MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 89 It-Tlieta, 20 ta' Jannar, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 89 It-Tlieta, 20 ta' Jannar, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 20 ta' Jannar, 2004

WERREJ

MINUTI 363

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 363

TQEGĦID TA' KARTI 369

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 370

AĠĠORNAMENT 391

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 396

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 88 li saret fid-19 ta' Jannar, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TII - BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH ABELA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm inħatru bordijiet u kummissjonijiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu minn April 2003 sal-lum?

Minn min huma magħmula?

Jista' jgħid jekk għandhomx xi onorarja u benefiċċji oħra u anke jgħid x'inhuma?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Lill-Ministru jirriżultawlu xi affarijiet preliminari wara l-inċident li seħħ il-bieraħ ta' l-Air Malta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, m'għandix din l-informazzjoni pero' kieku stess kelli ma kienx ikun prudenti li nagħtiha hawnhekk ladarba hemm l- inkjesti għaddejjin.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il- fondi se jmorru biex jissussidjaw il-250 tunnellata ta' natural butter (fat content 85%, immediate pack) skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l-Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3477.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li r-risposta għad-domanda li qed jitlobni nirriferi għaliha la tikkonċerna l-prodott li qed nistaqsi fuqu u lanqas tindirizza l-mistoqsija tiegħi, jista' is-Segretarju Parlamentari jagħti t- tagħrif li qed nitlob?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, ir-risposta għad-domanda 3477 li rriferejtu għaliha tgħid hekk:

"Is-sussidju maqbul ma' l-Unjoni Ewropea huwa ntiż sabiex jimmitiga xi differenzi li jista' ikun hemm bejn il-prezz fl-Unjoni Ewropea u dak fis-suq internazzjonali".

Issa din ir-risposta tkopri d-diversi prodotti li dwarhom l-Onor.

Interpellant għamel għexieren ta' domandi u naturalment jekk hu jixtieq aktar informazzjoni, jista' jidħol fil-website ta' l-Unjoni Ewropea li jiena ġieli rrifirejtu għaliha.

Fuq kollox, Sur President, anke skond l-istanding orders, domanda tista' issir meta l-informazzjoni ma tkunx aċċessibbli permezz ta' mezzi oħrajn, fis-sens li interpellanza fuq informazzjoni li tkun public domain m'għandhiex issir.

Dan apparti li meta wieħed jiġi biex jitlob informazzjoni settur b'settur kemm għas-suq Ewropew u anke għas-suq dinji, irid iġib quddiem għajnejh li l-affarijiet mhux dejjem isiru kif ipproġettati.

Huwa fi stadju ulterjuri li mbagħad wieħed ikun jista' jgħid kemm minn dak l-ammont ta' flus se jittieħed għal ħaġa u kemm se jittieħed għal ħaġa oħra.

L-Onor.

Interpellant għamel żmien ministru responsabbli mill-agrikoltura u jaf li meta jkollok prodott bikri, dak ġeneralment iġib prezz tajjeb mentri jekk fis-suq ikollok glut, il-prezz jaqa' u l-istess jiġri fuq affarijiet oħra.

Jiġifieri ma naħsibx li huwa l-każ li f'dan il-mument ngħidu kemm se jkun ipproġettat li nonfqu llum għat-tali oġġett u kemm hu pproġettat li nonfqu għada.

Aħna nipproġettaw għall-futur, pero' hemm dictum li jgħid li l-bniedem jipproponi u Alla jiddisponi.

Effettivament għadna ma nafux x'se jiġri f'Mejju li ġej, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta l-Ministru qed jgħid li trid tiġi mmitigata d- differenza fil-prezz, ikun qed jirriferi għall-prezz ta' l-Unjoni Ewropea jew għall-prezz tas-suq internazzjonali?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Ir-risposta għad-domanda 3477 tgħid li s-sussidju maqbul ma' l-Unjoni Ewropea huwa ntiż biex jimmitiga xi differenzi li jista' ikun hemm bejn il-prezz fl-Unjoni Ewropea u dak fis-suq internazzjonali, jiġifieri l-Unjoni Ewropea vis-a-vis ħaddieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-gvern qed iżid id-dazji fuq prodotti li pajjiżna jimporta mis-swieq internazzjonali, kif se tkun evalwata d- differenza tal-prezz abbażi ta' dawn il-kriterji ġodda ta' kontrolli?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, kulma jrid jagħmel l-Onor.

Farrugia huwa li jħares lejn l-istampa kollha u jinduna li tneħħew il-levies.

Għax waħda torbot ma' l-oħra u waħda tikkanċella fil-maġġoranza tagħha l- affarijiet l-oħra.

Li qed ngħid hu li wieħed irid jikkompara ż-żewġ affarijiet, jara kif se jkun is-suq minn żmien għal żmien u mbagħad ikun jista' jitkellem u jgħid jekk it-tali prodott għoliex jew le biex imbagħad ikun jista' jipproġetta għas-snin ta' wara.

Il-bieraħ, waqt li kont qiegħed nirrispondi għal dawn is-serji ta' domandi, għedt ukoll li dak li jkun irid jeżamina dak li jkun ġara preċedentement u jara x'inhu t-track record tat-tali oġġett.

Naturalment mhux bilfors li fil-ġejjieni jiġri l-istess għax jistgħu jinqalgħu affarijiet li jieħdu s- sopravvent fuq dak li jkun ġara qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri meta l-gvern jiġi biex jeżamina dawn il- fatturi ma jkunx qiegħed jeżamina biss il-prezz fis-suq imma jkun qiegħed jeżamina wkoll l-impatt tal-miżuri l-ġodda, fis-sens ta' dazji, kwoti u tariffi?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Naħseb li l-gvern huwa dovut li jeżamina l-ambjent kollu eżistenti.

Għax jekk inħarsu lejn ħaġa waħda speċifika jista' jiġrilna li nagħtu interess wisq lil dak l-oġġett partikolari u ninsew l- oħrajn.

Għalhekk wieħed ikun irid jiżen sew is-suq u jara l-affarijiet li jaffettwawna u jorjenta l-enerġiji, il-ħsebijiet u r-riżorsi tiegħu għal dak li għandu bżonn il-poplu Malti in ġenerali.

Jiġifieri rridu naraw ir- ritratt kollu billi nieħdu l-opinjonijiet ta' nies li jispeċjalizzaw f'affarijiet differenti u anke mela le, napprezzaw, il-kummenti li jgħaddu l-membri ta' l-oppożizzjoni għax sakemm dawn ikunu kummenti kostruttivi jiġu milqugħin u milqugħin bi pjaċir.

Ċertament dawn l-affarijiet jgħinuna sabiex aħna naraw is-sitwazzjoni, nimmoniterjawha u mbagħad ovvjament nieħdu l-passi meħtieġa fil-ħin propizju, Sur President.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il- fondi se jmorru biex jissussidjaw il-521 tunnellata ta' materja prima u kemm bhala kompożizzjoni ta' milk cream in powder or other solid form (fat content less than 1.5%) skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l- Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott ?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3477.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li l-gvern dejjem iżomm monitoraġġ tas-sitwazzjoni, to what extent jirriżultalu dak li jirriżulta lill-oppożizzjoni u cioe' li d-differenza fil-prezz mhix biss ta' Lm7 miljun imma hija ta' aktar minn Lm25 miljun?

U jekk se jgħidli li mhux il- każ, jista' is-Segretarju Parlamentari jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra d- dokumentazzjoni li f'idejh għandu l-gvern li allura wasslitu għall- konklużjoni li d-differenza fuq il-prodotti varji hija biss ta' Lm7 miljun?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, kif diġa' għedt, din l-informazzjoni hija public domain u għaldaqstant ma naħsibx li huwa l-każ li għal kull ħaġa noqogħdu nipproduċu d-dokumentazzjoni.

Issa jekk l-Onor.

Membru jixtieq jagħmel domanda fuq dak li jirriżulta mill-informazzjoni li toħroġ mill-website - aħna lesti noħorġu printout u npoġġuha fuq il-mejda tal- Kamra - nitolbu jagħmel domanda bil-miktub u nimxu accordingly.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien ma kontx qed nirriferi għall-website imma għal dak li għadu kemm qal is-Segretarju Parlamentari, jiġifieri li l-gvern qed jeżamina l-fatturi kollha.

Min-naħa tagħna qed nagħmlu dawn il- mistoqsijiet għax jirriżultalna li d-differenza attwali m'hijiex ta' Lm7 miljun imma ta' Lm25 miljun u aktar.

Issa biex nirrispettaw l-opinjoni ta' xulxin, importanti li npoġġu l-workings tagħna fuq il-mejda tal-Kamra għax inkella nkunu qed naħlu l-ħin ta' xulxin, Sur President.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Din bħal ta' l-Unjoni Ewropea fejn it-tnejn ħarisna lejn l-istess ritratt u t-tnejn rajnih differenti!

Anzi jekk ikollok mitt persuna jħarsu lejn l-istess ritratt, kulħadd joħroġ b'verżjoni differenti!

Issa aħna għandna l-verżjoni tagħna, l- informazzjoni qegħdin narawha u naħseb li fiċ-ċirkostanzi m'għandix xi nżid ma' dak li diġa' għedt, Mr Speaker.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il- fondi se jmorru biex jissussidjaw l-1,500 tunnellata ta' other processed cheese (Kefoalo-tyri) skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l- Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il- fondi se jmorru biex jissussidjaw l-1,000 tunnellata ta' edam cheese skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

ONOR.

Biss jekk tippermettili, Mr Speaker, jien ma nafx kemm jittieklu 1,000 tunnellata edam cheese f'sena waħda għax allura aħna aqwa mill-ġrieden!

U biex inkunu nistgħu nevalwaw is-suq aħjar, nixtieq li l-Onor.

Interpellant jinformani kif wasal għal din iċ-ċifra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Din il-mistoqsija jien nitfagħha lura lis- Segretarju Parlamentari għax il-kwantita' tirriżulta mill-kalkoli li jkunu għamlu n-nies tal-gvern.

Għalhekk jien qed nikkwota speċifikament skond l- ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products.

Issa dwar kemm ġie jiswa' dan l-istudju, nista' ngħidlu wkoll għax ħadmu s-Sur Grech li ħa madwar Lm70,000 tiegħu.

Allura forsi jkun aħjar jekk is-Segretarju Parlamentari jagħmel din il-mistoqsija lilu nnifsu u lill-gvern tiegħu għax minn hemm toħroġ din iċ-ċifra, Sur President.

Lis-Segretarju Parlamentari ngħidlu joqgħod attent għax milli nista' nifhem qed iwieġeb għall-gallarija.

Għax iċ-ċifra ta' 1,000 tunnellata edam cheese ħariġha l-gvern, innegozjaha l-gvern u hija miktuba fit-trattat.

Jien mhux qed naqlagħha minn żniedi din u mhux billi nippruvaw nagħtu l- impressjoni li rridu ndaħħqu lin-nies, Sur President.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, m'għandix iżjed xi nżid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, lili bħala l-kelliem ewlieni ta' l- oppożizzjoni fuq prodotti ta' l-ikel, saritli mistoqsija biex niġġustifika minn fejn ġibt iċ-ċifra ta' 1,000 tunnellata edam cheese.

Jien lis- Segretarju Parlamentari weġibtu li din iċ-ċifra ħareġ biha l-gvern tiegħu stess u tinsab imniżżla fit-trattat.

Mela issa nitolbu jgħidilna hu minn fejn ġiet għax bħalma hu għandu interess li jkun jaf, anke jien għandi interess li nkun naf.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: L-Onor.

Farrugia qal li din ħarġet mir-rapport li għamel is-Sur Grech.

Aħna issa niċċekkjaw dan ir-rapport u jekk inhu hekk nagħtuh risposta aktar 'il quddiem.

Pero' f'dan il-mument m'għandi xejn xi nżid, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien qed ngħid li r-rapport sar mis-Sur Grech, pero' iċ-ċifra ta' 1,000 tunnellata edam cheese skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products hija elenkata fit-trattat.

Allura possibbli s-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-mod kif il-gvern se jiddisponi minn dawn is- Lm7 miljun ma jafx b'dan li qed ngħid, Sur President?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: L-ammont kollu ġie meqjus fil-globalita' tan- neċessitajiet li hemm bżonn.

Pero' la l-Onor.

Membru qed jinsisti li din iċ-ċifra ta' 1,000 tunnellata hija speċifikament imniżżla fir-rapport tas- Sur Grech, jien qed ngħidlu li se nivverifika u mbagħad ninformah b'dak li jirriżultali, Sur President.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3257 dwar taxxi indiretti, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' edam cheese minn non-EU countries?

It-tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products ikopri l- importazzjoni minn non-EU countries abbażi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3480.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-biċċiera tal-laħam qegħdin jistaqsu x'se jiġri mill-kuntratt li għandhom wara li dan l-aħħar ġew informati li l-ministeru m'għandux flus biex iġedded il-kuntratt tagħhom.

Jista' jagħtina l-kummenti tiegħu fuq dan il-Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ma nafx jekk l-Onor.

Membru huwiex qed jirriferi għal dawk il-biċċiera li diġa' għandhom kuntratt mad-dipartiment jew għal dawk il-persuni li qed jiġu mħarrġa sabiex isiru biċċiera.

Jekk qed jirriferi għal ta' l-aħħar, jiġifieri għal dawk li kienu qed jagħmlu kors biex isiru biċċiera, ninformah li dawn kienu diġa' ġew notifikati minn qabel li kien se jkun hemm estensjoni tal-kors.

Sur President, żgur li m'huwiex il-każ li l-gvern m'għandux minn fejn iħallashom lil dawn in-nies.

Issa ladarba l-kors spiċċa, huma jieqfu mill-kors u eventwalment ikun hemm – kif aktarx ikun hemm - talba min-naħa tad-dipartiment għal servizzi f'dan il-qasam.

Ladarba ssir din it-talba dawk il-persuni li għamlu l-kors ikunu jistgħu japplikaw.

MR SPEAKER: L-Onor.Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba dan il-kuntratt spiċċa u allura dawn l- għaxra jew it-12-il biċċier tilfu x-xogħol, jista' il-Ministru jgħid jekk id-dipartiment għandux ħtieġa li fl-immedjat – forsi xahar, xahrejn, tlieta, nittama mhux xi sena oħra - isejjaħ mill-ġdid lil dawn l-istudenti ħaddiema u jimpjegahom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Lil kulmin applika għall-kors ta' biċċier għednielu mill-bidu nett li m'hemm l-ebda rabta ta' xogħol fiss mad- dipartiment wara li jispiċċa l-kors.

Irrid ngħid ukoll li ġaladarba jkun hemm il-kors u jkun hemm l-eżami, wieħed irid jara min jgħaddi u mbagħad id- dipartiment jeżamina - inkwantu għat-tibdil li għaddej fil-biċċerija - jekk għandux bżonn aktar nies u jekk ikollu bżonn issir sejħa pubblika.

Fil-mument iktar informazzjoni minn hekk ma nistax nagħti, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura korsijiet simili se jkomplu jiġu organizzati jew għalissa se jieqfu?

Se jkun hemm żgħażagħ oħra li se jgħaddu mill- istess esperjenza?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li min irid jaħdem ta' biċċier mhux neċessarjament jidħol jaħdem mal-gvern, m'hemm xejn xi jżomm lid- dipartiment milli jagħmel korsijiet oħrajn għal persuni li jridu jiġu mħarrġa f'dan il-mestier, sakemm wieħed ikun interessat jew li jaħdem għal rasu jew jaħdem fi ħwienet ta' dan it-tip.

M'iniex ngħid li d-dipartiment se jagħmel kors ieħor imma m'huwiex eskluż li jkun hemm kors ieħor, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta l-ministeru jasal fi ftehim li joħroġ sejħa għal dawn il-korsijiet jagħmilha internament jew b'arranġament ma' l-ETC?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Biex inkun onest ma nafx jekk hemmx prattika f'dan is-sens.

Jekk l-Onor.

Membru jagħmel domanda bil-miktub inkun f'qagħda aħjar li nwieġbu b'mod mill-aktar preċiż, Sur President.

PREZZIJIET TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minn dawn il- fondi se jmorru biex jissussidjaw l-1,200 tunnellata ta' cheddar cheese skond l-ispecial temporary state aid to support processors & recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l-Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 3477.

FONDI PUBBLIĊI LILL-KNISJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi s-somma totali li tħallset s'issa lill- awtoritajiet tal-knisja għall-iskejjel tagħha bhala salarji u spejjeż ta' manutenzjoni mindu sar il-ftehim bejn il-gvern u l-knisja?

Jista' jagħti dettalji sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni): Se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub.

KODIĊI POSTALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se jiġi ppubblikat id- direttorju tal-kodiċi postali l-ġdid?

Ma jaħsibx li importanti li dan jiġi ppubblikat ġaladarba l-awtoritajiet tal-posta jesiġu li l-kodiċi postali jitniżżel bħala parti mill-indirizz?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-kodiċi postali llum għandu x'jaqsam mar-regolamentazzjoni tas- settur postali u m'għadux ir-responsabbilta` diretta tal-Maltapost.

Skond il-liġi u regolamenti li jittrattaw l-aspett regolatorju, bħalissa ma hemm l-ebda obbligu fuq il-Maltapost sabiex tippubblika dan ir-reġistru.

Madankollu l-awtorita` Maltija għall-komunikazzjoni aktar tard din is-sena se tkun qed tagħmel eżerċizzju biex tiddetermina f'aktar dettall il- universal service obligations tal-Maltapost u wieħed jistenna li l- kwestjoni tad-direttorju tal-kodiċi postali tiġi studjata flimkien ma' aspetti oħrajn li eventwalment jistgħu jiġu ddeterminati bħala obbligi tal- Maltapost.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Imma nista' inkun naf jekk il-Maltapost għadhiex tesiġi li l-kodiċi postali jitniżżel bħala parti mill-indirizz?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kif inhu magħruf minn kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra, meta nindirizzaw ittra għandna l-obbligu li nniżżlu l- kodiċi postali.

Jien nasal ukoll biex ngħid li jista' ikun fl-interess tal- Maltapost li tippubblika l-kodiċi postali, pero' s'issa dan għadu mhuwiex obbligatorju.

Issa jekk aktar 'il quddiem l-awtorita` Maltija għall- komunikazzjoni tistabilixxi l-universal service obligations, m'huwiex eskluż li eventwalment ikun ukoll obbligu formali tal-Maltapost li tippubblika dan il-kodiċi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' impjegati ma' l-aġenzija Appoġġ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3698.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista ta' kuntratturi li tefgħu l-offerti għat-tenders għal proġetti ta' toroq li se jitwettqu taħt il-Ħames Protokoll ma' l-Italja flimkien ma' lista tat-toroq inklużi f'dawn it-tenders, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3761.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mid-19 ta' Jannar, 2004 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela huwa in possession.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, kif għedt il-bieraħ, għalkemm għaddejna minn elezzjoni, il-gvern u l-amministrazzjoni baqgħet l-istess, għalhekk appellajt lill-gvern biex jara jekk il-miżuri li ħa fil-passat tawx ir- riżultat mixtieq jew le.

Naturalment meta wieħed jgħolli t-taxxi l-gvern ikun qed idaħħal aktar biex jagħmel tajjeb għall-ispiża li dejjem tikber.

Però ċertament wieħed irid jara dan f'kontest aktar wiesa' u f'kontest anke ekonomiku.

Fil-fatt il-bieraħ ikkwotajt biċċa mid-dokument li ħareġ fl-2003 dwar il- policy industrijali tal-gvern li jismu "Prosperity in change - The way forward" fejn il-gvern qed jgħid li għandu jagħmel dak kollu possibbli biex inaqqas l-ispejjeż għal dawk li huma fl-industrija u fil-qasam ta' l- investiment.

Ċertament li ż-żieda fit-taxxi mhuwiex il-mod kif wieħed inaqqasilhom dawn l-ispejjeż.

Naturalment meta jkun hemm żieda fl-ispejjeż dawk involuti f'xi attività ekonomika jkollhom jaraw minn fejn se jnaqqsu biex jagħmlu tajjeb għall-ispejjeż li jkunu ġew mgħobbija fuqhom.

Dan jikkawża problema għax ħafna drabi jispiċċa jerġa' jgħolli rasu l-qgħad, kif sfortunatament ġara f'dawn l-aħħar xhur fejn rajna diversi ħaddiema li tilfu x-xogħolhom.

Meta ma jkollokx tkabbir ekonomiku - li huwa l-aħjar mod kif il-gvern idaħħal iktar flus għax filwaqt li dan jikkrea aktar xogħol u ġid għaċ-ċittadini tagħna, l-istess attività tkun qed tiġġenera aktar fondi għall-gvern - il-problema tal-qgħad tibda tiżdied.

Naturalment il-problema tal-qgħad, bħal katina, twassal għal numru ta' problemi soċjali oħra.

Ċertament li wieħed ma jistax jgħid li l-qgħad f'pajjiżna huwa baxx, anke meta wieħed iqabblu ma' pajjiżi oħrajn.

Il-qgħad għoli speċjalment fost iż-żgħażagħ huwa inkwetanti ħafna għax meta jispiċċaw mill-iskola ta' 16-il sena jew wara numru ta' snin jistudjaw, l- aspirazzjonijiet tagħhom ikunu li jibdew jaħdmu biex jibdew jaħsbu għall- futur tagħhom.

In-nuqqas ta' opportunitajiet ta' xogħol qed jolqot b'mod partikolari liż-żgħażagħ.

Jekk niftakar tajjeb, kważi 45% ta' dawk li qed ifittxu xogħol huma żgħażagħ ta' taħt it-30 sena.

Ċertament dan ma jawgurax tajjeb għall-futur tagħhom.

Għalhekk il-gvern tal-ġurnata għandu jagħti priorità għall-ħolqien tax-xogħol għaż-żgħażagħ.

Jien ngħid li huwa dmir tal-gvern li jara li l-opportunitajiet ta' xogħol jitkattru u li joħloq mekkaniżmi biex ma jkunx hemm dewmien meta xi ħadd juri interess li jinvesti f'pajjiżna.

Il-bieraħ semmejt eżempju ta' kumpannija li wriet interess li tinvesti f'pajjiżna, però sfortunatament dawn bdew jaħsbuha darbtejn u bdew idawru ħarsithom lejn pajjiżi oħrajn minħabba ċerta burokrazija u problemi li sabu ma' wiċċhom.

Il-ġimgħa li għaddiet intqal li fl-aħħar ttieħdet deċiżjoni dwar il-crafts village f'Ta' Qali.

Din id-deċiżjoni ħadet kważi għaxar snin biex tittieħdet.

