MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 185 Il-Ħamis, 11 ta' Novembru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 185 Il-Ħamis, 11 ta' Novembru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 11 ta' Novembru, 2004

WERREJ

MINUTI 207

TQEGĦID TA' KARTI 207

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TAL-KAP TA' L-OPPOŻIZZJONI U L-ONOR.

CHARLES MANGION DWAR

IL-QAGĦDA EKONOMIKA 208

AĠĠORNAMENT 240

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 244

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 184 li saret fl-10 ta' Novembru, 2004, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Skond il-ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, il-ħin tal-mistoqsijiet m'għandux jittieħed.

Għalhekk ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru l-għadd ta' studenti li qed jattendu l-Universita' ta' Malta mqassma skond id-diversi korsijiet, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8228;

Tagħrif dwar l-għaqdiet sportivi li matul l-2004 talbu għal xi għajnuna finanzjarja, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8237.

F'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet pendenti li għandhom il-kunsilli lokali quddiem l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 7152.

F'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' talbiet li saru għall-pensjoni għall- invalidita' u l-għadd ta' dawk li ġew aċċettati bejn l-2001 u Awissu 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 7150;

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li qed jirċievu għajnuna soċjali, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 7819; u

Tabella li turi n-nefqa fuq għajnuna soċjali lil single parents bejn l- 2000 u Settembru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 7820.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TAL-KAP TA'

L-OPPOŻIZZJONI U

L-ONOR.

CHARLES MANGION

DWAR IL-QAGĦDA EKONOMIKA

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, nipproponi li:

Din il-Kamra tar-Rappreżentanti tinnota:-

Li n-numru ta' nies bla xogħol żdied konsistentement matul din is-sena u llum qabeż it-tmint elef ruħ;

Li bin-nixfa fl-investiment dirett produttiv li seħħet fl-aħħar snin, l- opportunitajiet għal xogħol alternattiv għal min jitlef l-impjieg qegħdin dejjem jonqsu;

Li għat-tieni kwart ta' din is-sena reġa' ġie reġistrat tnaqqis fil-prodott gross domestiku;

Li ż-żieda fit-taxxi introdotti mill-gvern, primarjament iż-żieda fir-rata ta' VAT għal 18% u fuq oġġetti li sa l-1 ta' Mejju 2004 kienu eżenti mit- taxxa tal-VAT, qiegħda taffettwa bil-qawwa l-livell tal-prezzijiet, u tnaqqas id-dħul finanzjarju tal-ħaddiema, il-pensjonanti u l-familji tagħhom;

Li s-settur turistiku kif ukoll dak tal-manifattura qed jiffaċċjaw problemi kbar minħabba t-tnaqqir sistematiku tal-kompetittivita' nazzjonali fi swieq internazzjonali;

Li istituzzjonijiet internazzjonali bħalma huma l-World Economic Forum innota wkoll li Malta qed kull ma tmur titlef il-kompetittivita', fejn fl- aħħar sena 13-il pajjiż saru aktar kompetittivi minna;

Li minkejja l-wegħdi kontinwi tal-Gvern, kemm id-deficit (li s-sena li għaddiet laħaq 9.7% tal-Prodott Gross Domestiku) kif ukoll id-dejn nazzjonali (li s-sena li għaddiet laħaq 71.1% tal-Prodott Gross Domestiku) qegħdin konsistentement jiżdiedu, tant li s-sitwazzjoni finanzjarja ta' pajjiżna qed dejjem tiddeterjora;

Li din is-sitwazzjoni qed dejjem tagħfas fuq dawk is-setturi fis-soċjeta' li jifilħu l-inqas, bil-konsegwenza li ħafna ħaddiema u pensjonanti qegħdin iħossuhom aktar emarġinati u minsija, waqt li t-theddida fuq il-qafas tal- ħarsien soċjali fil-pajjiż m'hijiex tiġi ffaċċjata;

Li l-Gvern Nazzjonalista jidher li ma għandu l-ebda pjan konkret u fattibbli biex joħroġ lill-pajjiż minn din is-sitwazzjoni;

Għaldaqstant din il-Kamra:

Tħeġġeġ lill-Gvern jippreżenta quddiem il-Kamra pjan ekonomiku li jagħti direzzjoni ċara dwar it-toroq li pajjiżna jrid jaqbad biex isaħħaħ il- kompetittivita' tiegħu u jġib investiment ġdid biex jinħolqu opportunitajiet ġodda ta' xogħol, mhux l-inqas f'reġjuni ta' Malta li qed jaqgħu lura bħal Għawdex u s-sud ta' Malta;

TISTQARR il-konvinzjoni tagħha li dan il-pjan ekonomiku għandu jassigura t- tisħiħ tal-ħarsien soċjali tal-familji Maltin u Għawdxin, liema ħarsien jista' jkun iggarantit biss bi tkabbir ekonomiku mqassam b'ekwita' u ġustizzja soċjali.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Is-Sedja ġiet informata li bħalissa s-seduta m'hijiex qiegħda tixxandar.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien naħseb li għandna nkomplu xorta waħda.

Niftakar li fl-aħħar budget, mhux ir-recordings kollha kienu ġew imxandra, pero' aħna xorta bqajna għaddejjin.

Ma naħsibx li għandna niddependu jekk niltaqgħux jew le fuq xi ħsara teknika li tista' tinqala'.

Naħseb li għandna nkomplu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, min-naħa ta' l-oppożizzjoni, m'aħniex qegħdin nipproponu li s-seduta tieqaf, pero' din hija mozzjoni ta' interess nazzjonali.

Kif wieħed jista' jara, il-Kamra hija vojta u wisq probabbli, ħadd mill-ġurnalisti m'hu qiegħed isegwi dak li qegħdin ngħidu.

Naħseb li l-poplu għandu dritt li jkollu aċċess għall-opinjoni tagħna, jiġifieri jekk hemm xi ħaġa li tista' tirranġa ruħha malajr, nistennew, u jekk il-ħsara ma nafux kemm se ddum, ovvjament inkomplu.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Is-sena li għaddiet, waqt li jien kont qiegħed nindirizza lill-Kamra, xi ħadd għamel strike, pero' jien ma waqaftx nitkellem u ma kien hemm ħadd li qabeż għalija biex nieqaf sakemm wieħed jara x'ġara.

Qiegħed ngħid dan biex noqogħdu attenti għax dan jista' jiġri darb'oħra, mhux li jsir strike biss imma anke li tinqala' ħsara teknika.

Ma jistax ikun li dan il-Parlament jieqaf għax tinqala' ħsara teknika fit- trasmissjoni tar-radju.

MR SPEAKER: Għadni kif ġejt informat li minn issa 'l quddiem, is-seduta qiegħda tiġi recorded.

Għalhekk naħseb li nistgħu nipproċedu.

Skond ftehim milħuq, id-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu tliet seduti bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-winding up għall-oppożizzjoni.

Insejjaħ lill-Onor.

Charles Mangion biex jibda bl-intervent tiegħu.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, din il-mozzjoni li għadni kif qrajt għandha żewġ binarji, hija mozzjoni li m'hijiex xprunata minn xi preġudizzju politiku imma hija mnebbħa mill-interess nazzjonali, fiċ- ċirkostanzi li jinsab fihom pajjiżna llum.

Ma nistgħux ma naċċettawx u ma nammettux il-verita' kif inhi.

Il- konklużjoni ta' din il-mozzjoni hija pożittiva ħafna u fl-aħjar interess nazzjonali.

Jidher ċar li l-ħsieb warajha m'huwiex li wieħed jagħmel ballun politiku mill-issue tal-qagħda ekonomika u soċjali f'pajjiżna imma li effettivament nindirizzaw il-problema, nidentifikawha u ninkoraġġixxu lill- gvern, li għandu l-mandat popolari u li għandu responsabbilta' lejn il- Maltin u l-Għawdxin kollha, biex jagħti pjan ta' direzzjoni dwar fejn irid iwassal lil pajjiżna, pjan ta' direzzjoni li jkun jixraq lil min qiegħed jinvesti, jiġifieri kemm lill-imprenditur lokali u kif ukoll lil dak barrani biex wieħed ikun jista' jikkalkola l-qliegħ li se jagħmel fuq l- investiment li jkun irid jagħmel.

Din il-mozzjoni hija xprunata mill-fatt li għandna nikkommettu ruħna biex nipproteġu l-ħarsien soċjali li pajjiżna gawda minnu matul l-aħħar 50 sena, minn wara l-gwerra 'l hawn, il-ħarsien soċjali li nbena minn gvernijiet konsekuttivi, bit-tajjeb u bil-ħażin, u li dejjem kien imnebbaħ mill-għan li dak li qiegħed l-iktar 'l isfel fis-soċjeta' jiġi merfugħ 'il fuq u mgħejjun biex jimxi 'l quddiem.

Dawn huma ż-żewġ għanijiet ta' din il- mozzjoni, li kif diġa' għidt, m'humiex imnebbħin minn xi preġudizzju politiku imma huma mnebbħin mir-responsabbilta' li l-oppożizzjoni tħoss li għandha lejn il-poplu.

Anke jekk l-oppożizzjoni m'għandhiex il-mandat u allura ma tistax tieħu deċiżjonijiet eżekuttivi, għax demokratikament din ir-responsabbilta' qiegħda f'idejn il-gvern, ċertament li għandha d-dritt - liema dritt qiegħda teżerċitah bl-ikbar responsabbilta' - li tesiġi li l- gvern jirrikonoxxi din is-sitwazzjoni u jagħmel il-pjanijiet tiegħu.

Illum m'aħniex qegħdin nitkellmu, bħalma forsi konna qegħdin nitkellmu sena ilu jew ftit iktar, dwar jekk Malta għandhiex tkun barra jew ġewwa l-Unjoni Ewropea.

Illum dak il-fatt ġie deċiż b'mod definit u ġie rikonoxxut u aċċettat minn kulħadd.

Dan il-fattur ikompli jesiġi biex aħna nfasslu t- targets u l-għanijiet tagħna.

Waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu f'din ir-realta' ġdida li qegħdin fiha hi li nirrikonoxxu li Malta, bħall-25 pajjiż membri ta' l-Unjoni Ewropea, hija marbuta bl-iktar mod wiesa' ma' l-istrateġiji ta' Lisbona, li ġew adottati mill-pajjiżi Ewropej.

Dawn huma strateġiji tajbin għax qegħdin jaraw li jinħolqu opportunitajiet tax-xogħol biex jiġi assigurat li sas-sena 2010, 70% tal-working poplulation tkun qiegħda taħdem f'impjieg fiss li jagħti sodisfazzjon lill-iżvilupp tal-personalita' umana, filwaqt li jaraw ukoll li jkun hemm inklużjoni soċjali.

Dawn huma żewġ għanijiet wiesgħa li l-pajjiżi Ewropej kollha qegħdin jaqblu li jridu jersqu lejhom.

Ovvjament, aħna, bħala parti minn din l-istruttura, irridu naħdmu wkoll f'dan l-ambitu.

It-targets ta' Lisbona kienu ġew iffissati fl-1999 wara li l-Ewropa in ġenerali rat li l-iżvilupp ekonomiku fil-pajjiżi Ewropej kollha ma kienx qiegħed jikber bl-istess rata bħal tal-kontinent Amerikan.

Ilkoll nafu li l-kontinent Amerikan għandu l-ikbar ekonomija fid-dinja u l-iktar munita dinamika.

Għalhekk kien qiegħed isir dan il-paragun u bħala blokk ta' 25 pajjiż, huwa tajjeb li sar dak il-paragun għax meta wieħed jagħmel paragun ma' pajjiż ieħor, se jelimina dawk il-fatturi li m'għandux kontroll fuqhom għax ikunu fatturi li jaffettwaw lil kulħadd.

Meta kien qiegħed isir il-paragun ma' l-Amerika - allavolja sar paragun ukoll mal-Ġappun, maċ-Ċina u mal-pajjiżi tal-Lvant Imbiegħed - il-fatturi tal-11 ta' Settembru, tas-SARS u dawk il-fatturi estranei li ħadd ma kellu kontroll fuqhom ġew eliminati biex ikun hemm a level playing field.

Meta l- ekonomija mondjali qiegħda tiżviluppa imma l-ekonomija tagħna, li qiegħda fl-istess level playing field, qiegħda tiżviluppa inqas, allura rridu naraw x'qiegħed jiġri u għalhekk irridu nfassu t-targets tagħna fuq dan il- binarju.

Mr Speaker, qiegħed ngħid dan biex kulħadd jifhem mill-ewwel li l-għan li qiegħda timmira għalih l-oppożizzjoni qiegħda tfasslu fil-kwadru tas- sitwazzjoni reali li jinsab fiha pajjiżna llum.

Qegħdin nagħmlu dan għax issa li l-kwestjoni tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea hija solvuta u ċertament għandu jkun hemm qbil unanimu li l-interess primarju u prattikament uniku, fiċ-ċirkostanzi li ninsabu fihom, huwa l-interess ta' pajjiżna.

Meta wieħed iħares ftit lejn l-istrateġija ta' Lisbona u lejn fejn Malta trid tiffittja, jara li l-għan ewlieni hu li l-ekonomija Ewropea tkun a knowledge-based economy, jiġifieri ekonomija li tkun ibbażata fuq human resource imħarreġ u ppreparat tajjeb, fuq l-innovazzjoni u r-riċerka, fuq element ta' flessibilita' fis-swieq tax-xogħol u fuq kompetittivita' u liberalizzazzjoni sħiħa fil-qasam tal-kompetizzjoni.

Dan huwa marbut mal- fatt li jridu jinħolqu opportunitajiet ta' xogħol li jwasslu biex il- parteċipazzjoni tal-labour force fid-dinja tax-xogħol titla' għal 70%.

Bħalissa Malta għandha waħda mill-iktar participation rates baxxi ta' madwar 53% meta r-rati ta' pajjiżi oħra globalment huma ta' 60% u iktar.

Allura skond il-miri ta' Lisbona - li kif diġa' għidt aħna marbutin magħhom - biex ikun hemm it-tisħiħ ekonomiku jeħtieġ l-użu effiċjenti tat- teknoloġija fl-oqsma kollha ekonomiċi - u allura dan jitlob tiġdid u taħriġ kontinwu dwar dak li jkun qiegħed jiżviluppa - tisħiħ fis-suq intern, tnaqqis fil-burokrazija, aktar effiċjenza, tisħiħ tas-swieq finanzjarji u l-ħolqien ta' dik li tissejjaħ European Enterprise, billi jkun hemm enfasi partikolari fuq l-SME's u fuq dawk li se jibdew negozji ġodda.

Iktar ma jkun hemm nies li jibdew negozji ġodda, iktar ikun hemm iċ- ċans li jinħolqu opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Ġeneralment minn kull mitt intrapriża ġdida li tinbeda, bejn 15% u 20% biss jirnexxu.

Dan m'huwiex xi fenomenu limitat għall-pajjiżi Ewropej, imma jiġri anke fid- dinja Amerikana.

Għalhekk hemm bżonn ta' iktar iffokar u tisħiħ ta' l- SME's.

Barra minn hekk, dan kollu jrid jiġi nkwadrat fl-iżbilanċi li jeżistu bejn id-diversi reġjuni.

Aħna qatt ma nistgħu nikkomparaw l-ekonomija tagħna ma' l-ekonomiji l-kbar bħal tal-Ġermanja, ta' Franza, ta' l-Italja jew ta' l-Ingilterra għax iċ-ċokon ta' pajjiżna, il-pożizzjoni ġeografika u l- livell ta' żvilupp ekonomiku u edukattiv tagħna huma kollha fatturi li jikkreaw l-iżbilanċ.

Qiegħed ngħid dan għax din hija xi ħaġa li rridu nżommu quddiem għajnejna meta fi ħdan il-komunita' Ewropea nkunu rridu niddefendu l-interessi tagħna quddiem direttivi jew regoli li jkunu qegħdin jiġu esegwiti.

Dan l-iżbilanċ, li huwa wkoll rikonoxxut mill-istrateġija ta' Lisbona, huwa fattur importanti għalina.

Filwaqt li l-politika ta' Lisbona titkellem dwar dan l-iżvilupp ekonomiku b'mod ġenerali, tagħmel enfasi sħiħa fuq ir-rabta soċjali, mhux biss għal dak li għandu x'jaqsam mal-welfare imma għal dak li għandu x'jaqsam ma' dak l-aqwa riżors li ċertament għandu pajjiżna fiċ-ċirkostanzi, u ċioe' r-riżors uman.

Hawnhekk jidħol il-ħolqien ta' skema ta' life-long learning –li persuna tibqa' dejjem titħarreġ fl-iskills tagħha – ta' taħriġ u strutturi neċessarji biex ikun hemm l-aħjar edukazzjoni ħalli mis-sistema edukattiva joħorġu żgħażagħ imħarrġa, biex ikun hemm school leavers mill-inqas u biex jiġi żviluppat kordinament ikbar bejn l-imprenditur u l-ħaddiem, jew ir- rappreżentanti tal-ħaddiema, ħalli jkun hemm armonija fis-suq tax-xogħol.

Hemm bżonn ukoll tisħiħ tar-research and development b'tali mod li parti mill-ġid nazzjonali jkun allokat għall-iżvilupp ta' dan il-qasam pero' hawnhekk irridu nżommu quddiem għajnejna ċ-ċirkostanzi partikolari ta' pajjiżna.

M'iniex qiegħed ngħid li m'għandniex nallokaw riżorsi għar- riċerka u nħeġġu r-riċerka, anzi dan għandu jkun parti mit-taħriġ u mit- tagħlim li rridu nagħtu liż-żgħażagħ tagħna, pero' ċertament li wieħed jifhem li dak li jistgħu jallokaw pajjiżi kbar bħall-Ingilterra, ma nistgħux nallokawh aħna.

Allura mbagħad tidħol ir-rabta kollettiva tal- pajjiżi kollha biex ikun hemm l-iskambju ta' din it-teknoloġija, ta' dan l- iżvilupp u ta' din ir-riċerka.

Din l-istrateġija titkellem dwar il-ħarsien soċjali, bħal, per eżempju, il- ħarsien tas-servizzi tas-saħħa bla ħlas, li llum huwa wieħed mill-pilastri aċċettati prattikament fil-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea, ovvjament fuq livelli differenti għaliex ta' min hu iktar avvanzat, ta' min hu inqas avvanzat u ta' min qiegħed fin-nofs.

L-istrateġija tirriferi wkoll għas-sostenn ta' l-iskemi tal-pensjonijiet, is-sostenn tal-welfare soċjali b'mod in ġenerali u l-fatt li għandu jkun hemm iktar inklużjoni soċjali biex il-faqar soċjali ġġenerat minħabba qagħda ekonomika li qiegħda tiddetorja, jiġi indirizzat.

L-aħħar rapporti jindikaw li f'pajjiżna l-faqar soċjali huwa ta' madwar 15%, li naħseb huwa għoli għal pajjiż li matul dawn l-aħħar 40 sena żviluppa ħafna fil-qasam soċjali.

Qagħda ekonomika ħażina ġġib magħha problemi soċjali aggravati bħal meta l-missier ta' familja jitlef l-impjieg tiegħu, l-omm ma jkollhiex impjieg ieħor u l-iben jew il-bint ma jkunux jistgħu jsibu xogħol jew inkunu jaħdmu fuq bażi part-time.

Dan kollu joħloq taħlit fis-soċjeta' li jaggrava s-sitwazzjoni tal-poverta' soċjali, li kultant tissejjaħ poverta' relattiva pero' li xorta qiegħda hemm.

Dan huwa l-qafas li aħna għandna nieħdu bħala background meta niġu biex nagħmlu l-pjanijiet tagħna, anke dwar kif se niżviluppaw l-inċentivi għall- industrija, kemm lokali u kif ukoll esterna, għax il-Business Promotion Act illum saret a dead letter.

Għalkemm din il-liġi ġiet approvata minn dan il- Parlament bi qbil, saret a dead letter għax ħafna mill-inċentivi jridu jinbidlu u iktar ma naqgħu lura biex nerġgħu nagħmlu dawk l-arranġamenti ħalli nkunu nistgħu nbigħu lil pajjiżna ma' pajjiżi oħrajn, iktar se niġu affettwati.

Minbarra din l-istrateġija ġenerali ta' Lisbona, li prattikament torbot lill-pajjiżi Ewropew, li issa aħna nifformaw parti minnhom, ma nistgħux ninjoraw ir-realta' ta' dinja globalizzata ta' żviluppi li jiġru kontinwament fid-dinja ta' madwarna.

Din hija l-ewwel perspettiva li fiha wieħed irid jaħdem.

Irridu naraw ukoll - u dwar dan bilfors irid ikun hemm qbil - x'inhi s- sitwazzjoni reali ta' pajjiżna.

Li noħorġu ngħidu li l-affarijiet qegħdin jieħdu xejriet pożittivi u li l-istatistika qiegħda tindika differentement, imbagħad l-operaturi li jaħdmu f'dak is-settur ikunu qegħdin jargumentaw u jitkellmu bil-maqlub m'hijiex xi ħaġa konduċenti biex wieħed ikun jista' jasal ħalli jara x'tip ta' pjan irid jattwa.

Kieku għandna ekonomija li qiegħda tikber b'xi 5% jew 6% - kif kien espress f'xi budget ta' xi ftit snin ilu – kieku ċ-ċirkostanzi huma kompletament differenti, pero' meta għadna stat ekonomiku li mis-sena 2000 sal-lum, is-cycles tiegħu dejjem naqsu u huma agħar minn dawk ta' pajjiżi oħra kompetittivi, huwa inutli li noqogħdu ngħidu li l-affarijiet sejrin għall-aħjar, li l-Maltin għandhom ħafna mobile phones jew li ħafna nies għandhom is-servizz ta' l-internet.

Dawn ix-xejriet huma iktar marbutin ma' tendenzi ta' moda li jiżviluppaw minn żmien għal żmien - għax is-soċjeta' tagħna hija waħda konsumista - pero' żgur li m'humiex l-indikaturi veri tat-tkabbir ekonomiku, ta' jekk hawnx ħolqien tax-xogħol, ta' jekk il-ħaddiem huwiex qiegħed jaqla' iktar flus u ta' jekk l-investitur huwiex qiegħed jagħmel iktar profitt u allura qiegħed iħares lejn il-pajjiż bħala l-aħjar post fejn wieħed jista' jinvesti.

Kemm ilu fil-gvern il-partit Nazzjonalista ħoloq is-sitwazzjoni li għandna llum, speċjalment fil-qasam finanzjarju, li tħalli l-impatt tagħha fuq l- iżvilupp ekonomiku, għax ir-riżorsi tal-gvern qegħdin jiġu assorbiti biex jindirizzaw il-ħela ta' l-istess gvern, minħabba d-deċiżjonijiet li ħa.

Illum l-ebda ħajt politiku ma jbiddel lil din ir-realta'.

Dan m'aħniex qegħdin ngħiduh aħna biss.

Kif jidher f'din il-mozzjoni, il-world economic forum, istituzzjoni internazzjonali li evalwat il-kompetittivita' ta' pajjiżna, innotat li mis-sena li għaddiet għal din is-sena, il-livell ta' kompetittivita', minflok tela' 'l fuq, niżel madwar 14-il post 'l isfel meta mqabbel ma' pajjiżi oħrajn.

Pajjiżna huwa kkonsidrat bħala wieħed mill-inqas 15-il pajjiż attraenti minn madwar 105 pajjiżi, fejn wieħed għandu jinvesti.

Hemm tliet fatturi prinċipali li jattribwixxu għal dan, l- ewwel fattur huwa li fl-aħħar snin l-investiment dirett produttiv naqas, it-tieni fattur huwa li l-gvern jonfoq b'ċertu irresponsabbilta' u t- tielet fattur huwa li l-investiment li jagħmel ma jkunx jindirizza il- prioritajiet, bħall-investiment ta' "Dar Malta", fejn minkejja li l-gvern għandu bżonn spazju ta' 2000 metru biex ikun jista' jopera, xtara d-doppju jew iktar mid-doppju, bi spiża doppja.

Dan meta pajjiżi oħrajn ħafna ikbar minna, għaqqdu r-riżorsi tagħhom flimkien biex ikollhom ambaxxata waħda.

Riċentement, f'Berlin, il-pajjiżi nordiċi ġabru ħames ambaxxati f'bini wieħed li jakkomoda lin-nies kollha li jkun hemm bżonn, liema bini ġie jiswa n-nofs ta' dik li ġiet tiswa "Dar Malta" sal-lum.

Fir-rigward ta' l-investiment ta' Brindisi, fis-sena 2001 diġa' kien jidher li kien qiegħed iberraq, iżda l-gvern ma tax kas u baqa' għaddej jinvesti fih, bil-konsegwenza li riċentement tgħabbejna b'Lm4 miljuni minħabba djun li kienu committed ma' banek Taljani u minħabba l-fatt li l-gvern kellu jixtri x-shares tal-kumpannija falluta.

Nista' nsemmi wkoll il-pastażata ta' Skanska, fejn il-ftehim li sar matul din il-ġimgħa jerġa' jikkonferma li mis-sena 2000 sas-sena 2004, minħabba n-nuqqasijiet tal-gvern Nazzjonalista, minkejja li kellu l-FMS u kellu cost auditors imqabbdin minnu, xorta ħalla l-ispiża tisplodi 'l fuq mingħajr l-ebda kontroll.

Kif qal il-Prim Ministru stess, din l-ispiża telgħet minn Lm93 miljun għal Lm145 miljun,.

Ċertament li dawn il-fatturi ma jagħtu l-ebda fiduċja.

