MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 243 It-Tlieta, 1 ta' Marzu, 2005 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 243 It-Tlieta, 1 ta' Marzu, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 1 ta' Marzu, 2005

WERREJ

MINUTI 99

KUNSENS GĦAL ATTI 99

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 99

TQEGĦID TA' KARTI 107

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA 2004/2005 108

AĠĠORNAMENT 134

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 141

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 242 li saret fit-28 ta' Frar, 2005 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru. II ta' l-2005 - Att ta' l-2005 li jimplimenta Miżuri ta' l- Estimi.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TURIŻMU U KULTURA - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi nkrew mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu matul l-2004?

X'kienet l-ispiża totali għal dawn il-kirjiet, inkluż dik tal-fuel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Matul l- 2004 kien hemm 40 karozza mikrija fil-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu.

L-ispiża totali għal-kiri ta' dawn il-karozzi kienet ta' Lm91,028.40 filwaqt li l-ammont għall-fuel kien ta' Lm18,437.82.

KOMPETITTIVITA` U KOMUNIKAZZJONI - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi nkrew mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu matul l- 2004?

X'kienet l-ispiża totali għall-kiri ta' dawn il-karozzi, inkluż dik tal-fuel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MICROPROPAGATION CENTRE – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tas-safar mill-uffiċjali tal-micropropagation centre matul l- 2004?

Min kienu l-uffiċjali u x'kien is-suġġett tal-konferenzi, laqgħat u seminars li attendew?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

SAĦĦA, ANZJANI U KURA FIL-KOMUNITA` - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`: Jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi nkrew mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu matul l- 2004?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`): Matul l-2004 kien hemm seba' karozzi mikrija fil-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu.

L-ispiża totali għall-kiri ta' dawn il-karozzi kienet ta' Lm13,936.

AFFARIJIET BARRANIN - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi nkrew mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu matul l-2004?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Matul l-2004 kien hemm 11-il karozza mikrija mill-ministeru u l- entitajiet li jaqgħu taħtu, inkluż l-ambaxxati.

L-ispiża totali għall-kiri ta' dawn il-karozzi kienet ta' Lm10,491 filwaqt li dik tal-fuel kienet tammonta għal Lm1,967.

INVESTIMENT, INDUSTRIJA U TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMAZZJONI - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi nkrew mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu matul l-2004?

X'kienet l-ispiża totali għal dawn il- kirjiet, inkluż dik tal-fuel?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

UNIVERSITA` TA' MALTA - LECTURERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm lecturers fl-Universita' ta' Malta?

Kemm minnhom huma full-time u kemm part-time?

Min huma, x'nazzjonalita' huma u x'suġġetti qegħdin jgħallmu?

Kemm ilhom lecturers u kif ġew magħżula?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): It- tagħrif mitlub jinsab fil-kalendarju li jiġi ppubblikat ta' kull sena mill- Universita` ta' Malta.

Informat ukoll li l-lecturers jiġu magħżula minn bord ta' għażla mwaqqaf apposta mill-kunsill fuq kriterji stabiliti fis- sejħa għal applikazzjonijiet.

Il-ħatra ta' lecturers issir mill-Kunsill ta' l-Universita'.

KIRKOP: SKOLA SAN BENEDITTU – SCHOOL GROUND

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġie jiswa l-ground ta' l-iskola primarja San Benedittu, f'Ħal Kirkop?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol li sar s'issa fil-ground ta' l- iskola primarja ta' Ħal Kirkop, bl-iskop li jservi wkoll għall-użu ta' diversi dixxiplini sportivi mit-tfal u ż-żgħażagħ ta' Ħal Kirkop, ġie jiswa Lm28,000.

Ix-xogħol jitlesta sal-bidu tas-sena skolastika u t-tfal ikunu jistgħu jużawh.

KONTIJIET PENDENTI TAD-DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 9904 u 10352 u jgħid kemm-il dar, każin, għaqda, eċċ. ma baqgħux jingħataw is-servizz tad- dawl wara t-twissija maħruġa mill-Enemalta fuq kontijiet pendenti?

Kemm hemm persuni li għamlu arranġament ma' l-Enemalta biex iħallsu bin-nifs?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien hemm 382 każ ta' qtugħ wara t-30 ta' Novembru, 2004 f'diversi lokalitajiet.

F'31 każ minnhom reġa' ingħata d-dawl u anke saru 78 kuntratt.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li għalkemm kien hemm min ħallas il-kont fiż-żmien stipulat, xorta waħda rċieva kont bl- arretrati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' ikun li dan huwa dovut għall-fatt li billi l- Enemalta u d-WSC riedu jaqtgħu linja sa l-aħħar ta' Diċembru minħabba l- metodu ġdid fil-ħruġ tal-kontijiet, il-perijodu ta' 45 ġurnata ta' meta seta' jitħallas il-kont preċedenti qaleb mal-perijodu li joħroġ il-kont u allura l-kreditu ma laħaqx sar.

Pero' ovvjament minn Jannar 'il quddiem il- kreditu jrid isir.

Ċertament inkun f'pożizzjoni li nivverifika l-affarijiet u nagħti risposta aktar preċiża jekk l-Onor.

Mizzi jgħaddili l-informazzjoni kollha li għandu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien qed nagħmel din id-domanda mhux daqstant biex il- Ministru jiċċekkja - naf b'ħafna każi fejn ġara dan li qed ngħid, anke lili personali - imma biex jgħidli x'iridu jagħmlu biex iħallsu d-differenza dawk li għalkemm ħallsu fiż-żmien stipulat, irċevew kontijiet ġodda bl- arretrati.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ikun biżżejjed li jħallsu biss il-parti li tkun għadha pendenti għax fis-sistema tal-billing ikollok indikat li l-arrears ikunu tħallsu.

VRT - GARAXXIJIET LIĊENZJATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn garaxxijiet liċenzjati biex jagħmlu l-VRT?

Kemm garaxxijiet itteħditilhom il-liċenzja u għal liema raġuni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq): Hawn 38 garaxx liċenzjati biex jagħmlu l-VRT.

Hemm ukoll żewġ garaxxijiet li itteħditilhom il-liċenzja minħabba l-fatt li s-sidien kisru l-kuntratt li kellhom ma' l-awtorita wara li għal darbtejn iċċertifikaw vettura li ma kenitx tajba għat-triq.

ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew ordnati ċilindri tal-gass?

Kemm se jqumu?

Minn fejn ġew ordnati?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Enemalta għamlet ordni ta' 30,000 ċilindru tal-gass ta' 12-il kilo kompluti bil-valve u 2,000 ċilindru tal-25 kilo.

Dawn se jqumu total ta' euro 620,100.

Iċ-ċilindri tat-12-il kilo se jiġu jiswew euro 559,500 u dawk tal-25 kilo se jiswew euro 60,600.

Iċ-ċilindri nxtraw mill-kumpannija SMPC tat-Tajlandja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħidilna x'sar minnhom iċ-ċilindri tal-gass li dan l-aħħar ġew dikjarati difettużi għalkemm mhux perikolużi?

Forsi hemm xi ftit minnhom li għadhom ma nġabrux?

Jista' jgħid ukoll jekk min ġabhom tħallasx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, illejla għandna d-dibattitu fuq l- Enemalta u kont beħsiebni npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja taċ- ċertifikati li ġew mill-Italja, b'covering note li tgħid hekk:

"We are attaching a report on the three sample cylinders sent to Italy for test analysis.

The test indicates a lack of fusion by way of the main welts.

All other tests show that the materials are of correct quality.

However due to lack of fusion of the main welt, these cylinders are not of an acceptable standard and they should be withdrawn from service.

This does not mean that these cylinders are of immediate danger, however they should be withdrawn from circulation once they are returned by the public."

Issa jien informat li kien hemm 24,000 ċilindru tal-gass involuti.

Sa ġimgħatejn ilu kienu laħqu ġew irtirati 21,000 minnhom huma u deħlin u kien għad baqa' xi 3,000 ċilindru biex jiġu rtirati hekk kif jidħlu.

Jien nista' ngħid ukoll li tajt istruzzjonijiet lill-Enemalta biex tikkonsulta ma' l-avukati tagħha ħalli tara tistax iżżomm il-pagamenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma l-Ministru jikkonferma li l-pagament sar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, la nista' nikkonferma u lanqas niċħad għax m'għandix din l-informazzjoni.

Meta qam il-każ jiena tlabt lill-persuni nkarigati fl-Enemalta biex jiċċekkjaw ma' l-avukati tagħhom jistgħux iżommu l-pagament.

Sussegwentement kellna problema ma' l-istess supplier għax ovvjament kellna noħorġu tender ieħor biex nissostitwuh.

L-Enemalta tefgħet dan it-tenderer fuq il-blacklist, hu appella lill-kumitat tal- kuntratti u l-kumitat ħa 89 ġurnata - minn Settembru sa Novembru - biex jiddeċiedi l-appell.

Effettivament parti mill-problema li għandna llum hi li filwaqt li r- replacement cylinders kellhom jibdew jaslu f'Novembru, bl-aħħar konsenja f'Diċembru, billi l-appell twal sa l-aħħar ta' Novembru ġie delayed il- proċess kollu.

Fil-fatt, l-ewwel konsenja waslet f'Jannar u mhux f'Novembru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura kif il-Ministru qed jgħid li ma jafx jekk il- pagament sarx meta hu stess kien qal li se jwaqqfu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Lill-Enemalta għedtilha li m'għandhiex tħallas, pero' għedtilha wkoll li għandha tikkonsulta ma' l-avukati tagħha għax wara kollox jien m'iniex l-avukat tagħha u fl-aħħar mill-aħħar dan il-parir huma jridu jagħtuh.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mizzi m'għandux għalfejn joqgħod iċaqlaq rasu.

Jien tant ili maqtugħ mill-avukatura li sirt nibża' nagħti parir legali!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma meta l-Ministru qed jgħid li hu qal lill-Enemalta biex ma toħroġx pagamenti, ma jfissirx dan li l-pagamenti għadhom ma sarux?

Allura kif issa qed jgħid li ma jafx jekk il-pagamenti sarux jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bir-rispett kollu, ma jfisser hekk xejn.

Jien jidhirli li l-Enemalta ma kellhiex tħallas, pero' kellha tikkonsulta ma' l- avukati tagħha biex tara tistax iżżomm il-pagament jew le.

Jiena ma nafx x'jgħid il-parir legali li taw l-avukati u jekk l-Onor.

Mizzi jixtieq din l- informazzjoni nista' nġibhielu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura kif il-Ministru qal pubblikament li hu waqqaf il-pagament u issa qed jgħid li m'huwiex f'pożizzjoni jgħid jekk il- pagament sarx jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nerġa' ngħid li lill-Enemalta għedtilhom biex jieħdu l-passi kollha u jaraw kif jistgħu jżommu l-pagament.

Nista' ngħid ukoll li ma mortx niċċekkja x'kien il-parir legali li ngħataw dwar x'għandhom jagħmlu u ma jagħmlux.

Jekk jistenna ftit dalwaqt ikun hawn l-uffiċjali ta' l-Enemalta u niċċekkja magħhom x'ġara.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' jgħidli min se jeħodha fuqu l-ħtija u min se jħallas ta' dan kollu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Żgur li l-Enemalta m'għandhiex tort.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma min hu responsabbli għat-tendering u min hu xogħlu li jara li l-affarijiet isiru sew?

Min se jħallas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Diġa' għedt pubblikament u se nerġa' nirrepeti, Sur President.

L-Enemalta waqqfet bord ta' dixxiplina taħt il-collective agreement li għandha ma' l-EPOU u ħarġet charge lill-persuna li ddisinjat l- istandards kif ukoll lill-persuna l-oħra li aċċettat dawk iċ-ċilindri.

Iżda l-bord ta' dixxiplina ddeċieda li l-ebda wieħed minn dawn it-tnejn m'hu responsabbli.

Issa fejn tħallina din jien ma nafx, pero' m'hemm l-ebda triq oħra fejn l- Enemalta tista' timxi kontra min kien involut f'dan it-tendering process.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk pubblikament ingħad li l-inġiniera ma ġewx ikkonsultati waqt it-tendering, allura kif ġew akkużati huma?

Meta jidher ċar li waqt it-tendering kien hemm bieb miftuħ, allura għax mhux min għamel it-tendering għandu jinżamm responsabbli?

Wara kollox il-gvern għandu jerfa' r-responsabbilta' tiegħu, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk l-Onor.

Mizzi qed jippretendi li l-ministru huwa responsabbli li jagħmel it-tender hu jew li jiċċekkjaha hu, naħseb li qed jippretendi żżejjed.

Ġew akkużati l-persuna li kienet involuta fid- drafting ta' l-ispecifications u l-persuna l-oħra li aċċettat dawk iċ- ċilindri u ffirmat għalihom, it-tnejn li huma inġiniera.

Issa x'tista' takkuża lil ħaddieħor iktar ma nafx, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma min hu fl-aħħar mill-aħħar responsabbli biex jagħti l-go-ahead għat-tendering?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għalija r-responsabbilta' hija ta' l-inġinier li jkun għamel it-technical specifications.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma wara li l-inġinier jintalab li jagħmel l- ispecifications, dik il-persuna li finalment hija responsabbli li toħroġ it- tender sempliċement toqgħod fuq ħaddieħor u tħalli kollox miexi waħdu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, jekk il-persuna tkun amministrattiva, kif inhu f'dan il-każ, trid toqgħod fuq il-pariri tekniċi li tingħata mill-esperti, allaħares le!

Allaħares jiena għax responsabbli mit-teknoloġija ta' l- informazzjoni - jew xi ħadd min-nies tiegħi for that matter – noqgħod niċċekkja t-technical specifications ta' computer kif għandhom ikunu!

Għalhekk inti jkollok l-esperti u għalhekk inti f'dan il-każ għandek l- inġiniera li jgħidulek x'għandhom ikunu l-ispecifications, inkella ma nimpjegaw lil ħadd għal dak li huwa expertise.

Iva, jiena nippretendi mill-inġinera li huma esperti u mhux le, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma peress li ntqal fil-gazzetti li min tefa' it- tender kemm-il darba nqalgħu problemi miegħu, x'inhi r-raġuni li min hu responsabbli mill-Enemalta ma ħa l-ebda passi u ħalla l-affarijiet mexjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Assolutament mhux hekk, Sur President.

Meta ġew iċ- ċilindri tal-gass u inġinier ta' l-Enemalta ċċertifikahom li huma skond l- ispecifications, l-Enemalta għamlet independent check mhux biss fit-tarzna ta' Malta imma saħansitra ċ-ċilindri bagħtithom l-Italja wkoll u rriżulta li dawn ma kenux up to standard.

Sussegwentement dawn ġew irtirati u l- Enemalta tefgħet lis-supplier on the blacklist.

Dan appella lill-kumitat tal-kuntratti u b'konsegwenza ta' hekk it-tendering process twal b'90 ġurnata oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, f'artiklu fuq il-gazzetta "Malta Today" tas- 26 ta' Settembru intqal li a former manager responsabbli minn din it- taqsima ta' l-Enemalta qal li kemm-il darba kien hemm problemi ma' dan is- supplier u skanta kif xorta waħda baqgħu jaħdmu miegħu.

Jiġifieri x'inhi r-raġuni li dan is-supplier ġie blacklisted issa u ma tteħdux il-passi kontra tiegħu qabel meta problemi bħal dawn kienu ilhom jidhru s-snin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ovvjament ma nistax ngħid kemm hu korrett minn kiteb fil-gazzetta "Malta Today" għax żgur li l-gazzetta mhix xi Bibbja jew min jikteb fiha bilfors għandu raġun hu!

Li nista' ngħid hu dwar il-passi li ħadet immedjatament l-Enemalta fuq tender li skond il-bord ta' dixxiplina li twaqqaf kien kollox korrett.

Għax jekk dak li ġie delivered kien skond l-ispecifications kif mitluba u jekk dawk l-ispecifications huma tajbin u min aċċetta d-delivery għamel sew b'dak li għamel, allura kważi kważi l-bord ta dixxiplina qed jgħid: Isma', mhux billi qalulkom it-Taljani u mhux billi qaltilkom it-tarzna li dawn huma defittużi, m'hu veru xejn!

Din kienet il-konklużjoni tal-bord ta' dixxiplina u b'din il-loġika allura ma jmissna rtirajna xejn.

Għax jekk l-ispecifications kienu tajbin u ma kienx hemm problemi dwarhom u l- inġinier aċċettahom għax kienu skond l-ispecifications, mela dak li ġabhomlna ġabhomlna sewwa.

Din hija l-konklużjoni loġika u jien għalhekk ma nistax nifhimha, Sur President.

Skond test li sar fit-tarzna – to be fair ma nafx jekk it-test sarx minn inġiniera - intqal li dawn m'humiex up to standard minħabba l-welting kif sar.

Meta dawn intbagħtu l-Italja biex żgur ikollna double check l-istess ħaġa qalulna, pero' il-bord ta' dixxiplina deherlu li mhux hekk u li ċ- ċilindri huma aċċettabbli.

Din hija l-problema vera għax il- konklużjonijiet huma totalment differenti.

Wieħed jgħidlek li huma aċċettabbli u l-ieħor jgħidlek li m'humiex u l-Enemalta ħadet the safest option and withdrew them at a cost.

Pero' almenu aħjar hekk milli nirriskjaw xi traġedja x'imkien.

Dik hi l-verita', Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma fl-aħħar mill-aħħar min se jkun qed iħallas għalihom dawn iċ-ċilindri?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fl-opinjoni tiegħi - pero' nerġa' ngħid li din m'hijiex opinjoni ta' avukat - l-Enemalta għandha tuża l-mezzi kollha legali biex lit-tenderer ma tħallsux.

Issa jekk dan jiftaħ kawża u jfittixna u jirbħilna bil-qorti, nispera li mbagħad ma jiġix l-Onor.

Mizzi u jgħidli li l-Enemalta naqset meta ma ħallsetx!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif tista' tgħid hekk meta jien informat li dan tħallas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nerġa' nirrepeti li jiena lill-Enemalta għedtilhom biex jaraw kif jagħmlu biex ma jħallsux u kellhom jieħdu parir legali.

Issa jekk il-parir legali kienx bil-kontra, dik ħaġa oħra għaliex jien nista' nifhem x'inhi l-kwestjoni.

Hawn il-kwestjoni hija l-istandards jew aħjar in-nuqqas ta standards u jekk hux legally enforceable.

Dan huwa l-argument kollu.

Għaliex jekk inti għandek bord ta' dixxiplina li qed jgħid li dawk l-istandards huma tajbin u lil dan ma tistax twaħħlu għax kitiblek dawk l-istandards, allura nifhem illi nofs il-każ diġa' mitluf una volta l-bord ta' dixxiplina ddeċieda li dawk l-istandards huma aċċettabbli.

Issa ħalliha li t-Taljani u t-tarzna qalu li mhumiex aċċettabbli, pero' la jien u lanqas l-Onor.

Mizzi ma nifhmu f'dawn l-affarijiet u allura jkollna noqogħdu fuqhom.

Dik hi l-ħelwa!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, imma fl-aħħar mill-aħħar xi ħadd irid ikun accountable, xi ħadd irid jerfa' r-responsabbilta'.

Kif inhi din li min hu responsabbli politikament għadu ma refax ir-responsabbilta' tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nerfa' ir-responsabbilta' politika biex niddeċiedi l- istandard ta' tank tal-gass, mela le!

Ħalli naqleb ftit l-argument biex forsi fl-aħħar jifhimni l-Onor.

Mizzi, Sur President.

Jekk għandu raġun il-bord ta' dixxiplina, allura ma jmissniex irtirajnihom iċ-ċilindri, mhux hekk!

(Interruzzjonijiet) Jekk il-konklużjoni tal-bord ta' dixxiplina hi li dawk l-istandards huma tajbin u allura min kiteb dawk l-istandards ma naqasx mill-kompetenza professjonali tiegħu, ergo dawk iċ- ċilindri ma jmisshomx ġew irtirati u għandhom żball it-Taljani li qalulna biex nirtirawhom!

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Minn dak li qed jgħid il- Ministru jirriżulta li fl-Enemalta hemm carousel u mhux top management għax għandna proċedura li biha joħorġu specifications, li mbagħad dak li jiġi aġġudikat ikun skond l-ispecifications li jkunu ħarġu, ikun hemm double checks li jgħidu li l-ispecifications kienu ħżiena jew li mhux qed jiġu osservati.

Qed jintqal ukoll li l-bord ta' dixxiplina - ma nafx għalfejn dan għax ma naħsibx li din hija kwestjoni ta' dixxiplina – qed isostni li l- ispecifications huma tajbin u li ġew osservati.

Allura carousel hemm għax at the end of the day jiġri li jkun hemm malfunctioning totali tas-sistema, fejn ħadd m'hu responsabbli għal xejn għax things have simply run out of control.

Ma jidhirlux il-Ministru li dan kollu juri li m'hemmx struttura ta' management suret in-nies fl-Enemalta u mhux biss fejn tidħol l- accountability, imma anke għall-mod kif jittieħdu d-deċiżjonijiet u xi kriterji qed jitpoġġew fuq id-deċiżjonijiet?

Ma jarax li assolutament m'hemmx forma ta' struttura maniġerjali li twassal biex id-deċiżjonijiet jittieħdu b'mod trasparenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, jiddispjaċini ma nistax naqbel mal- konklużjonijiet tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni mhux għax m'hemmx difetti sostanzjali fil-management ta' l-Enemalta, pero' f'dan il-każ dan huwa argument li jdur madwar liema standards trid tapplika.

Il-bord ta' dixxiplina li eżamina l-aspett ta' l-ispecifications biex jara jekk kenux professjonali, wasal għall-konklużjoni li kif inkitbu huma standards normalment aċċettabbli.

Iżda l-independent tests li għamlet l- Enemalta - fl-aħħar mill-aħħar m'humiex obbligati li jagħmluhom, pero' dehrilhom li għandhom jagħmluhom – iwasslu għal konklużjoni differenti minn esperti differenti.

U allura hawnhekk il-kwestjoni hi x'tip ta' standards trid tapplika.

Jiena ċertament m'iniex kompetenti biex niġġudika xi standards għandhom ikunu ċ-ċilindri tal-gass.

Ċertament la jien u lanqas ħaddieħor hawn ġew m'għandu l-kompetenza biex imeri lill-inġinier u jgħidlu kif għandhom ikunu l-istandards.

Għalhekk inqabbdu nies professjonali fl-aħħar mill-aħħar u allaħares nippretendu li l-politiċi jibdew jindaħlu huma f'dawn it-tip ta' argumenti u jiddeċiedu huma l-istandards tekniċi x'għandhom ikunu, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma ċertament il-politiċi għandhom joqogħdu attenti li jkun hemm strutturi maniġerjali li jiddeliverjaw.

Għax il-mistoqsija li tqum minnufih hija din: Soltu li jkun hemm talba għal check indipendenti fuq l-ispecifications li jkunu saru?

Jew din l-ewwel darba li saret?

L- ispecifications kienu ġodda jew kienu tas-soltu?

U min iddeċieda li jkun hemm check indipendenti jekk is-soltu ma jsirx hekk?

U għal liema raġuni sar hekk?

U min kien li ddeċieda u fuq liema bażi ddeċieda?

Għalhekk li l- politiku jrid ikun attent li jkollu struttura maniġerjali li tkun attenta għal dawn l-affarijiet u tmexxihom tajjeb.

Nerġa' nistaqsi: Min iddeċieda li kien hemm bżonn ta' check indipendenti tekniku?

L-ewwel darba li ġrat din?

Għaliex ġrat għall-ewwel darba u fuq liema bażi ttieħdet tali deċiżjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Anzi dan il-fatt se mai jipprova kemm hu professjonali l-management.

Għax minkejja ċ-ċertifikazzjoni ta' l-inġinier li dawk huma standards tajbin u hu lest li jaċċettahom - dak iż-żmien dan l-uffiċjal kien imexxi l-gas division – il-management xorta waħda jiddeċiedi li jagħmel independent testing, allura hawn se mai tidħol il- professjonalita' tal-management u mhux bil-kontra.

L-implikazzjoni ta' dak li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni hi li kieku kulħadd baqa' ċiċċibeqqi ma kien jiġri xejn, ma kien ikun jaf ħadd xejn u allura l-management huwa professjonali għax ma skopriex id-difett!

Ma naħsibx li jsegwi dan l-argument, assolutament le.

L-argument anzi għandu jkun li għax beda jidħol management professjonali - u ngħid "beda" ......

Meta konna qed niddibattu hawnhekk is-sena l-oħra, jien kont għedt Ii konna fl-ewwel xahar meta fl-aħħar għandna CEO wara tant snin.

Pero' il-fatt li jsir independent testing, indipendentement miċ-ċertfikazzjoni interna tan- nies tekniċi u professjonali ta' l-Enemalta, jindika li almenu struttura bdiet tinbena.

U l-argument ta' liema standards tapplika jew ma tapplikax nerġa' nsostnih.

Jien ma nippretendix Ii jkolli manager li m'huwiex professjonali - għax m'huwiex inġinier f'dan il-każ - li jagħti ġudizzju dwar standards tekniċi.

Qatt ma nippretendiha din għax min qiegħed jiddisinja l-istandards tekniċi jien qed nitlob mingħandu - in any case it is a middle management position, biex inkunu ċari ...

(Interruzzjonijiet) Mela le, bil-qalb kollha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: On a point of fact, din kienet l-ewwel darba fejn intalbet specific check fuq l-ispecifications?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOr.

AUSTIN GATT: Billi dan kien a new supplier, il-prattika hi li meta jkun a new supplier jiċċekkjaw il-konsenja.

L-oħrajn ta' qabel kienu kollha from regular suppliers, pero' dan rebaħ il-kuntratt għall-ewwel darba u allura sar iċ-checking fuqu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista ta' korsijiet mgħallmin mill-ETC, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10876; u

Tagħrif dwar persuni li ġew nominati għal Commonwealth Scholarship, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11113.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Austin Gatt.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA 2004/2005

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2004 sat-30 ta' Settembru 2005 skond l-Att XVI ta' l-1977 dwar il-Korporazzjoni Enemalta.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, kif antiċipajt fil-ħin tal-mistoqsijiet, dan id-dibattitu qed isir prattikament sena wara d-dibattitu li sar s-sena l-oħra, fejn kont għedt li l-2004 kellha tkun sena fejn jibda t-tibdil fl- Enemalta għaliex fl-aħħar, wara riċerka ta' snin, konna bdejna npoġġu in place it-top management, ridna nibdew inbiddlu l-middle mangament, ridna wkoll nibdew proċess twil ta' ristrutturazzjoni.

U jien kont ippjanajt li dak il-proċess jeħodna sas-sena 2007.

Irrid ngħid li sena wara kellna suċċessi, kellna nuqqas ta' suċċessi, pero` għadna 'l bogħod ħafna milli jkollna korporazzjoni li ngħidu li qed timxi tajjeb u li hi mingħajr problemi.

