MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 328 Il-Ġimgħa, 18 ta' Novembru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 328 Il-Ġimgħa, 18 ta' Novembru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.00 a.m.

Talba

Seduta Nru. 328

Il-Ġimgħa, 18 ta' Novembru, 2005

WERREJ

MINUTI 277

MISTOQSIJIET 277

TQEGĦID TA' KARTI 277

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006 - IT-TLETTAX-IL JUM STABILIT

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU U MINISTERU TAL-FINANZI 278

AĠĠORNAMENT 318

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 319

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 327 li saret fis-17 ta' Novembru, 2005, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tal-Mistoqsijiet mhux se jittieħed u l-interpellanzi kollha li jidhru fuq l-aġenda qed jingħataw tweġiba bil-miktub.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lis-Segretarju Parlamentari.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari): Sur President, f'isem il- Ministru għat-Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-ispiża fuq l-implimentazzjoni ta' master plan għas- settur turistiku, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15621.

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-prezz medju tad-dulliegħ u l-bettieħ għal Jannar u Settembru tas-snin bejn l-2000 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15666;

Tagħrif dwar il-prezz medju tal-frawli għal Jannar u Settembru tas- snin bejn l-2000 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15667; u

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' vetturi bil-mutur, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 15690.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006

IT-TLETTAX-IL JUM STABILIT

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU U MINISTERU TAL-FINANZI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Abela, President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Ninforma lill-kumitat li skond il-mozzjoni tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tad-diskussjoni llum huwa maqsum fuq żewġ seduti, bil- ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni u bl-aħħar nofs għall-gvern.

Jekk jogħġbu, is-Segretarju Parlamentari jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, f'isem il-prim ministru u ministru tal-finanzi nipproponi:

VOT 1 - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm726,124 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 1 – Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 2 - KAMRA TAD-DEPUTATI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,186,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 2 – Kamra tad-Deputati, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,451,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 5 – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 6 - KUMMISSJONI DWAR IS-SERVIZZ PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm131,888 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 6 – Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2006.

VOT 7 - FORZI ARMATI TA' MALTA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm13,320,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 7 – Forzi Armati ta' Malta, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 8 - INFORMAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm607,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 8 – Informazzjoni, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 9 - STAMPERIJA TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm594,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 9 – Stamperija tal-Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 10 - UFFIĊĊJU ELETTORALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm959,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 – Uffiċċju Elettorali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT I - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,912,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot I – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anthony Abela, Segretarju Parlamentari, jista' iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Sur President, nipproponi:

VOT 19 - MINISTERU TAL-FINANZI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm28,366,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 – Ministeru tal-Finanzi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 20 - TEŻOR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm5,701,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Teżor, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 21 - PENSJONIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm659,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Pensjonijiet, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 22 - PUBLIC DEBT SERVICING

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm100,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 – Public Debt Servicing, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 23 - TAXXI INTERNI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm5,907,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 23 – Taxxi Interni, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 24 - DWANA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm5,545,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 24 – Dwana, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 25 - V.A.T.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,762,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 25 – V.A.T., kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 26 - KUNTRATTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm493,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 26 – Kuntratti, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 27 - POLITIKA EKONOMIKA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm461,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 27 – Politika Ekonomika, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT III - MINISTERU TAL-FINANZI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm51,542,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III – Ministeru tal-Finanzi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, kif inhi l-konswetudni se nipproponi din l-emenda:

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm31,504" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm31,503".

Delete the figure "Lm31,504" and substitute therefor the figure "Lm31,503".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

VOT 19 - MINISTERU TAL-FINANZI

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm14,382" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm14,381".

Delete the figure "Lm14,382" and substitute therefor the figure "Lm14,381".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, naħseb li m'għandix għalfejn ngħid li segwejt u se nkompli nsegwi bir-reqqa dak kollu li jingħad min-naħa tal- gvern għax nemmen li xogħolna hu li nanalizzaw u nevalwaw il-kriterji li qed jiffissa l-gvern stess.

Ngħid għalija fuqhom irridu niġġudikawh.

Issa f'kull vot li kellna stajna nisimgħu kelliema diversi tan-naħa l-oħra jfakkruna li suppost qegħdin ngħixu aħjar, li taparsi qegħdin nikkontrollaw id-deficit u anke jgħidulna li l-ekonomija qed tikber.

Għaldaqstant tajjeb li nittrattaw dawn il-kriterji ssetjati mill-gvern stess ħalli naraw jekk il-gvern hux jilħaq l-għanijiet tiegħu jew inkella, bħal ħafna affarijiet oħra fl-esperjenza politika ta' dawn l-aħħar snin, huwiex biss jinqeda bi slogans politiċi rħas u b'riżultati li suppost jagħmlu ġid lill-pajjiż imma li fir-realta' ma fihom sustanza ta' xejn.

Ikun tajjeb li ninnotaw li kważi l-ministri kollha rriferew għar-rapporti li l-gvern ippubblika mal-medda taż-żmien.

Naturalment ilkoll kemm aħna nafu li rapporti u konsulenzi saru ħafna u fuqhom intnefqu l-miljuni tal- liri.

Biżżejjed nikkwota dak li qal l-Onor.

Ċensu Galea f'dawn l-aħħar jiem meta qal li:

"Tajjeb li wieħed jgħid li dan id-dokument huwa wieħed minn oħrajn li ġew ippubblikati aktar kmieni matul is-sena, li allura jagħtu ħarsa lejn l-attivita` ekonomika u politika f'dan il-pajjiż mhux għal perijodu wieħed jew għal sena waħda, imma jagħtu ħarsa fuq numru ta' snin.".

Din hija xi ħaġa li qed tiġi ripetuta f'kull ministeru u nistgħu ngħidu li għandna ruxxmata rapporti, fosthom dak il-wieħed li saret l-aktar enfasi fuqu sabiex il-gvern iqajjem ftit il-feel-good factor fost in-nies, bit- titlu "Sabiex Inti Tgħix Aħjar".

Allura tkun ħaġa tajba jekk nistaqsu lill- poplu in ġenerali jekk huwiex qiegħed jgħix aħjar.

Jien ngħid li għandna nagħmlu din id-domanda lin-nies fis-setturi kollha.

Bit-tmexxija ta' gvern Nazzjonalista mis-sena 2003 sal-lum, inti qiegħed tgħix aħjar?

Jien nistaqsi lil dawk it-850 impjegat tad-Denim u lil dawk il-100 l-oħra tal-Lloyds, apparti l-ħaddiema l-oħra li tilfu l-impjieg tagħhom minn postijiet oħra, ħalli naraw jekk humiex qegħdin jgħixu aħjar.

Nistgħu nistaqsu lil dawk il-familji li huma milquta minn dan it-telfien ta' impjiegi, lil dawk il-koppji żgħażagħ li f'daqqa waħda ma jistgħux ikomplu jonoraw il-commitments li daħlu għalihom, fosthom li jħallsu lura lill- bank il-flus li ssellfu sabiex jibnu saqaf fuq rashom, lil dawk il-familji li għandhom tfal żgħar u li għandhom ħafna spejjeż ta' l-iskola xi jħallsu, lil dawk in-nies l-oħra kollha li f'daqqa waħda spiċċaw ma jafux minn fejn se jġibu l-għajxien tagħhom u kif se jlaħħqu ma' l-impenji tagħhom u nista' nibqa' sejjer.

Il-futur tagħhom dawn jidher aktar sabiħ?

Forsi għandhom tama aktar qawwija għall-futur?

Il-livell u l-kwalita` tal-ħajja tagħhom qiegħda titjieb?

Lil dawn imissna mmorru nistaqsu jekk humiex qegħdin jgħixu aħjar!

Xi ngħidu mbagħad għal ħafna pensjonanti li għandna f'pajjiżna!

Jien għandi lil ommi u lil missieri pensjonanti, kif għandhom il- maġġoranza tal-membri hawnhekk.

Dawn in-nies qegħdin jaraw il-pensjoni tagħhom titnaqqar minħabba l-inflazzjoni li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar tirranka, speċjalment f'dawk l-oqsma li għandhom l-aktar impatt fuq l- anzjani, bħalma huma s-saħħa, l-ikel u s-servizzi personali li l-aktar jiġu bżonn.

Barra minn hekk, min huwa intitolat għall-pilloli b'xejn mill- isptar, meta jkollu bżonn xi mediċina mhux qiegħed jinqeda għaliex din m'hijiex tkun available.

Allura nistgħu nistaqsu wkoll lil dawn in-nies jekk humiex qegħdin jgħixu aħjar.

Ovvjament ir-risposta nħalluha għalmin qiegħed jismagħna, Sur President.

Għandna wkoll lil dawk il-persuni li qegħdin jistennew sabiex issirilhom xi operazzjoni.

Nafu bil-queues ta' l-operazzjonijiet li dejjem jitwalu u dan mhux minħabba li l-poplu qiegħed jimrad aktar, iżda tort ta' l- ineffiċjenza min-naħa tas-servizz tas-saħħa.

Barra minn hekk qegħdin naraw li l-apparat fl-isptarijiet mhux qiegħed jiffunzjona tajjeb minħabba li l- allokazzjoni tar-riżorsi finanzjarji qed issir b'mod żbaljat.

Imbagħad min- naħa l-oħra nonfqu kemm irridu fuq il-leasing tal-karozzi, xi ħaġa li mhix qed ngħidha jien iżda qed jgħidha l-awditur ġenerali.

Ukoll nonfqu ħafna fuq konsulenzi u kuntratti, Sur President.

Issa hawnhekk m'iniex nimplika li m'għandniex nieħdu parir, pero` jien dejjem ngħid li dik il-konsulenza jew dak ir-rapport irid jagħtina riżultat u jrid jagħtina programm ta' implimentazzjoni u mhux nagħmlu programmi li nistgħu nniżżluhom minn fuq l-internet u kemm naqbdu nagħmlu copy and paste u ejja ħa mmorru.

Dawk m'humiex rapporti.

Allura minħabba l-allokazzjoni ħażina tar-riżorsi, dak li huwa l-aktar bżonjuż, bħal fil-każ tas-servizz tas-saħħa, ma jsirx jew inkella jieħu ż-żmien sabiex isir, bil-konsegwenza li l-lista ta' l-operazzjonijiet qiegħda dejjem titwal.

Allura lil dawn in- nies ukoll għandna nistaqsuhom: Inti qed tgħix aħjar?

U nippretendi risposta għal din il-mistoqsija u mhux kemm naqbdu u ngħidu li n-nies qegħdin iħossuhom aħjar, Sur President.

Din l-istess ħaġa bħal meta tmur tara pazjent l-isptar li jkun fuq il- morfina minħabba l-uġigħ li jkollu u ma tkunx taf x'se taqbad tgħidlu u tispiċċa tgħidlu li ma tkunx qed tarah ħażin, meta deep down taf li mhux se jirnexxielu jgħix sa l-għada filgħodu.

Dan huwa l-atteġġament li qegħdin naraw quddiemna u żgur li dan m'huwiex xi atteġġament li se jġib lil pajjiżna 'l quddiem.

Jekk aħna ma nagħrfux il-problemi li għandna quddiemna u kif se nirreaġixxu minn issa għalihom m'aħniex se nkampaw, Sur President.

Imbagħad insibu lil dawk li qegħdin fil-faxxa tan-nofs u lil dawk li għandhom paga relattivament baxxa li qed ikollhom jaffaċċaw rata ta' inflazzjoni dejjem togħla, pero` l-paga tagħhom mhix qiegħda tikber biżżejjed biex tlaħħaq mar-rata ta' inflazzjoni.

Barra minn hekk l- ispejjeż tagħhom qegħdin dejjem jiżdiedu, l-aktar issa bis-surcharge fuq id- dawl u l-ilma.

Naħseb li kollha kemm aħna niltaqgħu ma' dawn il-familji u lil dak il-politiku li ma jiltaqax mal-familji nistħajlu jgħix f'kastell ta' l-avorju, 'il bogħod mir-realta'.

Allura meta tiltaqa' ma' dawn il- familji jew meta tmur għandhom u tistaqsihom jekk humiex qed jgħixu aħjar, x'taħsbu li tkun ir-risposta tagħhom?

Naħseb li r-risposta kollha kemm aħna nafuha.

U l-istess ħaġa meta tmur tistaqsi lis-self-employed u lill- businessmen, ngħidu aħna fil-każ ta' dawk li nvestew fil-qasam turistiku.

Is-settur privat għandu aktar minn Lm500 miljun dejn mal-banek u dawn in- nies qed iħallsu mgħaxijiet ta' 7% u anke 8%.

Barra minn hekk, meta ma jlaħħqux mal-pagamenti qegħdin jeħlu penalties li mhumiex żgħar.

Dawn huma r-realtajiet li qegħdin naraw illum.

Imbagħad tiltaqa' magħhom u jgħidulek li l-banek qegħdin jiġru warajhom sabiex itellgħulhom il- proprjeta` għas-subbasta għaliex ma jkunux ħallsu.

Allura quddiem din ir- realta` kif jista' ikun li dawn qegħdin jgħixu aħjar?

U għalhekk meta aħna nippruvaw inqanqlu feel-good factor billi nippreżentaw rapporti sbieħ ma nkunu qegħdin nagħmlu xejn fir-realta` għax ir-rapporti waħedhom ma jġibu l- ebda kambjament fil-ħajja tal-bniedem.

Hija l-ħidma, il-pjanifikazzjoni, dik li tkun taf fejn trid tasal, li tkun taf x'qed tagħmel u li tagħmel dawk il-programmi li tkun fassalt u timplimentahom sew u mhux toqgħod tħawwad u tbiddel il-ħin kollu ...

Dak hu li jagħmel kambjament fil-ħajja tal-bniedem, Sur President.

Per eżempju, kellna l-eko-kontribuzzjoni u nafu li f'sitt xhur inbidel erba' darbiet il-mod ta' kif tinġabar din it-taxxa.

Dan l-aġir bilfors iħawwad lil min irid iħaddem din it-taxxa u lil dak li jkun ma tistax tagħtih tort jekk fl-aħħar jispiċċa biex ma jħaddimhiex is-sistema.

Dawn huma r-realtajiet tal-lum u għalhekk naħseb li l-ewwel kriterju li ffissa għalih il-gvern għandna nħalluh f'idejn il-poplu sabiex jagħti r-risposta tiegħu.

Madankollu jien naħseb li r-risposta għandha tkun waħda ċara: Sur Gvern, aħna m'aħniex qed ngħixu aħjar għaliex ir-realta` hija ħafna differenti minn dak li inti qiegħed tipprova tpinġielna.

Bit-tpinġija tista' tgħix f'dinja ta' viżjoni, dinja ta' ħolm u dinja ta' idealiżmu, pero` d-dinja li qegħdin jgħixu fiha l-familji Maltin illum hija dinja ta' realta`, dinja ta' problemi, dinja li tirrikjedi lil min jagħti direzzjoni u joffri tama għall-futur.

Imma issa ħalli niġi għal żewġ kriterji oħra li l-gvern iffissa għalih u li rridu nanalizzawhom sew, Sur President.

F'dawn l-aħħar snin, il-partit Nazzjonalista fil-gvern ħareġ bil-premessa li jrid jikkontrolla d-deficit u allura nistgħu liberament ngħidu li mill- 2003 'l hawn, il-gvern qiegħed jiġġustifika dak li kien ilu jgħid il-partit Laburista.

Aħna konna ilna ngħidu li l-qagħda finanzjarja hija waħda mwiegħra.

Qabel l-2003, il-partit Nazzjonalista kien għadu jġibilna dak is- slogan fejn kien jidher raġel, ferħan u daħkan, b'tifel fuq spallejh, bil- missier jgħid lil ibnu: "Ibni, serraħ moħħok għaliex il-finanzi tal-pajjiż huma fis-sod u l-futur tiegħek huwa assigurat.".

Dak is-slogan kien jagħti wkoll lil wieħed x'jifhem li dak li tgħid l-oppożizzjoni, fis-sens li rridu nkunu kawti fl-infiq tagħna u li hemm bżonn li nkabbru l-attivita' ekonomika sabiex inkabbru d-dħul tagħna u b'hekk naqdu l-obbligi tal-gvern, m'għandniex nagħtu widen tiegħu.

Dan hu l-messaġġ li ħareġ minn dak is- slogan.

Pero` llum il-messaġġ inbidel radikalment u nieħu gost li nbidel għaliex il-gvern ma setax jibqa' jgħix f'dinja tal-ħolm, għalkemm xorta waħda baqa' ma jammettix dnubietu.

Ir-realta` hija l-problema kbira ta' dejn li dejjem jikber, Sur President.

Fil-fatt id-dejn qiegħed jikber b'medja ta' Lm100 miljun fis-sena, iżda l- gvern jibqa' jipposponi d-dejn għal data oħra.

Allaħares jagħmlu hekk fis- settur privat għaliex kieku ilhom li ħadulhom id-dar bis-subbasta!

Issa l- gvern iffissa target u qal li d-deficit irid inaqqsu u saħansitra jniżżlu taħt it-3%, pero` hawnhekk ukoll iqumu l-mistoqsijiet għaliex għandna żewġ fatturi li rridu nsemmuhom.

Għandna ekonomija li staġnat u anke rridu nammettu li s-settur tat-turiżmu għadu ma jistax jieħu r-ruħ.

Ħafna ċaqliq u noqogħdu ngħidu li dan il-qasam żdied b'1%, biex imbagħad insibu li fil- fatt naqas u mhux żdied.

Anke fil-manifattura qegħdin naraw li l- esportazzjoni qiegħda tonqos bil-mod il-mod, anke kellna okkażjonijiet fejn ħadet daqqa sewwa 'l isfel.

F'rapport riċenti ta' l-FOI insibu li mis-sena 2000 sas-sena 2003, is- settur tas-servizzi, is-settur tal-produzzjoni u s-settur ta' l- esportazzjoni kien wieħed negattiv.

Din hija r-realta` li nsibu llum.

Illum qegħdin naraw li l-gvern issettja target li sas-sena 2007, id-deficit irid iniżżlu taħt it-3% u għalhekk beda bi proċess mingħajr ma kkalkola l- ebda konsegwenza.

Qabad intaxxa lil kulħadd u firex it-taxxi mingħajr ma għamel analisi ta' kemm se tkun it-tax burden fuq l-ekonomija tagħna.

F'temp ta' erba' snin, il-piż tat-taxxa bħala perċentwali tal-ġid nazzjonali żdied minn xi 29% għal kważi 38% u jidher ukoll li għas-sena d- dieħla se jkompli jiżdied u dan bla dubju ta' xejn b'impatt negattiv fuq l- attivita` ekonomika, anke jekk il-prim ministru jiġi jgħidilna li d-deficit kif ukoll il-ġbir tat-taxxi qiegħed taħt kontroll.

Anke qalilna l-prim minitru li l-attivita` ekonomika qiegħda tikber u dan meta jekk wieħed iħares lejn il-qasam tal-manifattura, isib li din marret lura.

Il-qligħ ta' min jopera f'dan is-settur naqas, l-esportazzjoni naqset, il-manufacturing sales naqsu u l-impjiegi f'dan is-settur naqsu.

Issa ma rridux ninsew li l-manifattura hija 20% tal-GDP.

Jekk inħarsu lejn it-turiżmu u r-related services – dan terġa' għandu ammont aktar għoli - naraw li l-qligħ mit-turiżmu mar lura.

Tidħol fir-retailing, li huwa t- tielet l-akbar component u ssib l-istess tendenza negattiva.

Dan jidher ċar anke miċ-ċifri li għandna ppubblikati.

Imbagħad xi ħaġa li hija interessanti huma l-banek.

Mela għandna ekonomija li mhix tiżviluppa biżżejjed mentri l-banek qed ikollhom qligħ fenomenali.

Imbagħad tisma lil min jgħidlek li l-banek mhux qed ikabbru l-qligħ tagħhom minħabba li qed jagħtu l-kreditu Iill-qasam ta' l-industrija u l-qasam tat-turiżmu.

Ejjew ma noqogħdux nidħku bina nfusna, Sur President.

Issa d-deficit li l-gvern qiegħed jgħid li qed jikkontrolla ma nafx kemm huwa sostenibbli.

Aħna ma rridux nilħqu t-targets tagħna sa l-2007, imbagħad tiġi l-elezzjoni ta' l-2007 u nħallu kollox għal wara.

M'għandniex nerġgħu niġu f'din il-Kamra u ngħidu li l-problema reġgħet faqqset.

Dik ma tkunx direzzjoni imma nkunu qegħdin sempliċement nidħku bina nfusna.

Hekk qiegħed jagħmel il-gvern.

Din is-sena l-gvern qal li n- nefqa għas-sena 2006 se jżidha biss b'1.7%.

J'Alla jkun hekk ħalli għall- ewwel darba n-nefqa tkun bejn wieħed u ieħor simili għat-tkabbir ekonomiku, pero` tajjeb li nfakkru li n-nefqa tal-gvern dejjem kienet bejn 5% u 6% aktar mit-tkabbir ekonomiku matul l-aħħar erba' snin.

Imma issa ħalli niġu għaċ-ċifri ppreżentati dwar id-deficit u s-sostenibilita` tiegħu, Sur President.

Id-deficit jidher li se jkun ta' Lm76 miljun fl-aħħar ta' din is-sena, bejn wieħed u ieħor dak li ffissa sena ilu l-gvern, pero` mbagħad fl-aħħar tas- sena jista' ikollna xi ħaġa simili bħalma ġara matul is-sena li għaddiet.

Per eżempju, fil-31 ta' Diċembru tas-sena l-oħra, sabiex nilħqu t-target tad-deficit, il-bank ċentrali għal xi raġuni jew oħra xtara l-proprjeta` tiegħu b'Lm4 miljun.

Jekk dan ifisser li l-bank ċentrali xtara dik il- proprjeta' ħalli jintlaħaq it-target tad-deficit, allura din is-sena nistgħu nistennew xi ħaġa simili?

Dan qiegħed ngħidu sabiex lill-gvern nuruh li lilna mhux se jgħaddina biż-żufjett.

Dan m'huwiex il-mezz li bih tibbilanċja l-kotba tiegħek.

Dan huwa biss xogħol tad-dilettanti u mhux ta' min irid ikun serju.

Madankollu ħalli nkompli nitkellem fuq il-punt li kont qiegħed insemmi, Sur President.

Id-dħul mit-taxxi fuq is-sena 2004 se jkun ta' kważi Lm37 miljun aktar, jiġifieri 5.3% aktar.

Min-naħa l-oħra, l-ekonomija tagħna kibret bi 3.7% mentri f'termini reali kibret b'1.7% u allura hawnhekk ma nsibu l-ebda relazzjoni bejn it-tkabbir ekonomiku u d-dħul tal-gvern.

Issa minfejn din iż-żieda kollha matul is-sena li ninsabu fiha?

Il-gvern qalilna li mill- income tax daħħal iktar minħabba li n-nies qalgħu aktar, pero` jista' jgħidilna kemm mit-Lm13-il miljun li daħħal iktar kienu f'arretrati?

Il- problema tagħna hija li ma naħdmux bis-sistema ta' l-accrual accounting iżda għadna nużaw il-cash accounting.

Ovvjament għadna nużaw dan il-metodu għaliex konvenjenti għalina u mhux għax huwa serju.

Jista' ikun il-każ, bħalma diġa` għedt, li t-taxxa fuq l-income kienet dovuta minn żewġ sorsi partikolari, is-settur tal-banek u s-settur tal-kostruzzjoni.

U hawnhekk nixtieq niftaħ parentesi żgħira, Sur President.

Nafu li s-settur tal-banek qiegħed jagħmel qligħ fenomenali u nagħmel appell lir-regolatur sabiex jara kif qegħdin isiru l-bank charges, kif iżiduhom u kif jimplimentawhom fuq kull servizz li jagħtu.

Dan sabiex naraw li kollox isir b'mod ġustifikat fis-soċjeta` tagħna.

Minn x'imkien dan il-qligħ qiegħed jiġi u għalhekk tajjeb li jkollna spjegazzjoni ċara ta' kif minn ekonomija li m'hijiex qiegħda tiżviluppa, qiegħed ikollna dan il-qligħ kollu mis-settur tal-banek.

Min-naħa tiegħi ma rridx noqgħod nidħol fil-mertu tal-qligħ tal-banek - good luck to them after all - pero` nittama li dawn il-flus mhux qiegħed iħallashom il-konsumatur permezz ta' bank charges li dejjem jiżdiedu.

Kif għedt, hemm is-settur tal- kostruzzjoni li wkoll mexa' 'l quddiem u kkwontribwixxa sostanzjalment għat- tkabbir ta' l-ekonomija.

Nifhem li jistgħu jkunu dawn iż-żewġ oqsma li għenu l-aktar fid-dħul tal-gvern, pero` l-kumplament tas-setturi l-oħra li jiffurmaw il-maġġoranza assoluta tat-tkabbir ekonomiku, ma tawx kontribut akbar fl-income tax għaliex ma kellhomx qligħ akbar.

Dan huwa rifless ukoll mill-istatistika, Sur President.

Hawnhekk qegħdin naraw li ż-żieda fid-dħul min-national insurance kienet ta' madwar Lm1 miljun.

Bażikament dan kien dovut għall-10% żieda li ħadu l- ħaddiema minħabba l-għoli tal-ħajja.

Fil-fatt fl-estimi li għandna quddiemna nsibu li għandna reviżjoni 'l isfel tad-dħul min-national insurance ta' madwar Lm8 miljun fuq dak li kien approvat fl-1 ta' Jannar.

Mela hawnhekk qegħdin naraw li d-dħul mit-taxxa ma ġiex minħabba li l- ħaddiema għamlu qligħ akbar.

Mhux talli hekk, talli ż-żieda fis-settur privat f'termini reali kienet ħafna inqas mir-rata ta' inflazzjoni.

Il- fatt huwa li n-national insurance ma żdeditx u allura d-dħul mit-taxxa żejda wisq probabbli huwa dovut għall-arretrati jew inkella għal ċerti setturi li għamlu qligħ aktar milli kien mistenni.

Sur President, it-tieni fattur huwa ż-żieda mill-VAT.

Dan għaliex il-gvern qalilna li mill-VAT se jdaħħal Lm27 miljun aktar.

Mela dan ifisser li qed ikun hemm konsum aktar.

Pero` imbagħad fl-istess nifs għedna li Lm15 miljun mid-dħul tal-VAT huwa dovut għall-fatt li s-sena l-oħra, minħabba r- regoli ta' l-Unjoni Ewropea, il-VAT ma baqgħetx tinġabar aktar at the point of entry imma at the point of consumption.

B'hekk fis-sena 2005 kellek differiment tad-dħul tal-VAT ta' madwar Lm15 miljun.

Fil-fatt dan joħroġ ċar mill-estimi li għandna quddiemna.

Issa jekk tieħu dawn il-Lm15 miljun li suppost inġabru fl-2004 u tgħoddhom mas-somma reali li nġabret dik is- sena, naraw li din is-sena ġbarna inqas VAT.

Fl-estimi nsibu li l-actual revenue, jiġifieri dak li verament inġabar sa l-aħħar ta' Diċembru ta' l- 2004, kien ilaħħaq is-somma ta' Lm141 miljun u jekk magħhom dawn ngħoddu l- Lm15 miljun li suppost inġabru fl-2006, insibu li s-somma suppost kellha tkun ta' Lm156 miljun sa l-aħħar ta' Diċembru ta' l-2004.

Min-naħa l-oħra, il-gvern qiegħed jikkalkola li għal din is-sena jdaħħal is- somma ta' Lm168 miljun mis-sistema tal-VAT.

Jekk minn din is-somma nnaqqsu l-Lm15-il miljun li suppost kellhom jiġu akkreditati fis-sena 2004, is- somma tkun ta' Lm153 miljun.

Mela fir-realta` d-dħul mill-VAT se jkun ta' Lm3 miljun inqas matul is-sena 2005.

Dan skond iċ-ċifri tal-gvern.

Għalhekk dan qiegħed jerġa' jgiddeb lill-gvern fuq dak li qiegħed isostni, li d-dħul aktar mill-income tax u ż-żieda fil-VAT huma riżultat ta' tkabbir fl-ekonomija.

Il-gvern jgħid li d-dħul tiegħu m'huwiex sostnut mill-piż tat-taxxi imma huwa sostnut mit-tkabbir ekonomiku, iżda r-realta' hija li dejjem naqilbu ċ-ċifri u ndawruhom ftit lil hawn u lil hinn ħalli fl-aħħar naslu.

Pero` x'ħin tanalizzahom dawn issib li ċ-ċifri huma l-oppost ta' dak li sostna kemm-il darba l-prim ministru fuq kemm l-affarijiet jinsabu mexjin 'il quddiem.

Issa jien ma rridx inkun l-uccello del malaugurio, imma bħala kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni nesiġi li jkollna l-fatti kollha quddiemna u nitkellmu ċar.

Min-naħa tagħna nieħdu gost meta naraw li anke nies minn barra jsostnu l-istess affarijiet li qegħdin ngħidu f'din il-Kamra.

Fil- fehma tiegħi m'huwiex sew li nippruvaw inbellgħu ċerti affarijiet lill- poplu ħalli nġegħluh jgħix fil-fantasija u mhux fir-realta`.

Jekk nieħdu ċerti aspetti oħra tad-dħul tal-gvern matul is-sena 2005 naraw li kellna firxa tal-VAT fuq ħafna oġġetti li qabel kienu eżenti u b'hekk l-impatt tagħhom qed jinħass din is-sena.

Kellna l-fees of office li minn Lm7 miljun telgħu għal Lm31 miljun.

Issa dawn hawn min qed jgħidilhom tariffi u mhux taxxi pero` fl-aħħar mill-aħħar, tħallas tariffa u tħallas taxxa, il- bottom line tal-balance sheet se timmarkali xorta u jekk inħallasx tariffa jew inħallasx taxxa fl-aħħar tas-sena fil-but żgur li se jibqagħli inqas.

Din iż-żieda kienet xprunata wkoll mid-dħul ta' l-eco-tax, dħul ta' madwar Lm7 miljun għal matul din is-sena.

Issa biex inkun preċiż, il-gvern baqa' jsejjaħ l-eco-tax bħala l-eco-contribution, pero' din hija taxxa li trid titħallas, taxxa miżjuda matul is-sena 2005.

Imbagħad kien hemm id-dħul ta' l-amnestija mill-VAT, dħul li jammonta għal Lm3 miljun oħra.

Il-gvern ta l-amnestija fuq il-penali, fejn l-ewwel kienet sa l-aħħar ta' Ġunju u mbagħad estendiha sa Settembru.

Kellna wkoll żewġ fatturi oħra li nixtieq nirrimarka xi ftit fuqhom għaliex ma tantx issemmew mill-gvern, eżempju ċar ta' accounting abbużiv.

L-ewwel waħda hija l-premium li qed idaħħal il- gvern fuq l-istocks.

Meta l-gvern ikollu xi stock li jagħlaq, qed jerġa' joħroġ stock ġdid sabiex ikompli jdawwar id-dejn u b'hekk jibqa' għaddej bih, jiġifieri jħallas id-dejn billi jerġa' jiddejjen.

Issa biex iħajjar lin-nies joffri mgħax ftit aktar għoli u minn dak l-istock idaħħal xi Lm9 miljun.

U għalkemm id-Lm9 miljun qegħdin jidħlu fil-kontijiet tal-gvern bħala revenue normali, fil-verita` dak il-premium għandu jinqasam fuq l-imgħaxijiet żejda li jrid iħallas il-gvern matul it-terminu ta' dak l-istock.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet u mhux ngħidu li dawn il-flus daħlu issa u mbagħad l- imgħaxijiet iħallsuhom ta' warajna.

Din hija l-mentalita` ta' dan il- gvern, li l-imgħaxijiet iħallsuhom ta' warajna, l-eku tan-Nutar George Bonello du Puis li kien qal li d-djun iħallsuhom uliedna.

Fil-fatt din il- prattika għadha għaddejja, Sur President.

L-istess il-miljuni li qegħdin jitteħdu mis-sinking funds li ħadd ma jsemmi.

Kellna liġi li kienet ġiet abrogata minn gvern Nazzjonalista, fejn meta l-gvern jieħu loan irid jaħseb għal sinking fund ħalli dik il- loan titħallas.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet.

Tant hu hekk li fil- privat, meta l-banek jagħtu xi finanzjament lil xi ente privata, joħroġilha xi bond issue jew inkella xi struttura oħra finanzjarja sabiex tirrifinanzja l-finanzi tagħha.

Fil-kuntratt il-bank jagħmlilha compulsory li trid tagħmel reserve fund sabiex tkun tista' tħallas dik il-loan.

Imma x'qiegħed jagħmel il-gvern?

Il-gvern qiegħed jerġa' jiddejjen sabiex iħallas il-loan l-antika u l-flus li jkun hemm fis-sinking fund jeħodhom huwa stess.

Dawn ma jeħodhomx biex iħallas id-dejn, imma jeħodhom biex joqgħod jillappazza u b'dawk id-Lm9 miljun jsodd xi toqba oħra.

Din hija l- mentalita` li jinsab miexi biha dan il-gvern li għandna.

Issa t-tnaqqis ta' Lm20 miljun li l-gvern qiegħed jipprevedi għas-sena d- dieħla jidher li diġa` sab minn fejn ipatti għalih, naturalment mill-bejgħ ta' Pender Place u mill-bejgħ ta' proprjeta' f'Ta' Qali lill-ambaxxata Amerikana.

Għalhekk matul is-sena 2005 il-gvern żied id-dħul mit-taxxi b'5.3%.

Dan għaliex kellna l-eco-tax, kellna d-differiment tal-VAT mis- sena 2004 għall-2005, kellna l-eżerċizzju tal-premium fuq il-bonds u t- teħid ta' fondi mis-sinking funds, kellna d-dħul mill-iskema ta' l- amnestija fuq il-penali tal-VAT u kellna l-investment repatriation scheme, li kienet xi ħaġa ta' darba.

