MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 433 It-Tnejn, 19 ta' Ġunju, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 433

It-Tnejn, 19 ta' Ġunju, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.12 p.m.

Talba

Seduta Nru. 433

It-Tnejn, 19 ta' Ġunju, 1995

WERREJ

MINUTI 708

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 708

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 714

MOZZJONIJIET

ĦATRA TA' DEPUTY SPEAKER 714

RAPPREŻENTANZA TA' MALTA FUQ IL-KUNSILL TA' L-EWROPA 726

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-OMBUDSMAN

OMBUDSMAN BILL

It-Tieni Qari 726

AĠĠORNAMENT 739

MISTOQSIJIET IMWIEBA BIL-MIKTUB 744

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 432 li saret fl-14 ta' Ġunju, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MELLIEĦA - SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 25720 li oriġinarjament għamiltha lill-Ministru ta' l-Intern dwar "No Parking/Keep Clear Sign" quddiem 59, Triq N. Caruana Dingli fil-Mellieħa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Jiena nformat li l-applikazzjoni tal-persuna kkonċernata ġiet pproċessata mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' li hija responsabbli biex teżamina dawn l-applikazzjonijiet.

L-approvazzjoni ta' din il-Kummissjoni intbagħtet lit-Traffic Control Board nhar il-Ġimgħa 16 ta' Ġunju 1995.

Id-Dipartiment tat-Toroq se jieħu l-passi neċessarji sabiex isiru l-markings quddiem id-dar tal-persuna kkonċernata.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk it-Traffic Control Board huwiex jieħu ħsieb anke dawk l-ilmenti li saru qabel ma reġa' twaqqaf dan il-Bord?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Iva, it-Traffic Control Board qiegħed ukoll jieħu ħsieb il-backlog ta' l-ilmenti li kien hemm qabel.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk il-Bord ħarisx lejn it- talbiet li kienu ġew approvati xi tliet snin ilu għal bus shelter ħdejn Bighi ġewwa l-Kalkara u għal bus shelter ieħor fi Triq l-Immakulata ġewwa Bormla?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena personalment ma ħaristx lejn dawn it- talbiet, pero' nieħu nota ta' dan li qed jgħid l-Onor.

Membru biex nirreferihom lit-Traffic Control.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li xi żmien ilu f'mistoqsija parlamentari dwar l- istess suġġett, l-Ministru stess kien qalli li qed jikkonsidraw l-ambjent ta' dawk l-inħawi biex il-bus shelter isir skond l-ambjent ta' hemmhekk, jista' l-Ministru jgħidli jekk dan ifissirx li l-bus shelter ikun bla saqaf, u meta tkun ix-xita tixxarrab u meta tkun ix-xemx tinħaraq bix-xemx?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma naħsibx li għandha tfisser hekk.

Nieħu ħsieb li din il-ħaġa tingħata l-attenzjoni neċessarja.

PULIZIJA - BARRANIN MIŻMUMA FIL-KWARTIERI TA' L-SAG

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm barranin miżmuma fil-kwartieri ta' l-SAG f'Ta' Kandja bħalissa?

Ta' liema nazzjonalita' huma?

Għaliex intbagħtu joqogħdu hemm?

Kemm hu stmat li - medja fil-ġimgħa - jqum lill-Gvern għall-ikel u manteniment ieħor?

Kemm ilu hemm l-aktar wieħed?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li bħalissa hemm 26 barrani li qegħdin miżmuma fil-Kwartieri ta' l-SAG f'Ta' Kandja.

Dawn huma maqsuma hekk:

6 allegatament Somali, 1 allegatament Libjan, 17 allegatament Alġerini; u 2 mill-Gambia

Dawn intbagħtu joqogħdu f'Ta' Kandja peress li għadhom qegħdin isiru arranġamenti biex jintbagħtu lura pajjiżhom.

Fil-fatt kważi kollha għadhom mingħajr dokument biex ikunu jistgħu jivvjaġġaw u qegħdin jistennew dan id- dokument mill-Ambaxxata tagħhom f'Ruma.

24 minn dawn il-barranin ilhom f'Ta' Kandja mis-17 ta' Frar, 1995, filwaqt li tnejn minnhom ilhom hemm mit-8 ta' Marzu, 1995.

Ras għal ras kull barranin qed jiswa lid-Dipartiment Lm8.75 fil-ġimgħa għal dak li hu ikel.

Spejjeż oħra ta' manteniment ma jistgħux jiġu kwantifikati għax dawn jiġu assorbiti fin-nefqa tas-sezzjoni.

FNIEK SLAVAĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: L-Awtoritajiet tas-Saħħa qatt għamlu xi studju biex isir magħruf għala fniek slavaġ qed jinstabu mejta fl- irdumijiet u fil-kampanja ta' Malta u Għawdex?

Jekk ma sarx studju simili, jista' jsir dan l-istudju biex jiġi stabbilit x'inhi r-raġuni ta' dawn l- imwiet għax mill-imwiet jindika li jista' hemm xi ħaġa ħażina fil-katina ekoloġika lokali?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li d-Diviżjoni tas-Saħħa qatt ma rċeviet rapporti bħal dawk li għalihom qed jirreferi l-Onor.

Interpellant.

Filwaqt li nitolbu jirreferi l-mistoqsija lill-Ministru responsabbli għall- agrikoltura tlabt lill-uffiċjal inkarigat biex jagħmel il-kuntatti meħtieġa mad-Dipartimenti ta' l-Agrikultura u ta' l-Ambjent.

FELLENBERG - PREMJAZZJONI TA' KOTBA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid għaliex dawk l-istudenti li ngħataw premjijiet ta' kotba għax ġew fl-ewwel postijiet fil-klassijiet ta' l-Istitut Fellenberg qed idumu daqshekk ma jingħataw dawn il-kotba?

Ma jaħsibx li dan id-dewmien iħalli effett negattiv fuq l-istudenti meta suppost dawn il-premjijiet iservu ta' inċentiv u nkorraġġiment għall- istudenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li fl-Istitut Fellenberg hemm id-drawwa li l-istudenti jagħżlu huma stess il-kotba li jixtiequ li jingħatawlhom bħala premju.

Ħmistax-il ġurnata ilu, l-istudenti ġew avżati biex jagħżlu l-kotba.

SKEJJEL PRIVATI - STUDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Studenti li jattendu skejjel privati jew tal-Knisja jistgħu jattendu summer schools tal-Gvern?

Id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għandu dritt jiċħad it-talba ta' dawk il- ġenituri li jixtiequ jibgħatu lill-uliedhom f'summer school tal-Gvern meta l-istess ulied huma fi skola privata jew tal-Knisja?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-iskema li biha jitħaddmu l-iskejjel tas-sajf hi maħsuba biex tagħti tagħlim lil dawk it-tfal li matul is-sena skolastika jkunu sabu diffikulta'.

L-istudenti li jattendu l-iskejjel tas-sajf jingħażlu skond assessment mir-remedial teachers jew skond ir-riżultat miksub fl-aħħar eżami.

Liema miż-żewġ kriterji jintuża jiddependi mill-eta' tat-tfal konċernati.

Il-kriterji japplikaw ukoll fil-każi ta' tfal li jattendu l-iskejjel tal- Knisja jew l-iskejjel privati.

GĦalhekk m'hemm ebda oġġezzjoni li l-istudenti ta' dawn l-iskejjel jattendu summer schools tal-Gvern.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jagħtina l-aħħar informazzjoni dwar il-proposti tal-Junior College speċifikatament għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-istipendji li se jingħataw jew li mhux se jingħataw lill-istudenti li jibdew imorru l-Junior College?

Dawn se jkunu relatati ma' l-istipendji li jingħataw lill- istudenti tas-Sixth Forms l-oħra ta' Malta u GĦawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-istipendji baqgħu kif kienu qabel għall- istudenti tas-Sixth Form u dawn se jibqgħu jingħataw kemm lill-istudenti tas-Sixth Form kif ukoll lill-istudenti tal-Junior College.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Dawn l-istipendji se jkunu rranġati u organizzati mill-Universita', jiġifieri se tkun l-Universita' jew id-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni li jgħaddi dawn l-istipendji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Universita' ma tagħti stipendji lil ħadd għax fil-fatt l-istipendji joħroġhom dejjem il-Ministeru, anke fil-każ ta' dawk l-istudenti li l-vot tagħhom m'hux dak ta' l-Universita'.

Il-kontroll ta' l-istipendji huwa totalment f'idejn il-Ministeru.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri qed nifhem tajjeb li l-istipendji li se jingħataw lill-istudenti tal-Junior College fl-ewwel u fit-tieni sena se jkunu kompletament l-istess bħall-istipendji li jingħataw lill-istudenti tas-Sixth Form?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qed tifhem tajjeb.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jgħidilna x'se tkun id-differenza bejn l-organizzazzjoni tas-Sixth Form u dik tal-Junior College għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-istruttura u ma' l-organizzazzjoni tal-korsijiet?

Hawnhekk qed nitkellem f'termini ta' struttura skolastika.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kif intqal kemm-il darba pubblikament, l-idea hi li fil-Junior College ikun hemm metodu ta' tagħlim differenti minn dak li wieħed isib fi skola sekondarja.

Minkejja dak li jingħad, fl-iskejjel tas- Sixth Form, inkluż is-Sixth Form Gian Franġisk Abela, il-metodu tat-tagħlim li jsir hemmhekk huwa replika ta' dak li jsir fl-iskejjel sekondarji, bid- differenza li hemmhekk kien ikun hemm it-tutorials ukoll.

Imma prattikament l-idea kienet dik ta' lezzjoni li tingħata fi klassi.

Issa din is-sistema ta' tagħlim m'hix se tibqa' kif inhi, għax fil-Junior College se jkun hemm speċi ta' apprentistat - biex ngħidulu hekk - ta' sistema ta' tagħlim li huwa bħal dak universitarju.

Is-sistema ta' tagħlim fil-Junior College se tkun differenti minn dik ta' l-iskejjel sekondarji biex b'hekk l-istudenti li jmorru fil-Junior College jiġu aktar akklimitizzati għas-sistema ta' tagħlim li teżisti fl-Universita'.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jispjegalna eżattament fiex se tikkonsisti d-differenza fit-tagħlim?

Jiġifieri b'din is-sistema in terms ta' l-għalliema u l-istudenti, fil-Junior College ir-ratio se jkun 1:10 filwaqt li fis-Sixth Form ikun ta' 30:1?

GĦal dak li għandu x'jaqsam mal-Junior College, id-differenza se tikkonsisti biss f'tutorial system u t- tagħlim fis-Sixth Form se jingħataw f'forma ta' lecture?

Prattikament x'inhi d-differenza bejn dak li se jingħata bħala struzzjoni fil-Junior College u dak li jingħata fis-Sixth Form?

Jista' l-Ministru jikkonfermalna jekk il-curriculum u l-mod kif se jiġi stabbilit skolastikament il-Junior College ġiex finalizzat, jew għadux fl-ajru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jekk bil-kelma "curriculum" il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qed jirreferi għal dak li jridu jiġu ppreparati għalih l- istudenti, ngħidlu li dak huwa s-syllabus tal-MATSEC li diġa' huwa ppubblikat.

Fil-fatt dan is-syllabus ilu ppubblikat għal numru ta' xhur mhux ħażin u infatti ilu għand il-kapijiet tas-Sixth Forms, anke ta' dawk privati, minn Lulju tas-sena li għaddiet minkejja li, jekk m'iniex sejjer żball, il-ktieb ġie ppubblikat f'Jannar ta' din is-sena.

GĦalhekk il- kontenut tat-tagħlim, fis-sens ta' x'se jkun is-syllabus li fuqu l- istudenti se jiġu eżaminati fl-aħħar tal-kors ta' sentejn ilu magħruf minn kulħadd.

Naturalment id-differenza hi fil-metodu fuq kif se jiġi mogħti t-tagħlim u mhux fuq x'inhu t-tagħlim.

Il-prinċipju tal-Junior College hu li filwaqt li jkun hemm lectures, ikun hemm aktar attenzjoni individwali permezz ta' metodi ta' tagħlim li ma jinkludux biss tutorials, imma jinkludu wkoll attivitajiet bħalma huma seminars u small group teaching li permezz tagħhom l-istudenti jiġu mgħallma aktar kif jistudjaw, milli x'għandhom jistudjaw.

GĦalhekk is-sistema kollha pedagoġika trid tiġi ndirizzata lejn din id- direzzjoni.

Il-Bord tal-Junior College ġie fformat u għaldaqstant qed jidħol f'dawn id-dettalji.

Naturalment ladarba jinħatru l-lecturers, ħafna mid-dettalji tal-metodi ta' tagħlim li jridu jsiru jiġu diskussi magħhom u għalhekk m'hemmx xi direzzjoni speċifika ta' tant nies f'kull tutorial, f'kull lecture u f'kull seminar.

Ovvjament ħafna drabi dan jiddependi minn kemm se jkun hemm studenti li jagħżlu xi suġġetti partikolari.

Pero' wieħed irid jifhem ukoll li din il-materja u trid tiġi diskussa wkoll b'mod miftuħ ta' parteċipazzjoni fost saħansitra l-lecturers li se jgħallmu.

Imma l-prinċipju huwa dak li semmejt qabel.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jikkonferma li m'hu se jkun hemm l-ebda relattivita' bejn dawn il-metodi ġodda li qed isemmi l- Ministru u korsijiet oħra li jsiru fl-Universita', per eżempju l-HMC, mediterranean studies u studji oħrajn fejn ħafna drabi qed ikun hemm madwar 70 jew 100 student u f'dawn il-korsijiet l-ismall group teaching li qed isemmi hu assolutament ma jeżistix?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Assolutament le.

Jekk fil-Junior College ma jkunx hemm seminars u a small group teaching system, dan ikun beda on the wrong foot.

GĦalhekk dan ma għandux relattivita' ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant.

Żgur li se jkun hemm tutorials, small group teaching u seminars għax inkella nitilfu l-iskop kollu li għalih se jinħoloq il-Junior College.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Ministru qed jgħid li l-ismall group teaching fost affarijiet oħra se jkun il-hallmark tal-metodi l-ġodda li se jkun hemm fil- Junior College.

Issa qed jintqal ukoll li n-numru ta' għalliema li se jkun hemm fil-Junior College se jkun inqas min-numru ta' għalliema li hemm fis- Sixth Form Ġian Franġisk Abela.

Allura kif jista' jkun li b'numru inqas ta' għalliema fuq kważi l-istess ammont ta' studenti, wieħed se jirċievi a small group teaching meta dan mhux qed jiġi achieved fis-Sixth Form Gian Franġisk Abela?

X'se tkun is-sistema li biha numru inqas ta' għalliema se jirnexxielhom jagħmlu bidla fil-metodu permezz ta' small group teaching system fuq bażi ta' l-istess numru ta' studenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwel ħaġa, fl-opinjoni tiegħi fis-Sixth Form Ġian Franġisk Abela hemm ammont ta' ħela ta' riżorsi, jiġifieri l-għalliema mhux qed jiġu utilizzati bl-aħjar mod.

It-tieni, peress li fil-Liceo Ġian Franġisk Abela l-għalliema huma stradati fuq sistema ta' tagħlim fi skejjel sekondarji u meta jkun hemm grupp kbir hemm il-famuż numru sagrosant ta' 25 li ma jkunx japplika għal meta jingħataw il-lectures.

Apparti minn hekk hemm limitazzjonijiet - peress li huma teachers - ta' l-ammont ta' contact hours li għandu jkollhom ma' kull student.

Ħalli nispjega daqsxejn.

Jiġifieri meta għalliem fil-Liceo Ġian Franġisk Abela jagħmel tutorial ma' sitta jew ma' għaxra min-nies, as far as they are concerned, peress li japplikaw in-normi ta' skola sekondarja, dan jinkluduh fl-ammont ta' sigħat li għandhom magħmul, kif għidt, b'ċertu numri sagri, li wieħed jgħallem meta jkun teacher.

Meta tista' tagħmel riforma fis-sistema u ma tkunx marbut b'dawn il-parametri li m'humiex imfassla għal dan it-tip ta' tagħlim, imma għal skola sekondarja fejn qatt ma ssib sitt studenti biss flimkien bħalma ssib f'tutorial, allura mbagħad tkun tista' tippjana b'mod li r-riżorsi umani tużahom aħjar mingħajr ma titlef il-vantaġġ tas-small group teaching.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma nafx hux qiegħed nifhem tajjeb, Sur President.

Qed nitkellmu fuq sitwazzjoni fejn l-ewwelnett il-conditions of service ta' l-għalliema fil-Junior College se jkunu differenti minn kif kienu ta' l- għalliema fil-Liceo Ġian Franġisk Abela biex b'dan il-mod l-għalliema fil- Junior College - għalkemm f'numru iżgħar minn dak li kien hemm fil-Liceo Ġian Franġisk Abela - ma' l-istess numru ta' studenti li hemm fil-Liceo Ġian Franġisk Abela jkunu jistgħu ilaħħqu mal-volum akbar li se jkun hemm ta' small group teaching u allura skond il-Ministru se jkunu jaħdmu skond in-normi viġenti fl-Universita' f'dak li għandu x'jaqsam ma' small group teaching.

Qed nifhem tajjeb jien?

Naħseb li l-Ministru l-kalkoli f'din il-ħaġa qed jagħilhom ħażin.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwelnett m'hemm l-ebda dikjarazzjoni ta' kemm se jkun in-numru ta' lecturers fil-Junior College.

Jiġifieri dan il-ħafna għajdut li se jkun hemm 90 żejda, huma kollha spekulazzjonijiet għax qatt ma ġie deċiż kemm se jkun in-numru ta' l-istaff tal-Junior College għaliex wieħed irid jara kemm se jkun hemm studenti u kemm se jkollhom options.

Ma rridux ninsew li din is-sena l-options se jkunu differenti, fejn qabel wieħed li jidħol fis-Sixth Form ried japplika għal tliet suġġetti, illum irid japplika għal ħames suġġetti, tnejn at advanced level u tlieta at intermediate level u minħabba f'hekk ma tantx nistgħu nimxu fuq il-mudell ta' l-options li ġraw fis-snin ta' qabel.

It-tieni nett, m'hemm l-ebda kondizzjonijiet speċjali ta' xogħol għall- għalliema fil-Liceo Ġian Franġisk Abela.

Dawn l-għalliema huma għalliema li ġew posted hemm.

Uħud minnhom, fosthom uħud minn dawk li qegħdin jipprotestaw, sa bħal dan iż-żmien sena kienu għadhom jgħallmu fi skola sekondarja.

Jiġifieri m'hemm l-ebda kondizzjonijiet partikolari għall- għalliema tas-Sixth Form, pero' konna qegħdin nużaw il-parametri li hemm fi ftehim bejn l-union tat-teachers u l-Gvern, partikolarment intiżi u mfassla għal skejjel sekondarji u konna qed nużawhom għas-Sixth Forms.

Dan li konna qegħdin nagħmlu.

Issa qegħdin ngħidu li dan se jinqata' kollu, min se japplika biex isir assistant lecturer fl-Universita' u se napplikaw parametri differenti.

MR SPEAKER: L-aħħar mistoqsija.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiena ma rridx inkun fitt imma qed nifhem li hemm ċertu nuqqas ta' ċarezza fil-concepts li qed nisma'.

Il-Ministru għadu kemm qalilna li l-kondizzjonijiet ta' kif se jiġu mmexxija t-teaching systems fil-Junior College m'hux se jkunu bħal dawk fi skola sekondarja u bħal dawk fil-Liceo Ġian Franġisk Abela, mela jiena nimmaġina li se jsiru skond normi universitarji.

Qed nifhem tajjeb?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Bejn wieħed u ieħor.

ONOR.

ALFRED SANT: Mela se jkun hemm bidla tan-normi ta' kif jaħdmu dawn l-għalliema!

Il-Ministru għadu kemm qalilna wkoll li m'hux bilfors ikun hemm anqas għalliema milli hemm fil-Liceo Ġian Franġisk Abela.

Jiġifieri jista' jkun li fil-Junior College se jkun hemm l-istess numru ta' għalliema bħalma hemm fil-Liceo Ġian Franġisk Abela.

Imma jekk diġa' tafu x'inhuma n- normi tat-tmexxija, diġa' tafu kemm se jkun hemm studenti fil-Junior College.

Lanqas dik ma tafu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Onor.

Sant għandu raġun jagħmel din id-domanda għax kont se nispjegaha l-ewwel, imma nsejt.

Fil-fatt l-Universita' ħarġet avviz biex ikollha idea ta' kemm hemm studenti li jridu jidħlu fil-Junior College s-sena d-dieħla.

GĦalkemm din tkun applikazzjoni proviżorja għax ikunu għadhom ma ħarġux ir-riżultati ta' l-eżamijiet, ikollha idea ta' kif se jitqassmu l-options ta' l-istudenti għax, kif diġa' għidt, ma nistgħux nimxu fuq il-mudell tas-snin ta' qabel għaliex din is-sena l-istudenti m'hux se jagħżlu tliet suġġetti bħalma kienu jagħmlu qabel, imma se jagħżlu ħames suġġetti.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-volum ta' studenti li se jgħaddi mill-Junior College b'xi mod jew ieħor demografikament nafuh.

Mela given that u given in-normi ta' tmexxija li trid timxi bihom - li huma differenti minn dawk tal-Liceo Ġian Franġisk Abela - suppost li diġa' għandek concept ta' kemm se jkun hemm bżonn ta' għalliema fil-Junior College.

Issa qed niskanta kif il-Ministru qed jgħidli li lanqas dan ma jaf!

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-matematika m'hix daqshekk faċli u r-raġuni hija li l-istudenti jridu jagħżlu ħames suġġetti, tnejn at advanced level u tlieta at intermediate level u din tant tikkomplika u tant tagħti permutations u combinations possibbli li l-aħjar ħaġa hi li jkollok f'idejk espressjoni ta' intenzjoni mingħand l-istudenti li jridu jidħlu fil-Junior College, liema informazzjoni se tinġabar mill-Universita' fi ftit ġranet oħra.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-aħħar intervent.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, dan l-argument kif qed tagħmlu int japplika minn sena għal sena.

Jiġifieri għas-sena d-dieħla se jerġa' jkollok l-istess problema u tliet xhur qabel Settembru ma tkunx taf kemm se jkollok bżonn għalliema.

Jiena nerġa' ngħidlek biex toqgħod attent u tiċċara eżattament x'qiegħed tgħid meta titkellem dwar dawn in-normi.

Jien nistaqsi jekk dawn in-normi jfissrux ratio differenti ta' għalliema ma' studenti għax jekk se tuża n-normi universitarji f'ċerti korsijiet m'hux bi small group teaching se tispiċċa, imma effettivament se tispiċċa b'large group teaching.

MR SPEAKER: Il-Minsitru, fil-qosor ħafna, jekk jogħġbok.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Dan ma japplikax għal kull sena għax din hija l- ewwel sena li se jkun hemm preparazzjoni għal ħames suġġetti flok għal tliet suġġetti.

Minħabba f'hekk li nqalgħet il-komplikazzjoni u m'hux minħabba l-kwestjoni tal-Junior College.

Anke kieku ħallejna kollox fil- Liċeo Ġian Franġisk Abela is-Sixth Form, xorta konna nkunu fil-għama dwar kemm għandna bżonn għalliema minħabba li ma tistax tfassal l-options.

Dwar il-kwestjoni l-oħra, nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li din qiegħda f'moħħi l-ħin kollu u nista' nassigurah ukoll li l-iskop kollu hu li ma jkunx hemm numru kbir ta' studenti li jiltaqgħu ma' lecturer, jagħmlilhom lecture u barra bid-daqq!

M'hux dan hu l-iskop.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra li l-Kummissarju Għoli ta' Malta f'Canberra bagħat lill-Editur ta' "The Sunday Telegraph" u ppubblikata fl-14 ta' Mejju 1995, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26878.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' uffiċjali impjegati fid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura li ntbagħtu jistudjaw jew jitħarrġu barra minn Malta bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 26756.

MR SPEAKER: Mozzjonijiet.

Il-Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

ĦATRA TA' DEPUTY SPEAKER

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nipproponi li l- Onor. Michael Bonnici jiġi maħtur Deputy Speaker tal-Kamra.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, kif taf il-Kamra fil-bidu ta' din il-Leġislatura kien intlaħaq ftehim bejni u bejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar in-nomina ta' Deputy Speaker.

Kien sar suġġeriment, li intlaqa', li d- Deputy Speaker tkun persuna proposta min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Fil- fatt il-ftehim kellu żewġ aspetti, wieħed li d-Deputy Speaker tkun persuna nominata min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u l-ieħor li fil-Kamra jkun hawn ftehim dwar il-pairing.

L-Oppożizzjoni rtirat minn dan il-ftehim u l-Kamra issa ilha mingħajr Deputy Speaker għal numru ta' xhur.

Mr Speaker, fil- White Paper li ġiet ippubblikata lejn l-aħħar ta' l-1993, il-Gvern kien ippropona li ssir emenda fil-Kostituzzjoni biex in-nomina ta' Deputy Speaker issir skond il-Kostituzzjoni stess, billi l-Oppożizzjoni tipproponi persuna li tiġi aċċettata mill-Kamra għall-kariga ta' Deputy Speaker.

Il- Gvern għadu jemmen li dak kien arranġament tajjeb u aktar 'il quddiem beħsiebu jressaq emenda kostituzzjonali biex tagħti validita' għal dak li s'issa, jew sa ftit żmien ilu, kien il-ftehim tal-Kamra.

Mr Speaker, jien irrid ngħid li staqsejt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jekk l-Oppożizzjoni tixtieqx li nkomplu b'dak il-ftehim li jiġi nominat Deputy Speaker fuq suġġeriment ta' l-Oppożizzjoni, naturalment bil-qbil tal-Kamra, u ġejt informat mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li hu m'huwiex beħsiebu jipproponi lil xi ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni għal din il-kariga.

Aħna min-naħa tal-Gvern jidhrilna li huwa xieraq li jiġi nominat Deputy Speaker u ċertament il-persuna li qed tiġi nominata hi persuna li kif taf il-Kamra diġa' għandha esperjenza għaliex fil-kariga tagħha ta' Viċi President tal-Kumitati tal-Kamra ilha tiffunzjona u naħseb li l-Kamra taqbel dwar in-nomina tiegħu għall-kariga ta' Deputy Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, huwa tajjeb li nagħtu ftit aktar dettalji fuq l-isfond tal-kwestjoni milli għoġbu jagħti l-Prim Ministru.

L- isfond ta' dan is-suġġett jibda wara l-aħħar Elezzjoni Ġenerali meta kien hemm il-ħtieġa li l-Parlament jerġa' jiltaqa'.

Dak iż-żmien il-Prim Ministru kien kellimni bis-suġġeriment li jkun hemm qbil fuq l-appuntament tal-President tal-Kamra u wara diskussjonijiet kont urejt id-dispożizzjoni li aħna min-naħa ta' l-Oppożizzjoni naqblu fuq l-appuntament ta' President tal-Kamra fil-persuna tiegħek, Sur President, pero' fl-istess nifs issuġġerejt li mbagħad id-Deputy Speaker għandu jkun appuntat min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Meta jien issuġġerejtlu li naħdmu b'dan il-mod, il-Prim Ministru immedjatament kien staqsieni min naħsbu li tista' tkun din il- persuna u jien kont issuġġerejtlu l-isem ta' l-Onor.

Charles Mangion bħala Deputy Speaker.

Wara li sema' dan is-suġġeriment u għamel il- konsultazzjonijiet tiegħu il-Prim Ministru ġie lura bis-suġġeriment li min- naħa tagħhom huma disposti li jimxu fuq din il-bażi u jkun hemm bħala Deputy Speaker l-Onor.

Charles Mangion taħt il-Presidenza tiegħek, pero' bis-suġġeriment addizzjonali li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jkun hemm qbil fuq il-pairing.

Wara li jien għamilt il-konsultazzjonijiet tiegħi fuq din il-ħaġa wasalt lura bis-suġġeriment li l-Oppożizzjoni hija lesta li tagħmel il-pairing bil-kondizzjoni, bil-qbil u bis-suġġeriment li ma jkunx hemm il- forma ta' proċeduri li kien daħħal il-Gvern fl-aħħar leġislatura, jiġifieri li l-votazzjoni ssir fl-aħħar tas-seduta ikun x'ikun il-mument meta tintalab votazzjoni.

GĦalkemm min-naħa tal-Gvern ma kienx hemm qbil espress fuq din il-ħaġa, intwera li kienu lesti jaħdmu fuq dik il-bażi.

Allura biex ngħidu hekk inħoloq - se nuża kelma ftit sterjotipata - "pakkett" ta' kif għandna nimxu li min-naħa kien jinkludi proposta li fuqha kien se jkun hemm qbil - il-proposta ta' l-Onor.

Sinjorija Tiegħek bħala President tal-Kamra - u min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, bil-qbil ukoll, il- proposta ta' l-Onor.

Charles Mangion bħala Deputy Speaker.

