MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 461 It-Tlieta, 14 ta' Novermbru 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 461

It-Tlieta, 14 ta' Novermbru 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

Seduta Nru. 461

It-Tlieta, 14 ta' Novermbru 2006

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 7

MOZZJONIJIET

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX–XOGĦOL U

TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2006 - 2007 7

AĠĠORNAMENT 24

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 29

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 460 li saret fit-13 ta' Novembru, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MFA - KONSULENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: X'inhu r-rwol tal-persuna - li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li hija impjegata ma' l- universita', sekondata mal-fondazzjoni għall-istudji internazzjonali u li tkun mad-delegazzjonijiet barranin li jiġu hawn Malta?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt tax-xogħol ta' l-imsemmi persuna għas- servizzi li qed tagħti?

Permezz ta' liema sejħa ġiet magħżula biex taqdi dan is-servizz?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Il-persuna ndikata tinsab fuq kuntratt bħala konsulent mal-ministeru ta' l-affarijiet barranin.

Peress li fil-ministeru l-post ta' direttur tal-protokoll kien vakanti u l-persuna ndikata għandha esperjenza f'dan il-qasam, intalbet biex sakemm tinħatar persuna f'din il-kariga tassisti lill-ministru fil- qadi ta' din il-kariga.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratt tal-persuna msemmija.

FABBRIKI TAL-FARMAĊEWTIKA – CHEMICAL WASTE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: X'qiegħed isir bil-chemical waste li jipproduċu l-fabbriki tal-farmaċewtika f'Ħal Far?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Minn informazzjoni li għandha l-MEPA, ammont sostanzjali ta' dan it-tip ta' skart qed jiġi esportat sabiex ikun rikoverat barra minn Malta billi f'pajjiżna m'għandniex faċilitajiet adatti għar-rimi jew rikoveru ta' dan l- iskart.

Mhux eskluż li ammonti ta' dan it-tip ta' skart jinsabu maħżunin fl-industrija sakemm jiġu esportati.

JETTING BOWSERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21630 u jgħid mingħand liema kuntrattur qegħdin jiġu mikrija l-jetting bowsers mid- dipartiment tad-drenaġġ?

Kemm tħallas il-kuntrattur għal dan is-servizz matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Bħalissa l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma m'hu qed tikri l-ebda jetting bowsers għax il-kuntratt skada fl- aħħar ta' Awissu 2006.

Qabel din id-data il-kuntrattur kien Polisal u fl- aħħar 12-il xahar tal-kuntratt tħallas Lm506,041.

MAINS TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21629 u jgħid b'konnessjoni ma' proġetti ta' bini ta' toroq, liema meded tal-mains tad-drenaġġ ġew spezzjonati permezz tas- CCTV qabel ma nbeda x-xogħol matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Risposta tingħata f'seduta oħra.

TAXXA FUQ IS-SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Kif jiġi regolat il-ġbir tat-taxxa minn fuq it-tluq minn Malta li jistabbilixxi kemm fir-realta' jsiefru nies u kemm jitħallsu f'taxxi?

Jista' jagħtini rendikont ta' kemm ilha li daħlet fis-seħħ tali sistema tassattiva versus l-ismijiet tal- passiġġieri.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): It- taxxi ta' tluq hi miġbura mingħand il-linji ta' l-ajru fuq il-bejgħ ta' biljetti lil dawk il-passieġieri li joriġinaw minn Malta.

Dawn il-linji ta' l-ajru jagħtu rendikont regolari ta' l-ammont ta' biljetti li jkunu biegħu u jagħmlu l-pagament relattiv.

Qatt ma nġabru ismijiet ta' passiġġieri li kienu ħallsu t-taxxa ta' tluq kemm ilha li daħlet din it- taxxa mill-1997.

PBS - CHAIRMAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kif il-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, ġie appuntat bħala chairman?

Fuq liema merti ntgħażel u fost kemm-il persuna ġie magħżul jew maħtur?

Min eżamina tali għażla jew ħatra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-mistoqsija għandha ssir lill-ministru konċernat u cioe' lill-ministru responsabbli mill-PBS.

MOSTA - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Meta se jitlestew Triq San Ġużepp u Triq San Paċifiku fil-Mosta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tender għall-bini ta' toroq imsemmija mill- Onor. Interpellant kien għalaq fil-25 ta' Lulju, 2006.

Id-dipartiment tal- kuntratti aġġudika dan it-tender u l-kuntrattur magħżul għandu jirċievi l- letter of acceptance fil-jiem li ġejjin.

ĦADDIEMA MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid preċiżament kif iċ-ċittadin Malti se jkun protett u jiġi assigurat li ebda ċittadin ieħor barrani mill-pajjiżi membri ġodda fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri mill-Bulgarija u r-Rumanija, ma jieħdux xogħol Malti peress li l- paga 'l isfel minn dik magħrufa bħala l-paga minima hija biżżejjed għalihom?

Kif se jiġi assigurat il-poplu Malti li se jiġi protett meta hawn min fil-qasam ta' min iħaddem lest biex jimpjegahom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa applikazzjoni għal permessi ta' xogħol għal ċittadini ta' pajjiżi membri ta' l-EU jiġu approvati b'mod awtomatiku.

Min- naħa l-oħra l-applikazzjoni għal permessi għal non-EU citizens jiġu kkunsidrati kif deskritt fir-risposta għal mistoqsija parlamentari 21704.

Qabel ma tiġi kkunsidrata l-applikazzjoni, dettalji dwar il-vacancy jidhru fuq il-website ta' l-ETC taħt it-taqsima ta' work permits u kull ċittadin Malti jista' jindika l-interess tiegħu f'dawn il-vacancies billi javza l- KXT.

Il-korporazzjoni tirriferi dawn il-persuni lill-prinċipal li jkun qed jannunzja l-vacancy u l-prinċipal ikollu jirrapporta lura lill- korporazzjoni u jiġġustifika d-deċiżjoni tiegħu.

B'dan il-mod, il-Maltin qegħdin jingħataw id-dritt li jiġu kkunsidrati għal dawn il-vacancies qabel non-EU citizens.

F'dan l-istadju l-applikazzjonijiet għal ħaddiema mill-Bulgarija u r- Rumanija jiġu pproċessati bl-istess mod bħal dawk ta' non-EU citizens.

DAR MALTA FI BRUSSELL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex wasal il-proġett ta' Dar Malta fi Brussell?

Jista' jgħid preċiżament kemm se jiġi jiswa dan l-embellishment u min ħa t-tenders għal tali proġetti?

Jista' jgħid meta u kemm se ddaħħal il-kaxxa ta' Malta mill-kirjiet imsemmija mill-gvern mill-istess proprjeta' fi Brussell?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): L- Informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

TERMINAL TAĊ-ĊIRKEWWA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: X'inhi r-raġuni li x- xogħol fuq il-proġett tat-terminal taċ-Ċirkewwa waqaf?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ix-xogħol fuq it-terminal taċ-Ċirkewwa għadu għaddej tant li fil-jiem li għaddew ġew approvati l-permessi neċessarji mill-MEPA.

Bħalissa qed isiru l-preparamenti neċessarji għall-ħruġ tat-tenders għall- bini kif approvat.

TURIŻMU RELIĠJUŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: X'inhu jsir biex jiġi attirat it-turiżmu reliġjuż biex b'hekk jitgawda aktar il-wirt kulturali reliġjuż?

Kien hemm kuntatti ma' l-awtoritajiet tal-knisja f'dawn l-aħħar xhur dwar dan?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Fi Frar 2006 sar kuntatt uffiċjali mill-MTA ma' l-organizzazzjoni tat-turiżmu reliġjuż immexxijja minn Mons. Philip Calleja.

Aktar tard fl-istess xahar, l-MTA bagħtet rappreżentant biex jipparteċipa fil-fiera RELIGIO li saret f'Pariġi.

Saru wkoll zewġ press trips, wieħed f'Ġunju u l-ieħor f'Settembru 2006 fejn fuq stedina ta' l-MTA żaru Malta u Għawdex numru ta' ġurnalisti speċjalizzati fil-qasam reliġjuz, minn Franza - Homme Nouveau, France Catholique, Feu & Lumiere, KTO TV, mill-Olanda - Quinta, Katholiek Nieuwsblad, u mill-Belgju - L'Evenement, sabiex jippromwovu l-wirt reliġjuz tagħna.

Barra minn hekk, l-MTA qed tipparteċipa fi-proġett finanzjat mill-Unjoni Ewropea – Med Mission, li jitratta dwar l-itinerarju ta' San Pawl fil- Mediterran.

Ta' min jgħid ukoll illi l-MTA għandha kuntatt kontinwu mal- Fondazzjoni tal-Kon-Katidral ta' San Gwann, fejn spiss jittieħdu ġurnalisti biex jiffilmjaw u jirrappurtaw dwar il-Katidral.

L-istess isir fil-każ tal- Katidral ta' l-Imdina, il-Katidral ta' Għawdex, il-Katakombi ta' San Pawl u postijiet oħra ta' interess turistiku-reliġjuz.

L-MTA għandha wkoll kuntatti mal-membri tal-Missione Archeologica Italiana fejn jiġu segwiti l-iskavi ġewwa San Pawl Milqi.

Dan jgħin sabiex it- turiżmu reliġjuz kif ukoll arkeoloġiku jiġu promossi fl-Italja.

MUŻEWIJIET FIL-PARROĊĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jagħmel biex il-mużewijiet li hemm kważi f'kull parroċċa jinfetħu aktar biex jitgawdew kemm mill-Maltin kif ukoll mit-turisti?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Dawn il- mużewijiet li qed jirriferi għalihom l-Onor Interpellant jappartjenu għall- knisja u ma jaqgħux taħt ir-responsabbiltà ta' Heritage Malta jew tal- gvern.

PROĠETTI TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21656 u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra t-total ta' proġetti ta' toroq u junctions li ġew sottomessi għall-fondi mill-Unjoni Ewropea bl-ispiża stmata għal kull proġett separatament?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT issottomettiet applikazzjoni għall-bini ta' toroq mill-fondi ta' koezjoni u żewġ applikazzjonijiet għall-bini ta' toroq mill-fondi strutturali.

L-applikazzjoni għall-fondi ta' koezjoni tikkonsisti fi tliet proġetti li huma:

|St. Paul's |Fiche |€6 miljun| |Bay Bypass |Value |(Lm2,575,| | | |800) | | |Tender |€5.952 | | |Value |miljun | | | |(Lm2,554,| | | |723) | |Civil |Fiche |€1.20 | |Aviation |Value |miljun | |Avenue | |(Lm515,16| | | |0) | | |Tender |€1.154 | | |Value |miljun | | | |(Lm495,27| | | |9) | |Mġarr Rd |Fiche |€3.886 | |Għajnsielem |Value |miljun | | | |(Lm1,668,| | | |260) | | |Tender |€3.376 | | |Value |miljun | | | |(Lm1,449,| | | |136) |

L-applikazzjonijiet għall-fondi strutturali huma:

|Manwel Dimech|Fiche |€5.537 | |Bridge |Value |miljun | | | |(Lm2,376,| | | |380) | | |Tender |€4.651 | | |Value |miljun | | | |(Lm1,996,| | | |057) | |Ħal Far Phase|Fiche | €4.587 | |III |Value |miljun | | | |(Lm1,968,| | | |710) | | |Tender |€4.244 | | |Value |miljun | | | |(Lm1,821,| | | |341) |

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed jiġi investigat u analizzat il-fatt li t-traffiku fit-toroq tagħna qiegħed dejjem jiżdied, anke fil-weekends?

Hemm il-ħsieb li 'l quddiem isiru flyovers biex din il-problema ma tkomplix tikber?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ir-rata ta' żieda ta' traffiku m'hijiex waħda straordinarja.

Fil-fatt wara ż-żieda qawwija ta' traffiku li kellna f'dawn l-aħħar 15-il sena, illum iż-żieda annwali fuq vetturi fit-toroq hija ta' madwar 3% tal-karozzi eżistenti.

Dan ma jfissirx li mhux qed ikollna problemi tat-traffiku, anke għaliex dan ġieli jiġi kkawżat minħabba xogħol li jkun qed isir fuq ċerti proġetti.

B'mod partikolari nirriferi għan-naħa ta' fuq ta' Malta, fejn qed ikun hemm konġestjoni kbira tat-traffiku, speċjalment nhar ta' Ħadd, għax apparti li n-nies joħorġu fil-ħin ħieles tagħhom, bħalissa għaddej ix-xogħol fuq il-bypass ta' San Pawl il-Baħar u t- Triq tal-Manikata.

Biex wieħed iżomm it-traffiku għaddej b'mod tajjeb qed nippruvaw nużaw sistemi moderni fejn wieħed jista' josserva t-traffiku permezz ta' cameras u electronic signs li jistgħu anke juruk fejn ikun hemm post vojt fejn tipparkja.

Miżura oħra li qegħdin nieħdu u li tista' tgħin lit-traffiku hija dik tal-proġett park & ride, li qed nagħmlu fil-Belt, biex inġibu dik li ngħidulha l-model shift.

Ovvjament is-soluzzjoni ta' bini ta' flyovers jew multi level junctions hija wkoll waħda mis-soluzzjonijiet.

Wieħed miż-żewġ proġetti li għandna dwar flyovers huwa dak tar-roundabout tal-Kappara, li kulħadd japprezza li hija waħda mill-aktar areas problematiċi u l-intenzjoni tagħna hi li dan ikun iffinanzjat mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Nisperaw li t-tender għal dan ix-xogħol joħroġ għall-ħabta ta' Jannar tas-sena d-dieħla u x'aktarx li minħabba l-expertise li jinkludi dan il-proġett, noħorġuh bħala design and build.

Multi level junction ieħor - dan jissejjaħ underpass - li nixtiequ nagħmlu u li forsi m'huwiex daqshekk ikkumplikat, huwa dak fi Triq Diċembru 13 biex it-traffiku li jkun sejjer għan-naħa tal-port, għan-naħa tat-triq tal- Viset, ikun jista' jiġi deviated għal ftit 'il bogħod minn fejn hemm il- monument tar-repubblika fl-istess triq, biex kemm jista' jkun nilqgħu din id-devjazzjoni ħafna iktar kmieni mingħajr ma t-traffiku jkollu għalfejn jidħol lejn il-Blata l-Bajda jew il-Furjana u l-Belt.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġiet evalwata s-sitwazzjoni li żviluppat fil-parti ta' ħdejn il-bridge tal-Mosta, inti u sejjer lejn Targa Gap u tibqa' nieżel għal Burmarrad?

F'każ li din is-sitwazzjoni ma ġietx evalwata, jista' l- Ministru jara li tiġi evalwata fil-ġejjieni qarib?

Qed nistaqsi dan għax hawnhekk apparti mill-problema tal-bypass, il-volum tat-traffiku qiegħed iktar ma jmur iktar jiġi f'bottleneck minħabba l-mod kif ġew magħmula t-toroq il-ġodda għal raġunijiet ta' safety.

Dan qed jikkawża traffiku enormi f'ċerti ħinijiet tal-ġurnata u qed jaffetwa ħażin il-business fil-lokalita' ta' Buġibba, il-Qawra u San Pawl il-Baħar.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandix din l-informazzjoni quddiemi, pero' se nara jekk humiex qed jiġu monitored il-problemi tat-traffiku fl-area li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ħafna drabi qajjimt l-argument li numru ta' zebra crossings mhux qed jingħataw il-manutenzjoni meħtieġa u saħansitra hemm uħud minnhom li lanqas qed ikunu mixgħula, bħal dik li hemm fil-qasam tad- djar tan-Nigret, ir-Rabat, li ilha tliet snin ma tinxtegħel.

Jista' l- Ministru jara kif jirrimedja l-problema li teżisti bejn il-kunsill lokali u l-awtorita' biex il-pedestrians ikunu tabilħaqq protetti f'dan ir-rigward?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jidhirli li dwar il-pelican crossing li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant kont weġibt f'mistoqsija parlamentari li saritli.

Il-prattiċi viġenti u magħrufa minn kulħadd huma li l-ADT tagħmel ix-xogħol infrastrutturali u mbagħad l-applikazzjoni biex jinxtegħlu t-traffic lights issir mill-kunsill lokali ta' dik il-lokalita' partikolari.

Għaldaqstant ma nafx għaliex għandu jkun hemm problema bejn il-kunsill lokali tar-Rabat u l-ADT f'dan ir-rigward.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru ma jinkwetahx il-fatt li zebra crossing tibqa' ma tinxtegħelx għal tliet snin sħaħ, apparti li din m'hijiex prattika għall-pedestrian?

Jekk kemm-il darba ma saritx l-applikazzjoni, l- ADT ma tistax tikkordina u tiffaċilita dan il-proċess?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Meta l-periti ta' l-ADT jagħlu dak li għandhom jagħmlu ma jibqgħux jimmonitorjaw x'jiġri fuq dik il-pelican crossing partikolari, imbagħad irid ikun il-kunsill lokali, li qiegħed iktar viċin iċ-ċittadini, li għandu jieħu dik ir-responsabbilta'.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura l-ADT u l-ministeru responsabbli mit-trasport ma jżommux ruħhom aġġornati dwar il-prekawzjonijiet li hemm bżonn jittieħdu biex is-sigurta' tal-pedestrians tkun tabilħaqq protetta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ir-responsabbilta' prinċipali ta' l-ADT dwar road safety hija speċifikament fuq toroq arterjali, distributorji, u linking.

Ovvjament jekk ikun hemm xi ħaġa straordinarja f'toroq oħrajn tidħol l-ADT, imma normalment fuq toroq lokali, il-kunsill lokali għandu dik ir- responsabbilta'.

Naturalment jekk il-kunsill lokali jitlob lill-ADT li jixtieq jieħu xi miżuri biex jiġi kkontrollat it-traffiku billi jitwaħħlu speed cameras u pedestrian crossings, normalment l-ADT tikkonsidrahom dawn l-affarijiet u anke tiġi evalwata r-responsabbilta' ta' l-implimentazzjoni.

Pero' xi ħaġa li suppost jeħodha l-kunsill lokali f'idejh ma tibqax tiġi monitored mill-ADT.

GREEN WARDENS - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Kemm inħarġu ċitazzjonijiet mill-green wardens minn meta bdew jaħdmu?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġuztizzja): In-numru ta' ċitazzjonijiet li nħarġu mill-green wardens minn mindu bdew jaħdmu fl-1 ta' Jannar, 2006 sa l-10 ta' Ottubru, 2006, kienu hekk:

Green wardens tal-MEPA ħarġu 458 ċitazzjonijiet permezz tal-hand-held computer;

Green wardens ingaġġati mal-kumpanniji tal-gwardjani lokali ħarġu 2,175 ċitazzjoni permezz tal-hand-held computer.

Dan ifisser li minn mindu bdew jaħdmu s'issa, il-green wardens ħarġu total ta' 2,633 ċitazzjoni.

KARNIVAL – ĦRUĠ TA' TENDER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21822 u jgħid jekk ħarġitx xi tender jew expression of interest għal xi servizz jew ieħor marbuta mal-karnival?

Jekk fl- affermattiv, jista' ipoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra?

Jekk din għadha ma ħarġitx, hemm xi ħsieb li dan isir fil-futur qarib?

Saru kuntatti formali jew informali mal-kumpannija Where's Everybody?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Il-kunsill għall-kultura u l-arti, f'isem il-kummissjoni nazzjonali folklor ħareġ diversi kwotazzjonijiet għal servizzi marbuta mal-Karnival 2007.

Dawn huma l-karru tar-re tal-karnival, mużika background, innu tal-karnival, il- parata, il-booklet, sistema ta' PA fl-enclosure u l-Furjana, cranes u tower Ladders.

Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' dawn is-sejħiet.

Il-kummissjoni folklor fi ħdan il-kunsill għamlet ukoll tliet sejħiet ta' expression of interest.

L-ewwel waħda, li għalqet fit-22 ta' Awissu, kienet biex jintrama stand f' Misraħ il-Ħelsien, Valletta, filwaqt li t- tieni sejħa kienet għal-loġistika kollha ta' l-enclosure f'Misraħ il- Ħelsien, il-Belt Valletta, u din għalqet fl-10.00 a.m. ta' nhar it-Tlieta, 31 ta' Ottubru, 2006 u kienet pubbliċizzata permezz ta' stqarrija fl- istampa u dehret f'avviż speċifiku fil-ġurnali ewlenin tal-Ħadd, 29 ta' Ottubru, 2006.

Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopji tas-sejħiet imsemmija.

It-tielet expression of interest kienet tirrigwarda il-poster tal-karnival.

Fl-aħħar nett ninsab infurmat ukoll li minn naħa tal-kunsill u tal- kummissjoni, ma saru ebda kuntatti formali jew informali mal-kumpannija Where's Everybody.

UŻU TA' BIODIESEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 21661, jista' l-Ministru jagħti l-ammont ta' biodiesel li ntuża kull xahar kif ukoll l-average price għal kull xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif tidher hawn taħt:

|Xahar |Litri |Ammont|Prezz | | | |(Lm) |kull | | | | |litru | | | | |(Lm) | |Jannar | |341.02|0.40 | | |856.82| | | |Frar |1,676.|662.15|0.40 | | |32 | | | |Marzu |1,835.|750.65|0.41 | | |32 | | | |April |1,754.|710.69|0.41 | | |78 | | | |Mejju |1,538.|631.99|0.41 | | |69 | | | |Gunju |1,811.|766.99|0.42 | | |31 | | | |Lulju |1,371.|585.17|0.43 | | |46 | | | |Awissu |1,331.|561.69|0.42 | | |02 | | | |Settemb|1,366.|583.71|0.43 | |ru |17 | | | |Ottubru|1,232.|532.23|0.43 | | |01 | | | | | | | | |Total |14,773|6,126.|0.41 | | |.90 |29 | | | | | |(avera| | | | |ge) |

VILLAĠĠ TAL-KARNIVAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 21825 dwar il-villaġġ tal-karnival?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ma jkunx etiku li wieħed jagħti dettalji ta' x'ġie rakkomandat fil-kumitat kif indikat mill-Onor.

Interpellant, speċjalment meta wieħed jikkonsidra li dawn ir-rakkomandazzjonijiet eventwalment ikunu riferiti lill-kabinett tal- gvern.

WASTESERV - PERIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: X'inhi l-pożizzjoni tal-perit li ismu qed jintbagħat separatament vis-á-vis il-kumpannija WasteServ?

X'inhu l-ħlas dovut lilu għas-servizz li qed jagħti?

Jista' jgħid jekk hux impjegat jew inkella konsulent?

Jista' jgħid jekk hemmx xi kuntratt jew le?

Jekk fl-affermattiv, jista' ipoġġih fuq il-mejda tal-Kamra?

Jista' l- Ministru jgħid ukoll jekk dan l-istess perit jagħmilx xi xogħol ieħor fi ħdan l-istess ministeru jew xi ente oħra li taqa' taħt l-istess dekasteru?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Il-perit imsemmi ġie mqabbad fil-funzjoni ta' perit forensiku b'konnessjoni ma' l-appell tal-MEPA dwar l-impjant għat-trattament ta' l-iskart ta' Sant'Antnin.

Huwa ġie mqabbad mill-kumpannija WasteServ (Malta) Limited fuq bażi ta' konsulenza diretta skond il-kriterji stabbiliti mir- regolamenti dwar il-kuntratti pubblici ta' l-2000.

Il-ħlas għal dan is- servizz kien ta' Lm59.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: X'inhi r-raġuni li l- persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, m'hi tieħu l-ebda benefiċċju?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Il-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant ġiet infurmata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk kerrej ta' fabbrika jistax jifdi ċ-ċens ta' l- istess proprjeta' tal-gvern?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Il-fidi ta' ċens huwa regolat mill-Kap.

16 tal-Liġijiet ta' Malta u l-provvedimenti ta' din il-liġi jridu jiġu applikati f'kull każ.

ST.

NICHOLAS MARRIED QUARTERS - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jinbidlu l-bozoz tad-dawl maqtugħa fil-verandi ta' St. Nicholas Married Quarters, f'Bormla?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Il-Korporazzjoni Enemalta sejra tieħu l- passi meħtieġa biex tibdel il-bozza maqtugħa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti. ll-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar l-iskemi ta' l-Awtorita' tad-Djar, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 21997; u

Kopja tal-ftehim datat it-3 ta' Ottubru 2006 bejn l-Awtorita' tad-Djar u s-sid ta' binja fi Triq Carmelo Delucca fil-Qawra, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 21999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Louis Galea

MOZZJONIJIET

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX–XOGĦOL U TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2006 - 2007

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2006 sat-30 ta' Settembru 2007 skond l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ, Kap. 343.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, fis-seduta ta' dalgħodu u tal-lejla se neżaminaw l-estimi tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ għas-sena finanzjarja li bdiet f'Ottubru ta' din is-sena u se tispiċċa fl-aħħar ta' Settembru tas-sena d-dieħla.

Dan se nagħmluh wara li poġġejna dawn l- estimi fuq il-mejda tal-Kamra flimkien mar-rapport u ma' l-istqarrija finanzjarja verifikata mill-awdituri tal-korporazzjoni.

Il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ qiegħda tiġi fdata biex tinvesti f'dan is-servizz pubbliku ta' l-impjiegi u fl-iskemi ta' taħriġ Lm4,852,000.

Dan huwa budget sostanjali ħafna għall-qies ta' pajjiżna, u huwa maqsum, kif ikunu maqsumin dawn l-estimi, bejn dawk li huma ċerti żviluppi kapitali, inizjattivi, programmi ta' taħriġ u spejjeż kurrenti.

Bħala kapital insibu li hemm Lm319,000 li ħafna minnhom se jiġu mill-fond reġjonali Ewropew għall-iżvilupp, u mbagħad jekk wieħed jara l-programmi jsib li anke hawnhekk hawn sehem qawwi ħafna tal-fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt għas-sena finanzjarja li qegħdin fiha, din is-somma tlaħħaq għal kważi Lm3 miljuni.

Għandek Lm818,000 li għadhom ġejjin mill- fondi li kellna bejn l-2004 u l-2006, imbagħad għandek Lm2,047,000 li huma fondi ġejjin mill-budget il-ġdid ta' l-Unjoni Ewropea għall-2007/2013.

Hemm ukoll spiża ta' ftit aktar minn Lm1.5 miljun li hija l-ispiża rikorrenti tal-korporazzjoni biex tkun tista' tagħti s-servizzi kollha, li skond il- liġi hija marbuta li tagħti.

Naturalment f'din l-okkażjoni nagħtu ħarsa mill-viċin lejn dwar kif il- korporazzjoni tkun qiegħda topera u x'servizzi qiegħda tagħti f'kuntest wiesa' ta' l-ivżilupp soċjali ekonomiku tal-pajjiż, b'mod partikolari l- iżvilupp tas-suq tax-xogħol.

Nistgħu ngħidu li l-ħidma tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ hija maqsuma f'żewġ partijiet prinċipali li huma s- servizz ta' l-impjiegi u s-servizz li għandu x'jaqsam mal-programmi ta' taħriġ għal dawk li qegħdin ifittxu x-xogħol.

Hemm ukoll programmi ta' natura speċjali, bħalma huma l-programmi li għandhom x'jaqsmu mal- promozzjoni ta' aktar ugwaljanza bejn is-sessi fil-qasam tax-xogħol u taħriġ.

Minn xi snin 'il hawn, il-korporazzjoni daħlet ukoll għall-piż kbir fejn trid timplimenta proġetti b'fondi ta' l-Unjoni Ewropea, liema proġetti jirrikjedu ħafna xogħol, b'mod partikolari amministrattiv, sabiex jiġi assigurat li dawn il-fondi jiġu applikati bl-aħjar mod possibbli.

Irrid ngħid li jekk wieħed jaqbad l-ewwel parti, dik li tirrigwarda s- servizz ta' l-impjiegi, insibu li hawnhekk il-korporazzjoni tat servizz lil numru kbir ta' ħaddiema u employers.

Nafu li l-korporazzjoni hija d- depożitarju - biex ngħidu hekk - ta' ħafna informazzjoni dwar is-suq tax- xogħol, u ċioe' min qed jibda jaħdem, min qed jispiċċa mix-xogħol partikolari tiegħu, min qed jfittex ix-xogħol u x'xogħol qegħdin ifittxu.

Dan huwa servizz ta' importanza kbira l-ewwel u qabel kollox għal min qiegħed ifittex ix-xogħol, pero' huwa importanti wkoll għall-employers.

Allura nistgħu ngħidu li l-ETC hija aġenzija ta' importanza kbira fil-qasam ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Ix-xogħol ta' l-ETC huwa wieħed delikat immens, speċjalment għax qiegħda tittratta ma' numru konsiderevoli ta' nies li fil-kors tal-ħajja tax-xogħol tagħhom jgħaddu minn fażijiet differenti.

Għandek dawk li għadhom se jibdew ifittxu x-xogħol għall-ewwel darba, dawk li kienu f'impjieg u jridu jsibu xogħol ieħor għax ikunu tilfu dak li kellhom u għandek oħrajn li jkunu jridu jibdlu l-impjieg ma' xogħol ieħor differenti jew aħjar.

Għaldaqstant ħafna drabi jkun hemm bżonn ħafna xogħol ta' assessment u xogħol li jista' iwassal anke għal taħriġ partikolari.

L-ETC trid tgħin lil dawk il-ħaddiema li jkunu qegħdin ifittxu mpjieg isibu dan l-imjieg.

Tajjeb ngħid li matul is-sena li għaddiet it-taqsima tas- servizzi ta' l-impjiegi żiedet sew l-isforzi tagħha biex tkun tista' toffri opportunitajiet ta' xogħol lil dawk li qegħdin jirreġistraw magħha bħala li qed ifittxu mpjieg.

Matul din is-sena l-korporazzjoni kellha 8,738 vakanza ta' mpjiegi rreġistrati magħha.

F'kelma waħda kien hemm talba għal 8,738 ħaddiem minn diversi employers biex jimlew vakanzi li nħolqulhom jew oħrajn ġodda.

Dan ifisser 16% żieda fir-reġistrazzjonijiet ta' vacancies fuq is- sena li għaddiet.

Ta' min jgħid li hawnhekk tkun għaddejja ħidma kbira mill- korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ, liema korporazzjoni m'hijiex passiva anzi hija proattiva b'kuntatti li jkollha ma' l-employers u b'seminars, li jiġu organizzati fil-fiera li ssir apposta, ma' ħafna mill-istess employers.

Għalhekk nistgħu ngħidu l-ETC għaddejja l-ħin kollu b'kampanja ta' informazzjoni sabiex l-employers u min qed ifittex ix-xogħol ikunu mgħarrfa dwar is-servizz li toffri, u jkunu mitluba biex ma joqogħdux lura milli jużaw is-servizzi li toffri.

Sur President, tajjeb ukoll li ngħid li bħala fatt il-korporazzjoni għax- xogħol u taħriġ, waħedha, sabet impjieg għal 3,336 persuna.

Jiġifieri rnexxielha tpoġġi 3,336 persuna li kienu qed jirreġistraw magħha f'vakanzi li l-employers riedu jimlew.

Dan juri l-valur kbir tal-ħidma li qiegħda tagħmel l-ETC f'dan il-kamp.

Mela wieħed jista' jinnota li filwaqt li l- employers kellhom bżonn 8,738 ħaddiem biex jimlew il-vacancies tagħhom, l- ETC, min-nies li jirreġistraw magħha, setgħet tipplejsja 3,336 ħaddiem.

Din hija xi ħaġa, li kif nispjega iktar tard, tqanqal ċerti riflessjonijiet li tajjeb inkunu nistgħu namgħlu.

Naturlament l-ETC ma toqgħodx b'idejha fuq żaqqha u fil-fatt intervistat 2,512-il ħaddiem f'dawk li jgħidulhom profile interviews.

Jiġifieri ma jagħmlulhomx xi intervista ta' ejja ħa mmorru jew intervista qasira, imma ssir intervista fil-fond u personalizzata ma' dawn l-individwi, min-nies imħarrġa apposta fl-ETC, biex jinbena l-profil ta' l-individwu ħalli l-ETC issir tafu aħjar.

Saru wkoll 7,111-il intervista oħra sabiex jiġu ċċekkjati l-vakanzi ta' xogħol li jidħlu jew inkella xi problemi li jista' ikollhom il-ħaddiema.

L-employment advisors ta' l-ETC fasslu 2,195 pjan ta' azzjoni b'manjiera personalizzata sabiex jgħinu lil dawn l-individwi jaqbdu t-triq fis-suq tax-xogħol.

It-taqsima ta' l-ETC ġewwa Għwedex għamlet 676 intervista fil-fond sabiex tfassal il-profil tal-ħaddiema Għawdxin u għamlet 1,198 follow up interviews oħra bl-iskop li wieħed ikun jista' jgħin lil dawn il-ħadidema.

Ħmistax ilu poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra rapport dettaljat fuq din il- ħidma li ssir b'attivitajiet speċjali bħalma huma l-job search seminars, job clubs u work motivation seminars.

Hemm ukoll diversi skemi sabiex dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol ikunu jistgħu jiġu motivati u b'hekk jieħdu l-opportunitajiet tax-xogħol li jkun hemm għad-dispożizzjoni tagħhom.

Hemm il-job experience scheme li tipprovdi l-ewwel esperjenza għal dawk li jkunu għadhom kif spiċċaw mill-iskola.

B'hekk it-transizzjoni bejn l-iskola u d-dinja tax-xogħol issir ħafna aħjar.

Hemm ukoll il-work start scheme li tiġi applikata għal dawk li jkunu ilhom nieqsa mis-suq tax- xogħol - ħafna minnhom ikunu nisa – mill-inqas ħames snin.

Permezz ta' din l-iskema l-ħaddiem ikun jista' jerġa' jidra r-ritmu tax-xogħol.

Hemm skema oħra, l-active youth scheme, li tapplika biss għaż-żgħażagħ.

Hemm żewġ skemi oħra li huma r-redeployment scheme u l-employment training placement scheme li wieħed jista' jagħmel użu minnhom sabiex isib ix-xogħol li jkun qiegħed ifittex.

Sur President, il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ għandha diversi għodda li minn sena għal sena tirfinahom jew taġġustahom skond iċ-ċirkostanzi tal- ġurnata jew ta' l-individwu.

B'hekk persuna li tkun qiegħda tfittex impjieg tkun tista' tagħmel użu minn din l-għodda, u waħedha tkun taf x'opportunitajiet jeżistu f'dan il-kamp.

Fil-fatt il-ħaddiema Maltin, permezz tal-computer, ma jsirux jafu biss l-opportuntaijiet ta' xogħol li jeżistu f'pajjiżna, imma anke b'opportunitajiet ta' xogħol li jeżistu fl- Unjoni Ewropea.

F'dan ir-rigward għandna servizz apposta li huwa l- European employment service, fejn minn fuq il-computer ikunu jistgħu jaraw l-employment opportunties kollha li l-employment services tal-pajjiżi fl- Unjoni Ewropea jkunu qegħdin joffru.

Minn Awissu tas-sena l-oħra l-ETC saret ukoll responsabbli għall-ħruġ ta' work permits lill-barranin.

Fil-fatt matul is-sena finanzjarja li għadha kemm għalqet, il-korporazzjoni pproċessat 7,094 work permit, li 6,750 minnhom ġew ikkonsidrati pożittivament u allura nħareġ il-work permit rilevanti.

Minn dawn il-work permits kien hemm 3,087 li skond il-liġi ġew mogħtija b'mod awtomatiku, għaliex ġew maħruġa lil ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea jew inkella taħt il-liġijiet tagħna lil persuni li għandhom dritt għall-protezzjoni umanitarja.

Fil-fatt minnhom kien hemm 2,223 ċittadini Ewropej, 701 li għandhom protezzjoni umanitarja temporanja, 80 li ġew iċċertifikati li huma asylum seekers, 72 refuġjati u 11-il persuna dipendenti ta' ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea, anke jekk ġejjin minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-bilanċ ta' 3,006 work permit ġew maħruġa lill-persuni li ġejjin mit-third world countries.

Għalhekk din tagħti stampa ċara tal-firxa kbira tax-xogħol li tagħmel l- ETC.

Dan iġibni biex nagħmel ftit riflessjonijiet fuq x'qed jiġri fis-suq tax-xogħol f'pajjiżna.

M'hemmx dubju li waħda mill-attivitajiet l-aktar importanti għal kull bniedem hija x-xogħol.

Nafu li x-xogħol m'huwiex biss fundamentali għad- dinjita' ta' kull wieħed u waħda minna, imma huwa fundamentali għal għajxien tagħna u tal-familji tagħna.

Ix-xogħol huwa fundamentali sabiex kollettivament inkabbru l-ġid komuni.

Huwa proprju fuq il-bażi tal-ġid komuni li aħna nkunu nistgħu nassiguraw soċjeta' magħquda, soċjeta' li tiġġieled l-inġustizzji u soċjeta' fejn kulħadd ikun jista' jieħu ħsieb mill-aħjar li jista' id-diffikultajiet li kull wieħed u waħda minna ngħaddu minnhom.

Huwa bis-saħħa tax-xogħol, bis-saħħa ta' kemm aħna kapaċi nkunu kompetittivi li nkabbru l-ekonomija.

U meta tikber l-ekonomija jkollna servizzi soċjali b'saħħithom, servizzi fil- qasam ta' l-edukazzjoni, fil-qasam tas-saħħa u anke fil-pensjonijiet, l- iżjed għal dawk il-familji li jkunu qegħdin ifittxu x-xogħol u għall-mument ikollhom bżonn appoġġi ta' assistenza soċjali.

Għalhekk is-suq tax-xogħol kull gvern jagħti kasu bil-kbir u jieħu ammont ta' miżuri biex dan ikun wieħed importanti.

Il-Kamra għadha kif għamlet ħmistax-il ġurnata tiddibatti l-budget għas- sena d-dieħla, li huwa miżgħud b'miżuri sabiex ulied il-familji Maltin jingħataw l-aħjar opportunita' li pajjiżna jista' joffri fil-mument biex inkunu nistgħu nipprepraw ruħna għax-xogħol bl-edukazzjoni jew billi nattiraw l-investiment ħalli jinħolqu l-oppurtunitajiet tax-xogħol jew inkella billi ninċentivaw persuni, speċjalment lin-nisa, sabiex jidħlu fid- dinja tax-xogħol.

Issa x'inhi s-sitwazzjoni?

Is-sitwazzjoni hi li jekk nagħsru r-realta' li qegħdin ngħixu, insibu li għandna ekonomija li qed turi li hi kapaċi taħdem f'ambjent, mhux faċli, ta' ristrutturar tas- setturi prinċipali li jiffurmaw l-ekonomija, qed turi li kapaċi ttejjeb il- kompetittivita' u l-produttivita' tagħha u li hi kapaċi li taġġusta ruħha għas-swieq internazzjonali, li ċkejknin kemm aħna ċkejknin nifformaw parti minnhom.

U meta jkollok din it-tip ta' sitwazzjoni dejjem se jkollok numru ta' nies li f'xi mument jew ieħor se jkunu qegħdin ifittxu x-xogħol.

Meta nitkellmu fuq kif inhi sejra l-ekonomija bilfors trid titkellem fuq l- istatistika u fuq figuri biex toħroġ stampa ta' x'qed tagħmel l-ekonomija, imma fil-verita' għalkemm dan hu xogħol li rridu nagħmluh, ix-xogħol li lilna l-iktar jinteressana huwa l-ħidma li nagħmlu ma' kull wieħed u ma' kull waħda li fuq livell uman, fuq livell individwali qed ifittxu x-xogħol.

Dak li jinteressana.

Kemm-il darba għedna li anke jekk jifdal wieħed biss jirreġistra għax-xogħol xorta waħda nibqgħu nitħabtu għalih, aħseb u ara meta jkollok numru akbar li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Imma rridu wkoll, Sur President, oġġettivament naraw l-ekonomija tagħna x'qiegħda tagħmel, x'qed toħloq u x'indikazzjonijiet qiegħda turi ħalli naraw x'inhi s-sitwazzjoni.

Dan huwa eżerċizzju li wkoll aħna rridu nagħmluh għax kulħadd irid jifhem il-pajjiż kif qiegħed jiżviluppa.

Hemm sinjali pożittivi li għandhom jagħmlulna l-kuraġġ.

U dawn is-sinjali għax il-politika li jkun qiegħed iħaddem il-pajjiż u l-gvern tal-ġurnata hija politika li qiegħda tagħti r-riżultati, u kieku kulħadd jagħmel il-parti tiegħu, żgħira jew kbira, dawk ir-riżultati mhux biss inżommuhom imma nkabbruhom ukoll.