U b'dawn l-affarijiet kollha għas-sena 2006, ħadd ma jrid jemmen kif il-gvern se jdaħħal revenue mit-taxxi ta' Lm46 miljun aktar.

Dan it-tkabbir huwa ta' kważi 6.3% meta t-tkabbir ekonomiku huwa previstf'termini reali ta' 1.1% - iċken minn din is-sena - mentri f'termini nominali nikkalkolaw li se jkun ta' 3.6%.

Allura kif jista' ikun li d-dħul mit-taxxi se jiżdied b'dan ir-ritmu?

X'ħin tqabbel waħda ma' l-oħra ssib li dan ma jreġix.

Qisu għandek żiemel fuq naħa u ħmar fuq in-naħa l-oħra u trid iġġib il-ħmar jiġri daqs iż-żiemel, xi ħaġa impossibli u żgur li ż-zewġ annimali se jispiċċaw jitfixklu f'saqajn xulxin!

Madankollu l-gvern jibqa' isostni li dan il-budget huwa wieħed bla taxxi.

Min-naħa tagħna qegħdin ngħidulu li sabiex huwa jilħaq l-għan tiegħu, qiegħed iżid it-taxxi u t-tariffi diretti u indiretti.

Mela hawnhekk għandna l-ewwel mistoqsija importanti li wieħed irid jagħmel.

Issa għalkemm il-gvern jiftaħar li d-deficit qiegħed taħt kontroll, dan se jkun ikkontrollat għal perjodu żgħir ta' sena sentejn sabiex nilħqu l- kriterji ta' Maastricht u nintegraw ruħna fl-euro zone.

Pero' imbagħad xorta jibqa' il-kwestjoni tad-dejn li kulma jmur qiegħed dejjem jiżdied.

Dan diġa' qiegħed 70% u jidher li l-gvern ma tantx għandu kontroll fuqu.

Pero' jekk irridu ngħidu li għandna l-interess ta'pajjiżna, irridu naraw li l-għanijiet politiċi jkunu xprunati l-ewwel u qabel kollox mill-interess nazzjonali.

Nafu li l-interess nazzjonali jirrikjedi li jkollna konverġenza ekonomika reali u mhux meta tikkomparana mal-pajjiżi l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea, issib li qegħdin fost l-agħar.

M'għandix ħin biex noqgħod nidħol fid-dettall, imma meta tqabbel lil Malta ma' Ċipru naraw li aħna qegħdin ferm aktar lura minn Ċipru.

Dan biex ma nsemmix pajjiżi oħra mill-membri ġodda li jinsabu mexjin tant 'il quddiem u għalhekk pajjiżna għandu bżonn li jikkompara ruħu magħhom.

Mela l-ewwel punt tiegħi huwa li d-deficit m'huwiex sostenibbli u kulma qegħdin nagħmlu hu li nillappazzaw minn sena għall-oħra.

Id-deficit kellu jiġi sostnut ukoll bil-collective agreement li l-gvern għamel mas-settur pubbliku, pero' meta wieħed jiflih isib li għas-sena 2006 u 2007 iż-żidiet huma kontenuti ħafna maż-żieda ta' l-għoli tal-ħajja.

Dan sabiex nikkontrollaw in-nefqa, pero' mbagħad insibu li għas-snin 2008, 2009 u 2010, iż-żidiet jirdoppjaw għaliex imbagħad il-problema taqa' fuq min isaltan wara l-elezzjoni li jmiss.

U dan żgur li m'huwiex il-mod kif pajjiżna għandna mmexxuh 'il quddiem.

Ir-realta' hija li l-prattika tal- gvern hi waħda mill-aktar inkonsistenti u bl-ebda mod m'hija maħsuba għal perjodu twil.

Żgur li m'aħniex nindirizzaw il-problema tad-deficit b'mod konkret ħalli nagħtu r-riżultat mixtieq fit-tul.

Qiegħed ngħid dan kollu mhux għaliex aħna nemmnu li l-gvern m'għandux jikkontrolla n-nefqa tiegħu, anzi din hija xi ħaġa li aħna l-aktar li ilna nsostnuha.

Lanqas nista' ma nsemmix ir-rata ta' inflazzjoni meta għandha rabta sħiħa mal-mod ta' kif qiegħed jgħix il-poplu tagħna.

Nafu li d-dħul tal-ħaddiema huwa inqas mir- rata ta' inflazzjoni u allura l-ħaddiema qed isofru għaliex l-għoli tal- ħajja kulħadd qiegħed iħossu.

Issa x'ħin naraw l-istatistika nsibu li kien hemm żieda ta' ftit aktar minn 2% fil-pagi tal-ħaddiema.

Pero' x'ħin tibda tara settur settur issib li fil-każ tas-settur privat, li għandu l-akbar parti tal-labour force, iż- żieda kienet waħda minima.

Fil-fatt fil-manifattura, fejn kellna wkoll telf ta' impjiegi, iż-żieda fid-dħul kienet ta' xi 0.9%.

Fil-każ tat- turiżmu, id-dħul medju naqas bi ftit bejn is-sena 2004 u 2005.

Mela fir- realta', il-purchasing power ta' ħafna familji ma baqax l-istess imma naqas.

Ovvjament il-purchasing power naqas għaliex ir-rata ta' inflazzjoni telgħet b'mod sostanzjali matul is-sena, primarjament minħabba l- introduzzjoni tas-surcharge ta' 17%.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jsemmix u ma jikkundannax lill-gvern talli m'għamel l-ebda kalkoli fuq l-impatt li se tħalli ż-żieda tas-surcharge ta' 55% u li se tibqa' togħla kull xahar sakemm tilħaq 84% fuq il-prezzijiet tal-fuel.

Mhux hekk biss imma ta' kull xahar se jkollna l-aġġustamenti fil- prezz tal-petrol u nistgħu nimmaġinaw x'daqqa 'l fuq se tieħu l-inflazzjoni minħabba s-surcharge tad-dawl u l-ilma.

U ma nistgħux nitkellmu fuq il- problema tad-dawl u l-ilma mingħajr ma nsemmu l-mod ta' kif il-gvern ittakkilja l-problema.

F'din il-problema, il-gvern mexa bl-aktar mod inkompetenti u ma rnexxilux jantiċipa l-kriżi li kienet riesqa lejh.

Dan kien jafu meta ż-żejt tela' għal $40 il-barmil f'Jannar li għadda.

Naħseb li dakinhar il-gvern kien jaf li t-tendenza kienet li l-prezz taż-żejt kien se jkompli jogħla.

Ara dawk il-kumpanniji barranin li għamlu l-hedging iffrankaw il-miljuni ta' liri matul is-sena, pero' il-gvern baqa' indifferenti u m'għamel xejn.

Mhux hekk biss, imma fil-ħafna rapporti li ppreżentalna l-gvern insibu bosta taħwid fiċ-ċifri li semma huwa stess u se nagħti ftit eżempji konkreti ħalli nuri l-konfużjoni li biha nħadmu l-kalkoli ta' kemm se tiġi tiswielna ż-żieda fl-għoli tax-xiri taż-żejt u tal-fuel għas-sena d-dieħla.

Anke nuri kemm hija nġusta l-istima ta' 55% li titla' għal 84% li se jkollu jħallas il-konsumatur.

Hawnhekk se nitkellem biss fuq żewġ ċifri għaliex jekk insemmihom kollha nibdew nintilfu fil-komplikazzjonijiet.

Pero' se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra rapport maħruġ mill-partit Laburista, fejn bl-aktar mod tekniku qed nikkwotaw mir-rapport tal- ministru stess sabiex nuru l-inkonsistenzi ta' dan il-gvern.

Meta l-gvern iffissa rata ta' surcharge ta' 55% li titla' għal 84% kien qiegħed jistma li l-ispiża totali se tkun ta' Lm84.7 miljun, waqt li fl- aħħar rapport qalilna li l-ispiża totali se tkun ta' Lm80 miljun.

Qalilna wkoll li l-ammont li jrid jiġbor minn fuq il-poplu sabiex ilaħħaq ma' l- ispiża kellu jkun ta' Lm50 miljun plus Lm8 miljun oħra bħala telf, jiġifieri Lm59 miljun b'kollox.

Iżda meta ppreżentalna r-rapport, il-gvern qalilna li se jiġbor Lm31 miljun u l-poplu se jġorr fuqu Lm33 miljun, li allura jiġu Lm64 miljun.

Allura kif tiġi tgħidli li għandek bżonn Lm50 miljun sabiex tagħmel tajjeb għaż-żieda tas-sena d-dieħla u fl-istess nifs qed tgħid li se tiġbor Lm64 miljun minn fuq daharna?

Din aħna rridu spjegazzjoni tagħha, aktar u aktar meta ċ-ċifri huma mibnija fuq kriterji li ffissa l-gvern stess dwar kif jaħseb hu li se tkun din iż-żieda.

Il-gvern ikkalkola li ż-żieda se tissarraf fi spiża ta' madwar 40% aktar, iżda fl-istess waqt il-gvern qed jara kif jagħmel biex idaħħal 48% jew 50% aktar.

Issa meta l-poplu huwa diġa' magħfus bl-ispejjeż li qed ikollu jagħmel tajjeb għalihom, kif se tkompli tagħfsu bl-aktar mod kattiv u krudili?

Nistgħu nimmaġinaw meta tidħol ix-xitwa x'se jagħmlu l-anzjani tagħna sabiex isaħħnu djarhom.

Kienu jsibuha diffiċli qabel din iż-żieda, aħseb u ara issa kemm kif se jħossuhom b'dak li ħabbar il-gvern.

F'dan ir- rigward għandi din il-karta li rrid inpoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra ħalli biha nkompli nsostni dak li l-partit Laburista qed jgħid.

Min-naħa tagħna, aħna stedinna lill-korpi kostitwiti kollha sabiex jagħmlu l-analisi tagħhom u jaslu għall-konklużjonijiet tagħhom għaliex din l-affari fiha implikazzjonijiet soċjali kif ukoll implikazzjonijiet ekonomiċi.

Il-gvern qalilna li qed ikollna tkabbir ekonomiku, imma fejn qiegħed dan it- tkabbir ekonomiku?

Ngħid għalija meta nisma' dawn l-affarijiet jaqbadni d- daħk.

Sena ilu l-prim ministru kien iddeskriva l-inizjattiva tal-venture capital bħala "ta' importanza kbira" u fil-budget speech għas-sena 2005 kien qal hekk:

"Irridu nerġgħu nagħmlu sforz sabiex inkabbru l-aċċess għar-risk capital għal min ikollu ideat tajbin.

L-ekonomija tagħna m'hijiex se tikber jekk sabiex tibda proġett, trid bilfors tfittex il-kapital minn self mill-bank li jkun garantit bi proprjeta'.

Kompetituri tagħna qegħdin jikbru minħabba li investituri privati huma disposti jafdaw l- investiment tagħhom f'ideat kummerċjali ġodda.".

Mela l-gvern l-ewwel jitħaddet f'dan is-sens u anke jgħid li se joħloq venture capital ta' Lm0.9 miljun – din nista' inpoġġiha fuq il-mejda tal- Kamra ħalli nuri li qiegħed nikkwota l-preċiżi kelmiet tal-prim ministru - pero' imbagħad niġu fis-sena 2006 u nsibu li dan il-venture capital intnesa.

Semmejna l-20% tal-films u anke semmejna ideat riċiklati oħra, imma fuq il-venture capital xejn.

Meta aħna staqsejna lill-Malta Enterprise ħalli naraw fejn konna wasalna fuq din tal-venture capital, ma qalulna xejn ħlief ħafna tlaqliq.

Alla jbierek waħda mill-akbar inizjattivi li suppost kellha tagħti mbuttatura lill-manifattura nsejna nsemmuha!

Issa dan kollu li qiegħed ngħid ġie kkonfermat il-bieraħ f'business breakfast li għalih kien mistieden kulħadd, Sur President.

F'din il-laqgħa kien hemm persuna li ilha fil-qasam ta' l-industrija għal dawn l-aħħar 30 sena - qiegħed nirriferi għal Joe Grioli – li qalilna li l- budget ma fih l-ebda idea sabiex tiċċaqlaq l-ekonomija 'l quddiem.

Irrid ngħid ukoll li minkejja li l-FOI kienet ħarġet il-budget document u għamlet ukoll sensiela ta' proposti sabiex il-manifattura timxi 'l quddiem, il- gvern ma nkorpora xejn minn dak li qaltlu l-FOI.

Proposta li qiegħda ssostni l-FOI hija għal pjan strateġiku għall-manifattura.

M'għandux ikollna lil min jgħid li l-fabbriki tat-tessuti qed jagħlqu u mbagħad l-FOI toħroġ tgħid li f'każ ta' short run fil-qasam tat-tessuti, tajjeb li jkollok niċċa li tista' tidħol fiha.

Nafu x'aħna ngħidu jew le?

Bħala partit Laburista, aħna qegħdin ngħidu li nemmnu fil-manifattura għaliex din tlaħħaq l-20% tal-GDP.

Dan is-settur ħadem ħafna sabiex wasal fejn wasal u ma nistgħux nitilquh għal rasu issa.

Jekk il-gvern irid jabbandunah se jsib resistenza qawwija min-naħa tagħna.

Irridu nikkonservawh u jeħtieġ li jkun hemm pjan serju dwar il-mod ta' kif se nikkonservawh.

B'sodisfazzjon ngħid li ħafna mill-ideat tal-FOI naqblu magħhom.

Fil-fatt dawn jinstabu nkorporati f'dokument li konna ħriġna u approvajna f'Lulju li għadda.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għal paġna 12 ta' l-istess dokument fejn nitkellmu ċar u tond fuq l-inizjattivi li jridu jittieħdu.

Il-partit Laburista qiegħed fl-oppożizzjoni u m'għandux poter esekuttiv, pero' għandna r-rwol tagħna sabiex noffru alternattiva u hekk se nagħmlu.

U 'l quddiem se nkunu qegħdin inkomplu bix-xogħol tagħna sabiex noffru l-alternattivi tagħna u nwettquhom.

Imma issa ħalli niġi għall- qasam tat-turiżmu, settur li jinsab staġnat.

Mela l-ewwel ngħidu li t-turiżmu se jikber b'50,000 turist fis-sena u mbagħad jiġu biss 13,000 aktar.

Mhux hekk biss, imma dawk iż-żejda li ġew ħallew inqas flus għaliex per capita tlifna Lm10.

Min-naħa l-oħra, l- ispejjeż għal-lukandiera qegħdin dejjem jogħlew u allura qed jitilfu mid- dħul tagħhom.

Għalhekk nerġa' ngħid li fit-turiżmu kellna falliment għax ma kellna xejn konkret.

Jekk tara l-budget ta' sena ilu fuq it-turiżmu konna għedna li rridu ntejbu l-prodott Malti billi naħsbu għal korsa tal- golf, imbagħad taqra d-diskors tal-budget 2006 u nerġgħu ngħidu l-istess kliem.

Issa din id-darba qed ngħidu li se nonfqu Lm500,000 ħalli nagħmlu l- branding.

Kulħadd jitkellem fuq il-branding u ħadd ma jaf xi jfisser.

Jekk tistaqsihom xi jfisser il-branding kulħadd jipprova jagħti xi idea, pero' m'hemmx strateġija jew pjan serju.

Għalhekk anke fit-turiżmu rridu pjan serju u hawnhekk b'sodisfazzjon ngħid li għada l-partit Laburista se jniedi d-dokument tiegħu.

F'dan id-dokument insibu pjan ta' fejn irridu nwasslu t-turiżmu fil-futur immedjat.

Dan irridu npoġġuh għad-diskussjoni u aħna lesti li naċċettaw kull idea.

Il-partit tagħna qiegħed hemm sabiex joħloq l-ideat u joffri alternattiva.

Ovvjament se jkun hemm min jaqbel magħna u se jkun hemm min ma jaqbilx magħna, pero' dak mhux importanti.

L-aqwa li jkollna xi ħaġa konkreta x'noffru u mhux jiġi l-prim ministru bl-istess budget tas-sena l- oħra.

Min qiegħed ilestih il-budget?

Dan kulma qed jagħmel huwa li jikkwota mill-budget tas-sena l-oħra, bid-differenza li din is-sena semmejna wkoll il-branding.

Pero' milli jidher anke fuq il-korsa tal-golf għad hemm xi dubji dwar jekk għandniex nagħmluha jew le.

Sur President, l-aħħar punt li xtaqt insemmi huwa dwar il-privatizzazzjoni.

Kien hemm oqsma oħra, bħat-tarznari, li xtaqt ngħid xi ħaġa fuqhom, pero' l-privatizzazzjoni hija importanti ħafna għaliex minnha l-gvern se jdaħħal Lm136 miljun.

Importanti li jkollna stampa ċara dwar dak li se jipprivatizza l-gvern u l-metodu ta' kif se jipprivatizzah.

Dan qiegħed ngħidu għaliex il-privatisation unit, li suppost tieħu ħsieb l- ipprivatizzar, se tingħata l-istess allokazzjoni ta' fondi li ngħatawlha sena ilu, fejn id-dħul mill-privatizzazzjoni kien ta' Lm18-il miljun.

Allura min se jagħmilha din il-privatizzazzjoni?

X'se nipprivatizzaw?

Jew inkella diġa' hija maħsuba din?

Tissemma' b'mod partikolari l-Air Malta għaliex nafu li l-proprjeta' tagħha se tinbiegħ.

Dan kulħadd jafu, pero' kif se tinbiegħ?

Hemm xi cabal għaddej sabiex tkun lesta?

Kulħadd jgħid li din diġa' lesta, pero' x'ifisser lesta?

Mela dawn l-affarijiet mhux fil-pubbliku jridu jsiru?

Għaldaqstant jien nippretendi li ningħataw spjegazzjoni fuq dak li se jinbiegħ, kif se jinbiegħ, il-valutazzjoni strateġika tiegħu, l-effett li se jħalli dan kollu fuq il-ħaddiema, kif se jolqot lil pajjżna dan il-bejgħ u x'se jiġri mill-flus tal-bejgħ ħalli mhux nispiċċaw nitfgħuhom fl- ordinary revenue.

Dawn huma l-aktar affarijiet importanti.

Fl-aħħar nett xtaqt nistaqsi lill-gvern preżenti fuq jekk wara 18-il sena ta' gvern Nazzjonalista għandux il-ħsieb li jħalli xi ħaġa lil pajjiżna.

Dan il-gvern se jħalli xi proġett jew kumpannija mingħajr ma jipprivatizzaha ħalli jħallas id-dejn li għandu?

Dejjem insemmu lill-gvern Laburista tas-sebgħinijiet li tant kien ħażin, pero' nafu x'ħallielu lill- poplu Malti.

Dak il-gvern Laburista kien ħoloq il-Mid-Med Bank, il-Bank of Valletta, is-Sea Malta, l-Air Malta u l-Freeport, mentri gvernijiet Nazzjonalisti biegħu l-Mid-Med, se jinnegozjaw il-Bank of Valletta, se jbigħu is-Sea Malta u se jneħħu parti mill-Air Malta.

Dawn l-affarijiet kollha kienu jagħmlu parti mill-patrimonju ta' gvern.

L-Onor.

Tony Abela jifhem mhux ħażin fil-wirt u għalhekk nixtieq nitolbu sabiex lill-poplu jħallilu xi ħaġa tal-wirt u mhux ibiegħlu kollox!

Pero' tafu x'se jħallulu lill-poplu tagħna?

Se jħallulu Lm1,400 miljun fi djun u pajjiż imkisser.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nifhem li l-Onor.

Mangion għandu xi dokumenti li jrid ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapport dwar is-surcharge fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma datat 13 ta' Novembru 2005; u

Estratt mid-diskors tal-budget għas-sena 2005.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, naħseb li huma ħafna dawk li jassoċjaw ruħhom mad-diskors li għadna kemm smajna għaliex fil-fehma tiegħi, l-Onor.

Mangion esprima dak li qed iħossu l-maġġor parti tal-poplu.

Imma jien dalgħodu xtaqt nibda d-diskors tiegħi billi nagħmel xi rimarki fuq id-diskors tal-prim ministru għar-rigward tas-settur pubbliku.

Fil- budget speech hemm tliet paġni sħaħ dedikati għas-settur pubbliku u peress li l-prim ministru jħobb jgħidilna li għandna niġġudikawh fuq dak li jagħmel u mhux fuq dak li jgħid, se nqabbel dak li qal fid-diskors tal- budget ma' dak li qiegħed jagħmel.

Fost l-affarijiet li semma, Dr Gonzi qal li l-mira ewlenija tal-gvern tiegħu hija dik li jara s-settur pubbliku jiċkien fid-daqs.

Din ukoll kienet waħda mill-miri ta' l-aħħar gvern Laburista, pero' aħna għamilniha b'differenza.

Bħala gvern Laburista għedniha u bdejna nwettquha, mentri gvern Nazzjonalista nafu l-mod ta' kif qiegħed iwettaqha.

Biżżejjed insemmi dawk l-enti li m'humiex parti miċ-ċivil imma jitħallsu mit-taxxi tagħna u jagħmlu parti mis-settur pubbliku.

Per eżempju, lkoll nafu li t- tarzna hija parti mir-responsabbilta' tal-gvern għalkemm m'għadhiex direttament taqa' taħt il-prim ministru.

Pero' naħseb li l-prim ministru jaf minn x'hiex għaddiet it-tarzna għaliex hu kien chairman tat-task force matul is-sena l-oħra.

Imma allura lis-settur pubbliku jarah jiċkien billi jinjora l-ħiliet ta' ħafna nies f'ċerti oqsma, bil-poplu Malti xorta waħda jibqa' jħallas?

Mhux talli hekk, talli issa l-poplu qed ikollu jħallas aktar għaliex ix-xogħol ta' dawn in-nies qed jagħmlu kuntrattur privat.

Mhux fit-tarzna biss għax anke fil-PBS għandek ħafna nies ta' esperjenza u ħila, pero' dawn ġew imwarrba u mitfugħin f'dipartimenti oħra tal-gvern.

Jiġifieri mhux il-każ li l-gvern naqqas in-nies minn mas-servizz pubbliku imma sempliċement ċaqlaq l-impjegati minn post għall-ieħor.

Dawn in-nies tas-sengħa ġew mitfugħa f'xi dipartiment mingħajr ma wieħed jittanta juża l- potenzjal u l-esperjenza tagħhom.

Nies b'ħiliet kbar fl-oqsma tagħhom twarrbu u tpoġġew f'dipartimenti tal-gvern, sabiex imbagħad ix-xogħol li kienu jagħmlu huma qegħdin inħallsu tiegħu bl-imgħax għaliex qed jagħmlu kuntrattur privat.

Mhux billi toqgħod tgħid li se tnaqqas ħaddiema minn hawn u tneħħi ħaddiema minn hemm, fl-aħħar mill-aħħar trid tara x'inhu jiffranka l-poplu Malti.

Fejn hi l-effiċjenza?

Inti mhux kemm taqbad u tgħid li se tneħħi lil ċerti ħaddiema għaliex trid tiffranka meta mbagħad ma tkun qed tiffranka xejn, anzi tkun qiegħed tħallas aktar għaliex qed ikollok tħallas lill-kuntrattur.

Per eżempju, smajna lill-ministru jgħidilna li din is-sena tlifna inqas flus fil-PBS.

Fil-fehma tiegħi din kellha tkun xi ħaġa ovvja.

Kienet tkun aħbar li kieku qalilna li tilef daqs is-sena l-oħra jew inkella li tilef aktar mis-sena l-oħra.

Il-ministru ġie f'din il-Kamra jifraħ u jċapċap għaliex fil-PBS tlifna anqas flus mis-sena l-oħra.

Jekk inti tfajt tliet kwarti mill-pagi tal-PBS fuq enti governattivi, mhux bilfors li l-PBS titlef inqas flus?

Imma mill-banda l-oħra, x'inhu jiffranka l-poplu Malti?

Ovvjament il-poplu Malti mhu qed jiffranka xejn għaliex issa minflok qed imorru għand il-PBS, il-flus qed imorru x'imkien ieħor.

Il-poplu Malti kien verament jiffranka kieku l-gvern għamel ristrutturar bis-serjeta' u mhux billi jnaqqas il-piż tal-pagi minn ente u jitfagħhom fuq ente oħra.

Il-ħin kollu nisimgħu fuq ristrutturar, pero' xi jfisser ristrutturar għal dan il-gvern?

Ristrutturar għalih ifisser li jneħħi n-nies min-naħa u jpoġġihom naħa oħra, Sur President.

L-istess ħaġa nsibu fir-rigward tat-tarzna, fejn qed jgħidulna li hemmhekk ukoll naqas it-telf.

Għax jekk neħħejt id-dejn minn fuq it-tarzna u tfajtu fuq il-gvern u allura m'għadekx tħallas l-istess imgħaxijiet, bilfors jonqos it-telf.

Meta inti neħħejt 900 ħaddiem mit-tarzna, bilfors jonqos it-telf.

Imma t-tnaqqis fit-telf ġej minn ristrutturar serju u effiċjenti, jew inkella qed inneħħu l-ispejjeż minn post u nwaddbuhom fuq x'imkien ieħor?

F'dan ir-rigward nista' anke insemmi t-traġedja li għaddejjin minnha ħafna ħaddiema llum, fosthom ħaddiema tad-Denim u tal-Lloyds u l- bieraħ kelli l-opportunita' li niltaqa' ma' ħafna minnhom.

U minn hawnhekk nixtieq nerġa' nuri s-solidarjeta' tiegħi magħhom u nitlob lill-gvern sabiex juri ftit tad-diċenza meta jiġi wiċċ imb'wiċċ ma' issues sensittivi bħal dawn.

Nixtieq nerġa' insemmi lill-ħaddiema tat-tarzna għaliex il-ġimgħa l-oħra smajna lill-Onor.

Austin Gatt, f'intervista li għamlitlu l-gazzetta "the Malta Independent", jgħid li jrid jerġa' jaqqas l-ħaddiema tat-tarzna.

Nista' ngħid li matul din il-ġimgħa, il-ħaddiema kollha tat-tarzna bdew iċemplulna sabiex jitolbu l-għajnuna.

Ovvjament dawn għandhom raġun għaliex jinsabu mbeżżgħa li se jitilfu xogħolhom.

F'din il-kwestjoni, il- prim ministru m'huwiex inqas ħati għaliex niftakruh x'kien qal sena ilu f'intervista li kien ta lill-gazzetta "The Times".

Il-prim ministru qalilhom li jekk il-ħaddiema ma jaċċettawx li l-affarijiet isiru kif jixtieq hu, allura kien lest li jagħlaq it-tarzna u jkeċċi lil kulħadd 'il barra.

Tifhimha l-biża' li jinsabu għaddejjin minnha l-ħaddiema tat-tarzna meta jisimgħu lill-ministru tagħhom jitħaddet b'dak il-mod.

Pero' mbagħad, il-ħaddiema tat-tarzna jitħallew fil-għama meta qegħdin jaraw ħaddiema barranin jeħdulhom posthom.

Dawn il-barranin lanqas biss jibdew ħdejn il-ħaddiema tagħna, pero' dan il- gvern hekk jagħmlu r-ristrutturar.

Ir-ristrutturar tagħmlu billi żżomm il- krema.

Inti għandek l-aħħar ġenerazzjoni ta' nies tas-snajja', dawk li għandhom 35 jew 40 sena u li għandhom skills kbar.

Għalhekk lil dawn in- nies tas-sena trid titfgħalhom iż-żgħażagħ apprendisti magħhom u mhux iġġib nies minn barra sabiex jagħmlu dan ix-xogħol.

Lanqas biss jafu jħarsu lejh ix-xogħol dawn il-ħaddiema barranin!

Jiena kuljum nitkellem mal-ħaddiema tat-tarzna u dawn kollha jgħidulek li biċċa xogħol trid tagħtiha lin-nies tat-tarzna għaliex huma għandhom l-iskills u l-kapaċitajiet f'dan il-qasam.

Mela tajjeb, is-snajja' tan-nies tagħna narmuhom u ma nittrenjawx liż- żgħażagħ sabiex jitgħallmu dawn l-iskills, imbagħad immorru nġibu l- ħaddiema minn barra!

Issa anke ħarġu tender għall-accommodation ta' dawn il-ħaddiema barranin, tant beħsiebhom iġibu minnhom.

Dan huwa l-mod ta' kif irridu nagħmlu r- ristrutturar?

Il-potenzjal u r-riżorsi umani li għandna kemm fit-tarzna u kemm fil-PBS narmuhom 'il barra mit-tieqa, imbagħad inħallsu sabiex inġibu l-barranin ħalli jagħmlu dak ix-xogħol tal-Maltin.

Mhux hekk għandhom isiru l-affarijiet.

Hawnhekk qegħdin naraw il-ħneżrijiet li qiegħed iwettaq dan il-gvern u dan għax meta jiġi biex jieħu deċiżjoni, ma jitkellimx mal-ħaddiema.

Il-ħaddiema qed jiġu jkellmuna u jispjegawlna l- biċċa tax-xogħol, iġibu ċ-ċertifikati li għandhom u juruna l-ħiliet tagħhom fl-oqsma tax-xogħol.

Tal-PBS lanqas għandhom għalfejn joqogħdu juruna ċ-ċertifikati għaliex ix- xogħol tagħhom kulħadd għandu jew kellu ċ-ċans jarah.

Nafu b'nies kapaċi li kienu jieħdu ħsieb programmi ta' current affairs, mentri llum il- ġurnata lanqas programm wieħed ta' current affairs li huwa in-house m'għandna għax kollha qed jingħataw lill-kuntrattur.

Dak huwa s-servizz pubbliku li qegħdin nieħdu permezz tal-PBS.

Pero' il-prim ministru jiġi jgħidilna fid-diskors tiegħu li jeħtieġ li naraw l-effiċjenza u li din se tkun mira ewlenija tal-gvern.

Issa jiena qed ngħidlu fejn għandu jagħmilhom l-eżerċizzji u semmejtlu xi eżempji.

Nista' nagħtih ukoll l-eżempju tal-qorti fejn assistant director mid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni nħatar direttur ġenerali tal-qorti mingħajr ebda esperjenza ta' kif taħdem il-qorti.

Issa lkoll kemm aħna nafu bl- issues komplikati u sensittivi li hemm fil-qorti, pero' uffiċjali li għandhom snin twal ta' esperjenza fil-qorti u li kellhom pożizzjonijiet anke ta' direttur, jinqabżu sabiex ilaħħqu persuni oħra.

Fil-fatt jiena naf wieħed mill-uffiċjali li qiegħed fil-proċess li jiġi boarded out għaliex ma felaħx għal dan it-trattament aktar.

Jiġifieri l-ħaddiema qed jiġu ttrattati b'dan il-mod mhux biss fit-tarzna u fil-PBS, imbagħad niftgħu kollox fuq il-PSC.

Il-PSC saret qisha r-refugium peccatorum u mhux sew li kollox jintefa' fuqha għaliex mhux dejjem jagħtuha l- informazzjoni fuq l-uffiċjali kollha li jkunu applikaw għal pożizzjoni partikolari.

Veru li hija l-PSC li tidħol fl-istampa meta jkun hemm shortlisting, imma ħafna drabi din tkun preparata mis-selection board.

Dan is-selection board hu inkarigat mill-pożizzjonijiet maniġerjali u allura inti trid tagħmel monitoring ta' dak il-bord għax ladarba l-PSC tingħata shortlist, trid taħdem fuqha.

Sur President, f'dawn it-tliet paġni tal-budget speech iddedikati għas- settur pubbliku, il-prim ministru jgħidilna li jrid jara t-trasparenza u l- kontabilita'.

Issa jiena semmejt eżempju wieħed ħalli nuri li mhux kemm naqbdu u niġu nitkellmu fl-ajru, pero' li kelli aktar ħin kont nagħti l- eżempji kollha li ġew quddiemi.

Semmejt il-każ tal-qrati u hawnhekk kull darba li nagħmel mistoqsija parlamentari, kemm lill-prim ministru u kemm lill-ministru konċernat, it-tnejn jgħiduli li t-tali persuna tkun għaddiet mill-PSC.

Fil-fehma tiegħi għandna naraw li l-affarijiet ikunu ċari u mhux nużaw il-PSC bħala smokescreen.

It-trasparenza trid tkun fil-proċess kollu u mhux fl-aħħar parti.

Il-gvern ikun mar għand il-PSC bil-premessa li hemm dawn in-nies minn fejn taparsi tagħżel, imbagħad lill-oħrajn, bir-riżorsi kollha tagħhom, jaqbad u jarmihom.

Dan nistgħu narawh bl-aktar mod ċar fil- każ tal-qorti għaliex hawnhekk insibu nies li m'għandhomx esperjenza fil- qasam tal-qrati.

Naħseb li l-Onor.

Mangion għandu esperjenza tal-qrati u allura jifhem eżattament dak li qed ngħid.

Imma nerġa' niġi lura għal dak li bdejt bih, bil-prim ministru jgħidilna li jrid inaqqas u jċekken is-servizz pubbliku, pero' issa qegħdin naraw li qiegħed ikollna ċivil li huwa top-heavy minħabba li hemm ħafna senior positions.

Jiġifieri żdiedu d-directorships u b'hekk ġejna b'ħafna ġenerali u bi ftit suldati.

Allura dan huwa l-mod li bih irridu nċekknu ċ- ċivil, billi nnaqqsu minn taħt u nżidu minn fuq?

Jekk inti tara s- sitwazzjoni li fiha qiegħed iċ-ċivil issibu fl-estremita'.

Dan biex ma noqgħodx insemmi lil dawk li fil-livelli għoljin, jekk ma jidħlux mill- bieb jidħlu mit-tieqa.

Fil-fatt naraw konsulenzi minn hawn u konsulenzi minn hemm, awtoritajiet li għandhom kondizzjonijiet differenti milli għandhom dipartimenti tal-gvern u tista' tibqa' sejra.

