzjali demokratiċi ta' pajjiżna.

U l- attakki personali jsiru!

Imma ħalli ma niftaħx kotba.

Ngħid biss li jsiru attakki personali!

L-Onor.

Abela staqsa l-ewwelnett jekk ir-reviżjoni tefgħetx dell ikrah fuq min kien qed imexxi l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika qabel Dr. Cordina.

Ir-risposta hi: Le.

Għax, nerġa' ngħid, il-proċess ta' reviżjoni ta' l-istatistika sar fl-imgħoddi, isir kif qed isir bħalissa, u jibqa' jsir.

Dan huwa proċess li jien lanqas ngħidlu reviżjoni, imma rfinar ta' l-istatistika u tajjeb li jsir.

Nerġa' ngħid li sar anke fi żmienkom meta kontu fil-gvern intom u bilfors li kellu jsir.

Dak iż-żmien sar eżerċizzju li kien jittratta l-qasam ta' l-impjiegi u riedu bilfors jaraw kemm hemm min hu part-time, kemm hemm min għamel engagement forms u min għamel termination forms u dawn l-affarijiet kollha.

Kif għedt, kien hemm bżonn li ssir ir-reviżjoni u saret.

Hekk ukoll jibqa' jkun hemm bżonn li jsiru reviżjonijiet.

Għalhekk ngħid li dan ma jirrifletti ħażin fuq ħadd, anzi jirrifletti serjeta` u onesta` mal-poplu tagħna.

Għaliex jekk kellna impressjoni li ħames snin ilu konna sejrin tajjeb u dik l- impressjoni ma kenitx tajba għaliex forsi l-istatistika kellha tiġi aġġustata, x'nagħmlu?

Naħbuha?

X'qed tgħidu, qed tgħidu li għandna naħbuha biex nibqgħu ngħixu b'illużjoni?

L-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika għandu d-dmir li jekk jirriżultalu li għandu jirrivedi xi statistika, allura għandu jagħmel ir-reviżjoni.

X'hemm ħażin f'dan kollu, sakemm ikun hemm l-ispjegazzjoni u l-ġustifikazzjoni għalih?

Naħseb li b'hekk weġibt il-mistoqsijiet kollha li saru.

Mr Speaker, jien nixtieq ngħalaq billi nagħmel appell.

Veru li issa dak li għadda għadda, u sar li sar.

Fil-ħajja in ġenerali u fil-ħajja politika jinfetħu u jingħalqu kapitli.

Naturalment il-feriti jibqgħu xi ftit imma fuq dan il-punt partikolari u fuq l-istatistika sinċerament nagħmel l- appell li għalaqt bih l-istqarrija.

Ejjew nużaw l-istituzzjonijiet li għandna biex nistaqsu, biex nivverifikaw kemm irridu, imma m'għandniex nirrikorru għal dan it-tip ta' attakki kif ġara f'dawn l-aħħar erbat ijiem li b'riżultat tagħhom pajjiżna tilef wieħed mill-aħjar ekonomisti f'kariga daqstant importanti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-ĠUSTIZZJA AMMINISTRATTIVA

ADMINISTRATIVE JUSTICE BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Carmelo Abela, President tal-Kumitati, jippresedi.

Ikompli mid-29 ta' Jannar, 2007.

Klawsola 5 – Tribunal ta' Reviżjoni Amministrattiva.

(Kont.)

Clause 5 - Administrative Review Tribunal.

(Cont.)

THE CHAIRMAN: Il-Kumitat għandu quddiemu Att biex jipprovdi għal Ġustizzja Amministrattiva f'Malta.

Aktar rimarki dwar klawsola 5?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, nixtieq nagħmel recapitulation żgħira mingħajr ma nkun ripetittiv.

Hemm ukoll ċerti punti li ma lħaqtx għamilthom fl-intervent tiegħi fis-seduta ta' nhar it-Tnejn.

L-ewwel punt li għamilt kien li b'dak li qed jiġi propost f'dan l-abbozz ta' liġi, il- ġustizzja amministrattiva minn qorti qed inniżżluha għal tribunal.

F'pajjiżna tribunal għandu tifsira differenti minn dik ta' qorti, u ngħid għaliex.

L-ewwelnett, l-indipendenza tal-qorti hija iktar b'saħħitha minn dik ta' tribunal.

Il-president jew iċ-chairman tat-tribunal għandu perijodu ta' ħatra stabbilit filwaqt li mħallef jew maġistrat tal-qorti m'għandux terminazzjoni tal-kariga tiegħu, jiġifieri ma jiġix questioned wara ċertu perijodu.

Jista' jitneħħa mill-kariga biss permezz tal- parlament għar-raġunijiet stipulati fil-kostituzzjoni.

It-tieni nett fi tribunal hemm biss appell limitat, filwaqt li appell minn deċiżjoni tal-qorti jista' jsir kemm fuq il-mertu, kif ukoll fuq punt ta' dritt.

Fis-second reading ta' dan l-abbozz ta' liġi, in-naħa ta' l- oppożizzjoni għamlitha ċara li filwaqt li aħna naqblu li jkun hemm liġi li tiġbor flimkien dak kollu li għandu x'jaqsam ma' mġiba amminstrattiva u ma jibqax ikollna dawn il-ħafna tribunali li wħud minnhom ma jiffunzjonawx u oħrajn lanqas biss huma appuntati.

Min-naħa l-oħra rridu li jekk se ssir xi ħaġa biex tirrimedja din is-sitwazzjoni, din tkun parti mis-sistema tal- qorti nnifisha.

Jekk issejħilhiex qorti ta' reviżjoni amministrattiva jew inkella b'xi isem ieħor mhux importanti.

L-importanti huwa li tkun qorti.

Jien nistieden lill-gvern biex jikkonsidra li minflok jitwaqqaf tribunal ta' reviżjoni amministrattiva, titwaqqaf qorti ta' reviżjoni amministrattiva.

Dan ifisser li kulma jrid isir huwa li fil-qorti nnifisha, il-prim'awla jkollha sezzjoni partikolari, sezzjoni amministrattiva.

Ħalli nagħti eżempju biex nuri għalfejn dan ikun aħjar.

Illum qed tidħol l- idea - veru li bil-mod, imma dieħla - li fil-qrati tagħna jkollna mħallfin li jispeċjalizzaw f'materja partikolari.

Per eżempju, huwa tajjeb li fil- qorti tal-familja jkun hemm ġudikant li jispeċjalizza fuq issues tal- familja.

Hemm imħallfin li bit-taħriġ tagħhom, bid-deċiżjonijiet tagħhom stess u bil-ħsebijiet tagħhom anke waqt is-sentenzi jkunu qed ikomplu jispeċjalizzaw f'materja jew oħra.

B'dan il-mod within that particular section tal-qorti tkun tista' wkoll tappunta, jiġifieri l-prim imħallef jew il-president ikun jista' jidderieġi ċerti imħallfin ...

Jekk ma jsirx hekk mhux bilfors li jkollok l-aħjar riżultati fil-qorti.

Dak li sar u li qed isir f'affarijiet oħra fil-qorti, tajjeb jew ħażin, jista' jiġi applikat għal qorti amministrattiva.

Li hu żgur hu li jkun tajjeb li nagħmluha sezzjoni tal-qorti u mhux nagħmlu tribunal għax inkella issa se nżarmaw kollox.

Dan apparti l-prinċipju ċar li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-ġustizzja u żgur li ma jrid ikun hemm l-ebda ombra li din ma tkunx l-aħjar għal pajjiżna.

Jien naħseb li nkun korrett ħafna jekk bi prudenza nitlob li l- gvern jikkonsidra sew din l-ossessjoni li bilfors irid jagħmel xi ħaġa li b'xi mod tkun kontra l-kurrent.

Kulħadd qed jaqbel li għandu jkun hemm xi ħaġa li tiġbor flimkien l-amministrazzjoni ġudizzjarja li llum għandna taħt ħafna bordijiet partikolari.

Aħna qed naqblu li hemm ħafna minnhom li għandhom ikunu taħt umbrella waħda, pero` mhux taħt tribunal.

Għandu jkun hemm qorti li tkun preseduta mhux minn imħallef jew maġistrat irtirat, imma minn imħallef jew maġistrat prattikanti.

Huwa irrelevanti jekk ikunx maġistrat jew imħallef għax naħseb li 'l quddiem mhux se nibqgħu niddistingwu bejn il-maġistrati u l-imħallfin peress li llum il-kompetenzi jaħbtu ma' xulxin.

Bil-mod kif qed jitqassam ix-xogħol illum il-maġistrati spiċċaw mgħobbijin ħafna filwaqt li ħafna mill-imħallfin kulma fadlilhom huma l-kawżi li għandhom quddiemhom għax mhux qed jidħlulhom ġodda.

Fil- fatt fejn qabel imħallef kien jappuntalek seduta għal tliet xhur oħra, illum hemm imħallfin li qed jappuntaw seduta għal xahar wara.

Allura issa se nerġgħu naqtgħu x-xogħol minn hemm biex nagħmlu tribunal?

Għalhekk nistieden lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jikkonsidra li flok ma jwaqqaf tribunal, dan li qed isir ikun parti mill-qorti.

Għall- oppożizzjoni dan huwa punt ta' prinċipju u allura jekk ma tiġix ikkonsidrata din l-emenda aħna se nivvotaw kontra u nitolbu division.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jien nipprova nasal dwar ħafna affarijiet, imma fuq din qishom ħadu pożizzjoni u ma jridux jiċċaqilqu minnha.

Se nipprova nressaq ftit argumenti.

Irrid infakkar li hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq materja li hija strettament ta' qorti ordinarja.

Hawnhekk qed nittrattaw il-funzjonijiet ta' quasi-judicial bodies imferrxin f'diversi liġijiet tagħna.

Skond l-insenjament tad-dritt pubbliku Ingliż, dawn il-quasi-judicial bodies twaqqfu l-ewwelnett minħabba l-vantaġġ ta' iktar nies tekniċi li jifhmu fis-suġġett partikolari tagħhom; it-tieni sabiex il-proċeduri jkunu iktar veloċi; it-tielet sabiex il-proċeduri jkunu orħos; u r-raba' sabiex ikun hemm iktar flessibilita`.

Jekk dan it-tribunal ta' reviżjoni amministrattiva nerġgħu neħduh lura għall-qorti nkunu qegħdin narmu barra 60 sena ta' linja li ħadna fid-dritt amministrattiv.

U jien ngħid li l-vantaġġ li twaqqfu dawn il-quasi- judicial bodies m'għandniex nitilfuh wara 50 sena, imma għandna nkomplu nibnu fuqu.

U l-mod kif tibni fuqu huwa billi ġġibhom kollha kemm huma taħt umbrella waħda, pero` tibqa' fl-istess natura li qegħdin.

Għalhekk jien ma narax li għandna nqiegħdu din il-parti tad-dritt amministrattiv sempliċement bħala sezzjoni tal-qorti.

Jien ta' l-idea li ladarba qegħdin nimxu fuq il-kwestjoni ta' quasi-judicial bodies, għandna nibqgħu mal- prinċipju ta' tribunal.

Sur President, rigward il-kwestjoni ta' l-indipendenza ta' min ikun qed jippresedi u rigward it-tenure of office, fl-abbozz ta' liġi m'aħniex qegħdin nipproponu affarijiet li huma 'l bogħod minn dak li qed isemmi l- Onor. Farrugia, anzi ngħidlek li meta niġu għall-artikli relevanti nsibu li dawn huma tajbin biżżejjed.

Issa jekk kemm-il darba intom qed tieħdu din il-pożizzjoni u tridu division fuq din il-klawsola, allura nressquha għall-vot.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Ippermettuli.

Jekk se jissejjaħ vot, il-vot jittieħed fuq klawsola 5.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Pero` jekk se nsejjaħ division din tittieħed fl- aħħar.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Il-vot jittieħed fuq klawsola 5 u jekk se tissejjaħ division, din tittieħed fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol skond il- mozzjoni ta' proċedura.

Sadanittant ngħaddu għad-diskussjoni fuq il- klawsoli l-oħrajn.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, jien għandi iktar rimarki fuq din il- klawsola.

Kont qed nistieden lis-segretarju parlamentari jikkonsidra dak li qed ngħidu minn din in-naħa.

Imma jidher li l-gvern ma jridx jikkonsidra din il-pożizzjoni u se jżomm il-pożizzjoni li ħa.

THE CHAIRMAN: Ippermettili.

Ma nafx jekk l-Onor.

Mifsud Bonniċi għandux kummenti oħra.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jien ma nixtieqx nitilfu l-ispirtu tajjeb li kellna nhar it-Tnejn.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Le, din mhix kwestjoni ta' spirtu tajjeb ...

THE CHAIRMAN: Ippermettuli.

Tkellmu wieħed wieħed u kulħadd ikollu ċans jintervjeni.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nhar it-Tnejn semmejt diversi punti biex nispjega għaliex nixtiequ li jkun tribunal u mhux sezzjoni tal-qorti ċivili.

Apparti mill-fatt li qegħdin neskludu artiklu 469A, li huwa purament ta' ġurisdizzjoni ordinarja tal-qorti u dak se jibqa' hekk, hawnhekk se niġbru d-diversi bordijiet li m'humiex ta' natura ta' kawżi ċivili fil-qorti imma huma ta' natura ta' quasi-judicial bodies.

Ladarba se niġbruhom taħt umbrella waħda f'din il-liġi, inħoss li hija ħaġa loġika li nwaqqfu dan it-tribunal, u għandna nsejħulu tribunal u mhux qorti għax tribunali se jkollu taħtu u tribunali se jieħu miegħu.

Dak li għandi xi ngħid.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, l-ispjega li ta l-Onor.

Mifsud Bonnici dwar għaliex għandu jkun tribunal u mhux qorti xorta m'hijiex konvinċenti.

U se ngħid għaliex.

L-ewwelnett hemm punt ieħor li jien ma semmejtx.

Huwa importanti li se jkun l-eżekuttiv u mhux l-istess qorti li jappunta l- president jew presidenti li se jippresedu.

'Il quddiem se naraw li skond id-diversi klawsoli ta' dan l-abbozz jista' jkun hemm diversi tribunali ta' reviżjoni amministrattiva.

Ma ninsewx li se noħolqu tribunal u xorta se jkun hemm il-poter bil-liġi li jkun hemm tribunali oħra bi presidenti li se jkunu maħturin mill-eżekuttiv.

Din ukoll hija problema ta' prinċipju.

Għaldaqstant, nerġa' ngħid, aħna qegħdin naqblu mal-proposta tal-gvern li jkun hemm body li jiġbor dawn it-tribunali kollha flimkien, imma aħna qed insostnu li jekk se nagħmlu xi ħaġa rridu nagħmluha b'mod li jkun ċar li hija parti mis-sistema ġudizzjarja.

Jekk kemm-il darba min se jippresedi se jkun ġudikant maħtur mill-eżekuttiv għal perijodu ta' żmien, dan lanqas jekk irid - lanqas jekk ikun l-aqwa wieħed fost l-aqwa - ma jista' jħossu komdu u ħieles li jiddeċiedi kif irid daqskemm iħossuhom liberi dawk l- imħallfin jew maġistrati li diġa` qegħdin on the bench fil-qrati tagħna.

Jien ma nagħmilx distinzjoni bejn maġistrat u mħallef meta nitkellem fuq il- ġudikatura.

Il-ġudikanti għandhom l-indipendenza tagħhom, huma maħturin u ħadd ma jista' jneħħihom.

Irid ikun hemm raġunijiet partikolari kostituzzjonali biex ikunu jistgħu jitneħħew.

Fil-qorti l-president tal-qorti - ikun min ikun; jien qed nitkellem fuq il- mod kif taħdem il-qorti – jassenja l-qrati lill-ġudikanti; lil ġudikant wieħed jgħidlu biex joqgħod fil-qorti kriminali, lill-ieħor jgħidlu joqgħod fil-qorti ċivili prim'awla, lil ieħor jassenjalu l-qorti tal-familja, u lil ieħor il-qorti amministrattiva.

Dan ma jistax isir fil-każ ta' dan it- tribunal.

Mela l-indipendenza tal-qorti at this point diġa` hija kkondizzjonata jekk mhux agħar minn hekk.

Allura fejn hija l-problema?

Il-problema mhux fuq in-naħa tagħna qiegħda.

Aħna qed nagħmlu l-pożizzjoni tagħna ċara fuq punt ta' prinċipju.

Qabel ħafna minn dawn it-tribunali kienu jiġu appuntati mill-gvern għaliex kienu quasi-judicial bodies.

Tajjeb jew ħażin, hekk kien qed isir, imma dak li rridu nagħmlu llum huwa ħaġa oħra.

Għalhekk qed ngħid li dan huwa punt ta' prinċipju.

M'aħna qed nagħtu l-ebda sorpriża għax dawn l-affarijiet diġa` għedniehom, jiġifieri din mhix kwestjoni li qed niġi f'din il-Kamra u ngħid xi ħaġa għaliex qed naħsbu fuqha issa.

Min-naħa tagħna din iddiskutejnieha, għamilna l-pożizzjoni tagħna ċara u stennejna li bħalma sar fil-każ ta' artiklu 469A - u jien napprezza li għamel hekk – il-gvern kien se jieħu s-suġġeriment tagħna u jwarrab l-idea ta' tribunal.

Hija xi ħaġa tajba li dak li għandu x'jaqsam ma' artiklu 469A tħalla fil-kompetenza tal-qorti, u nifraħlek li għamilt hekk għax hekk għandu jkun.

Ma nafx kif daħlet oriġinarjament; forsi min kiteb id-draft kien għajjien meta kitibha għax m'huwiex aċċettabbli li anke f'dak il-livell kwestjoni tidher quddiem tribunal.

Imma ħalli nieqaf fuq il-kwestjoni ta' artiklu 469A għaliex dik issa tneħħiet.

Il-kollega tiegħi qal li hawnhekk qed inkissru dak li nbena f'60 sena.

Aħna m'aħniex qed inkissru, imma rridu nibnu aħjar.