Sur President, meta nitkellmu fuq figuri f'dan il-qasam insibu li għandna l- figuri ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika li jinġabru permezz tal- labour force survey – u fuq din l-istatistika nibnu ħafna mill-miżuri tagħna - u mbagħad hemm dik li tissejjaħ l-istatistika amministrattiva li tinġabar mill-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ.

Irrid mill-mill-ewwel nispjega li ż-żewġ forom ta' statistiċi m'għandhomx l-istess bażi għax il- labour force survey, kif jixhed ismu stess, huwa survey li jsir fuq persuni ta' bejn is-16 u l-64 sena, mentri l-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ ma taħdimx bis-sistema ta' survey, imma taħdem bis-sistema tar- realta' tal-persuna, li mhux biss hija available għax-xogħol imma li tkun trid ix-xogħol, tant li tmur tirreġistra.

Fil-labour force survey għandek ħafna li jgħidu li huma available għax-xogħol, imma fir-realta' ma jkunux daqshekk immedjati fir-realta' li jsibu x-xogħol, tant li ma jmorrux jirreġistraw għax-xogħol.

Dan jispjega għalfejn il-labour force survey jagħtina ċerta statistika u l-ETC tagħtina realta' oħra.

L-aħħar ċifri maħruġa mill-ETC u li għad iridu jiġu kkomunikati lill- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, juruna li hemm 7,147 persuna jirreġistraw fuq iż-żewġ partijiet tar-reġistru.

Fuq l-ewwel parti tar- reġistru hemm dawk li huma tassew kostanti fis-sistema tar-reġistrar, u dawn ilaħħqu s-6388, mentri fuq it-tieni parti tar-reġistru hemm 809.

L- ewwel riflessjoni li rridu nagħmlu hija dik li ċ-ċifra ta' 7,000 hija waħda relattivament kostanti għal ċertu numru ta' żmien.

Tajjeb ngħidu wkoll li din iċ-ċifra hija waħda rilevanti meta wieħed iqis minn xiex għadda l- pajjiż fl-aħħar 12-il xahar.

Bħala medja, kull sena fl-aħħar erba' snin, ġew notifikati kważi 6,000 vakanza ta' mpjieg mill-ETC.

Hawnhekk wieħed forsi jista' jistaqsi: Imma kif jiġu nnotifikati kważi 6,000 vakanza ta' mpjieg meta mbagħad għandek 7,000 jirreġistraw għax-xogħol?

Jiena għedt li din hija l-medja għaliex kif nafu, matul din is-sena li għaddiet, iċ-ċifra ta' vacancies qabżet it-8,000 post. Allura jekk ikollok 8,000 vacancy, kif jista' ikun li jkollok 7,000 ruħ li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol?

Hawnhekk insibu ċerta sitwazzjoni, u tajjeb li nagħtu stampa tas- sitwazzjoni kollha kemm hi ħalli minnha nisiltu ftit dak li qiegħed jiġri.

Sur President, f'dan il-pajjiż qed ikollna investiment dirett barrani, jew le?

Iva, f'dan il-pajjiż qed ikollna sew investiment dirett mill-Maltin stess fl-impriżi tagħhom u qiegħed ikollna wkoll investiment kbir ħafna, għal pajjiżna, minn barra.

Jekk inqabblu sitt xhur ma' sitt xhur, jiġifieri minn Jannar sa Ġunju ta' din is-sena ma' l-istess perjodu tas-sena l-oħra, insibu li filwaqt li s-sena l-oħra kellna bejn wieħed u ieħor Lm100 miljun f'investiment dirett barrani, fl-istess perjodu ta' din is-sena diġa' qbiżna it-Lm300 miljun f'investiment dirett barrani.

Ix-xenarju ekonomiku qiegħed juri li aħna għamilna qabża importanti ħafna fit-tnaqqis tad- deficit.

Fil-fatt fl-1998 kellna deficit ta' 10% tal-GDP mentri din is-sena se nagħlquha b'deficit ta' 2.8% tal-GDP.

Xi ngħidu mbagħad fuq il-pagi?

L- istatistika li għandu l-gvern ġabha minn dak li ddikjaraw il-ħaddiema stess fil-formuli ta' l-income tax fil-perjodu ta' bejn Jannar u Lulju.

Id-dħul ta' l-impjegati għas-sena 2005 kien ta' Lm211.5 miljun, mentri din is-sena, bejn Jannar u Lulju, id-dħul ta' l-impjegati kien ilaħħaq is-somma ta' kważi Lm243 miljun.

F'kelma waħda rajna żieda ta' Lm32 miljun aktar bejn Jannar u Lulju ta' din is-sena fuq Jannar u Lulju tas-sena li għaddiet.

Dan juri li f'sena fil-paga medja kien hemm żieda ta' Lm194 jew inkella żieda medja ta' 3.35%.

F'dan ix-xenarju kellna wkoll l-akbar ammont ta' nies li qatt kienu jaħdmu f'pajjiżna.

Dan in-numru kien ilaħħaq mal-139,000 ħaddiema li kienu qegħdin jaħdmu bi qligħ.

Kellna ammont minn dawn il-ħaddiema li kienu qed jaħdmu part-time – nafu huwa fenomenu li daħal fil-pajjiż – mhux biss bħala t- tieni job, imma wħud minnhom ikunu jobs li nsejħulu l-job prinċipali.

Issa x'inhu r-ristrutturar li qed isir?

Per eżempju, jekk wieħed iħares lejn is- settur pubbliku jsib li bejn l-2003 u l-2006 il-ħaddiema fis-settur pubbliku naqsu b'4,250, mentri l- ħaddiema fis-settur privat żdiedu b' 5300.

Huwa f'dan il-kuntest li rridu nħarsu lejn iċ-ċifra ta' 6,388 li qegħdin jirreġistraw fuq Part I tar-reġistru u ċ-ċifra ta' 759 li qegħdin jirreġistraw fuq Part II.

Dawn iċ-ċifri qegħdin juru biċ-ċar li l-ekonomija tagħna qiegħda toħloq l-impjiegi.

Sur President, tajjeb li nfakkar li jekk naraw daqsxejn il-kumpanniji pubbliċi tal-gvern u nqabbluhom ma' l-2003 - data li kont qed insemmi - jekk nieħdu l-Malta shipyard insibu li fl-2003 kellha 2,621 ħaddiem mentri Illum għandha 1,692.

Jekk nieħdu l-Enemalta, li ma kellhiex ir- ristrutturazzjoni li kellha x-shipyard, fl-2003 kellha kważi 2000 impjegat, mentri din is-sena għandha magħha 1733.

L-Air Malta fl-2003 ukoll kellha 2000 impjegat u llum għandha 1,600 impjegat.

Il-Water Services Corporation fl-2004 - m'għandix iċ-ċifra għall-2003 - kellha 1,600 impjegat u llum għandha 1,500 impjegat.

Dawn huma kollha figuri li juri kif qed issir ristrutturazzjoni fejn is-settur pubbliku qiegħed inaqqas l-impjiegi f'diversi setturi.

U qiegħed inaqqashom bi pjan, għax il-gvern qiegħed jirristruttura, jipprivatizza, u qed jaħdem sabiex is-servizzi li jagħti u dak li jipproduċi jagħmlu b'manjiera aktar produttiva u effettiva.

Meta ngħidu li bejn Ġunju tas-sena l-oħra u Ġunju ta' din is-sena nħolqu madwar 6,156 impjieg, aħna nkunu qed infissru li minkejja t-tnaqqis ta' impjiegi fis-settur pubbliku, minkejja l-irtirar ta' ħaddiema, u minkejja n-numru akbar ta' żgħażagħ li jagħżlu li jkomplu jistudjaw iċ-ċifra ta' nies jaħdmu ta' xorta waħda baqgħet tilħaq l-139,000.

Issa meta tara x'issostitwejt minn dawk li ma baqgħux jaħdmu u x'żidt magħhom, issib li l-ekonomija rnexxielha tagħtina 'il fuq minn 6,000 impjieg, u dan juru biċ-ċar li l- ekonomija tagħna qiegħda taħdem.

Sur President, tajjeb ngħid li bħala medja, kull xahar, qegħdin jiġu rrapportati mas-750 vacancy mill-employers.

Allura meta l-labour force survey juri li hemm 12,700 ruħ li huma lesti li jaħdmu kif se nispjegawha din?

Nispjegawha billi nifhmu eżattament x'qiegħed jiġri.

L-ewwelnett, min huwa motivat li jrid jaħdem, iċ-chances huma li dan imur jirreġistra għax- xogħol.

Kif għedt ftit ilu, minn dawn għandna 6,388 persuna li qegħdin jirreġistraw fuq l-ewwel parti tar-reġistru.

Allura xi jfisser li l-labour force survey jurik ċifra ta' 12,700?

Ifisser li għandek nies li qed jgħidu li huma available għax-xogħol imma l-opportunita' li għandhom m'hijiex waħda li timmotivahom biżżejjed, u tajjeb li ngħid li l-biċċa l-kbira tagħhom huma nisa.

Issa kif tispjega l-fatt li din iċ-ċifra tal-labour force survey, li ilna nsegwuha mhux ħażin, baqgħet prattikament statika meta matul din is-sena kellna collective reduncies ta' madwar 2,500?

Fis- settur tal-produzzjoni tagħna – u nafu liema huma l-fabbriki għax issemmew - kellna b'kollox collective redundancy ta' aktar minn 2,500 ħaddiem.

Madankollu n-numru ta' persuni li marru jirreġistraw għax-xogħol u anke dawk li kienu mniżżla fil-labour force survey baqa' fl-istess livell.

Allura nistgħu ngħidu li l-ekonomija tagħna mhux biss qiegħda tassorbi x- xokk ta' dawn il-collective redundancies, imma qiegħda tassorbi wkoll – b'hekk il-labour supply u l-gainfully occupied population tagħna mhux biss ma jonqsux imma jiżdiedu - dak in-numru, dejjem jiżdied, tal-baby boomers ta' wara l-gwerra li kull sena qed jirtiraw f'numri iktar minn snin oħra.

Fil-fatt qiegħed ikollna pensjonanti ġodda aktar milli kien ikollna fis- snin li għaddew, u qiegħed ikollna inqas żgħażagħ li qegħdin jidħlu fis-suq tax-xogħol għaliex aħna, apposta, qed nonfqu miljuni kbar ta' liri biex nimbottaw liż-żgħażagħ biex mhux imorru fid-dinja tax-xogħol imma jmorru fid-dinja ta' l-edukazzjoni u t-taħriġ.

Issa l-labour force survey jistaqsi liż-żgħażagħ ta' 16, 17, 18 u 19-il sena jekk humiex fid-dinja tax-xogħol, mentri aħna qegħdin ngħidu lil dawn iż-żgħażagħ sabiex ma jmorrux fid-dinja tax-xogħol, imma jmorru fid-dinja ta' l-edukazzjoni u t-taħriġ.

Fil-fatt 70% taż-żagħażagħ ta' 17-il sena - li hija qabża enormi minn tliet snin ilu - għadhom qegħdin ikomplu bl- edukazzjoni u t-taħriġ tagħhom.

Minkejja li kellna dawn il-collective redundancies u dawn l-affarijiet kollha, l-ekonomija tagħna qiegħda tassorbi u tagħtina wkoll żieda netta fil-qasam ta' l-impjiegi.

Il-labour force survey stess qiegħed jurina li bejn l-2004 u l-2005 kien hemm żieda ta' 1,500 impjieg.

Min-naħa l-oħra, iċ-ċifri ta' l-ETC qegħdin juru, għal raġunijiet li diġa' spjegajna aktar qabel, li effettivament kien hemm 2,373 impjieg f'dan l-istess perjodu.

Għaldaqstant nistgħu ngħidu li għandna sitwazzjoni ekonomika li qiegħda żżomm tajjeb u żżid fir-ritmu tagħha.

U żżid fir-ritmu għax qegħdin naraw li t-tkabbir ekonomiku tagħna huwa wieħed pożittiv, kellna żieda fit-tkabbir ekonomiku fuq snin oħrajn, qegħdin ukoll pożittivi anke meta tqabbel it-tkabbir ekonomiku tagħna mal-medja ta' l- Unjoni Ewropea, u allura naraw li għandna ċerta żvilupp pożittiv.

Sur President, allura kif nistgħu nispjegaw il-fatt li l-employment rate ta' kważi 55% m'hijiex qiegħda tiżdied kif tindika l-aġenda ta' Lisbona?

Fil-politika ma nagħti tort lil ħadd li jikkwota anke affarijiet mill- aġenda ta' Lisbona, pero' rridu nkunu realistiċi u nifhmu x'inhu l-mudell soċjali u ekonomiku li żviluppa ġo pajjiżna.

Jiena dejjem infakkar li meta saret l-aġenda ta' Lisbona, fis-sena 2000, aħna konna għadna m'aħniex membri fl-Unjoni Ewropea u għalhekk l-aġenda ta' Lisbona ma setgħetx tagħti kas tal-karatteristiċi speċjali li għandu pajjiżna.

Hemm ukoll ċerti kontradizzjonijiet fil-miri ta' din l-aġenda, kif il-pajjiżi kollha, niente di meno, jindikaw kull darba li niltaqgħu fil-kunsill tal-ministri u nibdew nitkellmu fuq dan is-suġġett.

Il-problema tagħna hija, jekk irridu nsejħulha problema, li meta niġu fuq min huma n-nies li jridu jaħdmu, għandna nirrealizzaw li l-bażi li tieħu l-aġenda ta' Lisbona hija l- popolazzjoni ta' bejn il-15 u l-64 sena.

Issa x'inhu l-mudell tagħna l-Maltin?

Ħalli nibdew minn isfel.

Aħna rridu li ż-żgħażagħ tagħna jmorru jaħdmu jew inkella rridu li ż-żgħażagħ tagħna jkomplu l-istudji tagħhom?

Dawk li jridu ż-żgħażagħ ikomplu l-istudji tagħhom se jkollhom politika kontra l-aġenda ta' Lisbona taħt il-parti li tirrrigwada l-mira ta' l-employment rate u se jgħidu liż-żgħażagħ ta' bejn 16 u 19-il sena: Aħna għandna l-MCAST, is-sixth forms, il-junior college u l-Higher Secondary ta' Giovanni Curmi u rridukom tkomplu tjistudjaw u allura tmorrux fis-suq tax-xogħol, tidħlux fil-gainfully occupied population, tifformawx parti mill-employment rate, imma morru u komplu studjaw.

Mela trid taqbad dawk l-eluf ta' żgħażagħ tagħna u tneħħihom minn dan il-mudell.

Jekk aħna se nibqgħu nattakkaw l-employment rate, irridu nistaqsu b'saqajna ma' l-art għaliex għandna mudell li qegħdin nimbuttawh f'din id-direzzjoni.

Naturalment wieħed jista' jgħid li aħna liż-żgħażagħ irriduhom ikomplu bl-istudji tagħhom minflok imorru fid-dinja tax-xogħol.

Hawn min jgħidilna li l-persentaġġ tal-parteċipazzjoni ta' nisa fid-dinja tax-xogħol għadu baxx.

Dan huwa fenomenu li wieħed irid jifhmu.

Aħna għandna politika li issa ilha ftit mhux ħażin timbotta lin-nisa biex jidħlu fis-suq tax-xogħol.

Sa l- budget li għadna kif ippreżentajna fih numru ta' miżuri li huma maħsuba jagħmluha aktar faċli għan-nisa li jridu jidħlu lura fid-dinja tax-xogħol.

Naturalment meta qegħdin nitkellmu fuq in-nisa rridu nagħmlu distinzjoni.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq in-nisa kollha għaliex dawk in-nisa li m'għandhomx it-tfal jew ir-responsabilita' tal-familja, kważi kollha jkunu qegħdin jaħdmu.

Pero' hemm dawk li jkollhom it-tfal, il-familja jew inkella li jkunu jridu jieħdu ħsieb il-ġenituri anzjani tagħhom jew inkella jkunu qegħdin jieħdu ħsieb ta' xi ħadd fil-familja li jkollu bżonnijiet speċjali.

Dawn it-tip ta' nisa ma jkunux jistgħu jaħdmu.

Huma proprju dawn in-nisa li jistgħu jagħtu kontribut fis-suq tax-xogħol.

Minn dawn in- nisa li qed jaħdmu, illum ilħaqna l-persentaġġ ta' 35% imma ovvjament jonqosna naħdmu aktar.

Issa liema hi dik il-politika li se tressaqna għal 60% tan-nisa li jaħdmu?

Kemm se naċċellerawha u b'kemm irridu naċċellerawha?

Kemm se jkollna rispons min-nisa li letsi jaħdmu?

Meta wieħed iħares lejn dan il-fenomenu u jibda jara x'qiegħed jiġri jsib li diġa' għandna 56% ta' l-istudenti universitarji li huma nisa.

Jiena dejjem ngħid li dan se jkollu impatt qawwi fuq is-soċjeta' Maltija għaliex fil-miżien ta' din il-kwestjoni kollha jidħlu fatturi komplessi li wieħed irid jaħseb għalihom.

Issa fil-budget ta' din is-sena l-gvern estenda l- family-friendly measures għas-settur pubbliku kollu kemm hu.

Għal dawk li huma part-timers qegħdin ngħidu li l-kontribuzzjonijet tas-sigurta' soċjali għandhom jitħallsu pro-rata, jiġifieri skond in-numru ta' sigħat li wieħed jaħdem, u allura soġġett għal-livell minimu ta' sigħat li wieħed jaħdem.

B'hekk suppost li nagħmluha aktar faċli għal dawk in-nisa li jridu jidħlu lura għax-xogħol għaliex se jqisuha aktar remunerattiva minħabba li mhux se jkollok kontribuzzjoni tas-sigurta' soċjali fissa, qawwija u li titnaqqas minn dak li tkun qlajt matul il-ġimgħa.

Dawn il-miżuri kollha se jgħinu għal dan il-għan u magħhom għad irridu ndaħħlu aktar.

Issa rrid ngħid xi ħaġa fuq il-childcare centres.

F'pajjiżna għadna lura fiċ-ċentri għall-ħarsien tat-tfal.

Fil-fatt meta kellna l-opportunita' li jsiru ċerti surveys fuqhom, ir-riżultat ma kenux dejjem favur iċ-childcare centres.

Issa dawn iċ-childcare centres fejn se tpoġġihom?

Se tpoġġihom fil-komunita', fil-lokalita' ta' fejn joqogħdu l- ġenituri jew inkella fil-post tax-xogħol tagħhom?

Kellna postijiet tax- xogħol fejn dawn iċ-ċentri qabdu ħafna.

Per eżempju, iċ-childcare centre ta' l-universita' u dak ta' l-ETC imxew ħafna.

Min-naħa l-oħra kellek childcare centres f'postijiet tax-xogħol privati li ma tantx qabdu art.

Fl- aħħar mill-aħħar tidħol ukoll il-kwestjoni ta' min se jidħol għall-ispejjeż għal dawn iċ-ċentri.

Jekk ma jkunx hemm bilanċ bejn dak li se joħroġ il- ġenitur, li se jħalli lill-uliedu fiċ-childcare centre, ma' x'inhi r- renumerazzjoni li se jieħu mix-xogħol, dawn iċ-childcare centres se jibqgħu ma jiżdiedux bir-rata li għandhom jiżdiedu.

Sur President, jiena ngħid li bil-mod il-mod l-affarijiet fil-pajjiż se jibdew jindraw.

Ninsab ċert li aktar u aktar ġenituri se jibdew ifittxu ċ- childcare centres u se jkunu anke ppreparati li jagħtu kontribut għaċ- childcare centres.

Fil-fatt kemm il-ministeru tiegħi u kemm il-ministeru għall-familja u s-solidarjeta' soċjali qegħdin jaħdmu flimkien sabiex joffru mudelli ta' childcare centres li jistgħu jkunu aċċessibbli aktar.

Għalhekk irrid nerġa' ngħid li l-problema li għandna m'hijiex waħda ta' suq tax-xogħol.

Fil-fatt is-sena li għaddiet, is-suq tax-xogħol tagħna kellu turnover ta' aktar minn 8,000 vacancy.

Il-problema tagħna hija waħda ta' nuqqas ta' ħaddiema li jridu jimlew ċerti vacancies li jinħolqu.

