MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 139 It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 139 It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 2004

WERREJ

MINUTI 794

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 794

TQEGĦID TA' KARTI 801

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ILSIEN MALTI (KUMITAT)

MALTESE LANGUAGE BILL (COMMITTEE STAGE) 802

AĠĠORNAMENT 823

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 829

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 138 li saret fl-14 ta' Ġunju, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

VALLETTA: SKOLA PRIMARJA - KOMUNIKAZZJONI PERMEZZ TA' E-MAIL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol ta' network li huwa meħtieġ għall-komunikazzjoni permezz ta' l-e-mail fl-iskola primarja ta' Sant'Iermu fil-Belt Valletta?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u l-Komunikazzjoni) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg): Informat li x- xogħol tan-network li hu meħtieġ għall-komunikazzjoni permezz ta' l-e-mail fl-iskola Primarja ta' Sant'Iermu fil-Belt Valletta kien komplut f'Ġunju tas-sena 2003.

KUNSILL MALTI GĦALL-ISPORT – SELF TA' FLUS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm issellef flus il-kunsill Malti għall-isport mit-twaqqif tiegħu minn wara li għaddiet il-liġi dwar l-isport?

Jekk fl-affermattiv, x'kien l-iskop għal dan is-self?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li l-kunsill Malti għall-isports bl-approvazzjoni tal- ministeru tal-finanzi ssellef Lm250,000 fil-bidu ta' din is-sena.

L-iskop tas-self kien biex jitħallsu l-kredituri li kellha il-pixxina nazzjonali qabel ġiet mgħoddija lill-kunsill Malti għall-isports u l-kredituri tad- dipartiment ta' l-isports qabel ma' ġie xolt.

KUNSILL MALTI GĦALL-ISPORT - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħol qed jagħmlu d-diretturi li huma fil-bord tal-kunsill Malti għall-isport?

Xi ħlas qed jieħdu kemm bħala diretturi kif ukoll għal ħidma oħra li jistgħu qed iwettqu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li d-diretturi li huma fuq il-bord tal-kunsill Malti għall-isports qed iwettqu dmirijiet skond il-liġi ta' l-Isport.

Il-ħlas tad-diretturi huwa ta':

Chairman - Lm6,000 fis-sena Membri - Lm1,000 fis-sena

Ħidma oħra li mhux parti mill-obbligu tagħhom ta' diretturi kien hemm:-

Ms Kethryn Borg - acting facility manager - pixxina nazzjonali - Lm583.33 fix-xahar għal tliet xhur.

Mr Euchar Camilleri - acting facility manager - Cottonera sports complex reimbursement għal spejjeż ta' telekomunikazzjonijiet u transport - Lm400 fis-sena.

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kif qed titmexxa l-pixxina nazzjonali f'tal-Qroqq fil-preżent?

Kemm hemm ħaddiema u x'inhu x-xogħol tagħhom?

Jista' jgħid ukoll meta ġew impjegati dawn il- ħaddiema?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li l-pixxina nazzjonali qed titmexxa mill-KMS.

Fil- preżent, sakemm jinħatar facililty manager, il-pixxina qed titmexxa minn acting manager.

|Kariga |Nru |Data ta' | | | |l-Ingaġġ | |Front office |3 |29/03/2004| |staff | | | |Maintenance |2 |29/03/2004| |Maintenance |1 |29/03/2004| |assistant | | | |Gym manager |1 |29/03/2004| |Sports |3 |29/03/2004| |attendant | | | |Sports |1 |19/01/2004| |attendant | | | |Sports |1 |01/03/2004| |attendant | | | |Watchman |1 |Pre-KMS | | | |1998 | |Watchman |2 |Pre-KMS | | | |2001 | |Paint room |6 |Pre-KMS | |operators | |1993 | |Part-time |1 |Pre-KMS | |clerk | |2003 | |Timekeeper |1 |10/01/2004|

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħol sar jew qed isir mill-ewwel tas-sena sal-preżent fil-pixxina nazzjonali?

Min qed jagħmel dan ix-xogħol u kemm se jigi jiswa?

Saret xi sejħa pubblika għal dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Ix- xogħol li sar u li qed isir mill-ewwel tas-sena sal-preżent fil-pixxina nazzjonali kien jikkonsisti fi:

Qlugħ ta' madum mill-art tal-main pool u minflok isir surface ġdid – Rea Ceramics;

Irranġar ta' floodlighting - Ħaddiema tal-KMS

Irranġar tad-deck floor - Ħaddiema tal-KMS

Roof maintenance ta' partijiet fl-east block - Ħaddiema tal-KMS

Tibjid tad-dressing rooms - Ħaddiema tal-KMS

Tiswija tal-gym equipment - Skond l-original supplier

Barra minn hekk il-kunsill Malti għall-isport qed jagħmel evalwazzjoni dettaljata tal-bżonnijiet tal-manteniment tal-pixxina.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jgħid x'sar mill-iskola tal- kindergarten in-naħa ta' Lourdes fi Triq Brittannia ġewwa Raħal il-Ġdid peress li madwar sentejn ilu intqal li kienet se tinfetaħ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma naħsibx li l-Onor.

Interpellant huwa nformat tajjeb għax skond it-tagħrif li ngħatajt min-naħa tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għadha ma tteħditx id-deċiżjoni li tinfetaħ skola tal-kindergarten fil-post indikat minnu.

Peress li ma jidhirx li hemm żieda partikolari fin-numru ta' tfal li qegħdin jiġu assenjati fl-iskejjel primarji ta' Raħal il-Ġdid, f'dan l-istadju d-diviżjoni ma ħassitx il-bżonn li tbiddel il-pjanijiet tagħha.

Pero' biex inkun onest u b'saqajja fl-art se nerġa' nindaga biex ikolli informazzjoni aktar aġġornata dwar dan il-punt li jien ċert li jinteressa ħafna lill-Onor.

Parnis.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, madwar tmien xhur ilu kont għamilt domanda supplimentari fejn informajt lill-ministru li fl-entratura tas-section tal- kindergarten fl-iskola primarja tal-Kalkara, jeżisti ċertu periklu.

Il- Ministru kien wegħedni li se jindaga u għalkemm jista' jkun li ndaga, sal- lum dan il-periklu għadu hemm.

Jista' jara li din il-ħsara tiġi rranġata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, għada stess se nitlob biex jirrapportawli sew x'inhi s-sitwazzjoni u li jittieħdu l-passi kollha li hemm bżonn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Peress li fir-risposta tiegħu l-Ministru tani x'nifhem li t-tfal ta' din il-lokalita' qegħdin jiġu moqdija, jista' jgħidli x'se jsir mill-proprjeta' li l-kunsill lokali kien interessat li jiżviluppa għal dan il-għan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, minħabba li din il-kwestjoni mhux l- ewwel darba li tqanqlet, ikun aħjar li ssir domanda bil-miktub ħalli nkun naf x'inhi l-pożizzjoni tad-diviżjoni u nkun nista' nirrelataha lill-Kamra kollha.

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk il- pixxina nazzjonali tissellifx flus jew inkella tieħux biss il-fondi allokati lilha mill-gvern ċentrali fil-budget?

F'kaz li l-pixxina tissellef, jista' jgħid kemm isselfet f'dawn l-aħħar sentejn?

X'inhi r- raġuni għal dan is-self u min ta l-awtorizzazzjoni tiegħu għal dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-pixxina nazzjonali ma tissellifx flus iżda tingħata fondi allokati lilha mill-gvern ċentrali fil-budget.

B'effett mill-1 ta' Marzu, 2004, il-pixxina nazzjonali ġiet mgħoddija lill-kunsill Malti għall-isport.

PERSUNI LI KISBU ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li ngħataw iċ-ċittadinanza Maltija s-sena l-oħra u din is-sena u mil-liema pajjiż oriġinarjament kienu?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li n-numru ta' persuni barranin li akkwistaw iċ- ċittadinanza Maltija s-sena l-oħra u din is-sena huwa kif jidher fit- tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħidilna fuq liema kriterji jingħataw iċ-ċittadinanzi?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant talli tani l- opportunita' li nwieġeb għal din id-domanda peress li jistaqsuhieli ħafna nies u allura jkun tajjeb li tiġi rreġistrata pubblikament.

L-ewwelnett tista' takkwista ċ-ċittadinanza fil-mument tat-twelid tiegħek jekk titwieled Malta jekk almenu wieħed mill-ġenituri tiegħek ikun Malti, u f'każ li titwieled barra minn Malta, mhux biss wieħed mill-ġenituri jrid ikun Malti imma jrid ikun ukoll imwieled Malta.

Jiġifieri meta inti titwieled barra minn Malta għandek l-ostakolu li mhux biss missierek jew ommok iridu jkunu Maltin imma jridu jkunu mwielda Malta wkoll.

Meta titwieled Malta huwa biżżejjed li wieħed mill-ġenituri jkun Malti, u dan bl- emendi li konna ntroduċejna fl-1989.

Imbagħad fis-sena 2000 kienu ġew introdotti emendi oħra li permezz tagħhom jekk tikkwalifika għal ċittadinanza oħra, jiġifieri jkollok żewġ ċittadinanzi, tista' żżommhom it-tnejn.

Qabel kienet li fl-eta' ta' 18-il sena kellek sena żmien sabiex tiddeċiedi jekk iċċedix waħda jew l-oħra u jekk ma ċċedix iċ-ċittadinanza Awstraljana, per eżempju, kont titlef dik Maltija.

Imbagħad tista' takkwista ċ-ċittadinanza b'reġistrazzjoni, jiġifieri ma takkwistahiex awtomatikament bħal f'dawn il-każijiet li semmejt imma trid tapplika għaliha u bħala regola teħodha kważi awtomatikament.

Hawnhekk nirriferi l-aktar għal każijiet taż-żwieġ.

Per eżempju jekk persuna ta' nazzjonalita' barranija tiżżewweġ Malti, wara ħames snin li tkun ilha miżżewġa u tgħix ma' dik il-persuna, takkwista ċ-ċittadinanza Maltija.

Din ukoll daħlet permezz ta' l-emendi li konna ntroduċejna fl-2000.

L-unika eċċezzjoni hi meta jkun hemm raġuni ta' sigurta' jew interess pubbliku, jew għax il-pulizija tissuspetta li inti ġġielidt mal-mara, jew bil-maqlub, jew inkella jkun hemm ċerti indikazzjonijiet li dik il-persuna tista' tkun kriminali u affarijiet bħal dawn.

Pero' bħala regola teħodha awtomatikament.

(Interruzzjonijiet) Le, m'hemmx għalfejn tkun qed tgħix Malta, biżżejjed li tkun ilek tgħix fiż-żwieġ ma' persuna Maltija għal ħames snin.

Dak jintitolak li tieħu ċ-ċittadinanza Maltija, anke jekk tiżżewweġ u tmur tgħix l-Amerka.

Wieħed jistaqsi: Kif tinforzaha din?

Ħafna drabi huwa diffiċli li tinforzaha għax mhux se toqgħod tibgħat il- pulizija kull sena biex tara jekk din il-koppja għadhomx jgħixu flimkien.

Ħafna drabi l-inforzar tagħha jsir billi wieħed mill-konjuġi jikxef lill- ieħor meta dawn jiġġieldu.

Imbagħad tista' takkwista ċ-ċittadinanza b'naturalisation, jiġifieri għalkemm ma tkunx miżżewweġ Malti u lanqas twelidt Malta, tapplika biex issir ċittadin Malti.

Fl-1987 il-gvern kien ħareġ lista ta' każijiet bħal dawn.

Fosthom hemm każijiet fejn għalkemm la ommok u lanqas missierek ma jkunu Maltin, għandek dixxendenza Maltija.

Jista' jkun ukoll li xi darba kellek iċ-ċittadinanza Maltija u għal xi raġuni tliftha, allura terġa' tapplika għaliha.

Imbagħad hemm l-aħħar raġuni, dik ta' każijiet umanitarji.

S'issa d- dipartiment interpreta dawn il-każijiet bħala meta xi ħadd ma jkollux nazzjonalita'.

Kellna xi ftit mill-Jugoslavja li nqabdu f'pajjiżna, ma nafx x'ġara f'pajjiżhom, neħħewlhom il-nazzjonalita' u allura tajnihilhom.

Dawn il-każijiet ikunu ftit ħafna u ġeneralment jingħataw wara ċertu numru ta' żmien.

Fil-liġi m'għandna xejn indikat kemm għandu jkun dak iż-żmien, dik imbagħad hija fid-diskrezzjoni tal-gvern jew tal-ministru.

L-uniku requirement li hemm fil-liġi hi li trid tkun ilek ħames snin tgħix f'Malta biex tapplika.

Issa din ħafna nies iħawduha u jaħsbu li wara ħames snin għandhom dritt jeħduha mentri fil-fatt wara ħames snin għandhom dritt japplikaw.

Ir-regola ġenerali bħala politika interna li wieħed isegwi hi li jekk għandek tfal Maltin ...

Għax hawn min hu barrani pero' it-tfal tiegħu huma Maltin għax twieldu f'Malta qabel l-1989.

Għax ta' min jgħid li min twieled f'Malta qabel l-1989, anke jekk missieru u ommu kienu mill- Pakistan, huwa Malti.

Allura lil dawk ġeneralment wara 15-il sena nagħtuhom iċ-ċittadinanza.

Ir-regola ġenerali għal persuni oħrajn hi li jridu jkunu ilhom jgħixu f'Malta għal 20 sena.

Naturalment sena 'l hemm u sena 'l hawn m'hijiex se tagħmel differenza għax fil-liġi m'hemm xejn stipulat, tista' tagħtihielu wara sitt snin jekk trid, imma biex ikun hemm ċerta ordni, għamilniha b'dan il-mod.

Issib każijiet fejn persuni jkunu ilhom jgħixu seba' snin biss f'Malta jew clubs tal-football li biex iżidu player barrani jkunu jridu jagħmluh Malti.

Pero' wieħed irid jifhem li f'pajjiż żgħir bħala tagħna ma nistgħux noqogħdu nimxu b'dan il-mod.

Nisperaw li spjegajt it-tliet metodi ta' kif wieħed jista' jakkwista n- nazzjonalita' b'mod sempliċi kemm jista' jkun.

AMBAXXATI MALTIN F'PAJJIŻI TAL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm għandna ambaxxati Maltin ġo pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u fejn?

Xi pjani futuri għandu l-ministeru biex jinfetħu oħrajn, meta u fejn?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l- Investiment): Malta għandha ambaxxata fi 13-il pajjiż ieħor ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma l-Awstrija, il-Belġju, id-Danimarka, Franza, il-Greċja, il-Ġermanja, l-Irlanda, l-Italja, l-Olanda, ir-Renju Unit, Spanja, l- Isvezja u l-Ungerija.

Il-ftuħ ta' ambaxxati Maltin f'pajjiżi oħra isir fuq programm studjat li jieħu in konsiderazzjoni diversi fatturi bħala importanza strateġika u ekonomika fost oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħidli jekk għandniex ambaxxata jew konslu fl-Iran?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Safejn naf jien fl-Iran la għandna ambaxxata u lanqas konslu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jgħid kemm qegħdin jiswew lill- gvern Malti l-ambaxxati li semmejna fid-domanda oriġinali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Naturalment wieħed ma jistax jaqta' linja u jgħid kemm qed jiswew dawn l-ambaxxati.

Li jista' jagħmel jara x'kienu l-accounts tagħhom tas-sena l-oħra u jikkalkula, pero' quddiemi m'għandix dawn id- dettalji.

Imbagħad trid tqis li għandna ċerti ambaxxati li jkunu ta' ċertu kobor.

Dan huwa dovut għall-fatt li dawn l-ambaxxati jkunu qegħdin f'post li fih jew ikunu joqogħdu ħafna Maltin jew minnu jgħaddu numru ta' Maltin.

B'hekk ikun hemm bżonn ta' aktar assistenza konsulari, bħal fil-każ tar- Renju Unit.

Imbagħad meta niġu għal ambaxxati oħrajn, bħal dik tad- Danimarka, insibu li m'hemmx din it-tip ta' popolazzjoni u allura s- sitwazzjoni tkun differenti u ma jsirx daqshekk użu minnhom.

Fir-Renju Unit hemm ħafna Maltin u allura jagħmlu ħafna użu mis-servizz ta' l-ambaxxati.

Barra minn hekk numru kbir ta' Maltin jgħaddu minn dan il-pajjiż u wħud minnhom jiltaqgħu ma' ħafna problemi.

Ikun hemm min jitlef il-passaport jew xi flus, oħrajn ikollhom xi problemi mal-liġi u allura dawn il-każijiet kollha jispiċċaw fl-ambaxxati.

B'hekk hemm il-ħtieġa li jkollok ċerta manning ta' nies biex jagħtu l-assistenza tagħhom skond il-bżonn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

JOHN DALLI: Għandna statistika ta' kemm Maltin jaħdmu f'dawn l- ambaxxati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Din it-tip ta' informazzjoni teżisti pero' jkun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli d-domanda bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih l-informazzjoni kollha.

DWANA - KAŻI TA' KUNTRABANDU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm inqabad kuntrabandu din is-sena?

X'tip ta' oġġetti kienu u x'kien il-valur tagħhom?

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra t-tabella bit-tagħrif mitlub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħidli għadux pendenti l-każ tal-container li nqabad bil-whisky meta dan suppost kien qed iġorr ilma?

Jista' jkun li dan huwa inkluż f'din il-lista?

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, peress li l-lista hija twila, huwa diffiċli li nivverifika jekk dan il-każ huwiex qiegħed imniżżel fiha jew le.

Għalhekk ikun aħjar li wieħed janalizzaha u f'każ li ma jkunx sodisfatt, jerġa' jagħmel id-domanda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li la jien u lanqas il-poplu Malti u Għawdxi m'aħna sodisfatti, jista' is-Segretarju Parlamentari jispjegali x'inhi r- raġuni li dan il-każ li ilu s-snin li seħħ, għadu pendenti?

MR SPEAKER: L-Onor.

Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Filwaqt li m'iniex konxju li għandna ħafna każijiet li huma pendenti nfakkar lill-Onor.

Interpellant li d-domanda oriġinali kienet proprju dwar il-kuntrabandu li nqabad din is-sena u ma naħsibx li dan il-każ ġara din is-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien m'għedtx li dan il-każ ġara din is- sena, anzi għedt li ilu s-snin pendenti.

Jien xtaqtu jispjega lill-poplu Malti u Għawdxi jekk huwiex ġustifikat li każijiet kbar bħal dan li semmejtlu, fejn minflok ilma instab whisky u każijiet oħra fejn instabu ammonti kbar ta' sigaretti, idumu pendenti għal snin kbar u ma naslu għal ebda konklużjoni.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, ħafna drabi dawn il-każijiet ikunu spiċċaw f'idejn il-pulizija u mhux f'idejn id-dipartiment tad-dwana.

Għaldaqstant ma naħsibx li nista' nagħtih tweġiba ħlief li jkun sar rapport lill-pulizija min-naħa tad-dwana.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Il-każijiet kollha li jiġu nvestigati mbagħad imorru l- qorti.

Issa kif spjegajt diversi drabi, għalkemm jien ministru tal- ġustizzja, m'għandix kontroll fuq kemm il-kawżi jdumu l-qorti.

Xtaqt kieku kelli dan il-kontroll imma m'għandix.

Naturalment jekk xi ħadd jidhirlu li l-każijiet personali tiegħu qed idumu - u naħseb li l-akkużat li jkun fi proċedura kriminali ma jeħux gost li l-każ tiegħu idum - għandu rimedji legali biex ikun jista' jħaffef l-affarijiet.

Imma l-gvern ma jistax iħaffef il-proċessi hu.

Il-pulizija tagħmel ix-xogħol tagħha u għal xi raġuni jew oħra - jew għax l- avukati, speċjalment meta jkun hemm ħafna akkużati, iqajmu eċċezzjonijiet jew kawżi kostituzzjonali - il-proċess idum.

Imma fil-parlament daqshekk nistgħu nagħtu informazzjoni dwar x'inhi r-raġuni li każ qed idum jew ma jdumx u bl-ebda mod m'hu responsabbli, la jiena u lanqas xi ministru hawnhekk, kemm idumu l-kawżi l-qorti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiena ma staqsejtx x'inhi r-raġuni għala l- kawżi jdumu l-qorti imma jekk jidhirlux li l-poplu għandu dritt jistenna li affarijiet bħal dawn jinqatgħu malajr.

Għax hemm ħafna kawżi fejn itellgħuk malajr il-qorti, jakkużawk u jsibuk ħati jekk iridu.

Ma jidhirlux li l-poplu għandu raġun igerger għax joqgħod jistenna dawn is- snin kollha mingħajr ma jkun jaf x'inhu r-riżultat?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jiena se nsemmi kawżi fejn kont involut jien u fejn domt is-snin sabiex ħadt dak li ħaqni.

Riċentement kont irbaħt Lm900 talli kienu qaluli li jien kont l-aktar wieħed li nfaqt fil-karozzi.

Imbagħad meta mort niċċekkja sibt li għoddew il-karozzi kollha tal- pulizija, qisni l-karozzi tal-pulizija noqgħod nużahom jien!

Erba' snin domt biex ħadt Lm900 u għandu jkun – ma nafx issa jekk appellawx jew le – għadna qed nistennew ukoll.

