MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 21 It-Tnejn, 7 ta' Lulju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 21 It-Tnejn, 7 ta' Lulju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 7 ta' Lulju, 2003

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 7

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-INTRAPRIŻA (IT-TIENI QARI)

MALTA ENTERPRISE BILL 8

AĠĠORNAMENT 29

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 29

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 53

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 20 li saret fit-2 ta' Lulju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ĊENTRI TAS-SAĦĦA – INJEZZJONI KONTRA L-MENINĠITE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid jekk it-titqiba tal-meninġite hijiex out of stock?

Jista' jgħid meta hu maħsub li din tkun fiċ-ċentri tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Informat li kien hemm perjodu bejn l-1 ta' Mejju u d-19 ta' Ġunju meta l-injezzjoni kontra l-meninġite kienet out of stock.

Dan irriżulta minħabba li l-aġent li kien jissupplixxi din il-mediċina, abbanduna l-kuntratt u l-kunsenja fl-imħażen tal-gvern skadiet.

Saret talba lill-ministeru tal-finanzi biex tinxtara konsenja u din ġiet approvata.

Bħalissa hemm ordni ta' 6500 doża u din mistennija tiġi pprovduta fi żmien xahrejn.

Saret ukoll xirja żgħira ta' 45 doża mis-suq lokali biex jinqdew il-pazjenti.

Din waslet fiċ-ċentru tal-Floriana fid-19 ta' Ġunju u qed tingħata lil min jiġi bżonnha.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' jagħti l-każ li l-injezzjoni tkun available f'ċentri tas-saħħa partikolari u f'oħrajn ma tkunx?

Hemm xi mezz biex f'każi bħal dawn ikun hemm kollaborazzjoni aktar bejn dawn iċ-ċentri, bil- pazjenti jintbagħtu fejn jistgħu jinqdew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: F'ċerti każi jista' ikollok din it-tip ta' sitwazzjoni, speċjalment fejn jidħol it-tqassim ta' mediċini.

Jista' jagħti l-każ li ċertu tip ta' mediċini jittieħdu minn numru żgħir ta' pazjenti u allura jekk f'post partikolari bħal Għawdex jaf ikun għad baqa' stock minnhom, naturalment dak l-istock jinġieb lejn Malta.

Ċertu tilqim jingħata biss miċ-ċentru tas-saħħa ġewwa l-Floriana, b'mod partikolari dak it-tilqim li jingħata lil dawk il-persuni li jkunu se jsiefru.

Biss l-injezzjoni ta' l-HIB m'hijiex waħda minn dawn u tingħata miċ-ċentri tas-saħħa, bħalma tingħata l-injezzjoni tad-difterite, tat-tetnu u tal-polio.

Għalkemm l-eżerċizzju li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant isir, f'dan il-każ ma ġarax hekk għax l-injezzjonijiet li kellna available kellhom data skaduta.

Peress li dawn jinġiebu f'batch waħda u allura kollha jġibu l-istess data, ma kenitx kwestjoni li tiċċekkja jekk health centres oħra kellhomx minnha.

SPTARIJIET U KLINIĊI – SERVIZZ TA' EMERĠENZA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Liema huma l-isptarijiet u l-kliniċi li għandhom permess biex jagħtu servizz ta' emerġenza jew ta' dianjosi bħall-X-ray, laboratorji, operazzjonijiet, eċċ.?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-isptarijiet pubbliċi li joffru servizz ta' emerġenza huma l-isptar San Luqa u l-isptar ġenerali ta' Għawdex, filwaqt li l-isptar Monte Carmeli jammetti pazjenti psikjatriċi b'urġenza fejn ikun meħtieġ.

Sptarijiet privati ma jinħteġux permess speċjali sabiex joffru servizz ta' emerġenza, imma jistgħu joffruh biss fil-parametri li għalihom huma liċenzjati.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI – KIRI U XIRI TA' KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm mit-12 ta' April ta' din is-sena u sal-lum inxtraw jew ġew mikrija jew qegħdin fil- proċess li jinxtraw jew jiġu mikrija karozzi ġodda mill-ministeru u mill- entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Kemm fil-fatt huwa n-numru totali ta' karozzi mixtrija u mikrija mid-dipartimenti li jaqgħu taħt l- istess dekasteru?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-ministeru għat-trasport u kommunikazzjoni xtara karozza waħda mit-12 ta' April 2003 sal-lum.

Din inxtrat biex tissostitwixxi karozza li m'għadhiex possibbli li tissewwa.

Informat ukoll li l-awtorita' marittima qed tikkonsidra li tixtri karozza ġdida flok karozza oħra li ġiet iddikjarata total loss wara li kienet involuta f'ħabta.

Fil-preżent hemm 80 karozza f'idejn l-entitajiet li jaqgħu taħt dan il- ministeru, 21 minnhom mikrija.

TII - KIRI U XIRI TA' KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm mit-12 ta' april ta' din is-sena sal-lum inxtraw jew ġew mikrija jew qegħdin fil-proċess li jinxtraw jew jiġu mikrija karozzi ġodda mill- ministeru għat-teknoloġija ta' l-informazzjoni u investiment u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Kemm fil-fatt huwa n-numru totali ta' karozzi mixtrija u mikrija mid-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt l-istess dekasteru?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r- risposta tingħata f'xi seduta oħra.

N.I. CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 76 u jinformani kemm huwa n-numru ta' kumpanniji li qed jittieħdu passi legali kontra tagħhom sabiex jirrimedjaw għall-ħlas dovut?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif tidher hawn taħt:

|Kumpannij|Ammont | |i privati|imħallas | |Malta |Lm65,716,568| |Għawdex | | | |6,063,983 |

|Kumpannij|Ammont dovut| |i privati| | |Malta |Lm3,744,379 | |Għawdex | | | |88,423 |

|Kumpannij| | |i | | |parastata| | |li | | |Ammonti |Lm6,063,983 | |mħallsa | | |Ammonti | | |dovuti |6,005 |

Il-proċess legali għar-rekupru ta' l-ammont dovut għas-sena 2002 għadu ma nbediex.

PROTEZZJONI TAL-BIEDJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 75 u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- konferma li l-gvern għandu mill-GRTU, mill-kamra tal-kummerċ u mill- uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta, li dawn l-entitajiet huma favur ir-regoli ġodda għas-salvagwardja tal-prodotti tal-biedja li ġew dikjarati mal- bdiewa, mar-raħħala u ma' l-agro-industrija matul il-perjodu ta' l- elezzjoni ġenerali li għaddiet?

Kif fil-fatt se tkun qed taħdem din is-sistema ta' salvagwardji għall- biedja lokali?

Huwa l-każ li l-Unjoni Ewropea trid tapprova r- rakkmandazzjonijiet inkwestjoni li jsiru mill-awtoritajiet Maltin kemm-il darba jinqala' l-bżonn li jiġu applikati dawn is-salvagwardji?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Aktar kmieni din is-sena u qabel din il-leġislatura, għan-nom ta' l-importaturi tal-frott u l-ħxejjex, il-GRTU kitbet lill-ministeru għall-agrikoltura u sajd biex tinformah li taqbel li jkun hemm miżuri li jħarsu l-għajxien tal-bdiewa f'każ ta' diffikulatjiet.

Ma teżisti ebda korrispondenza minn entita' oħra f'dan ir-rigward u lanqas ma hi etika li titpoġġa kopja ta' korrispondenza ta' organizzazzjoni privata fuq il-mejda tal-Kamra.

Nista' madankollu nikkwota parti mill-ittra tal-GRTU li ġiet murija fuq in-notice board tal-pitkalija, bil-permess tal- GRTU stess.

Din tgħid hekk:

"B'dan l-arranġament, il-GRTU taċċetta li l-bidwi Malti jkun protett kontra kull importazzjoni li tagħmillu ħsara u b'hekk ikun jista' iħares 'il quddiem lejn vantaġġi li qabel ma kellux bħalhom filwaqt li jkun żamm il-protezzjoni li dejjem gawda".

Fir-rigward tal-klawsola ta' salvagwardja, miżuri protettivi jistgħu jiġu applikati wara li jitressaq il-każ quddiem il-Kummissjoni Ewropea.

GĦal dan il-għan qed titfassal sistema ta' monitoring ta' prodotti biex jiġu evitati diffikultajiet għas-settur tal-biedja.

BUSINESS PROMOTION – IMPJIEGI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 73, jista' il-Ministru jinformani x'ħiliet, snajja', eċċ. jirrikjedu l-5,152 impjieg li mistennija jiġu ġġenerati?

Liema huma l- fabbriki?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): L-impjiegi li huma mistennija li jinħolqu mill-proġetti li kienu approvati mill-bord tad-diretturi tal-korporazzjoni mill-1 ta' Jannar 2000 sal-31 ta' Mejju 2003 huma mifruxin fuq għadd kbir ta' snajja' u professjonijiet.

Għalhekk inħolqot klassifika li tagħti stampa ċara tal- livell ta' preparazzjoni li jeħtieġu l-ħaddiema li se jimlew dawn il- postijiet.

Ir-riżultat ta' dan l-eżerċizzju huwa msejjes fuq tagħrif mogħti mill-kumpanniji stess u qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Minħabba raġunijet ta' konfidenzjalita', il-BPA ma' tippermettix li jkunu mxandra l-ismijiet tal-kumpanniji nvoluti.

MDINA REHABILITATION PROJECT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li r-Rabat ikun jifforma parti mill-Mdina rehabilitation project?

Jista' jalloka aktar flus fl-estimi tal-budget li ġej għall-MRPħalli jkun jista' jibda x-xogħol fir-Rabat minn din is-sena stess?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninsab informat li s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant għadu qiegħed jiġi kkonsidrat.

Fl-eventwalita' li jkun adottat ninforma lill-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi r-raġuni li għadhom ma ttieħdu l-ebda passi dwar bini storiku li jinsab f'San Nikola, ġewwa Bormla?

Jista' il-Ministru jieħu passi mmedjati peress li apparti li dan huwa bini storiku, huwa f'periklu imminenti li jaqa'?

Fil-fatt twaħħlu żewġ tabelli fejn ġie avzat biex ħadd ma jipparkja l- karozza hemm għax jeżisti l-periklu li jaqa' il-blat, imma donnu li għal dawk in-nies li jgħaddu minn hemm, speċjalment dawk li jiffrekwentaw il- kappella li hemm fil-viċinanzi, il-periklu ma jeżistix għax m'hemm xejn x'jindikalhom dan!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, dan is-suġġett kien tqajjem madwar 15-il ġurnata ilu u meta mort personalment f'St. Nicholas married quarters ġewwa Bormla biex niċċekkja s-sitwazzjoni, ġejt informat li hemmhekk m'hemm xejn ta' periklu.

Il-ġimgħa l-oħra tkellimt ma' l-Onor.

Mizzi u qalli li kien qed jirriferi għall-ħnejja fejn twaħħlu żewġ signs biex il-karozzi ma jipparkjawx.

Qalli li ladarba hemm il-periklu li jista' jaqa' il-blat fuq dawn il-karozzi, aktar u aktar hemm il-periklu għan-nies li jgħaddu minn dawk l-inħawi biex imorru fil-kappella li qiegħda fil-viċinanzi li la jiena u lanqas l-Onor.

Mizzi ma nafu lil min tippartjeni.

Jien erġajt iċċekkjajt u għaddejt l-ilment ġustifikat lil min hu responsabbli u nispera li jkolli risposta f'qasir żmien.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Hemm il-ħsieb li r- rehabilitation projects, fosthom dak tal-Belt, dak tal-Kottonera u dak ta' l-Imdina, jiġu evalwati mill-ġdid biex naraw x'inhi l-utilita' tagħhom u kemm qed jaħdmu tajjeb?

Għax fuq naħa għandek il-kunsilli lokali li għandhom ċertu impenn, u fuq in-naħa l-oħra hemm dawn ir-rehabilitation committees li issa ilhom hemm żmien u ma jidhirx li bejniethom hemm kordinament tajjeb biżżejjed fil-ħidma li jagħtu.

Ma jaħsibx il-Ministru li l-kunċett ta' rehabilitation projects għadda żmienu u hemm bżonn terġa' tiġi investigata l-istorja kollha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ikolli ngħid li ma nħossx li għadda ż-żmien minn fuq dawn ir-rehabilitation projects.

Kif qal tajjeb il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, hemm grupp li huwa responsabbli mill-Belt, hemm grupp ieħor responsabbli mill-Kottonera u hemm grupp responsabbli mill-Imdina.

Jien informat li x- xogħol ilu għaddej f'dawn il-lokalitajiet u hemm il-ħsieb li għall-futur jibqa' għaddej sabiex issir ir-riabilitazzjoni ta' dawn il-postijiet.

Naturalment aktar ma jkollna sinerġija bejn il-partijiet kollha konċernati, aktar aħjar, Sur President.

Ċertament naqbel ma' dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li għandu jkun hemm iżjed koperazzjoni bejn min imexxi dawn il-proġetti.

Ovvjament din il- koperazzjoni għandha tkun kemm mal-kunsilli lokali affettwati kif ukoll mas- sezzjonijiet tal-ministeru.

Għax irrid infakkar li fil-ministeru hemm sezzjoni apposta nkarigata minn dan ir-restawr li fil-passat tat is-sehem tagħha u nemmen li din tista' tagħti sehem akbar fil-futur.

Għax irrid ngħid li bħalissa l-ministeru għaddej b'reorganisation exercise.

Naturalment dan ma jfissirx li se naqilbu kollox ta' taħt fuq qisu qabel ma kien isir xejn.

Anzi nemmen li fil-passat saru ħafna affarijiet tajbin, pero' naturalment dejjem ikun għad jonqos x'isir.

L-appell tiegħi għal kulħadd hu li dak li għandna nagħmlu, nagħmluh b'mod aktar effiċjenti.

Jien nemmen li b'iżjed sinerġija u b'iżjed koperazzjoni bejn il-kunsilli lokali u n-nies fil-ministeru, għandna nilħqu l-miri tagħna biex f'perjodu qasir nagħmlu dak ix-xogħol kollu li għad baqa' x'isir f'dawn it-tliet lokalitajiet.

B'hekk ikollna riżultat li jissarraf f'ġid għan-nazzjon kollu, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, fi żmien fejn qed nitkellmu dwar il- ħtieġa li tiġi kkontrollata l-ispiża pubblika, lill-Ministru ma staqsejtux jekk għandux ikun hemm kordinament aħjar bejn ir-rehabilitation committees u l-kunsilli lokali imma jekk ir-rehabilitation projects għadhomx jagħmlu sens.

Staqsejtu jekk saritx evalwazzjoni, pożittiva jew negattiva, ta' l- operat tagħhom biex naraw il-vantaġġi li joffru meta mqabbla ma' kif suppost joperaw il-kunsilli lokali.

Per eżempju, għaliex ir-rehabilitation committee ta' l-Imdina m'għandux ikun taħt il-kunsill lokali ta' l-Imdina?

Naturalment jien ma niekolx kirxa mal-kunsilliera ta' l-Imdina, pero' jidhirli li din il-ħaġa ma tagħmilx sens.

F'każ li tagħmel, nitlob lill- Ministru jispjegali x'inhu dan is-sens.

Jekk qed nitkellmu dwar il-Kottonera, l-argument forsi jkun li hemmhekk il- proġett jinvolvi tlieta jew erba' kunsilli lokali flimkien u allura r- rehabilitation committee jaqbeż il-limiti ta' kull kunsill.

Allura f'dak is-sens għandu jkun hemm xi ħaġa li tgħaqqad lill-kunsilli biex jaħdmu b'dan il-mod.

Jekk l-argument hu li r-rehabilition committee għandu kompetenzi aktar wiesgħa minn tal-kunsill lokali - għax il-kunsill lokali għandu kompetenza biss fuq dak li huwa tal-lokal, waqt li r-rehabilitation committee għandu kompetenza fuq affarijiet arterjali u affarijiet oħrajn – allura jagħmel sens li jkollna żewġ strutturi paralleli jaħdmu b'fondi pubbliċi?

Fil-każ tal-Belt l-istess, Sur President.

X'sens jagħmel li jkollna Valletta rehabilitation committee meta għandna l-kunsill lokali tal-Belt li jekk jingħata n-nifs, jista' jagħmel ix-xogħol kollu hu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għadu kif qal li hu ma jiekolx kirxa mal-kunsilliera ta' l-Imdina.

Fil-fatt lanqas jien ma niekol kirxa ma' dawn in-nies!

Li rrid ngħid hu li fit-tmexxija ta' parti mill-proġetti ta' riabilitazzjoni hemm nies li għandhom network ta' esperti li meta jiġu biex jagħmlu r-restawr ta' sur, per eżempju, għandhom ċerta arti għax mhux għalkemm taqbad u tibdel ġebla.

Ma ninsewx li l-kunsilli lokali jaħdmu bl-istess mod bħal dan il-parlament, illum hawn jien u għada jiġi ħaddieħor minfloki.

Aħna m'aħniex esperti!

F'dan it-tip ta' xogħol trid nies li jkunu disentu, li jkunu esperti fuq l- oġġett u nies adatti biex jagħtu l-pariri.

Meta inti għandek kunsilliera ta' l-Imdina, ngħidu aħna – bir-rispett kollu lejn in-nies kollha li jifformaw dak il-kunsill lokali – ma jfissirx li dawn huma esperti f'dan it- tip ta' xogħol.

(Interruzzjonijiet) Imma ppermettili nkompli nispjega, jekk jogħġbok.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien mhux qed ngħid li l-kunsilliera għandhom jagħmlu r-rehabilitation projects huma!

Imma x'hemm ħażin li l-amministrazzjoni kollha li taqa' taħt ir-rehabilitation committee, tmur taħt il-kunsill lokali u jkun hemm streamlining ta' l-operazzjoni?

Dan hu l-punt tiegħi, Sur President.

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien qed ngħid bil-kontra, illi fejn għandek proġett ta' rehabilitation għandu jitħalla f'idejn l-esperti.

Ma jfissirx li kulmin qiegħed fil-kunsill huwa espert, bħalma ma jfissirx li kulmin qiegħed hawn ġew huwa espert fis-suġġett tiegħu.

Barra minn hekk, il-kunsilliera u s- sindki jinbidlu kull tliet snin.

Jien qed ngħid li t-teams inkarigati minn dawn il-proġetti ta' riabilitazzjoni huma mimlijin b'esperti li jifhmu dwar ċerti setturi.

Per eżempju, fit-team inkarigat mill-Imdina għandek nies esperti dwar l- istorja tal-Barokk.

Dawn għandhom in-network ma' esperti oħra li jifhmu kif għandhom jinbidlu ċerti affarijiet, kif għandu jsir ir-restawr tas-swar u kif għandu jsir il-pavimentar.

Naturalment il-kunsilliera għandu jkollhom is-sehem tagħhom f'dan in-network.

Pero', lil hemm minn dawn il- kunsilleria, tajjeb li jkollok il-vuċi ta' l-esperti li jifhmu fis-suġġett.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri l-Ministru jemmen li kunsill lokali ma jistax jimmaniġġa bħalma jimmaniġġa kumitat ta' riabilitazzjoni, b'sistemi ta' esperti fil-Barokk u fi kwalunkwe ħaġa oħra li semma', biex jagħmel xogħol ta' riabilitazzjoni?

Jien m'iniex qed ngħid li għandhom ikunu l- kunsilliera li jagħmlu dan ix-xogħol.

Li qed nistaqsi hu jekk l- amministrazzjoni tar-rehabilitation committee, bl-esperti u bin-networks li għandha, tistax tibda taqa' taħt il-kunsill lokali.

B'hekk ma jkollokx on the one hand il-kunsill lokali u on the other hand ir-rehabilitation committees, it-tnejn huma nkarigati minn xogħlijiet fl-Imdina, minn xogħlijiet fil-Kottonera u minn xogħlijiet fil-Belt.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien qed ngħid li għal dawn ix-xogħlijiet għandek il- kunsill lokali, li huwa l-klijent, li jaf x'inhu l-aħjar li għandu jsir fl- area tiegħu, pero' mbagħad il-mod ta' kif isir ix-xogħol għandu jitħalla f'idejn team ta' esperti.

(Interruzzjonijiet) Allura la hi daqshekk ovvja għalfejn qed tistaqsini?

Tant hi ovvja li ma tridx tifhima int!

MR SPEAKER: Inżommu l-kalma, jekk jogħġobkom.

Ikompli l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nerġa' nirrepeti għat-tielet darba forsi fl-aħħar niftehmu.

Hawnhekk qisu għandek il-klijent li huwa l-kunsill lokali ta' l- area u mbagħad għandek il-kuntrattur, li huwa t-team ta' esperti li jmexxi l-proġett ta' riabilitazzjoni.

Il-kunsill għandu leħen f'dan it-team ta' rehabilitation u mbagħad it-team ta' esperti qiegħed hemm biex iwettaq ix- xogħol li għandu jsir.

Dik hi l-istorja.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk il-Ministru qed jgħid li r-rehabilitation committee m'hu xejn ħlief grupp ta' esperti bil-kunsill lokali jgħaddilu l- kuntratti, dan m'hu veru xejn.

Il-kumitat ta' riabilitazzjoni għandu l- fondi biex jagħmel il-proġetti tiegħu indipendentement mill-kunsill lokali.

X'għandu x'jaqsam klijent u mhux klijent f'dan il-każ!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni irid ipoġġi l- kliem f'ħalq ħaddieħor!

Ħalli nerġa' nirrepeti għall-ħames darba u nieħdu l- eżempju ta' l-Imdina, fejn il-kunsill lokali jaf li jridu jsiru ċerti affarijiet.

Ejja nimmaġinaw li l-kunsill huwa l-klijent.

Il-klijent għandu sehem u leħen fil-kumitat ta' riabilitazzjoni ta' l-Imdina.

Imbagħad ix- xogħol tekniku, fejn tidħol is-sengħa ta' l-arti għall-mod kif għandha ssir ir-rehabilitation, dak jitħalla f'idejn team ta' esperti apposta li jifhmu iżjed min-nies kollha li hemm fil-kunsill, naturalment mingħajr ma mmaqdar lil ħadd.

Jiena nemmen li din it-tip ta' arti - għax wara kollox ir-restawr huwa arti - għandha titħalla f'idejn l-esperti li jiffurmaw network fi ħdan il- kumitati ta' riabilitazzjoni tal-Belt, ta' l-Imdina u tal-Kottonera.

Jiena nemmen illi l-esperti vera li jifhmu fix-xogħol, dawk li jħossu f'qalbhom dan il-mistjier, huma n-nies li jifformaw dawn il-kumitati ta' riabilitazzjoni.

Nerġa' ngħid li l-kunsilli lokali għandu jkollhom leħen, fis-sens li jaraw li jkun hemm sinerġija bejn kulħadd u b'hekk ix-xogħol isir bl-aktar mod effiċjenti u bl-aktar mod ekonomiku, għall-ġid ta' kulħadd.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li l-kunsilli lokali m'humiex kapaċi joħolqu l-amministrazzjoni illi biha dawn l-esperti jiġu jaqgħu taħt il-kunsill lokali?

Dawn l-esperti jistgħu jitmexxew mill- kunsill lokali minflok mir-rehabilitation committee?

Dik hi l-mistoqsija tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninnega dak kollu li qed jipprova jallega l-Kap ta' l- Oppożizzjoni, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Aġent Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 144 ta' l-2003 – avviż ta' bidu fis-seħħ tar-regolamenti ta' l-2003 dwar il-kontroll ta' perikli ta' inċidenti kbar;

Tagħrif dwar in-nefqa fuq il-proġett SCOOPS, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 1085; u

Tagħrif dwar karozzi wżati mill-uffiċċju tal-prim ministru u minn dipartimenti li jaqgħu taħt l-istess dekasteru, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 959.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi r-rotot li jaħdmu bil-karozzi tal-linja, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 949; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar programmi ta' taħriġ offruti mill-ETC, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 834;

Tagħrif dwar studenti li qagħdu għall-eżami tad-dħul fil-junior lyceum, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 941; u

Tagħrif dwar karozzi tal-gvern użati mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 961.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President ̧ inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xogħlijiet ta' restawr imwettqa fuq siti storiċi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 914; u

Pjanti inkonnessjoni ma' proġett dwar is-sistema ta' l-ilma tax-xita f'Ħaż-Żebbuġ, bi tweġiba għall-mistoqsij parlamentari 952.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) Sur President, f'isem il- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali 145 ta' l-2003 dwar ħelsien minn taxxa doppja (taxxa fuq l-income) (Repubblika tas-Slovenja); u

Tagħrif dwar flus minfuqa minn ċittadini Libjani, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 932.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar ċittadini barranin li applikaw għal multiple visa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 934.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-INTRAPRIŻA

MALTA ENTERPRISE BILL

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, għandi messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

GUIDO de MARCO PRESIDENT

Il-President, wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi dwar it-twaqqif ta' korporazzjoni biex tippromwovi t-twaqqif u l-espansjoni ta' intrapriżi ta' negozju f'Malta, biex jistabilixxi x'inhuma l-funzjonijiet u l-poteri tagħha u sabiex jipprovdi dwar affarijiet anċillari jew konnessi ma' dan", jirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

7 ta' Lulju 2003

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi dwar il-Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, ħalli nibda billi ngħid x'inhuma l- għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi.

"L-għan ewlieni huwa li jmexxi l-istrateġija ta' Malta kif din tirrelata għal kull forma ta' intrapriża, hekk li tiġi żgurata l- implimentazzjoni ta' dik l-attivita` permezz ta' approach ikkordinat u koerenti.''.

Importanti li fl-implimentazzjoni u l-approach ta' din l-istrateġija, ikun hemm kordinament sħiħ għax kien hawn kontestazzjoni dwar x'se jiġri min- negozji ż-żgħar.

Fil-fatt hawnhekk nixtieq nassigura li f'din il- leġislazzjoni mhux se jkun hemm distinzjoni bejn il-kbir u ż-żgħir u bejn min jaħdem għas-suq lokali u min jaħdem għas-suq barrani.

Dan qed ngħidu ħalli nkunu nistgħu nibdew nifirxu l-karti tagħna u nibdew nispjegaw x'inhi l-viżjoni tagħna, kif ukoll biex naraw x'inhuma r-realtajiet fil- ġurnata tal-lum.

Sur President, ftit ta' snin ilu, fil-ftuħ tat-trade fair internazzjonali ta' Malta, il-prim ministru attwali, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, kien esprima l-ħsebijiet tiegħu u rrifera għal Malta bħala intrapriża.

F'dak id- diskors, il-prim ministru kien ta indikazzjoni li jekk Malta trid tagħmel pass 'il quddiem fil-qasam industrijali, il-Maltin iridu jqisu ruħhom bħala intrapriża waħda.

Aħna mhux qed nivvintaw kollox mill-ġdid imma qegħdin nagħmlu bħalma jagħmlu pajjiżi oħra u, wara t-tajjeb kollu li għamilna, issa rridu nistaqsu lilna nfusna xi jmissna nagħmlu biex f'idejna jkollna l- aħjar għodod ħalli nkomplu nagħmlu qabża fil-kwalità.

Irridu nistaqsu lilna nfusna x'hemm bżonn inbiddlu ħalli nkunu nistgħu nirrispondu għall- ħteġijiet tas-settur kummerċjali u ta' dawk kollha li jagħmlu parti minnu.

Proprju llum qed niġbru dawn il-ħsebijiet kollha u nagħmluhom f'leġislazzjoni waħda.

Jien nawgura li fil-ħin li se nqattgħu fuq dan id- dibattitu, il-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra niddiskutu flimkien jekk il- ħsieb wara din il-leġislazzjoni huwiex imniżżel f'din il-liġi.

Il-viżjoni tal-gvern hija li f'pajjiżna jkollna eżerċizzju ta' kordinament bejn dawk kollha parteċipanti biex naraw li f'dan il-pajjiż ikun hawn żvilupp ekonomiku mingħajr ma' ħadd jibqa' barra, u jien ngħid li din il- liġi se tgħin biex din il-ħolma ssir realtà.