Jekk hemm xi ħaġa li tgħallimna f'dan il-pajjiż, din hija li jekk hemm a shadow of doubt li jista' jiġi indirizzat, dan huwa proprju l-punt li qed insemmu.

Possibbli li bniedem li jmur għal deċiżjoni quddiem tribunal li jkun pres edut minn avukat ta' 12-il sena esperjenza, ex kandidat ta' partit - indipendentement minn min ikun fil-gvern - ma jgħaddilux xi ħsieb Ii dak il-ġudikant jista' jiġbed 'l hemm jew 'l hawn fid-deċiżjoni tiegħu?

(Interruzzjonijiet) Le, mhux qed ngħid li ġara hekk.

Ġie kkonsidrat dan il-punt?

(Interruzzjonijiet) Le, ma ddikjarajtu xejn.

Jien qed nagħti r-raġunijiet tiegħi għaliex ma naqbilx miegħek li m'hemmx għalfejn nirranġaw dak li ġara f'60 sena storja.

Fejn tista', trid tipprova tirranġa.

Fis-second reading xi ħadd semmieha din - ma nafx kienx l-Onor.

Gulia jew xi ħadd ieħor - li we have to make things clear biex inkunu aħjar.

Issa jidher li inti ma taqbilx mal-prinċipju li qed nesprimu aħna.

Aħna ma rridux li jkun magħruf bħala tribunal, imma rridu li dan kollu jkun qorti amministrattiva, jiġifieri parti mill-qorti.

Il-kwestjoni l-oħra li s-segretarju parlamentari ma weġibnix għaliha hija dwar l-appell.

(Interruzzjonijiet) Imma s'issa mhux hekk qiegħda.

Tajjeb li se tirranġaha u qed nieħu gost li qed taqbel magħna fuq din.

Mela l- punt ta' diverġenza huwa fuq il-kwestjoni tal-qorti.

THE CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki fuq klawsola 5?

L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Se nsemmi żewġ punti.

L-Onor.

Farrugia qanqal il-kwestjoni tat-term of office u dwar dan subklawsola 8(3) tgħid hekk:

"President għandu jiġi maħtur għal perijodu ta' erba' snin u għandu jispiċċa minn din il-kariga meta jiskadilu l-perijodu ta' dik il- kariga.".

Qed ngħidu li l-ħatra tkun għal terminu ta' erba' snin biss u dan it- terminu ma jerġax jiġi mġedded proprju biex ma jkunx hemm dak li qed jaħseb l-Onor.

Farrugia.

U permezz ta' subklawsola (4) l-ġudikanti fuq dan it- tribunal qed nillimitawhom għal ex imħallfin u ex maġistrati.

U fuq dan il-punt m'għandix diffikulta`.

Rigward il-kwestjoni ta' l-appelli jekk hux minn punti ta' dritt jew inkella punti ta' fatt, jien m'għandix diffikulta` lanqas li nieħdu s- suġġeriment ta' l-Onor.

Farrugia.

Jekk nagħmlu hekk irridu noqogħdu attenti fejn jidħlu dawk it-tribunali fejn l-appell jista' jsir biss fuq punt ta' liġi.

Per eżempju, appell mid-deċiżjonijiet ta' l-arbitru tas- social security jista' jsir biss fuq punt ta' liġi u mhux fuq punt ta' fatt. Jekk triduna niċċaqilqu fuq din, jien m'għandix diffikulta`.

Mhux qed nipprova nagħlaq il-bibien jew innaqqas l-aċċess, pero` jekk se nagħmluha rridu nagħmlu ċerti riżervi u naraw li ssir b'mod responsabbli.

Irrid ngħid li aħna m'għandna ebda ħsieb li fuq dan it-tribunal ninnominaw lil xi ħadd li nistgħu niġu attakkati fuqu għal xi raġuni politika.

Bl- ebda mod m'għandna l-ħsieb li nagħmlu nomini politiċi.

Mhux talli hekk, talli għalkemm kien hemm min issuġġerixxa li l-ġudikant jista' jkun anke avukat bi tnax-il sena esperjenza, din aħna skartajnieha.

Apparti dan, jien xtaqt ukoll li f'dan it-tribunal immorru għas-sitwazzjoni Franċiża, jiġifieri li l-persuna li tippres edi tkun jew maġistrat jew imħallef - jien ngħid li aħjar ikun maġistrat imma jista' jkun anke mħallef - li jiġi nominat apposta għall-qorti amministrattiva.

Jien nixtieq li jkun hemm speċjalizzazzjoni fl-aspett amministrattiv u mbagħad issir l-administrative law changeover, biex insejħilha hekk.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq proċess ta' sena jew sentejn, imma fuq proċess twil.

Għalhekk nemmen li l-ewwel trid tara x'inhu l-volum tax-xogħol li jiġi biex imbagħad tespandih għal affarijiet oħrajn.

Allura apparti raġunijiet oħrajn, anke fil-prattika ma narax li għandna nixħtu dawn il-kawżi mal- kawżi ordinarji tal-qorti.

Jien ngħid li din il-liġi għandna nħalluha timxi 'l quddiem kif qed nipproponuha, jiġifieri billi niġbru dawn it-tribunali taħt il-kappa ta' dan it-tribunal.

U qed naraw liema huma t-tribunali li qegħdin ninkludu.

Jien konvint li hawnhekk se naraw żvilupp ta' speċjalizzazzjoni li qabel ma kellniex.

Ejja nwellduh dan it-tribunal, ejja narawh jimxi 'l quddiem ħalli nibdew immexxuh biċċa biċċa u mhux nibdew b'dawn is-suspetti kollha fuq min se jkun qed jippresedi.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna għal pajjiżna, u ż-żewġ naħat qed naqblu dwar dan.

L-intenzjoni tal-gvern hija li dan it-tribunal jitwieled fuq saqajn tajbin u mhux fuq sieq waħda jew fuq id waħda.

Ix-xewqa tiegħi hi li intom tifhmu li ma jistax ikun li jkollna xi ħaġa kbira mill-ewwel.

Ma narawx kbir fuqha mill-ewwel għaliex din bil-mod il-mod trid tikber.

Imma l-ewwel irridu nħalluha titwieled!

THE CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, segwejt b'attenzjoni l-intervent li għamlu l-abbli kollegi tiegħi, is-segretarju parlamentari u l-Onor.

Anġlu Farrugia, fuq klawsola 5 dwar it-twaqqif tat-tribunal ta' reviżjoni amministrattiva.

Forsi l-aktar bone of contention bejn il-gvern u l- oppożizzjoni hija dwar jekk għandux jitwaqqaf tribunal amministrattiv jew għandhiex tkun qorti amministrattiva.

Aħna minn din in-naħa qegħdin ngħidu li għandna mmorru għal qorti amministrattiva, u dan għal diversi raġunijiet.

Nibda b'dak li għalaq bih l-Onor.

Mifsud Bonnici, l-ispeċjalizzazzjoni.

X'għandna fil-qrati tagħna llum li ma kienx imur diġa` fid-direzzjoni ta' l- ispeċjalizzazzjoni?

Meta jsemmi l-qrati ordinarji l-abbli kollega tiegħi sewwa jkun qed jgħid li qed nitkellmu dwar il-qrati ordinarji, pero` dawn għandhom l-istrutturi li jispeċjalizzaw fil-fergħa li huma nkarigati li jivventilaw.

Per eżempju, il-qorti ċivili tispeċjalizza proprju f'materji strettament ċivili, ta' dritt privat, mentri l-qorti kriminali tispeċjalizza fid-dritt penali, funzjoni li hija kompletament differenti minn dik li taqdi l-qorti ċivili.

Mela hemm qorti li hija nkarigata mid- dritt ċivili, qorti nkarigata mid-dritt penali u mbagħad hemm ukoll, kif qal l-abbli kollega tiegħi l-Onor.

Anġlu Farrugia, il-qorti tal-familja.

Dawn it-tliet qrati li semmejt huma kollha qrati ordinarji, imma jispeċjalizzaw proprju fil-fergħa li huma nkarigati bil-liġi li jispeċjalizzaw fiha.

Qabel kellna wkoll il-qorti tal-kummerċ.

Sur President, jien ma naqbilx ma' l-imbekkata li qed jipprova jagħti s- segretarju parlamentari fuq il-kwestjoni ta' l-ispeċjalizzazzjoni.

Qed ngħid hekk mhux b'nuqqas ta' rispett għax huwa intitolat għall-opinjoni tiegħu u nirrispettaha anke jekk ma naqbilx magħha, għax jien nista' ma naqbilx ma' argument imma jaffaxxinani xorta waħda.

Din il-filosofija li ħarġet taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista wara l-elezzjoni tas-sena 2003 li biex tispeċjalizza trid tiżvesti lill-qrati ordinarji mir-rwol tradizzjonali tagħhom hija żbaljata.

Għandna nkunu grati lejn il-qrati ordinarji talli tawna rikkezza kbira ta' tagħlim u ħsieb legali, u mhux tiġi tgħid li trid tasal għall-ispeċjalizzazzjoni bil-quasi-judiciary functions minflok bl-eċċellenza tal-ġudizzjarju.

Hawnhekk ma naqbilx ma dak li qal is-segretarju parlamentari, għax jien ngħid li dak li għandna llum, li għandna nkunu proud bih mhux biss ma' l-Ewropa imma mad-dinja kollha, ma ġiex permezz tat-tribunali imma ġie bil-qrati ordinarji fil- kompetenzi speċjalizzati tagħhom.

Għaldaqstant din il-liġi rridu narawha fil-kontest tar-riformi li saru matul dawn l-aħħar ftit snin, għax hija ħolqa fil-katina ta' kif wieħed jiżvesti lill-qrati mill-ġurisdizzjoni oriġinali li kellhom biex jagħti din il-ġurisdizzjoni lit-tribunali mhux ġudizzjarji imma kważi ġudizzjarji.

Fil-fatt fl-intervent tiegħu l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici dejjem semma l- kważi ġudizzjarju.

Naħseb li b'dan il-mod se nkunu qegħdin nagħtu lid- dritt amministrattiv vejikolu ta' kwalita` inferjuri għal dak il-vejikolu li kien se jibda jkollu permezz tal-qorti ċivili.

Għax, ngħiduha kif inhi, section 469A - li għamilha gvern Nazzjonalista u ngħidlu prosit talli għamilha - mhux qed twelled id-dritt amministrattiv li kien jeżisti qabel ma ġiet promulgata l-liġi li biha daħal artiklu 469A.

U kienu l-qrati ordinarji, mhux it-tribunali, li komplew saħħew lid-dritt amministrattiv għax dan kien xi ftit fl-astratt u kull fejn kien ikun hemm lakuna konna noqogħdu nissellfu mil-liġi Ingliża.

Għalhekk sewwa għamel il-gvern Nazzjonalista fl-1995 li qabad dak it- tagħlim, dik ir-rikkezza legali kollha li żviluppaw il-qrati ordinarji u daħħalha f'section 469A tal-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili.

Section 469A hija riżultat - u dwar dan naqblu – ta' l-iżvilupp tal-ħsieb u tas-sentenzi li taw il-qrati ordinarji f'dan ir-rigward.

Section 469A hija wkoll ċertifikat lill-qrati - mhux lit-tribunali -, għax-xogħol li għamlu biex jiżviluppaw id-dritt amministrattiv.

Permezz ta' section 469A ġie kodifikat dak li bis-sentenzi tal-qrati ordinarji - u mhux tat- tribunali - ġie żviluppat fid-dritt amministrattiv.

Jien irrid li minn dan il-parlament ngħid prosit lill-qrati Maltin talli rnexxielhom isaħħu d- dritt amministrattiv li kien daqsxejn dgħajjef.

U l-parlament irrikonoxxa x-xogħol tal-qrati meta għamel artiklu 469A.

Issa l-gvern qed jipproponi li jgħid lill-qrati: Thank you very much tax- xogħol li għamiltu, imma m'għandix iktar fiduċja fikom li tkomplu tiżvilupaw id-dritt amministrattiv; issa se ngħaddi kollox lil dan it- tribunal.

J'Alla dak li tridu tagħmlu jirnexxi, pero` proprju għaliex ġara dak kollu li għadni kemm għedt, ma naħsibx li qed nagħmlu ġustizzja mal- qrati meta niġu f'dan il-parlament ngħidulhom li se noħolqu dan it- tribunal.

Il-gvern issa qed jgħid li artiklu 469A se jħallih f'kapitlu 12.

Imma dan meta ġara?

Mhux qabel ma ppreżentaw l-abbozz ta' liġi u lanqas wara l- ewwel qari, imma waqt it-tieni qari meta minn din in-naħa skoprejna ċerti affarijiet.

U hawnhekk nixtieq nagħmel il-punt politiku li jekk almenu l- gvern ried ineħħi artiklu tant importanti bħal 469A minn kapitlu 12, artiklu li kien daħħal il-gvern Nazzjonalista stess fl-1995, kien ikollu l- kuraġġ li jpoġġih fil-parti saljenti ta' l-abbozz ta' liġi fejn kulħadd jista' jarah, mhux iqiegħdu moħbi fit-tielet skeda.

Għax trid tkun avukat, mhux deputat biss, biex tintebaħ li dan l-artiklu ġie mdaħħal fl-iskeda.

Kieku ma ndunajniex aħna kienu jibqgħu għaddejjin b'dan il-ħsieb.

U hekk kien il-ħsieb, li l-gvern jibqa' għaddej.

Is-segretarju parlamentari qed jgħid li ma kenux se jibqgħu għaddejjin.

Allura għalfejn ippreżentajtuha hekk in the first place?

Intom ġejtu bl-animu li tneħħu section 469A minn kapitlu 12 u ma neħħejtuhx għax qomna aħna u qamu rwiefen oħrajn mill-kamp legali li oġġezzjonajna għal dan il-pass.

Tant l-intenzjoni tal-gvern kienet li artiklu 469A jitneħħa minn kapitlu 12 tal-liġijiet u jidħol f'din il-liġi - għax klawsola 5 trid taraha wkoll fil- kontest tal-klawsoli l-oħrajn li jaqgħu taħt taqsima III; ma tistax taraha in vacuum imma trid tallaċċjaha mal-klawsoli l-oħra li hemm fit-taqsima III - li qal li skond artiklu 469A l-qorti ċivili għandha d-dritt li tissindika għemil amministrattiv f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Hekk jgħid artiklu 469A u, jekk Alla jrid, jibqa' jgħid hekk.

Imma dawn kienu qalgħuh minn hemm u tefgħuh fil-kompetenza tat-tribunal.

Fil-fatt jekk wieħed jara r-riferenza li hemm għal allegazzjoni ta' għemil amministrattiv li jikser il- kostituzzjoni jew li jkunu ultra vires, eċċ., isib li din ittieħdet ad hoc minn artiklu 469A, b'xi tibdilha kosmetika li ma tantx tagħmel xi differenza, u tefgħuha f'dan l-abbozz ta' liġi.

Dan juri preċiżament l- intenzjoni tal-gvern li he does away with section 469A, u dak li hemm provdut fih jitfgħu taħt klawsola 7 ta' dan l-abbozz ta' liġi biex jibda jaqa' fil-kompetenza tat-tribunal.

Jidher ċar li l-gvern kien beħsiebu li dak li kienet qed tagħmel il-qorti ċivili issa jibda jagħmlu t-tribunal amministrattiv.

You can't escape it.

Hemm żewġ punti li juru li l-gvern kellu intenzjoni li jneħħi section 469A.

L-ewwel wieħed per eċċellenza għaliex hu stess kien qiegħed jirrikkmanda li jneħħi section 469A - u dan mhux b'negliġenza - u t-tieni għaliex il-grounds kollha li kien hemm taħt section 469A ta' kapitlu 12 qabad u tefagħhom fit-tribunal ta' reviżjoni amministrattiva.

Dawn huma l-akbar żewġ provi ta' kemm il-gvern ried li jżarma section 469A.

Issa peress li l-gvern iddeċieda li din jirtiraha, se tkun il-qorti ċivili - almenu kif inhi bħalissa - li jkollha ġurisdizzjoni sabiex tissindika għemil amminstrattiv tal-gvern taħt section 469A.

Min-naħa l-oħra, it- tribunal amministrattiv se jkollu prattikament l-istess kompetenza.

Allura l-povru ċittadin se jmur għand avukat u jgħidlu: Jien għandi lment fuq għemil amministrattiv, quddiem liema qorti se nagħmlu?

Se mmorru quddiem il-qorti ċivili jew se mmorru quddiem it-tribunal amministrattiv?

Hawnhekk tinduna kemm il-gvern ma kellux pjan.

Il-gvern telaq bil-pożizzjoni li jiżvesti l-qorti ċivili mill-kompetenza tagħha li tissindika l-għemil amministrattiv tal-gvern u jagħmel it-tribunal.

Imbagħad meta nduna x'se jagħmel b'idejh qal li se jħalli t-tribunal u se jħalli l-qrati hemmhekk ukoll, biex ma jgħidx li għamel irtirata kompleta imma irtirata parzjali.

Jista' s-segretarju parlamentari jilluminani u jispjega ftit dan li qed jagħmel?

Jien għandi rispett lejn l-intelliġenza tiegħu imma fuq dan il- punt ma naqbilx.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki fuq klawsola 5?

L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jien ma nafx kemm se jirnexxili nillumina lill-kollega tiegħi, pero` se nipprova nwieġeb uħud mill-punti li qiegħed iqajjem.

L-ewwelnett bħala gvern qed niġu akkużati li qegħdin nipprovaw niżvestu xi ħaġa mill-qorti.

Tiżvesti tfisser li l-qorti jkollha xi ħaġa f'idejja u tneħħihielha.

Hawnhekk anzi kulma qegħdin nagħmlu huwa li qed inżidu l-kompetenza ta' diversi tribunali li qabel ma kenux fil-qorti.

It- tribunali amministrattivi li għandna huma mxerrdin kullimkien imma mhumiex qegħdin il-qorti.