Imbagħad to underpin dawn iż-żewġ arranġamenti il-ftehim tal-pairing u l-ftehim li l- votazzjoni tittieħed meta tintalab

Sur President, jien naħseb li meta wieħed jifli r-record ta' kif ġraw l- affarijiet, ċertament ħadd ma jista' jgħid li l-Oppożizzjoni Laburista ma onoratx, kif kellha tonora, dan l-arranġament.

Naħseb li f'ħafna każi kull meta kien hemm ċerti affarijiet li kellhom jiġru fil-Kamra l-ftehim ħadem tajjeb u ħadem kif kellu jaħdem.

Dan dejjem seta' jsir għax minn din in- naħa tal-Kamra kien hemm l-atteġġjament li ma ngħidux "le" għal kull ħaġa li ssir f'din il-Kamra kif kienu jagħmlu l-Oppożizzjoni Nazzjonalista qabel l-1987.

M'hemmx dubju li dan il-ftehim ħadem kif ħadem bħala pakkett għax min-naħa tagħna onorajna kif kellna nonoraw l-arranġamenti li kienu miftiehma.

Kien hemm każ wieħed, u tajjeb li naċċennaw għalih, fejn dan il- ftehim ma ħadimx u dan kien il-każ, li meta l-Onor.

Ninu Zammit kien qed jitkellem fuq mozzjoni li kellha x'taqsam ma' l-Estimi ta' l-Enemalta, aħna ressaqna mozzjoni biex minnufih id-dibattitu jiġi aġġornat, biex ngħid hekk sine die.

Inti min-naħa tiegħek irregolajt li din tista' ssir, imma mbagħad ma tajtniex iċ-ċans li nispjegaw ir-raġuni għaliha.

Ir-raġuni kienet li din kellha x'taqsam mal-punt li aħna għandna mozzjoni ta' sfiduċja fl-Onor.

Ninu Zammit li ilha pendenti żmien.

Tressqet kawża fil- qorti u ntuża dak l-argument tal-kawża fil-qorti biex il-mozzjoni ta' sfiduċja fl-Onor.

Ninu Zammit ma titressaqx quddiem din il-Kamra u allura n- naħa tal-Gvern ċaħħdu lilhom infushom, biex ngħid hekk, iċ-ċans spettakolari biex juru l-fiduċja tagħhom fl-Onor.

Ninu Zammit.

Mela waqt li konna qed niddiskutu l-Estimi ta' l-Enemalta u aħna għamilna din il- mozzjoni li ġiet aċċettata minnek, imma ma ngħatajniex iċ-ċans nispjegaw ir- raġuni warajha, aħna ddeċidejna li fuq dik il-mozzjoni nieħdu division u ma nimplimentawx il-ftehim pairing fuqha.

Minnufih ġejna akkużati li qegħdin nuru nuqqas ta' good faith u li konna mxejna b'mod żleali.

Dak kien l- argument dak inhar.

Imbagħad is-sena li għaddiet kellna l-Liġi dwar il-VAT li konna ilna ngħidu żmien twil li din hija liġi kruċjali u li ridna nissiskutuha sa l- aħħar.

Min-naħa tal-Gvern kellna l-indikazzjoni - biex ma ngħidx il-wegħda - li l-Gvern kien lest li jiddiskuti din il-Liġi sa l-aħħar.

Il-Gvern kien lest li jagħti l-ħin kollu li kien hemm bżonn għad-diskussjoni tagħha.

Ħalliha li mbagħad li min-naħa tal-Gvern din il-Liġi baqgħet tittawwal u tittawwal qabel ma tressqet quddiem din il-Kamra.

Stennew sakemm tibda' l- World Cup biex iressquha, jiġifieri konna deħlin sew fix xhur ta' Ġunju jew Lulju, u aħna nistennew biex tibda d-diskussjoni fuq il-Liġi dwar il-VAT.

Ma rridux ninsew li mbagħad bdew resqin ukoll il-vaganzi tas-sajf.

Waqt li kienet għaddejja d-diskussjoni fuq il-Liġi dwar il-VAT, minnufih ingħatajna l-indikazzjoni li l-Gvern ma kienx se jibqa' jiddiskutiha sa l-aħħar, imma kien se jibda japplika l-giljottina fuq din il-Liġi.

Minn dak inhar 'il hawn l-argument tal-Gvern kien li m'hemmx għalfejn neħduha bi kbira il- kwestjoni tal-giljottina fuq il-Liġi dwar il-VAT għax qal li ta biżżejjed żmien biex din il-Liġi tiġi diskussa.

Il-Prim Ministru mhux darba jew tnejn ħareġ bi statistika twila dwar kemm ta sigħat għad-diskussjoni fuq din il-Liġi meta mqabbla ma' liġijiet oħra.

Dawn l-argurmenti assolutament ma kenux konvinċinti.

Ma kenux konvinċenti għax min-naħa tal-Gvern aħna kellna l-wegħda li se jagħti ż-żmien kollu għad-diskussjoni dwar din il- Liġi iżda minflok ma l-Gvern għamel hekk, minnufih ressaq mozzjoni ta' giljottina kemm fuq is-Second Reading ta' l-Abbozz kif ukoll fuq l-Istadju ta' Kumitat.

Għan-naħa ta' din il-Kamra mill-ewwel deher biċ-ċar li l- arranġamenti dwar il-pairing ma jistgħux jibqgħu jiġu sostnuti aktar.

F'ċirkostanzi bħal dawn, fejn il-Gvern kien qed idaħħal liġi bħal din li għandna implikazzjonijiet kbar u jimplimentaha bil-giljottina, aħna ma stajniex nibqgħu għaddejjin kuntenti u qisu ma ġara xejn.

Allura kellu jaqa' l-pakkett tal-ftehim kollu.

U hekk ġara.

L-Onor.

Charles Mangion - fl-opinjoni tiegħi bl-aktar mod onorabbli - minn rajh iddeċieda li f'dawn iċ-ċirkostanzi kellu jirriżenja minn Deputy Speaker għax kien ġie f'pożizzoni, fejn il-ħatra tiegħu li saret fl-ambitu tal-ftehim li għadna kemm tkellimna dwaru, kienet qed tiġi mpoġġija fi kwadru ieħor.

In-naħa tal-Gvern kemm-il darba ssuġġerew li nerġgħu mmorru għall- arranġament ta' qabel, pero' għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni din it-talba ma kenitx u m'hijiex aċċettabbli.

M'hux minnu li b'xi mod jew ieħor l- arranġamenti li kienu saru ġew osservati f'dan is-sens.

L-ispirtu tagħhom żgur li ma ġiex osservat u l-kondizzjonijiet li pprevalew f'dak li għandu x'jaqsam ma' proċedura tal-Kamra, jiġifieri l-effett tal-pass arbitrarju li ħa l-Gvern is-sena li għaddiet f'dak li għandu x'jaqsam mal-Liġi dwar il- VAT għadu jinħass sal-lum.

Aħna lesti li naħdmu bl-aktar mod ċivili possibbli, lesti li naħdmu bl-aktar mod kalm possibbli, imma ċertament li m'aħniex lesti li nittolleraw jew nagħlqu għajnejna għall-impożizzjonijiet li l-ħin kollu jiġu bl-aktar mod arroganti min-naħa l-oħra.

Jistgħu jsiru ħafna referenza għall-imgħoddi, pero' jien fil-preżent qed ngħix u nista' ngħid li f'din l-aħħar sena, il-mod arbitrarju u arroganti li bih mexa l- Gvern f'ċerti affarijiet ta' proċedura u f'ċerti deċiżjonijiet li jaffettwaw ix-xogħol tal-Parlament kienu qegħdin hemm bl-aktar mod konkret.

Wieħed lanqas ma jista' jgħid li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Laburista, f'dan iż-żmien li qed insemmi, ma baqgħetx ir-rieda ta' koperazzjoni.

Sur President, nixtieq infakkar li matul din is-sena li għaddiet l-Oppożizzjoni Laburista baqgħet għaddejja bil-kuntatti, anzi kienet hi li ħafna drabi mbuttat lill-Gvern, biex bl-aktar mod kostruttiv inkunu nistgħu nwaqqfu l- Kumitati tal-Kamra.

U twaqqfu l-Kumitati tal-Parlament.

GĦal dak ir- rigward l-Oppożizzjoni Laburista tat u baqgħet tagħti kontribut mhux żgħir.

Bl-istess mod, matul din l-aħħar sena n-naħa ta' l-Oppożizzjoni baqgħet tagħti kontribut kbir fuq ċerti liġijiet ta' ċerta portata bi proposti li l-Gvern kellu jaċċetta għax kienu proposti tajbin.

Jiġifieri matul dawn l-aħħar snin - l-aħħar sena żgur - min-naħa tagħna bqajna għaddejjin bl-atteġġjament meħtieġ ħalli x-xogħol tal-Parlament jimxi kif għandu jimxi iżda rrid ngħid, Sur President li min-naħa tal-Gvern ma sarx hekk.

Semmejt attitudni arroganti u semmejt impożizzjonijiet li baqgħu jiġru.

Ħalli issa insemmi tliet każi fejn il-klima ta' nuqqas ta' rieda tajba min- naħa tal-Gvern dehret ċara.

Nibda l-ewwelnett b'xi ħaġa li semmejna bħal lum ġimgħa fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, jiġifieri d- deċiżjoni arbitrarja tal-Gvern li jaqbad u jalloka Lm100,000 lil dan il- Parlament biex taparsi jinqasmu bejn il-Partiti ħalli f'isem il-ħtieġa li jkun hemm kuntatti aħjar bejn iż-żewġ Partiti u rappreżentanti għolja Ewropej fi Brussels u postijiet oħra, jkunu jistgħu, jappuntaw rappreżentat tagħhom fi Brussels.

Sur President, ninformak li l-ewwel darba li sirt naf b'din il-ħaġa kien b'ittra li bgħatli int fl-ewwel ġimgħa ta' Settembru li għadda - xotta xotta fejn kulma kont qed tagħmel kien li tgħaddi messaġġ - fejn informajtni li l-Prim Ministru qabad u ddeċieda li se jalloka somma ta' flus biex iż-żewġ Partiti jibagħtu rappreżentant tagħhom fi Brussels.

Din kienet xi ħaġa li waqgħet mis-sħab għax assolutament ma kontx naf xi tfisser u kellna nitolbu konsultazzjoni miegħek biex inkunu nafu min-naħa tiegħek x'informazzjoni kellek.

Biss sirna nafu li f'din il-ħaġa inti sempliċiment kont qed tagħmilha - bir- rispett kollu lejk - ta' pustier.

Aħna minnufih għamilna l-pożizzjoni tagħna ċara li ma naqblux li ħaġa bħal din kellha ssir u ċertament ma naqblux li ħaġa bħal din kellha ssir b'dan il-mod għax fl-istess żmien - parti oħra mill-mod ta' kif konna lesti li nuru li qed nikkoperaw u lesti li naħdmu fl-interess nazzjonali mal-Gvern f'ċerti affarijiet - suppost bi qbil bejn il-Prim Ministru u Dr. Austin Gatt minn naħa waħda u Dr George Abela u jien minn oħra, kien se jkun hemm żewġ kummissjonijiet għaddejjin.

Kummissjoni waħda taħt il-presidenza tiegħek li kellha titkellem dwar il- bidliet fil-liġi fis-sistema tal-proċess elettorali u kummissjoni oħra taħt il-presidenza tas-Sur Galdes, li kellha titkellem dwar il-finanzjament tal- partiti.

Dan kien ftehim li suppost ilħaqna f'April jew Mejju tas-sena li għaddiet.

Dawn iż-żewġ kummissjonijiet kellhom jibdew jimxu in parallel, ma' xulxin u jirrapportaw f'Settembru.

Mela f'Settembru minflok kellna dawn ir-rapporti ta' dawn il-kummissjonijiet - u fuq dawn il- kummissjonijiet kien hemm rappreżentanza tat-tliet Partiti - kellna din il- missiva arbitrarja min-naħa tal-Gvern fejn iddeċieda li l-Partit Nazzjonalista jingħata Lm50,000 biex jibgħat lil xi ħadd jixxaħxaq ġewwa Brussels u l-Partit Laburista jingħata Lm50,000 oħra, jekk iridhom, biex jibgħat li xi ħadd ieħor jixxaħxaħ fi Brussels.

Aħna għidna li dan mhux mod kif isiru l-affarijiet u ċertament mhux mod kif jintefqu flus il-poplu.

Meta imbagħad dawn l-Lm100,000 għaddew mill-Parlament - permezz tal- maġġoranza tal-Gvern - kontra l-vot tal-Partit Laburista u meta ġew l- ispjegi li dawk il-flus huma intiżi biex il-partiti jew il-gruppi parlamentari rispettivi, jkunu jistgħu jippromwovu r-relazzjonijiet tagħhom mal-partiti, mal-pajjiżi u mal-Parlament Ewropew, aħna għidna li saħħa li għaddiet kif għaddiet din il-ħaġa, imma ċertament m'għandux ikun il-Partit Nazzjonalista jew il-Prim Ministru Nazzjonalista li jimponi bl-arroganza tas-soltu tiegħu fuq l-Oppożizzjoni kif għandhom jintefqu dawk il-flus biex il-Partit Laburista jkun jista' jippromwovi r-relazzjonijiet tiegħu mal- partiti u mal-Parlament Ewropew.

Taf kif svolġiet id-diskussjoni li kellna nhar it-Tnejn li għadda, Sur President?

Ir-risposta tal-Gvern kienet: "Aħna niddeċiedu kif il-partiti għandhom jonqfu l-flus li aħna rridu li jintużaw biex il-partiti jkollhom relazzjonijiet tajba ma' l-Ewropej, u jekk il-Partit Laburista jaħseb li dan jagħmlu mhux billi jibgħat rappreżentant tiegħu jixxaħxaħ fi Brussels, affari tiegħu.

Aħna hekk iddeċiedejna għall-Partit tagħna u l-Partit Laburista jrid jimplimenta għal Partit tiegħu bl-istess mod."

Din suppost hija demokrazija?

Suppost li m'hawnx arroganza.

L-arroganza tista' tintuża bit-tisbit, jew inkella tista' tintuża wkoll billi wieħed taparsi jmellsek.

Għaldaqstant Sur President, dan hu eżempju ta' kif isiru l-affarijiet, jiġifieri li f'Settembru li għadda irċevejna ittra mingħandek fejn informajtna b'din id-deċiżjoni tal-Prim Ministru meta suppost għandna l- Kummissjoni dwar il-Finazjament tal-Partiti.

Aħna m'aħniex nitkellmu fuq ċejċa, Sur President, iżda qed nitkellmu fuq Lm100,000.

Irrid nagħmilha ċara li bħalissa l-Partit Nazzjonalista qiegħed jirċievi Lm50,000 għax la ddeċieda li jonfoq dawn il-flus b'dan il-mod, qed jonfoqhom hekk, skond l- interess tiegħu u skond kif jaħseb li għandu jonfoqhom.

Mentri aħna li ma naqblux kif qed jintefqu dawn il-flus, anke jekk għall-istess għan, m'għandna l-ebda dritt niddeċiedu aħna kif għandna nonfqu dawk il-flus għall-affarijiet tagħna.

Sur President jekk taħseb li dan hu xi sinjal ta' rieda tajba min-naħa tal-Gvern u mhux sinjal ta' arroganza ċara, allura naħseb li ma nkunux qed niftiehmu kif il-Parlament għandu jitmexxa.

Iżda fil-fatt ma naħsibx li inti taħseb hekk, Sur President, għax fl-aħħar snin li rajnik topera, rajnik topera b'mod li minkejja l-pakkett kollu li semmejt fil-bidu, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ewwel deċiżjoni, jiġifieri qbil għar-rigward il-Presidenza ta' din il-Kamra, qed nikkonferma li għad hawn qbil fuq il-Presidenza ta' din il-Kamra.

Dak li qed ngħid illum bl- ebda mod ma jaffettwa l-pożizzjoni tiegħek, imma qed nagħmilha ċara li f'din l-aħħar sena, pass wara l-ieħor u eżempju wara l-ieħor, l-arroganza li għaddejja fit-tmexxija u fil-proċeduri ta' ċerti affarijiet m'humiex aċċettabbli.

Kif lanqas m'huwa aċċettabbli s-sinjal l-ieħor li tana l-Gvern ta' kif lest jimxi.

Matul dawn l-aħħar tliet snin konna għaddejjin b'diskussjonijiet serji ħafna dwar dak li għandu x'jaqsam mat-twaqqif ta' Kumitati Permanenti tal-Kamra.

Kien hemm mumenti ta' nuqqas ta' qbil mal- Gvern, imma b'rieda tajba, ġurnata wara l-oħra, ġimgħa wara l-oħra u xahar wara l-ieħor, għamilna s-suġġerimenti tagħna dwar kif għandhom isiru l- Kumitati Permanenti Parlamentari.

Suppost konna se naslu għal ftehim dwar kif għandhom jitwaqqfu dawn il-Kumitati Permanenti, għalkemm aħna kellna ċertu mod ta' kif għandhom jitwaqqfu dawn il-Kumitati u l-Gvern kellu mod ieħor.

Iżda l-kompromess li nstab kien kompromess tajjeb; kien kompromess li bih kien hemm ċerti Kumitati li kellhom jitwaqqfu u li kienu se jkunu stradati biex jagħmlu ċertu xogħol għal dan il-Parlament.

Fost dawn il- Kumitati - ħaġa li kienet qed tinħema għal-lest mill-aħħar tas-sena li għaddiet - kien hemm il-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin.

Waqt li kienet għaddejja din id-diskussjoni bdejna nisimgħu stqarrijijiet unilaterali li l- Gvern beħsiebu jdaħħal lil Malta fil-programm tal-Partnership for Peace.

Kien hemm stqarrijiet unilaterali ma' diplomatiċi 'l hemm u stqarrijiet unilaterali 'l hawn, kultant anke saru f'din il-Kamra, u meta wieħed jipprova jara eżattament x'kienu l-modalitajiet ta' din, isib li ma kien hemm assolutament xejn.

Meta konna nitkellmu ma' diplomatiċi u rappreżentanti ta' pajjiżi barranin fuq dawn l-affarijiet, kienu jgħidulna: "Imma intom tafu x'se jsir!

Bilfors li l-Gvern tkellem magħkom!

Bilfors li kkonsultakhom!

Bilfors li għallinqas informakhom!"

Naħseb li waħda mill-affarijiet li l-Onor.

George Vella kellu jgħid kemm-il darba hi: "Jiddispjaċina, imma kulma nafu hija b'xi stqarrija li saret hemm u stqarrija li saret hemm ... ".

Nofs kliem!

Issa dan kollu ġara f'Jannar, fi Frar u f'Marzu, jiġifieri fl-istess żmien meta suppost konna wasalna biex nikkonkludu ħalli jkollna l-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin.

Ċertament li waħda mill-affarijiet li dan il-Kumitat imissu jkun qiegħed f'pożizzjoni biex jiddiskuti, hija ħaġa bħal din, fejn għallinqas tingħata informazzjoni dwar kif il-Gvern kien beħsiebu jersaq lejn dan il-programm tal-Partnership for Peace u x'kellhom ikunu l-modalitajiet ta' din il-ħaġa.

Imma ma kien hemm xejn minn dan, Sur President.

L-affarijiet baqgħu għaddejjin, forsi konna resqin biex naslu dwar il-Kumitati Permanenti Parlamentari, imma min-naħa tal-Gvern ma smajna assolutament xejn fuq il- Partnership for Peace.

L-ewwel informazzjoni serja li ta l-Gvern fuq il-Partnership for Peace kienet waqt il-bidu tal-mozzjoni li ressaq hu stess - li jekk niftakar tajjeb ħadet żewġ seduti - fejn għall-ewwel darba mis-sapjenza tiegħu u mill-arroganza tiegħu għoġbu jerġa' jippreżentalna x'inhuma l-punti u l- kondizzjonijiet li taħthom kien beħsiebu jidħol fil-Partnership for Peace.

U jien nistaqsi: Dan huwa l-mod kif il-Gvern għandu jimxi mal-Kamra?

Jekk konna qed nitkellmu dwar it-twaqqif ta' Kumitat Permanenti dwar l- Affarijiet Barranin, l-aktar ħaġa li kienet relevanti fil-mod kif isiru l- affarijiet, ċertament kienet li dan huwa l-ewwel xogħol li seta' jagħmel dan il-Kumitat Permanenti.

Din ma kenitx xi ħaġa li konna qed niskattawha mill-ewwel.

L-Onor.

George Vella fid-dibattitu dwar il-Budget ta' Diċembru li għadda għamel serje ta' mistoqsijiet li kienu jidhru ċar li huma marbuta mal-Kumitat Permanenti li suppost kellu jitwaqqaf - kif konna nafu li se jitwaqqaf - dwar l-Affarijiet Barranin.

L-ewwel ħaġa li ħarġet bid-dettal dwar kif il-Gvern kien beħsiebu jidħol fil-Partnership for Peace u allura suppost li kellhom isiru diskussjonijiet tekniċi u professjonali, twaddbu waqt il-bidu ta' dik is- seduta u mbagħad id-dibattitu kien wieħed plenarju.

Dan m'huwiex mod kif isiru l-affarijiet.

Sur President, jien qed ngħid fatti li naħseb inti tafhom aħjar minni.

Dawn huma fatti li jistgħu jintrabtu b'dak li ntqal f'din il-Kamra u b'dak li sar barra din il-Kamra u juru ċar li min-naħa tal-Gvern ma kienx hemm rieda tajba għal dak li għandu x'jaqsam mat-tmexxija tal-proċeduri tax- xogħol parlamentari .

Anzi kien hemm l-arroganza, qisu la ddeċieda r-re, inti tniżżel rasek - divine right.

Irrid nagħmilha ċara li dan li qed ngħid huma fatti; m'aħniex qegħdin nidħlu għal-logħba stupida ta' miżinformazzjoni li issa qed jogħġbu jidħol fiha kull ġimgħa l-Prim Ministru.

Aħna m'aħniex qegħdin nigdbu fuq l-operat tal-Gvern kif il-Prim Ministru jigdeb fuq l-operat ta' l-Oppożizzjoni.

Ħalli nagħti eżempju.

Skond il-Prim Ministru - issa kkwotat aktar minn darba fil-gazzetti - din in-naħa tal-Kamra, l-Oppożizzjoni Laburista, f'xi żmien mill-Elezzjoni ta' l-1992 'l hawn kienet favur xi sptar ġdid.

Din hija gidba!

F'policy statement wara policy statement, kemm qabel l-1992 kif ukoll wara l-1992, dejjem għidna li ma naqblux ma' sptar ġdid għax aħna qed nipproponi l-estensjoni u l-modernizzazzjoni ta' l-isptarijiet eżistenti.

Meta l-Prim Ministru joħroġ b'dan il-gideb, jien nirrealizza kemm miskin jinstab dahru mal-ħajt.

Aħna m'għandniex għalfejn noqogħdu nigbdu.

Kull ħaġa li semmejt li turi n-nuqqas ta' interess, nuqqas ta' commitment u nuqqas ta' impenn fit-tmexxija ta' din il-Kamra huma fatti.

Kif huwa t-tielet fatt, jiġifieri dak li ġara ġimgħatejn ilu f'din il- Kamra fejn f'daqqa waħda sibna li nofs il-Membri min-naħa tal-Gvern jinsabu msiefra.

Il-Prim Ministru, il-Viċi Prim Ministru, il-Ministru Falzon, il- Ministru Refalo, il-Ministru Zammit Dimech, il-Ministru Bonnici, is- Segretarju Parlamentari Muscat u l-Onor.

Asciak kienu kollha msiefra.

Għaldaqstant bilfors li x-xogħol tal-Parlament jotgħob.

Issa llum il-Gvern għandu maġġoranza ta' tliet Membri, iżda xorta waħda niġu f'sitwazzjoni fejn ix-xogħol tal-Parlament irid jieqaf għax il-Gvern għandu dawn il- Membri kollha barra minn Malta.

Kulħadd jaf kif ix-xogħol tal-Parlament huwa skedat u x-xogħol tal-Gvern, bi tlieta barra, xorta jista' jimxi, allura għalfejn jiġi skedat bil-mod li kulħadd jogħsfor f'daqqa waħda?

Dawn m'humiex modi serji kif jitmexxa dan il-Parlament.

U b'referenza għall-programm tal-Partnership for Peace, huwa għalhekk li meta twaqqaf il- Kumitat Permanenti ta' din il-Kamra dwar l-Affarijiet Barranin aħna ddeċiedejna li ma nieħdux sehem fih.

Aħna bir-raġun qegħdin nagħmlu boycott ta' dan il-Kumitat.

Sur President, irridu nagħmluha ċara li aħna m'għandna xejn personali kontra l-Onor.

Michael Bonnici.

Veru li sa ftit taż-żmien ilu kien jitkellem b'ċerta ħdura kontra din il-naħa tal-Kamra, u nikkundannah li kien jagħmel hekk, iżda llum m'iniex nikkundannah, għax b'sens ta' ġentlomerija, matul is-snin immodera l-mod kif iħares lejna.

Mhux qed ngħid li ma jattakkaniex - sewwa jagħmel li jattakkana la qiegħed fuq in- naħa l-oħra tal-Kamra - imma ċertament m'għadux jagħmel dan kif kien jagħmel qabel, b'mod li jew huwa bbażat fuq il-falzitajiet - kif jagħmel il- Prim Ministru - jew inkella b'mod li tħoss fiha ċerta ħdura.

M'għadux jagħmel hekk u ċertament m'għandna xejn kontra tiegħu.

Jiġifieri hawnhekk m'aħna nitkellmu bl-ebda mod kontra l-Onor.

Michael Bonnici.

Aħna se nivvutaw kontra din il-mozzjoni mhux b'xi sens ta' dispett lejh, anzi bħala persuna għandu r-rispett tiegħi, imma quddiem il-propoganda falza tan-naħa tal-Gvern li tipprova twaħħal li aħna ngħidu "le" meta fil-fatt huwa huma li l-ħin kollu, għalkemm bi tbissima fuq wiċċhom, jagħmlu affarijiet negattivi, u quddiem din l-attitudni negattiva fit-tmexxija ta' dan il- Parlament u fil-każi li diġa' semmejt u oħrajn li m'hemmx għalfejn noqgħod insemmihom, m'aħniex se naċċettaw dawn l-affarijiet.

Aħna qed nagħmluha ċara li se nivvutaw "le" fuq din il-mozzjoni, mingħajr ma nitolbu division, biex nuru li aħna ma naqblux mal-mod kif imexxi dan il-Gvern.

It-tbissim waħdu mhux biżżejjed.

Il-ġentlomerija titlob li meta tiġi biex tagħmel l- affarijiet, tagħmilhom b'rettezza, b'sinċerita', bi trasparenza u b'onesta'.

Ikolli ngħid li dawn l-affarijiet ma jeżistux fl-aktar affarijiet importanti; jeżistu fix-xinxilli, jeżistu f'ċertu affarijiet fejn il-Gvern ikollu bżonna u allura jiftaħ ċertu bibien, pero' meta l- Gvern isib ruħu li jista' jkun arroganti, ikun arroganti u qed imexxi din il-Kamra b'arroganza li m'hijiex aċċettabbli f'demokrazija moderna.

Sur President huwa għal din ir-raġuni li qed ninformak li se nivvutaw kontra din il-mozzjoni, imma mhux se nitolbu votazzjoni u dan qed nagħmluh bl-ebda sens ta' dispett lejn l-Onor.

Bonnici.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill- Prim Ministru biex jgħaddi għal winding up.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker naħseb li l-liberta' testendi sal- punt, li min irid, ikun inkonsistenti miegħu nnifsu u d-diskors li għadu kif għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni juri l-inkonsistenza tiegħu fl- atteġġjamenti għax l-argumenti li ġab ma jagħmlux ħaġa oħra ħlief li jikkonfermaw li huwa reġa' lura mill-ftehim u minn dikjarazzjonijiet li għamel fl-imgħoddi.

Naturalment, dan għamlu għal raġunijiet ta' espedjenza politika konformi mal-prinċipju ddikjarat u miktub minnu, li huwa jagħmel biss dak li jaqbillu l-Partit tiegħu - lest li jmur max-xitan biex jirbaħ il-voti u lest li ma jmurx ma' l-anġli jekk jitlef il-voti.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni japplika dan il-prinċipju b'mod konsistenti.

Ir-riżultat hu li huwa inkonsistenti fl-atteġġjamenti tiegħu.

Mr Speaker, jiena ħadt pjaċir nisma' dak li qal l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar il-ftehim li ntlaħaq fil-bidu ta' din il-Leġislatura.

L-inkonsistenza ta' dak li qed jagħmel f'dan il-mument il-Kap ta' l-Oppożizzjoni tidher mill-fatt li hu qed jgħid li rtiraw il-ftehim dwar il-pairing għax kien hemm mozzjoni ta' sfiduċja f'Segretarju Parlamentari u dak inhar mingħajr pre-avviż, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien annunzja f'dan il-Parlament li għal dak il-vot mhux se jkun hemm pairing.

Din kienet assolutament U-turn mhux aċċettabbli; kienet turi l-inkonsistenza tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni fit-tmexxija tal-Partit tiegħu u fl-atteġġjament lejn dan il-Parlament.

