MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 383 L-Erbgħa, 10 ta' Mejju 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 383

L-Erbgħa, 10 ta' Mejju 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 383

L-Erbgħa, 10 ta' Mejju 2006

WERREJ

MINUTI 88

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 88

TQEGĦID TA' KARTI 92

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-LIĠIJIET DWAR IL-PROTEZZJONI

TAL-KONSUMATUR (IT-TIENI QARI)

CONSUMER PROTECTION LAWS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 92

AĠĠORNAMENT 110

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 115

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 382 li saret fid-9 ta' Mejju, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TOQBA TAL-BIRGU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi rranġata t-triq li tagħti mill-Kalkara għat-Toqba tal-Birgu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Riċentement l-ADT wettqet xogħlijiet ta' patching u ta' tindif sabiex din it-triq tkun aktar aċċessibbli.

Sadanittant qed tħejji ukoll proġett estensiv u malli l-MEPA toħroġ il-permess, jinħareġ it-tender u jinbeda x- xogħol.

TRIQ PIETRU SALIBA F'ĦAL-LUQA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Maire Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se ssir Triq Pietru Saliba, f'Ħal-Luqa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-triq indikata mill-Onor.

Interpellant hija nkluża fil-lista ta' toroq residenzjali li se jsiru mill-ADT, bix-xogħol isir skond il-prioritajiet li jirriżultaw minn programm li għad irid joħroġ.

TRIQ TORTELLA FL-IMQABBA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tingħata wiċċ Triq Dun Giacomo Tortella, fl-Imqabba issa li l-bini tela' kollu?

Meta se tiġi ffurmata s-service road li tgħaqqad Triq Tortella ma' Vjal il-Konvoj ta' Sta.

Marija?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol ta' bini fi Triq Giacomo Tortella u s- service road ma' Vjal il-Konvoj ta' Sta Marija m'ilux wisq li tlesta.

Ix- xogħol ta' kostruzzjoni f'dawn it-toroq qiegħed fil-lista ta' xogħlijiet li qegħdin isiru fl-Imqabba.

M'ilux ukoll id-direttorat tat-toroq għamel xogħol fl-Imqabba fi Triq Mons A. Caruana, Triq Ġanni Darmanin u Triq Xandru Farrugia u fil-ġimgħat li ġejjin se jagħmel xogħol ta' tarmac fi Triq il-Familja Brancati, Triq l- Ispnar u Triq it-Torba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li llum 'il ġurnata l-kampanja qed tkun iffrekwentata aktar minn qatt qabel minn numru ta' Maltin u anke turisti u peress li numru ta' residenti li jgħixu f'dawn l-inħawi qed jilmentaw mill- qagħda ħażina li jinsabu fiha ċerti toroq rurali, hemm maħsub li jiġu indirizzati dawn il-problemi ġaladarba l-kunsilli lokali m'għandhomx mezzi biex jagħmluhom huma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'huwiex possibbli li l-ADT tieħu fuqha xogħlijiet ta' toroq rurali li huma responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Meta tħares lejn il-programm kollu ta' x'irid isir, bilfors ikollok tieħu ċerti deċiżjonijiet dwar fejn se tikkonċentra iktar l-infiq u l-programm tiegħek.

L-enfasi li qed nagħmlu bħalissa hija fuq toroq residenzjali, peress li dawn għandhom impatt immedjat fuq il-kwalita' tal-ħajja.

Dan ma jfissirx li qed nitraskuraw it-toroq rurali, iżda qegħdin nindirizzaw biss ċerti ħteġijiet bħal ngħidu aħna xogħol ta' manutenzjoni u interventi ta' ċerta urġenza.

Impossibbli nerġa' ngħid li tifrex il-budget b'tali mod li tindirizza t-toroq kollha, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġiet ikkonsidrata l-possibbilta' li jintalbu fondi speċifiċi għat-toroq rurali mill-Unjoni Ewropea?

Saret analisi dwar il- qagħda ħażina li jinsabu fiha t-toroq ta' l-Imtaħleb?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fondi ta' koeżjoni mill-Unjoni Ewropea nistgħu nitolbu biss għal dawk it-toroq li huma arterji u li jiffurmaw parti mit- TEN-T route, jiġifieri t-triq li tgħaddi minn ħdejn l-airport, il-Port il- Kbir, tibqa' sejra lejn iċ-Ċirkewwa u mbagħad minn Għajnsielem tibqa' tiela' għal San Lawrenz.

Minn fondi strutturali jistgħu jintalbu xi fondi għat-toroq, pero' fit- talbiet tagħna għal proġetti ta' toroq se nkunu qed nikkompetu ma' setturi oħrajn fil-pajjiż.

Jiġifieri ma nistgħux nassumu li l-gvern se jagħti parti sostanzjali mill-fondi strutturali għat-toroq għax il-fondi jiġu l- aktar mill-fondi ta' koeżjoni.

Minn fondi strutturali jistgħu jintalbu wkoll fondi għal dawk it-toroq li jinsabu f'żoni industrijali.

Fil-fatt għandna l-ħsieb li parti mill- proġett tal-crafts villlage jiġi ffinanzjat minn fondi strutturali.

Jista' ikun li xi ħadd jinkwadra xi talba għal toroq f'żoni rurali jekk jikkombinaha ma' programm ta' ambjent, pero' hemmhekk l-inizjattiva trid tittieħed mill-ministeru responsabbli mill-affarijiet rurali u ambjent.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, aktar konna qegħdin inħarsu lejn it- toroq rurali li jinsabu fl-area taċ-Chadwick Lakes bħala ħteġijiet urġenti u partikolari.

Ħafna drabi filwaqt li nkunu qed nagħmlu ċerti toroq arterjali, nagħmlu wkoll xi crossing jew sqaq li jkun jagħti għal dik l- istess triq.

Dan ikun neċessarju kemm biex l-ilma jiġi channelled f'dawn l- isqaqien kif ukoll minħabba l-impatt li dawn l-isqaqien jista' ikollhom fuq it-toroq partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, din in-naħa tal-Kamra tinsab preokkupata ħafna għax ċerti toroq fil-kampanja aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qegħdin narawhom żdingati.

Jista' il-Ministru jara li din is- sitwazzjoni ma taħrabx għal kollox mill-idejn?

Nista' nissuġġerixxi li jsir studju bejn il-gvern u l-kunsilli lokali dwar kif għandha tiġi indirizzata din il-qagħda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kif għedt diġa', x'aktarx li ħafna mit-toroq rurali huma responsabbilta' tal-kunsill lokali.

Il-formula ta' l- iffinanzjar tal-kunsilli lokali tkopri żewġ elementi, parti waħda tieħu in konsiderazzjoni l-popolazzjoni li tgħix fil-konfini ta' dak il-kunsill lokali u parti oħra tieħu in konsiderazzjoni s-superficial area li taqa' fil-konfini ta' dak il-kunsill.

Naturalment il-kunsilli lokali li għandhom żona rurali kbira, ikollhom budget pjuttost sostanzjali.

Fil-fatt il-kunsilli lokali li għandhom l- ogħla budgets huma dawk ta' l-Imġarr, tas-Siġġiewi u b'mod speċjali tal- Mellieħa, li għandu annessi miegħu diversi żoni rurali u jieħu l-funding tagħhom.

X'aktarx li l-fondi li qed jingħata l-kunsill lokali tal-Mellieħa suppost ikopru ammont ta' xogħol f'toroq rurali wkoll għax għalhekk hemm dik il-formula.

Ma naħsibx li huwa fair li l-gvern jidħol għall-iffinanzjar li suppost jagħmlu l-kunsill lokali meta l-gvern għandu obbligi oħrajn, bħal xogħol urġenti f'toroq residenzjali u jarroga għalih responsabbilta' li frankament hija ta' ħaddieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi r-raġuni li ma ngħatat l-ebda linja gwida lill- kunsilli lokali dwar il-prioritajiet ta' management li għandhom japplikaw f'żoni rurali kemm biex jiġi mħares l-impatt eko-turistiku kif ukoll l- impatt agro-turistiku?

Nifhem li waqajna lura fejn pajjiżi oħra membri ta' l-Unjoni Ewropea – qed ngħid hekk peress li l-gvern għadu lanqas ħejja regolamenti f'dan ir- rigward - imma nemmen li għandu jkun hemm guidelines bażiċi u mhux noqogħdu ngħidu li dan huwa xogħol il-kunsilli u nieqfu hemm għax hekk il-problema mhix qed tiġi indirizzata.

Jekk il-gvern qed jgħid li din hija responsabbilta' tal-kunsilli lokali u l-kunsilli lokali għal xi raġuni jew oħra m'humiex qed jattwawha, iċ-ċittadin xorta waħda qed jibqa' żvantaġġat.

Possibbli ma jistax isib mezz il-Ministru kif b'kollaborazzjoni ma' ministeri oħra, jagħti aktar importanza għall-management tat-toroq rurali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-istrateġija tagħna tirrigwarda t-toroq li huma fir-responsabbilta' tagħna.

Strateġija għal toroq arterjali għandna.

Strateġija għal toroq residenzjali għandna wkoll u qegħdin nissettjaw waħda għas-sentejn li ġejjin.

Din m'hijiex kwestjoni ta' x'liġijiet tagħmel.

Aħna nagħmlu liġijiet li jissettjaw l-istandards ta' kif tinbena t-triq, kif isiru l-ispecifications u kif tikkontrolla t-traffiku.

Dawn ir- regolamenti jeżistu u allura r-responsabbilta' sa ċertu punt ta' l-ADT fejn jidħlu toroq rurali qiegħda hemmhekk, pero' ma naħsibx li tista' timmaniġġa żoni rurali billi sempliċement tagħmel ir-regolamenti.

Ir-responsabbilta' għall-kontroll ta' żoni rurali hija shared minn ħafna enti.

Fost dawn hemm il-MEPA li għandha r-regoli tagħha u ċerti żoni ġew ddikjarati bħala żoni ta' protezzjoni u importanza ekoloġika.

Jiġifieri għandek programmi differenti skond ir-responsabbiltajiet diversi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iżda bil-programmi kollha u bir-responsabbiltajiet kollha li qed jaċċenna għalihom il-Ministru, xorta waħda sfrundat il-bypass ta' l-Imtarfa u anke dik tal-Ħemsija li għadu kemm sar xogħol fuqhom!

Jista' jikkonsidra li bis-serjeta' jagħmel analisi aktar profonda tas- sostenibilita' li hemm bżonn biex l-amministrazzjoni ta' dan il-pajjiż tkun aktar accountable f'ħidmitha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, jiddispjaċini imma meta nisma' kummenti bħal dawn nibda niddubita x'ikun hemm warajhom dawn il- mistoqsijiet.

It-triq Tal-Ħemsija mhijiex rurali imma hija arterja għaddejja minn żona rurali.

Ir-risposti kollha li tajtu huma dwar l- isqaqien li jgħaddu minn ġor-raba' għax dak hu li nifhmu bih meta ngħidu toroq rurali.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

Ikompli l-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma nafx għalfejn qed inkomplu ndawru l-argument u nġebbdu l-istorja tal-ħsarat li kien hemm.

It-triq f'Tal-Ħemsija ma sfrundatx imma kien hemm biss ħsara fuq parti minnha.

Din it-triq hija itwal minn kilometru u l-ħsara hija fuq ftit metri.

Kultant inkomplu ntambru fuq l-istess ħaġa biex innessu lin-nies it-tajjeb li jkun sar.

Lanqas it-triq ta' l-Imtarfa m'hi rurali, dik hija bypass.

Taċ-Chadwick Lakes hija triq rurali.

Affarih jekk l-Onor.

Interpellant irid jiġbed ċerti konklużjonijiet, imma mhux filli nitkellmu fuq triq rurali u f'daqqa waħda, għax ikun hemm triq arterjali għaddejja minn żona rurali, ngħidu li dik hija triq rurali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jara kif jagħmel biex meta l- gvern jiġi biex jagħmel triq rurali jew bypass, din ma tisfrundax wara tliet xhur bil-poplu jisborżja l-flus permezz tat-taxxi li jħallas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fil-każ tal-protokoll Taljan, minn madwar 17,000 metru ta' toroq kien hemm ħsarat fuq għexieren ta' metri.

Jien qatt m'għedt li m'hemmx ħsarat.

Lanqas ma ppruvajt ngħatti l-ħtija ta' ħadd jew għedt li mhux qed neħduha bis-serjeta' din il-problema.

Pero' l-Onor.

Interpellant qiegħed jipprova jnessi affarijiet oħrajn li għedt hawnhekk, Sur President.

Jien għedt li l-ħlasijiet huma miżmuma sakemm ikunu konklużi l- investigazzjonijiet li qegħdin isiru.

Ammont sostanzjali minnhom diġa' huma lesti, pero' ma nistax noħroġ ir-riżultat finali peress li qed nistenna xi testijiet li ntbagħtu l-Ġermanja.

Il-kuntrattur diġa' huwa committed li jekk il-ħsarat jirriżultaw li huma responsabbilta' tiegħu, jirranġahom huwa a spejjeż tiegħu.

B'hekk il-poplu ma jkun sborżja l-ebda sold.

Is-serjeta' hekk tirrikjedi.

Anke l-mod kif inkitbu t-tenders saru bis-serjeta' għax il-kuntrattur huwa responsabbli hu.

Aħna nżommu r- retention money biex nagħfsu fuq il-kuntrattur biex iġorr l-ispejjeż hu.

Fil-fatt xi ġimgħatejn ilu, il-periti tad-dipartiment urew ix-xewqa tagħhom li jagħmlu t-tiswijiet neċessarji fejn irriżultat il-ħsara.

Jien għedtilhom li l-ewwelnett xtaqthom jagħmlu testijiet fuq medda ħafna itwal minn fejn hemm il-qsim fit-triq, biex inkun żgur li meta nsewwu dik il- parti ma jirriżultax qsim f'xi lokazzjonijiet oħrajn.

F'dawn l-aħħar ġimgħat konna qed nagħmlu testijiet li jindikawlek jekk hux se jkollok subsidence f'postijiet oħrajn fit-triq u l-indikazzjonijiet urew li dan m'għandux ikun.

Allura l-konklużjoni li ġibed l-Onor.

Interpellant li t- triq falliet, ma nistax nissostanzjaha, anzi nirribattiha b'saħħti kollha, Sur President.

Naturalment jien mhux qed ngħid li m'hemmx lok għal xogħol aħjar u nikkondividi dak li qal l-Onor.

Farrugia li dejjem nistgħu ntejbu l- amministrazzjoni.

Fil-fatt qegħdin naraw kif nagħmlu biex kemm jista' ikun nevitaw żewġ affarijiet, waħda l-mod kif tinħareġ it-tender u mbagħad jinbidel il-mod kif isir ix-xogħol għax jirriżultawilna ċerti sitwazzjonijiet partikolari; u l-oħra li nkunu nistgħu nkomplu nsegwu x- xogħol b'mod aħjar biex ħsarat bħal dawn ma jiġrux, allavolja l-kuntrattur ikun obbligat li jsewwihom minn butu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Saret evalwazzjoni tar-rapport li għamlu l-esperti dwar kif għandha tiġi indirizzata l-problema li tirriżulta f'toroq bħal dik f'Tal-Ħemsija u dik ta' l-Imtarfa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-metodu ta' kostruzzjoni propost huwa li jkollok speċi ta' gaġeġ u tpoġġi l-materjal fihom, liema metodu apparentement xi darba ntuża fl-inħawi taċ-Chadwick Lakes.

Dan il-metodu rriferejtu lin- nies tekniċi tagħna u huma qaluli li dan huwa applikabbli f''żoni bħaċ- Chadwick Lakes, fejn għandek ċerta retention ta' ħamrija biex kemm jista' ikun tkun tippermetti l-passaġġ ta' l-ilma mingħajr ma ġġorlok il-materjal tar-retaining wall.

Pero' mhix din l-issue f'Tal-Ħemsija, Sur President.

Jien inkarigajt lin-nies tiegħi biex fejn ikollna xogħlijiet f'żoni rurali, nieħdu in konsiderazzjoni dawn il-metodi ta' konstruzzjoni li huma sostenibbli iktar għall-ambjent.

GUDJA ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jara li jitwaħħlu mill-iktar fis dwal maz-zebra crossing ta' ħdejn il-football ground tal-Gudja, quddiem il-Palazz ta' Bettina?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport se tagħmel ispezzjoni fil-post imsemmi biex tara x'azzjoni għandha tieħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Imma jista' il-Ministru jgħid meta se jsiru d-dwal?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jiddispjaċini imma bl-amment ma nkunx naf.

Naturalment ikollok talbiet għal numru ta' zebra crossings oħrajn u allura trid timxi skond il-prioritajiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' abbuż sesswali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 18726;

f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Exemption order lil victim support, skond artikolu 12(2) ta' l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Kap 123); u

f'isem il-Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar appartamenti li qed isirilhom xogħol fuq il-komun, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 18709.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista ta' diretturi u assistenti diretturi fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 18989; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar l-infiq fuq fuel fil-ministeru ta' l-affarijiet barranin, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 18467.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-LIĠIJIET DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-KONSUMATUR

CONSUMER PROTECTION LAWS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-9 ta' Mejju, 2006.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, waħda mill-problemi li riċentement donnha telgħet fil-wiċċ u li l-konsumatur Malti u Għawdxi jrid jiffaċċjaha meta l-iktar li jkun fil-bżonn hija l-kwestjoni tal-mediċinali.

M'iniex se noqgħod nidħol fid-dettalji ta' l-abbozz ta' liġi per se għax naħseb huwa importanti li nħarsu lejn aspetti li verament jolqtu lill-konsumatur.

L- għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa biex jemenda u jipprovdi miżuri ta' infurzar f'diversi liġijiet sabiex jiġi implimentat ir-regolament tal- Parlament Ewropew fuq il-koperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli għall-protezzjoni tal-konsumaturi.

Iżda naħseb li hemm qabża kbira bejn dak li nsibu mikbub u r-realta` tal-ħajja ta' kuljum.

Madwar erba' snin ilu kien jingħad li bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se tiżdied u titjieb il-kwalita` tal-prodotti mediċinali u b'hekk il-poplu Malti u Għawdxi jgawdi minn kwalita` u, sa ċertu punt, aċċessibilita` aħjar għall-mediċini.

Fir-realta` meta wieħed jara kif żviluppaw l-affarijiet matul il-perjodu li ilna membri, insibu li hemm ċerti aspetti f'dan is- settur li sfortunatament il-gvern ma tax kashom.

Mhux hekk biss, jien ngħid li ċerti setturi tas-soċjeta` Maltija mxew b'għajnejhom magħluqa minflok ma għamlu pressjoni fuq il-gvern biex jagħmel in-negozjati ħalli jsiru l-bidliet kollha neċessarji u ma jsibux ruħhom fil-pożizzjoni li jinsabu fiha llum il-ġurnata.

Li kieku taw kas il-problemi li kienu se jkunu qed jiffaċċjaw illum naħseb li ma kenux isibu ruħhom fis-sitwazzjoni li jinsabu fiha llum.

Din in-naħa tal-Kamra kienet ġibdet l-attenzjoni mhux biss fuq il-kwestjoni tal-mediċini, imma fuq diversi setturi oħrajn, imma l-gvern kien għażel li jagħlaq widnejh u kompla miexi għax hu jifhem f'kollox, l-esperti tiegħu jifhmu f'kollox, u allura ma tax widen għal dak li kienet qed tgħid l- Oppożizzjoni.

Kienu jgħidu li l-Oppożizzjoni dejjem tingħi!

Kemm nixtieq li l-affarijiet li konna ngħidu dak iż-żmien attwalment m'aħniex nesperjenzawhom!

M'iniex qed ngħid li d-deċiżjoni li ħa l-poplu Malti b'xi mod jew ieħor għandna nirtiraw minnha, imma l-gvern Nazzjonalista kellu jara li n-negozjati li kien qed imexxi fl-aħħar mill-aħħar ikunu fl- interess tal-konsumatur Malti u Għawdxi.

Imma jidher li għalaq għajnejh u kompla jiddiskuti għax qal li hu jifhem u li ma kellu bżonn jisma' xejn mingħand ħadd.

Wieħed mis-setturi importanti tas-soċjeta` Maltija u Għawdxija li jolqot fil-laħam il-ħaj hija l-kwestjoni tal-mediċini u prodotti farmaċewtiċi.

Wieħed mill-aktar fatturi importanti f'dan is- settur huwa l-aċċessibilita`, li wieħed ifittex u jsib, li jkun hemm ħafna tipi ta' mediċini li jagħtu lok li jkun hemm kompetizzjoni vera li fl-aħħar mill-aħħar tagħti ċ-ċans li l-prezz fis-suq lokali jinżamm kompetittiv.

Ħalli naraw x'ġara eżattament f'dawn l-aħħar sentejn f'pajjiżna.