Allura m'aħna qed nieħdu xejn minn tal-qorti, anzi qegħdin niċċentralizzawhom f'ħaġa waħda, fi tribunal amministrattiv wieħed.

Għaldaqstant l-ewwel kumment tiegħi huwa li m'iniex qiegħed niżvesti.

U aqtgħuha wkoll din li l-ħin kollu tpinġuni qisni bħal dawk il-posters li kellhom fl-1971 ta' Duminku Mintoff qed ikisser lil Malta li kienu jgħidu: Tħallihx ikisser lil Malta!

Intom qegħdin il-ħin kollu tpinġuni b'xi martell enormi qed nipprova nkisser il-qrati tagħna.

Jekk għandna l- intelliġenza ...

Żgur li l-ħabib tiegħi l-Onor.

Gulia ma jaħsibx li għandi intenzjonijiet li jmorru kontra l-ġustizzja.

(Interruzzjonijiet) Le, m'għandix dubju u nieħu pjaċir nisimgħek tgħid hekk.

Sur President, dak li qed nipprova nagħmel huwa li nagħti toroq ġodda fil- proċeduri ordinarji.

Dak se nibqa' nagħmlu sakemm jispiċċa t-term of office tiegħi.

Qiegħed nagħmel dan biex għada pitgħada ma nkunx qiegħed barra t-triq u tiġi Peppa fuqi u ssemmili xi ħaġa u jkolli ngħidilha: Iva, dik stajt għamiltha u ma pprovajtx nagħmilha.

Irrid inkun true to my oath of office to the end.

Diversi nies qaluli: Issa int mhux diġa` għamilt biżżejjed liġijiet, mhux diġa` għamilt il-marka tiegħek; kemm se ddum tipprova tagħmel affarijiet?

Imma jien qiegħed hawn biex nipprova nċaqlaq settur li nħoss ħafna għalih, li nixtieqlu l-ġid.

Ovvjament kultant trid tmur ftit kontra l-kurrent, fis-sens li tmur kontra l-mentalita` u l- problema tal-kultura legali.

Hawnhekk jien ma qed inneħħi xejn.

Dak l-argument aktar kien ikun validu fuq il-kwestjoni taċ-ċentru ta' l-arbitraġġ.

Mill-bqija fuq ebda ħaġa oħra m'għamilt xi żmantellament tal-qorti, anzi pprovajt nagħmel ħilti kollha biex nissoda l-qorti.

Jiddispjaċini ngħid li inti ma segwejtx id-diskors introduttiv tiegħi rigward il-kwestjoni ta' section 469A għax kieku segwejtni taf li jien għedt li s-sitwazzjoni tal-qrati ordinarji se tibqa' l-istess bħalma hija llum.

Pero` fil-bidu nett, meta ftaħt id-dibattitu f'Ottubru u Novembru, is-sitwazzjoni kienet kompletament differenti.

Kien hemm ħafna nar u xrar għaddej.

Per eżempju, id-diskors tiegħek fuq din il-liġi llum kien ferm iktar iċċentrat fuq is-suġġett partikolari.

M'iniex se ngħid li dakinhar kien hemm amneżija ...

Inti tħobb tagħmel dan il-punt politiku u f'ċerti mumenti wkoll ngħid: Mhuwiex qiegħed jitkellem għall-gallerija u mhuwiex qiegħed jipprova jixħet il-melħ f'xi ferita, u lanqas qed jipprova jdaħħal l-iscrew driver iktar 'l isfel, anzi qiegħed jitkellem b'mod li nipprovaw naslu fuq din il-liġi; qed jipprova jasal biex nagħmlu liġi tajba!

Jien spjegajt u ktibt pubblikament x'kien il-ħsieb tagħna dwar artiklu 469A u semmejt il-passi li aħna nixtiequ nagħmlu, li huma diffiċli ħafna biex isiru.

Aħna għadna kemm approvajna t-tieni taqsima fejn se naqbdu l- prinċipji ta' imġiba amministrattiva tajba u ndaħħluhom fid-diversi tribunali f'liġijiet primarji u dawk sekondarji.

Dak hu l-ewwel pass.

It- tieni pass huwa li nibdew nibnu dan it-tribunal.

Meta mbagħad dan jinbena u jissoda ruħu, ikun jista' jieħu każi ta' kompetenza taħt section 469A.

Din is-section dejjem kienet prominenti, tant li jekk taqra l-iskeda ssib li qiegħda l-ewwel waħda, u allura ma stajtx ma tindunax biha.

(Interruzzjonijiet) Iva, prominenti ...

Pero` dan m'għandux x'jaqsam mas- suġġett.

THE CHAIRMAN: Inkomplu fuq klawsola 5.

Ikompli s-segretarju parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: L-Onor.

Gulia semma d-diffikulta` dwar fejn issir il-kawża.

Li qed nagħmlu hawnhekk huwa li ngħaqqdu l-kompetenzi tad- diversi tribunali amministrattivi taħt tribunal wieħed.

Mela jekk tqum kwestjoni taħt l-Att dwar l-inbid, jew l-Att dwar it-trattament xieraq ta' l-annimali, jew inkella l-Att dwar is-soċjetajiet kooperativi, dik il- kwestjoni tmur quddiem dan it-tribunal amministrattiv.

Jiġifieri kulma qed ngħidu huwa li issa minflok se jibqa' jkollna diversi tribunali mxerrdin - uħud minnhom mhux nominati - se niċċentralizzawhom.

Allura qed nagħmluha iktar faċli għaċ-ċittadin u qed indaħħlu wkoll proċeduri stabbiliti li jkun aktar faċli li nimxu magħhom.

Fil-fatt aktar 'il quddiem fl-abbozz insibu li qed jingħad x'għandu jkun fih ir-rikors promotur, f'liema żmien għandu jiġi notifikat u r-risposta għaliha.

Preżentement din ma teżistix f'dawn id-diversi tribunali u allura dak li qed nagħmlu l-ewwelnett ma jħawwad xejn, imma jżid fl-affarijiet li hemm fil-qorti u fl-istess ħin imexxi l- affarijiet 'il quddiem.

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Sur President, meta smajt lill-Onor.

Gulia jgħid li l-gvern Nazzjonalista jrid ineħħi artiklu 469A jien ħassejtni qisni qed insegwi kitba mill-ġdid ta' l-istorja tad-dritt amministrattiv f"Malta.

(Interruzzjonijiet) Iva, issa ngħidlek.

L-unika liġi li naf li kienet tneħħi r-review of administrative action kienet Att Nru. VIII ta' l-1981 meta gvern Laburista, wara li kien tilef il-kawża tal-Blue Sisters, għadda liġi minn dan il- parlament biex il-qrati tagħna ma jkunux jistgħu jissindikaw id- diskrezzjoni tal-ministru, hu min hu.

F'dak il-każ kien il-ministru tas- saħħa.

Permezz ta' dik il-liġi kien intqal li jekk f'liġi ma jkunx hemm espressament li ministru ma jistax jagħmel xi ħaġa, allura l-qorti ma tistax tissindika, tirrivedi jew teżamina l-operat ta' dak il-ministru.

Jiġifieri jekk il-ministru, per eżempju, joħroġ liċenzja b'mod irraġunevoli jew inkella ma joħroġhiex b'mod irraġunevoli, peress li l-ebda liġi ma tgħid li l-ministru jrid jeżerċita d-diskrezzjoni tiegħu b'mod raġunevoli, allura l-qorti – għax dak kien l-iskop ta' dik il-liġi – ma tkunx tista' tivverifika dik id-diskrezzjoni.

U dik is-sitwazzjoni baqgħet sakemm il- gvern preżenti kien ħassar dak l-Att li kien jimblokka l-aċċess taċ- ċittadin għall-qrati biex jikkontesta deċiżjonijiet tal-gvern.

Jiġifieri jekk trid tista' tagħmel diskors ta' tliet sigħat hawnhekk u tipprova tgħid li dan mhux veru, imma dan joħroġ mill-fatti, mid-dokumenti u mid-dibattiti ta' dan il-parlament.

Erġajna morna lura għas-sitwazzjoni li napplikaw il-common law Ingliża!

Issa din mhijiex miktuba x'imkien, f'xi text books jew f'xi liġi, u għalhekk hija common law.

Fl-1994 il- gvern Nazzjonalista deherlu li għandu jaqbad il-prinċipji tal-common law, kif għamlu l-Awstraljani, u jikkodifikahom u għamel li f'każ li ministru jieħu konsiderazzjonijiet irrilevanti fl-eżerċizzju tad-diskrezzjoni tiegħu, jew jekk iwarrab konsiderazzjonijiet li huma rilevanti, jew inkella jekk ikun qiegħed f'sitwazzjoni fejn jieħu deċiżjoni ġudizzjarja u ma josservax ir-regoli tal-ġustizzja naturali, il-qorti tista' tiddikjara dak l-eżerċizzju null.

Il-gvern Nazzjonalista dawn l-affarijiet niżżilhom in black on white f'section 469A tal-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili.

Sur President, din hija diskussjoni akkademika għax il-gvern diġa` qal li din il-parti lest li jħalliha f'idejn il-qrati u allura issa ma nistax nifhem x'inhi l-oġġezzjoni li jkun hemm tribunal amministrattiv.

Imma issa niġi għal dak l-argument.

Pero` qed niskanta kif l-oppożizzjoni vvotat favur fis-second reading.

Allura għaliex ivvotat favur fis-second reading?

(Interruzzjonijiet) Il-mod kif tkellimtu intom ...

THE CHAIRMAN: Ippermettuli ftit.

(Interruzzjonijiet) Kulħadd se jkollu ċans li jagħmel ir-rimarki tiegħu.

L-Onor.

Farrugia għandu point of order.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Il-point of order huwa li meta vvotajna fis-second reading aħna ddikjarajna li qed nivvotaw favur imma hemm xi emendi li jridu jitressqu fl-istadju ta' kumitat.

U din hi waħda minnhom.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ministru jista' jkompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

TONIO BORG: Kif spjegajt fis-second reading - imma donnu li hemm bżonn nerġgħu nispjegaw fl-istadju ta' kumitat - dan l-abbozz, li fih tliet partijiet, f'parti minnhom kien qed jipproponi li artiklu 469A li kien hemm fil-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili jmur f'dan l-abbozz, kwestjoni ta' cut and paste.

Jiġifieri mhux veru li dak l-artiklu kien qed jitħassar, imma kien se jinqala' minn fejn qiegħed u jidħol f'din il-liġi fejn se jitwaqqaf dan it-tribunal amministrattiv li jrid ikun pres edut jew minn maġistrat jew minn ex maġistrat.

U saret kritika; mhux se ngħidilha kritika inġusta, imma kritika kostruttiva, kritika ...

Sejħilha kif trid.

(Interruzzjonijiet) Il-kritika li saret mill-oppożizzjoni kienet dwar jekk xi ħadd li jrid jagħmel kawża kontra l-gvern fuq l- eżerċizzju amministrattiv għandux imur quddiem tribunal speċjali ppres edut mhux minn avukat, imma minn maġistrat jew ex maġistrat.

U jien wara li smajt l-opinjonijiet kollha, fis-second reading stess għedt li din hija xabla b'żewġt ixfar u bħalma tista' taħdem favur jew kontra ċ-ċittadin, tista' taħdem favur jew kontra l-gvern.

Għaliex jista' jkun hemm tribunal li jiddeċiedi li jien bħala ministru eżerċitajt id-diskrezzjoni tiegħi b'mod ħażin u jien ma nkunx nista' nappella fuq punt ta' fatt. Għaldaqstant irraġunajt li m'għandniex għalfejn naqilgħu din il-kwestjoni kollha, qisna se nipprovaw nagħmlu xi ħaġa speċjali, u allura nistgħu nħalluha ġurisdizzjoni tal-qorti ċivili.

Pero` dan l-abbozz huwa maqsum fi tliet partijiet.

L-ewwel parti telenka d- drittijiet li għandu ċittadin għar-rigward tat-tribunal amministrattiv.

It- tribunali amministrattivi ma twildux illum, imma akkumulaw matul iż-żmien u nħolqu minn gvernijiet Laburisti - probabbli iktar minn gvernijiet Laburisti - kif ukoll minn gvernijiet Nazzjonalisti.

Jiġifieri mhux veru li dawn it-tribunali amministrattivi huma xi ħaġa ħażina, għax ilhom jeżistru snin sħaħ, partikolarment fid-dinja anglo-sassona, u kienet inħasset il-ħtieġa li jitwaqqfu għax kien hemm bżonn li f'ċerti każi jkun hemm min hu speċjalizzat.

Il-professuri tad-dritt amministrattiv Ingliż jgħidu li dawn twieldu għaliex inħass il-bżonn li f'ċerti każi jkun hemm aktar speċjalizzazzjoni, li l-kawżi jinqatgħu iktar malajr u li l-ispejjeż ikunu inqas.

F'dawn l-aħħar 50 sena qatt kien hawn xi ħadd f'dan il- parlament li qal li mhux sew li l-bord tal-kera - issa naħseb li m'hawn xejn iktar importanti għal individwu mis-saqaf ta' fuq rasu - jkun tribunal amministrattiv, imma għandu jkun qorti?

Qed ngħid hekk għax jekk tħares lejn il-liġi tal-kera ssib li ċ-chairman tal-bord tal-kera, tal-bord tal- qbiela u tal-bord ta' l-arbitraġġi ta' l-artijiet jista' jkun jew maġistrat serving jew ex maġistrat.

Mela fuq dik, Alla jbierek, m'hawnx kontroversja, pero` fuq kwestjoni dwar jekk il-miżien ikunx tajjeb jew le, jew fuq l-inbid, tqum kontroversja kbira għax jidhrilhom li dawn il- kwestjonijiet għandhom jidhru quddiem tribunal amministrattiv!

Fuq dawn iridu jmorru quddiem il-qorti pres eduta minn imħallef jew maġistrat!

Kont qed ngħid li fl-ewwel taqsima ta' dan l-abbozz ta' liġi niżżilna b'mod iktar ċar x'għandhom ikunu r-regoli li japplikaw għat-tribunali amministrattivi kollha li nġemgħu matul iż-żmien u għamilna lista tagħhom għax, kif qal l-Onor.

Farrugia, uħud minnhom lanqas jien stess ma kont naf li jeżistu.

Ħadna biċċa xogħol biex ġbarniehom kollha u għedna li, għalkemm dawn m'humiex qrati u ilhom jeżistu għal 50, 60, jew 70 sena, se nissoġġettawhom għall-istess regoli ħalli ma jkun hemm ħadd li jaħseb li huwa xi mħallef u jagħmel li jrid.

Dawn kollha m'humiex qrati pero` huma marbutin bir-regoli tal-ġustizzja naturali, fosthom li jagħtu raġunijiet għad-deċiżjonijiet tagħhom, li jisimgħu liż-żewġ partijiet u li ma jkunux imħallfin fil-kawżi tagħhom stess.

Dik hija l-ewwel parti.

'Il quddiem irrid inniggżu ftit lill-Onor.

Gulia għax fis-second reading lanqas induna li artiklu 469A qed jiġi spostat għax qal li issa se jkollna żewġ ġurisdizzjonijiet fil-judicial review on administrative action.

Imma din niġi għaliha iktar tard.

Fit-tieni taqsima ta' dan l-abbozz, li hija taqsima importanti ħafna, qed naqbdu grupp minn din il-lista ta' tribunali amministrattivi li għandna fil-liġi - mhux it-tribunali kollha għax, per eżempju, it-tribunal industrijali li min jaf b'kemm kompromessi u negozjar bejn unions, il-gvern u l-partijiet soċjali ġie maħluq, mhux se noqogħdu nagħmluh fit-tribunal amministrattiv ċentrali - u qed ngħidu li jekk wieħed ikun irid jikkontesta deċiżjoni taħt dawn il-liġijiet irid imur quddiem dan it-tribunal amministrattiv.

Dik hija t-tieni riforma u qed ngħidu li l- ministru għandu l-poter li man mano jestendiha għal liġijiet oħra, għax ma jistax ikun li jsiru kollha f'daqqa.

Dan se jfisser iktar konsistenza fil-ħsieb u fid-deċiżjonijiet, inqas spejjeż u l-kompożizzjoni tat-tribunal amministrattiv ċentrali se tinbidel skond is-suġġett.

Jiġifieri jekk hija kwestjoni li tirrigwarda l- inġinerija jkunu inġiniera li jassistu lill-maġistrat jew 'l-ex maġistrat; jekk hija kwestjoni li tittratta l-liġi dwar l-inbid allura jkun hemm nies li jifhmu fl-inbid.

It-tielet punt li rrid nagħmel rigward artiklu 469A huwa li jien fit-tieni qari mill-ewwel għedt - u reġgħet intqalet fil- winding up - li l-gvern mhux se jinsisti fuqha.

Mela mhux veru li kollox kien jippernja fuq it-tielet waħda, kien jippernja fuq tliet affarijiet.

Waħda minnhom qegħdin nirtirawha; ma ġara xejn, tibqa' kif inhi u allura mhux se jkun hemm konfużjoni għax il-judicial review of administrative action taħt artiklu 469A se jibqa' f'idejn il-qrati ċivili.

Din mhix l- ewwel darba li ġejna quddiem il-parlament b'abbozz ta' liġi u mbagħad jinbidel, u ssir taħt kwalunkwe gvern.

Wara kollox għalhekk niġu fil- parlament.

Min-naħa l-oħra jekk ma nbiddlu xejn jgħidu li aħna rubber stamp!

Għaldaqstant, jekk is-sitwazzjoni hija hekk, li klawsola 7 se tiġi rtirata, x'inhi l-oġġezzjoni li jkun hawn tribunal amministrattiv pres edut minn maġistrat jew ex maġistrat?

Illum it-tribunali amministrattivi kollha huma pres eduti minn maġistrati?

Jekk nieħdu r-refugee appeals board, li m'huwiex milqut b'din il-liġi - jista' jkun li jintlaqat xi ħames snin jew sitt snin oħra – insibu li dan la jippres edih maġistrat u lanqas ex maġistrat, imma jingħad li wieħed mill-membri tal-bord irid ikun avukat ta' seba' snin esperjenza.

