MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 440 It-Tlieta, 11 ta' Lulju, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 440

It-Tlieta, 11 ta' Lulju, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.08 p.m.

Talba

Seduta Nru. 440

It-Tlieta, 11 ta' Lulju, 1995

WERREJ

MINUTI 1073

PETIZZJONI 1073

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1074

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 1080

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

L-Ewwel Qari 1080

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-OMBUDSMAN

THE OMBUDSMAN BILL

Kumitat 1081

AĠĠORNAMENT 1111

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 1118

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): Qabel ngħaddi għall-konferma tal- Minuti, nixtieq ninforma lill-Kamra li d-deċiżjoni li ttieħdet il-bieraħ rigward it-trasmissjoni tas-seduti tal-Parlament, se tibda tiġi mplimentata minn din is-seduta stess u allura minn hawn u ftit ieħor l-istazzjon tar- Radju Malta 2 se jkun awtorizzat biex jibda jitrasmetti s-seduta.

Fis- seduti futuri ma jkunx neċessarju li jiena nawtorizza kull darba t- trasmissjoni, imma l-istruzzjonijiet li jien ħriġt huma fis-sens li t- trasmissjoni tas-seduta tibda malli tibda t-Talba u tispiċċa malli jagħlaq il-ħin ta' l-Aġġornament a meno che ma noħroġx ordni kontra dan jiena stess għar-raġunijiet kif spjegati fl-istess Standing Order li ġiet approvata l- bieraħ waqt is-seduta.

Mela minn issa 'l quddiem l-istazzjon Radju Malta 2 jista' jibda jittrasmetti s-seduti.

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 439 li saret fl-10 ta' Lulju, 1995, ġew konfermati.

PETIZZJONI

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi għandu petizzjoni.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, f'isem ir-residenti l-aktar milquta mill- problema tal-grit blasting u l-istorbju tad-Dockyard ġewwa l-Isla, nixtieq inressaq din il-petizzjoni:

"Aħna li hawn taħt iffirmajna qed nagħmlu petizzjoni biex l- awtoritajiet konċernati jieħdu passi immedjati biex tiġi solvuta darba għal dejjem il-problema tal-grit blasting u storbju li qed isir fuq bastimenti fid-Drydocks fil-viċinanza tar-residenti ta' l-Isla.

Qed nitolbu l-istess Awtorita' biex issib soluzzjoni:

a) Temporanja - billi dan l-imsemmi xogħol isir 'il bogħod kemm jista' jkun mir-residenti u jittieħdu passi biex l-arja ma tiġix imniġġsa mill-materjal li jintuża f'dan ix-xogħol;

b) Permanenti - billi jsir studju ħalli tinsab soluzzjoni dejjiema li ma tkunx ta' detriment għar-residenti ta' dawn l-inħawi.".

Din il-petizzjoni hija ffirmata mir-residenti l-aktar milquta fl-area ta' l- Isla.

Nixtieq ngħid li dawn għandhom raġun, anzi nitlob lill-awtorita', lill-Prim Ministru u lill-Ministri biex dan is-sajf jipprovaw iqattgħu 24 siegħa biss mill-ħin liberu li jkollhom biex jaraw dawn il-problemi serji u minn liema affarijiet li ma jitwemmnux iridu jgħaddu dawn in-nies ħalli b'hekk tmisshom il-kuxjenza u jittieħdu passi bis-serjeta'.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Ngħaddu issa għall-mistoqsijiet

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ISLA - ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ FIX-XATT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S.Grech) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jispjega għaliex għadu ma sar xejn dwar l-isbroffar tad-drenaġġ fin-naħa ta' ġewwa fix-Xatt ta' l-Isla wara erbgħa ġimgħat ta' ilmenti mir-residenti tal-post?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirreferi l- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru.

27310 fis-Seduta Nru. 439.

F'din is-seduta, għall-mistoqsija li kien għamel l-Onor.

Salvu Sant, jiena kont spjegajt li jien informat li d-drenaġġ li ħareġ fix-Xatt ta' l- Isla f'dawn l-aħħar ħmistax kien minħabba li żviluppat ħsara fil-pompi ta' Għajn Dwieli.

Din il-ħsara issa ġiet irranġata u fil-fatt ma kien hemm ebda ħruġ ieħor ta' drenaġġ fil-post imsemmi.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jispjega kif għal sena wara l-oħra anke din is-sena reġa' għandna numru kbir ta' bajjiet li huma mniġġża mid-drenaġġ minkejja li kemm-il darba nġibdet l-attenzjoni fis-snin preċedenti u minkejja li nafu li dan qed ikollu effett ħażin ħafna kemm fuq il-Maltin li meta jiġu biex jirrikreaw rwieħhom isibu li ma jistgħux jgħumu f'ħafna mill-bajjiet kif ukoll mil-lat ekonomiku u fuq it-turiżmu?

Jista' l-Ministru jispjega kif il-Gvern qed iħalli dan l-isbroff ta' drenaġġ f'bajjiet differenti u t-tniġġiż ta' l-ibħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, min irid jagħmel analiżi oġġettiva jirrikonoxxi li qatt ma kien hemm impenn qawwi għar-rigward ta' din il-kwestjoni nazzjonali daqskemm ħa l-Gvern preżenti din is-sena.

Fil-fatt illum wieħed diġa' jista' jara li f'ċerti nħawi li fis-snin l- imgħoddija kienu jkunu karatterizzati minn drenaġġ kontinwu, il-problema hija eliminata.

Per eżempju, hawnhekk nista' nsemmi l-problemi konsiderevoli li kien qed ikollna fin-naħa ta' l-GĦażżelin San Pawl il- Baħar - in-naħa tal-pitch - li issa ġew eliminati.

Nista' nagħti eżempju ieħor billi nsemmi il-bajja ta' Pretty Bay f'Birżebbugia fejn sar xogħol qawwi u anke hawnhekk il-problema issa hija eliminata.

Kif nafu, ix-xogħol fuq il-proġetti ta' drenaġġ għal dak li jirrigwarda l- bajjiet u x-xtut prinċipali ta' pajjiżna - speċjalment għal dak li jirrigwarda s-sajf - b'mod partikolari f'Wied il-GĦajn, għadu għaddej biex aħna nżommu l-impenn li tajna iktar minn darba f'dan il-Parlament u barra minn dan il-Parlament, li sa l-aħħar ta' dan is-sajf ix-xogħol kollu meħtieġ ikun sar.

Jien qed niddistingwi l-problema tas-sajf mill-problemi tax-xitwa għaliex filwaqt li l-problema tas-sajf hija l-isbroff ta' drenaġġ li jista' jolqot bajjiet jew xtajtiet popolari mal-Maltin u mat-turisti, il- problema tax-xitwa hija l-isbroff tad-drenaġġ fl-inħawi li m'humiex viċin ix-xatt u fejn l-isbroff ikun ikkaġunat minn fatturi oħra.

Ħafna drabi dan l-isbroff ikun ikkaġunat mill-fatt stess li meta tinżel xita qawwija, billi parti sostanzjali minnha tispiċċa fis-sistema tad-drenaġġ minħabba kommunikazzjonijiet li jkollok minn bjut ta' diversi djar u ta' diversi stabbilimenti għal ġewwa s-sistema.

Allura anke għal dawk l-inħawi jrid ikollna l-programm u l-istess impenn li aħna se nkomplu bih fix-xhur tax- xitwa.

Dan jgħodd kemm għal Wied il-GĦajn, kemm għal San Ġiljan, kemm għall-area ta' bejn ir-Rabat u l-Imtarfa, kemm għall-Marsa kif ukoll għal diversi nħawi oħra.

Fost proġetti oħra, l-ikbar investiment kapitali li kellna din is-sena sar fil-qasam tad-drenaġġ u fil-fatt dan l-impenn diġa' ta riżultat aħjar mis-snin li għaddew u aħna se nkomplu għal riżultat dejjem aħjar anke fix-xhur li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ma nafx kif il-Ministru ma jistħix jitkellem b'dan it-ton meta dan huwa l-istess diskors li smajna s-sena l- oħra.

Jien ma nafx kif l-Onor.

Zammit Dimech ma jistħix meta niftakar ċar li jien kont staqsejtu x'se jiġri f'Wied il-GĦajn u dakinhar il-Ministru kien ta l-commitment tiegħu u qal li x-xogħol se jibda fl-aħħar ta' l- istaġun tas-sajf biex ma jħarbatx l-istaġun tat-turiżmu.

L-aħħar ta' l- istaġun tas-sajf tas-sena l-oħra wasal u ma beda xejn, iżda beda kollox ftit xhur ilu u llum Malta kollha taf bl-istat diżastrus li jinsab fih Wied il-GĦajn.

GĦalhekk ma nafx kif illum il-Ministru qed jiġi hawn u jgħid li hemm programm u pjan li Wied il-GĦajn se jirranġa.

Jista' l-Ministru jispjega biss kif nies minn tiegħu jiġu jirranġaw triq biex id-drenaġġ ma jkomplix ifur u ġimgħa wara dan jerġa' jibda jiskula minn ġot-tarmac?

Dan hu x-xogħol li qed isir.

Jien nixtieq li l-Ministru jerġa' jqum u jispjega lil din il-Kamra għaliex ix-xogħlijiet li kellhom isiru f'Wied il-GĦajn baqgħu ma bdewx fl-aħħar tas-sajf li għadda - kif kien wiegħed kemm-il darba f'din il-Kamra li kellhom jibdew - biex imbagħad bdew din is-sena u ħlew in-negozju u l-pjaċir kollu li kien ikun hemm f'Wied il-GĦajn u li kienu jgawdu l-Maltin.

Illum il-ġurnata Wied il-GĦajn hu post diżabitat.

Din hija l-ewwel ħaġa li ridt ngħid.

It-tieni ħaġa nixtieq li l-Ministru jispjega u jgħid lil din il-Kamra xi pjani hemm biex dan il-proġett jispiċċa darba għal dejjem ħalli ma nerġgħux niġu hawn sena oħra - kif għamilna s-sena l-oħra u din is-sena - u nerġgħu niġu fl-istess ilma.

Mela allura konna ngħidu sewwa meta konna ngħidu li s- south ta' Malta huwa minsi.

Tant hu veru, li issa bil-fatti qed jidher li n-naħa t'isfel ta' Malta huwa kompletament traskurat.

Mhux billi l-Ministru jiġi jgħid li f'San Pawl il-Baħar il-problema ġiet solvuta.

Dażgur li l- problema hemmhekk ġiet solvuta!

Imma hemmhekk in-naħa ta' fuq!

Imma għan- naħa ta' Wied il-Għajn, il-Ministru għandu jagħti commitment lil din il- Kamra - suppost li għandu pjanti quddiemu - meta jaħseb li dan ix-xogħol ikun lest u meta se jispiċċa l-flaġell ta' Wied il-Għajn.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-ewwelnett nirringrazzja lill- Onor. Interpellant li se jagħtini l-opportunita' li nerġa' nispjega dak li qed jagħmel il-Gvern preżenti fir-rigward ta' Wied il-Għajn, fejn kien hemm flaġell ta' abbandun totali sa l-1987.

Nistieden ukoll lill-Onor.

Interpellant biex jekk għandu l-ħila jikkwota chapter and verse fejn jien qatt tajt inpenn li x-xogħol kellu jibda fl-aħħar tas-sajf li għadda.

Dan m'hu veru xejn.

Jien nistiednek tikkwotali.

L-impenn għamiltu f'Diċembru f'konferenza ta' l-aħbarijiet fi żmien il-budget.

Kien impenn tal-budget u allura bilfors kellna nibdew wara l-budget ta' din is-sena.

Din hija l- verita'.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, point of order.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-Ministru f'din il-Kamra, ripetutament ta l-commitment tiegħu li x-xogħlijiet kienu se jibdew immedjatament malli kien se jispiċċa l-istaġun tas-sajf tas-sena l-oħra u r-raġuni li ta dak inhar kienet biex ma jħarbatx l-istaġun tat-turiżmu.

U naf x'qiegħed ngħid.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, la l-Onor.

George Vella jaf x'qed jgħid, kulma jrid jagħmel huwa li jfittex ftit u jara jistax isib dan l-impenn li hu qed jikkwota.

ONOR.

GEORGE VELLA: Insibuha.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-impenn għall-proġett tad-drenaġġ fl- inħawi prinċipali tal-pajjiż milquta mill-problema li akkumulat għal snin twal sar f'konferenza ta' l-aħbarijiet li jiena kont tajt f'Diċembru tas- sena li għaddiet, liema impenn kien wieħed mill-impennijiet ċari elenkat fil-budget għal din is-sena u hemmhekk indikajna li dan huwa proġett li aħna rriduh lest fis-sajf ta' din is-sena.

Irrid ngħid ukoll li meta f'Marzu u April bdejna x-xogħol, kien ikollna wkoll talbiet mill-komunita' kummerċjali ta' l-inħawi biex per eżempju jgħidulna li m'għandniex nagħmlu xogħol matul il-perjodu ta' l-Għid għaliex dak huwa wkoll perjodu ta' kummerċ qawwi għal Wied il-Għajn.

M'hu veru xejn li dan il-post huwa xi post abbandunat jew diżabitat għaliex jekk wieħed imur fi tmiem il-ġimgħa, b'mod partikolari, u anke fi ġranet oħrajn jara attivita' kummerċjali qawwija.

Pero' d-deċiżjoni li kellna nieħdu għar-rigward ta' Wied il-Għajn kienet deċiżjoni sempliċi u ċara.

Id-deċiżjoni kienet jekk nagħmlux ix- xogħol kollu li huwa meħtieġ bl-effett kollu li jġib miegħu x-xogħol li wieħed jaħdem fl-inħawi kollha ta' Wied il-Għajn.

Ħalli nfakkar daqsxejn x'qegħdin nagħmlu.

Ix-xogħol jinkludi bdil ta' mains kollha n-naħa ta' Żonqor Point, u tan-naħa tas-Siberia, bdil tar-rising main minn Wied il- Għajn sa Ħaż-Żabbar, bini ta' pumping station ġdida u 'l quddiem trid tissaħħaħ is-substation ta' l-elettriku.

Imbagħad sibna li se naħdmu f'xogħol li meta tħaffer flok issib art soda jew art kompatta - fejn kien sar xogħol fis-snin tmenin taħt l-Amministrazzjni Soċjalista - issib xogħol fuq il-ħama u allura b'rispett lejn il-komunita' kummerċjali ta' Wied il- Għajn b'mod partikolari dawk ta' Triq ix-Xatt - ta' Marina Street biex nagħmluha ċara - għidna li din il-parti tax-xogħol nagħmluha fix-xitwa u l- problema tas-sajf insolvuha xorta waħda billi nżidu pumping station oħra fit-tarf tat-triq tas-Siberja u nikkommunikaw is-sistema minn Triq Sant'Anna.

Dawn huma ftit mill-eżempji tax-xogħol mill-iktar diffikultuż ta' Wied il-GĦajn.

Hawnhekk irrid nerġa' nirrepeti li aħna stajna nimxu b'għażliet iktar tradizzjonali u faċli billi naqbdu x-xogħol biċċa biċċa u wara li nlestu per eżempju ż-Żonqor, nagħmlu l-parti tas-Siberja u s-sena ta' wara nagħmlu r-rising main għal Ħaż-Żabbar.

Kieku mxejna hekk, dan kien ifisser li għalkemm it-toroq fl-inħawi kienu jitħarbtu anqas fl-apparenza, minflok ma nkunu solvejna l-problema tad-drenaġġ sal-bidu t'Awissu ta' din is-sena - f'dan il-Parlament kemm-il darba għidt b'risposta għad-diversi domandi parlamentari, b'mod partikolari domanda li kien għamilli l-Onor.

Mario Galea li ħa interess fix-xogħol li qed isir f'dan il-post u talab speċifikament id-data ta' meta kellu jkun lest ix-xogħol, li dan ikun lest sa l-aħħar ta' Lulju - konna nibqgħu b'din il-problema għal snin twal.

Jien ħassejt li din id-deċiżjoni hija ferm iktar responsabbli, anke jekk għall-mument hija inqas popolari, pero' n-nies ta' Wied il-GĦajn żgur li għad jirrikonoxxu li din kienet deċiżjoni responsabbli u li x-xogħol kollu li kien meħtieġ li jsir għas-sajf nagħmluh issa allavolja nkunu dħalna fix- xahar ta' Lulju u nispiċċaw fl-aħħar ta' dan ix-xahar ħalli l-problema tas- sajf ta' Wied il-GĦajn tkun riżolta.

Meta mbagħad nirriżumu l-parti tal-programm tax-xogħol tax-xitwa f'Wied il-GĦajn u allura nerġgħu nagħmlu l-parti tal-proġett ta' Triq ix-Xatt, hemmhekk irridu nsaħħu - "nirfdu" hija l-kelma eżatta - il-moll kollu ta' Wied il-GĦajn permezz ta' kolonni b'saħħithom tal-concrete.

Din hija l- ewwel ħaġa li rridu nagħmlu għax inkella dak il-moll iċedi, kif kien se jċedi anke kieku ma bdejniex il-proġett tad-drenaġġ ġewwa Wied il-GĦajn għax min jgħix hemmhekk - tistgħu titkellmu mas-Sindku u mal-Kunsilliera u man-nies kollha ta' Wied il-GĦajn - jaf li fil-moll ta' Wied il-GĦajn diġa' kien hemm ix-xquq fl-art.

Mela dak irid ikun mifrud kollu, ġewwa dak ngħaddu s-sistema l-ġdida tal-komunikazzjoni tad-drenaġġ, nagħmlu wkoll sistema ta' mini biex inżommu wkoll l-overflow tax-xita - meta jinżel volum qawwi ta' xita - li jaffettwa dawk l-inħawi u ladarba dak il-proġett ikun lest, nagħmlu wkoll pavimentar ġdid u ambjent ta' promenade ġdida f'Wied il- GĦajn kif jixraq lill-komunita' kummerċjali u lir-residenti kollha ta' Wied il-GĦajn li qed jaraw realment l-impenn totali tal-Gvern preżenti fir- rigward tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nixtieq infakkar lill-Ministru li f'dan il- Parlament jien kont għidtlu li hu qal li sas-sajf dan ix-xogħol ikun lest.

Jien kont għidtlu wkoll li jekk sa dan is-sajf ix-xogħol ikun lest, jien inkun lest li ngħidlu li hu raġel u li żamm kelmtu, pero' jekk ix-xogħol ma jkunx lest sas-sajf għandu jiġi f'dan il-Parlament u jgħid li kelmtu ma żammiex.

Biex ikun jaf li dan li qed ngħid huwa minnu, aktar tard lill- Ministru se nagħtih kopja tad-debate - għax kumbinazzjoni din qiegħda fl- uffiċċju tiegħi.

Jiġifieri jien għandi l-evidenza.

Issa ħalli nagħmel il- mistoqsija proprja.

Lill-Onor.

Zammit Dimech kont għamiltlu mistoqsija parlamentari Nru. 27093 fuq il-qasam tad-drenaġġ u kien weġibni li x-xogħol qed isir mill- ewwel, qisu ried jgħidli li l-problema kienu solvewha.

Allura għaliex meta jien għamiltlu din il-mistoqsija iktar minn erba' ġimgħat ilu, din il- problema fl-Isla xorta baqgħet l-istess?

Jista' l-Ministru jgħidli wkoll jekk hux veru li fi stqarrija li kien għamel xi xhur ilu kien qal li f'Malta se jsiru tliet impjanti tat-tisfija tad-drenaġġ?

Jiġifieri qed tikkonferma li l-impjant tat-tisfija tad- drenaġġ fil-Kalkara se jsir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-ewwelnett meta nisma' lill- Onor. Mizzi nibda nisma' ton differenti minn dak li smajt ftit ilu.

Issa qed jgħid li sar l-impenn sas-sajf.

U ngħidlu biex jara l-mistoqsijiet parlamentari kollha u jara fejn kelli talba f'dan il-Parlament li niddefinixxi b'mod preċiż "sas-sajf" xi tfisser u jsib il-mistoqsija parlamentari li saret f'Mejju ta' din is-sena - jiġifieri saret qabel il- mistoqsija parlamentari li qed jikkwota l-Onor.

Mizzi - fejn l-Onor.

Mario Galea staqsieni meta dan preċiżament ifisser u jien preċiżament weġibt li dan ifiser l-aħħar ta' Lulju, 1995.

Nistgħu nikkwotaw il-mistoqsijiet parlamentari kollha u naqrawhom ħalli jagħmlu sens flimkien.

Għar-rigward ta' l-impjanti tat-tisfija tad-drenaġġ huwa evidenti li biex nimxu ma' l-obbligi internazzjonali tagħna u biex nimxu ma' dak li l- Oppożizzjoni tqis ukoll bħala li għandu jkun l-impenn nazzjonali, jiġifieri li inti mhux biss tassigura li d-drenaġġ ma jiżbruffax fit-toroq u fil- bajjiet u ħdejn ix-xtut tagħna, imma li ma jkollokx out-flow tad-drenaġġ ġewwa l-baħar billi s-sistema tad-drenaġġ tkun ittrattata kollha u mhux biss 10% minnha, huwa evidenti wkoll li jrid ikollok impjant tat-tisfija tad-drenaġġ in-naħa ta' isfel ta' Malta.

Issa jekk dan ikunx preċiżament ġewwa l-Kalkara jew in-naħa tax-Xgħajra jew inħawi oħra, aħna rridu niddiskutuh bl-iktar mod apert.

Din m'hijiex parti imminenti li hija ppjanata mill-proġett, kif jiena spjegajt aktar minn darba ġewwa dan il- Parlament, imma huwa proġett li rridu niddiskutu bil-prinċipji kollha ta' ippjanar fl-aħjar interess tas-sistema mingħajr impatt ambjentali negattiv.

Irrid infakkar li fejn fil-pajjiż għandna impjant tat-tisfija tad-drenaġġ, m'hemm l-ebda kritika minn xi ħadd li qed jgħidilna għaliex qed jaħdem "hekk" u mhux "hekk", għaliex l-impatt ambjentali tiegħu huwa negattiv.

Huwa se mai pożittiv għaliex huwa mezz ukoll kif tipprovdi sistema ta' ilma second class jew third class - sejjaħlu li trid - għal skopijiet agrikoli biex wieħed iqassmu lill-inħawi ta' madwar.

Issa fejn il-post għandu jkun huwa proċess ta' diskussjoni miftuħa li b'mod oġġettiv, b'mod serju u b'options differenti li l-Gvern diġa' qed jindika, aħna niddiskutu flimkien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li ma nafx kif ħalllejt lill-Ministru jagħmel meeting.

Pero' la għamel meeting ....

(Interruzzjonijiet)

MR SKEAKER: M'hemmx interruzzjonijiet.

Inkomplu.

ONOR.

SALVU SANT: Dan id-diskors il-Ministru messu għamlu qabel u mhux wara tmien snin ta' din l-Amministrazzjoni u wara li ntnefqu dawk il-flus kollha.

Jiena se nitkellem fuq Wied il-Għajn u mhux se nitkellem fuq id- distrett.

Peress li l-Ministru semma l-elettriku, jista' jgħidilna f'Wied il-Għajn ilhom għal dawn l-aħħar tliet Milied u New Year bid-dawl maqtugħ?

Veru li l-livelli tad-drenaġġ huma ħżiena?

Jekk ried jirranġa l-parti ta' Wied il-Għajn - li huwa summer resort bħalma hija Buġibba u Tas-Sliema fejn joqgħod hu - għaliex dik il-parti ma tahiex prijorita' billi beda x-xogħol qabel ma daħal is-sajf u mbagħad kien ikompli bil-partijiet l-oħra tal- proġett?

Għax dan il-proġett ma jinkludiex biss lill-Wied il-Għajn, iżda jinkludi wkoll il-parti l-oħra ta' Ħaż-Żabbar.

Il-għala sar kollox b'vendikazzjoni - għax din jien vendikazzjoni ngħidilha - fis-sajf?

(Interruzzjonijiet) U inti oqgħod kwiet!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu ftit ordni.

(Interruzzjonijiet) Onor. Sant, jekk jogħġbok, żomm ftit ordni.

Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jekk kien hemm xi ħadd li għamel il-vendikazzjonijiet f'Wied il-GĦajn kien min fir-realta' abbanduna dan il-post għal 16-il sena sħaħ.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dawn huma l- vendikazzjonijiet!

U parti kbira mix-xogħol li llum qed nagħmlu f'Wied il- GĦajn ...

Jien ma niddejjaqx inwieġeb b'ton ta' meeting meta hawnhekk ikolli mistoqsijiet b'ton li jwassalni biex inwieġeb għat-ton li jkun sar hawn ġew.

Kieku ma għandniex problemi endemiċi ta' xogħol mill-iktar ħażin li kien sar f'Wied il-GĦajn taħt Amministrazzjoni Soċjalista għal 16-il sena, li kienet tagħmel xogħol ta' kafkaf, xogħol ġol-ħama, xogħol li tħaffer u ma ssib xejn fejn inti tista' torbot ix-xogħol li trid tagħmel bir-realta', kieku forsi ma kienx ikun hemm dawk il-problemi li ltqajna magħhom illum.

Pero' rrid ngħid ukoll li matul it-tmien snin li għaddew b'mod mill-iktar regolari u konsistenti dan il-Gvern ħares lejn l-oqsma differenti ta' l- infrastruttura tal-pajjiż li kienu abbandunati u għamel pjan wara l-ieħor biex jagħti lill-pajjiż il-kwalita' ta' servizz li jixraq lil pajjiżna.

Dan kellna nagħmluh fil-qasam tat-telekommunikazzjoni, fil-qasam tat- teknoloġija u qed nagħmluh kif konna qed nagħmluh fil-kamp tad-drenaġġ.

Hawnhekk jien irrid ngħid li sibt il-bażi l-iktar importanti biex nibnu fuqha, li hija l-bażi tal-master plan anke għas-sistema tad-drenaġġ, fejn nagħmlu stocktaking ta' Malta kollha u nistaqsu x'hawn bżonn f'dan il- pajjiż biex is-servizz f'din il-parti ta' l-infrastruttura jsir bil-mod li jixraq u bil-mod li bih il-pajjiż ikun tassew jista' jiżviluppa bis- serjeta'.

Issemmiet ukoll il-problema tad-dawl.

Anke din il-problema rridu nsolvuha u din hija abbinata mal-proġett ta' Wied il-GĦajn.

Fil-fatt se nipproċedu biex imbagħad nagħmlu substation ġdida ta' l-elettriku ġewwa Wied il-Għajn li l-effett immedjat tagħha se jkun li nsaħħu l-provvista' tad-dawl għal Wied il-GĦajn kollu għax is-substation li qed nagħmlu biswit il-pumping station ta' Wied il-GĦajn m'hijiex substation li sservi biss lill-pumping station - kieku pari mill-pumping station jekk hi pompa waħda, inħaddmuha fuq is-sistema ta' l-elettriku preżenti; jekk minn pompa waħda nżidu tnejn inkunu nistgħu nużaw il-ġeneratur - imma għal long-term, għax- xitwa, se nkomplu l-proġett tagħna billi nagħmlu substation tad-dawl ġdida u adekwata f'Wied il-GĦajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, jgħid x'jgħid il-Ministru, huwa minnu li Wied il-GĦajn huwa ċimiterju u jekk dan imur iqatta' ftit ħin hemmhekk - kif nagħmlu aħna - isib li ma jkunx jista' jissaporti joqgħod hemmhekk.

Nixtieq nistaqsih x'inhi r-raġuni li Triq Wied il-GĦajn - li tagħti minn Ħaż-Żabbar għal Wied il-GĦajn - ilha maqlugħa x-xhur.

Kieku l-affarijiet saru sewwa, kieku l-ewwel imissha ġiet irranġata t-triq alternattiva li taqbad minn Triq is-Santwarju, tkompli għan-naħa ta' Triq il-Qaqoċċ u minn hemm tagħti għal Triq Wied il-GĦajn u b'hekk wieħed jiskapula parti sewwa mit-triq ta' Wied il-GĦajn bir-riżultat li jonqsu l-perikoli.

Barra minn hekk, jista' l-Ministru jgħidli jekk huwiex minnu li ċediet inspection hole li għadha kemm saret ħdejn il-Knisja ta' Wied il-GĦajn, fejn it-Tiffany Kiosk?

Fil-fatt lili qaluli li din niżlet iktar minn pied.

Mr Speaker, irrid ngħid li f'Wied il-Għajn, bid-diżordni li hemm ir- restaurants kważi tilfu n-negozju kollu tagħhom.

Kieku kien hemm il- Ministru nhar il-Ħadd, bħalma kont jien, kien ikun jaf x'qiegħed ngħid.

Allaħares wieħed kellu joħroġ fis-sakra mingħand l-Awwista Restaurant għax żgur li jaqa' ġo gandott kollu drenaġġ tliet metri fond u tliet metri wisa'.

Dan il-gandott qiegħed fi triq fejn l-Awwista Restaurant.

Barra minn hekk jagħlqulek it-traffiku.

Jiġfieri jekk ikun hemm bniedem li jrid ikompli jnaqqaslek in-negozju b'vendikazzjoni, jista' jaqbad u jagħmel barriera quddiemek u ħadd ma jkun jista' jasal ħdejk għaliex m'hemmx aċċess ieħor u biex tasal trid tmur bil-mixi.

MR SPEAKER: Fil-qosor, jekk jogħġbok, Onor. Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex minnu li hemm xi kuntrattur li telaq ix-xogħol?

Huwa minnu li qed isir xi xogħol temporanju li wara li ntnefqu l-flus fuqu - biex taparsi nkunu qdejna lil xi ħadd - irid jerġa' jinqala'?

X'inhi r-raġuni li qegħdin indumu daqshekk fuq dan ix-xogħol - diġa' għaddew żewġt isjuf - meta ilna s-snin niġbdu l- attenzjoni għal dan f'dan il-Parlament?

GĦaliex biex bniedem min-naħa tagħna jmur jgħum irid imur bilfors in-naħa ta' fuq, jagħmel spiża u jaħli l-ħin?

MR SPEAKER: Il-Ministru, fil-qosor għax skada l-ħin, jekk jogħġbok.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, tant hawn domandi li se nipprova nwieġeb għalihom fil-qosor.