Din il-viżjoni wasslitna biex permezz ta' din il-liġi, inġibu fi tmiemhom l-Att dwar il- Korporazzjoni għal Żvilupp ta' Malta, il-METCO u l-IPSE u minflokhom se jkollna l-Malta Enterprise.

Għalhekk aktar minn qatt qabel, issa rridu naraw li jkollna l-aħjar leġislazzjoni li tgħinna naħsbu flimkien, nikkordinaw flimkien u nimplimentaw flimkien policy għar-realtajiet li qed niffaċċjaw illum u li nafu li se jkollna niffaċċjaw fil-ġejjieni.

Permezz ta' din il-leġislazzjoni, il-gvern qed jara kif itejjeb l-element ta' kordinament.

Jeżisti ċertu kordinament pero` mhux biżżejjed u allura hemm bżonn li din il-liġi tagħtina aktar flessibbilta'.

Huwa importanti wkoll li jkollna għodda aktar ġdida u aktar rilevanti għall-ħteġijiet tal-lum.

Din trid tkun liġi li lill-gvern tagħtih il-flessibbilta` kollha biex ikun jista' jaġġorna l-politika tiegħu skond il-ħteġijiet li fid-dinja tan- negozju se jkunu qed jinbidlu minn mument għall-ieħor, anke jekk f'dawn l- aħħar snin il-gvern ħadem għall-ħolqien ta' l-aħjar strutturi, għodod, mekkaniżmi u liġijiet li jirregolaw is-suq.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u ngħid li l-gvern m'għadx għandu iżjed il-pożizzjoni dominanti li jiddeċiedi kollox hu x'jinxtara u x'jinbiegħ f'dan il-pajjiż.

Dan il-poter qed jitilqu minn idejh u jgħaddih lil ħaddieħor.

Pero' iżjed ma l-gvern ifarfar minn fuq spallejh id-dritt li jiddeċiedi hu biex ikun hawn aktar suq ħieles, iżjed ikun hawn bżonn ta' regolazzjoni u b'dan il-mod il-gvern jassigura li d-deċiżjonijiet li jittieħdu jwasslu biex ħadd ma jbati xi konsegwenzi.

Għalhekk aħna stajna nipprevedu li waqt li l-gvern se jkun qed jieħu inqas deċiżjonijiet hu milli kien qed jieħu, se jkun hemm bżonn jinħolqu iżjed awtoritajiet, istituzzjonijiet u one-stop shops differenti.

Kien inevitabbli li jinħolqu dawn l-awtoritajiet, pero' issa aktar tinħass il-ħtieġa li f'pajjiżna jkollna dik il-viżjoni ta' kordinament akbar bejn dawn il- mekkaniżmi differenti li se jkunu qed jirregolaw is-suq.

M'għandux ikollna awtoritajiet u dipartimenti fejn min ikun sejjer naħa u min ikun sejjer naħa oħra, u minflok ikollok gvern wieħed, ikollok xi għaxar gvernijiet distinti minn xulxin fejn ħadd ma jista' ikellem lil ħadd.

Dik mhijiex it-triq 'il quddiem li neħtieġu u jekk jiġrilna hekk ngħid li dan il-gvern ikun falla.

Jien ngħid li l-akbar sfida li għandu quddiemu dan il-gvern wara li fl- aħħar amministrazzjoni organizza l-istrutturi tiegħu biex jara li kull entità terfa' l-piż tagħha u tkun accountable għad-deċiżjonijiet li tieħu, hi li jara li jkun hemm min qiegħed iħares lejn l-effetti tad-deċiżjonijiet u jara kif f'sinerġija waħda, jimbotta 'l quddiem politika waħda li tkun magħrufa bħala enterprise policy.

Importanti li l-politika industrijali, il-politika rigward l-iżvilupp sostenibbli u l-politika rigward l-iżvilupp fil-qasam tat-turiżmu ikunu koerenti ma' din il-politika.

Aħna m'aħniex se noħolqu xi super state jew xi entita` li se tkun l-akbar dinosawru fuq il-ħafna dinosawri żgħar li jeżistu, allaħares ikun hekk!

Il-Malta Enterprise trid tkun hi l-entita` responsabbli li twassal biex proprju jkollna dak il-kordinament biex mill-kbir saż-żgħir naħdmu flimkien.

Irridu nifhmu li jekk naħdmu separatament f'dan il-pajjiż ikollna chaos, però jekk aħna kapaċi npoġġu l-forzi tagħna kollha flimkien u naħdmu bħala intrapriża waħda nkunu kapaċi nagħmlu bidla.

Mr Speaker, jien m'iniex qiegħed nipprova nikkonvinċi lil xi ħadd li kif tidħol fis-seħħ din il-liġi se titla` xi xemx li bħalha qatt ma ddiet qabel, jew li se nidħlu f'xi dinja perfetta u mhux se jibqa' ikollna min jiskorda u min jipprova jitlaq għal rasu.

Għax sakemm in-nies tad-dinja jibqgħu dawk li huma, kulħadd iridha tgħaddi tiegħu, irid ikollok kapaċita` biex trażżan ħalli jkollok ċerta sinerġija.

GĦaldaqstant kieku kelli nkun fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni kont ngħidlu hekk lill-gvern: Il-liġi miktuba waħedha m'hi se ġġib l-ebda bidla.

Naturalment dan qed ngħidu lili nnifsi wkoll.

Il-liġi miktuba waħedha m'hi se tqanqal l-ebda bidla, però bil-mod kif inhi miktuba l-liġi qed tpoġġi piż kbir fuq il-ministru responsabbli għas-servizzi ekonomiċi u qed tesiġi accountability sħiħa min- naħa ta' dawk li se jkunu qed jimplimentaw din il-liġi.

B'hekk biss nistgħu naslu biex xi darba nibdew naraw kordinament aħjar milli jeżisti llum u nkunu iżjed kredibbli meta nitkellmu fuq sinerġija.

Mr Speaker, nirrepeti li l-liġi mhix biżżejjed biex ikollna sinerġija u kordinament għax trid ukoll persważjoni u bidla fil-mentalita`.

Nawgura li dan il-parlament jitkellem rigward il-ħtieġa ta' bidla fil-mentalità tan- nies li jagħmlu parti mis-servizz burokratiku.

Allaħares kulħadd jibqa' jaħseb li għandu dritt jieħu d-deċiżjonijiet hu biss għax xi ħadd ikun tah xi żewġ penzijiet, imbagħad lil ta' taħtu jibda jarahom dubbien.

Irridu ħafna taħriġ, persważjoni u volonta` politika - mhux partiġġjana imma policy-wise - biex nilħqu l-għan tagħna.

Sur President, il-messaġġ li rridu noħorġu bħala parlament wieħed permezz ta' din il-liġi - almenu l-loġika warajha u jien inħeġġeġ lil min jaħseb li hemm xi frażijiet li jistgħu jkunu reworded aħjar, biex joffri s- suġġerimenti tiegħu ħalli din il-loġika toħroġ iżjed ċara - huwa li dawk kollha li f'xi ħin jew ieħor jaqdu lil min huwa fin-negozju u lill- imprendituri nfushom, iridu jikkordinaw bejniethom.

Irridu nifhmu li jeħtieġ li jkollna sinerġija mingħajr ħadd ma jitlef dak li huwa tiegħu, mingħajr ħadd ma' jitlef id-dritt tad-deċiżjoni, skond il-karattru ta' l- entita` minn fejn ikun ġej.

Minkejja riżorsi limitati, pajjiżna kapaċi jasal ħafna iktar 'il quddiem.

Aħna kapaċi noħolqu iktar ġid, inkattru iktar impjiegi jekk kemm-il darba naħsbu iktar bħala intrapriża waħda u b'għan wieħed.

J'Alla l-leadership li se nippruvaw noħolqu permezz ta' din il-liġi tkun waħda li tipprova tevita l-akbar tfixkil li jista' iżommna milli jkollna l- żvillupp politiku, soċjali u ekonomiku li neħtieġu, b'kull decision-maker jibqa` jaħseb għal rasu.

Qed ngħid għal kulħadd għax jista' ikollok politiku li jaħseb għal rasu; jista` ikollok ministru li jaħseb għal rasu għax jaħseb li m'għandux x'jaqsam ma' ministru ieħor – ċertament ħażin dan - jista' ikollok chairman ta' entità li allaħares tmur tkellmu; jista' ikollok xi membru ta' xi board li bilkemm kapaċi jpoġġi ma' sħabu u jippermetti li jkollu board meeting li jibda u jispiċċa fl-armonija; u jista' ikollok xi permanent secretary, xi director general, xi direttur jew xi uffiċjal jew skrivan mill-kbir saż-żgħir.

Huwa essenzjali li jinfirex il-kordinament, Sur President.

Waqt laqgħa li kellna proprju llum flimkien ma' nies mill-IPSE, mill-ETC u mill-MCAST konna qed nitkellmu rigward taħriġ għall-entrepreneurship u rajna l-esperjenza ta' l-Irlanda.

Il-Gvern Irlandiż beda jagħti taħriġ liċ- ċivil f'dik li tissejjaħ entrepreneurship biex jasal li jkollu din is- sinerġija.

GĦaliex biex wieħed fiċ-ċivil ikun jista` jaqdi bl-aħjar mod lil min hu fin-negozju, irid ikun kapaċi jifhem il-lingwaġġ tiegħu u jrid ikun hemm mindset komuni ħalli ż-żewġ naħat jifhmu l-prioritajiet ta' xulxin.

Jekk iż-żmien għalija li qiegħed fin-negozju jiswa mitqlu deheb u ma nistax nistenna sa għada, żgur li ma nistax nistenna li se jifhimni xi uffiċjal jew xi direttur - ibqa` tiela 'l fuq kemm trid, for all I know jista' ikun ministru – li għalih iż-żmien huwa sempliċement data f'xi diary jekk illum ifisser xahar ieħor!

Fid-dinja tal-kummerċ ma tistax tipprova ssolvi problema xahrejn oħra għax l-investiment jilħaq itir, l- opportunita' li kelli ta' bejgħ tispiċċa u nkun qed nipperikola n-negozju tiegħi.

Jiġifieri rridu nkunu kapaċi nifhmu iktar lil xulxin, speċjalment fejn jidħol il-mod kif qed isir in-negozju.

Sur President, fl-aħħar leġislatura għamilna sforz kbir u qegħdin inkomplu nagħmlu sforz kbir biex inkunu kompatibbli mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea, pero` issa rridu nagħmlu sforz akbar biex inkunu kompatibbli ma' xulxin.

Naħseb li ma kenitx biċċa xogħol daqshekk tqila biex insiru kompatibbli ma' l-Unjoni Ewropea.

Irranġajna l-liġijiet li kellna - dibattitu ftit itwal minn ieħor 'l hinn u 'l hawn - u għamilna r- ristrutturar u issa l-kbir għadda.

Pero` fil-fehma tiegħi, l-ikbar sagrifiċċju jew l-ikbar sforz li rridu nagħmlu huwa biex insiru kompatibbli ma' xulxin, kif awtorita` jew dipartiment se jkunu kompatibbli ma' xulxin, inkella n-network kollu li ħloqna se jkun għalxejn.

Jekk ma jkollniex kordinament se nispiċċaw ikollna l-isbaħ matassa li wieħed jista` jimmaġina, Sur President.

Jien naraha li ma jistax ikollna dak l-avvanz ekonomiku, politiku u soċjali li neħtieġu jekk ma jkollniex sinerġija, jekk ma jkollniex politika li permezz tagħha mhux neskludu iżda ninkludu lil kull settur ekonomiku.

Ma nistgħux inwarrbu lil min jidhrilna li huwa second-class u konna niżbaljaw bil-kbir kieku kellna nressqu leġislazzjoni li b'xi mod jew ieħor tkun qed teskludi.

Jien nawgura li dak li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi quddiemna ma jiġi bl-ebda mod interpretat li qed jeskludi lil xi parti jew oħra, għax il-problemi jinħolqu bil-mod kif ikunu interpretati l-liġijiet.

Dan irridu nenfassizawh, Sur President.

L-ispirtu ta' interpretazzjoni ta' din il-biċċa leġislazzjoni – dan irid joħroġ minn dan id-debate u mhux minn xi linji miktuba - huwa proprju li naraw kif noħolqu dak il-leadership li mhux jeskludi imma kapaċi jinkludi.

Irridu nħallu warajna l-preġudizzji li jista` ikollna lejn settur jew ieħor u għax wieħed huwa importatur kbir, allura nagħtuh red carpet treatment u l-ieħor nippruvaw ngħadduh mill-bieb ta' wara.

M'għandniex leġislazzjoni li tiddefinixxi min hu l-klijent.

Apposta m'għandniex.

Illum m'għadniex ngħixu l-istess realtajiet ta' qabel - m'iniex qed nikkritika l-imgħoddi għax il-passat għandna ħafna x'nitgħallmu minnu – għax qabel bil-liġi konna nirregolaw min hu l-klijent ta' min, jekk hux ta' l-MDC, tal-METCO jew ta' l-IPSE u f'liema ċirkostanzi.

Meta niġu għall-istadju ta' kumitat irridu nidħlu fid-dettall ta' din il-liġi u nifluha sewwa biex naraw li żgur ma tkun qed teskludi lil ħadd, kif jixhed it-titolu tagħha stess:

"Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' korporazzjoni biex tippromwovi t- twaqqif u l-espansjoni ta' intrapriżi tan-negozju f'Malta, biex jistabilixxi x'inhuma l-funzjonijiet u l-poteri tagħha u sabiex jipprovdi dwar affarijiet anċillari jew konessi ma' dan".

Sur President, klawsola 4 tgħid li fost il-funzjonijiet li se jkollha din il-korporazzjoni, se jkun hemm:

"(a) Li toriġina, tmexxi u ġġib 'il quddiem inizjattivi li jkollhom x'jaqsmu ma' l-iżvilupp ekonomiku u soċjali ta' Malta; (b) Li tmexxi l-istrateġija ta' Malta skond ma din ikollha x'taqsam ma' kull forma ta' intrapriża, billi tiġi żgurata l-implimentazzjoni ta' dik l-attivita` permezz ta' approach kordinat u koerenti."

Dan huwa sinonimu mal-viżjoni li jien qiegħed nitkellem dwarha.

II-messaġġ li jrid joħroġ minn din il-liġi huwa li kull wieħed u waħda minna huwa importanti u kulħadd huwa player f'dan it-team.

M'għandniex min qiegħed fir-reserves jistenna biex jidħol fit-team.

Il-coach huwa inti, l- individwu li qiegħed jismagħni.

Int il-bniedem li kapaċi tieħu d- deċiżjonijiet għax ġejt mogħti r-responsabbiltà biex tieħu d-deċiżjonijiet.

Inti importanti, inti għandek rwol u trid tkun accountable, kemm jekk inti fis-servizz pubbliku u kemm jekk għandek negozju.

Ċertament, Mr Speaker, permezz ta' din il-liġi rridu nkomplu nġibu 'l quddiem il-bidla tal- mentalità, irridu nbiddlu ċerti proċeduri tax-xogħol.

Issib min għadu jaħseb, kemm jekk ikun individwu u kemm jekk qed ngħidu għal entità, b'mod li jeskludi lilu nnifsu mill-mod kif jaħdmu l-kumplament tan-negozji u dak huwa żball.

Min-naħa tiegħu, il-gvern qed jipprova jagħmel ħiltu kollha u qed jagħmel dmiru, imma issa qed jistenna li l- imprendituri, kbar jew żgħar, ikunu kapaċi jpoġġu flimkien biex jitgħallmu minn xulxin mingħajr ma jkollhom preġudizzji lejn xulxin.

Din hija liġi li taf tħares lejn l-interessi ta' kull negozju.

Kull imprenditur se jingħata l-attenzjoni kollha permezz ta' din il-liġi.

M'aħniex nagħmlu distinzjoni bejn il-qasam tal-manifattura jew il-qasam tas-servizzi, bejn negozji kbar u negozji żgħar.

Sur President, jekk wieħed ikompli jara klawsola 4 isib li l-korporazzjoni għandha wkoll il-funzjoni:

'"Li tiżviluppa u tipprovdi l-għajnuna meħtieġa u servizzi ta' appoġġ għall-industrija u l-intrapriża."

Jien sid ta' ħanut u quddiemi hawn l-Onor.

Chris Agius, anke hu sid ta' ħanut.

Din il-leġislazzjoni mhix se teskludina, anzi se tagħti servizz ta' appoġġ għall-industrija u l-intrapiża.

Warajja hawn l-Onor.

Robert Arrigo li jaħdem fil-qasam turistiku.

Jeħtieġ li din il-leġislazzjoni tħares lejn x'inhu jiġri f'dan is-settur mingħajr ma tnaqqas xejn mir-rwol strateġiku ta' l-awtorità tat-turiżmu, imma rridu nkunu kapaċi npoġġu bilqiegħda madwar mejda u naraw li ma jkunx hemm dupplikazzjoni.

Ma jridx ikollna erba' ambaxxaturi f'pajjiż wieħed biex ibigħu lil Malta imma irid ikollna sistema ta' ambaxxata waħda li flimkien, fl-interess ta' l-awtorità tat- turiżmu, fl-interess tal-Malta Enterprise u fl-interess tad-diplomazija nbigħu pajjiż wieħed u mhux tmur f'uffiċċju fil-Ġermanja jgħidlek mod u tmur għand ħaddieħor x'imkien ieħor u jgħidlek mod ieħor!

Aħna dejjem ingergru kemm ir-riżorsi li għandna huma limitati u għalhekk dan il-one-stop-shop se jsir biex ikollna inqas dupplikazzjoni, inqas burokrazija u aktar effettività.

Wara li ħloqna d-diversifikazzjoni fin- network ta' regolamentazzjoni, irridu noħolqu dak il-ħsieb li kapaċi jiġbor lil kulħadd flimkien.

Għaldaqstant il-klijenti ta' din il-korporazzjoni huma dawk kollha li b'xi mod jew ieħor qegħdin iwettqu attività kummerċjali.

Ftit xhur ilu kellna ċerta kritika għax dan il-kunċett ma kienx għadu żviluppa sew, forsi għax ma tlaqniex mill-ewwel b'dan il-ħsieb.

Però grazzi għal kulmin ikkritika, grazzi għal kulmin ħa sehem - u dak hu t-tajjeb tal-kordinament u tas-sinerġija - illum qegħdin inressqu liġi li m'hi qed teskludi lil ħadd.

Anzi hija liġi li se twassal biex ikollna entità waħda, il-Malta Enterprise, li se tassigura li n-negozji kollha jaqgħu taħt l-attenzjoni tagħha.

Mr Speaker, dan wasalna għalih wara li rajna l-mod ta' kif qegħdin jiżviluppaw is-support services f'pajjiżi akbar minna u f'pajjiżi li se jkunu wkoll membri fl-Unjonji Ewropea, fejn se nkunu qegħdin nikkompetu ma' xulxin internament.

Dan bħal meta għadek team tal-football fejn ikollok players jikkompetu ma xulxin biex żgur iżommu posthom però mbagħad jikkompetu kollettivament bħala team biex jirbħu lill-avversarji.

Aħna qegħdin u se nkunu qed nikkompetu kollettivament bħala Unjoni Ewropea biex inkunu wieħed mill-iżjed swieq kompetittivi fis-suq globali, però fl-istess ħin għandu jkollna dik l-għira ta' kompetizzjoni interna.

Il-gvern irid jara li Malta jkollha l-aħjar support services għal min qiegħed fin- negozju, aħjar minn ta' l-Estonia, aħjar minn tal-Latvia u anke jekk trid aħjar minn tal-Ġermanja.

Irid ikun ċert li qed jipprovdi l-aħjar servizz ta' support għal min qiegħed fin-negozju fost il-pajjiżi kollha ta' l- Unjoni Ewropea għax l-istess Unjoni tpoġġina fit-tellieqa interna.

Bħalissa qed jibda jsir l-eżerċizzju biex pajjiżna jkun awditjat, bl- Ewropej jaraw kif qegħdin nimplimentaw, per eżempju, iċ-charter għan- negozji ż-żgħar.

Sentejn oħra jibda jkollna l-benchmarks ta' fejn wasal pajjiż u fejn wasal pajjiż ieħor u nkunu nistgħu nindunaw jekk aħniex qegħdin naqgħu lura u forsi bħala gvern nindunaw li qegħdin nipprovdu l- agħar servizz li hawn għal min qiegħed fin-negozju - jista' ikun li minn dawn il-benchmarks nindunaw li aħna wieħed mill-aħjar gvernijiet li qegħdin nipprovdu l-aħjar support services għal min qiegħed fin-negozju - però biex ma nkunux fil-kategorija ta' dawk li joffru l-agħar servizz, irridu noqogħdu attenti li mhux biss nagħmlu liġijiet imma li n-nies li jkunu qed ipoġġu fil-prattika dawk il-liġijiet, ikollhom sens ta' dover u sens ta' accountability.

Kif kont qed ngħid ftit ilu, importanti li ma neskludu lil ħadd u rridu nagħtu importanza lin-negozju ż-żgħir fl-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Qegħdin niddibattu internament u esternament f'fora internazzjonali l- importanza tan-negozju ż-żgħir, anke f'ekonomiji kbar u fis-suq globali.

L- ebda ekonomija li trid tiżviluppa tista' taffordja li ma tagħtix kas l- iżvilupp tan-negozju ż-żgħar.

GĦax huwa magħruf li kull ekonomija kbira hija magħmula mill-esperjenza ta' ħafna negozji żgħar.

Allura importanti li anke aħna, bħala gvern, bil-mod ta' kif naħsbu, bil-mod ta' kif naġixxu u x'politika nimplimentaw, inkunu ċerti li qed inġibu 'l quddiem dik il- politika li permezz tagħha nuru li aħna jimpurtana minn min hu żgħir.

L-ebda negozjant żgħir m'għandu jaħseb li għax huwa żgħir huwa eskluż u fl- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, ma jien qed insib l-ebda difett li bih min hu żgħir se jiġi eskluż.

Jien nagħmilha ċara li sakemm il-Bambin jagħtini s-saħħa u sakemm l-elettorat jibqa' jappoġġjana, għajnejja se jkunu qegħdin dejjem miftuħin biex inkun ċert li ma ssir l-ebda distinzjoni bejn min hu kbir u min hu żgħir.

Biżżejjed wieħed iħares lejn iċ-charter għan-negozji ż-żgħar biex ikollu indikazzjoni ta' kif jenħtieġ li jsir ċertu żvilupp f'dan il-pajjiż, pero` biex dan isir irid ikollna politika li ġġib 'il quddiem proprju din it-tip ta' attenzjoni partikolari għal min hu żgħir.

Mr Speaker, funzjoni oħra li se jkollha l-korporazzjoni għall-intrapriża hija "li tippromwovi, tgħin u tiżviluppa it-twaqqif, il-kompetittivita` u l-internazzjonalizzazzjoni tal-kummerċ f'Malta".

Jeħtieġ li nifhmu li ma nistgħux inwaqqfu korporazzjoni għall-intrapriża li tkun tieħu ħsieb biss l- interessi tan-negozju Malti jew inkella żżomm dak li hu tagħna għalina biss.

Għandna naraw li nikkordinaw ħidma sħiħa ħalli Malta ma taqax lura fl-iżvilupp ekonomiku u iktar minn hekk, fis-suq globali.

Irridu nżommu quddiem għajnejna wkoll li meta wara l-1 ta' Mejju 2004 dan il-parlament jiġi biex jitkellem fuq is-suq lokali, hemm ikun qed jinkludi s-suq Ewropew u allura tajjeb jekk naħsbu minn issa kif Malta, bħala pajjiż fl- Unjoni Ewropea, se tkun qed tikkompeti fis-suq globali.

Il-korporazzjoni għall-intrapriża għandha tiżviluppa wkoll an enterprise policy.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, għandna nagħmlu li nistgħu biex niġbru lil kulħadd flimkien ħalli nkunu nistgħu nwettqu din is- sinerġija.

Per eżempju, l-awtorita` responsabbli mir-riżorsi għandha tara kif tista' tiġi żviluppata politika dwar ir-riżorsi; l-awtorita` responsabbli mit-turiżmu trid tara kif tista' tiżviluppa politika li biha javvanza s-settur tat-turiżmu; filwaqt li l-korporazzjoni li se nwaqqfu permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, trid tara kif tista' tfassal u timplimenta politika ta' intrapriża.

Anke l-lukandiera u s- sidien tal-barrieri huma parti mill-intrapriża u l-MEPA hija parti minn dan in-network kollu ta' entitajiet li jirregolaw l-intrapriża.

L-entitajiet m'għandhomx isibu lil min jindaħlilhom imma għandhom isibu mod kif ikunu kapaċi jirrelataw flimkien u jiżviluppaw ċerti ideat flimkien, anke jekk mhux dejjem jaqblu bejniethom.

Wara kollox allaħares kulħadd ikollu l- istess ħsibijiet u ideat!

F'din il-Kamra stess hawn min hu politiku xellugi, hawn min hu lemini u hawn min hu miċ-ċentru u dawn bejniethom jagħmlu minestra sħiħa, pero` mbagħad minn dik il-minestra toħroġ togħma tajba.

Bil-kelma "sinerġija", wieħed m'għandux jaħseb li allaħares xi ħadd jiftaħ ħalqu u jesprimi opinjonijiet differenti minn ta' oħrajn.

Jien ngħid li permezz ta' enterprise policy f'waqtha, għandna mmorru 'l quddiem f'dan ir-rigward għax b'din it-tip ta' politika jkollna direzzjoni waħda, direzzjoni flessibli li tkun kapaċi tagħraf li pajjiżna ma jaffordjax jaqa' lura, iktar u iktar fil- proċeduri li jkunu qed jiżviluppaw fuq livell globali.

Jien inħobb nikkritika dan il-post fejn qed niltaqgħu billi ngħid li dan il- parlament huwa bħall-Imdina, il-post where time stood still, għax jekk ma niftħux il-persjani tat-twieqi lanqas biss inkunu nafu jekk huwiex filgħodu jew filgħaxija!

Xi drabi ikun hawn min jaħseb li d-dinja kollha hija ta' l- istess fehma tiegħu u li minn hawnhekk nistgħu mmexxu lil kulħadd.

Madanakollu jekk norqdu aħna, dan ma jfissirx li kulħadd ikun raqad għax illum il-ġurnata l-avvanz ekonomiku donnu qed jaċċellera u jimxi bi speed ferm iktar qawwi minn kwalunkwe leġislazzjoni li aħna nressqu.

Sfortunatament il-liġijiet dejjem ġew wara li xi ħadd ikun għamel id-dnub - din dejjem hekk kienet, mill-antik testment - pero` ma nistgħux nippermettu li naqgħu lura bħala leġislatura.

Jeħtieġ li jkollna leadership u jeħtieġ li l-uffiċjali li se jkunu qed jiffurmaw parti minn din il-korporazzjoni għall-intrapriża ma jkunux qishom figurini ġo xi vetrina jew ġo xi showcase li nsibu f'ħafna mid-djar!

Veru li l-uffiċjali ta' din il-korporazzjoni m'għandhomx jieħdu post il-politiku - il-post tal-politiku għandu jibqa' tal-politiku - pero` min-naħa l-oħra jridu jkunu huma li joħolqu leadership u mhux ikunu passivi.

Iva, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed jitressaq proprju fil-mument li pajjiżna qiegħed fil-bidu ta' era ġdida u għalhekk irridu nkunu ċerti li dak li nkunu qed nagħmlu u s-servizz li nkunu qed noffru, ikun rilevanti għall-ħteġijiet tas-suq.

Klawsola 13, li titkellem dwar l-audit committee, qed tgħid li wieħed mill- irwoli ta' l-audit committee se jkun dak illi jżomm track tad-deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu mill-korporazzjoni għall-intrapriża.