Raġuni oħra li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma u li skond hu tintitolah li jmur lura minn dak il-ftehim hija d-dibattitu li sar fuq il-Liġi dwar il- VAT.

Mr Speaker, huwa magħruf li l-itwal dibattitu li qat sar fuq liġi waħda - veru li din il-Liġi kienet importanti - kien proprju d-dibattitu fuq il-VAT.

Mhux veru li dan il-Gvern għamel mozzjoni ta' giljottina.

Assolutament mhux veru.

Li hu veru - u naturlament huwa dokumentat - huwa li min-naħa tal-Gvern għidna li nagħmlu l-kalkolu ta' kemm jidhirlina li hemm bżonn ta' żmien biex jitkellem kull min irid jitkellem fuq din il- Liġi, pero' kien hemm bżonn li jsir ftehim dwar il-limitu ta' żmien.

Dak iż-żmien ma kienx għad għandna l-House Business Committee u nittama li f'dan il-Kumitat jibda jkun hemm ftehim ukoll fuq kemm għandna nallokaw ħin għal-liġijiet f'din il-Kamra.

Wara diskussjoni twila, il-Gvern deherlu - naħseb kien record ta' tul ta' ħin li ttieħed fuq is-Second Reading ta' abbozz ta' liġi - li kien tajjeb li jkun hemm ftehim dwar il-frame-work ta' ħin li l-Kamra kellha talloka għal dik il-Liġi.

Issa jien ma nafx kif il-Kap ta' l-Oppożizzjoni minn dawn iż-żewġ fatti pprova jiġġustifika ruħu għala d-Deputy Speaker ta r-riżenja tiegħu u hu ma aċċetax iktar il-prinċipju li talbu hu stess, u li l-Kamra qablet miegħu - qbilt l-ewwel wieħed jien - li jkun hawn Deputy Speaker nominat min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u rtira l-ftehim tal-pairing.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna: "Kif il-Ministri jaqbdu u jsiefru sitta f'daqqa?

Dan mhux kollox skedat?"

Jiena ngħidlu li hekk hu, kollox skedat.

Per eżempju, il-ġimgħa d- dieħla skedat li se jkun hemm il-meeting tal-Kunsill Ewropew f'Cannes u jiena u l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin irridu nkunu preżenti.

Barra minn hekk il-ġimgħa d-dieħla hemm skedat ukoll laqgħat internazzjonali li għalihom jridu jkunu preżenti diversi ministri.

Iva, dawn huma skedati.

Allura ngħidu le, għax fil-Parlament Malti għandna Kap ta' l-Oppożizzjoni kapriċċuż u ma jridx jonora l-ftehim li daħal għalih huwa stess, ċioe' li jkun hawn il-pairing?

Din m'hijiex xi eċċezzjoni, xi innovazzjoni jew xi brainwave ta' dan il-Parlament, imma hi xi ħaġa li teżisti f'kull parlament ċivili.

Allura ngħidu li la l-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'hux dispost li jagħmel il-pairing, aħna se nirtiraw il-vuċi tagħna mil-laqgħat internazzjonali?!

Dan aħna mhux se nagħmluh u jekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jibqa' jinsisti li ma jkunx hawn pairing, il-Ministri, is- Segretarji Parlamentari u d-Deputati xorta waħda se jibqgħu jaqdu d-doveri tagħhom, anke fil-kamp internazzjonali, u jekk il-Gvern ikun f'pożizzjoni fejn ma jkunx jista' jafda lill-Oppożizzjoni għax tista' ssejjaħ xi vot dakinhar, jiddispjaċini ngħid imma l-Parlament ma jkunx jista' jiltaqa' dak inhar.

It-tort ta' dan kollu huwa n-nuqqas tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li m'hux kapaċi jintrabat bil-kelma tiegħu stess.

Mr Speaker, huwa veru li barra minn dan il-Parlament il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għamel diversi inkonsistenzi u fil-fatt dawn reġa' rrepetihom f'din il-Kamra.

Jien ma għidtx li kien hawn xi update biex jgħidulna li hawn bżonn ta' sptar ieħor imma f'din il-Kamra - u jekk niftakar sew anke barra minn din il-Kamra - saru dikjarazzjonijiet minn spokesman ta' l- oppożizzjoni stess fejn qalu li jaqblu li wasal il-bżonn għal sptar ieħor f'pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) Mela le, issa nurihomlok.

Issa f'daqqa waħda, peress li hawn xi ftit taċ-ċaqliq u jridu jiġu rranġati xi affarijiet fuq il-bini ta' l-Isptar San Raffaele, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħataf l-okkażjoni u mingħalih li se jġib il-voti billi jgħid li mhux veru għandna bżonn ta' sptar ieħor f'pajjiżna u li dan hu ħela ta' flus.

Mr Speaker, l-inkonsistenza tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni tidher ukoll meta ġabilna raġunijiet fejn qal li hemm nuqqas ta' rieda tajba min-naħa tal- Gvern u bħala l-ewwel punt ta' prova ta' nuqqas ta' rieda tajba, semma li dan il-Gvern ġie f'dan il-Parlament u talbu jivvota ammont ta' flus biex il- gruppi parlamentari jkollhom il-possibbilta' li jsegwu mill-qrib u kif jixraq fiċ-ċirkostanzi attwali ta' pajjiżna, x'jiġri fil-Parlament Ewropew.

Fil-fatt aħna spjegajna bil-miktub li kien ikun faċli għall-Gvern li ninnominaw first secretary ieħor fl-Ambaxxata tagħna fi Brussels u nagħtuh l-inkarigu li jżomm kuntatt il-ħin kollu fuq il-Parlament Ewopew, pero' aħna ma riednix nieħdu vantaġġ minn dan.

Minħabba dak li nemmnu fih, u minħabba li ridna li l-Oppożizzjoni jkollha l-istess faċilitajiet li jista' jkollu l-Gvern, aħna ġejna b'wiċċna minn quddiem u għidna li huwa tajjeb li l-gruppi parlamentari - issa li Malta qiegħda fuq l-għatba ta' l-Unjoni Ewropea - meta huwa fl-interess tal-Gvern u anke f'ta' l-Oppożizzjoni li qiegħda topponi d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea. ikunu jafu x'qed jiġri kuljum hemmhekk.

GĦalhekk aħna għidna li f'dan il-Parlament huwa tajjeb li nagħmlu vot biex dan jiġi wżat b'mod speċifiku.

Fil-fatt il-mod speċifiku hu li min-naħa tal-Gvern aħna konvinti ...

Anke din m'hijiex xi trovata ta' dan il-Gvern jew ta' dan il-Partit li qiegħed fil-Gvern, imma hija l- esperjenza ta' pajjiżi li kienu kandidati biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea u li fl-istadju antecedenti għad-dħul, ħassew il-bżonn li jkollhom rappreżentant tagħhom residenti fi Brussels biex isegwi dak kollu li jkun qed jiġri.

GĦalhekk bl-iktar mod miftuħ ġejna ngħidu ...

(Interruzzjonijiet) Kellhom in-Norveġiżi, l-Isvediżi, l-Awstrijaċi.

(Interruzzjonijiet) Mela jiddispjaċini, imma m'intix informat.

Mr Speaker, tant kellhom li anke fil-Grupp Parlamentari Soċjalista bħalissa hemm id- diskussjonijiet dwar kif jistgħu jgħinu lill-Partit Laburista sabiex ikollu r-rappreżentant tiegħu fi Brussels.

Aħna għidna: Ejjew inkunu trasparenti għal kollox.

Isemmew l-Lm50,000, veru Lm50,000 ...

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: M'huwiex minnu li l-Grupp Parlamentari Soċjalista qed jitkellem dwar kif il-Partit Laburista jista' jkollu rappreżentant permanenti fi Brussels.

Mhux veru; li għamlu hu li spontanjament il-Grupp Parlamentari Soċjalista kitibli u qalli li min-naħa tagħhom joffrulna li jkollna observers status jiġifieri li bħala partit ikollna status ta' osservaturi.

Jien ktibt lura u għidtilhom prosit, grazzi, nirringrazzjakom u din l-offerta hija welcome la intom qed tifhmu u qed nifhmu aħna x'inhi l- pożizzjoni tagħna bħala Partit Laburista.

Jiġifieri dak li qed jintqal huwa kollu gideb.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, naturalment waħda mill-kliem li saret l-iktar komuni f'ħalq il-Kap ta' l-Oppożizzjoni hija l-kelma "gideb".

Dak li għadu kif qal ma jipprovax li jien qed nigdeb, imma li hu qed jipprova jdawwar il-kliem għaliex ikkonferma proprju li min-naħa tal-Partit Soċjalista Ewropew hemm l-offerta mhux li l-Partit Laburista jkun observer fil-Partit Soċjalista Ewropew għax dak ilhom li huma, imma l-proposta hija li jkollhom osservatur fi ħdan il-grupp ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: On a point of order, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien naħseb li nista' nitkellem ħafna aħjar mill-Prim Ministru dwar il-komunikazzjoni li rċevejt mill-Grupp Parlamentari Soċjalista fil-Parlament Ewropew.

Jien rċevejt ittra ffirmata minn Mrs Pauline Green u l-Prim Ministru ma jistax jitkellem għalija.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tista' tpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

ALFRED SANT: Stenna ħalli nispiċċa dan il-punt.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, bħalissa huwa in possession il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Prim Ministru allega li għandna offerta ta' għajnuna min-naħa tal-Grupp Parlamentari Soċjalista fil-Parlament Ewropew biex nibagħtu rappreżentant tagħna residenti fi Brussels.

Dan m'huwiex minnu; l-offerta li għandna u li aċċettajna hi li fejn qabel aħna konna sempliċement qegħdin barra u xi kultant konna assoċjati magħhom, issa offrewlna spontanjament li waqt li jirrikonoxxu x'inhi l-pożizzjoni tagħna vis-a-vis l-Unjoni Ewropea, jagħtuna l-istatus ta' osservaturi.

Jien ktibt lura lill-Onor.

Pauline Green u lqajt bil-qalb l-offerta' tagħhom, speċjalment la huma min-naħa tagħhom qegħdin jirrikonoxxu x'inhi l- pożizzjoni tagħna, imma bl-ebda mod u fl-ebda stadju, ma offrew xi għajnuna finanzjarja jew ta' kwalunkwe mod ieħor biex ikun hemm xi residenza min- naħa tal-Partit Laburista fi Brussels.

Din hija l-verita' u l-Prim Ministru, jippretendi kemm jippretendi li sar l-Alla ta' Malta, m'għandu l- ebda dritt idawwar il-verita' b'dan il-mod.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, il-kliem li għadu kif uża l-Kap ta' l-Oppożizzjoni juri f'liema stat ta' konfużjoni jinsab.

Jien nistiednu li biex ikun trasparenti għal kollox ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- korrispondenza li huwa kellu mal-Partit Soċjalista Ewropew fil-Parlament Ewopew biex kulħadd ikun jista' jasal għall-konklużjonijiet tiegħu.

Mr Speaker, qed ngħid li l-Gvern deherlu li hija ħaġa tajba li dan il- Parlament jivvota flus biex ikun hemm persuna residenti fi Brussels.

U meta noqogħdu nsemmu s-somma ta' Lm50,000 wieħed irid jifhem xi tfisser din is-somma.

Is-somma ta' Lm50,000 tinkludi l-ispejjeż involuti biex wieħed ikun jista' jkollu r-residenza fi Brussels.

Fil-fatt kulħadd jaf li din m'hijiex xi ħaġa rħisa.

Wieħed ma jridx jinsa wkoll li min se jmur joqgħod fi Brussels irid jieħu l-familja miegħu u allura din is-somma tinkludi dawn l-ispejjeż ukoll.

Mr Speaker, imbagħad naturalment hemm salarju li min- naħa tal-Gvern, fl-ittri li nkitbu lis-Sinjorija Tiegħek u li inti għaddejt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, hemm eżattament f'liema skala ta' salarju dan qiegħed jitħallas, u mbagħad il-kumplament huma sempliċement spejjeż .

GĦal din ir-raġuni aħna ma nistgħux naċċettaw li ngħaddu Lm50,000 lill- Partit Laburista biex jonfoqhom kif irid hu.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qed inpoġġu lill-Partit Laburista Malti f'pożizzjoni ta' vantaġġ vis-a-vis l- grupp parlamentari ta' din in-naħa.

Jekk huma ma jridux jivvantaġġjaw ruħhom minn din il-proposta li approva dan il-Parlament, affari tagħhom, imma din hija s-sitwazzjoni u dan huwa nuqqas ta' rieda tajba.

Nerġa' ngħid li dan huwa att ta' trasparenza u ta' realiżmu min-naħa tal-Gvern.

It-tieni punt li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex jiġġustifika t- tneħħija tal-pairing u li ma jridx li jkollu Deputy Speaker nominat min- naħa ta' l-Oppożizzjoni hija l-kwestjoni tal-kummissjonijiet fejn qal li kien sar ftehim bejnu, bejn Dr George Abela, bejni u bejn Dr Austin Gatt, li jkun hemm żewġ kummissjonijiet; waħda biex tiddiskuti l-liġi elettorali u l-oħra dwar il-finanzjament tal-partiti.

Jekk m'inix sejjer żball jidhirli li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni riedet kummissjoni waħda u aħna għidna li dawn huma żewġ kummissjonijiet differenti għax waħda m'hijiex eżattament l-oħra.

Il-liġi u s-sistema elettorali ma għandhiex x'taqsam mal-finanzjament tal-partiti.

Dawn ġew mogħtija l-istess terminu, waħda spiċċat ix-xogħol tagħha fit-terminu ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Point of order, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: M'hux minnu li l-Oppożizzjoni Laburista pproponiet kummissjoni waħda biex on one hand titkellem dwar sistema u proċedura elettorali u on the other hand titkellem dwar il-finanzjament tal-partiti.

Dan m'hux veru.

Li pproponiet l-Oppożizzjoni Laburista huwa li fejn il- Gvern kien qiegħed jipproponi kummissjoni dwar is-sistema elettorali, aħna għidna li din il-kummissjoni ma għandhiex tiddiskuti biss is-sistema elettorali, imma tiddiskuti wkoll il-proċess elettorali.

Dwar il- kummissjoni fuq il-finanzjament tal-partiti mill-bidu nett kien hemm qbil li għandha tkun separata.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, dak li qed jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni huwa korrett.

Hu qed jgħid li ma' dan żied li l-Kummissjoni dwar il-finanzjament tal-partiti tiġi nominata u jirrapportaw simultaneously.

Li ġara hu li kull kummissjoni li ġiet nominata - u hawnhekk irrid infakkar li dawn ġew nominati skond il-White Paper li ppropona l-Gvern - fil-fatt ħadmet u malli kull waħda kkonkludiet ix-xogħol tagħha għamlet ir-rapport.

Il-kummissjoni li daħlet fil-kwestjoni tal- finanzjament tal-partiti ħadet iktar fit-tul u l-Kamra għandha quddiemha r- rapport tagħha li fl-opinjoni tiegħi huwa serju ħafna.

Allura għaliex issa qed jgħid li l-Gvern hu arroganti u għandu nuqqas ta' rieda tajba?

Il- fatt li waqt li kien hemm il-Kummissjoni dwar il-Finanzjament tal-Partiti l- Gvern ivvota l-flus għall-Parlament Ewropew ma fih l-ebda loġika għax aħna għidna mill-bidu li filwaqt li l-flus ivvotati biex ikollna rappreżentant residenti fi Brussels hija xi ħaġa transitorja għax meta Malta ssir parti mill-Unjoni Ewropea ma jkollnix bżonnha iktar, apposta mill-bidunett għidna li din m'għandhiex tidħol fil-kwestjoni tal-finanzjament tal-partiti.

Din hija deċiżjoni politika tajba li ħa l-Gvern u l-kwestjoni tal-finanzjament tal-partiti hija xi ħaġa kompletament differenti.

Din m'hijiex xi ħaġa transitorja jew temporanja, imma jekk naqblu fuqha f'din il-Kamra, nittama li tkun xi ħaġa permanenti.

Allura din m'għandha x'taqsam xejn.

Li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġi hawn u jiġġustifika ruħu talli biddel id- deċiżjonijiet tiegħu stess dwar il-pairing u dwar id-Deputy Speaker għal din ir-raġuni, għaliha ma jagħmel ebda sens.

Anzi jiena ngħid li huwa inkonsistenti u jagħmel il-U-turns.

Jekk per eżempju, niftakru fl-ewwel stqarrija li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta ġie elett bħala Kap tal- Partit tiegħu, u ġie intervistat fi "The Times of Malta" u staqsewh x'jidhirlu dwar l-atteġġjament tal-Gvern biex Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, huwa qal li l-Gvern għandu mandat biex jagħmel dan u għandu jkompli u naturalment meta niġu għan-negozjati l-Oppożizzjoni - kif inhu mistenni - tagħmel il-parti tagħha.

Għaddew is-snin - xi sentejn - u biddel il-pożizzjoni bl-iskuża li mhux biss hija trasparenti, imma hija redikola billi qal li hu kien qal hekk għax kien emmen li Malta veru waslet biex tidħol fl-Unjoni Ewropea, imma issa wara sentejn qed jinduna li Malta għadha ma daħlitx u allura jirtira dik il-pożizzjoni.

Jiġifieri nerġa' ngħid illum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa konsistenti f'ħaġa waħda - fil- prinċipju li annunzja hu stess li jagħmel biss dak li jidhirlu li se jġiblu l-voti.

Naħseb li se jispiċċa biex jinduna li dan kollu se jtellfu l-voti, imma dik affari tiegħu u m'iniex se natgħih pariri fuq hekk.

Arroganza oħra li qalilna li għandna, hija li waqt li konna qed nitkellemu fuq it-twaqqif tal-Kumitati tal-Kamra, il-Gvern ġab f'din il- Kamra riżoluzzjoni biex Malta tidħol fil-Partnership for Peace.

Mr Speaker, jiena ma nistax nifhem.

Ma rridx noqgħod nidħol fid- diskussjonijiet li kellna jekk għandux ikollna Kumitat Permanenti dwar l- Affarijiet Barranin jew le u x'kienet qed tgħid li trid jew ma tridx l- Oppożizzjoni.

Fl-aħħar kien hemm ftehim u llum il-Kumitat nafu li twaqqaf.

Pero' kif tista' takkuża lill-Gvern b'arroganza għax ġie f'dan il- Parlament b'riżoluzzjoni - fil-Kamra sħiħa mhux f'Kumitat tagħha - u ta ż- żmien kollu li kellha bżonn il-Kamra biex tiddiskuti li Malta taċċetta li tidħol fil-Partnership for Peace?

Għax għamilna hekk, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qal li din hija arroganza, semma xi ħaġa dwar id-divine rights of kings u ma nafx x'qalli iżjed.

Qalilna dawn x'affarijiet huma, li l-Gvern jaqbad u jiddeċiedi li jidħol fil-Partnership for Peace?

Iva, din hija deċiżjoni li tispetta lill-Gvern, ġibna riżoluzzjoni għad- diskussjoni f'din il-Kamra, kull min ried tkellem u mbagħad ivvotajna fuqha.

Skond hu mhux hekk messna għamilna, imma messna qgħadna nistennew li jitwaqqaf il-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin u mbagħad....

Kieku kien hemm il-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin naħseb li veru li kien ikun hemm xi forma ta' diskussjoni f'dak il-Kumitat ukoll.

Pero' ma tistax takkuża lill-Gvern b'arroganza u nuqqas ta' rieda tajba meta ġie jiddiskuti din ir- riżoluzzjoni f'din il-Kamra u kulħadd kellu l-opportunita' li jitkellem fuqha.

Mr Speaker, bil-Latin kienu jgħidu causa non bona patrocinio peior erit, jiġifieri meta jkollok kawża ħażina l-avukat li jipprova jiddefendiha jkun qiegħed f'pożizzjoni li jagħmel is-sitwazzjoni agħar għalih innifsu, u naħseb li hekk għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jiena għadni sinċerament ma nistax nifhem, wara dak li smajt illum, għaliex l-Oppożizzjoni ma tridx illi din il-Kamra jkollha Deputy Speaker li tkun persuna nominata min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Din kienet talba tagħhom stess u ġustifikata fis-sens illi tajjeb li jkun hekk.

Dan il- Parlament stess qed jiffunzjona b'ċertu mod li lill-Oppożizzjoni jipprova jagħtiha iktar sehem f'dak kollu li jiġri saħansitra aċċettajna li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni jkollha ċ-chairmanship tal-Public Accounts Committee.

Li l-Oppożizzjoni tkun involuta direttament fl-Uffiċċju tad-Deputy Speaker li jifforma parti mill-Presidenza ta' din il-Kamra, huwa tajjeb, pero' l- Oppożizzjoni mingħajr ebda raġuni valida bidlet dik id-deċiżjoni.

Min-naħa tal-Gvern qed ngħidu li aħna ma rridux naraw l-interess ta' l-Onor.

Sant li huwa Kap tal-Partit u Kap ta' l-Oppożizzjoni llum, imma rridu naraw l- interess ta' l-Oppożizzjoni, hi min hi, jew xi partit ieħor li jkun fl- oppożizzjoni u jidhrilna li huwa tajjeb li dan isir istituzzjonalment.

Kif għidt aktar 'il quddiem se inressqu quddiem dan il-Parlament il- proposta b'mod formali f'abbozz ta' liġi.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni Nru. 225 kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI (Deputy Speaker): Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru talli għoġbu juri l-fiduċja tiegħu fija billi jinnominani bħala Deputy Speaker, lis-sekondant, il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin, kif ukoll lil din in-naħa tal-Kamra.

Jien napprezza dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li huma mhux qed jivvotaw kontra tiegħi personalment, imma sempliċement minħabba affarijiet oħra.

Mr Speaker, bħalma taf inti, ilni kważi sena nippresjedi l-Kumitat tal- Kamra kollha u jien dejjem qgħadt attenti illi nagħmel distinzjoni bejn dak is-siġġu u dan is-siġġu li għandi warajja bħalissa..

Jien dejjem żammejt l-imparzjalita' li b'tant għaqal inti għallimtni.

Jien napprezza ħafna dak ix-xogħol li inti qed tagħmel biex f'kull okkażjoni tipprova ssib consensus fil-Kamra.

Jien beħsiebni nibqa' nimxi fuq dan l-eżempju u nittama li bl-għajnuna t'Alla nkompli għaddej b'din il-manjiera ta' imparzjalita' u ordni fil-Kamra.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li jiena dejjem żammejt distinzjoni netta bejn is-siġġu bħala Membru tan-naħa tal-Gvern u dak is-siġġu bħala Deputy Chairman of Committees u beħsiebni nibqa' nżomm dik l- imparzjalita', jekk Alla jrid, fil-kariga l-ġdida li għandi.

Għandna eżempju tajjeb tiegħek kif mexxejt il-Kamra Mr Speakeru nittama li nkompli miexi fuq dan l-eżempju.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Mr Speaker, il-kollegi tiegħi min-naħa ta' l- Oppożizzjoni għadhom kemm għaddewli mozzjoni li tirrigwarda l-Kunsill ta' l- Ewropa.

GĦandi nassumi li l-Onor.

Moran huwa informat biha.

GĦalhekk nitlob il-permess biex inressaq din il-mozzjoni mingħajr avviż

MR SPEAKER: Hawn permess tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

RAPPREŻENTANZA TA' MALTA FUQ IL-KUNSILL TA' L-EWROPA

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Mr Speaker, nipproponi:

Billi l-Kamra tar-Rappreżenanti bir-Riżoluzzjoni tagħha tat-8 ta' April 1992 innominat lill-Onor Vincent Moran, M.P. bħala wieħed mir- Rappreżentanti ta' Malta fuq il-Kunsill ta' l-Ewropa u billi dan m'għadux iżomm din il-kariga;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi għall-iskopijiet tar-Riżoluzzjoni tat-8 ta' April 1992, li:

L-Onor John Attard Montalto, M.P. ikun nominat Rappreżentant fuq il- Kunsill ta' l-Ewropa u l-Onor.

Michael Farrugia, M.P. ikun nominat sostitut fuq l-istess Kunsill ta' l-Ewropa; u dan b'effett mil-lum stess.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ALFRED SANT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-OMBUDSMAN

OMBUDSMAN BILL

L-ordni għat-tieni qari ġie moqri

Ikompli mit-13 ta' Ġunju, 1995

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici huwa in possession.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-ewwel punt li nixtieq nagħmel huwa dwar x'inhuma l-funzjonijiet ta' l-Ombudsman kif suġġerit f'dan l-Abbozz.

L- Ombudsman jinvestiga deċiżjonijiet, rakkommandazzjonijiet, atti jew ommissjonijiet tal-Gvern jew ta' organizzazzjonijiet kif imfissra f'din il- liġi li huma fit-twettiq ta' l-amministrazzjoni u li dawn jistgħu jkunu dak li huwa kontemplat fi klawsola 22 ta' l-Abbozz, fosthom li huwa jqis li jkunu inġusti, ħżiena jew ma jingħatawx raġunijiet għalihom barra kontinġenzi oħra li huma msemmija fi klawsola 22 li fihom l-Ombudsman huwa awtorizzat li jinvestiga.

Imbagħad hemm każijiet li l-Prim Ministru jirreferihom lilu, kif ukoll investigazzjonijiet illi huwa għandu b'inizjattiva proprja jaqbad u jagħmel.

Għall-finijiet ta' din id- diskussjoni li jinteressani huwa li wieħed jifli sewwa x'inhuma l- funzjonijiet proposti ta' l-Ombudsman rigward it-tliet kontinġenzi jiġifieri f'każ li d-deċiżjoni, ir-rakkomandazzjoni, l-att jew l-ommissjoni ta' natura amministrattiva tiġi meqjusa mill-Ombudsman bħala ħażina, inġusta jew li ma jingħatawx raġunijiet għaliha.

Jien inħoss li din il- Kamra għandha tara jekk hux sewwa li fil-liġi jkun hemm provdut dawn it- tliet kontinġenzi.

Qiegħed ngħid hekk għaliex ħafna deċiżjonijiet, rakkomandazzjonijiet, atti jew ommissjonijiet fit-twettiq ta' l- amministrazzjoni fihom infushom jistgħu ma jkunux kondiviżi minn ħaddieħor jiġifieri ma jkunux jaqblu magħhom oħrajn.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipproponi li fejn l-Ombudsman - fil-fehma tiegħu - iqis li deċiżjoni hija ħażina, inġusta jew li ma jkunux ingħataw raġunijiet għaliha huwa għandu d- dritt li dik id-deċiżjoni, dik ir-rakkomandazzjoni, dak l-att jew dik l- ommissjoni ma jaċċettahiex u jirrapporta kontra tagħha.

Dan ifisser li kull min qiegħed f'kariga li se jieħu deċiżjoni se jiġi sottomess mhux biss għall-iskrutinju ta' l-Ombudsman imma wkoll għall-konsegwenza li persuna oħra li tista' ma taħsibhiex bħalu tasal għall-konklużjoni li tgħid li dik id-deċiżjoni, ir-rakkomandazzjoni, l-att jew l-ommissjoni hija ħażina, inġusta u bla ebda kriterju ta' kif wieħed ikejjel oġġettivament jekk id- deċiżjoni hijiex tassew ħażina, jekk ir-rakkommandazzjoni hijiex tassew inġusta, jekk l-att li sar amministrattiv hux tassew inġust jew ħażin u jekk kienx indikat jew le li jingħataw ir-raġunijiet għad-deċiżjoni, għar- rakkommandazzjoni, għall-att jew għall-ommissjoni.

Mela kif inhi miktuba l-liġi, apparti l-każi fejn skond l-Ewwel Skeda ma jaqgħux taħt l-iskrutinju ta' l-Ombudsman, kull min qiegħed f'post ta' responsabbilta' li għandu l-obbligu li jieħu deċiżjoni, dik id-deċiżjoni tista' tiġi maqluba mill-Ombudsman jekk huwa fil-fehma tiegħu, bla ebda kriterju oġġettiv iqis li dik id-deċiżjoni hija ħażina, jiġifieri hija żbaljata - hawnhekk deċiżjoni ħażina tista' tfisser deċiżjoni żbaljata.

Jien ma naħsibx li fil-Kamra hawn xi ħadd jippretendi li l-amministrazzjoni ta' pajjiż tista' timxi b'din is-sitwazzjoni fejn kull deċiżjoni mhux tkun marret kontra l-liġi, mhux tkun pależament inġusta imma kull deċiżjoni tista' taqa' taħt l-iskrutinju ta' l-Ombudsman - hekk tgħid il-liġi.

Issa biex naraw jekk hux veru li l-Liġi qiegħda toħloq din is-sitwazzjoni nagħmlu referenza għal subklawsola 22 (1) li ssemmi "d-deċiżjoni, rakkommandazzjoni, att jew ommissjoni".

Imbagħad hemm subklawsola 13 (1) li ssemmi "fit-twettiq tal-funzjonijiet amministrattivi" u f'paragrafu (b) ta' subklawsola 22 (1) hemm imsemmi li dik "d-deċiżjoni, rakkommandazzjoni, att jew ommissjoni" tista' titqis fil-fehma ta' l-Ombudsman bħala "inġusta"; u f'paragrafu (d) ta' subklawsola 22 (1) hemm li dik "d- deċiżjoni, rakkommandazzjoni, att jew ommissjoni" tista' fil-fehma ta' l- Ombudsman titqies li hija "ħażina".

