MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 226 Il-Ħamis, 27 ta' Jannar, 2005 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 226 Il-Ħamis, 27 ta' Jannar, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 27 ta' Jannar, 2005

WERREJ

MINUTI 229

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 229

TQEGĦID TA' KARTI 234

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI (IT-TIENI QARI)

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 234

AĠĠORNAMENT 263

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 263

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 278

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 225 li saret fis-26 ta' Jannar, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

SAJJIEDA - DIESEL DUTY FREE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 9638, jista' l-Ministru jikkonferma jekk hux iż-żewġ kategoriji tas-sajjieda full- time u part-time huma ntitolati għad-diesel duty free?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Ninsab informat li skond il-ftehim li kien intlaħaq fl-1 ta' Mejju, 2000, il-fuel duty free kien intiż biss għas-sajjieda full-time.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-ministru kellu xi talbiet mingħand koperattivi rispettivi tas-sajjieda biex dan is-sussidju fuq id-diesel duty free jitwessa' aktar?

MR SPEAKER: Il-Ministru Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ma jidhirlix li kien hemm talbiet f'dan is-sens.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jista' l-ministru jinformana jekk hu kellux xi sehem indirett meta kien hemm l-investigazzjoni dwar l-abbuż tad-diesel duty free?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jekk l-Onor.

Farrugia qiegħed jirriferi għall- investigazzjoni li saret dwar abbuż ta' diesel duty free, li dwarha diġa' kien hemm rapporti fuq il-mezzi tal-media, ngħarrfu li l-ministeru tiegħi ma kienx involut fiha għax, safejn naf jien, l-abbuż ma sarx min-naħa tas- sajjieda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Fil-kontroversja li għaddejja fuq l-impjant ta' riċiklaġġ ta' Sant'Antnin, il-ministru jikkonferma li l-materjal organiku li se jiżdied jammonta biss għal 5,000 tunnellata fis-sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nikkonferma li llum l-impjant ta' Sant'Antnin diġa' jieħu ġo fih, bl-apparat antikwat li għandu, 30,000 tunnellata ta' skart organiku sabiex isir il-kompost minnu.

Effettivament huwa maħsub illi meta dan l-impjant jiġi modernizzat, jibda jinżel fih 35,000 tunnellata ta' skart organiku, jiġifieri ż-żieda se tkun biss ta' 5,000 tunnellata fis-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġaladarba l-ministru ma rċeviex korrispondenza biex iwessa' aktar is-sussidju fuq id-diesel, jista' jgħid jekk kemm-il darba l- koperattivi jwasslu l-ħsieb tagħhom, dan ikunx ikkonsidrat jew il-gvern huwa deċiż li jimxi skond il-ftehim li sar fis-sena 2000?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mill-memorja jidhirli li l-aħħar miżuri fuq id- diesel duty free kienu effettivament ittieħdu minn gvern Laburista ta' l- 1972.

Minn dak iż-żmien 'l hawn l-għajnuna dejjem ġiet ikkonsidrata, inkluż il-ftehim li sar fl-1 ta' Mejju 2000, għal dawk is-sajjieda full- time għax l-għajxien tagħhom jiddependi kompletament fuq is-sajd.

Allura jkun jagħmel sens li fejn il-gvern jista' jagħti assistenza mill-baskett li għandu, jagħtiha lil dawn in-nies.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-ministru jgħid jekk fil-proċess ta' konsultazzjoni dwar l-impjant ta' riċiklaġġ ta' Sant'Antnin kienx hemm xi reazzjoni negattiva li ma jaqblux magħha kemm il-partit Laburista, li issa qiegħed fuq quddiem nett fil-kampanja kontra dan l-impjant, u kif ukoll l- Alternattiva Demokratika?

MR SPEAKER: Il-Ministru Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Le, għal dak li għandu x'jaqsam ma' pjan ta' strateġija nazzjonali għall-immaniġġjar ta' l-iskart li kien tlesta f'Ottubru 2001, kienu ġew ikkonsultati l-NGOs ta' pajjiżna, inkluż Dr. Harry Vassallo, iċ-chairman ta' l-Alternattiva Demokratika li kien ta wkoll il-feedback tiegħu bil-miktub għall-abbozz ta' l-istrateġija.

Fl-input li kien ta Dr. Vassallo m'hemmx lanqas kelma waħda li turi li l-Alternattiva Demokratika kienet oġġezzjonat li l-impjant ta' riċiklaġġ ta' l-iskart ikun dak ta' Sant'Antnin ġewwa Marsascala.

Tant hu hekk, li f'paġna 78 tal- manifest elettorali ta' l-Alternattiva Demokratika ta' l-2002, hemm speċifikat li hija favur l-immodernizzar ta' l-impjant ta' riċiklaġġ ġewwa Sant'Antnin.

Biex inkun preċiż il-kliem użat kien "l-impjant ta' l-iskart solidu ġewwa Sant'Antnin", u allura żgur li ħadd ma jista' jgħid li l- Alternattiva Demokratika kienet qed tirriferi għall-impjant ta' l-iskart likwidu, jiġifieri dak tat-tisfija tad-drenaġġ li hemm hemmhekk.

Inkwantu tal-pożizzjoni tal-partit Laburista, m'iniex informat li kien hemm reazzjoni jew kummenti negattivi fir-rigward ta' l-istrateġija nazzjonali għall-immaniġġjar ta' l-iskart.

Li nista' ngħid hu li f'wieħed mid- dokumenti maqbula fil-konferenza straordinarja tal-partit Laburista f'Ottubru ta' l-2002, hemm speċifikatament illi gvern Laburista ta' bejn l- 1996 u l-1998 għamel pass 'il quddiem bl-introduzzjoni ta' ecopods, tant li skond l-istess partit, dak l-impjant kien qed jaħdem biżżejjed mingħajr dannu għar-residenti ta' l-inħawi.

Jekk fl-2002 l-impjant antikwat li kien hemm kien qed jaħdem mingħajr dannu, ma nistax nifhem kif ġaladarba żżid biss 5,000 tunnellata ta' skart organiku, jista' jkollok pożizzjoni negattiva għall-proposta li qed jagħmel il-gvern għall-immodernizzar u upgrading ta' l-impjant!

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt immur lura għall-mistoqsija li tikkonċerna s-sajd.

X'miżuri applika l-gvern biex jiġi assigurat li fiż- żoni sensittivi ta' l-ibħra tas-sajd Maltin, jiġifieri fis-sikek fejn jitrabba l-ħut, ma jsirx dumping ta' vapuri?

Qed ngħid hekk għax b'mod regolari naraw vapuri li jkunu qegħdin madwar il-kosta, anke qrib sikek fejn jistadu s-sajjieda meta jkun il-maltemp.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Filwaqt li nifhem li din il-mistoqsija qed issir lili bħala ministru responsabbli mis-sajd, l-Onor.

Farrugia jrid jifhem ukoll li jiena m'għandix x'naqsam mas-superviżjoni ta' l-ibħra Maltin.

Din qiegħda f'idejna il-forzi armati li flimkien ma' l-MMA għandhom ir- responsabilita' prinċipali f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ħa nerġa' mmur lura għas-suġġett ta' l- impjant ta' riċiklaġġ.

Il-ministru jikkonferma li l-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn ħeba r-rapport tal-Profs.

Vella li kkummissjona hu stess u li fil-laqgħa pjuttost vjolenti li saret f'Wied il-Għajn u li suppost kellha tkun ta' konsultazzjoni, is-sindku ta' Wied il-Għajn ma semmiehx dan ir- rapport?

Jikkonferma li f'dan ir-rapport il-Prof.

Alfred Vella jgħid bl- aktar mod ċar li m'huwiex mistenni li jkun hemm ammont sinifikanti ta' trab mitfugħ fl-arja minħabba li l-proċess se jsir f'bini magħluq u li jekk l- impjant jitmexxa kif suppost, l-irwejjaħ li joħorġu minnu jibqgħu f'livell baxx?

Jikkonferma wkoll li dan ir-rapport jgħid li fejn jidħlu l-vetturi għal dan l-impjant tar-riċiklaġġ, l-impatt fuq it-tniġġis ta' l-arja mit- traffiku addizzjonali m'huwiex mistenni li jkun sinifikanti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nikkonferma dawn il-kwotazzjonijiet mir-rapport tal-Profs.

Alfred Vella.

Niddikjara li għandi stima professjonali lejn il- Profs.

Alfred Vella tant li f'żewġ kumitati li waqqafna dan l-aħħar bħala gvern kemm għar-reviżjoni ta' l-istrateġija nazzjonali, kif ukoll fil- kumitat tekniku li jrid jidentifika x'tip ta' teknoloġija hawn fis-suq dinji li taqleb l-iskart f'enerġija u liema l-aħjar li nagħżlu minnhom għal pajjiżna ...

Irrid ngħid li r-rapport tal-Profs.

Alfred Vella, li ġie kkummissjonat min-naħa tal-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn - u mhux mill- gvern issa - biex jeżamina l-environmental impact assessment, qrajtu kollu mill-ewwel sa l-aħħar linja u nista' ngħid li b'mod ġenerali jikkonferma li m'hemmx affarijiet ta' barra minn hawn li jibnu biżżejjed argumenti sabiex ikun hemm dik ir-reżistenza għal dak l-impjant modernizzat.

Jidher bl-aktar mod ċar li sal-lum il-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn għadu ma ddiskutiex dan ir-rapport u dan ġie kkonfermat ukoll fl-istqarrija li ħarġu l-kunsilliera Laburisti ta' l-istess kunsill.

Mhux talli hekk, talli effettivament fil-laqgħa li saret u li jiena kont preżenti għaliha, kien preżenti wkoll il-Profs.

Vella, li kien fl-ewwel ringiela u la s- sindku u lanqas persuna oħra ma talbuh fl-ebda ħin biex jirrelata dak li hemm fir-rapport u jħallu lin-nies preżenti jagħmlulu l-mistoqsijiet.

Jien naraha stramba li wara li l-kunsill lokali ħareġ il-flus biex jikkummissjona rapport tekniku mill-Profs.

Alfred Vella, mhux biss ma esponiex dan ir-rapport waqt il-laqgħa li suppost kienet ta' konsultazzjoni jew forsi aktar ta' konfrontazzjoni, imma lanqas biss għadu ma ddiskuta dan l-istess rapport.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Il-ministru jikkonferma li kien gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 li rranġa dan l-impjant biex ma jkunx hemm tniġġis ta' l-arja li kien iktar qawwi taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista?

Jaf li skond statistika li ħarġet mill-EU fejn għandha x'taqsam id-direttiva 2003 ta' l-1987 dwar il-kwestjoni ta' greenhouse gases li joħorġu fil- pajjiż, Malta m'hijiex qiegħda skond l-obbligi tal-Kyoto protocol u li fil- fatt aħna wieħed mis-sitt pajjiżi li qegħdin lura tant li l-emission per capita tal-carbon dioxide hija għolja u qiegħda fil-kategorija ta' 8,000 kilogramme per capita per annum u li din hija l-iktar konċentrata fuq in- naħa tas-south ta' Malta?

Meta l-ministru jqis li kollox huwa kkonċentrat fis-south ta' Malta, inkluża l-power station u l-freeport, ma jaħsibx li se jkompli jżid il-ħsara li se taffettwa ħażin l-ħajja u s-saħħa tan-nies li joqogħdu f'dawn l-inħawi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Farrugia biex qabel ma jagħmel mistoqsija dwar l-obbligi ta' pajjiżna skond il-protokoll ta' Kyoto, imur jiċċekkja fl-annessi tal-protokoll biex jara x'inhuma l-obbligi ta' pajjiżna f'dan ir-rigward.

Meta mbagħad effettivament jara x'obbligi għandu pajjiżna, inkun f'pożizzjoni li nwieġeb u anke nieħu din il- mistoqsija oltre.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-Ministru jikkonferma li oriġinarjament fl-impjant ta' Sant'Antnin kien jinżel 200,000 tunnellata ta' skart organiku u li issa dan l-ammont ġie mnaqqas għal 35,000 tunnellata?

Jikkonferma wkoll li ma jagħmilx sens dak li qed jingħad minn uħud minn dawk li qed jipprotestaw għall-impjant, li nibdew b'35,000 tunnellata ta' skart organiku u mbagħad inżidu l-ammont, għax diġa' ġie deċiż li kieku dan l-ammont jinżel aktar minn hekk, l-ammont ta' kompost li nipproduċu minnu jkun ħafna iktar minn dak li għandna bżonn?

Għax il-massimu ta' kompost li għandna bżonn jammonta biss għal 35,000 tunnellata ta' skart organiku.

Peress li l- ministru segwa dan il-proċess mill-bidu tiegħu, sema' lill-partit Laburista joffri xi sit alternattiv?

Għax filwaqt li wieħed jifhimha li l-partit Laburista jgħid li ma jaqbilx, ma jidhirlix li hu offra xi sit alternattiv.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ħalli nwieġeb il-mistoqsija ta' l-Onor.

Mario Galea u nikkoreġi xi ħaġa milli qal.

L-istrateġija nazzjonali kif approvata f'Ottubru ta' l-2001 kienet tgħid li fl-impjant ta' Sant'Antnin għandhom jinżlu 125,000 tunnellata ta' skart organiku kif ukoll 126,000 tunnellata ta' skart li jkun ġej minn bring-in sites.

Hawnhekk qed nirriferu għal plastic, ħġieġ, metall u kartun.

Jiġifieri dan huwa l- materjal li nitfgħu llum fil-50 bring-in sites li għandna u li fis-sentejn li ġejjin se jitilgħu għal 400.

Meta eventwalment ġew imqabbda l-konsulenti biex jitħejja dak li jissejjaħ il-project description statement u jsir ix-xogħol preliminari fuq l- environmental impact statement, il-konsulenti barranin ġibdu l-attenzjoni li ma jagħmilx sens li f'pajjiżna nipproċessaw 125,000 tunnellata ta' skart organiku biex nagħmlu l-kompost għax l-ammont ta' kompost li konna se nispiċċaw bih, kien ikun ferm żejjed minn dak li pajjiżna għad jista' effettivament juża jew jassorbi.

Għalhekk it-talba lill-Unjoni Ewropea għall-fondi mill-fond ta' koeżjoni saret sabiex l-impjant ta' Sant'Antnin jiġi modernizzat u jieħu fih 35,000 tunnellata ta' skart organiku biex minnu jkun prodott 15,000 tunnellata ta' kompost, kif ukoll jinżel fih 36,000 tunnellata ta' skart mill-bring-in sites, dak li jissejjaħ inert waste, li huwa skart li ma jagħmilx riħa għax jikkonsisti fi plastic, ħġieġ, kartun u metall.

Mr Speaker, sal-lum la jien u lanqas il-Wasteserv ma rċevejna l-ebda talba jew proposta ta' sit ieħor minn dak li effettivament ġie konkluż.

Ta' min jgħid li sar studju ta' siti alternattivi li tat il-MEPA lill-Wasteserv sabiex jinkluduhom fir-rapport ta' analiżi ta' siti possibbli fejn ikun jista' jsir impjant bħal dan.

Dak ir-rapport sar, intbagħat ukoll lill- kunsill lokali ta' Wied il-Għajn, lill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar u lill- kunsill lokali taż-Żejtun u l-impjant ta' Sant'Antnin ġie meqjus bħala l- iktar site li joffri potenzjal, anke minħabba l-fatt li dan l-impjant mhux se jiġi żarmat kollu imma hemm partijiet minnu li se jibqgħu jintużaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-ministru jgħid jekk l-applikazzjoni li hemm quddiem il-MEPA ġietx mibdula jew le, jiġifieri jekk din tirriflettix dak li qed jgħid il-gvern, li skond hu se jkun hemm 35,000 tunnellata ta' skart organiku u 36,000 tunnellata ta' skart li ġej mill-bring-in sites?

Jista' jgħid ukoll jekk il-pjanti u d-disinji humiex lesti peress li f'risposta għal mistoqsija parlamentari dawn kienu għadhom m'humiex lesti?

X'konsultazzjoni saret mill-gvern fuq inizjattiva tal-gvern stess mal- kunsilli lokali ta' l-inħawi biex jiddiskuti magħhom qabel il-gvern iddeċieda li jkabbar l-impjant ta' riċiklaġġ?

Il-gvern għandu f'moħħu li għada pitgħada tintuża xi barriera li hemm fil-viċinanzi ta' l-impjant ta' riċiklaġġ sabiex jitpoġġa xi skart fiha, l-aktar meta l-engineered landfill f'Ta' l-Għallies tkun ġiet użata kollha?

Billi jidher li l-Wasteserv qagħdet fuq dak li qal il-gvern u cioe' li l-impjant ta' riċiklaġġ jitkabbar - dan ħareġ ukoll minn konsultazzjoni li saret wara li telaq il- ministru minħabba mpenji oħra li kellu fil-laqgħa li saret f'Wied il-Għajn stess - u l-MEPA kienet diġa' esprimiet ruħha li hi kontra dan, dan ifisser li d-deċiżjoni li dan l-impjant jitkabbar ħadha l-gvern?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, qabel xejn nirringrazzja lill-Onor.

Abela għall-mistoqsijiet tiegħu.

Sal-lum l-applikazzjoni għadha ma ġietx mibdula pero' l-intenzjoni li tinbidel diġa' ġiet espressa minni pubblikament u definittivament se tinbidel.

Irrid ngħid li t-talba li saret lill-Unjoni Ewropea għall-fondi kienet tispeċifika - kif diġa' għidt - 35,000 tunnellata ta' skart organiku u 36,000 tunnellata ta' skart li jinġab mill-bring-in sites.

Jiġifieri żgur illi dak li l-gvern irid jagħmel hemmhekk huwa bbażat ukoll fuq il-fondi li se tgħaddi l-Unjoni Ewropea, li huma 70% minn spiża ta' madwar Euro 18 miljun li rridu nagħmlu hemmhekk.

Huwa impossibbli li għalissa jkunu lesti l-pjanti għas-sempliċi raġuni li qegħdin fl-istadju ta' environmental impact assessment, dan qed ikun analizzat min-naħa tal-MEPA u huwa f'dak l-istadju li l-EIA jkun approvat, imbagħad toħroġ it-tender għax it-tender trid toħroġ ukoll abbażi ta' speċifikazzjonijiet li tista' tagħmel il-MEPA stess.

Allura min jitfa' t- tender irid jgħid kif l-impjant se jkun effettivament iddisinjat.

Huwa f'dak l-istadju li joħorġu d-dettalji tal-pjanti.

Rigward il-barriers li semma l-Onor.

Interpellant nista' nwieġbu li l- engineered landfill f'Ta' l-Għallies hija maħsuba biex għallinqas tieħu skart għal 20 sena oħra.

X'jiġri wara dan iż-żmien, żgur li ma nistax inwieġbu imma ġaladarba l-pajjiż imur għall-faċilita' ta' waste u energy, nittama li dik il-barriera tagħtina aktar minn 20 sena.

Dwar il-mistoqsija l-oħra jekk il-MEPA kenitx esprimiet ruħha jew le, bir- rispett kollu ngħidlu li l-istrateġija nazzjonali m'hijiex remit tal-MEPA imma hija tal-gvern.

L-istrateġija nazzjonali ġiet approvata f'Ottubru ta' l-2001 u huwa l-kumitat li waqqafna dan l-aħħar li jrid jagħmel - dan fih rappreżentanza tal-MEPA imma m'hijiex il-MEPA - l-aġġornament ta' din l- istrateġija nazzjonali u eventwalment il-gvern irid jaqbel fuqha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Pullicino.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dettalji dwar l-allokazzjoni ta' fondi għal miżuri stipulati fil-Pjan ta' l-Iżvilupp Rurali 2004-2006, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 9961; u

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar il-parteċipazzjoni ta' l-Awtorita' ta' Malta dwar it- Turiżmu f'fieri ta' vvjaġġar, wirjiet u workshops matul l-2004-2005, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 10187; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Kopja tad-diskorsi tal-President Malti u dak tar-Repubblika Ċeka waqt ikla statali li saret fit-18 ta' Jannar 2005 fl-okkażjoni taż-żjara statali tal-President ta' Malta fir-Repubblika Ċeka, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 10157.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' Jannar 2005.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis huwa in possession.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, il-bieraħ waqt id-diskussjoni ta' din il-liġi kelli ċans niddiskuti ftit il-bidu tal-kunsilli lokali u l-ħidma li għamlu.

Enfasizzajt kemm bħala partit Laburista nemmnu li fil-kunsilli lokali wara li jgħaddu l-elezzjonijiet irridu ninsew li qegħdin hemmhekk bħala partit u li rridu naħdmu bħala lokal.

Għidt ukoll li fejn kien hemm kunsilli Laburisti kien hemm riżultati pożittivi ħafna.

Tkellimt fuq il- gwardjani lokali u għidt li ftit hemm xi tgħid favur dawn il-gwardjani lokali għaliex il-maġġoranza kbira tal-votanti ma jaqblux magħhom!

Għidt ukoll li jista' jsir użu aħjar mill-gwardjani lokali billi jintużaw aktar fejn tidħol l-indafa u d-dixxiplina fil-lokalitajiet tagħna.

Mr Speaker, jiena kont, għadni u nibqa' nemmen li l-partiġġjaniżmu fil- kunsilli lokali m'huwiex loku!

Hija ħaġa pożittiva li l-maġġoranza tal- poplu Malti jemmen li l-flus tal-kunsilli qegħdin hemm sabiex jintużaw b'mod tajjeb.

Il-partit Laburista ma jaqbilx mat-taxxi lokali u għidt ukoll li gvern Nazzjonalista sena wara sena naqqas il-fondi tal-kunsilli lokali.

Fil-fatt il-VAT fissret aktar ħruġ għall-kunsilli lokali u konsegwentement inqas dħul.

Imbagħad wara dort dawra mal-lokalitajiet ta' Raħal Ġdid, Ħal Tarxien, Santa Luċija, il-Gudja u l-Marsa.

Per eżempju, semmejt il-problema tal- power station u n-nuqqas ta' spazju fil-Marsa.

Semmejt ix-xogħol tajjeb li sar mill-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid flimkien mal-kunsilliera kollha tiegħu, fejn dawn marru f'uffiċini ġodda li għandhom il-faċilitajiet kollha meħtieġa għall-persuni b'diżabilita'.

Semmejt il-kunsill lokali ta' Santa Luċija li għandu rekord ta' organizzazzjoni u rispett għall-persuni b'diżabilita', semmejt il-Gudja fejn il-kunsill ta' dan ir-raħal flimkien mal-gvern ħadmu fl-area Ta' Xlejli u taw it-tarmac f'dik l-area.

Semmejt ukoll ix-xogħol kbir li sar f'Ħal Tarxien fejn hemm kunsill lokali b'maġġoranza Laburista u li huwa mmexxi minn sindku abbli.

Semmejt wkoll problemi fejn jidħol l-ambjent, it-toroq, il-parkings, il- bankini, it-traffiku, id-drenaġġ, il-powerstation, il-vandaliżmu, il- kliniċi tas-saħħa, il-problema tad-droga, il-wardens, id-dawl, il-fish farms u lista li ma tispiċċa qatt.

Irrid ngħid li llum wara għaxar snin ta' eżerċizzju tal-kunsilli lokali, il-poplu Malti jħares lejhom b'xejra pożittiva u dan joħroġ mill-fatt li kważi 80% tal-votanti joħorġu jivvotaw għall-kunsilli lokali.

Nittama li nkomplu naħdmu fuq dawn il-binarji li s'issa ħdimna bihom.

Mr Speaker, hemm bżonn li nibqgħu naħdmu fil-kunsilli lokali u naraw li jkun hemm ukoll interess fil-qasam ta' l-anzjani bħalma diġa' rajna f'uħud mill-kunsilli lokali li ħadmu u fetħu day centres.

Pero' naħseb li wasal iż-żmien li f'pajjiżna nibdew naħsbu wkoll għal night centres u naraw jekk dawn humiex vijabbli għal pajjiżna.

Nemmen ukoll li l-kunsilli lokali għandhom jibdew jaħdmu flimkien.

Fil-fatt il-kunsilli lokali ta' Raħal Ġdid, Ħal Tarxien, Gudja, Marsa u Santa Luċija kienu għamlu talba sabiex jinfetaħ day centre jew dar ta' l-anzjani fil-lokalita' tagħhom.

Madankollu nkunu qed nidħku bil-poplu jekk ngħidu li f'kull lokal se nagħmlu day centre jew dar ta' l-anzjani u għalhekk naħseb li wasal iż- żmien li l-kunsilli lokali jingħaqdu flimkien u jaraw kif jistgħu jagħmlu day centre li minnu jiggwadanjaw il-lokalitajiet li jkunu viċin xulxin.

Sa minn dejjem il-partit Laburista għafas dwar il-ħtieġa li l-kunsilli lokali jaħdmu aktar għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-aspett soċjali.

Il- kunsilli lokali kisbu riżultati pożittivi fl-ambjent, fil-ġbir ta' l- iskart u anke fejn tidħol l-edukazzjoni.

Fil-fatt il-kunsilli ħadmu flimkien ma' l-iskejjel u mal-kunsilli skolastiċi sabiex tiżdied l- effiċjenza u jkun hemm modernizzazzjoni fl-iskejjel.

Rajna riżultati pożittivi fl-immaniġġjar tat-traffiku, fil-bini ta' toroq, f'dak li għandu x'jaqsam ma' attivitajiet soċjali u fil-manutenzjoni ta' housing estates.

Kunsilli lokali ħadmu wkoll fuq trasport għall-iskejjel, fuq ġemelaġġi, scholarships, permessi għall-bini u permessi għal attivitajiet tal-massa f'żoni pubbliċi.

Mr Speaker, il-partit Laburista huwa favur din il-liġi li qed niddiskutu llejla u għalkemm hemm affarijiet li l-partit Laburista jaqbel magħhom, hemm affarijiet oħra fejn il-partit Laburista qiegħed jipproponi li jsiru sabiex inkomplu nsaħħu l-kunsilli lokali.

Il-partit Laburista huwa l-partit ta' gvern alternattiv għal pajjiżna.

Mill-oppożizzjoni rridu nsaħħu l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna u minn dawn il-bankijiet irridu naħdmu sabiex għada, pitgħada meta nkunu fil-gvern insibu li ħafna mix-xogħol diġa' qabad ir-rankatura.

Minn dawn il- bankijiet ta' l-oppożizzjoni rridu nkunu sinċiera mal-poplu u dak li huwa tajjeb ngħidu li huwa tajjeb u fejn nistgħu nipproponu għall-aħjar nipproponuh.

Il-poplu Malti m'għadux aktar dak il-poplu li jibla' kollox iżda issa tgħallem jaqra, jevalwa, jisma' u jiddiskuti.