F'dan ir- rigward wieħed jibdew jiġuh ċerti mistoqsijiet u jibda jgħid: Kif jista' jkun li jkollok 7,000 ruħ jirreġistraw għax-xogħol u mbagħad meta toffrilhom ix-xogħol jirrifjutawh?

Dan isir għaliex tidħol kwestjoni oħra.

Ikollok nies li jridu x-xogħol imma ma jaċċettawx il-paga li tkun qiegħda tiġi offruta lilhom jew inkella ma jkunux iridu dak it-tip ta' xogħol.

Naturalment hawnhekk m'iniex qiegħed nitkellem fuq nies li qegħdin jirreġistraw għall-middle management job jew inkella għal clerical job.

Hawnhekk qiegħed nitkellem fuq numru ta' nies li huma low-skilled workers.

Għandna biżżejjed vakanzi reġistrati ma' l-ETC sabiex jidħlu jaħdmu kważi l- low-skilled workers kollha li hemm jirreġistraw magħha.

Allura għalfejn dawn m'humiex jidħlu jaħdmu?

Ma jidħlux jaħdmu f'dawn il-postijiet għax dawn il-ħaddiema ma jaċċettawx li jitħallsu bil-paga minima nazzjonali.

U din hija waħda mill-problemi li qegħdin niffaċċjaw fl-ekonomija tagħna.

F'ċertu sens, qegħdin insiru vittmi tas-suċċess li qiegħed ikollna fl- ekonomija tagħna.

Għandna setturi fl-ekonomija tagħna li mxew 'il quddiem.

Jekk nieħdu s-setturi ta' l-IT, li m'humiex is-setturi maġġoritarji, insibu li dawn qegħdin joffru pagi tajbin.

Hemm ukoll setturi oħra fil- qasam tas-servizzi finanzjarji kif ukoll fis-settur pubbliku li qegħdin joffru pagi tajbin.

Ħafna drabi l-ekonomija qiegħda tiġi mbuttata minn dawn il-pressjonijiet ta' dawn is-setturi li qed jikbru u li qed iħallsu mhux ħażin.

Jekk naraw dak li qed jagħmlu l-fabbriki tal-farmaċija, il- fabbriki ta' l-IT, il-fabbriki fis-settur elettroniku u l-fabbriki ta' investiment dirett barrani, li kollha jirrikjedu ċertu żvilupp edukattiv, taħriġ, kwalifiki u kompetenzi, insibu li dawn qegħdin joffru pagi tajba.

Għalhekk qegħdin naraw li hemm xi setturi tal-low-skilled workers li lanqas biss jersqu lejn l-ETC.

Għandna vacancies għal min qed ifittex ix-xogħol, imma dawn m'humiex qegħdin jiġu mimlija bin-nies li qegħdin jirreġistraw.

Ħafna drabi meta wieħed jiġi offrut dawn l-impjiegi bil-paga minima nazzjonali jew ftit aktar, dak li jkun jikkalkola x'benefiċċji soċjali qiegħed jieħu u meta jagħmel dan isib li jekk jibqa' jirreġistra, se jibqa' fejn hu, jekk ma jmurx aħjar meta jirnexxilu jagħmel xi daqxejn xogħol bil- moħbi!

L-ETC tgħid li hawn employers li qegħdin jinvestu wisq ħin u enerġija sabiex jintervistaw lill-ħaddiema li tibgħatilhom.

Imbagħad dawn il- ħaddiema juru biċ-ċar li ma jkunux iridu jaċċettaw dik l-offerta ta' xogħol li tkun qiegħda ssirilhom.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li l-employers jirrapportaw li l-ħaddiema stess jitolbu ċertifikat mingħand l-employers ħalli juru li m'humiex tajbin għal dak ix-xogħol.

Ċerti employers, biex jeħilsu, jagħtu dan iċ-ċertifikat anke jekk jafu li dan l-individwu huwa tajjeb għax-xogħol.

L-employer jgħidlek li la l-ħaddiem wera l-intenzjoni li mhux lest li jaħdem miegħu jippreferi li jeħles minnu milli jkollu ħafna nkwiet sabiex jipprova jġiegħlu jaħdem.

Sur President, meta l-labour force survey qiegħed juri li hemm 12,700 ruħ li lesti li jaħdmu, dan ma jfissirx li huma lesti li jaħdmu at all costs.

Vacancies għal dawn in-nies diġa' hemm, pero' dawn in-nies ma jkunux lesti li jaħdmu b'dawn il-pagi jew b'dawn il-kondizzjonijiet.

Irridu ngħidu li qiegħed ikun hawn madwar 740 vacancy fix-xahar.

Dan in-numru joħroġ mir- rendikont ta' kull vacancy li tiġi rrapportata lill-ETC u li tiġi reklamata fil-mezzi tal-komunikazzjoni u fil-gazzetti.

Nerġa' ngħid li din is-sena kien hemm 8,800 vacancy li ġiet reklamata jew reġistrata ma' l-ETC, li bejn wieħed u ieħor jiġu madwar 740 vacancy fix-xahar.

Issa meta neżaminaw iċ- ċifra li jagħtina l-labour force survey insibu li l-proporzjon ta' nisa li qegħdin jiddikjaraw li jridu jaħdmu huwa proporzjon kbir ħafna.

Il-labour force survey qiegħed jurina li l-biċċa l-kbira ta' l-irġiel iridu jaħdmu, imma mbagħad qiegħed jurina li hemm 5,500 mara li qegħdin jgħidu li lesti li jaħdmu.

Fil-verita' insibu li ma' l-ETC hemm biss 1,600 mara li qegħdin jgħidu li jridu jaħdmu.

Għalhekk insibu din id-diskrepanza bejn dawk in-nisa li qegħdin imorru l-ETC sabiex isibu x-xogħol ma' dawk li qegħdin jesprimu x-xewqa li jridu jaħdmu, imma li mhux neċessarjament ikunu lesti li jimlew dawk il-jobs available on the market.

Naħseb li hawnhekk għandna nagħmlu din ir-riflessjoni sabiex nifhmu li tħares minn fejn tħares, għandna suq ta' xogħol u ekonomija li rridu ntejbuhom aktar.

Irridu naħdmu ħafna aktar sabiex inkabbru l-ekonomija iktar milli diġa' qegħdin inkabbruha.

Għandna bżonn li nieħdu ħafna miżuri sabiex niffaċilitaw l-aktar in-nisa li joħorġu għas-suq tax-xogħol.

U dan għandna nagħmluh mingħajr ma nipperikolaw ir-responsabbiltajiet li għandhom dawn l- ommijiet fit-trobbija ta' wliedhom.

Sur President, hawnhekk irridu noqgħodu ftit attenti.

Il-mudell kulturali tagħna ma nistgħux ninjorawh.

Ma nistgħux naqbdu u ngħidu li se nqabblu lilna nfusna mal-Finlandja, ma' l-Isvezja jew ma' l-Ingilterra.

Aħna għandna mudell soċjali li qiegħed jinbidel b'rata pjuttost mgħaġġla.

Naturalment mhux kull tibdila li qegħdin naraw f'dan il-mudell soċjali qiegħda togħġobna, imma huwa mudell li qiegħed jevolvi.

Min-naħa tagħna ħdimna ħafna u qegħdin nagħtu riżultat importanti.

L-ekonomija tagħna, taħt id-direzzjoni ekonomika li qiegħed jagħti l-gvern preżenti, qiegħda trendi.

Kif għedt aktar qabel, l-ekonomija tagħna qiegħda tagħtina stampa tan-numru ta' nies li huma available għax-xogħol, pero' sabiex dawk in-nies jidħlu verament fid-dinja tax-xogħol hemm fatturi li wieħed irid jindirizzahom.

Nerġa' ngħid li aħna se nagħmlu minn kollox sabiex liż-żgħażagħ tagħna ma nħalluhomx jidħlu fid-dinja tax-xogħol daqshekk kmieni.

Se nibqgħu nagħmlu minn kollox anke jekk l-employment rate tal-Lisbon agenda tibqa' baxxa.

Min-naħa tagħna se nibqgħu nissiltu sabiex iż-żgħażagħ tagħna jkomplu jedukaw ruħhom u jitħarrġu.

Fir-rigward tan-nisa, bħala gvern nemmnu bl- għażla ħielsa tal-mara li għandha responsabbiltajiet ta' familja.

Jien ma rridx naqbad lin-nisa kollha - kif kien jiġri fil-pajjiżi komunisti - u ngħidilhom li jridu jmorru jaħdmu bilfors.

Xi kultant lil pajjiżna kienu jqabbluh ma' pajjiżi ex-komunisti li llum daħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dawn il- pajjiżi kellhom mudell soċjali u politiku li kien iġiegħel lin-nisa joħorġu jaħdmu, u allura meta l-istess pajjiżi daħlu fl-Unjoni Ewropea, daħlu b'dak it-tip ta' mudell soċjali.

Għalija huwa punt ta' prinċipju li filwaqt li rrid noħloq il-qafas soċjo-ekonomiku ħalli niffaċilitaw it-triq għal dik il- mara li tixtieq toħroġ taħdem, irrid li din tkun għażla li tagħmel dik il- mara li għandha r-responsabbiltajiet familjari.

Idealmet l-għażla għandha tkun tal-koppja li tkun qiegħda trabbi t-tfal għaliex il-politika trid tkun waħda li twassal anke lill-irġiel għal din id-deċiżjoni.

L-irġiel m'għandhomx iqisu t-tarbija tagħhom bħala xi ħaġa li m'hijiex tagħhom.

L- irġiel għandhom ukoll jerfgħu il-piż tat-trobbija u l-kura fil-familja.

Iridu huma wkoll jgħinu lill-mara tagħhom ħalli jekk din tkun tixtieq toħroġ taħdem, tkun tista' tagħmel hekk mingħajr ħafna problemi.

Naturalment aħna nafu li fid-dinja tax-xogħol l-istrutturi soċjali jridu jitjiebu wkoll u għalhekk huwa importanti li l-gvern ikompli jdaħħal dawn il-miżuri bħalma daħħalna f'dan il-budget u jipprovdi strutturi soċjali oħra li jiena kont qiegħed nitkellem fuqhom.

Għandna wkoll il-problema ta' dawk in-nies li qegħdin ifittxu x-xogħol u li m'humiex qegħdin jaċċettaw dak ix-xogħol għar-raġunijiet li diġa' semmejt ftit ilu.

Dawn huma kollha faċċati ta' l-istess problema komplessa li għandna, pero' bil-politika li qiegħed iħaddan il-gvern preżenti, dawn il-problemi qiegħed jindirizzahom b'mod tajjeb.

Irrid ngħid li l-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ tagħmel ħafna xogħol ieħor.

Nerġa' ngħid li hemm azzjonijiet li huma maħsuba apposta sabiex jittrattaw l-opportunitajiet indaqs għall-ħaddiema u li jkun hemm il-promozzjoni ta' l-equal opportunities fix-xogħol u fit-taħriġ.

Hemm ukoll diversi skemi li huma maħsuba għal persuni b'diżabilita' jew dawk bi bżonnijiet speċjali, kif ukoll skemi apposta għal dawk il-persuni li ilhom maqtugħin ħafna mis-suq tax-xogħol.

L-ETC hija wkoll impenjata sabiex tirfina l-istruttura tagħha u dan qiegħda tagħmlu permezz tar-riċerka, tal-ġbir ta' l-informazzjoni u bil-mod ta' kif taħdem mal-klijenti tagħha.

Nerġa' ngħid li l-ETC għandha wkoll ħidma importanti ħafna fil-qasam ta' l-implimentazzjoni tal-programmi li huma ffinanzjati mill-fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea.

Matul is-sentejn li għaddew, u anke matul din is-sena, kien hemm diversi programmi li kienu qegħdin jitħaddmu.

Għas-sena d-dieħla hemm l-isfida - li fl-opinjoni tiegħi hija sfida kbira ħafna – fejn qiegħed jiġi fdat lilhom ammont ta' finanzi mhux ħażin sabiex ikunu jistgħu jinvestuhom f'diversi programmi.

Sur President, imbagħad hemm it-tieni parti ta' l-ETC, li hija l-parti li għandha x'taqsam mat-taħriġ.

Irrid ngħid li t-training services li tagħti l- korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ huma xi ħaġa ta' importanza kbira.

Quddiemi għandi xi ċifri li xtaqt insemmihom ħalli nkunu nafu dak li qiegħda tagħmel l-ETC f'dak li huwa taħriġ.

Per eżempju, bejn Ottubru 2005 u Settembru 2006 f'Malta ġew imħarrġa 6,015-il persuna.

Dawn ġew imħarrġa fil-qasam tal-computers, ta' l-informatika, fil-qasam ta' servizzi f'uffiċċji, fil-qasam tal-litteriżmu, basic skills, fil-qasam turistiku, fil-qasam tas-sigurta', fil-qasam ta' l-ikel u f'diversi oqsma tas-snajja' bħalma huma l-welding, it-tqegħid ta' madum, l-elettronika u r- refrigeration.

F'Għawdex ġew imħarrġa mill-ETC 748 persuna.

F'kelma waħda nistgħu ngħidu li kien hemm 6,763 persuna li kienu qegħdin jitħarrġu b'mod regolari.

Barra minn hekk, kien hemm ukoll korsijiet ta' bil-lejl kemm fil- qasam tekniku kif ukoll fil-qasam tal-management.

Kellna aktar minn 2,000 persuna li ġew imħarrġa f'dan il-qasam.

Irrid ngħid li l-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ tagħmel xogħol ta' valur mhux żgħir f'dan il-qasam u llum hija meqjusa bħala waħda mit- training providers ewlenin li hawn fil-pajjiż.

Meta nitkellmu fuq it- training providers, inkunu qegħdin nitkellmu fuq l-MCAST, l-universita' u anke fuq l-ETC.

Fil-fehma tiegħi żvilupp li qiegħed ikollu impatt pożittiv fuq is-sehem li se twettaq l-ETC fil-qasam tat-taħriġ huwa proprju l-ħidma li qiegħda ssir mill-kunsill Malti għall-kwalifiki, li issa avvanza x- xogħol tiegħu sabiex f'pajjiżna jkollna l-qafas nazzjonali tal-kwalifiki.

It-taħriġ li tagħti, iċ-ċertifikati u l-kwalifiki li tagħti l-ETC huma importanti u għandhom il-valur tagħhom, pero' sal-lum dawn għadhom m'humiex rikonoxxuti kif suppost.

Meta jkollna f'postu l-qafas nazzjonali tal-kwalifiki, dawn il-korsijiet u ċ-ċertifikati li tagħti l-ETC se jkollhom ir-rikonoxximent taħt ir- regolamenti li jwaqqaf il-kunsill Malti għall-kwalifiki, u b'hekk barra li ċ-ċertifikati jkollhom rikonoxximent akbar, il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ tkun tista' ittejjeb is-servizzi u l-kwalita' tal-korsijiet tagħha.

Il-qafas nazzjonali tal-kwalifiki se jkun magħmul mill-iċken livell sa l- ogħla livell ta' dottorat li jista' jiġi mill-universita' ta' Malta jew minn xi istituzzjoni ta' edukazzjoni terzjarja lokali jew barranija oħra.

Din hija xi ħaġa importanti għaliex meta nibdew niċċertifikaw il-kompetenzi tan-nies, se nkunu nistgħu ngħinu wkoll lil min qiegħed ifittex ix-xogħol sabiex jersaq lejn is-suq tax-xogħol b'ċertifikat ta' kompetenza li m'għandux iqanqal dubji fost l-employers.

Meta l-qafas nazzjonali tal- kwalifiki jkun f'postu jibda jkun ħafna iktar possibbli u faċli sabiex meta xi ħadd jirreklama l-vacancies, jirreklama wkoll x'livell ta' kompetenza qiegħed ifittex.

Dan għandu jiffaċċilita' ukoll l-assessment ta' l-iskills u tal-kompetenzi tal-ħaddiema.

Eventwalment - għaliex għadna rridu niżviluppaw din is-sistema - se nkunu qegħdin niċċertifikaw il-kompetenzi li wieħed ikun akkwista permezz ta' taħriġ informali.

Dan it-taħriġ jinkiseb mill-esperjenzi tax-xogħol u mhux mill-bankijiet ta' l-iskola.

Jista' jkollok lil xi ħadd li jkun ħadem ma' persuna oħra bħala bajjad, mastrudaxxa, salesman jew xi ħaġa oħra, u allura biż-żmien jikseb l-esperjenza ta' dik is-sengħa.

F'dak il-każ wieħed jista' jgħid li m'għandux ċertifikat ta' skola x'juri, pero' għandu l- kompetenzi kollha meħtieġa għax matul il-ħajja l-bniedem jiġbor ħafna tagħlim.

Aħna ngħidu li l-esperjenza tal-ħajja hija l-akbar u l-aqwa universita'.

Issa kif tista' tkejjel dawn l-esperjenzi?

Il-qafas nazzjonali tal-kwalifiki għandu jkollu mekkaniżmi li bihom dak li jkun jersaq quddiem il-bordijiet relattivi sabiex ikellmuh, jintervistawh u jagħmlulu diversi forom ta' assessments.

Imbagħad dawn il-bordijiet ikunu jistgħu jgħidu: Veru li t-tali persuna ma tafx tikteb u taqra, pero' f'dik il-vokazzjoni partikolari laħqet it-tieni livell jew it-tielet livell.

Dan kollu se jgħin lil dak l-individwu mhux biss sabiex ikollu dan ir- rikonoxximent, imma sabiex abbażi ta' dak iċ-ċertifikat ikun jista' jtejjeb u jibni fuq dak li għandu.

Sur President, nemmen li fis-snin li ġejjin dan se jkollu żvilupp importanti ħafna.

Fuq kollox dan qegħdin nagħmluh sabiex noħolqu dak li jissejjaħ a level playingfield.

Sal-lum għandna wisq kompartamentalizzazzjoni bejn l-oqsma differenti ta' l-edukazzjoni.

L- universita' għandha l-kwalifiki tagħha, l-MCAST għandu tiegħu, is-sixth forms għandhom il-Matsec u affarijiet oħra, l-iskejjel tal-gvern għandhom is-sistema obbligatorja, u mbagħad hemm is-sistemi ta' l-istituzzjonijiet privati li f'pajjiżna żdiedu u se jkomplu jiżdiedu aktar.

Issa ma nistgħux inħallu lil kulħadd jagħti ċ-ċertifikati, il-kwalifiki u d-diplomi tiegħu mingħajr ma dawn jinġabru ġo qafas fejn ikunu jistgħu jissarrfu b'mod komparabbli u rikonoxxut.

Id-dinja tal-lum ma nistgħux naħarbuha u l- politika edukattiva trid tkun waħda ta' tagħlim kontinwu.

Qatt m'hu tard wisq biex titgħallem, u titgħallem kemm titgħallem qatt m'hu biżżejjed.

Trid dejjem taġġorna lilek innifsek u allura se jkollna bżonn li ċ- ċertifikati u l-kompetenzi li niżviluppaw fil-ħajja tagħna jkunu kompetenti.

Iċ-ċertifikati u l-kompetenzi li jkollna ma jridux idaħħluna fi sqaq jew inkella jpoġġu saqaf fuq rasna u ma jħalluniex niżviluppaw aktar.

Irridu naraw li joħolqulna passaġġi li bihom inkunu nistgħu ngħaddu minn livell għal ieħor u minn settur għal ieħor.

Sur President, għandu jkun possibbli li nkunu nistgħu ngħaddu mid-dinja tax- xogħol għall-MCAST, mill-MCAST għall-universita' u mill-universita' lura għall-MCAST.

Dawn ngħidulhom il-passaġġi ta' l-edukazzjoni, il-passaġġi tat- taħriġ u l-passaġġi għall-mobilita' fid-dinja tax-xogħol.

Nemmen li dan il- kunsill Malti għall-kwalifiki, li fuqu hemm rappreżentata wkoll il- korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ, huwa kunsill li se jgħinna niffokaw aktar fuq kif dan it-taħriġ, li jsir mill-ETC u mill-MCAST, ikun jista' jattira lejh dawk in-nies li, għal xi raġuni jew oħra, fil-kors ta' l- edukazzjoni obbligatorja tagħhom ma jkunux sfruttaw biżżejjed l- opportunitajiet li jkunu ltaqgħu magħhom.

Għalhekk l-ETC u l-MCAST qegħdin jattiraw nies li qegħdin jgħinuhom fil-basic skills għall-edukazzjoni, fejn f'ċerti affarijiet jibdew prattikament mill-bidu u f'numru sew minnhom qegħdin diġa' jwasslu.

