MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 136 It-Tlieta, 1 ta' Ġunju, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 136 It-Tlieta, 1 ta' Ġunju, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 1 ta' Ġunju, 2004

WERREJ

MINUTI 663

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 663

TQEGĦID TA' KARTI 669

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TAL-PSIKOLOĠIJA (IT-TIENI QARI)

PSYCHOLOGY PROFESSION BILL (SECOND READING) 670

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA LIĠIJIET DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI (IT-TIENI QARI)

COMMUNICATION LAWS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 678

AĠĠORNAMENT 693

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 699

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 135 li saret fil-31 ta' Mejju, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MALTA DRYDOCKS - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm ingħata sussidju lit-tarzna, sena b'sena, mill-1987 'il hawn?

Jista' jgħid ukoll kemm sar telf fl-istess perijodu, sena b'sena?

Jista' jgħid kemm kien id-dejn fl-istess perijodu, sena b'sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): Qed inpoggi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, wara li mit-tarzna tnaqqsu numru ta' nies bl-early retirement u wara li daħlu fis-seħħ il-provvedimenti tal-ftehim kollettiv il-ġdid, kemm qed ivarja t-telf li qed isir illum minn dak li kien ipproġettat u approvat mill-management innifsu?

Mit-telf kollu li sar f'dawn l-aħħar tliet snin, kemm minnu huwa dovut għal penalitajiet minħabba li l-management naqas li jilħaq l-obbligi tiegħu?

Kemm minnhom kienu bad debts li qatgħet it-tarzna dwar flejjes li l- management ma ġabarx?

Kemm minnhom tħallsu flus lil kuntratturi barranin mis-sena 2002 'il quddiem?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, dwar it-tieni parti tad-domanda, li tirriferi għal basically detailed accounts ta' l-aħħar tliet snin, jiġifieri bad debts, penalitajiet, eċċ., m'għandix l-informazzjoni quddiemi.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel id-domanda bil- miktub u jingħata tweġiba.

M'għandix l-ammont ta' telf kif inhu u kif jikkompara, pero' off the cuff nista' ngħidlu li l-accounts sa l-aħħar ta' April qegħdin in line mal- budget ħlief għal xi varjazzjonijiet minimi.

Ma nistax ngħidlu x'inhi d- differenza ta' x'ġie budgeted bħala telf għal din is-sena vis-a-vis l- istess perijodu għall-ewwel erba' xhur tas-sena preċedenti pero' jekk jagħmilli domanda b'mod ġenerali, inkun nista' nirrispondih.

MSCL - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm ingħata sussidju lill-MSCL, sena b'sena, mill-1987 'il hawn?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoggi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħidilna xi prospetti ta' xogħol hemm għat-tarzna u jekk hemmx xi kuntratti ta' tiswijiet ta' bastimenti?

Jekk iva, jista' jgħid ma' min huma u x'inhu l-volum ta' xogħol?

Huwa minnu li ammont ta' ħaddiema qed jiġu offruti li jitilqu jew jispiċċaw mit- tarzna kif qed jingħad ta' spiss?

(Interruzzjonijiet) Prattikament li qed nistaqsi hu jekk hijiex se toħroġ skema biex jerġgħu jispiċċaw in-nies jew jekk hux se jkun hemm nies li se jiġu mġiegħla jispiċċaw mit-tarzna.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena wkoll wasluli rapporti li fit-tarzna qed jingħad li se jkun hemm skemi oħra ta' voluntary redundancy jew inkella offerta biex xi ħaddiema tat-tarzna jmorru l-IPSL.

Nixtieq niċħad bl-aktar mod kategoriku u assolut li jew hemm il-ħsieb li ssir xi skema ta' irtirar kmieni, jew voluntary redundancy, jew li jerġa' jonqos in-numru ta' ħaddiema billi jmorru fl-IPSL.

Irrid niċħadha bl-aktar mod kategoriku assolut għax il-kuntest fiex ġiet irrapportata lili hu li hemm xi nies li jaħdmu t-tarzna li b'motivi ulterjuri qegħdin jgħidu lill-ħaddiema biex ma jħabblux rashom jekk it- targets ma jintlaħqux għax fl-aħħar mill-aħħar il-gvern, jew joħroġ aktar sussidju, jew inkella jagħtihom somma biex jitilqu, jew inkella l-aktar l- aktar jagħlaq it-tarzna u jdaħħal lil kulħadd fl-IPSL.

Qed niċħad bl-aktar mod assolut u kategoriku dawn l-għajdut biex il-maġġor parti tal-ħaddiema li verament iridu jaħdmu, li verament iridu flimkien mal- gvern u mal-management jilħqu t-targets, jifhmu li l-unika triq li hemm għat-tarzna hi li jintlaħqu t-targets finanzjarji.

M'hemmx aktar bail outs.

Jekk it-tarzna ma tilħaqx it-targets finanzjarji, il-ħaddiema preżenti la se jingħataw offerta ta' voluntary redundancy, la se jintbagħtu l-IPSL, la l-gvern se jżid is-sussidju li għandu mmarkat għal din is-sena u li jidher fil-budget, imma se jkollu jagħlaq it-tarzna bil-konsegwenza li jintilef ix-xogħol.

Qed nagħmel dan l-istatement ċar għax sfortunatament hemm ftit - u ftit ħafna - ħaddiema li għal dawn l-aħħar xhur ilhom isaħħnu minn taħt, ilhom joħolqu problemi, ilhom imexxu ħafna għajdut fit-tarzna, mentri l- maġġoranza kbira tal-ħaddiema jridu jaħdmu b'mod flessibbli u b'mod differenti minn kif kienu jagħmlu qabel, biex it-tarzna tilħaq it-targets.

Il-fatt li minkejja li m'hawnx xi xogħol kbir idur madwar id-dinja - u issa se nitkellem fuq dan għax staqsieni dwaru l-Onor.

Mizzi – fl-ewwel erba' xhur ilħaqna t-targets – tal-cost u mhux ta' kemm suppost inbigħu - jindika li hemm il-buona volonta'.

Pero' sfortunatament hemm min, minħabba raġunijiet li ilhom ġejjin, minħabba li forsi jkollhom xi aġenda differenti - u rrid inkun ċar li m'iniex qed ngħid għan-nies tal-union imma qed ngħid għal nies oħrajn, qed ngħid għal nies li ħafna drabi jitkellmu minn taħt u għandhom influwenzi - qed jagħmlu s-sitwazzjoni b'mod perikoluża ħafna u qed jużaw proprju dan l-għajdut li se jkun hemm voluntary redundancy, li se jkun hemm l-IPSL, mentri dan m'hu veru xejn.

U għalhekk qed nerġa' niċħad b'mod mill-aktar kategoriku, biex kulħadd jifhem is-sitwazzjoni fejn qegħdin.

Jiena nemmen – u issa nitkellem fuq il-prospetti tax-xogħol – li anke li kieku sal-lum, minkejja n-nuqqas ta' xogħol kbir li kien hemm fit-tarzna - xogħol ta' entita' kbira - daħlet il-flessibilita' li kienet neċessarja u ma twaqqfux ċerti riformi li kellhom isiru, illum is-sitwazzjoni kienet tkun aħjar minn dak li bbaġitjajna, li kieku saret illum, u kien ikun aħjar għall-ħaddiema kollha.

Imma sfortunatament għad hemm ftit ħaddiema li l- interess tagħhom m'huwiex it-tarzna imma huwa l-aġenda li jkollhom f'ċerti żmenijiet.

U jiena nappella lil kulħadd fit-tarzna, lill-ħaddiema kollha fit-tarzna, li jiena ngħid hemm maġġoranza kbira ħafna, li trid tirriforma l-work practices, li trid tbiddel il-mod kif taħdem, li hi konxja mill-kwalita' ta' xogħol li tista' tagħti, biex ma tismax minn min m'għandux dawn l- interessi.

U għalhekk qed nagħmilha ċara li l-futur ta' kull wieħed minnhom jiddependi mir-riżultati finanzjarji u minn xejn aktar.

U l- konsegwenza li ma nilħqux ir-riżultati finanzjarji, tkun it-telfien tal- postijiet tax-xogħol.

M'hemmx bail outs, m'hemmx voluntary redundancies, m'hemmx IPSL.

Kif għedna u stqarrejna diversi drabi, dan huwa l-aħħar tentattiv biex nirranġaw is-sitwazzjoni.

Niġi issa għall-ewwel parti tad- domanda ta' l-Onor.

Mizzi.

Bħala numri ta' stands, jiġifieri ta' xogħol mibdi, din is-sena t-tarzna għamlet aktar milli għamlet is-sena l-oħra.

Fil-fatt żdiedu l-ammonti ta' stands li għamlet vis-a-vis is-sena l-oħra.

Pero' minħabba x-xogħol depress li hawn madwar id-dinja, kuntratti kbar mhux ma kienx hawn imma ma tantx kien hawn available.

Ir-raġuni hija sempliċi.

Illum il-freight rate, jiġifieri r-rata li biha tikri vapur, hija għolja ħafna u allura x- ship owners u min għandu vapur, kemm jista' jkun iħaddmu ħafna u jkompli jħaddmu u jekk għandu bżonn tiswija, jekk jista' jkun jipposponiha.

U allura b'mod ġenerali s-suq internazzjonali huwa depress minn dan il-lat.

Problema oħra li ltqajna magħha hi li għalkemm għamilna diversi kwotazzjonijiet – jekk niftakar sew bl-amment naħseb li kkwotajna kemm kemm inqas mill-kkwotajna s-sena l-oħra fl-istess perijodu – qed insibu dejjem l- istess problema, li l-kwalita' tax-xogħol tagħna hija rated very highly, il- prezz qed ikun issa kompetittiv, pero' għad għandna l-problemi fuq kredibilita' u fuq kemm nistgħu nassiguraw id-delivery dates li nagħtu.

Irrid ngħid li kultant tieħu ċertu sodisfazzjon jew tikkonsla lilek innifsek bil-problemi li għandhom it-tarzni ta' madwarna.

Dan l-aħħar kellna storja ta' suċċess, per eżempju, fejn vapur li kien qiegħed f'tarzna Griega, tant kienu qed jaħdmu ħażin fuqu, tant l-owner tiegħu kellu problemi mal-unions f'hemmhekk li telaq b'nofs xogħol mill-Greċja, ġabu hawn Malta u f'ġimgħa verament saru l-mirakli fuqu.

U ovvjament f'dak iggwadanjajna reputazzjoni tajba.

Pero' għad għandna b'mod ġenerali reputazzjoni ħażina.

Sfortunatament is-suq tax-shipowning huwa żgħir ħafna, jiġifieri l-kelma tiġri malajr u kull inċident li jinqala', kull direttiva li toħroġ mill-union, mill-ewwel tiġi rrapportata fil-Lloyds List u allura jkollok effett naturali fis-suq.

U rridu noqogħdu attenti ħafna għal din għax ir-reputazzjoni hija kollox.

Jiġifieri li kieku verament nakkwistaw il-flessibilita' li hemm bżonn mill- ħaddiema, li kieku verament nibdew naħdmu bil-prattiċi l-ġodda li hemm imniżżlin fl-agreement, li suppost kollha ġew implimentati s'issa pero' sfortunatament għadhom m'humiex kollha implimentati, allura l-aħħar problema li għandna tad-delivery dates verament nirbħuha wkoll u ladarba nirbħu dik, inkunu verament suq kompetittiv.

L-Onor.

Mizzi staqsieni wkoll xi prospetti hemm.

Bħalissa qegħdin viċin ħafna li niffirmaw tliet kuntratti ta' ċerta entita', ta' ċerta importanza f'areas differenti pero' ma jidhirlix li għandi nagħti id-dettalji ta' min huma, x'inhi l-entita' tagħhom, eċċ., – l- ewwelnett għadu lanqas biss huwa ffirmat il-kuntratt - pero' nista' naċċerta lill-Kamra li huma tliet kuntratti importanti ħafna, li jekk ikunu maħdumin tajjeb u skond it-targets, għandna nagħmlu profitt sostanzjali fuqhom.

Pero' dan kollox bil-question mark tas-soltu.

Hemm numru ta' direttivi uffiċjali tal-GWU li jeżistu u li qegħdin jimpinġu bil-qawwi fil-flessibilita' neċessarja biex taħdem, hemm numru ta' direttivi unofficially li tisma' bihom u meta tistaqsi lill-GWU, jgħidulek li dawk m'humiex uffiċjali pero' on the ground jaħdmu u l-agħar ħaġa li tista' tiġrilna hi li jiġi l-ewwel wieħed minn dawn il-kuntratti u ma naħdmuħx fil-ħin jew ikollna l-problemi.

Malli jiġri hekk, jiena ngħid se jkun beda l-bidu tat-tmiem.

Dawn huma kuntratti li jmorru minn l-aħħar ta' dan ix-xahar, mingħalija, sa lejn l-aħħar tas-sena.

Wieħed mill-kuntratti huwa tali li jista' jokkupana anke għal sena sħiħa, huwa partnership ma' żewġ ditti enormi biex jinbena ċertu tip ta' xogħol u jekk verament it-tarzna takkwistah, tkun a feather in its cap u a feather in Malta's cap.

Pero' biex nagħmlu dan kollu qed nagħmluh quddiem kompetizzjoni li hija kbira u li hija cut-throat.

Il- problemi li għandha t-tarzna huma problemi li għaddejjin minnhom ħafna tarznari oħra.

Semmejt it-tarzna Griega fejn kien hemm il-problema ta' dak il-vapur, insemmi t-tarzna ta' Spanja li mhux biss riċentement kien hemm civil commotion u ġew sparati anke rubber bullets fuq il-ħaddiema, pero' ġiet ukoll akkużata mill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea b'sussidji illegali, trid tħallas lura flus enormi u issa l-gvern qiegħed ikeċċi lin- nies proprju minn din it-tarzna fi Spanja.

Nafu bil-problemi kbar li għaddejjin minnhom tarznari Taljani, hemm problemi anke fit-tarznari Tedeski u din illum toffri opportunita' lilna.

Jekk ngħarfu nisfruttawha, jekk ngħarfu nkunu tarzna verament effiċjenti, fejn kulħadd imidd idejh għax-xogħol, fejn kulħadd ibiddel il-metodu ta' kif jaħdem u nieħdu din il-window ta' opportunita' li teżisti, tista' tkun verament opportunita' kbira għat-tarzna tagħna li forsi qatt ma kellna.

U jiena, biex ma ntawwalx għax tawwalt ftit sfortunatament, l-appell tiegħi huwa wieħed.

Nifhem li l-ħaddiema qegħdin jaħdmu taħt reġim differenti ta' xogħol.

Nifhem li dak li kien assigurat bħala paga u overtime qabel ma sar l-aħħar agreement illum m'huwiex assigurat, anzi nifhem li l-ħaddiema kollha qed jieħdu ħafna inqas flus id-dar, biex inkunu ċari li nifhimhom dawn l-affarijiet.

Pero' nitlob li kulħadd jifhem ukoll li rridu naħdmu biex l-opportunitajiet li għandna nisfruttawhom u mhux biss it-tarzna tagħmel il-flus, imma anke l-ħaddiema jagħmlu l-flus.

Infakkar lill-ħaddiema li fl-agreement għandna metodi ta' profit sharing mhux fuq il-bottom line tal-kumpannija, jiġifieri mhux jekk il-kumpannija tagħmel flus din is-sena, għax m'hijiex se tagħmel ovvjament, pero' jekk hemm profitt fuq job partikolari, parti minn dak il-profitt imur fil-bwiet tal-ħaddiema.

Dan ftehemna miegħu fil-collective agreement.

Li kieku ma kienx hemm l-intoppi li kellna s'issa, u dan evidentissimu min-numri, fl- ewwel tliet xhur konna nagħmlu profitt modest u parti minn dak il-profitt diġa' kieku ħaduh il-ħaddiema.

Pero' billi kellna wħud li ma riedux jaċċettaw il-flessibilita', riedu jaċċettawha b'ċerti kondizzjonijiet u jridu jmorru lura b'mod ġenerali għall-passat - uħud, nerġa' ngħid uħud, pero' dawn l-uħud għandhom influwenza kbira fuq il-maġġoranza - ma kienx possibbli li l-ħaddiema jipparteċipaw fil-profitt.

U allura l-appell tiegħi huwa dan.

Ifhmu t-terren il-ġdid li qed naħdmu fih.

Ifhmu l-isfida li għandna.

Ifhmu li s-sidien tal-vapuri li jiġu għandna japprezzaw il-kwalita' tax-xogħol tagħkom.

Ifhmu li intom kapaċi u li tistgħu ddawruha t-tarzna.

Agħrfu dan kollu, toqogħdux tisimgħu minn min irid idaħħalkom ġo sqaq li m'għandux żblokk, għax jekk naqbdu dak l- isqaq, imbagħad verament intom il-ħaddiema tbatu u ma jkollkomx futur.

AIR MALTA - CEO

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk is-salarju u l- benefiċċji tac-CEO ta' l-Air Malta humiex tax free?

Jekk fl-affermattiv, x'inhuma l-liabilities li tħallas l-Air Malta f'taxxi għall-kondizzjonijiet ta' tax free lis-CEO tagħha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li l-Air Malta bħalma tħallas it-taxxa u n-national insurance għall-piloti barranin impjegati magħha tħallas ukoll it-taxxa u n-national insurance għas-CEO.

Ħallset hi direttament lill- gvern dawn l-ammonti f'taxxa u bolla dovuti mingħand is-CEO tagħha:

Taxxa Bolla Lm Lm 2002 16,346 305.52 2003 63,698 1,341.60

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nifhem li ċ-ċifra ta' Lm75,000 li ħallset l-Air Malta hija biss għall-kont ta' taxxa dovuta għal chief executive u mhux għal bdoti.

Fid-dawl ta' l-arranġamenti l-ġodda li saru ma' l-impjegati u l- unions tagħhom, hemm xi kondizzjoni differenti dwar il-ħlas ta' taxxa u ta' sigurta' soċjali taċ-chief executive officer, jew kollox baqa' kif kien?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: F'dan ir-rigward le għax dan huwa parti mis-salarji, pero' iċ-chief executive tneħħewlu numri ta' allowances simili għal dawk li kellhom l-executives kollha ta' l-Air Malta.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jaġġorna lill-Kamra dwar jekk kienx hemm żviluppi dwar ir-ristrutturar tal-managerial grades ta' l-Air Malta?

Billi għadda daqsxejn żmien, fiex waslu l-investigazzjonijiet dwar l- inċident li kien involut fih ajruplan ta' l-Air Malta xi xhur ilu?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, skond l-aħħar informazzjoni li għandi kien hemm diversi call for applications u għaddejjin bl-interviews, li mingħalija, huma targeted li jispiċċaw fit-tielet ġimgħa ta' Ġunju.

Dwar it-tieni parti tad-domanda, kien hemm tliet investigazzjonijiet.

Waħda kienet inkjesta maġisterjali biex tara jekk kienx hemm ksur tal- liġijiet kriminali.

Din ġiet konkluża u safejn naf jien anke ġiet ippubblikata l-konklużjoni tagħha.

Hemm oħra mill-Air Malta internament li safejn naf jien ġiet konkluża pero' ma tressqitx quddiem il-bord tad- diretturi għax qed tistenna l-konklużjoni tat-tielet inkjesta li hija magħmula mid-DCA.

Hemmhekk l-unika ħaġa li għad baqa' hi li l-persuna li qed tagħmel l-investigazzjoni trid tagħmel simulation ta' l-inċident, jiġifieri trid tuża ajruplan ta' veru biex tagħmel is-simulation, u ovvjament ridna nkopru ruħna b'insurance li ma jmurx jiġri xi ħaġa oħra.