Ftit ilu f'dan il-parlament iddiskutejna l-accounts u d-dħul u l-infiq tal- korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma li kienet ukoll f'ċertu żmien – żmien ilu rrid ngħid illum b'sodisfazzjon - korporazzjoni bi problemi kbar.

B'impenn ta' numru ta' snin, b'impenn ta' ħafna nies, ministri, management u ħaddiema differenti matul dawn is-snin illum jien inqis il-WSC bħala korporazzjoni effiċjenti, mhux mingħajr problemi, pero` li taqdi l-funzjoni tagħha b'mod tajjeb, regolari u effiċjenti.

Forsi għandha bżonn iktar interface mal-klijenti tagħha, pero` b'mod ġenerali insostni li l- korporazzjoni għas-servizi ta' l-ilma m'hijiex korporazzjoni problematika.

Irrid ngħid li għadni nikklasifika l-korporazzjoni Enemalta bħala korporazzjoni problematika.

Minkejja l-avvanzi li għamilna matul din is- sena, il-problemi għadhom varji u differenti u nemmen li se nieħdu mill- inqas sas-sena 2007 biex nibdew insibu tarf ta' dawn il-problemi.

Għandna korporazzjoni miżgħuda bin-nies, korporazzjoni li r-rati ta' effiċjenza fil- livelli kollha għadhom problematiċi u biex tgħaxxaqha, korporazzjoni li l- finanzjament tagħha jiddependi ħafna fuq ir-rati internazzjonali taż-żejt, li m'għandniex kontroll fuqhom, u għadna ma qbadniex bis-serjeta` l- problema bażi li hemm f'din il-korporazzjoni.

U cioe` li biex ikollok korporazzjoni li l-finanzi tagħha huma sodi u li jippermettu r- reinvestiment tant neċessarju biex tiġġenera u tqassam l-elettriku, trid bilfors tiżganċja mill-ideat antiki ta' kif isir il-finanzjament, trid tiżganċja mill-problema li għandu dan il-pajjiż li jaħseb li jgħix għal rasu u mhux effettwat b'dak li jiġri fl-ekonomija tad-dinja u trid taqleb ta' taħt fuq l-ekwazzjoni finanzjarja.

Meta żżid ma' din il-fatt li llum din hija korporazzjoni li timpjega l- iktar nies fost il-kumpanniji u korporazzjonijiet kollha tal-gvern, li għandha prattiċi tax-xogħol li f'oqsma partikolari jmorru lura 20 jew 30 sena, fejn il-ftuħ għall-ideat ġodda huwa diffiċli ħafna, nista' nikkonkludi biss li x-xogħol li għandna quddiemna huwa sfida kbira.

B'danakollu, wara li rajt dak li konna kapaċi nagħmlu din is-sena m'iniex qalbi maqtugħha, m'iniex ċertament pessimista li jekk inkomplu nippersistu f'din it-triq ma naslux fejn irridu naslu.

Mhux mingħajr skossi, mhux mingħajr kwestjonijiet, mhux mingħajr ma jkollna clashes kważi kulturali biex insejħilhom hekk, iktar ta' mentalita`.

Imma jekk inkunu kapaċi nifhmu fejn irridu mmorru u nistrutturaw il-policies tagħna biex naslu hemmhekk, allura nemmen li verament nistgħu nbiddlu din il-korporazzjoni u ngħaddu mill-istess proċess li għaddejjna fil-WSC biex il-poplu Malti jkollu korporazzjoni effiċjenti, konċentrata fuq il-core service tagħha, li huwa l-ġenerazzjoni u d-distribuzzjoni tad-dawl u li tittratta lill- klijenti tagħha b'rispett u b'effiċjenza.

Mr Speaker, nixtieq navża li waqt id-diskors tiegħi se nagħmel riferenza għal diversi dokumenti li eventwalment se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra biex ma noqgħodx ngħid kull darba.

Xtaqt nibda b'osservazzjoni waħda li għalija hija importanti immens, cioe` li għall-ewwel darba f'dan il- parlament, mill-1977 meta twaqqfet il-korporazzjoni, għandna set of accounts għas-sena finanzjarja li għaddejjin minnha bħalissa, 2005, li huma professjonali.

Għall-ewwel darba għandna set of accounts li saru minn chief financial officer tal-korporazzjoni - u ta' dan nirringrazzjah għax irrid ngħid li ċ-chief financial officer lanqas ilu sena impjegat - bl- istandards professjonali mistennija li jippermettu lil kull membru ta' din il-Kamra biex ikollu l-informazzjoni kollha finanzjarja neċessarja biex minn hemmhekk jiġbed il-konklużjonijiet u jibbaża d-diskorsi tiegħu fuqhom.

Il-fatt li konna kapaċi nippreżentaw f'din il-kamra accounts - li qabel kien ikun fihom tmienja jew disa' paġni, high level numbers - li huma dettaljatissimi, fejn għamlu l-unbundling ta' l-accounts, ma ħawdux l- accounts kollha f'daqqa, imma qasmuhom fl-erba' sezzjonijiet differenti li għandha l-korporazzjoni, imbagħad għaqqduhom at group level, huwa sinjal taż-żmenijiet lejn fejn irridu mmorru.

U cioe` li ndaħħlu l- professjonaliżmu f'kull livell.

Ma nistgħux ikollna korporazzjoni responsabbli għal turnover li jilħaq, bejn wieħed u ieħor, il-Lm219 miljun fis-sena, li ma jkollhiex il-professjonaliżmu f'kull livell.

Fid-dibattitu tas-sena l-oħra kont għedt li sfida partikolari li kellna quddiemna fis- sena 2004 kellha tkun li għall-ewwel darba niżguraw li l-korporazzjoni Enemalta jkollha livell tajjeb ta' top management u kont għedt ukoll li rridu nibdew naħdmu biex niżguraw li jkollna l-middle management in place.

Bi pjaċir illum nista' ngħid li l-pożizzjonijiet tat-top management huma kollha mimlijin għajr għal waħda.

L-HR corporate ħareġ xi tliet avviżi, imma għadna ma sibniex il-persuna li jidhrilna li għandha tkun f'dik il- pożizzjoni, pero` l-bqija huma kollha mimlijin.

Ġew ristruttrati l- pożizzjonijiet kollha tal-middle manangement u ħarġu l-applikazzjonijiet internament għall-middle managers li wħud minnhom ġew appuntati, oħrajn għadu għaddej il-proċess tagħhom u nistenna li fix-xhur li ġejjin, Marzu jew April, il-middle management kollu jkun qiegħed in place.

Ngħid dan għaliex nemmen li - għedtha diversi drabi pero` nerġa' nirrepetiha għax għalija hija kruċjali - inpinġu kemm inpinġu organigrammi u ngħidu kemm ngħidu kif għandu jsir il-managemen,t fl-aħħar mill-aħħar huma n-nies li jbiddlu l-affarijiet.

U għalhekk għalija kien importanti immens li din is-sena mxejna b'pass qawwi ħafna biex niżguraw li jkollna l- pożizzjonijiet kollha mimlijin.

Irrid ngħid li l-pożizzjonijiet kollha huma marbutin ma' term contracts ta' tliet snin, ir-reward system li hemm tikkonsisti mhux biss f'paga imma anke f'bonuses, u parti sostanzjali tal- bonus se tkun marbuta mar-riżultati finanzjarji.

U cioe` mhux assessment ta' top manager fuq manager ta' taħtu, assessment li jkun ibbażat fuq opinjoni, imma parti sostanzjali ta' jekk jitħallasx il-bonus jew le se tkun marbuta ma' fatt oġġettiv, jiġifieri jekk dak il-manager laħaqx it- target finanzjarju jew targets oħra li huma measurable matul is-sena.

F'dan il-kontest għaddej ukoll - għalissa nsemmih biss, pero` nitkellem fuqu iktar 'il quddiem - HR and skills audit li qed jinħadem mill- management efficiency unit ta' l-OPM, biex nagħmlu update ta' eżerċizzju li kien sar mill-gvern immexxi mill-partit Laburista fl-1998 jew fl-1999, biex jieħu stampa ċara ta' fejn qegħdin in-nies li huma mpjegati ma' l-Enemalta, x'qegħdin jagħmlu, xi skills għandhom u l-eżerċizzju li jmiss irid ikun ri- definizzjoni ta' dawn ir-rwoli u utilizzazzjoni aħjar tal-manpower kollu li għandu l-Enemalta.

Pero` dan niġi għalih iktar 'il quddiem.

Nitkellmu kemm nitkellmu fuq ix-xogħol intern ta' l-Enemalta, fuq l- ispejjeż tagħha, fuq x'tip ta' turbini għandu jkollha l-Enemalta u dawn il- ħafna affarijiet, fl-aħħar mill-aħħar il-focus ta' l-Enemalta jrid ikun il- konsumatur u ħadd iktar.

Kieku kelli nistaqsi x'jippretendi l-konsumatur, jiġuni f'moħħi mill-ewwel tliet kelmiet, jiġifieri servizz tajjeb, regolari u bi prezz raġonevoli.

Dawn huma t-tliet miri li trid taħdem bihom l- Enemalta f'kull qasam li tikkumerċja fih.

Pero` r-realta` hi li ma nistgħux naħarbu l-fatt li d-dinja qed titbiddel f'dawn l-oqsma kollha biex ittejjeb il-livell ta' servizz li l-konsumatur jippretendi, u qed titbiddel anke fil-metodi ta' kif taħdem biex tagħti dak il-livell ta' servizz.

Jiġifieri l-pretenzjoni ġusta tal-konsumatur li ma jkollux qtugħ ta' dawl, li jkollu l-gass meta jridu, li jekk iċempel lil Enemalta b'complaint jiġi moqdi malajr, b'mod effiċjenti u tajjebu li jekk japplika għas-servizz tad-dawl għandu jkollu dak is-servizz tad-dawl fi żmien tlett ijiem, dawn huma kollha pretenzjonijiet tajbin u ġusti, u l- Enemalta trid taħdem għalihom.

Min-naħa l-oħra ma nistgħux nippretendu li m'hemmx cost biex jingħata dak il-livell ta' servizz, jew li l-cost tiegħu se jaqa' mill-ajru.

L-argumenti ta' nostalġija ta' x'kien jiġri qabel, l-argumenti ta' kif konna naħdmu 20 sena ilu, huma argumenti li jtellfu fejn irridu mmorru mingħajr ma jgħidulna, fir-realta`, għaliex konna hemmhekk.

Fl-opinjoni tiegħi rridu nifhmu li n-nostalġija hija sabiħa, imma rridu niffaċċjaw ir- realta`.

Jien li noqgħod il-Belt dejjem insemmi l-istess ħaġa; kulħadd jgħidlek kemm kien sabiħ il-Belt meta kulħadd kien jippassiġġa Strada Rjali u meta l-Belt kienu joqogħdu 15,000 jew 20,000 ruħ.

Konvenjentement kulħadd jinsa li meta hemmhekk kienu joqogħdu 15,000 jew 20,000 ruħ, il- Belt kienet mimlija kerrejjijiet u n-nies kienu joqogħdu fil-kantini.

Niftakarhom jien.

Bieb ma' bieb miegħi kien hemm kerrejja li fiha kienu joqogħdu 25 persuna.

Illum hija uffiċċju żgħir tal-gvern.

Pero` dawk il- 25 persuna li kienu jgħixu hemm, min minnhom għadu ħaj, ċertament illum ma joqogħdux fil-Belt, pero` joqogħdu ħafna iktar komdi barra l-Belt milli fil- kerrejja fejn kienu joqogħdu.

Jiġifieri bin-nostalġija kulħadd jiftakar it- tajjeb, pero` jinsa wkoll il-partijiet diffiċli tal-ħajja.

U ma naħsibx li bin-nostalġija sejrin insolvu l-problemi.

Hemm fattur ieħor li rridu nifhmuh jekk verament irridu korporazzjoni effiċjenti.

Malta tgħix fid-dinja.

Malta m'hijiex eċċezzjoni għal dak li jiġri fl-ekonomiji dinjin.

Ħadd m'hu se jagħmel pjaċir lil pajjiżna għaliex aħna Maltin jew għaliex aħna f'nofs il-Mediterran.

Jekk jogħla ż- żejt madwar id-dinja kollha, se jogħla ż-żejt għal Malta wkoll, jekk jogħla l-gass u l-petrol għad-dinja kollha se jogħla l-gass u l-petrol għall- Maltin ukoll.

U jekk aħna naħsbu li għax aħna Maltin jew inkella għax aħna membri ta' l-Unjoni Ewropea m'aħniex se nkunu effettwati b'dawn l- affarijiet, allura qed ngħixu in cuckoo land.

It-tielet ħaġa li tgħaġġbek f'dan il-pajjiż hija li naħsbu li m'hemmx prezz għall-kwalita` aħjar.

L-agħar huwa meta tħallas prezz għoli għal kwalita` skadenti, u kultant hemm eżempji ta' din ukoll.

Pero` r-realta` ekonomika li biex inti tgħix ħajja ta'kwalita`aħjar trid tħallas iktar, m'aħna se naħarbuha qatt.

Issa tista' tagħżel minn fejn tħallas dak il-prezz.

Tista' tagħżel li tħallsu jew minn sussidju tal-gvern, mit-taxxi tal-poplu jew inkella tħallsu fuq sussidju fuq il-prezz tas-servizz.

Pero` fl-aħħar mill-aħħar il-gvern m'għandux flus, il-gvern huwa l-poplu u l-flus tal- gvern huma biss it-taxxi ta' ħaddieħor.

L-għażla vera li għandu pajjiż mhijiex li ma jħallasx għall-kwalita`, imma li jħallas jew permezz tal- prezz jew permezz tas-sussidju li jiġi mit-taxxi.

Jien inġib l-eżempju klassiku.

Meta ddeċidejna sentejn ilu li jrid ikollna kwalita` ta' arja aħjar, meta ddeċidejna li ma nistgħux nibqgħu naħarqu l- high sulphur fuel oil u nagħmlu dak li konna nagħmlu l-Marsa u kulħadd igorr, u kulħadd jagħmel ir-rapporti li kullimkien mimli nugrufun li huwa cancerous jew ħaġa jew oħra, u ddeċidejna li mmorru għal-light sulphur fuel oil, dan qed jiswa lill-pajjiż Lm8.7 miljun fis-sena.

Dik hija d- differenza bejn il-prezz tal-light sulphur fuel oil u high sulphur fuel oil.

F'dan il-każ il-piż ħaditu l-Enemalta, ma marx fuq il-konsumatur, pero` huwa xorta prezz li qed jitħallas f'dan il-każ mit-taxxi flok għadda fil-prezz fuq is-servizz.

Il-punt li qed nagħmel huwa li jekk irridu verament nagħmlu r-riformi ara ma naħsbux li r-riformi ma jfissrux flus.

Jekk ikolli l-ħin 'il quddiem nagħmel intervent biex ngħid xi tfisser l- enerġija alternattiva.

Mill-finanzi li qegħdin inpoġġu fuq il-Mejda tal-Kamra u r-rapport tas-snin preċedenti wieħed malajr jara stampa ċara tal-passat ta' l-Enemalta u dak li qed nipprovaw nagħmlu għas-snin li ġejjin.

Fl-2002 l-Enemalta qabel it- taxxa tilfet Lm2.1 miljun, fl-2003 tilfet Lm1.8 miljun, fl-2004 meta għamilna l-bidla għal-light sulphur fuel oil, minn Lm1.8 miljun it-telf tela' għal Lm10.6 miljun is-sena l-oħra.

Fil-budget li poġġejna fuq il- mejda tal-Kamra qegħdin nippjanaw li dawk l-Lm10.5 miljun din is-sena nnaqqsuhom għal Lm5.5 miljuni jiġifieri nnaqqsu t-telf bin-nofs.

Ċertament dawn mhumiex ċifri li huma inkoraġġanti u wieħed jifhem mal-ewwel l-istrain qawwija li hemm fuq il-cash flow ta' l-Enemalta, li saret iktar prekarja minħabba l-fatt li tradizzjonalment il-kontijiet kienu jitħallsu tard.

Tradizzjonalment ukoll ma kien hemm l-ebda strateġija biex jinġabru l- flus dovuti lill-Enemalta u kien hemm u għad hemm overstocking ta' spare parts li jqumu ħafna flus lill-Enemalta.

Jekk tgħodd ma' dawn l-ammont kbir ta' nies impjegati, l-ammont ta' overtime u allowances li jitħallsu minn l-ewwel tara fejn hi l-problema tal-flus ta' l-Enemalta.

Interessanti wkoll li wieħed jara kif inhuma mqassmin l-ispejjeż ta' l- Enemalta biex ikun jista' jara fejn jista' jimmanuvra.

Per eżempju, id- direct cost of sales, jiġifieri x-xiri tal-petrol, ix-xiri tal-petroleum, ix-xiri tal-gass dirett qabel ma jibda jinħadem, jirrappreżenta 72.5% ta' l- ispejjeż.

Jiġifieri l-Enemalta ftit li xejn għandha kontroll fuq 73% ta' l- ispejjeż tagħha, għaliex dak il-prezz huwa determinat mis-suq internazzjonali.

U waqt li inti tista' tidħol f'hedging agreements, fi swap agreements u f'currency hedging ukoll, ultimament dawk it-73% tista' tniżżilhom għal 72% jew għal 71%, pero` m'intix se tniżżilhom wisq iktar.

Is-salarji u l-pagi jirrappreżentaw 11% ta' l-ispejjeż, spejjeż amministrattivi 5.4%, deprezzament 8%, u interessi 3.3%.

Hawnhekk wieħed jinduna li waqt li r-ristrutturazzjoni interna tagħti cost savings lill- Enemalta, il-problema prinċipali ġejja minn żewġ areas, u cioe` il-cost of sales li jammontaw għal 73% u s-salarji u l-pagi li jitilgħu għal 11% oħra.

Jiġifieri 84% huma accounted for minn dawn iż-żewġ heads of expenditure U hawn allura li verament nistgħu nagħmlu differenza u differenza immedjata.

Jekk noqogħdu attenti kif nixtru iktar milli nistgħu nnaqqsu l-persentaġġ, nistgħu niżguraw li nnaqqsu kemm jogħla l-persentaġġ ta' l-għoli taż-żjut li qed ikollna fis-swieq.

Pero` fl-istess żmien biex innaqqsu l-ammont ta' l-interessi, l-ammont ta' pagi u l-ispejjeż amministrattivi li għandna, irridu niżguraw li jkollna pjan serju ta' kif se nnaqqsu l-operating cost tagħna.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix li din is-sena bilfors irridu nidħlu sew fis- sistema tal-work practices li issa saru endemiċi fl-Enemalta.

Tajt stampa ta' kif inhu l-cost structure ta' l-Enemalta.

Bil-kontra ta' dan insibu li prattikament ir-revenue huwa determinat minn tliet areas.

Għandek is-sales tal-petroleum, jiġifieri l-petrol, id-diesel, eċċ., li jħallu Lm8.6 miljuni profitt, l-elettriku li minnu din is-sena l-Enemalta sejra titlef Lm18 miljuni, u l-gass li minnu l-Enemalta sejra titlef circa Lm1 miljun, li jfisser it-telf ta' l-Lm10 miljuni li l-Enemalta rreġistrat din is-sena.

Għaldaqstant, billi l-cost structures tbiddlu, billi tbiddel ukoll b'kemm jinxtraw il-petroleum products, dak li kien tajjeb - u hawn tidħol in- nostalġija - ħames jew sitt snin ilu, fejn inti kellek il-petroleum division tagħmel tajjeb għat-telf li jagħmlu l-elettriku u l-gass, illum - u ilha hekk - din m'hijiex aktar l-istorja.

Allura issa tqum il-problema kif se tiffinanzja telf ta' Lm11 miljun is-sena l-oħra u Lm6 miljun li qed nipprevedu għal din is-sena.

U kif se tagħmel dan meta fl-istess ħin trid tinvesti f'generating plant ġdid biex tbiddel generating plant li huwa antik, turibini li huma antiki, u meta fl-istess ħin trid tkompli l- investiment fid-distribuzzjoni biex tiżgura li dak li qed tiġġenera qed jasal fid-djar u, kif ilkoll nafu, għandna bżonn investimenti wkoll fil-gas plant li hemm fil-Qajjenza?

Ovvjament dawn huma responsabbiltajiet kbar, m'aħniex se naħarbu minnhom, irridu nagħmluhom, għandna pjan kif se nagħmluhom, pero` nispera li kulħadd japprezza li s-soluzzjonijiet mhumiex se jaqgħu mis-sema u jridu jkunu soluzzjonijiet serji li ma jaħarbux la r-realta` li għandna madwarna u lanqas ir-realtajiet ekonomiċi.

Il-konklużjoni bażikament hija li t-telf finanzjarju ta' l-Enemalta issa huwa fil-ħames sena rikorrenti.

Irridu nagħmlu l-investiment neċessarju biex insaħħu l-generation tagħna kif ukoll l-balance sheet, kif għamilna diġa` meta l-gvern għadda l-proprjeta` ta' Ħas-Saptan lill-Enemalta.

Dan għamilnieh is-sena l-oħra u b'dak il-mod saħħaħna l-balance sheet.

Irridu nifhmu li l-prodotti li jiġu miż-żejt irridu jimxu mas-suq internazzjonali, u għalhekk kull tliet xhur - kif kien ġie mħabbar erba' snin ilu, jiġifieri din mhix xi ħaġa ġdida - il-prezz tad- diesel u tal-petrol ivarja.

U kien għalhekk ukoll li din is-sena daħħalna s-surcharge fuq l-elettriku.

Pero`, kif għedt, dawn il-miżuri huma l-bidu ta' numru ta' tibdil, ħafna minnu strutturali intern għall-Enemalta li jrid iġib lill-Enemalta f'pożizzjoni fejn l-ewwel u qabel kollox tkompli bil-pjan ta' investiment kapitali li għandna bżonn bħala pajjiż, li tiżgura li l-cash flow u l- balance sheet ta' l-Enemalta jkunu tajbin.

U hawnhekk irrid insemmi b'mod pożittiv għall-Enemalta li t-titjib fil-credit rating tagħha li sar xahrejn ilu huwa diġa` sinjal tajjeb li t-triq qbadnieha.

Pero` dak it-titjib irridu nżommuh u ntejbuh anke iktar minn hekk jekk jista' jkun.

It-tielet ħaġa li rridu nippreparaw lill-Enemalta għaliha hija l- kompetizzjoni li dieħla fis-swieq ta' l-enerġija mis-sena d-dieħla.

Nerġa' nirrepeti li ma rridux nilludu ruħna li dawn l-affarijiet jistgħu jsiru bil- bakketta maġika imma dawn iridu jsiru bi pjan serju li taf fejn sejjer.

Fl- opinjoni tiegħi rridu noħorġu miċ-ċirku vizzjuż li qegħdin fih.

Ilkoll irridu kwalita` fis-servizz li tagħti l-Enemalta.

Kif għedt l-ewwel, irridu dawl mhux interrott, nużawh kemm irridu, gass dejjem available, petrol products dejjem qegħdin għandna meta rriduhom, u affarijiet oħra simili.

Pero` rridu li din il-kwalita` neħduha indipendentement mill-prezz li tħallas għalih l-Enemalta.

Irridu l-kwalita` pero` ma rridux dak il-prezz.

Irridu li din ir-regola ekonomika osservata minn kulħadd ma tiġix osservata Malta.

Imma s- soluzzjoni hi li ma ngħollux il-prezzijiet u jissussidja l-gvern biex jagħmel tajjeb għall-għoli tal-prezzijiet li ġej minn barra minn Malta u nagħmlu l-pressjoni mbagħad fuq il-budget.

Dan huwa ċirku vizzjuż li rridu noħorġu minnu, u fl-opinjoni tiegħi bdejna noħorġu minnu.

Wara li tajt ħarsa fuq fuq lejn l-Enemalta bħala korporazzjoni, xtaqt nidħol ftit fi tliet oqsma differenti.

Nibda ovvjament bit-taqsima tal- gass u for the record se mmur through l-istorja kollha kif ġrat mill-bidu nett.

In-nuqqas ta' supply tal-gass fl-opinjoni tiegħi hi dovuta għal tliet ċirkostanzi partikolari li ġew flimkien.

L-ewwel ħaġa l-istorja taċ- ċilindri.

Diġa` kellna okkażjoni ngħaddu parti minnha fil-question time, pero` nerġa' nirrepetiha.

l-Enemalta tikkalkola li fid-djar Maltin - fid-djar qed nitkellem u mhux fi stabbilimenti kummerċjali - hawn bejn 400,000 u 500,000 ċilindru domestiku.

Kif spjegajt, f'Settembru l-Enemalta, fuq parir tekniku li ngħatat kemm mit-testijiet li saru fit-Tarzna, kemm mit-testijiet li saru mill-Italja, irtirat konsenja ta' 24,000 ċilindru li kienet inġiebet Malta minn supplier li kien rebaħ it-tender, u immedjatament ħarġet tender ieħor.

Jien informat li s'issa minn dawk l-24,000 ċilindru ġew iritirati 21,000 huma u deħlin, u għad baqa' xi 3,000 x'jiġu irtirati.

Tajjeb ngħid li dawn l- 24,000 jirrappreżentaw bejn wieħed u ieħor 5% ta' dawk li hawn fid-djar, jiġifieri ma ġiex irtirat il-maġġorparti taċ-ċilindri li hawn fid-djar, imma 5% biss.

L-Enemalta kellha tender biex tbiddel dawn l-24,000 u ħarġet tender ta' 30,000 ċilindru.

Minħabba li ġie blacklisted dan is-supplier appella, u l- appell dam 89 ġurnata quddiem id-direttur tal-kuntratti biex jiġi aġġudikat, u allura s-supply chain kollha marret lura tliet xhur.

Filwaqt li dawn ir-replacement cylinders kellhom jaslu f'Novembru u Diċembru, fir- realta` waslu fl-aħħar ta' Jannar u fi Frar.

L-Enemalta għamlet li setgħet ukoll - għax huwa tajjeb li almenu nirrikonoxxu l-fatti – tant li marret għand il-ministeru tal-finanzi, talbet Ii tagħmel direct order, u ngħatat permess biex tagħmel direct order ta' 10,000 ċilindru li waslu hawn Malta f'Novembru tas-sena l-oħra.

Apparentement, skond ir-regolamenti finanzjari, ma tistax tagħmel direct order ta' iktar minn 10,000 ċilindru.

Jiġifieri jekk ngħodd kollox, iċ- ċilindri li ġew bħala replacement u d-direct order, fil-fatt diġa` għandna f'Malta iktar ċilindri milli ġew withdrawn.

Barra minn hekk hemm konsenja oħra li se tasal il-ġimgħa d-dieħla jew il-ġimgħa ta' wara, li tkompli żżid l-ammont ta' ċilindri li qegħdin f'riżerva.

Jiġifieri llum f'Malta fiżikament hawn iktar ċilindri milli qatt kellna s'issa u qabel ma bdiet din l-istorja kollha.