F'dawn il-ħafna każi li issa se jaqgħu taħt it-tribunal amministrattiv, il- kwestjonijiet kienu jiġu ttrattati minn tribunali u ma kenux imorru quddiem il-qorti.

Allura issa li se jinġabru flimkien, se tidħol ċerta ordni fihom u t-tribunal se jkun pres edut minn maġistrat jew ex maġistrat, għaliex qed tgħid li se tivvota kontra tagħha b'division għax ma taraha li mhux sew li ma tkunx qorti?

Allura inti qed titkellem kontra l-konċett sħiħ tat- tribunali amministrattivi.

Imissek qomt u għedt: "Jien bħala l-kelliem ewlieni dwar il-ġustizzja nemmen li m'għandux ikun hemm tribunali amministrattivi", u kont tkun konsistenti fil-ħsieb tiegħek.

Jiġifieri trid li neqirdu t-tribunali amministrattivi kollha biex nagħmlu qorti amministrattiva, kif issuġġerejt inti, u barra li jkun hemm il-qorti kriminali, ċivili u industrijali, ikun hemm qorti amminstirattiva?

Aħna kontra dan il-konċett kif inhuma kontra anke fl-Ingilterra.

Hemmhekk żgurissimu li huma kontra għax kieku ilhom li għamluha, imma dawn ħallew it- tribunali amministrattivi.

Kif diġa` għedt, b'din il-liġi aħna qed intejbu s-sitwazzjoni għax ħafna minn dawn it-tribunali amministrattivi ma kenux ikunu pres eduti minn maġistrat jew ex maġistrat u issa se jiġu quddiem tribunal li se jkun pres edut minn maġistrat jew ex maġistrat.

Barra minn hekk, f'ħafna minn dawn it-tribunali ma kienx hemm possibilita` ta' appell fuq punt ta' dritt lill- qorti ta' l-appell f'Malta, mentri issa din il-possibilita` se tidħol.

Kieku dawn il-każi sal-lum kienu qegħdin f'idejn il-qorti u issa se nitfgħuhom f'idejn it-tribunal, forsi kien ikollok raġun targumenta b'dak il-mod.

Imma hawn se nagħmlu pass 'il quddiem; qabel ma kienx jidħol maġistrat u ex maġistrat u issa se jkollu jidħol bilfors.

Qed niċċentralizzaw l-affarijiet minflok ma nħallu dawn il-ħafna tribunali mxerrdin li, kif qal il-kollega tan-naħa l-oħra, joħolqu ċertu chaos għax uħud minnhom lanqas nafu li jeżistu.

Issa dawn man mano - għax ma nistgħux nagħmluhom f'salt - se jiġu taħt tribunal amministrattiv wieħed.

Allura issa li klawsola 7 qed tiġi rtirata x'inhi l-oġġezzjoni?

Għalfejn se tivvotaw kontra u se titolbu division għax dan se jkun tribunal u mhux qorti?

Imissek ipproponejt li neqirdu t-tribunali amministrattivi kollha u nagħmluhom qrati.

Nerġa' ngħid, għad hemm tribunali amministrattivi importantissimi bħal dak tal-liġi tal-kera li jista' jkeċċik minn post u jitfgħek barra fit-triq.

Għandna l-land arbitration board li jista' jiddeċiedi jekk jagħtikx Lm1 miljun jew Lm100,000 għall-art tiegħek, każi li huma deċiżi minn tribunal amministrattiv.

Jekk wieħed jirċievi ex officio - ikun ta' Lm100 jew ta' Lm100,000 - ma jmurx il-qorti fuqha imma quddiem tribunal amministrattiv.

Issa jekk tgħiduli li din hija sistema ħażina, kollox sew, nasal biex nifhem dak l-argument.

Imma ma tistax tgħidli li din il-liġi qed tmur pass lura.

Anzi, din il-liġi f'dan il-kontest qed tmur pass 'il quddiem.

THE CHAIRMAN: Niġbed l-attenzjoni biex kemm jista' jkun naslu għal xi tip ta' konklużjoni għax ilna ħafna nitkellmu fuq klawsola 5.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, għandek raġun imma din hija klawsola importanti.

L-Onor.

Tonio Borg beda bil-battuta tal-liġi ta' l-1981.

Donnu kulħadd jinsa biċċa mill-istorja, u dan huwa ħażin għax l-istorja trid tingħad kollha.

Meta tlajna fil-gvern fl-1996 konna għamilna liġi fejn waqqafna t-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji u dak iż- żmien huma vvotaw kontra.

Għall-kuntrarju ta' dak li għamlu huma wara l- 1987 meta waqqfu l-kummissjoni għall-investigazzjoni ta' inġustizzji u ħatru avukati biex jinvestigaw - issa m'iniex se noqgħod ngħid kemm min kien jinvestiga kien iktar Nazzjonalist mill-ieħor – il-gvern Laburista fl- 1996 waqqaf tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji pres edut minn imħallef.

Imma aħna konna attenti għax it-tribunal li waqqafna ...

(Interruzzjonijiet) Jien ma nterrompejtekx.

Issa se ngħidlek x'għamilna.

Mr Chairman, il-ministru semma l-każ tal-Blue Sisters u jien se nsemmilu dan.

Fil-każ tal-Blue Sisters kulħadd jaf x'ġara; kien hemm raġunijiet fl- interess pubbliku li m'għandniex għalfejn nidħlu fihom.

(Interruzzjonijiet) Ħalli ma naqax għat-tentazzjoni ta' l-Onor.

Tonio Borg.

(Interruzzjonijiet)

For record purposes, irrid ngħid li fl-1996 il-partit Laburista fil-gvern waqqaf tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji li kien pres edut minn imħallef li ma kienx appuntat mill-gvern imma mill-president tal- qorti.

Ma għażlux Alfred Sant, imma l-president tal-qorti.

(Interruzzjonijiet) U, iva, issa għidli li mhux veru wkoll!

Kien l- Imħallef Farrugia Sacco.

Meta tlajtu fil-gvern intom neħħejtuh u poġġejtu lill-Imħallef Mallia meta kien hemm kawżi għas-sentenzi!

Inti bħala l- Ministru Tonio Borg.

(Interruzzjonijiet) U x'ma ngħaġġilx!

Dawn huma fatti.

Il-partit Nazzjonalista fil-gvern, li jgħid li hu x-xempju tad- demokrazija - għadna kif smajna lill-Onor.

Gonzi jagħmel stqarrija u tgħidx kemm qdusija ħarġet! – għadu ma onorax kawżi deċiżi minn dak it-tribunal.

Bl-intelliġenza u bl-akkademja kollha tad-demokrazija li jiftaħru biha - meta tisma' lill-Onor.

Tonio Borg jitkellem kważi jbikkik - dawn id- deċiżjonijiet għadhom ma ġewx onorati.

Għaliex?

Dawn huma n- Nazzjonalisti!

Mela se jiġu jitkellmu fuq ir-record.

Dan huwa l-passat immedjat tan-Nazzjonalisti u mhux il-passat remot!

Issa mhux qed nitkellem fuq l-1981 imma fuq żmien ħafna aktar riċenti.

Aħna għamilna żbalji imma huma għadhom għaddejjin bihom!

Din hija r-responsabbilta` politika.

Issa ħalli nkompli.

L-Onor.

Borg. staqsieni għaliex, bħala main spokesman ta' l-oppożizzjoni, ma qbadtx u ddikjarajt li ma naqbilx li jkollna tribunal amministrattiv imma rrid qorti amministrattiva.

Donnu li lanqas kien hawn fis-second reading għax wieħed wara l-ieħor, jien, l-Onor.

Gulia u l-Onor.

Herrera ddikjarajna li aħna naqblu li jkun hemm body li jkun qed jiġbor kollox flimkien, għax dak huwa żvilupp importanti għal pajjiżna.

Aħna għedna li kienet ħaġa tajba li ressaqtu dan l-abbozz ta' liġi, imma ma naqblux li jkun tribunal għal diversi raġunijiet.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek x'inhu.

Kif tgħidli li hu tribunal?

Ħalli nagħti eżempju.

Min jippres edi t-tribunal li għandu x'jaqsam ma' l-Att dwar il-kompetizzjoni?

Il- maġistrat Silvio Meli.

Semma wkoll l-arbitration board li l-membri tiegħu huma kollha maġistrati mill-ġudikatura.

ONOR.

TONIO BORG: Fuq il-bord tal-kera kieku trid nagħmel ex maġistrat.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: M'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: U t-tribunal li jaqa' taħt l-Att dwar il- kompetizzjoni min jippres edih?

(Interruzzjonijiet) Mela ċċekkjaw kif qed isiru l-affarijiet.

Għalfejn din il-biża' biex tagħmlu qorti minflok tribunal?

Għaliex qed issemmi x'jiġri fl-Ingilterra?

Mela aħna għandna bilfors insegwu dak li qed jiġri fl-Ingilterra?

Jista' jkollhom affarijiet tajbin, pero` hemm affarijiet ħafna iktar ħżiena.

Illum qed naraw l- esperjenza qarsa ta' kif jinterpretaw ċerti affarijiet fl-Ingilterra.

Aħna lkoll inħarsu lejn dak li qed jiġri f'pajjiżi oħra u m'iniex se noqgħod insemmi kawżi partikolari għax ma nkunx korrett.

Imma m'għandniex għalfejn nimitaw dak li qed jiġri fl-Ingilterra!

Għandna naraw x'ġara f'pajjiżi b'saħħithom li kellhom evoluzzjoni tajba dwar il-konservazzjoni tad-dritt amministrattiv, bħal Franza u pajjiżi oħra kontinentali.

Għandna naraw kif waqqfu l-qorti amministrattiva.

X'inhi din il-biża' li tagħmlu qorti minflok tribunal?

X'inhi din il-phobia li qed tinbet illum fost esponenti kbar tal-gvern Nazzjonalista?

Sur President, ma rridx immur ħafna lura fiż-żmien, imma jien niftakar li meta konna nistudjaw l-universita`, l-Imħallef Wallace Gulia - kien jiġi z- ziju ta' l-Onor.

Gulia u llum huwa mejjet; insellimlu minn hawn - kien jitkellem fuq id-dritt amministrattiv u li xi darba dan il-pajjiż ikollu l- qorti amministrattiva.

(Interruzzjonijiet) Fuq qorti amministrattiva kien jitkellem.

Issa jekk in-notes tiegħek huma differenti minn tiegħi, xi tridni nagħmel?

ONOR.

TONIO BORG: Se tgħid lili!

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Ma ngħidx lilek, x'jiġifieri?

Mela inti xi factotum hawn!

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Ippermettuli ftit.

Inkomplu d-diskussjoni fuq klawsola 5.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Kemm hi tajba din!

Mela mhux kulħadd jaqra.

(Interruzzjonijiet) Nawguralu jekk ġie l-ewwel, imma jien ma ġejtx l-aħħar lanqas.

THE CHAIRMAN Onor. Farrugia.

Inkomplu d-diskussjoni fuq klawsola 5.

L- Onor. Farrugia jkompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, aħna qegħdin ngħidu li fost il- ġurisprudenza fid-dritt amministrattiv kellna eċċellenza ta' ħafna sentenzi.

Allura issa se neqirdu kollox?

Le.

L-oppożizzjoni tifhem li issa huwa diffiċli ħafna għall-gvern biex ibiddilha ladarba qabad u ċallasha f'dan l-abbozz bħala tribunal.

Imma s-serjeta` titlob li fejn se nagħmlu xi ħaġa għandna naslu flimkien, gvern u oppożizzjoni.

Filwaqt li qed naqblu fil-prinċipju li m'għandniex għalfejn ikollna dawn id-diversi bordijiet, aħna jidhrilna li ladarba wħud minn dawn il-bordijiet huma pres eduti minn maġistrati jew imħallfin li jipprattikaw fil-qorti, m'għandux issa jkun l-eżekuttiv li jagħżel il-ġudikant għal perijodu ta' erba' snin biex jippres edi dan it-tribunal.

Hemmhekk diġa` qiegħed tmur kontra l- istess prinċipju ta' l-indipendenza.

Dan huwa l-punt kardinali.

Nitlob lill-ministru biex jistenbaħ ukoll.

Forsi ma jistax jersaq ħafna l- qorti u ma nafx għandux feedback mill-istess ġudikatura.

Kif qed taħsibha l-ġudikatura stess fuq dan it-tribunal?

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ħalli niċċara l-affarijiet għax jekk qed jisimgħuna xi maġistrati bħalissa - jekk għandhom dan il-pjaċir li fit-8.30 p.m. joqogħdu jisimgħu r-radju - jaħsbu li aħna se nneħħu l-maġistrati mit-tribunali li hemm u nissostitwixxuhom b'dan it-tribunal.

M'hu veru xejn.

L-Onor.

Farrugia qed iħawwad il-first schedule li hija lista tat-tribunali amministrattivi kollha li bil-ġurisprudenza llum diġa` huma marbutin bir- regoli ta' l-imġiba tajba u li issa qed nagħmluhom b'liġi ...

Per eżempju, qed ngħidu li l-land arbitration board se jkun marbut bil-principles of good administrative behaviour, pero` l-land arbitration board mhux se jiġi taħt dan it-tribunal.

L-Onor.

Farrugia semma l-competition Act li veru li hija msemmija f'dan l- abbozz, imma tissemma fl-ewwel skeda.

Imbagħad hemm artiklu ieħor li jgħid li għada pitgħada l-ministru jista' jestendi din il-lista għal tribunali oħrajn.

Imma xorta waħda trid tiġi elenkata l-lista ta' dawm it-tribunali l-oħrajn.

Il-bord tal-kera qiegħed fil-first schedule u allura huwa marbut bir-regoli ta' l-ewwel parti tad-dritt amministrattiv - naħseb li fuq din naqblu - pero` mhuwiex imsemmi fit-third schedule li huma dawk il-liġijiet li sejrin nemendaw sabiex kwestjonijiet li jinqalgħu taħthom jiġu riferiti fit- tribunal amministrattiv ċentrali.

Fost oħrajn dawn jinkludu l-Ordinanza dwar l-ispirti u allura jekk il-kontrollur jirrifjuta li joħroġlok liċenzja għall-ispirti, b'din il-liġi inti tista' tappella quddiem it-tribunal amministrattiv.

Liema maġistrat se nneħħu minn kif inhi l-liġi llum fejn għandu x'jaqsam il-kontroll ta' l-ispirti?

Għandi dubju jekk illum issirx quddiem maġistrat.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Le, ma ssirx u lanqas huwa appuntat.

ONOR.

TONIO BORG: Fit-tieni skeda nsibu wkoll l-Ordinanza dwar il- lebbrużi.

Mela aħna qed ngħidu li jekk tinqala' kwestjoni dwar il- lebbrużi, minflok wieħed imur quddiem xi tribunal li jeżisti llum taħt din l-Ordinanza, issa se jkollu l-vantaġġ miżjud li se jmur quddiem tribunal u jista' jappella quddiem il-qorti ta' l-appell fuq punt ta' dritt.

Taħt l- istess skeda nsibu wkoll l-Ordinanza dwar l-esportazzjoni tal-prodotti agrikoli.

Għal din ukoll irridu nagħmlu qorti amministrattiva għax inkella ma nkunux kapaċi naqtgħu kwestjoni dwar l-esportazzjoni tal-prodotti agrikoli?!

Din il-lista ssemmi diversi liġijiet oħrajn, fosthom l-Att dwar il-provvisti u s-servizzi, l-Att dwar il-proprejta` ta' l-għadu, l-Att dwar l-inbid, l-Att dwar it-trattament xieraq ta' l-annimali, l-Att dwar is- soċjetajiet koperativi, ir-regolamenti dwar esplożivi ċivili, ir- regolamenti dwar l-importazzjoni ta' klieb u qtates – biex niddeċiedu fuq kwestjoni dwar l-importazzjoni ta' klieb u qtates irridu mmorru quddiem il- qorti amministrattiva, inkella nivvotaw kontra u nitolbu division? – ir- regolamenti dwar il-ġarr stadali ta' merkanzija b'vetturi bil-mutur, ir- regolamenti dwar il-bibljoteka nazzjonali ...

Allura se nkunu qed nimpinġu fuq l-indipendenza tal-qrati u se nimblokkaw l-aċċess taċ-ċittadin għall- ġustizzja għax jekk tinqala' xi kwestjoni dwar xi ktieb fil-librerija u fil- bibljoteka, din issa trid tmur quddiem it-tribunal amministrattiv, kif wara kollox irid isir anke llum?

Lanqas illum ma tista' tmur quddiem il-qorti fuq kwestjoni bħal dawn.

Kieku dawn kienu jmorru quddiem il-qorti u issa qegħdin naqilgħuhom minn hemm u nitfgħuhom fit-tribunal amministrattiv, forsi nifhem l-argument ta' l-oppożizzjoni, imma dawn se jmorru pass 'il fuq, se jitilgħu tarġa.

Dwar uħud minn dawn il-kwestjonijiet lanqas tribunal amministrattiv biex tikkontesta deċiżjoni ma kien hemm.

Issa se tkun tista' tmur quddiem it-tribunal amministrattiv u jkollok ukoll id- dritt ta' l-appell quddiem il-qorti ta' l-appell.

Il-lista f'din l-iskeda tkompli ssemmi r-regolamenti dwar il-bibljoteka pubblika ta' Malta u r- regolamenti dwar il-kontroll tal-bejgħ tal-bajd.

Irridu noħolqu qorti amministrattiva fil-każ li tinqala' kwestjoni dwar il-bejgħ tal-bajd?

Sur President, matul iż-żmien inħolqu t-tribunali amministrattivi għax il- leġislaturi ta' gvernijiet differenti dehrilhom li m'għandniex noqogħdu ngħabbu lill-imħallfin u 'l-maġistrati b'affarijiet speċjalizzati, bħall- kontroll tal-pitrolju.