Għalhekk bħala partit Laburista qegħdin inħarsu lejn il-kunsilli lokali bħala xi ħaġa pożittiva għal pajjiżna.

Mr Speaker, il-partit Laburista jemmen ukoll li fil-kunsilli lokali m'hemm ħadd għar-rimi għaliex kulħadd jista' jagħti s-sehem tiegħu sabiex il- lokalitajiet tagħna jimxu 'l quddiem.

Inkunu qegħdin nagħmlu suwiċidju jekk naħsbu li rridu naħdmu biss b'tendenzi politiċi jew li rridu nħarsu u naħdmu biss fejn hemm maġġoranzi Laburisti!

Anzi b'wiċċi minn quddiem nista' ngħid li l-partit Laburista permezz tal-kunsilliera tiegħu f'kull lokalita', sew fejn għandu maġġoranza u sew fejn għandu minoranza qiegħed jaħdem sabiex verament il-poplu tagħna jieħu dak li jixraqlu u dak li huwa l-aħjar għalih!

Il-partit Laburista jemmen ukoll li wieħed mill-prinċipji fundamentali tal- kunsilli lokali hija l-awtonomija u li jingħataw l-ispazju kollu sabiex iwettqu l-ħidma tagħhom skond kif inhu spjegat lilhom fil-liġi.

Madanakollu kunsill lokali jista' jingħaqad ma' kunsill lokali ieħor sabiex iwettaq ħidma kollettiva li tkun tista' tagħti riżultati aħjar.

Bħala partit nemmnu wkoll li għandna naħdmu flimkien ma' kunsilli oħra, l-aktar fejn jidħlu d-djar ta' l-anzjani.

Kif għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi, aħna ma nistgħux nidħku bil-poplu tagħna u jekk ma jkunx possibbli li ssir dar ta' l-anzjani f'kull lokalita' għandna naħdmu flimkien u nsibu t-triq tan-nofs.

Mr Speaker, jekk kulħadd ifajjar bl-addoċċ u kulħadd jagħmel dak li jaqbillu ma naslu mkien!

Irridu naħdmu sabiex pajjiżna verament jimxi 'l quddiem.

Illum nifhmu li ħafna mill-poteri li għandhom il- kunsilli lokali huma importanti ħafna u li kieku xi kunsill lokali kellu jieqaf għal ftit tal-ġranet malajr nindunaw bid-differenza.

L-ambjent huwa importanti ħafna għal pajjiżna u għalhekk irridu nkomplu naħdmu biex inġibuh 'l quddiem.

L-appell tiegħi huwa li nibqgħu ngħinu lil dawk il-kunsilli lokali, sindki u kunsilliera li jaħdmu b'rispett kbir lejn il-lokal tagħhom.

Per eżempju, fil-lokal tiegħi rajt il-mirakli jsiru bil-ħidma tal-kunsill lokali!

Dawn lanqas biss kellhom fejn jaħdmu iżda b'abilita' ħadmu sabiex ikollhom uffiċini ġodda, taw it-tarmak f'toroq ġodda, għamlu bankini ġodda, introduċew l-iskips fil-lokalita' u wettqu ħidma tremenda fiċ-ċentru tas- saħħa!

Pero' xi kultant in-nies ftit tifhem kemm verament il-kunsilli ħadmu bis-serjeta' u kemm ikunu qed jagħmlu sagrifiċċji sabiex il-kunsill lokali jibqa' għaddej!

Mr Speaker, irridu nħarsu wkoll lejn il-futur.

Ma nistgħux ngħidu issa ħdima għaxar snin u allura nistgħu nieqfu hawn iżda rridu nħarsu lejn għaxar snin ta' ħidma oħra biex lill-poplu tagħna nagħtuh l-aħjar servizz li nistgħu.

Illum il-ġurnata kulħadd qed jifhem l-importanza ta' l-ambjent fil-lokal tiegħu u fil-pajjiż kollu.

Il-poplu Malti dar ħafna pajjiżi u kont tistħi tisma' lil xi ħadd jgħid li kullimkien issib ambjent isbaħ minn ta' pajjiżna!

Għalhekk nitlob sabiex flimkien naħdmu ħalli din il-gżira nagħmluha gżira mill-isbaħ.

Jekk naħdmu bil-għaqal fil-qasam ta' l- ambjent, ta' l-indafa u fit-tħaddim tas-sistema tat-traffiku, inkunu qegħdin naħdmu sabiex inressqu aktar turisti lejn pajjiżna!

Dan ifisser li nkunu qed inkomplu nirrankaw l-ekonomija ta' pajjiżna!

L-appell tiegħi jmur ukoll lejn l-awtorita' ta' l-ippjanar għaliex din il- ġimgħa kont qed indur lejn il-parti ta' isfel ta' Raħal Ġdid, magħrufa bħala Ta' Lourdes fejn hemm ħafna plots li għadhom m'humiex mibnija u qed juru ambjent ta' traskuraġni.

Jien tkellimt mas-sindku u mar-residenti u nista' ngħid li għandhom raġun għaliex f'din l-area hemm ħafna djar sbieħ imma l-ambjent ma tantx huwa sabiħ.

Għalhekk mill-aktar fis il-MEPA għandha tesiġi li fejn hemm plots li m'humiex mibnija jittellgħu ċnut ta' erba' jew ħames filati ħalli kemm jista' jkun l-ambjent jinżamm nadif.

Il-kunsilli lokali huma gvernijiet lokali li bdew jaħdmu għaxar snin ilu u baqgħu jaħdmu anke meta kien hemm xi nuqqas ta' ftehim.

Il-partit Laburista emmen li l-kunsilli għandna nħalluhom indipendenti u dan emmnitu wkoll il-Knisja.

Madankollu l-partit Nazzjonalista dejjem ried idaħħal il- politika fihom!

Mr Speaker, il-partit Laburista qagħad lura għal diversi snin milli joħroġ kandidati għall-kunsilli lokali u dan għamilnieh għaliex ridna nħalluhom 'il bogħod mill-politika.

Pero' sa mill-bidunett li ħareġ il-partit Laburista fil-kunsilli lokali rajna r-riżultati u fejn qabel il- partit Laburista lanqas biss kien jeżisti u fejn il-partit Nazzjonalista kważi kellu l-maġġoranza f'kull lokal, illum il-ġurnata qed naraw li l- partit Laburista rebaħ il-maġġoranza assoluta fil-lokalitajiet ta' Malta!

Fl-aħħar mill-aħħar irridu naħdmu sabiex verament il-kunsilli lokali jaħdmu għall-ġid tal-poplu.

Min-naħa tiegħu, il-poplu jrid japprezza wkoll il- ħidma li jagħmlu s-sindki u l-kunsilliera tar-raħal tiegħu.

Il-poplu jrid japprezza li s-sindki u l-kunsilliera qegħdin hemm sabiex jagħtu ambjent aħjar lill-familji tagħna, lil uliedna u lil ulied uliedna!

Irridu nifhmu li l-kunsilliera qegħdin jaħdmu b'mod volontarju għal pajjiżna.

Wara għaxar snin ta' ħidma qegħdin inressqu dan l-abbozz ta' liġi sabiex jemenda l-att dwar il-kunsilli lokali li l-għan aħħari tiegħu huwa sabiex jirregola l-elezzjonijiet tas-sindku u tal-viċi sindku.

Dan se jsir permezz ta' involviment aktar dirett mill-votanti fejn bil-vot tagħhom ikunu qed jesprimu liema sindku jew viċi sindku jixtiequ.

Il-partit Laburista dejjem emmen f'din il-ħaġa u dan għamilnieh ukoll sabiex inżidu l- poteri tal-kunsilli lokali u nagħtuhom aktar jeddijiet proċedurali, anke lil min ikun f'minoranza fil-kunsilli lokali.

Mr Speaker, aħna nemmnu li anke min ikun fil-minoranza għandu dritt għal- leħen fil-kunsilli lokali għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-kunsilli lokali huma tagħna lkoll!

Irridu naħdmu għall-aħjar interess tal-poplu għaliex dan ma jiflaħx aktar jara li ndaħħlu l-politika f'kollox!

Hemm bżonn li nifhmu li fejn jidħlu l-kunsilli lokali għandna nagħtu l-ewwel preferenza lir-raħal fejn inkunu twelidna, għexna fih u ħafna minna wkoll ikollhom ix- xewqa li jmutu wkoll f'raħal twelidhom.

Nittama wkoll li liġi bħal din tibqa' dejjem tiġi aġġornata ħalli l-poplu Malti u Għawdxi kollu jkompli jżid il-fiduċja tiegħu fil-kunsilli lokali.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nagħmel xi osservazzjonijiet li bilfors ikollok tagħmilhom meta taqra dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Jien nikkondividi l-ħsebijiet li għamel l-Onor.

Parnis u m'hemmx dubju li bħala partit Laburista, aħna ma naqblux li għandu jkun hemm il-partit politiċi fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Pero' ladarba l-partit Nazzjonalista webbes rasu u għal elezzjoni wara l-oħra daħħal il-kandidati tiegħu, ma kellniex għażla oħra ħlief li nieħdu sehem aħna wkoll!

Madankollu meta taqra klawsola 11 tal-liġi - il-kritika tiegħi se tkun waħda oġġettiva - wieħed jifhem li min iġib l-aktar għadd ta' voti mill-ewwel għadd fost il-kandidati ta' dak il-partit politiku għandu jkun il-persuna li tiġi eletta bħala sindku ta' dak ir-raħal.

Pero' fatt ieħor li għandna naqblu fuqu huwa li ladarba l-prinċipju huwa dak li min iġib l-aktar numru ta' voti, jista' jkollok sitwazzjoni fejn il-partit Nazzjonalista jtella' tliet siġġijiet, il-partit Laburista jtella' tliet siġġijiet oħra u jkun hemm siġġu ieħor li jittella' minn xi ħadd indipendenti u li jkun ġab l-aktar ammont ta' voti!

Jiġifieri l-first count votes ikunu fuq il-kandidat indipendenti.

F'dak il-każ x'se jiġri?

Hawnhekk għandna anomalija!

(Interruzzjonijiet) Li qed ngħid huwa li jista' jkollok tliet kandidati Nazzjonalisti - ħalli ma nsemmix il-partit tagħna – li jaqblu li s-sindku għandu jkun dak indipendenti iżda jista' jiġri wkoll li jinħoloq ċertu diżgwid jekk kemm-il darba l-kandidat indipendenti jġib l-akbar ammont ta' voti.

U meta taqraha ssib li l- artiklu huwa silenzjuż!

Aħna m'aħniex qed ngħidu li mhux qed naqblu u qed nifhem li din m'hijiex problema fejn jidħlu ż-żewġ partiti iżda kemm-il darba jiżdiedu l- kunsilliera, allura ovvjament qiegħed tiskarta l-prinċipju ta' min ġab l- aktar ammont ta' voti, jiġifieri l-persuna li tkun ħarġet bħala indipendenti.

Aħna x'qegħdin ngħidu?

Jekk il-prinċipju huwa ta' min iġib l-aktar voti għandu jiġi rikonoxxut il-każ meta dik il-persuna tkun indipendenti.

Jekk ikun ta' partit politiku m'għandniex għalfejn nagħmluha għax diġa' qiegħda f'din il-klawsola.

Din hija kritika tiegħi u forsi fl- istadju ta' Kumitat inkunu nistgħu niddiskutuha aħjar.

Mr Speaker, m'hemmx dubju li dan l-att huwa żvilupp li jien nemmen għandu jkun ma' żviluppi oħra f'demokrazija ħajja.

Per eżempju, huwa tajjeb li f'pajjiż li għandu popolazzjoni ta' ftit aktar minn 400,000 kull darba li tasal elezzjoni ġenerali rridu naraw kif se nagħmlu l-boundaries sabiex inżidu l-persentaġġ 'l hawn u nnaqqsu minn hemm u noqogħdu naqsmu d- distretti?!

Aħna l-membri parlamentari għalfejn qegħdin f'dan il-Parlament?

Qegħdin hawnhekk għaliex nemmnu li għandna nikkontribwixxu għall-politika ta' pajjiżna fl-interess nazzjonali u mhux fl-interess tar-raħal biss!

L- interess primarju għandu jkun l-interess nazzjonali.

Ħalli mbagħad forsi xi darba - mhux qed ngħid issa iżda f'xi żmien fejn inkunu għadna aħna hawn f'din il-Kamra – nikkonsidraw li jkollna distrett nazzjonali wieħed biex min irid jivvota lill-Onor.

Tonio Borg minn tas-Sliema jew minn Għawdex ikollu kull dritt li jagħmel hekk, bħalma jkollu kull dritt min irid jivvota lili.

U forsi b'hekk verament ikollna - ħalli ngħid hekk - the best cream għal dan il-Parlament Malti.

Dan qed ngħidu b'responsabilita'.

Ħalli issa niġu għall-kunsilli lokali.

Meta nkun qed nitkellem fuq il- kunsilli lokali nħobb nara x'inhu jiġri f'xi kunsill partikolari u se nieħu l-kunsill lokali tal-Mosta.

Bħalissa għaddejjin il-proġetti tat-toroq u l- ewwel ħaġa li rrid ngħid huwa li bil-fondi mill-Ewropa x-xogħol tat-toroq diġa' qiegħed lura!

Jekk nieħdu t-toroq li qegħdin in-naħa ta' fejn kien hemm l-Alpha restaurant - hawnhekk il-Mostin jifhmuni – insibu li t-toroq li jagħtu għar-Rabat jew għall-Imġarr għadhom magħluqin u ħadd ma jista' jgħaddi minnhom.

Hemm taħwida sħiħa fis-sistema tat-traffiku li ilha sejra x-xhur!

Dawn it-toroq suppost li kellhom jitlestew f'Novembru li għadda iżda sal-lum għadhom m'humiex lesti.

Mr Speaker, għadda Jannar u bdejna Frar ukoll u hemm xi indikazzjoni li forsi sa Marzu li ġej dawn it-toroq jitlestew.

Mill-informazzjoni li għandi dawn it-toroq se jingħataw coating wieħed biss u lanqas se jagħtuhom il-coatings li suppost jingħataw!

Anke fil-proġett tan-naħa tat- triq li mir-roundabout tagħti għar-Rabat, fejn in-nies li jinżlu mir-Rabat iridu bilfors jidħlu l-Mosta qed tinħoloq il-problema li r-Rabtin u l- Mostin qed jispiċċaw f'bottleneck fi Triq l-Indipendenza u ninvita lill- membri kollha sabiex jipprovaw jgħaddu minn hemmhekk bejn il-5.00 p.m. u s- 6.00 p.m. ħalli taraw kemm iddum biex tgħaddi!

Ħdejja hawn bil-qiegħda l- Onor. Gavin Gulia li jaf ukoll kemm din qed taffettwa n-naħa l-oħra ta' Ħaż- Żebbuġ u naf fiż-żgur li se jitkellem dwarha.

Hawnhekk xtaqt nistaqsi wkoll fuq il-famuż proġett tal-pjazza tal-Mosta.

L- ewwel mistoqsija li rrid nagħmel hija: Meta se jkun lest dan il-proġett tal- pjazza?

Dan mhux qed nistaqsih jien iżda qed jistaqsuh il-Mostin kollha għaliex jinsabu nkwetati bil-problemi li qed jinqalgħu fil-pjazza, bħal, per eżempju, problemi ta' parking, problema fis-sistema tat-traffiku u problema wkoll ta' ambjent.

Hawnhekk irrid nagħmel osservazzjoni wkoll għaliex b'kumbinazzjoni l-periti li qed jieħdu ħsieb dawn il-proġetti inzertaw minn kumpannija li huwa mdaħħal fiha l-Ministru Mugliett!

Għalhekk huwa tajjeb li nistaqsu jekk din hijiex xi kumbinazzjoni jew inkella hemmx xi interess ieħor!

Bħala rappreżentant tal-poplu għandi kull dritt li meta jkun hemm xi xamma ta' xi ħaġa li m'hijiex miexja kif għandha timxi niġi hawn u nsemmiha ħalli nkunu nistgħu naraw x'inhu jiġri.

Xtaqt insemmi wkoll is-siġar li hemm imħawla fil-pjazzi tal-Mosta.

Niftakar li dawn kienu tħawwlu fis-snin '60 meta jien kont għadni żgħir ħafna u niftakar lill-ex-ministru Pawlu Borg Olivier meta fetaħ is-civic centre tal-Mosta.

Niftakru għaliex kienet xi ħaġa tajba, pero' llum dawn is-siġar għadhom lokhom hemm?

Ma tistax tipparkja karozza taħthom u lanqas tista' tieqaf titkellem taħthom għaliex jiġrilek bħal meta tmur f'Ġibilta', li bil-ħamiem u l-għasafar li jgħaddu bilfors tiċċappas bil-ħmieġ tagħhom.

Għalfejn ma nagħmlux sistema fejn dawn is-siġar jiġu trimmed f'forma ta' lembut ħalli apparti li jsebbħu l-ambjent ma jikkawżawx dan l-inkonvenjent?

Għalfejn il-kunsill lokali ma jeħux dawn il-passi?

Qiegħed nistaqsi lis- sindku għaliex fil-Mosta għandna maġġoranza mmexxija mill-partit Nazzjonalista.

L-istess ħaġa tista' tingħad għal-latrini pubbliċi li hemm fil-pjazza tal- Mosta.

Dawn qegħdin 'l isfel mill-art u sabiex wieħed jużahom irid jinżel it-taraġ.

Ma taħsbux li llum meta qed nagħmlu refurbishing fihom naraw li jkunu fl-istess livell tal-ġnien ħalli jkunu aċċessibli wkoll għall-persuni b'diżabilita'?

U ladarba qiegħed insemmi l-ġnien ta' wara l-knisja nixtieq ngħid xi ħaġa fuqu wkoll.

Niftakar li meta kont għadni attiv ħafna u kont fl-għaqda żagħżagħ soċjalisti dak iż-żmien, konna għamilna dan il-ġnien u semmejnieh għal Reggie Cilia li kien attivist kbir Laburista mill-Mosta u li kien miet ta' eta' żgħira.

Niftakar li dan il-ġnien kien infetaħ minn sieħbi l-ex-ministru Freddie Micallef u fil-kommemorazzjoni ta' dan il- ġnien kienet tqiegħdet lapida li tgħid: "Ġnien Reggie Cilia''.

X'saret minnha dik il-lapida?

Min qalagħha dik il-lapida u fejn tinsab bħalissa?

Wara li jitlestew dawn ix-xogħlijiet se terġa' titpoġġa f'postha?

Huwa importanti li dawn il-mistoqsijiet jiġu mwieġba għaliex din tagħmel parti mill-istorja politika tal-Mosta!

Mr Speaker, jiddispjaċini ngħid li titqażżeż tgħaddi mill-area Ta' Mlit - qed insemmiha mhux għax noqgħod hemm jien - li tinsab fi stat diżastruż.

Dan il-housing estate huwa monument tal-partit tal-ħaddiema għax kull housing estate hi monument għall-partit tagħna għax kien il-partit tagħna li meta kien hemm il-bżonn, ħa ħsieb li jipprovdi l-housing.

Nhar il-Ħadd li ġej aħna se noħorġu n-nies fit-toroq u nimlew il-Fosos pero` jiena nħeġġeġ lill-Mostin - speċjalment lir-residenti ta' Ta' Mlit - biex jingħaqdu u jorganizzaw protesta fil-housing estate tal-Mosta biex ix- xogħlijiet meħtieġa jsiru mill-iktar fis possibli.

Illum qiegħed fl-agħar sitwazzjoni li jista' jkun dan il-housing estate u għalhekk inħeġġeġ biex il-Laburisti u l-oħrajn kollha li joqogħdu f'dan il-housing estate jingħaqdu wara l-partit Laburista għax dan biss jista' jagħmel attivitajiet biex iqajjem il-kunsill lokali tal-Mosta u jħeġġu jagħmel ix-xogħol meħtieġ.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li hemm bżonn li jsir culvert min-naħa ta' Cauchi, fil-pjazza li jibqa' nieżel fejn hemm il-ħanut tal-familja ta' l- Onor. Edwin Vassallo biex l-ilma jmur għall-wied.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar it-tħawwil tas-siġar mill-gvern fi Triq l-Imsaqqfin.

Din it- triq tinsab qrib l-oqbra ta' żmien il-Feniċi li jinsabu mitluqin.

Dan huwa sit turistiku importanti bejn in-Naxxar u l-Mosta fejn hemm ukoll xi fdalijiet Rumani.

Il-gvern kien ħawwel is-siġar f'dik l-area u ftiehem mal- kunsill biex jibgħat il-ħaddiema tiegħu jieħdu ħsiebhom imma jidher li xi ħadd qabad u tefa' t-terrapien, bena ħajt u għalaq l-area fejn hemm is- siġar li ħawwel il-gvern.

Allura l-gvern jagħmel proġetti u ma jkunx jaf x'qed isir minnhom?

Issa jekk il-privat għandu dritt għal din l-art, allura jeħodha imma għallinqas għandu jkun hemm kontroll mill-gvern biex jara li dan ma jagħlaqx dak li jsebbaħ l-ambjent.

Fejn qiegħda l-MEPA?

Jekk dan huwa proġett tal-gvern, jiena nifhem li qed isir fuq art pubblika.

B'liema dritt qed jinbena dan il-ħajt?

Jekk min qiegħed jibni l-ħajt għandu dritt għal dik l-art, allura għiduli x'se jagħmel il-gvern biex jipproteġi dak li diġa` sebbaħ l-ambjent?

Sfortunatament uħud minn dawn is-siġar tqaċċtu u dan hu vandaliżmu imma ħadd ma jagħmel xejn fuq dan il- każ.

Dawn huma affarijiet li jista' jarahom kulħadd.

Qaluli bihom in-nies u investigajthom jien personali biex nara eżattament x'sar u ma sarx.

Issa li qed insemmihom jeħtieġ li l-awtoritajiet kompetenti jieħdu l-passi.

Mr Speaker, fil-Mosta li hi t-tieni l-akbar belt f'pajjiżna wara Birkirkara għandna telqa kbira fil-Mosta.

(Interruzzjonijiet) Ħal Qormi huma warajna għax fis-census għaddejnihom bi ftit.

Fil-fatt aħna għandna l-akbar parroċċa f'Malta.

Il-kunsill lokali tal-Mosta li huwa kunsill Nazzjonalista hu riflessjoni ta' x'qed jiġri lill-pajjiż taħt gvern Nazzjonalista.

In-nuqqas ta' effiċjenza qed ikun rifless anke f'affarijiet żgħar.

Per eżempju, il-bankina li qed tinbena fil-pjazza għandha l-kantunieri kollha b'forma ta' xewka mentri nafu li dawn kollha għandhom ikunu għat-tond għax imbagħad bilfors li jekk se jaqa' xi ħadd se jweġġa!

Imma għandna għalfejn niġu f'dan il-Parlament biex ngħidu dawn l-affarijiet?

Dan huwa sens komun!

Il-partit Nazzjonalista, bir-rispett kollu lejh, lanqas common sense biex jagħmel bankina sura ta' nies m'għad baqagħlu, aħseb u ara biex imexxi lil dan il-pajjiż.

Mr Speaker, aħna se nivvotaw favur din il-liġi għax dak kien il-qbil u għaliex issa t-tliet partiti qegħdin jieħdu sehem f'dawn l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali pero` ngħid li filwaqt li naqblu mal-prinċipji li hemm f'din il-liġi, naħsbu li – kif anke qalet il-knisja kattolika Maltija – ikun ħafna aħjar kieku l-partiti politiċi ma jeħdux sehem fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Issa la dħalna għal-logħba demokratika, se nilagħbu u jien ċert li l-partit Nazzjonalista wasal għal tkaxkira oħra fl- elezzjonijiet li ġejjin.

Jiena nħeġġeġ biex nhar il-Ħadd li ġej in-nies jiġu bi ħġarhom u jimlew il-Fosos sabiex juru lill-gvern li ma jaqblux mal- politika negattiva tiegħu.

Inħeġġeġ ukoll lill-Mostin biex 'il quddiem jorganizzaw protesta lokali għall-istat diżastruż li qed jgħixu fih, speċjalment fl-area tal-housing estate ta' Ta' Mlit.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Clyde Puli.

ONOR.

CLYDE PULI: Mr Speaker, qabel nibda nixtieq nagħmel punt ta' kjarifikazzjoni fuq dak li qal il-kelliem ta' qabli fuq il-kobor tal- lokalita' tal-Mosta fejn għalkemm huwa veru li għandhom popolazzjoni akbar pero` jibqa' l-fatt li Ħal Qormi hija l-akbar belt f'Malta.

(Interruzzjonijiet) Le, m'għandix żball, kont sindku tagħha u naf eżatt x'qed ngħid!

Mr Speaker, għaddew 22 sena minn meta l-partit Nazzjonalista kien tkellem għall-ewwel darba dwar l-idea tal-kunsilli lokali fil-programm elettorali tiegħu ta' l-1981.

Imbagħad il-proċess nazzjonali kien telaq aktar tard bil-white paper ta' l-1992, li kienet tat il-bidu wkoll għal diskussjonijiet wiesgħa dwar il-konċett ta' gvern lokali li mbagħad ikkonkretizza ruħu anke bl-Att ta' l-1993 – li llum qed nemendaw - li fil- fatt stabbilixxa l-kunsilli lokali f'Malta.

Nistgħu ngħidu li l-esperjenza pożittiva ta' iktar minn għaxar snin ta' kunsilli lokali neħħew għal kollox ix-xettiżmu li kien hemm waqt id- diskussjoni fuq din il-liġi u llum nistgħu ngħidu li ftit għadhom jaħsbu li Malta hija żgħira wisq biex ikollha l-kunsilli lokali tagħha bħalma ħasbu xi wħud dak iż-żmien fejn kien jingħad li dawn il-kunsilli lokali kienu se jġibu tberbiq ta' flus jew korruzzjoni żejda.

Dan il-kliem kienu jgħiduh ċerti esponenti ta' l-oppożizzjoni inkluż il-kap tagħhom ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

Ftit tas-snin ilu l-consensus bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra dwar il- validita` tal-kunsilli lokali laħaq il-quċċata tiegħu għax iż-żewġ naħat irrikonoxxew li dan huwa saff ieħor ta' gvernar u għalhekk il-konċett tal- kunsilli lokali ġie entrenched fil-Kostituzzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, is- suċċess tal-kunsilli lokali jista' jitkejjel primarjament fuq tliet kriterji.