L-ewwelnett dwar il-kwestjoni ta' triq differenti biex tasal għal Wied il-GĦajn, dan kien ikun proġett ieħor għax parti mill-aċċess li kien suġġerit ried jgħaddi minn art privata u allura ma kienx prattiku li ndewmu l-proġett tad-drenaġġ ġewwa Wied il- GĦajn billi niftħu triq oħra alternattiva kif ġie suġġerit u għalhekk ipprovajna nagħmlu kemm jista' jkun management tat-traffiku fil- limitazzjoni ta' proġett mill-aktar vast ġewwa Wied il-GĦajn.

Dan huwa aspett wieħed.

Dwar il-parti tax-xogħol li sar ħdejn il-Knisja fejn qed ngħidu li biċċa mill-inspection hole ċediet 'l isfel, hija waħda mill-partijiet fejn l- aktar hemm problemi kbar għaliex taħt hemm il-ħama.

Fil-fatt din hija l- unika parti li trid terġa' ssir apparti Marina Street pero' dan m'hux se jaffettwa l-kwalita' tax-xogħol li rridu għas-sajf u li qed isir f'dan l- istadju għaliex aħna qed inqassmu l-proġett f'żewġ fażijiet u meta nagħmlu l-parti tax-xitwa, dik il-parti tax-xogħol nirfduha wkoll - għaliex il- parti ta' ħdejn il-Knisja, fejn hemm il-kiosk hija fuq art li m'hi soda xejn.

(Interruzzjonijiet) Jekk tħaffer u ssib il-ħama, tibqa' nieżel u kieku m'għamilniex dan ix-xogħol, xi darba dik il-parti kienet tinżel kollha.

Fil-parti ta' l-Awwista Restaurant hemm dik il-ħofra l-kbira għaliex għaġġilna x-xogħol miż-żewġ naħat u allura meta t-trinka min-naħa u minn oħra titlaqa' bilfors ikun hemm dik is-sitwazzjoni temporanja, pero' din se tkun riżolta minn hawn u ftit ġranet oħra.

Rigward kuntratturi, ħdimna b'aktar minn kuntrattur wieħed, ħdimna b'madwar seba' kuntratturi kollha fl-istess post u kollha b'inkarigu preċiż biex b'determinazzjoni totali xogħol li huwa diffiċli ħafna nlestuh u nagħtu lil Wied il-GĦajn il-proġett li minkejja d-diffikultajiet kbar tiegħu aħna nkunu rrisolvejnih ukoll.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' karti.

L-Onor.

Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Iżvilupp Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Ċirkolari maħruġa fl-10 ta' Ottubru 1994, dwar il-post ta' Departmental Nurse Manager fid-Diviżjoni tas-Saħħa bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 26981.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' dokument "Information Technology in Education - Business Plan" bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 27135.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' vetturi impressed mat-Taqsima tax-Xogħlijiet bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 27266.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1995 dwar Nomini mill- Oppożizzjoni".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1995 dwar Nomini mill-Oppożizzjoni", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAPKER: Ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-OMBUDSMAN

THE OMBUDSMAN BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Claude Muscat, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mill-10 ta' Lulju, 1995.

Klawsola 13 - Funzjonijiet (Kont.)

Clause 13 - Functions (Cont.)

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien nawgura lid-Deputy Chairman tal- Kumitati billi din hija l-ewwel seduta li se jikkonduċi huwa u nispera li ma tantx inħabbtuh.

Il-bieraħ konna qegħdin fi klawsola 13 u konna wasalna biex niċċaraw il- kwestjoni li toħroġ mill-kliem "azzjoni li ssir fit-twettiq tal- funzjonijiet amministrattivi".

F'waħda mir-risposti li ta l-Prim Ministru rriżulta li kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-policy ma jaqgħux taħt il-parametri tal-kliem "funzjonijiet amministrattivi".

Allura hawn tinqala' l-problema li wieħed irid jirrispondi għaliha u jiċċaraha.

Meta r-raġuni għal azzjoni tiġi ddikjarata li tkun on grounds of policy, f'dak il-każ l-Ombudsman ikollu dritt jinvestiga?

Din taqa' bħala fit-twettiq tal-funzjonijiet amministrattivi jew teżorbita mit-twettiq tal-funzjonijiet amminstrattivi?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, kif għidt ripetutament fis-seduti ta' qabel, l-Abbozz ta' Liġi huwa formolat b'mod li jagħti l-aqwa protezzjoni possibbli liċ-ċittadin.

L-Ombudsman huwa l-aqwa ħabib taċ- ċttadin.

Il-Liġi ssemmi atti amministrattivi.

Huwa minnu li m'hawnx definizzjoni ta' x'inhuma l-atti amministrattivi.

Kif għidt qabel, l- Ombudsman jirrevedi d-deċiżjonijiet kollha amministrattivi.

Fil-Liġi m'hawnx definizzjoni jekk policy tal-Gvern tal-ġurnata hijiex att amministrattiv jew le.

Biex nagħti l-iktar interpretazzjoni wiesgħa favur iċ-ċittadin ngħid li żgur se jkun hemm materji ta' policy li huma emanazzjoni tal-politika tal-Gvern tal-ġurnata li bis-sistema politika demokratika kif għandna f'pajjiżna u kif għandhom f'pajjiżi oħra, mhux konċepibbli li l-Ombudsman jirrakkomanda l-bdil ta' dik il-policy.

Huwa possibbli li l-Ombudsman jikkritika l-policy u jgħid li tali policy laqtet ħażin lil xi ċittadin u bil-mod kif tipprevedi l-Liġi, jiġifieri permezz ta' l-amministrazzjoni stess, jitlob jew jattira l-attenzjoni għal dak l- effett negattiv li jkun hemm u jissuġġerixxi x'azzjoni tista' tittieħed.

Jiġifieri l-pożizzjoni teknika hi - u qed niddipartixxi kemm kemm mid- diskors li għamilt jiena stess - li jirrevedi kull att ammistrattiv għalkemm il-kelma m'hijiex definita b'mod preċiż.

Fil-fatt attirawli l- attenzjoni, b'dokument li għandi li huwa ppreparat mill-esperti tal-Gvern, dwar xi deċiżjonijiet li kien hemm f'pajjiżi oħra.

Per eżempju, deċiżjoni tal-Qorti Kanadiża, li hija segwita mill-pajjiżi tal-Commonwealth, dwar il- ġurisdizzjoni ta' l-Ombudsman tgħid li sakemm is-suġġett talment m'għandux x'jaqsam mal-leġislatura u mal-qorti, għandu jitqies bħala materja ta' amministrazzjoni, li kif għidt hija interpretazzjoni wiesgħa ħafna ta' x'inhi amministrazzjoni.

Il-Qorti Kanadiża tinterpreta a matter of administration b'dan il-mod:

"The phrase "a matter of administration" encompasses everything done by government authorities in the implimentation of government policy.

I would exclude only the activities of the legislature and the course from the Ombudsman's scrutiny.".

Nerġa' ngħid li l-importanti - dan għidnih ripetutament - inkun nafu x'inhu l-Ombudsman.

L-Ombudsman m'għandux poteri eżekuttivi u ma jbiddel xejn waħdu.

Il-protezzjoni li jagħti l-Ombudsman hija li jekk ikun hemm xi nuqqas tal-Gvern - intenzjonat jew le - u xi ċittadin jiġi milqut b'mod ħażin b'xi liġi, b'xi deċiżjoni tal-Gvern jew applikazzjoni ta' liġi min- naħa ta' l-amministrazzjoni pubblika, l-Ombudsman jattira l-attenzjoni, jipprova jsib soluzzjoni sodisfaċenti permezz ta' l-istess amministrazzjoni u jekk ma jirnexxilux, allura hemm is-sanzjoni politika, li hija li huwa jagħmel ir-rapporti tiegħu, liema rapporti finalment jiġu ppubblikati f'dan il-Parlament.

Naħseb li jekk nifhmu dan il-konċett tajjeb, nifhmu li qed nagħtu mansjoni wiesgħa ħafna lill-Ombudsman, pero' hija mansjoni li m'hijiex eżekuttiva.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nixtieq li wieħed jiddistingwi bejn il- mansjoni jekk hijiex eżekuttiva jew le ma' l-arja ta' investigazzjoni ta' l- Ombudsman.

Jiġifieri jista' jkollu mansjoni eżekuttiva imma l-arja tiegħu tkun ristretta u jista' jkollu arja usa' u ma jkollux mansjoni eżekuttiva.

Dawn iż-żewġ affarijiet m'għandhomx x'jaqsmu u wieħed irid jiddistingwi waħda mill-oħra.

Una volta din il-Liġi nagħmluha għad trid tiġi interpretata aktar 'l quddiem u min ifittex biex jinterpretaha u jipprova jsegwi wkoll din id-diskussjoni, forsi minflok jaġevola ruħu aktar nikkonfonduh biex jinterpretaha tajba.

Imma normalment hekk jagħmlu n-nies u meta jiġu biex jinterpretawha jiddisintingwu bejn il-mansjonijiet għal dak ir-riżultat ta' dak li għamel l-Ombudsman u safejn jista' jidħol l- Ombudsman biex jinvestiga qabel ma jasal għall-proċess ta' rakkomandazzjoni.

Fis-sens li jekk għandu arja li huwa projbit għalih li jinvestiga bħalma għandu, per eżempju, fl-Iskedi, inutli li wieħed jiġbed l- attenzjoni għall-fatt li ċittadin ġie maqrus b'xi deċiżjoni f'dik l-arja li hija projbita għall-Ombudsman.

L-Ombudsman bl-intenzjoni tajba tiegħu ma jistax jagħmel rakkomandazzjoni għaliex ma jistax jidħol f'dik l-arja, mela għalhekk wieħed irid ikun ċar f'moħħu - jekk hemm bżonn nadottaw dik id- definizzjoni tal-qrati Kanadiża nadottawha - li dak kollu li m'għandux x'jaqsam mal-leġislattiv u m'għandux x'jaqsam mal-ġudizzjarju, ergo huwa amministrattiv.

Jekk għandna nadottaw dik il-linja, nadottawha, imma għandna nkunu ċari fiha.

Imbagħad jekk għamilx rakkomandazzjoni jew jekk dik id-deċiżjoni tkunx eżekuttiva jew le, hija ħaġa oħra.

L-importanti huwa li aħna ngħidu jekk l-Ombudsman għandux dritt jew le jinvestiga u jippronunzja ruħu fuq dik il-kwestjoni qabel ma nagħtu x'inhu l-effett tal-pronunzjament tiegħu.

Qed ngħid hekk għaliex aktar 'l quddiem fil-Liġi se nsibu li l-uniku każ meta wieħed jista' jikkontesta ġudizzjarjament dak li jagħmel l-Ombudsman huwa meta huwa jmur oltre dak li tagħtih il-Liġi - meta jkun qed jaġixxi ultra vires.

Mela meta dik hija l-uniku kamp ta' kontestazzjonijiet għall- Ombudsman, trid tkun arċi ċar fuq x'inhu ultra vires u x'mhux ultra vires għall-Ombudsman.

Għalhekk qed ngħid dan biex nipprovaw ma nikkonfondux l- kwestjoni tal-forza tar-rakkomandazzjoni tiegħu għax dik tiġi wara.

Qabel ma jirrakkomanda rridu naraw jekk għandux dritt jidħol fil-kwestjoni u jinvestigaha u jagħti l-parir u l-opinjoni tiegħu.

Pero' dik hija kwestjoni oħra.

L-ewwel irridu niddefinixxu eżatt l-arja li fiha jista' jopera l-Ombudsman.

Issa għandi nifhem li l-konklużjoni ta' dak li qal il- Prim Ministru huwa li dak kollu li m'għandux x'jaqsam mal-leġislazzjoni u dak kollu li m'għandux x'jaqsam mal-qrati huwa amministrattiv.

Bir-rispett kollu jiddispjaċini ngħid li ma' din id-definizzjoni li ppronunzjat il- qorti Kanadiża jien ma naqbilx għax aħna mgħallmin li d-definizzjoni ta' l- atti amministrattivi hija xi ħaġa differenti minn hekk.

Imma jekk il-Gvern qed jagħti din l-interpretazzjoni allura we stand ma' dak li qed jipproponi l-Gvern.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, fuq dan il-punt irridu niċċaraw - u nispera darba għal dejjem - l-istess konċett.

Aħna qegħdin ngħidu li rridu nagħtu protezzjoni - mhux protezzjoni kontra ksur ta' liġi, mhux protezzjoni kontra atti li jmorru kontra d-dikjarazzjonijiet u l- protezzjonijiet kostituzzjonali - liċ-ċittadin dwar atti amministrattivi bl- iktar mod wiesa' possibbli.

Dan hu l-konċett fundamental u għalhekk il- bieraħ jien għidt li jekk si tratta government policy, jiġifieri xi deċiżjoni formali li l-Gvern tal-ġurnata ikun qed jattwaha u għandu mandat għaliha, irid jesplika dak li jkun wiegħed politikament, ma nistax nimmaġina kif l-Ombudsman jgħid li din il-policy hija ħażina.

Li jgħid li l-applikazzjoni ta' din il-policy, in concreto, ġabet riżultat għal xi ħadd li ma tagħtihx a fair deal, jista' jagħmilha.

Nerġa' ngħid jien ma nistax nifhem x'irid minn dan l-Abbozz ta' Liġi l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Irid jew ma jridx li nagħtu daqshekk mansjoni wiesgħa lill-Ombudsman kif qed jgħid il-Gvern?

Finalment irid jiddeċiedi l-Onor.

Mifsud Bonniċi għaliex daqqa jgħid li l-interpretazzjoni li qed jagħti l-Gvern hija wiesgħa ż-żejjed u daqqa jgħid li m'hix wiesgħa ż-żejjed u li qegħdin inxekklu.

Jekk immorru għall-bare minimum ta' dak li qegħdin nagħmlu, insibu li qegħdin ngħidu li l-Ombudsman jidħol f'kollox f'dik li hija amministrazzjoni ħlief f'dak li huwa eskluż bil-Liġi.

U dak li huwa eskluż bil-Liġi diġa' ddiskutejnih u qiegħed fl-Iskeda li hemm mal-klawsola ta' qabel din.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nerġa' ngħid, li rrid huwa li l-Liġi - naqbel magħha jew ma naqbilx, nikkritikaha jew ma nikkritikahiex - tkun ċara.

Meta ma tkunx ċara f'dan l-istadju tal-Kumitat huwa obbligu tagħna li nagħmlu kull sforz biex almenu anke jekk ma naqblux magħha - u jien ma naqbilx ma' ħafna mill-partijiet minnha - tkun ċara u m'hux tagħti lok għall-ekwivoċi għaliex jekk tagħti lok għall-ekwivoċi se jkollna kwantita' ta' kontestazzjonijiet dwarha.

ONOR EDDIE FENECH ADAMI: Jiena napprezza dan il-punt li għadu kif għamel l-Onor.

Mifsud Bonnici, pero' biex inkunu qed nifhmu eżattament x'nistgħu nagħmlu f'dan l-istadju tal-Kumitat fil-Kamra, l-Onor.

Mifusd Bonnici jrid jgħidilna hu u n-naħa ta' l-Oppożizzjoni x'iridu.

Iridu l-limitazzjoni tal- poteri ta' l-Ombudsman jew inkella jridu - kif qed jgħid il-Gvern - l-aktar mansjoni wiesgħa possibbli?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Min-naħa tiegħi s-suġġeriment diġa' għamiltu fl-istadju tat-Tieni Qari.

Jiena jidhirli li jkun preferibbli għal kulħadd li l-arja ta' l-operazzjoni ta' l-Ombudsman tkun aktar ristretta imma mbagħad - u hawn niġu għal dik fejn għidt li m'għandux x'jaqsam ma' l-arja - għal dak li hu l-effett tar-rakkomandazzjonijiet għandu jkun akbar u aktar wiesa' minn dak li lest jagħti l-Gvern b'dan l- Abbozz ta' Liġi.

Jiġifieri f'dak li jirrakkomanda f'dik l-arja li tkun definita ma jista' jżommu ħadd, imma l-Gvern ma jaqbilx ma' dan l-approach.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, m'hux il-Gvern ma jaqbilx!

Inti ma taqbilx f'dak li hu l-Ombudsman!

Din it-teorija li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici tfisser li hu jew ma jafx x'inhu l-konċett ta' l-Ombudsman li żgur m'huwiex il-każ jew ma jaqbilx mal-konċett ta' l-Ombudsman.

Ma nistgħux nagħmlu li l-Ombudsman ikollu poter aktar mill-qrati, aktar mill- Qorti Kostituzzjonali, aktar mill-Prim Ministru, aktar minn kulħadd u li jordna hu jsir!

Dan huwa konċett li assolutament m'huwiex aċċettabbli u m'hu aċċettat imkien; m'hawn ebda pajjiż li għandu din il-kwalita' ta' Ombudsman.

Jekk nagħsru dak li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici, ifisser li l-Onor.

Mifsud Bonnici ma jaqbilx ma' l-introduzzjoni ta' l-Ombudsman.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini ngħid li dan li qed jgħid il- Prim Ministru huwa kawlata sħiħa.

Jien m'hux qed ngħid li l-Ombudsman ikollu setgħa aktar mill-Qorti Kostituzzjonali, imma li jkollu s-setgħa li jaqleb ir-rifjut tal-Prim Ministru li rakkomandazzjoni ta' l-Ombudsman jimplimentaha għax il-Prim Ministru għandu jaqa' taħt l-Ombudsman bħala Ministru.

Kif diġa' għidt, il-Prim Ministru għandu kwantita' ta' dipartimenti u għalhekk ma għandux ikollu s-setgħa li ma jaċċettax ir- rakkommandazzjoni ta' l-Ombudsman, tkun xi tkun ir-raġuni.

Iva, hekk qed ngħid, li l-Prim Ministru għandu jaqa' taħt l-Ombudsman.

Li l-Qorti Kostituzzjonali taqa' taħt l-Ombudsman qatt ma għidtha u lanqas ma argumentajt b'mod li xi ħadd jista' jgħid dan.

Imma li l-Prim Ministru jaqa' taħt l-Ombudsman għidtha, nerġa' ngħidha u nibqa' ngħidha u mhux billi jgħidli li dan ma jagħmluhx pajjiżi oħra.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Mifsud Bonnici qiegħed jikkonferma eżattament li ma jafx x'inhi l-pożizzjoni ta' l-Ombudsman.

Fil-fatt l- Ombudsman imkien ma jkollu poteri eżekuttivi.

L-Eżekuttiv hu magħmul mill- Gvern tal-ġurnata li huwa responsabbli demokratikament u politikament għal dan il-Parlament u għall-eletturi u aħna ma nistgħux nagħmlu persuna li l- funzjoni tagħha tkun ta' super prim ministru jew ta' super ministru u dak li tgħid hi jsir.

Fl-ordni ġuridiku li aħna mdorrijin bih, il-prinċipji tar-rule of law iva, jekk il-qorti tordna kulħadd, inkluż il-Prim Ministru jrid joqgħod għall-ordni tal-qorti.

Pero' li nagħmlu li l-Ombudsman jirrevedi deċiżjonijiet amministrattivi u ngħidu li d-deċiżjonijiet tiegħu huma fuq l-Eżekuttiv huwa kontro-sens u ma jeżisti mkien.

Kif diġa' għidt, l-Onor.

Mifsud Bonnici ma jafx x'jiġifieri Ombudsman.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini imma dak li qed jgħid il- Prim Ministru m'hux korrett.

Meta wieħed jaċċetta l-prinċipju li azzjoni amministrattiva tista' tiġi riveduta, il-korollarju razzjonali u loġiku hu li lil min jagħmel ir-reviżjoni għandek tagħtih is-setgħa li dik ir- reviżjoni li jagħmel tiġi mwettqa, osservata u onorata għax inkella nagħtu lok għal abbużi.

Li Amministrazzjoni tipprofessa bil-liġi li l- azzjonijiet tagħha jiġu riveduti u mbagħad iżżomm f'idejha d-dritt li l- parir u r-rakkomandazzjoni ta' min jagħmel ir-reviżjoni ma jkunu jiswew għalxejn, hija ħaġa li ma tagħmilx sens.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, ma nistax nifhem kif l-Onor.

Mifsud Bonnici qed jibqa' jinsisti fuq dan il-punt li huwa kontra l-loġika u kontra x-xjenza ġuridika.

Nixtieq nattiralu l-attenzjoni li quddiem dan il-Parlament stess hemm emendi li permezz tagħhom qed nerġgħu ndaħħlu dak li qed jissuġġerixxi l-Onor.

Mifsud Bonnici, għax dawn kienu ġew imneħħijin f'miżura kbira fl-1981.

Dakinhar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili kien ġie emendat biex dak li jissejjaħ the judicial review of administrative discretion prattikament kien ġie eliminat; jiġifieri jekk xi deċiżjoni amministrattiva kienet ħażina għax tmur kontra xi liġi jew għaliex l-eżerċizzju tad-diskrezzjoni kien sar b'mod abbużiv, kien hemm - kien tneħħa u aħna qed nerġgħu nintroduċuh - id-dritt li l- qrati jiddeċiedu jekk diskrezzjoni ġietx eżerċitata ħażin, illegalment u kapriċċjożament.

Allura dażgur li d-deċiżjoni tal-qorti torbot lill-Gvern.

Din torbot lill-Prim Ministru u lil kulħadd.

Dak qed nerġgħu ndaħħluh fil-liġijiet tagħna bl-introduzzjoni ta' artikolu ġdid 469A permezz ta' emenda li hemm fl-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

L-Onor.

Mifsud Bonnici jrid jifhem - u jien persważ li jifhem u jaf - li dak li qed jgħid hu ma għandux ikun il-mansjoni ta' l-Ombudsman imma għandu jkun il-mansjoni tal-qrati ordinarji.

Huma kellhom dan il-poter fl- imgħoddi u tneħħilhom, iżda issa qed nerġgħu nagħtuhom dan il-poter permezz ta' Abbozz ta' Liġi ieħor.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Jien nixtieq nistaqsi lill- Onor. Mifsud Bonnici f'liema pajjiż l-Ombudsman għandu dawn il-poteri eżekuttivi, anke jekk hu qed jgħid f'suġġetti limitati ...

Biex inkun leali lejh ukoll; ikun tajjeb jekk ngħid li hu mhux qed jgħid li għandu jkollu dan il-poter f'kollox imma qed jgħid li wieħed għandu jirrestrinġi l-poteri għal ftit affarijiet u mbagħad f'dawk il-ftit affarijiet ikollu poteri eżekuttivi.

Anke fl-Iskandinavja, fejn oriġina l-istess istitutuzzjoni ta' l-Ombudsman, l-Ombudsman għandu poteri ta' rakkomandazzjoni biss.

Naturalment meta wieħed imur kontra dak li jirrakkomanda l-Ombudsman, is-sanzjoni politika hija qawwija ħafna u f'ċerti każijiet jista' jagħmel ukoll rapport lill-Parlament, iktar u iktar meta l-Ombudsman tant se jkollu kariga prestiġġjuża li hawn bżonn maġġoranza ta' żewġ terzi tal-Parlament sabiex tiġi nominata l-persuna, jiġifieri mhux biss biex titneħħa mill-kariga, imma wkoll biex tiġi nominata.

Dan ifisser li l-Oppożizzjoni u l-Gvern iridu jaqblu fuq in- nomina tal-persuna li se tkun l-Ombudsman.

Dan se jkun uffiċjal tal- Parlament u mhux uffiċjal ta' istituzzjoni oħra mwaqqfa bil-Kostituzzjoni.

GĦalhekk kull gvern li għandu rasu f'lokha jrid joqgħod attent qabel ma jgħid: "Isma', nonostante li l-Ombudsman għamel din ir-rakkomandazzjoni jien m'inix se nsegwi din ir-rakkomandazzjoni".

Jiġifieri jkun hemm is- sanzjoni politika.

GĦaliex ma jistax ikun hemm dak li qed jissuġġerixxi l-Onor.

Mifsud Bonnici?

GĦax l-ewwelnett wieħed ikun qed jagħmel operat li huwa tal-qorti u dik il-funzjoni hija tal-qrati.

Il-Kostituzzjoni tagħna tgħid li l-qrati għandhom id-dritt li jesiġu kull awtorita' li hawn fil-pajjiż, inkluż il- Gvern li josserva l-liġijiet tal-pajjiż.

Anke l-Gvern hu marbut bil- liġijiet tal-pajjiż.

Jekk xi ħadd jidhirlu li l-Gvern kiser il-liġi tal- pajjiż, allura dan għandu dritt jagħmel kawża fil-qorti u l-qorti għandha d- dritt tordna - mhux tirrakkomanda - lil dak li jkun, jiġifieri kemm lill- Gvern kif ukoll lill-uffiċjal pubbliku, sabiex josserva l-liġi għax wara kollox dan il-Parlament huwa suprem, il-Parlament jagħmel il-liġijiet u l- eżekuttiv huwa marbut b'dawn il-liġijiet.

Fil-każ ta' l-Ombudsman, dan mhux se jara biss dawk l-affarijiet li jistgħu jammontaw għal ksur ta' liġi, imma kif qal tajjeb l-Onor.

Mifsud Bonnici kważi b'sens ta' kritika, se jkollu wkoll poteri vasti anke f'affarijiet fejn ma hemmx ksur ta' liġi.

Ikun kontro-sens li jkun hemm poteri eżekuttivi ta' l-Ombudsman anke barra ksur ta' liġi, kif qed jissuġġerixxi l-Onor.

Membru.

F'każ ta' ksur ta' liġi hemm il-qrati sabiex jordnaw lill-Gvern biex jallenja l-pożizzjoni tiegħu mal-liġi.

Imma f'affarijiet oħra llum m'hemm xejn minn dan ħlief għall-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Issa se nagħmlu l- Ombudsman sabiex anke f'dawk l-affarijiet fejn m'hemmx ksur ta' liġi iżda r-riżultat ta' l-operat tal-Gvern jew ta' awtorita' pubblika, jikkaġuna inġustizzja jew xi forma ta' oppressjoni fil-konfront ta' l-individwu, l- Ombudsman se jkun jista' jikxef dik l-oppressjoni, dik l-inġustizzja u jikxef dak l-iżball jew dik il-ħaġa ħażina li tkun saret.

Fiha nnifisha dik hija sanzjoni importanti politika kontra l-gvern.

Li kieku mhux hekk, inkunu qed inkissru s-set-up kostituzzjonali tal-pajjiż u sa ċertu punt, jekk ikollu dawn il-poteri eżekuttivi, inkunu qed nagħmlu monstru għax persuna li lanqas biss tkun eletta mill-poplu tkun tista' ssir super prim ministru, super Ministru u sa ċertu punt anke super fuq il-Parlament.

Minħabba din ir-raġuni l-Ombudsman fl-ebda pajjiż ma' għandu l-poteri eżekuttivi anzi kieku jkollu dan il-poter eżekuttiv ma jibqax Ombudsman imma jsir xi ħaġa oħra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Jien naħseb li waqajna fil-periklu li d-diskussjoni tiġi ffokata f'kontenut legali biss.

Aħna qed nagħmlu liġi li l-ħsieb tagħha huwa li jwessa' s-sorveljanza ta' l-operat ta' l-Eżekuttiv għall- poplu u jwessa' l-għassa li jkun hemm fuq kif jaħdem il-gvern tal-ġurnata, ikun min ikun.

Dak hu li qed nagħmlu.

Jekk m'aħniex inwessgħu dik l- għassa allura m'aħna nagħmlu xejn; qed nagħmlu xi ħaġa li lill-poplu qed nagħtuh impressjoni li għaddejja Liġi b'isem li mhux Malti, imma huwa alien għal Malta daqskemm hu "Zowie" li dieħel fit-trasport - jien ma nafx min ħolqu dak.

L-Ombudsman huwa stabbilit għalkemm anke l-konċett tiegħu huwa barrani għal Malta..

Il-poplu jħoss - naħseb dejjem ħass, issa jħoss u għada jħoss ukoll - li hemm bżonn li jkun hemm xi ħadd li jgħasses l- operat tal-Gvern.

Qed nagħmlu liġi twila li ilha għaddejja f'dan il- Parlament imma mbagħad fl-aħħar tal-ġurnata ma jkun sar xejn effettiv għax id-diskussjoni ma tridx sempliċement tieqaf fuq x'poteri eżekuttivi għandu jkollu jew m'għandux ikollu l-Ombudsman, imma għandha ddur fuq klawsola 13.

In-numru 13 huwa sfortunat u naħseb li l-iktar wieħed sfortunat hawnhekk għax qed iwaħħalna!

Permezz tal-funzjonijiet li qed nagħtu lill- Ombudsman, kemm tassew se jitwessa' l-iskop ta' l-għassa fuq dak li jkun qed jagħmel il-gvern tal-ġurnata?

Issa jekk kemm-il darba noqogħdu nitkellmu kif tkellem il-Ministru Borg u kif tkellem il-Prim Ministru qablu fil-kontest li lill-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici l-ewwel il-Prim Ministru qallu li ma jafx xi jfisser Ombudsman ...

Iċ-ċajt mhux aħjar ma nħalluhx għal hawnhekk?

Mhux aħjar niċċajtaw fuq xarba u mhux waqt il-ħin serju tal- Parlament?

Wieħed mill-iżjed imħuħ legali f'Malta, ma jafx x'inhu Ombudsman?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Lill-Onor.

Mifsud Bonnici għidtlu li hu jaf x'inhu Ombudsman, pero' l-Onor.

Spiteri ma kienx hawnhekk il-ħin kollu.

Id-diskors li qed jagħmel l-Onor.

Mifsud Bonnici lili qed jiskantani għax huwa inkonsistenti eżattament għax jaf x'inhu Ombudsman.

Imbagħad joħroġ b'ideat legali u legalistiċi li rrispondejna għalihom jien u l-Ministru Borg.

Dak li qed jgħid l-Onor.

Spiteri huwa to the point ħafna.

Jien naqbel perfettament ma' dak li qal issa l-Onor.

Spiteri għax qed inwessgħu l-iskrutinju ta' l-amministrazzjoni pubblika bl-iktar mod wiesa' pero' fil- konċett ta' l-Ombudsman.

L-Ombudsman m'huwiex il-persuna legali li tagħti d-deċiżjonijiet kif jagħtu l-qrati imma tagħti l-pariri u tirrakkomanda kif dak li jolqot ħażin liċ-ċittadin jista' jiġi rimedjat permezz ta' l-istess amministrazzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Chairman, nassigura lill-Prim Ministru - jekk hemm għalfejn nassigurah - li jien nitkellem fuq dak li nkun smajt.