Illum l-iżvilupp tal-basic skills fl-ETC u fl-MCAST qiegħed jiżviluppa b'mod tajjeb.

Għandna nies impenjati u dedikati li qed jagħtuna ħafna riżultati tajbin f'dan il-qasam.

Sur President, tajjeb ngħid li anke f'dan ix-xogħol, sew id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u sew il-fondazzjoni għal servizzi edukattivi, qegħdin jagħmlu ħafna xogħol.

Il-fondazzjoni għal servizzi edukattivi qiegħda tagħmel xogħol importanti ta' litteriżmu mal-ġenituri u ma' l-adulti.

Jekk nieħdu d- dipartiment li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni ta' l-adulti nsibu li anke hemmhekk l-interess qiegħed jikber b'mod sostanzjali u qiegħed ikollna ħafna iktar nies li qed jinteressahom li jidħlu fil-kamp ta' l-edukazzjoni għall-adulti.

Għalhekk naħseb li meta llum qegħdin niġu hawnhekk sabiex il- parlament japprova dawn l-estimi ħalli l-ETC tkun tista' tapplikahom skond il-liġi fid-diversi programmi tagħha, se nkunu qegħdin nagħmlu xi ħaġa ta' benefiċċju kbir għal kulmin irid jagħmel użu minn dawn is-servizzi.

Huwa importanti wkoll li nifhmu r-realtajiet il-ġodda li l-ħin kollu qegħdin jiżviluppaw fis-soċjeta' tagħna ħalli nkunu nistgħu nagħtu l-aħjar servizz possibbli.

Irrid nagħlaq l-intervent tiegħi billi nirringrazzja minn qalbi lill-bord tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ u lill-ex-chairman Dr Roberto Tufigno, li għamel ħafna xogħol importanti fl-ETC.

Dr Tufigno kien chairman ta' l-ETC għal numru ta' snin u jiena nħoss li kien persuna dedikat u li kien fehem x'inhi l-missjoni tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ.

Dr Tufigno ddirieġa l-bord meta l-ETC għamlet żviluppi importanti ħafna, sew fl-istruttura interna tagħha kif ukoll fil-programmi li nidiet.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-ħaddiema kollha, mill-iżgħar wieħed sal- akbar wieħed, tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ kif ukoll lill-membri tal-bord li ġejjin minn oqsma differenti.

Nirringrazzja wkoll liċ-chief executive li qiegħda tmexxi din il-korporazzjoni flimkien mat-team maniġerjali li għandha u lill-impjegati kollha tagħha.

Jiena nħoss li dawn qegħdin jagħtu servizz li m'huwiex biss meqjus tajjeb hawn Malta, imma anke meta nqabbluh ma' dak li jagħmlu korporazzjonijiet bħal din f'pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea, insibu li huwa paragun pożittiv ħafna.

Nawgura li issa, li se nidħlu għal din is-sena finanzjarja ġdida, inkomplu nimpenjaw ruħna flimkien ħalli ntejbu d-diversi aspetti li jaqgħu taħt din il- korporazzjoni.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, qabel nibda nirrispondi għal dak li qal l-ministru rrid nirringrazzja lid-diriġenti kollha ta' l-ETC għax-xogħol siewi li jagħmlu u anke għas-sapport li dejjem sibt min-naħa tagħhom kull meta kelli xi diffikultajiet f'dan il-qasam.

Nirringrazzja wkoll lill- ħaddiema kollha, mill-kbir saż-żgħir, li jaħdmu f'din l-intrapriża.

Jiena smajt b'attenzjoni kbira l-intervent tal-ministru u rrid ngħid mill- ewwel li għalkemm naqbel ma' diversi affarijiet li semma, fuq affarijiet oħra l-oppożizzjoni għandha r-riservi tagħha.

Id-diskussjoni li għandna llum hija waħda importanti ħafna għaliex kif nafu l-ETC għandha rwol ċentrali x'taqdi għal pajjiżna.

Kif nafu, bin-nefqa li se jkollha għad- dispożizzjoni tagħha l-ETC, kemm mis-sovvenzjoni tal-gvern kif ukoll minn fondi ta' mill-Unjoni Ewropea, ix-xogħol li trid tagħmel l-istess korporazzjoni huwa mistenni li jkollu ħafna value added.

Jekk tikkompara s- somma sotanzjali li se jkollha l-ETC għad-dispożizzjoni tagħha għas-sena d- dieħla mal-prodott gross domestiku ssib li dik is-somma hija ammont żgħir ħafna.

Għalhekk huwa importanti li l-ETC taħdem b'mod effiċjenti ħalli fl- aħħar mill-aħħar bl-Lm4 miljuni li għandha għad-dispożizzjoni tagħha twassal il-ġid fl-ekonomija kollha ta' pajjiżna, li f'dik pubblika biss diġa' hemm madwar biljun lira, aħseb u ara meta mbagħad wieħed, ma' l- ispiża pubblika, iżid r-rankatura ekonomika li tkun għaddejja fis-suq privat.

L-isfidi li għandha l-ETC huma kbar ħafna, u nista' ngħid li wħud minnhom qegħdin jiġu kkumbattuti tajjeb mentri hemm oħrajn li wieħed jista' jgħid li rridu naħdmu iżjed biex ngħelbuhom.

Il-fondi li se jkollha l-ETC għal din is-sena ġejjin minn żewġ sorsi.

Għandek ftit aktar minn Lm2 miljuni ġejjin mis-sovvenzjoni tal-gvern u ftit aktar minn Lm2 miljuni oħra ġejjin mill-European social fund.

Dawn il-fondi ta' l-Unjoni Ewropea se jintużaw għall-programmi li suppost se jkunu qegħdin jagħmlu il-ġid lil dawk kollha li se jkunu qegħdin ifittxu l-għajnuna ta' din il-korporazzjoni.

Irrid ngħid li fis-snin ta' qabel diġa' kienu jeżistu ftit minn dawn il-fondi ta' l-European social fund li mhux kollha kienu jiġu utilizzati u sfruttati.

Tant hu hekk li anke l-istess ministru qalilna li hemm ċertu ammont ta' spill over mis-snin ta' qabel.

Għalhekk issa se noqogħdu aktar attenti ħalli jekk hemm aktar fondi x'wieħed jista' jutilizza, nutilizzawhom u nimmasimizzaw il-benefiċċju kollu li nistgħu nieħdu minnhom.

Sur President, is-suq tax-xogħol huwa xi ħaġa li ma nistgħux nittraskuraw f'dan id-dibattitu.

F'dan is-settur, wieħed irid joqgħod attent meta jkun qed jitkellem dwaru.

Għaliex?

Għax sakemm aħna nkunu qegħdin neżaminaw il- figuri li jkollna quddiemna, ħafna drabi, dawk il-figuri jkunu diġa' nbidlu.

Li rrid ngħid huwa li s-suq tax-xogħol m'huwiex statiku, hemm ħafna ċaċliq u ċertu dinamiżmu li l-ETC stess trid ukoll tadatta ruħha għalih.

Għaldaqstant l-ETC ma tridx tkun passiva, imma proattiva.

Sfortunatament il-ħidma l-ETC mhux dejjem qiegħda tagħti r-riżultati mixtieqa, għax il- gvern, bil-ħidma tiegħu f'dan il-qasam, qiegħed ipoġġilha ċerti pressjonijiet li m'hijiex qiegħda tlaħħaq magħhom.

U dan qiegħed ngħidu l- aktar mill-aspett makro-ekonomiku.

Sur President, wara din l-introduzzjoni qasira nixtieq niġi għal suġġett importanti u għal qalbi ħafna, u li kulmin jopera f'dan il-qasam jitkellem dwaru u jirrikonoxxi l-fatt li f'pajjiżna għandna problema ċentrali u ewlenija.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għall-kwestjoni tal-parteċipazzjoni tal-mara fil-qasam tax-xogħol.

Irrid ngħid mill-ewwel li għalkemm isiru ħafna statements dwar l-importanza tal-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol, ir-rata ta' nisa li jaħdmu fl-ekonomija tagħna sfortunatament qiegħda tibqa' fl-inqas livell ta' l-Unjoni Ewropea, u ta' kwalunkwe pajjiż li l-aspirazzjoni tiegħu hija dik li l-ekonomija tiegħu tiżvolġi fuq linji dejjem aktar moderni.

Kulmin illum għandu għajnejh fuq is-sitwazzjoni tal- labour market jammetti li waħda mill-akbar problemi li għandu s-suq tax- xogħol Malti hija proprju n-nuqqas ta' parteċipazzjoni tan-nisa.

U jekk irridu nkunu onesti, bilfors ikollna nammettu li l-gvern li ilu responsabbli għat-tmexxija ta' dan il-pajjiż għal dawn l-aħħar 20 sena falla kompletament f'dan il-qasam.

Hemm ħafna raġunijiet għal din ir-rata baxxa ta' parteċipazzjoni femminili fil-qasam tax-xogħol, pero' fl-opinjoni tiegħi u ta' bosta nies oħra, l- ewwel raġuni hija li l-istess partit Nazzjonalista għamel snin sħaħ statiku fuq din l-issue.

Konna nisimgħu u għadna nismgħu ħafna statements dwar kif nistgħu nkabbru l-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol, pero' bil-fatti għadu ma sar xejn.

Kien biss fl-aħħar żewġ budgets li l- gvern beda jipprova jindirizza din il-problema, imma naħseb li ħalla wisq għall-aħħar għax din il-problema laħqet kibret wisq.

U jekk il-gvern mhux se jieħu miżuri drakonjani sabiex infejqu din il-marda, wisq nibża' li se nibqgħu lura fil-qasam tal-parteċipazzjoni femminili fis-suq tax-xogħol.

Għalkemm jiena nemmen li jagħmel x'jagħmel il-gvern mill-punto di vista ta' inizjattivi, xorta waħda jkun għad jonqos l-aktar fattur importanti.

U x'inhu dan il-fattur?

Il-ħolqien ta' opportunitajiet ta' xogħol.

Jidher li l-ekonomija Maltija b'mod ġenerali hija nieqsa minn opportunitajiet ta' xogħol.

Jgħidu x'jgħidu u jpinġu liema stampa jippruvaw ipinġu l-membri tan-naħa l- oħra, l-oppożizzjoni u l-korpi kostitwiti, li kontinwament nitkellmu magħhom, m'humiex jaraw din l-istampa.

Wisq u wisq inqas qegħdin jarawha n- nies li kontinwament niltaqgħu u nitkellmu magħhom fit-triq.

Għalhekk minkejja ċerti miżuri li l-gvern qiegħed jieħu biex tiżdied ir-rata ta' parteċipazzjoni femminili fis-suq tax-xogħol, il-mara Maltija xorta waħda qiegħda tibqa' żvantaġġata.

Dawn l-istess miżuri m'humiex qegħdin iħallu l- frott għaliex sfortunatament opportunitajiet ta' xogħol ġdid ftit li xejn qiegħed ikun hawn.

Din hija xi ħaġa li rajniha sseħħ proprju matul din is- sena, għax il-miżuri u l-inċentivi li gvern ħareġ bihom il-gvern fil-budget li għadda ma ħadmux.

Jekk inħarsu lejn pajjiżi oħra fil-Mediterran, anke membri ta' l-Unjoni Ewropea - ħalli ma nqabblux ruħna ma' pajjiżi ex komunisti, kif semma l- ministru fid-diskors tiegħu - nsibu li dawn il-pajjiżi żiedu r-rata ta' parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol tagħhom.

Per eżempju, fl- Italja, li m'huwiex pajjiż ex komunist, din ir-rata ta' parteċipazzjoni tan- nisa fid-dinja tax-xogħol minn 35.8% telgħet għal 45.2%.

L-istess fil- Greċja, li wkoll m'huwiex pajjiż ex komunist, minn 36.6% din telgħet għal 45.2%.

Jekk inħarsu lejn ir-rata ta' parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax- xogħol f'pajjiżi l-oħra nsibu li anke fil-pajjiżi Nordiċi, ir-rata ta' parteċipazzjoni hija d-doppju tar-rata tagħna, u kważi kullimkien, overall, din ir-rata żdiedet sew matul dawn l-aħħar għaxar snin.

Il-partit Laburista jemmen bis-sħiħ li dan ir-riżors uman, li tħalla jiġi ttraskurat, għandu jingħata kull attenzjoni meħtieġa ħalli jiġi utilizzat aħjar.

Naturalment ma rridu nisfurzaw lil ħadd għaliex aħna nemmnu fl-għażla libera ta' l-individwu.

Pero' fl-aħħar mill-aħħar, lil dik il-mara tad-dar li tkun rabbiet lit-tfal tagħha sa ċertu eta' għandek tiffaċilitalha l- proċess sabiex terġa' tmur lura għas-suq tax-xogħol.

Dan il-proċess għadnu jsir bl-akbar serjeta' għaliex aħna nemmnu li b'hekk mhux biss se tiggwadanja dik il-familja partikolari, imma se tiggwadanja l-ekonomija in ġenerali.

Ir-rata baxxa ta' nisa li jaħdmu f'Malta ġejja wkoll min-nuqqas ta' għajnuna diretta li l-istat jagħti lil dawk in-nisa li jaħdmu.

Sfortunatament, il-gvern m'huwiex jinvesti biżżejjed sabiex ikollna childcare centres affordable u aċċessibbli għan-nisa li jaħdmu.

Imbagħad il-problema tkompli tikber u tħalli impatt negattiv fuq is-soċjeta' tagħna għaliex ir-rata tat-trabi li jitwieldu qiegħda dejjem tonqos.

Fil-fatt illum ħafna skejjel primarji qiegħed ikollhom ħafna inqas studenti minħabba t-tnaqqis drastiku fin-numru ta' trabi li qegħdin jitwieldu.

Gvern responsabbli għandu allura jirreaġixxi għal din is-sitwazzjoni u juża dak il-persentaġġ ta' għalliema żejda, jew inkella għalliema li jkunu bla xogħol, u dawk il-klassijiet li jkunu vojta u jutilizzahom bħala childcare centres viabbli għal dawk in-nisa, li llum aktar minn qatt qabel, għandhom bżonn joħorġu jaħdmu.

Il-falliment tal-gvern, li jilħaq il-mira stabbilita mill-istess Unjoni Ewropea, ikompli joħroġ fid-deher mill-ammont ta' nisa li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Fir-rapport li għandna quddiemna llum hemm indikat li f'Settembru ta' din is-sena, l-ammont ta' nisa jirreġistraw għax- xogħol ilaħħaq għal 1,712.

Din iċ-ċifra hija l-ogħla waħda f'dawn l-aħħar ħames snin.

Mela hawnhekk għandna prova ċara li jekk il-gvern Nazzjonalista ħa xi miżuri fil-budget preċedenti f'dan ir-rigward, dawn mhux talli ma ħadmux talli fallew kompletament.

Fil-fatt kellna żieda ta' 4.5% fuq il- figura ta' Settembru tas-sena l-oħra.

Din is-sitwazzjoni tindika li l- miżuri li tant ftaħar bihom il-gvern preżenti, u li suppost kellhom iħajru u jagħmluha aktar faċli sabiex in-nisa joħorġu jaħdmu ma kenux effettivi.

Jekk il-gvern m'huwiex se jimbarka fuq policies realistiċi u joħloq opportunitajiet ta' xogħol li b'mod naturali jattiraw aktar lin-nisa, bħal, ngħidu aħna, child minding, care for the elderly u nursing m'aħniex se ninqalgħu minn din il-problema.

Ma' dawn il-policies irid ikun hemm ukoll il-ftuħ ta' childcare centres li jkunu komdi għall-bwiet tan-nisa u mhux jiġu mġiegħla jħallsu fees għoljin daqs il-pagi li jkunu qegħdin jaqilgħu mix-xogħol tagħhom.

Sur President, il-gvern irid verament jemmen f'dak li jgħid.

Ħalli nispjega aħjar dak li rrid ngħid.

Jidher biċ-ċar li għalkemm il-prim ministru elenka lista ta' inċentivi, li aħna naqblu magħhom, sabiex jgħin lill-mara toħroġ taħdem, f'ċerti oqsma dawn m'humiex se jkunu ssostanzjati b'nefqiet ġodda.

Tant hu hekk, li anke l-istess Ministru Dolores Cristina ma kenitx ċara la fl-intervista li tat fuq il-ġurnal "In-Nazzjon" ftit tal- jiem wara dan il-budget u lanqas fir-risposta li tatni fil-winding-up tagħha meta konna qegħdin niddiskutu l-voti tal-budget tal-ministeru tagħha.

Aħna naqblu mal-gvern li se jintroduċi ċerti miżuri fiskali sabiex jinkoraġġixxi lill-mara toħroġ taħdem, għax dawn huma miżuri verament meħtieġa.

Mhux talli naqblu talli anke fir-rapport li ħejjejna aħna - dan ġie ppublikat f'Settembru li għadda - flimkien ma' l-esperti tagħna fuq il- qasam tax-xogħol daħħalna ċerti policies li l-gvern adottahom huwa fil- budget li ressaq xahar wara li ġie ppublikat dan ir-rapport.

Għaldaqstant irrid nirringrazzja lill-gvern li rrikonoxxa l-policies tal-partit Laburista f'dan il-qasam bħala policies tajbin.

Aktar tard se jkolli l- okkażjoni ngħid kif dawn il-policies li ħabbar il-gvern fil-budget tiegħu huma biss parti żgħira mill-pakkett li qiegħed iħabbar il-partit Laburista.

Kif diġa' għedt dwar il-kwestjoni taċ-childcare centres, il-Ministru Cristina ma kenitx ċara f'dak li qalet fuq il-ġurnal "In-Nazzjon" tas-27 ta' Ottubru, 2006.

Iżda mbagħad - u hawnhekk tinħoloq l-anomalija - meta wieħed ifittex kemm verament dawn l-inizjattivi biex intejbu u niftħu ċ- childcare centres se jkunu sostnuti b'nefqa akbar, fl-estimi nsibu li l-vot rikorrenti baqa' l-istess, Lm30,000.

Is-sena l-oħra kellna vot ta' Lm130,000 – dan kien vot 7,007 - li sfortunatament ma reġax irrepeta ruħu, anzi spiċċa fix-xejn.

Allura bilfors ikollok tistaqsi: Meta l-gvern jgħid li jrid itejjeb iċ-childcare centres tiegħu, b'liema mod se jtejjibhom?

Bil-paroli biss?!

Mill-fatti li għandna quddiemna jidher li mhux se jkun hemm aktar flus allokati għalihom.

Jekk forsi jistgħu jiġu utilizzati xi fondi mill-European social fund, li ma jirriżultawx f'dawn l-estimi, wieħed jagħmel sew li jikkjarifika dan il-punt.

Issa biex ħadd ma jgħid li l-partit Laburista jikkritika biss jaf, se nsemmi l-miżuri li l-partit Laburista qiegħed jippreżenta bħala pakkett ta' inċentivi biex verament jgħin u jinkoraġixxi lill-mara Maltija jew li tibqa' fis-suq tax-xogħol jew inkella terġa' tidħol fis-suq tax-xogħol wara li tkun rabbiet lill-ulieda.

F'dan ir-rapport aħna qegħdin ngħidu li gvern Laburista ġdid jinkoraġġixxi aktar parteċipazzjoni tan-nisa Maltin u Għawdxin fis-suq tax-xogħol billi jipprovdi childcare centres, li realment jiffunzjonaw, bħala appoġġ għall-ommijiet ħaddiema, u l-prezz ta' dawn għandu jkun wieħed issussidjat.

Jiġifieri qegħdin ngħidu li gvern Laburista se jkun qiegħed imur oltre' billi b'mod dirett jissussidja dawn iċ-ċentri.

Qegħdin ngħidu wkoll li b'liġi jrid jiġi regolat is-settur kollu taċ- childcare, peress li minbarra l-aspett finanzjarju, fost l-ommijiet tinħass ċerta biża' u eżitazzjoni meta jiġu biex jafdaw lill-uldiedhom ma' nies barranin, u għalhekk gvern Laburista ġdid se jimbarka fuq kampanja edukattiva f'dan ir-rigward.

Sur President, qegħdin ngħidu wkoll li trid titwaqqaf struttura alternattiva għaċ-childcare centres biex jiddaħħal il-konċett ta' shared mothering.

Dan ifisser li ommijiet li jkunu għadhom id-dar jieħdu ħsieb uliedhom ikunu jistgħu jieħdu ħsieb it-tfal ta' ħaddieħor ukoll.