Min qiegħed iħares lejn dan il-pajjiż jgħid li aħna mġienen biex m'għandniex flus, mimlijin bid-dejn, għandna deficit li qiegħed dejjem jikber u nagħmlu x'nagħmlu ma nistgħux nsibu tarf tiegħu, it-taxxi qegħdin dejjem jiżdiedu u fl-istess waqt qegħdin nonfqu fuq il-kapriċċi.

L-idea li nibnu l-opera house hija waħda minn dawk l-ideat brillanti li bihom naħsbu li nistgħu nkomplu nidħku bil-poplu.

Jekk wieħed iħares lejn l-oqsma prinċipali ta' l-ekonomija, li huma l- manifattura, it-turiżmu, is-servizzi u n-negozju intern, insibu - u biex inkunu nafu fejn qegħdin irridu nqabblu lilna nfusna ma' pajjiżi oħrajn li huma kompetituri tagħna - li matul l-aħħar tliet snin, minkejja l-problemi tas-SARS u tal-11 ta' Settembru, f'kull pajjiż Ewropew, l-investiment żdied, fejn żdied b'ħafna u fejn żdied b'inqas.

L-investiment f'pajjiżi membri ġodda, bħalna, żdied iżda f'Malta, l-investiment dirett bħala kontribut lejn l-ekonomija naqas, u dan minkejja l-fatt li l-gvern nefaq madwar Lm100 miljun fuq l-isptar Mater Dei għax kieku nneħħu dan naħseb li niġu kklassifikati wara l-Polonja.

Dawn l-affarijiet m'humiex aċċettabbli.

F'Settembru li għadda, il-Prim Ministru qal li l-investiment dirett barrani żdied b'Lm29 miljun.

Allura dawn il-flus fejn marru?

Jekk l-investiment żdied b'Lm29 miljun, wieħed jistenna li jara xi fabbrika ġdida li tgħid li għandna bżonn il-ħaddiema, jara xi lukanda, xi proġett, xi restawr tas-siti storiċi, li huma importanti għat-turiżmu, iżda sfortunatament ma rajna xejn minn dan.

Mit-tieni quarterly review tal-Bank Ċentrali, f'paġna 38 joħroġ ċar li dawn id-Lm29 miljun kienu banking transfers, jiġifieri daħlu l-flus fil-banek minn barra u l-banek reġgħu bagħtuhom 'il barra.

Dawn id-Lm29 miljun kienu sempliċiment electronic transactions tal-banek.

Ir-rapport jgħid ċar u tond li dan l-investiment ġie billi daħlu l-flus fil-banek u reġgħu ħarġu 'l barra.

Fil-fatt, meta l-flus jidħlu fil-banek u jerġgħu joħorġu, il- pożizzjoni tkun waħda negattiva.

Jekk dan huwa l-approach ta' kif se nindirizzaw il-problemi, jiġifieri billi naqbdu figura f'iżolament, li m'għandha effett ta' xejn għax hija tranżazzjoni normali li jagħmlu l-banek u ndaħħluha bħala statistika u nipprovaw nippumpjawha bħala investiment, ċertament li għandna problemi kbar.

Waħda mir-responsabbiltajiet tal-gvern hi li jammetti li l-problema qiegħda hemm u li definittivament trid tiġi indirizzata bis-serjeta'.

Fir-rigward tal-qasam tax-xogħol, ħafna drabi nisimgħu kummenti li b'xi mod, ix-xogħol qiegħed jiżdied.

Fl-istess waqt, kull labour force survey li joħroġ juri li ċ-ċifra ta' persuni jfittxu x-xogħol qiegħda madwar it- 13,000 u l-istatistika ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol ma' l-ETC, li tinħareġ min-NSO, turi konsistentement li n-nuqqas ta' xogħol qiegħed jiżdied.

Qiegħed ngħid "konsistentement" għax din l-istatistika turi tliet fatturi; li n-numru ta' żgħażagħ bla xogħol qiegħed jikber, kemm f'Malta u iktar u iktar f'Għawdex; li n-numru ta' persuni unemployed li għandhom iktar minn 45 sena qiegħed jiżdied u li n-numru ta' nies li ilhom ifittxu x- xogħol għal iktar minn sena qiegħed jiżdied ukoll.

Għalhekk din il- problema qiegħda ssir problema ta' natura strutturali.

Mr Speaker, barra minn hekk, hemm punt interessanti li jeħtieġ kjarifikazzjoni.

Jumejn ilu rċevejna l-"Malta in figures 2004", li jagħti statistika għal kważi kull settur.

Minn dan ir-rapport joħroġ b'mod ċar li l-problema tax-xogħol hija ħafna ikbar minn dik li tidher fl-istatistika ppubblikata.

Per eżempju, f'paġna 19 insibu li fis-sena 2002 kien hemm 11,876 claim for short term benefits, for unemployment benefits and for special unemployment benefits, jiġifieri d-dipartiment irċieva 11,876 talba minn persuni li qegħdin ifittxu x-xogħol jew li huma bla xogħol.

Stramba ħafna u allarmanti hija ċ-ċifra ta' 17,190 għas-sena 2003 – u qiegħed nirriferi għall-2003 għax il-figuri huma magħluqin u m'hemmx ċifri proviżorji – jiġifieri żieda ta' 5,300 talba għall-unemployment benefits fuq is-sena 2002.

Dawn it-talbiet saru fl-istess żmien meta l-gvern kien kontinwament qiegħed jgħid li qiegħed jikkontrolla u jelimina l-abbużi.

Jekk fl-2003 kien hemm iktar minn 17,000 talba għall-unemployment benefits, allura l-figuri li qegħdin jingħataw tan-nies qiegħda huma fittizji.

X'imkien hemm xi ħaġa ma taqbilx għax jirriżultaw 4,000 claim iktar minn dawk ikkwotati fil-labour force survey.

Jista' jkun li matul l-2003, il- gvern, konxjentement ħalla lil min jitlob għal dawn il-benefiċċji, peress li kienet waslet l-elezzjoni?!

Xi ħaġa ġara għax il-fatt li bejn is-sena 2001 u 2002, it-talbiet baqgħu fuq l-istess livell u varjaw biss fi ftit mijiet, imbagħad fl-2003 żdiedu b'4,000, huwa inspjegabbli.

Qabża bħal din, li dehret fl-aħħar ktejjeb ippubblikat min-NSO, hija allarmanti.

It- talbiet għall-unemployment benefits lid-dipartiment tas-sigurta' soċjali, li kien taħt ir-responsabbilta' tal-Prim Ministru, dak iż-żmien Viċi Prim Ministru, huma l-ewwel fattur indikattiv.

L-aħħar figuri tal-gvern dwar ir-revenue tal-fond konsolidat juru li d-dħul min-national insurance fl-ewwel disa' xhur tas-sena naqas b'madwar Lm2 miljun.

Din hija indikazzjoni ċara li n-numru ta' nies bla xogħol qiegħed kontinwament jiżdied u jiġi entrenched fis-sistema ekonomika ta' pajjiżna, bil-konsegwenzi kollha li dan iġib miegħu.

Il-persuni bla xogħol ifissru persuni li m'humiex qegħdin jikkontribwixxu lejn l-ekonomija tal-pajjiż u li qegħdin jagħmlu iktar demands fuq il-qafas soċjali.

Nuqqas ieħor tal-gvern li rridu nagħtu kas meta nitkellmu dwar il-ħaddiema, li huma l-ikbar riżors li għandu pajjiżna, jikkonċerna l-edukazzjoni u l- iskills tal-ħaddiema.

F'dan ir-rigward xbajna nisimgħu dwar kemm ir-riżors uman huwa l-iktar element importanti, dwar kemm irridu nsaħħuh u ntejbuh, pero' konsistentement qiegħed ikun hawn żgħażagħ li joħorġu mis-sistema edukattiva mingħajr l-iskills bażiċi u mingħajr "O" levels li huma l-basic requirements biex wieħed isib xogħol jew fil-qasam tal-manifattura jew fil- qasam tat-turiżmu.

Illum l-"O" levels m'għadhomx xi ħaġa kbira għaliex l- avvanzi ekonomiċi u soċjali ġabu magħhom demands għal kwalifiki iktar għoljin.

Mr Speaker, ilna żmien twil nisimgħu dwar l-importanza tar-riżors uman, pero', min-naħa l-oħra, f'paġna 12 ta' ''Malta in figures, 2004'', insibu li mill-25 pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea, Malta għandha l-ogħla persentaġġ, kważi 50%, ta' early school leavers, jiġifieri żgħażagħ li jinqalgħu 'l barra mill-istream edukattiv mingħajr taħriġ, mingħajr preparazzjoni u allura bl-ebda mod m'huma se jsibu mpjieg li jissodisfahom jew jilqgħu għad-demands li jista' jkun hemm mill-industrija, mit-turiżmu u mill-oqsma l-oħra ta' l-istrutturi ekonomiċi.

Fost il-pajjiżi membri, minbarra li għandna l-ogħla rata ta' early school leavers, għandha waħda mill-inqas rati ta' life-long learners, jiġifieri persuni li jibqgħu jitħarrġu u jibqgħu jinvolvu ruħhom fi training schemes.

Meta nikkomparaw dawn il-figuri negattivi ma' dawk ta' pajjiżi oħrajn insibu li mill-pajjiżi membri, is-Slovenja għandha l-inqas rata ta' early school leavers u għandha waħda mill-iktar rati għoljin ta' żvilupp ekonomiku.

L-Isvezja għandha l-ogħla persentaġġ ta' life-long learners, jiġifieri ħaddiema li jibqgħu jitgħallmu.

Dan il-pajjiż għandu pagi u servizzi soċjali iktar għoljin minn ta' pajjiżna, filwaqt li għandu wkoll ekonomija li tiżviluppa u li hija wkoll dinamika.

Pero' hemm rabta bejn l-iżvilupp edukattiv u l-iżvilupp ekonomiku.

Il-paragun bejn pajjiżna u l-kumplament tal-pajjiżi membri m'għamilnihx aħna biss iżda għamlitu wkoll il-Kummissjoni Ewropea.

Minn dan il-paragun irriżulta li fis-sena 2003, f'dak li huwa youth education attainment level, konna fil-25 post filwaqt li fil-business investment konna qabel ta' l- aħħar.

Dawn huma l-fatti u għalhekk jeħtieġ li jkollna pjan dwar kif se tiżviluppa l-edukazzjoni, dwar l-għanijiet li rridu nilħqu, dwar id-demands li se jkollu bżonn pajjiżna fid-diversi oqsma ekonomiċi.

L-ewwel li rridu nagħmlu hu li nidentifikaw x'manifattura rridu nimmiraw għaliha, li nlestu l-inċentivi biex inkunu nistgħu nikkompetu ma' ħaddieħor u nħajruh jiġi f'pajjiżna.

L-ewwel li rridu nagħmlu hu li nibnu l-framework ta' kif se nagħmlu din id-drive, mhux niftħu ħafna ambaxxati kullimkien, imbagħad nagħlqu skoss minnhom għaliex dak ikun kollu ħela ta' flus.

La għandna struttura dwar kif se nużaw l-ambaxxati bl-aħjar mod, la għandna pjan dwar kif se nġibu l-investiment lejn pajjiżna, la nafu xi bżonnijiet se jkollha l-industrija ta' pajjiżna fis-snin li ġejjin - għax din trid tkun marbuta ma' dak li rridu niżviluppaw - u lanqas nafu kif irridu niżviluppaw il- prodott turistiku u xi bżonnijiet ta' nies imħarrġa se jkollu dan is- settur.

Dawn l-affarijiet m'hijiex qiegħda tgħidhom biss l-oppożizzjoni iżda jgħiduhom ukoll l-operaturi u l-istakeholders.

Mr Speaker, sse nerġa' lura għall-qasam tal-manifattura u ninnota li bejn is-sena 2000 u s-sena 2003, il-bejgħ naqas b'Lm134 miljun.

Għalhekk iktar kmieni fid-diskors tiegħi għidt li l-iżvilupp fl-edukazzjoni u t-taħriġ huwa marbut ħafna ma' l-iżvilupp ekonomiku għax il-figuri qegħdin jixhdu dan.

F'dan l-istess perjodu, il-value added, jiġifieri dak il-valur li l- ħaddiema jikkontribwixxu lejn il-prodott u l-qligħ li effettivament jagħmlu, naqas b'Lm20 miljun jew b'5.5%.

Konsistentement, il-profitt li jsir minn dan l-investiment naqas ukoll.

Dawn huma fatturi indikattivi ċari ta' kif inhi t-trend.

Ngħidu x'ngħidu dwar xejriet aħjar, dan huwa kollu kliem fil-vojt, kliem li ħadd ma jemmnu, la l-istakeholders li qegħdin f'dan is-settur u wisq inqas il-ħaddiema li tilfu l-impjieg tagħhom.

Ta' min jgħid li f'perjodu ta' tliet snin kien hemm net loss ta' 3,000 impjieg fil-qasam tal-manifattura.

Kien hemm uħud li għalqu kompletament għax ma setgħux jikkompetu u kien hemm oħrajn li għamlu proċess ta' ristrutturar u naqqsu numru ta' ħaddiema.

Din il-figura m'hijiex ċajta iżda tirrifletti b'mod ċar li ma kienx hemm investiment dirett u produttiv biex jirrimpjazza dan it-telf ta' mpjiegi.

Din hija t-trend ta' bħalissa.

Tant hu hekk li l- aħħar figuri ppubblikati jumejn ilu juru li matul l-ewwel seba' xhur ta' din is-sena, l-esportazzjoni naqset.

Mr Speaker, jien ma neħux gost insemmi dawn l-affarijiet imma nieħu gost kieku nkun nista' ngħid li l-qasam tal-manifattura tant qiegħed jikber, l- opportunitajiet ta' xogħol tant qegħdin jikbru li hemm moviment kbir ta' ħaddiema, li minnu nnifsu jista' joħloq problema, iżda b'mod pożittiv.

Ikun ħafna aħjar kieku qiegħed nitkellem dwar dawn l-affarijiet, iżda lkoll nafu li dan ma jistax jiġi realizzat.

Il-constituted bodies u l-unions kollha jaċċettaw dan il-fatt pero' huwa l-gvern Nazzjonalista biss li ma jridx jaċċettah.

Bejn l-2000 u l-2003, l-investiment fil-manifattura naqas b'44%.

Din hija indikazzjoni ċara li min qiegħed f'dan is-settur m'huwiex qiegħed iħares b'mod pożittiv lejn pajjiżna.

Dan diġa' rajnih għax il-kumpanniji kbar li jesportaw diġa' qalu li l-kompetittivita' ta' dan il-pajjiż intilfet u bil- miżuri li qiegħed jieħu l-gvern, qiegħed iżid l-ispejjeż.

Issa għandna tħabbira oħra, iż-żieda fil-prezz tad-dawl u l-ilma minħabba ż- żieda fil-prezz taż-żejt.

Il-ġimgħa l-oħra fil-media Nazzjonalista smajna li l-prezz taż-żejt tela' għal $55-il barmil imma li sal-bieraħ niżel għal $49-il barmil ma smajna xejn.

Smajna biss li l-prezz taż-żejt għola biex jiġu ġustifikati l-ineffiċjenzi tal-gvern.

Il-gvern issa qiegħed jagħmel kampanja biex jiġbor madwar Lm26 miljun li hemm pendenti f'kontijiet tad- dawl u l-ilma.

L-ewwel ma nagħtux kas ta' dawn l-affarijiet, imbagħad nagħmlu drive li trid tiġi esegwita immedjatament.

Jien m'iniex qiegħed ngħid li l-kontijiet pendenti m'għandhomx jitħallsu imma ma nippretendix li għaliex istituzzjoni għandha s-saħħa, taqbad u tgħid li mill-1 ta' Diċembru se taqta' s-servizz tad-dawl ta' min ma ħallasx il-kontijiet !

M'iniex qiegħed ngħid li l-korporazzjoni għandha tagħmel l-aġevolazzjonijiet, pero' nispera li f'ċerti każijiet, jingħataw il-konsiderazzjonijiet.

M'iniex qiegħed ngħid li l-flus m'għandhomx jinġabru, pero' mhux l-ewwel nagħmlu ħafna storbju u kjass, imbagħad kollox jerġa' jiġi għal li kien.

Dan in-nuqqas ġej mill-fatt li teżisti irresponsabbilta' kbira, ħadd ma jagħti kas u kulħadd iħalli kollox għaddej għax ħadd m'hu accountable.

Dan narawh jiġri fl-oqsma kollha.

Kemm ilna nitkellmu biex nikkontrollaw is- serq mill-konsum tad-dawl u l-ilma ?

Ilna snin twal nitkellmu dwar dan f'kull dibattitu li jsir dwar l-Enemalta, iżda minkejja dan qatt ma sar xejn.

Issa qegħdin nipprovaw nagħmlu xi ħaġa.

Il-bini tal-power stations il-ġodda, li ilu għaddej sa mill-1992, għabbew lill-Enemalta b'dejn ta' iktar minn Lm200 miljun.

Jien m'iniex qiegħed ngħid li dan l-investiment ma kellux isir, pero' llum qegħdin nirrealizzaw li l-investiment magħżul ma kienx l-aħjar wieħed, l-iktar wieħed effiċjenti u l-iktar wieħed environmental friendly.

Għal dawn l-iżbalji se nħallsu issa, għax b'power stations inqas effiċjenti ovvjament se jiżdied il-konsum tal-fuel.

Pero' ħadd m'hu accountable għal dawn l-iżbalji, bħalma ħadd m'hu accountable għall-iżbalji li saru fl-Air Malta u fl-Azur Air!

Mr Speaker, ngħaddi issa biex nikkummenta dwar is-settur turistiku, fejn ma nistax ma nidħakx meta nisma' lill-ministru jgħid li fit-turiżmu hemm xejriet pożittivi għax kultant ikollna xahar fejn it-turiżmu jiżdied xi ftit.

Jekk nieħdu an overall view insibu li bejn is-sena 2000 u s-sena 2003 – u qiegħed nuża dan il-perjodu ta' tliet snin għax l-istatistika u l- istimi huma magħluqin u definittivi, jiġifieri m'hemm xejn proviżorju - tlifna madwar 90,000 turist.

Filwaqt li l-MHRA tgħid li għandna l- kapaċita' li nġibu f'Malta 500,000 turist ieħor, konsistentement qegħdin naraw li l-industrija tat-turiżmu qiegħda tmur lura.

Huwa veru li inċidenti bħas-SARS huma fatturi li jinfluwenzaw lil din l- industrija, pero' biex naraw kemm dawn kellhom influwenza rridu nipparagunaw ma' pajjiżi ġirien.

Fl-istess perjodu fejn aħna tlifna madwar 90,000 turist, it-turiżmu fl-Italja – li kienet iktar taħt theddida minħabba l-alleanza tagħha ma' l-Amerika - li kienet affettwata mill- istess kriżijiet internazzjonali li ħadd m'għandu kontroll fuqhom, kiber b'7%.

Kompetitur qrib tagħna, minkejja l-kriżijiet kollha, żied il-qligħ u kabbar l-impjiegi fl-industrija, filwaqt li aħna tlifna t-turisti, naqqasna l-qligħ u tlifna l-impjiegi minn din l-industrija.

Din it-trend ta' nuqqas ta' turisti, nuqqas ta' qligħ u telf ta' mpjiegi mill-industrija tat-turiżmu saret problema strutturali bħalma hu d-deficit nazzjonali.

Dan huwa wieħed mill-pilastri ta' l-ekonomija ta' pajjiżna li qiegħed dejjem jiċkien u ta' kuljum qegħdin jagħlqu numru ta' lukandi biex jiġi mibdula f'appartamenti.

M'iniex qiegħed ngħid li l-industrija tal- bini m'għandhiex tkun, pero' meta għandna rimpjazzjament ta' settur tant importanti, li joħloq bosta impjiegi permanenti, b'settur ieħor li huwa marbut ma' iktar attivita' ekonomika interna, ħadd ma jista' jbellagħhielna li t-turiżmu jidher li qiegħed jirpilja.

Sfortunatament il-gvern huwa bla inizjattiva quddiem sitwazzjoni li ma tistax tibqa' tiġi injorata.

Wieħed ma jistax ma jirrimarkax li l-investituri fil-qasam turistiku, li bejniethom għandhom riskju ta' investiment ta' iktar minn Lm500 miljun, jixirqilhom li jkollhom qligħ adegwat fuq dak l-investiment, filwaqt li jixirqilhom ukoll li jaraw lil din l-industrija tissaħħaħ ħalli jkunu jistgħu jħallsu l-commitments li għandhom mal-banek u jtejbu l-intrapriżi tagħhom, bħal-lukandi, eċċ.

Minbarra din ir-realta' fil-qasam turistiku ma nistax ma nsemmix kif bil- miżuri li ħa l-gvern matul din is-sena, ġiet affettwata wkoll l- inflazzjoni.

Fil-budget li għadda żidna l-VAT bi 3%, li skond wegħda fil- budget tas-sena li għaddiet, approvata mill-Kabinett Nazzjonalista, din iż- żieda kellha tmur f'fond tas-saħħa biex nassiguraw u ntejbu s-servizz tas- saħħa b'xejn.

Effettivament, jumejn ilu kellna negazzjoni ta' dan l-għan għaliex il- gvern qal li mit-Lm12-il miljun li daħħal fl-ewwel tmien xhur ta' din is- sena minn fuq il-konsumatur Malti miż-żieda fil-VAT, is-servizz tas-saħħa m'hu se jgawdi xejn.

Minbarra din iż-żieda ta' 3%, mill-1 ta' Mejju kien hemm impożizzjoni ta' 18% VAT fuq oġġetti li sa din id-data kienu eżentati minn din it-taxxa, fosthom items tal-mediċina bħal faxex, injections, eċċ., u impożizzjoni ta' 5% VAT fuq il-kotba, affarijiet edukattivi u affarijiet oħra ta' l-ikel.

Dan kollu kkontribwixxa biex jippompja l-inflazzjoni 'l fuq.

Minbarra dawn iż-żidiet fil-VAT ġiet introdotta wkoll il-famuża eco-tax, li daħlet bl-iktar mod imħawwad, xi ħaġa tipika fil-pjanijiet ta' dan il- gvern, fejn l-ewwel qalilna li kollox kien ippjanat, ġiet iffissata d-data ta' l-1 ta' Awissu bħala l-bidu fis-seħħ ta' din it-taxxa, imbagħad reġa' mar lura minn din id-data biex niddiskutu u sal-lum, jekk wieħed jistaqsi lil min qiegħed jiġbor l-eco-tax dwar kif taħdem is-sistema, ħadd ma jaf jgħid bl-eżatt.

Min jiġbor din it-taxxa mingħand il-konsumatur ħaseb li din se taħdem b'mod simili għar-return tal-VAT imma meta marru fid- dipartiment sabu formoli ġodda.

Il-bieraħ stess kien hemm xi ħadd li qalli li dawn il-formoli tant jitolbu dettalji li negozjant żgħir irid bilfors jingaġġa accountant biex ikun jista' jimlihom.

Dan ifisser li l- administrative costs u l-burokrazija qegħdin ikomplu jikkontribwixxu biex inaqqru l-kompetittivita' meta suppost konna mwiegħda li l-eco-tax se tkun miġbura bl-iktar mod ħafif u effiċjenti biex ma tkunx ta' piż fuq is-self- employed iż-żgħar.

Fil-fatt kont qiegħed nistenna li l-ministru responsabbli mis-self-employed jagħtina xi risposta, pero' b'kumbinazzjoni ħareġ ftit!

Mr Speaker, ma' dawn it-taxxi kollha se jkun hemm iż-żieda fil-prezzijiet tad-dawl u l-ilma għax l-Enemalta ilha fi kriżi għal dawn l-aħħar 14-il sena.

F'dan ir-rigward huwa tajjeb li ngħidu li bid-difetti kollha taż- żminijiet ta' amministrazzjoni Laburista, jekk wieħed iħares lejn l-estimi jsib li sa l-1988, l-Enemalta kienet korporazzjoni li kienet tikkontribwixxi flus lill-gvern.

Sal-lum, l-Enemalta baqgħet il-main supplier tal-petrol, jiġifieri l-qligħ li jsir minn fuq il-petrol u ż-żejt għall-konsum ġenerali baqgħet tibqa' tibbenefika minnu hi wkoll Għall- kuntrarju ta' dak iż-żmien, meta l-Enemalta kienet tħalli l-flus, illum din il-korporazzjoni hija kważi falluta, kif qal il-Ministru stess.

Il-konsegwenza ta' dan kollu hi li l-inflazzjoni se tiżdied.

Fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena diġa' kienet 2.7%.

Minkejja li l-għaġin u l-inbid roħsu, u kellna festa kbira għax bħal dak li qallu, kulħadd se jgħix bl- għaġin u bl-inbid, jekk nieħdu l-indiċi b'mod individwali nsibu li l- inflazzjoni fuq l-ilma tal-flixkien u l-luminata żdiedet b'9%, l- inflazzjoni fuq it-trasport u l-komunikazzjoni żdiedet b'5.6% u l-ispejjeż tas-saħħa żdiedu b'4.5%.

Dan ta' l-aħħar ċertament li se jolqot lill-iktar nies dgħajfa, li huma l-pensjonanti u l-anzjani.

Ma naħsibx li wieħed jista' jpatti għal dawn iż-żidiet billi jixrob l-inbid u jiekol l-għaġin!