Sadanittant bqajna ma rajna l-ebda effiċjenza min-naħa tal-gvern u fil-fatt anke l-prim ministru kkonfermah dan.

Issa qed jgħidilna li jrid jagħmel il-better regulation unit, Sur President.

Il-prim ministru qed jikkonferma dak li ilna ntambru fuqu s-snin għaliex mhux billi tonfoq il-flus fuq dawn l-awtoritajiet u fuq dawn il-quangos kollha li nħolqu.

Illum insibu nies li għandhom l-istess kwalifiki jew kwalifiki aktar minn ħaddieħor li baqgħu jaħdmu fid-dipartimenti, mentri ħaddieħor, għaliex qiegħed fi quango, għandu kondizzjonijiet ta' xogħol ħafna aħjar, b'rimunerazzjoni ħafna ogħla.

Bħallikieku mhux xorta mill-but tal-poplu ħerġin dawn il-ħlas kollha sabiex jitħallsu dawn in-nies!

Dan argument li dħalna fih kemm-il darba għaliex jekk inti trid issaħħaħ id- dipartimenti żgur li għandek minn fejn tagħżel.

Għandna nies tajbin fid- dipartimenti tal-gvern, iżda qed ikunu disinċentivati għaliex qed jaraw nies bħalhom, jekk mhux inqas minnhom, b'kondizzjoniijet ta' xogħol ħafna aħjar milli għandhom huma.

Allura dik żgur li mhix motivazzjoni sabiex tmur għax-xogħol u tgħid ħalli nagħmel ix-xogħol tiegħi u nkun effiċjenti.

Sur President, issa nixtieq nerġa' indur ftit fuq ix-xandir pubbliku għaliex kif għedt, dan jaqa' taħt id-dekasteru li jiena nagħmel shadowing tiegħu u bla tlaqliq ngħid li nikkundanna l-mod li bih il-Ministru Gatt jinsab miexi f'din il-kwestjoni.

Fil-fatt fl-aħħar konferenza stampa li kellna rajna kemm il-ministru doesn't have a leg to stand on. Il-ministru qalilna li l-partit tagħna qed jikkritika lill-PBS għaliex aħna għandna konflitt ta' interess u rridu nivvantaġġaw lis-super one.

Ara daqsxejn jekk tistax taqa' f'livell aktar baxx minn hekk meta qegħdin nitkellmu fuq ente governattiva, li kulħadd jaf bit-tkissir li hemm fiha u jiġi l- ministru u jagħmel statement bħal dak!

X'jippretendi dan?

Jiġifieri l- ministru qed jgħidilna li l-partit Laburista ma jistax jikkritika l-operat tal-PBS minħabba li għandu l-istazzjon tiegħu?

Kemm jiflaħ idaħħak lin-nies bih dan il-ministru u kemm jiflaħ jaqa' fil-baxx!

Li kieku ma nagħmlux il- kritika tagħna nkunu qegħdin nonqsu mid-doveri tagħna, l-aktar meta għandek dak il-kaos kollu għaddej fix-xandir pubbliku.

X'jippretendi l-ministru li aħna nagħlqu ħalqna?

Għalhekk qed jgħidilna li għandna konflitt ta' interess, għax iridna nagħlqu ħalqna?

Huwa ta' għajb għal pajjiżna li jiġi l-ministru jgħidilna li huwa interessat biss mir-ratings u li r-ratings jidhru tajbin.

Allura mix- xandir pubbliku jinteressah biss il-lat kummerċjali?

Lanqas l-aktar pajjiżi kapitalisti tad-dinja għax dawk ukoll għandhom il-public broadcasting tagħhom.

Anke l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea għandhom linji ċari ta' kif għandu jitmexxa x-xandir pubbliku, imma aħna differenti minn kulħadd.

F'din in-naqra ta' biċċa blata fil-Mediterran rridu nkunu differenti u speċjali!

Mela l-Amerikani u l-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea ħżiena għaliex jiddefenixxu r-rwol tax-xandir pubbliku tagħhom, mentri aħna tajbin għax m'għandna xejn!

Il-gvern lanqas biss għandu policy ċara fuq il-PBS, Sur President.

Qabel ma kien hemm l-Onor.

Austin Gatt kien hemm l-Onor.

Louis Galea inkarigat mill-PBS u lil dan ta' l-aħħar niftakruh jgħid li allaħares il- PBS kellu jitmexxa fuq linji kummerċjali.

Pero' inbidel il-ministru u l- inkarigat il-ġdid jiġi jgħidilna li l-interess ewlieni tiegħu huwa l-lat kummerċjali u r-ratings.

Allura tistgħu tgħidulna kif fl-istess gvern tinbidel kompletament il-policy in a matter of two to three years?

Il- gvern huwa fid-dover li jagħti definizzjoni ċara tar-rwol tax-xandir pubbliku u mhux nibqgħu għaddejjin b'din il-kummiedja nazzjonali, għax li tinbidel il-policy minħabba li jinbidel ministru jien naraha bħala kummiedja.

Issa hekk sirna f'dan il-pajjiż?

Kien imissu jagħmel dikjarazzjoni u jgħidilna li l-policy tiegħu hija differenti minn dik ta' l- Onor. Louis Galea, allavolja t-tnejn qegħdin fl-istess gvern.

L-Onor.

Gatt semma l-konflitt ta' interess u għamel paprata, xi ħaġa li huwa magħruf għalihom il-ministru.

Pero' issa se nsemmi l-akbar waħda li għamel, Sur President.

Ladarba l-ministru qiegħed isemmi l-konflitt ta' interess u l- istazzjonijiet politiċi, jagħmel tajjeb li jgħidilna xi ftit aktar dwar kif il-biċċa l-kbira tal-kumpanniji li qegħdin jingħataw ix-xogħol mill-PBS, magħmula minn persuni li kienu jew li għadhom attivisti fil-partit Nazzjonalista u li jaħdmu fuq l-istazzjonijiet tat-television u tar-radju tal-partit Nazzjonalista.

Dan imissu jgħidilna l-ministru.

Jgħidilna jekk hemmx konflitt ta' interess meta 90% tal-farming-out fil-PBS qiegħed isir lil dawk il-kumpanniji li b'xi mod għandhom x'jaqsmu mal-partit Nazzjonalista?

Jien nistenna lill-ministru jilluminana ftit fuq il- konflitt ta' interess fil-PBS, speċjalment fil-każ ta' direttur fil-PBS li jinsisti sabiex jintgħażlu programmi ta' qrabathom u ta' ex-ħaddiema ta' Net Television.

Dan meta hemm min xogħlu huwa li jirregola l-kwalita' tal- programmi fuq il-bord editorjali li ma qabilx ma' dik l-għażla.

Tant ma qabilx ma' dik l-għażla li rriżenja, imma għax id-direttur ta' fuqu għandu parentela ma' xi ħadd li jagħmel dan il-programm, deher il-programm u jidher għadu.

Nerġa' ngħid li min qiegħed fuq il-bord editorjali biex suppost jaqdi lill-poplu Malti ħalli tiġi mħarsa l-kwalita' ta' programmi li jkollna, dak kellu jirriżenja.

Mela jgħidilna il-ministru fejn qiegħed il-konflitt ta' interess bejn il-kwalita' u bejn ir-ratings li qed jgħid huwa, bejn dak li qed jgħidu l-bord editorjali li ma riedux li dan il- programm isir.

Barra minn hekk, il-ministru ħa għalih għaliex għednielu li ċerti programmi li qed jintwerew m'huma xejn ħlief imbarazz.

Ara hawnhekk għaliex għednielu li ċerti programmi mbarazz, f'daqqa waħda sirna qegħdin "f'kumpannija tajba"!

Aħna qegħdin f'kumpannija ta' min il-ministru stess għażel u poġġa fuq il-bord editorjali sabiex jiddeċiedi fuq il-kwalita' ta' programmi li jixxandru.

U din l-istess persuna ma taqbilx ma' dik il-kwalita' ta' programmi għaliex anke fil-fehma tagħha huma mbarazz.

Pero' kif diġa' għedt, il-programm xorta waħda baqa' għaddej.

U nsemmi xi ħaġa oħra li hija ta' interess nazzjonali, fejn jidħol ukoll il-konflitt ta' interess li semma l-ministru, rapportaġġ li ngħata lil kumpannija privata ta' qarib tal- ministru.

Qed nirriferi għall-eżerċizzju ta' simulazzjoni li sar f'Burmarrad fuq l-avian flu, Sur President.

Temmnu li f'ħaġa ta' interess nazzjonali, fejn kulħadd imbeżża' fuq din il- kwestjoni, tal-PBS ma ngħatawx id-dritt li jiffilmjaw dan il-proċess u b'hekk inserrħu moħħ in-nies li l-gvern qiegħed jieħu ħsieb din il-problema ta' l-avian flu?

In-nies li ngħataw din l-esklussivita' huma l-istess nies li mexxew kors għall-ġurnalisti ta' NET television u radio u tal-gazzetti u tal-pubblikazzjonijiet tal-partit Nazzjonalista dwar kif għandhom ikunu attakkati Dr. Alfred Sant u l-partit Laburista.

Minnu li ħadd m'huwa newtrali għaliex hekk kif titwieled mill-ewwel se jaffettwawk iċ- ċirkostanzi u allura jkollok il-bias tiegħek, pero' hawnhekk naħseb li qegħdin nesaġerawha xi ftit iżżejjed.

Allura dan kollu m'huwiex konflitt ta' interess?

Li tagħti lil din il-kumpannija l-esklussivita' li jiffilmjaw xi ħaġa li l-poplu Malti lanqas seta' jara fl-aħbarijiet ta' dakinhar imma kellu jistenna ġimgħa sabiex jaraha fuq programm mogħti lill- kuntrattur, m'huwiex konflitt ta' interess?

Dik serjeta', dak restructuring li qegħdin nagħmlu fil-PBS!

Eżempju ieħor hu meta l-ministru qal pubblikament li huwa ma jiddejjaqx jisfida d-deċiżjoni ta' l-ombudsman meta dan ikkonkluda li kellu jkun Charles Flores li kellu jinħatar bħala manager tal-kamra ta' l-aħbarijiet.

Wara kollox din id-deċiżjoni mhux l-ombudsman kien wasal għaliha imma kien wasal għaliha l-interviewing board, bord indipendenti li għażel lil Charles Flores bħala l-head of news.

Madankollu għaddew sena u nofs minn meta bdiet din is-saga u xorta waħda għadna bla head of news.

Għalhekk meta Charles Flores ma sarx head of news mar għand l-ombudsman u dan tah raġun.

Għall-ministru basta għandna ombudsman u mbagħad ma nirrispettawh xejn, Sur President.

Jiena mhux qed ngħid li għandna nagħmlu dak kollu li jgħid l-ombudsman, pero' ta' l-anqas tirridekolahx fil-pubbliku u tmurx tgħid li ma jinteressakx mill-opinjoni tiegħu għaliex xorta se tagħmel dak li trid.

Tgħid xejn, bħal dak li qallu ma nafux li inti li trid tagħmel!

Pero' timsaħx saqajk fin-nies u mbagħad noqogħdu niftaħru u ngħidu li għandna ombudsman.

Nuru daqsxejn rispett lejn in-nies għaliex l-ombudsman inħatar bl-approvazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Noqogħdu nparlaw u ngħidu ħafna affarijiet sbieħ u mbagħad inkunu aħna stess li nkissru l-istituzzjonijiet tagħna.

X'jiġifieri ministru tal-gvern jagħti intervista u jgħid li ma jimpurtahx minn dak li jgħid l-ombudsman!

Jekk ma taqbilx mad-deċiżjoni tiegħu, agħlaq ħalqek u tgħid xejn.

Issa l-ministru jaf li qed jagħmel ħażin għax din il-persuna ġiet magħżula minn bord indipendenti, bħalma reġa' ġara fit-tieni proċess li sar.

Għax kien hemm it-tieni proċess, imma mbagħad daħal il-prim ministru u lill- ministru qallu li l-proċess tiegħu kien ivvizzjat.

Din hija t-trasparenza li qegħdin nimxu biha f'dan il-pajjiż!

Għalhekk ma jagħmilx ħażin il- ministru li kieku kellu jgħidilna ftit fejn hu l-konflitt ta' interess.

Fl- ewwel każ kellna proċess li dam għaddej sena u nofs u sal-lum ix-xandir ta' l-istat għadu mingħajr manager news.

L-ewwel proċess kien meta ntgħażel Charles Flores, mentri t-tieni proċess kien meta ntgħażlu xi nies u ma' waħda mill-persuni magħżula kienu anke qegħdin jiftiehmu fuq il-paga li kellha tieħu.

Pero' f'daqqa waħda reġa' waqaf kollox.

Għalhekk nistaqsi fejn qiegħda t-trasparenza li tant jitkellem fuqha l-prim ministru.

Hawnhekk għandna ineffiċjenza galore għaliex imissna nistħu li ddum sena u nofs ma taħtar manager news.

Possibbli li biex nieħdu deċiżjoni fuq manager news indumu sena u nofs?

Naħseb li ineffiċjenza akbar minn din m'hemmx fejn naslu aktar, Sur President.

Il-ministru qalilna li fis-sapjenza tagħna għednielu li ċertu xogħol li jidher fuq il-PBS huwa mbarazz.

Pero' nerġa' ngħid li dan m'għedniehx aħna biss imma qalu wkoll l-istess bniedem li l-ministru ħatar sabiex jieħu deċiżjoni dwar xi kwalita' ta' programmi għandhom jixxandru.

Dan l- individwu qal hu stess li ċerti programmi huma junk u li ma jaqbilx li għandhom jixxandru.

Jiġifieri l-ministru donnu qiegħed juża lilna sabiex jgħid dak li jrid jgħid lin-nies li jappunta huwa stess!

(Interruzzjonijiet) Jiena qiegħda nuża l-PBS sabiex nagħti l-eżempji pero', tidħol fejn tidħol, dawn l-affarijiet se ssibhom kullimkien.

Fil- fatt qatt ma kien hawn riżenji ta' chairmen fl-istorja politka ta' pajjiżna daqskemm kien hawn dan l-aħħar taħt l-Onor.

Austin Gatt.

Sur President, diġa' tkellimt fuq ir-ristrutturar fiċ-ċivil li qed isemmi l- prim ministru.

Hawnhekk qegħdin naraw li l-complement level fil-livelli għoljin qed ikompli jiżdied.

Issa nafu li huma t-top posts li l-aktar li jiswew lill-poplu Malti għaliex, kif nafu, ma' dawn il-posts għandek ċerti allowances u perkaċċi oħra li jrid iħallashom il-poplu Malti.

Hemm ukoll il-konsulenti li dejjem jiżdiedu u allura mhux billi ngħidu li qed innaqqsu n-nies minn maċ-ċivil.

Qegħdin nagħmlu ekonomija mas-saffi ta' isfel, biex imbagħad il-flus inberbquhom b'dan il-mod mas-saffi ta' fuq.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu għall-awtoritajiet, fejn għandek nies b'kondizzjonijiet ta' xogħol differenti u aħjar minn dawk tan-nies taċ-ċivil pero' m'humiex qed ikunu effiċjenti.

Il-bieraħ stess smajna lil Joe Grioli – dan bniedem li għamel il-flus taħt gvernijiet Nazzjonalisti – jgħid li kieku l-Vodafone kellha tiġi llum f'Malta lanqas tiġi għaliex bit-tbażwir, l-ineffiċjenza u l-burokrazija li hawn taħsibha darbtejn.

Fil-fatt fis-snin li għaddew rajna diversi nies li ppruvaw jiġu jinvestu hawnhekk iżda telqu lura.

Mela hawnhekk qed inżidu l-awtoritajiet, qed inżidu d-directorships, qed inżidu dawn in-nies, imma fuq kollox l-effiċjenza b'kemm qed tiżdied?

Qegħdin nieħdu riżultati?

Ma tistax ma tħarisx lejn il-privat.

Għax jiena ngħid li forsi aħna tant inkunu mehdijin biċ-ċivil u x-xogħol tiegħu li jrid jiġi xi ħadd minn barra biex jgħidilna: Imma intom x'intom tagħmlu hemmhekk?

Jiena semmejt l-eżempju tas-Sur Grioli għaliex tan-naħa l-oħra malajr jgħidu li semmejt xi ħadd b'simpatiji Laburisti u allura semmejt bniedem li għamel il-flus taħt gvernijiet Nazzjonalisti u li xorta waħda iħoss li għandu jikkritika l-mod ta' kif qed jiddeterjoraw l-affarijiet.

Is-Sur Grioli qal il-bieraħ stess li huwa ma jistax jifhem fejn se jasal dan il- pajjiż.

Qalilna wkoll li l-investimenti nistgħu ninsewhom u tana l-eżempju tal-Vodafone.

Allura rridu nagħtu kas ta' dak li jingħad fuq ċerti affarijiet.

Issa ħadd ma jista' jgħid li s-Sur Grioli huwa politically biased favur il-partit Laburista.

Fl-opinjoni tiegħi kien qed jitkellem mill-esperjenza tiegħu ta' businessman u jekk irridu niġbdu l-investiment, naħseb li rridu nagħtu kas ta' dak li qed jgħidulna nies bħas-Sur Grioli.

Issa ma rridux noqogħdu nippruvaw insibu r-raġuni għalfejn qal hekk u forsi ngħidu li għandu xi motivi ulterjuri.

Naħseb li kulħadd jista' imur ikellem lil xi ħadd tal-Vodafone u jara l-opinjoni tas-Sur Grioli x'inhi.

Pero' jiena naħseb li meta tkellem b'dak il-mod, is-Sur Grioli kien jaf li jista' jkun hemm min imur jiċċekkja fuq dak li qal u għalhekk dak li qal naħseb li qalu b'responsabbilta'.

Dan huwa eżempju ċar ta' kif l- effiċjenza ma żdeditx minkejja dak kollu li ilna ngħidu u fil-fatt għalhekk il-prim ministru qed jgħid Ii jrid jagħmel il-better regulation unit.

Aħna ilna ħafna ngħidu li dawn il-quangos m'humiex qegħdin iżidu l- effiċjenza fil-pajjiż.

Il-prim ministru qed jgħid li qiegħed jagħmel ħafna affarijiet, fosthom ir-restructuring ta' l-atti notarili.

X'restructuring huwa dan meta xorta waħda għadu qed iħallas il-gvern?

Issa minflok qed jagħmluh in-nies tal-gvern, dan ix-xogħol qed tagħmlu kumpannija privata.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu fuq il-posta, neħħejniha minn dipartiment tal- gvern u tajniha lil kumpannija privata u issa qegħdin naraw ir-riżultati li ħadna mill-posta.

Qalilna l-prim ministru li meta xi ħadd jispiċċa minn maċ-ċivil, mhux se jiddaħħal ieħor minfloku - kif għedt aktar qabel, din kienet xi ħaġa li bdejna nipprattikawha aħna meta konna fil-gvern - pero' issa jidher li hemm ħafna nies li minflok qed jidħlu mill-bieb, qegħdin jidħlu mit-tieqa u tajt eżempji ta' ċerti konsulenti u l-mod li bih qegħdin jitħallsu.

Il-prim ministru qalilna wkoll li se jibda eżerċizzju ta' skrutinju ħalli jkollna l-effiċjenza u nħolqu dawn il-ħafna enti bl-iskop li jkollna l- effiċjenza.

Qalilna li d-dipartimenti tal-gvern m'humiex effiċjenti u għalhekk se jinħolqu dawn l-enti, b'nies professjonali ħalli nsiru effiċjenti.

Madankollu diġa' semmejt x'riżultati kellna.

Issa l-partit Laburista ilu s-snin jikkritika lill-gvern li minkejja dan l-infiq bl- addoċċ, m'aħniex qed naraw ir-riżultati.

Milli jidher il-prim ministru qiegħed jagħtina raġun fl-aħħar u għal dan il-għan se jwaqqaf taqsima ġdida.

Nittamaw li din tibda taħdem malajr kemm jista' ikun u mhux tibqa' biss fuq il-karti.

Nisperaw li ma jasalx budget ieħor u nerġgħu nisimgħu li se ssir għaliex ħafna mill-affarijiet li ssemmew f'dan il-budget kienu diġa' ssemmew fil-budget l-ieħor.

Dawn suppost li diġa' saru imma baqgħu biss fuq il-karta.

Il-prim ministru semma l-kelma "kontabilita'" u qalilna li settur pubbliku effiċjenti jirrikjedi livell għoli ta' kontabilita'.

Nisperaw li din il-kontabilita` ma tibqax kelma li ngħiduha għall- konvenjenza.

Il-kontabilita` trid tibda minn fuq, Sur President.

Kif jista' ikollok il-kontabilita` meta ministru tal-gvern stess ma jagħtix kontabilita' ta' għemilu?

X'eżempju qed jagħtihom lil ta' taħtu?

X'eżempju qed jagħtuhom lid-directors general, lid-directors, lill- impjegati u lin-nies kollha li hemm fiċ-ċivil meta ministru ma jagħtix kkontabilita` ta' l-aġir tiegħu?

Hemm bżonn li nitkellmu b'eżempji konkreti għaliex kulħadd jaf jiġi f'din il-Kamra u jgħid li l-ministri m'humiex accountable.

Pero' għandna nagħtu eżempju bħal dak li għadni kemm semmejt dwar il-ħatra ta' kap għall-kamra ta' l-aħbarijiet ta' l-istazzjon pubbliku.

Għax apparti l-ineffiċjenza li kien hemm f'dan il-proċess, xorta waħda għadna sal-lum mingħajr manager news.

Barra minn hekk dan il-proċess jinsab imgeżwer f'ħafna misteri, tant li l- proċess kellu jieqaf mingħajr ma tawna l-ebda raġuni.

Il-prim ministru qal lill-Onor.

Gatt li l-proċess kien ivvizzjat.

Meta mbagħad għamilna xi mistoqsijiet parlamentari dwar il-mottiv tal-waqfien tal-proċess ma ngħatajna l-ebda tweġiba.

Allura din hija l-accountability ta' l-Onor.

Austin Gatt?

Imbagħad jiġi l-prim ministru jgħidilna li settur pubbliku effiċjenti jirrikjedi livell għoli ta' kontabilita`!

Charity begins at home u għalhekk il-kontabilita` trid tibda mill-ministru.

Kif jippretendu li l-ħaddiema jkunu accountable meta lanqas il-ministri m'huma accountable?

Ħalli jweġibna l-prim ministru u jgħidilna x'inhi r-raġuni li l-proċess kien ivvizzjat.

Għalfejn meta staqsejna lill-ministru x'kienet ir-raġuni li saru żewġ proċessi – ġew injorati t-tnejn li huma u għadna sal-lum mingħajr manager news - ma tana l-ebda risposta?

Jiena qiegħda nsemmi dawn l-eżempji għaliex irrid nsemmi xi ħaġa konkreta, ħalli ma jkollix għalfejn noqgħod nagħti eżempji oħra u b'hekk ikolli naħli l-ħin sabiex noqgħod ngħid l-istorja tagħhom.

Dawn l-eżempji diġa' użajthom f'kuntest ieħor fil-bidu tad-diskors tiegħi pero`, tħares fejn tħares, minn kull lat issib nuqqas ta' accountability, imbagħad niġu ngħidu lill-permanent secretaries, lid-directors general, lid- directors u lill-impjegati kollha sabiex ikunu accountable.

Dażgur li jrid ikollna l-accountability, pero' jekk inti tara 'l ommok u 'l missierek fis- sakra, il-probabbilta' hija li inti wkoll tispiċċa sakranazz!

Inti ma tistax tgħid lit-tfal sabiex alkoħol ma jixorbux u droga ma jeħdux meta jaraw lilek stess tixrob u tieħu d-droga.

Għal min jixtieq ikun jaf aktar kif taħdem l-accountability hawn Malta, biżżejjed jagħti daqqa ta' għajn lejn il-mistoqsijiet parlamentari li nagħmlu lill-ministru għall- investiment, industrija u teknoloġija ta' l-informazzjoni, l-Onor.

Austin Gatt.

Dan l-ewwel jagħmel xi ħames darbiet jgħidlek li r-risposta se tingħata f'seduta oħra u tweġiba ma jagħtik qatt.

Per eżempju, jiena tlabtu sabiex ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-riżultati ta' l-interviews taż-żewġ proċessi li saru.

X'fiha b'daqshekk!

Mela mhux b'sejħa pubblika saret din?

Allura l-pubbliku m'għandux dritt li jkun jaf x'ġara?

Pero' il-ministru qalli li ma jistax jagħtini dak li tlabtu għaliex din l-informazzjoni ta' natura konfidenzjali.

X'jiġifieri ta' natura konfidenzjali!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq ix-xandir pubbliku u qegħdin nitkellmu fuq call for applications li saret pubblika.

Meta jsiru l-eżamijiet pubbliċi, ir-riżultati jkunu fuq il-bord u kulħadd ikun jista' jmur jarahom.

Imbagħad niġu nitkellmu fuq it-trasparenza u l- accountability fl-operat tal-ħaddiema taċ-ċivil meta l-ministru jaħdem b'dan il-mod, x'affarijiet dawn!

Jiena verament ma nistax nifhem.

F'daqqa waħda mbagħad insemmu persuna oħra li ġiet ir-raba' fl-interview u l-ministru jgħidilna li jrid lil dik il-persuna.

Għalfejn dan it-tidwir u t-tbażwir kollu?

X'jiġifieri jiġi l-ministru jgħid pubblikament li ma jinteressahx mid-deċiżjoni ta' l-ombudsman għaliex lil Charles Flores ma jridux?

Din hi l-accountability u t-trasparenza li biha jrid imexxi dan il- gvern?

U issa l-prim ministru jiġi jgħidilna li jrid l-accountability u t- trasparenza!

F'dawn it-tliet paġni li l-prim ministru tkellem dwar is-settur pubbliku qalilna li bħalissa għaddej bix-xogħol preparatorju għad-dħul tas-sistema ta' l-accrual accounting fis-servizz pubbliku.

Jiena ma nafx, pero` meta l- prim ministru jgħid dan il-kliem ikun qed jurina li lanqas il-miri tagħhom stess m'huma kapaċi jilħqu, basta mbagħad imur jgħid lill-impjegati tal- gvern li se jkun hemm il-konsegwenzi għal min ma jilħaqx il-miri tiegħu!

Qed insemmi dan kollu għaliex niftakar li fil-manifest elettorali tal- partit Nazzjonalista ta' l-1998, din il-wegħda ta' l-accrual accounting kienet diġa' qed tissemma.

Forsi tgħiduli li ladarba baqgħet fil-programm elettorali allura jista' jagħmilha meta jrid hu, pero` din issemmiet ukoll fil-budget speech ta' xi erba' snin ilu.

Jiġifieri erba' snin ilu qalulna li din is-sistema ta' l- accrual accounting kienet se tidħol fis-seħħ ma ddumx.

Mela l-gvern ma jilħaqx il-miri tiegħu stess u mbagħad, fl-istess diskors, jiġi jgħid lin- nies tas-settur pubbliku li se jkun hemm konsegwenzi għal min ma jilħaqx il- miri tiegħu.

Allura l-gvern x'konsegwenzi għandu jaffaċċa meta jidħaq bin- nies b'dan il-mod?

Għaddew ħames snin minn dak li wiegħed u mbagħad jiġi jgħidilna li l-gvern jinstab għaddej b'xogħol preparatorju!

Madankollu jagħmel tajjeb il-gvern jekk idaħħal din is-sistema għaliex nafu x'kontijiet sibna meta tlajna fil-gvern fl-1996.

Konna sibna kontijiet moħbijin fil-kxaxen ħalli mbagħad jgħidu li l-ħofra ħrafa.

Meta aħna semmejna l-ħofra ma konniex qed nirriferu għal kif kienu jidhru l-accounts fil-budget.

Pero' meta Lino Spiteri kien beda jiftaħ il- kxaxen beda jsib il-kontijiet ta' miljuni ta' liri fuq mediċini, per eżempju, li kienu nħbew mill-gvern Nazzjonalista ta' qabilna.

Imbagħad wasalna għall-elezzjoni għaliex l-Onor.

John Dalli qalilhom li ma jistax ikun li nibqgħu sejrin b'dan il-mod.

Is-soluzzjoni tagħhom kienet li mmorru għall-elezzjoni għaliex il-fondi tal-pajjiż kienu marru l-baħar.

Meta mbagħad Dr. Alfred Sant kien beda jgħid li għandna ħofra fil-pajjiż, kien qiegħed jirriferi għal dawn l-affarijiet u bħala partit Laburista bdejna nitkellmu mill-1996 dwar il-bżonn li jkollna s-sistema ta' l-accrual accounting.

Issa l-prim ministru qalilna li qiegħed jagħmel ix-xogħol preparatorju.

Semma wkoll il-liġi dwar is-servizz pubbliku.

Din ukoll kienet liġi oħra li ilha tiġi mwiegħda għal ħafna snin.

Kien sar l-ewwel qari tagħha ħames snin ilu, imbagħad ħarġet il-white paper u jien kont ħsibt li diġa' saru d- diskussjonijiet fuq il-white paper.

Pero` issa l-prim ministru fid- diskors li għamel qalilna li se jibda d-diskussjonijiet fuq il-white paper tal-liġi tas-settur pubbliku.

Dan meta suppost li d-diskussjonijiet ilhom li saru żmien twil ilu.

Mela lanqas il-miri tiegħu stess m'huwa kapaċi jilħaq dan il-gvern!

Ma semma xejn ukoll fuq xi ħaġa li hija importanti ħafna għall-ħaddiema taċ-ċivil, il-whistle-blower act.

Sur President, din hija liġi li għandna bżonnha ħafna fiċ-ċivil u jekk hemm ministru li verament jemmen fl-accountability, din hija liġi li hemm bżonn li jaħdem fuqha!

B'hekk min jitkellem fuq l-affarijiet li ma jkunux qed isiru sew fiċ-ċivil ikun protett bil-liġi u mhux jispiċċa vvittimizzat talli tkellem.

Fil-fatt nafu b'każi fejn min tkellem fuq dawn l-affarijiet spiċċa mkeċċi mix-xogħol.

Il-ħaddiema taċ-ċivil, mill-ogħla wieħed sa l- iżgħar wieħed, għandu jkollhom il-protezzjoni permezz tal-whistle blower act.

B'dan il-mod, kull fejn l-affarijiet isiru ħażin ikunu jistgħu jitkellmu mingħajr il-biża' li jispiċċaw vittma huma stess.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, f'dan il-ftit ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nixtieq inwassal dak li bħalissa qiegħed għaddej minnu l-poplu Malti, b'mod speċjali dak li qed iħossu ż-żgħażagħ u l-anzjani tagħna.

Xi kultant nibda nistaqsi lili nnifsi jekk tan-naħa l-oħra humiex qed jgħixu fl-istess pajjiż li qegħdin ngħixu fih aħna.

L-esponenti tal- partit Nazzjonalista moħħhom biex jgħidu li l-poplu qiegħed jgħix ħajja differenti mill-ħajja li verament jinsab għaddej minnha l-poplu Malti.

Fil- fatt smajna lill-prim ministru jgħidilna li fil-pajjiż hawn xogħol kemm trid u li kollox miexi tajjeb.

Jiena naħseb li nkun qiegħed nonqos lejn sħabi u lejn il-ħaddiema jekk ma ngħid xejn f'dan ir-rigward, Sur President.

F'dawn l-aħħar ġimgħat smajna b'dawk il-ħaddiema li qegħdin jitilfu l- impjieg u minn hawnhekk nixtieq insellem lil dawk il-ħaddiema kollha tad- Denim.

Dan mhux qed nagħmlu biex aħna tal-Partit Laburista nieħdu xi vantaġġ politiku għax minn sitwazzjoni bħal din m'għandniex nagħmlu kapital politiku.

Ħafna minn dawn il-ħaddiema ġejjin mis-south ta' Malta u nafu li b'kollox kien hemm 800 ħaddiem li tilfu l-impjieg tiegħhom f'dawn l-aħħar ġimgħat.

Din xi ħaġa li għandha tinkwieta mhux biss lill-gvern imma lil kulmin għandu sens ta' ġustizzja għaliex hija sitwazzjoni kerha ħafna.

Dawn il-ħaddiema qegħdin jiġu jfittxu lilna d-deputati u nagħmlu tajjeb li niftħulhom il-bieb u nkellmuhom u nuru s-solidarjeta' tagħna magħhom.

Ħafna minnhom għandhom problemi soċjali kbar, oħrajn ħadu loan fuq id-dar u loan fuq il-karozza.

Kelli każi fejn ġew ikellmuni familji sħaħ, mhux biss il-missier u l-omm imma anke t-tfal, kollha jaħdmu fl-istess fabbrika.

Imbagħad jiġi l-prim ministru u jgħidilna li xogħol hawn kemm trid!

Meta jkollna sitwazzjonijiet bħal dawn, jiena nħobb nistaqsi din il-mistoqsija: Li kieku kont jien fl-istess sitwazzjoni, x'kont nixtieq li jsir?

Li kieku kien il-partit Laburista fil-gvern li ffaċċa din il-problema, x'konna se nagħmlu sabiex ngħinu lil dawn in-nies?

(Interruzzjonijiet)

Intom kontu tgħidu tant li se ssolvu kollox u bqajtu ma solvejtu xejn!

Meta l-kap tal-partit Laburista kien iwissi dwar dan kienu jinfexxu jidħku tal-partit Nazzjonalista, pero` illum ngħidilkom li l-poplu għad jibda jidħak bikom.

Intom qegħdin komdi u għalhekk tħallu lil dawn in-nies fis- sitwazzjoni li qegħdin, qisu m'hu qed jiġri xejn.

Anzi jien kont qiegħed nistenna li l-partit Nazzjonalista jmur jiltaqa' ma' dawk il-ħaddiema li tilfu l-post tax-xogħol u jagħtihom dik l-ittra li kienu bagħtulhom bħala garanzija ta' xogħolhom.