Hawnhekk irrid nenfasizza li l-konċett tax-shared mothering għandu jiddaħħal taħt sorveljanza stretta, anke taħt l-istess liġi li għandha tirregola s-settur taċ-childcare.

Barra minnhekk qed ngħidu li għandha titwessa' s-sistema li biha skejjel jibqgħu miftuħin wara li jispiċċaw il-klassijiet formali u jipprovdu superviżjoni, sport u taħriġ lit-tfal li l-ommijiethom ikunu għadhom għax-xogħol.

Fis-servizz pubbliku jrid jitħaddem proġett formali biex il-flexy time verament jiġi attwat, anke skond ħteġijiet individwali, bi qbil bejn l- impjegati u s-superjuri tagħhom.

Per eżempju, waqt li konna għaddejjin bid- diskussjonijiet tagħna mad-diversi unions, waħda mill-problemi li semmewlna l-MUMN u l-MAM kienet li ċ-childcare centre li hemm fl-isptar ta' Karen Grech, li qiegħed hemm biex jieħu ħsieb it-tfal tat-tobba u tal-ħaddiema kollha li jaħdmu fl-isptar, sfortunatament qiegħed jagħlaq kmieni.

Minflok ma jagħlaq fil-5.00 p.m. qiegħed jagħlaq fit-3.00 p.m. u minħabba dawk is- sagħtejn ħafna mill-impjegati ta' l-isptar ma jistgħux jisfruttaw b'mod sħiħ dan ir-riżors, u allura, sa ċertu punt, qed jiġi moħli.

Aħna nemmnu li dawn l-affarijiet iridu jiġu indirizzati bl-aktar mod akut u mgħaġġel.

Fl-aħħarnett qegħdin ngħidu li għandhom jitejbu l-istrutturi fiskali ħalli jħajjar aktar lill-mara tirritorna fis-suq tax-xogħol.

Qegħdin ngħidu li għandhom jinħolqu strutturi ġodda li sa ċertu punt, anke l-gvern preżenti, wara li ilu 20 sena jmexxi dan il-pajjiż, jidher li se jadotta fil-budget li jmiss.

Issa nisperaw li dawn il-miżuri fiskali ma jkunux biss a whitewashing exercise bħalma kien il-każ taċ-childcare centres!

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar iż-żgħażagħ.

Fir-rapport hemm indikat li l-ammont ta' żgħażagħ ta' bejn is-16 u l-24 sena li qegħin jirreġistraw għax-xogħol qabeż l-2,000 ruħ.

Dan ifisser li għandek madwar 30% ta' dawk li qegħdin ifittxu x-xogħol li huma żgħażagħ.

Fir-realta' nemmen li n-numru ta' żgħażagħ bla xogħol huwa ferm ogħla minn hekk.

Dan għaliex huwa fatt magħruf li eluf ta' żgħażagħ li m'huma intitolati għall- ebda benefiċċju soċjali marbut mar-reġistrar, anke kif qal l-istess ministru, tant ikunu qatgħu qalbhom li jippreferu ma jirreġistraw xejn u joqogħdu d-dar jistennew xi opportunita' titfaċċalhom, jew inkella jaraw ikellmux xi politiku ħalli jgħinhom isibu xogħol.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li ġew għandi minn dawn iż-żgħażagħ, bħalma jmorru għand kull wieħed u waħda minnha f'din il-Kamra, sabiex ngħinhom biex forsi jsibu xi mpjieg.

Kull nhar ta' Erbgħa filgħodu meta mmur nara l-kostitwenti tiegħi ġewwa l- każin laburista ta' Raħal Ġdid tgħidx kemm jiġu żgħażagħ jitolbuni sabiex insibilhom xogħol.

U meta nistaqsihom jekk jirreġistrawx, il-parti l-kbira tagħhom lanqas biss ikunu ħolmu li jkellmu l-ETC.

Għalhekk dawn iż-żgħażagħ m'humiex inklużi ma' dak l-ammont li jirreġistraw għax-xogħol.

Sur President, dan huwa fenomenu li b'xi mod jew ieħor irridu nindirizzawh.

M'iniex qiegħed nitkellem b'xi disprezz lejn l-ETC, imma dik hi l-verita', xejn iżjed u xejn inqas.

Dan m'iniex ngħidu biex nikkritika lin-nies li jaħdmu fl-ETC iżda sabiex niġbdilhom l-attenzjoni biex forsi jindunaw li wasal iż-żmien li l-ETC timbarka fuq kampanji edukattivi aktar b'saħħithom.

Naf li mhux l-ewwel darba li saru kampanji edukattivi imma apparentament m'humiex qegħdin ikunu effettivi biżżejjed sabiex iħajru aktar żgħażagħ ħalli jersqu u jfittxu l-għajnuna ta' l-ETC.

Min-naħa tiegħi nista' ngħid li nħeġġeġ mijiet ta' żgħażagħ fis-sena sabiex jersqu lejn l-ETC u jagħmlu użu mill-korsijiet ta' taħriġ u mis-servizzi li toffri.

Madankollu tiskanta kemm issib żgħażagħ li lanqas biss ikollhom idea ta' dawn l- iskemi.

Hawnhekk irrid nagħmel appell sinċier sabiex l-ETC timbarka fuq programmi aktar b'saħħithom ħalli tindirizza din il-problema ta' nuqqas ta' għarfien mill-kumplament tas-soċjeta'.

Dawn il-programmi għandhom jiġu indirizzati l-aktar għal dawk il-klijenti prospettivi tagħha għaliex b'xi mod jew ieħor qiegħda titlifhom.

Fl-aħħar mill-aħħar ma rridux ninsew li l-għan ewlieni ta' l-ETC huwa dak li ttejjeb il-qagħda tas-suq tax-xogħol u l-ekonomija ta' pajjizna.

Sfortunatament, sa ċertu punt l-ETC spiċċat ħadet pożizzjoni daqsxejn zbaljata, u qisha qiegħda hemmhekk sabiex taġixxi fl-interessi tal- gvern tal-ġurnata, ikun min ikun fil-gvern.

B'hekk ħafna min-nies jħarsu lejha b'mod negattiv, għax ix-xogħol soċjali li twettaq din l-azjenda, xi ftit jew wisq, qiegħed jiġi mtappan mill-attitudni tal-gvern innifsu.

Sur President, minkejja li dan ir-rapport ma jispeċifikax kemm hemm żgħażagħ li qegħdin fuq il-lista tal-long-term unemployed ma' l-ETC, jiena ninsab konvint li f'dawn l-aħħar 12-il xahar din iċ-ċifra żdiedet ukoll.

Dan qiegħed ngħidu għax jiena niltaqa' ma' ħafna żgħażagħ li qegħdin f'din is-sitwazzjoni.

Matul dawn l-aħħar snin inħolqot problema ġdida li qabel ma kenitx teżisti f'pajjiżna.

Fejn qabel kien ikollna ħafna studenti li kienu jidħlu fl-iskejjel tas-snajja', issa qiegħed ikollna persentaġġ ta' school leavers li m'humiex jirnexxilhom jidħlu fis-sistema' ta' l-MCAST.

Allura qiegħed jinħoloq pool ġdid ta' klijenti li bilfors iridu jaqgħu f'ħoġor l- ETC għaliex m'għandhomx alternattiva oħra fejn imorru għat-taħriġ tagħhom.

Sfortunatament uħud minn dawn iż-żgħażagħ tant ikunu illiterrati li anke l- istess ETC issibha diffiċli biex issibilhom impjieg.

Għalhekk nixtieq li l- ETC tgħidilna kemm hemm hu tal-long-term unemployed ħalli nkunu nafu kemm hemm minnhom li huma żgħażagħ.

Il-partit Laburista jaqbel mat-twaqqif ta' l-MCAST bħala konċett, u nemmnu li dan irid jiġi msaħħaħ ħalli jkun jista' għal jilqa' għal dawn il- problemi li semmejt.

Pajjiżna ma jistax jaffordja li jibqa' jitlef daqstant potenzjal uman fis-suq tax-xogħol.

Għalina anke t-telfien ta' ħaddiem wieħed hija problema, aħseb u ara meta qiegħed ikollok mijiet ta' żgħażagħ fis-sena li m'humiex jidħlu fl-MCAST hekk kif ikunu spiċċaw mill- iskola.

Dan huwa sagrileġġ li jrid jieqaf minnufih u għalhekk il-partit Laburista fil-pjan tiegħu għall-edukazzjoni, li ġie mħejji u ppreparat minn sieħbi l-Onor.

Carmelo Abela, qiegħed jipproponi li l-MCAST taħdem bi sħab kontinwu ma' l-iskejjel sekondarji għall-preparazzjoni ta' dawn iż- żgħażagħ.

Proprju l-ġimgħa l-oħra f'waħda mil-laqgħat ta' l-outreach tiegħu l-partit Laburista kien qiegħed jiltaqa' ma' l-MUT.

Din il-union stqarret magħna li hemm nuqqas kbir fil-counselling departments.

Il- problemi soċjali f'pajjiżna, kif semma ukoll il-Ministru Galea, tant kibru li l-guidance teachers fl-iskejjel tagħna m'humiex ilaħħqu għax il-ħin tagħhom meħud kollu kollu biex jittekiljaw dawn il-problemi soċjali li jitfgħulhom f'ħoġorhom it-tfal fil-ħin ta' l-iskola.

Allura mhux qed jibqgħalhom ħin biex jiġi utilizzat għall-carreer guidance għall-istudenti.

Dan kollu innotajnieh aħna, bħala oppożizzjoni, u qiegħda tinnotah ukoll, u tistqarru, il-union ta' l-għalliema Maltin u Għawdxin.

Irrid nerġa' ngħid li pajjiżna ma jistax jibqa' jitlef dawn iż-żgħażagħ u jħallihom jaqgħu neqsin mill-ksib ta' għarfien ġdid li tant huwa meħtieġ fid-dinja tal-lum.

Meta nuża l-kelma "għarfien" ma rridx nagħti x'wieħed jifhem li qiegħed nirreferi għall-għarfien akkademiku biss.

Anzi, meta nuża l-kelma "għarfien" qiegħed naċċenna wkoll għall-ksib ta' ħiliet fis-snajja'.

Nerġa' ngħid li għandna settur mill-popolazzjoni ta' l-istudenti Maltin u Għawdxin, li fejn qabel kienu jsibu l-isfog li jkomplu javvanzaw f'dawn is- snajja', illum qegħdin isibu l-bibien magħluqin.

Sur President, hawnhekk jidħol ukoll il-kunċett ta' l-employability.

Anke rigward dan, il-partit Laburista fid-dokument tiegħu ħass il-bżonn li jiddedika faċċata sħiħa fuq din il-problema.

Għalkemm il-kwestjoni ta' l- employability ilha tinħass sewwa, illum saret aktar urġenti minħabba t- tnaqqis drastiku fl-opportunitajiet ta' impjiegi.

Huwa minnu li dan il- fenomenu ma laqatx lilna biss, laqat lid-dinja kollha, għax kif diġa' għedt il-labour market huwa xi ħaġa dinamika, xi ħaġa ħajja u l-ħin kollu jinbidel, pero' huwa daqstant ieħor minnu li f'pajiżna, il-gvern, sa ċertu punt, baqa' lura minn dan l-aspett.

Nisimgħu ħafna diskors sabiħ, imma fil- fatt l-impenn serju għadu lura milli jiġi attwat on a larger scale.

Din il-problema ta' l-employability qiegħda tinħass fuq żewġ saffi.

Fl- ewwel saff għandek il-problema ta' kif is-sistema edukattiva tagħna se tipprepara lill-istudenti b'mod li l-korsijiet akkademiċi tagħhom, ikunu x'ikunu l-korsijiet li qegħdin jagħmlu, jiġu mfassla aktar fuq bażi ta' karrieri u ta' mpjieg fil-futur.

Jiġifieri dawn il-korsijiet, ikunu f'liema livell ikunu, għandhom ikunu career oriented.

Hawnhekk jinħass il- bżonn akut li s-sistema edukattiva tagħna tkun megħjuna b'mod dirett mill- gvern ħalli l-carreer guidance tiġi mogħtija l-ispazju tagħha, kif ukoll il- finanzjament meħtieġ għaliha.

Jekk għandek ammont ta' guidance teachers li m'humiex ilaħħqu max-xogħol li għandhom, il-gvern bilfors irid jinvesti aktar f'dan is-settur.

F'dan is-settur ma tistax tippretendi li tinvesti illum u tara r-riżultati l-għada, iridu jgħaddu s-snin sabiex tilħaq l- għan tiegħek.

It-tieni l-problema ta' l-employability hija li f'pajjiżna diġa' għandna eluf ta' ħaddiema bla xogħol li waqgħu barra mis-sistema edukattiva tagħna u għaldaqstant tilfu ħafna mill-kwalitajiet tas-snajja' u ħiliet li kienu jeħtieġu biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

U aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed isir diffiċli li jinstabilhom impjieg diċenti fiż-żmenijiet tal- lum.

Mela għandek l-ewwel saff tal-problema li ġej minn dawk l-istudenti li għadhom fl-iskejjel u li m'humiex isibu biżżejjed career guidance.

Imbagħad għandek il-problema l-oħra li għandha x'taqsam ma' dawk li laħqu ħarġu mis-sistema edukattiva u li għandhom nuqqas ta' ħiliet tekniċi u akkademiċi li huma tant meħtieġa sabiex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Il- partit Laburista qiegħed ukoll jindirizza din il-problema fil-programm tiegħu.

Irridu nifhmu li l-proċess ta' l-employability għandu jibda minn kmieni fis-sistema tat-tagħlim tagħna, u m'għandux jieqaf fl-aħħar sena ta' l-iskola, iżda għandu jissokta saħansitra anke wara l-impjieg.

Sur President, hawnhekk bi pjaċir ninnota - il-bieraħ stess tqiegħed ir- rapport fuq il-mejda tal-Kamra - l-inizjattiva li ttieħdet dwar il-kunċett ta' life-long learning, li sfortunatament għadna lura ħafna fih.

Il-punt li rrid nenfasizza llum hu li f'ħafna affarijiet għadna lura wisq, u huwa proprju issa li se nibdew nindirizzawhom.

Sfortunatament l-istrutturi tax- xogħol ta' pajjiżna ftit li xejn jgħinu f'inizjattivi li jikkonċernaw din il-problema tal-life-long learning, kemm fuq bażi ta' gvern kif ukoll fuq bażi ta' intrapriżi privati.

Dan ma jfissirx li m'hemmx intrapriżi privati li m'humiex attivi f'dan il-qasam, biss xorta waħda għadna lura ħafna.

Dan jista' ikun ukoll minħabba li l-gvern innifsu waqa lura f'din l-inizjattiva li kellu jieħu tant u tant snin ilu.

Dan kollu huwa nkwetanti mhux biss mil- lat ekonomiku iżda anke mil-lat soċjali, għax dawk l-ħaddiema li tilfu l- opportunita' li jtejbu l-ħiliet tagħhom meta kienu studenti, issa se jkun diffiċli sabiex tibda tgħallimhom mill-ġdid.

Din hija waħda mill-ikbar sfidi li għandha quddiemha l-ETC.

Hemm numru minn dawk li jirreġistraw għax- xogħol li, b'xi mod jew ieħor, trid bilfors tgħinhom ħalli jsiru employable, imma l-ETC qiegħda tiltaqa' ma' ċerta resistenza.

Jien naf u napprezza, għax din ir-resistenza niltaqa' magħha ta' kuljum u nipprova nindirizzaha anke fuq bażi personali biex nikkonvinċi lil ċerti nies, li jistennew li jkollhom xogħol tajjeb meta ma jkollhomx kwailifiki biżżejjed, ħalli jidħlu f'xi kors milli toffri l-ETC.

F'paġna 5 tar-rapport insibu aċċenn fuq l-iskemi u fost l-oħrajn jissemma l- active youth scheme.

Hemmhekk jingħad li 130 żagħżugħ għamlu użu minn din l- iskema u ħadu l-benefiċċji tagħha.

Issa fl-opinjoni tiegħi 130 żagħżugħ huwa ammont żgħir ħafna meta tqabblu ma' l-ammont kbir ta' żgħażagħ li għandna jfittxu x-xogħol.

Għalhekk hemm bżonn li jsir xi ħaġa ħalli din l- iskema nagħtuha aktar impetus u nirriklamawha aktar.

Fl-istess ħin nistaqsi: X'follow up sar fuq dawn il-130 żagħżugħ li ħadu l-benefiċċju minn din l-iskema?

X'sar minnhom dawn iż-żgħażagħ?

Spiċċaw barra, tilfu x- xogħol tagħhom jew reġgħu marru lura fuq il-kotba ta' l-ETC?

Sur President, irrid issa ngħid xi ħaġa dwar il-fenomenu tal-long-term unemployed.

Fir-rapport tingħata l-impressjoni li din il-faxxa ta' qgħad matul dawn l-aħħar 12-il xahar naqset.

Fil-fatt qiegħda tiġi ndikata ċ- ċifra ta' 2,571.

Fil-verita' din il-figura hija ferm 'il bogħod mill- fatti.

U dan għas-sempliċi raġuni li min, minħabba ċirkostanzi jew oħra, jinqata' mir-reġistrar u jerġa' jibda jirreġistra għax-xogħol, anke mill- għada stess, jitlef il-priority tiegħu.

Din hija xi ħaġa li kulħadd jaf biha.

Hekk taħdem l-ETC.

Kulmin jinqata' mir-reġistrar, anke jekk stess imur jirreġistra l-għada, xorta waħda jkun tilef il-priority li kellu.

Jiġifieri jekk dan kien ilu sentejn jew ħames snin jirreġistra u għal xi raġuni nqata' mir-reġistrar, jekk imur jirreġistra l-għada se jkollu jibda mill-ġdid.

Allura il-figura ta' 2,571 tal-long-term unemployed tista' tkun misleading.

Sfortunatament dan kollu huwa logħob bin-numru sabiex tingħata l-impressjoni li l-qgħad qiegħed jiġi kkontrollat.

Għalhekk jiena nixtieq li lill-ministru jgħidilna kemm fil-fatt kien hemm long-term unemployed li ġew struck-off, imbagħad reġgħu daħlu fuq il-kotba ta' l-ETC u issa ma jirriżultawx aktar bħala long-term unemployed.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa speċifika fuq is-sitwazzjoni xejn feliċi li tinsab fiha l-gżira ta' Għawdex fejn jidħol il-qasam tax-xogħol.

Dwar is-sitwazzjoni tal-qgħad f'Għawdex dan ir-rapport kważi ma jsemmi xejn, ħlief sentenza waħda fl-ewwel paġna fejn jgħid li qgħad f'Għawdex kompla jiżdied u qarreb il-figura ta' 700 ruħ.

Jidher biċ-ċar li din il- figura tista' tgħid li ġiet istituzzjonalizzata, għax issa ilha li stabbilit ruħha għal dan l-ammont.

Fejn qabel konna mdorrijin b'figura ta' madwar 400 ruħ, fl-aħħar sena u nofs din il-figura telgħet għal 700 baqgħet dejjem l-istess.

In-nuqqas ta' stampa dettaljata dwar Għawdex saret apposta sabiex din il-Kamra tibqa' fl-għama dwar is-sitwazzjoni allarmanti li hemm fil-gżira Għawdxija fil-qasam tax-xogħol.

Sfortunatament f'Għawdex hemm diżastru sħiħ!

Ma rridx ninstema' allarmanti, imma dik hija r-realta'.

Sur President, f'dan l-ambitu nesiġi li l-ministru jippreżentalna rapport dettaljat fuq is-sitwazzjoni tal-labour market li turi biċ-ċar il-mod ta' kif żvolġa s-suq tax-xogħol f'Għawdex matul dawn l-aħħar ħames snin.

Jekk ikun hemm bżonn, wara li dan ir-rapport jiġi magħmul pubbliku, aħna lesti li nipparteċipaw f'dibattitu sħiħ u kostruttiv fuq din is-sitwazzjoni li għandna fil-gżira Għawdxija.

Jien infurmat li dawn it-tipi ta' rapporti jsiru kull tliet xhur u jinżammu internament.

Ninsab ċert ukoll li l- ministru għandu aċċess għal dawn ir-rapporti u persważ li s-sitwazzjoni qiegħda tippreokkupah.

