MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 473 L-Erbgħa, 15 ta' Novembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 473

L-Erbgħa, 15 ta' Novembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.05 p.m.

Talba

Seduta Nru. 473

L-Erbgħa, 15 ta' Novembru, 1995

WERREJ

MINUTI 658

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI 658

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 664

MOZZJONIJIET

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar gĦAs-sena finanzjarja

mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996.

AĠĠORNAMENT 685

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 692

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 472 li saret fl-14 ta' Novembru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI

VALLETTA - TRIQ SAN MARK - TISWIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija: Jista' l- Ministru jordna li l-ħofor li hemm fi Triq San Mark, il-Belt Valletta - quddiem Delia ta' l-għamara - jimtlew kif imiss għax kull karozza li tgħaddi minn hemm qed tiġi esposta għall-ħsara, apparti li t-turisti ma jieħdux impressjoni tajba?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Jien informat li t-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant ġiet imsewwija riċentement, imma r-responsabilita' għall-materja msemmija mill-Onor.

Interpellant hija tal-Kunsill Lokali tal-Belt.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Meta nagħmlu domandi simili kull darba qed niġu riferuti lill-kunsilli lokali li żgur m'għandhomx fondi biżżejjed biex jieħdu ħsieb it-toroq kollha.

Qed ngħid dan għax ħafna drabi tgħidulna li main roads jaqgħu taħt ir-responsabilita' tal-kunsilli lokali.

Jien ma naħsibx li dawn l-affarijiet jaqgħu taħt ir-responsabilita' tal-kunsilli lokali imma jekk inhu hekk żgur li mhux qed isir ix-xogħol neċessarju fihom.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li għalkemm hemm toroq li għalihom qed issir talba biex isirilhom xogħol ta' patching, dan mhux qed isir għax id- dipartiment li jkun mqabbad biex jagħmel xogħol speċifiku jkollu prijoritajiet oħra.

Jista' l-Ministru jinvestiga biex jara li meta l- kunsilli lokali jitolbu biex isir xi xogħol, partikolarment meta jitolbu biex isir xi xogħol ta' patching, dan fil-fatt isir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, din hija kwestjoni li ilna niddiskutuha ħafna f'din il-Kamra.

Fil-fatt il-kunsilli lokali huma responsabbli mit- toroq li qegħdin fil-lokalita' tagħhom waqt li d-Dipartiment tat-Toroq huwa responsabbli mit-toroq li huma arterjali u distributorji filwaqt li dawk it- toroq li jintużaw ħafna pero' fl-istess ħin m'humiex ikklassifikati bħala arterjali jew distributorji jaqgħu taħt il-kunsilli lokali stess.

Issa kif tafu l-kunsilli lokali kellhom ukoll vote għal special needs u għalhekk meta jkun hemm toroq b'ċerti ħofor - bħal per eżempju Strada San Marco li ssemmiet fil-mistoqsija oriġinali - ix-xogħol isir mill-kunsill lokali nnifsu.

Ir-responsabilita' tad-dipartiment hija primarjament għat-toroq li huma arterjali u distributorji, pero' dan għandu wkoll ir-responsabilita' ta' dawk it-toroq li għadhom qatt ma saru.

Naturalment il-mistoqsija oriġinali ma kenitx indirizzata għat-toroq li għadhom qatt ma saru imma għal triq partikolari li fiha ħafna ħofor u jien ma nistax nagħmel mod ieħor ħlief li bl-iktar mod sinċier ngħid li din it-triq li ssemmiet fil- mistoqsija oriġinali ma taqax taħt ir-responsabilita' tad-Dipartiment tat- Toroq imma taqa' taħt ir-responsabilita' tal-kunsill lokali nnifsu.

Kif nafu l-kunsilli lokali għandhom flus allokati lilhom u fil-fatt anke mill-affarijiet li ġew ippreżentati f'din il-Kamra rajna li hemm diversi kunsilli lokali li ħafna mill-flus m'utilizzawhomx.

Imma dan huwa perijodu ta' transizzjoni - jien bl-ebda mod ma ngħid li qed nitfgħu t-tort fuq ħaddieħor - u għalhekk trid tagħti ċans li wieħed ikollu ċerta esperjenza biex l-affarijiet isiru kif suppost.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jekk niftakar tajjeb kien sar xi ftehim li meta kuntrattur jlesti xogħol fit-toroq irid jerġa' jġib is-surface kif kien, imma dan fil-fatt mhux qed isir għax tara x-xogħlijiet isiru fit- toroq, tgħaddi l-għada u tkisser il-karozza, kif qed jgħid sieħbi stess fid- domanda tiegħu.

Li nixtieq inkun naf huwa min irid jara li jsiru dawn l- affarijiet, jekk hux is-sindku, il-kunsill lokali jew il-ministeru.

Li naf żgur huwa li jekk sewwieq ma joqgħodx attent kif jgħaddi minn dawn it- toroq jispiċċa jaħbat jew jitkisser.

Din m'hijiex kwestjoni ta' politika imma hija kwestjoni ta' l-iktar oġġett li wieħed jippretendi li għandu jkollu.

Anke mil-lat biex tevita l-inċidenti apparti t-taxxi u l-liċenzji li nħallsu, ma jaħsibx il-Ministru li wieħed għandu jkollu moħħu mistrieħ li għallinqas dak il-kanal jew dik il-ħofra ...?

Jien nista' nsemmi t-triq tiegħi stess għax meta ġew ruxxmata ħaddiema biex jagħmlu xi xogħol f'din it-triq spiċċaw biex ħafru ħofra kbira.

Jien ma nafx għalfejn għamlu din il-ħofra kollha - ma jinteressanix - imma kont nassumi li qabel ma l-ħaddiema jitilqu jimlew il-ħofra u jħallu t-triq lixxa.

Imma x'lixxa lixxa!

Dawn żiedu ħofra oħra mal-ħofor li kien hemm!

Fl-opinjoni tiegħi, xi ħadd għandu jkun responsabbli minn dawn l- affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Din hija waħda mill-ikbar uġigħ ta' rasijiet li għandu d-Dipartiment tat-Toroq

għaliex .....

(Interruzzjonijiet) Jien m'hux qed nirrispondi b'mod politiku.

Qed nitkellem b'mod kif għandna nitkellmu f'din il-Kamra.

Id- Dipartiment tat-Toroq m'huwiex id-dipartiment li jkisser it-toroq.

Il- problema hi li jkun hemm ċerti servizzi li jkunu jridu jingħaddu minn ċerti toroq, għalkemm naturalment fejn jista' jkun aħna dejjem nissuġġerixxu li jingħaddu minn fuq il-bankini.

F'każ minnhom fit-triq ta' Ħal-Luqa nsistejna li jingħaddu anke mill-għelieqi biex ma nkunux qed ngħaddu minn wiċċ it-triq.

Jiġifieri qegħdin nipprovaw indaħħlu l-kultura li kemm jista' jkun ma ngħaddux minn wiċċ it-triq.

Biex ngħid hekk, fil- fehma tiegħi dan huwa avvanz - għallinqas strutturalment - ta' kif għandna nittekiljaw dawn l-affarijiet.

Fejn qabel kien responsabbli biss il- kuntrattur, minn ftit xhur ilu wara diskussjonijiet li saru anke mal- korporazzjonijiet li jagħmlu dan it-tip ta' xogħol, illum ir- responsabbilta' mhijiex biss tal-kuntrattur imma hija wkoll direttament tal- korporazzjoni involuta.

Ħalli nagħti eżempju għaliex il-problema hija reali mhux ma teżistix.

Kien hemm każ f'Tower Road f'Tas-Sliema fejn il-kuntrattur għamel trinka u meta għamel ir-reinstatement ma għamilhiex tajjeb u din ċediet u saret ukoll ta' periklu.

Fil-fatt id-dipartiment lil dan il-kuntrattur ħadu l- qorti u l-kawża baqgħet għaddejja pero' waħda mill-affarijiet li laqtitna f'dak il-każ kien li d-dipartiment kien qed jaġixxi direttament mal- kuntrattur.

B'riżultat anke ta' dan il-każ inbidlet is-sistema u llum hija l-korporazzjoni nnifisha li qed tieħu r-responsabbilta' li tara li r- reinstatement isir sewwa.

Naturalment id-Dipartiment tat-Toroq fejn jara li r-reinstatement ma sarx sewwa jieħu l-azzjoni neċessarja u ġieli jkun hemm anke min jispiċċa l-qorti għaliex huwa essenzjali li nirresponsabilizzaw lil min jagħmel xogħol bħal dan li jrid jagħmel reinstatement tajjeb.

Kien hemm improvement fil-mod ta' kif isir ir- reinstatement pero' ma kienx hemm improvement biżżejjed u ma kienx hemm improvement universali.

Ċertament għad hemm postijiet li semma l-Onor.

Membru fejn hemm bżonn naħdmu aktar biex nirranġaw din il-ħaġa.

Dan huwa essenzjali għaliex inutli li nagħmlu t-tarmac u mbaħad ikollna problemi bħal dawn mal-kuntratturi tal-korporazzjonijiet.

Jiena naħseb li progress sar pero' m'għandix dubju li baqa' ħafna x'isir.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien qed nitkellem dwar dak li jikkonċerna n-naħa t'isfel ta' Malta.

Forsi min jagħmel xi ħaġa ħażina f'Tower Road jitla' l-qorti imma jiddispjaċini ngħid li n-naħa tagħna żgur li le!

(Interruzzjonijiet) Le, mhux qed inkun politiku.

Billi l- Ministeru jkellem lill-kuntrattur u jgħidlu biex ma jagħmilx hekk mhuwiex biżżejjed.

Jaħseb il-Ministru li hemm bżonn li tidħol sistema li kuntrattur li jagħmel affarijiet bħal dawn jitpoġġa fi black book u ma jeħux kuntratti oħra f'dawk ix-xogħlijiet għal sena, sitt xhur jew whatever?

Dan huwa l-unika mezz għax tkun qed tmiss il-but ta' min qed jagħmel il-flus.

X'jiswa li toqgħod tammonih lill-kuntrattur li jkun għamel ix-xogħol jekk sa dak iż-żmien forsi jkunu ħabtu xi tliet karozzi u hu mhux obbligat li jħallsilhom l-ispejjeż!

Jiena naħseb li billi ngħidu li fuq il-karta hemm dan il-ftehim .....

Jiena nistieden lill- Ministru jdur dawra - jien ċert li l-Ministru jdur bħalma ndur jien - u jara jekk dan huwiex veru.

GĦalkemm, ħalli nkun onest, jista' jkun li kien hemm xi improvement f'ċerti lokalitajiet bħalma qed isemmi hu - forsi għax qegħdin f'għajnejn in-nies u hemm aktar ministri jduru f'dik l-area - imma n-naħa tagħna m'hemmx daqstant ministri.

Jekk tmur in-naħa ta' Wied il-GĦajn, iż- Żejtun u Ħaż-Żabbar issib li fejn isiru xi xogħlijiet ma l-ewwel xita li tagħmel jerġa' jinżel kollox u l-ħofor jerġgħu jidhru.

Mela ejja nkunu prattiċi u nagħmlu miżuri li bihom inweġġgħu lil dak li jkun għax jekk ma jweġġax ikompli jagħmel l-iżbalji.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, jien fl-eżempju li tajt semmejt Tower Road għax inzerta hekk u mhux għaliex tinsab f'Tas-Sliema.

Naturalment id- Dipartiment tat-Toroq għandu uffiċjali tiegħu li għandhom il-briga li jduru dawn il-postijiet għax ma naħsibx li ministru għandu joqgħod imur jiċċekkja x-xogħol hu, għalkemm ngħid għalija meta jkolli l-okkażjoni dan nagħmlu wkoll għaliex huwa d-dover tiegħi.

(Interruzzjonijiet) Mhux se nsegwi l- eżempju li semma' l-Onor.

Membru.

MR SPEAKER: Inkomplu.

Onor. Du Puis jekk jogħġbok ħa nkomplu għax il- ħin għaddej u għad fadal iktar mistoqsijiet xi jsiru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Din m'hijiex kwestjoni ta' fejn tinstab it-triq għax hi fejn hi trid issir sew.

Naħseb li minn dan il-lat veru kien hemm xi improvement imma kif diġa' għidt għad baqa' iktar xi jsir.

Hawnhekk il- kunsilli lokali wkoll għandhom ir-responsabilita' li meta jsir xogħol fit- toroq tal-lokal tagħhom jaraw li x-xogħol isir sew.

Per eżempju, meta jsir patching ta' ċerti toroq il-kunsilliera għandhom jiċċertifikaw li dak il- patching sar sew u dan ikun anke ta' sodisfazzjon għalihom.

Din il-ħaġa ssir anke mid-Dipartiment tat-Toroq fir-rigward ta' patching tat-toroq prinċipali.

Huwa tajjeb ukoll li nosservaw is-suġġeriment li semma' l-Onor.

Membru, jiġifieri li jekk naraw li hemm nies li konsistentement qed jagħmlu xogħol ħażin nagħmlu xi forma ta' penali ħalli ma jingħatawx aktar xogħol.

Dan wieħed irid jagħmlu skond ir-regolamenti u b'attenzjoni kbira speċjalment f'pajjiż żgħir fejn l-akkużi jiġu mill-istess naħa li tkun qed tilmenta għaliex għażilna lil dak u mhux lill-ieħor.

Hemm tip ta' enforcement li għandna nikkonsidrawh b'attenzjoni kbira.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Gatt.

ONOR.

GEORGE GATT: Mr Speaker, kif naħseb li jaf il-Ministru min jagħmel xogħol ta' trinek fit-toroq l-ewwel irid jagħmel talba sabiex jingħata l- permess u meta jingħata l-permess irid ikollu insurance cover.

Min jingħata x-xogħol ikun marbut jagħmel garanzija bankarja lit-Teżor u suppost meta ssir trinka imorru nies mir-Roads Department biex jaraw ix- xogħol u jekk ikun hemm xi trinka li tinżel b'nofs pulzier jew anke bi kwart ta' pulzier ikollha tiġi rranġata.

Issa jien nixtieq inkun naf liema trinka f'Malta ma tinżilx b'nofs pulzier!

Għal kemm-il wieħed bagħtu minn dawn il-kuntratturi sabiex jirranġawha?

GĦalija bagħtu sitt darbiet għax għamilt trinka fit-triq tal-Joinwell u niżlitli kwart ta' pulzier u jien sitt darbiet mort nirranġaha.

Li rrid ngħid hu li l-kuntrattur huwa obbligat li jkollu liċenzja tal-Pulizija u liċenzja mingħand il- korporazzjoni li tkun qed tagħtih ix-xogħol u jrid jagħmel garanzija bankarja u l-insurance.

Dan ifisser li jekk kuntrattur jagħmel biċċa xogħol ħażina il-Gvern għandu kull mezz kif iżommu responsabbli u jġiegħlu wkoll jagħmel ix-xogħol tajjeb.

Issemma wkoll il-patching tat-toroq u ntqal li dan qed isir tajjeb.

Il- patching jiena narah daqskemm jarah ħaddieħor u nista' ngħid li dan ma jsirx tajjeb, speċjalment meta jsir mid-Dipartiment tat-Toroq.

Għaliex?

Għax il-Gvern m'għandux makkinarju biex jaħdem.

Din ili ngħidha jiena.

Kieku l-Gvern jixtri makkinarju biżżejjed biex jaħdem bih ix-xogħol isir ferm aħjar għax nafu li l-ebda kuntrattur m'għandu ħaddiema tajbin daqs kemm għandu l-Gvern.

Jiena qed nalludi għall-ħaddiema li kienu jpoġġu l- kurduna u għal dawk li kienu jagħmlu l-patching bil-ballata.

Meta tibda ssemmi l-antik ikun hawn xi erba' u jibdew jidħku, qisu jiena għandi xi mitt sena u huma għandhom xi għoxrin!

Jiena 54 sena għandi, jiġifieri m'iniex xi wieħed xiħ!

Jien nitkellem minn qalbi għax naf kif ix-xogħol kien isir.

Il-Gvern għandu trakkijiet li biex tmur bihom minn post għall- ieħor trid taħli 30 gallun petrol.

Għaliex il-Gvern m'għandux ikun armat b'makkinarju biex ix-xogħol tal-patching isir kif għandu jsir?

Kieku l- Gvern għandu dan il-makkinarju jiena ċert li x-xogħol isir tajjeb.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Iktar ma' l-Gvern ikollu makkinarju iktar ikollu kontijiet ta' l-ispare parts!

ONOR.

GEORGE GATT: Allura tħalli x-xogħol isir ħażin!

Il-Ministru Falzon qed jgħid li l-Gvern m'għandux bżonn makkinarju.

(Interruzzjonijiet) Mhux hekk qed tgħid?

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom toqogħdux tiddibattu bejnietkom.

Issir il- mistoqsija u tingħata t-tweġiba u mhux isir dibattitu bejnietkom.

ONOR.

GEORGE GATT: Jiena naf iżjed mill-Ministru li biex kuntrattur jiftaħ trinka jrid ikollu permess tal-Pulizija u jagħmel l-insurance u l- garanzija mat-Teżor.

Allura jekk kuntrattur jagħmel trinka ħażina - nista' nkun jien - għandu jħallas għad-danni.

Dan kulma rrid ngħidlu lill- Ministru.

(Interruzzjonijiet) Jiena kont nagħmel xogħol ta' toroq imma issa m'għadnix.

ONOR.

CARMLINO SPITERI: Għax ma tiġix għad-domanda?

ONOR.

GEORGE GATT: Id-domanda għamiltha u jekk trid qum irrispondini inti.

(Interruzzjonijiet) Iktar ma tinterrompini iktar nieħu fit-tul.

Niġi issa għad-domanda l-oħra li rrid nagħmel lill-Ministru.

Meta xi ħadd japplika għall-permess biex jibni dar u jkun hemm arterja li għadha ma nfetħitx u t-tali persuna tħallas ir-road contribution, taħt liema kriterju l-Gvern jiftaħ it-triq biex dik il-persuna tkun tista' tibda tibni?

MR SPEAKER: Il-Ministru Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, jiena nista' ngħid li d-Dipartiment tat-Toroq kemm-il darba, anke b'diffikultajiet, waqqaf xogħlijiet.

Kien hemm okkażjonijiet ukoll fejn qal li ċerti permessi ma kellhomx jingħataw għax ma riedx li ċerti servizzi jingħaddu minn ċerti partijiet tat-toroq - partikolarment minn toroq arterjali - biex jissalvagwarda t-trasport f'pajjiżna.

Jiena naħseb li d-dipartiment qed jagħmel sew li jwaqqaf ċerti xogħljiet u jitlob li jkun hemm iktar studju dwar minn fejn għandhom jgħaddu t-trinek.

Kellna diversi diffikultajiet dwar dan.

L-aħħar diffikulta' kienet dik fix-xogħol li sar fit-triq li tagħti għall-airport.

Naturalment hemm ukoll ir-retention money.

Dawn huma flus li jinżammu biex jekk wara ċertu żmien wieħed jinduna li ma kienx sar xogħol tajjeb dawn il-flus ikunu jistgħu jintużaw biex il-kuntrattur jirranġa x-xogħol li jkun għamel fil-bidu.

Jien ma nafx kif l-Onor.

Membru ntalab biex imur jirranġa trinka sitt darbiet.

(Interruzzjonijiet) Jien m'iniex qed ngħidlek li m'huwiex minnu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

GEORGE GATT: Onor. Frendo, nista' nġib id-dokumenti hawnhekk u npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra biex tkun tista' tarahom jekk ma tridnix ngħaddihomlok privatament.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Assolutament m'iniex qed ngħid li dak li qed jgħid l-Onor.

Gatt m'huwiex minnu imma qed ngħid li jien ma nidħolx f'ċerti kwestjonijiet tad-dipartiment, pero' ma għandix dubju li kienu ħafna l- kuntratturi li nġibditilhom l-attenzjoni u li kienu mġiegħla jirranġaw ix- xogħol li kienu għamlu.

Jien nikkontesta l-asserzjoni f'din il-Kamra li l-patching li qed isir fuq it-toroq arterjali qiegħed isir ħażin.

Dan nikkontestah għax fl- opinjoni tiegħi l-patching qed isir bis-serjeta' u għal dan ix-xogħol id- dipartiment għandu ċertu apparat li qed jagħmel użu minnu.

M'iniex qed ngħid li dan huwa l-aħjar apparat li wieħed jista' jkollu imma d- dipartiment għandu l-apparat neċessarju u qiegħed jagħmel patching tajjeb.

Fil-fatt naħseb li hemm differenza kbira bejn il-patching li qed nagħmlu llum fit-toroq arterjali għall-mod kif kien isir qabel.

Fuq kollox in- nies żgur li jarawha din id-differenza.

Mr Speaker, l-Onor.

Membru semma r-road contributions.

Hija ħaġa sempliċi li lir-residenti mmorru ngħidulhom li l-flus li jidħlu mir-road contributions għandhom jintużaw direttament għat-toroq.

Aħna lkoll nafu - mhux din in-naħa biss taf - li l-flus li jidħlu mir-road contributions imorru fl-Erarju Pubbliku u għalhekk mhux neċessarjament li l-flus li jinġabru jintużaw direttament għal skopijiet tat-toroq.

Naħseb li sal-lum din kienet is-sistema li dejjem intużat u kif diġa' għidt din mhix kwestjoni li għax wieħed ikun ħallas il-kontribuzzjoni neċessarjament dik it-triq partikolari li jkun se jmur joqgħod fiha tkun se ssir mill- kontribuzzjoni li jkun għamel.

Mr Speaker, il-Gvern għandu ħafna prijoritajiet u jrid iqis waħda m'oħra.

Nafu li s-sena li għaddiet il-prijorita' tagħna kienet li nieħdu ħsieb il-problema kbira tad-drenaġġ li kien hawn f'dan il-pajjiż.

Din il- problema ma ġietx b'kumbinazzjoni imma ġiet minħabba l-iżvilupp kbir li kellna u minħabba li l-ekonomija tagħna espandiet b'ritmu mgħaġġel.

Din m'hix xi ħaġa ta' traskuraġni imma hija xi ħaġa li ġiet minħabba li mexjin b'ritmu ta' żvilupp ekonomiku mgħaġġel.

Issa li dak il-proġett wasal biex jingħalaq qegħdin infittxu li s-sena li ġejja nkunu nistgħu nikkonċentraw iktar fuq dawn l-aspetti tat-toroq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, billi fit-tweġiba għall-mistoqsija oriġinali l-Ministru qal li dawn ix-xogħlijiet qed ikunu riferuti lill- kunsill lokali, huwa possibbli li l-Ministru jinforma wkoll lill-kunsill lokali?

Qed ngħid dan għax nemmen li l-ilmenti li aħna nressqu f'dan ir- rigward għandhom jitwasslu għall- konoxxenza tal-kunsilli lokali.

Xtaqt li l-Ministru jispjegali wkoll x'inhi r-raġuni li filwaqt li ngħidu li għandha tingħata prijorita' lil ċerti toroq, jeżistu arterji prinċipali li matul dawn l-aħħar 30 sena qatt ma ngħataw tarmac.

Forsi fil-ftit ħin li għandu l-Ministru jista' jinformana eżatt kif qed jiġu deċiżi l- prioritajiet fejn jidħol xogħol ta' toroq għaliex m'aħniex sodisfatti b'dak li qed jgħidilna l-Ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, naħseb li huwa ċar li ċerti talbiet jistgħu jsiru direttament lill-kunsilli lokali u ladarba r-responsabilita' ta' ċerti xogħlijiet fit-toroq taqa' f'idejn il-kunsilli lokali ma naħsibx li aħna bħala membri parlamentari ma nistgħux nirriferulhom ċerti aspetti.

Jien ma nsib l-ebda diffikulta' li mistoqsijiet b'riferenza diretta għall- kunsilli lokali nirriferihom lill-kunsill lokali direttament involut anke biex niffaċilitaw ix-xogħol tal-membri parlamentari.

Naturalment wieħed irid jifhem li dan iżid ix-xogħol fuq il-personnel fil-Ministeru tiegħi u fid-Dipartiment tat-Toroq u allura wieħed irid iħares anke lejn dak l- aspett.

Naħseb li llum l-affarijiet huma ħafna iktar ċari milli kienu meta bdejna din id-diskussjoni.

Jidher ċar li r-responsabilita' għall-manutenzjoni ta' toroq li m'humiex arterjali jew distributorji hija tal-kunsilli lokali imbagħad il-bqija tat-toroq jaqgħu taħt id-Dipartiment tat-Toroq.

Id- distinzjoni hija netta u naħseb li huwa faċli li nimxu ma' dik il-linja.

Meta niġu għal toroq arterjali naturalment kulħadd iħares lejn il-biċċa tiegħu u jgħid li hija arterja mportanti u jilmenta għaliex dik il-parti ma saritx u għaliex saret xi parti oħra.

Il-verita' hi li hemm budget, hemm pezza li trid taqta' minnha u fil-fehma tiegħi fir-rigward ta' toroq arterjali trid tara liema huma l-iktar toroq li huma traffikużi.

Per eżempju, jekk naraw ix-xogħol li qed isir bħalissa nsibu li qed isir xogħol fejn il-Bypass ta' Santa Venera tingħaqad ma' Triq il-Ġdida u mat-triq li tagħti għar-Rabat għax it-tarmac kien mogħti ħażin.

Xogħol ieħor li żgur irid isir huwa dak ta' Regional Road minħabba li din it-triq għandha użu qawwi mill-karozzi.

Post ieħor li żgur hemm bżonn li jsir huwa t-Triq Tal- Barrani li tiġi wżata ħafna u għandha bżonn li jsirilha wiċċ ġdid.

Naturalment id-Dipartiment tat-Toroq iħares lejn dawn id-diversi aspetti, pero' l-iktar ħaġa li wieħed għandu jħares lejha fil-fehma tiegħi - din nagħmel enfasi fuqha - hija li għandha tingħata prijorita' lil dawk it- toroq li jsir ħafna użu minnhom biex kemm jista' jkun inżommuhom fl-aħjar stat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

L-Onor.

Joe Fenech.

ONOR.

