MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 589 L-Erbgħa, 14 ta' Novembru, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 589

L-Erbgħa, 14 ta' Novembru, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 589

L-Erbgħa, 14 ta' Novembru, 2007

WERREJ

MINUTI 327

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 327

TQEGĦID TA' KARTI 334

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (It-Tieni Qari)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (Second Reading) 334

AĠĠORNAMENT 357

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 588 li saret fit-13 ta' Novembru, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

NEFQA FUQ KONSULENZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Kemm kienet in-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti (servizzi minn individwi kif ukoll minn kumpanniji) fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha matul Jannar, Frar u Marzu 2007?

Min kienu l-konsulenti u kemm tħallsu kull wieħed separatament?

X'tip ta' servizz taw u min approva tali spiża f'kull każ separat?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern) (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar- risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 26147.

NEFQA FUQ SERVIZZI TA' L-INTERNET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Kemm kienet in-nefqa fuq is-servizz ta' l-internet provdut fir-residenzi ta' l-uffiċjali tal-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha minn Jannar 2007 sal-lum separatament, uffiċjal b'uffiċjal u xahar b'xahar?

Tista' tgħid min hu l-ISP f'kull każ separatament?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għal Għawdex): L-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KONTIJIET TA' MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Kemm tħallsu f'kontijiet ta' mobile phones fil-ministeru u entitajiet li jaqgħtu taħt id-dekasteru tagħha minn Jannar 2007 sal-lum separatament u xahar b'xahar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Ninsab informata li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabelli li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

PREPAID TOP UP MOBILE CARDS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Kemm kienet in-nefqa fuq prepaid top up mobile cards fil-ministeru u entitajiet li jaqgħtu taħt id- dekasteru tagħha minn Jannar 2007 sal-lum separatament u xahar b'xahar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabelli li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

XIRI TA' MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid jekk inxtrawx mobile phones ġodda fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha minn Jannar 2007 sal-lum?

F'każ li fl-affermattiv, kemm il-mobile phone nxtara, b'liema prezz separatament u għal min kienu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Min huma l-uffiċjali li kellhom karozza mikrija jew leased fil-ministeru u entitajiet li jaqgħtu taħt id-dekasteru tagħha minn Jannar 2007 sal-lum u kemm hi r-rata li biha tinkera jew tiġi leased il-karozza kull ġurnata?

X'ċilindrata għandha l- karozza f'kull każ separtament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Kemm-il serqa ġiet irrapportata mill-ministeru, dekasteru u enti li jaqgħu taħtu matul l-ewwel għaxar xhur tas-sena?

Kemm jammontaw f'ċifra ta' flus globali l-oġġetti misruqa?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Ma ġie rraportat l-ebda serq f'dawn l-ewwel għaxar xhur ta' din is-sena, la mill- ministeru, dekasteru u enti li jaqgħu taħtu.

SERQ MINN STABBILIMENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28645, jista' l-Viċi Prim Ministru jinformani kemm ġew irrapportati li saru serqiet minn stabbilimenti kummerċjali matul din is-sena f'Malta u Għawdex separatament?

Kemm kien stmat il-valur misruq?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-aħħar snin, sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-ewwel disa' xhur* ta' din is-sena, il-pulizija kellha 201 rapporti ta' serq minn stabbilimenti kummerċjali li seħħew f'Malta u tmienja li seħħew f'Għawdex.

Fl-istess perijodu l-valur iddikjarat ta' dawn il-każi kien ta' Lm90,093 filwaqt li d-dettalji ta' matul dawn l-aħħar ħames snin kienu kif jidhru hawn taħt:

| |Malta |Għawde|Valur | | | |x |Totali | | | | |(Lm) | |2002 |640 |15 |276,656| |2003 |638 |9 |296,726| |2004 |408 |8 |339,157| |2005 |417 |12 |281,393| |2006 |365 |17 |332,941| |2007*|201 |8 |90,093 |

SERQ MINN FABBRIKI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28643, kemm ġew irrapportati li saru serqiet minn fabbriki matul din is-sena f'Malta u Għawdex separatament?

Kemm kien stmat il-valur misruq?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-ewwel disa' xhur* ta' din is-sena l-pulizija kellha 27 rapport ta' serq minn fabbriki li seħħew f'Malta u erbgħa li seħħew f'Għawdex.

Fl-istess perijodu l-valur iddikjarat ta' dawn il-każi kien ta' Lm39,525 filwaqt li d-dettalji ta' matul dawn l-aħħar ħames snin kienu kif jidher hawn taħt:

| |Malta |Għawde|Valur | | | |x |Totali | | | | |(Lm) | |2002 |75 |1 |45,471 | |2003 |84 |1 |33,582 | |2004 |68 |1 |95,199 | |2005 |75 |0 |105,110| |2006 |58 |3 |84,654 | |2007*|27 |4 |39,525 |

SERQ MINN LUKANDI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28644, kemm ġew irrapportati li saru serqiet minn fabbriki matul din is-sena f'Malta u Għawdex separatament?

Kemm kien stmat il-valur misruq?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-ewwel disa' xhur* ta' din is-sena l-pulizija kellha 674 rapport ta' serq minn bars u hotels li seħħew f'Malta u tmienja li seħħew f'Għawdex.

Fl-istess perijodu l-valur iddikjarat ta' dawn il- każi kien ta' Lm44,570 filwaqt li d-dettalji ta' matul dawn l-aħħar ħames snin kien kif jidher hawn taħt:

| |Malta |Għawde|Valur | | | |x |Totali | | | | |(Lm) | |2002 |1176 |15 |180,494| |2003 |1081 |14 |147,711| |2004 |803 |5 |120,088| |2005 |714 |9 |77,067 | |2006 |569 |10 |64,724 | |2007*|674 |8 |44,570 |

SERQ MINN KAROZZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28646, kemm ġew irrapportati li saru serqiet minn karozzi u vetturi matul din is-sena f'Malta u Għawdex separatament?

Kemm kien stmat il-valur misruq?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall- aħħar snin, sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-ewwel disa' xhur* ta' din is-sena l-pulizija kellha 1464 rapport ta' serq minn vetturi li seħħew f'Malta u 42 li seħħew f'Għawdex.

Fl-istess perijodu l-valur iddikjarat ta' dawn il-każi kien ta' Lm131,385 filwaqt li d-dettalji ta' matul dawn l-aħħar ħames snin kienu kif jidher hawn taħt:

| |Malta |Għawde|Valur | | | |x |Totali | | | | |(Lm) | |2002 | 3240|74 |356,573| |2003 |3168 |68 |330,282| |2004 |3372 |57 |360,738| |2005 |3441 |60 |316,705| |2006 |2746 |98 |228,168| |2007*|1464 |42 |131,385|

UNIVERSITA' - VANDALIŻMU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'passi ħadu l- awtoritajiet ta' l-universita' dwar vandaliżmu li sar ġewwa dik li hija magħrufa bħala l-istudent house proprju fejn kien hemm l-uffiċċju ta' l- istudenti demokristjani Maltin?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Skond informazzjoni mingħand il-KSU, li allokat l-uffiċċju msemmi, ma jidhirx li sar xi vandaliżmu.

FORTI SANT'IERMU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: X'se jiġri mill-Forti Sant'Iermu, anke fid- dawl li l-akkademja tal-pulizija se tiċċaqlaq minn hemm?

Meta se jibda jsir xi xogħol ta' restawr fih u x'użu se jkollu wara li jsir dan ix- xogħol?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Nitlob lill- Onor. Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

TEATRU RJAL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: X'inhu l-ħsieb tal-gvern dwar is- sit tat-Teatru Rjal?

Meta se jsir ix-xogħol maħsub, jekk inhu l-każ, u kemm huwa maħsub li jiġi jiswa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Ir- risposta tingħata f'seduta oħra.

GĦALLIEMA TAT-TECHNICAL DESIGN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Meta se tiġi provduta persuna biex tgħallem it-technical design lill-istudenti tal-form 2 ġewwa l- junior lyceum Santa Tereża, l-Imrieħel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-preżent m'għadx hemm ebda nuqqas ta' għalliem jew għalliema tat-technical design fil-junior lyceum tal-bniet ta' l-Imrieħel.

Il-vakanza li kien hemm imtliet fil-25 ta' Ottubru, 2007.

GŻIRA UNITED FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: X'laqgħat saru mal-Gżira United FC dwar il-ground tal-football li se jkollhom f'isimhom ġewwa Manoel Island?

Meta saru dawn il-laqgħat u min kien preżenti?

Sar xi abbozz ta' ftehim dwar l-allokazzjoni tal-ground tal-football?

Jekk fl-affermattiv, jista' jpoġġi kopja tiegħu fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma kien hemm l-ebda laqgħa uffiċjali mal-Gżira United Footbal Club dwar il-ground tal-football u ma sar l-ebda abbozz ta' ftehim dwar l-allokazzjoni ta' l-istess football ground.

GŻIRA UNITED FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Il-Ministru jikkonferma li sar rilaxx ta' l-art mill-MIDI lill-gvern li tinsab ġewwa Manoel Island sabiex jinbena ground tal-football kif ukoll clubhouse li se jkunu għall-użu esklussiv tal-Gżira United FC u n-nursery ta' l-istess club?

Meta huwa maħsub li jibda x-xogħol fuq dan il-proġett?

Jikkonferma li flimkien ma' dan il-proġett hemm ukoll il-premises tar-Royal Malta Youth Club?

Jekk iva, meta se jibda x-xogħol fuq dawn il-premises ħalli mmedjatament wara jkun jista' jibda dak tal-ground tal-football u l-clubhouse?

Japprezza li fil-preżent il-club tal-football tal-Gżira United ma jistax jagħmel titjib u tiswijiet fil-ground preżenti, fosthom ta' bini kkundannat, u għalhekk il- proġett huwa ta' natura urġenti?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

KONJUĠI SEPARATI – TNAQQIS FL-INCOME TAX

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jikkonsidra li jnaqqas it-taxxa tad-dħul minn fuq dik il-parti tal-paga li konjuġi separati jkunu obbligati li jħallsu f'manteniment għat-tfal tagħhom lill- parti l-oħra anke meta ma jkollhomx kustodja fuq dawn it-tfal sakemm dan kollu jkun qed isir skond digriet tal-qorti?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Minisru tal-Finanzi): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MEPA - PETIZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-eżitu tal-MEPA fid-dawl tal-petizzjoni li saret lilu bħala ministru u lilha minn għadd kbir ta' residenti ta' Triq Pedidalwett, St Andrews sa mis- 16 ta' Marzu, 2006 dwar:

a) l-oġġezzjoni tagħhom li jkun hemm garages mal-livell ta' Wied Menxu, aktar u aktar meta dan qed iżomm il-wied imsemmi milli jżomm l-istat naturali tiegħu;

b) l-oġġezzjoni tagħhom li meta żviluppatur bena madwar 25 maisonette fl- inħawi tħalla jagħmel ix-xogħol ta' kostruzzjoni minn ġewwa dan il-wied mingħajr ma naddaf il-qiegħ tal-wied innifsu;

c) l-oġġezzjoni tagħhom li dan qed isir minn terzi bi skopijiet kummerċjali f'mod li jista' jwassal biex fihom jinżammu vehicles kbar u affarijiet ta' natura kummerċjali,eċċ., u

d) li t-triq jew passaġġi ġodda proposti minħabba dan l-iżvilupp jistgħu jwasslu għal aktar flooding f'area li spiss tigi milquta mill-għargħar u dan kollu meta a/b/c/d ser isiru f'area barra miż-żona ta' żvilupp (Ref 04021/03,04022/03, 04023/03 – appell 170/06)

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MILI TA' VAKANZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Kemm kien hemm sejħiet għall-applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid-dekasteru kollu tal-Ministru f'dawn l-aħħar tliet snin?

Kemm kien hemm applikanti għal kull post?

Kemm minnhom kienu nisa u kemm irġiel?

X'kienet l-eta` tagħhom?

X'inhu s-sess u l-eta' tal-persuna magħżula?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Rigward l-ewwel, it-tieni u l-aħħar partijiet tal- mistoqsija, id-dettalji li jikkonċernaw id-dekasteru tiegħi huma kif jidhru fit-tabelli li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

M'għandix dubju li l- Onor. Interpellant tifhem li l-ġbir tal-kumplament ta' l-informazzjoni teħtieġ ħin u xogħol estensiv u allura nħoss li dawn għandhom ikunu utilizzati b'mod aħjar.

MILI TA' VAKANZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Kemm kien hemm sejħiet għall-applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid- dekasteru kollu tiegħu f'dawn l-aħħar tliet snin?

Kemm minnhom kienu nisa u kemm minnhom irġiel?

X'kienet l-eta` tagħhom?

X'inhu s-sess u l-eta` tal-persuna magħżula?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ir-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MILI TA' VAKANZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm kien hemm sejħiet għall- applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid-dekasteru kollu tiegħu f'dawn l- aħħar tliet snin?

X'kienet l-eta` tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MILI TA' VAKANZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Kemm kien hemm sejħiet għall- applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid-dekasteru kollu tiegħu f'dawn l- aħħar tliet snin?

X'kienet l-eta` tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): F'dawn l-aħħar tliet snin fil-ministeru għar-riżorsi u infrastruttura kien hemm 70-il sejħa għall-applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid-dekasteru kollu tiegħu.

L-informazzjoni ta' kemm kien hemm applikanti għal kull post, kemm minnhom kienu nisa u rġiel, x'kienet l-eta' tagħhom u s-sess u l- eta' tal-persuna magħżula qiegħda titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MILI TA' VAKANZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kien hemm sejħiet għall-applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid-dekasteru kollu tiegħu f'dawn l-aħħar tliet snin?

X'kienet l-eta` tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant dwar in- numru ta' sejħiet għall-applikazzjoni maħruġa mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi, in-numru ta' applikanti għal kull sejħa u s-sess u l-eta' tal-persuna magħżula, hi kif tidher fit-tabelli li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Ma nistax nifhem x'utilita' jista' jkollha l- kumplament ta' l-informazzjoni dettaljata mitluba mill-Onor.

Membru.

Għalhekk, kif ukoll għaliex il-ħin estensiv li jkun meħtieġ sabiex tinġabar din l-informazzjoni jista' jintuża aħjar, ma nħossx il-ħtieġa li tingħata l- kumplament ta' l-informazzjoni li qed tintalab.

MILI TA' VAKANZI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Kemm kien hemm sejħiet għall-applikazzjoni biex jimtlew vakanzi fid-dekasteru kollu tiegħu f'dawn l-aħħar tliet snin?

Kemm kien hemm applikanti għal kull post?

X'kienet l-eta` tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita'): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ferm voluminuża u għadha qed tinġabar.

Ir-risposta se titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra f'xi seduta oħra.

ĦRUĠ TA' VISAS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28696, x'passi se jittieħdu biex ma nitilfux turisti minn pajjiżi bħar- Russja, l-Ukranja u s-Serbja peress li aġenti ta' l-ivvjaġġar qed jilmentaw li se jonqsu drastikament turisti minn dawk il-pajjiżi għax, per eżempju, qed jgħidulhom li mill-ambaxxata ta' Moska se joħorġu 25 visas kuljum biss u l-Ukrajna qed isibu xi diffikultajiet mill-Ambaxxata Awstrijaka?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Nirriferi lill-Onor. interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 28822 li ngħatat mill-Ministru ta' l-Affarjiet Barranin.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, xtaqt nagħmel mistoqsija li saret lili ftit tal-ġranet ilu.

X'tista' tagħmel tfajla mill-Ukrajna li qed toħroġ ma' raġel Malti biex tinħarġilha l-visa?

Għal kemm perijodu tista' toħroġ din il-visa u wara kemm żmien tista' terġa' tapplika sabiex tingħata visa oħra meta tmur lura lejn pajjiżha?

MR SPEAKER: Id-domanda m'hijiex relatata imma jekk il-ministru jrid jirrispondi, għandu l-fakulta' jagħmel dan.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, in parti d-domanda hija relatata minħabba li titkellem dwar visas ukoll u allura nistgħu nweġbuha.

Jekk wieħed jipprova li għandha xi rabta ma' dik il-persuna, ġeneralment tingħata visa.

Iż-żmien biex tingħata l-visa jiddependi minn fejn tkun ġejja dik il- persuna u anke jekk kienx hemm xi problemi fil-passat.

Ġieli ngħataw estensjonijiet ukoll imma dan l-aħħar il-pulizija qed tikkontrolla iktar fuq estensjonijiet.

X'aktarx li l-persuna li tkun trid tagħmel estensjoni tal-visa jgħidulha biex terġa' tmur lura f'pajjiżha, terġa' tapplika u jerġa' jingħatalha l-permess.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu dwar żwieġ imma sempliċement dwar ħbiberija.

Ġeneralment il-pulizija jkunu raġonevoli f'dawn l-affarijiet u dawn il-visas jingħataw.

Li ma tippermettix il-pulizija hu li xi ħadd jibqa' hawnhekk, ġieli anke sena, mingħajr ma jinformahom u mbagħad dan jippretendi li jirregolarizza l- pożizzjoni tiegħu.

F'dak il-każ ma jfissirx li għax ma marx iġedded il- visa u baqa' hawn, m'hijiex se terġa' tingħatalu, imma jrid jerġa' jmur lura f'pajjiżu u jerġa' japplika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Jien qed nirriferi għal persuna li ġejja mill-Ukrajna, jiġifieri minn post li jinsab 'il bogħod ħafna u li biex tiġi hawn ikollha teħel ħafna spejjeż.

Safejn naf jien din tingħata visa għal 30 ġurnata.

Ladarba din il-persuna tkun ingħatatilha l-visa xhur qabel u kienet qagħdet hawn b'mod regolari, ma tistax titlob għal extension fuq il-visa tagħha meta tkun hawn u tingħatalha?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Dan huwa possibbli.

Ma jfissirx li bilfors jekk se tagħmilha kull darba, dejjem se jgħidulek "iva".

Li ma jippermettux il- pulizija, u għandhom biċċa raġun, hi li ċerti persuni jħallu l-visa tiskadi u mbagħad xhur wara li tiskadi, jippretendu li jingħataw estensjoni.

Dik ġeneralment il-pulizija ma jagħtuhiex.

Affarijiet oħrajn huma raġjonevoli.

Jien rajt kemm-il darba estensjonijiet ta' visas imma tkun saret applikazzjoni għall-estensjoni qabel ma tiskadi l-ewwel waħda.

DAR MALTA FI BRUSSELL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari 24645, 28123, 28412, 28586 u 28717 jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm organizzazzjonijiet kummerċjali li jinsabu lesti jikru partijiet minn Dar Malta u jgħid liema huma dawn l-organizzazzjonijiet kummerċjali?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ir- risposta tingħata f'xi seduta oħra.

FUND FOR GOOD CAUSES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari 27278, 27799, 27930, 28058, 28255, 28584 u 28716, jista' l- Viċi Prim Ministru jgħid liema għaqdiet u proġetti ġew iffinanzjati mill- Fund for Good Causes li ġej mill-lotteriji matul din is-sena?

Liema għaqdiet oħra ġew mgħarrfa li se jingħataw fondi u x'inhuma l-proġetti ffinanzjati?

Fuq liema kriterji ġew magħżula l-għaqdiet u l-proġetti?

X'inhuma r-raġunijiet li din il-mistoqsija ilha li saret ġimgħat sħaħ u għadha ma ġietx imwieġba?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ir- risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA DĦUL MIS-SURCHARGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28740, kemm daħħlet flus l- Enemalta, xahar b'xahar, mis-surcharge fuq il-konsum tad-dawl u l-ilma bejn Marzu 2007 u Settembru 2007?

Jista' jaqsam id-dħul mis-surcharge bejn dak mill-konsum domestiku u dak mill-konsum kummerċjali jew industrijali?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ir-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GZIRA – FAWRAN TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28724, għalkemm il-WSC għarrfet lir-residenti li x-xogħol meħtieġ kien sar, għadni kif ġejt informat li l- waste water li kien hemm f'Luqa Briffa Street, Gżira quddiem Marands Court, wara l-Gżira Pumping Station għadu jinġema'.

Peress li din il-manhole għadha xorta waħda tiġi rrapportata li jkollha overflowing ta' spiss u ġieli ċediet bil-maltemp, jista' l-ministru jara li dan l-inkonvenjent jiġi rimedjat?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma kienet għamlet tindif estensiv fil-mejn tad-drenaġġ minn Luqa Briffa Street u Triq G. Tua sal-pumping station tal-Gżira biex ikun assigurat li ma jkunx hemm debris fil-katusi.

Kif kien spjegat fit-tweġiba għal PQ26729, il-possibilita' ta' fawran mill-manhole f'każi meta tagħmel ħafna xita f'ħin qasir ma tistax tkun eliminata għal kollox.

Madanakollu l- korporazzjoni se terġa' tagħmel spezzjoni oħra biex tara hemmx bżonn ta' aktar tindif.

MFSA – CONSUMERS' COMPLAINTS UNIT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Minkejja li t-taqsima tal-consumers' complaints unit ta' l-MFSA hija mifhuma li tagħmel xogħol tajjeb, jista' l- Prim Ministru jara li jkun hemm aktar viġilanza fuq kif ċerti banek kummerċjali li jużaw hard cell tactics meta jbiegħu wealth management products, speċjalment fejn jidħlu overseas funds, peress li ta' spiss niltaqa' ma' nies li ma jkunux konxji ta' riskji u opportunitajiet ta' dak li jkunu deħlin għalih bi flushom stess?

Dan minħabba l-kummissjonijiet għolja li huma mifhuma li jaqilgħu wħud minn dawn l-uffiċjali fuq bejgħ ta' prodotti simili.

Dan għandu japplika għas-settur tas-servizi finanzjarji kollu kemm hu, mhux biss għal dak bankarju, possibilment billi jkun hemm customer awareness akbar dwar l-implikazzjonijiet tat-teħid ta' dawn id- deċiżjonijiet ta' investiment.

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): It- tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

OPM - REKLAMAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Liema kumpanniji ħadmu reklamar u kampanji ta' informazzjoni għall-mezzi tax-xandir awdjo-viżivi u stampati għan-nom tal-ministeru jew segretarjat parlamentari tiegħu u għan-nom ta' dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu matul is-snin 2003, 2004, 2005, 2006 u bejn Jannar u Settembru 2007?

Kemm kien il-ħlas involut għal kull biċċa xogħol?

ONOR.

EU AID – TQASSIM TA' ROSS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Min hu intitolat għall-EU aid li permezz tagħha jingħata ross, għaġin u ikel ieħor?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuni intitolati għall-għajnuna indikata mill- Onor. Interpellant huma dawk intitolati għall-għajnuniet, benefiċċji u pensjonijiet mhux kontributorji mħallsa taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

MR SPEAKER: Billi l-mistoqsijiet li dehru fuq l-aġenda ġew eżawriti nistgħu ngħaddu mill-ewwel għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapporti dwar l-Effiċjenza tal-Kunsilli Lokali għall-perijodi bejn April – Lulju 2006, Awissu – Novembru 2006, u Diċembru 2006 – Marzu 2007;

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-13 ta' Novembru 2007.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, saret konswetudni ta' din il-Kamra li hekk kif ikun approvat il-budget, ikollna diskussjoni dwar l- implimentazzjoni tal-miżuri li jkunu tħabbru.