L-ewwel kriterju jkun it-tisħiħ tal-proċess demokratiku, it-tieni kriterju jkun it-tisħiħ ta' l-ispirtu tal-komunita` u t-tielet kriterju jkun l-iżvilupp fl-ambjent tal-lokalitajiet tagħna.

L-ewwelnett il- kunsilli lokali kienu suċċess għaliex ħolqu ħolqa oħra importanti fil- katina tad-demokrazija ta' pajjiżna flimkien mal-liberalizzazzjoni tax- xandir.

Bit-twettiq tas-sussidjarjeta`, fejn kull deċiżjoni tittieħed minn min hu l-aktar qrib ta' min ikun se jintlaqat minn dik id-deċiżjoni, u bi program ta' deċentralizzazzjoni, fejn id-deċiżjonijiet li essenzjalment ma jolqtux lill-pajjiż imma jolqtu lill-belt jew lir-raħal jittieħdu minn kunsill lokali elett demokratikament, iċ-ċittadini saru l- protagonisti ta' ġrajjiethom aktar minn qatt qabel.

Tajjeb li wieħed jiftakar li sa Ġunju li għadda, pajjiżna assista għal 270 elezzjoni lokali li fihom ipparteċipaw mijiet ta' nies.

Fil-fatt sa l-elezzjonijiet ta' l- 2003, kienu kkontestaw xejn inqas minn 1,870 persuna.

Ħafna minn dawn in- nies, li kieku ma kienx għat-twaqqif tal-kunsilli lokali u li kieku ma kienx għal xi partit politiku li nkoraġġihom biex jieħdu l-pass, qatt ma kienu se joħolmu li jikkontestaw għal xi karigi simili.

Għal oħrajn il- kunsilli lokali servew bħala l-benniena tagħhom fil-politika.

Biżżejjed wieħed jinnota li f'din il-Kamra stess hawn 22 membru - terz tal-membri parlamentari - li wkoll kienu kunsilliera, 14 fuq in-naħa tal-gvern u tmienja fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Wieħed jinnota b'sodisfazzjon li l- kunsilliera lokali komplew inkoraġġew il-parteċipazzjoni tagħhom anke fost ir-residenti mhux biss permezz ta' elezzjonijiet lokali, iżda anke permezz ta' laqgħat ta' konsultazzjoni u anke permezz ta' referenda bħalma ġara fil-Belt Valletta fejn il-kunsill kien iddeċieda li jikkonsulta lir- residenti permezz ta' referendum dwar pożizzjoni li huwa eventwalment ried jieħu mal-gvern ċentrali.

It-tieni kriterju li bih wieħed jista' jkejjel is-suċċess ta' dawn il- kunsilli lokali huwa fuq il-livell ta' komunita` fejn il-kunsilli stinkaw sabiex ikabbru l-ispirtu tal-komunitajiet tagħhom u fejn dawn – kif inħoss jien – issodisfaw l-għatx li kellhom il-lokalitajiet sabiex jippreservaw l- identita` tagħhom.

Rajna li saru diversi xogħlijiet ta' restawr li żgur li ma kenux ikunu fil-lista ta' prioritajiet tal-gvern ċentrali.

Inkitbu diversi kotba dwar il-lokalitajiet li tqassmu anke b'xejn lir-residenti f'okkażjonijiet differenti.

Rajna diversi innijiet jinkitbu u ċelebrazzjonijiet ta' jum il-lokal iseħħu.

Dan hu ritwal li kellu effett pożittiv anke fuq it-tkattir tas-sens ċiviku.

Madanakollu l-ispirtu ta' komunita` ma sseddaqx biss permezz ta' dan ir-ritwal.

Fit-twettiq tal- politika tagħhom, il-kunsilli lokali ħarsu lejn il-familja Maltija u taw attenzjoni partikolari liż-żgħażagħ, lill-anzjani u lill-persuni bi bżonnijiet speċjali u għamlu investimenti f'dan is-sens bħalma huma d-day care centres għall-anzjani, il-playing fields għat-tfal, korsijiet għal persuni ta' kull eta` u mitt inizjattiva oħra.

It-tielet aspett li nħoss li rnexxew tassew fih il-kunsilli lokali – anke jekk wieħed jista' jargumenta li fadal ħafna xi jsir pero` meta nħarsu lura u naraw minn fejn tlaqna, nindunaw li sar ħafna progress – huwa proprjament it-titjib ta' l-ambjent tal-lokalita`.

Ir-riżultat huwa wieħed tanġibbli, jiġifieri wieħed jista' jarah u jħossu b'idejh.

Fil-fatt saru numru ta' toroq li saru, ġew irranġati numru kbir ta' ġonna, numru ta' pjazez li ġew restawrati b'mod li jirriflettu ċerta identita` u ħafna inizjattivi oħra li saru skond kemm kien jippermetti l-budget li kellhom dawn il-kunsilli.

Iżda hawn tajjeb wieħed jgħid illi l-kunsilli lokali għandhom formola li bin-nuqqasijiet kollha tagħha talloka ta' kull sena ammont ta' fondi fuq il- lokalitajiet kollha.

Dan ifisser illi jekk il-ministru tat-toroq jew għallinqas il-ministru tax-xogħlijiet pubbliċi ma jinzertax joqgħod fil- lokalita` tiegħek issa m'għadx għandek għalfejn tqis ruħek bħala Malti ddiżgrazzjat kif forsi kien jiġri qabel.

Hawnhekk tajjeb nifhmu li fl- aħħar għaxar snin, il-kunsilli lokali ġew mgħoddija s-somma ta' Lm108 miljun u illum ukoll qed igawdu madwar Lm2 miljun mill-ġbir tagħhom mit- tribunali lokali, Lm600,000 f'ħaddiema tal-gvern u eluf ta' liri oħra fi proprjetajiet tal-gvern li ġew devoluti lilhom.

Dawn huma miljuni ta' liri li nistgħu niftaħru li nvestejnihom fis-sod u din l-esperjenza kienet tant pożittiva li wasslitna sabiex mhux biss nirriaffermaw il-prinċipji li fuqhom bnejna lill-istess kunsilli, iżda wkoll li nħarsu b'ottimiżmu 'il quddiem anke billi niddiskutu l-emendi proposti mill-ministru għall-intern sabiex inkomplu ntejbu l-operat ta' l-istess kunsilli u allura tas-sistema demokratika tagħna.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq dak li għandna quddiemna llum.

Naħseb li l-emendi li għandna, speċjalment dawk li saru sabiex jiġi ffaċilitat il- proċess elettorali, għandhom jintlaqgħu tajjeb minn kulħadd għaliex dawn l- emendi jirriflettu li pajjiżna, kontra dak li jaħsbu xi wħud, mexa ħafna 'il quddiem f'dik li hija maturita` politika.

Il-fatt li mhux se jkollok aktar pulizija akkumpanjati mir-rappreżentanti tal-partiti jħabbtu bieb bieb biex iqassmu d-dokumenti tal-vot – kulħadd attent wieħed fuq l-ieħor – juri li lħaqna ċerta normalita` ta kif nipprattikaw id-demokrazija f'pajjiżna.

L-istess ikompli jiġri meta l-ID cards elettroniċi eventwalment jieħdu post id-dokument tal-vot.

Jien nittama li din in- normalita` ma tissarrafx f'apatija għall-istess proċess demokratiku.

Nifhem ukoll li kulħadd għandu jaċċetta li ħanut m'għandux jingħalaq sempliċement għaliex fil-ġurnata ta' l-elezzjoni jkun inzerta inqas minn 50 metru minn fejn tkun qed issir il-votazzjoni.

Madanakollu, m'hemmx dubju li l-aktar emenda importanti f'dan l-abbozz hija dik dwar l-elezzjoni tas-sindku.

Meta l-liġi tipproponi li dik il-persuna li ġġib l-akbar numru ta' voti minn fost il-partit li jġib il-maġġoranza tal-voti fil-lokal tilħaq sindku, tkun qed tassigura li l-poplu qed jingħata sehem dirett fl-għażla tas-sindku u li s-sindku jkollu wkoll maġġoranza warajh li tiggarantixxi stabbilita` lit-tmexxija tal-kunsill lokali.

Li forsi m'huwiex ċar biżżejjed huwa x'jiġri meta kandidat indipendenti waħdu jaqbeż il-50% tal-voti.

Għaliex jekk il-liġi – kif qed nassumi jiena – tagħtih id-dritt tas-sindakat allura l-istabbilita` tal- kunsill m'hijiex garantita daqs fil-każ illi blokk partikolari jirbaħ il- maġġoranza.

L-emendi qed jipproponu wkoll li jekk l-ebda partit ma jġib il- maġġoranza assoluta tal-voti, allura nerġgħu lura għas-sistemi preżenti fejn is-sindku jkun l-aktar kunsillier anzjan fl-akbar blokk.

Hawnhekk għandna improvement għaliex issa qed ngħidu li l-anzjan irid ikun fl-akbar blokk.

Pero` min-naħa l-oħra hawnhekk jiena nixtieq nipproponi emenda alternattiva u cioe` li l-kelma "anzjan" ma tkunx qed tiġi interpretata bħala eta` imma bħala l-aktar persuna li jkun ilu jservi fil-kunsill u dan sabiex ta' l- anqas ikun aċċertat li s-sindku magħżul ikun wieħed li diġa` jaf kif jopera l-kunsill lokali.

Biex nagħlaq fuq il-kummenti dwar l-elezzjoni tas- sindku, xtaqt nirrimarka fuq il-krtika li saret li l-aktar persuna li ġġib voti m'hijiex neċessarjament l-aktar persuna idonea biex tkun sindku.

Filwaqt li dan jista' jkun veru u filwaqt li jista' jkun li dan ġara diġa` fil-passat, ma rridux ninsew li d-demokrazija hija mibnija fuq prinċipju bażiku, jiġifieri l-fiduċja fil-kapaċita` tan-nies li jagħżlu x'inhu l- aħjar.

Fuq kollox, min qalilna li aħna hawn ġew l-aktar persuni idonei biex inservu lil pajjiżna jekk l-istess nies li sal-lum għażlu l-kunsilliera, għażluna u għada bis-saħħa ta' l-emenda ta' din il-liġi se jkunu dawk li jagħżlu wkoll lis-sindku tagħhom?

Hemm diversi emendi li naħseb li hawn qbil fuqhom b'mod ġenerali pero` hemm emenda li xtaqt li naraw ftit.

Jiena ferm diżappuntat li l-emenda li kellha testendi t-terminu ta' kunsill tħalliet barra.

Possibbli li emenda bħal din – li naqblu fuqha - norbtuha ma' affarijiet oħra li s'issa forsi m'hemmx qbil fuqhom?

Possibbli li m'hemmx ċans li l-emendi li għandna nlestuhom f'dan l-abbozz u naraw li dawn jidħlu fis-seħħ bl-aktar mod immedjat?

Jiena għandi x'nifhem li s'issa hemm qbil li t-terminu ta' kunsill jiġi estiż b'sena għal erba' snin.

Dan jista' jwassalna biex jibda jkollna elezzjonijiet lokali kull sentejn minflok kif għandna bħalissa kull sena.

Aħna għandna sistema fejn kull tliet snin il-kunsill lokali jinbidel imma jiena ngħid li tliet snin għal kunsill lokali huma ftit wisq.

Fil- fatt nazzarda ngħid li t-tielet sena għal kunsill lokali tkun is-sena li fiha l-kunsill jibda jirranka u jibda jitwettaq dak il-ħafna xogħol li jkun ġie ppjanat fis-sentejn ta' qabel.

Dan qed iwassal biex malli kunsill ikun se jibda jwettaq ix-xogħol tiegħu, dan qed jiġi mġiegħel jaqleb, biex ngħid hekk, għall-election mode u b'hekk dak il-ħafna tajjeb li jkun qed isir jiġi, b'xi mod jew ieħor, imxekkel.

Għalhekk jiena wieħed minn dawk li naqbel li jkun aħjar jekk nestendu t-terminu tal-kunsill lokali għal erba' snin.

Anzi nerġa' ntenni dak li għidt madwar sena ilu f'dan l-istess Parlament meta kont għidt li jkun aħjar kieku l-perjodu tagħhom ikun ta' ħames snin.

Jiena wieħed minn dawk li nemmen li t-terminu ta' kunsill fiċ- ċirkostanzi tal-lum għandu jkun kull ħames snin.

Kif spjegajt drabi oħra, issa li qed ikollna l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew m'għadx għandna l-iskuża li jekk niġbru l-kunsilli lokali kollha flimkien se nkunu qed nikkreaw, biex ngħid hekk, atmosfera ta' elezzjoni ġenerali.

Allura jiena ngħid li l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali għandhom isiru kollha f'lot wieħed għal terminu ta' ħames snin flimkien ma' l-elezzjonijiet għall- Parlament Ewropew.

Qed nagħmel din il-proposta għaliex nemmen li filwaqt li l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew forsi huma meqjusa bħala elezzjonijiet għal xi ħaġa distanti, fl-istess ħin il-kunsilli lokali huma elezzjonijiet għal xi ħaġa viċin tagħna u għalhekk dawn jistgħu jikkumplimentaw lil xulxin u jwassluna għal turnout akbar.

Jiena ngħid li hija xi ħaġa pożittivi ħafna li jkollna turnout kbir u jiena ma neħux gost li jkollna turnout żgħir fl-elezzjonijiet.

Jiena nixtieq nibqa' nara lill- poplu Malti joħroġ jivvota b'dik il-ħeġġa li dejjem ħareġ biha.

Apparti minn hekk, ikollok probabbilment spiża inqas għaliex tkun spiża ta' darba u tnaqqas anke l-perjodu ta' polarizzazzjoni politika f'pajjiżna.

Jekk ma naqblux ma' din il-proposta, għalinqas ikun hemm qbil immedjat fuq il- proposta ta' l-erba' snin li fuqha b'xi mod jew ieħor diġa` hemm qbil.

Proposta oħra li xtaqt nagħmel u li naħseb li xi darba - anke jekk mhux neċessarjament b'mod immedjat - trid issir diskussjoni serja fuqha hija dwar l-onorarja tas-sindku u l-kumpens finanzjarju ġust tal-kunsilliera.

Dwar l-onorarja tas-sindku, nixtieq ngħid ċar u tond li ma naħsibx li s- sindki kollha għandhom ikollhom l-istess onorarja.

Nemmen li s-sistema għandha tkun waħda gradwatorja bl-istess metodu li jintuża għas-segretarji ta' l-istess kunsilli.

Irridu nirrikonoxxu li s-sindki ta' lokalitajiet żgħar, filwaqt li għandhom igawdu mill-istess stima tas-sindki l-oħra kollha, żgur li m'għandhomx l-istess piż ta' kunsilli kbar bħalma huma l- kunsilli ta' Birkirkara, ta' Ħal Qormi u tal-Mosta.

Is-sindakat bir- responsabbiltajiet kollha li jġorr illum, ma naħsibx li għandu jibqa' jitqies bħala kompletament missjoni ta' volontarjat.

Għalhekk irridu nibdew naħsbu kif il-pakkett offrut ikun wieħed aktar ġust sabiex ma nibqgħux ingerrxu nies validi milli jidħlu għal din il-missjoni.

Jiena ma nemminx li xi ħadd għandu jagħmel xi karriera mill-politika, imma min-naħa l-oħra ma jistax ikun li persuna tħoss li se titlef wisq jekk tagħti l- kontribut tagħha lill-kunsilli lokali u għalhekk naħseb li għandu jkun hemm kumpens aktar ġust li żgur ma jgerrixx lil dawn in-nies.

L-istess ikolli ngħid dwar il-kumpens tal-kunsilliera.

Filwaqt li dawn għandhom jibqgħu fuq bażi kompletament volontarja, ma nemminx li minbarra li jinvestu l-ħin tagħhom, għandhom ukoll jinvestu flushom biex jgħinu l- lokalita` tagħhom.

Wieħed jista' jwieġeb għal dan billi jgħid li kunsillier illum għandu dritt jitlob għar-refund ta' l-ispejjeż li jagħmel.

Iżda mill-esperjenza tiegħi fil-kunsilli lokali, fil-prattika kemm huma dawk il-kunsilliera li ma jistħux jitolbu Lm2 għat-telefon u forsi Lm1 għall-petrol jew għad-diesel?

Għaliex ma naqbdux u nintroduċu expense allowance żgħira imma fissa, fuq fuel u forsi fuq ammont ta' telefonati?

Ma naħsibx li xi card tal-mobile fix-xahar għal kull kunsillier għandha tkun xi ħaġa li jikkummenta fuqha l-awditur tal-kunsill.

Bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni li jekk il-kunsill jiddeċiedi li jixtri card tal-mobile kull xahar għal kull kunsillier, ikun jidher li qisha nxtrat minn qabel u allura m'hijiex rifużjoni.

Jien naħseb li 'l quddiem irridu nagħmlu ftit aktar diskussjoni fuq dawn l-affarijiet u naraw li nemendawhom sabiex il- kunsilliera tagħna jkunu jistgħu jaħdmu aħjar.

Ma naħsibx li din il- proposta xxekkel ir-rwol volontarju tal-kunsillier.

Mr Speaker, irrid ngħid li dawn is-suġġerimenti għamilthom mhux biss mill- qalb iżda wkoll wara disa' snin ta' esperjenza fil-kunsill lokali ta' Ħal Qormi fejn tliet snin minnhom kellu l-unur li ngħaddihom bħala sindku u sitt snin bħala President tal-Kulleġġ Kunsilliera tal-partit Nazzjonalista.

Sinċerament inħossni kburi li anke jiena kont wieħed mill-pijunieri f'dan il-proċess u allura bilfors inħares b'entużjasmu kbir lejn dawn l-emendi li qed iressaq il-Ministru Borg, liema emendi nħoss li se jkomplu jtejbu il- ħidma ta' l-istess kunsilli lokali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, matul dan id-dibattitu fuq dawn l- emendi, ma tantx kien hawn dibattitu fuq l-emendi nfushom anke għaliex hawn qbil dwarhom pero` jiena nħoss li ntqalet ħafna kritika min-naħa tal-gvern li m'hijiex ġusta.

Per eżempju, intqal li l-partit Laburista mhux dejjem kien favur il-kunsilli lokali.

Din hija kritika inġusta għax il-pożizzjoni tal-partit Laburista fejn jidħlu l-kunsilli lokali ma kenitx li l-partit Laburista huwa kontra l-kunsilli lokali imma li huwa kontra l- parteċipazzjoni tal-partiti politiċi fl-elezzjonijiet għall-kunsilli lokali.

Din hija xi ħaġa li konna nħossu dakinhar u jiena għadni nemmen fiha sal-lum, pero` minħabba l-fatt li wara diversi elezzjonijiet tal- kunsilli lokali, il-partit Nazzjonalista baqa' jwebbes rasu u jibgħat kandidati tiegħu biex jieħdu sehem f'dawn il-kunsilli, il-partit Laburista ma kellux triq oħra ħlief li jipparteċipa hu wkoll.

Ir-raġuni għaliex fl-elezzjoni tal-kunsilli lokali kien jagħmel sens li kull min jipparteċipa bħala kandidat ma jkunx ġej mill-partit b'mod uffiċjali hi waħda sempliċi.

Il-kunsilli lokali jaħdmu b'mod differenti minn kif jaħdem il-gvern ċentrali.

Aħna għandna sistema fejn għandek l- oppożizzjoni u l-gvern u r-rebbieħ jieħu kollox.

Fil-każ tal-kunsilli lokali, kull kunsillier li huwa elett, hu min hu dak il-kunsillier u ġej minn liema partit ġej, jingħata responsabbilta` fi ħdan dak il-kunsill.

Dan ifisser li kemm il-kunsilliera li jkunu ġejjin min-naħa ta' dak il-partit li rebaħ l-elezzjoni tal-kunsilli lokali kif ukoll il-kunsilliera l-oħrajn jingħataw rwol fil-ħidma tal-kunsill lokali kollha u allura m'għandekx l- istess sistema bħalma għandek fl-elezzjoni ġenerali fejn the winner takes it all u l-partit li jirbaħ u jġib il-maġġoranza tal-voti jieħu kollox.

Il-kunsilli lokali jaħdmu b'mod differenti u meta taħdem b'mod - jien naħseb li dan huwa mod aktar demokratiku kif isir ix-xogħol – li tifrex ix- xogħol fuq ir-rappreżentanti kollha eletti mill-poplu, ma stajniex nifhmu għalfejn il-kandidati għandhom ikunu ġejjin mill-partiti politiċi.

Din kienet ir-raġuni għalfejn aħna għidna li l-kandidati li joħorġu għall- kunsilli lokali m'għandhomx ikunu kandidati tal-partiti politiċi.

Sfortunatament il-partit Nazzjonalista donnu ma fehmux dan ir-raġunament u baqa' jinsisti li ried joħroġ il-kandidati tiegħu għall-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali.

Inħoloq power vacuum fil-kunsill lokali u l-partit Laburista ma kellux triq oħra ħlief li huwa wkoll jibda joħroġ il-kandidati tiegħu biex jikkontestaw f'dawn l-elezzjonijiet.

Jiena naħseb li l-mod kif jaħdmu l-kunsilli lokali u cioe` li jinstab rwol għal dawk kollha li huma eletti fil-kunsilli hija xi ħaġa li gvern ċentrali għandu jħares lejha b'ċertu interess u serjeta`.

Jien jidhirli li tliet kwarti mill-problemi li għandna f'pajjiżna llum ġejjin mill-fatt li meta jkollok fil-gvern partit politiku partikolari, l-amministrazzjoni tal-pajjiż tkun kollha f'idejn dak il-partit politiku.

Aħna pajjiż żgħir u m'huwiex possibbli li ninqasmu meta ssir elezzjoni u dawk li jġibu l-maġġoranza tal-voti jagħżlu l-aħjar nies min-naħa tagħhom biex imexxu.

Għalfejn għandna nagħmlu dan?

Allura tan-naħa l-oħra m'għandhomx nies tajbin ukoll li jistgħu jmexxu?

Għandna nibqgħu nimxu bis-sistema fejn min ikun elett fil-gvern juża biss lin-nies tiegħu kif qed jiġri bħalissa?

Jiena ngħid li dawn il-problemi li għandna f'pajjiżna ġejjin mill-fatt li l-gvernijiet li jkollna - gvernijiet nazzjonalisti f'dan il-każ - m'humiex qed jagħżlu l-aħjar nies fil-pajjiż imma l-aħjar fost dawk tan-naħa tagħhom.

L-aħjar nies ma jinstabux fuq naħa waħda imma jinstabu kullimkien u ma' kull partit.

Allura m'għandniex inkomplu b'sistema fejn għax rebaħ partit, allura dan jieħu kollox.

Għandna bżonn nimxu 'l hinn minn hekk għax kif għidt, tliet kwarti mill-problemi li għandna f'pajjiżna ġejjin mill-fatt li ma jinstabux nies tajbin min-naħa tal-gvern sabiex jimlew ċertu positijiet u flok jieħdu tan-naħa l-oħra li jkunu kapaċi, ipoġġu nies li ma jkunux kapaċi u jagħmlu ċerti żbalji li jrid iħallas għalihom il-poplu Malti.

Dan rajnieh jiġri f'diversi okkażjonijiet.

Kellna diversi korporazzjonijiet, fondazzjonijiet u awtoritajiet li fihom laħqu nies għax huma sempliċiment tal-partit u mhux għax huma kompetenti għall-post li qegħdin fih b'konsegwenza li dawn għamlu żbalji kbar fit-tmexxija tagħhom.

Insemmi l-każ ta' meta l-Air Malta xtraw il-famużi RJ70's. Żball kbir li spiċċa falla lill-Air Malta.

Dan l-iżball għamlitu persuna li forsi ma kenitx l-iktar persuna idonea li kellna f'Malta biex tmexxi lill-Air Malta.

Imma kien tal-partit u l-iżbalji tiegħu se jħallas għalihom il-poplu Malti u Għawdxi kollu!

Il-partit Laburista f'dawk it-22 xahar li għamel fil-gvern verament ipprova jagħmel xi ħaġa dwarha din u minkejja li kien hemm ċerti nies li ma kenux iħaddnu l-politika tiegħu, ra kif tahom biċċa mir-responsabbilta` tat-tmexxija tal-pajjiż.

L-isfortuna kienet li fosthom kien hemm min tellef u għalhekk l-esperiment ma rnexxiex.

Pero` jiena ngħid li rridu nimxu lejn sistema bħal tal-kunsilli lokali għax b'hekk biss nistgħu nimxu 'l quddiem f'dan il-pajjiż.

Mr Speaker, jien ħassejt li saru xi diskorsi interessanti.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru Ċensu Galea qal li jekk niffissaw il-boundaries tal- kunsilli lokali, id-distretti jkunu ffissati u ma jkollniex il-problema li għandna llum u ġab l-eżempju - li jiena ilni nitkellem fuqu - tad- distretti differenti li għandhom l-entitajiet differenti.

Huwa semma korrettement li, per eżempju, id-distrett għad-dipartiment tas-saħħa huwa distrett differenti għal dawk tax-xogħlijiet pubbliċi.

Id-dipartimenti u l- awtoritajiet tal-gvern spiċċaw jivvintaw id-distretti tagħhom.

Mr Speaker, jiena ngħid li għandna mmorru lejn sitwazzjoni fejn f'dan il-pajjiż ikollna qbil fuq dawn l-affarijiet.

Naħseb li fil-pajjiż jonqosna saff ieħor ta' amministrazzjoni.

Illum għandna l-amministrazzjoni fil-livell ċentrali u għandna l-amministrazzjoni fil-livell lokali.

Naħseb li rridu nersqu – din hi l-opinjoni personali tiegħi – lejn is-saff reġjonali u ngħid għalfejn.

Jekk aħna fil-pajjiż ikollna saff reġjonali li allura jkun bejn il-kunsilli lokali u l-gvern ċentrali, allura jkollna saff li fih jistgħu jipparteċipaw il-kunsilli lokali kollha li jkunu jifformaw parti minn dak ir-reġjun u fih ukoll allura jista' jkun hemm ċertu economies of scale.

Fir-realta` din diġa` qed issir f'diversi funzjonijiet li għandhom il-kunsilli lokali bħal, per eżempju, fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja lokali, fejn il-kunsilli għandhom id-devoluzzjoni tal-lampi pubbliċi mill- enemalta u fejn il-kunsilli qed jagħmlu pooling tar-riżorsi għall-ġbir ta' l-iskart.

Pero` dan kollu sar b'mod pjuttost esperimentali u naħseb li bħala pajjiż irridu nersqu lejn sitwazzjoni fejn il-ħidma tal-kunsilli lokali u tal-gvern ċentrali tikkonverġi fuq bażi reġjonali.