Naħseb li dan mhuwiex mudell ta' kif għandhom jimxu l-affarijiet.

Hemm bżonn li nisfruttaw iċ-ċokon tagħna biex niggwadanjaw aktar investiment, għax għalkemm nifhem li f'ċerti oqsma huwa ta' żvantaġġ xi kultant huwa dan iċ- ċokon tagħna huwa ta' vantaġġ.

Bil-ħolqien tal-Malta enterprise - għallinqas dan kien wieħed mill-għanijiet li semma l-gvern - issa se jkollna l-MDC, l-IPSE u l-METCO taħt saqaf wieħed, taħt kumpannija waħda li se tiffoka l-attenzjoni tagħha fuq kif tkattar aktar investiment u kif tattira aktar investiment.

Ċertament nittamaw li dan isir mingħajr dewmien.

Ħlejna diġà numru ta' xhur sakemm iddeċidejna x'se nagħmlu u sakemm isibu saqajhom il-ħaddiema li ntgħażlu.

Naturalment kien hemm ħaddiema li ġew imwarrba minn dawn il-kumpanniji.

Issa rridu naraw kemm il- Malta enterprise se tħalli riżultati.

Ma jistax ikun li sena wara l-oħra nibqgħu ma jkollniex ir-riżultati li lkoll kemm aħna nixtiequ.

Mr Speaker, jeħtieġ insibu soluzzjoni għall-problemi li għandna, liema problemi kulħadd jaf li huma reali u m'aħniex nivvintawhom aħna.

Tista' ssejħilhom sfidi jekk trid, però xorta jibqa' l-fatt li trid issir xi ħaġa dwarhom.

Sfortunatament il-budget għas-sena 2004 li ġie preżentat lejn l-aħħar tas- sena li għaddiet ma jagħtix risposta għall-problemi li għandu pajjiżna.

Anzi, wisq nibża' li xi kultant il-problemi se jkompli jkabbarhom proprju minħabba ż-żieda fit-taxxi.

Nerġa' ngħid, iż-żieda fit-tassazzjoni jkollha effett pożittiv fid-dħul tal-gvern, però jkollha effetti kollaterali fil- pajjiż.

Biż-żieda fit-taxxi l-gvern qed ikompli jżid l-ispejjeż lill- kummerċjanti li fl-aħħar mill-aħħar se jgħadduhom lill-konsumatur.

U hawnhekk naraw li anke l-għoli tal-ħajja jibda jieħu rankatura ġdida.

Again, dan iwassal biex in-nies ikollhom nuqqas ta' flus f'idejhom minħabba li jkollhom iħallsu aktar biex jikkonsmaw dak li kienu jikkonsmaw s'issa għall-ħteġijiet ta' kuljum.

Il-gvern irid joqgħod attent għax jekk l-għoli tal-ħajja jkompli jirranka ċertament ikollu talbiet mill-unions biex jagħmel tajjeb għal dan.

Ħaġa ġġib lill-oħra u għalhekk il-gvern għandu jaħsibha darbtejn qabel ma jieħu ċerti miżuri.

Naturalment il-gvern qiegħed hemmhekk biex jiddeċiedi, però fid-dawl ta' dawn l-aħħar erba' jew ħames snin il-gvern għandu jagħmel eżami tal-politika fiskali tiegħu biex jara jekk din ħallietx riżultati pożittivi jew negattivi b'mod ġenerali, mhux l-inqas għall-ekonomija.

In- nuqqas ta' kummerċ li xi drabi naraw huwa frott ta' nuqqas ta' flus fl- idejn u rridu noqogħdu attenti li dawn l-affarijiet ma nħalluhomx jiġru.

Mr Speaker, ħaġa oħra li qed tinħass, u għamilna żmien kulħadd jitkellem fuqha, hija proprju n-nuqqas ta' kompetittivita`.

Hemm bżonn naraw x'inhuma r-raġunijiet li pajjiżna mhux qed jirnexxilu jkun kompetittiv meta mqabbel ma' pajjiżi oħrajn.

U fid-dawl tas-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea inħoss li l-problemi se jkomplu jikbru, għallinqas fil-bidu u sakemm il-gvern ma jeħux il-passi li għandu bżonn jieħu biex dan ma jseħħx.

Jiġifieri l-gvern irid jara kif jilqa' minn qabel għal ċerti problemi li fil-bidu żgur se jkollna bis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Naturalment din hija kwestjoni magħluqa għax il-poplu ddeċieda u l-gvern intrebaħ u ntilef.

Jiġifieri m'iniex qed niftaħ diskussjoni dwar jekk għandniex insiru membri jew le għax issa l-poplu ddeċieda u aħna, bħala partit demokratiku, nirrispettaw id-deċiżjoni tal-poplu.

Irridu naħdmu - hekk wegħedna u hekk se nagħmlu - biex kemm jista' jkun innaqqsu dak kollu li jista' jġib problemi u nipprovaw nieħdu l-massimu tal-benefiċċji li jkun hemm bis-sħubija u nifirxuhom fost il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Dik kienet il-wegħda tagħna bħala oppożizzjoni Laburista wara li l-poplu ddeċieda.

Din hija r-realtà li ma nistgħux naħarbu minnha.

Wara l-ħafna diskorsi li smajna ċertament il-gvern u l-poplu m'għandux iserraħ rasu li għax issa se nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea f'daqqa waħda l-affarijiet se jinbidlu mil-lejl għan-nhar.

Irridu nkunu aħna bħala pajjiż, bħala poplu flimkien mal-gvern li nagħmlu l-almu tagħna kollu biex il-problemi li għandna naraw kif nistgħu noħorġu minnhom.

M'hemm l-ebda bakketta maġika li biha se jisparixxu l-problemi meta nsiru membri ta' l- Unjoni Ewropea.

Irridu nagħmlu l-almu tagħna kollu - kif dejjem għedna fl- aħħar mill-aħħar bħala oppożizzjoni u kif dejjem ħeġġiġna lill-gvern biex jagħmel - għax il-problemi li jeżistu, għallinqas xi wħud minnhom, ma jiddependux mis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, imma jiddependu minn kemm il-gvern ikollu ħeġġa u minn kemm il-pajjiż jimxi 'l quddiem ukoll.

Waħda mill-aktar miżuri li spikkat fil-budget għas-sena 2004 li għadu kemm ġie ppreżentat kienet proprju ż-żieda fil-VAT, li hija żieda reali ta' 20%, però hija ta' tliet punti perċentwali minn 15% għal 18%.

Din iż-żieda se taffettwa l-għoli tal-ħajja - f'ċerti oqsma anke bil-kbir - minħabba ċirku vizzjuż li diġa` tkellimt fuqu.

Dak li jkollu iktar spejjeż se jgħabbihom fuq il-konsumatur li fl-aħħar mill-aħħar se jkollu jħallas iktar għall- affarijiet li huma bażiċi għall-ħajja ta' kuljum.

Naturalment il-gvern, għallinqas jekk ninterpreta tajjeb dak li qal l-Onor.

Tony Abela meta ntroduċa l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, qal li r-rata tal-VAT se tibqa' ta' 18% f'Malta sakemm ma nkunux tax compliant.

Din hija inġustizzja doppja.

Hija inġustizzja ma' dawk li dejjem ħallsu t-taxxa u hija inġustizzja wkoll ma' dawk li jridu jinvestu u ma' dawk li forsi kellhom aspirazzjonijiet li jkabbru l-attivita` ekonomika tagħhom, pero` minħabba spejjeż ġodda se jkollhom jagħmlu pass lura.

Hija inġustizzja wkoll fuq dawk li addirittura, kawża ta' dan, tilfu anke x-xogħol tagħhom.

Mr Speaker, waħda mill-ikbar inġustizzji li għandna f'pajjiżna – jien dejjem hekk tkellimt f'dan il-parlament – ġejja minn dawk in-nies irresponsabbli li jaraw x'jagħmlu biex jevadu t-taxxa.

Ċertament li din hija inġustizzja maċ-ċittadin li jħallas kull sold li huwa dovut lill- gvern, skond il-liġijiet ta' Malta.

Imbagħad l-inġustizzja tkompli tikber minħabba li l-gvern qed iżid il-piż tat-taxxi fuq dawk li dejjem ħallsuhom u qed jgħidilhom iħallsu iktar biex jagħmlu tajjeb għal dawk li qed jevadu t-taxxa, li nittama - anzi konvint - li huma fil-minoranza.

Il-gvern qed jgħidilna li sakemm il-poplu Malti u Għawdxi kollu ma jiġix konxju li m'għandux jevadi t-taxxa, ir-rata tal-VAT se tibqa' ta' 18%.

Pero` l-gvern m'għandux iġib skuża bl-evażjoni tat-taxxa biex iżid il-piż tat-taxxi.

Jien naħseb li din hija inġustizzja soċjali kbira ma' dawk li dejjem ħallsu t-taxxa.

Mr Speaker, tajjeb li nfakkru li ftit tas-snin ilu l-gvern - b'ċertu pompa wkoll - waqqaf dak li sejjaħ it-tax compliance unit.

Wara numru ta' snin li bdiet topera ta' min jgħid x'ġara.

Naf li n-naħa tal-gvern se twieġeb li kellna suċċessi u li t-tax compliance unit qabdet xi wħud mill-evażuri.

Allaħares le, wara li nfaqna Lm1 miljun biex waqqafnieha, barra l-ispejjeż li rrikjediet biex kompliet taħdem fis-snin ta' wara!

Allaħares ma tatx riżultati jew xi riżultati!

Imma l-gvern qed jgħidilna li minħabba li għad m'għandniex tax compliance minn kulħadd se jżid il-piż tat-taxxi fuq dawk li dejjem ħallsu t-taxxa dovuta.

Mr Speaker, nisimgħu ħafna diskors fuq l-e-government u fuq kemm illum għandna teknoloġija avvanzata.

Hekk għandu jkun għax pajjiżna mhuwiex inqas minn pajjiżi oħrajn u rridu nħarsu lejn dan il-qasam biex inkomplu niżviluppaw bħala pajjiż, mela le.

Imma l-e-government qed ikollu effett fuq ġbir effettiv tat-taxxi?

Per eżempju, ejja nieħdu x-sharing of information.

Jekk niftakar tajjeb ġew mibdula l-liġijiet tagħna minħabba diffikultajiet ta' natura legali proprju biex ikun hemm sharing of information bejn dipartimenti differenti tal-gvern.

Pero` ejjew naraw li x- sharing of information tingħata lil min għandha tingħata u mbagħad jittieħdu l-passi meħtieġa biex dawk li jkunu qed jevadu t-taxxa ma jkomplux jagħmlu dan a skapitu ta' oħrajn li kienu dejjem leali.

Dan kollu, apparti li dawk li m'għandhomx ħtija fl-aħħar mill-aħħar ikollhom iġorru l- piż taż-żieda fit-taxxi, joħloq ukoll problemi oħrajn, fosthom nuqqas ta' dħul għall-gvern, u kulħadd jaf kemm hi kbira l-problema fil-finanzi u anke tad-dejn.

Infatti b'dan l-abbozz ta' liġi il-gvern qed ikompli jitlob lill- parlament biex ikun jista' jissellef sa Lm100 miljun oħra, jekk għada pitgħada jħoss il-ħtieġa.

Fejn jidħol id-deficit tal-pajjiż darba l-gvern qalilna li qabad il-barri minn qrunu imma mid-dehra l-qrun baqa' f'idejh u l-barri ħarab għax il- problema tad-deficit ħarbet minn idejn il-gvern.

Dan qed iwassal biex ikollna konsegwenzi f'oqsma, per eżempju, ta' l-edukazzjoni, fejn huwa meħtieġ li n-nefqa tibqa' dejjem tiżdied.

Bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni fuq l-edukazzjoni, irrid ngħid li m'għandniex inħarsu lejn il-flus ivvotati fil-qasam edukattiv bħala spiża imma għandna nħarsu lejhom bħala investiment fl-element umna, uniku riżors li għandu dan il-pajjiż.

L-iżvilupp ta' l-element uman huwa parti importanti għax juri kemm pajjiż ikun kompetittiv u kemm qed jaspira li jattira ċertu tip ta' investiment.

Dan huwa konfermat mid-dokument li ppubblika l-gvern fl-2003 li jismu "Prosperity in change - The way forward" li jirrigwarda n-national industrial policy.

Infatti f'kapitlu minnhom jitkellem proprju fuq il-ħtieġa ta' national policy for human resources development kif ukoll fuq l-edukazzjoni vokazzjonali, fuq l-universita` u l- MCAST.

Dawn huma oqsma li rridu nkomplu ninvestu fihom, u qed ngħid ninvestu għax il-flus li jiġu vvotati fil-qasam edukattiv m'għandhomx jitqiesu bħala spiża imma bħala investiment fir-riżorsi umani li huwa l- uniku riżors li għandna.

Illum għandna quddiemna abbozz ta' liġi biex jiġu implimentati l-miżuri tal- budget li tħabbru mill-ministru tal-finanzi.

Sfortunatament rajna li kien hemm tnaqqis fil-flus ivvotati f'diversi oqsma, fosthom ta' l-edukazzjoni.

Naturalment dan seħħ għax il-gvern huwa ssikkat finanzjarjament.

Meta aħna nitkellmu tant fuq l-importanza li ninvestu iktar fl-edukazzjoni hija ħasra li l-qasam edukattiv jintlaqat b'dan il-mod minħabba problema finanzjarja.

Fl-intervent tiegħi fid-diskussjoni tal-voti tal-ministeru ta' l- edukazzjoni semmejt diversi oqsma fejn tnaqqsu l-voti, uħud minnhom sostanzjalment.

Nista` hawnhekk insemmi l-vot għall-universita` li wkoll ġie mnaqqas.

Ħafna drabi ngħidu li huwa importanti li jkollna iktar studenti fl-universita`.

Għaliex?

Għax meta wieħed iqabbel l-universita` ta' Malta ma' universitajiet fl-Unjoni Ewropea u f'pajjiżi applikanti, isib li għadna wieħed mill-inqas pajjiżi li għandna studenti fl-universita`.

Ħadd ma jista' jiċħad li tul is-snin sar żvilupp, pero` l-ammont ta' studenti li għandna m'huwiex biżżejjed.

Irridu naħdmu biex ikollna iktar studenti fl-universita` għax din hija t-triq 'il quddiem jekk irridu nkunu pajjiż iktar żviluppat.

Barra minn hekk irridu nħajru ċerti studenti, permezz ta' guidance aħjar, biex jagħżlu oqsma li għandna nuqqas fihom.

Meta wieħed jitkellem ma' ċerti nies fl-università jgħidulek li jixtiequ jagħmlu dejjem iktar, pero` r-riżorsi finanzjarji huma limitati.

Allura ċertament hija ħasra li minħabba s-sitwazzjoni finanzjarja wieħed ikollu jġewweż f'qasam tant importanti.

L-istess fil-junior college.

Ta' spiss nisimgħu lill-prinċipal ta' dan il- kulleġġ jilmenta li għandu bżonn jirrekluta erbgħa min-nies bħala full-time staff, imma peress li m'hemmx finanzi dejjem ġie rrifjutat li jdaħħal iktar staff.

Fl-aħħar sena u nofs, sentejn rajna li kieku ma kentix l- universita` li mill-fondi tagħha - li diġa` huma limitati - tat Lm200,000, kif ġie rrapportat li qal l-istess prinċipal, biex jagħmlu tajjeb għall- ispiża li kellhom bżonn, kieku kienu jsibu ruħhom f'iktar diffikultajiet.

Meta nitkellmu fuq l-edukazzjoni qed nitkellmu fuq qasam importanti għall- futur ta' pajjiżna, allura għandna nagħtuh il-fondi neċessarji u mhux noqogħdu lura minħabba problemi finanzjarji.

Għalhekk irid ikollna l- prioritajiet.

Il-limitazzjonijiet qegħdin hemmhekk, pero` ċertament li għandna nagħtu priorita` massima lill-edukazzjoni biex nimxu 'l quddiem.

Jekk wieħed iqabbel il-public expenditure per pupil fil-livelli edukattivi jara li fost il-pajjiżi membri u fost il-pajjiżi applikanti kollha ta' l-UE aħna l-inqas pajjiż li nonfqu fil-livell primarju u fil-livell sekondarju.

Fil-livell terzjarju s-sitwazzjoni m'hijiex daqshekk gravi.

M'aħniex minn ta' fuq nett imma għallinqas m'aħniex l-aħħar post, però ċertament li m'għandniex inserrħu rasna fuq dawn l-aspetti biss.

Minkejja l-problemi finanzjarji kollha li għandu pajjiżna nappella biex naraw l-istampa kollha u nħarsu lejn il-fondi mitfugħa fl-edukazzjoni bħala investiment għall- futur ta' pajjiżna.

Barra minn hekk ma nistgħux nibqgħu nagħmlu l- affarijiet kif konna dejjem nagħmluhom.

Hawnhekk qed nitkellem b'mod ġenerali.

Jekk konna nivvotaw fondi għal ċerti attivitajiet ma nistgħux nibqgħu għaddejjin minn sena għall-oħra mingħajr ma nistaqsu x'riżultat qed jagħtuna, x'value for money qed ikollna ta' dan l-infiq.

Huwa importanti li dawk li huma responsabbli mill-finanzi jistaqsu dawn il-mistoqsijiet ħalli l-flus, li huma limitati, nużawhom bl-aħjar mod possibbli.

Huwa importanti l-konċett ta' value for money, li għal kull sold li t-taxpayers - għallinqas dawk li jħallsu t-taxxa - qed jagħtu lill-gvern ikunu ċerti li qed jieħdu servizz tajjeb u li huwa bżonnjuż għaż-żmenijiet tal-lum.

Mr Speaker, jeħtieġ isir sforz nazzjonali biex insolvu l-problemi qodma li għandna li, nerġa' ngħid, sħubija fl-Unjoni Ewwropea m'hijiex se tibdel mil- lum għal għada u m'hijiex is-soluzzjoni għal ċerti problemi.

Il-Partit Laburista qed iħeġġeġ lill-gvern jibda jerfa' r-responsabbiltajiet tiegħu għax jidher li wara t-tellieqa elettorali majna daqsxejn l-entużjażmu li kien hemm, u l-problemi donnhom qed jaħarbu minn idejh.

Il-gvern irid ikun konxju tagħhom u bħala oppożizzjoni huwa d-dmir tagħna li ngħidu dawn l- affarijiet u li nħeġġu lil min hu responsabbli biex jieħu azzjoni malajr kemm jista' jkun.

Nixtieq insemmi żewġ punti oħra li jitkellem dwarhom dan l-abbozz ta' liġi li ppreżenta l-ministru tal-finanzi.

Dawn jirrigwardaw iż-żieda fil-prezz tax-xorb alkoħoliku u ż-żieda fil-prezz tat-tabakk.

Filwaqt li tista' tgħid li kull gvern jgħolli xi ftit jew wisq id-dazju jew is-sisa fuq it- tabakk u x-xorb alkoħoliku, mill-banda l-oħra tajjeb li jsir sforz minn dawk konċernati, mhux mill-ministeru tal-finanzi biss, biex jisħqu fuq l- aspett edukattiv biex miċ-ċokon tagħhom lit-tfal ngħallmuhom fuq il- problemi li dawn joħolqu.

Anke fl-ambjent li ngħixu fih dawn l-affarijiet għandhom ikunu iktar rari milli komuni.

Per eżempju, mhux sewwa li jkun hawn skejjel li fil-viċinanzi tagħhom hemm bars u pubs li jkunu miftuħin anke waqt il-ħin ta' l-iskola.

Jekk wieħed imur ħdejn il-junior college jara numru ta' bars ftit 'il bogħod minnu li huma miftuħin minn filgħodu sa filgħaxija.

Jien nemmen li kulħadd għandu dritt għax-xogħol tiegħu, kulħadd għandu dritt li jagħmel l- attivita` ekonomika tiegħu sakemm tkun leċita pero`, bħalma għamlu pajjiżi oħra, għandna nipprojbixxu li jinbiegħu ċerti prodotti alkoħoliċi jew prodotti oħrajn li mhux tajjeb li jiġu kkonsmati waqt il-ħin ta' l-iskola u noħolqu dawk li jissejħu alcohol free zones ħdejn l-iskejjel.

Il-fatt li għandna numru ta' machines li jbigħu s-sigaretti, li kważi ssibhom kullimkien, qed idaħħal il-mentalita`, il-kultura fost it-tfal li dawn qishom m'huma xejn, li dawn huma affarijiet soċjalment aċċettabbli.

Naturalment dan mhux qed jgħin fl-edukazzjoni tat-tfal tagħna.

Dawn huma affarijiet li nsemmuhom sena wara l-oħra meta jiġi l-budget għax ngħollu s- sisa u d-dazju tas-sigaretti u l-alkoħol, pero` mbagħad nieqfu hemm u ċertament inkunu għadna 'l bogħod mis-soluzzjoni.

Il-gvern se jdaħħal iktar flus mill-bejgħ ta' dawn il-prodotti, pero` għandi dubju serju kemm dawk li jpejpu u dawk li jixorbu l-alkoħol se jaqtgħu t-tipjip u x-xorb.

Għalhekk huwa importanti bħas-soltu li l-edukazzjoni tingħata priorita` f'dan il-qasam.

Mr Speaker, jien nappella biex meta nitkellmu fuq affarijiet ta' natura finanzjarja nagħtu kas l-aspett soċjali u kif se jintlaqat il-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-attivita` ekonomika b'mod ġenerali.

Inħoss li dak li ġie preżentat mill-Gvern Nazzjonalista fil-budget għas-sena 2004 se jkompli joħloq iktar problemi milli jsolvihom.

Nittama li l-gvern jinduna b'dan fil-ħin u jieħu l-passi neċessarji biex isewwi l-ħsara li diġa` bdiet issir.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, kif kellna l-okkażjoni ngħidu kemm-il darba, il-budget m'huwiex biss mezz kif il-gvern jiġbor il-fondi biex ikun jista' jipprovdi għan-nefqa tiegħu, li trid tkompli ssir fl-interess ta' l- iżvilupp ta' pajjiżna bid-diversi proġetti infrastrutturali, bl- edukazzjoni, billi nipprovdu għall-ħteġijiet soċjali, fosthom il- pensjonijiet, is-saħħa u s-servizzi soċjali, imma huwa wkoll strument fiskali importanti li rridu nużaw biex nagħtu direzzjoni lill-ekonomija.