Issa din l-insurance b'xi mod jew ieħor irnexxielna noħorġuha u nispera li dawn is-simulation exercises jintemmu kemm jista' jkun malajr, nispera bil- wisq iktar li ma jkunx hemm inċidenti simili u malli din tiġi konkluża u ppubblikata, inkunu nistgħu nimxu bit-tieni investigazzjoni.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-Air Malta u sussidjarji tagħha xahar b'xahar fil-perijodu ta' Ottubru 2002 u April 2003?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoggi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

FTS - MEMBRI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid min huma l- membri tal-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Il- bord tal-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada hu kompost hekk:

Ray Fenech - President Louise Aquilina Peter Fenech Joseph Magro Alfred Rizzo Marilyn Sciortino

PIETA' - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid xi pjani oħra ta' xogħol hemm għall-iskola primarja f'Tal-Pieta' wara diversi talbiet li saru mill-istess skola?

Meta se jsiru dawn ix-xogħlijiet li bosta minnhom kienu mwiegħda li se jsiru u jitlestew sas-sajf li għadda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li qed isir survey kif ukoll pjanti biex issir applikazzjoni mal-MEPA ħalli jinbnew żewġt ikmamar oħra biex jintużaw bħala store peress li l-istore eżistenti qiegħed f'parti prominenti ta' l- iskola u jista' jintuża għal skop aktar edukattiv.

Informat ukoll li hemm retaining wall li se jinħatt u jerġa' jinbena mill- ġdid peress li żżaqqaq.

Se jinqalgħu r-railings tal-ħadid eżistenti u minflokhom jinbnew ċnut tal-ġebel li jkunu kemm isbaħ kif wkoll iktar żguri għat-tfal.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan biex tikber l-iskola ta' Wied il-Għajn?

Għax minkejja li fl-aħħar snin kien hemm żidiet fir-rata tat-twelid, l-ispazju ta' l-iskola m'huwiex ilaħħaq magħhom.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, qed jitfasslu pjani biex inkunu nistgħu nkabbru l-iskola eżistenti u peress li s-sit li fih tinstab din l- iskola huwa limitat, se nkunu nistgħu nagħmlu wkoll użu ta' spazji f'xi sit ieħor.

Id-deċiżjoni finali qed tiġi elaborata biex imbagħad tiġi diskussa mal-MEPA.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI EDUKATTIVI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew impjegati nies full-time kif ukoll part-time mal-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi f'dawn l-aħħar sentejn?

Min kienu dawn il-persuni u x'xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid ukoll jekk saritx sejħa pubblika f'kull każ, kif ukoll intervisti lil dawk interessati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-fondazzjoni għal servizzi edukattivi għandha 12-il impjegat full-time u 117 part-time li sitta minnhom huma sekondati, jew mid-divizjoni ta' l-edukazzjoni jew minn xi ente pubblika oħra.

Ix-xogħol ivarja minn CEO għal taħriġ, responsabilita' għal programmi edukattivi skond il-missjoni tal-fondazzjoni.

L-impjegati part- time jagħmlu xogħol ta' għalliema fil-programmi ta' litteriżmu.

Ġejt assigurat li l-fondazzjoni mxiet mal-proċeduri ta' reklutaġġ stabbiliti mil- ligi.

Ma nħossx li għandi nippubblika l-ismijiet ta' l-impjegati.

INDUSTRIAL PROJECTS & SERVICES LTD. - EX ĦADDIEMA TAL-MALTA DRYDOCKS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 3705, jista' l-Ministru jgħid x'xogħol qed jagħmlu l-107 ħaddiem li hemm imsemmija f'dik it-twegiba?

F'liema sezzjoni qed jaħdmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li bħalissa hemm 106 ħaddiema ex- Malta Drydocks u ex-Malta Shipbuilding mad-divizjoni ta' l-edukazzjoni li qed jaħdmu f'dawn is-sezzjonijiet:

64 mal-maintenance unit tat-technical services branch;

38 mas-sezzjoni tal-minor staff;

4 fil-landscaping, gardening unit.

Informat ukoll li barra minn hekk hemm għaxar ħaddiema oħra fid-dipartiment tal-libreriji u arkivji.

Sitta minn dawn jagħmlu xogħol klerikali filwaqt li erbgħa jagħmlu xogħol industrijali.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 3705, jista' il-Ministru jgħid x'xogħol qed jagħmlu t-58 ħaddiem li hemm imsemmija f'dik it-twegiba?

F'liema sezzjoni qed jaħdmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob l-Onor.

Membru jirriferi din il-mistoqsija lill-Ministru għat-Turizmu u Kultura peress li l-ħaddiema msemmija ġew mislufa għal xogħol fil-qasam tal-kultura.

Mat-taqsima taż-żgħażagħ m'hemmx ħaddiema ta' din il-kategorija.

ĦAŻ-ŻABBAR - SQAQ L-GĦARGĦAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux possibbli li Sqaq l-Għargħar ġewwa Ħaż-Żabbar jiġi rranġat ħalli ma jibqax daqshekk ta' inkonvenjent u periklu għar-residenti li jgħixu fih?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Il- manutenzjoni u r-resurfacing tat-triq imsemmija taqa' taħt ir- responsabbilta' tal-kunsill lokali ta' Haż-Żabbar u għaldaqstant l- awtorita' tat-trasport informat lill-kunsill lokali konċernat bis- suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant.

WSC/KORPORAZZJONI ENEMALTA - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom kontijiet pendenti mal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u mal-korporazzjoni Enemalta?

Kemm minn dawn huma ta' djar privati u kemm ta' negozji?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoggi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi d-degree li għandhom persuni gradwati li qed jirreġistraw għax-xogħol, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5693; u

Lista li turi l-għadd u n-nazzjonalita` ta' persuni barranin li qed jirreġistraw għax-xogħol, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5694.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' households li għandhom is-servizz tad-dawl, ilma u telefon sospiż, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5691.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Sur President, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' azjendi kummerċjali li waqgħu lura fil- ħlasijiet tal-bolla ta' l-impjegati tagħhom, bejn l-1998 u l-2002, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5692;

Tagħrif dwar vjaġġar minn uffiċjali fl-internal audit investigative directorate matul l-2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5970; u

f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Rurali u l-Ambjent, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar vjaġġar minn uffiċjali ta' l-awtorita` ta' Malta dwar l- ambjent u l-ippjanar (MEPA) matul l-2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5972.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TAL-PSIKOLOĠIJA

PSYCHOLOGY PROFESSION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mill-31 ta' Mejju, 2004 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, qabel ma nibdew niddiskutu dan is- suġġett huwa importanti li nħarsu daqsxejn lejn il-problema ta' overlapping li teżisti bejn liġijiet differenti.

Bħalma ntqal il-bieraħ, il-kwestjoni tal-psikologi hija relatata kemm ma' etika kif ukoll ma' affarijiet oħra, bħalma huma l-liċenzji, u għalhekk naħseb illi huwa bżonjuż li niddeċiedu jekk il-psikologi humiex se jkunu taħt naħa jew inkella taħt naħa oħra bħala liġijiet.

Nassumi li dan l-abbozz ta' liġi huwa superseding għal liġijiet oħra, pero` ovvjament huwa tajjeb li wieħed jiġbed l-attenzjoni għal dan il-punt.

Sur President, ħafna drabi l-psikologi ma jaħdmux f'ambjent għalihom waħedhom imma jaħdmu bħala team, speċjalment f'ċerti dipartimenti governattivi jew semi-governattivi.

L-isfortuna hi li ħafna drabi jkollna overlapping ta' settur ma' ieħor, pero` din hija xi ħaġa naturali, u għalhekk li għandna naraw huwa kif dawn jistgħu jiġu kkombinati ma' xulxin.

Wieħed irid jgħid li strettament l-ewwel degree li jġibu l-psikologi ma tagħmilhomx psikologi.

Barra minn hekk huma jkunu jridu jagħżlu linji differenti għax ikollhom taħriġ kemm f'dik li hi psikoloġija klinika kif ukoll f'dak li huwa counselling.

Ħafna drabi l-psikologi jibqgħu jagħmlu t- training tagħhom sakemm dan iwassalhom għal dottorat, pero` hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jgħid illi minkejja li jkollhom dan id-dottorat, xorta ma jistgħux jippreskrivu mediċini għax l-istudji tagħhom ma jkunux immirat f'dik id-direzzjoni.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li l-psikologi għandhom ħafna iktar ħin mal-pazjenti tagħhom milli jkollhom il-psikjatri, u allura dan il-fattur jagħmilhielhom iktar faċli biex jifhmu aħjar il- problemi tal-pazjenti, pero` sfortunatament - u hawn irrid nenfasizza l- kelma "sfortunatament" - huma ma tantx jidħlu fil-mard li jista' jkun qed jinfluwenza l-mod kif ikun qed jiffunzjona l-moħħ ta' l-individwu.

Forsi iktar tard ikolli ċans nelenka xi punti li huma mportanti relatati ma' dan li qed ngħid.

Għalhekk huwa importanti li meta wieħed ikollu dan it-tip ta' mard, ifittex kura mill-ewwel qabel ma s-sitwazzjoni tiggrava.

Bażikament nistgħu ngħidu li l-psikjatri huma nies li ġew imħarrġa bħala tobba f'dak li għandu x'jaqsam ma' mard mentali.

Huwa jeżaminaw lill- pazjenti kemm mil-lat mediku kif ukoll mil-lat psikjatriku, u għandhom il- fakulta` li jagħmlu dijanjosi ta' kondizzjoni psikjatrika u jiddeċiedu liema hi l-aħjar linja li tittieħed.

Fil-fatt il-psikjatri huma l-uniċi tobba speċjalizzati fil-mard mentali li jistgħu jippreskrivu mediċina, u parti mit-training tagħhom ikun jinkludi kemm studji ta' terapija kif ukoll studji ta' psikoterapija.

Imbagħad hemm il-psikoterapisti, li jkollhom in-depth knowledge ta' terapija partikolari, bħalma hi, per eżempju, is-psychodynamics, pero` ħafna drabi dawn ma jkollhomx in-knowledge li jidħlu fi branki oħrajn.

It-training li għandhom il-counsellors lejn terapija partikolari hija client centred, dik li jgħidulha humanistic therapy, imma mhux dejjem.

Ħafna drabi dawn ikunu mħarrġa ħafna fl-iskills ta' counselling u ovvjament ikollhom il-kwalifiki li jirrigwardaw il-counselling.

In-nurse specialists huma persuni li huma mħarrġa bħala nurses imma jkunu kisbu esperjenza ta' speċjalizzazzjoni fis-settur tas-saħħa mentali.

Jeżistu wkoll il-behaviour nurse specialists, li ħafna drabi jkunu mħarrġa fil-behavioural therapy techniques, kif ukoll is-social workers, li permezz tat-training u ta' esperjenza oħra li jkunu ġabru jkunu jistgħu jidħlu fil- branka ta' psychological treatment.

Min-naħa l-oħra, l-occupational therapists jagħmlu terapija lil dawk il-persuni li jkollhom mard mentali jew inkella problemi oħra, bħal learning disabilities, u ħafna drabi bl- iskills li dawn jagħtuhom, bil-mod il-mod il-pazjenti jkunu jistgħu jersqu lura lejn il-komunita`.

Imbagħad l-ispeech u l-language therapists ikunu ngħataw training biex jagħmlu terapija lil persuni li għandhom problemi ta' komunikazzjoni.

Sur President, il-lista ta' professjonisti li jaħdmu f'dan is-settur kienet fuq fuq, u jien ċert li ma semmejthomx kollha għax jekk wieħed ikollu jelenka l-professjonisti kollha li jeżistu fil-qasam mentali ma jispiċċa qatt.

Irridu ngħidu wkoll li hawn ħafna persuni mas-saqajn li filwaqt li jgħidu li huma terapisti, meta mbagħad wieħed jipprova jara eżattament xi training għandhom u m'għandhomx isib li fil-verita` dawn m'għandhomx il- kwalifiki kollha neċessarji biex ikunu jistgħu jagħtu l-kura neċessarja bl- ikbar responsabbilta` u mingħajr ħsara għall-pazjent.

Waħda mill-iktar affarijiet importanti hija li l-professjonisti li semmejt jaħdmu bħala team.

Sur President, hemm diversi mard fiżiku li jista' jaffettwa anke l-mod kif l-individwu jkun qiegħed jaġixxi.

Wieħed jista' jsemmi, per eżempju, it- tumuri fir-ras u l-problemi tat-thyroid, tal-parathyroid, tal-pituitary gland, tal-qalb, tas-sistema tan-nifs u ta' ċerti glandoli fil-ġisem.

Dan il-mard kollu jista' jaffettwa l-behaviour ta' individwu, li mhux dejjem ikun jista' jiġi picked minn psikologu.

Issa jkun tajjeb li wieħed isemmi xi punti li tqajmu f'din il-Kamra, li wħud minnhom intqalu biex sempliċement ikunu ntqalu.

Jien naħseb li huwa perikoluż li niġu f'din il-Kamra u ngħidu xi ħaġa sempliċement biex inkunu għedniha, bħal meta, per eżempju, xi ħadd qal li l-psikjatri jaqbdu, jordnawlek il-pilloli u jagħtuk ħafna pilloli bl-addoċċ.

Imn'Alla ma tantx hawn nies li joqogħdu jsegwu dak li jkun qed jiġi diskuss fil-parlament minn fuq ir-radio għax statement bħal dak ma tantx jaffettwahom tajjeb, iktar u iktar jekk ikollhom problemi mentali.

Li xi ħadd jiġi f'din il- Kamra u jgħid li l-ispeċjalisti jħobbu jordnaw ħafna pilloli żejda hija xi ħaġa perikoluża, bħalma hija xi ħaġa perikoluża wkoll li niġu hawnhekk u nagħtu x'nifhmu li issa t-tobba u l-psikjatri nistgħu nwarrbuhom fil-ġenb għax il-psikologi, bit-terapija li jkunu qed jagħtuna, se jsolvulna l- problemi kollha.

Naħseb li jekk nirraġunaw b'dan il-mod inkunu qed naslu għal konklużjoni ħażina.

Hemm ukoll persuni oħrajn li jaħsbu li huma xi allat għax jafu kollox u kulħadd irid jimxi skond l-ispaga li dan ikun qed jiġbdilhom.

Irrid insemmi punt ieħor pero` m'iniex se noqgħod ngħid jekk naqbilx miegħu jew le.

Bażikament dawn huma affarijiet li ddaħħlu fi żmien amministrazzjoni Laburista u komplew jiżviluppaw anke taħt amministrazzjoniet Nazzjonalisti.

Fil-qasam tas-saħħa teżisti problema li m'hijiex tolqot biss lill-psikologi, lit-tobba, lill-infermiera u lill- ispeċjalisti imma lill-qasam tas-saħħa kollu.

Per eżempju, fiċ-ċentri tas- saħħa hemm problema ta' nuqqas ta' tobba minħabba l-maternity u l-parental leave, u jien informat li din il-problema tinħass ukoll fl-isptar Monte Carmeli għax hemmhekk ukoll, minn disa' psikologi, ħamsa minnhom, jiġifieri iktar minn nofshom, qegħdin bil-maternity jew parental leave.

Terġa` jien informat ukoll li psikologa minn dawk li jaħdmu fl-isptar Monte Carmeli qed taħdem bir-reduced hours u qed taħdem biss għaxar sigħat fil- ġimgħa.

Anke l-membru parlamentari ġdid li daħal fuq in-naħa tal-gvern, li huwa psikjatra, qal li l-waiting list twila li għandna hija kkaġunata minn nuqqas ta' psikologi.

Is-sabiħa hi li meta din il-psikologa li taħdem l- isptar Monte Carmeli bir-reduced hours talbet li tibda taħdem 15-il siegħa minflok għaxar sigħat fil-ġimgħa minħabba li s-sitwazzjoni tagħha nbidlet, sal-lum it-talba tagħha għadha ma ġietx approvata u ilna nitlajjaw għal xhur sħaħ biex tiġi approvata.

Kieku jien lil din il-psikologa kont naħtafha fil-kelma u ngħidilha: Tridx minflok 15-il siegħa tibda taħdem 20 siegħa fil-ġimgħa ħalli għallinqas lil dawn in-nies li qegħdin jistennew biex jiġu kkurati mill-psikologi nagħtuhom l-attenzjoni meħtieġa?

Ċertament ma jagħmilx sens li filwaqt li qed ngħidu li hemm nuqqas ta' psikologi, it-talba ta' dawk il-psikologi li jixtiequ jaħdmu iktar m'hijiex qed tintlaqa'.

Sur President, hawnhekk ta' min isemmi wkoll - issa hawn ma rridx li nidher illi qed nikkritika b'mod partiġjan għax dawn il-problemi ilhom hemm - li l- psikologi għandhom biss uffiċċju wieħed.

Problema oħra hija li dawn m'għandhomx therapy jew counselling rooms minn fejn huma jistgħu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom b'iktar faċilita`.

Issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi billi nifraħ lill-ministeru responsabbli mill-politika soċjali għaż-żewġ abbozzi ta' liġi li ressaq f'dan il-parlament biex kemm is-social workers kif ukoll il-psikologi jingħataw il-warrant.

L-unika sfortuna hi li minkejja li tressaq abbozz ta' liġi biex jiddaħħlu l-warrants f'diversi professjonijiet oħra tas-saħħa, dawn ma ngħatawx.

Meta xi ftit ġimgħat ilu tressaq quddiem dan il-parlament l-abbozz ta' liġi li jemenda diversi liġijiet, jien ħsibt li xi ħadd kien ikkonverta u li l-wegħda li saret kienet se tiġi mwettqa, pero` meta staqsejna jekk dan huwiex se jsir, qalulna li ma jaqblux li għandna nagħmlu dan għalissa.

Jekk ma taqbilx li għandna ndaħħlu l-warrants f'diversi professjonijiet oħrajn tas-saħħa għalissa, allura ma nagħmluhx hux!

Almenu kien hemm żewġ professjonijiet, dawk tas-social workers u tal-psikologi, li tajniehom il-warrant u qisniehom bħala professjonijiet ġodda, pero` hemm min ilu rikonoxxut fil- professjoni tiegħu għal għexieren twal ta' snin li għadu bla warrant.

Per eżempju, il-midwives għandhom il-warrant imma n-nurses, il- physiotherapists, l-occupational therapists u oħrajn m'għandhomx.

Ħafna professjonijiet fis-settur tas-saħħa nsejħulhom "professions supplimentary to medicine", pero` mbagħad dawn ma jkollhomx warrant.

Jien m'iniex qed nagħmel kritika fuq dan l-abbozz ta' liġi partikolari, imma qed ngħid li f'dan l-abbozz ta' liġi għandna professjoni li kienet hemmhekk u li issa qegħdin nagħtuha iktar struttura u rikonoxximent filwaqt li mbagħad hemm professjonijiet oħra li għadhom m'humiex jiġu rikonoxxuti.

Ġaladarba issa l-psikologi se jingħataw il-warrant, il-pazjenti jistgħu jirriferu ruħhom għandhom mill-ewwel mingħajr il-bżonn li jkunu riferuti għandhom minn x'imkien ieħor, pero` jkun tajjeb jekk dawn il-professjonisti jżommu quddiem għajnejhom il-ħin kollu li jeżisti diversi mard li jista' joħloq ċerti problemi u għalhekk waqt li huma jkunu qed jagħmlu l- counselling jew jagħtu l-kura ma jkunx hemm problemi oħrajn minn taħt li forsi wieħed ma jkunx qiegħed jinduna bihom mill-ewwel u li jistgħu jwasslu għal ċerti problemi.