Fil- fatt jien kont f'din il-Kamra - jekk ma raniex forsi kien aljenat, jien ma tantx fini sura x'tara - meta qal għal darba, darbtejn u anke tliet darbiet li l-Onor.

Mifsud Bonnici prattikament ma jafx fuqhiex qed jitkellem, imbagħad wara immodifikaha u qal li hu ċert li jaf biżżejjed x'ifisser Ombudsman.

M'għandniex niċċajtaw meta ma jkunx il-ħin taċ-ċajt.

Jien inħobb niċċajta ħafna u nħobb inpartat ċajt mal-Prim Ministru u oħrajn imma l-ħin tas-serjeta' huwa l-ħin tas-serjeta'.

Imbagħad qegħdin immorru għall-argument l-ieħor li għadu kemm ġie mtenni mill-Prim Ministru u qablu mill-Ministru Borg li ma rridu nagħmlu xejn li bih nirfsu l-operat tal-qrati.

Fl-aħħar mill-aħħar is-sorveljanza li ġġiegħel lill-Gvern ibiddel xi deċiżjoni tiegħu hija f'idejn il-qrati u ara ma jmurx jgħaddielna minn moħħna li mmissuha dik is-sorveljanza; ara ma jmurx jgħaddielna minn moħħna li nagħmlu xi ħaġa li tagħmel farsa mill- Kostituzzjoni tagħna.

Imma qabel ngħidu kliem bħal dan ejja naraw li m'għandniex farsa fil-qrati.

U din hi d-diskussjoni li għandha tiċċentra fuq kif se jkunu l-poteri ta' l-Ombudsman.

Dwar jekk humiex eżekuttivi jew le, id-diskussjoni tkompli bejn l-imħuħ legali għax jiena ma nidħolx f'dan il-punt.

Issa nixtieq nagħmel punt ieħor u mbagħad nieqaf.

Ejja ma mmorrux inserrħu moħħ in-nies li l-operat tal-Gvern diġa' huwa mħares biżżejjed mill-qrati u jekk kemm-il darba nċaqilqu dak il-ħarsien inkunu qegħdin nagħmlu xi ereżija!

L-Onor.

Tonio Borg saħansitra qal li nkunu qegħdin noħolqu mostru.

Jekk dan huwa prinċipju ta' mostru, diġa' hemm il-mostru li l-Gvern huwa sorveljat mill-qrati.

Mela mostru b'mostru aħjar nagħmlu mostru li ma jkunx daqstant legali u l-poplu jkun jirrelata iżjed miegħu għax m'hux bilfors ikun avukat jew inkella imħallef bħalma trid tkun fil-qrati!

It-tieni nett ejja ma noqogħdux neżaltaw il-qrati ż- żejjed.

Jien ngħid li l-qrati għandna nirrispettawhom imma ejja nagħrfu d- difetti tagħhom u ejja nagħrfu meta joperaw bħala farsa.

U jekk kemm-il darba f'dan il-Parlament ma nagħrfux dan u partikolarment ma jagħrfux dan avukati prattikanti jew li sal-bieraħ kienu pattikanti, il-veru każ li m'aħniex naraw il-muntanja li hemm quddiemna!

M'hux the wood for the trees m'aħniex naraw, imma m'aħniex naraw il-warrani ta' l-iljunfant u għalhekk lil dak li jkun ma tistax tafdah li jmur jimposta ittra!

Ara ma mmorux noqogħdu ngħidu li għandna nserrħu moħħna għax is-sorveljanza finali fejn xi ħadd jibdel deċiżjoni li jkun ħa l-Gvern tiddependi fuq il-qrati.

Jien m'hux qed nitkellem fuq kuntratti imma qed nitkellem fuq il-bniedem iż- żgħir.

Ara ma mmorrux naħsbu li l-qrati huma dak li suppost ikunu.

M'għandniex ninsew dan il-punt għax inkella dak li qed nagħmlu issa fil- kontest ta' l-Ombudsman jiġi ma jfisser xejn.

Ħalli nerġa' niġi għall-kontest ta' l-Ombudsman.

Il-Prim Ministru u n- naħa tiegħu jsostnu li dan m'għandux ikollu poteri eżekuttivi fis-sens li jista' jaqbeż jew jirkeb deċiżjoni li ħa l-Gvern u jġiegħel li tinbidel.

Din hija t-teżi tal-Gvern.

Issa forsi qiegħda tiġi preżentata teżi oħra.

Mela hemm żewġ teżijiet.

L-Onor.

Tonio Borg argumenta li s-saħħa ta' l-Ombudsman hija waħda f'kontest politiku - politiku m'hux partiġġjan - li jekk jagħmel l-investigazzjoni u jagħmel rapport, u jekk il-Gvern jinjora dak ir-rapport, jagħmel hekk b'mod li jista' jitfa' riflessjoni fuqu nniffsu.

Din hija l-akbar sanzjoni li jista' jkun hemm fuq il-Gvern min-naħa ta' l-Ombudsman.

Jien nifhmu dan l-argument, imma ejja nestenduh.

Issa jekk kemm-il darba għaxar snin oħra - ħalli ma noqogħdux naraw min se jkun; ejja ninsew il-passat u l-preżent, la intom u lanqas jien ma nafu min se jkun dak inhar, naf li jien m'hux se nkun hemm - ikollok Gvern li minkejja s-sanzjonijiet kollha li semma realistikament l-Onor.

Tonio Borg li jirriżultaw mill-qagħda fejn l-Ombudsman jagħmel rapport u l-Gvern tal- ġurnata dak ir-rapport jistmah f'widnejh, minkejja dik il-pożizzjoni, il- mistoqsija tiġi: Iċ-ċittadin li ta lok għal dak ir-rapport, iċ-ċittadin li l-Ombudsman irid iħares - għax dan m'hux lill-kuntrattur irid iħares, biex inkunu ċari; il-kuntratturi huma ċittadini wkoll imma l-għan ta' l- Ombudsman huwa differenti minn dak tal-kuntratturi u oħrajn li jħossuhom offiżi jew żvantaġġjati b'xi ħaġa oħra - dak iċ-ċittadin li m'hux gross, li m'hux qawwi ħafna, li mar għand l-Ombudsman ifittex sodisfazzjon u l- Ombudsman tah raġun imma l-Gvern tal-ġuranta baqa' ma tax kas x'qal l- Ombudsman, dan x'se jagħmel?

Hawnhekk irridu npoġġu l-argument issa.

L- Onor. Tonio Borg jgħidli li dak iċ-ċittadin issa jkollu r-rikors tal-Qorti imma huwa proprju hawnhekk fejn wieħed irid jaħseb iżjed.

GĦax jekk kemm- il darba se nispiċċaw li ċ-ċittadin biex jieħu s-sodisfazzjon ta' l- eżekuzzjoni tal-korrezzjoni ta' dak li sar m'hux b'mod korrett, m'hux b'mod korrett biżżejjed jew b'mod żbaljat fil-każ tiegħu xorta jrid imur il- Qorti, allura bqajna fejn aħna.

Mela jekk bqajna fejn aħna biex fl-aħħar tal-ġurnata, dak li jkun se jispiċċa biex iżid kawża oħra fil-Qorti fejn hemm back-log tal-miżerikordji - issa f'kamra oħra għaddejja diskussjoni biex dak il-back-log jiġi riżolt bi proposta li tista' tkun tajba u tista' tkun ħażina imma kawżi ġodda jdumu ma jinstemgħu għal tliet snin - ...

Mela l-kawżi li ilhom għaddejjin ħames snin u iżjed ma jinstemgħux u l- kawżi l-ġodda jdumu biex jinstemgħu għall-ewwel darba tliet snin.

Dan huwa l-ambjent tal-Qorti li qed nitkellmu dwaru.

Jekk dan hu li se noffrulu lill-poplu allura x'aħna noffrulu li jwessa' l-argument?

Dan huwa fuq dak li kien qed jiġi diskuss.

Biex inkompli l-intervent tiegħi u biex ma neħux iżjed ħin nixtieq nagħmel ukoll kumment fuq subklawsola (6) ta' klawsola 13 li tagħti dritt lill-Prim Ministru biex minn żmien għal żmien jirreferi lill-Ombudsman biex jinvestiga rapport jew rapporti fuq xi materja li ma tkunx soġġetta għall- proċedimenti ġudizzjarji li hu jħoss li għandhom ikunu investigati mill- Ombudsman Jien naqbel ma' dan il-poter tal-Prim Ministru, imma x'hemm aħjar milli nestendu dak il-poter ukoll għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħalli allura nkunu tassew qed inġibu r-rwol ta' l-Ombudsman fil-qasam fejn jista' jagħmel funzjoni li tassew tirrifletti l-interess taċ-ċittadin?

Meta ngħid hekk irrid nenfasizza li jien mhux qed ngħid għall-Prim Ministru, l-Onor.

Eddie Fenech Adami jew inkella għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant, imma qed ngħid ikun min ikun f'dawn il-karigi.

Dan il-poter għandu jkun għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni anke jekk għada jkun hawn Gvern Laburista.

Dak li hemm tajjeb meta niddiskutu ċerti liġijiet u jsiru proposti bħal dawn min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ħalli nibda mill-aħħar punt.

Il-Prim Ministru ġie magħżul hu b'kuntrast mal-Membri Parlamentari l-oħra kollha għaliex eżattament huwa l-kap ta' l-Amministrazzjoni u allura ta' l-Eżekuttiv.

Din hija funzjoni kostituzzjonali u allura l-Prim Ministru stess jista' jitlob investigazzjoni kif hawn imsemmi fil-Liġi.

Irrid ngħid li meta kien qed jiġi mħejji dan l-Abbozz ta' Liġi saret diskussjoni dwar jekk għandniex nadottaw is-sistema li l-Ombudsman ikun aċċessibbli permezz tal-Membri Parlamentari għax hawn sistemi - l-Ingilterra hija l-iktar eżempju ċar - fejn l-aċċess għall-Ombudsman huwa permezz ta' Deputat fil-Parlament li jitkellem għan-nom ta' kostitwent tiegħu.

Aħna dehrilna li fiċ-ċirkostanzi tagħna din m'hijiex l-aħjar soluzzjoni.

Jien ngħid li mhux eskluż li Deputat jassisti kostitwent tiegħu biex iressaq ilment, pero' ma naħsibx li nistgħu ngħidu li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu hu - kif hawn fis- subinċiż(6) ta' din il-klawsola - jitlob li jinizja investigazzjoni.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jkollu każ konkret li jimmerita investigazzjoni, dak il-każ jista' jinġieb a konjizzjoni ta' l-Ombudsman.

Nikkummenta fil-qasir ħafna fuq il-punti l-oħra li semma l-Onor.

Lino Spiteri li staqsa x'rimedju għandu ċ-ċittadin iż-żgħir u mhux il- kuntratturi.

Jien ngħidlu: X'rimedju kellu jew għandu ċ-ċittadin iż-żgħir - żgħir u kbir ma tagħmel l-ebda differenza - ...

Mhux veru li ċ-ċittadin hekk imsejjaħ iż-żgħir jista' jkollu atti amministrattivi li jsiru bi preġudizzju għalih u ċittadin hekk imsejjaħ mhux żgħir ma jkollux.

Il- punt fundamentali mhux dak li qal l-Onor.

Spiteri meta staqsa x'jagħmel iċ- ċittadin li ma jeħux is-sodisfazzjon wara li jkollu deċiżjoni favur tiegħu mingħand l-Ombudsman.

Staqsa jekk dan imurx il-qorti.

Il-liġi tipprovdi li jekk dan kellu d-dritt imur il-qorti, missu mar qabel.

Anzi l- Ombudsman - jekk hemm rimedju ieħor - lanqas biss jaċċetta li jisma' l-każ.

Għalhekk hawnhekk m'aħniex nissostitwixxu d-drittijiet tal-qrati - x-short cut - li minflok tmur il-qorti biex tieħu d-drittijiet tiegħek tmur għand l- Ombudsman.

Aħna x'qed nagħmlu?

Diġa' kellna kambjament twil - dan għidnieh ad nauseam f'dan id-dibattitu - u għidna li fl-1988 dan il- Parlament approva, fuq suġġeriment tal-Gvern, it-twaqqif tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Sa dak inhar iċ-ċittadin Malti ma kellux dak id-dritt.

Wara tmien snin esperjenza ta' dik il-liġi, kif kien ġie mwiegħed minn dan il-Gvern, se ngħaddu għall-istadju - mhux iktar Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - ta' twaqqif ta' l- istituzzjoni ta' Ombudsman b'poteri l-iktar permanenti u l-iktar wesgħin li wieħed jista' jimmaġina.

Dan huwa l-konċett kollu li qed nagħmlu.

Dan ifisser li s'issa ċ-ċittadin ma kellux id-drittijiet li qed nagħtuh imma kellu biss ir-rimedji li jmur il-Qorti li ġew limitati ħafna fl-1981 - li issa qed nirripristinawhom.

Jiġifieri llum qed nagħtu dawn il-poteri u d- drittijiet ġodda liċ-ċittadin Malti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien ma naħsibx li huwa korrett li jingħad li konċettwalment jew mil-lat ta' teorija kostituzzjonali hemm xi ħaġa ħażina li wieħed jissuġġerixxi li meta l-Leġislattiv stess joħloq persuna li tissorvelja l-Amministrazzjoni u tosserva jekk kienx hemm maladministration għax xi ħaġa ipproduċiet inġustizzja jew li kienet deċiżjoni żbaljata, dak li josserva min ikun maħluq minn poter leġislattiv irid jiġi onorat mill-amministrazzjoni.

M'hemm xejn ħażin, la konċettwalment u lanqas mil-lat ta' teorija kostituzzjonali.

Pero' jrid ikollok ir-rieda politika li tgħid li la inti se toħloq sorveljanza fuq atti amministrattivi li ma jipprestawx ruħhom għal skrutinju tal-qrati ordinarji, allura inti trid tmur il-whole hog u tagħti effett għar-riżultat ta' dik is-sorveljanza.

Jekk ma jsirx hekk se nkunu fil-pożizzjoni li qegħdin fiha llum fejn iqum il-Prim Ministru u jgħid li f'każ li ġie trattat mill-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - fl- opinjoni tiegħi, nerġa' ngħid, li iktar ikkommettiet inġustizzji milli ssanat inġustizzji li qalet li ġew kommessi - hu jassumi r- responsabbilta' pero' r-rakkomandazzjoni u l-findings tagħha ma jaċċettahomx u ma wettaqx dak li ġie rrakkomandat.

Per eżempju, għandna l- każ ta' Jaccarini fejn l-unika spjegazzjoni li ta l-Prim Ministru lil din il-Kamra u lill-pubbliku hi li hu ħass li ma għandux jaċċetta r- rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni.

Mela 'l quddiem għal dak li se jgħid l- Ombudsman, jista' jqum il-Prim Ministru u jgħid li hu jassumi r- responsabbilta' u jħoss li r-rakkomandazzjoni ta' l-Ombudsman ma għandhiex tiġi aċċetta, u skond il-Liġi, il-Prim Ministru jista' jagħmel dan.

Imma jien qed ngħid li la se nagħmlu liġi li se tissorvelja dak li jagħmel il- Prim Ministru, il-Ministri, il-Gvern u l-organizzazzjonijiet kif inhuma msemmija fil-liġi - korpi statutorji u l-kumpanniji taħt il-kontroll tal- Gvern - ir-riżultat ta' dik is-sorveljanza mhux hu se jesegwixxi.

M'hu veru xejn dak li qed ngħidu kull darba, jiġifieri li dan ikollu setgħa eżekuttiva.

Minflok ma dawn in-nies janalizzaw dawn l-affarijiet sewwa, qegħdin jaqrawhom u jagħmluhom tagħhom mingħajr ma jifluhom.

Ħadd m'hu qed jgħid li l-Ombudsman għandu jkollu s-setgħa eżekuttiva, jiġifieri għandu s- setgħa li bil-marixxalli jesegwixxi d-deċiżjonijiet tiegħu, imma jien kulma qed ngħid hu li l-Gvern għandu jkun marbut bil-liġi biex jesegwixxi r- rakkomandazzjonijiet ta' l-Ombudsman.

GĦalhekk ħadd ma jista' jgħid li jien qed nattribwixxi lill-Ombudsman b'xi setgħa eżekuttiva.

Jien qed ngħid li għandu jkun hemm ir-rikonoxximent tar-rakkomandazzjoni tiegħu.

Dan jista' jsir u m'hemm xejn li huwa stramb jew anomalu, la mil-lat tat- teorija kostituzzjonali u lanqas mil-lat tal-loġika, jiġifieri konċettwalment.

Ngħid li jrid ikun hemm biss ir-rieda politika u fuq hekk ma naqblux, imma huwa inutli li l-Prim Ministru joqgħod iqum u jgħid li ma nafx x'inhu l-konċett ta' l-Ombudsman.

Jien qed ngħid li hu x'inhu l- konċett ta' l-Ombudsman, f'pajjiżi oħra dan huwa interpretat u jissejjah b'mod differenti.

Mela wieħed jista' jara d-differenzi tal-konċetti u ta' kif inhi interpretata din is-setgħa, iżda jekk se toħloq din is-setgħa ta' sorveljanza fuq l-amministrazzjoni din loġikament xorta waħda se twassal għall-konklużjoni li l-effett ta' din is-sorveljanza għandha tkun li l-Prim Ministru u l-Ministri - l-amministrazzjoni -għandhom ikunu sottomessi għall- osservazzjoni u għar-rakkomandazzjoni li jagħmel l-Ombudsman.

Il-Gvern ma jridx jaddotta din il-linja u aħna hawnhekk m'aħniex naqblu, imma huwa inutli li noqogħdu nipprovaw ninsulentaw lil xulxin billi ngħidu li ma nafux il-konċetti li qed nitkellmu fuqhom.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, għal darb'oħra nerġa' ngħid li kieku l-Onor.

Mifsud Bonnici jara x'isir f'pajjiżi oħra u kif dawn jinterpretaw il-funzjoni ta' l-Ombudsman, bħalma għamilna aħna fejn rajna kull fejn jeżisti l-Ombudsman, isib li mkien m'hemm li r- rakkomandazzjonijiet ta' l-Ombudsman jiġu esegwiti bilfors.

By definition, il-funzjoni ta' l-Ombudsman bil-konċett stess ta' l-istituzzjoni tfisser li hu jirrakkomanda u mbagħad, min għandu l-funzjoni politika - jekk jidhirlu - jerfa' l-piż li ma jimplimentax dik ir-rakkomandazzjoni.

Kif diġa' għidt, din m'hix xi invenzjoni tagħna u l-konċett ta' l-Ombudsman assolutament ma jistax jikkontempla dak li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Jien naħseb li dan l-argument ittrattajnih iktar milli kien hemm bżonn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Aħna se nħallu dan l-argument mhux għax ġie trattat kemm kien hemm bżonn imma għax il-ħin ma jippermettilniex u se nħalli dan l-argument mhux għax il-Prim Ministru għandu raġun f'dak li qed jgħid.

Issa ħalli niġi għat-Tieni Skeda li hemm mal-klawsola 13.

Wieħed jifhem li kull investigazzjoni kriminali magħmula mill-Pulizija teżorbita mill-ġurisdizzjoni u mill-kompetenza ta' l-Ombudsman meta dawn l- investigazzjonijiet ikunu għadhom għaddejjin u l-investigazzjoni ta' l- Ombudsman ma tistax tintrometti ruħha fl-investigazzjonijiet li jkunu qed jagħmlu l-Pulizija, imma una volta dawn l-investigazzjonijiet ikunu magħluqa - apparti l-ksur tad-drittijiet fundamentali, għax hekk kienet ir- risposta għal din l-osservazzjoni; fejn ikun hemm ksur tad-drittijiet fundamentali, hemm redress permezz tal-qrati - xorta waħda ma hemm xejn li għandu jkun ta' ostakolu biex l-Ombudsman jisma' lmenti minn ċittadin li jkun milqut mit-trattament ħażin li ħa f'idejn il-Pulizija meta dawn kienu qed jikkonduċu investigazzjonijiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, kif diġa' għidt iktar 'il quddiem f'dan id-dibattitu, il-Gvern huwa tal-fehma li l-Ombudsman ma għandux jidħol biex jeżamina investigazzjoni kriminali magħmula mill- Pulizija.

Naturalment ir-raġunijiet huma ovvji u ma jidhrilniex li dan ir- rimedju għandu jkun possibbli.

Kultant l-investigazzjonijiet kriminali jispiċċaw biex ikunu pubbliċizzati għax ikun hemm il-proċess kriminali, iżda m'hu fl-interess ta' ħadd li dawn l-investigazzjonijiet b'xi mod jiġu skrutinati.

Qed ngħid hekk għax aħna mhux qed inneħħu xi dritt taċ- ċittadin meta d-drittijiet fundamentali tiegħu jiġu b'xi mod miksura mill- Pulizija.

GĦal dak hemm ir-rimedji, għadhom hemm u se jibqgħu hemm.

Li m'aħniex nagħtu dritt oltre għal dak li diġa' jeżisti għall-protezzjoni taċ-ċittadin vis-a-vis l-aġir tal-Pulizija huwa għal dak li jirigwarda investigazzjoni kriminali.

Min għandu esperjenza fl- investigazzjonijiet kriminali jaf - jista' jkollu esperjenza amministrattiva kemm bħala avukat u kemm mill-ħajja tagħna ta' kuljum - li l-investigazzjonijiet kriminali huma delikati.

Bħalma żgur li kull Membru ta' din il-Kamra jrid li l- Pulizija għandhom ikollhom xkiel mill-inqas, naturalment fis-salvagwardja totali tad-drittijiet taċ-ċittadin, aħna qed nagħmlu kull mezz possibbli biex il-Pulizija tkun tista' tinvestiga fejn ikun hemm ksur kriminali tal- liġijiet.

Imma jien ma naħsibx li għandna niftħu l-bieb għal investigazzjonijiet mill-Ombudsman f'dawn il-każi.

Kif diġa' għidt, jekk ikun hemm nuqqasijiet li b'xi mod jistgħu jivvjolaw id-drittijiet fundamentali taċ-ċittadin, dawk diġa' huma protetti u se jibqgħu jkunu protetti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: A skans ta' kull ekwivoku, irrid ngħid - m'iniex se ntawwal fuq dan il-punt għalkemm nerġa' nissottometti li ma naqbilx ma' dak li qed jgħid il-Prim Ministru - li hemm pajjiżi oħra fejn dan isir wara li jingħalqu l-investigazzjonijiet.

U mmur oltre dan.

F'pajjiżi oħra anke x-xogħol ġudizzjarju jaqa' taħt l-iskrutinju ta' l- Ombudsman.

GĦalkemm hawn pajjiżi fejn dan isir, jien ma jinteressawnix pajjiżi oħra għax l-ewwel irridu napplikaw is-sens li tana f'moħħna l- Bambin u naraw sa fejn naslu bil-loġika limitata tagħna.

Jien jidhirli li l-ispjegazzjoni li qed jagħti l-Prim Ministru, una volta l-investigazzjoni tkun magħluqa, ma tiġġustifikax għaliex l-Ombudsman m'għandux jidħol fiha, pero' l-Gvern ħa din id-deċiżjoni u jiena se nieqaf hawn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 13.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 13 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 14 - Preskrizzjoni għall-ilmenti.

Clause 14 - Time limit for complaints.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Din il-klawsola titkellem dwar preskrizzjoni għall-ilmenti.

Qegħdin ngħidu li lment jista' jitressaq quddiem l- Ombudsman fi żmien sitt xhur minn mindu jkun sar l-att amministrattiv li wieħed jilmenta kontra tiegħu.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel li jrid ikun hemm limitazzjoni ta' żmien għax ma jistax ikun li l-amministrazzjoni tibqa' soġġetta dejjem għall-iskrutinju mingħajr terminu u naħseb li t- terminu ta' sitt xhur huwa terminu raġonevoli.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk wieħed jara t-terminu li huwa aċċettat f'pajjiżi oħra jsib li t-terminu ta' sitt xhur m'huwiex terminu raġonevoli.

Jekk ma jkunx ta' sentejn, almenu għandu jkun ta' 12-il xahar.

M'hemmx raġuni għaliex wieħed għandu jieqaf fuq it-terminu ta' sitt xhur u jidhirli li ma jkunx irraġonevoli, jekk wieħed għandu jagħmel limitu għaliha, jek jgħid li dan għandu jkun ta' 12-il xahar.

Pero' ma nafx jekk wieħed għandux jagħmel limitu.

Fil-fatt hawn għandna problema li nsejħilha "loġistika".

Diġa' għidt li ħafna jħarsu lejn dak li tagħmel il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji bħala li pproduċew ċerti inġustizzji li qegħdin ibatu minnhom diversi nies.

Jista' jkun li dawn l- inġustizzji ġew kommessi in bona fede jew ġew kommessi bħala riżultat ta' korrezzjoni ta' inġustizzji li ġew kommessi qabel, imma l-fatt jibqa' li llum ħafna jilmentaw minn inġustizzji bħala konsegwenza ta' deċiżjonijiet ta' din il-Kummissjoni.

Issa l-Ombudsman ma jistax jidħol fi kwestjonijiet li ddeċidew dawn il-Kummissjonijiet, jiġifieri din hija waħda mill-arei li huma esklużi.

Ma jistax ikun li 'l quddiem l-Ombudsman ma jismax ilment li huwa riżultat dirett ta' min ikun qiegħed jallega li huwa sofra inġustizzja bħala riżultat ta' l-applikazzjoni ta' deċiżjoni tal- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Ingustizzji.

U billi se jkun hemm limitu ta' sitt xhur jista' jagħti l-każ li wieħed li llum m'għandu ebda rimedju imma jaf bl-inġustizzja li qed isofri, għaliex kien jaf bil- kwestjoni li qed jilmenta dwarha, jekk ikunu għaddew sitt xhur minn mindu hu ħass l-inġustizzja li sofra b'deċiżjoni tal-Kummissjoni, ma jistax imur quddiem l-Ombudsman!

Dan m'hux sewwa u jiena jidhirli li l-Ombudsman, ikun min ikun, għandu jirrealizza li fost l-ilmenti li se jkollu quddiemu, se jkollu ilmenti ġustifikati jew le ta' min jippretendi jew jallega li huwa sofra inġustizzja bħala konsegwenza ta' l-implimentazzjoni ta' rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Ingustizzji.

F'dan il-każ it-terminu ta' sitt xhur se jkun ta' ostakolu u dan żgur li m'hux aċċettabbli għall-Oppożizzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nixtieq nirrimarka li għalkemm is-subartiklu tal-klawsola 14 (2) jimponi l-limitu ta' sitt xhur, tajjeb li ngħidu li dan il-limitu huwa limitu li jibda jgħaddi minn meta l-persuna li tagħmel l- ilment saret taf għall-ewwel darba bil-kwestjoni li qed tilmenta minnha.

Jiġifieri għalkemm qed ngħidu sitt xhur minn mindu jsir l-att amministrattiv, effettivament huma sitt xhur minn mindu dik il-persuna tkun taf b'dak l-att amministrattiv li laqtu ħażin.

Minn barra dan peress li l- Ombudsman qegħdin nagħtuh l-fiduċja sħiħa, jiġifieri fl-istituzzjoni li qegħdin inwaqqfu qegħdin inpoġġu element qawwi ta' fiduċja, qegħdin ngħidu li l-Ombudsman jista' jinjora l-limitu ta' sitt xhur.

Fil-fatt is- subklawsola ta' din il-klawsola (2) tkompli tgħid:

" iżda l-Ombudsman jista' jmexxi investigazzjoni fuq ilment li ma jkunx sar matul dak iż-żmien "

- jiġifieri f'dawk is-sitt xhur -

" jekk huwa jqis li jkun hemm ċirkostanzi speċjali li jkunu jiġġustifikaw li ssir dik l-investigazzjoni.".

Mela hawnhekk wieħed jinnota li għalkemm m'hux qed naqblu dwar il-limitu - jien qed ngħid sitt xhur, l-Onor.

Mifsud Bonnici qal sena - qegħdin naqblu li l-Ombudsman, jekk jidhirlu f'ċertu ċirkostanzi jista' jinvestiga xorta waħda.

Dwar dak li qal l-Onor.

Mifsud Bonnici aktar minn darba llejla fuq il- Kumissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji li hi stess ikkawżat xi inġustizzji, l-ewwelnett ngħidlu li jekk huwa għandu xi impressjoni li dawn l-affarijiet saru b'xi mod straordinarju, se nneħħilu din l-impressjoni għaliex f'aktar minn 4,000 każ li l-Kummissjonijiet iddeċiedew, żgur li r- riżultat kien riżultat ta' tneħħija ta' inġustizzji.

Huwa veru li f'xi rakkomandazzjonijiet li għamlet il-Kummissjoni, kieku r-rakkomandazzjoni tagħha ġiet implimentata - għalkemm id-deċiżjoni tagħha fil-każ speċifiku kienet tajba - kienet toħloq inġustizzji ma' oħrajn.

Fil-fatt hemm diversi rakkomandazzjonijiet li meta lqajthom - m'hux ma lqajthomx - u ġejna biex nagħmlu l-implimentazzjoni tagħhom, il-parir li ngħatajt kien li jekk din id-deċiżjoni tiġi implimentata, għalkemm fil-konfront ta' dik il- persuna kienet ġustifikata, ir-riżultat kien se joħloq inġustizzji oħra, jekk m'hux inġustizzji akbar ukoll.

GĦalhekk dan juri kemm hu għaqli dak li qed nagħmlu f'dan l-Abbozz ta' Liġi fejn il-piż ta' l-implimentazzjoni effettivament irid ikun il-piż li jerfa' min għandu r-responsabbilta' politika għaliex veru li jista' jkollok każ li biex tirranġa inġustizzja u timplimenta deċiżjoni - partikolarment wara terminu ta' żmien, u għalhekk ħażin li ż-żmien ittawlu ħafna - tista' toħloq inġustizzji oħra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 14:

"E" Fis-subklawżola (2) tal-klawżola 14 minflok il-kliem "sitt xhur" għandhom jidħlu l-kliem "tnax-il xahar".

"E" In subclause (2) of clause 14 for the words "six months" there shall be substituted the words "twelve months".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, jien diġa' għidt li jien favur it-terminu ta' sitt xhur pero' nżid argument ieħor.

Fl-espożizzjoni li għamel l-Onor.