Naħseb li dan huwa ċans għal kull deputat li jerġa' jwassal il-ħsebijiet u l-opinjonijiet tiegħu dwar dak li jkun intqal fil-budget li jkun għadu kif ġie approvat ftit tal- ġranet qabel.

Il-membri tan-naħa tal-gvern qalulna li dan kien budget li jsarraf f'aspirazzjonijiet tal-poplu biex il-familja tkun tista' tħares 'il quddiem fis-sod.

Iżda għal ħafna nies dan kien budget li qed jagħti ftit lura lill-poplu minn dak li għal sena wara l-oħra kien ħa minn fuq l-istess poplu.

Mhux talli lill-poplu tah ftit lura, imma addirittura tahulu tard wisq ukoll.

L-ewwelnett qed ngħid hekk għax il-gvern ilu s-snin jgħid li l- finanzi kienu fis-sod u allura bir-raġun kollu, il-poplu kien ilu jistenna li jingħata xi ħaġa lura.

It-tieni, għax dak li qed jingħata lura lill- poplu qiegħed jingħata lejliet elezzjoni biex mingħalihom jerġgħu jisirqulu l-vot.

Sur President, dan huwa budget li ma jindirizzax il-karba tad-dwejjaq ta' ħafna familji fid-dawl tat-taxxi li qegħdin dejjem jiżdiedu u miżuri li dejjem jogħlew.

Issa naħseb li bħas-soltu jqum xi ħadd min-naħa l-oħra u jgħid li aħna dejjem nokorbu u li aħna dejjem inxandru d-dlam.

Iżda min m'huwiex maqtugħ mill-poplu, min jisma' u jiltaqa' man-nies ta' kuljum bħalna, bilfors li jkollu jitkellem b'dan il-mod.

Huwa d-dover tagħna li nwasslu l-ilmenti u d-dwejjaq taċ-ċittadini.

Allura meta nwasslu l- messaġġi li nirċievu mingħand il-poplu, aħna nkunu qegħdin nirrepetu x'qiegħed jintqal lilna u noffru soluzzjonijiet għad-dwejjaq u għall- weġgħat tal-poplu.

Tajjeb li ngħid li anke meta tiltaqa' ma' familji li jkunu ftit aktar komdi, li bil-ħila tagħhom ikun irnexxielhom isibu mpjieg tajjeb u li jrendilhom, dawn ukoll jilmentaw li l-affarijiet m'humiex sejrin kif tant jixtiequ huma.

Naturalment jitkellem b'dan il-mod min m'huwiex b'għajnejh magħluqa u jara dak li jrid jara.

Aħna li ta' kuljum niltaqgħu man-nies, qed nisimgħu realtajiet għal kollox differenti.

Min-naħa tiegħi ma tiġix ġurnata li ma niltaqax ma' numru kbir ta' nies u nisma' dak li jkunu jridu jgħidu.

Fejn hu possibbli ngħinhom u fejn hu possibbli nurihom id-direzzjoni u naħseb li hawn ħafna bħali.

Żgur li jien m'iniex l-uniku wieħed li niltaqa' ma' diversi nies, l-aktar issa li qegħdin noqorbu lejn kampanja elettorali.

Possibbli dawn in-nies li jiltaqgħu magħhom tan-naħa l-oħra - anke dawk li jmorru jħabbtulhom - kollha jgħidulhom li mexjin tajjeb u li qed jibqgħalhom il-flus fil-bwiet tagħhom!

Possibbli ma jgħidulhomx li m'humiex qed jaffettwawhom il-piżijiet tat-taxxi u tas-surcharge!

Jien mhux qed insib dawn it-tip ta' nies.

Jien qed niltaqa' ma' familji mkissra taħt il-piżijiet tat-taxxi, familji li ma jifilħux iħallsu l-kontijiet tad- dawl u l-ilma, familji li l-paga tagħhom ma twassalx sa paga oħra u familji li reġgħu lura għaż-żmenijiet li jiġru wara t-tfal tagħhom biex jaraw li ma jaħlux dawl.

Din hija sitwazzjoni mhux tant feliċi għal ħafna.

Kif għedt, nittama li ma jkunx hawn min jgħid li aħna ta' din in-naħa nħobbu nsemmu d-dwejjaq u naqtgħu qalb in-nies.

Altru minn dan.

Nittama li ma jkunx hawn min jgħid li n-nies li jiltaqgħu magħhom huma jew dawk li joqogħdu fin-naħat fejn imorru jħabbtulhom il-bibien, ma jiltaqgħux ma' dawn ir-realtajiet.

Huwa mpossibbli li l-affarijiet li qed insemmi jgħixuhom biss in-nies tan-naħat fejn ngħix jien.

Dan żgur li m'huwiex il-każ għax familji bi dħul baxx jeżistu madwar Malta u Għawdex kollu.

Sur President, miżura ewlenija ta' dan il-gvern f'dan l-aħħar budget kienet iċ-ċaqliqa fil-bands ta' l-income tax.

Allura issa se jkollna min jiffranka l-flus għax se jħallas inqas income tax.

Se jkollna familji li se jiġu affettwati b'ammonti differenti, min jiffranka mod u min jiffranka mod ieħor.

Iżda dawk li għandhom paga żgħira u ma jinqabdux b'taxxa, x'ħadu minn din il-miżura?

Hemm ħafna minnhom dawn.

Għandna ħafna minimum wage earners f'pajjiżna u li għalihom din il-bidla ma tfisser xejn.

Hemm imbagħad ukoll numru, li qiegħed dejjem jiżdied, ta' part-timers.

Anke dawn fil-maġġoranza tagħhom ma jħallsux taxxa.

U allura anke għalihom dawn il-bidliet fil-bands ta' l-income tax setgħu ma saru xejn.

Imbagħad xi ngħidu għall-pensjonanti tagħna!

Lil dawn qed jgħidulhom li se jingħataw iż-żieda sħiħa, pero' kemm għandna minnhom li se jiġu affetwati b'dawn il- bidliet fl-income tax?

Naħseb li aħjar infakkru x'ġara fejn tidħol it- taxxa u miżuri oħra li bihom gvernijiet Nazzjonalista għabbew lill-poplu Malti matul dawn l-aħħar għaxar snin.

Jien m'iniex se mmur lura 20 sena - avolja l-partit Nazzjonalista ilu kważi 20 sena fil-gvern, tħalli barra t- 22 xahar ta' gvern Laburista - imma se mmur lura għall-1998, meta kien reġa' tela' l-partit Nazzjonalista fil-gvern.

Dakinhar ġabru mingħand il- poplu s-somma ta' Lm114-il miljun f'income tax.

Illum, kważi għaxar snin wara, l-ammont ta' income tax miġbur tela' għal Lm246.7 miljun.

Mela llum, il-gvern qiegħed jiġbor aktar mid-doppju ta' dak li kien jiġbor kważi għaxar snin ilu.

X'ma jħosshiex l-għafsa l-poplu!

Nixtieq insemmi wkoll il-bolla tas-sigurta' soċjali, li snin ilu kienu jsejħulha l-"bolla balla".

Naħseb li kollha għandna eta' biżżejjed sabiex niftakruha din il- frażi, pero' dak kien żmien ieħor.

Dak kien żmien meta kulma kien jagħmel gvern Laburista kien jiġi attakkat bl-aħrax.

Illum il-bolla m'għadhiex balla imma ma nafx x'tista' ssejħilha.

Tajjeb li nfakkar li xi erba' budgets ilu dawn iddeċidew li għal sentejn fuq xulxin jgħollu l-bolla tas- sigurta' soċjali.

Dakinhar konna nħallsu one twelfth tal-paga imma biż- żidiet il-bolla telgħet għal one tenth tal-paga.

Għaxar snin ilu l-gvern kien jiġbor Lm130.3 miljun mill-bolla tas-sigurta' soċjali u din ukoll kompliet tiżdied u kompliet tnaqqar mid-dħul tal-ħaddiema tagħna.

Tant hu hekk li matul din is-sena li qegħdin fiha l-gvern ġabar Lm207.7 miljun bħala bolla tas-sigurta' soċjali.

Dan ifisser żieda ta' 59% fuq perijodu ta' għaxar snin.

Barra din hemm piżijiet oħra li qed iġorr il-poplu u li komplew jiżdiedu sena wara l-oħra.

Jien se nsemmi biss it-taxxa fuq il-konsum, il-value added tax.

Tajjeb li ngħid li minn meta reġgħet daħlet din it-taxxa, il- VAT żdiedet għal 18% u nfirxet fuq kważi l-prodotti u s-servizzi kollha.

Dħul minn din it-taxxa l-gvern fl-1998 kellu Lm 70.8 miljun.

Din is-sena din it-taxxa splodiet għal Lm178 miljun, li tfisser żieda ta' 150% fuq perijodu ta' disa' snin.

Dawn huma piżijiet li jġorrhom kulħadd mingħajr distinzjoni ta' kemm taqla' u kemm tiflaħ.

Xi ngħidu mbagħad għas- surcharge?

Din kissrithom lill-familji.

Possibbli tan-naħa l-oħra lanqas ilment fuq is-surcharge m'huma qed jisimgħu?

Qiegħed jerġa' jkollna familji – u jiena niltaqa' ħafna magħhom u ċert li anke tan-naħa l-oħra jiltaqgħu magħhom – li minflok tubu qed jixegħlu bozza baxxa.

Insibu anzjani li joqogħdu f'rokna bix-xema tixgħel u familji li jiġbru t-tfal f'kamra waħda sabiex tinxtegħel kamra waħda biss!

Din hija sitwazzjoni li qed titfa' lill-familji tagħna lura fis-snin.

Gvern Laburista ġdid se jnaqqas is-surcharge fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma bin-nofs.

B'din il-miżura l-familji tagħna jifdallhom ħafna iktar flus f'idejhom u b'hekk ikollhom aktar x'jonfqu.

Dan se jgħin sabiex jiżdied il- konsum intern u allura jikber ukoll in-negozju f'pajjiżna.

Ma' dawn il- piżijiet wieħed jista' jżid il-prezzijiet dejjem jogħlew ta' l-aktar prodotti essenzjali.

Hawn ta' min jistaqsi lill-mara tad-dar - li ta' kuljum toħroġ tixtri l-bżonnijiet għall-familja tagħha - ħalli jara l- bidliet li hemm fil-prezzijiet.

Issa qalulna li sar ftehim fuq numru ta' prodotti sabiex dawn ma jiċċaqilqux fil-prezz sa l-aħħar ta' Marzu.

Naħseb li kulmin għandu rasu fuq għonqu jagħmel numru ta' mistoqsijiet.

Jiena ngħid għaliex sa Marzu?

X'se jiġri wara Marzu?

X'għandha x'taqsam l-ewro mal-prezzijiet?

Intom qed tgħidu l-prezzijiet sa Marzu għax is-segretarju parlamentari qed jgħid li f'Jannar se tidħol l-ewro.

Naħseb din m'hijiex aħbar għaliex kulħadd jaf li l-ewro dieħla f'Jannar, pero' l-gvern qed jgħid li l- prezzijiet se jżommuhom stabbli sa Marzu.

X'se jiġri wara Marzu?

Se jkollna splużjoni tal-prezzijiet?

Is-segretarju parlamentari se jagħtina garanzija li l-prezzijiet se jibqgħu l-istess bħalma kienu f'Jannar?

(Interuzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili Onor. Agius.

Jekk jogħġobkom inżommu l-ordni.

L- Onor. Agius huwa in possession u jista' ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, tan-naħa l-oħra qed jgħidu li l-garanzija jista' jagħtiha l-Onor.

Alfred Sant.

Naħseb min qed jismagħni jaf li l- garanzija huma jistgħu jagħtuha, u jridu jagħtuha huma.

Jekk dan il-gvern ikun għadu hemm sa Marzu, il-garanzija hu jrid jagħtiha u mhux l-Onor.

Alfred Sant.

Naħseb li din il-miżura l-gvern għamilha għax qed jikkalkula li sa Marzu jagħmel l-elezzjoni.

(Interruzzjonijiet) Dik deċiżjoni tal- prim ministru.

(Interruzzjonijiet) Naħseb għandek konnessjonijiet biżżejjed biex tkun taf, pero' jiena ngħid: X'se jiġri wara Marzu?

Jew se jagħmlu l- elezzjoni mbagħad jiġri x'jiġri.

Jiena għalhekk ngħid li gvern Laburista jippretendi li dan il-ftehim jibqa' għaddej għallinqas xahrejn wara Marzu u dan sabiex jilħaq jibda jaħdem sewwa l-makkinarju regolatorju sabiex ikollna aktar ċertezza ħalli mhux ikun hemm abbuż fiċ-ċaqliq 'il fuq tal- prezzijiet.

Irridu naraw li jkollna aġenzija b'saħħitha li ta' kull sitt xhur tippreżenta rapport dwar iċ-ċaqliq li seta' kien hemm fil-prezzijiet, l-aktar dawk il-prodotti li huma l-aktar essenzjali, bħal per eżempju, mediċini, affarijiet ta' l-ikel u ta' l-edukazzjoni.

Fejn iż-żidiet tal- prezzijiet ma jiġux ġustifikati għandha tittieħed azzjoni sabiex tiġi rimedjata s-sitwazzjoni.

Miżura oħra fil-budget li jiftaħru ħafna fuqha hija taċ-children's allowance.

Dawn qishom ivvintaw xi benefiċċju ġdid.

Hawn tajjeb li nfakkru li kien gvern Laburista li fl-1974 introduċa għall-ewwel darba f'pajjiżna ċ- children's allowance.

U dan il-benefiċċju kien għat-tfal kollha bla ebda distinzjoni ta' bin min int. Dak iż-żmien ma kenitx bil-means tested.

Li ġara kien li għall-ewwel tliet snin din kienet għall-ewwel tliet itfal.

Dakinhar qalu li ta' wara t-tielet m'huwiex ikkalkolat.

Imbagħad fl-1977 gvern Laburista iddeċieda li din għandha tingħata lit-tfal kollha u allura, jekk familja kellha sitt itfal, kienet tingħata children's allowance tat- tfal kollha.

Iżda mbagħad kienu gvernijiet Nazzjonalista li llimitaw l- għotja taċ-children's allowance.

U llum qed jiġu jgħajjtu b'din il-miżura!

Ftit ħafna, tard wisq!

Issa hawnhekk tajjeb ngħid li meta kellna gvern Laburista fl-1997, kien hemm 49,882 familja li kienu jibbenefikaw miċ- children's allowance.

Is-sena l-oħra n-numru kien niżel għal 33,686.

Fl- 1997 in-nefqa tal-gvern f'children's allowance kienet ta' Lm20.4 miljun u s- sena l-oħra l-ħlasijiet kienu jammontaw għal Lm13.3 miljun.

Issa li qed jgħidulna li t-tfal kollha se jieħdu ċ-children's allowance, is-somma li se joħroġ il-gvern se tkun tammonta għal Lm17.9 miljun.

Dan huwa inqas milli kien joħroġ f'children's allowance għaxar snin ilu.

La qed insemmi l-miżuri nixtieq infakkar xi ħaġa li jitkellmu miegħi dwarha ħafna anzjani li niltaqa' magħhom ta' kuljum fil-Kottonera.

Il-Kottonera huwa post fejn naħseb hemm l-akbar ammont ta' ex servicemen tal-gvern Ingliż.

Ħafna minnhom li servew lill-gvern Ingliż spiċċaw tilfu parti mill- pensjoni ta' Malta.

Dan in-nuqqas iħossuh u għalhekk jitkellmu miegħi fuq din il-problema.

Kont ħafna iżgħar meta l-partit Nazzjonalista, li dak iż- żmien kien fl-oppożizzjoni, kien iwiegħed li jekk jitilgħu fil-gvern, dawn il-pensjonanti tas-servizzi kienu se jagħtuhom il-pensjoni sħiħa.

Dak iż- żmien ittri fuq il-gazzetta "The Times" ma kienux jonqsu, pero' wara 20 sena fil-gvern din ma tawhiex.

Illum għadek xi kultant taqra xi ittra fil- gazzetta "The Times" fejn jistaqsu lill-partit Nazzjonalista dwar din il- wegħda li kienu għamlu lil dawn l-ex servicemen.

Kien gvern Laburista mmexxi minn Dr. Alfred Sant li fit-22 xahar ta' tmexxija beda biex jagħti ftit lura minn din il-pensjoni, pero' li ġara kien li kellna bidla fil- gvern u malli telgħu huma din reġgħet waqfet.

Anke hawn gvern Laburista ġdid jerġa' jibda biex titwettaq il-pensjoni tas-servizzi Ingliżi sabiex dawn jerġgħu jibdew jieħdu ż-żewġ terzi wkoll.

Aħna rridu naraw li l- ekonomija ta' pajjiżna tkompli tikber.

Sur President, qalulna wkoll li għandna l-akbar ammont ta' nies jaħdmu mill- Indipendenza 'l hawn, pero' tajjeb ngħidu li ma' dan l-ammont ta' impjiegi maħluqa nsibu ammont kbir ta' ħaddiema li l-uniku mpjieg tagħhom huwa dak part-time.

Żgur li fil-maġġoranza tagħhom dawn mhux fl-għażla tagħhom li jkollhom impjieg part-time.

Żgur li kieku setgħu jagħżlu, kienu jagħżlu impjieg full-time, impjieg li jagħtihom aktar serħan il-moħħ u mpjieg li jiggarantilhom aktar dħul.

Żgur li ħafna part-timers m'humiex kuntenti bil- kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom.

Dawn jiġu offruti mpjieg fuq bażi part- time, jitħaddmu sigħat ħafna aktar minn dak permess bħala part-time u jidhru li qegħdin jaħdmu ma' kumpannija differenti fil-ħinijiet ta' xogħol li jkunu qed jagħmlu.

Dawn dejjem jitħallsu bil-flat rates u la jeżistu Ħdud, la jeżistu festi u lanqas jeżisti overtime.

Possibbli li lanqas ilmenti fuq dawn l-abbużi m'aħna nisimgħu?

Mhux hekk biss, imma wħud mill-part-timers waslu f'sitwazzjoni fejn sabiex ma jkunux jistgħu jieħdu xi benefiċċji li jingħataw pro rata, qed jintalbu jaqilbu bħala self-employed.

B'hekk żgur li l-employer tagħhom ma jkunx responsabbli għal ebda benefiċċju li jistgħu jkunu ntitolati għalih.

Niftaħru bit-tkabbir ekonomiku li għandna f'pajjiżna u niftaħru biż-żieda fl-impjiegi, pero' jiena ċert li l-ħaddiema part-time li qed jaħdmu b'dawn il-kondizzjonijiet, m'humiex kuntenti.

Fl-2002 dawk li l-uniku mpjieg tagħhom kien xogħol part-time kienu jammontaw għal 17,147.

Sena wara telgħu għal 18,167 u baqgħu jitilgħu sena wara l-oħra sakemm sa Ġunju li għadda dawk li kellhom impjieg part-time as their primary employment kienu jammontaw għal 26,169, żieda ta' aktar minn 50% fuq perijodu ta' ħames snin.

Aħna rridu nipprovdu xogħol ta' veru u xogħol li jirrendi, pero' issa ħalli ngħid xi ħaġa dwar il-qasam tal-manifattura.

Sur President, il-qasam tal-manifattura huwa qasam li matul dawn l-aħħar snin ra bidliet kbar kemm f'pajjiżna kif ukoll f'partijiet oħra tad-dinja.

Għal ħafna snin pajjiżna kellu bażi importanti fis-settur tal-manifattura, l-aktar dak tat-tessuti, pero' dawn illum spiċċaw kważi kollha minn pajjiżna.

Kienet ħaġa ovvja li llum jew għada dawn kienu se jixxiftjaw lejn fejn hemm pagi ħafna iktar baxxi minn dawk li għall-grazzja ta' Alla għandna f'pajjiżna.

Fortunatament iIlum ma bqajniex nieħdu lejna xogħol li jiddependi minn pagi baxxi u dak iż-żmien spiċċa minn fostna.

F'pajjiżna żdiedu dawk il-kumpanniji li għandhom valur miżjud għoli, pero' tajjeb ngħid li dawn ma ġewx f'pajjiżna llum jew xi ħames snin ilu.

Dawn għandna ammont konsiderevoli minnhom li ilhom joperaw f'pajjiżna għexieren ta' snin fosthom it-Toly, l-ST, id-De la Rue, il-Baxter, l-Actavis, id-Dowty u ħafna oħrajn.

Dawn ukoll għandhom xogħol b'valur miżjud għoli u mhux biss eżistew f'pajjiżna imma kabbru l-operat tagħhom u żiedu l-impjiegi.

Tant hu hekk li llum saru b'saħħithom aktar minn qabel.

Fis-sajf tas-sena l-oħra l-konferenza ġenerali tal-partit tagħna approvat pjan għall-industrija.

F'dan il-pjan insibu numru ta' proposti u ideat sabiex l-industrija tal-manifattura tkompli tikber.

Dawn kienu proposti li ntlaqgħu tajjeb u sabu l-appoġġ ta' nies fis-settur.

Waħda mill-proposti tgħid li gvern Laburista ġdid se jwaqqaf taskforce preseduta mill-prim ministru u magħmula minn imprendituri ta' suċċess li ilhom stabiliti f'pajjiżna sabiex magħhom naraw x'hemm bżonn li jsir ħalli jkunu jistgħu jkabbru l-ħidma u l-operat tagħhom.

Il-mira tagħna hawnhekk tkun dik li fuq perijodu ta' tlieta jew erba' snin, l-impjiegi fil-manifattura eżistenti f'pajjiżna jiżdiedu b'2,000.

Dawn qaluh għal darba, darbtejn nies importanti f'dan il-qasam, fosthom Andy Gatesy tat-Toly u Helga Ellul tal- Playmobil.

Sur President, meta għamilna dawn il-proposti tan-naħa l-oħra qalulna li ma fihom xejn u kkritikaw il-fatt li konna se noħolqu ideat ġodda kif ninvolvu lil min għandu esperjenza ta' xi jfisser proġett li rnexxa.

Minkejja dak li qalu llum spiċċaw li dawn l-ideat li konna varajna ħaduhomlna wkoll.

Dan għamluh wara snin fejn ħallew il-manifattura titħabat u tiġġieled waħedha bla ebda għajnuna mill-gvern u fejn l-ilmenti ta' l-industrijalisti kienu li l-gvern mhux qed jagħti kashom.

Illum, grazzi għal dawn il- miżuri, l-istorja qiegħda tinbidel ftit ftit.