F'dawn l-aħħar sentejn, peress li kellna gvern li ma kienx għaqli, kellna gvern li jifhem f'kollox u kellna gvern li ma semax x'kienet qed tgħid l- Oppożizzjoni – nirrepeti li nixtieq bis-serjeta` kollha li f'dak li konna ngħidu konna żbaljati aħna u kellu raġun il-gvern – sfortunatament għall- poplu Malti u Għawdxi rriżulta li kellna raġun f'dak li konna ngħidu aħna u kellu tort il-gvern Nazzjonalista.

L-istess bħalma qed jiġri bħalissa fuq il-kwestjoni ta' l-Ewro.

L-Oppożizzjoni qed tipprova tiġbed l-attenzjoni tal-gvern biex ma jibqax dieħel ġol-ħajt u jmexxi lill-poplu Malti u Għawdxi ġol-ħajt, imma l-gvern jifhem ħafna u bl-aktar mod arroganti qed jgħidilna biex ma nindaħlulux.

Apparti t-tgħajjir kollu, l-akbar arroganza hija li l-gvern ma jismax dak li ngħidulu għax hu jifhem ħafna u allura jkompli miexi.

U issa qed naraw fiex sibna ruħna llum il-ġurnata fis- settur tal-mediċini għax il-gvern mexa b'dan il-mod.

Mr Speaker, hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi oħra.

Din in-naħa tal-Kamra m'hijiex kontra r-reġistrazzjoni tal-mediċini.

Tant hu hekk li meta l- partit Laburista kien fil-gvern kien minn ta' l-ewwel li pprova jdaħħal sistema ta' reġistrazzjoni.

Min forsi kien idaħħal prodotti ta' kwalita` inferjuri għajjar lil din in-naħa tal-Kamra li daħħalna anke s-certificate of pharmaceutical product li kien intiż biex bil-mod il-mod nibdew nintroduċu ċertifikati ħalli prodotti li m'humiex ta' kwalita` ma jibqgħux jidħlu ġewwa pajjiżna għax verament kien jinteressana mill-konsumatur.

L- unika raġuni għaliex gvern Laburista ried idaħħal ir-reġistrazzjoni tal- mediċini kienet biex prodotti li huma inferjuri ma jidħlux ġewwa pajjiżna.

Il-gvern Laburista kien qiegħed jara mill-punto di vista li Malta hija gżira żgħira b'popolazzjoni żgħira, li huma fatturi importanti.

Infatti meta kien ħareġ id-draft ta' abbozz dwar kif kellna mmorru lejn ir- reġistrazzjoni tal-mediċini ma qbadniex u tlaqna għal għonq it-triq, imma għidna li l-ewwel ma rridu nagħmlu huwa li naraw kif dawk il-proposti se jkunu adattati għal Malta u Għawdex biex l-ewwel u qabel kollox il-poplu jkollu l-aċċessibilita`, il-varjeta` u l-prezz tal-mediċini jkun stabbli u ma jisparax 'il fuq.

L-isfortuna hija li meta l-gvern Nazzjonalista daħħal ir-reġistrazzjoni tal-mediċini ma kienx għaqli biżżejjed fin-negozjati li għamel ma' l-Unjoni Ewropea u ma ħax in konsiderazzjoni l-fatt li Malta hija gżira żgħira b'popolazzjoni żgħira f'nofs il-Mediterran u f'tarf tal- kontinent fejn hemm il-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Għaldaqstant sibna ruħna fis-sitwazzjoni preżenti fejn naqset drastikament l- aċċessibilita` u l-varjeta` tal-mediċini u l-prezz sploda 'l fuq.

Mr Speaker, f'konferenza li saret riċentement ġewwa lukanda ewlenija f'pajjiżna membri tal-GRTU, taċ-Chamber of Commerce u persuni oħrajn relatati mas-settur farmaċewtiku f'pajjiżna semmew diversi punti li kkontribwixxew għas-sitwazzjoni li jinsab fiha s-settur tal-mediċini.

Fost affarijiet oħra qalu li l-kwestjoni tar-reġistrazzjoni tal-mediċini naqqset il-varjeta` fil-pajjiż u mill-ħażin sejrin għall-agħar.

Mhux hekk biss, qed isostnu li fil-bidu tas-sena d-dieħla huwa mistenni li n-numru ta' mediċini fis-suq privat se jkompli jonqos drastikament u se jkun ilaħħaq 20% u anke inqas minn dik il-varjeta` ta' mediċini li kien hawn sa ftit tas- snin ilu.

Qalu wkoll li se tinħoloq skarsezza ta' mediċini għaliex naqset il-kompetizzjoni u minħabba f'hekk il-prezzijiet ikomplu jogħlew.

Dan id- diskors mhux qed ngħidu jien jew il-partit Laburista imma qed jgħiduh il- korpi kostitwiti.

Dawn qalu wkoll li peress li l-gvern ma kienx għaqli fin- negozjati li kellu biex idaħħal lil Malta bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, ċerti regolamenti li ddaħħlu qed jinvolvu spejjeż esaġerati.

Fost dawn semmew id-dossiers li huma informazzjoni dettaljata fuq il-mediċinali, li wħud minnhom ma jistgħux jiġu reġistrati għax m'għadhomx jeżistu.

Semmew l-ispejjeż li żdidulhom għax kellhom jimpjegaw persuni biex ikunu jistgħu jagħmlu x-xogħol kollu mitlub minnhom ħalli jkunu skond ir-regoli imposti min-naħa tal-gvern.

Issemmiet il-kwestjoni tal-labelling u tat- translation mill-Ingliż għall-Malti ta' l-informazzjoni fuq il-mediċini.

Punti ieħor li ssemma waqt dik il-konferenza kienet iż-żieda fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma għax, bħalma kulħadd jaf, ċerti prodotti mediċinali trid iżżommhom fil-fridge u oħrajn trid tħallihom f'postijiet bl-air conditioners il-ħin kollu għaddejjin ħalli jkunu f'temperatura ta' inqas minn 25oC biex il-prodotti jibqgħu ta' kwalita` tajba.

Meta tkellmu l- ministri tal-gvern waqt dik il-konferenza qalu li l-importaturi u l-korpi kostitwiti sa ċertu punt kienu qegħdin jesaġeraw u li wieħed ried jara għalfejn kienu qegħdin jiżdiedu l-prezzijiet min-naħa ta' l-importaturi.

Wieħed ingħata x'jifhem li ċerti prodotti kienu qed jogħlew mhux għax in- negozjati saru kif saru imma għax kienu qed jgħolluhom l-istess importaturi.

Tajjeb wieħed jgħid li f'din il-kawlata kollha tqajmet ukoll il-kwestjoni li semma s-Segretarju Parlamentari fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, Tonio Fenech, meta qal li jrid jerġa' jdaħħal f'pajjiżna s-sistema fejn il- prezzijiet jiġu aġġustati min-naħa tal-gvern minħabba li kompla jsostni li l-prezzijiet tal-mediċini qed jiżdiedu tort ta' l-importaturi.

Qal li jrid idaħħal il-price orders, xi ħaġa li gvern Nazzjonalista kien jiftaħar li neħħa żmien ilu.

Issa ħalli naraw kif jiġi affettwat il-konsumatur f'dan l-ambitu kollu.

Il-pazjenti qed jgħidu li meta t-tabib tagħhom jippreskrivilhom ċerta mediċina u jmorru biex jixtruha l-ispiżjar jgħidilhom li m'għadhiex tiġi.

Ħafna drabi ma jgħidulhomx li m'hijiex tidħol minħabba li m'hijiex reġistrata, imma jgħidulhom li hija discontinued.

Imma dan m'huwiex veru, ir-realta` hija li dawn il-prodotti mediċinali m'għadhomx jidħlu ġewwa pajjiżna għas-sempliċi raġuni li ma ġewx reġistrati.

Iċ-ċajta tal-lum il-ġurnata hi li fi żmien gvern Laburista kont issiefer biex iġġib iċ-ċikkulata u llum issiefer biex tixtri l- mediċini għax barra minn Malta ssibhom, imma hawn Malta ma ssibhomx!

Ħaġa oħra li qegħdin isemmu l-konsumaturi ovvjament huma l-prezzijiet.

Naturalment m'aħna se nsolvu l-ebda problema jekk wieħed joqgħod iwaħħal fl- ieħor.

Huwa fatt li l-konsumatur qed iħallas iktar u dan joħroġ mill- uffiċċju ta' l-istatistika stess.

Il-prodotti mediċinali żdiedu b'mod drammatiku iktar minn kull prodott ieħor fis-suq.

Mela xi ħaġa qed tiġri, jew il-costs huma government induced u allura huwa importanti li l-gvern jieħu azzjoni ħalli jara li jnaqqas il-costs li qed jimponi hu fuq l- importaturi, jew inkella, jekk il-gvern iħoss li l-importaturi qegħdin verament jisirqu, allura hija responsabbilta` tal-gvern li jieħu azzjoni ħalli min qiegħed jisraq jiġi kkontrollat.

Ċertament mhux kulħadd ikun qiegħed jisraq u dawn jiġu kkontrollati billi wieħed jara kemm jinbiegħu ċerti prodotti - jien mhux se ngħid biex inqabblu l-prezz tal-prodott f'pajjiżi fejn inti tħallas biss il-prescription fee ma' dak ta' Malta –f'Malta u kemm jinbiegħu barra minn Malta u nsibu li ta' Malta huma iktar għoljin.

Iżda jekk inqabbel il-pagi ta' barra ma' dawk ta' Malta assolutament m'hemmx paragun.

Imma issa ġejna fis-sitwazzjoni li jekk qed jogħla l-prezz internazzjonali tal-fuel f'Malta irridu nibdew inħallsu daqskemm iħallsu barra għax issa dħalna fis-suq Ewropew u m'għadniex meqjusin parti mis-suq tal-middle east u ta' l-Afrika.

Allura issa se jibdew jiċċarġjawna prezzijiet Ewropej.

Dawn l-affarijiet qatt ma ħadniehom in konsiderazzjoni fin-negozjati qabel ma Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea.

Allura x'inhu r-riżultat?

Ir-riżultat huwa li meta l-konsumatur imur jixtri qed isib prezzijiet għoljin, il- varjeta` naqset u l-prodotti li qed jippreskrivilu t-tabib ma jsibuhomx.

Kull darba l-ispiżjar joqgħod iċempel lit-tabib ħalli jippreskrivilu xi ħaġa oħra għax dik il-mediċina m'għadhiex tidħol jew inkella jerġgħu jibagħtu lill-pazjent għand it-tabib biex jordnalu xi ħaġa differenti u t- tabib ikollu joqgħod iċempel lill-ispiżjar biex jistaqsih jekk it-tali mediċina għadhiex tidħol u jekk le, x'għandu minflokha.

Din m'hijiex sistema b'saħħitha.

Sa ftit taż-żmien ilu konna nsibu ċertu tilqim tat-tfal fis-suq privat, imma llum jekk tabib imur jixtri tilqima ħalli jkun jista' jaqdi lill- pazjenti tiegħu l-aġenti jgħidulu li m'għandhomx għax m'hijiex reġistrata għax il-kumpanniji minn barra ddeċidew li Malta żgħira wisq u mhux worth it li joqogħdu jidħlu f'dawk l-ispejjeż biex idaħħluha fis-suq privat.

Per eżempju, issib prodott wieħed u daqshekk, jiġifieri ma tistax tagħti parti mis-sustanzi li hemm ġo tilqima lill-pazjent u mhux is-sustanzi kollha li jkun hemm fiha, allura trid bilfors tibgħatu l-polyclinic biex jagħtuhielu hemmhekk.

Il-pazjent jgħidlek li jrid lilek imma inti ma tistax tagħtihielu għax l-ispiżjar ma jistax jixtriha mingħand l-aġent għax fis- suq privat ma ssibhiex.

Dawn huma l-affarijiet li qiegħed iħoss il- konsumatur Malti u Għawdxi.

Hemm soluzzjonijiet li l-gvern imissu għamel bħal pajjiżi oħra u ħaseb għalihom qabel.

Għalkemm Ċipru hija gżira żgħira daqsxejn ikbar minna u għandhom popolazzjoni daqsxejn ikbar minn tagħna, irnexxilhom jinnegozjaw li l-prodotti li jidħlu ġol-Greċja awtomatikament jidħlu ġo Ċipru.

Imma hawn Malta tant aħna għorrief, tant għandna nies li ma jagħtux kas x'inhu jgħid ħaddieħor, tant ma ħadniex ħsieb minn qabel li issa qegħdin fis- sitwazzjoni li ninsabu fiha llum.

Hija arroganza li gvern ma jbaxxix rasu għal xi ħaġa li tingħad mill-Oppożizzjoni u jgħid li għandha raġun u jimxi f'dik it-triq.

Il-konsegwenzi tal-fatt li ma tteħdux ċerti prekawzjonijiet ġewwa pajjiżna kienu li naqset il-kompetittivita`, naqset l-aċċessibilita`, naqset il- varjeta` u għola l-prezz.

Il-gvern għandu jmur b'dawn il-problemi quddiem l-Unjoni Ewropea u mhux jibgħat lill-għaqdiet kostitwiti ħalli jaraw kif se jaġevolaw lill-poplu Malti u Għawdxi.

Hija responsabbilta` tal-gvern u mhux tal-korpi kostitwiti li jmur fi Brussell u jgħid li b'riżultat tar- regolamenti li ġew imdaħħla – għandu jammetti li dak iż-żmien forsi ma rax il-konsegwenzi li seta' jkollna, biex ma jgħidx li kien arroganti – l- kompetizzjoni naqset, l-aċċessibilita` naqset, il-prezzijiet għolew u l- konsumatur Malti qiegħed ibati.

B'dan il-mod naraw fejn nistgħu naslu.

Mr Speaker, għandna wkoll il-membri parlamentari Ewropej, tlieta minn din in-naħa tal-Kamra u tnejn min-naħa tal-gvern, li għandna nagħtuhom is- support ilkoll flimkien ħalli naraw li jkun hemm it-tibdil kollu neċessarju għax l-ewwel skop huwa li l-konsumatur verament ikun moqdi.

Imma minflok li l-gvern jagħmel xogħlu u l-medicines authority tmur tiġġieled, qegħdin imorru l-korpi kostitwiti biex jiddiskutu ma' l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa xogħol il-korpi kostitwiti?

Din hija r-responsabbilta` ta' gvern li kien tant arroganti li meta kien qed jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea ma tax widen għal dak li konna qegħdin ngħidu aħna.

Għaldaqstant aħna qed nirrakkomandaw li fid-diskussjonijiet li

għandhom isiru mill-gvern – għax ir-responsabbilta` hija tal-gvern – jassigura li l-poplu Malti jkollu aċċess għal prodotti li diġa` huma reġistrati f'pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, dment li ċerti kriterji mressqa jkunu skond il-bżonnijiet ta' Malta.

Per eżempju, m'iniex se nistenna li jiddaħħal f'Malta prodott li d- deskrizzjoni tiegħu kollha tkun bil-Ġermaniż jew bil-Grieg, meta ftit nies jifhmu bil-Ġermaniż u bil-Grieg hawn Malta, jekk għallinqas ma jkunx hemm inserts u dettalji li huma bl-Ingliż.

Imma jekk verament nirrispettaw lill- poplu Malti u Għawdxi nippretendi li nagħtuh l-aċċessibilita`, il-varjeta` u l-kompetizzjoni vera – u nassiguraw li ma jkunx hemm cartels – li tnaqqas il-prezz tal-mediċinali, iktar u iktar illum li qegħdin f'sitwazzjoni fejn ħafna drabi meta tmur iġġib il-mediċini b'xejn mill- ispiżeriji tal-gvern issib karta li tgħid li t-tali prodott huwa out of stock u għalhekk il-pazjenti jridu jmorru jixtru bil-prezzijiet tas-suq li qegħdin dejjem jogħlew.

Fil-pjan li ressaqna għad-diskussjoni mas-setturi kollha tas-soċjeta` Maltija u Għawdxija dwar is-settur tal-mediċinali, din in-naħa tal-Kamra qed tirrakkomanda li: - u se naqra eżattament x'qed jiġi propost –

"... trid issir evalwazzjoni mill-ġdid tas-sistema tar-reġistrazzjoni tal-mediċini.

Filwaqt illi gvern ġdid Laburista jkun impenjat li ma jħallix mediċini ta' kwalita` inferjuri jidħlu fis-suq Malti, jiġi assigurat li jkun hawn għażla ta' mediċini differenti u jiġu evalwati wkoll dawk il-miżuri li qed jgħollu l-prezzijiet tal-mediċini b'riżultat tal-burokrazija ta' din is-sistema ta' reġistrazzjoni.

Apparti minn hekk, insostnu li wara li ssir din l-evalwazzjoni, issir reviżjoni ta' dawn il-miżuri."

Semmejna wkoll li għandu jitwaqqaf direttorat li jissorvelja s-suq li jkun obbligat li kull sitt xhur jippreżenta rapport dettaljat taċ-ċaqliq tal- prezzijiet tal-mediċinali u jinvestiga jekk dan l-aġġustament fil-prezz tal- mediċinali huwiex ġustifikat jew le.

Għaliex?

Għaliex aħna mhux bil- paroli, imma bil-fatti, jinteressana l-konsumatur u jekk il-gvern mhux se jieħu l-passi biex jirranġa l-iżbalji li għamel hu stess meta kien hemm id- diskussjonijiet u ma rax il-konsegwenzi

qabel, ikun il-partit Laburista, bħalma kien dejjem tul iż-żmenijiet, li jirranġahom.

Bħalissa nafu li għaddejja diskussjoni fuq il-kwestjoni tad-dħul ta' l-Ewro u għal darb'oħra qed nappellaw lill-gvern Nazzjonalista biex ma jkunx arroganti imma jagħti widen għal li qed jingħad minn din in-naħa tal-Kamra u ma jwebbisx rasu billi jaqbad u jiddeċiedi.

Ma nixtieqx li għal darb'oħra f'sensiela twila ta' okkażjonijiet jerġa' jirriżulta li l-partit Laburista jkollu raġun f'dak li kien qed jgħid u l-gvern Nazzjonalista jkollu tort.

Nixtiequ li kieku f'dak li konna ngħidu matul l-aħħar snin dejjem irriżulta li konna żbaljati aħna għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi, imma l-isfortuna hija li dejjem kellna raġun aħna u kellu tort il- gvern Nazzjonalista.

U jidher li fil-kwestjoni tad-dħul ta' l-Ewro se jerġa' jkollna l-istess storja.

Imma sfortunatament la l-froġa tkun saret ikollna niffaċċjaw ħafna problemi biex noħorġu mill-isqaqien u s-sewqan dritt ġol-ħajt li jkun daħħalna fih gvern Nazzjonalista.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, il-bieraħ fil-laqgħa tal-kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi kellna espożizzjoni mill-gvernatur tal-Bank Ċentrali u fost affarijiet oħra qal li n-nies f'Malta qegħdin ifaddlu anqas.

Din hija xi ħaġa li ilna nafuha, min isegwi l-istatistika ilu jara li t-trend hija li n-nies qegħdin ifaddlu dejjem inqas u inqas.

Pero` li kien interessanti huwa li l-gvernatur tal-Bank Ċentrali attribwixxa dan il-fatt għar-raġuni li aħna m'għandniex għalfejn inħabblu rasna għax għandna moħħna mistrieħ li l-gvern qed jeħdilna ħsieb kollox.

Semma xi studji li saru u qalilna li minħabba li aħna għandna welfare state. m'għandniex għalfejn naħsbu aħna biex inħallsu għall-edukazzjoni ta' wliedna, m'għandniex għalfejn naħsbu għas-servizzi tas-saħħa, m'għandniex għalfejn naħsbu jekk nimirdu jew ikollna nitilqu minn fuq ix- xogħol għax hemm il-gvern qiegħed jaħseb għalina.

Qal li din hi r-raġuni li aħna bħala poplu m'għadniex infaddlu.

Issa apparti l-fatt li ilna nibbenefikaw minn dan il-welfare state iktar minn 30 sena u dak iż-żmien in-nies kienu għadhom qegħdin ifaddlu - għax jekk tħares lejn l-istatistika tara li dan huwa fenomenu viċin aktar dawn iż-żmenijiet - m'huwiex veru li l-poplu Malti għandu moħħu mistrieħ minn dawn is-servizzi.

Aħna nafu, per eżempju, li jekk tmur l-isptar għax għandek bżonn xi intervent mediku ħafna drabi titpoġġa fuq waiting list ta' xhur sħaħ, jekk mhux snin, u tkun kostrett li tmur tieħu kura fil- privat.

Jekk ikollok il-flus biex tagħmel dan, tirrikorri għas-servizz privat pero' anke jekk ma jkollokx il-flus tara minn fejn se ġġibhom biex tieħu din il-kura għal saħħtek.

L-istess nistgħu ngħidu għall-edukazzjoni għaliex anke fl-iskejjel tal-gvern, fejn l-edukazzjoni suppost hija b'xejn, il-ġenituri jridu joħorġu spejjeż kbar għall-affarijiet li jkollhom bżonn it-tfal, inkluż il-kotba.

Għaldaqstant ma nistax nifhem ir- raġunament li l-poplu Malti qed ifaddal inqas għax il-gvern qed jeħodlu ħsieb kollox u għandu moħħu mistrieħ mill-welfare state.

