MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 294 L-Erbgħa, 20 ta' Lulju, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 294 L-Erbgħa, 20 ta' Lulju, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 20 ta' Lulju, 2005

WERREJ

MINUTI 633

INFORMAZZJONI 633

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 633

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ARMI (IT-TIELET QARI)

ARMS BILL (THIRD READING) 644

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JIĠU STABILITI IBĦRA TAS-SAJD U ĠURISDIZZJONI

MARITTIMA ESTIŻA (TIENI QARI, KUMITAT U TIELET QARI)

FISHING WATERS (DESIGNATION) AND EXTENDED MARITIME JURISDICTION

BILL (SECOND READING, COMMITTEE STAGE AND THIRD READING) 644

AĠĠORNAMENT 673

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 293 li saret fid-19 ta' Lulju,2005 ġew konfermati.

INFORMAZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Onor.

Membri li s-Sedja rċeviet rapport ta' nofs is-sena 2004 mingħand l-Awditur Ġenerali, liema rapport se nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAFAR TA' L-IMPJEGATI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm impjegati tal-gvern siefru fuq xogħol matul is-sena 2004?

F'liema pajjiż marru?

Kemm minnhom ivvjaġġaw economy-class u kemm minnhom ivvjaġġaw business-class jew club-class?

Kemm minnhom siefru għal aktar minn darba, darbtejn, tlieta, erba' darbiet u aktar?

X'allowances ħadu?

X'kienet l- ispiża totali għall-gvern?

Kemm total ta' ġranet damu msiefra?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Waqt li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella bit-tagħrif mitlub għar-rigward ta' l-uffiċċju tiegħi, ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi ħafna mit- tagħrif mitlub sa Novembru 2004 fil-każ tal-ministeru tal-finanzi ngħata fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9153.

Inħoss li l-interess li jista' jkun hemm f'tagħrif addizzjonali għall- perijodu ta' Diċembru 2004 ma jiġġustifikax ix-xogħol involut fil-ġbir tiegħu.

Biss ninsab assigurat li s-safar kollu li sar ġie awtorizzat skond il-proċeduri tal-gvern.

SAFAR TA' L-IMPJEGATI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10033 u jgħid kemm impjegati tal-gvern siefru fuq xogħol matul is-sena 2004?

F'liema pajjiż marru?

Kemm siefru għal aktar minn darba, darbtejn, tlieta, erba' darbiet u aktar?

X'allowances ħadu?

X'kienet l-ispiża totali għall-gvern?

Kemm total ta' ġranet damu msiefra?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10033.

SAFAR TA' L-IMPJEGATI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

F'liema pajjiż marru?

Kemm siefru aktar minn darba, darbtejn, tliet darbiet, erba' darbiet u aktar?

X'allowances ħadu?

X'kienet l-ispiża totali għall-gvern?

Kemm total ta' ġranet damu msiefra?

ONOR.

LETTERS OF COMFORT FAVUR IS-SEA MALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'valur ikopru l-letters of comfort li għandu l- gvern a favur is-Sea Malta, ma' banek lokali u banek barranin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress illi l-letters of comfort li għandu l-gvern favur is-Sea Malta joħorġu minn ministeru ieħor, il-mistoqsija għandha tiġi indirizzata lil tali ministeru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid għaliex ma ġewx ippubblikati l-accounts ta' l-Air Malta?

Meta se jiġu ppubblikati?

X'inhi l-pożizzjoni tal-ħaddiema ta' l-Air Malta, fosthom il-bdoti u dawk tal- Holiday Inn, kumpannija sussidjarja ta' l-Air Malta, li ħafna minnhom għandhom qalbhom maqtugħa għax mhux qed jaraw futur sabiħ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-accounts tas-sena finanzjarja ta' l-Air Malta li għalqet fl-aħħar ta' Marzu sar l-audit tagħhom, ġew approvati mill-bord tad- diretturi xi ġimgħatejn ilu u għada għandna press conference dwar ir- riżultati tagħhom.

Irrid ngħid li għad-differenza ta' ħafna audited results oħra preċedenti, il-pubblikazzjoni tar-riżultati se ssir fi żmien tliet xhur minn mindu għalqet is-sena finanzjarja.

Din m'hijiex ħaġa normali li ssir.

L-art tal-Holiday Inn se tinbiegħ lill-kumpannija bħala going concern, li jfisser li se tinbiegħ bħala kumpannija li qiegħda topera u min se jixtri l- art ikollu jixtri l-kumpannija wkoll.

Sadanittant ix-xogħol kuntrattat mal-Crowne Plaza għandu jibqa' għaddej sa Marzu tas-sena d-dieħla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħidli wkoll x'inhi l- pożizzjoni tal-bdoti ta' l-Air Malta, li ħafna minnhom qegħdin jirriżenjaw biex imorru jaħdmu ma' kumpanniji oħra minħabba l-inċertezza li hawn tirrenja?

(Interruzzjonijiet) Naħseb li l-Ministru jaf x'qed ngħid, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, assolutament ma nafx x'qed jgħid, Sur President.

Jekk xi ħadd iħoss ruħu inċert, huwa liberu li jiddeċiedi kif jagħmel il- futur tiegħu.

Il-market tal-bdoti huwa miftuħ u nassigura lill-Onor.

Interpellant li jiena personalment naf b'iktar minn tmienja jew disgħa min-nies li jixtiequ jidħlu bħala bdoti ma' l-Air Malta u m'aħniex qegħdin indaħħluhom għax m'hemmx spazju għalihom.

TRAVELLING TIME GĦALL-ĦADDIEMA TAL-GOZO CHANNEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Peress li x-xiri tal-biljetti għall-vapur tal-Gozo Channel se jiġi shifted għaċ-Ċirkewwa, bir-riżultat li t-ticket attendants u oħrajn se jibdew jirrapportaw għax-xogħol iċ-Ċirkewwa, jista' il-Ministru jgħid jekk it- travelling time bejn Għawdex u Malta huwiex se jitqies bħala parti mill-ħin tax-xogħol jew le?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat illi t-travelling time huwa waħda mill- klawsoli pendenti fid-diskussjonijiet dwar il-ftehim kollettiv bejn il- management tal-Gozo Channel, il-collective bargaining unit u l-UHM.

Ftehim dwar din il-klawsola għadu ma ntlaħaqx, Sur President.

PREZZ TAL-FUEL

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm- il darba għola l-prezz tal-fuel, jiġifieri l-LRP, l-unleaded, id-diesel u l- pitrolju mis-sena 1999 'il hawn?

X'kien il-prezz f'kull każ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

UŻU TAL-MALTI FID-DIPARTIMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Għala minkejja d-direttivi mogħtija lill-kapijiet tad-dipartimenti dwar l-użu tal-lingwa Maltija – dejjem skond it-twegiba għall-mistoqsija parlamentari 6128 - id-decizjonijiet sew tal- bord tal-kummissjonarji specjali kif ukoll dawk ta' l-appelli quddiem il- qrati qed jigu ppubblikati b'ilsien barrani?

Jista' jieħu l-passi biex id- direttivi li joħorġu mill-uffiċċju tal-prim ministru jiġu attwati?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninsab informat li d-deċiżjonijiet tal-bord ta' appell tal-kummissjonarji speċjali tad-dipartiment tat-taxxi interni dejjem ikunu ppublikati bil-Malti.

Huwa biss meta jkunu involuti barranin jew fuq talba speċifika ta' l-appellant li d-deċiżjoni tkun ippubblikata bl-Ingliż.

Ma naħsibx li jista' jingħad li d-direttivi dwar l-użu tal-Malti mhux qed jiġu attwati.

PENSJONI TAT-TEŻOR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jara li t-talba ta' anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament u li qiegħda titlob tiex tieħu l-pensjoni għaż-żmien li ħadmet, tiġi milqugħa?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Jien informat li l-persuna indikata qatt ma kienet pensjonanta tat-teżor.

ĊITAZZJONI KONTRA L-ENEMALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Ladarba l-Ministru jaf li hemm substation u hemm cable - u dan b'riferenza għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 12668 - jista' jgħid għaliex l-istess cable ma ġiex attivat jew komunikat?

X'inhu jżomm milli jsir dan ix-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-cable li saret riferenza għalih ma jistax jintuża minħabba li l-każ qiegħed il-qorti u s-sentenza għadha pendenti.

DIRETTUR TA' L-INTERPRINT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 13438 u jgħid jekk jagħmilx sens li wieħed mid-diriġenti ewlenin ta' l-Interprint ikun ukoll konsulent ma' kompetittur dirett ma' l-istess Interprint?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindika għal liema diriġent qiegħed jirriferi.

XOGĦLIJIET BI ĦLAS MILL-ENEMALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jelenka x-xogħlijiet li jsiru mill-Enemalta bi ħlas?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li xogħlijiet bi ħlas mill-Enemalta huma indikati fil-lista li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra u huma l- istess kemm għal Malta kif ukoll Għawdex, bl-unika differenza fil-każ ta ' ħlas għas-servizz ta' emerġenza wara l-10.00 p.m. f'Għawdex.

LIBERALIZZAZZJONI TAS-SUQ TAL-KERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jilliberalizza s-suq tal-kera tal-proprjeta'?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Infakkar lill-Onor.

Interpellant li s-suq tal-kera ilu li ġie liberalizzat mill-1995!

POSTIJIET BATTALA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm għandu postijiet battala d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tieni parti tat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 13236.

SAFAR MINN UFFIĊJALI PUBBLIĊI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jagħti l-ammont totali ta' l-ispejjeż kollha involuti f'safar minn uffiċjali pubbliċi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, kif ukoll minn uffiċjali li jaħdmu f'enti pubbliċi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru għas-snin 2003, 2004 u 2005 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PENSJONI TAT-TEŻOR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 13456 u jara li t-talba ta' anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tiġi milqugħa?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 13456.

TALBIET GĦALL-AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm hemm applikanti quddiem id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali li jixtiequ jgħixu Santa Luċija?

F'liema kategorija?

Kemm ilhom li applikaw?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 13508, tista' il-Ministru tgħid f'liema sular jinsab il-fond li ġie mogħti lill-impjegat tad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali?

X'kera se jkollu?

Kemm kien qed iħallas kera fil- fond il-qadim?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-fond jinsab fil-pjan terran u l-kera tiegħu hi ta' Lm189 fis-sena, filwaqt li l-fond il-qadim kien b'rata fissa ta' Lm75.

APPLIKAZZJONIJIET QUDDIEM IL-MEPA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm hemm applikazzjonijiet quddiem il-MEPA minn fost dawk li applikaw għand l- awtorita' tad-djar u ġew mitluba l-permess tal-MEPA?

Liema huma l-iskemi?

Kemm hemm f'kull skema?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

KAŻ TA' BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, se tieħu r- relief?

Minn meta se jibda dan il-benefiċċju?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-persuna indikata ġiet informata mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali dwar il-każ tagħha.

PROĠETT TA' L-ARMIER

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti informazzjoni dwar x'se jiġri mill-proġett ta' l-Armier li qabel l-elezzjoni kien imwiegħed lir-residenti u lis-sidien tal-boathouses taż-żona msemmija?

Lest il-gvern li jagħti l-art lil dawn is-sidien b'ċens temporanju kif kien imwiegħed?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Kif ġie mgħarraf lil Armier Developments Ltd. b'ittra tat-3 ta' April, 2003 il-gvern lest li jikkonċedi lill-istess kumpannija titolu ta' 65 sena ċens taħt ċerti kondizzjonijiet.

Fil-preżent din il-kumpannija qed ikollha diskussjonijiet mal-MEPA fuq dan il-proġett.

TITJIB FL-IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kopji tal-fuljett bit-titlu "Titjib ta' l-Impjant ta' Sant'Antnin" ġew stampati?

Jista' jgħid ukoll f'liema stamperija ġew stampati u jekk ħarġitx sejħa għal offerti?

Kemm hi l-ispiża totali involuta, inkluż id- distribuzzjoni u l-pustaġġ u minn liema vot tħallsu l-ispejjeż konnessi?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-bord tal-MEPA kienx aċċetta l-analisi komparattiva fuq l- għażla tas-siti għall-proġett tar-riċiklaġġ ta' Sant'Antnin, magħmul mill- kumpannija SLR għan-nom tal-kumpannija WasteServ, skond kif kien hemm stipulat fit-terms of reference ta' l-istess MEPA fl-2004?

Min huma l- membri tal-bord li ddeċidew dwar dan u f'liema data ttieħdet id-deċiżjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): It-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid min qed jieħu ħsieb imexxi d-dmirijiet li qabel kienu jaqgħu taħt id- dipartiment taż-żgħażagħ u sports fi-rigward taż-żgħażagħ?

Liema huma r- responsabbiltajiet li nżammu u dawk li ma nżammux?

Jista' jgħid ukoll x'inhu l-futur tas-sezzjoni taż-żgħażagħ?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li s-sezzjoni żgħażagħ taqa' taħt ir-responsabbilta' tad-direttur għas-servizzi korporattivi u implimentazzjoni ta' programmi.

Is-sezzjoni hija responsabbli minn programmi u inizjattivi fi ħdan l- implimentazzjoni tal-politika nazzjonali taż-żgħażagħ.

Il-futur tas-sezzjoni żgħażagħ huwa li tibqa' l-organu governattiv li timplimenta l-politika nazzjonali.

YOUTH STUDIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-ħsebijiet tal-gvern għall-gradwati fil-youth studies mill- fakulta` ta' l-edukazzjoni?

Huwa l-ħsieb tal-gvern li jkompli jiffinanzja dan il-kors?

Jista' jgħid jekk hemmx pjani sabiex dawn il-youth workers jiġu offruti mpjieg full-time?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Il-gvern jemmen li l-universita' għandha kemm jista' ikun toffri korsijiet ta' studju u riċerka ta' l-ogħla livell possibbli fl-oqsma li għalihom ikun hemm talba mill-istudenti.

Il-gvern ma jemminx li l- universita' għandha timxi bil-prinċipju li toffri korsijiet biss fl-oqsma fejn is-suq tax-xogħol ikollu domanda kif timplika l-mistosija.

Il-gvern iħalli l-individwi jidħlu għal opportunitajiet ta' studju u riċerka skond il-kwalifiki meħtieġa u l-inklinazzjoni tagħhom.

Barra minn hekk, informat li numru ta' studenti li ggradwaw fil-youth studies mill-fakulta ta' l-edukazzjoni qegħdin jagħtu servizz f'diversi oqsma bħal ċentri taż-żgħażagħ, oqsma volontarji u empowerment centres.

Bħalissa hemm seba' empowerment centres u hemm ukoll gradwati li qed jifformaw koperattivi li joffru s-servizz tagħhom lil diversi entitajiet.

Wieħed jifhem ukoll li ħafna minn dawk li jsegwu dan il-kors, diġa' jkollhom xogħol full-time u student jista' jagħżel li jsegwi kors għall- iżvilupp personali tiegħu mhux biss għall-impjieg.

YOUTH EMPOWERMENT CENTRES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Minħabba li s-seba' youth empowerment centres huma ffinanzjati mill-gvern, jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-youth workers m'humiex impjegati part-time mid- dipartiment jew mill-kunsill lokali konċernat?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li l-youth centres huma inizjattiva bejn il-gvern u l- kunsilli lokali.

Dawn joperaw fuq bażi ta' kuntratt għal perjodu ta' sentejn li mhux neċessarjament jista' jiġi mġedded.

Il-youth workers jagħtu servizz lill-kunsill u mhux lid-dipartiment u għalhekk jitħaddmu part-time mid-dipartiment.

YOUTH WORKERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm, jew hemmx il-ħsieb, li jiġu mpjegati youth workers fl- iskejjel sabiex jgħinu lill-guidance & counselling teachers?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li għalissa m'hemmx ħsieb li jiġu mpjegati youth workers fl-iskejjel sabiex jgħinu lill-guidance & counselling teachers.

MONETARY POLICY ADVISORY COUNCIL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il laqgħa tal-monetary policy advisory council attenda s-Sur Gordon Cordina għall-Bank Ċentrali minn Novembru 2001 sal-lum, billi ntqal li hu responsabbli għat-tbassir ekonomiku u tal-projections għal dan il-kunsill?

Kien hemm xi rapporti li pprepara s-Sur Cordina li ġew ppreżentati lill- membri waqt il-laqgħat ta' l-MPAC?

Il-preżentazzjoni ta' projections dwar l-ekonomija li jagħmel is-Sur Cordina kull kemm jagħmilhom, kull xahar, tliet xhur, darbtejn f'sena, jew darba fis-sena?

Kif jiġu ppreżentati dawn il-projections lill-MPAC?

Jagħmilhom is-Sur Cordina innifsu jew jippreżentahom permezz ta' rapport?

Dawn il-projections huma differenti minn dawk li jippreżenta l-bank fil- pubblikazzjonijiet tiegħu u, jekk iva, jista' iqiegħed kopja ta' dawn il- projections tas-Sur Cordina li jiġu diskussi fl-MPAC fuq il-medja tal- Kamra?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Waqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 13376, inżid ngħid li meta wieħed jassisti u jagħti parir lill- monetary policy advisory council mhux bilfors ikun attenda l-laqgħat ta' l- istess kunsill.

M'hijiex il-prattika li s-Sur Gordon Cordina, bħala konsulent tal-bank ċentrali, jattendi laqgħat tal-monetary policy advisory council.

ECONOMIC REVIEW TAS-CENTRAL BANK

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra r-rapporti dwar l-updates li għamel is-Sur Cordina dwar l-ekonomija lokali u globali?

Jista' iqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra r-rapporti ta' riċerka - jew almenu xi summary jew adirittura t-titli tar-rapporti ta' riċerka - li għamel is-Sur Cordina minn Novembru 2001 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li konsulenza ma tfissirx preparazzjoni ta' rapporti u riċerka biss.

Rapporti u konsulenza f'dan is-sens huma ntiżi biex il-bank jaqdi l-funzjoni tiegħu ta' moniteraġġ tal-qagħda ekonomika tal-pajjiż, fis-sens wiesa' u li fl-aħħar jikkontribwixxi għall- konklużjonijiet tal-bank ċentrali li mbagħad jiġi ppubblikat fl-economic review kull tliet xhur.

KORS GĦALL-ISTAFF TAS-CENTRAL BANK

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jikkonferma jekk kors li se jagħti s-Sur Cordina lill-membri ta' l-istaff tal-bank ċentrali huwiex se jitħallas apparti mill-ħlas ta' konsulenza li qed jingħata?

ONOR.

Interpellant li s-Sur Gordon Cordina ġie mitlub mill- bank ċentrali ta' Malta li jagħti kors lill-membri ta' l-istaff bit-titlu: "The Maltese Economy – Present State and Future Prospects".

Dan il-kors se jingħata barra mill-ftehim ta' konsulenza.

QUARTERLY REVIEW TAS-CENTRAL BANK

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Fl-aħħar ħarġa tal-quarterly review tal-bank ċentrali, ġie ppubblikat artiklu bit-titlu: "House Prices in Malta - An economic Analysis" minn Prof. Joe Falzon, Wendy Zammit u l-Perit Dennis Camilleri.

Kemm tħallsu dawn tas-servizzi tagħhom individwalment?

Kemm huwa minnu li l-Perit Camilleri li ġie ppreżentat bħala co-author ta' dan l-istudju, ma kkontribwiex direttament għar-rapport kif indikat u ma ntuża xejn minn dak li huwa kien ippreżenta lill-bank ċentrali fis-sena 2003 dwar dan is- suġġett?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Għar- riċerka wiesgħa fuq is-suġġett tad-djar li saret fuq medda ta' sitt xhur u li nkludiet kontribuzzjoni diretta fl-imsemmi artiklu, Prof J. Falzon tħallas is-somma ta' Lm2,368.

Iż-żewġ kontributuri l-oħra ma rċevew l-ebda ħlas bħala kumpens għall-kontribuzzjoni tagħhom.

Il-Perit Camilleri ilu involut fl-istess proġett għal dawn l-aħħar sentejn u nofs - fil-fatt l-ewwel draft ta' dan l-artiklu nkiteb minnu – u kien parti integrali fl-iżvilupp tal-proġett u ta' l-artiklu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hekk eżawrejna l-mistoqsijiet kollha li jidhru fuq l-order paper.

Insejjaħ issa lill-Onor.

Jason Azzopardi biex jirrapporta progress.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

JASON AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej): Mr Speaker, nirrapporta li:

Tmienja u għoxrin dokument maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-working group fi ħdan il-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej, liema dokumenti qed inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra, u cioe':

Proposal for a Draft Framework Decision on the retention of data processed and stored in connection with the provision of publicly available electronic communications services or data on public communications networks for the purpose of prevention, investigation, detection and prosecution of crime and criminal offences including terrorism (CNS 2004/813);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on Establishing a framework for the setting of Eco-design requirements for Energy-Using Products and amending Council Directive 92/42/EEC, 96/57/EC and 2000/55/EC (COM (2003) 453 final);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council amending Regulation (EC) 1073/1999 concerning investigations conducted by the European Anti-Fraud Office (OLAF) (COM (2004) 103 Final);

Proposal for a Council Regulation amending Regulation (EURATOM) 1074/1999 concerning investigations conducted by the European Anti- Fraud Office (OLAF) (COM (2004) 104 Final);

Amended Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on intermodal loading units (COM (2004) 361 Final);

Proposal for a Council Decision amending Council Decision 2001/855/EC of 15 November 2001 in order to take account of certain treaties and trade agreements concluded with third countries by new member states prior to their accession to the European Union (COM (2004) 697 Final);

Proposal for a Council Regulation amending Regulation (EC) 3605/93 as regards the quality of statistical data in the context of the excessive deficit procedure (COM (2005) 71 Final);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council amending Council Regulation (EC) 1165/98 concerning short-term statistics (COM (2003) 823 Final);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council amending Regulation 1177/2003 concerning Community statistics on income and living conditions (EU-SILC) (COM (2005) 28 Final);

Proposal for a Council Directive amending Directive 92/12/EEC on the general arrangements for products subject to excise duty and on the holding, movement and monitoring of such products, (COM (2004) 227);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on reinsurance and amending Council Directives 73/239/EEC, 92/49/EEC and Directives 98/78/EC and 2002/83/EC (COM (2004) 273);

Draft Resolution of the Council on the evaluation of activities conducted in the framework of European cooperation in the field of youth (15761/04);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the information of air transport passengers on the identity of the operating carrier and on communication of safety information by member states (COM (2005) 48 final);

Communication from the Commission developing the agenda for the Community's external aviation policy (COM (2005) 79 final);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on Community statistics on the structure and activity of foreign affiliates (COM (2005) 88 Final);

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council amending Council Directives 78/660/EEC and 83/349/EEC concerning the annual accounts of certain types of companies and consolidated accounts (COM (2004) 725);

Proposal for a Council Regulation laying down implementing measures for Directive 77/388/EEC on the common system of Value Added Tax (COM (2004) 641 Final);

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament – European Initiative for growth feasibility report on EU loan guarantee instrument for ten-transport projects (COM (2005) 75);

Commission staff working paper: Annex to the Communication from the Commission to the Council and the European Parliament – European initiative for growth EU loan guarantee instrument for ten-transport projects (SEC (2005) 323);

Proposal for a Council decision authorising the Federal Republic of Germany and the Kingdom of the Netherlands to apply a measure derogating from article 3 of the Sixth Council Directive 77/388/EEC on the harmonisation of the laws of the member states relating to turnover taxes (COM (2005) 109);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing a common framework for business registers for statistical purposes and repealing Council Regulation (EEC) No 2186/93 (COM (2005) 112 Final);

Communication for the Commission to the Council and the European Parliament on Community programmes Customs 2013 and Fiscalis 2013 (COM (2005) 111);

Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing a European Institute for Gender Equality (COM (2005) 81 final);

Proposal for a Council Directive (Euratom) setting out basic obligations and general principles on the safety of nuclear installation (COM (2003) 32-1 final);

Proposal for a Council Regulation for the Conservation of Fishery Resources through technical measures in the Baltic Sea, the belts and the sound and amending Regulation (EC) 1434/98 (COM (2005) 86 final);

Proposal for a Council Decision on the conclusion of a Protocol amending the agreement on Maritime Transport between the European Community and its member states, of the one part, and the People's Republic of China, of the other part, to take account of the accession of the Czech Republic, the Republic of Estonia, the Republic of Cyprus, the Republic of Hungary, the Republic of Latvia, the Republic of Lithuania, the Republic of Malta, the Republic of Poland, the Republic of Slovenia, and the Slovak Republic to the EU, (COM (2004) 864);

Proposal for a Council Decision on the signing of a protocol to the agreement between the European Community, the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway, concerning the criteria and mechanisms for establishing the State responsible for examining a request for asylum lodged in a member state or in Iceland or Norway (COM (2005) 131-1); u

Proposal for a Council Decision on the conclusion of a protocol to the agreement between the European Community, the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway, concerning the criteria and mechanisms for establishing the State responsible for examining a request for asylum lodged in a member state or in Iceland or Norway (COM (2005) 131-2); u

Żewġ dokumenti maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea (pipeline acquis) ġew scrutinised u cleared mill-working group fi ħdan il-Kumitat dwar l- Affarijiet Barranin u Ewropej wara li ġiet lifted il-parliamentary scrutiny reservation, liema dokumenti qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra, u cioe':

Proposal for a Directive on the European Parliament and the Council on enhancing Port Security (COM (2004) 76); u

Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council relating to restrictions on the marketing and use of certain polycyclic aromatic hydrocarbons in extender oils and tyres (27th amendment of Council Directive 76/769/EEC) (COM (2004) 98).