Jien nittama li l-professjoni tal-psikologi ma tkunx sempliċement professjoni li taħdem għal rasha imma tkun taħdem flimkien mal- professjonijiet l-oħrajn ħalli dan jiswa iktar ta' ġid għall-pazjent għax wara kollox naħseb li l-ewwel u qabel kollox is-setturi kollha jfittxu l- interess tal-pazjent.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Mela la m'hawnx iktar rimarki, nistieden lill-Ministru Cristina biex tagħmel il-winding up.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, l-ewwel u qabel kollox nixtieq nirringrazzja lill-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra li ħadu sehem f'dan id- dibattitu għall-kontribut li taw.

Kif għedt fil-bidu, mill-ewwel kien jidher li ma kienx se jkollna xi kontroversja dwar dan l-abbozz ta' liġi, u l-unika kontroversja li kellna fih kienet dwar kif tippronunzja l-kelma "psikologi", jekk hux bil-"ġ" jew bil-"g".

Fil-fatt ngħid il-verita`, din għadni m'iniex ċerta fuqha għax minn banda fl-abbozz ta' liġi "psikologu" hija miktuba bil-"ġ" għax aħna ngħidu "psikoloġija" u mill-banda l-oħra mbagħad ngħidu "psikologu", pero` fil-kas imbagħad nidħlu fis-semantika aktar tard.

Jien naħseb li dan huwa l-uniku punt kontenzjuż li kien hemm f'dan id-dibattitu.

Kif intqal diġa`, dan kien l-ewwel abbozz ta' liġi li ppilotajt, u nista' ngħid li qagħadt attenta ħafna iktar mis-soltu nisma' lill-kollegi tiegħi jitkellmu għax naf li kelli nasal għal dan il-winding up u xtaqt li ngħaddi rimarka żgħira fuq dak li ntqal minn kull kelliem li tkellem f'dan id- dibattitu.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi u nawgura lil dawk l-istudenti kollha li qed jagħmlu l-eżamijiet - jiġifieri mhux biss lil dawk li qegħdin jagħmlu l- B. Psy. - u li allura huma u l-familji tagħhom bħalissa għaddejjin minn żmien verament kruċjali.

Sur President, naħseb li l-maġġoranza tal-kummenti wrew il-background tal- kelliema.

Per eżempju, nista' nibda biex nirriferi għall-aħħar kelliem li tkellem, l-Onor.

Michael Farrugia, li ħares lejn l-ambjent mediku, kif għamlu wkoll it-tobba l-oħra li tkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Dawn ħarsu lejn in-nuqqasijiet, il-bżonnijiet u l-ħtiġijiet kollha li għandna fis-settur mediku, u jien m'għandix dubju li s-suġġerimenti, il-proposti u l-ilmenti li għamlu jinstemgħu, jiġifieri l-frustrazzjoni ...

Jien inħobb nużaha l-kelma "frustrazzjoni", għalkemm uħud jgħidulek li l-politiċi m'għandhomx ikunu frustrati, pero` l-verita` hija li minkejja li aħna nkunu nafu x'irid isir, jgħaddi ħafna żmien qabel ma attwalment l-affarijiet jiġu implimentati.

Madankollu kull implimentazzjoni għandha ż-żerriegħa x'imkien, u jien nemmen li anke f'dawn id-dibattiti jkun hemm iż-żerriegħa għal affarijiet li se jsiru iktar tard.

Min-naħa tagħhom, l-avukati li tkellmu f'dan id-dibattitu ma ħarsux lejn il- legaliżmu ta' l-abbozz ta' liġi, lejn il-legalitajiet tiegħu jew lejn il- punti legali imma ħarsu lejn l-ambjent legali.

Kellna wkoll lill- paramediċi li anke huma daħlu fil-qasam partikolari tagħhom.

Għall-ewwel darba kellna psikjatra li ta l-input tiegħu b'mod partikolari minħabba li huwa ffokat fuq is-settur tal-psikjatrija u kif qalilna hu, huwa miżżewweġ psikologa u allura għandu second-hand information.

Kien hemm diversi kelliema li ffokaw fuq l-aspett edukattiv, partikolarment fuq il-ħtieġa illi fil-qasam ta' l-edukazzjoni tagħna jkollna psikologi li jaraw x'inhuma l-bżonnijiet tat-tfal iż-żgħar tagħna.

Sur President, naħseb li wara dan id-dibattitu lkoll kemm aħna għandna ħsibijiet ħafna iktar ċari fuq il-psikologi, fuq il-psikjatri u fuq il- psikoterapisti, pero` sinċerament ma nistax ngħid li jien nifhem ħafna fin- neurosis u fil-psychosis u għalhekk dawk l-affarijiet inħallihom għal min hu iktar ambjentat fuq dak il-qasam.

Il-kelliema kollha li tkellmu ħarsu lejn diversi sitwazzjonijiet, partikolarment lejn sitwazzjonijiet familjari li joħolqu stress, fejn allura hemmhekk ikun hemm il-ħtieġa tal-ħidma tal- psikologi.

Kien hemm ukoll min qal li anke s-sitwazzjoni fuq il-postijiet tax-xogħol toħloq l-istress, u allura hemmhekk għal darb'oħra tkellimna dwar il-ħteġijiet li għandu dan is-settur.

Sur President, bosta membri ta' din il-Kamra tkellmu dwar it-tfal li sfortunatament ħafna drabi jispiċċaw vittmi ta' abbużi li jsiru mill-membri tal-familja tagħhom, mill-iskejjel u minn postijiet oħra, u allura naturalment tkellmu wkoll dwar il-ħtieġa li dawn isibu l-għajnuna mill- ewwel għax inkella l-problemi li jirriżultawlhom f'din l-eta` bikrija jkomplu jiżviluppaw u fil-futur iwasslu għal problemi ħafna iktar serji.

L- istess nistgħu ngħidu għaż-żgħażagħ tagħna.

Ċertament ħadd ma jista' jinjora l-problemi li għandhom iż-żgħażagħ għax ilkoll nafu kemm iż- żogħżija ġġib stress magħha u kemm allura huwa importanti li jkun hemm min jifhem il-problemi serji li jkunu għaddejjin minnhom uħud miż-żgħażagħ tagħna.

Hawnhekk kien hawn ukoll min għamel riferenza għan-nuqqas ta' għajnuna li jsibu ċerti ħaddiema, bħan-nurses u s-social workers, li huma stess ikollhom bżonn l-għajnuna u li sfortunatament mhux dejjem qed isibuha.

Jien se ngħid fil-qosor x'inhuma l-għanijiet tal-liġi, ċioe` dawk li nagħtu status professjonali lill-qasam tal-psikologi, li ssir ir-regolamentazzjoni ta' dan il-qasam, li naraw illi l-istandards li huma meħtieġa biex nissalvagwardaw kemm is-servizz kif ukoll lil kulmin jirċievi s-servizz ikunu dejjem protetti kif ukoll li niġu konformi mad-direttiva 89/48 EEC tal-21 ta' Diċembru, 1988, liema direttiva taħseb proprju biex tiġbor taħt kappell wieħed il-liġijiet kollha li hemm fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea bl-iskop li jkollna liġi uniformi li tirregola lill-psikologi kollha li jipprattikaw fil-pajjiżi membri ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Sur President, naħseb li nista' niġbor il-kummenti prinċipali li saru matul dan id-dibattitu fi tlieta.

Per eżempju, kien hemm min semma l-ħtieġa li jkollna l-kors tal-masters in psychology ġewwa l-universita` ta' Malta, kien hemm min semma l-ħtieġa li nagħtu rikonoxximent lill-assistenti psikologi u mbagħad kien hemm kummenti li jirrigwardaw il-formazzjoni tal- bord, għalkemm dawn jaqgħu fit-tielet kategorija għax kienu pjuttost minimi.

Però naħseb li l-bieraħ l-Onor.

Louis Galea serrħilna moħħna lkoll meta qal li l-kors tal-masters se jiftaħ b'mod regolari minn Ottubru li ġej.

Huwa ta parametri ta' kif se jinfetaħ dan il-kors, għalkemm naf li t-tfassil tiegħu għadu għaddej l-università.

Imma l-bieraħ qalilna li peress li hemm bżonn superviżjoni qawwija ta' l-istudenti waqt il-prattika tagħhom f'dan il-kors - dan mhux xi kors akkademiku li wieħed jitgħallem minn fuq il- kotba biss - allura jeħtieġ li n-numru jkun limitat u jista' jkun ukoll li l-kors jiftaħ kull sentejn.

Huwa kors postgraduate li aktarx ikun part- time u jekk ikun part-time ikun hemm xi ħlas dovut għalih.

Niġi għall-kwestjoni ta' l-assistant psychologists.

Naħseb li kien hawn consensus hawn ġew dwar il-bżonn li nagħtu rikonoxximent ukoll lil dawk il- gradwati tal-psikoloġija li qegħdin jagħmlu xogħol marbut mal-psikoloġija.

Għandu jingħata rikonoxximent lil dawk kollha li għandhom a first degree fis-psychology ħalli mbagħad jaħdmu taħt superviżjoni ta' psikologu reġistrat.

Irridu naċċertaw ruħna li din is-supervision issir taħt psikologu reġistrat u li jkun qed jaħdem fis-settur pubbliku.

Sur President, ftit li xejn kien hemm kummenti dwar il-bord però l-Onor.

Karl Chircop staqsa jekk il-bord għandux jiddeċiedi li l-proficiency testing li jsir biex naraw li persuna tkun konformi ma' l-istandards li ġew stabbiliti mill-istess bord, ikun wieħed orali jew bil-miktub.

Jekk qegħdin ngħidu li l-bord se jissettja l-istandards għandna nħallulu ftit flessibilità fit-tfassil ta' dawk l-istandards.

L-Onor.

Karl Chircop ikkummenta fuq il-fatt li l-membri li se jkunu nominati mill-ministru se jdumu hemmhekk għal tliet snin waqt li l-oħrajn se jdumu għal sentejn.

Il-verità hi li din hija a one-off, tkun l-ewwel darba biss, biex ikun hemm il-kontinwità.

Jiġifieri hemm erba' membri li l- ewwel term of office tagħhom huwa għal tliet snin, però dak ikun l-ewwel grupp biss biex imbagħad ma jerġax jibda bord sħiħ mill-bidu.

B'hekk ikun hemm il-kontinwità.

L-Onor.

Chircop tkellem ukoll dwar il-ħtieġa tar-reġistratur.

Jien nibża' li l-bord ikun daqsxejn cumbersome u jkollna overlapping ta' l-affarijiet.

Kif diġà għedt hawnhekk, u kif qalu bosta kollegi, meta mmorru fi stadju ta' Kumitat ikollna aktar opportunità biex niflu mill-qrib din il-liġi u forsi jsiru xi emendi.

Fuq kollox għalhekk qiegħed l-istadju ta' Kumitat, però sinċerament ma narax għaliex is-segretarju tal-bord stess m'għandux ikun ir-reġistratur fl-istess ħin, imma we're open to suggestions u aktar tard din narawha mill-qrib.

L-Onor.

Joe Cassar, li kien qed jagħmel il-maiden speech tiegħu hawnhekk, għamel kumment interessanti ħafna meta qal li din il-liġi qiegħda tħares lejn il-pazjent u qed tara l-pazjent bħala l-focus u mhux il-psikologu.

Jien interessani dan il-kumment partikolari għax mhijiex xi ħaġa li tolqtok mill-ewwel fil-liġi.

Imma meta tifli sew il-klawsoli ssib li s-servizz huwa l-focus u allura by extension of the idea huwa l-pazjent li jirċievi dak is-servizz li jibqa' l-focus.

Il-psikologu huwa l-provider ta' dak is- servizz u allura hija liġi li tħares partikolarment lejn il-ħteġijiet ta' min se jieħu dan is-servizz.

Nixtieq norbot kumment ieħor ta' l-Onor.

Karl Chircop ma' dak li qal l- Onor. Cassar li tkellmu fuq il-ħtieġa li jkollna definizzjoni anke tal- fergħat differenti tal-professjoni.

Meta kont qed nagħmel l-introduzzjoni ta' din il-liġi semmejt li l-Amerka għandhom iktar minn 50 fergħa tal- psikoloġija.

Hawnhekk issemmew partikolarment il-counselling psychologists, l-educational psychologists, is-social psychologists u r- research psychologists li għamel enfasi ħafna fuqhom l-Onor.

Mario Galea u oħrajn.

Jiġifieri wieħed irid jara jekk verament għandniex bżonn li noqogħdu nidħlu fid-definizzjoni jew almenu fil-klassifikazzjoni ta' dawn is-subsections.

Punt kruċjali li sar minn bosta kelliema hawnhekk kien dwar il-ħtieġa li nagħmlu distinzjoni bejn il-psikologu u l-psikoterapista u li jkollna leġislazzjoni hemmhekk ukoll.

Ma jistax jonqos li l-Onor.

Evarist Bartolo kif ukoll l-Onor.

Carmelo Abela għamlu enfasi fuq il-ħtieġa tal-psikologi fis-settur edukattiv.

Anke l-Onor.

Galea qal li jixtieq li jkun hemm numru akbar għaliex in-numru ta' psikologi li għandna, bħala ratio tat-tfal fl-iskejjel, hija baxxa ħafna.

Però bħala ġustifikazzjoni - jekk wieħed għandu bżonn ġustifikazzjoni - ngħid li dan huwa settur li għadu verament fil-bidu tiegħu.

Però m'għandix dubju Ii kif qed jiġri f'pajjiżi oħra se naraw numru ta' psikologi jidħlu f'oqsma oħra b'pass mgħaġġel fis-snin li ġejjin.

Issa se norbot dak li qal l-Onor.

Bartolo ma' dak li qal il-Ministru Galea.

Fil-fatt il-Ministru Galea beda jitkellem dwar il-ħtieġa li l-psikologi edukattivi tagħna ma jistgħux jibqgħu jaħdmu abbażi tal-ħinijiet jew il- ġranet ta' l-iskejjel.

Meta psikologu qed jagħti servizz lil tifel jew tifla ġo l-iskola, is-servizz psikoloġiku ma jistax jingħata biss minn Settembru sa Ġunju u mbagħad jieħu l-vaganzi għat-tliet xhur tas-sajf, u lanqas hu wieħed li jista' jieqaf fis-2.30 p.m. meta jagħlqu l-iskejjel.

L-appell tagħna hawnhekk huwa li kulmin jidħol għal din il-professjoni jħares lejn il-ħtieġijiet tagħha, u ma jintrabatx b'xi ħinijiet jew b'xi strutturi li huma ta' professjonijiet jew ta' xogħol ieħor.

Min jagħti servizz ta' psikoloġija m'għandux il-ktajjen, il-holidays jew il- flessibilità jew il-ġranet reġimentati bħalma għandhom l-għalliema.

Dak huwa punt kruċjali ħafna jekk irridu li s-settur tal-psikoloġija verament ikun suċċess fl-iskejjel tagħna.

Hawnhekk issemma wkoll il-Bologna process.

Kif diġà għedt, f'din il-liġi qed niġu konformi mad-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea.

Però ta' min jgħid li l-Unjoni Ewropea ma tarmonizzax il-kompetenzi u l-kwalifiki imma tarmonizza l-korsijiet.

U rrid ngħid li l-univeristà ta' Malta ilha tieħu sehem attiv f'dan il-proġett.

Nerġa' ngħid li dan il-proċess jagħmilha ħafna iktar faċli biex waqt li n-nies Maltin u Għawdxin ikunu rikonoxxuti f'pajjiżi oħra, ħaddieħor li jkun qed jaħdem jew li jiggradwa minn pajjiżi barra minn Malta jkollu rikonoxximent f'pajjiżna, u nkunu nafu eżattament l- ekwivalenza tal-korsijiet.

Din hija xi ħaġa meħtieġa u naf li l-università ilha taħdem fuqha u l-korsijiet tagħna diġà qed jarmonizzaw ruħhom mal- kumplament tal-pajjiżi li qegħdin jieħdu sehem f'dan il-proċess.

L-Onor.

Jason Azzopardi għamel kumment li meta smajnieh ilkoll kemm aħna tibissimna.

Naħseb tiftakar, Sur President, meta qal "politics is psychology with access to a microphone".

Wara qgħadt naħseb ftit fuqu, imma sinċerament ma nafx jekk hux kumpliment għall-politiċi jew inkella kumpliment negattiv lejn il-psikologi, jiġifieri għad irrid niddeċiedi.

Però enfasizza ħafna fuq il-ħieġa ta' standards.

U naħseb li għan prinċipali ta' din il-liġi, anzi ħidma ewlenija tal-bord tkun li nistabbilixxu l-istandards meħtieġa.

L-Onor.

Azzopardi għamel żewġ kummenti fuq il-bord li ta' min iħares lejhom aktar mill-viċin.

Dan qal: Allura l-bord jista' biss isegwi allegazzjoni ta' imġiba serja mhux xierqa jew jista' minn jeddu jibda jinstiga inkjesta fejn hemm bżonn?

Jien ngħid li l-bord irid ikun proattiv, li fejn iħoss li għandha tibda inkjesta, il-bord għandu jagħmilha u mhux joqgħod jistenna sakemm tidħol allegazzjoni formali mingħand xi ħadd.

Inkella fl-opinjoni tiegħi l-bord ma jkunx qiegħed jagħmel xogħlu b'dik il-ħeġġa, bl- entużjażmu u bl-impenn li wieħed jistenna minn bord ta' dan it-tip.

L-Onor.

Azzopardi ħa l-opportunità - u sewwa għamel - biex jitkellem fuq l- affarijiet li jħassbuh kif isiru fil-qrati tagħna.

Tkellem dwar il-ħtieġa ta' a law reform commission, u beda jitkellem fuq is-saħħa mentali ta' xi nies li jitressqu fil-qrati tagħna.

Semma wkoll każijiet li huma serji meta wieħed joqgħod jiflihom.

L-aħħar kumment li għamel l-Onor.

Azzopardi kien fuq it-time frames tal- bord.

Ta' min iħares lejn dan is-suġġeriment mhux biss b'relazzjoni ma' dan il-bord partikolari imma fil-każ ta' kull bord li għandna.

Huwa qal li ma nistgħux indumu sentejn biex bord jieħu deċiżjoni li tkun kruċjali għan- nies li jkunu involuti fiha.

Semma l-każ ta' tabib mediku li jkun ilu sentejn jistenna deċiżjoni mingħand bord jew mingħand kumitat.

Jien inħoss li għandu raġun.

Il-bordijiet tagħna jridu jkunu sensittivi għal dak li jkunu għaddejjin minnu n-nies involuti.

Allura d-deċiżjonijiet li jridu jittieħdu għandhom jittieħdu bil-għaqal, bis-serjetà u mhux bl-għaġġla, imma almenu fi żmien li huwa raġonevoli mingħajr ma jinħolqu problemi akbar għal min ikun involut.

L-Onor.

Buontempo staqsa għaliex id-degree tal-psikoloġija taqa' taħt il- fakultà ta' l-edukazzjoni.

U t-tweġiba li ngħatajt kienet li d-dipartiment tal-psikolġija minn dejjem kien jagħmel parti mill-fakultà ta' l- edukazzjoni, peress li l-psikoloġija fiha nnifisha, speċjalment fejn jidħlu t-tfal u ż-żgħażagħ u fejn jidħol it-tagħlim, għandha rwol impenjattiv ħafna.