F'dawn iż-żmenijiet l-ekonomija tal-pajjiż qed tiffaċċja realtajiet internazzjonali mhux faċli, u għaldaqstant kien dan budget saqajh ma' l-art li jirrikonoxxi dawn ir-realtajiet bil-għan li pajjiżna mhux biss jibqa' jiżviluppa, imma minn dak l-istess żvilupp jinħolqu iktar opportunitajiet ta' xogħol.

Din kienet il-mira tal-gvern f'dan il-budget.

Mr Speaker, jista' jkun li hemm xi ftit miżuri li ma kenux popolari, pero` l-gvern għandu r-responsabbiltà li filwaqt li jikkontrolla l-ispiża tiegħu u anke d-deficit li qed jiffaċċja pajjiżna, irid jagħti d-direzzjoni meħtieġa, l-inċentiv meħtieġ lill-ekonomija biex inkomplu noħolqu l- opportunitajiet ta' xogħol.

Dan mhux faċli.

F'pajjiżi avvanzati madwarna u anke xi ftit 'il bogħod minna llum qed nisimgħu t-terminu economic growth without jobs, jiġifieri ekonomiji avvanzati qed ikollhom tkabbir ekonomiku, tkabbir fil-prodott gross domestiku tagħhom, imma m'humiex joħolqu postijiet ta' xogħol ġodda, almenu f'dik li hija statistika.

Dan qed jiġri bħalissa fl-Amerka u sfortunatament anke fl-Ewropa.

U jien ngħid li dan qed jiġri f'pajjiżna wkoll.

Għaliex jiġri dan?

Jien naħseb li dan jiġri għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett il-postijiet tax-xogħol li jkunu qed jinħolqu mill-ekonomija ma jkunux qegħdin jimtlew neċessarjament minn nies li jidhru fuq l-istatisitka uffiċjali.

Per eżempju, is-CNN fl-Amerka tat prominenza kbira lid-diskors li għamel George Bush dwar il-miljuni ta' ħaddiema li qed jaħdmu fl-Amerka b'mod illegali.

Infatti, biex idaħħal dawn il-jobs fis-setturi li jistgħu jitkejlu Bush iddeċieda li - hu ma riedx isejħilha amnestija imma fl-aħħar mill-aħħar hija amnestija - jagħti temporary working permits lil dawn in-nies li daħlu illegalment fl-Amerka u llum qegħdin jaħdmu.

Il-President Bush għamel hekk għax qed jirrikonoxxi li l-ekonomija qed tikber, pero` mhux qed jidher li qed jinħolqu l-impjiegi għax ċerti jobs li l-Amerikani nfushom m'humiex lesti jagħmluhom għal ċerti pagi li qed jiġu offruti, dawn il-persuni li jidħlu fil-pajjiż illegalment ikunu lesti li jagħmluhom.

M'iniex qed ngħid li f'Malta għandna nagħmlu l- istess ħaġa, imma qed nuża dan biex nuri r-realtajiet li qed jiġru madwarna fid-dinja llum.

It-tieni nett l-istess nies li qed jipproduċu fl-industrija tagħna, fil- manfiattura, mhux biss f'pajjiżna imma anke f'pajjiżi oħra, qed jipproduċu prodott ta' valur miżjud ikbar mingħajr ma jeħtieġ li jiżdiedu nies f'dik il-produzzjoni.

Anzi, sfortunatament, kultant jitnaqqsu l-ħaddiema għax bl- iżviluppi li qed isiru fit-teknoloġija u bl-avvanzi fis-sistema ta' produzzjoni tal-manifattura, minflok ma tkun teħtieġ iktar nies biex tipproduċi iktar, dik l-azjenda tkun teħtieġ inqas nies.

Din hija sfida oħra importanti; mhux biżżejjed li nindukraw l-industrija li għandna f'pajjiżna, għax iktar ma tavvanza l-industrija - sakemm ma tkunx se żżid b'mod sostanzjali l-livell ta' produzzjoni - iktar tkun tista' tassorbi dik id-domanda fil-qafas ta' l-istruttura li diġa` għandha.

Allura din ma toffrix postijiet tax-xogħol ġodda.

GĦaldaqstant, bla ebda passjoni u mingħajr saħna tar-ras u noqogħdu niġru fit-toroq u nipprotestaw, irridu nħarsu bis-serjeta` lejn x'inhuma dawk il-fatturi li mhux qed jagħmlu lil pajjiżna kompetittiv, x'inhuma dawk il-fatturi li m'humiex jinkoraġġixxu lill-imprenditur Malti u barrani jinvestu f'pajjiżna.

Irridu naraw flimkien kif nirrimedjawhom biex tassew ikollna ħolqien ta' postijiet tax-xogħol ġodda.

Dan l-aħħar ġie f'idejja studju on ways of job creation minn Wilfried Prewo li huwa chief executive tal-Hanover chamber of industry and commerce ġewwa l-Ġermanja.

Dan iqabbel is-sitwazzjoni fil-Ġermanja u fl-Ewropa mas- sitwazzjoni fl-Amerka, li ħafna drabi fl-Ewropa nħarsu lejha bħala ekonomija li toħloq iktar opportunitajiet tax-xogħol mill-ekonomija Ewropea, u jasal għal diversi konklużjonijiet.

Per eżempju, dan l- ekonomista jgħidilna li jekk inħarsu lejn il-ħaddiem industrijali fil- Ġermanja nsibu li l-ispiża tiegħu bħala pagi u anke taxxi relatati ma' dik il-paga hija 30% ikbar minn dik ta' ħaddiem fl-Amerka.

Allura meta wieħed ineħħi dak kollu li dak il-ħaddiem ikun qed iħallas f'taxxi jirriżulta li dan fil-but ikun qed jieħu 20% inqas minn dak il- ħaddiem li qed jagħmel l-istess xogħol fl-Amerka.

Dan iġegħelna nistaqsu għaliex qegħdin inħallu l-ispejjeż jitilgħu b'dan il-mod li qed irendu l- ekonomija tagħna mhux daqstant kompetittiva.

Hemmhekk qed nieħdu l-eżempju tal-Ġermanja.

Issa rridu nħarsu lejn x'inhuma dawk il-fatturi li qed iżidu l-ispiża tal-produzzjoni f'pajjiżna u għaldaqstant qed iwasslu biex ma nkunux daqstant kompetittivi.

Fil-konklużjoni tiegħu dan l-ekonomista jasal biex jgħidilna li l-iktar affarijiet li qed itellfu l-ħolqien tax- xogħol huma sitwazzjonijiet fejn ikun hemm tassazzjoni qawwija, pagi għoljin wisq, suq tax-xogħol li m'huwiex flessibbli biżżejjed u sistemi soċjali li ma jħajrux lill-ħaddiem li jaħdem.

Mr Speaker, anke fis-sitwazzjoni lokali nsibu li meta wieħed miżżewweġ, li għandu żewġt itfal jew tlett itfal, iqabbel dak li jieħu bħala unemployment benefit mal-paga minima nazzjonali jiskopri li ma jaqbillux għax id-dħul tiegħu jiżdied b'xi miżerja ta' Lm5 jew l-iktar Lm10 fil-ġimgħa.

Sfortunatament għalkemm dawn huma sistemi li jassiguraw li ħadd ma jaqa' lura u ħadd ma jbati minn sitwazzjoni sfortunata meta ma jkollux xogħol, jista' jkun li s-sistemi soċjali li għandna minflok qed jinkoraġġixxu persuna toħroġ għax-xogħol ikunu qed jinkoraġġixxu lil dik il-persuna tmur taħdem mingħajr ma tiddikjara x-xogħol li qed tagħmel biex tibqa' tieħu ċerti benefiċċji.

Din żgur hija realta` li rridu nistudjawha u naraw kif insolvuha.

Aktar milli nagħtu cheques lill-persuni li ma jaħdmux għandna nużaw parti minn dawk il-fondi biex ninvestu ħalli jsir iktar taħriġ, li għandu jkun obbligatorju fuq dawn il-persuni, biex nassiguraw li kemm jista' jkun malajr dawn jerġgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol, u allura jikkontribwixxu huma wkoll lejn l-ekonomija.

Irid jinstab bilanċ importanti.

Mhux biżżejjed li nipprotestaw u ngħidu li importanti li noħolqu x-xogħol, imma rridu naħdmu biex pajjiżna tassew jimxi 'l quddiem.

Mr Speaker, irridu napprezzaw ukoll ir-realta` li qed jgħix pajjiżna fis- sitwazzjoni internazzjonali.

Jien u ġej hawnhekk kont qed insegwi diskussjoni fuq radju lokali li fiha kien qed jieħu sehem is-Sur Tony Zarb, is-segretarju ġenerali tal-GWU, u bdew jgħidu li issa, li nafu li se nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, diġa` qed jintilfu l-postijiet tax-xogħol.

Min jitkellem b'dan il-mod l-ewwelnett juri kemm il-bidla fil-pożizzjoni tiegħu ma kienet bidla xejn, imma kienet biss bidla ta' konvenjenza biex forsi min kien Laburist li jaqbel ma' l-Unjoni Ewropea jgħid li fl-aħħar il- Partit Laburista sar jaqbel ma' l-Unjoni Ewropea.

It-tieni nett, min jitkellem hekk qed juri biċ-ċar kemm għadu ma fehemx ir-realtajiet f'pajjiżna u r-realtajiet internazzjonali.

Pajjiżna u l-Ewropa kollha qiegħda tikkompeti ma' postijiet oħra fejn il-pagi huma baxxi ħafna u l- gvern ta' dawk il-pajjiżi, b'mod partikolari l-pajjiżi ta' l-Asja fosthom iċ-Ċina, qed jużaw anke l-iżvalutazzjoni tal-munita tagħhom biex iżommu l- prezzijiet tal-produzzjoni u l-pagi tal-ħaddiema tagħhom baxxi kemm jista' jkun, meta mqabbla ma' dawk ta' pajjiżi oħra.

B'hekk jattiraw industrija li tkun trid tfittex li tagħmel iktar qligħ.

Barra minn hekk, dawn il- pajjiżi ħafna drabi joffru kondizzjonijiet tax-xogħol 'il bogħod ħafna minn dawk li pajjiżna u pajjiżi oħra fl-Ewropa joffru.

Agħar minn hekk, ħafna drabi dawn il-pajjiżi jisfruttaw in-negliġenza f'dik li hija protezzjoni u ħarsien ta' l-ambjent għax jafu li b'hekk qed jiffrankaw ċerti spejjeż fil- manifattura tagħhom biex jibqgħu kompetittivi.

U dan tagħmlu mhux biss iċ- Ċina imma anke l-Amerka li rtirat mill-protocol ta' Kyoto li kien ipoġġi ċerti responsabbiltajiet fuq l-industrija biex ma tkomplix tniġġes l- ambjent.

Dawn qalu li se jirtiraw minnu biex jipproteġu l-industrija tagħhom u ma jitilfux il-postijiet tax-xogħol.

Dan kollu jiswa l-flus u jżid l-ispejjeż tal-produzzjoni.

Fid-dibattiti li nkun involut fihom fil-livell tal-parlament Ewropew dan huwa d-diskors li qed isir.

Imma huwa ġust li waqt li l-Ewropa qiegħda tagħmel minn kollox biex kemm jista' jkun tħares l-ambjent, tara li jkollna żvilupp sostenibbli, tagħti kondizzjonijiet tax-xogħol xierqa lill- ħaddiema, tara li dawn ma jiġux sfruttati u tagħtihom ċerti benefiċċji, imbagħad fuq il-mejda tal-World Trade Organisation nipprovaw niftħu iktar il-bibien għal dawn l-ekonomiji l-ġodda bir-riżultat li l-fabbriki qed jitilqu mill-Ewropa biex imorru f'dawn il-pajjiżi u mbagħad ibigħu l- prodott tagħhom lura lill-Ewropa( Din hija r-raġuni li fallew u mexjin bil- mod ħafna d-diskussjonijiet fuq il-livell tal-World Trade Organisation.

L- Ewropa qed tgħid li m'hijiex lesta ċċedi u tbaxxi ċerti tariffi u tiftaħ is- suq tagħha għal dawk il-pajjiżi li m'humiex qed japplikaw l-istess standards, u allura qed jieħdu l-industrija tagħna f'pajjiżhom sempliċement għax m'hemmx level playing field, imma qed jisfruttaw lill-ħaddiema tagħhom u l-ambjent li qegħdin fih.

GĦaldaqstant, biex tipproteġi l-postijiet tax- xogħol tagħha, probabbilment iktar ma jgħaddi ż-żmien l-Ewropa se tibni tariffi kontra dawk il-pajjiżi li jibqgħu jużaw l-istess miżuri biex il- prodott minn dawk il-pajjiżi ma jkunx daqshekk irħis u allura ma jeqridx il- produzzjoni Ewropea.

Kieku m'għamilniex l-għażla li nidħlu fl-Unjoni Ewropea aħna wkoll konna nbatu l-istess konsegwenzi.

Allura s-sitwazzjoni kienet tkun mhux biss li sfortunatament ikun hemm xi fabbriki li jnaqqsu l- postijiet tax-xogħol - dan irridu nirrikonoxxuh għalkemm irridu ngħidu li m'hijiex is-sitwazzjoni katastrofika li jipprovaw ipinġu l-oppożizzjoni, imma hija xi ħaġa li rridu nkomplu nindirizzaw - imma l-kriżi fl-impjiegi kienet bla dubju ta' xejn tkun ħafna ikbar fil-futur qarib.

Nixtieq inħares lejn il-miżuri tal-budget anke biex nirrispondi għal dak li qalu diversi kelliema ta' l-oppożizzjoni għax qalu li dan il-budget bl-ebda mod ma jipprova jindirizza l-ħolqien tax-xogħol.

Jekk inħarsu ftit lejn ċerti miżuri li ttieħdu nindunaw li l-gvern irid ikompli jinvesti fil- manifattura għax jaf li din toħloq opportunitajiet ta' xogħol anke għal- livell ta' ħaddiema li sfortunatament huwa diffiċli li tħarriġhom f'livelli ta' xogħol ħafna iktar avvanzati fuq medja ta' żmien qasir.

Per eżempju, fl-erba' snin li ġejjin hemm il-programm ta' Lm40 miljun f'bini ta' fabbriki oħra.

Hemm it-twaqqif tal-Malta industrial parks biex inżommu l- areas tal-fabbriki f'livelli aċċettabbli u allura jkomplu jattiraw investiment.

Twaqqfet il-Malta enterprise u qed isir investiment u ħidma biex din tkompli tattira iktar fabbriki lejn pajjiżna.

Hemm ivvotati Lm10 miljun oħra biex fl-erba' snin li ġejjin isiru proġetti ta' tisbiħ ħalli nkomplu nattiraw it-turiżmu, mingħajr ma nsemmu l-proġetti l-oħra li indirettament ikunu qed jgħinu lis-settur tat-turiżmu, bħalma huma proġetti relatati ma' l-infrastruttura, fosthom il-bini ta' toroq.

Il-gvern se jkompli jagħti inċentivi lis-settur iż-żgħir tas-self-employed, fosthom il- faċilitajiet tas-self u l-qsim ta' kuntratti kbar biex dawn ikunu jistgħu jitfgħu l-offerta tagħhom għalihom u jieħdu dan it-tip ta' xogħol.

Anke dak li qed jipprova jagħmel is-segretarju parlamentari fi ħdan il- ministeru tal-finanzi u affarijiet ekonomiċi fil-park ta' Ta' Qali juri li rridu ntejbu bis-serjeta` l-kompetittivita` permezz tal-kwalita` tal- prodott Malti li noffru lit-turist.

Però dan mhux biżżejjed.

Irridu nkomplu nagħmlu iktar, u dan il-gvern huwa kommess li jagħmel iktar, pero` mingħajr ma ninjoraw, kif għedna, is-sitwazzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji.

Huwa faċli li kull settur jitlob iktar mingħand il-gvern, imma r-realta` hija li biex il-gvern joħroġ mill-but irid jiġbor iktar.

Min-naħa l-oħra iktar ma jiġbor il-gvern iktar hemm ir-riskju li jkun ta' piż fuq min irid jinvesti.

Allura importanti li nsibu dak il-bilanċ li filwaqt li l-gvern jiġbor biżżejjed biex ikun jista' jaqdi l-funzjonijiet tiegħu, fl-istess ħin ma jkunx ta' piż żejjed fuq il-mutur ekonomiku ta' pajjiżna, fuq min irid jinvesti u minflok iħajru jiskoraġġih.

Irridu niddeċiedu jekk il- gvern irriduhx ikun is-sieħeb tagħna jew il-papa` tagħna.

Huwa faċli li fejn jaqblilna ngħidu li l-gvern ma jintervjenix u jkun sieħeb magħna, imma mbagħad induru fuq il-gvern għal kollox u ngħidulu li jmissu jagħtina iktar, kemm f'dawk li huma servizzi soċjali u kemm f'għajnuna fi proġetti eċċ. Irridu niddeċiedu.

Aħna rridu gvern li jkun is-sieħeb tagħna u allura ma jindaħalx wisq imma jgħinna, jew irridu l-papa` li jrid jiddeċiedi kollox?

M'għandix dubju li l-oppożizzjoni tippreferi sitwazzjoni ta' papa` għax dik hija l-istorja tagħha.

Pero` l-istorja tagħna bħala Gvern Nazzjonalista dejjem kienet li nipprovaw nissieħbu biex naraw li verament ikollna żvilupp.

Irridu nirrikonoxxu wkoll li l-gvern għandu r-responsabbiltia` li jikkontrolla l-problema tad-deficit, xi ħaġa li qed jipprova jagħmel dan il- budget, fejn sfortunatament kellna nieħdu ċerti miżuri bħalma hi dik taż- żieda fir-rata tal-VAT.

Tajjeb ngħidu li meta daħlet din il-miżura kienu tneħħew xi levies.

Imma ejja nħarsu lejn il-miżura tal-VAT waħedha.

Ittieħdet id-deċiżjoni li tintmiss il-VAT u mhux l-income tax, għax nemmnu li l-VAT hija newtrali fis-settur industrijali.

Tant hu hekk li t-turiżmu m'hu se jiġi affettwat bl-ebda mod.

Barra minn hekk l-industrija li tipproduċi b'mod partikolari għall-esportazzjoni - meta nitkellmu fuq il- kompetittivita` l-iktar li nkunu qegħdin niffokaw huwa fuq dik l-industrija - hija VAT neutral għax il-VAT li hija tħallas terġa' tiġborha, u allura ma taffettwahiex.

GĦaldaqstant m'hijiex minnha l-kantaliena ta' l-oppożizzjoni u tal-GWU li l-VAT se tnaqqas il-kompetittivita`.

Ejja nkunu realistiċi u ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Fl-opinjoni tiegħi pajjiżna għandu jidħol kemm jista' jkun malajr fil-mekkaniżmu ta' l-euro għax nemmen li hemmhekk nistgħu nkomplu nsaħħu l-ekonomija u l-kompetittivita`.

Jekk isir hekk it- turiżmu żgur li jgawdi minn dan għax il-fatt li nibqgħu barra mill-euro, dan jibqa' jkun ta' detriment għas-settur turistiku.

Dan huwa importanti wkoll għal kulmin jesporta għax kulħadd jaf ir-riskji marbuta mal-kambju u l-ispejjeż żejda li l-industrija tidħol fihom biex tidħol f'ċerti kuntratti ta' hedging biex tipprova tnaqqas dak ir-riskju.

Fuq kollox meta nidħlu fiż-żona ta' l-euro nkunu qed nidħlu f'munita internazzjonali bil-vantaġġi kollha li din iġġib magħha.

Il-gvern irid jara li l-kompetittivita` ta' pajjiżna tkun imħarsa fuq dan il-livell ukoll.

Bħalissa hemm dibattitu sħiħ dwar kif jaħdem il-mekkaniżmu tal-euro, l- istabillity pact, u rridu naraw kif il-gvern irid jagħti l-kontribut tiegħu fuq dan il-livell biex naraw li l-mekkaniżmu tal-euro jassigura li din il- munita tibqa' kompetittiva fis-suq internazzjonali.

Bħalissa hemm il- problema li l-munita tal-euro qed tissaħħaħ ħafna kontra d-dollaru u l-Bank Ċentrali Ewropew ma jridx jagħmel l-interventi.

Ovvjament wieħed irid jara l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dawn it-tip ta' interventi, pero` r- realta` hi li fejn jidħol id-dollaru, il-Federal Bank Amerikan huwa ħafna iktar attiv milli hu l-Bank Ċentrali Ewropew biex jirrimedja għal sitwazzjonijiet li jkunu qed jolqtu ħażin lill-ekonomija fl-Amerka.

Naħseb li l-Bank Ċentrali Ewropew għandu jieħu dan it-tip ta' atteġġjament ukoll.

Dan se jkun diskuss mill-kapijiet tal-pajjiżi membri fir-reviżjoni tal-patt ta' stabilita` dwar l-euro u nittama li anke l-gvern tagħna jagħti kontribut importanti fuq dan il-livell.

Iżda aħna rridu nħarsu wkoll fil-livell tagħna biex naraw x'hemm bżonn isir ħalli tassew noħolqu x-xogħol f'pajjiżna.

U biex dan iseħħ, l-ewwelnett irridu nsaħħu u nippromwovu l-kompetittivita`.

Fl-opinjoni tiegħi l- kompetittivita`, li hija l-qofol ta' kull suċċess ekonomiku, nistgħu nkomplu ngawduha biss jekk ikollna saqajna sodi ma' l-art.

L-ewwelnett irridu nkomplu nsaħħu l-edukazzjoni mhux biss fil-livell ta' l-iskejjel imma b'mod partikolari fil-livell tal-ħaddiema u l-imprendituri li għandna.

Jien nemmen li l-imprenditorija trid tiġi mgħallma tajjeb biex wieħed jagħraf kif u meta għandu jieħu ċerti riskji.

Jeħtieġ li ngħollu anke l- livell tal-ħaddiema biex inkunu nistgħu nattiraw fabbriki li jħallu iktar valur miżjud.

Fl-opinjoni tiegħi trid tingħata priorita` ikbar lit-taħriġ tal-ħaddiema.

Infatti dan il-budget ikompli jagħti iktar fondi lill-ETC biex tkun tista' taħgmel dan.

Però, kif għedt diġà, irridu naraw kif dan it-taħriġ isir iktar obbligatorju għal min qiegħed ifittex ix-xogħol u mhux daqstant fuq livell volontarju.

Irridu nagħrfu r-responsabbilta` li persuna hemm bżonn titgħallem biex tkun tista' tidħol għal opportunitajiet tax- xogħol ġodda.