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ARMI

ARMS BILL

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Armi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex iħassar u jilleġisla mill-ġdid b'emendi l-liġi dwar l-armi" ikun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JIĠU STABILITI IBĦRA TAS-SAJD U ĠURISDIZZJONI MARITTIMA ESTIŻA

FISHING WATERS (DESIGNATION) AND EXTENDED MARITIME JURISDICTION BILL

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi b'mod speċjali biex jiġu stabiliti l-ibħra tas-sajd u ġurisdizzjoni marittima".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, qegħdin inressqu dan l-abbozz ta' liġi li permezz tiegħu l-Kamra se tkun qed tħares lejn liġijiet eżistenti, b'mod speċifiku lejn Kap. 425 li jittratta dwar il-konservazzjoni u l- amministrazzjoni tas-sajd, kif ukoll Kap. 226 li jittratta dwar l-ibħra territorjali u ż-żona kontingwa.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nipprovdu sabiex jiġu stabbiliti l-ibħra tas-sajd u ssir estensjoni tal- ġurisdizzjoni marittima permezz ta' ordni li jiġi ppubblikat fil-gazzetta mill-Prim Ministru dwar diversi affarijiet, kif imsemmija f'subklawsola (2) ta' klawsola 2:

"(a) meta jsiru u jiġu wżati gżejjer artifiċjali, stallazzjonijiet u strutturi, (b) ir-riċerka marittima xjentifika; u (c)il-protezzjoni u l-preservazzjoni ta' l-ambjent marittimu."

F'subklawsola (2) ta' klawsola 2 qegħdin ngħidu li:

"Bla ħsara għas-subartikolu (2) ta' dan l-artikolu, il-Prim Ministru jista' b'Ordni pubblikat fil-Gazzetta jiddikjara drittijiet sovrani għal Malta, bil-għan li jiġu esplorati u esplojtati, konservati u maniġġjati fihom ir-riżorsi naturali li jgħixu u, jew li ma jgħixux, fil-medda ta' dawk iż-żoni ta' l-ibħra marittimi lil hinn mil-limiti stabbiliti fl-artiklu 3(2) ta' l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż- Żona Kontigwa."

Sur President, hawnhekk qegħdin nitolbu lil din il-Kamra sabiex tapprova dan l-abbozz ta' liġi li qed iħares lejn estensjoni ta' l-ibħra tagħna mhux biss għal skopijiet ta' sajd imma wkoll għal stallazzjonijiet u strutturi, gżejjer artifiċjali, riċerka marittima xjentifika, u protezzjoni u preżervazzjoni ta' l-ambjent marittimu.

Allura hawnhekk qed nippermettu lil pajjiżna sabiex jagħmel estensjoni ta' żoni ta' sajd esklussiva u dan qed nagħmluh in vista ta' l-iżviluppi li qed iseħħu madwarna.

Ilkoll kemm aħna nafu li l-Libja ħadet azzjoni u ddikjarat żona esklussiva ta' sajd.

Nafu wkoll li pajjiż ġar ieħor, it-Tuniżija għaddiet liġi li permezz tagħha stabbiliet żona ekonomika esklussiva mingħajr ma ddelineat liema huma l- limiti ta' dik iż-żona.

Fil-liġi tagħha t-Tuniżija qalet li tista' tistabbilixxi parti minn dik iż-żona bħala żona esklussiva ta' sajd.

Dawn l-iżivluppi jfissru li l-firxa tat-territorju fejn jista' jsir is-sajd esklussivament minn sajjieda Maltin, flimkien mar-restrizzjonijiet li huma envisaged mil-leġislazzjoni li saret mill-pajjiżi ġirien tagħna, jistgħu joħolqu pressure ħafna iktar kbira fuq dawk l-areas li bħalissa huma meqjusa bħala open seas li fihom jista' jistad kulħadd.

Sur President, waħda mill-affarijiet li joħorġu biċ-ċar meta wieħed joħloq żona esklussiva ta' sajd hija li din ma taffettwax biss dik il-parti li tkun iddikjarajt bħala żona esklussiva ta' sajd, imma taffettwa wkoll il- firxa li tkun miftuħa għal kulħadd.

Allura aktar ma tiġi ristretta dik il- firxa miftuħa għal kulħadd, aktar se jkun hemm konġestjoni fiha!

Għalhekk wieħed irid jara kif pajjiżna - li huwa pajjiż żgħir u għandu riżorsi limitati, li l-baħar huwa riżors importanti tiegħu – għandu jħares l- interessi tiegħu, dejjem fi ħdan il-qafas tad-dritt internazzjonali, u dejjem fid-dawl ta' l-aqwa relazzjonijiet li l-pajjiż għandu jkollu u li għandu mal-ġirien tiegħu.

Dawn huma żewġ affarijiet li rrid nagħmilhom ċari mill-ewwel.

Dan l-abbozz ta' liġi se jagħmilha iktar faċli għal Malta biex tkun tista' testendi dik il-parti mit-territorju marrittimu tagħha li huwa riżervat bħala żona esklussiva ta' sajd.

L-intenzjonijiet tagħna huma mill-aktar ċari; filwaqt li huwa d-dover tagħna li nissalvagwardjaw l- interessi leġittimi tal-poplu tagħna fil-qasam marittimu, anke tas-settur ekonomiku li huwa rappreżentat mis-sajd, għandna naġixxu bil-mod kif dejjem aġixxejna, fil-qafas tad-dritt pubbliku internazzjonali.

Għaldaqstant għandna naġixxu dejjem fil-qafas ta' l-aqwa relazzjonijiet ta' ħbiberija mal-pajjiżi ġirien tagħna kollha, kemm dawk li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea u kemm dawk li m'humiex.

Sur President, għalina dawn il-pajjiżi kollha nqisuhom bħala ġirien tagħna li magħhom għandna ħbiberija tajba ħafna.

Għalhekk irridu nispjegaw bl- aktar mod ċar li filwaqt li se nħarsu l-interessi tal-poplu tagħna - nerġa' ngħid, poplu li m'għandux riżorsi kbar u li l-baħar huwa riżors importanti għalih – se naraw li dan isir kemm f'kontest ta' ħbiberija kif ukoll fil- kontest tad-dritt internazzjonali.

Allura dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jgħid li anke Malta għandu jkollha l-infrastruttura legali kollha f'postha sabiex meta jkun il-mument opportun, Malta tkun tista' tagħmel din l- estensjoni.

Irrid ngħid li l-estensjonijiet għal żoni marittimi jew għal żoni ta' sajd esklussivi huma żviluppi li diġa` seħħew f'diversi pajjiżi oħra.

Fost il-pajjiżi li diġa` stabbilixxew dawn iż-żoni nsibu lil Spanja, Franza, il-Kroazja, il-Libja, l-Alġerija, l-Eġittu, il-Marokk u Ċipru.

Malta diġa` għandha żona ta' konservazzjoni madwar il-kosta tagħha li hija ta' 25 mil.

Din iż-żona ta' konservazzjoni għall-fisheries ilha li ġiet stabbilita u mir-riżultati li kellna naħseb li kienet suċċess.

Iżda kif nafu fil-Mediterran hemm ħafna kosti u gżejjer li huma viċin ta' xulxin, allura meta wieħed jieħu kwalunkwe azzjoni jrid iħares lejn kif se jaffettwa lill-ġar tiegħu.

U jekk hawn baħar li għandu din il-problema żgur li huwa l-baħar Mediterran u għalhekk kemm aħna u kemm il-pajjiżi l- oħra rridu noqogħdu kontinwament b'seba' għajnejn għaliex kulma jagħmel pajjiż se jeffettwa lil pajjiżi oħra.

Min-naħa tagħha l-Libja għaddiet il-liġi fir-rigward tal-ħolqien ta' żona ta' preservazzjoni ta' sajd għal pajjiżha.

Fin-note verbal li bgħatna immedjatament wara li ġejna notifikati b'dan aħna konna tlabna lil-Libja sabiex tispeċifikalna bl-aktar mod ċar il-co-ordinates li joħorġu mid- digrieti partikolari rilevanti għal din il-kwestjoni.

Irrid ngħid li ftit tal-jiem ilu waslulna żewġ noti verbali mingħand il-Libja.

Waħda minnhom kienet tispeċifika fuq kif wieħed iqis l-ibħra territorjali u l-areas marittimi li għandhom x'jaqsmu mal-base lines li minnhom trid tagħmel il- kalkoli ta' dawn l-ibħra territorjali.

L-oħra kienet iktar speċifika - għax ma' din in-nota verbali wasal id-digriet li jkun ħareġ abbażi tad- diversi liġijiet - li titkellem eżattament fuq iż-żona ta' preżervazzjoni tas-sajd fl-ibħra Libjani.

Sur President, bħalissa qed nagħmlu l-mapping ta' dawn il-co-ordinates f'koordinazzjoni mal-ministeru għall-Affarijiet Barranin, il-ministeru responsabbli mis-sajd u l-Forzi Armati.

Fil-fatt diġa` għandna riżultati preliminari, pero` nixtiequ daqsxejn aktar żmien ħalli nkunu mija fil-mija ċari fuq il-mapping li qed isir.

Naturalment min-naħa tal-ministeru tas- sajd diġa` kienu qed jagħmlu l-impact assessment abbażi ta' dak li kienu qed jaħsbu li setgħu jkunu dawn il-coordinates.

Issa għandna l-coordinates preċiżi u rridu daqsxejn taż-żmien sabiex l-affarijiet nagħmluhom bl-akbar reqqa u attenzjoni u b'hekk wieħed ikun jista' jara x'inhi l-aħjar triq li għandna nieħdu.

Qiegħed ngħid dan kollu għaliex irridu nfittxu li s-soluzzjonijiet ikunu bilaterali u bbażati fuq il-fatt li l-popli li qegħdin jiddiskutu u jiddjalogaw huma popli li jafu lil xulxin u popli li ħadmu flimkien.

Dawn huma pajjiżi li huma ġirien ta' xuxlin u pajjiżi li l-ħbiberija tagħhom hija bil-provi mhux biss fiż-żmenijiet iktar faċli imma anke fi żmenijiet diffiċli.

Allura tajjeb li l-affarijiet nagħmluhom b'mod mill-iktar meqjus u bl-akbar attenzjoni.

Pero` rrid ngħid li d-dover tagħna huwa dejjem li niddefendu l-interessi ta' pajjiżna u m'aħniex se nistrieħu qabel ma nipprovaw nagħmlu minn kollox sabiex insibu s-soluzzjonjiet neċessarji ħalli s-settur tas-sajd tagħna jibqa' vijabbli u b'saħħtu.

Irridu naraw li min hu involut f'dan is-settur ikun jista' jaqla' l-għajxien tiegħu u li dawn l-iżviluppi ma jitfgħux lura l-attivita` ekonomika tiegħu.

Dan huwa d- dover tagħna u se nkomplu għaddejjin bil-ħidma tagħna b'attenzjoni kbira u għandna naraw li fl-aqwa ipotesi s-soluzzjoni tkun waħda bilaterali fi ħdan l-ambjent ta' ħbiberija fejn in-naħat konċernati jkunu jridu jgħinu lil xuxlin.

Sur President, irrid ngħid l-istess ħaġa fuq il-liġi li għaddiet it- Tuneżija, li biha ddikjarat l-eżistenza ta' żona ekonomika esklussiva mingħajr ma ddeterminat liema huma l-limiti esterni tagħha.

It-Tuneżija, b'differenza tal-Libja, hija membru firmatarju ta' l-UNCLOS, kif inhi Malta, għaliex Malta kellha diversi inizjattivi fil-Ġnus Magħquda li wasslu għal dan.

Taħt dik il-liġi hemm ukoll l-obbligu li wieħed jikkonsulta mal- pajjiżi ġirien tiegħu.

Pajjiżna huwa membru ta' din il-konvenzjoni u għalhekk irridu nsegwu kontinwament dan il-proċess ta' konsultazzjoni li huwa importanti għal kulħadd.

Għandna nsegwuh anke kieku ma konniex membri ta' l-UNCLOS għaliex meta inti qed tittratta mal-ġirien tiegħek, l-aħjar triq hija dejjem dik li tiddiskuti, tiddjaloga u tikkonsulta.

Il-liġi mgħoddija mill-parlament tat-Tuniżija fiha nnifisha titkellem fuq kif wieħed għandu jfittex it-triq tal-ftehim ma' l-istati ġirien konċernati.

Fil-fatt l-artikolu 3 ta' l-istess liġi jgħid li fi kwalunkwe azzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' żona ekonomika esklussiva, it-Tuniżija trid tfittex li tirrispetta kwalunkwe dritt ta' pajjiżi terzi oħra li huwa previst mill-konvenzjoni nnifisha.

Jien kelli diversi diskussjonijiet u laqgħat kemm formali kif ukoll informali mad-diversi ministri responsabbli fiż-żewġ pajjiżi li ħadu din l- azzjoni, u l-messaġġ ċar li ngħata kien li l-aħjar ipotesi hija dik li dejjem infittxu t-toroq ta' ftehim bilaterali biex inkunu nistgħu nsibu l- aħjar mezz għas-soluzzjonijiet neċessarji.

M'hemm bżonn li mmorru għand l- ebda awtorita` sabiex ngħaddu liġi bħal din li għandna quddiemna.

Żgur li m'għandniex l-obbligu li mmorru quddiem l-Unjoni Ewropea jew il-Kummissjoni Ewropea sabiex nitolbu l-fiat tagħha fuq xi ħaġa bħal din.

Dan huwa eżerċizzju tas-sovranita` tagħna.

Din hija liġi li qed tagħtina l- possibbilta` li neżerċitaw id-dritt li joħroġ minnha permezz ta' ordni tal- Prim Minstru.

U f'dan l-istadju m'għandna l-ebda obbligu lejn ħadd, lanqas ta' konsultazzjoni, pero` bħala korteżija, ladarba din il-liġi tkun għaddiet se ninformaw kemm lill-ġirien tagħna kif ukoll lill-Kummissjoni Ewropea.

Dan se nagħmluh bħala turija ta' ħbiberija, mingħajr ebda obbligu legali li nagħmlu dan.

Irrid ngħid ukoll li anke jekk tiġi estiża ż-żona ta' sajd esklussiva għal Malta, li hija kompetenza tagħna, il-prassi hija li jkun hemm konsultazzjoni mal-kummissjoni Ewropea peress li din għandha l-kompetenza esklussiva fir-rigward tan-negozjati fuq is-sajd.

Pero` hawnhekk m'aħniex qegħdin ninnegozjaw fuq is-sajd imma qegħdin neżerċitaw poter leġittimu u sovran ta' pajjiżna.

Għalhekk hija xi ħaġa li taqa' fil-kompetenza tagħna, partikolarment meta qed nitkellmu fuq exclusive fishing zone.

Fir-rigward ta' dak li għandu x'jaqsam mal-conservation zone tagħna, dik hija xi ħaġa miftiehma ma' l-Unjoni Ewropea.

Imma anke jekk nestendu dik il-conservation zone ma jfissirx li l-ftehim li għandna ma' l-Unjoni Ewropea se jestendi aktar minn 25 mil.

Pero` dak ifisser li jkollna l- possibbilta` li nagħlqu dik il-parti taż-żona - li nkunu ddikkjarajna li tkun iktar mill-25 mil - għas-sajjieda li ma jkunux mill-istati membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nikkontemplaw li nagħmlu hekk, iżda qegħdin nikkontemplaw li jkollna l-infrastruttura legali kollha f'postha sabiex dan ikun jista' isir.

Sur President, dan qed nagħmluh għaliex, kif għedt fil-bidu Malta, pajjiż żgħir, pajjiż li għandu ħbiberija kbira mal-ġirien tiegħu kollha, partikolarment dawk il-pajjiżi fiċ-ċentru tal-Mediterran, kemm dawk li qegħdin fit-tramuntana tagħna kif ukoll dawk li qegħdin fin-nofsinhar tagħna.

Din il-ħbiberija Malta tagħtiha valur kbir u tagħti valur kbir għall-ħarsien u għar-rispett tad-dritt internazzjonali.

Bħala pajjiż dejjem fittixna li r-rule of law internazzjonali tiġi rispettata minn kull pajjiż.

Pero` bħala pajjiż għandna dover ukoll li fil-qafas ta' dawn iż- żewġ punti importanti, nieħdu l-azzjonijiet kollha sabiex nissalvagwardjaw l-interessi leġittimi tal-poplu tagħna u l-interessi tas-settur tas-sajd tagħna.

Fil-fatt din il-liġi li għandna quddiemna hija intiża li ssaħħaħ dan kollu.

Naħseb li din hija liġi li l-parlament għandu japprova għaliex se tagħti l- poter sabiex fiż-żmien opportun – u jekk ikun opportun ikun żmien ta' malajr - il-Prim Ministru jkun jista' jieħu l-azzjoni neċessarja sabiex jeżerċita, skond il-liġi internazzjonali, il-possibbilta` li jagħmel estensjoni ta' l-ibħra tas-sajd tagħna kif ukoll jagħmel estensjoni tal- ġuriżdizzjoni marittima ta' Malta.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, għalkemm minn meta ssekondajt l-Ewwel Qari ta' din il-liġi kont qed nagħti prova ċara ta' l-appoġġ ta' l- oppożizzjoni lill-gvern Malti f'din il-kwestjoni pendenti ma' pajjiżi ġirien tagħna, xorta jibqa' l-fatt li fix-xhur li għaddew, fil-fehma umli tiegħi, il-gvern Malti s'issa ħareġ mibrux u umiljat minn din l-istorja kollha.

Din inqisha bħala daqqa ta' ħarta għad-diplomazija Maltija u turija ċara ta' l-impotenza politika li jidher li żviluppajna fir- relazzjonijiet barranin tagħna matul dawn l-aħħar snin.

Kultant jinqalgħu ċirkostanzi li jitolbu sabiex b'mod meqjus – u nissottolinea l-frażi "b'mod meqjus" - nuru ċerta sodizza u fermezza minkejja ċ-ċokon ta' gżiritna.

Sfortunatament din hija issue fejn minkejja l-ħafna ħbiberiji li ngħidu li għandna u l-isħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, jidher li tħallejna nixxejru mar-riħ, nikkumbattu waħedna mal-kurrent, mingħajr ebda salvawomu u mingħajr ebda xaqq ta' dawl li se nieħdu dak li huwa tagħna.

Jidher li qed jiġrilna hekk ukoll anke fil-każ ta' klandestini illegali li qegħdin jheddu l-fibra soċjali u ekonomiku ta' pajjiżna bl-invażjoni kontinwa tagħhom fuq il-gżira tagħna.

Min ilu midħla tal-politika aktar minni fakkarni li kien hemm żmien meta r-relazzjonijiet tagħna mal-Libja tant kienu sodi li konna saħansitra waqqafna the Maltese-Libyan Arab fishing company.

Din il- kumpannija tas-sajd ġiet konġunta bejn iż-żewġ pajjiżi u saħansitra kienu tawna dritt li nistadu flimkien magħhom fil-Golf ta' Sirte.

Sur President, b'dak li ġara dan l-aħħar mhux biss tnaqqrilna dak li kellna iżda hemm inċentiv ikbar sabiex sajjieda barranin, bħal dawk Taljani, jitfgħu aktar ħarsithom lejn l-ibħra tagħna, bil-konsegwenza li l-ispazju disponibbli għalina kulma jmur qiegħed jiġi ristrett.

Naħseb li jkun fl- interess pubbliku jekk fil-winding up, il-ministru jikkonferma jekk huwiex veru li xi żmien ilu n-naħa Libjana kienet għamlet suġġeriment lill-gvern Malti sabiex ikun hemm joint venture fil-qasam tas-sajd tramite the Libyan Arab-Maltese holding company iżda l-gvern Malti, allegatament żamm lura milli jagħmel dan għaliex kien hemm bżonn ta' capital injection ġdida li ġiet irrifjutata.

Ġaladarba għedt li din l-issue kienet daqqa ta' ħarta u umiljazzjoni għall- politika barranija Maltija, naħseb li għandi r-responsabbilta` li nissostanzja dak li qed ngħid u fil-fatt hekk beħsiebni nagħmel fl- intervent tiegħi.

Filwaqt li Malta ilha taf b'din in-new exclusive fishing zone extension tal-Libja sa minn Marzu/April ta' din is-sena huwa allegat li pajjiżi ġirien tagħna ġew informati minn ferm qabel.

Allura nistaqsi jekk dan huwiex minnu u jekk huwa minnu għalfejn ġara hekk.

Nistaqsi wkoll jekk huwiex minnu li d-dikjarazzjoni Libjana ta' l-extenison tal-fisheries protective zone tagħha saret fl-24 ta' Frar.

Kien proprju nhar it-22 ta' April li l-Ministeru ta' l-Affarijet Barranin Malti ġie rrapporat li bagħat nota uffiċjali lill-gvern Libjan, fejn f'din in-nota pprotesta dwar l-estensjoni ta' 62 mil nawtiku għaliex kien se jaffettwa dawk li jissejħu l-fishing grounds storage tas-sajjieda Maltin, l- aktar ta' dawk li jużaw metodi tradizzjonali ta' sajd konsistenti mal- policies ta' konservazzjoni ta' żmenijietna.

Lejn l-aħħar ta' April, il- gvern Malti lmenta mal-ġurnalisti lokali li dan l-iżvilupp mhux biss qanqal tħassib serju fin-naħa Maltija iżda l-gvern tiegħu kien se jaffronta din il-problema fuq iż-żewġ binarji tal-front diplomatiku u tal-front politiku.

Sur President, ma ninsewx li dan li qed nirriferu għalih ma ntqalx il- bieraħ jew tlett ijiem ilu iżda ntqal tliet xhur ilu.

Sa minn dakinhar, in- naħa Maltija kienet ilha titlob il-parti l-oħra sabiex tispeċifika x'inhuma l-coordinates preċiżi taż-żona tas-sajd tagħhom.