Dan il-pass li ma jkunux fil-ġurisdizzjoni tal- qorti mhux issa qed jittieħed, imma ttieħed 30 jew 40 sena ilu.

Jiġifieri l-impressjoni li qed tagħti l-oppożizzjoni li sal-lum dawn kienu f'idejn il- qorti u issa qed naqilgħuhom minn idejn il-qorti u qegħdin nitfgħuhom fit- tribunal amministrattiv m'hijiex vera, u jafu li m'hijiex vera.

Sal-lum kwestjonijiet taħt uħud minn dawn il-liġijiet kellhom rimedju permezz ta' tribunali amministrattivi, oħrajn lanqas kellhom dan ir-rimedju permezz ta' tribunali amministrattivi, waqt li oħrajn kellhom tribunali amministrattivi li lanqas kienu pres eduti minn maġistrat.

Issa se niġbru dawk li hemm fil- lista tat-tielet skeda - mhux li hemm fl-ewwel skeda - u se nitfgħuhom quddiem tribunal wieħed.

L-intenzjoni tal-gvern mhijiex li jieqaf hawn, imma li wara li naraw kif immorru b'dawn it-tribunali, naqbdu grupp ta' liġijiet oħrajn fejn hemm ħafna bordijiet, kummissjonijiet u awtoritajiet, u l-litigazzjoni dwarhom nitfgħuha quddiem dan it-tribunal amministrattiv li se jkun pres edut mhux minn avukat, imma minn persuna li tokkupa jew li kienet tokkupa l-kariga ta' mħallef jew maġistrat f'Malta.

Il-liġi li semma l-Onor.

Farrugia li waqqfet it-tribunal għall- investigazzjoni ta' inġustizzji tgħid li t-tribunal irid ikun pres edut minn "imħallef jew ex imħallef jew avukat li ilu 12-il sena jipprattika".

Anke fil-każ tal-bord tal-kera ...

(Interruzzjonijiet) Għandek żball, mur ara l-liġi.

Jien naħtru l-maġistrat fuq il-bord tal-kera.

Fil-prattika jien naħtar lil min irid il-prim imħallef, mhux se noqgħod immur ngħidlu jien lil min jappunta.

Jien bħala ministru għandi l-poter li nappunta maġistrat jew ex maġistrat fuq ir-rent regulation board, il-land arbitration board u r-rural leases control board, imma fil-prattika nħalli f'idejn il-prim imħallef biex jaqbad a serving magistrate u jappuntah hemmhekk.

Imma kieku rrid, nista' naqbad maġistrat li spiċċa u ngħidlu biex imur jagħmel il-kawżi tal-bord tal-kera.

Il-liġi tagħtini dan il- poter, imma deherli li l-liġi tal-kera tant hija importanti, iktar u iktar fiż-żmenijiet tal-lum bil-valur tal-proprjeta` kif inhu, li għandi nħalli s- sistema kif inhi u jibqa' jippres edi dak il-bord a serving magistrate.

Imma fl-affarijiet l-oħrajn illum kważi qed ngħabbuha żżejjed ...

Għax qabel dawn il-kwestjonijiet kien jiddeċidihom id-direttur, xi uffiċjal jew xi arbitru u issa anke dawn il-kwestjonijiet li jidhru żgħar, li qegħdin mhux fl-ewwel skeda imma fit-tielet skeda, se jiġu deċiżi mit-tribunal amministrattiv pres edut minn maġistrat jew ex maġistrat bi dritt ta' appell fuq punt ta' dritt lill-qorti ta' l-appell.

THE CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, segwejt b'attenzjoni dak li qal il- ministru.

Ħalli nipprovaw nieħdu l-argument fuq livell strettament tekniku.

Il-ministru semma d-diversi tribunali li hemm imsemmijin fl- iskeda, fosthom l-environment Act u l-planning appeals board li diversi drabi spiċċa f'ħoġor il-qrati.

Jien għedt li dan l-abbozz ta' liġi qabad partijiet saljenti minn artiklu 469A ta' sub-titolu VII ta' kapitlu 12, li jittratta l-istħarriġ ġudizzjarju ta' azzjoni amministrattiva, u tefagħhom f'ħoġor it-tribunal amministrattiv.

Dawn huma l-grounds li fuqhom wieħed jista' jindaga, li jinkludu meta l-għemil amministrattiv jikser il- kostituzzjoni, meta l-għemil amministrattiv ikun ultra vires għal xi waħda mir-raġunijiet li hemm imsemmijin.

Illum stess kont qed nittratta dwar dan l-artiklu fil-qrati.

Ta' min jgħid li subartiklu (4) ta' artiklu 469A jgħid li:

"... id-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu m'għandhomx japplikaw meta l- mod ta' kontestazzjoni jew ta' ksib ta' rimedju dwar xi att amministrattiv partikolari quddiem qorti jew tribunal jiġi provdut dwaru f'xi liġi oħra.".

Dan ma ġiex riprodott f'dan l-abbozz ta' liġi.

X'qed jiġri quddiem il- qrati ordinarji?

Qed jiġri li meta xi ħadd iweġġa' b'xi deċiżjoni tal- planning authority flok imur quddiem il-planning appeals board, jew bi żvista jew b'intenzjoni, jipprova jirriferi l-każ lill-qrati ċivili taħt id- dispożizzjonijiet ta' artiklu 469A.

U l-qrati, fuq l-eċċezzjonijiet li dejjem qajjem il-planning appeals board - qed nirriferi għall-planning appeals board bħala wieħed mit-tribunali, għax hemm ruxxmata bordijiet u tribunali oħrajn li għandhom l-istess poter li għandu l-planning appeals board u huma kostitwiti bil-liġi, li hija liġi speċjali u allura tirbaħ hi - qegħdin jgħidu li, ġaladarba hemm il-planning appeals board, huma mhux se jistħarrġu l-azzjoni amministrattiva għax din tista' tiġi kkontestata quddiem il-bord.

Jiġifieri hemm dak ir-rimedju jew, jekk ikun hemm ksur ta' dritt fundamentali tal-bniedem, tapplika l-liġi speċjali tal- kostituzzjoni.

Issa, having said that, kif kienet konna nafu fejn qegħdin, dak li jaqa' artiklu 469A huwa fil-ġurisdizzjoni tal-qrati ċivili.

Imma issa x'se jiġri?

Ġaladarba you did not carry subartiklu (4) ta' artiklu 469A taħt it- tribunal amministrattiv, issa x'se jiġri?

Jekk ikun hemm xi ħadd li għandu kwestjoni mal-planning authority - għaliex il-planning authority hija msemmija fl-iskeda - issa x'se jiġri?

Jekk jien, Gavin Gulia l-avukat, nirriferi allegazzjoni ta' imġiba ħażina f'att amministrattiv lil dan it- tribunal amministrattiv, x'se jiġri mill-planning appeals board, biex insemmi dan il-bord?

Għaliex filwaqt li bħalissa l-qrati qegħdin jgħidu li ma jidħlux għax m'għandhomx kompetenza peress li hemm rimedju quddiem il- planning appeals board, it-tribunal amministrattiv issa mhux se jkun jista' jgħid hekk għax huwa kompetenti li jisma' dak il-każ.

Allura x'se jiġri mill-planning appeals board?

Qed insemmi l-planning appeals board, imma min jaf kemm hemm bordijiet bħalu li huma msemmija f'dawn l-iskedi.

Jekk se tħalluha kif inhi hemmhekk se jkollkom problema għax dak l-argument politiku li semma l-ministru, li b'din il-liġi se nkunu qegħdin insaħħu dawk it-tribunali, issa mhux se jreġi iktar.

Jekk tgħaddi l-liġi kif inhi, fil-każ tal-planning appeals board – nerġa' ngħid li qed insemmi dan il- bord bħala eżempju, u naf x'jien ngħid għax dħalna fil-fond fiha – it- tribunal amministrattiv mhux se jkun jista' jgħid, bħalma jistgħu jgħidu l- qrati llum skond section 469A, li dak il-każ għandu jmur quddiem il- planning appeals board.

Nitlobkom tgħiduli x'inhi l-opinjoni tagħkom fuq dan mingħajr partiġjaniżmu politiku, opinjoni purament legali u teknika.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Dan il-punt li semma l-Onor.

Gulia huwa proprju wieħed mir-raġunijiet kardinali għalfejn m'għandux isir dan it-tribunal għax bħall-bord li joħroġ mill-Att dwar l-ippjanar ta' l-iżvilupp hemm oħrajn.

Jien irrid nagħmilha ċara li aħna, bħala oppożizzjoni, l- affarijiet irriduhom above board, mingħajr l-ebda possibilita` li xi ħadd ibagħbas 'l hemm jew 'l hawn.

Din trid tirranġa ruħha għax anke kif inhi s- sitwazzjoni llum, bil-qorti u l-problemi li għandha, xorta għandna ndħil mill-eżekuttiv.

Sur President, hawnhekk se nsemmi xi ħaġa tal-mistħija.

Mela nafu li l- eżekuttiv diġa` qiegħed jindaħal billi jagħżel hu lil min ipoġġi fit- tribunal bħala ġudikant.

Imma issa għandna wkoll uħud mill-eżekuttiv - ma nafx jekk hux il-Ministru Tonio Borg jew l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici - li qed jieħdu l-proċessi mill-qorti, qed jieħdu dokumenti mill-qorti.

Dalgħodu stess mort ir-reġistru tal-qorti u sibt li batch sħiħ ta' ittri uffiċjali kien nieqes.

Issa l-bieraħ, waqt li kien qed jagħti l-warrants lill-avukati l-Onor.

Mifsud Bonnici beda jiftaħar kemm qed isir progress dwar dawn l-ittri uffiċjali taħt artiklu 166A.

Mela llum qegħdin fis- sitwazzjoni li jien, Gavin Gulia, bħala avukat, immur fir-reġistru biex niċċekkja jekk l-ittra uffiċjali waslitx jew inkella addirittura jekk ġiex notifikat il-klijent tiegħi biex jien nirrispondi n-nota, u nsib li batch sħiħ ta' ittri huwa nieqes mir-reġistru tal-qorti u qiegħed fil-ministeru!

Ma nafx jekk bagħatx għalih l-Onor.

Mifsud Bonnici jew l-Onor.

Tonio Borg.

(Interruzzjonijiet) Aħna ma ġejniex l-ewwel fl-amministrazzjoni, imma nafu li f'dawn l-affarijiet l-amministrazzjoni mhux hekk għandha titmexxa!

Żgur li mhux hekk għandha titmexxa!

Onor. Mifsud Bonnici u Onor. Tonio Borg, la qegħdin quddiemi, nista' nagħtikom ir-riferenza tal-batch bir-reġistrazzjoni ta' l-ittri uffiċjali, li hija 437/2006.

Dawn huma kollha batches kbar, volumi mneħħija mir- reġistru tal-qorti u jinsabu fil-ministeru tal-ġustizzja.

Kif tista' l- oppożizzjoni jkollha fiduċja li kollox se jkun above board meta qed niġu hawn biex ngħaddu liġi li qed twaqqaf tribunal fejn l-eżekuttiv stess - ikun min ikun fil-gvern, illum hemm huma - se jkun qed jaħtar bħala chairman tiegħu maġistrat li jidhirlu hu, irtirat jew mhux irtirat, li mbagħad se jkun mitlub jiddeċiedi każi ta' redress taċ-ċittadin Malti?

Fejn hi s-serjeta`?

M'għandhomx serjeta` llum bil-qorti kif inhi għax saħansitra jieħdu proċessi u dokumenti mill-qorti u jġorruhom lejn il- ministeru!

Fejn hi s-serjeta`?!

Għalhekk aktar u aktar meta nitkellmu fuq twaqqif ta' struttura li se tagħmel reviżjoni amministrattiva, qed ngħidu li għandha ssir bis-serjeta`.

U qed inkunu ċari fil-prinċipju.

Dan huwa skandlu li ma jidhirlix li għandna nkomplu nisimgħu bih.

Smajna biżżejjed fuq il-qorti.

Per eżempju, din il-ġimgħa kien hemm seduti sħaħ fejn ħadd mill-maġistrati ma kien jaf x'se jagħmel.

Kien hemm 70 jew 80 kawża f'seduta waħda, ħafna nies fl-awli, u kulħadd intbagħat lura d-dar.

U issa tmur fir-reġistru tal- qorti biex tagħmel xogħlok f'isem iċ-ċittadin u biex tara d-dokumenti li trid tara jkollok tmur fil-ministeru għand l-Onor.

Mifsud Bonnici jew il- Ministru Tonio Borg!

Ara x'mistħija!

Allura kif irid ikollok fiduċja f'dak li qed jipproponi l-gvern Nazzjonalista?!

Għalhekk ninsistu li nitolbu division fuq klawsola 5.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Jien qajjimt punt tekniku li naħseb li huwa kardinali.

Nixtieq li almenu l-ministru jserraħli rasi li meta naslu għal paragrafu (a) ta' subartikolu (3) naraw x'se nbiddlu fih għax jekk se jibqa' kif inhu eventwalment se jbiddel xi ftit il-pożizzjoni legali minn kif inhi bħalissa.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: L-ewwelnett rigward dan li qed jgħid l-Onor.

Gulia rrid ngħid li issa hemm il-vantaġġ li dak li jkun l-ewwel se jmur quddiem it-tribunal amministrattiv ...

Din tal-planning authority rridu noqogħdu attenti kif nagħmluha.

Hemm ċerti affarijiet li jkun għaqli li tagħmilhom wara ċertu żmien u mhux immedjatament.

Illum jekk ikun hemm kwestjoni li tirrigwarda l-awtorita` ta' l-ippjanar, mid-DCC tmur quddiem il-planning appeals board u tieqaf hemmhekk.

Imbagħad jekk ikun hemm xi kwestjoni kostituzzjonali taqa' taħt artiklu 469A tal-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili.

Mentri issa, jekk għada pitgħada jkun hemm din is-sitwazzjoni, dan it-tribunal amministrattiv jidħol minflok il- planning appeals board - mhux qed ngħidu li se nagħmlu hekk minn issa; aħna ddikjarajna liema se nagħmlu llum u liema jistgħu jsiru 'l quddiem - u jkun hemm ukoll il-possibilita` ta' appell mid-deċiżjoni, li llum ma teżistix.

Anzi b'dan il-mod se jkun hemm doppio esame.

Għar-rigward ta' l-ittri uffiċjali, Onor. Farrugia, nista' ngħidlek li ridt inkun naf x'inhu jiġri biex inkun nista' nagħti xiehda.

(Interruzzjonijiet) Onor. Farrugia, ladarba staqsejtni se nirrispondik.

Dawk tlabthom iġibuhomli l-uffiċċju biex narahom u mbagħad nerġa' nibgħathom lura, u hekk għamilt.

Għandi dritt nagħmel hekk, ħalli jien inkun naf at first hand li dak li qed ninforma lill-Kamra huwa sewwa.

Issa inti taf li jien ma nistax noqgħod immur ir-reġistru u niċċekkjahom.

Ġew l- uffiċċju u reġgħu marru lura, u inti nqdejt.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nistaqsi lill-Onor.

Mifsud Bonnici jekk kellux l- awtorizzazzjoni tal-prim imħallef, jew ta' xi ħadd mill-qorti, jew tar- reġistratur li joħroġ dawk id-dokumenti mill-qorti meta m'hijiex il-prassi ta' l-ebda ministru u l-ebda segretarju parlamentari li jagħmel dawn l- affarijiet.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Ippermettuli ftit.

No cross debates.

Onor. Mifsud Bonnici u Onor. Alfred Sant nitlobkom toqogħdu bilqiegħda u nkomplu bir-rimarki fuq klawsola 5.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit, dan m'għandux x'jaqsam ma' klawsola 5 u nitlob għall-ordni.

Nitolbok toqgħod bilqiegħda, Onor. Alfred Sant.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, meta nisma' risposti ta' din il- kwalita` ninduna bl-arroganza ta' gvern Nazzjonalista bl-iktar mod salvaġġ fil-konfront tad-demokrazija ta' pajjiżna.

Illum membru ta' l- oppożizzjoni, seta' kien min kien, jew ċittadin li mar il-qorti biex jara jekk waslitx ittra uffiċjali - għax din jekk ma tiġix imwieġba fi żmien 30 ġurnata bil-liġi li għamel il-gvern jispiċċaw b'sentenza eżekuttiva li m'għandhomx rimedju għaliha - sab li dan il-batch ta' ittri uffiċjali ma kienx qiegħed hemm.

Ħadd ma kien jaf fejn qiegħed.

Issa jiġi s-segretarju parlamentari jweġibni b'dan il-mod, qisu għandu xi dritt, qisu xi ħadd li għandu dritt fuq kulħadd!

Din tipika ta' Mifsud Bonnici li b'mod paternalistiku jiġi jgħid: Allura b'daqshekk, jien ridt niċċekkja!

Bħallikieku bħala segretarju parlamentari m'hemmx mod ieħor kif jiċċekkja, bis-civil servants li għandu, bid-direttur ġenerali u l-ħafna diretturi li hemm; kellhom jeħdulu batch sħiħ ta' ittri uffiċjali l-ministeruj!

Jien ma nemmnux li għalhekk ittieħdu.

Daqskemm nafu x'jiġri meta ċerti proċessi ta' kompilazzjonijiet jintmessu u jdumu ma jinstabu.

Fejn ikunu qegħdin dawn?

Nisperaw li ma jiġix jgħidli li għandu d-dritt li jibgħat għall- kompilazzjonijiet biex jeħduhomlu fil-ministeru ħalli jara l-affarijiet, hu jew sieħbu l-Ministru Tonio Borg!

Dan mhux biss huwa kontra kull proċedura, imma huwa illegali li ministru jew segretarju parlamentari tal- gvern - hu min hu, iktar u iktar meta dan suppost li jieħu ħsieb l- amministrazzjoni tal-ġustizzja - jieħu fuqu d-dritt - li m'għandux - li jindaħal fis-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna billi jieħu dokumenti mill- qorti lejn l-uffiċċju tiegħu fil-ministeru, li huwa uffiċċju pubbliku imma politiku, biex ikun jista' joqgħod jaqra min bagħat ittra uffiċjali lil dak u min bagħat ittra uffiċjali lill-ieħor.