Illum, niltaqa' ma' min niltaqa', kulħadd jistaqsini x'se jiġri għax inkwetati fuq is-servizzi tas-saħħa u jistaqsuni jekk, per eżempju, għandhomx jagħmlu insurance.

Jiġifieri n-nies mhumiex moħħhom mistrieħ li s-servizzi essenzjali qed jagħtihomlhom il-gvern u allura m'għandhomx għalfejn iwarrbu dik ix-xi ħaġa għal meta jinqalagħlhom xi saram jew xi ħaġa li mhijiex normali fil-ħajja tagħhom.

Jien naħseb li l-poplu Malti mhux qiegħed ifaddal għal raġunijiet oħra u għandna l-evidenza wkoll għal dan.

L-ewwelnett bħala konsumaturi qegħdin naraw li s-saħħa tal-flus li naqilgħu dejjem qed tiddgħajjef, allura fejn qabel stajna nfaddlu, illum ma nistgħux.

Fejn qabel b'dak li kienu kapaċi jaqilgħu l-mara u r-raġel flimkien setgħu jkollkom ċertu livell ta' għajxien, bl-inflazzjoni u bl- għoli tal-ħajja kif inhi llum mhux talli ma jfaddlux talli jridu joqogħdu attenti.

Anzi ħafna familji qed ikollhom jagħmlu pass lura mil-livell ta' għajxien li kienu draw bih tul is-snin.

Dik hija waħda mir-raġunijiet għaliex in-nies ma jistgħux ifaddlu

Raġuni oħra għaliex naqas it-tfaddil – u din naraha aktar fost il- ġenerazzjoni aktar żagħżugħa – hija l-kultura ta' "money no problem" li daħħal dan il-gvern meta tela' l-ewwel darba fl-1987.

Dak iż-żmien il- gvern Nazzjonalista seta' jgħid "money no problem" għax kien għadu kif ħiereġ mill-gvern il-partit Laburista u mhux talli ma ħalliex deficit finanzjarju fil-pajjiż, imma ħalla ħafna miljuni fil-kaxxa ta' Malta.

Allura fil-bidu l-gvern Nazzjonalista seta' jgħid "money no problem", imma din il-kultura baqa' għaddej biha għal dawn l-aħħar 20 sena minkejja li mhux talli spiċċaw dawk il-miljuni fil-kaxxa ta' Malta, talli bil-maqlub saru d-djun.

Meta spiċċaw il-flus li ħalla gvern Laburista niftakar lill- ex-ministru Bonello Du Puis jgħid: Aħna niddejnu u mbagħad iħallsu wliedna u jħallsu ta' warajna.

Din għadha ċara f'widnejja.

Meta kien qed jirriferi għal "ta' warajna", dak iż-żmien kienu għadhom tfal - qed insemmu span ta' 20 sena – ta' xi għaxar snin u kienu jisimgħu lill-ministru jitkellem b'dan il-mod: Niddejnu u mbagħad iħallsu ta' warajna.

Allura daħlet il-kultura tad-dejn.

Dawn in-nies, li llum għandhom 30 sena u qegħdin ifittxu fejn joqogħdu, qed irabbu l-familji tagħhom u bħal kulħadd għandhom ħafna spejjeż biex jixtru jew jikru fejn joqogħdu, trabbew b'din il-mentalita`.

Allura dawn mhux talli mhux qed ifaddlu, talli qed jidħlu għal ħafna responsabbiltajiet li mhux bilfors ikunu jlaħħqu magħhom.

Pero` ħafna minnhom lanqas iqisuha din il-ħaġa għax minn meta kienu tfal, żgħażagħ u in their adult life dejjem semgħu lill-gvern jgħid li: "Money no problem".

Aħna trabbejna mod ieħor u nirraġunaw b'mod u manjiera li jekk se tixtri, per eżempju, karozza taf li għandek il-flus għaliha jew fi żmien qasir se jkollok il-flus għaliha.

Illum il-mentalita` tbiddlet u din hija riflessjoni ta' kif il-gvern li għandna llum mexxa l-qasam finanzjarju f'pajjiżna.

U din il-kultura rriflettiet fuq aspetti oħra wkoll għax nafu li chickens come home to roost.

Kif spjega l-Onor.

Michael Farrugia qabli, meta kienu qegħdin jinnegozjaw, jew ma jinnegozjawx ma' l-Unjoni Ewropea fuq il-kwestjoni tal-mediċini kienu qegħdin jaġixxu bil-kultura ta' "għada min rah?!" u ħallew ħafna toqob li suppost kellhom jieħdu ħsieb li jsodduhom ħalli ma niġux fis-sitwazzjoni li ġejna fiha llum.

Bħal għal kull ħaġa oħra dan il-gvern jgħix għal dik il-ġurnata, ma nnegozja xejn fuq din il-kwestjoni u issa chickens are coming home to roost.

Issa qegħdin inħallsu l-prezz aħna għaliex kif jgħid il-Malti: Dak li tiżra' taħsad.

Illum qegħdin naħsdu dak li żera' l-gvern Nazzjonalista anke fil-kwestjoni tal-mediċini.

Illum in-nies mhux talli m'għandhomx xi jfaddlu talli ħafna huma marbutin - u meta ngħid "ħafna" jiġifieri l-biċċa l-kbira - bi djun sakemm jixjieħu meta jieħdu xi loan fuq xi appartament jew xi dar.

Għalhekk ngħid li jinstema' sabiħ l-argument li ssemma l-bieraħ fil-public accounts committee li aħna mhux qed infaddlu għax moħħna mistrieħ li l- gvern qed jaħsbilna għall-affarijiet essenzjali bħalma huma s-saħħa u l- edukazzjoni, pero` r-realta` hija ferm differenti.

Mr Speaker, naħseb li jaħsbuni qed niġġennen kieku kelli mmur għand in-nies ta' Ħaż-Żabbar jew Wied il-Għajn u nistaqsihom: Intom m'intomx qegħdin tfaddlu għax moħħkom mistrieħ minn dak li qed jagħtikom il-gvern u taħsbu se jkompli jagħtikom?

Ir-realta` hija li bil-mod kif qed togħla l-ħajja kuljum in-nies ma jistgħux iġemmgħu.

U meta ngħid li qed togħla l-ħajja m'iniex qed nitkellem fuq xi kapriċċi - għax jekk tista' tagħmel il- kapriċċi tagħmilhom, imma jekk ma tistax ma tagħmilhomx - imma fuq l- affarijiet essenzjali li ma nistgħux ngħaddu mingħajrhom għaliex affarijiet li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa, ma' l-edukazzjoni u ma' l-ikel trid tixtrihom bilfors biex tmantni lill-familja tiegħek.

U kif spjega tajjeb l- Onor. Michael Farrugia, is-sitwazzjoni tal-mediċini hija ħażina ħafna.

Insemmi eżempju li ġara lili stess.

Xtrajt mediċina li kelli bżonn nerġa' nixtriha xi tliet ġimgħat wara u ndunajt - peress li kien għad baqagħli l- kaxxa bil-prezz fuqha - li l-kaxxa l-ġdida kienet Lm1.50 iktar fuq il-prezz ta' qabel li kien Lm2.

Jiġifieri f'temp ta' tliet ġimgħat saret Lm3.50.

Din hija r-realta` li qed jgħaddi minnha l-konsumatur Malti u jekk m'aħniex se naċċettaw dan il-fatt u l-gvern ma jammettix li żbalja fuq il-kwestjoni tal-mediċini, allura kulħadd qed jaħli l-ħin tiegħu hawnhekk għaliex nafu li l-gvern ma nnegozja xejn fuq din il-kwestjoni.

Meta kienu qegħdin jinnegozjaw għal sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea aħna konna ngħidulhom li qed jaċċettaw ħafna affarijiet mingħajr ma jinnegozjaw fuqhom u li l- poplu se jkollu jħallas ta' dan in-nuqqas min-naħa tal-gvern.

Meta bniedem iċċaħħdu milli jkollu saħħtu m'hemmx fejn tasal aktar għaliex jekk m'għandekx saħħtek m'għandek xejn.

Apparti li naqset l-għażla tal- mediċina għax eluf ta' mediċini ma ssibhomx, dawk li nsibu qegħdin jogħlew bla kontroll.

Kif diġa' għidt, il-mediċini ma tistax ma tixtrihomx u ħafna drabi n-nies jgħiduli li jkollhom iċaħħdu lill-familja minn affarijiet oħrajn biex jixtru l-mediċini.

Din hija r-realta` li qegħdin jgħixu ħafna familji.

Jiena ċerta li jekk in-naħa tal-gvern imorru jagħmlu ż-żjajjar fid-djar, kif nagħmlu aħna, jirriżultalhom dak li qiegħed jirriżulta lili.

Jien nidħol għand kull min jiftaħli u jkun hemm familji li ma jaqblux miegħi politikament li jgħiduli li din hija r-realta` li qegħdin jgħaddu

minnha għax is-sewwa magħruf ma tistax tmerih.

Pero` l-gvern kien kapaċi jagħmel din il-froġa fuq il-kwestjoni tal-mediċini, imma issa m'huwiex kapaċi biex isolvi d-diffikultajiet li ħafna għaddejjin minnhom.

Ikun hemm każijiet fejn it-tobba jkollhom jibagħtu lill-pazjenti tagħhom l-isptar minħabba li ma jkollhomx ċerti mediċini.

Per eżempju, hemm injection partikolari li mhux qed jagħtuhielhom.

Issa meta nafu bil-problemi li għandna l-isptar, minflok inneħħu l-load minn fuq in-nurses u t-tobba ta' l- isptar qed inżiduha għaliex il-family doctors qed ikollhom jibagħtu l- pazjenti tagħhom l-isptar biex jagħtuhom ċerti mediċini li ma jsibux fis- suq privat.

Ma rridux ninsew li anke fl-isptar hemm problema bil-mediċini u din hija xi ħaġa serjissima imma l-gvern ma jippronunċjax ruħu fuqha.

Aħna nitkellmu u n-nies jitkellmu u minkejja li s-sitwazzjoni ilha fil- qagħda li hi, għadna ma rajna l-ebda xaqq ta' dawl li se jkollna xi soluzzjoni.

Il-bieraħ waqt l-espożizzjoni li kien qed jagħmel fil-kumitat dwar il- kontijiet pubbliċi il-gvernatur tal-Bank Ċentrali qalilna wkoll li hawn infiq qawwi.

Jekk bl-infiq qawwi l-gvernatur qed jirriferi għall- affarijiet li ma nistgħux ngħaddu mingħajrhom biex inżommu livell ta' għajxien diċenti, allura hemm raġuni wkoll għalfejn hawn infiq qawwi għaliex dak li jkun jonfoq kulma jkollu biex jgħix.

Jekk trid iżżomm il- livell ta' l-għajxien li għandek, allura bilfors se jiżdied l-infiq għax għal servizz li kont tieħu qabel illum trid tonfoq iktar.

Per eżempju, biex nimla l-karozza bid-diesel irrid nonfoq ħafna iżjed milli kont nonfoq xahar ilu jew xahrejn ilu, għax qiegħed dejjem jogħla.

Din hija xi ħaġa li mingħajrha ma tgħaddix jekk għandek bżonn tivvjaġġa.

Jiġifieri nsostni li l- infiq qed jiżdied għax l-oġġetti u s-servizzi li nixtru qegħdin dejjem jogħlew.

Għalhekk l-infiq qawwi li qed jissemma qed isir l-aktar biex jitħallsu l-ineffiċjenzi tal-gvern għax il-gvern jibqa' għaddej u fejn jeħel iżid it-taxxi.

Każ tipiku huwa tas-surcharge fuq il-kontijiet ta' l-elettriku u l-ilma.

Il-gvern ma ħasibx għal pjan serju meta kien jaf x'ġej għalina bl-għoli fil- prezzijiet taż-żejt u allura kemm iż-żieda fil-prezz tal-fuel għall-karozzi u kemm is-surcharge fuq l-elettriku qed ikollu jħallashom l-konsumatur Malti minħabba l-ineffiċjenza tal-gvern.

Jiġifieri l-gvern għaffeġ u għamel il-frejjeġ meta kien jaf x'inhu ġej għaliex din mhux xi ħaġa tagħna biss, u kienu qed jgħidulu li l-prezz taż-żejt se jisplodi, imma baqa' jwebbes rasu u m'għamilx pjan biex il-poplu Malti ma jitgħaffiġx kif qiegħed jitgħaffeġ.

Imbagħad jiġi l-gvernatur u jgħid li hawn infiq qawwi!

Mhux bilfors hawn infiq qawwi!

Illum biex tagħmel l-affarijiet li dejjem għamilt - u mhux biex toqgħod tmur il-cruises jew biex issiefer - bilfors trid tonfoq iżjed.

Ladarba qed insemmi s-safar nixtieq nitkellem fuq il-qagħda ta' l-Air Malta li ilna nisimgħu ħafna fuqha.

Imma l-gvern x'qed jagħmel biex jindirizza l- problema tad-dejn li għandna fl-Air Malta?

Biex idaħħal xi ħaġa oħra tal- flus u biex aħna nonfqu iktar, kif semma l-gvernatur, il-gvern kompla żied it-taxxi fuq il-vjaġġaturi Maltin bir-riżultat li fi żmien ftit xhur minn meta daħlet din it-taxxa f'Awissu tas-sena l-oħra l-vjaġġaturi Maltin naqsu b'20,000 meta mqabbla ma' l-istess perjodu tas-sena ta' qabel.

Ir-risposta li taw il-Maltin lill-gvern kienet li b'dawk il-prezzijiet ma jistgħux isiefru.

Hawn qed nitkellmu fuq famijla li tkun sejra xi package tour ta' Lm100 li jkollhom kollox imħallas, it-titjira u l-lukanda għal xi ġimgħa, u mhux qegħdin ngħidu għal min jista' jħallas biex isiefer.

Kellmuni familji li kkanċellaw safra sat-Tuneżija għaliex qaluli li bit- taxxi li għamel il-gvern kienu qishom se jieħdu persuna oħra magħhom.

Daqshekk ġie t-total meta tqabblu ma' dak li kienu se jonfqu f'dan il- pakkett li sabu, li kien pakkett vantaġġjuż, imma mbagħad ġie żvantaġġjuż minħabba t-taxxi li mpona fuqhom il-gvern.

Dawn in-nies ma sefrux, pero` batiet l-Air Malta għax kellha inqas xogħol.

Jiġifieri minn naħa jgħidulna li l-Air Malta qiegħda f'qagħda ħażina u rridu naraw x'se nagħmlu u min-naħa l-oħra jkomplu jgħakksu lill-Air Malta għax meta l-gvern qiegħed jimponi dawn it-taxxi jaf li se jonqsu l-Maltin li jivvjaġġaw!

Apparti minn hekk, peress li aħna gżira, huwa importanti li jkun hawn dik l- attivita`.

Iktar ma s-safar ikun demokratizzat, iktar ma n-nies fil- livelli kollha tas-soċjeta` tagħna jsiefru, iktar ikun ta' ġid għall-poplu għax meta qegħdin fuq gżira insulari bħalna, importanti li t-tfal joħorġu minnha ħalli jiftħu moħħhom u jitgħallmu.

Tmur fejn tmur, dejjem se titgħallem xi ħaġa u se tiftaħ moħħok.

Mr Speaker, meta l-gvern impona dik it-taxxa, min jista' jħallasha se jħallasha u ma nbidel xejn għalih, imma ħafna oħrajn ma jistgħux, speċjalment dawk il-familji li jmorru dik il-vaganza xi darba kultant u jieħdu lit-tfal biex jiftħu moħħhom ukoll fil-proċess, dak li ngħidulu informal learning, għax għalkemm ma tmurx b'dak il-ħsieb imma mingħajr ma tinduna tkun qiegħed titgħallem.

U dan huwa importanti ħafna għalina.

Aħna ma nistgħux naqbdu karozza, kif jistgħu jagħmlu fil-kontinent Ewropew u mmorru f'pajjiż ieħor.

Aħna bilfors irridu naqbdu ajruplan jew vapur biex noħorġu minn Malta.

Imbagħad jiġi l-gvern u jimponi taxxa m'ogħla s-smewwiet tant li jċaħħdek milli tivvjaġġa.

Dawn huma l-affarijiet li qed jgħaddi minnhom il-konsumatur Malti u r-riperkussjonijiet u l-konsegwenzi li qed tbati l-linja nazzjonali ta' l-ajru tagħna.

Donnu li l-Prim Ministru, li huwa wkoll il-ministru tal-finanzi, iqum filgħodu u jistaqsi lilu nnifsu fejn nistgħu nżidu taxxa, mingħajr ma jkun qies il-konsegwenzi li dan iġib miegħu.

Jien naħseb li kieku ħasbu fit-tul fuqha kienu jindunaw bil- konsegwenzi tagħha għaliex il-konsumatur Malti – hawnhekk qed nitkellem fuq l-average consumer - ma jistax iħallas dawk it-taxxi u allura s-soluzzjoni tiegħu hija li ma jeħux dik il-vaganza, bil-konsegwenzi li tbati l-linja nazzjonali tagħna.

Aħna l-Maltin għandna linja ta' l-ajru li bnejnieha bl-għaqal u bil- kapaċitajiet tagħna, jaħdmu fiha nies Maltin, tista' tgħid qatt ma kellna problemi biha pero' gvernijiet Nazzjonalisti bdew ifarrkuha ftit ftit.

Taħt gvern Laburista din il-kumpannija kienet tagħmel ħafna qligħ imma llum lil din il-kumpannija ġabuha kumpannija għarkobbtejha, b'ħafna u ħafna telf.

Huwa tajjeb li nfakkru dawn l-affarijiet għax illum f'daqqa waħda kulħadd qed jitkellem dwar kemm qiegħda titlef u kemm għandha dejn l-Air Malta.

Qegħdin iwaħħlu fl-Air Malta anke għall-problemi li hemm fit- turiżmu, pero` tajjeb infakkru l-mod ħażin li bih kienet immexxija l-Air Malta taħt dan il-gvern.

Per eżempju, ix-xiri ta' l-RJs fissru miljuni ta' liri mormija għall-Air Malta.

Allura f'dan il-pajjiż ħadd m'hu responsabbli u ħadd m'hu accountable?

Għaliex fl-aħħar dejjem ilaqqatha l- ħaddiem?!

Qegħdin naraw nuqqas ta' motivazzjoni fost il-ħaddiema tal-linja nazzjonali ta' l-ajru.

Din il-ġimgħa kien hemm mistoqsija parlamentari fuq kemm kaptani reġgħu telqu ma' linji ta' l-ajru barranin.

Dawn m'għandhomx motivazzjoni li jibqgħu għax m'humiex qegħdin jaraw futur fil-linja ta' l- ajru nazzjonali.

Meta bdiet il-linja nazzjonali konna għidna li se jkollna l-kaptani Maltin u fil-fatt kellna kaptani Maltin li tgħallmu u mxew bħall-barranin fl- istruttura kollha tal-kumpannija nazzjonali ta' l- ajru tagħna.

Imma wara l-mismanagement, in- nuqqas ta' accountability, in-nuqqas ta' trasparenza u bil-ħela ta' miljuni ta' flus li kien hemm – kulħadd jiftakar ż-żmien meta kien hemm iċ-chairman Tabone - bdejna ngħidu li l-Air Malta qiegħda in the red.

Minn kumpannija li tagħmel il-qligħ saret kumpannija bit-telf, u min jitlef in the end?

Il- ħaddiema!

Imbagħad il-gvern minflok jgħinha, qed ikompli jfarrakha billi għamel it-taxxa fuq l-ivvjaġġar biex inqas nies jivvjaġġaw.

Din il- kumpannija ma sabitx ruħha fil-baħar ta' problemi li għandha mil-lum għal għada u l-gvern kompla għarraq is-sitwazzjoni meta għamel dik it-taxxa fuq l-ivvjaġġar.

Għalhekk jien ngħid li dan huwa pajjiż tal- kontradizzjonijiet.

Mr Speaker, kontradizzjoni oħra li nara fil-qasam tal-konsumatur hija fejn tidħol is-saħħa tal-poplu Malti.

Kull tant żmien naraw statistika fuq ir- rata ta' l-obeżita` u d-dijabete fost it-tfal tagħna u jgħidulna li tagħna huma l-iktar obese u l-iktar li għandhom dijabete fost it-tfal ta' l- Ewropa, imbagħad it-tfal, li huma konsumaturi wkoll, huma bbumbardjati l- ħin kollu b'reklami ta' ikel u xorb li jikkontribwixxu għall-obeżita` u għad-dijabete fil-ħin li hemm il-programmi tat-tfal.

Aħna nafu li l-eta` minn seba' sa għaxar snin hija l-iktar eta` impressjonabbli u aħna nafu li meta tkun għadek żgħir, jekk xi ħadd iwebblek b'xi ħaġa, tkun tridha.