Subklawsola 22 (2) tgħid "bla ebda raġunijiet mogħtija għall-użu tad-diskrezzjoni", allura wieħed għandu jifhem għar-rakkommandazzjoni, għad-deċiżjoni, għall-att jew inkella għall- ommissjoni li bilfors jinvolvu l-użu tad-diskrezzjoni ta' dik il-persuna li r-rakkomandazzjoni, id-deċiżjoni, l-att jew l-ommissjoni tiegħu se jiġu nvestigati mill-Ombudsman.

Jien jidhirli li ma għandux ikun hekk.

Veru li wieħed għandu jagħti rimedju meta tiġi kommessa xi nġustizzja jew irregolarita' fit-twettiq amministrattiv, imma li biex toffri u biex tagħti dan ir-rimedju ġġib sitwazzjoni fejn kull deċiżjoni amministrattiva tista' tiġi mhux biss sindakata u mhux biss investigata imma maqluba mill-Ombudsman - meta ngħid maqluba mhux għax fil-fatt għandu s-setgħa li jaqlibha, imma jekk jirrapporta kontra tagħha dan ir-rapport isir bi skop li d-deċiżjoni tinqaleb - li l-att li jkun sar ma jkomplix isir, li l-ommissjoni li tkun ġrat tiġi reversed u jsir dak li ma sarx u li kull pass li semmejt jista' jiġi ċensurat minn persuna waħda li bir- rieda tajba tagħha kollha u bl-imparzjalita' tagħha kollha hi bla ebda kriterji ta' xejn fil-liġi, sempliċement għax tifhem hekk u ma tifhimx bħalma fehem min ħa d-deċiżjoni, bħalma fehem min għamel ir- rakkommandazzjoni jew l-att jew l-ommissjoni, tiddeċiedi li hija ħażina jew li hija inġusta, se noħolqu sitwazzjoni fejn se nirrendu lil kull min irid jieħu deċiżjoni jaf li dik id-deċiżjoni, bla ebda kriterju ta' xejn oġġettiv, tista' tinbidel minn persuna oħra li hija l-Ombudsman.

Din is- sitwazzjoni m'hijiex feliċi u hi sitwazzjoni fejn se toħloq daparti fuq min irid jieħu d-deċiżjonijiet titubanzi kbar mhux biex jagħmel is-sewwa imma biex ma jagħmel xejn.

GĦaliex?

GĦax kull deċiżjoni jew aktarx ħafna mid-deċiżjonijiet ikollhom konsegwenzi tajbin favur min ittieħdu dawk id- deċiżjonijiet u konsegwenzi ħżiena jew kontra min ittieħdu dawk id- deċiżjonijiet jew fuq min spera li d-deċiżjonijiet jkunu mod imma li fil- fatt ingħataw mod ieħor.

Per eżempju, ejjew nieħdu l-każ fejn persuna f'kariga tagħmel rakkomandazzjoni.

Issa min dik ir-rakkomandazzjoni kienet favur tiegħu gawda minnha u approvaha, imma jista' jkun hemm kwantita' ta' persuni oħra li ħassew ġenwinament li dik ir-rakkomandazzjoni kienet ħażina; li dik ir-rakkommandazzjoni in quanto che ma kenitx favorevoli għalihom kienet inġusta u għalhekk dawn il-persuni kollha ma jitilfu xejn jekk jitolbu lill-Ombudsman biex jinvestiga dik ir- rakkommandazzjoni u jekk l-Ombudsman, imparzjali kemm hu imparzjali u bir- rieda tajba kollha ma jaħsibhiex bħal min kellu l-obbligu jagħmel ir- rakkommandazzjoni u għamilha bir-rieda tajba kollha kif jifhem hu, allura l- Ombudsman jirrapporta negattivament dwar dik ir-rakkommandazzjoni.

Din is- sitwazzjoni żgur m'hijiex feliċi u żgur li mhux se tgħin biex min għandu l-obbligu li jieħu d-deċiżjonijiet jeħodhom għax jaf li dawn id- deċiżjonijiet, anke jekk meħuda mija fil-mija korrettement, jistgħu jinkontraw il-fehma ta' l-Ombudsman li jaħsibha mod ieħor għaliex il-liġi kulma tgħidlu lill-Ombudsman hu li japplika dawk il-kriterji u jassessja dik id-deċiżjoni jew rakkommandazzjoni u "fil-fehma tiegħu" jsib li hija ħażina jew inġusta jew ma tkunx ingħatat ir-raġuni għaliha.

Issa mill-esperjenza wieħed jaf li f'ħafna każijiet ma tistax tippretendi minn min jieħu deċiżjoni, jagħmel rakkommandazzjoni, jagħmel att jew jagħmel ommissjoni li kull darba jagħti r-raġunijiet għal dak li jagħmel jew ma jagħmilx u li jagħtihom bil-miktub.

Jekk ma jagħtihomx dak hu wieħed mill-każijiet fejn l-Ombudsman jinvestiga u jikkonstata l- fatt li ma ngħatawx ir-raġunijiet u jirrakkommanda li għandhom jingħataw ir-raġunijiet.

Aħna ma nistgħux nippretendu li f'kull każ nies li ngħabbuhom b'ċerta responsabbilta', anke meta jaġixxu bl-iktar mod korrett għandhom jispeċifikaw ir-raġunijet għad-deċiżjoni ta' l-att, rakkommandazzjoni u ommissjoni li huma jieħdu għax b'hekk inkunu qed nirrendu x-xogħol tagħhom imprattikabbli u ma nkunux qegħdin nagħmlu servizz għall-amministrazzjoni u għat-tmexxija tal-pajjiż Jien jidhirli li minkejja li lkoll nixtiequ li nagħtu rimedju għal kull min ġenwinament tkun kontra tiegħu magħmula xi inġustizzja, ma nistgħux biex naqtgħu dritt nissottomettu kull deċiżjoni għal possibbilta' ta' tibdil sempliċement għax fil-fehma ta' persuna oħra maħtura bħala Ombudsman dik id-deċiżjoni m'hijiex korretta u għalhekk ħażina.

Jien jidhirli li dak huwa l-ewwel difett - fl-opinjoni tiegħi huwa kbir ħafna - ta' dak li qed jiġi propost permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Mr Speaker, wara li għidt dan kollu nixtieq li l-Kamra tirrealizza - preferibbilment proprju għal dak li diġa' għidt - li hawnhekk qed nitkellmu fuq ħwejjeġ li jsiru "fit-twettiq ta' funzjoni amministrattiva" mill-Gvern, mill-uffiċjali pubbliċi jew mill-organizzazzjonijiet kif imfissra f'dan l-Abbozz.

GĦalhekk jien nistaqsi: X'inhuma dawk il- ħwejjeġ li m'humiex "fit-twettiq ta' funzjoni amministrattiva"?

Biex aħna nkunu ċari u nkunu nafu eżatt x'aħna ninkludu bħala li jista' jiġi nvestigat mill-Ombudsman irid ikollna ċar f'moħħna x'inhuma dawk il- ħwejjeġ li huma meqjusa bħala "fit-twettiq ta' funzjoni amministrattiva".

Per eżempju, jekk dipartiment jimxi skond policy u ssir deċiżjoni skond policy allura jista' xi ħadd jilmenta li dik id-deċiżjoni hija ħażina?

Jista' d-dipartiment jgħid: Isma' l-Ombudsman ma għandux is-setgħa li jinvestiga dik id-deċiżjoni għax dik id-deċiżjoni ma tteħditx fit-twettiq tal-funzjoni amministrattiva tad-dipartiment għax id-dipartiment fit- twettiq ta' dik id-deċiżjoni mexa skond il-policy imfassla mill-Gvern.

GĦalhekk ladarba dawk il-ħwejjeġ li l-Ombudsman jista' jinvestiga skond il- liġi huma biss ħwejjeġ li huma fit-twettiq ta' funzjoni amministrattiva, jekk kemm-il darba fl-Abbozz ta' Liġi ma jkunx hemm ċar u speċifikat x'inhuma l-ħwejjeġ meqjusa bħala "fit-twettiq ta' funzjoni amministrattiva" u x'inhuma l-ħwejjeġ l-oħra li m'humiex ikkonsidrati bħala li jaqgħu taħt it-twettiq ta' funzjoni amministrattiva allura nibqgħu ma nafux eżatt x'inhi l-estenzjoni tal-funzjonijiet tas-setgħat ta' dan l-Ombudsman kif inhu propost.

Jiġifieri jekk ma jaqgħux taħt l-iskrutinju ta' l- Ombudsman allura l-liġi tikkontempla klawsola oħra u din hija l- possibbilta' li jkun hemm kontestazzjoni fil-qrati ordinarji jekk l- Ombudsman ikunx qiegħed jipprova jagħmel xi ħaġa li tmur oltre l- ġurisdizzjoni mgħotija lilu minn dan l-Abbozz stess.

Għalhekk huwa importanti li dawk il-ħwejjeġ li huma konsidrati li jaqgħu fit-twettiq ta' funzjoni amministrattiva għandhom jiġu speċifikati għax b'hekk biss wieħed ikun jista' jkollu idea ċara tal-parametri tal-ġurisdizzjoni ta' l- Ombudsman.

Issa ladarba qed nitkellmu fuq deċiżjonijiet li l-Ombudsman jista' fil- fehma tiegħu jqis li huma ħżiena u li huma inġusti u deċiżjonijiet li l- Ombudsman isib li ma jingħatawx ir-raġuniijiet għalihom, allura wieħed bilfors ikollu jistaqsi jekk dawn id-deċiżjonijiet li kultant iridu jittieħdu f'dak li sal-lum kien meqjus bħala l-interess pubbliku jew deċiżjonijiet li sal-lum kienu jiġu kkwalifikati bħala l-interess nazzjonali, humiex deċiżjonijiet ukoll li l-Ombudsman għandu dritt jinvestiga u jekk hu ma jaqbilx magħhom - allura għalih huma ħżiena - għandux dritt jirrapporta kontra tagħhom.

Jien jidhirli li din hija mancanza, lakuna oħra li hawn f'din il-liġi fejn ma tikkontemplax il- kontinġenza li ċerti deċiżjonijiet li jisgħtu ma jidhrux li huma aċċettabbli għal numru ta' nies, dawn id-deċiżjonijiet jistgħu jkunu meħuda fl-interess pubbliku jew fl-interess nazzjonali.

Jiġifieri kemm jekk ikunu fl-interess pubbliku u kemm jekk ikunu fl-interess nazzjonali m'hawn xejn fil-liġi li ssalva dawk id-deċiżjonijiet jew rakkommandazzjonijiet milli jiġu mibdula mill-Ombudsman.

L-esperjenza tgħallimna li jista' jkun hemm każi fejn ċerti deċiżjonijiet fl-interess pubbliku jew fl-interess nazzjonali jridu jittieħdu u jekk ikunu ttieħdu bir-responsabbilta' u in buona fede ma jistgħux jiġu maqluba minn persuna imparzjali li qiegħda fil- kariga għolja ta' Ombudsman għax hi, fil-fehma tagħha, ma taqbilx magħhom, u għaliex ma taqbilx magħhom tista' tikkwalifikahom bħala ħżiena jew li jkunu ħolqu inġustizzja ma' xi ħadd.

Nimmaġinaw li l-Planning Authority jew dipartiment governattiv - naħseb iktar indikat dipartiment governattiv milli l-Planning Authority - jieħu deċiżjoni illi t-triq li tista' tgħaddi minn għalqa ta' persuna jew għalqa ta' persuna oħra tgħaddi mill-għalqa ta' l-ewwel persuna.

Naturalment dik il-persuna hija milquta ħażin minn din id-deċiżjoni u hi tista' tgħid li hija deċiżjoni ħażina għax kien ikun aħjar teknikament, jekk mhux għal raġunijiet oħra, illi t-triq ippjanata tgħaddi mill-għalqa tal-persuna l- oħra li allura kien ikun hu l-vittma tad-deċiżjoni minn fejn tgħaddi t- triq.

L-Ombudsman, anke jekk juża l-fakulta' li jqabbad esperti fil- materja, jasal għall-konklużjoni li fil-fehma tiegħu d-deċiżjoni li t-triq tgħaddi mill-ewwel għalqa kienet ħażina u allura l-persuna milquta minn dik id-deċiżjoni trid tingħata rimedju.

Jekk it-triq tkun għadha ma saritx ir- rimedju għandu jkun li t-triq tgħaddi mill-għalqa tat-tieni persuna u mhux minn dik ta' l-ewwel wieħed.

Dan ifisser li kull deċiżjoni li jieħu d- Dipartiment tax-Xogħlijiet minn fejn jgħaddu t-toroq, liema deċiżjoni bilfors se tolqot ħażin lill-proprjetarji ta' l-artijiet li minnhom se jgħaddu dawn it-toroq, dawn il-proprjetarji m'għandhom xejn x'jitilfu li jappellaw lill-Ombudsman ħalli hu jinvestiga kif d-dipartiment iddeċieda li t-triq tgħaddi minn dik l-art u mhux minn art oħra li kienet tolqot persuni oħra u mhux il-persuni milquta.

U allura l-Ombudsman ikun irid jiddeċiedi jekk fil-fehma tiegħu jaqbilx mad-dipartiment jew jaqbilx ma' l-ilment tal- persuna jew persuni milquta.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi m'hemm xejn xi jsalva deċiżjonijiet bħal dawn li jolqtu fil-laħam il-ħaj lil xi ħadd u allura dan ix-xi ħadd żgur se jilmenta li fil-konfront tiegħu dawn huma deċiżjonijiet ħżiena u nġusti; u m'hawn xejn fil-liġi li jistabbilixxi x'inhuma l- kriterji li bihom l-Ombudsman jista' jiddeċiedi li deċiżjonijiet ta' din in- natura ttieħdu ħażin u huma inġusti, ħlief il-fehma tiegħu soġġettivament.

Issa aħna nafu li diffiċli biex issib tnejn min-nies biex jaħsbuha l- istess fuq l-istess suġġett.

Fid-deċiżjonijiet li jieħdu professjonisti - kemm jekk huma fil-qasam legali, kif ukoll jekk huma fil-qasam tekniku - mhux diffiċli li ssib li tnejn min-nies jaħsbuha b'mod differenti.

Jidhirli li aħna ma nistgħux nagħmlu li ċerti deċiżjonijiet - li bilfors se jkollhom effett ħażin fuq xi ħadd jew fuq numru ta' nies - jistgħu jinqalbu unikament għaliex persuna rispettata, rispettabbli, bir-rieda tajba kollha tifhimha mod ieħor.

Hawnhekk naraw x'inhuma dawk id-deċiżjonijiet, l-atti, l-omissjonijiet u r-rakkommandazzjonijiet li ma jistgħux jiġu investigati mill-Ombudsman, jiġifieri rridu naraw xi tgħid l-Ewwel Skeda.

Jien m'iniex se nidħol biex insemmi l-eżenzjonijiet kollha li hawn fl-Ewwel Skeda, la Taqsima A u lanqas Taqsima B imma se nsemmi biss dawk il-każi fejn fl-opinjoni tiegħi jrid ikun hemm ħsieb aktar maturat dwar jekk għandniex ninkludu dawk l- eżenzjonijiet fil-liġi u aktar minn hekk, jekk għandux ikun hemm aktar eżenzjonijiet inklużi fil-liġi milli hemm fl-Ewwel Skeda u nibda mit-tieni ipotesi li prospettajt.

Nieħdu, per eżempju, d-deċiżjonijiet tan-National Employment Authority li m'humiex imsemmija hawnhekk bħala deċiżjonijiet li l-Ombudsman ma jistax jinvestiga.

Waħda mill-funzjonijiet li għandha n-National Employment Authority hija li tisma' appelli minn persuni li jappellaw kontra d- deċiżjoni ta' l-ETC li ma tħallihomx jirreġistraw, per eżempju, fl-ewwel parti tar-reġistrazzjoni ta' min ma jkunx qiegħed jaħdem.

Jekk l-Awtorita' tieħu deċiżjoni li ma tilqax l-appell, billi d-deċiżjonijiet tan-National Employment Authority m'humiex eżenti mill-iskrutinju ta' l-Ombudsman, allura min ikollu risposta negattiva għall-appell tiegħu kulma jrid jagħmel huwa li jappella lill-Ombudsman u l-Ombudsman jrid jinvestiga l-każ u jista' jasal għal konklużjoni differenti milli tkun waslet in-National Employment Authority.

Irrid nagħmilha ċara li m'iniex qed nitkellem dwar il-Kummissjoni għall-Impiegi għaliex din hija xi ħaġa differenti min- National Employment Authority.

Mela allura fil-fatt, jekk l-affarijiet jibqgħu kif proposti fil-liġi, se jkollna possibbilta' ta' appell wara d- deċiżjoni tan-National Employment Authority.

U jien nistaqsi: Awtorita' stabbilita, biex tkun indipendenti, imparzjali u d-deċiżjonijiet tagħha ma jkunux soġġetti għall-iskrutinji tal-qrati ordinarja, għandna nissottomettu d-deċiżjonijiet tagħha għall-iskrutinju, l-investigazzjoni, id-deċiżjoni u l-fehma ta' l-Ombudsman?

Jien ma nafx jekk il-Gvern intendiex li jiġru dawn l-affarijiet, pero' naħseb li hemm ħafna xi tgħid kontra li una volta għamilt awtorita' li proprju għandha tkun hija finali fid-deċiżjonijiet li tagħti, imbagħad id-deċiżjonijiet tagħha m'għandhomx jiġu sottomessi għall- fehma ta' persuna oħra.

Aktar u aktar meta se niġu f'pożizzjoni fejn in- National Employment Authority - qed neħduha bħala eżempju, hemm kwantita' ta' eżempji oħra li issa nsemmihom - hija magħmula minn mill-inqas seba' jew tmien persuni li jistgħu jkunu unanimi fid-deċiżjoni tagħhom u allura issa għandna deċiżjoni ta' tmien persuni li jikkomponu l-Awtorita' li imbagħad din id-deċiżjoni tiġi investigata mill-Ombudsman, dan ma jaqbilx magħha - fil-liġi hemm "fil-fehma tiegħu" - u allura jekk ma jaqbilx magħha jqisha li hija deċiżjoni żbaljata - bil-Malti hija ħażina - jekk hija ħażina qiegħda tikkaġuna inġustizzja kontra min ingħatat dik id- deċiżjoni allura taqa' taħt subklawsola 22 (1) u allura l-Ombudsman għandu dritt jirrapporta kontra dik id-deċiżjoni bit-tama li dik id-deċiżjoni tiġi mibdula, riformata u korretta.

Mr Speaker, ma jidhirlix li għandna nwasslu l-affarijiet sa dan il-punt.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi meta rreferejt għat-toroq u għat-tfassil tagħhom, għidt li dawn huma responsabbiltajiet tal-Planning Authority, pero' imbagħad ikkoreġejt ruħi u għidt li x'aktarx dawk huma ħwejjeġ li jiġu deċiżi minn dipartiment tal-Gvern u mhux mill-Planning Authority.

Imma issa ħalli niġu għad-deċiżjonijiet tal-Planning Authority.

Id- deċiżjonijiet tal-Planning Authority - Awtorita' imwaqqfa biex tkun proprju imparzjali, indipendenti u ma tkun soġġetta għall-ebda pressjoni ta' ħadd - jistgħu jiġu investigati mill-Ombudsman.

M'iniex qed nirreferi għal deċiżjoni ta' xi uffiċjal tal-Planning Authority imma għad-deċiżjonijiet tal-Planning Authority u ta' l-organi l-oħra kollha li jaqgħu taħtha.

Mela deċiżjoni finali tal-Planning Authority, li bilfors taġevola lil xi ħadd u tkun kontra l-interessi ta' xi ħadd ieħor, min kontra tiegħu tingħata d- deċiżjoni jew min l-interessi tiegħu se jkunu milquta mid-deċiżjoni tal- Planning Authority żgur m'għandux x'jitlef milli jitlob lill-Ombudsman biex jinvestiga d-deċiżjoni tal-Planning Authority bit-tama li l-Ombudsman jifhimha b'mod differenti minn dak li tkun iddeċidiet il-Planning Authority u jekk jifhimha b'mod differenti jrid jasal għall-konklużjoni li d- deċiżjoni tal-Planning Authority hija ħażina - jaqa' taħt paragrafu (b) ta' subklawsola 22 (1) - u huwa allura jirrapporta kontra tagħha u se naslu fl- istat li d-deċiżjonijiet tal-Planning Authority lanqas huma finali għaliex huma soġġetti għall-iskrutinju u l-investigazzjoni ta' l-Ombudsman.

Nerġa' ngħid mhux l-aġir, il-kondotta jew id-deportament ta' individwu m'humiex esklużi mill-iskrutinju u l-investigazzjoni ta' l-Ombudsman imma d- deċiżjoni ta' l-Awtorita'; bħalma m'hijiex eskluża wkoll in-National Employment Authority.

Hemm ukoll, per eżempju, il-Housing Authority li hija awtorita' oħra mwaqqfa bi statut fejn kull deċiżjoni li tieħu l-Housing Authority taġevola lil xi ħadd u tikkaġuna dulur jew dwejjaq lil ħaddieħor id-deċiżjoni ma kenitx favur tiegħu Allura kull deċiżjoni tal-Housing Authority tista' tiġi nvestigata mill-Ombudsman bħala awtorita' u mhux bħala deportament jew aġir ta' individwu jew ta' uffiċjal tagħha, sempliċement għaliex l-individwu jħoss li hija deċiżjoni ħażina, jiġifieri hija deċiżjoni inġusta, u allura l-Ombudsman għandu dritt li jekk fil- fehma tiegħu ma jaqbilx mad-deċiżjoni tal-Housing Authority jirraporta kontra tagħha.

Imma aħna hekk irridu?

Jiġifieri aħna rridu li dawk li sal- lum f'din il-Kamra dejjem għidna li għandhom ikunu awtoritajiet li ma jaqgħux direttament taħt l-influwenza tal-Gvern, ta' l-Eżekuttiv u għalhekk ikunu awtoritajiet indipendenti u imparzjali skond il-liġijiet li għamilna biex inwaqqfuhom, wara li jieħdu deċiżjoni bil-bona fede tagħhom kollha korrettement fl-opinjoni tagħhom, dik id-deċiżjoni issa fil-mertu se tiġi skrutinajata minn persuna oħra u jekk dik il-persuna ma taħsibx bħall- awtorita' - huma kemm huma n-nies li jikkomponu dik l-awtorita' u jaqblu kemm jaqblu anonimament bejniethom - allura l-fehma ta' l-Ombudsman se tiġi tipprevali fuq il-fhemiet ta' dawn in-nies kollha li aħna nkunu għażilna biex jikkomponu l-Awtorita'?

Ma naħsibx li wieħed irid li l- affarijiet jaslu għal dan l-istat.

Nista' ngħid li l-istess ħaġa tista' tiġri fil-każ tal-korporazzjoni ta' l-ETC u dan qed ngħidu mhux għax inħoss li dak li għamlet l-ETC għamlitu tajjeb, anzi ngħid li fil-maġġoranza tal-każi dak li għamlet l-ETC, fl- opinjoni tiegħi, huwa suġġett għaċ-ċensura u għall-kritika.

Imma l-fatt jibqa' li jekk inti għamilt korporazzjoni u għamiltha b'liġi li proprja għandha timxi mingħajr influwenza ta' ħadd, ma tistax tippretendi jekk ma jkunx hemm b'xi mod xi suspett ta' irregolarita' fid-deċiżjonijiet li trid tieħu, li kull deċiżjoni fil-mertu sempliċement għax tkun negattiva għal xi ħadd, dak ix-xi ħadd għandu dritt li jitlob li dik id-deċiżjoni tiġi nvestigata u mhux biss investigata biex jinstab jekk kienx hemm xi irregolarita' fit-teħid ta' dik id-deċiżjoni imma jekk fil-meritu hu jaqbilx magħha.

Hawn huwa l-qofol tal-kritika li qed issir.

Id- diskrezzjoni li aħna tajna lin-nies li jeżerċitawha bir-rieda tajba kollha u korrettament skond il-parametri tal-liġi li tagħtihom is-setgħa li jeżerċitaw dik id-diskrezzjoni, dik id-diskrezzjoni nissostitwuha bid- diskrezzjoni u bil-fehma ta' l-Ombudsman għax il-liġi tgħid li jekk l- Ombudsman ma jaqbilx ma' dawk id-deċiżjonijiet, allura dawk id- deċiżjonijiet huma ħżiena u la huma negattivi għall-interessi ta' xi ħadd u qed jikkaġunaw inġustizzja lejn dak ix-xi ħadd, allura l-fehma ta' l- Ombudsman tipprevali fuq id-diskrezzjoni eżerċitata korrettament - fl- opinjoni tagħhom - u legalment skond il-liġi mingħajr ebda irregolarita' ta' xejn għar-raġuni sempliċi li l-Ombudsman ma jaqbilx mal-fehma espressa li fuqha ġiet meħuda dik id-deċiżjoni!

Jien kont qed ngħid ukoll li kull deċiżjoni ta' l-ETC tista' tiġi kontestata fil-meritu tagħha u mhux jekk hijiex irregolari, jekk hijiex kontra l-liġi jew jekk tammontax għal abbuż, imma għax hija deċiżjoni ħażina; u għax hija deċiżjoni ħażina tista' tkun qed tikkaġuna inġustizzja u allura hija deċiżjoni inġusta għal min huwa milqut biha.

Jien ma naħsibx li din il-Kamra tixtieq li l-affarijiet jitwasslu sa dan il-punt.

Nerġa' ngħid li kulħadd jixtieq li nsibu rimedju ta' natura amministrattiva għal każijiet fejn ikun sar xi abbuż li jkun kontra xi ħadd u l-interessi tal-persuna abbużata li ma jistgħux jiġu diviżi fil-qrati ordinarji, imma li ninċampaw id-deċiżjonijiet li jittieħdu bil-mijiet jew bl-eluf kuljum fl-amministrazzjoni tal-pajjiż b'din il- manjiera ma naħsibx li hija x-xewqa tal-Kamra li naslu jew li nwasslu l- affarijiet għal dan l-istat.

MR SPEAKER: Ippermettili Onor. Mifsud Bonnici, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

WISTIN ABELA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Mifsud Bonnici jkompli jinstema'.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondant u lill-Kamra.

Mr Speaker, la qed nitkellmu fuq l-eżenzjonijiet fl-Ewwel Skeda, issa nixtieq niġi għal dak li hemm imsemmi dwar it-taqsima B ta' l-Ewwel Skeda li tgħid li din il-Liġi ma tapplikax għall-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku:

"kemm-il darba ma tinġiebx prova b'sodisfazzjon ta' l-Ombudsman li tkun turi li kull mezz possibbli għall-ksib ta' rimedju jkun ġie eżawrit."

Mela issa meta wieħed japplika x'jingħad f'paragrafu (b) tas-subklawsola 12 (3) ta' dan l-Abbozz jsib li f'każ li l-PSC tieħu deċiżjoni u tagħmel rakkommandazzjoni u l-persuna milquta minn dik id-deċiżjoni jew minn dik ir- rakkommandazzjoni tkun appellat kontra d-deċiżjoni tal-PSC - hawnhekk wieħed irid jifhem li teżisti din il-possibbilta' - u allura eżawriet ir- rimedji kollha, wara li kellha eżitu negattiv din tmur ukoll quddiem l- Ombudsman.

Mela issa nħass il-bżonn li kellu jkun hemm il-possibbilta' ta' l-appell fil-każijiet deċiżi mill-PSC, il-possibbilta' ta' l-appell trid tiġi eżawrita u meta tiġi eżawrita - u rridu nikkontemplaw li min jappella mhux dejjem se jkollu eżitu favorevoli għall-appell, jista' jkollu eżitu negattiv - dak li jkollu l-eżitu negattiv issa għandu d-dritt imur quddiem l-Ombudsman.

Imbagħad jekk l-Ombudsman ma jaqbilx mad-deċiżjoni ta' l- appell tal-PSC dan għandu dritt jirrapporta kontra tagħha.

Imma aħna rridu verament li jiġri dan?

Jekk irridu li jiġri dan irridu niġġustifikaw għaliex irridu nwasslu l-affarijiet sa hawn.

Aħna qed ngħidu li se jkollna deċiżjoni fil-meritu minn persuna li m'hix fil-PSC meta fil- Kostituzzjoni, b'mod li ma jistax jinbidel il-provvediment tal-PSC jekk mhux bil-maġġoranza kwalifikata ta' din il-Kamra, għandna li dak li tiddeċiedi l-PSC fil-meritu m'hu soġġett għal ħadd.