Hija sitwazzjoni tad-daħk li l-gvern jgħid li se jikkontrolla l-inflazzjoni għax l-għaġin u l-inbid se jorħsu, meta fir-realta' spiċċajna b'rata ta' inflazzjoni iktar għolja mill-average Ewropew.

L-inflazzjoni qiegħda tikkontribwixxi wkoll għall-qagħda ekonomika kif elenkata fil-preambolu ta' din il-mozzjoni.

The cherry on the cake hija l- qagħda finanzjarja tal-gvern, fil-fatt kull sena nagħmlu target ta' kemm se jkun id-deficit, imma fir-realta' dan dejjem jisplodi iktar 'il fuq.

Minkejja li ħames snin ilu, il-gvern kien wegħidna li se jibda jaħdem on accrual basis, jiġifieri nkunu nafu eżatt x'inhi l-pożizzjoni finanzjarja tiegħu, xorta baqa' jaħdem on cash basis.

Allura biex jikkontrolla d- deficit, il-gvern jiddeċiedi li ma jħallasx, bħalma għamel fil-każ tal- mediċini, fejn għandu jħallas xi Lm9 miljuni, apparti l-kuntratturi u l- affarijiet l-oħrajn kollha li l-gvern għadu ma ħallasx biex jgħid li b'xi mod ikkontrolla d-deficit.

Pero' l-fatt hu li d-deficit huwa ta' madwar 7% tal-GDP filwaqt li din is-sena, id-dejn nazzjonali se jkun laħaq il-74% tal-ġid nazzjonali.

Dan huwa fatt li jagħrfu kulħadd.

Allura dan ikompli jitlob li naraw u naċċettaw bis-serjeta' din l-istampa reali.

Dan il-pajjiż ma jistax jimxi 'l quddiem jekk ma jirrikonoxxix din l- istampa reali u ekonomika u jiena nisfida lill-gvern jekk għandux il- kuraġġ li jinnega li dan mhux veru.

Għalhekk qed insostnu li jeħtieġ li jkun hemm pjan kif se jimxi 'l quddiem dan il-pajjiż u m'għandniex noqogħdu nisimgħu ġennati li l-gvern għandu l-ħsieb li jdaħħal il-munita euro sentejn oħra, imbagħad wara tisma' lil xi ħadd jgħidlek din se tidħol erba' snin oħra u issa qed jingħad li se tidħol fis-sena 2010, qisna qed nilagħbu t-tombla jew qed noborxu xi biljett tal-logħba ta' l-iscratchers u jkollna s-sena maġika.

Dan ma jagħmilx sens u juri li l-gvern m'għandux pjan fejn irid jasal.

Irrid ngħid ukoll li sat-8 ta' Novembru suppost il-gvern kellu jinforma lill-Unjoni Ewropea dwar kif se jindirizza d-deficit tiegħu.

Jidher li bagħat xi ħaġa pero' f'dan il-pajjiż ħadd ma jaf x'bagħat.

Aħna qed ninsistu li immedjatament l-ekonomija tingħata kick-start billi l-ewwelnett nibdew niffokaw fuq it-turiżmu billi ntejbu l-prodott tagħna bis-serjeta' speċjalment fejn jidħlu siti storiċi, infrastruttura u bajjiet.

Per eżempju, l-isbaħ riżors naturali li għandu pajjiżna li huwa l-baħar, huwa kollu kontaminat!

X'jiswew il-pools!

M'iniex inmaqdar lil min jagħmel il- pools interni, imma aħna mdawrin bil-baħar u qed nispiċċaw b'baħar li ma nistgħux ngħumu fih!

Dan qed jiġri għaliex ma investejniex biex nittrattaw id-drenaġġ u jekk iddur Malta tara l-influss tad-drenaġġ kullimkien.

Jekk ma naqbdux il-prodott turistiku u ma nagħmlux target dates ta' meta tinbeda xi ħaġa u titlesta m'aħniex se nimxu.

L-MTA trid tagħmel marketing mill-aktar aggressiv u mhux tifrex ħafna uffiċini mad-dinja kollha.

Kien ikun iktar għaqli kieku dawk id-Lm9 miljun li ntnefqu f'uffiċini marru għall-marketing.

Irridu nħeġġu wkoll lill-investitur privat u lill-public private partnership ħalli jikkontribwixxu għall-prodott turistiku għax hemm min hu lest li jgħin ħalli jsebbaħ u jtejjeb il-prodott.

Il-gvern irid jagħmel analiżi ta' kemm qegħdin jiswew l-awtoritajiet li waqqaf.

Sfortunatament għandna overlapping tal-kompetenzi f'ħafna awtoritajiet u dan qed joħloq burokrazija ġdida u żieda fl-ispejjeż.

Hemm bżonn li dawn l-awtoritajiet jiġu streamlined għaliex wara kollox dawn suppost huma regolaturi u x- xogħol ta' regolatur huwa li jħaffef, li jgħin l-ekonomija u li jiddefendi l-interessi tal-konsumatur u mhux itawwal id-deċiżjonijiet u joħloq burokrazija kbira biex speċi juri s-saħħa tiegħu.

Din il-mentalita' trid tinbidel għaliex lill-industrijalist u lill-investitur trid tgħinu biex jasal fejn irid jasal u mhux ikollna sitwazzjoni bħalma kellna fil-każ tal- karozzi elettriċi fejn risposta ta' ittra damet sentejn biex waslet mill- MDC u spiċċajna li dik l-istess kumpannija fetħet fabbrika fil-Ġermanja.

Mr Speaker, jeħtieġ li immedjatament inkunu nafu pajjiżna x'għandu bżonn fil-qasam edukattiv.

Dan jista' jsir billi jkun hemm diskussjoni sħiħa ma' l-operaturi kollha, ma' l-istakeholders kollha, ħalli nkunu nafu x'inhuma l- bżonnijiet futuri ta' pajjiżna u mbagħad nidderieġu liż-żgħażagħ tagħna biex jaslu għal dawk il-linji edukattivi neċessarji, ħalli meta huma jispiċċaw mill-iskola jsibu x-xogħol għax ikunu intiżi f'oqsma li jkun hemm bżonn il-ħaddiema għalihom.

Ma jistax ikun li ċerti proġetti jispiċċaw white elephants, bħalma qed jiġri fil-każ tal-proġett tal-mollijiet t'Għawdex li l-ewwel kien se jiġi kbir tant u issa se jiċċekken u se jiġi jiswa aktar.

Hija ħasra li kollox qed jitħalla jissaddad u jaqa' biċċiet meta l-uniku servizz li baqa' huwa dak tal-vapur.

Aħna ma nistgħux naffordjaw lanqas għal ġurnata waħda li minħabba l-maltemp il-vapur ma jaħdimx għax dan jaffetwa ħażin ħafna il-gżira t'Għawdex li diġa' għandha l- problemi tagħha.

Dawn il-proġetti jridu jitlestew f'target date.

Il-proġett turistiku tal-White Rocks ġie mħassar mill-gvern u jiena ngħid li f'dan il-każ għamel sewwa għax dan kien spiċċa ċentru ta' spekulazzjoni.

Imma ma nistgħux nimbarkaw fuq proġetti li suppost se jgħinu l-attivita' ekonomika ta' pajjiżna u ma nkunux nafu fejn se naslu u meta se jitwettqu.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-gvern qed ibigħ dak li għandu biex idaħħal cash immedjat pero' dan qed jagħmlu mingħajr l-ebda skema, mingħajr l-ebda pjan u mingħajr ma ssir analiżi dwar kemm kien effettiv għall-ġid ekonomiku nazzjonali il-proċess ta' privatizzazzjoni sal-lum.

U hawn nista' nsemmi l-każ tal-Mid-Med Bank li ġie mgħoddi lill-HSBC.

M'iniex qed ngħid li l-HSBC m'għandhomx ikunu f'Malta u fil-fatt aħna konna tajna permess lill-Midland biex jiġu hawn, imma issa xorta bqajna b'bank wieħed.

Huwa importanti li naraw x'kienu l-effetti tal- privatizzazzjoni tal-Maltapost u ta' l-airport.

Inutli li ngħidu li l- gvern daħħal il-flus għax dawn kielhom fl-istess sena.

Aħna qegħdin nitkellmu mhux biss biex nikkritikaw imma għax nemmnu li dak kollu li jsir – il-gvern jista' ma jaqbilx miegħu – irid isir bi pjan kordinat li jinvolvi lill-gvern fl-ispectrum tiegħu kollu u mhux f'settur wieħed jew ministeru wieħed.

Dan huwa neċessarju ħalli l-operaturi jkunu jafu eżatt f'liema ambitu u f'liema parametri se jaħdmu u fejn iridu jaslu għax jekk ikollok il-pjan tkun tista' tevalwah minn żmien għal żmien.

Barra minn hekk, jeħtieġ li nikkonfermaw lkoll flimkien li rridu nżommu u nsostnu l-welfare state li tant huwa essenzjali u li nbena minn gvernijiet konsekuttivi matul iż-żmenijiet.

Dan aħna qegħdin nagħmluh billi qegħdin nipproponu din il-mozzjoni bl-aktar mod pożittiv u m'aħna nagħmluh għal ebda gwadann partiġġjan, imma qegħdin nagħmluh, kif aħna obbligati, fl- aħjar interess tal-familji Maltin u Għawdxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Mr Speaker, smajt b'attenzjoni u rrid ngħid b'ċertu sens u anke bi pjaċir id- diskors ta' l-Onor.

Charles Mangion.

Meta tisma' dan id-diskors tgħid li hawn ħwejjeġ li l-kollega tiegħi qed jara u jinterpreta b'mod differenti milli jarahom u jinterpretahom il-gvern, jiġifieri m'aħniex qegħdin narawhom mill-istess lenti jew m'humiex l-istess fatti li naraw.

Fil-fatt saret evalwazzjoni ta' l-iżvilupp tas-sitwazzjoni ekonomika b'mod differenti, imma mbagħad insib ukoll punti ta' konverġenza li l-gvern innifsu fi ħdanu jiddiskutihom, fosthom kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mat-thrusts li rridu nagħmlu fl-ekonomija tagħna, fil-qasam ta' l- edukazzjoni, fil-qasam tat-turiżmu, fil-kontroll tad-deficit u dwar kif aħna se nħollu l-għoqod tal-burokrazija biex inġibu aktar sinerġija bejn l- awtoritajiet.

Mr Speaker, parti minn dan id-diskors li smajna dalgħodu jsir ukoll fi ħdan il-gvern pero' l-gvern ma jibqax biss fil-livell ta' diskors imma jieħu wkoll azzjonijiet.

Naturalment hemm differenza bejn li wieħed jitkellem u li wieħed irid jaġixxi.

Fil-livell tad-diskors u tat-teorija l-affarijiet ikunu jidhru faċli imma fuq il-bank tal-prova wieħed jiltaqa' ma' ċerti realtajiet.

Huwa faċli li l-oppożizzjoni titkellem fuq ir-realta', imma r- realta' trid taraha wkoll meta tipprova twettaqha fl-opra ta' kuljum li jwettaq il-gvern.

Jiena ngħid li dan kien diskors interessanti f'ċertu sens, imma meta l- oppożizzjoni tipproponi mozzjoni li għaliha l-Parlament jiddedika tliet seduti, m'hijiex sempliċement mozzjoni għad-diskorsi u allura bilfors ikolli nistaqsi: X'inhu s-sens ta' din il-mozzjoni?

Irrid infakkar li minn nhar it-Tlieta li għaddew, bl-estimi tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ, bdejna proċess ta' diskussjoni fuq estimi ta' korporazzjonijiet u l- budget nazzjonali fejn se neżaminaw għal kważi xahar u nofs sħaħ l-operat kollu tal-gvern u kif qed taħdem l-ekonomija fid-diversi setturi.

Allura x'sens jagħmel li mbagħad tiġi l-oppożizzjoni u tfajjar din il-mozzjoni?

F'dan il-kontest bilfors ikolli ngħid li din il-mozzjoni hija bla sens u l- oppożizzjoni hija bla sens li tressaqha.

L-Onor.

Mangion inkwadra l-bidu tad-diskors tiegħu billi qal li issa l- Unjoni Ewropea hija warajna.

Imma rridu nfakkru lill-poplu tagħna f'dan il- proġett ta' l-Unjoni Ewropea li għalih ilna nissieltu snin sħaħ bil-partit Laburista kontra bl-iktar mod qawwi, bi tfixkil kbir għal dan il-proċess għaliex kieku għamilnieh b'consensus konna nakkwistaw iktar fi spazju ta' żmien inqas b'riżultati ħafna aħjar!

Ta' min ifakkar li l-Unjoni Ewropea qiegħda warajna mhux b'kumbinazzjoni!

Dan il-gvern, minkejja r-rebħa, minkejja l-kisba ta' dan il-proġett nazzjonali u ta' din il-viżjoni importanti li tat lil Malta sovrana drittijiet li qatt ma setgħet toħlom li jkollha - naturalment hemm il-piżijiet għax id-drittijiet iġibu magħhom id- dmirijiet ukoll - issa qed jgħid li dak huwa stadju li fetħilna l-bieb u issa x-xogħol tagħna huwa li nagħmlu suċċess kbir ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Aħna ilna ftit xhur membri ta' l-Unjoni Ewropea u rrid ngħid jien li għamel tajjeb l-Onor.

Mangion li nkwadra l-mozzjoni billi beda b'apprezzament ta' l-aġenda tas-summit ta' Lisbona ta' l-Unjoni Ewropea u beda joħloq il- benchmarking ta' pajjiżna ma' dik l-aġenda.

Dak hu li ġġib magħha l-Unjoni Ewropea għaliex issa għandna targets, proċessi, mekkaniżmi u evalwazzjoni ta' kif irridu naslu għal dawn l-istandards.

L-Onor.

Mangion qalilna li l-oppożizzjoni qiegħda tressaq din il-mozzjoni l- ewwelnett fid-dawl ta' din l-istrateġija ta' l-Unjoni Ewropea fis-summit ta' Lisbona u t-tieni nett fid-dawl ta' dak it-taqlib kbir li qed iseħħ fid- dinja minħabba l-globalizzazzjoni.

Huwa beda billi qal li qed iressqu din il-mozzjoni fl-interess nazzjonali u jidhrilna li fuq l-interess nazzjonali għandna naqblu.

Pero` walk your talk!

Mhux ngħidu li għandna naqblu fuq dak li hu ta' interess nazzjonali u mbagħad nispiċċaw noħolqu ħajt bejnietna bid-difetti taż-żewġ naħat u m'aħniex kapaċi nsibu qbil almenu fuq punti ta' aġenda nazzjonali.

Riċentement kien hemm artiklu interessanti tas-Sur J.G. Vassallo fil-Malta Independent li kien jismu "consensus is not a dirty word" u nissuġġerixxi lill-membri parlamentari jaqrawh.

Dan huwa ġurnalista li dak li jkun mhux dejjem jaqbel ma' dak li jgħid jew ma' l-apprezzamenti li jagħmel, imma huwa bniedem intelliġenti u għandu spirtu liberu ta' ħsieb.

Dan qal "consensus is not a dirty word" imma l-consensus ma jridx jiġi min-naħa tal-gvern biss iżda jrid jiġi wkoll min-naħa ta' l-oppożizzjoni u min-naħa tal-partijiet soċjali kollha kemm huma.

Faċli niġu nitkellmu fil-Parlament fuq dawn l-affarijiet u jibqa' jsir l-appell!

Il-Prim Ministru Lawrence Gonzi konsistentement jinsisti li l-problemi li għandu quddiemu l-pajjiż illum biex jagħmel shift fil-kwalita` u shift fil-paradigma biex jidħol fil-fażi li jmissu ta' żvilupp, ma jirrikjedux biss l-azzjoni tal-gvern waħdu.

Bilfors irid il-forzi politiċi u l-partijiet soċjali miegħu, inkella ma naslux.

La l-gvern, la l-oppożizzjoni u lanqas ħadd f'Malta m'għandu xi bakketta maġika għal dawn il-proċessi ta' żvilupp li jġibu magħhom problemi, diffikultajiet u żbalji.

Meta l-gvern jagħmel apprezzament ibbażat fuq il-fatti ta' x'inhi s- sitwazzjoni ekonomika l-oppożizzjoni tgħidilna li aħna qed ngħixu l- illużjoni li f'Malta m'hawnx problemi jew li kollox sejjer tajjeb.

Min qalilhom li għandna din l-illużjoni?

Il-Prim Ministru Lawrence Gonzi tant elenka problemi li jrid jiffaċċja pajjiżna fil-qasam tas-saħħa, fl- edukazzjoni, fil-pensjonijiet, fil-portijiet, fil-qasam tad-deficit u f'oqsma oħrajn, li smajt min jgħid: Dan qed jenfasizza wisq il-lat tal- problemi li l-gvern qiegħed jattakka.

Allura fejn hi din l-illużjoni?

Aħna mkien m'għidna li qegħdin ngħixu f'ġenna ta' l-art.

Min qed jgħidu dan ?

Aħna qegħdin saqajna ma' l-art u nafu li hawn il-problemi, nafu li l- pajjiż għaddej minn żvilupp ekonomiku ta' ristrutturazzjoni f'suq Ewropew u f'suq globali li qiegħed iċaqlaq lil kulħadd, aħseb u ara lil din iċ- ċkejkna Malta, tikka ġo suq ta' miljuni u biljuni ta' nies!

U dawn huma l- affarijiet li aħna qed nitkellmu fuqhom.

L-oppożizzjoni ressqet din il-mozzjoni u ftehimna li nagħmlu tliet seduti fuqha.

M'hemmx dubju li se jingħadu affarijiet interessanti minn kulħadd u nassigura lill-oppożizzjoni li l-gvern se jieħu nota tal-punti li tenfasizza u jipprova jislet minnhom il-ħwejjeġ li jistgħu jkunu wkoll ta' ġid.

Imma x'inhuma l-premessi ta' din il-mozzjoni li għandna quddiemna?

Jien se nitkellem fuq fatti wkoll.

Faċli li toqgħod tgħid li l-qgħad qed jiżdied konsistentement, li d-deficit qed jiżdied, li qed togħla l-ħajja u li qed jiċkien il-gross domestic product!

Huwa faċli li tikkritika b'din il- manjiera, pero` x'inhi l-evalwazzjoni li għamel il-gvern fuq dawn il- fatturi?

Għadna kif għamilna jumejn nitkellmu fuq kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mas-sitwazzjoni tax-xogħol u tal-qgħad.

X'juru l-fatti, mhux minn xahar għall-ieħor, imma fuq firxa ta' snin?

Il-fatti juru li l- livell tal-qgħad li għandna llum, meta tqabblu fuq firxa ta' snin, qiegħed f'livell ta' ċertu stabilita`.

Per eżempju, il-figura ta' 7,382 ruħ jirreġistraw għax-xogħol taħt l-ewwel parti tar-reġistru f'Settembru hija inqas mill-figura fl-aħħar ta' kull sena ta' l-1998, l-1999 u l-2003.

U jekk nieħdu l-perċentwali ta' 5.6% insibu li bqajna fuq l-istess livell għal ċertu numru ta' snin.

Jekk inħarsu lejn il-labour force survey, l-istatistika ma turix dak li pinġa l- Onor. Charles Mangion.

Fil-fatt konsistentement beda jsemmi l-figura ta' 13,000 ruħ qiegħda.

Dan mhux veru għaliex il-labour force survey f'xahar wieħed biss wera l-figura ta' 13,000 fl-aħħar żmenijiet u fil-fatt dan l- istess survey juri li minn Ġunju tas-sena 2003 għal Ġunju tas-sena 2004 il- qgħad niżel minn 12,045 għal 11,529, li perċentwalment tfisser li minn 7.5% niżel għal 7.3%, mhux xi niżla 'l isfel daqskemm nixtiequha imma minn dan joħroġ ċar li mhux veru dak li qed isostnu ta' l-oppożizzjoni li l-qgħad qed jiżdied konsistentement.

Ħalli nkun ċar biex ma jgħidux li qed ngħix f'illużjoni.

Il-gvern jinsab preokkupat u ma jeħux gost li hawn 8,000 ruħ jirreġistraw għax-xogħol, anzi jrid jara li l-ekonomija tikber iktar u tassorbi iktar.

Imma jekk in-numru ta' nies jaħdmu jipparaguna tajjeb ma' dawn l-aħħar snin u jekk ngħidu li għandna l-ogħla ċifra ta' self-employed li ġiet reġistrata għal ċertu numru ta' snin, dan m'huwiex sinjal tajjeb?

Huwa veru li s-settur tal-manifattura, tal-produzzjoni diretta, qed inaqqas, b'settur iżid u l-ieħor inaqqas, imma s-settur tas-suq privat tas- servizzi jħaddem 53,312 persuna li hija l-ogħla ċifra ta' nies jaħdmu mill- 1997 u n-numru ta' self-employed huwa ta' 16,000.

Is-settur pubbliku fl- aħħar snin naqqas 3,877 impjieg.

Dawn m'humiex ċifri li juru li l-gvern m'huwiex konxju tas-sitwazzjoni.

Il-gvern qiegħed jara x-xenarju diffiċli li semma l-Onor.

Charles Mangion u bil-politika kostanti tiegħu, bir- riformi li qed jagħmel u bit-tibdil qiegħed iżomm sitwazzjoni fejn l- ekonomija, minkejja dawn id-diffikultajiet li semmejna, qiegħda tassorbi.

Jiena ngħid li hemm ċerta kontradizzjoni fl-istatement li għamlet l- oppożizzjoni stess għaliex qed tgħid li l-qgħad qed jiżdied konsistentement u fl-istess ħin qed tgħid li qed jidħlu ż-żgħażagħ, qed jidħlu l-adulti u qed jidħlu dawk li jispiċċaw mix-xogħol fir-reġistru ta' dawk li qed ifittxu impjieg!

Allura b'dan ir-raġunament mhux 8,000 suppost għandna jirreġistraw, imma xi 25,000 ruħ!

Il-fatt hu li ż-żgħażagħ il-ġodda, dawk li jispiċċaw il-korsijiet tagħhom, dawk li jmorru mill-ewwel fuq is-suq tax- xogħol, l-adulti u l-ħaddiema li għaddejjin mill-proċess ta' ristrutturazzjoni mhux kollha qed imorru jirreġistraw għax-xogħol.

Dan juri li minkejja d-diffikultajiet, minkejja l-proċess ta' ristrutturazzjoni u aġġustament, minkejja ċ-ċirkostanzi ġodda ta' postna fl-Unjoni Ewropea u s-suq internazzjonali, minkejja x-shedding tas-settur pubbliku u ta' setturi privati, l-ekonomija qiegħda tirreżisti.

M'hijiex qiegħda tlebbet kif nixtiequha, imma żgur li qiegħda tirreżisti dan l-assalt li għandha minn dawn iċ-ċirkostanzi, qed jirnexxilha toħloq impjiegi u tassorbi l- ħaddiema l-ġodda u dawk li jitilfu x-xogħol minn naħa imma mbagħad isibuh naħa oħra.

Il-ħaddiema tagħna mhux qed jintelqu u mhux qed jaqtgħu qalbhom li jsibu x-xogħol għax kieku r-rata ta' inattivita` hija ħafna ikbar minn dik li għandna llum.

Allura meta għandna dan il-proċess ta' bidla, ta' ristrutturazzjoni għaddej u għandna dawn il-fatti li mhux qed ngħidhom jien – issa m'iniex qed insemmi mobile phones u internet - imma qed nikkwota ċ-ċifri tan-national statistics office u ta' l-ETC, joħroġ ċar li għandna ekonomija li qed tipprova tiġġieled mill-aħjar li tista' u qed issir iktar produttiva, xi ħaġa li tassew għandna bżonnha.

Quddiem dawn is-sinjali ma nistgħux ngħidu li issa nistgħu nistrieħu, imma rridu nrabbu iktar fiduċja u iktar kuraġġ għax is-sitwazzjoni hija waħda ta' żvilupp li qed tħares 'il quddiem, li qed tisfrutta l-opportunitajiet u li se tgħaddi minn ċertu proċess.

Għal dak li jirrigwarda l-investiment dirett, huwa veru li nixtiequ iktar investiment dirett minn barra, imma huwa fatt li fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena kellna Lm35.4 miljun f'investiment dirett.

Huwa fatt li dan jaqbeż l-ammont ta' Lm6.1miljun investiment li sar f'sena sħiħa s-sena l- oħra u huwa fatt ukoll li dan huwa iktar mill-investiment kollu ta' Lm31 miljun li kien ġab il-gvern Laburista fl-1997 f'sena sħiħa.

Nista' nibqa' nsemmi għaliex għandi l-figuri.

Mr Speaker, il-prodott gross domestiku naqas pero` trid tispjega x'inhuma l- fatturi li kkontribwixxew biex il-ġid nazzjonali ma kompliex jikber.

Hemm il-fattur tal-prezzijiet taż-żejt, hemm il-fattur li ċerti setturi ta' produzzjoni għaddejjin minn diffikultajiet u kellna wkoll nuqqas fin-numru ta' turisti li żaru pajjiżna s-sena l-oħra.

Għalhekk il-gvern qed jaħdem ħafna biex jikkontrolla l-ispiża tiegħu.

Issa niġi għall-inflazzjoni fejn jekk nieħdu l-aħħar snin insibu li l- inflazzjoni ċitata għal din is-sena ta' 2.57% hija r-raba' l-inqas rata f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Il- gvern qed jagħmel sforz kbir biex jikkontrolla d-deficit pero' fuq dan se jkollhom l-opportunita` li jitkellmu l-kollegi tiegħi għax jien ma baqagħlix ħin.