Dan għaliex sa dakinhar in-naħa Maltija la kienet taf fejn tibda u lanqas fejn tispiċċa din iż- żona.

Min-naħa Libjana rrapportat li hi kienet għarfet lill-Ġnus Magħquda bid-deċiżjoni tagħha fid-9 ta' April u dan kienet għamlitu b'digriet li għaddiet lill-istess għaqda.

Fil-prattika dan ifisser li l-ebda sajd m'hu permess f'din iż-żona sakemm ma jkunx hemm awtorizzazzjoni min-naħa Libjana skond il-liġijiet u r-regoli tal-Ġemaħerija.

Dakinhar stess, jiġifieri tliet xhur ilu, il-gvern Malti talab lil-Libjani sabiex jinżammu taħdidiet u jkun hemm koordinazzjoni dwar approach komuni fuq il-ħarsien tal-fisheries f'din l-area partikolari.

Dan għar-raġuni sempliċi li kull sajjied Malti li jidħol f'din iż-żona ġdida jkun qiegħed jipperikola lilu nnifsu u jkun qiegħed jirriskja l-arrest jew il-possibilita` li jiġi mitlub iħallas somma sostanzjali għall-permessi meħtieġa.

Mill-informazzjoni li għandi jidher li s-somom involuti għall- liċenzji tas-sajd għall-blue fin tuna fil-Libyan waters ivarjaw minn 250,000 dinar Libjan għal 400,000 dinar Libjan.

Fil-bidu ta' Mejju l-Ministru Frendo stqarr li l-ambaxxata Maltija fi Tripli kienet qiegħda titlob ta' kuljum tagħrif min-naħa Libjana – fil-fatt ġie kkwotat li qal "on a daily basis" - sabiex tiġi stabbilita l-estensjoni ta' din iż-żona ta' sajd.

Ovvjament dan sabiex inkunu nafu kemm u kif se jintlaqtu s-sajjieda Maltin, kif ukoll sabiex inkunu nafu kemm mill-fishing grounds storiċi tagħhom, qiegħda tipprova tikkappara l-Libja.

Fid-digriet mgħoddi lill-gvern Malti fil-bidu ta' April, in-naħa Libjana jingħad li qalet li l-ebda sajd ma jista' jsir fil-fishing preservation zone sakemm dak li jkun ma jkollux il-permessi meħtieġa ta' l-hekk imsejħa awtorita` kompetenti.

Dan intqal mingħajr ma ġiet identifikata liema hi din l- awtorita` kompetenti!

Fil-fatt ħafna mill-milqutin ilmentaw magħna li filwaqt li d-deċiżjoni kienet diġa` fis-seħħ, kien għadu mhux magħruf liema kienet l-awtorita` kompetenti li kienet se tinforza dawn ir-regolamenti ġodda.

Wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll li l-Libja m'hijiex firmatarja ta' l-UNCLOS, jiġifieri l-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda fuq il-qiegħ tal-baħar.

Taħt din il- konvenzjoni kien ikollha l-obbligu li tipprovdi mappa dettaljata, flimkien ma' tagħrif ieħor dwar id-deċiżjoni meħuda, fejn turi biċ-ċar il-bidu u t- tmiem ta' din l-imbierka żona esklużiva.

Sur President, li huwa ta' għajb dwar dan kollu huwa li l-gvern Malti mhux biss wera ruħu impotenti f'dawn iċ-ċirkostanzi diffiċli u mhux talli żamm lill-poplu Malti u Għawdxi fl-għama dwar dan kollu - inkluża l-oppożizzjoni Laburista meta suppost għandna Foreign and European Affairs Committee li ġieli jiltaqa' darbtejn jew tliet darbiet fil-ġimgħa - iżda lanqas ħass id- dmir jew il-ħtieġa li jżomm aġġornat lil dawk kollha li jaqilgħu l-għajxien tagħhom minn dan is-settur, fosthom il-koperattiva tas-sajd.

F'din l- affari ma nafx min għandu raġun pero` l-koperattiva tas-sajd allegat - u nerġa' ngħid allegat u mhux qed ngħidu bħala stat ta' fatt - li l-gvern Malti kien ilu jaf b'din il-bawxata minn Frar u mhux minn April.

Madankollu llum lest li noqgħod fuq il-kelma tal-ministru.

Il-konsegwenza kulħadd jaf x'inhi; li min huwa dahru wiesa' u min għandu l- mezzi finanzjarji loġistiċi, issa se jkun jista' jħallas għal dawk il- permessi li sajjieda normali ma jifilħux iħallsu minkejja li ilhom jistadu f'dawn l-ibħra għal snin sħaħ.

Huwa fl-istess spirtu li ftaħt l-intervent tiegħi bih li rrid nerġa' ntenni li l-konsegwenza immedjata li ffaċċjajna kienet dik li spiċċajna b'sajjieda barranin fl-area ristretta għas-sajd li kien għad fadlilna.

F'nofs Mejju ta' din is-sena, il-Prim Ministru qalilna li l-kwestjoni kienet qed tiġi diskussa mal-Libya bħala tilwima fuq il- front diplomatiku politiku.

Sur President, bir-raġun kollu s-sajjieda ma tantx sabu konsolazzjoni f'dan il-kliem diplomatiku għaliex kienu ilhom li ntebħu li b'din it-tattika ma konna se naslu mkien.

Il-president tal-koperattiva għamel allegazzjoni serja meta stqarr li pajjiżi oħra saru jafu bl-intenzjonijiet Libjani sa minn xhur qabel Malta saret taf.

Għalkemm id-dettall huwa irrilevanti għad- dibatittu tal-lum, kulħadd jaf li hemm diversi ġganti Ewropej fl-industrija tas-sajd li wrew interess attiv fl-akkwist ta' dawn l-exclusive rights fl- ibħra ġodda Libjani kontra pagamenti qawwija u goffi.

Sadanittant il- koperattiva tas-sajd baqgħet tikkarga l-kritika tagħha, tant li allegat li l-kwestjoni fin-nofs ma kenitx waħda ta' konservazzjoni tal-fishing stocks, l-aktar meta ġie rrapportat li l-pajjiż ġirien tagħna kien qiegħed ikabbar il-flotta tas-sajd tiegħu.

Sur President, jekk il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin kien kawt u mans il-ħin kollu, is-sajjieda Maltin ma tantx sabu konsolazzjoni fil-ministeru ta' l-Onor.

George Pullicino għaliex kulma ġie rrapportat li qal fl-istampa lokali kien biss li s-sajjieda Maltin qed jingħataw il-parir li jimxu bil- mod u b'mod kawt sakemm din it-tilwima tiġi kkjarifikata.

Dan seħħ fil- bidu ta' Mejju ta' din is-sena, jiġifieri xahrejn u nofs ilu.

Fit-8 ta' Mejju tħabbar uffiċjalment li l-gvern Malti kien qed jistenna delegazzjoni ta' esperti tekniċi Libjani sabiex tiġi diskussa din il-problema, għalkemm sa dakinhar ma kenux għadhom ġew imħabbra dati speċifiċi.

Allura billi dan il-kliem intqal xahrjen u nofs ilu, nixtieq nistaqsi jekk din id-delegazzjoni kenitx waslet Malta.

Saru xi taħdidiet rilevanti?

Jekk iva, ma' min kienu u x'kien l-eżitu tagħhom?

Huma min huma l-private players involuti f'din il-kwestjoni u li ssemmew ukoll fil-media lokali, naqbel mal-Ministru Frendo meta qal li kellu jibqa' jittratta din il- kwestjoni bħala tilwima bejn stat u stat.

Pero` rrid nistaqsi xi pressjoni baqa' jagħmel il-gvern Malti dwar id-dewmien esaġerat sabiex waslu l-famużi coordinates, li kif qal tajjeb il-ministru, dawn waslu jumejn ilu u li b'kumbinazzjoni lejliet id-dibattitu parlamentari dwar dan is-suġġett.

X'leverage uża l-gvern Malti ma' l-Unjoni Eworpea, aktar u aktar meta l- kummissarju għas-sajd inzerta li huwa l-uniku kummissarju Ewropew Malti fil- kummissjoni Ewropea?

F'nofs Mejju ta' din is-sena, il-kollega tiegħi l-Ministru Frendo, ħabbar li l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin Libjan kien wiegħdu li se jibgħat delegazzjoni f'pajjiżna ħalli jitkomplew it-taħdidiet.

Jista' l-ministru jgħidilna f'ordni kronoloġika meta saru dawn it-taħdidiet, ma' min saru, fejn saru u min kien involut fihom?

Nerġa' ngħid li dan kollu qiegħed nistaqsih għaliex aħna, bħala membri fil-Kumitat Permanenti għall- Affarijiet Barranin u Ewropej tħallejna kompletament fid-dlam dwar din il- materja.

Ara l-bieraħ, għalkemm ma kien hemm xejn fuq l-aġenda, il- ministru ppospona d-diskussjoni fuq iċ-CHOGM u ddedika l-ewwel għaxar minuti ħalli jaġġornana fuq il-problema ta' l-imigrazzjoni llegali.

Jien ħassejt li fid-diversi laqgħat li kellna minn dak iż-żmien li feġġgħet il-problema, il-ministru kien messu sab il-ħin u l-okkażjoni sabiex jagħmel l-istess ħaġa mal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej għaliex dan il-kumitat kellu kull interess li jżomm ruħu aġġornat dwar is- suġġett.

Hija xi ħaġa ironika li filwaqt li l-gvern Malti kien qed jitlob lil-Libya sabiex tissospendi din l- hekk imsejħa self-declared conservation zone, is-segretarjat tal-kumitat ġenerali tal-poplu stqarr fl-istess nifs li kien diġa` ddeċieda dwar l-implimentazzjoni tar-riżoluzzjoni marbuta ma' din id-deċiżjoni.

Jidher li meta l-Ministru Tonio Borg iltaqa' mal- ministru ta' l-intern Libjan, din il-kwestjoni lanqas biss tqanqlet f'dan il-livell.

Anzi sabiex inkun preċiż, ġurnal lokali kkwota lill-Ministru Tonio Borg igħid li t-tilwima dwar iż-żona tas-sajd ma kenitx fuq l-aġenda tat-taħdidiet ministerjali li kien se jkollu mal-ministru Libjan.

Sur President, f'nofs Mejju l-Prim Ministru mhux biss reġa' tenna li din il- kwestjoni kienet qed tiġi indirizzata diplomatikament fuq livell bilaterali iżda qalilna li kienet qed tiġi indirizzata wkoll fuq livell Ewropew.

Għalhekk naħseb li jkun interessanti li fil-winding up, il-ministru jagħtina d-dettalji kollha dwar x'inizjattivi ħa l-gvern fuq livell Ewropew, ma' min u x'kien l-eżitu ta' dawn l-inizjattivi li ttieħdu.

Kulħadd jaf li l-Ewropej - fil-fehma tagħna - x'aktarx baqgħu pass lura, aktar u aktar minħabba li fin-nofs hemm kumpanniji Ewropej kbar li għandhom interess f'dan kollu.

Fosthom hemm kumpannija kbira Spanjola li tefgħet għajnejha fuq it-tuna farming operations ġewwa Wied il-Għajn.

Sur President, naħseb li kien insult għall-intelliġenza tagħna li nisimgħu lil xi ħadd jgħidilna li din il-problema hija marbuta biss mal-ħarsien tal- marine environment.

Bil-mod il-mod bdejna nsiru nafu bl-impotenza politika tal-Kummissjoni Ewropea fid-dawl ta' dan kollu.

Tant hu hekk li minkejja li kelliem għall-Kummissarju Borg qal li kienu se jsiru konsultazzjonijiet ma' l-istati membri ħalli jaraw kif jimxu 'l quddiem, dan stqarr li d- designation ta' l-ibħra territorjali u fishing protection zones hija 'l barra mir-remit ta' l-Unjoni Ewopea.

Dan juri biċ-ċar li bħal fil-każ tal- klandestini illegali, minkejja l-ħafna kliem ta' konfort minn diversi ministri fil-laqgħat ministerjali li attenda l-Onor.

Frendo, jidher li ħallewna kompletament waħedna anke f'din il-kwestjoni taħraq.

Qiegħed niskanta kif il-Gvern Malti ma qalx li l-Unjoni Ewopea ilha tinkoraġġixxi designation ta' żoni protetti għas-sajd fil-Mediterran sa mis-sena 2003, meta dak iż-żmien kienet saret konferenza ministerjali.

L-Unjoni Ewropea kienet għamlet dan bil-patt u l-kondizzjoni li jkun hemm konsultazzjoni serja mal-partijiet kollha konċernati.

Kif aċċenna l-ministru fl-intervent introduttorju tiegħu, meta fl-imgħoddi l-Kroazja u Spanja kienu ħadu passi simili biex jimponu fishing conservation zones unilateralment mingħajr ma jagħrfu lill-membri l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea, kienu ġew imċanfrin waħda sew.

Pero` ħalli niġu għal dak li ġara mat-Tuneżija.

Huwa fatt magħruf li ftit ilu kemm il-Libya kif ukoll it-Tuneżija laħqu ftehim bilaterali dwar is-sajd li jagħti spazju għal ħafna inizjattivi u partnerships mill-interessi privati, speċjalment ta' tuna ranching u fattening industries.

Jekk aħna l-membri parlamentari ġejna għal żmien twil imħollijin fid-dlam, l-istess jista' jingħad għall-ġurnalisti lokali.

Kellna każ speċifiku fejn il-Ministru Frendo l-ewwel qal li ma kellux taħdidiet bilaterali mal-parti Libjana fuq dan is-suġġett fil-Five Plus Five u mbagħad fi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi, ammetta li effettivament kienu saru one-to-one discussions mal-ministru konċernat.

Daqshekk ieħor ma nafx għaliex kellna nsiru nafu mill-media - u mhux mill- Ministru Frendo nnifsu jew permezz tad-dipartiment ta' l-informazzjoni - dwar dikjarazzjoni Tuneżina li testendi ż-żona tas-sajd tagħha.

Id- deċiżjoni tal-gvern Malti li jiddikjara ż-żona ta' konservazzjoni tas-sajd tiegħu jmissha ttieħdet ferm qabel, għalkemm bħala prinċipju naqblu magħha.

Sur President, irrid nagħmilha ċara li aħna dejjem ħdimna u se nkomplu naħdmu biex ikollna l-aħjar relazzjonijiet mal-pajjiżi ħbieb ġirien tagħna, il-Libja u t-Tuneżija, kemm fuq livell bilaterali kif ukoll f'fora internazzjonali.

Iżda fejn jidħlu d-drittijiet sovrani ta' pajjiżna, aħna bħala partit Laburista, partit serju fl-oppożizzjoni, inkunu qed nittradixxu l-interessi tal-poplu li tellagħna biex nirrappreżentawh, jekk ma neħdux l-istand komuni li sejrin nieħdu llejla fil-parlament.

Huwa fl- isfond ta' dan kollu li aħna se nivvotaw flimkien mal-gvern dwar din il- liġi għax f'kull ħaġa li nagħmlu, minflok infittxu l-interessi partiġġjani jew il-kisba tal-voti a skapitu ta' ħaddieħor, inpoġġu l-ewwel u qabel kollox l-interess nazzjonali.

Nixtieq nagħmel appell finali, mingħajr ma nkun bl-ebda mod partiġjan f'dak li se ngħid.

Naħseb li wasal iż-żmien, minħabba din l-issue u indipendentement minn din l-issue, li bl-iktar mod pożittiv, bl-aktar mod bilanċjat u bl-aktar mod oġġettiv, nagħmlu stocktake tar-relazzjonijiet tagħna mal-Libja b'mod mill-iktar ħolistiku.

Għax għalkemm superfiċjalment jidhru relazzjonijiet korretti, ma nħossx li huma profondi biżżejjed daqskemm ġieli kienu fl-imgħoddi u daqskemm għandhom ikunu fiċ-ċirkostanzi tal-lum.

Lanqas inħoss - dan qed ngħidu bl-ikbar sens ta' responsabbilta` - li huma bbażati fuq dak is-sens qawwi ta' fiduċja reċiproka li wieħed jistenna f'ċirkostanzi bħal dawn.

Jekk kien hemm xi inizjattiva Libjana biex tinbena xi kooperazzjoni fil- qasam tas-sajd, kif allegajt fil-bidu, din għandha tiġi esplorata, riattivata u estiża jekk hemm bżonn anke fl-ipproċessar u d-distribuzzjoni tal-prodotti tal-ħut.

L-appell sinċier tiegħi hu li jingħata nifs ġdid lir- relazzjonijiet bejn iż-żewġ pajjiżi għax bħalissa nħoss li għalkemm dawn huma korretti, huma statiċi u formali għall-aħħar.

Nistaqsi, per eżempju, x'ġara miż-żjara li kellu jagħmel xi darba l-mexxej Libjan f'pajjiżna.

Din għadha se tiġi indirizzata jew baqgħet biss fuq il-karta?

Naħseb li jekk għandha ssir, issa huwa ż-żmien opportun biex l-affarijiet jiġu ċċarati fl-ogħla livell, imma nerġa' ngħid mhux fil-kontest biss ta' dak li qegħdin niddiskutu llum - biex ma niġix miżinterpretat u kkwotat ħażin - imma fil-kummerċ wiesa', fil-big picture tar-relazzjonijiet bilaterali tagħna bħala żewġ pajjiżi ħbieb u ġirien.

U hawn qed nitfa' kollox fil-qoffa; qed nitfa' l-kummerċ, qed nitfa' l-visas li għad hemm diffikultajiet fuqhom, qed nitfa' x-xiri ta' żejt mil-Libja li l-gvern Malti kapriċċjożament waqqaf mingħajr ma ta spjegazzjoni ġustifikata, in- nixfa ta' investiment ġdid Libjan f'Malta u diversi oqsma oħra topiċi ta' kooperazzjoni ekonomika, soċjali u politika.

Aħna li tul is-snin ikkoltivajna b'impenn qawwi r-relazzjonijiet tagħna mal- Libja, b'mod partikolari taħt gvern Laburista u indipendentement mill- istatus tagħna fl-Unjoni Ewropea, ma nistgħux issa li hemm il-ftuħ ekonomiku u l-liberalizzazzjoni fil-Libja, naffordjaw li naqgħu lura, iżjed u iżjed meta ħaddieħor għaddej full speed ahead biex ikabbar ir-rabtiet u negozju tiegħu ma' dan il-pajjiż ħabib ġirien tagħna.

Huwa f'dan l-isfond li aħna qed nestendu l-appoġġ tagħna lill-gvern Malti għal din il-liġi.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, qabel xejn nixtieq nagħmel kumment dwar dak li qal l-Onor.

Brincat fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħu.

L- Onor. Brincat qal li Malta ġiet umiljata jew mibruxa b'din id-deċiżjoni tal- gvern Libjan.

I beg to differ għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett irridu nneħħu l-idea żbaljata li l-gvern Libjan ħa xi deċiżjoni li taħt id-dritt internazzjonali ma kellux jieħu.

It-tieni, ladarba l- Onor. Brincat uża l-kliem "il-gvern Malti ġie umiljat", naħseb li iktar konna umiljati, bħala gvern, meta pajjiż ġar tagħna, kien bagħat gunboat biex jhedded oil rig li kien ġie mqabbad mill-gvern Malti biex jesplora ż- żejt.

Naħseb li hemmhekk Malta kienet umiljata, meta pajjiż li konna niftaħru li kien blood brother magħna, bagħat gunboat jhedded l- esplorazzjoni taż-żejt ta' pajjiżna.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed qabel xejn jelimina sproposito legale.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax it- Territorial Waters and Contiguous Zone Act li qiegħda tiġi emendata qed tirriferi għall-frażi li m'għadhiex tintuża fid-dritt internazzjonali.

"Territorial Waters" huwa terminu anakronistiku li kien jintuża fis-snin sebgħin - fil-fatt il-liġi kient saret fl-1971 - u tirrifletti l-passat kolonjali tagħna, pero` r-reġim legali nbidel u llum m'għadniex nibbażaw irwieħna fuq il-konvenzjoni ta' Ġinevra ta' l-1958 iżda fuq l-UNCLOS ta' l- 1982.

Allura t-terminu proprju eżatt huwa "Territorial Sea".

Għalhekk permezz ta' klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi l-gvern qed ibiddel il-frażi u qed jgħid "sovereign rights for Malta, for the purpose of exploring and exploiting, conserving and managing".

Mela l-Att dwar l- Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, Kap. 226, qed jiġi emendat sabiex tiġi riflessa l-pożizzjoni fid-dritt internazzjonali għax qegħdin nibbażaw irwieħna fuq artiklu 56 ta' l-UNCLOS.

Għall-finijiet ta' sajd, l-ibħra territorjali se jiġu estiżi sa 25 mil, fejn hemmhekk għandna diġa` sovereign rights diġa`.

Pero` l-abbozz ta' liġi qed isemmi oltre dawk il- 25 mil.

Hawnhekk se nagħmel suġġeriment żgħir u forsi ftit tekniku.

Huwa importanti ħafna li nduru l-liġijiet ta' pajjiżna kollha għax kull fejn hemm il-kliem "territorial waters", għandhom jiġu "territorial sea" biex jirriflettu l-aħħar żviluppi fid-dritt internazzjonali.

Klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi titkellem dwar drittijiet sovrani bil- għan li jiġu esplorati, esplojtati, konservati u maniġġati r-riżorsi naturali living and non-living.

Din hija importanti għax in-non-living resources fid-dritt internazzjonali jfisser iż-żejt.

Bil-kliem "living resources" wieħed jirriferi għas-sajd filwaqt li bil-kliem "non-living natural resources" fid-dritt internazzjonali tfisser u tinkludi żejt u kull tip ta' enerġija li għada pitgħada tista' tiġi minn riħ jew mewġ.

Dak huwa l-ewwel kumment li ridt nagħmel imma mbagħad irrid nagħmel kumment li nagħlaq bih.

Huwa importanti li ninnotaw li klawsola 2 qed tuża l-frażi "beyond the limits laid down in article 3(2) of the Territorial Waters and Contiguous Zone Act", jiġifieri beyond the 25 nautical miles.

Mela din il- liġi qed tagħti d-dritt għall-ewwel darba f'pajjiżna li l-prim ministru jistabbilixxi b'ordni exclusive economic zone, li huwa dritt mogħti u regolat mill-UNCLOS.

Hawnhekk irrid nagħmel daqsxejn ta' riflessjoni.

Naħseb li hija ħasra li l- pajjiżi tal-Mediterran jiddikjaraw exclusive economic zone għax idealment peress li huwa baħar żgħir, appena pajjiż jiddikjara exclusive economic zone, ikun qed jimpinġi fl-ibħra viċin pajjiżi oħrajn.

Naħseb li huwa xi ftit reluctant li qed ikollna nilleġislaw b'dan il-mod pero` ġaladarba pajjiżi ġirien illeġislaw f'dik id-direzzjoni, huwa tajjeb li l-gvern Malti qiegħed jilleġisla biex ikollna l-infrastruttura legali f'pajjiżna biex inħarsu d-drittijiet tagħna f'dak li għandu x'jaqsam ma' sajd.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa li issa li Malta saret membru ta' l-Unjoni Ewropea, appena u jekk il-Prim Ministru għada pitgħada jiddikjara, permezz ta' din il-liġi b'ordni, li jkollna din it-tip ta' żona, hemmhekk ma jibqax biss interess domestiku, imma jkun interess ta' l-Unjoni Ewropea.

Huwa hawn fejn ma naqbilx ma' dak li xi kultant jingħad.

Jekk għada pitgħada din l-ordni ssir mill-Prim Ministru l-Unjoni Ewropea ma tibqax biss ta' interess nazzjonali imma ssir a community issue.

Huwa importanti ħafna li dan nispjegawh.