Dan qed ngħidu għax waqt żjara li għamel il-ministru għall-industrija, ftit tal-ġranet ilu fil- fabbrika tat-Toly Products, sirna nafu li matul dawn l-aħħar xhur, iċ- chairman u ċ-chief executive officer tal-Malta Enterprise ltaqgħu ma' the top twenty foreign investors li għandna f'pajjiżna sabiex magħhom jiddiskutu l-operat tagħhom.

Fl-istess żmien, nies mill-istess Malta Enterprise ltaqgħu personalment ma' 36 investitur ewlieni f'pajjiżna sabiex jitkellmu magħhom ukoll.

Imbagħad il-ministru qalilna li dan huwa importanti għaliex dawn jafu eżatt x'hemm bżonn isir sabiex jibqgħu mexjin fit-triq it-tajba.

Mela sa ftit ilu kienu kkritikawna għaliex konna għedna li aħna rridu naħdmu magħhom u mbagħad illum, dak li konna għedna aħna għoġobhom u they took it on board.

Aħna tant nemmnu fis-suċċess ta' dawn in-nies li hekk kif inkunu fil-gvern, inwaqqfu taskforce oħra, din id-darba magħmula minn industrijalisti oħrajn magħrufa ħalli flimkien ninkoraġġixxu investiment ġdid, kemm fil-qasam tal- manifattura kif ukoll f'servizzi relatati mal-manifattura u mat- teknoloġija.

Aħna nemmnu li l-esperjenza pożittiva ta' dawn in-nies f'pajjiżna tista' tgħin sabiex inħajru investituri ġodda għal pajjiżna.

Il- mira tagħna hawnhekk tkun dik li fuq perijodu ta' erba' jew ħames snin, noħolqu ma' l-4,000 impjieg ġdid.

Aħna qed ngħidu li nemmnu bis-sħiħ fil- manifattura u li rridu nagħtuha kull appoġġ possibbli.

Dan qed ngħiduh issa mill-oppożizzjoni għaliex aħna ma rridux nagħmlu bħalma għamel dan il- gvern, fejn għal għaxar snin sħaħ nesa lil dawn in-nies u issa, għax lejliet l-elezzjoni qiegħed jagħmel dawn id-dikjarazzjonijiet ta' appoġġ u sostenn.

Sur President, miżura li beħsiebu jieħu gvern ġdid Laburista hija dik li l- ħlasijiet fuq l-overtime ma jkunux soġġetti għall-income tax.

Fuq din il- miżura jiena kelli l-okkażjoni nitkellem ma' xi industrijalisti u kollha kellhom kliem ta' tifħir fuqha.

Qaluli li ħafna drabi jkollhom jisforzaw lill-ħaddiema biex joqogħdu għall-overtime għax dawn jgħidulhom li l- overtime għalxejn jagħmluh peress li dak li jaqilgħu jeħodulhom il-gvern.

Dawn qaluli li b'din il-miżura żgur se jsibu aktar ħaddiema lesti biex jaħdmu overtime meta jiġu mitluba u dan għaliex kull ewro li jaqilgħu se jibqagħlhom fil-but.

Fuq din ta' l-overtime m'għandniex noqogħdu nġibu l- iskużi fuq l-abbużi.

L-abbuż jista' jsir f'kull ħaġa, f'kull mod u f'kull ħin.

Illum missna niftaħru li għandna l-għodda kollha neċessarja sabiex naraw li din issir bl-aktar mod trasparenti.

Jien persuna li ma niflaħx nara l-abbuż, idejjaqni l-abbuż u nemmen li min hu b'saħħtu għandu jaħdem sabiex jaqla' l-għajxien tiegħu, pero' mill-banda l-oħra min hu bla xogħol u min huwa żvantaġġat, għandna ngħinuh bis-serjeta'.

U hawnhekk nixtieq nenfasizza fuq il-kelma "bis-serjeta'".

Bħalissa għaddej eżerċizzju fuq min qed jieħu r-relief.

Nerġa' ngħid u nerġa' intenni li naqbel perfettament li għandna nkunu viġilanti.

Il- benefiċċji qegħdin hemm għal min veru għandu bżonnhom imma jiena ngħid li m'huwiex fair li nagħmlu witch-hunt sabiex inqaċċtu n-nies minn fuq il- lista.

Nerġa' ntenni dak li għedt ħalli ħadd ma jinterpretani ħażin.

Jiena ma naqbilx ma' l-abbuż u għandna nagħmlu gwerra kontinwa kontra min qiegħed jieħu xi benefiċċju li m'huwiex intitolat għalih, pero' mhux sew li jkollok persuni li tkun taf - u li tista' taħlef għalihom - li qed jgħixu bil- ħniena tal-benefiċċju u lil dawn noqogħdu nibagħtu għalihom kuljum, daqqa għall-kopja ta' l-irċevuta tal-kera, daqqa għal kopja tal-kont tad-dawl u għal mitt ħaġa oħra.

Per eżempju, persuna fuq ir-relief u tgħix f'post bil- kera fix-xahar kif tista' taffordja li tħallas sabiex jinqaleb l-arloġġ tad- dawl fuqha?

Lili qaluli li hemm spiża ta' xi Lm200 li jridu jitħallsu f'daqqa sabiex kont tad-dawl jinqaleb.

U meta ma jkollhomx il-kont tad-dawl fuqhom qed jibagħtu għalihom u kultant iwaqqfulhom ukoll iċ-ċekk tas- sussidju fuq is-surcharge.

B'dan il-mod qed jagħmlulhom ħajjithom infern.

L-abbuż huwa ħażin u tajjeb li naraw li dan ma jsirx iżda ejjew inkunu raġjonevoli u nimxu ma' kulħadd xorta.

Sur President, ftit tal-ġranet ilu attendejt għal seminar organizzat mill-federazzjoni ta' l-industrija.

Kienu sagħtejn u nofs interessanti fejn fuq il-panel kien hemm il-Prim Ministru Lawrence Gonzi, Dr. Alfred Sant, Dr. Harry Vassallo u Dr. Josie Muscat.

Magħhom kien hemm il-ġurnalista Vanessa McDonald li bdiet tagħmel mistoqsijiet lill-kelliema fuq l-industrija u fuq suġġetti relatati magħha.

Kien hemm udjenza sabiħa magħmula min-nies ġejjin mill-industrija u li wara huma wkoll kellhom iċ- ċans jagħmlu mistoqsijiet u jgħaddu kummenti lill-kelliema.

L-aktar li kien hemm ilmenti kienu fuq it-tariffi tal-portijiet u fuq is-servizz tat- trasport offrut mill-industrija, pero' jiena se nsemmi ftit kummenti oħra li smajt għaliex naħseb li jkun tajjeb li dawn jitwasslu f'din il-Kamra.

L-ewwel kumment li sar kien mis-Sur Joe Magro tal-Magro Brothers, fejn dan qal li llum qiegħda ssir xi ħaġa frekwenti li l-vapuri jibqgħu għaddejjin minn Malta u jaqbżuha.

Għalhekk qegħdin isibuha diffiċli li jkollhom servizz kontinwu lejn l-Ingilterra.

Il-prim ministru qal li ma jafx biha u li kien se jiċċekkja fuqha.

Saru kummenti wkoll fuq il-famużi port charges li kellhom jinżlu b'mod raġonevoli.

Fost dawk li wasslu l-ilment tagħhom kien hemm is-Sur Gouder tal-Hompesch Steel li qal li l-ispejjeż tat-tariffi baqgħu għoljin wisq.

Il-prim ministru qallu li hu ma kienx ta' din l- impressjoni għaliex kien mingħalih li niżlu.

Għalhekk qallu li kien se jara li dak li kien qed jintqal lilu waqt din il-laqgħa kienx minnu.

Il- kummenti li smajt jien minn taħt l-ilsien tawni x'nifhem li dan ir-roħs fil- prezzijiet tal-port charges kienet biss ħolma.

Xtaqt insemmi xi ħaġa fuq l-industrija tal-films.

Dan huwa qasam li fih pajjiżna kellu ħafna suċċessi iżda dawn is-suċċessi ma kenux kontinwi.

Filli jkollok xahar, xahrejn, tlieta jew erba' xhur ta' xogħol u wara jridu jgħaddu x-xhur sabiex terġa' tara xi ftit xogħol fuq xi riklam jew dokumentarju.

Naħseb li b'aktar għaqal, b'aktar ħidma bis-serjeta' u b'aktar inċentivi jista' jkollna aktar ġranet ta' xogħol fis-sena fuq film productions.

Waqqafna l-Malta film commission sabiex nindukraw dan is- settur pero' jiena nemmen li jista' isir aktar.

Bħalissa wasal sabiex jibda xogħol fuq film kbir f'pajjiżna.

Fil-fatt diġa' bdew ġejjin nies barranin ġewwa pajjiżna.

Dan se jkun film li se joħloq ħafna mpjiegi u t- tama tiegħi, minkejja li wasalna lejliet l-elezzjoni, hija dik li jkun hemm ġustizzja fuq il-mod ta' kif jiġu mpjegati ċerti nies.

Nittama li ma jiġux impjegati biss nies ta' tendenzi partikolari.

Wegħda eterna – biex insejħilha hekk, għax naħseb hekk saret din – li reġgħet issemmiet f'dan il-budget hija l-bini mill-ġdid tal-Crafts Village f'Ta' Qali.

Din ilha tiġi mwiegħda għexieren ta' snin u naħseb li ħafna minna lanqas konna hawn meta saret l-ewwel wegħda minn Dr. George Bonello du Puis.

Għal snin sħaħ ma sar xejn.

Fit-22 xahar li konna fil-gvern aħna konna tlaqna bis-serjeta' dwar din l-issue, konna ħejjejna pjanti u dokumenti u konna qed nistennew l-approvazzjoni mill-planning authority sabiex jibdew ix-xogħlijiet.

Imma meta reġa' tela' gvern Nazzjonalista fl- 1998, reġa' beda jwebbel lill-inkwilini li x-xogħol dalwaqt jibda.

Xahar wara xahar u sena wara sena, tissemma' data ta' meta se jibdew ix- xogħlijiet imma l-ebda target date li ssemmiet ma nżammet.

Sur President, jiena ltqajt ma' l-inkwilini f'Ta' Qali għal diversi drabi u kollha semmewli l-konsultazzjoni finta li kien hemm magħhom u dwar kif marru għandhom bi proġett lest u qalulhom take it or leave it.

Dawn ma kellhomx għażla.

Illum, lejliet l-elezzjoni, fid-diskors tal-budget reġgħet isemmiet il-Crafts Village ta' Ta' Qali.

Ftit tal-ġranet ilu jiena rajt li ħarġet l-ewwel tender minn tnejn sabiex jitlaq il-proċess ta' bini ta' villaġġ modern u anke hawn, erbgħa xhur ilu – eżattament fit-12 ta' Lulju li għadda – l-Onor.

Mugliett u l-Onor.

Vassallo kienu ħabbru li t- tenders għax-xogħlijiet kellhom joħorġu f'Awissu.

Illum nafu li t-tender – dan l-ewwel wieħed minn tnejn – jagħlaq fit-8 ta' Jannar.

Imbagħad qalulna li għandna l-proċess tal-ġudikazzjoni, u qalulna wara li jibdew ix- xogħlijiet ta' twaqqigħ, aktar tard matul is-sena d-dieħla, se jibda l- bini.

Anke hawnhekk, bħala gvern Laburista ġdid se nitilqu mill-ewwel b'konsultazzjoni wiesgħa u trasparenti ma' l-inkwilini ħalli mbagħad inkunu nistgħu nitilqu bis-serjeta' fuq dan il-proġett li ilu jistenna s-snin.

Sur President, taħt dan il-gvern drajna bi proġetti li jistennew, bi proġetti li jissemew u jibqgħu fuq l-ixkaffa u oħrajn li jekk jibdew, idumu ħafna iktar minn dak li jkun miftiehem sabiex jitlestew.

Naħseb li każ klassiku kien il-famuż sptar Mater Dei li beda snin ilu u li l-ispiża tiegħu kienet mod u mbagħad illum splodiet u naħseb li ħadd ma jazzarda jsemmi ċ-ċifra eżatta.

Imbagħad għandna l-famuż bridge ta' Manwel Dimech.

Naħseb li kulmin jiffrekwenta Paceville fil-weekend jara x'konfużjoni qed ikun hemm f'dawn in-naħat.

Tibża' tersaq lejn dawk l-inħawi.

Issa dan mhux għal xahar imma naħseb li għal snin sħaħ.

Naħseb ilna aktar minn sena għaddejjin b'dan il-proġett u ma nafux meta se jkun lest.

Isemmu xahar, imbagħad isemmu xahar ieħor imma x-xogħol għadu fuq lane waħda.

Imbagħad hemm il-portijiet ta' l-Imġarr u taċ-Ċirkewwa u anke hawnhekk kellna spiża li qabżet ħafna s-somma oriġinali.

Naħseb li lanqas biss niftakru kemm kemm ilu għaddej il-proġett.

U żgur li dawn huma affarijiet tal-mistħija!

Dan biex ma nsemmux l-ammont ta' toroq arterjali li damu ħafna aktar mid- data mwiegħda sabiex jitlestew u b'overruns esaġerati.

Issa ħarrġulna b'salt proġetti dwar il-Port il-Kbir.

Qalulna li se jkollna riġenerazzjoni tal-Port il-Kbir.

Issa hawn irrid ngħid li dan wasal wara li semgħu li aħna tal-partit Laburista konna għaddejjin b'laqgħat ta' konsultazzjoni ma' NGOs, għaqdiet u kunsilli lokali fid-dawra tal-Port il-Kbir dwar x'se nagħmlu mill-Port il-Kbir u l-madwar.

Kif tista' temmen il-wegħdi li saru fuq il-Port il-Kbir meta għandna wegħda li ilha ssir għexieren ta' snin fl- istess Port il-Kbir u din għadha ma twettqitx!

Għall-grazzja t'Alla jiena ngħix fin-naħa tal-Port il-Kbir, fin-naħat tal- Kottonera u se nibda bil-famuż proġett tal-Kottonera u l-lukanda li suppost inbniet hemmhekk.

Twaqqa' il-bini li kien iġġarraf – s'hawnhekk tajjeb u ngħidilhom prosit – pero' għaddew aktar minn tmien snin minn meta telaq dan il-proġett kontroversjali u s'issa lanqas ġebla waħda għadha ma tpoġġiet f'din il-lukanda l-ġdida.

U dan meta nafu li fin-naħat t'isfel ta' Malta lanqas biss hemm lukanda waħda.

Imbagħad hemm il-famuż bini tal-Maċina li wkoll jifforma parti mill-proġett tal-Kottonera.

Hemmhekk hemm ħerba u hija xi ħaġa tal-mistħija kif ippermettejna li ġawhra storika bħal din, titħalla tispiċċa f'dan l-istat!

Il-car park ilu jissemma' għal għaxar snin u huwa marbut ma' l-istess proġett.

Sur President, jiena ngħix hemmhekk u nqatta' ħafna ħin f'dawk in-naħat u għalhekk nieħu gost nara li jkun hemm affarijiet ġodda li qed isiru f'dawn in-naħat.

Għalkemm in-negozji jidhru li sejrin mhux ħażin, dawn qegħdin jilmentaw fuq in-nuqqas ta' parkeġġ.

Illum anke li tidħol Sant'Anġlu bil- karozza sar ristrett u dan minkejja li kienu ġew imwiegħda car park taħt il- ground ta' l-iskola primarja ta' Bormla sabiex imbagħad jingħaqad max-xatt tal-Birgu.

Dan il-ground kienet inqatgħet biċċa minnu u kien sar xi studju fuq kif se jħaffru, pero' minn dan kollu ma sar xejn u sal-lum għadna kif konna.

Issa ta' min jgħid li fil-Kottonera llum kompliet tisplodi l- problema ta' parking u allura kif irridu li jkompli joktor in-negozju f'dawn in-naħat meta min jiġi hawn jaqta' qalbu sabiex jipparkja?

Iddum is- sigħat sabiex issib fejn tipparkja u mbagħad tispiċċa titlaq lura.

Nixtieq insemmi wkoll il-famuż proġett ta' Baċir Nru. 1 li ilu jissemma' għal ħafna snin.

Jiena ngħix eżatt faċċata tal-baċir u bħal kull Bormliż u bħal kulmin jgħix fil-Kottonera, jiena għandi l-ħolma li l-Baċir Nru. 1 jinbidel fl-attrazzjoni li ilna mwegħdin biha għal ħafna snin.

Jiena niftakar anzjani jistaqsuni jekk humiex se jilħqu ż-żmien li jispiċċa l- baċir!

Ħafna minnhom sfortunatament ma laħquhx dan il-mument.

Lanqas aħna għadna ma lħaqnieh, aħseb u ara!

Iżda hawn tajjeb li nfakkru ftit kif ħadmu dawn in-nies dwar il-Baċir Nru. 1.

Dawn għamlu żmien iwaħħlu fit- tarzna li ma reditx tagħtihom lura dan il-baċir u imbagħad, fis-sajf ta' l- 1996, meta konna fl-istess perijodu li ninsabu fih illum, jiġifieri lejliet l-elezzjoni, imlew id-djar tal-Kottonera b'fuljett mimli kuluri dwar il- bidla li kienet se sseħħ fid-daħla tal-baċir u tal-madwar.

In- Nazzjonalisti reġgħu telgħu fl-1998 u reġgħu telgħu fl-2003, pero' l-baċir għadu l-ġerħa li kien fiċ-ċentru ta' Bormla.

Illum qed jerġgħu jgħidu li qed jistennew l-approvazzjoni tal-MEPA u dan għaliex wara li l-MEPA kienet approvat il-proġett oriġinali, l-investituri għoġobhom jagħmlu xi bidliet sinifikanti għall-aħħar u fejn qed naraw żieda kbira ta' binjiet residenzjali.

Għal darb'oħra jiena ngħid li hawnhekk għandna spekulazzjoni kbira ta' art li għal ħafna snin lanqas ħadd ried jersaq lejha.

Xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar SmartCity, proġett li qed jgħidulna li fuq perijodu ta' tmien snin se joħloq 5,600 impjieg.

J'Alla jiġri hekk!

Aħna nieħdu pjaċir nisimgħu dan u j'Alla nibdew naraw l-ewwel żviluppi bis- serjeta' f'dawn in-naħat.

Bħala gvern Laburista ġdid nwiegħdu kull appoġġ u nkoraġġiment sabiex ix-xogħol fuq dan il-proġett jimxi 'il quddiem u jseħħ hekk kif ipprogrammat.

Fl-istess waqt irridu naraw li tingħata spinta akbar sabiex aktar żgħażagħ ikunu ppreparati fl-oqsma ta' l-informatika u f'oqsma oħra relatati magħha.

Dan sabiex meta jibdew jinħolqu l-impjiegi fi SmarCity ikollna biżżejjed ħaddiema Maltin imħarrġa.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar it-tarzna ta' Bormla.

Hawnhekk insibu ħaddiema bieżla, pero' fl-istess ħin imbeżża' għaliex ma jafux x'hemm lest għalihom.

Minkejja li jagħmlu x-xogħol kollu mitlub minnhom, xogħol li jiġi mfaħħar mis-sidien tal-vapuri, dawn il-ħaddiema ma jafux x'jista' jiġri mill-impjieg tagħhom.

Jiena ngħaddi minn hemmhekk kuljum u għall-grazzja ta' Alla, it-tarzna bħalissa tinsab mimlija bil-vapuri għax-xogħol.

Il- gvern pero' diġa' kien għamel eżerċizzju sabiex naqqas numru kbir ta' ħaddiema mit-tarzna.

Uħud minnhom ingħataw skemi ta' rtirar kmieni filwaqt li oħrajn intbagħtu ma' entitajiet governattivi jew kunsilli lokali sabiex jagħmlu xogħol totalment differenti minn dak li kienu jagħmlu fit-tarzna.

Issa dawn kienu nies tas-sengħa.

Minkejja dan kollu, illum qed nisimgħu li għad għandna ħafna problemi fit-tarzna.

Bħala gvern Laburista ġdid aħna se nassiguraw ħidma sabiex il-bidliet li hemm bżonn isiru fit-tarzna, isiru bl-appoġġ tal-gvern.

Dan b'għan wieħed u ċar; li t-tarzna timxi 'l quddiem u terġa ssir waħda mill-aqwa tarznari fil-Mediterran.

Il-ħaddiema jridu x-xogħol, pero' jridu wkoll lil min jagħmlilhom il-kuraġġ u mhux lil min il-ħin kollu jiġri warajhom bis-sejf ippuntat ma' għonqhom.

Aħna nemmnu li dan il-budget kien eżerċizzju ta' l- aħħar minn gvern li qed jara li t-terminu tiegħu wasal fl-aħħar.

Dan huwa gvern li ilu 20 sena fil-poter u huwa jinsab nixef mill-ideat dwar kif għandu jmexxi 'l quddiem lil pajjiżna.

Aħna bħala gvern Laburista ġdid għandna pjani lesti f'kull settur tal-ħajja sabiex hekk kif ningħataw it- tmexxija tal-pajjiż, nitilqu bla ebda telf ta' ħin sabiex inġibu dan il- pajjiż fuq saqajh.

B'dan il-mod il-familji tagħna jkunu jistgħu jgħixu aħjar, l-industrija tagħna tiġi trattata aħjar u taħdem id f'id mal-gvern sabiex tkompli tissaħħaħ.

Barra minn hekk ikollna tmexxija ta' gvern li tkun serja u trasparenti, fejn neqirdu l-ħela u l-ispejjeż żejda li jkollu jagħmel tajjeb għalihom il-poplu.

B'hekk biss jista' jkollna d-differenza għall-aħjar.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, huwa pjaċir tiegħi li nitkellem fuq il-miżuri tal-budget għax huma miżuri verament importanti u determinanti għall-ħajja tagħna ġo dan il-pajjiż.

Jindikaw ukoll bidla fil-mod ta' kif wieħed iħares lejn kif għandu jagħmel il-budget, pero' xtaqt nibda billi nagħmel żewġ osservazzjonijiet.

L-ewwel ħaġa l-budget m'huwiex manifest elettorali.

Il-budget m'huwiex wegħdi fl-arja, imma jinkludi affarijiet konkreti, affarijiet li se jimmaterjalizzaw ruħhom u se jsiru fir-realta'.

Hawnhekk mhux biss kellna d-diskors tal-budget u l-approvazzjoni ta' kull ministeru imma issa qegħdin niddibattu l-artikoli varji fil-liġijiet differenti sabiex dak li jingħad u li ġie approvat fil-budget, jiġu fis-seħħ b'mod definittiv.

Dan ifisser li l-affarijiet kollha li l-gvern elenka, - mhux li se jwiegħed li se jagħmel - attwalment jibdew jaħdmu.

Rigward l-elezzjonijiet ġenerali, dawk jitolbu li wieħed jagħmel manifest elettorali, pero' dan li qed nagħmlu llum huwa konklużjoni ta' dak li ġie mwiegħed fl-2003.

Meta kien hemm elezzjoni u f'dik l-elezzjoni din in-naħa tal-Kamra ġiet eletta mill-poplu.

U dak li qed jitwettaq illum huwa parti minn dak il-manifest elettorali ta' l-2003.