JOE FENECH (President tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi) Nippreżenta l-minuti konfermati tal-wieħed u għoxrin laqgħa ta' l-istess Kumitat li saret fil-25 ta' Lulju 1995 u nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - Abbozz Nru 104 - l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda nru 2) - Abbozz Nru 134 - u l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Abbozz Nru 105 - ġew mgħoddija b'emendi mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru 160 ta' l-1995 - Avviż ta' Bidu fis-Seħħ ta' l-Att ta' l-1995 dwar l-Ombudsman.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra::

Avviż Legali Nru 161 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 dwar Liċenzi għal Kliniċi Mediċi Privati.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 156 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 dwar Persuni b'Diżabilita' (Reġistrazzjoni u Appell);

Avviż Legali Nru 157 ta' l-1995 - Ordni ta' l-1995 dwar l-Impieg ta' Persuni b'Diżabilita' (Persentaġġ Ġenerali);

Avviż Legali Nru 158 ta' l-1995 - Ordni ta' l-1995 dwar l-Impieg Speċifikat ta' Persuni b'Diżabilita';

Avviż Legali Nru 159 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 dwar l- Impieg Part-time ta' Persuni b'Diżabilita';

Lista ta' għalliema li ntagħżlu biex jgħallmu fil-Junior College, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29265; u Tracer Studies għas-snin 1992 u 1993 maħruġ mill-Guidance : Counselling Services tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29266.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Dikjarazzjoni skond l-artikolu 21 ta' l-Att ta' l-1962 dwar l- Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika li turi l-qagħda tal-Kont Pubbliku mal-Bank Ċentrali ta' Malta sat-30 ta' Settembru 1995.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Persuni li rtiraw mill-Korp tal-Pulizija minn Jannar 1995 sal-lum, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29526.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

MOZZJONIJIET

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar gĦAs-sena finanzjarja mill- 1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikolura u Sajd): Nipproponi:

"Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' dħul u nfiq ta' l-Awtorita' tad- Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996 skond l-Att XV ta' l-1976 dwar l-Awtorita' tad-Djar.".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, għar-raba' darba qiegħed inressaq għad- diskussjoni quddiem din il-Kamra l-vot li jikkonċerna l-Awtorita' tad-Djar.

Dan huwa vot li kull meta jiġi diskuss f'din il-Kamra jqanqal ammont ta' diskussjoni fil-pajjiż u huwa vot li minn żmien għall-ieħor matul is-sena jsiru diversi kummenti dwaru għaliex jolqot lil kull persuna fil-pajjiż direttament jew indirettament għaliex kif nafu aħna kull persuna tixtieq li jkollha d-dar tagħha.

Wieħed mill-obbligi ta' l-Awtorita' tad-Djar huwa li hija wkoll tgħin biex fil-pajjiż ikun hawn l-akbar numru ta' persuni li jkollhom dar deċenti u li jkunu jistgħu jgħidu li d-dar tagħhom hija ta' livell aċċettabli fl-1995 fuq l-għatba tas-seklu li ġej.

Biex l-Awtorita' tad-Djar tagħmel dan kellha u għad baqagħlha bżonn l-għajnuna ta' dipartimenti oħra tal-Gvern li huma amministrati minnu kif ukoll l-impenn kontinwu kemm tas-settur privat kif ukoll ta' l-individwi li huma fil- privat.

Dan qiegħed ngħidu għaliex l-ebda awtorita' tad-djar li tkun qed tamministra dan is-settur ma tista' hi waħedha tipprovdi għal kulħadd.

Madankollu d-diversi dipartimenti flimkien mas-settur privat jistgħu jwasslu biex bid-diversi attivitajiet tagħhom inkunu nistgħu nipprovdu l- akbar għadd ta' djar possibbli.

Kif taf din il-Kamra u kif ċertament jafu n-nies li qed jisimgħuna pajjiżna huwa wieħed mill-iktar pajjiżi li fih għandu ħafna nies sidien ta' djarhom u din hija ħaġa tajba ħafna u pass fid-direzzjoni t-tajba.

Ċertament din kienet il-politka li fuqha ħadmet l-Awtorita' tad-Djar fis- snin li għaddew.

Din se tibqa' waħda mill-miri ta' l-Awtorita' tad-Djar biex hi wkoll tkompli tgħin biex kemm jista' jkun iċ-ċittadini ta' pajjiżna jkollhom id-dar tagħhom.

Fl-istess waqt irrid ngħid li l-Awtorita' tad- Djar hija wkoll konxja mill-fatt li għandha l-obbligi u r- responsabbiltajiet lejn dawk il-persuni li jista' jkun li minħabba problemi li jkunu ffaċċjaw matul il-ħajja tagħhom ma setgħux jaslu biex id-dar li joqogħdu fiha tkun tagħhom.

Jekk wieħed jara x'ipprovat tagħmel l- Awtorita' tad-Djar is-sena li għaddiet - u iktar 'il quddiem ngħid x'biħsiebha tagħmel is-sena li ġejja - isib li l-Awtorita' tad-Djar flimkien mad-Dipartiment tad-Djar, mad-Dipartiment tal-Kostruzzjoni u mas- Sezzjoni tal-Maintenance tad-Dipartiment ta' l-Ambjent ħadmu bl-iktar mod konsistenti biex f'pajjiżna jkun hawn l-akbar numru ta' nies li jkollhom dar diċenti fejn joqogħdu.

Minkejja dan kollu xorta waħda tibqa' s- sitwazzjoni fejn ikollok nies li mingħajr l-għajnuna iktar diretta ta' l- Awtorita' ma jkunx jista' jkollhom huma wkoll id-dar tagħhom.

Id- direzzjoni ta' l-Awtorita' matul is-snin li għaddew u ċertament fis-snin li ġejjin se tibqa' tkun waħda li permezz tagħha l-ikbar numru ta' nies possibbli jkollhom dar suret in-nies anke jekk ikun hemm xi wħud li biex jagħmlu dan ikollhom bżonn ta' għajnuna iktar qawwija min-naħa tal-Gvern.

Jiena qed ngħid dan għax wieħed irid iħares lejn dan is-settur tant importanti mhux mil-lat ristrett biss ta' x'inhu jsir fil-mument partikolari, għaliex ċertament kieku l-Awtorita' tad-Djar kellha taħseb biss x'għandha bżonn tagħmel issa fl-immedjat kienet tieħu deċiżjonijiet li forsi jkunu differenti minn dawk li effettivament ħadet.

Madankollu l- Awtorita' tad-Djar bħala awtorita' responsabbli u li hija mmexxija minn nies li ma jħarsux biss għall-gwadann tal-lum imma jħarsu wkoll b'mod aktar importanti għall-politika long term f'dan il-qasam, riedet tara li filwaqt li tħares lil dawk kollha li sal-lum ibbenefikaw minn xi skema jew oħra ta' l-Awtorita' tad-Djar hi wkoll fl-istess ħin tfassal policies li huma short term, medium term u li jistgħu jwasslu wkoll għal long term ġewwa pajjiżna.

Ċertament l-Awtorita' tad-Djar fis-snin li għaddew ħadmet u kompliet kontinwament taħdem fid-direzzjoni li ma ssibx soluzzjonijiet istantanji, ma ssibx is-soluzzjonijiet għaliex tkun ġejja xi ħaġa f'pajjiżna għall-immedjat imma ħadmet u ppjanat u qed tkompli tippjana biex verament l-ikbar numru ta' nies f'pajjiżna jkollhom il-faċilita' u l- possibilita' li huma wkoll ikollhom dar diċenti fejn joqogħdu.

Dan ma jfissirx li l-Awtorita' tad-Djar għandha tkun responsabbli biex tipprovdi hi għal kull persuna f'pajjiżna għaliex - dan għidtu diversi drabi - ikun ifisser realment it-tmiem ta' l-Awtorita' tad-Djar u li hi qed tipprova timbarka fuq programm li ma jista' jiġi mwettaq qatt.

Ngħid għaliex wkoll.

F'pajjiżna għandna sitwazzjoni fejn bejn wieħed u ieħor għandna 2,400 żwieġ li jseħħ kull sena u kieku l-Awtorita' tad-Djar kellha tipprovdi biss għal dawn l-2,400 koppja jkollha bżonn mill-inqas Lm24 miljun fis-sena fi provvista ta' flus għal bini ġdid u kien ikun eżerċizzju li ma jistax ċertament jintlaħaq.

L-eżerċizzju ta' l-Awtorita' tad-Djar fl- opinjoni tiegħi għandu jkun wieħed li permezz tiegħu verament iservi ta' support għal dawk li ma jistgħux jaslu waħedhom.

Mr Speaker, nafu li fis-snin li għaddew l-Awtorita' tad-Djar indirizzat ruħha fid-direzzjoni li verament tara li dawk li għandhom bżonn ta' dar diċenti, dawk li għandhom in-nuqqasijiet li ma jistax ikollhom id-dar waħedhom hi tipprova tgħin biex ikun hemm il-provvista available fil- pajjiż għal dan l-iskop.

U biex tagħmel dan riedet tara x'kienet is- sitwazzjoni mhux biss mil-lat ta' djar li huma direttament tagħha imma riedet ukoll tara x'hawn available fil-pajjiż u biex dak li hawn available f'pajjiżna jkun jista' jintuża għall-aħjar skop li hawn bżonn għalih mingħajr ma timponi ruħha ukoll.

L-Awtorita' tad-Djar kellha wkoll tara x'kienu d-diversi kondizzjonijiet soċjali li għandna f'pajjiżna, jekk l-iskop oriġinali li fuqu twettqu l- liġijiet f'pajjiżna hux qed jintlaħaq illum inkella le u jekk kemm-il darba kienx wasal iż-żmien li jinbidlu x'affarijiet fil-liġijiet ta' pajjiżna.

Din kienet missjoni li wieħed jista' jgħidilha li ma kenitx direttament u speċifikament waħda li għandha tappartjeni lill-Awtorita' tad-Djar imma bħala awtorita' li mhux biss trid toħloq u tivvinta soluzzjonijiet short term u trid bilfors tifhem u tagħraf x'inhuma l-bżonnijiet ta' dan il-pajjiż, kellha wkoll tara x'inhuma l-bżonnijiet li kellhom jinbidlu mil-lat leġislattiv.

Jien nemmen li s-sena finanzjarja li għalqet fit-30 ta' Settembru, 1995 se tibqa' mfakkra bħala waħda mis-snin li fiha l-Awtorita' tad-Djar ħadmet b'konsistenza, ħadmet b'awtorita' u ħadmet fid-direzzjoni long term biex tagħti wkoll riżultati aktar pożittivi milli wieħed jista' jara fis-short term.

Ċertament biex l-Awtorita' tad-Djar għamlet dan kellha mhux biss tħares lejn il-programm long term tagħha imma kellha wkoll tara x'kien hemm bżonn li jsir fl-immedjat.

Jekk wieħed iħares lejn l-attivitajiet ta' l- Awtorita' tad-Djar matul is-sena li għaddiet wieħed jista' jagħraf li realment din kompliet fuq dak li kellha fis-short term programme tagħha biex - aktar 'l quddiem ngħid ukoll ix-xogħol immedjat li sar fl-1994/95 - tfassal il-programm li permezz tiegħu hi bħala awtorita' tibqa' tgħix u teżisti u wkoll fl-istess ħin tibqa' tiggarantixxi li tkun f'pożizzjoni li taqdi d-doveri tagħha għas-snin li ġejjin.

Mr Speaker, waħda mid-diffikultajiet li l-Awtorita' tad-Djar riedet tiffaċċja matul l-1994/95 kienet proprju li tħares ukoll fil-bidu nett lejn dawk il-persuni li diġa' b'xi mod jew ieħor ibbenefikaw matul is-snin li għaddew.

Riedet tara jekk kienx wasal iż-żmien li effettivament dawk il- Maltin li kienu bbenefikaw minn xi skema tagħha fis-snin mgħoddija, mill- 1976 sal-lum, jinbidlulhom xi wħud mill-kondizzjonijiet li kienu għamlu fil-kuntratti oriġinali.

Dan it-tibdil li sar fil-kondizzjonijiet kien ta' benefiċċju għall-istess benefiċċjarji proprju bl-iskop li aktar 'l quddiem l-Awtorita' tad-Djar wara li tlesti mill-programm ta' xogħol tagħha f'dan ir-rigward tkun tista' tkompli tikkonċentra fuq l-attivitajiet ta' dawk in-nies li għandhom bżonnijiet immedjati.

Wieħed mill-aspetti li l-Awtorita' tad-Djar diversi drabi fis-snin li għaddew ħarset lejh u riedet tara jekk verament kellhiex tbiddel il- pożizzjoni tagħha jew le kien jirrigwarda l-pożizzjoni ta' bejn wieħed u ieħor 8,000 benefiċċjarju li matul is-snin ħadu xi plot mingħand l- Awtorita' tad-Djar.

Forsi wieħed jista' jaħseb li dawk il-persuni li effettivament kienu ħadu l-plot ma kellhomx problemi.

Madanakollu l- membri ta' l-Awtorita' tad-Djar u l-persuni li kienu bbenefikaw matul is- snin li għaddew ċertament kienu jafu li r-realta' hija waħda differenti għaliex konsistentement matul is-snin l-imgħoddija l-Awtorita' tad-Djar imxiet bil-policy li l-importanti kien li tqassam dak li jiġi f'idejha.

Ħafna drabi diversi plots kienu jiġu f'idejha mingħand il-privat mingħajr effettivament il-privat ikun tħallas, imma sfortunatament l-importanti kien li jitqassmu numru ta' plots, u li niftaħru bin-numru ta' plots li qassamna.

Tajjeb li wieħed jirrimarka hawnhekk li aktar min-nofs il-plots li tqassmu, tqassmu bejn l-1981 u l-1987, f'liema perjodu l-Awtorita' tad- Djar ħarbet għal kollox mir-responsabbilta' tagħha li tuża bl-aħjar mod possibbli l-appartamenti li kien hawn fil-pajjiż u ħarbet ukoll mir- responsabbilta' tagħha li tkompli tibni biex tkun tista' taqdi d- diffikultajiet ta' dan is-settur li kien għad baqagħlu bżonn l-għajnuna.

Ċertament llum l-Awtorita' tad-Djar mhijiex qiegħda tgħid li ma baqgħalniex problemi.

Fit-tmien snin li għaddew, sena wara sena, ir-rapport ta' l- Awtorita' tad-Djar kien jindika li għad fadal numru ta' diffikultajiet u problemi li kienu hemm fis-snin ta' qabel ukoll u riedet tara li dawn il- problemi jonqsu.

Jiena nemmen li l-politika ta' l-Awtorita' tad-Djar fis- snin li għaddew wasslet biex in-numru ta' problemi li kien hawn fil-pajjiż tnaqqsu u llum wieħed jista' jitkellem b'ċertezza dwar x'inhi l-problema fiha nnifisha u jista' jpoġġi jdejh fuq il-ferita u jara xi bżonnijiet hemm għas-snin li ġejjin.

F'dan ir-rigward waħda mill-problemi kbar li kellha tiffaċċja l-Awtorita' tad-Djar fis-snin li għaddew kienet kwestjoni ta' mentalita'.

L-Awtorita' kellha quddiemha t-talba kontinwa tagħna lkoll li biex insolvu l-problemi ta' xi ħadd ridna nagħtuh biċċa art biex ikun jista' jibni fuqha.

Jiena konvint li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni se nisma' kemm din kienet politika tajba u kemm kienet politika li wasslet biex ikollna aktar nies li għandhom id-dar tagħhom.

Filwaqt li huwa veru li b'din il-politika kien hemm eluf ta' nies li waslu biex ikollhom id-dar tagħhom, huwa veru wkoll li din is-soluzzjoni wieħed kien qed jużaha bħala miżura short-term, miżura li permezz tagħha wieħed ma jippjana xejn imma jaqbad u jqassam dak li jkun ħa mingħand ħaddieħor, ħafna drabi mingħand il-privat.

Jiena għidt aktar minn darba li għal kull ministru responsabbli minn dan is-settur partikolari din hija l-aktar politika konvenjenti u l-aktar politika li twasslek biex temmen li mingħalik tkun solvejt numru ta' problemi.

Madanakollu fl-istess waqt li inti tkun qiegħed tiftaħar kemm qassamt, tkun qiegħed tinsa lil dawk il-persuni li l-aktar għandhom bżonn.

Qed ngħid dan għaliex minkejja l-ftaħir kollu u minkejja d-diskors kollu li jista' jingħad dwar kemm ibbenefikaw nies mis-sistema tal-plots, illum għad baqgħalna każijiet ta' nies li ilhom jgħixu għal snin twal fl-istess kondizzjonijiet għaliex bid-dħul li kellhom ma setgħu jaslu bl-ebda mod li jibnu d-dar tagħhom.

Filwaqt li l-Gvern kien qed jonfoq dawn il-flus biex iqassam dawn il-plots u minkejja l-fatt li f'April ta' l-1987 kien hemm xi dikjarazzjonijiet li l-problema tad-djar f'pajjiżna kienet ġiet solvuta, kien għad fadal numru sostanzjali ta' nies li kienu qegħdin jiffaċjaw id- diffikulta' li ma kellhomx soluzzjoni għal din il-problema.

Wieħed jista' jgħid li llum, tmien snin wara dak iż-żmen, ikun kollu għal xejn li l-ministru responsabbli jikkwota dawn il-fatti pero' l- investiment minn flus il-poplu huwa investiment li jrid jagħti riżultati pożittivi.

L-investiment li trid tagħmel l-Awtorita' tad-Djar, it-taxxa li tonfoq - għaliex fl-aħħar mill-aħħar l-Awtorita' qegħda tonfoq il-flus li ġejjin mit-taxxa ta' kull wieħed u waħda minna - trid tkun ċerta li qiegħda ssir fid-direzzjoni li għandha l-aktar bżonn.

Fl-istess waqt li tagħmel dan l-Awtorita' kellha, għad baqgħalha sal-lum u naħseb li jibqgħalha fis- snin li ġejjin, id-dover li ma titkaxkarx mal-kurrent tat-talbiet popolari.

L-Awtorita' għanda d-dover u r-responsabbilta' li f'dak li tagħmel tagħraf kif tqassam bl-aħjar mod possibbli dak li hawn available.

GĦalhekk kull wieħed u waħda minna rridu nagħmlu analiżi jekk għandniex bżonn li f'pajjiżna nibqgħu bil-qagħda fejn id-djar tagħna jkomplu jikbru.

Jekk wieħed iħares lejn il-kobor tad-dar u jgħaddi l-kumment li jekk ikollu jċekken id-dar tiegħu jkun qiegħed b'xi mod inaqqas mil-livell ta' l- għajxien tiegħu, ir-risposta min-naħa tiegħi tkun li f'ħajjitna hemm ferm aktar x'wieħed jagħmel milli sempliċement jgħix biex jibni u biex iħallas id-dejn fuq dak il-post.

Kull wieħed minna għandu aktar x'jagħmel f'ħajtu milli sempliċement u kontinwament jaħdem biex iħallas id-dejn fuq id-dar tiegħu.

U din mhijiex storja ta' dawn l-aħħar tmien snin kif qiegħda tipprova tgħid bl-aktar mod sempliċistiku l-Oppożizzjoni.

Ir-realta' f'dan il-qasam turi li jekk verament irridu ntejbu l-livell ta' l-għajxien tagħna hemm bżonn li kull wieħed minna jara li l-għajxien tiegħu ma' jkunx biss marbut min-naħa tal-proprjeta' li jista' jkollu.

F'dan ir-rigward, filwaqt li għandi għaliex nifhem li l-Awtorita' tad- Djar kienet taf bil-bżonn ta' din il-politika, għal snin twal minflok imxiet fuq il-politika li tagħti indikazzjoni, tagħti t-tagħrif meħtieġ u tgħallem lilna lkoll dwar x'għandna bżonn nagħmlu biex ikollna dar deċenti u suret in-nies imma mingħajr ma tkun esaġerata, disgrazzjatament bdiet tagħti plots li kienu ferm aktar milli wieħed kien isib fis-settur privat bi prezzijiet li kienu attraenti ferm għal dak iż-żmien imma min kien qed imexxiha kien qed jinsa li dan il-pajjiż għandu l-limitazzjonijiet tiegħu u kien qed jinsa li ma tistax issib soluzzjonijiet għal-lum u għal għada biss imma trid tħares għas-snin li ġejjin.

Jekk wieħed iħares

Mr Speaker, f'dan ir-rigward jekk wieħed jara kemm l-Awtorita' tad-Djar qassmet plots u għal mument jinsa n-numru ta' flats li nbnew, isib li din qassmet proprjeta' ta' 1.7 million square metres.

Imbagħad jekk wieħed jara wkoll fejn inbnew dawn il-plots u jekk fil-pjan long-term wieħed kienx jista' jasal biex isib soluzzjonijiet aħjar, ċertament jinduna li anke llum wieħed jista' jgħid li s-soluzzjonijiet long-term huma differenti minn dawk li ntużaw fis-snin l-imgħoddija.

Mr Speaker, qed ngħid dan għax l-Awtorita' tad-Djar qed tipprova tgħin lil min hu l-iktar fil-bżonn.

Ċertament din l-Awtorita' kellha doveri differenti minn dawk li mxiet bihom fis-snin li għaddew.

Wieħed jista' jara wkoll kemm l-Awtorita' tad-Djar ma mxietx sewwa fis-snin l-imgħoddija fil-mod ta' kif kienu qed isiru ċerti affarijiet.

Ċertament illum l- Awtorita' tad-Djar hija differenti għal kollox minn dak iż-żmien għax qed tħares b'responsabilita', qed tippjana għall-futur u qiegħda kontinwament tara x'tista' tagħmel biex filwaqt li l-poplu jkompli jkollu dar diċenti fejn joqgħod, fl-istess ħin ma tkunx qiegħda tgħin biex tħarbat u tnaqqas minn dak li huwa l-wirt ta' kull wieħed minna li hu l-wirt nazzjonali.

Hawnhekk ma rridux ninsew li l-wirt nazzjonali m'huwiex tagħna biss li qed ngħixu f'dawn iż-żmenijiet imma huwa wkoll tat-tfal tagħna u tat-tfal tat- tfal tagħna stess.

Ċertament li f'dan ir-rigward l-Awtorita' tad-Djar, flimkien mad-Dipartiment tad-Djar, matul is-sena li għaddiet ħadmet b'responsabilita' fuq il-pjanijiet li kellha fis-snin l-imgħoddija u ma kienx ta' b'xejn li bdiet twettaq numru ta' kondizzjonijiet u ta' eżempji kif ukoll politika ċara - mhux partiġġjana - fl-interess ta' pajjiżna għax dak huwa wirt tagħna lkoll.

Hawnhekk jien irrid nagħmel riferenza għan- numru ta' policies li twettqu matul is-sena li għaddiet u matul is-snin ta' qabel li jorbtu l-qasam tad-djar f'pajjiżna għas-snin li ġejjin.

Dawn kienu numru ta' policies li ċertament se jħallu s-sinifikat tagħhom mhux biss f'dawn il-ħames snin imma se jibqgħu jiġu mħarsa u wżati wkoll fis- snin li ġejjin.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn is-sena li għaddiet jinduna li l- Awtorita' tad-Djar bdiet kontinwament tara x'tista' tagħmel biex hi wkoll isservi ta' għajnuna ħalli dak li diġa' għandna nkunu nistgħu nużawh.

Din l-Awtorita' riedet tkompli tara wkoll li dawk il-persuni li diġa' għandhom proprjeta' diċenti fejn jgħixu ma jkollhomx għalfejn jieħdu l-benefiċċju mingħand l-Awtorita' tad-Djar għax inkella jkun hemm persuni oħra li jkunu qegħdin jitilfu l-possibilita' tagħhom li jinqdew mill-istess Awtorita'.

Ċertament waqt dan id-dibattitu se nisma' diversi kummenti, bħal per eżempju li l-Awtorita' tad-Djar saret iktar kummerċjali u li matul is-sena li għaddiet l-Awtorita' tad-Djar ma bnietx postijiet biex ikunu jistgħu jinkrew.

Madankollu llum l-Awtorita' tad-Djar u d-Dipartiment tad-Djar it- tnejn ħadmu flimkien għax aħna rridu naslu f'sitwazzjoni fejn dawn iż-żewġ partijiet differenti li jaħdmu f'dan il-qasam jingħaqdu flimkien biex it- tifsira tal-politika tkun waħda li twassal għal sitwazzjoni li permezz tagħha jaħdmu flimkien fl-aħjar interess ta' dan is-settur.

Fil-fatt l- Awtorita' tad-Djar, flimkien mad-Dipartiment tad-Djar, waslet biex tagħmel numru ta' kondizzjonijiet li dan il-pajjiż ikollu jimxi fuqhom fis-snin li ġejjin.

Mr Speaker, waħda mill-policies li l-Awtorita' tad-Djar kompliet twettaq matul is-sena li għaddiet kienet dik li min jibbenefika mill-proprjeta' ta' din l-Awtorita' f'dak il-mument ma jridx ikollu proprjeta' oħra li minnha jkun qed jibbenefika mill-istess Awtorita'.

Matul is-sena li għaddiet l- Awtorita' tad-Djar kompliet twessa' l-ħidma tagħha biex iktar u iktar skemi jgħaddu mingħand id-Dipartiment tad-Djar għal għand l-Awtorita' tad-Djar.

Dan għamlitu biex hi wkoll issir awtorita' li verament tieħu ħsieb is- setturi kollha tal-qasam tad-djar f'pajjiżna.

GĦall-kummenti li jista' jkun hawn, bħal per eżempju: Isma', għaliex l-Awtorita' tad-Djar ma qabditx u ħadet over ir-responsabilitajiet kollha tad-Dipartiment tad-Djar f'salt?, ċertament ir-risposta trid tkun: Isma', aħna rridu nagħmlu l- affarijiet b'mod serju u b'mod li ma nwaqqfux l-affarijiet min-naħa għall- oħra għax imbagħad il-konsegwenzi u d-diffikultajiet li jkollna nħabbtu wiċċna magħhom ikunu ikbar.

Mr Speaker, l-Awtorita' tad-Djar kompliet ukoll toħloq il-kuxjenza li nistgħu ngħixu b'mod diċenti f'dar iżgħar minn dik li kellna sal-lum u dan għamlitu billi kompliet bil-policies tagħha li tibni iktar maisonettes.