Sur President, artiklu 3 ta' kapitlu 425, jiġifieri l-liġi dwar is-sajd, jagħti definizzjoni ta' x'inhuma fishing waters.

Fil-fatt paragrafu (c) ta' artiklu 3 igħid hekk:

"The fishing waters of Malta comprise:

any other marine waters over which sovereign rights for the purpose of exploring and exploiting, conserving and managing the living resources therein are claimed by proclamation, law or convention ...".

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nirranġaw ukoll sproposito legale għax paragrafu (c) ta' artiklu 3 jitkellem dwar proclamation u aħna m'għandniex proclamations.

Għalhekk qed tintuża l-kelma "order".

Mela permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qed nemendaw dan l-artiklu, qegħdin niskattawh u qed nagħtu poter lill-prim minustru għall-ewwel darba biex jiskatta s-subinċiż ta' dik il-liġi li għandna.

Dan ifisser li l-prim ministru qed jiġi mogħti poteri biex jiddikjara x'inhuma l-fishing waters skond il-liġi li konna għaddejna fl-2001, jiġifieri l-Fisheries Conservation and Management Act.

Fil-bidu semmejt iż-żejt.

Skond id-dritt internazzjonali, l-exclusive economic zone ma tistax tmur oltre minn 200 mil nawtiku.

Dan huwa l- massimu.

Pero` l-international law tgħid ukoll li jekk id-distanza bejn żewġ pajjiżi hija inqas minn 400 mil nawtiku, irid ikun hemm ftehim għad- delineazzjoni.

U se nikkwota l-qorti internazzjonali tal-ġustizzja li tgħid hekk:

"An agreement that establishes an equitable solution."

L-avukati li jipprattikaw id-drittijiet internazzjonali din igħidulha "customary international law".

Allura huwa importanti ħafna li Malta - kif spjega tant tajjeb il-ministru u m'għandix dubju li se jkompli jispjega - tibqa' tinsisti li jkun hemm an equitable solution.

Il-ministru għadu kemm iddikjara li rċevejna dawn il-coordinates.

Għalhekk issa huwa importanti li naraw minn fejn tibda din iż-żona li ddikjaraw il- Libjani.

Ma tantx trid għerf biex tassumi li l-Libjani jridu jkunu konsistenti mal-każ dwar il-blata kontinentali.

Għax jekk fil-każ tal- blata kontinentali, il-Libjani kienu ddikjaraw li l-baseline jibda mill- Gulf of Sirte, ħaġa li Malta dejjem ipprotestat kontriha, anke pajjiżi oħrajn, fosthom l-Amerika, huwa importanti li nkomplu ninsistu li għalina fid-drittijiet internazzjonali l-baseline ma jibdiex mill-Gulf of Sirte imma mill-kosta.

II-Gulf of Sirte m'huwiex internal water.

Għaliex qed ngħidu dan?

Għax fid-dritt internazzjonali hemm il-prinċipju ta' l-acquiescence, anke skond sentenzi ta' l-International Court of Justice.

U sakemm Malta tibqa' tipprotesta u topponi d-deċiżjoni u l-interpretazzjoni Libjana li l- baseline ma jibdiex mill-Gulf of Sirte imma mill-kosta, kif qiegħda tagħmel, qatt ma nistgħu niġu akkużati li aħna kellna b'xi mod acquiescence, jew li aċċettajna din id-deċiżjoni Libjana.

Il-gvern dejjem hekk għamel permezz tal-ministeru ta' l-affarijiet barranin u jien ma nistax nifhem il-kritika li għadu kemm għamel l-Onor.

Brincat, li kienet inġusta u skorretta.

Sur President, hawnhekk se nagħmel riferenza għall-kliem "historic rights".

Kien korrett ħafna l-ministeru ta' l-affarijiet barranin meta tkellem - u għamel riferenza għaliha l-Onor.

Leo Brincat mingħalija f'April li għadda - dwar id-drittijiet storiċi ta' ċerti sajjieda Maltin.

Dawk l-ibħra li jistgħu b'xi mod jaqgħu taħt iż-żona tal-Libjani permezz taż-żona li ddikjaraw, xorta waħda għandna d-dritt nibqgħu nissieltu għalihom.

Għaliex?

Għax fil-każ deċiż mill-International Court of Justice fl-1982, bejn il-Libja u t-Tuneżija, l-hekk imsejħa Libyan-Tunisian case, il-konċett ta' historic rights ġie rikonoxxut.

U hemmhekk il-qorti kienet qalet li jekk hemm drittijiet storiċi, jiġifieri jekk is-sajjieda ilhom jistadu hemmhekk għal numru ta' snin, allura għandek il-konċett ta' historic rights u dak id-dritt ma jintilifx.

Dan ifisser li l-Libja għandha l- obbligu li tirrispetta dak id-dritt tas-sajjieda Maltin.

Hawn se nagħmel proposta żgħira u umli ħafna daparti tiegħi, dwar jekk nistgħux niftiehmu jew nipproponu li jkun hemm reġistru ta' dawn id- dgħajjes, biex ma jkunx hemm malintiżi u ħadd mil-Libjani ma jgħid li ma kenux jafu liema huma s-sajjieda li jistadu f'dawn l-ibħra.

Nistgħu wkoll nipproponu moratorium li għal numru kbir ta' snin jista' jiġi garantit lis- sajjieda u meta għada pitgħada jispiċċaw, dak id-dritt jispiċċa.

Hawnhekk m'iniex qed ngħid affarijiet ġodda, Sur President.

Dawn huma affarijiet li ġew proposti diversi drabi anke fil-fora internazzjonali, fid- dritt internazzjonali.

Jien nemmen li għamel sew il-ministeru li għamel riferenza għall-frażi "historic rights".

Skond il-liġi internazzjonali huwa dritt sagrostant li jekk hemm xi sajjieda Maltin li b'xi mod ġew milquta b'dik id-dikjarazzjoni, xorta waħda d-dritt tagħhom għandu jiġi salvagwardat.

Sur President, fil-bidu għedt li huwa interessanti ħafna li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi l-Prim Ministru qed jingħata l-poter li jiddikjara "for the exercise of jurisdiction beyond the territorial waters of Malta with regard to", fost oħrajn "the establishment and use of artificial islands, installations and structures".

Se nagħmel kumment żgħir u nagħlaq hawn, għax ma rridx nieħu l-ħin ta' ħaddieħor.

"Artificial islands" is another word in international law for oil rigs.

Hawnhekk qegħdin nieħdu d- diċitura ta' section 56 ta' l-UNCLOS, m'għandna xejn ġdid.

Il-kelma "installations", - hawnhekk qed nagħmel argument ftit akkademiku - tista' tinkludi wkoll l- istallazzjonijiet li jiġġeneraw il-wind energy.

U jekk għada pitgħada l- ibħra li jistgħu jiġu taħt iż-żona dikjarata mill-Prim Ministru Malti ma jkunux fondi biżżejjed biex isir wind farm fihom, jew dak li jissejjaħ marine windmill, dan xorta waħda ikun jista' jsir.

Għalhekk huwa importanti li l-parlament japprova dan l-abbozz ta' liġi għax permezz tiegħu l-Prim Ministru Malti, jekk għada pitgħada jħoss li għandu jiddikjara b'ordni din iż-żona għal Malta, inkunu nistgħu nilqgħu għal din l-eventwalita` għall-ġid tagħna u għall-ġid ta' kulmin jista' jkun interessat f'dan ir-rigward.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, m'hemmx dubju li dan l-abbozz ta' liġi hemm marbuta miegħu wkoll il-provvista tal-qabda tal-ħut frisk, l- industrija tat-turiżmu, ix-xogħol u l-għajxien tas-sajjieda Maltin u Għawdxin kif ukoll parti mill-provvista ta' l-ilma, inkluża l-ħajja f'qiegħ il-baħar.

Jekk pajjiżna jestendi l-ibħra tas-sajd tiegħu biex isostni prinċipji daqstant importanti, kemm għall-ġid soċjo-ekonomiku kif ukoll għall-ġid komuni, u biex jipproteġi wkoll l-ispeċi tal-ħut u l-ħajja f'qiegħ il- baħar, daqstant ieħor irid jiffoka fuq il-problemi li kontinwament qed jheddu l-għajxien u l-mistjier tas-sajjieda Maltin u Għawdxin.

Fost dawn hemm l-aħħar żviluppi li bi dritt, pajjiżi ġirien tagħna għamlu kif se nagħmlu aħna, biex bħala stati sovrani jħarsu ċerti prinċipji u cioe' l-ġid komuni tal-popli u ta' l-ekonomija tagħhom.

Għandna nifhmu mill-ewwel li l-problema li pajjiżna qed jiffaċċja bħalissa hi li fl-ibħra li fihom kienu jistadu s-sajjieda tagħna żviluppaw problemi ġodda u hawn qed nirriferi għall-każ ta' l-ibħra tas-sajd Libjani.

Filwaqt li nemmen li għandna nipparteċipaw sabiex nindirizzaw sfida bħal din, nipproponi li din l-istqarrija ma tkunx biss permezz ta' abbozz ta' liġi li l-gvern qed iressaq, imma norganizzaw delegazzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra biex permezz tagħha nistabbilixxu xi forma ta' ftehim immedjat - peress li s'issa l-gvern għadu ma wasalx biex jagħmel dan - ħalli s-sajjieda tagħna jkunu jistgħu jsostnu l-għajxien tagħhom meta jistadu fit-territorji Libjani.

Għax jekk verament nemmnu li pajjiżna jrid isaħħaħ r-rabtiet bilaterali, jekk nemmnu li pajjiżna tabilħaqq irid isostni d-dritt tax- xogħol għaċ-ċittadini tiegħu, irridu nieħdu dawk l-inizjattivi li tabilħaqq jwassluna biex niftehmu fuq il-ħteġijiet u l-bżonnijiet importantissimi fiċ- ċirkostanzi li qed isofru s-sajjieda Maltin u Għawdxin u l-familji tagħhom.

Bħalma jaf kulħadd f'din il-Kamra, fis-snin preċedenti kien hemm diversi arranġamenti taħt diversi gvernijiet, kemm Laburisti kif ukoll Nazzjonalisti, sabiex ikun hemm xi forma ta' ftehim ħalli l-industrija tas- sajd dejjem tiġi msaħħa.

U dan għal benefiċċju ta' numru ta' fatturi, inkluż l-erba' prinċipji li semmejt, li wħud minnhom jindirizzaw mhux biss il-provvista tal-qabda tal-ħut frisk imma anke l-għajxien tas-sajjieda tagħna.

Fl-intervent tiegħu sieħbi l-Onor.

Leo Brincat qal li kien hemm żmien fejn anke konna nistadu f'ibħra partikolari.

Nista' ngħid li taħt gvern Laburista li servejt jien, kien ġie anke stabbilit protokoll sabiex naraw kif niżviluppaw il-biedja u s-sajd bejn iż-żewġ pajjiżi peress li Malta għandha nuqqas ta' riżorsi, fost oħrajn in-nuqqas ta' spazju ta' l-art, filwaqt li l-Libja għandha kemm ibħra, territorju u provvista ta' enerġija u ta' riżorsi li huma meqjusa fost l-iktar importanti fid-dinja.

Ikun tajjeb jekk fil-winding up il-ministru jagħti spjegazzjoni dwar dan għaliex it-tip ta' koordinament li ħolqu gvernijiet preċedenti, bil-għan li dejjem jiġu megħluba diffikultajiet bħal dawn li qegħdin nesperjenzaw illum, poġġewh fuq l-ixkaffa.

Tajjeb li ngħid li taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista, min dak iż-żmien kien ministru responsabbli mill-attivita` marittima u allura kien iffirma dan il-protokoll mal-gvern Malti, wara kien ingħata kariga ta' viċi president tal-kunsill, li hija kariga ta' viċi prim ministru ta' dak iż-żmien, u kien responsabbli mill-affarijiet u l- interessi Libjani fil-mixed commission bejn Malta u l-Libja.

Irridu neħduha lezzjoni li meta jkollna għodda li tkun tindirizza ċertu operat importanti, m'għandniex inħalluha fuq l-ixkaffa imma rridu nżommuha aġġornata, prattika, ħajja u li tevolvi skond iċ-ċirkostanzi biex ma jkollniex sitwazzjoni bħalma għandna bħalissa, fejn is-sajjieda ilhom għal numru ta' xhur bla possibbilta` li jistadu fejn kienu jistadu qabel.

Qabel l-elezzjoni dawn is-sajjieda mhux talli ma kenux assigurati min-naħa tal- gvern, talli kien intqal lilhom ħafna diskors li ġaladarba nsiru membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea, iktar se jkollhom fejn jistadu.

Sur President, dan qed ngħidu għax wasal iż-żmien li filwaqt li nsostnu u naraw kif dejjem inġeddu l-liġijiet ħalli nkabbru dak li huwa parti mill- ġid komuni tan-nazzjon tagħna, daqstant ieħor irridu nagħmlu x-xogħol tagħna on the ground.

Jien ipproponejt li jkun hemm kummissjoni biex tanalizza u tappoġġa l-isforzi tal-gvern biex jipprova jsib soluzzjoni għall-iżvantaġġ li qed isofru s-sajjieda tagħna minħabba l-iżvilupp li għamlu b'mod sovran u demokratiku ċerti pajjiżi bħat-Tuniżija u l-Libja.

Minbarra hekk inħoss li għandi nappoġġa wkoll kull inizjattiva li bħalissa qiegħda theddet il-ħobża ta' kuljum ta' ħafna sajjieda Maltin u l-familji tagħhom.

Wasal iż-żmien ukoll li nirriflettu jekk il-protokolli li kienu jeżistu bejn Malta u l-pajjiżi ġirien tagħna, qabel ma sirna membri sħaħ ta' l- Unjoni Ewropea - jidhirli li kellna xi 25 protokoll mal-Libja - għadhomx validi u għadx hemm l-iskop għalihom.

Jekk għad hemm l-iskop għalihom, irridu naraw x'għandna nemendaw fihom, naraw x'irridu niddiskutu mill-ġdid u naraw kif irridu nsaħħu iktar dawn ir-rabtiet, ħalli dak li sal-bieraħ kien il-ġid komuni, nkomplu nsaħħuh u mhux inċekknuh.

U dak li aħna nistgħu nsaħħu, irridu nanalizzawh b'mod iktar dettaljat mhux meta jinqalgħu l-problemi.

Għax ħafna drabi mbagħad tidħol is-suppervja u l-pika fin-nofs, imbagħad tinħoloq ċerta pressjoni li tista' tkun diplomatika jew politika, u l-affarijiet ma jilħqux l-iskop tagħhom bil-konsegwenza li tbati dik il-familja li jkollha problemi biex issostni d-dħul tagħha u f'dan il-każ qed nirriferi għas-sajjieda.

Jien nemmen ukoll li għadda wisq żmien biex inkomplu nistennew xi forma ta' żvilupp ieħor li l-gvern, kull meta ġie mistoqsi f'dan il-parlament fil-ħinijiet tal-mistoqsijiet, dejjem wieġeb li wasalna biex nilħqu kompromess.

Ħafna drabi mbagħad minn wara l-kwinti tisma' li meta marru ċerti delegazzjonijiet Maltin biex jipprovaw jindirizzaw din il-problema li għandna ma' saqajna u li, nerġa' ngħid, qiegħda thedded serjament il-ħobża ta' kuljum tas-sajjieda tagħna, dawn tkellmu għal ftit sigħat u follow-up ma kien hemm xejn.

Hemm rimedji kif insibu soluzzjoni.

Nemmen li ż-żewġ naħat tal-Kamra għandhom jaħdmu iktar u jevalwaw l- interess komuni ta' xulxin.

Qegħdin fi żmien meta l-ekonomija tagħna tinsab għaddejja minn diffikultajiet kbar, mhux biss fl-industrija tas- sajd.

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn anke l-industrija ta' l-akwakultura tinsab għaddejja minn problemi serji u kbar u allura jagħmel sens li niffokaw aktar biex nindirizzaw dak li finalment iġib 'il quddiem il-ġid komuni ta' pajjiżna, iġib 'il quddiem id-dritt tax-xogħol tas-sajjieda Maltin u Għawdxin u ta' l-għajxien tal-familji tagħhom.

Fl-intervent tiegħu l-Onor.

Jason Azzopardi qagħad isemmi ħafna artikli.

Naf li huwa avukat u jiena għall-kuntrarju tiegħu nevita li nidħol il-qorti u nippreferi nħallas xi ħaġa żejda biex iz-zalza ma tiġix ogħla mill-ħuta, imma ma nafx għalfejn qagħad ikeskes u semma każ li ġara 35 sena ilu, f'mument daqstant sensittiv u importanti.

Hu qal li xi darba l-Libja bagħtet patrol boat.

Ikun aħjar jekk jikber fis-sura tiegħu bħala rappreżentant tal-poplu għax dan id-diskors ma jagħmilx ġid.

Jekk verament irridu l-ġid għandna niffokaw aktar fuq is-solidarjeta`, għandna niddefendu d-drittijiet tax-xogħol ta' min hu veru fil-bżonn u għandna niffokaw fuq l- intelliġenza tagħna ta' kif se nsostnu iktar l-attivita` bilaterali u diplomatika b'saħħitha mhux biss mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, imma wkoll ma' pajjiżi oħrajn li l-partit Laburista, b'tant sagrifiċċju, dejjem ħadem biex isaħħaħ magħhom.

Sur President, aħna kellna ħafna ministri, fosthom il-ħabib tagħna l-Onor.

George Vella, li meta l-partit Laburista kien fil-gvern bejn l-1996 u l- 1998, kien viċi prim ministru u ħadem ħafna biex jara l-politika Ewro- Mediterranja tkompli tevolvi mhux biss fil-qasam marittimu imma anke fil- qasam ta' l-iżvilupp soċjo-ekonomiku ieħor, sabiex isaħħaħ iktar il-fibra, sabiex iċ-ċittadini jgħollu l-livell ta' l-għajxien tagħhom, sabiex tissaħħaħ il-paċi u jissaħħu aktar il-prinċipji ta' solidarjeta`.

Sur President, jien nappella lill-kelliema li baqa' warajja biex il- kwestjonijiet li setgħu rriżultaw fl-imgħoddi u li forsi setgħu weġġgħu lil xulxin bejn stat u ieħor, f'ċirkostanzi bħal dawn irridu niffokaw dejjem fuq il-fatt li dan il-pajjiż irid ikabbar il-kredibilita` tiegħu, irid ikabbar isem il-ġens tiegħu u jrid ikabbar is-solidarjeta`.

Għaldaqstant irid jara liema huma l-aktar mekkaniżmi li jolqtu lill-poplu tagħna.

F'dan il-każ qed nirriferi għall-bżonn urġenti ta' kif mill-ġdid dan il-gvern, bl- appoġġ ta' l-oppożizzjoni, isib mod kif jerġa' jagħti lura d-dritt importanti lis-sajjieda Maltin u Għawdxin sabiex ikunu jistgħu jistadu fl- ibħra li dejjem kienu garantiti lilhom u li dejjem kienu marbuta mar-rwol ta' l-istaġuni tas-sajd tagħhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): Sur President, naħseb li llum kulħadd jaqbel li għandna quddiemna materja ta' importanza nazzjonali.

Bi pjaċir ngħid li f'dan il-parlament qed tintwera maturita` politika li tagħmel ġieħ lil dan il-parlament u lill-membri parlamentari tagħna għax nemmen li din l-issue wasslet lil pajjiżi oħrajn f'diffikultajiet kbar ħafna.

Huwa importanti illi filwaqt li kulħadd f'din il-Kamra jżomm il- fehma tiegħu - naturalment kulħadd huwa wkoll aware mill-passat għax dan ma nistgħux naħarbu minnu - inħarsu 'l quddiem f'realtajiet ġodda għal dak li qed jiġri f'din il-parti tal-Mediterran, f'din il-parti tad-dinja, fil- qasam tas-sajd, fil-qasam tal-konservazzjoni, fil-qasam ta' l-akwakultura u fil-qasam ta' l-użu tar-riżorsi kollha li jeżistu f'qiegħ il-baħar.

Din l-issue se tagħti lill-gvern Malti l-mezzi legali u tpoġġih fuq l-istess livell mal-gvernijiet tat-Tuniżija u tal-Libja f'dik li hija għodda legali ta' kif ilkoll kemm aħna għandna niddefendu s-sajd u lis-sajjieda tagħna.

Lil hinn mir-retorika politika, huwa fatt li s-sajd huwa mhedded minn diversi prattiċi, fosthom minn overfishing, u għal dan hemm diversi regolamenti internazzjonali tal-FAO, dik li hija msejħa bħala l-IUU.

Din is-sena kelli l-okkażjoni li nattendi għal-laqgħa importanti li saret f'Ruma, fejn minkejja l-isforzi kollha ta' regolamentazzjoni, għad fadal ħafna minn dan is-sajd illegali jew li b'xi mod jew ieħor imur kontra l- prattiċi tas-sajd, li jnaqqas il-qabda tal-ħut.

Kif intqal diġa`, il-miżuri li ttieħdu b'mod partikolari mill-gvern Libjan – din hija wkoll l-intenzjoni tal-gvern Tuneżin - qegħdin iġibu sajjieda li m'humiex ġejjin minn dawn iż-żewġ pajjiżi fl-ibħra li jużaw tradizzjonalment is-sajjieda tagħna.

Ovvjament meta s-sajjieda tagħna jaraw li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin jagħtu l-appoġġ għal din il-miżura jindunaw li m'humiex mitluqin għar-riħhom u m'humiex qegħdin ikunu minsijin.

Filwaqt li nżommu l-aħjar kuntatti li għandu jkollna – diġa` ssemmew għal diversi raġunijiet problemi oħrajn ta' natura internazzjonali – nemmen li r-rwol tagħna bħala pajjiż sovran u anke bħala pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea bid-drittijiet u l-obbligi li għandu, huwa li nieħdu l- pass li se nieħdu.

Anke s-sajjieda stess talbu li aħna nieħdu dan il-pass.

Nemmen li għandna nħarsu lejn is-sajd b'mod ħafna iktar ħolistiku u għandu jkun hemm aktar kooperazzjoni f'dak li qed isir.

Jekk inħarsu lejn id- dikjarazzjoni ta' Reykjavik, rigward kif għandna nħarsu lejn l-ambjent marittimu u l-ambjent bħala eko-sistema, jiġifieri li għandek x'imkien fil- baħar fejn il-ħut ibejjet, x'imkien ieħor fil-baħar fejn il-ħut jikber u x'imkien ieħor fil-baħar fejn il-ħut jinqabad - naturalment is-sajjieda tagħna huma esperti f'dan ir-rigward - allura qegħdin nitkellmu fuq riżors li fih innifsu huwa fishy, li jiżloq minn post għal ieħor.

Hemm min hu kapaċi jaqbad dan il-ħut għax għandu s-saħħa finanzjarja jew għandu l-kapaċita` li jkun jaf fejn għandu jagħmel il-qabdiet tiegħu, u allura dawn ikunu aktar qabdiet effiċjenti, imma rridu nħarsu wkoll lejn il- possibbiltajiet – dawn issemmew anke hawnhekk - ta' tuna ranching, ta' tuna penning, possibbiltajiet ta' akwakultura u possibbiltajiet ta' speċi ġodda li jistgħu jitkabbru.

Għax ngħidu x'ngħidu u nagħmlu x'nagħmlu, in the long term il-futur tas-sajd huwa bħal dak tal-biedja, fejn minflok il- bniedem jibqa' jikkaċċja, jibda jkabbar dak l-oġġett.

Ovvjament anke għal dan hemm proviżjonijiet ambjentali li pajjiżna qed jidħol għalihom u jien konvint li bil-consensus ta' l-oppożizzjoni, anke f'dak li jirrigwarda l- common fisheries policy li lkoll naqblu fuqha, jipprovdi għal din l- eventwalita`.