Din għall- partit Laburista m'hijiex xi ħaġa ġdida.

Fit-22 xahar li l-partit Laburista għamel fil-gvern għamilniha ta' l-inqas f'żewġ okkażjonijiet meta konna ridna naħtru kunsill reġjonali għal Għawdex u meta għamilna pjan għall- qawmien soċjo-ekonomiku għan-naħa t'isfel tal-pajjiż.

Dawn kienu żewġ inizjattivi fuq bażi reġjonali li ried jagħmel il-partit Laburista.

Mr Speaker, jagħmel sens li ssir ħidma fuq bażi reġjonali, mhux biss għax tagħtik l-economies of scale - fejn tista' tagħmel ċerta ħidma fuq livell reġjonali li permezz tagħha tiġik irħas milli kieku tagħmilha fuq livell lokali - imma għax għandek ċerti reġjuni bħal Għawdex li huma verament reġjuni u li verament għandhom bżonnijiet partikolari u differenti minn reġjuni oħrajn.

Per eżempju, jiena ngħid li l-bżonnijiet li għandhom iż-Żejtun huwa differenti mill-bżonnijiet li għandhom Buġibba u San Pawl il-Baħar u allura aktar jagħmel sens li jkollna dan is-saff reġjonali.

Jiena nittama li xi darba f'dan il-pajjiż għad nimxu għall-pass li jmiss u wara l-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali, indaħħlu saff amministrattiv ieħor li jkun dak reġjonali.

Jekk isiru r-reġjuni ġeografiċi – m'iniex qed nitkellem fuq id-distretti elettorali - l-istess gvern u l-awtoritajiet tiegħu jkunu marbutin bl- istess definizzjoni ta' fejn jibda u jispiċċa distrett.

Ma jistax ikun li jkollok is-seba' distrett tal-public works li jkun differenti mis-seba' distrett ta' l-enemalta għaliex dan ma jagħmilx sens.

Jien naħseb li biex dawn l-affarijiet ma jiġrux għandna bżonn li naħdmu b'din is-sistema fejn ikun hemm qbil fuq il-prinċipju ta' reġjonalita` u li ċerti inizjattivi jagħmlu aktar sens jekk jittieħdu fuq bażi reġjonali.

Allura mbagħad ikun jagħmel aktar sens li l-amministrazzjoni reġjonali tkun b'rappreżentanza tal-kunsilli lokali li jkunu jippartjenu għal dak ir- reġjun.

Din m'hijiex xi ħaġa ġdida għax issir anke barra minn Malta fejn apparti li għandhom il-kunsilli lokali, għandhom ukoll il-kunsilli reġjonali, jiġifieri m'iniex qed ngħid xi affarijiet ta' barra minn hawn.

Din hi ħaġa innovattiva għalina li rridu nħarsu lejha biex 'il quddiem tiġi implimentata wkoll.

Mr Speaker, ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-ħidma tal-kunsilli lokali nfushom.

Meta dawn twaqqfu aktar minn 12-il sena ilu ngħataw ir- responsabbilta` għall-infrastruttura tal-lokal tagħhom fl-istat li kienet dakinhar.

Jiġifieri jekk kien hemm raħal li kellu t-toroq tiegħu mkissrin allura ħa dawn it-toroq imkissrin bħala responsabbilta` tiegħu.

Jekk kien hemm raħal fejn it-toroq kienu għadhom kif ingħataw it-tarmak, il-kunsill kien iffortunat għax ħadhom f'dak l-istat.

Sfortunatament kellna ħafna aktar kunsilli lokali li ħadu infrastruttura fi stat li ma kienx tajjeb milli kellna kunsilli lokali li ħadu infrastruttura fi stat tajjeb.

Il- verita` hija li din bdejna biha mit-twaqqif tal-kunsilli lokali u minkejja l-ħidma kollha li saret matul is-snin, din il-problema għadha magħna sal- lum u qed tikber għaliex dawk il-kunsilli lokali li ħadu over infrastruttura li ma kenitx tajba, kellhom jagħmluha mill-fondi speċjali li ngħataw imma li matul iż-żmien ma baqgħux jiġu mogħtija b'konsegwenza li dawn setgħu jagħmlu ħafna anqas minħabba l-fondi limitati.

Irridu nfakkru li l-ispejjeż fuq il-kunsilli qegħdin jiżdiedu mhux biss għax mhux qed jingħataw fondi speċjali imma aktar u aktar għaliex illum dawn iridu jħallsu l-VAT fuq is-servizzi li huma jingħataw u anke għaliex l-affarijiet maż-żmien għolew u mhux raħsu.

Dan kollu qiegħed iwassal biex il-kunsilli lokali bilkemm qed iservuhom il-fondi biex jagħtu s-servizzi li huma fid-dover li jagħtu bħal ġbir ta' skart, knis u dawn l-affarijiet.

Il- kunsilli lokali ftit qed jifdallhom flus f'idejhom biex permezz tagħhom jistgħu jwettqu proġetti ħalli jsaħħu l-infrastruttura tar-raħal u tal- komunita` tagħhom.

Din hija s-sitwazzjoni llum.

Ħafna drabi biex kunsill lokali jagħmel proġett partikolari jrid idum iġemma' s-snin.

Dan ifisser li jkun hemm perjodu ta' żmien twil mhux ħażin li matulu ma jsirux xogħlijiet u din hi ħasra.

Kien hemm żmien meta l-gvern Nazzjonalista kien qisu beda jifhem il- problema u kien ħoloq skemi li permezz tagħhom il-kunsill lokali kien jipparteċipa mal-gvern sabiex jitwettqu ċertu xogħlijiet fir-raħal.

Skema minnhom li kienet tagħmel sens kienet dik li kienet saret proprju mid- dipartiment tat-toroq fejn kien isir ftehim bejn id-dipartiment tat-toroq u l-kunsill lokali ħalli f'dik il-lokalita` jsir bini ta' toroq ġodda jew tiswija ta' toroq li jkunu fi stat ħażin ħafna u li l-valur tagħhom jammonta għal Lm75,000 li kienu jitħallsu lill-kuntrattur fi tliet snin.

Din kienet bdiet taħdem u tant kienet tajba li pparteċipaw fiha xi 25 kunsill imma f'daqqa waħda waqqfuha u jiena għadni ma nafx għaliex.

F'din l-iskema l-gvern kien qed jipprattika dak li dejjem jgħid li jemmen fih u cioe` li jagħti lill-kunsill id-dritt li jagħżel it-toroq li jrid jagħmel għax il-kunsill jaf liema huma l-aħjar toroq li fihom għandu jsir ix- xogħol.

F'daqqa waħda erġajna morna lura għas-sistema li l-ministru jiddeċiedi liema huma l-aħjar toroq li għandhom bżonn it-tiswija, hi liema hi dik il-lokalita`.

Jien naħseb li dan kien żball għax jien nemmen li dik kienet skema li kienet tagħmel sens.

Dik kienet skema li kienet qed twassal biex il-kunsilli lokali jimpenjaw ruħhom bis-serjeta` biex l- infrastruttura tat-toroq fil-lokalita` tagħhom tiġi rranġata.

Imma għal xi raġuni din twaqqfet.

Ingħataw ħafna skużi għalfejn twaqqfet din l-iskema fosthom li l-kwalita` tax-xogħol li kien qed isir ma kenitx tajba.

Ma nafx minn fejn ġabuha din l-iskuża għaliex din kienet gidba u ngħid għaliex kienet gidba.

Ix- xogħlijiet li jsiru taħt dan il-kuntratt jiġu monitored u ċertifikati mill- periti tad-dipartiment tat-toroq u jekk ma jkunux ċertifikati, ma jsirx ħlas.

Jiġifieri minkejja li x-xogħol isir mill-kunsill, xorta waħda jkun hemm il-moniteraġġ tad-dipartiment tat-toroq.

Ma jistax jiġi jgħidli li l- kwalita` tax-xogħol ma kenitx tajba biżżejjed għax allura l-periti tad- dipartiment ma kenux qed jagħmlu xogħolhom sew.

Qalulna wkoll li din l- iskema ma kenitx qed taħdem għax it-toroq ma kenux qed jitlestew f'ċertu żmien u kienu qed idumu aktar milli suppost.

Bħallikieku l-gvern ilesti t- toroq fiż-żmien eżatt li jistipula!

Dawn huma kollha skużi għax il-gvern deherlu li huwa dritt tiegħu u tiegħu biss li jiddeċiedi fejn u meta jsiru t-toroq flok iħalli l-kunsilli jimpenjaw ruħhom bis-serjeta` biex jieħdu l- flus ħalli dawk it-toroq li ma kenux tajbin ikunu jistgħu jibnuhom mill- ġdid.

Din hija l-verita`.

Mr Speaker, din hija sfortuna għax jien jidhirli li sakemm ma twaqqfet din l-iskema, kien hemm xi 20 kunsilli oħrajn li kienu applikaw għaliha.

Mhux ġust li tajna l-flus lill-25 kunsill u l-20 l-oħra għidnielhom li għalihom m'hemmx flus.

Jien nappella lill-gvern biex jerġa' jintroduċi din l- iskema għax, kif diġa' għidt, din kienet skema tajba.

Metodu ieħor kif il-kunsilli jagħmlu ċertu xogħol u proġetti huwa billi jipprovaw jinvolvu lill-privat.

Din hija xi ħaġa li bilfors iridu jersqu lejha jekk iridu jiżviluppaw il-faċilitajiet fil-lokal tagħhom u dan għaliex kif għidt, dawn m'għandhomx ir-riżorsi finanzjarji biex jagħmlu ċertu xogħol.

Din is-sistema taħdem billi ħafna drabi l-kunsilli lokali jidentifikaw sit u jaraw kif dak is-sit jista' jiġi żviluppat f'faċilita` li hemm bżonn fir-raħal.

Issir applikazzjoni lill-MEPA, jinħareġ il- permess, jibdew id-diskussjonijiet mal-lands department għax fl-aħħar mill- aħħar l-art hija tal-gvern u mbagħad finalment jiġi mħajjar il-privat biex jidħol għal dan il-proġett.

Fit-teorija dan jidher tajjeb imma meta tiġi għall-prattika jaqilgħulek fwiedek.

Apparti li l-MEPA taqlagħlek fwiedek biex toħroġ il-permess – din hija xi ħaġa li l-Ministru Tonio Borg m'għandux kontroll fuqha – dawn jiltaqgħu ma ħafna intoppi u burokrazija biex mil-lands jieħdu d-devoluzzjoni u jagħżlu l-proġett.

Jekk aħna verament nemmnu li għandna nies serji u ta' l-affari tagħhom fil-kunsilli lokali m'għandniex noqogħdu naħsbu li dawn se jagħmlu xi ħaġa sabiex iqarrqu b'xi ħadd!

U meta jibdew idaħħlulhom ċerti kondizzjonijiet ikun qisu hemm il-ħsieb li xi ħadd qiegħed jagħmel xi ħaġa ħażina!

Madankollu ħafna drabi dan ma jkunx il-każ għaliex dawn ikunu qed jagħmlu proġett partikolari u jkunu jridu jaraw kif se jinteressaw lill-privat sabiex isir dan il-proġett.

Mr Speaker, il-kunsilli lokali x'jieħdu minn din is-sitwazzjoni kollha?

Meta l-kunsill lokali jkun qed jagħmel skema bħal din, ikun qed jagħmilha sabiex proprjeta' li tkun fil-lokalita' tiegħu ma tibqax mitluqa imma tiġi żviluppata.

Ħafna drabi jagħmel xi kondizzjoni lill-privat li jkun se jiżviluppa l-art biex jagħtih xi parti mill-faċilita' lura ħalli jkun jista' jmexxiha l-kunsill lokali u mbagħad min-naħa tiegħu, l-interess tal- privat hija li jkun parti minn proġett li jkun ta' natura kummerċjali għaliex ikollu d-dħul minnu.

Għalhekk, fil-fehma tiegħi, lill-kunsilli lokali għandna naħsbu aktar kif nistgħu niffaċilitawlhom aktar dawn l- iskemi.

Jekk irridu li l-affarijiet ma jibqgħux jimxu bil-pass ta' nemla għandna bżonn naraw kif dawn it-tip ta' proposti li joħorġu mill-kunsilli lokali ngħinuhom sabiex iseħħu u jwettquhom u mhux nagħmlulhom id- diffikultajiet kollha sabiex iwettquhom!

Madanakollu jiena naf li l-liġijiet tad-disposal of government land sabiex tingħata art lil terzi huma dawk li huma, pero' naħseb li għad fadal ħafna fejn wieħed jista' jidħol għal dak li għadnu x'jaqsam mal-kunsilli lokali sabiex niffaċilitaw aktar l-affarijiet.

Imbagħad għandna ħafna każi fejn isiru talbiet għad-devoluzzjoni mill-kunsilli lokali li ma jiġux milqugħa u jien dan ma nistax nifhmu!

Per eżempju, kellna każ fejn il-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli talab id-devoluzzjoni fuq il-winery, xi ħaġa li semmiha wkoll l-Onor.

Noel Farrugia.

Fil-fatt semma kif din il-winery tinstab mitluqa, qed taqa' biċċiet u hija mimlija ġrieden!

Dan huwa kollu minnu.

Li forsi ma semmiex huwa li kien hemm talba għad-devoluzzjoni tagħha mill- kunsill lokali ta' Ħad-Dingli għaliex ried jagħmilha mużew ta' l-inbid.

Pero' din it-talba ma ntlaqgħetx mill-gvern u l-kunsill ta' Ħad-Dingli ma ngħata l-ebda raġuni għal dan!

Dan m'huwiex sewwa!

Meta għandek kunsill li qed jimpenja ruħu ħalli ċerti affarijiet nressquhom 'il quddiem, ma nistax nifhem għalfejn nagħmluhielhom daqshekk diffiċli sabiex nagħtuhom il- faċilitajiet meħtieġa ħalli jkunu jistgħu jaħdmu!

Għalija dan ma jagħmilx sens!

Mr Speaker, għandna ħafna kunsilli lokali li jagħmlu xogħol u dan ix- xogħol li jagħmlu jidher.

M'hijiex xi ħaġa faċli li taħdem fil-komunita' għaliex tagħmel x'tagħmel dejjem se ssib lil min togħġob u lil min ma togħġobx!

Per eżempju, meta dan l-aħħar il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ ried isebbaħ l-inħawi tal-pjazza tgħidx kemm inqalgħu problemi ma' entitajiet differenti, fosthom mal-każini tal-baned, ma' l-għaqdiet tan-nar ta' l-art, tal-ħwienet u ma' kulħadd!

Jiġifieri m'hijiex xi ħaġa faċli għall-kunsilli lokali sabiex iwettqu ċerti proġetti.

Madanakollu jagħmlu l-isforzi tagħhom sabiex iwettquhom.

Issa fil-każ tal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ nista' ngħid li vera għamel biċċa xogħol tajba u ħaqqu prosit għall-proġett ta' tisbiħ li sar fiċ-ċentru storiku tal-lokal.

Naf ukoll li l-gvern ċentrali għen fix-xogħol ukoll għaliex il-Ministru Ninu Zammit tgħidx kemm jiftaħar li jrid isebbaħ l-pjazez ta' Malta u Għawdex.

Pero' l-pjazez ma jeżistux biss fiż-Żurrieq, fl-Imqabba, f'Ħal Safi, f'Ħal Kirkop u dawk l-akwati!

Il-bqija tal-pjazez ma jagħmlux miegħu u għalhekk dawk il-pjazez iridu jieħdu ħsiebhom il-kunsilli lokali!

U fil- fatt il-kunsilli qed jagħmluh dan ix-xogħol.

Il-kunsill lokali tar-Rabat għandu proġett simili - u nittama li jsir – fejn irid jagħmel embellishment taċ-ċentru storiku li jinsab proprju quddiem il-knisja tal- lokal, jiġifieri fil-pjazza ta' San Pawl, liema pjazza jgħaddu l-maġġoranza l-kbira tat-turisti li jiġu Malta.

Pero' hemmhekk hemm tgerfixa sħiħa fis- sistema tat-traffiku!

Issa jien naf x'qiegħed ngħid, bħalma jaf il-kollega min-naħa l-oħra tal-Kamra li wkoll jgħaddi minn hemmhekk.

Għalhekk iridu jaraw kif se jsolvu l-konflitti li hemm bejn it-traffiku, in-nies tal-lokal u bejn il-viżitaturi li jżuru ċ-ċentru tar-Rabat.

Qegħdin jaraw kif jistgħu jsibu mod jew kompromess li filwaqt li ċ-ċentru tar-Rabat jeħilsuh mill-problema ta' konflitt eterna li hemm bejn il-vetturi u n-nies, jiġi msebbaħ aktar milli hu!

U dan huwa l-ispirtu li għandhom jaħdmu bih il- kunsilli lokali.

Dawn għandhom jaħdmu bi spirtu li jagħmlu mill-aħjar li jistgħu ħalli dejjem isebbħu l-lokal tagħhom.

Mr Speaker, għandna wkoll diversi kunsilli li jidħlu għal ħafna proġetti ambizzjużi, bħal, per eżempju, il-kunsill ta' Ħad-Dingli li għadu kif ingħata permess mill-MEPA proprju ftit tal-jiem ilu sabiex żewġt ikmamar tas-servizz abbandunati li qegħdin fuq l-irdum jinbidlu f'interpretative centre.

Jiġifieri se jinbidlu f'post fejn turist jew anke viżitatur Malti, ikun jista' jmur u jieħu l-informazzjoni fuq dik l-area.

F'Ħad-Dingli għandna wirt kulturali u arkeoloġiku kbir ħafna u forsi ħafna nies ma jirrealizzawhiex din il-ħaġa.

Pero' issa turist ikun jista' imur jieħu l- informazzjoni minn dan l-interpretative centre u jkun jista' jdur bil-mappa madwar il-cliffs u jkun jaf fejn huwa sejjer!

Madanakollu nittama li issa l-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli ma jsibx xi diffikultajiet min-naħa tal- gvern meta jiġi biex jingħata din l-art b'devoluzzjoni!

Pero' għallanqas il-permess mill-MEPA diġa' inħareġ.

Hemm diversi skemi oħra li l-kunsilli lokali jipparteċipaw fihom u li jgħinu ħafna sabiex il-lokal tagħhom isebbħuh aktar.

Dawn huma tajbin u se nsemmihom għaliex huma inizjattivi li ttieħdu mid-dipartimenti tal-gvern jew minn awtoritajiet governattivi.

Per eżempju, nista' nsemmi l-iskemi li permezz tagħhom il-kunsilli lokali qed jipparteċipaw flimkien ma' l- awtorita' tad-djar sabiex jitbiddlu l-ġonna fil-housing estates.

Din hija skema tajba u mmexxiha b'mod tajjeb mill-Perit Anton Camilleri mid- dipartiment tad-djar.

Jien minn hawnhekk nixtieq insellimlu għax-xogħol li qed jagħmel fuq din l-iskema mal-kunsilli lokali u naf bil-paċenzja li ħafna drabi jieħu bihom.

Din hija skema li ssebbaħ l-irħula tagħna u fil-fatt hemm diversi rħula li qegħdin jagħmlu użu minn din l-iskema.

Pero' xorta waħda għad hemm bżonn ta' aktar inkoraġġiment min-naħa tal-gvern.

Huwa veru li l-kunsilli lokali mxew 'il quddiem u għamlu ħafna xogħol fejjiedi, mhux biss fil-qasam ta' l- infrastruttura iżda anke f'oqsma oħra, inkluż dak kulturali u dak soċjali, pero' għad fadal ħafna aktar x'isir.

U jekk il-gvern se jibqa' bil-ħsieb li jagħti aktar responsabilitajiet lill-kunsilli lokali, hemm bżonn li mar- responsabilitajiet nagħtuhom ukoll il-fondi u r-riżorsi meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jaħdmu.

Huwa inutli li tagħti r-responsabilita' u tagħti x- xogħol iżda mbagħad ma tagħtix il-fondi lill-kunsilli għaliex inkella tkun qed torbtilhom idejhom!

Mr Speaker, sabiex indur fuq l-emendi li qed jitressqu quddiemna, nixtieq ngħid li dawn huma pass fid-direzzjoni t-tajba.

Aħna naqblu magħhom u fejn is-sindku jiġi elett bil-maġġoranza tal-voti m'hijiex xi ħaġa ġdida għall- partit Laburista!

Aħna din il-prattika ta' kif jiġi elett sindku fi ħdan maġġoranza Laburista li jkun hemm fil-kunsilli ilna nipprattikawha.

Allura bilfors se naqblu ma' emenda bħal din u naħseb li dawn l-emendi huma pass fid-direzzjoni tajba, għalkemm għad fadal ħafna u ħafna aktar x'isir.

Nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nawgura lil dawk il-kunsilli kollha li verament jimpenjaw ruħhom.

Naf li l-maġġoranza tal-kunsilliera u s-sindki huma nies ta' l-affari tagħhom u li verament iridu l-ġid għal-lokalita' tagħhom.

U għaldaqstant l-appell tiegħi jmur lejn il-gvern sabiex jgħin lill-kunsilli lokali, lill-kunsilliera u lis-sindki fil-ħidma tagħhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Naturalment meta jkun hawn abbozz ta' liġi li jkollu x'jaqsam mal-kunsilli lokali jservi ta' vetrina u opportunita' għall-membri parlamentari sabiex jitkellmu dwar sitwazzjonijiet li jolqtu proprju l- lokalitajiet li jaqgħu fid-distretti tagħhom.

Ikun hemm min jgħid ukoll li din hija opportunita' jew forma ta' gallerija sabiex il-membri parlamentari jippropogaw lilhom infushom!

Din hija xi ħaġa inġusta għaliex proprju d-deputati li jkunu f'dan il- Parlament huma eletti mill-kostitwenti tagħhom fid-distrett tagħhom u allura għandhom mhux biss kwestjoni ta' dritt imma huwa wkoll obbligu li jissensibillizzaw lil din il-Kamra dwar id-diversi problemi u ħteġijiet li jolqtu lil-lokalitajiet tagħhom!

U mhux biss jitkellmu dwar il-problemi iżda jitkellmu wkoll fuq dawk l-affarijiet li huma pożittivi.

Mr Speaker, naħseb li din hija l-ewwel darba li qiegħed nintervjeni fuq abbozz ta' liġi li għandu x'jaqsam mal-kunsilli lokali.

Naturalment kullħad jaf li jien il-kelliem ewlieni Laburista dwar l-intern u dan il- qasam jinkorpora fih il-kunsilli lokali wkoll.

Barra minn hekk, għandi x'naqsam ukoll ma' dekasteri oħra mill-intern.

Pero' ma nistax ma nsemmix u ħassejtni fl-obbligu lejn il-kostitwenti tiegħi li niġi f'din il-Kamra u nqajjem ċerti punti b'mod kostruttiv li qed jolqtu ċerti lokalitajiet li jaqgħu taħt id-distrett tiegħi.

F'dawn il-lokalitajiet qed isiru ċerti xogħlijiet li huma neċessarji iżda qed jolqtu lin-nies b'mod negattiv ukoll.

Kif jaf kulħadd bħalissa għaddejjin xogħlijiet estensivi ħafna f'areas li jolqtu ċerti lokalitajiet mis-seba' distrett.

Hawnhekk qiegħed nagħmel rifirenza b'mod partikolari għal-lokalita' ta' Ħaż-Żebbuġ u tas-Siġġiewi, kif ukoll Ħal Qormi li jagħmel parti mis-sitt distrett u li wkoll għandi x'naqsam miegħu.

Pero' minkejja li x-xogħlijiet huma ta' ħtieġa jeħtieġ li jsir management ta' l-affarijiet aħjar ħalli l-impatt ta' dawn ix- xogħlijiet ikun inqas negattiv fuq ir-residenti ta' dawn il-lokalitajiet.

Kif kulħadd jaf bħalissa għaddejin xogħlijiet li għandhom x'jaqsmu mal- protokoll Taljan, liema xogħlijiet qed jaffettwaw medda estensiva f'area partikolari ta' Malta.

Dawn ix-xogħlijiet jibdew mit-triq li hija qrib l- istabbiliment tax-shopwise f'Ħal Qormi, jgħaddu minn ħdejn l-istabbiliment tal-KIA, jibqgħu telgħin sa Ħaż-Żebbuġ, jestendu għas-Siġġiewi u jibqgħu sejrin sa taħt ir-Rabat.

Naturalment hemm ukoll xogħlijiet oħra li qed isiru bħax-xogħlijiet li għaddejjin taħt l-Imtarfa.

Li nista' ngħid huwa li qed isir sforz sabiex dawn ix-xogħlijiet jitlestew mill-aktar fis possibbli.

Lejn il-bidu tas-sena l-oħra kien ġie reklamat li dawn ix- xogħlijiet għandhom jitlestew sa Awissu 2004, pero' dak kien żball għaliex l-intenzjoni tal-ministeru konċernat kien li x-xogħlijiet jispiċċaw sa Awissu tas-sena 2005.

Madanakollu xi jumejn ilu l-Onor.

Jesmond Mugliett iddikjara li x-xogħlijiet se jitlestew għall-ħabta ta' Novembru ta' din is- sena.

Issa sabiex nitkellmu b'mod ċar, il-ministru konċernat ma speċifikax liema toroq se jitlestew sa Novembru.

Jiġifieri jista' jkun li ċerti toroq se jiġu finalizzati fil-futur qarib, anke x-xahar d-dieħel iżda karreġjata partikolari li kellha titlesta sa Awissu se ttawwal għal Novembru ta' din is-sena!

Diġa' ninsabu f'Jannar u kulħadd jaf kif imorru dawn l- affarijiet, li wisq probabbli dawn ix-xogħlijiet ma jispiċċawx f'Novembru iżda jtawlu sa Diċembru!

B'hekk se jkollna sena sħiħa bix-xogħlijiet għaddejjin f'dawn it-toroq b'detriment għar-residenti li jgħixu jew jgħaddu minnhom.

Jien ngħix f'Ħaż-Żebbuġ u għalhekk naf x'jiġifieri!

Jien se nagħmilha ċara li x-xogħolijiet li għaddejjin bħalissa huma doverużi u importanti, pero' qed joħolqu impatt negattiv fuq in-nies li jridu jivvjaġġaw minn u għal Ħaż-Żebbuġ.

Dan għaliex qed jinqalgħu ċerti karreġjati ta' toroq u filwaqt li x-xogħol ikun għaddej fihom jinqalgħu toroq ġodda fl-istess lokalitajiet!

Naturalment dan qed ikollu impatt fuq il-flow tat-traffiku minn u għal Ħaż-Żebbuġ.