F'dan is-sens irridu nagħrfu kif nisfruttaw - diġa` bdejna nisfruttaw tajjeb ħafna, imma dejjem irridu nisfruttaw iktar - programmi li toffrilna l-Unjoni Ewropea bħal Socrates, Leonardo Da Vinci u Erasmus biex kemm jista' jkun l-istituzzjonijiet edukattivi jkomplu jħejju lit-tfal tagħna u anke lil min diġa` qiegħed fis-suq tax-xogħol għal opportunitajiet ġodda li għandna.

Irridu nsaħħu wkoll l-id tar-riċerka għax sfortunatament ftit issir riċerka f'pajjiżna.

L-Unjoni Ewropea llum qed toffri għajnuna finanzjarja permezz tal-programmi tar-riċerka bħal FP6.

Jien inħeġġeġ li mhux l-universita` u l-istituzzjonijiet akkademiċi biss jidħlu għal dawn il- programmi għax l-iskop ta' dawn mhuwiex sempliċement li nagħmlu riċerka per se, imma li minn dik ir-riċerka noħolqu prodott u opportunita` ta' negozju ħalli jinħolqu l-postijiet tax-xogħol.

Allura huwa ħafna iktar importanti li jkollna kollaborazzjoni bejn l-intrapriża u l-istituzzjonijiet ta' riċerka biex nidentifikaw affarijiet ġodda li nistgħu noħorġu bihom fis- suq.

Importanti li nikkollaboraw ukoll ma' pajjiżi oħrajn li minnhom, m'għandix dubju, għandna x'nitgħallmu f'dan il-kamp biex nibdew ikollna dak in-nukleu ta' riċerka.

Mr Speaker, jekk irridu naraw l-ekonomija tagħna tikber jeħtieġ ikollna politika li twassal biex ikollna imprenditorija ikbar u ta' kwalita`.

Mhux biżżejjed li ngħidu kemm hu importanti s-settur tas-self-employed, imma rridu nagħmlu ħafna iktar f'kull sens.

GĦandu jieħu inizjattiva mhux biss is-segretarju parlamentari li huwa responsabbli minn dan is-settur, imma l- pajjiż kollu għax kulħadd għandu r-responsabbilta` li joħloq ix-xogħol fil- pajjiż.

Pajjiżna m'huwiex se jirnexxi jekk ikollna istituzzjonijiet li jħarsu biss lejn ir-regolamenti li titlob minnhom il-liġi, mingħajr ma jkunu iktar business friendly u jifhmu li jekk jaċċelleraw ċerti proċessi jwasslu biex ikollna iktar attivita` ekonomika.

F'dan is-sens hija wkoll responsabbilta` tal-gvern anke fuq livell Ewropew.

Illum hemm bżonn nevalwaw ċerti regolamenti li daħlu biex naraw jekk dawn humiex qed iħallu impatt pożittiv jew negattiv fuq l-imprenditorija u l- ħolqien tax-xogħol.

Irridu nkunu kuraġġużi biżżejjed li nirrevedu ċerti affarijiet biex fejn naraw li m'għandniex biżżejjed flessibbilta`, fejn naraw li hemm burokrazija żejda li tista' twassal biex jintilfu ċerti opportunitajiet, dawn jiġu rimedjati llum qabel għada.

Mr Speaker, nemmen ukoll li jekk irridu noħolqu x-xogħol għandna nimmiraw biex iktar 'il quddiem ikollna sistemi ta' tassazzjoni li jinċentivaw it- tkabbir ekonomiku.

Il-prinċipju li jkollna inqas taxxi bilfors irid ikun il-qalba ta' mudell ekonomiku b'saħħtu.

Jekk nibqgħu b'ċerti sistemi fiskali li ma jħajrux li wieħed jinvesti l-ekonomija tibqa' ma tikbirx biżżejjed.

Ovvjament din trid tkun magħmula b'ċerta responsabbilta`, forsi mhux bil-mod kif iddeċidew l-Amerka, li għamlu tax cuts u mbagħad il-budget deficit sploda għax ma ħarsux lejn il-kawżi kollha.

Jekk jingħataw inċentivi biex jonqsu r-rati ta' taxxa dawn iridu jiġu kkumpensati bi dħul ieħor, imma sfortunatament dan mhux dejjem jiġri.

It-teorija ta' l- ekonomija tgħid li jekk tnaqqas ċerti rati, b'mod partikolari r-rati ta' l- income tax, iddaħħal iktar għax l-ekonomija tikber, allavolja r-rata tat- taxxa tkun iktar baxxa.

Pero` dan mhux dejjem ġara f'pajjiżna minħabba l- problema tal-moralita` fiskali.

Jekk ngħidu li l-gvern għandu jnaqqas il- piż tat-taxxi rridu nagħrfu r-responsabbilta` li rridu nibqgħu nagħtu l- istess kontribut jekk irridu l-istess għajnuna meta niġu bżonn il-gvern li, kif għedna, ikollu r-responsabbilta` mhux biss ta' l-iżvilupp tal-pajjiż, imma anke r-responsabbilta` soċjali.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li dan il-pajjiż jeħtieġ jagħmel għażliet importanti ħafna.

Jekk irridu noħolqu x-xogħol f'pajjiżna huwa importanti li jkun hemm iktar flessibbilta` fis-settur tax-xogħol.

Nittama li fil- protesta tagħha, meta l-GWU tkun qed tgħid lill-ħaddiema x'jeħtieġ isir, tgħidilhom ukoll li jeħtieġ iktar flessibbilta` fis-settur tax-xogħol.

Ir- rapport li tkellimt dwaru iktar kmieni jgħid li l-liġijiet Ewropej jagħtu ħafna iktar protezzjoni lill-ħaddiem mil-liġijiet ta' l-Amerka, pero` r- rata ta' nies li m'humiex qed jaħdmu fl-Amerka hija nofs ir-rata li hemm fl- Ewropa.

Għax kultant ċerti drittijiet, waqt li huma importanti, jekk jiġu applikati u kull kambjament jiġi reżistit jista' jfisser li jintilfu l- impjiegi jew min ikun qiegħed jaħsibha jinvestix f'linja ta' produzzjoni jew f'ħanut ieħor u jżid in-nies, jibda jibża' jżid in-nies.

Dak li jkun jibqa' jġebbed u jdum kemm jista' jkun għax jara li s-suq tax-xogħol m'huwiex flessibbli biżżejjed u jrid joqgħod attent mill-konsegwenzi li llum qed iġibu ħafna regolamenti.

Allura jekk jimpjega għaxra min-nies ma jkunx daqshekk faċli li wara jinżel għal tmienja jekk isib li l-produzzjoni tiegħu tiflaħ għal tmienja.

Irridu nkunu lesti li nistudjaw ċerti sitwazzjonijiet biex waqt li nkomplu nħarsu d-drittijiet tal-ħaddiema - dan huwa importanti ħafna - pero` mhux għall-ispiża li l-ħaddiema jispiċċaw ma jkollhomx postijiet tax-xogħol, għax drittijiet mingħajr xogħol m'huma drittijiet xejn.

L-ewwel dritt għandu jkun li wieħed ikollu x-xogħol.

Hemm affarijiet oħra li rridu nħarsu lejhom jekk irridu naraw li pajjiżna jkun iktar kompetittiv, b'mod partikolari s-settur tas-servizzi.

Fl-opinjoni tiegħi hemm bżonn li jispiċċaw il-patafjun ta' monopolji li jeżistu fit-trasport mit-twelid tal- bniedem sad-difna tiegħu.

F'dan is-settur għandna monopolji li qed iżidu l- ispiża fuq l-industrija, fuq il-konsumatur, fuq it-turist u fuq kollox mingħajr ma nagħtu servizz ta' kwalita`, anzi ħafna drabi jkun servizz medjokri ħafna fil-kumdita` tal-monopolju.

Jekk nitkellmu dwar is-settur turistiku nsemmu ħafna standards, pero` jien naħseb li għandhom jittieħdu ċerti inizjattivi biex nistudjaw jekk il- prodotti li qed noffru bħala tour operators humiex ta' kwalita`.

Kemm smajna dan l-aħħar bid-daqqa li ħa s-settur tal-cruise liners minħabba s- sitwazzjoni tal-VAT u ntqal li tilef il-vantaġġ li kellu f'dak li huwa duty free shopping, imma waħda mill-iktar affarijiet li fil-fatt gergru dwarha min jopera dawn il-vapuri hija li l-kwalita` ta' l-excursions li jingħataw lit-turisti li jinżlu mill-vapur.

Tajjeb li nifhmu kif jaħdem dan is- settur.

Fundamentalment il-qligħ li jagħmel il-vapur mit-tour li jagħmel madwar il-Mediterran, ħalli ngħidu hekk, ma jsirx mill-biljett li jbigħ lill-passiġġier biex jitla' fuq il-vapur, imma mis-servizzi u l-bejgħ li jagħmel minn fuq dak il-vapur.

Allura jekk l-operatur tal-vapur ma jsibx li aħna għandna excursions ta' kwalita`, imma huma medjokri, sempliċement qbadna xarabank biex ħadna lin-nies f'post, forsi ħadna l-commission mingħand il-persuna li nkunu ħadnielha n-nies biex jixtru s-souvenirs mingħandha u daqshekk, allura qed nitfgħu l-ġebla fuq saqajna u dawn il- vapuri mhux se jibqgħu jagħżlu lil pajjiżna.

F'dan l-isfond tajjeb ngħidu wkoll li l-fatt li pajjiżna dieħel fl-Unjoni Ewropea, waqt li veru tlifna l- vantaġġ tad-duty free, pero` rbaħna vantaġġ ukoll.

Tajjeb li nitkellmu wkoll fuq il-vantaġġi li se ġġib is-sħubija.

Il-fatt li l-port tagħna se jkun port Ewropew - u naf li l-VISET u l-Malta International Airport qed jaħdmu flimkien f'din l-opportunita` l-ġdida - se jkun ħafna iktar faċli li issa jiġu l-vapuri.

Ovvjament se jkollna bieb miftuħ għas-suq Ewropew għax ma jkunx hemm iktar spejjeż u restrizzjonijiet li kien hemm qabel għall- passiġġieri li jiġu mill-1 ta' Mejju 'l quddiem.

Allura huwa ħażin li ċerti gazzetti moħħhom biss biex jaqtgħu qalb il-poplu.

GĦandna nitkellmu dwar l-opportunitajiet kollha li għandna quddiemna.

Issir ħafna kritika lill-gvern mill-oppożizzjoni u - forsi anke ġustament - mis-soċjeta` ċivili li m'huwiex jikkontrolla biżżejjed l-ispiża tiegħu.

GĦalhekk naħseb li hija tajba ħafna l-idea tal-gvern f'dan il-budget li nibdew naqsmu n-nefqa tal-gvern u d-dħul tal-gvern f'erba' kontijiet separati, wieħed marbut mat-turiżmu u l-kultura, l-ieħor mat-toroq, il-bini u l-manutenzjoni, u l-ieħor dwar is-saħħa u l-ambjent.

Nemmen li dan huwa importanti biex ikollna proċess iktar sempliċi biex nifhmu minn fejn qed jiġi d-dħul tal-gvern li se jikkontribwixxi għall-iżvilupp ta' dawn is- setturi - bil-parteċipazzjoni anke tas-soċjeta` ċivili - u kif qed issir in- nefqa tal-gvern.

Naħseb li dan huwa mod kif il-gvern qed juri d- disponibbilta` li jkompli jaħdem ma' l-imsieħba soċjali.

Huwa ħażin li jkun hemm min jipprova jagħti l-impressjoni li dan il-gvern qisu raqad, u ma jridx jaħdem mas-soċjeta` ċivili.

Dan assolutament mhux minnu.

Il-gvern huwa kommess li jkompli jinvolvi lis-setturi kollha biex inkomplu noħolqu l- opportunitajiet tax-xogħol għal kulħadd.

Sur President, irrid nenfasizza l-importanza fuq il-ħidma li trid tagħmel il-Malta Enterprise b'responsabbilta` kbira għall-futur ta' pajjiżna.

Irridu nassiguraw li din l-organizzazzjoni jkollha l-appoġġ kollu meħtieġ minn kull awtorita` jew entita` oħra li tista' tiġi wiċċ imb'wiċċ ma' din l- intrapriża li xogħolha se jkun li tattira iktar u iktar industrija f'pajjiżna.

Huwa importanti li lkoll kemm aħna nagħrfu r-responsabbiltà tagħna lejn is- settur tax-xogħol f'pajjiżna.

Jekk jien naħdem f'awtorità jew f'organizzazzjoni pubblika m'għandix nimxi biss skond ir-regolamenti jew skond dak li qalli ta' fuqi, imma jien għandi wkoll ir-responsabbiltà li jekk indum ma mmexxi file jista' jfisser li sieħbi, xi ħadd fil-familja tiegħi li qed ifittex ix-xogħol se jdum ifittex ix-xogħol aktar għaliex jien irqadt fuq dak il-file li kienet qed tistenna din il-kumpannija biex tinvesti f'pajjiżna.

Tajjeb li nitkellmu fuq dan il-livell uman għax ħafna drabi sfortunatament kulħadd jiffoka fuq ix-xogħol tiegħu u jħares biss lejn il-karti u lejn il-files, u ninsew li wara dawk il-karti u dawk il- files hemm ukoll nies.

Importanti li l-gvern ikollu l-mekkaniżmi biex jidentifika dawk il-korporazzjonijiet jew l-entitajiet li forsi mhumiex effiċjenti biżżejjed ħalli noħolqu strutturi ta' fast track biex verament min qed ifittex jinqeda fi ftit żmien.

Jien ngħid f'ġimgħat, m'hemmx għalfejn xhur biex wieħed jagħmel id-deċiżjoni u l-għażla jekk jinvestix f'dan il-pajjiż jew le.

Mr Speaker, nagħlaq l-intervent tiegħi billi għal darba oħra nenfasizza li dan kien budget li joffri direzzjoni lill-pajjiż, budget li jrid ifittex li jkompli jippromwovi l-produttività tal-pajjiż, budget li warajh għandu sens ta' responsabbiltà.

U ngħid li r-responsabbiltà rridu nerfgħuha aħna lkoll.

Nerġa' ngħid li jekk aħna rridu li l-gvern inaqqas il-piż tat-taxxi biex l-ekonomija tagħna tikber, allura aħna wkoll rridu nerfgħu l-parti tagħna u nrawmu aktar fina l-moralità fiskali, kemm jekk jien professjonista, kemm jekk jien ħaddiem, bajjad jew imprenditur.

Inkun x'inkun jien għandi l-obbligu biex nara li pajjiżi jimxi 'l quddiem.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, waħda mill-affarijiet li l-iktar tinkwetani hija l-attitudni li qed tittieħed li donnu l-gvern m'għandu l- ebda tort fis-sitwazzjoni preżenti li jinsab fiha l-pajjiż.

Donnhom iridu jagħtu wieħed x'jifhem li t-tort huwa tal-ħaddiema għax m'humiex flessibbli.

Issa dan meta f'dawn l-estimi qed jittieħdu miżuri li juru b'mod ċar il-falliment ekonomiku u l-falliment ta' direzzjoni, għax assolutament ma jafx fejn sejjer, tal-gvern tal-ġurnata.

Ċertu diskors min- naħa tal-gvern inkwetawni aktar għax jidher li l-gvern għadu ma fehem assolutament xejn.

Tkellmu fuq diversi inizjattivi li qegħdin jittieħdu u fuq diversi proġetti li se jsiru, qisu dawn l-affarijiet se jsolvulna l- problemi kollha li għandna.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nitkellmu fuq diversi miżuri li ssemmew fid- diskors tal-budget.

Ħalli nibda bl-ewwel miżura li jitkellem fuqha l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, cioe' li l-VAT togħla minn 15% għal 18%.

L- Onor. Tonio Fenech qal li la t-turiżmu u lanqas is-settur ta' l- esportazzjoni m'huma se jiġu affettwati biż-żieda fir-rata tal-VAT.

Jien naħseb li qed jaħrab daqsxejn mir-realtà.

Il-bieraħ kont qed nara l- Euronews fejn qalu li l-gvern Franċiż iddeċieda li l-VAT ta' 19.5% fuq ir- restaurants hemm bżonn titnaqqas għal 5.5% ħalli jipprovaw jattiraw aktar turisti lejn pajjiżhom u permezz t'hekk joħolqu aktar xogħol.

Dan huwa l- kontra ta' dak li qed nagħmlu hawn Malta.

Hawn Malta minflok qegħdin ngħidu li r-rata tal-VAT fis-settur ta' l-istabbilimenti ta' l-ikel se nniżżluha għal 10% minn 15% biex innaqqsu l-ispiża kemm għan-nies lokali li jiddeċiedu li joħorġu jieklu f'restaurant u anke għat-turisti li jiġu ġewwa pajjiżna, qed nagħmlu l-kontra.

Jekk imorru aktar nies jieklu fir- restaurants aktar ikun għaddej kummerċ, u iktar ma jkun għaddej kummerċ aktar se jinħoloq xogħol.

Imma aħna qed nagħmlu bil-kontra!

Meta niġu għall-esportazzjoni, iż-żieda fil-VAT ma jkollhiex effett direttament, imma jekk il-ħaddiema se jitolbu żieda fil-pagi tagħhom minħabba l-għoli tal-ħajja, l-ispiża rikorrenti ta' l-industrija se tiżdied xorta waħda.

Jew se nippretendu li l-ħaddiema ma jitolbux iż-żieda u jbatu l-konsegwenzi huma tad-deċiżjonijiet ħżiena li qed jieħu l-Gvern Nazzjonalista bħalissa!

Għalhekk qed ngħid li qed naqbdu direzzjoni kompletament ħażina.

U jinkwetani l-fatt li diversi esponenti tal-gvern, minflok qed jiġbdu l-attenzjoni tal-ministru tal-finanzi biex jibdel id- direzzjoni li miexi fiha, qed jgħidu li t-tort mhuwiex tal-Gvern Nazzjonalista, imma tal-ħaddiema għax mhumiex flessibbli.

Per eżempju, intqal li n-numru ta' turisti mill-cruise liners naqsu tort ta' l-operators Maltin li jorganizzaw tours ta' kwalità medjokri.

Ma qalux li issa rridu noqogħdu għal ċerti regolamenti minħabba li Malta se tissieħeb ma' l-Unjoni Ewropea, u filwaqt li qabel il-gvern seta' jieħu ċerti deċiżjonijiet għall- ġid ta' l-industrija ġewwa pajjiżna għax kellu daqsxejn leeway fejn jista' jimmanuvra ħalli nsolvu l-problemi li jinqalgħu, illum dan ma jistax jagħmlu.

Ħafna problemi li qed jinqalgħu huma riżultat ta' din id-deċiżjoni li ħa l-poplu Malti u se nkomplu mexjin lejn aktar restrizzjonijiet u ma nkunux nistgħu nimmanuvraw ħalli nilqgħu għall-għawġ li jkun ġej fuq il- pajjiż u ma tkomplix issir ħsara lis-settur ekonomiku tagħna.

Sur President, issa jew se naħarbu mir-realtà u ngħixu fl-illużjoni li nixtiequ ngħixu, jew inkella nibdew niffaċċjaw ir-realtà u ma nkomplux nidħku bil-poplu Malti u Għawdxi.

Issa lill-poplu Malti u Għawdxi, ilu jiġi mgħoddi minn għajn il-labra minn esponenti tal-Partit Nazzjonalista għal tul dawn l-aħħar snin, qed jgħidulu li kif nidħlu fiż-żona ta' l-euro se nsolvu l-problemi kollha u se jkollna tisħiħ ekonomiku u żieda fil- produttività.

Issa jekk wieħed jara l-problemi li jeżistu f'diversi pajjiżi li qed jadottaw is-sistema ta' l-euro u jqabbilhom ma' dawk tal-pajjiżi fl-UE li ma daħlux fis-sistema ta' l-euro, isib li dawk li huma barra mis-sistema ta' l-euro qegħdin f'sitwazzjoni aħjar minn dawk li qegħdin fiż-żona tal- munita ta' l-euro.

Ejja nibdew niffaċċjaw ir-realtà u ma nibqgħux għaddejjin b'din l-illużjoni li l-affarijiet kollha huma tajbin.

Ejja naraw l-ewwel u qabel kollox x'jaqbel lil pajjiżna u x'jaqbel lill-ħaddiem tagħna, u mhux niġu ngħidu li l-problemi li għandna huma tort tal-ħaddiem għax mhuwiex flessibbli.

Mela l-problema tal-qgħad li għandna hija tort tal-ħaddiem għax mhuwiex flessibbli; din hi s-soluzzjoni li qed noffru lil pajjiżna?

Jekk dawn huma s-soluzzjonijiet li qegħdin noffru allura nibda ngħid bis-serjetà li l- għawġ kollu li għandna ġewwa pajjiżna m'hu tort ta' ħadd ħlief tal- gvernijiet Nazzjonalisti mmexxija minn Dr Fenech Adami li ilhom imexxu dan il-pajjiż għal dawn l-aħħar 16 jew 17-il sena.

GĦaldaqstant bir-raġun li r- rappreżentanti tas-settur tal-ħaddiema kif ukoll tas-settur politiku iħeġġu lill-ħaddiema li wasal iż-żmien li noħorġu nagħmlu l-protesti popolari fit- toroq bil-kalma, fil-kwiet u mingħajr ebda storbju ta' xejn.

M'għandniex bżonn storbju għax min jagħmel l-istorbju u jaqla' l-inkwiet ikun sempliċement qed jaġevola lill-Partit Nazzjonalista u lill-gvern li għandna llum.

U lil dawk l-esponenti min-naħa tal-gvern li qalu li din mhix parti mis-soluzzjoni ngħidulhom li l-ewwel ħaġa li jridu jagħmlu hija li jqumu daqsxejn fuq tagħhom u jibdew jaħdmu fl-interess ta' pajjiżna u fl-interess tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Sur President, jekk nieħdu l-każ tat-tarznari naraw li minflok ma l-gvern ra kif se jkun kreattiv, kif se joħloq ix-xogħol għal dawn il-ħaddiema sab l-iktar soluzzjoni sempliċi u keċċa lill-ħaddiema.

Il-problema solvejnieha b'daqshekk?

Issa minflok għandna l-problema fuq naħa għandna problema fuq naħa oħra.

Ma solvejna assolutament xejn.

Il-gvern imissu ra kif se jiddiversifika ħalli jsalva l-impjiegi.

Imma l-Gvern Nazzjonalista jidher li m'għandu l-ebda rispett lejn il-ħaddiema għax l-unika soluzzjoni li qed joffri hija li fejn hemm problema ikeċċihom.

Ftit tal-ħin ilu qalulna li l- qgħad li għandna huwa tort tal-ħaddiem għax mhuwiex flessibbli, allura keċċih 'il barra!