Naturalment dak kollu li se tkun qed timplimenta l-korporazzjoni għall-intrapriża għandu jkun rilevanti mal-ħteġijiet tal-klijenti tagħha.

Effettivament subklawsola (1) ta' klawsola 13 tgħid hekk:

"Il-bord għandu jwaqqaf kumitat tal-verifika, b'termini ta' riferenza miktubin li jistabilixxu b'mod ċar l-awtorita` u d-dmirijiet ta' dak il-kumitat."

Imbagħad iktar 'l isfel, eżattament f'subklawsola (3), għandna li l-kumitat tal-verifika għandu jkollu l-funzjoni:

"(a) li jassisti u jappoġġa lill-bord fit-twettiq tar- responsabbiltajiet legali u ta' verifika li għandu;

(b) li jipprovdi mezz ta' komunikazzjoni ma' awdituri esterni u jevalwa u jikkordina l-verifika interna tal-korporazzjoni; u

(ċ) li jirrevedi u jevalwa l-effettivita` ta' l-amministrazzjoni inkonformita` ma' kull politika u fit-twettiq tal-funzjonijiet regolatorji tagħha."

Bil-funzjoni li qed jingħata dan il-kumitat tal-verifika, m'hux se jkun hemm ir-riskju li jekk ikun ingħata kmand fir-raba' sular, sa x'ħin wieħed ikun niżel fit-tieni sular dak il-kmand ikun intilef!

Permezz ta' dan il- bord tal-verifika se nkunu kapaċi nkejlu l-produttivita` tagħna.

Ħafna drabi l-kelma "produttivita`" tintuża biss għal min ikun jaħdem fil-qasam tal-manifattura u nista' ngħidha jien li mhux l-ewwel darba li f'xi laqgħa man-negozjanti ngħidilhom li jridu jkejlu l-produttivita`.

Jgħiduli: X'inti tgħid?

Kif se nkejlu kemm qed inkunu effettivi għan-nies li jiġu jinqdew mingħandna?

U kif se nkunu qed inkejlu jekk is-servizz li qed nagħtu huwiex dak li jridu n-nies li qed jiġu jinqdew mingħandna?

Sfortunatament illum għandna amministrazzjoni ħażina.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif dipartiment li suppost jaqdi lis-sidien tal-ħwienet u lin- negozjanti jkun magħluq fis-2.00 p.m., proprju meta s-sidien tal-ħwienet u n-negozjanti jkunu għalqu n-negozju u jkunu jistgħu jmorru jinqdew minn hemmhekk.

Għalhekk jien nara li aħna u niflu l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, għandna nipprovdu ċerta accountability wkoll ħalli jkun provdut servizz tajjeb.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa wkoll riżultat ta' eżerċizzju ta' ristrutturar li jinsab għaddej il-ħin kollu, liema eżerċizzju għandu jwassal sabiex il-gvern jirristruttura wkoll l-amministrazzjoni u l-mod kif jipprovdi s-servizzi tiegħu.

Illum ma nistgħux nużaw l-istess korporazzjonijiet u entitajiet li kellna l-bieraħ għax il-ħteġijiet tal-lum huma differenti minn dawk tal-bieraħ.

In-negozju jeħtieġ li jiġi rristrutturat il-ħin kollu.

Huwa biss ftit tas-snin ilu li l-kelma "ristrutturar" bdiet tissemma bi ftit iktar aċċenn mis-soltu, pero` llum aħna nibqgħu ninsistu li r-ristrutturar irid ikun xi ħaġa kontinwa u ma jsirx darba waħda biss.

L-MDC, l-IPSE u l-METCO kienu bżonjużi għal żmien partikolari, pero` issa dawn għamluh żmienhom u aħna jrid ikollna l-kuraġġ li nbiddluhom.

M'għandniex għalfejn nibżgħu nbiddlu u j'Alla dejjem insibu l-kuraġġ li nbiddlu.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna wkoll irid jingħata expiry date u wisq probabbli xi għaxar snin oħra, din il-liġi tkun trid tinbidel ukoll għax l-iżviluppi li jseħħu fis-settur kummerċjali m'hux se jkunu jippermettu li gvern tal-ġejjieni jibqa` juża l-istess għodod tal-lum.

Għalhekk importanti ħafna li l-liġijiet li qed isiru jkunu flessibbli, ħalli nagħmluha possibbli li meta jasal il-waqt, jinbidlu u joħorġu iktar regolamenti minnhom, bħal fil-każ tal-Business Promotion Act, leġislazzjoni tajba li għad irridu nkomplu nieħdu ħafna iktar minnha.

Mr Speaker, jeħtieġ li fuq l-aġenda tal-korporazzjoni għall-intrapriża jkun hemm programm ta' ristrutturar kemm għas-settur privat kif ukoll għal kull servizz li joffri l-gvern permezz taċ-ċivil.

Anke għax wara li għamilna dawk l-isforzi kollha biex inkunu parti mill-Unjoni Ewropea, għandna nkunu kapaċi nsarrfu dawk l-isforzi kollha li saru filwaqt li nimmaturaw u nkunu iktar kredibbli.

B'hekk inkunu qed inħajru t-tkattir ta' l-investiment mingħajr ma' nagħmlu distinzjoni bejn investiment barrani u investiment lokali.

Jekk naraw li l-investiment ikun qed joktor, għandna nkattru l-opportunita` ta' espansjoni ekonomika u jekk l-espansjoni ekonomika tkun ġejja minħabba li xi ħadd ikun imħajjar jiġi jinvesti f'pajjiżna, allura kif għedt l- ewwel, importanti li l-korporazzjoni għall-intrapriża "tippromwovi, tgħin u tiżviluppa it-twaqqif, il-kompetittivita` u l-internazzjonalizzazzjoni tal- kummerċ f'Malta."

Il-kummerċ irid jiġi megħjun jidħol fid-dimensjoni internazzjonali tiegħu.

Aħna bħala pajjiż għandna ħafna traders u negozjanti li jixtru u jbigħu dak li jixtru bi qligħ, pero` mingħajr ma nnaqqsu mit-tajjeb li għandna, issa l-pass li jmiss huwa li nbiddlu xi ftit il-mentalita` tagħna billi minflok nibqgħu naraw iktar traders, nibdew naraw iktar imprendituri u b'hekk inkunu qed indaħħlu element ta' innovazzjoni u ta' kreattivita`.

Funzjoni oħra li se jkollha l-korporazzjoni għall-intrapriża hija:

"Li tiżviluppa bażijiet teknoloġiċi, ta' riżorsi umani u abbiltajiet, li ssaħħaħ il-kapaċita` ta' intrapriżi tan-negozju, li tagħmel stima u formulazzjoni strateġika, li ġġedded u tagħmel attivitajiet ta' riċerka, żvilupp u disinn;".

B'hekk jien nemmen li din il-korporazzjoni tkun kapaċi tgħin biex f'dan il- pajjiż nibdew naraw l-innovazzjoni u l-value added li jeħtieġ li jkollna sabiex inkunu nistgħu nagħmlu pass 'il quddiem.

Jekk ma jirnexxilniex nirbħu dak il-competitive edge li neħtieġu, wisq nibża' li l-pajjiż jaqa` lura.

Il-korporazzjoni għall-intrapriża jeħtieġ li tkun entita` ta' azzjoni u mhux entita` passiva, li ta' kuljum tiġġieled biex issostni l- eżistenza tagħha u jkun biss meta din tqum tgħid xi ħaġa li dak li jkun jiftakar li teżisti din il-korporazzjoni!

Din trid tkun entita' li kapaċi toħloq azzjoni għax kapaċi tipprevedi l-ħteġijiet ta' għada u toħloq reazzjoni għall-ħteġijiet tal-lum.

Sur President, qiegħed insemmi l-kelma leadership il-ħin kollu għax fejn irridu kapaċi nkunu konservattivi għall-aħħar.

Nafu ngħidu "yes" għal kollox, li ma mmorrux nitilfu postna u allaħares xi ħadd jipprova jċaqlaq xi ħaġa.

Ftit ilu sħabna ta' l-oppożizzjoni kienu ministri wkoll u jafu ma' xiex tiltaqa' meta tipprova tagħmel bidla.

Madwari iżjed insib nies li jgħiduli x'ma għandix nagħmel milli x'għandi nagħmel.

Meta tibda tgħid xi ħaġa ġdida mal-ewwel issib min iwaqqfek.

Iċ-ċivil kollu jagħtini parir x'ma għandix nagħmel milli jgħidli x'għandi nagħmel u malli ngħidilhom li se nagħmel xi ħaġa, tibda tara l-għajnejn iduru għax se tkun biċċa xogħol żejda.

Din hija l-attitudni li rridu niġġieldu.

Jew qegħdin hawn biex noħolqu bidliet u ma nibżgħux mill-konsegwenzi tal-bidla, jew qegħdin hawn biex inbaxxu rasna għal kollox u nibqgħu b'work practices ta' 200 sena ilu.

Allura Malta kollha tkun bħall-Imdina, where time stood still u mbagħad nistgħu nbigħu lil Malta kollha għax ma nkunux għamilna pass 'il quddiem!

Sur President, nixtieq li kulmin beħsiebu jagħti sehmu f'dan id-dibattitu jitkellem rigward l-enerġija li jixtieq jara f'din il-korporazzjoni, entita` li nawgura li tkun jimpurtaha – din il-kelma jien inħobb nużaha - minn dawk li jiddependu minnha.

Kemm verament jimpurtani minn dak l- individwu li jiġi quddiemi jitlobni l-għajnuna?

Mhux ngħidlu iva biex ningħoġob imma għax verament inkun irrid ngħinu, mhux b'impożizzjoni imma bil-kapaċita` tal-kordinament.

Mhux għax nikkmanda jiena allura trid tagħmel dak li ngħidlek, imma għax huwa fl-interess tagħna lkoll li niġbdu ħabel wieħed.

Meta nagħmlu hekk inkunu qed nieħdu l-aħjar li nistgħu mir- riżorsi tagħna u hekk inkunu nistgħu neliminaw kull xorta ta' dupplikazzjoni.

Id-dupplikazzjoni hija ħela ta' flus, ħela ta' ħin u ħela ta' nies.

Aħna dejjem ingergru li m'għandniex flus u li m'għandniex riżorsi, imbagħad il- ħin kollu noħolqu d-dupplikazzjoni!

Issa nixtieq nara x'se jgħidu dawk li l-ħin kollu jgergru li m'għandhomx riżorsi u finanzi meta nippruvaw noħolqu s-sinerġija, għax dan ifisser li x-xogħol li kien isir minn erbgħa kapaċi jsir minn tnejn mingħajr ma ntellfu xejn mill-effettività.

Ma jibqax isir minn erbgħa biex ma jkunx hemm dupplikazzjoni.

Naturalment wieħed għad irid jara x'se jkun qiegħed jiġri f'dan il-qasam.

Sur President, jeħtieġ li jkollna kompetittivita` intelliġenti.

Ma nistgħux nibqgħu naħsbu li se nikkompetu billi, kif jgħid il-Malti, narmaw għal xulxin u għax wieħed sejjer tajjeb, tlieta oħra jarmaw għalih.

Xi kultant meta azjenda tkun sejra tajjeb, fiċ-ċivil iżjed naraw kif nagħmlulha l-bsaten fir-roti milli nippruvaw naraw kif ngħinuha.

Bħala membri fl-Unjoni Ewropea, meta npoġġu bilqiegħda ma' pajjiżi oħrajn se nisimgħu l-esperjenzi tagħhom u l-learning curve tagħna tieħu rotta totalment differenti.

Pajjiżna qed ikun mitlub li jkollu accountability fuq il-livell tas-suq Ewropew ukoll u allura ma nistgħux nibqgħu maqtugħin għalina nfusna u ma jimpurtaniex mill-oħrajn.

Jekk qed naraw li swieq oħrajn kontinwament qegħdin jinvestu fir-riċerka u fil-kreattivita`, aħna wkoll irridu naqbdu dak il-momentum.

Irridu naraw kif nużaw l-aħjar riżorsi li għandna u ma nibqgħux naħsbu li kull student li għandna fl-universita` jew fl-MCAST qegħdin nittrejnjawh biex għada pitgħada jkun impjegat.

Bħalissa dak jista` ikun wieħed mill- ikbar żbalji li qegħdin nagħmlu.

Fid-dinja ta' għada se jkollna inqas nies impjegati u iżjed nies jaħdmu b'kuntratt, iktar nies jaħdmu bħala freelancers u iktar nies ta' snajja' jew professjonisti jaħdmu għal rashom u jbigħu s-servizzi tagħhom lil diversi entitajiet oħrajn.

Se jkollna iżjed negozji li se jkunu effettivi iktar b'inqas impjegati direttament magħhom, iżda ċ-ċirku ta' nies li se jkunu qed jinqdew bihom se jkun ikbar minn tal-lum.

Il-configuration tan-negozju ta' għada se tinbidel.

Allura l-Malta Enterprise trid tkun inkluża fid-dibattitu ta' x'jeħtieġ jiġri fl- iżvilupp tal-qasam ta' l-impjiegi, fil-qasam edukattiv u fil-qasam tal- politika soċjali f'dan il-pajjiż.

B'hekk inkunu kapaċi naslu biex verament nagħmlu din il-bidla għall-aħjar.

Sur President, permezz ta' klawsola 29 ta' dan l-abbozz se nkunu qed inħassru l-Att dwar il-Korporazzjoni għal Żvilupp ta' Malta, "iżda bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' artikli 24 u 27, kull referenza f'xi liġi għall-korporazzjoni għal żvilupp ta' Malta għandha titqies bħala riferenza għall-korporazzjoni mwaqqfa taħt dan l-Att."

Jiġifieri kull ftehim li sar mill-MDC ma' xi entitatijiet kummerċjali jiġi taken over mill-Malta Enterprise.

Se jiġu xolti wkoll l-IPSE u l-METCO.

B'hekk jiġi fis-seħħ dak kollu li kont qed ngħid, jiġifieri ma jkollniex iktar dupplikazzjoni, kif ħafna drabi kien qed jiġri.

Kellna configuration ta' min hu l-klijent ta' l-IPSE, imma wara li jieħu d-deċiżjoni l-bord ta' l-IPSE, dan irid jgħaddiha lill-MDC u din tista' ma' taqbilx ma' dik id-deċiżjoni, għalkemm sa ċertu punt dan jista' ikun frott ta' ħidma tajba.

Imma mbagħad jista` ikollok sitwazzjonijiet oħrajn fejn xi entita` donnu jkollha l-klijentela tagħha u diffiċli biex tidħol f'dik il-klijentela.

Qed nagħti idea tad-diffikultajiet li kellna b'din is-sistema u wieħed irid ikun attent li ma jħallix lil min jiddefendiha billi jgħid li għandna nibqgħu kif aħna.

Jekk inħallu l-istrutturi kif inhuma ma nkunux qed nagħmlu pass 'il quddiem.

Veru li d-deċiżjoni li se nieħdu fiha r-riskji tagħha, però ir-riskju jkun ikbar kieku nħallu l-istess sitwazzjoni u nżommu l-MDC, il-METCO u l-IPSE kif inhuma, Sur President.

Jien nawgura li din il-biża` li seta` kien hemm inizjalment ma' tibqax hemm.

Kien hawn min kien qed jgħid - u forsi kellu raġun fil-bidu - li ż- żgħir se jintilef fil-kumplikazzjonijiet tal-problemi tal-kbar u ssuġġerixxa li nħallu l-IPSE għan-negozji ż-żgħar u nħallu l-METCO għall- kumpanniji li jesportaw.

Imma diġà konna qegħdin naraw li b'ċerti programmi, l-IPSE kienet qed toħloq dupplikazzjoni ta' l-inizjattivi tal- METCO.

Allura kien qed ikollna sitwazzjoni fejn wieħed ikollu jmur għand l-MDC għal ħaġa, għand l-IPSE għal ħaġa oħra u mbagħad f'xi ħin ieħor ikollu jmur għand il-METCO.

Dan kollu juri li f'dan il-pajjiż ma kellniex strateġija waħda ta' kif ngħinu lill-intrapriża biex tkompli tiżviluppa u ma kellniex approach għall-ħteġijiet attwali tas-settur kummerċjali.

Diversi setturi tan-negozji għandhom ħteġijiet li la l-IPSE, la l-METCO u lanqas l-MDC ma tista' taqdihom peress li ma jaqgħu taħt l-ebda terms of reference ta' xi leġislazzjoni.

GĦalhekk il-Malta Enterprise se jkollha terms of reference aktar mifruxa biex jaqdu l-ħteġijiet tal-lum.

Biżżejjed ngħid li l-MDC kienet ġiet mwaqqfa fl-1967, il-METCO fl-1989 u l-IPSE kważi għaxar snin wara, fl-1998.

Hawnhekk xieraq nieqaf ftit biex nirringrazzja lil dawk kollha li matul din il-medda ta' snin ħadmu f'dawn il- korporazzjonijiet u taw sehemhom biex ikollna l-iżvilupp ekonomiku li wasalna għalih.

Però huwa importanti li issa jkollna l-kuraġġ li nbiddlu ħalli nagħmlu l-pass li jmiss għal ġejjieni aħjar.

Mr Speaker, klawsola 20 tgħid:

"(1) Il-korporazzjoni tista' twaqqaf fondi skond ma jkun meħtieġ fil- ġestjoni ta' l-operazzjonijiet tagħha.

(2) Dawk il-fondi għandhom jiġu amministrati mill-korporazzjoni b'dak il-mod skond ma hi stess tista' tistabbilixxi, iżda ebda parti minn dawk il-fondi ma għandha tiġi applikata xort'oħra milli għall-finijiet tal-korporazzjoni.''

Sur President, waqt li qegħdin nitkellmu rigward fondi, żgur li hawnhekk m'aħniex nagħmlu distinzjoni għal min dawn il-fondi japplikaw, filwaqt li t-tliet korporazzjonijiet differenti li issa se jiġu xolti, f'xi ħin jew ieħor jagħmlu distinzjoni għal min ikun qed japplika.

Irrid nerġa' niċċara punt li għadni kemm aċċennajt għalih biex inserraħ moħħ dawk li għandhom ftehim ma' l-MDC, ma' l-IPSE jew mal-METCO.

Għalkemm b'din il-liġi se nħassru l-Att dwar il-Korporazzjoni għal Żvilupp ta' Malta u se jiġu xolti l-IPSE u l-METCO, kif tgħid klawsola 24, se jkun hemm transfer of undertakings.

Jiġifieri l-obbligazzjonijiet li kienu daħlu għalihom dawn it-tliet korporazzjonijiet se ġġorrhom il-Malta Enterprise.

Sur President, kif stajt tinduna, jien ma kkwotajt l-ebda ċifra mill- istatistika dwar l-investiment għax għalkemm hemm statistika waħda, jien nista' ngħid li mxejna 'il quddiem u n-naħa l-oħra jgħidu li morna lura.

Jien nista' ngħid li żidna l-importazzjoni u n-naħa l-oħra jgħidu li naqqasna l-manifattura.

Jekk noqogħdu nilagħbu l-ping-pong, għall- finijiet ta' din il-liġi ma nkunu wasalna mkien.

Meta naslu biex niddiskutu l-istatistika niddiskutuha, però għall-fini ta' din il-liġi m'iniex se nidħol fl-istatistika dwar l-investiment għax għandna kemm għandna investiment, qatt m'hu biżżejjed.

Il-gvern, ikun min ikun, se jkun qiegħed jiffaċċja din is-sitwazzjoni.

Sa ftit ilu konna ngħidu li għandna bżonn 2,000 impjieg fis-sena biex ikollna żvilupp sostenibbli.

Illum huwa importanti mhux biss kemm għandna ħolqien ta' impjiegi iżda importanti wkoll kemm ġid joħolqu dawk l-impjiegi.

Allura l-Malta Enterprise irid ikollha l-kapaċità li mhux biss toħloq l-impjiegi, imma trid tara liema se jkunu dawk l-impjiegi li kapaċi joħolqu l-aktar ġid u fl- istess ħin jużaw l-inqas riżorsi naturali u l-inqas spazju għax m'għandniex.

L-MDC, li ilha mwaqqfa mill-1967, kellha rwol li tqassam il-fabbriki u fil- bidu ma kenitx problema għax kien hawn spazju vojt fejn setgħu jinbnew il- fabbriki.

Dak iż-żmien il-Marsa kienet għada no man's land, filwaqt li llum kull metru kwadru li hemm il-Marsa jiswa mitqlu deheb.

Illum ma baqgħalna mkien no man's land ħlief ftit art f'Ħal Far, fejn għandna disponibilità għal ċerta industrija.

B'differenza għall-isfidi li kellha l- MDC fil-bidu tagħha, il-Malta Enterprise għandha proprju l-isfida li tispeċjalizza f'ċertu niche markets.

Se jkollha rwol li tagħmel scouting hi u tagħżel liema industrija nistgħu nistrieħu fuqha aktar minn industrija oħra.

Irridu nkunu kapaċi nidderieġu l-avvanz ekonomiku tagħna u għalhekk qed ngħid li għandna bżonn l-investiment, ġej minn fejn hu ġej u mhux bilfors investiment barrani.

Ċertament għandna bżonn ta' investiment barrani u għandna bżonn li dan il-pajjiż inpoġġuh fuq dimensjoni ta' suq globali.

Għandna bżonn niftħu l-mentalità tagħna għall-orizzonti li jmorru 'l hinn mill-fruntieri tagħna.

Pero' matul dan id-dibattitu m'għandniex għalxiex ninħlew f'ċifri ta' investiment għaliex għandna kemm għandna, qatt m'għandna biżżejjed.

Irridu ferm aktar biex insostnu l-kumditajiet li għada pitgħada l-gvern, ikun min ikun ̧ ikun mitlub li jħallas għalihom.

Illum qed insibu li dak li l-bieraħ kien lussu llum sar ħtieġa bażika.

Per eżempju, illum nippretendu li meta nagħmlu triq din tkun up to the required standard, bit-tarmac, bil-paviment u bid-dawl.

Pero' importanti li kulmin iwiegħed ċerti affarijiet, bħal per eżempju servizzi soċjali u sptarijiet mill-aqwa, irid ikun ċert li jkun kapaċi jwettaq kliemu bil-flus inkella aħjar ma jgħid xejn.

In-nefqa rikorrenti u kapitali tkun sostnuta skond kemm inkunu kapaċi noħolqu ġid u skond kemm ikollna attivita` kummerċjali għaddejja.

Għalhekk il-messaġġ li qed nibagħtu lill-poplu permezz tal- Malta Enterprise huwa li m'għandniex nagħmlu distinzjoni bejn attività kummerċjali u oħra għax għandna bżonn lil kulħadd.

Min qiegħed fil-kummerċ huwa s-sieħeb soċjali tal-gvern u dawn iridu jaħdmu id f'id u jridu jifhmu lil xulxin b'tali mod li ma jkollniex min ikun qed javvanza ekonomikament u ma jagħtix lill-gvern dak li hu tiegħu biex dan ikun jista' jamministra għall-aħjar ġid possibbli tal-poplu Malti.

Għaldaqstant nawgura li jkollna dibattitu bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra biex naċċertaw li dak li hawn miktub f'dan l-abbozz ta' liġi jkun jaqbel mal- viżjoni tal-gvern.

Nittama li s-seduti allokati għal dan l-abbozz ta' liġi jkomplu jgħinu biex dan il-pajjiż ikollu leġislazzjoni u għodda oħra tajba li permezz tagħha pajjiżna jkompli javvanza u jtejjeb il-politika ekonomika, il-politika soċjali u l-kwalita` tal-ħajja li dan il-poplu qiegħed dejjem jimmira għaliha.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, wara l-introduzzjoni ta' l-Onor.

Edwin Vassallo imiss lili biex nagħmel l-ewwel intervent b'risposta għal dak li għadu kemm qal is-segretarju parlamentari fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Qabel xejn nixtieq ngħid li filwaqt li bl-Ingliż it-titlu ta' din il-liġi huwa "Malta Enterprise Act", bil-Malti għandna "Att dwar il-Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża".

Nispera li t-text bil-Malti mhuwiex traduzzjoni oħra mill-Ingliż għall-Malti, bħalma kellna f'ħafna każi fejn it-texts ma jaqblux.

Issa bħal kull liġi oħra, din il-liġi tidħol fis-seħħ f'dik id-data li l- ministru responsabbli jistabilixxi b'avviż fil-gazzetta tal-gvern - f'dan il-każ il-ministru tal-finanzi u affarijiet ekonomiċi - pero' hawn qegħdin ngħidu wkoll li klawsola 3 għandha titqies li tkun daħlet fis-seħħ fl-1 ta' Mejju li għadda u dan biex niffaċilitaw l-għażla tat-top management li se jkunu qed imexxu l-Malta Enterprise.

Jidher li issa dan l-istadju ta' reklutaġġ tat-top management għadda u llum nafu min huma l-irjus il-kbar li se jmexxu din il-korporazzjoni.

Issa se jkun imiss pass ieħor, dak li jiġi ingaġġat l-istaff u jien hawnhekk nappella biex ikun hemm trasparenza assoluta fil-mod kif jiġu magħżula n-nies, Mr Speaker.

Jien nemmen fil-kapaċitajiet tal-persuni li ġew magħżula s'issa u nemmen li dawn se jagħmlu l-almu kollu tagħhom sabiex jintgħażlu l-aħjar persuni biex jifformaw parti mill-istaff tal-korporazzjoni, għalkemm l-esperjenzi li għaddejna u li għadna qed ngħaddu minnhom inisslu fija u f'numru ta' ħaddiema ta' l-MDC, ta' l-IPSE u tal-METCO ċerti dubji dwar kemm dawn il- persuni se jitħallew jagħmlu eżerċizzju tajjeb biex verament jintgħażlu l- aħjar nies.

Nittama li dan m'huwiex se jkun xi eżerċizzju ieħor biex noħolqu jobs for the boys wara li lil ċerti ħaddiema ta' l-MDC, ta' l-IPSE u tal-METCO inkunu għednielhom: Thank you, but your service is no longer required.

Fil-fatt illum dawn il-ħaddiema jinsabu għaddejjin minn mumenti ta' tensjoni minħabba li m'għandhomx idea x'se jiġri minnhom.

Bla ebda dubju, indħil mill-politiċi fl-għażla ta' l-istaff ma jagħmilx ġid lil din l-intrapriża l-ġdida.

Imma issa, Sur President, wara din l-introduzzjoni qasira nixtieq nagħmel xi kummenti dwar il-punti li qajjem il-kelliem ta' qabli.

Sieħbi qal li huwa jippretendi li l-korporazzjoni għall-intrapriża tkun entita` ta' azzjoni u mhux organizzazzjoni passiva.

Jien immur oltre minn hekk u ngħid li din il-korporazzjoni għandha tkun proattiva u tara xi prospetti ta' investiment jeżistu sabiex tilħaq qabel ħaddieħor għax biex pajjiżna jkun jista' jiggarantixxi ċertu investiment, ma nistgħux nibqgħu lura u nsibu lil min ikun laħaq qabilna.

L-Onor.

Vassallo qalilna b'ċerta frankezza li jispera li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma jibqax biss leġislazzjoni miktuba fuq il-karta b'ħafna kliem sabiħ – min jaf kemm- il darba smajniha din il-frażi! - imma tkun leġislazzjoni li tiġi attwata fl-interess tan-negozji kollha, mingħajr distinzjoni ta' min hu żgħir u min hu kbir, għax fl-aħħar mill-aħħar kull tip ta' negozju jista' jikkontribwixxi biex pajjiżna jkun jista' jimxi 'l quddiem.

Kif għedna diġa`, bit-twaqqif tal-korporazzjoni għall-Intrapriża, il- funzjoni tat-tliet entitajiet li s'issa kienu responsabbli mill-oqsma differenti marbuta mal-qasam industrijali ta' pajjiżna se tispiċċa għax l- MDC, l-IPSE u l-METCO se joħorġu mix-xena.

Fil-fatt klawsola 29 tgħid li:

"(1) L-Att dwar il-Korporazzjoni għal Żvilupp ta' Malta huwa b'dan imħassar u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' artikli 24 sa 27, kull riferenza f'xi liġi għall-Korporazzjoni għal Żvilupp ta' Malta għandha titqies bħala riferenza għall-korporazzjoni mwaqqfa taħt dan l-Att.

(2) Il-Malta external trade co. ltd. u l-institute for the promotion of small enterprise ltd. huma stralċjati u xolti mingħajr il-ħtieġa ta' ebda formalita' oħra.".

Issa se jkollna entita` waħda kbira li se tassorbi fuqha x-xogħol kollu, ir- responsabbiltajiet u l-obbligi li kienu jġorru dawn it-tliet entitajiet.

Fil-fatt din l-entita` se jkollha terms of reference iktar wiesgħa milli kellhom dawn it-tliet entitajiet.

Għalhekk it-tama tagħna hija li l- korporazzjoni għall-intrapriża jkollha management iktar preparat, iktar imħarreġ u iktar abbli sabiex l-għan li għalih qed titwaqqaf din il- korporazzjoni jintlaħaq.

Naħseb li kulħadd jaqbel li dan il-pajjiż għandu bżonn iktar investiment u iktar ma jkun hawn investiment, il-membri taż- żewġ naħat tal-Kamra jkunu iktar kuntenti għax naturalment jekk il-problemi tal-pajjiż jonqsu għall-gvern, jonqsu wkoll għall-oppożizzjoni.

Sur President, naħseb li ma jistax jonqos illi wieħed japprezza l-ħidma li saret minn dawn it-tliet entitajiet li llum se jispiċċaw.

Ta' min jgħid li l-METCO kienet twaqqfet mill-MDC waqt li l-IPSE kienet twaqqfet biex tkun tifforma parti mill-MDC pero` bi struttura differenti.

Tul iż-żmien dawn it-tliet entitajiet, separati minn xulxin, qagħdu attenti li ma jidħlux fl- għalqa ta' xulxin, għalkemm seta' kien hemm każi fejn dawn kaxkru saqajhom meta ġew biex japprovaw jew imexxu 'l quddiem proġetti li kienu ġejjin minn xi entita` minnhom.

Per eżempju, seta' kien hemm każi fejn meta xi proġett ta' l-IPSE ġie għall-approvazzjoni ta' l-MDC kien hemm ċertu tkaxkir tas- saqajn u burokrazija ħafna ikbar.

Dawn it-tliet entitajiet suppost kellhom jaħdmu flimkien f'sinerġija waħda biex setgħu jmexxu l-industrija ta' pajjiżna 'l quddiem u jien ngħid li dawn ħadmu fuq id-direzzjoni tal-gvern.

Madanakollu jien nistaqsi: Il-gvern ħallihom jaħdmu?

X'kien l-impenn tal- gvern?

U għaliex wara li tneħħa s-Sur Mario Vella bħala CEO, ma ġietx magħżula persuna oħra biex tkun tista' tagħti direzzjoni lill-MDC, bil- konsegwenza li din il-korporazzjoni tħalliet għal numru ta' snin mingħajr kap esekuttiv?

Jien ngħid li nagħmlu ħażin li nippruvaw nitfgħu t-tort fuq iż-żgħir għax wara kollox il-gvern kien tenut jagħti direzzjoni lill-MDC, Sur President.

Meta f'Marzu ta' l-1999, iċ-chairman ta' l-MDC kien mistoqsi f'intervista li għamlitlu The Times dwar x'jaħseb li għandu jsir biex jitressaq lejn pajjiżna iktar investiment barrani, Prof. Bannister irrisponda hekk:

"We must sit together and bring MDC, METCO, MIMCOL and IPSE together and evolve these quangos into a proper investment promotion organisation, with the direct and constant involvement of the business community."

Fil-fatt dan huwa eżattament dak li qed nippruvaw nagħmlu llum.

Issa nittama li minflok ma tressaq lejna iktar investiment barrani li dan il- pajjiż tant għandu bżonn, il-korporazzjoni għall-intrapriża ma tibdiex tfixkel u titfixkel u fid-deċiżjonijiet li tieħu ddaħħal burokrazija żejda li żgur ma tagħmilx ġid.

Wara l-esperjenza li kellna tal-planning authority - illum il-MEPA - jien nibża' li entita` daqstant kbira u importanti bħalma se tkun il-korporazzjoni għall-intrapriża, diffiċli biex ikollha s-suċċess li għalih twaqqfet.

It-tama tiegħi hija li din il- korporazzjoni taħdem skond il-prinċipji msemmija fil-mission statement għax b'hekk biss jista' jiżdied il-ġid, bl-oqsma industrijali u ekonomiċi ta' pajjiżna jimxu 'l quddiem.

Issa, Sur President, xtaqt ngħaddi biex nikkummenta fuq uħud mill-klawsoli li nsibu fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Per eżempju, f'paragrafu (a) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 6 nsibu li:

"Il-bord ikun magħmul minn mhux anqas minn sitta u mhux iżjed minn għaxar membri votanti, skond ma l-ministru jista' minn żmien għal żmien jistabilixxi".

Issa hawnhekk għal darb'oħra - u qed ngħid hekk għax matul il-leġislatura l- oħra kellna każi oħra simili - qed naraw l-id tal-ministru li jaħtar u japprova l-persuni li se jmexxu din il-korporazzjoni u allura nistaqsi: Għaliex ħadd mill-korpi kostitwiti u mill-unions m'hu se jkollu say fit- tmexxija tal-korporazzjoni Maltija għall-intrapriża?

Nispera li dan m'hux se jkun xi eżerċizzju ieħor ta' xi pat on the back lil min mexxa l-karru tal-gvern fl-aħħar elezzjonijiet li kellna!

Subklawsola (4) ta' klawsola 9 tgħid li:

"Il-kap esekuttiv ma jistax ikollu xi kariga oħra jew pożizzjoni oħra jew imexxi xi attivita` ta' negozju mingħajr il-kunsens tal-bord.".

Jien ngħid li din għandha tkun iktar wiesgħa għax ma jistax ikollna persuni li jkunu mexxew xi kumpannija privata tagħhom u issa jiġu maħtura fil-bord li se jmexxi l-korporazzjoni għall-intrapriża minħabba li jista' ikollhom konflitt ta' interess.

F'subklawsola (2) ta' klawsola 14 insibu li:

"Il-gradi tal-persunal tal-korporazzjoni, l-għadd ta' persunal f'kull grad u l-livell adatt ta' ħlas għal kull grad ikunu deċiżi mill-bord, bil-kunsens tal-ministru.".

Issa nispera li lil min nimpjegaw f'din il-korporazzjoni ma nagħtuhx xi open cheque, bħalma nittama wkoll li n-numru ta' persuni li jiġu mpjegati ma jkunx bla limitu.

Mill-informazzjoni li għandi jidher li meta dan l- abbozz ta' liġi kien qed jiġi ppilotat mill-Onor.

Josef Bonnici – naturalment qed nirriferi għal-leġislatura l-oħra - kienu se jiġu mpjegati 160 ruħ.

Pero` issa li din il-korporazzjoni biddlet l-idejn u ġiet taqa' taħt il-Ministru Dalli, in-numru ta' ħaddiema mpjegati li se jkun hemm mal- korporazzjoni se jkun ta' 140.

Imma issa, Sur President, nixtieq indur għal Taqsima V, li fl-opinjoni tiegħi hija importanti ħafna għax se tolqot lill-ħaddiema ta' l-MDC, ta' l-IPSE u tal-METCO direttament.

Jekk wieħed iħares lejn klawsola 27 isib li din qed tgħidilna li dawk l- affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-enti speċifika msemmija iktar 'l isfel m'għandhomx jiġu trasferiti lill-korporazzjoni, u fosthom insibu l- obbligi li joriġinaw mill-kuntratti kollha ta' mpjieg.

Għalhekk hawn nistaqsi: Dan ifisser li l-obbligi li hemm mal-ħaddiema li llum jifformaw parti mill-MDC, mill-IPSE u mill-METCO m'humiex se jiġu rikonoxxuti?

U dawk il-ħaddiema ta' l-MDC u ta' l-IPSE li bħalissa qed igawdu minn ċerti fringe benefits u benefiċċji, dawn se jispiċċawlhom?

Nistaqsi wkoll x'se jiġri minn dawk il-ħaddiema ta' l-MDC li huma seconded ma' xi dipartiment tal-gvern.

Ta' min jgħid li dawk il-ħaddiema li jinsabu fl-iskala t'isfel ta' l-MDC, bħad-drivers u l-messaġġiera, għandhom paga u kondizzjonijiet ħafna aħjar minn ħaddiema oħra taċ-ċivil bl-istess grad u għalhekk nistaqsi: Jekk dawn jispiċċaw minn mal-korporazzjoni għall-intrapriża, x'se jiġri mill-pagi u mill-kondizzjonijiet li dawn kienu jgawdu sal-lum?

Subklawsola (2) ta' klawsola 27 tgħid li:

"Id-drittijiet kollha, liema proċedimenti għandhom mid-data effettiva jitkomplew minn jew kontra, skond il-kuntratt, l-avukat ġenerali jew tali uffiċjal pubbliku ieħor f'isem il-gvern skond ma l-ministru jista' minn żmien għal żmien jistabilixxi b'avviż fil-Gazzetta.".

Dan ifisser li l-employer futur ta' min ma jiġix magħżul se jkun il-gvern?

Dan ifisser li l-konvenut ta' xi kawża li tkun tressqet quddiem it-tribunal industrijali jew il-bord ta' inġustizzji se jkun l-avukat ġenerali, u allura l-gvern?

Ikun tajjeb jekk ngħidu wkoll li l-impjegati ta' xi entita` pubblika ma jistgħux jiġu mpjegati direttament mal-gvern, u allura dan ifisser li se naqbżu l-PSC u nibagħtu lill-ħaddiema li ma jiġux magħżula maċ-ċivil?

Jien naf li dak iż-żmien, min kien responsabbli minn dan il-qasam kien laqqa' lill-ħaddiema kollha ta' dawn it-tliet entitajiet fil-ministeru tiegħu u tahom garanzija li la l-impjieg tagħhom u lanqas il- kondizzjonijiet li jgawdu sal-lum m'huma se jiġu mittiefsa, u għalhekk issa nittama li l-ministru attwalment responsabbli jserraħ moħħ dawn il- ħaddiema hu wkoll, liema ħaddiema bħalissa għaddejjin minn żmenijiet ta' tensjoni u minn żmenijiet diffiċli ħafna.

Klawsola 30 qed tgħid li:

"L-Artiklu 3 ta' dan l-Att li jwaqqaf il-korporazzjoni għandu jitqies li daħal fis-seħħ fl-1 ta' Mejju 2003 ...".

Fil-fatt hawnhekk qed nara li għandna proċess ivvizzjat.

Għaliex qed ngħid dan?

Ħalli nispjega.

Fl-MDC inħatar change management team u nħatru ħamsa min-nies biex jagħżlu min se jkunu l-managers tal-korporazzjoni għall- intrapriża.

Ta' min jgħid li dawn il-ħames persuni kellhom kull ċans biex jaraw x'kapaċitajiet għandhom il-managers ta' l-MDC, ta' l-IPSE u tal- METCO, pero` ma qalulniex x'kienu t-terms of reference ta' dan iċ-change management team.

Is-sabiħa hi li issa dan iċ-change management team ħatar lilu nnifsu bħala l-esekuttiv tal-korporazzjoni għall-intrapriża.

Jien din ma narahiex fair, la għall-ħaddiema u lanqas għall-managers.

Żgur kulħadd jaqbel illi minkejja l-limitazzjonijiet kollha li kellha l-MDC, dawn in- nies taw is-sehem tagħhom.

Għalissa dawk kienu l-kummenti tiegħi fuq il- klawsoli ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, pero` żgur li meta naslu fi stadju ta' kumitat aħna, bħala oppożizzjoni, se jkollna ħafna iktar kummenti x'nagħmlu f'dan ir-rigward.

Mr Speaker, kif qal il-kelliem ta' qabli, il-korporazzjoni għall-intrapriża se tkun responsabbli mis-servizzi kollha li jiġu offruti lill-industrija u se taħdem fost l-oqsma kollha li b'xi mod għandhom relazzjoni ma' l- industrija f'pajjiżna.

Minn issa 'l quddiem, kulmin ikollu xi problema u kulmin ikun irid jistaqsi xi mistoqsijiet dwar l-industrija se jkun jista' jirrikorri fl-uffiċċju tal-korporazzjoni għall-intrapriża u jinqeda minn hemm, jiġifieri dan l-uffiċċju se jkun a one-stop-shop.

Jien nittama li meta wieħed idur fuq il-korporazzjoni għall-intrapriża jsib is- soluzzjonijiet għat-talbiet tiegħu mingħajr ħafna burokrazija żejda, għax wara kollox l-għan li għalih qed titwaqqaf din il-korporazzjoni huwa li tispiċċa l-ħafna burokrazija żejda li għandna, li jispiċċa l-ħafna xogħol doppju li jsir u li jispiċċa dak il-ħafna ġiri minn dipartiment għall- ieħor, li żgur ma jagħmlux ġid lis-settur li qed nitkellmu dwaru.

Huwa importanti li aħna, li l-maġġoranza tan-negozji tagħna huma żgħar u ta' daqs medju, ikollna a one-stop-shop.

Mr Speaker, jien infaħħar il-bidliet li saru dan l-aħħar u li ħafna minnhom saru fi żmien il-kollega li tkellem qabli.

Fost dawn il-bidliet, saret bidla fl-applikazzjonijiet għall-permessi ta' ftuħ ta' retail outlets ġodda.

Naħseb li kulmin xi darba jew oħra applika għall-permess biex jiftaħ ħanut jiftakar kemm kien ikun irid idum jiġri min-naħa għall-oħra, pero` għall-grazzja t'Alla llum dan kollu spiċċa għax jekk wieħed imur il- licensing department ikun jista' jinqeda minn kollox f'qasir żmien u nittama li fil-każ tal-korporazzjoni għall-intrapriża jiġri l-istess.

Il-korporazzjoni se taħdem ukoll sabiex tressaq dak l-investiment ġdid li pajjiżna tant għandu bżonn.

Se taħdem mal-kumpanniji kbar li għandna f'pajjiżna, se taħdem u toffri s-servizzi tagħha ma' kumpanniji żgħar u medji, se taħdem ma' kumpanniji u negozji li se jkunu għadhom se jibdew u se taħdem ma' retailers, ma' traders kif ukoll ma' service providers.

Hawnhekk naraw li qed jintlaqat kważi kull tip ta' negozju, ħlief dak marbut mat-turiżmu u mas-servizzi finanzjarji.

Din il-korporazzjoni se tkun responsabbli wkoll mill-inċentivi fiskali, minn self b'imgħaxijiet baxxi u minn servizzi oħra offruti lill-industrija.

Il-korporazzjoni se jkollha wkoll ir-responsabbilta` li tmexxi l-proprjeta` tal-gvern li tintuża għal skopijiet industrijali.

Anke hawn, jien nemmen li hemm bżonn ħafna trasparenza fil-mod kif tingħata l-proprjeta' u kif joħorġu l- kirjiet.

Illum nafu kemm hemm problemi fl-għoti ta' proprjeta` għan- negozju.

Sal-lum l-MDC tamministra mas-760 fabbrika u hut f'Malta mqassma fi 13-il industrial estate u għandna 21 fabbrika u hut fix-Xewkija li wkoll jintużaw għal skopijiet industrijali.

Mr Speaker, żgur li ammont sostanzjali minn dawn il-fabbriki u l-huts m'humiex iservu għall-iskop li kienu ngħataw għalih.

Wara mistoqsija parlamentari li għamilt ftit ilu lill-ministru responsabbli dwar kemm hemm fabbriki magħluqa u li għal xi raġuni jew oħra ma jistgħux jittieħdu mill- MDC, il-ministru rrisponda hekk:

''In-numru ta' fabbriki li huma magħluqa u ma jistgħux jittieħdu mill- MDC ivarja minn żmien għal żmien.

Lil uħud minnhom tinħarġilhom eviction order, hemm oħrajn fejn l-MDC qiegħda tinnegozja biex tieħu lura parti jew il-fabbrika kollha, waqt li oħrajn qegħdin fil-proċess li jiġu allokati fabbrika żgħira.''

Anke hawn, Mr Speaker, jien nemmen li għandu jkun hemm ħidma ikbar mill- korporazzjoni għall-intrapriża.

Ma jistax ikun li jkollna fabbriki magħluqa jistennew is-snin li jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-futur tagħhom għaliex ħafna minnhom ikun falla l-operat tagħhom u jkunu maqbuda f'xi kawża legali.

Ma nistgħux nippermettu sitwazzjoni fejn ikollna ħafna fabbriki magħluqin u mbagħad ikollna xi investitur minn barra li jiġi jagħmel talba sabiex jinvesti u jkollna ngħidulu li m'għandniex spazju għalih.

Jien għaddejt minn esperjenza bħal din ftit taż-żmien ilu fejn kien hemm persuna li sabet diffikulta` sabiex tinvesti f'pajjiżna minħabba li l- proċess biex jingħata fabbrika ħa ħafna żmien.

Għalhekk minn hawn nappella lid-diriġenti tal-korporazzjoni għall-intrapriża sabiex ma jaċċettawx indħil politiku għax dan żgur li jnaqqas il-fiduċja tal-poplu u ta' kulmin ikun involut f'din il-korporazzjoni.

Dawn huma ftit mir- responsabbiltajiet li se jkollu jiffaċċja l-management team tal- korporazzjoni għall-intrapriża, u nittama li dawn jiġu esegwiti bl-aħjar mod sabiex dak li qed noħolqu jkollu suċċessi ikbar milli kellhom it-tliet entitajiet preċedenti.

M'hemmx xi formula li tistabilixxi jekk dak li qed nagħmlu jkunx qed jirnexxi jew le għax huwa biss iż-żmien li jista' jagħtina raġun jew tort fuq dawn il-bidliet tant importanti li qed nagħmlu.

Mr Speaker, meta wieħed jara kif żviluppat l-ekonomija ta' pajjiżna tul is- snin għandu jsib li aħna, bħala pajjiż, irnexxielna nagħmlu bidliet importanti fis-setturi li joħolqu l-impjiegi.

Meta ġejna ffaċċjati b'perikli li setgħu jwasslu għal telfien ta' impjiegi, aħna konna kapaċi - u forsi f'ċerti każi konna fortunati - insibu modi alternattivi dwar kif l- ekonomija ta' pajjiżna tibda miexja 'l quddiem u ma jintilfux l-impjiegi.

Ikun tajjeb jekk infakkru li fis-snin sittin, l-għajxien tal-poplu Malti u Għawdxi kien jiddependi direttament min-navy Ingliża li kienet stazzjonata hawn kif ukoll mill-air force u minn servizzi oħra.

Dak iż-żmien l-impjieg ta' 25% tal-gainfully occupied kien relatat direttament mas-servizzi.

Kien hemm ukoll ammont ta' ħaddiema li kienu mpjegati mal-gvern filwaqt li s- settur tal-manifattura, li llum sar wieħed mil-pilastri ta' l-ekonomija ta' pajjiżna u li kien jipprovdi primarjament għall-konsum lokali, kien jimpjega inqas minn 10,000 ruħ.

Mr Speaker, fis-snin sebgħin, qabel ma ġejna ffaċċjati bl-eventwalita` tar- rundown tas-servizzi Ingliżi - u allura kien hemm ħafna Maltin li kienu fir- riskju li jitilfu l-ħobż tagħhom - ried jinħoloq pjan sabiex ikun hemm diversifikazzjoni ta' l-ekonomija, u hemmhekk irnexxielna nsibu s- soluzzjonijiet għall-biża` ta' telfien ta' mpjiegi u ta' inqas dħul fl- ekonomija.

Fil-fatt jien kont għadni tifel meta wasal fuqna dak li ħafna rriferew għalih bħala "gwaj".

Dak iż-żmien x'ma kenux qalu?

Bdew jgħidu li pajjiżna se jegħreq, li l-impjiegi kienu se jintilfu, li se jerġa' ikollna t-tallaba u li se nerġgħu nibdew naraw Maltin jitturufnaw ruħhom sabiex jaqilgħu l-għajxien tagħhom, iżda dan il-poplu li dejjem għaraf jilqa' u jqum għall-isfidi, irnexxielu jidħol f'żewġ setturi li dak iż- żmien kienu ġodda għal pajjiżna, liema setturi saru pilastri ta' l- ekonomija, u hawn qed nirriferi għat-turiżmu u għas-settur tal-manifattura li huwa iktar orjentat biex jesporta.

Kif għedt ftit aktar qabel, matul is-snin sittin kienu jaħdmu madwar 10,000 ruħ fis-settur tal-manifattura, li kienu jiġu kważi 10% ta' dawk kollha li kellhom xogħol bi qligħ, pero` meta bdejna naħdmu biex inressqu lejna investiment barrani, dan in-numru baqa' jikber sena wara l-oħra.

Biżżejjed ngħid li minn 10% ta' dawk kollha li kellhom xogħol bi qligħ, in-numru ta' dawk li jaħdmu fis-settur tal-manifattura tela' għal 29% biex b'hekk in- numru ta' dawk il-persuni mpjegati fis-settur tal-manifattura kien ta' 35,000.

L-istess jista' jingħad għas-settur tat-turiżmu, Sur President.

Sal-perijodu meta konna għadna bażi, naħseb ftit kienu dawk li kienu jħarsu lejn it-turiżmu bħala xi parti importanti ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Fil-fatt it-turisti li kienu jżuru pajjiżna kienu ftit, ma kenux jaqbżu l- 150,000 fis-sena.

Naħseb li dak iż-żmien ħadd ma kien jemmen li stajna nbigħu lil pajjiżna bħala tourist destination.

Però meta ndunajna li stajna nbigħu lil pajjiżna bħala destinazzjoni turistika, bdejna naraw is- suċċessi.

In-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna beda jikber sena wara l- oħra u dan ġab miegħu żidiet fl-impjiegi mas-settur tat-turiżmu u beda wkoll jiżdied id-dħul iġġenerat minn dan is-settur.

U mill-miżerja ta' 150,000 turist fis-snin sittin illum nistgħu niftaħru li aktar minn miljun turist iżur pajjiżna fis-sena.

Saret drawwa llum li nitkellmu dwar miljun turist li jżuru pajjiżna.

Dan huwa l-mod kif tkompli tikber l-ekonomija, billi t-turiżmu jibqa' pilastru ewlieni ta' l-ekonomija tagħna.

Sur President, xtaqt inkompli fuq it-turiżmu, għalkemm il-Malta Enterprise mhux se jkollha kontroll fuq it-turiżmu għaliex hija l-MTA li tirregola t- turiżmu.

Però tajjeb li nfakkru x'ġara tul dawn l-aħħar snin f'dak li għandu x'jaqsam mas-settur tat-turiżmu.

Meta bħala gvern Laburista ħadna t-tmexxija tal-pajjiż lejn l-aħħar ta' l-1996, konna sibna li s-settur tat- turiżmu kien għaddej minn żmenijiet diffiċli.

Is-settur kellu bżonn nifs ġdid jekk ridna li dan jibqa' pilastru ewlieni ta' l-ekonomija tagħna u bħala gvern Laburista xammarna l-kmiem mill-ewwel.

Kien hemm numru ta' ministeri, fosthom tat-turiżmu, tax-xogħlijiet, ta' l-agrikoltura u dak responsabbli mill-kunsilli lokali li ngħaqdu flimkien sabiex jaraw kif nistgħu noffru prodott aħjar lit-turiżmu.

Ma ninsewx li l-aħjar riklam li tista' tagħmel għat-turiżmu huwa r-riklam li tagħmel persuna li tkun żaret pajjiżek u marret lura lejn artha tfaħħar dak li sabet u s-servizz li ġiet offruta.

Kif kont qed ngħid, fl-ewwel ftit xhur ta' gvern Laburista bdejna l-ħidma tagħna billi ħarisna lejn Buġibba li kienet meqjusa bħala wieħed mill-iktar postijiet iffrekwentati mit-turisti.

Kien hemm telqa kbira li żgur ma kenitx ta' awgurju għat-turiżmu, Buġibba żgur li ma kienx post li jiġbdek, aħseb u ara kemm tista' tiftaħar bih sabiex iġġib aktar turisti.

Dak iż- żmien gvern Laburista, permezz ta' numru ta' ministeri, ħadem mill-viċin mal-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar u mal-komunità kummerċjali sabiex isir ix-xogħol li tant kien hemm bżonn.

Beda xogħol kbir li bidel lil Buġibba mil-lejl għan-nhar.

Kien il-ħsieb tagħna li dak il-proġett li għamilna Buġibba nestenduh għal Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa.

Wara li lestejna Buġibba beda jiġi mfaħħar minn kull min iżuru, mill- komunità kummerċjali u kulħadd apprezza l-isforz ġenwin li għamel il-gvern Laburista sabiex lit-turiżmu jerġa' jagħtih l-ispinta u jerġa' jġibu fuq saqajh.

Tista' tistaqsi lill-komunità kummerċjali meta kellhom l-aktar kummerċ, jekk hux qabel jew meta sar ix-xogħol ta' Buġibba, mistoqsijiet dawn li m'għandekx għalfejn tagħmilhom.

In-numru ta' turisti beda tiela' wkoll.

Fl-1996 in-numru ta' turisti f'pajjiżna kien beda jonqos, però fl-1997 wara li lestejna dak il-proġett u wrejna l-intenzjoni li nkomplu bi proġetti oħra, in-numru ta' turisti beda tiela', minn 1,100,000 turist fl-1997 baqa' tiela' għal 1,180,000 turist fis-sena 1998.

Iżda mal-bidla fil-gvern deher li l-gvern Nazzjonalista kellu ideat differenti għal Buġibba.

Illum dan il-post turistiku reġa' jinstab fi stat mhux tant tajjeb, hemm bankini mkissrin, ilmijiet ta' l-air conditioners jintefgħu fiq il-bankini u fuq it-toroq u xogħol ta' kostruzzjoni għaddej viċin il-lukandi.

Hemm telqa kbira li żgur ma tawgurax tajjeb għall-istaġun tas-sajf li qiegħed magħna u li wara kollox iġib miegħu ħafna turisti lejn pajjiżna, kif ukoll Maltin li jżuru dawn il- postijiet ta' divertiment.

Ċertament in-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna juri li mhux kollox ward u żahar f'dan is-settur.

Qed ngħid dan għaliex wara li n-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna kompla jikber sakemm laħaq iċ-ċifra ta' 1,215,000 fis-sena 2000, reġa' qabad in-niżla u qed jinkwieta lil min qiegħed fis-settur.

Fis- sena 2001 in-numru ta' turisti li għoġobhom iżuru pajjiżna niżel għal 1,180,0000.

Din id-downward trend kompliet għaddejja u fis-sena 2000 inżilna għal 1,133,000 turist.

Ftit ġimgħat ilu smajna persuni involuti fis-settur tat-turiżmu juru t-tħassib tagħhom li s-settur qed jiffaċċja diffikultajiet kbar.

Tisma' b'lukandi li qed iħaddmu lill-impjegati tagħhom b'sigħat imnaqqsa meta qegħdin fl-eqqel ta-sajf, fl-istaġun meta jżuruna l-iktar it-turisti.

Naħseb li m'huwiex lok li nġibu skużi, daqqa nwaħħlu f'Bin Laden u daqqa nwaħħlu fil-Gwerra tal-Golf.

Il-fatt hu li l-kompetituri diretti tagħna - u issa anke l-pajjiżi GĦarab li jmissu mal-Mediterran jidher li skoprew li t-turiżmu huwa importanti għall-ekonomija tagħhom - qed jisirqulna mis-suq.

Minkejja li s-settur turistiku ma jidħolx taħt ir-responsabbilta` tal- Malta Enterprise, xorta wħada s-suċċess jew nuqqas tiegħu f'dan is-settur ikollu effett negattiv jew pożittiv fuq kull parti ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Semmejt ukoll is-settur tal-manifattura li kellu jgħaddi wkoll minn sfidi li s'issa dejjem konna kapaċi negħlbu.

Niftakru kemm kellna fabbriki tat- tessuti fis-snin tmenin, impjiegi bl-addoċċ, tfajliet jitilqu minn fabbrika u jmorru jaħdmu f'oħra.

Bil-miġja ta' l-SGS Thomson f'pajjiżna taħt gvern Laburista, konna bdejna naraw shift fl-impjiegi.

Illum għandna ħafna fabbriki li huma export-oriented li jaħdmu fl-istess settur ta' l-SGS.

Hawnhekk xtaqt nagħti xi eżempji.

Il-kollega tiegħi qal li l-kelliema ta' warajh ikollhom ċans li jsemmu tabelli u ċifri u jien se nibda nsemmi xi ċifri relatati mas-setturi ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Nibda b'eżempju tal-bidliet li kellna fis-setturi tal-manifattura, Sur President.

Il-manifattura taż-żraben u ħwejjeġ fl-1995 kienet timpjega 4,600 ħaddiem u sas-sena 2000 dawn niżlu għal 3,400 ħaddiem, tnaqqis ta' 26%.

Fil- manifattura ta' l-għamara kien hemm 2,600 ħaddiem fis-sena 1995, li niżlu għal 2,300 ħaddiem fis-sena 2000, tnaqqis ta 10%.

Fil-qasam tal- manifattura ta' prodotti ta' l-ikel kien hemm 3,200 impjegat fl-1995, li niżlu għal 3,000 impjegat fis-sena 2000, tnaqqis ta' 4%.

Fis-snin tmenin kienu bdew deħlin setturi tal-manifattura tal-makkinarju elettriku u affarijiet relatati u beda jikber l-ammont ta' impjeigi li jiġġeneraw.

Minn 4,050 impjieg fl-1995 telgħu għal kważi 6,000 sas-sena 2000, żieda ta' 31%.

Nistgħu naraw fejn qiegħed iżid l-investiment - u l-Malta Enterprise tista' taħdem fuq dawn ir-riżultati - u allura għandna nimmiraw lejn kumpanniji b'investiment li għandu x'jaqsmu ma' dan is-settur.

Jekk nagħtu ħarsa lejn kif ġie ġġenerat il-prodott gross domestiku ta' pajjiżna fis-setturi differenti ta' l-ekonomija lokali, naraw li l-qasam tal-manifattura huwa dak is-settur li jikkontribwixxi l-ogħla persentaġġ għall-prodott gross domestiku ta' pajjiżna.

Fis-sena 2001 il-qasam tal- manifattura kien responsabbli għal 23.7% tat-total tal-GDP.

Tajjeb li ngħidu li dan il-persentaġġ kien jitla' addirittura għal 25.6% fis-sena 2000.

Settur ieħor importanti huwa dak tal-wholesale and retail li fis- sena 2001 ix-share tiegħu tal-GDP kien ta' 11%.

Dawn huma żewġ setturi mill- iktar importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Kif kont qed ngħid is- settur tal-manifattura għandu importanza kbira għall-ġenerazzjoni tal-ġid, pero` anke hawnhekk jidher li mhux kollox sejjer kif nixtiequ, jiġifieri li ntejbu fuq dak li kellna fis-snin passati.

Nibda billi nsemmi l-esportazzjoni li fis-sena 2000 laħqet id-Lm977 miljun.

Fis-sena 2001 din niżlet għal Lm790 miljun - qed nieħu round figures - tnaqqis konsiderevoli ta' 19% fuq perijodu ta' sena.

Naħseb li l-impjegati ż-żgħar, li l-iktar għandhom theddid fuq l-impjieg tagħhom, kemm ta' l-MDC kif ukoll tal-METCO, ma kellhomx nitfa ta' ħtija fuq dak li sar.

Żgur li l-akbar responsabbiltà hi ta' min qed jiddetermina d-direzzjoni ta' pajjiżna.

Nistgħu nagħtu ħarsa lejn il-bejgħ li sar mis-settur tal- manifattura, Sur President.

Bejn Jannar u Marzu tas-sena 2001 il-bejgħ totali kien ta' Lm264 miljun – qed nerġa' nsemmi ċifri għad-dritt - waqt li għall-ewwel tliet xhur ta' din is-sena naraw li dan il-bejgħ niżel għal Lm242 miljun.

Dan it-tnaqqis għandu wara kollox għax iħassibna.

Ma jistax ikun li jkollok tnaqqis ta' 8% fil-bejgħ minn settur daqshekk importanti bħalma huwa s-settur tal- manifattura u noqogħdu noħolmu u nippruvaw inbellgħulha lin-nies li kollox sejjer tajjeb.

Mhux il-każ għax it-tnaqqis fil-bejgħ tal-manifattura kien ġej mill-oqsma kollha u allura ma nistgħux ngħidu li wieħed naqqas u l- ieħor le.

Kellna tnaqqis fil-bejgħ tal-qasam tal-manifattura tat-tabakk, tal- manifattura tal-prodotti tal-ġilda, tal-manifattura ta' l-injam, ta' prodotti manifatturati minn kimika, fil-qasam tal-machinery and equipment u fil-manifattura ta' l-għamara.

Kellna żidiet biss fil-qasam tal- manifattura ta' l-ikel u l-beverages u l-qasam tat-tessuti li nafu kemm għaddej minn żmenijiet diffiċli.

Dan ikompli jorbot ma' dak li għedt, il- problemi kbar li qed jiffaċċja s-settur tal-manifattura.

Sur President, anke l-impjiegi fil-qasam tal-manifattura naqsu jekk nikkomparaw Marzu li għadu kif għadda ma' Marzu tas-sena 2001.

Sentejn ilu kellna 22,206 ħaddiem li l-għajxien tagħhom kien ġej mill-qasam tal- manifattura u sa Marzu li għadda dawn naqsu għal 21,360, tnaqqis ta' kważi 4% fl-impjiegi fis-settur tal-manifattura bejn Marzu tas-sena 2001 u Marzu li għadu kif għadda.

Kellna wkoll tnaqqis fl-investiment tas-settur tal- manifattura, Sur President.

Fl-ewwel tliet xhur tas-sena 2001 kellna investiment ta' Lm11.77 miljun.

Fis-sena 2002 dan l-investiment niżel għal Lm10.66 miljun u fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena, meta suppost li għandna rebbiegħa ġdida, dan l- investiment laħaq iċ-ċifra ta' Lm9.8 miljun.

Jiġifieri din is-sena diġà qegħdin 16% inqas f'dak li huwa investiment fis-settur tal-manifattura.

L- akbar ammont ta' tnaqqis kien fil-qasam tar-radio, TV and communications.

Hawnhekk naraw li fl-ewwel tliet xhur tas-sena 2001 f'dan is-settur biss kellna investiment ta' Lm7.2 miljun, però din is-sena kien hemm investiment ta' Lm3.2 miljun, jiġifieri 55% inqas milli kellna sentejn ilu.

Sur President, din hija sitwazzjoni ta' tħassib.

Mhux bilfors li ħallejna inċertezza kbira wara li ntqal li se jispiċċaw l-MDC, l-IPSE u l-METCO!

Kif irid ikollok ħaddiema motivati meta jkunu jafu li hemm il-mannara tal- possibbiltà ta' telf ta' impjieg fuq għonqhom?

Kif irid ikollna investiment ġdid, iktar bejgħ u ħolqien ta' impjiegi ġodda fis-settur meta ilna fis-sitwazzjoni li ħadd ma jaf fejn sejjer għal numru ta' xhur?

Allura wieħed jifhem għaliex il-korpi kostitwiti ħeġġew lill-gvern sabiex mill-aktar fis possibbli, il-liġi tat-twaqqif tal-Malta Enterprise tgħaddi minn din il-Kamra qabel il-vaganzi tas-sajf.

U dan sabiex il-mument antipatiku, kif qalu huma, li ninsabu fih bħalissa jgħaddi minn fuqna mill- aktar fis possibbli.

Però il-korpi kostitwiti kellhom numru ta' kummenti x'jagħmlu dwar it-twaqqif ta' l-operat tal-Malta Enterprise.

Xtaqt nikkummenta fuq punt wieħed biss li qajmu l-membri tal-korpi kostitwiti - il-mod kif inhi mqassma l-organizzazzjoni ta' l-istess Malta Enterprise.

Dawn qalu li huma jemmnu li l-Malta Enterprise hija mgħobbija ħafna fil- livelli amminstrattivi u maniġerjali.

Huma qed jiddubitaw kemm dawn is- setturi se jeliminaw il-burokrazija li teżisti, jemmnu wkoll li se tiżdied l-ispiża li wara kollox trid titħallas minn flus il-poplu.

Jien diġà semmejt l-għażla tal-ħaddiema u kif jista' jkollna repetizzjoni ta' dak li sar f'korporazzjonijiet oħra tal-gvern, meta nies validi tħallew lura għas- sempliċi raġuni li ma kenux ta' l-istess fehma tal-politika tal-gvern tal- ġurnata.

Għalhekk nerġa' nappella għat-trasparenza assoluta fl-għażla finali ta' min se jkun qed jagħmel parti mill-Malta Enterprise jekk verament irridu li l-poplu jħares lejn din il-korporazzjoni b'lenti tajba u mhux jibda jassoċjaha ma' xi post mimli bażużli.

Huwa tajjeb li jkollna trasparenza fl-għażla, imma huwa biss iż-żmien li jista' jagħtina risposta kemm l-għażliet se jsiru b'mod mill-iktar apert.

Fost il-ħafna ħidmiet li se jkollha, il-Malta Enterprise se tassisti dawk is-setturi ta' l-industrija lokali li jeħtieġu l-għajnuna b'mod jew ieħor sabiex mhux biss jibqgħu jeżistu, iżda possibbilment jikbru u jżidu fil- bejgħ.

Iċ-ċokon ta' pajjiżna huwa vantaġġ f'ħafna każi, però żgur mhux il- każ meta trid tħabbat wiċċek ma' suq miftuħ u kompetizzjoni diretta.

F'pajjiżna - u naħseb li anke f'pajjiżi oħra - jeżistu kumpanniji żgħar u ta' daqs medju li jaħdmu għal-lokal u jiddependu mill-kunsill lokali.

Iżda jidher li għalkemm xi setturi partikolari tista' taffettwahom il- kompetizzjoni minn barra, għandna oħrajn li iridu jaraw x'jistgħu jagħmlu sabiex jibqgħu jeżistu.

Spiċċa ż-żmien ta' protezzjoni, aktar u aktar issa li pajjiżna qed jiffaċċja r-realtà li fi ftit xhur oħra jkun membru ta' l- Unjoni Ewropea.

Jien nemmen li dan se jkun l-ewwel test ta' importanza assoluta għal Malta Enterprise.

Iridu jkunu huma li jersqu lejn dawn id-ditti li ma jemmnux li jridu jitbiegħdu mid-drawwiet u l-modi ta' kif kienu jagħmlu x-xogħol il- bieraħ.

Ir-ristrutturar ta' l-industrija lokali - kelma li tant tkellimna dwarha fis-snin l-imgħoddija - hija vitali għall-eżistenza tagħhom.

Kif għedt, kien hemm min emmen li għandu jbiddel il-mod tradizzjonali tax- xogħol, però hemm dawk li baqgħu jkaxkru saqajhom, jaħsbuha u jittamaw li jibqgħu jeżistu bil-mod kif qed jagħmlu.

Nittama li ma jkunx tard wisq sabiex insalvaw l-eżistenza tagħhom.

Kellna mbagħad oħrajn ġejjin mill-istess settur li għalkemm kienu kompetituri ta' xulxin, emmnu li biex jibqgħu jeżistu u jkunu kompetittivi jridu jiġbru flimkien ir-riżorsi tagħhom.

Fl-1998 il-gvern Laburista kien ikkummissjona dokument bl-isem ta' "Focusing Resources for Superior Competition".

F'parti minn dan id-dokument insibu dan li ġej, u nikkwota:

"Malta needs locally-owned healthy enterprise.

Many existing ventures need to reposition, innovate and become competitive on the international market.

In this process, strategic partnerships and alliances may play an increasingly important role.".

U llum dak li kien intqal f'dak id-dokument qed naraw iseħħ.

Is-settur tal- manifattura ta' l-għamara kien fost l-ewwel setturi li kellhom jiffaċċjaw it-tneħħija tal-protezzjoni li kien igawdi meta tneħħiet il-levy minn fuq l- importazzjoni ta' l-għamara.

Numru ta' kumpanniji li jimmanifatturaw l- għamara għaqqdu r-riżorsi tagħhom u bdew jikkompetu bħala kumpannija waħda.

Ftit ilu rajna jseħħ dak li sa ftit ilu ħafna ma kenux joħolmu li jista' jiġri.

Kellna tliet kumpanniji kbar ta' l-għamara, l-FXB, Fino u Joinwell li ngħaqdu flimkien sabiex daħlu u kkompetew għall-kuntratt kbir barra minn xtutna.

Sur President, din il-joint-venture li llum nafuha bħala "Inter-Proġetti" rebħet kuntratt sabiex jagħmlu lukanda kbira ġewwa l-Libja.

Dawn huma tliet manufacturers kbar ta' l-għamara, però għandi d-dubji tiegħi x'ġara fejn jidħlu dawk il-kumpanniji ż-żgħar.

U għandna ħafna minnhom għaliex f'Malta u Għawdex għandna tliet kumpanniji ta' l-għamara li jħaddmu aktar minn 100 impjegat, għandna 57 kumpannija ta' l-għamara li għandhom magħhom bejn 10 u 99 ħaddiem.

Però mbagħad għandna 1,256 mastrudaxxa jew kumpannija ta' l-għamara li jħaddmu anqas minn disgħa min-nies.

Dawn huma ċifri li tani l-Ministru Galea għal mistoqsija parlamentari li għamiltlu.

Jien

nistaqsi kif tista' tgħin b'mod konkret il-Malta Enterprise lil dawn il- ħafna kumpanniji żgħar sabiex jibqgħu joffru l-għajxien għal ħafna familji.

Però numru kbir ta' kumpanniji żgħar u ta' daqs medju li għandna f'pajjiżna ma jimmanifatturawx l-għamara biss.

Fil-qasam tal-manifattura nsibu li hemm 38 kumpannija li jimpjegaw magħhom 100 ħaddiem jew aktar, għandna 264 kumpannija li jħaddmu bejn 10 u 99 ħaddiem, però mbagħad għandna 2,999 kumpannija li jħaddmu magħhom anqas minn disa' ħaddiema.

Dawn huma l- kumpanniji li l-aktar għandhom bżonn għajnuna.

Naħseb li l-Malta Enterprise għandha mill-ewwel tagħmel eżerċizzju ħalli tara il-mod kif dawn jaħdmu, dwar il-prospetti ta' xogħol li għandhom u anke dwar id- diffikultajiet li qed iħabbtu wiċċhom magħhom.

Minn hemm imbagħad il-Malta Enterprise tkun tista' toffri s-servizzi tagħha.

Wara kollox l-aktar li għandhom bżonn l-għajnuna huma dawk li jaħdmu għal-lokal.

Is-settur li l-aktar jipproduċi għal-lokal li l-eżistenza tiegħu ma tantx tidher li għandha theddida, hija l-manifattura ta' l-affarijiet ta' l-ikel.

Hawnhekk insibu li fis-sena 2000 kellna Lm92.9 miljun f'bejgħ lokali kkomparat ma' Lm14.5 miljun ta' xogħol esportat ġej mis-settur ta' l-ikel.

F'dan is-settur kellna 2,685 ħaddiem li 52% minnhom ma kellhomx x'jaqsmu ma' xogħol għall-esportazzjoni.

Infatti 39% tal-ħaddiema kienu jaħdmu xogħol li inqas minn nofsu kien għall-esport.

Però mbagħad kellna 9% biss li kienu jaħdmu aktar minn 50% mix-xogħol tagħhom għall-esportazzjoni.

Settur ieħor li jien nemmen li għandu bżonn li jingħata ħarsien speċjali huwa dak tal-manifattura ta' l-għamara.

Diġà tkellimt fuqu, però xtaqt inżid xi ħaġa oħra dwar dan is-settur.

Kif għedt, kellna min diġà għeleb l- isfida u għaqqad ir-riżorsi tiegħu, però dawk iż-żgħar li m'għamlux dan u għadhom jgħumu waħedhom, x'se jiġri minnhom?

Hemm ħafna minn dawn, fosthom ħafna mastrudaxxi żgħar jaħdmu għal-lokal.

Fis-sena 2000 l-ammont ta' bejgħ f'Malta mis-settur ta' l-għamara kien ta' Lm11.8 miljun, filwaqt li l- bejgħ barra minn xtutna kien ta' Lm2.2 miljun biss.

Hawnhekk qed ngħidu li 16% biss ta' l-għamara kollha li ġiet manifatturata f'pajjiżna ġiet mibjugħa barra.

Għalija dan joħloq tħassib u jekk l-affarijiet ma tjibux mis-sena 2000 sal-lum, jien ngħid li għandna problema.

Din il-problema ġejja minħabba l-ammont esaġerat ta' għamara li qed tidħol minn barra u l-prezzijiet baxxi komparati ma' għamara manifatturata lokalment, jistgħu jkunu ta' theddida għal mastrudaxxi lokali.

Jien wieħed minn dawk li naqbel perfettament mal-kompetizzjoni għax mill- kompetizzjoni jiggwadanja kulħadd, b'mod partikolari l-konsumatur.

Imma jien nistaqsi x'se jiġri minn dak l-ammont kbir ta' ħaddiema li qed jaraw il-maltemp riesaq fuq l-impjieg tagħhom.

Nafu li f'pajjiżna għandna 91% ta' dawk li jimmanifatturaw l-għamara li inqas minn 50% tax-xogħol li jagħmlu jiġi esportat.

U hekk tidher kemm hi aktar gravi s-sitwazzjoni.

Naħseb li f'oqsma bħal dawn għandu jkun hemm intervent immedjat tal-Malta Enterprise sabiex dawn l-impjiegi jiġu salvati u possibilment imsaħħa.

Sur President, is-settur tal-manifattura tat-tabakk huwa settur ieħor li l- akbar bejgħ tiegħu jsir lokalment.

Hawnhekk naraw li 93% ta' kull bejgħ ta' prodotti tat-tabakk isir f'pajjiżna.

Naraw ukoll li f'Malta jsir bejgħ ta' aktar minn Lm26 miljun fi prodotti tat-tabakk u kulma jiġi esportat huma Lm2 miljun biss.

Għalkemm f'dan is-settur hemm 150 ħaddiem biss, jien nemmen li huwa settur sensittiv ukoll u għandu bżonn attenzjoni speċjali.

Settur ieħor li żgur għandu jingħata ħarsien u gwida huwa l- qasam tal-crafts u artiġjanat Malti.

Hawnhekk nixtieq nara impenn ħafna akbar sabiex numru ta' crafts u snajja' Maltin ma jintilfux, anzi jien ngħid li għandhom jingħataw iċ-ċans u kull għajnuna sabiex jitkattru u jkomplu jitgawdew minn dawk li jiġu warajna.

Huwa tajjeb li noħolqu crafts village fejn inkunu nistgħu nsibu artiġjanat u xogħol fin maħdmu bl-idejn, iżda hemm ħafna u ħafna aktar snajja' li waslu on the verge of extinction.

Insemmi b'mod partikolari l-imgħallmin li kienu kapaċi jibnu dgħajsa Maltija.

Naħseb li kulħadd jaqbel li d- dgħajsa Maltija hija parti mill-istorja marittima ta' pajjiżna.

Dgħajjes tal-pass, kif jissejħu, baqa' ftit wisq.

U dawk l-imgħallmin li kapaċi jibnu waħda minn dawn id-dgħajjes għosfru, spiċċaw.

Forsi tgħoddhom fuq id waħda.

Biex issib mgħallem prim trid taħrat Malta.

Hija ħasra li għad jasal iż-żmien li ma jkollniex aktar min kapaċi jibni dgħajsa tal-pass.

Jien nappella għal intervent f'waqtu sabiex din is-sengħa ta' ħila kbira tkun salvata.

Naħseb li pass bħal dan ikun apprezzat, issa li reġa' hawn qawmien mill-ġdid tad-dgħajsa tal-pass.

Snin ilu din id-dgħajsa kienet mezz ta' trasport u mat-tluq tal-bażi Ingliża minn pajjiżna din ħarġet mix- xena.

Però ftit ta' snin ilu numru ta' barklori mill-Isla u l-Birgu waqqfu koperattiva sabiex jippromwovu dawra mal-Port il-Kbir b'dgħajsa Maltija.

Dak li nbeda xi għaxar snin ilu minn dan in-numru ta' nies avventurużi - u li forsi kien hemm xettiċiżmu dwaru - illum jidher li rnexxa għax saret drawwa ta' kuljum li tara dgħajjes tal-pass mimlijn turisti jagħmlu d-dawra tal-Port il-Kbir.

Għalhekk issa li dan il-mestier tal-barklori reġa' daħal sewwa, ikun tajjeb li nħarsu li ma tintilifx is-sengħa ta' l-imgħallem li jagħmel id-dgħajsa tal-pass.

Huwa d-dover tagħna li nħarsu din is-sengħa tal-bini ta' dgħajjes li tant saħħret nies bl-oriġinalità tagħhom.

Venezja jiftaħru bil-gondola, li hija sinonima mal-belt ta' Venezja u aħna għandna d-dgħajsa tal-pass li hija unika u żgur sinonima ma' Malta.

Sengħa oħra jew craft hija dik tal-filugranu, xogħol delikat li huwa apprezzat ħafna mill-barrani.

Dan huwa xogħol bl-idejn fuq il-fidda fejn jinħadem kull tip ta' disinn, ħafna minnu marbut ma' l-istorja Maltija.

Anke dawn l-imgħallmin fix-xogħol tal-fidda qed jonqsu, qed jisparixxaw.

Hemm bżonn inħajru numru ta' żgħażagħ sabiex jitgħallmu din is-sengħa rikka.

Nemmen li hemm bżonn inħajru investiment għal dawn it-tip ta' snajja' fi bliet antiki li jżuruhom it-turisti.

Ngħid għalija ma nistax nifhem kif fil-Birgu, belt li tmur lura ħafna snin, belt li llum qed iżuruha ħafna turisti, ma nippruvawx insibu rokna fejn inħajru ftuħ ta' negozji żgħar fejn jinħadmu crafts Maltin on the spot, bħall-glass blowers li hemm Għawdex.

Jien nemmen li n-knowhow li se jkollhom il-persuni li se jmexxu l-Malta Enterprise għandha twassalhom sabiex fejn hemm il-biżgħa li nitilfu xi sengħa marbuta ma' l-istorja tagħna jagħmlu kull sforz neċċessarju sabiex dawn ma jintilfux.

GĦandna naraw kif dawn insibulhom roqgħa minn fejn joperaw sabiex ikunu jistgħu jmexxu 'l quddiem l-attività kummerċjali tagħhom.

Attività oħra tal-Malta Enterprise se tkun li taħdem viċin mar-retailers and traders.

Dan huwa settur sensittiv ħafna u kull ċaqliq li jkun hemm fis-suq huma jkunu l-ewwel li jintlaqtu minnu.

Fil-maġġoranza tal-każi r- retailers ikunu sole owners, imexxu n-negozju waħedhom jew bl-għajnuna ta' xi membri tal-familja, jew xi impjegat wieħed 'l hemm u 'l hawn.

Kif għedt, meta jkun hemm ċaqliq fl-ekonomija tagħna huma jkunu l-ewwel li jintlaqtu.

Jekk ikun ċaqliq pożittiv in-negozju tagħhom imur 'il quddiem, jekk ikun negattiv in-negozju tagħhom jieħu daqqa 'l isfel.

Jien bħall-kollega tiegħi ġej minn dan is-settur u allura nista' nitkellem ħafna iktar u naf kemm n-negozji ż-żgħar u s-sidien tagħhom huma l-ewwel nies li jħossu l-għafsa fi żmenijiet diffiċli u naf kemm jgħaddu minn anzjetà.

Ma ninsewx ukoll li dawn iridu jaħsbu għal kollox huma, ibda mix- xogħol marbut direttament man-negozju tagħhom, kif ukoll xogħol ieħor sensittiv bħal budget control, bookkeeping u ordnijiet.

Allura nemmen li jekk dan it-tip ta' one-stop-shop jilħaq l-għanijiet li qed jitwaqqaf għalihom, se jkun il-post fejn is-sidien tal-ħwienet iż-żgħar jistgħu jmorru u jinqdew mingħajr ħafna burokrazija u mingħajr ħafna ħela ta' ħin, għax wara kollox dawn ma jistgħux jaħlu ħin għax ikunu qed imexxu waħedhom.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Agius, nitolbok tikkonkludi għal-lum għax sar il-ħin.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Ħalli nikkonkludi għalissa, Sur President, imbagħad inkompli għada.

Jien nemmen li hemm ħafna retailers li jgħaddu minn żmenijiet diffiċli u forsi ma jsibux għand min imorru.

Jien nemmen li anke hawnhekk il-Malta Enterprise għandha tagħmel studju dwar is-settur tas-self-employed - li wara kollox għandu ma' l-20,000 ruħ u jagħti kontribuzzjoni qawwija lis- settur ekonomiku ta' pajjiżna - u tagħmel kuntatt dirett ma' min ikun għaddej minn diffikultajiet.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Chris Agius se jibqa' in possession.

Nistieden lis-Segretarju Parlamentari biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tlieta, 8 ta' Lulju 2003 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Unjoni Ewropea – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, dawn li se nagħmel huma rimarki u osservazzjonijiet u bl-ebda mod ma huwa l-winding up tal-liġi li għadna kemm bdejna niddiskutu, imma nzerta missni l-aġġornament fl-istess seduta li ftaħna d-dibattitu fuq il-liġi dwar il-Malta Enterprise.

Kieku kelli ngħid x'kelli preparat kont ngħid li kont beħsiebni nitkellem fuq Malta bħala intrapriza waħda, pero` issa għedt biżżejjed fuq hekk u bl-ebda mod ma jien se nkun qed inkompli mad-dibattitu li ftaħna.

Pero` biex inkun qed ngħid kollox, ma kontx se nitkellem dwar Malta bħala intrapriza waħda mill- mod ta' kif konna qegħdin nitkellmu dwarha f'dan id-dibattitu tal-lejla jien u sieħbi l-Onor.

Chris Agius, imma minn angolu totalment differenti.

Għal min ma jafx, Sur President, fil-programm dokumentat ta' ħidma tiegħi għal din is-sena hemm l-implimentazzjoni ta' charter għan-negozji ż-żgħar u fid-daħla tiegħu hemm chapter dwar il-valuri u l-etika fis-suq, il-qofol ta' kull suċċess kummerċjali narah jien.

U proprju jiena llum f'dan l- aġġornament xtaqt inressaq ħsieb żgħir jew, jekk nista' inpoġġiha aħjar, xtaqt naqsam ma' sħabi tal-parlament ħsieb li ta' sikwit jgħaddili minn moħħi.

Veru li jien ktibt li l-valuri u l-etika fis-suq huma l-qofol ta' kull suċċess kummerċjali, pero` dan l-aħħar ta' spiss qed insibni nagħmel din il-mistoqsija lili nnifsi.

Għax fejn jidħol in-negozju – u xogħolhom dawn in-nies tan-negozju huwa li jagħmlu l-flus - kif se tkun qed timxi ma' l-etika u l-valuri waqt li tirrispondi għall-ħteġijiet tas-suq?

U jekk inti politiku, kif se tkun qiegħed timxi mal-valuri u l-etika biex tirrispondi għall-ħteġijiet tiegħek?

Dan huwa dak li xtaqt nitkellem dwaru, Sur President.

Jekk hawn xi ħadd li qed jisma', il-ħsieb tiegħi huwa li din it-tip ta' diskussjoni tkun tista' tkompli.

Il-mistoqsija b'mod ġenerali hija proprju din: Illum il-ġurnata, kemm jagħmel sens li xi ħadd fin-negozju jżomm f'moħħu x'inhu tajjeb u inqas tajjeb u jagħżel li jgħid li din jista' jagħmilha u l-oħra ma jistax jagħmilha?

U għall-politiku, kemm jagħmel sens meta jiġi biex jieħu deċiżjoni u jgħid: Jien sa hawn nasal li ngħid iva u m'iniex se naqbeż din il-linja?

U l-mistoqsija l-oħra: Il-linja ta' fejn huwa etiku li tagħmel hekk u m'huwiex etiku li tagħmel mod ieħor, kif se naslu għaliha?

Sur President, lili jiġuni dawn il-mistoqsijiet f'moħħi għaliex illum donnu qegħdin ngħixu f'sitwazzjoni fejn kollox huwa permissibbli u xejn m'hu xejn, u hekk hu.

Kulħadd għandu d-dritt privat tiegħu, kulħadd iġebbed id- dritt ta' li tagħmel ħaġa u li tagħmel oħra.

Donnu li d-dritt sar li jagħtik iċ-ċans u l-opportunita` li tagħmel kulma jiġi f'moħħok u, bl- iskuża li nagħmlu l-flus, jiena nara li qed jonqos ħafna dak is-sens tat- tajjeb u inqas tajjeb.

Donnu li biex tagħmel il-flus qed jonqos is-sens ta' safejn tista' tasal u fejn ma tistax tasal.

U donnu li biex nagħmlu l- flus u bl-iskuża li nistgħu naqilgħu l-flus, kollox jista' isir u t-thin line safejn nistgħu naslu dejjem jiġi mġebbed u finalment qisna iżjed nistgħu nagħmlu affarijiet milli ma nagħmlux.

Fil-politika kważi jista' jiġri l-istess ħaġa għax jekk fil-kummerċ, l- elastiċita` tal-valuri qiegħda dejjem tiġġebbed u bħala goalpost tiċċaqlaq - u allura donnu jiċċaqlaq ukoll il-valur ta' x'inhu tajjeb jew inqas tajjeb - anke f'dik li hija politika, il-politiku qed ikollu jiffaċċja sitwazzjonijiet fejn jekk kollox sar xejn m'hu xejn fis-suq, jispiċċa xejn m'hu xejn ukoll fil-politika, bil-politiku jispiċċa jkollu jgħid iva.

Jgħid iva għaliex jekk ma jgħidx iva jispiċċa f'sitwazzjoni fejn irid jirrispondi u jaf isib lil xi ħadd li jgħidlu: My dear politician, you are here to please the people!

U n-nies x'tistenna?

Li l-politiku jkun tajjeb?

U tajjeb skond min?

Jiġifieri dan li qed nara jien madwari.

X'liġi għad baqa' ta' x'inhu tajjeb u inqas tajjeb – ħalli nipprova ma ngħidx ħażin – u x'liġi għad baqa' fis-suq jew fil-politika safejn nistgħu ngħidu dan tajjeb u dan mhux tajjeb?

U jekk irridu nitkellmu fuq kelma ftit iktar goffa li llum xi kultant taħsad lin-nies, x'inhu moralment ġust li jsir u xi drabi mhux moralment ġust li jsir?

Fejn qegħdin nużawhom dawn il-kliem?

Sur President, ħafna drabi nisimgħu wkoll il-kliem "valuri nsara".

Nisimgħu din il-frażi f'ħafna diskorsi politiċi li ħafna drabi jkun ukoll diskorsi tax-showcase, għax dak it-tip ta' diskors ikun miktub minn xi politiku li jagħżel li jibqa' imfakkar għal dak id-diskors - nispera li l- intenzjoni tiegħi tmur ftit iktar minn hekk! – u allura nibdew nisimgħu li l-valuri nsara huma "solidarjeta`" u "sussidjarjeta`" u li "il-politika hija servizz".

Nisimgħu kliem bħal "rispett lejn il-persuna umana".

Nisimgħu bħalma smajna meta kellna d-Diskors tal-President - kien hemm frażi li baqgħet f'moħħi u tkellimt dwarha – kliem bħal "demokrazija nisranija".

U jien nibda nistaqsi: Imma demokrazija nisranija safejn?

Sa kemm?

Meta?

Ħafna drabi tispiċċa trid tagħmel mitt mistoqsija biex forsi jkollok risposta għal dawn il-mistoqsijiet li qed nitkellem dwarhom għax ftit li xejn ikollok min jagħtik risposta għalihom.

U jiena nitħassar lill- ġurnalisti li forsi qegħdin b'widnejhom mar-radju - għax hekk ikollhom jagħmlu bħalissa biex jirrapportawni fil-gazzetti ta' għada – u jista' ikun li jgħidu: Isma, ma nistgħux naqbdu art!

Imma Edwin x'qed jipprova jgħid?

Fejn qed jipprova jasal?

Pero` l-issue li qed nipprova naqsam ma' ħaddieħor f'dan l-aġġornament hija sempliċi.

Nerġa' nistaqsi: Fil-politika u fis- suq, għandna x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin?

Għad baqgħalna valuri ta' x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin?

Din fis-sempliċita` kollha tagħha li qed nipprova ngħid.

Issa għaliex qed nipprova nasal għal dan it-tip ta' ħsieb u niddiskutih ma' sħabi?

Naturalment il-gvern minn żmien għal żmien jiġi mitlub jagħti diversi permessi, daqqa għal ħaġa u daqqa għal oħra.

Jiena dan l-aħħar iltqajt ma' esperjenza fejn il-gvern kien qed jiġi mitlub li minħabba l-industrija tat-turiżmu u minħabba l-avvanz fl-industrija tat-turiżmu, min kien quddiemi kien bejn wieħed u ieħor qed jitlob li kważi jkollna liberalizazzjoni jew iżjed liberalizazzjoni fil-permessi - jew iżjed permissivita` sesswali - jew inkella biex nilliberalizzaw aktar is-sess minħabba l-iżvilupp tat-turiżmu.

Qed ikollna min jipprova jilgħab ma' dan it-thin fine line ta' safejn tista' tasal id-deċenza pubblika, id-deċenza ta' x'tista' tagħmel u jekk forsi barra ma tistax tagħmilha imma bil- bibien magħluqa tista' tagħmilha għax hemmhekk tiġi kwestjoni privata.

Qed ikollna nies fil-kummerċ li qegħdin kważi jitolbu liċenzja biex jilliberalizzaw is-sess, bl-iskuża tat-turiżmu jew bl-iskuża ta' l-avvanz turistiku.

Jiena ngħid li biex niżviluppaw it-turiżmu għandna ħafna x'nistgħu nagħmlu u hemm aġenda sħiħa ta' x'nistgħu nagħmlu, Sur President.

Possibbli li hemm bżonn nilliberalizzaw jew niftħu jdejna daqshekk li anke ċerti permessi nġibuhom xejn m'hu xejn, biex ikollna ħwienet fejn jista' ikun hemm ċerti attivitajiet li s'issa għadhom meqjusa indeċenti u m'humiex tollerabbli mill-pulizija u qed ikollna lobbying biex għada pitgħada jkunu tollerabbli?

Huwa tajjeb li naslu s'hemm?

Tajjeb li biex nikkompetu ma' Ibiza - jgħidulek li hemm kollox jista' isir – allura nistenna li f'Paceville jew f'postijiet oħrajn kollox jista' isir?

Donnu li qed nistaqsu: Għamilna kollox u għandna dawn il-5-star hotels kollha u allura għaliex ma nagħtux dan is-servizz ukoll?

Imbagħad hemm min jgħidlek: Allura inti lili tara?

B'mod klandestin u bil-moħbi qed isiru tant affarijiet!

Mela la bil-moħbi qed isiru tant affarijiet, għaliex ma nagħmlux kollox aktar fid-deher u nagħtu l-permessi ġaladarba ma nistgħux nenforzaw?

Bl- iskuża li ma nistgħux nenforzaw, min qed jagħmel il-lobbying jgħidlek: Mela lleġisla, Sur Leġislatur!

Jiena m'iniex il-ministru mitlub li jilleġisla, pero` nista' nifhem min hu mitlub biex jilleġisla jew jawtorizza f'liema sitwazzjoni jista' ikun qiegħed.

U huwa proprju dan it-tip ta' ħsieb li jien xtaqt naqsam ma' dan il-parlament.

Għall-politiku llum il-ġurnata, fejn hu s-sens tat-tajjeb u l-ħażin tiegħu?

Safejn jista' jasal is-sens tat-tajjeb u l-ħażin tiegħu?

Safejn hu mitlub li jkun is-sens tat-tajjeb u l-ħażin tiegħu?

GħaIl- politiku tal-lum min se jkun qed jiddikjara safejn hu tajjeb?

Illum il- ġurnata l-politiku hu mistenni li jidderieġi?

Jien nemmen li ma jistax ikollna politika paternalistika għax ma naslu mkien - dak seta' kien l- istil politiku tal-bieraħ imma llum żgur li mhux aċċettat - pero` il- politika tal-lum hi politika ta' akkomodazzjoni?

Imma allura takkomoda u togħġob għax jekk il-politiku ma jogħġobx jitlef postu?

U jekk il-politiku li ma jogħġobx tant ikun marbut ma' dan l-imniefaħ ta' siġġu li lili żammni hawnhekk sad-9:30 p.m. ....

Inti wkoll, Sur President u hawn wkoll l-Onor.

Chris Agius.

Allura għax aħna norbtu ruħna jew norbtu l-karriera tagħna ma' naħa jew ma' oħra jew mas-siġġu - allaħares qatt ikun hekk – irridu ngħidu iva għal kollox?

U kemm aħna mitlubin biex nakkomodaw?

Persuna darba fuq it-telefon qaltli - qalithieli bl-Ingliż - "We vote for you to please us.

As a government you have to please the people".

Imma aħna safejn aħna mitlubin to please the people, Sur President?

Jiġifieri jiena xtaqt inpoġġi għal min jimpurtah din it-tip ta' issue.

Għandha din l-issue forsi tkun diskussa?

Timmerita li tkun diskussa?

Jekk ma timmeritax li tkun diskussa, j'Alla li tkun issue oħra midfuna fir-records ta' dan il- parlament ħalli xi darba xi ħadd forsi jgħid: Ara darba kien hawn ċertu Edwin Vassallo u ara x'semma jaħasra, kemm kien għadu lura!

Ma jkun ġara xejn b'daqshekk.

Jista' ikun hemm xi ħadd li jikteb fil-gazzetta u jgħid: Ara dak Edwin Vassallo fuqhiex tkellem!

Bilfors li kien għajjien għax kienu wara d-9.00 pm!

Ma ġara xejn, pero` li qiegħed inqum u nitkellem fuq din il-ħaġa naħseb li huwa tajjeb għax li jkollna dan it-tip ta' djalogu jien narah salutari.

Aħna l-poltiċi u l-poplu sakemm aħna obbligati to please the people?

Jiena naħseb li importanti li nagħmlu din it-tip ta' evalwazzjoni għax ħafna drabi rridu nkunu kapaċi niddefendu l-prioritajiet tagħna, anke bħala politiċi.

Jiena ngħid li għad jasal żmien fejn il-politiku – tista' tkun politiku xellugi jew lemini jew taċ-ċentru - bħalma huwa mitlub jgħid x'assi kapitali għandu jew x'income għandu, għandu jiddikjara kemm se jkun rigoruż fil-politika tiegħu – mat-twemmin privat tiegħu - nispera li mhux se nkun imlaqqam fundamentalista! - għaliex veru li lill-politiku llum noqogħdu ngħidulu biex jgħidilna kemm għandu flus, imma allura safejn jidħlu l-flus biss jimpurtana?

M'iniex qed nistenna li xi ħadd jistaqsini: Isma, inti x'int f'dik li hi reliġjon, "hekk", "hekk" jew "hekk"?

Mhux dak li qed ngħid imma għal dik li ma ssirx bil-kitba – m'hemmx bżonn issir bil-kitba – għax aħna hawnhekk kollha nistgħu niġu ffavoriti jew immaqdra skond kemm aħna stretti jew liberali fl-osservanza tal-valuri nsara tagħna.

Fid- Diskors tal-President ma bżajniex nsemmgħu l-frażi "demokrazija nisranija".

Issa din id-demokrazija nisranija sakemm se niddefenduha.

Hija demokrazija nisranija li tkun demokrazija tolleranti?

Hija demokrazija nisranija li tkellem dwarha l-President jekk se nispiċċaw kollox xejn m'hu xejn?

Forsi xi ħadd għada pitgħada jiġbidli widnejja talli llejla qed nitkellem żejjed - forsi ma jiġri xejn minn dan għax kulħadd jinsab rieqed u ħadd ma qed jisma' xejn - imma sakemm aħna mitluba nakkomodaw?

Safejn tista' takkomoda?

Allura fejn illum għandna din is-sitwazzjoni ideali ta' x'inhu valur, jiena naħseb li għad irridu niġu f'sitwazzjoni li anke l-mexxejja ...

Aħna għadna nibdew amministrazzjoni ġdida u min jaf jekk nispiċċawhiex bl- istess mexxejja jew ikollniex oħrajn?

Min jaf jekk fl-għażla tal-mexxejja li ż-żewġ partiti jkunu jridu jagħmlu – u ż-żmien dejjem jasal li joffrilek għażliet differenti – ikunx hemm ukoll bħala issue għall-għażla tal-mexxej: Isma', dawn huma l-kandidati għal mexxejja!

Imma mhux tajjeb li jkollna lil xi ħadd li kapaċi jiddikjara l-interessi tiegħu f'dawk li huma valuri?

Forsi ma tinqalax din l-issue għax il-mod li qed nitkellem bih juri li moħħi magħluq, min jaf!

Imma tista' tkun mitluba fis-sitwazzjoni li nkunu qegħdin ngħixu fiha?

Jien nista' ngħid li f'dan il-pajjiż żammejna lura minn ċerti affarijiet, ħalli nitkellem hekk, bħal fejn jidħol id-divorzju, bħal fejn jidħol l- abort, għax l-id iebsa ta' Eddie Fenech Adami żammet din id-direzzjoni.

Jien ngħid li allaħares ma kenitx id-direzzjoni li personalment ta Dr. Fenech Adami, imma meta l-kap ma jkunx għadu magħna?

Veru li dejjem jinqala' xi ħaddieħor għax il-vojt jimtela', imma min se jkun?

Jew forsi ċerti affarijiet għada pitgħada se jsiru moda?

Dr. Fenech Adami ġieli wkoll jiġi labelled b'ċerti aġġettivi għaliex isostni b'mod prattiku t- twemmin tiegħu.

Imma issa għandi punt ieħor li xtaqt nagħmel, Sur President.

Bħala Partit Nazzjonalista – mhux fuq livell parlamentari qed ngħid – aħna niġu mistoqsija jekk aħniex f'xi assoċjazzjoni ta' mażunerija eċċ, pero` tajjeb - jew aħjar jenħtieġ - li mistoqsija bħal din xi darba tiġi mqiegħda lill-parlament kollu?

Jew forsi għadni lura għaliex nistaqsi hekk?

Jew forsi nkun iżjed lura jekk ngħid li f'ċerti karigi ta' min hu chairman ta' kumpannija, ta' korporazzjoni governattiva, forsi l-istess diretturi li aħna naħtru...?

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex is-soċjeta` Maltija, jekk irridu nippermettu li wliedna jirċevuha tajjeb jew jirċevuha aħjar milli stajna rċevejniha aħna....

Jiena naħseb li bil-mod ta' kif qed jiżviluppaw l- affarijiet, fejn qatt ma rregolajna għad trid tibda dieħla ċerta regolamentazzjoni.

Jista' ikun li għada jiltaqa' xi ħadd miegħi u, jekk qed jisma', jidħak xi waħda b'dak li qed ngħid illum.

Pero` jiena qed nassumi li ħadd ma daħak meta John Major – kien prim ministru ta' l-Ingilterra dan – qal lil sħabu 'We have to go back to basics'', meta beda jara s- soċjeta` Ingliza sejra lura f'dawk li huma valuri.

Jiena nistaqsi mitt mistoqsija bħal din, Sur President, meta jkolli ċ-ċans nimxi madwar Paceville u nara żgħażagħ minorenni jixtru fliexken tax-xorb mhux biex jieħdu pjaċir imma sempliċement biex jiddamdmu.

Jiena hemm nibda nistaqsi l-mitt mistoqsija tiegħi għax biex tixtri flixkun inbid u tixorbu waqt ikla jew biex tissoċjalizza tixrob flixkun inbid bħan-nies, fiha u ma fihiex.

Imma meta inti tixtri flixkun spirtu u ħalli tant tkun qawwija t-taħlita, tħalltu ma' l-irħas flixkun inbid tal-kartuna sabiex veru tkun ċert li hu l-eħżen, jiena nibda nistaqsi mitt mistoqsja, fosthom jekk wasalx iż-żmien li aħna nagħmlu regolamenti veri biex ngħidu: Isma, fil-każ ta' żgħażagħ jew tfal ta' ċerta eta`, m'għandniex nippermettu li jkun hemm min ibigħilhom ix-xorb u jekk illum bil-liġi hi sa 16, tiġi ta' 18.

Illum diġa` bdejna naraw li l-eta` ta' l-istudenti li jiġu jitgħallmu l-Ingliż hawn Malta qed tonqos – qrajtha fil-gazzetti din - imma kieku kellna nistaqsu għaliex qed tonqos?

Forsi minħabba l-permissivita` li hawn f'ċerti bnadi?

Ara kemm hawn min jgħajjarna li għadna lura u anke ġieli ġejna kkritikati għax fil-ħinijiet tal-ħwienet għad m'għandniex il-bejgħ ta' nhar ta' Ħadd, fil-Ġermanja lanqas nhar ta' Sibt ma hu permess li jsir il-bejgħ.

Dan l- aħħar ħadu pjaċir għax għandu jkun ħallewhom jiftħu sa l-4:00 p.m. jew sat- 8:00 p.m. Jiena għedtilhom li aħna ilna minn żmien Mintoff nistgħu niftħu nhar ta' Sibt sat-8:00 p.m. Aħna lliberalizzati aktar mill-Ġermanja fil- ħinijiet tal-ftuħ!

Imma llum jien nistaqsi: Dawn il-ħinijiet u dan il- bejgħ ta' ċerti prodotti bħalma huma spirti, dan qed jitfagħna 'l quddiem lilna jew lura?

Għax jekk jitfagħna lura u aħna kapaċi nirregolaw x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin, allura bħala gvern imissna nieħdu azzjoni.

Issa x'ħin tiġi biex tenforza jrid ikollok pulizija ma' kull ħanut inkella ma tistax tenforza – jiena naf x'jiġifieri - u nispiċċaw naqtgħu qalbna milli nagħmlu leġislazzjoni minħabba n-nuqqas ta' enforzar.

Allura issa sirna li għax nibżgħu nenforzaw aħjar ma nbiddlu xejn!

Jista' ikun ukoll li tgħiduli li ma tantx għandi dritt nitkellem fuq dan - għax forsi m'għandix dritt nitkellem hekk meta jien m'għandix l-amministrazzjoni ta' ċertu enforzar - għax dan li qed nitkellem fuqu mhux taħt ir- responsabbilta` tiegħi.

Imma bilfors nirriferi għalih għax meta nimxi, bħalma niddejjeq nara bankina li tkun saret il-bieraħ u diġa` mhix tajba, daqstant ieħor niddejjaq nara tfal u żgħażagħ jgħixu f'ambjent li diġa` hu mħassar.

Allura nerġa' nagħmel din il-mistoqsija: Safejn aħna mitluba nintervenu biex ma tkomplix issir aktar ħsara?

Jekk xi ħadd jgħidilna li dik mhux ħsara imma d-dinja trid hekk u xejn ma hu ħażin u nippermettu li kollox jibqa' sejjer hekk, allura tħalli kollox isir hekk?

Jiena rrid infaħħar lill-pulizija li għamlu xogħolhom u anke kienu rigorużi fl-amministrazzjoni ta' ċertu enforcement u marru fuq ċerti ħwienet u meta għalqu, għalquhom għax kien hemm ċerta indeċenza.

Jiena kont u għadni mmur nimxi f'Paceville u jiġu tal-ħwienet fuqi u jgħiduli: Ara x'għamlulna!

Ngħidilhom: Kontu skond il-liġi?

U meta jwieġbu li ma kenux skond il-liġi, ngħidilhom: Mela sewwa għamlulkom!

Imma kemm se jkollna kuraġġ nżommu sod u ngħidu: Le għax ħażin u iva għax tajjeb?

Dak li hu ħażin irid jibqa' ħażin.

U jiena, Sur President, qed nipprova niġbed din it-tip ta' attenzjoni għaliex tant sar xejn m'hu xejn, li llum donnu l-politiku hu mistenni li jilliċenzja kollox.

Il-politiku hu mistenni li l-ħin kollu jgħid iva għal kollox.

Konna waqt laqgħa u kien hemm xi ħadd minn sħabi li qalli - issa x'inhu veru ma nafx imma nemmnu lil sieħbi – li minħabba li qed ikun hemm ċerti accidents tat-traffiku minn żgħażagħ filgħaxijiet, Berlusconi wasal biex il- ħinijiet tad-discos u tad-divertiment – wieħed jiċċekkja għax forsi mhux kullimkien l-istess, għax jaf ikollok reġjuni differenti minn oħrajn – għamilhom sas-2:00 a.m. Immaġina kieku f'Malta l-gvern kellu jagħmel hekk kemm kien ikollna nies li jafu jiktbu bl-Ingliż imma ma jafux jimxu fuq saqajhom, jgħajruna li aħna gvern lura!

Min jaf kemm kien ikollna minn dawk li jieħdu paġni sħaħ biex jiktbu xi ħaġa fil-gazzetta meta tieħu stand, joqogħdu jgħidulek kemm inti 'l quddiem jew lura!

Immaġinaw kieku kellna gvern jieħu deċiżjoni biex jagħmel xi ħaġa li tkun qed taqta' fil- laħam il-ħaj b'dak il-mod!

Illum, Sur President, dan il-poplu sar poplu li jaħdem u jiddeverti, kważi jkolli ngħid li d-divertiment sar ta' valur ogħla mix-xogħol.

Kważi jkolli ngħid meta nħares minn barra lejn il-ħajja ta' kif ngħixuha li fil-valur tad-divertiment sirna nittolleraw kollox basta niddevertu.

Sirna poplu li rridu nikkonsmaw u nibilgħu u niffangaw mingħajr ma nkunu nafu x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin.

Imbagħad għal ċerti dmirijiet tal-ġenituri minflok ikollna n-nanny inħallu f'idejn it-television, bit-television ikun in- nanny u jieħu post l-omm u l-missier.

Dan hu li qed jagħmel ħerba għax it-television huwa teacher li jġib lil kulħadd xorta, iġib lil kulħadd annimal, iġib lil kulħadd suġġett għall-pjaċiri li jipprova jbiegħ.

Sur President, dak li qed nitkellem fuqu llum kont ktibt dwaru meta kont ippubblikajt x'inhu l-pjan ta' ħidma tiegħi għal din is-sena u se nispiċċa kif bdejt, u cioe` li l-valuri u l-etika fis-suq huma l-qofol ta' kull suċċess kummerċjali.

Jiena nemmen li dak l-individwu li ma jridx jemmen f'Alla l-Imbierek, jista' joqgħod.

Jekk ma jridx iħaddan il-fidi għax jaħseb li jiġi kkonsidrat li għadu lura, jista' joqgħod ukoll.

Imma llum fejn in-nies ma titkellimx aktar fuq "fidi f'Alla", daħlu kliem oħrajn biex jissostitwixxu dak il-kliem.

Allura għandna kliem bħalma huma "valuri" u "etika" li daħħalnihom biex jissostitwixxu kliem ieħor, sabiex ikollna kliem ftit aktar kompatibbli ma' min ma jrid jemmen f'xejn.

Imma l- verita' hi li daħħalna dan il-kliem għax nemmnu li xorta baqa' l-ispirtu ta' x'inhu tajjeb u anqas tajjeb jew, kif nafu ngħidu aħna, ta' x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin.

Sur President, nawgura li jkollna diskussjoni anke pubblika - jekk wieħed jara li tkun worth it - dwar safejn nistgħu naslu bħala poplu u x'nistgħu nistennew mill-politiku u safejn hi l-linja ta' x'inhu tajjeb jew ħażin għat-tnejn li aħna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 8 ta' Lulju, 2003 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

XUFIERA TAL-LINJA - KORS TA' CUSTOMER CARE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk xufiera tal-linja jingħatalhomx kors ta' customer care?

Jista' jgħid kemm kien hemm ilmenti kontra xufiera minn Jannar 2003 sal-lum?

X'tip ta' ilmenti kienu?

Kemm minnhom kienu ġustifikati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li kulmin japplika sabiex jakkwista liċenzja biex isuq karozza tal-linja jingħata kors ta' customer care.

Minn Jannar 2003 sal-lum, l-awtorita' dwar it-trasport irċeviet 44 ilment kontra xufiera tal-linja - fost dawn kien hemm ilmenti fuq imġiba ħażina, tipjip, tluq qabel il-ħin, ma jeqfux fuq bus stop, jabbandunaw ir-rotta, ma jagħmlux il-vjaġġ, devjazzjoni tar-rotta stabilita, noll għoli u sewqan traskurat – liema lmenti ġew mgħoddija lill-qorti biex jittieħdu passi kontra dawk involuti.

Daħlu wkoll għaxar ilmenti oħra fuq imġiba ħażina jew nuqqas ta' waqfien fuq bus stop, iżda x-xufiera f'dawn il-każi ġew imwissija biss mill- awtorita' għall-fatt li l-passiġġieri ma redux jitilgħu jixhdu.

SKEJJEL TA' L-INGLIŻ – UŻU MINN PROPRJETA' TAL-GVERN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk l-iskejjel tal-gvern li qed jinkrew biex fihom isir tagħlim lil studenti barranin?

Kemm jintalbu jħallsu f'kull każ l-organizzaturi?

Peress li diġa' ġew xi studenti barranin biex jitgħallmu l-Ingliż, jista' jassigura li dawn mhux qed ifixklu t-tagħlim u/jew l- eżamijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'Lulju u f'Awissu ta' kull sena, meta n- numru ta' studenti barranin li jiġu Malta ħalli jitgħallmu l-Ingliż ikun fl- aqwa tiegħu, ikun hemm skejjel ta' l-Ingliż li jagħmlu użu minn skejjel tal- gvern meta dawn ikunu vojta.

Il-kiri ta' dawn l-iskejjel hija prerogattiva tal-kunsill skolastiku ta' kull skola konċernata u tinbidel minn sena għall- oħra skond il-ħtiġijiet tal-mument.

Huwa assigurat illi t-tagħlim u l-eżamijiet fl-iskejjel bl-ebda mod ma jiġu mfixkla b'din l-attivita' li tibda wara li tintemm is-sena skolastika għall- istudenti Maltin.

NIES ILLITTERATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa kkalkolat li hawn illitterati?

Jista' jgħid kif saru dawn il-kalkoli?

Kemm hemm persuni taħt il-25 sena li huma llitterati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li huwa ċ-ċensiment nazzjonali li jinħareġ mill-uffiċċju ċentrali ta' l-istatistika li jagħti tagħrif nazzjonali dwar il-problema b'mod ħolistiku.

F'xi seduta se npoġġi l-istatistika fuq il-mejda tal-Kamra.

SKEJJEL – TFAL B'DYSLEXIA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jghid jekk sarx xi survey fost it-tfal li bħalissa qegħdin l- iskola biex wieħed jara kemm hawn minnhom ibatu b'dyslexia?

Kemm huwa kkalkolat li hemm minn dawn it-tfal?

Jista' jgħid x'għajnuna toffri d- diviżjoni ta' l-edukazzjoni lil dawn l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub ma laħaqx wasalli u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL – REGOLAMENTI DWAR IT-TIPJIP

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-regolamenti dwar it-tipjip fl-iskejjel?

Hemm ħsieb li t-tipjip jiġi pprojbit għal kollox biex l-għalliema u l-istudenti ma jkunux suġġetti għal tipjip passiv?

ONOR.

LOUIS GALEA: Żgur li fl-iskejjel it-tfal ma jistgħux ipejpu.

Il- ħaddiema lanqas ma jistgħu ipejpu fil-common areas u fil-klassijiet.

F'kull skola hemm smoking room għal dan il-għan.

ETC – PROGRAMMI TA' TAĦRIĠ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'korsijiet qed toffri l-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ u għal min huma maħsuba?

Min jieħu ħsieb li jgħallem f'kull kors u fejn qed isiru dawn il-korsijiet?

Kemm qed jattendu fil-preżent għal kull kors li l-ETC torganizza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-preżent il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ qed toffri madwar 75 programm ta' taħriġ.

Dawn il-programmi huma maħsuba għal persuni li qed ifittxu mpjieg kif ukoll għal dawk li jaħdmu u jixtiequ jtejbu l-ħiliet tagħhom.

Il-programmi huma amministrati minn persuni fi ħdan id-diviżjoni ta' taħriġ ta' l-istess korporazzjoni u jiġu organizzati fiċ-ċentri ta' taħriġ tal- korporazzjoni f'Ħal Far, il-Belt, il-Blata l-Bajda u GĦawdex kif ukoll minn diversi entitajiet edukattivi u ta' taħriġ madwar Malta.

It-taħriġ isir minn nies esperti fil-qasam li ġew mogħtija taħriġ kif jgħallmu l-adulti.

Lista dettaljata tal-korsijiet tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MICROSOFT XP UPGRADE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'persentaġġ mill-computers tad-dipartimenti varji tal-gvern jifilħu XP upgrade?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-Microsoft XP upgrade għandu bżonn computer li jkollu dawn il-kwalitajiet jew aħjar:

Livell ta' processor: Pentium III Memorja: 256MB RAM Spazju vojt fuq id-diska: 2Gbytes

Minn numru ta' PCs li jinsabu fis-servizz pubbliku u fis-settur ta' l- edukazzjoni, huwa maħsub li hemm madwar 18% li jifilħu l-XP.

Biss tajjeb li wieħed jenfasizza li l-gvern kontinwament jibdel il-computers u għaldaqstant l-arranġament mal-Microsoft ikopri computers ġodda wkoll.

Fl-aħħarnett, għax il-gvern huwa konxju tal-fatt li għandu stock kbir ta' computers li huma tat-tip Pentium II jew inqas, l-arranġament mal-Microsoft jippermetti l-upgrade ta' dawn il-PCs għall-Windows '98 u Office '97 Pentium II u Windows '95 u Office '95 Pentium I

E-HEALTH

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid jekk il-kunċett E-health ġiex introdott f'pajjiżna?

Min se jieħu responsabbilta' tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-ministeru tas-saħħa, permezz tal-website tiegħu li tiġi aġġornata mit-taqsima fi ħdanu ta' l-information managment unt, diġa' qed joffri servizz ta' informazzjoni biex iżomm lill-pubbliku aġġornat dwar dak li qed jiġri fil-qasam tas-saħħa.

F'dan ir-rigward, diġa' sar xi xogħol ta' m-gov fejn in-national blood transfusion centre' jista jibgħat messaġġi lid-donaturi dwar tip ta' demm li jkun hemm bżonn.

Proġett ieħor li sar kien fejn tobba mis-settur privat jibagħtu notifika lill-ministeru tas-saħħa dwar tilqim jew infezzjonijiet b'mod elettroniku flok bil-posta normali.

Hemm il-ħsieb li l-ministeru jintroduċi xi servizzi ġodda b'dan il-kunċett aktar tard is-sena d-dieħla.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm professjonisti li jieħdu ċ-children allowance?

Kemm kien hemm professjonisti li ġew skwalifikati milli jkomplu jirċievu ċ-children allowance?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħlas ta' l-allowance għat-tfal qatt ma kien marbut mal-ġeneru ta' xogħol ta' l-applikant u għalhekk ma tinżammx statistika kif mitluba mill-Onor.

Interpellant.

TA' XBIEX - QASAM TAD-DJAR BLOCK A4

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jinvestiga l-problema li hemm fi block A4 fil-qasam tad-djar f'Ta' Xbiex, fejn qed joħroġ l-ilma minn toqba li hemm taħt il-lift li ġie stallat xi żmien ilu?

Jista' jara li din is-sitwazzjoni tiġi rrimedjata għax għalkemm dan l-ilment tressaq lill- awtoritajiet konċernati mill-inkwilini nfushom, il-problema għadha ma ġietx solvuta u qed toħloq inkonvenjent u periklu għar-residenti tal-block, b'mod partikolari dawk b'diżabilita' fiżika li ma jistgħux jgħaddu mingħajr is- servizz ta' dan il-lift?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li waqt li kien qed isir it-tħaffir għal-lift pit fi block A4, Ta' Xbiex instab li kien qed jiskula xi ilma taħt il-bini.

Minn investigazzjonijiet li saru nstab li l-ilma ma kienx ikkawżat minn xi leak ta' ilma jew drenaġġ mill-appartamenti ta' ġol-blokk innifsu u għalhekk mhix kwestjoni ta' riparazzjoni ta' stallazzjonijiet fil- block.

Sabiex xorta jkun jista' isir il-lift, giet istallata pompa li tbattal il-lift pit mill-ilma hekk kif dan jinġabar hemm.

Skond il-kondizzjonijiet ta' skema V, ir-residenti tal-block huma responsabbli għall-manutenzjoni u tiswijiet meħtiega fuq il-lift, inkluż il-pompa.

Ir-residenti kollha li jużaw il-lift huma obbligati jagħtu sehemhom biex il-manutenzjoni ssir regolarment.

Diment li dan isir, m'hemm l-ebda periklu għar-residenti u l-lift jista' jibqa' jintuza kif fil-fatt qed isir.

TARZNARI - DJUN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux xi timescale li fih beħsiebu jagħmel ir-writing-off ta' Lm300 miljun f'dejn akkumulat mit- tarznari?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-trattament tad- dejn tat-tarznari qed isir fl-isfond tar-ristrutturar kif qed jiżviluppa fi ħdan it-taskforce li twaqqfet għal dan il-għan bejn il-partijiet kollha konċernati.

F'dan ir-rigward qed jittieħed inkonsiderazzjoni wkoll it-tip ta' dejn, jiġifieri jekk hux mal-gvern jew mal-banek.

LOW-COST AIRLINES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid xi studji saru mill- Air Malta biex jistudjaw l-impatt tas-sħubija prospettiva ta' Malta fl- Unjoni Ewropea, b'mod partikolari l-kompetizzjoni diretta ta' low-cost airlines – ngħidu aħna, Easy Jet u Ryanair - b'riżultat tal-liberalizazzjoni li mistennija tiġi fis-seħħ mas- sħubija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ŻEJTUN - TRANSFER TA' LINJA TAT-TELEFON

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Possibbli l-Maltacom tara li fl-aqsar żmien possibbli tagħmel transfer ta' linja tat-telefon - dettalji qed jintbagħtu separatament - għaliex f'din id-dar jgħix tifel żgħir marid serjament u minħabba f'hekk hemm bżonn ta' kuntatt kontinwu ma' l-isptar u mat-tabib, xi drabi anke b'mod urġenti?

Billi s-subscriber konċernat ilu ħafna jinsisti għal dan it-transfer, jistgħu jittieħdu passi ħalli x-xogħol isir fl-aqsar żmien possibbli għar- raġunijiet imsemmija?

ONOR.

XOGĦOL TA' RESTAWR FUQ SITI STORIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm sar xogħol ta' restawr fuq siti storici fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003 s'issa?

Jista' jghid liema huma dawn ix-xoghlijiet, meta saru u kemm ġew jiswew?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

XOGĦOL TA' RESTAWR FUQ SITI ARKEOLOĠIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm sar xogħol ta' restawr fuq siti arkeoloġiċi fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003 s'issa?

Jista' jgħid liema huma dawn ix-xogħlijiet, meta saru u kemm swew?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li saru dawn ix- xogħlijiet ta' restawr fuq siti arkeoloġiċi: konservazzjoni ta' siti medjevali ġewwa s-Simblija f'Ħad-Dingli, xogħol li tlesta aktar kmieni din is-sena u li sewa madwar Lm20,000; u r-restawr u r-riabilitazzjoni ta' Pembroke battery li tlestiet fis-sena 2002, xogħol li ġie jiswa madwar Lm25,000.

XOGĦOL TA' UPGRADING F'ZONI TURISTIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm sar xogħol ta' upgrading f'zoni turistiċi fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003 s'issa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li xogħol ta' upgrading f'zoni turistiċi fis-snin 2000, 2001, 2002, u 2003 sar f'dawn il- lokalitajiet u n-nefqa kienet kif jidher hawn taħt:-

|2000 |Buġibba/Qa|Lm209,52| | |wra |4 | | |Marsascala|183,917 | | |Birżebbuga|113,131 | | |Marsaxlokk|100,255 | | |Sliema |457,314 | |2001 |Buġibba | | | |Marsascala|Lm28,555| | |Birżebbuga|45,671 | | |Marsaxlokk|28,520 | | |Sliema |63,957 | | |San Ġiljan|560,374 | | | |167,059 | |2002 |Sliema |Lm222,44| | |San Ġiljan|8 | | |Marsascala|496,503 | | |Birżebbuga|39,253 | | |Marsaxlokk|19,354 | | |Buġibba/Qa|16,505 | | |wra |2,033 | |2003 (sa|Sliema |Lm | |Ġunju) |San Ġiljan|58,506 | | |Marsascala|428,226 | | |Birżebbuga|18,644 | | |Buġibba/Qa|744 | | |wra |16,492 |

XOGĦOL TA' UPGRADING FIL-BAJJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm sar xogħol ta' upgrading f'bajjiet u xtut fis-snin 2000, 2001, 2002 u 2003?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-awtorita' tat-turiżmu fis-snin indikati ipparteċipat fi proġetti kapitali ta' upgrading f'bajjiet.

L-awtorita' tieħu sehem biss fi proġetti fuq skala żgħira u b'kollaborazzjoni ma' aġenziji oħra tal-gvern u l-kunsilli lokali.

F'dan ir-rigward nistgħu nsemmu l-proġett ta' l-Exiles li sewa madwar Lm22,191, is-Salina embellishment project li sewa Lm19,792 u l-proġett ta' upgrading fil-promenade ta' Marsalforn flimkien mal-kunsill lokali taż- Żebbug li sewa madwar Lm13,930.

XOGĦOL TA' RESTAWR FUQ SITI STORIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid xi programm għandu l-gvern għal xogħol ta' restawr fuq siti storici ?

Jista' jgħid liema huma dawn ix- xogħlijiet, meta se jsiru u kemm huwa mistenni li jiswew?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm il-ħsieb li jsiru diversi xogħlijiet fuq siti storiċi, fosthom fuq is-swar tal-Belt u l- Kottonera.

Id-dettalji ta' dawn ix-xogħlijiet, inkluż l-istima ta' kemm ġejjin, għadhom qed jinħadmu, bi preparazzjoni għall-estimi tas-sena li ġejja.

XOGĦOL TA' RESTAWR FUQ SITI ARKEOLOĠIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid xi programm għandu l-gvern għal xogħol ta' restawr fuq siti arkeoloġiċi ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sena li ġejja huwa ppjanat li jsir xogħol fuq siti arkeoloġiċi.

Id-dettalji ta' dawn ix- xogħlijiet, inkluż l-istima ta' kemm ġejjin, għadhom qed jinħadmu, bi preparazzjoni għall-estimi tas-sena li ġejja.

ĦAMRUN: FESTA TAL-KUNĊIZZJONI - LOGĦOB TAN-NAR

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jara li jittieħdu passi adegwati u urġenti biex jiġu evitati inċidenti minħabba l-logħob tan-nar fil-festa tal-Kunċizzjoni fil- Ħamrun, peress li matul il-festa tas-sena l-oħra xi murtali waqgħu fuq djar privati u kkaġunaw nirien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-ilment imressaq mill-Onor.

Interpellant għan-nom tar-residenti qed ikun mistħarreġ.

IPPROĊESSAR TA' VISAS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Fil- kuntest tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid jekk l-ipproċessar tal-visas hux se jibqa' f'idejn il-kummissarju tal- pulizija jew f'idejn l-assistent kummissarju konċernat?

Jista' jikkonferma li dan ix-xogħol aktarx se jiġi mgħoddi lil unit pajżan fi ħdan il-ministeru għall-affarijiet barranin?

ONOR.

TONIO BORG: L-ipproċessar tal-visas mad-dħul ta` Malta fl-Unjoni Ewropea jibda jsir mill-uffiċini konsulari ta' l-ambaxxati Maltin, pero` il-pulizija xorta jkollhom parti mill-proċess ta` dawn il-visas f`idejhom.

IPPROĊESSAR TA' VISAS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Fil-kuntest tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid jekk l-ipproċessar tal-visas hux se jibqa f'idejn il-kummissarju tal- pulizija jew f'idejn l-assistent kummissarju konċernat?

Jista' jikkonferma li dan ix-xogħol aktarx jiġi mgħoddi lil unit pajżan fi ħdan il-ministeru għall-affarijiet barranin?

ONOR.

JOE BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta mogħtija mill-ministru għall-ġustizzja u intern għall-mistoqsija parlamentari 928.

APPLIKAZZJONIJIET GĦAL VISAS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ipproċessati visas għal ċittadini mill- Marokk, mit-Tuneżija, mill-Eġittu u mit-Turkija mill-1 ta' Jannar 2003?

Kemm ġew aċċettati u kemm ġew irrifjutati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn Jannar u Ġunju ta` din is- sena, in-numru ta` applikazzjonijiet għal visa mill-Marokk, mit-Tuneżija, mill-Eġittu u mit-Turkija kien ta` 4,154.

Minn dawn 3,533 ġew aċċettati filwaqt li 621 kienu rrifjutati.

ĦAŻ-ŻABBAR: TRIQ IL-GRAZZJI - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jinvestiga lment li wasal għandi li ċerti residenzi fi Triq il-Grazzji, Ħaż-Żabbar qed isofru minn qtugħ fil-provvista ta' l-elettriku?

Billi dan qed jiġri ta' spiss, possibbli li din il-problema tiġi rrimedjata?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

INFIQ MINN ĊITTADINI LIBJANI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm nefqu flus f'pajjiżna ċittadini Libjani fis-snin 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001 u 2002?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif dwar kemm nefqu flus f'pajjiżna ċittadini Libjani qed jingħata fit-tabella li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta mis-sena 2001 sas-sena kurrenti għax dan it-tagħrif beda jinġabar mit-tourstat inbound tourism survey mill-2001.

Nippreċiża li t-tagħrif li qed jingħata jirrigwarda viżitaturi Libjani li vvjaġġjaw bl-ajru biss għax it-tagħrif dwar x'nefqu viżitaturi bil-baħar għad irid jibda jinġabar.

Skond il-metodoloġija internazzjonali li qed tintuża, l-infiq jinkludi dawn it-tliet katergoriji: package expenditure, non-package expenditure u other, bl-other expenditure tinkludi spejjeż li mhumiex inklużi fil- kategoriji l-oħrajn bħal ikel, xorb u trasport lokali.

SCHENGEN VISAS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jagħti tagħrif dwar kif tiġi pproċessata Schengen visa ta' ċittadin barrani li jkun jixtieq iżur pajjiżna għal skopijiet ta' turiżmu u/jew xogħol?

Kemm iddum visa biex tiġi pproċessata?

Isir xi forma ta' skrutinju mill-Unjoni Ewropea dwar il-mod kif nipproċessaw Schengen visa?

ONOR.

TONIO BORG: L-ipproċessar ta` Schengen visas isir skond struzzjonijiet li ħarġet l-Unjoni Ewropea u li huma magħrufa bħala common consular instructions on visas.

Hemm ukoll katalgu relatat mal-ħruġ ta` Schengen visas li fih ukoll lista ta` rakkmandazzjonijiet fuq il-ħruġ ta` dawn il-visas.

Schengen visa ma toħroġx għal skopijiet ta` xogħol u l-ipproċessar tagħha jsir skond il-proċeduri nazzjonali.

Bħalissa visa tieħu sa 15-il jum biex tiġi pproċessata, pero` dan jiddependi mill-ammont ta` xogħol li jkun qiegħed jiġi pproċessat.

L-iskrutinju tal-ħruġ ta` Schengen visas isir permezz tal-proċeduri msemmija fil-common consular instructions, li fih standards li jridu jiġu applikati minn kull stat membru ta' l-Unjoni Ewropea.

MULTIPLE – ENTRY VISA/S

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm applikaw ċittadini barranin għal multiple- entry visas fis-snin 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 u 2003 u ta' liema ċittadinanza?

Kemm ġew aċċettati u kemm ġew rifjutati?

Jista' jgħid għal kull multiple-entry visa kemm għaddew ġranet bejn il-preżentata ta' l- applikazzjoni u d-deċiżjoni finali tal-kummissarju tal-pulizija?

Jista' jgħid jekk il-perjodu operattiv tal-multiple-entry visa jvarjax bejn visa u oħra?

Jista' jagħti tagħrif dwar għal kemm żmien tkun operabbli multiple- entry visa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif dwar l-ewwel u t-tieni parti tal-mistoqsija huwa kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Dwar it-tielet parti tal-mistoqsija, u cioe` dwar kemm ġew aċċettati u kemm ġew rifjutati, ninsab informat illi dan it-tagħrif ma jinżammx taħt forma komputerizzata u għaldaqstant jieħu ż-żmien sabiex ikun ikkompilat.

Informat ukoll illi bejn wieħed u ieħor, l-ipproċessar ta` tali applikazzjoni tieħu bejn 15-il ġurnata u tliet ġimgħat.

Il-perijodu operattiv ivarja skond kif tkun it-talba, pero` qatt ma jeċċedi s-sena.

RAĦAL ĠDID – QTUGĦ MILL-PENSJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti spjegazzjoni għaliex anzjan li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament u li kien weħel sentenza ta' ħabs, qed tinqatagħlu parti mill-pensjoni?

Possibbli li dan l-individwu jiġi informat bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi lill- persuna indikata fl-ufficcju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

EŻAMI TAL-JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien hemm tfal li matul din is-sessjoni ta' l-eżamijiet għad-dħul fil-junior lyceum ġabu 5As?

Minn liema lokalita' huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Żewġ tabelli li juru studenti li ġabu 5As skond l- iskola u skond il-lokalita' tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

EMBELLISHMENT OF PUBLIC AREAS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid xi ħlasijiet saru sal-lum mill-vot embellishment of public areas?

Għal liema mogħdijiet saru dawn il- ħlasijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ħlasijiet li saru sal-lum mill-vot embellishment of public areas ta' din is-sena huma kif ġej:-

|DESCRIPTION |AMOUNT | |King George, Floriana | | |Safety material |Lm321 | |Bus Terminus, Valletta | | |Refurbishment of bus |Lm20,00| |terminus |0 | |Supply of precast |3,565 | |concrete slabs |25,637 | |Services from Enemalta |1,897 | |corporation | | |Demolition of two |115 | |public convenience |623 | |ceilings |1,244 | |Mechanical sanding down|1,024 | | |1,800 | |Prestressed slabs |53 | |Slabs |975 | |Overtime to Enemalta |13,685 | |employees |16 | |Overtime to works | | |division employees | | |Hire of mobile toilet | | |Mounted hammer | | |Various materials | | |Hire of jigger | |

PTA - KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 842, jista' il-Ministru jgħid fuq liema rotot huma mqassma l-254 xarabank li jaħdmu kuljum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: It-tabella dwar ir-rotot tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MAGĦTAB – PACKAGE ONE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid minn min intrebaħ it-tender ta' package one?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt li ngħata?

Jista' jgħid minn meta beda jitħaddem dan il-kuntratt u x'perjodu ta' żmien ikopri?

Kemm qiegħed isir ħlas kull sena mill-gvern għas- servizzi mogħtija skond dan il-kuntratt?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kuntratt ta' package one intrebaħ mill-konsorzju ffurmat minn Polidano Bros. Ltd. u l- kumpannija Ġermaniża S.R.W.

Il-kuntratt beda jitħaddem mid-19 ta' Mejju 2003 u jkopri sal-31 ta' Marzu 2008.

Il-ħlas huwa ta' Lm1.18 mingħajr VAT għal kull tunnellata skart aċċettabbli li tidħol f'siti awtorizzati.

Il-ħlas isir fis-sena u għalhekk għadu kmieni biex wieħed jgħid x'se jħallas il-gvern kull sena.

Minħabba li l-kuntratt huwa ta' natura kummerċjali, ma nħossx li għandi npoġġi kopja tiegħu fuq il-mejda tal-Kamra.

NORTH-WEST LOCAL PLAN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jiġi approvat in- north-west local plan?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li huwa maħsub li n-north west local plan għandu jiġi approvat għal Dicembru 2003.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ – OFFERTA CT 186/2003

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħol hu previst li jsir skond tender CT186/2003, bini ta' skema għall-ilma tax-xita f'Ħaż-Żebbuġ?

Jista' ipoġġi kopja tal-pjanta tal-culvert fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol skond it- tender CT 186/2003 jifforma parti minn proġett għas-sistema ta' l-ilma tax- xita fil-lokalita' ta' Ħaż-Żebbuġ.

Il-proġett jikkonsisti fit-tqegħid ta' madwar 165 metru ta' mains u l-kostruzzjoni ta' madwar 90 metru ta' culvert ġdid.

Kopja tal-pjanta tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

SANT'ANĠLU – XOGĦOL FUQ IL-MOLL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk it-tender għax-xogħlijiet ta' tisħiħ tal-mollijiet ta' Sant'Anġlu ġiex aġġudikat?

Min rebaħ it-tender?

X'inhu l-valur tax-xogħol?

Meta se jibda u meta se jispiċċa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-kuntratt għadu fi stadju ta' aġġudikazzjoni.

ŻURRIEQ: TRIQ IL-KANGU - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 252 dwar xogħol fi Triq il-Kangu, fiż-Żurrieq - fejn kien ġie ndikat li x-xogħol kien mistenni li jitlesta sa l-aħħar ta' Ġunju - peress li minn meta saret il- mistoqsija sal-lum is-sitwazzjoni għadha kif kienet u x-xogħol ma tkompliex, jista' il-Ministru jindaga x'inhu jiġri?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi d-direttorat tat-toroq qiegħed isegwi mill-qrib ix-xogħol li qed isir fit-triq imsemmija u fil-fatt ix- xogħol issa qed jitkompla.

L-awtorita dwar it-trasport qed tkompli ssegwi mill-qrib dan il-proġett biex jiġi żgurat li x-xogħol meħtieġ jitlesta fl-inqas żmien possibbli.

B'KARA - BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se tingħata l- għajnuna dovuta lil persuna li isimha qed jintbagħat separatament għax- xhur ta' Ġunju 2002 sa Frar 2003?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-persuna ndikata fl-ufficcju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

SANTA VENERA: TRIQ FLEUR-DE-LYS - RAMPA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jara li ssir rampa fi Triq Fleur-de-Lys sabiex jagħmlu użu minnha persuni li jkunu qed jaqsmu minn fuq iż-zebra- crossing ta' ħdejn ir-Roxy?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Triq Fleur-de-Lys hija arterja prinċipali u għalhekk taqa` fil-kompetenza tal-gvern ċentrali.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SKART MILL-INDUSTRIJA TAL-KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-policy rigward skart konsistenti f'terrapien ta' l-industrija tal-kostruzzjoni?

Fejn qed jintrema' dan l- iskart?

Min huma s-soċjetajiet privati li huma nvoluti f'dan il-proċess?

Xi ħlasijiet isiru sabiex isir dan ir-rimi?

Kien hemm tenders għal dan ix- xogħol?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

OPM – KIRI U XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' karozzi li qegħdin jintużaw mid- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Kemm minn dawn huma government-owned u kemm huma mikrija?

Fil-każ ta' dawk mikrija, jista' il- Prim Ministru jgħid b'liema rata huma mikrija u jekk humiex leased on contract?

Min qed jagħmel użu minn dawn il-karozzi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

POLITIKA SOĊJALI – KIRI U XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' karozzi li qegħdin jintużaw mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Fil-każ ta' dawk mikrija, jista' jgħid b'liema rata huma mikrija u jekk humiex leased on contract?

Min qed jagħmel użu minn dawn il- karozzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI – KIRI U XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' karozzi li qegħdin jintużaw mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif miġbur tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

FINANZI U AFFARIJIET EKONOMIĊI – KIRI U XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' karozzi li qegħdin jintużaw mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

TURIŻMU – KIRI U XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' karozzi li qegħdin jintużaw mid- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-għadd ta' karozzi li qed jintużaw minn uffiċjali fil-ministeru u fid-dipartiment tat-turiżmu, inkluż l-ITS, huwa ta' 21 li 14 minnhom huma mikrija.

Ninsab informat ukoll li ħlief għal karozza waħda li hi mikrija bil-prezz ta' Lm6.90 kull ġurnata, l-oħrajn huma kollha mikrija Lm3.70 kull ġurnata.

TRASPORT U KOMMUNIKAZZJONI – KIRI U XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' karozzi li qegħdin jintużaw mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Kemm minn dawn huma government-owned u kemm huma mikrija?

Min qed jagħmel użu minn dawn il-karozzi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 349.

KARTA TA' L-IDENTITA' – CHANGE OF ADDRESS

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għal change of address tal- karta ta' l-identita' minn Malta għal Għawdex mill-1998 sal-lum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li n-numru ta' persuni li biddlu l-indirizz tagħhom minn Malta għal Għawdex mis-sena 1998 sal-lum huma:

|1998 |190 | |1999 |334 | |2000 |311 | |2001 |374 | |2002 |435 | |2003 |268 |

SEMINAR FI KRETA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk fis-seminar "Open method of co- ordination" li sar fi Kreta din is-sena, kienx hemm rappreżentant Malti li attenda għal-laqgħa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien informat li għas-seminar "Open method of co- ordination" li sar fi Kreta din is-sena kien hemm preżenti żewġ rappreżentanti tal-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ u rappreżentant tal- Labour youth forum.

GĦAWDEX – ĦRUĠ TA' KARTI TA' L-IDENTITA'

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid għaliex applikazzjonijiet minn Għawdex għall-ħruġ ta' karta ta' l-identita' jdumu 15-il ġurnata biex jiġu pproċessati meta f'Malta applikazzjoni simili tinħadem dak il-ħin stess?

Hemm xi raġuni għaliex l- Għawdxin m'humiex qed jinqdew bl-istess speditezza?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tingħata tweġiba hekk kif l-informazzjoni mitluba tasal għandi mingħand il-kummissjoni elettorali.

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid għaliex barranin li japplikaw għall-karta ta' l-identita' f'Għawdex idumu sa sitt xhur biex jinqdew?

Jista' isir xi ħaġa biex dan id-dewmien jonqos?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-barranin li japplikaw għall- karta ta' l-identita` qed idumu biex jieħdu l-karta ta' l-identita` għall- ewwel darba minħabba verifiki li jkunu jridu jsiru dwar il-pożizzjoni legali tagħhom fil-gżejjer Maltin u dwar l-indirizz li jkunu applikaw fuqu.

Spiss jiġri li meta ssir spezzjoni fuq il-post ma jinstab ħadd id-dar u għalhekk il-każ ma jkunx jista' jkompli miexi qabel ma jsiru aċċertamenti oħrajn dwar l-indirizz residenzjali tagħhom.

Qed jittieħdu l-passi biex dawn il-proċeduri jinbidlu u jitħaffu.

VAT – RIDUZZJONI TA' MULTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni gawdew minn riduzzjoni tal- multa tal-VAT minn Jannar sa April 2003?

B'kollox kemm kien l-ammont tat- tnaqqis tal-multi fuq il-VAT?

Kemm kienu l-ogħla għaxar ammonti ta' tnaqqis?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni li gawdew minn tnaqqis fil-multa matul ix-xhur Jannar sa April 2003 kien ta' 553.

B'kollox it-tnaqqis fuq dawn il-multi kien jammonta għal Lm144,703.

L-ogħla għaxar ammonti ta' tnaqqis kienu kif ġej: Lm44,970, Lm8,779, Lm2,470, Lm2,293, Lm1,650, Lm1,600, Lm1,580, Lm1,230, Lm1,200 u Lm1,196.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI EDUKATTIVI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk saritx xi evalwazzjoni tal-programmi li qed isiru mill-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi wara l-ħin ta' l-iskola?

Min għamel din l-evalwazzjoni?

Jista' ipoġġi kopja ta' din l-evalwazzjoni fuq il-mejda tal-Kamra ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-fondazzjoni tevalwa l-ħidma u l-programmi tagħha b'mod regolari bħala parti minn proċess ta' assikurazzjoni ta' kwalita'.

Barra minn hekk u fuq bażi regolari, il-fondazzjoni twettaq riċerka intensa dwar is-servizzi tagħha u f'dan il-proċess tinvolvi ġenituri, għalliema u ħaddiema tal-fondazzjoni.

Fit-tifsil u l-evalwazzjoni ta' programmi edukattivi, il-fondazzjoni titlob ukoll l-għajnuna ta' esperti bħalma huma membri tal-fakulta' ta' l- edukazzjoni.

UNIVERSITA' - XOGĦOL TA' TRADUZZJONI BIL-MALTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-avviż mill-Unjoni Ewropea għar-reklutaġġ ta' avukati li jafu l-Malti perfett biex jagħmlu xogħol ta' traduzzjoni, jista' il- Ministru jgħid jekk l-universita' kkonsidratx kemm se jkollna avukati b'dawn il-ħiliet meta l-Malti lanqas biss m'għadu meħtieġ biex issegwi kors tal-liġi fl-Universita' ta' Malta?

Tista' tiġi rikonsidrata u mibdula din id-deċiżjoni tat-tneħħija tal-Malti mill-kors tal-liġi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ŻJARAT MINN UFFIĊJALI TAL-KUMMISSJONI EWROPEA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid tul ix-xhur ta' Mejju u Ġunju, sarux żjarat f'Malta minn uffiċjali tal-Kummissjoni Ewropea biex jimmoniterjaw il- pjan ta' ħidma tal-gvern sabiex iħejji lil pajjiżna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea?

X'irriżulta minn dawn iż-żjarat?

ONOR.

JOE BORG: Iż-żjarat magħmula minn uffiċjali tal-Kummissjoni Ewropea matul Mejju u Ġunju huma kif murija hawn taħt:

|06 - 08 |Peer review on | |May 2003 |integrated | | |administration and | | |control system; | |09 - 13 |Food and veterinary | |June 2003 |office mission on | | |public and animal | | |health issues; | |10 - 12 |Peer review on trade | |June 2003 |mechanisms; | |11 - 13 |Peer review on paying | |June 2003 |agency; | |17 - 20 |Food and veterinary | |June 2003 |office mission on | | |animal welfare; u | |25 - 27 |Monitoring visit – | |June 2003 |taxation. |

Dawn iż-żjarat iservu sabiex il-Kummissjoni Ewropea tkun tista' tevalwa l- progress fl-implimentazzjoni ta' l-acquis f'oqsma partikolari, skond is- suġġett ta' kull żjara.

ŻJARA MINN UFFIĊJALI TAL-KUMMISSJONI EWROPEA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk matul Lulju ta' din is-sena, hemmx maħsuba xi żjara f'Malta minn uffiċjali tal-Kummissjoni Ewropea biex jevalwaw il-pjan ta' ħidma li jrid isegwi l-gvern biex iħejji lil pajjiżna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOE BORG: Bħalma ġara bosta drabi oħra fil-passat, monitoring mission mill-Kummissjoni Ewropea aktar tard din il-ġimgħa se tkun Malta sabiex tara kif pajjiżna qed jimplimenta l-liġijiet f'numru ta' oqsma magħżula mill-istess kummissjoni u dak li qed isir biex nikkonformaw rwieħna ma' l-acquis ta' l-Unjoni u in oltre, sabiex jekk jiġu identifikati xi diffikultajiet, tkun tista' tinstab soluzzjoni għalihom.

Nixtieq insemmi wkoll li minbarra l-monitoring missions, il-kummissjoni regolarment tibgħat nies speċjalizzati fuq peer reviews biex jevalwaw dak li nkunu qegħdin nagħmlu sabiex nadattaw irwieħna adegwatament għal sħubija fl-Unjoni.

NAXXAR: TRIQ IZ-ZENQA – CHANGE OF USE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm bdil ta' l-użu ta' postijiet fi Triq iz-Zenqa in-Naxxar li oriġinarjament kien inħarġilhom il- permess biex isiru ħwienet u issa ġew mibdula għal garaxxijiet?

X'wassal biex ingħataw il-permess għall-bdil ta' l-użu meta dan qed jolqot ħażin lill-ġirien?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li skond ir-records tal-MEPA, inħarġu żewġ permessi għall-bdil ta' l-użu fi Triq iż-Żenqa, in-Naxxar – ref: PA 5579/93 u PA 4108/96.

Fl-ewwel każ ġie kkonfermat li l-lok qiegħed jintuza bħala ħanut.

Fit- tieni każ li jirrigwarda binja biswit il-kunsill lokali, il-permess inħareġ għat-twaqqigħ ta' bini u bini mill-ġdid ta' blokka, fosthom seba' ħwienet fil-pjan terran.

Wara spezzjoni li saret mill-ufficjali tal-MEPA, ġie kkonfermat li ħamsa qegħdin joperaw bħala ħwienet waqt li tnejn oħra għandhom tabella "No Parking" imwaħħla fuq ix-shutter.

Minħabba li dawn iż- żewġ postijiet kienu magħluqa fil-ħin ta' l-ispezzjoni, ma setax jiġi kkonfermat jekk fil-fatt dawn humiex qegħdin jintużaw bħala garaxx.

Fil- jiem li ġejjin se jsiru aktar spezzjonijiet u jiġi kkuntattjat is-sid.

Fuq il-mertu tal-bdil ta' l-użu, il-ħwienet ġew ikkonsidrati bħala ħwienet lokali fuq sit li kien iservi bħala ċinema lokali.

GUDJA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 882, jista' il- Ministru jgħid kemm hemm toroq fil-lokalita' tal-Gudja li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-gvern u li għadhom ma ngħatawx it-tarmac?

Meta hu maħsub li dawn it-toroq isiru?

Jista' jinnota li jiena tlabtu jsemmi liema huma dawk it-toroq li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-gvern u li għadhom ma ngħatawx it-tarmac, mingħajr ma semmejt l-ebda toroq?

Jista' jagħti tweġiba għal din il-mistoqsija għax ma jidhirx li r-risposta li tani hija korretta għal kollox?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta mogħtija għall- mistoqsija parlamentari 882.

GUDJA: TA' XLEJLI - BINI TA' ĠIBJUN

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid min hu responsabbli mill- ħlas/spejjeż li jridu jsiru biex jinbena ġibjun fl-inħawi tax-Xlejli, fil- Gudja?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-bini ta' ġibjun fl-area tax-Xlejli għandu jsir mill-kunsill lokali tal-Gudja.

ŻEJTUN: TRIQ XROB IL-GĦAĠIN – ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 491, possibbli l-korporazzjoni Enemalta tispjega għaliex fi Triq Xrob il- Għaġin, iż-Żejtun ilhom snin twal li twaħħlu arbli ġodda biex jinbiddlu dawk imsadda u l-wires baqgħu qatt ma ġew trasferiti għal fuq l-arbli l- ġodda, bil-konsegwenza li llum jeżisti periklu minħabba l-istat ta' l-arbli l-qodma?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TA' QALI CRAFTS CENTRE - DWAL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 489, possibbli l-korporazzjoni Enemalta tieħu passi biex tgħaddi d-dawl fil- crafts centre f'Ta' Qali billi twaħħlu l-arbli xhur ilu u d-dawl ma tkompliex?

ONOR.

TA' QALI CRAFTS CENTRE - PROĠETT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 488, jista' il- Ministru jgħid jekk il-proġett imħabbar biex jiġi żviluppat crafts centre f'Ta' Qali għadux se jsir?

Fiex waslu t-taħditiet li kienu għaddejjin mas- sidien?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-proġett ta' bini ta' villaġġ għall-artiġjanat f'Ta' Qali huwa proġett li qed jingħata priorita' fil-ħidma ta' dan il-gvern.

Fil-preżent għadu għaddej il-proċess tal-MEPA.

Nista' inżid ngħid li nhar it-Tlieta 8 ta' Lulju fl-4.00p.m., l-Onor.

Edwin Vassallo għandu laqgħa pubblika mas-sidien kollha involuti f'dan il- proġett.

GĦAWDEX – EŻAMI TAL-JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti għaddew din is-sena għall-junior lyceum mid- diversi skejjel ta' GĦawdex u b'liema marka għaddew?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VICTORIA: TRIQ TAL-WIED TA' ŻEJTA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid hemmx il-ħsieb li tingħata facelift tajjeb it-Triq tal-Wied ta' Żejta, fir-Rabat fejn tinsab il-miżbla?

Tista' tieħu passi anke fil- każ tat-triq li twassal għall-miżbla fil-parti magħrufa bħala s-Sellum tax- Xagħra?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li l-manutenzjoni tat-triq tal-Wied ta' Żejta hija responsabbilta' tal-kunsill lokali ta' Victoria u allura nitlob l-Onor.

Interpellant jirriferi din il-parti tal-mistoqsija lill- ministru konċernat

Dwar it-tieni parti, jekk l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-bini ta' retaining wall fit-tarf tat-triq tal-Wied ta' Żejta, jien informata li dan ix-xogħol qed isir u mistenni jitlesta fil-ġimgħat li ġejjin.

QALA: TRIQ IŻ-ŻEWWIEQA - TINDIF

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tara li titnaddaf Triq iż-Żewwieqa, fil-Qala minn fejn il- belvedere għal fejn il-country club, triq mimlija skart, żibel u ħaxix ħażin?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Tajt struzzjonijiet biex Triq iż-Żewwieqa tibda titnaddaf b'aktar regolarita'.

ŻEJTUN: TRIQ ID-DAĦLA TA' SAN TUMAS - XOGĦOL TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH ABELA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid min hu responsabbli għax-xogħol ta' drenaġġ li kellu jsir fi Triq id-Daħla ta' San Tumas?

Jista' jagħti spjega għaliex xogħol konness mad-drenaġġ li kien sar qabel ingħata t- tarmac reġa' nqala' proprju wara li sar it-tarmac, bil-konsegwenza li saret ħsara fuq wiċċ it-triq?

Jista' jgħid jekk saritx inkjesta kif mitlub mill-kunsill lokali taż-Żejtun fl-istqarrija li qed tintbagħat separatament?

Jista' jgħid jekk hux se jittieħdu passi kontra min huwa responsabbli?

Jista' jgħid jekk id- dipartiment tad-drenaġġ huwiex se jirrimedja l-ħsara li saret fi Triq San Tumas ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari 790.

ĦAL BALZAN: TRIQ IL-FERROVIJA L-QADIMA – TRAFFIC ACCIDENTS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb l-aħħar parti ta' mistoqsija parlamentari 769 u jgħid jekk jaqbilx li għandha tinstab soluzzjoni immedjata sabiex jiġu evitati inċidenti tat-traffiku fi Triq il-Ferrovija l- Qadima, kantuniera ma' Vjal il-Bon Pastur, f'Ħal Balzan ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat għall-immaniġjar tat- traffiku għamel spezzjoni fuq il-post u jirriżulta li fi Vjal il-Bon Pastur, fiż-żewġ kantunieri ma' Triq il-Ferrovija l-Qadima, hemm road markings u tabelli ta' stop kif ukoll hemm road humps.

Ġie nnotat ukoll li f'waħda mill-kantunieri, kien hemm karozza pparkjata b'mod li ttellef il-vista għas-sewwieqa u għalhekk id-direttorat għall- immaniġjar tat-traffiku jirrikkmanda li jkun hemm aktar enforcement fuq il- parking f'din l-akwata.

ĦAL BALZAN: TRIQ IL-KBIRA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu x-xogħol li qiegħed isir mill-kunsill lokali ta' Ħal Balzan fi Triq il-Kbira?

Għaliex ix-xogħol ilu sejjer mat- tmien xhur?

Għaliex il-bankini twessgħu daqshekk biex issa jekk jinqala' xi inċident, it-triq trid tingħalaq għal kollox?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali b`personalita` legali distinta u għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill konċernat.

ĦAL BALZAN: TRIQ IL-KBIRA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-kuntratturi mqabbda mill-kunsill ta' Ħal Balzan li qed jagħmlu x-xogħlijiet fi Triq il-Kbira?

Kemm ġie jiswa kull kuntratt?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma jaf l-Onor.

KOTTONERA – MANUTENZJONI U QTUGĦ TA' SIĠAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 33, jista' il-Ministru jgħid fejn qed isir ix-xogħol li jinsab għaddej u x'tip ta' xogħol qed isir?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li x-xogħol li sar s'issa fl- inħawi tal-Kottonera jinkludi l-manutenzjoni u l-qtugħ ta' siġar fit-toroq u z-zoni kollha principali, kif ukoll tisbiħ taz-zona madwar Bieb is- Sultan.

Dan ix-xogħol se jkompli mhux biss matul it-tliet xhur li ġejjin iżda tul is-sena kollha.

Barra minn dan, il-private public partnership qed jagħmel xogħol għall- kunsill tal-Birgu kif ukoll qed isiru diskussjonijiet mal-kunsill ta' Bormla.

KUNSILLI LOKALI - ŻBILANĊ FINANZJARJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 687 u 857, jista' il-Ministru jgħid kemm huma u liema huma l-kunsilli li jinsabu fi żbilanċ finanzjarju?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

RAĦAL ĠDID - PROVVISTA BAXXA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 798 u jintervjeni fil-każ ta' żewġ familji li qegħdin iħabbtu wiċċhom ma' problemi ta' dawl baxx – dettalji qed jintbagħtu separatament - tant li mhux l-ewwel darba li spiċċaw bla dawl?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-problema ta' dawl baxx li saret riferenza għaliha qiegħda tiġi investigata biex isir ix-xogħol meħtieġ flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

CLINICS - SERVIZZ TA' EMERĠENZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 865, jista' il-Ministru jgħid liema huma l- isptarijiet u kliniċi li għandhom permess biex jagħtu servizz ta' emerġenza jew ta' dianjosi bħal X-ray, laboratorji, operazzjonijiet, eċċ.?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi lill-Onor Interpellant għar-risposta li tajt f'seduta 21.

OBSTETRICS & GYNAECOLOGY - QWIEBEL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentaru 870 u jgħid x'inhu n-numru ta' qwiebel impjegati mad-dipartiment ta' l-obstetrics and gynaecology?

X'kien il-budget totali ta' dan id-dipartiment matul l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

|Sena |Qwiebe|Pagi | | |l | | |1993 |8 |Lm13,83| | | |5.96 | |1994 |51 | | | | |174,487| | | |.81 | |1995 |60 | | | | |261,336| | | |.51 | |1996 |78 | | | | |370,031| | | |.64 | |1997 |76 | | | | |425,072| | | |.96 | |1998 |89 | | | | |478,941| | | |.05 | |1999 |94 | | | | |511,535| | | |.11 | |2000 |114 | | | | |601,586| | | |.27 | |2001 |104 | | | | |720,556| | | |.91 | |2002 |109 | | | | |726,752| | | |.20 |

OBSTETRICS & GYNAECOLOGY - TOBBA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari 871 u jgħid x'inhu n-numru ta' tobba mpjegati fid-dipartiment ta' l-obstetrics and gynaecology tul l- aħħar għaxar snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għada qed tinġabar.

QORTI TA' GĦAWDEX – CLERICAL AND NON-CLERICAL STAFF

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Peress li fil-qorti ta' GĦawdex jinħass il-bżonn ta' iktar clerical staff kif ukoll ta' court messengers, tista' il-Ministru tgħid jekk hemmx xi ħsieb li dan in-nuqqas jiġi rrimedjat?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'seduta oħra.

GĦAWDEX: TA' XĦAJMA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm hemm ħaddiema tal-gvern jaħdmu fil-korsa ta' Xħajma u fiex tikkonsisti l-mansjoni tagħhom?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li fil-korsa ta' Xħajma hemm roster ta' tliet ħaddiema li jagħmlu watching duties u hemm żewġ ħaddiema oħra li jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni.

Matul ix-xhur tax-xitwa, ħaddiema tat-taqsima ndafa tal-bajjiet jagħmlu xogħol ta' tiswija u manutenzjoni.

KOTTONERA - SKEJJEL PRIMARJI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari 34 u jgħid x'sar sabiex jitjieb il-livell edukattiv tat-tfal li jattendu skejjel primarji governattivi fil-Kottonera?

Jista' jgħid jekk iqisx li hu aċċettabbli li jkollna tfal fil-year 6 li ma jaqbżux il-marka ta' 15 minn 100?

X'se jagħmel sabiex dan l-ammont ta' tfal jonqos?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul dawn l-aħħar erba' snin, fl-iskejjel primarji ta' Bormla, l-Isla, il-Birgu u l-Kalkara kompla jingħata appoġġ kurrikulari b'diversi modi.

L-uffiċjal edukattiv inkarigat minn dawn l- inħawi żar l-iskejjel diversi drabi biex jgħin f'dak li jkun hemm bżonn fil- qasam edukattiv.

Barra hekk, il-programm ta' litteriżmu mħallas mid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni u mmexxi mill-kordinatur Dr Charles Mifsud, kompla fuq dak li jissejjaħ communicative English project fejn għalliema mħarrġa apposta jagħtu regolarment u fuq il-post, pariri u taħriġ dwar dan il-proġett intiż biex itejjeb il-komunikattiva fl-ilsien Ingliż.

Direttament min-naħa tad-dipartiment, tkompla wkoll is-support li jagħtu regolarment l-għalliema kumplimentari - f'dawn l-iskejjel hemm tnejn full- time f'Bormla, waħda full-time u oħra shared fl-Isla, waħda shared fil- Birgu u oħra shared fil-Kalkara – waqt li għajnuna oħra fil-qasam tal- litteriżmu tiġi min-naħa ta' l-ispecific learning difficulties unit, fejn jittrattaw diversi każi riferuti lit-taqsima biex dawn it-tfal jingħataw għajnuna kemm matul it-tagħlim kif ukoll waqt l-eżamijiet.

Fis-sena skolastika 2001-2002, il-communicative English project tħaddem fl- iskejjel primarji ta' Bormla, l-Isla u l-Birgu bil-mira li jintroduċi prattiċi fil-komunikattiva fit-tagħlim ta' l-Ingliż.

Dan il-programm li jadotta sistema multimedia qed ikun evalwat fuq bażi dejjiema.

S'issa ħadu sehem f'dan il-proġett aktar minn 700 student.

Xi xogħol li ħareġ minn dan il-proġett kien esibit barra minn Malta f'wirjiet tal-programm Comenius.

Minn Ottubru 2002 sa Mejju 2003, l-uffiċjal edukattiv inkarigat minn dawn l- iskejjel żar dawn l-iskejjel 21 darba, cioe' seba' darbiet il-Birgu, erba' darbiet Borma, tliet darbiet l-Isla u seba' darbiet il-Kalkara: Waqt dawn iż-żjarat ingħata appoġġ kontinwu lill-kapijiet u lill-għalliema, ittieħdet nota tal-kwalita' tax-xogħol li kien qed isir fil-klassijiet u xi drabi lit-tfal ingħatawlhom kotba speċifiċi bħala għajnuna fil-ħiliet tal- litteriżmu.

Is-servizz kumplimentari qiegħed jingħata permezz ta' erba' għalliema imqassmin hekk: f'Bormla hemm tnejn full-time li din is-sena jgħinu b'attenzjoni speċifika madwar 40 student imqassmin minn year 1 sa year 6; fl-Isla hemm wieħed full-time u wieħed shared li għandhom madwar 40 oħra; fil-Birgu hemm waħda shared li qed tgħin lil madwar 15-il student; u fil-Kalkara hemm waħda shared għal 15-il student.

Xi wħud mit-tfal li qed jingħataw dan is-support jinbidlu minn żmien għal żmien skond il-ħtieġa u għaldaqstant l-għadd ta' tfal li jingħataw xi forma ta' support kumplimentari huwa akbar.

Dan ix-xogħol kollu u bħalu mferrex ma' Malta u GĦawdex huwa kkordinat mill-uffiċjal edukattiv.

Il-unit tad-dyslexia u tliet għalliema oħra assessjaw tfal riferuti lill- unit.

Wara li dawn ġew assessjati u l-bżonnijet edukattivi magħrufa, dawn it-tfal ingħataw għajnuna mhux biss fl-iskola stess imma anke bi programmi apposta fiċ-ċentru ta' l-ispecific learning difficulties unit ġewwa l- Floriana.

Ħafna drabi l-istess ġenituri jissieħbu fuq il-post biex jingħataw taħriġ ta' kif jgħinu huma stess lil uliedhom.

Fis-sena 2001/2002, mill-Kottonera kienu assessjati 15-il student u fis-sena ta' wara disa' studenti oħra.

Flimkien ma' oħrajn tas-snin ta' qabel, dawn l- istudenti jibqgħu jingħataw għajnuna sakemm ikun meħtieġ kemm fit-tagħlim u kemm fl-eżamijiet.

Ħidma oħra kurrikulari saret ukoll mill-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi, fejn ġenituri f'Bormla ġew imħarrġa fil-metodu ta' family literacy.

Fl-Isla twaqqaf u qed jitmexxa ċentru "ħilti" sa minn Ottubru 2002.

Proġett ieħor se jibda f'Ottubru li ġej fil-Birgu.

L-FES tat ukoll training lill-għalliema.

Flimkien mal-kunsill lokali, il-kunsill skolastiku u għaqdiet fl-Isla, l-FES qed taħdem fuq żvilupp ta' literacy community project għas-sajf.

MELLIEĦA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proċess tal-bini ta' dar għall-anzjani fil-Mellieħa, ladarba l- MEPA u l-kunsill lokali tal-Mellieħa m'għandhom l-ebda problema dwar il- pjanti u s-sit eżistenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MELLIEĦA – BERĠA TAL-GVERN

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonferma jekk bħala parti mill-proġett tad-dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa, hux se jkun hemm berġa tal-gvern?

ONOR.

SAN PAWL IL-BAĦAR – TIBDIL FIL-BANKINI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienet jew x'inhi l-opinjoni tal-kummissjoni persuni b'diżabilita' dwar tibdil ta' bankini f'San Pawl il-Baħar, fejn minflok lixxi qed isiru forma ta' turġien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' qatt ma kellha lmenti dwar bankini li qed isiru fil-lokalita' indikata mill-Onor.

Interpellant.

ETC - ĦADDIEMA BIS-SENSJA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew issensjati ħaddiema fl-aħħar sitt xhur minħabba għeluq ta' kumpanniji jew b'riżultat ta' tnaqqis ta' ħaddiema?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija lill-ministru konċernat.

BORD TAL-KOPERATIVI - LAQGĦAT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm laqgħat tal-bord tal-koperativi fl-aħħar sitt snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li n-numru ta' laqgħat tal-bord tal-koperativi fl-aħħar sitt snin kien kif gej: 18 fl-1997, 16 fl-1998, disgħa fl-1999, ħdax fl-2000, għaxra fl-2001 u għaxra fl-2002.

PROĠETT SCOOPS - NEFQA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienet in- nefqa minn mindu twaqqaf il-proġett SCOOPS?

Kemm hu stmat li kienet in- nefqa fuq dan il-proġett fis-sena skolastika 2002/2003?

Preżentement x'inhu r-rwol tal-bord u ta' l-uffiċċju tal-koperativi vis-a- vis SCOOPS u jekk dan kienx l-istess fis-snin li għaddew?

B'riżultat tal-proġett SCOOPS, jista' jgħid jekk twaqqfitx xi koperativa limitata minn mindu twaqqaf dan il-proġett?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-informazzjoni mitluba fl-ewwel parti tal-mistoqsija hi kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni matul is-seduta.

Ninsab informat ukoll li n-nefqa fuq il-progett SCOOPS għas-sena 2002/2003 hi stmata li tkun ta' Lm9,099.

Il-bord tal-koperativi hu l-proprjetarju ta' dan il-proġett.

Minn naħa tiegħu, il-bord qabbad organizzazzjoni specjalizzata biex timplimenta dan il-proġett fl-iskejjel taħt superviżjoni ta' uffiċjali mill-uffiċċju ċentrali tal-koperativi.

It-tibdil li sar matul din l-aħħar sena kien li organizzazzjoni waħda biss ħadet ħsieb dan il-proġett.

L-iskop tal-proġett SCOOPS hu li jitkattar l-għarfien u t-tagħrif fost it- tfal dwar il-benefiċċji tas-sistema koperativa.

Dan seta' wassal biex twaqqfu numru ta' koperativi dan l-aħħar.

MEPA - ESPROPRJAZJONI TA' PROPRJETA' PRIVATA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinvestiga lment li wasalli mingħand grupp ta' residenti li joqogħdu fi blokk bini - dettalji u korrispondenza oħra relatata qed jintbagħtu separatament - fejn żviluppaturi privati qed jheddu li jitolbu lill-gvern jesproprja l-proprjeta' privata tagħhom biex jgħaddu triq, proprju f'dik il-parti fejn hemm il-ġnien u s-swimming pool?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

LANDS - ESPROPRJAZZJONI TA' PROPRJETA' PRIVATA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jinvestiga lment li wasalli mingħand grupp ta' residenti li joqogħdu fi blokk bini - dettalji u korrispondenza oħra relatata qed jintbagħtu separatament - fejn żviluppaturi privati qed jheddu li jitolbu lill-gvern jesproprja l-proprjeta' privata tagħhom biex jgħaddu triq, proprju f'dik il-parti fejn hemm il-ġnien u s-swimming pool?

Il-lands irċieva xi applikazzjoni f'dan is-sens?

Jaħseb il-Ministru li l-gvern għandu jħares l-interessi ta' dawn ir-residenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi d-dipartiment ta' l-artijiet għandu talba mingħand l-awtorita` tat-trasport biex jesproprja parti żgħira minn ġnien li skond l-iskemi ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar jifforma parti minn triq li għad trid tinfetaħ.

Dan se jsir a spejjeż ta' l-iżviluppaturi, skond kif jitlob Kap 88 tal- Liġijiet ta` Malta.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

TAXXI INTERNI – KONTIJIET TAT-TAXXA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux minnu li min ikollu arretrati tat-taxxa tad-dħul u jkun weħel penali u mgħaxxijiet, dovut iħallas f'daqqa l-ammont kollu?

Jista' jikkonsidra li jsir xi tip ta' arranġament sabiex ammonti ta' taxxa dovuti jkunu jistgħu jitħallsu f'pagamenti fix-xahar?

ONOR.

JOHN DALLI: Persuni li jkollhom każ bħal dak imsemmi fl- interpellanza jistgħu jagħmlu arranġamenti mad-dipartiment biex l-ammont dovut jitħallas f'pagamenti fix-xahar.

Madankollu l-imgħaxijiet jibqgħu għaddejjin sakemm isir il-pagament kollu.