Id-dipartiment tal-psikoloġija kiber in its own right imma xorta baqa' jagħmel parti mill-fakultà ta' l-edukazzjoni.

Jien tkellimt ma' nies li huma psikologi u anke psikjatri u staqsejthom jekk għandhomx xi oġġezzjoni partikolari li dan il-kors tal-psikoloġija jibqa' jagħmel parti mill- fakultà ta' l-edukazzjoni u qaluli li m'għandhom l-ebda oġġezzjoni.

Issemmiet ukoll il-ħtieġa li l-istudenti tal-mediċina jkollhom ħafna u ħafna aktar kuntatt mal-qasam tal-psikoloġija.

Jekk mhux qed niżbalja kien l-Onor.

Michael Gonzi u ngħidlu bir-raġun, speċjalment meta nħarsu lejn ir- rwol li għandu l-general practitioner.

Forsi qabel kellu rwol ħafna aktar importanti milli għandu llum.

It-tabib tal-familja mhux biss kien it-tabib tal-familja, imma kien ukoll il-konsulent tal-familja u dak li jisma' l- problemi tal-familja.

Il-bedside manner tat-tabib tgħin ħafna mhux biss fil-fejqan tal-pazjent, imma anke fil-fejqan fejn jidħol tħassib u stress tal-kumplament tal-familja.

Naħseb li l-Onor.

Gonzi kien qed jaħseb fir- rwol tal-general practitioner u allura għandu raġun meta jgħid li l- istudenti tal-mediċina tagħna għandu jkollhom ħafna iktar kuntatt mas- settur tal-psikoloġija.

L-Onor.

Michael Asciak, bir-raġun, qal li l-popolazzjoni li għandna fl- isptar Monte Carmeli hija pjuttost għolja a paragun ta' pajjiżi oħra.

Il- pajjiżi kollha, inkluża Malta, qegħdin inħarsu lejn dik li ngħidulha "deinstitutionalization", jiġifieri li kemm jista' jkun noħorġu aktar nies mill-istituzzjonijiet biex ikunu jistgħu jgħixu fil-familji u fil-komunità tagħna.

Ovvjament dawn in-nies ikollhom bżonn l-għajnuna, l-appoġġ u jkollhom bżonn l-għajnuna ta' psikologi.

L-Onor.

Anġlu Farrugia għamel enfasi kbira fuq il-ħtieġa ta' psikologi fejn tidħol ix-xena tal-qrati tagħna.

Qal li huwa jħoss li hemm nies illi kieku ngħataw xi forma ta' kura psikoloġika - sinċerament inħossha daqsxejn diffiċli biex nispjega eżattament kif qalha hu, għaliex hu poġġiha verament tajjeb għax kien jaf eżattament il-ħsieb u l-konċett li kellu hu, imma stajt nifhem il-punt tiegħu - minn qabel, kważi kważi lanqas qatt ma kienu jispiċċaw fil-qrati tagħna.

Jiġifieri n-nuqqas tagħna li nagħtuhom ċerta kura sfortunatament wassal biex illum qegħdin fil-qrati tagħna, u wħud minnhom fil-faċilità korrettiva ta' Kordin fejn, anke hemmhekk, hemm ħtieġa li jkollna ħafna aktar psikologi.

Ngħid il-verità ħsibt li se jkun hemm ħafna iktar kelliema li se jduru mad- definizzjoni ta' psikoloġija imma milli jidher fil-maġġoranza kienu kuntenti.

Jien sinċerament ngħid li hemm lok li jsir ameljorament u anke l- Onor. Mario Galea ħass dan u kien hemm xi kelliema oħra.

Pero' din hija xi ħaġa li nistgħu narawha meta naslu għall-istadju ta' Kumitat.

L-Onor.

Joseph Abela ma setax jonqos li jitkellem fuq professjonijiet oħra fis-settur tas-saħħa.

L-Onor.

Michael Farrugia qal li n-nurses u l- occupational therapists m'għandhomx warrant.

Fl-opinjoni tiegħi xorta huma professjonijiet bid-dinjità tagħhom allavolja m'għandhomx warrant.

L-Onor.

Abela beda jgħid kemm għandhom bżonn għajnuna dawk li jaħdmu f'dawn is- setturi għaliex huma setturi li jwasslu għal ħafna stress psikoloġiku u allura dawn in-nies jeħtieġ li jkollhom għajnuna aktar mill-qrib.

L-Onor.

Joseph Brincat tkellem dwar il-ħtieġa tar-riċerka.

Naħseb li kienu ftit il-kelliema li semmew dan il-punt, però wieħed irid jenfasizza l- ħtieġa ta' research psychology ibbażata fuq ix-xena lokali, għalkemm fil- verità l-moħħ tal-Malti, tat- Taljan, ta' l-Ingliż u tal-Franċiż jaħdem pjuttost l-istess, imbagħad għandek aspetti kulturali lokali jew nazzjonali li jkunu differenti.

Iżda naħseb li huwa settur li se naraw bosta aktar nies jidħlu fih minn hawn u ftit ta' żmien ieħor.

Nixtieq nagħlaq b'żewġ kummenti żgħar.

L-ewwelnett din hija professjoni li verament għadha żgħira, imma għandna nies li qed jipprattikaw f'dan is- settur tal-psikoloġija li diġà għandhom esperjenza.

Għandna nies oħra li marru barra minn Malta u ħadu degrees.

Hawnhekk m'iniex se noqgħod nidħol fl-issue ta' jekk humiex doctors jew dottorati.

Kif diġà għedt, aħna nħarsu lejn il-harmonization tal-kompetenzi u l-kwalifiki.

Irridu naċċertaw ruħna li kull min jipprattika hawn Malta jilħaq l-istandards li se jitfasslu minn hawn u ftit ieħor.

Sur President, dan huwa settur li fih irridu nagħrfu nagħżlu bil-għaqal.

Huwa settur li f'pajjiżi oħra kien qisu sar moda, allura bdejna naraw ċerti nies li mhumiex qegħdin jagħtu s-servizz li jistħoqqilhom iċ-ċittadini.

Allura l-appell tiegħi hu li naċċertaw ruħna li kull min jagħti dan is- servizz ikollu l-kompetenza u l-kwalifiki.

Irridu naraw li kull min jagħti s-servizz ikollu l-opportunità li jkompli jżid ma' dik il-kompetenza u ma' dik il-kwalifika.

Anzi, aħna għandna ninkoraġġixxu b'mod jew ieħor lil min irid ikompli jżid il-kompetenza b'modi varji.

Naħseb li għandna nagħtu rikonoxximent lil dawn in-nies li qegħdin jagħtu servizz u lil nies oħra li se jagħtu servizz fil-futur.

Jien nawgura bis-sħiħ lill-istudenti kollha li minn hawn u ftit ieħor ikunu jistgħu jkomplu l-istudju tagħhom hawn Malta, li se nneħħulhom it-tassattiva li jridu jmorru barra minn Malta biex jieħdu l-kwalifiki tagħhom, biex jirrikonoxxu l-ħteġijiet, il-bżonnijiet tal-Maltin u l-Għawdxin kollha u jeżerċitaw din il-professjoni mhux biss bħala xogħol, imma bħala vokazzjoni.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar ir-regolamentazzjoni tal-professjoni tal- psikoloġija u biex jipprovdi għal ħwejjeġ konnessi magħha jew li huma anċillari għaliha", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi ttrattat mill-kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittività u Komunikazzjoni): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi trattat mill-kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA LIĠIJIET DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

COMMUNICATION LAWS (AMENDMENT) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea, jekk jogħġbu, iressaq it- Tieni Qari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal- komunikazzjonijiet u biex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari magħhom jew li għandhom x'jaqsmu magħhom".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, wieħed jista' faċilment igħid li dan l- abbozz ta' liġi jrid jintrabat ma' abbozzi ta' liġi li għaddew minn dan il- parlament fl-aħħar snin.

Fil-fatt irid jintrabat ma' l-Att li jemenda l- wireless telegraphy ordinance tas-sena 2000 li dan il-parlament kien dam jiddiskutih għal numru kbir ta' seduti.

Dan l-Att kien waqqaf ukoll l- awtorità Maltija dwar il-komunikazzjoni.

Erba' snin ilu l-gvern tal-ġurnata, permezz tal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni, kien ressaq proposta quddiem dan il-parlament li biha s- settur tal-komunikazzjonijiet f'pajjiżna kellu jieħu xejra differenti minn dik li konna mdorrijin biha.

Kif diġà għedt, dak l-abbozz ta' liġi waqqaf l-awtorità Maltija dwar il-komunikazzjoni, ħaġa pożittiva li ż-żmien uriena kemm kienet neċessarja biex verament inkomplu mexjin 'il quddiem fil-qasam tal-komunikazzjonijiet.

L-istess Att tas-sena 2000 kellu anness miegħu dak li kien imsejjaħ il-pjan nazzjonali għal-liberalizzazzjoni tas-settur tal-komunikazzjoni nazzjonali li fil-fatt kien mifrux fuq firxa ta' xhur.

Fil-fatt kellu jibda proprju mis-sena 2000 u jkompli għaddej sa l-1 ta' Jannar tas-sena li għaddiet, is- sena 2003.

L-għan prinċipali ta' dak l-Att kien li jbiddel is-sitwazzjoni ta' monopolju f'diversi setturi, kemm tal-cable, tat-telefonija normali, kif ukoll tat-telefonija mobbli, għal sitwazzjoni fejn dawn is-servizzi ma jibqgħux iktar offruti minn operatur wieħed.

Wara erba' snin wieħed jista' faċilment igħid li s-settur tal- komunikazzjonijiet f'pajjiżna m'għadux jingħaraf.

Kieku kellna naraw kif kienet il-qagħda tal-komunikazzjonijiet f'pajjiżna f'Lulju, Awissu tas-sena 2000, meta konna qed ngħaddu l-abbozz ta' liġi li għamilt riferenza għalih, u s-sitwazzjoni tal-komunikazzjonijiet f'pajjiżna llum, m'għandix dubju li lanqas biss ikun hemm l-iċken paragun.

Dan ġara għaliex meta tressaq l-abbozz ta' liġi biex iwaqqaf l-awtorità Maltija tal-komunikazzjoni f'dan il-parlament, l-għan tal-gvern tal-ġurnata kien li pajjiżna jkun minn ta' quddiem nett biex mhux biss ilaħħaq ma' dak li kien qed jiġri fil-kumplament tad-dinja fil-qasam tal- komunikazzjonijiet, iżda wkoll li dan is-settur jiżviluppa fl-interess ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Il-gvern ried jassigura li l-ekonomija ta' pajjiżna ssir waħda verament miftuħa għall-opportunitajiet li joffri dan il- qasam.

Fl-istess żmien li f'Malta konna qegħdin niddiskutu l-liberalizzazzjoni tas- settur tal-komunikazzjonijiet l-Unjoni Ewropea kienet qiegħda tfassal, tiddiskuti u tipprova tikkonkludi dwar dik li kellha tkun il-Lisbon agenda.

Fil-fatt il-European Council ta' Lisbona fis-sena 2000 kien qiegħed jara li l-iżviluppi li jseħħu fil-qasam tal-komunikazzjoni huma fundamentali biex il-membri ta' l-Unjoni Ewropea - u allura aħna wkoll illum bħala membri ta' dik l-istess unjoni - ikollhom tkabbir fl-ekonomiji tagħhom, tiżdied il-kompetittività u jkun hemm il-possibbiltà li jiżdiedu l-impjiegi bħala riżultat ta' dak li jissejjaħ knowledge based economy, ekonomija bbażata fuq is-sistema diġitali.

Wieħed jista' jħares lejn l-esperjenza ta' l-erba' snin li għaddew u jara jekk f'Malta irnexxilniex nimxu 'l quddiem.

Wieħed jista' jħares lejn diversi aspetti tas-settur tal-komunikazzjonijiet f'pajjiżna u jara jekk l- għanijiet prinċipali ta' l-aġenda ta' Lisbona, u anke l-għanijiet prinċipali ta' pajjiżna, irnexxilniex nimxu fuqhom, u attwalment irnexxilniex inwasslu biex pajjiżna jibda wkoll jisfrutta dak kollu li kien qed jiġi żviluppat madwar id-dinja fil-qasam tal-komunikazzjonijiet.

Sur President ̧ aktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qegħdin noqorbu għal sitwazzjoni fejn huwa diffiċli li tagħmel distinzjoni bejn metodi differenti ta' kif tittrasmetti l-messaġġi u d-data tiegħek u metodi differenti ta' kif tagħmel in-negozju permezz tas-settur globali tal- komunikazzjoni.

Imma ridna nassiguraw - fil-fatt jien nemmen li rnexxielna - li pajjiżna f'dan il-qasam ikun ukoll minn ta' quddiem nett biex jiżviluppa lilu nnifsu, biex jaħtaf l-opportunitajiet u biex jirnexxilu wkoll jimxi 'l quddiem b'tali mod li dan is-settur li huwa ta' importanza kbira jkompli jikber.

Naturalment hemm diversi modi kif wieħed ikejjel jekk kienx hemm żviluppi f'dan ir-rigward.

Hemm il-mod marbut, per eżempju, ma' kemm f'dan il-qasam tal-komunikazzjoni irnexxielu jiżviluppa f'dak li huwa tifrix tal-mezzi li kull wieħed minna juża.

Meta konna qegħdin nitkellmu dwar dan is-suġġett erba' snin ilu konna għaddejjin mis-sitwazzjoni fejn, kif għedt iktar kmieni, kull parti tal-komunikazzjoni kienet amministrata minn xi tip ta' monopolju, jew dak tal-privat inkella ta' l-Istat u allura s-sitwazzjoni baqgħet monopolju għal operatur wieħed.

Wieħed mill-għanijiet prinċipali li kellha l-awtorità tal-komunikazzjoni kien proprju marbut mal-fatt li nwasslu lis-settur biex jiġi liberalizzat ħalli taħt forma regolatorja ġdida jinfetaħ u jagħti ċ-ċans ta' iktar żviluppi anke fiċ-ċirkostanzi ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Tajjeb li wieħed jgħid li maż-żmien waħda mill-affarijiet li rriżultat b'mod qawwi kienet id-diviżjoni bejn min kien qed jagħti s-servizz u min attwalment kien qed jirregola dan is-servizz.

Is-settur tal-komunikazzjoni għal snin twal kien magħmul minn parti integrali fejn ir-regolatur u l-operatur kienu ħaġa waħda.

Jiġifieri dak li jiddeċiedi r-regolatur kien qed jiddeċiedih f'isem l-operatur u dak li kien jiddeċiedi l-operatur kien qed jiddeċiedih f'isem ir-regolatur.

Dawn kienu qegħdin jagħmlu funzjoni waħda ta' regolamentazzjoni, funzjoni waħda ta' service provider u allura kienu l- ħin kollu qegħdin jaġixxu bħala ħaġa waħda.

L-ewwel indikazzjoni ta' bidla li fil-fatt kellha bżonn issir kienet il-bidla li daħlet fis-seħħ għall- ewwel darba fl-1 ta' Jannar, 1998 meta attwalment kien hemm is-separazzjoni fiżika bejn ir-regolatur u l-operatur għax jinħass il-bżonn li Malta wkoll timxi bħall-pajjiżi oħrajn.

Meta mbagħad f'Settembru ta' l-1998 kien hemm il-bidla fil-gvern kien hemm ukoll il-qasma bejn min kien politikament responsabbli għal dawn is- setturi, fis-sens li għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjżna kien hemm politiku li kien responsabbli għall-operazzjoni u politiku li kien responsabbli għar-regolamentazzjoni ta' dan is-settur.

Naturalment din kienet sitwazzjoni li qed tiżviluppa wkoll f'diversi pajjiżi oħrajn u din il-ħtieġa li jkun hemm din is-separazzjoni kienet qiegħda iktar fuq quddiem f'dawk li kienu fl-Unjoni Ewropea dak iż-żmien u f'dawk li huma fl-Unjoni Ewropea llum.

Meta f'Awissu ta' l-2002 twaqqfet l-awtorità dwar il-komunikazzjoni morna wkoll għal funzjoni iktar separata bejn dak li hu r-regolatur u dak li huwa wkoll l-operatur.

F'dan il-każ konna qed naslu biex ir-regolatur ma jkunx responsabbli għal xi operazzjoni partikolari, imma b'riżultat tal- liberalizzazzjoni li konna qegħdin nitkellmu dwarha.

Fil-fatt wasalna biex ir-regolatur ikun responsabbli wkoll għal diversi operazzjonijiet oħra, kemm fil-qasam tat-telefonija fissa kif ukoll fil-qasam tat-telefonija mobbli u s-setturi kollha li b'xi mod imissu ma' dan is-settur partikolari.

Kien proprju fl-1 ta' Jannar ta' l-2001 li l-awtorità dwar il- komunikazzjoni bdiet topera fil-mod formali tagħha fejn minn dakinhar ħadet ir-responsabbiltajiet kollha li kellu r-regolatur preċedenti.

Fl-istess żmien konna diġà qegħdin inwettqu l-ewwel parti ta' service providing taħt kappa liberalizzata.

Hawnhekk tajjeb li wieħed ifakkar li l-ewwel settur li kien fiżikament liberalizzat u mogħti l-possibbiltà li jkollu iktar minn operatur wieħed fatt kien is-settur tat-telefonija mobbli, u sa minn Diċembru ta' l-2000 kienet twaqqfet il-mobisle communications limited bħala sussidjarja tal-Maltacom li bdiet tipprepara biex tibda topera fil-qasam ta' tat-telekomunikazzjoni mobbli.

Sur President, wieħed jista' jħares lura u jgħid x'kienu r-riżultati ta' din il-liberalizzazzjoni f'dan is-settur.

L-ewwel ċifra li wieħed irid jenfasizza llum hija dik marbuta mat-turnover li qed iseħħ fil-qasam tat- telekomunikazzjoni.

L-informazzjoni dwar il-komunikazzjoni tindika li x- share ta' negozju li jsir fil-qasam tal-komunikazzjoni huwa ta' madwar Lm92 miljun fis-sena.

Dan l-ammont jirrappreżenta bejn wieħed u ieħor 5% tal- GDP ta' pajjiżna.

Naturalment dan ifisser ukoll li għandna settur tal- komunikazzjoni li mexa 'l quddiem ħafna u li se jkompli jimxi 'l quddiem jekk kemm-il darba nagħrfu x'inhuma l-iżviluppi li qegħdin iseħħu f'dan il- qasam.

Għalkemm qed ngħid li mxejna ħafna 'l quddiem, f'dan is-settur ma tistax tgħid li issa wasalt fejn kellek tasal u daqshekk.

L-awtorita` u l- gvern iridu l-ħin kollu jaraw xi żviluppi li jkunu qegħdin iseħħu madwar id- dinja u ma nħalluhomx jaħarbu mill-attenzjoni tagħna.

Anzi rridu nassiguraw li nkunu minn ta' quddiem nett biex nieħdu l-benefiċċji tagħhom.

Sur President, wieħed jista' jgħid li mhux normali li liġi bħal din terġa` tiġi quddiem il-parlament biex tiġi emendata fi żmien relattivament daqshekk qasir.

Imma kieku wieħed kellu jara d-dibattitu li kellna erba' snin ilu jinduna li dakinhar kien diġa` deher ċar li minħabba l-iżviluppi li kienu qegħdin iseħħu fil-qasam tal-komunikazzjoni kien probabbli ħafna li jkollna bżonn nerġgħu niġu f'dan il-parlament biex naġġornaw il- leġislazzjoni tagħna b'tali mod li nassiguraw li f'dan il-qasam nibqgħu minn ta` quddiem.