Fil-fatt l-Awtorita' għandha programm li jrid iwassal biex jinbnew iktar maisonettes u appartamenti.

Jekk wieħed jara l-lista li għandna quddiemna f'dan ir-rapport isib li 1,538 appartament u maisonette li għandna pprogrammati qed jinbnew u prattikament iridu jkomplu jinbnew fuq art li wieħed jista' jgħid kienet mitluqa, abbandunata u ma kien qed isir l-ebda użu minnha fl-aħħar snin.

Mr Speaker, din hija d-direzzjoni li permezz tagħha l-Awtorita' tad-Djar riedet tara li f'pajjiżna verament ikun hawn l-aħjar użu ta' l-art li għandna.

Fil-fatt se nibnu 1,500 appartament u maisonette mingħajr ma nagħmlu ħsara lil dik l-art li ma kenitx milquta u dawn se nibnuhom fl- ispazji li diġa' kellna available liema spazji kienu mħarbtin u mitlubin qalb il-housing estates u d-diversi postijiet oħra li għandna f'pajjiżna.

Fuq dan ir-rigward anke f'din il-Kamra ħafna drabi smajna kif diversi Membri ta' din il-Kamra jiġu hawnhekk joġġezzjonaw għax it-tali biċċa art li għal snin twal kienet abbandunata ...

Per eżempju, f'Wied il-GĦajn hemm biċċa art li kienet ilha abbandunata għal snin twal bla ebda skop ta' xejn.

Meta ġejna biex nibdew nibnu din il-biċċa art bdew iqumu l-irwiefen u l- protesti kollha għax bdew jgħidulna: X'għarukaża, sejrin tagħlqu lir- residenti li joqogħdu f'dawk l-inħawi!

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li dawn il-Membri jagħmlu dawn il-kummenti mingħajr ma jaraw jekk kemm-il darba jagħmilx iktar sens globali li l-ispazji li hemm vojta b'dan il-mod ikunu jistgħu jintużaw biex inkunu nistgħu naslu f'sitwazzjoni fejn iktar nies ikollhom dar diċenti.

Eżempju ieħor ta' din il-politika - forsi huwa wieħed mill-ikbar eżempji li wieħed jista' jsemmi f'dan il-pajjiż ta' użu aħjar ta' art - huwa dak ta' erba' djar - wieħed jista' jsejħilhom hekk - ġo l-Imtarfa.

Meta mort nara dawn id-djar kien hemm in-nies joqogħdu fihom imma madankollu kienu erbat idjar li kellhom bżonn biċċa xogħol kbira biex jiġu rranġati għall-iskopijiet ta' llum.

Fil-fatt permezz ta' l-Awtorita' tad-Djar, b'investiment ta' iktar minn Lm1 miljun, minflok dawn l-erbat idjar illum fl-istess post hemm iktar minn 80 appartament u 90 garaxx u dan huwa mod aħjar ta' kif tagħmel l-aħjar użu mill-art mingħajr ma tkompli tkisser dak li diġa' huwa mhedded.

L-Awtorita' tad-Djar flimkien ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar kompliet taħdem - anke jekk kultant jien stess niltmenta minħaba t-tul taż-żmien - sabiex tfassal policies ħalli fis-snin li ġejjin inkunu nistgħu nużaw l-aħjar sistemi f'pajjiżna.

Mr Speaker, hawn qegħdin f'sitwazzjoni fejn irridu nibdew mil-lum u nkomplu fis-snin li ġejjin.

Jekk wieħed iħares lejn ix-xogħol li għandna programmat sabiex jinbnew appartamenti ma' Malta kollha ikun jista' jara li l-Awtorita' tad-Djar qegħda tipprova tilħaq il-pajjiż kollu kemm hu u qed tara kif tista' tagħmel biex tagħmel użu mir-riżorsi ta' pajjiżna fl-aħjar mod possibbli għal dawk li għandhom bżonn.

Dan seta' jsir permezz tad- diversi skemi li l-Awtorita' ħadmet fuqhom matul is-sena li għaddiet u hawn ċertament se nisma' xi ilmenti minħabba li l-Gvern għolla l-kera u ma tax kas ta' min għandu bżonn l-għajnuna.

F'dan ir-rigward ukoll l-Awtorita' tad-Djar is-sena li għaddiet kompliet timxi fuq il-passi li kienet bdiet fis-snin ta' qabel billi baqgħet tissussidja b'mod sostanzjali lil dawk il- persuni li qegħdin jgħixu fl-appartamenti tal-Gvern.

L-Awtorita' tad-Djar hija konxja tas-sitwazzjoni preżenti li hawn fil-pajjiż u qed tieħu l-passi meħtieġa biex fis-snin li ġejjin numru kbir ta' Maltin ikollhom dar diċenti.

Din fasslet pjan biex fis-snin li ġejjin tkompli tagħti ammonti kbar ta' sussidji f'diversi oqsma mhux biss fil-qasam tas-self u tal-kera ħalli aktar nies jingħataw il-benefiċċju li jgħixu f'darhom.

Mr Speaker, jekk wieħed jara l-kritika li ssir min-naħa ta' l- Oppożizzjoni u anke minn xi nies oħrajn jinduna li l-Oppożizzjoni tħares biss lejn il-wiċċ tas-sitwazzjoni u tipproponi soluzzjonijiet li mill- esperjenza nafu bl-iktar mod evidenti li ma jaħdmux.

L-Oppożizzjoni minflok ma tħares lejn kif timxi l-Awtorita' tad-Djar u tagħraf il-passi pożittivi li tagħmel, tgħid kontinwament li din saret kummerċjali u li mhux qed tonfoq biżżejjed meta fir-realta' nafu li qed tagħmel programm li se jkompli jwassal biex f'pajjiżna aktar nies ikollhom dar sura.

L-Awtorita' tad-Djar matul is-sena li għaddiet ħarset lejn il-bidliet li għamilna fil-liġi tar-rekwiżizzjoni li permezz tagħha d-Dipartiment tad- Djar ma jistax jirrekwiżizzjona proprjeta' aktar.

U hawn wieħed jista' jistaqsi: X'tip ta' soluzzjoni hi li d-Dipartiment tad-Djar ma jistax jirrekwiżizzjona?

Fil-bidu għidt li l-Awtorita' tad-Djar waħedha jew il- Gvern waħdu ma jistgħux ikunu f'pożizzjoni li jsolvu din id-diffikulta' imma għandhom bżonn l-għajnuna kontinwa tal-privat.

Jekk inkunu onesti magħna nfusna rridu nammettu li l-policies li ġew imħaddma għal snin twal f'dan il-pajjiż li permezz tagħhom eluf ta' proprjetajiet ġew rekwiżizzjonati minflok ma għenu biex ikun hawn soluzzjonijiet long-term taw soluzzjonijiet fl-immedjat u qatgħu qalb dawk li kellhom xi proprjeta' li b'xi mod jissograw li jħalluha fi stat li tista' tinkera jew tinbiegħ.

Ninsab ċert li kull membru ta' din il-Kamra kif ukoll ħafna nies barra minn din il-Kamra għandhom esperjenzi ta' sidien li minħabba l-biża' li l- Gvern jirrekwiżizzjonalhom jew jeħdilhom darhom biex jagħtiha lil ħaddieħor qabdu u għamlu xi ħsarat biex dan ma jkunx jista' jsir.

Ninsab ċert li min- naħa tas-sidien din is-sena se jerġa' jkun hawn fiduċja fil-Gvern li mhux se jeħdilhom l-proprjeta' tagħhom biex jgħaddiha lil ħaddieħor.

Din kienet liġi li ġiet f'dan il-pajjiż fi żmien il-gwerra meta kien hemm bżonn ta' liġi simili, imma llum 46 sena wara li għaddiet il-gwerra m'għadx għandna bżonnha.

Kien proprju għalhekk li s-sena li għaddiet l-Awtorita' tad-Djar flimkien mad-Dipartiment tad-Djar waslu għall-konklużjoni li dik il-liġi għandha titneħħa għaliex ma nistgħux nibqgħu nimxu b'liġijiet li jmorru kontra s-sens tal-proprjeta' meta għandna bżonn lil min għandu din il- proprjeta'.

Se nemendaw il-liġijiet dwar il-kiri tad-djar - nitkellmu fuqha l-ġimgħa d-dieħla - u dan huwa pass ieħor fid-direzzjoni t-tajba sabiex wieħed jerġa' jibda jsib soluzzjonijiet għad-diffikultajiet li kellna u għal dawk li jista' jkun li għad baqagħlna fir-rigward ta' ċerti nies.

Fl-istess waqt li l-Awtorita' tad-Djar kienet qed taħdem biex jindiblu dawn il- liġijiet ma qagħditx bil-qegħda u tefgħet ir-responsabbilita' kollha fuq il- privat biex dan isib is-soluzzjonijiet għad-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu.

L-Awtorita' tad-Djar ma kenitx se toqgħod gallerija u toqgħod tħares lejn in-nies jipprovaw isolvu d-diffikultajiet waħedhom.

Matul is- sena li għaddiet l-Awtorita' ħadmet bil-għan li tgħin lil dawk li l-aktar għandhom bżonn u pprogrammat numru ta' skemi.

Filwaqt li l-Awtorita' tad- Djar kienet konxja dwar il-qagħda preżenti u dwar kif tista' tkun il-qagħda fil-futur riedet tagħti s-sehem tagħha biex għall-quddiem dawk li jkollhom il-possibilita' li jmorru jikru mingħand il-privat ikollhom l-għajnuniet neċessarji f'dan ir-rigward.

Mr Speaker, jekk inħarsu lejn dak li ġara fix-xhur li għaddew insibu li l-Awtorita' tad-Djar ħadmet fuq l-iskema li permezz tagħha matul is-sena li ġejja trid tieħu over dawk il-ftit persuni li qegħdin jieħdu s-sussidju mingħand id-Dipartiment tad-Djar.

Fl-istess ħin kompliet taħdem biex tara li bit-tibdil fil-liġi jkunu jistgħu jiġu mgħejjuna wkoll, permezz ta' skemi ta' sussidju, dawk li jkollhom l-kera.

F'dan ir-rigward l-Awtorita' tad-Djar ma qalitx li se tagħti sussidju wieħed u toħroġ l-istess ammont ta' flus għal kull min jibbenefika minn din l-iskema, imma trid tagħti sussidju b'ammonti varji skond il-bżonn.

Għall-ewwel darba l-Awtorita' tad- Djar rat li s-sussidju li jingħata - meta tgħaddi l-liġi mill-Parlament - irid ikun sussidju li permezz tiegħu l-persuni li jibbenefikaw ikunu marbutin mhux biss iktar mal-paga tal-kap tal-familja imma hemm ukoll varjazzjonjiet fis-sens li jekk għandek persuna waħedha, familja b'żewġt itfal jew familja b'aktar tfal l-Awtorita' tad-Djar qiegħda tara li l- għajnuniet ikunu differenti skond il-bżonnijiet li wieħed ikollu.

L- Awtorita' tad-Djar riedet tara wkoll li dak li jitwettaq f'dan il-qasam ikun xogħol li verament ikompli jagħti sodisfazzjon u jkompli jħares lejn id-diffikultajiet ta' dawk il-persuni li l-aktar li għandhom bżonn.

Mr Speaker, jiena naf li se jkollna ħafna kummenti dwar in-numru ta' applikanti għall-akkomodazzjoni soċjali.

Ċertament wieħed irid iħares u jara x'inhuma l-bżonnijiet vera ta' dawn l-applikanti u x'inhu l-aħjar mod li bih l-Awtorita' tista' tgħinhom.

Għalhekk l-Awtorita' approvat skema li permezz tagħha l-applikanti li għandhom bżonn ta' għajnuna iktar minn ħaddieħor għax għandhom djar li huma fi stat perikoluż jew mhux ta' livell li wieħed jixtieq meta qegħdin ftit 'il bogħod mis-seklu l-ġdid, jingħataw preferenza fuq kulħadd biex jingħataw l-għajnuna neċessarja min-naħa tal- Gvern biex isewwu l-ħsarat li għandhom jekk kemm-il darba l-ħsarat li għandhom huma ħsarat li jistgħu jissewwew.

B'hekk, b'din l-għajnuna, tali applikanti jkunu jistgħu jtellgħu d-djar tagħhom għal-livell li jixraq fiż- żmenijiet tal-lum.

Din hija skema li permezz tagħha numru sostanzjali ta' dawk il-persuni li l-iktar għandhom bżonn u li għandhom applikazzjoni pendenti mad-Dipartiment tad-Djar ikunu jistgħu jinqdew.

Fl-istess waqt l-Awtorita' riedet tara wkoll li kemm jista' jkun isserraħ ras dawk il-persuni li b'xi mod kienu qed jibbenfikaw mill-iskemi li l- Awtorita' kellha fis-snin ta' qabel.

Biex l-Awtorita' tkun tista' tgħin lil dawn l-persuni, fix-xhur li għaddew ħabbret żewġ skemi differenti li ċertament se jkomplu jgħinu biex iktar u iktar nies jkomplu jsiru sidien ta' djarhom u fl-istess ħin ma jibqgħux iktar dipendenti mix-xogħol li tagħmel direttament l-Awtorita' tad-Djar.

Hawnhekk qed nagħmel riferenza għall-iskema li permezz tagħha wieħed jista' jifdi ċ-ċens fuq il-plot tiegħu.

Fil-ġimgħat li għaddew kien hawn diversi kelliema f'din il-Kamra li kkritikaw l-iskema li kien hemm qabel għax realment ma kenux qed jifhmu x'qed tagħmel l-Awtorita' tad-Djar.

L-Awtorita' tad-Djar kienet qed tgħin lill-persuni li l-parti l-kbira tagħhom kienu persuni li ma setgħux jifdu ċ- ċens tagħhom qabel numru ta' snin oħra.

Issa b'din l-iskema tali persuni jkunu jistgħu jifdu ċ-ċens tagħhom illum b'rati ferm vantaġġjużi.

Din hija skema li permezz tagħha l-Awtorita' tad-Djar se tnaqqas xi ftit mill-piż ta' l-amministrazzjoni ta' kuljum.

Permezz ta' din l-iskema l-Awtorita' se tkun tista' tgħin lil dawk il-persuni li jkunu jridu jsiru sidien ta' darhom u għal kuntrarju tal-biża' li wriet l-Oppożizzjoni, mid-29 ta' Awissu 'l hawn - minn meta tħabbret din l-iskema - diġa' għandna 950 applikazzjoni ta' persuni li jridu jifdu ċ-ċens.

Hawnhekk irrid ngħid - kif diġa' għidt qabel - li wħud minn dawn il-persuni jista' jkollhom id- diffikulta' li filwaqt li huma qegħdin jitolbu li jifdu ċ-ċens tagħhom, jista' jkun li l-Awtorita' ma tkunx tista' tagħtihom l-opportunita' li jagħmlu dan fl-immedjat għax fil-pajjiż għad baqagħlna 1,800 plot li sal- lum għadhom m'għaddewx għand l-Awtorita' tad-Djar.

Madanakollu l-Awtorita' xorta waħda studjat kif tista' tirrimedja għal din il-problema u matul it- tliet snin li għaddew u anke għas-sena d-dieħla qed tivvota flus biex permezz tagħhom, hi wkoll bħala Awtorita' responsabbli għad-Djar iktar 'il quddiem tkun tista' tgħaddi dawn il-plots lil min verament ħadhom.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' xiri ta' appartamenti ta' dawk li diġa' qegħdin jgħixu f'appartament tal-Gvern .

L-Awtorita' tad-Djar ħasset il- bżonn li dak li kien jitħaddem fil-passat, illum jitħaddem b'mod differenti u b'mod li jagħmel iktar ġustizzja ma' l-inkwilini li qegħdin jgħixu fil-post u mal-kumplament taċ-ċittadini f'pajjiżna.

Jista' jkun veru li dawn il-persuni li qegħdin jgħixu f'dawn l-appartamenti se jkollhom iħallsu ftit iktar flus milli kienu jħallsu dawk li fdew il-kera fis-snin l- imgħoddija, u diġa' kien hawn min ikkritika dan il-fatt, imma madanakollu l- Awtorita' tad-Djar riedet tara li filwaqt li tagħmel ġustizzja ma' l- inkwilini ta' dawn il-flats u appartamenti tagħtihom il-possibilita' li jsiru sid tagħhom, u b'hekk ma tkunx tista' tagħti kollox b'xejn, riedet tara wkoll li tagħmel ġustizzja mal-kumplament tat-taxpayers f'pajjiżna.

Fl-aħħar mill-aħħar biex l-Awtorita' tkun tista' tagħmel investiment, trid ċertu ammont ta' flus u biex tagħmel dan ħadmet skema li permezz tagħha l- inkwilini jistgħu jsiru sidien ta' l-appartament tagħhom, u ħadmet skema fejn mhux biss għamlet ġustizzja ma' l-inkwilini imma anke ma' dawk li m'humiex benefiċċjarji.

Meta tħares lejn dan il-programm ta' ħidma ta' l- Awtorita' tad-Djar tibda tifhem tagħraf li hija politika konsistenti li ġiet mfassla snin ilu li permezz tagħha l-Awtorita' riedet u għad trid tkompli taħdem fid-direzzjoni li tgħin lil min huwa l-aktar fil-bżonn, u hija politika li permezz tagħha mhux kulħadd jistenna li għandu dritt jieħu kollox b'xejn mingħand il-Gvern.

Mr Speaker, il-politika ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-snin li ġejjin hija politika li tgħin fis-sitwazzjoni ta' dawk li huma l-aktar fil-bżonn mingħajr ma tagħmel dannu.

Biex tkun konsistenti mal-politika tagħha, l- Awtorita' tad-Djar riedet tara x'mezzi hemm li permezz tagħhom tista' tgħin u tagħmel użu minn dak li hawn fil-pajjiż.

Kien proprju għalhekk li ftit ġranet ilu l-istess Awtorita' tad-Djar talbet lis-sidien li għandhom proprjeta' f'dan il-pajjiż u lesti li jbigħuha - jekk għandhom volonta' li jgħaddu dik il-proprjeta' lill-Awtorita' - biex dawn ikunu jistgħu jgħadduha ħalli tkun tista' tagħti s-sehem u l-għajnuna tagħhom lil dawk li għandhom bżonn.

Fl-istess waqt tkun qed tgħin b'mod indirett biex il- policy tagħha li tagħmel użu minn dak li diġa' jeżisti u tagħmel użu minn dak li għamel ħsara lis-sitwazzjoni ġenerali ta' pajjiżna b'dan il-mod, l- Awtorita' tad-Djar tkun tista' tħares lejn il-proprjeta' li hawn available u vojta fil-pajjiż u tkun tista' tgħin lil dawk il-persuni lil dawk il- persuni li qed tħares biex tgħinhom.

Kif għidt aktar kmieni, il-Liġi tal-Kera f'pajjiżna - liġi li għal snin twal kien hawn diskussjoni dwarha f'dan il-pajjiż - meta tgħaddi minn dan il-Parlament trid tħalli effett fuq il-politika ġenerali tal-housing f'pajjiżna u trid tħalli effett fuq il-mod ta' kif aħna lkoll nibdew naħsbu.

Din il-liġi trid tħalli l-effett tagħha għax trid terġa' tistabbilixxi sitwazzjoni fejn mhux kulħadd bilfors iħares lejn il-bżonn li hu fl-immedjat, jew dak inhar li jiżżewweġ jew qabel ma jiżżewweġ jkollu d- dar tiegħu.

Din tista' twassalna biex għan-numru ta' snin, skond iċ- ċirkostanzi partikolari ta' dak li jkun, nkunu nistgħu nagħmlu użu tal- proprjeta' li għandna u nagħmlu użu minn dak li diġa' hawn fil-pajjiż.

Wieħed irid jifhem li filwaqt li għandna numru ta' persuni li għadhom qed jgħixu f'kondizzjonijiet mhux aċċettabbli għandna wkoll proprjetajiet li kienu vojta, għadhom vojta u ilhom vojta snin twal.

Dan iwassal lill- Awtorita', lid-Dipartiment u lill-Gvern, biex jieħu miżuri li permezz tagħhom kull dar li hawn fil-pajjiż tkun użata possibilment għal skop ta' residenza u għal dawk il-persuni li d-dar tagħhom m'hijiex ta' livell aċċettabbli biex jkunu jistgħu jgħixu f'dar aħjar.

Il-politika ta' l- Awtorita' tad-Djar għas-sena li għaddiet kienet politika li tkompli tfassal għas-snin li ġejjin u kienet politika li trid tkompli twassal mhux biss għas-sena li ġejja sakemm l-1,538 appartament jistgħu jinbnew, imma trid twassal biex il-ħidma ta' l-Awtorita' tad-Djar f'dan il-pajjiż tkun waħda li permezz tagħha kull wieħed minna jkollu dar diċenti u saqaf tajjeb.

U kien proprju għalhekk li l-Awtorita' barra l-politika li tibni l- ġdid tibni maisonettes u appartamenti, kompliet b'mod intensiv li ssib l- iktar partijiet diffiċli li għandna f'pajjiżna li tħares il-postijiet li għandhom diffikultajiet ta' slums.

GĦalhekk tmur hi b'dawn il-postijiet biex tipprova ssib soluzzjoni għal diffikultajiet li hemm f'dawn l-inħawi.

Wieħed mill-proġetti li għamlet - u kompiet taħdem fuqu tul is-sena li għaddiet - huwa l-proġett ta' Bormla.

Meta nħares lejn dan il-proġett, niftakar fl-ewwel darba li mort hemmhekk u rajt fuq il-ħajt ta' fuq nett dan il-kliem: "meta taqa' hawnhekk, taqa' d-dinja."

Mr Speaker, hemmhekk waqa' u minfloku hemm 40l appartament, li huma l-mera ta' kif għandhom ikunu l-appartamenti anke f'dawn l-inħawi ta' pajjżna imma d-dinja baqgħet iddur fid-direzzjoni li l-periti responsabbli ta' l-Awtorita' jaħdmu u jsibu iktar portijiet li għandhom bżonn ta' soluzzjoni anke minn dan il- lat.

Wieħed jista' jgħid li l-Awtorita' tad-Djar fir-rapport tagħha għas- sena li ġejja m'għamlitx referenza għas-siti ġodda u mgħamlitx referenza għal sit wieħed partikolari li huwa ġdid, imma f'dan ir-rigward, l- Awtorita' qed taħdem fuq tlieta jew erba' siti oħra f'diversi inħawi ta' pajjiżna inkluż f'Bormla, fl-Imsida, fil-Furjana u fil-Belt, li wkoll trid tħares lejhom fis-snin li ġejjin.

Diġa' qed tagħmel ċertu ammont ta' xogħol ta' preparazzjoni għal dawk l-inħawi u għad-domanda: "għaliex ma semmejtuhomx?

Ir-risposta hija sempliċi.

Ma rridux li jkollna nies li taparsi jmorru joqogħdu f'dawn l-inħawi biex ikunu jistgħu jieħdu post ġdid mingħand il-Gvern wara li jkunu ġew mibnija l-postijiet, u ma rridux naraw li jkun hemm nies li taparsi ġarrew l-indirizz tagħhom minn fejn qegħdin illum għal fejn ikunu se jwaqqgħu.

Irridu nkunu ċerti li n-nies li jieħdu proprjeta' minn dawn il-postijiet ikunu verament nies li batew matul is- snin li għaddew u mhux nies li konvenjentement jipprovaw jidħku bl- Awtorita' jew bil-Gvern, għax fl-aħħar mill-aħħar, il-flus ta' l-Awtorita' u l-flus li qegħdin infasslu għas-snea li ġejja huma flus li jridu jiġu mid- dħul li kull wieħed minna jrid iħallas.

Quddiemna għandna Awtorita' li minn sena għal oħra qed taħdem bit-telf, u n-numru ta' flus li trid tara minn fejn iġġib qed ikompli jikber u jiżdied.

GĦas-snin twal smajna kritika li l-Awtorita' hija waħda falluta, m'għandhiex biex tmantni lilha nnifisha u m'hijiex kapaċi tirrendi lilha nnifisha.

Dan intqal mill-istess nies li jgħidulna kemm hemm bżonn li nżidu s-sussidji.

Din hija kontradizzjoni li tgħid li trid tkompli żżid is- sussidji u fl-istess ħin tikkritika l-Awtorita' għax qed tagħmel iktar telf.

Din hija Awtorita' li l-Gvern , minkejja li jaf li hija Awtorita' li minn sena għall-oħra għandha bżonn il-flus diretti, u minkejja li nafu li m'hijiex Awtorita' li xi darba tista' tiġi hawnhekk u tgħid: "jiena din is- sena waqqajt ma nafx kemm il-100,000" jew inkella m'hijiex Awtorita' li tista' xi ħin jew ieħor tiġi hawnhekk u tgħid: "jiena issa għamilt Lm1 miljun fi qliegħ", imma hija Awtorita' li l-Gvern irid ikompli jimbotta 'il quddiem għax permezz tas-sussidji qegħdin kontinwament ngħinu lil dawk il-persuni li għandhom bżonn f'dan il-pajjiż.

Dan huwa settur li min jaħseb li nistgħu nsolvuh ikun qed jiżballja u jkun qed jagħmel żball jekk jaħseb li jista' jkun hemm xi mument partikolari li ma jkunx hemm x'individwu li jkollu xi bżonn partikolari.

Dan huwa settur fejn il-Gvern kien, għadu u se jibqa' jagħti s-sehem tiegħu u huwa settur li fih il-Gvern tal-ġurnata se jkompli jinvesti u jkompli jinvesti fl-interess ta' pajjiżna u jinvesti fl-interess tan-nies li verament għandhom bżonn għax għandhom id- diffikultajiet, li forsi ma ppjanawhomx, u diffikultajiet li f'ċerti każi ġabuhom fuqhom infushom, imma madanakollu l-obbligu tagħna bħala ċittadini, bħala Gvern u bħala Awtorita' hu li ngħinu lil dawk il-persuni li verament għandhom bżonn.