Sur President, meta bniedem ikun kawt, juri ċerta riżerva u jgħid kelma inqas, m'għandux jitpinġa bħala wieħed li huwa dgħajjef, li m'huwiex kapaċi jew li huwa inkompetenti.

Anzi jien naħseb li bniedem li jkun kapaċi jsarraf il-kawtela tiegħu biex jilħaq l-għan aħħari tiegħu, huwa iktar bniedem bil-għaqal u huwa iktar politiku bil-għaqal.

Jien nappella b'mod partikolari lill-media għax jista' jkun li diġa` saret ċertu ħsara b'ċertu rapportaġġ li jsir imma ovvjament żgur m'iniex se nagħmel mażżra mal-media għax il-media għandha dritt ...

Jien nappella anke lin-naħa tal-gvern biex tkun aktar forthcoming fuq l-informazzjoni, sew lill-membri ta' din il- Kamra u sew lill-pubbliku in ġenerali fuq l-issues, għax nemmen li m'għandniex nibżgħu mill-ebda tip ta' informazzjoni għax din teduka lill- poplu tagħna biex jifforma opinjoni.

Sur President, quddiemna għandna issue ta' importanza nazzjonali mhux biss għas-sajd, għalkemm illum qegħdin nitkellmu iktar fuq estensjoni ta' l- ibħra għas-sajd, għax għandna għal qalbna l-fatt li s-sajjieda tagħna jibqagħlhom id-dritt storiku - kif qed insejħulu - li jibqgħu jistadju fl- ibħra li kienu jistadu fihom qabel, għal diversi raġunijiet, mhux biss storiċi imma anke ekonomiċi tagħhom, imma anke għal ħafna raġunijiet oħrajn.

Wara kollox aħna qed niddefendu lis-sajjieda tagħna biex dawn ikomplu jagħmlu l-mestjier tagħhom.

Sur President, il-fatt li proprju qabel it-tmiem ta' din is-sessjoni parlamentari ressaqna quddiem din il-Kamra t-talba biex il-prim ministru jkollu dawn l-għodda legali, juri l-impenn ta' dan il-parlament u ta' dan il-gvern favur is-sajd u s-sajjieda Maltin.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Sur President, qabel ma mmur għan-noti li nixtieq naqsam mal-membri ta' din il- Kamra, xtaqt ngħaddi tliet kummenti fuq dak li għoġbu jgħid l-Onor.

Noel Farrugia fid-diskors tiegħu.

Filwaqt li ma neskludux li nużaw l-ebda strument, ċertament ma nistgħux nużaw l-istrument li rrifera għalih l-Onor.

Farrugia in kwantu ta' ftehim li kien sar bejn l-1996 u l-1998 mal-Libjani fil-qasam tas-sajd, għax l- uniku ftehim li nafu bih huwa l-ftehim ta' protokoll, ta' training tekniku fil-qasam ta' l-akwakultura.

Għalhekk żgur li m'huwiex il-każ li hemm xi ftehim komprensiv fil-qasam tas-sajd bejn iż-żewġ stati li nistgħu nużaw sabiex inkunu nistgħu niddiskutu din il-kwestjoni bla ma neskludu l-ebda strument li jista' jgħinna f'din id-diskussjoni.

Xtaqt ngħid ukoll li m'hu veru xejn li minn din in-naħa, jien, is- Segretarju Parlamentari u l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin għedna li qegħdin qrib xi ftehim kull meta ġejna mistoqsijin.

Anzi aħna dejjem qgħadna kawti u aġixxejna fuq il-linja diplomatika li nifhmu li qegħdin nitkellmu dwar żewġ pajjiżi li apparti li huma ġirien, għandhom storja twila ta' ħbiberija bejniethom.

Irridu nifhmu li qegħdin naġixxu ma' pajjiż li m'huwiex għadu tagħna, imma huwa pajjiż li rridu nżommu relazzjoni tajba miegħu, kif kellna fl-imgħoddi, u rridu nżommu dik ir- relazzjoni anke fil-futur.

Għalhekk ma neħdux għalina li niġu akkużati li mxejna b'kawtela għax naħsbu li din is-sitwazzjoni titlob li naġixxu b'kawtela anke fil-konfront ta' ma' min qegħdin niddiskutu din il-problema.

L-Onor.

Farrugia qal ukoll – qed nipprova nkun kemm jista' jkun leali għad- diskors preċiż tiegħu – li qed immorru lil hemm minn dak li wegħedna lis- sajjieda Maltin qabel l-elezzjoni meta għedna li se jkollhom aktar fejn jistadu.

Sur President, m'hu veru xejn li aħna biddilna l-verżjoni tagħna.

Huwa fatt li llum anke l-oppożizzjoni qablet mal-kostituzzjoni Ewropea - għallinqas aħna bħala pajjiż nagħtu l-approvazzjoni tagħna għall- kostituzzjoni Ewropea – u kulħadd jaf li l-ibħra tas-sajd tal-pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea huma dawk li jissejħu l-community fishing zones li huma wkoll iż-żoni tas-sajd tagħna u sajjied Malti jista' jmur jistad fejn imorru jistadu s-sajjieda Taljani.

Definittivament ħadd ma jista' jakkużana li biddilna l-pożizzjoni tagħna u bħala fatt storiku kienet l- oppożizzjoni - naħseb li għamlet tajjeb jekk xejn - li bidlet id-diskors tagħha minn qabel l-elezzjoni għal-lum.

Issa ħalli nitkellem dwar xi punti li nixtieq naqsam mal-membri ta' din il- Kamra.

Irridu nifhmu li l-estensjoni tal-ġurisdizzjoni ta' l-ibħra għall- finijiet ta' sajd hija kwestjoni li Malta bdiet tinvolvi ruħha fuqha għal snin twal u mhux issa, anke jekk wieħed iqis l-attivita` tas-sajd bħala gross domestic product u jgħodd magħha l-attivita` ta' l-akwakultura u tat- tonn isib li din tilħaq biss ftit inqas minn 1%.

Minkejja li din hija attivita` marġinali ekonomikament, għalina hija suġġett ta' importanza kbira li dejjem, anke storikament, tajniha attenzjoni.

Minkejja li l- Mediterran huwa baħar magħluq u ma' ibħra oħra huwa relattivament żgħir, kien hemm ħafna spazji ta' baħar li ma kenux jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-pajjiżi kostali tal-Mediterran.

Dawn l-ispazji kienu dejjem użati minn numru kbir ta' bastimenti tas-sajd ta' ħafna pajjiżi li m'humiex Mediterranji, bħall-Ġappun, il-Korea u anke l-Amerika ta' Isfel.

Qed ngħid hekk għax kultant naħsbu li fil-baħar Mediterran jistadu biss is- sajjieda Mediterranji.

Ħafna minn dawn il-bastimenti ta' pajjiżi mhux kostali tal-Mediterran huma effettivament kbar u ċertament ħafna akbar minn tagħna.

Matul iż-żmenijiet dawn il-bastimenti qabdu kwantitajiet kbar ta' ħut mill-ibħra ta' madwarna għax il-pajjiżi Mediterranji ppermettewlhom li jagħmlu dan.

Naħseb li tajjeb li dan nifhmuh ukoll.

Għal żmenijiet twal il-pajjiżi tal-Mediterran ma sabux mezz kif jaqblu bejniethom dwar kif iqassmu l-kontroll tal-baħar tal-Mediterran u għalhekk l-esplojtazzjoni eċċessiva tas-sajd baqgħet sejra matul iż-żmenijiet.

Min-naħa l-oħra ż-żieda fl-importanza tal-kummerċ ta' ċerti speċi ta' ħut bħat-tonn, per eżempju, żied il-valur ta' dan is-sajd.

Għalhekk l-isforz biex jinqabad dan il-ħut beda jsir b'iktar impenn u b'bastimenti li jużaw ukoll teknoloġija avvanzata biex ikunu jistgħu jagħmlu dan it-tip ta' sajd.

Dan l-iżvilupp wassal sabiex il-biċċa l-kbira tal-flotot industrijali tas- sajd - mhux bħal tagħna li huma żgħar u m'humiex ta' skala industrijali - resqu jistadu f'dawn l-aħħar snin lejn l-ibħra li jinsabu fiċ-ċentru tal- Mediterran.

Ħafna pajjiżi li qegħdin fuq il-kosta tal-Mediterran iddeċidew li jibbilanċjaw din iż-żieda ta' bastimenti fiż-żoni tas-sajd - fejn qabel lanqas bastimenti industrijali ta' pajjiżi oħra ma kienu jistadu - sabiex ikabbru l-kontroll u l-ġurisdizzjoni tagħhom f'dawn iż-żoni.

Tajjeb li ngħidu, bħala fatt storiku, li fl-1997 Spanja kienet estendiet il- ġurisdizzjoni ta' l-ibħra tagħha għal finijiet ta' kontroll tas-sajd għal faxxa ta' baħar li testendi 59 mil fl-idjaq biċċa tagħha u li tinkludi ħafna iktar mill-baħar madwar il-gżejjer Balejariċi jiġifieri kważi 200 mil mill-kosta Spanjola.

Eżempju ieħor seħħ fl-Alġerija iktar tard, li wkoll kienet żiedet l-ibħra tagħha.

Hekk ukoll għamel il-Marokk meta ddikjara żona esklużiva ekonomika fl-ibħra tiegħu.

Sur President, għalfejn qed ngħid dan kollu u qed nagħti dan l-iżvolġiment storiku?

Għax irridu nifhmu li minħabba din l-attivita` qawwija kellek numru ta' pajjiżi illi estendew iż-żona tas-sajd tagħhom biex ikollhom aktar kontroll.

Effettivament il-Marokk, biex inkun preċiż, estenda ż-żona esklużiva tul il-kosta ta' l-Atlantiku iżda għadu ma ħabbarx din l- estensjoni fuq in-naħa tal-kosta tal-Mediterran ta' dan il-pajjiż.

F'dawn l-aħħar xhur il-pajjiżi l-aktar ġirien tagħna, jiġifieri l-Libja u t- Tuniżija, ukoll ħadu azzjoni sabiex jestendu l-ġurisdizzjoni fuq il-meded ta' baħar li jmissu ma' l-ibħra territorjali tagħhom.

Il-Libja ddikjarat żona ta' 64 mil nawtiku 'l barra mil-ibħra territorji tagħha u proprju f'dawn il-ġranet - kif diġa` ħabbar il-kollega tiegħi l-Ministru għall- Affarijiet Barranin - informawna bil-koordinati preċiżi tal-baselines ta' l- ibħra territorjali u ta' l-estensjoni taż-żona ta' protezzjoni tal-ħut.

Għallinqas il-Libja sal-lum hekk għadha tiddikjara ż-żona bħala żona ta' protezzjoni tal-ħut.

Irrid ngħid - għax s'issa ma ssemmietx - li din iż-żona stabbilita mil- Libja teffettwa s-sajd tagħna, speċjalment tat-tonn u l-pixxispad ta' numru żgħir tad-dgħajjes tagħna.

Din teffettwa wkoll is-sajd tal-konzijiet tal- qiegħ li normalment isir mid-dgħajjes il-kbar tagħna fix-xhur tax-xitwa u r- rebbiegħa.

U fl-aħħarnett jeffettwa wkoll numru żgħir ta' żoni ta' tkarkir kif ukoll dik iż-żona magħrufa bħala d-deżert, 'il barra mill-Gulf of Sirte.

Dawn huma sistemi ta' sajd tradizzjonali u aħna ilna għal snin twal nipprattikaw f'dik iż-żona.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Leo Brincat qal li jista' jkun li l-pajjiżi Ewropej ...

Bil-kemm ma fhimtx li l-Kummissjoni Ewropea qagħdet lura għax hemm kumpanniji Ewropej involuti.

Kull pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea li għandu kosta fuq in-naħa tal-Mediterran, oġġezzjona b'mod formali mal-gvern Libjan fuq din il-kwestjoni.

Mela dak huwa stat ta' fatt u m'għandniex noqogħdu npinġu l-affarijiet kif m'humiex.

Per eżempju, ġie allegat li wieħed mill-operaturi ta' Spanja qed jopera f'din iż-żona pero` din ukoll oġġezzjonat.

L-Onor.

Brincat staqsa x'kuntatti kien hemm mal-Libjani.

Irrid ngħid li fuq livell ta' gvern iddeċidejna illi r-relazzjoni diplomatika titmexxa mill-uffiċċju tal-ministeru ta' l-affarijiet barranin, b'konsulenza teknika mid-dipartiment tas-sajd.

Fil-fatt kont qed inkun il-ħin kollu nformat bid-diskussjonijiet li kienu għaddejjin.

Kien hemm delegazzjoni li marret il-Libja fis-6 ta' Ġunju, kien hemm ukoll laqgħat oħrajn fis-7 ta' Ġunju, li kienu fuq livell tekniku u rrid ngħid li aħna konna mill-bidunett sejjaħna lis-sajjieda għal numru ta' laqgħat biex ninformawhom dwar dak li effettivament huwa għaddej.

Issa l-Onor.

Brincat u l-membri tal-Kamra jafu li xi kultant għalkemm tkun qiegħed tinforma lil dak li jkun dwar dak li tkun qiegħed tagħmel, trid iżżomm ammont ta' kawtela f'relazzjoni diplomatika biex kemm jista' jkun tipprova tħalli l-ispazju għad-diskussjoni miftuħ minflok ma tkun qiegħed effettivament toħnoq.

U l-laqgħat saru mas-segretarju għall-kooperazzjoni tal-kumitat Libjan, saru wkoll ma' Suleiman Shahoumi, segretarju ta' l- affarijiet barranin, ma' Rahman Shalgam, segretarju tal-foreign liaison and international cooperation, mal-prim ministru Libjan, kif ukoll fuq livell tekniku ma' nies responsabbli għal dak li jissejjaħ il-board of investments in fishing tal-gvern Libjan.

Sur President, it-Tuniżija għaddiet an enabling law li permezz tagħha ddikjaraw żona esklużiva tas-sajd jew żona esklużiva ekonomika, skond il- proċeduri mitluba mill-konvenzjoni tal-liġi tal-baħar tan-Nazzjonijiet Uniti, jiġifieri l-UNCLOS.

Filwaqt li l-Libja m'hijiex membru ta' l- UNCLOS, it-Tuniżija hija membru u allura t-Tuniżija hija mistennija li timxi bil-proċeduri kif indikati mill-UNCLOS, jiġifieri trid tinforma u żżomm diskussjoni mal-partijiet konċernati.

L-azzjonijiet ta' dawn iż-żewġ pajjiżi, il-Libja u t-Tuniżija, huma azzjonijiet ta' pajjiżi ġirien u l-bieb tagħna huwa miftuħ biex inkomplu nitkellmu anke jekk il-parlament japprova din ir-riżoluzzjoni tal-lum, li wkoll tagħti l-poteri lill-gvern Malti li jestendi ż-żona tas-sajd tagħna.

Iż-żona li potenzjalment tista' toħloq it-Tuniżija, tista' teffettwa s- sajd tagħna forsi aktar minn dak li teffettwa ż-żona Libjana.

Fil-fatt tista' teffettwa numru akbar ta' dgħajjes fis-sajd kollu li semmejt qabel, jiġifieri tat-tonn u l-pixxispad iżda tista' teffettwa wkoll is-sajd tal- lampuki aktar miż-żona Libjana.

Bil-għan li jiżdied il-kontroll fuq is-sajd fil-Mediterran u jitjieb l- immaniġġjar tal-popolazzjonijiet tal-ħut fil-Mediterran, f'Novembru ta' l- 2003 il-Kummissjoni Ewropea kienet laqqgħet lill-ministri kollha tas-sajd tal-Mediterran ġo Venezja, fejn fil-fatt kont attendejt jien u kienet ġiet iffirmata dikjarazzjoni mill-ministri preżenti li tinkludi azzjonijiet fejn kulħadd jagħmel l-almu tiegħu biex tissaħħaħ il-kummissjoni ġenerali tas- sajd fil-Mediterran u biex fost affarijiet oħra tiġi żviluppata sistema ta' kontrolli komuni.

Id-dikjarazzjoni titlob li dawn l-estensjonijiet ta' ġurisdizzjoni ta' l- ibħra għandhom isiru bi proċeduri li huma konformi ma' dak li titlob il- liġi internazzjonali, l-UNCLOS, u li dawn l-isforzi jsiru b'mod kollettiv reġjonalment u għandhom ikunu bbażati fuq djalogu u koordinazzjoni.

U hekk nistennew li jsiru l-affarijiet, anke mingħand dawk il-pajjiżi li m'humiex firmatarji ta' l-UNCLOS.

Aħna nistennew li jkun hemm rispett anke lejn l- istorja ta' ħbiberija bejn l-istati li jdawru l-baħar tal-Mediterran.

L- estensjoni taż-żoni ta' protezzjoni ta' l-ibħra għall-finijiet ta' sajd mill-ġirien tagħna se jkollhom impatt fuq is-sajd tagħna.

Dan l-impatt se jkun ferm aktar indirett milli dirett peress li jżidu d-densita` tas-sajd fiż-żona tagħna u ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi huwa intiż biex jagħti l-poter lill- prim ministru, f'isem il-poplu Malti, li jiddikjara żidiet ta' meded ta' baħar taħt il-ġurisdizzjoni ta' pajjiżna.

Dan ifisser li l-prim ministru, wara li jordna li jsiru l-proċeduri meħtieġa mil-liġi internazzjonali li beħsiebna nirrispettaw, jippubblika l-coordinates meħtieġa sabiex Malta tkun tista' tikkontrolla wkoll dawn iż-żoni ġodda ta' baħar.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa bżonn sabiex aħna nkunu nistgħu nħarsu l-obbligi internazzjonali tagħna fuq il-kontroll tas-sajd u biex nieħdu ħsieb lis- sajjieda tagħna b'mod effettiv.

Il-kontroll ta' Malta fuq dawn iż-żoni jista' jfisser li nkunu f'pożizzjoni li nirregolaw l-operat ta' bastimenti tas-sajd li jkunu qegħdin jistadu f'dawn iż-żoni u nkunu wkoll f'pożizzjoni li niddeċiedu liema bastimenti jistgħu jistadu f'dawn iż-żoni.

Sur President, qabel nagħlaq nixtieq nagħmel appell wieħed lill-pajjiżi li jdawru l-kosta tal-Mediterran.

Ejjew nipprovaw nagħmlu l-isforzi kollha tagħna biex ma nħallux il-baħar Mediterran jifred il-pajjiżi li jdawruh.

Hemm bżonn li nużaw ir-relazzjonijiet diplomatiċi sabiex anke fejn jidħol is-sajd, insaħħu l-kooperazzjoni Ewro-Mediterranja.

Illum li aħna membri ta' l-Unjoni Ewropea, l-iskop prinċipali tagħna kien u jibqa' li nużaw ukoll il-pożizzjoni fil-komunita` Ewropea biex inkunu nistgħu nsaħħu l- kooperazzjoni anke Mediterranja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, meta titkellem lejn l-aħħar ta' dibattitu ma jistax jonqos li jkollok bla ma trid tirrepeti ċerti affarijiet.

L-ewwelnett nibda billi ngħid li apprezzajt ħafna l-mod kawt u meqjus li bih tkellem il-ministru dwar kwestjoni daqshekk delikata, mingħajr ma bl-ebda mod nonqos li norbot lili nnifsi mija fil-mija ma' sieħbi l-Onor.

Leo Brincat, fil-kritika li għamel għall-mod kif il-gvern ittratta din il-kwestjoni, għallinqas minn dak li kien jidher barra.

Sur President, kont jien li fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej ilmentajt mill-fatt - almenu dak il-ħin hekk deherli - li ma konniex trattati kif jixraq minn żewġ pajjiżi li l-kelliema kollha jaqblu u qalu diġa` li għandhom l-ikbar rispett lejhom minħabba r- relazzjonijiet twal, antiki, fondi li għandna magħhom u l-ħbiberija li dejjem stqarrejna li hemm bejnietna.

Meta bħala membru tal-parlament u membru tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej ma kont informat prattikament b'xejn, ħassejt li ma kien hemm l-ebda ħjiel - aktar u aktar wara li kienet għadha kemm ġiet delegazzjoni tal-kumitat ta' l- affarijiet barranin mit-Tuniżija - li t-Tuniżija kienet se tieħu l-miżuri li ħadet.

U hawnhekk irridu nagħmluha ċara.

La l-Libja u lanqas it-Tuniżija m'għamlu xi ħaġa kontra l-liġi.

Dan huwa dritt sagrosant tagħhom li jagħmlu żona ta' sajd ristretta għalihom għax dan id-dritt jagħtihulhom - bħalma qalu kelliema oħra qabli - id-dritt internazzjonali.

Jekk il-baselines tal- Libja għandhomx jibdew mill-ponot tal-Gulf of Sirte, jew inkella jibdewx mill-kosta proprja tal-Gulf of Sirte, hija kwestjoni legali - mhux se nidħol fiha jien – pero` huwa fatt li jekk wieħed illum jgħodd 64 mil - il- ministru daqshekk qed jgħidilna li huma skond in-nota verbali li għandu - mat-12-il mil tat-territorial waters, tispiċċa biex ikollok 76 mil ta' arja għal-Libja.

Jien mhux se noqgħod nidħol f'din il-ħaġa imma ma rridux ninsew li n-naħa ta' Tripli u n-naħa tal-Gulf of Sirte jiġu proprju eżatt max-xlokk tal- ponta ta' Malta minn Marsaxlokk, fejn f'din l-area ġieli jidħlu bil- kannizzati, kif qal il-ministru, u ormai dawn waslu biex jibdew jintefgħu.

Per eżempju, it-Tuniżija kellha d-dritt internazzjonali u d-dritt legali li tiddeċiedi li tagħmel ukoll żona ta' sajd għaliex kif intqal ripetutament mill-UNCLOS, it-Tuniżija hija firmatarja tagħha b'kuntrast mal-Libja li m'hijiex.

Hemmhekk ukoll irridu naraw fejn u safejn.

Jien napprezza ħafna l-fatt li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq enabling law u mhux qed nagħmlu liġi, mhux qed nieħdu deċiżjonijiet, mhux qegħdin nagħmlu speċifikazzjonijiet u mhux qed ngħidu sa hemm jew sa hawn.

Qegħdin nagħmlu biss liġi biex insaħħu id il-prim ministru ħalli meta, x'ħin u taħt il-kondizzjonijiet li jkun hemm bżonn, jiddikjara, bħalma ddikjaraw dawn il- pajjiżi, li aħna għandu jkollna żona ta' sajd li tkun speċifikament Maltija.

Dan qed ngħidu għax nemmen li fi kwestjoni bħal din hija importanti ħafna l-kawtela - il-kelma li rrepetew ta' qabli - ma' pajjiżi ġirien li ilna b'relazzjonijiet tajbin magħhom għal dawn is-snin kollha, għalkemm kultant iġġelidna, kultant newwaħna u kultant bagħtu xi gunboat.

Fl-1998, meta konna fil-gvern, jien kont għamilt pressure enormi fuq kumpannija Kanadiża biex tirtira l-vapur tagħha li kien qed jagħmel studji sismiċi f'area bejn Malta u t-Tuniżija li sal-lum għadha kontestata.

Ħadd ma ġġieled fuqha din il-kwestjoni imma sempliċement użajna d-dritt tagħna bl-iktar mod diplomatiku, bl-iktar mod pulit u bl-iktar mod aċċettabbli fil- liġi internazzjonali.

Naturalment l-aħwa wkoll jiġġieldu bejniethom, mela le!

Pero` jiena nixtieq insemmi xi ħaġa li hawnhekk għadha ma ssemmietx.

Irridu naraw x'inhu l-impatt.