Dawk huma s-soluzzjonijiet li se nfittxu biex immexxu lil pajjiżna llum il-ġurnata?

Il-ħaddiem mhux numru imma huwa persuna, huwa uman.

Irridu nibdew nittrattaw lill-ħaddiema bħala umani, bħala persuni, bħala nies denji li taw sehemhom fid-dinja tax-xogħol, u huwa xieraq li jkomplu jgawdu l-impjieg tagħhom f'ġieħ il-familja tagħhom u f'ġieħ il-poplu Malti u Għawdxi.

Skond dan il-gvern għandna narmu lill- ħaddiem għax mhuwiex flessibbli.

Sur President, intqal li r-raġuni għaliex għollew il-VAT minn 15% għal 18% hija biex dawn il-Lm21 miljun li suppost għandhom jinġabru miż-żieda fir- rata tal-VAT imorru għas-settur tas-saħħa.

Iżda l-budget ma żiedx in-nefqa rikorrenti għas-saħħa b'Lm21 miljun, imma b'Lm4 miljun jew Lm3 miljun.

Id- differenza fejn sejra?

Issa ngħid aktar tard fejn se tmur id-differenza ta' mill-inqas Lm17-il miljun minn dawn il-Lm21 miljun li l-gvern se jdaħħal miż-żieda tal-VAT.

Issa se nitkellem dwar miżura oħra msemmija f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna li tolqot ukoll is-settur soċjali.

Jien nittama li hemm membri parlamentari min-naħa tal-gvern li ma jaqblux ma' din il-miżura u nittama li se jiġġilduha u jekk inhuma rġiel jafu x'għandhom jagħmlu bil- vot tagħhom.

B'daqqa ta' pinna l-gvern iddeċieda li jwaqqaf il-ħidma tal- welfare committee u l-flus li se jdaħħal minn fuq l-anzjani jmorru għand il- gvern fil-fond konsolidat.

Mela qabel kellna sitwazzjoni fejn il-flus li jdaħħal il-gvern kienu jmorru għand il-welfare committee, li fuqu hemm rappreżentant tal-partit fl-oppożizzjoni, u dan jara li l-flus jintnefqu kif suppost għall-ġid ta' l-anzjani u għall-ġid ta' setturi oħrajn fis- settur tas-saħħa.

Issa l-flus li se jdaħħal il-gvern minn fuq l-anzjani se jmorru fil-fond konsolidat, jiġifieri fil-but tal-gvern, imbagħad jiddeċiedi hu kif irid jonfoqhom.

Irridu ngħidu li fejn jidħol il-fond konsolidat l-oppożizzjoni m'għandhiex leħen u ma tistax tagħmel skrutinju ta' l-affarijiet kif qegħdin isiru.

Sur President, ħadd m'għandu għalfejn jiġi jgħidli fuq l-ikel li jiġi servut lill-anzjani għax naf x'tip ta' ikel jingħataw ġewwa San Vincenz illum il-ġurnata.

Kien hemm xi żmenijiet meta rranġaw xi ftit, imma issa reġgħu marru l-baħar.

Wieħed ibati bil- pressjoni jagħtuh koxxa mmellħa jew inkella wieħed diabetiku jagħtuh ikel li mhuwiex tajjeb għalih.

Nafuha din.

Hemmhekk addio dieta, għandek x'għandek mard, addio x'suppost tiekol u x'mhux suppost tiekol, li jipprovdi l-kunvent trid tiekol!

Sur President, irrid infakkar li qabel l-elezzjoni ta' l-1998 il-partit ta' Dr Fenech Adami kien jgħid li jekk jitla' Alfred Sant se jieħu aktar flus lill-anzjani.

Minn risposta għad-domanda parlamentari numru 3786 li ħadt il- bieraħ, jirriżulta li fl-1999 il-welfare committee kien idaħħal Lm867,000 mingħand ir-residenti tad-djar ta' l-anzjani.

Kien gvern Nazzjonalista ta' Dr Fenech Adami li fil-budget tas-sena 2000 iddeċieda li lill-anzjani jibda jeħdilhom bejn wieħed u ieħor Lm2 miljun fis-sena.

Issa se nagħmlulhom taxxa oħra li minnha l-gvern ta' Dr Fenech Adami se jdaħħal Lm1.2 miljun oħra fis-sena.

Filwaqt li taħt Gvern Laburista l-welfare committee kien jiġbor madwar Lm900,000 jew Lm1 miljun mingħand l-anzjani, wara l-elezzjoni ta' l-1998, il-Gvern Nazzjonalista bambalulhom beda jedħilhom madwar Lm1 miljun aktar fis-sena.

Mela minn Lm1 miljun telgħu għal Lm2 miljun u bil- miżuri li ttieħdu fl-aħħar budget, il-gvern se jkun qed jeħdilhom Lm1,200,000 oħra fis-sena.

Din hi l-imħabba soċjali tal-gvernijiet ta' Dr Fenech Adami!

Hawn ta' min wieħed jgħid li t-titjib kollu li sar ġewwa San Vinċenz De Paule sar kollu mill-flus li ttieħdu lill-anzjani residenti hemmhekk.

Ma kien hemm l-ebda vot fil-budget li kien indirizzat biex isir xi proġett kapitali ġewwa San Vinċenz De Paule.

Il-flus li ttieħdu lill- anzjani ntużaw biex isir it-tibdil li sar ġewwa San Vinċenz.

Mela l-istess nies li beżżgħu lill-anzjani li jekk jitla' Alfred Sant se jgħollilhom it- taxxi għax huma residenti fid-djar ta' l-anzjani se jeħdulhom 80% tal- pensjoni, u isaa dawn il-flus lanqas biss se jmorru għand il-welfare committee, imma se jmorru fil-fond konsolidat.

Sur President, issa ejja naraw għaliex il-gvern qed jieħu dawn l- inizjattivi kollha.

Il-gvern għandu problemi finanzjarji kbar.

Għaliex?

Għax kull sena jistma li se jkollu tant deficit u dan jogħla bi kważi 50%.

Jistma li se jkollu tant dejn u dan jisplodi ferm aktar milli jkun ġie pproġettat.

Jistma li se jonfoq tant u n-nefqa tkun ferm aktar.

Imbagħad jistma li se jkollu ċertu dħul imma fil-fatt idaħħal ferm inqas minn dak li jkun ikkalkula.

GĦandna konfużjoni ta' accounting galore li titfa' lill- gvern f'direzzjoni kompletament mitlufa, lanqas biss jaf kif se jagħmel!

U s-soluzzjoni x'inhi?

Iktar taxxi, għafas aktar fuq il-poplu Malti u Għawdxi!

Sur President, filwaqt li barra minn Malta qed jipprovaw inaqqsu l-VAT f'ċerti setturi ħalli jdawru l-ekonomija, bħalma qed jiġri bħalissa fi Franza, hawnhekk qed nagħmlu bil-kontra.

Hawnhekk kollox bil-maqlub, ħalli mbagħad ngħidu li l-pajjiż huwa fallut tort tal-ħaddiema għax mhumiex flessibbli jew tort ta' l-oppożizzjoni għax tikkritika lill-gvern jew inkella tort tal-GWU għax tiftaħ ħalqha biex tiġġieled għad-drittijiet tal- ħaddiema.

Għamlu ħabta jwaħħlu f'Bin Laden minħabba l-effetti ta' l-attakk terroristiku li wettaq fil-11 ta' Settembru, 2001 u issa qed iwaħħlu fis- SARS.

Dejjem jaraw xi skuża se jsibu.

Dawn huma s-soluzzjonijiet għall- problemi ta' pajjiżna!

Mela waħħal f'dawn u kompli għaffeġ!

Sur President, kieku l-gvern jagħmel it-taxxi u jsolvi l-problemi, fiha u ma fihiex!

Imma se ngħollu l-VAT minn 15% għal 18% biex indaħħlu Lm21 miljun aktar, li Lm3 miljun jew Lm4 miljun minnhom se jmorru għaż-żieda fin- nefqa rikorrenti tas-saħħa u nassumi li l-bqija se jmorru għan-nefqa kapitali fuq il-proġett ta' l-isptar il-ġdid Mater Dei.

Issa ejja naraw verament kemm hu xieraq li nkomplu nintaxxaw lill-poplu Malti biex inħallsu għal dan l-isptar.

GĦal dan il-għan se nqabbel l-isptar f'Malta ma' l- isptar Norwich and Norfolk university hospital ġewwa l-Ingilterra.

Dan l- isptar kien intuża bħala benchmark fi żmien amministrazzjoni Laburista meta konna qed niddeċiedu jekk immorrux għal sptar wieħed li jkun dak tal-Qroqq.

Ridna nqabblu x-xogħol li kien għaddej min-naħa tagħna max-xogħol li sar f'dan l-isptar li huwa meqjus bħala l-iktar sptar state of the art ġewwa l- Ingilterra, li nbena bħala rigal tal-millennju għall-popolazzjoni li toqgħod in-naħa ta' Norfolk u Norwich.

Il-Gvern Laburista ddeċieda li l- isptar ġewwa tal-Qroqq jinbena fuq l-istess konċett li fuqu kien qed jinbena dan l-isptar.

Issa se nsemmi ftit ċifri ħalli nkunu nafu fuqxiex qegħdin nitkellmu.

Dan l-isptar ġewwa l-Ingilterra fih 1,019 sodda għall- pazjenti li jidħlu l-isptar għall-kura.

Barra minn hekk għandu 113-il sodda għal day cases, għal dawk il-każi li tidħol filgħodu, tingħata l-kura jew issirlek l-operazzjoni li għandek bżonn u tmur lejn id-dar dak inhar stess.

Mela qed nitkellmu fuq sptar li bejn wieħed u ieħor fih madwar 1,130 sodda.

F'Malta, kuntrarju għal dak li kien iddeċieda Gvern Laburista fil-bidu ta' April, 1997 - id-data hija importanti – Gvern Nazzjonalista oriġinarjament kien iddeċieda li l-isptar ikun jesa' 850 sodda u jkun hemm il-possibbiltà ta' estensjoni saħansitra sa 1,000 sodda, għax mal-popolazzjoni tagħna wieħed irid iżid in-numru ta' turisti li jkun hawn ġewwa pajjiżna għax irid jaħseb għall-eventwalità li jkollhom bżonn jagħmlu użu mill-isptarijiet pubbliċi tagħna.

Wara li fl-1998 il-Partit Nazzjonalista reġa` tela` fil- gvern, dan iddeċieda li l-isptar jiċċekken biex jiftaħ b'650 sodda bil- possibbiltà li jikber għal 825 sodda.

Apparti minn dan, l-isptar ġewwa l-Ingilterra beda jinbena fl-1997 u spiċċa f'Lulju 2001, jiġifieri f'erba' snin u nofs tlesta u fetaħ għall-pazjenti.

F'Malta dan l-isptar beda fuq konċett żbaljat ta' sptar maqsum f'żewġ partijiet, parti f'Tal-Qroqq u parti fl-isptar San Luqa.

Dak iż-żmien kien magħruf bħala l-isptar San Raffaele.

Dawn kienu konċetti mħawdin u mgerrfxin bejn tal-qalba.

Kulħadd kien kontra l-mod kif kien se jitmexxa dan l-isptar, minbarra l-Gvern Nazzjonalista.

Ma' kulmin tkellimna qalilna li jaqbel li jkun hemm sptar wieħed għax il-konċett modern mhuwiex li jkollok biċċiet maqsumin 'l hemm u 'l hawn u l-pazjenti sejrin minn naħa għall-oħra, imma li jkollok sptar wieħed, bħalma kien qed jinbena dak ta' Norwich and Norfolk fl-istess żmien ġewwa l-Ingilterra.

Fl-1997 il-Gvern Laburista mar għal dak il-konċett.

Kien hemm diġà ċertu ammont ta' bini tiela' u ridna nħaffu l-proċess ħalli nagħmlu disinji fuq konċetti kompletament ġodda għax kien hemm babilonja sħiħa fid-disinji, fosthom l-elettriku għaddej minn ma' l-ilma!

GĦaldaqstant intgħażlu disinjaturi ġodda u bdejna mexjin.

Imma fl-1998 il-Gvern Nazzjonalista ddeċieda li jerġa' jqatta' l-karti kollha u jagħti kuntratt dirett ta' Lm83 miljun lill-consortium SKANSKA.

Sakemm għamlu disinji ġodda u ħawdu u gerrfxu kollox mill-ġdid għaddew ħames snin minn meta beda jinbena dan l- imbierek sptar.

Fis-sena 2000 reġgħu għamlu disinji kompletament ġodda.

Il- ħin kollu ġejjin u sejrin għand il-MEPA biex jerġgħu jbiddlu d-disinji li jkunu tawhom qabel Għadna għaddejjin b'dan it-taħwid sal-lum il-ġurnata.

Mela sptar ikbar minn tagħna fl-Ingilterrra beda jinbena fl-1997 u tlesta fl-2001 u aħna għadna għaddejjin b'dawn iċ-ċerimonji!

Issa ħalli niġi għall-ikbar kuntrast f'dan il-paragun li qed nagħmel.

Aħna ċekkinna l-isptar tagħna u se jinfetaħ b'650 sodda b'eventwalità li jikber għal 825 sodda, filwaqt li Norwich and Norfolk university hospital, li miegħu hemm l-iskola medika, jesa' 1,130 sodda.

Jiġifieri huwa ferm akbar minn tagħna - u nispera li "The Times'' ma terġax tikkwotani ħażin - u tafu kemm nefqu fuqu bl-apparat b'kollox?

Nefqu Lm150 miljun.

Issa hawn Malta l-ministru tas-saħħa qalilna li s'issa qiegħed jistma li l-isptar se jiġi jiswa Lm200 miljun.

Mela għal sptar li se jiftaħ b'650 sodda b'eventwalità li jista' jikber għal 825 sodda, b'mod konservattiv s'issa qed nistmaw li se jiġi jiswa Lm200 miljun filwaqt li dak ġewwa l-Ingilterra li huwa state of the art with the latest technology u li jesa 1,130 sodda ġie jiswa Lm150 miljun!

X'inhi r-raġuni għal dan?

GĦax il-ħaddiem Malti jitħallas iktar minn ħaddiem Ingliż?

Hawn xi ħadd jgħaddilu minn moħħu li l-ħaddiem Malti jaqla' aktar mill-ħaddiem Ingliż?!

Jien nafha bil-kontra; ħaddiem Ingliż jaqla' bil-qabda aktar mill-ħaddiem Malti.

Mela l-flus fejn qegħdin imorru?

U għalhekk ma niskantax li hemm individwi - mhux se nsemmihom għax mhux qegħdin f'dan il-parlament - li għandhom ċerta stoffa qegħdin jgħidu lill-Gvern Nazzjonalista biex jagħmel inkjesta ħalli jaraw fejn qegħdin imorru verament il-flus li qed jintnefqu għal dan l-isptar.

Imma aħna għandna gvern li tant huwa arroganti fl-attitudni tiegħu li jiġi jaqa' u jqum minn kollox.

Sur President, il-ħniżrijiet f'dan l-isptar baqgħu għaddejjin anke fil-każ ta' l-offerta għall-apparat mediku u s-servizzi relatati miegħu.

It-titlu tat-tender li kienet ħarġet huwa importanti għax fih ħafna tifsiriet warajh.

Dan ma kienx għall-apparat mediku biss, imma kien għall-apparat u s- servizzi relatati miegħu gax meta wieħed jiġi biex jagħmel il-kontijiet ma nistgħux nitkellmu biss fuq l-apparat u ninsew kemm se jiġi jiswa l-after- sale service li wieħed jistenna bħallikieku dan ma jeżistix.

Dażgur li jeżisti.

Dak huwa parti mill-kuntratt.

Issa jekk il-gvern iridx jieħdu jew le, irrilevanti.

Imma d-dokument tat-tender kien jgħid b'mod ċar li bħala total cost kien jinvolvi mhux biss l-apparat imma s-servizzi relatati wkoll.

U ħadd ma jista' jiġi jgħidilna li jinteressah biss l-apparat u l- affarijiet l-oħrajn ma jinteressawhx.

Sa hawnhekk twassal l-arroganza ta' ċerti individwi?

Il-gvern qed jiftaħar li kellu pariri minn esperti finanzjarji, esperti legali u esperti tekniċi.

Issa ħalli nikkonċentra daqsxejn fuq l-esperti tekniċi li qabbdet il-fondazzjoni għas-servizzi mediċi.

Hawnhekk ta' min jara x'jgħid ir-rapport li lestiet kumpannija Ingliża Secta li bagħtet l- espert tagħha biex jagħmel evalwazzjoni teknika ta' l-offerti mitfugħa.

Dan ir-rapport jgħid li l-apparat li qed toffri kumpannija partikolari huwa ta' livell għoli ħafna, filwaqt li l-istess apparat eżattament, bid-dettalji kollha u kollox l-istess, li qed toffri kumpannija oħra mhux ta' livell tajjeb biżżejjed.

Dawn huma l-esperti li l-gvern qiegħed jikkonsulta u qed jgħidilna li joqgħod fuqhom.

Fuq dawn qed joqgħod?!

Fuq min jagħtih żewġ opinjonijiet differenti dwar l-istess apparat?!

Sur President, issa se nirriferi għal tweġiba li ħadt il-bieraħ għall- mistoqsija parlamentari li fiha tlabt lill-ministru tas-saħħa u lill- ministru tal-finanzi biex ipoġġu fuq il-mejda tal-Kamra r-rapporti li għandha l-fondazzjoni għas-servizzi mediċi mingħand din il-kumpannija li bagħtet l-espert tagħha biex jagħmel evalwazzjoni teknika ta' l-offerti mitfugħa.

Tafu x'irrispondewni?

Qaluli li dawn mhux se jqegħduhom fuq il- mejda tal-Kamra għax inkella jpoġġu f'pożizzjoni prekarja lill-kumpannija Simed li ma ngħatatx il-kuntratt.

Fil-fatt qaluli hekk:

"Peress li d-dokumenti mitluba jistgħu jippreġudikaw lill-kumpannija Simed ma jidhirlix li huwa għaqli li f'dan l-istadju jitpoġġew fuq il- mejda tal-Kamra.''

Imbagħad biex mingħalihom jitmejlu bija komplew hekk:

"Però jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq jarahom għall-informazzjoni tiegħu lest li nurih id-dokumenti li qed jitlob.''

Sur President, jien m'għandi bżonn informazzjoni ta' xejn.

Il-poplu Malti u Għawdxi qed jitlob din l-informazzjoni ħalli jara jekk hijiex qed tgħid il- verità l-kumpannija Simed jew inkella humiex qed jgħidu l-verità l-ministru tal-finanzi u l-ministru tas-saħħa, ħalli jara jekk l-affarijiet sarux sew u b'mod trasparenti.

Imma le, il-ministru jrid jurihom lili ħalli jagħlaqli ħalqi.

Jiena ngħid li għandhom juruhom lil kulħadd.

Suppost li m'hemm xejn x'iżomm lil ħadd.

Sur President, lili tagħmillix differenza jekk teħux l-offerta għall- apparat u s-servizzi relatati miegħu l-kumpannija Simed, INSO, Hospitalia, jew Siemens.

Tagħmel differenza lill-poplu Malti li jrid jonfoq flusu tajjeb u jieħu l-aħjar prodott.

Jien dak li jinteressani!

Kliem bħal dan iktar jagħmel ħsara lill-gvern tal-ġurnata u jagħmel iktar ħsara lit- trasparenza li hemm bżonn f'dan is-settur.

Dan huwa sempliċement ħabi ta' dak li verament qiegħed jiġri.

Nista' ngħid li wara li l-ministru tal- finanzi sfida lill-kumpannija konċernata biex tidħol il-qorti u tieħu d- drittijiet tagħha, issa qed tiġi mhedda mill-istess ministru.

Il-ministru tal-finanzi għandu żewġ sfidi min-naħa tiegħi li s'issa għadu ma laqax.

Waħda minnhom hija li jsibilna fejn fir-rapport tal-bord ta' l- appell hemm imniżżel fir-rakkmandazzjonijiet tiegħu li jekk il-kumpannija Simed ma tasalx biex tagħmel kjarifiki ċari l-kuntratt jingħata lill- kumpannija Taljana INSO.

Fuq dan jien poġġejt għonqi, poġġejt il-karriera politika tiegħi, u isss se nerġa' nifida lill-ministru ġewwa l-parlament.

Jekk il-ministru bl-iktar mod ċar, mingħajr l-ebda dubju, juri li fir- rakkmandazzjonijiet tal-bord ta' l-appell hemm imniżżel li jekk ma jasalx mal-kumpannija Simed, jagħti l-kuntratt lill-kumpannija Taljana INSO, jien lest li nirriżenja minn dan il-parlament u nirtira mill-kamp politiku.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li l-gvern Nazzjonalista qed ikompli jżid it-taxxi fuq il-poplu Malti biex ikun jista' jberbaqhom fejn jaqbillu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, segwejt id-dibattitu fuq din il-liġi li l-ħsieb tagħha huwa li tilleġisla l-miżuri li l-gvern ippropona fil-budget għas-sena 2004.

Ma kenitx sorpriża li parti sew mid-diskorsi li saru mill-membri li tkellmu s'issa kien jiffoka fuq is-sitwazzjoni ekonomika tal-pajjiż b'enfasi partikolari fuq is- sitwazzjoni tax-xogħol ġewwa pajjiżna.

Sur President, il-kelliem ta' qabli l-Onor.

Michael Farrugia pinġa stampa mill-iktar sewda u qalilna li l-għawġ kollu li hawn fil-pajjiż huwa kollu tort tal-gvernijiet ta' Dr Eddie Fenech Adami.

Dan it-tip ta' diskors huwa kontradittorju għad-diskors li sar mid-deputy leader ta' l-oppożizzjoni, il- kelliemi ewlieni għall-finanzi l-Onor.

Charles Mangion, li kien qed jgħidilna li l-oppożizzjoni lesta tgħin biex insalvaw u noħolqu l-impjiegi, li l-oppożizzjoni hi favur kull inizjattiva li toħloq ix-xogħol.

Jekk l- oppożizzjoni tassew temmen il-kliem li qed tistqarr, li hi favur kull inizjattiva li toħloq ix-xogħol, li hi lesta li tgħin biex issalva u biex jinħolqu l-impjiegi, allura ma jistax ikun li l-oppożizzjoni tibqa' tippropaga dianjosi żbaljata ta' x'inhi s-sitwazzjoni.