Bħala oppożizzjoni m'għandniex aċċess għal dawn il- figuri, pero' il-feedback popolari - ħalli nsejjaħlu hekk - li għandna bħala partit, qiegħda tindika li s-sitwazzjoni fil-labour market ġewwa l- gżira Għawdxija hija ħafna agħar minn dik ta' Malta.

Hija sitwazzjoni li l- Għawdxin stess qegħdin ixebbħuha ma' dik tas-snin sittin, fejn l-uniku rimedju għalihom kienet l-emigrazzjoni.

Jien kelli l-opportunita' nitkellem ma' l-Għawdxin proprju fl-assemblea li saret is-sibt li għadda filgħaxija u kulħadd jgħidlek sabiex tmur tara l-industrial estate tax-Xewkija ħalli tara kif ma' baqa' ħadd.

Kulma fadal hija l-fabbrika tal-FXB, xi żewġ mastrudaxxi żgħar, fabbrika oħra tal-plastik u l-fabbrika ta' Magro Brothers.

Kulħadd jgħidlek li fl-industrial estate tax-Xewkija hemm il- baħħ, u dan qiegħed ngħidu b'għafsa ta' qalb.

Sur President, ħalli issa ngħid xi ħaġa dwar l-employment advisory services.

Filwaqt li bħala oppożizzjoni nemmnu bis-sħiħ f'tali servizzi għaliex nifhmu li dawn jistgħu jkunu ta' għajnuna kbira, hemm bżonn li min jagħti dawn is-servizzi ikun professjonalment ippreparat sabiex jagħmilha ta' advisor.

Nixbgħu nisimgħu każi ta' persuni li verament ikollhom bżonn ta' l-għajnuna u jgħidulek li meta jmorru l-ETC għall-parir jew għal xi ħaġa oħra jsibu biss skrivani li ħafna drabi ma jkunux attrezzati sabiex jagħmluha ta' advisors.

Issa dan mhux qiegħed ngħidu għax għandi xi ħaġa kontra dawn il-ħaddiema, anzi persważ li ħafna minnhom jagħmlu l-almu tagħhom kollu sabiex jippruvaw jgħinu lil dawn in-nies.

Kif għedt aktar kmieni fid-diskors tiegħi, anke jiena stess ikolli nagħmel dan it-tip ta' xogħol, kemm bħala parlamentari u kemm bħala tabib għaliex niltaqa' ma' dawn il-problemi ta' kuljum.

Jiddispjaċini ngħid li l-mod kif qegħdin jiġu ffaċċjati dawn in-nies li jkollhom bżonn ta' xi parir ħafna drabi qiegħed ikun lacking fis-sustanza.

Għaldaqstant hemm bżonn li l-impjegati ta' l- ETC jingħataw aktar taħriġ u jekk ikun hemm bżonn, anke one-to-one training, għax uħud minnhom m'humiex qegħdin irendu kemm suppost.

Sur President, każ klassiku ta' kemm l-employment advisory services ta' l- ETC ma jingħatawx b'mod professjonali kien proprju l-eżerċizzju ta' l- intervisti li sar dan l-aħħar mal-long-term unemployed fl-istitut kattoliku ġewwa l-Furjana.

Mijiet ta' persuni li ġew imsejħa għal dawn l-intervisti qalulna li dawn ma kienu advisory sessions xejn, iżda sempliċiment eżerċizzju ta' ftit minuti fejn b'mod ta' kafkaf ġew mimlija ċerti preset forms b'mistoqsijiet ta' dettalji li l-ETC diġa' kienet taf bihom.

Apparti minn hekk, in-nies li ġew imsejħa kienu mġiegħla jattendu bilfors - din nifimha għax la fuq kotba ta' l-ETC trid timxi skond ir-regoli tagħha – u ġew ġew mgħarrfa li jekk ma jattendux minn ta' l-inqas żewġ korsijiet kienu se jinqatgħu minn fuq ir-reġistru.

Xi wħud minn dawk li marru għal dan l- eżerċizzju qalulna li meta huma qalu lill-intervistaturi tagħhom li l- korsijiet li offrewlhom kienu diġa' għamluhom, l-intervistaturi ma kenux jafu kif se jweġbuhom.

Kien hemm min qalilhom li huma m'għandhomx x'jaqsmu, għax kienu ġew ingaġġati mill-ETC proprju għal dan l-eżerċizzju biss, u li jekk ma jattendux jinqatgħu mir-reġistru.

Dan huwa l-mod kif nittrattaw lill-ħaddiema prospettivi ta' Malta u Għawdex jew lil dawk li qegħdin ifittxu s-servizzi ta' l-ETC?

Dan huwa l-gvern li jemmen fid- demokrazija?

Dan l-atteġjament m'hu demokratiku, anzi jqarreb lejn il- faxxismu.

X'jiġifieri nibgħat għan-nies u ngħidilhom li jekk ma jattendux għal minn ta' l-inqas żewġ korsijiet jiġu maqtugħin mir-reġistru, anke jekk dawk il-korsijiet ikunu diġa' attendew għalihom?!

Il-mod ta' kif ġie mtella' dan l-eżerċizzju jindikalna b'mod ċar li dan ma sarx bħala employment advisory service, imma kien sforz biex il-gvern jipprova jbaxxi r-rata tal-qgħad qabel il-budget.

Lill-membri tal-gvern ngħidilhom li intom qed tippruvaw tkomplu tidħku bin-nies għax is-sitwazzjoni reali m'hijiex dik li qegħdin jipprovaw ipinġu huma.

MR SPEAKER: Onor. Chircop, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

KARL CHIRCOP: Iva, Mr Speaker, inkompli llejla.

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 14 ta' Novembru 2006, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ għas-sena finanzjarja 2006-2007 – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jirregola l-Infurzar ta' Drittijiet ta' Proprjeta' Intellettwali - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tieni Qari; u

Diskussjoni miftuħa dwar rapport maħruġ mis-Segretarjat għan-Negozji Żgħar u s-Self Employed - Kontinwazzjoni. --------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Sur President, f'din il-kwarta li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nixtieq nagħmel diskors li huwa bbażat fuq l-opinjoni tiegħi pero' qabel nibda, xtaqt ngħid li jiena se niddedika dan l- aġġornament għal dawk in-nisa kollha li fil-passat għamlu abort u li llum jiddispjaċihom, tant li wħud minnhom qegħdin anke jgħinu biex nisa oħra ma jgħaddux mill-istess triq li għaddew huma.

Sur President, jiena, inti u kulmin qiegħed jismagħna qed jagħmel dan għaliex il-ġenituri tawna l-opportunita' li ngħixu, u anke jekk forsi b'diffikultajiet finanzjarji xorta raw kif għamlu biex tawna ħajja tajba bil-mezzi li kellhom.

Sfortunatament, uħud għażlu triq oħra, it-triq li b'niket kbir tintgħażel minn persuni barra minn xtutna li jagħżlu li jeħilsu mit-trabi tagħhom billi jneħħu l-ħajja li jġorru fil-ġuf bil-metodu orribbli ta' l-abort.

Irrid ngħid li fl-aħħar sena 16-il pajjiż introduċew jew illiberalizzaw l-abort.

Din m'hijiex l-ewwel darba li tkellimt fuq dan is-suġġett u fil-fatt tkellimt fuqu wkoll fis-seduta 181 tat-3 ta' Novembru, 2002.

Il-kwestjoni ta' l-abort hija l-iżjed ħaġa li lili qiegħda ddejjaqni u hija l-iżjed ħaġa li jien ma nista' naċċetta qatt li sseħħ.

Jiena ma nifhimx kif mexxejja ta' pajjiżi kbar m'għandhomx il-kuraġġ iwaqqfu dan l-att ta' krudelta' makabra u bla ħniena.

Kif tista' the right of choice li tant jiftaħru biha ċerti pajjiżi tintuża għall-qtil tal-massa?

Kif ċerti pajjiżi jikkundannaw il-gwerer, in-nażismu u d-dittatorjat meta fil-pajjiż tagħhom stess jippermettu li trabi innoċenti jiġu mqatta' biċċa biċċa fil- kliniċi tagħhom?!

Din hija d-demokrazija moderna, Sur President?!

Kultant l-abort fuq l-istess mara ma jsirx darba, imma darbtejn u anke iżjed.

Dan sewwa, Sur President?

Biex koppja ma jkollhomx tfal, għandhom għażla ta' x'jistgħu jagħmlu iżda t-tarbija x'għażla għandha?

Xi dritt għandha għall-ħajja sa mill-konċepiment?

Iżjed ma naħseb fuq dan is- suġġett, iżjed itini biex nistaqsi x'qed jiġri f'din id-dinja.

Jien se nagħti xi eżempji biex wieħed jifhem il-ħsebijiet tiegħi.

Per eżempju, jien ma nifhimx kif fuq il-gazzetti lokali naqraw ittri ta' ċittadini li jgħixu fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea li joqogħdu jitkażaw għax il-Maltin joqtlu l-għasafar meta mbagħad fl-Unjoni Ewropea stess isiru eluf ta' abortions.

Ma nifhimx kif hemm regolamenti biex joqtlu l-ħniezer fil-biċċeriji b'mod li l-annimal ma jsofrix u mbagħad it-tarbija tinqatel bil-mod li tinqatel fl-abort.

Allura ħanżir igawdi iżjed rispett mit-tarbija?!

Kif nipproteġu l- bini u l-pjanti u fl-istess ħin it-trabi mhux imwielda la jiġu protetti u wisq aktar jingħatalhom id-dritt fundamentali biex jgħixu u jkunu protetti sa mill-konċepiment?!

Dan huwa bla sens, Sur President.

Din hija kwestjoni ta' flus fejn il-gvernijiet jippermettu l-abort biex jiffrankaw xi flus fuq social services?

Dan kollu kif jikkontrasta mal-fatt li l-popolazzjoni fl-Unjoni Ewropea qiegħda tonqos?

Il-verita' hi li m'hemmx ħniena fejn il-flus jiġu l-ewwel u qabel kollox.

Sur President, rajna wkoll kif se jerġa' jsir referendum fil-Portugall dwar din il- kwestjoni u kellu bżonn il-Madonna ta' Fatima tgħin biex dan ma jgħaddix.

Rajna wkoll kif l-Irlanda u l-Italja, pajjiżi kattoliċi, daħlu l-abort imma almenu, bil-ħniena t'Alla, f'Malta ma daħalx u huwa illegali u anke qegħdin nitkellmu biex it-tarbija mhux imwielda jkollha d-dritt għall-ħajja sa mill- konċepiment.

Jien hawnhekk qed nagħmel appell biex l-emenda dwar id-dritt tal-ħajja tidħol kemm jista' jkun malajr fil-Kostituzzjoni ta' Malta għax kull liġi hija marbuta mal-bniedem.

Allura kif jista' jkollok liġijiet fuq il-bniedem meta fil-Kostituzzjoni għad m'għandekx miktub li t-tarbija mhix imwielda għandha dritt għall-ħajja sa mill-konċepiment?

Biex il-Kostituzzjoni tkun kompluta f'dan il-kontest, din trid tibda tipproteġi l-ħajja mill-bidunett.

F'Malta l-abort huwa illegali u ma tistax toqtol iżda m'hemmx id-dritt għall-ħajja sa mill-konċepiment.

Jien irrid nappella lil kull min qiegħed jismagħna, inkluż il-membri Parlamentari, biex jiffirmaw il-petizzjoni favur il-ħajja mill-konċepiment u b'sodisfazzjon kbir ngħid li xi deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra kif ukoll ic-chairperson ta' l-Alternattiva Demokratika diġa` għamlu hekk fuq is-sit elettroniku www.lifemalta.org.

Sur President, li rrid nifhem hu kif mexxejja ta' pajjiżi oħra jistgħu jikkonvinċu lin-nies tagħhom li huma għandhom għal qalbhom id-drittijiet umani, meta huma jippermettu li t-trabi jiġu eleminati bla ħniena.

Sur President, hu tajjeb li l-maġġoranza ta' ħutna l-Maltin għandhom valuri tajbin li jrabbu lill-uliedhom bl-aħjar mod li jistgħu, iżda dan l-aħħar żmenijiet rajna u ħarġu affarijiet li juru li għandna xi affarijiet fuqhiex ninkwetaw aħna wkoll.

Rajna kif hawn każi ta' abbużi sesswali fuq it-tfal, rajna u smajna kif bil-wiċċ tost kollu deher tabib barrani fuq il-media Maltija biex joffri s-servizz ta' l-abort b'xejn għal Maltin f'pajjiżu.

Rajna kif anqas nies qed imorru l-quddies nhar ta' l-Ħadd.

Dawn l-aħħar ġimgħat kellna wkoll żgħażagħ ta' 16-il sena li ffilmjaw u nnegozjaw films pornografiċi tagħhom stess.

Min-naħa l-oħra ngħid li hu pożittiv li qegħdin jiżdiedu s-single mothers li ma jagħżlux it-triq ta' l-abort.

Sur President, semmejt dan kollu għax ma rridu nieħdu xejn for granted.

Malta tagħna qiegħda tinbidel ukoll, u d-droga, is-serq u affarijiet oħra jeżistu f'din il-gżira.

Ir-ritmu mgħaġġel tal-ħajja moderna qiegħda taffettwana, iżda ma rridu xejn li jdeffes denbu fejn jidħol id-dritt tal- ħajja.

Sur President, qegħdin naraw kif fl-Ingilterra l-abort jista' jsir sa wara 24 ġimgħa tqala u kif tfajliet ta' 16-il sena jistgħu jagħmlu l- abort mingħajr il-consent tal-ġenituri.

Smajna kif riċentement fl-Italja, missier adottiv stupra tifla ta' 16-il sena u s-sentenza nqatgħet li peress li din it-tifla kellha relazzjoni ma' raġel ieħor fil-passat, allura l- istupru ma kienx daqshekk gravi.

Sur President, fejn m'hemmx rispett għad- dritt tal-ħajja m'hemmx ġustizzja xierqa u jinfetħu l-bibien ta' l-infern u din hi l-opinjoni tiegħi.

Fil-Ġermanja nafu li biex mara tagħmel abortion irid ikollha ċertifikat ta' tabib, u dan huwa pożittiv.

Iżda jekk it-tabib iħoss li dan l-abort mhux ġustifikat, dan jista' jinforma lill-kliniċi u t-tobba kollha tal- pajjiż biex din ma tagħmlux?

Ħafna minna disposti nagħmlu sagrifiċċji personali estremi biex it-tfal ma jmutux b'xi mard jew bil-ġuħ bħalma naraw jiġri f'postijiet bħal Afrika, iżda jekk ma nistgħux ngħinu u nsalvaw lil kulħadd, ejjew nibdew - aħna bħala Maltin - nibagħtu messaġġ ċar lill- Unjoni Ewropea biex tibda l-proċess sabiex trazzan l-abort.

Ejjew ngħidu lill-Unjoni Ewropea biex b'mod immedjat u ċar turi fuq il-pakketti liema huma dawk il-mediċini li in parti huma magħmula minn ċelloli li ġejjin minn feti abortiti b'mod naturali, jiġifieri b'korriment.

Sur President, tramite l-euro-parlamentari tagħna irridu wkoll nsemmgħu leħinna sabiex inwaqfu li mara tagħmel abort iżjed minn darba.

Irridu wkoll, jekk ma nistgħux nwaqqfu l-abort għal kollox, li jsir studju fuq kull pajjiż ta' l-Unjoni biex naraw x'effetti jħalli l-abort sew fuq il- pajjiż u sew fuq il-bniedem.

Irridu li fl-Unjoni Ewropea tidħol sistema fejn l-istat jagħmel tajjeb għat-tfal li jitwieldu b'diżabilita' u jkunu simbolikament dikjarati wlied il-pajjiż fejn l-istat jagħmel tajjeb għal well being ta' dawn in-nies.

Irridu wkoll li jonqos iż-żmien li fih mara tista' tagħmel l-abort.

Per eżempju, fl-Ingilterra jista' jsir l-abort sa 24 ġimgħa.

Għalfejn din il-krudelta' kollha?

Irridu li qabel ma mara tagħmel l-abort ikun obbligatorju li tgħaddi minn session ta' counselling u fl-istess waqt tara video biex tkun taf għalxiex tkun dieħla meta tkun se tagħmel l-abort.

Id-dinja moderna m'għandha qatt tippremetti li hu min hu responsabbli għat-tfal tonqoslu r-responsabbilta' tiegħu, u ma jistax ikun li tfal taħt is-16-il sena jabbortixxu mingħajr il-kunsens tal-ġenituri.

Sur President, it-tfal se jaslu fi stat li se jkollhom xi obbligu ma' xi ħadd talli ġabhom fid-dinja?

Biex nagħlaq nixtieq nirrepeti storja li kont semmejt fl-aġġornament tiegħi tat-3 ta' Novembru 2004, liema storja ġrat madwar tliet snin ilu u dehret fuq gazzetta Ingliża f'Ġunju ta' l-2004.

Hawnhekk kellna omm li għażlet biex tmur għal dan il-proċess li tieħu xi tip ta' injection biex il-baby jitwieled b'mod naturali, u fil-każ partikolari n-nurses jew il-consultants ma qablux li l-tarbija setgħet titwieled ħajja.

Fil-fatt fuq il-gazzetta ġie rrapportat li kien hemm omm li qalet:

"If I had been given an idea that my baby would be born alive after abortion, I would have never gone through it.".

Pero' l-iżjed ħaġa kiefra hi li l-omm qalet hekk dwar it-tarbija tagħha:

"She was perfectly formed and tiny.

I wanted to hold her and the baby was handed to me in a cardboard dish.

My partner got her out, she grasped for breath.

Her heart was visibly beating, she felt really cold and so he put her inside his shirt to keep her warm.".

Imbagħad irreferiet għall-isptar u qalet li meta talbitilhom biex jagħtuha inkubatur, għall-ewwel ma tawulhiex u mbagħad tawulha mitfi biex it-tarbija żgur tmut.

L-omm qalet ukoll:

"They offered no assistance at all.".

Fil-fatt il-ġenituri ta' din it-tarbija dak iż-żmien kienu qegħdin jikkonsidraw jiftħu kawża lil dak l-isptar.

Sur President, jien ma nikkundannax lil dawk in-nisa li jagħmlu abort u nemmen li dawn għandhom bżonn l-għajnuna, iżda hemm bżonn wkoll li f'pajjiżna inqajmu aktar awareness u ndaħħlu din l-emenda fil-Kostituzzjoni biex nagħtu l-eżempju kemm lill-poplu tagħna u kemm lill-Unjoni Ewropea u pajjiżi oħra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, jiena ġo dan il-Parlament għamilt u smajt diversi diskorsi u rrid ngħid li d-diskors ta' l-Onor.

Franco Galea kien diskors verament tajjeb u li jqanqal is-sentimenti u l- ħsieb tan-nies.

Sfortunatament, dawn l-ideat ftit jersqu għad-dibattitu internazzjonali jew nazzjonali, pero' meta jitressqu u jitressqu b'dan il- mod, naħseb li joħolqu ċertu impatt għax huwa verament ikrah li f'soċjeta' ċivilizzata bħal tagħna u bħal dik Ewropea, xi ħadd jaċċetta li hemm xi dritt fundamentali li toqtol persuni oħrajn.

Sur President, jiena xtaqt nieħu dan l-aġġornament biex nitkellem fuq affarijiet kompletament differenti minn dak li semma' l-Onor.

Franco Galea.

Jiena dejjem nibqa' affaxxinat dwar kemm hi sabiħa l-ħajja politika, dwar kemm fiha affarijiet ta' interess u ta' intelliġenza u dwar kemm ħafna drabi ssib lilek innifsek f'ħafna dibattiti u diskussjonijiet verament interessanti.

Ċerti drabi ssib lilek innifsek f'pożizzjonijiet li inti stess lanqas tkun taf għalfejn tqiegħedt fin-nofs imma xorta waħda dan ma jnaqqasx mill-isbuħija tad-dibattitu parlamentari u l-isbuħija li wieħed jikkritika jew jattakka membru ieħor fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra u mbagħad il-membru l-ieħor jirribatti għall-argumenti li jkunu saru sabiex jgħin fil- proċess tas-sejbien tal-verita'.

Sur President, jekk m'hawnx proċess ta' sejbien tal-verita' ġo dan il-post, allura naħseb li s-soċjeta' tagħna m'għandhiex ħafna żbokki futuri.

Fortunatament f'din il-Kamra għandek ħafna membri parlamentari li huma responsabbli u li jħarsu lejn il-verita'.

Il-ġimgħa li għaddiet jiena sibt lili nnifsi fix-xenarju fejn il-Kap ta' l- Oppożizzjoni beda jitlob li jiena jew nirriżenja u jekk allaħares qatt idi tieqafli u allura ma nkunx nista' niffirma r-riżenja, allura jkun il-prim ministru li jiffirmahieli hu u jieħu ħsieb li nirriżenja.

Jiena nibqa' skantat b'ċerti diskorsi li jsiru mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u anke bqajt skantat bil-mod teatrali li bih qal dan id-diskors, pero' indipendentement minn din il-ħaġa, jiena ma xtaqtx inġib il-kwestjoni fuq livell personali imma xtaqt nħares lejha b'mod kemm jista' jkun oġġettiv sabiex il-poplu - li finalment janalizza l-affarijiet u jivvutalna - ikollu quddiemu stampa ċara.

Hi sfortunata li ċerti drabi aħna l-politiċi nieħdu wisq mit-tagħlim ta' Niccoló Macchiavelli fejn nippruvaw noħolqu ħafna smokescreens u paraventi biex fl-istess ħin ngħattu problema li ma rriduhiex tidher.

Sur President, jiena dħalt fix-xenarju minħabba l-kwestjoni ta' l-assenjazzjoni ta' kuntratt għat-tindif tal-qorti lill-kumpannija Special Cleaners Ltd wara sejħa għall-offerti mill-amministrazzjoni tal-qorti.

Din ġiet magħżula proprju għax qabilha kien hemm kumpannija oħra li kellha l-aħjar rati u din baqgħet ma resqitx dak li jissejjaħ il-bid bond.

B'konsegwenza t'hekk, il- kumpannija Special Cleaners Ltd ħadet dan il-kuntratt.

Din il-kumpannija għamlet xahrejn tagħmel ix-xogħol fil-qorti u tul dawn ix- xahrejn, kif kien diġa' prestabilit, ix-xogħol kollu li sar ġol-qorti sar dejjem taħt is-superviżjoni tan-nies tal-qorti, jiġifieri ma kienx hemm dak li ġie allegat min-naħa l-oħra tal-Kamra li f'xi mument kien hemm xi ħadd li daħal ġo xi kamra li fiha kien hemm xi files u allura ma kienx hemm kontroll.

Anzi, kull darba li daħlu f'dawk il-famużi sigrieti tal-qorti, dejjem kien hemm l-uffiċjali inkarigati biex jissorveljaw u jieħdu ħsieb li jsir it-tindif ġol-qorti.

Dan sar b'mod regolari u tul dawn ix-xahrejn ma rriżulta li kien hemm xejn nieqes minkejja li ntqal li dawn kienu qegħdin jagħmlu x-xogħol mingħajr superviżjoni, u allura din il-kumpannija għamlet ix-xogħol tagħha.

Wara dawn ix-xahrejn, saret domanda parlamentari u fl-istess ħin in-nies tal- qorti saru jafu li din il-kumpannija - irrid ngħid li din hi kumpannija kummerċjali debitament reġistrata, jiġifieri għandha personalita' ġuridika u għandha drittijiet legali - kellha l-azzjonisti tagħha li kienu relatati ma' persuna li tinsab il-ħabs, is-Sur Mario Camilleri magħruf bħala l- Imnieħru u li hu involut f'numru ta' kawżi.

Minħabba f'hekk ittieħdet id- deċiżjoni li minħabba raġunijiet ta' sigurta' dan il-kuntratt jiġi terminat mill-ewwel.

Jiena ngħid li l-amministrazzjoni tal-qorti għamlet il-proċeduri tagħha tajjeb, sija meta ġiet biex tagħżel din il-kumpannija kif ukoll meta ġiet biex tittermina dan il-kuntratt.

Wieħed irid jirrimarka li l-kunjom Camilleri m'huwiex xi kunjom rari f'pajjiżna, anzi huwa kunjom komuni ħafna u għalhekk wieħed ma jista bl-ebda mod jixħed xi forma ta' responsabbilta' fuq min ta dan il-kuntratt.

Apparti hekk, l-aġġudikazzjoni tal-kuntratt kienet direttament għar-rigward il-kwestjoni tat-tindif.

Jiena allura rrid nassigura li l-ewwelnett, il-proċess biex ġiet magħżula din il-kumpannija sar skond il-proċeduri, it-tieni li t-tindif sar ukoll skond il-proċeduri u t-tielet xtaqt inserraħ moħħ in-nies li fl-ebda mument ma kellna lis-Sur Mario Camilleri jnaddaf l-awli tal-qorti.

Qed ngħid dan għax din hija l-impressjoni li qiegħda tingħata.

Issa, kif intqal f'diversi stqarrijiet, jirriżulta li x-xogħol hemmhekk sar b'mod regolari u jien ma nistax nippretendi li ġol-qorti għandu jkolli nies li għandhom konoxxenza 'l fuq min-normalita', imma għandu jkollhom konoxxenza normali.

Meta tqis iċ-ċirkostanzi kollha tinduna li l-affarijiet saru sewwa, u fuq dan nixtieq nitkellem fuq ir-responsabbilta' tiegħi bħala politiku għax hawn ġew l- attakk huwa: Isma', ġara xi ħaġa li m'għoġbietx l-oppożizzjoni u allura hemm responsabbilta' politika tiegħi.

Jiena hawnhekk niġi mgħallem li m'għandix nidħol fil-kuntratti ta' l-għoti ta' dawn l-affarijiet u allaħares aħna, bħala politiċi, nidħlu f'dawn l-affarijiet.

Allura aħna kif għandna xi forma ta' responsabbilta' fiha din?

Hemm punt ieħor, Sur President.

Jiena lis-Sur Mario Camilleri ma nafux, qatt ma ltqajt miegħu, qatt ma kien klijent tiegħi, qatt ma kellimtu, qatt ma avviċinani bl-ebda mod u qatt ma kelli xi konnessjoni miegħu u allura dan huwa persuna kompletament estranea għalija.

U hawn tajjeb li ngħid li kemm qabel kif ukoll wara li sirt membru parlamentari, jien qatt ma ddefendejt traffikanti tad-drogi.

Jiġifieri let the record show.

Jiena fix- xogħol tiegħi - alright ma kontx l-aqwa avukat fil-kamp penali, pero' kelli kawżi f'dan il-kamp ukoll - qatt ma ddefendejt lin-nies li huma marbutin mat-traffikar tad-droga.

Mhux hekk biss, Sur President, imma rrid inserraħ ukoll moħħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li minn meta jiena ħadt il-ġurament tiegħi bħala segretarju parlamentari qatt ma erġajt irfist l-għatba ġo l- uffiċċju legali tiegħi f'Bormla, li kont ili 20 sena naħdem fih biex nagħti l-parir lin-nies.

Jiġifieri tul dan il-perijodu kollu jiena żammejt lili nnifsi fidil għall-ġurament li ħadt meta sirt segretarju parlamentari u bl- ebda mod ma dħalt f'dawn l-affarijiet.

Allura meta tqis dawn l-affarijiet kollha tirrealizza li l-oppożizzjoni qiegħda tonfoħ ħafna duħħan fuq xi ħaġa li ma teżistix u fuq materja li m'għandha ebda punt politiku li tista' tuża' biex tixħet ir-responsabbilta' tagħna fuqha.

Irrid ngħid ukoll li l-fatt li niġi attakkat hawnhekk ma jfissirx li hija xi ħaġa straordinarja għax il-Kap ta' l-Oppożizzjoni attakka diversi membri minn din in-naħa tal-Kamra.

Jiena nifhem u anke niddejjaq ngħaqqad din il- problema mal-problema ta' SmartCity u ta' Dubai, pero' nemmen li din hi xi forma ta' diversiv jew aljenazzjoni li wieħed irid joħloq.

Jiena ngħid li kieku ma kenitx din il-kwestjoni kienu jsibu xi kwestjoni oħra.

Allura f'dawn iċ-ċirkostanzi kollha jiena nwieġeb lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni billi ngħidlu li la jiena u anqas in-nies tal-qorti m'għandhom responsabbilta' f'dan kollu.

Dawn għamlu x-xogħol tagħhom tajjeb, għamlu l- affarijiet kif kellhom isiru u meta ġew a konoxxenza tal-fatti mill-ewwel ħadu l-passi neċessarji, u allura naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni hu kompletament żbaljat.

Jiena xtaqt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jipprova jattakkani fuq affarijiet ta' sustanza u fuq affarijiet li ppruvajt inwettaq, għax ħafna drabi ninsew dak li jkun sar u l-pożizzjonijiet li jkunu ttieħdu ġo dan il-parlament.

Nibda biex infakkar il-kwestjoni tal-qorti tal-familja u ngħid li meta ġejna biex niddiskutu dan is-suġġett fil-parlament, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni kien kontra u vvota kontra l-avviż legali li bih għamilna l- qorti tal-familja.

Kuntrarjament għal dak li għadu kif kiteb l-Onor.

Joe Brincat, il-qorti tal-familja qiegħda tagħmel ħafna ġid u qed ikollha s- suċċessi tagħha.

L-istess ġara meta daħħalna proċeduri differenti oħra bħall-ittra uffiċjali eżekuttiva u l-kwestjoni taċ-ċentru tal-medjazzjoni.

Dawn kollha kien kontra tagħhom l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jiena kont nippreferi li kieku ġie hawn u għamel l-argument tiegħu direttament fuq is- sustanza, u ċioe' li huma ma jaqblux fuq il-kontenut tal-politika tagħna.

Dan għandu politika li hija negattiva, u kif jgħidu, meta inti ma jkollok xejn pożittiv tispiċċa tiġbor ħafna affarijiet negattivi.

Dan li għandu l- Kap ta' l-Oppożizzjoni, li ġab lilu nnifsu f'pożizzjoni fejn m'għandux ideat u kredu politiku.

Minħabba f'din il-ħaġa allura anke f'dak li qegħdin nagħmlu fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja, qed jipprova jagħti impressjoni kompletament differenti minn dak li verament sar.

Il-bieraħ l-Onor.

Gavin Gulia ta x'tifhem li l-ministri ta' qabli m'għamlux ħafna xogħol f'din id-direzzjoni.

Ġol-qorti sar ħafna tibdil ġdid u mxejna ħafna 'l quddiem, imma m'aħniex kuntenti għax inħossu li nistgħu nimxu ferm aktar 'il quddiem.

Pero' bl-ebda mod m'għandna naċċettaw li xi ħadd jiġi hawnhekk u jipprova jċekken ix-xogħol kollu li sar fl-amministrazzjoni tal- qorti f'din il-leġislatura b'dan is-suppost skandlu li fil-fatt ma jeżistix.

Illum qrajt l-editorjal ta' gazzetta bil-Malti li addirittura tgħid li aħna insensittivi għar-rigward ta' din il-ħaġa.

Aħna m'aħniex insensittivi, aħna sensittivi ħafna u ħadna mill-ewwel il-passi li kellna nieħdu, pero' wieħed ukoll irid joqgħod attent għax anke l-istess ġurnal "L- Orizzont" qiegħed jgħid li kważi kważi qiegħed jiddubita mill- allegazzjonijiet li saru mill-Onor.

Jose' Herrera.

Fil-fatt jekk wieħed jaqraha jsib li tgħid hekk:

"Sadanittant, biex il-kwestjoni tkompli taggrava, kien hemm il-każi ta' telefonati mill-ħabs lid-deputati parlamentari li tkellmu dwar il- każ.

Sitwazzjoni aktar aggravata, jekk huwa veru, li kien hemm telefonata li saret mill-ħabs lid-deputat parlamentari li qajjem il- każ permezz ta' mistoqsija parlamentari.".

Jiġifieri min-naħa waħda niġu akkużati kemm aħna ħżiena u kemm m'aħniex nagħmlu l-affarijiet kif suppost, pero' fl-istess ħin qed isiru botti interni fl-istess partit Laburista.

Anke l-bieraħ kien hemm artiklu tad- deputat ewro-parlamentari Joe Muscat fejn għamel numru ta' domandi fuqna, pero' imbagħad semma l-każ ta' l-Onor.

Charles Mangion u ta' kif dan irriżenja.

Il-mod ta' kif irriżenja l-Onor.

Charles Mangion intesa minn kulħadd, pero' xorta waħda qed jinħass il-bżonn fil-kamp tal-partit Laburista li jerġa' jitqajjem dan il-każ biex kulħadd jerġa' jiftakar fih.

Allura naħseb li qegħdin nidħlu fi crossfire bejn nies fil-partit Laburista nnifsu fuq din il-kwestjoni.

Sur President, jiena nagħlaq billi ngħid li ħadt pjaċir li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni attakkani, għax tiġi attakkat meta tkun rilevanti.

Hawnhekk nistaqsi lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jispjegalna jekk kienx jaf bid- delegazzjoni ta' nies fin-negozju u politiċi mill-kamp Laburista qabel ma marret Dubai jew wara.

Din hija r-risposta li hu għandu jagħti lil din il- Kamra għax fuqha wieħed ikun jista' jislet ħafna affarijiet.

Jiena ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx jaf biha u għalhekk għamel din is-sejħa biex laqqa lil kulħadd fiċ-ċentru Laburista b'mod viżiv għal kulħadd.

Pero' f'ġieħ is-sewwa u l-verita' li jiena għedt hawnhekk u li nibqa' nsostni li qed ngħid, aħna m'għandniex niġu attakkati biex jinħoloq diversiv għall-problemi interni tal-partit Laburista.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it- Tlieta, 14 ta' Novembru 2006 fis-6.00 p.m.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ŻGOMBRU FI TRIQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li tiġi sorveljata l- ordni ta' showroom li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li sidha qiegħed jiżgombra t-triq u ta' kuljum qed ikun hemm ilmenti mir- residenti?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija qed tagħmel spezzjonijiet fil-post indikat u qed tieħu passi skond il-liġi.

ST NICHOLAS MARRIED QUARTERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jara li jissewwa d-dawl tal-verandi ta' St. Nicholas married quarters, f'Bormla?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

CLEANSING SERVICE DEPARTMENT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandhom jieħdu l-ħaddiema tal- cleansing service department bħala arretrati ta' overtime?

Kemm-il xahar imorru lura dawn il-ħlasijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-ammont ta' arretrati f'overtime li għandhom jieħdu l- ħaddiema tal-cleansing services department hu ta' Lm28,021.58, li jmorru lura sa Mejju, 2006.

BDIEWA, RAĦĦALA U SAJJIEDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-bdiewa, raħħala u sajjieda ma ħadux kumpens għat-telf li sofrew meta nofs il-ħlas tal-bolla ta' l-NI ma ġiex assorbit bl-assigurazzjoni li kienu ġew imwiegħda?

Jista' dan il- kumpens jitħallas sa l-aħħar ta' din is-sena?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li l-iskema ta' rifużjoni tan-nofs bolla tas-sigurtà nazzjonali ma kenitx kompatibbli mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, din kellha titneħħa.

Fl-istess waqt ittieħdu miżuri, bħal miżura ad hoc fil-qasam tal-biedja, kif ukoll għajnuniet finanzjarji lis- sajjieda.

L-għajnuniet kollha kienu ferm aktar mill-miżura waħda li kienet teżisti qabel is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Inżid ngħid ukoll li fuq l-iskema ta' assigurazzjoni, il-Kummissjoni Ewropea ġiet notifikata bil-proposta ta' Malta wara eżerċizzju dettaljat u konsultazzjoni dwar skema ta' assigurazzjoni għall-biedja u s-sajd skond ir- regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

XIRI TA' APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' persuna b'diżabilita' tixtri flat tal-gvern li qed tgħix fih iffinanzjat minn familjiari tagħha?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Inkwilin f'post tal-gvern li jkun ilu konoxxut bħala l-kerrej għal mill-anqas ħames snin, ikun jista' japplika biex jixtri l-fond fejn ikun joqgħod taħt l-iskema "sir sid darek".

Għalkemm m'hemm xejn xi jżomm lill-familjari ta' persuna li jgħinuha finanzjarjament biex tixtri l-fond, il-kuntratt tal-bejgħ tal-fond isir biss mal-kerrej konoxxut li jkun qed jixtri l-fond mikri lilu mill-gvern.

ĦADDIEMA FIL-COLD STORES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Skond il-health & safety regulations, kemm huma obbligati li jaħdmu ħinijiet fil-friża u barra l-friża ħaddiema li jaħdmu f'cold stores?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-regolamenti dwar saħħa u sigurta' ma jispeċifikawx it-tul ta' ħin li persuna tista' taħdem ġo cold store peress li dan jiddependi fuq kemm tkun baxxa t-temperatura, in-natura tax-xogħol li jkun mistenni li jsir, il-physical activity u l-protezzjoni personali li jkollhom il-ħaddiema.

It-tul ta' ħin irid jiġi stabilit minn min iħaddem skond l-evalwazzjoni tar- riskju li hu obbligat jagħmel skond Kap. 424 u skond regolamenti sussidjarji.

SIĠAR F'TA' XBIEX H.E.

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jiċċekknu s-siġar li hemm quddiem block B2, Ta' Xbiex H.E. minħabba li qed jitilgħu magħhom il-qtates u l-ġrieden b'inkonvenjent għar-residenti tal-block?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dawn is-siġar jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal- kunsill lokali ta' Ta' Xbiex, pero' sal-lum għadha ma saritx talba sabiex jinżabru.

MANUTENZJONI TA' SAQAF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, peress li s-saqaf tiegħu huwa perikoluż tista' l- Ministru tirrimedja tali manutenzjoni?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li m'hemm l-ebda talba quddiem id- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar dwar l-ilment li għalih qed issir riferenza.

B'danakollu l-każ ġie riferut lid-dipartiment biex jinvestiga u jieħu l-azzjoni meħtieġa.

SKEJJEL GOVERNATTIVI - HARDWARE TA' L-IT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kif se tinħadem is-sistema tal- leasing tal-hardware ta' l-IT għall-iskejjel governattivi skond il-budget 2007?

Il-MITTS se tkun u/jew diġa' hi involuti fil-proċess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BANEK - HOME LOANS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu stmat li l-banek silfu flus bħala home loans fis-sena 2006?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

IMPJEGATI TAL-GVERN - KAROZZI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm temmew l-impjieg tagħhom ħaddiema tal-gvern, li kienu jokkupaw ċerta kariga, li kellhom karozza għall-użu tagħhom, jiġifieri meta temmew ix-xogħol kienu intitolati li jixtru l-karozza?

Min kienu?

X'kariga kellhom?

Kemm kien l-ammont ta' flus li bih inxtraw il-karozzi għas-snin 2000-2006?

ONOR.

SKEMI TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid liema huma l-iskemi ta' l- awtorita' tad-djar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

SKEMI TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid liema huma l-iskemi u l- inizjattivi li twaqqfu mill-awtorita' tad-djar fis-snin 2005 u 2006?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar ma waqqfet l-ebda skema jew inizjattiva matul l-2005 u l-2006.

AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għal dak li qalet il-Ministru li xi ħadd kera lill-awtorita' tad-djar, tista' ġentilment tpoġġi kopja tal-ftehim li sar bejn l-awtorita' u s-sid tal-binja li qed jikri biex l-awtorita' talloka għall-benefiċċjarji ta' l-istess awtorita'?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Kopja tal-kuntratt li għalih qed issir riferenza qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

INKJESTA MAĠISTERJALI DWAR MEWT TA' PERSUNA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l- inkjesta maġisterjali rigward il-mewt ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li ġrat kawża li sfronda s-saqaf ta' fejn kien jgħix?

ONOR.

TONIO BORG: L-inkjesta maġisterjali dwar il-każ imsemmi kienet konkluża mill-maġistrat inkwirenti nhar il-31 ta' Jannar, 2001.

KAŻ DWAR PENSJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tinvestiga jekk persuna mill-Imsida li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, hijiex tirċievi l-pensjoni korretta?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-każ tal-persuna indikata ma jistax jiġi investigat għaliex m'għandniex dettalji biżżejjed.

TINDIF TA' WIDIEN F'SAN ĠWANN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jinvestiga lment ta' familja minn San Ġwann li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, dwar flooding li jkollhom fit-triq kull meta tagħmel ix-xita?

Jista' jsir ukoll tindif tal- widien li hemm qrib tagħhom, kif soltu kien isir fix-xhur tas-sajf, qabel ma jaqleb it-temp?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.