Fil-fatt l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum, fil- parti l-kbira tiegħu ̧ huwa intenzjonat biex ikompli jassigura li l- leġislazzjoni ta' pajjiżna tkun waħda mill-iktar avant-garde f'dan is- settur.

Sur President, kont qed nitkellem dwar ċifri li bilfors trid tagħmel riferenza għalihom f'dibattitu bħal dan għax huma ċifri ta' rilevanza u għandhom effett fuq l-ekonomija, kif semmejt iktar kmieni, pero' għandhom effett ukoll fuq il-kwalità tal-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Jekk inħarsu lura lejn il-bidu tas-sena 2000 insibu li bejn wieħed u ieħor dak iż-żmien kien hawn madwar 25,000 persuna li kellhom mobile phone.

Illum, jew aħjar sa l-aħħar ta' Marzu li għadda, għandna 300,000 persuna li jagħmlu użu mill-mobile phones.

Din iċ-ċifra tirrappreżenta kważi 80% tal- popolazzjoni Maltija.

F'pajjiżna għandna waħda mill-ogħla ċifri ta' penetration ta' mobile phones u dan huwa ċertifikat ta' kemm dan is-settur kompla jimxi 'l quddiem.

Illum il-ġurnata għandna kważi tliet telephones mobbli għal kull tnejn li huma fixed line telephones.

Din hija indikazzjoni ta' kemm aħna bħala poplu Malti qed inħossuna li għandna verament bżonn li nikkomunikaw ma' ħaddieħor kemm fuq bażi personali kif ukoll fuq bażi kummerċjali.

Illum, kif inhu magħruf minn kull wieħed u waħda minna, bosta mid-diskussjonijiet isiru permezz tat-telefonija ċellulari u m'għandix dubju li aktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se nkomplu naraw avvanzi u żviluppi f'dan is-settur u aħna rridu nassiguraw li inkompli mexjin 'il quddiem.

Ma nistgħux noqogħdu bil-qiegħda u ngħidu li għandna żieda kbira fin-numru ta' telephones ċellulari, imma rridu naraw ukoll xi żviluppi oħra li fil-fatt qed iseħħu.

Sur President, ma tistax titkellem fuq l-użu tal-komunikazzjonijiet f'pajjiżna mingħajr ma tagħmel riferenza għall-qasam ieħor li żviluppa b'mod sostanzjali matul iż-żmien li għadda.

Hawnhekk qed nirriferi għas- settur ta' l-internet.

Meta wieħed iħares lejn il-mod ta' kif dan is-settur żviluppa matul iż-żmien li għadda malajr jinduna li iktar ma jgħaddi ż- żmien iktar qegħdin nassiguraw li aktar persuni u aktar entitajiet fil-fatt qed jużaw is-sistema ta' l-internet.

Dan mhux sempliċement biex isiru jafu xi biċċa informazzjoni - naturalment dak huwa aspett wieħed mis-servizzi li jipprovdi l-internet – għax l-internet jagħti possibbiltajiet ferm ikbar lil dawk id-diversi entitajiet li jaħdmu f'pajjiżna.

Minkejja l-fatt li matul l-erba' snin li għaddew in-numru ta' subscribers kiber b'mod qawwi, tant li llum għandna madwar 77,000 persuna li jagħmlu użu minn xi tip ta' internet service, m'għandix dubju li matul iż-żmien li ġej din iċ-ċifra għad trid tikber.

L-investiment fl-internet li l-gvern għamel fl-iskejjel jassigura li t-tfal ta' pajjiżna minn eta` żgħira jkollhom ukoll il- possibbilta` li jagħmlu użu minn dawk l-iżviluppi teknoloġiċi li seħħew madwarna fid-dinja.

L-ebda pajjiż li jippretendi li huwa minn ta' quddiem f'dawk li huma żviluppi teknoloġiċi ma jista' jħares lura mingħajr ma jgħid li jrid jkompli jtejjeb il-performance tiegħu f'dan il-qasam partikolari.

Irridu nassiguraw li f'dan ir-rigward mhux biss ikollna iktar studenti li jkollhom aċċess għall-internet fl-iskejjel, imma rridu nkomplu wkoll inwasslu l-messaġġ marbut ma' l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Ma nistgħux niżviluppaw in-negozju tagħna, ma nistgħux niżviluppaw il-mod ta' kif nagħmlu transazzjonijiet bejn pajjiż u ieħor jew bejn organizzazzjoni u oħra jekk kemm-il darba ma jkollniex żieda ikbar milli kellna sal-lum, mhux biss fl-użu ta' l-internet fl-iskejjel tagħna imma wkoll fil-qasam tan- negozju.

In-negozju f'pajjiżna, bħal f'tant pajjiżi oħra, irid jassigura li jisfrutta l-possibbilitajiet li qed jirriżultaw permezz ta' l-użu ta' dawn is-sistemi.

Illum nistgħu ngħidu wkoll li bl-użu ta' l-internet wieħed jista' jiffranka ħafna diffikultajiet li kien ikollu jiffaċċja meta konna naħdmu bis-sistemi tradizzjonali li ħdimna bihom għal tant snin.

Illum jekk ma tkunx imqabbad ma' sistema ta' komunikazzjoni tajba, effiċjenti u effettiva tista' tispiċċa biex tinqata' għalik waħdek.

Għalhekk huwa tajjeb li wieħed jirrifletti fuq il-ħtieġa li l-awtorita` tal-komunikazzjoni u l-ministeri, b'mod partikolari l-ministeru responsabbli mill-edukazzjoni, jassiguraw li l-iżvilupp ta' l-istudenti ta' pajjiżna jkompli jikber b'tali mod li nkunu qegħdin nisfruttaw il-ħin kollu dawn l-oqsma biex nassiguraw żviluppi oħra fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Sur President, irridu wkoll nindirizzaw il-kwestjoni tal-qasma diġitali, jiġifieri l-qasma bejn dawk li jistgħu jużaw dawn is-sistemi u dawk li għal xi rġauni jew oħra ma jistgħux.

Naf li l-gvern qed jindirizza din il- problema.

Matul iż-żmien ħdimna b'mod konsistenti biex dawk il-persuni li ma jistgħux jużaw direttament is-sistema ta' l-internet ikollhom il- possibbilta` li jagħmlu dan permezz tal-kunsilli lokali fid-diversi bliet u rħula tagħna u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar irridu nassiguraw li dan il- qasam ikompli jilħaq aktar persuni, speċjalment lil dawk li għandhom interess li jmexxu l-edukazzjoni tagħhom 'il quddiem, u dawk li huma fin- negozju jmexxu n-negozju tagħhom 'il quddiem.

Hemm bżonn naraw li b'mod effettiv inkunu qegħdin nagħtu l-aħjar servizz possibbli f'oqsma diversi li għandna quddiemna.

Sur President, wieħed irid ikompli jenfasizza wkoll il-ħtieġa li dan is- settur ikun wieħed dinamiku li b'serjeta` jindirizza l-iżviluppi kollha li jkunu qed iseħħu.

M'għandix dubju li l-persuni nvoluti fil-qasam tal- komunikazzjoni f'pajjiżna huma persuni li se jkomplu jaraw xi żviluppi jkunu qed iseħħu u x'inhuma l-passi li jkunu qegħdin jittieħdu fid-dinja ta' madwarna biex verament jassiguraw li huma wkoll jimxu 'l quddiem u jagħtu l-aħjar servizz possibbli.

Tajjeb li wieħed jgħid li s-servizz ta' l-internet sa mit-twaqqif tiegħu ma kienx servizz regolamentat u lanqas kien xi monopolju ta' xi ħadd partikolari.

Dan kien servizz li seta' jingħata minn diversi operaturi, u llum għandna madwar 18-il operatur li jagħtu dan is-servizz ta' l-internet.

Wieħed forsi jistaqsi: Imma kif inhu possibbli li f'pajjiż żgħir bħal tagħna jkun hawn daqstant operaturi li jagħtu dan is-servizz?

Pero` m'għandix dubju li minkejja d-diskussjoni li tiżviluppa minn żmien għall- ieħor fuq xi parti partikolari ta' dan is-servizz, is-sitwazzjoni fl- iżviluppi ta' l-internet hija mħarsa b'mod li fil-fatt ikun hemm diversi pożizzjonijiet li jittieħdu minn diversi organizzazzjonijiet differenti ħalli jassiguraw li fil-fatt inkunu qegħdin il-ħin kollu fuq quddiem f'dan is-settur ukoll.

Sur President, wieħed mill-punti li rrid nenfasizza fuqu huwa li rridu nifhmu li ma ma nistgħux nibqgħu napplikaw regoli li huma differenti, anke jekk taħt l-istess awtorita` tal-komunikazzjoni, għal fixed telephony, mobile service, internet jew inkella għal dak li huwa s-servizz tal-cable.

Dan qed isir aktar diffiċli li jibqa' kkontrollat bil-mod tradizzjonali għaliex iżjed ma jgħaddi ż-żmien iktar qiegħda isseħħ dik li ħafna drabi tissejjaħ il-konverġenza ta' dawn is-servizzi.

Qed isir ferm iktar diffiċli biex wieħed jagħmel distinzjoni bejn servizz mogħti bil-mobile, bil-fixed jew inkella b'xi sistema oħra u allura ridna nassiguraw li l-leġislazzjoni ta' pajjiżna tkun tali li tagħti l-aħjar u l-iktar reazzjoni immedjata possibbli għal dawk l-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu.

Sur President, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum huwa riżultat ukoll ta' white paper li ħarġet fi Frar li għadda li kienet intenzjonata biex il-persuni kollha li b'xi mod għandhom interess f'dan il-qasam ikollhom il-possibbilta` li jagħtu l-fehma tagħhom wara li jaraw x'kien hemm propost li jsir f'dan il-qasam.

Din il-white paper kienet preċiżament intenzjonata biex tassigura li d-diversi entitajiet li għandhom interess f'dan il-qasam ikunu jistgħu javvanzaw 'il quddiem l-opinjonijiet tagħhom.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien qed issir aktar importanti li r-regolamentazzjoni, il-mod ta' kif ikun ikkontrollat dan il-qasam, ma tiġix imposta minn xi gvern jew minn xi awtorita`, imma permezz ta' diskussjoni bejn dawk kollha li jkunu involuti f'dan is-settur.

Dan huwa importanti li nifhmuh ukoll għaliex filwaqt li jrid ikun hemm reġim li permezz tiegħu jkun hemm kontrolli u monitoring ta' dak li jkun qed jiżviluppa, pero` fl-istess ħin dan huwa settur li jrid jieħu in konsiderazzjoni d-diversi bidliet li jkunu qegħdin iseħħu.

Il-white paper li qed insemmi kienet intenzjonata wkoll biex fil-fatt tagħti l-opportunita` lil dawk l-organizzazzjonijiet kollha lokali li għandhom xi interess fil-qasam tal-komunikazzjoni ̧ biex jagħtu r-reazzjoni tagħhom, kif fil-fatt għamlu, u fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna nsibu wkoll bidliet b'riżultat tal-komunikazzjonijiet li ġew min-naħa ta' dawn il-persuni u ta' dawn l-entitajiet li kienu interessati.

Irrid ngħid ukoll li minbarra l-entitajiet li b'xi mod jew ieħor għandhom interessi kummerċjali u li allura jixtiequ jaraw li s-settur ikun ta' kwalita` internazzjonali, kien hemm ukoll l-assoċjazzjoni tal-konsumaturi li kienet ukoll għamlet ir-reazzjoni tagħha għal din il-white paper u ressqet ċerti suġġerimenti lill-awtorita` tal-komunikazzjoni.

Qed insemmi l-assoċjazzjoni tal-konsumaturi not to single out xi organizzazzjoni partikolari, imma għaliex minbarra dawk li kienu l-organizzazzjonijiet li għandhom interess dirett f'dan il-qasam, kienet hi l-unika waħda li tat ir- reazzjoni tagħha dwar din il-white paper.

Sal-lum għadna ngħixu r-realta` li meta nippubblikaw xi white paper, il-persuni li normalment iwasslu s- suġġerimenti jew inkella l-ilmenti għall-konsiderazzjoni ta' l-awtoritajiet li jkunu ppubblikaw white paper partikolari jkunu prinċiparjament dawk fis- setturi li għandhom interess dirett.

Jien nispera li għad jasal iż-żmien li meta jkun hemm white paper ikun hemm ukoll reazzjonijiet min-naħa ta' dawk li attwalment ikollhom interessi mhux bilfors kummerċjali diretti għall-organizzazzjoni li huma jirrappreżentaw.

Sur President, f'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nitkellmu fuq x'inhuma l- modi ġodda ta' kif jistgħu jsiru l-konsiderazzjonijiet marbutin mal-qasam tat-telekomunikazzjoni u wieħed mill-prinċipji l-iktar importanti li hu marbut ma' l-iżviluppi tat-telekomunikazzjoni llum - fil-fatt dan huwa prinċipju li se jiġi mħaddan mill-awtorita` tal-komunikazzjoni - huwa dak tal-konsultazzjoni qabel ma jidħlu fis-seħħ ċerti regolamenti.

Din il- konsultazzjoni m'għandhiex issir biss fir-rigward tal-liġi prinċipali, imma għandna obbligu li anke meta ssir liġi sussidjarja nagħmlu konsultazzjoni dwarha.

Nista' ngħid li minn hawn u ftit taż-żmien ieħor ikollna wkoll proċess ta' konsultazzjoni fuq leġislazzjoni sekondarja – hawnhekk qed nirriferi għall-legal notices - biex nassiguraw li qabel ma tidħol fis- seħħ ċerta leġislazzjoni jkun hemm ir-reazzjoni ta' dawk konċernati.

Sur President, l-avviżi legali se jkunu wkoll għodda biex permezz tagħhom ikun hemm reazzjoni u kultant anke analisi u bidliet pro-attivi min-naħa ta' l-awtoritajiet.

Kultant il-mezz tal-legal notice huwa mod iktar effikaċi biex tilleġisla u allura l-leġislazzjoni sussidjarja se tkun waħda mill-mezzi li tassigura li nkunu l-ħin kollu qegħdin inġibu a konjizzjoni ta' kull wieħed u waħda minna x'inhuma l-bidliet u x'inhuma l-iżviluppi li fil-fatt ikunu qegħdin iseħħu.

Tajjeb li wieħed igħid li l-liġi li għandna quddiemna titkellem dwar bidla fil-mod ta' kif jingħataw il-liċenzji għall- użu ta' awtorizzazzjonijiet li jiffaċilitaw il-mod ta' kif persuni u organizzazzjonijiet jistgħu jidħlu fis-settur tas-servizzi tal- komunikazzjoni.

Dawn l-awtorizzazzjonijiet jagħmluha aktar faċli biex persuni li jkollhom interess li jidħlu f'xi settur jew ieħor tal- komunikazzjoni jkunu jistgħu jagħmlu dan abbażi tal-leġislazzjoni ta' pajjiżna u tal-bidliet li jkunu qegħdin iseħħu madwar id-dinja.

F'dan ir-rigward il-leġislazzjoni li għandna quddiemna tagħti indikazzjoni dwar kif se jkun hemm analisi tas-suq ta' pajjiżna għax irridu nilleġislaw b'mod li nassiguraw li l-hekk imsejħin dominant players fil-pajjiż mhux biss ikunu qed jagħtu servizz lil dawk li jużaw is-servizz tagħhom pero` rridu naraw li dawn ikollhom ukoll obbligu li jħallu lil dawk li jkunu għadhom deħlin fis-suq tagħhom jagħmlu użu minn dawk is-servizzi li jkunu qegħdin jagħtu.

B'riżultat ta' l-iżviluppi u ta' dak li tgħallimna matul dawn l-erba' snin li għaddew, stajna nidħlu fil-kwestjoni ta' impożizzjoni ta' obbligazzjonijiet regolatorji fuq dawk li qegħdin f'dominant position fis- settur.

Hawnhekk irridu nenfasizzaw il-punt li biex ikollna l-aħjar servizzi, hemm bżonn li jkun hemm regolamentazzjoni għal dawk li għandhom sitwazzjoni ta' dominanza mingħajr ma nwaqqfu l-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu f'dan ir-rigward anke madwar id-dinja.

F'sitwazzjoni ta' użu ta' komunikazzjonijiet u f'sitwazzjoni ta' użu ta' servizzi li huma mill-aktar importanti għall-ħajja tagħna ta' kuljum, irridu naraw li d-drittijiet tal- persuni li qegħdin jużaw dawn is-servizzi jkunu mħarsa u l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa mfassal b'mod li jagħti drittijiet lill-persuni li qegħdin jużaw dawn id-diversi servizzi fl-oqsma diversi tal- komunikazzjoni.

F'dan l-abbozz ta' liġi għandna propost mod ta' kif wieħed jagħmel management tar-radio frequencies li għandna f'pajjiżna.

Dan ukoll huwa qasam importanti u aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar irridu naraw li l- frekwenzi tar-radju f'pajjiżna jkunu regolati b'mod li jkun magħruf għal kulħadd.

Dan l-abbozz ta' liġi, minbarra li jemenda ż-żewġ liġijiet l- aktar importanti fis-settur tal-komunikazzjoni –hawnhekk qed nirriferi għall-Att li waqqaf l-awtorita` dwar il-komunikazjoni u l-Att li jirregola t-telekomunikazzjonijiet - fih emendi oħrajn li huma mportanti biex ir- regolamentazzjoni tal-komunikazzjonijiet f'pajjiżna jkompli jsir bl-aħjar mod effikaċi pero` fl-istess ħin, bl-aktar mod li jippermetti żvilupp f'pajjiżna.

Allura għandna emendi dwar s-servizzi postali, emendi dwar ir- regolamenti ta' ċerti xogħlijiet, utilitajiet u servizzi, emenda dwar l- awtorita` marittima ta' Malta u żewġ emendi oħrajn, waħda dwar l-Att dwar il-komunikazzjoni u transazzjonijiet elettroniċi u l-oħra dwar il-wireless telegraphy Act.

Dawn huma emendi li fil-komplessita` tagħhom, qegħdin b'mod komprensiv jagħtu l-opportunita` lill-pajjiżna li jkompli jkun fuq quddiem nett f'dan il-qasam.

Sur President ̧ jien għamilt riferenza għall-fatt li se jkun hemm konsultazzjoni dwar dik li hija leġislazzjoni sussidjarja, jiġifieri l- legal notices.

Il-proċess li għandu jinbeda jrid iwassal biex mhux biss ikollna l-Att prinċipali imma jkollna leġislazzjoni sekondarja li tkun qed tiġi aġġornata l-ħin kollu.

Huwa mportanti li wieħed jibqa' jenfasizza l- iżviluppi li seħħew, mhux biss f'Malta imma wkoll fid-dinja u huwa mportanti li nassiguraw li nkunu f'qagħda li nkunu fuq quddiem.

Tajjeb li wieħed jagħmel riferenza għall-fatt li fis-settur tal-komunikazzjonijiet madwar id-dinja hemm diversi żviluppi oħrajn li qegħdin iseħħu u allura huwa mportanti li nżommu lilna nfusna fuq quddiem.

Irridu nassiguraw ukoll li l-bidliet proposti u li jkunu qed iseħħu madwarna jkunu qed jiġu proġettati b'mod qawwi u tajjeb f'pajjiżna u tajjeb li wieħed jenfasizza li l-awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni fil-fatt qiegħda tħares lejn x'inhuma l-iżviluppi li jridu jseħħu madwana bħal UMTS, digital television u fixed wireless access.