Il-kelliemi ta' qabli huwa tabib u żgur li jgħallimni li l-agħar ħaġa li tista' tiġrilu pazjent hija meta t-tabib tiegħu jagħmillu dianjosi żbaljata, ma jirnexxilux jiskopri x'inhuma s-sintomi vera, x'inhuma l-kawżi vera li qed iwasslu għal ċerti diffikultajiet.

U dianjosi żbaljata bilfors li twassal għal mediċina żbaljata.

Dan hu li qed jiġri mill-kontribut ta' l- oppożizzjoni Laburista fil-pajjiż bħalissa.

Fil-fehma tiegħi, għal skopijiet dojoq, partiġġjani u ulterjuri li huma short term, l-oppożizzjoni qiegħda tipprova tbella' lill-poplu Malti li s- sitwazzjoni ekonomika li jinsab fiha l-pajjiż illum hija kollu tort tal- gvern.

U x'inhi l-mediċina ta' dan kollu?

Il-mediċina hija l-protesti fit- toroq!

Inniżżlu n-nies fit-toroq.

Jien m'għandi xejn kontra dan għax huwa dritt fundamentali garantit fid-demokrazija sħiħa li ġab il-gvern ta' Dr Fenech Adami.

Però l-protesti fit-toroq li se jagħmlu l-oppożizzjoni Laburista u l-GWU żgur mhumiex il-mediċina li tirrikjedi s-sitwazzjoni ekonomika li qed niffaċċjaw bħalissa.

Sur President, għal dan il-gvern huwa ta' inkwiet anke jekk ikun hawn persuna waħda ma taħdimx għaliex jekk hawn xi ħaġa li hija sagrosanta fit-twemmin tal-Partit Nazzjonalista li qed imexxi dan il-gvern hija d-dinjità tal-ħaddiem li tiġi mix-xogħol.

Dan huwa partit li kull darba li kien fil-gvern tqabad u rnexxielu jwettaq politika li ħolqot eluf u eluf ta' mpjiegi.

Jista' jkun li hawn ġew ħafna ma jiftakrux - inti tiftakar ftit iktar minni, Sur President, imma jien niftakar ukoll - il-gvern ta' Borg Olivier, dak il-gvern li għamel l-ikbar pass storiku ta' l-istorja moderna ta' Malta meta għamel lil pajjiżna indipendenti.

Dak il-gvern kien wiret pajjiż li kien kolonja, li la kellu lukandi, la kellu fabbriki, la kellu infrastruttura u lanqas kellu l-politika barranija tiegħu.

Dak il-gvern kellu emigrazzjoni ta' eluf ta' Maltin u Għawdxin kull sena, imma rnexxielna nxejnu l-emigrazzjoni, noħolqu l-bażi infrastrutturali, noħolqu l-fabbriki, nagħmlu t-trattat ta' assoċjazzjoni mal-Komunità Ekonomika Ewropea, kif kienet tissejjaħ dak iż-żmien, inwaqqfu l-industrija tat- turiżmu, inkabbru l-industrija ta' l-agrikoltura, indaħħlu l-industrija f'pajjiżna, inkabbru l-edukazzjoni, niftħu universita`, nibnu skejjel, u noħolqu eluf ta' impjiegi.

L-istess għamilna f'dawn l-aħħar 15-il sena taħt il-gvern Nazzjonalista ta' Fenech Adami.

Ma rridx ngħid li fl-inter-renju bejn il-Gvern Nazzjonalista ta' Borg Olivier u l-Gvern Nazzjonalista ta' Fenech Adami, dawk is-16-il sena ta' Gvern Laburista kienu kollha kemm huma negattivi.

Xejn minn dan, Sur President.

F'dawk is-16-il sena ġraw ukoll affarijiet pożittivi fuq livell politiku, fuq livell ekonomiku, fuq livell soċjali u anke fuq livell edukattiv.

Pero` sfortunatament l-għerq, il- fundament tal-politika Laburista soċjalista, kif ippriedkata, kif emmnuta u mħaddma dak iż-żmien, fl-aħħar mill-aħħar il-miżien ixaqleb għal riżultati negattivi, ixaqleb biex jurina li dawk is-16-il sena tellfu lil Malta opportunitajiet tad-deheb.

Iż-żmenijiet tal-gvernijiet ta' Dr Fenech Adami wkoll kienu żmenijiet li ħolqu x-xogħol, u issa jkolli ċans nagħti ftit l-istampa.

Pero` rrid ngħid li meta nkunu qegħdin nispjegaw is-sitwazzjoni ekonomika, meta nkunu qed nispjegaw il-kawżi tar-ristrutturazzjoni li qed isseħħ u li qed iġġib magħha telfien ta' impjiegi f'setturi u ħolqien ta' impjiegi f'setturi oħrajn, meta nkunu qed nagħmlu din l-analisi importanti u oġġettiva ta' x'inhuma l-kawżi tas-sitwazzjoni ekonomika, ħadd m'għandu jaħseb li f'qalbna ma nkunux ħaġa waħda mal-ħaddiema u mal-familji tagħhom li jkunu għaddejjin minn dawn id-diffikultajiet.

Aħna, bħall-membri tan-naħa l- oħra, niltaqgħu mal-Maltin u l-Għawdxin għax fid-demokrazija tagħna għandna x-xorti li niltaqgħu magħhom kuljum, għandna x-xorti li dawn jiġu f'darna, fl-uffiċċji tagħna u fl-uffiċċji politiċi tal-partiti tagħna biex ikellmuna dwar il-problemi tagħhom.

Aħna l-ħin kollu mmissu b'idejna l-problemi soċjali, il-problemi tax-xogħol, għax in-nies ikellmuna.

Pero` mhux se nagħtu kontribut għas-soluzzjoni bil-mod u l-manjiera kif qed titkellem l- oppożizzjoni u l-kap ta' l-oppożizzjoni li jitkellmu b'ċertu lingwaġġ naħa u mbagħad jikkontradixxu lilhom infushom f'naħa oħra.

Sur President, wieħed irid jara ftit il-fatti x'inhuma.

Jien naħseb li fuq din il-kwesjtoni ma nistgħux nibqgħu nitkellmu b'mod partiġġjan, la n-naħa tal-gvern u lanqas in-naħa ta' l-oppożizzjoni.

In-naħa tal-gvern m'għandhiex tnaqqas id-diffikultajiet, m'għandhiex tnaqqas il-miżura tal- problema, u n-naħa ta' l-oppożizzjoni m'għandhiex tesaġera l-miżura tal- problema li għandna quddiemna.

U x'inhu l-kwadru?

L-ewwelnett ma nistgħux nieħdu l-kwadru minn ġimgħa għal ġimgħa, imma fuq firxa ta' żmien.

Jien se nagħmel ftit analisi ta' x'ġara dawn l-aħħar għaxar snin.

Bejn l- 1993 u Diċembru 2003 is-settur tas-servizzi sploda għal 70.5% ta' l- impjiegi.

Bil-maqlub, ġara li s-settur produttiv tal-manifattura naqas għal kważi 30% tax-share ta' l-impjiegi.

Kellna fenomenu ieħor li x-xogħol part- time ttrippla f'dawn l-għaxar snin.

Dan huwa fenomenu li wieħed seta' jarah u jmissu b'idejh.

X'ġara iktar?

Ġara li s-settur pubbliku naqas bi 8%.

Kemm insemmu li s-settur pubbliku kiber u nfaħnieh, ix-share tiegħu mit- total employment f'dawn l-għaxar snin niżel għal 34%.

F'għaxar snin ir-rata fl-employment, dik li nsejħulha l-overall employment rate, żdiedet minn 54% għal 58%.

X'inhu l-fenomenu l-ieħor li qed jiġri, ħalli nkunu qed ngħidu kollox?

Il-popolazzjoni li qed taħdem qiegħda tixjieħ.

Fejn qabel il-major share ta' l-employment kien mill-age group bejn l-20 u d-39 sena, issa l- ikbar share minn dawk li jaħdmu sar mill-age group bejn l-40 u d-49 sena.

Din hija t-trend ta' kif żviluppat l-ekonomija tagħna, mhux minn ġimgħa għal ġimgħa jew minn sena għal sena imma fuq firxa ta' għaxar snin.

Sur President, jekk nieħdu fatturi oħrajn insibu li f'dawn l-għaxar snin il- popolazzjoni tagħna żdiedet b'iktar minn 36,000.

Il-popolazzjoni li taħdem f'dawn l-aħħar għaxar snin żdiedet b'24,400.

Jekk nieħdu l-figura tal- qgħad ta' għaxar snin ilu u l-figura tal-qgħad f'Diċembru li għadda nsibu li kien hemm żieda ta' 992 u li l-labour supply żdiedet b'25,393.

F'dawn iż- żmenijiet kellna telfien ta' impjiegi, imma l-bilanċ xorta baqa' li nħolqu iktar impjiegi milli ntilfu.

Meta wieħed jara fejn seħħ ix-shedding of labour jinduna li dan seħħ f'dawk l-oqsma li kienu ilhom għal ċertu żmien indikati li se jgħaddu minn din id-diffikulta`.

Diġa` rajna li filwaqt li s-settur tas-servizzi żdied bil-qawwa, ix-share tas-settur tal-manifattura naqas.

Insibu tnaqqis fil-manifattura taż-żraben, tat-tessuti u prodotti oħrajn ta' dan it-tip.

Sur President, anke jekk nieħdu firxa ta' ħames snin u mhux ta' għaxar snin, insibu li f'Diċembru ta' l-1999 in-numru ta' dawk li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol, sew fuq il-part I kif ukoll fuq il- part II tar-reġistru ta' l-ETC, kien ta' 8,306.

F'Diċembru tas-sena li għadha kif spiċċat, il-figura kienet ta' 8,175, jiġifieri 2% inqas milli kien hemm ħames snin ilu.

Meta tibda tanalizza iktar il-figuri li għandna fil-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ issib li n-numru ta' persuni li qed jirreġistraw għall-ewwel darba fl-2003 a paragun ma' l-1999 naqas b'5%.

Qed nitkellem fuq new registrations.

Imma kellna żieda wkoll fin-numru ta' dawk li rreġistraw b'mod ripetut, jiġifieri dawk li kienu jirregistraw, sabu xogħol, tilfuh, reġgħu marru jirreġistraw, sabu xogħol u reġgħu tilfuh.

Nerġa' ngħid - għax jidhirli li huwa fattur importanti - li jekk naraw x'kien ix-share tas-settur pubbliku versus is-settur privat għaxar snin ilu insibu li filwaqt li s-settur pubbliku kellu 42% tax-share ta' l- impjiegi u l-privat kellu 58% tax-share, f'Ġunju tas-sena li għaddiet rajna li s-settur pubbliku kellu 34% u s-settur privat kellu 66%.

Sur President, il-figuri jibqgħu juru li sa l-aħħar tas-sena li għaddiet is- sitwazzjoni kienet qiegħda tiżviluppa skond it-trends tar-ristrutturazzjoni li kienet qed isseħħ fil-pajjiż influwenzata anke miċ-ċirkostanzi u r- ristrutturazzjoni internazzjonali.

Nerġgħu nfakkru - ħaġa li ntqalet ħafna drabi - li jekk wieħed jara l-figura tas-sensji sena b'sena mill-1997 'l hawn, isib li fl-1997 kien hemm 2,257 sensja, fl-1998 kien hemm 2,123 sensja, fl-1999 kien hemm 2,500 sensja, fl-2000 inżilna għal 1,972 sensja, fl-2001 erġajna tlajna għal 2,753, fl-2002 kellna 2,800 u s-sena l-oħra kellna ftit iktar minn 2,000 sensja.

Dawn il-figuri juru li minn sena għall-oħra jkollok bejn wieħed u ieħor dan it-turnover ta' impjiegi.

Minkejja dawn is-sensji kollha, il-gainfully occupied population żdiedet b'iktar minn 4,000 persuna fuq l-istess perjodu.

Allura ejjew inħarsu lejn it-trend kollha u naraw eżattament x'qed jiġri, ejjew nagħmlu dianjosi korretta u oġġettiva.

Proprju fil-bidu ta' din is-sena kellna l-għeluq ta' xi impriżi partikolari.

Irrid infakkar ukoll li kellna r-ristrutturar tat-tarzna fejn kellna mijiet li naqsu mill-gainfully occupied population u kien hemm numru ta' persuni li marru jirreġistraw għax-xogħol.

Kellna numru ta' impriżi li jew naqqsu l-ħaddiema jew addirittura għalqu.

Allura f'dawn l-aħħar żmenijiet is-sitwazzjoni kompliet tikkonferma t-trend tar- ristrutturazzjoni, li l-ekonomija ta' pajjiżna qiegħda tnaqqas l-impjiegi f'setturi li ilna nafu li mhux se jkunu kompetittivi iktar.

Issa rridu nassiguraw li dan it-tnaqqis ta' impjiegi jiġi rkuprat minn setturi oħrajn.

GĦaldaqstant meta wieħed iħares lejn l-istampa b'mod oġġettiv isib li din mhijiex sitwazzjoni ta' qtigħ il-qalb, kif qed tgħid l-oppożizzjoni.

Din mhijiex sitwazzjoni ta' stampa assolutament sewda u li għandna assolutament naqtgħu qalbna minnha, imma b'saqajna fl-art hija realta` li r- ristrutturazzjoni ta' l-ekonomija ta' pajjiżna qed iġġib magħha dan l- iżvilupp inevitabbli ta' telfien ta' postijiet tax-xogħol.

Allura rridu naħdmu ħafna biex noħolqu xogħol biex inkunu nistgħu nirrimpjazzjawhom.

Sur President, meta nitkellmu fuq il-ħolqien tax-xogħol l-oppożizzjoni tgħidilna li l-gvern la għandu pjan u lanqas direzzjoni.

Din hija kritika irħisa li jemmnuha n-nies li huma tal-partit.

Imma meta wieħed janalizza l- fatti jsib li dan il-gvern għandu sens kbir ta' direzzjoni, għandu l-pjan u jaf x'qed jagħmel, imma issa rridu nassiguraw li kulħadd jingħaqad biex din is-sitwazzjoni li qed tiżviluppa naffrontawha kif suppost.

Hawnhekk qed niffaċċjaw żewġ realtajiet li rridu nifhmu bis-serjeta`, u ma noqogħdux nżeffnu l-Unjoni Ewropea fin-nofs.

L-ewwelnett għandna r-realta` ta' popolazzjoni li qiegħda tixjieħ, dik li jgħidulha an ageing population.

Dan ifisser li qed jiżdied il-piż tal-popolazzjoni li taħdem u dan il-piż se jikber iktar għall-popolazzjoni li taħdem fil-futur.

It-tieni realta` hija li hawn tibdil, ristrutturar mhux ta' darba, mhux ta' perjodu imma ristrutturar kontinwu fl-ekonomija.

Iktar kemm intejbu l-livell ta' l- għajxien tagħna, jiġifieri iktar kemm jitjiebu l-pagi, iktar kemm aħna ntejbu l-istandards ta' l-occupational health and safety u iktar kemm intejbu l-istandards ta' l-ambjent allura iktar se niltaqgħu ma' kompetituri ġodda fis-suq tax-xogħol fid-dinja.

Dawn huma żewġ realtajiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-gvernijiet ta' Dr Fenech Adami, m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' l-Unjoni Ewropea, imma huma realtajiet li qed jiffaċċjawhom ekonomiji oħra u rridu naraw kif se niffaċċjawhom aħna.

Meta għandek popolazzjoni li qed tixjieħ u għandek din il-bidla kontinwa fl-istruttura ekonomika tal-pajjiż, wieħed irid joħloq iktar impjiegi biex jilqa' għar-ristrutturar - għax ir-ristrutturar iġib miegħu telf ta' impjiegi - u rridu nkabbru wkoll ir-rata ta' parteċipazzjoni tal-poplu tagħna fid-dinja tax-xogħol.

U hemmhekk aħna għandna problemi u realtajiet li għall-Maltin huma ġodda.

Meta ngħidu li rridu nżidu r-rata tan-nisa jaħdmu għal circa 60% , din hi realta` soċjali u kulturali ġdida għal pajjiżna.

Il-kultura tal-poplu Malti, is-soċjeta` tiegħu mhijiex waħda li hija mdorrija bil-mara taħdem.

Wasalna sa 30% mill- indipendenza 'l hawn u nafu b'liema manjiera wasalna f'40 sena.

Issa qegħdin ngħidu li t-target tagħna huwa li l-parteċipazzjoni tan-nisa jaħdmu titla' għal 60%.

Imma jien nippretendi li biex naslu għal dan it-target irridu nassiguraw qafas ta' appoġġ nazzjonali biex din il-bidla ma jkollhiex ir-riperkussjonijiet negattivi li jista' jkollha jekk din ma naħdmuhiex b'ċertu għaqal.

Sur President, biex nilqgħu għal din il-bidla li qed insemmi rridu naħsbu b'mod ġdid dwar kif inħarsu lejn l-edukazzjoni u lejn it-taħriġ.

Fejn qatt qabel kellna nies li jagħlqu l-61, it-62, it-63, l-64 u l-65 sena li jinsistu li jkomplu jaħdmu?!

U jekk għandna nies ta' din l-eta` li qed jinsistu li jkomplu jaħdmu - u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se jkollna minnhom - dan se jbiddel il-konċett ta' kif irridu nħarsu lejn is-sistemi ta' taħriġ u lejn is-sistemi ta' lifelong learning.

Naturalment ma' dawn wieħed bilfors irid isemmi l-enfasi li rridu nagħmlu biex inżidu l- produttivita` u biex nassiguraw investiment f'pajjiżna.

Meta naraw din l-isfida rridu nistaqsu kif se nilqgħu għaliha.

Meta tisma' l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, wħud mill-unions u ċerti nies jitkellmu jagħtuk l-impressjoni li l-gvern irid ikun is-soluzzjoni ta' dan kollu.

Kulħadd jipponta subgħajh lejn il-gvern bħallikieku hu jrid jagħmel dawn l- affarijiet.

Iżda meta nanalizzaw is-sitwazzjoni ekonomika u nagħmlu dianjosi tajba, il-mediċina korretta li tirriżulta żgur li għandha tkun li l-gvern, l-oppożizzjoni, il-unions u kulħadd iridu jimxu lejn direzzjoni waħda biex aħna nilqgħu għal dawn l-isfidi u noħolqu x-xogħol.

Ejjew nagħmlu ħilitna ħalli ngħinu lis-settur privat bl-aħjar mod possibbli għax fid-dinja tal-lum dan is-settur biss jista' jgħin lis-soċjeta` tagħna, lill-Ewropa u lid-dinja kollha kemm hi biex tiffaċċja dawn l-isfidi li qegħdin inpoġġu quddiemna.

Meta ngħid dan ma jfissirx li m'hemmx l-ispazju bi dmir - mhux bi dritt - tal-gvern f'din l-equation kollha kemm hi.

Dażgur li hemm!

Biċċa sew mill-għajnuna li jrid jingħata s-settur privat trid tiġi min-naħa tal-gvern.

Meta ngħid tiġi min-naħa tal-gvern mhux bilfors f'għajnuna diretta finanzjara, għalkemm fejn ikun hemm il-bżonn li dan isir il-gvern mhux se joqgħod lura li jsib il-manjiera kif jagħmlu, imma jrid jagħmlu permezz tal-politika li huwa jsegwi fl-infrastruttura, fl- ambjent u fl-iżvilupp tar-riżorsi umani permezz ta' l-edukazzjoni u tat- taħriġ.

Sur President, qasam kruċjali - li fl-opinjoni tiegħi messu tajjeb l-Onor.

Tonio Fenech - li jrid jiżdied ma' l-assi l-oħrajn kollha li fuqhom huwa premess l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna, hija s-sistema tas-servizz pubbliku li rridu nġibuha taħdem bl-istess speed li għandu bżonn l- imprenditur, skond il-bżonnijiet u l-viżjoni ta' l-imprenditur.

Hawnhekk il-gvern mhux beħsiebu jdaħħal rasu fir-ramal u għalhekk ippropona u qed jiddiskuti white paper għar-riforma radikali tas-servizz pubbliku u tas- setturi pubbliċi kollha.

Għaliex?

GĦax il-gvern huwa konxju li s-sistema ta' dik li nsejħulha public policy dimension ta' l-iżvilupp ekonomiku tal- pajjiż tiddependi minn jekk is-servizzi pubbliċi hux se jirnexxilhom iżidu fit-tempo tagħhom, fir-responsiveness tagħhom, fil-flexibility tagħhom biex nassiguraw li nagħtu lil kulħadd il-value for money li hemm bżonn.

Mr Speaker, fi ftit kliem irridu nassiguraw dak li ilu jippriedka l-Onor.

Edwin Vassallo b'mod mill-iktar espliċitu favur l-imprenditur f'kull aspett.

Dan ma jridx jibqa' bħallikieku huwa xi ħaġa periferali għall- iżvilupp ekonomiku tagħna, imma jrid isir parti integrali mill-kultura tagħna.

Inkunu boloh jekk naħsbu li se jiġi xi mument fl-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna li mhux se nibqgħu naraw kumpanniji jitilqu minn Malta u jmorru f'postijiet oħrajn minħabba l-kompetittivita` internazzjonali.

Aħna konvinti li kif wassalna dan il-pajjiż għal dan il- livell għoli ta' kwalita` ta' għajxien, issa aħna kapaċi nisfruttaw l- opportunitajiet li se jkollna bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea biex l- ekonomija tagħna tieħu l-għajnuna biex tkun tista' ttejjeb il-performance tagħha.

Bir-riżorsi interni tagħna, bil-bidliet interni li rridu nagħmlu u bl-isforzi interni li jridu jsiru aħna kapaċi nġibu l-ekonomija tagħna b'saħħitha u tagħti riżultati pożittivi.

Mr Speaker, hawnhekk irrid ngħid ukoll li, jagħmel kemm jagħmel sforzi l- gvern, għandu kemm għandu politika tajba l-gvern, il-prinċipju fundamentali ta' l-ekonomija huwa l-propensity to consume u l-propensity to invest.

L- ekonomija tiddependi mit-tendenza, mill-inklinazzjoni ta' kull individwu, ta' kull kumpannija, ta' kull organizzazzjoni li tikkonsma u li tinvesti.

Din l-inklinazzjoni tiġi influwenzata sew minn dak li jintqal u sew minn dak li ma jintqalx, u meta jkollok l-oppożizzjoni u l-GWU jitkellmu b'mod negattiv u distruttiv, kif qed jitkellmu ħafna drabi, dawn qegħdin jattakkaw il-qalba tal-propensity to consume u tal-propensity to invest, biex ma jaħsbux li d-diskors li jintqal m'għandux l-effett tiegħu.

Jista' jkollu l-effett pożittiv u jista' jkollu l-effett negattiv.