It-tieni problema kellha x'taqsam mas-supply tal-vapur tal-gass.

Il- kuntratt mat-TOTAL sar fi żmien tajjeb, b'delivery date locked in bejn it- 12 u l-14 ta' Frar.

Kif jirriżulta minn ittra li għandna - li se npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - il-vapur tat-TOTAL l-ewwel inqabad f'temp ħażin meta mar jgħabbi Franza, meta wasal Franza biex jgħabbi nqabad fi strike u dan irriżulta f'delay ta' ħamest ijiem, cioe` wasal fid-19 ta' Frar, meta r-riżerva tal-gass f'Malta spiċċat fit-18 ta' Frar.

Jiġifieri li kieku kollox mexa skond il-kuntratt, dik il-ġurnata li konna mingħajr supply ta' gass ma kenitx tiġri għaliex kellu jasal fl-14 ta' Frar.

Tajjeb li wieħed jinnota li t-TOTAL ipprovaw isibu gass anke minn Sqallija, li normalment huwa esportatur tal-gass, imma minħabba t-temp kiesaħ ħafna li hemm ukoll fi Sqallija, ma sabux gass fi Sqallija għaliex bħalissa Sqallija qegħdin jimportaw il-gass u mhux jesportawh.

It-tielet problema hija l-produzzjoni.

Il-produzzjoni mhux tant bħala kawża prinċipali, biex inkun ċar, pero` bħala kawża konkomitanti mas-supply li wieħed jista' joħroġ.

Illum in-numri juru li s-supply komparata mas- sena l-oħra żidniha, id-domanda żdiedet b'iktar, biex inkunu ċari, pero` nistgħu nżiduha iktar u ma nistgħux minħabba l-prattiċi tax-xogħol li hemm.

Il-linja li hemm illum tipproduċi 800 ċilindru fis-siegħa, li kieku titħaddem kif għandha titħaddem.

Jekk naħdmu 12-il siegħa regolari, kif qed naħdmu llum, nistgħu nipproduċu 9,600 ċilindru kuljum, u jekk minn 12- il siegħa nitilgħu għal 15 nistgħu nżidu 2,400 oħra, u jekk naħdmu around the clock, kif aħna lesti li naħdmu, nirduppjaw għal 20,000 ċilindru kuljum, li altru li huwa biżżejjed.

U għandna ċilindri biex nagħmluhom, pero` sfortunatament għad hemm mentalijiet li ma jippermettux dawn l- affarijiet.

Ma rridx noqgħod nidħol f'wisq dettalji hawnhekk.

Jien inkun l-ewwel wieħed li ngħid li l-impjant huwa qadim, li għandna bżonn nirranġawh u nimmodernizzawh jekk jagħtuna l-permessi biex nagħmluh - dawk nidħol fihom iktar 'il quddiem - pero` lanqas jista' jkun li meta jkollok din il-kriżi nibqgħu naħdmu bil-prattiċi ta' xogħol li ilhom hemmhekk 30 sena, u issa jgħidulna li dawn saru drittijiet.

Jien informat - għax informat nista'nkun biss - li l-prattika li jaħmdu 30 minutes on and 30 minutes off kienet daħlet meta l-impjant kien li ċ-ċilindru jgħolluh u jdendluh biex idur fuq carousel li kien fuq.

Eventwalment dak kien tbiddel fis- sebgħinijiet u minflok sar tapit li jimxi ma' l-art.

Billi meta kienu jgħolluh kien xogħol ta' iktar strapazz, daħlet sistema li jaħdmu 30 minutes on and 30 minutes off.

Meta għamlu t-tapit u ma kellhomx dak l- istrapazz baqgħu bl-istess sistema.

U llum hemm xi ħadd hemm ġew li jippretendi li dan qisu sar dritt sagrosant.

Waħda mill-prattiċi hija l-famuża sistema tal-virga.

Biex innaqqsu l- ispeed - mhux għax ma nlaħħqux miegħu għax il-carousel iddisinjat biex tlaħħaq miegħu - ġiet ivvintata virga li tnaqqas il-produzzjoni minn 800 għal 650 ċilindru.

Hemm it-tradizzjoni li area biex taħżen iċ-ċilindri vojta ma nużawhiex għaliex hemm id-double handling.

Nibqgħu b'dawn il- prattiċi minkejja li nafu li nistgħu noħorġu iktar ċilindri għaliex għandna ċ-ċilindri u għandna l-gass u nibqgħu niprpoduċu dawn ir-rati li nistgħu ntejbuhom.

Għalhekk qed ngħid li l-produzzjoni m'hijiex raġuni prinċipali, pero` hija raġuni konkomitanti.

Issa niġi għad-distribuzzjoni.

Kif għedt anke fuq it-television, jien naħseb li m'hawn l-ebda pajjiż li għandu sistema ta' distribuzzjoni li twassallek il-gass id-dar anke jekk toqgħod fil-ħames sular.

Pero` hemm affarijiet li nistgħu ntejbu, hemm affarijiet li nistgħu nagħmluhom iktar effiċjenti.

Jista' jkollna lista ta' nies li qed jistennew il-gass u niżguraw li dawn jinqdew f'ġurnata, f'jumejn u mhux ħadd ma jista' jaqbad lid-distributuri direttament.

Dawn huma kollha problemi li rridu naqbduhom flimkien.

Pero` ejja nħarsu 'l quddiem.

Kif qed jgħiduli, l-istock bħalissa huwa ta' 8,700 u hemm xi 10,000 oħra ġejjin il-ġimgħa d-dieħla jew il-ġimgħa ta' wara.

Jiġifieri jidher li stock ta' ċilindri mhux problema.

Pero` rridu nħarsu lejn l-impjant fejn hemm żewġ options.

L-Enemalta għamlet applikazzjoni ma' l-OHSA biex ittejjeb l-impjant fil-Qajjenza stess u qiegħda pendenti.

L-alternattiva hija l-applikazzjoni l-oħra li għandha l-Enemalta biex iċċaqlaq kollox għal Bengħajsa li hija pendenti quddiem il- MEPA.

Jidher li hemm problemi kemm biex intejbu l-impjant li għandna fil- Qajjenza, u kemm biex inċaqilqu l-impjant għal Bengħajsa, u l-Enemalta qiegħda pendenti bejn waħda u oħra.

L-Enemalta lesta li tagħmel jew waħda jew l-oħra.

Għandha soluzzjonijiet temporanji x'tista' tagħmel il- Qajjenza, għandha soluzzjonijiet permanenti x'tista' tagħmel f'Bengħajsa, pero` rridu d-deċiżjonijiet minn dawn l-awtoritajiet li huma indipendenti.

Irridu nżidu l-produzzjoni, speċjalment f'Jannar u fi Frar li huma x-xhur prinċipali fejn ikun hemm talba għas-supply.

X'għamilna?

Aħna kkonkludejna report mill-management efficiency unit li jqaxxar il-prattiċi kollha ta' l-impjant tal-gass u din il-ġimgħa bdew taħdidiet mal-General Workers Union biex inneħħu dawn il-prattiċi antiki, inbiddlu l-metodi kif naħdmu u fl-aħħar mill-aħħar inżidu l-produzzjoni speċjalment f'dawn ix- xahrejn kruċjali.

Mr Speaker, ftaħna wkoll, għalissa b'mod informali, diskussjonijiet mad- distributuri biex flimkien naraw x'nistgħu nagħmlu biex intejbu d- deliveries kemm fid-djar kif ukoll minn fixed points.

Irrid infakkar lil kuħadd li fl-1 ta' Jannar 2006 dan is-suq għandu jiġi liberalizzat.

Fl- opinjoni tiegħi l-Enemalta m'għandhiex għalfejn tibqa' tħares lejn dan is- suq bħala suq li għandu jkun tagħha, imma għandha tħares lejh bħala suq kummerċjali.

Irid inkun ċar li dan bl-ebda mod ma jaffettwa d-deċiżjoni jekk il-gvern għandux jibqa' jissussidja l-prezz tal-gass jew le.

Tajjeb li nfakkar li l-Enemalta qiegħda titlef Lm1.50 minn kull ċilindru ta' 12-il kilo.

Illum qegħdin fil-pożizzjoni redikola - u qed nikkwota ċifri tas-sena l-oħra – li l-gass jiġi jqum London-Malta Lm3.3 miljun u nbigħuh għal Lm3 miljun.

Jiġifieri mhux qed nitilfu biss it-Lm300,000 kemm jiġi importat, imma miegħu trid iżżid is-Lm700,000 bħala cost of production, jiġifieri pagi li jidħlu biex timla l-gass.

Qegħdin fil- pożizzjoni redikola li l-prezz tal-gass lanqas hu ekwivalenti għal kemm tħallas l-Enemalta biex tixtrih, aħseb u ara biex tipproduċih.

Irridu nifhmu li għandna prezz artifiċjali fis-suq għax il-gvern qiegħed jissussidja bejn wieħed u ieħor Lm1 miljun telf fuq il-gass mill-Enemalta.

Dan huwa sussidju li ħiereġ minn but il-poplu.

Dawk il-Lm1 miljun setgħu intnefqu fuq mediċini u fuq ħafna affarijiet.

Hemm deċiżjoni li tintefaq fuq il-gass, pero` ejjew inkunu konxji tagħha, inkunu konxji li l-poplu qed iħallas ta' dan is-sussidju.

Jekk ma nkunux konxji ta' din, allura nitilfu r-rotta tar-riforma għaliex naħsbu li r-riforma ma tinkludix ukoll realizzazzjoni li hemm dan is-sussidju.

Niġi għall-petroleum division li, kif diġa' għedt, tirrendi xi Lm9 miljun profitti fis-sena lill-Enemalta li llum m'humiex biżżejjed biex jiffinanzjaw it-telf li jiġi mill-elettriku.

L-isfida prinċipali se tkun il-liberalizzazzjoni li se jkollna fl-1 ta' Jannar 2006.

Minn hemm 'il quddiem kulħadd jista' jibda jimporta l-petrol, id-diesel, l-aviation fuel, il-kerosene, eċċ. Jien niġi on record li ngħid li ma jidhirlix li l- Enemalta għandha tibqa' f'dan is-suq.

Ma jidhirlix li huwa kruċjali għall- Enemalta li tibqa' tbigħ u timporta hi l-petrol.

Dan il-fatt m'għandu jkollu ebda effett fuq il-prezz ta' l-elettriku għax is-sussidju jista' jingħata b'mod totalment differenti u l-finanzjament ta' l-Enemalta jista' jiġi b'mod differenti wkoll u jkun revenue neutral għall-gvern.

Jien nemmen li l-Enemalta qiegħda taħli ħafna riżorsi fuq areas bħall-gass u bħall-petroleum li jistgħu jiġu utilizzati ħafna u ħafna aħjar fuq il-core business ta' l-Enemalta, li huwa l-ġenerazzjoni u d-distribuzzjoni ta' l- elettriku.

Se nitkellem fil-qosor fuq id-diesel u ċ-ċaqliq tal-prezzijiet.

Tisma' ħafna nies - inkluż nies li jien nirrispetta pero` nippretendi li jafu x'ġara f'dan il-pajjiż - jgħidulek li l-prezz tad-diesel għola din is-sena.

Erba' snin ilu dan il-gvern ħabbar li s-sussidju li kien hemm inbuilt fis- sistema - li l-petrol nipprezzawh għoli iktar milli għandu jkun biex id- diesel inżommuh baxx, u hekk ikkreajna s-sussidju - kellu jitneħħa fuq medda ta' erba' snin.

L-aħħar aġġustament li sar kien f'Diċembru tas-sena l-oħra.

Dan kulħadd kien jafu, jew suppost kien jafu, u d-diesel iċċaqlaq għaliex neħħejna s-sussidji, mhux għal raġunijiet oħra.

Minn hawn 'il quddiem kemm il-petrol kif ukoll id-diesel sabu l-prezz naturali tagħhom, il-prezz tas- suq internazzjonali, plus ovvjament it-taxxi u l-profitt li tagħmel l- Enemalta, u minn hawn 'il quddiem il-prezz huwa determinat mill-prezz internazzjonali.

Pero`, jekk irridu nkunu onesti, ilkoll konna nafu li ċ- ċaqliq tad-diesel huwa effett tat-tneħħija tas-sussidju annunzjat erba' snin ilu.

Niġi għall-iktar parti importanti ta' l-Enemalta, li hija l-ġenerazzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-elettriku.

Nibda minn fatt pożittiv immens għalija.

Matul is-sena 2004 l-ammont ta' dawl ġenerat kull ġurnata laħħaq mad- domanda.

Ma kien hawn ebda ġurnata fejn id-dawl inqata' għaliex ma kienx hawn generating capacity biżżejjed.

Il-qtugħ kollu li kellna matul is-sena l-oħra kien dovut għal regular maintenance, jintefa x'imkien biex issir il- maintenance tas-sistema, li jiġi advertised – jista' jiġi advertised aħjar fl-opinjoni tiegħi, pero` nidħol f'dik iktar 'il quddiem – jew inkella għax ikun hemm xi kuntratturi li jtajru l-cables waqt ix-xogħlijiet tagħhom.

Pero` huwa pożittiv li matul is-sena l-oħra ma kellna ebda ġurnata li fiha ma laħħaqniex mad-domanda tad-dawl.

Dan ma jserraħlix moħħi għall-futur, pero` hija ħaġa pożittiva.

Huwa pożittiv ukoll li s-sena l-oħra, kif jirriżulta mill-accounts, infaqna Lm5.5 miljun fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Dawn huma dettaljati fl- accounts u fir-rapport.

Dan huwa investiment kruċjali daqs il-generation, jekk mhux iktar.

Ħafna mid-difetti li batejna minnhom fis-sajf tas-sena 2003 ma kenux ġejjin mill-generation imma mid-distribution u parti mir- riżultat tas-sena l-oħra li qatt ma nqata' d-dawl, li laħħaqna l-generation mad-domanda, kien li s-sistema tad-distribution ġiet imtejba immensament.

Allura, l-investiment li rridu nibqgħu nagħmlu - u niġi għalih iktar 'il quddiem - fid-distribuzzjoni huwa investiment importanti immens.

Bl-istess mod irridu naraw is-sitwazzjoni tal-generation.

L-Enemalta għadhom kemm lestew short-term generation report fejn qegħdin iħarsu sa l- 2010 u qed jissuġġerixxu investiment fi tnejn jew tliet units partikolari, fejn huwa proġettat li jintefqu bejn Lm9 miljuni u Lm11 miljuni.

L-idea hija li nbiddlu l-plant antik li hemm fil-Marsa u l-plant il-ġdid jgħolli l- kapaċita` b'50 megawatt u, iktar importanti minn hekk, jgħolli l-efficiency rating li inti tkun qiegħed taħdem bih.

Illum huwa 26% jew 28% u dan il- plant il-ġdid jaħdem fuq 40%.

Sadattant qegħdin nipproduċu wkoll long-term generation report li jeħodna 'l hemm mill-2010 u jħares lejn diversi sorsi oħra alternattivi ta' kif nistgħu niġġeneraw l-elettriku f'Malta.

Pero`, dan huwa importanti għaliex waqt li llum il-ġenerazzjoni qiegħda tlaħħaq mad-domanda, rridu nħarsu lejn pajjiż li dejjem qed jiżviluppa u allura dejjem jitlob għal iktar elettriku.

Fl-istess żmien irridu nattakkaw bil-qawwi l-cost structures tagħna.

Irridu nanalizzaw - u kif diġa` għedt l-MEU qegħdin jaħdmu fuq din – in-numru ta' nies li għandna impjegati fl-Enemalta, fejn qegħdin, x'inhuma l-iskills tagħhom, kif se nutilizzawhom biex inkabbru l-effiċjenza u nnaqqsu l-ispejjeż.

Irridu nbiddblu l-work practices antiki, kullumkien.

Irridu nnaqqsu l-overtime, irridu nnaqqsu l-allowances, irridu nnaqqsu x- shifts żejda, irridu nħarsu lejn il-costs amministrattivi kollha, inkluż tal-management.

Mr Speaker, jien se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra - mingħajr ħadd ma jitlobni - l-ispejjeż amministrattivi li nidħlu fihom, inkluż l-ispejjeż tas-safar u l-ispejjeż tal-karozzi, biex kulħadd jifhem li qed nattakkaw l- areas kollha.

Għandna lill-MIMCOL li qed jaraw kif se nistrutturaw aħjar l- istock levels ta' l-Enemalta li huma għoljin wisq, fejn qed norbtu cash b'mod qawwi ħafna li qed jaffettwalna l-livell li aħna nħallsu kemm f'interessi minn bank loans kif ukoll il-cash li jkollna għad-dispożizzjoni tagħna.

Pero` ġġib għajnejk wara widnejk meta tibgħat team ta' professjonisti biex jaraw kif isiru l-purchasing procedures, kif isiru l- istock re-orders, kif isiru l-istock maintenance u ssib li għandna proċeduri li ilhom hemmhekk 20 jew 25 sena, u ħadd qatt ma ħares lejhom.

Irridu ntejbu b'mod drastiku l-cash flow ta' l-Enemalta.

U hawnhekk infakkar fl-inizjattiva li ħadna biex nibdew niġbru l-miljuni kbar li hemm f'kontijiet mhux imħallsa.

F'Novembru tas-sena l-oħra l-Enemalta kellha Lm18-il miljun x'tiġbor f'arretrati li huma dovuti għal żewġ kriterji, jiġifieri min kellu jagħti 'l fuq minn Lm100 almenu għal iktar minn sena kien jammonta għal Lm18-il miljun.

Għamilna effort biex nibdew niġbruhom u ġbarna Lm1.1 miljuni minn 800 konsumatur, li jiġu bejn 7% jew 8%, u saru agreements ma' 140 konsumatur ieħor.

F'Jannar ħarġu ittri lil 12,000 konsumatur ieħor li ma tawx kas.

Minn hawn 'il quddiem, avviso ai naviganti, jew jitħallsu l-kontijiet jew tinqata' l-provvista ta' l- elettriku.

Ovvjament nirrepeti, biex ma jkun hemm l-ebda ekwivoku, li min hu definit bħala social case u min għandu jagħti inqas minn Lm100, m'huwiex involut f'dan l-eżerċizzju.

Fl-istess żmien biddilna s-sistema ta' kif jitħallsu l-kontijiet.

Sejrin għall-kontijiet ta' kull xahrejn li jien nemmen li jgħinu lill-konsumatur jippjana iktar il-ħlasijiet tiegħu.

Pero` huwa importanti li nifhmu li t- 12,000 konsumatur li ilhom jabbużaw mis-sistema m'għandniex inħalluhom jabbużaw mill-250,000 konsumatur li huma regolari fil-ħlas tal-kontijiet tiegħu.

Ma nistgħux minħabba dawn il-ftit konsumaturi, 5% tal-klijenti, inpoġġu lill-Enemalta f'sitwazzjoni ta' cash flow prekarja.

Mr Speaker, qegħdin nagħmlu u se nkomplu nagħmlu effort biex jitnaqqsu n- non-technical losses, fi kliem iktar sempliċi, it-tbagħbis ma' l-arloġġi, billi nżidu l-inspections.

Is-sena l-oħra saru 6,400 inspection, pero` jien xettiku ħafna kemm l-inspections iwassluna.

Jien nemmen li s- soluzzjoni aħħarija hija l-automated meter reading, jiġifieri nagħmlu subcontracting tas-sistema sħiħa, mill-istallazzjoni ta' l-arloġġ, li jaħdem fuq il-powerline stess, għall-ħruġ tal-kontijiet u l-collection tal- kontijiet.

Irridu niġu għal sistema totalment awtomatizzata fejn il-meter jinqara remotament, ma jkunx hemm għalfejn imur il-meter reader biex jaqrah, fejn niffaċilitaw lill-Enemalta mhux biss il-frekwenza tal-qari, pero` li anke tpoġġiha f'pożizzjoni li tista' tagħti tariffi differenzjati bil-ħinijiet.

Dan huwa proġett li qed naħdmu fuqu.

Din is-sena għandu joħroġ it-tender flimkien mal-water services corporation, pero` huwa proġett li jeħdilna sentejn jew sentejn u nofs biex nistallaw madwar Malta kollha.

Xtaqt ukoll niddedika ftit minuti fuq is-surcharge - għax ovvjament ikun parti minn dan id-dibattitu - li ġie ntrodott fuq l-elettriku għas-sena 2005, u nispjega għaliex, kif, u x'ġara, biex nevita kull ekwivoku, inkluż ta' min, hawn ġew, jikkwota lil "Malta Today" bħala xi Bibbja.

L-argument bażiku kien wieħed sempliċi; il-prezz internazzjonali taż-żejt tela' u allura għandna nistennew li s-sena d-dieħla l-prezz taż-żejt li aħna nikkonsmaw se jitla' wkoll.

Jekk jitla' l-crude irid jitla' r-refined.

Jien lili ħadd m'għadu spjegali kif jitla' l-prezz taż-żejt hu u ħiereġ mit- tobqa, imma ż-żejt li minn dik it-toqba ħadtu l-Italja jew Franza biex irraffinajtu u ġibtu Malta, dak il-prezz ma jitlax ukoll.

Jiġifieri dawn huma teoriji li jmorru kontra l-loġika.

Fis-sena 2004 - u ngħidha a skans ta' kull ekwivoku - aħna ma daħħalna ebda surcharge.

Il-kontijiet ta' l-2004 kollha ħarġu u mkien ma ssib surcharge għax fl-2004 irrispettajna l-budget.

Jekk wieħed jara l-budget li jien ippreżentajt sena ilu hawnhekk, isib li pprevedejna li matul l-2004 se nonfqu - f'liri Maltin biex ma ndaħħlux id-dollaru fin-nofs - Lm38.5 miljuni.

Fil-fatt, kif joħroġ mill-accounts li poġġejt fuq il-mejda tal- Kamra, infaqna Lm40 miljun.

Jiġifieri s-surcharge ma daħlitx għall-2004 għax il-kalkoli li kellna fl-2004 kienu tajbin.

Il-kalkoli li qed nagħmlu għall-2005 huma li s-sena d-dieħla se nżidu b'Lm7.7 miljuni fuq l-2004.

Qed nikkompara l-2005 ma' l-2004.

U huma s-Lm7.7 miljuni li se jinġabru mill-konsumatur u mhux iktar.

U a skans ta' kull ekwivoku u għal min beda jinsa - għax jien għandi l-karti - fl-MCESD ma tkellimniex fuq il-crude bil- US dollars, imma tkellimna biss kemm jiġi l-prezz f'liri Maltin lill- Enemalta fl-2005.

Dakinhar ma kienx hemm jien biss preżenti, u l- presentations li għamilna aħna u l-Pricewaterhouse Coopers qegħdin għandi, għadhom għandi, u nista' nagħtihom lil min irid.

Is-surcharge huwa bbażat mhux fuq x'ġara fl-2004, imma x'se jiġri fl-2005.

Lanqas m'hu korrett li jingħad li s-surcharge jispiċċa meta niġu lura għas- sitwazzjoni ta' l-1999.

Fl-1999 l-Enemalta nefqet Lm21.4 miljuni fi fuel biex tiġġenera l-elettriku.

Is-surcharge tiġi għal zero - u dan huwa ppubblikat fil-gazzetti - meta l-bill jiġi Lm31.6 miljuni, li huma xi Lm10 miljuni iktar milli kien fl-1999.

Jiġifieri anke dawn huma skorretti.

Id- differenza totali mill-1999 m'hijiex Lm7.7 miljuni li se niġbru mingħand il- konsumatur, imma hija Lm16.1 miljuni.

In-numri qegħdin hemm u kulħadd jista' jarahom.

U Lm8.4 miljuni se teħodhom fuqha l-Enemalta.

Għalhekk huwa skorrett li jingħad li s-surcharge tiġi reversed għal zero meta mmorru lura fil-livelli ta' l-1999, għax il-livell ta' l-1999 kien Lm21.4 miljuni, u l-baseline ta' zero fuq is-surcharge huwa Lm31.6 miljuni.

Xtaqt ukoll nirrispondi l-punt għaliex ġie inkluż l-ilma wkoll fis- surcharge.

Ġie inkluż l-ilma wkoll għar-raġuni li meta ħdimna l-variables kollha fl-MCESD ħareġ ċar li individually fuq id-domestic accounts, jekk tinkludi l-ilma wkoll hemm saving żgħir.

Għalhekk ġie inkluż.

Fl-MCESD ma tajna ebda formola, imma għamilna l-variables kollha.

Stabbilejna li rridu niġbru Lm7.7 miljuni, li l-prodotti minn xiex nistgħu niġbruhom huma ilma, dawl, diesel, leaded u unleaded petrol, u gass, u għednielhom jagħżlu fejn iridu jagħmluhom.

U hekk ħareġ is-surcharge.

U kien hemm qbil fl-MCESD fuq dan, kif ukoll qbil li jkun hemm il-capping għall-industrija u għall- hotels.

Jien nistenna li almenu l-fatti jiġu rispettati u mhux inbiddluhom skond ma jaqblilna.

Issa f'dan kollu huwa kruċjali li nagħmlu mill-aħjar biex, minkejja ż-żidiet fil-prezzijiet internazzjonali, inżommu dak il-cost baxx kemm jista' jkun.

U kien għalhekk li, minkejja li l-oppożizzjoni ddeċidiet li ma tipparteċipax, waqqafna fuel procurement committee biex jagħti pariri lill-bord ta' l-Enemalta kemm dwar l-użu ta' strumenti finanzjarji fix-xiri taż-żejt kif ukoll dwar strumenti finanzjarji fix-xiri tal-currencies.

Dan huwa kumitat konsultattiv, huwa chaired mill-Professur Joe Falzon, fuqu hemm persuna nominata mis-Central Bank, il-head tal-petroleum division tal- gvern, u l-Enemalta kkuntrattat lil ditta Amerikana li hija esperta f'dan il-qasam - li naħseb huwa importanti li jkollna - biex tkun parti minn dan il-kumitat ukoll.

Naħseb li għandna grupp ta' nies li jistgħu jagħtu pariri utli u li jistgħu potenzjalment jiffrankawlna l-flus.

Pero` ma nistagħġibx ukoll jekk dawn ma jkunux perfetti u li kultant isibu xi granċ ukoll.

Fil-bidu għedt li kollox għandu prezz.

Se nitkellem ftit fuq l- alternatives għal fuel fossils, minn fejn nistgħu niġġeneraw l-elettriku, iżda m'iniex se ntawwal wisq għax din mhijiex direttament responsabbilta` ta' l-Enemalta.

Hemm commitment ta' dan il-gvern li jkollu 5% tal-power generation ġejja minn sistemi alternattvi, u rridu nirrispettawh.

L- Enemalta lesta li tixtri dawn l-alternattivi li jiġu ġenerati, pero` rridu nifhmu li l-pajjiż għandu cost għalih.

Nifhmu li l-enerġija alternattiva tqum iktar mill-enerġija tradizzjonali.