Dawn huma żviluppi li seħħew matul iż-żmien li għadda u li issa qed jieħdu forma iżjed ċara milli kellhom fil-passat u nafu li f'dan ir-rigward, hemm studji oħrajn li qed tagħmel l-awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni dwar, per eżempju, x'se tkun il-pożizzjoni dwar il-VOIP f'dan il-pajjiż u ta' kif se jiżviluppaw ir- regolamentazzjonijiet li huma marbuta ma' dan is-settur biex nassiguraw li pajjiżna jkun in line fuq prinċipji li huma adottati internazzjonalment u li huma ta' importanza mhux għas-settur lokali biss imma anke għas-settur internazzjonali.

Ma jistax jonqos li wieħed jenfasizza wkoll il-fatt li l-investiment li sar u għadu jsir fl-oqsma tat-telekomunikazzjoni f'pajjiżna huwa investiment li se jkompli jagħti diversi possibbilitajiet ta' aċċess mhux biss fis-suq lokali imma fis-suq internazzjonali.

Wieħed jista' jħares lejn dawn id- diversi aspetti tat-telefonija u tat-telekomunikazzjonijiet f'pajjiżna b'mod li jgħid

Jekk wieħed iħares lejn dawn id-diversi aspetti ta' telekomunikazzjoni jinduna li jkollu jbiddel il-mod ta' kif irid jipprovdi servizz li jkun ilu għaddej għal għexieren ta' snin.

L-esperjenzi madwar id-dinja juruna li dawk l-organizzazzjonijiet li ma jimxux mal-bidliet teknoloġiċi li jkunu qegħdin iseħħu, jispiċċaw irrelevanti għax ma jipprovdux servizzi li jridu n-nies.

Allura huwa mportanti li kull ħaġa li tkun qed tiżviluppa tingħata r-rilevanza minn min jagħti s-servizz.

M'għandix dubju li min ikun f'qagħda li diġa` qed jagħti s-servizz, għandu vantaġġi fuq dawk li jkunu jridu jidħlu f'dan is-settur pero` dak il-vantaġġ jista' jisfuma fix-xejn jekk kemm-il darba l-organizzazzjoni ma tkunx qiegħda taġġorna lilha nnifisha f'dawk li huma l-bidliet li jkunu qegħdin iseħħu madwar id-dinja.

Li hu żgur hu li, nipprovaw kemm nipprovaw, ma nistgħux inwaqqfu dak li jkun qed iseħħ madwarna f'dan is-settur.

Allura rridu nassiguraw li l-bidliet li jkunu qegħdin iseħħu fil-mod ta' kif jipprovdu s-servizz diversi organizzazzjonijiet ikun qed isir b'tali mod li jiġi assigurat li nkunu mexjin 'il quddiem.

Kif għedt aktar kmieni, dawk minna madwar id-dinja li għarfu l-bidliet li qegħdin iseħħu, għarfu wkoll kemm dan wassal għal avvanz 'il quddiem.

Fiż-żmien li ġej se jkollna opportunitajiet oħrajn.

Is-settur tal- komunikazzjonijiet se jkompli javvanza, se jkompli jimxi 'l quddiem u se jkompli jipprovdi possibbilita` ta' impjieg għal diversi organizzazzjonijiet u għal diversi persuni.

M'għandix dubju li l-qagħda strateġika li jinsab fiha pajjiżna se tagħti diversi opportunitajiet li sal- lum għadna ma sfruttajniex biżżejjed.

Irridu naraw li l-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu, nisfruttawhom fl-aħjar interess ta' kulħadd.

Kif għedt aktar kmieni, ma nistgħux nieqfu u ngħidu: L-UMTS ma għandniex bżonnha jew id-digital television ma għandniex bżonnu.

Ma nistgħux nipprovaw inwaqqfu dak li jiġi żviluppat madwar id-dinja.

Irridu nassiguraw li dawk l- iżviluppi jkomplu mexjin u għalhekk għandna l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Kif diġà għedt dan l-abbozz ta' liġi jindirizza diversi setturi tat- telekomunikazzjonijiet li jolqtuna fil-ħidma li tkun qed isseħħ, fin- negozju li jinħoloq u fil-mod ta' kif niżviluppaw l-affarijiet f'dan il- pajjiż.

Huwa mportanti li nkomplu navvanzaw f'dawn l-oqsma b'mod li nassiguraw li lkoll kemm aħna nimxu 'l quddiem.

Kif għedt qabel, kellna din il-white paper li ġiet ippubblikata u li kellha diversi objectives ċari li rridu nwettquhom.

Ma ridniex li niġu quddiem dan il-parlament u ngħaddu din il-leġislazzjoni mingħajr ma nkunu tkellimna ma' ħadd.

M'għamilniex hekk u ma rridux nagħmlu hekk, speċjalment fil-qasam tal-komunikazzjoni għax jekk nipprovaw nagħmlu hekk inkunu kundannati għall-fallimenti.

Fil- fatt kemm il-white paper kif ukoll l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huma intenzjonati biex inkomplu fuq tliet prinċipji li huma mportanti għall- ħajja tagħna ta' kuljum.

L-ewwel waħda hi żieda fil-kompetizzjoni fis-suq lokali li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qiegħda ssir relevanti u l-esperjenza wrietna li l- kompetizzjoni fissret għalina bħala Maltin, servizzi aħjar u irħas.

Għalhekk b'dan l-abbozz ta' liġi rridu nassiguraw li dan l-għan prinċipali jibqa' jitwettaq.

Ridna naraw ukoll li l-kwalita` tas-servizz – dan huwa prinċipju ieħor – ta' dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal-komunikazzjoni fid-dinja, tkompli titjieb u fl-istess ħin il-prezz ikompli jorħos.

Fil- fatt matul l-erba' snin li għaddew irnexxielna nieħdu l-benefiċċji ta' l- iżviluppi teknoloġiċi li seħħew u fl-istess ħin ingawdu minn roħs li kull wieħed minna jħallas fl-aħħar tax-xahar.

Ridna naraw ukoll li l- innovazzjoni li sseħħ madwarna - dik l-innovazzjoni li forsi aħna bħala pajjiż huwa diffiċli li nivvintawha u huwa diffiċli li niżviluppawha fil- livell lokali - tkompli miexja 'l quddiem u aħna nipprovaw nippenetraw swieq li possibbilment jistgħu jiżvilupaw.

Hemm pożizzjonijiet li huma mportanti li wieħed jenfasizzahom ukoll, jekk irridu nilħqu l-objettivi li semmejt.

Irridu nkunu f'pożizzjoni li jkollna flessibbilta` u qagħda legali mill-aktar ċara għal kulħadd u huwa mportanti wkoll li jkun hemm dik li tissejjaħ technology neutrality li hija xi ħaġa essenzjali fl-iżvilupp ta' l-oqsma tal-komunikazzjoni.

Kif għedt fil-bidu, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed nersqu lejn id- diffikulta` biex wieħed jiddistingwi bejn servizz u ieħor u allura rridu nassiguraw li dak li konna qegħdin nitkellmu dwaru erba' snin ilu, jiġifieri t-tneħħija tal-barrieri, isseħħ.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, il- qagħda monopolistika tas-servizz aktar qed tonqos u tispiċċa fix-xejn u allura rridu naslu fil-pożizzjoni li min ikollu xi interessi li jagħti dan it-tip ta' servizz, ikun qiegħed f'qagħda li jkun jaf preċiżament x'inhuma l-pożizzjonijiet tal-market peers kemm eżistenti kif ukoll dawk li jista' jkun li jiżviluppuw matul iż-żmien li ġej.

Il-punt ta' technology neutrality huwa punt li huwa mportanti għax dan jassigura li minkejja l- iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu, il-framework irid jibqa' wieħed validu u kontinwu.

Qegħdin naraw li l-użu ta' diversi terminoloġiji f'dawn l-erba' snin li għaddew inbidlu madwar id-dinja u l-esperjenza wrietna li rridu nkunu kapaċi li fejn hemm il-bidliet li huma rilevanti għas-settur, inkomplu nimxu 'l quddiem u nassiguraw li dawk il-bidliet ikunu qegħdin jiġu mħarsa fid-diversi oqsma li għandna f'pajjiżna.

F'dan ir-rigward hemm terminoloġiji bħal telecommunication system, telecommunication service, electronic communication network u electronic communications service li huma parti ntegrali fuq il-mod ta' kif wieħed iħares lejn dawn is-setturi.

Dawn huma oqsma li qegħdin jiġu ċċarati u aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar irridu nassiguraw li jkunu in place.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jagħmel riferenza wkoll għall-fatt li l- leġislazzjoni tagħna llum trid tkun leġislazzjoni li hija in line ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea b'mod partikolari pero` żgur li jekk hemm settur li fih m'għandux ikollna argumentazzjoni kontra l-fatt li l-leġislazzjoni tagħna se tkun bħal dik ta' l-Unjoni Ewropea, dan huwa s-settur tal- komunikazzjonijiet għaliex aħna rridu nassiguraw li dawk il-bidliet li qegħdin iseħħu f'dak ir-regime regolatorju, ikunu tali li jiġu applikati mhux biss f'Malta imma wkoll fuq livell internazzjonali u b'mod aktar dirett fuq il-livell Ewropew.

Aktar kmieni għamilt riferenza għall-fatt li se jkun hemm bidliet fir- remits tal-funzjoni ta' l-istess awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni u dan qegħdin nagħmluh bħala riżultat ta' l-esperjenzi li għaddejna minnhom fil- passat.

Irridu naraw li funzjonijiet oħra bħal appeals board u regolamenti oħra – li l-esperjenza wrietna li huma meħtieġa - jiddaħħlu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Għamilt riferenza wkoll għall-management tal-frekwenzi tar-radio u tajjeb wieħed jgħid li, għalkemm din m'hijiex parti integrali mill-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, matul dawn l-aħħar xhur, il-funzjoni ta' dak li kien il-wireless telegraphy department bdiet tinbidel u waslet biex tiġi ntegrata - fil-parti l-kbira tagħha - mal-funzjonijiet li għandha l- awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni u dan qegħdin nagħmluh biex ikollna streamlining ta' l-attivita` li tkun qed issir.

Ma nistgħux nippretendu li dan is-settur tal-komunikazzjoni f'pajjiżna f'daqqa waħda jispiċċa settur fejn kulħadd jagħmel li jfettillu.

Ovvjament dan m'huwiex possibbli u għalhekk għandna regolamentazzjonijiet proposti f'dan l-abbozz ta' liġi.

Dan l-abbozz ta' liġi għandu diversi modi ta' kif jassigura li l-awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni jkollha mod ta' kif tirriżolvi l-kwestjonijiet li jistgħu jinqalgħu kemm mill-operaturi kif ukoll minn dawk li jirċievu s- servizz.

Hawnhekk irrid nenfasizza l-punt li kemm l-awtorita` nnifisha kif ukoll dawk li jipprovdu s-servizzi bdew jifhmu aktar x'inhuma r-rwoli differenti li kull wieħed minnhom għandu.

Min-naħa waħda għandna l- awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni, li ilha tliet snin u nofs taqdi l- funzjoni tagħha u qiegħda tagħraf u tkun aktar kapaċi taġixxi u tirreaġixxi għall-bidliet li jkunu qegħdin iseħħu u anke tirriżolvi diversi kwestjonijiet li jistgħu jinħolqu, u min-naħa l-oħra għandna diversi operaturi li forsi għal ċertu żmien kienu qegħdin jaħsbu li l-awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni kienet qed taħdem kontra l-interess tagħhom.

Kull settur ġie jilmenta li l-awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni hija kontra tiegħu u kont tieħu l-impressjoni li min imexxi din l-awtorita` huwa kontra kulħadd meta fir-realta` l-għan ta' l-awtorita` hu li kulħadd jieħu dak li ħaqqu.

L-awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni tipprova tagħti lil kull settur dak li hu tiegħu b'mod li jiġi assigurat li fl-aħħar mill- aħħar, il-benefiċċjarju prinċipali jgawdi dawn is-servizzi f'pajjiżna.

Il- kontroversji matul iż-żmien li ilha mwaqqfa l-awtorita` Maltija tal- komunikazzjoni ma naqsux u m'għandix dubju li kontroversji oħrajn se jinqalgħu pero` x-xejra ta' l-iżviluppi u tal-kontroversji, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed tkun konċentrata fuq natura kummerċjali milli fuq xi tip ta' reazzjoni minn operaturi differenti li kienu qegħdin jipprovaw iwasslu l-messaġġ tagħhom li l-awtorita` kienet kontra dak jew kontra l-ieħor.

Dan huwa mportanti li nenfasizzah għax illum mhux biss hawn konverġenza mil- lat teknoloġiku imma hawn konverġenza wkoll dwar l-għanijiet ta' l- awtorita` Maltija tal-komunikazzjoni u dwar il-ħsieb u l-mod ta' kif kull wieħed minna jħares lejn din l-awtorita`.

Hawn konverġenza ta' ħsieb anke dwar il-mod ta' kif inħarsu lejn l-importanza ta' dan is-settur f'pajjiżna, u kull wieħed u waħda minna nemmnu li ma nistgħux inkomplu nagħmlu iktar żvilupp f'pajjiżna jekk ma nkomplux nagħtu importanza strateġika lill-qasam tal-komunikazzjoni.

Fil-fatt dan se joħroġ b'mod iktar evidenti meta issa nkunu qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Jien ma nemminx li se nibqgħu niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi għal xi 30 seduta, bħalma għamilna meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi erba' snin ilu, u jekk ma jkunx hemm dan id-dewmien din tkun l-ewwel indikazzjoni ċara li ż- żewġ naħat tal-Kamra bdew jifhmu li dak li ried jagħmel il-gvern erba' snin ilu kienet xi ħaġa tajba li ried jagħmilha b'intenzjoni tajba; għall-aħjar interess ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Ir-raġunijiet li għaliha twaqqfet l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni, il-liberalizzazzjoni fis-settur tal-komunikazzjoni u l- bidliet kollha li seħħew matul is-snin li għaddew kienu intenzjonati sabiex jiġi assigurat li dan is-settur ikompli miexi 'l quddiem b'ċerta serjeta`.

Matul dawn l-aħħar erba' snin ksibna diversi opportunitajiet filwaqt li matul is-snin li ġejjin dawn l-opportunitajiet għandhom ikomplu jiżviluppaw, u fiċ-ċirkostanzi ta' dawn l-opportunitajiet għandna l-obbligu li mhux nieqfu u nistennew lil xi ħadd jimbottana 'l quddiem imma għandna obbligu ċar li lil pajjiżna nkomplu nimbottawh fuq quddiem nett fil-qasam tal-komunikazzjoni u li nkunu ċerti l-ħin kollu mill-passi li nkunu qed nieħdu f'dan il-qasam.

L-esperjenza tas-snin li għaddew turina li mxejna ħafna 'l quddiem.

Biżżejjed ngħid li kif għedt iktar kmieni, ma nistgħux inqabblu s-servizz li jingħata llum fid-diversi oqsma ta' dan is-settur ma' kif dan kien jingħata żmien ilu, u aħna l-Maltin għandna l-opportunita` li nkomplu nisfruttaw dan kollu b'mod li l-pajjiż jibqa' miexi 'l quddiem.

Sur President, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jagħraf il-ġid li sar f'dan is-settur matul is-snin li għaddew u huwa mfassal b'mod li jassigura li dak il-ġid ma jkunx xi ħaġa ta' l-istorja imma jkun xi ħaġa tal-futur.

Il-bidliet li saru matul dawn l-aħħar snin f'dan is-settur huma riżultat ta' l-esperjenzi pożittivi u anke negattivi li kellna ngħaddu minnhom biex nassiguraw li dan is-settur ikompli miexi fl-interess ta' min jaħdem f'dan is-settur, fl-interess ta' min jirċievi s-servizz kif ukoll fl-interess globali ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

M'għandix dubju li l-esperjenza tal- passat trid twassal biex il-futur mhux biss jerġa` jkun aħjar minn dak li kien erba' snin ilu imma anke biex ikun aħjar minn dak li hu llum.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, l-ewwelnett nixtieq niskuża ruħi, kemm mas-Sinjorija Tiegħek kif ukoll mal-ministru, minħabba li ma kontx preżenti għall-introduzzjoni ta' dan id-dibattitu, pero` dan m'għamiltux bi traskuraġni imma għaliex fl-istess ħin li kienet għaddejja din id- diskussjoni kienet qed issir laqgħa tal-kumitat dwar l-affarijiet barranin.

Nagħmilha ċara li meta ddiskutejna dan l-abbozz ta' liġi fil-grupp parlamentari Laburista, mill-ewwel konna wasalna għall-konklużjoni li dan m'huwiex xi abbozz ta' liġi kontroversjali imma huwa abbozz ta' liġi li aħna se nappoġġjawh u se nivvotaw favur tiegħu meta niġu għall-vot f'din il- Kamra.

Għaldaqstant nixtieq li l-ministru jieħu l-kritika li se ssir min- naħa tagħna fl-ispirtu li se ssir fiha; ċioe` fi spirtu kostruttiv, u dan sabiex kif qed jaqblu li jsir iż-żewġ naħat tal-Kamra, l-aims and objectives ta' dan l-abbozz ta' liġi jiġu fulfilled mill-iktar fis possibbli.

Jekk m'iniex sejjer żball issa għaddew 'il fuq minn tliet xhur minn mindu ġiet ippubblikata l-white paper dwar il-qafas regolatorju ġdid għas-swieq tal-komunikazzjoni elettronika, u għalkemm jista' jkun li l-ministru għamel aċċenn għal dan il-punt - u hawnhekk irrid nerġa` niskuża ruħi għall-fatt li ma kontx preżenti fil-Kamra minħabba xogħol ieħor - wieħed kien jistenna li jkun jaf x'kien il-livell u l-ammont ta' tweġibiet li rċieva l-gvern tul dan il-perijodu, bħala reazzjoni għall-white paper, kif ukoll x'kienu r- rakkmandazzjonijiet li ġew addottati jew imwarrba flimkien ma' indikazzjoni ċara dwar jekk iż-żmien mogħti min-naħa tal-gvern biex tiġi diġerita din il- white paper kienx adegwat biex l-operaturi ewlenin li se jkunu milquta minn dan l-abbozz ta' liġi jagħmlu r-rappreżentazzjonijiet tagħhom.

Għaliex qed ngħidu dan?

Dan qed ngħidu għax kellmuni - u dan m'għamluhx b'mod partiġjan - konsulenti legali u anke nies oħra li huma direttament milquta minn dan l-abbozz ta' liġi li ħassew li kieku ngħata xi ftit iktar żmien sabiex jiddiġerixxu u jikkummentaw dwar din il-leġislazzjoni estensiva kien kien ikun aħjar għal kulħadd.

Min-naħa l-oħra nifhem li l-gvern kellu ċerta għaġġla biex jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi, anzi jien ngħid, għalkemm din tista' tinstema' kontradittorja, li jista' jkun illi l-gvern ħalla tard wisq biex iressaq din il-leġislazzjoni, għallinqas mill-perspettiva ta' l- Unjoni Ewropea, għaliex suppost ġejna konformi mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea sad-data ta' sħubija ta' Malta, ċioe` fl-1 ta' Mejju ta' din is- sena.

Dan tant huwa minnu li jumejn biss qabel is-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, it-technology supplement ta' "The Times" ikkwota lil Erkki Liikanen, il-kummissarju Ewropew għas-soċjeta` ta' l-informazzjoni, fejn dan ilmenta li Malta ma kenitx konformi ma' l-EU electronic communications law.