Meta kien hawn ċertu diskors ta' għaqal miż-żewġ naħat fir-rigward tas-settur finanzjarju, il-propensity li s-settur finanzjarju jikber u jissoda mexa 'l quddiem, għaliex kulmin kien qiegħed isegwi minn barra din il-Kamra u sema' d- diskors, id-diskors laqtu tajjeb, inkorraġġih u tah sens ta' fiduċja.

Pero` meta jkun hawn diskors negattiv ħafna, hemmhekk l-oppożizzjoni trid tapprezza li għandha wkoll responsabbilta`.

Veru li x-xogħol ta' l- oppożizzjoni fid-demokrazija huwa li tagħmel il-kritika, imma din għandha tkun oġġettiva u għandha tkun ispirata mill-interess nazzjonali.

Trid tifhem ukoll li bħalma l-kritika tagħmel il-ġid, il-mod kif isir id-diskors jista' jagħmel il-ħsara, u ħafna drabi, kif rajna f'dawn il-15 il sena, mhux il-partit oppost tagħha jbati - fil-fatt għal darba wara l-oħra rebaħ il-Partit Nazzjonalista minkejja t-tixiwx, l-allegazzjonijiet, il-gideb, it- tgħawwiġ ta' fatti, il-miżinformazzjoni u l-brain washing min-naħa tal- Partit Laburista - imma jbatu n-nies li f'din il-Kamra niltaqgħu għalihom biex inġibulhom ix-xogħol.

Għalhekk irrid ngħid li m'għandniex naqtgħu qalbna.

Jien fiduċjuż li r- ristrutturar li sar fil-Malta enterprise għandu jħalli riżultati pożittivi.

Minn dak li qalu dan l-aħħar iċ-chairman tal-Malta Enterprise, is-Sur Joe Zammit Tabona u ċ-chief executive, is-Sur Philip Micallef, nafu li qegħdin jaqbdu d-direzzjoni t-tajba.

GĦandna nikkonsolidawha biex fuq it-tajjeb li diġà jeżisti nkunu nistgħu nkomplu nibnu.

F'intervista li taw dan l-aħħar fil-business weekly dawn qalu li:

"The most important thing that will change will be client relationship.

We will be much more receptive to clients' needs and in order to make sure we are always updated on these requirements we shall be holding ...''

Jiġifieri, jien ċert li dawn l-affarijiet se jimxu 'l quddiem.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-gvern mhux biss ħadem biex ikollu sensiela ta' dokumenti bħalma huma l-joint action plan ta' l-employment, is- single programme document u affarijiet oħra bħal dawn, imma qed jagħmel xogħol importanti biex niżviluppaw in-national action plan for employment.

Din diġà qiegħda tiġi diskussa fil-livell tal-cabinet committee biex imbagħad inkunu nistgħu niftħu d-diskussjonijiet mal-partijiet soċjali, mal- unions, ma' l-employers u ma' l-imprendituri li jintlaqtu minn dan is- suġġett.

B'dan il-mod inkunu nistgħu nassiguraw li f'dan ir-rigward hemm qafas ta' politika li huwa żviluppat, magħmul bi djalogu ma' kulmin huwa involut biex inkunu lkoll flimkien, għaliex il-gvern waħdu m'huwiex is- soluzzjoni lanqas m'hu l-ostaklu tas-soluzzjoni.

Kulħadd hu parti mis- soluzzjoni, mill-iċken individwu sa l-aqwa organizzazzjoni.

Jien nawgura li tinstab ir-rieda politika biex jitwettaq b'mod oġġettiv dak id-diskors li qalet l-oppożizzjoni, li lesti jgħinu biex insalvaw u noħolqu l- impjiegi, għall-ġid tal-poplu tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Onor.

Louis Galea, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 21 ta' Jannar, 2004 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l- Verifika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm rimarki?

L-Onor.

Clyde Puli.

ONOR.

CLYDE PULI: Mr Speaker, qabel ma nibda nittratta s-suġġett li se nitkellem fuqu llum, xtaqt insellem lill-ħabib tagħna Tony Mallia li ħalliena f'dawn l-aħħar ġranet.

Huwa kien ġurnalist u xandar eżemplari li b'xogħlu għen biex f'dan il-pajjiż tissaħħaħ id-demokrazija.

Il- kondoljanzi tagħna jmorru wkoll għall-familjari tiegħu.

Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi nixtieq naqsam ftit ħsebijiet dwar il- kontenut tal- konferenza inter-parlamentari li saret fi Strasbourg bejn l- 20 u l-21 ta' Novembru, 2003 u li attendejt għaliha flimkien mal-kollega tiegħi l-Onor.

Leo Brincat.

Din il-konferenza inter-parlamentari li, kif jgħid it-titlu tagħha stess, tittratta dwar the global partnership against the spread of weapons and materials of mass destruction, laqgħet parlamentari mill-pajjiżi Ewropej, mill-Awstralja, minn New Zealand, mill- Korea t'Isfel, mill-Ukraine u mill-Kazakhstan flimkien mar-rappreżentanti ta' l-Istati Uniti u r-Russja sabiex jiddiskutu din it-theddida lill- umanità.

L-Unjoni Ewropea rat skop għal laqgħa simili għax ħasset li filwaqt li dan is-suġġett qed jingħata ċerta priorità fl-aġenda tal-gvern u tal-kungress ta' l-Istati Uniti, mhux qed ikun l-istess każ fl-Unjoni Ewropea u fil-pajjiżi membri tagħha.

GĦalhekk ħasset li b'konferenza simili tista' tkattar l-għarfien u żżid l-attenzjoni fuq suġġett daqstant importanti li riċentement ġie diskuss anke mill-kunsill tal-ministri ta' l- Unjoni Ewropea f'Thessaloniki.

It-tmiem tal-gwerra l-bierda jidher li wassal lil diversi stati biex ikunu aktar konxji dwar l-importanza ta' non-proliferazzjoni ta' armi tal-qerda tal-massa bħalma huma l-armi nukleari, l-armi bioloġiċi u anke l-armi kimiċi.

Il-membri preżenti waqt din il-konferenza ġew informati dwar diversi programmi eżistenti ta' kooperazzjoni bilaterali u multilaterali biex titnaqqas it-theddida ta' dawn l-armi tal-qerda tal-massa.

Ngħidu aħna, l-Istati Uniti kienet fost l-ewwel pajjiżi li bdiet biex tagħti importanza mhux biss bil-ħsieb iżda wkoll b'impenn konkret lejn din il- problema.

Fil-fatt bejn l-1992 u l-2001 l-Istati Uniti ffinanzjat b'kemm jiswew USD7 biljun fi programmi li fost oħrajn koprew parti mid-diżarm ta' l-armi fl-ex-Unjoni Sovjetika.

L-Unjoni Ewropea tagħti wkoll l-kontribut tagħha kemm bi programmi ffinanzjati mill-kummissjoni u kif ukoll bi programmi individwali ta' stati membri, anke jekk wieħed irid jgħid li fuq skala iżgħar.

Fil-fatt waqt din il-konferenza parlamentari l-mistiedna ġew informati li l-Ġermanja, fost oħrajn, tagħmel programm - u ilha tagħmel dan il-programm għal dawn l- aħħar għaxar snin - sabiex tgħin lir-Russja tilqa' għat-theddida li jistgħu joħolqu armi kimiċi eżistenti.

Ingħatat informazzjoni wkoll dwar programm li daħlet għalih l-Unjoni Ewropea fl-1999 fil-qafas tal-common foreign and security policy, fejn qed tagħti l-impenn tagħha fid-diżarm ta' l-armi tal-qerda tal-massa ħalli jinstabu wkoll dawk li hemm fil- Federazzjoni Russa, kif inhija magħrufa llum.

U dan għaliex illum, speċjalment wara l-attakki terroristiċi tal-11 ta' Settembru 2001, sirna ħafna aktar konxji li l-armi li baqa' f'diversi pajjiżi, b'mod partikolari dawk ta' l-Unjoni Sovjetika, huma ta' theddida mhux biss għall-pajjiżi li jinsabu fihom, iżda aktar minn hekk huma theddida dinjija.

Il-biżgħa li armi bħal dawn f'xi ħin jistgħu jaqgħu taħt il-kontroll ta' fanatiċi u terroristi mhijiex biss fantasija ta' xi film ta' James Bond, iżda hija wkoll possibilità reali li qiegħda thedded is-sigurtà tagħna lkoll.

Huwa proprju għalhekk li nħasset il-ħtieġa għal sforz aktar koordinat mhux biss fuq livell Ewropew, iżda aktar minn hekk fuq livell globali.

Din il-biżgħa komuni u l-ħtieġa ta' kooperazzjoni wasslu biex anke fl-2002, fis-summit ta' Karaiskakis fil-Canada, il-pajjiżi tal-G8 ikkommettew ruħhom għal USD20 biljun għall-għaxar snin li ġejjin proprju biex jiġi kkontrollat it-tixrid ta' armi tal-qerda tal-massa.

Illum kulħadd japprezza li l-politika konsistenti tal-gvern Malti m'hijiex biss dik li ma jippossjedix armamenti simili iżda li lanqas jipproduċihom.

Fil- fatt Malta hija firmatarja ta' diversi konvenzjonijiet dwar id-diżarm imsejħa mill-Ġnus Magħquda.

Fosthom wieħed jista' jsemmi n-non- proliferation treaty, il-chemical weapons convention, il-biological and toxic weapons convention u numru oħrajn ta' konvenzjonijiet li ġew iffirmati mill-gvern tagħna.

Il-gvern Malti mhux biss qiegħed jappoġġja bi sħiħ il-prinċipji tal-G8 global partnership li jżomm lit-terroristi kif ukoll lil dawk li jipproteġuhom milli jakkwistaw dawn l-armi, iżda qed jappoġġja wkoll l- adozzjoni mill-G8 tal-linji gwida ta' kooperazzjoni.

Kontra dawk li jemmnu li fid-dinja tal-lum għad hemm skop għall-armi nukleari, il-gvern Malti bi qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra - nista' ngħid b'ċerta konvinzjoni - huwa kommess lejn l-eliminazzjoni ta' dawn l-armi qerrieda li aktar qed joħolqulna perikli milli sigurtà.

Huwa komess fuq kollox lejn l- eleminazzjoni ta' dawn l-armamenti fuq livell globali b'mod ġenerali u fuq livell Mediterranju b'mod partikolari u b'mod aktar immedjat.

Mr Speaker, ħafna minna għadhom jemmnu li t-theddida tat-terroriżmu hija xi ħaġa li tisma' dwarha fl-aħbarijiet u li tara fi stejjer televiżivi dwar pajjiżi 'l bogħod minna.

Madanakollu anke jekk wieħed jelimina – għalkemm jien nemmen li wara kollox wieħed ma jistax jagħmel hekk - il-possibilità li pajjiżna jsofri minn attakk terroristiku simili, xorta jibqa' l-każ li wieħed japprezza li b'ekonomija aktar globalizzata l-effetti negattivi jistgħu jinħassu fuqna wkoll.

Minħabba f'hekk u minħabba l-valuri tagħna ta' paċi u solidarjetà jeħtieġ li bil-qies tagħna, żgħir kemm hu żgħir, nagħmlu ħilitna biex nagħtu sehemna fl-eliminazzjoni ta' din it-theddida.

Biex nagħmlu dan jeħtieġ li nifhmu sew l-għerq tal-problema li, fl-opinjoni tiegħi u ta' oħrajn, jinkludi l-faqar u l-injoranza.

U aħna fil-limitazzjonijiet tagħna nistgħu nattakkaw dawn anke fuq livell internazzjonali.

Mr Speaker, m'iniex se nieħu aktar ħin, però fil-ħin li kelli tajt rapport qasir ħafna dwar din il-konferenza li attendejt għaliha, kemm għax hija interessanti u kif ukoll għaliex huwa tajjeb li wieħed jagħti rendikont dwarha.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, kif kont wegħedt hekk kif ħareġ il-permess tal-MEPA għall-proġett ta' Ta' Qali, jien bdejt inkellem immedjatament lil dawk li jaħdmu hemmhekk li se jingħataw plot ħalli jkunu jistgħu jibnu l-fabbrika tagħhom mill-ġdid.

B'hekk dan il- villaġġ ta' l-artiġjanat ma jibqax kif ħallewh l-Ingliżi, imma jkollna villaġġ denju li jmorru fih it-turisti kif ukoll il-konsumatur Malti ħalli jgawdu l-manifattura ta' l-artiġjanat Malti.

F'dan il-villaġġ se jkun hemm madwar 80 fabbrika, uħud minnhom pjuttost żgħar u oħrajn ftit akbar, li fihom se jkun hemm diversi artiġjani li jaħdmu għas-suq lokali, fosthom mastrudaxxi, ħaddieda u oħrajn li jaħdmu xogħol ta' deheb, fidda u ħġieġ.

Naħseb li dawn flimkien jagħmlu villaġġ ta' l-artiġjanat pjuttost interessanti u jien nipprevedi li t-turisti se jibdew jitolbu li jmorru jaraw dan il-villaġġ.

Qed ngħid hekk għax meta dan il-proġett ikun lest se jservi ta' attrazzjoni kemm għall-poplu Malti kif ukoll għat-turisti.

Illum il-ġurnata n-nies li jaħdmu f'Ta' Qali qed ikollhom iħallsu eluf kbar ta' liri lill-gwidi, lit-tour operators u anke f'riklami biex jaċċertaw ruħhom li t-turisti jmorru hemmhekk.

Nispera li meta dan il-proġett jitlesta l-artiġjani ma jkollhomx għalfejn jibqgħu jħallsu dawk il-flus kollha, apparti għar-reklami, għax it-turisti stess se jibdew jitolbu li jmorru jżuru dan il-post kemm biex jarawh u anke biex jixtru minn hemm.

Mr Speaker, min-naħa tal-MEPA nħareġ permess għal villaġġ sħiħ ta' madwar 80 fabbrika.

Nista' ngħid li sal-lum diġà ltqajna ma' 60 persuna minnhom b'mod individwali sabiex inkunu nistgħu nirrispondu bl-aħjar mod possibbli l-mistoqsijiet tagħhom u naċċertawhom li dak li se nagħtuhom huwa dak li ppjanajna u ħdimna għalih flimkien u kkonsultajna dwaru.

Sal-lum il-gvern diġà ħareġ madwar 70 konvenju għal art b'65 sena ċens.

Jiġifieri f'isem il-gvern Malti jien tajt l-opportunità lil madwar 70 artiġjan il- possibbiltà li jagħżlu jekk iridux jieħdu art b'65 sena ċens.

Naħseb li din hija l-ewwel darba li l-gvern Malti qed jagħti l-opportunità lil dawn l- artiġjani li jieħdu art b'65 sena ċens bl-approvazzjoni tal-pjanta tal- fabbrika tagħhom mill-MEPA, mhux bħalma sar f'Ta' Dbieġi.

Jekk dak l- artiġjan jagħżel li jieħu ċ-ċens il-gvern jagħtih stima ta' kemm se tiġi tiswieh biex jibnieha u naturalment dak li jkun jintrabat li jħallas għal dik il-binja hu meta tkun lesta.

Il-gvern din id-darba ried ikun ċert li ma jiġrix bħalma ġara fil-passat fi proġetti oħra.

Per eżempju, fil-każ ta' l-industrial estate ta' Ħal-Luqa, sal-lum għadek tara l-bini tiela' biċċa biċċa għax il-gvern ta' dakinhar – hawn m'iniex qed nikkritika għax il- gvern kien għamel l-aħjar li seta' dak iż-żmien - ħalla f'idejn l- imprendituri tal-post li jmorru għand il-MEPA iġibu l-permess, imbagħad kellhom stipulat sa meta riedu jibnu.

Però ġara li minħabba esiġenzi individwali rari xi ħadd żamm maż-żmien stipulat fil-kondizzjonijiet.

Aħna rridu nitgħallmu mill-passat, allura biex ma jiġrilniex l-istess ħaġa fil-villaġġ ta' Ta' Qali, kif kien ġara f'Ta Dbieġi, fejn xi ħadd jieħu fit- tul biex iġib il-permess, jagħmel konvenju u jibqa' ma jibni qatt, waqt li dak ta' ħdejh ikun tella' l-post, ippjanajna flimkien villaġġ sħiħ fejn kull ċaqliqa kienet ippjanata u kull bieb jew tieqa kienu ppjanati.

Allura llum il-ballun reġa' qiegħed f'saqajn dawn is-sidien li qegħdin niltaqgħu magħhom - din il-ġimgħa għad irrid niltaqa' ma' xi għaxra oħra biex b'hekk inkun iltqajt ma' kulħadd - biex sa l-aħħar ta' Frar ikollna l-konvenji kollha ffirmati.

Imbagħad id-dipartiment ta' l-artijiet flimkien mal- ministeru tal-finanzi u affarijiet ekonomiċi għall-ħabta ta' Marzu jkunu jistgħu joħorġu sejħa għal offerti għall-bini ta' madwar 25 tomna li hemm biswit dan il-villaġġ.

Dan il-villaġġ se jinbena fl-istess żmien b'koordinazzjoni mill-gvern f'isem dawn l-imprendituri.

Illum il-ġurnata, grazzi għall-konsultazzjoni li għamilna mas-sidien ta' dan il-villaġġ, ippjanajna flimkien u applikajna għall-permess tal-bini.

Il-gvern ħallas id-development permit fee ta' madwar Lm120,000 - nerġa' ngħid li s'issa din kienet l-ogħla development fee li qatt tħallset lill- MEPA - a favur ta' dawn is-sidien li jirrappreżentaw l-artiġjanat Malti.

Illum ninsab sodisfat li ħafna minn dawk li xi darba kienu fl-artiġjanat u maż-żmien qatgħu qalbhom u biddlu l-hut tagħhom f'ħanut qed jgħidulna li jridu jfittxu jibdew għax qed jipproġettaw li jerġgħu jmorru lura għall- artiġjanat.

Il-gvern Malti ħadem ma' dawn in-nies u diġà ffrankalhom il- flus.

Ħadd minnhom ma kellu għalfejn iħallas lill-perit, ħadd ma kellu jħallas id-development fee.

Ħadd ma mar jiddiskuti mal-bord tal-planning authority peress li kellu refusal għax jien għaddejt minn dak il-martirju għalihom.

Jiġfieri din hi l-ewwel darba li l-gvern qed jagħti opportunità ta' investiment fl-artiġjanat Malti lil dawn in-nies li wħud minnhom diġà qed jaħdmu f'Ta' Qali.

Dan il-proġett jixbaħ lill-public private partnership, jekk wieħed iġebbed l-interpretazzjoni, fejn il-gvern qed jagħti l-art b'ċens verament baxx - ippermettili ngħid kważi b'xejn – għal 65 sena u l-artiġjani jħallsu għall- ispiża tal-binja.

Dawn se jħallsu 10% mill-ispiża meta jiffirmaw il- konvenju u d-90% l-oħra jħallsuhom meta l-binja tkun lesta u tkun tista' tibda tintuża.

Il-65 sena ċens se jibdew jgħoddu minn dakinhar li jiffirmaw il-kuntratt.

Il-bini f'dan il-villaġġ mhux se jkun sempliċi forma ta' kaxxa, bħalma qalli wieħed li mbagħad, meta wrejtu l-pjanta, hu stess qal li l-pakkett illum huwa ferm aħjar minn dak li kellhom qabel.

Il- pakkett minn dejjem kien tajjeb, imma ovvjament aħna ħawwarnieh sabiex nagħmluh aħjar.

Fil-fatt kull binja - u 'l quddiem se ntellgħu esibizzjoni biex kulħadd ikun jista' jarah - se tkun magħmula b'tali mod biex min jagħżel li jmur jimxi f'dan il-villaġġ ta' l-artiġjanat ta' Ta' Qali jkun qed jimxi proprju ġo villaġġ tipiku Malti.

F'dan il-villaġġ se jkun hemm binjiet ta' sular jew ta' żewġ sulari fejn il- bibien mhux se jkunu ta' l-aluminium jew taż-żingu bħalma jintużaw għall- garaxxijiet f'xi żona industrijali.

Għada pitgħada dan il-villaġġ ta' l- artiġjanat ta' Ta' Qali jrid jikkompeti mas-sbuħija tal-proġett tal-Viset.

Il-faċċata ta' kull binja f'dan il-villaġġ ta' Ta' Qali se jkollha dehra ta' dar Maltija bil-galleriji ta' l-injam, bil-bibien tar-remissi u bit- twieqi tal-ħadid, fejn kollox se jkollu d-dehra ta' villaġġ Malti.

Aktar ma wieħed jitkellem fuq dan il-proġett aktar jinduna kemm se jiġi jiswa.

Meta bdejna nitkellmu ma' dawk li se joffru s-servizzi - fosthom l- Enemalta, il-Water Services Corporation, il-Maltacom u d-dipartiment tad- drenaġġ - li se jsiru kollha ġodda sibna li s-servizzi biss se jiġu jiswew madwar l-Lm1.5 miljun, bit-toroq inklużi, filwaqt li l-proġett sħiħ se jkun jiswa madwar l-Lm5 miljun.

Biżżejjed ngħid li huwa ppjanat li f'dan il- lokal ikun hemm żewġ sub-stations.

Kulmin se jingħata spazju f'dan il-villaġġ se jkun qed iħallas biss għal parti mill-ispiża tal-binja li tinkludi wkoll l-aperturi.

B'hekk anke jekk xi ħadd ma jużahiex immedjattament, jew idum biex jirranġa ġewwa, ma jdejjaqx lil dak ta' ħdejh.

Diġà tajna lil dawn is-sidien il-bill of quantities sabiex ikunu jafu fiex tikkonsisti din il-binja.

Fil-fatt dawn se jkollhom anke toilet bil-madum imqiegħed u dan se jkun skond il- kondizzjonijiet imposti mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabiltà.

B'hekk kull binja se tkun iċċertifikata bħala aċċessibbli għall-ħteġijiet ta' persuni b'diżabilità.

Meta l-binja tkun lesta se tkun tinkludi l- aperturi u se jkollha s-servizzi tad-dawl, ta' l-ilma u tad-drenaġġ imwasslin sa wara l-bieb.

Kull fabbrika tista' tinkludi spazju ta' bejgħ kif ukoll ta' manifattura għax bil-kondizzjonijiet tal-liċenzji tan-negozju, kif inhuma llum, m'għandhiex għalfejn titlob il-permess sabiex tbigħ il-prodotti tagħha.

Fil- fatt kull fabbrika li timmanifattura għandha l-permess li tbigħ dak il- prodott awtomatikament.