Mifsud Bonnici fuq dan l-Abbozz ta' Liġi s'issa, qal li fil- fehma tiegħu l-Ombudsman jista' jkun inondat bin-numru ta' każijiet li se jkollu quddiemu.

Jekk din il-previżjoni li qed jagħmel hu - li jien nittama li ma tavverrax ruħha għax m'hux kulħadd għandu jipprova jbiddel id- deċiżjonijiet imma min għandu verament raġun għandu jmur quddiem l- Ombudsman - hija minnha, allura aktar u aktar m'għandniex intawlu t-terminu minn sitt xhur għal sena.

Minbarra dan jien naħseb li huwa għaqli wkoll li istituzzjoni ġdida li qed indaħħlu fil-pajjiż li biha qed nissostitwixxu dak li hemm diġa' bil- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzja timxi bil-mod kif qed nissuġġerixxu li anke fil-perjodu, inizjali jkun imprudenti jekk niftħu l- bieb daqshekk beraħ u ngħidu li wieħed ikollu sena żmien biex imur quddiem l-Ombudsman.

Jien naħseb li sitt xhur huwa terminu raġonevoli.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk nuża l-istess loġika tal-Prim Ministru nirrispondi b'din il-manjiera.

Jekk huwa inkonsistenti li wieħed jgħid li se jkun hemm kwantita' ta' każi u jrud iġedded iż-żmien għal 12- il xahar allura huwa inkonsistenti ma' min qed jgħid li mhux se jkun hemm din il-kwantita' ta' każi u jibża' li jġedded iż-żmien għal tnax-il xahar għax se jkun hemm ftit.

Imma din hija loġika li ma twassalna mkien.

GĦalhekk jien ninsisti fuq l-emenda li għamilt.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Il-Prim Ministru uża kelma stramba meta qal li jkun "imprudenti" jekk kemm-il darba f'dan l-istadju nagħmlu din l-estensjoni minn sitt xhur għal sena.

Jien naħseb li wieħed jista' jirraġuna u għandu jirraġuna bil-maqlub.

Ikun prudenti li issa meta qed nagħmlu l-liġi mill- bidunett nagħmluha għal sena, preċiżament għax sakemm din il-Liġi tindara wara li tkun għaddiet u ġiet in vigore u sakemm jidraha ċ-ċittadin iż- żgħir ....

Jien nuża l-kelma "ċ-ċittadin iż-żgħir" għax l-Ombudsman għalhekk ġie ispirat 100 sena ilu banda oħra u għalhekk huwa implimentat f'ħafna pajjiżi biex iħares lil min ir-right of redress, l-appoġġ u l- metodu li xi ħadd jirranġalu xi ħaġa li ma saritx korretta fil-każ tiegħu, jfittxu.

Mela jekk kemm-il darba l-liġi nagħmluha li sitt xhur biss għandu ċans, sakemm din tindara se jgħaddu xahrejn, tliet xhur u anke sitt xhur.

Il-loġika u l-prudenza tgħidlek biex tibda issa b'sena għax hekk jew hekk parti miż-żmien li se jgħaddi se jkun moħli ħalli lill-poplu nagħtuh iċ-ċans li sakemm jidraha ma jkunx tilef dak li l-leġislatur ried jagħtih permezz ta' din il-Liġi.

Imbagħad darba li tiġi in vigore din il-Liġi u darba li tiżviluppa kultura li dak li jkun jekk iħoss li sar xi nuqqas jew ommissjoni fid-dawl tiegħu ikun jaf li hemm metodu u mekkaniżmu fejn jersaq biex jipprovaw jipperswadu lill-Gvern - ħalli nużaw din il-kelma la għaddiet il-klawsola 13 - sabiex jirranġawilu dak in-nuqqas jew ommissjoni, darba li tidħol dik il-kultura mbgħaad tkun tista' tnaqqas il- perjodu.

Jekk kemm-il darba l-Prim Ministru ma jirriflettix ftit fuq l-argumenti li jiġu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni se niġu fi stadju li lilek Mr Chairman nifirħulek li qed tippresjedi fuq l-ewwel laqgħa ta' kumitat tal-Kamra kollha pero' ngħidulek li dalwaqt tiġi redundant għax jekk kemm-il darba noqogħdu nagħmlu diskussjoni fil-Kumitat sempliċement biex nitkellmu u kulma ngħidu jiġi injorat, ma nagħmlu xejn diskussjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, kieku l-Onor.

Spiteri kien xi newcomer f'dan il-Parlament kont nifhem l-eżitazzjoni li għadu kemm esprima, imma peress li huwa wieħed mill-Membri anzjana - kemm gradwatorja ta' l-anzjanita' ukoll għar-rigward ta' eta'! - f'dan il-Parlament jien persważ li għandu esperjenza biżżejjed biex ikun jaf li m'hux hekk.

Dażgur li l-Gvern jagħti kas tas-suġġerimenti ta' l-Oppożizzjoni!

Pero' mhux għax isiru suġġerimenti min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, il-Gvern jgħid kemm hu tajjeb.

Per eżempju, l-argument li għadu kif uża l-Onor.

Spiteri biex jirribatti dak li għidt jien m'hux validu għax l-Onor.

Spiteri ma ħax in konsiderazzjoni ħaġa li espliċitament ħa l-Gvern fil-formolazzjoni ta' dan l-Abbozz, jiġifieri li qed nagħmlu tranżizzjoni mid-dominju tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji għall-Ombudsman.

Fil-liġi li tirrigwarda l-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji diġa' hemm terminu ta' sitt xhur u għalhekk ma għandniex bżonn nagħtu terminu lill- pubbliku biex jitgħallem.

Diġa' hemm dan it-terminu.

Jien ma naħsibx li hawn xi kwantitajiet ta' nies li jkunu lesti li japprofittaw ruħhom minn ċirkostanzi li nbidlu.

Allura jekk nagħmlu hekk, tafu x'jista' jiġri?

Jista' jiġri li min s'issa għadu ma marx quddiem il-Kummissjoni u kellu l- każ sitt xhur ilu, jgħid "Issa għandi ċans ieħor għax għandi l-Ombudsman u f'dan il-każ it-terminu ta' żmien huwa sena u allura issa nipprova quddiem l-Ombudsman".

Jien għidt li dan m'hux prudenti, l-ewwelnett - għalkemm qabel m'użajtx dan l-argument, imma nafu għax sinċerament ikkonsidrajnih - għax ladarba hemm it-terminu ta' sitt xhur fil-Kummissjoni għandna nżommuh, u t-tieni nett jien qed ngħid li għandna nibdew nitgħallmu.

GĦall-argument ta' l-Onor.

Mifsud Bonnici, jien għidt li jekk veru hi dik il-biża' tiegħu, iktar għandna nieħdu kawtela, pero' jien ma naħsibx li huwa relevanti għal dan.

Jien naħseb li ladarba qed naqblu li għandu jkun hemm terminu u d- differenza hija biss jekk għandhiex tkun ta' sitt xhur jew ta' sena, jien nirrakkomanda lill-Kamra biex taqbel mat-terminu ta' sitt xhur għar- raġunijiet li semmejt.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda "E" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

L-emenda "E " ma għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 14.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 14 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 15 - Regoli dwar kif jimxi l-Ombudsman.

Clause 15 - Rules for Ombudsman' guidance.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, klawsola 15 tagħti poter lil din il-Kamra li tagħmel regoli ġenerali dwar kif għandu jimxi l-Ombudsman u tgħid li kull regola li ssir taħt dan l-artikolu tiġi stampata u ppubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien ma noġġezzjonax għall-fatt li l-Kamra tagħmel ir-regoli; imma fil-prattika din kif issir għax ir-regolamenti normalment joħorġu minn xi ministeru?

Il-Kamra kif tagħmel ir-regoli?

Naħseb li xi ħadd irid jieħu l-paternita' u l-inizjattiva tar-regola.

Meta ngħidu li l-Kamra għandha tagħmel ir-regoli inkunu qed ngħidu li l-iSpeaker se jinizja l-proċeduri tar-regoli?

Kieku, per eżempju, il-Kamra tapprova regoli suġġeriti mill-Ombudsman nifhem, imma meta ngħidu l-Kamra tagħmel dawn ir-regoli, għal min qed infissru?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naħseb li l-ewwel risposta hi li meta ngħidu l-Kamra tad-Deputati - u din irid ikollha riżoluzzjoni proposta quddiemha - ifisser li kull Membru ta' din il-Kamra għandu dan il-poter.

Jien naħseb li effettivament dak li jrid jiġri huwa li l-Ombudsman irid jieħu inizjattivi hu u jara x'regoli għandu bżonn biex jitmexxa.

Il-Kamra tista' tieħu inizjattiva hi u nista' niġi jien u nirrakkomanda lill-Kamra li jsiru regoli dwar kif jimxi l-Ombudsman.

L-Ombudsman huwa uffiċjal ta' din il-Kamra u hawn qed nittrattaw konċetti kompletament ġodda għal dan il- Parlament.

Jiġifieri jien naħseb li l-Ombudsman - bħal Ministru li fil- funzjonijiet ministerjali tiegħu jkun irid jagħmel regolamenti u jrid jiġi hawn biex il-Kamra tapprovahom - jipprepara dawk ir-regolamenti u jipproponihom fil-Kamra.

Jien naħseb li l-Ombudsman se jkollu l- possibbilta' li hu jipprepara regolamenti jekk jidhirlu hekk - apparti d- dritt tal-Membri ta' din il-Kamra li huma wkoll jipproponu regolamenti - li jgħaddihom lill-iSpeaker, imbagħad sta għall-iSpeaker kif jikkommunika.

Jista' jikkommunika mal-Leader of the House ta' din il-Kamra u jgħidlu li l-Ombudsman tah dawk ir-regolamenti biex jiġu proposti.

Anke din hija materja ġdida.

Safejn naf jien m'hijiex oriġinali u ma nafx jekk hijiex lifted minn xi leġislazzjoni oħra pero' ladarba qed ngħidu li l-Ombudsman m'huwiex dipartiment tal-Gvern, l-Ombudsman ma jaqa' taħt id-dikasteru ta' l-ebda Ministru u l-Ombudsman huwa uffiċjal ta' din il-Kamra, allura l- Ombudsman jikkommunika ma' din il-Kamra permezz ta' l-iSpeaker imbagħad sta għall-iSpeaker li meta jkollu din il-kwalita' ta' kommunikazzjoni jara kif iġibha għal konjizzjoni tal-Kamra.

Jista' jkun - naħseb li din aċċennajt għaliha meta konna fl-istadju tas-Second Reading - li 'l quddiem ikollna kumitat li jkollu l-inkarigu speċifiku li f'isem il-Kamra jittratta l- materji kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-Ombudsman.

GĦalhekk naħseb li l- iSpeaker ikollu l-funzjoni li jgħaddi - jekk kemm-il darba jkun hawn dak il- kumitat - lil dak il-kumitat il-proposti li jsiru.

Anke fis-set-up preżenti ta' leġislazzjoni sussidjarja naħseb li jekk l-Ombudsman ikollu x'jikkommunika lill-iSpeaker rigward regolamenti dawn jistgħu jiġu riferiti lil wieħed mill-Kumitati li diġa' hawn imwaqqfa.

Jien naħseb li l-iktar wieħed idoneu jkun il-Kumitat li għandu s'jaqsam ma' l-eżami tal- liġijiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Saret xi riferenza għar-regolamenti u għal xi ħaġa li jista' jagħmel il-Public Accounts Committee?

(Interruzzjonijiet) GĦal- leġislazzjoni?

Skużawni mela fhimt ħażin jien.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 15.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 15 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 16 - Kif isir l-ilment.

Clause 16 - Mode of complaint.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, din il-klawsola tittratta kif isir l-ilment.

Effettivament qed ngħidu li l-ilment isir bil-miktub jew bil-fomm, pero' jekk isir bil-fomm irid jitniżżel bil-miktub kemm jista' jkun malajr.

Imbagħad f'subklawsola (2) hemm regolamenti kif isir l-ilment jekk il-persuna tkun pazjent x'imkien.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 16.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 16 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 17 - Rifjut ta' investigazzjoni ta' ilmenti

Clause 17 - Refusal to investigate complaints

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, din il-klawsola titkellem dwar meta l-Ombudsman jista' jirrifjuta li investigazzjoni ssir jew titkompla.

Kif inhu mistenni, jekk l-Ombudsman jidhirlu li s-sustanza ta' l-ilment hija waħda trivjali jew li l-ilment ikun wieħed frivolu jew vessatorju jew li ma jsirx in bona fede fost każijiet oħra, l-Ombudsman ma jgħaddiex għall-investigazzjoni u jekk ikun bdiha jieqaf.

Hemm ukoll li jekk min jagħmel l-ilment ma jkollux interess personali suffiċjenti fis-sustanza ta' l-ilment allura anke f'dan il-każ l-investigazzjoni ma titkomplix.

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Chairman, jien nifhem li l-Ombudsman irid ikollu qasam wiesa' ta' diskrezzjoni u s-subklawsola (2) ta' din il-klawsola titkellem dwar kif jimxi, jiġifieri jekk dak li qed jiġi riferit lilu jkunx tgergir trivjali, vessatorju jew mhux in good faith, imma mbgħad subparagrafu (c) jkompli jgħid:

"the complainant has not a sufficient personal interest in the subject- matter of the complaint.".

Hawnhekk ukoll għandna għalfejn nillimitawha daqstant li jekk kemm-il darba xi ħadd qed jattira l-attenzjoni għal xi ħaġa għax hu ma għandux interess personali allura l-Ombudsman se jkollu diskrezzjoni li jinjora riferenza bħal din?

Per eżempju, illejla jien irċevejt ittra li m'hux se naqraha għax ma nkunx etiku jekk naqraha għax issemmi ċerti ismijiet.

Din l-ittra datata 12 ta' Ottubru 1994 hi mibgħuta lill-Kummissjarju tat- Taxxi Interni fejn qed isiru allegazzjonijiet - bl-ismijiet imsemmija - dwar trasferiment li sar b'mod mhux legali.

Naturalment m'hux se naqraha, imma bil-prudenza kollha jew ninjoraha jew inkella nagħmel riferenza għaliha kif qed nagħmel issa billi nieħu din l-opportunita'.

Imma żgur li din hi ittra li xi ħadd għandu jieħu azzjoni fuqha.

Jekk stess min bagħat din l-ittra ma għandux interess dirett, allura ma kellux dritt li jikteb lill-Kummissarju tat-Taxxi Interni anke jekk inhi anonima?

Jekk kemm-il darba issir riferenza lill-Obudsman dwar xi ħaġa li min jirreferiha m'hux qed jagħmel hekk għax hu personalment interessat fiha, imma għax hemm sitwazzjoni li jħoss li m'hijiex frivola jew vessatorja imma ta' min jattira l-attenzjoni għaliha, allura se ngħidu li anke hemmhekk l- Ombudsman jista' ma jagħtix kas ta' dik ir-riferenza?

Hekk qiegħda hawnhekk.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien naħseb li ma tistax taqra dan l-artikolu waħdu.

Diġa' approvajna artikolu fejn għidna li l-Ombudsman jista' jinizja hu investigazzjoni, allura jekk jista' jinizja hu - mhux kapriċċjożament imma fuq xi informazzjoni li jkollu - l-interess ma jkunx tal-persuna.

Il- persuna li tagħmel l-ilment trid tkun ġustifikata hi għax imbagħad hemm il- proċeduri kif tiġi nformata l-persuna bir-riżultanzi li jkun hemm.

Jekk ikun każ fejn wieħed m'għandux interess, sta għall-Ombudsman biex jgħid li din il-materja jħoss li għandu jinvestigaha.

Mhux għax l-ilment ta' dak huwa ġustifikat fis-sens li huwa milqut, għax la mhux milqut mhux milqut, pero' fi klawsola 13 diġa' għidna li l-Ombudsman stess jista' jieħu l- inizjattiva biex jinvestiga.

Allura jekk l-Ombudsman jiġi a konjizzjoni - hemm elf mod kif jista' jiġi a konjizzjoni - ta' affarijiet li jaqgħu taħt l-iskrutinju tiegħu hu għandu dritt li jeżaminahom.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Chairman, il-klawsola 13 li qed jagħmel riferenza għaliha l-Prim Ministru tagħti d-drittijiet li semma hu, jiġifieri li l- Ombudsman jista' jinizja hu stess.

Imma hawnhekk qegħdin ngħidulu li mingħajr ma nillimitawlu d-dritt li jinizja u drittijiet oħra li qegħdin nagħtuh, jista' fid-diskrezzjoni tiegħu jiddeċiedi li ma jinvestigax.

Subklawsola (2) ta' klawsola 17 qed tgħid:

"or, as the case may require, not to investigate further a complaint if in his opinion - "

- jiġifieri mhux jekk fl-opinjoni tiegħu jkunx frivolu jew vessatorju għax dik nifhimha u trid tagħtih id-diskrezzjoni fiha - jien nifhem li se nappuntaw bniedem jew nies, għax jista' jkun iżjed minn wieħed, li se jkun ta' l-affari tiegħu u għalhekk irid ikun hemm il-qbil ta' żewġ terzi ta' din il-Kamra; aħna żgur li hawn żewġ terzi ta' din il-Kamra li aħna nies ta' l-affari tagħna u t-terz l-ieħor imbagħad jiddeċiedi hu x'inhu - imma mbagħad qegħdin ngħidulu wkoll li fid-diskrezzjoni tiegħu jista' jinjora li ma jinvestigax każ fejn:

"the complainant has not a sufficient personal interest in the subject- matter of the complaint.".

Naħseb li l-Prim Ministru jaqbel miegħi li din hija distinta u dan jidher mill-obbligu li qed nagħtu lill-Ombudsman li jinizja hu.

Hawnhekk jista' jkollu każ li rreferejtulu jien - ċittadin li m'għadux Membru tal-Parlament allura għandu ftit iżjed ħin milli għandi bħalissa biex nibda nħares lejn affarijiet li ta min iħares fid-dettal lejhom - u l-Ombudsman jgħid li ġaladarba irreferihuli bniedem li m'hux imdaħħal fih direttament, bil-liġi għandu dritt jieqaf mill-investigazzjoni.

U jien qiegħed ngħid li lanqas jgħaddili minn moħħi li hemm xi probabbilta' li l-Ombudsman - wieħed jew iżjed minn wieħed - li naħtru aħna se jimxi b'din il-manjiera, imma għandu dritt jimxi b'din il-manjiera u dan id-dritt m'għandniex nagħtuhulu.

Naħseb li jekk il-Prim Ministru jirrifletti sew, din is-subklawsola (2) (c) tal-klawsola 17 għandu jneħħiha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, x'aħna nagħmlu hawn?

Aħna qegħdin nagħtu protezzjoni liċ-ċittadin biex jekk iħoss li huwa ġie trattat inġustament - nerġa' ngħid kif għidt drabi oħra li l-kelma "inġusta" m'hijiex kelma preċiża, naħseb li l-kliem "ma jkollux a fair deal" hi espressjoni aħjar - imur quddiem l-Ombudsman.

Dan hu l-konċett prinċipali u allura mhux qed nagħmlu sistema biex xi ħadd jirrapporta fuq xi ħadd ieħor, għax għal dak hemm rimedji oħra.

Hawn qegħdin ngħidu li jekk inti ġejt milqut ħażin tista' tipprova ssib rimedju permezz ta' l-Ombudsman.

Dak li semma l-Onor.

Spiteri dwar l-ittra li għandu f'idejh li nifhem li hu xi każ kważi ta' korruzzjoni jew xi nuqqas legali b'sanzjonijiet jew fiskali jew sanzjonijiet anke penali, hija kwestjoni oħra, pero' mhux dik hi l-funzjoni ta' l-Ombusdman.

Il-funzjoni ta' l-Ombudsman mhix li xi ħadd li, per eżempju, ikun iddikjara prezzijiet ħżiena fil-kuntratt u imbagħad imur għand l-Ombudsman.

Dik hija materja li min hu responsabbli li jara li t-taxxa, hi x'inhi, tal-boll eċċ titħallas, jara li titħallas.

L- Ombudsman jista' jinvestiga l-amministrazzjoni u jgħid li l-mod kif qed tiġi amministrata per eżempju l-liġi tal-boll għandha dawn id-difetti.

Dak jista' jagħmlu, pero' li ridna nevitaw hu li ma noħolqux xi sistema li n- nies joqogħdu jirrapportaw fuq in-nies.

Il-konċett fundamentali ta' l- Ombudsman hu li jipprova jagħti r-rimedju amministrattiv lil min ikun milqut ħażin minn atti amministrattivi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 17 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 18 - Proċedimenti.

Clause 18 - Proceedings.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, is-subinċiż (1) ta' klawsola 18 jgħid:

"Qabel ma l-Ombudsman jinvestiga xi ħaġa skond dan l-Att huwa għandu jgħarraf lill-Kap tad-Dipartiment konċernat, jew, skond ma jkun jeħtieġ il-każ, l-uffiċjal eżekuttiv prinċipali ta' l-organizzazzjoni konċernata, jew is-sindku tal-kunsill lokali ...".

Hawn il-konċett huwa li jekk isir ilment kontra dipartiment jew xi organizzazzjoni li taqa' taħt l-iskrutinju ta' l-Ombudsman, għandu jiġi nformat kontra min isir l-ilment.

Mhux informat fis-sens ta' proċeduri li jsiru fit-tribunali u fil-qrati fejn hemm proċeduri iktar esiġenti ta' salvagwardja tad-drittijiet, għax dan m'hux tribunal, pero' huwa tajjeb li min ikollu ilment kontra att amministrattiv magħmul minnu, jkun informat b'dan.

Peress li dan m'hux tribunal, allura m'hemmx l-esiġenza li jkun hemm il- pubbliċita' tal-proċess, anzi fil-konċett li nsibu f'din il-Liġi hemm li l- proċess m'għandux ikun fil-pubbliku u l-funzjoni ta' l-Ombudsman huwa li permezz ta' l-amministrazzjoni stess isib soluzzjoni u jekk isib soluzzjoni għall-ilment, jiġifieri soluzzjoni amministrattiva, kollox jieqaf għax il- persuna li tkun għamlet l-ilment naturalment tkun ġiet sodisfatta.

F'subklawsola (3) tal-klawsola 18 insibu wkoll li:

"l-Ombudsman għandu jagħti lil dak id-Dipartiment, organizzazzjoni, kunsill lokali jew persuna l-opportunita' li jinstemgħu.".

Jiġifieri mhux biss jiġi avżat, imma jekk iridu jagħmlu s-sottomissjonijiet tagħhom ikunu jistgħu jagħmluhom.

Din il-klawsola tgħid ukoll x'jista' jagħmel l-Ombudsman.

Dan jista' jikkonsulta mal-Ministru, mal-Kap tad-Dipartiment, maċ-Chief Executive eċċ.

Fl-istadju tat-Tieni Qari kien hemm kummenti fuq is-sub inċiż (5) li jgħid li:

"Jekk l-Ombudsman, matul jew wara xi investigazzjoni, jkun tal-fehma li jkun hemm prova sostanzjali ta' xi ksur evidenti ta' xi dmir jew ta' imġieba ħażina li titwettaq minn xi uffiċjal jew impjegat ta' xi Dipartiment, organizzazzjoni jew kunsill lokali, huwa għandu jirreferi l-kwistjoni lill-awtorita' konċernata inklużi l-Pulizija.".

Jidhirli li fis-Second Reading xi Membru ta' din il-Kamra qal li din tiskoraġġixxi n-nies li jmorru biex jagħmlu ilment.

Jien naħseb li l- Ombudsman għandu kariga għolja - kif diġa' għidna - importanti ħafna u bħal kull awtorita', jekk ikun jaf bi ksur tal-liġijiet tal-pajjiż, partikolarment il-liġijiet kriminali tal-pajjiż, hu ma jistax jinjora dawk il-fatti li jkunu ġew a konjizzjoni tiegħu, allura għandu l-obbligu li jirreferi l-kwestjoni lill-awtorita' konċernata, anke lill-Pulizija.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Rigward l-aħħar kwestjoni.

Dan huwa ilment li tqanqal fit-Tieni Qari, kont jien li nsistejt fuqu u se nkompli ninsisti fuqu.

Mhux min jagħmel l-ilment ikun qed jesponi ruħu għal passi kriminali, imma dak li meta l-Ombudsman jibda jinvestiga jsib li jkun naqas.

Jiġifieri dak ikun passibbli ta' azzjoni kriminali.

U jekk aħna rridu li l-Ombudsman ikollu l-koperazzjoni biex isib il-verita' ma jistax ikun li uffiċjal jew membru li l-operat tiegħu qed jiġi investigat, nippretendu li la hemm il-periklu li f'dik l-investigazzjoni ta' l- Ombudsman se jesponi ruħu għal proċedimenti kriminali jikkopera biex isir dan.

Mela jekk verament irridu li l-Ombudsman isib il-verita', min ikun għamel l-operat irridu nagħtuh almenu l-assigurazzjoni li l-Ombudsman - mhux ħaddieħor - mhux se jirreferih lill-Pulizija meta jgħid il-verita'.

Jekk ma nagħmlux hekk se nagħtuhom l-ikbar ċans li ma jgħidux il-verita' jew jiefqu li jagħtu ix-xiehda, kif għandna fil-klawsola li jmiss li tgħid li jekk ikunu se jesponu ruħhom għal proċeduri kriminali għandhom dritt jagħmlu dan.

Huwa proprju dan li ma rridux nagħmlu.

Dak li jisma' l- Ombudsman bil-magħluq ikun ta' natura kunfidenzjali u l-Ombudsman qua Ombudsman m'għandux jirreferih lill-Pulizija.

Mhux billi ngħidu li bħala uffiċjal pubbliku għandu jagħmel dan.

Din m'hijiex il-funzjoni tiegħu, għax inkella parti mill-investigazzjoni li se jagħmel tista' tkun preludju għal investigazzjoni kriminali.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, l-ewwelnett huwa prinċipju kostituzzjonali li ħadd ma jista' jinkrimina ruħu, jiġifieri Kap ta' Dipartiment, uffiċjal, jew hu min hu li jiġi biex jagħti l-fatti quddiem l- Ombudsman ma jista' jkun kostrett li jgħid xi ħaġa li bih jesponi ruħu għal proċeduri kriminali.

Dak huwa prinċipju kostituzzjonali li ma nistgħux immorru kontra tiegħu.

L-Ombudsman, nerġa' ngħid, għalkemm huwa l-ikbar difensur taċ-ċittadin mhux se jkun f'pożizzjoni ta' antagoniżmu ma' l- amministrazzjoni, anzi għandu jgħin biex l-amministrazzjoni f'kull aspett tagħha tkun amministrazzjoni tajba.

GĦalhekk qiegħda l-istituzzjoni ta' l- Ombusdman u jekk l-Ombudsman ikollu provi fil-kors ta' investigazzjoni li xi mkien xi ħadd qed jonqos mid-dmirijiet tiegħu, bħal ngħidu aħna l-każ li semma l-Onor.

Spiteri fl-ittra li għandu, u li hemm xi ħadd f'xi dipartiment li mhux qed jagħmel id-dover tiegħu u n-nuqqasijiet li huwa mhux qed jipprova jagħmilhom tajbin, allura l-Ombudsman għandu żgur jattira l-attenzjoni tal-Kap tad-Dipartiment u jgħidlu li d-dipartiment tiegħu mhux qed jamministra l-liġi tajjeb għax irriżultalu li hemm min qed jonqos.

Jiġifieri l-Ombudsman qiegħed hemm ukoll biex jara li l-amministrazzjoni titjieb, ma tagħmilx żbalji, tkun aħjar u tkun iktar effiċjenti.

Din hija parti mill-funzjonijiet tiegħu.

Infatti din il-klawsola ma ssemmix biss il- Pulizija imma tgħid li l-Ombudsman għandu jirreferi l-kwestjoni lill- awtorita' konċernata inkluża l-Pulizija.

Jien naħseb li hekk għandu jkun għaliex il-konċett kollu huwa li l-Ombudsman għandu l-funzjoni biex jara li l-amministrazzjoni timxi b'mod tajjeb u anke biex jgħinha timxi aħjar.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-oġġezzjoni mhux qiegħda għall-kap tad- dipartiment konċernat imma l-oġġezzjoni hija għall-kliem "inklużi l- Pulizija".

L-Ombudsman m'għandu jirreferi ebda każ lill-Pulizija jekk irid verament li l-investigazzjonijiet isiru, inkella meta se jkun hemm il- periklu li xi ħadd jista' jiġi riferut mill-Ombudsman lill-Pulizija se jkun hemm ħafna li jibqgħu lura milli jgħidu l-verżjoni tagħhom.

Din m'hijiex kwestjoni ta' dritt kostituzzjonali li ħadd m'għandu jiġi obbligat jinkrimina ruħu.

Dak huwa prinċipju li xi darba niddiskutuh u naraw kemm hu validu li wieħed għandu dritt jibqa' sieket u ma jgħidx il-verita'; naraw kemm dan huwa prinċipju inferjuri jew superjuri għad-dritt li ma tinkriminax ruħhek.

Li tgħid il-verita' huwa obbligu u jkunu xi jkunu l- konsegwenzi, dak l-obbligu għandek tagħmlu.

Dak għandu jkun il-prinċipju u mhux il-prinċipju l-ieħor li ma tinkriminax ruħhek.

La inti m'għandekx dritt tagħmel ċerti affarijiet allura lanqas għandek dritt tibqa' sieket biex dawk l-affarijiet ma jinkixfux.

Hekk għandu jkun imma dik hija xi ħaġa li wieħed ikun irid jiddiskutiha meta niġu biex niddiskutu l- provvedimenti kostituzzjonali.

Aħna m'aħniex ngħidu li l-Ombudsman m'għandux jinforma lill-kap tad-dipartiment dwar xi irregolarita', imma hawnhekk qed ngħidu li se jkollu l-obbligu li jinforma, barra l-kap tad- dipartiment, lill-Pulizija meta hu jħoss li hemm każ ta' ksur ta' xi liġi kriminali.

Dan l-obbligu li jinforma lill-Pulizija m'għandniex nagħtuh lill-Ombudsman għal ħafna raġunijiet, fosthom biex l-Ombudsman ikollu iktar liberta' li jisma' affarijiet li wieħed forsi jkun irid jogħstor.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fundamentalment ma naqbilx ma' dan.

L- Ombudsman, kif diġa' għidna, se jkun awtorita' li jgawdi l-fiduċja ta' dan il-Parlament u li għandu funzjonijiet importanti ħafna u li jkollu wkoll dan l-obbligu.