Min-naħa l-oħra huwa fatt magħruf illi l-kummissjoni Ewropea esprimiet ruħha bħala konxja mill-fatt li l-gvern Malti ma kienx se jlaħħaq ma' dan id-deadline minkejja li f'ċerti aspetti Malta kienet imxiet fil- pass ta' l-hekk imsejjaħ "EU action plan" ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Fil-fehma tiegħi għalkemm dan l-abbozz ta' liġi huwa twil u anke kumpless fis-sustanza tiegħu, l-iktar żewġ aspetti importanti huma li jipprovdi għall-innovazzjoni bħala ħolqien ta' bord ġdid ta' appell tal- komunikazzjoni u tibdiliet oħrajn marbutin ma' l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni.

Li kieku Malta baqgħet tkaxkar saqajha dwar din il- leġislazzjoni, hija setgħet tkun soġġetta anke għal sanzjonijiet min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea tant li l-istess kummissarju, Liikanen, fi tmiem April li għadda, kien wissa li jekk Malta ma tiħux passi minnufih, huma min-naħa tagħhom kienu jinsabu lesti li jibdew il-proċeduri talli Malta kienet għadha ma tikkonformax mal-leġislazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Li kieku Malta kellha tibqa' twebbes rasha u ma tiċċaqlaqx fid-direzzjoni li qed tordna l-Unjoni Ewropea, il-kummissjoni kien ikollha saħansitra d-dritt li tirriferi l-każ lill-qorti Ewropea tal-ġustizzja.

Biex inkunu saqajna ma' l-art u ma ninstemgħux allarmisti żżejjed, ikun tajjeb jekk ngħidu li fil- biċċa l-kbira tal-każi dawn l-azzjonijiet jiġu riżolti qabel ma l-Unjoni Ewropea tirrikorri għall-qorti msemmija, iżda min-naħa l-oħra ta' min jagħmilha ċara li jekk neħlu penali, dawn ikollhom iġorruhom iċ-ċittadini u n-negozjanti Maltin, u b'hekk ikunu qegħdin ixellfu l-benefiċċju tal- kompetizzjoni ta' prezzijiet irħas u ta' titjib fis-servizz offrut li jipprovdi fih innifsu dan il-qafas.

Jekk irridu nikkonslaw, għalkemm jien ma tantx nikkonsla b'dawn l-affarijiet, għandna biex nikkonslaw għax jekk nagħtu ħarsa madwarna nsibu li għalkemm l-istati membri ta' l-Unjoni Ewropea suppost ikkonformaw ma' din il-liġi sas-sena li għaddiet, il- kummissjoni diġà kienet bdiet proċeduri bil-qorti kontra diversi stati membri talli naqsu li jieħdu l-azzjoni meħtieġa.

Fil-fatt f'Diċembru li għadda l-kummissjoni bdiet tieħu proċeduri għal ksur ta' regolamenti ta' l- Unjoni Ewropea kontra xejn inqas minn disgħa mill-15-il stat membru ta' l- unjoni, l-iktar talli m'addottawx regoli ġodda dwar privatezza fejn jidħlu digital networks u anke digital services.

Imbagħad fil-bidu ta' April li għadda l-kummissjoni ħadet it-tieni faxx ta' miżuri legali kontra tmienja minn dawn l-istati membri, u dan talli m'addottawx ir-regoli dwar privatezza, filwaqt li xi tlieta jew erba' ġimgħat ilu bdew azzjoni bil- qorti talli dawn ma jwettqux fil-prattika ċerti regoli ġodda dwar il- komunikazzjoni elettronika.

Sur President, il-gvern Malti ma jistax iġib l-iskuża li ma kienx jaf b'dan it-tibdil meħtieġ.

Fil-fatt il-kummissjoni ilha li nediet dan ir-review radikali tal-liġijiet eżistenti dwar it-telekomunikazzjoni tant li dan il- qafas ġdid ġie addottat mill-kummissjoni Ewropea fis-sena 2002 bil-ħsieb li jiġi applikat fost il-15-il pajjiż membru sa tmiem is-sena li għaddiet.

L- għan fundamentali ta' dan is-sett ta' regoli ġodda huwa li jissimplifika r- regoli, li jdaħħal element iktar qawwi tad-deregolarizzazzjoni, li jdaħħal miżuri li jkunu teknoloġikament newtrali kif ukoll li jdaħħal element ikbar ta' flessibbilta` sabiex wieħed ikun jista' jaġġorna ruħu u jlaħħaq mat- tibdiliet mgħaġġla fis-swieq tas-settur tal-komunikazzjoni elettronika.

L- għan ta' dan il-qasam ġdid huwa li jinkoraġġixxi kompetizzjoni ikbar fis- settur tal-komunikazzjoni elettronika, li jagħmel titjib fit-tħaddim tas- suq intern u li jagħti garanzija għall-interessi bażiċi tal-users ta' din l- elettronika mingħajr il-bżonn li jkun hemm garanziji min-naħa tal-forzi tas- swieq.

Biex inkun preċiż, l-istati membri suppost kellhom żmien mhux sa tmiem is- sena 2003 biex jiġu in order imma sal-25 ta' Lulju tas-sena li għaddiet.

Fi tmiem Ġunju tas-sena 2001 l-Unjoni Ewropea kienet ikkummissjonat studju dwar il-pajjiżi li kienu se jissieħbu fl-Unjoni Ewropea fis-sena 2004 sabiex janalizzaw il-programmi leġislattivi u regolatorji ta' dak li jissejjaħ "a universal service" ipprovdut f'dan is-settur.

M'iniex se nittratta l-aspetti storiċi ta' l-evoluzzjoni ta' dan is-settur f'pajjiżna, li saret riferenza għalihom fir-rapport, iżda għall-benefiċċju ta' din il- Kamra u ta' kulmin qed jismagħna, ikun tajjeb jekk nuri x'kien it-tħassib ta' l-Unjoni Ewropea dwar Malta sa minn tliet snin ilu, xi ħaġa li fil-fatt kont ikkummentajt dwarha ftit ġimgħat wara li nħtart bħala l-kelliem ewlieni Laburista dwar it-teknoloġija ta' l-informatika.

Meta fl-istudju tagħhom ikkummissjonat mill-Unjoni Ewropea ġew biex jitkellmu dwar il-qafas istituzzjonali ġewwa pajjiżna, dawn ilmentaw dwar l- aspetti li se nsemmi.

Issa kull darba li nsemmi lill-ministru, ovvjament m'iniex se nkun qed nirriferi direttament għall-ministru tal-lum imma għal kwalunkwe ministru, li jista' jkun kemm min-naħa Laburista kif ukoll min- naħa Nazzjonalista, jiġifieri dan m'huwiex attakk personalizzat imma hija kritika għar-role u għall-funzjonijiet u l-poteri li jista' jkollu l- ministru tal-ġurnata.

L-ewwelnett dawn ilmentaw li l-ministru kellu influwenza qawwija fuq ir-regolamentazzjoni tas-settur kif ukoll li l- awtorita` regolatorja tinħatar mill-ministru u tista' tiġi mneħħija jekk kemm-il darba l-ministru jikkonsidra li dawn m'humiex jaqdu dmirhom sewwa.

Ir-rapport tal-kummissjoni Ewropea lmenta wkoll li l-ministru jaħtar l- uffiċjali ewlenin ta' l-awtorita` dwar il-komunikazzjoni u li l-prim ministru jista' saħansitra jordna uffiċjali pubbliċi biex iservu fuq din l- awtorita`.

Il-kummissjoni Ewropea ilmentat li l-ministru jaħtar it- telecommunications appeals board u anke jikkonfermahom jekk iħoss li jkun xieraq illi jagħmel dan.

Min-naħa tagħha, il-kummissjoni kompliet tilmenta li anke l-advisory u l-consultative committees jiġu stabbiliti u appuntati min-naħa tal-ministru.

Il-kummissjoni lmentat ukoll li fl-istess ħin il- ministru jista' jipprovdi struzzjonijiet bil-miktub lir-regolatur meta jikkonsidra li jkun fl-interess pubbliku li jagħmel dan.

Għalkemm biex inkun fair, il-kummissjoni rrikonoxxiet il-fatt li Malta hija pajjiż żgħir u għandha popolazzjoni ċkejkna, hija fil-fehma li l-gvern għandu jħoss il- ħtieġa li jidentifika l-prinċipji li r-regolatur għandu jimxi fuqhom, pero` l-gvern, kif jidher li hu l-każ fil-leġislazzjoni Maltija sal-lum, m'għandux jinvolvi ruħu fid-dettall ta' l-operat ta' l-awtorita`.

Il- kummissjoni Ewropea tħoss ukoll li idealment il-budget ta' l-awtorita` għandu jkun indipendenti mill-gvern biex jiġi żgurat li l-gvern bl-ebda mod ma jkun jista' jeżerċita influwenza politika fuqha.

Fl-istudju tagħha, il-kummissjoni Ewropea kompliet tilmenta li fil-preżent l-awtorita` għandha l-obbligu li tippreżenta d-dħul u l-ħruġ tagħha lill- ministru f'forma ta' rendikont finanzjarju filwaqt li l-awditur tagħha għandu jiġi approvat mill-ministru.

Fl-istudju kkummissjonat mil- kummissjoni Ewropea ġiet espressa wkoll il-fehma li biex ikun hemm indipendenza u trasparenza fl-operat ta' l-awtorita`, l-audits tal-funding requirements tagħha għandhom isiru minn aġenzija oħra, jekk jista' jkun indipendenti.

L-ilment prinċipali li ħareġ minn dan l-istudju kkummissjonat mill- kummissjoni Ewropea huwa li s-separazzjoni tal-poteri bejn l- istituzzjonijiet varji u d-driegħ politiku tal-gvern għandhom il-potenzjal li jkunu problematiċi f'pajjiżna.

Meta sar l-istudju tal-kummissjoni, hija kellha żewġ ilmenti prinċipali dwar il-kumitati konsultattivi u dwar it- telecommunications appeals board.

L-ewwel ilment kien li l-advisory committees jista' ma jkollhomx l-iskills speċjalizzati f'dak li jissejjaħ "regulatory economics" u "policy development", kif għandu jkun hemm f'awtorita` speċjalizzata, u t-tieni lment kien li fil-funzjonijiet tal- kumitat m'għandux jiddaħħal id-dettall tar-regolamentazzjoni.

Il-biża' li ġiet espressa f'dan l-istudju tal-kummissjoni Ewropea hija li dawn il- kumitati jistgħu jċekknu l-awtorita` tar-regolatur, u għaldaqstant ir- rapport tal-kummissjoni Ewropea kien irrikkmanda li l-funzjoni tagħhom għandha taqa' taħt l-awtorita` iktar milli b'mod parallel magħha jew li n- natura ta' ħidmiethom ma tkunx waħda regolatorja.

Jekk niftakar tajjeb, huma kienu ħeġġew lill-awtoritajiet Maltin biex jiżguraw li l-appeals board ikun indipendenti mill-politika u jkollu nies li l-esperjenza u n-knowledge tagħhom tpoġġihom f'pożizzjoni xierqa fejn ikunu kapaċi jassessjaw id-data teknika u ekonomika u l-ftehim kummerċjali, li t-tnejn jistgħu jkunu ta' natura komplessa.

Fl-istudju tagħha, l-Unjoni Ewropea qieset ukoll illi huwa importanti li l-proċess ta' l-appell ikun iddisinjat b'tali mod li ma jrendix dawn l-appelli f'xi ħaġa komuni għax dan jispiċċa jimmina l- awtorita` tar-regolatur innifisha.

Id-direttiva li għandha tingħata kummissjoni simili hija li tagħmel overruling tad-deċiżjoni ta' l-awtorita` biss f'dawk iċ-ċirkostanzi rari fejn l-evidenza favur il-każ konċernat tkun tant qawwija li tirrendi dan il-pass f'wieħed inevitabbli.

Fl-istudju li għamlet, il-kummissjoni Ewropea tqis li l-brakes ta' l- interessi politiċi tal-gvern għandhom jiġu applikati f'ambjent liberalizzat, ikun min ikun il-gvern, ħalli ma joħonqux l-abbilta` tar- regolatur li jaqdi dmiru kif suppost b'mod trasparenti, u jekk hemm bżonn fi tmiem proċess trasparenti li jinkludi dibattitu politiku u pubbliku.

Skond il-kummissjoni Ewropea, anke f'dak li huwa ħruġ ta' liċenzji, din m'għandhiex tibqa' "a frequent problem area", u dan il-kliem qed nikkwotah verbatim mir-rapport li ġie kkummissjonat mill-kummissjoni Ewropea.

Biex wieħed jikseb liċenzja, huwa għandu jkun jista' jagħmel dan mingħajr komplikazzjonijiet żejda b'mod li l-kondizzjonijiet ikunu listed pubblikament, u ħlief f'dawk il-każi fejn ikun hemm complete contracting, preferibbilment it-terms tal-liċenzja għandhom ikunu ġeneriċi u mhux speċifiċi għal ditti partikolari.

Idealment il-liċenzji għandhom jinħarġu minn entita` li tkun indipendenti mill-politika u min-naħa l-oħra r-rifjut tal-liċenzji għandu jkun xi ħaġa rari filwaqt li r-raġunijiet għar-rifjut għandhom jingħataw lill-applikant fid-dettall.

Fejn il-liċenzji jiġu rifjutati, għandu jkun hemm lok għall-appelli fil-qrati Maltin.

Għandha tintemm ukoll id-drawwa li tintuża diskrezzjoni ministerjali dwar tnaqqis fil-licence fees għal ċerti entitajiet speċifiċi għax dan joħloq nuqqas ta' trasparenza u jistieden lil ċerti ditti biex jagħmlu lobbying mal-ministru bl-intenzjoni li jkun jista' jiffavorihom fid-deċiżjoni li jieħu.

Nerġa` ngħid illi jien m'iniex qed ngħid li fil-prattika sar hekk imma mill- istudju li għamlet il-kummissjoni Ewropea, jew aħjar mill-istudju li kkummissjonat il-kummissjoni Ewropea, inħoss li l-liġi kif kienet sal-lum setgħet tagħti lok għal dawn it-tip ta' potential abuses.

Fil-fatt l- istudju tal-kummissjoni Ewropea jistqarr ċar u tond li huma, bħala regola ġenerali, huma kuntarji għall-applikazzjoni ta' diskrezzjoni simili, bħalma hemm fil-liġi Maltija sal-lum.

Huma jinsabu tal-fehma li għalkemm ir- refutes tal-ħruġ tal-liċenzji jaqa' taħt l-appeals board, ikun aħjar jekk dawn jitressqu f'post iktar xieraq, bħalma huma l-qrati Maltin.

Ir- raġunijiet li jwasslu għar-refutes tal-liċenzji għandhom ikunu speċifiċi u mhux ġeneriċi.

Għaliex?

Ħalli jnaqqsu l-possibbilta` tad-diskrezzjoni governattiva u anke ta' l-awtoritajiet konċernati.

Il-kummissjoni mqabbda mill-kummissjoni Ewropea lanqas ma taqbel li ż-żewġ tipi ta' fees jintużaw biex jiffinanzjaw lir-regolatur.

Huma tal-fehma li dawn għandhom jintużaw bħala sors ta' revenue għall-budget ta' l-Istat għax il-liġi kif inhi tipprovdi għal dan biss f'dawk il-każi fejn il-ministru jikkonsidra li l- fondi jkunu eċċessivi u għaldaqstant għandhom jgħaddu lill-Istat.

Dwar l-abbozz ta' liġi nnifsu aħna nħossu li kellu jkun hemm definizzjoni iktar ċara ta' l-hekk imsejjaħ "significant market power", primarjament billi dan huwa wieħed mill-pilastri ewlenin tar-reġim il-ġdid.

Filwaqt li napprezza li issa d-definizzjoni tal-liġi Ewropea trid tibda tipprevali, naħseb li għandu jkun hemm definizzjoni li ma tħalli ebda lok għal dubju jew żball fl-interpretazzjoni, iżjed u iżjed meta niġu għat-traduzzjoni bil- Malti.

Opinjoni oħra li smajt mingħand nies li huma operaturi fil-qasam konċernat huwa li kuntrarjament għal dak li huwa meħtieġ f'artiklu 9 tal-liġi, it- twaqqif tas-swieq rilevanti mill-Malta communications authority ma jidhirx li huwa wieħed awtorizzat, u billi r-rakkmandazzjoni tal-kummissjoni dwar is-swieq u l-prodotti tas-servizzi rilevanti diġa` ġew definiti mis-swieq, in-national regulatory authority hija awtorizzata li tiddefinixxi swieq li ma ġewx identifikati diġa` mir-rakkmandazzjoni jew li jiddeterminaw l-iskop ġeografiku tas-swieq kif definit fir-rakkmandazzjoni.

Ir-riferenza għas- separazzjoni strutturali hemm bżonn li tiġi worded aħjar għax wieħed ma jridx jinsa li ħafna miżuri legali ta' l-Unjoni Ewropea huma drafted bl- Ingliż, li mhux dejjem ikun idoneu għal traduzzjonijiet li jsiru fil-lingwa Maltija.

Sur President, billi ħafna stati membri għadhom jissieltu dwar il- kwestjoni tal-local loop unbundling, anke meta ġie addottat il-framework il- ġdid, tajjeb li wieħed jistaqsi kif se tiġi ttrattata din il-kwestjoni biex jevita s-sitwazzjoni miskina li spiċċaw fiha ħafna pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Ta' min jinnota wkoll li billi l-e-communications sector Malti għadu m'huwiex kompetittiv fuq diversi fronti, ħafna obbligi sector specific iridu jkomplu japplikaw għal ċertu ammont ta' żmien.

Il-qafas ta' l-Unjoni Ewropea jirriferi għall-undertaking u mhux għall-persuna filwaqt li l-liġi tirriferi għat-tnejn f'daqqa.

Għalhekk forsi jkun iktar xieraq li wieħed jaddotta term wieħed, preferibbilment dak ta' l-undertaking kif użat f'miżuri ta' l-Unjoni Ewropea, filwaqt li forsi jagħti lok li tiġi inserita l-oħra fejn hi applikabbli u fl-istess ħin tinżamm ċerta konsistenza mal-liġi nnifisha.

Ġie suġġerit ukoll minn ċerti nies li ltqajt magħhom - u bla dubju ta' xejn dawn huma nies iktar tekniċi minni għax ma nħossx li jien bniedem tekniku fuq dan is-suġġett - illi ċerti partijiet tal-liġi, bħal subartiklu 8(6), hemm bżonn li jiġu redrafted għal ċarezza ikbar.

Wieħed ma jridx jinsa li f'subartiklu 19(1) l-Unjoni Ewropea tissuġġerixxi li din għandha tkun sempliċi dikjarazzjoni u xejn iktar oneruż minn dan.

Min-naħa tiegħi jien nawgura li ċ-charges amministrattivi jkunu proporzjonati u ma joħolqux barriera għall-kompetizzjoni għal min ikun dieħel fis-suq tat- telekomunikazzjoni għall-ewwel darba.

Il-perijodu ta' erba' xhur li qed jiġi propost biex tiġi riżolta tilwima, jien personalment u anke ħaddieħor qed narawh twil wisq għax tilwim fit- tul, speċjalment għal kumpanniji żgħar, jaf ikun diżastruż, iktar u iktar meta dawn ikunu jiddependu fuq entita` ikbar minnhom għall-għajxien tagħhom.