Għalhekk qiegħed nagħmel din il-kritika kostruttiva u nittama li l-ministru konċernat jieħu in konsiderazzjoni dawn il-punti li se nqajjem għaliex qed jinqalgħu diffikultajiet kbar fit-traffic management.

Jiġifieri l-kritika tiegħi mhux qed nagħmilha għax-xogħol li qed isir f'dawn it-toroq iżda fuq il-mod ta' kif qed jiġi organizzat it-traffiku.

Mr Speaker, bħalissa biex toħroġ minn Ħaż-Żebbuġ, b'mod partikolari fis- sigħat bikrin ta' filgħodu meta jkollok ir-rush hour saret qisha nightmare!

Jien nista' nitkellem għaliex ta' kuljum noħroġ minn Ħaż-Żebbuġ sabiex immur lejn il-Belt u fejn qabel kont noħroġ b'ċerta faċilita', illum mhux talli hemm inkonvenjent iżda kważi kważi sar impossibbli li toħroġ minn Ħaż- Żebbuġ fi żmien raġjonevolment qasir!

Per eżempju, sabiex xi ħadd joħroġ bil-karozza tiegħu minn Ħaż-Żebbuġ u jasal safejn ir-roundabout li tmur għas-Siġġiewi jrid mill-anqas 20 minuta!

Hawnhekk qiegħed nirriferi għat- triq prinċipali ta' Ħaż-Żebbuġ, jiġifieri dik it-triq fejn jiġu organizzati l-mass meetings.

Din il-problema qed tinħoloq għal raġuni sempliċi li tista' faċilment tiġi rranġata.

Il-problema hija li t-traffiku li qed joħroġ minn ġo Vjal il-Ħelsien qed jinqabad fil-flow tat-traffiku li jkun tiela' minn Ħal Qormi.

Il-karreġjata tat-triq li tagħti minn Ħal Qormi għal Ħaż-Żebbuġ bħalissa qiegħda taħdem fuq lane wieħed biss u allura għandek żewġ flows tat-traffiku ġo fiha, wieħed dieħel lejn Ħaż-Żebbuġ u l- ieħor ħiereġ minnha!

Naturalment il-problema hija li t-traffiku qed ikun heavy ħafna u slow ħafna.

Dan għaliex it-traffiku li jkun ġej min-naħa ta' Ħal Qormi u jkun wasal għar-roundabout ta' fejn hemm il-monument ta' Dun Mikiel Vassalli - proprju barra l-arkata ta' Ħaż-Żebbuġ - irid bilfors jingħata the right of way minħabba li huwa traffiku li ġej mid-direzzjoni tal-lemin.

Din qed toħloq sitwazzjoni fejn it-traffiku kollu li jkun ħiereġ minn Ħaż-Żebbuġ ikun irid jagħti preċedenza lit-traffiku li jkun tiela' minn Ħal Qormi, bil-konsegwenza li t-traffiku ta' Ħaż-Żebbuġ jispiċċa wieqaf kompletament!

Hija xi ħaġa redikola li sabiex karozza waħda toħroġ minn Ħaż-Żebbuġ u tidħol fil-main stream tat-traffiku li jkun nieżel minn Ħal Qormi jkollha tistenna mill-anqas erba' minuti sakemm jinħoloq gap bejn karozza u oħra!

B'hekk Vjal il-Ħelsien ġewwa Ħaż-Żebbuġ qed jinħoloq serbut twil ta' karozzi li jkollhom jistennew it-turn tagħhom sabiex joħorġu minn ġo Ħaż-Żebbuġ u din is-sitwazzjoni nħolqot proprju minħabba x-xogħlijiet li qed isiru barra Ħaż-Żebbuġ.

Mr Speaker, ninsab informat li l-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ għamel diversi rappreżentazzjonijiet mal-ministeru konċernat u ma' l-awtorita' tat-trasport sabiex jitqiegħdu traffic lights jew inkella jkun hemm xi warden jew pulizija ħalli jidderieġu t-traffiku u jagħtu l-preċedenza lit- traffiku li jkun ħiereġ minn ġo Ħaż-Żebbuġ u t-traffiku li jkun ġej minn Ħal Qormi ħalli ma jibqax ikun hemm din il-konġestjoni kollha.

Din hija xi ħaġa żgħira iżda jidher li għal xi raġuni jew oħra għadha ma ġietx implimentata!

Pero' hija xi ħaġa li tista' tiġi attwata u li minnha jistgħu jibbenefikaw ir-residenti ta' Ħaż-Żebbuġ li jkunu jridu joħorġu mir- raħal.

Issa jien nifhem il-ħtieġa tal-ministeru konċernat sabiex ilesti x- xogħlijiet mill-aktar fis possibbli.

Dan għaliex qabel kien hemm qisu l- urġenza sabiex jitlestew ix-xogħlijiet minħabba li l-protokoll Taljan kien jiskadi lejn tmiem din is-sena u allura kien hemm il-biża' li l-flus minn dan il-protokoll kienu se jintilfu kemm-il darba x-xogħol ma jitlestix!

Pero' jiena jidhirli li l-protokoll Taljan ġie estiż sas-sena 2007 u allura ma nistax nifhem għalfejn qed issir din l-urġenza kollha!

Issa forsi dan il-hotchpotch ta' xogħlijiet kollha qegħdin isiru sabiex nissodisfaw il- miri li fassal għalih innifsu l-ministeru, jiġifieri kemm jista' jkun possibbli jlesti x-xogħlijiet sa tmiem din is-sena?!

Jien ukoll nixtieq li dawn it-toroq jitlestew kemm jista' jkun malajr, pero' at what cost?

Jekk ix-xogħol ġewwa Ħaż-Żebbuġ fadallu sa Novembru li ġej u allura se jkun ta' impatt negattiv fuq ir-residenti tal-lokal, il- ministeru jew l-awtorita' dwar it-trasport għandhom jirrevedu l-mod ta' kif qed jiġi immaniġġjat il-flow tat-traffiku f'dawn it-toroq.

Mr Speaker, waħda mill-problemi kbar li qed toħloq din il-konġestjoni kollha hija proprju r-roundabout li kien hemm – għaliex issa tneħħiet - bejn Ħaż-Żebbuġ u s-Siġġiewi u qiegħed nirreferi għal dik ir-roundabout li tinsab ftit 'l isfel mill-istabbiliment kummerċjali tat-Toyota.

Hawnhekk qed isiru xi xogħlijiet estensivi proprju f'dik il-parti ta' fejn hemm ir-roundabout bil- konsegwenza li l-traffiku li ġej mid-direzzjoni ta' Ħaż-Żebbuġ, mid- direzzjoni tas-Siġġiewi u dak mid-direzzjoni ta' Ħal Qormi qed jikkonverġu f'area limitata ħafna u fejn fir-rush hours ta' filgħodu u ta' filgħaxija qed ikun impossibbli sabiex tlaħħaq mal-flow tat-traffiku.

Dik il-parti tat-triq qed tkun insostenibbli proprju minħabba x-xogħlijiet li għaddejjin fiha.

Jien qed niskanta kif ix-xogħljiet li nbdew proprju fejn kien hemm din ir- roundabout qed jieħdu dan iż-żmien kollu sabiex jitlestew.

Li kieku dawn ix-xogħlijiet jitlestew mill-aktar fis possibbli l-arranġament tat-traffiku li hemm bħalissa, ikun jista' jaħdem b'mod aktar effiċjenti.

Għalhekk minn hawnhekk qed nappella lill-ministeru konċernat jew lill-awtorita' dwar it- trasport pubbliku sabiex kemm jista' jkun possibbli jimpenja ruħu ħalli dawk ix-xogħlijiet li qed isiru f'dawk l-akwati jitlestew mill-aktar fis possibbli.

Dan għaliex is-sitwazzjoni saret impossibbli għar-residenti tal- lokal ta' Ħaż-Żebbuġ, b'mod partikolari fil-ħinijiet ta' filgħodu.

Irrid niġbed ukoll l-attenzjoni tal-ministeru konċernat dwar il-ħtieġa li kemm jista' jkun possibbli jsiru t-tiswijiet fit-Triq 12 ta' Mejju ġewwa Ħaż-Żebbuġ.

Din it-triq hija parallela ma' Triq l-Imdina, jiġifieri f'dik il-karreġjata tat-triq bejn l-iskola ta' St. Dorothy u r-Rabat li bħalissa għaddej ix-xogħol fihom.

Dawn ix-xogħlijiet jinstabu fi stadju avvanzat u qed jiġi ttamat li din it-triq tinfetaħ fi Frar li ġej.

Hawnhekk irrid ngħid li l-kuntrattur Taljan li kien inkarigat mix-xogħlijiet ta' din it- triq kien qed jiġi kkritikat għaliex waqa' lura fix-xogħol, pero' milli jidher dan il-kuntrattur se jispiċċa x-xogħlijiet tiegħu qabel kuntratturi oħra li ġew imqabbda f'areas oħra ta' din il-lokalita'!

Mr Speaker, Triq 12 ta' Mejju hija parallela ma' Triq l-Imdina li bħalissa qiegħda tintuża minn heavy plants u qed tkun il-kawża ta' ħafna ħsarat ġo fiha.

Jidhirli li l-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ għamel rappreżentazzjonijiet mal- ministeru konċernat sabiex isiru t-tiswijiet f'din it-triq għaliex din it- triq tista' tħaffef it-trasport li jgħaddi minn Triq l-Imdina!

Ninsab informat mill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ li x-xogħlijiet f'din it-triq inbdew iżda mexjin bil-mod ħafna.

Nifhmu li Triq 12 ta' Mejju m'hijiex iffinanzjata mill-protokoll Taljan imma hija ffinanzjata mill-ministeru stess, pero' qiegħed nappella lill-ministeru konċernat sabiex jagħti l- importanza neċessarja lil din it-triq għaliex proprju tgħin ħafna fil-flow ta' traffiku li kien qiegħed kompletament ikkonċentrat fuq Triq l-Imdina.

U naturalment meta titlesta Triq l-Imdina, il-flow tat-traffic se jerġa' jibda jgħaddi minn hemmhekk.

Nixtieq li f'dawn il-ftit minuti li fadalli nagħti prosit lill-kunsill lokali għax-xogħlijiet importanti li għamel fil-lokalita' ta' Ħaż-Żebbuġ.

Irrid ngħid ukoll li l-kunsill lokali ma bediex xogħlu b'mod faċli għaliex gvern Nazzjonalista kien waqqaflu l-fondi għal perjodu twil, tant li għal żmien twil il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ kellu jdejh marbutin u ma setax jimbarka ruħu fuq proġetti kapitali li għandhom x'jaqsmu mat-tisbiħ tal- lokal tiegħu!

Pero' reċentement il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ li huwa mmexxi minn maġġoranza Laburista għamel xogħlijiet li wieħed għandu jieħu l- opportunita' u jfaħħarhom f'din il-Kamra.

Ta' min isemmi li f'perjodu verament qasir, il-kunsill lokali ta' Ħaż- Żebbuġ irnexxielu jlesti 15-il triq ġewwa Ħaż-Żebbuġ fi żmien relattivament qasir u fi żmien meta kellu wkoll il-proġett ambizzjuż ħafna ta' l-upgrading taċ-ċentru ta' Ħaż-Żebbuġ!

Naturalment l-upgrading li sar ġie mwettaq b'ħafna impenn u dedikazzjoni, għalkemm mhux mingħajr garr għaliex meta tkun qed tagħmel ċerti xogħlijiet ikun hemm min jaħseb li qed jintrifes fuq il-kallu – ħalli nuża l-espressjoni Maltija – pero' ladarba x- xogħol tlesta kulħadd apprezza u fehem l-isforzi li kien qed jagħmel il- kunsill lokali f'dan il-qasam.

U llum rajnihom r-riżultati u minn hawnhekk nixtieq ngħid prosit lill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ għaliex bi bżulija kbira rnexxielu jagħmel dawn ix-xogħlijiet fi żmien verament qasir.

Mr Speaker, qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nagħmel l-aħħar appell tiegħi lill-ministeru konċernat sabiex jikkonsulta aktar mal-kunsill lokali f'dak li għandu x'jaqsam ma' xogħlijiet kapitali fit-toroq ta' Ħaż-Żebbuġ.

Huwa veru li ħafna mix-xogħlijiet li għaddejjin bħalissa fil-lokalita' ta' Ħaż-Żebbuġ huma fuq toroq distributorji u arterjali u għalhekk jaqgħu taħt il-kompetenza tal-gvern ċentrali pero' xorta waħda jibqgħu toroq li jaffettwaw lil Ħaż-Żebbuġ.

Għalhekk minn hawnhekk nagħmel appell sabiex anke fuq affarijiet żgħar, bħalma semmejt fil-bidu, li jistgħu jgħinu fl-immaniġġjar aħjar tat- traffiku fl-inħawi ta' Ħaż-Żebbuġ, l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku kif ukoll il-ministeru konċernat għandhom iżommu konsultazzjonijiet aktar importanti mal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ.

Nemmen li b'konsultazzjoni aktar importanti nistgħu naslu sabiex it-traffiku ġewwa Ħaż-Żebbuġ, kif ukoll fl-inħawi immedjati ta' Ħaż-Żebbuġ, ikun jista' jimxi b'mod aktar aktar effiċjenti.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, illum qegħdin nitkellmu fuq abbozz ta' liġi importanti li jirrigwarda l-kunsilli lokali.

Nixtieq infakkar li l- proġett inizjali tal-kunsilli lokali kien ta' gvern Nazzjonalista u hija ħaġa sabiħa li emenda importanti bħal din se toħroġ ukoll mill-istess gvern li dejjem kellu għal qalbu l-kunsilli lokali u li dejjem ħadem bis-sħiħ għall-kunsilli lokali.

Mr Speaker, kien hemm ħafna li qalu li l-partit Laburista ma riedx idaħħal il-politika fil-kunsilli lokali, imma ried iħallihom f'idejn in-nies tal- lokal.

Din ma nistax nifhimha għaliex il-politika fiha nnifisha hija xi ħaġa li ssibha kullimkien.

Il-politika hija t-twemmin tiegħi bħala persuna, x'nemmen jien politikament u dak li nemmen nieħdu miegħi kullimkien.

Jiġifieri jekk jien demokristjan, il-fatt li jien demokristjan nieħdu miegħi d-dar, nġibu miegħi fil-Parlament, nieħdu miegħi fil-kunsill lokali, nieħdu miegħi fil-każini u kull fejn immur.

Mr Speaker, l-argument jekk indaħħlux il-politika jew le fil-kunsilli lokali qed nużawh bħala skuża għaliex proprjament il-partit Laburista ma kienx favur il-kunsilli lokali bħala konċett.

Dik hija l-vera raġuni.

Għalhekk il-partit Laburista qatta' ftit żmien jistudja jekk il-kunsilli lokali kenux se jkunu suċċess jew le u wara li ra li l-kunsilli lokali kienu suċċess kbir, iddeċieda li jipparteċipa fihom.

Għaliex se nibqgħu nbellgħuha lin-nies li l-partit Laburista ma riedx li jkun hemm il-politika fil-kunsilli lokali?

Il-politika tidħol kullimkien għax hija t-twemmin ta' dak li tkun temmen fih persuna.

Huwa importanti li din niċċarawha lill- poplu Malti u anke lil dan il-Parlament ħalli ma nibqgħux nisimgħu lil kull kelliem Laburista jirrepeti l-istess kantaliena għax naħseb li kważi kollha qaluha.

Jien ma smajtx lil kulħadd imma dawk li smajt kollha qaluha.

Dan huwa dak li nħoss jien, pero` naħseb li ħafna minn sħabi jaħsbuha l-istess.

Mr Speaker, nitkellmu ħafna fuq it-trasparenza u fuq is-sinċerita` u jien inħobbha ħafna t-trasparenza u s-sinċerita`, pero` r-realta` l-oħra hija li ħafna kunsilli lokali, bir-rispett kollu, speċjalment fejn għandhom maġġoranza lokali Laburista, qed jużaw lill-gvern għal skopijiet negattivi.

U iktar tard se nispjega u ġibt anke fatti biex nuri lill-poplu li ma tistax taqbad ma' xi ħaġa u tibqa' tużaha bħala skuża għall-affarijiet l- oħra li ma ġrawx jew li ma kontx kapaċi tagħmel.

Huwa importanti li nkunu sinċieri fuq l-affarijiet li nesprimu speċjalment lin-nies li qegħdin naqdu.

Kif ħafna nies jafu, il-kunsill lokali tar-Rabat biddel l-maġġoranza tiegħu minn maġġoranza Nazzjonalista għal maġġoranza Laburista.

Id-demokrazija hija importanti u jekk il-poplu Rabti ried ibiddel il-maġġoranza għal waħda Laburista demokratikament hekk kellu jsir.

Pero` li jweġġagħli qalbi huma mhux biss ċerti attitudinijiet imma anke ittri li ntbagħtu fid-djar tal- poplu Rabti.

Irridu noqogħdu attenti għax il-poplu m'huwiex injorant, imma huwa għaqli u jaf jara u jisma' kollox.

Dan l-aħħar saru żewġ affarijiet li nixtieq niċċara darba għal dejjem bħala rappreżentant f'dan il-Parlament.

L-ewwel ħaġa hija l-kwestjoni dwar il- famuża Triq George Borg Olivier, li fl-antik kienu jgħidulha Buskett Road, li hija uġigħ ta' ras mhux biss għal kulmin hu mir-Rabat imma anke għal min jgħaddi minn hemmhekk bil-karozza.

In-nies li joqogħdu f'dik it-triq għadhom ma jistgħux jifhmu ħaġa bażika, cioe` taħt min jaqa' l-immaniġġjar tat-traffiku ta' din it-triq.

Għalhekk iddeċidejt li nagħmel domanda parlamentari ħalli niċċara din il-kwestjoni.

L-Onor.

Farrugia qed jidħak.

(Interruzzjonijiet) F'din l-aħħar sena l-kunsill lokali qal pubblikament li din it-triq ma taqax taħt ir-responsabbilta` tiegħu imma hija responsabbilta` tal-gvern ċentrali.

Għalhekk jien għamilt domanda parlamentari lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq - li fil-fatt ġiet imwieġba llum – fejn staqsejtu jekk jistax jiċċara ta' min hi r- responsabbilta` għall-immaniġġjar tat-traffiku ta' Triq George Borg Olivier, fir-Rabat u jekk jistax jgħid jekk il-kunsill lokali tar-Rabat għandux ir-responsabbilta` għall-immaniġġjar tat-traffiku?

Nixtieq naqra r-risposta verbatim:

"Ninsab informat li t-Triq Olivier Borg Oliver fir-Rabat, Malta mhix ikklassifika bħala triq arterjali u lanqas triq distributorja.

Bħal kull triq oħra li taqa' fil-konfini tal-kunsill lokali l-proposti ta' immaniġġjar tat-traffiku jiġu mressqa għand l-awtorita` dwar it- trasport mill-kunsill lokali u flimkien jiġu diskussi tali proposti minn aspett tas-sigurta` fit-toroq u skond il-ħteġijiet tal-lokal.

Din ir-risposta ngħatat fis-seduta tal-lum.

Nispera li din tiġi rapportata, jiġifieri li l-immaniġġjar tat-traffiku fi Triq George Borg Olivier jaqa' taħt il-kunsill lokali.

Jekk nifhem bil-Malti sew, hekk tfisser din.

Allura nisperaw li minn issa 'l quddiem ir-Rabtin li joqogħdu f'dik it-triq ma jisimgħux iktar il-kliem: "Dik irid jiddeċidiha l-gvern."

Wara din id-domanda parlamentari nisperaw li l-kunsill lokali jibda jieħu ħsieb l-immaniġġjar tat-traffiku f'din it-triq.

Ħaġa oħra li dejqitni kien il-fatt li f'dan il-każ il-kunsill lokali bagħat ittra fejn qal li l-gvern ċentrali naqqaslu l-flus u allura hemm ċerti affarijiet li ma jistax jagħmilhom.

Imma ntqalet b'tali mod – u hawnhekk anke kien hemm persuni li nafhom personalment għax ġew għandi – li wasalna f'estrem fejn f'ċerti kunsilli, anke jekk ma jkunx hemm dawl f'bozza, qed tingħata l-iskuża li m'għandhomx flus biex jagħmlu l-bozza.

Fil-fatt se nsemmi Triq Santa Marija fir-Rabat - biex ħadd ma jaħseb li qed nivvinta - fejn joqogħdu nies anzjani u għaliex m'hemmx dawl, dawn lanqas jistgħu jaraw kif jiftħu l-bieb.

Ħadd m'hu lest jieħu r-responsabbilta` mid-dehra għax fil-fatt anzjana li ċemplet lill- kunsill lokali dwar dan qalulha biex iċċempel lill-korporazzjoni enemalta.

Jiena staqsejt domanda parlamentari dwar dan u qaluli li dik it-triq taqa' taħt il-kunsilli lokali.

Għalfejn qegħdin isiru dawn l-affarijiet?

Ma naħsibx li bozza tiswa daqstant flus li minħabba t-tnaqqis fil-budget, il- kunsill ma setax jagħmilha!

Jiena se nagħti lista ta' xogħlijiet approvata ħafna qabel ma kien hemm it- tnaqqis fil-budget tal-kunsilli lokali u dan xorta ma sarx.

Żgur ħadd ma jista' jibqa' juża l-iskuża li ma ngħatawx flus f'dawn il-każi.

Kien hemm il-proġett tal-librerija reġjonali fir-Rabat, Malta.

Din kellha tinfetaħ mit-Tnejn sal-Ġimgħa sas-7:00 pm u s-Sibt sas-1:00 pm. Sa x'ħin qed tiftaħ din?

Il-librerija mhux qed tiftaħ minħabba li l-kunsill m'għandux flus?!

Proġett ieħor huwa dak ta' Għar Barka fir-Rabat li ilu li nbeda minn Diċembru tas-sena 2002.

Twaqqaf minħabba emendi żgħar biex jitressqu l- latrini fuq talba tar-residenti tal-faċċata u l-emenda ma waslitx.

Ix- xogħol kien miexi u kien konformi mar-regolamenti tal-MEPA imma waqaf.

Ma naħsibx li għandu x'jaqsam il-budget cut ta' dan l-aħħar mis-sena 2002!

Hemm il-proġett tal-fanali antiki fir-Rabat ukoll.

Fi żmien il-kunsill lokali ta' qabel, twaħħlu l-fanali biex jikkumplimentaw l-ambjent storiku – infakkru li kien kunsill lokali b'maġġoranza Nazzjonalista u b'sindku Nazzjonalista – u twaħħlu b' mod temporanju sakemm jiġu kkonnettjati mas- sistema tal-gvern.

Issa nqalbu għas-sistema proprja u saru jinqatgħu mix- xejn għax kull wieħed għandu bżonn ta' switchgear biex jiġu konformi ma' l- istandards tal-korporazzjoni enemalta u għal dan il-biċċa switchgear għadhom ma sarux b'konsegwenza li n-nies fi Triq ir-Repubblika u Triq San Pawl qed jispiċċaw fid-dlam.

Jekk hawn xi ħadd li jista' jikkonvinċini li dan qed jiġri minħabba l-budget cut, nitolbu jikkonvinċini.

Hemm il-proġett tar-resurfacing fit-Triq tas-Salib.

Is-sindku Nazzjonalista ta' qabel is-sindku Laburista preżenti kien approva li jsir resurfacing fit- Triq tas-Salib limiti tar-Rabat u din kellha ssir fi tliet fażijiet.

L- ewwel fażi saret fl-2002 u wara ma sar xejn aktar.

Infakkar li fl-2002 l- flus ma kenux għadhom ġew imnaqqsa.

Il-kunsill lokali ta' qabel kien għadda wkoll mozzjoni biex ikun hemm resurfacing f'Għar Barka biex din l-area terġa' tiġi resurfaced pero' ma sar xejn.

Hemm ukoll il-proġett tal-gallarija tal-palju, dik li naraw aħna u telgħin is-Saqqajja.

Staqsejt domanda parlamentari dwar dan u jidher li l-kunsill fir-restawr ta' siti storiċi m'għandu l-ebda interess għaliex din ilha biex issir żmien twil.

L-approvazzjoni mill-MEPA ħarġet u l-affarijiet kollha li kellhom isiru biex jibda dan il-proġett saru imma l-proġett xorta ma bediex.

Apparti din il-gallarija - għax ovvjament ir-Rabat huwa post storiku ħafna – inżid l-għajn tal-ħasselin u n-niċċa tal-Madonna ta' Buqana.

Mr Speaker, għamilt ukoll domanda parlamentari dwar it-tabelli fl-area ta' Ħal Bajjada, Triq San Piju V u dawk l-inħawi.

Hemmhekk saru ħafna tabelli biex itaffu l-volum ta' traffiku fi Triq Borg Olivier.

Dawn it-tabelli saru xi sena ilu, ġew approvati li jitwaħħlu mill-kunsill preżenti u għadhom mgħottijin bil-garbage bags suwed.

Ovvjament ir-riħ qed iqatta' dawn il-garbage bags u kieku tafu r-rebus li jgħaddu minnu l-karozzi meta jkollok one-way jidher u ieħor mgħotti.

In-nies ma jkunux jafu x'iridu jagħmlu eżatt u tifhimhom!

Ilhom sena mgħottijin minħabba ras iebsa ta' bniedem.

Dawn huma affarijiet li għaddew mill-awtorita` dwar it-trasport, ġiet imwieġba domanda parlamentari mill-Ministru Mugliett f'dan il- Parlament, qabel miegħu l-kunsill lokali tar-Rabat, anke ta' issa, u jibqgħu ma jsirux!

Dan kollu biex jaqilgħu biċċa plastic bag sewda u minn fuq, ikollhom il-wiċċ jibagħtu ittra lill-poplu Rabti u jwaħħlu fil-gvern ċentrali fuq il-problema tat-traffic fi Triq Borg Olivier.

Mr Speaker, skandlu akbar huwa l-kuntratt tal-Lm75,000 ta' kisi ta' toroq fir-Rabat.

Il-kunsill preċedenti kien iffirma kuntratt għall-kisi ta' toroq fir-Rabat.

It-toroq f'dan il-kuntratt li kellhom jiġu mibdula riedu jkunu toroq jew li qatt ma saru jew għax kienu fi stat ta' 70% ħsara.

Il- kunsill preżenti reġa' għażel toroq, fuq il-parir tal-perit tal-kunsill li kienu jagħtu lejn ta' Ġieżu.

Dawn għal darb'oħra ma kenux konfomi, għalkemm il-kuntratt kien jispeċifika x'kellhom ikunu t-toroq.

Issa t- talba tressqet għal toroq li qatt ma saru fil-Baħrija.