Ma jistax ikun li persuna b'din l-awtorita' tkun taf bi ksur tal-liġi kriminali tal-pajjjiż u żżomm l-informazzjoni għaliha.

Dan huwa prinċipju li japplika, per eżempju, fil-qrati.

Jekk il-qorti tiġi a konjizzjoni li fil-kors ta' kawża ta' proċeduri li jkunu għaddejjin jirriżultalha li xi ħadd kiser il-liġi kriminali, ma tistax tinjorha imma trid tieħu hi l-passi li jkunu meħtieġa.

F'ċerti każi hi stess tordna li jsiru l-proċeduri kriminali.

Jiġifieri aħna ma nistgħux ngħidu "Ara x'istituzzjoni għolja qed nagħmlu!", u fl-istess nifs ngħid lil din l- istituzzjoni biex tagħlaq għajnejha u jekk issir taf b'xi ksur ta' liġijiet kriminali tal-pajjiż ma tinformax lill-Pulizija, imma żżommhom għaliha.

Naħseb li hija kwestjoni ta' prinċipju u jidhirli li dak li qed jissuġġerixxi l-Gvern għandu jiġi addottat.

Għal punt l-ieħor li semma l-Onor.

Membru għar-rigward tistax iġġiegħel persuna tinkrimina ruħha, naħseb li hawn għandna diverġenza kbira.

Jiena naħseb li d-dritt kostituzzjonali li bniedem m'għandux l-obbligu jinkrimina ruħu huwa prinċipju li jien inħossu sagrosant u allura jkun perikoluż ħafna kieku kellna b'xi mod nipprovaw inbiddluh.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Għas-subklawsola (5) ta' din il-klawsola għandi din l-emenda:

"F" Fis-subklawsola (5) tal-klawsola 18 il-kliem "inklużi l-Pulizija" għandhom jitħassru.

"F" In subclause (5) of clause 18 the words "including the Police" shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chiarman, anke kieku dan il-Parlament jaddotta din l-emenda u nneħħu l-obbligu li jirreferi l-kwestjoni lill- pulizija, jien ngħid xorta l-Ombudsman jibqagħlu almenu l-obbligu ċiviku u morali.

Jien ħsibt li l-Onor.

Mifsud Bonnici se jgħid "li nipprojbulu li jirraporta lill-pulizija" biex b'hekk ikun jista' jwassal l-argument tiegħu għal-loġika finali tiegħu.

Pero' jien ngħid li anke mingħajr il-kliem "inklużi l-Pulizija" xorta l-Ombudsman jibqagħlu obbligu ċiviku u morali li jara li jittieħdu passi jekk ikun hemm ksur tal-liġijiet tal-pajjiż.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Nixtieq ngħid xi ħaġa fuq id-drafting ta' din il- klawsola, Mr Chairman.

Bl-Ingliż din il-klawsola tagħmel riferenza għal dawk in-nies li jkunu konċernati fl-investigazzjonijiet li qed isiru.

Fit- test Malti naraw li f'subsection (4) qed tirreferi għal dawk in-nies li jkunu "l-qofol ta' l-investigazzjoni".

Fl-opinjoni tiegħi ma naħsibx li d- drafting huwa tajjeb għax il-kelma "qofol" qed tiffoka fuq punt wieħed jew ftit punti, mentri l-iskop m'huwiex dak.

Kemm mhux hekk l-iskop jidher fil-kontenut tat-test Ingliż.

Jien naħseb li ma jagħmilx ħażin il-Prim Ministru jekk iħares lejn dawn id-dettalji żgħar.

Naħseb ukoll, għalkemm jidher li l-liġi mxiet sewwa fil-Committee Stage, li mhux barra minn loku li nirrimarka li jekk il-kontenut ta' din il-Liġi jitwassal bil-Malti kif inhu abbozzat hawnhekk, ftit se jkunu dawk in-nies li jifhmuh.

Hekk jew hekk il-liġijiet ftit ikunu dawk in-nies li jifhmuhom u jekk mhux se jkun hemm translation għal-lingwa li jifhimha l-poplu allura se nispiċċaw biex inkunu għamilna liġi oħra li tkun il-ġenna ta' l- avukati, imma mhux ir-refuġju tal-parti l-kbira tal-poplu tagħna.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien napprezza l-kumment li għamel l-Onor.

Spiteri pero' naħseb li hija kwestjoni ħafna iktar wiesgħa minħabba t-tip ta' Malti li sirna nużaw, Mr Chairman.

Fil-fatt fit-test Ingliż qiegħda "concerned in the matter of the investigation" u l-kelma "concerned" għandha sinifikat bl-Ingliż, imma jekk taqlibha għal Malti u tagħmilha "il- persuna konċernata" ma naħsibx li tkun qed tagħmilha tajba, anzi ma naħsibx li huwa Malti tajjeb.

Fil-fatt il-kelma "concerned" bl-Ingliż tfisser il-persuna li bdiet dawn il-proċeduri, jiġifieri li hi qiegħda involuta - dik hija l-persuna concerned.

Jien naħseb li t-tentattiv li sar hawn biex nittraduċu l-kelma "concerned" bil-kliem "li tkun il-qofol ta' l-investigazzjoni" naħseb li hija viċina ħafna għall-kelma "concerned".

Naħseb li veru li hija kwestjoni tal-lingwa Maltija, imma kultant ...

Jien wieħed minn dawk li m'niex litterat fil-Malti jew f'xi lingwa oħra, pero' għandi dispjaċir kbir kif sar jintuża l-Malti għax fuq ir-radjijiet u anke fil-gazzetti tisma u tara l-oxxenitajiet li jingħadu bil-Malti u din hija xi ħaġa tat-twerwir.

Illum sirna nużaw espressjonijiet li ma jagħmlux sens.

X'ħin kont ġej hawnhekk kont qed nisma' r-radio u laqtitni espressjoni - bħalissa ma niftakarx x'inhija - pero' nista' ngħid li kien Malti ħażin.

Jien naħseb li dan it-tentattiv mhux ta' min jinjorah u tajjeb li biex ngħidu l-kelma "concerned" bil-Malti użajna l-kliem "li tkun il-qofol".

Jien naħseb li dawn il-kliem huma viċin ħafna għas- sinifikat tal-kelma "concerned" bl-Ingliż.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "F" kif mressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

L-emenda "F " ma għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 18.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 18 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 19 - Provi.

Clause 19 - Evidence.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-klawsola 19 tgħid kif l-Ombudsman jiġbor il- provi u allura għandu s-setgħa li jħarrek xiehda u jekk xi ħadd ma jobdix l- ordni li jagħti x-xhieda jew iġib xi dokument, allura jkun passibbli għan- nuqqas li jkollu.

Din tgħid li kull persuna tkun ħatja ta' reat u jekk tinstab ħatja teħel multa ta' mhux iżjed minn Lm500 jew inkella priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn tliet xhur, jew inkella għal dik il-multa u priġunerija flimkien - tidher li hija daqsxejn iebsa.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Subklawsola (3) ta' din il-klawsola tgħid hekk:

"Kull persuna mħarrka kif imsemmi qabel li tirrifjuta jew mingħajr kawża ġusta tonqos milli tattendi fil-ħin u fil-post imsemmija fit- taħrika, jew tiffirjuta mingħajr kawża ġusta li twieġeb jew li twieġeb bis-sħiħ ... ".

Issa "kawża ġusta li twieġeb" hija dak li hemm kontemplat fil-proviso fejn skond il-liġi huwa eskluż milli wieħed iwieġeb quddiem qorti tal-ġustizzja.

Inkella b'kawża ġusta wieħed jista' jifhem li dak li hemm taħt is- subklawsola (3) huwa iktar wiesa' minn dak li hemm fil-proviso.

Mentri jien naħseb li kulma rridu ngħidu huwa li dak li hemm fil-proviso huwa l- "kawża ġusta" li ma tweġibx.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, jien ma naħsibx li huwa hekk anzi jien naħseb li għandu jkun iktar wiesa'.

Jiġifieri l-proviso qed jgħid b'mod kategoriku li hemmhekk dik żgur hija kawża ġusta, imma s-subklawsola (3) hija aktar wiesgħa minn hekk.

Jiġifieri jista' jkollu kawża ġusta, pero' m'hawnx definizzjoni ta' x'inhi "kawża ġusta".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma min se jiġġudikaha?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Ombudsman.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Sewwa.

Jiġifieri l-Ombudsman jiġġudika jekk hijiex kawża ġusta, jista' jgħid li m'hemmx kawża ġusta, u mbagħad hu ma jagħmel xejn iktar ħlief li jirreferi l-każ lill-Pulizija u l-Pulizija toħroġ it-taħrika!

Imbagħad min se jiddeċiedi jekk hijiex kawża ġusta jew le, il-Qorti?

GĦax ikollu jitla' jixhed l-Ombudsman biex ...

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tiddeċiedi l-qorti finalment.

Imma hawn ukoll naħseb illi kif inhi redatta din il-klawsola taqbel eżattament mal- funzjoni ta' l-Ombudsman.

Issalvagwardajna l-prinċipju li għidna li ħadd ma jista' jinkrimina ruħu - dik hija żgur raġuni valida biex wieħed ma jweġibx - imbagħad fis-subartikolu (3) hemm li:

"Kull persuna mħarrka kif imsemmi qabel li tirrifjuta jew mingħajr kawża ġusta tonqos milli tattendi..."

Per eżempju, "mingħajr kawża ġusta tonqos milli tattendi", naturalment jekk jiġi rapportat il-każ u jkun hemm proċeduri, allura finalment il- ġudikant irid jiddeċiedi, pero' żgur li hemm ħafna raġunijiet ta' kawża ġusta.

Jekk hijiex kawża ġusta jew le li "tirrifjuta li twieġeb jew li twieġeb bis-sħiħ" finalment jekk ikun hemm proċeduri kriminali tiddeċiedi l- qorti, pero' sta għall-Ombudsman jirreferix il-materja.

GĦal tapposta qiegħda iktar wiesgħa.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 19.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 19 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 20 - Eżenzjonijiet minn kxif.

Clause 20 - Exemptions from disclosure.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Din il-klawsola diġa' rriferejna għaliha.

Din hija għal esklużjoni ta' tagħrif li jista' jiġi mitlub mill-Ombudsman li:

"il-Prim Ministru jiċċertifika li l-għoti ta' xi tagħrif jew it-tweġib ta' xi mistoqsijiet jew il-produzzjoni ta' xi oġġett, inkartament jew dokument ieħor -"

m'għandux jingħata għaliex jew ikun jolqot is-sikurezza jew id-difiża ta' Malta jew jista' jagħmel ħsara lill-ekonomija nazzjonali jew:

"ikun jinvolvi l-kxif tad-diskussjonijiet jew proċedimenti tal- Kabinett jew ta' xi kumitattal-Parlament jew tal-Kabinett; jew "ikun jippreġudika l-investigazzjoni jew is- sejbien ta' reati,".

Hawnhekk qegħdin ngħidu li din il-prova mitluba ma tistax tinġieb hija ċ- ċertifikat li jagħmel il-Prim Ministru.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Dik hija l-ewwel parti tal-klawsola.

It- tieni parti tal-klawsola hija ta' ċerta importanza wkoll.

Is-subklawsola (2) tgħidlek illi fejn hemm liġi li tgħid li dokument mhux produċibbli jekk jiġi dikjarat li hu fl-interess pubbliku li ma jkunx produċibbli, nonostante li jkun hemm espressament liġi li għamilha dan il-Parlament, xorta waħda huwa produċibbli għall-Ombudsman.

Jien dik ma narahiex.

Jekk dan il-Parlament fis-sapjenza tiegħu jiddeċiedi hekk, hekk għandu jkun għax dan il-Parlament ma jiddikjarax kapriċċjożament li fl-interess pubbliku ħaġa m'hijiex produċibbli.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien naħseb illi kif inhu konċepit dan is- subinċiż, peress li jiġi wara s-subklawsola 20(1) meta l-Prim Ministru jista' jiċċertifika, qegħdin nagħmlu salvagwardja doppja; ikun hemm il-liġi li tagħti ċerta protezzjoni lil xi dokumenti, pero' imbagħad fil-każ speċifiku, il-ħsara għall-interess pubbliku trid tiġi ċertifikata mill-Prim Ministru.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le ma jistax; fl-ekonomija nazzjonali biss jista'.

Qed nirreferi għal paragrafu (b) tas-subklawsola 20 (1).

Kieku qiegħda li l-Prim Ministru jiċċertifika hekk, imma m'hijiex hekk.

X'jista' jagħmel il-Prim Ministru huwa limitat tassattivament.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk tinterpretaha strettament, naħseb li għandu raġun l-Onor.

Mifsud Bonnici li l-Prim Ministru ma jistax jiċċertifika għaliex irid jiċċertifika skond il-paragrafi (a), (b), (ċ) u (d) tas-subklawsola (1) tal-klawsola 20, pero' hawnhekk ma rridux ninsew li l-proċeduri quddiem l-Ombudsman se jsiru b'mod magħluq u allura jekk għall-interess pubbliku hemm xi liġi li tipprojbixxi l-produzzjoni ta' dokument ...

Mr Chairman, nitlob il-permess tal-Kumitat sabiex nipposponu din il- klawsola biex sadanittant il-konsulenti tiegħi jkunu jistgħu jispjegawli x'hemm wara din preċiż.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 21 - It-tagħrif ikun sigriet.

Clause 21 - Secrecy of information.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Klawsola 21 titkellem fuq is-segretezza tat- tagħrif li jinġabar mill-Ombudsman jiġifieri l-impjegati li jiġu a konjizzjoni tal-fatti li jkollu quddiemu l-Ombudsman huma marbutin bis- sigriet u allura l-konsegwenza hija wkoll li dawn:

"l-membri ta' l-uffiċċju ta' l-Ombudsman m'għandhomx jiġu mħarrka sabiex jixhdu f'xi proċedimenti, ħlief dawk imsemija qabel, ...".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hawnhekk se nħallu lill-Ombudsman mhux biss biex jirreferi l-każ lill-Pulizija imma li jista' jiġi mħarrek mill- Pulizija biex jixhed fil-proċedimenti kriminali.

Jiena ma naqbilx ma' dan għaliex jekk ikun hemm dan il-periklu qisna se nagħmlu li l- investigazzjoni se ssir mill-Pulizija.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Veru li l-Ombudsman teknikament m'huwiex uffiċjal pubbliku, pero' għandu l-ekwivalenza, anzi xi ħaġa iktar, minn doveri ta' uffiċjal pubbliku u jekk uffiċjal pubbliku għandu ċerti obbligi meta jkun mgħarraf jew jagħraf hu li sar xi ksur ta' liġi u għandu jaġixxi, il-pożizzjoni ta' l-Ombudsman fil-kariga għolja tiegħu - għalkemm nerġa' ngħid m'huwiex uffiċjal pubbliku - għandu jkun soġġett għall-istess doveri.

Għalkemm l-Ombudsman m'huwiex parti mill-amministrazzjoni, xogħlu hu li jara li l-amminstrazzjoni tkun tajba u ma jistax kważi jkun hemm connivance min-naħa tiegħu li l-affarijiet li qed isiru ħażin bi ksur tal- liġijiet kriminali jinjorahom.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 21.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 21 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 22 - Proċedura wara l-investigazzjoni.

Clause 22 - Procedure after investigation.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, din il-klawsola tgħid x'għandu jagħmel l-Ombudsman wara li jsiru l-investigazzjonijiet minnu.

Tgħid li jekk jara xi nuqqasijiet li huma soġġetti għall-iskrutinju tiegħu jrid jagħmel ir-rapporti.

Subklawsola (3) tgħid li:

"Jekk f'xi każ li dan l-artikolu jgħodd għalih l-Ombudsman ikun tal- fehma - ...",

- u jgħid x'inhu n-nuqqas -

"l-Ombudsman għandu jirrapporta l-fehma tiegħu, u r-raġunijiet tiegħu għaliha lid-Dipartiment, organizzazzjoni jew kunsill lokali li jkunu, u jista' jagħmel dawk ir-rakkomandazzjonijiet li jidhrulu xierqa."

u tgħid il-proċeduri kif isiru.

Hemm eskalazzjoni ta' xi jkunu l- konsegwenzi tar-rakkommandazzjonijiet.

L-ewwelnett li l-Ombudsman għandu jfittex soluzzjoni amministrattiva, jekk ma jsibhiex għandu jagħmel rapport u jissuġġerixxi x'għandu jsir, jekk imbagħad dak ir-rapport jiġi injorat minn min hu responsabbli allura hemm li:

"Jekk fi żmien raġonevoli wara li jsir ir-rapport ma tittieħed ebda azzjoni li l-Ombudsman ikun tal-fehma li tkun waħda adegwata u xierqa, l-Ombudsman jista' fid-diskrezzjoni tiegħu, wara li jikkonsidra l- kummenti (jekk ikun hemm) magħmulin minn jew f'isem xi Dipartiment, organizzazzjoni jew kunsill lokali involuti, jibgħat kopja tar-rapport u tar-rakkomandazzjonijiet lill-Prim Ministru, u jista' wara dan jagħmel dak ir-rapport lill-Kamra tad-Deputati li jidhirlu li jkun xieraq.".

Din il-klawsola tiġbor fiha l-funzjonijiet kollha ta' l-Ombudsman.

L- Ombudsman irid jara li l-amministrazzjoni tkun waħda tajba, jipprova jirranġa l-ilment li jkollu quddiemu, jekk fil-proċess ta' l- investigazzjoni ma jirnexxilux, irid jagħmel rapport, jekk ir-rapport jiġi njorat minn min jista' jimplimenta r-rakkomandazzjoni jista' jmur oltre u jitla' fil-livell tal-Prim Ministru, imbagħad jekk anke fil-livell tal-Prim Ministru ma jsir xejn jista' jiġi quddiem il-Kamra u jesponi l-fatti li jidhirlu li jkunu jiġġustifikaw ir-rakkomandazzjoni li jkun għamel hu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, l-ewwel parti ta' din il- klawsola tinkludi wkoll li deċiżjoni li fil-fehma ta' l-Ombudsman jħoss li tkun ħażina, - hekk qiegħda l-kelma "ħażina" - jagħmel rakkomandazzjoni kontra tagħha.

Fl-opinjoni tiegħi din il-kelma "ħażina" hija wiesgħa wisq u tiftaħ baħar li wieħed lanqas jista' jimmaġina l-estenzjoni tal-konfini tiegħu.

"Ħażina" fl-opinjoni tiegħi għandha tiġi kwalifikata u m'għandhiex tibqa' hekk.

Jista' jkun li bniedem wieħed jasal għall-konklużjoni li deċiżjoni hija ħażina mentri għall-bniedem ieħor l-istess deċiżjoni, bl- istess rieda tajba, tidhirlu li hija tajba.

Meta wieħed ma jaqbilx ma' deċiżjoni jgħid li dik id-deċiżjoni hija ħażina u li l-opinjoni tiegħu hija tajba.

M'għandniex inħallu li l-Ombudsman ikollu s-setgħa li meta hu ma jaqbilx ma' deċiżjoni, jgħid li hi "ħażina".

Fit-test Ingliż qiegħda "was wrong", pero' fl-opinjoni tiegħi din il-kelma trid tiġi kwalifikata u ngħidu xi rridu nifhmu meta ngħidu li hu jista' jgħid li deċiżjoni hija ħażina mhux meta soġġettivament wieħed jista' jiddeċiedi mod u l-ieħor jista' jiddeċiedi mod ieħor.

Għaliex inkella kull diskrezzjoni li hawn ta' kull uffiċjal se tiġi sottoposta għall-periklu li ma tiġix kondiviża mill- Ombudsman li jista' jaħsibha mod ieħor li żgur m'għandniex nikkontemplaw dan meta sar xi abbuż jew xi inġustizzja, imma meta wieħed ma jaqbilx ma' deċiżjoni.

Jiġifieri din hija vaga u ġenerika wisq.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Mifsud Bonnici nsista fuq dan il-punt kemm fis-Second Reading kif ukoll f'diversi klawsoli oħra fl-istadju ta' dan il-Kumitat.

Naħseb li l-kliem "jkunu ħżiena", li veru huma kliem ġeneriċi, juru kemm qegħdin nagħtu protezzjoni ampja liċ-ċittadin.

Jiġifieri hawnhekk m'aħniex ngħidu "ħżiena" fis-sens li jkunu illegali - jekk hija illegali u hemm xi ksur tal-liġi allura hemm anke r-rimedji legali u tista' tmur il-qorti biex tieħu d-drittijiet tiegħek skond il-liġi - imma fiċ-ċirkostanzi tal-każ partikolari li għalkemm l-intenzjonijiet ta' l-amministratur jistgħu jkunu tajbin, l-Ombudsman jista' jasal għall- konklużjoni li fil-każ partikolari l-applikazzjoni tal-liġi - b'mod tajjeb skond il-liġi - twassal għal konklużjonijiet ħżiena.

Mhux "ħżiena" illoġiċi jew kontra l-liġi, imma "ħżiena" fis-sens li tolqot b'mod negattiv liċ-ċittadin li ma kenitx l-intenzjoni tal-leġislatur u allura l-Ombudsman jgħid li nonostante d-diskrezzjoni ġiet eżerċitata in bona fede eċċ., f'dan il-każ, l-applikazzjoni tal-liġi laqtet ħażin liċ-ċittadin.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Niġbed l-attenzjoni tal-Prim Ministru li dik qiegħda koperta fil-paragrafu (b) tas-subklawsola (1) ta' din il- klawsola.

Hemmhekk hemm speċifikat meta tapplika l-liġi, imma li tista' tasal għall-konklużjoni "li tkun irraġonevoli, inġusta, oppressiva jew improprjament diskriminatorja".

"Ħżiena" m'għandhiex x'taqsam ma' l- applikazzjoni tal-liġi.

Dik hija kontemplata separatament.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ħalli naraw eżatt xi tgħid din il-klawsola.

Hawnhekk hawn li:

"(1) Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu għandhom ikunu japplikaw f'kull każ meta, wara li ssir investigazzjoni bis-saħħa ta' dan l-Att, l-Ombudsman ikun tal-fehma li d-deċiżjoni, rakkomandazzjoni, att jew ommissjoni li kienu l-qofol ta' l-investigazzjoni - (d) ikunu ħżiena.".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Daqshekk; trid tapplikaha taħt il- paragrafu (d) ta' din is-subklawsola u mhux għar-rigward l-applikazzjoni tal-liġi.

Dik qiegħda taħt il-paragrafu (b).

Il-każ li qed tgħid inti qiegħed taħt paragrafu (b).

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: "Ikunu ħżiena" hija iktar ġenerika.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hija ġenerika wisq għax inkella kull deċiżjoni hija sottomessa għall-Ombudsman, u wieħed jista' jasal għal deċiżjoni mod u ieħor jista' jasal għal deċiżjoni mod ieħor.

Żewġ imħuħ jaslu għal deċiżjoni differenti.

Ma jistax ikun tissottometti l- amministrazzjoni għal dan ir-riskju.

Fejn ikun hemm oppressjoni, inġustizzja jew abbużi iva, imma mhux fejn wieħed jafdalu diskrezzjoni, jużaha, u mbagħad jiġi bniedem ieħor bl-istess rieda tajba u jaqleb dik id- deċiżjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Għalhekk meta ngħidu "ħżiena" ma tfissirx li hija inġusta, ma tfissirx li hija oppressiva u ma tfissirx li hija diskriminatorja.

Imma fiċ-ċirkostanzi partikolari ta' dak il-każ iċ- ċittadin ma kellux a fair deal u allura dik id-deċiżjoni kienet ħażina fil- konfront taċ-ċittadin.

Qed nagħtu l-aktar protezzjoni wiesgħa.

Naħseb li meta niġu biex nagħżlu Ombudsman f'din il-Kamra irrdu naraw xi kriterji u xi kwalifiki se nippretendu minn dan l-Ombudsman.

Naturalment hemm dak li tgħid il-Liġi, pero' b'mod ġeneriku, għandu jkun avukat brillanti?

Għandu jkun avukat ta' esperjenza kbira?

Għandu jkun amministratur ta' esperjenza?

Għandu jkun bniedem li għandu viżjoni qawwija ta' l-ekonomija tal-pajjiż?

X'għandu jkollu?

Jiena naħseb li l-iktar ħaġa li jrid ikollu huwa s-sens komun.

L-iktar ħaġa li jrid ikollu huwa li jkun bniedem li jifhem liċ-ċittadin mingħajr ħafna kavillar ta' liġijiet - mhux qed ngħid li ninjoraw il-liġijiet, allaħares - ...

Pero' jrid ikun il-bniedem b'saqajh it-tnejn ma' l-art li jara fejn hemm bżonn li jitlob u jirrakkomanda lill-amministrazzjoni li taġixxi mod ieħor.

L-ikbar kwalifika trid tkun down to earth, b'sens komun qawwi ta' l- amministrazzjoni kif trid tkun - mhux biss ġusta imma to be seen to be so, jiġifieri mhux biss il-ħin kollu tkun qed tieħu d-deċiżjonijiet tajba, imma wkoll tidher li qed tagħmel hekk.

Irrid nirrimarka wkoll li l-kelma "wrong" jew "ħżiena" bil-Malti mhijiex xi ħaġa li qed indaħħluha aħna fil-Liġi imma teżisti f'liġijiet oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, jiena se nressaq emenda għas- subklawsola 22(1)

"G" Il-paragrafu (d) li hemm fis-subklawżola (1) tal-klawżola 22 għandu jitħassar.

"G" In subclause (1) of clause 22 paragraph (d) shall be deleted.

Issa se ngħid xi ħaġa dwar is-subklawsola (2).

Mela hawnhekk insibu:

"...setgħa diskrezzjonali, kellhom jingħataw raġunijiet għad- deċiżjoni."

Issa hemm ċerti każi fejn il-fatt li ma tagħtix raġunijiet m'huwiex abbuż.

Jekk inti tagħti raġunijiet, dik id-diskrezzjoni tesponik biex dawk ir- raġunijiet jistgħu jiġu skrutinati u xi ħadd ma jaqbilx magħhom.

Id- diskrezzjoni hija xi ħaġa differenti minn deċiżjoni.

Id-diskrezzjoni għandha ċerta latitudni għax wieħed jista' jasal għal ċertu konklużjoni u bl-istess rieda tajba jista' jasal għal konklużjonijiet oħra.

Għalhekk tgħid diskrezzjoni.

U għalhekk inti mhux dejjem tista' tagħti r-raġunijiet.

Jekk inti tiġi biex tagħżel bniedem minn ieħor, żgur li inti tasal għall- konklużjoni li bniedem huwa iktar adattat għall-post minn ieħor, imma kif tista' tiddeskrivi r-raġunijiet għaliex huwa adattat?

Mhux bilfors ridt tasal għall-konklużjoni biex għażilt bniedem minn ieħor!

Mhux bilfors ħassejt li wieħed huwa iktar adattat minn ieħor!

Imma kif tista' tagħti r- raġunijiet tiegħek?

Hawnhekk tkun qed tuża d-diskrezzjoni tiegħek u qed tagħmel ġudizzju.

Jekk inti ma tistax issib li hemm xi abbuż jew irregolarita' inti m'għandekx tinċampa.

It-tieninett, jekk l-Ombudsman iħoss li messhom ingħataw ir-raġunijiet, hu kulma għandu jitlob huwa li r-raġunijiet jingħataw lilu, u mhux li ssir rakkomandazzjoni kontra dik id-deċiżjoni għax ma ngħatawx ir-raġunijiet.

Jekk l-Ombudsman iħoss illi ma ngħatax ir-raġunijiet għall-użu ta' diskrezzjoni sabiex ittieħdet dik id-deċiżjoni, għandhom jingħataw ir- raġunijiet u mhux jirrakkomanda kontra dik id-deċiżjoni.

Għandu jesiġi li jingħatawlu r-raġunijiet u jekk hu mhux sodisfatt b'dawk ir-raġunijiet, imbagħad għandu jirrakkomanda kontra dik id-deċiżjoni.

Jiġifieri f'każ bħal dan fejn ma ngħatawx ir-raġunijiet l-ewwel li għandu jagħmel l- Ombudsman huwa li jesiġi r-raġunijiet u mhux jirrakkomanda kontra d- diskrezzjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk naraw x'jiġri fil-kamp tal-judicial review naraw illi anke din il-kwestjoni tar-raġunijiet, bħala ground of review il- konċett huwa pjuttost neboluż.

Fil-fatt f'Malta dawk is-sentenzi fejn qalu li f'deċiżjoni tat-tribunal - mhux ta' l-amministrazzjoni - messhom ingħataw ir-raġunijiet kienu każijiet fejn jeżisti xi forma ta' appell limitat mid-deċiżjoni tat-tribunal, bħall-War Damage Commission, u allura li inti ma tagħtix ir-raġunijiet tkun qed tippreġudika lil dak li jkun affettwat bid-deċiżjoni tat-tribunal milli jappella jekk għandu appell limitat.

Jien kif nista' nagħmel appell limitat on points of law biss jekk ma ningħatax ir-raġuni tad-deċiżjoni tat-tribunal?

Allura huwa veru illi l- iktar li ġiet applikata din ir-raġuni bħala ground of review kienet fil- każijiet meta dak li jkun jeżerċita xi poter ġudizzjarju jew kważi ġudizzjarju, li ħafna minnhom huma tribunali amministrattivi.

L-intenzjoni li titniżżel hawnhekk hija li meta l-amministrazzjoni qiegħda tiddeċiedi f'każ partikolari, allura f'dak il-każ biss għandu jkun hemm ir-raġunijiet li għandhom jingħataw f'każ li nirrifjutalek xi ħaġa jew le.

Jiġifieri għalkemm kif inhi l-liġi llum m'hijiex obbligu f'kull kwestjoni li tiddeċiedi l-amministrazzjoni, f'ċerti każijiet - nammetti li għadha ftit neboluża - diġa' jeżisti dan l-obbligu legali skond ir-regoli tal-common law Ingliża.

Hawnhekk tibqa' dejjem fid-diskrezzjoni ta' l-Ombudsman illi jekk hu, fl-opinjoni tiegħu, jaħseb li messhom ingħataw dawk ir-raġunijiet u ma ngħatawx, allura jista' jiċċensura - qed nuża l-kelma hekk - lill- Gvern dwar dan, pero' tibqa' fid-diskrezzjoni tiegħu.