Ma tistax tagħmel photocopy ta' każ u tgħid li l-każijiet l-oħra kollha jridu jimxu bħalu għax jiddependi minn ħafna affarijiet.

Per eżempju f'ċerti każijiet tad-dwana – nifhem li dan il-każ qam fuq tad-dwana – id- difiża tinsisti li jixhdu nies li jkunu bagħtu l-affarijiet huma.

Issa lil dawn in-nies ma nistgħux inkaxkruhom u nġibuhom Malta biex jixhdu.

Allura hemm sistema kkumplikata u li ddum, sabiex wieħed jitlob ix-xhieda ta' dawn in-nies barra minn Malta.

Din ma tistax tqabbilha ma' kawża oħra fejn xi ħadd jagħti daqqa ta' ponn lil xi ħadd, kulħadd rah, itellgħuh il-qorti u jeħel.

Jiġifieri dan huwa impossibbli!

Skond l-esperjenza tiegħi fil-qorti huwa mpossibbli li wieħed joqgħod jikkompara kawża ma' oħra.

Naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li hemm ċerti kawżi li m'għandhomx idumu daqstant, speċjalment kawżi tat-traffiku u huwa għalhekk li fl-abbozz li qed jemenda l-Kodiċi ta' l-Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili qed nipproponu żewġ emendi li nittama li l-oppożizzjoni tissapportjahom għax hawn min tkellem favur tagħhom u hawn min qisu għadu qed jittituba.

L-ewwelnett jekk jiena għandi nieħu sa Lm5,000 u lid-debitur nibagħtlu ittra uffiċjali u ma jweġibnix f'xahar, allura m'hemmx għalfejn immur il- qorti, nassumi li m'huwiex qed jikkontestaha u allura qisni erbaħt il-kawża l-qorti – ħalliha li mbagħad jekk hu jipprova li dik l-ittra ma rċevihiex jista' jwaqqa' dik is-sentenza - u t-tieni li f'ċerti kawżi ta' kollużjoni tat-traffiku, fejn ma jweġġgħux in-nies imma ssir biss ħsara lill-vetturi, minflok noqogħdu nibagħtu lin-nies il-qorti, dawn imorru kollha fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ.

Issa nispera li meta niġu għad-diskussjoni tagħha, l-oppożizzjoni tissapportjana ħalli f'affarijiet li jolqtu ħafna nies, ma jkunx hemm dewmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru qal li hu kellu kawża ta' libell li damet erba' snin.

Jien ukoll kelli kawża ta' libell li damet ħames snin – u ma kenitx dwar kemm kelli karozzi imma kienet li peress li jien kont fil-politika ppruvaw ikeċċuni mix-xogħol – pero' dan m'għandu x'jaqsam xejn mal-kwestjonijiet li semmejt.

Nerġa' ngħid li hemm kwestjonijiet li veru qegħdin idumu minħabba l-qrati imma mbagħad hemm oħrajn fejn id-dipartimenti tal-gvern stess jew ma ġabux dokumenti jew ma ġabux ċerta evidenza.

Ma jidhirlux li din hija inġusta u m'għandhiex tkun?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ma nafx liema huma dawk il-każijiet fejn id-dipartimenti stess ma jġibux id-dokumenti.

Issa m'iniex qed ngħid li kollox jimxi pinna u bilfors li xi ħadd irid jipproduċi d-dokument mal- ewwel għax forsi dan ma jinstabx jew għal xi raġuni oħra.

Pero' jien naf b'ħafna każijiet fejn jiġu jilmentaw għandi, jiena nibda naħseb li d- dipartiment tiegħi jkollu tort u mbagħad niskopri li għax id-difiża tkun qed tqajjem ċerti oġġezzjonijiet jew argumenti, ma nkunx nista' inwieġeb fl- ajru.

Ma neskludix li jista' jkun hemm xi dipartiment li ma jkunx diliġenti biżżejjed u minħabba f'hekk ma timxix il-kawża, imma hemm diversi raġunijiet.

U jista' jkun sempliċement dewmien daparti tal-ġudikant, m'iniex se noqgħod nistħi ngħidha!

Jien niftakar li kien hemm kawża qabel ma sirt ministru, ħallejtha, sirt ministru, spiċċajt minn ministru u nsibha fl-istess pożizzjoni li ħallejtha qabel ma sirt ministru!

Ma nistax ngħid li dawn huma affariiet tajbin, imma mill-banda l-oħra hawn ħafna ġudikanti oħrajn li jaqtgħu l-kawżi malajr, huma tal-kuxjenza u jemmnu li jekk ittawwal l-affarijiet, ikun hemm aktar kumplikazzjoni, apparti li din hija nġustizzja fiha nnifisha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

L-Onor.

Helen D'Amato.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, f'isem il- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita` nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' spezzjonijiet li saru fi stabbilimenti ta' l- ikel u xorb bejn Jannar u Mejju tas-snin bejn l-2002 u l-2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6035.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, wara li l-ftehim li sar ma' l- oppożizzjoni biex l-item li jidher fuq l-aġenda, jiġifieri d-diskussjoni fi stadju ta' Kumitat fuq l-abbozz ta' liġi dwar ir-reġistru ċentrali, ma jibqax jidher fl-ordnijiet tal-ġurnata minkejja li għandu l-messaġġ tal- President ̧ nipproponi li dan imur quddiem il-kumitat permanenti għall- konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi.

Ftehemna wkoll li dan bl-ebda mod ma joħloq preċedent imma japplika biss għal dan il-każ partikolari.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ILSIEN MALTI

MALTESE LANGUAGE BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitat, jippresjedi.

(Ikompli mill-14 ta' Ġunju, 2004)

Klawsola 8 - Kumitati Tekniċi.

Clause 8 - Technical Committees.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Qabel ma ngħaddi biex nitkellem dwar din il-klawsola, nixtieq ngħid li wara d-diskussjoni li kellna l-bieraħ fuq the Malta press club, eżattament fuq il-punt li kien qed jagħmel il-kollega tiegħi l-Onor.

Abela dwar jekk jinbidel l-isem, waslitli informazzjoni li fil-fatt dan m'għadux jismu "the Malta press club" imma jismu "il-kunsill tal-ġurnalisti Maltin" jew xi ħaġa hekk.

Għalhekk jien tlabt li jikkomunikawli l-isem bl- istatut formalment ħalli nkun nista' ngħaddi kopja lill-oppożizzjoni u mbagħad qabel ma nagħlqu d-dibattitu dwar dan l-abbozz ta' liġi nagħmlu recommittal u ma jkollniex din it-tip ta' problema.

Sur President, klawsola 8 qed twaqqaf il-kumitati tekniċi, u fil-fehma tiegħi, fil-kwadru ta' dan l-abbozz ta' liġi dawn il-kumitati huma organi li għandhom funzjoni importanti.

Bħal f'ħafna affarijiet oħrajn, huwa x- xogħol mirqum li jirrikjedi l-preparazzjoni li finalment jagħmel il- kwalita` tad-deċiżjonijiet li jkunu jridu jittieħdu.

Jekk ikollna kunsill li mhux se jkun appoġġjat b'mod tajjeb minn dawn il-kumitati tekniċi, allura ħafna mill-iskopijiet, mill-funzjonijiet u mill-prinċipji li dan l- abbozz ta' liġi qiegħed jippromwovi ma jkunux jistgħu jitwettqu b'mod tajjeb.

Fil-fatt din il-klawsola tipprovdi biex ikun hemm iffokar b'manjiera esperta u konsistenti fuq id-diversi aspetti li jitkellmu fuqhom il-prinċipji li għandhom il-ħsieb li jħarsu l-lingwa Maltija, jikkonservawha u jżommuha ħajja.

Għalhekk huwa mportanti li l-kumitati tekniċi li jkollna jkunu speċjalizzati.

Għal dawk li huma funzjonijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi rrid ngħid li x- xogħol li dan l-abbozz ta' liġi jrid jara li jitwettaq jolqot lil diversi oqsma, fosthom ̧ per eżempju, lill-qasam tat-traduzzjonijiet tal-liġijiet, li dan l-aħħar kien fuq l-aħbarijiet, lill-qasam tax-xandir, lill-oqsma tar- riċerka lingwistika u lill-iżvilupp tal-Malti fl-informatika.

Illum il- ħidma ġurnalistika, il-ħidma li għandha x'taqsam ma' l-amministrazzjoni pubblika, il-ħidma tas-settur kummerċjali u l-ħidma fid-dinja tax-xogħol qed issir bil-mezzi tat-teknoloġija ta' l-informatika, u huwa għalhekk li l- kunsill qed jiġi mogħti l-obbligu u l-funzjoni li jaħtar lil dawn il- kumitati tekniċi u jiddefinilhom it-termini tal-ħidma tagħhom.

In-natura ta' dawn il-kumitati hija ta' natura konsultattiva, u dawn l-organi konsultattivi se jiddiskutu x'politika għandha tiġi addottata f'diversi oqsma, fosthom ̧ per eżempju, fl-oqsma tat-terminoloġija partikolari, kif jgħid l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Mal-milja taż-żmien wieħed jistenna li l-kunsill jista' jħoss il-ħtieġa li jwaqqaf kumitat tekniku għal xi qasam partikolari li m'huwiex imsemmi fost l-eżempji li tagħti din il-klawsola.

Hawnhekk qed nagħtu bħala eżempju l-qasam tat-terminoloġija partikolari.

Iktar 'il quddiem wieħed jista' jgħid li huwa importanti li jkollna glossarju tat-terminoloġija bil-Malti fil-qasam mediku, fil-qasam ta' l-inġinerija jew fil-qasam tal-verifika finanzjarja.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed tikber l-importanza wkoll tat-traduzzjoni fil-kamp tat- tifsil tal-liġijiet u tat-traduzzjoni ta' dokumentazzjoni li tista' tkun xjentifika.

Qasam ieħor li żgur li iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar se jsir importanti huwa l-qasam tal-media, jiġifieri l-ġurnaliżmu, il-mezzi tal- komunikazzjoni, ix-xandir, ir-reklamar u dawk l-affarijiet kollha li għandhom x'jaqsmu.

Ħassejna wkoll li l-kunsill ta' l-ilsien Malti għandu jiffoka fuq ir- riċerka lingwistika, mhux għax din ma tkunx diġa` qiegħda ssir mill- istudjużi, speċjalment minn dawk li qegħdin jaħdmu kemm fil-qasam ta' l- edukazzjoni kif ukoll minn dawk li qegħdin jaħdmu fil-qasam ta' l- universita`, imma għax irridu li dan il-kunsill mhux biss jara li din ir- riċerka qiegħda ssir ...

Ħafna drabi - u dan ma japplikax biss għal dan il- kamp - issir ħafna riċerka u mbagħad ma nkunu nafu xejn dwarha.

Per eżempju, fil-qasam ta' l-edukazzjoni ssir riċerka fuq il-politika li tkun qed tiġi segwita, fuq il-metodoloġija, fuq ir-riżultati li jkunu qed jinkisbu u fuq l-attitudni tan-nies lejn l-edukazzjoni, mil-liema riċerka mbagħad aħna nkunu nistgħu nisiltu informazzjoni importanti ħafna.

Għalhekk huwa importanti li anke f'dan il-kamp, il-kunsill mhux biss jara li hemm moviment konsistenti ta' riċerka lingwistika imma jara wkoll li meta din ir-riċerka ssir huwa jifliha, janalizzaha u jara x'irid jislet minnha, kemm biex ikun jista' jidderieġi l-ħidma tiegħu kif ukoll biex ikun jista` jikkomunikaha mal-poplu.

L-istess nistgħu ngħidu għall-ortografija u għal-letteratura.

Huwa importanti ħafna li nkunu qegħdin niffokaw ukoll fuq x'qed jiġri fil-qasam tal-letteratura Maltija u fuq x'qed jiġri fil-qasam tat-teatru Malti, bħal ̧ per eżempju, xi drammi u kummiedji qed jinkitbu.

Huwa importanti ħafna wkoll li jkun hawn iffokar biex nassiguraw li jeżisti moviment dinamiku f'dan il-kamp.

Sur President, fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qegħdin ngħidu li l- kumitati tekniċi li jiġu maħtura mill-kunsill għandhom ikunu magħmula minn dak li qed jissejjaħ "kap tal-kumitat", u aħna qed insejħulu "kap tal- kumitat" għax irridu li fil-liġi dan ikun il-katalist ta' din it-taqsima partikolari, jiġifieri jkun il-persuna responsabbli f'dak il-kamp partikolari biex tassigura li l-kunsill għandu l-appoġġ kollu meħtieġ.

Il- liġi qed tgħid li dan il-kap tal-kumitat irid ikun studjuż speċjalizzat f'dan il-qasam partikolari u jrid ikun propost minn fost persuni kkwalifikati li jiġu rrakkmandati mill-akkademja tal-Malti u mid- dipartiment tal-Malti fl-universita`, bl-għażla tal-persuna f'idejn il- kunsill.

Mela hawnhekk qegħdin nipprospettaw dak li diġa` prospettajna, per eżempju, fil-każ ta' l-għażla ta' president tal-kunsill u qed nitolbu lill-akkademja tal-Malti u lid-dipartiment tal-Malti fl-universita` biex jissuġġerixxu xi ismijiet u mbagħad il-kunsill jaħtar kap minn fost dik il- lista.

Sur President, qegħdin ngħidu wkoll li għandu jkun hemm speċjalista li jiġi propost mill-kummissjoni fuq parir tal-kap tal-kumitat konċernat.

Il-kap tal-kumitat qed jingħata figura partikolari f'dan l-abbozz ta' liġi u qed ngħabbuh ukoll bir-responsabbilta` li dan jissuġġerixxi persuna oħra lill- kummissjoni fejn imbagħad din, min-naħa tagħha, tirrikmandaha lill-kunsill.

Ta' min jgħid ukoll li mbagħad il-kunsill ikun irid jaħtar żewġ membri oħra li jkunu magħżula għall-kontribut li jkunu taw fil-qasam partikolari tal-ħajja li għalih ikun twaqqaf il-kumitat propost mill-kummissjoni fuq parir tal-kap tal-kumitat, jiġifieri f'ċertu sens dan il-kumitat tekniku għandu żewġ persuni li x-xeħta tagħhom hija teknika u żewġ persuni oħra li huma magħrufa għall-kontribut li taw fil-qasam partikolari.

Dawn mhux neċessarjament għandhom ikunu esperti lingwistiċi f'dan il-kamp imma bla dubju ta' xejn għandhom ikunu nies li taw kontribut f'dak il-kamp.

Il- kumitat se jkun jista' wkoll jagħmel co-option ta' persuni oħra bħala membri osservaturi bid-dritt li jattendu iżda mhux bid-dritt li jivvotaw.

Imbagħad għar-rigward tal-funzjonijiet, ix-xogħol ta' dan il-kumitat huwa li josserva l-qagħda ta' l-ilsien Malti fuq bażi regolari, jiddiskuti liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għall-iżvilupp ta' dan l-ilsien u jfassal il- politika lingwistika fil-qasam li għalih ikun ġie maħtur dan il-kumitat.

Xogħol ieħor li se jagħmel dan il-kumitat hu li jagħti l-fehma tiegħu lill- kummissjoni dwar kwestjonijiet li jkunu marbuta mal-qasam partikolari li għalih ikun twaqqaf.

Issa hawnhekk, mad-daqqa ta' għajn, qed naraw binja li tidher ftit komplessa, imma meta wieħed iqis in-natura tas-suġġett li qed nittrattaw, jiġifieri lingwa li l-ħin kollu qed tiżviluppa u li hija mifruxa fl-għeruq ta' l-attivita` kollha tagħna l-Maltin u l-Għawdxin, għalkemm tidher li hija komplessa, fil-fehma tiegħi u anke ta' dawk li abbozzaw ir-rapport, hija binja meħtieġa jekk irridu li l-affarijiet isiru bil-kwalita` li jixraq f'dan il-qasam.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nixtieq nagħmel kumment żgħir fuq dak li qal il-ministru dwar the Malta press club.

Min-naħa tagħna aħna m'aħniex se nsibu diffikulta` biex iktar 'il quddiem nerġgħu mmorru lura biex niddiskutu dak li għandu x'jaqsam ma' l-isem tal-Malta press club.

Fi klawsola 8 qed nitkellmu dwar il-kumitati tekniċi, u jien m'iniex se noqgħod nerġa` nispjega l-funzjonijiet ta' dawn il-kumitati għax dawn diġa` spjegahom tant tajjeb il-ministru.

Naturalment irridu nifhmu li bażikament dak li jissejjaħ il-groundwork se jibda proprju minn dawn il-kumitati tekniċi, u allura huwa importanti li l-kumitati li jitwaqqfu jkunu meħtieġa u mhux inwaqqfu dawn il-kumitati biex sempliċement ngħidu li waqqafna kumitat.

Minħabba f'hekk, huwa importanti li l-kumitati jitwaqqfu skond il- ħtieġa u fil-liġi ma nistabbilixxux numru speċifikat ta' kemm għandu jkun hemm kumitati biex ma norbtux lill-kunsill dwar il-kumitati li għandu jkun hemm.

Huwa tajjeb li jkun hemm ċerta flessibbilta` f'dan is-sens biex jekk għada pitgħada tinħass il-ħtieġa li jkun hemm xi kumitat fuq xi ħaġa differenti li m'hijiex imsemmija fl-abbozz ta' liġi, ikun hemm il- flessibbilta` neċessarja biex dan isir.

Li hu tajjeb ukoll huwa li għallinqas hemm ċerti linji gwida dwar kif jintgħażlu l-membri.

Dan huwa pożittiv għax peress li bażikament ix-xogħol se jibda mill-kumitati tekniċi, huwa importanti li n-nies li jkunu maħtura bħala membri f'kumitat tekniku jkunu esperti.

Il-kumitati se jkollhom ukoll il-possibbilta` li jkunu ikbar fin-numru fis-sens li jistgħu jsejħu persuni oħrajn li jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom bid-dritt li jieħdu sehem fid-diskussjoni, iżda mingħajr il-vot.

Il-kummissjoni se jkollha wkoll rwol importanti fil-ħatra tal-membri tal- kumitati tekniċi.

Fil-fatt il-kummissjoni, fuq parir tal-kap tal-kumitat konċernat, se tipproponi speċjalista u żewġ membri oħra magħżula għall- kontribut tagħhom fil-qasam partikolari.

Naturalment imbagħad il-kumitat tekniku jista' jikkooptja persuni oħra bħala membri osservaturi.

Sur President, hawnhekk naraw li kull kumitat se jkun maħtur mill-kunsill u jirrapporta lill-kummissjoni.

Qisna għandna trepied, biex ngħid hekk; għandek lill-kumitat li jirrapporta lill-kummissjoni u l-kummissjoni mbagħad se tgħaddi x-xogħol tagħha lill-kunsill.

Issa x'se jiġri meta kumitat tekniku jlesti x-xogħol tiegħu u jgħaddih lill-kummissjoni teknika?

X'tip ta' feedback qed ikun mistenni mill-kummissjoni?

Filwaqt li wieħed jifhem li m'għandux jillimita ż-żmien li fih il-kummissjoni tagħmel l- eżerċizzju tagħha fuq rapport li jkun għaddielha xi kumitat tekniku, mill- banda l-oħra naħseb li għandna nesiġu li meta tiddeċiedi l-kummissjoni għandha tgħaddi xi feedback lill-kumitat tekniku ħalli b'hekk iċ-ċirku jkun ingħaqad.

Barra minn hekk inħoss li m'għandhomx jinħatru iktar sotto-kumitati, jiġifieri għandek il-kunsill nazzjonali, il-kummissjoni teknika u mbagħad għandek il-kumitati tekniċi, ikunu kemm ikunu.

Pero` ma nħossx li għandna noħolqu iktar minn dawn it-tliet strutturi u naħtru sotto-kumitati eċċ. Qed ngħid dan għax fir-rapport ta' Mejju ta' l-2001, li naturalment ġie ppreżentat lill-ministru, kien hemm anke suġġeriment li dan jista' jsir jekk xi kumitat iħoss il-bżonn.

Jien naħseb li spiċċa l-bżonn li jkun hemm sotto-kumitati tal-kumitati tekniċi għax issa hemm il-possibbilta` li l- kumitat tekniku jikkooptja persuni bħala membri osservaturi li jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom iżda mingħajr dritt għall-vot.

B'dan il-mod nevitaw li noħolqu iktar sotto-kumitati għax imbagħad ma nispiċċaw qatt.

Barra minn dan nixtieq nistaqsi wkoll min se jaqdi l-funzjonijiet ta' segretarju tal-kumitat.

Aħna għadna ma tkellimniex fuq ħaddiema tal- kunsill, imma qed nistaqsi dan għax filwaqt li fil-kummissjoni se jkun id- direttur eżekuttiv li se jieħu dan ix-xogħol f'idejh, fil-każ tal-kumitati tekniċi qed ngħidu li se jkun hemm il-kap, speċjalista kif ukoll żewġ membri oħra, pero` mbagħad m'għandniex lil xi ħadd li se jkun responsabbli biex jara kif se jimxi x-xogħol, bħalma għandna lid-direttur eżekuttiv fil- każ tal-kummissjoni.

Wieħed irid jagħmilha ċara li se jkun hemm xi ħaddiema oħrajn, li nitkellmu iktar 'il quddiem fuqhom, li jistgħu jkunu marbuta ma' xi kumitat tekniku biex jagħmlu proprju x-xogħol u l- funzjonijiet ta' segretarju tal-kumitat.