Dawn ikunu qegħdin jaraw programm tat-tfal u fil-ħin tal-break ta' dan il- programm jaraw reklami ta' dan l-ikel b'xaħmijiet, żjut, imluħa, u drinks kollha zokkor, u jagħmluhom b'mod li jiftħulhom l-aptit.

Jien naf li l-health promotion unit tagħmel ħafna sforzi biex iddaħħal kultura ta' ikel għal ġisem b'saħħtu, imma dawn l-isforzi jindifnu fl-oċean ta' pubbliċita` li naraw fuq it-televiżjoni dwar ikel li jagħmel ħsara lil saħħitna.

Imbagħad meta nikbru nibdew nindunaw li ċertu ikel u xorb m'huwiex tajjeb, pero' ħafna mill-ħsara tkun diġa` saret għax meta għandek dak il-bumbardament kollu, xi effett se jagħmel fuq it-tifel jew tifla.

Aħna nafu kemm ir-reklami jaħdmu fuq it-tfal li jkunu għadhom ta' eta` impressjonabbli; kważi jikkonvinċu lilna l-kbar, aħseb u ara lit-tfal li jkunu jixorbu kollox ta' dik l-eta`!

Allura dak ix-xogħol li jkun sar mill- ġenituri u ħafna drabi mill-għalliema biex it-tfal jieklu tajjeb, jispiċċa fix-xejn bil-pressjoni li ssir mir-reklami biex jieklu l-imbarazz li qegħdin naraw reklamat fuq it-televiżjoni tagħna.

Tista' tgħidilhom li l- ħaxix u l-frott tajjeb għalihom għax meta se jieħdu dik ix-xi ħaġa li huma ġew ibbumbardjati biha, dik se jkunu jippreferu.

Insemmi wkoll l-iskejjel kemm tal-gvern u kif ukoll tal-Knisja, fejn suppost hemm health food policy, imma xorta waħda naraw it-tuck shops li jbigħu ikel lit-tfal tagħna li żgur ma tistax issejjaħlu health food.

Naħseb li għandna nsemmuhom ukoll f'din il-liġi li qegħdin niddiskutu llum.

It-tfal m'humiex konsumaturi wkoll?

Min qiegħed jipproteġihom lit-tfal minn dan kollu?

Jien nixtieq li l-ministru jmur idur dawra fl-iskejjel għax darba għamiltlu mistoqsija parlamentari u kien weġibni li fl-iskejjel tal-gvern u tal-Knisja għandna health food policy.

Nixtieq li jmur jara x'qegħdin jieklu t-tfal fl-iskejjel tal-gvern u tal-Knisja u jara kemm qed imexxuha din il-health food policy.

Mhux ta' b'xejn għandna r-riżultati li għandna fil-qasam ta' l-obeżita` u d-dijabete fost it-tfal tagħna.

Ladarba qegħdin nitkellmu dwar il-konsumaturi nixtieq nissuġġerixxi li nagħmlu bħalma għamlu pajjiżi oħra u r-reklami ta' prodotti li jagħmlu l- ħsara lis-saħħa inwaqqfuhom milli jkunu mxandra waqt il-ħin tal-programmi tat-tfal.

Din il-ħaġa diġa` saret f'pajjiżi barranin.

Minkejja li dawn m'għandhomx ir-rati li għandna aħna, imma r-rati li għandhom huma biżżejjed biex ġegħluhom jieħdu azzjoni sabiex inaqqsu l-perikli u ma jittantawx lit-tfal fil-ħin li jkunu qegħdin jaraw il-programmi tagħhom, b'dawn ir-reklami li jistednuhom biex jieklu dawn il-prodotti kollha żejt, xaħam u zokkor li meta jiekluhom b'mod regolari jagħmlu tant ħsara.

U naf li hawn tfal li jieklu dawn l-affarijiet b'mod regolari għax kieku m'għandniex dawn ir-riżultati daqshekk koroh fil-qasam tas-saħħa tat-tfal tagħna.

Jien nissuġġerixxi li naraw kif nistgħu nwaqqfu dawn ir-reklami waqt il- programmi tat-tfal għax inutli noqogħdu nitkellmu biss fuq il-problemi mingħajr ma nattakkaw il-kawża tagħhom.

Jekk ma tattakkax il-kawża, m'intix se timxi 'l quddiem, m'intix se tfejjaq u m'intix se jkollok riżultati tajbin.

Sinċerament ngħid li aħna l-ġenituri flimkien ma' l- edukaturi ta' wliedna nħossuna qisna qegħdin inħabbtu rasna mal-ħajt meta dak li nipprovaw nagħmlu u ndaħħlu f'moħħ uliedna jiġi mkisser b'dan il- mod.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu l-Att biex jemenda diversi liġijiet dwar l-infurzar ta' poteri fil-protezzjoni tal- konsumatur.

Infatti l-konsumatur huwa fiċ-ċentru anke tal-politika ta' l- Unjoni Ewropea li tagħti ħafna importanza lill-protezzjoni tal-konsumatur.

Din tagħmilha għax biex ikollok suq ħieles huwa importanti ħafna li d- drittijiet tal-konsumaturi jiġu mħarsa u li l-gvernijiet jagħmlu ħilithom biex kemm jista' jkun il-konsumatur jieħu a fair deal, jieħu dak li ħaqqu u jkun qiegħed jieħu verament dak li jkun qiegħed iħallas għalih.

Mr Speaker, bħala l-kelliem dwar il-koperattivi ħassejt li għandi nibda d- diskors tiegħi proprju billi nitkellem dwar l-iskop tal-koperattivi fis- soċjeta`.

Fost id-diversi valuri li għandhom il-koperattivi, fosthom il- valur tad-demokrazija, il-prinċipju li d-deċiżjonijiet jittieħdu flimkien bejn il-membri u kulħadd ikollu l-istess vot, li ħaddiema żgħar ikunu jistgħu jingħaqdu bejniethom u jagħmlu lobbying flimkien biex jibdlu xi ħaġa, għandhom valur kbir li xi kultant jintesa u dan huwa s-servizz li l- koperattivi huma obbligati li jagħmlu fil-komunita`.

Dan is-servizz iridu jagħtuh bħala parti mill-prinċipju tagħhom.

Jien nemmen li l-moviment koperattiv Malti għandu jenfasizza iktar dan l-aspett, mhux għax mhux qiegħed isir, imma forsi għaliex sfortunatament il-koperattivi f'pajjiżna jissemmew biss meta jkun hemm xi dell ikrah.

Rari nisimgħu aħbarijiet tajbin ġejjin mill-kamp tal-koperattivi.

Jien nemmen li l-gvern għandu jgħin l-iżvilupp tal-koperattivi - mhux lil xi koperattiva partikolari - billi jinvesti fihom, jinvesti fl-edukazzjoni tagħhom għax il-koperattivi jgħinu lis-soċjeta`.

Huwa importanti ħafna li n-nies isiru jafu iktar dwar il-koperattivi.

Dan iġibni biex nitkellem ukoll dwar il-proġett Scoops fl-iskejjel li nemmen li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni għandu jagħmel iktar biex dan il-proġett jirnexxi.

Qiegħed ngħid hekk għax ma jistax ikun li l-proġett Scoops jibqa' biss proġett li jiġi attwat fil-ħin tal-break.

Hemm bżonn li jkun hemm impenn ikbar min-naħa ta' l-awtoritajiet ta' l-edukazzjoni biex dan il- proġett ikompli jitkattar sabiex l-ewwelnett iktar studenti jitħajru jżidu l-għarfien tagħhom fuq x'inhi koperattiva u t-tieni nett ikollna iktar studenti li meta jispiċċaw mill-bankijiet ta' l-iskola jimbarkaw fuq proġetti ta' negozju u fuq

proġetti li jagħmlu ġid lis-soċjeta`.

Tajjeb li ngħidu li l-koperattivi jgħinu ħafna f'dan l-aspett billi l- ewwelnett jgħinu lit-tfal sabiex minflok ikunu individwalisti jibdew jaħdmu fi grupp.

Huwa importanti li minflok ma naraw il-kapaċita` individwali tat- tifel inħarsu lejn il-kapaċita` ta' dak it-tifel li jaħdem fi grupp.

Aħna neqsin ħafna minnha bħala poplu.

Għandna ħafna nies kapaċi, imma meta niġu biex naħdmu u nattwaw proġett flimkien, neħlu.

Għandna bżonn li jidħol dan il-konċett ta' tfal li qegħdin jaħdmu flimkien fi grupp, bħalma hija wara kollox il-young enterprise, imma l-prinċipju koperattiv huwa ħafna aħjar mill-young enterprise għax huwa differenti minn kumpannija.

F'kumpannija jista' jkollok wieħed li jikkontrolla lil kulħadd, filwaqt li f'koperattiva ma jistax ikollok wieħed li jikkontrolla lil kulħadd, għandek il-membri kollha flimkien li jkunu qegħdin jiġġestixxu u jmexxu 'l quddiem lil dik l-azjenda jew dak in-negozju.

Dan iġibni biex nitkellem ftit dwar il-kwestjoni li tinsab għaddejja minnha bħalissa l-koperattiva tal-furnara, li m'iniex se nidħol fit-teknikalita` tagħha.

Ikun tajjeb li ngħidu li l-koperattiva tal-furnara, apparti li qiegħda taħdem biex tiddefendi grupp ta' nies li nvestew bil-kbir fil-fran tagħhom tal-ħobża Maltija, qiegħda tinsisti l-iktar biex il-prezz tal-ħobż jibqa' relattivament baxx.

Forsi min qed jismagħni jgħid: Dan x'inhu jgħid?

Veru li l-koperattiva qiegħda titlob żieda minima, imma rridu nżommu quddiem għajnejna li mill-1999 sa l-2004, il-koperattiva tal-furnara kienet iffaċċjata minn diversi sfidi.

Fost l-oħrajn twaqqaf is-sussidju li kien jammonta għal Lm3 kull xkora ta' 50 kilogramma dqiq.

Dak iż-żmien, fl- 1999, ħobża kienet tinbiegħ għal 11c.

Illum ħobża qiegħda tinbiegħ għal 19c, jiġifieri minn dak iż-żmien ħobża għoliet bi 8c.

Imma rridu nqisu li bejn l-2000 u l-2004 id-diesel, li l-membri tal-koperattiva iridu jużaw għall-vannijiet tagħhom biex iqassmu l-ħobż, għola b'75c kull gallun.

Fl- 2004 id-dqiq għola darbtejn.

Fil-fatt għola Lm1.50 kull xkora.

Fl-2005 reġa' għola l-fuel b'75c oħra.

Jiġifieri kien hemm dawn l-isfidi kollha li kienu qegħdin jiffaċċjaw dawn il-furnara tant li kien impossibbli li ma jirreaġixxux għax il-prezz irid jirrifletti wkoll ix-xogħol tagħhom, il- pagi tagħhom u tan-nies li jimpjegaw.

Irridu nqisu li l-furnara jaħdmu sebat ijiem kuljum, inkluż il-Ħadd.

Naf bi fran fin-naħat tagħna, Ħaż-Żabbar u ż-Żejtun, li jaħdmu 24 siegħa kuljum sebat ijiem fil-ġimgħa, u jimpjegaw il-ħaddiema magħhom.

Ma jistax ikun li l-ispejjeż ta' dawn ma jkunux koperti.

Il-furnara huma ffaċċjati minn żewġ sfidi, l-ewwelnett meta fl-1999 il-gvern waqqaf is-sussidju u l- ħobża kellha togħla, il-konsum niżel minħabba l-fatt li qabel kien hemm konsum żejjed u allura dak li jkun, meta beda jogħla l-prezz tal-ħobż, il- konsum waqaf f'daqqa.

Aktar ma beda jogħla l-prezz tal-ħobż, aktar beda jinżel il-konsum u aktar ma jinżel il-konsum il-furnara aktar ikollhom iżidu l-prezz fuq il-ħobż biex ikunu jistgħu jkopru l-ispejjeż tagħhom.

Jien qiegħed insemmi dawn l-affarijiet biex wieħed iżomm quddiem għajnejh li meta l-furnara qegħdin jitolbu għal dik il-ftit żieda mhux qegħdin jitolbuha biex huma jkomplu jkabbru u jkattru l-profitti tagħhom, imma biex iżommu n-negozju tagħhom għaddej u l-għajxien tagħhom għaddej.

Bil-mod kif għola d-dawl u kif għola l-fuel, huwa impossibbli li jżommu l-prezzijiet kif qegħdin, meta wieħed jikkonsidra wkoll li naqas il-konsum tal-ħobż.

Qiegħed insemmi din il-kwestjoni biex in-nies jifhmu u japprezzaw li dan kollu qiegħed jinħoloq minħabba li l-gvern qiegħed iżid il-prezzijiet tal- fuel u jekk hemm bżonn issir xi ħaġa, għandha ssir għal dak li jirrigwarda l-fuel.

M'iniex se nitkellem iktar fuq dan is-suġġett.

Naf li llum kien hemm laqgħa bejn diversi ministeri u l-furnara u għaddejjin żviluppi.

Nittamaw li din il-kwestjoni tirriżolvi ruħha mill-aktar fis għall- benefiċċju tal-furnara li jridu jissalvagwardaw l-impjiegi, in-negozji, u l- investiment li għamlu, għax għamlu ħafna investiment, u wkoll għall- benefiċċju tal-konsumatur li għandu dritt li jibqa' jaffordja jixtri u jgawdi l-ħobża Maltija.

U ladarba qegħdin nitkellmu dwar il-konsumatur hemm tliet prinċipji importanti li rridu nikkonsidraw.

Sabiex il- konsumatur ikun protett, jeħtieġ li jkun informat u jrid ikun edukat dwar kif jiddefendi lilu nnifsu.

Imbagħad irid ikun hemm ukoll l-infurzar tal- liġijiet.

Huwa l-obbligu tagħna bħala Parlament, bħala gvern u bħala Oppożizzjoni, li naraw li d-drittijiet tal-konsumatur qed jiġu mħarsa u li l-konsumatur qiegħed jieħu verament dak li qiegħed iħallas għalih.

Jekk ma jkunx hekk, allura l-konsumatur jitlef il-fiduċja u jibda jħossu dgħajjef quddiem cartels kbar.

Għaldaqstant għandna l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta biex jara li l- konsumatur ma jiġix abbużat.

Sfortunatament matul din is-sena kellna diversi issues li laqtu lill-konsumatur fil-laħam il-ħaj.

Fost l-oħrajn kellna l-kwestjoni tal-Melita Cable, fejn dak li jkun ħallas għal pakkett li fih jinkorpora numru ta' stazzjonijiet tat-televiżjoni, imbagħad għax il- Melita Cable rebħet il-kuntratt biex ixxandar il-logħob tat-tazza tad-dinja jew il-logħob tal-kampjonat Ewropew, tiddeċiedi li minn dak il-pakkett li dak li jkun ikun xtara u li kienet qed tirreklama hi stess, twaqqaf it- trażmissjoni ta' logħob li tkun qed turi fuq stazzjon għal ta' l-apposta, biex jekk min irid aċċess għal dawk il-logħob, ikollu jixtri pakkett ieħor jew iħallas iktar biex ikun jista' jirċievi dak is-servizz.

Ma nħossx li din kienet deċiżjoni ġusta.

Ħafna nies ħassew li l-konsumatur għadu dgħajjef wisq.

Minkejja d-diversi tentattivi li saru, il-konsumatur għadu m'huwiex qiegħed ikun rispettat.

Jekk jien ħallast ta' pakkett, għaliex il-kumpannija għandha l-kontroll - qabel ma kellhiex għax qabel kellna l-aerial, imma llum għandna l-cable li għandu s-sistema tad-digital u jista' jikkontrolla liema stazzjonijiet wieħed jista' jara jew le – li tiddeċiedi liema stazzjonijiet nista' nara?

Naħseb dan kien test case li ma tantx niżel tajjeb u li forsi anke l-gvern stess deher dgħajjef wisq quddiem kumpannija bħalma hija l-Melita Cable.

Għallinqas is-servizzi regolatorji li għandna f'Malta, li suppost twaqqfu biex iħarsu lill-konsumatur, ma tantx dehru effettivi fil-konfront tal-Melita Cable, għax għalkemm tejbu l-proposta li kienu qegħdin jagħmlu fil-bidu, xorta fil-kampjonat Ewropew kienu qegħdin jiġu ċċensurati logħob minn fuq stazzjonijiet Taljani li suppost aħna konna ħallasna għalihom u li qatt ma kienu qalulna li se jiċċensurawhom.

Qed ngħid dan kollu biex nuri kif qiegħed jiġi ttrattat il-konsumatur f'pajjiżna.

Jien ma xtaqtx li niffoka d-diskussjoni tiegħi fuq dawn l-affarijiet biss, imma xtaqt li nitkellem proprju fuq dawk in-nies li ma tantx għandhom min jiddefendihom u li ħafna drabi, minkejja li jħallsu t-taxxi bħal ħaddieħor, iħossuhom abbandunati, iżolati u jħossu li leħinhom m'huwiex qiegħed jinstema'.

Qiegħed nitkellem proprju dwar tliet setturi tas-soċjeta` tagħna li huma l-persuni b'diżabilita` fiżika u intellettwali, il-persuni bi problemi ta' saħħa mentali u l-anzjani.

Nibda l-ewwel bil-persuni b'diżabilita` fiżika.

Il-gvern jiġbor miljuni ta' liri kull sena mit-taxxa tar-reġistrazzjoni tal-karozzi u mil-liċenzji tal-karozzi biex jagħmel toroq aħjar.

Imma sfortunatament l-aċċessibilita` għall-persuni b'diżabilita`, speċjalment – m'iniex qed nitkellem dwar it-toroq prinċipali - fit-toroq fejn tgħix il-komunita`, għadhom m'humiex aċċessibbli għall- persuni b'diżabilita`.

U forsi għalhekk wieħed għandu jistaqsi għaliex fl- ibliet u fl-irħula tagħna ma narawx persuni b'diżabilita` jiġru bil- wheelchair bħalma naraw f'pajjiżi oħra.

Forsi hemm min jaħseb li l-persuni b'diżabilita` huma minoranza żgħira li ma teżistix.

Mix-xogħol tiegħi bħala occupational therapist naf li l-persuni b'diżabilita` huma persuni li qegħdin iweġġgħu fis-skiet għaliex il-vuċi tagħhom ma tinstemax.

Ftit tal-ġranet ilu ltqajt ma' persuna fil-wheelchair proprju quddiem il- Parlament hawnhekk u waqt li kont qiegħed nitkellem magħha qaltli li t- toroq li qegħdin isiru bil-pavimentar proprju hawnhekk fi Triq ir- Repubblika u anke pavimentar simili li sar fl-Imdina jikkawża tbatija lil min ikun fil-wheelchair.

Qaltli: Possibbli li intom il-membri parlamentari qatt ma tirrealizzaw li persuna fil-wheelchair ma tkunx tista' tgħaddi minn fuq bankini dojoq u possibbli qatt ma tindunaw bl-istupidaġni ta' kif tagħmlu r-rampi, meta f'dan il-pajjiż għandna min hu espert biex jiddisinja dawn l-affarijiet?

Imma għalina dawn għadhom dettall li ma tantx nagħtu kasu.

Din hija sfortuna kbira għax il-persuni b'diżabilita` huma persuni bħall-oħrajn.

Huma u l-qraba tagħhom iħallsu t-taxxi bħal ħaddieħor.

Allura għaliex m'għandhomx jieħdu l-valur ta' dak li qegħdin iħallsu?

Għaliex it-taxxi m'għandhomx jirriflettu lilhom ukoll?

Għaliex persuna b'diżabilita` għandha tkun kostretta tibqa' ġewwa, imsakkra f'darha u mhux tgawdi l-ħajja fil-komunita`?

Din il-persuna li kienet qiegħda titkellem miegħi qaltli li tippreferi timxi fit-triq milli fuq il-bankini li qegħdin jiġi ddisinjati akkost li tista' ttajjarha karozza!

Irrid insemmi wkoll it-toilets pubbliċi fl-irħula tagħna, fil-bandli, fiċ- ċentri u fil-knejjes.

Sirna niftaħru u nagħmlu ċerimonja għax knisja tagħmel rampa!

Rampa hija dritt għall-persuni b'diżabilita` għaliex dawn għandhom dritt imorru l-knisja daqsna.

Hija xi ħaġa tal-mistħija li f'dan il-pajjiż għadna qegħdin niġġieldu biex il-persuni b'diżabilita` jingħataw aċċess fiżiku.

Hija tal-mistħija kif persuni b'diżabilita` m'għandhomx aċċess għad-dinja tad-divertiment għas-sempliċi raġuni li postijiet tad- divertiment m'humiex aċċessibbli.

Il-persuni b'diżabilita' m'humiex konsumaturi wkoll?

Il-persuni b'diżabilita` m'għandhomx dritt li jmorru jixtru?

Inutli li aħna nagħmlu l-liġijiet fit-teorija biss jekk ma nemmnux fl-indipendenza tal-persuni b'diżabilita`.