Jien diġa` ġibt l-eżempju ta' meta qlibna mill-high sulphur fuel oil għal- light sulphur fuel oil fl-2003/2004 biex inneħħu n-nugrufun, ħalli ngħidha bl-iktar mod faċli.

Din qed tiswa lill-pajjiż Lm8.7 miljuni fis-sena.

Dan l-aħħar għamluli presentation fuq x'inhuma l-alternattivi.

Ovvjament fost dawn hemm il-photovoltaic, il-wind energy, bio-mass u bio-diesel.

Fuq bio- diesel diġa` qed nitkellmu ma' produttur lokali, pero` at a cost.

Il-bio- diesel iqum iktar minn diesel normali.

Issa jekk iħalltuh, ovvjament jonqos xi ftit, pero` hemm cost.

Filwaqt li l-cost per kilowatt hour ta' l-Enemalta huwa ta' 4c3, il- photovoltiac jagħtik cost ta' 10 cents.

Issa jekk irridu nużaw din is- sistema xi ħadd irid iħallas id-differenza.

Il-wind farms se jqumu l-flus ukoll.

U hawn naqbel ma' l-Onor.

Bartolo li jekk għandna nagħmlu wind farms nagħmluhom fil-baħar, ma nagħmluhomx fuq il-ftit art li għandna.

U jekk irridu niġġeneraw l-elettriku bil-wind farms irridu nkunu lesti li nħallsu għalih.

Nerġa' nirrepeti li hemm prezz għal kollox u huwa inutli li nitkellmu fuq kwalita` aħjar ta' ħajja, kwalita` aħjar ta' ġenerazzjoni ta' elettriku, kwalita` aħjar għal kulħadd, jekk magħha ma ngħidux li din se tqumilna tant, u lesti li nħallsu għaliha.

Kif għedt, l-Enemalta hija miftuħa għal kull proposta li tiġi approvata mill-Awtorita` tar-Riżorsi - li hija l- awtorita` li tmexxi dawn l-affarijiet - il-grid ta' l-Enemalta hija miftuħa, pero` xi ħadd irid jissussidja d-differenza fil-cost.

U bil-cost structures u bl-accounts li għandha l-Enemalta żgur li ma tistax tkun hi li tissussidja dawn l-affarijiet.

Sur President, ċertament l-Enemalta qed tieħu l-problema tal-generation bl- iktar mod serju u ħolistiku.

Wara li nfaqna Lm5.5 miljuni fis-sistema tad- distribuzzjoni, din is-sena qed jiġi ppjanat li dak il-cost nirdoppjawh u nitilgħu għal investiment ta' Lm10 miljuni biex insaħħu d-distribution network madwar Malta.

Dan meta qegħdin nippjanaw ukoll li matul is-sena ta' wara, inkunu qed ninvestu fi plant ġdida ta' Lm10 miljuni oħra.

Jiġifieri, bil-problemi finanzjarji kollha tagħha, l-Enemalta trid tiġġenera mill-inqas Lm20 miljun - għaliex id-distribution titla' u naħseb li l-cost kollu over the next three years jiġi iktar viċin it-Lm30 miljun - għal dan l-investiment.

Fl-istess ħin irridu niżguraw li l-plant tagħna tibqa' tiġi rinovata b'mod regolari.

Irrid ngħid li l-inġiniera ta' l- Enemalta f'dan il-qasam huma nies kompetenti ħafna u ċertament ma neħux il- parir li nipprova nagħmel second-guessing ta' l-istandards tekniċi ta' l- affarijiet.

Huwa importanti wkoll li sar long-term service agreement mal-General Electric li tiżgura li l-plant li għandna jiġi maintained skond l- istandards internazzjonali.

Dan jiżgura wkoll li jkollna fall-back fuq waħda mill-ikbar kumpanniji multi-nazzjonali li jeżistu, għax din hija l- owner ta' xi 70%, 80% tal-generating plant tagħna, peress li xtrat ħafna kumpanniji, wara li xtrat il-kumpanniji kollha madwar id-dinja.

B'dan il- long-term service agreement naħseb li l-Enemalta llum għandha fall-back tajjeb ħafna biex ma jiġrix kif ġara fil-passat, meta tliet snin ilu kien mar dak is-switchgear fl-impjant tal-Marsa.

Dan kien inħaraq u l-contracts committee, bejn it-tender oriġinali u l-appelli u l-affarijiet l-oħra, dam sena u nofs jekk mhux sentejn biex jawtorizza x-xiri tar-replacement switchgear u għaddejna 18-il xahar jew 24 xahar nillappazzaw, grazzi għall- inġenwita` u l-kapaċita` ta' l-inġiniera tagħna, fi switchgear li kien maħruq u suppost armejnieh l-għada.

F'dan il-kuntest, nitlob lill- burokratiċi japprezzaw li waqt li t-trasparenza hija importanti, ma nistgħux inżommu l-proċessi b'tali mod li nirriskjaw ċerti affarijiet, għall-grazzja tat-trasparenza – m'iniex qed ngħid ma ssirx - imma almenu għandna nħaffu l-proċeduri.

Mr Chairman, nagħlaq bi ħsieb wieħed.

Naħseb li almenu pprovajt nuri li waqt li għandna diffikultajiet kbar u li għadhom jeżistu diffikultajiet kbar fl-Enemalta, nafu x'inhi t-triq fejn irridu mmoru.

Pero` bejn l- intenzjonijiet u l-pjan fuq il-karta għat-twettiq ta' dawk il-ħsebijiet jidħlu ħafna problemi mhux biss ta' management, mhux biss ta' personalitajiet, imma anke tal-fatt li din hija industrija tal-gvern.

Il-fatt li din hija industrija tal-gvern iġiegħelek tgħaddi minn proċessi li ebda kumpannija oħra privata ma qatt toħlom bihom.

L-isfortuna hija kif għadna ma sibniex soluzzjoni li waqt li nirrispettaw il-bżonn ta' proċess miftuħ, trasparenti u ekwu għal kulħadd, nifhmu li korporazzjoni li ddawwar Lm212 miljuni fis-sena u hija responsabbli biex tixgħel kull bozza f'dan il- pajjiż u tipprovdi l-gass, ma tistax topera bl-istess mod kif jopera dipartiment tal-gvern Ii jqassam il-karti.

Ma nistgħux nħarsu lejn l-Enemalta jew il-WSC bħala dipartiment ieħor tal- gvern u li japplika għalihom dak li japplika għal kulħadd.

Jekk għandi nuqqas ta' ċilindri għaliex ma nistax immur nordna 60,000 ċilindru b'direct order u nista' nordna biss 10,000?

Għaliex iridu jgħaddu tliet xhur biex nista' nagħmel direct order ta' 10,000?

Dawn huma d-domandi li nibda nistaqsi lili nnifisi.

Imma kif se nirriformaw?

F'dan il-pajjiż nistgħu ngħidu li hemm ċerti areas fejn irridu nagħmlu l-eċċezzjonijiet, rridu nitilqu mir-regoli normali.

Jekk m'aħniex se nagħmlu hekk, allura diffiċli ħafna biex nagħmlu r-riformi.

Il-flessibbilta` hija importanti.

Ejja ngħidu li jmurlek cable importanti li jqum eluf kbar ta' liri.

Issa x'inhi l-għażla?

Jew inżomm stock ta' Lm0.25 miljun cables għal li jista' jinqala', imma jekk m'għandix bżonnhom inħallas 8% interessi biex nissellef dak il-Lm0.25 miljun, jew inkella jkolli l-faċilita` li jekk imurli cable nista' nġibu f'24 siegħa b'direct order, jekk hemm bżonn.

Dawn il-problemi jħallu impatt qawwi ħafna fuq kif timmaniġġja, fuq kif taħdem internament u fuq kif tidher mal-klijenti tiegħek.

Huma problemi reali li jaqtgħu anke qalb management li ġej mis-settur privat.

Management li ġej mis-settur privat li huwa mdorri b'ħafna iżjed flessibilita', li huwa mdorri jerfa' ħafna iktar, ma tantx jadatta ruħu b'mod faċli għal dan it-tip ta' environment.

U għalhekk ħafna drabi nsibu problemi biex insibu nies li lesti jservu fis-settur pubbliku.

Nikkonkludi billi ngħid li l-pjan li bdejna bih, b'mod ġenerali qegħdin nosservawh.

L-Enemalta kienet u għadha korporazzjoni bi problemi kbar, l- Enemalta kienet u għadha korporazzjoni li potenzjalment tista' tkun korporazzjoni mudell.

Pero` biex naslu sa hemm għad baqgħalna ħafna x'naqdfu.

Biex naslu s'hemm irridu niggwadanjaw il-fiduċja u r-rispett tal- klijenti tagħna.

U jekk l-Enemalta, bil-problemi kollha li għandha, m'hijiex se żżom il-focus fuq il-konsumatur l-ewwel u qabel kollox, u jkollha prinċipju wieħed biss: "Jien qiegħda hemm biex naqdi lill- konsumatur bl-aħjar li nista' bid-diffikultajiet kollha li għandi" u mhux teħel, għaliex jekk tagħmel hekk, taqbeż il-union, jew ikollha xi tgħid ma' dak is-supplier, u taqbeż il-GRTU, allura tagħmel x'tagħmel internament, tiddisinja kemm tiddisinja pjani, m'hijiex se tasal.

Jien nagħlaq billi nirringrazzja lill-bord tad-diretturi, lill-management, lill-ħaddiema kollha għall-isforz li għamlu din is-sena, pero` ngħidilhom li waqt li dan huwa apprezzat, fis-snin li ġejjin l-isforzi tagħna jridu jkunu ħafna u ħafna iktar jekk irridu nilħqu t-target tagħna ambizzjuż li fl-2007 verament ikollna korporazzjoni mibdula.

Qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Statistika dwar prezzijiet ta' fuel u tagħrif ieħor konness mal- Korporazzjoni Enemalta rilevanti għad-diskors li għamel il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni waqt id-dibattitu dwar l-Estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena 2004-2005.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jekk wieħed jaċċenna għall-fallimenti li kellu l-gvern Nazzjonalista wieħed wara l-ieħor, żgur li fosthom jispikka l- falliment kbir fil-qasam ta' l-enerġija.

Xiehda ta' dan huwa l-annual report b'qoxra sabiħa li joħroġ sena wara l-oħra li fih jiġi rapportat l- andament ta' l-Enemalta corporation matul is-sena li tkun għaddiet kif ukoll ibassar x'se jkun l-andament ta' din l-azjenda fis-snin li ġejjin.

Qiegħed ngħidlu falliment kbir u serju għaliex, kif jaf kulħadd, l-enerġija hija l-qalb li tippompja l-ekonomija.

L-enerġija teffettwa mhux biss il- kwalita` tal-ħajja li suppost qegħdin ingawdu, aktar u aktar issa li aħna suppost għandna drittijiet bħal kull ċittadin ta' l-Unjoni Ewropea, iżda taffettwa aspetti importanti oħra bħall-impjiegi, il-prodott gross domestiku, il-kompettivita` ta' l-ekonomija u l-industrija tal-pajjiż.

In-Nazzjonalisti issa ilhom fil-poter 'il fuq minn 17-il sena - fatt li wieħed ma jistax ma jsemmihx ripetutament għal ħafna raġunijiet - u żgur li ma jista' jwaħħal f'ħadd għal ċerti fallimenti.

Kienu huma li matul dawn is-snin naqsu li jiġu quddiem il-poplu bi pjan strateġiku kif wieħed jitlob.

Kien dan il-gvern irresponsabbli li falla milli jfassal politika nazzjonali għall-enerġija, li tipprovdi qafas strutturali, serju u dejjiemi u li jorbot sew ma' fatturi ewlenin, fosthom il-politika ekonomika tal- pajjiż, it-trasport, il-livell ta' l-għajxien tal-konsumaturi, il-politika ambjentali kif ukoll l-imġiba tagħna fis-suq intern issa li aħna membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, aħna bħala oppożizzjoni xi drabi niġu kkritikati għax nattakkaw b'ċerta ħruxija l-politika Nazzjonalista.

Imma kif nistgħu ma nattakkawx b'dan il-mod meta naraw li, speċjalment f'dan il-qasam, ilna s-snin inwissuhom li kienu qabdu rotta ħażina?

Dan m'għamilnihx b'kapriċċ, għamilnieh għaliex aħna bħala partit Laburista dejjem konna hemm biex nipproteġu lill-familji Maltin u Għawdxin.

Qegħdin hemm għax nemmnu fl- interess ta' pajjiżna.

Kif qegħdin naraw, kollox jorbot mal-pożizzjoni kif ukoll ma' kull azzjoni li jkun ħa l-gver fil-qasam ta' l-enerġija.

U għalhekk qegħdin ibatu llum.

In-Nazzjonalisti qatt ma raw fit-tul u mexxew b'mod irresponsabbli f'dan il-qasam u f'oqsma oħra wkoll.

Daħlu għal ħafna obbligi mingħajr ma taw kas il-konsegwenzi u issa se jkollu jkun iċ- ċittadin li jerfa' l-piż kollu tagħhom.

Ħalli nitkellem issa dwar l-ineffiċjenza ta' l-Enemalta.

Xi ngħidu għal- logħob bil-figuri fejn għandhom x'jaqsmu l-effiċjenza u t-telf ta' l- enerġija kemm fl-impjanti infushom, kemm fil-linji tad-distribuzzjoni, kif ukoll fit-trażmissjoni, fejn hemm ħerba sħiħa!

Ma nistax nifhem kif jiġi r- rappreżentant tal-partit Nazzjonalista jitfa' l-piż ta' l-ineffiċjenza fuq il-ħaddiema!

Ma nistax nifhem kif – ħaġa li llum stess ħarġet ċara - in- nuqqas sostanzjali li se jkun hemm fl-infiq se jeffettwa lill-ħaddiema.

Qed nirriferi għall-frażi li hemm fl-annual report li tgħid hekk: "Subject to negotiations with the unions, manpower in all sections can be restructured giving a total saving in wages worth Lm3.135 million.

Jiġifieri se jitnaqqsu Lm3.135 miljuni minn fuq dahar il-ħaddiema.

Jekk wieħed iħares lejn l-operat ta' l-Enemalta jsib li ma kienx hemm ippjanar serju minn dan il-gvern.

Iktar u iktar meta l-ministru ftaħar li issa għandna bord u management ġdid u l-affarijiet suppost tjiebu!

Għaddiet sena minn mindu ħabbar il-ħatra taċ-chief executive officer, imma l-affarijiet mhux tjiebu iżda marru għall-agħar.

Sur President, il-power station ta' Delimara hija eżempju ċar ta' nuqqas ta' ippjanar.

Tajjeb infakkar li meta l-gvern Nazzjonalista bena l-power station ta' Delimara kien ftaħar li din kienet se tkun mgħammra bl-iktar apparat modern, se tkun iktar effiċjenti u kienet se tlaħħaq mad-domanda li jkun hemm anke fis-snin li kienu ġejjin.

Fil-fatt x'insibu f'din il-power station ta' Delimara?

Insibu li ntuża impjant li biex jiġġenera l-enerġija li għandna bżonn jikkonsma ħafna fuel, jiġifieri r-running cost tiegħu huwa għoli ħafna.

Tant hu hekk li meta tikkomparah mar-running cost tal-power station tal-Marsa, speċjalment meta tqis li din hija antika, issib li dan jikkompara tajjeb ħafna.

Mhux hekk biss, minkejja li fil-power station ta' Delimara għamilna makkinarju li seta' jiġġenera iktar enerġija, din xorta ma setgħetx tiġi delivered għaliex in-network meħtieġ biex titwassal din l-enerġija ma kienx ippjanat tajjeb.

Apparti minn hekk, dak il-makkinarju li, kif għedt, kien jaħli ħafna fuel biex jitħaddem, suppost kien iservi bħala standby, f'każ ta' emerġenza jew f'każ ta' domanda urġenti, u mhux biex jintuża b'mod permanenti, maż-żmien spiċċajna biex użajnieh ukoll b'mod permanenti u mhux f'każi remoti ta' emerġenza.

Għaldaqstant ir-running cost tal-power station żdied ħafna.

Dan żgur mhux tort taċ-ċittadin, żgur mhux tort tal- ħaddiema imma huwa riżultat ta' nuqqas serju ta' ppjanar.

Allura l-poplu spiċċa jħallas għal dawn in-nuqqasijiet.

Tajjeb infakkar ukoll li l-gvern Nazzjonalista kien wiegħed lill-poplu li l- power station ta' Delimara tant kienet se tkun effiċjenti li l-power station tal-Marsa ma kienx se jkun hemm bżonnha iktar.

Fil-fatt, illum jirrużulta li kieku ma kenitx il-power station tal-Marsa kieku spiċċajna ħafna drabi mingħajr enerġija biżżejjed biex nilqgħu għad-domanda li kien hawn.

Għaldaqstant kienet daħka ċara l-wegħda li għamlu lill-poplu.

U joħroġ ċar li dik kienet daħka bil-poplu għaliex f'intervista li kien ta, iċ-chairman ta' l-Enemalta stess qal li l-Enemalta żgur li qatt ma qalet hekk, u kienet tkun miġnuna li tgħid hekk.

Kif qal iċ-chairman, żgur li kienet xi ħaġa barra minn lokha li xi ħadd jiġi jgħid li l-power station tal-Marsa għandha tagħlaq.

Anzi, għamilha ċara li l-power station mhux talli se tibqa' hemmhekk, talli se jkollna ninvestu ammont sostanzjali ta' flus biex intejbuha.

Illum il-Ministru Austin Gatt qal li fis-snin li ġejjin hemm bżonn jintefqu xi Lm20 miljun jew Lm30 miljun.

Iżda nfakkru li darba kien qal li bejn l- 2006 u l-2012 se jkun hemm bżonn nefqa ta' Lm250 miljun.

Pero` ma qalx minn fejn ġejjin dawn il-flus.

Għaldaqstant wieħed irid jara kif se nsolvu l-problema kbira li għandna f'dan il-qasam.

Hawnhekk nixtieq nirriferi għal dak li kien qal ftit snin ilu l-Ministru Ninu Zammit, meta wiegħed li bl-investiment qawwi li sar minn gvern Nazzjonalista, is-sitwazzjoni kienet se tkun tant tajba li ma kienx se jkollna problemi ta' qtugħ tal-provvista ta' l-elettriku.

Imma issa spiċċajna biex l-impjanti li suppost qegħdin hemmhekk biex jintużaw f'każ ta' emerġenza jew meta jkun hemm domanda għolja, jiġifieri nużawhom għal ftit ħin, bdejna nużawhom b'mod regolari.

U peress li dawn l-impjanti jikkonsmaw ħafna fuel, l-ispejjeż kibru u qed inbatu l-konsegwenzi.

F'Lulju tas-sena 2003, il-Prim Ministru Gonzi kien qal li l-gvern Nazzjonalista investa fil-bini tal-power station l-ġdida biex solva problemi kbar fil-qasam tal-provvista ta' l-enerġija.

Jiġifieri sa ftit snin ilu kienu għadhom tal-fehma li l-problemi kienu solvewhom.

Imbagħad xahar biss wara li l-Onor.

Gonzi kien qal hekk, f'Awissu l-Enemalta ħarġet stqarrija li tgħid li dawk li jgħixu fin-naħat ta' fuq ta' Malta u Għawdex għandhom ikunu prudenti fl-użu tad-dawl bejn is-7.00 p.m. u l-10.00 p.m, għax jekk id-domanda taqbeż il-limiti tas-sistemi tad-distribuzzjoni l- Enemalta jkollha taqta' l-provvista tad-dawl f'ċerti nħawi tal-pajjiż.

Dan ifisser li, kif għedt jien, kien hemm problemi oħra tad-distribuzzjoni.

Allura spiċċajna li minkejja li kellna biżżejjed supply ta' enerġija, kien hemm nuqqas fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Meta jkollok strateġija serja żgur li ma tħallix li jiġru dawn l-affarijiet.

F'Settembru tas-sena 2003, l-istess kelliem għall-Enemalta kien qal li jekk il-provvista tad-dawl ma tinqatax f'ċerti nħawi tal-pajjiż Malta kollha jkollha tispiċċa bla dawl.

Minkejja l-ftaħir kollu li solvejna l-problema ta' l-enerġija għax infaqna dawk il-miljuni ta' liri fl-investiment tal- power station ta' Delimara, jidher ċar li għandna ineffiċjenza kbira u l- ispejjeż huma kbar.

Wara li għedna lill-poplu li dawk il-flus li nfaqna nfaqniehom fis-sod għax solvejna l-problema, se jkollna nerġgħu nagħmlu investiment kbir ħafna f'dan il-qasam, u ma nafux minn fejn se nġibu dawn il-flus.

Ovvjament dawn il-flus irridu nġibuhom minn x'imkien, u żgur li l- poplu se jkollu jagħmel tajjeb għalihom, kif qed naraw bl-andament tal- miżuri li kellna fil-budget.

Mr Speaker, se nsemmi każ riċenti ta' qtugħ ta' dawl minħabba ħsara fil- limiti tan-Naxxar u l-Mosta, biex inkompli nuri l-ineffiċjenza u l- kuntrumbajsi li qegħdin isiru f'dan il-qasam.

Xi ġimagħtejn ilu xi ħadd tajjar feeder waqt li kien qed jaħdem, u l-ministru responsabbli ħareġ jakkuża lill-Awtorita` dwar it-Trasport li l-qtugħ fil-provvista tad-dawl kien tort tagħha minħabba l-ħsara li għamlu l-ħaddiema tagħha.

Fir-realta` kien hemm erba' feeders li wieħed minnhom kien bil-ħsara, allura riedu jagħmlu xi xogħol fuq dan il-feeder ħalli jkun qiegħed spare fil-każ li jinqala' xi incident.

Iżda l-ministru u l-awtorita` qagħdu jillitikaw bejniethom, wieħed jakkuża lill-ieħor, u l-feeder baqa' ma sarx, minħabba dawn il-problemi ta' bejniethom.

Imbagħad meta l-feeder l-ieħor inqalgħetlu l-ħsara, spiċċa bata ċ-ċittadin.

Illum ġejna f'sitwazzjoni fejn awtorita` tal-gvern tiġġieled ma' oħra, u ma jaslux biex isolvu l- problemi.

Dan juri s-sitwazzjoni tal-biki li jinsab fiha dan il-qasam.

Il-Ministru tkellem ukoll dwar l-enerġija alternattiva li, kif qal hu, taqa' taħt ir-responsabbilta` tal-Malta Resources Authority.

Minkejja li ma kellux pjan nazzjonali dwar l-enerġija, tliet snin ilu l-gvern għabbieha bir-responsabbilta` li tfassal din l-istrateġija.

Għaddew iktar minn tliet snin, imma din l-istrateġija għadha mhix lesta.

Tajna Lm40,000 minn flus il-poplu lil din l-awtorita` biex tikri l-post fejn taħdem, imma għad m'għandna l-ebda pjan fejn tidħol enerġija alternattiva.

Ma nafux x'se nagħmlu meta, kif qal il-ministru stess, aħna marbutin ma' l-Unjoni Ewropea li sa ftit snin oħra jkollna 5% mill-provvista ta' l-elettriku tagħna ġejja minn enerġija alternattiva.

U min se jkollu jħallas għal dan it-tħarbit kollu u għal din l-inefficjenza?

Se jkollu jħallas għaliha l-poplu!

Mr Speaker, dan il-gvern qed jipprova jitfa' t-tort tal-falliment ta' l- Enemalta fuq fatturi oħra li, skond hu, l-Enemalta jew il-gvern ma kellux kontroll fuqhom.

Kulħadd jiftakar li meta ftit ilu l-partit Nazzjonalista semma s-surcharge fuq il-kontijiet ta' l-elettriku, kienu ġew bil-ħrafa li qegħdin jagħmluha għaliex għola l-crude oil.

Iżda meta tifli l-oil market reports u rapporti oħra ta' l-organizzazzjoni dinjija ta' l-enerġija kif ukoll ta' l-Unjoni Ewropea, ssib li m'hu veru xejn li l-crude oil għola b'mod li jiġġustifika li ssir din is-surcharge.

Dan għaliex minn dawn l- istatistiċi jirriżulta li l-prezz internazzjonali taż-żejt daqqa kien l- istess bħas-sena ta' qabel, u ġieli kien ukoll daqsxejn inqas.

Mr Speaker, meta wieħed jifli l-finanzi ta' l-Enemalta jinduna mill-ewwel x'kienet u x'għadha l-problema ta' l-Enemalta.

Bit-tneħħija tal-hedging agreement, kif ukoll wara li ttieħdu bosta deċiżjonijiet żbaljati, d-dejn tal-korporazzjoni tela' mas-smewwiet.

Jekk wieħed jara kemm għandha dejn l- Enemalta jsib li s-self fit-tul jaqbeż il-Lm71 miljun, filwaqt li s-self li jrid jitħallas fi żmien sena jew inqas qiegħed circa Lm79 miljun.

Jekk tgħoddhom flimkien iġibu mal-Lm150 miljun.

Imbagħad, meta wieħed iħares lejn l-interest charges li tħallas l-Enemalta kif ukoll il-cash flow statements, jinduna li wara 17-il sena ta' tmexxija Nazzjonalista din il- korporazzjoni tista' tgħid li ġiet falluta.

Issa biex jibbilanċja, taparsi jgħolli l-valur ta' l-assets, il-property, plant and equipment, meta fil- fatt ma kien hemm l-ebda investiment u meta suppost ikun hemm provisions for depreciations bil-wisq aktar milli ġie stmat.

Mr Speaker, il-korporazzjoni qed tkompli tissellef Lm1 miljun wara l-ieħor biex topera l-power station ta' Delimara, li kienet out-dated qabel tlestiet, fuq it-taparsi premessa li għandha min jagħtiha.

Jekk naraw il- current assets li ġew dikjarati, naraw li l-Enemalta għandha tiġbor madwar Lm48 miljun.

U l-ewwel mistoqsija li nagħmel hija: Dawn se jinġabru kollha?

Naħseb li r-risposta tkun li ma nafux, għax la l-bad debts u lanqas il-provisions for bad debts m'huma spjegati ċari, u n-noti ma tantx jidhru li huma reali.

Li nista'ngħid hu li ta' dawn in-nuqqasijiet kbar se jħallsu ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, għaliex iċ-ċittadini żgur li sa l- inqas ċenteżmu se jkollhom iħallsu, bilfors.

Is-sena l-oħra kont tlabt li jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra l-lista tad- debituri, imma dakinhar il-ministru ma riedx ipoġġihom.

U naħseb li jekk nitolbhielu llum ma jpoġġihiex lanqas, biex għallinqas naraw jekk inħafrulhomx, jekk sarx agreement magħhom, jew jekk humiex se jħallsu b'imgħax.

Allura, fir-realta` wieħed m'għandux stampa ċara ta' kemm il- gvern se jdaħħal lura minn dawn il-flus.

Iżda huwa ċar li għamel pressjoni fuq iċ-ċittadin għax hu se jkollu jħallas sa l-inqas ċenteżmu, filwaqt li l- oħrajn, li għandhom jagħtu ammonti kbar, ma nafux x'se jiġri minnhom.

Jekk inħarsu lejn in-notes to the financial statements fl-annual report tal- Korporazzjoni Enemalta nsibu li hemm turnover ta' iktar minn Lm170 miljun li fihom hemm inkorporat l-inter-divisional sales ta' Lm44 miljun.

Jiġifieri l-korporazzjoni mhux talli ma tagħmilx imqar 1% profit, talli se tmur minn taħt b'Lm1.8 miljun fis-sena.

Hawnhekk joħroġ ċar li hemm diskrepanzi f'dak li huwa dikjarat bħala xiri, per eżempju, u l-użu u bejgħ ta' fuel.

Jien nitlob lill-awdituri responsabbli li jirrapportaw dak li qed isibu u ma jgħattux ix-xemx bl-għarbiel.

U hawnhekk nistaqsi għaliex tneħħa l-hedging agreement?

Għax imbagħad tant kienu saru balbuljati mill- ex-ministru Josef Bonnici, waħda wara l-oħra, b'telf ta' miljuni kbar ta' liri, li iktar u iktar wasslu biex l-Enemalta tkun falliment.

Tajjeb li l- poplu jkun jaf dawn l-affarijiet, għax sitwazzjoni bħal din wasslet biex fid-9 ta' Frar tas-sena li għaddiet l-aġenzija Standard & Poor's poġġiet lil Enemalta taħt il-credit watch, u l-gvern żamm ħalqu magħluq.

X'ġara?

Is-sitwazzjoni tant kienet serja li l-gvern ried jara x'jagħmel biex jerġa' jipprova jieħu l-fiduċja u l-Enemalta ma tibqax taħt il-credit watch.

Għaldaqstant waħda mill-affarijiet li kellu jagħmel kienet is-surcharge fuq il-kontijiet ta' l-ilma u tad-dawl.

Għaliex tad-dawl u ta' l-ilma?

Is- surcharge suppost li kellha ssir fuq il-kontijiet tad-dawl, imma saret fuq il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma wkoll.

Tant hu veru li l-gvern kellu bilfors jagħmel is-surcharge, jiġifieri kellu jitfa' l-piż fuq iċ-ċittadin biex isalva wiċċu, li fl-istqarrija li ħareġ il-ministru s-sena l-oħra qal li Standard & Poor's intqal li raġuni prinċipali għat-titjib tar-rating finanzjarju ta' l-Enemalta hija l-introduzzjoni tal-fuel surcharge li se tikkumpensa xi ftit it-tbatija li sofriet l-Enemalta li ġiet kawżata miż- żidiet fil-prezz internazzjonali taż-żejt.

Standard & Poor's qalet li tqis il-miżura tal-gvern bħala waħda pożittiva u li tqarreb ftit iktar il- prezzijiet li jħallas il-konsumatur lejn ir-realta` ta' l-ispiża tal- prodotti kkonsmati.

Mr Speaker, jidher ċar li Standard & Poor's ġiegħlet lill-gvern jagħmel is- surcharge biex tkun tista' titneħħa l-credit watch.

Imma l-gvern ġab ħafna skużi għaliex għamel is-surcharge, fosthom għax għola l-prezz internazzjonali taż-żejt.

Imma kif għedt, l-istatistiċi internazzjonali jindikaw ċar li dan m'hu veru xejn għax il-prezz baqa' bejn wieħed u ieħor l-istess bħas-sena ta' qabel.

Fir-realta` wieħed mill-fatturi li kkontribwew għaż-żieda fl-ispejjeż biex tiġi ġġenerata l-enerġija kienet il-bidla mill-high sulphur fuel oil għal light sulphur fuel oil.

Din swiet lill-Enemalta ammont sostanzjali ta' flus u r-raġuni vera għal din il-bidla ma kenitx għaliex għandna kuxjenza favur l-ambjent, imma għaliex ma ħadna ebda prekawzjoni minn qabel biex insolvu l-problema ta' l-inkwinament ta' l-ambjent.

Għalhekk l-unika alternattiva li kellna kienet li nużaw dan il-fuel li huwa għoli immens biex insolvu l-problema temporanjament, għaliex 'il quddiem għad iridu jiġu problemi oħra.

Fil-fatt ir-rapport li l-Pricewaterhouse Coopers ħejja lill-gvern fuq l- informazzjoni li ta l-gvern stess - li iktar 'il quddiem inpoġġih fuq il- Mejda tal-Kamra ħalli il-poplu jkun jaf - jindika li l-fuel cost biex qlibna minn high sulphur fuel oil għal light sulphur fuel oil, fis-sena 2003 kien ta' Lm3.4 miljun, fis-sena 2004 kien ta' iktar minn Lm4.8 miljuni, u għas-sena d-dieħla huwa smat li se jiswa lill-Enemalta Lm5.3 miljuni.

U llum smajna lill-ministru jgħid li se jiswa Lm8.5 miljuni.

Dan huwa rapport ta' Pricewaterhouse Coopers.

(Interruzzjonijiet) Imma inti kkwotajt eżatt.

Id-daħqa hija li, minkejja li l-gvern qed iġib skuża li kellu jagħmel is-surcharge minħabba ż-żieda fil-prezz internazzjonali taż-żejt, f'mistoqsija parlamentari li saret minn kollega tan-naħa tal- gvern, fejn staqsa kemm kienet l-ispiża għall-Enemalta biex jitħaddmu ż- żewġ power stations fl-1994, 2000, 2003 u 2004, il-ministru wieġeb li fis- sena 2000 kienet ta' Lm43.6 miljuni, fis-sena 2003 Lm57.8 miljuni, u fis- sena 2004 kienet Lm60.5 miljuni.

Mela jekk tara l-ispiża biex jitħaddmu l-power stations bejn l-2003 u l- 2004, issib li d-differenza kienet ta' xi Lm2 miljuni.

U jekk tara d- differenza li kien hemm fl-ispiża għaliex qlibna minn high sulphur fuel oil għal light sulphur fuel oil, issib li dik hija d-differenza fl-ispejjeż li kien hemm.

Allura m'hu veru xejn li l-Enemalta kellha żieda ta' dawk il- miljuni ta' liri fl-ispiża għall-ġenerazzjoni ta' l-enerġija minħabba l- għoli fil-prezz taż-żejt.

Mr Speaker, is-sitwazzjoni hija tant prekarja li biex nakkwistaw iktar flus ħalli ninqalgħu minn dik il-pożizzjoni, ġibna l-iskuża li l-pitrolju kien qed jintuża b'mod abbużiv, u allura qbadna u neħħejna s-sussidju minn fuqu.

Għollejnielu l-prezz u b'hekk naqqasna l-abbuż!

Din hija skuża banali, kif jidher mid-diskors li għamel il-prim ministru stess fis-17 ta' Settembru tas-sena li għaddiet fil-Furjana.

Għalkemm ma tkellimx fuq il- pitrolju, semma każ ta' kuntrabandu u serq ta' diesel.

Se naqra kelma b'kelma, kif ġie rrapportat minn "The Times" meta kien qed jitkellem fiċ- ċelebrazzjonijiet ta' l-40 anniversarju mill-Indipendenza:

"Prime Minister Gonzi said that he got to know of a case involving abuse on the purchase of duty free diesel.

This diesel was being mixed with kerosene and sold on the market at the price of duty paid diesel.

He said the government was taking this case extremely seriously because it involved millions of liri, and steps are going to be taken against this abuse.".

Mela dakinhar qal li se jieħdu passi kontra min kien qed abbuża minn dan id- diesel, filwaqt li fil-każ tal-pitrolju flok ħa passi biex jaqbad lil min qed jabbuża, qabad u għolla l-prezz għal kulħadd bl-iskuża li jrid inaqqas l-abbuż.

Dan juri ċar kemm din kienet skuża.

Imma anke fil-każ ta' l-abbuż tad-duty free diesel li kien jinvolvi l- miljuni ta' liri, għalkemm il-Prim Ministru Gonzi qal li se jieħu passi, fil-fatt ma nafux x'ġara.

Kieku kien involut ċittadin normali kieku veru kienu jittieħdu passi, imma meta jkun xi ħadd tal-qalba, ma tantx jittieħdu passi!

Qed ngħid hekk għaliex il-poplu għadu ma jafx kemm-il miljun lira frodi kien hemm, għadu ma jafx x'ġara u x'ma ġarax eżatt.

Fir-realta`, l- Enemalta kienet imdaħħla wkoll indirettament għaliex iċ-chairman ta' l- MOBC, li huwa wkoll iċ-chairman ta' l-Enemalta, ġie interrogat fuq dan il- każ tal-kuntrabandu tad-diesel.

U wara rriżulta li kien hemm xi ħaddieħor, li huwa Nazzjonalist tal-qalba wkoll, li kien involut fil-kuntrabandu tad- diesel.

Fi żmien il-kampanja tal-ġbir għall-partit Nazzjonalista, iċ-chairman ma nafx kemm-il television tahom, ma nafx jekk hux biex jibqa' barra minn din il-ħniżrija jew biex jiskolpawh.

L-ieħor li kien involut fil-każ fornihom ħafna wkoll.

Dak iż-żmien dan kellu xi ħadd tal-familja jidher fuq in-NET television.

Qed ngħid għal ta' Cassar ship repair.

Sar ftehim minn taħt fuq dan il-każ ta' abbuż mid-duty free diesel.

Minkejja li fiċ- ċelebrazzjonijiet ta' l-Indipendenza l-prim ministru kien wiegħed li se jittieħdu passi, sar ftehim minn taħt biex titħallas il-multa, u la nafu kemm hi l-multa u xejn!

Ma ttieħdu l-ebda passi!

Issa bl-iskuża li l-Enemalta għandha bżonn l-istorage biex timxi mal-ftehim li għamlet, lill-MOBC neħħewlha l-attivita` tal-bunkering biex x-xogħol tal- bunkering ikun jista jingħata lil bażużlu ieħor, u l-premises ta' l-MOBC qegħdin hemmhekk biss biex jinkrew bħala storage.

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux!

Din trasparenza!

Mr Speaker, nitlob liċ-chairman ta' l- Enemalta jgħidilna kif kien involut f'din il-kwestjoni u jgħidilna x'ġara fuq dan il-każ.

Kif jista' jkun li l-poplu jkollu fiduċja f'min imexxi l- Enemalta meta dawn l-affarijiet jibqgħu misturin?

Ħadd ma jgħid xejn!

Issa se nsemmi xi ħaġa oħra li turi biċ-ċar li kulma qed jagħmel il-gvern Nazzjonalista huma gimmicks.

Wara li rriżultalhom li t-tneħħija tal- hedging agreement effettwat ħażin lill-Enemalta għax tilfet ħafna flus – wara li tgħidx kemm kienu ppolitiċizzaw din is-sistema min-naħa tagħhom – kitbu lill-oppożizzjoni biex jgħidulha li se titwaqqaf fuel procurement advisory committee.

Se nikkwota eżatt x'hemm fl-ittra li l-ministru bagħatli bħala rappreżentant ta' l-oppożizzjoni.

Dan qal hekk:

"Taf daqsi li fil-passat dik kienet materja ta' kontroversja politika.".

Jaf min ħoloqha din il-kontroversja, sieħbu stess kien qalagħha, aħna ma qlajniex polemiki.

Din l-ittra tkompli tgħid:

"Il-gvern jidhirlu li fil-fatt din hija materja teknika ħafna li tista' tagħti riżultati kemm tajbin u kemm le, iżda li żgur għandha tinżamm 'il bogħod mill-politika u għalhekk għandha titħalla f'idejn nies professjonisti.

B'dan il-għan l-Enemalta sejra tinnomina lill- Prof. Josef Falzon biex ikun chairman tal-kumitat u sejra titlob lill- Bank Ċentrali biex jinnomina persuna esperta fil-materja biex ikun hemm membru.

L-Enemalta sejra wkoll tqabbad ditta internazzjonali ta' advisors biex ukoll tifforma parti mill-advisory committee.

Il- financial controller tal-korporazzjoni kif ukoll il-head tal-petroleum division jew rappreżentant tiegħu jattendu l-kumitat, iżda ma jkunux membri tiegħu, peress li jifformaw parti mill-management team li jiddeċiedi fuq il-parir li jkun ingħata lill-kumitat.

Nistieden lill- oppożizzjoni biex anke hi tissuġġerixxi persuna jew persuni li ovvjament ikollhom kwalifiki idonei biex jifformaw parti minn dan il- kumitat.".

U jien f'isem l-oppożizzjoni rrispondejtu hekk:

"B'riferenza għall-ittra tiegħek tad-9 ta' Diċembru, l-oppożizzjoni taqbel li dan il-kumitat għandu jkun magħmul minn nies tekniċi, u għaldaqstant m'hemmx ħtieġa li l-oppożizzjoni tissuġġerixxi persuna jew persuni f'dan l-imsemmi kumitat.

L-oppożizzjoni tesiġi li dan il- kumitat għandu jirrapporta lill-parlament mill-inqas darba kull sitt xhur."

Wara rċevejt risposta mingħand il-Ministru Austin Gatt fejn qal:

"Nirringrazzjak ta' l-ittra ta' l-14 ta' Diċembru u ninnota b'dispjaċir li l-oppożizzjoni lanqas m'hija lesta li tagħmel suġġerimenti ta' nies tekniċi biex jieħdu sehem f'dan il-kumitat.

Fl- istess waqt ma nifhimx u ma naqbilx mas-suġġerimenti li dan il-kumitat jirrapporta lill-parlament, aktar u aktar li l-kumitat hu tekniku, u l- parlament la għandu rwol u lanqas funzjoni.

Il-kumitat huwa struttura fi ħdan l-Enemalta bil-mandat li jagħti l-parir lill-management u lill- bord tad-direttur fuq l-aspetti kummerċjali ta' xiri ta' żjut tal- korporazzjoni.

L-iskrutinju tal-pariri tiegħu hu materja purament amministrattiva, kummerċjali u definittivament mhux parlamentari jew politika."

Aħna għedna li naqblu li għandu jkun hemm dan il-kumitat tekniku, imma ma ssuġġerejniex rappreżentant min-naħa tagħna għaliex ma ridniex indaħħlu l- politika.

Ħallejnieh kumitat tekniku, u bħala tali għandu jagħżel min hu responsabbli.

Tlabna biss biex dan il-kumitat ikun accountable lejn l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Imma l-ministru qal li m'għandux jidħol il- parlament.

Imbagħad ħadha bi kbira għaliex aħna ma pproponejniex rappreżentant.

X'inhi din il-biċċa xogħol?

Aħna ma ridniex indaħħlu l-politika assolutament, imma jidher ċar li min- naħa tal-Gvern l-istedina biex aħna npoġġu rappreżentant fuq il-kumitat kienet bi skop ta' gwadann politiku.

Kieku poġġejna lil xi ħadd kont issib mument fejn twaħħlu u tgħidu li dan imissu oġġezzjona jekk deherlu li kien hemm xi ħaġa mhix sewwa, u għax ma poġġejniex rappreżentant qed takkużawna li ma rridux nieħdu sehem f'dan il-kumitat.

Aħna ma ridniex indaħħlu politika.

Issa jidher ċar li l-gvern Nazzjonalista qed jinduna li konna għamilna sew meta daħħalna s-sistema tal-hedging agreement u anke l-istess chairman, f'intervista li ġiet rapportata f'"The Times", qal li permezz ta' hedging agreement ta' sitt xhur li għamel dan l-aħħar iffranka ħafna flus.

Jiġifieri qed jammettu li din is-sistema tal-hedging agreement hija tajba.

Ara qabel, kienu huma li daħħlu l-politika fin-nofs meta adottajna din is- sistema.

Issa għax aħna ma ridniex indaħħlu l-politika f'dan l-advisory committee, qed niġu akkużati li ma rridux nieħdu sehem, minn fuq!

Issa ħalli niġi għall-kwestjoni tan-nuqqas ta' provvista tal-gass li kellna dan l-aħħar f'pajjiżna.

Il-Ministru beda jsemmi kif ġraw l-affarijiet waħda wara l-oħra li wasslu għal dan in-nuqqas.

Jien se nibda mill- kwestjoni taċ-ċilindri difettużi.

Illum il-ministru ikkonferma li l- affarijiet saru bħalma kienu jsiru qabel.

L-Enemalta għamlet ordni għal konsenja taċ-ċilindri tal-gass, imma din id-darba xi ħadd iċċekkja dawn iċ- ċilindri u rriżulta li setgħu kienu difettużi.

Jekk, kif qal il-Ministru, l-ispeċifikazzjonijiet kienu l-istess bħal ta' qabel, allura hemm ċans kbir li ċ-ċilindri li kienu jidħlu qabel kienu difettużi wkoll!

Hemm xi ħaġa tinten!

Skuża din!

Ma nistax nifhem kif ġew iċċekkjati din id-darba u dawk li kienu jidħlu qabel, li kellhom l-istess specifications – kif qal il- ministru, ma nnegahiex din – ma kenux jiġu ċċekkjati?

Jiġifieri minn hemmhekk diġa` bdiet tinten il-kwestjoni ta' l-ordni taċ-ċilindri.

Imbagħad il-Ministru ordna li jiġu rtirati ċ-ċilindri u qalilhom biex iwaqqfu l-pagament tagħhom.

Fil-ħin tal-mistoqsijiet tal-lum staqsejt lill- ministru jekk dan is-supplier tħallasx, imma ma weġibnix.

Safejn naf jien, din il-konsenja diġa` tħallset.

Imbagħad spiċċajna nduru minn hawn u minn hemm u t-tort ma ħadu ħadd!

It-tort ħadu ċ-ċittadin għax spiċċa li se jkollu jħallashom mit-taxxi tiegħu.

Mr Speaker, l-isbaħ waħda hija li minn dejjem kien hawn nuqqas ta' ċilindri, mhux issa biss.

Meta xi ħadd ikun irid ċilindru ġdid ma jakkwistahx kif ġieb u laħaq.

Dejjem kien hawn dan in-nuqqas!

Ma nistax nifhem għaliex, imma dejjem kien hawn dan in-nuqqas.

Pero` dan l-aħħar kien hawn ukoll nuqqas ta' ċilindri tal-gass mimlijin.

Fid-9 ta' Frar f'mistoqsija supplimentari, l-ministru ta x'wieħed jifhem li kien hawn nuqqas ta' gass proprju għax inġabru dawn iċ-ċilindri tal-gass difettużi.

Imma f'dak il-mument, meta għamilt dik il-mistoqisja supplimentari, il- ministru kien jaf li hemm problema bil-ħażna tal-gass.

Ma jistax ikun li ma kienx jaf għax min kien responsabbli ġibed l-attenzjoni li kien hemm nuqqas ta' ħażna tal-gass.

Meta faqqgħet ir-realta` li ma kienx hemm gass, beda jitqassam ftit biex jikkontrollaw u spiċċajna waħħalna fil-ħaddiema.

Meta rriżulta li m'hemmx gass maħżun, waħħalna fil-bastiment li kien ġej bil-gass għax iddawwar ma daħal.

Kien hemm min beda jgħid li d-domanda kienet iktar min-normal minħabba li kellna din il-kesħa kollha, mentri r-realta` hi li wara li għollew il-prezz tal-pitrolju ma pprevedewx li dak li jkun kien se jaqleb mill-pitrolju u juża l-gass.

Ma ħasbux għal dan, u tant ma ħasbux u ma jafux x'inhu jiġri, li jekk naraw l-annual report, paġna 37, insibu hekk:

"The sales of liquid petroleum gas and propane remained practically at par with those of last year, confirming that a saturation point has now been reached in product demand."

Din tfisser li huma ma kalkulawx li biż-żieda fil-prezz tal-pitrolju kien se jkun hemm domanda iktar għolja għall-gass, u fir-rapport qalu li d- domanda se tkun l-istess bħal tas-sena l-oħra.

X'ġara?

Ġara li d-domanda kienet iktar, ma ħasbux għaliha minħabba l-ineffiċjenza tagħhom – u issa qegħdin bil-management il-ġdid! – u spiċċajna bla ħażna ta' gass.

Bqajna nilagħbu bid-diskors u ngħidu li dam il-bastiment għax kien sab il- maltemp, u skużi bħal dawn.

Imbagħad bdejna nwaħħlu fil-prattiċi tal- ħaddiema li jieħdu fit-tul biex jimlew iċ-ċilindri, waħħalna fis-sistema tad-distribuzzjoni, u bdejna nwaħħlu f'kollox.

Wara li tajna t-tort lil kulħadd, spiċċajna biex waħħalna wkoll fl-impjant tal-ħażna ta' gass.

Hawnhekk tajjeb infakkar x'kien intqal fl-annual report tas-sena 2003 dwar il-gas depot ġdid li suppost kellu jsir Bengħajsa.

Se nikkwota eżatt:

"In view of Malta's commitment on its accession to EU, it would not be possible for Enemalta to continue operating the Qajjenza gas plant.

Moreover, the Seveso directives which have now been transposed to the Maltese law would also prohibit operations from existing premises.

Alternative arrangments are being made to shift production to a suitable location until the new Bengħajsa depot will be available."

Hawnhekk nistaqsi: In-new depot fejn?

Għal li jista' jkun, mhux Ħal Farruġ se jkun dan, hux?

Diġa` hemm l-affarijiet qed jinħmew?

Għalissa qed nistaqsi.

Intqal ukoll:

"Environmental impact assessment on the new site has already been drawn and submitted to Malta Environment and Planning Authority for consideration.

The requisite development permit is now expected to be issued in the coming weeks, tenders are being issued for plant and equipment and all the required civil works."

Jekk kien ilu magħruf li skond id-direttiva ta' l-Unjoni Eworpea l-impjant tal-Qajjenza ma kienx se jitħalla jopera wara April tas-sena li għaddiet, għaliex l-ippjanar tad-depot il-ġdid ta' Bengħajsa tħalla daqshekk lura?

Għalhekk qed ngħid li issa sibna skuża oħra, li ma jistax ikollna ħażna ta' gass biżżejjed għad-domanda li għandna, allura bilfors irridu nġibu bastiment wara l-ieħor f'qasir żmien.

Jiġifieri issa għandna problema bil- ħażna tal-gass ukoll.

Minkejja li fir-rapport tas-sena l-oħra konna għedna li fi ftit ġimgħat kien se jkollna l-permess, illum qed jgħidu li l-impjant ma jistax isir hemmhekk għax il-MEPA qed issib xi diffikultajiet.

Jien ma nistax nifhem kif issa qed jinstabu d-diffikultajiet meta hemmhekk diġa` hemm impjant ta' oil storage u kienu qablu fil-prinċipju li hemmhekk għandu jsir l-impjant.

X'inhuma d-diffikultajiet?

Is-soltu tibqgħu għaddejjin gas down minn fuq il-MEPA, issa ma sibtux metodu kif tagħmlu għax hija xi ħaġa importanti għall-pajjiż?

Wara kollox, jekk il-MEPA talbitkom environmental impact assessment, din mhix indikazzjoni li fil-prinċipju l- proġett jista' jsir hemmhekk?

X'inhuma d-diffikultajiet?

Hija ħaġa ċara u tonda li hemm problemi finanzjarji li l-gvern ma jafx kif se jsolvihom, allura qed jara kif jeħles minn din il-problema.

Mr Speaker, madwar ġimagħtejn ilu, waqt li kien qed iwieġeb għal mistoqisja supplimentari li għamilt jien fuq il-kwestjoni taċ-ċilindri tal-gass, l- Onor. Tony Abela qal li din kienet xi ħaġa ta' darba u wiegħed li sa tlett ijiem wara l-affarijiet kienu se jiġu għan-normal.

Veru ġew għan-normal, imma x'inhu n-normal?

Il-pajjiż qiegħed f'chaos, fi kriżi, u kien hawn kriżi taċ-ċilindri tal-gass ukoll.

U għad hawn, naqqset, imma għad hawn kriżi.

Mela dak huwa n-norma!

Ġejna għan-normal meta kulħadd baqa' jeqred li ma jistax isib jixtri ċilindru tal-gass, meta l-anzjani qed ibatu għax ma jistgħux imorru jġibu l-gass huma u m'għandhomx biex isaħħnu d-dar?

Se nikkwota telefonati li saru fl-24 ta' Frar u fil-25 ta' Frar fuq Radio 101 minn nies li kienu qegħdin jilmentaw li ma jistgħux isibu jixtru ċilindri tal-gass.

Wieħed minnhom qal hekk: "Xtaqt ngħidlek bis- sitwazzjoni li hawn San Pawl il-Baħar dwar il-gass.

Ilni xahar inċempel, kulħadd jgħaddini biż-żmien!

Inċempel liċ-chairman u jgħidli biex nagħtihom l-indirizz, imma ilni xahar nistenna u għadni ma nafx x'se nagħmel.

Hemm bżonn nagħmlu xi ħaġa fuq dan għax jien wasalt biex jispiċċali l-gass.

X'se nagħmel issa jien?

Ieħor qal hekk: "Hawnhekk is-Siġġiewi, qed inċempel minn Main Street.

Għalina u għat-toroq ta' madwarna għadhom ma spiċċawx il-problemi tal- gass."

Nistgħu nibqgħu sejrin insemmu dawn it-telefonati.

U tan-naħa l- oħra jiġu jgħidu li l-affarijiet ġew għan-normal.

Wara li ġab dawk l-iskużi kollha, waħħal fiċ-ċilindri difettużi, waħħal fil- vapur li dam minħabba l-maltemp, waħħal fil-working practices tal-ħaddiema eċċ. Il-ministru qal lill-Enemalta biex tiskuża ruħha mal-poplu.

Min-naħa l-oħra l-Malta Resources Authority bdiet tipprova tkopri lill-gvern għax qalet li nqalgħu ċirkostanzi mhux tas-soltu li ħolqu dan in-nuqqas, pero` ammettiet li m'hemmx fejn issir ħażna kbira biżżejjed għad-domanda li jista' jkun hawn.

Qed tammetti xi ħaġa serja bħal din fil-pajjiż u m'hi qed tieħu l-ebda passi biex ikun hemm fejn tinżamm ħażna adegwata!

Hi stess qed tammetti li m'għandniex fejn inżommu ħażna adegwata ta' gass!

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux!

L-isbaħ waħda hija li l-minsitru talab lill-Enemalta biex tiskuża ruħha mal- poplu meta l-management li hemm huwa ġdid, u ħatru hu stess.

Mela l-ewwel waħħal fil-konsenja taċ-ċilindri difettużi, imbagħad waħħal fil-prattiċi tax-xogħol tal-ħaddiema, imbagħad waħħal fil-bastiment li dam ma daħal, imbagħad waħħal fin-nuqqas ta' ħażna għaliex m'hemmx fejn jiġi maħżun il- gass.

Iżda min hu responsabbli għal dawn in-nuqqasijiet?

Il-bord ta' l- Enemalta li ma kkalkolax li biż-żieda fil-prezz tal-pitrolju kien se jkun hemm iktar domanda għall-gass, u l-ministru li ħatar management ġdid, u qal li l-affarijiet issa se jimxu fuq ir-rubini.

U issa qal lill-Enemalta biex tiskuża ruħha għal dak li nqala'.

Min-naħa l-oħra l-poplu mhux skuża jrid mingħand l-Enemalta, imma l- ewwelnett irid spjegazzjoni dwar min kien responsabbli li xtara dawk iċ- ċilindri difettużi li se jkollu jħallas għalihom il-poplu.

Ħadd ma nstab ħati!

It-tieni nett min kien responsabbli għall-chaos u l-kriżi li qamet fil-pajjiż li umiljat il-poplu Malti għax ġie qisu fi żmien il-gwerra jittallab għaċ-ċilindri tal-gass!

Jekk verament nemmnu fid-demokrazija, min kien responsabbli kellu jerfa' r-responsabbilta` u jirriżenja.

Il- poplu dak li kien qed jistenna!

Anzi kien hemm xi ħadd diċenti min-naħa tal-gvern li qal li l-gvern huwa responsabbli għal dawn iċ-ċirkostanzi.

Qed nirriferi għall-Onor.

Vassallo li kellu l-guts jgħid li l-gvern kien responsabbli.

Il-gvern għandu jerfa' r-responsabbilta` u min hu responsabbli politikament għandu jirriżenja hu, u għandu jirriżenja wkoll il-bord ta' l-Enemalta.

Hawnhekk nixtieq ngħid storja biex nuri l-mod kif aġixxa l-ministru u kif irid jirrispondi għar-responsabbilta` tiegħu.

Ikun hemm wieħed li jkun għaddej b'żiemel li meta jasal ħdejn in-nies jibda jisfratta.

Darba fost l- oħrajn kien hemm żewġ triqat minn fejn seta' jgħaddi biż-żiemel, waħda fejn ma kienx hemm nies u l-oħra fejn kien hemm in-nies.

Sid iż-żiemel iddeċieda li jgħaddih minn fejn kien hemm in-nies u ż-żiemel sfratta u kisser karozza.

Dan mar fuq sid il-karozza u qallu: Niskuża ruħi f'isem iż-żiemel għax dak ma jafx.

Qabeż sid il-karozza u qallu: Xi trid tagħmel!

Niskużah liż-żiemel imma l-kont se nagħtih lilek biex tħallsu int. Din l-istorja hija eżatt bħas-sitwazzjoni li sibna ruħna fiha.

Il- ministru huwa responsabbli min-nies li poġġa fuq il-bord ta' l-Enemalta.

Huwa qal li dawn kienu se jmexxu tajjeb, imma ma kienx hemm ippjanar serju.

Il-ministru ma qalx il-verita` dwar kif ġraw l-affarijiet.

Apparti li l-poplu se jbati l-konsegwenzi finanzjarji ta' dak li ġara, bata wkoll umiljazzjoni bil-mod kif kellu jmur jittallab għaċ-ċilindri tal-gass.

U qisu ma ġara xejn u kollox jibqa' għaddej f'dan il-pajjiż!

Issa mhux biss se nitlob lill-ministru u lill-bord ta' l-Enemalta biex jirriżenjaw, imma se nitlob lill-gvern kollu jirriżenja għas-sitwazzjoni li nħolqot għax ma kellux il-guts - ħlief wieħed biss - li jgħid li hu kien responsabbli għal dawn iċ-ċirkostanzi.

Il-gvern imissu qal lill-ministru u lill-bord ta' l-Enemalta li mhux biss għandhom jiskużaw ruħhom, imma għandhom iwarrbu minn hemm.

Mr Speaker, qabel nagħlaq irrid nitlob il-permess biex inqiegħed dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Ittra mibgħuta minn Pricewaterhouse Coopers lill-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija fil-15 ta' Novembru 2004, dwar l- effett ta' fuel input cost fuq ir-riżultati tad-Diviżjoni ta' l- Elettriku tal-Korporazzjoni Enemalta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, nixtieq nibda l-kummenti tiegħi billi nagħmel mistoqsija proprju fuq il-kwalita` tal-kontijiet li qegħdin niddibattu, għax għandi problema.

Nixtieq li l-ministru, jekk jara li l- punt li se nqajjem huwa validu, jagħmel kumment dwaru meta jiġi biex jagħlaq id-diskussjoni.

Nagħmilha ċara mill-ewwel li ma rridx inkun prużuntuż, m'iniex bniedem tekniku, m'iniex bniedem ta' l-accounts, pero` nipprova naqra u nifhem mill-aħjar li nista'.

F'paġna 49 tar-rapport, li l-ministru jew il-korporazzjoni poġġiet fuq il- mejda tal-kamra, fl-aħħar paragrafu tar-rapport ta' l-awdituri naqraw dak li dejjem naqraw, u din saret tinkwetani li Alla jbierek f'ħafna rapporti ta' l-awdituri - mhux hawn Malta biss imma kullimkien - kull darba li jressqu rapport dwar kumpannija jew korporazzjoni, ħafna drabi jagħlqu b'dan il-paragrafu.

Hawnhekk qed jgħidu hekk:

"In our opinion the financial statements give a true and fair view of the state of affairs of the corporation as at 30 September 2003 and of its loss, its changes, inequity and its cash flows for the year then ended in accordance with International Financial Reporting Standards and have been properly prepared in accordance with the Enemalta Act."

Dan iffirmawh fis-17 ta' Novembru 2004.

Qed inqajjem din il-mistoqisja għax imbagħad fir-rapport li l-istess awdituri, PriceWaterhouseCoopers, għamlu dwar l-effett tal-prezzijiet tal-fuel fuq kif sejra t-taqsima ta' l- elettriku ta' l-Enemalta, fil-15 ta' Novembru tas-sena 2004, jagħlaq b'nota totalment differenti.

Qed nirriferi għar-rapport tal- PriceWaterhouseCoopers, f'paġna 12.

Naf li m'aħniex qed nqabblu like with like għax id-dokument tar-rapport li qegħdin niddibattu u r-rapport li għamlu l-PriceWaterhouseCoopers m'humiex l-istess rapporti.

Pero` biex waslu għall-konklużjonijiet tagħhom fuq l-effett tal-prezzijiet taż-żejt, kien hemm parti sostanzjali mill-informazzjoni tkopri dan il-perijodu wkoll, is-sena 2000 u s-sena 2003.

Dawn jgħidu hekk:

"As set out in this memorandum our review is based on information provided to us by officials of the ministry and of Enemalta.

We have relied on the integrity of this information without any form of audit, validation or verification, both historical and prospective.

We will therefore not assume any responsibility or provide assurance for the accuracy of the information provided to us by you."

Jien insibha daqsxejn inkwetanti li f'perijodu ta' jumejn ikun hemm konklużjonijiet daqshekk differenti fuq il-kontijiet u l-estimi ta' l- Enemalta.

Għaldaqstant nixtieq li jkollna ftit riflessjoni fuq din peress li fil-bidu l-ministru qal li dawn huma l-aħjar kontijiet li qatt ġew ippreżentati f'din il-Kamra.

Meta f'jumejn ikollok kumpannija ta' l-awdituri li l-ewwel tgħid li mhux se tassumi r-responsabbilta` u mbagħad tgħid li "it is a true and fair picture", naħseb li titlob daqsxejn ta' spjegazzjoni, għallinqas biex wieħed ipoġġiha fil-kontest kollha kemm hi.

Mr Speaker, jien se nitkellem l-aktar fuq l-effett ta' ċerti deċiżjonijiet li ttieħdu fil-qasam ta' l-enerġija - s'intendi ittieħdu mix-shareholder prinċipali ta' l-Enemalta li huwa l-gvern - fuq is-settur l-aktar importanti fl-isfond ekonomiku f'pajjiżna li huwa t-turiżmu.

Id-deċiżjoni li ssir surcharge ta' 17% fuq il-kontijiet ta' l-elettriku u ż-żieda fil- prezz tal-pitrolju ħalliet effett kbir fuq is-settur turistiku, minkejja li l-assoċjazzjoni Maltija tal-lukandiera u sidien tar-ristoranti ħadet l- inizjattiva biex il-piż ġdid li l-gvern qed ipoġġi fuq is-settur - settur li ma jiflaħx wisq iktar piżijiet milli diġa` għandu, u se nispjega għalfejn ma jiflaħx - jitqassam b'mod aktar ekwu milli kienet l-intenzjoni oriġinali tal-gvern.

L-ewwelnett irridu nagħmluha ċara li minkejja li ntlaħaq dan il-ftehim - u kien hawn ċertu trionfaliżmu li ntlaħaq dan il-ftehim - fi stqarrija li ħarġet fl-aħħar jiem l-MHRA għamlitha ċara li għalkemm intlaħaq dan il- ftehim - u se nikkwota bl-Ingliż kelma b'kelma l-istqarrija tagħha – xorta waħda"The measure itself remains an added cost burden on the industry.''

Jiġifieri ejjew nagħmluha ċara li minkejja l-ftehim tal-capping, minkejja l- ftehim li l-lukandi ma jeħlux akar minn ċertu ammont fil-kontijiet tagħhom, xorta dan qed imur maż-żieda fl-ispejjeż li għandhom, u xorta se jaffettwa u se jolqot ħażin il-vijabilita` tas-settur turistiku.

Dan is-settur għandu problema kbira ta' nuqqas ta' vijabilita`, u fid-diskussjoni li kellna dwar il-kontijiet tal-Malta Tourism Authority jien diġa` għedt li huwa inkwetanti ħafna n-nuqqas ta' vijabilita` f'dan is-settur meta wieħed iqis li l-evalwazzjonijiet tal-banek fuq min imur jissellef biex jidħol fi proġett turistiku, speċjalment dak li għandu x'jaqsam ma' lukandi, qed jgħidulhom it is a very high risk undertaking!

Din hija xi ħaġa li tinkwetana ħafna!

Sur President, ta' min isemmi - għaliex tista' tinħadem - b'kemm se żżid l- ispiża is-surcharge għall-qasam turistiku.

Huwa kkalkolat li meta ssir analiżi ta' x'inhuma l-ispejjeż fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni u tal- lukandi, meta taħdem kollox issib li minn 2.6% is-surcharge waħedha se tiżdied mill-inqas għal 3%!

U dan mingħajr ma nqisu l-possibbilta` li l- lukandi jistgħu jaqilbu mill-pitrolju għal-light fuel oil minħabba ż-żieda fil-prezz tal-pritrolju.

Jien ngħid li se tiżdied għal aktar minn 3%, imma anke jekk wieħed jieħu s-surcharge biss, din se tkun żieda ta' 0.4%.

Wieħed jista' jgħid li forsi qed nagħmel għaġeb mix-xejn, għaliex hija żieda ċkejkna.

Imma wieħed ma jridx jieħu t-taxation burden bħala miżura waħda, jiġifieri matul din is-sena l-lukandiera mhux se jiżdidilhom biss il- prezz tal-fuel, imma qed jiżdidulhom prezzijiet oħra.

Il-problema hija li filwaqt li qed jiżdidulhom il-prezzjijiet u l-ispejjeż, ir-rata li qed jiksbu mill-operaturi ta' l-ivvjaġġar għat-turisti li jġibu Malta, id-dħul tagħhom mhux qed jitjieb.

Allura waqt li, kif jirriżulta minn statistika li ħarġet kemm mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatika u kemm mill- assoċazzjoni tal-lukandiera Maltin, għandna ftit titjib fin-numru ta' turisti li ġejjn Malta - qed ngħid li ġejjin Malta għax it-turisti li jmorru Għawdex qed jonqsu, xi ħaġa li għandha tinkwetana ħafna għax hemmhekk il-vijabilita` tas-settur turistiku hija mhedda ħafna iżjed milli hija f'Malta - id-dħul mhux talli mhux qed jitjieb, talli qed imur lura!

Mr Speaker, qed ngħid dan għaliex jekk qed jiġu iżjed turisti, imma qed jonfqu inqas, għandna problema serja għaliex is-suċċess fit-turiżmu ma tkejlux biss billi tgħodd l-irjus ta' min jiġi, imma billi tgħodd fl-aħħar mill-aħħar kemm jiġġeneraw u kemm iħallu flus fil-pajjiż.

L-operaturi ma jistgħux jgħollu l-prezzijiet - u hemm studji sħaħ li juru dan, imma m'iniex se noqgħod nidħol fihom illejla - għaliex malli ċċaqlaq il-prezz ta' lukanda f'pajjiżna nitilfu t-turisti lejn destinazzjonijiet oħra li qed joffru vakanzi ta' kwalita` bi prezzijiet daqs tagħna u anke aħjar minn tagħna.

Nerġa' ngħid li l-aktar ħaġa li tinkwetana hija li t-taxation burden tas- settur turistiku f'pajjiżna huwa l-ogħla wieħed meta tqabblu ma' tal- kompetituri tagħna.

Is-settur turistiku m'huwiex magħmul mil-lukandi biss, hemm ir-ristoranti.

Il-gvern ma aċċettax il-capping fil-każ tagħhom, u fl- istqarrija tagħha l-MHRA għamlitha ċara li:

"The association expresses its disappointment that government did not accept the efforts to negotiate a similar agreement on behalf of restaurants.''.

Fil-fehma tiegħi din hija inkwetanti għax qed tkompli żżid il-prezzijiet għal min imexxi r-ristoranti, u jirriżulta li mid-destinazzjonijiet turistiċi kollha li aħna nikkompetu magħhom, il-piż tat-taxxi fuq is-settur tar-ristoranti tagħna huwa l-ogħla mill-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea!

Naf li anke meta l-gvern jiddiskuti jekk għandux iħalli r-rata tal-VAT bit-18% fuq ir-restoranti lanqas biss irid jisma' li jċaqlaqha, għax hemm ħafna li jevadu t-taxxa.

Imma aħna waqqafna t-tax compliance unit proprju bl-iskop li nagħmlu battalja serja fuq l-evażjoni tat-taxxa, u mhux ngħidu li ma rridux inċaqilqu r-rata tal-VAT jew ma rridux nagħmlu capping għas-surcharge, bħalma għamilna fil-każ tal-lukandi, għax l- operaturi fis-settur tar-ristoranti jisirqu kemm jifilħu!

Jien naħseb li dik hija deċiżjoni żbaljata u għandna nerġgħu nagħtu każ sewwa l-government induced costs li qed ikun hemm fuq dan is-settur, anke fuq is-settur tar-ristoranti.

Għandna niġġieldu l-evażjoni tat-taxxa, imma jekk hemm fejn - u żgur hemm fejn - intaffu l-piż tat-taxxi fuq dan is- settur għandna ntaffuh.

U għandna ntaffuh mhux b'xi bakketta maġika biex sempliċement nidhru ħelwin jew nidhru popolari ma' dan is-settur!

Hemm studji sħaħ, anke li għandu l-gvern, li juru li jekk intaffu l-piż tat- taxxi fuq dan is-settur il-gvern jispiċċa jdaħħal aktar revenue milli qed idaħħal bħalissa.

Pero` fuq dak nitkellem aktar tard.

Settur li ċertament se jintlaqat ħafna mis-surcharge u miċ-ċaqliq fil- prezzijiet tal-fuel kif seħħ f'dawn l-aħħar erba' snin huwa dak tal- karrozzi, jiġifieri mal-kiri tal-karrozzi u mal-kiri tas-servizz tat- trasport privat.

L-energy cost ta' dak is-settur huwa 6%, u se jogħla mill- anqas għal aktar minn 7%.

Nerġa' ngħid li dan huwa inkwetanti għax pajjiżna għandu l-ogħla piż ta' taxxi fil-qasam turistiku kollu.

Dan qed inaqqas il-kompetittivita` tas-settur turistiku tagħna u qed jhedded serjament il-vijabilita` ta' l-azjendi turistiċi tagħna.

Jekk wieħed jieħu r-rata tal-VAT isib li tagħna hija l-ogħla waħda meta jqabbilha ma' l-24 pajjiż ieħor li huma membri fl-Unjoni Ewropea.

Għalkemm ir-rata tal-VAT fuq il-lukandi hija ta' 5%, iżda mbagħad fuq id- divertiment, fuq l-ikel, ix-xorb, ir-ristoranti, eċċ. għandna flat rate ta' 18%.

Jekk tqabbel dawn ir-rati ma' dawk ta' kompetituri prinċipali tagħna ssib li r-rata medja ta' VAT fuq dan is-settur f'Malta hija ta' 15% - mingħajr ma ngħodd kif qed tiżdied issa bis-surcharge ta' l-elettriku u biż- żieda fil-prezz tal-pitrolju - mentri fi Spanja hija ta' 7.5%, in-nofs tagħna, f'Ċipru hija 8%, fil-Portugall 10.7% u fil-Greċja 11.6%!

Jiġifieri aħna għandna fost l-ogħla piż tat-taxxi mhux biss fl-Unjoni Ewropea imma l- aktar mal-kompetituri tagħna.

Hemm statistika sħiħa li turi kif il-kompetituri tagħna jħaddmu rati differenti ta' tassazzjoni biex jaġevolaw is-settur turistiku.

Fil-każ tagħna, iktar u iktar imissna nagħmlu hekk għax is-settur turistiku huwa tant importanti għalina li l-ġid u l-ħolqien tax-xogħol f'pajjiżna jiddependi ħafna u ħafna minnu.

F'din is-sena li bdejna beda jitħaddem il- budget għas-sena 2005 li ssejjaħ budget favur it-turiżmu, pero` jekk wieħed janalizza kemm żdiedu l-government induced costs għal dan is-settur turistiku nsibu li żdiedu b'mod qawwi.

Sur President, ħalli nġib eżempju ta' lukanda 4-Star b'100 kamra.

L- ispejjeż ġodda li daħħlilha dan il-budget, inkluż is-surcharge u ż-żieda fil-prezz tal-pitrolju, jammontaw għal Lm1000 fix-xahar bħala medja!

Lm12,000 fis-sena!

L-istess, meta wieħed jisma' Lm12,000 forsi jgħid li qed nagħmel għaġeb fuq Lm12,000!

Iva, is-settur tant huwa mgħaffeġ li anke Lm12,000 jagħmlu d-differenza.

U qed jagħmlu d-differenza għax ir-rati li bihom qed jinbiegħu l-kmamar fil-lukandi tagħna hija xi ħaġa li tinkwetak ħafna!

Għandna lukandi 4-Star ta' kwalita` tajba li bħalissa qed imorru b'Lm4 kuljum bed and breakfast!

Hemm oħrajn li jirnexxilhom iġibu Lm4.50, fost l- aħjar - dejjem qed nitkellmu fuq lukanda 4-Star ħalli nqabbel ħaġa ma' l- istess ħaġa – jitilgħu għal Lm6.50.

Ħafna mil-lukandiera jgħidulek li l- iktar perijodu fejn huma jħossuhom li jistgħu jieħdu n-nifs bir-rati li qed jiċċarġjaw huwa għal 20 ġurnata biss minn 365 ġurnata tas-sena!

Din hija xi ħaġa li għandha għalfejn tinkwetana ħafna, u ma tinkwetax lilna biss.

Infatti dokument ta' l-MHRA - u nerġa' nikkwota bl-Ingliż ħalli żgur ma niġix akkużat li qed indawwar il-kliem - jgħid hekk:

"Hotel operating profits are marginal and the result in return on investment is low.

Consequently a new trend has emerged whereby hotel owners are actively considering an exit from the tourism industry and the redevelopment of their property as real estate''.

Din hija xi ħaġa inkwetanti ħafna u l-gvern qed iżid il-problemi għal dan is-settur meta hu stess għandu studji li saru anke taħt ir-responsabilita` tiegħu li juru d-diffikultajiet li qed jiffaċċja dan is-settur.

Per eżempju, nikkwota minn rapport ta' Ġunju 2004 "Measures for national competitivness proposed by the national competitiveness working committee'' taħt l-MCESD, li jgħid lill-gvern -u se nikkwota sentenza kelma b'kelma – li:

"Malta also has one of the highest corporate tax rates standing at 35% together with one of the lowest growth rates.''.

Mela għandna fost l-akbar piż ta' taxxi fuq is-settur ekonomiku tagħna u għandna l-inqas rata ta' tkabbir.

U jekk mhux se jkollna tkabbir ekonomiku f'dan il-pajjiż m'aħna se nsolvu xejn, la se noħolqu mpjiegi, la se nsolvu l-problema tad-deficit u lanqas se nsolvu l-problema tad-dejn.

Dan ir- rapport stess jgħid li jekk ir-rata tal-VAT tinżel għal 5% anke fuq ir- ristoranti, il-gvern idaħħal aktar milli qed idaħħal issa minn dak is- settur, minn Lm10 miljun d-dħul jitla' għal Lm12-il miljun.

Jiġifieri l- gvern stess jaf li dawn il-miżuri qed iżidu l-problemi għal dan is-settur tant importanti.

Sur President, fl-aħħar ftit minuti li fadal nixtieq nagħmel żewġ osservazzjonijiet.

L-ewwelnett li huwa importanti li l-kumitat ġdid li twaqqaf għax-xiri tal-fuel jingħata r-riżorsi meħtieġa, u t-tieni nett li jitħalla jaħdem bis-serjeta` u jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet meħtieġa.

Sinċerament ma nifhimx għalfejn il-gvern irrifjuta l-proposta ta' l- oppożizzjoni li dan il-kumitat jirrapporta lill-parlament.

Dak kien ikun l- aħjar mod kif wieħed iħoss li din hija kwestjoni nazzjonali u mhux kwestjoni ta' partit jew ieħor!

X'hemm ħażin li jirrapporta lill- parlament?

M'għednilux biex jirrapporta lill-oppożizzjoni, jew biex jirrapporta lil partit jew lill-ieħor, imma lill-parlament.

Fil-fehma tiegħi l-gvern għamel żball li ma aċċettax din il-proposta.

L-aħħar kumment li nixtieq nagħmel huwa fuq l-enerġija alternattiva.

Naf li din m'hijiex ir-responsabilita` diretta ta' l-Enemalta, pero` naħseb li rridu nagħmlu sforz nazzjonali biex b'mod realistiku nagħmlu kull ħaġa li nistgħu biex innaqqsu d-dipendenza tagħna minn fuq il-petrol, id-diesel u l- fuels l-oħra.

Pero` żgur li m'hu se jkun hemm l-ebda sors ieħor ta' enerġija alternattiva li waħdu se jsolvilna l-problemi kollha!

Żgur!

Imkien fid-dinja, u żgur li mhux se nagħmluha f'Malta, fejn aħna dipendenti fuq hekk.

Mr Speaker, se ngħid xi ħaġa ovvja iżda se ngħidha; aħna nisimgħu li l- enerġija alternattiva tiswa iżjed mill-enerġija tradizzjonali.

Dan huwa fatt, imma huwa fatt jekk taħdimha biss bħala cost!

Ejjew inżommu quddiem għajnejna li f'pajjiżna għandna ħafna problemi ta' mard assoċjati mal- livell ta' tniġġis fl-arja li ħafna minnu ġej mill-fuel li nużaw!

Jiġifieri meta naħdmu l-costs u nipprovaw insibu l-enerġija alternattiva għat-trasport – u jien staqsejt lill-ministru across the floor jekk fl- istudju li għamlulu semmewlux ukoll l-użu tal-hydrogen fil-karrozzi, xi ħaġa li qed tinxtered f'diversi stati ta' l-Istati Uniti u anke fl-Ewropa, fosthom anke fl-Italja jekk wieħed jara żviluppi li qed iseħħu fir-reġjun ta' Lazio - ejjew inżommu quddiem għajnejna li minn naħa waħda din tiswa aktar flus, imma min-naħa l-oħra tiffranka lill-pajjiż spiża fil-qasam tas- saħħa għall-ħafna mard li għandna li huwa relatat mat-tniġġis fl-arja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 2 ta' Marzu 2005 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tielet Qari; u

Estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena 2004-2005 – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Prevenzjoni ta' Abbuż fis-Swieq Finanzjarji – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Mr Speaker, peress li qegħdin lejlet l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, nixtieq nieħu l-opportunita` sabiex ngħaddi r- rakkmandazzjonijiet tiegħi liċ-ċittadini ta' l-irħula fejn se jinzammu l- elezzjonijiet, b'mod speċjali lil dawk tal-lokalita' minn fejn bdejt il- ħidma politika tiegħi, jiġifieri dik ta' Pembroke.

Kif spjegajt fid-diskors tiegħi tat-28 ta' Jannar waqt id-diskussjonijiet għall-emendi fil-liġi dwar il-kunsilli lokali, iċ-ċittadin irid jagħti każ bir-reqqa lil min se jagħti l-ewwel preferenza tiegħu, billi f'din l-elezzjoni dak il-kandidat li jġib l-aktar preferenza fil-partit li jikseb l-akbar għadd ta' voti, jiġi maħtur bħala sindku.

Huwa importanti li kull resident imur jivvota, iżda qabel ma nkompli nixtieq nagħmel din l-istqarrija.

Il-partit Nazzjonalista dejjem ġie ġġudikat u kkastigat għall-ġid li jkun għamel minn dawk in-nies li fi żmienhom ċaħħdu dan il-ġid liċ-ċittadin.

Eżempju bażiku hu ta' meta' ġiet mibnija l-Power Station ta' Delimara u l-gvern ġie kkritikat talli ħalla l- Power Station tal-Marsa.

Mur ara x'kien jiġri bid-domanda għad-dawl li għandna llum.

L-istess ħaġa se niffaċċjaw 'il quddiem fuq l-isptar il-ġdid.

Il-partit Nazzjonalista huwa tabilħaqq missier il-kunsilli lokali f'Malta.

Huwa ironiku li llum il-partit Laburista qed jagħmel ċerta kritika meta' fil-bidu – minkejja l-proklami kollha – kellna kandidati indipendenti li kienu kollox ħlief independenti, u llum spiċċajna li ftit jissograw joħorgu bħala indipendenti.

Ngħaddu issa għal punt importanti ħafna.

Il-partit Laburista dejjem iwaħħal fin-nuqqas tal-finanzjament tal-kunsilli, meta l-Kunsilli b'maggoranza Laburista ma jkunux wettqu l-wegħdiet kollha fil-programm elettorali tal- lokalita'.

L-istorja fil-lokal ta' Pembroke hija ferm differenti minn hekk.

Dan kollu li se ngħid kien diġa' ġie rapportat u oġġezzjonat minni meta' kont għadni nservi bħala kunsillier.

L-għodda politika biex jitgħattew l-iżbalji tas-sindku kienet dejjem li jintużaw l-iskużi ta' l-islipway, Triq il-Mediterran u l-iSkola Primarja.

Dawn dejjem intużaw bħala armi kontra l-Gvern sabiex jiġu aljenati ċ- ċittadini onesti ta' Pembroke.

Sakemm jigi studjat mod aħjar, qed tigi mibnija wkoll slipway fil-Bajja ta' San Ġorg f'San Ġiljan, li hija aktar qrib li ssir minn dik ippjanata f'Pembroke.

Dan jirriżulta mir-risposta li ngħatajt mill-ministru kkonċernat għall-mistoqsija parlamentari numru 10697.