Naturalment is-suċċess tal-kunsill u ta' dawn il-kumitati tiddependi fuq kemm il-kumitati tekniċi, ikun x'ikun is-suġġett tagħhom, jaħdmu tajjeb u jaħdmu b'mod professjonali.

L-awgurju tagħna huwa li ġaladarba wieħed isolvi l-problemi tal-bidu, il-kumitati tekniċi fl-oqsma differenti jaħdmu biex verament il-qasam tal-lingwa Maltija jimxi 'l quddiem.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li napprezza ħafna l-ispirtu u l-iskop tal- kumment tal-kollega tiegħi dwar termini ta' żmien biex il-kummissjoni tirrispondi għar-rapporti, għas-suġġerimenti jew għar-rakkmandazzjonijiet tal-kumitati tekniċi, naħseb li m'għandniex nidħlu fid-dettall fil-liġi, għallinqas f'dan l-istadju.

Nerġa` nfakkar li r-regolamenti jridu jsiru biex wieħed ikun jista' jirregola l-proċeduri amministrattivi u organizzattivi li għandhom jiġu segwiti mill-kunsill, mill-organi tiegħu u mid-direttur eżekuttiv.

Allura naħseb li hawnhekk bilfors irid ikun hawn proċess ta' esperjenza li minnha wieħed irid jitgħallem kif se jaħdmu dawn l-organi.

Is-sens komun jgħidli: "ejjew nitgħallmu nimxu qabel ma nibdew niġru", kif jgħidu l-Ingliżi.

Ma naħsibx li wieħed għandu jispeċifika dan it-tip ta' dettall fil-liġi f'dan l-istadju.

L-istess dwar kif se jkunu servuti dawn il-kumitati, min se jżomm il- minuti, min se jżomm in-noti, x'appoġġ amministrattiv se jkollhom u affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu ma' dawn il-kwestjonijiet.

Naħseb li hemm ukoll wieħed irid iwaqqaf l-organi, jagħtihom il-bażi amministrattiva meħtieġa mill-aħjar li wieħed jista' u mbagħad wieħed jara kif se jiżviluppaw l-affarijiet.

M'hemmx dubju li l-ingranaġġ kollu se jkun jiddependi - ħaġa li enfasizza ħafna l-bieraħ l-Onor.

Abela - mit-tipi ta' nies li se jkun hawn.

Jekk dawn se jkunu nies li huma mpenjati, li huma ġenwini se nimxu, imma jekk le jkollna d-diffikultajiet.

Sur President, wieħed irid jenfasizza wkoll li l-kwalita` tan-nies li se jaħdmu f'dawn l-organi jridu jkunu qed jiddistingwu ruħhom mill-kapaċita` tagħhom li jaħdmu flimkien.

Aħna l-bnedmin di natura għandna t-tendenza li naħdmu għal rasna, irridu l-ispazju tagħna u nsibuha diffiċli li nikkollaboraw u naħdmu flimkien.

Il-bniedem, forsi minħabba li ġġieled biex jissopravvivi, ikollu din id-diffikulta`.

U f'dan il-kamp ta' l- ilsien Malti mhux il-politiċi se jkunu qegħdin jaħdmu, imma se jkunu l- esperti, in-nies tal-letteratura, in-nies li huma speċjalizzati fid-diversi oqsma.

Jekk mhux se nkunu kapaċi naħdmu flimkien bħal aħwa għax aħna ispirati minn interess komuni, allura mill-ewwel nibdew nitfixklu f'saqajn xulxin.

Jien għandi l-esperjenza fil-qasam ta' l-edukazzjoni, bħalma għandu l- kollega tiegħi, u suppost li l-mimmi ta' għajnejna huma l-istudenti, huma t- tfal, imma kultant kemm inħallu interessi personali jew aspirazzjonijiet jew ambizzjonijiet tagħna jikkonfliġġu ma' din il-mira komuni!

Hawnhekk huwa importanti ħafna li nies li ġejjin minn għaqdiet differenti, minn interessi differenti jkollhom il-kapaċità li d-differenzi li jista' jkun hemm - għax kulħadd għandu l-punto di vista tiegħu - mhux jirrinunzjaw għalihom imma jesprimuhom b'manjiera li nassiguraw atmosfera li fl-ebda mument ma ċċajpar l-iskopijiet ewlenin li għalihom qegħdin nagħmlu din il- ħidma.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hawnhekk wieħed jifhem li l-kumitat tekniku huwa kumitat konsultattiv, jiġifieri r-rwol tiegħu as such huwa differenti minn dak tal-kummissjoni, li m'hijiex kummissjoni ta' natura konsultattiva.

Għalhekk ir-relazzjoni bejn il-kummissjoni u l-kunsill u r-relazzjoni bejn il-kumitat tekniku u l-kummissjoni hija xi ftit jew wisq differenti, fis- sens li hawnhekk qegħdin ngħidu li huma kumitati tekniċi imma fuq bażi konsultattiva.

Jien bl-ebda mod ma rrid ngħid li għandna nistabbilixxu perijodu ta' żmien li fih għandha tittieħed deċiżjoni.

Anzi, l-argument tiegħi kien pjuttost għal wara li tittieħed id-deċiżjoni, kif kien l- argument il-bieraħ bażikament.

Però ladarba l-ministru qed jgħid li, iktar 'il quddiem, fi klawsola 24, se nitkellmu dwar ir-regolamenti li se jirregolaw il-mod kif issir il-ħidma bejn dawn l-organi ta' l-istess kunsill, aktar u aktar f'dan il-każ fejn il-kumitati tekniċi huma aktar konsultattivi milli ta' natura oħra, allura wieħed jista' jaċċetta l-punt li wieħed ikun jista' jirregola aħjar wara li dawn jibdew jaħdmu.

Naħseb li dawk huma l-kummenti li kelli nagħmel.

Fl-aħħar mill-aħħar dawn il-membri kollha mhux se jinħatru minn xi ministru jew minn xi ħaddieħor, imma huwa l-kunsill, wara li jieħu l-pariri tal-kummissjoni u tal-kap tal- kumitat, li se jaħtar dawn il-kumitati tekniċi li kif qed ngħidu jistgħu jkunu fuq diversi suġġetti u oqsma.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 8.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 8 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 9 - Provvedimenti komuni għall-Kunsill u l-organi tiegħu.

Clause 9 - Common provisions to the Council and its Organs.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-klawsola tirregola ħwejjeġ ta' ċerti prinċipji li mhumiex sempliċement proċeduri amministrattivi ta' kuljum, imma huma l- parametri prinċipali li fi ħdanhom il-kunsill irid jaħdem.

L-ewwelnett qegħdin ngħidu għal kemm żmien se jinħatru l-membri tal-kunsill.

Ġieli kien hawn l-użanza li ma jiġix iffissat terminu jew jiġi ffissat terminu li m'huwiex preċiż u definit.

Hawn ħadna l-linja li l-aħjar ħaġa hija li nkunu definiti.

Qegħdin ngħidu li kulmin se jservi f'dawn l-organi - u l-organi huma tlieta, il-kunsill, il-kummissjoni teknika u l-kumitati tekniċi - se jservi għal tliet snin, sew jekk jiġi nominat u sew jekk ikun membru elett kif tistabbilixxi l-liġi.

Naturalment jistgħu jerġgħu jiġu maħtura f'dik il-kariga għal perijodu ieħor ta' tliet snin meta jiskadilhom it-terminu oriġinali.

F'subklawsola (2) qed ngħidu min huma dawk li ma jistgħux ikunu maħtura bħala membri.

Hija pjuttost politika standard li membri parlamentari, segretarji parlamentari, ministri, imħallfin u maġistrati normalment m'għandhomx iservu f'dawn it-tip ta' organizzazzjonijiet sew pubbliċi u anke ta' xi natura oħra.

Qed jingħad ukoll li f'każ li jkun hemm xi post vakanti fil-kunsill jew fl- organi tiegħu l-vakanza sseħħ meta jiskadi t-terminu li għalih wieħed ikun ġie elett jew nominat jew inkella jekk ikun hemm ċirkostanzi li jwasslu għall-iskwalifika tiegħu għaliex il-liġi nnifisha tiskwalifika.

Per eżempju, jekk xi ħadd jitla' fil-parlament, isir imħallef jew isir maġistrat, allura f'dan il-każ awtomatikament jiskadi mill-kariga tiegħu.

Il-kariga ta' membru tal-kunsill ssir vakanti wkoll jekk dak li jkun jirriżenja minn dik il-kariga għal raġunijiet li jidhirlu xierqa.

Jista' jagħti l-każ ukoll li wieħed jiddekadi jekk konsistentement juri nuqqas ta' interess fil-ħidma u l-laqgħat tal-kunsill jew l-organi tiegħu.

Jekk xi ħadd li jispiċċa ma jmur qatt għal-laqgħat, ifalli u ma jieħu l-ebda interess ta' xejn, l-awtorità kompetenti li tkun ħatritu tkun tista' taħtar persuna oħra bħala membru minfloku fil-kunsill jew fl-organu fejn il-post tiegħu jkun ġie vakat.

Subklawsola (4) ta' din il-klawsola titkellem dwar kwestjonijiet ta' konflitt ta' interess u qegħdin ngħidu li:

"Membru tal-Kunsill li jkollu xi interess dirett jew indirett f'xi kuntratt magħmul jew propost li jiġi magħmul mill-Kunsill, li ma jkunx interess li jiskwalifika lil dak il-membru milli jibqa' membru, għandu jistqarr ix-xorta ta' l-interess tiegħu fl-ewwel seduta tal-Kunsill wara li jkun sar jaf bil-fatti relevanti.

Din l-istqarrija għandha mbagħad tiġi reġistrata fil-minuti tal-Kunsill, u l-membru li jkollu interess kif hawn qabel imsemmi għandu jirtira minn kull seduta li fiha jiġi diskuss dak il-kuntratt."

Il-ministru konċernat għandu jiġi nformat ukoll b'din id-dikjarazzjoni ta' konflitt ta' interess.

Qed ngħidu wkoll li:

"Meta l-interess tal-membru jkun tali li jiskwalifikah milli jibqa' membru, huwa għandu jirrapporta l-fatt minnufih lill-Ministru u jagħti r-riżenja tiegħu.".

Din ukoll hija klawsola pjuttost standard fil-liġijiet tagħna biex nirregolaw dawn iċ-ċirkostanzi fejn jista' jkun hemm konflitt ta' interess.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Klawsola 9 hija klawsola standard f'liġijiet bħal dawn ħlief għal xi ftit tibdil bħal dak li nsibu f'paragrafu (iv) ta' subklawsola (2) fejn jingħad li:

"jekk konsistentement juri nuqqas ta' interess fil-ħidma u l-laqgħat tal-Kunsill jew l-organi tiegħu ..."

bl-eċċezzjoni ta' ftit oħrajn.

Rigward l-esklużjoni ta' persuna li tkun imħallef jew maġistrat li nsibu f'paragrafu (b) ta' subklawsola (2), jien naħseb li f'dan il-pajjiż m'għandniex il-lussu li neskludu dawn in-nies.

Jista' jkun hemm oqsma fejn għandek ħafna nies li huma esperti jew li jistgħu jagħtu kontribut, imma meta neskludu l-imħallfin u l-maġistrati ...

M'għandi l-ebda dubju li għandhom jiġu esklużi ministri, membri parlamentari jew segretarji parlamentari.

M'iniex qed insemmi dawk, imma fejn jidħlu imħallfin u maġistrati ma nħossx li għandna neskluduhom.

L-ewwelnett dawn għandhom status li b'mod ġenerali jgawdu rispett mhux biss lokalment imma anke b'mod internazzjonali.

GĦalhekk jien naraha daqsxejn ambigwa li neskludu imħallef jew maġistrat.

Wisq probabbli din tgħodd ukoll jekk maġistrat jew imħallef ikun irtirat għax xorta fl-aħħar mill-aħħar jibqa' maġistrat jew imħallef.

Qed ngħid dan għax fil-passat kellna persuni – hawnhekk nista' nsemmi lill-Imħallef Wallace Gulia li ta kontribut u li forsi kieku għadu magħna naturalment forsi seta' wkoll ikun wieħed minn dawk li jista' jiġi kkonsidrat - u hemm oħrajn li jistgħu jagħtu kontribut f'dan il-qasam.

Jidhirli li f'dan il-parlament darba kellna liġi fejn tqajjem dan il-punt u kien hemm nuqqas ta' qbil bejn il-gvern u l-oppożizzjoni.

Però meta għaddejna għall-istadju ta' kumitat, jekk m'iniex sejjer żball, dik il- klawsola ġiet irtirata min-naħa tal-gvern.

Dan qed ngħidu għax uħud minnhom, li jista' jkollhom interess f'dan il-qasam, jistgħu jagħtu kontribut validu f'dan is-sens.

Aħna mhux qed ngħidu li taħtar jew tinnomina persuna sempliċement għax ikun maġistrat jew imħallef imma għax ikun kompetenti fil-qasam, f'dan il-każ ̧ fejn jidħol l-ilsien Malti.

Naħseb li pajjiżna m'għandux il-lussu li joqgħod jirrestrinġi aktar speċjalment meta jkun hemm nies ta' ċerta validità.

Dak huwa l-kumment tiegħi fuq din il-klawsola.

Wieħed jittama li dawk li jkunu maħtura, eletti jew inkella nominati juru interess mill-bidu għax jekk jaċċettaw fil-bidu u mbagħad b'mod konsistenti juri nuqqas ta' interess u ma jeħdux sehem b'mod attiv ...

Inħoss li min jidħol għal din ir- responsabbiltà għax jiġi elett, nominat jew inkella għax jiġi maħtur għandu jidħol għal dan l-impenn b'determinazzjoni li jaħdem, inkella jirrifuta mill-bidu ħalli ħaddieħor jagħmel ix-xogħol li jkun mitlub li jagħmel.

Però nitlob lill-ministru jikkonsidra l-pożizzjoni dwar l-esklużjoni ta' l- imħallfin u l-maġistrati bħala membri.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-gvern għandu politika – li naħseb li hija sewwa – li l-imħallfin u l-maġistrati kemm jista' jkun għandhom ikunu ristretti għall-funzjoni tagħhom ta' imħallfin u maġistrati.

Kif rajna fil-passat riċenti, il-gvern ħadem biex kemm jista' jkun, min hu mħallef u min hu maġistrat ma jkunx involut f'attività li m'hijiex dik biss ta' imħallef u ta' maġistrat.

Kieku wieħed kellu jmur lura fiż-żmenijiet isib li t-tradizzjoni tal- ġudikatura Maltija hija tradizzjoni ta' personalitajiet li dejjem ħadmu fuq il-bank tal-ġudikatura u l-maġistratura mill-qorti għad-dar u mid-dar għall- qorti, u naturalment fil-qadi ta' l-attivitajiet oħra soċjali, kif għandha dritt kull persuna u l-membri tal-familja tal-ġudikanti tagħna.

Però jekk wieħed imur lura fiż-żmien isib li kien hemm dejjem ċerta kultura u attenzjoni biex l-imħallfin u l-maġistrati jżommu kemm jista' jkun lilhom infushom ftit imbiegħda mill-kurrenti tal-bqija tas-soċjetà.

Filwaqt li matul iż-żmien din il-prattika llaxkat xi ftit, ġie mument meta l-gvern beda jħoss li din donnha se tillaxka wisq għax anke l-gvern innifsu ġieli kien qed jinnomina imħallfin u maġistrati f'ċerti pożizzjonijiet li - għalkemm ma kenux ipoġġu lill-ġudikatura direttament f'konflitt mal-qadi tad-dmirijiet tagħha - ma kienx biżżejjed ċar li ma setgħux jitqanqlu ċirkostanzi li jdaħħlu xi dubju.

Aħna dejjem ngħidu li l-ġustizzja mhux biss għandha ssir imma għandha tidher li qed issir, u naħseb li kull gvern irid jaħdem biex jassigura kemm jista' jkun ċirkostanzi - almenu safejn dawn ikunu jiddependu minnu - fejn il-ġustizzja tkun tidher li qed issir.

Issa wieħed jista' jgħid: Imma fl- ilsien Malti fejn tista' tiġi ppreġudikata l-amministrazzjoni tal- ġustizzja?

Jekk wieħed jieħu l-ilsien Malti biss jista' jasal għall- konklużjoni li ma jkunx hemm dawn it-tip ta' ċirkostanzi.

Kif irrileva l- kollega tiegħi, kellna mħallfin li ddistingwew ruħhom fil-qasam tal- letteratura Maltija, u fosthom issemma l-Imħallef Wallace Gulia.

Personalità oħra hija l-ex-prim imħallef J.J. Cremona, li minbarra l- esperjenza u l-expertise tiegħu fil-kamp tal-liġijiet Maltin u f'dak kostituzzjonali huwa poeta bi dritt u huwa persuna li ta l-kontribut letterarju tiegħu kemm bl-ilsien Malti, kemm bl-ilsien Ingliż kif ukoll b'ilsna oħra.

Madankollu jaqbel li wieħed ma jibqax jipprovdi għan-nomina ta' mħallfin u maġistrati fl-organizzazzjonijiet, huma x'inhuma, għax wieħed jista' jgħaddi mingħajrhom sakemm f'dik in-nomina li jkollok ma jkunx irid ikollok bilfors imħallef jew maġistrat.

Per eżempju, jista' jkun hemm bżonn ta' inkjesta jew affarijiet oħra li diġà huma speċifikati fil-liġijiet tagħna.

Ovvjament meta liġi titkellem fuq imħallef jew maġistrat ma tkunx qed titkellem fuq xi ħadd li rtira għax min ikun irtira minn imħallef jew maġistrat ma jissejjaħx imħallef jew maġistrat.

Huwa veru li n-nomina tibqa' u wieħed jista' jibqa' jgħidlu "Sur imħallef" jew "Sinjura maġistrat", pero` fil-verita` dan ma jkunx imħallef jew maġistrat.

Qed niċċara dan il-punt fid-dibattitu biex fil-futur ma jinqalax xi ekwivoku.

Nerġa` nagħmilha ċara li meta l-liġi tirriferi għal imħallef jew maġistrat, dan ikun dak sedenti li jkun qed jeżerċita l-kariga tiegħu dak iż-żmien għax dawk li jkunu rtiraw minn dawn il-karigi ma jkunux ikkwalifikati biex jingħataw dawn l-inkarigi minħabba li wieħed ma jkunx jista' jsejħilhom iktar bħala imħallfin jew maġistrati.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jien m'iniex se nagħmel xi punto di battaglia fuq din il-ħaġa, pero` ġaladarba, kif intqal diġa`, il-ġustizzja trid tkun tidher li qed issir, ikollok tentazzjoni li tikkummenta fuq ċerti affarijiet b'mod ġenerali.

Madankollu din it-tentazzjoni jien se nirreżistiha, jew almenu se nipprova nirreżistiha.

Per eżempju, hemm ċirkostanzi fejn ikun hemm min qed jgħallem l-università.

Jien naħseb illi li nillimitawhom għall-maġistrati jew għall-imħallfin biss ...

Għax anke l-politiċi, in a way jekk ikunu involuti f'ċertu xogħol dawn jista' jkollhom ċertu konflitt jew inkella influwenzi f'dawk il-postijiet fejn jistgħu jinfluwenzaw.

Għalhekk kif qed taraw, wieħed jista' jwessa' ħafna dan l-argument, pero` l-punt jibqa' li għandna ċerti ċirkostanzi fejn mhux dejjem ikollna l-lussu ta' l-għażla, u li nkomplu nirrestrinġuha f'pajjiż ta' ftit inqas minn 400,000 ruħ biex nagħżlu verament l-aħjar nies ...

Issa jista' jkun - għalkemm jien ma nafx, u ma jien qed nipponta subgħajja lejn ħadd - li fil-preżent m'hemm ħadd minn fost l-imħallfin jew il-maġistrati li huwa espert f'dan il-qasam.

Issa jien ma naf lil ħadd minn dawn il-persuni jiġifieri mhux qed ngħid dan b'xi diżrispett lejn xi ħadd minnhom.

Madankollu jista' jkun li għada pitgħada jkollok persuna li tkun qiegħda f'pożizzjoni ta' mħallef jew maġistrat u li l-expertise tagħha tkun meħtieġa f'ċertu qasam.

Wieħed jifhem li jekk xi darba jintgħażel xi mħallef jew maġistrat, dan jintgħażel mhux għax ikun imħallef jew maġistrat imma għax ikollu kompetenza f'dak il-qasam, u naturalment il- professjonalita` titlob - u jien nemmen li din kulħadd għandu jifhimha - li waqt il-qadi ta' dmirijiethom dawn ikunu ġudikanti professjonali fis-sens li ma jħalltux ħaġa m'oħra, hekk kif aħna l-politiċi m'għandniex inħalltu l- professjoni jew ix-xogħol tagħna meta niġu biex niddeċiedu fuq ċerti liġijiet.

Naturalment jekk ikun il-każ, aħna wkoll għandna d-dover li niddikjaraw l- interess li jista' jkollna, pero` kif għedt diġa`, jien m'iniex se nagħmel dan il-punt bħala l-punto di battaglia.

Fil-bidu jien għedt li din hija klawsola standard u li anke l-kumment tiegħi huwa standard, pero` ma stajtx ma nagħmilx il-kumment tiegħi fuq klawsola 9, li tirrigwarda lill- maġistrati u l-imħallfin.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 9.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 9 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 10 - Dispożizzjonijiet dwar proċedimenti tal-Kunsill u ta' l- organi tiegħu.