Kulħadd qara fuq ir- rabja tal-poplu tal-Baħrija fuq it-toroq li dejjem kienu mwiegħda u qatt ma saru.

L-avviż legali biex jinbeda x-xogħol ħareġ f'April ta' l-2004 u hu validu għal tmien xhur biss.

Hemm ukoll il-proġett ta' l-isqaq fi Triq San Franġisk.

Hawn ġie approvat li jinbeda x-xogħol imma meta sar il-proċess ta' scarifying, il-perit informa lill-kunsill li hemm bżonn ta' sub-base, bil-konsegwenza li l- ispiża minn Lm700 issa se titla' għal xi Lm4,500 jekk jingħata t-tarmac jew Lm2,400 jekk ikun hemm creteprint.

Il-kunsill iddeċieda li jsir bi creteprint iżda l-kuntrattur m'għandux speċifikazzjonijiet fit-tender li jagħmel dan ix-xogħol u għaldaqstant ix-xogħol waqaf.

F'dan l-isqaq jipparkjaw ħafna karozzi u skond min hu tekniku, il-creteprint m'huwiex adattat.

L-aħħar proġett li xtaqt nitkellem fuqu huwa l-proġett tas-Saqqajja.

Kien hemm proġett modern li jammonta għal xi Lm200,000 iżda dan il-kunsill biddel id-deċiżjoni biex issa se jagħmel xi emenda fil-proġett, li hija ferm inferjuri għal kif kienet qabel.

Kulħadd jaf kemm is-Saqqajja huwa post importanti għax jgħaddu ħafna nies u turisti minnha.

Għalfejn semmejt dawn l-affarijiet kollha?

Għaliex irridu nkunu sinċieri u lill-poplu tal-lokal infehmuh u mhux nibqgħu nwaħħlu fil-gvern.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk għal kull ħaġa ta' xejn u l-kunsilli jridu jieħdu r-responsabbilta` ta' dak li jagħmlu u ma jagħmlux.

Mr Speaker, jiena nemmen li kull min joħroġ għall-kunsilli lokali, għandu għal qalbu l-lokal u minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil kull min jaħdem bi ħġaru fil-kunsilli lokali għax isir ħafna ġid u ħafna xogħol siewi.

Nerġa' nfakkar li l-viżjoni li n-nies li l-iktar jafu l-lokal huma n- nies tal-lokal, kienet xi ħaġa li ħaseb fuqha l-gvern Nazzjonalista.

Dawn l-emendi li qed nitkellmu fuqhom huma emendi serji u interessanti u se jtellgħuhom fuq skala Ewropea fejn, per eżempju, dawn se jkunu jistgħu jiċċelebraw żwieġ ċivili.

Din hija xi ħaġa li ttella' l-livell anke tas- sindku fuq livell interessanti u żżidlu ferm ir-responsabbilta`.

Id- demokrazija li tgħid li min iġib l-aktar voti jiggverna hu se tidħol ukoll fil-kunsilli lokali u ninsab kuntent li l-oppożizzjoni taqbel magħna u se nimxu 'l quddiem.

Mr Speaker, nagħlaq billi nirringrazzja lill-kunsilliera u lis-sindki tax- xogħol siewi li qed jagħmlu u li se jibqgħu jagħmlu u nawgura kull suċċess lil kull kandidat li se joħroġ għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, qgħadt nisma' daqsxejn b'interess ċerta diskussjoni li kienet għaddejja f'dan il-Parlament u minkejja li donnu ingħatat l-impressjoni li l-big daddy qatt m'għandu tort, jiena ngħid li ħafna drabi l-big daddy ikollu ċertu tort.

U se nibda billi nsemmi – se nibqa' fl-istess lokalita` li semma l-Onor.

Cassar - l-problema tal- fossa fil-Baħrija li dejjem tfur għaliex m'hijiex qed tlaħħaq mad-domanda tar-residenti u qed tkun ta' inkonvenjent kbir għalihom.

Issa din m'hijiex problema tal-kunsill u l-kunsill ilu jagħmel rapporti fuqha imma l-big daddy m'għamel assolutament xejn.

Irrid insemmi wkoll il-problema taċ-ċimiterju tar-Rabat fejn saru rapporti kemm min-naħa tal-kunsill kif ukoll minn diversi setturi, inkluż is-settur tas-saħħa għax minħabba ċertu skavar li kien għaddej hemmhekk, spiċċaw f'sitwazzjoni fejn kien hemm numru ta' oqbra miftuħin.

Minkejja r-rapporti li saru, il-big daddy m'għamel xejn filwaqt li big daddy ieħor xtaq jagħlaq il-ħajt minn wara imma minħabba li dan kien ġej minn dipartiment differenti, is-sitwazzjoni baqgħet kif kienet.

Dawn huma eżempji ta' inizjattivi li kienu qed jieħdu ċerti kunsilli lokali imma minħabba li big daddy ma jkunx irid jagħmilhom, allura ma jsirux.

It- toroq tal-Baħrija tawhom lagħqa tarmac.

Huwa tajjeb li t-toroq ngħataw laqgħa tarmac biex meta wieħed imur il-Baħrija, ma jsibx dawk il-ħofor kollha li kien hemm imma l-problema prinċipali u kardinali tal-Baħrija hija s-sistema tad-drenaġġ u din ma ġietx solvuta.

Issa biex issir is-sistema tad-drenaġġ iridu jkissru kulma sar u s-sistema tad-drenaġġ m'hijiex ir- responsabbilta` tal-kunsill lokali.

Il-kunsill lokali ilu jagħmel pressjoni fuq il-big daddy imma big daddy m'għamel xejn.

Se nsemmi xi problemi oħrajn li għalkemm jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal- kunsilli lokali xorta jridu l-approvazzjoni ta' l-awtoritajiet konċernati.

Insemmi, per eżempju, il-problema ta' l-immaniġġjar tat- traffiku.

Huwa l-kunsill lokali li qed jagħmel ċerti rakkommandazzjonijiet, imma fl-aħħar mill-aħħar hija l-awtorita` tat-traffiku li fil-fatt tieħu r- responsabbiltajiet u tagħti l-go-ahead biex ċerti talbiet iseħħu.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-sinjali tat-traffiku u hawnhekk qed nitkellem b'mod ġenerali.

Kemm hawn kunsilli lokali li jiddeċiedu li jwaħħlu sinjal tat-traffiku mingħajr l-approvazzjoni ta' l-ebda awtorita`?

Imorru persuni jipparkjaw f'dawk il-lokalitajiet fejn hemm dawn is-sinjali tat-traffiku li ġew mwaħħlin bla permess u l-wardens iħarrkuhom.

Dawn in-nies qed jiġu imħarrka meta mhux suppost jiġu mħarrka għax dawk is-sinjali tat-traffiku saru bla permess.

Jekk irid il-ministru, nista' nsemmi diversi lokalitajiet fejn twaħħlu sinjali tat-traffiku bla permess u l-wardens qed iħarrku fuqhom.

Din hija inġusta.

L-istess ħaġa qed tiġri fis-sinjali ma' l-art li qed jiġu miżbugħa mingħajr il-permess meħtieġ min-naħa ta' l-awtoritajiet konċernati.

Irrid nagħmilha ċara li dawn huma abbużi mid-drittijiet li jingħataw il-kunsilli lokali.

Il-vittmi qed ikunu s-sewwieqa li jmorru jipparkjaw f'dawn il-lokalitajiet u jekk dawn ikunu jafu li dawk it-tabelli huma bla permess u jisfidaw it-taħrika, din it-taħrika għandha titwaqqa'.

Problemi oħra li nsibu f'diversi lokalitajiet hi ta' l-isleeping policemen.

Ftit taż-żmien ilu kont għamilt mistoqsija parlamentari dwar dan imma qatt ma rċevejt risposta.

Ħafna minn dawn l-isleeping policemen m'humiex skond in-normi ta' kif suppost għandhom isiru.

Uħud minnhom huma ħafna aktar għoljin milli suppost b'konsegwenza li qed jikkawżaw ħsarat fil-karozzi u fil-bini fejn ikun hemm dawn l-isleeping policemen.

Uħud minnhom lanqas fihom pied tul, litteralment qishom hump tal-ġemel u mhux road hump kif suppost jesiġu l-istess awtoritajiet tal-gvern.

Suppost ħdejn kull sleeping policeman, ikun hemm sinjal li juri li ġej sleeping policeman.

Jekk iddur dawra mar-road humps kollha tan-Naxxar u l-Mosta ma issibx tabella li twissik li ġejja road hump li hija skond in-normi ta' l- awtoritajiet ta' l-istess gvern.

Dawn l-affarijet irridu naraw għax minkejja li saru ċerti protesti, anke mill-kunsilliera fuq ċerti affarijiet li jkun hemm, dawn kollha waqgħu fuq widnejn torox u kollox baqa' kif kien.

Imbagħad immorru nagħmlu l-VRT tal-karozzi u ma jgħaddux!

Jekk tmur f'ċerti lokalitajiet fil-Mosta, għandek ir-riskju li tkisser is-suspension tal- karozza anke jekk tkun għadha ġdida u f'din is-sitwazzjoni, anke jekk nagħmlu l-VRT fuq karozzi li ilhom sena fit-triq, nibdew insibulhom id- difetti.

L-ewwel VRT li rridu nagħmlu hija dik tat-toroq qabel ma nibdew naraw jekk il-karozzi humiex tajbin għat-toroq tagħna.

Jekk iddur dawra mat-toroq issib li f'ħafna minnhom għandek problema kbira ta' ħofor, biex ma nsemmix it-toroq li għadhom qatt ma ġew asfaltati u allura hemmhekk hija r-responsabbilta` tal-big daddy li s'issa għadu m'għamilhomx minkejja li ħafna mil-lokalitajiet ilhom mibnijin għal diversi snin u minkejja d- diversi talbiet li jsiru mill-kunsilli lokali.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-kwestjoni tal-bus shelters.

Issa nafu li r-responsabbilta` ta' l-installar u l-manutenzjoni tal-bus shelters se tkun f'idejn il-kunsilli lokali u dawn iridu jkunu skond standards u speċifikazzjonijiet stipulati mill-awtoritajiet kompetenti.

S'hawnhekk kollox tajjeb imma l-bus shelters li qegħdin jitwaħħlu m'humiex tajbin biex jilqgħu għall-elementi tan-natura.

Hawn Malta kulħadd jaf li nbatu mir-riħ u jekk jinzerta r-riħ u x-xita bħalma kien il-bieraħ tgħidx kemm tieħu "pjaċir" tistkenn taħt il-bus shelter għax tinħasel darba darbtejn f'ċerti lokalitajiet!

Dawn il-bus shelters m'għandhom l-ebda lqugħ kontra x-xita u r-riħ.

Dawn huma mibnijin ħażin.

Meta tibni bus shelter, il-parti tal-ħġieġ - l-ilqugħ – għandu jkun fejn għandek il-ftuħ u mhux bil-kontra.

Nagħti eżempju.

Fin-naħa ta' fejn hemm tal-Mercedes f'Ħal- Lija, hemm bus shelters li ma jilqgħux għall-wied ta' ilma li jkun għaddej għaliex il-ħġieġ magħmul bil-maqlub u minflok qiegħed fuq in-naħa tat-triq biex tistkenn warajh ħalli l-karozzi li jgħaddu ma jaħslukx bħalma jsir barra minn Malta, il-ħġieg qiegħed in-naħa l-oħra u x'ħin tkun qed tistenna tkun at the mercy tas-sewwieqa sabiex ma jaħslukx!

Din hija sitwazzjoni tad-daħk jew tal-biki imma min ikun hemmhekk jibki jkun qiegħed!

Forsi xi ħadd ikun għaddej bil-karozza u jara lil xi ħadd jinħasel jidħak, imma li tinħasel bl-ilma li ħafna drabi jkun ukoll imħallat mad-drenaġġ m'hijiex xi ħaġa tad-daħk!

Il-ministru jaf li n-naħat ta' bejn in-Naxxar, Ħal-Lija u Birkirkara, anke bi ftit xita, nispiċċaw bl- ilma imħallat bid-drenaġġ.

Huwa importanti li naraw xi standards u xi speċifikazzjonijiet qed tagħmel l-awtorita` tat-trasport kompetenti għax qed nispiċċaw nagħmlu l-istess żbalji.

Ħa nsemmi post ieħor.

Fin-niżla tan- Naxxar fejn jagħmel il-wied twaħħal bus shelter modern imma kieku twaħħal bil-kontra, bil-ħġieġ fuq barra, kien jilqa' lil min ikun qed jistenna minn xi tixriba li jista' jieħu meta jgħaddu l-karozzi.

Dawn huma l-affarijiet li wieħed irid jara għax faċli li niftaħru li għamilna bus shelter imma l- affarijiet iridu jsiru bis-sens.

Nafu li hawn Malta nbatu b'temperaturi għoljin u l-bus shelters tal-perspex iżommu ħafna sħana ġo fihom.

Qabel kellna bus shelters tal-ġebel imma forsi m'għoġbuhomx il-bus shelters tal- ġebla Maltija.

Pero` jekk ma kellhom xejn, almenu kienu jilqgħu mill- elementi tan-natura bħax-xemx u x-xita.

Niġi issa għal problemi oħrajn li sfortunatament ċerti kunsilli lokali ma jagħtux kashom minkejja li t-toroq ikunu għaddejjin min-naħa tagħhom u wkoll għax forsi jgħidulhom li hija arterja prinċipali u allura hija responsabbilta` tal-gvern.

Nixtieq inkun naf min ħa d-deċiżjoni li qabel ma jinfetħu l-bypasses tal- Mosta, it-traffiku li jkun dieħel lejn il-Mosta jgħaddi min-Naxxar għax iktar tgħaġġel?

Dan qed joħloq konġestjoni fil-Mosta u fiċ-ċentru tan- Naxxar!

X'monitoring qed isir biex naraw li dawn it-tabelli jitwaħħlu qabel ma jsir ix-xogħol neċessarju biex isiru l-bypasses kollha li qed isiru fil-preżent bejn l-areas tal-Mosta u n-Naxxar?

Dan juri nuqqas ta' kordinament.

L-isfortuna hija li l-kunsilli lokali tan-Naxxar u tal-Mosta għandhom maġġoranza Nazzjonalista u allura biex ma jurtax lill-gvern ma jitkellmux fuq affarijiet li huma ta' dannu għar-residenti tal-Mosta, tan-Naxxar u ta' dawk in-naħat.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia jibqa' in possession.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 28 ta' Jannar 2005, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi – Kumitat; u

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.).

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Mr Speaker, ovvjament l-Aġġornament tiegħi m'iniex se niddedikah għall-kunsilli lokali, pero' se nitkellem fuq tema ta' importanza kbira fil-pajjiż - kif wara kollox huma wkoll il-kunsilli lokali – li għalkemm għandha l-implikazzjonijiet speċifiċi tagħha, irridu naraw tul dawn l-aħħar ftit snin, x'kien l-argument politiku li kien qed isir fuqha miż-żewġ naħat tal-Kamra, mill-partiti politiċi hawn Malta u min-nies kollha li huma nvoluti fix-xogħol politiku f'dan il-pajjiż.

Ovvjament qed nirreferi għall-mod ta' kif dan il-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista qiegħed imexxi lill-pajjiż, x'qal ftit taż-żmien ilu, x'qed jagħmel illum u x'qed jipproġetta għaż-żmien li ġej.

Mr Speaker, ftit taż-żmien ilu – u m'hemmx għalfejn tkun anzjan biex tiftakar dan li se ngħid – il-partit Nazzjonalista fil-gvern, kellu diversi slogans u kien jgħid ħafna affarijiet pożittivi.

Jien infakkar, per eżempju, kif fl-1996 kien jinnega li hawn xi problema finanzjarja fil- pajjiż u kien jagħmel farsa mill-fatt li l-partit Laburista fil-gvern dak iż-żmien kien jgħid li għandna ħofra finanzjarja.

Hu min-naħa l-oħra kien jgħid li f'dan il-pajjiż – hawn m'iniex qed nitkellem fuq xi 20 sena ilu imma fuq ftit inqas minn għaxar snin ilu – kollox ward u żahar u kollox ilellex.

Hawn infakkar f'dak li kienu jgħidu l-kelliema Nazzjonalisti li għandna l-finanzi fis-sod, li bil-partit Nazzjonalista fil-gvern hemm il- garanzija tax-xogħol u iktar riċenti kienu jgħidu wkoll - forsi hemm min jitbissem - li riesqa rebbiegħa ġdida!

Rajna wkoll matul iż-żmien kif il-partit Nazzjonalista – u dan m'iniex qed ngħidu biss bħala kumment partiġġjan, imma bħala kumment politiku bir- responsabbilta' kollha - irnexxielu b'xi mod jew ieħor jimmanipula l-imħuħ tan-nies li hawn good feel factor, li qegħdin ngħixu komdi u se nibqgħu ngħixu komdi, li bit-tmexxija f'idejn il-partit Nazzjonalista mhux se jkollna problemi u li l-kwalita' u l-livell ta' l-għajxien tagħna se jibqgħu l-istess.

Dan kien żmien ukoll meta fil-pajjiż kien hemm dibattitu importanti ħafna dwar jekk Malta għandhiex issir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, li wasal għal deċiżjoni li ttieħdet b'mod demokratiku mill-poplu Malti u Għawdxi li jagħżel li jmur għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea pero' rrid infakkar ukoll x'kien x-xenarju.

Konna ġejna mwiegħd li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, Malta se tfawwar bil-ġid, se tiffjorixxi, se mmorru 'l quddiem u dan id-diskors sabiħ sfortunatament għalina, għal pajjiżna u kif kienu jgħidu għal uliedna, m'għadniex nisimgħuh.

Illum il- ġurnata qegħdin ngħixu realta' differenti, mhux biss minħabba li Malta ssieħbet fl-Unjoni Ewropea - dak huwa argument li naħseb il-partit Laburista, anke għall-ġid tiegħu stess, m'għandux jagħmel għaliex illum qed jgħid li għandna nesploraw kif insaħħu lil pajjiżna anke fl-Unjoni Ewropea u dan qed nagħmluh mill-oppożizzjoni u se nsaħħuh meta nkunu fil-gvern.

Pero' l-isfortuna hi li dak il-kliem sabiħ li kien jagħmel il-partit Nazzjonalista llum qiegħed jiġi skontrat bi problemi ekonomiċi u soċjali kbar.

Qegħdin naraw li meta niltaqgħu man-nies, kif għandna d-dover nagħmlu aħna li qegħdin involuti temporanjament fil-politika - għaliex aħna llum hawn u għada ma nkunux - qegħdin niltaqgħu ma' faqar li huwa allarmanti u li huwa ġdid.

Qegħdin naraw kif illum għandna gvern li minn dak is-slogan sabiħ ta' rebbiegħa ġdida qed jattakka l-aktar lil dik il- faxxa fis-soċjeta' li hija dgħajfa u li għandha bżonn lill-istess gvern.

Minflok m'għandna gvern li jmexxi bi prioritajiet li jagħmlu ġid lill- pajjiż, għandna gvern li fetaħ attakk frontali fuq min għandu bżonnu.

L- istess nies li kienu mitmugħa kontinwament speranza u fiduċja, fejn kienu jgħidulhom li s-sitwazzjoni tagħhom jekk għallinqas m'hijiex se tmur għall- aħjar se tibqa' komda kif kienet, illum fir-realta' dawn l-istess nies - sfortunatament għal kulħadd mhux għall-gvern biss imma anke għalina fl- oppożizzjoni - qegħdin jiġu attakkati.

Din għadha tiġri inevitabbilment f'kull demokrazija u jiddispjaċini ngħid li ċerti artikolisti meta jridu jkunu Ewropej jikkwotaw id-drittijiet ċivili u l-libertajiet fundamentali tal-persuna li għandha d-dritt għall-opinjoni u meta mbagħad il-partit Laburista jagħmel dan jiġi kkritikat mill-istess erbgħa min-nies li jaħsbu li huma xi opinion leaders fil-pajjiż, pero' m'huma xejn ħlief merċenarji li dak li qegħdin jiktbu, qegħdin jiktbuh biss għaliex huma mħallsin li jiktbuh.

Jien nispera li dawn ma jemmnux dak li jiktbu, pero' niskanta kif jattakkaw lill-partit Laburista li qed jgħid - mhux waħdu imma mat-trade unions, ma' l-unions ta' min iħaddem u ma' organizzazzjonijiet oħrajn - li wasal iż-żmien li l-poplu jsemma' leħnu b'mod ċivili, pero' b'mod qawwi.

Jekk il-poplu se jibqa' jonqos milli jagħmel dan se jkun qed iħalli lill- gvern - ikun min ikun, illum inzerta huwa gvern tal-partit Nazzjonalista - jibqa' għaddej minn fuqu.

Il-kritika tiegħi hi li għandna gvern li daħak bil-poplu għal darba darbtejn u se jidħak aktar bih jekk kulmin jgħix f'dan il-pajjiż ma jagħmilx l-almu tiegħu biex juri n-nuqqas ta' impenn li għandu l-istess gvern.

Jien xtaqt inġib bħala eżempju tal-problemi li qegħdin inħabbtu wiċċna magħhom bħalissa, dak li qal il-bieraħ id-deputat mexxej tal-partit, l-Onor.

Charles Mangion, fejn ikkwota ċerti figuri allarmanti għaliex dan il-pajjiż illum wara 15-il sena ta' tmexxija ta' dan il-gvern għandu aktar minn Lm1,400 miljun f'dejn.

Jiġifieri kull familja f'dan il- pajjiż qed iġġorr piż ta' aktar minn Lm7,000 dejn u fuq dan id-dejn il- pajjiż qed ikollu jħallas imgħaxijiet ta' Lm85 miljun kull sena, aktar milli sar investiment fl-istess pajjiż fuq l-edukazzjoni u s-saħħa.

Għandna wkoll sitwazzjoni tal-biki li wasslet biex 8,000 persuna jinsabu bla xogħol.

Għalhekk il-partit Laburista qed jistieden lil kulħadd biex nhar il-Ħadd jipprotesta b'mod nazzjonali u b'mod kollettiv ħalli l-gvern ma jibqax miexi fuq il-binarju li qiegħed fuqu.

Ma nistgħux nibqgħu nħabbtu wiċċna u naffrontaw il-problemi li hawn f'dan il-pajjiż billi konvenjentement nieħdu miżuri li ma jagħmlux sens fil-kontest kollu ekonomiku ta' dan il-pajjiż bħal, per eżempju, it-tnaqqis fil-leave tal- ħaddiema.

Il-partit Laburista qed ikun proattiv u qed jgħid li aħna nistgħu nsibu soluzzjoni għall-problemi, se jkun diffiċli, pero' rridu naraw kif se nkattru l-investiment u kif se nnaqqsu l-ispejjeż.

L-affarijiet kif qed isiru llum m'humiex isiru bis-serjeta', m'humiex isiru bil-ġustizzja u wisq inqas qegħdin isiru bil-galbu.

Nhar il-Ħadd jeħtieġ li jkun hemm għaqda sħiħa kontra din it-tmexxija mingħajr direzzjoni.

Irridu nuru li x-xogħol, il-ħarsien soċjali u d-dinjita' tal-ħaddiema għandhom tifsira kbira għalina.

Irid ikollna protesta li tiżvela biċ-ċar il-paradoss li qed iġibna ngħixu fih dan il-gvern, li minn naħa qed iġiegħel liż-żgħir iġorr il- piżijiet u min-naħa l-oħra nisimgħu kontinwament bi stejjer li jmorru b'mod parallel kontra u naraw miljuni ta' liri maħruqa fuq dar Malta fi Brussell, fuq port fallut fi Brindisi u fuq xiri ta' karozzi lussużi.

Dan huwa l- messaġġ li rridu nwasslu u qed nistiednu lil kulmin jixtieq juri li l- protesta ta' nhar il-Ħadd m'hijiex protesta tal-Laburisti biss, imma hija protesta ta' dawk kollha li jixtiequ jaraw li dan il-pajjiż jista' joħroġ minn din it-triq li qabad.

U aħna se nipprotestaw għal diversi raġunijiet.

Mr Speaker, se nagħlaq l-intervent tiegħi billi niċċita artiklu li qrajt illum f'ġurnal lokali miktub mill-ħabib tiegħi li elenka għalfejn se nipprotestaw.

Se nipprotestaw kontra l-ingann, kontra l-ingustizza soċjali, kontra l-għoli ta' 20% VAT, kontra l-fatt li s-servizz tas-saħħa mar ħażin għal min hu l-aktar fil-bżonn, kontra l-fatt li m'aħniex inlaħħqu ma' għoli tal-ħajja, kontra l-fatt li qed niġu mċaħħda mill-affariijiet essenzjali, kontra l-indiċenza tal-prezzijiet fosthom tal-mediċini u ta' l- iskarsezza tagħhom, kontra l-fatt li għandna d-dejn, li t-tberbiq tal-flus qed isir mingħajr l-ebda rendikont u qed isir ukoll fi proġetti li huma dubjużi u li għandhom dellijiet skuri fuqhom, kontra l-fatt li għandna klassi fis-soċjeta' tagħna li qed tgħix fil-miżerja bħalma huma l-anzjani, kontra l-fatt li hawn nuqqas ta' xogħol u ta' investiment, kontra d- diżastru li hawn fl-ambjent, kontra l-mod kif it-taxxi inkluż dawk ambjentali qegħdin jogħlew bla limitu u b'mod astronomiku, kontra l- kontijiet esaġerati tad-dawl u ta' l-ilma, kontra l-Magħtab, kontra t-telqa u l-iżdingar fl-ambjent u kif ukoll kontra l-fatt li hawn faqar enomri li qed jerġa' jieħu rankatura 'l quddiem.

Se nipprotestaw għaliex il-poplu għandu d-dritt jipponta subgħajh lejn il-gvern u jgħidlu li qiegħed jiżbalja.

Il-gvern m'għandux dritt jitfa' l-kapriċċi u l-ineffiċjenza tiegħu fuq il-poplu.

Għalhekk se nipprotestaw biex ngħidu li aħna rridu ġustizzja llum qabel għada ħalli erbat ijiem oħra meta jkun hemm partit Laburista fil-gvern inkunu f'sitwazzjoni li nirranġaw l-affarijiet u mhux insibu s-sitwazzjoni agħar milli hija llum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, se nkompli fuq l-intervent ta' l- Onor. Chris Cardona u nistaqsi: Għaliex se ssir il-protesta ta' nhar il- Ħadd?

X'inhi r-raġuni għall-protesta nazzjonali tal-poplu Malti kollu kemm hu?

Mhux il-poplu Laburist, mhux il-poplu Nazzjonalist waħdu, imma l-poplu kollu flimkien.