Per eżempju, fl-aħħar rivista "Flimkien" il-kummissjoni kkummentat dwar il-fatt li suppost il-bajja ta' San Ġorġ f'San Ġiljan kellha tkun aċċessibbli għall-persuni b'diżabilita`, imma sfortunatament, minkejja li l-pjanti kienu juru li suppost kellha tkun aċċessibbli permezz tal-wheelchair, il-bajja ta' San Ġorġ saret mingħajr dawk id-dettalji li jagħmlu tant differenza kbira għal min qiegħed fil- wheelchair.

Il-persuni b'diżabilita` spiċċaw injorati fl-implimentazzjoni tad-disinn ta' dik il-pjanta u llum il-bajja ta' San Ġorġ, li suppost kellha tkun aċċessibbli permezz tal-wheelchair, fil-fatt m'hijiex aċċessibbli.

Nitkellmu wkoll dwar l-opportunitajiet ta' xogħol.

Il-persuni b'diżabilita` u l-familjari tagħhom bħal kulħadd iħallsu t-taxxi biex jiffinanzjaw lill-ETC.

Naf li l-ETC tagħmel ħilitha u hemm programm biex jgħin lill-persuni b'diżabilita` jsibu x-xogħol, imma sfortunatament ir- realta` hija iebsa wisq mal-persuni b'diżabilita`.

Jeħtieġ li l-gvern isib soluzzjonijiet differenti, bħalma qiegħed jagħmel il-gvern Ingliż, biex persuni b'diżabilita` fiżika jintegraw ruħhom bis-serjeta` fuq il-postijiet tax-xogħol u jingħataw l-opportunitajiet li jixirqilhom.

Nixtieq hawnhekk insellem lil żewġ organizzazzjonijiet li qegħdin jaħdmu ħafna f'dan il- qasam, lill-Fondazzjoni Eden, li kienet waħda mill-pijunieri, u lill- fondazzjoni Equal Partners.

Hemm ukoll ir-Razzett tal-Ħbiberija li huwa wieħed mill-ftit postijiet fejn persuna b'diżabilita` tista' tintegra fis- soċjeta` man-nies l-oħrajn kollha għax il-faċilitajiet jistgħu jintużaw minn kulħadd.

Għalhekk nappella lill-gvern biex jgħin lil din l- organizzazzjoni fid-diffikultajiet finanzjarji li tinsab fihom.

Ir-Razzett tal-Ħbiberija li jinsab f'Wied il-Għajn jagħti servizzi lit-tfal li jmorru fl-iskejjel speċjali tal-gvern, jagħti servizzi b'xejn tal-gym lill-persuni b'diżabilita`b'apparat apposta u pool li hija mgħammra b'apparat li jista' jakkomoda lill-persuni b'diżabilita` u l-familjari tagħhom.

Qiegħed ikun ta' servizz kbir għal bosta anzjani li għal prezz ridott jistgħu jużaw is-servizzi tar-Razzett tal-Ħbiberija.

Għalhekk nerġa' nappella lill-gvern biex jgħin lil din l-organizzazzjoni bl-aħjar mod ħalli tkun tista' tkompli bis-servizzi tagħha.

Konsumaturi oħrajn huma l-persuni li jbatu minn problemi ta' saħħa mentali.

Bil-kelma "konsumatur" nifhem kull persuna li qiegħda tirċievi xi servizz.

Is-servizzi ma nirċevuhomx b'xejn imma għax inħallsu t-taxxi nippretendu li nieħdu servizz tajjeb.

Meta wieħed jinduna li qiegħed jirċievi servizz tajjeb iħossu inkoraġġut li jkompli jħallas it-taxxi.

Persuni li jħossuhom abbandunati f'dan il-qasam huma l-persuni bi problemi ta' saħħa mentali.

Wieħed mid-diversi issues f'dan il-qasam huma l-opportunitajiet ta' xogħol.

Fil-fatt dawn il-persuni bħall-persuni b'diżabilita` jsibuha diffiċli u kważi impossibbli li jidħlu fid-dinja tax-xogħol minħabba l- istigma li teżisti fil-konfront tagħhom.

Il-familjari tagħhom qegħdin iħallsu t-taxxi wkoll u għalkemm xi kultant jirċievu pensjoni, imma din ma tgħinhomx fil-problema li għandhom, għax huma iktar milli għandhom bżonn il- flus għandhom bżonn li jkunu integrati fis-soċjeta' u ma jkunux iżolati waħedhom fid-dar.

Nemmen li l-gvern għandu jerġa' jevalwa s-sitwazzjoni sħiħa ta' dawn in- nies għax aħna qegħdin inħallsu t-taxxi għalihom mingħajr ma qed nieħdu l- benefiċċju li konna qegħdin nittamaw li nieħdu.

Fost l-issues prinċipali hemm ir-riżorsi umani li huma neċessarji biex il-persuni li jsofru minn problemi ta' saħħa mentali jibdew jirċievu s-servizzi li għandhom bżonn fil- komunita`, mingħajr il-ħtieġa li jkollhom imorru bilfors fl-Isptar Monte Carmeli, sptar li jagħmel xogħol ta' fejda kbira ma' dawn in-nies imma li sfortunatament għadu jbati minn stigma qawwija.

L-individwi li kienu hemm għadhom qegħdin isofru minn stigma kbira u diffiċli biex ikunu aċċettati fil-komunita` tagħhom wara li jkunu ħarġu minn dak l-isptar.

Ċertament għandna bżonn ta' iktar servizzi fil-komunita` għall-persuni li jbatu minn problemi ta' saħħa mentali li qegħdin dejjem jiżdiedu minħabba l-istress li jkunu għaddejjin minnu.

In-numru ta' persuni kif ukoll l-etajiet tal- persuni li jbatu minn problemi ta' saħħa mentali qed jiżdiedu kemm minħabba l-istress li qiegħda tpoġġi fuqhom is-sistema edukattiva u kif ukoll minħabba problemi soċjali li għandna.

Ma jistax ikun li nibqgħu nimxu bil- mudell li mexjin bih u jeħtieġ li jkollna aktar servizzi fil-komunita`.

Dawn huma konsumaturi, għax la l-gvern qiegħed jipprovdi servizz u xi ħadd qiegħed jieħu dak is-servizz, allura hemm konsumatur, imma l-gvern m'huwiex qiegħed jolqot il-ħteġijiet veri ta' dawn in-nies.

Dawn qegħdin ibatu minn stigma kbira.

Il-familji tagħhom qegħdin ibatu fil-kwiet, fis-silenzju u jeħtieġ li xi ħadd jisma' l-karba tagħhom.

Ma jagħmilx sens li jkollna occupational therapists kwalifikati, physiotherapists kwalifikati imma dawn ma jiġux impjegati għax ma tinfetaħx il-call for applications għalihom.

Il- fatt li bħala pajjiż investejna biex inlaħħqu physiotherapists, occupational therapists, u professjonisti oħra u għandna nies li għandhom bżonn ta' dak is-servizz, m'hijiex ġusta li l-gvern jagħlaq l-opportunita` minħabba problemi finanzjarji.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq Schedule 5.

Sfortunatament mhux il-persuni kollha li jsofru minn problemi ta' mard mentali huma intitolati għal mediċini b'xejn mill-istat imma huma dawk biss li jbatu minn kondizzjoni magħrufa bħala skiżofrenija li huma intitolati biex jieħdu l- mediċini b'xejn.

Din hija sitwazzjoni li jeħtieġ li tiġi indirizzata iktar u iktar meta aħna nafu li l- problemi marbuta mad-dipressjoni, mal- psikożi u ma' kondizzjonijiet oħra qegħdin dejjem jiżdiedu.

Jien nemmen li din is-sitwazzjoni għandha tiġi indirizzata biex ma jseħħx dak li qal hawnhekk l-Onor.

Michael Asciak, cioe' li kulħadd jiġi mniżżel bħala skiżofreniku.

Għaliex persuni b'mard mentali m'għandhomx ikunu rikonoxxuti b'dak il-mard ħalli d-dijanjosi tagħhom issir kif suppost, mingħajr ma noqogħdu nduru mas-servizzi soċjali, kif forsi qiegħed isir fil-preżent, għall-benefiċċju ta' dawn il-persuni?

Għaliex m'għandhomx jieħdu d- drittijiet tagħhom kif suppost?

Jiena nemmen li l-gvern irid iħares lejn il-liġi li tirregola s-saħħa mentali li tmur lura għall-1975.

Issa għadha kemm ġiet rikostitwita l-kummissjoni għas-saħħa mentali u nappella lill- gvern biex il-proposti li diġa` tressqu mill-kummissjoni preċedenti jiġu attwati sabiex kemm jista' jkun malajr dan l-Att jiġi aġġornat ħalli jirrifletti aħjar il-ħteġijiet tal-lum.

Xtaqt nitkellem ukoll fuq l-anzjani.

Kulħadd jaf li għandna an ageing population, l-anzjani fis-soċjeta` qegħdin jiżdiedu u jekk wieħed jiġi sa l- isptar San Luqa, speċjalment fis-swali tal-mediċina, isib li dawn huma mimlijin bl-anzjani u saħansitra wħud minnhom qegħdin fil-kuriduri mingħajr l-ebda privatezza.

Jiena se nissuġġerixxi x'jista' jagħmel il-gvern fuq din is-sitwazzjoni għax ma rridux ninsew li dawn huma persuni li ħadmu ħajjithom kollha.

Għalkemm forsi jkun hemm minnhom li ġew abbandunati mill-familjari tagħhom pero' ma nistgħux inkunu ġeneriċi.

Irridu nistaqsu għaliex ġew abbandunati għax ikun hemm ħafna minnhom li jkunu każijiet ġenwini.

Meta wieħed jaċċetta li jieħu ħsieb ta' persuna anzjana jiskopri li m'għandek l-ebda forma ta' servizzi fil-komunita`.

Għandek ftit servizzi, għax jekk ngħidu li m'għandek l-ebda forma ta' servizzi ma nkunux qegħdin ngħidu l-verita`.

Imma s-servizzi li għandek illum tat-telecare, tal-home help, tal-meals on wheels m'humiex qegħdin jirrispondu biżżejjed għall-ħtiġijiet ta' l-anzjani tagħna fil-komunita`.

Jeħtieġ li l-gvern jinvesti sabiex aktar anzjani jkunu jistgħu jkomplu jgħixu fil-komunita`.

Imma fil-verita` qegħdin naraw l-oppost.

Riċentement il-gvern fetaħ żewġ swali fl-isptar Monte Carmeli biex ikun jista' jakkomoda lis-social cases li għandu fl-isptar San Luqa.

Jekk wieħed jara x'ġara jsib li għal ġimgħa kien hemm sitwazzjoni daqsxejn stabbli fl-isptar San Luqa, imma wara ġimgħa erġajna spiċċajna kif konna, bis-swali kollha mfawrin bis-social cases.

Kulħadd qiegħed jinnota l- istupidaġni li ninvestu kważi Lm300,000 fuq żewġ swali biex nagħmluhom sbieħ eċċ., imma ma ninvestux fuq servizzi ġodda fil-komunita`.

Jekk aħna veru rridu nagħtu l-messaġġ li rridu li l-anzjani tagħna jibqgħu fil- komunita` ma nistgħux nagħmlu dan bid-diskors biss.

Jeħtieġ nagħmluh ukoll bil-fatti, billi l-gvern jinvesti l-flus fis-servizzi fil-komunita`.

Meta ngħidu aktar servizzi fil-komunita` qegħdin nitkellmu dwar aktar home help wiesa' fil-komunita`, u mhux biex tapplika għall-home help service trid iddum tistenna tliet xhur.

M'hijiex realistika.

Irridu ngħinu lill-carers ta' l-anzjani biex jakkwistaw apparat biex ikunu jistgħu jgħinu lill- persuna, biex ma jeħdux il-piż fiżiku fuqhom meta jqandlu persuna anzjana, imma jixtru l-apparat neċessarju bħal lifters u sodod apposta, li sa ċertu punt qiegħed isir, imma b'mod limitat ħafna.

Hemm bżonn ta' appoġġ anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' respite.

Fil- preżent għandna sala waħda fl-isptar St Vincent De Paule li diġa` hija bbukkjata sa Awissu.

Ma jagħmilx sens.

Immaġinaw persuna li qiegħda tieħu ħsieb ta' persuna anzjana li tbati mid-dimensia, u għandha bżonn break, fejn se tibgħatha?

Sa Awissu qiegħed ibbukkjat San Vinċenz.

Kif jista' jkun li aħna ma nwessgħux is-servizzi tagħna fil-komunita`?

Imbagħad għandna bżonn regolamentazzjoni serja fuq il-homes ta' l-anzjani privati li qegħdin jiftħu.

Qiegħed nitkellem dwar anzjani li qegħdin iħallsu għas- servizz li qed jieħdu f'homes privati.

Ma jistax ikun li jkollna home ta' l-anzjani li m'hijiex aċċessibbli, li l-lift bilkemm jidħol wheelchair fih, li l-kmamar m'humiex imdawlin biżżejjed.

Ma jagħmilx sens li inti taqbad hotel u taqlibha f'dar ta' l-anzjani mingħajr ma tagħti kas ta' l- overcrowding li għandek fil-kmamar, bħalma għandna f'ċerti djar.

M'għandniex framework regolatorju serju li jagħmel monitoring ta' dawn l- affarijiet.

Inħoss li għandu jkun hemm din ir-regolamentazzjoni għax m'aħniex qegħdin inkunu serji.

L-unika ħaġa li qegħdin naraw hija li għandna problema fejn inpoġġu l-anzjani, irridu fejn nimlew is-sodod u naqbdu u nimlew is-sodod, imma l-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod.

Għallinqas l-affarijiet ma sarux b'dan il-mod fil-pajjiżi Ewropej u f'diversi pajjiżi oħrajn.

Mr Speaker, nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Mr Speaker, dan huwa dibattitu li jolqot bażikament lil kulħadd, lill-konsumatur.

L-interpretazzjoni wiesgħa li wieħed jista' jagħti lil dan l-abbozz qiegħda tirrifletti ruħha fil-varji diskorsi li saru f'din il-Kamra.

Personalment nixtieq inħares lejn dan is-suġġett mill- punto di vista ta' kif jolqot lis-self-employed meta jiġi wiċċ imb'wiċċ kemm biex jinqeda hu - għax għandek id-dipartimenti tal-gvern u diversi azjendi u suppliers li jfornu lill-istess self-employed – u kemm ir- relazzjoni bejn self-employed u l-konsumatur innifsu, iċ-ċittadin li jieħu l-prodott.

Imbagħad hemm aspetti oħrajn bħalma huma insurances, il- lukandiera, fejn jidħol servizz ġo servizz.

Fattur ieħor huwa l-qorti, jiġifieri anke l-gvern għandu l-klijenti tiegħu, u naħseb kultant dan il- fattur jinqabeż.

Nibda biex inħares lejn l-aspett taċ-ċittadin self-employed fil-konfront ta' l-Enemalta.

L-Enemalta li hija waħda mill-ikbar korporazzjonijiet f'pajjiżna bażikament hija monopolju, għax hija l-unika impriża li hawn li tissupplixxi s-servizz ta' l-enerġija tad-dawl, take it or leave it.

Din timponi, tinforza, tivvinta regolamenti, wieħed kontra l-ieħor u kulħadd ikollu jassumihom.

Wieħed minn dawk il-punti li dan l-aħħar qiegħed ikun fil-gazzetta ta' spiss, qegħdin nisimgħu ħafna enfasi fuqu u ttieħdu anke miżuri leġislattivi dwaru, huwa s-serq tad-dawl.

Irrid nagħmilha ċara li bl-ebda mod ma rrid niddefendi lil min jagħmel dan ir-reat.

Hija xi ħaġa kerha li tirrifletti ħażin fuq il-konsumatur in ġenerali għax dak li wieħed jieħu b'mod mhux leċitu irid jagħmel tajjeb għalih ħaddieħor.

Iżda min- naħa l-oħra ma nistax naqbel mal-mod kif l-Enemalta u l-ministru konċernat imbotta leġislazzjoni u anke legal notice speċifika f'każ li jirriżulta li xi ħadd bagħbas ma' l-arloġġ tad-dawl jew seraq id-dawl.

Meta jkun hemm allegazzjoni ta' serq ta' dawl jew ta' xi servizzi oħrajn tiġi sospiża l- provvista tad-dawl ta' dak li jkun u jiġi mġiegħel iħallas l-ammont li l- korporazzjoni jidhrilha li ġiet misruqa.

Dan l-atteġġjament fil-konfront tal-konsumatur narah inġust.

Wieħed mill- ikbar pilastri legali tagħna huwa dejjem li l-akkużat huwa dejjem meqjus innoċenti sakemm ma jiġix ipprovat li huwa ħati.

Issa meta qegħdin naċċettaw u b'mod leġislattiv qegħdin napprovaw u nagħtu poter lill- Enemalta, jew l-Enemalta qiegħda tieħu rajha f'idejha li taqbad u tiġġudika mill-ewwel lil kull min ikun suspettat li seraq id-dawl u tittimbrah li hu ħalliel u ġġiegħlu jħallas ta' dak l-ammont li jidhrilha li hi ġiet misruqa, naħseb li qed titwettaq waħda mill-ikbar illegalitajiet li wieħed jista' jaħseb fuqhom.

L-Enemalta ma tistax tikkundanna lil min hu akkużat bħala ħalliel, u ngħid għaliex.

Kien hemm diversi istanzi fejn l-Enemalta ħadet passi kriminali, ġiegħlet lill-konsumatur iħallas minn qabel il-flus li jidhrilha li kien seraq, imbagħad meta morna l-qorti rriżulta li min ġie akkużat ma kienx ħati.

Min jiġi akkużat jista' ma jkunx ħati għal diversi raġunijiet.

Naħseb li l-Enemalta għandha terfa' r-responsabbilta` - għaliex, bir-rispett kollu, dejjem tfarfar - li meta jkun hemm bejgħ ta' post u min jixtrih imur jirreġistra t-trasferiment tal-meter f'ismu, tmur tiċċekkja li meta qiegħed isir dak it-trasferiment, l-arloġġi huma intatti, is-siġilli huma intatti, kollox huwa f'postu u ma kien hemm l-ebda tbagħbis.

Naħseb li dan huwa nuqqas min-naħa ta' l-Enemalta u għalhekk ngħid li m'għandux ibati l-konsumatur jekk jirriżulta li kien hemm tbagħbis fl- arloġġ, iktar u iktar meta jkun hemm każ ċar fejn kien hemm trasferiment tal-proprjeta` għax min xtara l-post - jistgħu jgħaddu s-snin u ma jindunax - ma jistax jiġi meqjus li seraq lill-korporazzjoni.

Lanqas ma jagħmel sens li l-korporazzjoni żżomm lill-persuna responsabbli mingħajr ma jsiru l- investigazzjonijiet neċessarji.

Ħafna mill-esperti li jiġu nominati, bir- rispett kollu, ma nafx xi kwalifiki għandhom.

Dawn imorru jagħmlu rapport mingħajr ma jittieħdu konsiderazzjonijiet ta' kif qiegħed isir l-allegat ksur.

Ġieli jirriżulta li l-biċċa ta' barra tal-meter per se ma tkunx minsusa, il-ħsara jew xort'oħra tkun qiegħda minn wara s-siġill 'il ġewwa.

Allura ma nistax nifhem kif jaslu għall-konklużjoni li jkun is-sid tal-post li bagħbas mal-meter, meta dan il-meter ġie supplied mill-istess Enemalta, meta s-siġilli jkunu intatti u meta minn barra ma jkun hemm l-ebda forma ta' xi tbagħbis.

M'iniex qed nitkellem fuq meters imtaqqba fejn l-affarijiet ikunu ċari daqs il-kristall, imma qed nitkellem fuq każijiet fejn ikun hemm dubju raġjonevoli.

Li qed jiġri huwa li minflok ma l-qrati tagħna, u b'mod partikolari din il-legal notice u l-attitudni ta' l-Enemalta, jissalvagwardaw il-prinċipju li fil-każ ta' dubju serju, dan għandu jmur favur l-akkużat, qegħdin naħdmu bil-kontra u dawwarna kollox ta' taħt fuq.

L-Enemalta dawret kollox ta' taħt fuq bl-iktar mod prepotenti, bl-ikbar arroganza, b'mod li qiegħda tiġbor flejjes li m'humiex tagħha, qiegħda tiġbor flejjes fuq preżunzjoni li l-persuna suppost għandha tinstab ħatja.

Hawnhekk lanqas hemm il-preżunzjoni imma għandna l-akkuża mill-ewwel.

Jiena ma nistax nifhem kif persuni li jiġu mressqa quddiem il-qorti jistgħu jinstabu ħatja meta kollox ikun diġa' ġie preġudikat fil-konfront tagħhom.

Dawn l-affarijiet iridu jiġu mgħarbla sewwa ħalli jiġu mħarsa d- drittijiet tal-bniedem.

Wara kollox aħna niftaħru li f'pajjiżna nħarsu ħafna d-drittijiet tal-bniedem u li ngħożżu d-demokrazija, imbagħad naraw dawn it-tip ta' abbużi minn korporazzjoni li għandha monopolju.