Qed nitkellem fuq dokumenti numri 437, 434, 435, 436, batch ta' 50 ittra uffiċjali, kollha neqsin mir- reġistru u ħadd ma jaf fejnhom.

Immorru aħna minn din in-naħa kif ukoll nies oħrajn biex niċċekkjaw intbagħtux xi ittri uffiċjali l-qorti u xi ħadd jgħidilna: Naħseb li ħadhom il-ministru.

Din x'serjeta` ta' ġustizzja hi f'pajjiżna?!

Fejn hi s-serjeta`?!

Imbagħad jiġi jwieġeb hawnhekk u donnu jippretendi li noqogħdu għar-risposta tiegħu!

X'risposta hi din?!

M'għandu l-ebda risposta ħlief li jammetti li tant żgarrat l- amministrazzjoni tal-ġustizzja f'pajjiżna li verament wasalna fil-qiegħ tal- qiegħ, tant li nispiċċaw biex ikollna l-prim ministru jgħaddi rimarki personali.

Spiċċajna!

Dan huwa gvern li għejja sew u wasal iż-żmien immedjat li jwarrab.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, ilni mit-8.00 p.m. nistaqsi lill-Onor.

Farrugia l-istess domanda: Għaliex se tivvotaw kontra klawsola 5 meta għall-ewwel darba din se tagħti rimedju aħjar minn dak li hemm provdut fil- liġijiet tal-lum?

S'issa għad m'għandix risposta.

Staqsejt din id-domanda kemm-il darba, imma baqa' jdurli mal-lewża u jaqbad ma' affarijiet oħra li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' l-abbozz.

IIlum għandna sitwazzjoni fejn deċiżjonijiet dwar materji speċjalizzati li jaqgħu taħt il-lista ta' affarijiet li hemm fit-tielet skeda, li wħud minnhom lanqas hemm tribunal amministrattiv għalihom u oħrajn hemm tribunal amministrattiv li lanqas huwa presedut minn maġistrat, se jmorru kollha quddiem tribunal amministrattiv ċentrali.

Dak it-tribunal amministrattiv ċentrali se jkun presedut minn maġistrat jew ex maġistrat, l-istess kif inhi l-liġi sal-lum għar-rigward ta' tliet tribunali li l-oppożizzjoni bl- ebda mod ma qalet li dawn għandhom imorru quddiem qorti amministrattiva.

Nerġa' nsemmi liema huma dawn it-tlieta: il-bord li jirregola l-kera, il- bord dwar l-arbitraġġ ta' l-artijiet u l-bord tal-kontroll tal-kera tar- raba'.

L-Onor.

Farrugia fl-ebda ħin ma qal li dawn it-tliet tribunali, li m'humiex milqutin b'din il-liġi u li skond il-liġi kif inhi llum huma preseduti jew minn maġistrat jew minn ex maġistrat, imisshom imorru quddiem qorti amministrattiva.

L-argument kollu li għamel l-Onor.

Farrugia - mhux l-Onor.

Gulia - huwa kontra li jkollna tribunali amministrattivi f'pajjiżna.

Issa jekk din hija l-politika ta' l-oppożizzjoni, tqum u tgħidilna hekk.

Għax bil-mod kif qed jirraġuna wieħed jista' jasal biss għall-konklużjoni li t-twaqqif tat-tribunali amministrattivi matul is-snin minn gvernijiet differenti kien żball, li missna għamilna qorti amministrattiva kif hemm fuq il-kontinent, fi Franza jew fl-Italja, li tiddeċiedi kollox, kemm kwesjtonijiet tat-tribunali amministrattivi, kif ukoll kwestjonijiet dwar il-judicial review of administrative action.

Żgur li ma nistgħux ngħidu li b'dan l-abbozz ta' liġi se mmorru pass lura.

Hawnhekk qed jingħad li anke dawk l-affarijiet li jidhru trivjali u li jissemmew fit-tielet skeda jridu jmorru quddiem dan it-tribunal, li huwa presedut minn maġistrat jew ex maġistrat, u terġa' - ħaġa li ma kenitx teżisti qabel - se jkun hemm dritt ta' appell lill-qorti ta' l-appell f'Malta.

Hemm uħud li se jkunu appellabbli quddiem qorti ta' l-appell preseduta minn tliet imħallfin u hemm oħrajn li se jkunu appellabbli fuq punt ta' dritt quddiem qorti ta' l-appell preseduta minn imħallef wieħed.

Allura kif sejrin pass lura fuq din il-kwestjoni?

Hawnhekk sejrin 'il quddiem għax se jkollna iktar konsistenza fid-deċiżjonijiet u se jkollna garanzija li għallinqas iċ-chairman se jkun ta' esperjenza legali.

Sur President, illum ċerti deċiżjonijiet li jittieħdu fil-qasam amministrattiv ma jitteħdux minn persuni li għandhom kwalifiki legali.

Issa m'iniex se mmmur fl-estrem u ngħid li n-nies li jiddeċiedu fl- amministrazzjoni kollha jridu jkollhom kwalifiki legali, għax jekk se tiddeċiedi fuq l-inbid jew fuq l-esportazzjoni ta' prodott agrikolu jrid ikollok nies fil-panel li jifhmu f'dak il-qasam partikolari.

Pero` dak li jkun qed jippresedi se jkun maġistrat jew ex maġistrat kif inhi s- sitwazzjoni fuq tribunali amministrattivi li ma jiddeċidux rigward il-bejgħ tal-bajd u l-kontroll ta' l-alkoħol biss, imma anke dwar jekk inti għandekx titkeċċa minn darek jew le.

Mela għal dik m'hemmx għalfejn tmur quddiem il- qorti amministrattiva, pero` biex tieħu deċiżjoni dwar kwestjonijiet fuq il- bjegħ tal-bajd, bilfors trid tmur quddiem qorti amministrattiva u fuq hekk se jitolbu division!

THE CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fid-9.00 p.m. l-Kumitat ġie sospiż u rriżuma 20 minuta wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Insejjaħ lill-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Ninforma lill-Kamra li għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

Dolores Cristina, l-Onor Tonio Fenech, l-Onor.

Ċensu Galea, l-Onor.

Louis Galea, l-Onor.

Austin Gatt u l-Onor.

Lawrence Gonzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ninforma lill-Kamra li għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Justyne Caruana, l-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca, l- Onor. Joe Debono Grech, l-Onor.

Jose' Herrera, l-Onor.

Anton Refalo u l- Onor Karmenu Vella.

VOTAZZJONI 183

FAVUR : 27

L-Onor.

|Abela Anthony |Falzon Joseph | |Agius David |Frendo Michael | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Mario | |Asciak Michael |Gonzi Michael | |Azzopardi |Mifsud Bonnici | |Frederick |Antoine | |Azzopardi Jason|Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Puli Clyde | |Cassar Joseph |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Dalli John |Vassallo Edwin | |de Marco Mario |Zammit Ninu | |Debono Giovanna|Zammit Dimech | | |Francis | |Deguara Louis | |

KONTRA : 22

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Abela Joseph |Farrugia Noel | |Agius Chris |Galdes Roderick | |Bartolo Evarist|Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Mangion Charles | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buontempo |Parnis Silvio | |Stefan | | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cuschieri |Sant Alfred | |Joseph | | |Dalli Helena |Vassallo Adrian | |Farrugia Angelo|Vella George |

Klawsola 5 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi

Fid-9.23 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitat irrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 5 ta' Frar, 2007 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att tal-Bank Ċentrali ta' Malta - Kumitat

Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, dan il-pajjiż jinsab quddiem mistoqsija naħseb fundamentali.

Jista' jafda l-istituzzjonijiet li jemanaw mill-gvern tal-ġurnata?

U din il-mistoqsija qiegħda tqum bil-kbir quddiem dak li ġara fl-aħħar ġimgħat u ġranet fir-rigward ta' l-istatistika nazzjonali.

Issa l- istatistika nazzjonali għal ħafna nies hija xi ħaġa astratta, imbiegħda mir- realta' tagħhom.

X'inhi din l-istatistika nazzjonali?

Din l-istatistika nazzjonali qisha l- kumpass li biha pajjiż, gvern u stat jista' jorjenta l-ħidma tiegħu biex jimxi 'l quddiem.

Qisu vapur li għandu bżonn is-sistema tan-navigazzjoni sabiex ikun jaf kemm huwa 'l bogħod mill-kosta, kif jista' jidħol fil-port u kif jista' jvara u jersaq lejn l-art.

Mela hija xi ħaġa importanti ħafna.

Veru li mhux kulħadd jifhem fiha, veru li tinħass diffiċli u mbiegħda, imma effettivament hija marbuta mar-realta' tagħna ta' kuljum, ma' l-għoli tal- ħajja, mal-kejl ta' l-impjiegi, ma' kif qegħdin inkabbru x-xogħol u l- opportunita' f'pajjiżna.

Mela, nerġa' ngħid, hija xi ħaġa importanti ħafna.

Tagħtina stampa ta' minn fejn ġejna, tagħtina stampa ta' fejn se mmorru.

U jekk iqumu dubji dwar kif din l-istatistika qiegħda tinġabar, tinżamm u tiġi proġettata, il-pajjiż ikollu problema.

U aħna għandna problema.

Għandna problema f'dan il-pajjiż, Sur President.

Aktar u aktar wara l-istqarrija tal-mistħija, shameful, li saret illejla mill-prim ministru suppost dwar ir-riżenja ta' dak li jmexxi l-uffiċċju ta' l- istatistika l-ġimgħa li għaddiet, u fuq kollox wara l-istqarrija li ma saritx - għax jiena stennejt li se jkun hemm stqarrija wkoll - dwar l- ispjega li kellu jagħti l-uffiċċju ta' l-istatistika għall-bidliet li għamel fl-istatistika f'dawn l-aħħar xhur.

Minflok, iI-prim ministru llejla għoġbu jiffoka - u għalhekk stqarrija tal-mistħija, shameful - fuq iċ-ċirkostanzi li wasslu għar-riżenja ta' l-ex direttur ta' l-uffiċċju ta' l-istatistika u injora kompletament l-ispjega li kien fid-dover tiegħu li jagħti dwar il-bidliet li saru mill-istatistika nazzjonali fl-aħħar xhur.

Din injoraha kompletament.

Minn hawnhekk tqum l-ewwel mistoqsija kbira quddiem dan il-pajjiż.

Għaliex il-prim ministru, li huwa wkoll il-ministru tal-finanzi, injora kompletament il-kritika li qiegħda ssir u li saret dwar il-bidla fl- istatistika nazzjonali, l-istatistika dwar l-ekonomija, dik dwar l- impjiegi u dik dwar il-qasam tat-turiżmu?

Din injoraha kompletament, kemm il-kritika, u kemm l-hekk imsejħa difiża li saret il-ġimgħa li għaddiet mid- direttorat ta' l-istatistika qabel ma d-direttur, hekk imsejjaħ, irriżenja.

Jiena ngħid li bl-istqarrija tiegħu llejla l-prim ministru daħħal kriżi fil- pajjiż, kriżi ta' kredibilita'.

L-affarijiet jistgħu jibqgħu għaddejjin u nibqgħu nħarsu lejn xulxin u nakkużaw lil xulxin, imma bir-rispett kollu, il-prim ministru u ministru tal-finanzi għandu d-dmir quddiem dan il- parlament li jispjega ruħu b'mod konkret u b'mod kredibbli fuq din il- kritika teknika li avvanzaw esponenti ta' l-oppożizzjoni fuq dak li ntqal mill-uffiċċju ta' l-istatistika.

Allura l-issue baqgħet, u dejjem kienet, kif qegħdin jiġu ppreparati l- formats, il-preżentazzjonijiet ta' statistika li qed joħorġu ġimgħa wara l- oħra.

Kif qegħdin jiġu ppreparati?

Fuq liema bażi?

Fuq liema binarju, b'liema strateġija u direzzjoni, u b'liema impenn?

Sur President, naħseb li l-avvenimenti ta' l-aħħar ġimgħat jargumentaw bil-kbir minnhom infushom li din il-mistoqsija għandna niffaċċjawha.

Jidher ċar li l-gvern m'huwiex interessat li jiffaċċjaha.

Hemm kriżi sħiħa fit-tmexxija, fid-direzzjoni u fl-organizzazzjoni ta' l-uffiċċju ta' l-istatistika ta' pajjiżna.

Inutli li noqogħdu ninħbew wara stqarrijiet.

Il-prim ministru jrid jiffaċċjaha din il-kriżi.

Il-ministru tal-finanzi jrid jiffaċċja din il-mistoqsija.

U llejla wera ċar li m'huwiex ippreparat li jagħmel din il-ħaġa.

L- istqarrija tiegħu jiena qrajtha u erġajt qrajtha u ngħid li bqajt skandalizzat bil-mod kif ipprova jinħeba taħt pożizzjonijiet li m'humiex kredibbli.

Tissemma l-awtonomija ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

U nistaqsi: Awtonomija b'liema mod?

Għax hemm awtorita'?

L-awtorita' min jappuntaha?

Dan il-parlament?

Le, il-parlament m'għandux x'jaqsam ma' l- awtorita'.

Id-diretturi ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika min jappuntahom?

Dan il-parlament?

Le, mhux il-parlament.

Kellu ċ-ċans dan il- gvern jew il-gvern ta' qablu, u ta' qablu u ta' qablu li jbiddel din l- istruttura?

M'għamluhiex.

Gvern Nazzjonalista wara l-ieħor insista li l- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika m'hux bħall-uffiċċju ta' l-awditur ġenerali.

Kellna dibattitu f'dan il-parlament u insistew li dan l-uffiċċju jkun emanazzjoni ta' deċiżjoni tal-kabinett.

Allura l-awtonomija fejn qiegħda?

Lilna jiġu jkellmuna rappreżentati tas-settur privat fuq awtoritajiet appuntati mill-gvern u jgħidulna li dawn huma paraventi.

Din mhux qegħdin ngħiduha aħna, l-oppożizzjoni, imma jgħiduha rappreżentanti tas-settur privat.

Jgħidulna li dawk huma paraventi!

F'dan l-istadju mhux qed ngħid li l-awtorita' ta' l-istatistika hija paraventu.

Forsi nasal biex ngħidha, imma għalissa m'iniex qiegħed ngħidha.

Imma jien qed ngħid li l- ewwel test ta' awtonomija, bir-rispett kollu, kellu jkun dak li nistaqsu jekk l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatisika huwiex emanazzjoni ta' dan il- parlament, bħall-awditur ġenerali, jew inkella tal-gvern.

Issa jekk ikunx hemm awtorita' fin-nofs jew le, huwa immaterjali.

Għax anke l-awtoritajiet, min jappuntahom?

Jappuntahom il-gvern.

Dan id-daħk fil-wiċċ m'għadux jikkonvinċi lill-poplu Malti u Għawdxi.

U dan joħroġ ċar ukoll meta llejla stess sieħbi l-Onor.

Charles Mangion staqsa lill-prim ministru meta kien jaf bir-riżenja tad-direttur ta' l- uffiċċju ta' l-istatistika.

Aħna konna nafu tlett ijiem qabel.

Konna nafu li dan għalaq l-uffiċċju tiegħu u ma deherx aktar hemmhekk.

Ħriġnieha?

Le ma ħriġnihiex.

Għalfejn?

L-Onor.

Gonzi kien jaf tlett ijiem qabel ma ħarġet fil-mument meta konna qegħdin nisimgħu fil-kon-katidral ta' San Ġwann il- litanija tal-qaddisin, fil-mument meta konna qegħdin ngħidu "itlob għalina Santa Marija Madalena".

F'dak il-mument ħarġet l-istqarrija li rriżenja d- direttur ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

Il-prim ministru kien jaf tlett ijiem qabel, imma llejla ma kellux il-wiċċ jgħid li kien jaf minn qabel.

Imma kien jaf.

Għalhekk ma rrispondiex u għalhekk dan it-tip ta' maniġġi biżantini qegħdin inaqqsu l-kredibilita'.

Dak kollu li ġara kien attentat biex niddevjaw l-argument prinċipali dwar jekk l-istatistika hijiex qiegħda tiġi mħawda, imbagħbsa, manipulata jew imbiddla, uża l-kelma li trid.

Imbagħad l-argument l-ieħor kien li miskin l-ex direttur ta' l-istatistika nazzjonali kien qed jiġi attakkat personalment mill-oppożizzjoni!

Dan assolutament m'huwiex il-każ.

Dak li qal illejla l-prim ministru kien mill- ġdid manipulazzjoni sħiħa oħra sabiex l-argument dwar jekk l-istatistika uffiċjali hijiex qiegħda tiġi manipulata jew le jiġi devjat f'argument irrilevanti u li m'huwiex veru, l-argument li kien hemm xi ħadd li qed jisparaw fuqu b'mod assolutament personali.

U din toħroġ ukoll mill- istqarrija tal-lejla.

Għaliex jien għedt: Fl-istqarrija tiegħu, l-Onor.

Gonzi xi provi ġab li s-Sur Cordina - dak li rriżenja - kien qiegħed jiġi attakkat personalment?

Se nagħmel biss żewġ minuti fuq dan il-punt u nibqa' miexi għax m'huwiex argument importanti imma tajjeb li nsemmih.

Ħalli nelenka - għax ma naħsibx li ġiet elenkata llejla - x'inhi l-evidenza li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra.

Kien hemm artiklu miktub fl-4 ta' Settembru 2006, erba' xhur ilu, minn Joe Sammut fil-ġurnal "l-Orizzont" li kien intitolat "On a String".

Meta kont żgħir niftakar li kien hemm song ta' Sandy Shaw jisimha "Puppet on a String".

Mela Joe Sammut uża l-isem tas-song ta' Sandy Shaw, "On a String", kważi ħames xhur ilu fl-artiklu tiegħu.

U dan kien qiegħed iħossu assedjat personalment biha dik!