Issa qed jingħata wkoll id-dritt - dan huwa miktub fil-konvenju sabiex jiċċara l-punt u jiggarantixxi kif se tkun l-imġiba ta' sid il-kera li f'dan il-każ se jkun il-gvern u għada pitgħada se tkun il- Malta enterprise – lil dawn is-sidien li se jieħdu ċ-ċens li jittrasferixxu l-kapital tagħhom lil persuni oħra.

Aħna ma niddejqux li min jibni fabbrika llum, meta jkun wasal biex jirtira, jagħmel il-flus billi jittrasferixxi dik il-fabbrika lil xi ħaddieħor.

Is-sid ikun jista' jerġa' jbigħha u jagħmel il-qligħ sabiex ipatti għaż-żmien li għamel jaħdem taħt iż-żingu ta' Nissen hut.

Aħna diġà nafu li dan il-proġett maż-żmien se jsir jiswa ħafna u dan jafuh tajjeb ħafna s-sidien ukoll.

Hawnhekk irrid ngħid li minn mindu bdejna nitkellmu fuq dan il-proġett, kull metru kwadru li sa ftit taż-żmien ilu ma kien jiswa xejn, sar jiswa ħafna.

Jien ninsab sodisfatt li diġà kien hemm min ittrasferixxia l- proprjetà tiegħu lil terzi persuni, bil-barka ta' l-MDC, u llum se jiġu jiffirmaw il-konvenju sabiex jidħlu għal dan il-proġett ta' artiġjanat Malti.

Hawn irridu nfakkru lis-sidien tal-huts li hemm f'dan il-villaġġ, anke jekk jixtruh mingħand xi ħaddieħor, li jridu jżommu quddiem għajnejhom li dan huwa spazju għall-manifattura.

Il-bejgħ li jsir huwa tal-manifattura li ssir hemmhekk stess jew ta' l-artiġjanat Malti.

Jien qed nipprevedi li meta jitlesta l-proġett ta' dan il-villaġġ kif ukoll il-ġnien li hemm maġenbu, dik il-kantuniera li hija parti mill-park nazzjonali ta' Ta' Qali se toffri element importanti ta' attrazzjoni u ta' rikreazzjoni kemm għat- turist kif ukoll għall-Maltin.

Fuq kollox, il-gvern wasal biex jinvesti f'dan il-proġetti għaliex seta' jara li minn dan il-villaġġ ta' l- artiġjanat ta' Ta' Qali kienu se jinħolqu impjiegi ġodda.

Minn mindu bdejt naħdem fuq dan il-proġett, kif diġà għidt, dak li ma kien jiswa xejn sar jiswa ħafna, u ninsab persważ li għada se jsir jiswa ħafna aktar.

Hawn nista' nsemmi l-eżempju ta' Tal-Ħandaq u ta' l-Imrieħel fejn kull proprjetà kienet tiswa l-flus u kull garaxx kien jiswa l-flus, imma meta tajna t-tarmak u għaddejna s-servizzi infrastrutturali kulmin kien jitlob Lm1 beda jitlob Lm1.50.

La żidna l-kumditajiet bilfors jiżdied il- prezz ta' dik il-proprjetà.

Jien naf li minn ġurnata għall-oħra l- prezzijiet tal-proprjetà fil-villaġġ ta' Ta' Qali qegħdin jiżdiedu bis- saħħa ta' dan il-proġett.

Is-sodisfazzjon tagħna bħala gvern hu li permezz ta' dan il-proġett qed jirnexxielna nagħtu valur lil min ħadem għal numru ta' snin fl-artiġjanat Malti u lil min għandu proprjetà għax ingħatatlu maż-żmien f'Ta' Qali.

Se nkomplu nagħtu valur lil min jieħu ċ- ċens u jibni f'Ta' Qali u se nkomplu nagħtu valur lill-artiġjan li, jekk Alla jrid, fiż-żmien li ġej se jkun qed jaħdem f'dan il-villaġġ.

Mr Speaker, l-ippjanar ta' dan il-villaġġ huwa lest, il-permessi tal-MEPA ngħataw u l-konvenji qegħdin isiru, allura nista' ngħid li l-ġejjieni ta' dan il-proġett qiegħed f'idejn is-sidien li magħhom iddiskutejt.

Jien minn hawn nawguralhom li jagħmlu l-aħjar għażliet għax aħna se nkomplu ngħinuhom sabiex dak li għandhom jibqa' tagħhom u allura jkunu jistgħu jgawdu l-frott ta' dak li ħadmu għalih.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 21 ta' Jannar, 2004 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPORT - UŻU TA' SUSTANZI ILLEGALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3084, jista' il-Ministru jgħid jekk il-kunsill Malti għall-isport ingħatax parir legali dwar dak li ġie allegat mill-għaqda tal-bodybuilding dwar l-użu ta' sustanzi illegali fl- isport?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPIŻERIJI - BEJGĦ TA' SUSTANZI ILLEGALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm fl-investigazzjoni li qed issir dwar bejgħ illegali minn spiżeriji ta' sustanzi użati f'ċertu sport?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li l-investigazzjoni li qiegħda ssir f'dawk l-ispiżeriji li jbiegħu dawn it-tip ta' mediċinali għadha għaddejja.

Informat ukoll li s'issa ġew riferuti erba' kontravenzjonijiet lill- kummisarju tal-pulizija biex jinstemgħu quddiem il-qorti.

TILQIM KONTRA L-INFLUWENZA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każi ta' influwenza fl-2003?

Kemm kien hemm nies li ngħataw tilqim b'xejn kontra din il-marda?

Jista' jgħid jekk kienx hemm aktar nies li ngħataw din it-tilqima privatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li peress li ħafna mill-każi ma jiġux notifikati, mhux possibbli li jingħata n-numru ta' każi ta' influwenza fil- popolazzjoni ġenerali.

GĦalhekk id-dipartiment tas-saħħa pubblika waqqaf influenza sentinel surveillance sabiex jiġbor statistika dwar in-numru ta' każi ta' influwenza fejn ġie kkonsultat tabib.

L-inċidenza ta' l-influwenza varjat matul Ottubru sa Diċembru 2003 minn 11.21 sa 99.58 għal kull 1,000 persuna li kkonsultaw tabib.

In-numru ta' ta' nies li ngħataw it-tilqim b'xejn kontra l-influwenza kien ta' 24,900, iżda ma jinżammx record ta' kemm jingħata tilqim kontra l-influwenza fil- privat.

BEJGĦ TA' VETTURI SECOND-HAND

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex obbligatorju li bejjiegħa ta' vetturi second-hand juru l-prezz b'mod ċar fuq kull vettura li jkollhom għall-bejgħ?

Jista' jordna li dan jibda jsir?

ONOR.

JOHN DALLI: Skond ir-regolamenti ta' l-2002 dwar prezzijiet indikati, il-bejjiegħa kollha huma obbligati li jesibixxu l-prezz li bih il- prodotti jkunu qed jiġu offruti għall-bejgħ.

Uffiċjali mid-diviżjoni tal- konsumatur u tal-kompetizzjoni se jassiguraw li kulmin ibiegħ vetturi second-hand ikun konxju mill-obbligi li għandu taħt dawn ir-regolamenti u li jaderixxi għalihom.

ENEMALTA - RAPPORTI TA' ĦSARAT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara fiex waslet l- investigazzjoni dwar ħsarat fl-indirizzi mniżżla separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-persuni involuti diġa' ġew informati bil-fatti tal- każ u jirriżulta li fuq parir legali, l-Enemalta mhix taċċetta l-ħtija ta' dan il-każ.

BORMLA: TRIQ SANTA LIENA - MANUTENZJONI FUQ GALLARIJI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li ssir spezzjoni u li ssir manutenzjoni tal-gallariji li hemm fil-blocks il-ġodda fi Triq Santa Liena, Bormla peress li s-saljaturi jidhru perikolużi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għall-azzjoni meħtieġa.

AĠENZIJA APPOĠĠ – CAREWORKERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ħarġux vakanzi għall-grad ta' childcarers ma' l-aġenzija Appoġġ?

Jista' jgħid meta ħarġu u anke jpoġġi kopja tas-sejħa fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li bejn April 2003 u Jannar 2004 l- aġenzija Appoġġ irreklutat sitt full-time u tliet part-time careworkers, persuni dawn li kienu riferuti mill-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ minn dawk fuq ir-reġistru jew wara li l-korporazzjoni ppubblikat il-permess relattiv fil-job centres u l-website tagħha.

AĠENZIJA APPOĠĠ - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm impjegati ma' l-aġenzija Appoġġ?

Jista' jagħti lista tagħhom?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

BORMLA: MISRAĦ SANTA MARGERITA - MULTI-LEVEL CAR PARK

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslet l-applikazzjoni għall-multi- level car park f'Bormla?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-outline application għall-bini ta' multi-level car park f'Misraħ Santa Margerita, Bormla ġiet approvata mill-MEPA fit-3 ta' Lulju, 2003.

Sussegwentement l-outline permit ġie maħruġ fl-10 ta' Awissu, 2003.

S' issa għadha ma ġietx sottomessa l-full development application.

GĦAJN DWIELI – XOGĦOL TA' ASFALTAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jsir resurfacing tat-triq li minn Għajn Dwieli tinżel sa barra l-mini ta' Għajn Dwieli, lejn il- Kottonera?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat għat-toroq għadu kif għamel it-tiswijiet neċessarji f'din it-triq biex ħofor li tfaċċaw wara l- maltemp jitneħħew.

Għalissa l-awtorita' se tkompli tagħmel dan ix-xogħol ta' manutenzjoni, iżda tajt struzzjonijiet biex ikun kwantifikat ix-xogħol li jkun hemm bżonn isir biex is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ikun jista jiġi attwat.

PSC - POST TA' DIRETTUR TA' L-EŻAMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li issa għadda ħafna żmien mindu ġejt mgħarraf li kien wasal fi tmiemu l-proċess għall-għażla ta' direttur ta' l-eżamijiet, jista' jgħidli x'qed iżomm milli dan il-proċess jiġi mitmum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiddispjaċini ngħid lill-Onor.

Interpellant li l- proċess ta' l-għażla ta' direttur ma jiddependi xejn mill-ministeru.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - KOPPJI LI JIKKOABITAW

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ttieħdu fl-aħħar ħames snin mill-gvern biex koppji li jikkoabitaw ikollhom l-istess drittijiet u benefiċċji ta' koppji miżżewġa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor Interpellant qed jirriferi għall- benefiċċji soċjali mħallsa taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, koppja li tkun qed tikkoabita għandha l-istess drittijiet bħal koppja miżżewġa fil- każ ta' applikazzjonijiet għall-għajnuna soċjali u għajnuna medika mħallsa taħt l-imsemmi Att.

L-EWWEL TA' MEJJU 2004

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux se jsir monument sabiex jitfakkar l-ewwel ta' Mejju, 2004?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: S'issa m'hemm l-ebda ħsieb li jsir monument sabiex jitfakkar l-ewwel ta' Mejju, 2004 iżda ma neskludix li dan jista' isir.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm mill-bidu tas- sena 'l hawn ingħataw impjieg full-time ħaddiema ta' l-Air Malta li kienu part-time?

Kif intgħażlu dawn il-ħaddiema?

Kemm hemm ħaddiema ma' l-Air Malta issa?

X'inhi l-fehma tal-Ministru dwar dan meta ftit ilu qal li hemm ħaddiema żejda ma' l-Air Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li kien hemm 124 part-time loaders/cleaners li kienu konfermati bħala mpjegati permanenti ma' l-Air Malta li kollha ntgħażlu bil-proċess regolari tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ.

Dan jikkonfermah il-fatt li l-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ tat permess lill-Air Malta biex taqleb lil dawn il-ħaddiema minn kuntratt ta' xogħol definit għal wieħed indefinit mis-16 ta' Jannar, 2004.

Ta' min jgħid ukoll illi l-Air Malta kellha parir legali illi 98 ħaddiem li kien ilhom mal-kumpannija għal perjodu kumplessiv ta' erba' snin, kellhom bilfors jiġu mpjegati fuq kuntratt indefinit in vista tar- regolament ġdid introdott b'legal notice 429/2002.

Il-bilanċ ta' 26 kollha kien ilhom numru ta' snin fuq bażi part-time b'kuntratt li kien jiskadi f'Novembru 2003 u Jannar 2004 skond deċizjoni li kienet ittieħdet mill- ombudsman.

Dawn kien ikollhom jerġgħu jiddaħħlu meta jerġa' ikun hemm bżonn aktar ħaddiema f'April 2004.

Barra minn hekk, fuq perjodu ta' tliet snin il-ħaddiema permanenti, loaders cleaners, minn 146 f'Marzu 2000 saru 96 f'Novembru 2003, nuqqas ta' 50 impjegat li spiċċaw minħabba l-eta' u kien hemm ukoll min ġie boarded out fuq bazi medika.

Peress li nħoloq grad ġdid ta' airport handlers u bi duties differenti minn loaders oħra, il-kumpannija tkun tista' tgawdi minn flessibbilta' fuq il- post tax-xogħol.

Illum il-ħaddiema permanenti mal-kumpanija jammontaw għal 1,835.

L-EWWEL TA' MEJJU 2004

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'riferenza għaċ-ċelebrazzjonijiet tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid jekk sarux xi sejħiet għal offerti għal min se jorganizza dawn l-attivitajiet?

Meta saru?

Min applika u min intgħażel?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ħarġet tender for the design, organisation and management of a quality national event on the eve of May 1, 2004.

Is-sejħa għalqet illum 20 ta' Jannar u għalhekk la nista' ngħid min applika u lanqas min intgħażel.

Informat biss li kien hemm 16-il persuna u/jew kumpannija li ġibdu kopja ta' din l-offerta.

INVESTIMENT FI PRIVATE BONDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'passi konkreti ħadu fl- aħħar tliet snin l-awtoritajiet finanzjarji biex iħarsu l-interessi ta' ċittadini Maltin li jkunu investew flushom f'bonds privati lokali biex jiżguraw li dawn il-kumpanniji jitmexxew tajjeb, jinsabu f'qagħda finanzjarja tajba u jkunu jistgħu jżommu kelmthom mal-bond holders?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Interpellant jaf bid-diversi riformi mwettqa f'dawn l-aħħar ftit snin minn dan il-parlament bi qbil unanimu fil- liġijiet li jirregolaw is-settur tas-servizzi finanzjarji.

Fost dawn ir- riformi kien hemm it-trasferiment tal-poteri regolatorji tal-Borża ta' Malta lill-MFSA, tibdil fl-istatut tal-Borża u twaqqif statutorju ta' l- uffiċċju ta' consumer claims manager fi ħdan l-MFSA.

Dawn huma biss tliet aspetti minn fost ħafna riformi li saru permezz ta' l-Att XVII ta' l-2002.

Permezz ta' dawn l-emendi, kien twaqqaf ukoll listing committee li jirrapporta lill-bord tal-MFSA.

Dan għandu ċerti responsabbiltajiet għal securities li jkunu listed jew li se ikunu listed.

F'dawn l-aħħar xhur għaddew ukoll diversi regolamenti li ġew debitament ippubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern u jinsabu fis-seħħ.

Dawn jinkludu t- twaqqif ta' bank depositor compensation scheme u investor compensation scheme li jipprovdu ċertu serħan għad-depożitanti u għall-investituri.

Dawn daħlu fis-seħħ permezz ta avviż legali 6 ta' l-2003 u avviż legali 7 ta' l-2003 u ġew emendati permezz ta' avviż legali 368 ta' l-2003 u avviż legali 369 ta' l-2003.

Hemm ukoll diversi obbligi li joħorġu minn dawk li jissejħu listing rules u li jkunu monitorati mill-Borża ta' Malta.

Obbligi oħra joħorġu mill-Att ta' l-1995 dwar il-Kumpanniji li ġie emendat dan l-aħħar sabiex iċċarajna d- doveri u l-obbligazzjonijiet tad-diretturi ta' kumpanniji Maltin, parti mill-qafas legali u regolatorju li jiggverna s-suġġett msemmi fid-domanda.

Ninsab mgħarraf ukoll li fil-prattika kemm l-MFSA u kemm il-Borza jorganizzaw diversi seminars u korsijiet għall-informazzjoni u edukazzjoni tal-pubbliku, ħarġu pubblikazzjonijiet apposta u jidhru frekwentement fuq il-media kollha, inkluż radju u televiżjoni, jiddiskutu ħwejjeġ relevanti għall-pubbliku inġenerali u għall-investituri.

BIRŻEBBUGA: SKOLA PRIMARJA - TIFLA BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jistgħu jittieħdu passi biex tifla bi bżonnijiet speċjali li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tintbagħat magħha persuna li tagħtiha l- għajnuna li għandha bżonn għax ilha mit-8 ta' Jannar, 2004 ma tattendi l- iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-facilitator kienet bis-sick leave - il- kap ta' l-iskola la seta' jipprovdi xi facilitator mill-iskola stess u lanqas seta' isib facilitator on call - u reġgħet daħlet għax-xogħol fil-15 ta' Jannar, 2004.

TOROQ - XOGĦOL TA' ASFALTAR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk it-toroq li se jsiru bis-saħħa tal-fondi mill-protokoll Taljan matul din is-sena?

Liema huma l-kuntratturi li tefgħu offerta għal dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Lista ta' kuntratturi li tefgħu offerta għall-proġetti ta' toroq li se jitwettqu taħt dan il-protokoll li t-tenders għalihom għalqu fil-15 ta' Jannar, kif ukoll lista tat-toroq li huma f'dawn it- tenders - liema lista tiġi estiża skond ir-riżorsi disponibbli taħt dan il- protokoll - tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

ŻJARA STATALI FI FRANZA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi data provviżorja għaż-żjara statali tal-President ta' Malta fi Franza?

ONOR.

JOE BORG: S'issa għadha ma ġietx stabilita data għal din iż-żjara.

AMBAXXATUR TA' TUNEŻ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk l-ambaxxatur attwali f'Tuneż wara li jispiċċa minn ambaxxatur, hux se jinħatar chief organiser tal-commonwealth heads of government meeting li se jsir f'pajjiżna?

ONOR.

JOE BORG: L-informazzjoni li qed jagħti l-Onor.

Interpellant fil- mistoqsija tiegħu hija ġdida għalija u għaldaqstant nitolbu jikkjarifika l- informazzjoni li għandu u jistaqsi lis-sors tiegħu minn fejn ġab din l- informazzjoni, għax jidher li dan is-sors jaf ċerti affarijiet li lanqas il- ministeru tiegħi ma jaf bihom.

VAPURI NAVALI F'MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Il-gvern kemm għandu talbiet pendenti għal żjarat ġodda minn vapuri tal- gwerra matul din is-sena?

Meta mistennija jseħħu?

ONOR.

JOE BORG: Il-ministeru sal-lum ħareġ l-awtorizzazzjoni meħtieġa għal żjarat ta' ħames vapuri navali li mistennija jiġu Malta minn issa sa l- aħħar ta' Frar 2004.

MUŻEW NAZZJONALI TA' L-ARTI – OPRI MISLUFA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jikkonferma l-Ministru li mill-pitturi u antikitajiet oħra mislufa mill- mużew ta' Malta lill-ambaxxati barra l-pajjiż, l-ebda waħda ma hi nieqsa u dan b'riferenza partikolari għall-ambaxxati fi Pariġi, Madrid u Ruma.

ONOR.

JOE BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 3765 mogħtija mill-ministru għaż-żgħażagħ u kultura.

Inżid ngħid li wara li l-ministeru għamel l-istħarriġ neċessarju, jirriżulta li m'hemm l-ebda pittura jew antikita oħra mislufa mill-mużew ta' Malta lill-ambaxxati barra l-pajjiż li hija nieqsa, stante li kollha kemm huma jirriżultaw fl-inventarju relattiv ta' l-ambaxxata jew tar- residenza uffiċjali ta' l-ambaxxatur.

N.B. Vide P.L. 1008/04

MOBC – PROĊESS TA' PRIVATIZZAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslet il-privatizzazzjoni ta' l- MOBC?

Kemm hemm verita' li wieħed mill-bidders huwa consortium lokali kompost minn ditti lokali kompetituri ta' l-istess MOBC?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-proċess ta' privatizzazzjoni jinsab fi stadju ta' analisi.

Waqt li nikkonferma li f'wieħed mill-consortia li għamlu offerta hemm inkluż kompetitur ta' l-MOBC, tista' tgħid li kulmin jaħdem fix-xoghol tal-bunkering taż-żejt minn Malta u l-viċinanzi hu kompetitur ta' l-MOBC.

MOBC – DIRETTURI B'INTERESS F'BUNKERING OPERATIONS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jikkonferma l-Ministru jew jiċħad li fost id- diretturi u/jew diriġenti ta' l-MOBC hemm nies li għandhom interessi privati f'bunkering operations oħra li qed isiru minn ditti oħra kompetituri tal-kumpannija?

Jista' jikkonferma jekk fl-operat ta' l-MOBC hemmx diriġenti għoljin li għandhom konflitt ta' interess fl-esekuzzjoni tal-qadi tad-dmirijiet tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-MOBC mhijiex konxja tal-fatt allegat u m'hemm l-ebda direttur jew diriġent li għandu interess fl-operat tal- bunkering.

Il-kumpannija tikkonferma wkoll li sa fejn taf hi, l-ebda diriġent ma għandu konflitt ta' interess fil-qadi tad-dmirijiet tiegħu.

B'danakollu kemm-il darba l-Onor.

Interpellant jista' ikun aktar speċifiku, anke fuq bażi kunfidenzjali, naċċertah li ma nsib l-ebda problema biex nagħmel l-investigazzjonijiet neċessarji.

TAS-SLIEMA: SEDUTA TAT-TRIBUNAL TAL-KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid min kien il-kummissarju li żamm is-seduta fit-tribunal tal-kunsill lokali ta' Tas-Sliema fil-5 ta' Diċembru, 2003?

Kemm każi nstemgħu f'dik is-seduta?

Kemm kienu l-kawżi deċiżi?

Kemm kienu dawk li ġew liberati u dawk immultati?

Kemm kien id-dħul mill-multi għall- kunsill dakinhar?

Kemm tħallas il-kummissarju għax-xogħol tiegħu fl-istess seduta?

Min kien il-prosekutur f'din l-istess seduta?

ONOR.

TONIO BORG: Il-funzjoni ta` infurzar ta` kontravenzjonijiet tat- traffiku ġiet delegata lill-kunsilli lokali li kif taf l-Onor.

Interpellant, huma korpi statutorji ta` gvern lokali u għaldaqstant nissuġġerilha tirriferi l-mistoqsija tagħha lill-kunsill lokali ta` Tas- Sliema.