L-istess nista' ngħid għall-kwestjoni tal-kontijiet li ntbagħtu dan l-aħħar li qegħdin jirriflettu kontijiet li kienu diġa` tħallsu għax-xahar ta' Novembru u ltqajt ma' diversi ilmenti dwar dawn il-kontijiet.

Mr Speaker, minkejja li għandna l-customer care service ta' l-Enemalta, meta jmur il-konsumatur ma jieħu sodisfazzjon ta' xejn bħalma m'huwiex qiegħed jieħu sodisfazzjon fuq il-mod kif qed tinħadem is-surcharge.

Qegħdin nirċievu l-kontijiet b'ħafna rati ta' surcharge differenti ta' 18%, 17%, 55% u m'hemm l-ebda indikazzjoni fuq liema ammont ta' units qed tapplika din is-surcharge.

Ħafna kienu dawk li pprovaw jagħtu spjegazzjoni lil dan il-famuż kont ta' l-Enemalta, imma ħadd ma wasal.

Ġaladarba qegħdin nitkellmu fuq liġi li tirrigwarda d-drittijiet tal-konsumatur, irridu naraw bis-serjeta' li l-konsumatur jieħu sodisfazzjon suret in- nies u mhux meta jiġi wiċċ imb'wiċċ ma' dawn il-korporazzjonijiet il-kbar bħalma hi l-Enemalta qatt ma jieħu sodisfazzjon.

L-unika soluzzjoni tkun li jekk ma tħallasx jinqatagħlek is-servizz.

Dawn l-affarijiet ma jagħmlux sens!

Naħseb li għandu jkun hemm organu li jkollu saħħa biżżejjed li jiddeċiedi prima facie u dan jista' jkun l-ombudsman jew xi organu ieħor.

Għandu jkun hemm mezz ta' rikors - rikors mhux fis-sens tal-qorti - li bniedem jista' jirrikorri għandu f'każijiet ta' urġenza estrema – għax m'hijiex ċajta li jiġi jaqtagħlek id-dawl - u jekk dan jidhirlu li l-ilment li qiegħed iressaq il-konsumatur huwa ġustifikat, jieħu passi biex iwaqqaf lill-Enemalta milli taqtagħlu d-dawl, għax dik hija sitwazzjoni bla raġuni għaliex l-ewwelnett hemm l-aspett fejn dawn qegħdin isibuk ħati qabel tiġi misjub ħati mill-qorti.

Safejn naf jien l-unika istituzzjoni f'pajjiżna li tiġġudika bniedem huwiex ħati jew le hija l-qorti.

Imma l-Enemalta – u issa komplejna naffermawh b'mod leġislattiv - idderogat dan il-poter u ħaditu f'idejha u jekk ifaqqsilha f'moħħha li tkun sraqt id-dawl, tiddikjarak ħati.

It-tieni nett, il-konsumatur m'għandu sodisfazzjon ta' xejn fuq il-kont li qed jiġi mitlub iħallas.

Il-konsumatur m'għandux rimedju fejn jista' jilmenta li m'huwiex jaqbel ma' dak il-kont li jirċievi meta jkun jidher biċ-ċar li hemm perjodu fuq ieħor li diġa` ħallas għalih u allura jkollu jħallsu għax inkella jaqtgħulu s-servizz tad-dawl.

Fl-opinjoni tiegħi, waħda mill-ikbar pastażati li saru kienet meta ġibna sitwazzjoni fejn il-meter tad-dawl jinqara darba fis-sena.

Jiġi l-meter reader dik id-darba, jieħu l-actual reading u l-kontijiet li jiġu wara jkunu bbażati fuqu.

Jiġifieri jekk kellek tliet xhur fejn ħlejt ħafna dawl minħabba raġunijiet varji, u f'dawk it-tliet xhur ġie jaqralek il-meter, tista' ma tixgħel l-ebda bozza fid-dar tiegħek għall-perjodu kollu li jmiss sakemm jerġa' jiġi l-meter reader għax il-kont se jinħariġlek fuq dak ir- reading li kien ħareġ qabel.

Għaliex qed isiru dawn l-affarijiet?

Għalfejn l-Enemalta għandha tirċievi dawk il-flus kollha f'idejha in advance?

Naf li hawn min se jgħidli li jitnaqqsu fil-kontijiet ta' wara.

Imma allura jekk forsi finanzjarjament inkun għaddej minn perjodu ħażin, għandi nara kif nagħmel u nissallab biex inħallas ħalli ma jaqtgħulix id-dawl?!

Din il-liġi tagħtina xi rimedju kontra dawn it-tip ta' korporazzjonijiet?

Hemm bżonn ta' rimedju f'dawn l-affarijiet.

Qegħdin jintbagħtu kontijiet eżorbitanti u tmur f'liema familja tmur, jgħidulek li qed jirċievu kontijiet ta' Lm110 u Lm190 dawl ta' tliet xhur u l-konsumatur ma jieħu sodisfazzjon ta' xejn.

Lil dan il-pajjiż ġibtuh f'sitwazzjoni li kulħadd qisu qed jgħix fil-kera u povru dak iċ-ċittadin li qiegħed fil-kera.

In-nies tan-negozju qed tagħtihom rashom għaliex qed jirċievu kontijiet ta' Lm1,200 jew Lm1,400 kull xahrejn.

Issa minbarra dawn il-kontijiet in-nies tan-negozju għandhom spejjeż oħra amministrattivi bħalma hija l-VAT u spejjeż oħra biex iżommu l- post għaddej.

Kif jistgħu jibqgħu fuq saqajhom dawn is-self-employed b'dawn l-ispejjeż kollha?

Irridu nagħtu konsiderazzjoni kemm lis-self- employed, kemm liċ-ċittadin li jirċievi kont ta' Lm120 u kif ukoll lill- pensjonant li jirċievi kont ta' Lm70.

Dan ifisser li jekk pensjonant jirċievi Lm120 pensjoni ta' l-invalidita` kull xahar irid iwarrab iktar minn kwart minnha għall-kont tad-dawl.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li terġa' ssir reviżjoni serja ta' dawn l-ispejjeż.

Apparti minn hekk, kif diġa` indikajt, għandu jkun hemm il-protezzjoni taċ-ċittadin.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem issa fuq il-kwestjoni tat-taxxa fuq il- karozzi għax il-Maltin huma kollha konsumaturi f'dan il-każ.

Meta konna l- iskola kienu jgħidulna li l-gvern tal-ġurnata jagħmel taxxa għolja fuq il- karozzi sabiex jissalvagwarda l-ambjent.

Illum il-ġurnata din hija ħrafa li ilha li taret mar-riħ għax l-ammont ta' karozzi li hawn jirrifletti minn karozza sa tnejn f'kull familja.

Illum f'pajjiżna għandna madwar 250,000 karozza.

Allura li ma ndaħħlux iktar karozzi biex nissalvagwardaw lil pajjiżna mill-inkwinament m'hijiex iktar raġuni valida.

Illum karozza hija neċessita` ġaladarba - ma rridx ninstema' ħażin - s-sistema tas-servizz pubbliku ma tistax taħdem hawn Malta għal ħafna raġunijiet.

It-toroq huma ffullati u, lanqas jekk iridu, min jipprovdi s-servizz tat-trasport pubbliku ma jistax jagħti servizz fil-ħin lil min ikun irid juża s-servizz pubbliku minflok juża l-vettura tiegħu.

Allura naħseb li wasal iż-żmien - u fil-fatt din hija tema rikorrenti fil-gazzetti kollha - li tiġi kkonsidrata t-taxxa li qegħdin inħallsu fuq dawn il-vetturi.

Illum aħna parti mill-Unjoni Ewropea u nassumi li m'għandniex inbatu t-taxxi biss li ġejjin mill-Unjoni Ewropea, imma naħseb għandna ngawdu ftit ukoll minn dak li tista' toffri u naħseb li wasal iż-żmien li l-gvern jirrevedi t-taxxi fuq il-vetturi li jidħlu f'pajjiżna.

Illum hija ħaġa faċli li bniedem, permezz ta' l-internet jew tat- television, jikkalkola l-prezz ta' karozza fl-Ewropa.

Karozza ġdida li fl- Italja tinbiegħ bil-prezz ta' Lm3,000, hawn Malta tinbiegħ Lm6,000 jew Lm7,000, jiġifieri d-doppju u iżjed minħabba t-taxxa eżorbitanti fuq il- karozzi.

Naħseb li l-konsumatur, li huwa ċ-

ċittadin Malti, ħaqqu jgawdi ftit mis-sħubija tagħna meta jiġi biex jixtri karozza.

Għalfejn għandu jbati dawn l-ispejjeż kollha ċ-ċittadin Malti?

Wara kollox qegħdin nitkellmu fuq silġa għaliex illum karozza tixtriha bl- eluf ta' liri u mill-għada l-prezz tagħha jibda nieżel u l-mod kif il- kumpanniji ta' l-insurances iddeċidew li jiddipprezzaw il-karozzi mil-lum għal għada hija xi ħaġa fenomenali oħra.

Naħseb li wasal iż-żmien li ssir reviżjoni ta' dawn it-taxxi għax wara kollox il-konsumatur juża l-karozza mhux bħala lussu biss, imma anke biex imur fuq il-post tax-xogħol jiġġenera l-ekonomija tagħna.

Jekk irridu nħallu t-taxxi daqshekk għoljin nissuġġerixxi li wieħed jaħseb kif għada pitgħada jkollna speċi ta' metro.

Malta fiha daqs belt kapitali waħda u ta' min jikkonsidra l-investiment f'tali proġett għax hija xi ħaġa effiċjenti u tnaqqas l-inkwinament.

Ġaladarba semmejt is-suġġett ta' l- insurances ma nistax ma nitkellimx ftit dwaru.

Fl-opinjoni tiegħi, hija xi ħaġa tal-biża' meta tmiss ma' l-insurances.

Il-konsumatur Malti in ġenerali b'xi mod jew b'ieħor huwa mċappas ma' l-insurances għaliex min għandu health insurance, min għandu motor insurance u min għandu xi tip ta' insurance oħra.

Imma hija xi ħaġa fenomenali l-mod kif l-insurances kollha jiddettaw prezz wieħed u m'hemm l-ebda kompetizzjoni.

Fil-fatt il- konsumatur Malti jista' jinnota li fejn jidħlu l-insurances il-prezzijiet ma jvarjawx u l-unika differenza tkun jekk wieħed iżommlokx Lm10 iżjed talli għandek it-towing service imma bħala premia kollha indaqs.

Possibbli dan l-uniku pajjiż f'wiċċ id-dinja fejn m'hemm kompetizzjoni ta' xejn fejn jidħlu l-insurances?!

Fenomenu ieħor fejn jidħlu l-insurances huwa meta tiġi biex tagħmel claim.

Dawn jagħmlu minn kollox biex il-claim tiegħek ma jonorawhiex.

Illum jekk ikollok health insurance u tkun trid tagħmel l-MRI ma jħallsukx.

Huwa veru li għandek ċerti każijiet fejn l-ewwel ma jistaqsuk huwa jekk tkunx membru ta' xi insurance, imma bir-rispett kollu, illum l-MRI saret xi ħaġa komuni anke fl-isptarijiet tagħna.

Illum din tneħħiet mill-insurances u ma jħallsukx tagħha għaliex hija meqjusa bħala check-up li tagħmlu kapriċċjożament.

Jiġifieri jekk bniedem jgħaddilu suspett u jagħmel check- up, ma jiġix reimbursed.

Apparti li ma jiġix reimbursed, jidħlu f'mitt miljun irqaqat biex b'xi mod jew

ieħor iġibuha li inti ma tajtx id-dikjarazzjoni jekk jinqalagħlek xi ħaġa.

Bir-rispett kollu, naħseb li għandu jkun hemm miżura amministrattiva li tagħmilha ċara li meta konsumatur ikun ilu perjodu ta' snin inxurjat, per eżempju, erba' snin u f'dak il-perjodu ma jkun inkorra l-ebda każ, awtomatikament ma jistgħux jidħlu lura fuq x'seta' kien hemm u ma kienx hemm.

Naħseb li anke fejn ikun ilu dak il-perjodu ta' erba' snin, wieħed irid jikkonsidra x'tip ta' mard seta' nqala' biex wieħed iċaħħdu mid-dritt li jitlob coverage taħt dik l-insurance.

Ma jistax ikun li dawn l- insurances dejjem jivvintaw kif jiżgiċċaw.

M'huwiex ġust li meta jkun hemm ħabta bejn vetturi u l-insurance tiġi notifikata b'ittra uffiċjali, tibqa' ma tħallasx il-claim anke jekk ikun hemm sentenza tal-qorti.

Għandek diversi insurances li ma jonorawhiex din l-obbligazzjoni u trid toqgħod tiġri warajhom u dawn l-insurances huma magħrufin.

Allura l- konsumatur m'għandux ikollu dritt li jmur għand xi ħadd li jobbligahom iħallsu mingħajr ma joqgħod jidħol f'ħafna spejjeż?

Għandu għalfejn joqgħod jidħol il-qorti biex jiġbor flusu fl-aħħar mill-aħħar?

Jekk kien hemm kwestjoni fil-qorti li ġiet deċiża, l-insurance hija obbligata li tħallas f'isem l-insured tagħha.

Mr Speaker, post ieħor fejn jidher li l-konsumatur m'għandu l-ebda protezzjoni taħt din il-liġi huma l-qrati.

Illum tibża' tidħol il-qorti u qed ngħid hekk għax l-ispejjeż huma eżorbitanti.

Jekk għandek kwestjoni fejn għandek tieħu flus mingħand persuna oħra, l-ispejjeż jitilgħu b'mod fenomenali.

Nixba' nkun fil-qorti ta' l-appell u nisma' b'każijiet ta' nies li jkunu jridu jagħmlu rikors biex il-qorti teżentahom milli jħallsu l- kawtela għaliex ma jkollhomx flus.

Għalfejn bniedem għandu jħallas Lm4,000 kawtela biex ikompli għaddej bl-appell quddiem il-qorti ta' l- appell fuq drittijiet ċivili tiegħu?

F'kawża partikolari l-kawtela telgħet għal Lm40,000.

Għaliex għandhom jitħallsu dawn id-drittijiet biex tkompli tieħu ġustizzja f'dan il-pajjiż?

Kien hemm kawża ta' raġel fil-konfront tal-mara tiegħu - ma nafx min huma l-partijiet, imma kont qiegħed nistenna t-turn tiegħi fil-qorti ta' l-appell – li għandhom ċertu ammont sostanzjali ta' flus – ma rridux ninsew li dawn ikollhom kollox iffriżat minħabba li l- kawża tkun għadha pendenti, jiġifieri għalkemm jidher li għandhom, m'għandhom xejn – fejn il-qorti talbitu Lm5,000 kawtela - jiġifieri tħallas il-flus bil-quddiem - biex tkompli għaddejja l-kawża.

Min irid jista' jmur fil-qorti ta' l-appell u jisma' diversi każijiet bħal dawn.

L-istess jiġri meta niġu għall-kawżi dwar dritt minn wirt.

Ħafna nies jaqtgħu qalbhom li jfittxu d-drittijet tagħhom għax miżerjament trid tħallas Lm300 bħala spejjeż tar-reġistru biss li għal ħafna nies hija paga ta' xahar ta' persuna.

Dan għandu jkun il-mod kif jiġi ttrattat il- konsumatur?

Iċ-ċittadin li qed jiftaħ kawża fil-qrati tagħna huwa konsumatur u qiegħed jirċievi s-servizz mingħand self-employed ieħor, jiġifieri hawnhekk għandek ir-relazzjoni bejn iċ-ċittadin, is-self-employed u l-qorti.

Għaliex kultant tidħol f'awla u tara l-akkużat mingħajr id- difensur tiegħu u l-kawża tibqa' miexja xorta waħda?

Fejn qegħdin id- drittijiet ta' l-akkużat?

Wara kollox dan huwa wkoll meqjus bħala konsumatur.

Huwa minnu li s-sistema kif inhi l-avukat ikollu nofs faċċata ta' kawżi u allaħares ma kienx hekk għaliex bil-ħajja kif inhi llum, żgur li ma timxix.

F'pajjiżna m'għandniex is-sistema fejn ikollok minn klijent sa tnejn u allura ma jkollokx għalfejn tħares lejn l-ebda biċċa xogħol oħra.

Illum f'ċerti awli spiċċat il-prassi antika li jekk ma jkunx hemm l- avukat, il-kawża ma timxix, imma għallinqas għandha tiġi posposta sakemm jiġi l-avukat.

Il-konsumatur li f'dan il-każ ikun l-akkużat m'għandux jiġi ttrattat b'dan il-mod u allura għandu jkun hemm rimedju għalihom.

Mr Speaker, kwestjoni oħra li bħalissa qiegħda fuq fomm kulħadd u li qed tolqot b'mod ħażin liċ-ċittadin Malti in ġenerali hija l-kwestjoni tal- mediċini.

Dan il-punt diġa' tqajjem mill-kollegi tiegħi imma xorta waħda nħoss li għandi nsemmiha għaliex jolqot ukoll lis-self-employed.

Qabel id- dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea, fuq l-ixkafef ta' l-ispiżeriji tagħna kont issib madwar 8,000 tip ta' mediċina.

Meta sar it-trattat kien hemm ftehim sabiex ċerti tip ta' mediċini jitneħħew mis-suq lokali minħabba li ma kellhomx ċerta kwalifika.

Mill-informazzjoni li għandi kien hemm madwar 700 tip ta' mediċina li kienu ta' dan it-tip.

Ġara li min kien qiegħed jinnegozja dawk it-trattati ma tax kas ta' dak li kienu qegħdin jgħidulu minn hawnhekk, cioe' li bir-rekwiżiti li qed titlob l-Unjoni Ewropea, pajjiżna kien se jmur ħażin.

Fil-fatt illum għandna problemi kbar għaliex is-suq Malti huwa meqjus bħala suq żgħir u allura ħadd ma jrid jidħol fih b'dawn il-kondizzjonijiet.

Waħda mill-kondizzjonijiet kienet li t-traduzzjoni tat-tikketta mediċinali tkun bil-lingwa Maltija.

Issa din hija xi ħaġa li mponiha l-gvern u jien għandi informazzjoni li x'aktarx il-gvern issa ddeċieda li jneħħiha pero' ma nafx jekk din l-informazzjoni hijiex korretta jew le.

Minkejja li jien dejjem tkellimt favur il-lingwa Maltija u nibqa' nsostni li l-lingwa Maltija għandha tidħol kullimkien, ma nistax nifhem għalfejn il-gvern qiegħed jimponi li t-tikketta fuq il-mediċini għandha tkun bil-lingwa Maltija meta ilna dawn is-snin kollha bil-mediċini jidħlu f'pajjiżna bit- tikketta bl-Ingliż u qatt ma kien hemm problemi.

Kieku l-gvern jeħodha kontra l-awtorita' ta' l-ippjanar nifimha għaliex dawn kollox bl-Ingliż jagħmlu, sija jekk inhuma minuti u sija jekk inhuma rapporti.

Personalment ma nistax nifhem kif fi ħdan il-MEPA kollox isir bl-Ingliż.

Naħseb li wasal iż-żmien li dawn in-nies iqumu mill-ħolma li qegħdin fiha u jirrealizzaw li qegħdin hemm għas-servizz taċ-ċittadin Malti.

Insomma naħseb li xi ħaġa bħal din lanqas biss tgħaddilhom minn moħħhom għaliex irrendew lilhom infushom stat fi stat!

Pero' naħseb li kien ikun aktar denju u għaqli li kieku l-gvern għamel enfasi sabiex fi ħdan il-MEPA jibdew jagħtu l-minuti u l-ittri li jibagħtu bil-lingwa Maltija minflok bil-lingwa Ingliża.

Fir-rigward tal-kwestjoni tal-mediċini jridu jżommu wkoll dossier fuq l- istorja tal-mediċina partikolari.

Din qed tiġi meqjusa bħala xi ħaġa - b'mod partikolari fejn il-mediċini huma daqsxejn antiki - laboruża għaliex trid tidħol fid-dettall ta' ċerta portata.

Imma naħseb li l-aktar li qiegħed jolqot lis-self-employed fir-rigward tal-mediċina hija proprju l- kwestjoni tal-kondizzjonijiet li jridu jinżammu fihom dawn il-mediċini.

Dawn iridu jinżammu fi klima stabbli li ma taqbiżx ċerta temperatura.

Pero' minħabba li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma dejjem telgħin, il-piż ta' dawn l-ispiżeriji se jwaddbuh fuq il-mediċini li jbigħu u allura fl-aħħar mill-aħħar huwa l-konsumatur li se jkollu jbati din iż-żieda.

Għalhekk f'dawn iċ-ċirkostanzi wieħed irid jara x'jista' jirranġa.

Jiena nemmen li f'dan il-każ partikolari fejn qegħdin nitkellmu fuq nukleu żgħir ta' nies li jridu jżommu l-airconditioning units u r-refrigerators għaddejjin non- stop, dawn għandhom jibbenefikaw minn ċertu roħs fil-konsum ta' l- elettriku.