X'inhu l-iskop ta' din il-protesta?

L-iskop ta' din il- protesta huwa l-mod kif il-poplu qiegħed iħossu li ġie ngannat.

Jekk immorru ftit tax-xhur lura kulħadd jiftakar li qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali l-poplu Malti u Għawdxi kien ġie mwiegħed li se tisbaħ rebbiegħa ġdida u li pajjiżna se jibda jwarrad.

U dan il-kliem kien ifisser, fost slogans oħra tal-partit Nazzjonalista, li pajjiżna għandu l-finanzi tiegħu fis-sod, li pajjiżna għandu futur garantit, li l-opportunitajiet għall- ħaddiema f'pajjiżna kienu se jkunu kbar u li l-investiment f'pajjiżna qiegħed jistenna li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Dan kien ġie mwiegħed lill-poplu Malti u Għawdxi qabel l-aħħar elezzjoni mill-partit Nazzjonalista.

Dak li qabel l-elezzjoni ma kienx problema, illum jirriżulta li sar problema u l-problemi ma jitfaċċawx f'ġimgħa jew fi ftit xhur, imma jkun akkumulahom min ikun qed imexxi.

Sa mill-1987 - apparti s- sena u għaxar xhur ta' bejn l-1996 u l-1998 - dan il-pajjiż kien immexxi mill-partit Nazzjonalista.

Kien hu li mir-riservi finanzjarji ta' 'l fuq minn Lm400 miljun tella' dejn nazzjonali ta' 'l fuq minn Lm1.3 biljun.

Kien il-partit nazzjonalista fil-gvern li għal sena wara l-oħra ppreżenta budget b'deficit fenomenali, kien il-partit Nazzjonalista fil-gvern li ttama li dawn id-deficits u dan id-dejn nazzjonali jitħallas miż-żgħażagħ ta' għada u dawk ta' pitgħada - dan huwa kliem ex-ministru tal-finanzi fi ħdan il-Kabinett Nazzjonalista.

Kien il-partit Nazzjonalista li lil dan il- pajjiż wiegħdu li l-opportunitajiet u l-investiment f'pajjiżna se jikbru mentri fil-fatt jirriżulta li naqsu.

Nafu li pajjiżna għaddej minn kriżi kważi f'kull qasam.

Jekk nieħdu biss il-qasam tas-servizzi soċjali wieħed faċilment jista' jasal għall-konklużjoni - u dan m'iniex qed ngħidu għax għandi aptit ngħidu, imma qed ngħidu għax bħal kull deputat ieħor taż-żewġ naħat tal-Kamra niltaqgħu miegħu kuljum - li kemm familji tal-ħaddiema, kemm dawk tal-middle class u tas-self-employed u kif ukoll il-pensjonanti għaddejjin minn diffikultajiet għax qed iħossu l-piż dejjem jagħfas fuqhom.

Nafu lkoll kemm aħna kemm familji qed iħossuhom li ġew ingannati minn dan il-gvern.

Nafu kemm anzjani u nies li huma morda qed iħossu kontinwament li s-servizzi li kienu jgawdu sal-lum qegħdin jiġu mnaqqra, fosthom il- provvista u d-drittijiet għall-mediċini b'xejn.

Nafu lkoll kemm aħna kif is-servizz ta' l-isptar u tas-saħħa b'mod governattiv kulma jmur qiegħed jiġi mminat, anzi issa qed jgħidu li għandhom proposta li kulmin jidħol l- isptar jibda jħallas persentaġġ mill-ispiża.

Nafu kif iċ-children's allowance kważi ġiet eliminata.

Nafu kif dan il-gvern li ta Lm1.75 żieda fl-aħħar budget minnha ħa aktar minn Lm1 f'żieda ta' national insurance, allura ż-żieda li ngħatat għall-għoli tal-ħajja ġiet imminata biż-żieda mħabbra fin-national insurance mill-gvern Nazzjonalista żewġ budgets ilu.

Mr Speaker dawn dejjem jidħku bil-poplu u jingannawh.

Jien konvint li mhux biss din in-naħa tal-Kamra, mhux biss membri min-naħa tal-partit Nazzjonalista, mhux biss il-partitarji tal-partit Laburista, imma anke partitarji tal-partit Nazzjonalista - jien ġej minn distrett li huwa tradizzjonalment Nazzjonalista - illum huma konvinti li dan il-partit fil-gvern qarraq bihom u ma qalilhomx il-verita'.

Din hija l-akbar problema li hemm fuq in-naħa tal-partit Nazzjonalista, mentri fuq in-naħa tal-partit Laburista hemm il-kredibilita' u l-verita'.

Aħna lill-poplu dejjem għidnielu l-verita'.

Meta bejn l-1996 u l-1998 għidna l-verita' lill-poplu, kien hemm min qal li qed inqarrqu, li qed nivvintaw, li qed inħarrfu, imma r-riżultati wrew li kellna raġun għax id-dejn u d-deficit li konna qed insemmu huma fattwali u llum il-poplu Malti qed iħallas għalihom.

Ir-rebbiegħa l-ġdida sparixxiet u m'għadhiex tissemma.

Il-finanzi fis-sod m'għadhomx fis-sod għax għandna problemi kbar finanzjarji.

Jien nappella lill-poplu Malti, lil kulmin iħossu Malti u lil kulmin jirrispetta lilu nnifsu u l-intelliġenza tiegħu biex ma jħallix aktar min iqarraq bih.

Il- partit Laburista huwa partit miftuħ għal kulħadd, huwa partit tal-poplu, huwa partit tal-popolin lest li jaċċetta lil kulħadd fi ħdanu, lil kulmin hu ta' rieda tajba, lil kulmin irid il-ġid lil dan in-nazzjon, lil kulmin irid il-ġid komuni ta' dan il-pajjiż, il-ġid tiegħu stess u tal-familja tiegħu.

U għalhekk il-partit Laburista filwaqt li jwassal din il-kritika b'mod qawwi, nhar il-Ħadd irid jagħti sinjal fil-protesta nazzjonali.

Meta tgħid protesta nazzjonali tfisser li l-Maltin kollha huma mistiedna, irrelevanti l-kulur politiku tagħhom, biex nhar il-Ħadd jingħaqdu lkoll flimkien u ma jħallux l-ingann ikompli jirrombla minn fuqhom.

Ma nistgħux inħallu lil dan il-gvern jimponi aktar taxxi u jnaqqas il-livell ta' l- għajxien tal-familji Maltin u Għawdxin.

Għalhekk huwa d-dover ta' kulmin iħossu Malti li 'l bogħod mill-politika partiġġjana nhar il-Ħadd isemma' leħnu.

Jien ngħid li l-partit Laburista qed jorganizza din il-protesta u huwa l- leader f'din il-protesta, imma din il-protesta m'hijiex tal-partit Laburista għax din il-protesta hija tal-poplu Malti.

Il-poplu Malti jrid juri fejn huma l-weġgħat tiegħu, fejn qed iħossu li qed jiġi ngannat u fejn iħoss li l-livell tal-ħajja tiegħu qed jiġi mminat.

Il-partit Laburista ma jikkritikax biss, imma jagħmel il-proposti tiegħu u appuntu għalhekk li ftit tax-xhur ilu ħejja abbozz ta' dokument li jħares lejn il-pjan ta' riġenerazzjoni ekonomika u soċjali ta' pajjiżna.

Dan id-dokument, li huwa biss abbozz, kulħadd jista' jiflih, kulħadd jista' jressaq il-proposti tiegħu, kemm fejn jidħol is-suġġett ta' l-ekonomija u kif ukoll dak li għandu x'jaqsam mal-qasam soċjali, għax il-partit huwa ta' kulħadd, irrelevanti mingħand min jiġu l-proposti, is-suġġerimenti u l-ideat.

U dan l-abbozz irid ikun jirrappreżenta l-aspirazzjonijiet tal-poplu Malti, dak li l-poplu Malti jrid jara fil-futur, fil-qafas ekonomiku u soċjali, fl- interess ta' dan il-pajjiż.

Din hija triq li trid twassalna biex noħorġu lil dan il-pajjiż mill-politika ta' ingann, ta' qerq u ta' gideb.

U aħna bħala partit Laburista ninsabu miftuħin u disposti għal kulħadd.

Nhar il-Ħadd il-poplu Malti jrid jingħaqad fl-interess nazzjonali, fl- interess tiegħu nnifsu, fl-interess tal-familja tiegħu u fl-interess wara kollox tad-drittijiet tiegħu.

Ma jistax ikun li wara tant sagrifiċċji u wara tant ħidma, il-ħajja tal-poplu Malti u l-livell ta' għajxien tiegħu jiġi mminat b'dan il-mod meta kien imwiegħed mod ieħor.

U bir-raġun il- poplu Malti nhar il-Ħadd se jkun magħqud biex jagħti sinjal lil dan il- gvern li mhux se jiġi ngannat aktar, li m'għandux fiduċja aktar fil-gvern u fuq kollox li l-poplu Malti huwa konvint li l-partit Nazzjonalista daħak bih fl-aħħar elezzjoni ġenerali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Ġimgħa, 28 ta' Jannar, 2005 fid-9.00a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - PAGAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' issa l-Ministru tirrispondi mistoqsija parlamentari 9314?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'ghandi xejn x'inzid ma' l-informazzjoni li kont diga' pprovdejt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9314.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA - PAGAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru issa jirrispondi mistoqsija parlamentari 9313?

ONOR.

AUSTIN GATT: M'għandi xejn xi nżid ma l-informazzjoni li kont diġa prrovdejt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9313.

KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI - PAGAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' issa l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9315?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandi xejn x'inżid ma' l-informazzjoni li kont diġa' ipprovdejt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 9315.

ĠOBON CHEDDAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9694 u cioe' jgħid jekk jikkonfermax li l-ġobon cheddar għola għall- konsumatur 50c fil-kilo?

Jekk le, kemm għola jew kemm roħos?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SETTUR TAL-BIEDJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 9717, jista' il-Ministru jagħti breakdown ta kif se jintnefqu l-Lm15 miljun f'fondi li se jingħataw għal diversi miżuri li huma stipulati fil-Pjan ta' l-Iżvilupp Rurali bejn l- 2005 u l-2006?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

ĦAL TARXIEN - BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara x'sar mill-każ dwar benefiċċju tal-mard ta' persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Minn riċerka li għamel id-dipartiment tas- sigurta' soċjali ma rriżultax li l-persuna ndikata għandha xi talba pendenti għall-benefiċċju tal-mard.

EX MEMBRI PARLAMENTARI - PENSJONI TAS-SERVIZZ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ex membri parlamentari qegħdin attwalment jieħdu l-pensjoni tas-servizz li taw bħala prim ministri, ministri, segretarji parlamentari u membri tal-Parlament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ANZJANA - DĦUL FL-SVPR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jara li jitmexxa 'il quddiem każ ta' anzjana - id-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li tgħix waħedha u hemm bżonn urġenti li tidħol fl-SVPR?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-riferenza ta' l-applikazzjoni u l-isem li ngħataw bħala dettalji fil-mistoqsija ma jaqblux.

Ir-riferenza hi ta' persuna oħra.

ĦAL TARXIEN - APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jiġi stallat il-lift fil- flat tal-gvern fl-indirizz li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tender għall-istallazzjoni ta' lifts fil- blokki ġodda fi Triq Dun Karm Sant, Tarxien ingħatat, il-lifts ġew ordnati u l-makkinarju kollu wasal Malta aktar kmieni dan ix-xahar.

Ix-xogħol għall-istallar ta' dawn il-lifts mistenni jinbeda fil-bidu ta' Frar.

ĦAL TARXIEN: TRIQ DUN KARM SANT - ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jara li pole tad-dawl fi Triq Dun Karm Sant, f'Ħal Tarxien li jinsab fi stat perikoluż jiġi rranġat?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn investigazzjoni li saret ma jirriżultax li hemm arblu perikoluż.

GREEN LEADERS

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid f'liema dipartimenti fil- ministeru tagħha saret l-għażla ta' Green Leaders?

Saret sejħa għall-applikazzjonijiet fid-dipartimenti konċernati?

Xi kwalifiki għandhom dawn il-persuni?

Kemm se jitħallsu ta' dan ix- xogħol?

Hemm xi allowances marbuta ma' din il-pożizzjoni?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-Green Leaders ġew nominati mis-segretarju permanenti wara li ntalbu mis-segretarju prinċipali ewlieni fl-uffiċċju tal- Prim Ministru.

M'hemm l-ebda ħlas jew allowances marbuta ma' dan l-inkarigu.

ADT - KODIĊI TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se joħroġ Kodiċi ta' Dixxiplina għax- xufiera għaliex għalkemm il-ftehim mas-sidien tat-trasport pubbliku sar f'Ottubru, għadu ma ħareġ l-ebda Kodici ta' Dixxiplina?

Jista' jgħid min huma dawk li qed jaħdmu fuqu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MARSA - KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk ġiex kommunikat lill- ministeru tiegħu li hu responsabbli mill-isport xi tibdil fil-konfini tal- kumpless sportiv tal-Marsa kif propost mill-MEPA minħabba tkabbir propost fil-korsa tal-golf?

X'kienet ir-reazzjoni tal-ministeru?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa ma sar l-ebda kommunikat lill-ministeru jew il- kunsill Malti għall-isport dwar ir-rapport tal-MEPA fuq il-korsa tal-golf.

JUNIOR COLLEGE - LABORATORJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm laboratorji għall- użu ta' l-istudenti fil-Junior College fl-Imsida?

Kemm intnefqu flus fuq tagħmir ġdid f'dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena mill-1999 'il hawn?

Jista' jelenka x'tagħmir inxtara?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

JUNIOR COLLEGE - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta'studenti li bħalissa qed jattendu l-Junior College fl-ewwel u fit-tieni sena separatament?

Kemm huma ġuvintur u xebbiet?

Kemm qed jirrepetu l-ewwel jew it-tieni sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat hekk :-

Studenti fl-ewwel sena li qed jattendu l-Junior College din is-sena :

Subien - 667 Bniet - 963 Total - 1630

Studenti fit-tieni sena li qed jattendu l-Junior College din is-sena :

Subien - 573 Bniet - 887 Total - 1460

Studenti fl-ewwel sena li qed jirrepetu l-Junior College din is-sena :

Subien - 66 Bniet - 52 Total - 118

Studenti fit-tieni sena li qed jirrepetu l-Junior College din is-sena :

Subien - 88 Bniet - 61 Total - 149.

JUNIOR COLLEGE – SPEZZJONIJIET MILL-PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Vici Prim Ministru jgħid jekk il-pulizija ta' kontra l-vizzji tagħmilx ronda b'mod regolari fl-inħawi tal-Junior College fl-Imsida peress li ġieli kien hemm rapporti minn ġirien ta' possibbilta` ta' teħid tad-droga f'dawk l-inħawi?

Kien hemm xi rapporti dwar dan lill- pulizija?

Jista' jordna li ssir ronda regolari f'dawn l-inħawi biex jekk qed ikun hemm xi teħid/traffikar ta'droga jittieħdu l-passi neċessarji?

ONOR.

TONIO BORG: It-taqsima ta' kontra d-droga tal-pulizija qegħda tagħmel ronda u spezzjonijiet b'mod regolari fl-inħawi tal-Junior College fl-Imsida sabiex kemm jista' ikun ma jkunx hemm abbuż ta' droga.

JUNIOR COLLEGE - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm studenti li kienu bdew jattendu l-Junior College fil-bidu ta' din is-sena skolastika u li fil- fatt issa jew telqu għal kollox u ma baqgħu jattendu l-ebda Sixth Form oħra jew inkella telqu biex imorru f'Sixth Form oħra?

Fejn qed jattendu issa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat hekk :-

Studenti fl-ewwel sena tal-Junior College li ma komplewx bil-kors wara l- ewwel term - 57 Studenti fit-tieni sena tal-Junior College li ma komplewx bil-kors wara l- ewwel term - 13

M'għandniex informazzjoni fejn qed jattendu dawn l-istudenti ladarba telqu mill-Junior College.

FLORIANA - TRIQ SANT'ANNA

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid għaliex l-awtorita' dwar it-trasport awtorizzat l-għeluq ta' Triq Sant'Anna fil-Floriana fl-istess żmien meta taf li t-triq quddiem Pinto Wharf tinsab magħluqa wkoll għat-traffiku?

Jikkonferma li dan hu nuqqas ta' ippjanar serju min-naħa ta' l-awtorita' dwar it-trasport?

Jista' jinnota li se jiġu kkawżati ħafna konġestjonijiet tat-traffiku bla bżonn minħabba din id-deċiżjoni?

Jaqbel li dan jikkonferma li minkejja li d-dipartiment tat-toroq sar awtorita', xorta waħda mhux qed jaqdi d-doveri tiegħu b'mod professjonali kif inhu mistenni mill-poplu li qed iħallas it-taxxi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol li qed isir bħalissa mill-awtorita' dwar it-trasport fi Triq Sant' Anna qed isir għal żewġ raġunijiet.

L-ewwel skop huwa li tiġi rranġata l-ġeometrija fil-parti bejn Pjazza Robert Sammut u Portes Des Bombes biex tiġi mtejba s-safety tat-triq.

Fl-istess waqt qed isiru l-alterazzjonijiet neċessarji b'konnessjoni mall-proġett tal-Park and Ride.

L-awtorita' dwar it-trasport għamlet il-konsultazzjoni kollha meħtieġa ma' dawk kollha konċernati fosthom il-Kunsill Lokali Floriana u t-taqsima tax- xogħlijiet li bħalissa qed tieħu ħsieb ix-xogħol fit-triq ta' ħdejn Pinto Wharf.

Fl-istess waqt, qed jiġi assigurat li fl-ebda ħin Triq Sant' Anna ma qed tingħalaq għat-traffiku li jkun ħiereġ mill-Belt u l-Floriana billi l-parti tal-karreġġjata fuq in-naħa ta' ġewwa għadha miftuħa għat-traffiku.

Biex ikompli jitnaqqas l-inkonvenjent għat-traffiku, il-pelican lights fi Triq Sant' Anna ġew mitfija bil-għan li jiġi minimizzat il-waqfien tat- traffiku.

Fl-istess waqt gew irranġati s-subways f'din it-triq.

L-awtorita' dwar it-trasport ħadet prekawzjoni meħtieġa għal meta tinbeda t- tieni parti tal-proġett billi ġiet provduta rotta alternattiva minn Triq Sant Anna għal Hornworks Ditch għal Belt il-Ħażna u lura għal Triq Nazzjonali, Blata l-Bajda.

Ix-xogħlijiet fuq dan il-junction diġa' kienu posposti darb'oħra minħabba l-biża' li l-perjodu tal-kuntratt jittawwal għaż-żminijiet tal-Milied.

Minħabba proġetti oħra fuq junctions oħra fl- istess triq ma kienx possibbli li x-xogħol jerġa' jiġi pospost.

Dwar l-aħħar parti tad-domanda, ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- direttorat tat-toroq dejjem qeda d-dmirijiet tiegħu u mexa skond il- prioritajiet u l-urġenza tax-xogħol.

DELEGAZZJONI PRESIDENZJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li d- delegazzjoni Presidenzjali li żaret ir-Repubblika Ċeka dan l-aħħar marret b'titjira charter ta' l-Air Malta?

Apparti mid-delegazzjoni Presidenzjali u membri ta' l-istampa, kemm kien hemm preżenti passiġġieri fuq it- titjira?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PRESIDENT MALTI/PRESIDENT TAR-REPUBBLIKA ĊEKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Tista' titqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja bl-Ingliż tad-diskorsi li saru mill-President Malti u dak tar-Repubblika Ċeka waqt l-ikla jew l- ikliet statali li saru?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kopja bl-Ingliż tad-diskorsi li saru mill- President Malti u dak tar-Repubblika Ċeka waqt l-ikla statali tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

IMMIGRANTI LLEGALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Fid-dawl tar-rapporti li kien hemm dan l-aħħar fl- istampa internazzjonali, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk sarux xi kuntatti ma' l-awtoritajiet Taljani dwar il-possibbilta' li xi immigranti llegali li marru l-Italja minn Malta seta' kellhom xi rbit jew konnessjonijiet mal-grupp terroristiku Al Qaeda?

ONOR.

TONIO BORG: Ma kien hemm ebda talba għall-assistenza lill-pulizija Maltija mill-awtoritajiet Taljani dwar is-suġġett imsemmi.

IMMIGRANTI LLEGALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Fid-dawl tar-rapporti li dehru fl-istampa internazzjonali, speċjalment dik Taljana, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk sarux xi kuntatti bejn l-awtoritajiet Maltin u dawk Taljani dwar id-dħul ta' immigranti llegali Ċiniżi fl-Italja li jkunu ġejjin minn Malta?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija Maltija u l-awtoritajiet Taljani qegħdin f'kuntatt bejniethom dwar is-suġġett imsemmi.

ŻJARA PRESIDENZJALI FIR-REPUBBLIKA ĊEKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'kien ir-rwol u l-feedback li kellu l-kap ta' l- economic department tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin fiż-żjara riċenti Presidenzjali fir-Repubblika Ċeka?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-kap ta' dan id-dipartiment flimkien mal-persuni l-oħra assenjati fl-istess dipartiment assistew fil-preparazzjonijiet meħtieġa għal din iż-żjara.

L-Onor.

Interpellant japprezza li l-kompitu tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin huwa li jiftaħ it-triq u jagħti kull assistenza oħra lill- komunita' kummerċjali Maltija biex jiffaċilita' il-kummerċ.

Dan kien l- iskop ta' l-assistenza li ngħatat għaż-żjara Presidenzjali.

Il-follow-up irid isir mill-Malta enterprise u mis-settur privat, u meta jkun il-każ, dan jaqa' taħt il-kompetenza ta' ministeri oħrajn.

AMBAXXATURI ĠODDA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Billi tħabbar li se jkun hemm erba' ambaxxaturi ġodda f'postings barra minn Malta, jista' il-Ministru jgħid x'kontroll se jkun hemm fuq ir- refurbishment costs li jistgħu jsiru mill-ambaxxaturi u l-familjari tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kull talba għal refurbishment ta' ambaxxati jew residenzi uffiċjali trid issir fuq talba ta' l-ambaxxatur jew ambaxxatriċi u trid tiġi approvata mis-segretarju permanenti tal-ministeru jew minn uffiċjal delegat minnha fil-parametri tal-vot allokat lill-ministeru.

PULIZIJA - ROAD CHECKS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx policy uffiċjali għall-pulizija u l-armata dwar meta u fejn għandhom isiru r-road checks?

Dawn isiru ad hoc jew fejn ikun hemm suspetti ta' xi attivita' illegali?

Kien hemm xi deċiżjoni li dawn jitnaqqsu?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija tagħmel road checks kif provdut fl- artikolu 355 tal-Kodiċi Kriminali bi skop ewlieni li tippreveni l- kriminalita'.

Road checks isiru wkoll bi skop li jinqabdu persuni li jkunu għadhom kif wettqu xi reat serju, bħal per eżempju xi hold up.

Ikun hemm okkażjonijiet ukoll li road checks isiru bi skop relatat ma' droga.

Ma ngħataw ebda struzzjonijiet sabiex dawn jitnaqqsu.

Għal dak li jirrigwardja l-Armata, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - QTIL TA' RAYMOND CARUANA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Billi hemm skadenzi legali fil-każ tal-qtil ta' Raymond Caruana li kien sar fil-każin Nazzjonalista tal-Gudja fil-5 ta' Diċembru 1986, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-pulizija għadhiex tinvestiga dan il-każ?

Hemm xi uffiċjal tal-pulizija allokat biex ikompli jinvestiga dan il-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Fit-23 ta' Diċembru 1990 kienet ittellgħet persuna b'konnessjoni ma' dan id-delitt li pero' mietet fil-mori tal-kawża.

Il-provvedimenti tal-Kodiċi Kriminali dwar il-preskrizzjoni ma japplikawx meta ma jkunx magħruf min seta' ikkommetta d-delitt.

ĦAL FAR - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti tat-traffiku fatali fit-triq ta' Ħal Far li minn ħdejn l- ajruport tagħti għal Birżebbuġa, fis-snin 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004?

Fl-istess perjodu u fl-istess triq kemm kien hemm vittmi ta' inċidenti li l- feriti tagħhom ġew deskritti bħala grievous injuries?

ONOR.

TONIO BORG: L-inċidenti tat-traffiku irrapurtati lill-pulizija li seħħew fi Triq Ħal Far u l-area ta' madwar, li fihom tilfu ħajjithom jew weġgħu gravi xi persuni huwa kif ġej:

Sena Lokalita' Numru ta' inċidenti | | |Fatali |Ferit| | | | |i | | | | |gravi| |1999 |Limiti |0 |1 | | |ta' Ħal | | | | |Far | | | | |Triq Ħal |0 |1 | | |Far | | | |2000 |Limiti |0 |5 | | |ta' Ħal | | | | |Far | | | | |Triq Ħal |0 |6 | | |Far | | | |2001 |Limiti |0 |2 | | |ta' Ħal | | | | |Far | | | | |Triq Ħal |1 |10 | | |Far | | | |2002 |Limiti |0 |6 | | |ta' Ħal | | | | |Far | | | | |Triq Ħal |1 |7 | | |Far | | | |2003 |Limiti |0 |2 | | |ta' Ħal | | | | |Far | | | | |Triq Ħal |0 |2 | | |Far | | | |2004 |Limiti |0 |2 | | |ta' Ħal | | | | |Far | | | | |Triq Ħal |1 |10 | | |Far |(żewġ | | | | |persuni| | | | |) | |

Infurmat ukoll illi t-tagħrif dwar kemm weġġgħu persuni ma jinżammx taħt forma ta' statistika.

TRIQ TAL-BARRANI - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti tat-traffiku fatali fit-Triq tal-Barrani, Tarxien/Żejtun fis-snin 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004?

Fl-istess perjodu u fl-istess triq kemm kien hemm vittmi ta' inċidenti li l-feriti tagħhom ġew deskritti bħala grievous injuries?

Kemm minn dawn kienu fil-junction li miż-Żejtun tidħol jew toħroġ għat-Triq tal-Barrani?

ONOR.

TONIO BORG: L-inċidenti tat-traffiku rrapurtati lill-pulizija li seħħew fi Triq tal-Barrani li fihom tilfu ħajjithom jew weġgħu gravi xi persuni huwa kif ġej:

Sena Numru ta' inċidenti | |Fatali |Feriti | | | |gravi | |1999 |0 |11 | |2000 |0 |24 | |2001 |0 |23 | |2002 |0 |27 | |2003 |0 |15 | |2004 |0 |12 |

It-tagħrif dwar kemm weġġgħu persuni u l-post eżatt ta' fejn seħħ l- inċident ma jinżammx taħt forma ta' statistika.