Wara ħafna żmien ta' studji li saru sabiex jinstab mod aktar ekonomiku biex issir Triq il-Mediterran, b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9160 li jien għamilt, din ser issir.

Iżda meta' nies mill-kunsill lokali raw lill-persuni li kienu qed jagħmlu s-survey fuq it- triq, sejħu protesta ta' malajr biex taparsi għamlu xi ħaga.

Il-partit Nazzjonalista kien li rranga l-iskola Sir Adrian Dingli, u mhux kif kien sar qabel meta qabdu lit-tfal u daħħluhom fi blokok ta' ex-sptar militari, u tawh l-isem ta' Sandhurst.

B'hekk infakkar li l-iskola l-ġdida ta' Pembroke hija xogħol il-gvern Nazzjonalista, u skond il-mistoqsija parlamentari numru 10452 li jien għamilt, bħalissa qed isiru studji ta' natura teknika u preparatorja sabiex jekk kollox imur sew is-sena d-dieħla jinbeda x-xogħol fuqha.

L-iskejjel ma jsirux kif kienet saret dik ta' Sandhurst, għax uliedna ħaqqhom aħjar minn hekk.

Qed ngħid dan sabiex nagħmlu l-affarijiet ċari u nneħħu mill-arja l-bżar li qed jinxteħet f'għajnejn iċ-ċittadini ta' Pembroke.

Pero' hawnhekk irridu naraw il-għala kien qed jinxteħet dan il-bżar fl-għajnejn.

F'Jannar ta' tliet snin ilu jien ġejt imsejjaħ bħala ċittadin ta' Pembroke sabiex nara x'kien proġettat għall-ġnien ta' William Harding.

Smajna ħafna affarijiet sbieħ.

Għaddew tliet snin u baqa' ma sar xejn.

Lanqas il-crash barrier li seta' serva bħala lqugħ għall-karozzi li b'inċident setgħu jaqgħu fuq it-tfal 'l isfel mit-triq, ma saret.

Biex ma nsemmix ukoll li l- bandli u l-logħob li huma fi stat perikoluż.

Irrid infakkar li l-ġnien Camillo Sciberras li kien tħejja mill-gvern ċentrali kien mitluq u fi stat tal-biki bil-logħob kollu perikoluż.

Il-kunsill baqa' m'għamel xejn, għalkemm hemm rapport li jien stess kont ressaqt bil-miktub.

L-istess ngħid għall-ġnien 4 ta' Lulju, fejn il-bandli huma wkoll perikoluzi.

Jigifieri f'Pembroke m'hemmx ġnien wieħed li huwa miżmum ta' nies għaċ- ċittadini t'hemmhekk.

Nixtieq infakkar li jien bħala kunsillier kont ipproponejt ix-xiri ta' logħob għat-tfal b'diżabilita', iżda dawn kienu dejjem miċħuda meta' f'Pembroke hemm ċentru u skola għall-persuni b'diżabilita'.

Żewġ proġetti li saru mill-gvern ċentrali kienu l-progett ta' afforestazzjoni fid-daħla ta' Pembroke li ġie abbandunat kompletament u li ġie jiswa oriġinarjament Lm29,000.

Kulma sar mill-kunsill hu li xi darba kien jissaqqa.

Pembroke Battery huwa proġett ieħor li sar mill-gvern ċentrali li huwa post b'wirt storiku, u l-unika ħaġa li għamel il-kunsill kienet li jneħħi l-ħaxix ħazin.

Jien kelli nqabbad mastrudaxxa a spejjeż tiegħi sabiex jirranġa l-bandli.

Mela x'għamel il-kunsill bil-vot ta' flus li gie mogħti lilu?

Fiż-żona ta' St. Patrick's sar bini ta' triq fuq green area li kien jinkludi wkoll parking bays u front gardens tan-nies.

Kollox sar b'direct order mis-sindku meta hu stess għamel protest gudizzjarju kontra l-gvern minħabba l-għargħar u kien jaf li issa b'dan ix-xogħol jista' jkompli jgħarraq lir-residenti ta' San Patrizju.

Triq oħra li saret b'direct order hija dik li twassal għall-baħar fejn sar it-tarmac mingħajr ma ttella' xejn minn qabel quddiem il-kunsill.

Is-sabiħa hi din li gejja.

Konferenza ta' jumejn f'Montenegro spiċċat vakanza ta' għaxart ijiem.

U min mar għaliħa?

Is-Sur Sindku!

Tindif imħallas mill-kunsill f'artijiet privati baqa' jsir sal-ġimgħa li għaddiet, u jekk niġi mistoqsi dwar it-tneħħija ta' ħaxix ħażin minn art privata nkun nista' nagħti d-dettalji tas-siti.

Intefqu xi Lm4,500 biex tnaddfu tliet siti, li wieħed minnhom hu privat u jekk tarawhom illum wara ftit xħur jinsabu fi stat agħar milli kienu qabel.

Għaliex?

Għax għal ħames xhur u nofs, il-Kunsill Lokali ta' Pembroke kien mingħajr kuntratt għall- qtugħ tal-ħaxix u l-knis tat-toroq.

Tassew tal-mistħija!

Ftit tax-xhur ilu kien il-Milied.

Ħaġa tal-mistħija hi li l-Kunsill Lokali ta' Pembroke f'pajjiz kattoliku u f'raħal mimli tfal lanqas kellu d-diċenza li jagħmel xi dwal jew xi attivitajiet iktar marbutin ma' dan iż-żmien tas- sena.

Għaliex taħsbu li m'hemmx dwal fit-triq li twassal għall-ground Atleta ta' Pembroke, il-bandli jinsabu fi stat diżastruż u l-kunsill ma ħasibx biex jagħti Milied xieraq?

Hija sempliċi.

Għax it-tfal m'għandħomx vot!

Fl-opinjoni tiegħi din hija xi ħaġa tal-mistħija.

Nerġa' nfakkar kemm nirrispettaw lir-residenti tal-blokok il-ġodda n-naħa ta' l-ITS, jiġifieri n-new arrivals fir-raħal tagħna, fejn suppost sar id- dawl fihom.

Fis-27 t'Ottubru 2002, il-Gvern ta Lm9,275 lill-kunsill biex joħroġ tender għad-dawl ta' dawn il-blokok min-naħa ta' barra.

Kien hemm residenta partikolari li ġiet ambulanza għaliha, u kellhom diffikulta' kbira biex isibu fejn toqgħod minħabba n-nuqqas ta' dawl.

Wara aktar minn sentejn dan it-tender ser jingħata.

Ovvjament lejlet l-elezzjonijiet!

Tal- mistħija iktar minn hekk, billi jien għandi dubji kbar dwar it-trasparenza fl-għoti ta' din it-tender, li apparentement se tiġi ffirmata xi tlett ijiem qabel l-elezzjoni li ġejja.

Biex nagħlaq, irrid ngħid li qed isiru taħdidiet sabiex fix-xagħri ta' Pembroke isir garrigue park minn Triq il-Mediterran sal-baħar.

Dan qed ngħidu sabiex iċ-ċittadini ta' Pembroke ma jħallux lil min jigdeb u jgħid li hemm ser jinbena.

Irrid infakkar li f'Pembroke, jekk tkun kunsillier u trid taħdem irid ikollok il-parrinu.

Biex nagħti eżempju, kuntrattur li kien taħt l-għassa tiegħi bħala kunsillier ġie mogħti istruzzjonijiet biex ma jiħux istruzzjonijiet mingħandi.

Jew, per ezempju, għal ragunijiet ovvji, kien qed jintbagħat is-segretarju tal-kunsill, bniedem li m'huwiex kwalifikat, sabiex ikejjel ix-xogħlijiet ta' kostruzzjoni.

B'hekk, is- segretarju spiċċa fil-mira ta' ħafna residenti u ġieli jigi ġġudikat għal nuqqasijiet li huma ta' ħaddieħor, li pero' għandu s-saħħa li jwaddabhom fuqu.

Lanqas ma jista jkollna sitwazzjonijiet fejn diskorsi ma jgħaddux minn qabel lill-kunsill, u jiġu ppreżentati fil-pubbliku mingħajr l-ebda konsiderazzjoni.

Ħafna minn dawn l-affarijiet li semmejt illum, kienu diga' imsemmija f'rapporti fil-gazzetti lokali, pero' donnu li hemm min irid inessi dawn id-dnubiet.

Jien nixtieq nikkonkludi billi nifraħ lill-kunsilliera Nazzjonalisti għax- xogħol li wettqu fi klima diffiċli f'Pembroke, u nistieden liċ-ċittadini sabiex jinsew il-partiti u jaraw min mill-kandidati hu tassew ġenwin għall- lokalita' tiegħu.

Nittama li l-affarijiet minn hawn 'il quddiem jinbidlu, u jien mil-llum inwiegħed l-għajnuna tiegħi lill-kunsill il-ġdid sabiex l- izbalji jiġu rranġati u l-lokal jimxi 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Mr Speaker, se nagħmel xi kummenti fuq diversi punti, uħud marbutin flimkien u oħrajn le.

L-ewwel kumment li nixtieq nagħmel jirrigwarda kummenti anonimi – ma nafx għalfejn illum il-ġurnata għadhom isiru dawn it- tip ta' kummenti - li kien hemm fil-ġurnal "The Sunday Times" fil-paġna dwar Għawdex taħt in-nom-de-plume "Castellan", jekk m'iniex sejjer żball, fejn ipprova jagħti xi definizzjoni ġdida għal servizz soċjali billi jipprova jdaħħal is-servizz tal-helicopter taħt dik id-definizzjoni.

Nerġa' nagħmilha ċara li matul ix-xhur li għaddew, aħna bħala persuni responsabbli li nassiguraw li jkollna l-aħjar servizz bejn Malta u Għawdex, konna qegħdin naħdmu biex nassiguraw li jkollna servizz tajjeb li jaqdi l- bżonnijiet ta' Għawdex bis-serjeta', pero' fl-ebda mument ma nistgħu nqisu s-servizz tal-helicopter bħala servizz soċjali.

Huwa servizz essenzjali u bżonnjuż għal dawk il-persuni li jkunu se jsiefru, pero' definittament ma nistgħux inqisuh bħala servizz soċjali.

Jien fil-fatt lil dan "Castellan", jekk forsi xi darba jirnexxilu joħroġ mill-qoxra ta' l-anonimita', nkun nista' nispjegalu x-xogħol li għamilna matul ix-xhur li għaddew.

Illum huwa l-1 ta' Marzu, għalhekk nawgura li 20 ġurnata oħra jinbeda dan is-servizz, bil-mod kif inhu miftiehem, u jħalli riżultati għas-soċjeta' b'mod partikolari għall-komunita' Għawdxija.

Nafu li fit-12 ta' dan ix-xahar, 11-il ġurnata oħra, aħna ċ-ċittadini f'diversi rħula ta' pajjiżna se mmorru nagħtu l-vot tagħna.

Huwa fatt magħruf li f'dawn iż-żmenijiet ta' kampanja elettorali - suppost lokali pero' kampanja elettorali wkoll li ħafna drabi fil-fatt taqbeż id-dimesjoni tal-lokalita' u tmur 'il hemm minnha - ikun hemm affarijiet f'diversi lokalitajiet ta' pajjiżna li jippruvaw jingħataw dimensjoni nazzjonali.

Forsi min ikun qed jagħmel din it-tip ta' kampanja jkun qed jipprova jolqot żewġ għasafar b'ġebla waħda.

Hawn irrid nagħmel riferenza għall-kampanja - ma naħsibx li hija elettorali - li qed jagħmel il-partit Laburista dwar permessi li ħarġu għal pompa tal-petrol fil-Mellieħa.

Jien illum se nillimita ruħi biss għall-kummenti li jirrigwardaw dak li deher nhar il-Ħadd li għadda fil-ġurnal "Kulħadd", fejn ingħad li jien ingħatajt petizzjoni, u min ta l-petizzjoni ma sema' xejn aktar dwarha.

Li nista' ngħid hu li dik il-petizzjoni ndirizzajtha u għaddejtha lill- Awtorita' Maltija ta' l-Ippjanar, kif kien id-dover tiegħi li nagħmel.

Naturalment min għamel dawk il-kummenti jaf li huwa diffiċli ferm għal ministru li jiġi fil-parlament u jressaq petizzjoni ta' din in-natura.

Għall-kuntrarju, membru parlamentari li jkun backbencher jew inkella jkun min-naħa ta' l-oppożizzjoni jista' jagħmel dan b'faċilita', pero' nista' nassigura lilu u lil min tani l-petizzjoni li dik il-petizzjoni għaddiet għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar bil-firem kollha tal-persuni konċernati u safejn naf jien l-istess Awtorita' ta' l-Ippjanar ma qablitx ma' dak li kien hemm mitlub fil-petizzjoni.

Għal-lum fuq dan is-suġġett se nieqaf hawnhekk.

Qed jingħadu ħafna ineżattezzi mill-esponenti tal-partit Laburista dwar ir-relazzjonijiet ta' diversi persuni, pero' għalissa se nieqaf hawnhekk.

Naturalment jien ukoll inħossni fid-dover li nawgura lill-Mellieħa Sports Club li jkun f'pożizzjoni li matul ix-xhur li ġejjin jibda jibni l-kumpless sportiv li għalih, wara numru ta' xhur ta' applikazzjonijiet, ħareġ il-permess biex tinbena l-ewwel fażi minn dak il-kumpless sportiv.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid li qabel kien hemm ukoll outline applications li kienu qed jiġu kkonsidrati, u issa l-ewwel fażi tkun tista' tinbena matul iż-żmien li ġej.

Ħaġa oħra li tolqot il-lokalita' tal-Mellieħa, u llum inħossni fil-liberta' li nitkellem dwarha - wara kważi sitta jew seba' snin minn meta xtaqt nitkellem dwarha, pero' dan ma kienx permessibbli għalija - huwa dak li kien qed jiġri fl-inħawi ta' Santa Marija Estate fir-rigward ta' toroq.

Peress li mill-1998 sas-sena li għaddiet jien kont il-ministru responsabbli mill-qasam tat-toroq, kien diffiċli ferm għalija li nitkellem dwar lokalita' li kont u għadni nirrappreżenta fil-parlament, u kien hemm diversi kontroversji bejn il-gvern, il-kunsill lokali u r-residenti mhux dwar ta' min hi r-responsabbilta' li jagħmel ix-xogħol, imma dwar jekk għandux ikun l-iżviluppatur oriġinali, jiġifieri l-kumpannija SEDMED li żviluppat l-inħawi, li attwalment tara li t-toroq f'dawk l-inħawi jkunu magħmula fi stat tajjeb.

Din il-kwestjoni tat-toroq f'Santa Marija Estate kienet, u sa ċertu punt għadha, kontroversja politika lokali ta' ċerta importanza.

Għal snin twal, diversi kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni meta kienu jmorru jħabbtu l- bibien fiż-żmien ta' l-elezzjonijiet ġenerali b'mod partikolari, kienu jgħidu lin-nies li għalkemm għandna l-ministru mid-distrett, dawn it-toroq il-gvern m'għamilhomx.

Illum, li għandi l-liberta' li nitkellem nista' ngħid li l-kawża li kienet quddiem il-qrati f'pajjiżna nqatgħet mill-ewwel istanza, u l-kumpannija li żviluppat il-post instabet responsabbli biex tagħmel it-toroq li qatt ma saru, jew inkella li xi darba saru, imma tant kien ilhom li saru li tkissru u spiċċaw fix-xejn.

Ngħid ukoll li l-ġimgħa li għaddiet l-istess qorti, din id-darba fis-sedja ta' l-appell, ikkonfermat is-sentenza fil-parti l-kbira tagħha għal kważi t-toroq kollha ta' l-inħawi ta' Santa Marija Estate, u ġie kkonfermat li dawn it-toroq iridu jsiru min-naħa tal-kumpannija li żviluppat l-inħawi.

Irrid ngħid li f'laqgħa pubblika li kelli mal-kunsilli lokali u diversi residenti mill-inħawi ta' Santa Marija Estate, iktar minn tliet snin ilu, kont għamilt il-commitment li jekk kemm-il darba l-kawża tinqata', jien nagħmel ħilti kollha biex nara li l-eżitu tal-kawża jkun għall-benefiċċju tar-residenti ta' l-inħawi.

Issa naturalment ġiet ikkonfermata s-sentenza li l-persuna responsabbli hija l-kumpannija li żviluppat l-inħawi.

Nassigurakom li se nibqa' nitħabat biex nara li dawn it-toroq ta' Santa Marija Estate isiru mill-kumpannija, pero' irrid ngħid ukoll li jekk din il- kumpannija għal xi raġuni jew oħra ma tagħmilx ix-xogħol fil-perijodu ta' tliet xhur kif inhu msemmi fis-sentenza mill-qorti - għaliex naf li hemm entita' ta' xogħol li huwa ta' ċertu valur -

naħseb li jkun id-dover tiegħi l-ewwel wieħed li nassigura li l-gvern b'kull mezz iġiegħel lil din il-kumpannija tesegwixxi s-sentenza kif mogħtija mill-qrati, għaliex in-nies li joqogħdu f'dawn l-inħawi ta' Santa Marija Estate għandhom dan id-dritt.

Għal snin twal kien hemm dawn il- kontroversji legali dwar min suppost jagħmel it-toroq, imma issa s-sentenza ngħatat, u allura nistenna li ma jkunx hemm iktar skużi dwar min għandu jagħmel dan ix-xogħol.

Għalhekk nemmen li dan ix-xogħol għandu jsir fl- aħjar interess tar-residenti ta' dawk l-inħawi kif ukoll tal-Mellieħa kollha kemm hi.

La qed nitkellem dwar il-Mellieħa, rrid ngħid li ħadt gost nara li l- Ministru Jesmond Mugliett mar jara diversi xogħlijiet ta' toroq li qed isiru fl-inħawi tal-Mellieħa għaliex kien qiegħed jikkonkludi proġett ta' toroq fl-inħawi magħrufa Ta' Masrija li fihom saru l-culverts u naturalment saru wkoll ċerti xogħlijiet fil-bankini biex jassiguraw li jkunu jistgħu jgħaddu l-cables u l-pajpijiet minn dawn l-inħawi.

Din hija area fil- Mellieħa li matul dawn l-erba' snin żviluppat it-toroq tagħha, u m'għandix dubju li n-nefqa li saret għall-konklużjoni ta' dan ix-xogħol tikkonferma l- impenn tal-gvern li jkompli jassigura li l-iżvilupp ta' pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem.

Nieħu din l-okkażjoni biex bl-istess mod li għamilt riferenza għall- petizzjoni li ssemmiet fil-jiem li għaddew mir-residenti tal-Mellieħa u d- diffikulta' li ministru jippreżenta petizzjoni bħal din fil-parlament, nagħmel riferenza wkoll għal petizzjoni oħra, din id-darba anonima - ma nistax nifhem għaliex, fil-fatt din intbagħtet ukoll lil deputati oħra miż- żewġ naħat tal-Kamra jekk m'iniex sejjer żball - minn residenti fl-inħawi ta' Triq Piscopo Macedonia f'San Pawl il-Baħar.

Ir-residenti ta' din it- triq parikolari qegħdin jitolbu ċerti affarijiet u nerġa' nirrepeti li huwa diffiċli ferm li nkun nista' nressaq il-kontenut tal-petizzjoni min-naħa tiegħi bħala ministru, pero' nista' nassigura lil dawn ir-residenti li se nieħu l-impenn biex nara li x-xogħol marbut ma' din it-triq isir.

Bħalissa ninsabu f'mument ta' kampanja elettorali, u bħalma jiġri ħafna drabi f'kampanja elettorali, min ma jkollux ir-responsabilita' li jassigura li x-xogħol isir, jibda jmur fl-inħawi fejn ix-xogħol ikun għadu ma sarx u jsib lil xi persuna partikolari li x-xogħol fit-triq jew fil-lokalita' tagħha jkun għadu ma sarx, u jibda jwebbilha b'ħafna affarijiet li fil-fatt ma jkunux korretti, b'mod li jipprova jieħu xi mertu forsi jirbaħ xi vot fit-12 ta' Marzu li ġej.

Hawnhekk irrid nagħmel riferenza wkoll għal żewġ toroq oħra, Triq it-Tonn u Triq Jean de la Cassiere, it-tnejn f'San Pawl il-Baħar.

Fost numru ta' toroq oħra, dawn għadhom ma sarux għalkemm it-tender għax-xogħol f'dawn it- toroq ħarġet madwar sena ilu.

Nifhem id-diffikultajiet li jkun hemm marbutin ma' korporazzjonijiet u kultant man-natura tal-post fih innifsu, pero' kien hemm diversi diffikultajiet li ma ppermettewx li x-xogħol ikun lest sal-lum.

Madankollu, nista' nassigurakom li l-impenn tal-gvern u tal- ministeru għall-iżvilupp urban u toroq, huwa li jkompli jassigura li diversi toroq f'pajjiżna jkunu konklużi.

M'għandix dubju li Triq Jean de la Cassiere u Triq it-Tonn f'San Pawl il-Baħar se jsiru bħalma saret riċentement ukoll b'tenders li kienu ħarġu iktar minn sena ilu, Triq il- Qala' u Triq il-Melħ fl-inħawi tal-Qawra, bl-impenn ta' dan il-gvern.

Dawk il-persuni li qed imorru f'dawn it-toroq u jipprovaw jgħidu lin-nies li l- gvern ma jridx ikompli x-xogħol u affarijiet bħal dawn, qegħdin jiżbaljaw b'mod qawwi.

Għalhekk nappella lir-residenti ta' dawn l-inħawi biex jifhmu li d-diskors li jingħad f'kampanja elettorali mhux dejjem ikun ta' min jorbot fuqu u mhux dejjem tista' tassigura li jkun ġenwin.

Mr Speaker, ladarba qed nitkellem dwar dan is-suġġett se nagħmel riferenza għal diversi inizjattivi oħra li qegħdin isiru fl-inħawi ta' San Pawl il- Baħar.

Jekk wieħed jidħol lejn l-inħawi tal-Qawra min-naħa ta' Kennedy Grove, jista' jara li l-ministeru għall-affarijiet rurali u l-ambjent għaddej bi proġett li qed iwassal għall-estensjoni ta' l-inħawi ta' Kennedy Grove b'taħwil ta' siġar u tkabbir ta' faċilitajiet biex l-inħawi ta' San Pawl il-Baħar ikollhom numru sostanzjali ta' faċilitajiet li jservu l- komunita' Pawlina.

Il-komunita' Pawlina matul is-snin li għaddew kibret b'mod mill-iktar rapidu, għaliex f'dawn l-aħħar 20 sena inbniet komunita' li hija erba' darbiet daqskemm kienet qabel.

Il-persuni li joqogħdu f'dawn l-inħawi jafu li hemm diversi żviluppi li għadhom qegħdin isiru, fosthom fl-inħawi ta' Kennedy Grove, u jien m'għandix dubju li kif f'dawn l-aħħar sentejn jew tliet snin sar ix-xogħol marbut ma' l-inħawi ħdejn il-Gillieru fid-daħla ta' Buġibba min-naħa ta' San Pawl il-Baħar, u bħalma fis-snin l-imgħoddija sar ix-xogħol ħdejn l-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar u ħdejn is- Sirens waterpolo pitch, fejn l-inħawi nbidlu kompletament, m'għandix dubju li l-kunsill lokali, bħal tant kunsilli lokali oħrajn, se jkompli jimpenja ruħu biex jassigura li l-iżvilupp fl-inħawi tagħna jkompli għaddej.

Jekk wieħed iħares lejn il-kampanja elettorali tal-partit Laburista fuq l- inħawi ta' San Pawl il-Baħar u l-Mellieħa u jara x'wiegħed il-kunsill lokali u għadu m'għamilx, fost oħrajn isib li fl-inħawi ta' Bugibba u San Pawl il-Baħar fejn il-kunsilliera Laburista kienu wiegħdu li se jsir parkeġġ ta' 1,500 karozza, dan il-parkeġġ għadu ma sarx.

Il-kunsill lokali wiegħed ukoll li se jirranġa t-terminus ta' l-inħawi ta' Bugibba, imma dan la lesta x-xogħlijiet marbutin ma' dan il-bus terminus u lanqas dak tal- parking area.

Nista' nassigura mhux lill-partit Laburista biss, għaliex m'għandix dubju li l-partit Laburista għandu l-informazzjoni kollha dwar x'inhuma l-aħħar żviluppi li hemm fuq dan is-suġġett, pero' konvenjentement ma jgħaddix din l-informazzjoni lill-pubbliku, anzi jipprova jagħti l-impressjoni li min hu responsabbli ma jkunx jaf l-affarijiet, li l-kunsill lokali ta' San Pawl Baħar għadu qed jaħdem biex ikun hemm il-parking facilities fl-inħawi tal- Qawra u ta' Bugibba għal 1,400 karozza jew possibilment iktar.

Dan huwa proġett li naturalment jinvolvi ammont sostanzjali ta' flus, u bl-istess mod kif biex tagħmel ċerti żviluppi trid tippjana b'ċerta serjeta', jien m'għandix dubju li l-kunsill lokali qiegħed jippjana bis-serjeta' ħalli jirranġa s-sitwazzjoni tal-parking f'dawk l-inħawi.

Ħaġa oħra li se ssir għall-inħawi ta' San Pawl il-Baħar, li ġejja min-naħa tal-gvern ċentrali u mhux min-naħa tal-kunsill lokali, huwa l-isports complex li l-gvern diġa' ddikjara diversi drabi li għandu l-intenzjoni li jagħmel fl-inħawi tal-Qawra u ta' Bugibba.

Dan se jsir biex proprju bħalma nbena l-kumpless sportiv fil-Kottonera, u bħalma qed jiġu ppreparati l- pjanti neċessarji għall-kumpless sportiv tal-Karwija, hekk ukoll fl-inħawi tan-naħa ta' fuq ta' Malta jkun hemm kumpless sportiv li jixraq lil dawk l- inħawi u jassigura li mhux biss ikun ta' attrazzjoni għall-eluf kbar ta' Maltin li joqogħdu hemmhekk, imma wkoll għal dawk li jiġu joqogħdu hemmhekk fil-perijodu tas-sajf.

M'għandix dubju li dan il-kumpless sportiv irid iservi wkoll għal tant u tant eluf ta' barranin li jiġu jżuruna.

Qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi, nixtieq nappella lil kulmin f'dawn il- ġranet qed jirċievi xi tip ta' propaganda marbuta ma' kwestjoniijiet lokali li għandhom interess elettorali, biex joqgħod attent li ma jaċċettax dak li jingħadlu u ma jiħux at face value dak li jkun qed jingħad.

Pero għandna nidħlu iktar fid-dettall, u minbarra li nifhmu dak li jkun qed jingħad, nipprovaw nifhmu wkoll xi jkun l-iskop ta' min ikun qed iwassal messaġġ partikolari.