Imbagħad it-tieni evidenza hija artiklu ta' l-Onor.

Leo Brincat miktub fit-2 ta' Ottubru, 2006 li wkoll deher fil-ġurnal "l-Orizzont" intitolat "Gordon diġa` żelaq fin-niexef".

Dan kien xi ħames xhur ilu, jiġifieri dam jaħsibha biex jgħid li qed iħossu insultat personalment!

Imbagħad fit-8 ta' Jannar, 2007, Joe Sammut reġa' kiteb artiklu ieħor fil-gazzetta "l- Orizzont" intitolat "Flash Gordon".

Ma nafx x'qal fih għaliex ma qrajtux dan l-artiklu, imma jidher li fih ħafna ċifri wkoll.

Imbagħad fl-14 ta' Jannar 2007 insibu biċċa artiklu żgħir ta' l-Onor.

Joe Debono Grech fil- gazzetta "KullĦadd" intitolat "Gordon Cordina", u żewġ artikli ta' Lino Cassar - ma nafx min jista' jieħu għalih – wieħed fis-7 ta' Jannar, 2007 intitolat "Ikkwesċinjajniehom" u l-ieħor li fil-21 ta' Jannar intitolat "Lies, damned lies and statistics".

Din hija l-evidenza li biha dan ir- raġel ħass li kien qiegħed jiġi nsultat u attakkat personali mill-partit Laburista.

Jiena ngħid, bir-rispett kollu, li jekk din hija l-evidenza li seta' jtella' l-prim ministru, allura veru m'għandux każ.

U jekk veru qiegħed jingħad li s-Sur Cordina rriżenja fuq din il-bażi, allura anke s-Sur Cordina m'għandux każ.

Din hija biss skuża, u l-iskuża hi maħsuba biex taħbi fatt problematiku ħafna, li l-istatistika ta' pajjiżna qiegħda tiġi manipulata.

Għax jekk din hija l-evidenza ta' attakki personali li qegħdin joħorġu barra mill-iskadenzi tekniċi, akkademiċi, professjonali tal-persuna konċernata, allura bir-rispett kollu ...

Lil Richard Muscat daqs kemm attakkajnieh fuq bażi serja, imma injora kollox.

Dak qisu goldfish kien, baqa' għaddej jgħum fl-ilma; mhux problema.

Kien hemm ukoll is-Segretarju Parlamentari Carmelo Mifsud Bonnici.

Daqs kemm attakkajnieh – attakkajnieh f'sens ta' kritika politika - fuq affarijiet serjissimi u għedna li jgħaddi l-affarijiet ħalli joqogħdu jnaddfulu l-uffiċċju tiegħu nies li qegħdin il- ħabs fuq droga u għandhom il-kumpanniji tagħhom, u qisu ma ġara xejn!

Pero' miskin dan il-bniedem insultajnieh personali tant li ħassha daqshekk importanti li jirriżenja għax Joe Sammut kiteb l-artikli "On a String" u "Flash Gordon", Leo Brincat kiteb l-artiklu "Gordon żelaq fin-niexef", Joe Debono Grech kiteb l-artiklu "Gordon Cordina", u Lino Cassar kiteb l- artikli "Ikkwesċinjajniehom" u "Lies, damned lies and statistics".

Bir- rispett kollu, dan l-argument ma jreġix.

U naħseb li għalhekk illejla kkonfermajna li għandna problema f'dan il-pajjiż.

Għandna gvern li mhux qiegħed jaffaċċja r-realta'.

Għandna gvern li qiegħed jippersisti b'sistema li, bir-rispett kollu, mhix qed taħdem.

Il-bidliet fl-istatistika, u xtaqt li bdejna minnhom.

Semmejna t-turiżmu, semmejna l-impjiegi, semmejna t-Lm88 miljun deficit ta' l-1996 li f'daqqa waħda, eżatt fin-nofs tal-budget debate - għax semmejthom jien fl-ispeech tal-budget - saru żball, ma nafx wara kemm-il sena.

Imma mbagħad, fuq kollox, hemm il-bidliet li saru fl-istatistika bla ebda tħabbira ta' xejn f'nofs Diċembru tas-sena li għaddiet.

U nista' ngħidlek, Sur President, li l-flash point għalina ġiet min-nies li qed isegwu dak li jiġri fl- istatistika tal-pajjiż fi ħdan l-uffiċċju ta' l-istatistika.

Ma nelaborax iktar imma din irrid ngħidha, ħalli l-prim ministru ma joqgħodx jiġi jsemmilna managerial group u mhux managerial group, clutching at straws.

U qed nagħmilha ċara.

Hawnhekk se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-rapport tekniku li tawna tekniċi li żgur li mhux niżvela isimhom, għax imbagħad fuq in-naħa l-oħra waqt li jitbissmu - waqt li nitkellmu jitbissmu l-ħin kollu f'ċerti affarijiet - minn taħt ikunu qegħdin ...

M'aħniex lesti li lin-nies li qed jiddefendu l-integrita' ta' pajjiżna, minkejja l-madmad li ninsabu taħtu, taħt it-tbissima, inħalluhom idaħħlulhom is-sikkina.

Hemm nies ta' integrita' f'dan il-pajjiż li l-affarijiet idejquhom kif isiru, u għal xahar wara l-ieħor u sena wara l-oħra, jaħdmu b'integrita' f'dan il-pajjiż.

M'aħniex lesti li niżvelaw ismijiet ta' nies li mbagħad għax jaħdmu b'integrita' dawn jispiċċaw jiddendlu, għax dawn in-nies ta' quddiemna jdendluhom, bla ebda skruplu ta' xejn.

U lil dawn in-nies ta' integrita` ngħidulhom li għalkemm forsi bħalissa ninsabu minn taħt bħala oppożizzjoni, forsi bħalissa ninsabu f'pożizzjoni li nistgħu nisimgħu u ma nistgħux naġixxu, l-integrita' tagħhom napprezzawha, ngħożżuha u se nkunu qed nagħmlu minn kollox biex niddefenduhom.

Qed nitkellem bl-aktar mod sinċier illejla.

Ir-rapport li qed nirriferi għalih u li se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra, huwa intitolat "Recent revisions to GDP statistics and the national statistics office's explanation".

Ħriġnieh quddiem kulħadd u stennejna risposta għalih min-naħa ta' l-uffiċċju ta' l-istatistika, immexxi minn Cordina jew minn ma nafx min; ma jimportaniex u ma jinteressaniex minn min.

Dan huwa rapport serjissimu u għad ma kellniex risposta serjissima għalih.

Fl-istess mument li konna qed nisimgħu litanija tal-qaddisin, ħareġ ukoll - u tqiegħed fuq il-website - ir-rapport ta' tweġiba ta' l-NSO, ta' l- uffiċċju ta' l-istatistika, għal dak li jgħid dan ir-rapport li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

U l-prim ministru llum lanqas kellu d-diċenza li jirriferi bl-iċken mod għar-risposta li suppost ta l-uffiċċju ta' l- istatistika għal dan ir-rapport tekniku.

U safejn naf jien lanqas konferenza stampa ma saret biex jiġi mħabbar x'hemm fir-risposta teknika ta' l-uffiċċju.

Xejn.

Sempliċement għandna stqarrija ta' l-uffiċċju ta' l- istatistika li għandu fiduċja fid-direttur li rriżenja.

Neither here nor there!

Ir-responsabilita` nazzjonali titlob li jekk qed nitkellmu fuq affarijiet ta' serjeta', nitkellmu u nirrispondu b'mod serju.

Nagħmlu l- politika kemm hemm bżonn.

Ix-shadow play nagħmluha.

Min qiegħed iħossu skomdu fuq bażijiet tekniċi, jirriżenja ħalli mbagħad jilgħabha b'mod politiku; dik affari tiegħu.

Imma d-dibattitu jrid jibqa' għaddej, il- mistoqsijiet iridu jiġu mwieġba b'mod serju u responsabbli quddiem il- poplu.

U mhux ikolli telefonati minn nies ekonomikament stabbiliti li jgħiduli: Qrajtha r-risposta ta' l-uffiċċju ta' l-istatistika fuq il- website?

U jien ngħidilhom: Iva qrajtha.

U huma jgħiduli: Imma dik x'risposta hi?!

Dik m'hi risposta xejn.

U l-Prim Ministru llejla assolutament injora l-kritika teknika kollha li saret mill-Partit Laburista, kif injora wkoll ir-risposta fjakka u vojta li tpoġġiet fuq il- website ta' l-NSO mal-mument li tħabbret ir-riżenja ta' Cordina.

Irrid ngħid li r-riżenja ta' Cordina hija irrilevanti għalija.

Jien wieħed min-nies li għedt li jkunx Ċikku jew Peppu li qed imexxi l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, huwa immaterjali.

La l-gvern iddeċieda li l- uffiċċju ta' l-istatistika jaqa' taħt il-gvern, allura huwa l-ministru tal- finanzi responsabbli minnu, il-prim ministru huwa responsabbli.

Għalhekk għedt u nerġa' ngħid li l-prim ministru kien jaf tlett ijiem qabel tħabbret ir-riżenja li hemm riżenja.

U ma joqgħodx jinħeba wara Camilleri ta' l- awtorita'.

Dan x'għandu x'jaqsam!

Kemm jaħsbuna boloh dawn in-nies!

Kemm jaħsbu li l-poplu Malti hu iblah!

Noqogħdu ninħbew wara l-paraventi!

Qalilna: Mhux jien irċevejtha r-riżenja, mhux jien għandi x'naqsam, imma l- awtorita'.

U ejja!

Mela se nibqgħu sejrin hekk?!

Min qed jemminhom aktar dawn l-affarijiet?!

U bl-istess mod, il-prim ministru huwa responsabbli għall-ispjega, hekk imsejħa, li ngħatat mill-NSO u għandu jgħid jekk jaqbilx magħha jew le.

Aħna nhar is-Sibt li ġej se nkunu qed noħorġu replika għal dak li stqarr l- NSO, mhux fuq il-kwestjoni tar-riżenja, imma fuq ir-rapport tekniku tagħna dwar il-manipulazzjoni ta' l-istatistika li qed issir bħalissa.

Se ngħaddi biex inqajjem il-punti tekniċi li ma ngħatatx risposta għalihom.

Per eżempju, ir-rapport tal-MLP staqsa kif meta madwar 85% tar-reviżjonijiet fil-gross domestic product kienu dovuti għall-qasam tal-manifattura, għall- qligħ minn dan is-settur, u meta l-biċċa l-kbira ta' l-industrija tal- manifattura għandha sidien barranin, ma kien hemm ebda reviżjoni fil- komponent hekk imsejjaħ net property income from abroad fil-bilanċ tal- pagamenti.

Ma kellna l-ebda tweġiba għal din il-mistoqsija.

Issa naf li dak li għedt bħalissa jinstema' gibberish, imma din hija mistoqsija importanti għall-ekonomisti li jsegwu l-istatistika.

Ma kellna l-ebda risposta għal dan, Sur President.

Id-dokument li għadni kemm semmejt u li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra, juri li filwaqt li fil-preżentazzjoni li s-Sur Cordina għamel fid-29 ta' Diċembru 2006 - għax dakinhar għamel preżentazzjoni biex jgħid li kollox sejjer tajjeb fl-istatistika - hu kien qal li r-reviżjonijiet fiċ-ċifri tal- manifattura, madwar 75% tar-reviżjoni, kienu jikkonċernaw il-produzzjoni.

Ikkonfermaw dak li għedna aħna.

Mill-ġdid, dan li qed ngħid jien jinstema' gibberish, ħadd m'hu se jifhem xejn minnu.

Imma għal min hu fl-ekonomija, għal min qiegħed imexxi t-tmun jew jara kif jimxi t-tmun tal-vapur, ammissjoni ta' dan it-tip tindika li hemm xi ħaġa ħażina.

Imbagħad għandna l-kwestjoni dwar jekk hux veru li r-reviżjonijiet li saru mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika kienu sinifikattivi, kenux tabilħaqq qawwija fil-mod kif affettwaw ix-xejriet ta' bidla ekonomika fil- pajjiż.

Mill-analiżi li għamilna - u qed nerġgħu nikkonfermawha - jirriżulta li huma sinifikattivi.

Fuq dan kollu llum il-prim ministru li, nerġa' ngħid, huwa wkoll il-ministru tal-finanzi - u l-affarijiet tekniċi jrid jiħħendiljahom hu; jekk mhux se jiħħendiljahom hu, irid jgħaddihom lil xi ħadd ieħor - ma qal xejn.

U nibqgħu sejrin hekk.

Imbagħad hemm punt ieħor.

Ir-rapport li ħriġna aħna u li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra juri li dak li qal id-direttur ta' l-istatistika fid-29 ta' Diċembru ta' l-2006 jiġifieri li ċ-ċifri - issa din hija xi ħaġa oħra li ħadd m'hu se jifhem xejn minnha - ta' gross national income ġew riveduti 'l isfel għas-snin 1996-2005 minħabba reviżjonijiet fil-bilanċ tal- pagamenti, ma kenitx minnha u hija waħda fallaċi.

Din kienet allegazzjoni li għamilna aħna fir-rapport tagħna u li ma kellna l-ebda risposta għaliha.

Punt ieħor li semmejna fir-rapport kien, per eżempju, li l-konklużjoni ta' dak li qal id-direttur ta' l-istatistika fid-29 ta' Diċembru, li d-daqs fir- reviżjonijiet li għamel kienu qed jiċkienu u allura kienu jindikaw aktar stabilita` fir-riżultati, kienet waħda qarrieqa.

L-NSO ibbaża dan l- argument fuq l-istatistika li kienet tasal sa l-2004 u eskluda dik ta' l- 2005 u ta' l-2006, u kienet biss ibbażata fuq statistika ta' ċertu tip u mhux fuq statistika aktar importanti.

Fuq dan il-punt ma kellna l-ebda tweġiba.

Issa forsi jkun hawn min jgħid li m'hu qed jifhem xejn - għandu raġun ma jifhem xejn għax l-istatistika hija xi ħaġa kkomplikata.

Imma mhux dak hu l-argument.

L-argument huwa li jekk irridu tabilħaqq inkunu ċari mal- pajjiż, irridu naħdmu fuq numri, fuq statistika u fuq ċifri li jagħtuna r- realta`.

L-argument tagħna huwa li fit-tmexxija ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika f'dawn l-aħħar xhur - ħalli ngħid f'dawn l-aħħar xhur - qed jirriżultaw diskrepanzi kbar.

Jirriżulta li l-vapur ta' l-istat tagħna għaddej b'kumpass li apposta mhux qed iżomm ċar ma' fejn jista' jasal.

Allura bir-raġun kollu l-oppożizzjoni Laburista qiegħda tagħti s-sinjali ta' l-allarm.

Tagħmel hekk mhux biex tallarma lin-nies għalxejn b'xejn, mhux biex iddejjaq lill-gvern għalxejn b'xejn, mhux biex takkuża personalment lil dak u lil ieħor, imma qed tagħmel hekk għax hi dan hu ta' interess nazzjonali kbir.

Jien ngħid li qed taġixxi b'mod responsabbli.

Taħseb li dan id-dokument huwa sexy li taqrah?

Ħafna nies lanqas biss jifhmuh imma ħriġnieh b'dan il-mod ...

Ara liema oppożizzjoni, jekk ma tkunx serja, toħroġ rapport ibbażat fuq ċifri, fuq numri, fuq statistika li forsi jaqrawh u jifhmuh 50 jew 100 ruħ.

Imma dan huwa importanti u hekk nerġgħu nagħmlu.

Se nerġgħu nagħmluha nhar is-Sibt.

Ara l-gvern, l- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, ma ħariġx rapport bl-istess mod, poġġieh biss fuq il-website tiegħu.

Għalfejn ma ħariġx rapport bħal dan?!

Aħna se npoġġuh fuq il-website u se noħorġuh bħala rapport ukoll.

Għaliex?

Għax nemmnu li hemm bżonn ta' integrita` fit-tmexxija tal-pajjiż, u bħalissa m'hemmx integrita` fit-tmexxija tal-pajjiż, bħalissa m'hemmx gvern li jrid imexxi bis-serjeta`.

Nerġa' ngħid li l-istqarrija tal-prim ministru llejla kienet waħda tal- mistħija għax ma ffaċċjatx ir-responsabilitajiet personali, politiċi u istituzzjonali li għandu.

U din fuq affari li ma' ħafna nies tista' tinħass bħala astratta u mbiegħda, imma fir-realta`, kif nafu aħna lkoll li għandna r-responsabilita` tat-tmexxija, tolqot mill-qrib ħafna l-mod kif il- familja Maltija tgħix ħajjitha u tara l-ħajja tagħha tiżviluppa Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 5 ta' Frar, 2007, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena 2006 kemm kienet in-nefqa globali għas-safar tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti li jaqgħu taħt il-ministeru?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Matul is-sena 2006 in-nefqa globali għas-safar fil- ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu kienet ta' Lm211,294.10 (li minnhom Lm82,925.34 jiġu rifużi mill-Unjoni Ewropea u enti oħrajn).

Fil- każ tal-MEPA, in-nefqa kienet ta' Lm78,290 (li minnhom Lm20,399 ġew rifużi mill-Unjoni Ewropea) filwaqt li għall-Wasteserv Malta Ltd in-nefqa kienet ta' Lm12,414.03.

NEFQA FUQ MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Matul is-sena 2006, jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in- nefqa globali tal-mobile phones fil-ministeru dipartimenti, dekasteru u enti li jaqgħu taħt il-ministeru?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

SPIŻA FUQ FUEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena 2006 kemm kienet in-nefqa globali tal-fuels tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti li jaqgħu taħt il-ministeru?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Matul is-sena 2006 in-nefqa globali għall-fuels fil-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu kienet ta' Lm262,197 (Lm68,340 minnhom għall-użu ta' vetturi/trasport).