Mr Speaker, diġa' kelli okkażjonijiet fejn irriferejt għal pajjiżi barranin li jħaddmu dan l-inċentiv.

Fil-fatt hemm ċerti SMEs barra minn Malta li jekk

jaħdmu wara ċertu ħinijiet jingħataw discount fuq l-elettriku li jkunu qegħdin jutilizzaw.

Naħseb li hawn Malta wkoll għandna xi impriża ta' daqs konsiderevoli li wara ċertu ħin tgawdi minn dan il-benefiċċju.

Pero', fl- opinjoni tiegħi, fejn jidħlu l-mediċini, li bħalissa l-prezz tagħhom tiela' b'mod fenomenali, għandu jkun hemm xi ħaġa simili għal dan il-benefiċċju.

Ir-raġuni hija li jkun jista' jitbaxxa l-prezz ta' dawn il-mediċini.

Ma ninsewx li l-mediċini huma oġġett li jolqtu lil kulħadd u ħin jew jew ieħor kulħadd se jiġi bżonnhom imma l-aktar li jagħmlu użu minnhom huma proprju l-anzjani li sfortunatament ħafna minnhom jgħixu bil-pensjoni.

Jiġifieri dawn qegħdin jiffaċċjaw kriżi finanzjarja kbira minħabba l- kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma, minħabba li l-bżonnijiet ta' kuljum qegħdin kulma jmur jogħlew u issa anke minħabba l-mediċini.

L-anzjani jagħmlu użu kbir mill-mediċini u ħafna drabi huma ta' importanza kbira għalihom.

Pero' l-prezzijiet ta' dawn il-mediċini qegħdin jogħlew mil-lum għal għada.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq il-mediċini nixtieq inġib għall-attenzjoni tal-Kamra xi ħaġa li ltqajt magħha waqt li kont qiegħed indur il-familji.

X'ħin smajt din l-aħbar issorprendejt ruħi u naħseb li hija sitwazzjoni tad- daħk.

Meta mbagħad indagajt ftit qaluli li din kienet direttiva min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea.

Qiegħed nitkellem dwar il-pilloli li ħafna anzjani jieħdu minħabba l-livell tal-cholesterol.

Ħafna mill-anzjani li m'għandhomx mezzi finanzjarji kienu jirċievu dawn il-mediċini b'xejn mill- ispiżerija tal-gvern.

Issa apparentement ħarġet direttiva li tgħid li kulmin għandu aktar minn 75 sena ma jistax jirċievi aktar dawn il-pilloli b'xejn.

Ovvjament dawn huma pilloli essenzjali għal min ibati bil- cholesterol.

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li persuna ta' 74 sena tista' teħodhom b'xejn imma hekk kif tagħlaq il-75 sena, din ma tibqax aktar intitolata għalihom.

Qisna ġejna fl-estremita' li l-gvern qisu qiegħed jgħidlek biex tmut!

Jiena nemmen li min għandu bżonn dawn il-pilloli, għandu jibqa' jeħodhom, hi x'inhi l-eta' tiegħu.

Mr Speaker, naħseb li tajjeb li din il-pożizzjoni tiġi ċċarata għaliex ma naħsibx li hija sitwazzjoni pjaċevoli.

Ma jistax ikun li jkollok bniedem li qiegħed jingħata dawn il-pilloli tal-cholesterol u meta jagħlaq il-75 sena tgħidlu li mhux se tagħtihomlu aktar b'xejn.

Naħseb li ċerti affarijiet

għandna nħarsu lejhom bis-serjeta'.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Ċensu Galea biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 15 ta' Mejju 2006 fis-6:00 p.m. b' din l-aġenda :

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Intermedjarji fl-Assigurazzjoni - Tieni Qari (Kont); u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

----------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, nibda dan l-intervent tiegħi billi nitlob il-permess biex inpoġġi dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' traduzzjoni ta' intervista f'forma ta djalogu bejn il-Kardinal Carlo Maria Martini u t-Tabib Ignazio Marino li dehret fil-ġurnal "L'Espresso" tas-27 ta' April 2006 intitolata "Dialogue on Life".

Mr Speaker, fl-opinjoni tiegħi, id-dokument li għadni kemm poġġejt fuq il- mejda tal-Kamra huwa importanti.

Din hija intervista interessanti ħafna li dehret fuq il-magazine Taljan "L'Espresso" mal-Kardinal ġiżwita Carlo Maria Martini li kien arċisqof ta' Milan u llum għandu 'l fuq minn 75 sena u jinsab irtirat.

Dan huwa l-aktar bniedem prominenti wara l-Papa.

Id- dokument li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra hi kopja bl-Ingliż ta' din l- intervista għaliex l-intervista oriġinarjament ħarġet bit-Taljan fis-27 ta' April bit-titlu "Dialogo sulla vita", pero` ħarġet ukoll kopja bl-Ingliż minħabba l-importanza ta' dan id-djalogu, u jisimha "Dialogue on life".

Dan id-djalogu huwa forma ta' konverżazzjoni bejn il-Kardinal Martini u Ingnazio Marino li huwa professur tan-nefroloġija, jiġifieri tal-mard tal- kliewi u dan għadu kemm ġie elett mal-lista taċ-ċentru xellugi fl-Italja bħala membru tal-Kamra tad-Deputati Taljana.

Dan id-djalogu jieħu l-forma tad-djalogu li kien seħħ bejn il-Kardinal - dak iż-żmien - Ratzinger u l- president tal-Kamra tas-Senaturi Taljana Marcello Pera.

Minn dak id- djalogu bejn Ratzinger u Pera kienu ħarġu ħafna punti pożittivi u f'paġna 119 insibu li għalkemm il-Knisja tikkonsidra l-IVF bħala metodu illeċitu, dan ma jfissirx li għandu jkun illegali meta jkun bejn il-koppji miżżewġin, dak li ngħidulu homologous in vitro fertilisation.

Naħseb li hemmhekk kellna spakkatura fil-pożizzjoni tal-Knisja.

Għalkemm id-donum vitae tgħid li l-Knisja m'għandhiex tieħu l-pożizzjoni tax- xjentisti imma l-Kardinal Ratzinger dak iż-żmien kien speċifika li anke fuq din il-kwestjoni ta' l-IVF, dak li hu illeċitu m'għandux ikun dikjarat illegali mill-Knisja.

Pero` f'din il-konverżazzjoni naraw lill-Kardinal Martini jmur oltre minn hekk u fil-fatt se naqra partijiet minn din l- intervista.

Pero` qabel nikkwota, se nagħti ftit background.

Id-dubju tal- bidu tal-ħajja mhux fil-fertilizzazzjoni imma jekk din tibdiex bil- penetrazzjoni tal-bajda jew inkella bis-singamija, jiġifieri il-fużjoni tal- pronuclear fil-bajda.

Meta l-Kardinal Martini qiegħed jgħid għall-bidu tal- ħajja qiegħed jirriferi mhux jekk id-dubju tal-bidu tal-ħajja hux fil- fertilizzazzjoni imma jekk id-dubju tal-bidu tal-ħajja huwiex il- penetrazzjoni tal-bajda jew inkella dik li ngħidulha s-singamija, il- fużjoni tal-pronuclear fil-bajda.

Jien dejjem għidt u nibqa' ngħid li jagħmel sens xjentifiku li wieħed jagħżel is-singamija.

Il-liġi naturali titlob li wieħed jimxi bir-raġuni tal-ħolqien u milli jidher s'issa r- raġuni turi li dan huwa l-punt li wieħed għandu jispeċifika.

Il-Kardinal Martini qal hekk:

"Wherever scientific and technological progress create borderline zones or grey areas, where it is not immediately evident what the true good of man and woman are, whether of an individual or of all humanity, a good rule is to avoid, above all, deciding in haste and discussing at leisure, so as not to create needless divisions.".

Hawnhekk il-Kardinal Martini qed jgħid li tajjeb li wieħed jibqa' jiddiskuti dawn l-areas li jistgħu jkunu problematiċi biex ma jinħolqux diviżjonijiet żejda.

It-Tabib Marino jitkellem fuq il-kwestjoni tal-bidu tal-ħajja vis-à-vis l- IVF u jgħid:

"But science comes to the rescue to suggest alternatives to the creation and freezing of embryos.".

Qed jgħidu li l-freezing ta' l-embryos hija ħaġa ħażina.

"There exist more sophisticated technologies than those used today, which provide for the freezing, not of the embryo, but of the oocyte at its stage of two pronuclei, the moment when the two chromosome pairs, the female and the male, are still separate, and a new DNA chain has not yet been formed.

In this phase, it is not possible to determine which path the cells will take at the moment when they begin to reproduce: they could produce a baby, or two twin monozygotes.".

Wieħed irid jaqleb mit-Taljan għall-Ingliż għax hawnhekk mhux qed jirriferi għat-twinning li jsir fl-għaxar jew ħmistax-il ġurnata wara li jiġi fformat l-embryo, pero` qed jirriferi għal twinning ieħor li jista' jsir minn bajda waħda fil-bidunett tat-tqala.

"The embryo does not exist at this stage, there is not a new genetic patrimony, so there is not a new individual.

From the biological point of view, there is not a new life.

So can we also think that life is not present from the spiritual point of view, and that there are therefore no problems for a person of faith in evaluating the idea of following this path?"

U l-Kardinal Martini bil-metodu ta' saġġezza tiegħu jgħid:

"But this does not mean that it is not possible to identify moments in which no sign of an individually distinguishable life yet appears.

It seems to me that this is the case you are bringing up with the oocyte at the stage of the two pronuclei.

In this case, it seems to me that the general rule of respect can accompany the technical treatment that you suggest.".

Hawnhekk il-Kardinal Martini qiegħed jgħid li din il-pożizzjoni tas- singamija tidher li hija pożizzjoni leċita moralment.

"It also seems to me that what you are proposing would permit the overcoming of the rejection of every form of artificial fertilization that is still present in not a few circles, and which produces a painful divergence between the practice commonly admitted by the people and sanctioned by law, and the attitude – or at least the theoretical attitude – of many believers.

In any case, I maintain it is opportune to make a distinction between homologous fertilization and heterologous fertilization.".

Id-differenza bejn dawn it-tnejn hi li homologous fertilization isseħħ bejn koppja miżżewġa filwaqt li heterologous fertilization issir fejn il-koppji m'humiex miżżewġin jew parti minn koppji oħra.

Jiġifieri hawnhekk il- Kardinal Martini qed jaqbel mal-Kardinal Ratzinger li l-IVF għandu jibqa' f'ambitu ta' żwieġ.

"But it seems to me that a radical rejection of every form of artificial fertilization is above all based upon the problem of the fate of the embryos.

In the proposal that you illustrate, this problem could be overcome.".

Mr Speaker, hawnhekk qed naraw daqsxejn ta' żblokk ta' sens komun fiċ- ċirkostanzi u l-Parlament fil-livell ta' kumitat soċjali diġa` tkellem dwar dan bħalma tkellem ukoll il-kumitat tal-bio-etika mill-pożizzjoni pubblika tiegħu u naħseb li hawnhekk qegħdin naraw aperturi importanti ħafna.

Jiena poġġejt dan id-dokument, li fih madwar 11-il faċċata, fuq il-mejda tal- Kamra biex min hu interessat jikseb kopja tiegħu.

Dan jitkellem fuq il- heterologous fertilization, fuq l-embryonic stem cells, fuq frozen embryos, fuq adoption for single parent, fuq l-abort, fuq kumpens għad-donazzjoni ta' l-organi, fuq l-AIDS u l-użu tal-condoms bejn koppji miżżewġin u anke f'pajjiżi tat-tielet dinja, fuq l-aħħar tal-ħajja u fuq l-interruzzjoni tat- terapija f'każ li jkun hemm dak li ngħidulu trattament disproporzjonali, u anke straordinarju.

Il-Kardinal Martini jispiċċa billi jgħid:

"For this reason, one must also know how to stop sometimes, instead of pushing the limits.

I am inclined to foster hope in these men's sense of responsibility, and I would like for them to have that freedom of research and initiative which permits the advancement of science and technology, while at the same time respecting the unassailable parameters of the dignity of every human person.

I know also that we cannot stop scientific progress, but we can help it to be increasingly more responsible.

As you say, it is not a question of appealing to the faith or to religion, but of pointing to the ethical sense that each of us has inside.

Certainly, even good and timely laws can help, but as you affirm, today science runs faster than the parliamentarians.".

Fil-fatt dak li ġara hawn Malta.

"So what is needed is a leap forward in conscience, and a better than goodwill to make sure that man does not devour his fellow man, but serves and aids him.

The transnational institutions must also be aware of the danger we all run, and of the

need for timely and responsible intervention.

Each of us must play a part in all of these matters: the scientists, the technicians, the universities and centres of research, the politicians, the governments and parliaments, public opinion, and the Churches as well.".

Hawnhekk il-Kardinal Martini qiegħed jgħid kemm hu importanti li l- parlamenti li normalment jiġru wara x-xjenza, jistabbilixxu liġijiet u regolamenti li jkunu jistgħu jiggwidaw lix-xjenza, ergo l-bżonn tal- liġijiet li jikkontrollaw jew jidderieġu l-użu ta' prokreazzjoni assistita.

Il-Kardinal Martini ovvjament għandu l-opinjoni tiegħu.

Nafu li għalkemm il-maġisteru tal-Knisja ma jgħid xejn fuq din il-biċċa xogħol, hemm min għandu ideat daqsxejn differenti.

Hemm min jgħid - fosthom Mons. Elio Sgreccia li huwa l-kap ta' Pontificia Academia Pro Vita – li l-pożizzjoni għandha tkun fuq meta ssir il-penetrazzjoni fil-bajda.

Dan qed jagħti r- raġunijiet għaliex għandhom din il-pożizzjoni pero` jiena ma naqbilx magħhom assolutament anke għax il-bioloġija li qed jużaw hawnhekk ma tikkorrispondix għall-bioloġija li naf jien.

Huma stess qed jgħidu li hemm dubju imma la hemm dan id-dubju, aħjar jieħdu din il-pożizzjoni.

Jien il-pożizzjoni tiegħi diġa` għamiltha fil-Parlament u naqbel perfettament mal-Kardinal Martini li m'għandniex ngħaġġlu biex nagħtu definizzjoni ħażina u nieħdu pożizzjoni li toħloq id-diviżjonijiet.

Bejn dawn iż-żewġ pożizzjonijiet - il-penetrazzjoni u s-singamija - hemm pożizzjoni li għandha tkun aċċettata minn kulħadd u din hija l-kelma fertilizzazzjoni jew bażikament konċezzjoni.

Fl-ambitu xjentifiku tal-lum dawn ifissru l-istess ħaġa.

Jiġifieri għalkemm m'humiex eżattament l- istess ħaġa, il-kelma "konċezzjoni" jista' jkollha sens attiv u sens passiv, jistgħu jkunu daqsxejn differenti.

To all intents and purposes il- kelma "fertilizzazzjoni" hija co-terminous mal-kelma "konċezzjoni".

Naħseb li fiċ-ċirkostanzi dak huwa l-aħjar terminu li għandna nużaw li għandu jgħaqqad il-partijiet kollha li jistgħu jkollhom opinjoni differenti fuq din il-biċċa xogħol.

La qegħdin nitkellmu fuq dan is-suġġett, nixtieq nitkellem fuq kwestjoni li tqajmet il-bieraħ fi programm fuq it-televiżjoni fuq l-użu tal-morning after pill.

L-ewwelnett kontra dak li jaħsbu ħafna nies, din il-kwestjoni ta' penetrazzjoni u singamija m'għandha x'taqsam xejn mal-morning after pill.

Ħafna nies iridu li nieħdu l-pożizzjoni ta' penetrazzjoni għaliex inkella tidħol il-morning after pill.

F'għoxrin siegħa qatt m'int se tkun taf intix tqila jew le.

Jiġifieri din ma tidħolx fiha għaliex il-morning after pill, jekk tintuża qabel ma jkun hemm ovulazzjoni, jiġifieri qtugħ tal-bajda mill- għanqud tal-bajd, dik tagħmel prevenzjoni ta' ovulazzjoni u allura taħdem bħall-contraceptive pill u ma jkollokx fertilizzazzjoni.

Il-morning after pill taħdem ukoll b'mod li jekk ikollok ovulazzjoni u jkun hemm bajda li tiġi fertilizzata, din il-pill tipprevjeni l-implantazzjoni ta' l-embryo ġo l-utru.

Jiġifieri l-embryo jdum minn ħames sa tmint ijiem biex jinżel mit-tubi għal ġo l-utru u jekk tieħu l-morning after pill, l- implantazzjoni ma ssirx u jkollok abort.

S'intendi ma tistax tgħidlu abort spontanju għaliex ikun abort stimolat mill-morning after pill.

Ovvjament dan ma jidħolx fil-kwestjoni tas-singamija għaliex inti f'għoxrin siegħa m'intix se tkun taf intix tqila jew le.

Din il-kwestjoni tal-morning after pill għandha momentum għaliha.

Il-bieraħ id-deputat ewro-parlamentari tal- partit Laburista John Attard Montalto appella biex l-awtoritajiet Maltin iħallu tidħol fis-suq Malti l-morning after pill pero` fl-istess nifs huwa qal li huwa kontra l-abort.

Jiena naħseb li John Attard Montalto ma kienx jaf x'qiegħed jgħid għax din hija dik li l-Ingliż jgħidulha an oxymoron, a contradiction in terms.

Ma tistax tgħid li inti kontra l-abort u mbagħad tgħid li għandek tħalli d- dħul jew l-użu tal-morning after pill għaliex kif spjegajt, meta tuża l- morning after pill qabel ikun hemm ovulazzjoni tkun qed tipprevjeni l- ovulazzjoni pero` jekk tużaha meta tkun saret il-fertilizzazzjoni, allura din twaqqaf li l-bajda ovulata - li ngħidulu embryo - tiġi impjantata fl- utru u dak jiġi abort dirett.

Wieħed ma jistax jaċċetta l-ebda forma ta' abort dirett meta nemmnu li jkollna ħlejqa umana mill-fertilizzazzjoni.

Ladarba jkollok tnissil uman, jidħlu fis-seħħ id-drittijiet kollha dovuti lejn l-essere uman u allura bl-ebda mod ma tista' tgħid li se taċċetta l- użu tal-morning after pill.

Hawn min jirraġuna li l-użu tal-morning after pill għandha tkun għażla personali u l-istat għandu jagħti l-liberta` ta' l- għażla biex kull individwu japplika l-użu ta' din il-morning after pill kif iħoss skond il-kuxjenza tiegħu għaliex hawn min jgħid li ma jeżistix l- essere uman sa 14-il ġurnata wara l-fertilizzazzjoni u anke wara.

Hawn min jargumenta li għandna nħallu lil kull individwu fil-liberta` li jagħżel hu kif japplika l-użu ta' din il-pillola li bażikament barra minn Malta hija available over the counter.

Issa jiena se nkun saqajja ma' l-art, Mr Speaker.

Illum tidħol fl-internet u ġġib kollox, jiġifieri jien iktar qed nappella għas-sens ta' etika ta' l-individwi.

Ir-raġuni għalfejn l-istat m'għandux iħalli l-użu ta' din il-pillola hi li dan ma jistax iħalli li individwu jew koppja jieħdu deċiżjoni fuq il-ħajja ta' terza persuna involuta.

Jiġifieri l-istat ma jistax jaqbad u jgħid li din hi ħaġa privata u għandha tkun f'idejn ir-raġel u l-mara li jagħmlu l- att sesswali.

Jekk imbagħad l-istat jemmen li inti għandek uman ġdid mill- konċezzjoni, ma jistax iħalli li ssir ħsara fuqu.

Hawn min jgħidlek li dak mhux persuna, imma xorta jibqa' a human being u l-istat ma jistax jagħlaq għajnejh.

Għal din ir-raġuni l-istat Malti ma jippermettix b'mod ordinarju li din il-pillola tinxtara over the counter jew anke b'preskrizzjoni minn tabib għaliex id-deċiżjoni tal-persuna affettwata taffettwa wkoll terza persuna li hija essere uman ġdid.

Min għandu filosofija utilitarja, the end justifies the means, dawn l- argumenti se jagħmilhom.

Issa hawnhekk kull individwu jrid jagħżel jekk hux se juża l-etika tal-konsegwenza jew inkella l-etika tal-prinċipji.

L-etika tal-prinċipji tesiġi b'mod ċar li jekk inti għandek ħlejqa umana ma tistax tiġġustifika li tiddistruġiha għall-ebda raġuni oħra ħlief fejn ikun hemm il-prinċipju ta' l-effett doppju, jiġifieri inti se tagħmel azzjoni li tolqot tnejn min-nies u dak ikun abort indirett.

Abort indirett ma tistax tiddeċidih b'mod arbitrarju għaliex hemm erba' kondizzjonijiet biex il- prinċipju ta' l-effett doppju jżomm u jekk waħda minn dawn l-erba' kondizzjonijiet tkun nieqsa, allura mbagħad ma jkunx double effect imma jkun abort dirett.