Clause 10 - Provisions relating to proceedings of the Council and of its Organs.

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Anke hawnhekk, Sur President, il-ħsieb m'huwiex li nidħlu fid-dettall tal-proċeduri, ta' l-amministrazzjoni tal-kunsill, tal- kummissjoni jew tal-kumitati tekniċi imma li nassiguraw illi dak li huwa fundamentali u ta' ċerta importanza ma jkunx soġġett għall-bdil bir- regolamenti tal-ministru imma jkun inkorporat fil-liġi.

Per eżempju, aħna qed nitolbu li l-kunsill u l-organi jiltaqgħu skond il-ħtieġa fuq sejħa tal- president rispettiv tagħhom jew fuq talba ta' tnejn mill-membri l-oħra.

B'hekk qed nassiguraw li jkun hemm il-mekkaniżmu meħtieġ biex il-kunsill u l-organi jkunu jistgħu jiltaqgħu.

Jekk għall-grazzja ta' l-argument xi president jiddeċiedi li ma jsejjaħx lill-kunsill, żewġ membri - li huwa numru relattivament żgħir - jistgħu jitolbu bi dritt li l-kunsill jissejjaħ.

Imbagħad qegħdin nistabbilixxu anke x'inhu l-quorum.

Bħalma huwa f'ħafna tipi ta' kumitati, il-quorum huwa nofs l-għadd u wieħed tal- membri li jkunu qegħdin jikkostitwixxu l-kunsill jew l-organu konċernat.

Sur President, subklawsola (3) ta' klawsola 10 għandha ċerta importanza għax tistabbilixxi b'liema maġġoranza jridu jittieħdu d-deċiżjonijiet jew inkella b'liema maġġoranza d-deċiżjonijiet tal-kunsill, tal-kummissjoni jew tal-kumitati jkunu validi skond il-liġi.

L-ewwel aħna qegħdin nistabbilixxu r-regola ġenerali, u r-regola ġenerali hi li d-deċiżjonijiet ikunu validi jekk il-voti tal-membri preżenti li jivvotaw jittieħdu b'maġġoranza sempliċi.

Fejn imbagħad ikun hemm deċiżjonijiet ta' natura tekniko- xjentifika lingwistika wieħed ma jridx ikun qed jiddeċiedi abbażi tal-gosti ta' dak li jkun jew tal-fehmiet li jistgħu jvarjaw, imma jrid ikun qed jiddeċiedi abbażi ta' kriterji ta' riċerka, ta' kriterji ta' xjenza u ta' kriterji akkademiċi.

Dawn m'humiex eżattament kwestjonijiet matematiċi fejn wieħed u wieħed bilfors jagħmlu tnejn u m'hemmx kwestjonijiet ta' dibattitu dwarhom, imma hemm ċerta oġġettivita` li trid tiġi salvagwardata, u dan qiegħed isir billi f'dak li għandu x'jaqsam ma' deċiżjonijiet ta' natura tekniko-xjentifika lingwistika qegħdin nimponu maġġoranzi kkwalifikati.

Għalhekk f'dan il-każ id-deċiżjonijiet jistgħu jittieħdu biss mill-kunsill b'maġġoranza assoluta tal-membri.

Mela meta l-kwestjoni tibda tiġi fil- kunsill, hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq maġġoranza sempliċi ta' dawk li huma preżenti u li jivvotaw.

Għall-grazzja ta' l-argument, minn kunsill ta' 11 jista' jkollok preżenti sebgħa, u l-maġġoranza sempliċi ta' sebgħa hija erbgħa.

Għalhekk jekk is-sebgħa l-oħra kienu assenti, kemm b'mod ġustifikat kif ukoll b'mod li mhux, id-deċiżjoni tittieħed.

Madankollu hawnhekk qed ngħidu li l-maġġoranza tal-membri trid tkun waħda assoluta, u għalhekk jekk il-kunsill huwa magħmul minn 11, il-maġġoranza trid tkun ta' sitta, jiġifieri nofs u wieħed.

Ta' min igħid ukoll li l-maġġoranza assoluta tal-membri ma tridx tkun ta' dawk li huma preżenti imma tan-numru ta' membri li jikkomponu lill-kunsill.

Fil-każ tal-kummissjoni l-maġġoranza trid tkun ta' żewġ terzi tal-membri filwaqt li fil-każ tal-kumitat il-maġġoranza trid tkun ta' tliet kwarti tal- membri rispettivi.

X'inhu l-iskop ta' dan il-mekkaniżmu komplikat, Sur President?

L-iskop hu li fejn jidħlu deċiżjonijiet lingwistiċi nassiguraw li kemm jista' jkun id- deċiżjonijiet isiru bl-unanimita` ta' l-esperti u tan-nies li għandhom l- esperjenza f'dan il-qasam.

Aħna qegħdin inkunu riġidi ħafna fil-kumitati tekniċi tant li qed ngħidulhom li kemm jista' jkun dawn għandhom ikunu unanimi, imma mbagħad qed inħallu spazju għal xi ħadd li jista' ma jaqbilx, għalkemm qed ngħidu wkoll li d-deċiżjonijiet iridu jittieħdu b'maġġoranza ta' tliet kwarti tal-membri tal-kumitati tekniċi.

Meta ġejna għall- kummissjoni, aħna naqqasna ftit din ir-riġidita` u għedna li l-maġġoranza trid tkun ta' żewġ terzi tal-membri, pero` meta mbagħad ġejna għall-kunsill qed ngħidu li l-maġġoranza m'hemmx għalfejn tkun ta' żewġ terzi imma trid tkun għallinqas maġġoranza assoluta tal-membri tal-kunsill.

Bħalma jiġri f'ħafna kumitati, aħna qed nagħtu d-dritt ta' vot oriġinali u vot deċiżiv lill-president jew lil min ikun qiegħed jagħmilha ta' president f'każ li l-voti jiġu ndaqs, li hija ħaġa mill-iktar normali, u mbagħad qegħdin ngħidu wkoll li apparti minn dak kollu li għedna s'issa, l-ebda deċiżjoni tal-kunsill ma tkun valida jekk ma tkunx appoġġjata mill-inqas minn tliet membri tal-kunsill.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għaliex ħafna mid-deċiżjonijiet tal-kunsill li ma jkunux ta' natura lingwistika jkunu jridu jittieħdu b'maġġoranza sempliċi tal-membri, pero` jista' jkollok membri li huma assenti u allura qegħdin ngħidu li l-ebda deċiżjoni m'għandha tkun appoġġjata minn inqas minn tliet membri.

Anke hawnhekk, aħna qed nagħtu d-dritt li jiġu mistiedna persuni biex jagħtu parir espert dwar xi ħaġa li tkun qed tiġi diskussa, imma naturalment bl- enfasi li dak li jkun ma jibdiex jiġi mistieden fuq bażi regolari imma jibda jiġi mistieden għal numru limitat ta' seduti fuq suġġett speċifiku u dejjem mingħajr id-dritt għall-vot.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin ngħidu li nistgħu nagħmlu regolamenti li jirregolaw ċerti proċeduri, pero` l-kunsill u l-organi għandhom jirregolaw il-proċeduri tagħhom infushom.

Imbagħad qegħdin ngħidu wkoll li jekk ikun hemm vakanza ta' xi membru, sakemm timtela' dik il-vakanza l-kunsill u l- organi xorta waħda għandhom jiltaqgħu għax dawn jistgħu jiltaqgħu mingħajr ma jippreġudikaw il-validita` tad-deċiżjonijiet tagħhom.

Min-naħa tagħha subklawsola (9) tgħid li:

"Kull att magħmul minn persuna li taġixxi bonafidi bħala membru tal- Kunsill jew ta' xi organu tiegħu jkun validu bħallikieku kien membru minkejja li wara jiġi skopert xi difett fil-ħatra jew kwalifiki tiegħu.".

Fuq din il-ħaġa hawn ftit legaliżmu, pero` ġaladarba l-avukat ġenerali laħaq daħħalha, wieħed mhux se joqgħod jargumenta fuqha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Abela.

ONOR CARMELO ABELA: Jien m'iniex se noqgħod nispjega klawsola 10 għax il- ministru għamel dan b'mod tajjeb ħafna, pero` nixtieq nagħmel żewġ kummenti.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-votazzjonijiet li jsiru kemm fil-kunsill, kemm fil-kumitati kif ukoll fil-kummissjoni.

Bażikament il-votazzjonijiet għandhom jiġu evitati, u jien inħoss li fuq materja bħal din kemm jista' jkun wieħed għandu jfittex li jkun hemm consensus fid-deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu, naturalment dejjem fl-aħjar interess ta' l-ilsien Malti.

Għalhekk filwaqt li huwa tajjeb li fil-liġi nirregolaw biex f'każ ta' nuqqas ta' qbil ikollhom ma' xiex jimxu permezz tal-liġi, jien naħseb li l-aħjar ħaġa tkun li fl-aħħar mill-aħħar id-deċiżjonijiet, speċjalment dawk li huma l-iktar importanti, jittieħdu b'mod li jkun hemm qbil u consensus ġenerali mingħajr ma noqogħdu nidħlu fil-votazzjonijiet li qed insemmu hawnhekk.

It-tieni kumment li nixtieq nagħmel jirrigwarda subklawsola (5) fejn qed ngħidu li d-deċiżjoni tal-kunsill ma tkunx valida jekk ma tkunx appoġġjata mill-inqas minn tliet membri tal-kunsill.

Issa hawnhekk wieħed jista' joqgħod jargumenta, kif jiġri normalment, fuq liema numru huwa l-aktar wieħed tajjeb, pero` fiċ-ċirkostanzi jien inħoss li meta qed nitkellmu fuq tliet membri minn 11-il membru tal-kunsill, li tittieħed deċiżjoni li tkun appoġġjata biss minn tliet membri, in-numru ta' tlieta huwa żgħir wisq u allura naħseb li jkun tajjeb jekk dan in-numru jikber almenu għal ħamsa.

Huwa veru li kif qal il-ministru, jista' jkollok lil min huwa assenti u allura naturalment in-numru jkun inqas minn 11, pero` nistgħu nimmaġinaw il- kontroversji li jinqalgħu f'dawn iċ-ċirkostanzi u għalhekk ikun xieraq jekk id-deċiżjoni tkun appoġġjata mill-inqas minn ħames membri minn kunsill ta' 11.

M'għandix iktar kummenti dwar din il-klawsola.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, dwar it-tliet membri forsi wieħed jista' jgħid li hawn restrizzjonijiet pjuttost qawwija, u allura filwaqt li hemm biżżejjed garanzija li d-deċiżjonijiet se jittieħdu bil-maġġoranzi meħtieġa fejn il- kwestjonijiet huma ta' sustanza, fejn il-kwestjonijiet jistgħu jkunu ta' amministrazzjoni ta' kuljum jew ta' ħwejjeġ li m'humiex daqshekk fundamentali, fl-istess ħin wieħed irid jippermetti li l-kunsill jiffunzjona b'mod kemm jista' jkun prattiku.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: F'subklawsola (3) qed ngħidu:

"Iżda deċiżjonijiet ta' natura tekniko-xjentifika lingwistika jittieħdu biss mill-Kunsill b'maġġoranza assoluta tal-membri, ...".

Issa jekk għal xi raġuni jew oħra ma jkunux preżenti l-11-il membru, qed ngħidu li l-maġġoranza assoluta għandha tkun ta' dawk preżenti?

Dan bħal meta nieħdu l-vot tal-Kostituzzjoni hawnhekk, fejn ma jitteħdux iż-żewġ terzi tal-Membri preżenti fil-Kamra imma tal-65 membru.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri l-maġġoranza assoluta hija tal-11-il membru?

ONOR LOUIS GALEA: Iva.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 10.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 - Forum Nazzjonali.

Clause 11 - National Forum.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-klawsola konna daħħalniha fl-abbozz ta' liġi dwar il-patrimonju kulturali u mbagħad daħħalniha kemm fil-liġi dwar l-arti u l- kultura kif ukoll, jekk m'iniex sejjer żball, fil-liġi dwar l-isport.

Din il-klawsola qed iddaħħal il-possibbilta` li minbarra l-organi eżistenti jkun hawn forum nazzjonali li jiltaqa' darba kull tliet snin fejn issir assemblea ta' dawk kollha direttament jew indirettament interessati fil- qasam ta' l-ilsien Malti bl-iskop li jkun hemm rapport tal-ħidma tal- kunsill u ta' l-organi tiegħu, ikun hemm diskussjoni dwar l-istat ta' l- ilsien Malti b'mod ġenerali u jkun hemm anke diskussjoni tal- politika li tkun qed tiġi segwita f'dan il-qasam.

Dan joffri l-opportunita` li dejjem jibqa' jkun hemm din ir-rabta mhux biss ta' dawk li huma akkademikament u xjentifikament kompetenti bejniethom imma anke rabta li jkollha ċerta rilevanza fil-ġeneralita` tal-poplu tagħna.

Naturalment dan ikun forum li jitlaqqa' mill-ministru konċernat b'avviż pubbliku li jingħata bil-quddiem, għallinqas minn xahar qabel, u li mbagħad il-proċeduri, id-diskorsi u r- rapporti li jkunu saru jkunu ppubblikati biex jinżammu bħala rekord ta' dan il-forum nazzjonali.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fil-fatt, kif qal tajjeb il-ministru, din kienet ukoll l-esperjenza li tkellimna fuqha meta konna qegħdin niddiskutu l-liġi dwar il- patrimonju kulturali.

Dan il-forum jaħbat mal-bidu u fit-tmiem tal-ħatra tal-kunsill u se jkollu mhux biss l-importanza li huwa forum nazzjonali li se jisma` u jilqa` l-opinjonijiet ta' diversi għaqdiet u persuni li juru interess u jattendu, imma jista' jiggwida l-ħidma tal- kunsill skond is-suġġerimenti li jsiru.

Naturalment l-ewwel darba tkun bħala kick-start għall-kunsill, u meta jgħaddu l-ewwel tliet snin ikun hemm aktar fuqiex wieħed jista` jitkellem għax il-kunsill jagħmel ir-rapport ta' ħidma ta' tliet snin.

Għalhekk għandu jitħejja rapport minn qabel għal dan il-forum li jiġi wkoll ċirkolat minn qabel ħalli tingħata l-opportunità li ssir diskussjoni fuqu.

Qed ngħid dan għax, kif qal tajjeb il-ministru, minkejja li fil-liġi dwar il-patrimonju ddaħħlet il-klawsola biex jitlaqqa' forum nazzjonali, sfortunatament meta sar dan il-forum ir-rapport li sar ġie ppreżentat dakinhar stess u allura jitlef ħafna mis-sens tiegħu għax inkunu tlifna okkażjoni tajba biex jiġi diskuss ir-rapport ta' ħidma peress li ma jkunx ċirkolat minn qabel.

Wieħed għandu joqgħod attent li din il- ħaġa ma tirrepetix ruħha hawnhekk.

Sur President, subklawsoli (3) u (4) ta' klawsola 11 ma tantx huma ċari, għallinqas għalija, għax f'subklawsola (3) qed ngħidu li l-ministru għandu jirregola l-proċeduri tal-forum u jaħtar il-president tiegħu u subklawsola (4) tgħid li l-proċeduri tal-forum għandhom jiġu ppubblikati u jintbagħtu lill-ministru.

Jekk il-ministru se jagħmel il-proċeduri, għalfejn qed ngħidu li għandhom jintbagħtu lill-ministru?

Hemm xi ħaġa li mhix iddoqqli hemmhekk u naħseb li subklawsola (4) mhix qiegħda in line ma' subklawsola (3).

Meta qed ngħidu li jiġu ppubblikati rridu nfissru li jiġu ppubblikati b'avviż fil-gazzetta tal-gvern jew inkella jippubblikahom permezz ta' press release biss?

Forsi din nistgħu nirranġawha ftit.

Subklawsola (5) tgħid li l-ministru għandu jagħti avviż pubbliku bil- quddiem mill- inqas xahar qabel ma jlaqqa` l-forum.

Allura bil-kliem "avviż pubbliku" qed nifhmu press release u mhux avviż fil-gazzetta, għax kieku insemmu l-gazzetta tal-gvern.

Jiġifieri jista' jkun biżżejjed li joħroġ avviż f'gazzetti li joħorgu ta' kuljum jew ta' nhar ta' Ħadd għax dak ikun avviż pubbliku, biex ngħidu hekk.

M'għandix aktar rimarki f'dan l- istadju.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett il-kliem "proċeduri tal-forum" f'subklawsola (4) ma jfissirx kif jivvota jew min jista' jitkellem u affarijiet oħra bħal dawn.

Bl-Ingliż ngħidu "the proceedings", u forsi lanqas il-kelma li hawn fit-test Ingliż tal-liġi m'hija l-kelma proprja għax qiegħda "procedures".

Hemmhekk bħal meta ngħidu li ġew ippubblikati l- proceedings tat-tali konferenza jew tat-tali seminar.

Bi proceedings nifhmu l-papers u r-rapporti li jkunu nqraw.

L-idea hija biex ikun hemm rendikont u normalment dawn jiġu anke mitbugħa biex jinżammu.

Kif qiegħda hawnhekk jista' jkun li ma tinftihemx hekk, u anke t-test Ingliż għandu jkun "the proceedings of the forum shall be published and a copy shall be transmitted to the minister.

Fir-rigward tat-test Malti wieħed jista' jgħid "l-atti", imma anke "l-atti" tirriferi għal ħwejjeġ iktar formaIi minn sempliċement paper jew inkella rendikont tad-dibattitu li jkun sar.

Per eżempju, dan id-dibattitu li qed nagħmlu bħalissa jiġi ppubblikat u allura dawk ikunu l-proceedings ta' din id-diskussjoni li qed issir f'dan il-parlament.

Forsi nistgħu norqmuha, imma jien ngħid li għandna nħalluha kif inhi għax huwa ċar li hekk qegħdin ngħidu.

Jekk dan mhuwiex ċar hawnhekk, probabbli mhuwiex ċar fil-liġijiet l-oħra li semmejt għax hemm l- istess ħaġa.

Imma dan hu dak li rridu nifhmu hawn.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiġifieri bil-kelma "proċeduri" f'subklawsola (4) qed nifhmu li l-outcome tal-forum għandu jiġi ppubblikat u jintbagħat lill- ministru.

Imma l-istess kelma "proċeduri" qed nużawha f'subklawsola (3) u (4) meta tfisser ħaġa differenti.

Għalkemm fit-test Ingliż f'subklawsola (3) u (4) qiegħda "procedures", però f'subklawsola (3) qed nifhmu li hija procedures u f'subklawsola (4) qed nifhmu li hija proceedings.

Jiġifieri bl-Ingliż iktar faċli li nirranġawha għax sibna l-kelma, imma bil-Malti għadna ma sibniex il-kelma.

Forsi ngħidu xi tip ta' rapport u forsi xi ħadd mill-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali jkun jista' jsib il-kelma iktar addattata milli qed tiġi f'moħħna bħalissa.

Dak li qed jgħid il-ministru huwa tajjeb u m'għandix diffikultà fuqu, però meta taqraha ma tifhimhiex kif qed ngħidu.

Naturalment hija l-kelma li mhux qed naqblu fuqha u mhux il-ħsieb.

Jiġifieri rridu nsibu kelma differenti għal "proċeduri" f'subklawsola (4), jew inkella nbiddlu l-kelma "proċeduri" f'subklawsola (3) ħalli tiġi tinftiehem kif qed jgħid il-ministru.

Naturalment fit-test Ingliż tinbidel skond kif nibdluha fit-test Malti.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, bi ftehim ma' l-Onor.

Carmelo Abela, nipproponi din l-emenda għal klawsola 11:

"B" Subklawsola (4) ta' klawsola 11 għandha tiġi sostitwita b'din is- subklawsola ġdida li ġejja: "(4) Il-proċedimenti tal-Forum għandhom jiġu pubblikati u jintbagħtu lill-Ministru.".

"B" For subclause (4) of clause 11 there shall be substituted the following new subclause:

"(4) The proceedings of the Forum shall be published and a copy shall be transmitted to the Minister.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 11 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 11, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 12 – Tmexxija ta' l-affarijiet tal-Kunsill u ta' l-organi tiegħu.

Direttur Eżekuttiv.

Clause 12 – Administration of the Council affairs and of its organs.

Executive Director.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, s'issa f'dan l-abbozz ta' liġi tkellimna dwar il-kunsill, il-kummissjoni teknika, il-kumitati tekniċi, il- kompożizzjoni tagħhom, u kif inhuma regolati l-funzjonijiet tagħhom.

Però jekk ma jkunx hemm infrastruttura amministrattiva għal dan il-kunsill jista' jiġri li n-nies li se jkunu fuq dan il-kunsill u dawn l-organi li m'humiex intenzjonati li jkunu nies li qed jaħdmu full-time imma jkunu part- time u jkunu qegħdin proprju minħabba l-amor proprju tagħhom f'dan is- suġġett, ma jkunux jistgħu jwettqu l-funzjonijiet li qed nagħtuhom.

GĦax il-funzjonijiet tal-liġi jipprevedu ċertu impenn kostanti fuq bażi ta' kuljum b'ċerta konsistenza.