Nafu li l-messaġġi partikolari min-naħa ta' l-oppożizzjoni huma dawk li jipprovaw jirbħu l-akbar ammont ta' voti anke fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li se jsiru fit-12 ta' Marzu.

Jekk il-vot mitlub lilna jkun abbażi ta' affarijiet serji, bil-qalb kollha.

Pero', jekk dawn il- voti jkunu qed jintalbu lilna fuq allegazzjonijiet u fissazzjonijiet, allura aħna wkoll għandna d-dover li ma naċċettawx il-propaganda, u naraw li l-vot tagħna nużawh b'mod tajjeb.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 2 ta' Marzu 2005, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk itteħdux passi ulterjuri dwar iċ-ċilindri tal-gass li kien instab li kienu difettużi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

QRATI - AKKUŻI SESSWALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni ttellgħu l-qorti s-sena l-oħra fuq akkużi sesswali?

X'kien ir-reat?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2004 ġew imressqa mill-pulizija quddiem il-qorti 34 persuna fuq akkużi sesswali li jinkludu stupru, korruzzjoni ta' minorenni, atti immorali fil-pubbliku u attakk vjolenti għall-pudur.

ETC – REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm inqatgħu persuni minn fuq l-ewwel parti tar-reġistru s-sena l-oħra u għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fis-sena 2004 inqatgħu 1,492 persuna minn fuq l-ewwel u t-tieni parti tar-reġistru.

Minn dawn 335 inqabdu jaħdmu u jirreġistraw, 791 irrifjutaw opportunita' ta' xogħol u 366 irrifjutaw opportunita' ta' taħriġ.

ETC TRAINING COURSES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jelenka lista ta' korsijiet jew tagħlim ieħor offrut mill-ETC bħalissa?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

KAŻI TA' IMWIET TRAĠIĊI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' imwiet traġiċi s-sena l-oħra u x'kienet il-kawża?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub dwar imwiet traġiċi matul is-sena 2004 huwa kif ġej: seba' każi ta' omiċidju, 14-il każ b'inċidenti tat- traffiku, 25 każ ta' suwiċidju u 24 inċident fatali ieħor.

KAŻI TA' STUPRU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hawn każi rrapportati lill-pulzija ta' stupru jew allegat stupru s-sena l-oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena l-oħra ġew irrapportati lill-pulizija 14- il każ ta' stupru jew allegat stupru f'dawn il-lokalitajiet: Birkirkara, Birżebbuga, il-Ħamrun, l-Imġarr, Wied il-Għajn, Ħal Għaxaq, San Pawl il- Baħar, San Ġiljan, Tas-Sliema, Wied il-Għajn u Ħaż-Żebbuġ.

KAŻI TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l-qorti s-sena l-oħra minħabba vjolenza domestika?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2004 il-pulizija ressqet il-qorti 367 persuna – 111-il mara u 256 raġel - fuq akkużi li jistgħu b'xi mod jinkwadraw ruħhom taħt vjolenza domestika.

ETC – BEJGĦ TA' KAROZZA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux minnu li se tinbiegħ karozza Alfa Romeo, proprjeta' ta' l-ETC?

Kif se jsir dan il-bejgħ?

Kemm kienet inxtrat il-karozza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-bord ta' l-ETC iddeċieda li jbiegħ il-karozza msemmija li kienet inxtrat sitt snin ilu bil-prezz ta' Lm8,203.

Se tinbiegħ għall-prezz ta' Lm3,400, li allura jirrappreżenta l-valur deprezzat fuq il-kotba ta' l-ETC.

IT-TIENI DISTRETT - PROĠETTI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid xi proġetti għandu l-ministeru għaż-żona tat-tieni distrett elettorali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10302, informat li bħalissa għaddej xogħol fuq l-ewwel fażi tal-proġett ta' tisbiħ fix-xatt tax-Xgħajra.

TEATRU RJAL

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jiista' il-Ministru jgħid jekk fil-futur qarib hux se jsir xi proġett flok is-sit tat-teatru l-imwaqqa'?

Il-gvern għadu bil-ħsieb li jibni parlament ġdid f'dak is-sit?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Proġett ta' bini flok is-sit tat-teatru l- imwaqqa' fil-Belt għadu qiegħed jiġi studjat.

TEATRU RJAL

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid min hu sid l-art fejn hemm it-teatru l-imwaqqa' fil-Belt?

ONOR.

TONIO BORG: L-art fejn hemm it-teatru l-imwaqqa' fil-Belt hija tal- gvern.

MEPA – TIBDIL U TISWIJA TA' GALLARIJI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid meta l-MEPA se terġa' tniedi skema għal tibdil u tiswija ta' gallariji fil-Belt Valletta u l-Kottonera?

Hemm xi ħsieb li din l-iskema tkun introdotta għall-irħula ta' Għawdex ukoll?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Għalissa m'inix f'pożizzjoni nwieġeb għal meta l- MEPA se jerġa' ikollha l-iskema għal tibdil u tiswija ta' gallariji fil- Belt Valletta u l-Kottonera.

Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant biex l-iskema tkun introdotta għall- irħula ta' Għawdex ġie nnotat.

L-ISLA - XOGĦOL FUQ IL-MOLL

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq il-moll ta' l-Isla?

Ħareġ it-tender?

Kemm se jiġi jiswa?

Fiex jikkonsisti x-xogħol?

Min applika u meta saret l-applikazzjoni quddiem il-MEPA?

Min hu l-perit tal-proġett?

Min hu l-kuntrattur tal-proġett?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-tender ta' dan il-proġett qiegħed fi stadju li jiġi ppubblikat.

Ix-xogħol jinvolvi tiswijiet tal-moll ta' l-Isla minħabba ħsara li ġarrab.

L-uffiċjal inkarigat mill-proġett huwa l-Perit Griscti Soler tas-sezzjoni marittima fi ħdan it-taqsima tax-xogħlijiet.

POSSESSION AND USE

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn postijiet milquta bil-liġi ta' possession and use?

F'liema lokalitajiet?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' postijiet esproprjati taħt it-titolu ta' possession and use jew public tenure hu ta' 2,702 - 99% minnhom kienu ħarġu qabel l-1987 għax mal-bidla fil-gvern fl-1987, id-dipartiment ta' l- artijiet ħareġ ordnijiet bħal dawn f'każi eċċezzjonali biss jew meta l- gvern kellu intenzjoni li iktar tard jixtri l-post xorta waħda – u l- lokalitajiet huma kif jidher fit-tabella t'hawn taħt:-

|Mandraġġ |400| |Floriana u l-Belt|567| |Ħal Safi |57 | |Tas-Sliema |32 | |Ħaż-Żabbar |30 | |Birkirkara |16 | |Raħal Ġdid u |75 | |Kordin | | |Isla |319| |Bormla |707| |Birgu |392| |Gudja |1 | |Marsa |91 | |Msida |3 | |Mosta |3 | |Ħal Qormi |2 | |Żurrieq |2 | |Ħal Għaxaq |3 | |Ħal Balzan |1 | |Żejtun |1 |

MOBC CHIEF EXECUTIVE OFFICER

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li tneħħa s-CEO ta' l-MOBC?

Dan għadu konsulent ewlieni ta' l-Enemalta jew le ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-pożizzjoni ta' chief executive officer fl-MOBC ġiet imneħħija.

Dan seħħ għaliex l-imsemmija kumpannija m'għadhiex tinnegozja fiż-żjut u qed tikri biss it-tankijiet tagħha għall-ħażna.

Għaldaqstant ix-xogħol li jwettaq is-CEO m'għadx hemm il-ħtieġa tiegħu.

Is-Sur Sammut m'għadux konsulent dwar iż-żjut fil-korporazzjoni Enemalta għaliex intemm il-perjodu ta' żmien li kien marbut bih.

EDUKAZZJONI – NGAĠĠ TA' FACILITATORS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm applikaw għas-sejħa ta' facilitators?

Kemm se jiġu ngaġġati nies u kif se jsir il-proċess ta' l- għażla?

Meta se jibda?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-aħħar sejħa għal facilitators saret fl-10 ta' Jannar 2003.

Applikaw 433 li minnhom 115 kienu ineliġibbli.

Kienu eliġibbli u ġew intervistati mill-bord ta' l-għażla 318 u 313 minnhom għaddew mill-interview u ġew offruti ngaġġ mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Jekk it-tagħrif mitlub hu dwar supply facilitators, jiġifieri supply kindergarten assistants performing facilitating duties, informat li se jsiru interviews u dawk li jgħaddu jiġu ngaġġati skond l-order of merit u skond il-bżonn.

MANOEL ISLAND PROJECT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10919 u jgħarraf lill-Kamra jekk Gżira United FC jistgħux ikunu jafu meta se jibda x-xogħol tal-ground il-ġdid fil-proġett ta' Manoel Island - billi f'laqgħa li d-diriġenti tal-MIDI kellhom mal-Gżira United FC għarrfuhom li l-proġett ta' Manoel Island għandu jibda tard din is-sena – liema ground għandu jkun l-ewwel xogħol tal-proġett?

Gżira United FC jistgħu jkunu jafu jekk hemmx ftehim bejn il-gvern u l-MIDI dwar it-titlu tal-ground?

Gżira United FC jistgħu jkunu jafu x'inhi l-intenzjoni tal-gvern, jekk hix li jsir ftehim ma' l-istess football club fuq tmexxija u titlu legali tal-ground?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix xogħol fuq il-ground imsemmi għandu jibda fl- ewwel tliet xhur ta' l-2006, jiġifieri bejn Jannar u Marzu, bil-MIDI tgħaddi l–ground lill-gvern meta dan ikun lest skond il-ftehim iffirmat bejn iż-żewġ partijiet, kif ġie approvat mill-parlament.

B'riferenza għall-ewwel parti tad-domanda, ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-intenzjoni tal-gvern mhijiex li l-ground jibqa' f'idejn il-MIDI, iżda li jirritorna lura għand il-gvern bit-titjib li jkun sar fih u li dan jintuża għal skopijiet sportivi, primarjament football.

Meta l-ground ikun mgħoddi lill-gvern, il-kunsill Malti għall-isport ikun mgħarraf u mistoqsi jikkonsidra sabiex jgħaddih b'riżoluzzjoni parlamentari skond proċeduri stabiliti.

MIA - UŻU TAL-VIP LOUNGE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10921 u jgħid jekk meta persuna tispiċċa minn ambaxxatur, iżżommx id-dritt li tuża l-VIP lounge ta' l- ajruport u anke li tiġi upgraded fuq il-vjaġġi ta' l-Air Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li nista' ngħid li l-Air Malta ma tagħtix upgrade fuq il-vjaġġi tagħha lill-ex-ambaxxaturi, nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru biex jirriferi l-ewwel parti ta' l-interpellanza lill-ministru ta' l- affarijiet barranin.

SAN ĠILJAN - TRIQ SAN ĠORĠ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta mistenni jitlesta x-xogħol fuq St George's Rd, St. Julians?

Hemm xi penali jekk it-target date ma tinżammx mill-kuntrattur?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol ta' toroq u servizzi kif ippjanat mistenni jkun lest fi żmien disa' ġimgħat kif ġie avżat fil-gazzetti lokali .

F'każ li t-target date ma tinżammx hawn taħt hawn annessa parti mill-kuntratt f'dan ir-rigward:

"The contractor shall become liable to a penalty of Lm200 per day for failure to complete works in each section within the allotted time measured in working days.

The roads directorate shall reserve the right to appoint another contractor to finish any particular section at the expense of the contractor who was initially awarded the tender, in the event that the work in such section is more than two weeks late (this including Saturdays, Sundays and any public holiday)."

WIED IL-GĦAJN - IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10528 u jgħid kif saret l-għażla tal-kumpannija biex isir l-environment impact assessment dwar l-impjant ta' l-iskart ta' Sant'Antnin?

Jista' jgħid kemm intefgħu offerti, għal kemm jammontaw u x'konsiderazzjonijiet ittieħdu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-għażla tal-kumpannija biex isir l-environment impact assessment dwar l-impjant ta' l-iskart ta' Sant'Antnin saret permezz ta' sejħa għal offerti b'avviż WSM/011/2003 tal-kumpannija Wasteserv Malta Ltd fil-ħarġa tal-gazzetta tal-gvern tas-7 ta' Ottubru 2003, liema sejħa għalqet fit-30 ta'Ottubru 2003.

Għal din is-sejħa ntefgħu żewġ offerti minn SLR Environmental u Adi Associates.

L-offerta tal-kumpannija Adi Associates kienet ta' Lm43,693.80 waqt li l-kumpannija SLR Environmental tefgħet żewġ offerti alternattivi, l- ewwel waħda għas-somma ta' Lm86,620 u t-tieni waħda għas-somma ta' Lm52,180.

Minħabba li l-orħos offerta ma ssodisfatx il-kondizzjonijiet kollha tat-tender, SLR Environmental ġew ikkummissjonati biex jagħmlu dan ix-xogħol skond ir-rati stabiliti fl-offerta.

Il-konsiderazzjonijiet li ttieħdu huma dawk stipulati fis-sejħa għal offerti.

KYOTO PROTOCOL

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'miżuri ttieħdu s'issa biex jiġu implimentati l-obbligi tal-protokoll ta' Kyoto?

X'infurzar sar s'issa fuq dawn l-obbligi internazzjonali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Għalkemm Malta hi firmatarja tal-protokoll ta' Kyoto, taħt il-konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-bdil fil-klima Malta mhijiex imniżżla f'annex one u għalhekk m'għandha l-ebda obbligazzjonijiet biex tillimita jew tnaqqas il-livelli ta' emissjonijiet ta' gassijiet serra taħt il-protokoll ta' Kyoto.

BORMLA - SIGURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tivverifika jekk persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, hijiex tieħu l-ammont ta' benefiċċju soċjali dovut lilha peress li issa għandha żewġ ulied?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha.

MALTA ENTERPRISE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Peress li l-Malta Enterprise ħatret chief officer corporate services responsabbli mill-finanzi u l- amministrazzjoni, jista' il-Ministru jgħid għaliex wara din il-ħatra r- responsabbilta' tal-pagi ta' ċerti gradi għaddiet f'idejn PriceWaterhouse Coopers?

ONOR.

AUSTIN GATT: Matul din is-sena, il-Malta Enterprise naqqset il- ħaddiema tagħha prattikament bin-nofs mill-200 li kellhom qabel l-MDC, l- IPSE u l-METCO għal-100 tal-lum.

Barra minn hekk, il-Malta Enterprise minn dejjem riedet tiffoka r-riżorsi tagħha fuq il-klijenti u mhux fuq il- proċessi interni.

Barra minn hekk, matul din is-sena l-Malta Enterprise kienet għaddejja mill- isfidi li tgħaddi minnhom kull organizzazzjoni ġdida u għaldaqstant ġie deċiż mill-bord tad-diretturi li l-awdituri tal-kumpannija PriceWaterhouse Coopers jieħdu ħsieb l-ipproċessar kollu tas-salarji tal-ħaddiema tal-Malta Enterprise.

Dan qed isir għall-ħlas li jlaħħaq għal anqas minn kwart tal- paga ta' ħaddiem fl-amministrazzjoni tal-Malta Enterprise.

MALTA ENTERPRISE – KAŻ TA' IMPJEGAT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux minnu li mal-Malta Enterprise hemm persuna li għandha mpjieg ieħor u qed tagħmel xogħol part-time ta' maintenance?

Jista' jgħid x'inhu xogħol din il-persuna mal-Malta Enterprise?

Jista' jgħid kif u kemm jitħallas?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MALTA ENTERPRISE - CORPORATE SERVICES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta saret is-sejħa għall-impjieg ta' chief officer corporate services mal-Malta Enterprise?

Kemm applikaw?

Xi kwalifiki u esperjenzi kellu kull applikant?

Min ġie magħżul?

X'inhu s-salarju u l-pakkett ta' benefiċċji li jġorr miegħu dan l-impjieg?

ONOR.

ĦAL QORMI - APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fiex waslu l-proċeduri għall- istallar ta' lift fi block 6, Triq il-Fontanier, Ħal Qormi minħabba li f'dan il-block jgħixu persuni b'diżabilita'?

Tista' tgħid meta se jinbeda dan ix-xogħol tant meħtieġ?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Fis-16 ta' Frar 2005 l-awtorita' tad-djar applikat lill-MEPA għall-permess biex jiġi stallat lift.

Hekk kif joħroġ il-permess, l-awtorita' tkun tista' tipproċedi bil-ħruġ tas-sejħa għal offerti għall-istallar ta' lift.

RICASOLI – ĦADDIEMA BLA KTIEB

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jinvestiga rapporti li wasluli li fabbrika li tinsab fir-Ricasoli - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament – qed timpjega nies bla ktieb?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ ħadet passi immedjati u għamlet spezzjoni fil-25 ta' Frar.

Informat ukoll li l-korporazzjoni qed tieħu l-passi skond il-liġi.

MALTA-USA - TAXXA DOPPJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Billi l-Prim Ministru ġie rapportat mill-gazzetta "The Times" li qal li bħalissa l-Gvern Malti qed jipprova jiftaħ mill-ġdid in-negozjati ma' l-Istati Uniti dwar il-bżonn li jkollna ftehim ġdid ta' tassazzjoni doppja, jista' jelabora dwar dan, speċjalment billi hu wkoll il-ministru tal-finanzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kull ftehim dwar ħelsien minn taxxa doppja jkun jipprovdi biex tiġi evitata taxxa doppja fejn persuna residenti f'wieħed mill-istati kontraenti tkun suġġetta għat-taxxa fiż-żewġ stati fuq l-istess dħul.

Barra minn hekk, dan it-tip ta' ftehim jgħin biex jattira l- investiment minn pajjiż għal ieħor.

Għalhekk ftehim dwar ħelsien minn taxxa doppja ma' l-Istati Uniti jista' ikun utli biex inħajru investiment mill-Istati Uniti lejn Malta u jkun jipprovdi biex tiġi evitata taxxa doppja fejn l-istess dħul ikun taxxabbli kemm fl-Istati Uniti kif ukoll f'Malta.

KUMITAT KONSULTATTIV GĦALL-BIOETIKA

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-iskop tal-kumitat konsultattiv għall-bioetika?

Meta twaqqaf u taħt liema liġi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kumitat konsultattiv tal-bioetika ġie mwaqqaf fl- 1993 u ħa post il-kumitat konsultattiv dwar l-etika fis-saħħa li kien stabilit fl-1989.

Dan il-kumitat għandu l-iskop li jikkonsidra l-aspetti etiċi u l-implikazzjonijiet tal-materji kollha relatati mal-prattika tal- professjonijiet tas-saħħa, kif ukoll l-aspetti etiċi u l-implikazzjonijiet ta' proċeduri bio-teknoloġiċi li jistgħu jiġu applikati lill-ħajja umana fil-fażi kollha tagħha.

Il-kumitat mhux wieħed statutorju u għalhekk ma huwa mwaqqaf taħt l-ebda liġi.

KAŻI TA' IN VITRO FERTILIZATION

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid f'Malta kemm ilha ssir il-proċedura ta' l-IVF?

Fejn saret l-ewwel darba?

Kemm-il IVF saret sal-lum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Din il-proċedura ma ssirx fi sptarijiet pubbliċi.

Dwar sptarijiet privati ma tinġabarx informazzjoni.

MELLIEĦA: SKOLA PRIMARJA - TFAL B'DYSLEXIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom ħarġet ordni mill-ministeru jew mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex tiġi rtirata għajnuna speċjali li kienet tingħata lil tfal bid- dyslexia fl-iskola primarja tal-Mellieħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru jaf li f'ħaġa bħal din il-ministeru qatt ma jindaħal.

Nista' ngħid ukoll li la d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u lanqas id-dipartiment tal-kurrikulu, speċifikament l-ispecific learning difficulties unit, qatt ma taw xi ordni jew ħarġu xi struzzjonijiet biex l- għajnuna speċjali tiġi rtirata.

MCAST – RIŻULTATI TA' L-EŻAMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm istituti fl-MCAST li għal xi raġuni jew oħra għadhom ma ħarġux ir-riżultati ta' l-istudenti u dan li wasluli lmenti li xi żgħażagħ biex ikomplu jistudjaw iridu l-ewwel ikunu għaddew mill-eżamijiet li għamlu?

X'se jiġri fejn hemm studenti li diġa' bdew il-kors u għadhom ma jafux jekk għaddewx jew le?

X'se jiġri jekk ikunu weħlu?

Meta se joħorġu r-riżultati ta' l-eżamijiet kollha?

X'inhi r-raġuni li l-istudenti qed jitħallew jistennew?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MCAST – ĦRUĠ TA' ĊERTIFIKATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid għaliex qed tinbena d-drawwa fl-MCAST li jsiru żewġ tipi ta' okkażjonijiet għall-istudenti li jispiċċaw il-kors tagħhom, okkażjoni ta' filgħodu għall-istudenti li jmorru mhux ħażin u okkażjoni filgħaxija bl-importanza kollha għal dawk l-istudenti li jmorru tajjeb?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-MCAST saru xi ċerimonji filgħodu u oħrajn filgħaxija fejn tqassmu ċertifikati lil aktar minn 1,200 student li għaddew minn korsijiet ta' tliet livelli.

Informat ukoll li għal dawk kollha li spiċċaw b'suċċess il-korsijiet ta' l- ewwel u t-tieni livell saret ċerimonja filgħodu, kemm jekk marru ħażin kif ukoll jekk marru tajjeb ħafna.

Ħafna mill-istudenti li spiċċaw l-ewwel u t- tieni livell din is-sena għadhom jattendu l-MCAST għal korsijiet tat-tieni livell rispettivament.

Iċ-ċerimonja għal dawk li spiċċaw it-tielet livell b'suċċess saret filgħaxija.

Dawn kważi kollha spiċċaw mill-MCAST u marru fid-dinja tax- xogħol.

BCA ESSAY COMPETITION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li din is-sena ħadd mill-iskejjel sekondarji u post-sekondarji tal-gvern ma ħa sehem fl-essay competition organizzata mill-British Cultural Association?

Xi promozzjoni saret fl-iskejjel governattivi dwar din il-kompetizzjoni u x'inizjattivi ttieħdu mill-kapijiet u l-għalliema biex jinkoraġġixxu lill- istudenti jieħdu sehem?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħas-soltu din is-sena ntbagħtet ċirkolari fl-iskejjel għal kull kompetizzjoni, imbagħad hu l-kompitu ta' l-iskejjel li jieħdu l- inizjattiva meħtieġa.

Huwa evidenti li m'inix sodisfatt bil-promozzjoni li suppost issir u bl-ispirtu ta' inizjattiva minn dawk li għandhom iħossuh dmir tagħhom jieħdu sehem f'essay competition bħal din.

Kelli l-okkażjoni niġbed l-attenzjoni tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni dwar in-nuqqas ta' parteċipazzjoni min-naħa ta' l-iskejjel ta' l-Istat wara li ġieli ppresedejt l-għoti tal-premjijiet tal-British Cultural Association essay competition.

F'okkażjoni bħal din, trid u ma tridx, meta tisma' l- ismijiet ta' l-iskejjel li jkunu ħadu sehem, tkun fi proċess ta' name and shame ta' l-iskejjel li ma jkunux ħadu sehem.

MCAST LECTURER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jara li jinbidel il-kuntratt ta' lecturer li jgħallem fl-MCAST minn full-time ta' tliet snin għal wieħed ta' part-time – dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - biex ikun jista' isegwi l-kors ta' masters in clinical psychology li ntgħażel għalih u li żgur ikun investiment tajjeb biex l-istaff tal-kulleġġ jitħarreġ u jifforma ruħu professjonalment aħjar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-lecturer konċernat ingħatalu l-permess biex jibdel il-kuntratt tiegħu minn wieħed full-time għal wieħed fuq bażi pro-rata biex ikun jista' isegwi l-kors offrut mill-Universita' ta' Malta.

Sfortunatament il-lecturer s'issa ma setax ikun ċert mis-sigħat li seta' joffri minħabba li l-kors kien full-time.

Il-kulleġġ m'għandux oġġezzjoni li l-lecturer jaħdem fuq kuntratt part-time jekk jaħdem fis-sigħat tal-kulleġġ.

COMMONWEALTH SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm applikaw għall-aħħar sessjoni tal-Commonwealth scholarships?

Jista' jgħid min intgħażel u jagħti l-isem, il-kwalifiki li għandu u f'liema qasam se jsegwi kors post- graduate?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif dwar min ġie nominat għal dan l-ischolarship qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra għalkemm nista' ngħid li l-għażla finali mhijiex f'idejn il-Gvern Malti.

OSSERVANZA TA' DEĊIŻJONIJIET TAL-QORTI

L-ONOR.

JOSEPH BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jassigura li dipartimenti tal-gvern ikunu l-ewwel li josservaw deċiżjonijiet tal-qrati?

Jista' għallinqas jassigura dan fid-dipartimenti li jaqgħu taħtu?

Jista' jara li ma jħallix sitwazzjoni fejn dipartiment li jkun ġie kkundannat iħallas danni mill-qorti kostituzzjonali, minkejja diversi reminders jibqa' jgħid li qed jikkonsidra, jipproċessa u jipprepara u dan wara li jkunu għaddew kważi sentejn?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku u jiċċara l-mistoqsija tiegħu.

BIRKIRKARA: VALLEY ROAD - DRENAĠĠ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għaliex l-ilma tad-drenaġġ ilu jiskula minn diversi postijiet ġewwa Valley Road, Birkirkara - ħdejn il-bini li kien jokkupa l-istabbilment tal-Price Club u ħdejn l-istabiliment tad-Domestica - għal diversi snin?

Jista' jara li dan l-inkonvenjent li huwa ta' periklu għas-saħħa tal-bniedem, jitneħħa darba għal dejjem għaliex wara ftit żmien li jsiru t-tiswijiet meħtieġa l- problema dejjem terġa' titfaċċa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MIA - KUMPENS ORDNAT MILL-QORTI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra għala s-sentenzi mogħtija mit-tribunal għall- konsiderazzjoni ta' inġustizzji fis-17 ta' Lulju 2003 fil-konfront ta' l- MIA ma ġewx onorati mill-MIA u t-tliet persuni li isimhom qed jintbagħat separatament, ma ngħatawx il-kumpens ordnat mill-qorti?

ONOR.

ASSIKURAZZJONI MEDIKA - ĦLAS TA' PREMIUM

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħarraf lill-Kamra kemm hu l-ammont totali fi premium li tħallas fuq assikurazzjoni medika privata bejn l-1998 u l-2003?

B'dawk il-flus imħallsa, kemm kien hemm persuni assikurati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MALTAPOST - TQASSIM TA' ITTRI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: In vista tal-fatt li nbidlu diversi numri tal-bibien - f'xi każi lanqas biss għadhom jidhru fir- reġistru elettorali - jista' il-Ministru jara li jinħarġu struzzjonijiet sabiex ittri li jkunu mingħajr numru tal-bieb jew ittri li għadhom juru n- numru l-antik, jiġu mqassma xorta waħda?

ONOR.