It-tieni punt li xtaqt nagħmel, li naħseb huwa punt importanti, huwa li hawn ġew irridu wkoll inbiddlu ftit il-mentalita' ta' kif inħarsu lejn il- budget u lejn il-miżuri tal-budget.

Qiegħed ngħid hekk għaliex ċerti drabi ninnota li l-kelliema, sija dawk li jieħdu sehem f'dan id-dibattitu u anke dawk li tkellmu fil-budget in ġenerali, ma jassigurawx biżżejjed ix-xenarju l-ġdid, ir-realta' ġdida ta' l-Unjoni Ewropea.

Ir-realta' ġdida ta' l- Unjoni Ewropea tfisser li anke l-qafas sħiħ tal-budget kellu ġo fih regoli ġodda li qabel ma kenux applikabbli.

Per eżempju, hemm il-fatt li l-budget tagħna qiegħed jerġa' jiġi skrutinat mhux biss hawn Malta, imma qiegħed jerġa' jiġi skrutinat barra minn pajjiżna, min-nies li huma esperti fis- suġġett.

Din hija dimensjoni kompletament ġdida li qabel ma kellniex.

Issa hawnhekk kelli l-opportunita' għall-ewwel darba f'ħajti li nisma' in-naħa l-oħra tal- Kamra tagħmel speċi ta' manifest elettorali ta' dak li se twettaq wara l- elezzjoni li ġejja minflok ma tat risposta għad-diskors tal-budget.

Ħafna drabi tan-naħa l-oħra ma jirrealizzawx – u forsi lanqas il-poplu ma jirrealizza - li dan id-diskors sfortunament ma jieħux biżżejjed in konsiderazzjoni x-xenarju l-ġdid li mmaterjalizza ruħu wara sħubija fl- Unjoni Ewropea.

Dan iwassalni sabiex ngħid li rridu nagħmlu din il-bidla fil-mentalita' mhux biss tagħna l-parlamentari.

U aħna l-parlamentari m'għandniex nagħtu impressjonijiet żbaljati lill-poplu li jaħseb li aħna għandna xi stat fejn il-gvern jista' jagħmel li jrid u fejn saħansitra jista' jġib l-ilma jiżfen.

Illum, fortunatament għall-poplu, qegħdin imseħħbin fl-Unjoni Ewropea, fejn il-gvernijiet huma aktar marbuta u allura jridu aktar joqogħdu attenti fil-miżuri ekonomiċi jew fil-proposti ekonomiċi li huma jressqu.

Din il-ħaġa tkabbar is-serjeta' fl-affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Onor. Joe Cuschieri naf li m'intix qiegħed taqbel miegħi, u m'iniex nippretendi li taqbel miegħi, pero' dan il-punt għadu ma wasalx biżżejjed u hemm bżonn li nagħmluh.

It-tielet punt importanti li wieħed irid jikkonsidra huwa li dan huwa budget li rnexxielu jżomm żewġ binarji importanti.

L-ewwel ħaġa li bl-ebda mod ma jxekkel l-impetus, l-isforzi u d-direzzjoni importanti li saru lejn ekonomija aktar b'saħħitha u libera.

Qiegħed ngħid libera fis-sens li l- ekonomija m'hijiex liġi tal-ġungla imma hija ekonomija fejn l-istat ma jillimitahiex anzi jibnilha wkoll il-qafas tal-liġi.

Qabel kellna setturi li ma stajniex noperaw fihom għax kien hemm bżonn li jkollna l-liġi u l- gvern għamel dawn il-liġijiet li jidhru bl-aktar mod lampanti fis-settur finanzjarju.

Issa dan il-budget fl-ebda mument m'hu qed ixekkel dan kollu, u indipendentement mill-miżuri pożittivi kollha li kellu fih, jiena ngħid li dik hija diġa' miżura pożittiva.

Hija miżura importanti li l-gvern mhux qed jieħu miżuri li permezz tagħhom joqtol il-mekkaniżmu tas-suq.

U filwaqt li kien qed jagħmel hekk, fl-istess ħin il-gvern għamel bilanċ u ħa ħsieb li jagħmel diversi miżuri ta' ġustizzja soċjali.

Mela l-miri ekonomiċi tal-pajjiż huma kollha mmirati sabiex tikber l- ekonomija, pero' fl-ebda mument m'aħna qegħdin inġibu l-bniedem għas- servizz ta' l-ekonomija.

Qegħdin inżommu l-ekonomija għas-servizz tal- bniedem.

U proprju minħabba f'hekk li meta wieħed jaqbad diversi miżuri tal- budget li aħna għamilna jsib li hemm kwantita' kbira ta' miżuri li huma marbuta ma' kriterji profondi ta' ġustizzja soċjali.

Politikament f'dan il- budget hemm erba' żwiemel tal-battalja li jissemmew il-ħin kollu, fosthom iċ-children's allowance, il-kwestjoni tat-tax bands u diversi affarijiet oħra li huma importanti.

Imma hemm diversi miżuri oħrajn li umilment xtaqt nagħmel aċċenn għalihom għaliex dawn huma marbuta mal-kriterji li għandna hawnhekk fil-liġi.

Hawnhekk insibu elenku verament interessanti.

Per eżempju, b'seħħ mill-1 ta' Jannar li ġej il-gvern se jaġġusta biż-żieda ta' l-għoli tal-ħajja l-massimu tad-dħul sabiex persuna tikkwalifika għall- allowance supplimentari.

B'dan il-mod ħadd m'hu se jitlef din l-allowance minħabba ż-żieda ta' l- għoli tal-ħajja.

Naħseb li din hija miżura li tolqot faxex li qegħdin 'l isfel fis-soċjeta' tagħna u li huma faxex li sfortunatament, bl- aġġustamenti li aħna nagħmlu, inżiduhom fuq parti u qisna neħduhilhom minn parti oħra.

Issa din hija miżura li qiegħda tindirizza verament lil dawk li jeħtieġu din l-allowance supplimentari.

Għandna wkoll l-għoti ta' benefiċċju lil dawk li jgħinu fit-trobbija ta' ulied ħaddieħor, dak li ngħidulu l-fostering allowance.

Din se tiżdied minn Lm5 għal Lm17 fil- ġimgħa.

Naħseb li din hija wkoll miżura importanti.

Jiena xi jumejn ilu ltqajt ma' familja li qiegħda tagħmel opra ta' karita importanti permezz tal-fostering għaliex inzertat li l-familja ta' din it-tarbija qegħdin f'ċirkostanzi diffiċli u fil-mument sabu bħala forċina din il-familja.

Naħseb li hija miżura mill-aktar tajba li qiegħda tirrifletti wkoll ċaqliq fiż-żmien.

U għaldaqstant minn Lm5 fil-ġimgħa qegħdin nitilgħu għal Lm17 fil-ġimgħa.

Miżura oħra tajba hi li l-għotja għat-tfal orfni se tiżdied minn Lm4.74 għal Lm20 fil-ġimgħa.

Naħseb li din hija wkoll miżura importanti ħafna.

Aħna dejjem niġu mgħallma li bħala politiċi, l-ewwel li trid tipproteġi huma dawk li huma ltiema, dawk li huma romol u dawk li huma fl-inqas faxxa tas-soċjeta'.

Huwa għalhekk li naħseb li din hija miżura importanti ta' ġustizzja soċjali li sfortunatament ma tantx iddiskutejniha.

Jiena nħoss li hawnhekk għandna nqiegħdu din il-miżura fil-kriterju tad-diskussjoni.

Punt ieħor li ftit ingħata mportanza u li hemm bżonn niddiskutuh hawnhekk ukoll hija li se tiddaħħal ħelsien mit-taxxa sa massimu ta' Lm429 fis-sena għar-rigward ta' tfal li jattendu l-kindergartens privati.

Il-gvern se jagħti lura madwar Lm170,000 lill-ġenituri li jibagħtu lill-uliedhom f'kindergartens privati.

Din hija wkoll miżura importanti u li tirrifletti s-soċjeta' tagħna għaliex illum għandek aktar nisa li qegħdin joħorġu għax- xogħol u li għandhom bżonn forom ta' sapport, forom ta' għajnuna, forom ta' forċini li permezz tagħhom ikunu jistgħu jsibu s-sitwazzjoni tagħhom ferm aktar faċli sabiex jintegraw fis-soċjeta' u jżommu lilhom infushom ekonomikament għaddejjin.

Punt ieħor huwa dak li b'effett immedjat ir-romol se jiġu eżentati milli jħallsu t-taxxa tal-boll, causa mortis, fuq il-parti tal-wirt marbuta mad- dar residenzjali tagħhom sakemm din ma tinbiegħx qabel il-mewt ta' min jibqa' ħaj minnhom.

Din hija wkoll miżura ta' ġustizzja soċjali u hija miżura importanti.

Hawnhekk xtaqt umilment infakkar li anke din is-sena għamilna miżura importanti ta' ġustizzja soċjali meta emendajna l-kodiċi ċivili sabiex fejn ikun hemm każijiet ta' koppji li jkollhom kontijiet bankarji flimkien, u wieħed minnhom jew waħda minnhom sfortunatament tiġi nieqsa, għal dak il-perijodu ta' żmien li ssoltu wieħed irid jistenna sakemm toħroġ il-pensjoni tiegħu, lil min jibqa' ħaj tajnih il-possibilita' li jista' jiġbed mill-bank sa Lm2,500 minn dak il-kont bankarju.

Din hija bidla kbira fuq dak li kien hemm qabel għaliex qabel inti stajt tiġbed flus għall-ikel ta' xahrejn jew inkella għal ħwejjeġ marbutin mal-vistu.

Qabel ma kenux jagħmlu xahar jew xahrejn vistu imma kienu jagħmlu snin twal.

Għalhekk kien hemm dan l-artikolu apposta sabiex jieħu ħsieb din il-biċċa tax-xogħol.

Illum neħħejna x-xahrejn, neħħejna r-rabta ta' l-ikel biss, neħħejna l-kwestjoni tal-vistu u ħallejna l-ammont ta' Lm2,500 li jista' jittieħed għal kulħadd.

Miżuri oħra importanti ħafna u li naħseb jixirqu wkoll attenzjoni hawnhekk saru fir-rigward ta' persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom.

Hawnhekk għamilna numru ta' miżuri li verament jixraq li wieħed jerġa' ifakkarhom u jirrepetihom.

Aħna qegħdin ngħidu li persuni b'diżabilita' severa, li jkunu ċertifikati mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' li għandhom bżonn ta' assistent personali, se jiġu megħjuna b'diversi modi.

L- ewwelnett se jiġu eżentati mill-ħlas ta' permessi maħruġa mill- korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ għall-impjieg ta' assistenti personali barranin u t-tieni nett se jiġu eżentati mill-ħlas tal-bolla dovuta għall- impjieg ta' l-assistent personali tagħhom.

Naħseb li din ukoll hija miżura importanti u li m'għandix dubju li l-prim ministru – li kien wieħed mill- aktar nies li mexxa 'l quddiem dan is-settur - żgur kellu f'rasu li f'xi mument jew ieħor, se jirnexxielu jġib fis-seħħ din il-miżura.

Issa din il- miżura qegħdin indaħħluha f'dan il-budget.

Din hija xi ħaġa li hija vera ta' bżonn għan-nies li huma nvoluti fl-affarijiet ta' kuljum, pero' irrid infakkar li minbarra dawn għamilna miżuri oħrajn sabiex jassistu lil dawn in-nies.

Sur President, f'dan il-parlament per eżempju, għaddejna l-liġi fuq it- trusts li tista' tgħin f'sitwazzjonijiet fejn ikollok persuni li għandhom żvantaġġ minħabba xi diżabilita'.

Dawn il-persuni jista' jkollhom trust li tkun saret mill-familjari tagħhom u b'hekk jibqa' dejjem ikollhom ċertu ntrojtu ta' flus.

L-istess għal dak li għandu x'jaqsam mal-possibilita' li wieħed jagħmel ċerti persuni ġuridiċi.

Din ukoll hija liġi li għamilna f'dan il-parlament u jekk il-Bambin irid dalwaqt inġibuha fis-seħħ.

Miżura oħra importanti għall-persuni b'diżabilita' hija dik li l-allowance ta' tfal b'diżabilita' se jitla' minn massimu ta' Lm5 fil-ġimgħa għal rata waħda ta' Lm7 fil-ġimgħa, żieda ta' aktar minn Lm100 fis-sena.

Barra minn hekk din mhux se tibqa' soġġetta għall-eżami tal-mezzi.

Rigward l-eżami tal-mezzi rrid ngħid li jien personalment, ħafna drabi sibt ċirkostanzi fejn kien ta' umiljazzjoni kbira għal dawn in-nies.

Dan l-eżami kien magħmul b'intenzjoni tajba, magħmul bl-intenzjoni li jġib ġustizzja, pero' minflok kien qiegħed jagħmel ġustizzja, aktar beda jeffettwa lil dak li jkun b'mod ħażin.

Xi ħaġa oħra li qegħdin nagħmlu hija dik li l-gvern se jipprovdi riżorsi meħtieġa lill-Aġenzija Sapport sabiex kmieni s-sena d-dieħla tinfetaħ u tibda topera d-dar għall-persuni b'diżabilita' fil-komunita' tal-Kottonera.

Naħseb li dan huwa pass 'il quddiem.

Jiena smajt lill-ħabib tiegħi l- Onor. Chris Agius jitkellem fuq il-Kottonera u ħadt pjaċir nisimgħu, pero' ndunajt li forsi kellu bżonn aktar ħin sabiex jitkellem peress li fid- diskors tiegħu semma biss l-aspetti negattivi.

Pero' dik forsi nidħol għaliha aktar tard.

Punt ieħor importanti huwa dak li l-vot tal- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' se jiżdied b'Lm20,000 sabiex ikunu jistgħu jinqdew aktar nies mis-servizz ta' għajnuniet speċjali.

Jiena kelli l-opportunita' li mmur il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' sabiex nitkellem maċ-chairman u man-nies involuti.

U hemmhekk rajt kemm dawn huma nies li għandhom qalbhom hemmhekk, li huma organizzati, li jagħmlu x-xogħol b'dedikazzjoni kbira u b'sagrifiċċju kbir.

Jiena ċert li din is-somma ta' Lm20,000 li qiegħda tiġi allokata għal servizzi ta' għajnuniet speċjali, żgur li se tissarraf b'mod tajjeb.

Punt ieħor interessanti huwa dak li fil-preparamenti għall-budget, il- kummissjoni stess u diversi ġenituri u ħaddiema f'dan il-qasam taw ħafna kontribut sabiex dawn il-miżuri li jien għadni kif elenkajt setgħu jiġu fis- seħħ.

Naħseb li dawn il-miżuri kollha fihom infushom juru kemm il-gvern huwa ntenzjonat sabiex jieħu ħsieb jipproteġi lil min huwa l-iktar dgħajjef fis-soċjeta' u fl-istess ħin li jitkabbar is-settur ta' l-ekonomija tal- pajjiż.

Issa minbarra dawk li semmejt hemm diversi miżuri oħra li għaddew u li se jissemmew minn diversi persuni oħra f'din il-Kamra.

U dawn il- miżuri huma ntenzjonati sabiex iżidu l-ġid nazzjonali.

Hawnhekk wieħed irid jikkonsidra li dan il-gvern, fis-sena li ġejja, se jżid in-nefqa fl- oqsma tas-saħħa u dawk soċjali b'aktar minn Lm26 miljun fuq din is-sena għal kważi Lm400 miljun.

Jekk narawhom f'ewro qed nitkellmu fuq €932 miljun.

U dan huwa kollu riżultat tal-ħidma għaqlija li l-gvern qiegħed jagħmel.

Issa ħidma għaqlija x'inhi?

Sur President, ħidma għaqlija tfisser żewġ affarijiet.

L-ewwelnett tfisser distribuzzjoni tal-ġid komuni ma' dawk li l-aktar għandhom bżonn.

Hawnhek nista' nagħmel elenku żgħir u nsemmi l-miżuri li ħadna favur it-tfal li huma orfni, ir-romol, il-persuni b'diżabilita' u l-pensjonanti.

Dawn huma nies li verament qegħdin fil-faxex li l-aktar għandhom bżonn ta' assistenza.

Huma dawn il-faxex tas-soċjeta' li għandhom bżonn verament l- għajnuna ta' l-istat.

U dan huwa l-mod għaqli u intelliġenti ta' kif wieħed imexxi stat modern Ewropew u stat li għandu l-benefiċċji u l-vantaġġ li qiegħed imsieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Il-bieraħ smajt lill-Onor.

Carmelo Abela jgħid li dan il-budget sar b'dan il-mod minħabba li qorbot l-elezzjoni.

Il-verita' hi li jekk wieħed iħares lura, jara li bqajna telgħin pass wara pass sakemm wasalna għal dan il- budget.

Aħna ma għamilniex erba' snin fejn kull budget kien ħażin u issa fl-aħħar wieħed, telgħet ix-xemx u bdejna naraw ir-raġġi tal-kristall.

Hawnhekk wieħed irid iżomm il-perspettiva li kemm fil-budget tas-sena l- oħra kif ukoll f'dak ta' qablu, aħna mxejna b'miżuri verament diretti sabiex l-ewwelnett naqtgħu d-debitu nazzjonali.

Hawnhekk wieħed irid jgħid li din hija an achievement li naħseb l-ebda gvern, fl-ebda żmien ma rnexxielu jagħmel.

Jiena kelli l-opportunita' li naqra l-programmi elettorali tal-partit Nazzjonalista tat-tletinijiet, u waħda mill-wegħdiet elettorali fih kienet li gvern Nazzjonalista jirriduċi d-deficit li kien għamel il-gvern ta' qabel, jiġifieri tal-constituted parties u l-Labour party.

Dan juri li f'dan il-pajjiż, l-idea li l-gvern jirriduċi d-deficit hija mira li ilha għaddejja għal dawn l-aħħar 80 jew 90 sena.

Issa dan il-gvern, immexxi mill-Prim Ministru Lawrence Gonzi, irnexxielu jnaqqas id-deficit.

Irnexxilu jagħmel dan minħabba diversi affarijiet li elenkajt fil-bidu tad-diskors tiegħi, fosthom ukoll l-aktar importanti li mill-Unjoni Ewropea issa qegħdin indaħħlu ċerta ammont ta' flus li qegħdin nonfqu b'mod intelliġenti fuq affarjiet li lilna jagħmlulna l-ġid.

Dak jippermettilna - nittama li kkonvinċejt lill-kollega tan-naħa l-oħra l- Onor. Carmelo Abela fuq din il-ħaġa – wkoll sabiex aħna nimxu biċċa biċċa fir-riduzzjoni tad-deficit, pero' fl-istess ħin inħallu l-kurrent għaddej sabiex l-ekonomija timxi 'l quddiem.

Hawn ta' min ngħid li dan ma sarx a skapitu tal-poplu jew a skapitu tal-bżonnijiet ta' kuljum tan-nies.

U f'dan il-budget irnexxielna nerġgħu nagħmlu pass ieħor 'il quddiem.

Sur President, hawn nixtieq infakkar li anke f'budgets oħrajn għamilna miżuri soċjali u għamilna passi 'l quddiem.

Per eżempju, din is-sena ma kenitx l-ewwel darba li aħna għamilna riduzzjoni fit-tax bands.

Din il- ħaġa kienet saret ukoll is-sena ta' qabel filwaqt li fis-sena ta' qabilha erġajna għamilna affarijiet oħra.

Nixtieq li nkunu ċari fuq dan.

Barra minn hekk huwa importanti li wieħed jirrealizza wkoll l-istat tajjeb u b'saħħtu finanzjarju, soċjali, ekonomiku u kulturali tal-pajjiż li fuqu wieħed jista' jibni l-pedamenti għal affarijiet oħra.

Jien ukoll nixtieq inqajjem punt ieħor għar-rigward ta' dak li kien qiegħed jitkellem fuqu l- ħabib tiegħi.

Fortunatament il-Kottonera sabet lill-partit Nazzjonalista sabiex imexxiha 'l quddiem.

U grazzi għall-partit Nazzjonalista l- Kottonera mxiet sew 'il quddiem.

Jien niftakar lill-Kottonera fi żmenijiet oħra.

Fortunatament jien, bħall-ħabib tiegħi, tifel ta' hemmhekk ukoll u naf x'inhuma l-affarijiet.

Kienet id-determinazzjoni ta' din in-naħa tal-Kamra li waqqgħet il-ħajt tal-Baċir Nru. 1.

Nista' nassigurakom li kien hemm ukoll xi diffikultajiet min-naħa ta' ċerti setturi sabiex għamilna dak li għamilna.

Kellna nwaqqgħu l-ħajt, intellgħu dik il-grada li hemm illum, kellhom jitneħħew iż-żewġ krejnijiet li kien hemm in-naħa l-oħra u ma ħallejniex aktar vapuri jidħlu hemmhekk.

Sibna wkoll id-diffikultajiet sabiex dan il-post jiġi rilaxxat definittivament f'idejn il-gvern ħalli l- gvern ikun jista' jagħmel użu minnu.

Naħseb li n-number one dock tant huwa importanti li ma nixtieqx li jkun hemm ħafna ġiri fix-xejn u nispiċċaw nagħmlu proġett li ma jkunx studjat biżżejjed.

Qed ngħid hekk għaliex fil- Birgu diġa' tqabbad in-nar u dan qabad tajjeb.

Sur President, il-ħabib tiegħi rajtu kien diplomatiku ħafna meta qal li jieħu pjaċir li qed jiżdied il-kummerċ fil-Birgu.

Il-kummerċ fix-xatt tal- Birgu qed jiżdied proprju minħabba l-miżuri tajbin li ħadna minn din in- naħa fejn ħadna ħsieb li jsir restawr tal-post b'mod intelliġenti.

Dan qabel kien post li ma kontx tiġbru għaliex kien abbandunat.

Jiena niftakar il-ħaddiema tad-dwana hemm ġew u meta kont qed nistudja fl-universita' kont sibt impjieg ma' kumpannija privata u kont immur inqassam il-formoli tad- dwana.

Niftakar dawk il-palazzi antiki kienu kollha ġew trasformati f'uffiċini make-do għan-nies tad-dwana u għal diversi affarijiet oħra li ma kienx jixraq.

Sur President, l-utilizzar ta' dak il-bini huwa tajjeb, pero' l-utilizzar irid ikun b'mod intelliġenti.

U wieħed irid jagħti kredtu lill- partit Nazzjonalista talli għamel użu tajjeb minn hemmhekk.

Illum tinżel hemmhekk u ssib pjaċir ta' mixja.

Jien ninżel spiss nimxi hemmhekk mill-Birgu sal-Kalkara u lura u niltaqa' wkoll ma' diversi persuni ta' kull idea u ta' kull twemmin politiku li jieħdu pjaċir għaliex hemm ambjent sabiħ.

Hemmhekk qed jittrakkaw ukoll ħafna opri tal-baħar verament sbieħ u hemm nies li kull darba li ninżel hemm jgħiduli bil-preċiż liema dgħajsa ġiet, liema dgħajsa ħarġet u kemm hi d-daqs tagħha.