GĦaldaqstant qegħdin ngħidu ċar f'idejn min qiegħda d-direzzjoni, min se jkun iċ-chief executive u min se tkun il- persuna li se tkun responsabbli fuq bażi ta' kuljum.

Qed ngħidu li filwaqt li t-tmexxija ta' l-affarijiet u l-ħidma tal-kunsill huma responsabbiltà tal-kunsill innifsu, it-tmexxija eżekuttiva tal-kunsill u l-organi tiegħu, inkluż l-amministrazzjoni, l-organizzazzjoni, il- kontroll amministrattiv ta' l-uffiċjali u l-impjegati se jkunu responsabbiltà ta' l-uffiċjal ewlieni li qed insejħulu direttur eżekuttiv li, barra l-poteri li qed jiġu stabbiliti fil-liġi, ikollu wkoll il-poteri u l-funzjonijiet li jgħaddilu l-kunsill minn żmien għal żmien.

Dan id- direttur eżekuttiv se jkun maħtur mill-kunsill bi ftehim mal-ministru għal perijodu ta' tliet snin u dak il-perijodu jista' jiġġedded għal perijodi oħrajn ta' tliet snin.

Jiġifieri huwa uffiċjal li se jkun impjegat fuq bażi ta' kuntratt u abbażi ta' performance sodisfaċenti u l-ewwel direttur eżekuttiv se jinħatar mill-ministru għal perijodu ta' tliet snin.

Naturalment id-direttur ikollu d-dritt li jattendi l-laqgħat tal-kunsill imma ma jkollux id-dritt tal-vot u l-kunsill dejjem jista' jitlob lid- direttur li ma jattendix għal xi seduta jew għal xi parti minn xi laqgħa.

Mhux l-ewwel darba li dawn it-tipi ta' bordijiet jew kunsilli jkunu jixtiequ jiddiskutu xi ħwejjeġ mingħajr ma jkollhom lil ħadd mill-impjegati ta' l-organizzazzjoni preżenti.

Il-kunsill naturalment għandu jkollu dan id-dritt li jitlob lid-direttur joħroġ mil-laqgħa jew li ma jattendix għal xi seduta partikolari.

Il-funzjoni tad-direttur hija li jkun responsabbli għat-twettiq tal- funzjonijiet tal-kunsill fl-eżerċizzju ta' dmirijietu u jrid li jkun responsabbli għall-amministrazzjoni u l-kontroll amministrattiv ta' l- uffiċjali u l-impjegati u jista' naturalment jassenja l-uffiċjali tiegħu biex isegwu dawn id-dmirijiet.

GĦandu wkoll l-obbligu li jiżviluppa l- istrateġija meħtieġa u jwettaq il-pjani tal-kunsill, li jagħti parir lill- kunsill u l-organi fuq kull ħaġa li jistgħu jirreferulu jew fuq kull ħaġa li huwa jqis li jkun meħtieġ u għandu r-responsabbilta' li jfassal pjan ta' ħidma u tħejjija ta' estimi finanzjarji għat-tħaddim, dħul u ħruġ ta' fondi taħt id-direzzjoni dejjem u bl-approvazzjoni tal-kunsill u li jżomm record dettaljat ta' dħul u ħruġ ta' fondi.

Fit-tħaddim tal-fondi u ż-żamma tar- records għandu jkun iggwidat mir-regolamenti finanzjarji tal-gvern.

Barra minn hekk id-direttur eżekuttiv irid jaqdi dawk id-dmirijiet l-oħra li l- kunsill jista' jassenjalu minn żmien għall-ieħor.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq il-kap ta' din l-organizzazzjoni.

Dan huwa kap li huwa soġġett għad-direzzjoni tal-kunsill u x-xogħol tiegħu huwa x-xogħol ta' persuna li se tkun responsabbli mill-uffiċċju tal-kunsill u mill- impjegati, pero` qed ngħidu wkoll li dan id-direttur eżekuttiv m'għandux ikun xi ħadd li huwa passiv u li jagħmel biss dak li jgħidlu l-kunsill, imma l-liġi stess qiegħda tgħid li jrid ikun persuna b'kapaċita` proattiva u jrid ikun xi ħadd li m'huwiex civil servant fis-sens passiv tal-kelma, imma jrid ikun eżekuttiv - għalhekk qed ngħidulu eżekuttiv - għaliex irid ikun hu li jieħu u jipproponi l-inizjattivi u li jassigura li hemm preparati d-dokumenti meħtieġa.

Dan irid ikun proattiv f'kull sens u jrid ikun persuna li f'ċertu sens ikun l-aktar wieħed impenjat biex jara li l- iskopijiet ta' din il-liġi qegħdin jitwettqu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nifhem li għall-ħatra ta' direttur eżekuttiv jew se ssir sejħa pubblika jew inkella wieħed jista' jikkonsidra persuna li diġa` qiegħda fiċ-ċivil u li tista' tiġi maħtura direttament bħala direttur eżekuttiv.

Bdejna naħdmu fuq dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din nista' nweġibha minn issa.

Il-ħsieb huwa li tinstab persuna adatta minn fost l-uffiċjali pubbliċi biex b'hekk nevitaw li nimpjegaw lil xi ħadd.

Anke n-nies li se jkunu mpjegati f'dan il-kunsill iridu jiġu minn fost dawk li llum diġa` huma jew uffiċjali pubbliċi, jew inkella qegħdin fis-settur pubbliku biex kemm jista' jkun l-ispiża tibqa' kontenuta fil-limiti li nafuha llum.

Il-metodu ta' l-għażla mhuwiex speċifikat u jien ma jkolli l-ebda diffikulta` li wieħed jagħmel xi forma ta' xi sejħa.

Jien naħseb li meta wieħed jiġi biex jaħtar l-ewwel direttur, wieħed irid jagħmel dak li bl-Ingliż ngħidulu head shopping, jiġifieri rridu naraw min huma n-nies f'ċertu livelli li wieħed jista' jidentifikahom u jgħid li dawn ikunu l-persuni adatti.

Jien nieħu gost ferm li niddiskuti anke l-għażla tal-persuna mal-kollega tiegħi l-Onor.

Abela biex naraw li nsibu persuna tajba.

Jien m'għandix dubju li fost l-uffiċjali pubbliċi ta' ċertu grad, insibu aktar minn persuna waħda li għandha ċertu għożża magħrufa għall- ilsien Malti, pero` hawn qed infittxu mhux biss persuna li kemm jista' jkun tkun konoxxenti, imma jrid ikollha wkoll ċerti kapaċitajiet amministrattivi u li taf x'inhuma l-proċeduri tal-gvern.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jien staqsejt dan għax m'hawn xejn dwar kif jista' jintagħżel.

Jien naqbel mal-ministru li l-ewwel m'għandna nfittxu huwa f'dawk li huma diġa` impjegati pubbliċi.

Jekk aċċidentalment wieħed ma jsibx jew inkella l-persuni li jiġu avviċinati ma jaċċettawx, hemmhekk wieħed jista' joħroġ sejħa pubblika.

It-tieni ħaġa li nixtieq insemmi hija dwar dak li nsibu f'subklawsola (3) fejn insibu li:

"(3) Id-Direttur Eżekuttiv għandu jattendi kull laqgħa tal-Kunsill iżda mingħajr jedd għall-vot:"

- s'hemmhekk m'hemmx problemi –

"Iżda l-kunsill jista', jekk iqis xieraq, jitlob lid-Direttur Eżekuttiv biex ma jattendix għal xi seduta jew parti minn xi laqgħa.".

Issa jien nifhem dak li qal il-ministru u f'ċerti ċirkostanzi naqbel miegħu wkoll.

Il-problema hija li din hija miftuħa wisq u jiddependi ħafna mis- sens komun u mill-persuni involuti.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq id-direttur eżekuttiv li se jmexxi l-ħidma tal-kunsill u dan mhux jista' jattendi l- laqgħat tal-kunsill mingħajr il-jedd tal-vot imma għandu jattendi l-laqgħat tal-kunsill għax fl-aħħar mill-aħħar huwa importanti li jkun jaf x'inhu jiġri u x'inhu jiġi diskuss għax imbagħad hu jrid jimbotta 'l quddiem dak li jiġi deċiż.

Dan qisu għandek kunsill lokali u għandek segretarju eżekuttiv li jismu d-direttur eżekuttiv u l-kunsill jgħidlu: Inti ma tiġix għal-laqgħat.

Għalhekk wieħed għandu jispjega ftit għal-liema ċirkostanzi wieħed qed jirriferi meta qed ngħidu "jekk iqis xieraq" għaliex din hija miftuħa wisq.

Ejja ngħidu li jkun hemm – ovvjament, nisperaw li ma jiġrix hekk imma aħna nġebbdu l-argument biex naħsbu fil-ħażin sabiex it-tajjeb ma jonqosx – xi konflitti bejn xi membri jew inkella mad-direttur eżekuttiv, dawn jistgħu jinqdew biha biex ipoġġu d-direttur eżekuttiv f'sitwazzjoni fejn jispiċċa maqtugħ u jħossu mdejjaq biex fl-aħħar mill-aħħar jitlaq u jġibu lil ħaddieħor.

Għal din ir-raġuni naħseb li jkun aħjar kieku nkunu ftit aktar preċiżi u nispeċifikaw fuq liema materji d-direttur eżekuttiv ma jistax jattendi l- laqgħat bħal, per eżempju, meta jkun qed jiġi diskuss il-pakkett ta' rimunerazzjoni tiegħu.

Pero` meta jkunu qed jiġu diskussi materji oħra rilevanti max-xogħol li jrid isir, id-direttur eżekuttiv għandu jkun hemmhekk u ma jiġix eskluż.

Il-problema li għandi hi li din il-subklawsola hija miftuħa u ġenerika wisq u nħoss li tista' tkun counter productive għax- xogħol li d-direttur eżekuttiv hu mistenni li jagħmel fi ħdan il-kunsill.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-reazzjoni tiegħi għal dawn il-kummenti hija li naturalment iċ-ċertezza dejjem hija isbaħ milli wieħed iħalli ċertu interpretazzjoni imma naħseb li s-sens komun jitlob li bilfors irridu nafdaw fis-sens komun, fir-rieda tajba u fil-ġenwinita` tal-membri li jkunu qed jikkomponu l-kunsill.

Id-direttur eżekuttiv huwa impjegat tal-kunsill.

Veru li huwa l-aktar u l-ogħla impjegat u kieku kien impjegat komuni lanqas daqshekk ma kien jingħata dan l-impjegat.

Qed jingħata din il- funzjoni li jattendi l-laqgħat għaliex kif qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Abela, jekk wieħed qed jistenna li dan iwettaq l-istrateġija tal-kunsill, bilfors irid ikun preżenti biex jifhem din l-istrateġija x'inhi.

Min-naħa l-oħra huwa għaqli li l-kunsill għandu jkun fis-sitwazzjoni li jiddelibera mingħajr il-preżenza tad-direttur eżekuttiv u wieħed irid jassumi li r- raġuni hija raġuni valida u li tinkwadra ruħha fl-aqwa interessi li din il- liġi tixtieq li tipproteġi.

Għal dawn ir-raġunijiet, il-kunsill għandu jkollu din il-liberta` li jiddelibera mhux fil-preżenza tad-direttur eżekuttiv.

Sur President ̧ l-aktar ħwejjeġ ovvji li jkollok bżonn f'din it-tip ta' klawsola huwa jekk, per eżempju ̧ il-kunsill irid jiddelibera fuq il- kondizzjonijiet tax-xogħol, is-salarju tad-direttur eżekuttiv, l-imġiba tad- direttur, xi konflitt tad-direttur ma' l-impjegati tiegħu jew konflitt mal- kumitat tekniku jew mal-kummissjoni u dan għaliex wieħed ikun jista' jagħmel diskussjoni aktar oġġettiva u b'inqas rispett uman jekk jagħmilha fl-assenza ta' dak li jkun.

Issa jekk noqogħdu nipprovaw nispeċifikaw liema huma dawn iċ-ċirkostanzi xierqa, jien naħseb li ma naslux u allura wieħed irid igħid li filwaqt li jien napprezza l-iskop ta' l-intervent ta' l-Onor.

Abela, nifhem li ma nistgħux ma nafdawx fis-sens komun tal-membri tal-kunsill.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jien naħseb li għandu jkun hemm għallinqas linja gwida għall-kunsill u mhux jaqbad u b'mod kapriċċjuż jgħid li ma jridx li d- direttur eżekuttiv jidħol.

Irid ikun hemm raġuni valida u ċirkostanzi li ma jkunux spissi imma rari u għalhekk naħseb li huwa f'dan l-ispirtu li bejn iż-żewġ naħat għandu jkun hemm linja gwida għall-kunsill dwar liema huma ċ- ċirkostanzi xierqa fejn id-direttur eżekuttiv ma jistax jattendi l-laqgħat tal-kunsill.

Jien ma kontx qed ngħid li għandna nneħħu l-flessibbilta` imma kont qed ngħid li għandna niċċarawha ħalli ma jkunx hemm abbużi minnha.

Fl-aħħar mill-aħħar, kif qed ngħidu t-tnejn li aħna, id-direttur eżekuttiv għandu rwol ċentrali u għax għandu rwol ċentrali, qed jingħata d-dritt li jattendi kull laqgħa tal-kunsill mingħajr il-jedd tal-vot.

Jien nifhem li huwa diffiċli li wieħed joqgħod jispeċifika dawn iċ-ċirkostanzi punto e virgola pero` l-iskop tiegħi kien li anke bid-diskussjoni tagħna hawnhekk, noffru linja gwida għall-kunsill u nittama li jagħti xi ftit kas ta' dak li qed ngħidu hawnhekk meta jiġi biex jibda jaħdem.

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa dwar dak li għandu x'jaqsam mal-finanzi fejn f' paragrafu (d) subartikolu (4) hemm miktub li:

"Fit-tħaddim tal-fondi u ż-żamma tar-rekords għandu jkun iggwidat mir- regolamenti finanzjarji tal-Gvern.".

Fl-opinjoni tiegħi, il-kelma "iggwidat" hija daqsxejn liberali u forsi aħjar nużaw il-kelma "josserva".

B'hekk l-obbligu tal-kunsill ikun l- osservanza tar-regolamenti finanzjarji tal-gvern.

Il-ministru jaqbel li l- kelma "iggwidat" għandha tkun mibdula bil-kliem "għandu josserva r- regolamenti finanzjarji tal-gvern"?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien naqbel ma' l-Onor.

Abela li nemendaw din il- klawsola u għalhekk nipproponi din l-emenda:

"C" F'paragrafu (d) ta' subklawsola (4) ta' klawsola 12 minflok il- kliem "Fit-tħaddim tal-fondi u ż-żamma tar-rekords għandu jkun iggwidat mir-regolamenti finanzjarji tal-Gvern; u" għandu jidħol il- kliem "Fit-tħaddim tal-fondi u ż-żamma tar-rekords id-Direttur Eżekuttiv għandu josserva r-regolamenti finanzjarji tal-Gvern; u".

"C" In paragraph (d) of subclause (4) of clause 12 for the words "In the utilisation of funds and the keeping of records he shall be guided by Government financial regulations; and" there shall be substituted the words "In the utilisation of funds and the keeping of records the Executive Director shall observe the Government financial regulations; and".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "C" kif imressqa u moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-Emenda "C" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 12 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 12, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 – Relazzjonijiet bejn il-Ministru u l-Kunsill.

Clause 13 - Relations between the Minister and the Council.

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 13 hija pjuttost standard li nsibuha f'ħafna mil-liġijiet ta' dan it-tip fejn jiġu stabbiliti l-parametri għar- relazzjonijiet bejn il-ministru u, f'dan il-każ, il-kunsill.

F'din il- klawsola qiegħed jiġi ċċarat li l-ministru jifdallu d-dritt li jagħti lill- kunsill dawk id-direttivi bil-miktub li huwa jista' jqis meħtieġa dwar il- politika li għandha tiġi segwita mill-kunsill fit-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu.

Naturalment qed nitkellmu fuq il-policy ġenerali sakemm dawn id- direttivi ma jkunux konsistenti ma' l-objettivi ta' dan l-att.

Barra minn hekk, il-kunsill huwa obbligat li jagħti lill-ministru l- faċilitajiet għall-ksib ta' informazzjoni dwar il-proprjeta`, l- attivitajiet u l-organi tal-kunsill u jipprovdilu prospetti, kontijiet u kull informazzjoni oħra f'dak ir-rigward, kif ukoll kull faċilita` għall- verifika ta' kull informazzjoni skond kif ikun meħtieġ.

Naturalment din hija xi ħaġa minn ewl id-dinja imma huwa dejjem tajjeb li wieħed jirrepetiha f'dawn il-liġijiet għaliex il-ministru jista' jiggarantixxi l-kontabilità politika billi jkun jista' jagħti ċerta direzzjoni ta' natura ġenerali u billi jkollu aċċess għall-informazzjoni jkun jista' jagħti wkoll rendikont lill-parlament, lill-gvern u lil kull awtorità oħra li tista' tirrikjedi dik l-informazzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jien nixtieq nagħmel żewġ punti fil- qosor.

Naturalment l-ebda ministru m'għandu jindaħal fi ħwejjeġ li huma tekniċi, u dan diġà għednih fl-abbozz ta' liġi.

Fil-fatt qalu anke l- ministru stess.

Naturalment kull ministru, ikun min ikun u jkun ta' liema gvern ikun, għandu joqgħod attent li jagħti biss direttivi li huma ta' natura politika bħala policy tal-gvern.

Hawnhekk xtaqt li l-ministru jagħti xi ftit eżempji ta' fejn il-ministru għandu l-poter jagħti dawn id- direttivi.

Naturalment irridu nagħmluha ċara li l-ebda politiku u l-ebda gvern m'għandu say fuq materja teknika.

Dwar subklawsola (2) ta' klawsola 13 qed nifhmu li l-parlament għandu dritt jikseb l-informazzjoni.

Anke l-awditur ġenerali għandu dritt jagħmel dan jew fuq inizjattiva tiegħu jew inkella permezz tal-proċeduri li huma stabbiliti fil-parlament - jiġifieri bil-permess tal-kumitat tal-kontijiet pubbliċi - biex imbagħad jagħmel il-verifika tiegħu wkoll.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett hawn jingħad li d-direttivi ma jistgħu qatt ikunu inkonsistenti ma' l-iskop ta' din il-liġi u mad- diversi provvedimenti tagħha.

Apparti dan, il-kunsill, l-organi u l- uffiċjali pubbliċi jistgħu jiġu f'ċirkostanzi fejn ikunu jirrikjedu sens ta' direzzjoni u l-liġi taħseb għal dan ukoll.

Din it-tip ta' direzzjoni tista' tingħata għal ħafna skopijiet fosthom għal skopijiet ta' amministrazzjoni pubblika, kwestjonijiet ta' kif isir budget, kwestjonijiet ta' livelli ta' nfiq, kwestjonijiet ta' reklutaġġ ta' nies u kwestjonijiet ta' regolamentazzjoni komuni.

Jista' jkun hemm ukoll kwestjonijiet essenzjalment politiċi li dwarhom gvern partikolari jkun irid jidderieġi lil dan il-kunsill.

Qed ngħidu li d-direttivi li jagħti l-ministru jsiru bil-miktub biex ikun hemm record tagħhom u jkun hemm manjiera trasparenti ta' kif jistgħu jiġu verifikati.

Imbagħad naturalment sta għad-dibattitu pubbliku u għad- dibattitu fil-parlament jekk dawn id-direttivi humiex direttivi għaqlin, idonei jew kellhomx isiru jew ma jsirux.

Hemmhekk imbagħad jidħol wieħed fid-dominju tal-ġudizzju politiku.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Wieħed ma jħossx il-ħtieġa li d-direttivi li jsiru bil-miktub għandhom jiġu ppubblikati wkoll fil-każ tal-gvern?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-risposta hi li dawn normalment isiru jew permezz ta' ittri jew permezz ta' minuti fil-files relattivi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 13.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 13 għaddiet nem.con u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 14 – Ħatriet ta' Personal.

Clause 14 – Staff appointments.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: F'din it-taqsima ta' dan l-abbozz ta' liġi qed insegwu ħafna l-mudell ta' diversi liġijiet oħrajn dwar kif din l-organizzazzjoni ġdida taħtar il-personell meħtieġ biex tkun tista' twettaq id-dmirijiet tagħha.

Bażikament hawn qegħdin ngħidu li l-ewwelnett huwa l-kunsill li dejjem se jibqa' responsabbli għall-ħatra ta' l-uffiċjali u ta' l- impjegati.

Huwa l-kunsill imbagħad bil-ftehim mal-ministru li se jistabbilixxi l-pattijiet u l-kondizzjonijiet ta' dawn l-uffiċjali u l- impjegati.

Fl-abbozz ta' liġi qed ngħidu li dawn il-pattijiet u kondizzjonijiet iridu jkunu fil-qafas tal-pattijiet u l-kondizzjonijiet li huma applikati għall- impjegati fis-servizz pubbliku għal dawk li huma uffiċjali pubbliċi.

Din hija politika li l-gvern isegwi f'ħafna mill-entijiet pubbliċi tiegħu bħall- korporazzjonijiet fejn kemm jista' jkun jipprova jqarreb il-kondizzjonijiet ta' ħlasijiet u kondizzjonijiet oħra ta' l-impjegati ma' dawk fis-settur pubbliku.