Naturalment hija diskrezzjoni li tista' tiġi abbużata wkoll, pero' l-intenzjoni li tidħol hawnhekk kienet biex tapplika għal dawn it-tip ta' każijiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda għall- klawsola 22:

"H" Fis-subklawsola (2) tal-klawsola 22 minnufih wara l-kliem "raġunijiet għad-deċiżjoni" għandu jiżdied il-kliem "f'liema każ, l-Ombudsman għandu l-ewwel jesiġi r-raġunijiet".

"H" In subclause (2) of clause 22 immediately after the words "for the decision" there shall be inserted the words "in which case, the Ombudsman shall in the first place insist that the reasons be given".

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, naħseb li m'hemmx għalfejn ta' din l-emenda għax ir-rakkomandazzjoni tista' tkun eżattament sabiex id- dipartiment li naqas li jagħti r-raġunijiet għaliex eżerċita dik id- diskrezzjoni, jagħti r-raġunijiet.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk ir-rakkomandazzjoni tkun biss biex jingħtaw ir-raġunijiet.

Imma imbagħad wara li jingħataw ir-raġunijiet jista' jkun hemm lok li l-Ombudsman jerġa' jinvestiga biex jara jekk dawk ir-raġunijiet humiex tajbin jew le, jew li jiġġustifikaw.

Għalhekk ir- rakkomandazzjoni ta' l-Ombudsman għandha tkun li l-ewwel jesiġi r- raġunijiet, imbagħad wara li jingħataw ir-raġunijiet jagħmel ir- rakkomandazzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-proċedura hija eżattament dik illi jekk l- Ombudsman jiskopri li ma kienx hemm ir-raġunijiet, l-ewwel ħaġa li għandu jagħmel - nifhem jien - tkun illi lil min ħa dik id-deċiżjoni jgħidlu jispjegalu r-raġunijiet.

Jekk f'dak il-livell ta' l-amministrazzjoni tista' ssib soluzzjoni għax jingħataw ir-raġunijiet u l-Ombudsman jgħid: "Iva, f'dawk ir-raġunijiet m'hemmx għalfejn ta' rimedju għax l-ilment mhux ġustifikat", hu jieqaf.

Jekk ir-raġunijiet ma jkunux sodisfaċenti l- Ombudsman ikompli jinsisti u jgħid li r-raġunijiet li tawh waqt l- investigazzjoni bħala spjegazzjoni m'humiex sodisfaċenti, u allura jagħmel ir-rakkomandazzjoni tiegħu.

Jiġifieri jien naħseb li m'hemmx bżonn ta' dik l-emenda.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Se nerġa' nagħmel l-aħħar rimarka - u naf li r-reazzjoni se tkun negattiva wkoll - dwar l-import tad-deċiżjoni ta' l- Ombudsman.

Nerġa' nispjega li ħadd m'hu qed jirrakkomanda li d-deċiżjoni jew ir-rakkomandazzjoni għandha jkollha forza eżekuttiva, jiġifieri tista' tiġi esegwita għax fiha nnifisha hija titolu eżekuttiv.

Li qed ngħid huwa illi r-rakkomandazzjoni ta' l-Ombudsman għandha tiġi esegwita mill-Gvern jew mill-organizzazzjoni u mhux tibqa' biss b'forza ta' rakkomandazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi hekk għandu jsir.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "G" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

L-emenda "G" ma għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija emenda "H" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

L-emenda "H" ma għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 22.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 22 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi

Klawsola 23 - Tagħrif lil min jagħmel l-ilment.

Clause 23 - Information to complainant.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Din il-klawsola tgħid kif l-Ombudsman għandu l- obbligu jagħti t-tagħrif lil min ikun għamel l-ilment dwar ir-riżultat ta' l-investigazzjoni.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 23.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 23 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 24 - Il-proċedimenti ma jistgħux jiġu riveduti.

Clause 24 - Proceedings not subject to review.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, din il-klawsola diġa' għamilna riferenza għaliha u tgħid li ebda proċediment jew deċiżjoni ta' l-Ombudsman ma jistgħu jiġu kontestati f'xi qorti ħlief jekk ikun hemm xi nuqqas ta' ġurisdizzjoni ta' l-Ombudsman.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-kliem "ħlief għar-raġuni ta' nuqqas ta' ġurisdizzjoni" diġa' ta lok għal ħafna dibattitu għax ifisser li f'każ ta' nuqqas ta' ġurisdizzjoni jista' jkun hemm kontestazzjoni fil-qrati.

Mela allura l-ġurisdizzjoni ta' l-Ombudsman trid tkun delineata mill-iktar mod ċar għax tagħti lok għal kontestazzjoni.

Issa hawn qegħdin nikkontemplaw l- ipotesi fejn dipartiment, organizzazzjoni, il-Gvern, jew xi impjegat tal- Gvern se jikkontesta d-dritt ta' l-Ombudsman li jinvestiga, jiġifieri mhux jikkontesta r-rakkomandazzjoni li jagħmel, imma d-dritt li jinvestiga.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Veru li se jkun hemm każijiet fejn wieħed jistaqsi jekk kellux dritt jindaħal f'din il-kwestjoni u jkun hemm is-soltu grey areas.

Imma f'każ li l-Ombudsman jibda jinvestiga per eżempju, l-Armata, għandu jkun hemm xi forma ta' proċedura li wieħed jista' jwaqqaf din ix-xi ħaġa.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiena nirrifjuta l-fatt li wieħed jargumenta dwar l-iktar każ faċli u ma jargumentax dwar każ l-iktar diffiċli.

L-ikbar kwestjoni ta' kontestazzjoni f'dan il-kamp hija x'inhu amministrattiv u x'mhuwiex.

Għalhekk meta konna qegħdin niddiskutu fit- twettiq tas-setgħa tiegħu amministrattiva għamilt dik l-insistenza kollha.

GĦamiltha minħabba din.

Hemmhekk qiegħda d-diffikulta' mhux jekk hijiex l- Armata jew le.

Hawnhekk ir-riferenza dwar l-Armata hija ċara.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naħseb li din hija kwestjoni akkademika.

Jekk ikun l-ilment ta' xi ħadd u dan l-ilment jiġi milqugħ, peress li din hija rakkomandazzjoni, l-każ estrem fejn min irid jimplimenta jew jiddeċiedi jimplimentax jew le rakkomandazzjoni għandu dritt ma jimplimentax, jien ma nistax nimmaġina liema jkun dak il-każ fejn nagħtu każ jien - ħalli nġib eżempju fuqi bħala Prim Ministru - jkolli r-rakkomandazzjoni ta' l- Ombudsman u għax ma jkollux ġurisdizzjoni ngħid li m'iniex se nimplimentaha.

Jien għandi dritt ma nimplimentahiex.

M'huwiex konċepibbli - bħalissa ma jistax jiġini każ f'moħħi - li jiena mmur il-qorti u ngħid li dik id-deċiżjoni ta' l-Ombudsman m'iniex se nimplimentaha għax ma kellux ġurisdizzjoni.

Jien għandi l-fakulta' li ma nimplimentahiex.

Bil-maqlub il-każ does not arise.

Jekk hemm nuqqas ta' ġurisdizzjoni u l-ilment ma ġiex milqugħ, ma tistax tmur il-qorti u tgħid li ma kellux ġurisdizzjoni - għax l-ilment ma ġiex milqugħ.

Jiġifieri jiena ngħid li effettivament din hija a blanket clause għal meta jinqala' xi każ, pero' meta fid-diskussjoni għidna li l-interpretazzjoni tal-kelma amministrazzjoni tfisser l-iktar mod wiesgħa - l-atti amministrattivi huma prattikament dawk kollha li m'humiex atti ġudizzjarji jew atti leġislattivi - tkun wiesgħa kemm tkun wiesgħa l- amministrazzjoni, jistgħu jqumu d-diffikultajiet fl-esklużjonijiet li hawn fil-Liġi.

Pero' naturalment imbagħad trid tagħmel bħalma qal l-Onor.

Tonio Borg li jekk l-Ombudsman jibda jinvestiga xi ħaġa per eżempju fuq l-Armata li m'hijiex fil-parametri ta' dak li jista' jeżerċita', ikun hemm interess li xi ħadd iwaqqfu u jgħidlu li din m'hijiex ġurisdizzjoni tiegħu u jattakkalu l-fatt stess li huwa qed jipprova jinvestiga.

Pero' dawn huma każijiet li naħseb li iktar huma ipotetiċi milli reali u ma jimpinġux fuq il-kwestjoni ta' l-atti amministrattivi li qed ngħidu hija l-iktar interpretazzjoni wiesgħa.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Is-sitwazzjoni m'hijiex daqshekk faċli.

Jekk ċittadin jagħmel ilment lill-Ombudsman u l-Ombudsman jiddeċiedi li m'għandux ġurisdizzjoni, dak iċ-ċittadin għandu dritt jikkontesta lill- Ombudsman fil-qorti biex jitlob dikjarazzjoni li d-deċiżjoni ta' l- Ombudsman li m'għandux ġurisdizzjoni hija deċiżjoni żbaljata.

U hemmhekk mill-ewwel tinqala' l-kontestazzjoni.

Issa għaliex għidt li l-iktar kwestjoni diffiċli hija rigward x'inhu t-twettieq amministrattiv?

Jiena bir-rispett kollu ma naqbilx ma' min jgħid li dak kollu li m'huwiex leġislattiv u dak kollu li m'huwiex ġudizzjarju jaqa' taħt it-twettieq tal- funzjoni amministrattiva għax kieku ngħid "dak kollu li m'huwiex leġislattiv u dak kollu li m'huwiex ġudizzjarju jaqa' taħt l-Ombudsman" u mhux ngħid "fit-twettieq tal-funzjoni tiegħu amministrattiva".

Hemm affarijiet oħra li la huma leġislattivi, la huma ġudizzjarji u lanqas jiġu kkwalifikati bħala fit-twettieq tal-funzjoni tagħhom leġislattiva.

Per eżempju issemma l-każ ta' kważi ġudizzjarju.

Kważi ġudizzjarju huwa ġudizzjarju jew huwa amministrattiv?

Dan huwa l-border line bejn il- ġudizzjarju u l-amministrattiv.

Hu x'inhu kważi ġudizzjarju huwa dibattut wkoll.

Il-parametri ta' x'inhu "kważi ġudizzjarju" huwa dibattut.

Lanqas x'inhu "amministrattiv" m'hu deċiż u delineat fit-text books tal-liġi amministrattiva.

Imma apparti dan, il-kwestjoni hija li dan jagħti lok għall-kontestazzjoni.

Issa jekk ma rridux li jkollna din il-kontestazzjoni l-ewwel kliem ta' din il-klawsola "Ħlief għal raġunijiet ta' nuqqas ta' ġurisdizzjoni" għandna nneħħuh u ngħidu li l-ebda proċediment ma jista' jittieħed kontra l-Ombudsman.

Ovvjament dan dejjem fil-funzjoni tiegħu qua Ombudsman li jirrakkomanda u mhux qua employer.

Diġa' għidna li qua employer huwa soġġett - din irridu nifhmuha - għal-liġi tal-pajjiż u jistgħu jittieħdu proċedimenti kontra tiegħu.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 24.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No.)

Carried.

Klawsola 24 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 25 - Proċedimenti pivileġġati.

Clause 25 - Proceedings privileged.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, klawsola 25 qiegħda tipproteġi lill-Ombudsman mill-possibilta' ta' xi azzjoni kontra tiegħu ċivili jew kriminali sakemm ma jiġix ippruvat li hu aġixxa b'mala fede.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hawnhekk diġa' tqanqlet il-kwestjoni jekk f'każ ta' neliġenza wieħed għandux id-dritt ifittex lill-Ombudsman jew xi membru ta' l-uffiċċju tiegħu.

Jien jidhirli li għandu dritt ifittex.

THE CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Hawnhekk għamilna l-konċett tal-mala fede, jiġifieri sakemm negliġenza m'hijiex negliġenza grossolana li hija ekwivali għal mala fede, l-Ombudsman m'għandux ikun possibbli.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Negliġenza grossolana ma tammontax għal mala fede.

F'mala fede jrid ikun hemm l-intenzjoni.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' jkun żball li fil-fatt ma jkun żball xejn imma jkun żball taparsi.

Tant ikun żball oħxon u ripetut fuq l-istess każ li allura inti tgħid li dan m'hu żball xejn u ma tkunx kwestjoni li assessja ħażin il-fatti u ħa żball, imma kien żball b'motivi ulterjuri u allura tiġi mala fede.

F'dak is-sens qed ngħid.

Imma jekk tkun sempliċi negliġenza, naħseb illi biex nirrispettaw l-awtonomija ta' l-uffiċċju u ta' l- istituzzjoni li qegħdin inwaqqfu huwa tajjeb li jkun hemm din l-immunita'.

Fil-fatt din teżisti anke fil-każ tal-Qorti meta tkun negliġenti.

(Interruzzjonijiet) Meta l-Qorti tagħmel żball li ma jkunx in mala fede - għallinqas skond is-sentenzi li jkun hemm - teżisti l-immunita' ta' proċeduri kontra l-Qorti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Li tieħu żball huwa mod u li tkun negliġenti huwa mod ieħor.

X'għandu x'jaqsam tieħu żball u tkun negliġenti!

Dawn m'humiex neċessarjament l-istess ħaġa imma huma konċetti totalment differenti.

Meta tagħti deċiżjoni żbaljata tkun ħadt żball, imma ħadd ma jgħidlek li inti negliġenti.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' jagħti l-każ li kull min jidhirlu li sar żball jgħid li kien negliġenti min għamel dak l-iżball.

Għalhekk aħjar ikun hemm il-linja tradizzjonali - jiġifieri l-konċett tal-mala fede - għax f'dak il- każ irid ikun hemm l-intenzjoni li jien nagħmel xi ħaġa ħażina biex nagħmillek il-ħsara.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Aħna taf x'aħna ngħidu?

Jew min ilmenta ma ħax sodisfazzjon u jgħid li l-Ombudsman hu negliġenti - li hija remotissima - jew inkella uffiċjal li kien hemm rakkomandazzjoni kontra tiegħu u jfittex lill-Ombudsman minħabba dik ir-rakkomandazzjoni.

Għal dan qed ngħidu?

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi klawsola 25.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 25 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 26 - Setgħa ta' dħul ġewwa fondi.

Clause 26 - Power to enter premises.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman hawnhekk qed ngħidu li l-Ombudsman ikollu s-setgħa ta' dħul ġewwa fondi biex jagħmel l-investigazzjoni tiegħu, pero' fis-subklawsola 2 qed ngħidu li l-Ombudsman għandu javża lill- Prinċipal Permanenti tad-Dipartiment, jew skond il-ħtieġa tal-każ, lill- uffiċjal amministrattiv prinċipali ta' dik l-organizzazzjoni.

Fis-Second Reading tqajmet diffikulta' li għar-rigward tas-subinċiż (2) ta' din il-klawsola, xi Onor. Membru qal li l-Ombudsman m'għandux jagħti preavviż li sejjer ifittex.

Veru li jista' jkun hemm il-periklu li jistgħu jaħbu jew jeqirdu xi dokumenti, imma dan għandu jkun previġġenti biżżejjed li ma jħallix li dak jiġri.

Mill-banda l-oħra ma nistgħux nassumu li f'kull każ se jkun hemm l-mala fede minn xi ħadd li jipprova jneħħi l-provi eċċ. Barra minn hekk lanqas hawn terminu, jiġifieri l-avviż jista' jagħtih billi jkun fil-bieb ta' barra u jgħidlu li se jidħol.

Hawn l- istess, irridu nimxu bis-sens komun u bil-previġġenza tal-persuna li se jkollha din l-awtorita', pero' ma nistgħux ngħidu li dan jista' jmur ifittex u l-prinċipal ma jkunx hemm.

Jien kelli okkażjoni fejn f'kariga li għadni nżomm, saruli investigazzjonijiet f'post fejn fost oħrajn kont responsabbli għalih jien u waħda mill-ilmenti kbar kienet li saret it- tfittxija mingħajr il-preżenza tiegħi jew ta' xi ħaddieħor responsabbli.

Jiġifieri meta tgħid trid tavża, ma tfissirx li trid tagħti notice ta' siegħa, sagħtejn, ġimgħa jew xahar, imma trid tavża.

Fis-sens li din tista' tkun sempliċi billi tmur hemmhekk u tgħidlu: "Jien se nagħmel it- tfittxija; hawn min jara kif se ssir it-tfittxija, jew jien naqbad u nfittex mingħajr ħadd ma jkun preżenti u imbagħad ma nafx x'insib?"

Jiġifieri naħseb huwa għaqli li dan il-provvediment ikun kif inhu.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi klawsola 26.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 26 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 27 - Delega ta' funzjonijiet.

Clause 27 - Delegation of functions.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Klawsola 27 tagħti l-possibbilita' lill- Ombudsman li jiddelega bil-miktub lill-persuna li jkollha xi kariga taħtu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Din impossibbli għax allura noqogħdu nagħmlu l-kawteli kollha biex nagħżlu Ombudsman, imbagħad hu jiddelega s- setgħat kollha tiegħu lil xi persuna oħra, hekk le!

Li jiddelega xi waħda mis-setgħat li għandu sabiex l-Ombudsman jaqdi dmiru, iva, imma mhux is-setgħat kollha li għandu taħt dan l-Att għax allura mhux Ombudsman mhux se jkun magħżul minn din il-Kamra!

L-Ombudsman se jagħżel Ombudsman hu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma jistax jiddelega u jagħmel Ombudsman ieħor.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Dażgur.

L-Ombudsman jista' jibda jiddelega bil-miktub lill-persuna li jkollu xi kariga taħtu kull segħta li hu għandu taħt dan l-Att, ħlief is-setgħa li jiddelega.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kull setgħa biex jagħmel il-proċeduri meħtieġa għall-investigazzjoni.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: M'hawnx hekk.

Hawnhekk hawn imniżżel:

"... kull setgħa li huwa għandu bis-saħħa ta' dan l-Att, ...".

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Id-deċiżjoni trid tkun ta' l-Ombudsman, ma jistax jagħmel Ombudsman ieħor.

(Interruzzjonijiet) Le, ma jistax, dażgur li le.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Lil dak li jkun hemm impjegat ma' l- Ombudsman, l-Ombudsman jista' jagħtih is-setgħat biex jagħmel l- investigazzjonijiet .

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Eżattament.

Imbagħad fuq l-investigazzjoni-jiet li jagħmel, id-deċiżjoni trid tkun ta' l-Ombudsman.

Diġa' għidna kif in- nomina ta' Ombudsman trid issir; issir mill-President kif hemm fl-artikoli li diġa' ddiskutejna qabel.

Din bħal tad-Direttur tal-Verifika.

Dan għandu l-funzjonijiet tiegħu imma żgur li l-Awditur ma jistax jagħmel kollox hu; l-Awditur irid joqgħod fuq ir-rapporti li jkollu u naturalment jassumi hu d-deċiżjoni finali wara li hu jkun għamel il-ġudizzju li jikkompeti lilu.

U anke hawn, jista' jiddelega lin-nies tiegħu biex jiġbru l-provi kollha.

Anke fil-qrati hekk isir.

Il-qorti tqabbad perit legali, tagħtih il-provi kollha u hu jagħmel ir-rapport, li huwa rakkomandazzjoni fih innifsu, pero' finalment l-imħallef jagħmel is-sentenza mhux min jagħmillu r-rapport.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Iva, l-imħallef jagħmel s-sentenza bbażata fuq ir-rapport.

Mela l-Ombudsman jagħmel id-deċiżjoni bbażata fuq ir- rakkomandazzjoni ta' min ikun ġie delegat minnu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mela le, x'fiha ħażin!

Jekk ikun persważ li min għamel ir-rapport huwa persuna serja - u jkun innominah hu - u għamel rapport li jaqbel miegħu ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jistax jiddelega l-poter.

THE CHAIRMAN: Sar il-ħin.

Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Sar il-ħin, il-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin, jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 12 ta' Lulju 1995, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ombudsman - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Impieg ta' Persuni Inkapaċitati - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - (Konsiderazzjoni mill-Ġdid) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, illum xtaqt nitkellem ftit fuq l-issue ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan se nagħmlu għaliex illum il-ġurnata din l-issue qed tiġi mogħtija ħafna importanza mill-Gvern.

Jien naħseb li waħda mir- raġunijiet hi li b'din l-issue il-Gvern qed jipprova jaljena l-poplu mill- problemi kbar li għandu quddiemu, fosthom l-għoli tal-ħajja, id-droga, in- nuqqas ta' standard fl-edukazzjoni, l-isptarijiet u ħafna affarijiet oħra li jgerger fuqhom kuljum il-poplu Malti.

Pero' l-Gvern, b'mod partikolari għal dawn l-aħħar ħames snin, qiegħed il-ħin kollu jitma' lill-poplu propaganda rigward id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea qisha din hi xi ħaġa li se ssir għada u qisha hi ċ-ċavetta għal dak kollu li hu ħażin fil-pajjiż biex appena nsiru membri dan kollu jisfuma minn fuq il-pajjiżna u kollox jiġi ward u żahar!

Pero' fl-opinjoni tiegħi l-iżball li qed jagħmel il- Gvern stess - din qed tisplodi f'wiċċu kull darba - hu li għal dawn is- snin lill-poplu pprova jagħtih l-impressjoni li l-kwestjoni ta' Malta hija l-aktar ħaġa importanti li hemm fuq l-agenda ta' l-Unjoni Ewropea.

Nitkellmu fuq il-laqgħa ta' Cannes u nagħtu l-impressjoni li din iltaqgħat biex qisha tiddiskuti jekk Malta ssirx membru jew le.

Pero' l-verita' hija differenti; veru li l-kwestjoni ta' Malta qiegħda f'moħħ l-Unjoni Ewropea, veru li hemm proċess li forsi fl-aħħar mill-aħħar jekk jibqa' l-Gvern li hemm, jista' jwassal biex Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewopea, pero' veru wkoll li Malta ma għandha l-ebda kontroll fuq dan il-proċess, ma tikkmanda xejn imma qisha passiġġier fuq dgħajsa li qed tinġarr 'l hemm u 'l hawn mhux bill-qdif ta' min hemm fid-dgħajsa, imma bil-kurrenti li jġorru dik id-dgħajsa fejn ikunu sejrin.

Jekk per eżempju wieħed jara x'ġara llum fi Strasbourg, wara li nbniet tant propaganda li fi Strasbourg se tittieħed xi deċiżjoni rigward jekk il- Gvern Malti jkollux dritt jitkellem jew le meta jkun qiegħed jipparteċipa fil-Konferenza Intergovernattiva ta' l-1996, wieħed jara li l-importanza ngħatat hija l-protesta enormi li saret mill-Membri kollha tal-Parlament Ewropew kontra Jacques Chirac rigward id-deċiżjoni żbaljata - u jien hawnhekk nassoċja ruħi f'isem l-Oppożizzjoni ma' dan it-tip ta' atteġġjament - li Franza terġa' tiftaħ it-testijiet nukleari fil-qrib ta' New Zealand.

U min ra l-aħbarijiet u min ra l-Euro News ra r-reazzjoni enormi li kien hemm f'dan il-Parlament.

Jiġifieri dawn żgur m'humiex rashom mgħobbija bil-kwestjoni ta' Malta.

Niftakru kif għal dawn is-snin kollha kull darba jgħidulna għaliex ġie t-tali u wegħdna u tana risposta pożittiva imbagħad ġiet it-talija u kellna diskussjonijiet pożittivi magħha u dawn l-affarijiet kollha.

Imma l-iktar waħda kienet din ta' Cannes.

Jiena ngħid li skond informazzjoni li għandi sitt xhur oħra l-Gvern Malti mhux se jkun mistieden f'Madrid.

S'issa stiednuh f'Cannes biex mar bil- qiegħda u qalu xi ħaġa bejniethom, pero' f'Madrid ma naħsibx li se jkun mistieden.

'Il quddiem naraw.

Bħalissa għaddej dak li hu msejjaħ l-istructured dialogue.

Issa din hija l-catch phrase li biha qed nipprovaw inbellgħu lill-poplu li għaddejja xi ħaġa bejn Malta u l-Unjoni Ewropea speċjalment fuq dawk hekk imsejħa is- second u t-third pillars, jiġifieri għar-rigward ta' sigurta', politika barranija komuni u affarijiet ta' ġustizzja u intern.

Dan huwa proċess li l-Bambin biss jaf kemm se jtul, anzi mhux il-Bambin, imma l-Unjoni Ewropea għaliex se jtawlu u se jġebduna fuq din l-ispaga sakemm jidhirlhom li għandhom iġebduna fuqha.

Mr Speaker, dan kollu qed ngħidu għaliex veru li wieħed iżomm ruħu aġġornat u jipprova jara x'inhu għaddej, pero' meta imbagħad ikollok okkażjoni bħalma kelli l-ġimgħa l-oħra li nkun mal-mexxej tal-Partit tagħna ġewwa Brussels - morna hemmhekk fuq stedina tal-Grupp Soċjalista tal- Parlament Ewropew - u tiltaqa' u titkellem mal-ħbieb u tiddiskuti fil-fond kif qed jaraw l-affarijiet l-Unjoni, tara li hemm punti di vista differenti minn dak li jidher hawn Malta.

Jien għalhekk ngħid li l-Viċi Prim Ministru - qal li xtaq li baqa' hawnhekk jismagħni imma qal li għandu xogħol ieħor - fil-ħafna safriet li għamel u fid-diskussjonijiet kbar li qed ikollu ma' ħafna min-nies dawn l-affarijiet żgur li jafhom.

Jien nerġa' ngħid - bħalma għamilt fl-ewwel press conference li għamilt fl-1992 meta inħtart Deputat Mexxej tal-Partit Laburista - li l-fatti juru mod u dak li qed jiġi rraportat hawn Malta qed jiġi impinġi mod ieħor.

U dan huwa magħmul bi skop.

Per eżempju, il-Prim Ministru f'ħin minnhom ried anke jipprova jħawwad moħħ in-nies dwar id-definizzjoni ta' osservatur u observer status.

Dan qed ngħidu fil-konfront ta' l-istedina li għamlulna l-Grupp Soċjalista tal-Parlament Ewropew li minn jeddhom - minkejja l-attakki li għandna min-naħa l-oħra li aħna maqtugħin, li dawn ma jaqblux magħna, ma jkellmuniex u ma jikkalkolawniex - u mingħajr ma tlabnihom, offrewlna li jkollna status ta' osservatur.

Dan ifisser Membru Parlamentari jista' jmur hemmhekk għal-laqgħat tagħhom u jieħu parti fid-diskussjonijiet.

Mhux bħalma ried jinterpreta l-Prim Ministru "osservatur" biex joqgħod hemm bħalma għamlu huma, jiġifieri li xi ħadd imur ġo Brussels bil-mara u bit- tfal, jieħu ma nafx kemm il-elf lira salarju u joqgħod bil-qiegħda hemmhekk.

Il-mawra li għamilna l-ġimgħa l-oħra jiena u l-mexxej tal-Partit tagħna hija prova li m'huwiex veru li l-Partit Laburista huwa isolat mill-partiti l-oħra ħbieb tiegħu fl-Ewropa u hija prova wkoll li m'huwiex veru li aħna m'għandniex ħbieb.

Altru li m'għandniex ħbieb għax meta konna hemmhekk fl- opinjoni tiegħi l-iżball li għamilna kien illi l-mawra għamilniha qasira wisq għax ma stajniex inlaħħqu ma' kull min xtaq jitkellem magħna ħalli jkollna iktar kuntatt u iktar konversazzjonijiet li nittama li tkun f'okkażjoni oħra.

Hawnhekk irrid niddikjara bl-iktar mod solenni li ħaġa oħra li m'għamilniex hemmhekk hija li ma morniex naħdmu kontra Malta kif riedu jimplikaw xi gazzetti.

Din hija xi ħaġa li l-partit l-ieħor kien jagħmilha fl-aħħar tas-snin sebgħin u fil-bidu tas-snin tmenin meta kien imur ixewwex lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill ta' l-Ewropa ħalli lill- Gvern ta' dak inhar jipprova jaqtagħlu kull kommunikazzjoni u joskurah b'miżinformazzjoni u dettalji li ħafna drabi kienu bbażati fuq il-gideb.

Aħna minn dan kollu m'għamilna xejn u la morna ngħidulhom biex ma jħallux lil Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, la morna ngħidu kontra l-Gvern Malti u lanqas ma morna ngħidu kontra l-affarijiet li qed inbatu minnhom minħabba d-deċiżjonijiet żbaljati tal-Gvern Malti, imma morna biss biex inkomplu intambru u nispjegaw iktar fil-fond lill-ħbieb tagħna, u anke lil oħrajn minn partiti oħra, x'inhija l-policy Ewropea tal-Partit Laburista u x'se jkun il-pakkett li se nitilgħu bih fi Brussels wara l-elezzjoni li jmiss bħala Gvern elett mill-poplu, biex niddiskutu ma' l-Unjoni Ewropea x'għandhom ikunu r-relazzjonijiet tagħna bħala Gvern Laburista ma' l-Unjoni Ewropea.

Li ħareġ mil-laqgħat tagħna huma żewġ affarijiet.

L-ewwel ħaġa li ħarġet żgur hija l-ammont ta' miżinformazzjoni li għad hemm ġo Brussels rigward il-kwestjoni ta' Malta.

Jiena ma ngħidx li mhux kulħadd jaf xi ftit, pero' kif jgħid l-Ingliż "a little knowledge is worse than none", jiġifieri hemm min jippretendi li jaf xi ħaġa, iżda ma jafx kollox.

Jiena ngħid li ħafna mit-tort huwa tal- miżinformazzjoni li tasal.

Jiena m'iniex se nsemmi ismijiet, pero' ngħid li persuna prominenti ħafna li anke hawn Malta kulħadd jaf isimha - għalhekk qed ngħid li l-miżinformazzjoni ta' din il-persuna bilfors li ġiet minn sorsi Maltin - qaltilna jew qalilna - biex ma nindikax - li għandhom informazzjoni li hawn Malta hawn consensus bejn il-partiti sabiex Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

U appena beda dan id-djalogu ma' din il-persuna partikolari, waqqafniha mill-ewwel u għidnilha li kellha żball għax dan m'huwiex veru.

Issemmew żewġ persuni partikolari minn dan jew din il-Membru Parlamentari Ewropew li qal jew qalet li dan huwa bbażat fuq informazzjoni li jagħtuh jew jagħtuha huma.

Issa jekk din il-persuna - fil-Parlament Ewropew hemm nisa kif ukoll irġiel li suppost taf aħjar hija daqshekk miżinformata, kif imbagħad kull min jiġi hawnhekk u jgħid kelma, qisha waqgħet kelma - Sinjur aħfirli - minn ħalq l-Ispirtu Santu u nġibuha bħala headlines u nġibu x'qal dak u x'qal l-ieħor?

Jien nista' ngħid li anke ma' Bernie Malone - hawn se nsemmiha b'isimha għaliex Bernie Malone ġiet hawn Malta - kelli diskussjonijiet fit-tul f'isem il-Partit u ltqajt magħha fil-laqgħat tal-Malta - EU Joint Parliamentary Committee, imbagħad fir-rapport tagħha qalet il-ħmerijiet.

Hemm il-ħmerijiet imniżżlin u għidnilhom ċar li m'aħniex qegħdin hemmhekk biex noqogħdu nikkritikaw dak ir-rapport għax ma kellniex żmien x'nitilfu.

Dak ir-rapport fih ħafna ineżattezzi ta' ħafna affarijiet li ma naqblux magħhom, imma aħna li jimportana huwa li naraw ir-riżoluzzjoni li hemm miegħu li wara kollox hija riżoluzzjoni li wieħed kien jistenna li jagħmel il-Grupp Parlamentari Soċjalista.

Irridu naqtgħuha darba għal dejjem li joqogħodu jgħidu li s- Soċjalisti ma jaqblux magħna u jriduna nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea.

Imma skużi, jekk dawn huma Membri ta' Parlament li l-funzjoni tiegħu huwa li jkabbar l-Ewropa u li jdaħħal kemm jista' membri fl-interess ta' l-Unjoni Ewropea, allura kif nippretendi jien li kull bniedem li huwa elett f'dak il-Parlament m'huwiex ukoll konvint li dik hija l-aħjar politika?

Kull Membru li hemm fil-Parlament Ewropew huwa bniedem li huwa konvint fl-idea ta' l-għaqda ta' l-Ewropa.

Kieku ma kienx hekk, kieku ma kienx ikun Membru Parlamentari Ewropew, lanqas kien imur għal dik il- kariga u ma kienx jidħol fuq dak it-ticket.

Jiġifieri lilna ma jiskantana xejn meta jgħidu li huma jixtiequ li kieku aħna nsiru membri sħaħ ta' l- Unjoni Ewropea.

Veru, pero' meta mbagħad niġu għall-ispjegazzjonijiet ...

L-ewwelnett jien niċħad kategorikament - m'iniex se noqgħod insemmi ismijiet - ... min qal li l-Ewropej qegħdin jagħmlu minn kollox biex iġegħluna inbiddlu fhemitna.

Dan m'hu veru xejn u niċċalinġja lil xi ħadd li tkellimna miegħu kemm hawn Malta - bħal Bernie Malone, Malerba, Baron Crespo u dawk kollha li ġew hawn Malta - kif ukoll li tkellimna miegħu fil- mawra tagħna ġewwa Brussels, biex xi ħadd minnhom jgħid li magħna qagħad joqgħod jargumenta biex idawrilna fhemitna.

Ovvjament li jkun hemm bdil ta' opinjonijiet u ovvjament li jkun hemm kritika tal-pożizzjonijiet differenti, imma dan li qed jiġi rrapportat li aħna qisna qed immoru hemm għand is-surmast u jagħtina fuq rasna biex inbiddlu l-opinjoni tagħna għax qed niżbaljaw, dan m'hu veru xejn.

Kieku kien veru hekk, kieku ma naċċettawhx għax aħna mhux se mmorru għal dik l-umiljazzjoni li xi ħadd joqgħod jiddettalna x'inhu l-aħjar għal pajjiżna.

Anzi, jien irrid ngħid, Mr Speaker - dan ngħidu bl-ikbar sodisfazzjoni - li persuni eminenti li tkellimna magħhom f'dawn il-ġranet wżaw espressjonijiet interessanti li jien ktibthom.

Per eżempju, wieħed minnhom qalilna: Kieku kont Malti niddubita jekk jien ukoll kienx ikolli l-opinjoni li għandkom intom.

Xi ħadd ieħor qalilna: M'iniex ċert issa wara dak li qed tgħiduli intom jekk kemm-il darba d-dħul bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea hux veru fl- interess ta' pajjiżkom.

Insomma qalu ħafna minn dawn il-kummenti.

Jiġifieri jien qed ngħid - hawnhekk għandi ħafna xi ngħid pero' l-ħin huwa qasir - illi altru milli dawn jipridkawlna biex inbiddlu l-fehma tagħna.

Meta nispjegawlhom dawn jgħidulna li għandna każ sod u jipprovaw jaraw il- valur ta' dak li qegħdin ngħidu.

Issa meta jien ngħid li hemm miżinformazzjoni u nuqqas ta' informazzjoni, bla ma rrid hawnhekk ikolli nistaqsi dwar x'inhu l-valur ta' dan l- imbierek Malta -EU Joint Parliamentary Committee li qegħdin immorru fuqu nlabalbu - daqqa jiġu Malta u daqqa jien u l-kollegi tiegħi mmorru Brussels - nonfqu dawn l-eluf ta' liri minn flus il-poplu Malti biex imbagħad nies li suppost wasslu ċertu materjal fejn kellhom iwassluh, lanqas biss wassluh!

Kumment li għamlet - jew ġiet irrapportata li għamlet - Bernie Malone kien li qalet li ma toqgħodx hemmhekk għax tisma' l-battibekki bejn il-Maltin, u jien ngħid: "J'Alla toqgħod tisma' l-battibekki!", għax fl- aħħar laqgħa li kellna meta suppost kellha tagħmel rapport u tressqu quddiem il-Kumitat, lanqas kellha l-kirjanza - u dan qed ngħidu kontra membru Soċjalista - tagħmel il-ħin li kellha tagħmel għaliex qalet li kienet mgħaġġla!

U telqet minn din il-laqgħa biex imbagħad kompla wieħed Ingliż, ċertu Elliot jitkellem flokha.

Jiġifieri din semgħat li kellha tisma', kitbet li kellha tikteb u telqet, imma din m'hijiex kwestjoni li wieħed joqgħod jidħol fid-dettal.

Pero' meta wieħed jgħid li ma jridx jisma' dibattiti bejn Maltin u Maltin u mbagħad jispiċċa m'hux informat, jien nistaqsi: Mela dan il-Kumitat għalfejn qiegħed?

Dan il-Kumitat qiegħed biex iż-żewġ naħat - u għalhekk id-delegazzjoni hija mħallta - jesprimu l-opinjoni tagħhom u jwasslu eżatt x'inhuma l-fehmiet differenti tagħhom.

Aktar importanti minn hekk, li laqgħatna meta konna Brussels kienet l- arja ta' inċertezza li hemm fil-kurituri tal-poter fi Brussels li tispikka ħafna meta tikkomparaha maċ-ċertezza li jitkellmu biha n-Nazzjonalisti hawn Malta.

Hawn Malta qisna kollox ċert u m'għandna dubju ta' xejn.

Anke ideat għandna, imma jien m'hux se noqgħod insemmi d-dati li skattaw u baqgħu għaddejjin u li l-Gvern kien żbaljat fuqhom.

Imma issa l-Gvern qed jipprova jbella' lill-Maltin ċerti dati li nafu li wkoll m'humiex ċerti, anzi huma inċerti ħafna.

Il-poplu Malti għandu dritt ikun jaf li dan m'hu veru xejn.

GĦalhekk qed ngħid li hemm arja ta' inċertezza.

Per eżempju, dan l-aħħar is-Segretarju Internazzjonali tal-Partit Nazzjonalista deherlu li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal xi dagħwa fuq il-kwestjoni ta' meta Malta se tibda d-diskussjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea.

Din irrid niftaħ ftit fuqha għaliex issa qegħdin ngħidu li sitt xhur wara l-1996 se nibdew id- diskussjonijiet, imma anke hawnhekk diġa' qegħdin nipprovaw inqarrqu bil- poplu għaliex dan m'hu veru xejn.

L-Intergovernmental Conference ta' l- 1996 tibda - jekk tibda - fl-1996.

Jiena nista' ngħid li ħadd ma jaf xi tfisser - u dan qed ngħidu bl-akbar responsabbilta' - jibda diskussjonijiet sitt xhur wara li tispiċċa l-Konferenza.

U meta aħna pprovajna nieħdu mingħand awtoritajiet għoljin din xi tfisser eżatt, kulħadd żgiċċa minnha.

Qalulna li dan jiddependi jekk kemm-il darba jkunx hemm bżonn ratifika jew le, u se nispjega, ħalli anke l-ġurnalisti jifhmu u jwassluha lill-poplu.

S'issa r-Reflection Group li qed jipprepara l-agenda għall-Konferenza ta' l-1996 għadu lanqas jaf x'se jġib fuq l-agenda.

Dan l-ewwel punt.

It- tieni, dan jiddependi jekk l-agenda ta' l-IGC hux se tittratta biss affarijiet istituzzjonali, jiġifieri s-set-up kif se taħdem l-Unjoni fil- futur, jew jekk hux se jiddaħħlu ukoll aspetti ekonomiċi speċjalment jekk kemm-il darba dan imiss il-kwestjoni ta' l-agrikoltura li għandha x'taqsam ma' dawk il-pajjiżi agrikoli kbar miċ-Ċentru ta' l-Ewropa li għandhom agrikoltura enormi u li se jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li jekk kemm-il darba meta tiltaqa' l-Intergovernmental Conference ma jkunx hemm tibdil sostanzjali, wieħed jista' jgħid li la dawn iffirmaw, il-pajjiżi aċċettaw għax m'hemmx tibdil sostanzjali u allura dak huwa t-tmiem tal- Konferenza.

Pero' jekk kemm-il darba kif inhu propost - u issa ngħid fejn hu propost - li barra l-problemi istituzzjonali jidħlu wkoll problemi ekonomiċi u soċjali m'hemmx dubju li dan iġib taqlib u nuqqas ta' qbil fl- Unjoni li jkollu bżonn - naturalment barra li jiġi ffirmat wara li tintemm il-Konferenza - ir-ratifika tal-pajjiżi differenti.

Ir-ratifika xi tfisser?

U hawn jien se nerġa' ngħid x'qalulna.

Dawn qalulna li dan kollu jiddependi minn kemm huwa gravi t-tibdil li jkun ġie propost jew inkella li jkun ntlaħaq qbil fuqu.

Barra minn hekk jiddependi wkoll jekk imbagħad ir-ratifika tfissirx ratifika biss minn Parlament nazzjonali jew inkella ratifika li trid tmur għand il-poplu biex jgħaddiha b'referendum skond kemm huma kbar il-problemi li jiġu quddiem il-Konferenza Intergovernattiva ta' l-1996.

Mela aħna x'qed ngħidu?

Qed ngħidu li la nafu meta din se tibda - u se ngħid għax għandi time-frame li rrid inressqu quddiem din il-Kamra - u lanqas nafu xi jfissru dawn is-sitt xhur wara li tispiċċa l-Konferenza - li n-naħa l-oħra qed jagħtu x'jifhem li din se ssir erbat ijiem oħra.

Jekk kemm-il darba tidħol ir-ratifika fin-nofs - din tiddependi minn x'jiġi diskuss u minn dak li se jiġi deċiż mir-Reflection Group - allura l-problema tkun totalment differenti.

Fl-aħħar laqgħa li kellna l-Onor.

Richard Muscat qal: Jekk allaħares qatt din il-konferenza tibqa' ma tingħalaqx, Alla jaf meta jiġu biex jitkellmu magħna.

Jien ngħid li dak inhar dan kien profeta għax ħafna nies qed jibżgħu li tant se jkun hemm problemi li l-Konferenza ddum biex tagħlaq.

Issa ħalli nagħti - skond jien li nippretendi li dak kellu jagħmlu l-Viċi Prim Ministru biex il- poplu jiftaħlu għajnejh - it-time-frame x'se jkun.

L-ewwelnett l-Italja qed tagħmel minn kollox biex il-Konferenza tiftaħ fil-presidenza tagħha ħalli tkun replika ta' meta l-Komunita' twaqqfet ġewwa Messina.

Mela l-iktar kmieni huwa Ġunju ta' l-1996, dejjem jekk jirnexxilha għax hemm min jgħid li ma jirnexxilhiex.

Issa ħalli nieħu l- iktar tard.

Il-Ġermanja u Franza qed jgħidu li se jagħmlu minn kollox biex il-Konferenza ma tagħlaqx qabel ikun hemm l-elezzjoni fl-Ingilterra għax jafu li l-Konservattivi huma ostakolu għal din il-kwestjoni u allura jippreferu li jkun hemm Gvern Laburista ta' Blair.

Mela allura l- Konferenza bilfors mhux se tagħlaq qabel Mejju ta' l-1997 sakemm jitla' Gvern Laburista Ingliż.

Jekk din tkun għalqet f'Ġunju ta' l-1997 u ma jkunx hemm taqlib kbir, dawn jiffirmaw u f'sitt xhur jibdew id- diskussjonijiet ma' Malta.

Mela dan jeħodna għal Jannar ta' l-1998.

Issa jekk kemm-il darba jkun hemm bżonn ir-ratifikazzjoni, hemm sena oħra u dan jitfagħna għal Jannar ta' l-1999.

Jien ngħid li veru li Malta m'hijiex problema, imma din ma tridx madwar tliet xhur jew sitt xhur diskussjonijiet?

Mela hawnhekk se naslu għal nofs is-sena 1999.

Imbagħad wara li jkunu lesti d-diskussjonijiet, sakemm jaċċettaw li nidħlu tiġi l- famuża sena 2,000.

Dan huwa l-iktar żmien qasir li wieħed jista' jimmaġina.

Mr Speaker, għaliex qed ngħid dan kollu?

Qed ngħid dan ħalli aħna ma nibqgħux ngħidu li dan huwa proċess irriversibbli.

Irriversibbli jekk jibqa' dan il-Gvern għax appena tiġi elezzjoni oħra hawn Malta, l-iktar tard fl-1997, u jitla' Gvern Laburista inpoġġulhom il-programm tagħna - diġa' tkellimna magħhom u qalulna li lesti li jiddiskutuh - u jibdew id- diskussjonijiet.

Jien hawnhekk niskanta kif iż-żgħażagħ li qegħdin jilloppjawhom billi jibagħtuhom fi Brussels u fi Strasbourg lesti li jaċċettaw terremot ta' unknowns.

Dawn jieħdu gost min isawwathom fuq pajjiżna bla ma jirrispondu u jgħidulhom li pajjiżna hu marbut mal-Libja u li aħna għandna t-terroriżmu u dawn l-affarijiet.

Dawn ferħanin jaqilgħu dawn l-affarijiet mingħandhom.

Aħna meta jgħidulna dawn l-affarijiet niġġieldu kontra tagħhom.

Imbagħad dawn jieħdu pjaċir ukoll, u se nikkwota, li "urewna fiduċja li aħna issa se nsiru..."

Pero' dawn la jafu meta se tintemm l-IGC, la jafu meta se tidħol Malta, la jafu meta se tidħol Ċipru, la jafu jekk hux se jkollna dritt għall-presidenza, u dawn iż- żgħażagħ kuntenti u ferħanin li għandhom Gvern li qed idaħħalhom f'dan id- dlam kollu bla ma jafu x'se jsir.

Qed ngħid dan Mr Speaker għax f'idejja ġie dokument u hawn hu l-qofol ta' kollox u qed ngħidu dan biex ikun hawn il-kuntrast.

Meta hemm din l- inċertezza kollha, meta hemm dawn il-ħafna affarijiet li ma nafux x'inhuma u meta hemm dan it-time-frame li l-Prim Ministru u l-Viċi Prim Ministru żgur li jafuhom ...

Jien m'iniex nitla' regolari bħalma jitilgħu huma, imma mill-ftit kuntatti li għandna bla ma għandna nies fi Brussels, aħna nafuhom l-affarijiet u kulħadd jaf x'inhu għaddej.

Jien qed nakkużahom li qed iqarrqu bil-poplu għax dawn l-affarijiet jafuhom, qed jgħiduh bl- istructured dialogue, qed jgħiduh bis-safar, qed jgħiduh bil-laqgħat ta' Cannes, qed jgħiduh bl-ikliet u qegħdin b'dawn il-ħafna ħmerijiet kollha.

Il-fatti huma dawn u nixtieq li l-Viċi Prim Ministru jġib argumenti kontra dan it-time-frame, imma mbagħad meta inti qed tara dawn l-affarijiet ...

Jien ġie dokument kunfidenzjali f'idejja li tqassam lin-nies li huma nkarigati fl-ambaxxati rigward x'għandu jsir meta jkunu se jidħlu f'arranġament internazzjonali dwar trade ta' pajjiżna.

Issa fin-negozju kull pajjiż jiddeċiedi li jagħmel l-affarijiet tiegħu, għax kif jgħid il- Malti kulħadd jagħmel dak li jaqbel lil xawwatu.

Saru sanzjonijiet fuq il- Libja, imma għaliex ma tkabbrux dawn?

GĦaliex m'għalqulhiex iż-żejt il- Libja?

GĦax l-Italja u l-Germanja għandhom interess li jibqa' jkun hemm flow taż-żejt għax minnu tiddependi l-industrija tagħhom.

U l-Unjoni Ewropea wara kollox fuqhiex hi bbażata?

Hi bbażata fuq l-interessi ekonomiċi.

Dan il-ħafna diskors fuq sigurta' u idealiżmu ma jeżistix.

L- ewwel u qabel kollox huma l-interessi ekonomiċi.

Mr Speaker, x'qed jgħid dan id-dokument?

Dan qed jagħti guidelines lil min hu f'dan ix-xogħol u se naqra parti minnu:

"Agreements which have as their main aim aspects which fall within the EU's competence to negotiate, such as trade agreements, are to be avoided other than where it is politically absolutely impossible to do so.".

Mela dan qed jgħid:

"Entering into such agreements at this stage ..."

- qisna aħna qegħdin lejliet li nsiru membri; li tidħol f'arranġamenti ta' negozji f'dan l-istadju -

"...will be looked upon very negatively by the Union.".

L-Unjoni Ewropea se tħares b'mod negattiv lejn dawn l-arranġamenti.

Diġa' bdejna bl-impożizzjoni għalkemm għadna ħames snin 'il bogħod, dejjem jekk kollox jibqa' miexi bl-ikbar speed possibbli.

Lin-nies tagħna diġa' qed ngħidulhom biex fl-ambaxxati ma jagħmlux arranġamenti tat-trade jekk mhux bil-permess ta' l-Unjoni Ewropea.

Barra minn hekk, f'dan id-dokument insibu:

"Upon EU membership, these agreements will either cease to have effect or will have to be renegotiated to conform with the EU regime ...".

Ikun tajjeb jekk nikkwota wkoll parti oħra minn dan id-dokument li hija importanti ħafna, ċioe':

"In those instances, where this subject of the agreement falls outside the EU's competence ..."

- jiġifieri meta intom jidhrilkom li l-Unjoni Ewropea ma tidħolx f'dawn l- arranġamenti -

Malta would still be free to retain such agreements after membership."

- jagħmlulna pjaċir u jippermettulna nkompluhom.

Imbagħad dan il-paragrafu jkompli hekk:

"However, even when this is the case, it would be advisable to refrain from entering into agreements ..."

- isimgħuha ġejja -

"... with third states, organisations or groups of third states which the EU Member States regard as "dangerous" or "hostile" or which it does not recognise, in order to avoid giving the wrong political signal.".

GĦalhekk hawn diġa' qegħdin imjassrin b'ċertu serviliżmu u qed ngħidu li ma għandniex nagħmlu xi trattat ta' negozju li forsi jkun fl-interess ta' pajjiżna imma ma jkunx fl-interess ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan hu t-tip ta' serviliżmu li deħlin għalih.

Mr Speaker, nitlob il-permess biex inpoġġi kopja ta' dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' dokument intitolat "Some Basic Guidelines for Consideration when entering into International Agreements".

Dan id-dokument ġie f'idejja b'mod kunfidenzjali biex permezz tiegħu nkun nista' nuri minn issa x'tip ta' serviliżmu qegħdin nagħmlu ħames snin 'il bogħod milli nsiru membri - dejjem jekk xi darba nsiru membri, għax jekk titla' din in-naħa m'hemmx ċans li nsiru membri minħabba li aħna għandna metodu ieħor kif noqorbu lejn l-Ewropa.

Imma li inti minn issa tibda ddawwar dan it-tip ta' dokumenti fl-ambaxxati ħalli n-nies jottemporaw ruħhom magħhom, għalija hi ħaġa ta' mistħija.

Hi mistħija li inti, bħala Malti, diġa' qed tabdika li l-ewwel u qabel kollox tara l-interessi ta' pajjiżek.

Jien nixtieq li l-Federation of Industry tirrapporta u tikkummenta fuq dawn l-affarijiet u tara jekk huwiex fl-interess tagħha li jsiru dawn l-affarijiet.

It-tieni nett, li inti minn issa, biex tidher li inti tajjeb u li għandek il-kredenzjali għad-dħul fl-Unjoni Ewropea, tibda tagħmel dawn l-affarijiet, niggarantilkom li meta dawn jaraw dawn l- affarijiet jibdew jgħidu li la aħna nies servili, iktar se jżommuna mdendlin fuq spaga.

Jien ngħid li din m'hix politika tajba, apparti li diġa' neħħa l-poter kollu tan-negozjar li kellu għax xeba' jgħid li se jaċċetta l-acquis communautaire kollu.

Iktar minn hekk, meta jaraw dawn l- affarijiet, dawn jgħidu li dan tant huwa servili li nżommuh kemm inżommuh imdendel, se jilgħaqilna ż-żarbun ħalli nagħmluh membru.

Jien ngħid li dan la huwa fl-interess ta' pajjiżna, la fl-interess taċ-ċittadin u lanqas fl- interess tal-personalita' tal-politiku u tal-politika Maltija.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Erbgħa, 12 ta' Lulju, 1995 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNĊIZZJONI - PROVVISTA TAD-DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Għaliex il-provvista tad-dawl fil-Kunċizzjoni l/o Rabat qed tkun sospiża darba jew darbtejn fil-ġimgħa?

Jista' l-Ministru jara li tiġi rimedjata din il-problema sabiex jintemm l- inkonvenjent għar-residenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħalissa kif l-Onor.

Interpellant stess qed jissuġġerixxi f'mistoqsija parlamentari numru 26971, il-Korporazzjoni Enemalta qed tagħmel xogħol estensiv ta' manutenzjoni bħalma jsir fi bnadi oħra daż-żmien tas-sena, fuq is-sistema estensiva ta' linji ta' voltaġġ għoli fl-inħawi ta' Wied Rini, Bieb ir-Ruwa, Landrijiet, Baħrija, Kunċizzjoni u Mtaħleb.

Barra minnhekk qed ukoll isir cable taħt l-art biex parti minn din is-sistema esposta għall-elementi tiġi msaħħa.

Dawn ix- xogħlijiet sfortunatament jirrikjedu li tiġi sospiża l-provvista ta' l- elettriku b'avviż minn qabel.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KAŻ TAS-SUR ABELA REF.

DH 194853

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'referenza għat-talba DH 194853 tas-Sur Abela, jista' l-Ministru jikkonsidra mill-ġdid it-talba tiegħu li hija ta' natura ġenwiena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-talba tal-persuna msemmija mill- Onor. Interpellant ma tistax tiġi milqugħa fil-preżent minħabba l-esiġenzi tas-servizz.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - FLUS DOVUTA LIT-TAXPAYER B'REF.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jara li jiġi rifondut l-ammont ta' flus dovut lit-taxpayer 163764(M) mid-Dipartiment tat-Taxxa?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ qiegħed jiġi nvestigat u ma jidhirx li hemm xi refund.

L-Assessment jirċevih aktar 'il quddiem meta jiġi pproċessat.

RABAT: LANDRIJIET - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jikkawża l-qtugħ tal-provvista tad-dawl fil- Landrijiet l/o Rabat għal sigħat twal?

X'qed jikkawża n-nuqqas ta' ġbir ta' skart fl-inħawi?

Billi dawn il-problemi qed joħolqu nkonvenjent kbir lil dawn ir- residenti, jista' l-Ministru jara li jiġu rimedjati dawn il-problemi?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 26940 ta' din is- Seduta.

RABAT: GĦAR BARKA - KUNTRATTI TAD-DJAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'referenza għall-interpellanzi tiegħi dwar meta l-Awtorita' tad- Djar se tagħmel il-kuntratti tad-djar tar-residenti ta' Għar Barka sabiex dawn jiġu regolati u konformi mal-liġijiet ta' pajjiżna, jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi u preferibbilment bid-dati ta' meta se jiġu ffinalizzati dawn il-kuntratti?

ONOR.

CENSU GALEA: M'għandi xejn x'inzid ma' dak li diġa' weġibt għal mistoqsijiet parlamentari numri 6992 (Seduta 84) u 25392 (Seduta 416).

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - KAŻ TAS-SUR PSAILA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-każ numru D10587215 Reg No. 10587215, billi ċ-ċirkostanzi tas-Sur Psaila huma ta' natura ġenwiena, jista' l-Ministru jikkonsidra mill- ġdid it-talba tiegħu u jara li jintlaħaq ftehim sabiex tiġi evitata kull tbatija u inkonvenjenza li jista' jiltaqa' magħha dan il-ħaddiem f'ċirkostanzi li żgur li ma għandux tort jew kontroll fuqhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-każ tas-Sur Psaila, indikat mill-Onor.

Interpellant hu tassew ġenwin u li qiegħed jiġi ttrattat bħala tali mis-superjuri tas-Sur Psaila.

Jiena persważ li dawn qegħdin jagħmlu l-almu tagħhom biex lis-Sur Psaila jgħinuh u li m'hemm ebda raġuni għaliex dak li qiegħed jitlob is-Sur Psaila ma jistax jingħata fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ.

AJRUPORT: HEALTH UNIT - MR PAUL CAMILLERI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex is-Sur Paul Camilleri enrolled nurse fil- Health Unit tal-Malta International Airport mhux qed jitħalla jaħdem sigħat żejda ta' xogħol fil-post fejn jaħdem biex ikun jista' jtella' d-differenza minn 40 siegħa għal 46 2/3 hrs meta infermiera oħra qed jitħallew jagħmlu dan fl-istess post tax-xogħol tagħhom iżjed u iżjed meta hemm rakkommandazzjoni mit-tabib anzjan ta' l-airport li dan ix-xogħol extra huwa neċessarju biex jinħadem roster komplet għall-istess ċentru tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bis-Saħħa ta' Ċirkolari Nru. DH 138/91 tal-24 ta' Lulju, 1991 l-infermiera mpjegati fuq bażi ta' 40 siegħa fil-ġimgħa u li ma jaħdmux fis-swali ta' l-isptarijiet ingħataw iċ-ċans li jaħdmu 46 2/3 siegħa fil-ġimgħa basta din id-differenza ta' siegħat jaħdmuha fis-swali ta' l-isptarijiet.

Għall-fini ta' din iċ-ċirkolari ġie approvat li ċ- Ċentri tas-Saħħa jkunu meqjusa bħala swali.

Jekk l-impjegat imsemmi fil- mistoqsija parlamentari jrid jaħdem fuq bażi ta' 46 2/3 siegħa fil-ġimgħa jista' jaħdem fil-postijiet imsemmija hawn fuq.

KUMITAT KONSULTATTIV TAL-BIO ETIKA - LAQGĦAT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Kumitat Konsultattiv tal-Bio Etika ilu ma jiltaqa' minn Novembru ta' l-1994?

Tant hu hekk li dan wassal għar-riżenja taċ-Chairman, Dr.J.L. Grech.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Kumitat se jiġi rikostitwit.

KUMITAT KONSULTATTIV TAL-BIO ETIKA - RAPPORTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rapport ta' seminar dipartimentali fejn kienu ġew diskussi diversi rapporti li kien ħadem fuqhom il-Kumitat Konsultattiv tal-Bio Etika?

Ma jidhirlux il- Ministru li din l-informazzjoni għandha tkun aċċessibbli għall-pubblika?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra wara li jiġi rikostitwit il-Kumitat.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - DEPARTMENTAL NURSE MANAGERS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' nurse managers li d- Dipartiment tas-Saħħa beħsiebu japponta fid-Diviżjoni tas-Saħħa u kemm dak ta' l-anzjani?

Jista' l-Ministru jispjega x'se tkun il-funzjoni ta' nurse managers fit-tmexxija ta' servizzi tas-saħħa?

Xi kwalifiki u esperjenza huwa meħtieġa għal dawn il-postijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' Departmental Nurse Managers jiddependi mill-esiġenzi tas-servizz.

Il-job description, il- kwalifiki u l-esperjenza meħtieġa għal dawn il-postijiet huma ndikati fiċ- Ċirkolari OPM/MPO/BII Nru. 30/94 tal-10 ta' Ottubru 1994, li tagħha se npoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra, waqt il-Ħin ta' Tqiegħed ta' Karti, f'xi seduta.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - DIRETTUR TAN-NURSING

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jiġi appuntat id- Direttur tan-Nursing fid-Dipartiment tas-Saħħa?

Xi proċedura se tintuża biex tingħażel persuna addattata għal dan il-post?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-post ta' Direttur tan-Nursing fid-Diviżjoni tas-Saħħa se jimtela' permezz ta' Ċirkolari MPO/B11 Nru. 25/95 tat-23 ta' Mejju, 1995 maħruġa mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Il- kwalifiki meħtieġa għal dan il-post ġew miftehma ma' l-Union konċernata.

DIPARTIMENT TAL-LOTTU PUBBLIKU - REBĦ MIL-LOTTERIJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Xahar b'xahar minn Jannar sa Mejju ta' din is-sena, jista' l-Ministru jgħid kemm intlagħab (fi flus) f':-

a) Super Five; b) Lottu tas-Sibt?

Kemm kien hemm rebħ f'kull każ?

Kemm kien hemm rebħ li ma ġiex miġbur?

X'isir minn dawn il-flus?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta mitluba hija kif ġej:

Dipartiment tal-Lottu Pubbliku

Rebħ mill-Lotteriji

Super Five li ntlagħab (fi flus) minn Jannar sa Mejju 1995.

|Jannar |Lm364,302.50 | |Frar |Lm417,333.00 | |Marzu |Lm829,518.50 | |April |Lm465,748.00 | |Mejju |Lm845,205.00 |

Rebħ li kien hemm f'kull każ

|Jannar |Lm106,558.47| |Frar |Lm216,785.68| |Marzu |Lm401,675.14| |April |Lm136,192.00| |Mejju |Lm453,675.58|

Rebħ li ma ġiex miġbur

|Jannar |Lm2,698.01 | |Frar |Lm2,562.58 | |Marzu |Lm4,576.61 | |April |Lm3,273.13 | |Mejju |Lm3,064.56(sa | | |10/05/95) |

Lottu

Il-Lottu li ntlagħab (fi Flus) minn Jannar sa Mejju 1995

|Jannar|Lm815,636.65 | |Frar |Lm836,957.40 | |Marzu |Lm843,764.30 | |April |Lm1,056,498.90| |Mejju |Lm821,237.30 |

Rebħ li kien hemm f'kull każ

|Jannar |Lm 395,684.80 | |Frar |Lm 472,310.20 | |Marzu |Lm 519,481.20 | |April |Lm 563,720.90 | |Mejju |Lm 328,154.40 |

Rebħ li ma ġiex miġbur

|Jannar |Lm 4,639.85 | |Frar |Lm 5,145.05 | |Marzu |Lm 5,258.80 | |April |Lm 9,074.25 | |Mejju |Lm2,034.10(sa 13/05/95| | |) |

Il-flus li ma jiġux miġbura kemm mis-super Five u fil-Lottu jmorru fil-fond konsolidat.

KONTRAVENZJONIJIET TAT-TRAFFIKU MILL-KORP DIPLOMATIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Fl- ewwel ħames xhur ta' din is-sena - xahar b'xahar - kemm-il ċitazzjoni għal xi kontravenzjoni tat-traffiku nħarġet lil vetturi ta' membri tal-Korp Diplomatiku li qed iservi f'Malta?

Ta' liema ambaxxati/kummissarji għolja kienu?

X'kienu l-kontravenzjonijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pulizija ma żżomx statistika ta' din ix-xorta.

QORTI KRIMINALI - LISTI TAL-ĠURATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Xi pjani għandu l-Ministeru tiegħek biex jirrevedi l-mod kif isiru l-listi tal-ġurati li jservu fil-Qorti Kriminali?

Peress li kull meta jiġi imsejjaħ avukat u/jew tabib biex iservi f'ġuri dan dejjem jiġi skużat, jista l-Ministru jara li l-listi jiġu msaħħa?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Il-listi tal-ġurati ġew imdaħħlin fil- computer bl-informazzjoni li kien fihom bħal tip ta' professjoni, indirizz, etc.

Ġew maħruġin listi raħal b'raħal li ġew mibgħutin lill-Kummissarju tal- Pulizija sabiex l-istess listi jiġu riveduti u skond il-każ mill-għases rispettivi.

Sew avukati kif ukoll tobba jiġu skużati għal raġunijiet a tenur tal- liġi, kif jiġu skużati persuni oħra.

BUR SALMASTRU FIL-ĦOFRA - AREA TA' IMPORTANZA EKOLOĠIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-gazzetta tal-Gvern p 2360 tista' tagħti l-fatti li fuqhom dak li jissejjaħ il-Bur Salmastru fil-Ħofra (limiti tal-Mellieħa) ġie ddikjarat area ta' importanza ekoloġika?

Fiex tikkonsisti l-importanza ekoloġika?

Xi studji saru tal-post biex jiġi ddikjarat li għandu importanza ekoloġika?

Meta sar l-istadju?

Min għamlu?

Kif tispjega li b'data ta' l-20 ta' Mejju, 1991 is-Sur Joe Sultana għall- Kap ta' l-Ambjent kien għarraf lill-Kummissarju ta' l-Artijiet li Raymond Fenech seta' jitfa' l-ħamrija fil-post u jibni żewġ serer waqt li parti mis- sit jitħalla Bur Salmastru?

Għaliex din id-deċiżjoni ta' Sultana nbidlet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kull bur salmastru huwa ta importanza ekoloġika għax f'Malta dan it-tip ta' ambjent hu rari.

Parti mis-sit fl- imgħoddi kienet tinħadem iżda meta twessgħet u għaddiet it-Triq tal-Bajja, tal-Mellieħa fis-snin tmemin l-għelieqi bdew jistgħadru u saru parti mill- bur.

Min kellu l-kirja ta' l-art talab permess biex jgħolli l-għelieqi biex ma jibqgħux jistgħadru u ntalab ukoll permess biex jinbnew xi serer.

Meta Raymond Fenech ingħata permess biex jitfa' l-ħamrija f'parti mis-sit biex 'l quddiem ikun jista' jitlob permess itella' żewġ serer l-applikant tefgħa t-terrapien u beda jibni strutturi tal-ġebel bla permess.

Għaldaqstant il-Kummissjarju ta' l-Artijiet kien intalab mill-istess Dipartiment ta' l-Ambjent biex il-kirja ta' l-art ttitieħed lura minħabba l- illegalita' li twettqet.

EDUKAZZJONI - IT FIS-SISTEMA EDUKATTIVA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Matul il-ħames snin li ġejjin kif se jitnefqu sena b'sena l-Lm25 miljun biex tidħol l-IT fis-sistema edukattiva?

Sena b'sena f'liema livelli se jidħol l-IT matul il-ħames snin li ġejjin?

Xi pjan ta' taħriġ hemm imħejji biex l-għalliema jieħdu sehem sħiħ fl- introduzzjoni tal-IT?

Xi pjan hemm biex fl-iskejjel ikun hemm it-tekniċi meħtieġa biex jieħdu ħsieb l-apparat meta tidħol l-IT?

X'tibdiliet qed jiġu ppjanati fil-kurrikulu tal-primarja u s-sekondarja għad-dħul ta' l-IT?

X'software qed jiġi żviluppat għall-IT fl-iskejjel?

B'liema lingwa - Maltija jew Ingliża se jsir is-software għas-suġġetti differenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kopja tal-Business Plan dwar il-proġett ta' Information Technology in Education ippreparat mill-uffiċċju tan-National Strategy for Information Technology (NSIT).

Dan il-pjan fih id-dettalji kollha mitluba fl-ewwel erba' partijiet tal-mistoqsija.

Inżid ngħid li l- projections ta' dan il-pjan ġew posposti b'sena.

Għal dak li jirrigwarda t-tibdiliet fil-kurrikulu, l-Onor.

Interpellant jifhem li dawn ma jsirux f'daqqa waħda.

Fl-iskejjel primarji, l-IT se tidħol fl-ewwel sena tal-kors fl-1996 u l-proġett ikun komplut sa l-2002.

Għalhekk it-tibdil neċessarju jinħadem biċċa biċċa, bil-parteċipazzjoni ta' diversi oqsma interessati (għalliema, kapijiet ta' l-iskejjel, uffiċjali edukattivi, membri tal-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni u l-MUT).

It-tibdil ikun bażat fuq mudelli diġa' mħaddma b'suċċess barra minn Malta u bl-esperjenza miksuba lokalment waqt l-implimentazzjoni tal-proġett.

Dwar is-software, nista' ngħid li se jkun hemm suġġetti li s-software għalihom ikun bil-Malti u suġġetti oħra li s-software ikun bl-Ingliż.

Liema suġġetti jkunu bil-Malti u liema bl-Ingliż jiddependi mill-eta' tat-tfal li għalihom is-software ikun indirizzat, per eżempju f'Year 1 (tfal ta' 5 snin) is-software fl-ilsien Ingliż biss ikun bl-Ingliż.

MCAST - DIPLOMA IN BUSINESS MANAGEMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jgħid xi status akkademiku, x'recognition għandha d-Diploma in Business Studies li kien isir f'Malta mill-Malta College of Arts, Science and Technology bejn l-1973 u 1980?

X'għarfien tagħti l-Universita' lil dik id-Diploma?

Għadu jgħodd dak li kiteb iċ-chairman tal-Faculty of Management Studies (Professur R. Sammut) lill-Bank of Valletta fil-5 ta' April 1988 li "The third year of the Diploma could generally be considered as degree level work"?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fis-snin imsemmija, l-MCAST kienet toffri kors ta' tliet snin li kien iwassal għal Diploma in Business Management.

Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal dan il-kors.

Il-kwalifiki għad-dħul għall-kors kien ta' ħames suġġetti fil-livell ordinarju u fl-aħħar tat-tieni sena tal-kors l-istudenti ħafna drabi kienu joqogħdu għal eżamijiet f'żewġ jew tliet suġġetti fil-livell avvanzat.

F'dan is-sens dak li seta' kiteb il-Professur Sammut - Kap tad-Dipartiment tal-Management Studies fl-Universita' li dak iż-żmien kien involut fit- tmexxija ta' dak il-kors - jista' jitqies bħala korrett: jiġifieri li x- xogħol li sar fit-tielet sena tal-kors hu komparabbli ma' xi xogħol li jsir fl-ewwel sena ta' kors li jwassal għal grad (jew Diploma) ta' l- Universita'.

KALKARA - SERQA TA' SNIETER

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru ta' l-Intern: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7649, jista' l-Ministru jgħidli għaliex ma ttieħdux passi kif ukoll meta dawn is-snieter se jingħataw lil sidhom?

ONOR.

TONIO BORG: L-uffiċjal investigattiv ġie mitlub jikkonkludi din l- investigazzjoni u huwa maħsub li jibdew proċeduri kriminali fil-futur qarib.

ISLA: ĠNIEN TAL-GARDJOLA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħidli kemm ġie jiswa x-xogħol li sar fil-ġnien tal-Gardjola, l- Isla inkluż il-funtana u l-bankina?

Jista' l-Ministru jgħidli wkoll jekk sarx iktar minn job wieħed?

Jekk fl- affermattiv, meta?

Jista' l-Ministru jgħidli wkoll meta mbeda u spiċċa kull job inkluż il- labour - materjal ta' kull job?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - VETTURI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħidli kemm hemm impressed mad-Dipartiment tal-Public Works trakkijiet, light cars, vannijiet, jeeps?

Jista' jagħtini n-numru ta' vetturi mqassma f'kull distrett f'Malta?

Jista' l-Ministru jagħtini wkoll kemm hemm karozzi tal-Gvern mqassma ma' kull distrett f'Malta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tqiegħdet fuq il- Mejda tal-Kamra:

A - Vetturi Impressed mat-Taqsima tax-Xogħlijiet Malta u Għawdex;

B - Distribuzzjoni ta' dawn il-vetturi mad-Dipartiment tad-Distretti Malta;

C - Distribuzzjoni ta' karozzi proprjeta' tal-Gvern.

BIRGU - FTUĦ TA' BANK

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru tal-Finanzi: B'referenza għad-domanda tiegħi numru 15126, jista' l-Ministru jgħidli jekk għadux ta' l-istess ħsieb jiġifieri li ma tinfetaħx fergħa ta' Bank fil-Birgu?

Ma jidhirlux il-Ministru li wasal iż-żmien li f'kull lokalita' tat-Tieni Distrett jkun hemm fergħa ta' Bank?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ftuħ tal- fergħat tal-banek huma ndikati mill-ħtieġa li min jmexxi l-banek iħoss li jkun hemm u ma jsirux b'direttivi Ministerjali.

BIRGU - TAL-ĦAWLI - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għad-domanda tiegħi numru 23750, jista' l-Ministru jgħidli x'sar minn din it-talba?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol mitlub fil-mistoqsija parlamentari numru 23750 Seduta Nru. 379 sar.

FGURA - TRIQ IL-KOPPLA - LAMPI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għad-domanda tiegħi numru 24121, jista' l-Ministru jgħidli meta se jitwaħħlu dawn il-lampi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlmamentari numru 26940 ta' din is- seduta.

XGĦAJRA: TRIQ ĠDIDA FI TRIQ IL-FABBRIKI - DRENAĠĠ

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta d-drenaġġ se jitwassal fid-dar Lady Hawk, Triq Ġdida fi Triq il-Fabbriki, Xgħajra, Żabbar, meta t-tender ilu li ħareġ żmien konsiderevoli?

Jekk id-dewmien ġie minħabba permessi minn dipartimenti oħra, m'għandux ikun hemm ko-operazzjoni aħjar biex terzi persuni ma jbatux inkonvenjenzi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kuntratt għax-xogħlijiet imsemmija ħareġ.

Biss l-easement meħtieġ biex il-medda tad-drenaġġ tgħaddi mill- għelieqi fil-qrib għadu ma ħariġx.

Ittieħdu passi biex forsi jinstabu s- sidien ta' l-għelieqi biex jagħtu l-permess tagħhom ħalli nistgħu ngħaddu qabel iż-żmien.

S'issa la l-Kunsill tal-lokal u lanqas in-nies ta' l- Għammieri ma rnexxilhom.

BORDIJIET/KUMITATI TAL-GVERN - MEMBRI

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti t-total ta' membri maħtura f'Bordijiet/Kumitati tal-Gvern li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu maqsuma (a) rġiel u (b) nisa għal din is-sena?

Jista' l-Ministru jagħti wkoll il-persentaġġ ta' nisa maħtura għal kull Bord?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija hija kif ġej:

Bordijiet Kummissjonijiet Taħt il-Ministeru tal-Finanzi

|Isem |Rgiel|Nis|% | | | |a | | |Board of Directors |9 |- |xejn | |Malta Shipbuilding | | | | |Council of the Malta|5 |- |xejn | |Stock Exchange | | | | |Lotteries Board |7 |1 |12.50| | | | |% | |Customs Valuation |3 |1 |25% | |Appeals Board | | | | |Board of Directors |6 |- |xejn | |Central Bank Malta |16 |- |xejn | |Council For Economic| | | | |Development | | | | |Contracts Committee |15 |- |xejn | |Accountancy Board |7 |1 |12.5%| |Expenditure Levy |5 |- |xejn | |Appeals Board | | | | |Investment Services | | | | |Expenditure Levy |5 |- |xejn | |Appeals/Travel/ | | | | |Hotel Accomodation | | | | |Services | | | | |Expenditure Levy |5 |- |xejn | |Appelas Board | | | | |Catering Services | | | | |Adjudicator of |2 |- |xejn | |Entertainment Tax | | | | |Disputes Board | | | | |Board of Special |8 |- |xejn | |Commissioners For | | | | |Death And Donation | | | | |Duty | | | | |First Board Of |3 |- |xejn | |Special | | | | |Commissioners | | | | |(Income TAx Act) | | | | |Second Board Of |3 |- |xejn | |Special | | | | |Commissioners | | | | |(Income Tax Act) | | | | |Board of Directors |3 |- |xejn | |Malta Cargo | | | | |Containers Ltd | | | | |Board of Directors |2 |- |xejn | |Malta Gantry | | | | |Manufacturing Ltd | | | |

BORDIJIET/KUMITATI TAL-GVERN - MEMBRI

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jagħti t-total ta' membri maħtura f'Bordijiet/Kumitati tal-Gvern li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħu maqsuma (a) rġiel u (b) nisa għal din is-sena?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellanti hija kif tidher hawn taħt.

|BORD |MEMBR|RGI|NIS|% | | |I |EL |A |NISA | |Malta |9 |8 |1 |11% | |Maritime | | | | | |Authority | | | | | |Pension & |10 |10 |NIL|0 | |Contingency | | | | | |Fund | | | | | |Committee | | | | | |Port Labour |18 |18 |NIL|0 | |Joint | | | | | |Council | | | | | |Port |12 |12 |NIL|0 | |Disputes | | | | | |Board | | | | | |Port |4 |4 |NIL|0 | |Disciplinary| | | | | |-Board | | | | | |Port Workers|3 |3 |NIL|0 | |Board | | | | | |Pilotage |7 |7 |NIL|0 | |Board | | | | | |Posta |4 |3 |1 |25% | |Limited | | | | | |Printed |8 |5 |3 |37.5%| |Matter | | | | | |Appeals | | | | | |Board | | | | | |Stamp Design|7 |7 |NIL|0 | |Advisory | | | | | |Board | | | | | |Telemalta |7 |6 |1 |14% | |Corporation | | | | | |Malta |5 |5 |NIL|0 | |Internationa| | | | | |l Airport | | | | | |Limited | | | | | |Luqa Airport|22 |21 |1 |4.5% | |User's | | | | | |Committee | | | | | |Civil |1 |1 |NIL|0 | |Aviation | | | | | |Medical | | | | | |Board | | | | | |(Chairman) | | | | | |Malta |16 |16 |NIL|0 | |Council for | | | | | |Science & | | | | | |Technology | | | | | |Public |5 |3 |2 |40% | |Transport | | | | | |Authority | | | | | |Traffic |8 |7 |1 |12.5%| |Control | | | | | |Board | | | | |

WSC - KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA

27326.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandhiex id-dritt legali li tagħmel aġġustament tal-kontijiet tad-dawl u l- ilma skond ir-regolamenti ta' l-elettriku para. nru.

64 u 65?

Dan id-dritt joħroġ mil-liġi li permezz tagħha ġiet imwaqqfa l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandha d-dritt legali li tagħmel aġġustament tal-kontijiet tad-Dawl u Ilma skond ir-regolamenti Nru 64 u 65.

Dan id-dritt joħroġ mil-liġi li permezz tagħha ġiet imwaqqfa l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma skond paragrafu 1 ta' l-Iskeda.

SAN PAWL IL-BAĦAR: TRIQ SAN ĠWANN IL-BATTISTA - ILMA

27327.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex il-kwalita' u l-kulur ta' l- ilma tal-vit hu tant ħażin fi Triq San Ġwann il-Battista, San Pawl il- Baħar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadet ħsieb li tieħu kampjun ta' l-ilma minn residenzi fit-triq imsemmija biex jiġi eżaminat mil-laboratorju tal-Korporazzjoni.

Ir-riżultat se jkun magħruf aktar tard.

GĦAWDEX - XOGĦOL FIL-WIED TA' MARSALFORN

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk saritx xi ħsara fil-katusi tad-drenaġġ waqt xogħol li kien qiegħed isir fil-Wied ta' Marsalforn?

Jekk fl-affermattiv, fiex tikkonsisti din il-ħsara u ta' min hu t-tort ta' din il-ħsara?

ONOR.

ANTON TABONE: Jiena nformat li waqt li l-kuntrattur kien qed iħaffer waħda mis-saqajn tal-pont f'Marsalforn, bi żvista ntlaqat il-pipe tad-drenaġġ li nkiser u mtela' bil-konkos.

B'konsegwenza kellha tinbidel medda ta' 56 metru katusi.

SIĠĠIEWI: TRIQ L-IMQABBA - MAIN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jsir il-main tad-drenaġġ fi Triq l- Imqabba, s-Siġġiewi dik il-parti viċin tar-roundabout tal-bypass?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol imsemmi fis-Siġġiewi irid isir kollu bl-idejn minħabba kwantita' ta' cables li huma mifruxin fil-wiesa' tat-triq kollha.

Għaldaqstant qed jiġi preparat tender li bih jista' jsir dan ix-xogħol.

GĦAWDEX - PROĠETTI TA' AFFORESTRAZZJONI

27330.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jispjega kif qiegħed jitħalla li jinżergħu siġar mhux indiġjeni fil-proġetti ta' afforestrazzjoni ġewwa Għawdex meta dan imur kontra l- policy tal-Pjan ta' Struttura RLO 31?

ONOR.

ANTON TABONE: Ninsab informat li d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura f'Għawdex li taħtu jaqa' dan il-proġett qiegħed safejn jista' jimxi mal- pjan ta' struttura fejn jirrigwarda taħwil ta' siġar indiġjeni.

Dan pero' ma jfissirx li siġar oħra li għandhom ċerti vantaġġi u benefiċċji ma jkomplux jitħawlu wkoll.

WIED IL-GĦAJN - KATUSI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 27159?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġett ta' Wied il-Għajn, kif imfassal mid-Dipartiment tad-Drenaġġ, s'issa ġie kollu rispettat sew fil- livelli tal-katusi, sew fir-rotta magħżula u anke fil-kwalita' ta' xogħol mistenni, hekk kif speċifikati fit-Tender Documents.

Madanakollu il-parti tal-proġett li kienet se tgħaddi minn Triq ix-Xatt kellha tiġi posposta sax- xitwa minħabba l-kwalita' diffikultuża tal-materjal tat-triq li tenħtieġ tissaħħaħ.

Għalhekk biex jiġi mħares il-baħar u sabiex ikun wettaq il- wegħda tiegħu li l-parti tal-programm li tolqot il-problemi tas-sajf tkun lesta sa l-aħħar ta' Lulju 1995, id-Dipartiment tad-Drenaġġ se jibni pumping station żgħira fl-inħawi tal-Waterline b'rising main sa Triq Sant'Anna.

Qegħdin isiru studji fuq l-aħjar soluzzjoni u struttura li għandha issir fi Triq ix-Xatt biex b'hekk jiġi komplut dan il-proġett ambizzjuż u Wied il-Għajn ikollu sistema tad-drenaġġ li tixraq lill-pajjiż modern.

ŻEJTUN/MARSAXLOKK - MANUTENZJONI TA' TRIQ

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jordna sabiex it-triq li tagħti miż-Żejtun għal Tas-Silġ, Marsaxlokk tiġi temporanjament irranġata?

Din it-triq tintuża sajf u xitwa mit-turisti, għalhekk meta hu pprogrammat li titwessa'?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li t-tiswija ta' din it-triq hija responsabbilta' tal-Kunsill Lokali.

Dwar it-twessigħ għad mhux ippjanat li jsir għalissa peress li f'okkażjoni oħra, is-siti arkeoloġiċi li hemm f'Tas-Silġ ma ppermettewx li jsir dan l-iżvilupp.

TAQSIMA TAL-BINI U TISWIJA TAD-DJAR - KAŻ TAL-FAMILJA AQUILINA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' t-Taqsima tal-Bini u Tiswija ta' Postijiet tal-Gvern tispezzjona u tirrimedja dwar il-każ tal-familja Aquilina ta' Blk G, Flat 8, Wesgħa F. Buġeja, Żurrieq li ħiereġ ilma tad-drenaġġ mal-filata t'isfel nett ta' l- imsemmi flat u li l-ilma maħmuġ tas-sinkijiet tal-kċina ta' ċerti flats, fl- istess blokk qed jiżbroffa fil-veranda ta' l-istess flat imsemmi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Minn investigazzjonijiet li saru mid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar ma setax jiġi aċċertat li l-ħsara qiegħda fil-katusa komuni ta' dawn il-flats.

Irriżulta ukoll li l-flat imsemmi huwa privat għax ġie mixtri mill-inkwilin.

BOV - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL CLERICAL ASSISTANTS

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsalill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-applikazzjoni għall-impieg mal-Bank of Valletta għal Clerical Assistants li tħabbar fil-ġurnali - bl- applikazzjonijiet jgħalqu fit-22 ta' Mejju, 1995 - jassigura l-Ministru illi "the required member of applicants selected for further consideration has already been reached" intagħżlu kollha għax kellhom esperjenza u li ħadd ma ntgħażel bla esperjenza?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

ŻABBAR - ISTITUT SAGRA FAMILJA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal fl-Istitut Sagra Familja tal-Knisja ta' Ħaż-Żabbar - f'Mediatrix Square, ċioe' li qegħdin alloġġjati magħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fil-preżent fl-Istitut Sagra Familja, li hija Dar Residenzjali għal tfal bi problemi familjari u soċjali mmexxija mill-Uffiċċju Djoċesan tal-Knisja, hemm jgħixu fiha fil-preżent 20 tifel u tifla.

Barra mit-tfal naturalment hemm numru ta' staff li jaħdem u jgħix mat- tfal.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - SAHRA TA' PRINCIPALS/UFFIĊJALI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm Principals fi skala 9, 8, u 7 u Uffiċjali fi skala 5 li ħadmu overtime bi ħlas fid- Dipartiment tat-Taxxi Interni minn Jannar 1994 sal-15 ta' Ġunju, 1995?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

PAOLA: CAMERON STREET - SLEEPING POLICEMEN

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Il-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku jikkonsidra li f'Cameron Street, Paola jsiru sleeping policemen?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Se nirreferi s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpallant għall-konsiderazzjoni tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

PAOLA: CAMERON STREET - ONE WAY

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li Cameron Street, Paola issir one way?

ONOR.

Interpellant għall-konsiderazzjoni tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

PAOLA - TOROQ BIEX ISIRU ONE WAY

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jirrapporta x'iddeċieda l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku rigward Inverness Street, Windsor Street u Valletta Rd, Paola isiru one way?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-Bord għall-Kontroll tat- Traffiku qiegħed jikkonsidra s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant fid- dawl ta' skema sħiħa tat-traffiku għal din il-lokalita'.l-introduzzjoni ta' skema ta' one way tkun trid tinkludi mhux biss it-toroq imsemmija iżda wkoll dawk li jinsabu madwarhom.

SERVIZZ PUBBLIKU - EŻAMI TAS-SENIOR PRINCIPALS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-eżami għal Senior Principals li se jsir dalwaqt fis- Servizz Pubbliku, huwa minnu li waħda mill-inizjattivi fdata f'idejn il- Management Systems Unit, bħala parti mir-riforma tas-Servizz Pubbliku, hija l-performance Management Programme?

Huwa minnu li tnejn mill-għanijiet ta' dan il-Performance Management Programme huwa li jgħin fl-iżvilupp tal- kapaċitajiet ta' l-impjegati ċivili u li jiddentifika uffiċjali ta' kapaċita' b'possibilta' għall-promozzjoni?

Huwa minnu li konsulenti barranin fi ħdan il-Management Systems Unit taw parir lill-Management and Personnel Office fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru li l-eżami li se jsir biex jingħażlu s-Senior Principals fis-Servizz Pubbliku, imur kontra l-konċetti u l-għanijiet bażiċi tal-Performance Management Programme, kif fil-fatt jidher ċar jekk wieħed jaqra l-għanijiet uffiċjali ta' dan il-programm?

Jekk dan huwa minnu, allura x'inhi r-raġuni għal din l-apparenti kontradizzjoni fl-aġir tal-Management and Personnel Office u x'inhuma verament ir-raġunijiet li għalihom se jsir l-eżami għal Senior Principals?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Kummissjoni għar-Riforma fis-Servizz Pubbliku kienet irrakkomandat fir-rapport tagħha ta' Lulju tal-1989 illi:

a new performance evaluation system be introduced in which the performance of employees is assessed against approved output and quality'.

Biex tiġi mplimentata din ir-rakkomandazzjoni twaqqaf Project Group magħmul minn konsulenti tal-MSU u membri tal-MPO (li huwa responsabbli għall-implimentazzjoni ta' dan il-programm) li sawwar skema ta' performance appraisal li, wara fażi esperimentali u minn riżultati miġbura, fassal il- formola li fuqha qed isir dan l-appraisal li qed jissejjaħ Performance Management Programme.

Wara konsultazzjonijiet mal-unions li jirrappreżentaw il-ħaddiema, din l-iskema li torbot ix-xogħol li għandu jitwettaq f'kull kariga mal-bżonn ta' taħriġ li għandu jkollu l-impjegat, issa ġiet fis-seħħ.

Il-Performance Management Programme tħabbar uffiċjalment f'Marzu ta' l- 1994 u l-implimentazzjoni bdiet fuq dawk il-gradi li qegħdin fi skala ta' salarju għaxra 'l fuq u li mhux qegħdin fuq performance agreement.

Fost l- uffiċjali li qed jipparteċipaw f'dan l-ewwel stadju ta' implimentazzjoni tal-Programm hemm dawk fil-grad ta' Principal.

S'Ottubru ta' l-1994 sar taħriġ lil dawk l-uffiċjali li qegħdin jamministraw dan il-programm u għall-aħħar ta' din is-sena nibdew nieħdu l- ewwel riżultati tal-Performance Management Programme fir-rigward ta' dawk il-orincipals li bdew jipparteċipaw fil-programm is-sena l-oħra.

Għaldaqstant għadu kmieni wisq biex jiġi determinat x'parti jista' jkollu il-Performance Management Programme fis-selezzjoni ta' impjegati għall- promozzjoni.

L-għanijiet tal-programm huma li l-ħidma ta' kull uffiċjal pubbliku tiġi ppjanata u pprogrammata bi ftehim mas-superviżur tiegħu.

Issir ukoll evalwazzjoni ta' din il-ħidma, normalment wara perjodu ta' sena.

Il-proċess li se jsir biex jintgħażlu s-Senior Principals bl-ebda mod ma jmur kontra l-kunċetti tal-Performance Management Programme u ma teżisti l- ebda kontradizzjoni bejn dan il-programm u il-proċess ta' għażla għall- Senior Principals.

FURJANA: TRIQ SAN PUBBLIJU - QTUGĦ TAL-PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinnota li għar-rigward St. Publius Street, Floriana li qattgħulhom l-ilma għal madwar 7-10 itijiem (fl-aħħar ġimgħa ta' Ġunju 1995) dawn lanqas biss ġew notifikati li kien se jinqatgħalhom dan is- servizz?

X'għamla ta' difiża għandu ċ-ċittadin quddiem dan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-servizz tal-provvista ta' l-ilma ġie skonnettjat fi blokk ta' erba' (4) appartamenti u mhux lir-residenti kollha fi Triq San Publiju l-Furjana.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kellha tieħu din il-miżura għaliex kien hemm ħsara fil-connection service li tissupplixxi din il-proprjeta'.

Kuntrarju għal kif rifless fil- mistoqsija, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadet ħsieb li ċċempel lir-residenti ta' dawn l-appartamenti iżda ħadd ma wieġeb.

Għaldaqstant tħalliet notifika bil-miktub li s-servizz ġie skonnettjat.

Ix- xogħol ta' tiswijiet sar wara li l-impjegati tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma marru iħabbtu direttament fir-residenzi u sabu persuna waħda li ffirmat l-applikazzjoni neċessarja sabiex isiru t-tiswijiet meħtieġa.

ĦAMRUN: TRIQ PARISH PRIEST MUSCAT -ŻBIR TA' SIĠAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinżabru u jneħħulhom n-nemus u l-insetti s-siġar f'Parish Priest Muscat Street, Ħamrun?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li filwaqt li ż-żabra tas-siġar qed tiġi ppjanata mal-Kunsill Lokali tal-Hamrun, dwar il-kontroll tan-nemus u l- insetti ma tantx jista' jsir minn dan id-dipartiment.