Jiġifieri fil-każ tal-morning after pill m'għandekx dawn il-kondizzjonijiet.

Mr Speaker, naħseb li f'pajjiżna, il-maġġoranza tan-nies jemmnu li għandna nimxu fuq dan il-prinċipju u mhux bil-utilitarjaniżmu.

Aħna ma nemmnux li the end justifies the means u l-biċċa kbira tal-Maltin – u anke l-biċċa l- kbira tal-membri ta' din il-Kamra - jemmnu li hemm ħlejqa umana f'dan l- istadju u b'mod ta' prinċipju għandu japplika d-dritt ta' din il-ħlejqa l- ġdida li tgħix u li jkollha ċ-ċans tkompli l-ħajja tagħha għal-livell adult.

Allura jien assolutament irrid nirribatti dak li qal John Attard Montalto l-bieraħ fuq il-programm "Bondi plus".

Jien ma rajtux il-programm għaliex kont qiegħed il-Parlament pero` ħadt transcript u smajt minn diversi nies dak li fil-fatt intqal.

Mr Speaker, jien se nagħlaq hawnhekk u ngħid li dawk kollha li huma interessati li jiksbu kopja ta' dak li qal il-Kardinal Martini f'"L- Espresso" tas-27 ta' April ta' din is-sena, jistgħu jitolbu lis-Sinjorija Tiegħek tgħaddilhom kopja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 15 ta' Mejju 2006 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TIĠDID TAL-KUNTRATT

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi segretarju permanenti, diretturi ġenerali, diretturi u assistenti diretturi fid-dekasteru tiegħu li ma ġġeddidilhomx il-kuntratt matul is-snin 2004 u 2005?

Min huma u għaliex ma ġġeddidilhomx il-kuntratt?

Fejn qed jaħdmu llum?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma jirriżultax li fil-ministeru hemm każi fejn il- kuntratt ta` segretarju permanenti, diretturi ġenerali, diretturi jew assistenti diretturi ma ġiex imġedded.

DAWL U ILMA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'kontijiet tad- dawl u ilma tal-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu matul is-snin 2004 u 2005?

Jista' jgħid jekk għandux pjan kif se jassorbi ż-żieda tas- surcharge fuq id-dawl meta l-vot allokat għal konsum tad-dawl għall-2006 baqa' bħal dak tas-sena 2005?

Kemm kienet in-nefqa fuq bozoz energy savers matul is-snin 2004 u 2005?

Jista' jgħid jekk hux qed jittieħdu xi miżuri sabiex jitnaqqas il-konsum tad-dawl u, f'każ li fl-affermattiv, x'miżuri qed jittieħdu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-nefqa f`kontijiet tad-dawl u ilma matul is-snin 2004 u 2005 kienet ta' Lm11,155.33 u Lm15,092.73 rispettivament.

Tajt ordni lid-direttur tal-corporate services biex jieħu l-azzjoni neċessarja ħalli jkun hemm savings mingħajr ma tiġi affettwata l- operazzjoni u l-effiċjenza tal-ministeru.

PETROL ALLOWANCE

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'petrol allowance għandhom is- segretarju permanenti, id-diretturi ġenerali, id-diretturi, l-assistent personali tiegħu u s-segretarju tiegħu?

Kemm nefaq f'petrol kull wieħed minnhom bejn Jannar 2004 u Novembru 2005?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond ċirkolari tat-18 ta' Marzu, 1998 maħruġa milll-ministeru tal-finanzi, is-segretarju permanenti hu intitolat għal mhux aktar minn 175 litru ta' fuel fix-xahar.

Membri tas-segretarjat privat jistgħu jieħdu car allowance ta' Lm2,000 jew użu ta` karozza skond ir-regoli ta' l-engagement of staff for ministerial secretaries.

F'każ li jagħmlu użu minn karozza tal-gvern, il-konsum massimu fix-xahar ikun ta' 150 litru.

L-informazzjoni dwar l-infiq li sar bejn Jannar 2004 u Novembru 2005 qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx min mill-istaff privat tiegħu li għandu għall-użu tiegħu iktar minn mobile phone wieħed u/jew iktar minn fixed line waħda fir-residenza tiegħu?

Jista' jikkonferma jekk l-ammont minfuq qabiżx l-Lm400 matul is-snin 2004 u 2005?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma jirriżultax li xi membru ta' l-istaff privat tiegħi għandu għall-użu tiegħu aktar minn mobile phone wieħed u/jew linja fissa waħda.

Iva, hemm każi fejn l-ammont ta` Lm400 inqabeż.

Dan hu regolat mir-regoli engagement of staff for ministerial secretaries u minn cirkolari 4/2002 tal-ministeru tal-finanzi.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm mobile phones ġew irrapportati bħala mitlufa, misruqa jew bil-ħsara minn membri ta' l-istaff privat tiegħu?

Kemm jiswa kull mobile?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma jirriżultax li hemm xi mobile phone mitluf, miksur jew bil-ħsara minn membri ta' l-istaff privat tiegħi.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm mobile phones inxtraw għall-użu personali tal-membri ta' l-istaff fl-uffiċċju tiegħu matul is-snin 2003, 2004 u 2005?

Kemm minnhom inxtraw 'il fuq minn Lm50, Lm100, Lm150 u Lm200?

Kien hemm xi membru mis-segretarjat privat tiegħu li f'dan il-perijodu xtara iktar minn mobile set wieħed?

Kemm-il wieħed inxtara u b'liema prezz?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-snin imsemija ma nxtara l-ebda mobile phone.

Ma jirriżultalx lanqas li xi membru tas-segretarjat kellu aktar minn mobile set wieħed.

SAJD TAT-TONN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid għaliex inħarġet liċenzja oħra għas- sajd tat-tonn lil persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament u li ntbagħtet by hand meta l-persuna ma talbithiex?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-liċenzji tat-tonn jinħarġu lil dawk il- bastimenti li kellhom liċenzja fis-snin 1999 u 2000.

Liċenzji ġodda ma jistgħux jiżdiedu minħabba r-riżoluzzjonijiet ta' l-international commission for the conservation of Atlantic tunas (ICCAT).

Madankollu, minħabba li numru ta' bastimenti li għandhom dan id-dritt li jistadu għat-tonn ma joħorġux għal raġunijiet validi, ikun possibbli li bastimenti oħra li jixtiequ joħorġu jistadu għat-tonn imorru minn flokhom.

Dan qabel kien isir b'arranġamenti privati, iżda fuq talba tal-koperattivi u b'konsultazzjoni mal-bord tas-sajd, din is-sena dan sar mit-taqsima tal- konservazzjoni u kontroll tas-sajd, bil-koperattivi jindikaw liema bastimenti riedu jipparteċipaw fil-kuntratt tat-tonn.

AFFIDAVIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'investigazzjoni saret fir-rigward ta' affidavit li

rċevejt mingħand persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jipprovdi kopja tad- dokument li qed jirriferi għalih biex inkun nista' inwieġeb għad-domanda tiegħu.

INPUT VAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 18275, jista' il-Prim Ministru jinformana x'ammont ta' input VAT ntalab fid-denunzji tal- korporazzjoni Enemalta għas-snin rispettivi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VAT FUQ KAROZZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 18277, jista' il-Prim Ministru jkompli jirrispondi l-mistoqsija in kwantu għas-snin 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004?

ONOR.

BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jagħti breakdown tas-600 impjieg li skond l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, żdiedu fis-settur tal-biedja?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-differenza li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant ġiet estratta min-news release ta' Jannar 2006 dwar il-labour force survey.

Billi l-informazzjoni f'din ir-release hi stima fuq kampjun ta' nies li qed jiġi estrapolat fuq il-popolazzjoni kollha, differenza reali tkun meta bejn perijodu u ieħor ikun hemm zieda jew nuqqas fil-figura ta' 1,800 persuna, kif inhu riferut fin-noti metodoloġiċi li jinsabu fl- aħħar tar-release.

Wieħed irid jifhem li meta informazzjoni mil-labour force survey tiġi ppubblikata b'riferenza għal xahar partikolari, bejn wieħed u ieħor kull persuna li tkun fil-kampjun ta' nies magħżula tkun qed tirrappreżenta bejn 60 u 70 persuna oħra.

Għalhekk, billi d-differenza msemmija hija ta' 600, din mhijiex meqjusa li hi rappreżentattiva għax il-kampjun ta' nies mhux biżżejjed biex wieħed jasal għall-konklużjoni li hemm żieda fl-impjiegi fis- settur ta' l-agrikoltura.

N.I. CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 18269 u jagħti update tal-ħlasijiet dovuti mill-bolla tan-national insurnace minn kumpanniji privati, kumpanniji li għandhom investiment mill-gvern, lukandi, persuni self-employed eċċ.?

Jista' jagħt l-informazzjoni b'mod separat?

Kemm minn dawn il-pagamenti dovuti huma abbażi ta' ħlas kontra xi agreement, eċċ.?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 18269.

ART F'SAN ĠWANN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li terġa' tiġi kkonsidrata talba li ilha pendenti għal diversi snin ta' familja minn San Ġwann li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, biex il-parti li qabel kienet tintuża bħala bus stop u li tmiss mal-bitħa tagħhom, tinbena f'garage għall-użu personali tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: It-taqsima proprjeta' tal-gvern tkun tista' tikkonsidra mill-ġdid it-talba li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant kemm-il darba jinġieb permess mingħand il-MEPA biex isir l-iżvilupp mitlub.

TOURIST GUIDE LICENCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jinvestiga għaliex fil-każ ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, ma ġietx imġedda t-tourist guide licence sempliċement għaliex m'għaddietx minn lecture wieħed tas-CPD programme għal raġunijiet mediċi li ġew notifikati lill-MTA?

Meta mistennija tinħarġilha l-liċenzja ħalli l-pożizzjoni tagħha tiġi regolarizzata, aktar u aktar billi n-nuqqas ta' attendenza tagħha għall- programm imsemmi ma kienx b'kapriċċ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-gwida li għaliha qed issir riferenza bagħtet ittra fejn spjegat ir-raġuni għala ma setgħetx tattendi għall-aħħar lecture u li lesta tattendi lecture ekwivalenti sabiex tkun tista' takkwista t-tiġdid tal-liċenzja ta' gwida.

L-awtorita' laqgħet it-talba tagħha u l-liċenzja se tiġġedded meta din il- gwida tattendi għal-lecture ekwivalenti.

SPTAR MATER DEI

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk hux qed tinżamm statistika taż- żjarat li qed isiru fl-isptar Mater Dei u jekk hux qed jinżamm xi reġistru bil-feedback li tingħata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĊIMITERJU TA' L-IMĠARR

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jaċċertana l-Ministru li ċ-ċimiterju ta' l-Imġarr se jiġi mdawwal adegwatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-possibbilta' ta' provvista adegwata ta' dawl fiċ- ċimiterju ta' l-Imġarr qed tiġi kkonsidrata.

KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsir reklutaġġ ġdid fil-korp tal-pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalissa għaddej il-proċess ta' reklutaġġ ta' kuntistabbli fil-korp tal-pulizija wara s-sejħa għal applikazzjonijiet ippubblikata fil-gazzetta tal-gvern ta' nhar il-Ġimgħa 17 ta' Marzu, 2006.

Dawn l-applikazzjonijiet għalqu fis-7 ta' April, 2006.

TURISTI

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm turisti ġew Malta f'dawn l-aħħar sentejn fi żmien il-Milied ikkomparat ma' żmien l-Għid?

Jekk qed jiġu iktar turisti fi żmien l-Għid, dan għaliex qed isir reklamar għal dawn il-festi tradizzjonali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-total ta' turisti li jiġu Malta fi żmien il-Għid huwa aktar minn dak ta' żmien il-Milied.

It-total ta' turisti li ġew Malta fix-xhur ta' Marzu u April 2005 kien ta' 159,556 filwaqt li fis- sena 2004 it-total kien ta' 158,165.

Fi żmien il-Milied, jiġifieri fil-perijodu bejn Diċembru 2004 u Jannar 2005, it-total ta' turisti kien ta' 94,310 filwaqt li fix-xhur ta' Diċembru 2003 u Jannar 2004 it-total ta' turisti li ġew Malta kien ta' 90,441.

It-traffiku fi żmien l-Għid hu sostanzjalment aktar minn dak ta' żmien il- Milied u dan jimxi ma' kif it-turiżmu jvarja fl-Ewropa u fil-Mediterran.

Malta tiġi reklamata kemm għal-festi tal-Milied kif ukoll għat- tradizzjonijiet ta' l-Għid.

TRIQ IS-SAQWI FL-IMĠARR

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għala arblu tad-dawl li hemm faċċata ta' Triq is-Saqwi, fl-Imġarr għadu ma nqalax?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-arblu nqala'.

TRIQ TA' L-IMĠARR

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-isem uffiċjali tat-triq prinċipali li tagħti mill-Mosta għall-Imġarr?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fuq il-pjanti tal-MEPA, it-triq hi indikata bħala Triq Xifer il-Kfief fuq in-naħa tal-Mosta u Triq l-Imġarr fuq in-naħa ta' l- Imġarr.

Għall-fini ta' indikazzjoni preċiża, l-ADT tuża sistema ta' nodes jew in- numru speċifiku tat-triq, f'dan il-każ 17.

FLATS TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid liema huma l-flats ġewwa Santa Luċija li qegħdin fuq il-waiting list biex tiġi mbajda l-parti tal- komun tagħhom?

Meta se jiġu stallati lifts ġewwa Santa Luċija?

Tista' tagħti lista tal-prioritajiet?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KLANDESTINI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ħsara saret mill-klandestini s- sena l-oħra u din is-sena fuq proprjeta' ta' l-armata?

Kemm ġiet tiswa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ABBUŻI SESSWALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni nstabu ħatja ta' abbużi sesswali s-sena l-oħra, partikolarment fuq minuri?

X'inhu l-abbuż li nstabu ħatja tiegħu?

X'weħlu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Skond ir-records tal-pulizija, matul is-sena 2005 kien hemm 12-il persuna li nstabu ħatja mill-qorti fuq akkużi ta' abbużi sesswali, skond kif jidher mit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

IMMIGRANTI IRREGOLARI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm nefqet flus l-armata fuq il- klandestini s-sena l-oħra u kif nefqithom?

ONOR.

IMMIGRANTI IRREGOLARI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm nefqet flus il-pulizija fuq il-klandestini s-sena l-oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma diġa' kelli l-okkażjoni nispjega fi tweġibiet preċedenti, minħabba n-natura tax-xogħol minnu nnifsu u l-esiġenzi li jistgħu jinqalgħu minn ġurnata għall-oħra, huwa impossibbli li wieħed jikkwantifika bl-eżatt kemm qed tkun l-ispiża tal-korp tal-pulizija fuq l- immigranti irregolari.

Madankollu ninsab informat li apparti s-salarji tal-membri tal-korp tal- pulizija, l-ispiża kienet hekk:

|Biljetti ta' l-ajru | | |għar-ripatriazzjoni |75,307| |Ikel |199,30| | |2 | |Tiswijiet/manutenzjoni | | | |7,582 | |Materjal għal tindif | | | |13,008| |materjal ta' iġene | | |personali, telecards, |23,883| |etc | |

IMMIGRANTI IRREGOLARI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saret il- ħsara li saret mill-klandestini fuq proprjeta' tal-pulzija s-sena l-oħra u din is-sena?

Xi kwalita' ta' ħsara saret?

ONOR.

TONIO BORG: Il-ħsarat li saru fiċ-ċentru ta' akkomodazzjoni għall- immigranti irregolari ġewwa l-kwartieri ġenerali tal-pulizija u f'Ta' Kandja matul is-sena l-oħra u din is-sena hi stmata li tlaħħaq l-Lm2,753.

Dan l-ammont ma jinkludix il-pagi tal-pulizija li għamlu t-tiswijiet meħtieġa.

IMMIGRANTI IRREGOLARI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid fejn se jinżammu l-klandestini din is-sena?

Fejn qed tinbena akkomodazzjoni ġdida?

Meta se titlesta u kemm se tiġi tiswa?

ONOR.

UFFIĊJAL TAL-MINISTERU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 18375 u jgħid fuq liema bordijiet, korporazzjonijiet, aġenziji tal-gvern, kumitati u dipartimenti li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu qed isservi bħalissa l-persuna li isimha qed jintbagħat separatament?

X'inhi l-kariga u x'remunerazzjoni u perks oħra għandha?

Huwa minnu li qed tiġi kkonsidrata għal CEO tal-Malta Enterprise?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-persuna indikata huwa deputat chairman esekuttiv tal- Malta Industrial Parks Ltd., b'remunerazzjoni ta' Lm16,000 fis-sena u bl- użu ta' karozza, mobile phone u internet.

Dan inħatar wara li rriżenja s- CEO li kellu remunerazzjoni ta' Lm18,200, performance bonus ta' mhux aktar minn Lm1,800, allowance ta' Lm2,500, mobile phone, internet u health insurance.

Peress li minkejja li saru avviżi għal reklutaġġ u interviews u ma nstab ħadd adatt biex jimla' il-post, id-deputy chairman ingħata rwol esekuttiv minflok jinħatar CEO.

Huwa wkoll direttur mhux esekuttiv tal-korporazzjoni Enemalta, b'remunerazzjoni ta' Lm1,500 fis-sena u personal health care insurance, kif ukoll membru tas-sotto-kumitat tal-finanzi u jieħu remunerazzjoni ta' Lm20 kull sessjoni.

Hu wkoll direttur ta' Sabratha Co. Ltd. b'remunerazzjoni ta' Lm900 fis-sena.

Ma naħsibx li għandi nagħti informazzjoni ta' l-applikanti għall-post ta' CEO mal-Malta Enterprise.

MARKETING BUDGET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 18394 u jgħid x'inhu l-marketing budget tal-MITI għall-promozzjoni ta' l-IT fost is-soċjeta' Maltija?

Liema media qed tintuża għal dan il-għan?

Liema programmi televiżivi qed jiġu sponsorjati għal dan il-għan u għaliex l-allokazzjoni mhijiex tkun aktar mifruxa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li m'hemm l-ebda budget partikolari allokat għall-promozzjoni ta' l-IT fost is-soċjeta Maltija.

Il-marketing kollu jsir fuq bażi ta' sponsorship agreements li l-ministeru rnexxielu jilħaq ma' diversi operaturi fil-qasam, fosthom il-Maltacom, l-Oracle, il- Microsoft u s-SAP.

Jintużaw diversi mezzi tal-media u dawn jintgħażlu skond in-natura ta' l-inzjattiva.

Il-ministeru ma jisponsorja l-ebda program televiżiv.

Hemm ftehim bejn il- ministeru u l-programm ICTV li jixxandar fuq il-PBS.

Dan il-programm qed isir minn kumpannija lokali tal-produzzjoni, wara li saret sejħa pubblika għall-offerti.

Il-programm jitħallas mir-reklamar li tiġbor il-kumpannija li tipproduċih u l-gvern ma joħroġ xejn.

TRIQ MIMOSA F'SAN ĠWANN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Minsitru jgħid x'inhi r-raġuni li l-gvern mhux lest li jsewwi l-istoppage fid-drains komuni li hemm fi block 3B, Triq Mimosa, San Ġwann?

Jaf li hemm xi sidien ta' l-appartamenti li saħansitra lesti jagħtu l-kontribut tagħhom għal dan il-għan?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

INSURANCE COMPANIES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk hux minnu li l-MFSA awtorizzat lill-insurance companies biex meta jsewwu għand panel beaters u mechanics karozzi li jkunu ilhom fit-triq ħames snin jew aktar, dawn jistgħu jwaħħlu parts second-hand jew mhux tad-ditta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-MFSA ma ħarġet l-ebda regola rigward parts li għandhom jintużaw minn panel beaters u mechanics biex jissewwew karozzi li jkunu assigurati.

BILLBOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm billboards saru mill- ministeru jew minn xi ente jew dipartiment li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu f'dawn l-aħħar sentejn?

Jista' jagħti din l-informazzjoni għal kull ente u skond is-sena?

Kemm kienet in-nefqa għalihom u x'kien l-iskop fil- qosor għat-twaħħil ta' dawn il-billboards?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid min huma d-diretturi u l- assistenti diretturi ta' kull sezzjoni li hemm fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid, anke bħala kap tal-gvern, kemm ħadet flus Malta mill-Unjoni Ewropea f'dawn l-ewwel sentejn ta' sħubija?

X'intnefaq minnhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid Malta kemm ħadet fondi għall-kultura mill-Unjoni Ewropea f'dawn l-ewwel sentejn ta' sħubija?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid Malta kemm ħadet fondi mill- Unjoni Ewropea f'dawn l-ewwel sentejn ta' sħubija fil-qasam ta' l-isport?

ONOR.

KANTANTI BARRANIN F'MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm flus ingħataw, minn xi struttura jew oħra li taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru, taħt xi nefqa jew oħra, b'isem jew ieħor, lill-organizzaturi li ġabu xi kantant jew grupp matul is-sena 2005?

ONOR.