Filwaqt li nagħmlu dan, l-Awtorita' tad-Djar qed tkompli bil-politika tagħha li tgħin lil min għandu bżonn, u ma tgħinx lil dawk li b'xi mod jew ieħor jipprovaw jieħdu benefiċċji li m'humiex tagħhom.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, illejla qgħadt nisma lill-Ministru Ċensu Galea jagħmel id-diskors tiegħu u niżżilt xi noti biex inwieġeb għal dak li qal, fosthom fejn akkuża lill-Oppożizzjoni li bejn l-1981 u l-1987 hi ma mbarkatx fuq bini għal skop soċjali.

IIlejla ġibt miegħi l-aħħar rapport ta' l-Awtorita' tad-Djar li kien sar taħt Gvern Laburista maħruġ fl- 1986.

Minkejja d-diskors li għamel il-Ministru fuq il-plots - u jiena se ngħid dak li fil-fatt sar - meta wieħed jara l-ħidma li wettqet l-Awtorita' tad-Djar, f'paġna 12 isib li mill-1981 sa l-1985 saru kuntratti u konvenji ffirmati għal għoti b'ċens ta' artijiet taħt l-iskema ta' home ownership.

Jiena se nibda fuq dawn, jiġifieri bejn l-1981 u l-1985 saru 2,236 kuntratt, u 1,558 konvenju li b'kollox iġibu 3,794.

Imbagħad f'paġna 13 insibu bejgħ ta' postijiet tal-Gvern mill-Awtorita' tad-Djar bejn l-1979 u l-1986.

Meta wieħed iħares lejn il-perijodu li semma' l-Ministru jiġifieri bejn l-1981 u l-1987 - jiena se nsemmi sa parti biss mis-sena 1986, għax m'hawnx inkluż ta' l-1987 peress li ma laħaqx ħareġ rapport ieħor wara dan mill-istess Gvern - isib li ħarġu 255 appartament u 646 dar f'Malta, 19-il dar u disa' appartamenti f'GĦawdex, jiġifieri b'kollox ħarġu 929.

Jekk minnhom tneħħi l-100 dar li nbnew fl-1979 issib li fil-perijodu li qed jgħid il-Ministru li l-Gvern ma benix, il-Gvern fil-fatt qassam aktar minn 800 dar u flats, barra l-eluf ta' plots li semmejt.

Meta wieħed jisma' lill-Ministru jitkellem jibda jaħseb li l-Housing Authority issa bdiet tbigħ, tissussidja u tagħmel skemi, imma fl-istess rapport ta' l-1986 insibu li l-Awtorita' għenet lill-familji u għarajjes biex jixtru kemm djar kif ukoll appartamenti battala ħalli jmorru joqogħdu fihom, kif ukoll ingħataw postijiet tal-Gvern b'kera.

Fil-fatt il-Ministru għamel aċċenn għal dan għaliex issa għandu skema biex in-nies jixtru fejn ikunu qed joqogħdu.

Dan qed ngħidu biex nuri li kien Gvern Laburtista li waqqaf l- Awtorita' tad-Djar fl-1976 - taħt Dr. Patrick Holland li ħadem ħafna f'dan il-qasam - u li baqa jħaddimha.

Il-Gvern Laburista kien waqqaf ħaġa tajba meta waqqaf l-Awtorita' tad-Djar u hija ħaġa tajba li l-Gvern Nazzjonalista żammha mingħajr ma kissirha jew warrabha.

Issa se nitkellem b'differenza għal dak li qed jiġri llum.

Fir-rapport ta' l-Awtorita' tad-Djar taħt Gvern Laburista nsibu li din l-għajnuna ngħatat f'forma ta' sussidju fuq il-prezz ta' bejgħ - jiġifieri wkoll ġew sussidjati meta nbigħu - liema sussidju seta' jilħaq il-50% fuq il-prezz oriġinali - jiġifieri inbigħu anke sa nofs prezz - kif ukoll sussidju fuq ir-rata ta' imgħax fuq is-self li seta ttieħed biex jitħallas il-prezz tal-bejgħ.

GĦamilt sew, Mr Speaker, li ġibt miegħi dan ir-rapport għaliex din l- akkuża diġa' għamilha darb'oħra l-Ministru imma meta għamilha kien wasal biex jispiċċa d-diskors tiegħu.

Lill-Ministru issa drajtu; jara x'jaħseb li se tgħid l-Oppożizzjoni imbagħad biex jilqa' ruħu minn quddiem juri d- diffikultajiet li hemm u jammetti kemm il-kritika ta' l-Oppożizzjoni verament se tkun fuq fejn hemm id-difetti.

L-iskop li għandi jien huwa uniku; li nagħmel kritika kostruttiva li minnha joħroġ il-ġid.

Jiena nixtieq niret lill-pajjiż aħjar milli sibtu, nixtieq li wliedi jirtu lill- pajiż aħjar milli sabuh u nixtieq li wliedhom jirtu lill-pajjiż aħjar milli sabuh - dan huwa l-iskop li għalih jien qiegħed hawnhekk.

Kont qed ngħid, Mr Speaker, x'għamel Gvern Laburista.

Gvern Laburista ta wkoll sussidju fuq ir-rata ta' l-imgħax fuq is-self u jkun tajjeb li wieħed ifakkar li l-Gvern Laburista laħaq għamel skema li ma laħaq ħa ebda frott minnha.

Wara li għamel din l-iskema ta' sussidju għal dawk il-persuni li bnew fuq art tal-Gvern jew xtraw post tal-Gvern - dawn kienu qed jibbenifikaw minn sussidju fuq ir-rata normali ta' 8%; min kien qed iħallas bit-2% u min kien qed iħallas bit-3% - Gvern Laburista fl-aħħar Budget tiegħu daħħal f'din l-iskema wkoll lil dawk li bnew fuq art tal-privat.

Dan ifisser li Gvern Laburista ħaseb f'dawn in-nies billi daħħalhom fl-iskema ta' sussidju fuq ir-rata ta' l-imgħax tal-Lohombus Corporation.

Mela b'hekk Gvern Laburista serraħ lil ħafna koppji żgħażagħ u koppji oħrajn li bnew jew xtraw il-post fejn joqogħdu.

Allaħares ma saritx din l-iskema taħt il-Gvern Laburista.

Sfortunatament il-Gvern Laburista ma laħaqx gawda minn din l-iskema għax l-effetti tagħha bdew jinħassu wara l-elezzjoni ta' l-1987.

Per eżempju, jien sabni wieħed Nazzjonalist u qalli ċar u tond li gawda minn din l-iskema għax xtara flat tal-privat.

Huwa tajjeb li wieħed jitkellem fuq il-kuxjenza tiegħu u dak li hu tajjeb jgħidlu tajjeb u dak li hu ħażin jgħidlu ħażin.

Barra minn hekk xtaqt ukoll infakkar lill-Ministru f'dawk id-djar u appartamenti li bniet u qassmet l-Awtorita' bejn l-1981 u l-1987.

Irrid infakkru wkoll li f'paġna 11 tar-rapport ta' l-Awtorita' maħruġ f'Ottubru ta' l-1986 hemm imniżżel li:

"Fis-snin li għaddew l-Awtorita' tad-Djar qassmet b'kera postijiet tal- Gvern, l-aktar appartamenti, f'diversi lokalitajiet f'Malta u f'Għawdex.

Fil-preżent, ħaddiema tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet u oħrajn għaddejjin fuq xogħol ta' bini ġdid u rranġar ta' blokki sħaħ ta' kwartieri li kienu jintużaw sa ftit taż-żmien ilu mis-Servizzi Ingliżi f'Malta ...".

- hawnhekk qed infakkar x'għidna fl-1986, jiġifieri disa' snin ilu -

"... kif ukoll bit-twaqqiegħ u tiswijiet ta' kerrejiet u bini qadim f'dawn il-lokalitajiet".

Aħna dejjem imbarkajna fuq programmi kbar ta' kerrejiet u wieħed għandu fuqhiex jieħu eżempji.

Per eżempju, għandna l-każ tal-mandraġġ fejn in- nies ma riedu joħorġu b'xejn għax kienu xewxuhom dawk li kienu kontra l- Gvern Laburista.

Pero' llum il-ġurnata dawn raw kemm verament riedilhom il- ġid il-Gvern Laburista.

Dan ix-xogħol kien qed isir fil-lokalitajiet li se nsemmi bejn l-1981 u l-1986.

Fil-Belt kien hawn 64 post, f'Belt il-Ġmiel 22 post, f'Tal-Laqxija, Birkirkara 47 post, fil-Furjana tliet postijiet, fil-Gżira 55 post, fl-Isla 15-il post, fil-Kalkara 11-il post, f'Pembroke, f'St Andrews, St Georges u St Patricks 63, 26, 36, post rispettivament f'Ħal-Qormi 15-il post u f'Tigne' 86 post. Konna qed nirranġaw 443 post u b'kollox kien hawn aktar minn 1,300 unit.

Qed ngħid dan biex lill- Ministru nġeddidlu l-memorja u nfakkru f'dan ir-rapport.

Dan għidtu mhux biex noqgħod infakkar dak li sar qabel imma biex dak li hu tajjeb ngħidlu tajjeb.

Per eżempju, kienet ħaġa tajba li ngħata sussidju lix-xerrejja.

F'ċerti każi ngħataw Lm55 f'kull Lm100 biex wieħed ikollu fejn joqgħod.

Dan ir-rapport ma tellajtux miegħi għalxejn għax minbarra n-notamenti li tagħmel trid iġġorr xi dokumenti wkoll.

Aħna għamilna kulma stajna biex nużaw l-aħjar appartamenti diġa' eżistenti pero' bqajna nibnu, kif qal il- Ministru.

Bħalma għidt, aħna tajna l-postijiet ta' Tigne', l-Imtarfa - din bdejniha aħna wkoll - Kalafrana u Ħal-Luqa.

Issa erħilha li qabel il- Partit Nazzjonalista qatt ma qal li se joħroġ lin-nies ta' Tigne' u lil oħrajn anzi meta l-Onor Joe Cassar, li fl-1987 kien Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Housing - jien hawnhekk kont esebejt kopja ta' gazzetta, jidhirli li kienet "In-Nazzjon" - kien mar jara dawn il-postijiet tas- Servizzi Ingliżi minflok qal lin-nies li se joħroġhom minn hemmhekk, kien qalilhom li l-postijiet kien se jirranġahomlhom iżjed.

Hekk kellu jkun illi wieħed ikompli jtejjeb.

Gvern Laburista ma ħasibx biss għal żmien immedjat imma ħaseb ukoll għal dak li huwa long-term.

L-ewwel jien għidt li bejn l-Awtorita' tal-lum u l-Awtorita' li twaqqfet fl-1976 hemm differenza għax mill-operat tal-Housing Authority jidher li din illum saret qisha aġenzija kummerċjali pero' fuq dan nitkellem iktar 'il quddiem.

Minkejja l-fatt li l-Awtorita' tad-Djar tagħti sussidju fid- diversi skemi qed jiġri wkoll li n-nies qed iħossuhom magħfusin għax il- policy ġenerali tal-Gvern Nazzjonalista m'hijiex waħda tajba fejn jidħol il- ħarsien tal-paga tad-dħul ta' l-individwu u tal-familja.

Ħafna nies qed isibuha iżjed bi tqila li jħallsu kirjiet għoljin.

Jien mhux qed ngħid dan b'kapriċċ imma għax ikun hemm min jiġi jgħidlek, per eżempju, li għandu jagħti Lm500 lid-Dipartiment ta' l-Artijiet għax ma jiflaħx iħallas il- kera.

Qed jiġri li lil ċerti nies il-kera tagħhom għolietilhom b'mod illi għax ir-reviżjoni ssir sentejn wara - din qed ngħidha għax tajjeb li nsibu irkaptu tagħha u tajjeb li wieħed jirranġa l-miżuri għaċ-ċirkostanzi tal- lum, qed tgħakkishom.

Ħalli nsemmi każ wieħed għax m'huwiex possibbli li noqgħod insemmi d-diversi każi kollha li jiġu quddiemi.

Kien hemm wieħed li ġietu sena tajba fl-overtime u għalhekk bl-overtime b'kollox il- paga telgħetlu mhux ħażin.

Meta l-Housing Authority għamlet id-dover tagħha, qabdet l-iskema u ħarġet il-figura, dan ma baqax jagħmel overtime u allura ġara li meta kien qed jaqla' ma kienx qed iħallas il-kera relattiva u malli waqaflu d-dħul relattivament qawwi kellu jħallas kera għolja.

Forsi hawn min jgħid li wieħed irid joqgħod bil-għaqal għax wara l-għaxar snin tat-tgawdija jiġu l-għaxar snin ta' l-għakx bħal ta' l- istorja.

Wieħed irid jara sewwa għaliex qed jiġri hekk.

Jiġu nies jgħiduli li qed ikollhom iħallsu l-kera bin-nifs mad-Dipartiment ta' l- Artijiet.

Din m'hijiex sitwazzjoni sabiħa u huma diversi dawk li qed jiġu jgħiduli hekk.

Barra minn hekk l-istess qed jiġri rigward is-sussidju tal- Lohombus.

Qed jiġri li jkun hemm min qiegħed mhux ħażin u jiġi f'ċirkostanzi ħżiena għaliex jieqaflu l-overtime jew ma jkunx għadu jagħmel part-time job u jsib ruħu fl-istess ħaġa, bħalma semmejt diġa' rigward il- kera.

Għalhekk wieħed irid isib xi forma ta' rimedju għal dan biex id- dipartiment governattiv ikun qed jagħti s-sehem tiegħu u l-inkwilin ma jkunx qed jiġi mgħaffeġ.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru għamel akkuża oħra għax qal li l- Oppożizzjoni tħares biss lejn wiċċ il-problema b'miżuri li ma waslux u bi proposti tal-passat li ma ħadmux.

Jien nistiednu biex jara sewwa dak li qed tgħid u dak li ntrabtet li tagħmel l-Oppożizzjoni Laburista.

Per eżempju, fid-dokumenti tiegħu l-Partit Laburista qal li jwaqqaf taqsima li tieħu ħsieb it-tiswija tal-postijiet tal-Gvern.

Minn hawnhekk aħna bħala Oppożizzjoni għamilna suġġerimenti u kritika kostruttiva sabiex din it- taqsima ssir u fil-fatt saret.

Allura għaliex ngħidu b'mod ġenerali li l- Oppożizzjoni kellha proposti li ma ħadmux meta dawn huma proposti tajbin?

Waħda mill-ikbar proposti li għamilna kienet li nagħtu sussidju lil dawk li jikru mingħand il-privat biex postijiet battala jkunu jistgħu jinkrew.

Din il-proposta ttieħdet ukoll mid-document of policy tal-Partit Laburista, kienet imniżżla fir-rapport tal-Housing Authority ta' qabel dan pero' għalkemm għadha ma twettqitx qiegħda tiġi proposta fir-rapport li qed niddiskutu llum ukoll.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid li għajnuna bħal din kienet titwettaq ħafna snin ilu taħt il-Gvern Laburista.

Jien immarkajtha fir-rapport tal-Housing Authority li sar fl-1986 u jidhirli li qiegħda fih jew f'xi dokument ieħor li nħareġ fi żmien l-Amministrazzjoni Laburista pero' nixtieq nipprova niftakar il-post fejn sibtha biex il-Ministru jkun jista' jaraha wkoll.

Minn dak li qal il-Ministru jidher - sabiex nipprova niġbor fil- qosor il-kritika tiegħi għad-diskors tiegħu - li hawn żewġ ammissjonijiet.

Il-Ministru qal li hawn nies li m'humiex kapaċi jsibu fejn joqgħodu waħedhom u għalhekk qed isir eżerċizzju għalihom.

Pero' minn dak li se ngħid li qed tagħmel il-Housing Authority ma jidhirx li qed twassal preċiżament għal dan il-għan jiġifieri biex ta' isfel nett jiċċaqilqu.

L-aħħar punt li rrid ngħid fuq id-diskors tal-Ministru huwa li hu qal li biex il-Housing Authority tkun tista' tagħmel investiment ħolqot skema li biha tagħmel ġustizzja ma' dawn in-nies u jixtru l-appartamenti fejn joqgħodu.

Issa l-Gvern Laburista diġa' kien qed jagħmlu dan.

Jien diġa' spjegajt li l-verita' hija li l-Housing Authority iżjed moħħha biex tagħmel investiment milli biex verament taħseb għal dawk li waħedhom ma jistgħux ikollhom fejn joqgħodu.

Issa wara li għamilt punti ta' kritika għad-diskors tal-bidu tal-Ministru se ngħaddi biex nikkritika r-rapport proprju tas-sena 1994/95 - jiġifieri għal dak li sar f'dawk is-snin - u għall-estimi għas-sena li ġejja.

Waqt il-kritika kostruttiva tiegħi - kif għandi l-intenzjoni li nagħmel - fuq ħidmet l-Awtorita' tad-Djar, fuq id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali u fuq il-policy tal-Gvern preżenti kif miġbura f'dan ir-rapport bilfors ikolli inħares lejn almenu - biex ma mmurx 'il bogħod - l-aħħar żewġ rapporti ta' qabel dan, jiġifieri dawk tas-snin 1992/1993 u tas-snin 1993/94 peress li l-Ministru għamel riferenza għalihom.

Se nagħmel dan biex wieħed jislet tabilħaqq x'kien intrabat li jagħmel dan il-Gvern matul l-aħħar tliet snin li għaddew u jekk dak li ntrabat li jagħmel għamlux.

Nixtieq infakkar ukoll - apparti l-ġid kbir li għamlu Gvernijiet Laburisti fil-qasam tal-housing soċjali - dak li beħsiebu jwettaq Gvern Laburista ġdid pero' dan nitkellem dwaru aktar tard.

Jien se nibda billi nsemmi n-nefqa kapitali li saret mill-Awtorita' tad- Djar matul l-aħħar tliet snin.

Għas-sena 1992/1993 l-Awtorita' qalet li se tonfoq Lm2,525,000 u nefqet biss Lm771,376.

Mela dan ifisser li nefqet inqas milli nefqet fis-sena 1991/1992 meta nefqet Lm1,106,739.

Fin-nefqa kapitali għas-sena 1992/1993 l-Gvern mar żmerċ u ma nefaqx is-somma ta' Lm1,753,624 fil-qasam soċjali tal-housing li huwa tant importanti .

Ħalli nagħti ftit dettall li joħroġ minn dawn ir-rapporti.

Għas-sena 1992/1993 ġiet ivvotata s-somma ta' Lm60,000 għal proġett ta' bini li jiffranka l- enerġija u ma ntnefaq minnu xejn.

Għas-sena 1993/1994 reġa' ġie vvotat l- istess ammont u minnu ntnefqu biss Lm16,714.

Reġa' ġie vvotat l-istess ammont ta' flus għas-sena 1994/1995 u minnu ma ntnefaq xejn lanqas.

Jien nixtieq nistaqsi fiex wasal illum dan il-proġett wara dan iż-żmien kollu u wara li l-flus għalih ġew ivvotati tliet darbiet.

Dan ifisser li s- Lm16,714 kienu biżżejjed biex dan isir u jitmexxa?

Ta' min jara x'riżultat jista' joffri f'pajjiżna dan il-proġett.

Mela għal diversi snin ġew ivvotati flus għall-istess proġett u m'għadx għandna riżultat finali tiegħu.

Fis-sena 1992/1993 għal programm ta' bini ta' appartamenti u djar ġiet ivvotata s-somma ta' Lm1 miljun waqt li ntnefqu biss Lm418,417.

Dan ifisser li l-Awtorita' marret żmerċ b'aktar minn Lm0.5 miljun u ma nefqitx Lm581,583.

Ara kemm dan il-programm ta' bini ta' appartamenti u djar intefa lura!

Rigward il-proġett ta' belt ġdida fl-Imtarfa li bdiha Gvern Laburista, għas-sena 1992/1993 l-Gvern Nazzjonalista kien ivvota Lm1,341,000 u nefaq biss Lm342,277.

Din is-somma kważi hija Lm1 miljun inqas mill-istima - ma nafx kemm tista' tmur żmerċ b'aktar minn hekk - u ma ntnefqitx is-somma ta' Lm998,723.

Ara kemm il-Gvern tefa' l-ħidma lura!

Jien qed nikkwota dawn il-figuri mir-rapporti ta' l-istess Awtorita' tad-Djar biex nuri li l- ammonti ta' flus li kellhom jintnefqu u ma ntnefqux fil-programm ta' bini ta' appartamenti u djar ifisser li dan il-programm intefa' lura ħafna, ħafna drabi anke bin-nofs.

Bħala nefqa kapitali għas-sena 1993/1994 l-Awtorita' vvotat is-somma ta' Lm4,201,000 u nefqet biss Lm1,994,174.

Jiġifieri hawn reġgħet marret żmerċ ukoll, din id-darba b'aktar mis-sena ta' qabel għax marret żmerċ bis-somma ta' Lm2,206,826.

Biex inqassar nislet żewġ eżempji importanti.

Dwar il- programm ta' bini ta' appartamenti u djar l-Awtorita' qalet li se tonfoq Lm1.5 miljun u nefqet biss Lm723,760; marret żmerċ hawn ukoll b'aktar min- nofs għax ma nefqitx Lm776,240.

Rigward il-proġett tal-belt fl-Imtarfa qalet li se tonfoq Lm2 miljun u nefqet Lm1,088,770, kważi n-nofs ta' dak li kienet stmat.

Mela s'issa wrejt lill-Kamra u lill-poplu illi l-Awtorita' tad-Djar stmat mod u fil-fatt ir-riżultat juri li għamlet mod ieħor, skond dan li qed nikkwota minn dawn ir-rapporti ta' l-Awtorita'.

Issa ħalli naraw jekk għamlitx l-istess għas-sena 1994/1995, x'se tagħmel għas-sena 1995/1996 u kemm għandna nemmnu fil-mira tagħha jew le.

S'issa rajna li ma mxietx bir-ritmu li wiegħdet li se timxi meta ilha tmien snin taħt dan il-Gvern.

S'intendi wieħed irid ifakkar illi l-Awtorita' tad- Djar, bħalma għidt diġa', twaqqfet mill-Gvern Laburista fl-1976.

Dan il- Gvern ma setax ineħħiha għalkemm biddlilha kważi r-role kollu tagħha.

GĦas- sena 1994/1995 fin-nefqa kapitali kien stima li se jonfoq is-somma ta' Lm5,233,000.

L-Awtorita' kemm nefqet fil-fatt?

Nefqet Lm3,228,007, jiġifieri ma nefqitx b'Lm2,004,993.

Mela permezz tal-Housing Authority kull sena l-Gvern jgħolli ċ-ċifra tas-somom li jivvota biex jonfoq u kull sena jmur żmerċ fihom.

Anke din is-sena l-ħidma f'dan il-qasam tant importanti tal-housing ma mxietx kemm kienet ippjanata u programmata li timxi.

Nikkwota wkoll li għas-sena 1994/1995 il-Gvern qal li tant se jaħdem li se jonfoq is-somma ta' Lm2.5 miljun fil-programm tal-bini ta' appartamenti u djar ġodda, mentri mar żmerċ hawnhekk ukoll u nefaq Lm1,747,087.

M'għamilx ix-xogħol li kellu jagħmel għax ma nefaqx Lm752,913, il-bqija tas-somma.

Naturalment dan tefa' ħidmet l-Awtorita' lura.

L-istess nista' ngħid għall-proġett ta' l-Imtarfa.

Għas-sena 1994/1995 il-Gvern qal li se jaħdem ħafna u li se jonfoq Lm2 miljun u fil- fatt nefaq Lm942 ,059.

Jiġifieri hawnhekk mar żmerċ ukoll b'aktar min- nofs, cioe b'Lm1,057,941.

Dak li għadni kemm għidt kien jirriferi għan- nefqa kapitali.

Issa niġi għan-nefqa soċjali f'sussidji.

Jien qed nikkritika bl-aktar mod kostruttiv u qed nikkwota mill-aħħar tliet rapporti ta' l-Awtorita' tad- Djar biex nuri x'għamlet u x'suppost għamlet fl-aħħar tliet snin.

Il-Gvern tgħidx kemm ilu jonfoħ din il-bużżieqa ta' nefqa soċjali f'sussidji meta m'għandux għalfejn.

Gvern Laburista ta miljuni ta' liri f'sussidji b'ħafna skemi differenti kemm lil min kera, kemm lil min xtara u kemm lil min bena tal-Gvern u tal-privat.

Fin-nefqa soċjali f'sussidji nsibu illi fis-sena 1992/1993 il-Gvern nefaq Lm3,212,213 waqt li għas-sena 1993/1994 stima li se jonfoq Lm3,098,000 u nefaq Lm2,676,755.

Għas-sena 1994/1995 qal li se jonfoq f'sussidji b'Lm2,847,000 - inqas mill-istima tas-sena 1993/1994 - u nefaq Lm1,797,663.

Mela mar żmerċ b'aktar minn Lml miljun hawnhekk ukoll.

Tajjeb hawnhekk wieħed jara wkoll in-nefqa soċjali f'sussidji u jara kemm il-Gvern u l-Awtorita' tad-Djar marru żmerċ f'kull item illi vvotaw.

Għalhekk hawnhekk irrid nikkwota min-nefqa soċjali f'sussidji.

Il-Gvern fl- items kollha nefaq f'sussidji ferm u ferm inqas minn dak li qal li se jagħti barra f'wieħed minnhom, is-sussidju lil sidien ta' postijiet ġodda.

Filwaqt illi vvota Lm600,000 għas-sena 1994/1995 f'sussidji diretti lil dawk illi ngħataw plots fil-ħarġiet ta' l-HOS huwa nefaq Lm452,865.

Sussidji lill-inkwilini ta' postijiet tal-Gvern qal li se jonfoq Lm537,000 u nefaq Lm149,176; sussidji fuq fidi ta' ċnus qal li se jonfoq Lm142,000 u nefaq Lm72,867; sussidji fuq ħlas ta' ċnus qal li se jonfoq Lm73,000 u nefaq Lm60,747; sussidji fuq kera lill-inkwilini tas-settur privat - li tkellimt diġa' fuqha fis-sens illi din l-iskema kien diġa' għamilha l- Ministru fir-rapport preċedenti u ma ħaddimhiex - fir-rapport jintqal illi għas-sena 1994/1995 ivvota Lm100,000 u fil-fatt ma nefaq xejn minnhom.