Issa jekk kemm-il darba fid-deċiżjoni tal-PSC ma tinġiebx prova b'sodisfazzjon ta' l- Ombudsman li tkun turi li kull mezz possibbli għall-ksib ta' rimedju jkun ġie eżawrit, kemm-il darba tinġieb din il-prova dik id-deċiżjoni fil-meritu se nissottomettuha għall-"fehma" ta' l-Ombudsman, għax kif għidt diġa' għar- rigward ta' aspetti oħra tal-funzjonijiet tiegħu l-Ombudsman m'hux marbut b'dak li hu jiddeċiedi li jkun sar ħażin jew żbaljat għax kulma għandu f'din il-liġi huwa "fil-fehma tiegħu".

GĦalhekk issa se tingħata l- possibbilta' li d-deċiżjonijiet kollha tal-PSC li jkunu negattivi għal xi ħadd jsir appell minnhom lill-Ombudsman u jekk l-Ombudsman ma jaħsibhiex bħalma ħasbitha l-PSC fl-ewwel stadju ta' l-appell, il-fehma ta' l- Ombudsman xorta waħda se tipprevali.

Aħna ma nistgħux nużaw l-argument li dak li jgħid l-Ombudsman ma jistax jagħmlu fatta.

Dak niġu għalih iktar tard, imma aħna jew se nagħtuh valur siewi u allura jkun hemm effett u konsegwenzi għad-deċiżjonijiet ta' l-Ombudsman jew inkella, jekk m'aħniex nikkontemplaw li dak li jgħid l-Ombudsman se jkollu piż u konsegwenza, ma għandna għalfejn noqogħdu nagħmlu xejn .

GĦalhekk skond dak li qed jingħad f'dan l-Att, aħna qed ngħidu li għalkemm dan l-Att ma japplikax għall-PSC, dan ma japplikax:

"kemm-il darba ma tinġiebx prova b'sodisfazzjon ta' l-Ombudsman li tkun turi li kull mezz possibbli għall-ksib ta' rimedju jkun ġie eżawrit.".

Mela meta tkun issodisfajt dak il-vot li tkun eżawrejt kull mezz ta' rimedju mal-PSC, allura inti għandek dritt iġġib l-ilment tiegħek a konjizzjoni ta' l-Ombudsman.

Lill-Ombudsman aħna se nagħtuh is-setgħa li jara x'kienet id-deċiżjoni u fil-meritu jista' jifhimha mod ieħor milli tkun fehmitha l-PSC.

Jien jidhirli li biex din il-Kamra taċċetta dawn il- ħwejjeġ iridu jingħataw raġunijiet għaliex ma rridux li fl-istadju ta' l- appell l-aħħar kelma tkun tal-PSC meta l-Kostituzzjoni tgħid li dak li tagħmel il-PSC ma jista' jaqa' taħt il-kontroll ta' ħadd.

Il-funzjoni tal- PSC tista' tinbidel.

L-istess nista' ngħid għall-Forzi Armati.

Il-Forzi Armati jaqgħu taħt it-Taqsima B ta' l-Ewwel Skeda u dak li ntqal għar-rigward tal-PSC japplika wkoll taħt it-Taqsima B. Fil-fatt it-Taqsima B ta' l-Ewwel Skeda tgħid hekk:

"Il-Forzi Armati ta' Malta għar-rigward biss ta' ħatriet, promozzjonijiet, salarji u drittijiet ta' pensjoni ta' l-uffiċjali u suldati f'dik il-Forza Armata.".

GĦalhekk għalkemm dan l-Att ma japplikax għal dawn il-każijiet, dan ma japplikax għalihom bil-kwalifika li hemm f'paragrafu (b) tas-subklawsola 12 (3), ċioe':

"... kemm-il darba ma tinġiebx prova b'sodisfazzjon ta' l-Ombudsman li tkun turi li kull mezz possibbli għall-ksib ta' rimedju jkun ġie eżawrit.".

GĦalhekk jekk wieħed għamel użu mill-mezzi kollha li tagħtih il-liġi li tittratta fuq il-Forzi Armati għar-rigward ta' ħatra, promozzjoni, salarju u drittijiet ta' pensjoni, l-eżenzjoni ma tibqax tapplika iktar bil- konsegwenza li allura mbagħad il-kwestjoni ta' ħatra, ta' promozzjoni, ta' salarju u tad-drittijiet tal-pensjoni jaqgħu taħt il-funzjoni u s-setgħa ta' investigazzjoni ta' l-Ombudsman, li jista' jkun ta' fehma differenti.

Jien ma nafx jekk hijiex l-intenzjoni tal-Gvern li jkun hekk.

Mill-mod kif inhi miktuba l-liġi b'referenza għall-PSC u l-Forzi Armati bħala eżenti mill-applikazzjoni ta' din il-liġi, jidher li l-Gvern ried jiddistingwi bejn dawn iż-żewġ organizzazzjonijiet, mill-eżenzjonijiet l-oħra kollha li hemm taħt it-Taqsima A - l-ġudizzjarju, l-Kabinett, l-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja, il-Kummissjoni dwar l-Impiegi u oħrajn - u ried jiddistingwi billi għamel li fejn ir-rimedji kollha ġew eżawriti m'hemmx eżenzjoni, u jekk ir-rimedji ma ġewx eżawriti allura l-Ombudsman ma jistax jindaga fuq deċiżjonijiet tal-PSC u tal-Forzi Armati dwar ħatra, promozzjoni, salarji jew drittijiet ta' pensjoni.

Jidher li t-Taqsima B kif distinta mit- Taqsima A ta' l-Ewwel Skeda qiegħda maħsuba biss biex tikkontempla l- kontinġenza ta' l-eżawriment tal-mezzi l-oħra ta' rimedju.

Jekk jiġi pprovat għas-sodisfazzjon ta' l-Ombudsman li l-mezzi l-oħra ta' rimedju ġew eżawriti, allura lanqas il-PSC u l-Forzi Armati m'huma eżenti mis-setgħa ta' l-Ombudsman.

Ma naħsibx li din għandha tkun is-sitwazzjoni li rridu, għandna nkunu ħafna iktar ċari dwar x'setgħat irridu nagħtu lill-Ombudsman fil-każ ta' deċiżjonijiet tal-PSC u tal-Forzi Armati.

Il-kontinġenza msemmija li dawn jaqgħu taħt l-Ombudsman jekk jiġi pprovat li l-mezzi l- oħra ta' rimedji ġew eżawriti m'hijiex il-kwalifika adattata biex inti tiddeċiedi jekk deċiżjoni tal-PSC jew deċiżjoni tal-Forzi Armati għar- rigward tal-promozzjoni, ħatra ta' salarji u ta' pensjoni għandhiex tiġi skrutinata u nvestigata mill-Ombudsman jew le.

U issa wara li tkellimna dwar is-setgħat ta' l-Ombudsman nixtieq li ngħaddi xi punti li joħorġu mil-liġi u se nagħmilhom bl-ordni tal-klawsoli ta' dan l-Abbozz.

L-ewwel punt li nixtieq inqajjem huwa dwar il-perjodu tal-ħatra ta' l-Ombudsman u x'inhu inkompatibbli mal-ħatra ta' Ombudsman.

U se nibda minn subklawsola 4 (2) li tgħid hekk:

"Il-kariga ta' Ombudsman ma tkunx kompatibbli ma' l-eżerċizzju ta' xi attivita' professjonali, bankarja, kummerċjali jew ta' trade union, jew ma' kull attivita' oħra li ssir għall-profitt jew rikompens.".

GĦandi nifhem li hawn qed nippretendu li l-Ombudsman ikun full-time, tant li dan se jkollu wkoll salarju daqs dak ta' mħallef u nista' nimmaġina li l- kwantita' ta' xogħol li jkollu jirrikjedi li l-Ombudsman ikun full-time.

Issa jekk l-Ombudsman ikun full-time u l-ħatra tiegħu hija għal term ta' ħames snin, imbagħad jista' jingħata perjodu ieħor ta' ħames snin, irridu nikkontemplaw persuna li hija lesta li titlaq il-professjoni, l-impieg, ix- xogħol tagħha normali biex tieħu kariga b'kuntratt ta' ħames snin li jista' jiġi prolongat għal ħames snin oħra.

Jien naħseb li b'din il-manjiera nkunu qegħdin inċekknu l-possibbilta' ta' l-aċċettazzjoni tal-ħatra ta' din il-persuna.

GĦaliex?

Jekk wieħed jaċċetta l-ħatra ta' mħallef jew ta' maġistrat, jaf li dan qed jagħmilha sar-retiring age, imma jekk wieħed jaċċetta l-kariga ta' Ombudsman jaf li wara ħames snin il-ħatra tista' ma tiġix imġedda.

U għalkemm is-salarju huwa ta' mħallef, minkejja l-fatt li l-ħatra hija għal ħames snin xorta waħda tista' tkun ta' inibizzjoni li xi persuni ma jitilqux ix-xogħol normali tagħhom ta' professjoni jew ta' impieg biex jaċċettaw kariga bħal din a meno che m'aħniex nikkontemplaw nies li għamlu karriera fis-Servizz Pubbliku li allura minħabba l-eta' li jkollhom ikun ikkalkolat li jekk il-ħatra tagħhom tispiċċa wara ħames snin, għax ma tiġix imġedda, dawn il-persuni mbagħad ma jkollhomx għalfejn jinkwetaw għax altrimenti kieku baqgħu fis-Servizz Pubbliku kien ikun wasal għalihom iż-żmien ta' l-irtirar minħabba l-eta'.

Una volta t-tneħħija ta' l-Ombudsman trid issir biss f'ċerti każi limitati kif ipprovdut fil-liġi, allura ma narax għaliex meta bniedem jintagħżel bħala Ombudsman dan għandu jkun biss għal perjodu qasir ta' ħames snin.

Qed ngħid perjodu qasir ta' ħames snin għax min ikun irid jikkalkola wkoll x'se jkunu l-prospetti tal- qliegħ tiegħu wara l-ewwel ħames snin dan irid jieħu in konsiderazzjoni jekk jagħżilx li jitlaq il-professjoni biex jaċċetta l-kariga ta' Ombudsman.

Nimmaġinaw li persuna li llum qed tokkupa l-kariga ta' mħallef taf li normalment sa l-eta ta' 65 sena għandha l-possibbilta' li tkompli sservi ta' mħallef.

GĦal xi raġuni jew inkompatibbilta' max-xogħol ta' mħallef jew minħabba ċ-ċirkostanzi li ġraw li jirrendu l-pożizzjonijiet tiegħu mhux iktar feliċi, dan jista' jaċċetta li minflok jibqa' mħallef isir Ombudsman u jkun indikat u kwalifikat biex jokkupa dik il-kariga, imma dan jaf li ħames snin biss għandu hemm għax il-ħames snin ta' wara jistgħu ma jiġux mogħtija lilu.

Allura jien jidhirli li l-perjodu tal-ħatra wieħed irid jagħtih ħsieb iktar milli huwa mogħti f'dan l-Abbozz ta' Liġi li l- ħatra hija għal ħames snin prorogabbli għal ħames snin oħra.

Imbagħad jekk wieħed jibqa' jinsisti li l-formola li għandha tintuża hija li jkun perjodu ta' ħames snin li jista' jiġi mġedded għal ħames snin oħra, wieħed jistaqsi: Allura persuna li kienet meqjusa adattata biex tokkupa l-kariga għall-ewwel ħames snin u mbagħad ġiet imġedda biex tibqa' tokkupa l-kariga għal ħames snin oħra, għaliex fit-tielet terminu ta' ħames snin jekk din tkun għadha b'saħħita u kapaċi taqdi dik il-manzjoni, għandu jkun hemm dik il-projbizzjoni li l-kariga tagħha tiġi mġedda jew li tingħata l-inkarigu għal ħames snin oħra?

Jidhirli li huwa ideali li wieħed jirrikonsidra li l- perjodu ma jkunx ta' ħames snin, imma mbagħad jekk wieħed jibqa' jinsisti li l-perjodu għandu jkun ta' ħames snin m'għandux ikun hemm l-esklużjoni li jista' jiġi mġedded għal iktar minn perjodu wieħed.

Imbagħad dwar it-ten year nixtieq ukoll li din il-Kamra tiġi lluminata xi tfisser is-subklawsola 5 (2) li tgħid:

"Sakemm ma jiġix li dik il-kariga ssir vakanti qabel, persuna li tinħatar Ombudsman għandha tibqa' f'dik il-kariga sa meta jinħatar is- suċċessur tagħha.".

Jien nifhem li normalment bejn perjodu u ieħor jista' jkun hemm lakuna ta' żmien u allura dak iż-żmien qasir m'għandux ikun priv mis-servizz ta' Ombudsman.

Imma din tista' tfisser ukoll li jekk għal xi raġuni jew oħra l- Kamra ma tgħaddix għall-ħatra ta' Ombudsman - u fil-fatt meta qed ngħidu "ħames snin ... sakemm il-Kamra ma taħtarx ieħor" jista' jkun ifisser għal tletin sena, jekk il-Kamra ddum ma taħtar ieħor - għal din il-kontinġenza li għandu f'moħħu l-leġislatur, wieħed irid isib formula differenti minn dan li hawn provdut.

Imma meta qed ngħidu minn min tista' tiġi okkupata l- kariga, irridu bilfors naraw xi tgħid klawsola 8 dwar il-ħatra temporanja ta' Ombudsman.

F'ċerti każi l-Ombudsman normalment maħtur ma jkunx jista' jiffunzjona jekk ikollu dħul minn "xi attivita' professjonali, bankarja, kummerċjali, jew ta' trade union jew ma' kull attivita' oħra li ssir għal profitt jew rikumpens", imma meta niġu għall-Ombudsman temporanju insibu li din il-klawsola xorta tapplika għax subklawsola 8 (4) tgħid:

"ħadd ma jista' jinħatar bis-saħħa ta' dan l-artiklu ...",

- jiġifieri bħala temporanju -

"... kemm-il darba min jinħatar ma jkollux il-kwalifiki biex jinħatar Ombudsman skond ma hemm fl-artikolu 4 ta' dan l-Att.".

Issa f'din il-klawsola hemm li wieħed ma jistax jinħatar Ombudsman jekk ikollu xi dħul minn xi profitt jew rikompens.

Mela allura jekk inti tesiġi li l-Ombudsman temporanju jkollu din il-kwalifika wkoll - u skond subklawsola 8 (4) hemm estiża din il-projbizzjoni ta' subklawsola 4 (2) li tapplika wkoll għall-ħatra ta' Ombudsman temporanju - naħseb li jrid ikun biss jew pensjonant jew bniedem li jgħix bir-renti - jekk din ma tikkwalifikax bħala "kull attivita' oħra li ssir għall-profitt jew rikompens li ma tikkwalifikax" - biex jikkwalifika għal Ombudsman temporanju.

Jiena jidhirli li m'għandniex nikkontemplaw il-ħtieġa ta' Ombudsman temporanju għax allura dawk il-kawteli u l-prekawzjonijiet kollha li ttieħdu fl-għażla ta' Ombudsman qegħdin narmuhom għall-konvenjenza biex nissodisfaw każi fejn l-Ombudsman normali ma jkunx jista' jiffunzjona.

Jiena jidhirli li l-ħtieġa ta' Ombudsman temporanju titlob aktar konsiderazzjoni profonda dwar kif dik il-ħtieġa tista' tiġi sodisfatta imma mhux b'dan il-mod tal-ħatra ta' Ombudsman temporanju għax nkunu qed nesponuh wisq għal pressjonijiet u għall-konsiderazzjonijiet li aħna rridu li l-Ombudsman la jkun soġġett għalihom u lanqas jagħti kashom.

Għalhekk hemm provdut fl-Abbozz ta' Liġi li dan għandu jkun indipendenti u tutelat f'dak li jagħmel.

Meta niġu għall-Ombudsman temporanju, it-tuteli il- kawteli u s-safeguards kollha meħuda għall-Ombudsman normali, regolari, qegħdin narmuhom mar-riħ u allura in mancanza ta' soluzzjoni aħjar, aħjar ma jkunx hemm Ombudsman temporanju milli jkun hemm Ombudsman li jista' jagħti deċiżjonijiet li ma jkunux almenu kkonsidrati - m'iniex qed ngħid ma jkunux, huma fil-fatt - u apprezzati minn kulħadd bħala indipendenti u mparzjali - u mhux influwenzati jew kondizzjonati - bħalma wieħed jippretendi li għandhom jkunu d-deċiżjonijiet li jieħu l-Ombudsman regolari.

Issa meta niġu għall-kariga ta' l-Ombudsman taħt il-klawsola 9 għandna sitwazzjoni ftit u xejn kurjuża.

L-Ombudsman għandu dritt li huwa jaħtar l-uffiċjali u l-impjegati li hu jista' jeħtieġ għat-twettiq tal- funzjonijiet, setgħat u dmirjiet - hawn wieħed jifhem x'għandu f'moħħu l- leġislatur; ovvjament għandu f'moħħu li l-uffiċjali u l-impjegati ta' l- Ombudsman ikunu nies li hu ikollu fiduċja fihom għaliex jaħtarhom hu u jagħżilhom hu.

Imma hawn se niġu f'sitwazzjoni fejn persuna li għandha kariga ta' ħames snin, naħseb li hi se timpjega nies għal dawk il-ħames snin biss għax l-Ombudsman li se jiġi wara - jekk ma jiġix imġedded - għandu jkollu wkoll is-setgħa ta' l-għażla ta' l-uffiċjali u l-impjegati tiegħu.

Allura aħna se nippretendu li l-kuntratt ta' impieg ta' l- uffiċjali u ta' l-impjegati ta' l-Ombudsman ikun jispeċifika li dawn se jiġu mpjegati għaż-żmien li dak l-Ombudsman li jimpjegahom, li jagħżilhom u li jaħtarhom ikun fil-kariga ta' Ombudsman?

Issa kif jispiċċa hu dawn se jibqgħu fl-impieg?

Jekk se jibqgħu fl-impieg bilfors il-kuntratt ta' impieg tagħhom se jkun soġġett għal dik il-kontinġenza, iż-żamma fl-impieg ta' l-Ombudsman.

Jien naħseb li anke hawn għar-rigward ta' l-impjegati li jista' jimpjega l-Ombudsman, jekk dan se jkun hu l-employer tagħhom, jekk dan se jkun hu li jagħmlilhom il-kuntratt ta' l-impieg, irridu naraw xi rridu ngħidu wara li dak l-Ombudsman jispiċċa, jekk jispiċċawx ukoll mill- impieg.

Jekk jispiċċaw mill-impieg - kif naħseb wieħed irid jippretendi - allura dan ifisser li ż-żmien ta' l-impieg tagħhom huwa inċert, huwa indefinit - mhux indefinit fis-sens normali tal-liġi ta' l-impieg li tfisser li għandhom it-tama li jibqgħu fl-impieg sakemm jagħlqu l-eta' ta' l-irtirar - fis-sens li jista' jiġi determinat; mhux speċifikat meta jkun determinat l-impieg tagħhom, imma at any moment meta l-Ombudsman jispiċċa mill-kariga, allura l-impieg tagħhom jiġi wkoll determinat jew terminat.

Jidhirli li anke għal dan ir-rigward ta' l-uffiċjali u ta' l-impjegati wieħed irid jagħti aktar ħsieb jekk għandux ikun hekk ipprovdut fil-liġi jew inkella jkunx mod ieħor li dawn ikunu fuq secondment fis-sens li wara li jispiċċaw l-impieg tagħhom jew is-secondment tagħhom ma' l-Ombudsman ikollhom id-dritt li jibqgħu fl-impieg li qabel kellhom qabel ma kellhom is- secondment, jew jekk huma jiġu direttament impjegati għall-ewwel darba mill-Ombudsman, wara li jispiċċaw minn ma' l-Ombudsman ikollhom post ieħor assigurat li jistgħu jkomplu fl-impieg.

Punt ieħor dwar dan l-Abbozz huwa li fost dawk li se jkunu soġġetti għall- iskrutinju ta' l-Ombudsman fil-paragrafu (c) ta' subklawsola 12 (1) insibu mhux biss il-kunsilli u s-sindki imma anke l-kunsilliera.

Jiena jidhirli li m'għandux ikun li l-kunsilliera bħala kunsilliera - mhux deċiżjonijiet, rakkommandazzjonijiet, atti jew ommissjonijiet li jagħmlu l-kunsilli jew li jagħmel is-sindku f'isem il-kunsilli - personalment għandhom ikunu soġġetti wkoll f'dak li jagħmlu għall-iskrutinju ta' l-Ombudsman.

Niġi issa għall-funzjonijiet, xi ħaġa li ma tkellimtx dwarha meta kont qed nittratta s-setgħat ta' l-Ombudsman li joħorġu minn klawsola 13 ta' dan l-Abbozz.

L-ewwelnett l-Ombudsman jista' jmexxi kull investigazzjoni bħal dik b'inizjattiva tiegħu.

Jien jidhirli - u mhux biss bħala kwestjoni ta' prinċipju imma anke bħala kwestjoni ta' prattiċita' - li f'dan l-istadju meta qed nagħmlu għall-ewwel darba l-istituzzjoni ta' l-Ombudsman, żgur li dan m'għandniex ngħabbuh ukoll bil-possibbilta' li hu jieħu inizjattiva li jagħmel investigazzjoni.

Biżżejjed jista' jkollu numru ta' lmenti li jkunu nfondati u jrid jiskartahom imma qabel irid jidħol fihom biex ikun jista' jara li għandu jiskartahom!

Imma li hu wkoll b'inizjattiva proprja jista' jkollu l-funzjoni li jinvestiga sitwazzjonijiet, jidhirli li m'għandux ikun.

Biżżejjed, barra l-ilmenti li jirċievi, għandu l-possibbilta' li jiġu riferuti lilu każijiet fejn il-Prim Ministru jitolbu jinvestiga!

Hemmhekk forsi wieħed jittollera li din ir-referenza titħalla, imma li hu, b'inizjattiva proprja jwaqqaf jew jagħmel investigazzjonijiet jidhirli li m'għandux ikun, a meno che l-investigazzjoni ma tkunx marbuta ma' xi lment li jkun sarlu minn min ikun milqut minn dak l-ilment.

Fil-klawsola 13 barra l-inizjattiva tiegħu li jista' jagħmel investigazzjoni taħt is-subklawsola (2), taħt subklawsola (3) se niġu f'sitwazzjoni xejn feliċi li diġa' ninsabu fiha meta niġu biex nieħdu rimedji li jaqgħu taħt il-Qrati Ordinarji u jaqgħu wkoll taħt il- kummissjoni, tribunal jew awtorita'.

Subklawsola 13 (3) tgħid:

"Minkejja d-dispożizzjoni tas-subartikolu 13 (1) ta' dan l-artikolu, l- Ombudsman jista', jekk iqis li jkun sew li jagħmel hekk, jirrifjuta milli jwettaq is-setgħa tiegħu taħt dan l-artikolu f'kull każ fejn ikun hemm jew kien hemm disponibbli għal min jagħmel l-ilment mezzi biżżejjed ta' rimedju taħt xi liġi oħra:".

Allura aħna qegħdin ngħidu li jekk hemm mezz ta' rimedju taħt xi liġi oħra, inkluż il-Qrati Ordinajri, allura l-Ombudsman jista' jirrifjuta li jieħu konjizzjoni ta' xi ilment li jsirlu.

Issa din is-sitwazzjoni nsibuha prattikament f'kull liġi fejn tagħti mezz ta' rimedju; f'kull liġi nsibu li min se joffri jew jista' joffri rimedju, jista' jirrifjuta li jagħmel dan jekk hemm possibbilta' ta' rimedju taħt xi liġi oħra.

Din insibuha fil- Kostituzzjoni anke għar-rigward tad-drittijiet fundamentali.

Illum għandna kwantita' ta' każijiet lil l-ewwel immorru quddiem il-Qrati Ordinarji, u għal numru ta' snin dawn il-Qrati ma użawx il-fakulta' tagħhom li jirrifjutaw li jieħdu konjizzjoni tal-kawżi dwar allegata leżjoni ta' dritt fundamentali.

Issa dawn il-Qrati Ordinarji qegħdin jaħslu jdejhom minn dawn il-kawżi ta' allegata leżjoni tad-drittijiet fundamentali billi, per eżempju fil-każ ta' impiegi, jgħidulek li ladarba inti kellek id-dritt tmur quddiem l-Employment Commission u ma eżawrejtx dan il-mezz, l-Qorti jidhrilha li m'għandhiex tieħu konjizzjoni ta' dak l-ilment.

Jgħidulek hekk ukoll jekk ikun ilment, per eżempju, ta' diskriminazzjoni politika, jiġifieri ksur tad-dritt fundamentali mniżżel fil-provvedimenti kostituzzjonali dwar id-drittijiet fundamentali.

Mela l-Qorti tgħidlek li ladarba ma mortx quddiem il-Kummissjoni meta stajt tagħmel hekk, allura hija tirrifjuta li tieħu konjizzjoni sakemm inti tagħmel dan.

U wara numru ta' snin quddiem il-Qorti Kostituzzjonali jew il-Prim'Awla fis-Sede Kostituzzjonali, il-Qorti tibagħtek quddiem l-Employment Commission!

Issa hawnhekk qegħdin ngħidu li l-Ombudsman, jekk iħoss li inti stajt taġixxi permezz ta' qorti ordinarja, u jekk iqis li jkun sewwa li jagħmel hekk, mingħajr ma jindaħallu ħadd, jgħidlek li għalkemm dak l-ilment huwa fondat u jaqa' taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu, la għandek rimedju ieħor, messek ħadt dak ir-rimedju, u allura jirrifjuta li jieħu konjizzjoni ta' l-ilment.

Jien jidhirli li m'għandniex nipperpetwaw din is-sitwazzjoni tant infeliċi li qed ibatu minnha ħafna nies fejn qorti, tribunal jew kummissjoni tirrifjuta li tieħu konjizzjoni tal-każ sempliċement għax kien hemm rimedju ieħor u allura hi tqis li wieħed messu ħa dak ir-rimedju.

Jidhirli li dan m'għandux isir.

Hawnhekk għandna ngħidu li kull każ li jaqa' taħt il- ġurisdizzjoni ta' l-Ombudsman, hemm jew m'hemmx rimedju ieħor taħt xi liġi oħra, l-Ombudsman m'għandux jirrifjuta li jieħu konjizzjoni tiegħu.

Se mai - m'hux kif hemm fil-każ tal-PSC u tal-Forzi Armati meta l-mezzi l-oħra jkunu ġew eżawriti u l-eżitu jkun fin-negattiv - għandna ngħidu li meta fuq ilment li jagħtik lok li tmur quddiem il-Qrati Ordinarji ma ħadtx raġun mill-istess Qrati Ordinarji fil-meritu - m'hux fuq xi proċedura jew teknikalita' - m'għandux ikollok id-dritt li terġa' tqajjem l-istess każ quddiem l-Ombudsman li jista' jiġġudika b'mod differenti għax il-kriterji tal-ġudizzju tiegħu huma differenti mill-kriterji li tuża l-Qorti u li juża l-imħallef.

Allura se mai meta bniedem fuq l-istess ilment ipprova jieħu rimedju u ngħata tort, m'għandux ikollu dritt li jmur quddiem l-Ombudsman u jipprova jieħu raġun mingħandu meta diġa' ħa tort fil-meritu quddiem tribunal jew qorti oħra.

Imma li l-Ombudsman ma tax kas ta' l-ilment tiegħu għax dak li jkun seta' mar quddiem ħaddieħor, jidhirli li m'hux sewwa li nipperpetwaw din is-sitwazzjoni fejn wieħed jista' jirrifjuta l- ġurisdizzjoni.

Dan iktar u iktar meta t-tieni paragrafu ta' l-istess subklawsola 13 (3) ikompli jgħid:

"Iżda l-Ombudsman jista' jmexxi investigazzjoni jekk ikun sodisfatt li fiċ-ċirkostanzi partikolari ma jkunx raġonevoli li tippretendi lil min jagħmel l-ilment li jipproċedi jew li jkun ipproċeda b'dawk il-mezzi ta' rimedju.".

Hawnhekk qegħdin nagħtu diskrezzjoni assoluta lill-Ombudsman - li m'għandniex nagħtuha - li jagħżel meta jintervjeni, meta jieħu konjizzjoni ta' ilment u meta ma jagħtix kas jew ma jeħux konjizzjoni ta' ilment simili, sempliċement għax kien hemm il-possibbilta' jew għad hemm il- possibbilta' ta' rimedju mod ieħor.

Jidhirli li din is-subklawsola għandha kompletament titħassar minn dan l-Abbozz u jkun hemm ċar u tond li l- Ombudsman għandu jagħti kas ta' l-ilmenti kollha li jaqgħu taħt il- ġurisdizzjoni tiegħu, indipendentement mill-possibbilta' jew le ta' rimedju taħt xi liġi oħra.

Imbagħad tajjeb li wieħed josserva li subklawsola 13 (5) tgħid hekk:

"L-Ombudsman ma għandux igħaddi biex jinvestiga xi ilment fuq xi kwestjoni li fuqha jkun hemm pendenti proċedimenti fil-qorti jew quddiem xi tribunal ieħor, ..."

- tinteressani din il-parti li ġejja -

"... u għandu jissospendi l-investigazzjoni jekk xi persuna li jkollha interess tagħmel talba quddiem qorti jew tribunal ieħor dwar il- kwistjoni li tkun qed tiġi investigata ....".