Kien hemm xi ħadd, jidhirli l-ministru, li qal li qed jibda jsir speċi ta' economic impact assessment fuq kif se nintlaqtu b'din id-deċiżjoni tal- pajjiżi ħalli naraw kif se tolqot lis-sajd.

Issa hawnhekk jien se nitkellem bħala ċittadin.

Proprju l-bieraħ kont qiegħed f'kuntatt mas- sajjieda u wieħed jibda jistaqsi: Kif se jintlaqat is-sajjied Malti?

L- impressjoni tiegħi għall-bidu kienet li s-sajjied Malti immedjatament mar ħażin.

Jien bla mistħija ngħid hawnhekk li biddilt l-opinjoni tiegħi għax minkejja li hemm dawn id-deċiżjonijiet ta' gvern Libjan u gvern Tuneżin, l- informazzjoni li waslitli ...

Naturalment jiena ma mmurx fuq il-laneċ tas- sajd imma nitkellem b'mod personali u dirett ma' min hu involut fis-settur.

L-ewwelnett aħna kemm għandna dgħajjes tas-sajd, trawlers u laneċ?

M'għandniex il-mijiet li għandhom Sqallija.

Terġa' lanqas qed insemmi l- Italja imma Sqallija fejn bejn Mazzara del Vallo, Sciacca u Porto Palo, itellgħulek kważi 1,000 lanċa tas-sajd ta' ċertu daqs.

Jien informat li kulma jistgħu jiġu nvoluti f'din l-istorja kollha huma bejn 15 u 25 lanċa tas-sajd.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru u s-Segretarju Parlamentari qed jgħiduli li hawn 40 lanċa tas-sajd.

Jien bl-ebda mod m'hu qed ngħid li ma jimportax li se jintlaqtu 40 lanċa, ovvjament fuq iż-żewġ żoni u mhux fuq bażi regolari.

Sur President, il-ministru għamel tajjeb li spjega li biċċiet minnhom dawn huma staġjonali, li jmorru n-naħa ta' isfel, bħalma semmejt diġa` jiena, minħabba l-kannizzati u hemm min imur in-naħa ta' fuq tat-Tuniżija minħabba l-kannizzati ta' Għawdex.

Pero` hemm oħrajn li jaqilgħu l-għajxien tagħhom minn hemmhekk, b'mod speċjali lejn in-naħa ta' isfel ta' l-ibħra Libjani.

Il-fatt hu li sal-bieraħ u sal-bieraħt lura l-ebda lanċa Maltija ma ġiet miżmuma jew imkeċċija 'l barra miż-żoni li qegħdin insemmu.

L-informazzjoni li għandi hija li l-pulizija li kien hemm bil-patrol boats tkellmu mas-sajjieda Maltin u qalulhom li m'għandhom l-ebda indikazzjoni sabiex ikeċċuhom minn hemmhekk u allura setgħu jibqgħu jistadu.

Naħseb li għandna napprezzaw din il-ħbiberija li għandna ma' dawn il-pajjiżi u safejn naf jien, s'issa għadni ma smajt bl-ebda Xlukkajr jew bl-ebda Għawdxi li ġie eskortat 'il barra minn dik iż-żona.

Min-naħa l-oħra ma jistax jingħad l-istess għal-laneċ Taljani, li diġa` bdew jiġu eskortati 'l barra mill- ibħra Libjani!

Dan huwa fatt li wieħed irid japprezzah, l-aktar meta nafu li kien hemm min kien qiegħed mhux aktar minn 40 mil nawtiku 'l bogħod minn Tripli, jiġifieri kien qiegħed 'il ġewwa sew fiż-żona li ġiet ikkontestata mil-Libja.

Dan qiegħed ngħidu sabiex inberrdu l-kwestjoni u ħalli ma nibdewx ngħidu f'daqqa waħda li s-sajjieda tagħna ġew imċaħħda minn dak li jaqilgħu x'jieklu u li se jkollna xi problema.

Il-potenzjal qiegħed hemm u għada pitgħada jistgħu jkeċċuna wkoll minn dik iż-żona.

Pero` sal-lum dan għadu ma sarx u jien minn hawn, kemm bħala oppożizzjoni u naħseb anke f'isem il- gvern, irridu nirringrazzjaw lil dawn iż-żewġ pajjiżi li s'issa m'għamlu xejn ta' ħsara għas-sajjieda Maltin.

Dan jista' jkun marbut ukoll mal-fatt li semma sieħbi l-Onor.

Jason Azzopardi, meta rrifera għall-historic rights.

Żgur li ma rridux inkunu boloh u nippretendu li dawn huma xi nies ċwieċ.

L-affarijiet tagħhom jafuhom daqsna u meta kien hemm il-kwestjoni mal-Libja fil-qorti sabiex nistabbilixxu l-median line, kulħadd jaf x'pariri legali u x'mustaċċuni kbar ġabu magħhom il-Libjani sabiex jiddefendulhom il-kwestjoni tagħhom.

Sur President, naħseb li dawn jafu li hemm ċerti drittijiet li ma jistgħux iċaħħdu lil numru daqshekk żgħir ta' laneċ milli jistadu f'din iż-żona.

Hawnhekk qed insemmu madwar 30 jew 40 lanċa, xi ħaġa veru insinifikanti għal dak li hemm għaddej fil-Mediterran.

Fil-fehma tiegħi, jekk ma nurtawhomx, la l-Libja u lanqas it-Tuniżija m'huma se jagħmlu xi ħaġa biex jurtaw u jkissru l-ħbiberija antika li hemm bejnietna għal erba' laneċ tas- sajd li jidħlu fl-ibħra tagħhom.

Barra minn hekk nixtieq nistaqsi x'inhu l-istatus tal-Maltese-Libjan fishing company?

Safejn naf jien din il-kumpannija fadlilha madwar għaxar snin oħra u ma jidhirlix li żżarmat jew li ġiet xolta.

Għalhekk nappella li fid-diskussjonijiet li jistgħu jsiru ...

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qiegħed jgħidli le.

Allura m'għadhiex teżisti l-Maltese-Libjan fishing company?

Nixtieq li ningħata spjegazzjoni dwar dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru bil-permess ta' l-Onor.

Vella.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, aħna diġa` ħarisna lejn din il- possibbilta` pero` din il-kumpannija diġa` qiegħda in liquidation u dan il- proċess ma jistax jitwaqqaf.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, qiegħed tara kemm kellu raġun sieħbi meta qal li l-membri tal-kumitat ta' l-affarijiet barranin ma kenux informati fuq ħafna affarijiet!

Kienet tkun xi ħaġa tajba li dawn l- affarijiet inkunu nafuhom ukoll!

Din l-informazzjoni kienet tkun utli ħafna għalina għaliex din żgur li m'hijiex xi kwestjoni li hemm diżwgid fuqha.

Żgur li ż-żewġ partiti naqblu fuq din il-ħaġa u għalhekk mhux se noqgħod nirrepeti dak li ntqal fuq kif irridu nżommu l-għajxien tas- sajjieda tagħna u fl-istess ħin inżommu l-ħbiberija li għandna ma' dawn il- pajjiżi.

Hawnhekk ma rridx inkun kritiku għaliex imbagħad inkun qiegħed inbiddel dak kollu li kont qed nitkellem fuqu.

Pero` wieħed jista' jagħmel ċerti mistoqsijiet, bħal per eżempju, il-kwestjoni tal-Libja li qed tagħlaq din l- area minħabba li trid tagħmel konservazzjoni tas-sajd.

Issa nafu li diġa` hemm rapporti fejn kumpannija partikolari qiegħda tistad bil-goff u qed tmur oltre l-kwota tagħha fil-qbid tat-tonn f'dawk l-ibħra.

Naħseb li dawn huma affarijiet li wieħed irid jiddiskutihom ukoll.

Naf ukoll li wara l-inċidenti li kien hemm mas-sajjieda Tuneżini fuq il- lampuki, illum qegħdin jgħidu lis-sajjieda tagħna li jekk jaraw xi laneċ Tuneżini fl-ibħra tagħna għandhom jeħdulhom ir-ritratti u jgħadduhom lill- awtoritajiet Tuneżini.

B'hekk imbagħad ikunu jistgħu jieħdu passi kontra dawn is-sajjieda huma stess minflok joqogħdu jtellgħuhom il-qorti s- sajjieda Maltin.

Il-ministru qiegħed jikkonferma wkoll dak li qiegħed ngħid.

Naf ukoll li anke għall-istaġun tal-lampuki li ġej, minkejja li ddikjaraw din iż-żona, se jagħlqu għajnejhom u ma jimpurtax jekk xi rimjiet jidħlu f'din iż-żona.

Sur President, li qiegħed jinkwetani jmur 'il bogħod minn dan għaliex kif għedt, f'din il-ħaġa nemmen li għandna nkunu diplomatiċi u rridu nkunu kalmi f'din il-kwestjoni kollha.

F'din il-kwestjoni rridu naraw x'qegħdin neħdulhom u għandna ninvokaw bla dubju ta' xejn, iż-żmien twil ta' ħbiberija li kien hemm bejnietna.

Jidher li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa maqlugħ minn artiklu 56 tal-liġi dwar il-baħar u qiegħed jieħu l-istess diċitura.

Pero` li qed jinkwetani f'dan l-abbozz ta' liġi hija klawsola 2 fejn qed jingħad li:

"... il-Prim Ministru jista' b'Ordni pubblikat fil-Gazzetta jiddikjara drittijiet sovrani għal Malta, bil-għan li jiġu esplorati u esplojtati, konservati u maniġġati fihom ir-riżorsi naturali li jgħixu u, jew li ma jgħixux, fil-medda ta' dawk iż-żona ta' l-ibħra marittimi lil hinn mil-limiti stabbiliti fl-artikolu...".

Fil-fehma tiegħi l-frażi "li jgħixu u, jew li ma jgħixux" m'hijiex waħda feliċi.

Jekk nifhmuha sew nintebħu li meta qed ngħidu "ma jgħixux" irridu nfissru li m'għandhomx joqogħdu hemm bil-Malti.

Pero` li "ma jgħixux" jiġifieri mejta, u bl-Ingliż din qiegħda living and non-living.

Min-naħa l-oħra fi klawsola 3 insibu dan li ġej:

"... għandhom, biex jiġu eżerċitati d-drittijiet sovrani bil-għan li jiġu esplorati u esplojtati, konservati u maniġġati fihom ir-riżorsi naturali li jgħixu,..."

Hawnhekk qed inħallu barra l-frażi "jew li ma jgħixux" u nixtieq li l- ministru jagħtina spjega fuqha din.

Jidhirli li anke l-Ministru Pullicino semma li t-Tuniżija żammet l-option li tagħmel exclusive economic zone.

Allura hemmhekk insibu konċett differenti minħabba li exclusive economic zone jinvolvi dak kollu li huwa ħaj - dak kollu li hemm fuq u taħt il-qiegħ tal-baħar – u allura meta nitkellmu fuq fisheries zone naħseb li nkunu qed nitkellmu fuq xi ħaġa differenti.

Fil-fatt skond l-UNCLOS hemm differenza kbira bejn dawn iż-żewġ affarijiet.

Mela jekk kemm-il darba t-Tuniżija - f'dan il-każ inkunu rridu nidħlu daqsxejn iktar bis-serjeta` - tiddeċiedi li tagħmel exclusive economic zone, minħabba li m'hemmx spazju bejnietna, ikollna bilfors naqtgħu linja.

U din ikollna nagħmluha fuq bażi ta' ekwita`, xi ħaġa li hija diskussa ħafna fil-liġi internazzjonali.

F'dan il-każ imbagħad jibdew deħlin il- problemi għaliex hemmhekk hemm area li hija kkontestata mit-Tuniżija, mil- Libja, minn Malta u mill-Italja minħabba Pantellerija u l-gżejjer l-oħra.

Żgur li din hija biċċa wġiegħ ta' ras legali sabiex issolviha u mhux la kemm issib soluzzjoni għaliha.

Sur President, meta kont fil-kariga ta' ministru, niftakar li pprovajna nagħmlu taħdidiet fuq din il-ħaġa iżda dejjem sibna mblokki kbar.

Pero` jekk kemm-il darba t-Tuniżija minn din l-enabling law li għaddew, jiddeċiedu li jistabbilixxu xi coordinates, allura aħna rridu naraw b'mod immedjat jekk dawk il-coordinates imorrux oltre d-dritt tagħhom u jekk humiex qed jidħlu fl-area kkontestata min-naħa tagħna.

Qiegħed ngħid dan kollu għaliex hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu aktar fuq ħut.

Jekk inhi fisheries zone hemm il-lampuki, pixxispad u ħut ieħor imma jekk qed nitkellmu fuq l-exclusive economic zone qed nitkellmu fuq xi ħaġa kompletamant differenti.

Hawnhekk qed ngħidu li dak li hemm taħt il-blat huwa tagħna u allura mbagħad inkunu qed nitkellmu fuq iż-żejt.

Ovvjament kulħadd jaf li mal-Libja morna l-qorti internazzjonali u stabbilixxejna median line fuq biċċa żgħira mill-faċċati li hemm bejnietna, pero` mbagħad, aktar lejn il-punent hemm problemi oħra għaliex nibdew noqorbu lejn it-Tuniżija u allura jibda jidħol l-interess tat-Tuniżija, ta' Malta u anke tal-Libja.

Jien qiegħed ngħid dan kollu għaliex irridu noqogħdu attenti jekk hux se jiddikjaraw exclusive economic zone jew inkella fisheries zone.

Fil-fehma tiegħi tkellem tajjeb il-Ministru Pullicino meta qal li hemm żewġ aspetti.

L-ewwel aspett huwa dak tad-dritt tas-sajjied Malti f'dawk l- ilmijiet u kif se jiġi milqut u t-tieni aspett huwa dwar x'se jiġri bħala riżultat li dawk l-ilmijiet se jiġu magħluqa għall-flotot l-oħra tas- sajjieda li normalment ikunu fil-Mediterran.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija xi ħaġa li qiegħda tinkwetani.

U dan apparti l-fishing density.

Per eżempju, jien ma nafx kemm il-Libja u t-Tuniżija jistgħu jħallu l- affarijiet kif inhuma għaliex jekk it-Tuniżija, għada pitgħada se tiddikjara żona skond il-liġi ta' l-UNCLOS, trid tibgħat il-coordinates lis- segretarju ġenerali tal-Ġnus Magħquda biex tinformah bihom.

Jekk fhimt tajjeb il-ministru qalilna li l-Libja diġa` għamlet hekk allavolja m'hijiex membru ta' l-UNCLOS.

Huwa minnu li l-Libja diġa` nformat lill-Ġnus Magħquda?

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Vella.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, m'għandniex rekord ta' dan imma l- informazzjoni li għandna hija li l-Libja ddepożitathom lill-Ġnus Magħquda pero` mhux taħt l-UNCLOS.

Fil-fatt din sabet metodu ieħor biex tgħaddi din l-informazzjoni mingħajr ma tagħti l-coordinates.

Kieku kienet membru ta' l-UNCLOS kien ikollha l-obbligu li tagħtihom dawn il-coordinates.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Is-suġġeriment tiegħi huwa li jekk kemm-il darba t- Tuniżija u l-Libja jħallu lis-sajjieda Maltin ikomplu jistadu fl-ibħra tagħhom, kif kienu jagħmlu qabel, allura naħseb ikun jaqblilna jekk ma nċaqilqu xejn.

Għandna nħallu l-liġi kif inhi, jiġifieri l-enabling law li se ngħaddu minn dan il-parlament tibqa' hemmhekk u ma naslu qatt sabiex niddikjaraw żona ta' sajd aktar 'il bogħod mill-conservation area li għandna.

Dan jiġi mill-fatt li bħalma qed jgħid il-ministru, irridu nirriflettu fuq kif dik l-area ta' 25 mil li hemm 'il bogħod mill-conservation zone, għada pitgħada se tkun community waters u f'dawn il-community waters inti qed tagħti d-dritt, b'mod partikolari lit-Taljani, sabiex jiġu aktar bi dritt u b'saħħa jistadu f'dawk l-ibħra.

Mentri llum il-ġurnata dawn qegħdin jaraw fejn se jsibu l-aħjar appoġġ u l-aħjar postijiet fejn ikunu jistgħu jistadu.

Jien nemmen li din irridu nżommuha f'rasna sew pero` fl-istess ħin ma nistgħux inkunu rotob għaliex dan huwa baħar ikkontestat u baħar li r-riżorsi tiegħu jistgħu jispiċċaw minħabba l-overfishing.

Sur President, qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nagħmel l-aħħar ftit punti.

U se nibda bl-interess ta' l-Unjoni Ewropea f'din il-kwestjoni kollha.

Jien irrid ngħid hawnhekk li sfortunatament, meta koperattiva tkellmet ma' Dr Borg, ir-reazzjoni kienet li ma rridux nurtaw pajjiżi oħra.

Pero` jien ngħid li din m'hijiex ir-raġuni vera.

Ir-raġuni hija li l- Unjoni Ewropea m'għandhiex policy ta' sajd suret in-nies fil-Mediterran.

L- Unjoni Ewropea torbot ħafna fuq il-fisheries committee tal-Mediterran u hemm mandat li ħareġ mil-laqgħa ta' Lussemburgu u li mingħalija kien hemm preżenti wkoll l-Onor.

Pullicino u anke l-Onor.

Joe Borg.

Il-kunsill qiegħed jagħti struzzjonijiet lill-permanent representatives committee:

"To find a solution to the present technical problems regarding a proposal for a regulation concerning management measures for the sustainable exploitation official resources in the Mediterranean with a view to reaching political agreement at the earliest opportunity.".

Dan ifisser li minkejja l-policies li għandha ddikjarati l-Unjoni Ewropea fuq is-sajd fil-Mediterran, ma tista' tagħmel assolutament xejn!

Hija xi ħaġa li fiha ma tantx hemm azzjoni.

Għalkemm hemm ħafna kliem sabiħ, fil- fatt assolutament ma tista' tagħmel xejn għaliex l-ewwelnett hemm pajjiżi li huma membri u oħrajn li m'humiex u fl-istess ħin irid isir kollox bi ftehim.

Ovvjament bħalma qed tagħmel ftehim ma' pajjiżi bħall-Marokk li xtraw id- drittijiet tas-sajd mingħandhom ħalli s-sajjieda ta' l-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jmorru jistadu fl-ibħra tagħhom, naħseb li tista' tikkontrolla ftit ukoll lit-Tuniżija.

Dan għaliex għandha relazzjoni ta' assoċjazzjoni magħha u nafu li fil-mument li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea, it-Tuniżija akkwistat id-dritt li tniżżel il-ħut tagħha hawnhekk!

Din kienet xi ħaġa li konna diġa` wissejna lis-sajjieda dwarha, speċjalment lix-Xlukkajri, u konna għednielhom li mhux mit-Taljani għandhom jibżgħu iżda mit-Tuneżini.

Dan għaliex it-Tuneżini setgħu jġibu l-ħut tagħhom fil-pixkerija Maltija.

Sur President, nixtieq nappella lill-ministru sabiex anke hawnhekk jagħti daqsxejn ta' l-attenzjoni fuq ir-rapporti li qed jidħlu ħafna ħut iffriżat mit-Tuniżija.

Dan mhux veru ġej mill-ibħra Tuneżini imma ġej mill-West Africa, mis-Senegal u minjaf minn fejn aktar.

Imbagħad suppost li jiġi ttrasportat fil-friża għal ma nafx kemm u meta jiġi fil-pixkerija tagħna, suppost li jkun ħut li ġej mit-Tuneżija minħabba l-agreement li hemm bejn dan il-pajjiż u l-Unjoni Ewropea.

Din hija xi ħaġa li min jifhem fil-ħut jinduna mill-ewwel hekk kif jara l-ħut quddiemu għaliex il-kwalita` tiegħu hija xi ħaġa li timpressjonak.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attent.

Punt ta' l-aħħar li nixtieq nagħmel fuq dan il-każ huwa dak li bdejt bih fil-bidu.

Hemm bżonn li nkunu kawti u hemm bżonn li nitkellmu.

Jien lill- ministru ngħidlu biex iżomm lill-kumitat u lil din in-naħa nformata għax min-naħa tagħna f'din il-kwestjoni appoġġ għandhom.

Aktar ma nkunu nformati aktar inkunu nistgħu – ovvjament bil-kuntatt mal-grass roots, mas- sajjieda u mal-koperattivi u anke b'kuntatti li jista' jkollna - naħdmu flimkien.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq is-sajd l-aħħar punt li nixtieq nagħmel f'dan id-dibattitu huwa dwar it-tuna penning.

It-tuna penning huwa marbut ħafna mad-deċiżjonijiet li ħadet il-Libja u t-Tuniżija, b'mod partikolari l- Libja, fejn biex jaħżnu dak li jkunu qabdu, jippreferu jitilgħu 'l fuq kemm jistgħu fl-ibħra Libjani pero` dan ma jisgħtux jagħmluh u allura qed jagħmluh hawnhekk.

Ovvjament huma hekk jaqblilhom u għalhekk irrid nappella minn hawn li ma nistgħux nibqgħu naċċettaw kollox.

Mela tajjeb, huma jaqbdu dawk il-miljuni kbar ta' liri mill-ibħra Libjani u mbagħad jiġu hawnhekk u jitfgħu l-imbarazz wara biebna, bil-konsegwenza li aħna nbatu d- deterjorament ta' l-ambjent marittimu.

Sur President, nixtieq insemmi b'mod partikolari dak li kien qed jingħad ftit ilu fejn kien qed jissemma li t-tuna pens u l-fish farms kollha ta' Malta se jiġu kkonċentrati fin-naħa ta' isfel ta' pajjiżna, jiġifieri fuq is-sikka li hemm minn Delimara għal Marsaxlokk għall-Hurd Bank.

Fil-fehma tiegħi, dan ikun assolutament diżastru ekoloġiku u diżastru fil-qiegħ marittimu.

Nispera li jien korrett pero` f'dawn il-ġranet informawni li l- applikazzjoni ma ġietx aċċettata mill-MEPA.

Jekk għandi żball jiddispjaċini għaliex meta tawni din l-aħbar ħadt gost ħafna.

Għalhekk nappella lill-gvern li l-idea li bejn il-kosta ta' Marsaxlokk, Wied il-Għajn, Delimara u l-Hurd Bank, fejn għandek biss 12-il mil nawtiku nagħmlu area ta' sitt kilometri bi tlieta, li fiha nikkonċentraw it-tuna penning kollu u l-fish farms kollha, hija idea li se tħalli ħsara ambjentali enormi.

Ikkonsultaw ma' min jifhem u ma min jistad hemmhekk u taraw kif igħidilkom l-istess ħaġa.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li x-Xlukkajri u s-sajjieda kollha qed jibżgħu li se jitilfu ħobżhom jekk ma jibqgħux jistadu aktar fl-ibħra Libjani u Tuneżini, pero` issa ejjew ma nkunux aħna li noqtlulhom l-aktar areas tajbin għas-sajd li għandhom!

Kulmin hu sajjied serju jgħidlek li hemmhekk hemm minn fejn għexu familji u ġenerazzjonijiet sħaħ.

Jekk hemm xi ħsieb li hemmhekk ikun hemm konċentrazzjoni ta' tuna pens jew ta' fish farming, għandna naraw li nbiddluh għaliex se nkunu qed nagħmlu ħsara kbira lis-sajd Malti.

Punt ta' l-aħħar li xtaqt nagħmel, ħalli nkun għedt kollox, huwa punt li diġa` għamiltu fil-passat.

U għalkemm forsi huwa xi ftit barra mis- suġġett, nixtieq li nerġa' nsemmih.