Jiġifieri qagħad jagħmel ħafna propaganda u fil-fatt baqa' ma ta xejn.

L- istess rigward sussidju għall-inkwilini tas-settur privat biex jixtru darhom: Wiegħed li se jissussidja lill-inkwilini b'Lm135,000 u kulma ssussidja kienu b'Lm1,600.

Fir-rigward tas-sussidju lill-inkwilini tas- settur privat biex jagħmlu tiswijiet fil-fond fejn joqogħdu wiegħed illi se jagħti sussidju ta' Lm150,000 mentri ta' Lm35,116.

Fil-każ ta' sussidji fuq l-imgħaxijiet ta' self mill-Lohombus, peress illi n-nies daħlu wkoll f'rati ogħla, flok ħareġ is-somma ta' Lm300,000 kif kien qal ħareġ xi ħaġa fuq Lm183,139.

Hawnhekk jien nistaqsi x'kienet ir-raġuni li hawn din id- diskrepanza kollha fin-nefqa soċjali f'sussidji.

Jidher illi s-ceilings ta' l-iskemi m'humiex qed jirriflettu iċ-ċirkostanzi tal-ħajja tal-lum.

Dawn għandhom jiġu rranġati għaliex inkella se jbatu ħafna nies.

Ikkwotajt dawn iċ-ċifri kollha - u mhux qed nieħu pjaċir nikkwotahom - biex nuri fir- realta' x'qiegħed jiġri, kemm f'dawn l-aħħar tliet snin il-programm ta' bini u sussidji tħalla lura minn min huwa responsabbli; ċioe' il-Gvern, l- Awtorita' tad-Djar u anke mid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali.

Mela fl-aħħar tliet snin fin-nefqa kapitali l-Gvern qal li se jonfoq Lm11,959,000 u fil-fatt nefaq Lm5,993,557, jiġifieri ma nefaqx Lm5,965,443.

Mr Speaker, jien qgħadt nieħu din il-biċċa xogħol naħdem dawn iċ-ċifri kollha minn fuq dawn it-tliet rapporti biex nuri li l-Gvern matul dawn l- aħħar tliet snin ma nefaqx b'aktar min-nofs li wiegħed.

Dan ifisser li laqat ħażin ferm il-programm ta' bini tad-djar soċjali u l-belt ta' l- Imtarfa li forsi sal-lum kienet tkun lesta.

Kieku bil-miljuni ta' liri li kien hemm ivvotati saret ħidma qawwija fuq il-belt ta' l-Imtarfa kieku din tlestiet.

Għalhekk m'għandniex għalfejn niskantaw li l-Gvern qal li se jagħmel skema biex biha jiġu rranġati djar substandard li se tiswieh iktar minn Lm2 miljun.

Huwa meħtieġ illi jkun hemm skemi fejn id-djar substandard jiġu megħjunin u dawk li huma fil-periklu misshom ilhom li saru.

Parti minn din l-iskema li tidħol fi skemi oħra - għaliex partijiet ta' skemi oħrajn imissu din l-iskema wkoll - f'dawk li huma sussidji suppost illi kien baqa' flus għaliha ladarba kien hemm miljuni ta' liri f'sussidji li baqgħu ma ntnefqux fis-snin ta' qabel meta għandna tant nies li veru ma jifilħux la jibnu u lanqas jixtru u meta veru għad għandna nies illi għandhom bżonn l-għajnuna ta' l-Awtorita' tad-Djar għax waħedhom m'humiex kapaċi jimxu.

Jien nixtieq li ma kien baqa' lanqas wieħed biss illi jrid jaqa' fuq il-Gvern.

Imma issa huwa importanti illi waqt li anke l-Gvern jammetti - bir-raġun ikollu jammetti - illi hawn ħafna li waħedhom ma jifilħux jaslu, irridu naraw verament dak li qed jagħmel il-Gvern jew l- Awtorita' tad-Djar.

Il-Gvern missu ilu li rah dan għax issa l-Partit Nazzjonalista ilu tmien snin fil-gvern.

Ta' min ifakkar illi waqt illi fi żmien Gvern Laburista kien hemm lista ta' xi 2,700 applikazzjoni pendenti, taħt Gvern Nazzjonalista, mill-1987 'l hawn, għamlu żmien sa sentejn, tliet snin ilu illi telgħu għal xi 11,000 applikazzjoni quddiem id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali, skond ma kien jgħidilna anke l-istess Ministru.

Sar sewwa illi dawn ġew reshuffled u rranġati, tqassmu f'sezzjonijiet, iddaħħlu ġol-kompjuter u minn hemm irriżulta illi kien hemm xi 2,000 biss għar-raġuni li ħafna mill-applikazzjonijiet kienu dupplikati, tripplikati u naħseb anke għal għaxar darbiet biex telgħu għal 11,000 applikazzjoni, skond ma qalilna l-Gvern.

Issa ġara illi minn sentejn 'l hawn dawn l-applikazzjonijiet baqgħu telgħin u nitkellem iktar 'il quddiem dwarhom sabiex jien inkompli nagħti xi ftit figuri oħra biex nuri d- differenzi illi hemm bejn dak li vvota l-Gvern u dak illi fir-realta' nefaq għaliex hawn mar assolutament żmerċ.

Dawn il-figuri qed insemmihom għaliex jikxfu lill-Gvern kemm tefa' l-programm lura.

Fin-nefqa rikorrenti għas-sena 1994/1995 insibu li ġew ivvotati Lm5,551,000 u ntnefqu Lm4,512,275.

Hawnhekk jidher li dan ġara l-iżjed għax ma sarx ħlas ta' Lm1 miljun tal-VAT minħabba li ma sarx biżżejjed bini ta' djar u appartamenti li xorta huwa ħażin għax dan il-bini messu sar.

Issa meta niġu għall-Vot tad-dħul minn bejgħ ta' proprjeta' tal-Gvern għas-sena 1994/1995, l-Awtorita' tad-Djar stmat li se ddaħħal Lm3,350,000 waqt li daħħlet Lm2,696,684.

Jidher li mar żmerċ ħafna wkoll fil-bejgħ ta' appartamenti ġodda u fil-bejgħ ta' postijiet tal-Gvern lill-inkwilini taħt id-diversi skemi ta' l-Awtorita', anke fil-fidi taċ-ċens u f'bejgħ ta' bċejjeċ ta' art.

Insemmi l-aħħar Vot biex almenu nkun lestejt minn ħafna numri.

Jiddispjaċini għal min ikun qed jisma' li kellu jisma' ħafna numri, pero' ma stajtx ma nagħmilx hekk għax m'huwiex sew li nonqos mid-dover tiegħi u ma nagħmilx din il-kritika kostruttiva tiegħi proprjament fuq figuri mxandrin mill-istess Gvern u mill-istess Awtorita' tad-Djar fir-rapporti tagħha.

L-aħħar Vot huwa dak tad-dħul.

Il-Gvern qal li se jdaħħal Lm9,181,000 waqt li daħħal Lm4,461,261.

Dan jidher li ġara għaliex l- Awtorita' tad-Djar stmat li se takkwista Lm5,831,000 self għat-twettiq tal- programm tagħha, speċjalment tal-bini tad-djar u għall-belt ta' l-Imtarfa, u minflok akkwistat self ta' Lm1,608,689.

Ladarba l-Gvern tal-lum ġab lill- Housing Authority b'role qisha ta' aġenzija kummerċjali privata li tibni biex tbigħ u taqla' l-flus, tiskanta kif ma ħax ħsieb jonfoq il-flus allokati għal dan il-għan u s-self imsemmi għat-twettieq tal-programm!

Mill-figuri li rajna żgur li nikkonkludu illi jew il-Gvern flimkien ma' l- Awtorita' huma ineffiċjenti bil-kbir għax ibassru somom kbar ta' flus imbagħad jonfqu ferm u ferm inqas fil-qasam soċjali tal-housing, f' bini ta' appartamenti, djar u sussidji, jew inkella jagħmel dan biex iqarraq, cioe' biex jagħti l-impressjoni li se jwettaq ħidma kbira u mbagħad fil- fatt ma jwettaqhiex.

Issa l-Gvern Nazzjonalista ntebaħ li qiegħed lura, tatu rasu u għolla l-figuri għas-sena 1995/1996 fir-rapport li għadu kemm ippreżentalna.

Issa se nemmnuh li dak li jwiegħed se jwettqu?

Huwa kredibbli?

Kif jista' jkun!

Lil min tafu m'għandekx għalfejn tistaqsi għalih!

Iżda tabilħaqq riesqa l-elezzjoni u nuri kif saru l-graphs fl- aħħar rapport tal-Housing Authority, kollox immirat għall-elezzjonijiet.

Pero' meta niġu biex naraw x'wettaq matul is-sena 1994/1995 fir-rapport li tana nsibu l-kxif tal-faqar tal-ħidma li l-Awtorita' qalet li qiegħda twettaq.

Mr Speaker, barra dak li diġa' għidt u l-biċċa xogħol li ħadt biex noqgħod nagħmel dawk il-paraguni kollha tal-figuri bl-intenzjoni li nuri kemm il-Gvern u l-Awtorita' wiegħdu li se jagħmlu programm ferm ikbar minn hekk u dan ma wettquhx, se niġi issa biex ngħid dwar il-programm ta' bini, jiġifieri kemm fil-fatt bniet u qassmet l-Awtorita'.

Fl-estimi tar-rapport tas-sena l-oħra nsibu illi kulma ngħataw b'kera kienu fondi li kienu diġa' għand id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali, cioe' 262.

Fl-estimi għas-sena 1995/1996 qalulna li fis-sena 1994/1995 d-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali mill-postijiet li tbattlu alloka 262 fond b'kera.

Issa meta nħarsu lejn l-estimi tas-sena ta' qabel insibu li fis-sena 1994/1995 id-Dipartiment alloka 396 fond b'kera.

Jiġifieri din is-sena li qegħdin fiha l-Gvern alloka inqas fondi u inqas appartamenti milli alloka s- sena ta' qabel u hawnhekk qed nikkwota eżatt miż-żewġ rapporti.

Fl- opinjoni tiegħi dan juri li inqas nies li joqogħdu f'postijiet tal-Gvern tħajru li joħorġu minnhom wisq probabbli għaliex qegħdin isibuha iżjed diffiċli li jagħmlu dan, fosthom minħabba nuqqas ta' għajnuna sabiex imorru f'post ieħor, minħabba l-għoli tal-ħajja u anke minħabba l-VAT li nfakkar li Gvern Laburista malli jitla' f'din l-Elezzjoni ineħħiha.

Il-fatt li d- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali din is-sena ta b'aktar minn 100 post inqas mis-sena ta' qabel juri li ma tbattlux appartamenti daqskemm tbattlu s-sena ta' qabel.

X'inhi r-raġuni li ma tbattlux daqshekk appartamenti?

GĦaliex l-inkwilini tal-Gvern ma għollewx l-istandard of living tagħhom b'mod li jkunu jistgħu jixtru post jew jibnu post ieħor?

U mhux imbilli wieħed jgħid le, għaliex huma diversi r-raġunijiet imma fosthom hemm din.

Il-Ministru fil-bidu tad-diskors tiegħu qal li se jilqa' ruħu minn qabel għal dak li ħaseb li aħna ta' l-Oppożizzjoni se ngħidu, imma jiena naf nagħmel hekk ukoll fuq kull paragrafu li hemm fir-rapport jew fuq dak li jista' jgħid għaliex wara dan iż-żmien kollu issa drajtu.

Jekk il-Gvern se jgħid li dawn ma telqux minn dawn il-postijiet għaliex kellhom l-intenzjoni li jixtru l-post fejn joqogħdu - għaliex min joqgħod f'post b'kera kemm tal- Gvern kif ukoll tal-privat jista' jitħajjar jixtrih imma jrid jistenna s- snin - jien ngħid li l-inkwilini tal-Gvern ġralhom oħra.

Ħafna minnhom qegħdin jaraw il-kirjiet ta' oħrajn li qegħdin isiru mijiet, minn ¥100 jew ¥200 għal ¥400 u ¥480, u allura jgħidu li aħjar jixtru l-post.

Jiena m'hux se nistħi ngħid li kieku jien noqgħod fi flat tal-Gvern u l-Gvern jagħmilli kera ta' ¥480 jew ¥500 u qabel kelli kera li kienet anke erba' darbiet anqas, allura jaqbilli li l-post nixtrih jekk inti se tagħmel skema li verament taqbel għall-inkwilini.

Jiena nieħu gost nisma' lill-Ministru fil-ħin allokat għalih iweġibni għal dan.

Wieħed jara li l-postijiet ġodda li ħarġet l-Awtorita' tad-Djar f'dawn l- aħħar tliet snin ħarġithom kollha għall-bejgħ u fosthom kien hemm appartamenti li ħarġu bl-offerti.

Il-Gvern qed jonfoħ ħafna biex jagħmel propaganda kbira u biex jidher li qed jaħdem ħafna mentri r-rapporti tiegħu stess jikxfuh.

Infatti l-aħħar tliet rapporti tal-Housing Authority juru li dak li bniet fl-aħħar tliet snin ħarġitu kollu għall-bejgħ u ma ħarġet l- ebda post ġdid għall-kiri.

Dawn il-figuri qegħdin fir-rapporti ta' l- Awtorita' tad-Djar għalkemm ma ħarġitx xi numru li jqawwi l-qalb lil xi ħadd, anke meta tħares lejn x'ħarġet għall-bejgħ.

Fl-1983 ħarġet biss 51 appartament b'xiri li applikaw għalihom 450 ruħ, fl-1994 ħarġet 45 appartament b'xiri fl-Imsida u 40 dar b'xiri fl-Imtarfa li għalihom applikaw 358 ruħ u minkejja li fir-rapport kienet qalet li fl-1994 se toħroġ il-maisonettes dawn ma ħaġithomx qabel din is-sena.

B'kollox, bejn maisonettes, djar u appartamenti, ħarġet 259 unit li għalihom applikaw 1,316-il ruħ.

GĦalkemm dawn il-figuri mhux kollha qegħdin fir-rapporti, speċjalment fl-aħħar wieħed fejn m'hemmx kemm kien hemm applikanti, jien ħadt ħsieb li għal din is-seduta tal-lejla nġib ukoll in-numru ta' applikanti li kien hemm għall-aħħar ħarġiet li ma laħaqx ġie pubblikat għaliex is-sejħa għall-applikazzjonijiet kienet għadha miftuħa meta r- rapport ġie pprintjat.

Mela l-units ġodda li qassmet l-Awtorita' tad-Djar fi tliet snin kienu 395 li għalihom kien hemm 2,124 applikazzjoni.

Issa jiena nifhem li fosthom ikun hemm applikazzjonijiet li jkunu ta' l-istess nies, jiġifieri jista' jkun li jkunu applikaw fl-1993 u fl-1994 ukoll.

GĦalfejn qed ngħid dan, Mr Speaker?

GĦaliex Alla jbieriek il-Ministru fil-bidu tad-diskors tiegħu qagħad jgħid li bejn l-1981 u l-1985/1987 aħna waqafna mill-bini u jien qed nurih x'ħarġet bħala postijiet ġodda l-Housing Authority fi tliet snin skond dawn ir-rapporti.

Issa jekk għandu xi figuri oħra li m'humiex fir-rapporti jista' jgħidhom.

Jiena m'hux qed ngħid għal dawk li qegħdin jinbnew għaliex il-Ministru kull darba jgħid li telgħin "hekk" u telgħin "hekk" u wkoll għaliex anke b'dak kollu li telgħin xorta se jkun għadu 'l bogħod.

GĦalhekk jeħtieġ li jittieħdu miżuri kbar biex insibu tarf ta' kif se nagħmlu użu reali minn dawk il-postijiet battala għaliex jekk ma tinstabx is-sistema proprja għaċ-ċirkostanzi tal-lum, jekk mhux se nsibu kif inħajru lill-privat li jikri dawn il-postijiet il- problema tkompli tikber.

Il-Ministru diġa' ċeda l-armi u qal li mhux se jkun possibbli li l-Gvern isolvi l-problema waħdu.

Dan huwa minnu.

Gvern waħdu qatt ma jista' jkun kapaċi li jsolvi xi problema waħdu imma biex il- privat jgħinek l-ewwel irid ikollu fiduċja fik u trid tagħmillu l-miżuri adegwati sabiex tkun tista' tħajru għaliex hija verament ta' ħasra li għandna dan il-bini kollu li huwa vojt.

Bħalma għidt fil-bidu, ir-rwol tal-Housing Authority dan il-Gvern biddlu mill-irwol li kellha taħt Gvern Laburista.

GĦaliex?

Huwa veru li llum saret iżjed kummerċjali u l-Ministru jgħidilna li meta l-units joħorġu bl- offerti, dawn joħorġu biex il-flus li jinġabru jmorru għal skopijiet oħra fil-housing imma mbagħad insibu li lanqas dak li l-Gvern qed iwiegħed għall- programm ta' bini u sussidju ma jkun qiegħed iwettqu.

Hawnhekk qegħdin naraw li kulma ħarġet f'dawn it-tliet snin il-Housing Authority kienu b'xiri u wħud minnhom bl-offerti wkoll, imma żgur li dawn mhumiex għal dawk li la jifilħu jibnu, la jifilħu jixtru u lanqas jifilħu jħallsu kera għolja.

Mela x'qiegħda tagħmel il-Housing Authority għal dawn it-tip ta' nies?

X'qed jagħmel id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali għal dawn in-nies?

X'qed jagħmel il-Gvern bil-policies ġenerali tiegħu sabiex lil min qiegħed isfel nett itellgħu?

Jidher li kulma qed jiġri huwa li dawk t'isfel nett se jibqgħu fil-qiegħ.

L-affarijiet aktar huma mmirati għal dawk li qegħdin min-nofs 'il fuq milli lejn dawk li qegħdin 'l isfel.

Ngħid ukoll li llum anke nies li qabel kienu jissejħu tal-klassi medja, biex ngħid hekk, lanqas jistgħu jaffordjaw li jkollhom kera għolja ħafna jew li jibnu jew jixtru.

Wieħed irid jara anke t-twaqqigħ tal-kerrejiet, jekk dan huwiex miexi skond il-programm jew inkella huwiex kollox immirat għall-elezzjoni bħalma ġara, kif diġa' għidt, fl-1992.

Jekk wieħed jikkonsulta l-graph li hawn, isib li fl-1991/92 l-bini u l-kirjiet għolew f'daqqa.

Dan bħalma ammetta miegħi l-ex-Ministru George Hyzler wara diversi mistoqsijet parlamentari li għamiltlu li kien veru li Gvern Nazzjonalista ta ċ-ċwievet u għamel il- kuntratti s-Sibt, lejliet l-elezzjoni ta' l-1992, anke ta' postijiet li kienu għandhom lanqas inbnew.

Dawn kont anke ppreżentajt id-dokumenti fuqhom.

Jiġifieri ara x'mistħija u x'diżonesta'!

Tagħti ċ-ċwievet ta' postijiet li lanqas kienu nbnew!

Minn dan irid jistħi l-Onor.

Asciak.

Huwa minnu li l-Awtorita' għandha tkun ażjenda li tagħmel dak kollu possibbli biex ikollha l-flus sabiex tkun tista' twettaq il-programmi tagħha imma irridu niftakru li kull min jagħmel id-dejn - jagħmlu min jagħmlu, individwu, awtorita' jew korporazzjoni - dan id-dejn irid iħallsu.

GĦalhekk l-Awtorita' għandha toqgħod attenta u meta tissellef għandha ssib l-aħjar skemi u sorsi ġodda minn fejn tista' tissellef b'rati inqas ta' imgħax.

Wieħed għandu joqgħod attent ukoll fl-infiq li jkun qiegħed jagħmel.

Anke l-Gvern għandu joqgħod attent li ma jberbaqx flus għas-safar fejn jintnefqu eluf kbar ta' liri biex imbagħad inħallu lil min jittewweb għaliex ma jkollux post fejn joqgħod.

Il-Ministru Censu Galea laqa' ruħu wkoll - u nagħtih mitt raġun li jilqa' ruħu minn qabel minħabba n-nuqqasijiet kbar u naħseb li huwa wkoll qed jintebaħ .........

(Interruzzjonijiet) J'Alla jkun hekk.

Jien hekk nixtieq.

Jien nixtieq li l-pajjiż ikollu riżultati tajbin.

Dan hu li qiegħed ngħid għax jien ma niftaħar b'xejn.

J'Alla l-pajjiż ikollu riżultati aħjar.

Issa l-Partit Nazzjonalista ilu tmien snin fil-gvern.

Dawn kienu jgħajruna li kien hemm xi 2,700 applikazzjoni pendenti fi żmien il-Labour fl-1987 li fil-fatt fi żmien il-Gvern Nazzjonalista telgħu għal 11,000 imbagħad xi sentejn u nofs ilu saret reshuffle ta' din il-lista u qalulna li kulma kien hemm xi 2,000 applikazzjoni pendenti.

U Alla jbierek issa qegħdin insibu li din il-lista ta' applikanti għal post alternattiv reġgħat refgħat rasa 'l fuq u tiela' b'rata mgħaġġla!

Hawnhekk se nikkwota mill-mistoqsija prlamentari nru 26943 li jien għamilt lill-Ministru Censu Galea u b'risposta qalli li fi Frar ta' l-1995 kien hemm 3,544 applikazzjoni.

Din il-figura baqgħet tiela' f'Marzu fejn telgħat għal 3,615, baqgħet tiela' f'April fejn telgħat għal 3,638 u baqgħet tiela' f'Mejju fejn telgħat għal 3,732.

L-għadd ta' nies li baqgħu japplikaw kull xahar għal post alternattiv quddiem id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali jidher li baqa' jiżdied u resqin lejn l-4,000 applikant, jiġifieri kważi d-doppju ta' dawk li qalulna li kien hemm wara li għamlu aġġustament fil-lista.

Issa m'hemmx skużi li dawn huma duplikati, triplikati jew kwadruplikati għaliex hemm il- computer pero' mhux veru li dan in-numru lill-Gvern qed iniggżu.

Ma jidhirx li qed jinkwetah għaliex mhuwiex jimxi bis-serjeta'.

GĦaliex kieku veru kien kuxjenzjuż u jara dawn l-applikazzjonijiet kollha telgħin, kieku jieħu miżuri ferm iżjed minn dawk li qiegħed jipproponi li jieħu.

Il-fatt li dan in-numru huwa tiela' huwa riżultat tan-nuqqas ta' ħidma li wettaq meta ppjana dak li se jwettaq u li fil-fatt ma wettaqx.

Jiġifieri dawn il- flus li bihom kellu jsir il-programm - u allura kieku l-ispiża tagħhom kienet tkun ferm inqas mil-lum għaliex illum il-Gvern bilfors qed ikollu jgħolli l-ispiża għaliex l-affarijiet baqgħu jogħlew, il-materjal baqa' jogħla u l-istess il-kuntratti ....

Li ġara huwa li l-Gvern mingħalih se jimxi b'ritmu u fil-fatt mhu miexi b'ritmu xejn tajjeb għaliex li qed jiġri huwa li tant l-affarijiet u l-materjal għolew li bilfors kull awtorita' u kull korporazzjoni trid tgħolli l-figuri tagħha.

Meta wieħed jara x'hemm f'dawn il-figuri ta' l-applikanti jsib din il-lista.

Jekk nieħdu Frar 1995 naraw li hemm 3,544 applikant u minn dawn hemm fuq 500 li l-post tagħhom huwa fi stat perikoluż.

Jiġifieri kif jista' jkun imbagħad il- Ministru jiġi hawn u ma jgħidx li aħna rridu nagħmlu xi ħaġa għal dawk li għandhom post fi stat perikoluż?

Kif jista' jkun inġerrħuha li wara li l- Partit Nazzjonalista li ftaħar tant li se jagħmel il-mirakli meta kien fl- Oppożizzjoni u li issa ilu tmien snin fil-gvern li fi Frar kellna fuq 500 ruħ li l-post tagħhom kien fi stat perikoluż?

Naturalment minn Frar 'l hawn dawn żdiedu u dan barra li hemm oħrajn li naturalment ma applikawx.

Mela l-problema hija akbar.

L-istess meta niġu għal dawk li għandhom postijiet substandard.

F'din il- lista hemm aktar minn 660 ruħ li għandhom il-post tagħhom substandard.

Nerġa' ngħid dawn huma nies li marru quddiem id-dipartiment għaliex meta wieħed imur għand in-nies jara x'għad baqa'.

U l-Ministru qal li għad baqa'.

Ma jistax ma jgħidx hekk għaliex jaf li aħna se ngħidu hekk u jaf li se ngħidulu l-verita' .

Hemm fuq 600 oħra li għandhom raġunijiet mediċi, barra l-għarajjes u barra koppji separati.

Mela fil-qasam tal- housing għandna sitwazzjoni li verament hija mwiegħra u jeħtieġ li jkun hemm mutur qawwi sabiex din il-problema titrażżan bis-serjeta'.

Illum il- ġurnata f'dik il-lista għanda 153 li huma separati.

Dawn il- figuri li semmejt huma meħudin mill-istess rapporti tal-Gvern.

M'hawnx figura li ma ħadtiex minn xi rapport tal-Gvern għaliex kull rapport li stajt nieħu xi figura minnu flejtu.

Issa x'inhu jagħmel il-Gvern għal dawn?

Hu qalilna x'qed jagħmel għalihom bl-estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Imma miexi fit- triq it-tajba jew le ladarba għad hemm dawn ir-riżultati diżastrużi?

Mr Speaker, jiena tajt ħarsa lejn dak li qal li l-Gvern kien qed jgħid li se jwettaq fit-tliet snin li għaddew u qabbiltu ma' dak li fir-realta' wettaq.

Minn dan wieħed jista' jara kemm kienet kbira id-differenza.

Jiena semmejt ukoll in-numru ta' dawk li applikaw taħt l-iskema tax-xiri u meta inti jkollok dak in-numru ta' nies li qed japplikaw għall-postijiet b'xiri u anke bejgħ b'offerti - anzi jien ngħid speċjalment fejn jidħol bejgħ bl-offerti - wieħed irid jara eżatt xi jkun qed isir verament bi flus il-poplu u xi jkun qed isir mis-sussidju li l-inkwilin ikun qed jieħu mingħand l-Awtorita' tad-Djar.