Dan għaliex hemmhekk hemm l-interess li wieħed ikompli jkabbar l-affarijiet.

Per eżempju, fil-Birgu stess qam ħafna s-settur kummerċjali, fosthom dak tal- wine bars u l-postijiet fejn tista' tiekol.

Jien nisfida lil xi ħadd imur is-Sibt filgħaxija f'wieħed minnhom u jgħidilhom li jrid jidħol.

Jekk ma jkollokx post riservat ma tinqediex u dan kollu huwa ta' ġid għall- Kottonera.

Jiena niftakar fi żmenijiet oħra meta fil-pjazza tal-Birgu kien hemm diżastru.

Illum għamilna restawr ta' diversi affarijiet.

Hemm elenku twil ta' restawr li sar u dan jinkludi diversi knejjes u monumenti fil- Kottonera.

Hemmhekk tant kien mitluq qabel li ovvjament kellu jsir ħafna u ħafna xogħol.

Anke l-Isla.

Illum l-Isla għandha wkoll ix-xatt tagħha mimli b'ristoranti tajbin ta' l-ikel li jġibu ħafna nies lejn dawk in- naħat.

Fl-Isla stess hemm ukoll wine bars fejn tista' tmur.

Ovvjament fadal ferm aktar xi jsir.

Il-ħabib tiegħi semma diversi affarijiet li veru hemm bżonn li jsiru.

Min-naħa tiegħi naqbel li għandhom bżonn isiru, pero' importanti li jkomplu jsiru tajjeb u mhux isiru sabiex ngħidu li saru.

Jekk dawn isiru sempliċement sabiex ikunu saru, inkunu qegħdin immorru pass lura.

Sakemm m'hemm xejn wieħed jifhem, pero' meta inti tagħmel it-tajjeb, trid tkompli tibni fuq dak li għamilt bit-tajjeb.

Ma tistax tmur lura u tagħmel affarijiet li m'humiex tajbin.

Sur President, naħseb li aħna kollha kemm aħna naqblu dwar ix-xogħol tajjeb li sar fuq il-mina tal-provvista, fuq il-mina ta' Santa Liena, fuq il- knisja ta' San Pawl u fuq diversi postijiet u diversi knejjes li ġew restawrati.

Barra dawn għad hemm x'jiġi restawrat.

Għad fadal ħafna arkivji x'jiġu restawrati fosthom il-Palazz ta' l-Inkwiżitur.

Tmur meta tmur f'dan il-palazz issib li x-xogħol għadu għaddej allavolja huwa post kbir.

Dawn huma kollha sforzi tajbin minn Heritage Malta sabiex il-post jieħu lura dak kollu li kellu qabel.

Wieħed ma jridx jinsa wkoll il-mużew marittimu li hemmhekk huwa post kalamita li jġib in-nies u l-konferenzi.

Hemmhekk ukoll għandek minjiera ta' affarijiet għall-espożizzjoni u li qabel ma kenux qegħdin hemmhekk.

Sur President, dan qiegħed ngħidu sabiex wieħed ma jieħux l-impressjoni li l-partit Nazzjonalista, kemm ilu fil-gvern, ittraskura l-Kottonera.

Jekk wieħed jipprova jagħti din l-impressjoni ma jkunx qiegħed jara l-affarjiet bis-serjeta'.

Il-partit Nazzjonalista għamel ħafna xogħol.

Jiena ltqajt ma' wieħed anzjan li qalli li wara l-gwerra telgħu bil-mentalita' li l- antik trid tkissru, tfarrku u twaqqgħu.

Hekk kienet l-idea wara t-tieni gwerra mondjali, li għandek tneħħi dak kollu li huwa antik sabiex tiftaħ it- toroq.

Dan qalli li llum qegħdin jerġgħu jifhmu, mertu tal-partit Nazzjonalista, – issa dan mhux mal-partit tagħna - x'inhu l-antik fil- Birgu.

Jiena nipprova nagħmel ftit house visits - pero' żgur li ma nlaħħaqx ma' l-ammont ta' house visits li jagħmlu tan-naħa l-oħra – u rajt djar fejn in-nies reġgħu qaxxru l-ħitan u neħħew biċċiet taż-żebgħa sabiex reġgħu ħarġu lura l-fattizzi tal-post kif kien qabel.

Dan qed isir anke fil-kantini.

Jiena ċert li anke tan-naħa l-oħra jaraw l-istess affarijiet.

U dan kollu qiegħed isir min-nies għaliex hemm ir-riskoperta ta' dak li huwa ta' valur f'dak li huwa antik.

Meta nsemmu l-Kottonera ma rridux ninsew il-Kalkara u x-Xgħajra li wkoll huma parti ntegrali mill-proġett.

X'għamilna aktar fil-Kottonera?

Per eżempju, nista' insemmi l-proġett ta' SmartCity, pero' tan-naħa l-oħra jitkellmu fuq il-Kottonera qisu m'għamilniex id-djar ta' l-anzjani u l-isports complex.

Jitkellmu fuq il-Kottonera qisu m'aħniex qegħdin nibnu skola ġdida ta' Ġużeppi Despott u li m'għamilniex id-dar "Aċċess".

Jiena kelli stedina minn Radio 101 u niftakar li kont għamilt elenku sħiħ ta' affarijiet sabiex nagħti prova li fil-Kottonera ntefqu kwantitajiet kbar ta' flus.

Tant il- post kien abbandunat li sabiex terġa' ġġibu lura għall-isplendur tiegħu, trid tonfoq ħafna flus.

Per eżempju, għandek il-mina ta' l-Isla li llum hija restawrata, sabiħa u possibbli li għada pitgħada, tkun aċċessibbli għall-proġett sabiħ hemmhekk.

Fuqha ntefqu kwantitajiet kbar ta' flus li jekk niftakar tajjeb jammontaw għal bejn Lm120,000 u Lm180,000.

Dawn kollha marru sabiex reġgħu qalgħu ċ-ċangaturi u l-ġebel li kien hemm u sabiex tissewwa l-ħsara li kienet saret matul is-sekli.

Saret ukoll il- ħsara fi żmien il-gwerra u ħsara oħra li ġiet ikkawżata mill-għeruq tas- siġar li daħlu fil-bini stess.

Dawn huma affarijiet li sabiex tagħmilhom trid ħafna xogħol.

Naturalment dan ix-xogħol irid isir bil-mod il-mod u biċċa biċċa.

Jiena ngħid li n-nies tal-Kottonera huma nies li dejjem jixtiequ aktar, pero' japprezzaw dak li għandhom u japprezzaw ukoll il-fatt li l-gvern għandu direzzjoni verament tajba għal dak li jrid jagħmel u għal dak li jrid isir.

Wieħed min-nies li l-aktar ġabli tbissima kien meta waqqajna n- number 1 dock.

Issa hawnhekk, f'ġieħ il-verita', irrid infakkar li l-ħbieb tiegħi tan-naħa l-oħra kienu għamlu applikazzjoni sabiex jaqa' il-ħajt tal- baċir numru 1, pero' kienu għamlu applikazzjoni mal-MEPA sabiex jaqgħu żewġ filati biss.

Dawn iż-żewġ filati bdew jitwaqqgħu preċiżament fil-ġimgħa ta' qabel l-elezzjoni.

Jiena niftakar nara nies bil-jackhammer ġimgħa qabel l-elezzjoni jipprovaw iwaqqgħu dawk iż-żewġ filati.

U l-ewwel ħaġa li għamilt meta ġejt elett fl-1998 kienet dik li nġib kopja ta' dak il- permess.

Dan il-permess kien jipprovdi sabiex jitnaqqsu żewġ filati mill- ħajt, mentri llum dan waqa' kollu.

Il-kumment ta' dan il-ħabib tiegħi kien li hu għamel ħajtu kollha b'ħajt sħiħ quddiemu, u issa għandu problema għaliex tant dieħla xemx li kellu bżonn jagħmel is-sun-tan lotion.

Sur President, il-miżuri ta' gvern serju ma jistgħux isiru f'daqqa.

U meta nies fil-politika jgħidu li se jagħmlu l-affarijiet fi żmien erbat ijiem jew fi żmien ġimgħa, ikunu qegħdin jitilfu l-kredibilita' u s-sustanza tagħna kollha.

Dan għaliex ilkoll kemm aħna nafu li sabiex tagħmel ċerti miżuri, trid tgħaddi minn ċerti fażijiet, trid tgħaddi minn ċerti sistemi ta' regoli u ta' prattika li ovvjament jirrikjedu ammont ta' ħin.

Dan huwa redikolu speċjalment illum fejn il-kredibilita' tal-politiku qiegħda l-ħin kollu tiġi attakkata.

Waħda mill-affarijiet li l-aktar iweġġgħuni hija dik meta niltaqa' ma' nies li jgħiduli li ma jafux jekk jemmnux lilna jew lil tan-naħa l-oħra peress li aħna kollha politiċi.

Hemm ukoll ċertu kummenti minn ċerti nies fil-professjonijiet li jgħidulek dik politiku qalilek u allrua ma fihiex sustanza, ma fihiex verita'.

Naħseb li ż-żewġ naħat tal- Kamra għandna nagħtu s-sehem tagħna b'mod determinanti sabiex inneħħu din il-perception.

Wara kollox il-politika hija professjoni wkoll u aħna neżerċitawha bħala professjoni.

Sur President, min f'din il-Kamra m'għamilx sagrifiċċji kbar mal-familja tiegħu jew m'għamilx sagrifiċċji kbar għall-karriera tiegħu u abbanduna elf ħaġa?

Ċerti drabi n-nies jgħidu li aħna mġienen li nibdew il-ġurnata filgħodu u nispiċċawha tard filgħaxija għaliex immorru nħabbtu l-bibien u niġu l-parlament niddiskutu.

Din hija ħajja ta' sagrifiċċju kbir u li aħna stess inwaqqgħu għaċ-ċajt meta ma nkunux serji billi ngħidu li se nwettqu l- affarijiet fi żmien qasir meta nafu li dan nistgħu nwettquh biss wara ċertu tul ta' żmien u f'ċertu binarju.

U jekk kemm-il darba għedna li se nwettqu xi ħaġa, pero' ma wettaqnihiex, irridu nagħtu spjegazzjoni għalfejn ma wettaqnihiex.

Hemm diversi affarijiet li jiena xtaqt li wettaqt, pero' ma rnexxilix inwettaqhom u nista' niffaċċja lill-poplu u ngħidlu li ma rnexxilix nagħmel dik il-biċċa tax-xogħol minħabba li ġara hekk.

Dan huwa l-vantaġġ kbir li aħna għandna f'pajjiż demokratiku li għandu jkun matur u li għandu jimxi aktar 'il quddiem.

Dan il-budget – qiegħed nieħu pjaċir li nista' nagħti sehem f'dan id-diskors – huwa proprju wieħed li jorbot lilu nnifsu ma' ħafna rbit ta' ċertezza.

Naħseb li kulmin joqgħod iqis lill-prim ministru, jinduna li huwa bniedem, li jekk ma jkunx ċert fuq xi ħaġa, ma jgħidhiex.

Jinduna wkoll li huwa bniedem li jekk jista' jkun ma jgħidx kliem żejjed.

Jiena ma rridx nagħmel xi idolatrija jew xi kult tal-personalita' għaliex dawn huma affarijiet li ma nemminx fihom, pero' ejjew ilkoll kemm aħna, fuq iż-żewġ naħat tal- Kamra, nimxu ftit aktar 'il quddiem b'dan il-mod!

Hemm barra hemm ġlieda għal politika t-tajba u hemm ġlieda għal kredibilita' tagħna.

Jekk ma nagħmlux hekk se niġu f'pożizzjoni fejn in-nies it-tajbin jitilqu minn hawnhekk u aħna ma rridux ngħaddu minnha xi ħaġa bħal din.

Għandna bżonn inkomplu nasserixxu lilna nfusna u dan irridu nagħmluh billi d-diskorsi li nagħmlu hawnhekk ikunu ntenzjonati sabiex ikunu long run.

Sur President, dak li aħna għamilna hawnhekk huwa għall-ġid tal-poplu kollu u kulħadd se jibbenefika minn dawn il-miżuri.

Forsi issa rridu aktar noqogħdu attenti għal setturi oħra tas-soċjeta' li ma ġewx indirizzati f'dan il-budget sabiex nindirizzawhom 'il quddiem.

U minflok inqajjmu l- partit ta' l-għajra, irridu mmexxu aktar il-partit ta' l-altruwiżmu u l- partit ta' dawk in-nies li jridu l-ġid lill-pajjiż tagħhom.

Jiena nagħlaq billi nirringrazzjak ta' din l-opportunita' u nixtieq nawgura li jkun hemm dibattitu aktar b'saħħtu u san fuq dawn il-miżuri tal-budget għaliex hemm bżonn li aħna l-politiċi nuru li aħna nies ta' sens u ta' sustanza.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, ħadt pjaċir nisma' lill-kollega tiegħi l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, speċjalment f'battuta li għadu kif kważi spiċċa biha meta qal li f'dan il-budget kulħadd se jiggwadanja.

Jiena ngħid li f'dan il-budget, l-aktar li se jiggwadanja se jkun il-partit Nazzjonalista għaliex huwa purament l-uniku budget li sar li fih taw ftit mill-ħafna li kienu ħadu.

Dan il-budget sar b'intenzjoni speċifika li jidħku bil-poplu u li jingannaw bil-poplu qabel l-elezzjoni ġenerali u jerġgħu jaħtfu l-poter.

Sur President, irrid ngħid li jiena bqajt sorpriż bid-diskors li għamel is- segretarju parlamentari dwar il-Kottonera.

Jiena m'iniex mill-Kottonera imma l-Kottonera niffrekwentaha u naħseb li l-kejl tal-progress fil- Kottonera ma jistax jitkejjel sempliċiment bil-wine bars li beda jiftaħar bihom li nfetħu hemmhekk.

Naħseb li sabiex tkejjel il-progress fil- Kottonera trid tmur ħafna oltre minn hekk.

Naħseb li sabiex tkejjel il- progress fil-Kottonera trid tkun wettaqt il-proġetti li gvern Laburista kien imbarka fuqhom bejn l-1996 u l-1998 u li sal-lum il-ġurnata għadhom ma twettqux.

Il-verita' hi li l-gvern raqad kompletament fuq dawn l- affarijiet.

Il-verita' hi li għandna gvern li bil-paroli jgħid ħafna u bil- fatti assolutament ma jagħmel xejn.

Sur President, jiena m'għandix l-eta' li għandu s-segretarju parlamentari, imma żgur li l-istorja politika u soċjali ta' pajjiżna segwejtha u qrajtha.

Kulħadd jaf x'sab fil-Kottonera gvern Laburista fl-1971 wara disa' snin ta' gvern Nazzjonalista bejn l-1962 u l-1971.

Kulħadd jaf kif kienu jgħixu qabel in-nies ta' dawn l-inħawi u kulħadd jaf x'għamel gvern Laburista sabiex lil dawn in-nies tahom għixien ta' ħajja kif jixraq.

Kulħadd jara l- housing estates li nbnew fil-Kottonera, il-miżuri soċjali li refgħu lill- ħaddiem, lill-familja, lill-anzjani u lit-tfal kollha.

Is-segretarju parlamentari semma' l-orfni mill-Kottonera li kienu jgħixu fl-istituti.

Bil-miżuri li ħa gvern Laburista ta' wara l-1971, bil-bini ta' housing estates u l-introduzzjoni ta' servizzi soċjali bażiċi dawn kollha ħarġu mill-istituti ppakkjati li kellna f'pajjiżna.

U fuq dan żgur li mhux se jiġi xi ħadd u jagħtini lezzjoni għaliex dan għaddejt minnu jiena personali.

Fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qegħdin inkunu mitluba mill-gvern sabiex napprovaw u jidħlu fis-seħħ il-miżuri finanzjarji li ħabbar fid- diskors tal-budget.

Din hija rutina li ssir ta' kull sena.

Issa bħalma jaf kulħadd, dan il-budget huwa ferm differenti mill-budgets li tressqu f'dan il-parlament fis-snin preċedenti matul din il-leġislatura.

Fl- opinjoni tiegħi u fl-opinjoni ta' ħafna, inkluż dawk ta' fehmiet nazzjonalisti, f'dawk li huma budgets, il-poplu tilef il-partita bl-iscore ta' erbgħa b'wieħed.

X'irrid infisser b'dan li qed ngħid?

Dan il-gvern faċilment jista' jiġi ġudikat fuq li għamel b'sempliċi paragun ma' logħba futbol fejn fuq naħa kellek team jismu l-poplu u fuq in-naħa l-oħra kellek team ieħor li jismu partit Nazzjonalista fil-gvern.

L-iskor ta' erbgħa b'wieħed jirrifletti l-ħames budgets tal-gvern Nazzjonalista u l-fatti juru li minn dawn il-budgets, il-poplu ggwadanja biss minn wieħed minnhom.

Dan il-gvern ressaq dan il-budget għall-konvenjenza politika tiegħu peress li issa ninsabu lejliet elezzjoni.

Din hija l-aktar ħaġa li qiegħda tinkwieta lill-partit Nazzjonalista u qiegħda tinkwetah għaliex jaf li l- poplu ma tistax tkompli tidħak bih.

Jaf li l-poplu għadda minn diversi esperjenzi fejn lejliet l-elezzjoni l-gvern Nazzjonalista ngannah, pero' din id-darba l-istorja m'hijiex se tirrepeti ruħha.

Sur President, dan huwa gvern li jinsab fi stat ta' disprament.

Wara ħafna kliem fil-passat li se jintroduċi miżuri soċjali, sabiex jipprova jiġbor ġieħu mal-poplu, fl- aħħar rajna budget li juri li fl-aħħar 20 sena, il-gvern tefa' lill-poplu f'rokna.

Fl-aħħar ftakar li lill-poplu qegħdin jagħfsuh u li lill-poplu naqqsulu l-livell ta' l-għixien tiegħu.

Fl-aħħar introduċew dawn il-miżuri li bihom iridu jixtru mandat ieħor għal ħames snin.

Il-miżuri li tħabbru fil-budget, li bħalma għedna huma ftit ħafna u tard wisq, qegħdin jipprovaw jixtru mandat ta' ħames snin oħra fil-poter u din hija l-istorja kollha.

Il-gvern għamel dawn il-miżuri mhux għaliex huwa gvern li għandu kuxjenza soċjali, mhux għaliex huwa gvern li għalih l-interess tal-poplu jiġi l- ewwel u qabel kollox imma għaliex irid jerġa' jaħtaf il-poter f'idejh għal ħames snin oħra.

Dan huwa gvern li jaf li tilef il-fiduċja tal-poplu u allura qiegħed jerġa' jipprova jinganna bil-familji Maltin f'dawn l-aħħar mumenti tal-poter tiegħu sabiex jerġa' jaħtaf il-poter f'idejh.

Dan huwa gvern li mingħalih se jnessi lill-poplu li qabel l-aħħar elezzjoni kien wiegħdu finanzi fis-sod, rebbiegħa ġdida u li bis-suq Ewropew Malta se tfur bil-ġid.

Illum kulħadd jaqbel, inkluż partitarji Nazzjonalisti stess, li dak li ntqal lill-poplu fl-aħħar elezzjoni mill-partit Nazzjonalista, kien ingann u qerq.

Illum kulħadd jaqbel li dak li kien ġie mwiegħed qabel l- aħħar elezzjoni ma seħħx.

Mhux talli ma sarx imma talli sar bil-kontra.

Dan huwa gvern li malli ħataf il-poter f'idejh, wara l-elezzjoni li għaddiet, qaleb kollox ta' taħt fuq u impona fuq il-poplu miżuri iebsa minflok offra dak li kien wiegħed, jiġifieri ġid, finanzi fis-sod u rebbiegħa ġdida.

Dan huwa gvern li wara l-aħħar elezzjoni lill-poplu beda jgħidlu li jrid jagħmel is-sagrifiċċji - u għamilhom is-sagrifiċċji – minkejja l-ġid li kien wiegħed.

Dan huwa gvern li tassew għadda lill- familji Maltin u Għawdxin minn sagrifiċċju ta' erba' snin sħaħ.

Matul din il-leġislatura l-familji, il-pensjonanti u l-middle class kellhom jgħaddu minn sagrifiċċji kbar u ara ma jiġix xi ħadd min-naħa tal-gvern u jgħid li dan m'huwiex minnu.

Dan il-fatt irrikonoxxewh huma stess f'diversi diskorsi tal-budget meta bdew jgħidu lill-poplu li jrid jagħmel is- sagrifiċċji.

F'daqqa waħda nbidlet id-diska u addio l-ġid, il-finanzi fis- sod u r-rebbiegħa ġdida.

Sur President, issa erġajna wasalna għal elezzjoni oħra u l-partit Nazzjonalista mingħalih li se jerġa' jqarraq u jinganna bil-poplu Malti u Għawdxi.

Dan huwa gvern li għamel erba' snin jisloħ lill-poplu u issa se jagħti lura parti minn dak li selaħ.

Jiena ngħid li l-poplu m'huwiex daqshekk stupidu.

Illum il-poplu rrealizza li lil dan il-partit ma tistax tafdah f'dak li jgħid u f'dak li jwiegħed.

Illum il-poplu rrealizza li lil dan il-partit ma tistax tafdah għaliex jgħidlek mod u mbagħad jagħmel mod ieħor.

Illum il-poplu rrealizza wkoll li lil dan il-partit ma tistax tieħdu bis-serjeta' għaliex huwa gvern inkompetenti, bla ħeġġa u mingħajr viżjoni.

Illum il-poplu rrealizza wkoll li dan il-partit fil-gvern huwa qadim mill-ideat u għajjien.

L-ideat tiegħu m'għadhomx jgħoddu għall-futur ta' pajjiżna.

Għalfejn qiegħed ngħid hekk?

Jekk inħares lejn kif marru diversi setturi matul din il-leġislatura wieħed jikkonferma dak li qiegħed ngħid jien, pero' se nagħti ħarsa lejn żewġ setturi partikolari li nsegwi mill-qrib, is-settur turistiku u l-linja nazzjonali ta' l-ajru tagħna l-Air Malta.

Matul dawn l-aħħar erba' snin rajna taxxi fuq taxxi jiġu ntrodotti fuq is-settur turistiku.

Dawn mhux neċessarjament jitħabbru fil-budget, imma jiġu ntrodotti mal-medda tal- ġimgħat u x-xhur ta' wara.

Dawn huma miżuri insensati u fosthom hemm l- għoli tal-VAT.

Dik waħedha biżżejjed hi Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nterrompejt lil ħadd u nippretendi li ta' l- anqas iħalluni nagħmel id-diskors tiegħi.

MR SPEAKER: Kompli Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOE CUSCHIERI: Dawn il-miżuri insensati taw daqqa ta' ħarta kerha lill-kompetittivita' ta' dan is-settur.

Issa dan il-kliem mhux aħna qegħdin ngħiduh imma jgħiduh l-operaturi u min jirrappreżentahom.