Hekk kif Malta kienet fil-bidu ta' l- UNCLOS, għandha tkun oriġinarja u fejn ikun hemm il-fora tajjeb li wieħed isemmi l-idea li r-relics arkeoloġiċi kollha - u dan joħroġ ukoll mill- UNCLOS jekk wieħed jaqra l-artikoli 149 u 203 - li jinstabu fil-qiegħ tal- Mediterran, speċjalment dawk li jkunu ġejjin mill-pajjiżi tal-Mediterran, bħal, per eżempju, l-Griegi, il-Feniċi, ir-Rumani u l-Kartaġiniżi, jibqgħu fil-pajjiżi tal-Mediterran.

Din hija idea li minn dejjem kienet għal qalbi u nixtieq li wieħed jara kif jagħmel ħalli nvarawha għaliex żgur li nsibu appoġġ għaliha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-Ministru, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, irrid l-ewwelnett nirringrazzja lill- membri kollha ta' din il-Kamra tad-diskussjoni li kellna.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-membri ta' l-oppożizzjoni li mill-ewwel urew li jridu jagħtu appoġġ f'din il-liġi u naħseb li dan huwa messaġġ ċar li meta niġu għal dawk l-affarijiet ta' interess nazzjonali, pajjiżna jingħaqad flimkien.

Naħseb li dan huwa messaġġ ċar anke lill-ġirien tagħna.

Dan huwa messaġġ ċar lill-pajjiżi kollha internazzjonali li l-Maltin huma magħquda f'din il-materja.

Pajjiżna huwa magħqud f'din il-kwestjoni għaliex inħossu li għandna dejjem inkunu fidili lejn il-liġi internazzjonali u nħossu li għandna dejjem infittxu l-interessi leġittimi tal-poplu tagħna.

Ovvjament dan irridu nagħmluh fl-ikbar atmosfera ta' ħbiberija u naħseb li dan huwa messaġġ tajjeb u importanti.

Irrid ngħid li kont daqsxejn sorpriż bil-mod kif l-Onor.

Brincat tkellem f'dan id-dibattitu.

Naħseb li aħna qegħdin fl-isfera tad-demokrazija u wieħed dejjem irid jirrispetta din l-isfera pero` li jitkellem fuq ix- xogħol li qed nagħmel jien bħala kawt naċċettah għaliex naħseb li l-kawtela hija parti importantissima minn dak li nagħmlu fil-qasam internazzjonali.

Irridu nagħmlu minn kollox sabiex nieħdu ħsieb li dak li nagħmlu, nagħmluh tajjeb.

Madankollu l-kelma l-oħra li uża, jiġifieri meta qal mans, lili ma tantx tinżilli.

Il-fatt li wieħed jiddeskrivi din bħala xi ħaġa mansa ma naqbilx miegħu.

Irrid ngħid li aħna konna korretti mill-bidu u tant konna korretti li meta għamilna n-nota verbali sabiex irrispondejna għall-pożizzjoni li dak iż- żmien kienet ħadet il-Libja, aħna konna bgħatna t-talba tagħna bl-akbar sens ta' ħbiberija.

Aħna tlabna s-sospensjoni ta' l-applikazzjoni ta' dak li l-Libja kienet qiegħda tiddeċiedi immedjatament u għedna li wieħed irid iħares lejn id-drittijiet storiċi tas-sajjieda Maltin.

Għalhekk invokajna konċett li qiegħed fil-liġi internazzjonali.

Sur President, jien forsi kont kawt, tant li ma ridtx insemmi ċerti affarijiet għaliex ma tantx inħobb nidħol fid-dettall ta' l-affarijiet, pero` minn dak li qal l-Onor.

George Vella, jidher biċ-ċar li hemm is- sospensjoni de facto li s-sajjieda qed jitħallew jagħmlu x-xogħol tagħhom f'dik l-area.

Naturalment aħna qegħdin infittxu soluzzjoni li hija dejjiema u nibqgħu għaddejjin biha għax jekk hawn xi ħaġa li l-poplu Malti huwa magħruf għaliha, din hija t-tenaċita` tiegħu.

Nispera li jien bħala politiku wkoll urejt ċerta tenaċita` u nista' ngħid li se nkomplu għaddejjin biha f'din il-kwestjoni.

Din qbadniha bejn snienna u m'aħniex se nitilquha qabel ma nsibu s-soluzzjonijiet ġusti għas-settur tas-sajd tagħna u għall-poplu tagħna.

Jien u l-Ministru Pullicino u l-esperti tiegħu kellna laqgħat mal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Libjan Shalgam, laqgħat mas-segretarju internazzjonali tal-kungress tal-poplu Shahoumi, laqgħat mal-Prim Ministru Libjan Shukri Ghanen kif ukoll laqgħat mad-direttur tal-fisheries wara dik il-viżta li għamilna fil-Libja.

Naturalment dawn id-diskussjonijiet se nkomplu nagħmluhom.

Imma hawnhekk irrid nikkoreġi l-impressjoni li ta l- Onor. Brincat li jien għedt ħaġa u mbagħad wara kkontradixxejt lili nnifsi meta għedt li l-ewwel ma kellix diskussjonijiet bilaterali mal-Ministru Libjan u wara, fir-risposta li bgħattlu għall-mistoqsija parlamentari, għedtlu li iva, kelli laqgħat informali bilaterali mal-Ministru Libjan.

Il-punt ma kienx eżattament dan.

Waqt il-press conference ġurnalist staqsieni jekk fil-Five Plus Five summit qajjimniex il-kwestjoni tal- fisheries u tkellimniex fuqha mal-Ministru Libjan.

Jien għedtlu li l-Five Plus Five hija laqgħa multi-laterali li kellha kwestjonijiet oħra fuq l- aġenda tagħha, filwaqt li din hija kwestjoni bilaterali.

Jien għedtlu li ma kellix diskussjonijiet mal-Ministru Libjan dwar dan.

Pero` eżattament wara li spiċċat dik il-press conference kelli diġa` scheduled laqgħa privata mal-Ministru Libjan Shalgam fejn fil-fatt iddiskutejt għal darb'oħra l-issue tas-sajjieda tagħna apparti affarijiet oħrajn li għandna bejnietna bħala popli u bħala żewġ stati.

Naħseb li l-atmosfera li biha qegħdin nagħmlu l-affarijiet għenet biex turi li l-ħbiberija tagħna hija kbira biżżejjed biex infittxu li nsolvu kwestjoni bħal din.

Aħna qegħdin nitolbu lill-Istat Libjan, kemm fil- kontest tad-dritt internazzjonali, kemm fil-kontest tal-ħbiberija u tal- fatt li rridu l-aħjar relazzjonijiet għax aħna ġirien, li nsibu s- soluzzjonijiet neċessarji għall-kwestjoni ta' l-industrija tas-sajd tagħna, li m'hijiex industrija kbira imma hija ta' importanza għalina mhux biss għal min jaħdem fiha imma għall-poplu Malti kollu.

M'aħniex qed ngħidu li wieħed m'għandux dritt li jestendi ż-żona ta' sajd esklużiva, jekk jestendi skond il-liġi internazzjonali, pero` qed ngħidu wkoll li hemm drittijiet storiċi li wieħed irid jieħu account of.

M'aħniex qed ngħidu li t-Tuniżija m'għandhiex dritt tagħmel l-affarijiet li għamlet imma qed ngħidu li f'sens ta' ħbiberija għandna nikkonsultaw lil xulxin.

U fil-fatt meta weġibna fin-nota verbali għal dak li ġara anke fil-Libja ġbidnielhom l-attenzjoni li huma tkellimu fuq id-dikjarazzjoni ta' Venezja, li fiha hemm miktub li għandek tikkonsulta.

Jiġifieri assolutament ma konniex mansi, lanqas xejn.

Pero` konna kawti u nibqgħu kawti, Sur President, għax ir-relazzjoni tagħna ma' dawn il-pajjiżi hija relazzjoni ta' ġirien u rridu nkomplu nsaħħuha biex nagmluha relazzjoni fuq ħafna livelli.

Aħna rridu multilevel relationship għax inħossu li l-fatt li aħna membri fl-Unjoni Ewropea jsaħħaħ il-missjoni tagħna Mediterranja u mhux inaqqasha.

Sur President, irrid ngħid ukoll li aħna tkellimna mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u, kif qal il-Ministru Pullicino, kollha pprotestaw u staqsewna jekk f'dan l-istadju għandniex ningħaqdu magħhom u naraw x'se nagħmlu eċċ. F'dan l-istadju aħna qed infittxu t-triq bilaterali, imma fl-aħħar mill- aħħar aħna dejjem infittxu l-aħjar interess ta' pajjiżna.

Dwar il-punt li tqajjem li kellna mmorru quddiem il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u kellna nikkonsultaw iktar ma' l- oppożizzjoni rrid ngħid li l-membri ta' l-oppożizzjoni jafu li jien l-ewwel ministru - ma nafx jekk hux fl-istorja politika tagħna - li għamilt ukoll confidential briefings mal-membri ta' dan il-kumitat.

Pero` ma ħassejtx li nistgħu mmorru għand dan il-kumitat qabel ma nagħmel il-ġlieda biex nipprova nsib x'inhuma l-coordinates eżatti.

Issa li għandna l-coordinates preċiżi u nafu fuqiex qed nitkellmu jien ma nsib l-ebda diffikulta` li nkomplu għaddejjin b'diskussjonijiet u konsultazzjonijiet u nżommu lill- oppożizzjoni informata biex inkunu ċari kif għandna nikkordinaw ix-xogħol tagħna.

Huwa importanti li nagħmlu xogħolna bis-serjeta` u dak li qed nitolbu f'din il-liġi hija xi ħaġa ċara.

Aħna rridu, u l-parlament hawnhekk qiegħed jaqbel, li l-prim ministru jkollu l-poter li jestendi d-drittijiet sovrani għar-rigward ta' l-exclusive fishing zones.

F'din il-liġi hemm ukoll elementi li kjarament jiddiskutu żona ekonomika esklużiva.

Jekk wieħed jara kif ġiet formolata l-liġi jsib li din qed tagħti l- possibbilta` li nagħmlu dan ukoll.

Din hija enabling law.

Meta tgħaddi din il-liġi aħna nkunu lesti, bħala poplu u bħala stat, li fil-mument opportun nagħmlu d-dikjarazzjonijiet tagħna skond il-liġi internazzjonali, skond id-drittijiet leġittimi tal-poplu Malti u fi ħbiberija kontinwa mal- ġirien tagħna.

Aħna nfittxu din il-ħbiberija u għaliex nemmnu f'din il- ħbiberija se nkomplu nsostnu li se nsibu s-soluzzjonijiet neċessarji għalina bħala poplu u partikolarment għas-sajjieda tagħna.

Jien u l-Ministru Pullicino kellna laqgħat ta' konsultazzjoni u ta' informazzjoni mar-rappreżentanti tal-koperattivi, imma naturalment konna għadna qegħdin nistennew li l-ewwelnett ikollna l-coordinates.

Għar- rigward tat-Tuniżija issa nafu li t-Tuniżija għamlet ukoll enabling law.

Kif diġa` rrapportajt, jien tkellimt mal-Ministru tat-Tuniżija diversi drabi u l-iktar messaġġ ċar li ħareġ huwa li t-Tuniżija taf li trid tikkonsulta magħna, trid tikkonsulta magħna u trid tagħmel kollox fl-aqwa ambjent ta' ħbiberija.

Aħna nħossu li dawn iż-żewġ ġirien tagħna għandhom jifhmu li aħna rridu nħarsu l-interessi leġittimi tal-poplu Malti u tas-settur tas-sajd.

U f'din il-liġi qed nagħtu l-poter lill-prim ministru biex jassigura dan.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi b'mod speċjali biex jiġu stabbiliti l-ibħra tas-sajd u ssir estensjoni tal-ġurisdizzjoni marittima" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, nitlob il-permess sabiex il-Kamra tgħaddi għall-istadju ta' kumitat ta' dan l-abbozz ta' liġi, bil-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol jitwal sakemm dan l-abbozz ta' liġi jgħaddi mill- istadji kollha.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 – Drittijiet sovrani fuq ibħra tas-sajd stabbiliti.

Clause 2 – Sovereign rights over designated fishing waters.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, diġa` tajt deskrizzjoni ċara ta' dan l-artiklu meta konna fl-istadju tat-Tieni Qari u allura m'għandix iktar kummenti x'nagħmel.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, fid-dibattitu tat-Tieni Qari jien diġa` staqsejt lill-ministru għaliex fi klawsola 2 qed nagħtu d-dritt lill- prim ministru li jkun jista' jiddikjara drittijiet sovrani "bil-għan li jiġu esplorati u esplojtati, konservati u maniġġati r-riżorsi naturali li jgħixu u, jew li ma jgħixux - jien nipproponi li nbiddluha "li ma jgħixux" u ngħidu "li mhux ħajjin" - fil-medda ta' dawk iż-żoni", pero` fi klawsola 3 li temenda l-Att dwar l-Ibħra territorjali u ż-Żona Kontigwa, Kap. 226, qed ngħidu: "għandhom, biex jiġu eżerċitati d-drittijiet sovrani bil-għan li jiġu esplorati u esplojtati, konservati u maniġġjati fihom ir-riżorsi naturali li jgħixu, jestendu" u jieqaf hemm.

Għaliex wara l-kelma "jgħixu" ma daħħalniex ukoll il-kliem "u, jew li ma jgħixux" jew inkella diċitura differenti?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Forsi dan il-punt nistgħu nqajmuh taħt klawsola 3 minflok taħt klawsola 2.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 – Emendi ta' l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, Kap. 226.

Clause 3 – Amendment of Territorial Waters and Contiguous Zone Act, Cap.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, klawsola 3 titkellem fuq emenda għall-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa.

Is-sustanza ta' l- emenda li qed tiġi proposta hija iktar fi klawsola 2.

L-ewwelnett għaliex l-Att dwar l-industrija tal-ħut m'għadux viġenti u, ladarba qed nagħmlu dan l-abbozz ta' liġi, ħassejna l-bżonn li nagħmlu din l-emenda.

Pero` nixtieq nitlob sospensjoni ta' ftit minuti biex inkun nista' nikkonsulta ma' l-Attorney General dwar il-punt li qajjem l-Onor.

Vella.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva) Il-Kumitat huwa sospiż.

Fit-8.54 p.m. il-Kumitat kien sospiż u rriżuma fid-9.05 p.m.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, se nipproponi din l-emenda:

"A" Minflok il-kliem "rispettivament" sa "skond hekk." għandhom jidħlu l-kliem "rispettivament, u minflok il-kliem "Malta għandhom jestendu" għandu jidħol il-kliem "Malta għandhom, biex jiġu eżerċitati d-drittijiet sovrani bil-għan li jiġu esplorati u esplojtati, konservati u maniġġati fihom ir-riżorsi naturali li jgħixu u, jew ma jgħixux, jestendu", u l-Att għandu jinqara u jiftiehem skond hekk.".

"A" For the words from "respectively" to "accordingly" there shall be substituted the words "respectively, and for the words "Malta shall extend" there shall be substituted the words "Malta shall, with respect to the exercise of sovereign rights for the purpose of exploring and exploiting, conserving and managing the living and, or non-living natural resources therein, extend", and the Act shall be read and construed accordingly.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "A".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 3 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 u t-Titolu għaddew nem. con. u ġew ordnati biex isiru parti mill- Abbozz ta' Liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, nipproponi li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat li jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat li jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emenda.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi biex jiġu stabiliti Ibħra tas-Sajd u Ġurisdizzjoni Marittima Estiża.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi b'mod speċjali biex jiġu stabbiliti l-ibħra tas-sajd u ssir estensjoni tal-ġurisdizzjoni marittima" jiġi moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Clyde Puli.

ONOR.

CLYDE PULI (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali): Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nippreżenta l- minuti konfermati tal-laqgħat numru 21 sa numru 46, li saru bejn il-31 ta' Jannar u l-11 ta' Lulju, 2005 u d-dokumenti annessi magħhom.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, ma nħossx li għandna nagħtu l-permess għar-raġuni li aħna bħala oppożizzjoni tlabna biex ikun hemm diskussjoni fuq id-dokument qabel ma dan jiġi ppreżentat ħalli l-grupp parlamentari jkun jista' jiddiskutih.

It-talba tagħna mid-dehra ma ġietx aċċettata u għaldaqstant qed noġġezzjona.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Puli.

ONOR.

CLYDE PULI: Sur President, id-diskussjoni saret imma l-membri ta' l-oppożizzjoni ma kenux preżenti għal-laqgħa tal-lum.

MR SPEAKER: Jiddispjaċini imma jekk m'hawnx permess il-minuti ma jistgħux jitqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra.

Issa nsejjaħ lill-Vici Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Settembru, 2005 fis-6.00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Bil-permess tal-Kamra nixtieq nagħmel kelmtejn żgħar dwar is-sessjoni ta' din is-sena u qabel ma nagħmel is-soltu ringrazzjamenti nixtieq ngħid li kellna ħidma sfieqa ħafna flimkien f'dan il-parlament.

Biss biss mill-1 ta' Jannar saru 72 seduta, ġew mgħoddija mill-parlament 14-il att u saru madwar 5,000 mistoqsija parlamentari fuq medja ta' 20 kuljum.

Dan biex ma nsemmix ukoll id-diversi laqgħat li saru tal-kumitati tal-Kamra b'mod partikolari tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

Dan m'iniex qed ngħidu biex niftaħar, imma sempliċement biex wieħed jgħid li kellna seba' xhur ta' ħidma fejn il-programm leġislattiv tal-gvern għadda u ġie programmat bi ftehim bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fl-istess ħin meta kien hemm lok għal diskussjoni anke fuq proposti ta' l-oppożizzjoni dawn id- diskussjonijiet u dawn id-dibattiti dejjem saru.

Nixtieq infakkar anke lil min qed jismagħna li kuntrarjament għal dak li jaħsbu ħafna nies, il-maġġoranza kbira tal-liġijiet li jgħaddu minn dan il- parlament, speċjalment fit-Tieni Qari, jgħaddu bl-approvazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra u fl-istadju tal-Kumitat isiru emendi proposti miż-żewġ naħat li jiġu approvati b'mod unanimu.

Jien ma rridx nagħti l-impressjoni li f'dan il-parlament dejjem qegħdin fi stadju ta' konflitt kontinwu u ħafna drabi leġislazzjoni li tirrigwarda diversi aspetti jkun hemm qbil dwarha u tgħaddi b'mod unanimu.

Sur President, qabel ma naġġornaw għall-vaganzi tas-sajf, li nittama li kulħadd jużahom biex jirrilassa ftit u jqatta' iktar ħin mal-familja, nixtieq nirringrazzja bħal tal-kredu kemm lil dawk li jidhru u kif ukoll lil dawk li ma jidhrux, għaliex fil-parlament hemm diversi nies li ma jidhrux imma li kieku ma kienx għalihom ukoll dan il-parlament ma jiffunzjonax tajjeb.

Apparti lilek, Sur President, li ħadt paċenzja biż-żewġ naħat tal-Kamra u l- istaff ristrett imma effiċjenti ħafna li għandek, nixtieq nirringrazzja lill-persuni li jirrekordjaw dak kollu li ngħidu mbagħad jittraskrivuh ħalli b'mod intelliġibbli kulħadd ikun jaf x'għedna f'dan il-parlament u kif ukoll lill-persuni li jkunu addetti hawnhekk għas-sigurta` ta' din il- Kamra.

Nirringrazzja wkoll lill-ġurnalisti meta jiġu, għaliex illum konvenjentement jistgħu jsegwu wkoll dak li jingħad hawnhekk mill-uffiċini tagħhom.

Nittama li lil dawn in-nies kollha se nserrħuhom għal dawn ix- xahrejn li ġejjin b'mod li huma wkoll ikunu jistgħu jgawdu l-vaganzi tagħhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jien min-naħa tiegħi, Sur President, f'ismi u f'isem l-oppożizzjoni nixtieq nagħti l-vaganzi t-tajba lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor huma assoċjati mal-ħidma tal- parlament, jiġifieri lid-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra, lill-istaff tal- parlament, lilek Sur President, lill-istaff tiegħek u lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor jgħinu fix-xogħol li jagħmel dan il-parlament.

Nawgura wkoll vaganzi xierqa lill-ġurnalisti, lill-istaff tas-sigurta`, lill-istaff klerikali u l-istaff tal-messaġġiera li minn ġimgħa għall-oħra jagħtuna l- appoġġ tagħhom.

Sur President, se nirrimarka fuq punt li qajjem id-deputat prim ministru dwar ix-xogħol tal-parlament.

Jista' jkun li sar ħafna xogħol fil- parlament.

Dan ma ninnegawhx imma min-naħa l-oħra naħseb li wasal iż-żmien li nifhmu aħjar jekk dak li qed isir bħala xogħol tal-parlament hux qed ikun iddiġerit tajjeb biżżejjed.

Jien, l-ewwel wieħed, m'iniex konvint li x-xogħol tal-kumitati tal-Kamra qed jinħadem b'mod professjonali biżżejjed għar-raġuni li l-iskedar ta' dak ix-xogħol u l-mod kif imbagħad tista' ssir l-attendenza given li ħafna mid-deputati għandhom ħidmiet oħra f'ħajjithom, mhux dejjem ikunu f'pożizzjoni li jlaħħqu ma' dak li jiġi ppreżentat.

Qed ikun hemm massa kbira ta' leġislazzjoni, speċjalment in provenjenza mill-Unjoni Ewropea u naħseb li tajjeb li nirriflettu ftit aħjar fuq jekk is-sistema tal-kumitati tistax ittejjeb il-mod kif taħdem, għax huwa faċli li tgħaddi l-liġijiet, huwa faċli li tibqa' miexi u jkollok dejjem turruni ta' karti bil-liġijiet telgħin li jgħaddu u jiġu għall-implimentazzjoni, imma meta mbagħad tara jekk hux qed jitwettqu tabilħaqq on the ground ikollok problema.

Naħseb li bħalissa qed ikollna din it-tip ta' problema li qed jgħaddu ħafna regolamentazzjonijiet, liġijiet u direttivi li meta mbagħad tifhem jekk humiex qegħdin jiftiehmu ma' min huma indirizzati lejhom, jekk humiex qed jiġu implimentati tajjeb u jekk hux qegħdin tabilħaqq jiġu mgħarbla biex ikunu jiffittjaw tajjeb mal-kondizzjoni ta' dan il-pajjiż, nemmen li għandna carenze kbar.

Ma naħsibx li rridu niġġudikaw ix-xogħol ta' dan il-parlament bin-numru u bil-volum ta' liġijiet u direttivi li jgħaddu minnu.

Issa se nitkellem fuq xi ħaġa oħra, u malajr, għax l-Onor.

Joe Mizzi għandu xi ħaġa importanti ħafna x'jitkellem dwarha llum.

Qed nirriferi għas-Sea Malta, Sur President.

F'dan l-aħħar intervent tiegħi f'din is-sessjoni ta' dan il-parlament naħseb li nixtieq nagħmel l-aħħar appell lill-prim ministru - mhux lill-Onor.

Austin Gatt għax l-Onor.

Austin Gatt għandu rasu iebsa u jagħmel dak li jrid - f'dak li għandu x'jaqsam mal-privatizzazzjoni tas-Sea Malta.

Ninsabu deħlin b'mod għami għal pass li m'huwiex fl- interess nazzjonali.

Deħlin għall-bejgħ ta' strategic asset ta' dan il- pajjiż li jekk m'huwiex irrevokabbli ċertament se jippreġudika bi kbir il- flessibilta` ta' dan in-nazzjon biex tabilħaqq ikun jista' jibqa' jikkompeti fid-dinja tal-lum.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-manifattura llum qrajt li l-federazzjoni ta' l- industrija aċċettat, jew qed tidher li qed taċċetta, li minflok ma jkollna three sailings - tliet darbiet li l-merkanzija tintbagħat lejn il-kontinent Ewropew - qed jikkuntentaw ruħhom b'darbtejn u qed jgħidu li forsi dan ikun aħjar.