Aħna għandna nkunu kuxjenzjużi, serji u responsabbli biżżejjed li dak li hu tal-poplu nibżgħu għalih.

Jiena għidt li kollox huwa ppjanat għall-elezzjonijet u jekk naraw il- figuri li għandna fir-rapport insibu li għal qabel l-elezzjoni ta' l-1992, il-Gvern bena 435 post u kienu applikaw għalihom 1,408.

Imbagħad għas-snin 1993, 1994 u 1995 l-affarijiet reġgħu bdew neżlin.

Issa għaliex riesqa l- elezzjoni, qegħdin naraw il-graph terġa' titla u qed nisimgħu lill-Ministru jgħid li se jinbnew madwar 1,500 appartament, maisonettes eċċ. Issa dawn hemm minnhom li suppost diġa' inbnew u huma lesti.

Mela kollox huwa miexi għal viċin l-elezzjoni u meta wieħed jara żewġ paġni sħaħ ta' rati ta' sussidji ta' imgħax fuq self imħallas mill-benefiċċjarji ta' l-HOS plots u fuq rata ta' perċentwali ta' imgħax kif ukoll fuq dawk ta' Skema G u Skema H - jiġifieri dawk dwar l-inkwilini tal-Gvern u dwar inkwilini tal-privat - isib li ħafna minnhom qed jispiċċaw biex ikollhom rati għolja ta' imgħax - 6%, 6.5% u 7%.

Meta imbagħad wieħed iħares lejn iż-żgħar - għaliex qalbek tmur hemm - isib li fejn jidħlu dawk li huma bil-0.5% m'hemmx min issellef b'dawn ir-rati; bit-2.5% u bit-3% hemm ftit.

Dan juri li ż-żgħir m'huwiex qed jitħajjar għaliex se jibqa' isfel nett.

Meta jien staqsejt dwar x'l-iktar li jista' jkun ir-riżultat, wasalt għall- konklużjoni li dawk li qegħdin mill-medja 'l isfel m'għadhomx jistgħu jlaħħqu mal-prezzijiet tal-lum.

Imbagħad hemm oħrajn li għaliex żdiedilhom id-dħul waqgħu fi skema ta' persentaġġi ħafna ogħla u bħalma għidt hemm bżonn li wieħed jistudja sew dawn l-affarijiet.

Huwa xieraq ukoll li wieħed jagħmel l-aħjar użu mill-art.

Kulħadd jaf li pajjiżna huwa żgħir u dwar dan tkellimt ukoll fl-aħħar seminar li ġie organizzat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u għidt ċar u tond li aħna, bħala Oppożizzjoni, konxji milli wieħed jagħmel l-aħjar użu ta' art għaliex pajjiżna verament huwa żgħir, pero' għidt ukoll li mbagħad trid teduka lill- poplu sabiex wara li jifhem dan ikun jista' jagħti l-kontribut tiegħu biex dan ikun jista' jsir.

Il-Ministru tkellem ukoll dwar bini ta' spazji li jkunu f'oqsma tad-djar.

Qabel xejn nixtieq infakkar li l-Gvern s'issa - din qalha l-Ministru Ċensu Galea stess - għadu miexi fuq artijiet - m'iniex se nmerih jekk hux mija fil-mija - u fuq housing estates li nbdew taħt Gvern Laburista.

Jiġifieri l-Gvern Laburista kien għamel mhux biss pjan immedjat iżda ppjana wkoll għal-long term.

Mela d-diskors tal- Ministru Ċensu Galea jikxef illi Gvern Laburista ħadem ukoll fuq long term!

(Interruzzjonijiet) Int qed tgħid inkredibbli.

Jekk trid tista' tmur tarahom.

Jien nistaqsi lill-Ministru jekk hux minnu jew le li l-housing estate f'taż-Żonqor f'Marsascala inbediex mill-Gvern Laburista.

(Interruzzjonijiet) Issa jien qed ngħidlek dak li rrid ngħidlek u imbagħad inti għidli dak li trid tgħidli.

Inti diġa' tkellimt qabli u wara jkollok ċans tweġibni wkoll.

Jien nifhem li l-Ministru jibda jaqbeż imma jien hawnhekk niġi biex nagħmel kritika verament kostruttiva u ma noqgħodx ngħid li nista' ninbagħad ma xi ħadd li jkun qed jismagħni.

Jien nagħmel il- kritika tiegħi b'mod li rrid li l-affarijiet imorru aħjar milli jkunu u milli wieħed ħaseb li se jkunu.

L-affarijiet sejrin agħar.

L-Onor.

Borda staqsieni jekk illum hux aħjar jew agħar u jien ngħidlu li agħar għaliex tal-qiegħ qed jibqa' fil-qiegħ u tal-qiegħ mhux qed ilaħħaq.

Jekk qabel tal-qiegħ kellu żewġ filati differenza illum għandu ħamsa.

(Interruzzjonijiet) Jekk titkellem inti nieħu gost nisimgħek bħalma qgħadt nisma' lill-Ministru ħalli nkun nista nwieġbek ukoll.

Mr Speaker, jien kont qed ngħid - billi jgħaddu r-rimarki m'humiex se jfixxkluni għaliex għall-grazzja t'Alla ili hawn - li l-Ministru Ċensu Galea qal li l-Gvern Laburista ma ħasibx long term filwaqt li Gvern Nazzjonalista qed jagħmel dan.

Lill-Onor.

Ċensu Galea ngħidlu li huwa ammetta bi kliemu stess illejla kemm verament il-Gvern Laburista kien qed jaħseb long term.

Għaliex?

Għaliex meta għamel housing estates ġodda, minkejja d-difetti - għaliex kull min jaħdem u jagħmel xi ħaġa jkollu difetti - kien qed jaħseb għal quddiem.

Illum hemm difetti, mitt sena ilu kien hemm difetti u għada u pitgħada wkoll jkun hemm difetti.

Il- maisonettes li ftaħar bihom il-Ministru nbnew fuq plots li għadhom ġejjin mill-Gvern Laburista u kieku ma kenux il-housing estates tal-Gvern Laburista li l-kritika qalagħha hu u mhux il-Gvern Nazzjonalista għaliex għamel dak li għamel kieku l-Gvern tal-lum ma kienx isib tant fejn jibni.

(Interruzzjonijiet) Kulħadd kellu dritt.

Daqs kemm tajt inti lis-sidien tal-plots li kienu tteħdulhom l-artijiet bil-BDA u nbiegħu b'Lm200 lin- nies, imbagħad inti ħriġthom bl-offerta, ġibt tagħhom Lm20,000 u lis-sid tajtu bir-rata ta' dakinhar tal-BDA's u ġie quddiemek u wara li ġie quddiemek ġie quddiemi ukoll.

(Interruzzjonijiet) Tal-Ħandaq.

Hux veru?

Plots tal-BDA ħriġtuhom bl-offerti.

Il-Ministru qed igħid li bniedem ma kienx jista' jitkellem.

Mela ma tkellmux!

Il-Ministru m'hijiex togħġbu l- kritika u qed jinqaras allura qed jisħon.

Qed jinqaras għaliex jien qed ngħid il-verita'.

Li kieku ma kenux il-housing estates li laħaq beda Gvern Laburista kieku ma kienx ikollu fejn jibni.

Il-biċċa l-kbira ta' dawk li qassam il-Gvern Nazzjonalista mill-1987 'l hawn kienu fuq areas ta' Gvern Laburista.

Jiġifieri hawnhekk il-poplu għandu jkun rikonoxxut ferm lejn Gvern Laburista li ħaseb daqshekk long term għalihom.

Mr Speaker, jiena naqbel ma' l-iskemi ta' irranġar u titjib ta' postijiet - bħalma kien jagħmel ukoll Gvern Laburista - u naqbel ukoll dwar il- proġett ta' l-Imtarfa.

Dwar dan il-proġett nixtieq nappella lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar - għaliex jiena responsabbli u għandi kuxjenza - biex fejn ikun hemm applikazzjonijiet għal bini ta' housing soċjali u għal arranġament u titjib, anke għal dak li huwa twaqqigħ u bini ta' kerrejjiet, jingħataw preferenza.

Ħalli nsemmi eżempju wieħed.

Rigward il- proġett ta' l-Imtarfa kien hemm kuntratturi li l-letter of acceptance biex jibnu block ingħatatilhom f'Novembru tas-sena l-oħra.

Għalkemm dawn kellhom il-letter of acceptance ma setgħux jibdew għaliex la kellhom periti u lanqas kellhom il-permessi biex jibdew jibnu u kien hemm min dam sa Ġunju biex jibda.

Hemm bżonn li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar - il-Ministru f'okkażjoni minnhom smajtu wkoll jappella lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex toħroġ il-permessi ...

Jien qed nuri kemm verament, fejn jidħol il- qasam soċjali, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha tagħmel l-almu tagħha sabiex tagħti preferenza lil dawn l-applikazzjonijiet.

Rigward il-fatt fejn il-Gvern qed jgħid li se jibni ġo Pembroke, jien nixtieq infakkru li Gvern Laburista laħaq ta postijiet ġo Pembroke.

Żgur li m'hijiex xi ħaġa ġdida meta qegħdin nisimgħu li l-Gvern se jiżviluppa Pembroke.

Jien hawnhekk inħoss li għandi nfakkar li fil-bidu ta' l- Amministrazzjoni Nazzjonalista ġieli kien hemm flus ivvutati fil-budget għal Pembroke - dan jidher anke fl-istess rapporti tal-Housing Authority - imma mbagħad l-Awtorita' ħalliet lura dan il-proġett.

MR SPEAKER: Onorevoli se jkolli ninterrompik għaliex sar il-ħin għall- Aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Iva, nibqa' in possession.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli jibqa' in possession.

Nitlob il-Viċi Prim Ministru jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Sur President, kif isir f'okkażjonijiet simili kemm fil- Parlament tagħna kemm f'parlamenti oħrajn u kif sar fl-okkażjoni tal-viżita tas-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti Perez de Cuellar, b'konsultazzjoni ma' l-Oppożizzjoni, nhar il-Ġimgħa 17 ta' Novembru l-Kamra se tilqa' lill-Eċċellenza Tiegħu, il-President tar-Repubblika Taljana Oscar Luigi Scalfaro biex jindirizza lill-Kamra.

Huwa maħsub li nhar il-Ġimgħa jkollna seduta fil-11.15 a.m. fejn fuq l- agenda jkun hemm l-Indirizz tal-President tar-Repubblika ta' l-Italja.

Fil- 11.20 a.m. int Sur President - flimkien ma' l-Iskrivan tal-Kamra - tmur fis- Sala tal-Paggi sabiex tilqa' lill-President Scalfaro u takkompanjah sal- Kamra.

Wara indirizz qasir minnek, inti tistiednu biex jindirizza lill- Kamra - indirizz li mistenni jieħu madwar 20 minuta.

Imbagħad b'risposta għad-diskors ta' l-Eċċellenza Tiegħu, il-Prim Ministru l-Onor.

Eddie Fenech Adami jagħmel diskors qasir.

Hekk ukoll jagħmel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni l-Onor.

Afred Sant.

B'kollox dawn id-diskorsi mistennija jieħdu madwar kwarta.

Wara dan inti, Sur President, mitlub tissospendi s- seduta biex flimkien mal-President Scalfaro, l-Prim Ministru u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni toħorġu mill-Kamra.

Waqt li jippresjedi l-Viċi President jien nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn bl-agenda normali.

U forsi jkun aħjar li naqraha minn issa, Sur President, ħalli bil-permess tal-Kamra din tkun l-agenda għal nhar it-Tnejn mingħajr il-bżonn li jien fis-seduta ta' nhar il-Ġimgħa noqgħod naqraha.

Għalhekk jien dak inhar nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 20 ta' Novembru, 1995 b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi biex ikompli jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap 16.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja 1995/1996 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Kiri ta' Djar - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 1) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istampa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex ikompli jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tielet Qari;

u xi agenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Wara li nipproponi l-Aġġornament il-Kamra taġġorna mingħajr ma ssir il- mistoqsija.

Kif diġa' ntqal fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra dan il-programm se jkun abbażi ta' dak li sar fil-viżita tas- Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti Javier Perez de Cuellar.

Ġie miftiehem ukoll li s-seduta tiġi mxandra mill-Public Broadcasting Services u għalhekk il-Kamra minn issa tagħti l-permess lill-membri li għandhom x'jaqsmu ma' dan ix-xogħol sabiex jidħlu ħalli jkunu jistgħu jagħmlu x-xogħlhom.

Għalhekk, Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il- Ġimgħa, 17 ta' Novembru, 1995 fil-11.15 a.m. b'din l-agenda:

Indirizz mill-President tar-Repubblika ta' l-Italja, l-Eċċellenza Tiegħu Oscar Luigi Scalfaro.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm qbil fuq dan li għadu kemm ippropona l-Viċi Prim Ministru.

(Onor. Membri: Iva)

Rimarki?

L-Onor.

George Vella

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, xtaqt nieħu l-ħin ta' l-aġġornament ħalli nitkellem fuq suġġett li sfortunatament ilu jissemma f'dan il-Parlament u li minħabba fih kien hemm ħafna tbatija u skomdu kbir għal ċerti nies.

Qed nitkellem fuq l-Impjant tar-Riċiklaġġ ta' l-Iskart Solidu ta' Wied il-Għajn li sfortunatament anke s-Sinjorija Tiegħek, għar-raġuni li tabita fil- viċinanzi, tiġi affettwata minnu.

Din hija xi ħaġa li l-poplu ilu jbati minnha minħabba rwejjaħ u ntejjen u forsi anke minħabba l-ħsara li tista' tagħmel lis-saħħa, pero' m'hemmx dubju li jagħmel ħsara kbira wkoll lin- negozju ta' Wied il-Għajn kif ukoll lill-valur tal-proprjeta' u ta' l- artijiet li hemm hemmhekk.

X'għamel il-Gvern s'issa, Mr Speaker fuq din il- kwestjoni?

L-ewwel reazzjoni tiegħu kienet li jwaħħal fil-Gvern Laburista u jgħid li dan kien proġett tiegħu u allura responsabbli għalih hu.

Jien hawnhekk ngħid - kif dejjem għidt - li anke l-air terminal kien proġett tal- Gvern Laburista, pero' dan il-Gvern biddel u għamel l-alterazzjonijiet kollha li deherlu li għandu jagħmel u llum jiftaħar li jaħdem tajjeb.

Għalhekk jien ngħid li rigward l-Impjant ta' Sant'Antnin kieku ried ibiddel kien ibiddel u kieku ried jagħmlu aħjar kien jagħmlu aħjar.

Jien inħoss li l-Gvern illum għandu jaċċetta r-reponsabilita' ta' dak li hu u ta' dak l- iskomdu kbir li qed joħloq.

Mr Speaker, dan l-impjant kellu jaħdem mill-inqas 14-il siegħa kuljum u huwa maħluq biex jipprovdi għal 270 tunellata ta' skart kuljum.

Meta beda jkun hemm ċertu tgergir fuqu, il-Gvern, permezz tal-Ministri tiegħu, beda jipprova jieħu n-nies bid-dgħajsa għaliex forsi dan jirrigwarda n-naħa ta' hemm isfel u allura ma tantx jimporta; nitfgħu kollox hemmhekk.

Kull meta konna nagħmlu protesti u ngħidu x'qed jiġri, l-ewwel kien jipprova jinnega l-fatt li hemm l-irwejjaħ u mbagħad wara ċertu żmien qal li se jieħu l- miżuri.

Pero' jien ngħid li kieku wieħed kellu jiddeskrivi dawn il-miżuri kien jiddeskrivihom bħala "tad-daħk" għaliex meta toħroġ bl-ideat li jiġu mħawwlin siġar jew li ssir purtiera jew li tagħmel xitla tixxeblek biex tilqa' l-irwejjaħ, naħseb li tkun qed tipprova ddaħħak lin-nies.

Tbiddel il-kuntrattur u niftakru hawnhekk li l-Ministru Zammit Dimech iddikjara ċar li jekk kemm-il darba l-impjant jibqa jrejjaħ iwaqqaflu l- kuntratt.

Dan baqa' għaddej, bdew jgħaddu ż-żmien bin-nies għaliex bdew iħaddmuh f'ċerti ħinijiet meta taparsi ma jinxtamx - bil-lejl - u bdiet titqanqal l-opinjoni pubblika.

Jien niftakar li konna għamilna l-ewwel press conference fil-każin tal-Partit Laburista ta' Wied il-Għajn li mbagħad komplejniha bi protesta fejn kien hemm konkorrenza kbira ta' nies u daħlet ukoll l-Għaqda tar-Residenti ta' Wied il-Għajn u eventwalment daħal ukoll il-Kunsill Lokali.

Sadanittant aħna, bħala partit, għidna li kien fl-interess ta' din l-area li l-biċċa ma tkunx partiġġjana u tlaqna l- affarijiet f'idejn il-kunsill lokali biex jieħu ħsieb hu u twaqqaf sotto- kumitat.

Sadanittant kellna l-Environmental Technology Limited qed tħaddem dan l-impjant li suppost kienet taf x'inhi tagħmel.

Fi Frar ta' din is- sena, minħabba l-imbuttar ta' dan il-kumitat, il-Gvern ħareġ tender biex jintagħżel konsulent ħalli jkun jista' jagħżel kuntrattur li jkun jista' jissupplixxi u jwaħħal dak l-apparat u jieħu l-miżuri kollha biex jiġu kontrollati l-irwejjaħ.

Dan kellu wkoll il-brief li jgħin lill-Gvern janalizza s-sitwazzjoni preżenti, jiċċertifika x-xogħol li eventwalment isir meta jintgħażel il-kuntrattur li se jħaddimha fil-futur u anke eventwalment jagħmel monitoring u jiggarantixxi li l-miżuri li se jittieħdu jkunu effettivi.

Dan kien imqassam f'ċerti fażijiet - m'iniex se nidħol fid-dettal hawnhekk - u nista' ngħid li din it-time frame diġa' ġiet imniżżla fil- kuntratt, jiġifieri l-fażi li fiha jsiru r-rapporti imbagħad jintgħażel kuntrattur u jibda jitwaħħal l-apparat u affarijiet oħra, diġa' spiċċat u m'għadhiex tiġi segwita.

Jekk nimxu ma' dak li kien hemm ippjanat, suppost li sa l-aħħar ta' Jannar tas-sena d-dieħla, jiġifieri inqas minn xahrejn u nofs minn issa, kellu jiġi ċċertifikat ix-xogħol, jiġifieri jintgħażel kuntrattur, isir ix-xogħol, tittieħed deċiżjoni, isir it-tibdil meħtieġ u jsir il-handing over.

Dan m'hux se jsir f'xahrejn u nofs u jidher li l- affarijiet se jintefgħu lura.

Ta' min jgħid li kien intgħażel bħala konsulent tal-Gvern ditta ta' enġiniera konsulenti min-Netherlands, il-Grondmij Consulting Engineers, li eventwalment ippreżentat rapport f'Settembru li għadda.

Fl-istess xahar rappreżentanti tagħha akkumpanjaw delegazzjoni lejn in-Netherlands fejn marru jaraw impjant bħal dak li kien qiegħed jirrakkomanda f'dan ir-rapport il-konsulent.

Jien hawnhekk xtaqt ngħid li dan ir-rapport imissu ġie ppubblikat mill-ewwel ħalli l-poplu jkun jaf kemm kien qed jiġi trattat b'żebliħ u kemm kienu qed jgħaddu ż-żmien bih.

GĦaliex ir-rapport jgħid ċar u tond li hemm ħafna affarijiet li jien personalment ma nistax nifhem kif kemm l-Environmental Technology Limited u l-esperti kollha li għandu l- Gvern jew li suppost għandhom interess f'dan l-impjant ma ndunawx bihom jew inkella jekk indunaw bihom ma ħadux miżuri elementari biex dawn l- affarijiet li jindika r-rapport għallinqas jiġu rranġati.

Fi kliem ieħor jien ngħid li dan huwa rapport li litteralment għandu jħammar wiċċ il- Gvern, u jħammru fis-sens li meta fl-ewwel parti tar-rapport l-konsulenti jitkellmu fuq x'inhi r-raġuni għaliex hemm dawn l-irwejjaħ kollha, dawn immedjatament jidentifikaw x'inhuma s-sorsi prinċipali ta' fejn qiegħed jipproduċi l-irwejjaħ pero' huma żbaljati għaliex meta dawn il-konsulenti għamlu r-riċerka tagħhom, fir-rapport jitkellmu biss fuq ir-reazzjoni tan- nies ta' Wied il-GĦajn u ta' madwar l-area ta' l-impjant u ma ħadux konjizzjoni tat-tgergir tan-nies taż-Żejtun u ta' Ħaż-Żabbar li meta jkun qed jonfoħ ċertu riħ, ir-riħa ta' dan l-impjant xorta tasal hemmhekk.

Fost affarijiet oħra dawn iddikjaraw mill-ewwel li ma setgħux jifhmu għaliex wieħed mill-filters l-aktar importanti kien ilu wieqaf żmien twil.

Hawnhekk inħoss li l-Ministru li hu responsabbli għal min ta l-impjant għandu jispjega lill-poplu li bata għal dan iż-żmien kollu għaliex ma ttieħdu l-ebda miżuri biex dawn l-affarijiet jiġu rranġati.

Mr Speaker, ir-rapport jitkellem ukoll fuq il-periklu li jista' jkun hemm minn ċerti mikrobi u minn ċertu moffa li tista' toħroġ minn dan l-impjant.

Jgħid ukoll li meta għamlu l-inspection - u hawnhekk hi l-mistħija ta' min kien qed imexxi dan l-impjant - sabu li l-ventilazzjoni tar-reception pit, jiġifieri fejn jitwassal iż-żibel, kien ilu wieqaf u li l-biofilter li suppost isaffi l-arja kien vojt.

Jiġifieri dan ukoll kien wieqaf u ma jaħdimx, bħalma kien il-filter tal-composting area.

U hawnhekk jien nistaqsi: GĦaliex il-poplu ta' dawk in-naħiet tħalla jbati dawk l-irwejjaħ u dawk l-intejjen sempliċement għaliex kien hemm filter li ma kienx qed jitħaddem?

Qalu wkoll fir-rapport li l-materjal li kien qed jiġi composted, li kien qed jiġi hemmhekk biex jitranġat ma kienx dak li suppost kellu jkun u qalu li s-sistema li biha jkun hemm it-tperriċ, fejn ikun hemm katusi biex iperrċu minn taħt il-materjal, ma kenux iddisinjati tajjeb.

Dan il-konsulent qiegħed jgħidu u nispera li l-Ministru ma jiġix jgħid li anke dan iddisinjah il-Partit Laburista.

Minħabba dan kien qed jiġri li kien qed ikun hemm imblukkar tat-tubi bil-materjal li jkun hemm jew inkella anke b'xi affarijiet tal-plastic, kien qed ikun hemm inqas kurrent ta' arja, inqas tperriċ tal-materjal, titla' aktar sħana u minħabba f'hekk allura jkun hemm ħafna aktar irwejjaħ.

Dawn fl-opinjoni tiegħi huma affarijiet sempliċi li kull bniedem li suppost kien qiegħed hemm ġew imexxi dan l-impjant kien missu jafhom u ma kellux għalfejn jiġi espert min- Netherlands biex jgħidhomlna.

Allura jien nibda niddubita jekk kienx hemm traskuraġni enormi sempiċement għaliex dan l-impjant qiegħed fis-south.

Dan l-espert sab ukoll li dan il-materjal taż-żibel li jintefa' hemmhekk wara li jiġi mqatta' bil-makni biex jitranġat, ma kienx qed ikun imxarrab biżżejjed; din hija ħaġa sempliċi.

Qiegħed jgħid ukoll li veru li jkun hemm aktar intejjen aktar ma l-materjal ikun imxarrab, pero' min-naħa l- oħra inqas ma jkun hemm tixrib - u qiegħed jirrapporta li f'ċerti postijiet l-materjal kien niexef qoxqox - il-composting aktar jieħu żmien.

Issa jiena nistqsi: Dan ma kienx jixxarrab apposta, biex forsi ma joħorġux aktar irwejjaħ?

Pero' mbagħad ir-rapport qed jgħid ukoll li s-sistema li biha jixxarrab il-materjal, jiġifieri l-pajpijiet li bihom isir spraying fuq dan il-materjal, ma kenitx qiegħda taħdem tajjeb lanqas.

Ħalli nkompli ngħid x'qal aktar ir-rapport, Mr Speaker; dawn m'humiex xi affarijiet ta' barra minn hawn, affarijiet li jidhru.

Ir-rapport ikompli jgħid li l-art fejn jinġabar u jimmatura l-compost, dak li jibqa' wara l- fermentazzjoni, niżlet u fiha qed jinġabar ċertu ilma li jkompli t-tranġit u jkompli jżid l-irwejjaħ.

Ir-rapport qed jgħid ukoll li s-sistema ta' filters li hemm bħalissa tant fiha defiċjenzi, tant ma tiswiex u tant hija żgħira li ma tistax tittranġa.

Wara li għamel din il-kritika kollha - li nerġa' ngħid għandha tħammar wiċċ min kien qiegħed imexxi hemm isfel li suppost jifhem u anke lil min hu responsabbli, f'dan il-każ il-Ministru li kull darba kien jiġi hawnhekkk u jgħid li qed jieħdu l-miżuri biex jitnaqqsu l-intejjen - dan għadda biex jagħti erba' options.

Waħda minnhom hija li għandha tiġi rranġata s- sistema li hemm u biex isir dan - jiena m'iniex se noqgħod insemmi l-figuri li semma għaliex naħseb li dik hija xi ħaġa privata u m'iniex se niżvelaha - trid titkabbar ix-shed, tissewwa l-art, isiru pajpijiet u sistema ta' tixrib ġdida u anke biofilters għall-purifikazzjoni ta' l-arja ġodda, trid tinbena ċumnija ħalli l-intejjen jiġu sparati 'l fuq u jridu jsiru ħafna affarijiet oħra.

Qal li tant hemm affarijiet ħżiena f'dan l-impjant li bena dan il-Gvern Nazzjonalista, li anke jekk isir dak kollu li qed jirrakkomandaw, il-kumpannija Grondmij xorta ma tiggarantix li ma jkunx hemm irwejjaħ.