Jekk wieħed irid jostakola lill-Ombudsman milli jkompli jieħu konjizzjoni ta' ilment li jkun sarlu, kulma jrid jagħmel hi - qed nirreferi għall- persuna li se tiġi milquta mill-investigazzjoni ta' l-Ombudsman u mhux għall-persuna li se tiġi favorita jew aġevolata mill-investigazzjoni - talba quddiem qorti għar-rigward ta' dak l-ilment, u una volta hemm dik it- talba quddiem il-qorti, l-Ombudsman se jkun legalment prekluż li jista' jkompli jieħu konjizzjoni ta' dak l-ilment.

Nerġa' ngħid li b'din il-liġi huwa provdut li jista' jkun hemm kontestazzjoni dwar is-setgħat ta' Ombudsman li jmur oltre l-ġurisdizzjoni li tagħtih din il-Liġi.

Hawnhekk hawn projbizzjoni espressa meta l-Ombudsman ikun jista' jkompli jieħu konjizzjoni ta' ilment li jkun sarlu.

Jien jidhirli li m'għandniex inħallu din il-projbizzjoni għax hija l-iktar mezz faċli li jista' jiġi abbużat biex wieħed jostakola milli l-Ombudsman ikompli jagħmel l-investigazzjoni li jkun mitlub jagħmel minn xi ħadd.

Issa ħalli niġu għall-klawsola 14 li titkellem fuq preskrizzjoni għall- ilmenti.

Din il-klawsola tgħid li l-Ombudsman ma jistax jinvestiga xi att li jkun ġara aktar kmieni minn sitt xhur qabel id-data minn meta dan l-Att jibda jseħħ.

Fis-subklawsola (2) ta' l-istess klawsola hemm li:

"Ma għandhiex tittieħed konjizzjoni ta' ilment taħt dan l-Att kemm-il darba dan l-ilment ma jsirx mhux iktar tard minn sitt xhur wara li min jagħmel l-ilment sar għall-ewwel jaf bil-kwistjonijiet li jkun qed jilmenta dwarhom;".

Mela parti minn din il-klawsola tgħid illi l-Ombudsman ma jistax jieħu konjizzjoni ta' xi ħaġa li tkun ġrat iktar minn sitt xhur qabel ma jibda jseħħ dan l-Att u parti oħra ta' l-istess klawsola tgħid li l-ilment irid jinġieb għalll-konjizzjoni ta' l-Ombudsman mhux iktar tard minn sitt xhur, jiġifieri mhux meta jkun ġara l-fatt, l-ommissjoni jew meta tkun saret id- deċiżjoni jew ir-rakkomandazzjoni, imma meta min ikun għamel l-ilment ikun sar jaf bil-kwestjoni.

Mela jista' jagħti l-każ li sena ilu ġara xi ħaġa li min kien milqut minn din id-deċiżjoni, rakkomandazzjoni jew ommissjoni ma kienx jaf biha, jekk l-Att jibda jseħħ sitt xhur oħra, se jkunu għaddew sena u nofs.

Jekk persuna milquta tkun saret taf b'din id-deċiżjoni, rakkomandazzjoni, att jew ommissjoni l-għada li jibda jseħħ dan l-Att, skond is-subklawsola 14(1) dak il-fatt ma jistax jinġieb a konjizzjoni ta' l-Ombudsman - huwa eskluż bis-sitt xhur - allavolja l-ilment ikun sar within is-sitt xhur li subklawsola 14(2) tipprovdi għaliha.

Mela allura se jkollna kwantita' ta' każi fejn ikunu ttieħdu deċiżjonijiet, saru rakkomandazzjoni, atti u ommissjonijiet li jkunu saru iktar minn sitt xhur qabel ma jibda jseħħ dan l-Att, imma jkunu saru magħrufa wara li jibda jseħħ dan l-Att.

Issa min ikun jaf b'dawn l-affarijiet li jkunu saru iktar minn sitt xhur qabel ma jibda jseħħ dan l-Att, ma jistax iġibhom a konjizzjoni ta' l-Ombudsman.

Jien jidhirli li din is-sitwazzjoni għandha tiġi evitata u wieħed għandu jirrikonsidra dak li tipprovdi klawsola 14 ta' dan l-Att.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq klawsola 20, pero' klawsoli 18 u 19 se nittrattahom wara.

Fi klawsola 20 naraw li:

"Meta l-Prim Ministru jiċċertifika li l-għoti ta' xi tagħrfi jew it- tweġib ta' xi mistoqsija jew il-produzzjoni ta' xi oġġett, inkartament jew dokument ieħor - ikun jinvolvi l-kxif tad-diskussjonijiet jew proċedimenti tal-Kabinett jew ta' xi kumitat tal-Parlament jew tal- Kabinett;".

Jien mhux qed nikkontesta il-proċedimenti tal-Kabinett jew tal-kumitat tal- Kabinett, imma safejn naf jien, il-proċeduri ta' kull kumitat tal- Parlament huma pubbliċi.

GĦaldaqstant jien jidhirli li m'għandux ikun hemm din il-projbizzjoni għas-setgħa ta' l-Ombudsman li jkun mogħti t-tagħrif dwar dak li jkun sar fil-kumitat tal-Parlament.

MR SPEAKER: Ippermettieli, Onor. Mifsud Bonnici, skadielek il-ħin u għandek bżonn il-leave of House.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici jibqa' in possession of the House.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 20 ta' Ġunju, 1995, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ombudsman - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Impieg ta' Persuni Inkapaċitati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Segretarju Parlamentari): Bħalma jaf kulħadd il- bieraħ iċċelebrajna Jum il-Missier u għalija din il-ġurnata għandha l- importanza tagħha daqs kull ġurnata oħra.

Bħala kontinwazzjoni ta' din l- attivita' li ċċelebrajna l-bieraħ jiena nixtieq li llejla nieħu din l- opportunita' sabiex nagħmel referenza għal xi konklużjonijiet kemm negattivi kif ukoll pożittivi li ħarġu minn studju u surveys ta' pajjiżi oħra dwar il-familja u dwar l-irwol ta' l-omm u tal-missier; pero' llejla se nagħmel referenza b'mod partikolari għall-irwol tal-missier.

Forsi f'pajjiżna għandna ma wasalniex litteralment għal dawn il-problemi li ssemmew, iżda diġa' għandna sinjali li 'l hemm mexjin u allura kif jgħid il- proverbju "prevention is better than cure".

Barra minn hekk għandna nitgħallmu spejjeż ta' ħaddieħor.

Nibda biex insemmi xi punti negattivi li ħarġu minn dan l-istudju li sar fuq pajjiżi barranin.

F'dan l-istudju dwar il-familji, instab li f'dawk il- familji fejn hemm tifel jew tifla ta' erba' snin, jekk il-missier ikun waħdu mat-tifel jew mat-tifla għal siegħa waħda biss kuljum, dan m'huwiex biżżejjed biex l-ulied jieħdu image tajjeb tal-missier.

Dan l-iżvantaġġ jikber f'dawk il-familji fejn il-missier lanqas biss jara lill-uliedu darba kuljum.

F'dan l-istudju nsibu wkoll li 70% tal-minorenni li spiċċaw il- ħabs qattgħu għallinqas parti sostanzjali minn ħajjithom bla missier.

Forsi l-akbar fatt li jġiegħlna naħsbu dwar il-ħtieġa tal-preżenza reali u effettiva tal-missier fil-familja huwa l-fatt li ġie nnotat li f'din ir- riċerka, minn mijiet ta' tfal delinkwenti, l-ebda wieħed ma qal li kellu relazzjonijiet tajba ma' missieru.

Instab ukoll li familja mingħajr missier, ta' spiss tinħakem minn faqar għaliex il-qliegħ tagħha ma jkunx kbir.

Tant hu hekk li f'dan l-istudju rriżulta li madwar id-dinja l-ulied li jgħixu f'dar b'ġenitur wieħed jgħixu ħajja ta' faqar akbar milli jgħixu familja b'żewġ ġenituri.

Per eżempju, fl-Awstralja instab li 63.5% ta' familji b'ġenitur wieħed jgħixu fuq paga baxxa filwaqt li fil-każ ta' familji b'żewġ ġenituri, il-perċentwali ta' dawk li jgħixu fuq paga baxxa hu biss ta' 11.4%.

Dan huwa eżempju ta' pajjiż wieħed biss, Mr Speaker.

S'intendi wieħed malajr jifhem li dawn il- familji, fl-aħħar mill-aħħar, jispiċċaw ta' piż fuq l-ekonomija ta' l- Istat.

Eżempju ieħor huwa dak ta' l-Iżvezja, pajjiż li huwa mfaħħar bħala wieħed minn fost il-pajjiżi tad-dinja li għandu l-akbar politika avvanzata ta' għajnuna soċjali u finanzjarja għat-tfal u għall-ġenituri.

Madankollu din il-politika fl-Iżvezja ma rnexxilhiex tiskansa lill-familja Żvediża milli titgħabba bl-istess problemi li nsibu f'pajjiżi oħra.

Dan s'intendi jħalli l-effett tiegħu fuq it-telf fiskali ekonomiku li qiegħed jeqred il-welfare state Żvediż.

Punt ieħor li ħareġ minn dan l-istudju juri li t-tfal mingħajr missier jmorru agħar minn tfal oħra għar-rigward ta' tagħlim ta' l-iskola u jfallu aktar ta' spiss.

Hemm ukoll il-probabbilta' - kważi d-doppja - fejn tfal li jgħixu f'familja fejn hemm omm biss, iħallu l-iskola qabel iż- żmien.

Punt ieħor li ħareġ minn dawn is-surveys huwa li t-tfal tal-familji b'omm biss jirnexxu inqas fir-relazzjonijiet soċjali tagħhom ma' l-oħrajn u jbatu aktar minn depressions, ikunu aktar ostili u jinkwetaw aktar.

Infatti 80% tat-tfal li ddaħħlu fl-isptar għal raġunijiet psikiċi kienu dawk li ġejjin minn familji b'ġenitur wieħed u l-biċċa l-kbira tagħhom, il-ġenitur tkun l- omm.

Ħaġa oħra li rriżulta minn dan is-survey hija li fil-familji separati legalment jew sempliċement separati de facto, meta l-ulied isiru adulti aktar għandhom probabbilta' minn ħaddieħor li jkunu mdejqa, li saħħithom ma tkunx mill-aħjar u li meta huma jiżżewġu jgħaddu mill-istess esperjenza tal- ġenituri tagħhom.

Dan għaliex l-ulied ta' dawn il-familji mifrudin meta jikbru ġieli jsibuha diffiċli li jidħlu f'rabta ta' imħabba ma' l-oħrajn.

Il-bniet per eżempju, jibżgħu li l-irġiel futuri tagħhom jitilquhom jew inkella jittraduhom u min-naħa l-oħra s-subien ma tantx ikunu jixtiequ jidħlu f'relazzjonijiet ta' imħabba mal-bniet.

Dawn l-affarijiet li semmejt huma - biex ngħid hekk - elementi negattivi f'dawk il-familji mifrudin jew f'familja b'ġenitur wieħed u għamilt referenza b'mod partikolari għal meta l-ġenitur nieqes ikun il-missier.

Issa quddiem dan kollu aħna x'nistgħu nagħmlu biex dawn l-elementi negattivi ta' pajjiżi oħra li dwarhom speċifikajt ma jseħħux fis-soċjeta' tagħna - għalkemm forsi diġa' għandna ftit każijiet li huma identiċi għal dawk li semmejt?

L-istess awturi ta' dan is-survey, joffru bħala rimedji jew suġġerimenti għall-familja b'ġenitur wieħed, il-fatt li għandu jkun hemm liġijiet aktar iebsin għall-ħarsien tat-tfal; proprju bħalissa qed naħdmu f'dan is-sens sabiex inressqu liġijiet li jkunu ħafna iebsin għall- ħarsien tat-tfal.

Suġġeriment ieħor kien li jsir żvilupp ta' programmi speċjali, speċjalment servizzi ta' kura ta' tfal matul il-ġurnata; dawk li nsejħulhom day-care service.

Dan is-servizz ġie suġġerit ukoll bħala għajnuna lil dawk il-familji b'żewġ ġenituri.

Huwa veru li l- leġislazzjoni u l-għajnuna finanzjarja huma bżonnjużi u għandhom jiġu provduti, iżda l-bżonn l-aktar neċessarju u fundamentali, b'mod partikolari f'pajjiżna, huwa l-edukazzjoni.

Proprju l-bieraħ fl-okkażjoni ta' Jum il- Missier fil-messaġġ li jien wassalt permezz tal-mezzi tax-xandir u anke tal- press, l-enfasi tiegħi kienet proprju dwar tips edukattivi lill- missierijiet kollha Maltin u GĦawdxin.

M'iniex se nirrepeti dak li għidt f'dan il-messaġġ, pero' fih enfasizzajt dawn it-tips hekk effiċjenti biex possibbilment noffru lill-ġenituri life-long education jew inkella ongoing formation.

Anke fl-uffiċċju tiegħi bħala Segretarju Parlamentari għall- Affarijiet tal-Familja hu l-ħsieb tiegħi li bl-għajnuna t'Alla m'hux biss naġġornaw il-Liġi dwar il-Familja, u nżidu xi għajnuniet finanzjarji, iżda wkoll nagħtu priorita' lill-edukazzjoni.

Huwa faċli tgħid li s-soluzzjoni għall-problemi tal-familja hija l-edukazzjoni kontinwa lill-istess familja, iżda huwa challenge kbir għalija u anke għal sħabi tad-Dipartiment li nsibu mezzi u metodi prattiċi u workable għal din l-edukazzjoni li semmejt.

Huwa veru wkoll li fil-preżent fl-iskejjel qed jingħata t-tagħlim tal-PSE - Personal and Social Education - iżda t-tagħlim teoretiku tal-life parental skills huwa ta' siwi żgħir.

Kif naraha jien, jeħtieġ li jiġu organizzati extra curriculum activities; extra campus activities prattiċi, liema attivitajiet jistgħu jinkludu camping anke fil-ġranet ta' l-iskola.

Dan huwa biss eżempju wieħed.

Dawn l-attivitajiet volontarji jkunu l-aktar effikaċi jekk isiru bħala joint venture ta' volontarjat imwettaq mit-tliet kategoriji l-aktar konnessi ma' l-istudenti, jiġifieri t-teachers, il- ġenituri u membri tal-kunsill ta' l-iskola u volontarji oħra mill-għaqdiet jew persuni individwali.

Jiena nħoss li llum iż-żgħażagħ huma mxebba' bi speeches, huma mxebba' bi speakers, speċjalment dawk artifiċjali.

Iż- żgħażagħ tal-lum jeħtieġu credible models, minna l-ġenituri, mit-teachers u mis-soċjeta' in ġenerali.

Dan il-volontarjat li hu maħdum mit-tliet kategoriji li semmejt jirrendi lilna l-ġenituri u t-teachers bħala l- credible models li jistgħu jammiraw u jistimulaw lilhom infushom biex jilqgħu għad-dannu ta' l-atmosfera materjalistika, konsumista u ta' egoiżmu individwali u anke kollettiv.

Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid li bħala Membru ta' din il-Kamra responsabbli mis-Segretarjat għall-Familja, f'ismi u f'isem is-soċjeta' Maltija nixtieq nirringrazzja lil dawk il-missierijiet kollha li qed iwettqu - ġeneralment fis-satra - dawn l-obbligi tal-familji tagħhom skond it-tips orjentattivi li semmejt qabel.

Nispiċċa billi nappella lil dawk il- missierijiet li forsi m'humiex qed jagħtu kontribut biżżejjed fil-familja sabiex jirrevedu l-imġieba tagħhom anke billi jfittxu l-għajnuna meħtieġa f'persuni u għaqdiet kemm dawk fuq bażi volontarja, kif ukoll ifittxu s- servizz li qed joffri s-Segretarjat għall-Familja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Manuel Borda.

ONOR.

MANUEL BORDA: Mr Speaker, jekk wieħed josserva l-iżvilupp politiku ta' dawn l-aħħar żmenijiet, jikkonkludi li almenu ż-żewġ Partiti l- kbar huma mexjin lejn konverġenza.

X'irrid ngħid Mr Speaker?

Irrid ngħid li l-firxa ideoloġika bejn il-partiti qiegħda dejjem tiċkien u tidjieq għax fejn qabel il-Partiti kienu mifrudin u wieħed kien jakkuża lill-ieħor fuq sezzjoni ta' nies, dan iż-żmien wieħed jara li kulħadd qed jitkellem fuq il- ħaddiem, kull partit qed jara l-benefiċċju tal-liberalizzazzjoni tas-suq u qed naraw aktar demokratizzazzjoni permezz tal-pluraliżmu fix-xandir.

Mhux hekk biss Mr Speaker, iżda minbarra din il-konverġenza fl-ideat idjoloġiċi, nara wkoll li l-partiti qed jitkellmu bl-istess lingwa.

Per eżempju, iż-żewġ Partiti l-kbar b'mod speċjali, qed jagħmlu enfażi kbira fuq it-trasparenza fl-amministrazzoni kemm min-naħa tal-Gvern kif ukoll min- naħa ta' l-Oppożizzjoni.

It-tnejn qed jitkellmu bl-istess lingwa fuq l- accountability u fuq is-sens ta' responsabbilta'.

Dan l-avvanz u żvilupp politiku huwa xi ħaġa li wieħed għandu jagħti kasu, jiflih u jinkoraġġih, pero' l-aktar li jinteressani huwa li din il-ħaġa ta' konverġenza politika nistgħu nħarsu lejha minn aspett ieħor; is-solidarjeta' li għandu jkun hemm man-nies l-aktar batuti.

Din m'hijiex kwestjoni ta' amministrazzjoni jew li nitkellmu bl-istess lingwa, jew li l-firxa ta' l-ideoloġiji ċkienet u djieqet, imma huwa importanti wkoll - u din tinħass ħafna - li anke f'din il-linja ż-żewġ Partiti ikunu solidali l-aktar ma' min hu batut.

Tajjeb li wieħed jifhem u jgħid min huma dawn il-batuti, għax faċli li tilleġisla, faċli li toqgħod tippriedka u tippontifika li kulħadd jixtieq jgħin lil- batut.

Iżda min huma dawn il-batuti?

Skond kif naraha jiena l-batuti mhux neċessarjament huma dawk in-nies li jistqarru li huma batuti, jew jgħidu li huma fil-bżonn jew jokorbu għal favuri u pjaċiri u forsi anke għal għajnuna mingħand il-Gvern, imma huma dawk in-nies li verament m'għandhomx mezzi finanzjarji - għax hawn min jgħid li m'għandux mezzi finanzjarji imbagħad issib mod ieħor - u huma dawk li għandhom livell baxx ta' l- edukazzjoni.

Per eżempju, skond stħarriġ li għamilt sibt li hawn Malta għandna livell ta' inalfabetiżmu ħafna għoli meta pparagunat ma' Ċipru u pajjiżi oħra.

Minn dan l-istudju li għamilt fl-1992, sibt li f'Malta din kienet ta' kważi 15% waqt li f'Ċipru kienet 5%, jiġifieri f'Malta qiegħda kważi tliet darbiet aktar.

Fil-parti l-kbira tal-każi dawn il-batuti għandhom ukoll nuqqas kbir ta' aċċess għall-informazzjoni u din hija dovuta għal fatt li l-livell ta' edukazzjoni jkun baxx.

Dan iwassalhom biex ma jgħarfux isolvu l-problemi tagħhom u lanqas il-mezz kif il-problemi tagħhom jippreżentawhom b'tali mod li t-talbiet tagħhom jiġu milqugħa.

Ta' min josserva wkoll li dawn in-nies li huma l-aktar batuti, fil-parti l-kbira tal-każi, issib li jkollhom l-inqas ħbieb.

GĦalija dawn huma l-batuti, u allura jekk aħna verament irridu nkunu solidali ma' dawn in-nies, irridu mhux biss nagħtuhom il-flus - u dan lanqas m'hu l-uniku mezz għax qbadna sistema li permezz tas-servizzi soċjali qed ngħinu lill-batut, il-fqir u l-inqas ixxurtjati tas-soċjeta' - biex jgħixu mill-lum għal għada, jew biex ikollhom x'jonfqu ħalli jixtru l- ħobża ta' kuljum, imma huwa ħafna iktar importanti li lil dawn in-nies nwassluhom biex jiefqu fuq saqajhom.

GĦalhekk jiena nagħti importanza kbira lill-edukazzjoni, għax l-edukazzjoni hija u nista' ngħid l-unika mezz sabiex dawn in-nies jimxu 'il quddiem, jagħrfu l-problemi tagħhom, jiddentifikawhom u anke jagħrfu jsolvuhom.

L-edukazzjoni hija mezz mhux biss għall-informazzjoni, imma hija mezz ukoll biex tgħolli l-livell ta' l- għixien tagħhom.

GĦalhekk jekk aħna rridu nagħtu servizz verament soċjali lis-soċjeta' u lil dawk in-nies l-inqas ixxurtjati, allura rridu nagħmlu enfażi kbira fuq l-edukazzjoni, għax din l-edukazzjoni hija dik il-ħaġa li tbiddel il-bniedem.

Kif se naslu biex nagħmlu dawn l-affarijiet?

Biex naslu li nagħmlu dawn l-affarijiet, huwa importanti li jkollna distakk politiku.

Ma rridux ninvolvu ruħna emozzjonalment u b'interess politiku li biex nidhru sbieħ ma' dawn in-nies, forsi nisirqulhom il-vot.

Imma għandna jkollna distakk mill-politika, mill-vot u mir-relazzjonijiet u nagħmlu hekk, għax verament inħobbu ngħinu lil min hu fil-bżonn u għax verament nifhmu li dawn in-nies għandhom bżonn l-għajnuna tagħna biex nagħtuhom il- mezzi kollha possibbli.

Barra d-distakk politiku jrid ikollna distakk ieħor, jiġifieri dawk minn interessi personali.

Jiena ma ngħinx lil min hu batut għax naf li se nakkwista xi ħaġa minn għandu, għax dan se jdur miegħi, jew għax se jagħmel canvassing għalija.

Irridu nkunu disinteressati kompletament għax nifhmu li dawn in-nies ħaqqhom min jgħinhom.

Dawn in-nies huma parti mis- soċjeta' u kultant sabu ruħhom f'din is-sitwazzjoni mhux b'tort tagħhom, iżda għax kienu sfortunati.

Is-soċjeta' mhux biss tgħinhom billi tagħtihom is-servizzi soċjali.

Veru li s-servizzi soċjali huma importanti, veru importanti li tgħinhom finanzjarjament, imma huwa ħafna iktar importanti li lil dawn in-nies tpoġġihom fuq saqajhom permezz ta' l-edukazzjoni.

Hemm soluzzjoni oħra kif tista' tgħin lil dawn in-nies.

Dan huwa t- trażżin u l-kontroll assolut fuq l-abbużi.

Aħna l-politiċi għandna t- tendenza li kull min jiġi għandna nipprovaw ngħinuh u rari nidħlu fid- dettal, għaliex irridu naraw jekk dawk il-pjaċiri u favuri li l-persuna tkun qed titlobna humiex reali.

GĦalhekk meta nipprovaw ngħinu ċerti nies mingħajr ma niċċekkjaw il-bżonnijiet reali, indirettament inkunu qed nagħtu lok għal abbużi u fil-fatt qed isiru abbużi.

Jiena nista' nsemmi bħala eżempju l-housing.

Ħafna nies għax jafu s- sistema jduru mal-liġijiet u mas-sistema biex ikollhom mezz kif jakkwistaw id-dar li jixtiequ.

Dawn ħafna drabi jew ibigħu l-post tagħhom biex imbagħad imorru jgħixu f'garage jew ma' familja oħra, jew f'post fejn jafu biċ-ċert li se jakkwistaw il-punti biex jakkwistaw dik id-dar li jixtiequ.

Meta dawn in-nies jagħmlu hekk, ikunu qed itellfu dik id-dar lil dawk in- nies li verament għandhom bżonnha għax qed jgħixu per eżempju taħt l-art, jew f'kantina jew f'garage jew fis-sur, u għax dawk in-nies m'għandhomx dak il-livell, dak il-ħażen, jew m'għandhomx il-ħbieb, jew aċċess għall- informazzjoni jew għax m'għandhomx il-mezz kif jippreżentaw il-problema tagħhom, jibqgħu b'xejn.

Imbagħad dak li għandu ftit makakkerija u jaf is- sistema u forsi għandu min jgħinu, idur mas-sistema u jieħu dar li ma ħaqqux jew almenu ma ħaqqux daqs dak li verament ħaqqu jieħu dik id-dar.

Mhux hekk biss, imma hawn min per eżempju idur mas-sistema u jabbuża - u kultant isib min jgħinhom - billi jitlaq mid-dar jekk ikun ġuvni.

Dan hu abbuż doppju, għax mhux biss jipprova jieħu dar għax jiġi homeless.

Ħafna drabi d-dipartiment tal-housing meta jispiċċa b'dawn il-homeless persons b'ħafna ċertifikati ta' l-inspector ...

Jew inkella ħafna minnhom taparsi jinfirdu, u jmorru fid-Dar Merħba Bik, fejn anke s-sorijiet jipprovaw jimbuttawhom u fil-fatt ma jkunu nfirdu xejn, iżda jkunu għamlu hekk biex sempliċement jieħdu dar oħra tal-Gvern.

Jew bħalma kelli każ fejn familja li għandha dar tagħha, r-raġel taparsi keċċiha għax qed jgħix ma' oħra, u tmur fid-Dar Merħba Bik, iġġib ħafna ċertifikati li hija homeless, u s- sorijiet jgħinuha għax m'għandhiex fejn toqgħod u għandha t-tfal, u tispiċċa tieħu dar tal-housing, meta fil-fatt ma tkun infirdet xejn.

Dawn huma tipi ta' abbużi li wieħed irid joqgħod attent ħafna minnhom għax qed itellfu lil dawk in-nies li huma verament batuti li għax ma jafux jippreżentaw il-każi tagħhom, qed isofru ħafna. .

Mr Speaker, min qed jabbuża u qed jitlaq mid-dar u jieħu dar oħra qed jagħmel hekk a skapitu ta' anzjani li ħafna drabi ma jistgħux jieħdu dawk id-djar għax forsi għandhom dar kbira u ma jkollhomx il-punti biżżejjed, jew għax forsi ma jistgħux jitħabtu u ma joqogħdux jitkarrbu minħabba l- eta' jew mard tagħhom, u jispiċċaw biex ma jkunux moqdija fil-bżonnijiet tagħhom.

Abbuż ieħor relatat mal-housing huwa li dawn in-nies qed jagħmlu hekk biex jieħdu s-servizzi soċjali, għax jiġu l-head of the household, jitilqu mid-dar ...

Wasal iż-żmien li m'għandniex nibqgħu nqisu s- servizzi soċjali f'rokna waħda, f'rokna oħra l-housing u f'rokna oħra benefiċċji oħra għall-anzjani.

Jidhirli biex jiġu kkontrollati dawn l- abbużi li qed jaħdmu kontra l-interessi ta' dawk li verament huma batuti u qegħdin fil-bżonn, hemm bżonn li nibdew nikkordinaw u noħolqu ċertu functional relationships.

Jiġifieri wieħed għandu jara l-fatturi kollha li huma relatati u tingħata aċċess anke permezz tal-liġi li diversi dipartimenti għandhom jagħtu informazzjoni meħtieġa, per eżempju, min-naħa tal-Pulizija, l-ETC, l-income tax u dipartimenti tas-servizzi soċjali.

GĦandha tinbena history ta' kull bniedem biex b'hekk tevita l-ingann u l- abbuż.

Funzjoni li jistgħu jagħmlu l-kunsilli lokali hija li kull ċaqliq li jkun hemm fid-distrett - għax ikun hemm ħafna ċaqliq u ma tkunx taf x'ikun għaddej - jirreġistrawh sabiex b'hekk Ikun qed jinħoloq strument ta' kontroll.

Ma nistgħux nittolleraw sitwazzjoni fejn min hu kapriċċuż u kapaċi jagħti atmosfera ta' bżonn u għax jaf is-sistema jabbuża a skapitu ta' min hu veru batut, u veru fil-bżonn imma għax ikun nieqes mill- edukazzjoni jew minn dawk il-fatturi li semmejt, ma jkunx f'pożizzjoni li jakkwista l-bżonn reali tiegħu.

Jiena nemmen li jekk nagħmlu kontroll assolut fuq dawn l-abbużi, nkunu solidali ma' dawn in-nies li huma batuti.

Abbuż ieħor li nixteq insemmi ma jirrigwardax is-servizzi soċjali, imma jirrigwarda aspett ieħor li hu ta' interess għan-nies b'mod ġenerali.

Għandi informazzjoni li l-Planning Authority tat permess biex jinbena l- foreshore ħdejn il-Jerma Hotel f'Wied il-GĦajn u hemmhekk diġa' hemm żewġ vilel li nbnew bla permess.

Il-Planning Authority minflok ipprovat twaqqa' dawk iż-żewġ vilel, tat permess biex jinbena l-ispazju ta' bejniethom.

Dan qed jaffettwa lil ħaddieħor għaliex ma jistax igawdi l-veduti u l-arja tal- foreshore.