Iżda issa jien qed nistenna li l-oppożizzjoni starts spelling things out u ma tistax tibqa' teħel fl-eżami ta' l-ispelling.

Jekk intom qed tiltaqgħu mal-korpi kostitwiti rridu nafu kif qed tkellmuhom.

Qed tkellmuhom bħala oppożizzjoni li texxejjer ma' kull sentiment u tikkommiżera ma' kull sentiment jew qed tkellmuhom bħala gvern alternattiv?

X'inhuma s- soluzzjonijiet tagħkom?

X'qed tgħidu fuq l-issues tas-saħħa, tal- pensjonijiet, ta' l-edukazzjoni u fuq is-sitwazzjoni tal-portijiet?

Mhux tibqgħu titkellmu fl-arja u toħorġu dokumenti fejn tgħidu li tridu l-ġid għall-pajjiż.

Dażgur li naqblu jekk tgħidu li tridu l-ġid għall-pajjiż!

Jekk tridu li jkollna djalogu verament tajjeb you have to spell it out.

Kif nafu, il-kontroversji politiċi ma jagħmlux ġid għax min jinvesti jħares lejn kollox, mhux lejn dak li jeżisti fil-pajjiż jew lejn dak li jagħmel il- gvern biss, imma jħares anke lejn dak li tgħid l-oppożizzjoni,.

Aħna naraw li l-ekonomija hija wkoll kwestjoni ta' leadership.

L-ekonomija m'hijiex tal-gvern biss imma hija tal-poplu kollu u hija ta' l-oppożizzjoni wkoll.

L-oppożizzjoni għandha turi wkoll leadership fuq dawk l-issues fondamentali li rridu nidentifikaw bħala l-qofol ta' l-iżvilupp ta' l- ekonomija.

L-oppożizzjoni ma tistax minn naħa waħda tgħid li għaliha l- interess nazzjonali jiġi l-ewwel, kif fetaħ d-diskors tiegħu l-viċi kap tal- partit Laburista u min-naħa l-oħra tgħid li xogħol l-oppożizzjoni huwa li tattakka!

Tattakka kemm trid, pero` jekk trid tkun stakeholder kredibbli you have to spell out your proposals.

Jekk aħna ilna fil-gvern, il-kap ta' l-oppożizzjoni ilu kap ta' l- oppożizzjoni snin twal ukoll.

X'inhuma l-proposti?

Nafu li l-proposti li ħema fis-sentejn li kienu fil-gvern ma tawx indikazzjoni ta' ħafna suċċess.

Nikkonċedi li ma kellhomx iż-żmien kollu meħtieġ biex jaqbdu l-għeruq.

Imma l-indikazzjonijiet minn kmieni bdew juru u issa li m'għandniex xi issue bħal ta' l-Unjoni Ewropea li fuqha kien hawn dak id-distakk kollu, iridu jiġu identifikati l-issues li fuqhom tiddependi l-ekonomija tal- pajjiż, u jekk l-oppożizzjoni trid, tista' tagħti kontribut.

Pero' trid tagħti kontribut mhux bi stqarrijiet ġenerali li meta tagħsarhom ma ssibx sustanza fihom, imma bi proposti konkreti u b'ingaġġ fuq id-dettalji u bl- għajnuna ta' kif irridu naħdmu.

Dan il-proċess m'huwiex faċli u jirrikjedi ħafna diskussjoni.

Qatt ma kien hawn djalogu nazzjonali u mal-partijiet soċjali daqskemm hawn illum.

Għad jonqosna biex naraw li jsir djalogu aħjar u li jagħti r-riżultati tiegħu.

Fil-bidu tal-kariga tiegħu l-Prim Ministru Lawrence Gonzi kien għamilha ċara li l-prijoritajiet tiegħu kienu t-tkabbir ta' l-ekonomija, l-enfasi fuq it-turiżmu u l-ħidma ħalli ntejbu l-kompetittivita`.

Huwa poġġa bħala miri ewlenin il-qagħda tal-finanzi tal-pajjiż, il-promozzjoni ta' l- investiment, it-titjib tax-xibka soċjali, l-investiment fl-edukazzjoni u t- tagħrif u t-tisħiħ ta' l-ambjent.

Fuq dan qed jaħdem il-gvern kollu, flimkien ma' kull min irid jikkollabora.

Jien nemmen li għaddejjin mid- diffikultajiet ta' l-iżvilupp, imma huwa żvilupp pożittiv, huwa żvilupp li qed iġib miegħu opportunitajiet biex lil pajjiżna nġedduh u nsaħħuh ħalli jkun jista' jiffaċċja u jaqta' l-frott ta' l-isfidi li aħna dħalna għalihom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, meta naraw mozzjoni bħal din, aħna minn din in-naħa tal-Kamra nistaqsu: X'rilevanza għandha din il-mozzjoni ftit jiem qabel il-budget?

X'motivazzjoni għandha l-oppożizzjoni biex tressaq mozzjoni bħal din?

U immedjatament tiġini risposta.

Forsi m'hijiex it-tweġiba t-tajba, imma jien nissuspetta li b'din il-mozzjoni dwar id-direzzjoni ekonomika, soċjali u politika ta' dan il-pajjiż l-oppożizzjoni trid iddaħħal l-inċertezza, trid tipprova tilgħab għall-gallarija u trid tipprova timmanipula ċerti fatti li ovvjament il- bażi tagħhom tkun realta` oħra.

Kif qal l-Onor.

Galea, il-gvern huwa konxju li mhux kollox miexi fuq ir- rubini.

Żgur li m'aħniex ngħixu f'sitwazzjoni fejn hawn il-perfezzjoni.

Pero` l-poplu Malti żgur li jaf li għandna gvern li qed jaħdem b'mod kollettiv.

Imma x'inhi r-raġuni li n-naħa ta' l-oppożizzjoni ttanbar, anke permezz ta' mozzjoni bħal din, f'widnejn il-poplu Malti li dan il-gvern qed jgħix fl-illużjoni?

Jien naħseb li hemm raġuni għaliex qed tagħmel dan qabel il-budget ta' Prim Ministru ġdid li qed jindika li bħala gvern, kollha flimkien b'saqajna ma' l-art, qegħdin nirrikonoxxu li għandna sitwazzjonijiet problematiċi.

U dan ma ġarax għax ma ħdimniex, imma għaliex l-ekonomija u l-politika soċjali fl-Ewropa għaddejja minn ristrutturazzjoni kontinwa riżultat ta' diversi tendenzi li qed ibiddlu kontinwament kif issir il-politika u l-ekonomija f'dan il-pajjiż.

Li kieku l-gvern qed jgħix f'illużjoni, li kieku l-gvern jemmen li kollox miexi fuq ir-rubini, kieku l-Prim Ministru, li għadu jilħaq, fost l- objettivi tal-ħidma tiegħu ma kienx isemmi li rridu nkabbru l-ekonomija.

Kieku jemmen li għandna ekonomija b'saħħitha, il-Prim Ministru kien se joqgħod jgħid li rridu nkomplu nkabbruha?

Kieku se joqgħod jgħid li rridu nagħtu attenzjoni partikolari lit-turiżmu?

Kieku l-Prim Ministru se jgħid li għandna nfittxu nkomplu nibnu fuq ta' qabilna ħalli nkabbru l- kompetittivita` u nsaħħu l-qagħda tal-finanzi ta' dan il-pajjiż?

Allura għalfejn lejliet il-budget l-oppożizzjoni qed tgħid li dan il-gvern qed jgħix f'illużjoni?

Għandkom ir-raġunijiet tagħkom u l-opinjonijiet tagħkom.

Min-naħa l-oħra tajjeb li tagħmlu mozzjonijiet bħal dawn għax jikxfu l- verita` u kif jgħid il-Malti, dak li jkun tagħrfu minn għemilu u mill-mod kif jitkellem.

Qegħdin tagħmlu tajjeb li titkellmu ħalli mbagħad meta jasal il-mument il-poplu Malti jerġa' jwieżen f'idejn min l-aħjar li jafda ħajtu u l-ħiliet tiegħu.

Mr Speaker, kuntrarjament għal dak li qed tgħid il-mozzjoni li għandna quddiemna, dan huwa gvern li qed jaħdem.

Din il-mozzjoni qed tipprova tpinġi gvern li ma jimpurtahx, u fil-fatt l-iktar sentenza li laqtitni hija dik li tgħid: "Li din is-sitwazzjoni qiegħda dejjem tagħfas fuq dawk is-setturi fis- soċjeta' li jifilħu l-inqas bil-konsegwenza li ħafna ħaddiema u pensjonanti qegħdin iħossuhom aktar emarġinati u minsija, waqt li t- theddida fuq il-qafas tal-ħarsien soċjali fil-pajjiż m'hijiex tiġi ffaċċjata;".

Ma nafux li mhux bilfors kulħadd jieħu l-istess slice tal-kejk li qed noħolqu?

U ma nafux ukoll li jista' jkun hemm min jaqa' lura?

Allura għalfejn qed nipprovaw ngħidu dan għall-gallarija filwaqt li qed noqogħdu nibku ma' min qed jibki u nieqfu hemm?

Il-gvern ma joqgħodx jibki ma' min ikun qed jibki.

Immaġinaw li kieku fil-casualty department it-tobba u n- nurses joqogħdu jibku ma' min ikun muġugħ!

Ftit 'il bogħod minni hawn l- Onor. Michael Gonzi li huwa tabib.

Immaġinaw lill-Onor.

Michael Gonzi joqgħod jibki ma' kulmin jara jibki!

Imma t-tobba ma jistgħux joqogħdu jibku mal-pazjenti tagħhom, anzi għandhom jagħtuhom anke aħbarijiet qarsa, bħal, meta per eżempju, jibagħtu lil xi pazjent tagħhom għal xi operazzjoni jew inkella jkollhom jgħidu lill-pazjent li jrid iweġġa' biex ifiq.

L- oppożizzjoni għandha l-grazzja li m'għandha għalfejn tgħid lil ħadd li jrid iweġġa' biex ifiq u li tista' tagħmel huwa li tnewwaħ ma' min ikun qed jibki filwaqt li tgħid li se tagħmel politika tal-wens.

Kif qal il- Ministru Galea, l-oppożizzjoni għandha l-grazzja li ma tiddeċidiex, pero' mbagħad min-naħa tiegħu l-gvern għandu r-responsabbilta' li jagħraf lil min ikun qed jibki, li jagħraf lil min ikun muġugħ u mbagħad, bħala tabib tajjeb, irid jiddeċiedi x'mediċina għandhom bżonn dawn il-persuni, allavolja xi kultant din il-mediċina taf tkun qarsa.

L-oppożizzjoni għandha l-privileġġ kbir, li kif dak it-tabib jagħti xi pillola qarsa ż- żejjed, iddur fuq il-pazjent u tgħidlu: Qed tara x'tak it-tabib; pillola li hija qarsa ż-żejjed!

Jew inkella meta l-pazjent jagħmel operazzjoni u jkun muġugħ, l-oppożizzjoni tgħidlu: Qed tara kemm inti muġugħ bl- operazzjoni li għamilt!

Mr Speaker, l-oppożizzjoni qed tipprova tirbaħ billi toqgħod gallarija u ma tieħu l-ebda deċiżjoni.

(Interruzzjonijiet) Jien naħseb li lanqas biss imorru għall-eżami ta' l-ispelling li ma jmorrux jieħdu xi żball!

Ftit ilu, meta kont qed nara l-web page ta' l-oppożizzjoni, kont qed naqra dokument tal-kap ta' l-oppożizzjoni li kien jgħid –ma ġibtx dan id-dokument miegħi għax semmejtu bla ħsieb, imma din is-silta niftakarha għax laqtitni – illi "din il-politika ma torbotx lill-oppożizzjoni Laburista".

Jien nistaqsi: X'jorbot lill-oppożizzjoni Laburista?

L-oppożizzjoni tibża' tgħid fiex temmen!

Mela biex tirbaħ il-voti tista' toqgħod tgħid fiex temmen?!

Biex tirbaħ il-voti trid tilgħaq lil dak u lil ieħor!

Hawnhekk se nirriferi għal dokument ieħor li l-oppożizzjoni qed tipprova tqanqal diskussjoni interna fuqu, u dan huwa ferm interessanti għax minnu joħroġ ċar li l-oppożizzjoni daqqa tgħid li jrid ikun hemm iktar kompetittivita' u daqqa tiftaħ idejha għal min jemmen fil-liberalizzazzjoni kummerċjali iktar mill-gvern Amerikan.

F'waħda mill-paġni ta' dan id- dokument intom qed tgħidu li gvern Laburista se jżomm iżjed ir-riedni, se jindaħal iktar fl-affarijiet ta' l-istat u l-ekonomija se tkun tiddependi iktar minnu.

Imma mhux diġa' rajna x'jiġri meta jkollna gvern li jkollu kollox f'idejh?

Allura se treġġgħu l-arloġġ lura?

Iddeċiedu f'liema dinja qegħdin tgħixu!

Lilna tgħidulna li qegħdin fl-illużjoni, imma intom qegħdin fis-seba' illużjoni!

Għidulna fiex temmnu!

Illum għandna gvern li qed jaħdem.

Qatt smajtu ministru ta' l-edukazzjoni jitkellem fuq ix- xogħol daqskemm qed jitkellem fuq ix-xogħol il-ministru preżenti?

Aħna nemmnu li dik hija parti mir-ristrutturar li jrid jagħmel il-gvern.

Jekk iċ-ċifra tas-self-employed żdiedet, dak ifisser li huwa l-gvern li ħaqqu prosit?

Huwa r-ristrutturar ekonomiku li jitfa' xeħtiet u realtajiet differenti!

Fix-xita toħroġ bil-ħwejjeġ tax-xitwa u fix-xemx toħroġ bil- ħwejjeġ tas-sajf.

Għaliex huwa r-ristrutturar ta' l-ekonomija li jitfa' lil dawk il-persuni li jkunu qed ifittxu mpjieg skond fejn ikun hemm il-ħobża ta' kuljum.

Bħalissa l-ekonomija qed tiftaħ iktar opportunitajiet għas-self-employed, pero' m'huwiex il-gvern, jien jew xi ħaddieħor li qed inżidu n-numru tas- self-employed.

Mela aħna qegħdin nagħmlu t-tellieqa tal-ħmir?!

Aħna l- membri tal-gvern qed naħdmu kollettivament, u l-Ministru Louis Galea huwa ministru tas-self-employed daqsi u l-Ministru Zammit Dimech huwa ministru tas-self-employed iktar minni!

Mela aħna għandna xi kejk fejn kulħadd jagħżel slice u ma jħallix lil ħaddieħor imissu?!

Meta tkellimt l-aħħar darba, jien għidt li se jintnefqu Lm6 miljun għat-toroq tal-Mosta u nista' ngħid li fil-Mosta, f'raħal twelidi, qatt ma ntnefqu Lm6 miljun għat-toroq.

U dawn il-flus min se jgawdihom?

Minkejja li forsi mhux se ssir it-triq tiegħi, ċertament l-istat ta' dawn it-toroq se jtejjeb il-kompetittivita' ta' dan il-pajjiż.

Jekk il-Ministru Ċensu Galea qed jaħdem biex iġib riforma fil-portijiet, dan mhux qed ikisser proċeduri li saru fi żmienkom, inżammu minna għal ftit taż-żmien u llum qed inbiddluhom għax inħossu li hemm bżonn jinbidlu?

Fuq dawn l-affarijiet ma tgħidu xejn!

Jekk lilkom imissulkom xi wieħed mill-pets tagħkom, li forsi tista' tkun il-qattusa jew il-kelb favorit, toqomsu imma mbagħad meta tkun qed issir xi riforma ma tgħidu xejn!

Għidulna xi ħaġa fuq ir-riformi u fejn tridu taslu!

Għaliex, per eżempju, il-ħidma li qed jagħmel il-Ministru Ninu Zammit fil-pjazez ma ssemmuhiex?!

Imbagħad jiġu jgħidulna li l-gvern qed jgħix fl-illużjoni!

Jien naħseb li qed jgħix fl-illużjoni min ma jafx x'qed jagħmel il- Ministru Ninu Zammit!

Darba sar plejtu sħiħ fuq l-għargħar, pero' llum kien hemm xi ħadd li faħħar ix-xogħol li għamel il-Ministru Ninu Zammit biex itaffi l-problemi ta' l-għargħar?!

Issa ma neħodhiex bi kbira jekk tiġi l-Onor.

Marie Louise Coleiro tgħidilna li m'hu qed isir xejn biex jiġu solvuti l-problemi ta' l-għargħar!

Fil-fatt qed isir investiment biex jittaffew il-problemi kkawżati mill-għargħar u r-riżultati diġa' qed narawhom, imma l-mozzjoni ma tgħidilna xejn f'dan ir-rigward.

Imbagħad jiġu jgħidu li dan il-gvern qed jgħix fl-illużjoni!

U xi ngħidu għax-xogħol li qed jagħmel il-Ministru Pullicino?

Issa hawnhekk irrid ngħid li xi kultant lanqas jien ma nifhem ix-xogħol li qed jagħmel il-ministru għall-ambjent minħabba li nkun qed nara l-affarijiet b'mentalita' oħra, imma ċertament kulħadd qed jara r-riżultati.

Veru li l- eco-tax tista' tweġġa' imma fiha wkoll it-tajjeb tagħha.

Imma n-naħa l- oħra tara kollox iswed!

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mangion qed jilmenta li hawn ħafna mobile phones.

Dan juri li aħna soċjeta' konsumista u la l- Maltin għandhom ħafna mobile phones, aħna ridna noħolqu infrastruttura għall-mobile phones.

Fil-fatt kieku ma ħloqniex infrastruttura għall- mobile phones, kieku m'għandniex mobile phones u inutli li jkollok soċjeta' konsumista!

Kieku ma nvestejniex f'airport ġdid, kieku llum m'għandniex l-airport li għandna u mhux billi għandna soċjeta' konsumista!

U kieku ma investejniex f'power station ġdida, kieku llum żgur li m'għandniex ġenerazzjoni tajba tad-dawl.

Imma intom ma ridtux li ninvestu f'power station ġdida, allavolja llum qed tgħidu li huwa tajjeb li sar dak l-investiment.

Per eżempju, kieku m'aħniex fl-Unjoni Ewropea, kif ridtu intom, kieku llum m'għandniex ċertu direzzjoni li qed timbottana fuq quddiem nett u li qed twassalna biex nagħrfu iktar fejn nistgħu naqgħu lura.

Intom ma ridtux tissieħbu fl-Unjoni Ewropea, imma mbagħad dawwartu l- fehma tagħkom.

Mr Speaker, il-verita' hi li għandna oppożizzjoni tar-roundabouts u ma jistax ikollna oppożizzjoni bħal din jekk irridu nimxu 'l quddiem.

Imbagħad xi ngħidu għall-ħidma li qed jagħmlu l-Ministru Austin Gatt, il- Ministru Tonio Borg u s-Segretarju Parlamentari Carmelo Mifsud Bonnici?

Dawn mhux kollha qegħdin jaħdmu?

Allura mhux il-gvern kollu qed jaħdem?

Dan huwa gvern li miexi 'l quddiem u huwa konxju ta' kull ħaġa li m'hijiex sejra tajjeb.

Jien nixtieq nistaqsi lin-naħa l-oħra: Intom xi tridu li jsir xi development plan?

Il-gvern Laburista kien iħobb jagħmel pjani ta' żvilupp imma mbagħad kien jiksirhom huwa stess.

Fi żmien gvernijiet Laburisti kienu jgħidu li l-industrija kienet sejra tajjeb.

Pero' x'tip ta' industrija kellna?

Konna nġibu t-televisions u l-fridges żarmati biex imbagħad narmawhom f'pajjiżna!

(Interruzzjonijiet) Qed jgħidu li li kien hawn ix-xogħol.

Insejtuha l-wage freeze fi żmien Dr Karmenu Mifsud Bonnici?!

Ftit qabel l-elezzjoni erġajna smajna lill-viċi kap li kellkom dak iż-żmien iwiegħed il-wage freeze u għandkom dokument li fih ġie diskuss jekk meta terġgħu tkunu fil-gvern għandkomx tmorru lura għal- levies!

Allura se treġġgħu l-arloġġ lura u tmorru għall-industrija ta' l- import licences?!

Dawn l-affarijiet għidulu lill-poplu Malti u Għawdxi ħalli almenu jkun jaf fejn qiegħed!

Imbagħad wara kollox min kien qed iħallashom il-levies u t-taxxi?

Mr Speaker, nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi ngħid li rridu noqogħdu attenti għax aħna mhux biss għandna bżonn pjan ta' żvilupp f'dan il-pajjiż imma għandna bżonn ukoll li nkunu konxji tal-problemi eżistenti u nagħrfu nindirizzawhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

MICHAEL GONZI: Mr Speaker, huwa dejjem tajjeb li f'ċerti mumenti waqt ir-ritmu tax-xogħol tal-gvern wieħed jieqaf ftit u janalizza s- sitwazzjoni ekonomika tal-pajjiż u, fil-fehma tiegħi, permezz ta' din il- mozzjoni qed nagħmlu proprju dan, għalkemm ovvjament fi ftit ġranet oħra rridu nerġgħu nindirizzaw dawn l-argumenti fil-budget.

Huwa ferm stramb li f'dan il-pajjiż għandna żewġ naħat tal-Kamra li qed jaraw is-sitwazzjoni tal-pajjiż b'mod kompletament differenti.

Aħna minn din in-naħa qed ngħidu li qegħdin stabbli u li ninsabu lesti biex nitilqu niġru filwaqt li n-naħa l-oħra qed tgħidilna "doom and gloom" u li kważi qegħdin fis-sitwazzjoni li kienet fiha l-Arġentina.

Pero' f'pajjiżna m'hawnx social unrest, anzi miexi bil-kwiet.

Huwa veru li kultant l- opinjonijiet ikunu wkoll konfliġġenti, imma dan qed isir dejjem biex pajjiżna jimxi iktar 'il quddiem.

Ta' min jgħid ukoll li dawn l-argumenti u l-opinjonijiet qed jagħmlu lil pajjiżna demokratikament iktar b'saħħtu.

Mr Speaker, irridu niftakru li mill-bidunett dan il-gvern ried isolvi l- problemi biex pajjiżna jibqa' kompetittiv ma' pajjiżi oħrajn.

Kien wasal iż-żmien li riedu jittieħdu deċiżjonijiet ta' importanza kbira biex Malta tirbaħ il-kompetizzjoni mal-pajjiżi ġirien tagħna u dan ried isir kemm jekk konna ġewwa l-Ewropa kif ukoll kieku bqajna barra.

Fil-fatt uħud minn dawn id-deċiżjonijiet diġa' ttieħdu, u oħrajn iridu jittieħdu jekk irridu li jkollna dik l-edge fuq pajjiżi oħra.

Jekk ma naċċettawx dan il-punt, ikun kollu għalxejn li nkomplu nargumentaw.

Imma jekk naċċettaw dan il- punt, allura nistgħu nargumentaw kif se naslu għall-għan aħħari li Malta tkun iktar kompetittiva u min għandu l-aħjar pjani biex dan iseħħ.

Fil-bidu l-gvern ried li dawk l-entitajiet li kienu qed jaħdmu b'telf jew b'sussidju jdawru r-rotta għal waħda ta' gwadann.

Dan seħħ billi saret ristrutturizzazzjoni ta' dawn l-entitajiet u saru iktar effiċjenti għaliex bdew jonfqu inqas fl-operat u permezz ta' tibdil fil-work practices bdew jaħdmu aħjar.

Dan żgur li se jġib titjib fl-operat u fit-turnover, imma l- prezz ta' din ir-ristrutturizzazzjoni kien iċ-ċaqliq tal-ħaddiema, liema ħaddiema issa daħlu f'dawk il-postijiet tax-xogħol li forsi kieku ma saritx din ir-ristrutturizzazzjoni, kienu jeħduhom dawk li kienu unemployed għal ċertu żmien.

Din ir-ristrutturizzazzjoni seħħet fit-tarzna, fil- Maltapost, fl-Air Malta u fil-PBS.

Fl-opinjoni tiegħi, b'dan l-eżerċizzju pjuttost drastiku imma ekonomikament importanti, dawk il-flus li qabel kienu jiġu moħlija biex dawn l-entitajiet jibqgħu fuq saqajhom issa se jibdew jiġu channelled għal affarijiet iktar importanti.

Jiena naqbel li d-deficit, li jnaqqar dawk il-flus li jkunu disponibbli biex il-gvern jagħmel l-investiment neċessarju, irid jiġi indirizzat ukoll u l-gvern qed jagħmel dan billi qed inaqqas mill-ispiża pubblika filwaqt li qed iżid l-effiċjenza fil-ġbir tat-taxxi.

Nixtieq nikkwota minn paragrafu li qiegħed f'paġna 40 tal-quarterly review, liema paragrafu jgħid hekk:

"More recent information on the fiscal position shows that in the first five months of this year the deficit at Lm85.8 million was Lm18.8 million smaller than in the corresponding period of 2003 as revenue increases more rapidly than expenditure.".

Dan ifisser li għallinqas s'issa l-għan tal-gvern għall-perjodu tas-sena li qed jikkwota dan il-quarterly review qed jintlaħaq.

Matul iż-żminijiet l-uffiċjali tal-bank ċentrali dejjem saħqu li l-poplu qed jonfoq iktar milli jiflaħ u t-taxxa tal-konsum hija waħda tali fejn iktar ma tikkonsma, iktar tħallas, u allura, fl-opinjoni tiegħi, din hija taxxa ġusta għax min jiflaħ l-iktar iħallas.