Mela aħna ma niltaqgħux ma' dawn in-nies?

Mela hawn xi ħadd jaħseb li aħna maqfulin f'Kamra u ma nisimgħu xejn?

Aħna niltaqgħu ma' dawn in-nies u dak li qegħdin iħossu dawn in-nies, nafuh u niġu nesprimuh hawnhekk.

Minħabba dawn il-miżuri li għadni kif semmejt rajna diversi lukandi u operaturi oħra fis- settur li bdew jaqtgħu qalbhom u ma jqisux aktar lil dan is-settur bħala wieħed vijabbli.

Dawn għalqu l-bibien tagħhom u ddiversifikaw l- investiment tagħhom f'settur ieħor għaliex is-settur turistiku ma baqgħux iħarsu lejh bħala vijabbli.

Rajna lukandi jagħlqu, iżarmaw u jkeċċu l- ħaddiema.

Matul din l-aħħar sena biss għalqu żewġ lukandi kbar.

Sa l- aħħar tas-sena mistennija jagħlqu tliet lukandi oħra ta' 3,000 sodda fiż- żona ta' San Pawl il-Baħar.

Dan biex ma nsemmix il-lista twila ta' lukandi li għalqu matul din l-aħħar leġislatura u li kieku kelli nagħmel hekk, nispiċċa nuża l-ħin kollu tiegħi fuq hekk.

Dan qiegħed ngħidu għaliex matul din il-leġislatura għalqu madwar 30 lukanda.

Sur President, irrid ngħid ukoll li tliet snin ilu, fis-settur turistiku assistejna għal wegħda oħra tal-gvern Nazzjonalista.

Fil-fatt dan qalilna li t-turiżmu f'pajjiżna kellu jiżdied b'50,000 turist kull sena, jiġifieri b'50,000 fl-2005, b'50,000 oħra fl-2006 u b'50,000 oħra matul din is-sena li qegħdin fiha.

Iċ-ċifra globali ta' turisti li jżuruna matul dawn it-tliet snin kellha tiżdied b'150,000 fuq l-ammont ta' turisti li ġew iżuruna fis-sena 2004.

Fl-2005 il-gvern mar żmerċ bi kważi 30,000 turist.

Fl-2006 mar żmerċ b'aktar min-nofs u allura, minflok morna 'l quddiem, morna lura.

Biex ngħid kollox, din is-sena mistennija li jkun hemm żieda sostanzjali, pero' xorta waħda jibqa' il-fatt li l-gvern mar żmerċ fil-mira tiegħu għal dawn it-tliet snin li għaddew.

Apparti minn dan, fejn jirrigwarda dan is-settur, f'dawn it-tliet snin assistejna wkoll għal diversi wegħdiet f'diskorsi tal-budget li finalment baqgħu ma mmaterjalizzawx.

Min-naħa tiegħi se nsemmi xi wħud minnhom biex il-poplu ma jinsiex u biex infakkru fihom lin-nies li jaħdmu fis-settur u dawk li jinvestu fis-settur.

Mela l-unika wegħda konkreta fil-budget tas- sena 2005 kienet il-famuża wegħda li għadni kif semmejt ta' 50,000 turist kull sena għal tliet snin.

Wegħda oħra kienet dik li fi ftit ġimgħat il- prim ministru u l-gvern Nazzjonalista kienu se jieħdu d-deċiżjoni dwar il- golf courses f'Malta u Għawdex.

Dan qaluh fis-sena 2005.

X'sar?

Falliment u kollox tar mar-riħ.

Imbagħad bdejna ngħidu li dan kollu falla sabiex nipproteġu l-ambjent.

Issa fid-diskors tiegħu l-prim ministru qal li ħadd m'hu se jwaqqfu fuq din.

Fid-diskors tal-budget 2006 reġa' kellna l-wegħda tal-bini tal-golf courses f'Malta u Għawdex.

X'ġara?

Reġa' ma sar xejn.

F'dak id-diskors tal- budget ta' l-2006 wegħduna wkoll li se jiżviluppaw il-bajjiet, pero' ħlief dik ta' Buġibba ma saritx għaliex dik is-sena ta' San Ġorġ kienet diġa' lesta.

Wegħduna wkoll li l-cruise liners se jibdew jorbtu fix-Xlendi f'Għawdex.

Din erġajna smajniha riċentement.

Jien ma nafx għaliex qatt ma kont ix-Xlendi u rajt xi cruise liner dieħel hemmhekk.

Dan fis-sena 2006 u l-istess dawn il-wegħdi kienu finta.

Fil-budget tas-sena l-oħra reġgħu wegħduna l-bajjiet u l-golf courses, pero' dawn ta' l-aħħar intesew u ma baqgħux jissemmew aktar.

U sal-lum la saru l-bajjiet u lanqas saru l-golf courses.

Imbagħad kien hemm ukoll numru ta' wegħdiet oħra ta' proġetti li b'xi mod jolqtu lil dan is-settur, imma dawn ukoll sparixxew u qatt ma ġew irrealizzati.

Inkella ilhom jitnikkru fihom is-snin.

Dawn il-proġetti se nsemmi ftit minnhom.

Sur President, il-crafts village ta' Ta' Qali erġajna smajna fuqu u saħansitra kellna s-segretarju parlamentari jgħid li jekk ma jinħarġux il- permessi, hu kien se jirriżenja.

Jista' xi ħadd jispjega x'inhu jiġri?

Aħna bħala partit Laburista taf kemm-il press conference u żjarat għamilna hemmhekk matul dawn l-aħħar snin!

Il-karozza tiegħi tafha bl-amment it- triq għal hemmhekk!

Dwar il-proġett tal-White Rocks ta' Baħar iċ-Ċagħaq ukoll kellna ħafna wegħdiet.

Niftakar lill-ex-ministru Refalo fil- leġislatura li għaddiet, li tgħidx kemm kien jiftaħar dwar dan il-proġett, pero' llum, jekk tmur hemmhekk taħseb li dan il-post għadu kif ġie attakkat mill-S16s.

Rigward il-bini mill-ġdid tal-Bieb il-Belt din ili nismagħha mill-1990.

Issa jekk dan isir tkun qiegħda tissewwa l-pastażata li kien għamel gvern Nazzjonalista stess.

Imbagħad fil-Belt ukoll hemm il-proġett tat-Teatru Rjal.

Dan ilna nitkellmu fuqu għal 60 sena sħaħ imma kien matul dawn l- aħħar 15 il-sena li sar diskors b'mod aktar konkret fuqu.

Kemm wegħduna li se jinbena dan it-teatru.

Mela l-ewwel issib dak il-bieb xejn pjaċevoli u mbagħad jilqgħek it-teatru mkisser u mwaqqa' li l-gvern Nazzjonalista tgħidx kemm ilu jwegħdna li se jibni mill-ġdid.

Imbagħad għandna proġett ieħor li gvern Nazzjonalista tgħidx kemm ilu jwegħdna li se jinbena mill- ġdid.

U hawnhekk qiegħed nirreferi għall-iżvilupp tal-Baċir Nru. 1 f'Bormla.

Dwar dan waqqa' biss il-ħajt.

Tajjeb, prosit, xi ħaġa tajba, pero' x'sar iktar?

Xejn.

Ilna nisimgħu minn qabel l-1996 dwar dan il-proġett u kien hawn ministri tal-gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien li tgħidx kemm ħarġu leaflets ta' kif kellu jiġi l-Baċir Nru. 1.

Madankollu sal-lum hemmhekk għadu diżastru, imma għas-Segretarju Parlamentari l-aqwa li fetħu l-wine bars fil-Birgu!

Dak l-aqwa għalih.

Taf kemm ħolqu mpjiegi dawn il-wine bars!

Jien m'għandi xejn kontra dawn il-ħwienet għaliex ġieli mmur fihom jien ukoll, pero' naħseb li dak m'huwiex l-investiment li n-nies tal-Kottonera qegħdin jistennew.

L-iżvilupp ta' Forti Sant Iermu l-istess, sena wara l-oħra jwegħduna li dan l-iżvilupp se jsir.

Imbagħad rigward l-iżvilupp tal-bus terminus f'bieb il-Belt, niftakar lill-Ministru Ċensu Galea jitkellem fuqu.

Dan is-settur għadu jaqa' taħtu, pero' minn dan il-proġett għadu ma' sar xejn.

Il-bini ta' lukanda fix-Xatt tal-Birgu li tkellem fuqha l-kollega tiegħi l-Onor.

Chris Agius.

Ilna tmien snin għaddejjin biha.

Twaqqa' l- bini dilapidat li kien hemm u baqa' ma sar xejn.

L-iżvilupp tal-Maċina fl- Isla u t-tined f'Ħaġar qim u l-iMnajdra ilna snin nisimgħu dwarhom.

Sur President, barra dawn imbagħad għandna wkoll il-proġett tal- Connections, il-lift tal-Belt, il-yacht marina tax-Xemxija, is-servizz ta' trasport bil-baħar bejn l-ibliet tal-Kottonera u ħafna aktar!

Il-mollijiet ta' l-Imġarr u ċ-Ċirkewwa ilna sejrin bihom tgħidx kemm u tafu kemm ġew jiswew aktar milli kien ippjanat?

Dan biex ma nsemmix il-famużi toroq li ġew jiswew id-doppju u t-tripplu u li suppost tlestew f'ċertu perijodu imma ġieli ħadu d-doppju u t-tripplu anke bħala tul ta' żmien sabiex jitlestew.

Bħalissa għandna l-iktar proġett famuż, dak tal-bridge Manuel Dimech li hemm f'Regional Road u li jagħti għal Paceville.

Imma bħal dan il-proġett kien hemm ħafna.

Nistgħu ngħidu l-istess ħaġa għar-riabilitazzjoni tat- toroq u l-bankini fil-Belt Valletta.

U jekk kien hawn żewġ proġetti li saru hemmhekk, dawn saru bejn l-1996 u l-1998 fi Triq ir-Repubblika u fi Triq Żakkarija ta' quddiem il-Kon-Katidral.

It-tieni u t-tielet fażi ta' Triq ir-Repubblika lanqas kienu kapaċi jkompluha dawn għaliex l-ewwel fażi tagħha kien is-servizzi u l-pavimentar filwaqt li fażijiet l-oħra kienu l-furnishings, l-istreet lighting eċċ. X'sar minn dan kollu?

Ma sar xejn!

Mill-1998 ma sar xejn!

Tal-mistħija.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq it-triq prinċipali tal-Belt kapitali u mhux fuq xi side street.

Sfortunatament dan kollu - u mhux se nkompli nsemmi dawn il-proġetti għaliex inkella ma nieqaf qatt – li dan il-gvern ma tistax tieħdu bis-serjeta' f'dak li jwiegħed.

Dan il-gvern ma tistax temmnu għax tilef il-kredibilita' tiegħu.

Is-Segretarju Parlamentari tkellem fuq il-kredibilita'.

Jiena naħseb li mhux il-parlament tilef il- kredibilita' imma l-partit Nazzjonalista.

Dan il-gvern ma tistax tieħdu bis-serjeta'.

Anke fis-settur turistiku m'hemmx viżjoni u dan tafu n-naħa tal-gvern u jafu kulmin huwa fis-settur.

Dan kollu huwa effett ta' gvern għajjien u li qdiem.

Fid-diskors tal-budget ta' din is-sena l-partit Nazzjonalista reġa' ġie b'ħafna wegħdi anke fejn jidħol is-settur turistiku.

M'huwiex worth it li noqgħod insemmihom għax kif sar kull sena, dawn huma wegħdi li nkitbu fuq il-karta u finalment ħafna minnhom ma jiġux materjalizzati, imma ta' min jinnota li fid-diskors tal-budget ta' din is-sena, fuq dan is-settur kien hemm enfasi akbar mis-sena ta' qabel.

Jien m'għandi l-ebda dubju li dan ma sarx b'kumbinazzjoni imma sar bħala parti minn eżerċizzju propagandistiku li l-partit Nazzjonalista qiegħed iwettaq permezz tal-budget, lejliet elezzjoni ġenerali, sabiex jerġa' jirbaħ u jaħtaf mandat ġdid mingħand il- poplu.

M'għandi l-ebda dubju wkoll li kulmin huwa ta' l-affari tiegħu mhux se jieħu bis-serjeta' dak li l-gvern ġie jippompja f'dan il-budget.

Kif għedt qabel dan il-gvern ma tistax temmnu, ma tistax tieħdu bis-serjeta' u l-eżempji li tajt juru kif dan huwa minnu.

Dan il-gvern m'għandux viżjoni konkreta għas-settur turistiku għax huwa gvern li għajja u qdiem.

Ma rridx ninsa nsemmi wkoll il-famuż kumitat interministerjali, immexxi mill-Prim Ministru Lawrence Gonzi stess.

Il-funzjoni tiegħu kienet li suppost kellu jikkordina proġetti fejn jidħol is-settur turistiku.

Meta titkellem ma' min hu fis-settur tinduna li kulħadd jaf li dan il-kumitat interministerjali huwa falliment kbir.

Tant hu hekk li lanqas biss semmejnih f'xi diskors tal-budget.

Hawnhekk ma jiġi ħadd biex jagħti risposta ta' x'wettaq dan il-kumitat fallimentari interministerjali fuq is- settur tant importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna, settur li joffri 'l fuq minn 40,000 impjieg dirett u kważi terz ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Fil-qasam tal-cruise liners it-titjib ta' din is-sena reġa' wassal għal livelli ta' passiġġieri li ġew fis-sena 2003.

Għallinqas hawnhekk kien hemm progress.

Fejn ikun hemm progress trid tirrikonoxxih, madankollu kulma sar kien ir-rekupru tal-falliment ta' matul is-snin għaliex erġajna morna lura għal livelli li konna fis-sena 2003.

Agħar minn hekk, minkejja ż- żieda fin-numru ta' turisti li żaruna matul din is-sena, id-dħul mit- turiżmu din is-sena se jkun bħalma kien fis-sena 2004 meta n-numru ta' turisti li żaruna kien ferm inqas.

Dan ifisser li t-turisti li qed jiġu fostna qed jonfqu inqas.

Biex ngħidu kollox, dan ġara għax it-turist sar jibbaża ż-żjara tiegħu fuq inqas ġranet.

Għalhekk trid tara kif tattira aktar turisti lejn pajjiżna sabiex tpatti għall-iljieli li qegħdin jintilfu.

Pajjiżna u kulmin huwa fis-settur żgur iħares lejn dan kollu bi tħassib kbir għax dan ma jissodisfax dak li dan is-settur tassew jixraqlu.

Dan ġara kollu f'pajjiżna meta l-opportunitajiet tax-xogħol fis-settur turistiku tal-kompetituri tagħna żdied bi tliet darbiet għal ħames darbiet aktar meta mqabbel mar-rata tagħna.

Din m'hijiex xi ħaġa ta' pjaċir li ngħiduha imma hija xi ħaġa li tinkwetana.

Ma jistax ikun li nħallu dan kollu jiġri f'pajjiżna u qisu m'hu qiegħed jiġri xejn.

Sur President, din hija sitwazzjoni serja għax qegħdin nitkellmu fuq settur li jirrappreżenta kważi terz ta' l-ekonomija ta' pajjiżna u huwa wieħed mill-pilastri ekonomiċi ta' pajjiżna.

Sfortunatament dan huwa parti mir-rendikont ta' dan il-gvern tul din il-leġislatura fejn jidħol is-settur turistiku.

Dan huwa rendikont li huwa finali.

Illum min hu fis-settur xejn ma jinteressah il-kliem sbieħ, il-kitba sabiħa u l-fanfarunati imma jinteressawh ir- riżultati konkreti.

Dan huwa riżultat li sfortunatament huwa msawwar minn inkompetenza u minn ineffiċjenza.

Dan mhux aħna qegħdin ngħiduh imma jafu kulħadd.

Dan huwa riżultat ta' staġnar fid-deċiżjonijiet fejn jidħol is-settur turistiku.

Dan ir-riżultat wassal għal telf ta' aktar minn 600 impjieg fis- settur turistiku matul din il-leġislatura.

Fil-lukandi u r-ristoranti biss f'dan is-settur intilfu 307 impjieg tul din il-leġislatura.

Ara ma jaħsibx il-gvern Nazzjonalista li bil-kliem sabiħ, b'eżerċizzji propagandistiċi u bi sforzi aħħarija ta' qabel lejliet l-elezzjoni, se jipprova jnessi dan il- falliment tiegħu f'dan is-settur lil kulmin tassew jinteressah!

Huwa appuntu għalhekk li l-budget li ressaq dan il-gvern, fl-opinjoni tiegħi, kien wieħed irrelevanti.

Budget wara l-ieħor jirriżulta li lil dan il-gvern ma tistax temmnu u ma tistax tieħdu bis-serjeta'.

U huwa għalhekk li qed ngħid li dan huwa budget irrelevanti.

Huwa budget irrelevanti għax dan il- gvern m'għandux viżjoni konkreta għas-settur turistiku, u huwa budget irrelevanti għax dan kien budget minn partit fil-gvern li jinsab dahru mal- ħajt u li fl-aħħar ta' ħajtu, iridna ninsew kulma ġara fl-aħħar erba' snin u minflok niftakru biss fl-isforzi mqanżħa ta' dawn l-aħħar xhur sabiex jipprova jiġbor ġieħu.

Dan huwa budget irrelevanti għax dak li l-gvern ippreżenta huwa purament biex jgħammex l-għajnejn u fi sforz iddisprat ta' qabel l-elezzjoni ġenerali.

Jiena ninsab konvint li l-ħaddiema, l-operaturi u l- istakeholders fis-settur turistiku bħalna jaraw li dan il-budget huwa wieħed irrelevanti.

Bħalna mhux se jimpressjonaw ruħhom bil-wegħdi fiergħa li ma jwasslu mkien u li finalment ma jimmaterjalizzawx bħalma l-fatti jitkellmu fuq is-snin li għaddew.

Imma min-naħa l-oħra l-operaturi, l- istakeholders u l-ħaddiema f'dan is-settur jinteressahom il-viżjoni ċara u konkreta għal dan is-settur, jinteressahom li dan is-settur ikollu pjan strateġiku u serju u jinteressahom li jkun hemm riżultati konkreti.

Huwa appuntu għalhekk li dak li qed joffri l-partit Laburista fil-pjan tiegħu qiegħed jittieħed bis-serjeta' u ntlaqa' b'sodisfazzjon minn kulmin huwa fis-settur.

Aħna nittieħdu bis-serjeta' għax l-istorja turi li l-partit Laburista għandu track record ta' suċċess fis-settur turistiku.

Aħna m'għandniex track record tal-paroli u tal-wegħdi, imma għandna track record ta' riżultati konkreti u ninsabu diterminati li nerġgħu nwettqu u nimmaterjalizzaw fi ftit taż-żmien ieħor meta nerġgħu nkunu fil-gvern.

Ladarba qiegħed nitkellem fuq it-track records tal-gvernijiet Laburisti f'dan is-settur, ikun tajjeb li nerġa' nsemmi fil-qosor uħud mill-wegħdi konkreti li l-partit Laburista ħejja fid-dokument politiku tiegħu "pjan ta' tiġdid tat-turiżmu f'Malta u Għawdex".

L-ewwelnett biex twettaq pjan irid ikollok rieda politika.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jassigura suċċess f'dan is-settur bi pjan nazzjonali serju, li jiġi msawwar bi sħab mas-settur privat.

Qed ngħidu li gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jimmira li jtella' numru ta' turisti li jżuruna għal 1,600,000 fi żmien tlieta jew erba' snin.

Gvern Laburista ġdid fi ftit żmien ieħor jimmira li d-dħul mit-turiżmu jilħaq iċ-ċifra ta' Lm620 miljun fis-sena.

U biex isiru dawn l-affarijiet irid ikollok rieda u strateġija li llum ma jeżistux fis- settur turistiku.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jagħti l-inċentivi meħtieġa sabiex il-lukandi 3-star, li ħafna minnhom għalqu, jerġgħu jieħdu r-ruħ u jsiru vijabbli fl-operat tagħhom.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor fi żmien sitt xhur jagħmel analisi ma' min huwa nvolut fis-settur sabiex jittaffew it-taxxi żejda li ntroduċa gvern Nazzjonalista u b'hekk is- settur jiġi aktar kompetittiv.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jimbarka fuq żewġ proġetti ta' golf courses f'Malta u f'Għawdex u dan b'rispett sħiħ għall-ambjent.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jagħti spinta lill-bini ta' aktar yacht marinas.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jintensifika l-ħidma tiegħu sabiex jiżdiedu l-passiġġieri li jiġu Malta permezz tal-kumpanniji ta' l-ajru low cost.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jassigura li bi pjan serju l-Air Malta ssir pilastru ewlieni f'dan is-settur wara li din ipprovat titkisser b'deċiżjonijiet suspettużi u politiċi ħżiena.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jimbarka fuq proġetti reġjonali għal Għawdex, in-naħa t'isfel ta' Malta, iż-żona tal-Port il-Kbir u l- inħawi ta' San Pawl il-Baħar, il-Qawra u Buġibba.

Dan kollu jinsab fid- dokument tagħna.

Sur President, gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor irid jassigura li jitkattar l-investiment f'dan is-settur u li permezz ta' hekk, jinħolqu aktar impjiegi għall-ħaddiema tagħna.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor, bl-involviment tas-settur privat u tar-rappreżentanti tagħhom, se jġedded l-awtorita' Maltija tat-turiżmu sabiex din tkun verament effettiva u konkreta f'dak li twettaq u fir-riżultati li finalment tikseb.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jimmira lejn swieq ġodda li sal-lum għadna ma ffiltrajniex fihom.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor ipoġġi bħala prijorita' r-riżorsi umani f'dan is-settur u joffri taħriġ lil kulmin jaħdem f'dan is-settur.

Irridu nassiguraw li l- kwalita' tas-servizz tkun ta' livell aktar għolja u tajbin.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor se jagħmel dan kollu fl-ambitu ta' viżjoni strateġika ċara u konkreta, imfassla u mwettqa fi sħab ma' dawk kollha fis-settur u l-għaqdiet li jirrappreżentawhom.

Gvern Laburista ġdid ta' ftit żmien ieħor jagħmel dan kollu fl-ambitu wkoll li nippromwovu l- gżejjer Maltin - Malta, Għawdex u Kemmuna - bħala gżejjer li joffru esperjenza unika, f'diversivita' ta' dak li kapaċi joffru l-Maltin kemm fuq livell lokali kif ukoll fuq livell nazzjonali.

Se nagħmlu dan kollu fl- ambitu tal-kultura sinjura li pajjiżna joffri, fl-ambjent naturali uniku li għandna, fl-arkitettura u fl-istorja eċċellenti li għandu pajjiżna.

Il- partit Laburista jinsab lest għal din l-isfida li se nidħlu għaliha b'entużjażmu, rieda u viżjoni, sfida li trid twassalna lejn suċċess f'dan is-settur sabiex minn dan is-suċċess finalment igawdi kulħadd.