Jiena ma nistax nifhem kif l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li nħolqot apposta biex tikkontrolla l-abbużi, tat permess biex jinbnew djar, vilel jew ħaġa oħra ħdejn il-Jerma Hotel, f'Wied il-GĦajn.

Jiena nemmen li s-solidarjeta' għandha tingħata kullimkien u huwa importanti li jekk irridu nkunu solidali rridu nkunu solidali f'kull ħaġa.

Jiena semmejt s-servizzi soċjali u għamilt enfasi kbira fuq dak il-punt għax nemmen li dawk huma n-nies li huma batuti, imma hemm nies oħra li jkunu wkoll batuti u forsi l-unika żvog li jkollhom huwa li jmorru f'xatt il-baħar biex jistrieħu għax ma jistgħux jsiefru jew għax m'għandhomx il- mezzi finanzjarji biex isiefru, jew m'għandhomx karozza privata biex immorru minn bajja għall-oħra, u allura għandhom area limitata fejn jistgħu jmorru.

GĦalhekk inħeġġeġ li anke f'dan il-każ, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha tkun solidali ma' dawn in-nies u ma taħroġx permess għall-bini fuq il-foreshore.

Jiena nippretendi li dawn l-affarijiet għandhom jiġu kkontrollati daqskemm għandna nikkontrollaw is-servizzi soċjali.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t- Tlieta, 20 ta' Ġunju fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kkommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEBA BIL-MIKTUB

UNIVERSITA' - INSTITUTE FOR CHILD DEVELOPMENT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' kemm nefqet flus l- Universita' fuq l-Institute for Child Development minn meta twaqqaf sal-lum fuq bażi ta'

a) Salarji; b) spejjeż ta' l-uffiċċju; c) proġetti; d) spejjeż oħra?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Institute for Child Development kellu l-ewwel estimi tiegħu approvati għall-1995.

Fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena, l- ispejjeż kienu hekk:

|Salarji |Lm185 | |Spejjeż ta' |Lm 26 | |l-uffiċċju | | |Proġetti |--- | |Spejjeż oħra |Lm148 |

UNIVERSITA - INSTITUTE FOR CHILD DEVELOPMENT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-lista ta' proġetti li għamel jew qed jagħmel l-Institute for Child Development ta' l- Universita' fuq tfal bi ħteġijiet speċjali fl-iskejjel tal-Gvern?

Fuq kull proġett jista' l-Ministru jagħti:

a) id-data meta beda l-proġett; b) id-data meta se jispiċċa; c) kemm se jqum/qam kull proġett u min qed iħallas għal dawn il-proġetti; d) Kemm intnefqu flus fuq kull proġett s'issa; e) Kemm-il tifel/tifla ġew assessed s'issa u f'liema skola jattendu; f) X'inhi l-proċedura wżata f'kull proġett; g) X'riżultati nkisbu s'issa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Proġetti fuq tfal bi ħteġijiet speċjali fl- iskejjel tal-Gvern kif qed jifhem l-Onor.

Interpellant mhumiex isiru fl- Institute for Child Development.

L-enfasi ta' l-Istitut huwa iżjed fuq it-taħriġ ta' l-għalliema u l- edukaturi peress li jidher li l-assessment ta' dawn it-tfal huwa kollu għal xejn jekk l-għalliema ma jkollhomx it-taħriġ adegwat biex jimplimentaw programmi transdixxiplinari għat-tfal bi bżonnijiet speċjali.

Għalhekk dan l-Istitut se jorganizza:

i) Kors għall-edukaturi ta' l-iskejjel speċjali fuq transdisciplinary rehabilitation skills;

ii) Certificate Course in Inclusive Education għall-għalliema fl-iskejjel primarji;

iii) Diploma in Facilitating Inclusive Education.

Bħalissa għaddejjin ukoll diskussjonijiet biex l-iskejjel tal-Gvern jieħdu sehem fil-proġett ta' l-Inclusive Education li l-Istitut qed iħaddem flimkien ma' l-Eden Foundation fl-iskejjel tal-Knisja u f'dawk privati.

L-Istitut mill-bidunett organizza korsijiet, workshops u seminars li għalihom kienu mistednin edukaturi li jaħdmu fl-iskejjel tal-Gvern.

UNIVERSITA' - INSTITUTE FOR CHILD DEVELOPMENT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid:

a) meta saret il-laqgħa ġo l-Universita' bejn l-Institute for Child Development u l-għalliema ta' l-ESN School, Msida?

b) X'kienu l-għanijiet ta' dik il-laqgħa? c) Xi proġetti ġew miftehma li jsiru waqt din il-laqgħa? d) Fejn wasal kull proġett li ġie miftiehem matul din il-laqgħa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-Kap ta' l-ESN School talab informazzjoni dwar l-Institute for Child Development u xtaq ikun jaf jekk teżistix sistema ta' sħubija għall-Istitut.

Għalhekk il-Bord ta' l- Institute for Child Development staqsa lil Dr E. Tanti Burlo', Direttriċi ta' l-Istitut, u lil Dr Josie Muscat, rappreżentant ta' l-Eden Foundation fuq il-Bord, biex jiltaqgħu ma' l-ESN School.

L-ewwel laqgħa saret fit-8 ta' Frar, 1995 fl-Eden Foundation, il-Belt Valletta.

Saru diskussjonijiet dwar kif l-Institute for Child Development jista' jagħti kontribut billi joffri taħriġ lill-għalliema u lill-istaff ta' l- iskejjel speċjali skond il-bżonnijiet tagħhom.

Fil-fatt, permezz ta' dawn id-diskussjonijiet ġie ppjanat kors ta' taħriġ fit-Transdisciplinary Rehabilitation Skill for Children with Mental Disabilities.

L-implimentazzjoni tal-kors qed jiġi diskuss bejn id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni, il-Malta Union of Teachers u l-Istitut.

Hemm il-ħsieb li dan il-kors jinfetaħ għal xi 25 għalliema minn skejjel speċjali u li jibda fi żmien qasir.

Saru wkoll diskussjonijiet kif it-tfal li hemm l-ESN School jistgħu jitħarrġu biex ikunu inklużi fid-dinja tax-xogħol.

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Universita' tatx permess lill-istaff permanenti ta' l-Institute for Child Development biex jagħtu s- servizz tagħhom lil xi istituzzjoni oħra bħall-Eden Foundation?

Jista' l- Ministru jgħid jekk dan il-permess ingħatax bil-kondizzjoni li dan is- servizz jingħata mingħajr ma l-istaff konċernat jitħallas separatament ta' dan is-servizz?

Jekk fin-negattiv, jiġifieri dan is-servizz qed jingħata bi ħlas?

Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti dan il-ħlas, u hu jaqbilx ma dan?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Wieħed mill-iskopijiet għaliex sar l-Institute for Child Development hu, skond l-Istatut stess ta' l-Istitut, biex jikkollabora ma' l-Eden Foundation.

Fil-ftehim ma' l-Union li tirrappreżenta l-impjegati akkademiċi ta' l-Universita' hemm il-kondizzjoni li dawn l-impjegati jistgħu jagħmlu xogħol bi ħlas minbarra dak strettament universitarju.

Mhux kompitu ta' l-Universita' li tiddikjara kemm hu dan il-ħlas dment li hu għal xogħol li jkun sar skond il-kondizzjoni fuq imsemmija.

UNIVERSITA' - INSTITUTE FOR CHILD DEVELOPMENT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid meta l-uffiċini ta' l-Institute for Child Development ikunu miftuħin u kemm tfal u familji s'issa bbenefikaw mis-servizzi ta' dan l-Istitut?

Kemm minn dawn it-tfal kienu minn skejjel tal-Gvern u kemm minn skejjel privati jew tal-knisja?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Minn kemm ilu mwaqqaf, l-Institute for Child Development għen lill-Eden Foundation fl-iżvilupp tal-programmi transdixxiplinarji għall-abilitazzjoni tat-tfal b'diżabilita', kif ukoll fit-taħriġ ta' l-istaff.

Għalhekk indirettament it-tfal li jattendu l-Eden Foundation ibbenefikaw mis-servizzi ta' l-Istitut.

Rigward l-iskejjel tal-Gvern, l-Istitut dejjem ipprova jinkludi għalliema jew professjonisti oħrajn li jaħdmu fl-iskejjel tal-Gvern f'attivitajiet li jiġu organizzati.

Eżempji ta' dawn huma 5 day workshop dwar Early Intervention - Programmes for Children with Disabilities (Prof Sue Buckley); u Seminars: (i) Behaviour Notification in Children with Autism - The Me Book - Svein Eikeseth; (ii) Conductive Education - Maureen Lillie; (iii) Early Identification of Children with Pervasive Disorders - Richard Mills.

Qegħdin isiru diskussjonijiet bejn id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, il- Union u l-Istitut għat-taħriġ speċjalment ta': (i) l-istaff ta' l-iskejjel speċjali ta' kors dwar transdisciplinary rehabilitation skills; (ii) Facilitators - li se jkun kors speċjalizzat fil-metodi ta' tagħlim inklusiv.

Hu ttamat li f'Ottubru li ġej l-iskejjel tal-Gvern ikunu f'pożizzjoni li jibdew jieħdu sehem fil-proġett ta' taħriġ u riċerka dwar l-edukazzjoni inklusiva fi ħdan l-istitut.

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'relazzjonijiet jeżistu bejn l- Institute for Child Development ta' l-Universita' u ċ-Child Development Unit li kienet ġiet imwaqqfa fl-Isptar San Luqa?

Teżisti xi forma ta' koperazzjoni bejn dawn it-tnejn billi l-għanijiet tagħhom huma l-istess?

Jekk fl-affermattiv fiex tikkonsisti din il-koperazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ismijiet taż-żewġ istituzzjonijiet jixtiebħu, iżda l-għanijiet mhumiex sewwa sew l-istess.

Skond in-natura tagħhom, l- interess ewlieni ta' l-Istitut Universitarju huwa fit-tagħlim u r-riċerka; dak ta' l-Unit fl-isptar hu d-djanjosi u l-kura.

Il-ko-operazzjoni u l-ko-ordinament bejn iż-żewġ istituzzjonijiet jiġi assigurat bil-ħatra tad-diriġenti tad-Dipartiment tal-Pedjatrija fil-Bord li jmexxi l-Istitut ta' l-Universita'.

RABAT - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'ġara mill-pjan sabiex isir releave valve tad- drenaġġ fir-Rabat, Malta?

Jista' l-Ministru jara li jibdew ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li bħala parti mill-istudju tal-Pjan tad-Drenaġġ, id-dipartiment deherlu li dan il-proġett għandu jikber biex ikopri ż-żona tal-Baħrija kif ukoll jaqbad mas-sistema tar- Relief Main ġewwa Ħ'Attard.

Dan il-proġett hekk kbir qiegħed jiġi disinjat u mistennija toħroġ l- offerta għal dawn ix-xogħlijiet għal ħabta ta' Ottubru.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - UFFIĊJALI LI SPIĊĊAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm sena b'sena matul dawn l-aħħar għaxar snin kien in-numru ta' uffiċjali li spiċċaw mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi?

Kemm minnhom ġew sostitwiti u liema huma dawk il-gradi li baqgħu vaganti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

DISTRETT NRU.

12 - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bozoz u street lighting approvati li jsiru fit-12-il distrett elettorali?

Meta huma pprogrammat li jitlestew dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġetti ta' dawl fit-toroq li hemm approvati fit-12-il Distrett huma dawn:

|Dingli |Triq F Zammit | |Buskett |F'House Ġnien il-Far | |Rabat |St Paul's F'House Bieb| | |ir-Rua | |Rabat |F'House Għemieri | |Mellieħa |Triq il-Merill | |St Paul's |Triq Pioneer | |Bay | | |Paradise Bay|Camp Area |

Ix-xogħol fuq dawn il-proġetti qed isir flimkien ma' xogħlijiet oħra.

MTARFA - DAWL FIL-BYPASS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu r-rakkommandazzjonijiet li saru sabiex tiġi mdawwla l-Bypass ta' l-Imtarfa?

Meta fil-fatt se tiġi mdawwla din it- triq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba biex isir dawl fil-Bypass ta' l- Imtarfa għadha qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

AGRIKOLTURA - UFFIĊJALI LI SPIĊĊAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Sena b'sena matul dawn l-aħħar għaxar snin, kemm kien in-numru ta' uffiċjali li spiċċaw mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura?

Liema dipartimenti kienu jifformaw dawn l-uffiċjali?

Kemm minnhom imtlew b'uffiċjali ġodda u f'liema dipartimenti saru dawn il- ħatriet ġodda għall-istess perjodu?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li fejn jidħol il-kompliment tal- gradi ta' l-Uffiċjali Agrikoli, id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura mexa mal- ftehim dwar ir-Riorganizzazzjoni li kien ġie ffirmat fl-1974.

Id-dipartiment konċernat dejjem għamel minn kollox biex jimla' l-vakanzi li jinħolqu minn żmien għal żmien.

Bħalissa d-dipartiment qed jistenna li jiġi finalizzat il-Ftehim dwar ir-Riorganizzazzjoni tal-Uffiċjali Agrikoli biex ikun f'pozizzjoni li jimla' l-vakanzi kif meħtieġ fl-aħjar interess tad-dipartiment.

Jiena nformat li d-dipartiment konċernat m'għandux records dwar l- informazzjoni kif qed jitlobha l-Onor.

Interpellant.

AGRIKOLTURA - UFFIĊJALI BARRA FUQ STUDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-uffiċjali tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura intbagħtu għal studju jew taħriġ barra l-pajjiż matul dawn l- aħħar għaxar snin sena b'sena?

F'liema oqsma?

Kemm minn dawn l-uffiċjali għadhom impjegati fid-Dipartiment ta' l- Agrikoltura?

ONOR.

CENSU GALEA: Lista ta' uffiċjali li marru jistudjaw barra minn Malta, kif mitluba mill-Onor.

Interpellant tqegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Minn dawn l-uffiċjali 34 għadhom jaħdmu mad- dipartiment.

UNIVERSITA' - SISTEMA TA' AIR-CONDITIONING

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-air-conditioning li hemm fis-section ġdida ta' l-Universita' fejn isiru l-Evening Courses huma bil-ħsara/ma jitħaddmux b'inkonvenjent għall-istudenti/għalliema?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għas-Sala Erin Serracino Inglott, għas-Sala Francis Ebejer u għal-lecture rooms ta' quddiem.

Skond ma jien informat, hu f'dawn il-postijiet li jsiru korsijiet ta' fil-għaxija u hu wkoll f'dawn il-postijiet li hemm sistema ta' air-conditioning ġdida.

L-Onor.

Interpellant għandu japprezza li kull sistema mekkanika, wara li tiġi installata, jkollha bżonn li titħaddem għal xi żmien bi prova.

Billi l- air-conditioners jaħdmu b'arja sħuna fix-xitwa u b'arja friska fis-sajf, trid tgħaddi mill-anqas sena minn fuq l-impjant biex ikun żgurat li dan ikun qed jaħdem tajjeb kemm fuq il-parti tas-sħana kemm fuq f'dik tal- kesħa.

Dan it-tul ta' żmien hu meħtieġ minħabba l-ambjenti differenti fuq il-condensers, fuq il-compressors, fuq l-air handlers u fuq ir- refrigeration and heating pipes.

Dan hu l-proċess li jintuża dejjem fuq kull impjant qabel ma jiġi kummissjonat, f'dan il-każ lill-Universita'.

Jien informat li s-sistema ta' l-air-conditioning waslet fil-final qabel ma tiġi kummissjonata lill-Universita' fil-ġimgħat li ġejjin u għalhekk jista' jkun hemm bżonn ta' xi setting fis-sistema li jirrekjedi li l- impjant jintefa' jew jitnaqqas.

SUPER 1 TV - INTERFERENZA FIL-FREKWENZI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhu jsir/x'sar b'mod konkret mill-awtoritajiet kompetenti tal-Gvern biex titjieb ir-reception tas-Super One Television minħabba interferenza fil-frekwenzi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Wara diversi rappreżentazzjonijiet mill-Gvern ma' l-Awtoritajiet Taljani u b'riżultat ta' azzjonijiet meħuda mill- Ministeru tal-Posta u Telekommunikazzjonijiet Taljani, il-livell tat- tfixkil tal-kanal 29 li fuqu jxandar Super One Television jidher li naqas sostanzjalment.

Ninsab informat li fuq talba tad-Dipartiment tal-Wireless Telegraphy lill- Amministrazzjoni tal-Posta u Telekommunikazzjonijiet Taljana din qegħda tkompli bl-isforzi tagħha biex it-tfixkil lill-kanal 29 jieqaf għal kollox.

Inżid ngħid li fil-fehma tad-Dipartiment tal-Wireless Telegraphy is- sitwazzjoni tista' titjieb jekk it-telespettaturi nteressati li jirċievu s- Super One Television jistallaw antenna fid-direzzjoni tat-trasmettitur li llum qiegħed fil-Għargħur.

PENSJONIJIET - PENSJONI TAR-ROMOL

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara x'inhi r-raġuni li l-armla li ġġib l-ID Card No. 53220(M) li miet ir-raġel tagħha kważi ħames xhur ilu u li għandha l- acknowledgment li applikat għall-pensjoni tar-romol datata 16/2/95 għadha sal-lum ma rċeviet l-ebda ħlas bi tbatija kbira għaliha?

Jista' l-Ministru jintervjeni biex dan it-tul żejjed biex titħallas l- armla, jispiċċa minnufih?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-pensjoni tar-Romol tal-persuna bin-numru ta' l-ID.

53220 (M) tħallset lilha fl-10 ta' Ġunju.

Jidher li d-dewmien fil-ħlas ta' dan il-pagament kien dovut prinċipalment għall-fatt li d-dipartiment kien qed jistenna tweġiba dwar ċekk bid-data tal-11 ta' Frar li laħaq ħareġ f'isem ir-raġel.

Billi dan iċ-ċekk ikopri l- perijodu 11 ta' Frar sal-10 ta' Marżu, u r-raġel ta' l-armla laħaq miet qabel dan il-perijodu dan iċ-ċekk kien meħtieġ li jiġi ritornat.

It-talba biex dan iċ-ċekk jiġi ritornat saret lill-armla fis-17 ta' Frar.

Kien biss fl-aħħar ta' April li d-dipartiment sar jaf li dan iċ-ċekk issarraf fil-11 ta' Frar stess mill-armla.

Li kieku l-armla wieġbet lid- dipartiment minnufih wara t-talba magħmula fis-17 ta' Frar, kieku l- pensjoni kienet toħroġ qabel.

SKOLA "ALB"

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-miżata ta' l-iskola privata ALB f'Tas-Sliema riċentement għoliet minn Lm74 kull term għal Lm94 kull term?

Il-kap ta' l-iskola kellha l-permess biex tagħmel żieda fil-miżata mingħand id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni?

Jaf il-Ministru li l-istudenti li qed jintalbu l-miżata bil-quddiem li din ir-rata għal Ottubru li ġej meta lanqas biss jafu l-ġenituri jekk uliedhom għaddewx mill-eżamijiet tagħhom biex jibdew sena skolastika ġdida f'Ottubru li ġej?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 26542 (Seduta Nru. 432).

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, naħseb li l-Onor.

Interpellant jifhem li t-tħejjija għal sena skolastika ġdida ma tibdiex f'Ottubru imma ħafna qabel.

ĊITTADINANZA DOPPJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk persuna femminili mhux miżżewġa ta' l-eta' ta' 29 sena li missierha huwa Malti u ommha mis-South Africa għandhiex b'daqshekk kwalifika/bażi biex tapplika għaċ-ċittadinanza Maltija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Għalkemm l-Onor Interpellant ma semmiex fejn twieldet din il-persuna femminili, wieħed jassumi li din twieldet barra minn Malta.

F'dak il-każ, din il-persuna setgħet akkwistat iċ-ċittadinanza Maltija meta twieldet jekk missierha kien ċittadin Malti skond id- dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni.

Sabiex iżżomm din iċ-ċittadinanza riedet tneħħi kull ċittadinanza oħra li seta' kellha bejn it-18 u d-19-il sena.

Jekk m'għamlitx hekk hija tilfet iċ-ċittadinanza Maltija meta għalqet 19-il sena.

Sabiex tkun tista' takkwista ċ-ċittadinanza Maltija permezz ta' naturalizzazzjoni, din il-persuna trid tkun ilha tgħix Malta għal mhux inqas minn ħames snin.

Nirreferi lill-Onor Membru wkoll għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25449.

AWSTRALJA - TIFKIRA TAL-VE DAY

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jaf il-Ministru li fis-7 ta' Mejju li għadda s- Sunday Telegraph ta' New South Wales ippubblikat żewġ faċċati bil-kulur dwar it-tifkira tal-50 sena mill-gwerra li għaddiet u s-sehem ta' Malta f'din ir-rebħa ġie njorat għal kollox?

Jista' jqabbad lill-Kummissjoni Għolja Maltija fl-Awstralja jew lil Konsulat ta' Malta f'Sydney biex jikteb lill-Editur tal-gazzetta imsemmija u jipprotesta għal dan in-nuqqas gravi?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nixtieq ninforma lill-Onor Interpellant li l- Kummissarju Għoli ta' Malta f'Canberra għarrafni dwar dan l-artiklu u hu kien ħa passi mmedjati hu tant hu hekk li l-ittra tal-Kummissarju b'risposta lill-Editur tas-Sunday Telegraph, li tagħha poġġejt kopja fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta li giet ippubblikata mill- istess gazzetta fl-14 ta' Mejju, 1995.

KUMITAT OLIMPIKU MALTI - TOBBA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid min kienu l-grupp ta' tobba Maltin li taw pariri mediċi lill-atleti Maltin is-sena li għaddiet fil-Logħob tal-Pajjiżi ż- Żgħar?

X'sar minnhom dawn it-tobba din is-sena?

Veru li dawn ġew injorati għal kollox mill-Kumitat Malti li organizza il-parteċipazzjoni ta' Malta fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar fil-Lussumburgu?

Min huma dawk it-tobba jew konsulenti mediċi li din is-sena ħadu ħsieb l-atleti Maltin?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun informat li l-Kumitat Olimpiku Malti hu responsabbli għall-għażla ta' tobba fi ħdanu.

Mhux il-policy ta' dan il-Gvern li jindaħal fl-amministrazzjoni ta' l-organizzazzjonijiet Sportivi li huma totalment awtonomi.

BASTIMENTI MERKANTILI - INĊIDENT MA' L-HMS ILLUSTRIOUS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kif baqa' il-każ ta' l-Illustrious li għamel Lm100,000 fuq tug boat Malti?

Il-Gvern Malti qed jgħin lit-Tuq Malta mal-Gvern Ingliż biex in-Navy Ingliża tħallas dejnha?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kif diġa' għidt pubblikament, twaqqfet inkjesta preliminari, skond kif jitlob l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili, biex tinvestiga l-inċident li wassal għall-ħabta bejn l-HMS Illustrious u t-tug boat Grez waqt li dawn kienu deħlin fil-Port il-Kbir.

S'issa l-inkjesta għada ma tlestietx.

WIED IL-GĦAJN - TĦAFFIR TA' TOROQ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Veru li s-sajf li ġej it-toroq ta' Wied il-Għajn se jerġgħu jitħaffru b'konnessjoni ma' xogħol ta' l-ilma?

Jaf il-Ministru li f'dawn l-aħħar tliet snin għal sajf wara l-ieħor ir-residenti ta' Wied il-Għajn kellhom ibatu min tkissir tat-toroq?

Għaliex ma jkunx hemm ippjannar aktar serju f'dawn l-affarijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma m'għandhiex proġetti li jinvolvu xogħlijiet estensivi ta' tħaffir ta' trinek f'Wied il-Għajn għas-sajf li ġej.

Ix-xogħlijiet li jistgħu isiru jkunu żżolati konnessi mal-manutenzjoni tas-sistema tad- distribuzzjoni ta' l-ilma.

FESTIVAL TAL-KANZUNETTA GĦALL-EWROPA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Billi l-Gvern joħroġ eluf ta' liri biex Malta tieħu sehem fil-Festival tal-Kanzunetta għall-Ewropa, jista' l-Ministru jara li l-kanzunetta Maltija titkanta bil-Malti?

Jaf il-Ministru li Malta kienet l-uniku pajjiż li l- kanzunetta tiegħu tkantat bl-Ingliż barra dik ta' l-Ingilterra u l-Irlanda?

Meta l-pajjiżi kollha l-oħra jippreżentaw kanzunetta bl-ilsien tagħhom u huma kburin b'dan, x'iżomm lilna li nagħmlu l-istess?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Skond ir-regolamenti ta' l-EBU il- kanzunetta trid titkanta bil-lingwa jew b'waħda mill-lingwi uffiċjali tal- pajjiż parteċipant.

Bħalma jaf l-Onor.

Membru kemm il-Malti kif ukoll l-Ingliż huma t-tnejn lingwi uffiċjali tagħna.

Mill-informazzjoni li għandi ħafna mill-pajjiżi parteċipanti jixtiequ li jinbidel ir-regolament sabiex huma wkoll ikunu jistgħu jkantaw il- kanzunetta tagħhom bl-Ingliż.

BIRZEBBUGIA - FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jaf il-Ministru li minkejja x-xewqa kbira tan-nies ta' Birzebbugia biex l- open spaces li hemm f'Tal-Papa Housing Estate, Birzebbugia jsiru fihom faċilitajiet sportivi u rikreattivi il-Gvern xorta ddeċieda li fl-akbar area li hemm se jinbnew flats bl-iskuża li jsir social housing?

Meta f'Birzebbugia m'hemm assolutament ebda faċilitajiet sportivi, meta r- residenti tant batew minn żvilupp industrijali u n-nies jinsabu fgati, jikkonsidra l-Ministru li jagħmel rappreżentazzjonijiet mal-Gvern biex din id-deċiżjoni ħażina tinbidel?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Informat li l-Kunsill Lokali ta' Birżebbuġia ma ressaq l-ebda talba fis-sens espress mill-Onor.

Interpellant fl-istess ħin informat ukoll li fost faċilitajiet eżistenti għar- rikreazzzjoni tal-komunita' ta' Birżebbuġia hemm pitches tal-boċċi, tennis courts, pitch tal-waterpolo u ground tal-football.

Ma jidhirlix li hi deċiżjoni ħażina li l-Gvern jiddeċiedi li jibni appartamenti għal komunita' ta' Birżebbuġia

VALLETTA: TRIQ MERKANTI - FOND NRU.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Billi jirriżulta li l-Gvern x'aktarx jieħu f'idejh il-flats 91 fi Strada Merkanti, l-Belt Valletta u li dawn għandhom ħsarat u anke partijiet imwaqqa', jista' l-Ministru jara li l-inkwilini jirranġawlhom il-ħsarat kollha biex jibqgħu joqogħdu hemm f'post irranġat u fejn trabbew?

Nitlob li l-Gvern jikkonsidra li dan isir taħt xi skema ta' benefiċċju.

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-fond Nru. 91, Triq il-Merkanti, Valletta hu nkluż fil-programm ta' slum clearance.

ENEMALTA - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 26679 u r-risposta mogħtija, jista' l-Ministru jikkonsidra li fil-każ ta' Senior Operators jiġu nklużi sitta oħra li sempliċement tilfu s-Seniority tagħhom għaliex dawn kienu qed iservu l-apprenticeship tagħhom meta daħlu dirett nies minn barra fil-grad tagħhom?

Dawn is-sitta fil-fatt diġa' kienu mpjegati qabel ma' l-Enemalta fil-grad ta' apprentices'.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lis-Segretarju Permanenti fil- Ministeru biex jinvestiga diversi lmenti li saru għar-rigward ta' l- eżerċizzju ta' promozzjonijiet in kwestjoni fil-Korporazzjoni Enemalta.

Qed nitlob lill-istess Segretarju Permanenti biex jikkonsidra flimkien ma' l-uffiċjali tal-Korporazzjoni Enemalta, is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant.

ĊITTADINANZA TAS-SINJURA ZARB

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsalill-Prim Ministru: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 25879, dwar l-għoti ta' ċittadinanza lis-Sinjura Zarb, jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d-dipartiment konċernat qed jgħidilha li hija mhijiex intitolata għaċ- ċittadinanza doppja meta hi għandha passaport Malti u ieħor Awstraljan?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 25879, ninsab informat li d-Dipartiment taċ-Ċittadinanza ddentifika l- każ tas-Sinjura Maria Zarb wara li żewġha mar fl-istess dipartiment.

Ninsab informat ukoll li s-Sinjura Zarb saret ċittadina ta' Malta fil-21 ta' Settembru, 1964 meta Malta saret Stat Indipendenti.

Dak iż-żmien, iżda, hija kellha wkoll iċ-ċittadinanza Ingliża li kienet wirtet mingħand nannuha li twieled l-Ingilterra.

Sabiex iżżomm iċ-ċittadinanza Maltija, riedet tneħħi dik Ingliża sa mhux aktar tard mill-20 ta' Settembru, 1967.

Billi hija ma neħħitx din iċ-ċittadinanza, tilfet dik Maltija fil-21 ta' Settembru, 1967.