Fil-każ tal-MEPA, in- nefqa kienet ta' Lm28,397 filwaqt li għall-Wasteserv Malta Ltd in-nefqa kienet ta' Lm38,014.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Matul is-sena 2006 jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in- nefqa globali għas-safar tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti li jaqgħu taħt il-ministeru?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsijija parlamentari 19195, filwaqt li l-kumplament ta' l- informazzjoni għadha qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

NEFQA FUQ SERVIZZI TAT-TELEPHONE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena 2006 kemm kienet in-nefqa globali għal użu tas-servizzi tat-telephone fil-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti li jaqgħu taħt il-ministeru?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Matul is-sena 2006 in-nefqa għall-użu tas-servizz tat-telephone fil-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu kienet ta' Lm86,810.65.

Fil-każ tal-MEPA, in-nefqa kienet ta' Lm65,652 filwaqt li għall-Wasteserv Malta Ltd in-nefqa kienet ta' Lm16,670.41.

NEFQA FUQ FUEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Matul is-sena 2006 jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in- nefqa globali tal-fuels tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti li jaqgħu taħt il-ministeru?

ONOR.

SINGLE MOTHERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm hawn single mothers fuq ir-relief?

Kemm ingħataw flus f'relief u għajnuniet oħra s-sena l-oħra?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: In-numru ta' single mothers li qed jirċievu l- għajnuna soċjali preżentement hu 1,879 u li matul l-2006 din il-kategorija ta' persuni rċevew Lm3,571,780.63 f'għajnuna soċjali, allowances u benefiċċji oħra mħallsa taħt l-att dwar is-sigurta' soċjali.

REATI KONNESSI MA' DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-qorti konnessi ma' reati fuq droga s-sena l-oħra?

X'kien ir- reat u x'weħlu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2006 l-iskwadra ta' kontra d-droga tal- pulizija ressqet quddiem il-Qorti 429 persuna fuq akkużi relatati ma' pussess ta' droga u 116 persuna oħra fuq akkużi relatati ma' traffikar ta' droga.

Minn dawn 115 kellhom il-każ deċiż mill-Qorti, fejn wara li nstabu ħatja ġew mogħtija sentenzi li kienu jinkludu priġunerija, sentenzi ta' ħabs sospiżi, multa u kondizzjonijiet taħt Kapitolu 446.

VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn vetturi bil-mutur liċenzjati u ta' liema tip huma?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

PRIĠUNIERI - REMISSION

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm priġunieri li tilfu r-remission fuq is-sentenza ta' ħabs mogħtija lilhom is- sena l-oħra u għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2006 kien hemm 104 priġunieri li tilfu xi remission.

Ir-remission tintilef minħabba ksur tar-regolamenti tal-ħabs.

IMPORTAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impurtati karozzi jew vetturi s- sena l-oħra u kull sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm minn dawn kienu ġodda u ta' liema tip kienu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport ma żżomx informazzjoni fuq in-numru ta' vetturi impurtati f'Malta.

Id-direttorat tal- liċenzji jżomm informazzjoni fuq vetturi li jiġu reġistrati u liċenzjati biex jintużaw fit-triq.

ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru ċitazzjonijiet is-sena l-oħra u għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: L-istatistika dwar persuni mressqa l-qorti mill-pulizija matul is-sena l-oħra għadha qed tinġabar.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm qamet kull safra (spejjeż kollha nklużi) matul l-2006 fejn kien involut hu u s-segretarju parlamentari separatament, safra b'safra?

Meta sar dan is-safar?

Kemm damu ljieli?

Fejn kienet id-destinazzjoni?

Min kienu l-uffiċjali li akkumpanjaw lilu jew lis-segretarju parlamentari u x'karigi għandhom?

Ta' kemm stilel kienu l-lukandi li marru fihom għal akkomodazzjoni f'kull safra separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm qamet kull safra (spejjeż kollha nklużi) matul l-2006 fejn kienet involuta hi, safra b'safra?

Meta sar dan is-safar?

Kemm damu ljieli?

Fejn kienet id-destinazzjoni?

Min kienu l- uffiċjali li akkumpanjawha u x'karigi għandhom?

Ta' kemm stilel kienu l- lukandi li marru fihom għal akkomodazzjoni f'kull safra separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Dwar il-livell ta' l-akkomodazzjoni, irrid ngħid li fil-maġġor parti tal- konferenzi u attivitajiet li attendejt għalihom barra, il-hotels ikunu speċifikament identifikati mill-organizzaturi.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm qamet kull safra (spejjeż kollha nklużi) matul l-2006 fejn kien involut hu, safra b'safra?

Meta sar dan is- safar?

Kemm damu ljieli?

Fejn kienet id-destinazzjoni?

Min kienu l- uffiċjali li akkumpanjawh u x'karigi għandhom?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm qamet kull safra (spejjeż kollha nklużi) matul l-2006 fejn kien involut hu, safra b'safra?

Meta sar dan is-safar?

Kemm damu ljieli?

Fejn kienet id-destinazzjoni?

Min kienu l-uffiċjali li akkumpanjawh u x'karigi għandhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

DJAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid fiex waslet it-talba għal recognition għal post li l-indirizz tiegħu qed jintbagħat separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-talba li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata.

MCAST - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-istudenti ta' l-MCAST, li ftit taż-żmien ilu kienu anke tressqu l-qorti fuq każ ta' bullying, irritornawx lura lejn l-iskola?

X'għajnuna qed jingħataw fil-preżent ħalli ma jirripetux l-iżball li kienu għamlu?

Jikkonsidra l-Ministru li f'każi bħal dawn jintbagħtu jagħmlu xogħol volontarju, bħal ngħidu aħna fil- weekends jew festi pubbliċi, fosthom ma' persuni li jkunu għaddejjin minn tbatijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Erbgħa mill-ħames studenti daħlu lura l-kulleġġ u għandhom diversi appuntamenti mill-counsellors tal-kulleġġ.

Il-ħames student m'għadux jattendi l-kulleġġ.

Informat ukoll li l-awtoritajiet tal-kulleġġ ħadu passi drastiċi ma' l- istudenti kollha involuti u ngħataw miri akkademiċi u vokazzjonali għoljin.

Il-ġenituri tagħhom kienu involuti direttament u mistennija li jikkollaboraw ma' l-MCAST biex jiżguraw li t-tfal tagħhom jirrealizzaw il- gravita' ta' l-azzjoni li għamlu u li jpattu għaliha.

L-awtoritajiet tal-kulleġġ, bħala professjonisti, ittrattaw l-inċident b'mod effettiv u se jkomplu jaraw li l-edukazzjoni u l-iżvilupp personali taż-żgħażagħ involuti jkunu adegwati.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l-ministeru tagħha, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtha, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

Fiex kienu jikkonsistu s- servizzi li ngħataw f'kull każ u kemm kienu l-ħlasijiet?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l-ministeru tiegħu, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

Fiex kienu jikkonsistu s-servizzi li ngħataw f'kull każ u kemm kienu l-ħlasijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-konsulent jew kumpaniji ta' konsulenti lokali jew barranin li għamilna użu minnhom matul is-sena 2006 huma dawn:

Kidd Rapinet - konsulenti legali Ingliżi mqabbda biex jiddefendu lid- dipartiment f'kawża legali fl-Ingilterra.

Il-ħlas kien ta' Lm10,206.

TTM - kumpanija ta' konsulenti Ingliża mqabbda biex jgħinu fil-proċess ta' impjieg ta' senior radiographers barranin.

Il-ħlas kien ta Lm2,235.

A. Mallia Milanes - servizz ta' konsulenza fuq relazzjonijiet industrijali.

Il-ħlas kien ta' Lm613.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l-ministeru tiegħu, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l-ministeru tiegħu, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l-ministeru tiegħu, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l-ministeru tagħha, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtha, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KUNSILL MALTI GĦALL-KULTURA U L-ARTI - CHAIRMAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal li f'qasir żmien ikun hemm bidla fiċ- chairman tal-kunsill Malti għall-kultura u l-arti?

Kif ġiet magħżula din il-persuna u xi kriterji ntużaw?

Kemm se jkun il-ħlas li l-persuna magħżula se tieħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Iċ-chairman tal-kunsill Malti għall-kultura u l-arti rriżenja għax ħass li, minħabba x-xogħol tiegħu, ma setax jiddedika l-ħin neċessarju għall-qadi ta' din il-kariga.

Iċ-chairman il-ġdid intgħażel għax għandu l-kriterji neċessarji sabiex imexxi l-bord tal-kunsill Malti għall-kultura u l-arti.

Ir-remunerazzjoni taċ-chairperson hija ta' Lm6,000 fis-sena.

SKEJJEL - TAGĦLIM TAD-DRAMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid u jispjega l-arranġamenti li saru dan l-aħħar dwar it-tagħlim tad-drama fl-iskejjel fejn persuna jew persuni li m'għandhomx il-kwalifiki ta' għalliema qed jitħallew igħallmu dan is-suġġett?

Kif intagħżlu dawn il-persuni u kemm hu l-ħlas li qed jingħataw?

F'liema skejjel qed isir dan it-tagħlim?

Jistax jitqies dan kollu bħala sfiduċja fid-drama unit ta' l-istess diviżjoni ta' l- edukazzjoni?

Jista' jgħid ukoll x'sillabu qed jiġi segwit?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-sena skolastika li għaddiet l-HSBC cares for children's fund sponsorja lid-direttur ta' skola tad-drama privata biex imexxi sessjoni darba fil-ġimgħa mat-tfal tal-ħames sena dwar teaching English through drama.

L-esperiment kien suċċess u l-HSBC cares for children's fund urew ix-xewqa li jkomplu dan l-esperiment ma' l-istess tfal matul din is-sena skolastika.

L-għalliem/a tal-klassi tkun preżenti waqt il-lezzjoni.

Ix-xogħol li qed isir qed jikkumplimenta x-xogħol li jagħmlu l-għalliema tad-drama fl-iskejjel għax qed jgħin lill-istudenti jwessgħu l-għarfien tagħhom tal-lingwa Ingliża u jkabbru l-fiduċja fihom infushom ħalli jkunu jistgħu jesprimu ruħhom aħjar.

Informat ukoll li l-iskejjel fejn qed isir dan it-tagħlim huma ta' Bormla u l-Birgu, l-għażla ta' dawn il-persuni saret mill-HSBC u l-iskejjel ma ħallsu xejn.

Is-sillabu li qed jiġi segwit hu ta' l-Ingliż skond il- kurrikulu nazzjonali b'enfasi fuq il-kreattivita', l-intonazzjoni tal- lingwa Ingliża, tkabbir tal-vokabolarju u s-self-esteem.

Wara li tajt din l-informazzjoni, naħseb li l-Onor.

Membru jaqbel li min issuġġerilu r-raba' mistoqsija huwa żbaljat ħafna u ma jixtieqx il-ġid tat- tfal.

TRASPORT BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa mill-Gvern Malti dwar l-opinjoni motivata li l- Kummissjoni Ewropea bagħtet lil Malta għal nuqqas ta' osservanza tar-regoli dwar il-kabotaġġ marittimu fis-servizz tat-trasport bejn Malta u Għawdex?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

GĦAWDEX - INDUSTRIJA TAL-MANIFATTURA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 22351 dwar inċentivi għall- industrija tal-manifattura f'Għawdex, tista' l-Ministru tgħid għaliex is- sussidju qed idum sa sitt snin biex jitħallas?

Għaliex il-flus ivvotati għas-sena 2007 lanqas ikopru t-talbiet kollha għas-sena 2004 li diġa' huma approvati mill-Malta Enterprise?

Meta huma mistennija jitħallsu t-talbiet li diġa' huma approvati mill-Malta Enterprise u li l-Ministru nkludiet fit- tweġiba tagħha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-inċentivi msemmija jdumu ma jitħallsu minħabba li l-kumpaniji nfushom ma jibgħatux it-talbiet tagħhom lill-Malta Enterprise immedjatament kif tagħlaq is-sena finanzjarja tagħhom kif ukoll li wara li jintbagħtu t-talbiet dawn ikunu iridu jiġu vverifikati li f'ħafna każi jieħu ż-żmien minħabba li jkollha tintalab aktar informazzjoni għall-iskop tal-verifika.

Pagamenti imbagħad isiru skond il-fondi allokati.

GĦAWDEX - TRIQ MIR-RABAT GĦAL SAN LAWRENZ

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 22754 dwar it-tender tat-triq mir- Rabat għal San Lawrenz fejn hija rrifjuta li tagħtini l-iskeda tal- kwantitajiet (schedule of quantities) tax-xogħlijiet fuq din it-triq għax qalet li din l-informazzjoni hija ta' natura kummerċjali, taf il-Ministru li din l-informazzjoni hija ta' natura pubblika u ta' interess pubbliku ħafna aktar u akbar milli hija ta' natura kummerċjali?

Taf li din l- informazzjoni ssoltu tingħata u ma tinżammx mistura mill-iskrutinju tal- parlament?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li talab fil-mistoqsija parlamentari 22754 kienet ta' natura kummerċjali u għalhekk ma ngħatatx.

B'differenza l-informazzjoni mitluba f'din il- mistoqsija hija ta' natura pubblika u għalhekk qiegħda titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

UNJONI EWROPEA - DOKUMENTI TA' PROGRAMMAZZJONI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħidli meta hu mistenni jiġu approvati d- dokumenti ta' programmazzjoni għall-perijodu 2007-2013 tal-UE?

Meta hu mistenni jibda l-proċess ta' l-għażla tal-proġetti?

Fiex se jkun jikkonsisti l-proċess ta' l-għażla skond il-proċeduri stabbiliti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 22318 u 22760 u speċifikament dwar il-proġett ta' titjib tat-Triq San Lawrenz/Rabat, tista' jekk jogħġobha l-Ministru tirrispondini u tagħtini t-tagħrif kollu li jiena tlabtha fil-mistoqsija parlamentari 22318 u li hi baqgħet ma tagħtulix fit- tweġiba tagħha f'mistoqsija parlamentari 22760 u cioe':

X'inhu x-xogħol relatat ma' din it-triq li ma ġiex inkluż fl-ispiża mistennija?

Fit-tweġiba li tatni f'mistoqsija parlamentari 22318, dan ix- xogħol ġie nkluż fl-istima oriġinali?

Jekk le, għaliex?

Tista' tgħidli għaliex dan ix-xogħol ma ġiex inkluż fl-ispiża mistennija?

X'inhuma l- ispejjeż ta' dan ix-xogħol relatat ma' din it-triq li ma ġewx inklużi fl- ispiża mistennija?

Kemm kien stmat oriġinarjament li jiswa dan ix-xogħol u kemm hu mistenni li jiswa issa?

X'inhuma x-xogħlijiet relatati ma' servizzi li ma ġewx inklużi fl-ispiża mistennija?

Fit-tweġiba li tatni f'mistoqsija parlamentari 22318, dawn ix- xogħlijiet relatati mas-servizzi ġew inklużi fl-istima oriġinali?

Jekk le, għaliex?

Tista' tgħidli għaliex dawn ix-xogħlijiet ma ġewx inkluż fl- ispiża mistennija?

X'inhuma l-ispejjeż ta' dawn ix-xogħlijiet relatati mas- servizzi li ma ġewx inklużi fl-ispiża mistennija?

Kemm kienu stmati oriġinarjament li jiswew dawn ix-xogħlijiet u kemm hu mistenni li jiswew issa?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Malli l-informazzjoni kollha tkun miġbura, din titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

GĦAWDEX - BIĊĊERIJA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 22756 dwar il- biċċerija t'Għawdex, tista' l-Ministru tgħidli fid-data tar-risposta x- xogħol kien jonqos isir fuq il-bini ta' estensjoni u mmodernizzar u kemm hu stmat li se jiswa dan ix-xogħol?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ix-xogħol li kien jonqos isir fuq il-bini tal- biċċerija jikkonsisti minn tqegħid ta' madum fil-parti diġa' mibnija u bini ta' xi kmamar oħra fejn parti mix-xogħol mistenni jsir mill-ħaddiema tal- gvern.

Jiena nformata wkoll li dan ix-xogħol li jonqos fuq il-bini huwa stmat li se jiswa Lm24,161.

LISTA TAL-PROTOKOLL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 22930 u jgħid min hu nkarigat mil-lista tal-protokoll?

Min japprova l-lista tal- protokoll?

Meta ġie emendat l-aħħar il-protokoll?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-uffiċċju tal-prim ministru huwa nkarigat mil-lista tal-protokoll.

JUNIOR LYCEUM STA.

TEREŻA - GĦALLIEMA TA' L-ISTUDJU SOĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-għalliema fl-iskola Junior Lyceum Santa Tereża Mrieħel li jgħallmu l-Istudju Soċjali?

F'liema sena jgħallmu?

Xi kwalifiki għandu kull wieħed?

ONOR.

LOUIS GALEA: Hemm erbgħa għalliema kwalifikati jgħallmu l-Istudju Soċjali mill-Form I sa Form V fl-iskola imsemmija.

Il-kwalifiki huma B.Ed (Hons) jew B.A. flimkien mal-P.G.C.E.

FGURA - BERĠA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid x'servizz qed jingħata mill- berġa tal-Fgura u meta?

Kull meta jkun hemm tabib u għalkemm ħin ikun preżenti?

Jista' jgħid ukoll kemm ilu magħluq l-uffiċċju tas-sanita' fl- istess lokalita'?

X'inhi r-raġuni li dan jinsab magħluq?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-uffiċċju tas-sanita' tal-Fgura ilu magħluq għal madwar sitt snin.

Dan ingħalaq flimkien ma' uffiċini oħra tas-sanita' madwar Malta meta saret sistema ta' ċentralizzazzjoni sabiex ir-riżorsi jintużaw b'mod aħjar.

VOT 7035 - SPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 22059, jista' l-Ministru jgħid mill-ammont li kien committed kemm ġew imħallsa skond kull każ?

Jista' jgħid ukoll meta tħallsu?

Jista' jgħid ukoll x'xogħol sar f'kull item li hemm imniżżel fil-paper laid għat-tweġiba msemmija aktar qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandix x'inżid mat-tweġiba diġa' mogħtija għal mistoqsija parlamentari 22059.