Bħalma għedt fid-diskors li għamilt waqt li konna qegħdin niddiskutu l-estimi għall-ministeru tat-turiżmu u l-kultura, iż-żmien tal-paroli u l-wegħdi issa spiċċa anke għal dan is-settur.

Il-gvern Nazzjonalista kellu ċ-ċans kollu sabiex jipprova lilu nnifsu f'dan is-settur.

Nerġa' intenni li the proof of the pudding is in the eating u l- pudina li dan il-gvern Nazzjonalista temagħna fejn jidħol dan is-settur, sfortunatament kienet qarsa u morra.

Nerġa' infakkar li taħt dan il-gvern is-settur għadda minn taqtigħ il-qalb sena wara l-oħra u dan mhux aħna ngħiduh imma jgħiduh dawk li qegħdin fis-settur.

Dan iż-żmien issa wkoll wasal lejn it-tmiem tiegħu.

Sur President, il-partit Laburista qiegħed joffri politika b'ideat friski u ideat li huma 'l bogħod mill-fantasija u l- ingann.

Il-partit Laburista qiegħed joffri politika li tagħti lil dan is- settur bidu ġdid u bidu li tant huwa meħtieġ minn dan is-settur.

Il- ħaddiema, l-operaturi u l-istakeholders kollha f'dan is-settur qegħdin jistennew b'entużjażmu l-bidla li tant hija meħtieġa, bidla li għalihom ukoll se tissarraf f'bidu ġdid, bidla li se tiftaħ orizzonti ġodda, bidla li se toħloq opportunitajiet li finalment jissarfu f'ġid, bidla li fiċ- ċirkostanzi politiċi ta' pajjiżna, kapaċi joffriha biss il-partit Laburista.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu fuq il-kumpannija nazzjonali ta' l-ajru, l-Air Malta.

Ma jistax jonqos milli nfakkar fis-sagrifiċċji, theddid u nuqqas ta' kondizzjonijiet tax-xogħol li l-ħaddiema ta' l-Air Malta għaddew minnhom matul dawn l-aħħar erba' snin.

Nerġa' nfakkar li l-kumpannija ta' l-Air Malta għadha sal-lum tħallas il-prezz qares ta' deċiżjoni żbaljata u suspettuża tax-xiri tal-famużi aircrafts RJ70.

Qed insemmi dan l-iskandlu mhux b'kumbinazzjoni imma qed insemmih għax ma' din il-froġa jdur dak kollu li ġara fil-kumpannija Air Malta matul dawn l-aħħar erba' snin.

Madankollu hemm min jixtieq inessi jew jikkanċella dan kollu minn moħħ il-ħaddiema ta' l-Air Malta issa li ninsabu lejliet l-elezzjoni.

Aħna bħala oppożizzjoni u bħala gvern alternattiv, għandna d-dmir li nfakkru minn xiex kellha tgħaddi din il-kumpannija minħabba dawn id-deċiżjonijiet żbaljati ta' l- amministrazzjoni Nazzjonalista.

Hekk se nerġa' nagħmel illum.

L-Air Malta sofriet sena wara l-oħra minn telf finanzjarju ta' miljuni kbar ta' liri fl-operat tagħha minħabba dawn id-deċiżjonijiet żbaljati.

Il-ħaddiema ta' l-Air Malta u l-unions li jirrappreżentawhom kienu kostretti bilfors u taħt theddid sabiex jaċċettaw li jitnaqqsulhom il-kondizzjonijiet tax-xogħol inkella l-impjieg tagħhom ma kienx se jkun assigurat.

Dan il-gvern demokratiku kristjan Nazzjonalista tant għandu għal qalbu l-ħaddiema ta' l-Air Malta li ġiegħlhom bilfors jaċċettaw dak li ġie mponut fuqhom!

Rajna wkoll tul dawn l-aħħar erba' snin is-servizz ta' l-ajruplani fuq l-Air Malta jmur lura b'mod li jista' jarah b'għajnejh u jmissu b'idejh kulħadd.

Matul dawn l-aħħar erba' snin rajna lukandi ta' l-Air Malta jinbigħu.

Anke operazzjonijiet li kienet twettaq l- Air Malta inbiegħu lill-privat, pero l-aktar ħaġa inkwetanti li dan il- gvern wassal lill-Air Malta fiha.

U din kienet il-brain drain sħiħ ta' ħaddiema professjonali u ta' l-aqwa kwalita' minn din il-kumpannija.

Dawn kienu kostretti jitilqu mill-Air Malta u dan huwa r-riżultat tad-deċiżjoni li jitnaqqsu l-kondizzjonijiet ta' l-istess ħaddiema.

Qegħdin naraw il-piloti li jmissna nkunu kburin bihom jitilqu mill-kumpannija nazzjonali tagħna u jmorru ma' kumpanniji ta' l-ajru oħra.

Nerġa' ntenni li dan kollu qed isir wara investiment sħiħ li dan il-pajjiż għamel f'dawn il-ħaddiema.

Nerġa' nfakkar li s-sena l-oħra tlifna madwar 30 pilota u matul din is-sena komplejna nassistu għal aktar riżenji u sfortunatament se nkomplu nitilfu aktar.

L-Air Malta jixirqilha aħjar.

Dan il-gvern biegħ kollox.

S'issa l-Air Malta ma missitx din ix- xorti imma jekk ma noqogħdux attenti, din ukoll se jkollha tgħaddi mill- madmad tal-partit Nazzjonalista.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, jekk hemm xi ħaġa li ta' min isemmi f'dan id-dibattitu huwa x'kien intqal erba' snin u nofs ilu min-naħa ta' l- esponenti tal-partit Nazzjonalista li kienu fil-gvern.

U dawn qalu li l- finanzi huma fis-sod.

Il-poplu ddeċieda dakinhar u ta l-fiduċja tiegħu lill-partit Nazzjonalista, għaddiet l-elezzjoni, u mill-finanzi fis-sod, f'daqqa waħda l-poplu Malti u Għawdxi sab ruħu mimli b'xita ta' taxxi u deċiżjonijiet li xi ftit jew wisq bdew jagħfsulu l-but tiegħu.

Kellna sitwazzjoni fejn meta wieħed beda jipprova joħroġ fil-pubbliku, fil-ħwienet u fuq il-postijiet tax-xogħol, jibda jisma lil kulħadd jgħid li l-paga m'hijiex tlaħħaq u li l-ħajja qiegħda togħla.

Mhux ta' b'xejn li fid- diversi surveys li jsiru min-naħa tal-partit Nazzjonalista, min-naħa tal- partit Laburista, min-naħa ta' partiti oħra, min-naħa ta' diversi ġurnali u minn diversi riċerkaturi oħra jirriżulta li l-għoli tal-ħajja dejjem tkun 'il fuq fl-aġenda.

Issa hawn ma nistgħux nibqgħu ngħidu li dan kollu ġej minn barra pajjiżna.

Hemm diversi fatturi li huma nterni u jirriżultaw minn deċiżjonijiet li ħa l-istess gvern.

Jirriżultaw ukoll minħabba li ċerti distributuri mingħalihom se jagħmlu sold ta' malajr.

B'dan il-mod tispiċċa li jkun hemm inqas u inqas persuni li jkunu jifilħu jagħmlu x-xiri tagħhom bil- konsegwenza li l-kummerċ jonqos u r-rota ekonomika ma ddurx biżżejjed.

Bħalissa qegħdin f'kampanja elettorali li jidher li se tkun waħda twila.

U jidher li qegħdin f'kampanja elettorali għax dan l-aħħar kellna budget ta' Father Christmas u budget ta' l-elezzjoni.

Kellna budget li pprova jsewwi d-diversi piżijiet li ntroduċew gvernijiet Nazzjonalisti matul dawn l-aħħar snin, pero' kien ukoll budget li ma jidhirx li kellu l-effett mixtieq.

Dan qed ngħidu għax elezzjoni f'Diċembru kienet qiegħda tissemma' b'mod kontinwu u b'mod persistenti minn diversi direzzjonijiet, anke min-naħa tal- Pieta', pero' jidher li issa din l-idea wkoll taret mar-riħ.

U taret mar- riħ għax kien hemm min xtaq li jipprova jagħti sulfarina biex idaħħal ambjent ta' elezzjoni ġenerali biex jipprova jqajjem erba' min-nies, pero' din l-istrateġija ma rnexxietx.

Din is-sitwazzjoni ġrat ukoll is-sena li għaddiet meta kif tħabbar il-budget, il-gap bejn iż-żewġ partiti naqset għal ġimgħa jew tnejn imma f'daqqa waħda reġgħet infetħet.

Jidher li dan l- effett reġa' seħħ matul din is-sena wkoll, pero' issa ejjew naraw ċerti miżuri li ttieħdu f'dan il-budget.

Sur President, l-ewwelnett irridu naraw ix-xita ta' taxxi diretti u indiretti li dan il-gvern impona matul dawn l-aħħar snin u nqabbluhom ma' dak li ġie propost f'dan il-budget.

Jiena mhux se nuża l-frażi "ftit ħafna tard wisq" imma jekk inqabblu ma' kemm il-poplu Malti ħallas matul dawn l- aħħar erba' snin, insibu li din hija the tip of the iceberg.

Lill-poplu f'dan il-budget tawh the tip of the iceberg ta' dak kollu li ħadulu.

Issa għal min ma jafx, l-iceberg tibqa' sejra taħt il-livell tal-baħar u kulħadd li hija ferm ikbar mill-ponta tagħha.

Huwa veru li l-gvern ta ponta ta' dak li ħa, imma kif tgħaddi l-elezzjoni jiena persważ li jekk jitla' fil- gvern, se jerġa' jagħmel bħalma għamlu gvernijiet Nazzjonalisti ta' qabel, li qabel l-elezzjoni dejjem iwiegħdu l-ġenna fl-art u hekk kif jirnexxielhom jisirqu l-vot tal-poplu Malti u Għawdxi, naraw xita ta' taxxi.

Ir-reklami fil-qasam finanzjarju jgħidulek li l-passat mhux bilfors huwa l- mera tal-futur.

Sfortunatament din ma tgħoddx għall-partit Nazzjonalista.

Il-passat huwa l-mera tal-futur għax kull darba li tgħaddi l-elezzjoni, kull darba gvernijiet Nazzjonalisti jimponu xita ta' taxxi u tagħsir ta' bwiet il-poplu Malti u Għawdxi.

Issa din il-mossa ndrat, u naħseb li l- poplu Malti u Għawdxi din id-darba se jdur fuq il-partit Nazzjonalista u se jgħidlu: Xbajt tidħak bina?

Riċentement waqt li kont qed nagħmel il-visti fid-djar iltqajt ma' persuna li kont naf is-sentimenti politiċi tagħha.

Din il-persuna qaltli: Għallinqas din id-darba ħadna xi ħaġa u mhux jagħsarna biss.

Meta staqsejtha x'ħadet din qaltli li għallinqas din id- darba se tieħu ċ-children's allowance.

Jiena staqsejtha kemm għandha t- tifla tagħha u hi weġbitni li għandha disa' snin.

Għidtilha: Imma tirrealizza li int kellek id-dritt għaċ-children's allowance u kien gvern Nazzjonalista li neħħielek dak id-dritt fil-budget ta' l-1996.

Din ma rrealizzatx li gvern Nazzjonalista ħalliha disa' snin mingħajr children's allowance u issa spiċċat qed tifraħ b'dak li qed jagħtiha.

Tul id-diskors tal-budget konna smajna lill-prim ministru jgħid li meta kienu neħħew iċ-children's allowance, il-partit Nazzjonalista kien għamel ukoll tibdil fl-income tax.

Hu qal li huwa kellu żewġt itfal u xorta kien mar tajjeb.

Meta l-prim ministru kien fuq is-Sedja minflokok, Sur President, jiena kont il-kelliemi tal-partit Laburista dwar is-social welfare.

Fost l-affarijiet li kelli x'naqsam magħhom kienu l-benefiċċji soċjali u għadni niftakar li fuq din il-ħaġa, jiena kont għamilt x'aktarx l- itwal diskors li qatt għamilt kemm ili membru fil-parlament.

Jiena nistiednu jmur ifittex id-diskorsi li konna għamilna fil-parlament dak iż- żmien dwar il-budget, dwar l-estimi u dwar l-abbozz ta' liġi sabiex l- affarijiet li kien hemm fil-budget jiġu attwati, ħalli jara kif jiena kont elenkajt il-mod inġust li bih saret it-taħlita ta' tnaqqis ta' taxxi u t- tibdil fiċ-children's allowance.

Jien għandi ħamest itfal u mort nara kif se nintlaqat u kemm se mmur tajjeb.

Koppja li bejniethom jaqilgħu Lm10,000, bit-tnaqqis li kien hemm fl-income tax kienu se jiggwadanjaw Lm820 mentri jekk għandhom ħamest itfal, dawn kienu se jitilfu Lm930 f'children's allowance.

Mela dawn mhux talli ma ggwadanjawx talli kienu se jmorru minn taħt b'aktar minn Lm100.

Kienu se joħorġu mill-but tagħhom aktar minn Lm100.

Sur President, għidli x'ġustizzja soċjali hi din li koppja mingħajr tfal u li taqla' Lm10,000 tiggwadanja Lm800 filwaqt li koppja b'ħamest itfal, trid toħroġ minn ġol-but tagħha aktar minn Lm100!

U jiena nistieden lil sieħbi l-Onor.

Tonio sabiex qabel jiġi għall-winding up imur ifittex it-tabelli li jiena kont poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra ħalli jara jekk jien għandix raġun u jekk jaqbilx ma' dik it-tip ta' inġustizzja.

Li nista' nassigurah huwa li fl-aħħar mill-aħħar illum wieħed ma jistax jgħid: Xi pjaċir tana ċ- children's allowance għax dik kienet xi ħaġa li kien ħadielu snin ilu.

Lil dawn in-nies nerġa' nfakkarhom li kien gvern Nazzjonalista li neħħilhom iċ- children's allowance.

Sur President, is-sabiħa hi li fejn qabel koppja li kien ikollhom erbat itfal kienu jaqilgħu madwar Lm700 u koppja b'ħamest itfal kienu jaqilgħu 'il fuq minn Lm900 f'children's allowance, bid-dħul taċ-children's allowance li għandna llum, koppja b'erbat itfal se jkunu qed jaqilgħu kemm kemm aktar minn Lm400 filwaqt li koppja b'ħamest itfal se jkunu qed jaqilgħu aktar minn Lm500.

Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq in-nofs ta' kemm koppja b'erbat itfal jew b'ħamest itfal kienu jieħdu fl-1995.

Allura anke hawnhekk wieħed jista' jgħid li għalkemm se jerġgħu jibdew jingħataw iċ-children's allowance, il-familji bit-tfal m'humiex se jerġgħu jingħataw dak li kienu jingħataw fl-1995, imma se jingħataw in-nofs tiegħu.

Issa ħalli ngħaddi għal punti oħrajn li naħseb huma importanti li niddiskutuhom f'dan il-parlament.

Bħalissa għaddejja l-migrazzjoni lejn l-isptar Mater Dei.

Imma jekk wieħed jieħu l-migrazzjoni waħedha u jieħu l-isptar f'Tal-Qroqq waħdu, naħseb li nkunu qegħdin nagħmlu żball kbir.

Il-qasam tas-saħħa huwa servizz ta' katina kontinwa magħqudin flimkien bejn is-servizzi li jingħataw fil- komunita', bejn is-servizzi sekondarji kif ukoll bejn is-servizzi terzjarji fejn ikun hemm aktar speċjalizzazzjonijiet.

Qasam ma jistax jimxi b'mod indipendenti mill-ieħor bħalma ma nistgħux nimxu b'mod indipendenti minn oqsma oħra li għandhom x'jaqsmu mal-qasam tas-saħħa pubblika, speċjalment fejn hemm interessi ċari ta' salvagwardja għas-saħħa pubblika.

Minn din il- katina lanqas nistgħu naqtgħu l-edukazzjoni tal-poplu Malti u Għawdxi li hija xi ħaġa importantissima.

Il-poplu Malti u Għawdxi jrid ikun edukat u mgħallem kif għandu jgħix, kif għandu jiekol u għandu jitgħallem kemm huwa posibbli li ma jimradx.

F'din il-katina huwa importanti li jkollna r- riżorsi umani neċessarji.

Sur President, issa rigward ir-riżorsi umani hemm żewġ binarji li rridu nħarsu lejhom.

L-ewwelnett hemm il-binarju li jkunu mħallsin tajjeb b'mod speċjali meta wieħed jikonsidra x-xogħol delikat li jagħmlu.

Dan huwa xogħol li ħafna drabi d-deċiżjonijiet li jieħdu jagħmlu differenza bejn ħajja jew mewt.

Dawn jieħdu deċiżjonijiet fejn persuna jistgħu jgħollulha l-kwalita' tal-ħajja tagħha.

Imbagħad hemm ukoll il-binarju tal-waiting lists għall-operazzjonijiet.

Aħna għandna fost l-aqwa mħuħ lokalment u internazzjonalment fil-qasam tal-mediċina, għandna l-aqwa mħuħ fil-livelli l-oħra professjonali u paramediċi u għalhekk huwa inaċċettabbli li lil dawn intellfulhom l-inizjattiva li jista' jkollhom.

Anke li bid- deċiżjonijiet li jittieħdu nkunu qegħdin nillimitawlhom l-azzjoni li jkunu jridu jagħmlu.

Għamilna żmien fejn konna qegħdin fil-farsa li per eżempju, wieħed ikun irid jibdel l-irkoppa u ma jkollhomx il-qisien kollha ta' l-individwi li jridu jagħmlu l-intervent tagħhom fuqu.

Nerġa' nirrepeti dak li għedt fil-budget ta' din is-sena u tas-sena li għaddiet, li hija tal-mistħija li fit-teatri ma ssibx pins, vitijiet, jew inkella plates tal-qisien kollha f'każ li xi ħadd ikollu ksur.

U minkejja li qegħdin f'din is-sitwazzjoni redikola, il-gvern jiftaħar li aħna l-ħames l-aqwa fid-dinja skond l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa.

Tajjeb li jingħad ukoll li f'dan il-kejl din l-għaqda kienet żbaljata.

Dan kien kejl ħażin u mhux se tkompli tużah għax ta riżultati ambigwi, strambi, straordinarji u mhux aċċettabbli.

Neħħewh bħala kejl imma l-gvern, għall-konvenjenza, ikompli jużah.

Hemm kejl ieħor li forsi qed idejqu, kejl li, per eżempju, Malta tiġi l-20 pajjiż fost il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea bħala servizzi li tagħti lill-poplu Malti u Għawdxi.

Mela fejn irridu niftaħru bl-Unjoni Ewropea imma meta jqabbluna mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea l-oħra, wiċċhom jiħmar u jħammru wiċċna wkoll u wiċċ il-poplu Malti u Għawdxi.

Fl- istatistika li qed toħroġ fl-Unjoni Ewropea aħna qegħdin naqgħu lura f'diversi oqsma u jidher ukoll li anke f'dawn l-oqsma qed naqgħu lura.

Sur President, jekk wieħed irid jitkellem fuq futur, il-partit Laburista qed jagħmilha ċara li se jnaqqas din il-waiting list.

Ħafna drabi jistaqsuna kif se nnaqqsu l-waiting list bi 15%.

Hemm diversi modi kif tnaqqasha.

Issa hawnhekk jiena forsi mhux se nirrispondi bħalma kien jirrispondi Dr. Fenech Adami f'dan il-parlament li la jkunu hemmhekk imbagħad juruna kif.

Aħna qegħdin nintrabtu mal-poplu Malti u Għawdxi.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici ftit taż-żmien ilu kien qal li meta nkunu qed nissettjaw it-targets...

L-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici jitkellem b'mod daqsxejn personali fuq l-individwi.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Farrugia, l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici on a point of order.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, l-Onor.

Farrugia għadu kif għamel riferenza li jiena nitkellem b'mod personali fuq l-individwi.

Dan m'huwiex veru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jiena kont qed nirreferi għad-diskors tiegħek fl- aġġornament tal-bieraħ.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Hemmhekk ma kont personali xejn.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tkellimt b'mod aħdar.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Tkellimt b'mod pubbliku u mhux b'mod personali.

Naħseb li aktar tkellem hu b'mod personali meta nsulenta lill- professuri tagħna.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

L-Onor.

Farrugia jkompli bl- intervent tiegħu.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, mhux talli tkellem b'mod aħdar imma talli issa għadu kif qal gidba bħal m'għamel tul l-aġġornament sħiħ il- bieraħ.

F'kull diskors li dejjem għamilt f'dan il-parlament, f'kull diskors li għamilt barra minn dan il-bini u f'kull kitba li ktibt, jiena dejjem faħħart lill-professjoni medika kollha.

Jiena kont onorat li l-professjoni medika kienu jaħdmu taħti, kont nieħu azzjoni bħalma kien jieħu kull employer u kont ngħidilhom ċar u tond li m'għandix il-pjaċir bihom jaħdmu miegħi.

Din għamiltha ċara fil-parlament kemm-il darba.

Jista' xi ħadd jgħid f'dan il-parlament li jiena xi darba għedt kontra l-professjoni medika?

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Farrugia jkompli bl- intervent tiegħu.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Taf li mhux hekk kienet is-sistema!

L-ispin maħmuġ ta' kif jaħdem il-partit Nazzjonalista ġiegħel lill-poplu jifhimha hekk imma r-realta' hija mod ieħor, u dan jixhduh id-diskorsi kollha li għamilt f'dan il-parlament, id-diskorsi li għamilt barra mill-parlament u kull konferenza li kont involut fiha.

Taf x'naf ingħid?

Li jekk kien hawn persuna li kellu l-ardir, dan kien min fil-mument ta' dakinhar tal-funeral ta' missieri, attakkani f'dan il-parlament meta ma stajtx nattendi hawnhekk.

U qiegħed nirreferi għall-aħwa Mifsud Bonnici!

Dak hu l-livell ta' persuna li mhux aċċettabbli li jkun membru parlamentari!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-kalma.

Onor. Farrugia kompli bl- intervent tiegħek.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jiena nfakkru fil-ġurnata tal-funeral ta' missieri.

Sagħtejn qabel il-funeral kien hawnhekk qiegħed jattakkani.

Jien qed nitkellem fuq il-livell ta' membru parlamentari li huwa l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

Skużani li nitkellem b'dan il-mod.

F'dan il-parlament qatt ma tkellimt fuq ħadd b'dan il-mod, pero' dik kienet xi ħaġa inaċċettabbli.

(Interruzzjonijiet) Naċċettaha mingħand kważi kulħadd imma ma naċċettahiex mingħandu fuq dak li għamel dakinhar.

Qatt ma nista' ninsa l-mod ta' kif weġġagħni personalment fl-aktar żmien delikat ta' ħajti, pero' issa ħalli nkompli fuq is-suġġett li qegħdin niddiksutu llum.

Waħda mill-affarijiet li naħseb wieħed irid iħares fil-qasam tas-saħħa huwa li ma nistgħux, bħalma għedt aktar kmieni, narmu l-kura fil-komunita'.

Il- kura fil-komunita' hija pass importanti li rridu naħdmu bis-serjeta' għalih u dan irid ikun komplimentari għas-servizzi li nagħtu fl-isptarijiet.

Huwa inutli li jkollna l-isptarijiet jiffunzjonaw tajjeb pero' l-kura fil- komunita' ma nagħtuhiex billi nnaqqsulha l-vot sena wara sena.

Is-servizzi li jingħataw fil-privat huma servizzi relattivament tajbin u meta kkomparat internazzjonalment, naraw li m'huwiex għali.

Madankollu dan m'huwiex biżżejjed.

Irridu nkunu mpenjati li nagħtu servizzi aktar wiesa' għaliex is- servizzi li jingħataw fil-komunita' jwasslu sabiex in-nefqa rikorrenti tal- gvern tkun tista' tonqos.

Pazjent li jkun qed jokkupa sodda fi sptar, f'post ta' riabilitazzjoni jew f'faċilita' oħra fejn ikollok numru ta' persuni li jkunu qed jieħdu ħsiebek round the clock, jiġi jqum ammont kbir ta' flus.

Dan apparti li l-pazjent tkun qed taqtgħu 'l bogħod mill-familja tiegħu.

Irridu nibdew naħsbu kif niftħu aktar b'mod ħolistiku, b'mod aktar wiesa' servizzi ta' riabilitazzjoni u servizzi li wieħed jista' jagħtihom fid- djar.

Ma rridux nibqgħu nagħtu biss servizz fuq livell ta' infermiera fid- djar u fuq livell ta' tobba fid-djar, imma rridu nwessgħu dan is-servizz għal aktar professjonijiet ħalli b'hekk kemm jista' ikun il-pazjent jibqa' fl-ambjent ta' daru, imdawwar mill-familjari tiegħu.

B'dan il-mod anke n- nefqa rikorrenti tal-gvern tonqos u b'dawk il-flus li wieħed jiffranka, ikun jista' jwessa' aktar is-servizzi u jkun jista' jagħti servizzi aħjar.

Sur President, jiddispjaċini ngħid li kultant naslu fi stadju fejn anke fejn jidħlu ċerti mediċini, speċjalment dawk li jkunu innovattivi, qegħdin idumu ma jidħlu ġewwa pajjiżna.

Issa hemm suġġett imsejjaħ medical economics, li f'termini sempliċi ħafna, dan huwa l-mod ta' kif inti tevalwa n-nefqa li tagħmel u twassal sabiex in the long term tiffranka n-nefqa tiegħek.

Ejjew ngħidu li per eżempju, se ddaħħal pillola innovattiva li tiswa' tant aktar mill-mediċini li konna nagħtu tradizzjonalment.

Jekk din il-pillola tista' twassal sabiex anqas nies ikollhom bżonn jersqu lejn l-isptar, jew jekk din il-pillola tittardjalhom il-komplikazzjonijiet fil-kondizzjoni tagħhom, allura din il-pillola, allavolja tkun tqum aktar, in the long run se tkun worth it għaliex se tiffrankalek il-flus.

F'ċerti każi oħrajn ikollok mediċina li twasslek sabiex minflok tgħix erba' jew ħames snin aktar, inti tgħix tmienja jew disa' snin aktar.

Hawnhekk wieħed ikun qiegħed jitkellem fuq binarji kompletament differenti.

Jiena naħseb li ġewwa pajjiżna hemm bżonn li ndaħħlu din il-kultura li jekk nevalwaw is- servizzi ġodda li nkunu qegħdin indaħħlu f'pajjiżna, naraw jekk dawn humiex qegħdin inwasslu għal ħajja aħjar għall-pazjent jew inkella jekk in-nefqa rikorrenti tal-gvern hijiex qiegħda titnaqqas jew le.

Naħseb jekk nagħmlu dawn it-tip ta' evalwazzjonijiet inkunu qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem.

Ftit ilu l-gvern ħabbar lista ta' mediċini li l-produtturi farmaċewtiċi baxxew il-prezz tagħhom, pero' sadanittant għadhom jogħlew il-prezzijiet ta' mediċini oħra.

Naqsu minn hawnhekk, imma żdiedu oħrajn.

Hemm bżonn li nieħdu dan il-qasam aktar bis-serjeta', speċjalment meta l-poplu Malti u Għawdxi bħala medja jaqla' 60% biss tal-medja ta' dak li jaqilgħu l- ħaddiema fl-Unjoni Ewropea.

Minkejja dan kollu, il-prezzijiet tal-mediċini hawn Malta huma 6% ogħla mill-medja ta' l-Unjoni Ewropea u għalhekk hemm bżonn li b'mod aktar mgħaġġel isiru l-benchmarks neċessarji u jkun hemm ir- regolatur.

Issa lir-regolatur irridu nagħtuh is-snien mhux biss sabiex jevalwa l- prezzijiet tal-mediċini imma anke sabiex ikun jista' jieħu l-azzjonijiet neċessarji.

Kull sitt xhur ir-regolatur għandu jressaq ir-rapport tiegħu fuq il-mejda tal-Kamra għall-iskrutinju ta' kulħadd u b'hekk wieħed ikun jista' jevalwa x-xogħol li għamel fl-interess tal-konsumatur u jkun jaf ukoll min qiegħed jisraq lil min.

B'dan il-mod il-gvern ikollu gwida sabiex xi ħaġa li ma kellux intenzjoni li jagħmilha, imma li fil-fatt tkun ġrat, ikun jista' jieħu l-passi lura sabiex ireġġagħha lura.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin u għalhekk insejjaħ lill-Onor.

Tonio Fenech sabiex, jekk jogħġbu, jipproponi l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari): Sur President, nipproponi l- aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Novembru 2007 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Riżoluzzjoni li temenda l-Iskeda annessa ma' l-Att dwar it-Transferiment ta' Artijiet tal-Gvern (Kap. 268).

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet li jirrigwardaw Materji Kriminali - Tieni Qari;

u xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ----------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Ligi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Maltija dwar l- iStandards u Diversi Liġijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Robert Arrigo.

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Sur President, f'dan il-ftit ħin li għandi xtaqt naqsam xi ftit ta' l-esperjenzi li kelli mill-house visits li għamilt fid- disa' distrett li għalih jiena nikkontesta.

Naħseb li jkun inutli li mmorru niltaqgħu man-nies fil-house visits li nagħmlu jekk imbagħad lil dawn ma nagħtuhomx vuċi.

Jiena, bħall-Onor.

Farrugia li dam jitkellem għal- ftit ħin mhux ħażin, ikolli nistqarr li ma mmurx biss għand dawk li huma ta' fehma Nazzjonalista, imma mmur anke għand dawk li vvotaw lill-partit Laburista u li issa qegħdin jaħsbuha.

Forsi l-Onor.

Farrugia bħalissa huwa aktar orjentat lejn dak li qiegħed jiġri l-isptar, u hawnhekk irrid ngħid li minn dak li ntqal dan l-aħħar...

(Interruzzjonijiet) Jiena qed nitkellem biss minn dak li rajt fil-programm Bondiplus dwar it-tobba.

U naħseb li n-nies li jridu jkunu responsabbli, jarawhom dawn l-affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Jaraw ukoll lil min jista' jkollhom bħala ministru alternattiv.

(Interruzzjonijiet) Imma naħseb li ċerti intervisti ma jidhrux fuq l-istazzjon tas-Super One.

Issa l-Isptar Mater Dei qiegħed jilqa' n-nies fih, pero' forsi kien hemm il- problema li l-partit Laburista pprova jagħmel minn kollox sabiex ibiegħed lin-nies minn dan l-isptar.

Illum il-pjan għall-migrazzjoni miexi sew u almenu s'issa jidher li miexi mingħajr intoppi u dan għaliex jidher li hemm ippjanar sod u nies responsabbli ħafna.

Għaldaqstant wieħed irid jgħid grazzi u prosit lil dawn in-nies ta' dawn l-affarijiet li qed isiru.

Sur President, din ma kenitx xi ħaġa faċli, speċjalment meta tikkonsidra li hemm xi 40,000 file li allaħares tintilef xi karta minnhom.

Issa illum nistgħu naħsdu dak il-frott u naħseb li jien, għan-nom tar-residenti li jgħixu fid-disa' u l-għaxar distrett, nista' nesprimi l-gratitudni tiegħi għal dan il-fatt.

Wara kollox is-saħħa m'għandhiex tkun ballun f'saqajn xi ħadd miż-żewġ naħat tal-Kamra u dan qed ngħidu speċjalment fid-dawl tal- kummenti li saru dan l-aħħar.

Fil-fatt kienu ħafna dawk li talbuni nagħmel stmerrija għan-nom tagħhom għal dak li ssemma min-naħa tal-partit Laburista.

Irrid ngħid li tan-naħa l-oħra jagħtu ħafna aġġettivi lill-gvern Nazzjonalista, fosthom li ilu hemmhekk għal 20 sena u li huwa gvern għajjien.

Issa xi kultant biċċa mit-tajn li titfa' jispiċċa jeħel.

Minħabba f'hekk, hemm nies li ġieli jħarsu lejn ix-xellug bħala l- alternattiva għall-partit Nazzjonalista u jaraw jekk jistgħux jafdaw lill- partit Laburista.

Meta jħarsu lejn ix-xellug dawn in-nies għandhom jaraw l- affarijiet li jkunu ntqalu.

U naħseb li l-apiċe ta' dak kollu li ntqal kien proprju d-diskors ta' Dr. Alfred Sant fil-mass meeting ta' Birżebbuġia, fejn hemmhekk wera x'tip ta' prim ministru se jkun.

Jiena naħseb li wara li n-nies ikunu xtarru sew bejn ix-xellug u l-lemin, malajr jindunaw lejn liema naħa għandhom imorru.

Dan qiegħed ngħidu għax tan-naħa l-oħra qed isibu diffikulta' sabiex jikkonvinċu lin-nies.

Dawn lanqas huma kredibbli man-nies u ma jistgħux ikunu kredibbli jekk ikomplu għaddejjin b'dawn l-affarijiet.

Per eżempju, bħalissa qed jipprovaw jgħattu ċerti affarijiet imma fl-aħħar mill-aħħar dak li se tieħu jekk tivvota għal gvern alternattiv.

Dan narawh anke fil-kunsilli lokali, li f'dawn l-aħħar snin ir-residenti għoġobhom ibiddlu l-maġġoranza tal-partit Nazzjonalista, fosthom dawk tal-Gżira, ta' San Ġwann u ta' l-iMsida.

Il-kunsilli li huma mmexxijin mill-Malta Labour Party għal xi raġuni jew oħra ma jiffunzjonawx b'mod tajjeb.

Sur President, huwa faċli li tkun fl-oppożizzjoni.

Hija free of charge li toqgħod tikkritika u twiegħed u timla ras in-nies sabiex ma joħorġux jivvotaw jew jivvotaw għall-partit tiegħek.

Imma mbagħad hija xi ħaġa differenti meta ssib ruħek sindku ta' post u allura tkun trid tibda trodd lura lir-residenti dak li twiegħed.

Qed ngħid hekk għax jien involut f'battibekk mas-sindku ta' San Ġwann.

Fil-fatt dort nofs San Ġwann u r- residenti l-ħin kollu jilmentaw dwar il-ħmieġ u l-iżdingar li hemm f'San Ġwann, speċjalment meta jkun hemm l-iskips.

Sal-bieraħ stess ċempluli n- nies dwar il-ħmieġ li għandhom quddiem id-dar tagħhom.

Sur President, irrid ngħid li n-nies fil-Kappara qegħdin jiddejqu bl- istudenti fl-iskola ħdejhom, speċjalment fl-iskejjel li jipprovdu servizz għall-istudenti barranin li jiġu fis-sajf.

Hemm skejjel minn dawn fil- Kappara, f'Pembroke, f'tas-Sliema u fi Qui-si-Sana.

Għalhekk f'dawn il- postijiet jinġabru ħafna studenti sabiex jitgħallmu l-Ingliż.

Hemmhekk hemm anke problemi ta' coaches li jġibuhom li jitħallew jaħdmu hemmhekk u n- nies għandhom id-dritt li jkunu fil-paċi ġewwa djarhom.

Jiena naħseb li meta niġu biex nirregolaw settur importanti, bħalma huwa dak ta' l- istudenti barranin li jiġu jitgħallmu l-Ingliż hawn Malta, irridu nagħtu kas lin-nies għaliex dawn, wara kollox, huma parti importanti minn pajjiżna.

Wara kollox dawn ukoll iħallsu t-taxxi u għandhom id-dritt għas- serħan il-moħħ.

Rigward il-kwestjoni tal-Kappara l-ġimgħa d-dieħla se jsir meeting ma' dik l-iskola partikolari.

Jiena nappella sabiex ir-residenti ta' hemmhekk ikunu mistiedna għal dan il- meeting għaliex wara kollox huwa importanti li huma jsemmgħu leħinhom u mhux ikunu trattati bħallikieku ma kenux jgħixu f'dawk it-toroq.

L-istess ħaġa għandi ma' Sprachcafe f'Pembroke.

Ir-residenti qegħdin jibżgħu li l- MEPA permit li għandhom sabiex isiru uffiċini se jispiċċa sabiex jakkomoda lill-istudenti u allura jkun hemm iżjed storbju.

Proposta li ħarġet minn waħda mill-visti li għamilt – u forsi l-kunsill lokali jista' jipproponi – hija li meta jkun hemm hamlet fi ħdan kunsill, - tipo tal-Kappara u anke tas-Swieqi fejn hemm żewġ hamlets jew tlieta - siġġu minn dak il-kunsill ikun elett minn dak il-hamlet.

Dan sabiex dawn in-nies li jgħixu fil- hamlets ma jħossuhomx barra mill-post tagħhom.

Forsi din hija proposta li tista' tirfina ftit ruħha.

Wara kollox kunsill lokali għandu jilħaq lir- residenti tal-lokal sħiħ u allura wieħed irid forsi jaħseb ukoll għal dawn l-affarijiet.

Rajt ħafna wkoll - u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Ministru Ninu Zammit - joint ventures li jinsabu għaddejjin f'Tas-Sliema fuq il-bankini.

Dan huwa xogħol bżonnjuż ħafna anke minħabba li bil-kostruzzjoni li tinsab għaddejja b'mod kontinwu, il-bankini ssirilhom il-ħsara.

Huwa importanti li dan ix-xogħol ta' joint ventures li hemm għaddej mill-kunsill lokali ta' Tas-Sliema u mill-ministeru tar-riżorsi u infrastruttura jitkompla.

Nixtieq ngħid ukoll prosit liċ-chairman tal-water services, il-perit Michael Falzon għax-xogħlijiet li qed isiru f'dawn l-inħawi tad-disa' u l- għaxar distrett.

Għalkemm jista' ikun hemm xi nkonvenjent waqt li jkunu għaddejjin ix-xogħlijiet, naħseb li n-nies qegħdin japprezzaw il-fatt li permezz ta' dan ix-xogħol se titjib il-kwalita' ta' l-ilma tal-vit.

Xtaqt nagħmel punt ukoll fuq id-disa' u l-għaxar distrett għax ħafna nies jaħsbu li m'għandniex problemi ta' housing.

Nafu li l-ġimgħa li għaddiet il-Kamra approvat ukoll l-estimi tal-housing authority.

Wieħed jieħu gost jara l-iskemi li ħarġet u li kontinwament qiegħda toħroġ din l-awtorita' u li ħafna nies mid-disa' u l-għaxar distrett qed jibbenefikaw minnhom.

Tieħu gost tara l-proġetti tal-housing li qed isiru u hemm nies li huma vera kuntenti b'dak li qed isir.

Wieħed għandu jgħid prosit lin-nies li qed joħorġu dawn l-iskemi.

Waħda mill-iskemi li nixtieq nagħmel aċċenn għaliha hija l-iskema tas-sussidju fuq il-kera.

Nafu li l-kera tista' tiġi sussidjata, imma naħseb li l-maġġoranza tan-nies li niltaqgħu magħhom, – kif almenu niltaqa' magħhom jien – jgħidulna li hija sistema ftit abbużata għaliex hemm ħafna li mhux qed jingħataw irċevuta.

L-abbuż qed isir għax min qed jikri, mhux qed jiddikjara u allura min joqgħod fil-post mikri, ħafna drabi qed jiġi mhedded li jekk tintalab l-irċevuta, dan jista' jsib ruħu barra.

Issa aħna nafu li min qed jikri ma jistax jaffordja li jintefa' barra għaliex ma jkollux fejn imur.

Ħafna drabi jkun hemm problemi fid-dar stess fejn ikun hemm it-tfal.

Sur President, naħseb li huwa faċli li nivverifikaw dawn l-affarijiet.

Nafu l-postijiet li qed jinkrew u naħseb kulħadd għandu l-obbligu u d-dritt li dik l-irċevuta toħroġ.

Li tikri mingħajr irċevuta hija inġustizzja morali u anke fiskali.

Naħseb li dan il-ġid li aħna qegħdin kontinwament noħolqu ma jistax jasal s'isfel nett minħabba dan l- abbuż.

Nafu wkoll li fl-antik kienu jinkrew djar kbar b'ammont żgħir u kien hemm l-obbligu li dan jibqa'.

U naħseb li f'dan il-każ ikun għaqli jekk nistudjaw pass żgħir imma pass importanti.

Ladarba kelli l-pjaċir li nikri dar, forsi bi ftit flus lit-tali persuna, ladarba dik il-persuna tmut, dan l-obbligu ma jispiċċax?

U jien m'għandix id-dritt li nieħu lura d-dar tiegħi?

Forsi għandi t-tfal u dawk it-tfal nixtieq nakkomodahom f'dik id-dar.

Jew inkella jekk il-persuna li jiena krejtilha marret f'home u għalhekk m'għandhiex bżonn id-dar li kienet qiegħda tikri mingħandi, jiena ma nistax nieħu lura l-pussess fuq dik id-dar?

Aħna naqblu li rridu noqogħdu attenti li ma nisfrattawx l-għajxien ta' ħaddieħor imma jekk l-obbligu spiċċa, jiena ma nistax nieħu lura dik il- proprjeta' li għandi?

Dan qed ngħidu għax nafu wkoll li hemm proprjetajiet mikrijin bi ftit flus u min jgħix fihom, jekk m'huwiex miljunarju huwa sinjurun.

Jiena ngħid li forsi jista' jkun hemm xi means test sabiex dawn l-affarijiet jitranġaw.

Jekk ma jitranġawx, jista' jkollna diskussjoni miftuħa fuqhom għax naħseb li jkun unfair li dawn il-postijiet jibqgħu vojta.

Wara kollox dawn jistgħu jtaffu l-problema tal-housing soċjali li għandna u żgur li nistgħu nutilizzaw dawn id-djar ħafna aħjar.

Każ ieħor li ltqajt miegħu huwa ta' nies li għal xi raġuni jew oħra ħarġu minn appartamenti f'housing estates, marru jgħixu x'imkien ieħor u qegħdin jikru l-appartament fl-istess housing estate lil ħaddieħor li m'huwiex ta' nazzjonalita' Maltija.

Din hija xi ħaġa li qed iddejjaq lin-nies għax dawn il-barranin forsi jkunu mdorrijiin jgħixu b'ħafna nies f'appartament wieħed, u jidħlu u joħorġu minn dan l-appartament f'kull ħin.

X'aktarx dawn ikunu qed jaħdmu - jekk hux bil-ktieb tax-xogħol jew le ma nafx - matul il-lejl, b'shifts differenti u jagħmlu ħafna storbju fosthom permezz ta' daqq ta' mużika li m'hijiex ta' kultura Maltija.

Jiena ma nafx jekk dan jistax isir, pero' jekk hemm din il-loophole, tkun xi ħaġa tajba li niddiskutuha għax wara kollox gvern Nazzjonalista qed jagħmel dawn l-iskemi kollha u huwa ħażin li wieħed jabbuża minnhom.

Naħseb li hemm bżonn li niddiskutu dawn l- affarijiet sabiex inkunu nistgħu nġeddu dan il-ġid lil ħafna aktar persuni.

Sur President, fil-ħin li fadal ma nistax nidħol fuq l-iskemi kollha tal- housing imma naf li saru proġetti oħra li kienu ta' siwi għax il-housing estates li għandna huma sbieħ u anke l-appartamenti huma sbieħ.

Il-ħajja ta' madwar dawn il-housing estates ukoll hija importanti u jiena nieħu gost li saru ħafna affarijiet madwar il-housing estates, fosthom fil-ġonna.

Hawn forsi nista' nissuġġerixxi li jkun hemm xi ħadd li jieħu ħsieb dawn il- postijiet u jkun responsabbli minnhom on a roster basis.

Qiegħed ngħid hekk għax xi kultant tara housing estates mimlija ħaxix u jkunu wkoll xi ftit żdingati.

Forsi għal dan il-għan jista' jkun hemm xi association ta' l-inkwilini u dan qed ngħidu biex ma jirrepetux ruħhom affarijiet bħalma ġara f'San Ġiljan u f'Ta' Ġiorni meta xi ħadd ħalla xi affarijiet fin-nofs li spiċċaw ħadu n-nar u kien hemm madwar 15 jew 16-il appartament li ġew effettwati.

Sur President, rigward housing smajna b'ħafna inizjattivi fosthom dik ta' l- equity sharing u dik għal min jixtri d-dar għall-ewwel darba.

Hawnhekk il- partit Nazzjonalista reġa' ħa l-premju għal dawk in-nies li qed jixtru l- ewwel post. Hemm ukoll l-għajnuna rigward lifts.

Illum stess mort f'post ta' wieħed anzjan b'diżabilita' li jgħix fir-raba' sular u li għandu bżonn lift.

Dan qalli li ilu ma joħroġ tliet snin u grazzi għall-għajnuna tal- gvern Nazzjonalista, dawn in-nies jistgħu jiġu mgħejjuna sabiex jgħixu ħajja aħjar.

Hemm ukoll l-iskemi tas-support project for young people u tal-care and repair li qed jaħdmu.

Rigward dawn l-iskemi kelli l-okkażjoni sabiex niffitta lill-impjegati tal-housing authority u minn hawnhekk nixtieq nirringrazzjahom għax il-feedback li jkolli lura min-nies li għandhom bżonn l-għajnuna tagħna hija xi ħaġa fantastika.

Lil dawn il- ħaddiema ma nistax ngħidilhom ħlief grazzi.

Minn din il-Kamra nixtieq inħeġġeġ lil dawn in-nies forsi jaraw it-tliet suġġerimenti li għamilt aktar kmieni f'dak li għandu x'jaqsam ma' djar b'kera baxxa.

Naħseb dawn it-tliet affarijiet żgħar wieħed jista' jarahom.

Issa l-partit Laburista joqgħod jgħid li dan kien budget ta' qabel l- elezzjoni.

L-elezzjoni se ssir is-sena d-dieħla u l-Maltin se jerġgħu jagħtu l-fiduċja tagħhom lill-partit Nazzjonalista sabiex iwettaq dawn is- suġġerimenti li jiena ressaqt illum.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Novembru 2007, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.