It-tieni option li qiegħed jirrakkommanda dan ir-rapport hija li jkun hemm sistema msejħa tunnel composting - dwar dan nitkellem aktar tard - fejn t-tranġit tal-materjal isir taħt ċerti tunnels mgħottija u jkun kollox ikkontrollat, anke l-arja li tidħol u l-arja li toħroġ.

B'din is- sistema l-impjant tagħlqu kollu u jkollok il-ventilazzjoni tal-post - bħal speċi ta' air conditioning fejn ikun ikkontrollat f'dik li hija temperatura u anke ammont ta' arja - u jkun hemm bżonn ukoll ċumnija.

It-tielet option li jitkellem fuqha r-rapport hija dik li hija msejħa anaerobic fermentation, jiġifieri jsir it-tranġit tal-materjal fil-magħluq mingħajr arja.

GĦalkemm din is-sistema hija ħafna aktar expensive u tinvolvi ħafna aktar flus, għandha l-vantaġġ li tipproduċi dak li huwa msejjaħ biogas, jiġifieri methane u carbon dioxide li hu stess jista' jerġa' jiġi wżat għaliex jagħti l-enerġija.

Hawn min jgħid li dawn it-tip ta' sistemi fil-fatt jagħtuk aktar enerġija milli titfa' ġo fihom.

L-aħħar option li jitkellem fuqha r-rapport ovvjament hija li wieħed jikkonsidra li dan l-impjant jitneħħa minn fejn qiegħed kompletament u jiġi trasferit għal x'imkien ieħor.

Fil-konklużjonijiet tiegħu r-rapport jiġbor dan kollu flimkien u jgħid li s-sistema li kienet imħaddma, apparti li ma kenitx raffinata ħafna, kienet ittraskurata ħafna, maintenance ma kien qed isirilha xejn u l-affarijet li forsi kienu jistgħu jiġu rranġati ma kienu rranġati xejn; infatti jgħid li ma kienx hemm good housekeeping, jiġifieri ma kenux qed iżommu l-affarijiet kif suppost.

Kif għidt waħda mill-affarijiet li qiegħed jirrakkomanda dan il- konsulent hija li l-Gvern jaħseb fuq is-sistema tat-tunnel composting, fejn il-materjal wara li jiġi trattat u mqatta' jintefa' f'dawn it-tubi tal- konkos twal magħluqin li fihom ikollok l-arja u t-temperatura kontrollata u allura ma jkollokx irwejjaħ ħerġin minna għaliex l-irwejjaħ jiġu mgħoddijjin minn sistema li tiffiltrahom u jintremew minn ċumnija biex assolutament ma jkollokx irwejjaħ.

Issa meta wieħed jisma' hekk, jgħid: "GĦall-erwieħ, mela hemm sistema!", imma rridu noqogħdu attenti għaliex wieħed irid iqis il-fatt li dawn il-konsulenti qegħdin jitkellmu fuq sistema kif taħdem f'pajjiż ieħor, fin-Netherlands, u safejn naf jien, id- delegazzjoni li marret ta' Netherlands biss rat.

Allura hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi: L-affarijiet hemmhekk huma bħal hawnhekk?

Fi kliem ieħor, it-temperatura, il-klima hija bħal hawn jew hija differenti?

Il- materjal li jarmu l-Maltin huwa l-istess bħall-materjal li jiġi mormi fin- Netherlands?

Per eżempju, għalina l-karta hija biodegradable, nitfgħuha maż-żibel għaliex tikkonsma ruħha u titherra imma mir-rapport tal- konsulenti jirriżulta li fin-Netherlands il-karta m'hijiex konsidrata bħala li hija biodegradable u għandna tiġi magħżula għaliha ħalli ma timblokkax il-proċess tal-purifikazzjoni tal-materjal.

Dan il-konsulent qed jgħid li jekk nużaw is-sistema tat-tunnel composting irridu noqogħdu attenti għaliex nerġa' ngħid li din is-sistema titħaddem l-aħjar f'temperaturi ta' 55 degrees centigrade u l-klima tagħna hija differenti u nafu li hawn Malta t-temperatura titla sewwa.

Wieħed irid joqgħod attent ukoll rigward il-kompożizzjoni ta' l-iskart li diġa' semmejt bejn dak li hemm fin- Netherlands u li għandna hawn Malta.

Ir-rapport jgħid ukoll li b'din is-sistema wieħed irid jara x'se jagħmel bil-ħama li tibqa' fil-liquid waste recycling plant.

Ħalli nispjega x'irrid ngħid, Mr Speaker.

Bħalissa ħdejn is-Solid Waste Recycling Plant ta' Sant'Antnin hemm l-impjant l-ieħor li kien bena l-Partit Laburista li jsaffi l-liquid waste li joħroġ mid-drenaġġ ħalli minnu jieħu l-ilma għat- tisqija.

Dan iħalli fil-qiegħ ċerta ħama li jew tintrema jew kif isir bħalissa titħallat ma' l-iskart solidu ħalli tgħin biex it-tranġit isir aktar malajr.

Bis-sistema tat-tunnel composting ma tkunx tista' teħles minn din il-ħama b'din is-sistema u allura qegħdin noħolqu problema oħra.

Barra minn hekk, fil-konklużjoni tar-rapport, dan il-konsulent jagħmilha ċara li minkejja kollox b'dawn is-sistemi kollha din id-ditta ma tagħtix mija fil-mija garanzija li ma jkollna l-ebda rwejjaħ imma tgħid biss li tista' tiggarantixxi bejn wieħed u ieħor li f'95% taż-żmien tas-sena ma jkunx hemm irwejjaħ u jgħid li japplika dak li huwa magħruf bħala l- prinċipju msejjaħ "alara", jiġifieri as low as reasonably achievable, li jfisser li aħna rridu ntellgħu l-istandards sakemm huwa raġonevolment possibbli li wieħed jilħaqhom.

Fi kliem ieħor, dan qiegħed jgħid li qiegħed iħalli marġinu li dak li hemm fil-kuntratt tat-tender li jitkellem ċar fuq l-iskop li jsir impjant li ma joħroġx irwejjaħ minnu, hu m'huwiex qed jintrabat li jkun mija fil-mija imma qed jgħid biss li ma jkunx hemm irwejjaħ f'ċertu persentaġġ ta' ġranet.

Mr Speaker, jiena naf li meta saret iż-żjara fin-Netherlands il-bini li hemm madwar l-impjanti li raw m'huwiex bini abitabbli, jiġifieri dak li wieħed jista' jgħidlu critical objects jew sensitive objects, postijiet li huma sensittivi; housing estates, sptarijiet u skejjel fejn hemmhekk ir- riħa ddejqek.

Madwar dan l-impjant li żaru hemm dawk li jsejħulhom less critical objects bħalma huma industrial areas, djar imxerrdin u rziezet.

Issa wieħed jirraġuna li f'razzett diġa' għandek ċertu ammont ta' background odour, riħa fuq wara li biha ma tantx ixxomm ir-riħa l-oħra li tkun ġejja.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nikkomparaw dak li qed jiġri barra mas-sitwazzjoni ta' hawn Malta.

Jiena ngħid li anke fin-Nethelands, minkejja dan kollu, wkoll għadhom qegħdin ifittxu li jipperfezzjonaw is- sistema biex inaqqsu dak it-tgergir li hemm ta' dik il-ftit riħa li toħroġ minn dan l-impjant kif qed jiġi ssuġġerit li jsir f'dan ir-rapport.

Jiġifieri jekk il-Gvern, jew min se jiddeċiedi, imur għal din is-sistema, jiena qed inwissi li jrid joqgħod attent għaliex ma tistax tqabbel il- kondizzjonijiet hawn Malta mal-kondizzjonijiet ġewwa n-Netherlands.

Barra minn hekk, Mr Speaker, wieħed ma jridx jinsa li biex din is-sistema titħaddem, il-filters li qegħdin jiġu suġġeriti jridu jitħaddmu b'ċertu biċċiet ta' l-injam apposta, injam partikolari, li jintuża biex jiffiltra l- irwejjaħ u dak li joħroġ mill-fermentazzjoni.

Issa hawnhekk irridu nikkonsidraw ukoll kemm għandna bżonn minn dan il-materjal, kemm se nżidu ma' l-ispiża, kemm irridu nimportaw minnu u fl-aħħar mill-aħħar x'se nagħmlu b'dan il-materjal ladarba jkun użat u m'għandniex x'nagħmlu aktar bih.

Jiġifieri hawnhekk mhux la kemm għandna rapport, inwaħħlu fil- konsulent, ngħidu li dan irrakommandalna din l-option u nonfqu l-miljuni minn flus il-poplu basta taparsi nagħmlu xi ħaġa.

Diġa' rajna li għaddejna minn din il-fażi fejn dan ir-rapport stess jikxef kemm kull Ministru li kien responsabbli għal dan l-impjant matul dawn ix-xhur kollha kien qed jagħmel cosmetic changes biss u ħalla lill-poplu mdejjaq u kkripat f'dak l- iskomdu u taparsi qed jagħmel xi ħaġa.

Fil-fatt dan ir-rapport jikxef ċar li l-Ministru ma kien qed jagħmel xejn u jien minn hawnhekk qed inwissi li m'hux għaliex issa ġie konsulent u qed jirrakkomanda dan, nidħlu għal spiża - u forsi anke xi kumpannija tħaxxen xi naqra butha bil-miljuni li jridu jintnefqu - imbagħad ngħidu li għamilna li qalulna u dan xorta mhux qed jaħdem; ħalli kif jgħidu bl-Ingliż inkunu forewarned.

Din is-sistema li qiegħda tiġi rakkomandata m'hijiex foolproof, għandha d-difettti tagħha u wieħed irid jistudja bis-serjeta' jekk din tapplikax għall-kondizzjonijiet li għandna hawn Malta.

Barra minn dan, fir-rapport jissemma wkoll - għalkemm ma tantx issir ħafna enfasi fuqha - is-sistema msejħa anaerobic fermentation, li biha l- iskart jiġi ffermentat kompletament fil-magħluq, jiġifieri mingħajr arja - allura ma jagħmilx irwejjaħ - u li joħroġ minnu - taħt kontroll - huwa biss gass li jista' jew jinħaraq u ma jagħmel l-ebda ħsara lill-ambjent jew inkella wara li jiġi raffinat xi ftit jintuża biex bih toħloq l-enerġija.

Hawnhekk qed nirreferi għall-biogas li huwa methane li jista' jintuża u li meta jinħaraq ma jikkontamina l-ambjent bl-ebda mod.

Jien naf li din is- sistema tiswa l-flus; m'hemmx dubju li din hija sistema costly, pero' jekk kemm-il darba f'dan il-pajjiż irridu b'xi mod naħsbu 'l quddiem u nkunu moderni, irridu naraw xi studji aktar qegħdin isiru f'din il-linja ta' l- anaerobic fermentation ta' dak li huwa municipal house solid waste, jiġifieri l-iskart solidu u naraw in the long run jaqbilx li nagħmlu xi ħaġa bis-serjeta' u serja li biha ma ndejqux u ma nipperikolawx la l- kwalita' tal-ħajja u lanqas is-saħħa tal-poplu ikun fejn ikun dan l- impjant, kemm fis-south, kemm fin-north, kemm fin-nofs.

Wieħed għandu jara bis-serjeta' li fejn f'dan il-pajjiż intajru dawn il-miljuni kollha, ħafna drabi fil-ħmerijiet, il-Gvern m'għandux għaliex ma jikkonsidax option moderna għaliex forsi tqum aktar miljuni.

Jiena m'iniex qed nipprova ngħid x'għandha tkun l-għażla finali għaliex ma nafx u m'għandix dawk id-dettalji kollha f'idejja.

Hemm rough estimates, pero' wieħed żgur li jrid jistaqsi jekk fl-aħħar mill-aħħar ikunx vale la pena li tonfoq ¥1 miljun, ¥2 miljun jew ¥3 miljun aktar imma jkollok xi ħaġa li tkun tista' tespandi kemm trid fiha.

Ħadd ma qal li l-ammont ta' skart f'pajjiżna mhux se jiżdied; jien nawgura li ma jiżdiedx u nawgura wkoll li jkun hemm sistemi u skemi serji ta' kif ngħallmu lill-poplu jikkopera biex joħloq inqas skart u minbarra hekk anke jikkopera ma' l-awtoritajiet biex jagħżel l-iskart.

GĦaliex waħda mill- problemi kbar - u nkunu onesti fuqha din, mhux bilfors inwaħħlu kollox fuq spellejn min qed imexxi l-impjant, biex inkun fair - li hemm fl-Impjant ta' Sant'Antnin hija li mhux veru li qiegħda ssir l-għażla ta' l-iskart fid- djar u huwa diffiċli biex l-għażla ssir fil-parti ta' l-impjant li tirċievi l-iskart.

Dan jidħol fix-shredder, jibqa' għaddej u dawn il-ħafna plastics u affarijet simili qegħdin imorru mal-materjal li suppost jiġi ffermentat u jsodd is-sistema u jagħmel din il-ħsara kollha.

Dan ma jiskolpix lil min qed imexxiha li ma kienx jgħid: "Isma', din hija parti mir-raġuni."

Din qatt ma qaluha, sempliċement naraw x'qegħdin nipprovaw nagħmlu, bħalma għidt fil-bidu, nidħku bin-nies u nħawlu ftit siġar, ngħidu li se nagħmlu purtiera u ndaħku lin-nies bina.

Jiena qed ngħid li din is-sistema ta' l- anaerobic fermentation hija option li għandha tiġi konsidrata ma' l-oħra tat-tunneling għaliex għandna lil dan l-espert stess li qed jgħid li s- sistema kif inhi, tirranġa kemm tirranġa fiha, m'hux se nkunu solvejna l- problema, u nerġa' ngħid, mhux ta' min jaħli l-miljuni biex nibqgħu fejn aħna.

Jekk wieħed jagħmel l-ispejjeż u jagħmilhom fl-interess tas-saħħa pubblika u anke tal-kwalita' tal-ħajja għandu jikkonsidra options li għallinqas hemm indikazzjoni li bla dubju jistgħu jkunu xi ftit aħjar.

Issa wara li għidt dan kollu wieħed irid jirrifletti ftit fuq dak li għaddej bħalissa qabel ma ssir xi ħaġa.

Il-materjal li qed jiġi prodott minn dan l-impjant, li nafu li qed ikun fih ċomb, batteriji u kollox, qiegħed jitħalla barra biex imbagħad jitqassam fl-għelieqi.

Hawnhekk jien nistaqsi lill-Gvern: Qiegħda ssir analiżi dwar dan minn xi ħadd?

Nafu kemm fih heavy metals, veleni u affarijiet oħra simili?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet lill-Gvern għax aħna qed nitfgħu dan il-kompost fl-għelieqi mingħajr ma ħadd qed jgħidilna jekk fil-fatt huwiex tajjeb jew jekk jistax ikollu effett fuq il-prodotti tar-raba' li jiġu prodotti f'dik l-area.

Jien m'iniex qed ngħid dan biex nallarma lin-nies imma għaliex, per eżempju, fin-Netherlands, fejn saret din il-viżita u fejn fil-fatt sar dan ir-rapport, insibu li minkejja s-sistemi kollha ta' kontrolli u minkejja li għandhom at source seperation - hemmhekk l-iskart beda jiġi magħżul mill- bidu - qed jgħidu li l-materjal tal-kompost li jipproduċu m'huwiex tajjeb għal ċerti prodotti tar-raba'.

Allura aħseb u ara kemm m'huwiex tajjeb il- materjal tal-kompost tagħna li qed jiġi prodott taħt is-sistema primittiva li għandna bħalissa u li ma taħdimx għax l-affarijiet m'humiex kif suppost minħabba li la hemm filters, la hemm arja għaddejja, il-pajpijiet huma kollha mblokkati u l-art nieżla.

Hawnhekk m'iniex qed inpinġi xi xena tal-ġudizzju imma qed nitkellem fuq dak li qrajt mir-rapport.

Kieku kellu jiddependi minni kont nagħlaq dan l-impjant mil-lum għax hemmhekk kollox qed jitħaddem ħażin.

GĦalhekk anke għar-rigward tal-kompost li qed joħroġ minn hemmhekk, ejjew ma nkunux boloh u nibżgħu mill-ħsara politika li tista' tiġri imma għandna ngħidu "Isma', dan il-kompost m'hux tajjeb" jew inkella "dan il-kompost huwa ċċertifikat li hu tajjeb għar-raba'".

Fil- fatt insibu li fir-rapport stess daħal id-dubju ta' kemm il-kompost huwa tajjeb.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li din il-problema li issa ilha s-snin mal-poplu tan-naħa t'isfel ta' Malta ...

Hawnhekk m'iniex qed nidħol fil- kwestjoni li dan sar fis-south jew fin-north għax issa la qiegħed hemm, m'hemmx x'tagħmel.

Imma l-ewwelnett aħna rridu nippontaw subgħajna lejn min ħalla lin-nies ibatu għal dawn is-snin kollha minkejja li f'dan ir- rapport stess insibu li li kieku ttieħdu ċerti miżuri għallinqas kienu jtaffu ftit minn dak id-dwejjaq u l-iskomdu kbir li għaddejna minnu.

It- tieni punt li nixtieq nagħmel huwa li min hu responsabbli jrid jieħu deċiżjonijiet serji għax hemm miljuni kbar ta' liri x'jintnefqu u fejn intnefqu ħafna flus għandna nagħżlu sistema moderna, vijabbli u garantita biex għallinqas hemmhekk l-ambjent ma jibqax kontaminat kif inhu llum.

Imbagħad l-aħħar option hija li l-impjant jittieħed minn dan il-post u jitpoġġa x'imkien ieħor.

Kieku jien minn qalbi nixtieq ngħid biex jitneħħa dan l-impjant minn hemm ħalli għallinqas f'dan il-post innaqqsu waħda mill- problemi kbar li għandna - ssa ġej ir-reverse osmosis hemm isfel ukoll; dan tkellimt fuqu l-aħħar darba.

Din ukoll hija option, pero' jien nirrealizza li jekk jitneħħa minn hemmhekk, wieħed irid jara fejn se jpoġġih.

Imma fl-istess ħin xorta niġu f'sitwazzjoni fejn nistaqsu liema sistema se nħaddmu.

Mr Speaker, jien minn qalbi nappella lill-Gvern biex jikkonsidra din il- problema bis-serjeta' għaliex din hija problema serjissima.

F'pajjiż li qed jimxi 'l quddiem u jagħmel progress u jgħolli l-istandard of living tiegħu, irridu nedukaw lill-poplu bis-serjeta' pero' rridu wkoll nipprovdu dawk il-miżuri, li jqumu kemm iqumu miljuni ta' liri, għas-saħħa tal-poplu u għal biex nipproteġu l-ambjent - ambjent li huwa żgħir minħabba li l-art tagħna hija żgħira - ma naħsibx li għandu jkun hemm xeħħa min-naħa tal- Gvern.

GĦandu jkun hemm ukoll serjeta' fl-għażla tas-sistema u mhux noqogħdu nħarsu lejn l-uċuh.

Nispera li ma jidħlux barunijiet ġodda f'din il-kwestjoni wkoll!

Aħna għandna naraw li nħaddmu dik is-sistema li hija ċċertifikata li hi l-aħjar u li tagħtina l-aħjar riżultati.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 17 ta' Novembru, fil-11.15 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.33 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

RAĦAL ĠDID - ĠNIEN SIR PAUL BOFFA - ŻBIR TA' SIĠAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li s-siġar li hemm fi Ġnien Sir Paul Boffa, quddiem 47, St. Joseph Str, Raħal Ġdid jinżabru u jitnaqqsilhom it-tul?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li skond il-programm taż-żabra, s- siġar li hemm fi Ġnien Sir Paul Boffa nżabru f'Mejju 1995.

MALTA SHIPBUILDING CO.

LTD - ĦADDIEMA LI ĠEW INGAĠĠATI MAD-DOCKYARD

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jara li n-nies tax-Shipbuilding Co. Ltd u li wħud minnhom kellhom għaxra jew 12-il sena servizz u aktar, u li issa tilfu s-servizz tagħhom u ġew ingaġġati mad-Dockyard, ma jitilfux il-benefiċċji kollha tal- pensjoni tagħhom daqslikieku ma ġewx trasferiti?

ONOR.

JOHN DALLI: Nixtieq ninforma l-Onor.

Membru li dawk l-impjegati tal-Malta Shipbuilding Co Ltd li ġew ingaġġati mal-Malta Drydocks m'huma se jitilfu l-ebda servizz mill-MSCL għal fini ta' benefiċċju tal-pensjoni.

GĦAQDA MUDELLI TAL-KNEJJES

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'possibilitajiet hemm li l- Għaqda Mudelli tal-Knejjes ikollhom b'kera inqas żewġt ikmamar fil-Belt Valletta jew x'imkien ieħor?

X'sar wara t-talba li saret?

ONOR.

CENSU GALEA: Id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali ma jistax jalloka postijiet jekk mhux għal skop ta' abitazzjoni.

TARXIEN - TRIQ DUN KARM SANT - TISWIJA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq Dun Karm Sant, f'Ħal Tarxien u l-area tagħha se titranġa sew?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-asfaltar ta' toroq ġodda jsir skond il- prijoritajiet li kienu bagħtu l-kunsill lokali u dawk tad-Dipartiment tat- Toroq, kif ukoll skond il-fondi disponibbli.

PULIZIJA - ANITA BUGEJA - DĦUL MILL-ĠDID FIL-KORP

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jispjega għaliex Anita Buġeja Ex WPC 77 ma ġietx ikkonsidrata bħal ħaddieħor biex tidħol mill-ġdid fil-Korp tal-Pulizija wara li serviet lil Korp b'effiċjenza għal seba' snin, u dan wara li kellmet lill-uffiċjali għoljin tal-Korp li ma tawha l-ebda spjegazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija ghad-domanda parlamentari numru 19248, ninformah li dan ma kienx l- uniku każ fejn talba simili giet rifjutata.

KUMMISSJONI GĦAL MALTIN TA' BARRA - RIŻENJA TAL-PROFESSUR MAURICE CAUCHI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-Professur Maurice Cauchi irriżenja mill-Kummissjoni għal Maltin ta' Barra?

Jekk iva, għaliex ġara dan?

Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kif inhi magħmula din il- Kummissjoni u kemm qed jitħallas kull membru tagħha inkluż is-Segretarju tagħha?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-Professur Maurice Cauchi irriżenja mill- Kummissjoni għall-Maltin ta' Barra permezz ta' ittra mibgħuta lili bid-data tat-30 ta' Mejju, 1994.

Ir-raġuni uffiċjali li ta għar-riżenja tiegħu mill- Kummissjoni kienet minħabba "pressjoni ta' xogħol".

Kif diġa' ġie ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern tas-6 ta' Jannar, 1995, fil-preżent il-Kummissjoni għall-Maltin ta' Barra li ġiet rikostitwita fil- 21 ta' Diċembru, 1994 hija magħmula mis-Sinjura Josephine Zammit Cordina bħala Chairperson, is-Sur Peter Darmanin bħala Deputat Chairman u mis- Sinjur Emanuel Abela, Dr Joe Calleja, is-Sur Joe Camilleri, is-Sur Emanuel Cassar, is-Sur Tony Cutajar, is-Sinjorina Marie Mifsud u s-Sur Laurence Zammit bħala membri.

Is-Sur Noel Cini huwa s-Segretarju Eżekuttiv.

Skond ittra mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru datata 6 ta' Awissu, 1991, il- ħlas approvat għal kull seduta li jattendu l-membri tal-Kummissjoni, huwa ta' Lm6.00 liċ-Chairperson u lid-Deputat Chairman u Lm5.00 lill-membri.

Din l-ittra tapprova biss ħlas lill-membri li m'humiex impjegati fis- Servizz Ċivili.

Barra minn hekk, billi preżentament is-sur Peter Darmanin huwa impjegat b'kuntratt bħala konsulent mal-Gvern, hu ma jitħallasx extra għas-seduti tal-Kummissjoni.

VAT - VAT FUQ MATERJA PRIMA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid għaliex qabel l-introduzzjoni tal-VAT materja prima għall- industrija, fil-biċċa l-kbira tagħha kienet eżentata mid-dazju, u dan mid- dinja kollha, u issa wara li ġiet introdotta l-VAT ġie impost dazju f'każ li l-materja prima tkun minn pajjiż barra l-Unjoni Ewropea?

Għaliex qed jiġri dan meta l-istess Unjoni Ewropea għandha arranġament speċjali biex per eżempju ebda dazju ma jiġi impost fuq l-Italja meta timporta mill- Israel?

Għaliex allura meta importaturi Maltin jimpurtaw prodotti mill- Israel jridu jħallsu l-VAT?

Din l-impożizzjoni ġiet mill-Unjoni Ewropea?

Jekk iva, għaliex Malta aċċettata qabel ma biss daħlet membru?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-1994 saret reviżjoni tat-tariffi tad-dazju li għaddiet minn dan il-Parlament.

Din it- tariffa ġdida ma kienet impożizzjoni għal ħadd.

AIR MALTA - AZZJONIJIET INDUSTRIJALI MILL-GWU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 28226, jista' l- Ministru jgħid kemm damet sewwa tistenna t-titjira fit-Tuneżija biex tiġi Malta liema titjira seħħet meta kien hemm l-azzjoni industrijali kontra l- Air Malta?

Jista' l-Ministru jieħu passi biex meta jinqalgħu kwestjonijiet simili, l- passiġġeri jiġu trattati tajjeb, aktar u aktar meta dawn ma jkollhomx tort fuq dak li jinqala' bejn il-Union u l-Air Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-aktar titjira li damet, bejn Tunes u Malta waqt l- azzjonijiet industrijali kienet it-titjira KM 847 tal-15 ta` Ġunju, 1995, li ttardjat b`sebgħa sigħat u nofs.

Waqt li l-Air Malta minn dejjem tittratta l-passiġġieri tagħha tajjeb, ittieħdu aktar passi biex fil-futur , meta jinħoloq xi dewmien simili, tiġi mplimentata proċedura automatika fejn jingħata ikel, xorb u jekk ikun hemm bżonn lukandi għall-passiġġieri li jintlaqtu minn dewmien anke jekk dan id- dewmien ma jkunx it-tort ta` l-Air Malta .