Is-sitwazzjoni mondjali kellha wkoll xi effett fuq l-ekonomija tagħna, fosthom il-gwerra fl-Iraq, it-terroriżmu u l-qgħad f'ċerti pajjiżi Ewropej, li xi ftit jew wisq affettwaw anke s-settur turistiku ta' pajjiżna.

Il- Libja issa fetħet il-bibien għad-dinja u għalkemm din hija xi ħaġa pożittiva għaliex issa għandna pajjiż ieħor li nistgħu ninvestu fih, pero' min-naħa l-oħra għandna kompetitur ieħor.

Għalkemm aħna membri fl-Unjoni Ewropea xorta għad qed hemm ftit tal-biża' u għadna naħsbuha darbtejn qabel ma nagħmlu dak il-pass neċessarju biex naqbżu mill-fruntieri tagħna għal dawk tan-naħa ta' fuq ta' l-Ewropa, allavolja kif diġa' qal l-Onor.

Vassallo qed ingawdu mill-fondi mill-Unjoni Ewropea u qed naraw il-frott tagħhom fl-istat tat-toroq tagħna.

Pero' rridu niftakru li aħna ilna biss ftit xhur membri ta' l-Unjoni Ewropea u allura rridu nistennew sakemm naġġustaw ruħna mas-sitwazzjoni.

Mr Speaker, meta naraw dan il-proċess kollu għaddej f'dan iż-żmien qasir –bħalissa qisna qegħdin niżviluppaw iċ-chess pieces tagħna qabel ma nidħlu fil-pjan ta' l-attakk – u meta naraw dan l-iżvilupp iseħħ bil-mod il-mod, wieħed jista' jargumenta li l-pajjiż bilfors irid jgħaddi minn xi kriżi qabel ma jkun jista' verament jirkupra.

Imma fil-verita' x'qed jiġri?

L- istatistika qed turina li l-qagħda tal-pajjiż sejra lura jew inkella l-fatt li għamilna dan kollu fi ftit taż-żmien juri livell stabbli jew saħansitra titjib?

Illum il-qgħad jammonta għal 5.6%, jiġifieri qiegħed fl-istess livell li kien fl-1997, fl-1998, fl-1999 u qiegħed f'livell inqas minn dak li kien fl-2003.

Dan juri li għalkemm il-pajjiż għaddej minn ristrutturizzazzjoni, xorta qed jiġu kkreati l-impjiegi neċessarji biex jassorbu lil dawk il-ħaddiema li jkunu ġew unemployed minħabba din l-istess ristrutturizzazzjoni.

In-numru tas-self-employed ilaħħaq il-15,907 li huwa wieħed għoli meta mqabbel ma' dak tas-snin ta' qabel għax u fih innifsu dan huwa fattur importanti għax dawn is-self-employed jikkreaw jobs oħrajn.

Il-livell tas- settur tas-servizzi huwa l-ogħla wieħed mill-1997 u jlaħħaq it-35,312, u l- istess nistgħu ngħidu għal-livell tas-settur tal-wholesale u tar-retail.

Ix-shift ta' l-ekonomija fis-settur tas-servizzi jidher ċar u din hija prova ta' l-evoluzzjoni ta' l-ekonomija tagħna.

Min-naħa l-oħra, is-settur pubbliku s'issa naqqas 3,877 impjieg.

Fil-qasam ta' l-investiment sar ukoll titjib u fl-ewwel żewġ kwarti ta' din is-sena kien hemm foreign direct investment ta' Lm35.4 miljun kontra s-Lm6.1 miljun tas-sena l-oħra filwaqt li fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena l-investiment fil-manifattura laħaq it-Lm30.4 miljun, li tirrifletti żieda ta' 25% fuq is-sena li għaddiet.

Dan juri wkoll titjib u allura ma tistax tgħid li f'pajjiżna għandna xi sitwazzjoni allarmanti!

Fl-ewwel parti tas-sena l-gross domestic product growth naqas xi ftit, imma kif qal l-Onor.

Galea, wieħed irid iħares lejn l-ekonomija globalment, jiġifieri hemm setturi li marru tajjeb filwaqt li hemm setturi li ma marrux tajjeb, bħas-settur tat- textiles.

Fl-ewwel parti ta' din is-sena t-turiżmu kien batut, imma fis- sajf irkupra.

Il-fatt li l-gvern qed jikkontrolla l-ispiża tiegħu biex inaqqas id-deficit jagħmel differenza fir-rendikont tal-GDP.

Fil-fatt anke ż-żieda li kien hemm fil-prezz tad-diesel minħabba l-prezz taż-żejt tnaqqas il-GDP growth.

Imma mbagħad fit-tieni kwart ta' din is-sena nsibu li kien hemm żieda ta' 2.3% fis-settur ta' l-agrikoltura u sajd, 1% żieda fis-settur tal- kostruzzjoni, 23.9% żieda fl-entitajiet finanzjarji u 7.6% żieda fl-exports and services.

Allura kif nistgħu ngħidu li sejrin ħażin?!

Illum ir-rata ta' l-inflazzjoni qiegħda 2.57%.

Bniedem li m'huwiex intiż fl-ekonomija jgħid li ma jistax ikun illi l-inflazzjoni żammet daqshekk baxxa wara ż-żieda li kellna fil-fuel u ż-żieda ta' 3% VAT, imma dan juri li l-kompetizzjoni biss setgħet żammet l-inflazzjoni fil-livell li hi.

Wieħed irid jikkonsidra li fl-1997 l-inflazzjoni kienet ta' 10%, fl-1998 kienet tammonta għal 2.95% u fl-2002 kienet tammonta għal 2.89%.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li mhux veru li s-servizzi soċjali tnaqqsu.

L-ispiża fuq is-servizzi soċjali għadha hemm u ma nbidlitx, anzi llum hija iktar ġusta għax qed igawdu l-iktar dawk li verament għandhom bżonn.

Issa nixtieq nagħti xi ftit indikaturi ekonomiċi li jagħtu indikazzjoni li pajjiżna miexi 'l quddiem u jwaqqgħu l-argument li pajjiżna sejjer lura.

Per eżempju, il-flus depożitati fil-banek f'Settembru ta' l-2003 kienu jammontaw għal Lm2.7 billion filwaqt li f'Settembru ta' l-2004 kienu jammontaw għal Lm2.8 billion, jiġifieri żieda ta' Lm100 miljun.

Fl-ewwel xhur ta' din is-sena dawk il-Maltin li siefru bil-cruiseliners żdiedu bi 21.7%.

Ta' min jgħid ukoll li fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena 22.4% tal-Maltin siefru bl-ajru u sa Settembru ta' din is-sena kien hemm żieda ta' 1.9% fir-reġistrazzjoni ta' karozzi privati.

Għal dawk li huma mobile telephone subscriptions kien hemm żieda ta' 7.6% u l-cable TV subscriptions żdiedu b'4.1%.

F'Settembru n-numru ta' turisti li ġew Malta żdiedu b'6% u fl-ewwel disa' xhur tas-sena t-turisti żdiedu b'2.1%.

Mr Speaker, meta wieħed jitkellem fuq l-ekonomija ma jistax juża retorika għax inkella mill-ewwel jinqabad f'gidba.

Illum għandna l-istatistika u din ma jista' jmeriha ħadd.

Jekk il-figuri qed juru andament pożittiv, wieħed għandu jirrikonoxxi dan il-fatt.

Kulħadd jixtieq li pajjiżna jimxi iktar 'il quddiem, imma għandna nirrikonoxxu li dan il-gvern qabad il- problemi kollha, qiegħed isolvihom mingħajr skossi estremi u xorta waħda rnexxielu jirreġistra titjib.

Aħseb u ara x'se jiġri meta l-affarijiet ikunu stabbilixxew ruħhom sew!

Nikkonkludi billi ngħid li ħafna drabi lill-gvern nimmaġinawh xi entita' sopranaturali, bħallikieku qiegħed f'xi pjaneta oħra, imma fil-verita' l- gvern huwa aħna u l-poplu kollu.

Irridu naċċettaw il-fatt li l-gvern huwa partner ta' kulħadd.

Lill-partner tiegħek tagħtih dak li ħaqqu ħalli mbagħad huwa jkun jista' jagħtik dak li ħaqqek u ma tipprovax tisolħu, tisirqu jew tipprova timmaġina li ma jeżistix.

Jekk tagħmel hekk, fl-aħħar dan se jinduna u tpattiha qares.

Il-gvern irid jieħu ħsieb lili, lilek, lil ta' madwarna u lil dawk li ġejjin warajna, ħalli lkoll ngħixu kwalita' ta' ħajja tajba u flimkien inkunu kapaċi nassiguraw u niggarantixxu ħajja aħjar lil dawk li ġejjin warajna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, dalgħodu l-Onor.

Galea sfida lill- oppożizzjoni to spell it out u qalilna biex ma nkomplux neqirdu u nnewħu.

Fil-fatt jien hekk se nagħmel għax f'dan l-intervent tiegħi barra li se nitkellem esklussivament fuq il-kompetittivita`, se nagħfas ukoll fuq dak li qed jgħidu l-key players tas-soċjeta` Maltija.

Jekk hemm issue importanti f'pajjiżna daqs id-deficit fiskali li nħoss li qed tiġi traskurata, din hija l-issue tal-kompetittivita` u dan minkejja li għandna ministru responsabbli għaliha, minkejja li għandna kumitat inter- ministerjali mmexxi mill-Prim Ministru, minkejja li għandna national competitiveness working committee fl-MCESD u minkejja li fis-settur privat hemm fondazzjoni li għamlet ħafna xogħol fejjiedi - qed nirreferi għall- foundation for national competitiveness li tikkollabora mal-World Economic Forum - biex tinġabar id-data meħtieġa dwar Malta għall-global competitiveness report.

Bl-ebda mod ma rrid inkun partiġġan pero' nemmen li f'dan is-settur, mhux talli m'aħniex mexjin 'il quddiem talli saħansitra qed naqgħu lura.

Dan qed ngħidu b'sens ta' responsabbilta' għax l-index imsemmi m'huwiex ibbażat biss fuq statistika uffiċjali tal-gvern iżda wkoll fuq input ta' madwar 100 corporate leaders u decision makers Maltin u Għawdxin li ġejjin minn ħafna intrapriżi, kemm lokali, u kif ukoll foreign-owned, kemm dawk export- oriented u kif ukoll mis-settur tal-lukandi u mis-settur tal-utilities.

Għalkemm ir-rapport tal-World Economic Forum huwa wieħed inkwetanti, kienu ħafna dawk, inkluża l-oppożizzjoni, li ma kenux sorpriżi bih għax ħafna mill-osservazzjonijiet tiegħu ilna jsiru kemm f'din il-Kamra u kif ukoll barra minn din il-Kamra għal dawn l-aħħar snin.

Dawn huma affarijiet li fuqhom l-istakeholders ilhom jiġbdu l-attenzjoni tal-gvern u jgħidu li mhux qed isir biżżejjed biex naqbdu l-barri minn qrunu fejn tidħol il- kompetittivita` ta' pajjiżna.

Tajjeb li naraw flimkien x'kienu dawn l-ingredjenti li wasslu għal dan it- tnaqqir tal-kompetittivita` ta' Malta.

Hawnhekk qed nuża l-kejl tal-World Economic Forum, jiġifieri m'huwiex xi studju tal-partit Laburista.

L- ewwel ingredjent hu l-klima ta' riċessjoni fil-pajjiż; it-tieni huwa d- deficit strutturali tal-gvern, it-tielet ingredjent huwa t-tnaqqis fin- national savings rate, ir-raba' huwa l-infiq negliġibbli fuq riċerka u żvilupp, il-ħames huwa l-livell baxx ta' kollaborazzjoni bejn l-universita` u l-industrija f'dik li hija riċerka u s-sitt ingredjent huwa l-ħela fl- infiq pubbliku tal-gvern.

Mr Speaker, fi stqarrija li ħriġt għall-istampa l-bieraħ aċċennajt għall- konfużjoni kbira li hemm min-naħa tal-gvern u każ tipiku hija l-istrateġija tal-gvern dwar l-ambaxxati.

Meta konna deħlin fl-Unjoni Ewropea, ftaħna ambaxxati bl-addoċċ qisna qed niftħu l-ħwienet tal-McDonald's, anke f'pajjiżi li ma kenux lesti jirriċiprokaw.

Ġimgħatejn ilu siefer il- President tar-Repubblika flimkien mal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u qalu li kienu lesti jiftħu ambaxxata fil-Portugal fuq bażi ta' reċiproċita` u issa ġie l-Ministru Frendo li kkonferma r-rapporti ta' l-oppożizzjoni li l-gvern għandu f'moħħu pjan estensiv ta' razzjonalizzazzjoni għall- ambaxxati fil-Mediterran, fl-Ewropa u madwar id-dinja li jistgħu jwasslu saħansitra għall-għeluq ta' ħafna minn dawn l-ambaxxati.

Dan hu eżempju tipiku tal-konfuzjoni fl-ippjanar tal-gvern Nazzjonalista.

Għalkemm il-problema tal-kompetittivita` hija fl-aħħar mill-aħħar problema tagħna lkoll, huwa l-gvern li għandu jkun il-katalista f'dan kollu.

Min jaħseb – kif kien hemm min ipprova jimplika – li aħna qed naqgħu lura fil- kompetittivita` għax m'għandniex economies of scale, għandu żball għax jekk wieħed jara l-index, isib li l-Finlandja, minkejja li hi ferm iżgħar mill- Istati Uniti, ġiet ikklassifikata bħala l-aktar pajjiż kompetittiv fid- dinja.

Malta waqgħet lura f'dan l-indiċi għal żewġ raġunijiet.

Filwaqt li aħna komplejna għan-niżla, pajjiżi oħra bħall-Ġappun, in-Norveġja u anke l- Ingilterra tejbu l-performance tagħhom f'dan il-qasam u konsegwenza ta' dan aħna nżilna 'l isfel fl-iskaluna.

Meta nagħsru dan kollu, joħroġ ċar li għalkemm aħna l-politiċi nħobbu nitkellmu ħafna dwar il-ħolqien ta' knowledge-based economy f'pajjiżna, iċ-ċavetta tal-falliment tal-gvern huwa proprju n-nuqqas ta' impenn min-naħa tiegħu biex jagħti spinta effettiva lir-riċerka u lill-iżvilupp.

Per eżempju, l-Irlanda rnexxilha timxi 'l quddiem għaliex dejjem tat spinta lir-riċerka u lill-iżvilupp, kemm permezz ta' kumpaniji indiġeni fil-pajjiż kif ukoll permezz ta' investiment dirett barrani li rnexxilha tiġbed matul is-snin lejn ix-xtut tagħha.

Jiena wisq nibża' li l-falliment tal-gvern mhux ġej biss mill-policies tiegħu imma l-aktar falliment huwa li fejn tidħol il-kompetittivita`, lanqas għandu viżjoni ċara dwar fejn jixtieq jasal.

Għalkemm napprezza li l- proposti tal-working group tal-MCESD m'għandhomx jittieħdu bħala vanġelu minn ebda amministrazzjoni, nemmen li jekk irridu dibattitu ħolistiku u b'saħħtu f'dan il-pajjiż, irridu niċċirkolaw il-proposti li ħarġu bihom f'Ġunju li għadda l-working group tal-kompetittivita` ta' l-MCESD għall- konsiderazzjoni tal-pubbliku Malti u Għawdxi.

Jiena qrajthom dawn il- proposti u nħoss li għandi nisħaq dwar fejn inħossu li għandna nissodaw il- pożizzjoni tagħna.

Dan se ngħidu fi spirtu kostruttiv u mhux biex inżeblaħ naħa jew oħra.

Fost affarijiet oħra, dan il-working group jgħid li Malta l-aktar li taqta' figura ħażina huwa fejn tidħol l-innovazzjoni, ir-riċerka u l-iżvilupp u dan għaliex għandna livell baxx ta' spiża fuq research and development, għandna numru żgħir ta' patents li qed jiġu reġistrati f'Malta u għandna porzjon żgħir wisq tal-labour force tagħna li għandu skills xjentifiċi u teknoloġiċi, biex ma nsemmux l-iskills mismatching qawwi li jeżisti fil- pajjiż.

Skond dan il-working group ta' l-MCESD - li wara kollox mhux kompost minn attivisti tal-partit Laburista imma mill-istakeholders ewlenin tal-pajjiż - dan qiegħed saħansitra jkisser il-ħolqa li żviluppaw pajjiżi oħrajn bejn l-iżvilupp ta' l-hekk imsejħa information society u l- abilita` li nkunu innovattivi minkejja ċerti passi pożittivi li l-gvern ħa fis-settur ta' l-information technolog -, għax aħna nitkellmu b'mod oġġettiv u mhux partiġġan.

Filwaqt li f'dan ir-rigward, aħna nilħqu biss 65% tal-livell tal-15-il pajjiż li kien hemm fl-Unjoni Ewropea qabel Mejju ta' din is-sena, aħna s'issa lħaqna biss 80% ta' dawk li ssieħbu magħna din is-sena minkejja li l-maġġoranza tagħhom għadhom kif inqatgħu mill-ktajjen tal-komuniżmu.

Jekk verament irridu nżommu mal-Lisbon agenda ta' l-Unjoni Ewropea, huwa importanti li nieħdu miżuri effettivi biex nilħqu dan l- għan iżjed u iżjed meta fid-dawl tal-Wim Kok Report li ġie diskuss fil- Kunsill Ewropew hemm proposta biex jibdew jiġu identifikati b'isimhom dawk il-pajjiżi li ma jilħqux ċerti targets.

Dan qed ngħidu mhux biex inħammar wiċċ il-gvern imma waslitli informazzjoni li l-gvern Malti ma tantx jaqbel ma' din il-proposta, anzi jħoss li m'għandhiex tiġi aċċettata mill- Kummissjoni Ewropea nnifisha.

Jiena nemmen li jekk irridu nirnexxu, hemm bżonn li l-kompetittivita`, ikun min ikun fil-gvern, tkun priorita` ewlenija tal-politika ekonomika tal-gvern tal-ġurnata.

Jekk nagħmlu dan, ma nkunux sempliċement qed nagħmlu repositioning tan-negozji u ta' l- industriji tagħna, iżda nkunu qed ngħinu direttament biex insostnu u ntejbu l-livell tal-ħajja tagħna lkoll bħala ċittadini.

Irridu nirrealizzaw li l- kompetittivita' m'hijiex biss għodda għat-tisħiħ ta' l-effiċjenza ekonomika iżda hija xi ħaġa li ttejjeb u ssaħħaħ il-fibra soċjali tagħna lkoll.

Illum li ninsabu lejliet il-budget, nappella lill-gvern biex jagħti widen għal dak li qed jgħid dan il-working group ta' l-MCESD dwar il- kompetittivita` fejn qed jitolbu jirrevedi l-politika ta' tassazzjoni għas- settur turistiku, l-aktar fejn tidħol it-taxxa indiretta.

Skond dan il- working group, billi t-turiżmu hu settur li hu very price sensitive, huwa stmat li tnaqqis ta' 1% fil-prezzijiet iżid l-attivita` bi 2.2%, xi ħaġa li għandna twassal għal żieda ta' 1.2% fl-income ġenerat f'dan is-settur.

Fil- fatt ir-rapport ta' l-MCESD imur oltre minn hekk u jgħid li kieku kellha titnaqqas il-VAT fuq ir-ristoranti biex tiġi paragunabbli ma' dik ta' l- akkommodazzjoni, il-gvern veru jitlef Lm10 miljun fi dħul imma l-value added iġġenerat fl-industrija tat-turiżmu jikber b'madwar Lm12 miljun.

Pero' jiena naħseb li apparti minn dawn ir-rakkommandazzjonijiet speċifiċi, jekk verament nemmnu fit-titjib tas-servizzi lill-pubbliku, huwa importanti li jkun hemm qabża fil-kwalita` tas-servizzi offruti mill- ministeri, mid-dipartimenti, mill-aġenziji u mill-entitajiet tal-gvern fis- settur pubbliku.

Kif jgħid ir-rapport ta' l-MCESD, fl-Ingilterra biex isaħħu dan it-tip ta' servizz, isseparaw is-service delivery mill- kumplament ta' l-aspett tal-policy making taċ-ċivil u ssuġġettaw is-service delivery taċ-ċivil għal test li s-soltu jiffaċċjaw dawk li jibbenefikaw mill-kompetizzjoni tas-suq ħieles.

Eżerċizzji dwar il-kompetittivita` ma jwasslu mkien jekk il-burokrazija ma tiġix indirizzata bis-serjeta` għaliex il-burokrazija mhux biss toħloq l-ineffiċjenza u opportunitajiet għall-korruzzjoni iżda biex tiġi megħluba b'mod effettiv, hemm bżonn li l- gvern u l-entitajiet tas-settur pubbliku jagħmlu eżerċizzju komprensiv u estensiv biex jiġu streamlined ċerti proċeduri u titneħħa ċertu burokrazija żejda, l-aktar fejn jidħlu attivitajiet kummerċjali.

Mr Speaker, il-qrati Maltin għandhom isaħħu l-effiċjenza u t-trasparenza tagħhom, l-aktar fejn jidħlu deċiżjonijiet dwar business proceedings.

Il- working group committee ta' l-MCESD qed jirrakkomanda li għandna nintroduċu sistema ta' benchmarks dwar il-costs, l-availability, il- kwalita` u l-effiċjenza fil-provvediment tas-servizzi infrastrutturali f'Malta paragunati ma' pajjiżi oħrajn ta' l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, fejn jidħlu benchmarks dwar l-infrastruttura moderna, l-Irlanda għandha xejn anqas minn 46 indikatur ma' xiex tqabbel il-performance tagħha sena wara l-oħra.

Dan kollu m'għandux isir b'mod iżolat iżda għandu jsir fi ħdan ta' qafas ta' pjan nazzjonali ta' żvilupp, xi ħaġa li dan il-gvern jitkellem ħafna fuqha iżda li dwarha ma sar xejn konkret.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex il-gvern Nazzjonalista filli kien kontra l-pjan ta' żvilupp u mbagħad wara li nduna li ħafna pajjiżi fl-Unjoni Ewropea għandhom pjan simili, fosthom l-Irlanda, iddeċieda li jagħmel pjan huwa wkoll, għalkemm sal-lum għadna ma nafux meta se jitwieled dan il-pjan u fuq liema medda ta' żmien se jkun mifrux.

Dan ir-rapport ta' l-MCESD inqisu importanti ħafna għax jipproponi madwar 55 miżura li s-social partners jistgħu jikkonsidraw jekk verament iridu jagħtu spinta lill-kapaċitajiet produttivi tagħna u jiżviluppaw il-potenzjal tat-tkabbir ekonomika tagħna fit-tul.

Dawn il-miżuri kollha għandhom iduru madwar il-politika tal-gvern tal-ġurnata, l-użu tar-riżorsi ta' pajjiżna, l-income distribution fil- gżejjer Maltin u Għawdxin u dak li jista' jsir b'mod konkret biex ikollna żvilupp sostenibbli.

Għalkemm naf li se jkun hemm min jitkaża li jiena kkwotajt minn dokument intern ta' l-MCESD, inħoss li huwa fl-interess nazzjonali li jekk irridu nindirizzaw il-problema tal-kompetittivita` bis-serjeta`, għandha nagħmlu dan bla ħabi billi mill-kliem ngħaddu għall-fatti, iżjed u iżjed meta qed ngħixu fi klima ta' globalizzazzjoni u llum sirna nagħmlu parti integrali mis-suq ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn il-kummenti qed ngħaddihom fl-isfond ta' dak li qed jiġri madwarna bħala pajjiż, primarjament minħabba li l-gap bejn l-Ewropa u l-Istati Uniti qiegħda tikber f'dan il-qasam filwaqt li l-Asja qed tagħmel passi ta' ġgant 'il quddiem.

Nittama li l-gvern jieħu l-kummenti tiegħi fl-istess spiritu li għaddejthom sabiex inħarsu 'l quddiem flimkien flok inkomplu nħarsu lura u nitgerbu f'saqajn xulxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Sur President, illum għamilt xi ħaġa li mhux soltu nagħmilha għaliex is-soltu filgħodu nkun impenjat fix-xogħol professjonali tiegħi pero` llum ġejt hawnhekk u qgħadt nisma' d-dibattitu għaddej.

Fil-fatt ma tantx għandi ħin biex nitkellem u m'iniex xi wieħed li nħobb nipprepara d-diskors u naqrah pero` beħsiebni nirribatti ċertu kritika li saret fuq din il-mozzjoni.

Għal dak li jirrigwarda statistika u kwestjonijiet dettaljati, ħadt pjaċir nisma lill-Onor.

Charles Mangion li pinġa l-istampa kif inhi u sussegwentament ukoll lill-Onor.

Leo Brincat li b'mod fin għamel kritika teknika fuq is-suġġett.

Ħaġa li dejqitni ħafna f'dan id-dibattitu kienu l-kummenti ripetuti min- naħa tal-gvern li l-oppożizzjoni Laburista hija negattiva u li meta tipprezenta mozzjoni bħal din qed tipprova tapprofitta ruħha minn kollox u l-uniku skop li jista' jkun li għandha l-oppożizzjoni hija li tilgħab għall- gallarija u tipprova toħloq ħoss fejn m' għandux ikun hemm u tipprova toħloq paniku fejn ma jkunx hemm bżonnu Jiġifieri bażikament in-naħa l- oħra qed timplikaw li m'hemmx lok għal mozzjoni bħal din.

Kuntrarjament għal dan kollu, meta wieħed janalizza daqsxejn il-performance ta' l- oppożizzjoni Laburista speċjalment f'dawn l-aħħar 15-il xahar, jinduna li l-kritika ta' l-oppożizzjoni u l-pożizzjonijiet li qed tieħu fuq ħafna issues ta' importanza nazzjonali hija kritika pożittiva u tirrifletti pożizzjoni matura.

M'hu veru xejn li l-oppożizzjoni qed tipprova tfixkel jew li l-uniku skop tagħha hija li tipprova tilgħab għall-gallarija biex tirbaħ ċertu punti.

Ir-realta` hi l-oppost.

Forsi għall-ewwel darba, kemm ilhom jeżistu l-oppożizzjoni u l-gvern, qed ikollna oppożizzjoni li persistentement qed tipprova tikkopera mal-gvern biex intejbu lil dan il- pajjiż.

X'inhu l-iskop ta' din il-mozzjoni?

Il-Parlament tagħna għandu diversi funzjonijiet u għalkemm il-funzjoni ewlenija tiegħu huwa li jilleġisla pero` m'huwiex biss a legislative assembly imma huwa ħafna aktar minn hekk.

Dan għandu r-responsabbilita` li jiskrutinizza l-infiq pubbliku u għandu d- dritt, permezz ta' l-instrument tal-mozzjoni, li jġib a konjizzjoni ta' dan il-Parlament, li huma d-debating forum prinċipali tal-pajjiż, ċerti issues ta' importanza nazzjonali.

Għalhekk meta xi membru ta' din il-Kamra jressaq mozzjoni bħal din, ma jressaqhiex b'kapriċċ imma jressaqha għax verament ikun hemm xi ħaġa ta' interess nazzjonali.

X'inhu jinkwieta lill-oppożizzjoni u għaliex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l- viċi kap tal-partit Laburista deherilhom li għandhom iressqu din il- mozzjoni?

Din m'hijiex xi mozzjoni twila għax hemm punt wieħed biss li minnu joħroġ kollox u cioe` t-tnaqqis fil-GDP.

Il-fatt hu li l-GDP tagħna, flok m'hu qiegħed jikber kif għandu jkun, qed jonqos u dan hu inkwetanti għall-aħħar għall-oppożizzjoni.

Għalhekk id-deputati ressqu din il- mozzjoni quddiem il-Parlament sabiex niddibattu din il-problema u nagħtuha l-exposure biex inġibu lill-gvern f'sensih.

Hemm bżonn li l-gvern jiġi quddiem dan il-Parlament u jippreżenta pjan ta' kif se jqajjem l- ekonomija ta' dan il-pajjiż fuq saqajha għax din sejra lura, is-saħħa tal- lira Maltija sejra lura, l-unemployment qed jiżdied u l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż m'hijiex aktar sostenibbli.

Hemm bżonn li niddibattu dan il-pjan, nagħtu l-opinjoni tagħna fuqu u jkollna direzzjoni għax bħalissa m'għandniex direzzjoni u dawn l-affarijiet qed idejqu lill-oppożizzjoni.

Aħna m'aħniex qed nilagħbu għall-gallarija imma qed nuru kemm aħna serji li qed niġu hawnhekk biex nikkontribwixxu wkoll għar-riġenerazzjoni ta' l-ekonomija ta' dan il-pajjiż.

Tajna diversi eżempji matul dawn l-aħħar xhur kif l-oppożizzjoni qed tkun kostruttiva u fejn il-gvern mexa tajjeb jew kellu bżonn palata mill-oppożizzjoni fuq ċerti issues delikati li setgħu żbroffaw, minflok ma għamilniha tad- diffiċli u lgħabna għall-gallarija kif qed niġu kkritikati li qed nagħmlu llum, aħna kkoperajna mal-gvern u ħriġna stqarrijiet ta' solidarjeta` mal- gvern fuq ċerti issues.

Per eżempju, meta dan l-aħħar il-gvern kellu jieħu ċerti pożizzjonijiet fejn jidħol is-settur tax-shipping – li huwa s-settur li l-iktar naħdem fih jien – u kellu jivvota fil-Kunsill tal-Ministri, aħna ma lgħabniex għall- gallarija fuq l-ekoloġija u l-ambjent għax aħna nafu li s-suq fis-settur merkantili huwa wieħed delikat ħafna u għandna kompetizzjoni sfrenata.

Aħna nemmnu li dik hija niche market importanti għall-pajjiż u ħadna pożizzjoni bħal dik tal-gvern.

L-istess għamilna fis-settur finanzjarju meta l-gvern qal minn qabel li se joġġezzjona għat-tax harmonization u qal ukoll li lest li jekk hemm bżonn juża l-veto tiegħu f'dan ir-rigward, aħna min-naħa tagħna flok ma qgħadna ngħidu li "we warned you", ħriġna stqarrijiet ukoll u għidna li naqblu mal-gvern għax jekk jiġri hekk, il- ħolma tal-financial hub f'Malta, tispiċċa.

Aħna ma ġejniex hawn u ħloqna l- ostakli biex jisfaxxaw dawn in-niċeċ u jkun hawn aktar tensjoni ekonomika biex noqogħdu ngħidu kemm qed imexxi ħażin il-gvern imma qed nuru kemm aħna serji u qed nikkoperaw.

L-istess ħaġa fuq il-kwestjoni ta' l-immigranti, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Onor.

Gavin Gulia wrew maturita` kbira.

Dawn setgħu faċilment lagħbu għall-gallarija imma kienu prudenti anke fl- istqarrijiet li ħarġu u huma lesti jikkoperaw mal-gvern dwar kif se niffaċċjaw din il-problema.

Il-proposta tal-konferenza nazzjonali fuq l- immigranti ġiet proposta ħafna drabi fejn ikun hemm il-parteċipazzjoni ta' kulħadd, inkluż il-partit Laburista biex b'mod solidali, naffrontaw din il- problema.

Illum qed nagħmlu l-istess ħaġa.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li għandna din il-problema u l-gvern għandu almenu jammettiha.

Bir- rispett kollu, hija n-naħa tal-gvern li qed tilgħab għall-gallarija.

In- nies m'humiex boloh daqskemm jaħsbu n-naħa tal-gvern, speċjalment illum meta huma ferm aktar emanċipati milli kienu xi darba u llum kapaċi jaħsbu ħafna aktar milli kienu jagħmlu xi darba.

Inutli li n-naħa tal-gvern tiġi hawn tilgħab bil-figuri.

Kieku tirrikonoxxu li l-qagħda ekonomika u fiskali tal-pajjiż m'hijiex tajba, tkunu qed turu sinjal ta maturita` u mhux tiġu hawn u tipprovaw tiġġustifikaw li kollox sejjer tajjeb.

Kieku n-naħa tal- gvern ikkonċediet li verament għandna problemi serji, kien ikun aħjar.

Wara kollox aħna m'aħniex qed ngħidu li l-pajjiż falla jew se mmutu bil- ġuħ.

Allaħares hekk għax aħna pajjiż Ewropew u m'aħniex pajjiż tat-tielet dinja!

Ma nistgħux inqisu li jkun hawn kriżi biss jekk ikollna n-nies imutu bil-ġuħ fit-toroq jew ikollna t-tallaba kif kellna fil-ħamsinijiet.

Din il- kriżi li għandna f'pajjiżna hija kriżi relattiva skond il-livell tal- pajjiż.

F'pajjiż bħal Malta, ċerti nuqqasijiet u tnaqqis f'ċertu livell u kwalita` ta' ħajja hija meqjusa bħala kriżi.

Sfortunatament in-naħa tal-gvern m'hijiex tifhem dan għax għaliha jkun hawn kriżi biss kieku jkun hawn falliment totali.

Dan m'hu veru xejn għax tnaqqis fil-kwalita` tal-ħajja hija kriżi ekonomika għal pajjiż li qed jaspira biex jimxi 'l quddiem.

Hija ħaġa tajba li jkollok oppożizzjoni li tafferma dan il-punt u turi l-preokkupazzjoni tagħha fuq din il-kwestjoni.

Kieku n-naħa tal-gvern ikkoperat magħna u forsi kienu jifhmu l-punti tagħna u jirrikonoxxu li hemm bżonn li jsir pjan għal dan il-pajjiż u u mhux jiġu hawn u jgħidulna li qed noħolmu, konna nimxu aħjar.

Imma minn fuq qed jgħidu li aħna negattivi mentri fil-fatt huma negattivi.

Aħna mhux qed ngħidu li l-pajjiż falla imma qed nelenkaw il-problemi li għandu dan il- pajjiż u l-inqas ħaġa li jistgħu jagħmlu n-naħa tal-gvern hu li jirrikonoxxuhom.

Jiena u l-Onor.

Charles Mangion qed niltaqgħu mal-korpi kostitwiti u l-ministru qalilna li xtaq ikun jaf x'qed ngħidulhom għax qed jaħseb li aħna qed insaħħnuhom kontra l-gvern pero` dan m'hu veru xejn.

Anzi qed inkunu kordjali ħafna, qed nisimgħu u nifhmu l-kritika tagħhom, qed nitkellmu b'mod miftuħ magħhom u huma qed jagħmlu l-istess u fejn ma jaqblux, jgħidulna u aħna qed nipprovaw nispjegaw.

Aħna qed niddiskutu ma' dawn in-nies, li wara kollox huma l-mutur ta' l-ekonomija ta' pajjiżna, sabiex inkunu nafu x'inhuma l-għeruq tal-problemi li qed jiffaċċjaw.

Mozzjoni bħal din hija wkoll frott ta' dawn il-laqgħat li qed isiru.

Dawn il-problemi mhux aħna qed noħolmuhom imma qed jirriżultaw mill-istatistika, pero` aktar minn hekk, jirriżultaw minn dak li jgħidulna n-nies involuti fl- ekonomija Maltija.

Din kienet l-ewwel osservazzjoni ġenerali tiegħi fuq din il-mozzjoni.

Aħna għandna tnaqqis fil-GDP, ir-rata tat-tkabbir ekonomiku tagħna hi baxxa ħafna – filwaqt li f'ħafna pajjiżi oħra din hi ferm aktar għolja – u l- investiment barrani huwa baxx ħafna u minkejja li dawn huma fatti, tiġi n- naħa tal-gvern u tgħidilna li mhux qed ngħidu l-affarijiet kif inhuma għax, per eżempju, it-turiżmu f'xahar partikolari żdied jew dik l-industrija partikolari żdiedet.

Bir-rispett kollu, allaħares kull entita` kummerċjali tkun sejra ħażin għaliex kieku veru spiċċajna pajjiż tat-tielet dinja.

Meta tanalizza stampa, ma tistax tanalizza l-istampa settorjalment billi tgħid li għandna ċerti setturi li sejrin tajjeb.

Il-kritika tagħna tagħmel aktar sens għax aħna qed nikkritikaw b'mod komprensiv.

Nikkonċedu li f'ċertu oqsma kien hemm xi avvanz pero` globalment morna ħażin.

Għalkemm m'iniex il- kelliemi għan-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq it-turiżmu, kelli okkażjoni nagħmel xi tletin domanda parlamentari fuq dan is-settur li jammonta għal terz mill-ekonomija Maltija u mir-risposti ħareġ li l-qligħ mit-turiżmu naqas sostanzjalment.

F'Għawdex biss fl-aħħar seba' xhur il-qligħ mit-turiżmu naqas b'Lm700,000, kważi 22%.

F'Malta l-porzjon huwa ftit inqas pero` huwa allarmanti wkoll.

Iżda nonostante l-press releases tal-ministru tat-turiżmu li se jnaqqas l- ispiża, jirriżultali li kien hemm a mass migration ta' impjegati meta tbiddel il-ministru u miegħu ħa miegħu numru kbir ta' impjegati, lock, stock and barrel, fl-awtorita` biex jakkommodahom.

Barra minn hekk, għalkemm tkellem kontra, daħħal kwantita` kbira ta' consultants on a part- time basis.

Minn domandi parlamentari li għamilt jien, kxifna s-salarji u l-perks li għandhom u sirna nafu li n-nefqa ta' l-awtorita` konċernata żdiedet b'iktar minn 20% f'xi sena u nofs.

Jiġifieri żidna l-ispejjeż ta' l-awtorita` u l-qligħ naqas.

Allura hemm xi ħaġa x'imkien li m'hijiex iddoqq!

Nikkonkludi billi ngħid li l-mozzjoni tagħna għandha tiġi abbraċċjata mill- gvern u għandu jkun responsabbli biżżejjed billi jneħħi s-suppervja tiegħu u jgħid li veru hemm bżonn li nibdew nippjanaw l-affarijiet iktar bis- serjeta` f'dan il-pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, naħseb li din il-mozzjoni rridu neżaminawha anke fil-premessi tagħha, u kif qal l-Onor.

Louis Galea, il- premessi li fuqhom hija bbażata u l-konklużjonijiet li qegħdin jingħataw mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni m'humiex korretti.

Jien smajt b'attenzjoni l-ftuħ ta' dan id-dibattitu mid-deputy leader tal- partit Laburista u mmarkajt premessa li ġiet miċħuda mill-Onor.

Louis Galea u s'issa – veru li kien hemm ċerti spjegazzjonijiet min-naħa l-oħra li lili ma kkonvinċewnix – hemm asserzjoni li n-numru ta' nies bla xogħol żdied konsistentement matul din is-sena u llum qabeż it-8,000 ruħ.

Il-kejl li dejjem ġie wżat biex wieħed jara kif sejra l-ekonomija meta wieħed iħares lejn il-figuri tal-qgħad huwa dak li nsibu fl-ewwel parti tar- reġistru, jiġifieri l-persuni li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Naf li hemm metodi ta' kejl oħrajn, fosthom ta' dawk li jixtiequ jaħdmu imma ma jirreġistrawx jew ta' nisa miżżewġa li forsi jixtiequ jaħdmu imma ma jirreġistrawx għax-xogħol.

Pero` l-iktar kejl li dejjem nieħdu in konsiderazzjoni huwa tal-persuni li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

B'riferenza għall-ewwel parti tar-reġistru, f'Jannar ta' din is-sena kien hemm 8,061 persuna li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol filwaqt li fl-aħħar ta' Settembru kien hemm 7,382, tnaqqis ta' 700 ruħ.

Jien m'iniex kuntent b'din il-figura ta' 7,382 ruħ qiegħda u rridu nanalizzaw min huma dawn il- persuni li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Imma din iċ-ċifra hija inqas minn dik ta' Diċembru ta' l-2003, u kif qal il-Ministru Galea , hija inqas minn dik li kien hemm fit-tmiem tas-sena 1998.

Jiġifieri meta naraw li ċ-ċifra tal-qgħad li tidher fl-ewwel parti baqgħet stabbli, anzi din is-sena niżlet, dan jindika li bl-affarijiet kollha li qed jiġru fid-dinja u fis- suq internazzjonali u bir-ristrutturizzazzjoni li qed nagħmlu f'pajjiżna, l- ischool leavers kif ukoll il-persuni li bdew jirreġistraw għax-xogħol minħabba l-early retirement schemes li kien hemm u anke dawk li saru redundant, is-suq tax-xogħol xorta qiegħed jassorbi dawn in-nies.

Forsi wieħed jgħid li xorta waħda għad hemm in-nies li ilhom ħafna jirreġistraw.

Dik hija problema tal-core unemployment.

Pero` anke jekk nanalizzaw iċ- ċifra ta' dawn is-7,382, naraw li l-persentaġġ ta' dawk li ilhom ħafna jirreġistraw naqas ukoll fuq dawn l-aħħar xhur u snin.

Jiġifieri anke hemm ġie reġistrat ċertu progress.

Meta wieħed jara r-redundancies li kien hemm u l-placements ta' xogħol li nstabu u jqabbel s-sena 2003 u s-sena 2004 ma' l-1997 u l-1998 isib li fil- perjodu 1997 u l-1998 kien hemm 2,200 redundancy u 1,878 placement filwaqt li fis-sena 2003 u fis-sena 2004 kemm kien hemm 2,590 redundancy u 3,330 placement.

Dan qed ngħidu biex nipprova kemm il-pajjiż qed jassorbi r- redundancies li hemm minkejja l-problemi li għad fadal.

Ħaġa oħra li għadha ma ssemmietx f'dan id-dibattitu hija li minkejja dawn id-diffkultajiet kollha, il-gvern xorta waħda għadda liġijiet sabiex jipproteġi d-drittijiet soċjali tal-ħaddiema.

Naħseb li dan huwa sinifikattiv meta tqis dawn id-diffikultajiet kollha anke ta' natura ekonomika, fejn it-tendenza tkun li wieħed ma jestendix id-drittijiet.

Jien niftakar iż-żmenijiet ta' l-1981 u l-1982 meta fid-diffikultajiet ekonomiċi li kellna dak iż-żmien, li kienu ħafna ħafna ikbar minn dawk tal- lum il-qgħad – dejjem fuq l-ewwel parti tar-reġistru għax dak hu l-kejl li dejjem nieħdu in konsiderazzjoni – kien spara 'l fuq.

Niftakar li bejn Diċembru ta' l-1980 u Diċembru ta' l-1981 kien hemm żieda fil-qgħad ta' kważi d-doppju u n-numru ta' dawk li jirreġistraw taħt l-ewwel parti kien tela' għal xi 10,000 ruħ.

U r-reazzjoni kienet waħda goffa wkoll għaliex il-gvern kien għamel wage freeze u l-uniku mod kif wieħed seta' jiżdied fil-paga kien permezz ta' promozzjoni.

Aħna m'għamilniex hekk, anzi riċentement, proprju madwar sena u nofs ilu, ftit qabel l-elezzjoni, għaddejna l-liġi l-ġdida dwar l-impjiegi u r- relazzjonijiet industrijali, liġi li damet tiġi dibattuta anke ma' l- imsieħba soċjali kollha qabel ma ġejna quddiem dan il-Parlament.

Uħud minn dawn ir-riformi kienu riżultat ukoll tal-fatt li kellna nallineaw il- leġislazzjoni tagħna ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea, pero` oħrajn ma kellhom x'jaqsmu xejn mad-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea.

U l-fatt li wħud kellna ndaħħluhom bilfors għax konna se nidħlu fl-Unjoni Ewropea ma jnaqqas xejn mill-importanza tagħhom għaliex dawn xorta kienu fil-programm tal-gvern.

Id-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea kienet ukoll għażla libera ta' din in- naħa tal-Kamra li llum ġiet konfermata mill-poplu kollu.

Irrid insemmi li f'dik il-liġi ġew introdotti ċerti affarijiet li ma kenux jeżistu qabel, inkluż it-twaqqif tal-fond tal-garanzija, iż-żieda fil- protezzjoni tal-paga privileġġata tal-ħaddiema, jiġifieri dik il-paga li dwarha l-ħaddiem jirbaħ fuq kwalunkwe kreditur ieħor f'każ li l-fabbrika jew l-intrapriża tfalli, il-protezzjoni għal min jaħdem sigħat imnaqqsa, protezzjoni akbar għall-part-timers u protezzjoni akbar għal min jaħdem b'kuntratt fiss.

Permezz ta' regolamenti konna daħħalna wkoll il-leave urġenti minħabba bżonnijiet familjari u l-leave għall-ġenituri.

Daħħalna wkoll il-protezzjoni kontra l-vittimizzazzjoni u l-fastidju sesswali, il- protezzjoni akbar f'każijiet ta' tkeċċija, il-protezzjoni f'każ ta' sensji kollettivi, ħarsien f'każ ta' mergers ta' negozji biex ħadd ma juża l- merger sabiex ikeċċi lin-nies bla ġustifikazzjoni u l-protezzjoni f'każ ta' trasferiment ta' negozju ħalli ħadd ma juża t-twellija ta' negozju bl-iskop li jkeċċi lin-nies minn miegħu.

Barra minn hekk, tajna wkoll iktar poteri lit-tribunal industrijali li jiddeċiedi kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-impjiegi tan-nies u lill-ħaddiem tajnieh id-dritt ta' l-appell minn deċiżjoni tat-tribunal industrijali fuq punt ta' liġi.

Qabel kellna sitwazzjoni fejn ma kienx hemm dritt ta' appell meta t- tribunal industrijali jiddeċiedi kwestjoni dwar tkeċċija inġusta.

L-uniku mod kif wieħed seta' jattakka dik id-deċiżjoni kien billi jagħmel kawża oħra quddiem il-qorti sabiex jattakka d-deċiżjoni li tkun ingħatat mit- tribunal industrijali, jekk il-ħaddiem iħoss li t-tkeċċija tiegħu kienet waħda inġusta.

Illum fil-liġi jeżisti dritt ta' appell fuq punt ta' liġi biss.

Ma tistax tappella fuq punt ta' fatt, imma għallinqas fuq punt ta' liġi hemm id-dritt ta' appell.

Dawn jistgħu jidhru emendi żgħar imma huma emendi li f'ċirkostanzi partikolari jistgħu jagħmlu differenza kbira.

Tajna wkoll funzjoni akbar u aktar effettiva lil-labour board.

Konna tajna wkoll dritt ġdid lill-ħaddiema li jipprovdu servizzi essenzjali.

Il-gvern flimkien ma' l-imsieħba soċjali kien ippropona u għadda liġi minn dan il- Parlament li fil-każ ta' ħaddiema li jaħdmu f'setturi essenzjali, il-gvern jindika liema huma l-karigi fis-servizzi essenzjali li ma jkunux jistgħu jagħmlu strike.

Veru li b'dan il-mod il-gvern qiegħed jiggarantixxi li jagħti s-servizzi essenzjali a skapitu ta' limitazzjoni tad-dritt ta' l- istrike, pero` mbagħad ingħata d-dritt, li qabel lanqas biss kien jeżisti, li dawn il-persuni li qegħdin jipprovdu dan is-servizz essenzjali jtejbu l- kondizzjonijiet tagħhom billi jirriferu l-każ tagħhom lit-tribunal industrijali.

Jiġifieri talli qiegħed tillimitalhom id-dritt ta' l- istrike xorta waħda ma tneħħilhomx id-dritt li jitolbu kondizzjonijiet aħjar.

Dan juri li l-impenn soċjali tal-gvern, minkejja dak kollu li ġara, kemm f'Malta kif ukoll barra minn Malta, kien sod u baqa' għaddej.

Ħalli ngħidu li għandna l-problemi, mingħajr ma nallarmaw lin-nies, imma li ngħidu li l-ħaddiema huma emarġinati la joħroġ mill-fatti murija minn din in-naħa tal-Kamra u lanqas mir-riformi soċjali li aħna daħħalna matul iż- żmien.

Anzi jien ngħid li biċ-ċifri li semmejna hemm ukoll ottimiżmu kawt għal kif se nimxu 'l quddiem.

Huwa veru li meta ekonomija tgħaddi minn ċertu tibdil u ċerta ristrutturizzazzjoni jista' jkun hemm min jilmenta – għax forsi mdorri f'ċerta kumdita` u f'ċerta ħela –meta noqorsuh ħalli nneħħu fejn hemm il- ħela, il-burokrazija żejda u ċerti prattiċi ħżiena li wħud jaħsbu li huma drittijiet.

Imma l-gvern qiegħed jieħu ħsieb dawn il-problemi mingħajr ma jinsa d-dimensjoni soċjali.

F'dawn l-aħħar ġranet kien hemm dibattitu sħiħ dwar jekk hux se jkun hemm żieda fit-tariffi tad-dawl u l-ilma minħabba ż-żieda fil-prezz taż-żejt.

Il-gvern diġa` kkommetta ruħu li minkejja li ma jistax ikun li jogħla ż- żejt kif għola b'telf enormi għall-Korporazzjoni Enemalta – li ma tistax tassorbih kollu hi – xorta waħda b'dak li se jagħmel il-gvern m'għandhomx jintlaqtu ħażin il-persuni li ma jifilħux għal żidiet fil-piżijiet tagħhom.

U l-gvern huwa kommess li jipproteġi dik is-safety net soċjali.

Naħseb li wieħed ikun jgħix fil-fantasija jekk jippretendi li ż-żieda fil-prezz taż- żejt - li m'hija tort ta' l-ebda gvern Malti u ta' l-ebda partit politiku f'Malta, imma hija riżultat ta' dak li qed jiġri internazzjonalment, mhux biss bl-inkwiet politiku u bil-gwerer, imma anke biż-żieda fid-domanda li hemm minn kontinenti kbar li llum qed jiżviluppaw ħafna iktar industrijalment - għandha tassorbiha l-Enemalta biss jew inkella jimplika li dan l-assorbiment jista' jsir li kieku l-Enemalta taqta' l-ħela li għandha.

Jien naħseb li l-Ministru Austin Gatt qiegħed jieħu deċiżjonijiet ebsin imma tajbin għar-rigward il-Korporazzjoni Enemalta.

Jien illum stagħġibt meta l-Onor.

Mangion skanta li issa qegħdin niġbru l-arretrati li għandna nieħdu.

Il-verita` hija li l-kwestjoni ta' l-arretrati m'hijiex ta' din is- sena, imma ilha żmien twil għaddejja u ma jistax ikun li wieħed ikun indulġenti minħabba ż-żieda fil-prezz taż-żejt.

Huwa ovvju li meta jkollok problemi ta' dan it-tip trid tieħu ċerti miżuri mentri forsi qabel konna naffordjaw li ma nagħfsux fuq il-ġbir ta' l-arretrati.

Imma meta jkun hemm żieda fil-prezz taż-żejt li huwa kkalkolat li taqbeż it-Lm13 miljun fl- ispiża ta' l-Enemalta, wieħed għandu jieħu d-deċiżjonijiet neċessarji sabiex jiġbor l-arretrati.