Nafu li hemm distinzjoni bejn is-servizz pubbliku, l-uffiċjali pubbliċi u l-impjegati l-oħra fis-settur pubbliku, fil-korporazzjonijiet, fl-awtoritajiet u entitajiet oħrajn pubbliċi, pero' l-gvern qiegħed jipprova bil-mod il-mod joħloq qafas li kemm jista', jkun komuni għal kulħadd.

Dan qed isir għal ħafna raġunijiet fosthom għal raġunijiet ta' spiża pubblika, imma anke għal raġunijiet ta' trasparenza ta' kif jiġu ffissati dawn l-affarijiet.

Din hija xi ħaġa li qed nispeċifikaw f'din il-klawsola biex wieħed ikun jaf eżattament il-parametri x'inhuma.

L-ewwelnett l-ingaġġ isir mill-kunsill.

Il-kunsill jistabbilixxi l-pattijiet u l-kondizzjonijiet, pero` l-liġi qed tagħti żewġ kondizzjonijiet.

Waħda li dawn iridu jsiru bi ftehim u bl- approvazzjoni tal-ministru u t-tieni nett li dawn iridu jkunu fl-istess qafas ta' l-impjegati tas-servizz pubbliku.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Kif qal il-ministru din it-taqsima, minn klawsola 14 sa klawsola 17, titkellem dwar l-impjegati tal-kunsill.

Kumment ġenerali li nixtieq ngħaddi huwa li nħoss li dan il-kunsill m'għandux jitgħabba b'ħafna nies imma għandu jkollu nies biżżejjed biex ikun jista' jaħdem u fuq kollox nies dedikati u kompetenti fil-qasam tagħhom.

GĦandna nkunu daqxejn attenti fl-għażla tan-nies u wieħed m'għandux jagħmel dumping ta' persuni - forsi l-kelma "dumping" hija daqxejn goffa - fil-kunsill biex inkunu nistgħu ngħidu li għandu ħafna nies.

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk hemmx xi ħsieb dwar xi persuni li jistgħu jmorru mal-kunsill u dwar kif se ssir l-għażla.

GĦal dak li għandu x'jaqsam mad-direttur eżekuttiv diġà kellna indikazzjoni mill-ministru li l-ħsieb huwa li jkun fi ħdan iċ-ċivil stess.

Qed ngħid dan għax nafu li kellna liġijiet oħra, per eżempju ̧ dik tal-kunsill Malti għall-isport fejn qabel kellek id-dipartiment ta' l-isport ̧ u allura stajt tagħżel in-nies minn hemm.

Fil każ tal-kultura wkoll kellek id-dipartiment tal-kultura pero' f'dan il-qasam m'għandniex dipartiment u n-nies minn dan id-dipartiment se jmorru fil-kunsill jew inkella jkollhom iċ-ċans jagħżlu jekk imorrux jew le mal-kunsill.

GĦal din ir-raġuni jista' l-ministru jagħti ħjiel dwar kif il- ħaddiema se jiġu magħżula?

Se ssir xi sejħa interna?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, id-direzzjoni hija ċara.

Id-direzzjoni hija li jkun hawn team ċkejken ta' impjegati u uffiċjali li jridu jkunu nies Ii diġà huma impjegati tal-gvern jew fis-settur pubbliku.

Naturalment m'għandix idea min se jkunu n-nies u kif se jintagħżlu għax għadni ma ħsibt assolutament xejn.

Ovvjament ma tistax tibgħat nies li jkunu kontra qalbhom pero` taqta' d-direttur eżekuttiv li jrid ikun xi ħadd li għandu affinita` ma' dan il-qasam ̧ l-oħrajn iridu jkunu nies impjegati li huma kwalifikati għal dak li hemm bżonn; per eżempju ̧ xi ħadd f'livell ta' uffiċjal eżekuttiv, xi ħadd fuq livell ta' skrivan jew skrivana u xi messaġġier.

Dan jekk il-kunsill ma jkunx qiegħed f'post fejn diġà jkun hemm impjegati u allura jkun jista' jkun hemm anke tisħib tas-servizzi li jkunu qed jagħtu impjegati oħrajn.

Naħseb li fuq hekk qed nitkellmu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jien ma staqsejtx fuq persuni imma fuq id- direzzjoni li qed jaħseb fuqha l-ministru bħalissa.

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li l-istess kondizzjonijiet li għandhom illum se jibqgħu.

Qed ngħid hekk għax xi kultant kien hemm ċerta biża' li l-job security se tispiċċa jekk minn dipartiment bniedem imur mal-kunsill.

F'dan il-każ qed ngħidu li jekk inti qiegħed maċ-ċivil u se tmur taħdem mal-kunsill ̧ l-istess kondizzjonijiet se jibqgħu hemmhekk inkluż li jekk il-kunsill iħoss li m'għandux bżonn aktar tas-servizzi tiegħek inti se tmur lura maċ-ċivil.

Hawnhekk qed ngħidu li l-pattijiet u l-kondizzjonijiet se jibqgħu l-istess minkejja li wieħed ikun qiegħed jaħdem mal-kunsill?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 14.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 14 għaddiet nem.con u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz tal-Liġi.

Klawsola 15 – Inkarigu ta' uffiċjali pubbliċi għal xogħol mal-kunsill.

Clause 15 – Detailing of public officers for duty with the Council

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din it-tip ta' klawsola tispjega l-mod prattiku kif l- amministrazzjoni pubblika tkun tista' tgħaddi impjegati pubbliċi lill- kunsill.

Dan huwa l-proċess li permezz tiegħu l-prim ministru jkun jista' jidentifika uffiċjali pubbliċi u jordnalhom biex iservu mal-kunsill u hawn ukoll speċifikat id-dettalji ta' kif isiru dawn l-affarijiet.

Din hija klawsola standard li wżajniha fi kwantita` kbira ta' liġijiet.

Dan huwa l- proċess li bl-Ingliż ngħidulu l-proċess ta' detailing fejn uffiċjali pubbliċi jiġu detailed biex iservu mal-kunsill.

Naturalment jibqgħu uffiċjali pubbliċi għall-finijiet tad-drittijiet tagħhom u tal- kondizzjonijiet tagħhom - dan huwa speċifikat fid-dettall – sakemm ma jiddeċidux li jagħżlu ̧ kif naraw aktar tard, impjieg permanenti mal- kunsill.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 15.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 15 għaddiet nem. con u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz tal-Liġi.

Klawsola 16 – Status ta' uffiċjali pubbliċi inkarigati li jagħmlu xogħol mal-kunsill.

Clause 16 – Status of public officers detailed to work with the Council.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din ukoll hija klawsola li minjaf kemm il-darba ddiskutejna f'kumitati ta' diversi liġijiet.

Hija proprju l-klawsola li tiggarantixxi d-drittijiet ta' pensjoni li l-uffiċjali pubbliċi li kienu mpjegati mal-gvern qabel l-1979 setgħu akkwistaw.

Qegħdin ngħidu li għalkemm ikunu taħt l-awtorita` amministrattiva u l-kontroll tal-kunsill, xorta jibqgħu bl-istatus ta' uffiċjali pubbliċi, xorta jistgħu jibqgħu japplikaw għal transfer, xorta jistgħu japplikaw biex jokkupaw gradi ta' promozzjoni u qatt ma jistgħu jiġu mogħtija kondizzjonijiet tas-servizz inqas favorevoli minn dawk li għandhom skond il-ħatra tagħhom mal-gvern.

Fil-fatt hawn il-manjiera regolata biex dawn id-drittijiet tagħhom jibqgħu.

Jiġifieri se jibqgħu impjegati bħal dawk li normalment insejħulhom impjegati tal-gvern imma taħt l-awtorita` amministrattiva u taħt il- kontroll tal-kunsill, jiġifieri anke taħt id-dixxiplina tal-kunsill.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 16.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 16 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz tal-Liġi.

Klawsola 17 – Offerti ta' impjieg permanenti mal-kunsill u l-uffiċjali pubbliċi inkarigati li jagħmlu xogħol mal-kunsill.

Clause 17 – Offer of permanent employment with the Council made to public officers detailed with the Council.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-klawsola, li bħalha hemm klawsoli simili f'liġijiet oħra, qed tippermetti li jista' ikun hemm applikazzjonijiet mal- kunsill b'ċerti kondizzjonijiet u l-uffiċjal pubbliku jista' jagħżel jibqax iktar fuq dak li nsejħulu l-kotba tas-servizz pubbliku jew imurx direttament fuq il-kotba tal-kunsill.

Hawnhekk qed ngħidu li dan ikun possibbli imma b'salvagward għad-drittijiet akkwiżiti li jkollu, speċjalment fil-qasam tal-pensjonijiet.

Dawn dejjem japplikaw għal dawk l- uffiċjali li jkunu daħlu mal-gvern qabel l-1 ta' Jannar 1979, għaliex kulħadd jaf li dawk li daħlu wara din id-data ma akkwistawx drittijiet ta' pensjoni taħt l-ordinanza dwar il-pensjonijiet.

Irrid ngħid ukoll li aħna qed naraw kunsill bi grupp verament ċkejken ta' uffiċjali u mhux qed nara li din il-klawsola xi darba tista' tapplika.

Madankollu qatt ma tista' tgħid u allura la jeżisti dan il-mudell li bqajna napplikawh anke f'dan il-każ.

Dan bqajna napplikawh anke jekk m'huwiex previst li jkun hawn uffiċjali pubbliċi li jitilqu mill-istatus ta' uffiċjal pubbliku biex isiru impjegati tal-kunsill avolja d-drittijiet tagħhom tal-pensjoni huma salvagwardati.

Inħass li din il-possibbiltà għandha tingħata lill-kunsill li fil-futur jista' jiżviluppa ftit iktar milli qegħdin naħsbu li se jiżviluppa fis-snin immedjati li ġejjin u allura jista' jkun hemm raġuni għaliex xi ħadd li huwa uffiċjal pubbliku jgħid li l-applikazzjoni li qed joħroġ il-kunsill u l-pattijiet u l-kondizzjonijiet marbutin ma' dan ix-xogħol itellgħuh fl-istatus u allura huwa lest li jitlaq l-istatus tiegħu u jmur impjegat tal-kunsill.

Biex dan ikun jista' jiġi faċilitat qegħdin ngħidulhom li jekk għandhom drittijiet ta' pensjoni dawn huma garantiti.

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fil-fatt il-mistoqsija tiegħi kienet se tkun din imma weġibha l-ministru fl-aħħar parti ta' l-intervent tiegħu.

Irrid ngħid li hawn jista' jkollna ċirkostanzi fejn xi ħadd li għandu impjieg permanenti jagħżel li jċedi xi ħaġa biex imur impjegat tal-kunsill.

Kif għedna dawn huma differenti minn dak li għamilna f'liġijiet oħra u għalhekk din sa ċertu punt setgħet tistona ftit.

Li għamilna f'liġijiet oħrajn kien li sa ċertu punt il-job security - għax dak l-iktar li jsemmulek - se tintilef jekk minn dipartiment bniedem imur mal-kunsill minħabba li wara sena jinbidlu ċ-ċirkostanzi.

Naturalment persuna tista' tapplika għax forsi finanzjarament l-offerta tkun aktar vantaġġjuża pero` dak jista' jfisser li jitlef ċerti kondizzjonijiet biex jieħu pakkett finanzjarju aħjar.

Kif spjega l-ministru, wieħed jista' jifhimha dik iċ- ċirkostanza.

Jien nixtieq nistaqsi jekk din tapplikax ukoll f'każ li l- kunsill jagħmel sejħa pubblika jiġifieri jiddeċiedi li jimpjega mhux minn ħdan is-servizz pubbliku imma b'kuntratt.

Jista' jagħti l-każ li wara li jispiċċa l-kuntratt ta' tliet snin – u forsi hawnhekk hawn liġijiet jew regolamenti oħrajn tax-xogħol li m'inix intiż fihom - il-kunsill joffri impjieg permanenti lil dak ix-xi ħadd li daħal b'kuntratt( Ejja ngħidu li dan daħal b'kuntratt ta' tliet snin, u wara tliet snin minflok jiġġedded il- kuntratt joffrulu impjieg permanenti.

Jista' jiġri dan il-każ permezz ta' din il-klawosla(

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett irridu nifhmu li l-liġi qed tagħti d-dritt lill-kunsill li jaħtar l-uffiċjali tiegħu.

Kieku l-kunsill għall-argument jiddobba grant ta' Lm100,000 fis-sena għal għaxar snin u allura ma jkollux bżonn il-budget tal-gvern, dan il-kunsill għandu kull dritt li jgħid li l-istruttura ta' nies li għandu bżonn hija ta' dan id- daqs.

F'dan il-każ jista' joħroġ l-applikazzjonijiet sakemm josserva l- artiklu 110(6) tal-Kostituzzjoni ta' Malta għar-rigward ta' reklutaġġ minn aġenziji pubbliċi.

Għalhekk il-kunsill ikun jista' jagħmel sejħiet kemm għal ingaġġ full time b'kuntratt kif ukoll għal ingaġġ full time indefinit.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi ħadd li huwa uffiċjal pubbliku li jagħżel li jimla vakanza reklamata mill-kunsill b'mod u manjiera li jgħid li m'għadux uffiċjal pubbliku.

Każ li nafuh it-tnejn li aħna huwa ta' l- MCAST, il-kulleġġ vokazzjonali.

Hemmhekk għandna min iddeċieda li jitlaq l- impjieg tiegħu bħala għalliem li kien impjiegat tad-dipartiment ta' l- edukazzjoni u jmur direttament impjegat ta' l-MCAST.

Naturalment dan ikun ħa in konsiderazzjoni kollox; il-fatt li hemm ftehim kollettiv mal-union ̧ il-fatt li l-liġi dwar relazzjonijiet industrijali u x-xogħol tgħid li wara ċertu perijodu il-kuntratt irid isir indefinit eċċ. Ikun hemm dawn il- fatturi kollha.

Hemm ukoll il-fatt li jista' jkun hemm ħlas aħjar.

Barra minn hekk, dawk l-individwi li kelhom drittijiet taħt l-ordinanza tal- pensjonijiet, bil-liġi kif qed nispjegawha hawnhekk, jistgħu jibqgħu jgawdu dawk id-drittijiet.

Eventwalment, meta nagħmlu liġi ġdida dwar l- edukazzjoni u nirregolawha, dawn it-tip ta' klawsoli se nsibuhom f'dik il- liġi wkoll biex inkunu nistgħu nissalvagwardaw il-pożizzjoni ta' dawn l- impjegati.

Il-kunsill jista' jagħti impjieg permanenti lil uffiċjal pubbliku li jiddeċiedi li jmur fuq il-kotba tal-kunsill.

Issa "permanenti" xi tfisser?

Hawnhekk qed ngħidu li l-kunsill ikun regolat mil-liġi dwar il- kondizzjonijiet tax-xogħol u relazzjonijiet industrjali, jiġifieri se japplikaw il-prinċipji tal-ġusta kawża, prinċipji tar-redundancy u dawn it- tip ta' prinċipji.

ONOR.

CARMELO ABELA: Pero` f'każ li l-kunsill iħaddem persuni mhux mis- servizz pubbliku ma jkunx regolat mill-public service commission.

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, assolutament.

Jekk ikunu uffiċjali pubbliċi japplikaw dawn il-provvedimenti, jiġifieri jkun taħt il-kontroll u l- amminsitrazzjoni tal-kunsill.

Għall-finijiet ta' dixxiplina ma jkunux taħt il-public service commission, imma taħt ir-regoli u proċeduri ta' dixxiplina tal-kunsill.

Jekk addirittura ikun xi ħadd li m'huwiex uffiċjal pubbliku u jiġi ngaġġat minn barra wara li tiġi osservata sejħa għall- applikazzjonijiet li tmur għand il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ, dawn ikunu bħalma huma l-impjegati f'kull settur ieħor privat jew pubbliku.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiġifieri r-regoli taċ-ċivil ma japplikawx għall- kunsill, bħalma ma japplikaw għall-ebda kunsill ieħor.

Hawnhekk qed ngħidu l-istess.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 17 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 18 - GĦotjiet bil-quddiem mill-Gvern.

Clause 18 - Financial advances by the Government.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din hija t-taqsima li titkellem dwar id-disposizzjonijiet finanzjarji jiġifieri minn fejn se jiġu l-flus ta' dan il-kunsill, il-budget tiegħu, x'rendikonti jrid jagħti u affarijiet bħal dawn.

Dawn ukoll huma artikli meħuda testwalment minn liġijiet oħrajn.

M'humiex dettaljati daqskemm huma, per eżempju, fil-liġi dwar il-patrimonju kulturali jew fil-liġi dwar l-isport għax m'huwiex maħsub li dan il-kunsill ikun daqshekk ikkomplikat f'dan ir-rigward, imma għandna l-istess prinċipji.

Din il-klawsola tgħid li l-ministru tal-finanzi jista' jagħmel għotjiet bil- quddiem li jidhirlu li jkunu meħtieġa biex il-kunsill iwettaq id-dmirijiet tiegħu u li kull għotja ssir mill-fond konsolidat u mingħajr ebda approprjazzjoni ulterjuri.

Nisperaw li nkunu nistgħu nwaqqfu dan il- kunsill f'Lulju.

Aħna ma kellniex budget għal dan il-kunsill, imma mhux se noqogħdu niġu nagħmlu budget għal dan il-kunsill.

Allura f'dan il-każ il- ministru responsabbli mill-finanzi jista' jgħid li se nagħtuh dan l-ammont ta' flus bil-quddiem ħalli jkun jista' jaħdem mingħajr il-bżonn li niġu hawnhekk b'liġi ta' approprjazzjoni.

L-accountant general joħroġ iċ-cheque li l-gvern ikun qabel li għandu jkollu dan il-kunsill biex huwa jkun jista' jibda jaħdem.

Din il-klawosla hekk tfisser bażikament.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Id-diskussjoni fuq din il-klawsola ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Galea biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 16 ta' Ġunju 2004, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti – Kumitat (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoloġija – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi biex Jemenda Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nagħmel xi kummenti dwar ir-riżultat ta' l-elezzjoni għall-parlament Ewropew.

Ċertu Thomas Edison darba kien qal:

"Just because something does not go as you planned, it does not mean that it was useless".

Din tfisser li jekk xi ħaġa ma tmurx kif tkun ippjanajt inti ma jfissirx li tkun saret għalxejn.

L-Onor.

Jason Azzopardi sellifli ktieb li fih diversi quotes u siltiet minn diversi diskorsi ta' Churchill, u għalhekk beħsiebni nirriferi għal xi ftit minnhom peress li dawn il-quotes għadhom attwali.

Per eżempju ̧ waħda minn dawn il-quotes li sibt f'dan il-ktieb tiegħu hija:

"Politics are almost as exciting as war and perhaps even more dangerous.

In war you can only get killed once but in politics many times.".

Din tfisser li l-politika hija eċitanti u perikoluża daqs il-gwerra.

Imma filwaqt li fil-gwerra tista' tinqatel darba, fil-politika tista' tinqatel aktar minn darba.

Irrid nagħmilha ċara li dawn huma kummenti purament personali.

Bħala deputat inħossni fid-dmir li nagħmel dawn il-kummenti, fejn l-agħar ħaġa li jista' jiġri lill-partit u lill-gvern – u jien konvint li mhux se jsir hekk – hija li dawn inħalluhom jgħaddu qisu ma ġara xejn.

Bħalma dejjem sar, se jkun hemm analisi fil-partit u naħseb li ma jkun fiha xejn ħażin li nkun wieħed minn ta' l-ewwel li nikkummenta hawnhekk.

L-ewwel osservazzjoni li rrid nagħmel hija li f'din l-elezzjoni ivvotaw 82% ta' dawk eleġibbli għall-vot.

Dan ifisser li minn fost l-għaxar pajjiżi ġodda li ssieħbu fl-1 ta' Mejju bħala parti mill-Unjoni Ewropea, Malta kellha l-akbar turnout ta' nies li ħarġu jivvotaw.

Meta din tiġi mqabbla mal-25 pajjiż li vvotaw, Malta tinsab fit-tielet post, bil-Belġju u l- Lussemburgu jieħdu l-ewwel u t-tieni post. Din hija xi ħaġa pożittiva wkoll għaliex il-fatt li kien hawn turnout daqshekk għoli juri ̧ jew almenu wieħed jittama ̧ li issa ngħalqu l-feriti tal-passat.

Dan ifisser li issa l-partit Laburista ma fadallu l-ebda dubju dwar l-Unjoni Ewropea u forsi dan il-kapitlu nistgħu nagħlquh.

Sur President, m'hemmx dubju li nhar is-Sibt li għadda, il-poplu tkellem bil-vot tiegħu u wassal diversi messaġġi bħalma jagħmel dejjem.

Aħna rridu nbaxxu rasna għad-deċiżjoni li jkun ħa l-poplu.

Min ivvota għall-partit fil- gvern wassal messaġġ, min ivvota għall-Alternattiva Demokratika wassal messaġġ, min ivvota lill-kandidati indipendenti wassal messaġġ u min baqa' d-dar wassal messaġġ billi baqa' d-dar.

Kien hemm ukoll 40,000 ruħ li ġabru d-dokument tal-vot u ma marrux jivvotaw.

Aħna rridu nipprovaw nifhmu, ninterpretaw u nanalizzaw dawn il-messaġġi b'umilta`.

Mhux qed ngħid li kulħadd kellu raġun f'kollox imma qabel nibdew naraw ħaddieħor fejn naqas u nibdew inwaħħlu f'dak u fl-ieħor, jien ngħid - u dan huwa kummenti personali - li aħna rridu naraw fejn inqasna u xi stajna għamilna aħjar.

L-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu hija li noqogħdu nwaħħlu f'kulħadd ̧ qisna m'għamilna xejn ħażin.

Naħseb li rridu nagħmlu eżerċizzju u nistaqsu lilna nfusna xi stajna għamilna aħjar u fejn jeħtieġ li nbiddlu u jkollna l-kuraġġ li nbiddlu għax dejjem hekk għamilna wara kull telfa.

Din għamilniha fl-1996 u għamilniha fis-sena 2002 wara li tlifna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u mbagħad ġiet l-elezzjoni ġenerali u rbaħniha.

Għalhekk naħseb li rridu nagħmlu hekk issa wkoll.

Jien inqabbel dak li ġara ma' logħba football fejn aħna qisna team li lgħabna l-ewwel half u spiċċajna l-ewwel half minn taħt.

Issa jekk nidħlu fid-dressing room u noqogħdu nwaħħlu fir-referee u fil-linesman nispiċċaw nitilfu l-logħba.

Jekk min-naħa l-oħra nidħlu fid-dressing room u naraw fejn żbaljajna u x'jeħtieġ nagħmlu biex inbiddlu, aħna noħorġu għat-tieni half, inġibu d-draw u nirbħu l-logħba.

Jien nifhem li dan id-diskors ma jagħmilnix aktar popolari għax forsi huwa ftit riskjuż u nifhem ukoll li hawn min jista' jużah kontrija u kontra l- partit tiegħi imma xorta nsostni li dan jeħtieġ li jsir.

Jien ngħid li l- poplu, bir-riżultat ta' din l-elezzjoni, ta yellow card lill-partit fil- gvern u issa kellux raġun f'kollox jew le hija xi ħaġa oħra.

Issa darb'oħra tiġi elezzjoni u l-poplu jaf jurina r-red card kif għamel mal-gvern Laburista wara 22 xahar, pero' aħna konna ffortunati għax il-poplu wriena l-yellow card.

Qed ngħid dan biex inkompli t-taqbila fuq il-football ladarba bħalissa għaddej il-logħob u kulħadd - u jagħmlu sew in-nies - ħsiebu hemm.

Pero' hawnhekk hawn Kamra mimlija u kulħadd qed jismagħni!

Sur President ̧ jien għadni nemmen li dan il-partit għad għandu ħafna x'jagħti u nixtieq nerġa' narah fil-gvern.

Jien inħobb lil dan il-partit u allura nkun l-ewwel wieħed li nbaxxi rasi quddiem il-karta safra u ngħid fejn nistgħu nirranġaw u kif nistgħu nkunu aħjar.

Għalhekk ejja b'umilta` neżaminaw il-fouls li għamilna u nipprovaw nilagħbu aħjar.

Nerġa' ngħid li huwa privileġġ li lilna l-poplu wriena l-karta safra l- ewwel għax lill-partit Laburita kien urieh il-karta ħamra mill-ewwel.

Pero' jien nistaqsi: Kif nistgħu nilagħbu aħjar( B'dak kollu li għamilna f'dan il-pajjiż ma jixirqilniex nitilfu l-elezzjoni.

Jien ngħid li dan il- partit, on his merits, jixraqlu jirbaħ l-elezzjoni u naħseb li huwa mportanti li nipprovaw nifhmu x'messaġġ iridu jwasslulna n-nies.

Hemm min forsi jirraġuna u jgħid li din m'għandniex inġibuha bi kbira għax gvernijiet oħra fl-Ewropa hekk ġralhom pero' dan l-argument huwa wieħed perikoluż.

Hemm min igħid li l-Prim Ministru Tony Blair, il-Kanċillier Ġermaniż Schroeder u l-President Franċiż Jacques Chirac hekk ġralhom.

Pero' jien l- ewwel ma jimpurtani hu mill-partit li nifforma parti minnu u li nirbħu l- elezzjoni li ġejja għax nemmen li għad għandna kontribut x'nagħtu lil dan il-pajjiż.

Jien ma nserraħx rasi għax f'pajjiżi oħrajn Ewropej ġara hekk imma rrid inkun naf għalfejn ġara hekk lilna.

Ma rridx inkun fatalista imma jistgħu joħorġu diversi messaġġi.

Irrid ngħid ukoll li l-partit Laburista għamel żball li nterpreta dan il- vot bħala xi vot favur tiegħu, għax aktar minn hekk ̧ dan kien messaġġ indirizzat lejn il-partit li hemm fil-gvern.

Għalhekk jagħmel żball min jaħseb li dan kien vot favur il-partit Laburista għax kulħadd jaf li m'huwiex hekk.

Jagħmel żball ukoll il-partit Laburista meta jgħid, kif qal il-mexxej tiegħu - jew kif fhimtu jien, imma hekk ġie rapportat fuq il- gazzetti, fosthom "l-orizzont" - li dan huwa l-bidu ta' kampanja elettorali li se twassal għal rebħa oħra Laburista.

L-ewwelnett, jekk il-partit Laburista jiddikjara minn issa li se jagħmel erba' snin kampanja se jagħmel ħsara lill-pajjiż.

Apparti minn hekk, jekk jagħmel hekk nista' naċċertah li l-maġġoranza assoluta tan-Nazzjonalisti li ma vvotawx jew li vvotaw lill- Alternattiva Demokratika, elezzjoni oħra jkunu minn ta' quddiem biex jerġgħu jmorru jivvotaw lill-partit Nazzjonalista.

Imma dan m'huwiex importanti.

L-importanti hu li l-partit Laburista – nittama li ntqal hekk fl-ewforja tar-riżultat – ma jibqax sejjer bil-kampanja elettorali sa l- elezzjoni li ġejja għax ikun qed jagħmel ħsara lill-pajjiż.

Nittama li minflok ma jagħmel kampanja elettorali l-partit Laburista jibda jipparteċipa fil-MEUSAC għax s'issa ma kienx qed jipparteċipa.

Issa li qed jaqbel ma' l-Unjoni Ewropea tant li kkontesta l-elezzjonijiet tal-parlament Ewropew, nittama li mill-ġimgħa d-dieħla jibda jipparteċipa hemmhekk ukoll.

Kont qed ngħid li f'din l-elezzjoni l-poplu seta' wassal diversi messaġġi.

Per eżempju, ma neskludix li din kienet elezzjoni fejn il-poplu ħassu safe illi jipprova partiti oħrajn, fosthom l-Alternattiva Demokratika.

Kellu d- dritt li jagħmel hekk u aħna se nirrispettaw din id-deċiżjoni.

Fil-fatt din tiġri fil-pajjiżi kollha Ewropej.

Kif qalli xi ħadd ħabib tiegħi ġara li l-Alternattiva Demokratika ̧ għalkemm m'għandhiex is-saħħa li ttella' siġġu, għandha s-saħħa li ttellifna t-tielet siġġu.

U jista' jkun li ġara hekk.

Naħseb li dan huwa wieħed mill-messaġġi u mill-interpretazzjonijiet, imma ma nistgħux noqogħdu nserrħu rasna billi ngħidu li l-poplu esperimenta bil-vot tiegħu, għalkemm għandu d-dritt li jagħmel hekk.

Aħna jekk hemm xi ħaġa li nistgħu nbiddlu, naħseb li għandu jkollna l-kuraġġ li nagħmluha.

Sur President, din kienet elezzjoni tal-messaġġi u ta' l-ironiji u hawnhekk nixtieq nagħti messaġġ fil-qosor.

Waqt li konna qed ninnegozjaw u nipprovaw nikkonvinċu lill-poplu Malti biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, il- partit Laburista ̧ inkluż il-kandidati tiegħu li ġew eletti bħala MEPs kienu qegħdin igħidu lill-poplu Malti biex ma jivvotax favur l-Unjoni Ewropea għax ma jaqblilniex.

Waqt li aħna konna qed ninsistu u ninnegozjaw għall-ħames siġġijiet, il-membri ta' l-oppożizzjoni - għadni nismagħhom issa, uħud minnhom aktar minn oħrajn - bdew jgħidulna: Intom qed toħolmu, mhux se jkollkom ħames siġġijiet u dan hu ħolm tagħkom.

U ħallewna waħedna kemm biex nipprovaw nikkonvinċu lill-poplu biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea kif ukoll waqt li konna qed ninnegozjaw biex ikollna ħames siġġijiet.

Illum dawk il-ħames siġġijiet rebħu tlieta minnhom.

Ma ġara xejn għax din hi deċiżjoni tal-poplu, imma jfakkarni fil-qawl Malti li jgħid: Ħobż il- bieżel kielu l-għażżien.

Dan veru kien il-każ.

Tan-naħa l-oħra pprovaw jaqtgħulna qalbna u qalb il-poplu Malti.

Dħalna fl- Unjoni Ewropea, ġibna ħames siġġijiet u l-ironija hi li ħobż il-bieżel kielu l-għażżien.

Ma ġara xejn.

Ma ġara xejn li l-kandidati kollha vvotaw le fir-referendum għall-Unjoni Ewropea, inkluż dawk li telgħu fil- parlament, biex jobdu l-leader tagħhom.

Dawn lanqas biss kienu għamlu kampanja u issa f'daqqa waħda saru jemmnu fl-Unjoni Ewropea.

Sur President ̧ meta rajt il-kandidati Laburisti li telgħu għall-parlament Ewropew ftakart f'dak li kien qal Churchill meta kien qal hekk:

"Some people have to change their party because of their principles, others have to change their principles because of their party.".

Hemm uħud li jbiddlu l-partit minħabba l-prinċipji u hemm oħrajn li jbiddlu l-prinċipji minħabba l-partit.

Ma nafx għalfejn meta qrajt din il-quote ftakart fi sħabna tal-Malta labour party li llum ikkontestaw l-elezzjoni għall-parlament Ewropew.

Minkejja dan nifirħilhom, kif nifraħ lil dawk kollha li kkontestaw, huma min huma, minbarra lil dak ir-razzista ta' Norman Lowell għax naħseb li dak għamel diżunur lill-pajjiż.

Mhux talli ma nifraħlux talli nkun grat jekk darb'oħra ma jerġax joffri s-servizzi tiegħu għax għamlilna diżunur bħala pajjiż, m'iniex se noqgħod inlaqlaq.

Nifraħ lil dawk kollha li kkontestaw, inkluż lil dawk indipendenti, u nifraħ lil dawk li rnexxielhom jitilgħu.

Kont qed ngħid li din kienet elezzjoni ta' messaġġi.

Kien hemm xi ħadd li qalli Ii dan kien messaġġ kontra l-arroganza.

Jien għandi l-opinjoni tiegħi, imma m'iniex prużuntuż.

Naħseb li nkun prużuntuż jekk ngħid: "Min, aħna arroganti?

Kif qed tarawna arroganti?"

Meta jkollok messaġġ bħal dan quddiem realtà bħal din, jien ngħid li għandna neżaminaw u nipprovaw nifhmu dan il-messaġġ qabel ma niddeċiedu li m'għandhomx raġun.

Aħna partit arroganti?

Aħna l-partit li tajna vuċi liċ-ċittadin u li ntroduċejna l-kunsilli lokali!

Meta kont dieħel nivvota kien hemm xi ħadd u qalli: Spiċċajna nivvotaw kull sena.

Minn darba kull ħames snin – u l-vot tagħna mhux dejjem kien igħodd għax kellna gvern li ggverna mingħajr maġġoranza, imma ejjew ninsewhom dawk l-affarijiet – spiċċajna nivvotaw kważi kull sena.

Apparti l-elezzjoni għamilna wkoll ir-referendum u llum tixgħel ir-radju u t- televiżjoni u tisma' liċ-ċittadin jitkellem, jagħti l-opinjoni tiegħu u jikkritika u sew jagħmel.

Allura aħna arroganti?

Lilna tant jinteressana li nkunu nafu x'jgħid il-poplu li ħloqna l-istrutturi biex nisimgħuh.

Allura għaliex nistgħu nidhru bħala arroganti?

U jiena ngħid, bl-umiltà kollha: Jista' jkun li l-poplu jarana arroganti għax iħoss li m'aħniex nisimgħuh biżżejjed?

Forsi huwa veru li bħala gvern u bħala partit irridu nisimgħu aktar lill-poplu.

Jista' jkun li forsi aħna l-ministri medhijin fix-xogħol tagħna u mhux qed insibu ħin biżżejjed biex immorru qalb in-nies u nisimgħuhom.

Aħna għandna xi ngħidu, imma l-poplu għandu xi jgħid u daqskemm hu importanti li nitkellmu hu importanti li nisimgħu.

Jista' jkun li l-poplu għandu xi jgħid u allura huwa importanti li mhux biss inkellmuh imma nisimgħuh.

U jien ngħid: Li kieku veru qed nisimgħu biżżejjed lill-poplu, kellu jistenna l-elezzjoni biex jibagħtilna messaġġ?

Naħseb li kieku konna qed nisimgħuh biżżejjed, ma kellux għalfejn jistenna l-elezzjoni biex jibagħtilna messaġġ.

U allura qed nistaqsi bl-umiltà kollha: Jista' jkun li hemm bżonn nisimgħu iktar lin-nies?

Din hija osservazzjoni personali tiegħi.

Hemm uħud li forsi jarawna arroganti għax qed nagħmlu tibdiliet kbar u m'aħniex qed nispjegawhom biżżejjed.

Jack Hannan darba kien qal li you have to lead from the middle.

Trid tipprova tbiddel minn qalb in-nies u mhux minn fuq.

Il-partit Nazzjonalista kien l-akbar aġent tal-bidla.

Dan il-parlament inbidel grazzi għall-partit Nazzjonalista u grazzi għall- kooperazzjoni tal-partit Laburista.

Saret bidla totali fix-xandir, introduċejna l-kunsilli lokali, għamilna r-referendum u dħalna fl-Unjoni Ewropea.

You name it and you have it.

L-akbar tibdiliet li saru f'dan il- pajjiż dejjem kien aġent tagħhom il-partit Nazzjonalista.

Aħna partit tal- bidla u hekk hemm bżonn li nibqgħu.

Għalhekk irbaħna l-elezzjoni u għalhekk nemmen li għandna nirbħu l-elezzjoni li ġejja, imma aħna gvern li rridu niddeċiedu long- term.

Sur President ̧ bħalissa qed nieħdu deċiżjonijiet long-term li mhux bilfors jagħmluna popolari pero' hekk għandu bżonn il-pajjiż.

Irridu naraw x'se jiġri mill-Air Malta, mit-tarzna, mill-Gozo channel u minn postijiet oħra sa ħames snin oħra, sa sitt snin oħra, jew sa għaxar snin oħra.

Bħala gvern bilfors irridu niddeċiedu.

Jekk ma niddeċidux ma nkunu gvern xejn, imma nkunu pressure group elett.

Kif qal il-prim ministru aħna ma stennejniex it-12 ta' Ġunju biex ħadna d-deċiżjonijiet.

Aħna d- deċiżjonijiet ebsin li kellna nieħdu, ħadnihom anke qabel it-12 ta' Ġunju u naħseb li għandna mertu.

Jien sodisfatt li nagħmel parti minn gvern li kellu kuraġġ jieħu deċiżjonijiet ebsin qabel l-elezzjoni.

Jien ngħid li tkun konvint kemm tkun konvint mill-bidla li tkun qed tagħmel - bl-umiltà kollha qed nipponta subgħajja lejja, l-ewwel wieħed - l-ewwel irid ikollok il-paċenzja li tipprova tbigħha lin-nies li tkun se tolqot.

Bil-kelma t- tajba u bil-paċenzja jista' jkun li lil dawk li tkun se tolqot iġġibhom miegħek ħalli tnaqqas ir-reżistenza.

U din hija teorija pprovata.

Tipprovax tbiddel bl-insistenza imma pprova biddel bil-konvinzjoni, billi tikkonvinċi lin-nies għalfejn qed tbiddel.

B'ħafna paċenzja trid tirripeti u terġa' tirripeti u forsi jkun hemm min ġustament jgħid li aħjar nibqgħu ma nagħmlu xejn, imma dan huwa ħażin.

Li tibqa' ma tagħmel xejn huwa ħażin daqskemm huwa ħażin jekk tagħmel xi ħaġa bl-għaġġla.

Aħna qed nagħmlu bidliet kbar u tajbin imma dawn irridu nbigħuhom aktar lin- nies.

Darba xi ħadd qalli: Meta messaġġ tkun qed tiddardar tirrepetih, hemm barra jkun hemm nies li jkunu għadhom qed jisimgħuh għall-ewwel darba.

Għalhekk irridu nirrepetu u rridu ngħidu għalfejn inkunu qed nagħmlu ċerti bidliet.

B'hekk inġibu n-nies magħna u nsibu l-kooperazzjoni tagħhom.

Jista' jkun li l-bidliet kbar li qed nagħmlu li huma bidliet tajbin, bidliet kuraġġjużi, bidliet għall-ġid ta' dan il-partit u bidliet li huma inevitabbli, irridu nbigħuhom aktar.

U hawn irrid nibda minni għax forsi jien ukoll irrid nibda nfiehem iktar.

Lil dawk li jiġu jilmentaw trid tfehemhom aktar pero' mbagħad apparti dan irridu l-umiltà.

L-umiltà fil-politika hija virtu'.

Irridu niftakru kuljum li l-fatt li aħna ġejna eletti deputati m'aħna nagħmlu pjaċir lil ħadd.

M'aħniex nagħmlu pjaċir lin-nies, iebsa kemm hi iebsa l-ħajja tal-politika.

Li tkun magħżul biex tirrappreżenta lill-poplu bħala deputat f'dan il-Parlament huwa wieħed mill-akbar privileġġi li jista' jagħtik il-poplu Malti.

Li tkun magħżul u tingħata ċ-ċans biex bħala partit politiku twettaq il- programm tiegħek bħala gvern, huwa piż imma huwa wieħed mill-akbar privileġġi li jista' jagħtik il-poplu ta' pajjiżek.

Dan ma rridux ninsewh.

Mhux aħna qed nipprovaw nagħmlu pjaċir lill-poplu Malti imma l-poplu Malti għamel pjaċir lilna meta tagħna l-privileġġ li nservuh u tellagħna fil- gvern.

Ejjew ma ninsewhx dan.

Iebsa kemm hi iebsa l-ħajja tal-politika u ingrata kemm hi ingrata, jien dejjem ngħid li l-ewwel lezzjoni li titgħallem fil-politika hija l-lezzjoni ta' l-ingratitudni.

Messaġġ ieħor li xtaqt inwassal huwa li l-poplu vvota għalina biex immexxu aħna u mhux biex imexxi xi kap taċ-ċivil li ma jmur iħabbat l-ebda bibien.

Jien wisq nibża' li d-deċiżjonijiet m'għadhomx jittieħdu min-nies li tella' l-poplu, imma qed jittieħdu minn xi kap taċ-ċivil li fl-elezzjoni joqgħod kwiet, iħares lejn it-television b'xi tazza te' f'idejh u jien u sħabna mmorru nħabbtu l-bibien.

Dak ma jiffaċċjax lin-nies u probabbilment lanqas telefonati ma jieħu.

Għandna diversi kapijiet taċ-ċivil – mhux kollha – imma qed jiġini f'moħħi wieħed partikolari li lanqas jitkellem man- nies.

Mela ma tagħmilx appuntamenti Ċetta ta' warajna!

Mela ma tmurx taħlilu l-ħin!

Ara Ċetta ta' warajna tiltaqa' miegħi, tiltaqa' mal- ministru, tmur tkellem lill-prim ministru, imma dak le, ma jkellimhiex.

U naħseb li hawn min għandu interess – qed ngħid dan b'risponsabbilta' personali – li jbaxxi lilna r-rappreżentanti tal-poplu ħalli jżomm il-poter f'idejh.

Is-sabiħa hi li għad-deċiżjonijiet li jieħu hu aħna nispiċċaw inħallsu l-prezz politiku.

U dan mhux tajjeb.

Il-poplu għażel lilna biex immexxu.

Iċ-ċivil għandu rwol importanti u fih hemm ħafna nies.

Minn hawn nixtieq insellem lill-ħaddiema ta' dan il-parlament u jien minn dejjem ngħid li jekk tridu eżempju ta' kemm hemm min jaħdem fiċ-ċivil ejjew araw il-ħaddiema ta' dan il-parlament għax naħseb li huma effiċjenti u jaħdmu.

Imma s-sitwazzjoni m'hijiex kullimkien hekk.

Xtaqt inwassal dan il-messaġġ għalkemm forsi huwa żbaljat.

Nemmen li bħala deputat għandi dritt nagħmel dan id-diskors u f'ismi personali nwassal dan it-tip ta' messaġġ għaliex dawn huma nies li ma jiffaċċjawx lill-poplu, qatt ma jinżlu fit-triq u qatt ma jħabbtu bibien.

Imbagħad aħna nispiċċaw inbatu l-konsegwenzi tad-deċiżjonijiet li jieħdu huma.

Għandna bżonn gvern li joħlom ukoll.

Issa nisperaw li għada fuq "l- orizzont" ma jingħadx li għandna bżonn gvern li joħlom.

Pero' se nispjega għalfejn kull partit għandu bżonn li jkollu min joħlom.

Darba xi ħadd qal hekk:

"If you always do what you've always done, you will always be where you've always been.".

Mela għandna bżonn nesperimentaw, għandna bżonn nieħdu deċiżjonijiet ġodda u għandna bżonn noħolmu.

Għandna bżonn partit li jkompli jiġġedded, partit akbar, partit li joħlom.

Il-ħolm tal-bieraħ huwa l-aġenda politika tal-lum.

Ħalli nagħti eżempju reali.

Il-bieraħ u l-bieraħt lura konna qed noħolmu li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea u kien hawn nies li bdew igħidulna li din kienet ħolma u fissazzjoni tagħna.

Konna qed noħolmu li xi darba ssir elezzjoni f'dan il- pajjiż u jkollna ħames membri parlamentari fil-parlament Ewropew jitkellmu bil-Malti u jirrappreżentaw lill-poplu Malti.

Pero' min-naħa l-oħra sħabna bdew igħidulna li konna qed noħolmu, li ma konniex nafu x'qed ngħidu u li ma kenux se jagħtuhomlna.

Minkejja dan kollu l-ħolma li kellna l-bieraħ hija l-aġenda politika tal-lum.

Kieku ma ħlomniex la dħalna fl-Unjoni Ewropea u lanqas għandna l-ħames membri għall-parlament Ewropew.

Illum fuq il-programm Bondiplus se jidher il-prim ministru u s-suġġett huwa fuq l-elezzjoni tal-parlament Ewropew li saret nhar is-Sibt li għadda.

Din hija l-aġenda politika tal-lum, dak li ħlomna l-bieraħ.

Allura l-partit Nazzjonalista jrid ikompli joħlom għaliex il-ħolm tal-lum se jkun l-aġenda politika ta' għada.

Biex ninvestu f'għada rridu noħolmu llum għax il-ħolma tal-lum se tkun il-viżjoni tagħna għal għada.

Il-partit Laburista li ddieħak bina u qalilna li qed noħolmu jixtieq li dak id-diskors li qal kien biss ħolma kerha u li ma qalu qatt għax issa l-ħolma tagħna qed issir realtà.

Illum minjaf kemm jixtiequ li tliet kwarti tad-diskors li qalu fuq il-kunsilli lokali, fuq il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ u fuq l-Unjoni Ewropea ma qaluh qatt.

Għalhekk irridu nikbru bħala partit billi noħolmu u billi jkollna viżjoni.

Il-psikologu magħruf William James jgħid li: The minute a man ceases to grow ̧ no matter what his years are, that minute he begins to be old.

Allura rridu nibqgħu partit b'viżjoni u partit organizzat.

Mistoqsija oħra li nixtieq nagħmel hi: Konna organizzati biżżejjed f'din l- elezzjoni?

Forsi konna u għalhekk irridu nkunu attenti biex naraw x'għamilna ħażin ħalli nipprovaw nagħmluh aħjar.

Darba xi ħadd mhux magħruf qal kwotazzjoni li veru laqtitni.

Dan qal hekk: If you manage to find a path with no obstacles it probably doesn't lead anywhere.

U bħala partit fil-gvern nemmen li għad għandna destinazzjoni, viżjoni u futur.

L- esperjenza fil-ħajja mhux tant dak li tgħaddi minnu, imma x'jirnexxilek tagħmel minn dak li tgħaddi minnu.

Jien ngħid li bħala gvern u bħala partit għandna ċans li dak li ġara nhar is-Sibt ma jibqax problema, ma jibqax diffikultà, imma ndawruh f'opportunità.

Dan nistgħu nagħmluh billi nxammru l-kmiem u nkomplu naħdmu flimkien bħala team wieħed.

Irid nkunu umli u naraw li fejn stajna żbaljajna nammettu li żbaljajna.

Ma naħsibx li għamilna kollox tajjeb.

Min jagħmel kollox tajjeb?

L-ikbar żball li tista' tagħmel hu li temmen li qed tagħmel kollox tajjeb.

F'xi ħaġa żbaljajna.

Mela ejjew nipprovaw nindunaw x'kienet u nipprovaw nagħmluha aħjar.

Sur President, irid ikollna l-umiltà bħala gvern u nitgħallmu min- nuqqasijiet tagħna stess.

Irridu nirringrazzjaw lill-poplu Malti li wasslilna dan il-messaġġ, għax jista' jkun li fl-2002 wassalulna u għamilna l-homework tagħna u fl-2003 irbaħna l-elezzjoni.

Dan jista' jkun providenzjali.

Sur President ̧ jien bdejt bi kwotazzjoni ta' Churchill u se nagħlaq bi kwotazzjoni oħra.

Darba Churchill qal hekk:

"Difficulties mastered are opportunities won.".

Irid ikollna l-għaqal li naħdmu biex ir-riżultat ta' nhar is-Sibt ma jibqax diffikultà, imma jirnexxielna ndawruh f'opportunità.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 2004, bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PERSUNI TA' NAZZJONALITA` MALTIJA F'ĦABSIJIET BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm Maltin miżmuma ġo ħabsijiet barra minn Malta?

Fejn qegħdin?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

PERSUNI LI TALBU GĦAL ESTRADIZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew estraditi persuni minn Malta s-sena l-oħra u din is-sena?

Kemm-il talba ta' estradizzjoni saret?

Minn min?

Kemm ġew rifjutati?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3722.

Ninsab informat illi ma kienx hemm bdil mindu ngħatat dik it-tweġiba.

L-estradizzjoni indikata fl-2003 kienet lejn l-Italja.

ARMATA - FIZZJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid illum kemm hemm fizzjali fl-armata?

X'rank għandhom?

Kemm minnhom marru f'kulleġġi militari barranin biex ħadu l-commission u fejn marru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ammont u r-rank ta' fizzjali li qegħdin iservu fil-forzi armati ta' Malta, sal-11 ta' Mejju 2004, huwa kif jidher hawn taħt:

|Brigadier |1 | |Kurunell |1 | |Tenent Kurunell |1 | |(Tabib) | | |Tenent Kurunell|5 | |Maġġur |23 | |Kaptan (Tabib) |1 | |Kaptan |27 | |Logutenent |28 | |Total |87 |

Minn dawn 68 marru f'kulleġġi militari barranin b'konnessjoni ma' l-għoti tal-kummissjoni.

Il-kummissjonijiet ittieħdu mill-Ingilterra, l-Italja, l- Istati Uniti u l-Ġermanja.

GĦAWDEX - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tagħti breakdown tas-safar li sar mill-ministeru tagħha, mid- dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħtha għall-ewwel ħames xhur tas- sena?

Tista' tipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perjodu matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Waqt li ma jkolli l-ebda diffikulta' sabiex nipprovdi lill-Onor.

Membru bl-informazzjoni mitluba għal din is-sena u għas-sena li għaddiet, ma nara l-ebda bżonn li tingħata l-informazzjoni mitluba għal ħames snin wara xulxin.

Il-ħin li jkun hemm bżonn sabiex tinġabar din l-informazzjoni jista' jintuża aħjar.

TURIŻMU U KULTURA - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas-safar li sar mill-ministeru tiegħu, mid-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall-ewwel ħames xhur tas- sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perjodu matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Waqt li ma jkolli l-ebda diffikulta' sabiex nipprovdi lill-Onor.

Il-ħin li jkun hemm bżonn sabiex tinġabar din l-informazzjoni jista` jintuża aħjar.

OPM - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jagħti breakdown tas-safar li sar mill- uffiċċju tiegħu, mid-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall- ewwel ħames xhur tas-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall- istess perjodu matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Waqt li ma jkolli l-ebda diffikulta' sabiex nipprovdi lill-Onor.

Interpellant bl-informazzjoni mitluba għal din is-sena u għas-sena li għaddiet, ma nara l-ebda bżonn li tingħata l-informazzjoni mitluba għal ħames snin wara xulxin.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas- safar li sar mill-ministeru tiegħu, mid-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall-ewwel ħames xhur tas-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Waqt li ma jkolli l-ebda diffikulta' sabiex nipprovdi lill-Onor.

Il-ħin li jkun hemm bżonn sabiex tinġabar din l- informazzjoni jista' jintuża aħjar u l-ispiża ta' ġbir ta' informazzjoni bħal din hi sostanzjali.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas-safar li sar mill- ministeru tiegħu, mid-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall- ewwel ħames xhur tas-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Waqt li ma jkolli l-ebda diffikulta' sabiex nipprovdi lill-Onor.

Il-ħin li jkun hemm bżonn sabiex tinġabar din l- informazzjoni jista' jintuża aħjar.

SAĦĦA - SPEZZJONIJIET FI STABBILIMENTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jinformana kemm kien in-numru ta' stabbilimenti ta' l-ikel u tax-xorb li d-dipartiment tas-saħħa spezzjona bejn Jannar u Mejju 2004, kull xahar separatament?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għas-snin 2000, 2001, 2002 u 2003 separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

L-informazzjoni għall-istess perjodu indikat għas-sena 2000 ma tistax tingħata peress li f'dik is-sena tali statistika kienet tinġabar b'mod differenti.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid minn kemm ilu Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment kemm-il darba siefer fuq xogħol governattiv?

Minn min kienet komposta d- delegazzjoni ministerjali f'kull okkażjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Mill- 24 ta' Marzu 2004 'l hawn sifirt fuq xogħol kif se ngħid:

|Data |Destinazzjo|Membri Oħra | | |ni |tad-Delagazzjo| | | |ni | |25/3 |Brussels |Is-Sur Robert | |sa | |Aquilina | |27/3 | | | |9/4 sa|Tripoli |Is-Sur Robert | |12/4 | |Aquilina | |14/4 |Dublin |Is-Sur Frank | |sa | |Zammit, is–Sur| |17/4 | |John Inguanez | |18/4 |Pariġi |Waħdi | |sa | | | |20/4 | | | |22/4 |Siracusa |Waħdi | |sa | | | |24/4 | | | |25/4 |Luxembourg |Is-Segretarju | |sa | |Parlamentari | |28/4 | |Dr. Michael | | | |Frendo, is-Sur| | | |Frank Zammit, | | | |is-Sur John | | | |Inguanez | |5/5 sa|Dublin |Is-Sur Alfred | |6/5 | |Zarb, is-Sur | | | |Frank Zammit, | | | |is-Sur John | | | |Gatt Rutter | |8/5 sa|Ruma |Waħdi | |9/5 | | | |11/5 |Catania |Dr. Mario | | | |Costa, is-Sur | | | |Jonathan | | | |Muscat | |12/5 |Strasbourg |Is-Sur Frank | |sa | |Zammit | |13/5 | | | |16/5 |Brussels |Is-Sur John | |sa | |Inguanez, | |29/5 | |is-Sur Pierre | | | |Mallia | | |Washington/|Is-Sur Frank | | |London |Zammit, Dr. | | | |Mario Costa | | |China |Is-Sur Frank | | | |Zammit, Dr. | | | |Mario Costa, | | | |is-Sur Chris | | | |Baldacchino |

ENEMALTA - CEO

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'pakkett finanzjarju għandu s-CEO tal-korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li s-CEO tal-korporazzjoni Enemalta għandu dan il-pakkett finanzjarju:

|Salarju |Lm23,00| | |0 | |Expense allowance |Lm | | |500 | |Disturbance |Lm | |allowance |500 | |Total |Lm24,00| | |0 |

Hu jgawdi wkoll minn benefiċċji oħra, bħal użu ta' karozza, ħlasijiet ta' kontijiet ta' telefon u internet.

Hu kopert ukoll minn poloz ta' assikurazzjoni.

TARZNA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid it-telf li qed isir illum fit-tarzna, wara li tnaqqsu dawk in-nies kollha bl-early retirement u wara li daħlu fis-seħħ il-provvedimenti tal-ftehim kollettiv il-ġdid, kemm qed ivarja minn dak li kien proġettat u approvat mill-management innifsu?

Mit-telf kollu li sar f'dawn l-aħħar tliet snin, kemm minnu hu dovut għall- penalitajiet minħabba li l-management naqas li jilħaq l-obbligi tiegħu?

Kemm minnhom kienu bad debts li qatgħet it-tarzna dwar flejjes li l- management ma ġabarx?

Kemm tħallsu flus lil barranin u/jew lill-kuntratturi barranin mis-sena 2002 'il quddiem?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minkejja l-provvedimenti tal-ftehim kollettiv ġdid, l- aktar f'dak li għandu x'jaqsam mar-riformi fil-prattiċi tax-xogħol, għadhom ma ġewx implimentati kollha minħabba direttivi ta' azzjonijiet industrijali.

Il-varjazzjoni ta' telf attwali kontra l-budget hu biss ta' 2.5% ogħla minn dak budgeted.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, irrid ngħid li l-ammont totali ta' penalitajiet fl-aħħar tliet snin (2001 sa 2003) kien biss ta' Lm87,000.

Il-provision for bad and doubtful debts tat-tarzna f'dawn l-aħħar snin kien kif ġej:

Sena 2001

Lm5.3 miljun - dawn jirriferu l-aktar għal debitu kbir li kien ilu jakkumula għal ħafna snin minn klijent wieħed kbir partikolari.

Il-biċċa l- kbira ta' dan id-debitu nġabar fl-2004 wara negozjati konklużi b'suċċess mill-management tat-tarzna ma' dan il-klijent.

Dawn in-negozjati solvew ukoll kwestjonijiet oħrajn pendenti ma' dan il-klijent li kellu claims sostanzjali kontra t-tarzna.

Sena 2002

Irkuprar ta' bad debts ta' Lm364,206 l-aktar wara li l-management tat- tarzna ġabar flus mingħand klijent lokali li kien qed jirrifjuta li jħallas debitu antik minħabba kwestjoni li kellu mat-tarzna fl-imgħoddi.

Sena 2003

Irkuprar ta' bad debts ta' madwar Lm2 miljun.

Dan l-aktar minħabba l- ftehim milħuq ma' klijent partikolari li laħaq ftehim mal-management tat- tarzna biex iħallas l-ammont dovut minnu, kif ukoll biex isir ftehim fuq kwestjonijiet oħra pendenti bejn il-klijent u t-tarzna.

Dan il-klijent kellu claims sostanzjali kontra t-tarzna marbuta ma' inċident li sar ħafna snin ilu iżda li t-tarzna kienet għadha m'għamlitx provisions għalih fil- kotba tagħha.

Għadhom qed isiru diskussjonijiet ma' l-awdituri fuq il- figuri finali għal din is-sena.

L-informazzjoni l-oħra mitluba mill-Onor.

Interpellant hi meqjusa bħala ta' natura kummerċjali.

LIBERALIZZAZZJONI TAS-SETTUR TAT-TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk issa li Malta saret membru ta' l- Unjoni Ewropea, hemmx il-ħsieb li jiġi liberalizzat is-settur tat-trasport pubbliku, b'mod partikolari n-numru ta' karozzi tal-linja, minibuses u taxis?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

ELEZZJONIJIET TAL-PARLAMENT EWROPEW - OFFERTA GĦALL-PROVVISTA TAT-TRASPORT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid min tefa' l-offerta għall-provvista tat-trasport lill-kummissjoni elettorali għall-elezzjonijiet tat-12 ta' Ġunju 2004?

Min rebaħ din it-tender?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tingħata tweġiba hekk kif l-informazzjoni mitluba tasal mingħand il-kummissjoni elettorali.

AFFARIJIET BARRANIN - BILJETTI TA' L-AJRU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Minstru jgħid minn fejn inqatgħu l- biljetti ta' l-ajru għad-delegazzjonijiet li mexxa hu kemm ilu Ministru ta' l-Affarijiet Barranin?

ONOR.

JOHN DALLI: Jien informat li fil-każ ta' xiri ta' biljetti ta' l- ajru d-dipartiment responsabbli jitlob kwotazzjonijiet mill-Air Malta u minn aġenzija privata u jordna l-biljett minn fejn jirriżulta l-irħas.

B'dan mhux biss id-dipartiment qed ikollu servizz aħjar talli f'dawn l- aħħar xahrejn ġew iffrankati 'l fuq minn Lm5,000.

Issa qegħdin nidentifikaw possibbilta' oħra ta' iffrankar ta' flus.

Is-sistema li qed tintuża s'issa mill-ministeru hi li fejn għandna ambaxxati jkunu nies mill-ambaxxati li jagħmlu l-arranġamenti fil-lukandi meħtieġa waqt vjaġġar ta' uffiċjali.

Qed insibu li f'dan il-każ nistgħu nġibu prezzijiet aħjar jekk nużaw is-servizzi ta' l-Air Malta jew ta' aġenziji privati lokali.

Għalhekk qegħdin nagħtu struzzjonijiet lid- dipartiment fil-ministeru li jieħu ħsieb l-ivjaġġar biex jibdel is-sistema u jibda jitlob kwotazzjonijiet kif jagħmel fil-każ tal-biljetti ta' l-ajru, iqabbel dawn mal-prezzijiet li jkollhom l-ambaxxati u jagħti struzzjonijiet lil min ikun l-irħas biex jagħmel l-allokazzjoni.

Ikun tajjeb jekk jirnexxielna nġibu l-istess servizz bi prezz inqas.

Inħeġġeġ liċ-chairman tal-public accounts committee biex jitlob lill- awditur ġenerali jagħmel eżerċizzju fejn jara l-prezzijiet li bihom jinxtraw il-biljetti ta' l-ajru fis-settur pubbliku kollu, iqabbilhom mal- prezzijiet li qed jitħallsu mill-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin u jara jekk hux il-każ li kulmin mhux qed juża s-sistema li qed tintuża f'dan il- ministeru fil-fatt jagħmel hekk.

TURIŻMU U KULTURA - ŻJARAT BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il żjara għamel barra l-pajjiż fix-xahar ta' Mejju u x'kien l-iskop ta' kull żjara?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fil-perjodu msemmi, jiġifieri bejn il-5 u s- 7 ta' Mejju, kont Berlin għall-konferenza The Cultural Year of the Accession Countries li għaliha attendew il-ministri tal-kultura mill-għaxar pajjiżi ġodda fl-Unjoni Ewropea.

Bejn is-17 u t-22 ta' Mejju kont fi Franza u l-Italja.

Fl-ewwel każ, għal-laqgħa tal-ministri tal-kultura tal-pajjiżi membri fl- Unjoni Ewropea, fil-kontest tal-Cannes Film Festival u fit-tieni każ għal għadd ta' avvenimenti li jippromwovu lil Malta mil-lat kulturali u turistiku f'Cervia.

PULIZIJA - ARMI MINGĦAJR LIĊENZJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew konfiskati armi bla liċenzja mingħand individwi f'Għawdex fis-snin 2003 u 2004?

Kemm minnhom ġew ritornati lura lis-sidien?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2003 il-pulizija qabdet 12-il arma tan- nar inkonnessjoni ma' xi ksur ta' liġi f'Għawdex.

Dawn kollha ġew esebiti l-qorti fi proċeduri kriminali li ttieħdu kontra l-persuni rispettivi, li f'għaxar każi minnhom il-qorti ordnat konfiska, f'każ ieħor ġie liberat u l- ieħor għadu mhux deċiż.

Informat ukoll illi matul din is-sena ġew maqbuda 12-il arma tan-nar oħra.

Arma minnhom ġiet esebita u l-qorti ordnat il- konfiska, filwaqt illi l-11-il arma l-oħra għad iridu jiġu esebiti quddiem il-qorti.

UŻU TA' ILMA RIĊIKLAT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk sarux xi testijiet biex jikkonfermaw li l-użu ta' l-ilma riċiklat li qed jintuża għat-tisqija mhux qed ikun ta' dannu għas-saħħa pubblika u għall-ambjent?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-użu ta' ilma riċiklat li se jintuża għat-tisqija jaqa` taħt ir-responsabbilta` tad-dipartiment ta' l- agrikoltura, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ŻABBAR - TRIQ IN-NISSIEĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li titwessa' Triq in- Nissieġ f'Ħaż Żabbar - il-parti d-dejqa li tagħti għal Triq San Ġużepp - għaliex fi Triq in-Nissieġ hemm sidien tal-karozzi tal-linja ġodda li għandhom il-garages tagħhom f'din it-triq u qed isibu problema biex jidħlu għall-garages tagħhom minħabba l-parti dejqa tat-triq?

Saret talba mill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar biex din il-parti tat-triq titwessa'?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-triq imsemmija ġiet spezzjonata minn perit ta' l-awtorita' dwar it-trasport u nstab illi biex din tkun tista' titwessa' trid tittieħed parti minn għalqa li tinsab faċċata ta' l- imsemmija garages.

L-awtorita' mistennija tibda t-taħditiet mal-MEPA sabiex jiġi stabilit x'inhu l-aħjar li jsir biex ikun jista' jitneħħa l-inkonvenjent għar- residenti.

ZONA INDUSTRIJALI GĦALL-INTRAPRIŻI LOKALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-pjan tal-gvern, imħabbar mis-segretarjat għas-self-employed, li jipprovdi li biċċa art tiġi żviluppata f'zona industrijali għall-intrapriżi lokali li jkunu jridu jkabbru?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Il-bord tal-MEPA approva 14-il sit madwar Malta filwaqt li se jitressaq appell quddiem il-bord biex terġa' tkun ikkunsidrata t-talba għal sit f'Għawdex.

Sadanittant qegħdin isiru tħejjijiet mis-segretarjat għas-self employed u intrapriżi ż-żgħar biex is- sidien ta' l-artijiet magħżula jiffirmaw ftehim mal-gvern qabel ma titressaq it-talba għal partial review ta' l-istructure plan fil-parlament.