Fl-20 ta' Ġunju, 1973 is-Sinjura Zarb akkwistat iċ-ċittadinanza Maltija b'Reġistrazzjoni.

Għalkemm meta akkwistat iċ-ċittadinanza Awstraljana fil-11 ta' Ottubru, 1989 hija kienet ukoll ċittadin ta' Malta, din l-aħħar ċittadinanza ma kenitx akkwistata għax twieldet f'Malta iżda permezz ta' Reġistrazzjoni.

Għalhekk ma tikkwalifikax għal ċittadinanza doppja.

Jekk is-Sinjura Zarb għandha fil-pussess tagħha passaport Malti validu, għandha tirritornah minnufih lill-Uffiċċju tal-Passaporti għaliex m'għandhiex dritt għalih.

AKKOMODAZZJONI ALTERNAT-TIVA GĦALL-FAMILJA AGIUS

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet it-talba tal- familja Agius, għal post alternattiv b'kiri peress li bħalissa qed tabita ma' ħaddieħor fi Blk C, Flat 13, Triq iċ-Ċikwejra, Santa Luċija Ref No. HO 9982?

ONOR.

CENSU GALEA: L-applikazzjoni tal-familja Agius qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet oħra simili.

REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-għadd ta' nies jirreġistraw għax-xogħol fuq Part I u Part II rispettivament f'Mejju 1995?

Kemm minnhom huma nisa?

Kemm hemm nisa li qegħdin jirreġistraw għal full-time u/jew part-time job?

Jeżisti reġistru fid-dipartiment konċernat dwar l-applikanti rġiel u/jew nisa li qed japplikaw għal part-time job kemm għal min ma jaħdimx kif ukoll għal min jaħdem full-time u għandu bżonn li jaħdem ukoll part-time?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - KAŻ B'REF.

NO.

PA 3048/94

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kif tispjega l-fatt li fir-rigward ta' PA 3048/94 li skond l-applikazjoni li twaħħlet on site kellu jiskadi nhar id-19.7.94 irriżulta li l-permess relevanti nħareġ nhar il-11.7.94 qabel ma biss twaħħal dan l-avviż?

Taf li l-avviż relevanti twaħħal on site nhar l-14/7/95, ħaġa li tat biss tliet working days żmien sakemm kellha tagħlaq id-data avżata?

Taf li l-pjanta u l-applikazzjoni li pproduċa l-applikant huma totali nkorretti u li l-pjanta ma turix waħda mill-aperturi li l-applikant għoġbu jagħlaq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha kuntrattur li jwaħħal dawn is-site notices u minn dejjem insistiet li dawn jitwaħħlu fil-ħin.

Jista' jkun li l-permess ħareġ qabel ma skadiet id-data murija fuq is-site notice.

Iżda kieku saret oġġezzjoni din kienet tkun kkonsidrata xorta waħda.

Dan seta' ġara minħabba li l-applikazzjoni kienet waħda minuri li hija kompletament koperta mill-liġi sanitarja.

Dwar it-tul ta' żmien bejn li twaħħal is-site notice u l-iskadenza tiegħu, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma jistax ikollha kontroll assolut minħabba raġunijiet ovvji li ma tistax iżżomm persuna għassa ma' kull site notice il-ħin kollu.

Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun informat li l-kuntrattur kien inbidel u dan it-tip ta' problemi naqas ħafna.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija il-każ kien riferut lill-Enforcement Unit biex tittieħed kull azzjoni meħtieġa.

MARSA: OKELLA AGIUS - IRWEJJAĦ

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru konċernat jara kif jirrimedja dwar Okella Agius, Marsa fir-rigward ta' Nru. 16 li qed isofri minn irwejjaħ insapportabbli ta' annimali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li minn spezzjoni li saret mill- Uffiċjali tad-Diviżjoni tas-Saħħa Pubblika fl-14 ta' Ġunju 1995 dak in-nhar ma rriżultax li kien hemm xi rwejjaħ ta' animali jew akkumulu ta' ħmieġ.

BENEFIĊĊJI TAL-MARD LIL ANTONIA MICALLEF

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex Antonia Micallef ta' 51, St. Mary Street, Ħamrun (ID Card 607737(M)) mhux qed tingħata l-flus tal-mard?

Din applikat kemm-il darba.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma nistax niżvela tagħrif konfidenzjali dwar ċ- ċittadini u lanqas mhi etika li l-Onor.

Membru jagħmel mistoqsija fejn il- persuna tiġi hekk identifikata.

ENEMALTA - TWAĦĦIL TA' ARBLI ĠODDA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' Enemalta tispjega kif qed jingħata x-xogħol lill-kuntratturi għat-twaħħil ta' arbli ġodda?

Jaf il-Ministru li dawn tant qed jitwaħħlu mingħajr sistema u bl-addoċċ li qed jikkawżaw ħsarat ta' pajpijiet ta' l-ilma u drenaġġ fuq il-bankina fejn qed jitwaħħlu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li x-xogħol ta' twaħħil ta' l-arbli ngħata lil tlett kuntratturi permezz ta' "period contract".

Il- Korporazzjoni Enemalta ma għandhiex rapporti li dawn il-kuntratturi qed jagħmlu ħsarat fil-pajpijiet ta' l-ilma u d-drenaġġ u fil-bankini.

Jekk l- Onor. Interpellant qed jalludi għal xi katusi partikulari, jista' jagħti aktar dettalji biex il-Korporazzjoni Enemalta tkun tista' tieħu l-passi meħtieġa.

DJAR - XIRI TA' DJAR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'referenza għal każ RO 38/93 rigward il-post 113, Matty Grima Street, Cospicua li jridu sidu - Sammy Vella ta' 112 fl-istess triq - jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ċ-ċwievet għadhom ma ngħatawx lis-sid biex dan ikun jista' jkabbar biex jniffdu mal-post tiegħu?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien infurmat li ċ-ċwievet tal-fond imsemmi mhuwiex fil-pussess tad-Dipartiment.

KAPPARA - TISWIJA TAT-TELGĦA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid meta mistennija titranġa t-telgħa tal-Kappara?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex tittieħed l-azzjoni neċessarja.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - APPLIKAZZJONI PA 4543/94

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-applikazzjoni PA 4543/94 - Xgħajra - konverżjoni ta' sitt garaxxijiet li jinsabu fi blokk ta' flats għall-użu tar-residenti) fi snack bar, take away u kamra ta' logħob rikreattiv.

Il-kunsill lokali kif ukoll ir-residenti ta' l-inħawi qegħdin joġġezzjonaw għal din l-applikazzjoni.

Il-Bord tad-DCC iltaqa' tlett darbiet wara li oriġinarjament din l- applikazzjoni ġiet miċħuda.

Fl-aħħar laqgħa li saret fil-5 ta' Ġunju, 1995 il-voti kienu ta' 3 favur u 2 kontra u ċ-chairman tad-DCC iddeċieda li jirreferi dan il-każ għal-laqgħa oħra fi żmien 15-il ġurnata.

Il-kunsill lokali jgħid li ġeneralment din hija kontra l-konverżjoni ta' area residenzjali f'area kummerċjali u fid-dawl tal-Pjan ta' l-ippjanar propost, li l-Awtorita' dalwaqt se tiddraftja, il-kunsill jinsisti li kull deċiżjoni għal xi applikazzjoni għandha tiġi posposta sabiex jinħareġ pjan għax-Xgħajra kollha u li għandu jiġi diskuss u mfassal sewwa.

Jista' l-Ministru jgħidli għaliex il-Bord tad-DCC ma jistax iwaqqaf milli jieħu deċiżjoni dwar l-applikazzjoni PA 4543/94 sakemm isiru diskussjonijiet mal-gruppi konċernati u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kull persuna għandha dritt li tapplika għal permess u jekk ikollha rifjut ikollha dritt ta' rikonsiderazzjoni.

Mar- rikonsiderazzjoni tagħha jiġu konsidrati ukoll l-oġġezzjonijiet li jsiru, u dawn l-oġġezzjonijiet jistgħu iwasslu għal rifjut ta' permess.

Iżda ebda oġġezzjoni ma tista' żżomm li persuna titlob li ssir rikonsiderazzjoni, u li din ma tiġix deċiża mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

L-Awtorita' tista' per eżempju tirrifjuta l-applikazzjoni minħabba li din tista' tikkomprometti l-Pjani Lokali jekk l-istess Awtorita' taqbel ma' dan.

Pero' l-Onor.

Interpellant żgur japprezza illi bħala Ministru ma nistax nindaħal fid-deċiżjonijiet ta' l-istess Awtorita' ta' l-Ippjanar, skond il-liġi.

WIED IL-GĦAJN - STABBILIMENT "COOL CLUB"

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinvestiga u jgħid x'passi ħadet u se tkompli tieħu l- Pulizija dwar l-ilmenti li saru fil-passat u li qed isiru preżentement dwar l-inkonvenjenti kaġunati mill-istabbiliment magħruf bħala "COOL CLUB" fi Triq Sant'Antnin, Wied il-Għajn, anke bl-operat bħala DISCO mingħajr permess?

Jista' l-Ministru jgħid għaliex minkejja li saru diversi petizzjonijiet mill-abitanti tat-triq in kwestjoni, l-pulizija tad-distrett qatt ma ħadet il-passi meħtieġa biex il-ħanut konċernat ma jibqax jopera kontra l-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, dawn l-ilmenti qed jiġu kollha nvestigati kemm mill-pulizija u l-Bord.

Sadanittant il-pulizija qed tkompli tagħmel sorveljanza sabiex jiġi żgurat li ma jsirux xi abbużi.

KUNSILLI LOKALI - XIRI TA' PROPRJETA' IMMOBBLI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-kunsilli lokali għandhomx id-dritt li jixtru proprjeta' immobbli għall-użu tagħhom?

Jekk fl-affermattiv, liema kunsilli xtraw proprjeta' u x'kien il-valur tal-proprjeta' mixtrija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: It-tweġiba hi fl-affermattiv iżda sal-lum ma jirriżultax li xi Kunsill eżerċita dan id-dritt.

BIRKIRKARA - WIRES TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li Enemalta tibdel il-wires ta' l-elettriku mikxufin li hemm f'Cane Street, Birkirkara bejn Sacred Heart Street u St. Mary Street?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant lill-Korporazzjoni Enemalta.

SPTAR SAN RAFFAELE - XOGĦOL TA' SKAVAR

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal ix-xogħol ta' l-approach roads għall-Isptar San Raffaele?

Meta kellu jispiċċa dan ix-xogħol?

Kemm kien il-valur ta' dan ix-xogħol?

Kemm intnefqu flus s'issa fuq dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li x-xogħol ta' l-iskavar, Geophysical u Geotechnical survey u l-Bridge huma bażikament lesti.

Il-kuntrattur għadu lura fil-bini tat-toroq.

Oriġinarjament l-kuntratt kellu jkun lest sat-22 ta' Frar, 1995.

Dan kollu kellu jiswa Lm1,100,000.

Fil-fatt s'issa l-kuntrattur tħallas Lm494,105.

GĦAWDEX/KEMMUNA - PJAN LOKALI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal l-evalwazzjoni ta' l-offerti għall-Environmental Resources Survey maħruġa mill-Planning Authority?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Numru ta' kumpanniji ssottomettew offerti sabiex iħejju r-rapporti għas-surveys tar-riżorsi ambjentali li se jsiru għall-Pjan Lokali għall-Għawdex u Kemmuna.

Bħalissa qed jiġu ċċarati xi punti mis-sottomissjonijiet u fi żmien qasir id-Direttorat ta' l-Ippjanar se jagħmel ir-rakkommandazzjoni tieħu għall- approvazzjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

TELEPHONES - KAŻ B'REF.

NRU.

AT 5237/94

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet l-applikazzjoni għat-telephone 5237/94, is-Siġġiewi?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li fil-preżent il-Korporazzjoni Telemalta qiegħda fil-proċess li tespandi n-network eżistenti f'Binja Ħesri sabiex tkun tista' tipproċessa l-applikazzjonijiet li jinsabu f'dawn l- inħawi inkluża dik bir-referenza numru AT 5237/94 u li saret fit-18 t'Awissu, 1994.

Il-proġett huwa ppjanat li jitlesta fil-ġimgħat li ġejjin.

FORZI ARMATI - MEMBRI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsalill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex f'dawn l-aħħar xhur il-kuntratt li jingħata lill-membri tal-Forzi Armati issa nbidel u minflok li jgħid li dawn il-membri għandhom id-dmir li jiddefendu pajjiżhom issa qiegħed jingħad li għandhom jiddefendu wkoll pajjiżi oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li ma kien hemm l-ebda tibdil fil-kuntratt li jingħata lill-membri tal-Forzi Armati kif allegat fil- mistoqsija.

Kemm il-Ġurament ta' Fedelta' li jittieħed minn uffiċjal ma' l- għoti tal-Kummissjoni kif ukoll il-Ġurament li jieħu rekluta mal-konferma, huma dawk li ġew regolati bl-Avviż Legali Nru 42 ta' l-1980.

SKOLA ST.

JOSEPH - PULIZIJA GĦASSA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jiżgura li jkun hemm pulizija on duty meta tibda u tispiċċa l- iskola qrib il-Kunvent St. Joseph il-Blata l-Bajda minħabba l-perikli li jkun hemm għat-tfal?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li qed jkun hemm pulizija, fil- lokalita' imsemmija, kemm waqt il-ħin tad-dħul u tal-ħruġ tat-tfal minn din l-iskola.

GŻIRA - TROBBIJA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Il-liġi tas-Sanita' tippermetti li jitrabbew l-annimali fuq il-bjut komuni ta' appartamenti bħal Marshall Court "E", fil-Gżira?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li m'hemm xejn fil-liġi li speċifikament jipprojbixxi li jinżammu annimali fuq bjut sakemm dan ikun konformi mal-provvediment tas-subartiklu 2 ta' l-Artiklu 125 tal-liġijiet tal-Pulizija (Kap. 10) li jipprojbixxi dan kemm-il darba ikun hemm ħsara għas-saħħa ta' xi persuna jew oġġezzjoni minn xi persuna minħabba mard fid- dar jew għal xi raġuni oħra tajba jew inkella wara li jkun hemm twissija mill-pulizija.

VETTURI TAL-GVERN

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn karozzi tal-Gvern bi pjanċa safra mikrija u lil min?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

LOUIS REFALO staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li tissewwa mmedjatament it-triq li tagħti mix-Xagħra għall- Marsalforn ġewwa Għawdex peress li tinsab f'periklu tant li dik il-parti ta' ħdejn il-ġibjun l-antik dejjem niżla u dan is-sajf tiġi ffrekwentata ħafna bil-vetturi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru 409.

GĦAWDEX: - PILLOLI MILL-BEREĠ

L-ONOR.

LOUIS REFALO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara li min jordna l-pilloli jew xi ħaġa oħra minflok ma joqgħod jistenna fil-Poliklinika ċentrali tar-Rabat, Għawdex jista' jagħmel dan liberalment mill-Berġa li hemm fir-raħal tiegħu bħalma jagħmlu ħutna l-Maltin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'Malta teżisti l-proċedura li individwu jista' jmur il-berġa tal-lokal tiegħu biex jitlob il-mediċinali li jkollu bżonn.

Dan huwa proprju mezz ta' kif jistgħu jiġu utilizzati aħjar il-bereġ u fl-istess ħin jitnaqqas il-volum ta' xogħol li jaqa' fiċ- Ċentri tas-Saħħa.

Ladarba ir-riċetta tkun inkitbet, din imbagħad tiġi dispensata mill- ispiżerija ta' l-isptar.

F'Għawdex is-sitwazzjoni hija differenti.

Din il-proċedura ma tistax tiġi adottata peress li fil-bereġ f'Għawdex ma jkunx hemm nurse imma health assistant.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - BENEFIKAR TA' MEDIĊINALI B'XEJN

L-ONOR.

LOUIS REFALO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm min jibbenefika mil-karta s-safra u anke r-roża f'Malta u kemm f'Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' persuni li qed jibbenefikaw mill-karta r-rosa hu ta' 4927 f'Malta u 704 f'Għawdex filwaqt li fil-31 ta' Diċembru, 1994, f'Malta u Għawdex kien hawn 26,653 persuni li kellhom il-kartuna s-safra.

Ma tinżammx statistika separata dwar in-numru ta' Għawdxin li għandhom kartuna safra għall-mediċini b'xejn.

SAN ĠWANN: QASAM TAD-DJAR - BINI TA' KAMRA LLEGALMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga rapporti li inkwilina fi Block 18 B, Housing Estate, San Ġwann bniet kamra tal-bejt illegalment, għalqet l- aċċess tal-bejt għar-residenti l-oħra u anke qiegħda żżomm il-partijiet komuni f'mod li rriduċa l-Block kollu f'kerrejja?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tad-Djar għamel l- investigazzjoni neċessarja u se jagħmel r-rapport li d-Dipartiment ta' l- Artijiet biex jittieħdu l-passi meħtieġa.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA - KAŻ TAL-FAMILJA ZAHRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkonsidra t-talba tal-familja Zahra, ta' 16 A, Flat 5, School Str, San Ġwann għall-flat alternattiv ground floor minħabba li b'kollox hemm seba' membri fil-familja?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tad-Djar m'għandu l- ebda talba tal-familja Zahra.

GUDJA: TRIQ SAN MARK - TWESSIGĦ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 25466, jista' l-Ministru ġentilment jgħid għaliex Triq San Mark, fil- Gudja għadha ma twessgħetx?

Hemm il-ħsieb li l-proġett tat-twessigħ ta' din it-triq li kien inbeda fl- 1987 jitkompla?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt f'mistoqsija parlamentari numru 25705 f'Seduta Nru. 409.

ŻEJTUN: TRIQ IL-KANTUR - DAWL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Tista' l-Korporazzjoni Enemalta tagħmel bozza fi Triq il-Kantur (in-naħa ta' Triq Santa Monica) fiż-Żejtun li fuqha wkoll saret petizzjoni mir- residenti lill-Kunsilli Lokali taż-Żejtun (u dan naħseb li għaddiha lill- Korporazzjoni) minħabba li hemm biża' minn anzjani minħabba d-dlam li hemm u l-kriminalita' li hawn fuq l-anzjani?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Din it-talba qiegħda tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

DIPARTIMENT GĦALL-ANZJANI U BŻONNIJIET SPEĊJALI - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nefaq il-Gvern s'issa fuq kull Direttur maħtur skond Performance Agreement fit-Taqsima tas-Saħħa u fid-Dipartiment għall- Anzjani u Bżonnijiet Speċjali biex seta' jipprovdi għal kull wieħed mill- benefiċċji li hemm pprovdut għalihom fl-istess ftehim u dan billi jgħid fost oħrajn, kemm:

a. inxtrat il-karozza mogħtija għall-użu personali; b. tħallas salarju; ċ. tħallset expense allowance; d. tħallas fuq petrol provdut; e.tħallsu spejjeż għal manutenzjoni u ħsarat tal-karozza mogħtija għall- użu personali; f. tħallas performance bonus (jekk kien il-każ); g. tħallas fuq kontijiet ta' servizz ta' telephone privat?

Jista' l-Ministru jgħid kemm irċieva kull Direttur maħtur skond Performance Agreement fit-taqsima tas-Saħħa u fid-Dipartiment għall-Anzjani u Bżonnijiet Speċjali, bħala performance bonus għall-ewwel sena tal-ħatra?

Min iddeċieda fuq il-performance bonus li rċieva kull Direttur?

Fuq liema kriterju/kriterji kienet ibbażata d-deċiżjoni ta' kemm kellu jingħata performance bonus kull Direttur?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIRETTURI - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jelenka l-benefiċċji kollha mniżżla fil-Performance Agreement ta' kull Direttur maħtur skond il-ftehim bħal dan fid-Dipartiment tas-Saħħa u fid-Dipartiment għall-Anzjani u Bżonnijiet Speċjali flimkiem ma' l-ispejjeż f'termini monetarji biex il-Gvern jista' jipprovdi kull benefiċċju kontemplat?

Għandhom restrizzjonijiet oħra d-diretturi maħtura skond il-performance agreement apparti minn dik li ma jistgħux jagħmlu xogħol privat waqt li jkunu fil-ħatra?

Jekk iva, fiex jikkonsistu dawn ir-restrizzjonijiet u x'inhi r-raġuni għal kull waħda?

X'inhi r-raġuni li l-performance agreement li jirregola l-ħatra ta' Direttur fis-Settur Pubbliku jipprojbixxi lid-Direttur konċernat milli jagħmel xogħol privat waqt li jkun fil-ħatra msemmija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Uffiċjal maħtur Direttur skond Performance Agreement huwa ntitolat għal dawn il-benefiċċji minbarra s-salarju skond il- post:

(1)Bonus fuq is-salarju skond il-performance tad-Direttur konċernat li huwa ta':

15% tas-salarju f'każ ta' performance eċċezzjonali

10% tas-salarju f'każ ta' performance superjuri

5% tas-salarju f'każ ta' performance kommendabbli

(2)Benefiċċji oħra:

(a) expense allowance skond is-salarju:

|Skala ta' |Ammont | |Salarju | | |1 |Lm1000 | |2 |800 | |3 |600 | |4 |450 | |5 |300 |

(b) użu ta' karozza; il-konsum ta' fuel sal-limitu approvat;

(c)servizz tat-telephone b'xejn

Il-Performance Agreement ma jsemmi xejn dwar xogħol barrani li diretturi li huma tobba m'humiex intitolati li jagħmlu xogħol privat huwa skond il- ftehim bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni Medika ta' Malta dwar il- klassifikazzjoni, regrading u l-assimilazzjoni tal-klassi medika u jissemma wkoll fl-ittra tal-ħatra.

AJRUPORT - PENSJONI TAS-SERVIZZ TA' L-IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li ma teżisti ebda ambigwita' fil-ftehim milħuq bejn il-partijiet konċernati li tirrigwarda l-gratuity u service pension ta' l- impjegati tal-Malta International Airport Ltd eżempju Air Terminal Department u li l-ħlas għal dawk li jirtiraw se jibqa' jseħħ skond il- ftehim bħalma ġie stabbilit fil-każi ta' dawk l-impjegati li rtiraw minn mal-kumpannija bejn l-1992/1994?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onor Interpellant għat-tweġiba li tajt b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 26776.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ - TĦAFFIR TAT-TRINEK

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d-Dipartiment tat-Toroq mhux qed joħroġ jew jagħti l-permess għal tħaffir ta' trinek eċċ., lil dawk il- kuntratturi li jkunu ħadu t-tenders?

Huwa veru li l-bond li qiegħed jsir mill-kuntratturi mal-Banek mhux qiegħed jiġi aċċettat jew mogħti lura?

Għaliex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jweġibni għall-mistoqsija parlamentari numru 26942, ċioe' jista' jgħid:-

a. kemm kien l-għadd ta' nies b'diżabilita' li qed japplikaw għax-xogħol mill-1986 sa Mejju 1995 sena b'sena rispettivament;

b. kemm nies b'diżabilita' ġew impjegati fl-istess snin; u

ċ. kemm minnhom ġew impjegati ma' Dipartimenti tal-Gvern, korpi parastatali u mal-privat fl-istess snin?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk armla li ilha Malta mill-1988 u li żewġha kien miet l-Awstralja fl-1987 hijiex intitolata għall-pensjoni tar-romol hawn Malta peress li l-pensjoni li kienet tieħu mill-Awstralja issa twaqqfitilha (meta t-tifel tagħha għalaq is-16-il sena)?

Xi ftehim hemm bejn Malta u l-Awstralja li jkopri dawn il-każijiet ibbażati fuq ħlas ta' kontribuzzjonijiet ta' sigurta' soċjali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li bis-saħħa tal-Ftehim Reċiproku dwar is-Sigurta' Soċjali, mijiet ta' Maltin kemm f'Malta kif ukoll dawk li jgħixu barra minn Malta qegħdin jibbenifikaw minn pensjonijiet ta' l- Irtirar, Romol u Invalidita' minn Malta kif ukoll mill-Awstralja.

Huwa mportanti li l-Onor.

Membru jifhem li Ftehim Reċiproku bħal dan, filwaqt li jgħin biex persuna takkwista xi benefiċċju, bl-ebda mod ma jbiddel xi liġi domestika ta' pajjiż, anzi il-Ftehim jaħdem biex jiżgura li dawk id-drittijiet, fejn għandu x'jaqsam is-Sigurta' Soċjali, jitgawdew miċ- ċittadini kollha taż-żewġ pajjiżi firmatarji mingħajr ebda distinzjoni.

Fil-każ ta' l-armla li semma' l-Onor.

Interpellant għandu jingħad li fost il-kondizzjonijiet għal ħlas ta' pensjoni tar-Romol taħt il-liġi tas- Sigurta' Soċjali Awstraljana, wieħed isib, li biex armla tikkwalifika għall- Pensjoni tar-Romol Awstraljana, trid tkun jew:

(i) għalqet il-50 sena jew aktar wara l-ewwel ta' Lulju, 1987

(ii) jew kellha l-kura u l-kustodja ta' tfal taħt is-16-il sena.

Jidher ċar għalhekk li l-armla msemmija kellha biss id-dritt għall- Pensjoni tar-Romol sakemm it-tifel għalaq is-16-il sena u dan id-dritt spiċċa minn din id-data (sakemm din l-armla ma kellhiex 50 sena jew aktar fl-1 ta' Lulju 1987).

Din hi l-liġi domestika ta' l-Awstralja li tgħodd kemm għaċ-ċittadini Awstraljani kif ukoll għaċ-ċittadini ta' dawk il- pajjiżi li magħhom l-Awstralja għandha Ftehim Reċiproku.

ANZJANI - REĠISTRU TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kwestjonarju li se jitressaq quddiem l-anzjani biex tinġabar l- informazzjoni għar-reġistru ta' l-anzjani?

ONOR.

LOUIS GALEA: Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqiegħed ta' Karti f'xi seduta kopja tal-kwestjonarju mitlub.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - ASSISTENTI SOĊJALI KAŻWALI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Ta' spiss nisimgħu li n-nisa li jaħdmu ta' casual social assistants (home helpers) li huma mħallsin baxx ħafna, li m'għandhomx leave u li issa l-ispejjeż ta' vjaġġar (in-nollijiet tal-karozzi tal-linja għolew), hemm xi ħsieb li l-ħlasijiet ta' dawn in-nies jogħlew?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Dipartiment għall-Anzjani qiegħed jaħdem attivament sabiex jiġu riveduti l-kondizzjonijiet li bihom jaħdmu l- Assistenti Soċjali Każwali.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - KOMPUTERIZZAZZJONI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Billi fid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali issa hemm aktar minn sistema waħda ta' computer liema hi s-sistema li beħsiebu jaħdem fuqha d- dipartiment kollu?

Kemm swiet lid-dipartiment is-sistema tal-computer li biha titħaddem il- pensjoni kontributorja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-sistema komputerizzata magħżula biex tkopri s-sistemi kollha tad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali hi dik magħrufa bħala SABS (Sistema għall-Amministrazzjoni tal-Benefiċċji Soċjali).

Il-computer li bih titħaddem il-pensjoni kontributorja sewa Lm30,000.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - KUMPUTERIZZAZZJONI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Kemm kienet is-somma li tħallset il-kumpannija Price Waterhouse għall- pariri dwar il-komputerizzazzjoni tad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-somma li tħallset lill- kumpannija Price Waterhouse għall-pariri dwar il-komputeriżżazzjoni tad- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali kienet 109,603 Sterlini.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - TĦARRIĠ TA' UFFIĊJALI

L-ONOR.MICHAEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Kemm kienet jew se tkun in-nefqa biex ġew imħarrġa l-uffiċjali li se jaħdmu fuq is-sistema tal-computer SABS?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-uffiċjali konċernati ġew imħarrġa internament bil-ko-operazzjoni ta' l-MSU u bir-riżorsi tad- dipartiment, għaldaqstant ma kien hemm ebda nfieq nvolut.

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm swiet lid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali is-sistema tal-computer magħrufa bħala SABS?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-sistema tal-computer magħrufa bħala SABS li qed tiġi mplimentata fid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali, qed tiġi ffinanzjata mill-MSU.

L-Onor.

Interpellant mitlub jirreferi din il-mistoqsija lill-Ministru li taħtu taqa' l-MSU.

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm swiet in-nefqa ta' pubbliċita' dwar is-sistema ta' computer ġdida msejħa SABS li bdiet tiddaħħal minn xi xahar 'l hawn fid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-mistoqsija waslet tard fid-dipartiment, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għal diversi mistoqsijiet li jiena għamilt lill-Ministru dwar promotions li saru fl-Enemalta dan l-aħħar u in vista tar-rapport li deher f'gazzetta lokali ta' l-14 ta' Ġunju, jista' l-Ministru jiċċara dan ir- rapport?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li qed nagħti fis-Seduta tal-lum stess għall-mistoqsija parlamentari numru 26952.

ETC - KAŻ B'ID NO.

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Imbilli C. Galea ID No. 622346(M) ġie mibgħut darbtejn mill- ETC għall-interview fil-Freeport bl-iskop li jiġi mpjegat, jista' l- Ministru jgħid hemmx xi żviluppi dwar dan il-każ?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.