Pero` dan mhux qed isir bil-guffaġni jew bl-addoċċ.

L-Onor.

Mangion qagħad attent x'jgħid u qal: Jien m'iniex qed ngħid li l-arretrati m'għandhomx jinġabru.

Imma allura x'qed tgħid?

Jien informat li l-Korporazzjoni Enemalta tagħmel agreements mal-persuni li ma jkunux jistgħu jħallsu f'salt sabiex dawn iħallsu bin-nifs.

Imma l-oppożizzjoni tipprova tilgħab il- logħba b'sieq waħda 'l hawn u sieq waħda 'l hemm għaliex trid li jkun hemm id-dixxiplina finanzjarja, imma meta mbagħad nieħdu dawn id-deċiżjonijiet ta' dixxiplina tibda tnewwaħ li qed nagħfsu lin-nies.

Il-verita` hi li m'aħniex qed nagħfsu lin-nies, imma qed niġbru dak li huwa dovut lill-Korporazzjoni Enemalta.

Dan ma jsirx b'mod salvaġġ.

Imma int min int, għandek titli jew m'għandekx titli, kont min kont, jekk għandek kont tad-dawl u l-ilma trid tħallsu.

Jekk ma tħallsux dawk in-nies li qed iħallsu l-kontijiet ta' l-ilma u l-Enemalta jispiċċaw qed jissussidja lil min bi traskuraġni jew għal xi raġuni jew oħra ma jħallasx il-kontijiet tad- dawl u l-ilma.

Allura nispiċċaw li min ma jħallasx il-kontijiet tad-dawl u l-ilma l-flus jonfoqhom f'affarijiet oħrajn jew inkella – li huwa agħar – ma jqishomx bħala dejn tan-negozju tiegħu u jibda kważi kważi jgħid li n- negozju tiegħu qed jagħmel il-qligħ meta jkun qed jagħmel it-telf.

Dak qed jagħti impressjoni ħażina ta' l-istat tan-negozju tiegħu u dawk li jkunu qegħdin iħallsu, ikunu qed jissussidjaw lil min ma jħallasx.

It-tieni nett l-Enemalta, bl-interessi li tħallas fuq is-self li tieħu mill- banek, tkun qiegħda tissussidja mhux lil min ma jistax iħallas imma lil min jista' jħallas u ma jħallasx.

M'huwiex aċċettabbli li xi ħadd jgħid li ma jista' jħallas xejn.

Barra minn Malta huma ħafna iktar dixxiplinati fuq dawn l-affarijiet u addirittura trid tħallas biex ikollok id-dawl għaliex malli ma terġax tiċċarġja l-meter tiegħek jinqatagħlek id-dawl.

Anzi aħna ma morniex f'dak l-estrem – għax jien rajt diversi agreements li tagħmel l- Enemalta ma' l-industrijalisti – imma naċċettaw li jħallsu ftit ftit.

Imma xi ħaġa trid tħallas, ma tistax tinjora l-fatt li l-Enemalta għandha tiġbor mas-Lm17 miljun dejn minn fuq il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma tagħha.

U dan qed nagħmluh għax irridu nġibu iktar dixxiplina finanzjarja.

Mr Speaker, il-gvern din is-sena se jkun naqqas id-deficit tiegħu għal inqas minn 6% u l-pjan hu li dan id-deficit jonqos għal Lm94 miljun.

Dan qed nagħmluh biex ikun hemm id-dixxiplina finanzjarja u anke għax b'dan il- mod biss tista' tissaħħaħ l-ekonomija.

Kontroll akbar tad-deficit ġie rifless ukoll fil-GDP tagħna.

Jekk nikkontrollaw id-deficit aktar, inkunu qegħdin nassiguraw illi l-ekonomija tagħna tkun resilient, tkun kapaċi wkoll tiġġenera aktar impjiegi u dan irridu nagħmluh mhux biss billi nnaqqsu l-ispejjeż tagħna, imma wkoll billi niġbru dak li għandu jinġabar.

Nagħlaq billi ngħid li bl-enforcement li sar is-sena li għaddiet inġabret is-somma ta' iktar minn Lm10.9 miljun mill-VAT, minn overpayments tas- servizzi soċjali, mit-tax compliance unit, mill-bolla tas-sigurta' soċjali u mill-FSS tax li kienu dovuti lill-gvern.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, kien hawn qbil bejn il-gvern u l- oppożizzjoni li s-seduta ta' dalgħodu titwal bi kwarta, jiġifieri jsir l- aħħar intervent ta' kwarta għan-naħa tal-gvern u mbagħad jittieħed l- Aġġornament wara.

MR SPEAKER: La hawn qbil li l-ħin jitwal bi 15-il minuta, nista' nagħti l-kelma lill-Ministru Zammit sal-12.15 p.m. u mbagħad ngħaddu għall- Aġġornament.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Mr Speaker, nirringrazzja lilek u lill-Kamra kollha talli tatni dawn il-15-il minuta.

Quddiemna għandna mozzjoni mill-oppożizzjoni li meta wieħed jaqraha, jinnota li hija mimlija kliem sabiħ li jdoqq għal widnejn ta' dak li jkun.

Pero' meta wieħed jifliha sewwa jsib li din il-mozzjoni hija mibnija fuq ir-ramel għax ma tagħtix b'mod konkret il-proposti u l-miżuri alternattivi illi l-oppożizzjoni - kieku hija oppożizzjoni kostruttiva - setgħet għamlet.

Huwa faċli li wieħed joqgħod jgħid li x'għandu jsir u x'm'għandux isir u mbagħad ma jgħidx b'mod konkret, b'mod tanġibbli, b'mod li tarah u b'mod li tmissu b'idejk, x'wieħed jista' jagħmel.

Bil-kliem tista' tgħid li trid.

Il-progress fil-pajjiż isir mill-mod kif jiġu mwettqa l-fatti.

Qed ngħid dan kollu għax nerġa' ngħid li din il-mozzjoni tinstema' sabiħa pero' meta tagħsarha mkien ma ssib proposti ta' miżuri alternattivi min- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Mr Speaker, irrid infakkar ukoll illi aħna qegħdin ngħixu fi żmien meta l- gvern preżenti qed iwettaq programm ekonomiku li huwa bbażat fuq il- programm elettorali li l-maġġoranza tal-poplu Malti u Għawdxi aċċetta u vvota għalih fl-aħħar elezzjoni ġenerali.

Tajjeb li ngħid ukoll li llum qegħdin ngħixu fi żmien meta b'mod konkret u b'mod li jista' jarah kulħadd, gvern Nazzjonalista qed iwettaq il-programm elettorali li wiegħed.

Dan il- gvern m'huwiex qiegħed iparla fil-vojt, m'huwiex qiegħed idur b'ħafna kliem sabiħ imma xammar il-kmiem u b'mod viżibbli qiegħed iwettaq dak li wiegħed.

U dan qed jagħmlu bil-għaqal, bi pjan u b'direzzjoni.

Il-gvern qed jagħmel dan kollu għax kellu pjan imfassal bir-reqqa bl-iskop li f'pajjiżna jiġġenera x-xogħol u l-ġid.

Dalgħodu wħud mill-membri ta' din il-Kamra, fosthom l-Onor.

Tonio Borg, għamlu riferenza għal ċerti kwestjonijiet bħalma hija l-kwestjoni taż-żejt.

Il-mod ta' kif għola ż-żejt huwa skoss għall-ekonomija mhux biss ta' pajjiżna imma tal-pajjżi kollha tad-dinja minħabba diversi fatturi.

Allura pajjiżna jrid jadatta ruħu fiċ-ċirkostanzi biex jegħleb din il-problema.

Irrid ngħid ukoll li l-gvern preżenti kellu pjan li ġie ppreżentat lill- poplu u l-poplu approvah fl-aħħar elezzjoni ġenerali tas-sena 2003.

Min-naħa l-oħra qegħdin naraw il-mozzjoni ta' l-oppożizzjoni li qiegħda tipproponi li pajjiżna jkollu pjan ekonomiku.

Jien irrid ngħid li dan il- pjan diġa' jeżisti u minkejja li quddiemna għandna din il-mozzjoni, ma rajna l-ebda pjan ekonomiku min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

L-oppożizzjoni ħarġet biss ktejjeb żgħir li jismu "Lejn pjan ta' riġenerazzjoni ekonomika u soċjali" li jġib id-data ta' Awissu 2004 u meta wieħed jaqra dan il- ktejjeb, jinnota li l-oppożizzjoni għadha ma sabitx saqajha.

Fil-fatt f'paġna 11 u 12 ta' dan il-ktejjeb qed jingħad li waħda mill-miżuri li qegħdin jipproponu hi l-bżonn li jittieħdu ċerti azzjonijiet.

Fost dawn l- azzjonijiet jissemma l-fatt li minflok il-gvern jgħaddi x-xogħol lill- kuntratturi privati, għandu jagħmel użu aħjar mill-ħaddiema tiegħu.

Jiġifieri f'dan il-ktejjeb l-oppożizzjoni qiegħda tgħidilna li biex il- gvern jirranġa l-pjan ekonomiku tiegħu minflok jgħaddi x-xogħol lill- kuntratturi privat, għandu juża l-ħaddiema tiegħu.

Jekk wieħed iħares lejn ix-xogħol li sar mill-ministeru ta' l-infrastruttura matul dawn l-aħħar sena u erba' xhur, isib li dan li ġie propost bdejna nagħmluh mhux minn Awissu ta' din is-sena, meta ħareġ dan il-ktejjeb, imma bdejna nagħmluh minn April tas-sena 2003.

U dan qed ngħidu biex nuri kemm verament l- oppożizzjoni għadha ma sabitx saqajha u għadha ma saritx dik l-oppożizzjoni alternattiva.

Dan huwa aspett wieħed biss.

Jekk wieħed jara x-xogħol kollu li sar minn dan il-gvern f'dan il-qasam, jinduna kemm ma jagħmilx sens dak li qiegħed jingħad f'dan il-ktejjeb ta' l-oppożizzjoni.

Mr Speaker, kulħadd jaf li minn sena u nofs 'l hawn is-sezzjoni tal-works division tal-public works bidlet il-mentalita' tagħha u l-kultura tagħha ta' kif isir ix-xogħol.

Fejn qabel ix-xogħol kollu kien jiġi mogħti lill- kuntratturi, imxejna lejn pjan li kulħadd irid jagħti l-ġurnata tax-xogħol tiegħu.

Għaldaqstant sar ir-ristrutturar fi ħdan il-works division u r- riżultat tiegħu kulħadd jafu.

F'din l-aħħar sena rajna diversi proġetti jitlestew, fosthom il-proġett tal-Barrakka ta' Fuq, li tlesta bl-għajnuna tal-ħaddiema tal-works division u l-proġett ta' tisbiħ tax-Xarolla.

Dawn qed insemmihom biex kulħadd ikun jaf kemm verament il-gvern preżenti ilu li ħa l-miżuri biex isaħħaħ l-aspett ekonomiku fit-totalita' tiegħu ta' pajjiżna.

U nkompli nsemmi proġetti oħra, fosthom it-tisbiħ tal-pjazza ta' Ħal Safi, it-tisbiħ tal-pjazza ta' Paceville, it-tisbiħ ta' Dawret il-Gżejjer f'Buġibba u t-tisbiħ tal-bajja ta' San Tumas.

It-totalita' ta' dawn il- proġetti tammonta għal miljuni ta' liri.

U kif ġie mwiegħed minn gvern Nazzjonalista, dan ix-xogħol ta' ristrutturar sar permezz tal-ħaddiema tal- works division.

B'hekk id-dipartimenti tal-gvern qegħdin isiru wkoll iżjed effiċjenti.

Nista' nsemmi wkoll il-proġett ta' l-Imdina, fejn qed isir it-tibdil tal- pavimentar.

Dan ix-xogħol ukoll qed isir bl-għajnuna tal-ħaddiema tal- works division.

Xogħol ieħor kbir li sar minn dawn l-istess ħaddiema huma proġetti relatati mal-prevenzjoni mill-għarar.

Kulħadd jaf bil-proġett kbir li sar in-naħa tal-Marsa, Ħal Qormi u li jibqa' tiela' sal-Buskett.

Hemmhekk ġiet mibnija korsa ġdida ta' madwar mil tul, sar it-tindif tal- widien kollha u sar ukoll xogħol fuq il-korsa l-oħra ta' Burmarrad.

Ta' min ifakkar li f'pajjiżna għandna żewġ korsi ta' l-ilma prinċipali, waħda ta' Wied il-Kbir li tisbokka bejn il-Marsa u Ħal Qormi u l-oħra ta' Wied il- Għasel li tisbokka f'Burmarrad.

F'Burmarrad tnaddfu diversi widien, tnaddaf ukoll nofs il-kanal li huwa magħruf bħala s-Sokkorsu u x-xogħol qed jitkompla mill-ħaddiema tal-gvern.

Is-sena d-dieħla se jsir ukoll il-bini mill-ġdid ta' korsa ta' l-ilma li tagħti minn Burmarrad għan-naħa tas- Salini ħalli b'hekk is-sistema kollha ta' widien tkun iffurmata mill-ġdid.

Mr Speaker, dawn huma xogħlijiet li kollha saru mill-ħaddiema tal-gvern u dan sar mhux għax l-oppożizzjoni f'Awissu ta' din is-sena ħarġet tgħidilna li l-gvern għandu jutilizza aħjar ir-riżorsi tiegħu imma għax dan il-gvern fil-programm elettorali tiegħu kien diġa' ħaseb li jagħmel hekk.

U x- xogħol inbeda wara l-elezzjoni ta' l-2003, jiġifieri ma qgħadniex nistennew li jasal Awissu ta' din is-sena.

Mr Speaker, qed ngħid dawn l-affarijiet kollha għax jekk wieħed ikompli jaqra dan il-fuljett isib li l-oppożizzjoni sinċerament għadha ma sabitx saqajha.

Fil-fatt f'dan il-fuljett insibu l-kliem: "Użu aħjar tal- ħaddiema tal-gvern huwa possibbli".

Dażgur li huwa possibbli!

U aħna mhux biss qegħdin ngħidu bil-kliem biss li dan huwa possibbli imma wrejna bil- fatti - għax kulħadd xammar u ta s-sehem tiegħu - li użu aħjar tal-ħaddiema tal-gvern huwa possibbli u tant hu hekk li ta r-riżultati fi proġetti li diġa' ġew imwettqa.

Dan il-ktejjeb qed jgħid ukoll li għandu jkun hemm investiment iżjed fil- ħaddiema.

Dan l-investiment fil-ħaddiema ilu li beda jsir permezz ta' training courses li saru lill-ħaddiema tal-works division u tal-workshops permezz tal-BICC.

Fil-fatt se jibqgħu jsiru courses relatati mas-sengħa tal-bini tal-ħitan tas-sejjieħ, mal-mod ta' kif għandu jsir il-concreting u aspetti oħra relatati ma' l-industrija tal-kostruzzjoni.

Mr Speaker, qabel ma nagħlaq din il-kwarta li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi xtaqt nagħmel daqsxejn ta' osservazzjoni.

Pajjiżna ilu 40 sena indipendenti u mill-1981 'l hawn niftakar lilek, Mr Speaker, u xi tnejn oħra f'din il-Kamra.

Aħna pajjiż wieħed u wasal iż-żmien li nikbru flimkien.

Fejn jidħol l-aspett ekonomiku trid tispiċċa l-mentalita' li għandna n-naħa ta' l-oppożizzjoni u n-naħa tal-gvern.

Illum qegħdin ngħixu f'ambjent ieħor.

Illum pajjiżna huwa wieħed mill-25 pajjiż li jifformaw l- Unjoni Ewropea u allura rridu nxammru flimkien u niġbdu l-istess ħabel.

Jiena nemmen li bħalma l-pajjiżi l-oħrajn ta' l-Unjoni Ewropea jaħdmu fl- interess nazzjonali tagħhom, aħna wkoll irridu nitgħallmu naħdmu flimkien fl-interess ta' pajjiżna.

Allura trid tispiċċa l-mentalita' li noqogħdu nimbxu lil xulxin u ntellfu lil xulxin għalxejn għax dan jissarraf f'nuqqas ta' effiċjenza fil-progress ta' pajjiżna.

Għaldaqstant nagħlaq billi nappella li ladarba aħna qegħdin membri fl- Unjoni Ewropea, wasal iż-żmien li verament ningħaqdu, gvern u oppożizzjoni, biex fejn jidħol il-pjan ekonomiku - ħalliha li mbagħad noqogħdu nilletikaw bejnietna dwar min jagħmel l-ikbar ground tal-football u affarijiet simili - għandna nxammru u naħdmu flimkien għal interess wieħed, li huwa l- interess ta' Malta u Għawdex tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

F'12.16p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, il-Ħamis, 11 ta' Novembru fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni ta' l-Oppożizzjoni dwar il-qagħda ekonomika fil-pajjiż – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trusts – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Medjazzjoni – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, bħalma nafu, ta' kull sena nippubblikaw il-pjan ta' ħidma fejn inniżżlu x'se jkunu l-objettivi tal- ħidma tagħna u kif se nkomplu niżviluppaw is-servizz li jagħti l-gvern lil min hu żgħir fin-negozju u lis-self-employed.

Sentejn ilu l-objettiv prinċipali tal-pjan ta' ħidma taħt ir-responsabilita' politika tiegħi kien il-kompetittivita' b'innovazzjoni.

Dak iż-żmien dan il-kliem ma kienx trendy politikament, ma kienx fil-kollezzjoni ta' kliem li jintuża politikament minn dawk li kienu intiżi fid-diskors ekonomiku u politiku ta' dan il-pajjiż, pero' barra minn xtutna kien diġa' beda jintuża mhux ħażin.

Niftakar li "kompetittivita' b'innovazzjoni" kien motiv li konna bdejna nitkellmu fuqu għall-ewwel darba b'mod aktar frekwenti.

Bl-istess mod, ftit ilu fil-bidu tal-ħidma tiegħi kont bdejt nitkellem fuq il-burokrazija u mbagħad kulħadd beda jitkellem fuqha.

Meta nħares lura, nara li ħafna drabi bil-ħidma tas-segretarjat tiegħi dejjem konna kapaċi nkunu trend setters.

Filwaqt li dejjem konna kapaċi nħarsu lejn il-passat biex nitgħallmu, fl-istess ħin konna kapaċi nipprevedu x'se jkun il-ġejjieni u x'se jkunu l-issues li fil-ġejjieni wieħed irid jisħaq fuqhom fil-ħidma tiegħu mas-self-employed u mas-sidien tan-negozji ż-żgħar jekk tassew irridu naraw differenza.

Illum il-kliem "innovazzjoni", "riċerka" u "kreattivita'" huma fost l-iżjed kliem trendy u l-iktar kliem li jintuża.

Ħafna drabi dawn il-miri u l- objettivi jitqanqlu min-naħa tal-gvern għax min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma jitqanqlux meta din tkun qed tagħmel il-kritika tagħha, u għalhekk il- cavallo di battaglia ma kienx min-naħa l-oħra imma minn din in-naħa.

Per eżempju, jien stess ikkritikajt lill-gvern fuq il-burokrazija u kont għidt li jekk irridu nimxu 'l quddiem, is-settur tan-negozji ż-żgħar mhux flus għandu bżonn imma li titnaqqas il-burokrazija.

Sentejn ilu konna bdejna nitkellmu fuq kompetittivita' b'innovazzjoni u fil-laqgħat tagħna ta' kuljum bdejna ngħidu lil kulmin qiegħed fin-negozju li jekk irridu nirbħu f'suq li qed jikber u li qed isir iktar kompetittiv fejn m'għadekx iktar waħdek għaliex bħalek hemm għaxra oħra li qegħdin jaħdmu – u fl-aħħar mill- aħħar din tfisser "kompetittivita'" – trid tara kif tkun innovattiv u għalkemm tkunu taħdmu fl-istess settur, trid tkun differenti minn ta' ħdejk.

Illum il-kompetittivita' mhux talli m'hijiex parti mill-jargon imma talli għandna ministeru li kważi huwa ddedikat għall-kompetittivita' biss.

Mr Speaker, hija esperjenza verament sabiħa li llum tisma' liż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu fuq il-bżonn li pajjiżna jkun iktar kompetittiv, kreattiv u innovattiv, u fil-fatt jien ħadt pjaċir ħafna li m'għadniex nemmnu f'din il-politika aħna biss.

Illum il-politika hija iktar xprunata mill-element ta' x'ikun għaddej mill-iżvilupp ekonomiku, u jekk qabel il-politika kienet tmexxi lill-ekonomija, illum hija l-ekonomija li qed tfassal il-politika.

Is-Sinjorija Tiegħek għandek ħafna iktar esperjenza minni, anke f'din il- Kamra, u min jaf kemm fil-passat kien hawn politiċi f'din il-Kamra li kienu jaħsbu li jistgħu jiddeċiedu kif issir l-ekonomija.

Illum il-mentalita' tal-politiku hija kważi l-oppost għax dan qed ifassal il-politika tiegħu skond l-irjieħ ta' fejn tkun qed tonfoħ l-ekonomija u skond il-prattiċi fil- kummerċ u għalhekk kontinwament irid jadotta politika li tagħmel sens għall- kummerċ.

Mr Speaker, meta nħares lejn il-pjan ta' ħidma tas-segretarjat fi ħdan il- ministeru għall-kompetittivita' u l-komunikazzjoni ta' din is-sena, bil- pjaċir kollu nara li konna qegħdin fit-triq it-tajba meta l-objettiv prinċipali li tajna lil dan il-pajjiż fil-ħidma tagħna kien biex Malta tikber fl-Unjoni Ewropea u flimkien niffaċilitaw in-negozju.

Dan hu l- iżjed meħtieġ li jsir illum, li kważi qegħdin lejliet il-qari tal-budget.

F'dan il-ħin qed jittieħdu l-aħħar deċiżjonijiet fuq il-budget.

Jekk verament irridu nikbru bħala pajjiż fi ħdan l-Unjoni Ewropea, allura rridu nkunu kapaċi nsarrfu s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea f'xi ħaġa reali, flimkien, jiġifieri mill-kbir saż-żgħir, mill-politiku sal-burokratiku u jrid ikun hemm kordinazzjoni u sinerġija b'saħħitha biex flimkien naċċertaw li niffaċilitaw in-negozju.

Iktar ma jsir negozju, iktar ma jkun hawn attivita' kummerċjali b'valur miżjud u ta' kwalita', pajjiżna iktar jikber u iktar inkunu kapaċi nagħmlu l-flus.

X'irrid ngħid bil-frażi "valur miżjud"?

Per eżempju, min jaf kemm hemm sidien ta' restaurants li ma jistgħux jgħollu l-prezz ta' l-ikel li joffru minħabba li għandhom ħafna kompetizzjoni u mbagħad ikollok dak ir-restaurant li jkun qed jagħmel xi ħaġa totalment differenti minn ħaddieħor billi jkun qed ibigħ xi platt li ma ssibu mkien iktar, u allura għax dan ikun uniku jkun jista' jgħolli dak il-platt li jkun qed joffri.

Mela f'dak il-każ dak għandu iktar value fil- qasam ta' l-ikel.

Issa anke fix-xogħol tagħna, Mr Speaker, irridu naraw kif se ngħinu biex min qiegħed fis-settur tan-negozji ż-żgħar ikollu dan il-value added fil- qasam rispettiv tiegħu, irrispettivament minn jekk dan huwiex furnar, ħaddied, mastrudaxxa, mechanic, sprayer jew xi wieħed li jagħmel l- aluminium.

Irridu naraw li kulħadd iħares lejn il-ħidma tiegħu u jara kif jista' jtejjibha.

Qed ngħid dan anke għax fil-bidu tal-pjan ta' ħidma wieħed isib – u din irriferejt għaliha fid-dibattitu tal-bieraħ dwar l-ETC – riferenza għall- aġenda ta' Lisbona, li din aħna għamilnieha l-objettiv prinċipali tagħna.

Fil-fatt fost affarijiet oħra din l-aġenda tgħid hekk:

"... making the European Union the most dynamic and competitive knowledge-based economy in the world.".

Ftit tal-ġranet ilu l-prim ministri tal-pajjiżi Ewropej iltaqgħu – fil-fatt fosthom kien hemm ukoll il-Prim Ministru ta' Malta – biex fost l-oħrajn jiddiskutu l-Lisbon agenda u kif se jagħmlu lill-Unjoni Ewropea the most dynamic and competitive knowledge-based economy in the world.

Meta kont qrajt din il-frażi, jien mill-ewwel fhimt li jekk dan il-pajjiż irid jirbaħ u jikber, kulħadd irid jipprova jara kif jista' jagħmel din l-għajta bħala l-viżjoni tiegħu.

L-inqas bniedem fiċ-ċivil għandu jkun jaf għal xiex irid jaħdem u x'inhu s-sehem li għandu jagħti biex permezz tal-ħidma tiegħu pajjiżna jkollu the most dynamic and competitive knowledge-based economy.

Meta niġi biex nittraduċi l-frażi "making the European Union the most dynamic and competitive knowledge-based economy in the world", jien ma ngħidx "nagħmlu mill-Unjoni Ewropea l-iktar ekonomija dinamika eċċ. eċċ." imma nittraduċiha b'din il-frażi "nagħmlu minn pajjiżna l-iktar ekonomija dinamika u kompetittiva fid-dinja bbażata fuq l-informazzjoni".