PASSAPORTI – SISTEMA KOMPJUTERIZZATA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk inxtarax apparat teknoloġiku biex jintuża għall-kontroll meħtieġ ta' l-immigrazzjoni u passaporti, u dan skond il-ftehim ta' Schengen, fl-aħħar sentejn?

Jista' jgħid jekk tali apparat fil-fatt inxtarax, minn fejn ġew il-flus u jekk jirriżulta li nxtara, saritx sejħa għal tender u jispeċifika l- kondizzjonijiet ta' l-istess tender u minn min intrebħet?

ONOR.

TONIO BORG: Inxtara diversi apparat fosthom sistema kompjuterizzata li tidentifika dokumenti falsifikati, in konnessjoni max- Schengen wara li kienet ħarġet sejħa pubblika għall-offerti, li kienet maqsuma f'għaxar lots.

Seba' minn dawn il-lots ingħataw lill-kumpanniji Maltin u tlieta lill-kumpanniji barranin kif indikat fit-tabella hawn taħt.

|Lot |Tender awarded to: | |1 |Foster and Freeman | | |(British) | |2,3,6,8|ITEC International | |,10 |Technology Ltd | | |(Maltese) | |4 |IBCOL Gmbh (German) | |5 |Forestals Ltd | | |(Maltese) | |7 |Medcomms Ltd | | |(Maltese) | |9 |Bonowi Gmbh (German) |

Dan l-apparat ġie ffinanzjat minn fondi kemm ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll dawk lokali.

PULIZIJA - APPART FORENSIKU

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ingħatax permess lil xi spettur tal-pulizija sabiex jidħol f'negozjati privati ma' kumpanniji privati f'Malta u barra sabiex jinbiegħ apparat forensiku lill- aġenzija statali tal-Libja?

ONOR.

TONIO BORG: Ma ngħatat ebda awtorizzazzjoni kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Għaldaqstant napprezza jekk l-Onor.

Interpellant jagħtini aktar tagħrif sabiex inkun nista' nivverifika ulterjorament.

PULIZIJA - LABORATORJU FORENSIKU

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienet l- ispiża rikorrenti u kapitali tal-laboratorju forensiku tal-pulizija ta' Malta mis-snin 2000 sa l-2004?

Kemm minn din l-ispiża kienet l-ammont minfuq fuq apparat tal-fotografija u mingħand min inxtara?

Kemm minn din l- ispiża kienet is-somma ta' infiq fuq karti fotografiċi, kimika fotografika, films u oġġetti oħra fis-sezzjoni tal-fotografija u mingħand min inxtara?

Kemm mill-ispiża kapitali u rikorrenti tal-laboratorju forensiku matul dawn is-sentejn kienet ġiet offruta f'tenders u kemm f'direct orders u f'dan il-każ lil liema ditta ngħataw dawn id-direct orders?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - WIRJA TA' SANTA MARIJA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid meta se jingħataw il-premjijiet lir-rebbieħa tal-wirja ta' Santa Marija 2004 peress li issa għaddew diversi xhur?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-premjijiet lir-rebbieha tal-wirja ta' Santa Marija 2004 se jithallsu meta s-soċjeta' agrarja, kulturali u industrijali Għawdxija jkollha l-fondi meħtieġa.

Jiena se nara li dawn jinghatawlha mill- iktar fis possibbli.

GĦAWDEX: SAN LAWRENZ - TAL-QASAM

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Peress li z-zona magħrufa bħala tal-Qasam f'San Lawrenz kif ukoll it-triq huma fi stat delapidat ħafna, tista' il-Ministru tgħid jekk huwiex maħsub li jsiru xi xogħlijiet biex din iz-zona ma tibqax żdingata?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat peress li z-zona msemmija taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali.

MALTACOM - DIRECT PROMOTIONS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarux xi direct promotions (bla sejħa għal applikazzjonijiet) fil-Maltacom jew xi kumpannija sussidjarja fil-Maltacom minn Jannar 2004 sal-lum?

Jekk fl- affermattiv, kemm saru, min huma l-ħaddiema, xi grad u skala kellhom qabel u xi grad u skala ta' salarju għandhom issa?

Kemm hi d-differenza fil- massimu li se jiżdiedu dawn il-ħaddiema b'dawn id-direct promotions?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INVESTIMENTI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru issa jirrispondi mistoqsija parlamentari 9974 u cioe' jgħid kemm fetħu investimenti ġodda fis-sena 2004 u kemm inħolqu mpjiegi għal kull waħda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fis-sena 2004 ġew approvati total ta' 64 proġett li 35 minnhom huma barranin.

Minn dawn l-64 proġetti, 23 minnhom huma investiment ġdid u 41 espansjonijiet ta' proġetti eżistenti.

Huwa pproġettat li l-64 proġett flimkien wara tliet snin jkunu qed iħaddmu 1,719 ruħ.

It-23 investiment ġdid waħedhom huwa pproġettat li jħaddmu total ta' 940 ħaddiem full time wara tliet snin.

Minn dawn il-proġetti 11 diġa' bdew joperaw u qed iħaddmu 66 ħaddiem full time u 11-il ħaddiem part-time.

MALTA ENTERPRISE - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru issa jwieġeb mistoqsija parlamentari 9931 u cioe' jgħid jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-Malta Enterprise minn Settembru 2004 sal-lum?

Jekk fl- affermattiv, f'liema grad kienu dawn l-impjiegi?

Kif saret is-sejħa għall- impjieg?

Kemm applikaw?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jkunu mpjegati ħaddiema ġodda ma' l-istess entita' fix-xhur li ġejjin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn Settembru sal-lum ġew impjegati sitta min-nies, żewġ Executives u erbgħa Managers.

Matul l-istess perjodu telqu tlieta u għad hemm tmien postijiet vakanti.

Is-sejħa għall-impjieg l-ewwel bdiet internament segwita b'sejħa lill- impjegati tal-MDC.

Wara, is-sejħa marret għand il-MIMCOL u wara marret għand l-ETC li ħarget il-permess biex toħrog avviż pubbliku.

Kien hemm 254 persuna li applikaw għal diversi pożizzjonijiet.

Ħaddiema ġodda ma' l-istess entita' fix-xhur li ġejjin jistgħu jiġu mpjegati skond il-bżonnijiet tax-xogħol.

PULIZIJA – AĠENZIJI TA' GWARDJANI PRIVATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'qiegħed iżomm lill- Kummissarju tal-Pulizija milli joħroġ il-liċenzji lill-Aġenzija tas- Sigurta' li joperaw b'servizz ta' gwardjani privati?

Liema huma dawk l-aġenziji reġistrati?

Jista' jgħid jekk hux kull aġenzija għandha l-insurance kif rikjest mil-liġi?

Jista' jgħid jekk hux kull aġenzija qiegħda topera skond il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Il-liċenzji skond l-Att ta' l-1996 dwar Gwardjani Privati u Lokali (Kap. 389) m'humiex miżmuma u qed ikunu proċessati skond ir-regolamenti.

L-aġenziji ta' gwardjani privati reġistrati mal-pulizija huma:

Safetrust Security J.F. Security Consultancy Services Ltd The Guard & Warden Service House Ltd Securital Ltd Monitoring Services Ltd Grange Security & Consultancy Services Ltd Khiron Security Ltd Zenith Investigative Services Sterling Security Co. Ltd Group 4 Securitas Group 4 Services Personal Security Services Security Services Ltd I.H.B. Oscar 7

Hemm tnejn oħra li t-talba tagħhom għadha qed tkun proċessata.

Matul is- sena l-oħra nqalgħu xi diffikultajiet dwar il-polza ta' assigurazzjoni. pero' jidher li din issa ġiet sorvolata u għalhekk il-liċenzji qed jiġġeddu.

WIED ĦESRI - PLOTS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li għad fadal plots mhux mibnija fl-iskema tal-home ownership ta' Wied Ħesri (fejn il-ground) minkejja li dawn l-istess plots ilhom li ngħataw aktar minn għaxar snin?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħtini aktar dettalji dwar il-plots li qed jirreferi għalihom biex inkun nista' ninvestiga.

BORMLA – TINDIF TA' AREA ĦDEJN L-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li titnaddaf area ħdejn l-iskola primarja ta' Bormla li saret miżbla?

Jista' jara li din il-ħofra li tħaffret snin ilu timtela' livell mal-ground ta' l-istess skola għal- livell oriġinali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KORDIN GRAIN TERMINAL - SILOS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9921 u cioe' jista' jgħid x'tip ta' xogħol qed isir fis-silos ta' Kordin Grain Terminal?

Minn min qed isir?

X'inhi l-istima tax-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KAROZZI SECOND-HAND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu f'Malta karozzi second-hand minn Mejju sa Diċembru 2004?

Jista' iqassamhom skond iċ-ċilindraġġ u l- għamla tal-karozza?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

RABAT - TRIQ ĠORĠ BORG OLIVIER

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jiċċara eżatt ta' min hi r-responsabbilta' għall- immaniġjar tat-traffiku minn Ġorġ Borg Olivier Street, ir-Rabat, Malta?

Jista' jgħid jekk il-kunsill lokali tar-Rabat għandux ir-responsabbilta' għall-immaniġjar tat-traffiku?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Triq Ġorġ Borg Olivier fir-Rabat mhux ikklassifikata bħala triq arterja u lanqas triq distributorja.

Bħal kull triq oħra li taqa' fil-konfini tal-kunsill lokali, il-proposti ta' immaniġġar tat-traffiku jiġu mressqa għand l-awtorita' dwar it-trasport mill-kunsill lokali u flimkien jiġu diskussi tali proposti minn aspett tas- sigurta' fit-toroq u skond il-ħtiġijiet tal-lokal.

CCF - EX-ĦABSIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni ta' dawk ex-ħabsin meta joħorġu mill-ħabs wara sentenza, fir-rigward ta' post xieraq fejn joqogħdu u għajnuna biex jinstabilhom impjieg?

Jista' jgħid kemm persuni ħarġu mill-ħabs fis-sena 2004 wara li kienu ilhom hemm għal aktar minn sena?

Kemm minnhom instabilhom impjieg?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2004 kien hemm 97 priġunier li ġew rilaxxati mill-ħabs wara li kien ilhom aktar minn sena.

Minn dawn, 20 ġew deportati lura lejn pajjiżhom.

Fir-rigward tal- priġunieri l-oħra kien hemm 16 li ngħataw għajnuna diretta flimkien ma' l- ETC biex instabilhom impjieg, sitta li ngħataw assistenza u għajnuna biex instabilhom post fejn jabitaw u 30 li ġew mogħtija għajnuna soċjali.

Dawn ta' l-aħħar jinvolvu xogħol soċjali dirett mall-familjari tagħhom speċjalment l-ulied.

Kull intervent soċjali li jsir ma' priġunieri jiġi mgħoddi lid-dipartiment tas-social workers biex ikun jista' jitkompla anke wara li priġunier jiskonta s-sentenza.

Fir-rigward ta' priġunieri li jispiċċaw sentenza wara li jkunu għamlu programm ta' rijabilitazzjoni ġewwa s-S.A.T.U, dawn jiġu offruti anke l- faċilita' li jkomplu jattendu follow-up sessions.

Sfortunatament huma ftit dawk li japprofittaw minn din l-opportunita'.

BDIEWA - FINAL WITHOLDING TAX

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Minsitru jgħid jekk il-final witholding tax ta' 3% fuq il-bdiewa mħabbra fil-budget 2003 ġietx fis-seħħ?

Jekk fl-affermattiv, kif qegħda titħaddem din it-taxxa?

Din it-taxxa tapplika għal bdiewa full time u part-time?

F'każ tal-part-time, din it-taxxa teżenta lil dawn il-persuni li jiddikjaraw id-dħul tagħhom fil-formola tar-returns f'Ġunju jew inkella it- TA22 tal-15 ta' Frar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara għaliex il-persuna – id- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li hija boarded out inqatgħalha l-benefiċċju tal-mard?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali nforma bil- miktub lill-persuna ndikata dwar il-każ tagħha.

MTA - FIERI TAT-TURIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid liema fieri tat-turiżmu u l-ivvjaġġar mistennija tieħu sehem fihom matul is-sena 2005 l-awtorita' Maltija tat- turiżmu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il- mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

MTA - FIERA TA' L-IVJAĠĠAR U T-TURIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jiġi żgurat li f'kull fiera ta' l-ivvjaġġar u t-turiżmu li l-MTA se tieħu sehem fihom ikun hemm spazju biżżejjed għall-parteċipanti privati minn Malta u Għawdex?

Jista' jgħid jekk f'ċerti fieri l-ispazju hux se jkun biżżejjed għal dawk kollha li xtaqu jieħdu sehem minn pajjiżna?

Liema fieri huma dawn u x'passi ttieħdu biex dan in-nuqqas jiġi rimedjat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għall-fieri li għadna ma bbukjajniex l- ispażju għalihom, l-azjendi privati tat-turiżmu qed jiġu mitluba jesprimu l- interess tagħhom li jipparteċipaw fuq l-istand ta' Malta fil-fieri ndividwali, qabel ma l-awtorita' Maltija tikkommetti ruħha fuq id-daqs ta' l-istand Malti.

Dawn il-kumpaniji jiġu mitluba jħallsu depositu fuq l- ammont totali tal-parteċipazzjoni u jintrabtu li jieħdu commitment.

F'dan il-każ, nippruvaw nakkomodaw lil kull azjenda li tkun interessata.

Pero' mhux dejjem hu possibbli li nakkomodaw lil kulħadd speċjalment meta jkun hemm konkorrenza qawwija, minħabba l-fatt li nkunu marbutin b'kuntratti speċifici li mhux faċli toħroġ minnhom.

Din is-sena f'żewġ fieri partikolari d-domanda kienet ħafna akbar mill- ispazju li kien hemm diġa' allokat mis-sena l-oħra.

Dawn huma fieri speċjalizzati għall-organizzaturi tal-konferenzi u inċentivi.

Vera li ma stajniex nakkomodaw lil kulħadd fuq l-istand ta' Malta, pero' appoġġjajna l- inizjattivi ta' l-azjendi privati b'dan il-mod:

i) CONFEX li se ssir f'Londra bejn il-15 u s-17 ta' Frar

Id-daqs ta' l-istand ta' Malta huwa 20 metru kwadru Barra l-mejda li l-MTA tokkupa ma' l-Airmalta, hemm tliet mwejjed oħra li jakkomodaw ħames azjendi privati tat-turiżmu

L-għaxar azjendi li ma kienx hemm spazju għalihom fuq l-istand ta' Malta ingħaqdu bejniethom u rnexxielhom jibbukkjaw spazju ta' 16 il- metru kwadru li jmissu ma' l-istand ta' Malta.

Huma ppreferew li l-istand tagħhom topera ndipendentement mill-istand ta' Malta.

L-MTA offriet u qed tinkludi d-dettalji ta' dawn l-azjendi f'kull promozzjoni li qed issir għal din il-fiera daqslikieku dawn l- azjendi se jkunu fuq l-istand ta' Malta.

ii) IMEX li se ssir ġewwa Frankfurt bejn id-19 u l-21 ta' April

Id-daqs ta' l-istand ta' Malta huwa 60 metru kwadru.

Barra l-mejda li l-MTA tokkupa ma' l-Airmalta, hemm tmien imwejjed oħra li jakkomodaw 16-il azjenda privata tat-turiżmu.

Għal dawk id-disgħa azjendi li ma kienx hemm spazju għalihom fuq l- istand ta' Malta, l-MTA issuġġeriet il-possibbilta' li tibbukkja disgħa metri kwadri li jmissu ma' l-istand ta' Malta.

B'hekk dawn l- azjendi jkollhom post fejn jistgħu jiffissaw l-appuntamenti tagħhom.

L- MTA offriet li tinkludi d-dettalji ta' dawn l-azjendi f'kull promozzjoni li se ssir għal din il-fiera, daqslikieku dawn l-azjendi se jkunu fuq l-istand ta' Malta.

TURISTI ĊINIŻI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'passi konkreti se jittieħdu matul din is-sena biex turisti Ċiniżi jitħajru jiġu f'pajjiżna?

Għaliex l- organizzaturi tal-Beijing Travel and Tourist Market 2005 għadhom ma ngħatawx risposta jekk Malta hix se tieħu sehem f'dik il-fiera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħalissa qiegħed jiġi rivedut l-operat ta' l-awtorita Maltija tat-turiżmu fis-suq Ċiniż.

Qed isiru laqgħat ma' aġenziji kbar ta' l-ivjaġġar biex jiżdied ix-xogħol miċ-Ċina indirettament.

Ma naħsbux illi s-sehem tagħna fil-fiera ndikata hija daqshekk ta' importanza.

Pero' ħadna sehem f'dawn il-fieri ewlenin fejn l-awtorita Maltija tat-turiżmu kellha stand:

CITM China International Travel Mart – Shanghai 25 – 28 November 2004 WTF – Shanghai 20 – 23 January 2005

L-awtorita Maltija tat-turiżmu ikkreat:

Publikazzjonijiet promozzjonali bil-lingwa Ċiniża (Mandarin) Website bil- lingwa Ċiniza www.visitmalta.com/cn

Fix-xogħol normali li jsir mill-uffiċċju tagħna f'Beijing, l-MTA:

Tibni kuntatti ma operaturi Ċinizi u Maltin u entitajiet governattivi; Tistieden operaturi u ġurnalisti għall-żjarat ta' informazzjoni fil- gżejjer Maltin.

Dan jiġġenera interess ma' l-operaturi u bosta artikli fil-media lokali Ċiniża u stazzjonijiet televisivi; Tqassam press releases; Tipprova tiffaċilita' l-applikazzjonijet għal visas.

GĦADDASA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inizjattivi konkreti se jittieħdu matul din is-sena biex jitjiebu l-faċilitajiet u l-attrazzjonijiet li għandna biex iżjed għaddasa jitħajru jiġu jgħoddsu fl-ibħra tagħna?

Mill-50,000 iżjed persuni li l-gvern għandu l-mira jħajjar lejn pajjiżna, kemm minnhom huma maħsuba li jkunu għaddasa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Se jsir inventarju dettaljat li jinkludi l- istat ta' faċilitajiet u ta' l-attrazzjonijiet ta' taħt il-baħar.

Dan se jsir biex jitjieb is-settur tad-diving.

Sadanittant se nkomplu ntejbu l-aċċess għall-postijiet f'Malta u Għawdex li huma popolari ma' l-għaddasa.

Huwa stmat li 5% tal-50,000 turist iżjed li l-gvern għandu l-mira li jħajjar iżuru pajjiżna se jkunu għaddasa.

TAL-PIETA' - BUS LANE

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jikkonsidra li terġa' tinfetaħ il-bus lane li kien hemm f'Tal-Pieta' quddiem l-ex torpedo depot - illum ġnien - fid- direzzjoni ta' l-Imsida?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Preżentament m'hemm l-ebda ħsieb illi din il-bus lane terġa' tinfetaħ.

DVD DWAR L-ATTRAZZJONIJIET GĦALL-GĦADDASA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'għajnuna lesta tagħti l-MTA lill- inizjattiva privata li dan l-aħħar xandret DVD dwar l-attrazzjonijiet għall- għaddasa fl-ibħra tagħna u li tixtieq tirreklama din l-inizjattiva fid- diver magazine?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-head office tal-MTA kien infurmat fuq il- produzzjoni ta' DVD li jiffoka fuq wreck diving fl-ibħra Maltin.

Billi ma' l-uffiċċju tagħna f'Londra qedgħdin naħdmu fuq numru ta' inizjattivi biex nippromwovu l-gżejjer tagħna bħala destinazzjoni għall-għaddasa, bħalissa qegħdin nikkonsidraw il-proposti kollha.

Waħda minn dawn il- proposti tagħti lil dan is-suq opportunita' ideali biex nippromwovu estensivament madwar l-Ingilterra kollha.

L-iskop tagħna huwa li nassistu lil kumpanija li qed tagħmel dan il-DVD, imma rridu nżommu f'moħħna cost effectiveness biex nassiguraw maximum coverage.

Din il-kumpannija diġa' ħadet riklam ta' nofs pagna fuq diver magazine biex jippromwovu d-DVD, L-uffiċċju ta' l-MTA f'Londra ħa riklam ta' paġna sħiħa fuq l-istess magazine biex nippromwovu l-gżejjer Maltin bħala destinazzjoni għall-għaddasa.

Dawn iż-żewġ riklami se jidru fl- edizzjoni ta' Marzu ta' l-istess magazine, li taqa' fl-istess żmien tal- London dive show.

GĦAWDEX - DESTINAZZJONI TURISTIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'ħidma beħsiebu jagħmel il-gvern matul din is-sena biex jippreżenta lil Għawdex bħala destinazzjoni turistika separata?

Mill-50,000 turist iżjed li l-gvern qed jimmira li jġib din is- sena, kemm minnhom huma maħsuba li se jibbukkjaw il-vaganzi tagħhom f'Għawdex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fl-ewwel fażi ta' l-implimentazzjoni ta' l- eżerċizzju ta' ristrutturar ta' l-awtorita' Maltija għat-turiżmu, il-bord ta' l-awtorita' għadu kif ħatar numru ta' segment committees, fosthom wieħed għal Għawdex.

Dan il-kumitat, immexxi minn Joe Muscat (Membru tal-Bord tal-MTA), se jkun responsabbli biex jifformula strateġija għat-titjib ta' l-industrija turistika ta' Għawdex kemm mil-lat ta' prodott kif ukoll dak ta' promozzjoni u marketing.

Madanakollu fl-istess ħin l-awtorita' Maltija għat-turiżmu tattiva numru ta' inizjattivi li jippromwovu lill-gżira Għawdxija:

Brochure għal Għawdex Għajnuna lil Gozo tourism association.

Il-GTA – The island of Gozo huma ko- esibituri mal-MTA f'dawn il-fieri ewlenin (bla ħlas): World Travel Market, Londra ITB, Berlin BIT, Milan MITT, Moska Destinations, Londra

Taħdidiet ma' operaturi ewlenin biex ibigħu programmi ta' vaganzi f'Għawdex

Jintuża l-logo "Malta – Gozo – Comino"

Ritratti ta' Għawdex murija waqt fieri ewlenin

Programm ta' ġurnalisti u crew televiżivi matul is-sena.

Uħud minn dawn jiġu biex jiktbu jew ixandru esklussivament fuq Għawdex

L-awtorita' tippromwovi wkoll il-Festival Mediterraneana

Il-gżira ta' Għawdex hija nkluża fis-sit www.visitmalta.com

Bosta artikli fuq Għawdex jinħargu fl-e-newsletters illi jiġu ppublikati mill-uffiċini tal-MTA barra minn Malta

Features fuq Għawdex fl-online training websites

Fil-Ġermanja fil-passat l-awtorita' nidiet billboard campaign fuq Għawdex

Huwa stmat li 5% tal-50,000 turist iżjed li l-gvern għandu l-mira li jħajjar iżuru pajjizna jiġu għall-btala f'Għawdex, skond ma hi l-medja normali.

DELIMARA - POWER STATION

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10072 u cioe' jgħid kemm intefgħu flus sena b'sena għal bini tal-power station ta' Delimara?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INSURANCE PREMIUMS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10015 u cioe' jgħid jekk ġietx approvata ż-żieda esaġerata fil-premium ta' l- insurance għall-vetturi li jintużaw fit-trasport pubbliku?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SOLAR WATER HEATERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 9914 u 10016 u cioe' jgħid jekk l-eżenzjoni tal-VAT fuq solar water heaters imħabbra fil-budget tapplikax ukoll għal xogħol ta' manutenzjoni fuq l- istess sistemi?

ONOR.

SIĠĠIEWI - TRIQ PATRI ĠUŻE DELIA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10018 u cioe' jara l-kwalita' ta' xogħol li sar fil-bini ta' Triq Patri Ġuże Delia, fis-Siġġiewi peress li issa l-persuna li toqgħod fit-tarf ta' ġewwa tat-triq ma tistax toħroġ mill-garaxx?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol fit-triq imsemmija sar bħala parti mill-ftehim fejn il-kunsill lokali tas-Siġġiewi gie allokat il-fondi mill- awtorita dwar it-trasport biex isir xoghol ta' kostruzzjoni ta' toroq.

L- uffiċjali tal-ADT xorta jispezzjonaw dawn ix-xogħlijiet b'mod regolari.

Il- bini ta' din it-triq sar skond il-livelli li nghataw mill-MEPA

MARSA - SKOLA SAN ĠUŻEPP ĦADDIEM

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 10008 u cioe' tista' il-Ministru tgħid jekk kuntrattur li qiegħed jagħmel xogħol ta' refurbishing fl-ex skola San Ġużepp Ħaddiem tal-Marsa huwiex jitħallas doppjament ta' ċertu xogħol li qiegħed jagħmel fosthom tibjid doppju ta' ċerti klassijiet?

Tista' tinvestiga wkoll jekk hemmx ċertu ħaddiema li qed jispiċċaw mix- xogħol fl-10.00 a.m.?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ix-xogħol li sar s'issa fl-ex skola San Ġużepp Ħaddiem, il-Marsa ma sarx minn kuntrattur iżda mill-ħaddiema tal-gvern impjegati mad-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar.

Il-klassijiet inżebgħu darba biss għalkemm fejn kien hemm bżonn, speċjalment fejn il- kulur oriġinali kien skur, ingħatat passata oħra.

Kien hemm ġranet fejn il-ħaddiema lestew kmieni u marru jkomplu xogħol ieħor fuq tiswijiet ta' djar tal-gvern fil-programm ta' xogħlijiet ta' l- imsemmi dipartiment.

ĦAL QORMI – ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jagħti lista ta' tenders li ħarġu u l- ammonti li bihom ġew mogħtija, għal toroq li saru bit-tarmac f'Ħal Qormi mill-1994 sal-lum?

Jista' jagħti r-rendikont triq bi triq u sena b'sena?

ONOR.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

QRATI - INKJESTA MAĠISTERJALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9330 peress li l-avukat ġenerali m'għandux oġġezzjoni li r-rapporti u x-xhieda jiġu pubblikati, jista' il-Viċi Prim Ministru issa jpoġġihom fuq il-mejda tal- Kamra?

ONOR.

TONIO BORG: L-Avukat Ġenerali ma jsib ebda oġġezzjoni li l-Onor.

Interpellant jeżamina l-atti tal-proċess in kwestjoni fl-uffiċċju tiegħu.

L-Onor.

Interpellant jista' ukoll jitlob kopji lill-uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali.