MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 189 L-Erbgħa, 17 ta' Novembru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 189 L-Erbgħa, 17 ta' Novembru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' Novembru, 2004

WERREJ

MINUTI 417

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 417

TQEGĦID TA' KARTI 424

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA

GĦAS-SENA 2004-2005 425

AĠĠORNAMENT 447

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 451

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 188 li saret fis-16 ta' Novembru, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PERSUNI BOARDED OUT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru ġentilment tgħid kemm-il persuna ġiet boarded out f'dawn l-aħħar ħames snin kull sena separatament?

Tista' tgħid ukoll kemm minn dawn ġew boarded out għal raġunijiet fiżiċi u psikoloġiċi?

Kemm minnhom kienu nisa u kemm kienu rġiel?

X'inhuma l-etajiet rispettivi tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika) (f'isem il-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant fl-ewwel parti tal-mistoqsija hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra.

OPM - ENERĠIJA SOLARI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Roderick Galdes) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kienx hemm xi dipartiment taħt id-dikasteru tiegħu li għamel installazzjoni jew ħaseb għal sorsi ta' enerġija differenti, bħal solar panels, solar heaters, battery operated cars, eċċ. f'dawn l-aħħar snin?

Kemm kien ilaħħaq dan l- investiment?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Min-naħa ta' l-uffiċċju tal-Prim Ministru, id- dipartiment ta' l-informazzjoni huwa mpenjat biex fi żmien qasir tinkera karozza li taħdem bil-batteriji biex tintuża għall-bżonnijiet tad- dipartiment.

Din se tinkera fil-parametri tat-tender bir-rata ta' Lm6.10, VAT inkluż, kuljum.

Min-naħa l-oħra, il-ministeru tal-finanzi s'issa m'għamel l-ebda installazzjoni b'sorsi ta' enerġija differenti.

Mistoqsijiet parlamentari 7171, 7172, 7173, 7174, 7175 u 7176 ingħataw tweġiba bil-miktub skond Ordni Permanenti Nru. 32.

KURRIKULU NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3546, jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm fir- rigward tat-twettiq tal-kurrikulu nazzjonali minn Diċembru 2003 sal-lum?

Jista' jgħid jekk sarx assessment ta' xi twettiq mill-kurrikulu nazzjonali minn mindu daħal fis-seħħ?

Jekk iva, jista' jpoġġi dan id-dokument fuq il- mejda tal-Kamra?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): In-NCC, il-kunsill nazzjonali tal-kurrikulu, wettaq programm ta' ħidma ta' twettiq tal-kurrikulu nazzjonali.

Parti min dan il-programm ta' twettiq kien il-finanzjament ta' diversi proġetti kurrikulari fl-iskejjel.

Dawn il-proġetti kienu jittrattaw diversi aspetti tal-kurrikulu fosthom il- litteriżmu, l-inklużjoni, il-valuri, it-twettiq ta' edukazzjoni ta' kwalità, kif ukoll proġetti dwar ix-xjenza u t-teknoloġija.

Il-kunsill nazzjonali tal-kurrikulu qed iwettaq ukoll programm dwar l- inklużjoni permezz tal-grupp immexxi minn Dr Paul Bartolo.

L-għan ta' dan il-proġett hu li jgħin lill-iskejjel jiżviluppaw kultura u politika ta' inklużjoni u riżorsi biex jissapportjaw l-inklużjoni ta' studenti bi ħteġijiet speċjali, l-IEN, f'edukazzjoni regolari.

Il-kunsill ħadem ukoll mal-grupp tax-xjenza ko-ordinata dwar sillabu tax-xjenza kordinata.

Sar ukoll ħafna taħriġ mid-dipartiment tal-kurrikulu fuq il-level descriptors li ġew introdotti aktar kmieni din is-sena.

Dawn il-level descriptors huma pass ieħor lejn it-twettiq tal-kurrikulu.

Din is-sena n- numru ta' parteċipanti għal dawn il-korsijiet ta' taħriġ kienu ferm akbar minn tas-snin ta' qabel peress li ngħata taħriġ lil gruppi differenti għal perjodu iqsar mis-soltu.

Matul is-sena 2004 saru wkoll żewġ konferenzi nazzjonali, waħda f'Marzu u l- oħra f'Ottubru.

L-ewwel waħda kienet iffokata fuq it-tagħlim ta' l-Ingliż u l-oħra fuq it-tagħlim tal-Matematika.

Saru wkoll laqgħat preliminari dwar il-konferenza nazzjonali fuq il-tagħlim tal-Malti.

Il-kors li wassal għal ċertifikat fil-community learning, li sar mill-NCC, bil-kollaborazzjoni tal-fakultà ta' l-edukazzjoni ta' l-università ta' Malta, ġie fi tmiemu f'Settembru li għadda.

It-twettiq tal-kurrikulu huwa proċess kontinwu li ma jsirx mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni jew min-NCC biss.

Huwa l-obbligu ta' kull skola li twettaq il-kurrikulu nazzjonali.

Assessjar ta' xi twettaq mill-kurrikulu seta' sar mill-AKS, l-assoċċjazzjoni tal-kunsilli skolastiċi u mill- ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u xogħol.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - TQASSIM TA' SIRINGI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm tqassmu siringi b'xejn mic-ċentri tas-saħħa matul din is-sena?

Jista' jagħti l-figuri għal kull ċentru separatament?

Tinżamm statistika ta' kemm-il persuna talbet siringi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil- Komunita'): In-numru ta' siringi li tqassmu miċ-ċentri tas-saħħa minn Jannar sa Settembru 2004 lil dawk li jabbużaw mid-droga huwa kif ġej:

Ċentri tas-Saħħa Siringi Furjana 34750 Qormi 13931 Gżira 33130 Raħal Ġdid 48900 Bormla 11599 Mosta 14549 Rabat 5141

Ma tinżamm l-ebda statistika ta' kemm-il persuna talbet siringi.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - SIRINGI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm inġabru siringi wżati f'kull ċentru tas-saħħa separatament matul din is- sena?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil- Komunita): Fiċ-ċentri tas-saħħa ma tinżammx statistika dwar kemm inġabru siringi.

Dan il-ġbir ta' siringi jsir mill-aġenzija Sedqa u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi d-domanda lill-ministru li taħtu taqa' din l-aġenzija.

EDUKAZZJONI - VETTURI U MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7858 u jgħid fil-preżent kemm hu n-numru ta' vetturi u mobile phones użati minn staff impjegat kemm fis-segretarjat privat tal-ministru kif ukoll mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni separatament?

Kemm mill-vetturi huma mikrija u b'liema prezz?

Min jużahom?

Jista' jgħid ukoll kemm hu stmat li jiswew il-kirjiet tal-vetturi matul din is- sena finanzjarja?

Min huwa ntitolat li juża dawn il-mobile phones?

Kemm hu stmat li jiswew il-kontijiet tagħhom matul din is-sena finanzjarja?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Nitlob lill-Onor.

Membru jirriferi għat-tweġiba li ngħatat għal mistoqsija parlamentari 8355.

DWANA - ĦLAS TA' DAZJU FUQ XORB U SIGARETTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Peress li qed ikun hemm ħafna lmenti rigward il-fatt li uffiċjali tad-dwana qed jikkonfiskaw jew jitolbu ħlas ta'dazju fuq prodotti tax-xorb u sigaretti li jdaħħlu passiġġieri minn barra l-pajjiż, jista' l-Prim Ministru jara li fl-ajruport u fil-port jitwaħħlu listi ta' kemm suppost huwa intitolat li jdaħħal kull passiġġier?

Huwa minnu li jekk passiġġier Malti jkun ġej minn pajjiż ieħor membru ta' l-Unjoni Ewropea, jitħalla jdaħħal kwantita` aktar ta' xorb u sigaretti milli kien jista' jdaħħal qabel ma Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea?

Kemm-il flixkun ta' xorb alkoħoliku, inbid u sigaretti jista' jdaħħal kull passiġġier?

Tapplika s-sistema li minflok kwantita' fissa jista' jiddaħħal xorb u sigaretti basta dan ikun għall-użu personali kif hemm f'pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): In- numru ta' passiġġieri li ġew mitluba jħallsu t-taxxi fuq prodotti alkoħoliċi, sigaretti jew li kellhom oġġetti konfiskati kien ftit ħafna u għalhekk il-premessa tal-mistoqsija m'hijiex korretta.

Fl-ajruport hemm avviż fejn jindika l-kwantità ta' oġġetti li wieħed jista' jdaħħal mingħajr taxxi meta jkun ġej minn xi pajjiż barra l-Unjoni Ewropea waqt li fis-seaport se jsir avviż simili għalkemm ftit li xejn jaslu passiġġieri minn barra l-Unjoni Ewropea f'dan il-port.

Passiġġieri li jkunu ġejjin minn pajjiż ieħor ta' l-Unjoni Ewropea jistgħu jġibu magħhom dawn l-oġġetti li jkunu xtraw bit-taxxi mħallsa:

Prodotti tat-tabakk Sigaretti 800 Cigarillos 400 Sigarri 200 Tabakk 1 kilogram

Xorb Alkoħoliku Spirti 10 litri Prodotti Intermedjarji 20 litru Inbejjed (sa massimu ta' 60 litru sparkling Wines) 90 litru Birra 110 litri

Fil-każ ta' passiġġieri li jġibu dawn il-kwantitajiet ta' sikwit jew ikollhom kwantitajiet aktar minn dawn ta' hawn fuq ikun irid jiġi aċċertat li dawn l-oġġetti verament ikunu għall-użu personali tagħhom.

ADT - INTRODUZZJONI TA' UNIFORMI GĦAX-XUFIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-istruttura li twaqqfet biex jiġi żgurat li l-ftehim bejn il-gvern u s-sidien tal- karozzi tal-linja jiġi implimentat kif suppost?

Meta hemm il-ħsieb li tiddaħħal l-uniformi għax-xufiera?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Il- ftehim li sar bejn l-ADT huwa maqsum f'erba' stadji.

Kull stadju huwa marbut ma' deliverables diferenti li għandhom isiru u jitlestew sa ċerti dati stabbiliti.

L-awtorita' dwar it-trasport ta' Malta qiegħda tara li dawn ix-xogħlijiet jitlestew qabel ma tapprova s-sussidju relatat sabiex jitħallas.

L-awtorita' dwar it-trasport inkarigat lid- dipartiment tat-trasport pubbliku sabiex isegwi il-ftehim iffirmat.

L- enforcement officers fi ħdan l-istess direttorat qiegħed isegwi it-tħaddim tar-rotot u l-implimentazzjoni tal-kodiċi ta' kondotta meta dan jidħol fis- seħħ.

Twaqqaf ukoll monitoring committee bejn il-ministeru u l-awtorita' sabiex jirrapporta l-progress u t-tħaddim tal-ftehim.

Jien informat ukoll illi x-xufiera diga' għandhom uniformi illi tikkonsisti f'qalziet, pullover blu u qmis ħadra.

INVESTIMENT, INDUSTRIJA U TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il żjara barra mill-pajjiż għamlu l-uffiċjali tad-dipartimenti, awtoritajiet, entitajiet, eċċ. li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu matul l-ewwel disa' xhur tas-sena u fuq liema oqsma?

Kemm hija l-ispiża globali involuta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: II-ministru ġie nformat li llum f'ċerti areas ġiet maqtugħa għal sigħat twal il-provvista ta' l-elettriku?

Jaf li hemm min għadu s'issa bla dawl?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, ħadd ma nformani li nqata' d-dawl u lanqas nistenna li niġi nformat dwar dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma jidhirlux il-ministru li l-poplu għallinqas għandu jkun informat meta jkun se jinqata' d-dawl?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, jiena ma nafx għal liema raġuni nqatgħet il-provvista ta' l-elettriku.

Jekk l-enemalta għamlet shutdown biex tagħmel repairs normali għandha ovvjament tinforma lill-poplu imma jekk il- provvista ta' l-elettriku nqatgħet għax kien hemm xi fault, jiġifieri id- dawl ma kienx previst li jinqata', f'dak il-każ il-poplu ma setax jiġi nformat.

Safejn naf jien l-enemalta għandha proċedura normali li fejn tkun se tagħmel maintenance u titfi d-dawl, tavża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti li jeżistu l-mezzi tax-xandir biex wieħed jiġi nformat dwar qtugħ fil-provvista ta' l-elettriku, ma jidhirlux il-ministru li meta wieħed iċempel lill-korporazzjoni għandu jingħata l-informazzjoni mixtieqa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li jekk l- informazzjoni tkun available għal min ikun qed jirrispondi t-telephone, din għandha tingħata.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il żjara barra mill-pajjiż għamel hu u l-uffiċjali tal-ministeru tiegħu matul l-ewwel disa' xhur tas-sena u x'oqsma kienu jispeċjalizzaw dawn iż-żjajjar?

Kemm hija l-ispiża globali involuta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-ewwl disa' xhur ta' din is-sena saru 26 żjarat barra minn Malta minn uffiċjali fil- ministeru tiegħi.

Personalment kont preżenti fi tlieta minnhom.

Ġeneralment dawn iż-żjajjar kienu relatati ma' diversi aspetti ta' l- informatika.

L-ispiża totali ta' dawn iż-żjajjar tlaħħaq madwar Lm22,000.

MALTA U GĦAWDEX - KAROZZI REĠISTRATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' karozzi ġodda reġistrati f'Malta u Għawdex separatament matul l-ewwel disa' xhur tas- sena?

Kemm minnhom huma diesel u kemm petrol?

X'livell ta' kapaċita' tal-magna għandhom?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perjodu għal dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MMA - OPRI TAL-BAĦAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u l- Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' opri tal- baħar, sajd, eċċ. reġistrati mal-MMA matul l-ewwel disa' xhur tas-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perjodu tas-sena l- oħra?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzoni, Żgħażagħ u Impieg) (f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u l-Komunikazzjoni): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant se tkun inkluża fir-rapport annwali ta' l- awtorita' marittima ta' Malta li dalwaqt jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, sieħbi għamel domanda biex jingħata l- informazzjoni issa u mhux meta jitlestew l-estimi jew ir-rapport ta' l- awtorita' marittima.

Għaliex qed jiġi mċaħħad minn dan?

Ma naħsibx li din treġi u jekk nibqgħu sejrin hekk, dan ma jawgurax tajjeb lil dan il- Parlament.

Kieku hemm xi diffikulta' jew hemm xi ħaġa sigrieta, lanqas fir- rapport ma kienet tingħata l-informazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-kollega tiegħi jaf li f'dan il- Parlament tingħata ħemel ta' informazzjoni, li finalment tirrikjedi ħafna ħin u ħafna flus biex tinġabar.

Imbagħad wara kollox ma nafx x'użu jsir minnha dik l-informazzjoni!

Naħseb li r-risposta ingħatat fis-sens li din l- informazzjoni qed tiġi kompilata għall-finijiet ta' dan ir-rapport u allura wieħed jista' jistenna sakemm dan jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra pero' jekk ikun hemm l-insistenza, m'għandix dubju li l-ministru konċernat ma jsibx diffikulta' biex din l-informazzjoni tingħata qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, dik l-informazzjoni xorta waħda tiġi ppreparata u se tingħata fl-annual report, kif qed jgħid il-ministru stess u allura m'huwiex minnu li se jsir xogħol żejjed u se jinħela ħafna ħin biex tinġabar.

Jien qed nistaqsih speċifikament biex jgħidli x'inhi d- diffikulta' li din l-informazzjoni tingħata issa għax ma nafux jekk l- annual report huwiex se jiġi diskuss din is-sena jew is-sena d-dieħla!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, ġieli jiena stess insib ruħi f'din it-tip ta' sitwazzjoni.

Ġieli tkun se tiddiskuti xi ħaġa fil-Kamra u għal dan l- iskop ikun hemm il-ħtieġa li tippreżenta xi rapport.

Jekk l-Onor.

Membri jitolbuk dik l-informazzjoni, tirriferihom għal dak id-dokument jew rapport li tkun se tqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

F'dan il-każ il-ministru konċernat, li lkoll kemm aħna nafu li huwa persuna assidwu immens u dejjem lest li jagħti l-informazzjoni li tintalablu, ħass li wieħed għandu jistenna li r-rapport jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra biex jieħu l-informazzjoni li jixtieq.

Nerġa' ngħid li jekk wieħed jaħseb li din l-informazzjoni hawn bżonnha, m'għandix dubju li l-ministru konċernat ikun lest li jagħtihielu.

IMPJIEGI - SENSJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema fil-lukandi li matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena ngħataw is-sensja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'Jannar kellna 22 sensja, fi Frar kellna 20 sensja, f'Marzu kellna 27 sensja, f'April kellna 13-il sensja, f'Mejju kellna 14-il sensja, f'Ġunju kellna sitt sensji, f'Lulju kellna għaxar sensji, f'Awissu kellna tliet sensji u f'Settembru kellna 11-il sensja.

Naturalment bħalma jkun hawn dawn ir-redundancies jew sensji għal raġunijiet differenti, ikun hemm ukoll ingaġġ ta' personnel ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-ministru jgħidilna x'inhu l-prospett ta' ingaġġ ta' personnel li se jkun hemm fil-lukandi bejn issa u l-aħħar tas- sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jista' jkun li r-risposta tiegħi nftehmet ħażin.

Jiena għidt li għal kull xahar li seta' kien hemm sensji, kien hemm ukoll ingaġġ.

Issa quddiemi m'għandix informazzjoni xahar b'xahar għal dawn id- disa' xhur kemm ġew ingaġġati nies f'dan is-settur tal-lukandi.

Din tkun informazzjoni li nkun nista' niġbor u li nkun nista' nikkomunikaha lill- Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Fl-istqarrija li ħarġet l-MHRA qed jingħad illi f'dawn it-18-il xahar li ġejjin hemm indikazzjoni li se jkun hemm nuqqas ta' impjiegi fil-qasam tat-turiżmu ta' iktar minn 1,000 ruħ.

Kif jaħsibha l- gvern fuq din l-istqarrija?

Xi prekawzjonijiet qed jieħu?

Qed iħossu allarmat b'din l-istqarrija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, naħseb li wieħed m'għandux jistaqsi jekk il-gvern iħossux allarmat fuq il-mod kif qed tiżviluppa l-ekonomija tal- pajjiż u kif jevolvi kull settur ta' l-ekonomija.

It-tendenza li kultant nistaqsu għaliex għandna nallarmaw ruħna hija żbaljata.

Fil-fatt nafu li s- settur tat-turiżmu huwa delikat u volatile ħafna għax l-iċken ċaċliqa fis- swieq internazzjonali mill-ewwel ikollha impatt fuqu.

Nafu li s'issa s-suq tat-turiżmu tagħna rnexxielu jżomm, irnexxielu jikkumbatti u qiegħed jaħdem ukoll biex isostni l-pożizzjoni li għandna llum u jtejjibha fiż- żmenijiet li ġejjin.

Fejn il-prospetti f'dan is-settur setgħu kienu ta' ċertu entita' ftit taż-żmien ilu meta f'dawn l-aħħar xhur il-prezz taż-żejt laħaq il-livelli li laħaq, dak li jkun jibda jerġa' jaħseb fuq dawk il- prospetti li kien indika.

Meta jkollok dawn it-tip ta' fatturi kollox jintlaqat.

Min jiddeċiedi li jmur vaganza jew jiġi vaganza f'Malta, jolqtuh diversi fatturi.

Per eżempju, s'issa aħna f'Malta għadna ma rnexxilniex ngħidu li l-partijiet soċjali qed jifhmu x'inhi r-realta' ta' dan il-proċess li minnu għaddejja l-ekonomija tagħnau fil-fatt nispera li nilħqu patt soċjali.

Il-fatt li ma jintlaħaqx patt soċjali u l-fatt li ma niftehmux b'mod tajjeb fuq politika tal-pagi, ikollu impatt ukoll fuq kif taħdem u tikber l-ekonomija tagħna.

Jiġifieri wieħed irid japprezza li rridu nifhmu f'liema kontest il-Malta hotels and restaurants association ħarġet dik l-istqarrija tagħha - jiena għadni ma qrajthiex peress li m'ilnix li wasalt minn barra - u hu x'inhu dak il-kontest, naħseb li l- prinċipji li qed insemmi jien huma prinċipji ġenerali li għandna nżommuhom ukoll f'moħħna.

SAĦĦA - KSUR TAR-REGOLAMENTI TAS-SANITA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' lukandi, ristoranti u stabbilimenti oħra ta' l-ikel u x-xorb f'Malta u f'Għawdex li bħalissa għandhom il-liċenzja sospiża minħabba li nstabu jiksru xi regolamenti tas-sanita'?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita'): Ninsab informat li d-dipartiment tas-saħħa pubblika ma toħroġ l-ebda liċenzja lil lukandi, ristoranti u stabbilimenti oħra ta' l-ikel u xorb.

Għaldaqstant hemm l-obbligu ta' reġistrazzjoni ma' l-istess dipartiment ta' kull stabbiliment ta' l-ikel skond l-Att ta' l-2002 dwar is-Sigurta' ta' l- Ikel (Chapter 449) Part IV Art.

11, kif ukoll b'Avviż Legali 180 ta' l- 2001.

Id-dipartiment jista' jagħlaq postijiet ta' l-ikel skond l-Att ta' l- 2002 dwar is-Sigurta' ta' l-Ikel, Sec.

Informat li bħalissa m'hemm l- ebda post f'Malta jew f'Għawdex li jinsab magħluq skond dan l-Att.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: B'riferenza għal-liġi li għaddiet dan l-aħħar dwar it- tipjip f'postijiet pubbliċi, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Parlament huwiex kopert b'dawn ir-regolamenti?

Ovvjament m'iniex qed nirriferi għal uffiċini individwali ta' persuni li m'humiex pubbliċi imma għall-partijiet l-oħra tal-Parlament fejn suppost ma jsirx tipjip u fejn proprju suppost nagħtu l-eżempju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirringrazzja lill-Onor.

Membru talli tani l- opportunita' niċċara darba għal dejjem din il-problema.

Il-Parlament huwa post pubbliku u l-uffiċini fil-Parlament huma kollha postijiet pubbliċi.

Allura ma jistax isir tipjip la ġewwa l-uffiċini, anke jekk ikun hemm qbil bejn l-impjegati li jkunu fl-istess uffiċċju u ovvjament lanqas fil- Parlament innifsu.

Niftakar li qabel ma għaddiet din il-legal notice konna kważi bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li għandna nagħtu eżempju lil dawk li qegħdin barra u li f'partijiet sostanzjali tal-bini tal-Parlament, fosthom il-kurituri u l-postijiet komuni, ma jsirx tipjip fihom.

Fil-Parlament hemm ukoll bar li d-daqs tiegħu huwa ta' inqas minn 60 metru kwadru.

Ovvjament il-legal notice li ħarġet tagħmel distinzjoni fejn jista' jsir tipjip fi ħwienet ta' l-ikel u x-xorb li huma ta' ċertu daqs.

Fil-fatt dawk li huma ta' daqs ta' inqas minn 60 metru kwadru għandhom sal-5 ta' April tas-sena d-dieħla biex ikunu jistgħu jikkonformaw mal-liġi pero' xorta jibqa' l-fatt li l-bar tal- Parlament jinsab f'post pubbliku u tipjip ġewwa fih ma jistax isir.

Issa ovvjament jekk huwiex qed isir tipjip jew le, hija kwestjoni oħra, pero' teknikament ma jistax isir tipjip la fil-Parlament kollu, la fl-uffiċini tal-Parlament u lanqas fil-bar tal-Parlament.

Hija ħaġa pożittiva wkoll li minkejja l-kritika inġusta illi l-gvern irċieva minn diversi setturi, li ovvjament l-interessi tagħhom m'humiex l- interessi primarji li għandu l-gvern, jiġifieri li jissalvagwarda s-saħħa taċ-ċittadini tagħna, pajjiżi oħrajn warajna qegħdin jgħaddu leġislazzjoni biex jadottaw miżuri li diġa' adottajna aħna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapport ta' inkjesta maġisterjali dwar il-Fondazzjoni Skejjel ta' Għada li saret fuq rikjesta ta' l-Onor Carmelo Abela u d-deċiżjonijiet u konklużjonijiet ta' l-Avukat Ġenerali dwar l-istess rapport kontenut fl-ittra tat-12 ta' Novembru 2004.

MR SPEAKER: L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati f'dipartimenti u entitajiet li jaqgħu fid-dikasteru tal-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura matul il-perjodu bejn Jannar u Ottubru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8909.

F'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati f'dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tal-Ministru għal Għawdex matul il-perjodu bejn Jannar u Ottubru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8910.

MR SPEAKER: L-Onor.

Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati f'dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tal-Ministru tas-Saħħa, l- Anzjani u Kura fil-Komunita` matul il-perjodu bejn Jannar u Ottubru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8911.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati f'dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tal-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent matul il-perjodu bejn Jannar u Ottubru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8913.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati f'dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tal-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq matul il-perjodu bejn Jannar u Ottubru 2004, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 8914.

MR SPEAKER: Ngħaddu issa għal Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2004-2005

Ikompli mis-16 ta' Novembru, 2004.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, fl-aħħar dibattitu li kellna f'din il- Kamra dwar il-water services corporation, din kienet għadha kif ħadet taħt ir-responsabilita' tagħha d-drainage system ta' pajjiżna u jien kont għidt li huwa tajjeb li qed naraw żminijiet tajbin f'dan il-pajjiż fejn l-ilma m'għadux jinqata' bħalma kien jinqata' fil-passat.

Pero` llum irrid ngħid iktar minn hekk għaliex mhux biss il-provvista ta' l- ilma m'għadhiex tinqata' f'pajjiżna imma llum għandna sistema fejn anke l- finanzi tal-water services corporation huma aħjar milli kienu ftit tax-xhur ilu.

Dan jixhduh l-istess figuri tal-korporazzjoni u naħseb li huwa pożittiv li f'dan il-Parlament nirrikonoxxu li l-water services corporation qed tagħmel il-parti tagħha ukoll biex il-finanzi ta' pajjiżna jkunu fis-sod.

Is-sena li għaddiet jiena kont għidt ukoll li għandna naħdmu biex innaqqsu t-telf ta' l-ilma f'pajjiżna u naħseb li bit-twaqqif tar-reġjuni, tjieb is- servizz li jingħata lill-konsumatur, kompla jitnaqqas it-telf ta' ilma mis- sistema ta' distribuzzjoni għal dak li huwa aċċettat ekonomikament u t- twaqqif ta' numru ta' performance indicators li huma strumentali għal dak li għandu x'jaqsam ma' monitoring u kontroll tax-xogħol kien pożittiv.

Mr Speaker, nistgħu ngħidu li bl-introduzzjoni ta' dawn ir-reġjuni, il-water services corporation irnexxielha ddaħħal żewġ konċetti, il-multi-skilling u l-flessibilita`.

Jiena nħeġġeġ lil din il-korporazzjoni sabiex testendi dawn il-miri għal oqsma oħra tagħha.

Għal dawk li huma riżultati marbuta mal-leakage control, il-mira prinċipali tal-kontroll u tat-tnaqqis tat-telf ta' l-ilma ntlaħqet pero` għad fadlilna fejn irridu nilħqu.

Infatti dak li jissejjaħ bħala l-ILI index, l- infastructure leakage index, naqas minn 4.9 f'Awissu ta' l-2003 għal 3.6 sa Lulju ta' din is-sena.

L-indiċi li suppost intlaħaq huwa ta' 1.5 u allura għadna ftit 'il bogħod pero` xorta wieħed irid jara x'għandu jagħmel u x'għandu jsir biex verament ikollna kontroll fuq il-leakages ta' l-ilma.

F'Għawdex, il-water services corporation irnexxielha tilħaq dan l-indiċi u dan huwa ċertament tajjeb.

Sabiex jintlaħqu dawn ir-riżultati u jkompli l- progress f'dan il-qasam, hemm bżonn li tkompli tiġi adottata l-metodoloġija tal-kontroll ta' telf ta' ilma li tkopri l-immaniġġjar tal-pressa ta' l- ilma fis-sistema tad-distribuzzjoni, it-tiswijiet tal-leakages, razzjonalita` tas-sistema ta' distribuzzjoni u tibdil kontinwu ta' kanen difettużi fis-sistema.

Meta wieħed jgħid dan kollu jrid jagħti wkoll eżempji.

Fil-fatt wara li jien għamilt mistoqsijiet parlamentari lill- Ministru Austin Gatt fuq kanna partikolari ġo triq partikolari f'Birżebbuġa, il-gvern kellu jonfoq Lm8,000 biex tinbidel dik il-kanna u ma jibqax ħiereġ l-ilma.

Meta tkellimt fl-aħħar dibattitu li kellna dwar il-water services corporation, kont għidt li hemm bżonn li nsibu sistema aħjar għall- billing system tagħna u nieħu pjaċir li anke l-Ministru Gatt jaqbel li verament hemm bżonn li nsibu sistema aħjar biex kemm il-water services corporation u kif ukoll l-enemalta jiġbru dak li għandhom jiġbru b'mod effiċjenti wkoll.

Illum għandna sistema ta' teknoloġija aħjar milli qatt kellna qabel u naħseb li tajjeb li anke din il-korporazzjoni tuża l-aħjar sistemi fil-ġbir ta' finanzi.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam tad-drenaġġ.

Fl-aħħar dibattitu kkritikajt il-fatt li kien hemm nies li kienu ilhom jistennew 15- il sena għas-servizz tad-drenaġġ pero' llum b'wiċċi minn quddiem ngħid li dan ix-xogħol sar b'mod tajjeb u minnu gawda l-poplu, speċjalment in- nies ta' Ħ'Attard u ta' Ħad-Dingli.

Fil-fatt f'Ħ'Attard, fl-area tal-Pantar li mill-Mosta tagħti għal Ħ'Attard ġie mgħoddi s-servizz tad-drenaġġ wara 15-il sena.

F'Ħad-Dingli qed isir ix-xogħol li qed jiswa ammont sostanzjali ta' flus biex ikun hemm ukoll connection u parti minn Ħad- Dingli jkollu d-drenaġġ ukoll.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja u ngħid prosit lil kulmin min ħadem f'dawn l-oqsma għaliex jiena kif ma niddejjaqx nikkritika fejn għandi nikkritika lanqas niddejjaq nfaħħar ix- xogħol tajjeb li jkun sar.

F'paġna 26 tar-rapport insibu miktub li hawn mill-inqas 800 household f'pajjiżna li għandu fossa u nittama li fil- ġranet u fix-xhur li ġejjin nkomplu naħdmu u nirsistu sabiex dan l-ammont ta' nies li għadhom bil-fossa jonqos kemm jista' jkun.

M'għandi l-ebda dubju li l-water services corporation se tagħmel ħilitha kollha sabiex dan in-numru jonqos.

Ma rridux ninsew li qed ngħixu fis-sena 2004 u m'hijiex xi ħaġa tajba li jkollok 800 familja li għadha tgħix bil-fossa minflok bis- sistema tad-drenaġġ.

Mr Speaker, nafu wkoll li fid-dipartiment tad-drenaġġ għandna madwar 600 ħaddiem meta fil-fatt għandna bżonn 300 ruħ u jekk kien hemm xi ħaddiema li semgħu d-dibattitu jista' jkun li nkwetaw ruħhom.

Għalhekk nixtieq li forsi fil-winding up il-Ministru Austin Gatt jagħti daqsxejn ta' kjarifika fuq din il-ħaġa sabiex inserrħu wkoll moħħ dawn il-ħaddiema u ma joqogħdux jinkwetaw għalxejn.

Fl-aħħar dibattitu l-ministru qal li fl-MDS hemm bżonn nagħmlu private public partnership.

Pero' forsi ħallejniha daqsxejn fl-arja u għalhekk nixtieq li anke fuq din il-ħaġa nagħtu indikazzjoni ta' x'inkunu qed infissru meta ngħidu dawn l-affarijiet ħalli nserrħu wkoll ras il-ħaddiema li jaħdmu f'dawn l-azjendi.

Nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li fil-qasam tad-drenaġġ għandna wkoll xogħlijiet estensivi li jridu jsiru.

Infatti meta rajt il- master plan mis-sena 2004 sas-sena 2007 sibt li se jsir l-upgrading tal- pumping station fil-Gżira li se tiswa kważi Lm0.5 miljun, f'Ħal Far u Birżebbuġa se jiġu minfuqa Lm330,000 ukoll, fil-Mellieħa u fin-naħa t'isfel ta' Malta se jintnefqu Lm4 miljun li ġejjin mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea sabiex isir l-upgrading neċessarju.

Barra minn hekk, l-ispiża sabiex isir l-urban waste water treatment plant f'Wied Għammieq se titla' għal iktar minn Lm25 miljun u se jkun hemm madwar Lm1.2 miljun oħra li jridu jintnefqu wkoll fuq dan il-proġett.

Dawn huma kollha affarijiet importanti għal pajjiżna u naħseb li anke l- oppożizzjoni taqbel ma' dawn it-tip ta' affarijiet jekk irridu li pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Meta naraw l-għajnuna li qed nirċievu mill-Unjoni Ewropea u mill-protokoll Taljan sabiex intejbu s-sistema tad-drenaġġ f'pajjiżna, naħseb li nkunu mexjin fid-direzzjoni t-tajba.

Għalhekk nixtieq nawgura lill-water services corporation sabiex tibqa' miexja kif inhi sejra u tkun aktar effettiva għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kemm fil-qasam ta' l-ilma u kif ukoll fil-qasam tad-drenaġġ.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompettitivita' u Komunikazzjoni): Mr Speaker, nixtieq nieħu ftit minuti sabiex ngħaddi ftit kummenti dwar ir- rapport annwali, dwar il-ħidma maħsuba mill-water services corporation u kif ukoll dwar l-inizjattivi li ttieħdu u se jkomplu jittieħdu mill-istess organizzazzjoni.

Se nibda billi ngħid xi ħaġa fuq il-pjan ta' strateġija ta' l-istess water services corporation.

Kuntrarjament għal dak li jaħsbu ħafna nies, il- water services corporation m'għadhiex aktar responsabbli biss sabiex twassal l-ilma li nixorbu fi djarna, iżda saret ukoll responsabbli mid- disposal of waste water.

Naturalment dan l-ilma ħażin jgħaddi lura fis- sistema tad-drenaġġ u rridu noqogħdu attenti fil-mod ta' kif nittrattawh, l- ewwelnett sabiex innaqqsu l-possibbilta' ta' kontaminazzjoni u t-tieni nett għaliex hemm pjani sabiex matul is-snin nipprovaw nisfruttaw aħjar l-ilma tad-drenaġġ għal diversi skopijiet.

Funzjoni oħra li se tidħol għaliha l- istess water services corporation hija marbuta ma' kif se jintuża l-ilma tax-xita.

Mr Speaker, saret riferenza minn diversi kelliema għal dawn it-tliet kategoriji differenti u mingħajr ma nidħol f'dettalji żejda, tajjeb li ngħid ukoll li l-water services corporation qiegħda fi stadju fejn fil- ġranet jew fil-ġimgħat li ġejjin se tagħti award tat-tender għall-bini ta' l-impjant tat-tisfija fl-inħawi taċ-Ċumnija, fil-limiti tal-Mellieħa.

Naturalment jista' jkun hawn min jargumenta li forsi dawn l-affarijiet ilhom li saru jew mhux suppost li saru affarijiet bħal dawn, pero' llum qegħdin fi stadju li nistgħu ngħidu li l-water services corporation bħala follow-up ta' dak li kien jagħmel id-dipartiment tad-drenaġġ, fil-fatt se tagħti tender għall-bini ta' dan l-impjant tat-tisfija fil-Mellieħa.

Tajjeb li wieħed ifakkar li n-nefqa marbuta ma' dan il-proġett waħdu se tkun ta' Euro 5.3 miljuni fuq l-impjant u Euro 3.8 miljuni għall- infrastruttura marbuta sabiex l-istess ilma jitwassal fis-sistema u eventwalment ikun jista' jintuża.

Jiġifieri dan l-impjant se jiġi jiswa kważi Euro 9 miljuni u dan huwa importanti għaliex bil-mod il-mod se jkollna t-tisfija ta' dak id-drenaġġ li sal-lum għadu jmur fil-baħar.

Dan se jirriżulta f'inqas ilma maħmuġ li se jmur fil-baħar, il-possibbilta' ta' użu ta' dan l-istess ilma mill-bdiewa jew minn organizzazzjonijiet oħra li jkollhom bżonn dan l-ilma għat-tisqija tar-raba' tagħhom u kif ukoll għall- użu ta' tisqija għall-proġetti li jista' jkollu l-ministeru responsabbli mill-ambjent.

Bejn wieħed u ieħor dan ix-xogħol għandu jinbeda fit-tieni kwart tas-sena d-dieħla u jasal fi tmiemu bejn wieħed u ieħor f'Ottubru tas-sena 2006.

Naturalment wara dak iż-żmien irridu nibdew naraw il-mod ta' kif nistgħu nużaw b'mod tajjeb dak l-ilma li se jissaffa minn dan l- impjant.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-finanzjament ta' dan il-proġett se jsir mill-protokoll Taljan u għall-ewwel darba se jintuża mhux biss biex jinxtara l-makkinarju, iżda bħalma sar fil-każ tat-toroq, imma se jintuża wkoll sabiex isir xogħol fiżiku.

Riżultat ta' diskussjonijiet fit-tul li saru fil-passat, il-bini ta' dan l-impjant fil-futur se jkun ta' benefiċċju għal kulħadd.

Naturalment wara li jinbena dan l-impjant l- istess korporazzjoni se jkollha tonfoq bejn wieħed u ieħor madwar Euro 2.7 miljuni fuq medda ta' ħames snin sabiex tkun tista' tmantnih.

Mr Speaker, f'paġna 44 tar-rapport insibu li l-laboratorju li għandha l- istess korporazzjoni ħa madwar 5,300 sample differenti bejn Lulju tas-sena 2003 u Lulju ta' din is-sena, jiġifieri bejn wieħed u ieħor 100 sample fil- ġimgħa.

Issa hawn min jista' jargumenta li dan ma kienx biżżejjed jew għall-kuntrarju jista' jkun li jkun hawn min jargumenta li kien ħafna, pero' l-fatt li sar dan l-ammont ta' testijiet matul is-sena li għaddiet juri l-impenn li għandha l-istess water services corporation.

Jiena m'għandix dubju - għalkemm ma jidhirx li hemm breakdown ta' dan fir- rapport annwali - li fejn kien hemm xi indikazzjoni ta' riżultati negattivi mis-samples li ttieħdu, dawn ma qagħdux jistennew li jieħdu sample kull xahar iżda bdew imorru b'aktar frekwenza f'dawk il-postijiet fejn kien hemm xi diffikultajiet.

Tajjeb li ngħid ukoll li mir-rapport annwali joħroġ li l-water services corporation ma nvestietx fil-laboratorju tagħha u kienet kuntenta b'dik in- nefqa li għamlet, iżda rat li matul is-sena li għaddiet tipprova takkwista għaliha ċ-ċertifikazzjoni mill-UK accreditation services.

Minbarra dan talbet ukoll u ngħatat l-akkreditazzjoni mill-Malta standards authority bħala l-uniku laboratorju hawn Malta li huwa akkreditat biex jagħmel it- testijiet ta' l-ilma.

Hawnhekk xtaqt nieħu l-okkażjoni u ngħid li l-Malta standards authority u l-water services corporation ħadmu flimkien u b'mod qawwi f'dan il-każ - u nista' ngħid li ħadmu b'mod qawwi għaliex l-MSA taqa' taħt ir-responsabilita' tiegħi wkoll - u fil-fatt wasalna sabiex ftit tal-ġimgħat ilu l-Malta standards authority setgħet tagħti l- akkreditazzjoni lil dan il-laboratorju.

Dan se jirriżulta li ċ- ċertifikazzjonijiet li jsiru minn dan il-laboratorju jkunu ta' ċertu livell u kwalita' li huma aċċettati mhux biss lokalment iżda wkoll fuq livell internazzjonali.

Mr Speaker, dan iwassalni biex ngħid li l-informazzjoni, l-istudji u r- riċerki li jsiru mill-istess water services corporation sabiex jgħaddu għand il-Malta standards authority u taqdi l-ħteġijiet tagħha, jistgħu jiġu wżati għal affarijiet oħra.

F'moħħi għandi l-kwestjoni tar-research and development.

Dan il-qasam jissemma diversi drabi u kultant jinħass li qisu hawn xi lakuna fl-istudji li jsiru hawn Malta fejn din il-ħaġa qisha ma ssirx.

Pero' jien ninsab konvint li ssir ħafna aktar riċerka milli fil- fatt tiġi rrapportata, anke għall-iskop ta' internal market scoreboard li minn żmien għall-ieħor nitkellmu dwaru.

F'dan il-pajjiż qed issir ħafna riċerka u dan huwa indikat kemm mir-riċerka li saret mill-water services corporation matul is-sena li għaddiet u kif ukoll mir-riċerka li se tkompli ssir mill-istess korporazzjoni matul iż- żmien li ġej.

Min-naħa l-oħra jiena m'għandix dubju li din ir-riċerka li qiegħda ssir minn diversi entitajiet sal-lum mhux qed tiġi riflessa f'dak li huwa r-riżultat aħħari ta' Malta bħala l-iscoreboard fil-livell internazzjonali.

Allura nixtieq nappella biex inżidu l-impenn tagħna sabiex l-informazzjoni li tinġabar tingħata wkoll lill-entitajiet oħra f'pajjiżna ħalli nkunu nistgħu nagħmlu relay lill-international fora u jkun hemm il-kollaborazzjoni meħtieġa bejn id-diversi entitajiet u l-isforzi individwali ta' l-entitajiet diversi jkunu jistgħu wkoll jingħaqdu bħala sforz kollettiv nazzjonali.

Proprju fir-rapport annwali nsibu diversi riferenzi għar-riċerki u għall- istudji li saru.

M'huwiex possibbli għalija li noqgħod nidħol fid-dettall ta' kull waħda minn dawn l-informazzjonijiet, pero' għandna bażi qawwija u soda li fuqha nistgħu nibnu l-kollaborazzjoni bejna u bejn id-diversi entitajiet oħra tal-gvern sabiex fil-fatt inkunu nistgħu mmexxu.

Matul is-snin kelli l-opportunita' nitkellem dwar ix-xogħol infrastrutturali li tkun qed tagħmel il-water services corporation u diversi drabi għidt li dan mhux biss għandu jkun ta' kwalita' tajba, iżda għandu jsir f'kollaborazzjoni ma' entitajiet governattivi oħra ħalli jiġi assigurat li n-nefqa kapitali li tkun qed issir ma tkunx qed issir a skapitu ta' investimenti oħrajn li forsi jistgħu jsiru minn żmien għall- ieħor.

F'dan ir-rapport hemm riferenza wkoll għas-settur tat- telekomunikazzjonijiet.

Wieħed forsi jibda jgħid x'għandu x'jaqsam is- settur tat-telekomunikazzjonijiet mal-water services corporation, ħlief forsi sabiex wieħed joqgħod iċempel minħabba xi lmenti li jkollu.

Il-water services corporation hija waħda minn dawk il-korporazzjonijiet f'pajjiżna li rrealizzat ruħha bil-kapaċitajiet tat-telekomunikazzjoni li jeżisu llum u kif bla dubju ta' xejn se jkomplu jiżviluppaw fil-futur.

Għalhekk huwa possibbli li l-istess korporazzjoni jkollha reporting kontinwu u bla waqfien mid-diversi pumping stations li għandha madwar il-gżejjer u b'hekk ikollha dik l-informazzjoni diretta u rekordjata mingħajr il-ħtieġa li xi ħadd ikun jista' jirranġa jew ibiddel dik l-informazzjoni għaliex naturalment din l-informazzjoni tkun ġejja b'mod awtomatiku u l-istess water services corporation tkun tista' tikkontrolla b'mod aħjar ċerti affarijiet bħalma huma leakages u l-produzzjoni li tkun għaddejja fid- diversi outstations li għandha l-istess water services corporation.

B'dan kollu tkun tista' tkompli ttejjeb il-kwalita' tas-servizz li tkun qiegħda toffri.

Mr Speaker, xtaqt nagħmel punt ta' l-aħħar fuq ir-rain water run-off li jkollna kull darba li tagħmel ix-xita.

Ilna għal dawn l-aħħar snin ngħidu x'ħasra li madwar 90% ta' l-ilma li jiġi mix-xita jispiċċa fil-baħar.

Nixtieq nenfasizza li l-water services corporation għandha tipprova tieħu vantaġġ mill-fatt li Malta llum hija membru ta' l-Unjoni Ewropea u peress li Malta hija gżira meqjusa bħala wieħed mid-dry regions ta' l-Unjoni Ewropea, għall-perjodu ta' budgeting ta' l-Unjoni Ewropea għas-sena 2007 u s-sena 2013 tipprova tippreżenta proġetti li huma marbutin jew ma' kostruzzjoni ta' ġibjuni jew inkella ma' rain water reservoirs f'pajjiżna.

Jien m'għandix dubju li jekk il-water services corporation tipprova titteppja dan it-tip ta' finanzjament inkunu nistgħu naslu sabiex fis-snin li ġejjin Malta tkun tista' tibbenefika wkoll minn xi finanzjament bħalma sar u qed ikompli jsir f'diversi oqsma oħra.

Fil-fehma tiegħi, dan huwa punt importanti għar-rigward tal-konservazzjoni ta' l-ilma tax-xita f'pajjiżna.

Dan ikun jista' jservi wkoll għal skop agrikolu u hawnhekk xtaqt nagħmel appell lill-istess water services corporation sabiex tipprova tikkontrolla l-boreholes li għandna f'pajjiżna u tipprova taħdem f'kollaborazzjoni mal-MEPA sabiex ċerti talbiet tal-bdiewa li huma marbutin mar-reservoirs ta' l-ilma jkunu jistgħu jsiru għall-benefiċċju tal-bdiewa tagħna.

Barra minn hekk, għandha tuża kull mezz li għandha biex ikun hemm aktar kontroll fuq il-ħela ta' l-ilma.

Jien nemmen li din il-korporazzjoni għandha possibbiltajiet kbar sabiex tkun aktar influwenti matul iż-żmien li ġej fl-oqsma differenti ta' ħajjitna.

Għalhekk nixtieq nawgura li bħalma sar fis-snin li għaddew, fis- sena finanzjarja li għandna quddiemna tkompli tiggarantixxi l-obbligi kbar tagħha, tipprova tkun innovattiva u ssib modi ta' kif tiffinanzja ċerti proġetti li sal-lum kienu diffiċli sabiex tiffinanzjahom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, xtaqt nagħmel intervent qasir fuq il- korporazzjoni tal-water services.

Meta nkunu qed niddiskutu korporazzjonijiet bħal dawn jien inħobb nirringrazzja lil dawk li jaħdmu fit-top management ta' dawn il-korporazzjonijiet, kif ukoll lill-ħaddiema kollha, mill-kbir saż-żgħir għaliex nemmen li dak kollu li jsir, isir bis- saħħa ta' kulħadd.

Nifhem li mis-sena li għaddiet sar ħafna tajjeb, iżda sar xi ftit ħażin ukoll.

L-ewwel ħaġa li rrid nitkellem dwarha hija l- ilmenti li jsiru mill-kunsilli lokali.

Jiena jkolli diversi diskussjonijiet u nitkellem ħafna mal-kunsilli lokali sabiex inwassal l- ilmenti tar-residenti li jiġu mill-istess areas tiegħi.

Mhux l-ewwel darba li l-kunsilli lokali jkollhom il-pjanijiet kollha lesti sabiex jagħtu t-tarmak f'xi toroq – wieħed irid jifhem li l-kunsilli għandhom fondi limitati u b'hekk it-tarmak isir fejn ikun hemm l-iktar bżonn - u mbagħad tidħol il-water services corporation sabiex tbiddel il- mains ta' l-ilma ta' kull dar b'konsegwenza li mhux l-ewwel darba li jkollhom jistennew għal xhur sħaħ sakemm jingħata t-tarmak f'dik it-trip partikolari.

Bħalissa qed tiġini f'moħħi Triq Sammat ġewwa Raħal Ġdid fejn dawn ilhom jistennew għal żmien twil sabiex jibdlulhom il-mains ta' l-ilma għaliex daqqa jgħidulhom li jkun hemm xi affarijiet out of stock u daqqa jgħidulhom li jkun hemm xi prijoritajiet oħra.

Ħassejt li għandi nressaq dan l-ilment wara li sħabi fil-kunsilli lokali urewni x-xewqa li nagħmel dan.

Mr Speaker, il-kwalita' ta' l-ilma tvarja f'ħafna lokalitajiet.

Fil-fatt issib lokalitajiet fejn it-togħma ta' l-ilma tkun tajba pero' ssib lokalitajiet oħra fejn it-togħma ta' l-ilma tkun xi ftit inferjuri.

Jien m'iniex daqstant tekniku fuq dawn l-affarijiet u nixtieq li l-korporazzjoni tinvestiga daqsxejn u tgħidilna x'inhu jwassal għal dan.

Mr Speaker, f'pajjiżjna ftit huma x-xhur li fihom tagħmel ħafna xita.

Pero' ġieli jiġri li jkollna ġranet bħalma kellna f'dawn l-aħħar ġimgħat fejn ix-xita tibqa' nieżla għal ħin twil u għax ma nippreparawx tajjeb ikollna ħafna konsegwenzi.

Ma rridx ngħid li t-tort huwa tal-water services corporation iżda jiena nemmen li meta nagħmlu xi ħaġa għandna dejjem nagħmluha bi pjan u dan ma jgħoddx biss għall-water services corporation jew għas-sezzjoni tad-drenaġġ imma għal sezzjonijiet oħra wkoll.

Problema li nsibuha f'ħafna lokalitajiet hija li fi żmien is-sajf ma jitnaddfux il-water culverts ta' ċerti toroq arterjali.

Per eżempju, din il- ġimgħa għamilt mistoqsija parlamentari dwar ilmenti minn residenti f'Raħal Ġdid li joqogħdu ġewwa Żabbar Road, Lampuka Street, Dockyard Street u Talbor Street fejn tant jinżel volum ta' ilma minnhom li jkunu qishom xmara.

Allura għandu jsir sforz bejn il-kunsilli lokali, is-sezzjoni tad- drenaġġ u l-water services corporation sabiex dak l-ilma minflok jinħela - u jkun ukoll ta' dannu għar-residenti – u jibqa' sejjer għal ġol-baħar, isir ilqugħ għalih u għallinqas nibżgħu għal dik il-ftit li tagħmel.

Illum il-ġurnata hawn ħafna nies li qed jixtru djar antiki sabiex jirranġawhom u jikkonvertuhom f'xi house of character jew f'xi farmhouse.

Per eżempju, f'Ħal Tarxien insibu ħafna djar antiki li xi wħud minnhom saħansitra jmorru lura sa 340 sena ilu.

Il-biċċa l-kbira tagħhom kollha jkollhom il-bjar iżda forsi minħabba l-injoranza ta' dak iż-żmien dawn il- bjar kienu jispiċċaw jimlewhom b'ġebel, għamajjar u imbarazz ieħor.

Illum biex tnaddaf dawn il-bjar trid il- mijiet ta' liri u koppja li tkun qiegħda tipprepara biex tiżżewweġ toqgħod attenta kif tonfoq kull sold li jkollha.

Għalhekk naħseb li wieħed għandu jara jekk jistax jingħata xi tip ta' kumpens ħalli dawn il-bjar ikunu jistgħu jitnaddfu.

Din il-ġimgħa kont Ħal Tarxien u rajt bir li ġie mnaddaf wara li kien mimli bir-radam, ġebel, taraġ antik, ħama u imbarazz ieħor u bqajt mistagħġeb bil-kobor tiegħu għaliex kien fih aktar minn sular għoli u magħmul f'forma ta' qanpiena l-antika.

Fil-fatt issa dan il-bir huwa mimli bl-ilma.

Jiena nemmen li għandna bżonn nagħmlu kampanji edukattivi ħalli nnaqqsu l- ħela u naqtgħu l-injoranza.

U hawnhek xtaqt nistaqsi mistoqsija lill- ministru kemm intnefqu flus f'pubbliċita' edukattiva ħalli ngħallmu lill- poplu sabiex ma jaħlix ilma u jużah kif suppost.

Ħafna drabi l-kwalita' ta' l-ilma ma tissodisfax lill-familji tagħna u dan narawh l-aktar fiż- żmenijiet tas-sajf fejn il-maġġoranza kbira tal-familji jkollhom jixtru l- ilma tal-fliexken minħabba li l-ilma tal-vit ma jkunx ta' kwalita' tajba biżżejjed.

Naħseb li l-korporazzjoni għandha tara kif tista' ttejjeb il- purifikazzjoni u l-kwalita' ta' l-ilma li tidħol fid-djar tagħna.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-problema li se niffaċċjaw fil-ġranet li ġejjin rigward il-ħlasijiet pendenti tal-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma.

Jien naħseb li fil-ġranet li ġejjin għandha ssir press conference sabiex jiġi diskuss x'għandu jsir dwar dawk il-familji li għandhom jagħtu kontijiet pendenti.

Aħna nifhmu li l-gvern irid imexxi bil-flus tal-poplu u nafu wkoll li hawn min ma jħallasx il-kontijiet tad-dawl u l-ilma b'kapriċċ għaliex jaħseb li jista' jagħmel li jrid.

Pero' min-naħa l-oħra għandek familji - u sal-bieraħ stess iltqajt ma' familja minn Santa Luċija li għandha kont pendenti ta' Lm300 u fil-fatt tkellimt ma' xi ħadd f'dan il-Parlament sabiex nara x'se tkun il-pożizzjoni tagħha - li ma jiġux jaqgħu u jqumu mill-istituzzjoni tal-gvern, iżda minħabba li nqalagħlhom il- mard fil-familja tagħhom u kellhom ħafna spejjeż, waqgħu lura fil- kontijiet.

Dawn huma mbeżża' bid-dikjarazzjonijiet li qed jisimgħu minn esponenti tal- gvern li jridu jħallsu l-kontijiet ta' l-ilma u d-dawl pendenti kollha.

Jekk niftakar tajjeb, il-Ministru Austin Gatt f'risposta li kien qed jagħti għal mistoqsija supplimentari li saret min-naħa ta' l-oppożizzjoni, qal li fejn ikun hemm każijiet soċjali se jimxu b'mod differenti.

Imma naħseb li għandna nispeċifikaw eżatt kif inhuma l-affarijiet biex imbagħad ma jkollniex ħafna red tape biex dawn in-nies iħallsu dak li għandhom iħallsu.

Jien nemmen li f'każijiet ta' mard, separazzjonijiet jew nies li huma unemployed trid tidħol il-kuxjenza soċjali.

Jekk m'aħniex kapaċi nagħmlu hekk, allura nkunu qed immorru 'l bogħod ħafna mill-għan ewlieni li għalih kull politiku jidħol f'dan il-Parlament, cioe' li jkun ta' għajnuna għall- oħrajn.

Filwaqt li rridu nifhmu l-qagħda ta' dawk li għandhom problemi soċjali, aħna nafu li l-maġġor parti tal-każijiet li għandhom kontijiet pendenti mal-water services corporation huma lukandi, fabbriki jew restaurants u allura rridu naraw ukoll li lil dawn in-nies ma nsallbuhomx lanqas.

(Interruzzjonijiet) Inkella biex iħallsu jispiċċaw ikeċċu lin- nies.

Kien hemm sid ta' restaurant li qalli li għalih m'hi problema xejn għax jagħlaq il-bibien u jibgħat in-nies 'il barra.

U f'dak il-każ jispiċċa jbati dak il-ħaddiem li forsi jkollu familja ta' xi erbgħa min- nies.

(Interruzzjonijiet) Jien nammira nies bħall-Onor.

Austin Gatt li jkollhom il-kuraġġ jieħdu ċerti miżuri pero` trid tara wkoll l-effetti li jħallu ċerti miżuri.

Mr Speaker, huwa importanti li f'dan il-pajjiż insibu bilanċ għax l-ewwel tlaqna kollox għal riħu u issa f'daqqa waħda l-Ministru Austin Gatt qed jiffaċċja din il-problema u jrid jagħmel xi ħaġa.

Imma nerġa' ngħid li kull każ irridu nittrattawh għalih għaliex il-familji diġa` qed ibatu u fil-każ tan-negozjanti m'għamilx xi riħ tajjeb lanqas u naħseb li din l- aħħar daqqa jonqoshom biex pajjiżna verament jibda jwarrad!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Robert Arrigo.

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Mr Speaker, xtaqt nibda d-diskors tiegħi billi nsemmi minn fejn tlaqna fejn jidħol is-servizz ta' l-ilma fid-djar tagħna.

Niftakru fis-snin li konna bla ilma u konna nistennew sa xi t-3.00 a.m. biex jitla' ftit ilma fit-tank ta' fuq il-bejt u l-ilma li jitla' kien ikun isfar.

Illum għandna quddiemna r-rapport tal-water services corporation li juri l-profit and loss li għamlet.

Wieħed ma jistax ma jfaħħarhiex kemm għax-xogħol li għamlet u kif ukoll għall-miri li trid tilħaq.

Nawguralha li tkompli f'din it-triq għaliex is-sussidju rnexxielha tnaqqsu b'Lml.2 miljun u l-operating loss naqas b'Lm0.33 miljun ukoll.

Allura ladarba l-klijent għandu l-ilma fil-vit - li għalkemm jgħidu li xi kultant ikollu togħma ħażina, huwa ferm aħjar milli konna mdorrijin bih – u kien hemm impenn biex jonqos is-sussidju mill-gvern u naqas ukoll l- operating loss, naħseb li l-korporazzjoni ħaqqha prosit u nawguralha iżjed suċċess.

Jien informat li hemm madwar 40 ruħ li jaqraw il-meters f'Malta u Għawdex kull erba' xhur.

Huwa importanti li wieħed jikkonsidra sistema oħra li tagħti lok li l-households jagħmlu budgeting aħjar tal-flus tagħhom.

Sar improvement fis-sistema li għandna llum fejn il-meter reader iħallilek iċ- chit li turi l-qari tal-meter, imma naħseb li hemm lok għal aktar improvement speċjalment meta wieħed iqis li hawn madwar 220,000 account holders li r-reading tagħhom irid isir minn dawn l-40 meter reader.

Il-kelliemi ta' qabli, l-Onor.

Parnis, semma s-social cases.

Jien informat li l-water services corporation għandha madwar 11,000 minn dawn il- każijiet u smajt li hawn numru ta' households li jħallsu Lm1 fix-xahar.

Forsi l-ministru jkun jista' jgħidilna ċ-ċifra eżatt ta' dawn l-account holders.

Jekk dan huwa veru, m'huwiex fair għal min qed iħallas il- kontijiet on time.

Smajt li hemm każijiet fejn il-kontijiet ilhom ma jitħallsu sitt snin.

Dan ifisser li kważi għandhom overdraft ta' interessi li m'hijiex fair għal xi ħaddieħor fl-industrija jew fil-kummerċ li qed iħallas on time.

L-Onor.

Silvio Parnis semma l-istabbilimenti ta' l-ikel u l-lukandi, imma skond informazzjoni li ħarġet f'xi gazzetta dan huwa wieħed mill-inqas setturi li għandhom jagħtu għaliex jekk m'iniex sejjer żball dawn għandhom jagħtu xi Lm1 miljun mit-Lm18 miljun li għandha tieħu l-water services corporation.

Fil-fatt hemm min diġa' qed jistaqsi x'sistema se tintuża biex jitħallsu dawn il-kontijiet pendenti.

Għalhekk nixtieq nistaqsi lill- ministru jekk is-sistema bdietx titħaddem ħalli nkunu nistgħu navżaw lin- nies f'liema branches tal-banek jistgħu jirrikorru biex jagħmlu l-ħlas tagħhom.

Fir-rapport qrajt dwar ir-research partner ta' l-Unjoni Ewropea fi proġett fl-Iżrael u fil-Ġordan.

Nixtieq nistaqsi xi progress sar fuq dan ir- research minn dak iż-żmien li nkiteb ir-rapport u x'nistgħu nadottaw minnu f'Malta biex aħna dejjem ikollna servizz u supply aħjar.

Rigward il-kontroll tal-leakages sar improvement għax minn 4.9 f'Awissu tas-sena 2003 niżel għal 3.6 f'Lulju ta' din is-sena.

Għalkemm jiena nħoss li dejjem jittieħdu azzjonijiet immedjati mill-korporazzjoni meta jkun hemm xi ħsarat forsi wieħed jara x'jista' jagħmel aktar biex ikomplu jonqsu l- leakages.

Mill-esperjenza tiegħi bħala sindku dejjem kelli tifħir għall-water services corporation għall-passi immedjati li kienu jittieħdu malli kienu jsiru rapporti ta' ħsarat u kienu jiċċekkjaw ukoll il-waste li seta' jkun hemm.

Forsi jista' jsir pjan flimkien mal-kunsilli lokali għal dawn is- sentejn jew tliet snin li ġejjin ħalli dawn ikunu mgħarrfa fejn ikun se jsir tibdil ta' pajpijiet u xogħlijiet oħra.

Ħadd ma jieħu gost li jagħfas lin-nies biex iħallsu, imma ovvjament kulħadd jaf li għandu jħallas u ma tantx jagħmel sens li npoġġu l-kontijiet fil- ġenb, iktar u iktar meta wieħed jingħataw servizz xieraq bi prezz xieraq.

Naħseb li dan il-gvern diġa` qed juri li huwa sensittiv man-nies li għandhom problemi soċjali u jien ċert li bħal dejjem il-gvern jasal għal xi arranġament bħalma għamel fuq ħafna affarijiet oħra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, fid- dibattitu tal-lum qed niddiskutu l-operat tal-water services corporation u rridu nagħtu l-approvazzjoni jew le għall-mod kif din il-korporazzjoni twassal is-servizz ta l-ilma fid-djar tagħna.

Mr Speaker, f'dan il-ħin li għandi nixtieq nitkellem mill-esperjenza tal- ħidma tiegħi flimkien ma' din il-korporazzjoni sabiex naċċertaw li jitjieb is-servizz ta' l-ilma u s-servizz tad-drenaġġ f'ċerti żoni industrijali u f'ċerti nħawi jitwassal anke mill-ġdid.

Ir-responsabbilta` politika tiegħi titlob li kull meta nitkellem f'dan il-Parlament dejjem insemmi s-settur industrijali u kummerċjali.

Forsi fil-kontest tal-lum ikun hawn min ma jeħux pjaċir jismagħni nitkellem biss fuq is-settur kummerċjali, imma fil- ħidma tiegħi u ta' l-uffiċjali fis-segretarjat tiegħi mal-water services corporation, dejjem nippjanaw kif se ntejbu dan is-servizz lis-settur kummerċjali.

Dan ma jfissirx li jien ma jimpurtanix mit-tip ta' servizz li jirċievu n-nies fi djarhom, imma rrid nitkellem mil-lat tar- responsabbilta` politika tiegħi b'relazzjoni ma' din il-korporazzjoni.

Xi erba' snin ilu konna qbadna naħdmu fuq żoni industrijali li ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tal-Malta enterprise.

Dawn kienu jinkludu ż-żona industrijali tal-Ħandaq, ta' Ħaż-Żebbuġ u dik il-parti ta' wara l-MFSA.

Konna nidejna proġett fejn inizjalment dawn it-toroq kollha flimkien kellhom jiswew madwar Lm3 miljun.

Issa għaddej ż-żmien u bħalma ġara fi proġetti oħrajn, il-prezzijiet għolew u l-ispiża se tkun ikbar.

Dan ifisser li llum qed nitkellmu fuq proġett li se jiġi jiswa 'il fuq minn Lm3 miljun.

Bdejna dan il-proġett fil-Ħandaq, Ħaż-Żebbuġ u l-Imrieħel u issa qed inkomplu f'parti oħra fl-Imrieħel u f'parti oħra fil-Mosta, fejn qegħdin nibnu toroq mill-ġdid u ngħaddu s-servizz ta' l-ilma u tad-drenaġġ.

Jiġifieri qed intejbu l-infrastruttura meħtieġa biex f'dawn iż-żoni industrijali nkunu nistgħu nwasslu dawn is-servizzi.

Mr Speaker, fil-Ħandaq, fl-Imrieħel u f'Ħaż-Żebbuġ ħdimna bis-sistema ta' service culverts, sistema li kważi lanqas fiż-żoni residenzjali m'għadha bdiet tintuża.

Nispera li 'l quddiem tkun tista' tintuża għax dawn is- service culverts qegħdin isiru prinċipalment biex 'il quddiem ma jkollniex nerġgħu nkissru t-triq biex xi ħadd jgħaddi xi kanna ta' l-ilma.

Dawn is- service culverts qegħdin jiswew minn Lm60 sa Lm70-il metru jimxi u ħafna drabi jkunu fuq iż-żewġ naħat tat-triq.

Jiġifieri meta qed nitkellmu fuq proġett ta' toroq ta' Lm500,000 kważi nofs l-ispiża tkun għas-service culverts.

Kieku tkun trid tiffranka l-flus, tneħħi s-service culverts u tiffranka mijiet ta' eluf ta' liri.

Jien ma nħobbx nitkellem fuq it-tajjeb biss u rrid ngħid li fil-Ħandaq u fl-Imrieħel qed inżommu iebes, anke bħala ADT - għax jien naħdem ħafna wkoll ma' l-ADT li hi responsabbli mit-toroq - biex ma jkunx hemm xi ħadd li jrid idaħħal is-servizz ta' l-ilma u jqabbad kuntrattur ieħor li ma jkunx ħadem f'dawk it-toroq u jispiċċa jerġa' jkisser dik it-triq li tkun swiet eluf ta' liri minn flus il-poplu!

Hawnhekk irrid niġbed l- attenzjoni tal-water services corporation għax ħafna drabi l-kuntratturi li huma jqabbdu għal dawn it-tip ta' reinstatements ftit li xejn ikun jimpurtahom li x-xogħol li jagħmlu jkun ta' l-istess standard ta' dik it- triq.

Għaldaqstant żammejna iebes biex ċerti sidien ta' negozji ma jdaħħlux is-servizz ta' l-ilma jekk ma nkunux nafu li se jerġa' jintuża l- istess kuntrattur oriġinali li kien għamel it-triq.

Aħna nitolbu li jkun il-kuntrattur oriġinali li kien għamel it-triq li jgħaddi dak is-servizz biex il-garanzija li nkunu poġġejna fuq dak il-kuntrattur oriġinali ma tintilifx.

Il-garanzija ta' dak il-kuntrattur tintilef jekk jidħol kuntrattur ieħor imqabbad mill-water services corporation jew minn xi ħaddieħor biex jagħmel ir-reinstatement tat-tarmak f'dik it-triq.

Għalhekk inħeġġeġ lill-water services corporation biex ikun hemm iktar kordinament ma' l-istess sidien tan-negozji f'dawk iż-żoni sabiex huma ma jaqbdux u jkissru parti mit-triq biex idaħħlu servizz - xi kultant forsi lanqas ħadd ma jkun jaf bih – li mbagħad ma jkunx ta' l-istess standard li jkun hemm f'dik it-triq.

Aħna qegħdin nonfqu ħafna flus fis-service culverts, pero` mbagħad ikun hemm korporazzjonijiet oħra li ma jkunux iridu jaċċettaw li jużaw dawk is-service culverts għall-provvista tas-servizz li huma jkunu jridu jgħaddu.

Jien m'iniex se nidħol fit-teknika ta' dawn l-affarijiet għaliex żgur m'iniex kapaċi, pero` hija ħasra li jkun hemm min kważi b'kapriċċ jispiċċa jħassar toroq tajbin li jkunu swew ħafna flus!

Irrid nieħu l-opportunita` ta' dan id-dibattitu biex nitlob iktar responsabbilta` mingħand kulħadd billi nagħti rendikont ta' x'jiswa dan ix-xogħol fi flus mit-taxxi tal- poplu.

Per eżempju, wara ħafna snin fejn kulħadd kien moqdi bis-cesspits saret pompa tad-drenaġġ fiż-żona industrijali ta' Tarġa Gap li ġiet tiswa Lm15,000.

Is-service culverts fil-Mosta li huma tajbin għas-servizz ta' l- ilma, ta' l-elettriku u anke għall-cables tal-Maltacom, sal-lum - għaliex aħjar ngħid sal-lum – qed ngħidu li se jiswew madwar Lm140,000 filwaqt li s- servizzi ta' l-ilma li qegħdin jiġu mħallsin mill-vot dirett għal dan il- proġett, se jiswew kważi Lm12,000.

Is-servizz tad-drenaġġ f'din iż-żona industrijali se jiswa madwar Lm34,000.

Dan kollu jammonta għal madwar Lm200,000, dejjem jekk sa l-aħħar tal-proġett ma jinqalgħux xi problemi u jispiċċa jkun hemm xi variations minn dak li kien maħsub inizjalment.

Mr Speaker, dan ix-xogħol li qiegħed isir jista' faċilment ikun sar għalxejn jekk kemm-il darba ma jkunx hemm ir-responsabbilta` ta' kulħadd biex ix- xogħol li qed isir ikun rispettat.

Fl-Imrieħel, fl-area ta' wara Joinwell, ix-xogħol tas-service culverts li se jintużaw għas-servizz ta' l-ilma, ta' l-elettriku u għall-cables tal- Maltacom se jiġi jiswa iżjed minn Lm200,000.

L-ispiża għas-servizz ta' l- ilma se tkun ta' kważi Lm9,000, filwaqt li biex inwasslu s-servizz tad- drenaġġ se nonfqu madwar Lm56,000.

Dan is-servizz se jitwassal waqt li għaddejja l-kostruzzjoni tat-toroq.

Dawn ix-xogħlijiet u s-servizzi kollha li semmejt se jiswew Lm284,000 li faċilment jitilgħu għal Lm300,000.

Dawn huma flus il-poplu u għalhekk irridu noqogħdu attenti li wara li jkun tlesta dan il-proġett ma jkunx hemm xi ħadd li wara ftit tal-ġimgħat jaqta' xi trinka biex jgħaddi xi servizz.

Mr Speaker, mill-esperjenza tiegħi kemm mal-water services corporation u kif ukoll ma' entitajiet oħrajn ħafna drabi nasal għall-konklużjoni li huwa diffiċli biex naħdmu flimkien.

Meta tipprova tlaqqa' korporazzjonijiet u entitajiet biex nippjanaw proġett flimkien u kull entita` tagħti l- ispecifications tagħha qabel ma jsir kuntratt, issib li huwa diffiċli biex taqla' xi ħaġa mingħandhom.

Xi kultant wara li joħroġ il-kuntratt tiġi xi entita` u tgħidlek li f'dak il-post tkun trid twassal ċertu servizz u jkollok terġa' tikkoreġi dak li tkun għamilt.

Min-naħa tal-water services corporation ma tantx kellna minn dawn il-problemi pero` rrid ngħid li b'mod ġenerali f'dan il-pajjiż għad irridu naħdmu ħafna biex ikollna kultura ta' kif nippjanaw flimkien il-kostruzzjoni tat-toroq tagħna.

Issa wasalna biex nagħlqu l-ippjanar ta' l-infrastruttura meħtieġa għall- bini tal-villaġġ ta' Ta' Qali.

Ilna s-snin inlaqqgħu nies minn entitajiet differenti ħalli jagħtuna l-ispecifications tagħhom u xi kultant ma taqtax qalbek għax tkun temmen li r-riżultati jkunu se jaslu.

Fil-proġett ta' Ta' Qali biss, inizjalment bdejna bi spiża li kienet tlaħħaq madwar Lm300,000 pero' llum faċilment ngħid li dawn it-Lm300,000 telgħu għal Lm500,000.

Ir- raġuni hi li meta wieħed jara x'inhuma l-ispejjeż tal-lum u kif qegħdin jiġu submitted il-kuntratti, isib li diġa` nbidlu l-prezzijiet ta' dak li kien maħsub inizjalment.

Fil-proġett ta' Ta' Qali jrid jinbena reservoir ġdid ta' l-ilma, isiru service culverts għas-servizzi ta' l-ilma, ta' l- elettriku u tat-telephone u jitwassal is-servizz tad-drenaġġ.

Jekk nimxu mal-pjan li għandna, is-servizzi kollha infrastrutturali fil-villaġġ ta' l- artiġjanat f'Ta' Qali jridu jinbidlu u anke t-toroq li hemm illum iridu jinqalgħu.

Mr Speaker, għalkemm kull korporazzjoni tista' taħdem indipendentement minn oħra u taħdem tajjeb, pero` nerġa' nirrepeti li għad għandna ħafna x'nitgħallmu biex dawn il-korporazzjonijiet jibdew jagħtu l-aħjar servizz mhux b'mod individwali imma b'mod kollettiv.

Nerġa' ngħid li l-esperjenza wrietna li huwa diffiċli li tipprova tikkordina bini ta' proġett ġdid ma' dawn l-entitajiet.

Ma nafx għal liema raġuni ħafna drabi t-tekniċi kważi jagħmluha diffiċli li jaqblu ma' xulxin.

Forsi din hija r-raġuni li f'dan il-pajiż ma jkollniex infrastruttura tajba mill-ewwel.

Jeħtieġ nbiddlu l- mentalita` li għandna fil-preżent u dawn l-entitajiet ma jibqgħux jaħsbu individwalment biss - għax ovvjament kull inġinier ikollu jirrapporta lil ta' fuqu - imma jibdew jippjanaw aħjar b'mod kollettiv.

Nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nitkellem fuq il-ħlas tal-kontijiet.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li jkollna mentalita` differenti milli seta' kellna fl-imgħoddi dwar il-ħlas tal-kontijiet.

M'iniex qed nirriferi għall- kontijiet tad-dawl u l-ilma biss imma qed nirriferi għall-fatt kif fis- settur kummerċjali kulħadd jipprova dejjem jara kif jaqa' lura fil- kontijiet li jkollu.

Fl-imgħoddi kien unur għal negozjant li jħallas mill-ewwel il-kontijiet li jirċievi.

Minn mindu bdejna naqilbu għal ċertu moderniżmu u iżjed ma beda dieħel l-użu ta' l-accountants li allura suppost qegħdin hemm biex jieħdu ħsieb jaraw li jkun hemm aktar effiċjenza fil-ħlas tal-kontijiet, iżjed bdew deħlin proċeduri ġodda ta' kif wieħed jipprova jdum biex iħallas; naturalment iżjed ma ddum biex tħallas aktar tkun qed tirbaħ interessi għax dawk il-flus li m'humiex tiegħek tkun għadek qed tużahom favurik.

Mr Speaker, naħseb li wasal il-mument - żgur li ħadd m'hu se jaqbel miegħi u diġa` qed nara lill-Onor.

Gatt jitbissem - li l-kontijiet jerġgħu jibdew jiġu rispettati u mħallsa.

Jiena rrid ninqeda b'dan id-dibattitu wkoll sabiex niġbed l-attenzjoni ta' diversi negozji - kont se ngħid qabel ma jkun tard wisq – ħalli jibdew idaħħlu aktar il-mentalita` li jħallsu malajr u ma joqogħdux iġibu l-iskuża li m'humiex qed iħallsu għaliex għandhom problema ta' cashflow.

L-ironija hija li l-problema ta' cashflow tkun mit-Tnejn sal-Ġimgħa pero' mbagħad is-Sibt u l-Ħadd donnu ma tibqax problema għall-ħajja soċjali tagħhom!

Huwa importanti li tingħata priorita' lill-ħlas tal-kontijiet.

Fil-ħajja soċjali tagħna ħadd m'hu fqir, pero' meta niġu għall-mument tal-kontijiet donnu kulħadd irid jilgħabha tal-fqir.

Issa hawnhekk irrid noqgħod attent li ma mmurx ninftiehem ħażin.

Jien naf x'inhi s-sitwazzjoni tan-negozju għax qiegħed qribha.

Ħafna drabi meta l-imprendituri Maltin jiġu biex jixtru l- merkanzija tagħhom mingħand wholesalers oħrajn Maltin, kollha jipprovaw iqanqċu u jaraw kif itawlu l-pagament tal-ħlas tagħhom, imbagħad meta jmorru biex jixtru mingħand il-barranin jkollhom flus għax il-merkanzija titħallas qabel tidħol.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li ngħidu l-verita'.

Kieku rrid nitkellem għall-gallarija ma nitkellimx b'dan il-mod, pero' jekk irrid niffaċċja l-verita' jkolli ngħid dan id-diskors.

Mr Speaker, jiena nipprevedi li t-tliet setturi li għada pigħada se jkunu fost l-aktar setturi li jistgħu jagħtu konsiderazzjoni importanti fil-ħidma ta' kull negozju huma l-użu ta' l-enerġija, ir-relazzjoni mal-ħaddiema u l- impatt ambjentali tan-negozji tagħna.

Illum qegħdin nitkellmu fuq l-użu ta' l-ilma li huwa parti mill-enerġija u jista' jkollu wkoll impatt ambjentali.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nibda l-intervent tiegħi billi nistaqsi lill-ministru – forsi jkun jista' jweġibni fil-winding up - jekk jirriżultax li l-water services corporation bħalissa qiegħda fi stadju li tiffinalizza ftehim mal-kuntratturi tagħha dwar żieda ta' 45% li dawn qed jitolbu għax-xogħlijiet li minn żmien għall-ieħor ikunu mitluba jagħmlu mill-istess korporazzjoni.

U qed nistaqsi dan għax għalkemm ipprovajt nara għal xiex huma maħsuba dawn iż-żidiet - kemm-il darba jiġu approvati fl- estimi – ma stajt insib xejn.

Qed nistaqsi dan wara li l-bieraħ il- ministru qal li mhux maħsub li l-kontijiet jogħlew u allura wieħed irid jara kif kif se jiġu assorbiti l-commitments ġodda li se jkollha l- korporazzjoni matul is-sena d-dieħla.

Xtaqt ngħid ukoll li fl-istess waqt li l-gvern dejjem jgħid li l-kwalita' ta' l-ilma qiegħda dejjem togħla, il-konsumaturi qegħdin aktar iżidu fil- konsum ta' l-ilma tal-fliexken, kemm dak prodott lokalment u kif ukoll dak importat.

Dan ovvjament juri li l-familja għadha m'hijiex moħħha mistrieħ li tista' tagħmel użu mill-ilma tal-vit, irrispettivament mill-infiq, mill- investiment u mit-tnaqqis li kien hemm fis-sussidji.

U naħseb li dan għandu għaliex iħassibna lkoll.

Mill-ftit informazzjoni li teżisti fl-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika joħroġ li f'pajjiżna lħaqna l-konsum ta' iktar minn 60 miljun litru ilma.

Naturalment dan l-ammont ta' ilma jiġi kkonsmat proprju minħabba li l-konsumaturi għadhom m'humiex iħossuhom komdi u għadhom m'humiex jafdaw l-ilma tal-vit.

Barra minn dan, irridu naraw ukoll l- investiment li jagħmlu direttament il-familji permezz ta' sistemi oħra – li m'hemmx għalfejn noqgħod nispjega x'inhuma - sabiex jassiguraw li jkollhom kwalita' aħjar ta' ilma minn dak li tipproduċi l-korporazzjoni.

Dan ikompli jikkonferma l-biża' li l-konsumaturi tagħna għandhom meta jużaw l- ilma tal-vit.

Mr Speaker, għalkemm il-gvern qed jgħid li m'humiex se jiżdiedu l-ispejjeż tal-kontijiet ta' l-ilma rridu nżommu quddiem għajnejna li l-familja qed ikollha tagħmel ċerti spejjeż sabiex ittejjeb il-kwalita' ta' l-ilma li tirċievi għax ma tħossx li l-ilma tal-vit huwa ta' kwalita' tajba kif tistqarr il-korporazzjoni.

Huwa importanti li f'diskussjonijiet bħal dawn aktar milli noqogħdu ngħidu min għandu tort u min għandu raġun, għandu jkollna s-sens komun li nagħmlu valutazzjoni u analiżi sewwa ta' dak li qed tesperjenza l-familja tagħna minkejja dak kollu li jintqal dwar l-iżvilupp tal-kwalita' ta' l-ilma.

Issa xtaqt nirriferi għal xi anomaliji li hemm fir-rapport li għandna quddiemna.

Per eżempju, din is-sena kien hemm Lm40,000 ivvotati għall- ħlas tal-kera pero' fil-fatt intnefqet is-somma ta' Lm114,668 u xtaqt li fil-winding up il-ministru jispjega din l-anomalija.

Xtaqt ukoll inkun naf x'kordinament jeżisti bejn il-kunsilli lokali u entitajiet oħra għal dak li jirrigwarda d-distribuzzjoni u l-manutenzjoni.

Ma jagħmilx sens li minkejja l-ħafna paroli ta' management u professjonaliżmu u nfiq fuq investiment, għad għandna sitwazzjonijiet fejn ċerti xogħlijiet m'humiex qed jiġu kordinati u lanqas hemm ħjiel ta' kif jistgħu jiġu kordinati.

M'iniex qed nirriferi għax-xogħlijiet li jsiru f'żoni urbani imma qed nirriferi għal żoni rurali fejn kull darba qed jirriżulta nuqqas ta' ħsieb u viżjoni dwar kif f'pajjiżna għandna nieħdu ħsieb l-ilma li jibgħatilna l- Ħallieq.

Għalkemm f'diversi żoni ħafna nies jirrapportaw li qed jirċievu ilma kontaminat fil-bjar tagħhom, insibu nħawi fil-kampanja fejn l-ilma mhux biss jibqa' sejjer il-baħar imma jkaxkar ukoll miegħu l-ħamrija bil-ħitan tas-sejjieħ u bil-flora u l-fawna b'kollox.

Għalhekk il-water services corporation u l-Malta resources authority għandhom ikunu mpenjati bis-sħiħ b'mod li jirrispettaw is-sens komun.

Dan l-aħħar qed naraw żviluppi li qed isiru fuq toroq ġewwa l-kampanja fin-naħa ta' fuq ta' Malta fejn blokki tal- konkos qed jieħdu post il-ħitan tas-sejjieħ meta minn hemmhekk irid jinżel l-ilma fl-aquifers u meta għandna t-theddida dejjem tikber tal-kwantita' ta' boreholes li qed jiġu mħaffra biex minnhom jittella' l-ilma.

Għalhekk filwaqt li rridu nonfqu l-flus biex nagħmlu metodi aktar effiċjenti fiż-żoni urbani, ma rridux ninsew li ż-żoni rurali ma jservux biss biex fil-ħin tal-mistrieħ tagħhom il-Maltin u anke t-turisti jgawdu s- sbuħija naturali tal-kampanja, imma qegħdin hemm biex jipproteġu n-natura, il-biodiversita', il-flora, il-fawna u l-mekkaniżmi li ħoloq il-Ħallieq biex meta jinżel l-ilma tax-xita tabilħaqq jippenetra biżżejjed u jinżel fl- aquifers tagħna bil-mod ġeoloġiku u idroloġiku li huwa parti min-natura.

Mr Speaker, jien rajt stramb l-argument li għamel il-ministru l-bieraħ meta qal li għall-poplu tagħna l-ilma qisu chewing gum.

Matul dawn l-aħħar snin it-tariffi ta' l-ilma dejjem komplew jogħlew.

(Interruzzjonijiet) Aħna konna qegħdin nirreveduhom.

Infakkrek li tliet xhur wara li sraqtulna l-gvern kien hemm dikjarazzjoni f'"In-Nazzjon" li jien kont żammejt milli joħorġu l-kontijiet tal-bdiewa u r-raħħala.

Kont qed ngħid li f'pajjiżna l- kontijiet dejjem għolew ħafna iktar miċ-chewing gum u din l-attitudni li l- gvern jagħmel kollox tajjeb u l-poplu dejjem għandu t-tort, ma tawgurax tajjeb.

Dan huwa nazzjon ta' 400,000 ruħ li dejjem għamel akkwisti biex jgħolli l-livell tal-ħajja tiegħu u l-ilma huwa l-uniku riżors naturali li għandna.

Aħna m'għandniex faħam jew żejt, lanqas ġebel u art m'għandna biżżejjed u għalhekk l-ilma rridu nħarsu lejh u nipparagunawh mal-ħajja u mhux maċ-chewing gum!

L-ilma huwa l-ħajja tal-biodiversita', tal-flora u l-fawna u ta' dak kollu li jagħmel il-ħajja ta' din il-gżira.

Għalhekk irridu naraw li l-poplu tagħna jinvesti aktar f'dan l-uniku riżors li għandu u jagħmel dan mhux billi jħallas il-kontijiet imma billi naraw kif noħorġu aktar skemi ta' sussidji li jagħmlu sens.

Illum f'pajjiżna qegħdin nieħdu ħsieb li nżommu l-karatteristiċi tal- gallariji tagħna li huma parti mill-patrimonju tagħna, imma ma rridux ninsew li l-istorja tal-bjar f'pajjiżna hija wkoll parti mill-patrimonju tagħna.

Meta l-kavallieri kienu ntroduċew il-bjar kienu għamlu dan b'għaqal kbir għax fehmu li din il-gżira bla riżorsi trid bilfors tagħmel aktar riabilitazzjoni ta' l-art u raw kif ħolqu sistema sabiex l-ilma li jibgħat il-Ħallieq - dak iż-żmien ma kellhomx reverse osmosis - jinħema fl-aquifers li sal-lum għadna ntellgħu l-ilma minnhom.

Filwaqt li huwa tajjeb li nimpenjaw ruħna fir-riabilitazzjoni tal-mużewijiet u tal- fdalijiet storiċi tagħna, irridu nifhmu wkoll li l-pern taċ-ċivilta' tagħna kien l-ilma li huwa sors naturali importanti għal dan il-poplu.

Jien niskanta kif ikollok erba' ministri, jiġifieri l-Ministru Pullicino, il- Ministru Ninu Zammit, il-Ministru Ċensu Galea u l-Ministru Mugliett li kollha huma periti u għadhom bil-mentalita' li jibnu blokok tal-konkos minflok ħitan tas-sejjieħ meta biex jiġu biex jagħmlu xogħol konness mas- sistema idroloġika.

Mr Speaker, immaġina tabib li jagħmel by-pass tal-qalb u minflok ipoġġi vini miftuħin ipoġġi vini misdudin!

Minn blokka tal- konkos ma jgħaddix l-ilma u allura tkun qed toqtol is-sistema idroloġika tal-pajjiż.

Daqskemm hu ħażin li kuntrattur jaqbad u jgħaddi servizz wara li jkun diġa' ngħata t-tarmak, daqstant ieħor huwa perikoluż u irreparabbli l-ħsara li qed issir lis-sistema idroloġika tagħna.

Ma nistgħux nibqgħu passivi fuq dawn l-affarijiet u jiena nippretendi li min għandu l-awtorita' fi ħdan il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u fi ħdan il-Malta resources authority flimkien ma' sħabi ta' din il-Kamra jindirizzaw dawn il-problemi.

Sfortunatament dan mhux qed jiġri, anzi qed jiġu hawnhekk u jiddefendu dawn is-sistemi.

Ftit ilu l-Onor.

Gatt semmieli l-kontijiet li aħna konna żidna.

Jien ngħidlu li fi żmienna, flimkien ma' l-esperti Taljani, konna ntroduċejna mekkaniżmu li bih mhux talli ridna nipproteġu iktar l-ilma fl-aquifers imma ridna wkoll li jkollna spiża inqas ta' manutenzjoni sabiex nerġgħu nirriabilitaw mill-ġdid dawk il-ħitan, kemm dawk li kienu tal-ġebel tal- franka – li jiena ma naqbilx li għandhom ikunu hekk – u kif ukoll dawk tas- sejjieħ.

Flimkien ma' dawn l-esperti konna ħloqna sistema fejn il-ġebel jitpoġġa ġo gabbjuni ħalli joffri reżistenza u l-flora u l-fawna tkun tista' tgħix fit-trankwillita' tagħha u l-ilma jkun jista' jippenetra fl- aquifers tagħna bil-kumdita' tiegħu mingħajr ma joħloq problemi u mingħajr ma jinżel u jifqa' l-widien ta' Ħal Qormi, tal-Mosta u ta' Birkirkara u jgħarraq lin-naħa t'isfel ta' Malta.

Imma għal xi raġuni dan ma sarx, u ma sarx mhux għax il-proġett ma kienx tajjeb jew għax m'hemmx flus, imma minħabba l-egoiżmu, in-nuqqasijiet u l-inkonsistenza ta' min jipprova jdur ma' kull toqba li jsib biex ma jgħidx li tkun saret xi ħaġa tajba li ta' min jinvesti fiha.

Minn hawnhekk nistieden lill-poplu biex meta tagħmel ħafna xita jmur u jara l-kosta fejn hemm l-irdumijiet, speċjalment f'żoni tal-kampanja kollha bajda mat-territorju tal-gżira tagħna biex proprju jara l-flora u l-fawna li tkun tkaxkret mal-ħamrija.

Dan huwa ta' dannu għall- pajjiż daqskemm huwa ta' dannu għal dak il-kunsill li jkun għadu kif ta t- tarmak f'xi triq u xi ħadd jerġa' jħaffer xi trinka fin-nofs biex jgħaddi xi servizz.

Mr Speaker, fl-aquifers tagħna hemm struttura patrimonjali li ilha ġejja minn żmien il-kavallieri u din m'għandhiex tinqered għax permezz tagħha qed nilqgħu għal kwantita' kbira ta' ilma li ntellgħu mill-aquifers tagħna għas- settur tal-biedja.

Fl-opinjoni tiegħi, dan ix-xogħol għandu jerġa' jiġi studjat u mistħarreġ bl-akbar responsabilita'.

Fl-aħħar seminar li ġie organizzat dwar dan is-suġġett jiena ppreżentajt position paper permezz ta' power point għan-nom ta' l-oppożizzjoni Laburista fejn spjegajt kif għandna niżviluppaw rural water management policy li ma tkunx tat- teatrini, kif sar fil-bypass ta' l-Imtarfa - li hija żona sensittiva ambjentalment u ekoloġikament fin-naħa ta' fuq ta' Malta – fejn saru dawk il-blokok tal-konkos li finalment se jkunu ta' detriment anke għax- xogħlijiet li saru għax ħafna mit-toroq qed jerġgħu jċedu għax il-piż tal- konkos u tal-ġebel fuq it-tafal u l-ħamrija huwa enormi.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti li ma naqbdux u nattakkaw direttament lill-konsumaturi tagħna għall-ħela ta' l-ilma għax dan li qed ngħid jikkonferma li l-gvern ukoll qed jaħli s-sistema idroloġika u ġeoloġika li pajjiżna ilu jgawdi għal diversi sekli, liema sistema ġiet mibnija biex tiggarantixxi l-użu mir-riżors ta' l-ilma tax-xita.

Barra minn hekk, lanqas ma nistgħu ngħidu li l-investiment li qed isir għas-second-class water huwa soluzzjoni.

Meta jien qed ngħid l-ilma huwa l-ħajja m'iniex qed nagħmel dan biex inpoġġi xi tbissima fuq wiċċ xi ħadd.

Nerġa' nenfasizza li mingħajr ilma ma jikber xejn;

la jikbru l-bnedmin, la t-tjur, la l-bhejjem, la l-ħxejjex li nieklu u lanqas il-pjanti salvaġġi.

Issa forsi hawn xi ħadd li kkonvinċa lilu nnifsu li prodott ikun tajjeb għall-ikel anke jekk jissaqqa b'ilma li ma jkunx first-class water, jew aħjar dak l-ilma li jibgħat il-Ħallieq jew li jinħoloq permezz ta' l-elementi ta' l-art, tas-sema u tal-baħar.

Minflok qed ngħidu li se naħsbu biex nippreservaw dak l-ilma li bih inkunu nistgħu nkabbru l-qmuħ u ċ-ċereali, li mbagħad jew jittieklu mit-tiġieġ tal-bajd, tjur u bhejjem oħra jew ikella jintuża sabiex isir il-ħobż jew prodotti oħra, f'salt wieħed sirna daqshekk sekulari u bdejna nemmnu li ma jimpurtax jekk nużaw second-class water sabiex inkabbru l-ħxejjex tal-borma, qmuħ u ċereali li jittieklu mit-tiġieġ, fniek u ħlejjaq oħra li aħna nixtru minn fuq il-bankijiet tal-ħwienet!

Dawn huma kollha affarijiet li fil-ħin liberu tagħna u wara xi tmien sigħat jew 12-il siegħa xogħol tant nieħdu pjaċir nieklu akkumpanjati minn xi tazza nbid!

Huwa importanti li nifhmu x'qegħdin ngħidu hawnhekk.

Jiena beħsiebni nibqa' ninsisti fuq dan il-punt għaliex jekk irridu ngħollu l-livell tal- kwalita' tal-ħajja tagħna u jekk f'pajjiżna rridu naslu sabiex ikollna produzzjoni organika, allura rridu nifhmu li għas-settur tal-biedja m'hawnx aħjar mill-ilma tax-xita.

Inutli li noqogħdu nittrattaw id-drenaġġ biex nużawh għat-tisqija tal-kaboċċi, pastard u karrotti u noqogħdu nitkellmu fuq kwalita' ta' ħajja aħjar jekk m'aħniex kapaċi nirrealizzaw dan is-sens komun.

Dan qed ngħidu irrispettivament minn dak li jgħidu x-xjentisti għaliex ix-xemx titla' u tinżel għal kulħadd u s-sens komun jirbaħ fuq kull xjenza, irrispettivament minn dak li xi ħadd jista' jipprova jdaħħal f'moħħ dak li jkun!

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid minn issa li l- pajjiż mhux se jkun qed jagħmel xi ħaġa kredibbli jekk indaħħlu din l-idea li nissodisfaw lill-bidwi bis-second-class water.

Huwa importanti li jkollna second-class water sabiex inkunu nistgħu nsaqqu r-roundabouts u s- siġar u nissodisfaw xi ħteġijiet oħra, pero' f'ġieħ is-sewwa rridu nirriflettu fuq dak li nagħmlu ħalli ma noħolqux xi sitwazzjoni oħra bħalma ħloqna fl-ilma tal-vit.

Bħalissa l-konsumatur Malti ma jistax jixrob l-ilma tal-vit għax ma jafdahx u allura jkollu joqgħod jixtri l-ilma tal-flixkun.

Irridu noqogħdu attenti li ma noħolqux sitwazzjoni fejn wieħed irid joqgħod attent x'ħaxix se jixtri għall-ikel għax ikollu l-biża' li l-ħaxix qed jiġi msoqqi bid-drenaġġ!

Jekk irridu nkunu kredibbli fuq dawn l-affarijiet irridu naraw x'inhuma dawk l-affarijiet li huma tajbin u nindirizzaw lilhom u l-affarijiet it-tajba huma dawk li mhux ħloqnihom aħna iżda li ħoloqhom il-Ħallieq!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Nixtieq nirringrazzja lis-Sedja ta' l- opportunita'li tatni sabiex ngħaddi l-kummenti tiegħi.

Dan ir-rapport qrajtu fid-dettall mhux ħażin u xtaqt nagħmel ċerti punti.

U fil-fatt xtaqt nibda l-kummenti tiegħi proprju fuq dan il-famuż sewage treatment.

Kien hemm ċertu kritika mill-oppożizzjoni minħabba li l-gvern kien għad ma kellux pjanijiet fuq dan il-proġett u lanqas kien għadu ħareġ it-tenders.

Issa l-bieraħ kont qed nisma' lill-ministru jitkellem u dan semma t-time- frame li fih kellu jitlesta s-sewage treatment plant għan-naħa tas-south ta' Malta, dak li ġej għan-naħa tan-north, jiġifieri fil-Mellieħa u f'San Pawl il-Baħar u kif ukoll dak ta' Għawdex.

Pero' tajjeb li wieħed jinnota hawnhekk li kieku ma kenitx għall-kritika li saret minn din in-naħa u għall- fatt li l-Unjoni Ewropea se tgħin fil-finanzjament ta' dan il-proġett, kieku naħseb kien idum sas-sena 2030 sabiex finalment jitlesta!

Il-politika tal-water services corporation li tagħmel improvement fit- trattament tad-drenaġġ hija xi ħaġa importanti ħafna għaliex il-biċċa l- kbira ta' l-ilma li nixorbu ġej mill-baħar – apparti dak li jittella' mill- boreholes - u allura m'hijiex xi ħaġa ideali li nitfgħu drenaġġ mhux ittrattat fil-baħar, kif fil-fatt qiegħed jiġri bħalissa.

Bażikament qed ikun hemm aktar spejjeż sabiex tippurifika dak l-ilma minħabba xi tniġġiż li jista' jkun fih.

Huwa veru wkoll li r-reverse osmosis plants m'humiex fl-inħawi tas-sewage outfall, pero' fl-aħħar mill-aħħar jekk ma noqogħdux attenti xorta waħda nkunu qed nixorbu dak li narmu fil-baħar!

It-tieni punt li xtaqt nagħmel jirrigwarda partijiet tal-kosta fejn se jsiru dawn is-sewage treatment plants.

F'Malta għandna coastline limitata u għalhekk il-bajjiet tagħna huma limitati wkoll u allura kulħadd irid jinqeda minn dak li għandna.

Minħabba li d-drenaġġ mhux ittrattat qiegħed jintefa' l-baħar għandna ċerti areas li la huma tajbin għall-għawm u lanqas għall-iżvilupp turistiku.

Per eżempju, jekk nieħdu l-każ ta' Għawdex insibu li l-outfall tad-drenaġġ qiegħed f'San Blas.

Fl-opinjoni tiegħi, dik hija waħda mill-isbaħ bajjiet f'Għawdex u tħabbatha sew mar- Ramla l-Ħamra, pero' meta wieħed imur biex jgħum f'din il-bajja jsib notice li tgħid li l-għawm f'dawk l-inħawi m'huwiex permess minħabba tniġġis mid- drenaġġ!

Mr Speaker, aħna diġa' għandna problema bil-bajjiet bir-ramel f'Malta u f' Għawdex.

Fil-fatt lejn in-naħa tal-punent ta' Malta ħlief il-bajja ta' Għajn Tuffieħa u dik ta' Anchor Bay m'għandniex pero' l-istess meta tmur biex tgħum issib notices li ma jippermettux l-għawm minħabba s-sewage outfall.

Allura dik l-area lanqas tista' tiġi żviluppata għal skop turistiku.

Imbagħad in-naħa tax-Xgħajra f'Malta s-sitwazzjoni hija agħar għaliex hemmhekk hemm is-summer residences tan-nies tan-naħa t'isfel ta' Malta u allura l-bajja tintuża minn ħafna nies.

Jekk wieħed imur il- Barrakka ta' Fuq u jħares 'il barra, speċjalment meta r-riħ ikun 'il ġewwa, jara d-drenaġġ dieħel.

Huwa veru li dan id-drenaġġ jintefa' ħafna 'il barra mill-kosta, pero' meta r-riħ ikun jitfa' 'l ġewwa jwaddab id-drenaġġ mal-kosta u naraw ħafna Maltin, speċjalment fis-sajf, jaqbżu u jgħumu fid- drenaġġ.

Dan il-baħar imniġġes ikun għoli fil-coliforms li mbagħad jikkawżaw ħafna problemi ta' infezzjonijiet mal-ġisem kollu.

Il-bieraħ l-Onor.

Buhagiar qal li Għawdex ma jidhirx fis-subvention tal- water services corporation.

Fil-fatt il-Ministru nformani li s-subvention tas-sewage treatment plant ta' Għawdex issa tinsab fil-vot tal-ministeru t'Għawdex.

Il-ministru semma wkoll x'se nagħmlu bl-excess water li se jiġi żviluppat mis-sewage treatment.

Nifhem il-problemi li semma l- ministru għax tajjeb li ngħidu li din se tkun l-ewwel darba li l-gvern se jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu dan l-ammont ta' ilma għat-tisqija.

Dan l- ilma fl-Ingilterra jikkonvertuh f'ilma għax-xorb.

Jiġifieri qiegħed nassumi li l-korporazzjoni għamlet is-somom tagħha għax biex twassal l- excess water għar-reverse osmosis plants u terġa' tagħmlu ilma għax-xorb se jinvolvi spiża enormi.

Ma rridux ninsew li issa l-gvern għandu l- isbaħ opportunita' sabiex jagħmel proġett ta' afforestazzjoni madwar Malta.

Ilkoll nafu li xi darba Malta kienet mimlija bis-siġar u għalhekk b'dan is- second-class water għandna l-opportunita' li nagħmlu afforestation on a large scale f'ċerti żoni ta' Malta.

Mr Speaker, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kontenut tan-nitrates li fih l-ilma.

Meta kont għadni naħdem ma' l-environmental health and safety għamilt studju fuq il-livell ta' nitrates li fih l-ilma.

Teoretikament hemm irbit bejn il-livell tan-nitrates fl-ilma ma' ċertu mard, bħalma huwa l-kanċer fl-istonku ta' nies li jixorbu ilma li huwa għoli fin-nitrates.

Normalment dawn in-nitrates jiġu mill-fertilizers li jintefgħu fl-għelieqi, li mbagħad jibqgħu neżlin fil-water table u jittellgħu meta nippompjaw l- ilma mill-boreholes.

L-istudju għamiltu sabiex nara l-livelli tan-nitrates f'kull raħal ta' Malta u Għawdex u l-inċidenza tiegħu mal-kanċer ta' l- istonku jew xi cancers oħra fis-sistema diġestiva.

Madankollu r-riżultati ma kenux konklussivi u ma stajniex norbtu fuq l-istatistika minħabba - għalkemm kien hemm proponderanza???KIV lejn in-naħa tas-Siġġiewi - li kellek każ jew tnejn f'kull raħal u allura ma stajniex niġbdu konklużjoni valida.

Jiena napprezza l-isforzi tal-water services corporation li fejn ikun hemm ilma li jkollu livell għoli ta' nitrates iħalltuh ma' ilma li jkun ġej mir-reverse osmosis plants ħalli jnaqqsulu l-livell ta' nitrates li jkollu.

B'hekk inaqqsu r-riskju li jkun ta' periklu għas-saħħa tal- bniedem.

L-unika problema li rajt hija f'Għawdex peress li f'Għawdex ma jeżistix impjant tar-reverse osmosis u allura kkalkulajt li l-livell ta' nitrates fl-ilma tagħhom huwa għoli aktar mill-average ta' Malta.

(Interruzzjonijiet) Qed jgħiduli li dan m'huwiex il-każ.

Ovvjament hija xi ħaġa faċli li wieħed iħalltu ma' l-ilma tar-reverse osmosis taċ- Ċirkewwa.

Iċ-chairman qed jgħidli wkoll li l-livell ta' nitrates fl-ilma ta' Għawdex huwa kkontrollat ukoll u din hija xi ħaġa tajba.

Nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid xi ħaġa fuq il-health and safety.

Meta wieħed iħares lejn l-istatistika ta' dan ir-rapport fuq il- health and safety isib li n-numru ta' injuries fil-water services corporation baqgħu l-istess f'dawn l-aħħar snin allavolja żdiedu 600 ħaddiem li kienu mad-dipartiment tad-drenaġġ u marru mal-water services corporation.

Nixtieq nikkongratula lill-water services corporation għat- twaqqif tal-health and safety committee, il-health and safety officers, il- first aid group u l-eye vision screens.

Ta' min jgħid ukoll li din l- organizzazzjoni hija waħda mill-ftit li kienet proattiva f'dan il-qasam.

Mr Speaker, għadha kemm ħarġet direttiva ġdida f'forma ta' legal notice li tirrigwarda n-nies li jaħdmu in a confined space.

Bażikament din tgħodd għal dawk il-ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tad-drenaġġ.

Kulħadd jaf b'dak l- inċident fatali li seħħ madwar tliet snin ilu fejn kienu mietu numru ta' ħaddiema li kienu qed jagħmlu xi xogħol fis-sistema tad-drenaġġ fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Għalhekk nispera li b'din l-attitudini pożittiva ħafna li ħadet il-korporazzjoni dwar il-health and safety, kif ukoll b'dak ir-rig – huma hekk isejħulu – jew kamra li qed tinbena ħalli fiha jgħallmu u jittrejnjaw lin-nies, jibdew jużaw ukoll din id-direttiva ġdida.

Din id- direttiva tikkonċerna postijiet ta' xogħol fi spazji żgħar, speċjalment fejn għandek ħafna gassijiet bħalma nsibu fis-sistema tad-drenaġġ.

Jiena nawgura lill-water services corporation sabiex tkompli miexja fuq dawn il- linji li qed tieħu għal dak li għandu x'jaqsam mal-health and safety pero' rrid nagħlaq billi nagħmel enfasi kbira fuq ir-risk assessment għaliex jista' jkollok l-isbaħ liġijiet dwar il-health and safety u jista' ikollok l-isbaħ apparat, rigs u simulators, iżda jekk ma tingħatax attenzjoni tar- risk assessment tax-xogħol li tkun se tagħmel dawn ma jkunu jiswew xejn.

Ir-risk assessment huwa s-sens komun li inti qabel tagħmel xi ħaġa – dan jgħodd għal kull tip ta' xogħol - iddur dawra madwarek sabiex tara r-riskju li hemm f'dak ix-xogħol.

Dan għandu jsir mill-ħaddiema kollha u għandu jingħata training tajjeb ħalli l-ħaddiema kollha jkunu konxji tar-riskji li jistgħu jgħaddu minnhom, kif ukoll jitgħallmu jagħmlu r-risk assessment bis- sens komun tagħhom.

M'hemmx għalfejn li wieħed iġib xi Ph.D. mill- universita' sabiex ikun kapaċi jagħmel risk assessment u bl-għajnuna ta' l- apparat li jingħata mill-water services corporation, ikunu jistgħu jitnaqqsu n-numru ta' inċidenti li jseħħu f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, ħadt gost nisma' lil xi kelliema tal-gvern jitkellmu fuq dan is-suġġett b'mod realistiku.

Naqbel ma' l-Onor.

Vassallo meta qal li hemm bżonn ta' aktar kordinament ħalli ma jkunx hemm tkissir bla bżonn ta' toroq sabiex jgħaddu xi servizzi meta dawn ikunu setgħu faċilment saru qabel tkun tlestiet din it-triq.

Min-naħa l-oħra għadda xi kummenti li ma qbiltx miegħu, b'mod partikolari meta qal li ħadd min-negozjanti m'hu fqir għaliex naf b'negozjanti li bħalissa qed imissu l-qiegħ.

Nerġa' nirrepeti li naf ben fatt b'negozjanti li bħalissa qed imissu l-qiegħ u żgur li m'humiex qed iħossuhom sinjuri.

Saru wkoll xi kummenti mill-Onor.

Arrigo dwar affarijiet li ġraw 'il fuq minn 17-il sena ilu.

Għalija dawn huma kummenti fiergħa u ma jagħmlux sens f'dibattitu bħal dan fejn qed nitkellmu fuq ir- riżors ta' l-ilma li huwa fundamentali għall-għajxien tal-bniedem.

Qabel nibda l-intervent tiegħi xtaqt insemmi xi affarijiet ħalli ngħaqqadhom ma' dak li ntqal fuq il-kwestjoni ta' l-ilma.

Nixtieq ukoll li l-korporazzjoni tagħti kashom ukoll u nibda billi nsemmi l-kwestjoni tal- leakages.

Meta jsir xi rapport fuq xi leakage, sfortunatament ikun qisu waqa' fuq widnejn torox, jilħqu jgħaddu l-ġranet u l-ilma jibqa' ħiereġ.

Jiena mhux l-ewwel darba li jċempluli jew jiġu għandi nies u jilmentaw għaliex ikunu għamlu ħilithom kollha sabiex jgħaddu r-rapport lill- korporazzjoni bil-mezzi li suppost għandha, iżda sfortunatament ma jiġri xejn.

Ma nafx għaliex ir-rapporti m'humiex jaslu fejn għandhom jaslu ħalli tkun tista' tittieħed azzjoni immedjata.

Ma nistax ngħid jekk hijiex kwestjoni ta' nuqqas ta' nies li jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet pero' ta' min isemmi din il-kwestjoni, iktar u iktar meta smajna lill-Ministru Austin Gatt jgħid li l-ħela m'hi tajba għal ħadd u għalxejn.

U proprju l- leakages u l-ħsarat li jinqalgħu minn żmien għal żmien iwasslu għal ħafna ħela ta' l-ilma.

Xtaqt insemmi l-kwestjoni relatata mad-drenaġġ.

Per eżempju, fil-parti ta' ġewwa ta' Wied is-Sewda, f'Ħal Qormi għad hemm numru ta' irziezet li m'għandhomx sistema ta' drenaġġ u minflok għadhom jaħdmu bil-fosos.

Sfortunatament meta jagħmel il-maltemp u tinżel ċertu ammont ta' xita dawn il-fosos ifuru u minn ġo fihom jibda ħiereġ l-ilma maħmuġ u l-iskart li jkun hemm.

Jien m'iniex xi persuna teknika fuq dawn l-affarijiet, pero' dan l-ilma maħmuġ u kontaminat li jkun għaddej mit-toroq huwa ta' riskju għas-saħħa tan-nies.

Aħseb u ara, kemm ikun agħar jekk dak l-ilma jinżel fl-aquifer u forsi jikkontaminah ukoll.

Pero' m'iniex se nidħol fid- dettall ta' dawn l-affarijiet għaliex m'iniex teknika fihom.

Irrid insemmi wkoll l-overflow tad-drenaġġ li hemm fi Triq il-Wied f'Ħal Qormi.

Fuq dan l-overflow għamilt bosta mistoqsijiet parlamentari iżda kull darba jgħiduli li dan m'huwiex overflow tad-drenaġġ.

Pero' ħaġa ta' l- iskantament hija li meta tagħmel ix-xita jibda ħiereġ id-drenaġġ minn ġo fih u dan jidher kemm mill-kulur u kif ukoll mir-riħa li toħroġ minn dan l- ilma u kulħadd jgħidlek li huwa drenaġġ.

Barra minn hekk, fi żmien is- sajf meta ma jkunx hemm ilmijiet ġo fih, l-irwejjaħ u l-insetti li jkun hemm viċin dan il-pajp kbir li hemm miftuħ fi Triq il-Wied ma jwassluk għall-ebda konklużjoni għajr li dan huwa xi tip ta' overflow, u jekk m'huwiex proprju tad-drenaġġ żgur li b'xi mod jew ieħor qed jitħallat miegħu.

Għaldaqstant xtaqt nieħu din l-opportunita' sabiex inwassal dawn id-diffikultajiet li qed jiffaċċjaw ir-residenti li jgħaddu ta' kuljum minn dawk in-naħat.

Mr Speaker, xi ħaġa oħra li xtaqt insemmi hija l-kwestjoni ta' l-ilqugħ ta' l-ilma.

Matul is-snin saru ħafna toroq pero' sfortunatament ikolli ngħid li ċerti culverts ma sarux bi ħsieb jew bl-expertise li suppost isiru.

Qed nagħmel riferenza partikolari għall-bypass ta' bejn Ħal Qormi u l-Imrieħel.

Kemm ilha li saret din il-bypass l-ilmijiet li jaqgħu minn ġol- culverts li hemm fil-ġenb tat-triq jibqgħu neżlin għan-naħa ta' Wied is- Sewda f'Ħal Qormi u meta tagħmel ħafna xita qed jaffettwa lil ċerti djar.

Jiena naf b'każijiet fejn ċerti djar is-sena l-oħra spiċċaw bl-ilma tiela' minn taħt il-madum.

Meta dawn ġabu lill-periti u lin-nies tekniċi sabiex jaraw x'inhi l-problema, kull darba jgħidulhom li din il-problema ġejja minħabba l-bypass.

Fil-fatt anke n-nies li jgħixu fl-akwati ta' Wied is- Sewda u Triq il-Wied f'Ħal Qormi jgħidulek li l-problema bdiet minn meta nfetħet din il-bypass.

Sfortunatament dan qed jikkawża inkwiet kbir lir- residenti ta' dawn l-inħawi u meta tagħmel ix-xita bħalma għamlet f'Settembru tas-sena l-oħra n-nies jgħaddu minn bosta trawmi, għaliex apparti li ma jsibux tarf ta' l-ilma li jibda dieħel minn taħt il- madum, għandhom ukoll l-element ta' ħsara li dan l-ilma jikkawża fil- foundations tal-bini, mill-umdita' li titrabba u kif ukoll problemi ta' manutenzjoni li jkollhom jagħmlu sabiex jirranġaw il-ħsara li jkun ikkawżalhom dan l-ilma.

Għaldaqstant xtaqt nieħu din l-opportunita' sabiex f'dan id-dibattitu nressaq id- diffikultajiet li għaddejjin minnhom in- nies.

Mr Speaker, f'dan l-intervent tiegħi aktar minn kollox xtaqt nikkonċentra l-ftit minuti li għandi fuq dak li bħalissa qed jintqal minn ħafna nies, cioe' l-fatt li l-gvern ħabbar li se jittieħdu miżuri fuq il-ħlasijiet ta' l-ilma u tad-dawl.

Huwa veru li llum qed nitkellmu fuq il-water services corporation pero' aħna nirċievu l-kont tad-dawl u l-ilma f'kont wieħed u allura se nieħu l-opportunita' sabiex nitkellem fuq din il-kwestjoni.

Il- gvern iddeċieda li jagħmel surcharge fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma minħabba ż-żieda li kien hemm fil-prezz taż-żejt.

Jiena nassumi li din aktar se tolqot l-elettriku pero' nassumi wkoll li se tolqot ukoll l-ilma minħabba l-fatt li ħafna mill-ilma li nużaw ġej mir-reverse osmosis li jaħdem bl-enerġija.

Jien ippretendejt li f'dan id-dibattitu il-gvern se jieħu l-opportunita' sabiex jispjega aħjar lin-nies dwar x'hemm għalihom in the offing.

Bħalissa hawn ħafna nies li huma inkwetati fuq din il-ħaġa u rrid nagħmilha ċara mill-bidu nett li m'iniex qed nitkellem għal dawk li b'mod kapriċċjuż ma jħallsux il-kontijiet tagħhom biex imbagħad imorru jitbahardu fil- weekend, iżda qed nitkellem fuq dawk in-nies li minħabba d-dħul finanzjarju tagħhom m'humiex ilaħħqu mal-kontijiet li jirċievu, fosthom il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Irrid nagħmilha ċara li wieħed mid-drittijiet fundamentali tal-konsumaturi huwa li jkollu aċċess għad-dawl u l-ilma li huma tnejn mill-iktar affarijiet bażiċi li l-bniedem jeħtieġ sabiex jgħix ħajja tajba.

Allura rridu noqogħdu attenti meta ngħidu li jekk persuna ma tħallasx il-kontijiet tagħha naqbdu u naqtgħulha s-servizzi.

Nerġa' nirrepeti li qed nitkellem fuq il-każijiet ġenwini u mhux fuq dawk li qed jitkessħu bi flus il-poplu, għax wara kollox qed nitkellmu fuq flus il- poplu.

Min qiegħed jitkessaħ bi flus il-poplu jara x'se jagħmel hu, iżda qed nitkellem għal dawk li bl-aktar mod ġenwin mhux qegħdin f'qagħda li jlaħħqu ma' l-affarijiet bażiċi, fosthom il-kontijiet tal-utilities.

Xi tliet ġimgħat ilu attendejt konferenza f'Larnaka ġewwa Ċipru.

Din il- konferenza kienet organizzata mill-foundation for the improvements of living and working conditions.

Din hija fondazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea u din il-konferenza kienet tittratta l-kwalita' tal-ħajja.

L-Unjoni Ewropea qed tiddiskuti sabiex tiddefinixxi aħjar il-konċett ta' faqar u tkopri wkoll il-forom u l-aspetti kollha tal-kawżi tal-faqar li bid-diversita' kbira li għandhom ġabu dawn il-25 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

Fost l- affarijiet li ġew mistħarrġa u stabbiliti mill-fondazzjoni sabiex jimmarkaw il-faqar raw kemm il-familji qed ikunu f'qagħda li jħallsu l-kontijiet tal- utilities, fosthom il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Jiġifieri din il- fondazzjoni uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea qed tirreġistra dan il-faqar billi tara kemm il-familji jkunu kapaċi jlaħħqu mal-ħlas ta' dawn il- utilities.

Mr Speaker, fuq din il-bażi nixtieq nistaqsi lill-gvern jekk għamilx xi studju dwar l-impatt soċjali li jista' jkun hemm issa li f'daqqa waħda jrid jiġbor il-kontijiet pendenti.

Nerġa' nispjega ruħi biex ħadd ma jimiżinterpretani.

M'iniex qed nitkellem għal dawk li huma kapriċċjużi u li bi flus il-poplu jmorru jitbahardu imma qed nitkellem għal dawk li fil-veru sens tal-kelma m'humiex ilaħħqu mal- ħlas tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Din il-ġimgħa staqsejt b'mod mhux uffiċjali lill-ministru biex meta jistaqsuni fuq dawn l-affarijiet inkun f'qagħda li nwieġeb u llum staqsejt min qiegħed fuq dan ix-xogħol u qaluli li dawn marru jaraw eżatt kif se jsiru l-ħlasijiet.

B'hekk skoprejt li s- sitwazzjoni assolutament m'hijiex dik li spjegali l-ministru din il-ġimgħa.

Qaluli li min ma ħallasx il-kont mill-1 ta' Awissu joħroġlu kont bit-8% interessi.

Allura jekk il-water services corporation u l-enemalta qed jissellfu, per eżempju, bir-rata ta' 4.5% mill-banek, lill-konsumatur se teħodlu bit-8%?

Naħseb li din titlob spjegazzjoni għax apparti l-mizuri li se jkun hemm minħabba dak li qed jiġri fis-swieq taż-żejt, il-water services corporation u l-enemalta se jkunu qed jagħmlu l-profitti fuq il- kontijiet pendenti.

Ma jagħmilx sens li għax iż-żejt qed nixtruh b'iktar minn US$50-il barmil, ngħidu lill-familji Maltin li dan il-piż ma nistgħux ngħabbuh kollu fuq il-korporazzjonijiet u jkollhom iġorruh huma.

Qed naraw li n-nefqa żejda se tgħaddi fuq il-konsumatur u dan juri li l-gvern tilef id-dimensjoni soċjali f'kull aspett tal-politika.

Diġa' rajna l-aspett tad-dimensjoni soċjali jintilef fil-każ tal-banek u tat-telefonija u issa anke fuq is-servizzi bażiċi tad-dawl u l-ilma, li huma tant fundamentali biex dak li jkun jgħix tajjeb, qed tintilef id-dimensjoni soċjali.

Qaluli li dawk li jgħixu bir-relief m'humiex se jeħlu bit-8% imma se jeħlu flat rate ta' Lm20.

Imma lanqas din m'hi tajba meta tqis li għandna 80% li jgħixu bil-benefiċċji soċjali li jaqgħu taħt il-poverty line.

Dawn l- affarijiet mhux qed tgħidhom l-oppożizzjoni imma huma riżultat ta' findings li sar permezz tal-household budgetary survey.

Qaluli wkoll li minn tliet ġimgħat 'il hawn, ir-reinstallation charge minn Lm10 saret Lm60.

Dawn l-affarijiet sirt nafhom illum qabel ġejt hawnhekk għax ċempluli xi nies u bdejt nistaqsi jien ukoll.

Qaluli wkoll li xi nies marru l-banek biex kif intqal, jagħmlu standing order u jkun jista' jitħallas il-kont permezz tal-bank u l-banek informawhom li għadhom ma jafu xejn.

Jista' jkollna spjegazzjoni fuq din ir-reinstallation charge li minn Lm10 telgħet għal Lm60?

X'jiġri jekk xi ħadd - m'iniex qed ngħid għal min jiġi jaqa' u jqum mill-kontijiet qisu għandu xi dritt divin li ma jħallasx kontijiet – li jaqa' taħt il-poverty line jinqatagħlu d-dawl?

Għalxejn nagħmluhom il-pjani nazzjonali ta' azzjoni dwar il-faqar u l-esklużjoni soċjali?

Safejn naf jien, dawn il-pjani huma indikaturi biex nifhmu aħjar kif se nindirizzaw aħjar il-problemi ta' dawn in-nies.

Jiena m'iniex qed ngħid li min qed juża s-servizzi ma jħallas xejn imma qed ngħid li min qiegħed f'dire straits bħal nies li huma bla xogħol, irridu nagħtuhom ċertu konsiderazzjoni.

Għandna 50% ta' dawk li ma jaħdmux li jgħixu fil-faqar u dan jirriżulta mill-household budgetary survey.

Kif tista' tittrattahom bħal dak li jiġi jiġi jaqa' u jqum mill-kont tad-dawl u l-ilma?

Il-ġimgħa li għaddiet, il-ministru qal hawnhekk li naqtgħulhom mir-relief.

(Interruzzjonijiet) Jien hekk smajtek tgħid għax staqsejtek jiena u l- Onor. Mizzi, jekk niftakar sewwa.

Ovvjament wieħed jista' jmur jagħmel standing order mal-bank imma lill-bank trid tħallsu lura.

Issa jista' l- ministru jgħidli min qiegħed fuq ir-relief, kif jista' jagħmel standing order?

Dawn l-affarijiet lanqas jiena għadni ma fhimthom, aħseb u ara n- nies tat-triq!

Min jgħix bl-għajnuna soċjali, qed jgħix from hand to mouth u jkunu qed jistennew iċ-cheque bil-ħniena u hemm familji llum li tant huma batuti li diġa` jkunu ddejnu nofs il-valur taċ-cheque ma' tal-grocer.

Għaldaqstant nippretendi li fl-għeluq tad-dibattitu l-ministru jittratta f'aktar dettall u jitfa' aktar dawl fuq kif se jittratta s-sitwazzjoni ta' min, mhux b'mod kapriċċjuż imma għax verament ma jistax, m'huwiex qiegħed iħallas dawn il-kontijiet fil-pront.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, se nipprova nagħmel l-impossibbli u fi 13- il minuta nirrispondi madwar mitejn domanda.

Se nibda billi ngħid li mhux veru li żdiedet ir-reconnection fee fil-water services corporation.

Ir-regolamenti għadhom l-istess mill-bidu tas-snin tmenin u ma żidna assolutament xejn.

L-interessi ta' 8% ġew imposti fil-bidu tas-snin tmenin - jiġifieri lanqas għamilhom gvern Nazzjonalista imma gvern Laburista - u issa qegħdin napplikaw il-liġi li hemm.

L-Onor.

Coleiro staqsiet dwar kif jista' jkun li xi ħadd li qiegħed fuq ir-relief iħallas l-arretrati.

Nifhem u nagħder pero` rridu nifhmu wkoll li bl-appelli li kellna llum mill-Onor.

Silvio Parnis u mill-Onor.

Coleiro dwar min ma jistax iħallas fosthom min hu fuq ir-relief, min hu fuq il-minimum wage, min mhux qed jaqla' biżżejjed, min hu separat, min għandu hotel, min għandu ħanut u min għandu l-industrija, allura ma nafx min jibqa' jiena ħlief probabbilment il-65 deputat li hawn hawnhekk, dawk li huma huma happily married u rġiel ta' mezza eta' li jispiċċaw iħallsu għal kulħadd.

Din hija l-mentalita` li ħierġa u l-policy proposals li ħerġin min-naħa l-oħra!

Pero' ħalli nkunu ftit serji u nibda billi nirrispondi dak li qal l-Onor.

Farrugia.

L-Onor.

Farrugia qalilna biex ma nagħtux kas ta' dak li jgħidu r- riċerkaturi u n-nies tekniċi għax hu jemmen li s-second-class water m'huwiex tajjeb għall-bdiewa.

Allura issa noqogħdu fuq l-Onor.

Farrugia u lill-bdiewa nagħtuhom first-class water bil-Lm1.10c kull metru kubu biex isaqqu!

L-Onor.

Coleiro staqsiet dwar jekk sarux impact assessments fuq min għandu dħul baxx u kif se jaffettwahom il-ħlas lura ta' dak li kkonsmaw.

Bir- rispett kollu, jiena nifhem is-sitwazzjonijiet diffiċli pero` issa rridu nifhmu wkoll x'inhu jiġri fis-soċjeta` Maltija.

Min huwa ċċertifikat mill- ministeru tal-politika soċjali bħala social case - u għandna 'il fuq minn 13,000 social case - ma jħallasx tal-meter u għandu rata mnaqqsa ta' konsum ta' ilma u dawl u l-ilma huwa ssussidjat b'50% mill-gvern.

Issa fil- ħajja ta' kuljum, kulħadd jagħmel id-deċiżjonijiet.

Jiena ma naċċettax illi l-ftit li għandu jitħallas - u nassigurakom li huwa ftit – ma jitħallasx.

Dawn huma kontijiet li għal min hu bil-għaqal m'għandhomx jaqbżu l-Lm25 fis-sena.

Issa min minn dawn it-tip ta' nies ma jistax iħallas Lm25 fis-sena ifisser li jkunu għamlu deċiżjonijiet ħżiena dwar kif jonfqu l-flus.

Jekk irridu nieħdu d-deċiżjoni li l-ilma u d-dawl nagħmluh b'xejn neħduha, pero` mbagħad irridu nżidu t-taxxi because we cannot square the circle.

Minn x'imkien il-flus iridu jiġu għax il-flus qed jintnefqu fil-pagi, fil-produzzjoni u fit-tqassim ta' l-ilma.

Nipprova nirrispondi wkoll diversi punti li qajmu l-Onor.

Mizzi u l-Onor.

Buhagiar.

L-Onor.

Mizzi qalilna li naqqasna l-produzzjoni minkejja li l- ispejjeż baqgħu jiżdiedu.

Hija ħaġa ovvja li naqqasna l-produzzjoni!

Jiena għidt li naqqasna t-telf ta' l-ilma b' 200% imma għadna 'l bogħod u rridu nnaqqsuh b'nofs ieħor għax ma lħaqniex il-livelli li rridu nilħqu.

L- Onor. Mizzi stagħġeb ukoll li ċ-CEO ma ġeddidx il-kuntratti tal-managers u qal li din turi ineffiċjenza!

Jien ngħidlu li din hija l-effiċjenza għaliex id-diffikulta` tal-Maltin, b'mod speċjali ta' dawk li jaħdmu mal- gvern, hija li jsibuha diffiċli li jaffrontaw lil dak li jkun u jgħidlu li ma jkunx tajjeb għal ċertu xogħol.

Allaħares inġeddu l-kuntratt ta' kulmin għandna fil-management!

Hawnhekk nixtieq nagħmel rimarka.

Iċ-chairmen li jiena ma naqbilx magħhom, huma jmorru u mhux jien għax jien niġi elett u huma jridu jimxu mal-policies tiegħi.

Issa min ma jaqbilx mal-policies tiegħi m'huwiex postu miegħi u lest li nneħħih minkejja l-kritika li ssirli!

Pero` management tajjeb jirrikjedi li tkun kapaċi taffronta lin- nies!

L-Onor.

Mizzi qal li ma jemminx li dawk l-affarijiet kollha li saru fis- sena 2000 spiċċaw kollha u talab li jsiru testijiet indipendenti.

L- ewwelnett irrid ngħidlu li mhux veru saru 40 test biss imma saru iktar minn 4,000 test.

Dawk l-40 test li semma hu bgħatnihom f'laboratorji indipendenti barra biex jiċċekkjaw dawk l-4000 u r-riżultati tawhomlna l- laboratorji indipendenti.

Jiena m'għandi l-ebda problema li l-Onor.

Mizzi. jinnomina espert tiegħu, nagħtuh aċċess għal kollox, inħallsulu biex jibgħathom fejn irid u jittestjahom.

J'Alla jsib li għandna ħażin biex nagħmlu improvement għax dak huwa l-iskop!

Imma almenu l-iskop huwa tajjeb.

Qalilna wkoll li l-accounts ma nippreżentawhomx b'mod professjonali.

Billi naħseb li din ma ġietx mill-Onor.

Mizzi imma minn xi ħaddieħor, nixtieq li l-Onor.

Mizzi jgħid lil min qallu li dawn l-accounts huma ċertifikati minn Ernst and Young u minkejja li llum ma tista' taħlef fuq ħadd għax nafu x'ġara l-Amerika fuq kumpanniji differenti, s'issa Ernst and Young hija an accounting firm rinomata madwar id-dinja kollha, jiċċertifikawha u jiena kuntent li almenu għandi ditta professjonali ta' awdituri li jiċċertifikaw u ma jikkwalifikawhomx kif ġieli kkwalifikawhom fi żmien il-gvern Laburista.

L-Onor.

Mizzi jiftakar li kienu ġew kwalifikati!

Jiena kuntent li nista' noqgħod fuq ditta rinomata internazzjonali.

Mr Speaker, hemm diversi affarijiet oħra li xtaqt nirrispondi imma mhux se jkolli l-ħin għax baqagħli biss sitt minuti.

Xtaqt nirrispondi xi żewġ affarijiet li qal l-Onor.

Buhagiar u rrid ngħid li apprezzajt id-diskors tiegħu.

Jien naqbel perfettament ma' dak li qal l-Onor.

Buhagiar dwar l- over exploitation ta' l-aquifer.

Sabiex inkun fair ma' l-Onor.

Buhagiar, huwa qal li ma kellux il-ħin jisma' d-diskors tiegħi u allura ma jafx li fl-introduzzjoni tiegħi jiena għidt li llum ir-responsabilita` biex niżguraw li ma jkunx hemm estrazzjoni illegali ta' l-ilma hija tal-Malta resources authority.

Fil-fatt il-water services corporation ilha tagħfas fuq l-MRA li ma jistax ikun nibqgħu bis-sitwazzjoni tal-boreholes illegali għaliex din qed tkisser l-aquifer ta' Malta aktar milli hu u ma jistax ikun li ma jitteħdux passi kontra dawn in-nies, huma min huma.

Qalilna wkoll li naqqasna l-attendance mal-pumping stations.

Dan għamilnieh għal raġuni waħda; illum jeżistu mezzi elettroniċi biex tagħmel monitoring u ma naħsibx li fid-dinja għad baqa' pajjiżi li jimpjegaw ħamsa jew sitta min-nies biex joqogħdu mal-pompi.

Dan huwa ġenn li assolutament ma nistgħux inkomplu għaddejjin bih!

Semma wkoll diversi affarijiet rigward l-impjanti tal-Mellieħa u t'Għawdex.

Fil-fatt jiena semmejthom fid- diskors tiegħi u tajt dettalji sħaħ dwar fejn wasalna fit-tendering.

Irrid nirrimarka xi ħaġa fuq it-tenders fejn daħal il-protokoll Taljan.

Aħna mxejna mar-regoli Taljani u tajna t-tender, kif konna obbligati li nagħmlu, lill-ambaxxata Taljana.

L-ambaxxata Taljana ħadet ir-responsabilita` li tippubblikaha l-Italja - għax kienet ristretta għall-Italja - u nafu li dawn bagħtu xi e-mails lil diversi nies.

Sabiex inkun fair, irrid ngħid li jiena ma nafx jekk ippubblikawx din it-tender jew le fil-gazzetta tal-gvern tagħhom pero` r-responsabilita` ta' kif jittrattawha ma kenitx tagħna imma kienet tagħhom.

Il-water services corporation ma kellha l-ebda kontroll dwar kif titqassam jew tiġi ppubblikata t-tender.

Mr Speaker, irrid nammetti li għandna problema fl-impjant ta' Wied Għammieq.

Qegħdin lura f'dan il-proġett għaliex prinċiparjament għadna ma ħadniex il-funds ta' Lm25 miljun li għandna bżonn biex nibnuh.

Sar suġġeriment biex jinbnew żewġ impjanti.

Dan ġie studjat iżda ż-żewġ impjanti jridu bilfors isiru ħdejn il-baħar għar-raġuni li jekk ikollok breakdown, dan titfgħu l-baħar għax ma tistax tħallih jinġema' u l-istudji finanzjarji juru li żewġ impjanti jinvolvu capital cost akbar u għalkemm forsi wieħed jista' jgħid li dan huwa a one-time cost, l-operating cost ta' dawn iż-żewġ impjanti jkun ħafna akbar minn dak ta' impjant wieħed.

Irrid ngħid ukoll li nqalgħu diffikultajiet dwar kif se nqassmu s-second- class water.

Kif għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi, biex nittrattaw id- drenaġġ u narmuh fil-baħar, se jiġina 17ċ kull metru kubu u biex nittrattawh u nagħmluh second-class water, irridu nerġgħu ngħadduh mir- reverse osmosis u nżidu 44ċ miegħu u mbagħad inqassmuh.

Jiġifieri dan is- second-class water se jiġi jiswa madwar 60ċ kull metru kubu.

Jekk nimxu mat-teorija ta' l-Onor.

Farrugia, dan l-ilma lanqas huwa tajjeb għat- tisqija ta' l-għelieqi u allura nistgħu ma nittrattawh xejn u narmuh il- baħar b'konsegwenza li nkunu qed narmu Lm2 miljuni fis-sena!

Dik hija t- teorija ta' l-Onor.

Farrugia!

Xtaqt nagħmel biss rimarka waħda li m'għamiltx fil-bidu.

Jiena sinċerament nemmen li din il-korporazzjoni hija eżempju ta' kif il-gvern u l- korporazzjonijiet jew l-awtoritajiet tiegħu għandhom jimxu mil-lat finanzjarju.

Fuq medda ta' snin din il-korporazzjoni rnexxielha tnaqqas is- sovvenzjoni tal-gvern b'50%, ma għollietx it-tariffi ta' l-ilma, ħlief fi żmien gvern Laburista, ikkontrollat l-ispejjeż tagħha u qed tagħti servizz eċċellenti.

L-ironija toħroġ meta tisma' lill-Onor.

Mizzi jgħid li llum l-ilma tax-xorb sar taxxa.

Jien ngħid li llum l-ilma tax-xorb huwa għażla u ta' min ifakkar li taħt gvern Laburista konna nġibu l-ilma bit-tankers mentri llum għandna l-ilma bil-ħela li qed jiġi ttrattat b'cheap cost u l-ironija hi tisma' nies ta' partit li ma kienx kapaċi jipproduċi ilma biżżejjed biex almenu ninħaslu bih, jgħidu li llum huwa lussu li tixrob l- ilma tal-flixkun.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 2004-2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.20 p.m.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 2004-2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ninforma lill-Kamra li għan-naħa tal- gvern se jiġu paired l-Onor.

Robert Arrigo, l-Onor.

Joe Cassar, l-Onor.

John Dalli, l-Onor.

Helen D'Amato u l-Onor.

Louis Deguara.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Carmelo Abela, l-Onor.

Leo Brincat, l-Onor.

Joe Debono Grech, l- Onor. Charles Mangion u l-Onor.

Alfred Sant.

VOTAZZJONI NRU.

59 FAVUR: 29

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius David |Galea Mario | |Agius Francis |Gatt Austin | |Asciak Michael |Gonzi Lawrence | |Azzopardi |Gonzi Michael | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |de Marco Mario |Puli Clyde | |Debono Giovanna |Pullicino George| |Falzon Joseph |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Fenech Antonio |Vassallo Edwin | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Ċensu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Franco | |

KONTRA: 21

L-Onor. | | | |Abela Joseph |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Mizzi Joe | |Buhagiar Charles |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Caruana Justyne |Sammut Joseph | |Chircop Karl |Vassallo Adrian | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Estimi ġew approvati.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru, Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis, 18 ta' Novembru 2004, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' sfiduċja fil-Gvern.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Medjazzjoni – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali – Kumitat Permanenti.

Mr Speaker, infakkar il-Kamra li skond ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra il-ħin tal-mistoqsijiet tas-seduta ta' għada ma jitteħidx.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, f'dan l-Aġġornament nixtieq nirreferi għal tliet issues partikolari li fihom jissemmew il-pulizija.

Ftit tal- ġranet ilu fil-Mosta seħħ att vandalu fuq il-knisja tal-Mosta.

Qed issir drawwa li grupp ta' żgħażagħ jinġabru taħt il-portiku u frekwentement qed jinstabu siringi kemm fil-portiku tal-knisja tal-Mosta u kif ukoll f'bibien oħra ta' l-istess bini.

Ftit ġranet ilu ġiet imkissra wkoll l-irħama tal- bieb tal-ġenb tal-knisja.

Ftit tas-snin ilu xi ħadd kien għamel att vandalu fuq tempju neolitiku.

Forsi l-ksur ta' rħama matul il-lejl fil-knisja tal-Mosta m'hijiex se tqajjem allarm u ma tistax tixxebbah ma' dak li kien sar fuq tempju neolitiku pero' naħseb li wasal iż-żmien li minħabba dan il-vandaliżmu li qed isir tittieħed deċiżjoni li l-portiku tal-knisja tal-Mosta jibda jingħalaq b'kanċell, għalkemm forsi ħadd ma kien jaħseb li għad irridu naslu għal deċiżjoni bħal din.

Issib min jgħid li jmisshom isiru cameras ta' sorveljanza.

Allura dan il- pajjiż se nimlewh bil-cameras ta' sorveljanza?

U min irid joqgħod ma' dawn il-cameras?

Mr Speaker, irrid infakkar li ftit 'il bogħod mill-knisja hemm l-għassa tal-pulizija u madwar il-pjazza tal-Mosta - ftit tal-ġimgħat ilu għamilt Aġġornament fuq dan pero' naħseb li min jitkellem f'Aġġornament ikun qed jitkellem għall-fini ta' storja għaliex ftit li xejn tittieħed azzjoni dwar dak li jkun ingħad - hemm postijiet li jafu bihom il-pulizija u ilhom jeżistu fejn wieħed faċilment jsib anke siringi.

Illum ma taħsad lil ħadd meta tgħid li fit-tali post, fit-tali ġnien jew fit-tali kamra ftit 'il bogħod mill-għassa nstabu s-siringi.

Anzi qisek tistagħġeb jekk ma ssibx u mhux jekk issib!

Qed nipprova nagħmel ħilti biex inkun pożittiv imma ma naħsibx li se jirnexxili.

Jien stess kont avżajt lill-pulizija dwar dan it-tip ta' atteġġjament li ftit li xejn huwa pożittiv u naħseb li jkun tajjeb li wieħed jara kif se jikkoreġih.

Mr Speaker, dawn iż-żgħażagħ għandhom il-ġenituri tagħhom, jiġifieri minn x'imkien jiġu u jirritornaw lura x'imkien.

Illum qed nisimgħu ħafna x'inhu jiġri fost iż-żgħażagħ fejn qiegħda tinbet il-kultura tal-gangs u numru ta' żgħażagħ jifformaw il-gruppi tagħhom.

Dawn ikunu jappartjenu għal xi tip ta' kultura jew għal oħra, għal xi post jew ieħor, għal parti minn komunita' jew għal oħra u għal xi kantuniera ta' lokalita' kontra kantuniera ta' lokalita' oħra.

F'Paceville qegħdin naraw ukoll gangs ta' żgħażagħ armati.

Jiena kemm-il darba tkellimt fuq dawn l-affarijiet waqt l-Aġġornament u dejjem irriferejt għalih bħala d-deficit morali ta' dan il-pajjiż.

Ħafna drabi l- gazzetti u l-pubbliku in ġenerali jħobbu jsemmu d-deficit fiskali ta' dan il-pajjiż, imma f'pajjiżna għandna wkoll id-deficit morali.

Donnu li ż- żgħażagħ qed jittieħdu mill-kultura Amerikana fejn il-gangs taż-żgħażagħ huma parti mill-kultura ta' dak il-pajjiż daqskemm f'Malta l-festi huma parti mill-kultura tagħna u qegħdin jiġu mgħallmin mill-industrija tal- films u mis-self ta' DVD's dwar il-kriminalita'.

Naħseb li qegħdin nieħdu użanzi li xejn m'huma sbieħ.

Meta tisma' fl-aħbarijiet li l-kriminalita' moderna qed issir fejn il-pulizija qegħdin ikunu f'minoranza kontra gangs armati ma tantx jawgura tajjeb.

Jiena nifhem li l-ministru kien attent biex ma jallarmax u jara li jkun hemm impożizzjoni ta' police state f'Paceville u allura nappella biex noqogħdu attenti biex mhux wara li rranġajna u sebbaħna Paceville mil-lat infrastrutturali, naraw il-qerda ta' din l-industrija ta' divertiment minħabba l-kriminalita' li tista' tkun qed tinbet f'dawn l-inħawi.

Ma neħux pjaċir nara l-pulizija f'minoranza kontra dawn il-gangs u ma neħux pjaċir nara bullying mhux min-naħa tal- pulizija fir-rigward ta' dawn iż-żgħażagħ, imma min-naħa ta' dawn iż- żgħażagħ fil-konfront tal-pulizija u ta' l-awtoritajiet.

Ma jinżillix meta nara pulizija li qiegħed jagħmel xogħlu u jipprova jieħu r-raġun bil- kwiet u bil-kalma kważi ma jista' jagħmel xejn kontra min ikun qed jagħmel bullying miegħu!

Forsi jkun hawn min jistaqsini ma' liema naħa qiegħed f'dan il-kontest, jekk hux man-naħa tal-pulizija jew ma-naħa taż-żgħażagħ?

F'dan il-każ li qed insemmi qiegħed fuq in-naħa tal-pulzija għax żgur li ma rridx nara pulizija jiġi mżeblaħ quddiem pjazza nies jipprova jieħu r- raġuni, speċjalment jekk dak il-ħin ikun waħdu mingħajr il-protezzjoni ta' sħabu.

Dan huwa d-deficit morali li qed jinbet f'pajjiżna u ma nixtieqx li nibqgħu naraw dawn l-affarijiet.

Bħala persuna politika li tagħmel parti minn dan il-gvern inħossni responsabbli li nitkellem dwaru għax għada pitgħada dan se jwassal ukoll għal deficit finanzjarju.

U hawnhekk nixtieq nitkellem għal min għandu xi attivita' kummerċjali f'dawn l-inħawi.

Jiena nifhem li huwa diffiċli li taqta' l-kriminalita' għaliex xi tip ta' kriminalita' bilfors se jkun hemm pero' għada pitgħada nistgħu nkunu qegħdin inkissru u nherru industrija li għamlet ħilitha biex tiffjorixxi.

L-industrija tad-divertiment m'hijiex xi industirja safja u bajda bħall- ħamiem, pero' hija industrija li b'xi mod jew ieħor qiegħda hemm.

Allura għandna nirranġaw fejn hemm il-ħażin u jekk hemm bżonn nagħmlu l- enforcement, nagħmluh.

Pero' nixtieq nara pulizija iżjed sodi, li kapaċi jagħmlu xogħolhom mingħajr ma jipprovaw iwaqqgħu l-ħtija fuq ħaddieħor.

Mr Speaker, jeżistu lokalitajiet - biex ma nsemmix postijiet - fejn is- sindku jew is-segretarju tal-kunsill lokali jaslu biex jitolbu l- protezzjoni tal-pulizija għal dik il-ġurnata meta jintrama l-monti fil- lokalita' tagħhom biex jipprovaw iżommu l-ordni.

Fil-fatt qed jirnexxielna ndaħħlu l-ordni u bil-kollaborazzjoni tal-kunsilli lokali qed jirnexxielna nneħħu l-liġi tal-ġungla mis-swieq tagħna.

Lil min irid jgħix bil-liġi tal- ġungla fis-swieq li jkollna armati madwar Malta ngħidlu li mhux se jirnexxilu, pero' rridu pulizija bis-sinsla għax għandna bżonn min hu kapaċi jerfa' r-responsabilita' għall-paga li qed jieħu u l-uniformi li qed jilbes.

Għaliex m'għandux ikollna pulizija li jkunu kapaċi jmorru fuq xi ħadd li mhux suppost ikun rama f'dak il-monti u jgħidlu biex iżarma?

Hemm bżonn li l-pulizija li jkunu qegħdin fl-għassa jimportahom minn dak li jkun qed jiġri madwarhom.

Jiddispjaċini li qed nitkellem b'dan il-mod, imma jien nitkellem biex xi ħaġa li tkun ħażina naraha tajba.

Meta nkun Paceville u nara żagħżugħ jeħodha ma' pulizija u jżebilħu - jien imdorri nħares lejn il-pulizija b'rispett – inkun nixtieq narah meħud l-għassa immedjatament ħalli jkun jaf x'jiġifieri, għax issa qegħdin nispiċċaw bla dixxiplina fid-dar, bla dixxiplina fit-toroq u l-unika dixxiplina li qed niġu mgħallma hija dik li naraw fil-films, jiġifieri l-kriminalita' organizzata.

Is-serq dalwaqt jibda jkun ippjanat fuq dak li naraw fil- films, kif ġara ftit ilu waqt hold-up.

U jien ngħid li għada iktar mil-lum dawn l-affarijiet se jiżdiedu.

Fil-fatt bħalissa wieħed mill-aħjar negozji li sejjer tajjeb huwa s-self tad-DVD's – ma nafx għaliex - u qiegħed jiffjorixxi.

Donnu kulħadd maqful ġewwa jara l-films u jitgħallem mill- films li jara.

Mr Speaker, għaldaqstant nagħmel kuraġġ lill-forza ta' l- ordni biex jagħmlu ħilithom u għandna naraw x'għandu bżonn isir ħalli nagħmlu emendi li permezz tagħhom inkunu nistgħu niġġieldu l-kriminalita' għax inkella f'dan il-pajjiż se nispiċċaw ikollna uniformi li tkun naïve għal dak li jkun qed jiġri madwarha.

Jien ma rridx li jkollna pulizija li jħares fuq in-naħa tal-lemin jekk fuq ix-xellug tkun għaddejja xi ħaġa ħażina biex donnu ma jkun ra xejn.

Kemm-il darba għidt li f'dan il-pajjiż ma rridx nara din it-tip ta' marda soċjali u ta' indifferenza lejn ir- responsabbilta' li wieħed ikun imħallas għaliha.

Għal min jimportah minn dawn l-affarijiet qed nagħmel dan l-Aġġornament għax dan huwa l-post minn fejn il-politiku jista' jitkellem u huwa l-mezz li tani l-poplu tani biex jekk xi ħaġa ma tkunx tajba nipprova nara li nagħmilha tajba.

Mr Speaker, se ngħaddi issa biex nitkellem fuq suġġett kompletament differenti li jirrigwarda l-ħinijiet tan-negozji.

Kulħadd jistenna li ż- żmien ta' Diċembru jkun żmien ta' festi u ma rrid inħarbat xejn minn dak li huwa tajjeb, qaddis u sabiħ, imma bir-responsabbilta' tiegħi ta' segretarju parlamentari għall-attivita' kummerċjali bilfors ikolli nħares lejn dak li jkun qed jiġri fis-settur kummerċjali sabiex inkun ċert li jkollna Milied tajjeb, pero' fl-istess ħin ikun qiegħed isir il-bejgħ ukoll.

Jien irrid nara żieda fil-konsum, pero' jimportani ħafna mill-effett tal- konsumiżmu fuq livell soċjali u nispera li s-sena d-dieħla nibdew ħidma fejn inħarsu lejn l-imġieba tal-konsumatur u naraw kif qed jonfoq, fejn qed jonfoq u nkomplu nintensifikaw dak it-tip ta' djalogu ħalli għajnejna jkunu miftuħin fuq xi jkun qed jiġri madwarna għax irridu nkunu responsabbli moralment f'dak ir-rigward ukoll.

Kif għidna fi stqarrija għall-istampa fil-ġranet li għaddew, f'Diċembru jista' jsir il-ftuħ tan-negozji kollha, kuljum, inkluż fil-Ħdud u l-festi pubbliċi sa l-10.00 p.m. In-negozji bħalissa jkunu fl-aħjar tagħhom u jkunu qed jistennew li jkollhom Milied b'negozju tajjeb.

Irrid ngħid ukoll li nispera li ħadd ma jonfoq aktar milli jiflaħ u ma jkollniex Milied fejn il-konsumiżmu jkun valur fih innifsu.

Irridu niċċelebraw il-Milied għal dak li hu, għalkemm ovvjament ix- xiri u l-bejgħ se jkun għaddej ukoll.

Sabiex il-konsumatur ikun jista' jinqeda, il-liġi tagħtih l-opportunita' li jista' jmur f'ħanut u jsibu miftuħ is-Sibt tard filgħaxija u l-Ħadd il-ġurnata kollha.

Jiġifieri mill- 1 ta' Diċembru sat-8 ta' Jannar in-negozji jistgħu jibqgħu miftuħin sa l- 10.00 p.m. għall-Christmas shopping.

Filwaqt li nifhem li l-kompetizzjoni qiegħda dejjem tiżdied u tiħrax, nixtieq niġbed l-attenzjoni li kien hemm numru żgħir ta' sidien ta' showrooms ta' l-għamara li pprovaw jagħmlu kulma setgħu biex f'dan ix-xahar ta' Novembru u ftit minn Ottubru jisirqu ftit mill-bejgħ ta' nhar ta' Ħadd meta sħabhom ikunu magħluqa.

Mill-uffiċċju tiegħi ħadna r-responsabbilta' biex lil dawk li avżaw permezz tar-reklami li se jkunu miftuħa l-Ħadd ngħidulhom li jekk jiftħu jkunu qed jiksru l- liġi.

Jekk jiena nara reklam f'gazzetta li xi ħadd qed iħallas il-flus biex javża li se jikser liġi li taqa' taħt ir-responsabilita' tal-ministeru tiegħi, ma nistax nagħlaq għajnejja qisni ma rajt xejn.

U allura ħadna r- responsabbilta' - naf li meta nagħmlu dawn l-affarijiet ma tantx nintgħoġbu imma kif għidt l-ewwel m'aħniex nitkellmu għall-gallarija - li nibagħtu ittra ffirmata minni fejn avżajna lil dak li jkun li qed imur kontra l- liġi.

Issa hija affari tal-pulizija li jagħmlu xogħolhom u jieħdu azzjoni kontra dawk li qed jagħmlu dawn ir-reklami.

Ma nkunux daqshekk naïve li ngħidu li hija exhibition u xorta jibqa' jsir il-bejgħ.

Nafu li bejn exhibition u bejgħ hemm linja rqiqa ferm li ma tarahiex b'għajnejk.

Dan ħadd ma jmur jixtri sett għamara u jieħdu miegħu dak il-ħin, qisu qed jixtri xi kaboċċa!

Kien hemm min għamel reklami fil-gazzetti biex jgħid li qed jistieden lin-nies b'invit u vvintaw kif jagħmlu fill in the blanks biex ir-reklam ikun invit personali.

Jien togħġobni r-riċerka u l- innovazzjoni imma jekk se nispiċċaw il-Ħadd u t-Tnejn l-istess, allura se nherru wkoll it-tessut soċjali.

Min jaf kemm irrabjaw nies u min jaf kemm marru nies għand ministri oħrajn biex jgħidulhom li jiena m'iniex se nħallihom jiftħu l-Ħadd!

Aħna konna emendajna l-liġi biex ċerti ħwienet li jbigħu prodotti essenzjali jkunu jistgħu jiftħu nhar ta' Ħadd u hemm ħwienet li nħalluhom jiftħu 24 siegħa, jekk iridu huma.

Pero' bħala gvern responsabbli ħadna ħsieb li nħallu d-differenza bejn il-Ħadd u t-Tnejn.

U min jipprova jiftaħ il-Ħadd mhux għax qisu jrid jisraqha għax jaf li ħaddieħor miftuħ?

Kieku kulħadd jibda jiftaħ il-Ħadd, kieku l-ġurnata tal- Ħadd ma jkunx fiha sugu għaliex tiġi ġurnata bħall-oħrajn!

Issa forsi hawn min qed jifhimni ħażin, pero' affari tiegħu.

Kien hawn nies bravi li riedu jiftħu nhar ta' Ħadd u llum b'xi mod jew ieħor qed jiftħu pero' dan qed jagħmluh a skapitu tal-ħaddiema tagħhom għax dak li huwa tagħhom baqa' tagħhom u ta' ħaddieħor sar tagħhom ukoll.

Jien qed nitlob li ssir ċertu attenzjoni għaliex nemmen li fil-pjan ta' ħidma tiegħi jrid ikun hemm l- etika u nżommu ċerti valuri u prinċipji.

M'għandniex inkissru dak kollu li ilna naħdmu għalih għal żmien twil bħala poplu u bħala pajjiż.

Jien ma naqbilx li fis-settur tal-kummerċ jkun hemm ċertu liberalizzazzjoni fejn kollox ikun passabbli u permessibbli.

Jien nistqarr x'inhu t-twemmin tiegħi.

Fil-pjan tal-ħidma li ppubblikajt insibu artiklu dwar il-ħtieġa tal-valur u l-etika bħala l-qofol tas-suċċess ekonomiku ta' pajjiżna.

In- negozju li jrid jiffjorixxi u jimxi 'l quddiem irid iħares lejn ċerti valuri morali, fejn wieħed jagħżel dak li hu tajjeb u jwarrab dak li hu ħażin u mhux kollox ikun permessibbli.

In-negozjant ma jistax jagħmel in- nies skjavi tiegħu biex ibigħilhom ħalli n-negozju tiegħu imur 'il quddiem u jipprova jara kif jagħmel biex ibigħ akkost li jkisser it-tessut soċjali.

Jien ma naqbilx ma' dak it-tip ta' negozju u ma rridx inkun segretarju parlamentari tas-settur kummerċjali ta' dak it-tip ta' negozju, la ta' min qiegħed fl-ekonomija s-sewda u allura jikkompeti inġustament ma' min qiegħed fis-sewwa u lanqas ta' min qiegħed organizzat fis-sewwa imma jipprova jagħmel ħiltu biex iġib il-flus akkost ta' kollox u donnu jkun bla limitu.

Bħalma nixtieq li jkollna pulizija bis-sinsla li jagħmlu enforcement serju, daqstant ieħor irrid nara negozju bis-sinsla, inkella dan il-pajjiż se nirrovinawh għax ikun pajjiż fejn in-negozju jkun ifisser sfruttament.

Jien qed naħdem biex kemm jista' jkun fis-settur li m'huwiex imprenditorjali u li m'għandu xejn x'jaqsam mal-kummerċ nipprovaw innaqqsu l-preġudizzju li hemm kontra min qiegħed fil-kummerċ għax inbatu minn dan il-preġudizzju.

Min mhux qiegħed fin-negozju ma jafx x'jiġifieri li tkun preġudikat u qatt ma tista' tilħaq lil ħaddieħor li huwa professjonist għax tajjeb kemm inti tajjeb donnok qiegħed dejjem żewġ skali inqas minnu.

Pero' minn hawn nagħmel sejħa lis-settur imprenditorjali - min għadu mqajjem dan il-ħin u għal min jimportah jisma' u nitlob skuża lill- ġurnalisti li qed jipprovaw jifhmu dak li qed ngħid għax forsi bħalissa qegħdin jgħoddu kull minuta biex ifittxu jmorru 'l hemm - biex ma jisfruttax lil min imur għandhom għaliex huwa importanti li nieħdu ħsieb dan il-pajjiż li ilna nibnuh ftit ftit u ma nkissruhx sempliċement għax irridu nagħmlu l-qligħ.

Jiena nemmen li l-persuni fin-negozju li jemmnu fil-valuri tajba u fl-etika ta' x'jista' u ma jistax isir ikunu nies li qegħdin jibnu negozju, jaħdmu għall-għajxien tal-familja tagħhom u jkunu ta' għajnuna għal dan l-istess pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, il- Ħamis, 18 ta' Novembru 2004 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9:50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ISLA - DOCKYARD TERRACE - DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid x'passi ħa d-dipartiment tad-drenaġġ biex isolvi l-problema ta' drenaġġ li hemm quddiem Block C, Dockyard Terrace, Isla?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-problema hija fil-connection privata tal-flats, għalhekk il-ħsara trid tissewwa mis-sid.

GĦAJNUNA SOĊJALI - SERVIZZ TA' CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li persuna anzjana mill-Isla - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - tibbenefika mis-servizz tal- care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li minkejja li ma jirriżultax li l-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant għamlet talba biex tibbenefika mill-inizjattiva tal-care and repair, l-awtorita' tad-djar ser tivverifika jekk din il-persuna tistax tibbenefika minn din l-inizjattiva.

ISLA - DOCKYARD TERRACE - DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid x'passi ħa d-dipartiment tas- saħħa rigward il-problema ta' drenaġġ li hemm quddiem Block C, Dockyard Terrace, Isla?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-dipartiment tas-saħħa pubblika ħareġ ir-reminders neċessarji fl-1 ta' April u fis-16 ta' Lulju 2004 lill- kummissarju ta' l-artijiet, bħala s-sid responsabbli, u kopji lid-direttur housing construction & maintenance, biex isiru t-testijiet u l- investigazzjonijiet neċessarji sabiex tiġi solvuta din il-problema.

Informat li x-xogħlijiet neċessarji saru billi tnaddfet internament is- sistema tad-drenaġġ ta' dawk il-blokki ta' appartamenti u tkabbret l- intercepting chamber tas-sistema tad-drenaġġ tagħhom biex tkun tista' tlaħħaq mal-volum tad-drenaġġ.

S'issa qatt ma reġa' kien hemm ilmenti mingħand l-inkwilini jew mill- kunsill lokali dwar dan il-każ.

PULIZIJA - BRIDGE TA' REGIONAL ROAD - SPEED LIMIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid minn meta ġie introdott l-ispeed limit fuq il-bridge ta' Regional Road kemm weħlu ċitazzjonijiet minħabba sewqan eċċessiv?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li ngħataw 309 ċitazzjoni mill- pulizija minħabba sewqan b'veloċita aktar minn dik permessa fuq il-pont ta' Regional Road minn meta din ir-restrizzjoni ġiet fis-seħħ.

IMSIDA - TRIQ JOHN BORG - ĠRIEDEN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid x'passi jista' jieħu d- dipartiment tas-saħħa f'sitwazzjoni fejn is-saħħa pubblika qed tiġi perikolata minħabba ħmieġ u ġrieden fi Triq John Borg, Imsida u l-kunsill lokali ta' l-Imsida ma ħa l-ebda passi wara li din is-sitwazzjoni ġiet rapportata għal diversi drabi?

Din it-triq qatt ma ġiet imnaddfa fl-aħħar sena.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li waqt spezzjoni li saret minn uffiċjali tad-dipartiment għas-saħħa pubblika f'10 ta' Novembru 2004 fit- triq indikata, ma ġie nnotat l-ebda ġmieħ ta' skart jew xi akkumulu ta' materjal maħmuġ ieħor li jista' jagħti fastidju jew ikun ta' ħsara għas- saħħa pubblika jew jagħti lok fejn ibejtu jew jinġemgħu ġrieden jew insetti.

Minkejja dan, ħaddiema mis-sezzjoni tal-pest control għamlu trattament intensiv ta' tqegħid ta' velenu fi Triq John Borg, Imsida fit-12 ta' Novembru 2004.

Il-problema ser tibqa' tiġi segwita regolament sakemm l-infestazzjoni tal- ġrieden tiġi kkontrollata.

SMART CARD

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-ħwienet u n- negozji li huma intitolati li jitħallsu bl-ismart card ta' l-istudenti?

Liema huma s-servizzi u l-prodotti li jistgħu jinxtraw bl-ismart card?

Għaliex qed ikun hemm dewmien biex il-pagamenti li jsiru bl-ismart card jiġu effettwati lis-sidien tal-ħwienet?

Kemm hemm negozji li huma intitolati li jitħallsu bl-ismart card?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ismart card ta' l-istudenti tista' tintuża fi ħwienet li applikaw u kienu aċċettati fis-sistema u li jbiegħu kotba, materjal edukattiv u servizzi anċillari, ħwienet tal-computers u organizazzjonijiet li jipprovdu s-servizz ta' l-internet.

Hemm ukoll ħwienet li jbiegħu materjal sportiv u oħrajn li joffru prodotti jew servizzi meħtieġa għal korsijiet partikolari, bħalma huma dak tal- hairdressing u beauty therapy.

Informat ukoll li m'hemmx lista definita ta' prodotti u servizzi li jistgħu jinxtraw minn żmien għal żmien skond il-ħteġijiet ta' l-istudenti konfermati mill-awtoritajiet edukattivi, iżda kulmin hu fis-sistema jaf x'inhuma dawk l-affarijiet u s-servizzi li ma jistax jaċċetta għalihom ħlas bil-card.

Bħala regola, il-ħlas lis-sidien tal-ħwienet isir kull tliet ġimgħat.

Ġieli kien hemm każi fejn kien hemm xi dewmien għal diversi raġunijiet, fosthom xi numru tal-kont bankarju fejn ikunu depożitati l-flus li jkun żbaljat.

Ninsab infomat li bħalissa hemm 256 negozju li jaċċettaw ħlas bl-ismart card u dawn jiżdiedu regolarment.

ŻVILUPP URBAN U TOROQ - TAXXI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti - kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu - minnu, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu minn April 2003 sal-lum?

Jista' jindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru wara li għolew?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

FAMILJA U SOLIDARJETA' SOĊJALI - TAXXI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid liema kienu t-taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti - kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu - minnha, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtha minn April 2003 sal-lum?

Tista' tindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru wara li għolew?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li ma kien hemm ebda taxxi, tariffi jew miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti mid-dipartimenti, awtoritajiet, istituzzjonijiet jew aġenziji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi mid-data indikata.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - ĦADDIEMA MSEFRIN FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jagħti lista tas-safar li sar minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar 2004 u llum?

Kemm kienet l-ispiża għal kull safra u fejn siefru?

Min kienu l-persuni li siefru?

Xi grad għandhom, jew taħt liema skala ta' salarju jaqgħu l-persuni li siefru?

Min awtorizza kull safra?

Min mar business class jew first class?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista li tipprovdi l-informazzjoni dwar safar uffiċjali li sar bejn Jannar u Ottubru 2004 minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi, id-destinazzjoni ta' dan is-safar kif ukoll l-ispiża għal kull safra.

F'dawk il-każi fejn il-kont tas-safra għadu ma ngħalaqx naturalment l- informazzjoni dwar l-ispiża ma tistax tingħata.

Ma naħsibx li hu l-każ li noqgħod nagħti l-ismijiet tal-persuni involuti f'dan is-safar.

Fil-każ tas-servizz pubbliku, ir-regolamenti dwar safar uffiċjali, inkluż dwar min għandu jawtorizza dan is-safar kif ukoll min għandu d-dritt li jsiefer business class jinsabu f'sezzjonijiet 8.5 - 8.11 tal-public service management code.

GĦAWDEX - ĦADDIEMA MSEFRIN FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tagħti lista tas-safar li sar minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha bejn Jannar 2004 sal-lum?

Min kienu l-persuni li siefru?

Xi grad għandhom, jew taħt liema skala ta' salarju jaqgħu l- persuni li siefru?

Min awtorizza kull safra?

Min mar business class jew first class?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista li tipprovdi l-informazzjoni dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati tad- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi bejn Jannar 2004 u llum, id- destinazzjoni tas-safar, kif ukoll l-ispiża għal kull safra.

F'dawk il- każi fejn il-kont tas-safra għadu ma ngħalaqx, naturalment l-informazzjoni dwar l-ispiża ma tistax tingħata.

Ma naħsibx li hu l-każ li noqgħod ngħati l-ismijiet tal-persuni involuti f'dan is-safar.

Fil-każ tas-servizz pubbliku, ir-regolamenti dwar safar uffiċjali, inkluż dwar minn għandu jawtorizza dan is-safar kif ukoll min għandu dritt li jsiefer business class, jinsabu f'sezzjonijiet 8.5 – 8.11 tal-public service management code.

SAĦĦA - ĦADDIEMA MSEFRIN FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jagħti lista ta' safar li sar minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar 2004 u llum?

Min kienu l-persuni li siefru?

Min awtorizza kull safra?

Min mar business class jew first class?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista li tipprovdi l-informazzjoni dwar safar uffiċjali tad-dipartiment u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi bejn Jannar u Ottubru 2004, id- destinazzjoni ta' dan is-safar, kif ukoll l-ispiża għal kull safra.

F'dawk il-każi fejn il-kont tas-safra għadu ma ngħalaqx, naturalment l- informazzjoni dwar l-ispiża ma tistax tingħata.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA - ĦADDIEMA MSEFRIN FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' safar li sar minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar 2004 u llum?

Kemm kienet l-ispiża għal kull safra u fejn siefru?

Min kienu l-persuni li siefru?

Xi grad għandhom, jew taħt liema skala ta' salarju jaqgħu l-persuni li siefru?

Min awtorizza kull safra?

Min mar business class jew first class?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f'xi seduta oħra.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT - ĦADDIEMA MSEFRIN FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' safar li sar minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar 2004 u llum?

Min kienu l-persuni li siefru?

Min awtorizza kull safra?

Min mar business class jew first class?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista li tipprovdi l-informazzjoni dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati tad- dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi bejn Jannar u Ottubru 2004, id-destinazzjoni ta' dan is-safar kif ukoll l-ispiża għal kull safra.

F'dawk il-każi fejn il-kont tas-safra għadu ma ngħalaqx, naturalment l-informazzjoni dwar l-ispiża ma tistax tingħata.

Ma naħsibx li hu l-każ li noqgħod nagħti l-ismijiet tal-persuni involuti f'dan is-safar.

Fil-każ tas-servizz pubbliku, ir-regolamenti dwar is-safar uffiċjali, inkluż dwar min għandu jawtorizza dan is-safar kif ukoll min għandu d-dritt li jsiefer business class jinsabu f'sezzjonijiet 8.5 – 8.11 tal-public service management code.

ŻVILUPP URBAN U TOROQ - ĦADDIEMA MSEFRIN FUQ XOGĦOL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' safar li sar minn impjegati tad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar 2004 u llum?

Min kienu l-persuni li siefru?

Min awtorizza kull safra?

Min mar business class jew first class?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Qed impoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista li tipprovdi l-informazzjoni dwar safar uffiċjali li sar minn impjegati tad- dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi bejn Jannar u Ottubru 2004, id-destinazzjoni ta' dan is-safar kif ukoll l-ispiża għal kull safra.

Fil-każ tas-servizz pubbliku, ir-regolamenti dwar is-safar uffiċjali, inkluż dwar min għandu jawtorizza dan is-safar kif ukoll min għandu d-dritt li jsiefer business class jibsabu f'sezzjonijiet 8.5 - 8.11 tal-public service management code.

ENEMALTA - KONT TAD-DAWL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 8746 u cioe' jgħid jekk minħabba l-qagħda finanzjarja li tinsab fiha pensjonanta anzjana - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - jistax jiġi verifikat il-kont tad-dawl tagħha - dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - u jekk jinstab li hu korrett il-ħlas forsi jkun jista' isir ftit ftit kull xahar?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-kont tad-dawl tal-persuna msemmija fil-mistoqsija ġie ivverifikat u nstab li hu tajjeb.

Deher għoli għax kien ikopri numru ta' ġranet kwazi d-doppju ta' dak li jkun is-soltu.

Dwar il-ħlas tal-kont, nirrakkmanda illi jintuza l-freephone number li hu fil-gazzetti.

AIR MALTA - LUKANDI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 8767 u cioe' jgħid kif se jsiru n-negozjati biex il- gvern jiddisponi mill-proprjeta' fil-qasam tal-lukandi li għandha l-Air Malta?

Kif se jiġu identifikati x-xerrejja prospettivi?

Minn min se jsiru n-negozjati għan-naħa tal-gvern, mill-MIMCOL?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 8767.

PERIT RICHARD ENGLAND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 8802 u cioe' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra dettalji dwar l-obbligi kuntrattwali li għandu l-gvern mal-Perit Richard England dwar il-proġett tat-Teatru Rjal u l-madwar?

Kemm tħallas s'issa, meta tħallas, ta' xiex tħallas u taħt liema kundizzjonijiet u meta mistennija jsiru pagamenti oħrajn lilu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

PBS - IMPJEGAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid jekk persuna - isimha qed jintbagħat separatament - sifritx fuq xogħol tal-PBS kemm ilha konnessa mal-kumpannija bħala konsulent?

Jekk iva, min ħallas, il-gvern jew il-PBS?

Jekk fl-affermattiv, kemm-il darba siefret, għalfejn siefret, fejn marret, kemm damet, ma' min ivvjaġġat u kemm nefqet f'kull okkażjoni?

Fid-dawl tat-tweġiba tal-Ministru għal mistoqsija riċenti tiegħi, dan ifisser li minn Settembru 2004 'il hawn ma siefer ħadd mill-PBS fuq xogħol tal-kumpannija?

Dwar it-tagħrif mogħti dan l-aħħar dwar safriet minn diriġenti u uffiċjali tal-PBS, jista' jagħti breakdown ta' kemm intnefaq f'biljetti ta' l-ajru, lukandi, allowances u telephone bills minn Jannar 2000 'il quddiem?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f'xi seduta oħra.