Morru ltaqgħu magħhom u agħtuhom dik l-ittra!

Jien kont qiegħed nippretendi li min-naħa tagħkom, bħala gvern, kontu lesti li ssolvu l-problemi kollha.

Għalhekk nerġa' ngħid li rrid insellem lil dawk il-ħaddiema tad-Denim, kif ukoll lill-ħaddiema l-oħra li qegħdin jitilfu l-post tax-xogħol tagħhom.

Tan-naħa l-oħra jgħidulna li lesti jilagħbu l-imħatri li s-settur tat- textiles ma jdumx ma jispiċċa minn Malta.

Huwa fatt li qegħdin ngħixu fi żmien dawn il-problemi kollha u għada pitgħada bilfors se jkollna aktar problemi.

Għaldaqstant ejjew bis-serjeta' niffaċċaw il-problemi li għandna għaliex daqskemm qed ibatu dawn iż-żgħażagħ mhu qed ibati ħadd.

Jiena naħseb li kieku konna aħna fil-gvern u kellna din il-problema ma' wiċċna, kont ninkwieta ħafna u kont nara li jsir xi ħaġa.

Dawn in-nies ġejjin l- aktar minn familji ta' ħaddiema, liema familji jaqilgħuha u jiekluha u għalhekk minn hawn inħoss li għandi nuri solidarjeta' sħiħa ma' dawn in- nies.

U anke jekk forsi hija diffiċli li bħal dan iż-żmien isibu x-xogħol, xorta waħda l-bieb tagħna jibqa' miftuħ għalihom.

Ta' l-anqas nagħtuhom is- support morali tagħna, xi ħaġa li tagħmlilna unur bħala bnedmin.

Imma ħalli issa ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-qasam ta' l-anzjani, Sur President.

Fil-fatt nhar it-Tlieta tkellimna dwar dan u smajna lin-naħa tal-gvern jgħidu li f'dan il-qasam sejjer kollox tajjeb ukoll.

Imbagħad qagħdu jiddieħku bija għaliex għedt li l-livell tal-ħajja ta' l-anzjani qiegħed dejjem jonqos.

Jekk in-Nazzjonalisti jidhrilhom li l-livell tal-ħajja ta' l-anzjani sejjer tajjeb affari tagħhom, pero' għandi ta' kuljum jiġu anzjani jkellmuni u jgħiduli bil-problemi li qed iħabbtu wiċċhom magħhom.

U dan l-aħħar semmejt kif min-naħa tad-dipartiment tat-taxxi interni, ċerti anzjani qegħdin jirċievu avviż fejn jgħidulhom li għandhom jagħtu l-mijiet ta' liri għas-snin l-imgħoddija.

Nafu li l-preskrizzjoni waqgħet u għalhekk se jkollhom iħallsu.

Issa jekk forsi naħsbu li dan m'huwiex tnaqqis tal-livell tal-ħajja ta' l-anzjani, allura ma nafx x'tista' tgħidlu.

Pero` dan il-gvern ma jħossx li hemm dan in-nuqqas u jsostni li kulħadd qiegħed jgħix aħjar, inkluż il-ħaddiema tad-Denim u l-anzjani.

Lil dawn ukoll qalulhom li qegħdin jgħixu aħjar, Sur President.

Issa kif jista' ikun li l-anzjani qed ikollhom kwalita' ta' ħajja tajba meta fis-sala ġdida ta' Padre Piju ġewwa San Vinċenz, ma' l-ewwel xita jegħreq kullimkien?

Din hija l-kwalita' tal-ħajja li qed noffru lill- anzjani ta' San Vincenz meta issa qed ikollna nduru kullimkien minħabba li mit-twieqi daħal kwantita' ta' ilma wara l-ewwel xita li għamlet?

Hija ħajja aħjar għall-anzjani tagħna meta l-lifts ġewwa San Vinċenz aktar ma jaħdmux milli jaħdmu?

Hija ħajja tajba għall-anzjani tagħna li jkollok numru ta' mediċini out of stock meta dawn ikollhom bżonnhom il-ħin kollu?

Per eżempju, sal-lum għad hemm l-alcohol gel li jiġi mitlub mill-infection control unit li ilu out of stock għal ġimgħat sħaħ.

Mill-esperjenza li kull wieħed u waħda minna jgħaddu minnha, aħna għandna nitgħallmu aktar u bħala partit Laburista li llum qegħdin fl-oppożizzjoni u għada se nkunu fil- gvern, irridu nitgħallmu mill-iżbalji li għamel ħaddieħor.

Jien naħseb li l-esperjenza tagħna fl-oppożizzjoni għallmitna nisimgħu lin- nies.

Dan ma jfissirx li dak kollu li jgħidulna n-nies huwa kollu verita' għaliex nafu li jkun hemm xi wħud li ma jkunux daqstant ġenwini f'dak li jkunu qegħdin jgħidu.

Pero` meta nisimgħu lil dawn in-nies ikellmuna rridu naraw jekk din hijiex il-verita' u r-realta' u kif nistgħu nilqgħu għal dawk il-problemi.

U dan li rridu nippruvaw nagħmlu aħna.

Aħna rridu nippruvaw nitgħallmu mill-iżbalji ta' ħaddieħor u l-kritika tagħna għandha tkun waħda kostruttiva.

Il-partit Laburista jemmen li verament irridu nagħtu ħajja aħjar lill-anzjani tagħna u nista' ngħid li l-kuntatt ma' dan il-qasam tal-poplu nagħmluh b'mod regolari.

Naħseb li għandna niltaqgħu ma' l-anzjani mhux biss fil-każini tagħna, imma anke f'postijiet fejn forsi l-anzjani preżenti ma jkunux jaqblu mal-kulur politiku tagħna.

B'hekk nisimgħu wkoll minn għandhom x'inhuma l-problemi tagħhom, x'qiegħed idejjaqhom u x'nistgħu nirranġaw ħalli meta aħna nkunu fil-gvern, nidħlu mill-ewwel għax-xogħol tagħna.

Kif inkunu fil-gvern aħna, hemm bżonn li nidħlu mill-ewwel għal dan ix-xogħol ħalli nirranġaw il- problemi li qiegħed ikollna bħalissa.

Ngħid dan kollu għaliex inħoss li f'dan il-mument għandi nkompli nsostni dak kollu li tkellimna fuqu.

Meta aħna nkunu qegħdin niddiskutu fil-Kamra ma tantx ikollna ħin niddibattu fuq is-suġġett tagħna.

Għalhekk użajt dan il-ħin sabiex ngħid xi ħaġa fuq dan is-suġġett u qiegħed insemmih għaliex nemmen li hemm bżonn li naħdmu aktar fuqu.

Issa jekk fost dawk li semmejt fid-diskors tiegħi hemm min qed jgħix aħjar, allura s-slogan tal-partit Nazzjonalista qiegħed għalihom.

Pero' jekk inti m'intix tgħix aħjar, in-Nazzjonalisti qegħdin jidħku bik meta joħorġu bi slogan bħal dan.

Il-ħin tiegħi skada iżda qabel nagħlaq nixtieq li mill-ġdid nuri s- solidarjeta' tiegħi ma' dawk il-ħaddiema li tilfu x-xogħol tagħhom, b'mod speċjali dawk il-ħaddiema tad-Denim u ħaddiema oħra.

Fl-aħħar u mhux l- inqas, nixtieq nuri s-solidarjeta' tiegħi ma' l-anzjani tagħna li wkoll għaddejjin minn mumenti xejn feliċi.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, f'dan il-ħin limitat li għandi se nqajjem żewġ punti ħalli nkompli nisħaq fuq il-kritika li qegħdin nagħmlu għall-mod kif inhuma sejrin l-affarijiet.

Hawn nistgħu naraw l- inkompetenza ta' din l-amministrazzjoni li qed twassal għall-falliment fl- istrateġija tal-gvern f'dik Ii hija ħidma finanzjarja.

Per eżempju, il-gvern għadu ma ħallasx is-sussidji lill-bdiewa fuq il- prodotti li kabbru fl-ewwel sitt xhur tas-sena.

Ir-raġuni ta' dan hija li l-pay agency li suppost ħadmet u ġiet organizzata minn qabel ma pajjiżna sar membru ta' l-Unjoni Ewropea, m'hijiex qiegħda tkun accountable lejn dawk li huma d-dmirijiet tagħha.

Issa ta' min jinnota li matul dawn l-20 xahar, irriżenjaw iż-żewġ uffiċjali tagħha u l-complement ta' 20 ħaddiem naqas bin-nofs.

Ovvjament dan kollu qed ikun ta' detriment għall-bdiewa u qiegħed ikompli jgħin biex il-bdiewa jkollhom dħul inqas.

Issa dawn il- fondi l-bdiewa jriduhom mhux biss biex isostnu l-produzzjoni, imma anke sabiex jieħdu ħsieb il-bżonnijiet tal-familji tagħhom.

Imma ħa nsemmi punt ieħor biex inkompli nirriafferma l-inkompetenza u l-falliment ta' dan il- gvern.

Dan il-gvern waqa' għar-redikolu meta ma kienx kapaċi jressaq, permezz ta' l-awtoritajiet fi ħdan il-ministeru għall-iżvilupp rurali, l-iskema għall- export refund.

F'din l-iskema pajjiżna ried ikun accountable biżżejjed sabiex inkunu in line ma' l-allinjament li l-gvern qal li laħaq qabel is- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk ried ikun fil-pront sabiex jippreżenta din l-iskema kemm bejn il-perijodu ta' Mejju u Diċembru tas- sena l-oħra, kif ukoll għall-perijodu ta' bejn Jannar u Diċembru ta' din is- sena.

Pero` dan baqa' ma sarx u allura tkun xi ħaġa tajba jekk fil-winding up jispjegawlna x'sar bejn id-dipartiment tal-finanzi u d-dipartiment responsabbli mill-iskema ta' l-export refund.

Nixtieq inkun naf x'inhuma l-multi li pajjiżna se jkun suġġett għalihom minħabba dan in-nuqqas ta' kompetenza.

Xtaqt inkun naf ukoll x'inhuma l- obbligi li pajjiżna jrid jerfa' mill-flus li jiġbor mit-taxxi sabiex iħallas dawn il-flus li suppost ġew mill-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari fuq l-esportazzjoni ta' prodotti magħmula mill-kompożizzjoni ta' zokkor u butir, bħalma huma gallettini u crackers.

Hemm ħafna affarijiet oħra li naturalment pajjiżna bilfors irid jagħmel l-almu tiegħu kollu sabiex ikompli jsostni l-element kompetittiv quddiem l-isfidi tas-swieq internazzjonali.

Dan kollu qiegħed ngħidu sabiex il-poplu jkun jaf f'liema stat wasal dan il-gvern.

Minkejja dak kollu li jingħad, dan il-gvern għadu m'huwiex konformi ma' dawn l-istrutturi li pajjiżna qiegħed jiddependi minnhom sabiex iġib il-fondi.

Qiegħed ngħid dan kollu anke sabiex il-ministru tal-finanzi jieħu konjizzjoni ta' dan u jekk huwa ma jafx x'qiegħed jiġri fid-dipartiment tiegħu stess, janalizza bir-reqqa fuq kif il-ministeri l-oħra qegħdin jaġixxu f'dan ir-rigward.

M'għandniex inkunu psatas u meta rridu niġbru t- taxxa mingħand it-taxpayer, saħansitra nibagħtuh il-ħabs jekk ma jkunx pront iħallas u, imbagħad, fejn jidħol l-obbligu tal-gvern li jħallas mill-ewwel liċ-ċittadin, il-pagament idum biex joħroġ.

Anke fir-rigward li jikkomunika ma' l-Unjoni Ewropea l-iskedi u l-formoli meħtieġa sabiex pajjiżna ma jitlifx dak il-finanzjament li huwa intitolat għalih, qiegħed ikaxkar saqajh il-gvern.

Sur President, qiegħed jintqal ukoll li l-ħajja fil-pajjiż qiegħda togħla b'tali mod li qed thedded serjament il-mezzi finanzjarji, kemm tal-familji sabiex jgħixu ħajja aħjar u kemm għall-intrapriżi privati li jridu jlaħħqu mal-commitments tagħhom.

Qiegħed nirriferi għall-għoli fil-prezzijiet tal- produzzjoni u l-commitments tad-djun li fis-snin li għaddew għamlu sabiex jippruvaw jaġġornaw ruħhom ma' l-allinjament tar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea li ġew imposti fuqhom, bil-għan li nilqgħu l-isfida ta' l-ex-storja tal-500 miljun suq.

Madankollu dan ma sarx u ta' kull xahar qed naraw telf ta' opportunitajiet fl-esportazzjoni.

Qegħdin nitilfu l-istrutturi li qegħdin hemmhekk sabiex jissapportjaw il- kompetittivita' ta' l-esportazzjoni, punt li hemm bżonn jiġi analizzat bis- serjeta' fl-interess tal-ġid nazzjonali ħalli dan il-pajjiż ma jkomplix dieħel ġo ħajt.

Hemm bżonn li ma nibqgħux sejrin b'din il-politika inkompetenti, inkonsistenti u falluta li biha qiegħed imexxi l-gvern ta' l- Onor. Lawrence Gonzi.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għan-naħa ta' l- oppożizzjoni u l-ħin kollu li fadal issa huwa għan-naħa tal-gvern.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, illum qegħdin nitkellmu fuq il- budget ta' l-2006 u anke stajt niġbed l-attenzjoni li pajjiżna ilu biss mill-1 ta' Mejju tas-sena l-oħra fl-Unjoni Ewropea.

Pero' mid-diskors ta' l-Onor.

Farrugia qiegħed nieħu l-impressjoni li l-partit Laburista għadu għaddej bil-kampanja tiegħu għar-referendum kontra l-Unjoni Ewropea!

Dan għaliex fi ftit minuti smajna baraxx ta' kummenti negattivi fil-konfront tal-fatt li pajjiżna għażel s-sħubija fl-Unjoni Ewropea!

Imma issa ejjew inħarsu ftit lejn kif inhuma l-affarijiet illum.

Jiena u l- Onor. Tonio Fenech qegħdin naqdu dmirijiet ta' segretarji parlamentari mal- prim ministru.

Jiena qiegħed fuq affarijiet li jikkonċernaw l-armata u ma' affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' ċerti finanzjament ma' barra, mentri l- Onor. Tonio Fenech qiegħed aktar fuq il-finanzjament lokali.

Ovvjament se jkun hemm xi ftit ta' l-overlapping, pero' safejn hu possibbli se nipprova nżomm l-affarijiet li jikkonċernaw s-setturi differenti.

Nixtieq nibda billi nsellem lill-1,605 persuni li jaħdmu fl-armata, kif ukoll lil dawk li se jibdew mil-lum.

It-tislija tiegħi rrid nibdiha mill- kmandat u nibqa' nieżel sa l-iżgħar wieħed, anke lil dawk li għadhom kemm applikaw għar-recruitment il-ġdid ta' l-armata għax bħalissa għaddej ix- xogħol ta' recruitment ġdid fir-rigward ta' officer cadets.

Bħalissa dawk magħżula qegħdin jiġu eżaminati sabiex nagħżlu nies li huma diġa' kwalifikati f'ċerti setturi.

Dawn il-kadetti jistgħu wkoll jispeċjalizzaw f'xogħol li għandu x'jaqsam mal-forzi armati ħalli jkollna nies kompetenti f'dan is-servizz li jingħata lil pajjiżna.

Irrid ngħid ukoll li issa li għalqu l-applikazzjonijiet għas-suldati ġodda fl-armata se jkollna perijodu fejn isir eżami mediku u fitness test fuq dawk li ġew magħżula, kif ukoll eżami ħafif ħalli naraw jekk dawn in-nies għandhomx edukazzjoni bażika biex niżguraw li jkollna nies b'saħħithom u kompetenti fl-armata.

Dawn in-nies għandna bżonnhom sabiex l-armata, minkejja ċ-ċokon tagħna, tibqa' żżomm ruħha aġġornata u tibqa' f'livell għoli ta' kompetenza.

B'hekk l-armata tkun kapaċi tilqa' għall-isfidi ġodda li minn żmien għal żmien qiegħed ikollha.

Erba' jew ħames snin ilu l-armata ma kenitx tipparteċipa fis-search and rescue għaliex kien għadu ma kienx hemm il- fenomenu ta' l-immigranti irregolari li qed joqorbu lejn xtutna bl-eluf.

Erba' snin ilu l-armata ma kellhiex bżonn tħares bis-sħiħ lejn ċerta sigurta' li għandna bżonn fil-pajjiż, bħas-search and rescue fuq il-baħar għal traffikar ta' affarijiet illegali li jiġu trasportati minn barra ż- żona ta' l-Unjoni Ewropea għaż-żona ta' l-Unjoni Ewropea minn l-ibħra Maltin.

Sur President, apparti dan kollu, wieħed jista' jsemmi xi xogħol ieħor li jagħmlu n-nies ta' l-armata.

Per eżempju, hemm nies fl-armata li jissejħu l-inland revenue security corps li jgħinu fil-ġbir tat-taxxi, u xogħolhom huwa proprju li jiġbru l-flus li jkunu għadhom pendenti.

Membri ta' l- armata jieħdu ħsieb is-sigurta' ta' madwar 45 fergħa ta' banek ġewwa Malta, kif ukoll jagħtu l-protezzjoni tagħhom fl-area ta' l-ajruport.

Is- suldati jieħdu ħsieb l-għassa ma' Kastilja, mal-Palazz tal-President fil- Belt u mar-residenza ufficjali tal-President f'San Anton.

Membri ta' l-armata jagħtu l-għajnuna tagħhom – xi kultant iżjed mill-korp tal-protezzjoni ċivili - meta tinqala' xi problema ta' għargħar.

Dawn ma joħolqux tfixkil dwar jekk iridux imorru jew le, pero' jaqbdu u jmorru bil- mezzi li għandhom disponibbli.

Sfortunatament ikolli ngħid li l-apparat tagħhom għandu żmien twil fuqu, u fil-futur qarib hemm bżonn li nkomplu nbiddlu ma' dak li diġa' biddilna.

Is-suldati tagħna jridu jkunu attrezzati sew sabiex jilqgħu għal kull sfida.

In-nies ta' l-armata nsibuhom ukoll kull meta jkollna problema li ħaddieħor ma jridx jieħu ħsiebha.

Is-suldati huma dawk in-nies li we fall back on f'mument ta' kriżi, f'temp ta' żmien meta sfortunatament ma nsibux nies li jagħmlu ċertu xogħol!

Sur President, inti jista' ikollok l-NGOs u servizzi oħra, pero' ma tistax torbot fuqhom għall-permanenza għaliex m'għandhomx l-obbligu kuntrattwali li jibqgħu jagħmlu dak l-oġġett.

Min-naħa l-oħra, is-suldati li llum hemm għassa f'Ħal Far jew f'Ħal Safi, għaddejjin day in day out, twelve hours on twelve hours off, għidlu li trid it-tip ta' shift.

Dan is-suldat irid ikun hemm sabiex jagħti s-servizz tiegħu, bil-biża' tiegħu li jista' jieħu xi marda bħalma jista' jeħodha ħaddieħor, bil-biża' tiegħu li jista' jweġġa' bħalma jweġġa' ħaddieħor u bil-biża' tiegħu li jista' jinqalagħlu xi inċident.

Għalhekk irrid nerġa' nirringrazzja lil dawn in-nies għas- servizz siewi li qegħdin jagħtuna.

Irrid ngħid li min-naħa tal-gvern, qegħdin nieħdu dawk il-passi sabiex fejn hu possibbli u fil-limitazzjonijiet tagħna ntejbu s-sitwazzjoni ta' l- armata, kemm f'dak li għandu x'jaqsam man-nies fl-armata, kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam mal-loġistika u ma' affarijiet oħra li jinqdew biha l- armata.

Għalhekk se nħares ftit lejn ċerti affarijiet li ġraw riċentement u oħrajn li qed nabbozzaw għaż-żmien futur.

L-aktar ħaġa riċenti li kellna hija li din il-ġimgħa l-armata ħadet il-konsinja ta' għaxar landrovers DDI 3's ġodda li ġew importati mill-Ingilterra.

Sur President, irrid ngħid li bil-għaqal ta' l-armata, marru jaħdmu mad- dipartiment tad-difiża Ingliża u b'hekk marru direttament il-fabbrika.

Għalhekk peress li l-aġent Malti għandu ċerti drittijiet tiegħu, b'dan il- mod qegħdin niffrankaw 'l fuq minn Lm4,000 fuq kull vettura li nġabet.

Issa l-kap ta' l-oppożizzjoni forsi jgħidilna li xtrajna 56 karozza.

Pero' ma naħsibx li għandna nħallu lill-armata bil-landrovers li għandhom illum, l-aktar minħabba li ħafna minnhom m'għadhomx tajbin għat-triq.

Ftit tax- xhur ilu, mort flimkien mal-kmandant fl-10.00 ta' bil-lejl sabiex naraw żewġ suldati li weġġgħu.

Din ma kenitx kawża ta' traskuraġni min-naħa tas- suldati imma weġġgħu għaliex parti mill-qiegħ ta' l-istruttura tal-vettura, li kien ilhom jirranġaw fiha għal bosta żmien, ċediet f'daqqa waħda fit- triq u dawn spiċċaw it-tnejn l-isptar!

Għalhekk qegħdin nieħdu ħsieb li din is-sena, jekk il-Bambin irid, ikollna għaxar landrovers ġodda li se jitħallsu matul din is-sena u s-sena d- dieħla.

Nispera li min jitkellem warajja jkollu biżżejjed finanzi għas- sena d-dieħla ħalli nkunu nistgħu nkomplu nżidu ma' dawn il-landrovers.

Dawn il-landrovers li nxtraw se jintużaw għal-laqgħa tal-kapijiet tal- Commonwealth (CHOGM) għaliex kif tafu l-armata għandha l-importanza tagħha wkoll fil-laqgħa taċ-CHOGM.

Wara l-laqgħa, dawn il-landrovers se jintużaw fil-first regiment.

Nafu li l-armata hija maqsuma fi tliet reġimenti, fejn kulħadd għandu x-xogħol tiegħu.

Ħaġa oħra li l-armata żiedet matul l-aħħar sena u nofs - kemm ili jien in charge mill-armata - kienet il-patrol boat li l-parti l-kbira tagħha ġiet co-financed mill-Istati Uniti.

Naturalment il-kumplament ħallasnieh aħna.

Din hija waħda miż-żewġ patrol boats li għandha l-armata u li qiegħda tagħmel xogħol ġenwin.

Fil-fatt sal-bieraħ stess filgħaxija kienet qed issegwi dgħajsa li baqgħet tielgħa 'l fuq minn pajjiżna.

Irrid ngħid li minkejja li l-armata segwiet din id-dgħajsa, dawn assolutament ma riedu l- ebda għajnuna u rrifjutaw kwalunkwe għajnuna għaliex kellhom id-dritt tal- passaġġ innoċenti mill-baħar, u baqgħu telgħin on their own steam mingħajr ma riedu l-ebda tip ta' għajnuna.

Dalgħodu dehru xi rapporti li l-armata ma pprovatx tgħin lil dawn in-nies, pero' m'hemm xejn veru minnhom!

Il- verita' hija li dawn riedu jibqgħu sejrin kif kellhom id-dritt li jagħmlu on their own steam sabiex imorru lejn postijiet oħra.

Sur President, il-ġimgħa l-oħra ħadna wkoll il-konsinja ta' vedetta li ġiet sponsorjata mill-ħames protokoll Taljan.

U anke hawnhekk, li kieku llum ma dħalniex membri fl-Unjoni Ewropea, żgur li ma konniex inkunu ntitolati għaliha!

Din il-vedetta għall-armata se tgħin ħafna fix-xogħol marittimu ta' l-armata u hija patrol boat li tiswa 'l fuq minn Euro18-il miljun!

Nista' nassigura lil kulħadd li din id-dgħajsa hija mgħammra bl-aħħar teknoloġija, tant li bis-saħħa ta' kif l-armata abbozzat li jsiru ċerti strutturi fiha, ġew inklużi l-post fejn jinżel il-helicopter fuqha u ċerti bżonnijiet oħra.

Dawn se jagħtuna iżjed saħħa sabiex inkunu nistgħu nwettqu aktar xogħol u nippruvaw inrażżnu l-vjaġġi klandestini.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li l-istess cantieri li ħadmu din id-dgħajsa, qalulna li se jieħdu l-ideja tal-Maltin sabiex jibdew jużawha fuq il-vedetti l-oħra li qegħdin jibnu għall-gwardja marittima Taljana!

Jiġifieri dawn se jibdew jużaw l-ideat li tawhom il-Maltin.

Għalhekk nixtieq inrodd ħajr lil dawk it-tekniċi u inġiniera Maltin li ħarġu b'din l-ideja għaliex issa se tibda tiġi wżata wkoll mill-barranin.

Sur President, matul l-aħħar sena u nofs, minħabba ż-żieda fl-ammont ta' immigranti irregolari li daħlu f'pajjiżna, inħasset il-ħtieġa li jinbnew postijiet oħra fejn inżommu b'mod uman lil dawn l-immigranti illegali li jiġu f'pajjiżna sa dak iż-żmien li jsir il-proċess tagħhom u jingħataw l- istatus ta' refuġjati, jew l-istatus ta' protezzjoni umanitarja jew inkella sakemm jintbagħtu lura jekk ma jikkwalifikawx għall-ebda status.

F'dan il- kuntest xtaqt niftaħ parentesi żgħira sabiex ngħid grazzi tax-xogħol ġenwin li sar matul dan il-weekend bejn l-istess forzi armati u l-pulizija.

Qiegħed nirriferi għall-195 immigrant illegali li waslu fostna l-ġimgħa l- oħra, fejn fis-6.30 ta' filgħodu telaq l-ewwel ajruplan lejn l-Eġittu u ħa lura 72 minnhom.

Ajruplan ieħor se jitlaq għada u matul il-ġimgħa d-dieħla se jkunu marru lura 185 persuna minn dawn il-195 li waslu hawn Malta għaliex dawn kienu ġejjin min-North Africa u ma kenux jikkwalifikaw għall- istatus ta' refuġjati.

Allura hawnhekk tidħol iżjed l-importanza ta' l- emenda li se tgħaddi minn hawn u ftit ieħor f'dan il-parlament għal-liġi dwar l-immigrazzjoni illegali ħalli ma jkollniex min jiġi hawn Malta u jaħseb li b'mod frivolu jista' joqgħod japplika sabiex jiġi aċċettat hawnhekk bħala immigrant illegali.

Sur President, grazzi għall-armata talli segwiet lil dawn in-nies u li ħadet l-inkarigu b'sogru fuq ħajjet dawk in-nies li kienu fuq il-patrol boat.

Fil-fatt dawn is-suldati għamlu disa' sigħat jirmonkaw lil din id- dgħajsa ġo pajjiżna u peress li l-baħar kien forza 6 ma kienx daqshekk faċli li jaħdmu.

Li kieku kien il-baħar kalm, dan it-traġitt kien jieħu tlieta jew erba' sigħat, pero' il-baħar ma kienx komdu li wieħed jista' jaħdem fih.

Għalhekk in-nies li kienu nkarigati mill-patrol boat, bil- galbu kollu ħadmu għal tul ta' disa' sigħat, mill-11.00 ta' bil-lejl sat- 8.30 ta' filgħodu sabiex idaħħlu lil dawn l-immigranti f'Malta.

Hawnhekk irrid inrodd ħajr lit-team tajjeb li hemm mal-pulizija ta' l- immigrazzjoni.

Fi żmien qasir, dawn il-pulizija stabbilew min kienu dawn in-nies u dan għamluh bl-għajnuna ta' l-ambaxxatur Eġizzjan.

U rrid ngħid li f'dan ix-xahar u nofs li l-ambaxxata Eġizzjana ilha fostna, qed insibu għajnuna ġenwina min-naħa ta' l-ambaxxatur f'dan ir-rigward.

Allura rridu nwasslu messaġġ lill-poplu tagħna, li safejn hu possibbli aħna qegħdin nittrattaw din il-problema bl-aħjar mod li nistgħu.

Għaldaqstant nixtieq nerġa' nirrepeti li minn 5,500 immigrant li daħlu Malta matul dawn l-aħħar tliet snin, minbarra t-3,723 li diġa' kienu ripatrijati, se nerġgħu nirripatrijaw 3,900 matul din il-ġimgħa.

Dan għaliex l-immigranti jew tilfu l-każ tagħhom jew inkella minħabba li ma kenux jikkwalifikaw għall- ebda status.

Sur President, issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-parti ta' l-armata li se taħdem fil-konferenza taċ-CHOGM.

Fortunatament jew sfortunatment, l-armata għandha t-tendenza li taħdem ħafna mingħajr ma toqgħod ddoqq trombi.

L- armata se tieħu ħsieb ċertu xogħol ta' sigurta' fl-akkwati ta' fejn se ssir il-laqgħa taċ-CHOGM, b'mod speċjali għall-kapijiet tal-gvernijiet.

L- armata se tieħu ħsieb ukoll ċertu patrolling li se jsir fuq il-baħar, se tkun on alert f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-explosives section u se jkollha nies lesti għal kull eventwalita' li tista' tinqala'.

Ovvjament aħna nisperaw li din l-eventwalita' ma tinqalax u nixtieq ngħid li anke l-pulizija qegħdin jagħmlu xogħol siewi u ġenwin f'dan ir-rigward.

Dan l-aħħar, bħala kabinett, irċevejna l-informazzjoni kollha dwar il-ħafna xogħol li t-team kollu li għandu x'jaqsam maċ-CHOGM għamel fuq is-sigurta'.

Nista' nassigura lill-poplu in ġenerali li x-xogħol li sar juri team ta' nies professjonali li ħadmu b'għaqal u li ma qagħdux jelaboraw u jġibu fil- gazzetti s-sigurta' li se ssir matul il-laqgħa.

Huwa minnu li ċerti nies fl-inħawi ta' Għajn Tuffieħa u f'ċerti toroq tal-madwar se jkollhom jagħmlu sagrifiċċju għal dawn it-tliet ijiem minħabba sigurta', pero' nassigurakom li qed isir xogħol ġenwin.

Dan ix-xogħol qiegħed isir sabiex il-vetrina li se tkun fiha Malta fil- ġimgħa d-dieħla tkun vetrina li l-effetti tagħha ma jkunux biss ta' festa li se jkollna matul dik il-ġimgħa, anke permezz ta' programmi li se jiġu trasmessi apposta, imma jkollhom l-effett aħħari li fil-kuntest tas-suġġett li qiegħda tintuża, jiġifieri l-forums, kollha jsiru b'suċċess.

Nafu li se jkun hemm networking for development flimkien mal-business forum, il-youth forum, il-laqgħa tal-ministri ta' l-affarijiet esteri u l-people's forum.

L-effetti ta' din il-laqgħa se jolqtu 53 pajjiż li b'kollox ilaħħqu 'l fuq minn biljun persuna!

Sur President, dawn se jkomplu jagħtu image ta' Malta li huwa rifless mhux mill-budget biss ta' din is-sena, imma huwa rifless fil-budgets tas-snin ta' qabel li pproġettaw b'ħafna għaqal sabiex dan iseħħ.

Illum wasalna għal dan il-għan għaliex ma kellniex budget ta' tbażwir u ma kienx budget li għaddejna biż-żmien 'il-barranin billi nbażwru 'l hemm u nbażwru 'l hawn!

Dak ix-xogħol inħalluh għal min ħareġ jitkellem f'budget meta kellu nies mill-istess partit li qamu jgħidulu li kien wasal f'xifer il-preċipizju!

Dawn qalulu sabiex joqgħod attent għaliex jekk se jerġa' jdaħħal il-gear fir-reverse se jinqaleb!

U effettivament, tmien xhur wara ġara dak li ġara!

Xtaqt insemmi wkoll ix-xogħol ta' l-armata fil-konfront ta' l-immigrazzjoni rregolari.

Hawnhekk naraw li dan il-budget qiegħed iħares ukoll sabiex nittrattaw lil dawn in-nies b'mod uman.

F'dan ir-rigward irrid ngħid li x- xogħol ta' l-ivvettjar tad-dokumenti jagħmluh il-ministeru ta' l-intern, ix- xogħol ta' politika soċjali qiegħed f'idejn il-ministeru ta' l-Onor.

Dolores Cristina, ix-xogħol tas-saħħa qiegħed f'idejn il-ministeru ta' l- Onor. Louis Deguara, mentri x-xogħol ta' l-edukazzjoni tat-tfal qiegħed f'idejn il-ministru Louis Galea u l-ministeru tiegħu.

Ix-xogħol ta' infrastruttura qegħdin f'idejn il-ministru Ninu Zammit.

Bħala xogħol ta' infrastruttura, li ma jaqax taħt dan il-ministeru, kellna nibnu ċentru minħabba s-sitwazzjoni ta' emerġenza li kellna dan l-aħħar, u hemm ċentru ieħor li dalwaqt se jinbena.

Sa dalgħodu stess, jiena, il-ministru Tonio Borg u l-ministru ta' l-infrastruttura, flimkien mar-rappreżentanti tal- forzi armati, żorna t-tlestija tal-maħżen Nru. 2.

Oriġinarjament dan kellu jintuża għall-bżonnijiet ta' l-armata, pero' minħabba l-eżiġenzi li ġew fuqna, kellu jinbidel fi closed detention centre sabiex jakkomoda 212-il immigrant illegali.

Barra minn hekk, Sur President, żorna wkoll il-barracks il-ġodda li qed jinbnew u li jospitaw 250 persuna oħra.

Dan huwa l-multi-purpose barracks, u nista' nassigura lil kulħadd li l-mod ta' kif qiegħed jinbena, grazzi għall-ideat li kellu l-ministru Ninu Zammit, dan jista' jintuża mhux biss għall-immigrazzjoni llegali, imma peress li qiegħed maqtugħ ftit għalih fl- istess compound ta' l-armata, jista' jintuża f'każ ta' kalamita' jew f'każ ta' outbreak ta' mard jew xi ħaġa simili.

B'hekk dan il-post ikun jista' jservi bħala first reception area ħalli dak l-outbreak ta' mard li jista' jinqala' jkun ikkontrollat, u fl-istess ħin ikun maqtugħ għalih min-nies in ġenerali f'każ ta' xi pandemija.

Fir-rigward tax-xogħol ta' l-għassa mad-detenuti, irrid ngħid li ħlief għal 200 li hemm taħt il-pulizija, jiġifieri l-120 li hemm fid-depot u 80 li hemm f'Ta' Kandja, jerfgħuh kollu s-suldati ta' l-armata.

Dan ix-xogħol jerfgħuh b'ħafna għaqal u b'ċerta attenzjoni li ġieli minn ħniena tiżviluppa wkoll għal waħda ta' ħbiberija ma' dawn il-persuni.

Ovvjament wieħed jifhem id-dwejjaq li jkollhom id-detenuti, pero' huma jridu jifhmu wkoll ix-xogħol diffiċli li għandhom is-suldati tagħna.

Minkejja t- training u l-lectures li jkunu għaddew minnu, x'ħin tiġi għall-prattika, issib iżjed diffikultajiet milli wieħed jista' jobsor.

Allura grazzi għall- preparamenti li tajna lis-suldati fl-armata u anke għal nies oħra li ġew mill-korp tal-pulizija, il-gvern din is-sena ħoloq kap taċ-ċentri tad- detenzjonijiet u ġew assenjati 120 persuna sabiex mill-armata jagħtu servizz speċifiku għal żmien twil.

Ma' dawn wieħed irid iżomm ukoll dawk in-nies li jintużaw għat-trasport, in-nies li jaħdmu mas-search and rescue u n-nies li jaħdmu fl-areas oħra u li jagħtu servizz f'dan ir-rigward.

Qed jinħass bżonn kbir li aħna nkomplu naġġornaw rwieħna.

Fil-fatt it- talbiet li għamilna kemm jiena, kemm il-kmandant ta' l-armata u kemm nies oħra lill-ministeru tal-finanzi kienu kbar ħafna.

Tant hu hekk li meta morna niddiskutu l-budget, l-Onor.

Tonio Fenech beda jitfa' t-talbiet tagħna fi tliet kolonni.

L-ewwel kolonna hija dik tal-probabilita', it- tieni kolonna hija għal dawk li forsi jistgħu jsiru u t-tielet kolonna għal dawk li huma improbablitajiet.

Madankollu s'issa qalilna li m'hemm xejn impossibbli.

Xi ħaġa interessanti hija li ż-żewġ partijiet ridna nirrealizzaw dawn l-affarijiet għaliex ħassejna l-ħtieġa tagħhom.

Dan huwa s-sabiħ tal-gvern tagħna, li minkejja li kien hemm affarijiet li kienu mprobabbli li jsiru, it-tnejn aċċettajna l-ħtieġa li naħdmu fuqhom u li nħarsu 'l quddiem sabiex naraw x'inhu l-aħjar għall-forzi armati.

Aħna rajna x'jippermetti l-but tal-Maltin sabiex stajna noħorġu budget li wieħed jista' jgħid li huwa mingħajr ebda tip ta' taxxa.

Ovvjament dan minkejja t- tbażwir 'l hawn u 'l hemm li semma l-kap ta' l-oppożizzjoni!

Sur President, issa se ndur fuq is-suġġett tad-deficit.

Għalkemm dan huwa suġġett li aktar jista' jelabora fuqu l-Onor.

Fenech, nixtieq insemmi xi ħaġa li bħala nutar, naħseb li aktar nista' nindirizzaha.

U hawnhekk qiegħed nirriferi għat-taxxa fuq il-bejgħ tal-proprjeta'.

Il-partit Laburista pprova jdawwar u jgħid li minflok ristrutturazzjoni, din hija xi taxxa ġdida.

Għalhekk irrid nassigura lil kulħadd li din m'hijiex taxxa ġdida imma hija biss ristutturar ta' sistema li kien hemm qabel, fejn in parti se tagħti faċilita' sabiex proprjetajiet antiki, speċjalment fiċ- ċentri ta' l-irħula, ikunu jistgħu jitpoġġew fis-suq u jinbiegħu.

Issa min se jbiegħ jista' jkun iżjed raġjonevoli fil-prezzijiet li jitlob għaliex l- ammont ta' taxxa li se jħallas, se tkun it-taxxa finali u allura mhux se jsib xi dipartiment jew xi struttura sitt snin wara li toqgħod tikkontestalu l-mod ta' kif ikkalkula t-taxxa!

Għalhekk dan ir-ristrutturar se jserraħ moħħ dawn in-nies.

It-tieni ħaġa hija li din qiegħda tħares lejn is-settur b'mod reali, b'mod prattiku u b'tali mod li ma tajniex gambetti.

Minkejja li fil-bidu kien hemm ċerti diffikultajiet, kemm il-prim ministru, l-Onor.

Tonio Fenech u jiena smajna dak li kellhom xi jgħidu n-nies.

F'ġimgħa u nofs wasalna għal soluzzjonijiet fejn il-liġi ħallejniha kif inhi, pero' aċċettajna li nisimgħu lil dawk in-nies li minħabba nuqqas ta' ċerti rfinaturi li kien hemm f'dak l-istadju, kienu se jbatu b'xi mod jew ieħor.

Ħalli issa naraw daqsxejn x'għamlet din l-emenda u se nibda minn waħda li se ttellef flus biss lill-gvern, pero' għandha effett soċjali kbir.

Aħna għidna li kull koppja li tħassar l-għerusija tagħha minħabba xi raġuni jew oħra, se jkollhom il-faċilita' li meta l-proprjeta' tiġi trasferita minn wieħed għall-ieħor, mhux se jkollhom għalfejn japplikaw iżjed għall- eżenzjonijiet.

L-għarus jew l-għarusa mhux se jkollhom għalfejn joqogħdu joħorġu karti u rċevuti ta' bejniethom, sakemm id-dar tkun se tinżamm minn xi ħadd minnhom.

Għalhekk issa se jkollhom il-faċilita' li jagħmlu l- kuntratt, jitħallas il-boll u jirristrutturaw xi self li jista' jkollhom mal-bank, pero' f'dan il-każ, mhux se jkun hemm il-ġbir ta' capital gains.

Sur President, hawnhekk aħna ħarisna wkoll mill-aspett umanitarju għaliex f'ħafna mill-każijiet, il-persuna li kienet qed tbiegħ, kienet ukoll dik il- persuna li psikoloġikament tweġġa' l-iżjed minħabba li tkun weġġgħet emottivament minħabba l-qtugħ fir-relazzjoni tagħha u issa anke mit-telf tal-proprjeta'.

Alllura kien hemm ċirkostanzi fejn dawn in-nies kienu qegħdin jaħlu flushom.

Għalhekk issa qegħdin ngħidu li għal dawk it-tnejn li ħassru u se jbiegħu d-dar tagħhom lil ħaddieħor għandhom iħallsu t- taxxa.

Peress li ġeneralment dawn ma jkunux ilhom ħames snin li xtraw id- dar tagħhom, ikunu jistgħu jagħżlu liema reġim ta' taxxa jixtiequ jħallsu.

Pero' dawk il-koppji li jagħżlu li d-dar iżommha xi ħadd minnhom, qegħdin ngħidulhom li mhux se jkun hemm il-ħlas tal-capital gains tax.

Xtaqt indur għal din l-emenda li għamilna u nixtieq niċċaraha darba għal dejjem ħalli ma jibqgħux isiru ċerti implikazzjonijiet li jipprovaw ibeżżgħu lin-nies u jwerwruhom bħalma ġara sentejn ilu fuq it-taxxa li kienet ġiet ri-introdotta!

Nafu li sa l-1996 kienet teżisti t-taxxa fuq il- bejgħ tal-wirt u mbagħad reġgħet ġiet ri-introdotta wara ċertu perijodu, fejn in-nies riedu jħallsu 35% fuq il-bejgħ tad-dar.

Issa aħna qed ngħidu lin-nies dan li ġej.

Persuna li tiret proprjeta' qabel Novembru ta' l- 1992, se tibqa' fl-istat li kienet qabel dan il-budget u allura se tħallas 7% fuq il-prezz.

Ovvjament wieħed jirrealizza li l-prezz li kien fl-1992 lanqas tista' tikkomparah mal-prezzijiet tal-lum.

Issa min wiret proprjeta' wara Novembru ta' l-1992, l-istruttura li se titħaddem hija dik fejn l-ammont li huwa ddikjarat fil-kuntratt oriġinali, jiġifieri meta ddikjaraw it-trasferiment mill-mejjet għall-eredi, mhux se jkun hemm ħlas fuq l-ogħla ammont.

Fuq id-differenza se jitħallas 12% fuq il-prezz li huwa irħas mill-final withholding tax li tinżamm għal min ipoġġi l-flus il-bank u jħallihom reqdin hemmhekk.

Mela hawnhekk qed ngħidu li t-taxxa naqset fil-konfront ta' kemm kienet is-sena l-oħra.

Jiġifieri f'dan il-budget ma kellniex aktar taxxa imma naqqasniha!

Fir-rigward tar-residenzi ma biddilna xejn u kull illużjoni li ċerti nies se jeħlu xi taxxa fuq proprjeta' li matul l-aħħar erba' snin qabel il-bejgħ tagħha kienet ir-residenza tagħhom għall-aħħar tliel-indirizzt snin huma kollha paroli żejda!

Dan m'hu xejn ħlief mod ieħor ta' kif nisgwidaw lin- nies u mod ieħor ta' kif nipprovaw inbeżżgħuhom!

F'dan ir-rigward ma nbidel xejn u kulma nistgħu nagħmlu huwa li nivverifikaw jekk dik il- proprjeta' kenitx verament ir-residenza tagħhom.

U dan qed nagħmluh sabiex ma jkunx hemm min jaħseb li jista' jgħaddi lill-gvern minn għajn il-labra!

Sur President, naħseb li d-dipartiment ta' l-inland revenue għandhom il- mezzi ta' kif jiċċekkjaw bix-xogħol ġenwin tagħhom jekk dik il-koppja hijiex qiegħda tgħix f'dik id-dar partikolari.

U dan jistgħu jagħmluh anke jekk ma jkunx hemm in-numru tal-karta ta' l-indentita' fuq dik ir- residenza.

Nafu li sfortunatament ikollna sitwazzjonijiet fejn l-għarajjes imorru jgħixu f'dik id-dar, pero' għall-formalita', ir-residenza uffiċjali tagħhom – u allura l-indirizz tal-vot tagħhom fir-reġistru elettorali - iħalluha fuq id-dar tal-ġenituri.

Pero' wieħed ikun jista' jħares ukoll lejn il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, lejn il-kontijiet tal-cable television, satellite dish u tat-telephone.

Għaldaqstant hemm diversi mezzi ta' kif il-gvern jassigura ruħu li dik ir-residenza hija l-veru residenza ta' dak li jkun.

Għandna mbagħad il-proprjeta' li tkun ġejja minn donazzjoni.

Hawnhekk ukoll morna pass aħjar għaliex għamilna riduzzjoni fuq dak li kien hemm diġa'.

Din għamilniha għaliex dawk il-persuni li jingħataw donazzjoni li ma tkunx ilha għandhom iżjed minn ħames snin, il-cost tal-proprjeta' għalihom huwa zero.

Għalhekk għandhom il-faċilita' li jbiegħu l-proprjeta' u jħallsu 12% fuq il-prezz.

Li kien jiġri qabel huwa li d-dipartiment irid joqgħod isib il-kuntratt, jara kemm swiet lid-donatur li ta r-rigal lil dik il-persuna li issa qiegħda tbiegħ dik id-dar, joqogħdu jaħdmulha t-taxxa fuq dik il-fażi u fuq dak il-perijodu u mbagħad min ibigħ, jara kemm se jħallas taxxa.

Ovvjament minħabba l-kumplikazzjonijiet tan-numri, naħa jew oħra kienet se tmur ħażin b'din il-kalkulazzjoni.

Ħalli nispjega daqsxejn aħjar.

Sur President, jekk jiena għandi proprjeta' li xtrajtha fl-1965 u tajtha b'donazzjoni lit-tifel tiegħi fl-2003, il-gap tant hija kbira li taħdem kif taħdem, it-tifel tiegħi kien se jħallas iżjed taxxa.

Issa qed ngħidulu sabiex iħallas final tax ta' 12% u jkollok il-ktieb magħluq.

Fir-rigward ta' dawk li ngħataw donazzjoni aktar minn ħames snin ilu, ovvjament il- proprjeta' tagħhom ma tikkwalifikax bħala residenza.

Li kieku tikkwalifika bħala residenza ma tħallas xejn ħlief it-12% fuq id-differenza ta' bejn il- valur tal-prezz tad-donazzjoni u l-valur attwali tal-bejgħ.

Mela anke hawnhekk qegħdin naraw riduzzjoni u mhux żieda, bħalma qalilna l-Onor.

Sant Ii tant bażwarna!

(Interruzzjonijiet)

Għandna wkoll il-kwestjoni ta' proprjeta' oħra.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-proprjeta' li tinbiegħ b'subbasta, jiġifieri fejn il-bejgħ ikun qiegħed jintuża sabiex jitħallas il-kreditur u mhux isir b'kapriċċ ħalli niffrankaw it-taxxa.

Issa l-kredituri ma jistgħux ikunu kumpanniji jew l-istess holders ta' l-ishma li jkunu qed jagħmlu s-subbasta.

F'dan il-każ aħna qed ngħidu li mhux se jkun hemm capital gains tax.

Fir-rigward ta' proprjeta' oħra, aħna napprezzaw li dawk in-nies li daħlu għall-iżvilupp ta' designated areas, daħlu għal impenn ta' miljuni kbar ta' liri, qed iħaddmu ħafna nies u qegħdin jissograw b'mod sostanzjali.

Lil dawn id-developers li qegħdin jiżviluppaw xi designated area - f'Malta u Għawdex bħalissa għandna ħamsa jew sitta – m'aħniex qegħdin nillimitawlhom perijodu ta' żmien, pero' meta jbiegħu għandhom jagħżlu huma liema tax regime se jużaw.

Jiġifieri jistgħu jagħżlu li jħallsu 7% tal- kont fuq il-kuntratt, imbagħad fis-sena ta' wara, meta jinħadmu l-kontijiet mill-accountants tagħhom, jaraw baqagħlhomx aktar xi jħallsu.

Jekk iridu jistgħu jagħżlu wkoll li jħallsu 12% fuq il-prezz tal-proprjeta' li tkun inbiegħet u din tkun il-final tax li jħallsu.

Sur President, lil min jixtri plot, iwaqqagħha u jerġa' jiżviluppaha, qed nagħtuh perjodu ta' ħames snin, fejn jekk ibigħ dik il-proprjeta' li nxtrat - issa jekk hijiex bħala proprjeta' mhux żviluppata, jiġifieri art li baqgħet verġni jew inkella proprjeta' li inti xtrajtha u m'għamiltilhiex xogħlijiet fiha jew għamiltilha ftit xogħlijiet - ikollu d-dritt li jagħżel liema tax regime se juża.

Jista' jagħżel is-sistema ta' qabel l-1 ta' Novembru jew is-sistema l-ġdida ta' 12%.

Jekk imbagħad wieħed ibigħ il- proprjeta' wara ħames snin, allura se jkun marbut li juża s-sistema l- ġdida.

Ħadna ħsieb ukoll lil dawk in-nies li diġa' għandhom konvenju u għalhekk m'humiex se jiġu milquta b'mod negattiv.

Dan għaliex fid-diskors inizjali tal-prim ministru konna għedna li se nagħtuhom żmien xahrejn sabiex jagħmlu l-kuntratt tagħhom.

Pero' imbagħad indunajna li l-perjodu stajna ntawluh ħalli nagħtu ċans lil kulħadd, u tawwalnieh sa l-aħħar ta' Marzu sabiex wieħed ikollu zmien biżzejjed biex jagħmel il-kuntratt tiegħu.

Issa jekk wieħed ikollu problema ta' xi finanzi jew ta' xi ħaġa oħra, dejjem jista' jagħmel il-kuntratt u jħalli l-bilanċ tal-prezz, jagħmel l- assigurazzjonijiet li wieħed jista' jżomm skond il-liġi, privileġġi speċjali jew ipoteka speċjali limitata anke għall-proprjeta' ħalli jassigura ruħu li min jixtri ma jagħmilx negozju b'dik id-dar qabel ma jħallas il-bilanċ tal-prezz li jkollu jagħti.

Ovvjament jekk wieħed ma jasalx, jista' jagħmel klawsoli għall-ħlas ta' imgħaxijiet.

F'dan ir-rigward ħarisna lejn il-verita' tal-fatti, ħarisna lejn il- bżonnijiet li kienu meħtieġa u ħadna ħsieb li nagħtu ċans sabiex il-kummerċ tajjeb li hemm illum fil-proprjeta' jibqa' miexi 'l quddiem.

Ridna niftħu orizzonti ġodda sabiex il-proprjeta' ma tibqax tispara 'l fuq u li forsi ħafna min-nies li jgħixu fl-irħula - bħalma ngħix jiena - se jkollhom iċ- ċans li dik il-proprjeta' li ilha wieqfa minħabba l-biża' ta' taxxi eċċessivi terġa' tibda tiċċaqlaq.

Jien nista' ngħid li jekk wieħed jitla' Triq il-Kbira fir-Rabat, minn fejn il-kunsill lokali u jibqa' tiela' għal ħdejn Alfie's Bar, li fiha biss tul din il-Kamra, għandu jsib 13-il dar magħluqa!

Ovvjament dan kien qed jiġri minħabba l-biża' ta' taxxi li kien hawn qabel u allura konna fi stadju fejn il-prezzijiet fis-suq ma kenux realistiċi.

Issa jekk dawn in-nies jaħdmu s-somom tagħhom, jistgħu jbaxxu l-prezz tagħhom – jistgħu jaslu, m'niex ngħid li se jbaxxuh – u jibqgħalhom l-istess somma li kien se jibqgħalhom f'idejhom qabel.

B'hekk din il- proprjeta' tista' tiġi ri-integrata u rranġata.

Sur President, ħalli nkompli nitkellem fuq affarijiet pożittivi.

Jien ma rridx noqgħod inħares lejn it-tbażwir, u fejn nieħdu biċċa minn hemm u biċċa minn hawn, kif qalilna Dr. Sant, pero' se nħares lejn il-budget in ġenerali.

Skond l-oppożizzjoni dan il-budget ma ta l-ebda inizjattiva lill- poplu tagħna u allura żamm lill-poplu bħall-makku!

Din hija xi ħaġa li ma rridux ninsewha għaliex l-oppożizzjoni qabblet lin-nies mal-makku!

Dik kienet il-kelma li ntużat u din il-kelma se tibqa' tiġri warajhom għomorhom kollu!

Il-makku tieklu bix-xewk b'kollox għaliex tant huwa żgħir li lanqas ix-xewk tiegħu ma tikkunsidralu!

Issa l-Onor.

Dalli qiegħda titkellem wara l-attakk sfrenat li għamlet kontra l-Onor.

Austin Gatt!

Mid-dehra hawn min tiġih is-siegħa xi kultant!

(Interruzzjonijiet)

Dan il-budget jieħu 91 inizjattiva b'risq l-ekonomija u t-tkattir tal-ġid f'pajjiżna.

Għalhekk nixtieq inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' paġna 4 mill-gazzetta "in-nazzjon" ta' l-1 ta' Novembru 2005 fejn hemm elenkat l-91 miżura li dan il-budget qiegħed jieħu, 91 inizjattiva jew miżura li se jkomplu jagħtuna ċ-ċans sabiex b'ħilitna naslu għall-miri li dħalna għalihom.

Dan se nagħmluh mhux fil-kontest ta' l-Unjoni Ewropea, imma fil-kontest li aħna nkunu feasible f'dak li nagħmlu għall-futur.

Huwa minnu li ħadna ħafna miżuri minħabba l-Unjoni Ewropea, pero' forsi l-aħjar miżura li ħadna minħabba l-Unjoni Ewropea kienet il-bżonn li nagħmlu r- revisiting f'ħafna setturi, portijiet, dipartimenti u soċjetajiet!

Issa forsi minħabba l-pass li ħadna f'dak il-kontest, wessajna l-parametri tagħna u ħarisna lejn dawn id-diversi miżuri li se nsemmi.

Huwa veru li bi ftehim mal-partners soċjali, qabel ma kien hemm iż-żieda fil-prezzijiet tad- dawl u l-ilma, konna ftehimna f'Lulju li għadda sabiex ikun hemm żieda ta' Lm1.75 fil-ġimgħa.

Din iż-żieda tajniha minħabba ż-żieda fl-inflazzjoni fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Barra minn hekk tajna żieda oħra ta' 50c.

Din iż-żieda se tkun b'effett immedjat u mhux bħalma jiġri s-soltu, fejn iż-żieda tingħata wara ċertu żmien.

Sur President, fil-budget tħabbret żieda ta' Lm1.9 miljuni f'increments u għall-cost of living adjustment (COLA) lill-ħaddiema tal-gvern.

Barra minn hekk, irridu nsemmu wkoll li fil-kuntest tal-politika tal-gvern għadu kif ġie iffirmat ftehim kollettiv ġdid għall-ħaddiema tal-gvern.

Dan wasalna għalih bis-saħħa tas-segretarju parlamentari, bis-saħħa tal-principal permanent secretary, tal-permanent secretary fl-uffiċċju tal-prim ministru, tal-permanent secretary fil-ministeru tal-finanzi u diversi setturi oħra.

Dan il-ftehim ikopri perijodu ta' sitt snin u, allura altru milli ħadna ħsieb iċ-ċivil!

F'dan il-kontest irrid ngħid ukoll li qiegħed isir re- visiting ta' l-istruttura ta' l-armata.

B'hekk, jekk ikun possibbli, f'qasir żmien inkunu nistgħu nagħtu struttura ġdida u ta' benefiċċju għas- suldati tagħna.

F'dan il-budget hemm ukoll żieda ta' Lm8.2 fil-vot tas-servizzi soċjali.

Ara din ma nsemmuhiex għaliex m'hijiex tbażwira!

Hemm allokazzjoni ta' Lm2 miljuni li se nonfquhom għall-prevenzjoni ta' l-avian flu jekk allaħares qatt din tidħol f'pajjiżna.

Pero' waqt id-diskussjoni fuq il-ministeru tas- saħħa ma semmejna xejn fuq dawn l-affarijiet!

Anzi ssemmew xi affarijiet li lili bdew jinkwetawni!

Per eżempju, li jingħataw l-injections f'xi każin tal-partit Laburista!

Jien ma nafx min tahom dawn l-injections, pero' żgur li min tahom ma kenitx xi ħaġa sabiħa!

Barra minn hekk hemm żieda ta' Lm4 miljuni f'nefqa kapitali, żieda ta' Lm2.8 miljuni fin-nefqa għas-saħħa u żieda ta' Lm0.6miljun fil-vot enormi ta' l-edukazzjoni.

Ser tidħol sistema ta' final witholding tax fuq il- proprjeta' li diġa' tkellimt fuqha u ser nipprovaw insibu sieħeb strateġiku għall-Bank of Valletta ħalli dan ikompi jissaħħaħ u jibqa' jservi bħala bank ewlieni bħall-HSBC.

Se tkompli wkoll il-privatizzazzjoni ta' l-MIA u se tibda dik tat-Tug Malta.

Hawnhekk tajjeb ngħidu li kien hawn min ħakk rasu għaliex il-prezz li ntalab ta' l-MIA kien l-ogħla wieħed li kien ġie ssuġġerit.

Din id-darba ma nafx kif ma kienx hemm xi union ta' dawk li kellhom minor shareholding bħalma pprovaw jagħmlu tal-Mid-Med, li qalulna li l-prezz kien wieħed ħażin?!

Pero' imbagħad irriżulta li mhux talli nbiegħ bi prezz tajjeb, imma talli meta ġew għall-auctioning ta' ċerti shares, dawn inbiegħu bil-Lm1.62, jiġifieri 22c 'il fuq mill-Lm1.40 li inti tħallas għal share ta' 25c!

Bħalissa tinstema' xi ftit ikkomplikata, pero' titkellem ma' xi stockbroker, f'temp ta' siegħa u nofs jispjegalek il- mekkaniżmi tagħha.

Il-verita' hija li n-nies għandhom fiduċja fl- istruttura li qiegħed jippreżenta l-gvern, u din hija l-verita`.

Sur President, qegħdin ukoll nitkellmu fuq il-privatizzazzjoni tal-yacht marina.

Dan qed nagħmluh għaliex nemmnu li jekk dan is-settur importanti għal pajjiżna ikun immexxi minn struttura privata, filwaqt li l-gvern ovvjament iżomm ir-regolamentazzjoni tiegħu, ikun hemm aktar suċċess.

Allura din hija xi ħaġa tat-tbażwir?

Fil-fehma tiegħi din hija xi ħaġa tajba.

Imbagħad qed insemmu wkoll il- liberalizzazzjoni tax-xiri u d- distribuzzjoni ta' prodotti ta' l-enerġija.

Nafu li mis-sena d-dieħla se jkun hemm ċans li dawn jiġu privatizzati u jimxu aktar 'il quddiem.

Se nkomplu naħdmu fuq il-public private partnership tal-port ta' Delimara.

Ma rridux ninsew li sa ftit żmien ilu xi ħadd ingħata konċessjoni li juża' dan il-port bħala razzett għat-trobbija tal-ħnieżer!

Pero' dakinhar l- Onor. membru li qalilna li aħna nagħmlu tbażwira 'l hawn u tbażwira 'l hemm kien il-president tal-partit Laburista!

U dak iż-żmien ħassew li hekk kellhom jagħmlu fl-interess tal-pajjiż!

Sur President, aħna se nkomplu l-proġett tal-Baċir Nru. 1, se jinħarġu development briefs għal siti bħall-ex computer centre ta' Ħad-Dingli, ta' l- area magħrufa bħala l-31 ta' Marzu f'Birżebbuġa, se ssir riġenerazzjoni tas- sit tal-lukanda Holiday Inn f'Tigne, better regulation units sabiex ikun hemm iżjed struttura ċara u li tkun taf fejn qiegħed imur l-infiq pubbliku u se jkompli x-xogħol ta' l-accrual accounting li dieħel fis-servizz pubbliku.

Se jsir skrutinju tal-prattiċi fix-xogħol ta' l-Enemalta u ta' l- isptar ta' San Luqa, se jingħataw inċentivi għall-fabbriki u se nkomplu x- xogħol fuq l-isptar Mater Dei.

Fuq dan l-isptar ħallasna Lm10 miljun iżjed għal din is-sena u b'hekk ix-xogħol ikun jista' jitkompla.

Dan insew isemmuh il-partit Laburista?!

Jekk inti qiegħed tħallas minn qabel għaliex bil-għaqal tiegħek tkun ġemmajt dawk il-flus, se toqgħod tgħid li din tbażwira?!

Sur President, għandna wkoll elenku sħiħ ta' affarijiet oħra li saru.

Fis- setturi tal-kummerċ, tal-bini u ta' min jaħdem bi trakkijiet kbar se nnaqqsu t-taxxa fuq ir-reġistrazzjoni tat-trakkijiet.

Nispera li meta nkunu qed nagħmlu l-emendi għal din il-liġi, ma jiġix il-kap ta' l- oppożizzjoni li joqgħod iħares lejn in-numri tax-chassis tal-karozzi u joqgħod jopponi!

Aħna qed nipproponu li għat-trakkijiet u vetturi kummerċjali ta' 'l fuq minn 5 tunnellati t-taxxa ta' reġistrazzjoni se tonqos minn 36% għal 24%.

Ma rridux ninsew li dan huwa l-istess persuna li qalilna li qed inbażwru!

Huwa l-istess persuna li fir-referendum u diversi drabi oħra qalilna li 49% huwa akbar minn 51% jew li 46% huwa akbar minn 54%!

Jiġifieri issa ma neħodhiex bi kbira li x'ħin niġu għal din il-liġi, jiġi jgħidilna li 24% huwa akbar minn 36%!

Pero' kif jgħidu l-Inglizi, dawk huma pleasures still to come!

Hemm ukoll affarijiet oħra.

Se nivvotaw Lm2.3 miljuni lill-Malta Heritage.

Dan qed nagħmluh għaliex nemmnu li rridu nsostnu u nkabbru t-turiżmu f'Mata.

Issa din l-exhibition permanenti ta' kultura u ta' storja li jisimha Malta ma fihiex biss il-Hypogeum, ir-Roman Villa, l-Auberge de Castille jew il-Katidral ta' San Ġwann u l-Katidral ta' l-Imdina.

Din il- permanent exhibition li jisimha Malta għandha diversi kmamar li għandhom bżonn ta' aktar attenzjoni u jekk inti ma tagħmilx l-upgrading tagħhom, wara kultant żmien it-tendenza hija li dawn jibdew jintelqu.

Għaldaqstant qegħdin nivvotaw Lm2.3 miljuni sabiex inkomplu nirristrutturaw fejn hemm bżonn.

Ovvjament dawn il-flus m'humiex biżżejjed, pero' l-but tagħna daqshekk jiflaħ.

Inkella jekk irridu nivvotaw aktar flus, ikollna ndaħħlu aktar taxxi u dik hija xi ħaġa li m'għamilnihiex f'dan il-budget.

Sur President, aħna identifikajna żoni turistiċi li għandhom bżonn ċertu xogħol u għal il-għan se nivvotaw Lm150,000.

F'Għawdex qegħdin nipprovaw noħolqu sistema fejn il-cruiseliners li jiġu Malta jkunu jistgħu jidħlu l- port ta' l-Imġarr u mbagħad in-nies ikunu jisgħtu jinżlu l-art permezz ta' dgħajjes.

B'dan il-mod Għawdex ikun jista' jibbenefika wkoll mill-flus li jonfqu dawn it-turisti.

Fir-rigward ta' skemi oħra, qegħdin indaħħlu skemi ta' taħriġ fuq iċ-childcare u gwidi għall-karrieri.

Lm1 miljun oħra gew allokati lill-ETC għat-taħriġ ta' persuni li għandhom iżjed minn 40 sena.

Dan biex ma nsemmix l-iskemi li għandna bħalissa, fejn bis-saħħa tagħhom, 'il fuq minn 400 persuna qegħdin jaħdmu fi skemi ta' apprendistat mill-ETC ma' diversi kumpanniji.

Fil-fatt l-ewwel żewġ skemi li saru se jispiċċaw f'Diċembru u fi Frar tas-sena d-dieħla.

It-tielet waħda mbagħad tispiċċa fl-aħħar tas-sena d-dieħla peress li se tibda f'Jannar li ġej.

Pero' b'dawn l-iskemi, hemm diġa' nofs dawn il-ħaddiema li ngħataw l-għajnuna u t- taħriġ minn dawn il-kumpanniji, u se jinżammu jaħdmu magħhom.

Ovvjament dan qed jagħmluh għaliex irrealizzaw li bit-taħriġ li qed jieħdu u bl- għajnuna finanzjarja li qed tagħtihom l-ETC, huma jistgħu jsostnu lil dawn il-ħaddiema u jagħtuhom impjieg permanenti fil-kumpanniji tagħhom.

Sur President, fiċ-ċentri tal-komunita` qegħdin inżidu t-tagħlim tat- teknoloġija.

Ma rridux ninsew li żmien ilu kien hawn min qal li sabiex iġġib kompjuter f'Malta, ridt tagħti garanzija li ma tkeċċix bniedem mix- xogħol!

Immaġinaw lil dan il-parlament jaħdem mingħajr kompjuters illum!

Immaġinaw dan il-pajjiż bla mobile phones jew bit-televisions black and white!

Immaġinaw sistema ta' komunikazzjoni fejn inti titkellem u jisimgħek kulħadd, dik li jgħidulha l-iStrowger system, jiġifieri ċċempel lil xi ħadd u jisimgħek ir-raħal kollu!

Dawn kollha huma elementi li kienu jikkostitwixxu politika tal-bieraħ, imma saħansitra kien hemm min anke ried isostnihom fid-dinja tal-lum!

Per eżempju, ħadd ma semma it-Lm52.6 miljuni li se noħorġu bħala investiment fl-iskejjel primarji u sekondarji.

Ħadd ma semma li l-għajnuna li se nagħtu lill-istudenti se tkun akbar minn dik li tajna drabi oħra.

Ħadd ma semma kif l-istudenti ta' Għawdex żidnielhom dik in-naqra extra li konna nagħtuhom b'risq l-ispejjeż li jkollhom jagħmlu!

Lil dawn l- istudenti żidnielhom l-istipendju tagħhom b'Lm35.

Jiġifieri jekk jaħdmu bil- għaqal u appartament minflok jikruh għal rashom, jikruh bejn erba' jew ħames studenti, l-istipendju jkun jista' jservihom tajjeb sabiex ikomplu bl- istudji tagħhom.

Mela dan kollu jkompli juri kemm il-gvern - bil-politika bil-għaqal u mhux bit-tbażwir - qiegħed jimxi lejn lifelong learning sabiex meta jinqalgħu ċirkostanzi bħal tad-Denim, l-impjegati tagħna jkunu preparati sabiex jidħlu f'setturi oħra tax-xogħol.

Issa hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil sieħbi l-Onor.

Tonio Fenech tax-xogħol siewi li għamel meta mar jitkellem mal-banek minħabba l-impjegati tad-Denim.

Dan ma kellux għalfejn imur jitkellem magħhom, pero' minħabba li huwa għandu familja wkoll, irrealizza l-problemi ta' dawn il-ħaddiema u mar ikellem lill-banek sabiex dawk il- ħaddiema li għandhom xi self, jiġu sostnuti.

Il-problema li nħolqot hija li qed jiġu n-nies l-oħra li jirreġistraw u qegħdin igergru magħna għaliex aħna qed ngħinu lill-ħaddiema tad-Denim u mhux qed ngħinu lilhom ukoll!

Pero' dan li ġara fil-fabbrika tad-Denim tista' tagħtina tagħlima wkoll, u se ngħid x'inhi.

Sfortunatament sabiex nissodisfaw l-Unjoni Ewropea jew sabiex nibbenefikaw mill-flus li toffri l-Unjoni Ewropea, aħna noqgħodu nbażwru naqra minn hawn u naqra minn hemm, kif qalulna tan-naħa l-oħra.

Pero' darba kien hemm grupp ta' nies li ltaqgħu f'Lisbona u qalu li sabiex l-Ewropa ssostni ruħha ekonomikament, l-Ewropa jrid ikollha ekonomija intelliġenti u trid tkun kompetittiva.

Issa kif nistgħu nkunu kompetittivi meta n-nies tagħna, li xi darba ddobbaw xogħol bil-paga minima jew bi ftit inqas u tgħallmu jdawru r-rukkell jew tgħallmu jagħmlu dik il-biċċa micro chip, ħasbu li dak huwa biżżejjed fil-ħajja!

Sur President, it-tagħlim qatt m'huwa biżżejjed fil-ħajja.

Inti trid tkun kapaċi li jekk jiġrilek xi ħaġa ħażina, tagħraf tiddiversifika u ssib xogħol ieħor.

Jiena naf b'xi tlieta jew erba' min-nies li kienu jaħdmu fid- Denim u jiddispjaċini ħafna għalihom.

Naħseb li mhu pjaċir ta' ħadd li dawn il-ħaddiema tilfu l-impjieg tagħhom.

Fuq din il-ħaġa nista' nassigura kemm lin-nies ta' l-oppożizzjoni li qed jipprovaw jitilgħu fuq dan il-karru u kemm lil Tony Zarb, li qiegħed jipprova joħloq ferment fil-pajjiż billi jagħmel dimostrazzjoni nazzjonali!

Naħseb li din id-dimostrazzjoni aktar se tkun waħda internazzjonali, pero' kulħadd irid iġorr il-piż tad- deċiżjonijiet li jieħu u ta' l-aġir tiegħu!

Madankollu nista' nassigura lil kulħadd li kollha kemm aħna ddispjaċuti għal dak li ġara.

Personalment ma naf bl-ebda familja Nazzjonalista jew Laburista, mill-iżgħar waħda sa l-akbar waħda, li qed tgħid li ħadet pjaċir b'dak li ġara!

Pero' din tagħtina lezzjoni ħalli dak il-ktejjeb li ħareġ l- Onor. Louis Galea, fejn qalilna li għandna bżonn lifelong learning, nibdew insegwuh.

Li kieku segwejna dak li hemm fil-ktieb, ħafna minn dawk in-nies li tilfu x-xogħol kien diġa' jkun hemm minnhom li jkunu ppreparati sabiex jidħlu f'suq ta' xogħol li m'hemmx għalfejn ikun neċessarjament l-istess wieħed li kienu jaħdmu fih, iżda jista' jkun f'xogħol ieħor li bħalissa għandna bżonn.

Sur President, jien naħseb li hemm ħafna able bodied men fil-kumpannija tad-Denim.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nara xejn ħażin li jekk xi ħadd mil-lokal tiegħi jiġi jgħidli li tilef ix-xogħol tiegħu f'dak is-settur, nistaqsih jekk huwiex kapaċi jagħmel xogħol ta' handymen, ta' tibjid jew xi ħaġa oħra u jsib xogħol ieħor f'dak is-settur.

Naf li hawn bżonn tan-nies f'dan il-qasam u naf li minkejja li ħafna nies qegħdin igergru għaliex ix- xogħol qiegħed jittieħed mill-barranin, min jimpjega jippreferi jħaddem il- Maltin milli l-barranin.

(Interruzzjonijiet) Ix-xogħol jeżisti f'pajjiżna u min qed jgħid li m'hawnx xogħol huwa żbaljat!

Nerġa' ngħid li dak li ġara f'tad-Denim hija sfortuna.

Pero' rridu nieħdu lezzjoni minnha u fil- fatt aħna sejrin għall-politika fejn lin-nies irridu ngħallmuhom aktar minn oġġett wieħed x'jagħmlu.

Dan għaliex anke s-swieq li qed immorru għalihom issa u li qed jagħtuna l-kummerċ fil-preżent, jista' jiġi żmien fejn dawn ma jibqgħux jaħdmu bihom aktar fl-Ewropa u għalhekk ikollna nerġgħu nsibu swieq ġodda sabiex nibqgħu nsostnu l-ekonomija tal-pajjiż.

Sur President, nixtieq nagħlaq l-intervent tiegħi b'kelma waħda u nagħlqu bil-messaġġ li l-prim ministru tagħna jemmen fih.

Il-prim ministru jemmen fil-pajjiż li jismu Malta u jemmen fil-ħila tal-poplu Malti kollu.

Naħseb li d-differenza li toħroġ bejn il-gvern u l-oppożizzjoni qiegħda kollha hawnhekk għaliex il-prim ministru jaħseb f'Malta, jemmen f'Malta u fil-ħila tal-Maltin.

Għalhekk il-poplu Malti jarawh bħala bniedem kapaċi mentri l- kap ta' l-oppożizzjoni huwa dak il-bniedem li għajjar lill-poplu Malti makku!

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Mario de Marco): Nifhem li s-Segretarju Parlamentari għandu xi dokumenti xi jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Aye) Il-permess ingħata.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Artiklu li deher fil-ħarġa ta' "in-nazzjon" ta' l-1 ta' Novembru 2005 intitolat "Miżuri u inizjattivi" b'riferenza għad-diskors tal-budget għas-sena 2006.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Fenech Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, nixtieq nirringrazzjak tal-ħin li qiegħed tagħtini u nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li pparteċipaw f'dan id-dibattitu.

L-Onor.

Charles Mangion beda d-diskors tiegħu billi staqsiena jekk il-poplu Malti huwiex tassew qiegħed jgħix aħjar.

Ovvjament din il-mistoqsija hija waħda suġġettiva ħafna!

Din tiddependi ma' fejn qiegħed tqabbel, ma' liema sena qiegħed tqabbel u jiddependi wkoll maċ-ċirkostanzi li kull individwu jkun qiegħed jgħaddi minnu.

Pero' bla dubju ta' xejn, hawn ħafna nies f'dan il-pajjiż li jistgħu jgħidu li qed jgħixu aħjar.

U dan grazzi wkoll għall-politika li qiegħed iħaddan dan il-gvern.

Sur President, m'għandix dubju li l-eluf ta' studenti li qegħdin fl-MCAST u li qed joħorġu mill-MCAST, qegħdin jgħixu ħajja aħjar minn qabel.

Ma rridux ninsew li meta kellna l-politeknik f'pajjiżna, kien proprju l-partit Laburista fil-gvern li għalqu u waqqaf din it-tip ta' opportunita' għall- istudenti Maltin u Għawdxin!

Pero' dawn l-istudenti, illum qed jgħixu aħjar għaliex għandhom ħiliet ħafna aktar milli kellhom qabel.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nterrompejt lil ħadd u għalhekk napprezza jekk issa ma jinterrompux lili!

Jien m'għandix dubju li llum dawn in-nies qed iħossuhom aħjar għaliex għandhom aktar ħiliet sabiex jaffrontaw id-dinja tax-xogħol.

Xi ngħidu mbagħad għall-istudenti li ħarġu u li għadhom joħorġu mill-Universita'.

Hawnhekk ukoll nixtieq infakkar ftit l-istorja tal-partit Laburista f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Universita'.

M'iniex se mmur lura għall-1987 meta kienu forsi joħorġu - jekk kienu joħorġu - 400 ruħ kull sena mill- Universita'!

Lanqas se noqgħod insemmi l-wegħdiet ta' stipendji sħaħ sabiex imbagħad għamlu bidliet kbar fis-sentejn li għamlu fil-gvern!

Sur President, se nsemmi dawk l-istudenti li llum ħerġin mill-Universita' bl-għarfien li għandhom opportunitajiet kbar quddiemhom.

Pero' nafu li kien hawn min qalilna li fost dawn l-istudenti qiegħed ikollna l-problema tal-brain drain.

Għalfejn għandna din il-problema?

Għandna problema għaliex ħarriġna lill-poplu Malti u għamilnieh kapaċi jaħtaf l- opportunitajiet li jiġu quddiemu, anke lil hemm minn xtutna?!

Ovvjament dan juri li għandna sezzjoni kbira ta' nies li flimkien mal-familji tagħhom qegħdin jgħixu aħjar.

Irrid insemmi wkoll is-servizz tas-saħħa għaliex anke hawnhekk sar ħafna tgergir matul l-aħħar jiem.

Nista' ngħid li żgur qed jgħixu aħjar dawk li għamlu użu mill-1,300,000 viżta li saret matul din is- sena fl-isptarijiet tagħna.

Din iċ-ċifra turina li kien hemm min mar aktar minn darba sabiex jagħmel viżita fl-isptarijiet.

Jiġifieri f'dan il-qasam żgur li qed nagħtu servizz ta' għajnuna ħalli l-poplu Malti jgħix aħjar.

Sur President, barra minn hekk, lill-poplu qed nagħtuh infrastruttura aħjar, qed nagħtuh toroq ġodda li fil-prattika jtejbu wkoll il-kwalita' tal- ħajja.

Jekk inti ma tridx nofs siegħa sabiex tasal minn post għall-ieħor imma trid biss għaxar minuti minħabba l-kumdita' li qed joffru dawn it- toroq ġodda, allura din ukoll qiegħda ttejjeb il-kwalita' tal-ħajja.

Qegħdin nagħmlu wkoll investiment fit-toroq privati, fejn f'dan il-budget qegħdin inżidu l-vot minn Lm5 miljuni għal Lm7 miljuni sabiex isiru aktar toroq privati.

U dan qed nagħmluh għaliex irridu ntejbu l-kwalita' tal- ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi.

Xi ngħidu mbagħad għall-5,000 post tax-xogħol fis-settur privat li nħolqu f'dawn l-aħħar ħames snin?

Żgur u mhux forsi li dawn in-nies illum qegħdin jgħixu aħjar minn qabel.

Smajna wkoll lil min jgħidilna li m'għandniex nużaw din l-issue b'mod politiku, pero' kien hu stess li mbagħad użaha b'mod politiku!

Mela allura qegħdin jippruvaw jużaw is-sitwazzjoni tad- Denim sabiex jitfgħu xi tip ta' ħtija fuq il-gvern!

Mid-dehra ma jafux li l-gvern, b'mod konkret, assista lil din il-kumpannija u kumpanniji oħra tat- tessuti sabiex il-prodotti importati minnhom ma jħallsux dazju fuqhom.

Sur President, aħna għamilna ftehim ma' l-Unjoni Ewropea sabiex lil dawn il- kumpanniji ma niċċarġjawhomx tad-dazju fuq il-prodotti importati minnhom.

B'hekk il-materja prima li biha jridu jaħdmu tibqa' irħisa u jkunu jistgħu jkomplu jikkompetu ma' ħaddieħor.

Matul dawn l-aħħar snin assistejna bl- aħjar mod li stajna lil dawn il-kumpanniji sabiex huma jibqgħu fuq saqajhom.

Pero' huma stess jammettu li kieku pajjiżna baqa' ma daħalx fl- Unjoni Ewropea, xorta waħda kien ikollhom jagħlqu l-bibien tagħhom hawn Malta!

Għalhekk hija ħasra li hawn min xorta jibqa' juża din il-kwestjoni b'mod politiku.

Madankollu jiena fiduċjuż li anke dawn in-nies, fil-futur se jgħixu aħjar għaliex se jsibu opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Min-naħa tiegħu, il- gvern se jgħinhom sabiex isibu dawn l-opportunitajiet u m'aħniex qegħdin ngħadduhom biż-żmien għaliex se nibgħatuhom l-ETC sabiex jitħarrġu!

Bħalikieku din hija xi ħaġa tad-daħk jew inkella qisu mhux importanti t- taħriġ!

Allura ma nagħtuhom xejn u nħalluhom bil-ħiliet outdated tagħhom ħalli żgur ma jsibux postijiet tax-xogħol!

Mela aħna ser nħarrġu dawn in- nies biex jiksbu ħiliet ġodda u li għandhom bżonn sabiex jerġgħu jintegraw ruħhom kemm jista' jkun malajr fid-dinja tax-xogħol!

Sur President, m'iniex se ngħid li qed ngħixu aħjar għaliex għandna l- mobile phones.

Ma naħsibx li bihom tgħix aħjar għaliex ħlief idoqqu ma jagħmlux u hawn min jgħidlek li tista' tirriskja l-kankru fil-moħħ jekk tużah iż-żejjed!

Pero' l-internet, il-cable u s-satelite television tista' tgħid li kulħadd għandu.

Qiegħed ikollna wkoll ambjent aħjar għaliex qegħdin ninvestu fih.

Qiegħed ikollna proġetti diversi ta' tisbiħ sabiex ikollna livell ta' għajxien aħjar.

Qed nagħtu lill-poplu Malti servizz sabiex jaqsam bejn Malta u Għawdex b'aktar kumdita' permezz tal-vapuri ġodda u s-servizzi kollha infrastrutturali li qiegħed jagħti dan il-gvern.

Insibu wkoll l-għażla ta' aktar prodotti fis-suq Malti llum u li kompliet tiżdied permezz tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Is-safar tal-Maltin, minkejja kollox, baqa' jiżdied kif baqa' jiżdied ukoll it-tfaddil tal-poplu Malti u Għawdxi.

Allura f'din ir-realta' nistgħu ngħidu li iva, hawn ħafna nies li qed jgħixu aħjar.

Dan ma jfissirx li kulħadd għandu l-istess ċirkostanzi jew inkella li m'għandniex sfidi li rridu nindirizzaw.

Pero' kellna budget li qiegħed iħares lejn l-isfidi li għandna quddiemna.

Allura bla dubju ta' xejn, pajjiżna miexi 'l quddiem.

Sur President, issa nixtieq indur ftit fuq l-argumenti li għamel l-Onor.

Charles Mangion dwar il-kontroll tad-deficit u dwar kemm dan huwa sostenibbli.

L-ewwelnett irrid nirrepeti dak li qal il-Prim Ministru.

Donnu l-oppożizzjoni għadha ma tridx tifhem x'inhuma ċ-ċifri uffiċjali tal- gvern u forsi hawnhekk nifhimha li ma tridx taċċettahom, pero' ma nistax nifhem kif qiegħda tiskredita u tiddubita ċ-ċifri uffiċjali li ħarġet l- Unjoni Ewropea wkoll!

Sal-bieraħ stess baqgħu jiskreditaw l-autumn forecast tal-pajjiżi kollha li ħarġet l-Unjoni Ewropea!

Dan għaliex f'dan il-forecast l-Unjoni Ewropea titkellem b'mod ċar dwar il-kontroll tad- deficit tal-gvern u qiegħda tgħid li l-gvern qiegħed iġib ir-riżultati fil- kontroll tan-nefqa tiegħu kif ukoll fit-tisħiħ tad-dħul.

Hawnhekk nitkellmu ħafna wkoll fuq jekk il-ġbir ta' taxxi huwiex relatat mat-tkabbir ta' l-ekonomija.

Pero' hemm porzjon minnu li ġej għaliex qegħdin ninforzaw aħjar il-liġijiet.

Aħna nafu li hemm element ta' taxxi li għadu m'huwiex qiegħed jinqabad fix-xibka tal-ġbir.

Madankollu meta wieħed iħares lejn kollox, jinduna li pajjiżna qiegħed jikkontrolla n-nefqa tiegħu.

L-isbaħ ċertifikat li nistgħu nieħdu dwar il-kontroll tad-deficit u kemm dan huwa sostenibbli nistgħu neħduh mill-istess storja ta' pajjiżna!

Sur President, jien nixtieq infakkar ftit l-elenku tad-deficits li kellna fi żmien gvern Laburista, pero' ma rridx nibda minn hemm.

Ejjew inħarsu ftit lejn in-nefqa rikorrenti u niflu daqsxejn iċ-ċifri.

Is-sena li għaddiet kellna surplus rikorrenti - meta tneħħi n-nefqa kapitali - ta' kważi Lm11-il miljun.

Din is-sena tela' għal Lm69 miljun u fis-sena 2006 se jitla' għal Lm93 miljun.

Dan ifisser li f'dak li huwa dħul qed inkunu mhux biss kapaċi inkopru n-nefqa rikorrenti tagħna f'salarji, f'servizzi soċjali, f'investiment fl-edukazzjoni u f'dak kollu li nagħtu bħala servizzi lil pajjiż, imma qed ikollna parti minnu li qed tmur għall- investiment.

Allura l-investiment li qed isir fil-pajjiż mhux qed isir kollu b'self imma parti minnu biss.

Madankollu dan ma kienx hekk fi żmien il-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998.

Nafu li fl-ewwel sena għamlu deficit fir- rikorrent ta' Lm25 miljun!

Imbagħad id-deficit telagħlhom għal Lm128 miljun meta żżid magħhom in-nefqa kapitali!

Fis-sena 1998 id-deficit fir- rikurrent kien ta' Lm53 miljun mentri d-deficit finali tela' għal Lm150 miljun!

Allura altru milli l-isforzi tal-gvern humiex sostenibbli.

Fil- fatt anke jekk inneħħu l-fondi Ii jiġu mill-protokoll Taljan u mill-Unjoni Ewropea, xorta waħda nibqgħu nagħmlu surplus fuq in-nefqa rikorrenti tal- gvern.

Sur President, jekk inħarsu ftit lejn id-dejn nazzjonali u lejn kif dan akkumula, ninnotaw li sa l-1996 pajjiżna kellu dejn nazzjonali ta' Lm514-il miljun.

Dan sar f'terminu ta' 'l fuq minn għaxar snin.

Meta laħaq il- gvern Laburista fl-1996, f'dawk is-sentejn biss żied d-dejn nazzjonali b'Lm280 miljun!

Dan ifisser 55% aktar f'termini gross ta' għaxar snin deficit li kienu saru preċedentement u allura tella' d-deficit għal aktar minn Lm800 miljun!

Dan kollu sar fis-sentejn li damu fil-gvern!

Imbagħad jiġu jgħajru lilna!

Dan kollu jfisser li kieku ħallejna lill-partit Laburista fil-gvern u min-naħa tiegħu baqa' għaddej b'dak ir-rittmu, minflok ma kien ikollna Lm1.400 miljun bħala dejn pubbliku, kien ikollna Lm1,774 miljuni!

Jiġifieri altru milli qed jirnexxielna nikkontrollaw id- deficit u npoġġu l-finanzjament tal-gvern fuq livell sostenibbli.

Sur President, issa ħalli nagħtu daqqa t'għajn lejn l-istatistika fuq dak li qed jiġri xahar b'xahar.

Ovvjament l-Onor.

Charles Mangion iħares lejn l-istatistika ta' l-NSO meta jaqbillu biss!

Pero' jekk iħarsu lejha sew, jaraw li għall-ewwel darba fi snin twal, qiegħed jibda jkollna, xahar b'xahar, aktar dħul milli ħruġ.

F'Awissu kellna Lm8 miljuni aktar, f'Settembru kellna Lm5 miljuni aktar u f'Ottubru kellna Lm4 miljuni aktar.

Mela hawnhekk naraw li aħna mhux bil-one-offs qegħdin nindirizzaw is- sostenibilita' tal-qagħda finanzjarja tal-gvern imma qegħdin verament naħdmu sabiex inkabbru l-ekonomija ta' pajjiżna.

Fil-fatt qegħdin insostnu d-dħul tal-gvern bi ġbir aħjar ta' taxxi u qegħdin nikkontrollaw b'mod konkret in-nefqa tal-gvern.

Jiġifieri jekk hawn xi ħadd li ma jistax jgħid li poġġa l-finanzi tal-gvern fis-sod huwa proprju l-partit Laburista għaliex fis-sentejn li għamel fil-gvern, għarraq lil pajjiżna billi kważi rdoppja d-dejn tiegħu!

(Interruzzjonijiet)

Il-kritika ta' l-oppożizzjoni tkompli ssir u qalulna li pprovajna nsolvu l- problemi tad-deficit bil-one-offs.

Hawnhekk l-Onor.

Mangion reġa' semmielna l-istess kantaliena li kien għamel fl-2004 għaliex tajjeb li ngħidu li mhux aħna biss nirrepetu!

Xi kultant anke l-oppożizzjoni tirrepeti u fil-fatt l-Onor.

Mangion reġa' fakkarna ftit fuq il-bank ċentrali!

Għalhekk irrid nerġa' nfakkru li d-deċiżjoni li tinbiegħ il- proprjeta' tal-bank ma tteħditx f'Diċembru imma kienet saret fuq talba tal- bank ċentrali li qalilna biha f'nofs is-sena.

Huma xtaqu li jkollhom aktar awtonomija mill-gvern u ma jibqgħux jiddependu aktar fuqu u għalhekk il- gvern kien aċċetta.

Pero' din ma kenitx se tagħmel xi differenza sostanzjali mid-dejn li ħalla gvern Laburista għaliex huma ħallew Lm150 miljun mentri aħna konna qed nitkellmu fuq Lm70 miljun!

L-Onor. membru tkellem ukoll dwar it-taxxi fuq id-dħul u qalilna kemm ma jemminx iċ-ċifri tagħna meta għedna li se ndaħħlu Lm13-il miljun aktar.

Qalilna wkoll li aħna qed nikkalkolaw ħażin l-estimu tat-tkabbir tagħna.

Issa jekk wieħed iħares tassew lejn iċ-ċifri tal-gvern u jqabbel it-tkabbir li kellna din is-sena mat-tkabbir li qed nistennew li jkollna s-sena d- dieħla, aħna qed ngħidu li fl-estimi li qed nipproġettaw mhu se jkun hemm l- ebda differenza sostanzjali.

Allura jidher biċ-ċar li ċ-ċifri tagħna huma prudenti u konservattivi, anzi kien hemm min qalilna li qegħdin inkunu wisq konservattivi!

Għalhekk naħseb li huma tassew attainable.

Erġajna wkoll bdejna nisimgħu bil-VAT.

Wara li l-aħħar darba tkellimna fuq il-kwestjoni tal-Lm15 miljun, issa qed jgħidli li dik is-somma m'hijiex ta' din is-sena imma hija postponiment ta' l-2004 u għaldaqstant ma kelliex tidħol fis-sena 2005.

(Interruzzjonijiet) Issa rrid ngħid li jekk nerġgħu npoġġuha mas-sena li għaddiet, xorta waħda d-dħul kważi jibqa' l-istess.

Pero' lanqas nistgħu nitfgħu s-somma kollha għas-sena li għaddiet għaliex fir-realta` il-ġbir tal-VAT huwa dovut at the point of sale u mhux at the point of purchase, jiġifieri meta jien inbigħ u mhux meta nixtri.

Meta jien qiegħed nixtri qed inħallas il-VAT fuq l-ammont li xtrajt, mentri meta qiegħed inbiegħ inkun qed inħallas il-VAT fuq il-valur tal-bejgħ, allura l- valur se jkun ogħla.

Mela żgur il-Lm15-il miljun iridu jinqasmu bejn is- sena 2004 u s-sena 2005 jekk irridu nkunu preċiżi!

(Interruzzjonijiet) Barra minn hekk, hawnhekk qed nitkellmu fuq l-estimi tas-sena li ġejja għaliex għal din is-sena nafu kif se nagħlqu.

Nista' ngħid bi kburija li lħaqna l-miri kollha li għamilna hawnhekk u għas-sena d-dieħla, dawn iċ- ċifri huma attainable.

L-ewwelnett il-figura ta' Lm15-il miljun mhux se terġa' tinbidel għaliex m'aħniex se nerġgħu nbiddlu l-liġi ta' kif nagħmlu l-accounting tal-VAT.

Dik kienet ħaġa ta' darba għaliex ma naħsibx li se noqogħdu deħlin u ħerġin mill-Unjoni Ewropea sabiex inċaqilqu l-Lm15-il miljun!

Allura meta nħarsu lejn it-tkabbir mistenni għall-VAT matul din is- sena naraw li qegħdin f'livelli attainable fir-rigward tad-dħul tal-gvern u li huwa wkoll stmat b'mod raġonevoli għall-aħħar.

Sur President, smajna wkoll dwar il-kontribuzzjoni tas-sigurta' soċjali.

L- Onor. membru qalilna li l-gvern żelaq hawnhekk għaliex l-ewwel ikkalkola li se jdaħħal Lm199 miljun mentri se jdaħħal Lm191 miljun.

Kompla jgħid li l- ekonomija mhux qed tikber biżżejjed għaliex l-NI hija marbuta ma' l- impiegi.

Allura jekk l-impiegi ma żdidux, lanqas żdiedet l-NI u b'hekk l- ekonomija m'hijiex sejra tajjeb.

L-ewwelnett iż-żieda fl-impjiegi neħduha mill-istatistika uffiċjali u t-tieni nett id-dħul mill-NI żdied u mhux naqas!

Madankollu ma żdiedx b'kemm ipprevedejna u se nispjega għalfejn.

Fis-sena 2004 kellna Lm189 miljun bħala dħul mill-NI u għal din is-sena se jkollna Lm191 miljun.

Mela żgur li se jkollna żieda fuq is-sena li għaddiet.

Jien diġa' spjegajt x'ġara.

Il-fenomenu li qed jiġri huwa li l-gvern qiegħed jikkontrolla ż-żieda fl-impiegi fis-settur pubbliku u allura s- settur pubbliku ċkien fuq is-sena li għaddiet.

Issa dawn in-nies marru mas- settur privat.

Allura filwaqt li l-gvern idaħħal l-NI immedjatament għaliex it-transazzjoni jagħmilha t-Teżor, fil-privat ikun hemm aktar dewmien.

L-ewwelnett iridu jidħlu r-returns tagħhom u xi kultant ikun hemm ukoll min jaqa' b'lura.

Ara hawnhekk aħna wkoll għandna arretrati ta' dħul li fil-konsolidat m'humiex qed jidhru.

Issa jekk irridu nagħmlu l-accruals għalihom, id-deficit se jidher f'pożizzjoni aħjar.

Pero' aħna ridna nkunu prudenti u konservattivi sabiex ma nagħmlux overestimating tad-dħul tagħna u forsi jkun hemm min jiġi jgħidilna li dawk il-flus għadhom ma daħlux.

Mela konna prudenti u qed indaħħlu biss dak id-dħul li tassew jirriżulta li jidħol fit-Teżor.

Dan qed nagħmluh sabiex inkunu konsistenti mas-snin preċedenti.

Sur President, l-Onor.

Charles Mangion jitkellem ukoll fuq l-istocks tal- gvern.

Din hija xi ħaġa li ilu jsemmiha, pero' matul dawn l-aħħar jiem, qiegħed jgħid li l-gvern qed isolvi d-deficit bil-one-offs!

Allura l-gvern qed joħroġ il-bonds tiegħu at a premium, qiegħed jitlob aktar ħlas fuq il- Lm100, liema ħlas huwa ta' Lm2 fuq il-Lm100 u dik mhux suppost neħodha bħala revenue għal dik is-sena.

Li jrid isir huwa li l-flus jinqasmu fuq in-numru ta' snin li fihom hemm il-bonds.

Fir-rigward tal-piż fuq il- ġenerazzjonjiet futuri ma nistax nifhimha għaliex hawnhekk qed nitkellmu fuq dħul u mhux fuq ħruġ!

Li kieku ħriġnihom at a discount kont ngħidlek li dan huwa piż, pero' hawnhekk l-Onor.

Charles Mangion qiegħed jiżbalja.

L-ewwelnett l-ESA 95 rules iħallu l-għażla u m'humiex tassattivi.

Dawn ir- regoli jgħidulek li jekk dan id-dħul m'huwiex wieħed sinifikanti fid-dħul tal-gvern, allura m'hemmx għalfejn toqgħod tagħmel dan il-proċess ikkomplikat.

Fuq kollox dan m'huwiex xi proċess sempliċi bħalma forsi xi ħadd mar ifesfes f'widnejn l-Onor.

Mangion u mar jgħidlu li din trid taqsamha equally over ten years!

Li trid tagħmel huwa li taħdem in-net present value fuq l-għaxar snin kollha ta' kull stock imbagħad iddaħħalha.

Ir-realta' hija li inti trid tieħu ħafna iktar fil-bidu u ħafna inqas fl- aħħar, jiġifieri xorta waħda se jkollok kumpens pożittiv fl-ewwel snin.

It- tieni nett irridu naraw jekk aħniex qegħdin ngħodduhom b'mod konsistenti.

Is-sena li għaddiet kellna dan id-dħul li kien jammonta għal Lm4 miljuni, pero' ħadd ma ġie jgħidilna li rridu nagħmlu l-accruals tagħhom.

L-Unjoni Ewropea għamlet l-investigazzjonijiet tagħha u l-Eurostat għamlu l-verifiki tagħhom li ġew aċċettati.

Mela dan juri li m'aħniex qed nivvintaw xi trattament ġdid kif qisu qiegħed jipprova jimplika l-Onor.

Charles Mangion!

Imbagħad kompla jgħidilna li dan il-premium qed inġibuh billi nagħtu aktar rati għoljin ħalli nattiraw aktar lin-nies!

Inti tgħolli l-interessi ħalli n-nies iħallsu aktar għalihom u minflok taqsmu, inti tkun qiegħed tieħdu.

Pero' hawnhekk sar bil-maqlub.

Ir-rati ta' interessi li ħriġna f'dawn l-istocks għal din is- sena huma l-aktar baxxi f'dawn l-aħħar snin.

Fil-fatt huma aktar baxxi mis- sena li għaddiet, mis-sena ta' qabel u anke mis-sena ta' qabilha.

Allura ħadd ma jiftakar li l-istocks tal-gvern konna noħorġuhom bis-6% jew bis-7% mentri issa qegħdin noħorġuhom bil-5%?

Għaldaqstant l-argumenti li għamel l-Onor.

Charles Mangion f'dan ir-rigward, juru nuqqas ta' konsistenza kbira!

Sur President, l-Onor.

Mangion tkellem wkoll fuq is-sinking funds.

L-Onor.

Mangion ipprova jispjegalna ftit x'inhu dan is-sinking fund, li huwa l-mod ta' kif inti tkun għaqli u tipprepara lilek innifsek sabiex ikollok il-flus meħtieġa ħalli tħallas id-dejn li jkun qed jakkumula.

B'hekk titfa' l-flus fis-sinking fund.

L-ewwelnett irrid ngħid li d-deċiżjoni li s-sinking fund ma jibqax jinżamm ħadha l-gvern wara parir bil-miktub li rrċieva mingħand l- IMF.

Din kienet qaltlu li ma jagħmilx sens, bħala gvern, li jżid id- deficit sempliċement biex jitfa' l-flus fis-sinking fund u allura jpinġi storja ta' x'inhu t-telf tiegħu, meta fir-realta' ma jkun qed jagħmel xejn ħlief li jibbilanċja il-financing!

Dak trid tisseparah u għalhekk isiru l- privatisation proceeds.

Id-dħul mill-privatizzazzjoni m'huwiex aktar aċċettabbli llum li ndaħħluh bħala dħul ordinarju, pero' għandu jmorru fil- financing għaliex jitqies bħala investiment li inti tkun issellift għalih.

Għalhekk inti trid titfgħu hemmhekk u mhux noqogħdu ngħidu li s-sinking fund neħħejnieh meta dan ilna li neħħejnieh għal numru ta' snin!

Ħalli issa nerġa' ndur ftit fuq kemm huwa possibbli li aħna niġbru tassew Lm46 miljun aktar fi dħul tal-gvern.

L-Onor.

Mangion qalilna li tkabbir ekonomiku mhux qed ikun hemm u qalilna wkoll li t-tkabbir qiegħed isir biss f'żewġ setturi.

Jiena ġibt miegħi ċ-ċifri uffiċjali ta' l-aħħar quarter li għalaqna bih din is-sena ma' kif imqabbel ma' l-istess quarter tas-sena li għaddiet.

Hawnhekk naraw li t-tkabbir ekonomiku fl-agrikoltura żdied b'4.7%, is-sajd żdied b'7% u l-quarrying żdied b'14%.

Ovvjament kellna tnaqqis sostanzjali fit-tkabbir minħabba l-impatt kbir tal-prezz taż-żejt.

Dan kien ta' 82% fuq il-gass u fuq id-dawl u l-ilma, għalhekk it-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna ħa daqqa kbira.

U li kieku ma kienx hemm dan l- għoli fil-prezz taż-żejt, kien ikollna tkabbir ekonomiku ħafna aħjar.

Sur President, il-kostruzzjoni kibret b'6%, il-lukandi u r-ristoranti b'1%, it-trasport u l-komunikazzjoni bi 2.6%, is-servizzi finanzjarji u intermediation b'21%, ir-real estate b'5.2% u l-health sector bi 3.6%.

Mela hawnhekk qegħdin naraw li t-tkabbir ekonomiku qiegħed iseħħ fis- setturi kollha u mhux f'żewġ setturi biss!

Għaldaqstant aħna fiduċjuzi fl- ekonomija tagħna u nista' ngħid li konna xi ftit konservattivi wkoll fl- istima tagħna għat-tkabbir ekonomiku.

Kien hawn min ikkritikana u qalilna li kien imissna kellna miri ħafna aktar ambizzjużi.

U fil-fatt skantaw għaliex aħna konna qed nistennew 1.1% bħala tkabbir ekonomiku.

Mela din hija xi ħaġa li niddeċiduha waħedna?

Mela din ma rridux neħduha fl-isfond tar-realtajiet li hemm madwarna?

Aħna nistgħu ninjoraw l-impatt tal-prezz taż-żejt fuq pajjiżna, bħallieku mhux se nintlaqtu minn dan il-fenomenu?

L-Onor.

Charles Mangion jerġa' jsemmi l-piż tat-taxxi u jipprova jagħtina l- impressjoni li f'dak li huwa piż tat-taxxi qisu għandna xi piż esaġerat meta kkomparat mal-pajjiżi l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk nixtieq nerġa' nikkwota ċ-ċifri uffiċjali li l-Onor.

Charles Mangion ma tantx jinteressah minnhom!

Dawn huma ċ-ċifri li joħroġu mill-Eurostat u mhux xi ċifri li joħroġhom il-gvern Malti.

Issa dawn iċ-ċifri jqabblu l-piż tat- taxxi ta' kull pajjiż fl-Unjoni Ewropea ma' dak li huwa l-kejk fl- ekonomija.

Issa kulħadd jibda jgħidilna li l-pagi tagħna m'humiex daqs ta' ħaddieħor, imma allura l-pagi m'humiex ukoll fil-kejk ta' l-ekonomija?

L- ewwelnett jekk inħarsu lejn il-piż tat-taxxi fl-Unjoni Ewropea - u hawnhekk il-comparision sar sas-sena 2003 – insibu li għandek 40% tal-GDP bħala piż tat-taxxi, mentri fil-Euro Zone hija ta' 41%.

Bħala rata ta' taxxi l- Belġju għandu 46%, id-Danimarka 48%, l-Italja 43% u l-Lussemburgu 42%.

Jiġifieri ħafna pajjiżi għandhom rata għolja mhux ħażin f'dak li huwa piż ta' taxxi.

Issa jekk inħarsu lejn pajjiżna, insibu li l-piż tat-taxxi huwa wieħed mill-inqas fl-Unjoni Ewropea kollha u dan jammonta għal 33.6%!

Nerġa' infakkar li dawn huma ċ-ċifri uffiċjali li ħarġu mill-Unjoni Ewropea.

Sur President, għalhekk mingħajr ebda dubju, dak li qed jgħid l-Onor.

Charles Mangion m'huwiex minnu.

Min-naħa l-oħra xi ħaġa li l-Onor.

Mangion ma tantx tkellem dwarha hija fuq in-nefqa tal-gvern.

Issa forsi għaliex din is-sena ma tantx kellu fuq x'hiex jikkritikana minħabba li l-gvern qiegħed jilħaq il-miri tiegħu fil-kontroll tan-nefqa tal-gvern!

Għalhekk nirringrazzjah minn qalbi lill-Onor.

Mangion li qiegħed jikkonferma dan kollu.

Naħseb li dan huwa pass importanti sabiex aħna tassew jirnexxielna nilħqu l-miri tal-budget.

Issa aħna ma rridux inżidu l-piż tat-taxxi mhux għaliex ma nixtiqux nonfqu aktar, pero' jekk irridu nagħtu l-ispazju meħtieġ ħalli l-ekonomija tagħna tkompli tikber, il-gvern irid jara li ma jkomplix jgħabbi l-ekonomija għas-sempliċi raġuni li hu jkun jista' jkompli jinvesti!

Kif spjega tajjeb il-prim ministru fid-diskors tiegħu, dan se jkollu impatt negattiv fuq it-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Sur President, imma jekk inħarsu lejn in-nefqa tal-gvern mill-ewwel nindunaw bil-kontrolli serji li qed isiru.

U hawnhekk irrid nirringrazzja b'mod partikolari tliet entitajiet li qegħdin jaħdmu bis-sħiħ sabiex nilħqu dawn il-miri.

Għandna l-financial management monitoring unit li waqqafniha s-sena li għaddiet sabiex taħdem fuq l-entitajiet pubbliċi tal-gvern u b'hekk nassiguraw li nilħqu t-targets u s-savings li nkunu pproġettajna għalihom.

Għandna l-budget office li jaħdem bis-sħiħ sabiex jikkontrolla n- nefqa tas-settur taċ-ċivil, kif ukoll ir-recruitment and redeployment advisory group li twaqqaf fi ħdan l-uffiċċju tal-prim ministru.

F'dan l- advisory group insibu bħala chairman il-principal permanent secretary bil- parteċipazzjoni mill-uffiċċju tal-prim ministru u l-ministeru tal-finanzi.

Dan qed nagħmluh sabiex nassiguraw ruħna li nużaw aħjar il-ħaddiema tal- gvern, kemm dawk taċ-ċivil u kemm dawk tas-settur pubbliku ħalli kemm jista' ikun ma nimpjegawx nies ġodda mingħajr bżonn.

Sur President, li se nagħmlu aħna huwa li nċaqilqu n-nies minn post għall- ieħor skond l-esiġenzi tas-servizz u fil-fatt diġa' bdejna nġibu riżultati sodisfaċenti.

Bi pjaċir ngħid li sa Settembru ta' l-2005 l-impjiegi fis- settur pubbliku naqsu b'912.

Dan seħħ għaliex kien hemm impjegati li telqu mis-settur pubbliku u b'hekk minflok iddeċidejna li ndaħħlu l-ġodda, sar ir- replacement billi ċaqlaqna n-nies minn post għall-ieħor.

B'hekk il-gvern naqqas fi spiża tas-salarji s-somma ta' 'l fuq minn Lm4 miljuni għal din is- sena!

Fl-2004 in-nefqa fis-salarji kienet ta' Lm201 miljun.

Għal din is- sena n-nefqa proġettata kienet ta' Lm208 miljun u din niżżilniha għal Lm203 miljun.

Għas-sena 2006 il-previżjoni hija li bil-collective agreement b'kollox - li se jagħti żidiet ta' 'l fuq minn Lm2 miljuni – in-nefqa fis- salarji se tkun ta' Lm205 miljuni.

Għandna mbagħad l-entitajiet pubbliċi.

Fl-2004 in-nefqa ta' l-entitajiet pubbliċi kienet ta' Lm79 miljun, mentri għal din is-sena se nniżżluha għal Lm73 miljun.

Fir-rigward ta' infiq ieħor, iż-żidiet saru biss fil- programmes and initiatives għaliex sostanzjalment dawn huma l-pensjonijiet.

Issa dawn jissejjħu permanently appropriated u lanqas hemm bżonn l- approvazzjoni tal-parlament għalihom għaliex in-nefqa tagħhom issir b'mod awtomatiku.

Irridu nifhmu li n-nefqa kapitali żdiedet għaliex qiegħed ikollna aktar fondi mill-Unjoni Ewropea u mill-protokoll Taljan.

Għalhekk qegħdin ninvestu aktar għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

L-oppożizzjoni akkużatna wkoll li qed naqbżu l-ispiża rikorrenti, pero' aħna żvelajna kif huma stess kienu jonfqu ħafna aktar minna tmien snin ilu!

Naħseb li l-prim ministru diġa' eleneka biżżejjed dettalji dwar dan fid-diskors tiegħu.

Madankollu nixtieq ngħid li filwaqt li fl-2004 din in-nefqa kienet ta' Lm37 miljuniktar, għall-2006 hija stmata li tkun ta' Lm33 miljun iktar.

Jiġifieri l-gvern qiegħed jagħmel il-ħiliet kollha tiegħu sabiex jassigura li n-nefqa tal-gvern tkun fuq livelli adekwati.

Saret ukoll il-kritika mill-Onor.

Charles Mangion dwar il-ftehim kollettiv.

Qalilna li l-gvern solva l-problema tiegħu f'dan ir-rigward billi tefagħha fuq dawk li ġejjin fil-futur.

L-ewwelnett irrid nirringrazzja lill-unions kollha għar-responsabilita' kbira li wrew f'dawn id-diskussjonijiet.

Bħala persuna li ili involut ħafna fil-laqgħat li jkollna fuq livell ta' MCESD u laqgħat oħra simili, irrid nissottolineja li d-diskussjonijiet tal-patt soċjali forsi ma laħqux l-għan tagħhom sabiex jagħtuna patt soċjali, pero' laħqu l-għan prinċipali tagħhom sabiex jagħtuna klima ta' diskussjoni sana għal meta kellna niġu għall-issues settorjali u li mbagħad ridna nindirizzaw.

Issa ħalliha li xi kultant jibqa' xi wħud li jkomplu għaddejjin bit-teatrin, imma naħseb li kulħadd għandu d-dritt li jilgħab għall-kostitwenza tiegħu!

Sur President, irrid ngħid grazzi lill-unions talli f'dan il-ftehim kollettiv urew maturita`.

Jiena naħseb li hija xi ħaġa unika mhux biss f'Malta imma anke fl-Ewropa li sar ftehim kollettiv għas-sitt snin li ġejjin.

Ovvjament dan se jiggarantixxi serħan il-moħħ lill-ħaddiema fuq dan il-perijodu, pero' se jservi ta' ġid anke għall-ekonomija tal-pajjiż.

Nafu li l-inċertezza ta' ftehim kollettiv tħalli ripple effect fuq is- setturi produttivi għaliex xi ftit jew wisq, il-pagi fis-setturi produttivi ta' pajjiżna jimxu mal-pagi tas-settur pubbliku peress li jkunu jridu jikkompetu miegħu ħalli jieħdu ċerta nies ta' kwalita'.

Allura s-settur privat jibda jipprova jgħolli l-pagi sabiex jattira lin-nies lejh.

Bi kburija ngħid li l-ftehim kollettiv ma sarx fuq l-ewwel sentejn imma sar b'mod realistiku fuq sitt snin sħaħ!

Aħna ftehimna li jkun fuq sitt snin sabiex dak li ilna nipprovaw nilħqu f'numru ta' ftehim kollettivi, jiġifieri li l-konċertina nġibuha fil-livell li kienet, nilħquha fis-sitt snin li ġejjin.

Pero' jekk wieħed iħares lejn iż-żidiet li qed jingħataw jinduna li m'hemmx xi żidiet eżorbitanti.

U l-fatt li l-gvern se jibqa' miexi bil-programm tiegħu li jċekken is-settur pubbliku żgur se jagħmilha possibbli li l-pagi fis-settur pubbliku jkunu manageable.

Issa aħna għamilna collective agreement għalina, pero' jekk għall-argument, l-Onor.

Charles Mangion jieħu postu fil-gvern, jekk jirnexxilu jżomm il-politika li qed iħaddan illum dan il-gvern, ikun jista' jara kif il-pagi fis-settur pubbliku jkunu manageable anke f'dawn is-sitt snin li ġejjin.

Rigward is-surcharge m'iniex se naħli ħafna mill-ħin tiegħi sabiex nitkellem fuqha għaliex diġa' tkellimna b'mod estensiv.

Għaldaqstant m'iniex se noqgħod nerġa' nirrepeti l-istess argumenti li għedna fuq id- dokument dilettantesk li għamlu l-partit Laburista!

Dan id-dokument jista' jarah min irid u jekk xi ħadd jarah, jinduna kemm fih flaws kbar!

Lanqas mhu se noqgħod nitkellem fuq il-hedging għaliex nafu li l-hedging fi żmien il-gvern Laburista kien ifisser li l-prezz taż-żejt fis-suq kien ta' $12-il barmil meta huma bil-hedging kienu qed jixtruh bit-$23 il-barmil!

Fil-fatt kienu għollew il-kontijiet tad-dawl u l-ilma aktar milli huma llum bil-55% surcharge!

Sur President, m'iniex se noqgħod naħli l-ħin nirrepeti għaliex l- oppożizzjoni xorta waħda tibqa' ma tifhimx.

Għalhekk se ndur għal affarijiet oħra li suppost tkellem bi kritika aktar sostanzjali l-Onor.

Charles Mangion.

Fil-fatt qalilna li f'dik li hija pjan għall-industrija, ninsabu bla direzzjoni.

Ħeġġiġna wkoll sabiex nisimgħu mill-FOI, għalkemm isemmi biss oġġett wieħed milli qalet l-FOI!

L-affarijiet l-oħra kollha li semmiet imbagħad jagħmel kwalifika kbira u jgħid biss li fuqhom għandhom ir- riservi tagħhom!

Mela l-ewwel jgħidilna li l-FOI għandha ideat tajbin, imbagħad jaqbad ma' waħda biss minn dawk l-ideat u jgħidilna li ma' l- oħrajn ma jaqbilx jew inkella għandu riservi kbar fuqhom!

(Interruzzjonijiet)

Kien hemm ħafna affarijiet li ma kienx preċiż fuqhom l-Onor.

Mangion.

Kien hemm punt wieħed li laqtu u dan kien li jkollna pjan industrijali.

Il- gvern m'għandu l-ebda oġġezzjoni li jiddiskutih dan.

Fil-fatt se niddiskutu mal-FOI sabiex ikollna pjan industirjali, pero' naħseb li qabel ma jkollna pjan industrijali għandu jkollna pjan sħiħ għall-pajjiż.

Fil- fehma tiegħi naħseb li bdejna mexjin f'dak il-proċess ta' konsultazzjoni.

Bdejna bil-pre-budget document u bid-dokument li huwa marbut ma' l- istrateġija ta' Lisbona.

Bdejna wkoll il-programm ta' riforma nazzjonali li għandu ħafna elementi minn dawk li teħtieġ għal pjan industrijali, u bdejna naħdmu fuq il-pjan ta' kif se nonfqu l-fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero' se jasal il-mument ukoll li nagħmlu pjan industirjali għal pajjiżna u dan se nagħmluh b'diskussjoni mal-federazzjoni.

Laqatni l-punt fejn qalli sabiex immur fuq paġna 12 tad-dokument tagħhom ħalli nara l-pjan tal-partit Laburista fuq il-qawmien ekonomiku u soċjali għal Malta u Għawdex.

L-ewwelnett dan ma nafx jekk huwiex il-pjan tagħhom għaliex ftit żmien wara li ġie approvat, il-kap ta' l-oppozzjoni qalilna li dan ma jorbot xejn!

Jiġfieri jista' jkun li l-affarijiet se jinbidlu sakemm naslu għall-elezzjoni li jmiss.

Issa f'din il-paġna nsibu elelenku sħiħ ta' dawk l-inizjattivi li jridu jagħmlu sabiex isaħħ l-industrija ta' pajjiżna.

Madankollu m'huma jsemmu xejn ġdid.

F'dan id-dokument insibu 13- il punt u l-ewwel wieħed jitkellem fuq il-ħaddiema mħarrġa.

Mela fuq l- ewwel punt, aħna diġa' qegħdin inħarrġu lill-ħaddiema.

Fil-fatt din is- sena erġajna vvotajna Lm1 miljun aktar sabiex inkomplu nħarrġu lill- ħaddiema.

Punt ieħor huwa dwar l-inċentivi sabiex jiġu mħarrġa mpjegati fuq linji ta' produzzjoni.

Dan it-taħriġ aħna qegħdin nagħmluh.

Isemmu wkoll l-aċċess għal finanzjament akbar u l-venture capital.

Hawnhekk l-Onor.

Mangion ikkritikana għaliex semmejnieh fil-budget li għadda u ma erġajniex semmejnieh f'dan il-budget.

Issa ma semmejniehx mhux għaliex neħħejnih imma r-realta' hi li hemm regolamenti li huma xi ftit komplessi u li trid toqgħod attent li ma tiksirx ċerti regoli ta' l-Unjoni Ewropea fil-mod ta' kif tagħmilhom.

Madankollu qed isiru u fil-mument propizju dawn se jiġu ppubblikati, u l-vot qiegħed taħt il-vot tal-Malta Enterprise.

Isemmu l-inċentivi għar-riċerka u l-innovazzjoni u jikkritikawna li dan il-budget huwa kopja tal-budget li għadda.

Pero' naħseb li dan id-dokument huwa kopja tal-budget li għadda, għaliex jidher li l-ideat ġabuhom minn hemm!

Punt ieħor huwa ta' fabbriki moderni mogħtija b'kera, bħallikieku m'aħniex qegħdin nagħtu fabbriki moderni b'kera!

Semma it-tnaqqis fil-burokrazija, qisu għadu ma ndunax li anke aħna qegħdin niġġieldu l-burokrazija u qed inwaqqfu l-better regulation unit proprju għal dan il-għan.

Isemmi wkoll liġijiet stretti ta' copyright, aktar effiċjenza fil-qrati u aktar kontabilita'.

Illum l-Onor.

Mangion qalli prosit talli qed inġibu dik il-kontabilita′ u għat-tmexxija bil-galbu tal-finanzi pubbliċi.

Qalilna wkoll li jrid ikollna pajjiż li joffri kwalita′ tajba ta' ambjent u ħajja aħjar għall-investitur barrani u l-familja tiegħu.

Issa jekk kienx dan il-gvern li l-iktar investa fl-ambjent, ma nafx min kien!

Nafu li kulma għamlu l-partit Laburista fir-rigward ta' l-ambjent kien biss dawra bil-helicopter fuq il-Magħtab!

Isemmu wkoll relazzjonijiet industrijali aktar stabbli.

Imbagħad nagħmlu collective agreement ta' sitt snin u jiġu jikkritikawna u jgħidulna li dan m'aħniex qed nagħmluh fl-interess ta' l- istabbilita' industrijali!

Qalilna li rridu nagħtu bil-quddiem iż-żieda stmata fuq l-għoli tal-ħajja u naħseb li din hija xi ħaġa li fiċ-ċirkoli tagħhom ikun hemm min jieħu gost jismagħhom!

L-Onor.

Charles Mangion qalilna wkoll li qed innaqqsu l-kompetittivita' ta' pajjiżna.

Naħseb li jekk hawn gvern li huwa konsistenti fil-mod ta' kif qed imexxi, huwa bla dubju ta' xejn dan il-gvern.

Għal dan il-għan jiena elenkajt fid-dettal u rrispondejt għal ħafna kwestjonijiet li qajjem l-istess Onor. Charles Mangion.

Sur President, il-ministeru tal-finanzi għandu ħafna iktar kompetenzi u għalhekk xtaqt nitkellem ftit dwarhom ukoll.

Xtaqt ngħid grazzi b'mod partikolari lill-VAT department għall-ħidma li qed jagħmlu.

Nirringrazzja wkoll lit-tax compliance unit (TCU), l-income tax department tramite l- audit and investigations u anke lid-dwana tal-ħidma li qed jagħmlu sabiex inkomplu niżguraw id-dħul tal-gvern mill- ġbir ta' taxxi.

Naħseb li l-isbaħ ċertifikat ma nagħtihx jien għaliex xi kultant jiġu l-ġurnalisti għandi u joqogħdu jistaqsuni għalfejn qegħdin niġbru aktar.

Xi kultant anke l- constituted bodies joħorġu jgħidu li l-gvern qiegħed jagħfas ħafna.

U kien hemm anke l-Onor.

Evarist Bartolo li qalilna li t-TCU qisu t-tax inquisition unit!

Allura naħseb li dan waħdu huwa ċertifikat tajjeb li l- gvern qiegħed jagħmel xogħlu fir-rigward tal-ġbir dovut lilu.

Xtaqt nitkellem ftit fuq numru ta' setturi oħra u nibda bl-Euro.

Kif ħabbar il-prim ministru fil-budget, il-gvern qiegħed ipoġġi b'mod ċar id- data ta' l-1 ta' Jannar 2008 bħala d-data li kulħadd għandu jħares lejha sabiex inkunu nistgħu ndaħħlu l-munita Euro.

Issa diġa' qiegħed nirċievi stediniet għal xi konferenza fuq dan is-suġġett għaliex hawn min għandu d- dubji dwar l-għaqal ta' din id-data.

Pero' għalkemm huwa tajjeb li niddiskutu, ejjew ma nagħmlux l-istess żbalji li saru f'ċerti setturi bid- dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.

Ma rridux nibqgħu nittamaw li xi ħaġa mhux se tiġri sabiex imbagħad meta ndaħħluha noqogħdu nistaqsu jekk aħniex se nagħlqu xi negozji għaliex ma laħqux irranġaw is-sistemi tagħhom!

Qisna ma konniex nafu li se nidħlu fl-Unjoni Ewropea!

Sur President, nixtieq nenfasizza li din id-data ħabbarniha b'responsabbilita' lejn is-setturi kollha ta' pajjiżna.

Aħna qed nagħtu direzzjoni ċara sabiex kulħadd jilħaq jipprepara ruħu u jagħmel il-bidliet kollha meħtieġa.

B'hekk ikollna l-inqas impatt negattiv fuq pajjiżna u din it-tranżizzjoni tkun waħda li twassal għall-aħjar ta' pajjiżna.

Huwa ta' ħsara jekk ikun hawn min jibda jilgħab b'din id-data u jagħti l-impressjoni li nistgħu nġebbdu fiha.

Il-miri tagħna ta' konverġenza qed jintlaħqu u dan m'aħniex qed ngħiduh aħna imma qiegħda tgħidu l-istess Unjoni Ewropea.

Għalhekk m'hemm l-ebda raġuni għalfejn għandna noqogħdu ndumu f'dan il- proċess.

L-ewwelnett illum diġa' ninsabu marbutin 100% mal-munita ta' l- Euro u allura diġa' qegħdin nimxu magħha fuq livell internazzjonali.

Forsi din il-kap ta' l-oppożizzjoni ma jistax jifimha u għalhekk naħseb li għandu bżonn ta' refresher course ta' kif jiċċaqalqu l-muniti!

L-Onor.

Sant qalilna li l-gvern ivvaluta l-Lira għaliex iċċaqilqu l-muniti fuq il-livell internazzjonali!

Pero' naħseb li huwa jaf biżżejjed kif issir l- isvalutazzjoni tal-munita u li saħansitra trid toħroġha b'dikjarazzjoni fuq il-gazzetta tal-gvern.

Madankollu dawn huma l-ineżattezzi li tħobb tuża l- oppożizzjoni fl-argumenti tagħha!

Sur President, hemm numru ta' benefiċċji li nistgħu nakkwistaw hekk kif nissieħbu fil-munita ta' l-Euro.

Għalhekk ladarba llum diġa' aħna marbutin magħha, ejjew nidħlu ħalli nieħdu dawn il-benefiċċji kemm jista' jkun malajr.

L-ewwel benefiċċju huwa dak ta' l-istabbilita' ta' munita li hija munita internazzjonali.

Hemm ukoll il-benefiċċju li nneħħu l-ispejjeż li llum hemm fuq il-konverżjoni tal-munita Maltija għall-Euro.

Dan meta nafu li l-Euro hija l-munita li l-aktar tintuża għall-esportazzjoni ta' pajjiżna.

Hemm il-vantaġġ li min irid jinvesti jista' jġib rati ta' interessi ħafna aħjar mill-interessi li qed inġibu llum.

Allura l-ispejjeż għall-industrija ta' pajjiżna li trid tikkompeti fuq livell internazzjonali se jonqsu wkoll.

Għal dan il-għan, fis-16 ta' Ġunju tas-sena li għaddiet il-gvern ħoloq in- national Euro changeover committee li qed jaħdem ma' l-imsieħba kollha ta' dan il-pajjiż.

Naturalment jekk hemm xi settur li qed iħossu eskluż, għandu jikteb lil dan il-kumitat sabiex jiġi rrappreżentat ukoll.

Pero' aħna ħloqna diversi working groups f'dan il-kumitat li qegħdin iħarsu lejn l-aspetti kollha ta' din il-konverżjoni.

B'hekk nassiguraw li l-bidla għall-Euro ssir bl-aħjar mod possibbli.

Tajjeb ngħid li dan il-kumitat jirrispondi għal steering committee li fih qiegħed inpoġġi jien personalment, flimkien mal-gvernatur tal-Bank Ċentrali u l-principal permanent secretary.

Hawnhekk nirrapporta b'mod regolari lill-Kabinett dwar il-progress li jkun qiegħed isir f'dan il-kumitat.

Fil-ġranet li ġejjin se jkollna seminar apposta u se noħorġu bil-master plan għall-Euro changeover li se tidħol fid-dettal ta' l-aspetti kollha tal-bidla.

Hawnhekk nitkellmu fuq l-aspetti tekniċi li għandhom isiru u mhux fuq l- aspetti ekonomiċi.

Sur President, il-gvern diġa' ħa d-deċiżjoni ta' kif se naddottaw il-munita Euro.

Fil-fatt ġejna mitluba mill-kummissjoni sabiex nagħżlu minn tliet modi ta' kif se nadottaw l-Euro.

Għalhekk il-gvern, sabiex joqgħod attent mill-impatt li jista' jkun hemm fuq min jipprova juża l-bidla ta' l-Euro sabiex jilgħab bil-prezzijiet għamel l-aħjar għażla possibbli.

Allura, sabiex ma jkollniex il-big bang approach mill-għada li tidħol il-munita Euro, se nagħmlu perijodu ta' transizzjoni fejn il-munita Maltija se tibqa' fiċ-ċirkolazzjoni sakemm issir it-transizzjoni finali.

Għalhekk se jkollna l-għażla li nużaw iż-żewġ muniti sakemm naslu għall-pass finali.

Barra minn hekk, qabel dan il-pass se tidħol is-sistema tad-dual pricing.

Din hija xi ħaġa li se tkun obbligatorja ladarba tiġi stabbilita r-rata finali.

B'hekk, minn hemm 'il quddiem kulħadd ikun jista' jipprepara ruħu.

Tajjeb ngħid ukoll li għall-bidu tas-sena d-dieħla, il-gvern beħsiebu jgħaddi fil-parlament il-Euro Implementation Act, li l-għan prinċipali tagħha huwa sabiex inkunu nistgħu nilleġiżlaw fejn ikun hemm il-ħtieġa.

U fost l-ewwel legal notices li beħsiebna noħorġu taħt din il-liġi se tkun proprju s-sistema tad-dual pricing.

Dan se nagħmluh għaliex nafu li diġa' hemm numru ta' setturi li qegħdin jikkwotaw il-prezz ta' l-Euro mal-prezz tal-Lira Maltija.

Issa hawnhekk irrid niġbed ftit l-attenzjoni għaliex bosta min-nies qegħdin jikkwotawha ħażin.

Dawn qegħdin ikabbruh u għalhekk irridu noqogħdu attenti li ma nibqgħux mexjin hekk.

U għal dan il-għan se nilleġiżlaw sabiex noħolqu aktar kontroll f'dan is-sens.

B'rabta ma' l-Unjoni Ewropea, irrid ngħid ukoll li bħalissa l-ministeru tal- finanzi flimkien ma' l-uffiċċju tal-prim ministru jinsabu mpenjati f'dak li huwa l-proċess ta' kif pajjiżna se jonfoq il-fondi ta' l-Unjoni Ewropea mis- sena 2007 sas-sena 2013.

Kulħadd jaf li l-pakkett finali għadna ma nafuhx.

Konna tassew viċin taħt il-presidenza tal-Lussemburgu u għamilna numru ta' rebħiet kbar li għadhom qegħdin jiġu sostnuti mill-presidenza Ingliża.

Fost dawn insibu li pajjiżna -kuntrarju għal Ċipru li jħobbu jqabbluna miegħu - se jkun taħt objective one għal dawk li huma fondi!

Dan ifisser li aħna se nibbenefikaw b'mod sostanzjali f'dawk li huma fondi.

Mhux hekk biss, imma anke l-pakkett li s'issa kien propost għalina, nista' ngħid li huwa pakkett tajjeb ħafna għal pajjiżna.

Sur President, hemm affarijiet oħra li rridu nagħmlu, fosthom dak li nħejju lil pajjiżna sabiex ikun ippreparat sa 1 ta' Jannar, 2007 kif se nonfqu dawn il-fondi fi proġetti siewja għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Fil- fatt lill-poplu diġa′ qegħdin nagħtuh mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea u aħna m'aħniex qegħdin naħsbu biss għall-elezzjoni li ġejja, imma qegħdin naħsbu wkoll għal ta' warajha!

Dan għaliex il-partit Nazzjonalista se jibqa' fil-gvern u jien m'għandix dubju li fl-aħħar mill-aħħar, il-poplu se jara li aħna qed nagħtuh kwalita' ta' ħajja aħjar.

Fuq kollox jekk xi ħadd jistħoqqlu li jonfoq dawn il-fondi f'isem il-poplu Malti u Għawdxi mhu ħadd ħlief il-gvern preżenti!

Wara kollox konna proprju aħna li daħħalna lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, mentri l-partit Laburista għamel u-turn kbira sabiex ma jibqax jidher ikrah.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, lili jħobbu jtellfuni għaliex nagħtihom ftit ġewwa!

Pero' ma jimportax għaliex jien xorta se nkompli b'dak li rrid ngħid.

Fi Frar li għadda waqqafna kumitat sabiex jibda jaħdem fuq dan ix-xogħol u bdejna b'erba' working groups oħra.

Dawn iridu jħarsu il-mod ta' kif se nonfqu dawn il-flejjes sabiex inkomplu nkabbru l-ekonomija u l-kompetittivita' ta' pajjiżna.

Irridu ninvestu aktar f'dik li hija aċċessibiltia' u allura se jsir aktar investiment f'toroq ġodda u proġetti oħra simili.

Se nkomplu ntejbu l-ambjent ta' pajjżina u se nkomplu nħarrġu lill-ħaddiem permezz ta' l-edukazzjoni u t-taħriġ.

Ma' dawn is-suġġetti hemm ukoll temi orizzontali, jiġifieri rridu nħarsu lejn kif se jkollna aktar investiment fir-riċerka u l-iżvilupp.

Irridu naraw kif se ngħinu lill-intrapriżi Maltin sabiex dawn ikunu attrezzati aħjar u rridu naraw kif se nkomplu ninvestu fil-gżira Għawdxija.

Dan sabiex noħolqu fih aktar opportunitajiet ta' xogħol u nżidu l-impjiegi u l- inklużjoni soċjali.

Qed isiru laqgħat mas-setturi kollha, u fil-fatt saru ħames laqgħat pubbliċi u mat-80 laqgħa ma' diversi organizzazzjonijiet pubbliċi u mis-settur privat sabiex il-prijoritajiet joħorġu wara li tkun saret diskussjoni wiesgħa, bħal dik li qed issir ma' l-imsieħba soċjali kollha.

Sur President, tajjeb ngħid li l-għan tagħna sa l-aħħar ta' Jannar m'huwiex biss li jkollna dan il-pjan imħejji, imma rridu nibdew ukoll it-tfassil tal- proġetti nfushom li pajjiżna jrid jibda jimplimenta.

Fil-fatt diġa' qed isir ħafna xogħol fuqhom f'dan is-sens u hawnhekk irrid insemmi t-toroq u proġetti oħra li żgur se jagħmlu differenza kbira fil-kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Kif nafu l-ministeru tal-finanzi qed jaħdem fuq l-inizjattiva marbuta mal-public private partnership fejn matul din is-sena għamilna ħafna progress.

Bħalissa mhux biss għandna l-unit li qiegħda taħdem iżda qegħdin inħarrġu lin-nies tagħha wkoll.

Fil-fatt ħarriġna żewġ project leaders billi bgħatnihom l-Ingilterra sabiex jitħarrġu mal-partnerships UK dwar il-proċess innifsu.

Madankollu ma waqafniex fuq it-taħriġ biss, imma irranġajna l-istrutturi tagħna wkoll.

Tajjeb ngħid li matul din is-sena biddilna r-regolamenti u għamilnihom konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea.

Daħħalna wkoll il- kunċett tal-competitive dialogue sabiex inkunu nistgħu nimplimentaw dan il- proċess għaliex il-problema kbira li kien hemm fil-passat kienet minħabba li ma kienx hemm qafas regolatorju.

U allura kull darba l-gvern kien irid jivvinta l-proċess sabiex ikun jista' jagħmel dan!

Għalhekk ħriġna dokument li qassamnih mad-dipartimenti u ma' l-entitajiet kollha tal-gvern fejn urejnihom il-mod ta' kif iridu jippreżentaw proġett li jkun fil-forma ta' public private parntership.

Għednielhom x'iridu jagħmlu u lejn xhiex iridu jħarsu sabiex inħarrġu lis-settur pubbliku għal din ir-realta'.

Aħna ma ridniex li din ir-realta' tkun xi ħaġa mbuttata mill-gvern fuq livell politiku imma ridna li l-ideat jitwieldu min-nies li qed iwettqu l- proġetti.

Aħna rridu li huma jkunu għaqlin biżżejjed li jagħrfu jgħidu li tali proġett m'hemmx għalfejn jidħol għalih il-gvern imma jistgħu jagħmluh huma bil-parteċipazzjoni tas-settur privat.

Sur President, qegħdin fi stadju avvanzat fid-dar ta' l-anzjani tal- Mellieħa u fil-kuntratt ta' l-għoti tas-servizz ta' l-ikel għall-pazjenti fl-isptar Mater Dei.

Hemm numru ta' proġetti oħra li bħalissa qegħdin naħdmu fuqhom ukoll.

Fost l-oħrajn insibu l-crafts village f'Ta' Qali u l- impjant tat-tisfija ta' l-ilma u tad-drenaġġ.

Hemm proġetti marbuta mal- bini ta' l-iskejjel u f'dan il-budget ħabbarna wkoll ix-xewqa tagħna li forti Delimara nużawha ħafna aktar aħjar sabiex ngħollu l-livell tal- prodott turistiku f'pajjiżna.

Hemm numru ta' proġetti oħra li qegħdin naħdmu fuqhom sabiex inżidu l-opportunitajiet fis-settur privat u b'hekk inwessgħu l-ekonomija ta' pajjiżna.

Naħseb li settur ieħor li qiegħed jikkontribwixxi bil-kbir għat-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna huwa bla dubju ta' xejn is-settur tas-servizzi finanzjarji.

Jiena kelli l-okkażjoni li nitkellem mill-viċin ma' l- operaturi li jaħdmu f'dan is-settur u meta tkellimt magħhom, dawn jgħidulek li: We never had it better!

Dan huwa d-diskors li huma jużaw fil-perjodu li minnu għaddej bħalissa pajjiżna.