Mr Speaker, minn dan it-tip ta' diskors, li huwa l-ideali għal min jismagħna, se niddedika t-tieni kwarta ta' dan id-diskors biex nispjega kif irridu nsarrfuh fil-prattika.

Sur President, illum kulħadd jitkellem fuq riċerka, innovazzjoni u kreattivita`.

Il-kelma "informazzjoni" tfisser tagħlim u ma tfissirx informatika biss.

L-informatika hija tajba u ferm meħtieġa, pero` jekk irridu li jkollna informatika, hemm bżonn tat-tagħlim qabel.

Kif se naċċertaw ruħna li kulmin hu self-employed u sid ta' negozju żgħir għandu l- aħjar tagħlim?

M'iniex qed nirreferi għal xi dottorat f'xi ħaġa jew oħra imma qed nirreferi għall-informazzjoni li jeħtieġ li jkollu fuq is-settur tiegħu, fuq kif għandu jkun organizzat u fuq x'jitolbu minnu l-liġijiet għax il-liġijiet teħodhom bħala dixxiplina pero` fl-istess ħin tista' teħodhom bħala direzzjoni.

Jekk wieħed jiġġieled il-liġijiet ikissruh, jekk jimxi magħhom, jgħinuh.

Qed ngħid dawn l-affarijiet għax jiena wieħed li nemmen li r-riċerka u l-innovazzjoni m'humiex ristretti biss għal xi fabbrika tat-teknoloġija avvanzata kif ħafna jaħsbu u nagħmlu żball jekk naħsbu li r-riċerka u l-innovazzjoni għandhom ikunu biss f'dan is-settur.

Mr Speaker, jiena nemmen bis-sħiħ li għall-kuntrarju ta' dan, ir-riċerka u l-innovazzjoni għandhom ikunu fattur importanti tal-mastrudaxxa, tal- ħaddied, tal-bejjiegħ tal-laħam, tal-biċċier, tal-framemakers u ta' min jaħdem fl-aluminium.

Għandna ħafna nies li mhux biss jaħdmu fin-negozju tagħhom imma anke jfittxu u jaraw x'inhuma l-aħjar disinji, l-aħjar trends u l-aħħar ideat fil-qasam tagħhom u propju huma dawn l-affarijiet li rridu nixprunaw meta qegħdin nitkellmu fuq riċerka u innovazzjoni.

Ħalli nagħti eżempju konkret biex nispjega ruħi aħjar.

Bil-ħidma tal-Malta Standards Authority, f'dan il-pajjiż qegħdin inniedu kampanja ta' tagħrif u ta' implimentazzjoni fuq numru ta' standards biex wieħed iżomm magħhom bil-għan li jtejjeb il-mod ta' kif qed jaħdem.

Meta se nkunu qed inkellmu lin-nies involuti fis-setturi tagħhom fuq x'jiġifieri standard, dawn jistgħu ma jeħdux pjaċir u jgħidu li dawn huma sikkaturi żejda.

Fid-dibattitu tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea li kellna ftit tax-xhur ilu, kienu jiġu anke nies barranin kontra l-Unjoni Ewropea u kienu jgħidu li m'għandniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea proprju minħabba dawn il-ħafna standards u regolamenti li għandha l-Unjoni Ewropea.

Min-naħa ma nistax ngħid li dan m'huwiex minnu għax hekk hu.

Fil-fatt illum għandna l- istandard għall-bizzilla Maltija u dalwaqt se nagħmlu l-istandard għall- ġbejniet u għall-għasel.

Se nagħmlu standards ukoll għal min hu beautician jew hairdresser biex ma jkollniex min jipprova kważi jilgħabha ta' tabib.

Dawn isiru billi jkun hemm technical committee imwaqqaf fi ħdan l-MSA u f'dan il-kumitat ikun hemm nies esperti f'dak in-negozju partikolari u dawn jagħmlu l-istandards bħalma n-nies esperti fil-bizzilla għamlu l-istandards għall-bizzilla u dawk esperti fil-filogranu għamlu l-istandard għall- filogranu Malti.

Dawn kienu l-ewwel żewġ standards li saru bil-ħidma tal- kunsill Malti għall-artiġjanat.

Ikun hemm min jieħu pjaċir b'dawn l-istandards għax ikollu direzzjoni fuq xiex jimxi u li tipproteġih għax se jgħallmuh kif għandu jtejjeb il-ħidma tiegħu.

Illum fis-2.00p.m. se ssir laqgħa fil-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid fejn se nkunu qed niltaqgħu ma' dawk li jbigħu prodotti ta' l-ikel – jista' jkun confectioner, grocer, butcher – u għall-ewwel darba, uffiċjal minn tas- sanita` u uffiċjal minn ta' l-MSA se jkunu qed jispjegaw x'inhuma dawn ir- regolamenti li jservu biex jitnaqqas ir-riskju tal-kontaminazzjoni ta' l- ikel u għaldaqstant, min se jkun qed isegwi dawn ir-regolamenti, se jkollu garanzija li l-prodotti tiegħu jkollhom l-inqas probabbilta' ta' kontaminazzjoni.

F'din il-laqgħa u f'laqgħa oħra li se ssir f'Tas-Sliema nhar it-Tnejn fis- 7:30 pm, se nkunu qed ngħinu lil dawn il-bejjiegħa fi ħwienet żgħar jifhmu x'inhu mistenni minnhom biex iżommu l-aħjar kondizzjonijiet ta' l-ikel li jbigħu, b'liema metodu rridu jbigħuh, kif iridu jżommu l-indafa fil-ħwienet tagħhom, kif iridu jiftħu u jagħlqu fridge u kif jieħdu t-temperatura.

Dan kollu qed isir biex nassiguraw li kemm jista' jkun, jekk is-sena li għaddiet kellna 400 każ ta' food poisoning, din is-sena u fis-snin li ġejjin ikollna ħafna inqas.

Meta qegħdin nitkellmu ma' dawn is-sidien li jkun għoġobhom jattendu dawn il-lagħqat, se nkunu qegħdin ngħinuhom jgħollu l-livell ta' kif jiġu handled il-prodotti li huma jbigħu.

Mr Speaker, fih innifsu dan huwa l- iżjed element sempliċi u elementari ta' riċerka u innovazzjoni u minn hawn tibda r-riċerka u l-innovazzjoni tal-bejjiegħ tal-laħam, tal-bejjiegħ tal- ħaxix u ta' bejjiegħa oħra u minn hawn jibda l-ħsieb kif nagħmlu packing aħjar tal-prodott tagħna, kif nagħmlu labelling aħjar, kif jinżammu aħjar il-prodotti u kif il-ħanut jinżamm fi stat aħjar.

Meta kellna laqgħa ma' l-assoċjazzjoni tal-bejjiegħa tal-laħam introduċejnilhom dan il-konċett u riċentement ġie ppubblikat ktejjeb apposta mill-MSA li se jinbiegħ lilhom għax huwa linja gwida għas-sigurta' ta' l-ikel fis-settur tal-bejgħ bl-imnut.

Jista' jagħti l-każ li permezz ta' din it-tip ta' direzzjoni u iżjed informazzjoni, il-ħwienet tal-laħam isiru ħwienet tal-prodotti tal-laħam għaliex iżjed ma jsegwu din id- direzzjoni u din l-informazzjoni, il-ħwienet tal-laħam – u dan jgħodd anke għal dawk li jbigħu l-ħaxix – se jibdew jagħrfu li hemm iżjed prodotti x'jistgħu ibigħu milli dawk li ma jistgħux ibigħu.

Se jkunu jistgħu jagħmlu self-regulation u meta jmur tas-sanita' – hawnhekk fejn naħdmu tajjeb mal- ministeru tas-saħħa u mad-dipartiment tas-sanita' – ma jibqax jagħmel xogħol ta' enforcement imma jsir is-sieħeb ewlieni ta' min irid itejjeb in- negozju tiegħu biex jara li jbigħ aktar.

Għalhekk dawk il-ħwienet tal- laħam li jsegwu dawn id-direzzjonijiet se jkollhom kapaċita' akbar biex mhux biss jibqgħu jbigħu l-laħam taċ-ċanga u tal-majjal imma jkunu jistgħu jbigħu prodotti differenti magħmulin mil-laħam u li minnhom jistgħu jagħmlu l-qligħ tal-flus.

Din hi l-politika tagħna, Mr Speaker.

Aħna jimpurtana mill-ikbar negozju sa l-iżgħar wieħed.

Aħna jimpurtana li meta nitkellmu fuq riċerka u innovazzjoni, ma nibqgħux nitkellmu biss fuq it- teknoloġija imma mmorru b'saħħitna kollha għand in-negozji ż-żgħar ħalli dawn itejbu l-mod ta' kif jagħmlu n-negozju tagħhom għaliex dan iwassal biex f'pajjiżna jkollna suċċess ekonomiku fuq livell nazzjonali u jkollna negozji żgħar sostenibbli.

Fil-fatt dawn it-tip ta' lagħqat saru f'Birkirkara, f'San Pawl il-Baħar, il- Mosta, il-Belt, San Ġiljan, l-Isla, Birżebbuġa, Ħal Qormi, Raħal Ġdid u Tas- Sliema u bħalissa qed jintbagħtu l-inviti biex fid-19 ta' Novembru niltaqgħu wkoll ġewwa r-Rabat, Għajnsielem u x-Xewkija, Għawdex.

Dan hu l- mod ta' kif qed nipprovaw inkunu disponibbli għal min hu żgħir fin- negozju.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hi aġġornata għal-lejla, il-Ħamis, 11 ta' Novembru 2004 fis-6.00 pm bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

F'12.46p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SEDQA - PERSUNI LI RRIKORREW GĦALL-GĦAJNUNA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tagħtina figuri li juru kemm kien hemm nies li rrikorrew għand is-Sedqa din is-sena biex tgħinhom jegħlbu l- problema tax-xorb tagħhom?

Liema kienet l-iżgħar eta'?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Bejn Jannar u Ġunju ta' din is-sena rrikorrew 282 persuna għand l-aġenzija Sedqa għall-għajnuna minħabba l-problema ta' abbuż mill-alkoħol.

L-iżgħar persuna kellha 16-il sena.

POSTIJIET TA' DIVERTIMENT – XORB ALKOĦOLIKU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk u kemm tressqu l-qorti sidien ta' ħwienet akkużati li servew xorb alkoħoliku lil minorenni din is-sena, sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Matul din is-sena kien hemm erba' persuni li ttellgħu l-qorti mill-pulizija talli biegħu xorb alkoħoliku lil persuni ta' taħt is- 16-il sena.

ŻGĦAŻAGĦ TAĦT L-ETA' - XORB ALKOĦOLIKU

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jindika n-numru ta' minorenni li nqabdu jixorbu kontra l-liġi din is-sena, sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7148.

SIGURTA' SOĊJALI - PERSUNI BOARDED OUT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm kien hemm persuni/ħaddiema li applikaw biex jiġu boarded out fis-snin 2001, 2002, 2003 u 2004 (s'issa)?

Kemm minnhom fil-fatt ġew boarded out?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ebda dipartiment jew entita' li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi ma jżomm statistika dwar persuni/ħaddiema li applikaw biex jiġu boarded out minn fuq ix-xogħol.

Tabella li turi l-informazzjoni dwar in-numru ta' talbiet li saru u talbiet li ġew aċċettati għall-pensjoni għall-invalidita' imħallsa taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - SQUATTERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid id-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali kemm għandu rapporti ta' squatters li għadhom ma ġewx konfermati, u kemm li ġew konfermati u mgħoddija lill-pulizija għall- azzjoni iżda għadhom mhux esegwiti?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali m'għandux rapporti li għadhom mhux konfermati dwar squatters.

Kull rapport f'dan ir-rigward ġie mgħoddi lill-pulizija.

MEPA - APPLIKAZZJONIJIET MILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'applikazzjonijiet għandhom pendenti l- kunsilli lokali quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Meta saru u għalxiex?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

QRATI - PERSUNI TAĦT PROBATION

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni li weħlu probation f'dawn l-aħħar 20 sena u jagħti breakdown ta' kemm hawn persuni li weħlu aktar minn darba?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċċju tal-probation twaqqaf fl-1 ta' Settembru 1994, b'hekk l-informazzjoni disponibbli hija minn dik id-data 'l quddiem u kif jidher hawn taħt.

|Sena |Numru | |1994 |22 | |1995 |47 | |1996 |43 | |1997 |47 | |1998 |91 | |1999 |102 | |2000 |201 | |2001 |231 | |2002 |201 | |2003 |126 | |2004 |69 | |(sal-21/10/2004) | |

Informat ukoll illi fi ħdan l-uffiċċju tal-probation 110 persuna ngħataw żewġ ordnijiet ta' probation, 40 persuna ngħataw tliet ordnijiet ta' probation, 15-il persuna ngħataw erba' ordnijiet ta' probation, ħames persuni ngħataw ħames ordnijiet ta' probation, u persuna waħda li ngħatat sitt ordnijiet ta' probation.

QRATI - MOĦQRIJA FUQ ANNIMALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l-qorti fuq reati konnessi ma' moħqrija fuq annimali?

X'kien ir- reat?

ONOR.

TONIO BORG: Matul din is-sena ma kienx hemm persuni li ġew imressqa l-qorti fuq reati konnessi ma' moħqrija fuq annimali.

GĦAJNUNA SOĊJALI - RELIEF

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm hawn persuni fuq ir- relief illum?

Kemm huma single u kemm huma miżżewġa?

Kemm hemm tfal jgħixu ġo dawn il-familji?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

GĦAJNUNA SOĊJALI - SINGLE PARENTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm ħareġ flus f'għajnuna soċjali l-gvern għal single parents għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm inqatgħu persuni minn fuq l-ewwel parti tar-reġistru tad-diżimpjieg din is-sena u għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Minn Jannar sa Settembru 2004 inqatgħu 1,040 persuna minn fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru.

Minnhom 265 inqabdu jaħdmu u jirreġistraw, 518 irrifjutaw opportunita' ta' xogħol, filwaqt li 257 irrifjutaw opportunita' ta' taħriġ.

ETC – REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn persuni jirreġistraw għax-xogħol illum u li qatt ma ħadmu?

Kemm ilhom jirreġistraw?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax- xogħol fl-aħħar ta' Awissu fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru u li qatt ma ħadmu kien 912.

458 kienu ilhom jirreġistraw taħt l-20 ġimgħa, 188 kienu ilhom jirreġistraw minn 20 sa 52 ġimgħa u 266 kienu ilhom jirreġistraw minn 53 ġimgħa u 'l fuq.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' studenti li qed jattendu l-Universita' ta' Malta?

Jista' jgħid kif inhuma mqassma fil-korsijiet diversi?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti li qed jattendu l-Universita' ta' Malta hu 8,919.

Lista ta' korsijiet tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk teżistix struttura biex studenti prospettivi ta' l-universita' jingħataw pariri dwar liema kors ikun adattat għalihom?

Jekk iva, kif taħdem is-sistema?

Jekk le, ma jaħsibx il-Ministru li wasal iż-żmien li tiġi introdotta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-universita' jeżisti unit ta' l-istudents advisory services fi ħdan l-uffiċċju tar-reġistratur li xogħlu hu proprju li jaħdem sabiex studenti prospettivi ta' l-universita' jingħataw informazzjoni u pariri sabiex ikunu f'pożizzjoni aħjar li jagħżlu liema kors ikun l-aktar adattat għalihom.

Ħidma li min-natura tagħha titqassam f'diversi inizjattivi, fosthom li tingħata għajnuna personali lil studenti prospettivi li jagħżlu li jiġu f'dan l-uffiċċju sabiex jiġu mogħtija informazzjoni u għajnuna għall-għażla tagħhom; l-istudents advisory services iżur l-iskejjel post sekondarji li jkunu jixtiequ jlaqqgħu l- istudenti biex jingħataw l-ewwel informazzjoni, jistaqsu xi mistoqsijiet filwaqt li jsiru konxji mis-servizzi offruti f'każ li jkunu jixtiequ jagħmlu użu minnhom; f'kollaborazzjoni mal-guidance and counselling unit tad-dipartiment ta' l-edukazzjoni qed jiġu organizzati laqgħat għall- istudenti tal-ħames sena tas-sekondarja.

Dawn jigu milqugħa fl-universita' stess fejn jingħataw ċans jorjentaw ruħhom għal din ir-realta' filwaqt li jingħataw spjega tat-triq li jridu jimxu mis-sekondarja lejn l-universita' u l-punti importanti li jridu jżommu f'moħhom sabiex dan il-proċess iseħħ bl-aħjar mod; b'mod kontinwu tinġabar u tiġi adattata l-informazzjoni dwar kull kors li tkun qiegħda toffri jew se toffri l-universita'.

L- informazzjoni tkun tinkludi tagħrif dwar l-istitut/fakulta' li joffri l- kors; il-professjoni li jwasslek għaliha l-kors, jekk hu l-każ; l- oġġettivi tal-kors; ir-rekwiżiti mitluba biex wieħed ikun jista' japplika u l-istruttura tal-kors.

Din imbagħad tiġi disseminata f'diversi forom sabiex l-istudenti kollha jkunu jistgħu jaċċessawha.

Fost affarijiet oħra din l-informazzjoni titqiegħed fuq il-website http://home.um.edu.mt/sas; titqiegħed fuq cd li titqassam lil kull għalliem tal-guidance u/jew counsellor f'Malta u Għawdex sabiex dawn ikunu jistgħu jagħmlu użu minnha ma' l-istudenti tagħhom; tiġi prodotta f'forma ta' leaflet li jitqassam mill-uffiċċju; regolarment issir riċerka estensiva mal-popolazzjoni tal- gradwati biex nifhmu aħjar ir-realta' li qed jiffaċċjaw wara li jitilqu mill-universita'.

L-informazzjoni tvarja minn karrieri għal indikaturi oħra ta' opportunitajiet u kwalita' ta' ħajja tal-gradwati minn diversi korsijiet.

Din l-informazzjoni hija għodda importanti, kemm għall- universita' kif ukoll għall-għalliema fl-iskejjel sekondarji u post- sekondarji fil-gżejjer Maltin, fejn tiġi mqassma.

Il-unit qiegħed fil-bidu ta' proċess sabiex jinħoloq kuntatt akbar ma' entitajiet f'diversi setturi ta' l-impjiegi sabiex student li wasal biex jiggradwa jkun aktar espost għad-dinja tax-xogħol.

HERITAGE MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-problemi prinċipali li qed iżommu lill- Heritage Malta milli topera kif suppost?

Jikkonferma li hemm problemi ta' fondi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwel u qabel kollox għandna lkoll ngħoddu ħajr lil Heritage Malta għall-ħidma eċċellenti ta' din l- organizzazzjoni mwaqqfa b'għaqal mill-gvern preżenti.

L-istess gvern qed jistħarreġ il-possibbilta` li jgħaddi aktar fondi lil Heritage Malta biex din tkompli tkattar il-ħidma u l-inizjattivi pożittivi tagħha.

KUNSILL MALTI GĦALL-ISPORT - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' impjegati fi ħdan il-kunsill Malti għall-isport?

Kif inhuma mqassma?

Jista' jgħid ukoll kemm minnhom għadhom attivi f'xi sport?

Min huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tieni parti tat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7847.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti spjegazzjoni ta' x'irid ifisser meta jgħid "attivi f'xi sport".

SKEJJEL TA' L-ISTAT - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid f'din is-sena skolastika kemm hemm għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika fl-iskejjel ta' l-Istat?

Kemm minnhom iridu jattendu aktar minn skola waħda?

F'kull każ kemm huma għalliema rġiel u kemm huma nisa?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'din is-sena skolastika, jiġifieri 2004/2005, hemm 94 għalliem ta' l-edukazzjoni fiżika fl-iskejjel ta' l-Istat.

Hemm żewġ għalliema li jridu jattendu aktar minn skola waħda.

Informat ukoll li hemm 52 għalliema rġiel u 41 għalliema nisa.

GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-għaqdiet sportivi li f'din is-sena finanzjarja talbu għal xi għajnuna finanzjarja?

Kemm talbu u għal liema skop?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

ĊANGA/VITELLA - DAZJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jispjega lill-Kamra għaliex minflok spiċċat il-levy ta' 10c fil-kilo fuq il-laħam taċ-ċanga tal-friża, importat minn non EU countries, illum il-Maltin u l-Għawdxin qed iħallsu 12.8% dazju fuq il-valur tal-prezz tal-laħam, dazju ieħor ta' euro 176.8 fuq 100kg u tariff quota ta' 20% skond it-TARIC code 0202100010 tal-high quality frozen beef and veal?

Jista' jinformana liema huma dawk il-cuts tal-beef and veal importati minn non EU countries li fuqhom il-konsumaturi, lukandiera, tar-ristoranti, eċċ. se jibdew iħallsu dawn it-taxxi indiretti fuq il-prodotti taċ-ċanga u tal-vitella?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĊANGA TAL-FRIŻA/VITELLA - DAZJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jinforma lill-Kamra kemm jammonta f'euros il-valur tad-dazji u tariffi fuq kull kilo laħam taċ-ċanga tal-friża u tal- vitella, importat illum minn non EU countries, varjeta' b'varjeta' skond l- importazzjoni storika li l-gvern innegozja ma' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni meħtieġa qiegħda fuq id-DDS Website tal-Kummissjoni Ewropea. http://europa.eu.int/comm/taxation customs/dds/cgi-bin/tarchap?Lang=EN

ĊANGA/VITELLA - DAZJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm minn dazji u tariffi fuq l-importazzjooni tal-laħam taċ-ċanga u tal-vitella minn non EU countries (skond l-importazzjoni storika) se jissussidja l-Gvern Malti u kemm se tissussidja l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

HIGH QUALITY BEEF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana kemm hu kkalkolat mill-Gvern Nazzjonalista li l-konsumatur lokali jrid iħallas għal 1,000 tunnellata high quality beef minn New Zealand, li storikament ikkonsma matul dawn l- aħħar snin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il konsumatur Malti għandu l-għażla ta' l-istess kwalita' ta' laħam u bl-istess kwantita' għal prezz orħos minn pajjiżi terzi oħra.

Mill-1 ta' Mejju s'issa l-ebda importatur ma applika għall- kwota tal-high quality beef minn New Zealand.

HIGH QAULITY FROZEN BEEF AND VEAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jispjega lill-Kamra għaliex minflok 10c levy fil-kilo fuq il-laħam taċ-ċanga tal-friża, importat minn non EU countries, illum il-Maltin u l-Għawdxin qed ikollhom iħallsu 12.8% dazju fuq il-valur tal-prezz tal-laħam, dazju ieħor ta' euro 304.1 fuq 100kg u tariff quota ta' 20% skond it-TARIC code 0202309010 tal-high quality frozen beef and veal?

Jista' jinformana liema huma l-cuts tal-beef għall-konsumaturi, għal- lukandi, ristoranti, eċċ. li fuqhom se jibdew iħallsu dawn it-taxxi indiretti fuq il-prodott tal-ħajja ta' kuljum?

Jista' jinforma lill-Kamra kemm minn din it-tariffa se jissussidja l-Gvern Malti u kemm se tissussidja l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

ZOKKOR - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għas-sussidji ta' euro 422 fuq tunnellata zokkor li l- gvern qed jissussidja bħala parti mill-prezz intern taz-zokkor ta' l-Unjoni Ewropea li huwa euro 770 kull tunnellata, jista' il-Ministru jinformana jekk id-differenza li jibqa', meta pparagunata mal-prezz taz-zokkor fis-suq internazzjonali, min se jkun qiegħed iħallsu, jekk hux l-Unjoni Ewropea jew il-konsumatur lokali?

Jista' jinformana bl-istess sitwazzjoni li tirriżulta fuq prodotti oħra essenzjali għall-ħajja ta' kuljum, bħal ġobon, butir, qmuħ, ċereali, frott frisk, eċċ.?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 8326 rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija tiegħu, u għall-mistoqsijiet parlamentari 8328, 8329 u 8331 rigward it- tieni parti.

VETTURI - LIĊENZJI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk f'dawn l-aħħar xhur kienx hemm żidiet fil-ħlas ta' liċenzji marbuta mal-vetturi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fl-aħħar xhur ma kien hemm l-ebda żieda fil- liċenzji tal-vetturi.

S.STEEL – REVIŻJONI TAL-PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fiex waslet ir-reviżjoni tal- pensjoni ta' l-ex-ħaddiema ta' l-S.Steel?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 8213, liema tweġiba tapplika wkoll għall- pensjonanti li għamel riferenza għalihom l-Onor.

Interpellant.

BORMLA - IMMAKULATA KUNĊIZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Peress li s-sena d-dieħla f'Bormla se jkun imfakkar iċ- ċentinarju ta' l-inkurunazzjoni tal-kwadru ta' l-Immakulata Kunċizzjoni, jista' il-Viċi Prim Ministru jikkunsidra bis-serjeta' li triq fiċ-ċentru ta' Bormla tissemma għal dan l-avveniment storiku?

ONOR.

TONIO BORG: Proposta ta' tismija jew bdil fl-isem ta' triq, skond Avviż Legali 176 ta' l-1995, trid toriġina mill-kunsill lokali konċernat u trid tiġi sottomessa għall-kunsiderazzjoni tal-kumitat għat-tismija tat- toroq li jagħmel ir-rakkmandazzjoni tiegħu lill-ministru responsabbli mill- pulizija.

Dan il-kumitat diġa' irċieva proposta simili mingħand il-kunsill lokali ta' Bormla u qiegħed jikkunsidraha.