BUSKETT - TRAFFIKU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru issa jikkonsidra s-suġġeriment tiegħi biex it-traffiku jiġi pprojbit għal kollox mill-Buskett?

Meta pajjiżi Ewropej tant huma kburin bil-ġonna u l-parks tagħhom, u meta Malta tant hija nieqsa minn dawn, jista' jikkonsidra s-suġġeriment tiegħi biex dan ikun post ta' mistrieħ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Ġnien tal-Buskett tradizzjonalment jaqa' taħt id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

Riċentement twaqqaf kumitat (li jinkludi rappreżentant mid-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent) biex jitfassal pjan komprensiv għal utilizzar aħjar ta' dan il-ġnien daqstant importanti.

Dan il-pjan jista' jinkludi ukoll tibdil f'dak li huwa t-tqassim tat-traffiku preżenti, kif ukoll il-possibbilta' li dan jiġi projbit għal kollox kif qed jissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant.

SPTAR SAN LUQA - SENIOR HOUSE OFFICER

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid min intgħażel bħala Senior House Officer fl-Isptar San Luqa?

Veru li min intgħażel għadu jaħdem fl-Ingilterra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Billi l-post ta' 'Senior House Officer' fl-Isptar San Luqa jista' jkun f'diversi dixxiplini nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħid għal liema 'Senior House Officer' qiegħed jirriferi.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI LI JBATU BIL-MARD TAL-HEPATITIS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm priġunieri fil-Ħabs ta' Kordin li qed ibatu bil- marda tal-Hepatitis?

Kemm minnhom għandhom l-istess marda li kellu t- traffikant tad-droga Brażiljan Queiroz?

Hemm priġunieri b'din il-marda li ġew iżolati jew qed jitħalltu ma' priġunieri oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant ghat-twegiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 28543

SPTAR SAN LUQA - SALA ST.

MICHAEL

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li s-sala "St. Michael" fl-Isptar San Luqa li kienet infetħet din is-sena biex jinżammu fiha priġunieri li jkunu qed jinżammu taħt kura fl-isptar reġgħet ġiet imbattla u qed tiżżarma?

ONOR LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-informazzjoni li l-Onor.

Interpellant għandu, hi kompletament żbaljata.

UNIVERSITA' - INSTITUTE OF HEALTH CARE - KORS TAL-LABORATORY TECHNICIANS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid billi l-kors tal-Laboratory Technicians fl-Institute of Health Care huwa ppjanat li jispiċċa f'Mejju, 1996 u billi wkoll il-kuntratt li għamlu dawn l-istudenti jispiċċa sitt xhur wara li jispiċċa l-kors, jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri minnhom dawn il- ħaddiema li bħalissa qed jagħmlu xogħol ta' technicians kwalifikati wara li jispiċċa dan it-terminu u l-ħruġ uffiċjali tar-riżultati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Hemm żewġ korsijiet fil-'Medical Laboratory Science' fl-'Institute of Health Care' li jispiċċaw f'Mejju 1996.

Wieħed li jwassal għal Diploma u l-ieħor għal ċertifikat.

Dawk l-istudenti li jispiċċaw b'suċċess il-kors tad-Diploma jkunu eliġibbli li japplikaw għall-postijiet ta' 'Medical Laboratory Technicians' fid-Dipartiment tas-Saħħa meta toħroġ s-sejħa għall-applikazzjonijiet.

Dwar l-istudenti tal-kors taċ-ċertifikat m'għandix x'inżid mat-tweġibiet tiegħi għall-mistoqsijiet parlamentari numri 28486 u 28498.

LABORATORY TECHNICIANS - TAĦDIDIET MAL-UNION

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fit-taħdidiet li qed isiru mal-Unions dwar il-Laboratory Technicians, dak li qed jipproponi dawn il-ħaddiema hux se jiġi milħuq, jiġifieri li l-iskala tagħhom tkun pparagunata ma' dik ta' l- enrolled nurses (jiġifieri Skala 13) tar-riforma?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 28486 dwar l-istess suġġett.

SPTAR MONTE CARMELI - TMEXXIJA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Issa li l-Isptar Monte Carmeli ġie ddipartimentalizzat, jista' l-Ministru jispjega x'inhi l-proċedura li se tiggwida t-tmexxija tal-ħames dipartimenti li nħolqu, kemm mil-lat ta' pazjenti, kemm dak ta' l- infermiera u s'intendi dak tat-tobba u l-ispeċjalisti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa' informajt l-Onor.

Membru, il-proċess li fih il-pazjenti jiġu ddentifikati biex jitqassmu fil-ħames dipartimenti fl- Isptar Monte Carmeli għadu kemm inbeda.

Id-diskussjonijiet dwar il- proċedura tat-tmexxija ta' dawn id-dipartimenti għada qed tiġi finalizzata u għalhekk għadu kmieni wisq biex nagħti l-informazzjoni mitluba.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-OUT-PATIENTS - VELLA JESMOND

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jġib għall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet kompetenti l- problema ta' pazjent li qed jattendi l-Out-patients ta' l-Oftalmoloġija (Vella Jesmond - ID 222467) fejn il-konsulent ppreskrivilu l-qtar Timoptol 0.5 Minims?

Din il-mediċina ġiet awtorizzata mid-Drugs & Therapeutics Committee.

Din il-mediċina skond l-ispiżerija hija out of stock.

Minflokha ġie mogħti ppreparat ieħor bl-isem ta' Timotol li l-pazjent sab li hu allerġiku għalih.

Billi bħalissa l-pazjent mhux qed jieħu ebda kura, jista' l- Ministru jara li l-awtoritajiet jirrimedjaw għal din il-problema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jidhirlix li hu sewwa li jsiru mistoqsijiet u li jingħataw tweġibiet li bihom niżvela materja ta' konfidenzjalita' medika.

Żgur li l-Onor.

Membru għandu mezzi oħra u aħjar kif iressaq ilmenti li jinvolvi pazjenti.

SPTAR SIR PAUL BOFFA - MOULD ROOM

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm jiġi ġġenerat xogħol fil-Mould Room ta' l- Isptar Sir Paul Boffa?

Kemm ġew magħmula moulds din is-sena?

X'kienet in-nefqa kapitali u rikorrenti ta' dan il-unit fl-1994 u din is- sena?

Jista' l-Ministru jgħid hux qed jitħarreġ Malti biex jibda jagħmel dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fil-'mould room' ta' l-Isptar Boffa jiġi ġġenerat ix-xogħol kollu neċessarju biex partijiet tal-ġisem li m'humiex morda jkunu protetti mir-raġġi.

In-numru ta' 'individual patient fixtures' li saru bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena kien 34, waqt li fl-istess perjodu saru 40 'individual ceraband shieldings'.

Fil-perjodu rikjest in-nefqa kapitali kienet ta' Lm578, waqt li n-nefqa rikurrenti kienet ta' Lm536.

S'issa ma kienx hemm rispons pożittiv għal sejħa biex tiġi mħarrġa u maħtura persuna lokali biex tagħmel dan ix-xogħol.

SKEJJEL - GĦAWDEX - TRASPORT LILL-ISTUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'arranġamenti hemm f'Għawdex biex trasport ipprovdut mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni jwassal lill- istudenti lejn l-iskejjel tagħhom?

Għaliex il-ġenituri qed ikollhom iħallsu t-trasport ta' wliedhom?

X'se jiġri dwar il-flus li diġa' ħarġu l-ġenituri?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-arranġamenti preżenti huma l- istess bħal dawk tas-snin l-imgħoddija, jiġifieri li n-numru tal-buses jiġi determinat mit-Transport Authority wara li d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni f'Għawdex jissottometti listi li jeħtieġu t-trasport għad-diversi skejjel tal-Gvern.

L-istudenti ġew avżati mill-kapijiet ta'l-iskola konċernati li l-bus fares imħallsa minnhom sejrin jiġu rifonduti mill-Gvern permezz ta' l- istess kapijiet ta'l-iskola.

Il-proċess tar-rifużjoni tal-flus imħallsa mill-istudenti ġa qiegħed jinħadem.

SKEJJEL - JUNIOR COLLEGE ĠIAN FRANĠISK ABELA - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra lista ta' dawk kollha li applikaw biex jgħallmu fil-Junior College Ġian Franġisk Abela?

Jista' l-Ministru jagħti wkoll il-kwalifiki ta' kull persuna li applikat?

Jista' l-Ministru jagħti l-lista ta' dawk li ntagħżlu biex jgħallmu fil- Junior College?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema grad inħatru biex jgħallmu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-lista ta' dawk li ntagħżlu biex jgħallmu fil- Junior College u l-grad li nħatru fih hija fil-lista li tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Għal raġuni ovvja mhix il-prassi li tingħata informazzjoni dwar applikanti li ma ġewx magħżula.

SKEJJEL - TAL-GVERN - TRACER STUDIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra t- tracer studies li saru dwar fejn qed jispiċċaw it-tfal li jattendu l- iskejjel tal-Gvern matul is-snin skolastiċi 1991-1995?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It-Tracer Studies mitluba għas-somma 1992 u 1993 tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

It-Tracer Study għas-sena 1994 qed jiġi stampat filwaqt li dak għas-sena 1995 għadu qed jiġi kompilat.

Hekk kif jitlestew, inkun f'pożizzjoni li nqegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra .

SAN ĠILJAN - QASAM TAL-GVERN TA' SAN ĠORĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta se jkunu jistgħu jsiru sidien ta' djarhom dawk li jgħixu fil-Qasam tal-Gvern ta' San Ġorġ f'San Ġiljan (Pembroke)?

ONOR.

CENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li tajtu għall-mistoqsijiet parlamentari numri 19, 18121, 24606, 28938 u 28939.

SPTAR SAN LUQA - QASAM DENTALI - MAKNA TA' L-X-RAY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilha bil-ħsara l-makna ta' l-X-Ray fil-qasam dentali fl-Isptar San Luqa?

Meta se tissewwa?

X'qed isir minn dawk li għandhom bżonn jużaw dan il-makkinarju u ilhom ix- xhur jistennew u sadanittant jekk għandhom problemi dentali qed isiru agħar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li l-'OPG' mhux apparat essenzjali biex wieħed jiddentifika ameljorament jew meta kondizzjonijiet dentali jkunu sejrin għall-agħar.

Għal dan il-għan hemm tipi ta' X'Rays oħrajn.

L- 'OPG' itik 'full view' li minnu tieħu opinjonijiet ġenerali iżda b'inqas dettal.

L-iktar li jkun mitlub huwa mill-'iSchool Dental Clinic' għall- każijiet ta' 'orthodontics' - Ta' min jirrimarka li huwa rari ħafna li dawn il-każijiet ma jistgħux jistennew.

Madankollu dawk li ilhom jistennew għall-'OPG' ġew imsejħa biex jekk hemm il-ħtieġa jittieħdulhom X'Rays alternattivi.

Sadanitant ittieħdu l-passi biex is-servizz ta' l-'OPG' ikun jista' jingħata mill-aktar fis possibbli.

UNJONI EWROPEA - SĦUBIJA TA' MALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid f'liema programmi kulturali xjentifiċi u teknoloġiċi ta' l-Unjoni Ewropea qed tieħu sehem Malta?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont dettaljat kif intnefqu l-fondi min- naħa Maltija f'dawn l-oqsma fl-aħħar tliet snin?

X'inhuma l-proposti Maltin għall-ħidmiet f'dawn l-oqsma għall-1995 u 1996 u kemm flus se jintnefqu fuq kull proposta?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Malta sal-lum setghet tippartecipa biss fil- programmi Mediterranji mnedija mill-Unjoni Ewropea u fil-fatt issottomettiet għadd ta' progetti jew issieħbet fi proġetti li ġew sottomessi minn pajjiżi oħra fil-programmi Med Campus, Med Urbs, Avicienne u Med Media.

Numru minn dawn il-proġetti taħt kull wieħed minn dawn il- programmi ġew aċċettati mill-Unjoni Ewropea.

Il-fondi għall- parteċipazzjoni f'dawn il-programmi ġew fil-parti l-kbira tagħhom mill- Unjoni Ewropea.

Min ftit żmien 'il hawn sar possibbli li Malta tipparteċipa fil-programmi kollha tal-"Fourth Framework Programme" għal riċerka u żvilupp, u kif ukoll fil-programmi Socrates, Leonardo u Youth for Europe III.

Malta qegħda tipprova tikseb parteċipazzjoni f'programmi oħra tal-Unjoni f'oqsma differenti inklużi l-Kultura u l-Media.

Il-preparamenti għall-parteċipazzjoni effettiva Maltija fil-programmi li għadni kemm semmejt issa waslu kważi fl-aħħar tagħhom.

Għalhekk, għalkemm għad ma stajniex nipparteċipaw s'issa izda fi żmien qasir huwa previst li nkunu nistgħu nibdew nipparteċipaw.

Rigward il-flus li se jintefqu fuq kull proposta nixtieq ninforma lill- Onor. Interpellant li qegħdin isiru l-kalkoli meħtiega dwar il-finanzjar tal-parteċipazzjoni effettiva ta' studenti, għalliema, żgħażagħ, ħaddiema, xjentisti u persuni ohra Maltin f'dawn il-programmi u l-parti l-kbira tan- nefqa għal din il-parteċipazzjoni se tithallas mill-fondi pprovduti mill- Unjoni Ewropea stess taħt il-protokoll finanzjarju il-gdid bejn l-Unjoni Ewropea u Malta.

SANT'ANDRU - BLOCK VI - SPEZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li ssir inspection tal-postijiet fi Block VI, St. Andrews Housing Estate minħabba l-kondizzjoni ħażina li wħud mill-bjut jinsabu fihom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt it-talba lid-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

GŻIRA - TRIQ E. GALIZIA - TISWIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi ġie kkonfermat li E. Galizia Str, Gżira mhix triq privata, jista' l-Ministru jgħid x'qed jistenna l-Gvern biex jirranġa din it-triq li tinsab fi stat żdingat ħafna?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-manutenzjoni tat-triq imsemmija hija r- responsabbilta' tal-kunsill lokali.

TELEPHONES - KAŻ TA' KONT PENDENTI (TEL:316310)

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi Ms. Fenech ta' 8, Conception Str, Gżira (Tel no. 316310) qiegħda tħallas ftit ftit il-kont pendenti tat- telephone, minkejja li hi lesta tikkonferma li m'għamlitx it-telefonati li allegatament saru, jista' l-Ministru jara li jiġi 're-connected' it- telephone tagħha għal raġunijiet umanitarji, billi hi u żewġha huma t-tnejn anzjani u ilhom sentejn mingħajr servizz tat-telephone?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li s-servizz tat-telephone imsemmi mill-Onor.

Interpellant kien ġie sospiż f'Marzu 1993 u mneħħi f'Ġunju 1993 minħabba arretrati ta' kontijiet.

Fil-preżent is-Sur Fenech qiegħed iħallas l-ammont dovut b'pagamenti ta' Lm10 fix-xahar.

Minħabba li ma jirriżultax li s-Sur Fenech għamel xi talba sabiex jingħatalu s-servizz tat-telephone lura fuq bażi umanitarja, din il-persuna hija ġentilment mitluba sabiex tagħmel talba uffiċjali għal-konsiderazzjoni tal-Korporazzjoni Telemalta.

Ta' min jgħid li f'ċirkostanzi bħal dawn, il- Korporazzjoni dejjem ħadet ħsieb tilħaq xi forma ta' ftehim biex ttaffi t- tbatijiet lill-abbonati tagħha kemm-il darba jiġu pprovduti raġunijiet validi.

PULIZIJA - MEMBRI LI RTIRAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li jservu fil-Korp tal- Pulizija li rtiraw mix-xogħol bl-eta' u kemm irriżenjaw matul din is-sena?

X'karigi kellhom?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba tqiegħdet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

PULIZIJA/UFFIĊJALI - INĊIDENTI WAQT IX-XOGĦOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' pulizija/uffiċjali li sofrew xi inċident waqt li kienu qed iwettqu ħidmithom?

X'għajnuna ingħataw?

Kif tinsab illum il-kondizzjoni ta' saħħithom?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta Pulizija/Uffiċjali li sofrew xi inċidenti mill-1 ta' Jannar, 1995 waqt li kienu qed iwettqu ħidmithom, kien tat-12.

Filwaqt li s-"sick leave" ta' ħamsa ġie kkonsidrat bħala "Special sick leave", is-seba' l-oħra għadhom pendenti għal "Injury's Board".

Dawn kollha baqgħu jieħdu l-paga normali.

Tnejn minn dawn il-membri għadhom jieħdu l-kura filwaqt li l-għaxra l- oħra daħlu għax-xogħol normali.

MTARFA - BYPASS - KANAL TA' L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi l-kanal ta' l-ilma tax-xita li hemm fil-Bypass ta' l-Imtarfa huwa mblokkat bil-ħamrija u ħama oħra kawża ta' l- aħħar maltemp, jista' d-dipartiment jara li jsiru x-xogħlijiet meħtieġa u ċioe' jitnaddaf dan il-kanal biex l-ilma tax-xita jkollu fejn jgħaddi u ma jagħmilx ħsara lill-uċuħ tar-raba' u liċ-ċittadini li jippassiġġaw f'dawn l- inħawi tar-Rabat?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex inaddaf il-"culverts" li jaqgħu taħt ir-responsabbilita' tiegħu.

MTARFA - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi matul dawn l-aħħar snin għamilt diversi interpellanzi sabiex jiddawwlu diversi lokalitajiet fl-Imtarfa fosthom il-Bypass u l-partijiet ta' l- entratura ta' l-Imtarfa minn Għajn Qajjed, jista' l-Ministru jinformani għaliex dawn it-talbiet ġew injorati?

Jaf il-Ministru xi frustrazzjoni għandhom ir-residenti kawża ta' dawn in-nuqqasijiet?

Jista' l-Ministru għaldaqstant ma jkomplix jabbanduna dawn it-talbiet u jirrimedja bix- xogħlijiet meħtieġa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġetti biex jiddawwlu diversi lokalitajiet fl-Imtarfa fosthom il-Bypass u l-partijiet ta' l-entratura ta' l-Imtarfa min Għajn Qajjet għadhom qed jiġu kkonsidrati flimkien ma' proġetti oħra.

RABAT - GĦAR BARKA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'riferenza għat-talbiet tiegħi f'isem ir- residenti ta' Għar Barka, ċioe' biex jiġi estiż is-servizz tat-trasport pubbliku għall-inħawi, jista' l-Ministru jinformani għaliex dan is-servizz għadu mhux jiffunzjona?

Jista' l-Ministru jirrispetta ċ-ċirkostanzi taċ-ċittadini u jara li bżonnijiet ta' din ix-xorta ma jkomplux jitħallew abbandunati daqstant?

Jista' l-Ministru jinvestiga l-ilment u jara li x-xogħlijiet u l- arranġamenti meħtieġa jsiru mmedjatament ħalli sal-festi tal-Milied dan is- servizz ikun estiż lir-residenti ta' Għar Barka, Rabat?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li t-triq in kwestjoni hija diġa' relattivament wiesgħa u tippermetti li jgħaddu vetturi kbar, madanakollu hemm biċċa fil-bidu tat-triq li jkun aħjar li titwessa'.

Peress li din m'hijiex "scheme road" u r-raba' huwa saqwi t-twessigħ irid jiġi approvat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar qabel din l-art tkun tista' tiġi esproprjata.

Madanakollu peress li l-estensjoni ta' dan is-servizz tirrekjedi ukoll tibdil fis-sistema tax-xogħol fuq il-venda tar-Rabat, l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku se tqajjem dan is-suġġett b'urġenza għad-diskussjoni fi ħdan il-Kumitat Konsultattiv dwar it-Trasport Pubbliku sabiex jintlaħaq ftehim temporanju dwar il-provvediment ta' dan is-servizz minkejja d- diffikultajiet imsemmija.

XORB U SEWQAN ESAĠERAT - KAMPANJA EDUKATTIVA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi resqin lejn il-festi tal-Milied u l- Ewwel tas-Sena, jista' l-Ministru jara li jagħmel kampanja edukattiva fuq il-mezzi tax-xandir u l-gazzetti sabiex jitrażżan l-abbuż tax-xorb u s- sewqan esaġerat?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa qegħdin isiru l-preparamenti biex tkun organizzata "Road Safety Campaign" f'nofs Diċembru 1995.

MSIDA - TRIQ IL-ĠDIDA - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li f'partijiet ta' New Str, Msida fejn hemm ir-residenza numru 41, qed ikun hemm spiss qtugħ ta' dawl kif ukoll provvista ta' ilma mdardra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-provvista ta' l- elettriku f'partijiet minn Triq il-Ġdida, Msida ġiet interrotta darba fil- ġimgħa għal tliet ġimgħat biex isir xogħol programmat konness ma' spustjar ta' linji tal-vultaġġ baxx.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - APPLIKAZZJONI GĦAL KORS TA' NURSING AIDES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Nirriferi għall-acknowledgement Ref.

1604 - datata 13/4/95 Dipartiment tas- Saħħa dwar applikazzjonijiet għal course ta' Nursing Aides.

Jista' l- Ministru jgħid fiex waslet din l-applikazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-applikazzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant flimkien ma' applikazzjonijiet oħra għall-kors ta' 'Nursing Aides', qed jiġu pproċessati.

Ninsab informat li l-applikanti se jiġu ntervistati fi żmien qasir.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KAŻ TAS-SUR MARTIN DEBONO

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ tas-Sur Martin Debono ta' 72, Stuart Str, Gżira li se jkollu jistenna b'kollox tmien xhur (minn Ġunju '95) sakemm jagħmlulu l-operazzjoni tal-ftuq fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

RAĦAL ĠDID - TRIQ ĦAŻ ŻABBAR - NUGRUFUN

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsir studju/stħarriġ ta' x'inhi l-kawża ta' ammont sostanzjali ta' nugrufun li qed isofru minnu xi residenti fl-inħawi ta' Triq Ħaż Żabbar, f'Raħal Ġdid u jara kif din is-sitwazzjoni tista' tiġi rrimedjata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li minn spezzjonijiet li saru fl-inħawi ta' Triq Ħaż Żabbar, f'Raħal Ġdid ma setax jiġi determinat x'kienet il-kawża tan-nugrufun irrapportat mill-Onor.

Interpellant.

Se nkomplu bl-istħarriġ dwar il-materja.

RAĦAL ĠDID - LUQA ROAD - SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'possibilta' hemm li f'Luqa Road, Raħal Ġdid jsiru traffic lights fejn l-ispiżerija ta' Portelli b'pedestrian crossing u l-parti tat-triq id-dejqa ssir "one-way"?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Se nirriferi t-talba ta' l-Onor.

Interpellant għall-konsiderazzjoni tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

RAĦAL ĠDID - LUQA ROAD - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'possibbilta' hemm li ssir zebra crossing fejn il-Carter's Supermarket f'Luqa Road, Raħal Ġdid?

ONOR.

TELEPHONES - SERVIZZI ĠODDA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li r-residenti ta' "Pomnuri", Triq is-Silla, Marsascala b'riferenza AT4597/95 għadhom ma ngħatawx is-servizz tat-telephone li huwa meħtieġ ferm għaliha?

X'inhi r-raġuni ta' din is-sitwazzjoni meta l-Gvern preżenti jiftaħar bis-"service on demand" tas-servizz telefoniku?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li fil-preżent il-Korporazzjoni Telemalta qiegħda tesegwixxi xogħlijiet ta' estensjoni tal-"cable network" fl-inħawi msemmija mill-Onor.

Interpellant.

Huwa ppjanat li l- applikazzjonijiet kollha pendenti f'Wied il-Għajn (inkluż dik ta' l- applikant bir-referenza AT1479/95 u mhux AT4597/95) mistennija jiġu moqdija fil-bidu tas-sena d-dieħla.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern jistax jieħu in konsiderazzjoni fil- kalkoli tal-pensjoni ta' l-irtirar fil-perjodu taż-żmien li persuni li jgħinu u jgħixu ma' l-anzjani (u possibilment jieħdu l-pensjoni tal-wens) jkollhom jieqfu mix-xogħol għal din ir-raġuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Interpellant jaf li din l-Amministrazzjoni b'effett minn Jannar tal-1992 inkludiet il-Pensjoni tal-Wens mal-benefiċċji l-oħra li hemm taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

Din il-pensjoni kienet ngħatat sabiex persuna mhux miżżewġa jew persuna armla tkun tista' tieħu ħsieb il-ġenitur tagħha.

Fis-subartikolu 3(a) ta' l-Artiklu 16 tal-liġi sar provvediment sabiex persuna li tkun qed tirċievi Pensjoni tal-Wens, għax qed tieħu ħsieb il- ġenituri tagħha, tkun intitolata wkoll għal kontribuzzjonijiet akkreditati kemm-il darba kienet persuna mpjegata jew taħdem għaliha nnifisha u minnufih qabel ma saret intitolata għal Pensjoni tal-Wens kienet:

(i) ħalset total ta' 156 kontribuzzjoni; u (ii) kellha medja ta' kontribuzzjonijiet mħallsa jew akkreditati għall- inqas ta' 20 fis-sena.

Dan il-provvediment tal-liġi ta assigurazzjoni lil persuna li tkun qed tieħu l-Pensjoni tal-Wens li meta tkun qed tiġi stmata l-pensjoni tal- persuna konċernata meta din tilħaq l-eta' ta' l-irtir il-perjodu kollu li kienet tieħu ħsieb il-ġenitur tagħha tkun intitolata għal kontribuzzjonijiet akkreditati kemm-il darba tissodisfa l-kundizzjonijiet mitluba fil-liġi.

Għaldaqstant waqt l-istima tal-pensjoni għal Min Jirtira tal-persuna konċernata l-kontribuzzjonijiet akkreditati li persuna tkun ħadet bis-saħħa tal-Pensjoni tal-Wens huma validi u jiġu kkonsidrati waqt il-kalkolazzjoni tal-medja ta' kontribuzzjonijiet mħallsa jew akkreditati minn sena għal sena.