Kif nafu dan huwa settur li diġa' qiegħed jikkontribwixxi ħafna lil pajjiżna.

Għandna vantaġġi kompetittivi f'dan is-settur, fosthom l-istess kapaċita' tal-ħaddiema tagħna.

Ovvjament dan grazzi wkoll għall-politika tal-gvern tagħna li nvesta fl-istrutturi ta' l-Universita' sabiex illum għandna aktar nies adatti għal dan is- settur.

Insibu wkoll il-kultura tagħna fejn dejjem irridu nagħtu servizz ta' kwalita'.

Għandna investiment li qiegħed isir kemm mill-gvern u kemm mill-privat kif ukoll tibdil fil-qafas leġiżlattiv li hemm bżonn isir.

Araw kemm jikkritawna fuq konsulenzi!

Pero' jiena niftaħar b'dak li qiegħda tonfoq l-MFSA fuq konsulenzi għal dan is-settur!

U allaħares ma kienx hekk għaliex kieku żgur ma nibqgħux fil-forefront ta' dan is-settur u nattiraw dan l-investiment kollu lejn pajjiżna.

Għandna wkoll numru ta' kapaċitajiet lingwistiċi u għandna l-istabbilita′.

Sur President, hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-oppożizzjoni li f'dan is- settur dejjem kienet forthcoming u ħadmet magħna.

Jiena nixtieq li naħdmu flimkien f'ħafna aktar setturi sabiex żgur nsostnu qafas ta' stabbilita' u mhux inċertezza li tista' tnaffar malajr lil min ikun irid jersaq lejn pajjiżna.

Nafu wkoll li dan is-settur jirrikonoxxi l-fatt li għandna qafas ta' tassazzjoni mill-aktar effiċjenti għal dawk il-kumpanniji li jaħdmu f'dan is-settur.

Il-fatt li pajjiżna issa ssieħeb ma' l-Unjoni Ewropea u l- fatt li għandna 43 double taxation agreement ma' numru ta' pajjiżi oħra ippoġġina tassew fuq quddiem sabiex dan is-settur ikompli jikber u jimraħ.

Iċ-ċifri tat-tkabbir f'dan is-settur huma sostanzjali meta wieħed iħares lejn dak li għandna llum.

Illum għandna 19-il istituzzjoni ta' kreditu, 14- il istituzzjoni finanzjarja, 'il fuq minn 20 insurance principals u 'l fuq minn 27 aġenti ta' l-insurance.

Qiegħed iqum interess kbir fil-captive insurance companies, fejn diġa' għandna tlieta sostanzjali f'pajjiżna.

Għandna 'l fuq minn 24 insurance brokers, 'il fuq minn 39 registered insurance brokers, 107 collective investment schemes, 87 investment services providers, 50 trustees and fiduciaries u 38 licence nominees.

Għalhekk nistgħu ngħidu li dan is-settur qiegħed jikber sostanzjalment f'pajjiżna.

Fil-fatt il-prim ministru semma s-somma astronomika ta' dak li huwa n-net asset value tal-collective investment schemes f'pajjiżna.

Hawnhekk insibu li sa Settembru ta' din is-sena kellna 'l fuq minn Lm571 biljun!

Dan jurina li qed jiġu fostna ċerti collective insurance companies li huma kbar mhux ħażin f'dan is-settur.

Dawk li huma gross premiums barra minn pajjiżna għandna 'l fuq minn Lm50 miljun fuq tal-general business mentri għandna 'l fuq minn Lm57 miljun f'dak li huwa tal-life business.

Bla dubju ta' xejn qiegħed isir ħafna tkabbir f'dan is-settur, u bla dubju ta' xejn dan il-gvern bil-politika tiegħu anke fuq livell Ewropew se jibqa' kommess li jara li dan is-settur jibqa' jgawdi mill-vantaġġi li għandu llum ħalli niqbgħu dejjem fuq quddiem f'dan is-settur.

Sur President, għall-bidu tas-sena d-dieħla se jkollna l-abbozz ta' liġi dwar is-securitization.

Dan se jservi ta' għodda oħra importanti għal dan is-settur u li bih se noffru aktar prodotti fuq livell internazzjonali.

Hemm numru ta' abbozzi ta' liġi oħra, fosthom dak dwar l-intermedjarju ta' l-assigurazzjoni.

Se jsiru l-emendi għal numru ta' liġijiet oħra, anke b'rabta mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll code of corporate government ġdid li qiegħed jinħadem b'konsultazzjoni mill-Malta financial services authority.

Nerġa' ngħid li bla dubju ta' xejn dan huwa settur importanti u huwa settur li qiegħed jikkontribwixxi għat-tkabbir ta' l- ekonomija ta' pajjiżna.

Irrid insemmi l-lotteries and gaming authority li taqa' ukoll taħt dan il- ministeru.

Anke hawnhekk qegħdin naraw progress kbir.

U tajjeb ngħidu li matul din is-sena qbiżna l-mira tagħna ta' 100 remote gaming operator f'pajjiżna.

Tajjeb ngħidu li llum għandna 8% tas-suq dinji tar-remote gaining operators.

Għaldaqstant dan juri li l-ġurisdizzjoni tagħna hija waħda attrajenti ħafna u li qed tħalli kontribut ukoll lil dan is-settur.

Fil-fatt qiegħda tħalli 'l fuq minn Lm2 miljuni f'taxxi, kif ukoll 'il fuq minn 300 post tax- xogħol.

Dan minbarra s-servizzi kollha tal-bandwidth, web hosting u servizzi oħra li qed iħallu fondi sostanzjali anke fis-settur privat.

Hawnhekk m'aħniex qed insemmu wkoll dawk l-operazzjonijiet kollha li diġa' qed isiru f'pajjiżna u li kif nafu, qed jinvolvu 'l fuq minn 700 individwu f'dan is-settur partikolari.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-borża ta' Malta.

Jekk inħarsu lejn iċ-ċifri ta' l-2005 naraw żieda ta' 30% f'valur irreġistrat meta mqabbel mas-sena 2004.

Hemm ukoll żieda ta' 25% fil-valur tan-negozju meta mqabbel mas-sena 2004.

Allura dan kollu juri li l-attivita' fil-borża ta' Malta qiegħda tkompli tiżdid.

Fil-fatt naraw li n-negozju fis-suq ta' l-ishma żdied bi 23%, filwaqt li s-suq ta' l-istocks tal-gvern qiegħed dejjem jiżdied, fejn għal din is-sena żdied għal 43%.

Anke l-qligħ li qiegħda tagħmel il-borża ta' Malta huwa wieħed sodisfaċenti ħafna u jien nawgura li nkomplu nsibu skopijiet akbar ta' fejn din l-istituzzjoni tkompli timraħ.

Hemm numru ta' fatturi oħra li xtaqt insemmi, fosthom l-uffiċċju ta' l- istatistika li jagħmel ħidma kbira f'dan il-pajjiż.

Nixtieq infakkar fl- impenn kbir li bħalissa għaddej minnu dan l-uffiċċju fil-proċess taċ- ċensiment.

Nafu li dan irid isir għall-aħħar ta' Novembru ta' din is-sena u huwa proċess estensiv.

Fil-fatt se jipparteċipaw fih 'il fuq minn 1,200 numeratur li jridu jduru madwar Malta u Għawdex kollu sabiex jiġbru din l- informazzjoni importanti.

L-appell tiegħi lill-poplu Malti u Għawdxi kollu huwa sabiex jipparteċipa bi ħġaru fl-għoti ta' din l-informazzjoni tant meħtieġa.

Dan m'huwiex xi proċess politiku, pero' huwa proċess li fuqu naqblu kemm bħala gvern u kemm bħala oppożizzjoni.

Dan iċ-ċensiment huwa importanti għal pajjiżna għaliex jekk tassew irridu li jkollna stampa ċara tal-qagħda tal-pajjiż u tal-familji Maltin, irid ikollna l-informazzjoni kollha.

Jekk irid ikollna pjan ekonomiku li tassew ikun msejjes fuq ir-realtajiet li fihom qed jgħix pajjiżna, hemm bżonn li jkollna din l-informazzjoni kollha.

Għalhekk irrid nirringrazzja lil dan l- uffiċċju għax-xogħol kollu li qed jagħmel u għall-inizjattivi kollha li qed jieħu.

Prattikament dan l-uffiċċju qiegħed joħroġ news release b'xi riċerka differenti kważi ta' kuljum!

U naħseb li llum kulħadd qiegħed juri l-istima lejn il-kredenzjali ta' dan l-uffiċċju u s-serjeta' ta' l- istatistika li toħroġ minn ħdanu.

Sur President, kif nafu, il-kostruzzjoni tal-proġett Mater Dei taqa' wkoll taħt ir-responsabbilita' ta' dan il-ministeru.

B'sodisfazzjon ngħid li wara l-ftehim li ntlaħaq mal-kumpanija Skanska qed naraw progress sostanzjali fix-xogħol li jrid isir fl-isptar.

Bħala gvern ninsabu ottimisti li l-mira li poġġejna kuntrattwalment ma' Skanska, jiġifieri li niftħu l-isptar Mater Dei għall-1 ta' Lulju, 2007 se tintlaħaq.

Għalhekk l- appell tiegħi lil kulmin huwa nvolut huwa sabiex inkomplu naħdmu b'mod serju ħalli tassew dan l-isptar jinfetaħ.

U jinfetaħ mhux biss fuq livell ta' kostruzzjoni imma anke li l-apparat jidħol f'postu.

Fil-fatt diġa' għandna xi apparat li daħal fis-swali ta' l-isptar, pero' għad jonqos oħrajn x'jiġu stallati.

F'dan l-isptar għandna 'l fuq minn 4,000 kamra li diġa' ġew installati bl- apparat mediku u bl-għamara meħtieġa.

Issa ħerġin ukoll it-tenders għall- istorage u l-logistics u anke beda l-proċess ta' l-IT.

Dan kollu qiegħed isir sabiex inkomplu nagħtu kwalita' ta' ħajja aħjar lill-poplu Malti u Għawdxi u għaliex dan jibqa' l-impenn tal-gvern preżenti lejn il-poplu tagħna.

Dan jibqa' l-hallmark ta' dan il-gvern, li tassew inkomplu ntejbu l-kwalita' ta' pajjiżna sabiex meta l-poplu Malti u Għawdxi jiġi biex ikejjel, ikollu tassew fuq x'hiex jibbaża l-fatti.

Fl-aħħarnett irrid nagħlaq id-diskors tiegħi billi nirringrazzja lill- entitajiet kollha li jaqgħu taħt il-ministeru tal-finanzi.

Kien għad fadal uħud minnhom li ma kellix ċans insemmihom, fosthom id-dipartiment tat-Teżor u d-Dwana.

Pero' xtaqt insemmi ċ-ċertifikat sabiħ li ħadet id-Dwana mingħand l-Unjoni Ewropea fl-operation fake fejn pajjiżna ġie l-ewwel ma' l- Italja f'din l-operazzjoni għaliex ċedejna container lill-Italja!

Li kieku ftaħnieh aħna konna niġu l-ewwel ukoll!

U għalhekk dan kollu juri l-ħidma kollha li qed issir fil-ministeru tal-finanzi.

Sur President, finalment irrid nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li ħadmu fil-ministeru tal-finanzi matul dan il-perjodu, nirringrazzja lid- dipartiment tat-Teżor, lill-budget office, kif ukoll lill-pre-budget team li ħadmu bis-sħiħ sabiex nagħtu lil pajjiżna dan il-budget.

Għaldaqstant nawgura li s-sena d-dieħla kulħadd jgħid li rrendejna l-ħajja tal-poplu Malti u Għawdxi aħjar.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Id-diskussjoni titkompla llejla.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lis-Segretarju Parlamentari sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Ġimgħa, 18 ta' Novembru 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2006

IT-TLETTAX-IL JUM STABBILIT

Uffiċċju tal-Prim Ministru u Ministeru tal-Finanzi - Kontinwazzjoni

Approprjazzjoni għas-sena 2006 - L-istadji kollha

Estimi Supplimentari 2005 - L-istadji kollha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mela skond il-mozzjoni tal-31 ta' Ottubru, 2005 il- Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Ġimgħa, 18 ta' Novembru 2005 fis-6.00 p.m., bl-aġenda li għadha kif ġiet komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fis-1.06 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KAROZZI U MUTURI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm inbiegħu u/jew ġew importati karozzi u muturi s-sena l-oħra u din is-sena u ta' liema tip?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li l-ammont ta' karozzi u muturi li nbiegħu u/jew ġew importati matul l-2004 hu hekk: 383 mutur, 9,102 karozzi privati u 2,156 karozza kummerċjali.

Sat-30 ta' Settembru ta' l-2005 l-informazzjoni hi kif ġejja: 353 mutur, 7,751 karozza privata u 1,510 karozza kummercjali.

SETTUR INDUSTRIJALI GĦAWDXI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm- il kumpannija jew negozju ieħor li joperaw fis-settur industrijali f'Għawdex ngħataw għajnuna biex jieħdu sehem f'fieri internazzjonali barra minn Malta mill-1999 'il hawn?

Min huma?

X'għajnuna ngħataw?

F'liema fieri ħadu sehem?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li t-trade promotion unit tal-Malta Enterprise torganizza numru ta' attivitajiet ta' trade promotion li taħt ċerti kondizzjonijiet, parti mill-ispejjeż jistgħu jkunu ssussidjati sa 50%.

Fl-2004 kumpannija waħda minn Għawdex ibbenefikat f'żewġ attivitajiet filwaqt li fl-2005 l-istess kumpannija bbenfikat f'attivita' waħda.

FUEL ADDITIVES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-Enemalta żeditx adittivi mal-fuel tal-karozzi li jiġu importati?

Jista' jgħid xi standards qed jintużaw?

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li l-informazzjoni mitluba hi ta' natura kummerċjali u tista' anke titfa' lill-Enemalta fi żvantaġġ ma' xi enti li mis-sena d-dieħla jitħajru jidħlu f'dan is-suq, nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Enemalta timxi ma' prattiċi internazzjonali fejn jidħlu fuels.

QASAM INDUSTRIJALI F'ĦAL FARRUĠ

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jikkonsidra li jsir sinjal indikattiv ta' merħba fid-daħla tal-qasam industrijali ta' Ħal Farruġ?

Ma jaħsibx li dan ikun konformi ma' dak li sar f'daħliet ta' oqsma industrijali oħra u jkompli jsebbah u jagħti dehra isbaħ ta' pajjiżna, speċjalment issa li sar ix-xogħol ta' bini tat-triq mill-ġdid?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru huwa validu u se tittieħed azzjoni biex dan is-sinjal isir.

ĦADDIEMA TA' L-ENEMALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm nies ġew ingaġġati ma' l-Enemalta mill-2003 sa l-2005?

F'liema kategorija ġew ingaġġati?

Kemm irtiraw jew ġew boarded out fuq l-istess medda ta' żmien?

ONOR.

AUSTIN GATT: Għall-ewwel parti tad-domanda, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 14948.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, jien informat li matul l-istess perijodu kien hemm 120 li rtiraw mix-xogħol bl-eta' u 12 li ġew medically boarded out.

IRWEJJAĦ FIL-BIRGU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jitneħħa l-inkonvenjent li qed jiġi kkawżat minn irwejjaħ ta' drenaġġ ġejjin mill-baħar, quddiem il-monument tal-Ħelsien fil-Birgu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-korporazzjoni se tinvestiga dan l-ilment u lesta tieħu azzjoni biex tissewwa l-ħsara, dejjem jekk jirriżulta li hemm xi ħsara fil-main tad-drenaġġ ta' l-inħawi.

PJAZZA PAOLINO VASSALLO F'BORMLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jiġu rranġati numru ta' bozoz li ilhom ma jixegħlu fi Pjazza Paolino Vassallo, f'Bormla?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-bozoz imsemmija jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-kunsill lokali.

INDUSTRIJA TAL-MANIFATTURA F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien il-bejgħ medju għal kull ħaddiem fid-diversi setturi ta' l-industrija tal-manifattura f'Għawdex mill-1998 'il hawn, fi prezzijiet tas-suq u fi prezzijiet kostanti ta' l-1998 u ta' l-2000?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba ma tinġabarx mill-ministeru tiegħi, għalkemm nista' ngħid li parti mill-informazzjoni tinġabar mill- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika.

NOLL TAL-GOZO CHANNEL

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk koppja Maltija li tgħix Malta u li għandha pensjoni ta' l-invalidita' Awstraljana, tikkwalifikax għall-iskont normali tan-noll tal-Gozo Channel?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li n-noll issussidjat tal-Gozo Channel japplika biss għal dawk l-individwi li skond il-karta ta' l- identita' għandhom ir-residenza tagħhom ġewwa Għawdex.

Jeżisti noll ridott ieħor li japplika għal dawk li għandhom il-kartanzjan, pero' il-pensjoni ta' invalidita' Awstraljana per se ma tagħti l-ebda dritt li persuna tikkwalifika għal xi roħs fin-nollijiet.

F'każ ta' persuni b'diżabilita', dawn ma jħallsux pero' jekk jitilgħu bil- vettura jridu jħallsu għaliha, sakemm ikollhom karta ta' diżabilita' oriġinali u valida - kopja mhijiex aċċettata - maħruġa mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

METER READING

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'arranġamenti jistgħu jsiru biex min għandu post ta' villeġġatura jkollu l- arloġġ tad-dawl u l-ilma moqri mill-uffiċjal inkarigat u mhux jibqa' jintbagħat kont ta' stima?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li kull konsumatur li għandu post ta' villeġġatura fil-lokalitajiet imsemmijin hawn taħt jirċievi avviż bid-data u l-ħin li jkun sejjer il-meter reader.

Barra minn dan, jekk għal xi raġuni l-konsumatur ma jkunx fuq il-post, jista' iċempel il-qari ta' l- arloġġ fi żmien ħamest ijiem mid-data ta' l-appuntament.

San Pawl il-Baħar, Buġibba, Qawra, Għadira, Armier u limiti ta' l-Armier, Xgħajra, Birżebbuġa, Wied il-Għajn, San Pawl tat-Tarġa, Madliena, Baħar iċ- Ċagħaq u l-irziezet kollha fil-każ ta' Malta u Marsalforn, Xlendi u Ta' Ċenċ villas fil-każ ta' Għawdex.

Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma bħalissa qed tistudja l- possibbilta' li jiġu koperti wkoll postijiet oħra li normalment ma jintużawx, bħal garages jew djar vojta.

INCOME TAX RETURNS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni ddikjaraw dħul ta' iktar minn Lm30,000 fl-2002, 2003, 2004 u 2005?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tagħrif mitlub huwa kif ġej:

| |TAXPAYER |SPOUSE | |2002 |603 |16 | |2003 |694 |28 | |2004 |172 | 5 |

Noti:

L-ispouse hija ttrattata bħala persuna differenti mit-taxpayer;

Għad m'hemmx iċ-ċifri kompluti għas-sena 2004; M'hemmx ċifri għas-sena 2005.

INCOME TAX RETURNS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni ddikjaraw dħul ta' iktar minn Lm40,000 fl-2002, 2003, 2004 u 2005?

ONOR.

| |TAXPAYER |SPOUSE | |2002 |304 | 8 | |2003 |360 |17 | |2004 | 68 | 3 |

Noti:

INCOME TAX RETURNS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni ddikjaraw dħul ta' iktar minn Lm50,000 fl-2002, 2003, 2004 u 2005?

ONOR.

| |TAXPAYE|SPOUSE| | |R | | |2002 |182 | 4 | |2003 |215 |12 | |2004 | 37 | 2 |

Noti:

Għad m'hemmx iċ-ċifri kompluti għas-sena 2004;

M'hemmx ċifri għas-sena 2005.

INCOME TAX RETURNS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm persuni iddikjaraw dħul ta' iktar minn Lm100,000 fl-2002, 2003, 2004 u 2005?

ONOR.

| |TAXPAYER |SPOUSE| |2002 |40 |0 | |2003 |40 |1 | |2004 | 9 |0 |

Noti

AIP PERMITS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid din is-sena kemm kien hemm talbiet minn barranin għax-xiri ta' proprjeta' f'Malta?

Kemm minnhom huma ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea?

Kemm minnhom ġew rifjutati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li sa l-20 ta' Settembru, 2005 in-numru ta' applikazzjonijiet għall-akkwist ta' proprjeta' immobbli f'Malta minn persuni mhux residenti f'Malta kien ta' 286, li 238 minnhom jirrigwardaw ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea.

Applikazzjoni waħda kienet rifjutata u għaxar applikazzjonijiet kienu rtirati.

ETC COURSES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' parteċipanti għall-courses ta' taħrig li l-ETC qed torganizza u toffri fil- preżent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul l-ewwel 11-il xahar tas-sena finanzjarja 2004/2005, in-numru ta' parteċipanti fi programmi/skemi ta' taħrig organizzati mill-korporazzjoni laħaq is-7,502.

TOURISM MASTER PLAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid fiex intnefqu l-Lm75,999 fl-2004 u l- Lm55,000 fl-2005 fuq implementation ta' master plan għat-turiżmu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

UTILITIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kif jista' ikun li għas-sena d-dieħla, il- ministeru se jonfoq Lm35,000 fuq utilities meta fl-2004 in-nefqa kienet ta' Lm40,348 u meta tqis li għas-sena d-dieħla ser ikun hemm surcharge ta' 55% fuq id-dawl u l-ilma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-allokazzjoni għas-sena 2004 kategorija utilities kienet ta' Lm29,000.

In-nefqa ta' Lm40,348 fis-sena 2004 kienet dovuta għall-ħlas ta' darba li kien jinkorpora ħlasijiet ta' dawl u ilma li jappartjenu lill-White Rocks holiday complex li issa m'għadux jopera.

BRANDING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid fiex se jintnefqu l-Lm0.5 miljun fl-2006 fuq branding?

Liema spejjeż se tkun qed tkopri din in-nefqa?

X'parti hi minn nefqa totali tal-branding is-somma ivvotata għas-sena 2006?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-gvern jinsab impenjat illi l-branding ikun suċċess u għaldaqstant għas-sena 2006 ivvota Lm0.5 miljun lejn dan l- eżerċizzju.

Il-fondi huma ppjanati li se jiġu utilizzati kif ġej:

*Eżerċizzju ta' riċerka relatat mal-proċess ta' branding - Lm50,000;

*Preparazzjoni u implimentazzjoni ta' strateġija ta' komunikazzjoni tal- brand barra minn Malta - Lm40,000; u

*Proċess ta' internal branding immirat biex jinkoraġġixxi l-adozzjoni tal- valuri tal-brand fost l-industrija lokali tat-turiżmu u fost il-poplu Malti - Lm 50,000

Mhux il-każ li f'dan l-istadju wieħed jgħid kemm ser ikunu l-bżonnijiet biex jitwettaq dan l-eżerċizzju fis-sentejn ta' wara.

Il-gvern jiddeċiedi dwar in-nefqa minn sena għal sena, pero' żgur li l-proċess tal-branding ser ikompli jingħata l-importanza illi tixraqlu.

BEJGĦ TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhu l-valur tal-proprjeta' li nbiegħet lill-barranin matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PERSUNI MIŻMUMA MILLI JIDĦLU MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm twaqqfu persuni milli jidħlu Malta bil-baħar?

X'nazzjonalita' huma?

Għal liema raġuni twaqqfu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn Jannar u Ottubru ta' din is- sena, kien hemm 32 persuna ta' nazzjonalita' barranija li ma tħallewx jidħlu Malta wara li waslu bil-baħar.

Ir-raġunijiet prinċipali huma li:

*Ma kellhomx id-dokumenti kollha neċessarji; *Kellhom dokumenti falsifikati; *Ma kellhomx mezzi biżżejjed biex imantnu lilhom infushom f'Malta; *Ġie stabilit li ma ġewx Malta għal skop ġenwin ta' turiżmu; *Ma kellhomx biljett għar-ritorn; *Kienu soġġetti ta' xi struzzjonijiet biex ma jitħallewx jidħlu Malta minħabba xi każ preċedenti jew għal xi raġuni oħra.

Dawn kienu ġejjin mill-Albania, Bulgaria, Ghana, Rumania u Tunisia.

PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid għaliex diversi partijiet ta' l-universita` qed ikunu ta' sikwit mingħajr ilma - bħalma huma l-MUS, il- canteen u l-arkitettura - kif ġara per eżempju fl-ewwel jiem ta' Novembru?

Jaf il-Ministru li minħabba dan il-qtugħ, anke t-toilets użati mill- istudenti qed jibqgħu maħmuġin għal jiem sħaħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15642.

MANUTENZJONI FL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid minn kemm-il persuna hi magħmula t-taqsima tal-plumbing u l-elettriku ta' l-universita`?

Jista' jgħid mill-1 ta' Jannar s'issa kemm-il darba kien hemm nuqqas ta' ilma f'xi taqsima ta' l-universita`?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fid-dipartiment tal-manutenzjoni hemm żewġ electricians, electrician mate, helper fuq xogħol ta' plumbing u plumber student ta' l-ESTS.

Dawn iridu jlaħħqu ma' l-universita', il- junior college, l-istitut ta' l-enerġija f'Marsaxlokk u l-universita' il- qadima fil-Belt Valletta.

Informat ukoll li mill-ewwel ta' Jannar s'issa kien hemm xi ħames każi ta' pressjoni baxxa ta' l-ilma li ma damitx iktar minn jumejn.

Din ġrat minħabba ħsarat fuq il-mains minn kuntratturi jew waqt il-manutenzjoni fuq ir-reverse osmosis.

VISTI TAT-TOBBA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk jeżistux tariffi dwar kemm tabib għandu jitħallas għal vista privata?

Jista' jgħid jekk tabib, anke għal vista ta' rutina li ma ddumx aktar minn ħames minuti, meta jitlob Lm6 u Lm7 jiksirx xi regola, peress li għandi rapporti li fin-naħa ta' fuq ta' Malta hemm tobba li qed jagħmlu hekk?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma jeżistu l- ebda tariffi riċenti dwar kemm tabib għandu jitħallas għal vista privata f'dar ta' pazjent.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi każ speċifiku fejn iħoss li t-tabib ma mexiex b'mod etiku, nitolbu jirrapporta l-każ lill- kunsill mediku.

TQASSIM TA' SIRINGI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm tqassmu siringi miċ- ċentri tas-saħħa fl-ewwel għaxar xhur tas-sena?

Jista' jagħti l- informazzjoni għal kull ċentru separatament u xahar b'xahar?

Dawn kollha jingħataw lil dawk li jabbużaw mid-droga?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' siringi li tqassmu miċ-ċentri tas- saħħa bejn Jannar u Ottubru 2005 lil dawk li jabbużaw mid-droga hu kif ġej:

|2005|Flo|Qor|Gżi|Pao|Cos|Mos|Rab| | |r. |m |ra |la |p. |ta |at | |Jan |393|105|458|500|260|194|836| | |9 |0 |4 |0 |0 |5 | | |Frar|302| |438|360|200|188|652| | |2 |918|9 |0 |0 |1 | | |Mar |414|100|461|450|140|165|762| | |9 |6 |0 |0 |0 |8 | | |Apr |348| |513|340|170|148|658| | |3 |785|2 |0 |0 |9 | | |Mej |385|140|484|430|190|229|630| | |1 |0 |4 |0 |0 |9 | | |Ġun |476|114|479|490|180|187|740| | |5 |0 |6 |0 |0 |1 | | |Lul |566| |458|460|210|179|315| | |1 |968|3 |0 |0 |6 | | |Aww |470| |368|550|200|164|607| | |1 |517|3 |0 |0 |7 | | |Sett|457| |342|490|140| |691| |. |6 |917|5 |0 |0 |967| | |Ott |417|134|423|545|180|209|690| | |6 |3 |5 |0 |0 |3 | |

Dawn iċ-ċifri huma limitati biss għal min jitlob siringi mir-reception desks taċ-ċentri tas-saħħa.

Għal raġunijiet ovvji, m'hemm ebda mezz li bih wieħed ikun ċert illi kulmin jagħmel it-talba fil-fatt jabbuża mid-droga.

VAT FUQ MATERJAL EDUKATTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm daħħal mill-VAT il-gvern matul din is-sena fuq tagħmir edukattiv u affarijiet edukattivi oħra, bħal kotba, pitazzi etc.?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MDINA ROAD ŻEBBUĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk is-service road f'Mdina Road, Ħaż- Żebbuġ – qed nirriferi għall-parti bejn il-junction De Rohan u ċ-ċentru - hijiex one-way u, jekk fl-affermattiv, f'liema direzzjoni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li s-service road li hemm fi Mdina Road bejn il-junction ta' De Rohan biswit l-iskola ta' St. Dorothy's, hija one-way 'il fuq fid-direzzjoni lejn ir-Rabat.

Bħalissa qed jitwaħħlu arrow signs biex tiġi indikata d-direzzjoni 'l fuq għall-vetturi li jkunu ġejjin mis-side roads ta' Ħaż-Żebbuġ għal ġo l- istess service road imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

PREZZ TAD-DULLIEGĦ U L-BETTIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana kemm kien il-prezz medju tad- dulliegħ u l-bettieħ imdaħħal fil-pitkalija fl-ewwel disa' xhur tas-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-istess perijodu għal dawn l- aħħar ħames snin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

PREZZ TAL-FRAWLI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana kemm kien il-prezz medju tal- frawli u frott ieħor imdaħħal il-pitkalija fl-ewwel disa' xhur tas-sena?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba dwar il-frawli qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Dwar frott ieħor, nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika x'tip ta' frott ieħor qed jirriferi għalih.

TOURIST ARRIVALS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Peress li jekk wieħed jara l-istatistika ta' kemm kellna turisti f'Settembru 2005 isib differenza bejn dak li qed jgħid l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika u dak li qed jgħid l-ajruport internazzjonali ta' Malta, jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet u kif l- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika jispjega dan?

ONOR.

V-PLATE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15543 u jgħid x'kien id-dħul għas-sena 2005 għall-ADT minn liċenzji ta' vetturi li jidħlu l-Belt?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li mill-1 ta' Jannar sa l-aħħar ta' Ottubru 2005 id-dħul ta' l-awtorita' dwar it-trasport minn liċenzji ta' vetturi li jidħlu l-Belt kien ta' Lm574,535.

In-numru ta' vetturi hu ta' 47,706.

AWTORITA' TAT-TURIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min inħatar biex jikkordina s-segments differenti tas-suq turistiku fl-awtorita' tat-turiżmu u għal kemm żmien?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

Joe Galea Tour operating and leisure Michael Piscopo Sport Carlo Micallef Other and growth markets Dominic Micallef History and culture

L-awtorità ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet biex jimtlew il-postijiet ta' segment heads għall-English language learning, meetings, incentives, conferences and exhibitions (MICE) u għal Gozo.

Is-sejħa għalqet fis-16 ta' Novembru 2005.

M'hemmx terminu ta' żmien marbut ma' dawn il-karigi.

WIRT STORIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Minn mindu għaddiet il-liġi dwar il-ħarsien tal-wirt storiku u kulturali, jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba ntużat l-għodda ta' inċentiv fiskali biex jinġieb 'il quddiem il-wirt storiku tagħna?

F'liema każi ntużat din l-għodda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tingħata f'xi seduta oħra.

AMNESTIJA LIL ĦABSIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il amnestija ngħatat f'dawn l-aħħar 30 sena?

Kemm ħabsin gawdew u x'inhu r- reat li għalih kienu l-ħabs?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 5738 u 11774.

HOMEHELP SERVICE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn talbiet pendenti għall-homehelp?

Kemm hawn persuni li għandhom is-servizz tal-homehelp, meals-on-wheels, telecare, u/jew għamlu użu mill-handyman service?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm 186 talba pendenti għall-homehelp u 2,364 household li qed jibbenifikaw minn dan is- servizz.

Hawn madwar 300 li jużaw b'mod regolari s-servizz tal-meals-on- wheels u jużawh b'mod regolari; 9,031 persuna għamlu użu mis-servizz tat- telecare; li 1,098 għamlu użu mis-servizz tal-handyman.

ĊIMITERJU TA' BURMARRAD

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk l-oqbra li hemm fiċ- ċimiterju ta' Burmarrad humiex se jitqassmu?

Kemm hemm lesti?

Kemm hi t- talba?

Meta se jitqassmu u kemm se jinqdew minn dawk li hemm fuq il- waiting list?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-oqbra li huma lesti ser jitqassmu.

In-numru ta' applikanti għall-oqbra f'dan iċ-ċimiterju hu ta' 490.

Bħalissa hemm 160 qabar lest li minnhom hemm il-ħsieb li jitqassmu 130.

Qed isiru riċerki min-nutar tal-gvern sabiex fi żmien qasir, min hu intitolat għal dawn l-oqbra jiġi informat.

VEHICLE REGISTRATION TEST

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm vetturi weħlu mill-VRT din is-sena u għal liema raġuni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li t-total ta' vetturi illi weħlu mit-test tal-VRT mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Ottubru, 2005 hu ta' 14,090.

Ir-raġunijiet għala weħlu kien minħabba d-dawl, steering suspension, brakes, tyres, exhaust, emission, ħsejjes u l-body inġenerali.

VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn vetturi bil-mutur u x'tip?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

VETTURI SKRAPPJATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm vetturi ġew scrapped f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li mis-sena 2000 sa Ottubru ta' din is-sena, in-numru ta' vetturi li ġew skrappjati hu hekk:

2005 13,243 2004 5,529 2003 2,798 2002 2,261 2001 2,805

PROBLEMA TA' DRENAĠĠ F'STA.

LUCIA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15565 u jara kif tista' tiġi rranġata problema tad-drenaġġ li għandha koppja anzjana - dettalji qed jintbagħtu separatament - li toqgħod fi flat isfel u li ta' kull ġimgħa qed ikollha problemi bid-drenaġġ, tant li qed ikollha tqabbad ħaddiem privat biex jirrimedja s-sitwazzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.