Bir-rispett kollu ma nistgħux ngħalqu għajnejna għal dan l-iżball strateġiku li qed isir, aktar u aktar quddiem l-aħħar żviluppi f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-accounts tal-kumpannija, fejn f'daqqa waħda l- Ministru Austin Gatt u l-ministeru tiegħu ħarġu stqarrijiet biex jgħidu li dawn l-accounts m'humiex vijabbli għax juru revaluation ta' assi tal- kumpannija li m'humiex aċċettabbli.

Il-Ministru Gatt filli kien qed jattakka lill-ex- chairperson tal-kumpannija Sea Malta u issa qiegħed jattakka wkoll lill-awdituri tas-Sea Malta u qed isejjaħ għal inkjesta fuq kif tħejjew dawn l-akkontijiet.

Sur President, meta madwar ħames ġimgħat ilu aħna ta' l-oppożizzjoni Laburista tlabna biex issir inkjesta fuq kif inhi għaddejja l- privatizzazzjoni tas-Sea Malta, dan ipprova jitmellaħ bina u jwaqqagħna għaċ-ċajt.

Issa l-istess ministru qed jgħid li jrid jagħmel inkjesta jew investigazzjoni fuq il-kontijiet tas-Sea Malta u fuq kif imxew l-awdituri u l-accountants tas-Sea Malta.

Bir-rispett kollu, se nibqgħu ndaħħqu lilna nfusna b'dan il-mod?

Għandna gvern kif rappreżentat mill-Ministru Gatt li daħħal f'rasu, b'ċerta ebusija u b'ċertu dommatiżmu, li akkost ta' kollox irid ibigħ is-Sea Malta.

Din qed ibigħha kontra l-interess nazzjonali mingħajr ma qed jistħarreġ il- possibilita` li kien indikalu l-bord tas-Sea Malta dwar kif jista' jagħti impetu lill-operazzjonijiet tas-Sea Malta ħalli din tkun tista' ttejjeb l- operat tagħha, tinvesti u tassigura li jkun hemm rabta strateġika bejn Malta u l-kontinent Ewropew għat-traffiku li għandna bżonn tal-merkanzija.

Bid-domma li nbigħu akkost ta' kollox lill-privat - u anke hawnhekk, m'hawnx trasparenza fil-mod kif sar u qed isir il-bejgħ - wasalna appik li niffirmaw il-bejgħ tas-Sea Malta.

Dan hu dnub kbir kontra l-interess nazzjonali u jien qed nieħu dan l-aħħar ċans tiegħi fil-parlament qabel is- sajf biex nappella lill-gvern jerġa' jikkonsidra dak li qiegħed jagħmel.

Sur President, din mhux bħall-każ tal-Freeport, għax il-Freeport b'xi mod jew ieħor tillapazza.

Anke fil-każ tal-Freeport saru ħneżrijiet kbar fil- mod kif l-operat tagħha ġie privatizzat, imma f'dak li għandu x'jaqsam mas- Sea Malta se nkunu qed nagħmlu pass li se jkun tabilħaqq kontra l-interess nazzjonali u mhux maħsub tajjeb.

Din se tkun miżura nejja li bir-rispett kollu għandha kontra tagħha l-pariri ta' dawk kollha jifhmu fil-ħtieġa li lil dan il-pajjiż nagħtuh in-nifs ħalli jiżviluppa, speċjalment il- fabbrikazzjoni u l-manifattura tagħna.

Qabel nagħlaq nappella lill-gvern f'dan l-aħħar mument biex jerġa' jikkonsidra d-deċiżjoni kollha fl-interess nazzjonali.

Il-privatizzazzjoni tas-Sea Malta, speċjalment kif qed issir mill-ministru responsabbli għall- investiment, l-Onor.

Austin Gatt, hija kontra l-interess nazzjonali, Sur President.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, nhar it-Tnejn fl-aġġornament tkellimt dwar dak li ġie rapportat fil-ġurnal "The Malta Independent on Sunday" fuq kawża li uffiċjal fl-awtorita` ta' l-ippjanar għamel kontra l-pulizija fejn ħareġ ċar u ddikjarat mill-qorti li pjanti submitted mill-uffiċċju tal- Ministru Mugliett kienu foloz.

Jien tkellimt fuq dan il-każ u spjegajt dwar l-indħil ta' l-Onor.

Mugliett fih.

Jien kont tlabt lill-Prim Ministru biex ikeċċi lill-Onor.

Mugliett pero` l-Prim Ministru m'aċċettax li jkeċċih.

Issa jien indunajt li dan ma kienx se jaċċetta, għalkemm jien għedt li dan għandu jaċċetta f'ġieħ id- demokrazija.

Pero` llum qed nerġgħu naraw li l-Prim Ministru ta' pajjiżna qed iċaħħad id-demokrazija meta jaf li l-affarijiet huma gravi u serji.

U minkejja li l-Ministru Mugliett il-bieraħ stess iddikjara li hemm l-indħil tiegħu f'dan il-każ għaliex qal li ma bagħtux għalih biex jagħti x-xiehda, il-Prim Ministru qal li dan huwa każ privat.

Dan diġa` qed jindika li huwa għandu indħil f'dan il-każ u anke jekk ma qalx hekk, jidher mid- dikjarazzjoni ta' l-assi tal-ministru, li minn din il-kumpannija qed idaħħal bħala retainer Lm4,000 fis-sena jiġifieri għandu interess dirett.

Apparti minn hekk, Sur President, minkejja li "In-Nazzjon" irrapportat dak li qal hu, ma rrapportatx dak li għedt jien nhar it-Tnejn.

Għalhekk, Sur President, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni biex tara l-mod demokratiku li taħdem bih il-gazzetta "In-Nazzjon".

Din hija xi ħaġa tal-mistħija li jirrapportaw naħa waħda u ma jirrapportawx naħa oħra biex jostakolaw il- verita' u jħallu l-ħneżrijiet isiru.

Kif għedt, il-Prim Ministru qalilna li dan huwa każ privat pero` jien diġa` urejt li hemm rabta sewwa mal- Ministru Mugliett.

Kif diġa` għidt qabel, il-Ministru Mugliett fuq dan il-każ kien qal li huwa kien indaħal biex jgħin lil dan il-kostitwent.

Dan urieh it-triq u x'għandu jagħmel biex dan il-kostitwent jinqeda.

L-affarijiet huma ċari u mhux billi l-Ministru Mugliett qal li hu xtaq li jibagħtu għalih bħala xhieda ħalli jispjega l-affarijiet.

Jiġifieri dan qed jiddubita kemm hi korretta s- sentenza tal-qorti.

Imissu jaf li l-maġistrat ma tistax tibgħat għalih bħala xhieda għax dak hu xogħol min ikun qed jagħmel l-akkuża u min ikun qed jiddefendi.

Il-pulizija, kieku riedu, bagħtu għalih pero` mn'Alla ma bagħtux għalih għax mhux isibu li l-maġistrat ma mexiex sew kienu imma kienu jsibu li l-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett huwa mdaħħal u mdaħħal sew għax huwa jieħu retainer ta' Lm4,000.

Kienu jsibu wkoll li l-ħati ta' falsifikazzjoni m'huwiex dak li hemm il-firma tiegħu.

Pero` x'qal il-Ministru Mugliett?

Qal li l-pjanti ta' l-1998 kienu saru ħażin u allura ried jagħti x'jifhem li l-pjanti li saru fl-2002 mill- uffiċċju tiegħu ma kellhom xejn ħażin.

Pero` hawn se ngħidlu li hu żbaljat u sewwa qalet il-maġistrat li dawk kienu falsifikati.

Dan għaliex fil- pjanti ta' l-2002 reġgħu kkoppjaw il-pjanti ta' l-1998 li kienu falsifikati u ħżiena, għamlu tibdil żgħir u mmarkawhom bl-aħmar sabiex japplikaw għalihom bħala minor amendments biex l-awtorita` ta' l-ippjanar tgħaddi dawk il-minor amendments b'mod li l-permess ikun ħareġ fuq il-pjanta kif inhi kollha plus dawk il-minor amendments, jiġifieri pprovaw iġibu l- approvazzjoni fuq l-affarijiet illegali li kien hemm.

Din hija l-ħneżrija.

Il-ħneżrija hija wkoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' sanctions ta' l- affarijiet illegali għax fil-fatt m'hemmx applikazzjoni biex jiġu sanzjonati dawk l-irregolaritajiet u allura sar abbuż billi pprovaw japplikaw b'minor amendments għal xi ħaġa li ma setgħetx tiġi aċċettata għax kienu jafu li hemm falsifikazzjoni ta' pjanti.

Dan ifisser li l- pjanti ta' l-2002 huma falsifikati u dawn ħarġu mill-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett.

Is-sabiħa hi li l-maġistrat qalet li jridu jittieħdu passi kontra min iffalsifika dawk il-pjanti għax kien hemm abbuż.

Hawnhekk tajjeb li nsemmi li din talbet lill-pulizija biex jipproċedu imma dawn minflok ipproċedew fuq il-pjanti ta' l-2002 - ma nafx jekk dan kienx b'kumbinazzjoni jew bi żball – ipproċedew fuq il-pjanti ta' l-1998.

Ara x'mistħija!

Jiġifieri anke l-manuvri għadhom isiru s'issa.

Minflok ma pproċedew fuq il-pjanti ta' l-2002 li joħorġu mill-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett li huma foloz - skond kif qalet il-maġistrat - il-pulizija pproċedew fuq il-pjanti ta' l-1998.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

L-Onor.

Mugliett qal li l-kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni waqqgħetu l- każ.

Dażgur li twaqqgħu l-każ!

Għax il-kummissjoni ta' kontra l-korruzzjoni tgħid li biex ikun hemm korruzzjoni, irid ikun hemm prova li dak li jkun ikun ħa l-flus.

Jekk ikun hemm xi ħadd li jkun iffalsifika l-pjanti imma ma jkunx ħa flus, għal din il-kummissjoni din m'hijiex korruzzjoni.

Jekk hemm xi ħadd li pprova jabbuża - kif ħareġ ċar fil-qorti - fuq il-pjanti, dik għaliha mhux korruzzjoni.

Dawn l-affarijiet tajjeb li jispjegahom l- Onor. Mugliett imma s-sabiħa hi li dan, f'dan il-parlament, kien stqarr l- indħil tiegħu f'dan il-każ.

Issa l-qorti sabet il-ħtija ta' dak l-individwu li ffalsifika fil-pjanti biex joħroġ il-permess.

Dawk il-pjanti biex joħroġ il-permess saru fl-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett.

L-uffiċċju tiegħu u hu personali mbagħad kien indaħal biex jgħin lil dan il-kostitwent.

Urieh it- triq u qallu x'għandu jagħmel u allura huwa ċar u tond li l-Onor.

Mugliett huwa nvolut b'mod dirett f'dan l-iskandlu imma minkejja dan, jiġi l-Prim Ministru jgħid li dan huwa każ privat.

Każ privat meta l-Onor.

Mugliett stess il-bieraħ qal u indika biċ-ċar li hu għandu involviment?

Kieku ma kellux involviment ma kienx igħid li l-maġistrat imissha bagħtet għalih biex jagħti x-xiehda tiegħu u juri s-sekwenza ta' kif saru l-affarijiet rigward dan il-każ u qisu ried jimplika li l-maġistrat ħadet deċiżjoni ħażina.

Il-maġistrat ħadet deċiżjoni tajba għax dawk il-pjanti ta' l-2002 huma foloz u dawn ħarġu mill-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett.

Jien niskanta kif il-Prim Ministru li kellu opportunita` li jagħti fiduċja lill-poplu li hu jimxi b'mod rett u li fejn jara l-ħneżrijiet iwaqqafhom, dan ġab l-iskuża li dik hija xi ħaġa privata.

Din kienet xi ħaġa privata għax ma kenitx kontra l-Ministru Mugliett imma kienet kontra l-pulizija imma jirriżulta li kien hemm abbuż li kien imdaħħal fih l-uffiċċju ta' l- Onor. Mugliett.

Mela aktar minn hekk xi trid?

Kif jista' jkun li dan il- poplu jkollu fiduċja fil-Prim Ministru u fil-gvern?

L-affarijiet huma ċari daqs il-kristall li kien hemm l-abbużi fil-pjanti mill-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett u li l-istess Onor. Membru għandu retainer ta' Lm4,000, jiġifieri għandu interess dirett.

Huwa wkoll ammetta li lil dan il-kostitwent urieh it-triq u daħal biex jara għaliex il-permess kien wasal biex joħroġ u waqqfuhulu.

Dażgur li jwaqqfuhulu!

Jekk il-permess kien ħiereġ b'mod abbużiv, mhux bilfors!

Bħala perit, dan suppost jaf li ma tistax tapplika taħt minor amendments u li suppost tapplika to sanction l-ewwel.

Bħala perit jafhom dawn l- affarijiet imma l-uffiċċju tiegħu abbuża u pprova jqarraq billi taparsi jsiru minor amendments sabiex il-permess joħroġ taħt minor amendments fi ftit ġranet.

Fil-fatt din ħbewha minn kulħadd biex dan jgħaddi jiġri ħalli ħadd ma jkun jaf u bla ma jagħtu d-dritt lit-third party li joġġezzjona għal xi ħaġa.

Dawn huma affarijiet tal-mistħija, aktar u aktar għaliex issa spiċċajna li r-rakkmandazzjoni tal-maġistrat biex jieħdu passi fuq dawk il- pjanti li huma foloz – qed nirriferi għall-pjanti ta' l-2002 li ħarġu mill- uffiċċju tal-partners ta' l-Onor.

Mugliett – wasslet biex il-pulizija tressaq l-akkuża ħażina.

Fil-fatt din ħadet passi fuq il-pjanti ta' l-1998 minflok ta' l-2002.

Ara l-ħneżrijiet!

Dan mhux kumbinazzjoni imma dawn huma ħneżrijiet li ma jitwemmnux.

U l-Onor.

Mugliett mhux billi jiġi jgħidli biex nitkellem barra.

L-ewwelnett infakkru li hu kien qal li jekk jien irrid nitkellem barra jirrispondini barra u jekk irrid nitkellem fil-parlament, jirrispondini fil- parlament.

Mela għaliex qed jagħmel din l-oġġezzjoni?

Jien ngħidlu li jiena membru parlamentari, qed nagħmel xogħli bħala membru parlamentari u l- post fejn għandi nitkellem huwa l-parlament.

Barra mhux għalija imma għal tal-ħaxix.

M'għandix għalfejn ngħid l-affarijiet barra.

Dak li ngħid hawnhekk dejjem ikun qed jiġri.

Jekk ma jirriżultax dakinhar, jirriżulta wara sena, sentejn jew aktar.

Dak li għedt jien hu kollu minnu u dan minkejja li dan qal li l-persuna li ġġieldet għad-drittijiet tagħha għamlet dikjarazzjoni falza u għamlet affarijiet bħal dawn.

Issa rriżulta biċ-ċar, mid-deċiżjoni tal-qorti, li dak ma ffalsifika xejn u li kellu raġun jiġġieled għad-dritt tiegħu.

L-affarijiet iffalsifikahom l-uffiċċju ta' l- Onor. Mugliett u dan ħareġ ċar mid-deċiżjoni li tat il-qorti.

Ir-realta` hi li hemm deċiżjoni tal-qorti li hemm pjanti foloz li huma ppreżentati mill-uffiċċju ta' l-Onor.

Mugliett.

Mela l-Onor.

Mugliett għandu retainer ta' Lm4,000, l-Onor.

Mugliett kien qal li hu wera lil kostitwent it-triq minn fejn għandu jgħaddi, l-Onor.

Mugliett qal li urieh kif għandu japplika u ma japplikax u qal li ndaħal ukoll għaliex żammewlu l- permess fl-aħħar minuta, l-Onor.

Mugliett jaf li m'hu veru xejn li l- uffiċċju tiegħu applika to sanction u l-Onor.

Mugliett kien jaf li l-ewwel bilfors trid tapplika to sanction u mbagħad l-uffiċċju tiegħu applika biex taparsi jsiru minor amendments għaliex dik il-pjanta kienet falza u t- tibdil li kien hemm kien tibdil kbir li ċertament ma kienx minor amendment.

Allura dan kif jista' jaħrab minn dawn l-affarijiet kollha?

Il-fatt li l- Onor. Mugliett ta parir biex wieħed ikun jaf minn fejn għandu jgħaddi huwa dikjarazzjoni ċara ta' indħil dirett mill-ministru wkoll.

Imbagħad jiġi l- Prim Ministru u jgħid li dik hija kawża privata u għalhekk m'għandux ikeċċih.

Skużi, dik il-kawża privata uriet li kien hemm abbuż mill-uffiċċju ta' l- Onor. Mugliett u barra minn hekk, dak li ntqal f'dan il-parlament mill- Onor. Mugliett wera li hu kien indaħal.

Mela meta għandek dawn il-fatti quddiemek, kif il-Prim Ministru ma jaċċettax li jkeċċih?

X'demokrazija hi din?

Kif jista' l-poplu jkollu fiduċja f'dan il-Prim Ministru meta qed jara dawn il-ħneżrijiet kollha?

Kif jista' l-poplu jkollu fiduċja meta issa, wara s-sentenza li tat il-qorti biex il-pulizija tipproċedi fuq l- iffalsifikar tal-pjanti ta' l-2002, l-istess pulizija tressaq l-akkuża ħażina fuq il-pjanti ta' l-1998?

Dan bi żball sar?

U wara kollox, kif il- Prim Ministru ma qalx lill-ministru responsabbli mill-MEPA biex ikeċċi lid- direttur ġenerali u lis-segretarju tal-bord issa li deher ċar u tond li dawk l-akkużi li għamlu b'mod diżonest fuq ħaddiem tal-MEPA kienu fabbrikati?

Dawn l-affarijiet se jibqgħu għaddejjin?

Din xi ħneżrija hi?

Dawn il-ħneżrijiet isiru f'postijiet tat-third world countries fejn ikun hemm korruzzjoni tinten.

Hawnhekk ngħidu li aħna ċivilizzati u demokratiċi u naħseb li l-korruzzjoni li hawn f'pajjiżna hija akbar għax tkun istituzzjonalizzata, moħbija u protetta minn kollox biex ħadd ma jieħu passi kontra tagħhom.

Sur President, il-Prim Ministru li għandna qed iħalli dawn l-affarijiet jiġru.

Kif nistgħu naċċettaw li l-Onor.

Mugliett jiddikjara f'din il-Kamra l-indħil tiegħu?

Mhux billi joqgħod jgħid li l-permess ta' l-1998 kien falz.

L-applikazzjoni ta' l-1998 ma jistgħux jieħdu passi fuqha għaliex hija preskritta u għadda ż-żmien imma fuq l-applikazzjoni ta' l-2002 jistgħu jieħdu passi fuqha.

Allura għalfejn il-pulizija minflok għamlu l- akkuża fuq il-pjanti l-2002, għamluha fuq il-pjanti ta' l-1998?

Dawn x'affarijiet huma?

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Il-Prim Ministru se jaċċettahom dawn issa, jew se jiġi jgħidli li qed nieħdu żball?

Sur President, f'Settembru jien se nkompli ngħid fuq dawn l-affarijiet.

Jien se nkompli nitkellem fil-parlament għax dak huwa l-post fejn suppost nitkellem jien bħala membru parlamentari.

Barra huwa għal tal-ħaxix mhux għalija.

Jekk irid imur barra jmur kemm irid barra hu.

Jien xogħli f'dan il- parlament u nerfa' r-responsabbilta` tiegħi.

Jien nagħmel l-affarijiet kif għandi nagħmilhom, nara li l-affarijiet li ngħid ikunu minnhom u ma jkolli għalfejn nibża' minn ħadd.

Taf min għandu minn xiex jibża' u x'jaħbi?

Min ikun imċappas fil-ħmieġ u jipprova jġib kull skuża biex jipprova jgħatti xturu għaliex ikun abbuża.

Dan ma nistgħux naċċettawh!

Ma nistgħux naċċettaw li f'dan il-pajjiż l-abbuż jiġi mbierek ukoll mill-Prim Ministru.

Lill-Prim Ministru ngħidlu: Int ma keċċejtux lill-Onor.

Mugliett pero` fuq din ibqa' fuq kliemi li l-poplu se jkeċċi lilek ftit snin oħra, jekk mhux dalwaqt!

Se jkeċċi lilek u l-gvern tiegħek għax qed jara ħneżrijiet bħal dawn filwaqt li jaf bil-qagħda ekonomika mwiegħra fil-pajjiż u dan minkejja li l-Prim Ministru jgħid li kollox sejjer tajjeb.

Minkejja li l-Prim Ministru qed jgħid li m'hawnx faqar imma hawn il-ġid il-poplu qed jara li dieħel il-faqar.

Minkejja li l-Prim Ministru jgħid li hawn ħafna impjiegi, il-poplu qed jara li għandu l-problemi għax ħafna jinsabu bla mpjieg.

Il- Prim Ministru m'għandux jaħseb li l-poplu huwa beċċun.

Il-poplu qed jinduna b'liema mod qed jimxi dan il-gvern u dan il-Prim Ministru.

Dan il-Prim Ministru qed iħares lejn l-interess tal-partit tiegħu minflok lejn l- interess tal-pajjiż.

Allura anke f'dan il-każ, minflok ma ħa l-interess ta' pajjiżna, ħa l-interess tal-partit tiegħu.

Biex dan ma jurix li kien hemm min abbuża fil-partit tiegħu, iddefendih u issa la ddefendih, għandu jerfa' r-responsabbilta`.

Għandu jara s-sentenza li ngħatat fil-qorti biex jara l-affarijiet kif inhuma ħalli jkun jaf x'responsabbilta` refa'.

Apparti minn hekk, il-pulizija li suppost ħadu passi fuq il-pjanti ta' l- 2002 ħadu passi fuq il-pjanti ta' l-1998.

Kif tista' tħalli affarijiet bħal dawn jiġru?

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Din hija s- sitwazzjoni fil-pajjiż u nerġa' ntenni lill-Prim Ministru: Int ma keċċejtx lill-Onor.

Mugliett u ta' din il-poplu se jkeċċi lilek u lill-partit tiegħek mill-bankijiet tal-gvern.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Jien ningħaqad mal-Kap tal-Kamra u mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni biex nesprimi x-xewqat tiegħi lill-membri kollha ħalli huma jkunu jistgħu jgawdu mistrieħ mistħoqq fix-xahrejn li ġejjin.

Nirringrazzjahom tal-kontribut li taw bl-interventi tagħhom, li dejjem jimmiraw li jsaħħu u jgħollu l-prestiġju tal-parlament tagħna.

Nirringrazzja b'mod partikolari lil kulmin għandu rwol speċifiku fil- parlament, bħall-Kap tal-Kamra u d-Deputat Kap ta' l-Oppożizzjoni responsabbli mill-affarijiet tal-parlament, iż-żewġ whips, il-presidenti u l-membri tal-kumitati permanenti li mill-bidu ta' din is-sena iltaqgħu iktar minn mitt darba, kif ukoll il-membri li jifformaw parti mid- delegazzjonijiet parlamentari f'fora internazzjonali.

Grazzi speċjali tmur, kif inhu xieraq, lill-istaff li f'dan il-każ huma r- roti li jdawru x-xogħol parlamentari, jiġifieri l-Uffiċċju ta' l-Iskrivan tal-Kamra.

Nirringrazzja wkoll lil kulmin jagħti kontribut bħall-pulizija u l-armata u membri tal-media li lkoll kemm huma jgħinu biex il-Parlament Malti jkollu l-aħjar immaġini possibbli tal-ħidma tiegħu.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Settembru, 2005 fis-6.00 p.m. bl-aġenda li tiġi kkomunikata aktar tard.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.