Fil-fehma tagħna għandu jkun hemm staff adegwat biex jittratta dan it-tilwim biss filwaqt li ż-żmien għandu jiġi mqassar biex jiġi evitat dan il-bottleneck u dan id-dewmien żejjed li għadni kif aċċennajt għalih.

Għalkemm wieħed jifhem li l-gvern irid iżomm kontroll fuq il-frequency plan billi fl-aħħar mill-aħħar huwa l-gvern li hu msieħeb fl-international telecommunication union, wieħed irid jiżgura li l-indipendenza ta' l- awtorita` tiġi ssalvagwardata.

Minkejja l-ilmenti tal-kummissjoni Ewropea, li semmejt iktar kmieni, jidher li l-poteri tal-ministru se jkunu iktar intensivi milli kkontemplat mill- istess Unjoni Ewropea ħlief fejn tidħol dik li hija sigurta` nazzjonali.

Għaliex qed ngħid hekk?

Wieħed irid iżomm f'moħħu li d-direttivi jitkellmu ċar, u jitkellmu dwar national regulatory authorities u mhux iktar dwar gvernijiet ta' stati membri.

Fid-drafting tal-liġi u anke fil-white paper innifisha, għal xi raġuni jew oħra l-gvern ma tahiex l-importanza neċessarja u m'għamilx id-distinzjoni neċessarja f'dan ir-rigward.

Jien persważ li din m'għandhiex tkun xi bone of contention, u meta niġu għall- istadju ta' Kumitat, iżjed u iżjed bl-għajnuna tad-drafters legali tal- gvern, inkunu nistgħu nsibu eżitu feliċi għal dan l-impasse żgħir imma rilevanti ħafna għall-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Aħna ma naqblux lanqas mal-provvediment li hemm fil-liġi, eżattament f'artiklu 40, fejn hemm miktub li ċerti undertakings li huma diġa` liċenzjati għandu jkollhom jagħmlu notifika mill-ġdid.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax il-Malta communications authority diġa` għandha d-data tagħhom dawn, u sakemm ma jkollha xejn li juri l-kuntrarju, din għandha teħodha li dawn l-entitajiet beħsiebhom ikomplu joperaw.

Jekk dan ma jistax isir, allura l-awtorita` għandha toħroġ standard declaration li hi se tibgħat l-undertakings għall-firma tagħhom.

Sur President, aħna nħossu wkoll li l-Malta communications authority għandha tqis il-kondizzjonijiet speċjali tas-suq żgħir Malti u tieħu dawn il-miżuri biex tiżgura li ċerti international IP provisioning u broadband access permezz tal-cable modems iseħħu ħalli tkun tista' tagħmel eżerċizzju li permezz tiegħu tiddetermina liema kumpannija għandha significant market power għax hemm bżonn li dan jiġi ttrattat b'ċerta attenzjoni, anzi jien ngħid li anke b'ċerta urġenza, min-naħa tal-gvern.

Aħna nemmnu li fid-dawl ta' dan it-tibdil, issa wasal iż-żmien li l- Maltacom tibda taqa' interament taħt il-competition law Maltija.

Naħseb li f'dan l-istadju ta' liberalisation it is high time li l-Maltacom tibda taqa' direttament u interament taħt il-competition law Maltija.

Apparti mill-indipendenza tar-regolaturi li semmejt iktar kmieni, huwa importanti li dan japplika anke għall-provvedimenti ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ħalli jiġi żgurat li l-fees ta' l-operaturi jkopru l-costs ta' l- awtorita` u mhux jintaxxaw it-telecom operators.

MR SPEAKER: Onor. Brincat, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi għad fadalli iktar xi ngħid, se nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, nippreżenta l-minuti konfermati ta' laqgħat 1 sa 7 tal-kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi li saru bejn is-16 ta' Lulju, 2003 u l-5 ta' Mejju, 2004.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Galea biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 2 ta' Ġunju 2004, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex Jemenda Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Tieni Qari. ------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoloġija – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Mr Speaker, nixtieq nibda billi nagħti l- kondoljanzi lill-familjari ta' l-avukat kollega Michael Grech, li safa vittma ta' delitt ikrah ħafna, u minn hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita' biex kulmin jista' jagħti xi informazzjoni lill-pulizija – mhux biss fuq dan il-każ partikolari iżda anke f'każijiet oħra - jagħmel kuraġġ u jersaq 'il quddiem ħalli jgħin lill-forzi ta' l-ordni biex jissolvew dawn id- delitti hekk brutali.

Bħala moviment tal-ħaddiema, il-partit Laburista iqis ix-xogħol bħala konċett kardinali u fundamentali.

Għalhekk mill-bankijiet ta' l- oppożizzjoni ma nistgħux ma nurux u ma nesprimux l-inkwiet tagħna għas- sitwazzjoni preżenti, li hija waħda prekarja, fejn sfortunatament qegħdin naraw li l-qgħad f'pajjiżna qiegħed kulma jmur jikber b'rata allarmanti.

Bl- akbar sinċerita` u b'sens ta' responsabbilta` rrid nikkritika bl-aktar mod aħrax lill-gvern preżenti dwar il-mod ta' kif f'ċerti każijiet jikkummenta dwar l-aġir ta' l-oppożizzjoni waqt il-qadi ta' dmirijietha.

Wara kollox l- oppożizzjoni tagħmel il-kritika tagħha għall-aħjar interessi tal-ħaddiema.

Sur President, nikkundanna kummenti bħal dawk li saru waqt diversi budget speeches, fejn smajna wkoll kumment min-naħa tal-gvern, fejn qed jingħad li l-oppożizzjoni qiegħda tagħmel ħafna plejtu.

Jien ngħidilhom li jmisshom jistaqsu lil dawk in-nies kollha li tilfu xogħolhom u jistaqsuhom minn xiex għaddejjin u f'liema stat u kondizzjoni jinsabu biex ilaħħqu mal-ħajja.

Ovvjament dawn jinsabu mingħajr paga u ħafna minnhom għandhom ħafna commitments.

Hawnhekk ikun tajjeb li nistaqsi lin-naħa tal-gvern x'sar minnu x-xogħol li kienu wiegħdu li kien se jkun jiġri wara n-nies.

Bħala deputata GĦawdxija ma nistax ma nirriferix għas-sitwazzjoni ta' GĦawdex.

Bħalma taf inti, Sur President, f'GĦawdex minn dejjem kellna l- problemi u dawn il-problemi se jibqgħu hemmhekk minħabba l-fatt li filwaqt li GĦawdex jinsab distakkat territorjalment minn Malta, fl-istess ħin niddependu minn Malta għaliex aħna limitati, kemm fl-opportunitajiet kif ukoll fid-diversi oqsma tagħna minħabba ċ-ċokon.

Pero` għal dawn l-aħħar snin f'GĦawdex qed ngħixu realta` u sitwazzjoni fejn għandna żbilanċ kbir bejn il-provvista u d-domanda għax-xogħol.

Qed ngħixu f'sitwazzjoni fejn qed jitkeċċew madwar 50 jew 100 ruħ mill- istabbilimenti u l-fabbriki tagħna, li f'soċjeta` żgħira bħal ta' GĦawdex iħallu effett amplifikat, kemm fuqhom, kemm fuq il-familji tagħhom, kif ukoll fuq is-soċjeta` in ġenerali.

Dan aktar u aktar meta tqis il-piżijiet li wħud minnhom ikollhom, fosthom ta' loans mal-banek.

Dan l-aħħar kont għaddejja mill-industrial estate tax-Xewkija u rajt xena tal-biki; kien hemm trailers kbar li kienu qed iġorru makkinarju barra mill-fabbriki, fabbriki fantażma għax jinsabu bla ħaddiema u bla makkinarju.

Dak il-ħin għaddieli minn rasi dak li kienet qalet il-Ministru għal GĦawdex fil-budget speech tagħha.

Din kienet qalet li:

"Il-prospetti li xi darba jerġa' jkollna f'GĦawdex fabbriki mdaqqsa huma 'l bogħod ħafna, biex ma ngħidx li ma jeżistux.".

Sur President, meta tisma' kliem bħal dan minn persuna kompetenti bħalma hija l-Onor.

Giovanna Debono, x'kuraġġ u tama jibqa' fik?

Dawn huma l- affarijiet li jmissna ngħidulhom lin-nies.

Ngħidha u nerġa' ngħidha, li kemm ili fil-politika ma tgħaddix ġurnata waħda li ma tiġix xi persuna li tkun tixtieq l-għajnuna tiegħi minħabba li jew tkun bla xogħol jew inkella tkun qiegħda taħdem f'post b'kondizzjonijiet miżeri ħafna.

U jien nimmaġina li kif jiġu jitolbu l-għajnuna lili, jagħmlu l-istess ħaġa mad- deputati l-oħra wkoll.

GĦalhekk niskandalizza ruħi meta jiġi xi ħadd u jipprova jgħatti x-xemx bl-għarbiel, għax dawn m'humiex ċirkostanzi li tista' tgħattihom jew titfagħhom taħt it-tapit għax il-karba u l- frustrazzjoni minħabba nuqqas ta' xogħol tant huma kbar li ma tistax taħbihom.

Ma nistgħux ma nsemmux it-tensjoni u l-biżgħa li hemm ukoll fost dawk li qegħdin jaħdmu u li mil-lum għal għada qegħdin jistennew li jirċievu karta d-dar li tgħidilhom li l-impjieg tagħhom se jiġi tterminat.

Il-Malti jgħid li għal kull għadma hawn mitt kelb, imma bħalissa f'GĦawdex qegħdin f'sitwazzjoni - li qatt ma nħasset qabel – fejn għal kull għadma hawn elf kelb!

Ir-raġunijiet għalfejn m'hawnx opportunitajiet ta' xogħol, speċjalment f'GĦawdex ̧ hija minħabba nuqqas ta' negozju u investiment, li eventwalment qed iwassal biex ikun hemm staġnar fl-ekonomija li joħnoq kull possibbilta` li jkun hawn ħolqien ta' opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Din il-problema tinħass fuq bażi nazzjonali u f'kull settur, pero` kif għedt, f'GĦawdex inħossuhom aktar minħabba ċ-ċokon tagħna.

Huwa wkoll fatt innegabbli li għandna ħafna żgħażagħ qiegħda.

Fil-fatt mill- aħħar statistika li ħarġet mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika jirriżulta li f'GĦawdex hemm 639 ruħ li qed jirreġistraw għax-xogħol, li minnhom 455 huma rġiel u 184 huma nisa.

56.4% ta' dan l-ammont, jiġifieri 347 huma żgħażagħ ta' inqas minn 30 sena.

Din l-istatistika tirriferi biss għal dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol u allura ma' din iċ-ċifra rridu ngħoddu wkoll numru ta' GĦawdxin li għalkemm m'humiex qed jirreġistraw għax- xogħol, xorta waħda jinsabu bla impjieg.

Hemm imbagħad numru konsiderevoli ta' nies li jgħixu bir-relief u oħrajn li għaddew bord.

Hawn min forsi jgħid li dawn xorta waħda għandhom il-paga fl-aħħar tax-xahar, pero` xorta jibqa' l-fatt li dawn m'humiex jaħdmu.

Min qiegħed bir-relief ma jfissirx li qed jilħaq is-sodisfazzjon tiegħu u mhux qed jirrealizza ruħu permezz tax-xogħol, għax ovvjament mhux qiegħed jaħdem.

Fid-diskors li għamlet fil-budget speech, u anke meta kienet qed tirrispondi għal dak li konna qed ngħidu min-naħa ta' l-oppożizzjoni, il- Ministru għal GĦawdex qalet li l-oppożizzjoni kienet qed tagħmel għaġeb.

Per eżempju, ikkwotat figuri li juru li dawk il-persuni li kienu tkeċċew mill-fabbriki f'Novembru ta' l-2003, reġgħu mpjegaw ruħhom.

Sur President, meta tkun qed tikkwota ċifri, dawn tista' tilgħab bihom kif trid għax biex tikkwota numru huwa faċli, pero` jekk tmur fuq l-individwu, faċilment tirrealizza jekk dan reġax impjega ruħu jew inkella hux qed inżidu ċ-ċifri aħna.

Minkejja li ħafna ma jsejħulhiex kriżi għax forsi jibżgħu minn din il-kelma u aktar hija kelma li nużawha aħna ta' l-oppożizzjoni, xorta waħda qed jammettu li għandna problema u fost dawn insemmi l-GRTU, il-Gozo business chamber, il-Gozo tourism association, kif ukoll iż-żewġ unions prinċipali ta' Malta li huma l-UĦM u l-GWU.

GĦandna wkoll il-problema li qed jiffaċċjaw żgħażagħ li jkunu ħerġin mill- iskola, fejn dawn qegħdin isibuha diffiċli mmens biex jinfiltraw fid-dinja tax-xogħol.

Ta' min jgħid li apparti n-nuqqas ta' opportunitajiet, dawn iż- żgħażagħ qed jiffaċċjaw problemi minħabba li mhux qed ikollhom edukazzjoni jew kwalifiki adattati għat-tip ta' xogħlijiet li huma rikjesti llum mid- dinja tax-xogħol.

Ovvjament dawn għandhom żvantaġġ akbar minħabba n-nuqqas ta' esperjenza fil-qasam tax-xogħol u din iħossuha l-aktar meta japplikaw għal xi xogħol.

Ħafna drabi waħda mid-domandi tkun rigward xi esperjenzi preċedenti ta' xogħol u jekk wieħed qatt ma jkun ħadem ovvjament din ma jistax jindikaha.

Qed ikollna ħafna żgħażagħ li jispiċċaw mingħajr kuraġġ u ffrustrati għax ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu bihom infushom.

GĦandna wkoll każijiet oħrajn fejn żgħażagħ li jkunu akkademikament kwalifikati qed isibu xogħlijiet li jkunu kwalifikati żżejjed għalihom u jispiċċaw jaħdmu b'kondizzjonijiet u pagi baxxi iktar minn dak li jkun jistħoqqilhom.

Ma nistax ma nsemmix ċerti abbużi fejn qed jiġu ngaġġati ħaddiema bħala part-timers li jispiċċaw jaħdmu iktar minn full-timers, bil-konsegwenza li għax huma part-timers ma jikkwalifikawx għall-benefiċċji li jieħdu l-full-timers.

Każ ieħor huwa dwar l-interviews f'Għawdex fejn qed isiru ċerti abbużi u diskriminazzjonijiet sfaċċati.

Per eżempju, apparti mill-kwalifiki qed jistaqsuhom ukoll għal-laqam tal-familja.

Issa f'GĦawdex iI-laqam għadu popolari u minnu tkun tista' tasal għall-background tal-familja ta' dak l- individwu kif ukoll għat-twemmin politiku tiegħu.

Qed jistaqsuhom ukoll jekk għandhomx xi rakkmandazzjoni minn xi politiku u allura hawnhekk tiġini l-mistoqsija ta' fejn qiegħda l-meritokrazija.

Mela aħna nimpjegaw lin- nies biex nagħmlu l-pjaċiri lid-deputati!

Il-meritokrazija għandha tkun hemm biex ovvjament jekk wieħed ikun kwalifikat għal dak ix-xogħol jieħdu, mentri jekk ma jkunx kwalifikat jieħdu ħaddieħor bi kwalifiki aktar minnu.

Barra minn dan qed isseħħ ukoll diskriminazzjoni fil-konfront tan-nisa, fejn qed jistaqsu lix-xebbiet li jmorru jfittxu x-xogħol jekk għandhomx il-ħsieb li jiżżewġu u jekk iva għandhomx il-ħsieb li jkollhom it-tfal.

Ovvjament l-eżitu ta' l-interview jiddependi mir-risposta li jagħtu.

Problema oħra f'GĦawdex hija relatata ma' ċerti xogħlijiet staġjonali.

Kif nafu ̧ it-turiżmu f'GĦawdex huwa staġjonali u awtomatikament joħloq ċerti xogħlijiet li jkunu staġjonali wkoll.

Per eżempju, nafu li fil- perijodu tas-sajf u tal-festi bosta ristoranti, stabbilimenti u lukandi jimpjegaw ammont akbar ta' nies biex ilaħħqu mad-domanda ta' nies li jkollhom.

Din issa qed issir ukoll mill-ħwienet tal-ħwejjeġ u ż-żraben fi żmenijiet partikolari tas-sena, bħal ̧ per eżempju ̧ meta jasal żmien is- sales, fejn ikun hemm domanda akbar u allura jkollhom bżonn ta' iktar staff.

Iżda mbagħad ladarba jgħaddi dak il-perijodu u jkunu ddobbaw bihom jispiċċaw biex ikeċċuhom mix-xogħol.

Il-ħażin huwa li f'ċerti każijiet ̧ meta jkeċċuhom ma jgħidulhomx li qed ikeċċuhom għax m'għandhomx bżonnhom aktar, imma peress li jkunu għadhom taħt probation iġibulhom l-iskuża li ma jkunux laħqu l-livelli meħtieġa, bil-konsegwenza li dak li jkun aktar jiskoraġixxi ruħu.

Sur President, ma nistax ma nsemmix ukoll il-fatt li dan l-aħħar qed ikollna ħafna barranin li qed jiġu jaħdmu f'GĦawdex b'pagi iktar baxxi u b'inqas kondizzjonijiet li normalment joffru lill-GĦawdxin.

Ovvjament dawn qed jiġu ppreferuti aktar.

Dan il-konċett ta' cheap labour ̧ li sfortunatament dieħel sew f'GĦawdex, qed ikun ta' detriment għall- GĦawdxin, speċjalment għaż-żgħażagħ tagħna.

La qed nitkellmu fuq xogħol ma nistax ma nsemmix it-tensjoni li teżisti f'diversi setturi u postijiet tax-xogħol, fosthom il-Malta dairy products ta' GĦawdex, fejn qed jingħad li din se jkollha tagħlaq.

Ovvjament din ħolqot ċerta tensjoni fost il-ħaddiema.

Qed jingħad ukoll li l-MDP m'għadhiex aktar vijabbli minħabba l-fatt li issa li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea ġiet esposta għal kompetizzjoni qawwija mill-fornitura ta' ħalib minn barra.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jistaqsi x'se jsir minn dawn il-ħaddiema.

Per eżempju, hemm apprendisti li għadhom żgħar li ilhom għal diversi snin fl-apprendistat u għal ftit sigħat fil-ġimgħa dawn ħallewhom apprendisti minflok daħħluhom tal-fiss.

Allura x'se jiġri minnhom jekk tagħlaq l-MDP?

U x'se jiġri mill-watchman, mis-security u mill-ħaddiema?

Saru xi arranġamenti biex dawn il-ħaddiema GĦawdxin ta' l-MDP jidħlu mal-gvern jew kien hemm xi arranġament alternattiv ieħor?

Ma' dawn ukoll hemm il- ħaddiema tal-PBS li ħafna minnhom huma GĦawdxin.

Dawn x'se jiġri minnhom?

U dawk li ilhom jaħdmu għal diversi snin, jekk jerġgħu jiġu mpjegati mal- gvern, se jitilfu s-seniority tagħhom?

Sur President, ma nistax ma nsemmix ukoll it-tensjoni li tinħass fil-Gozo channel, fejn bħalissa hemm madwar 20 ruħ li jaħdmu fil-cafeteria.

Dawn ma jafux x'se jiġri minnhom minħabba l-miżuri li tħabbru mill-Ministru Austin Gatt, fejn intqal li l-Gozo channel se tiffranka Lm150,000 mill- catering.

Jien kont staqsejt minn fejn se jiġu ffrankati dawn il-flus, jekk hux mill-ikel jew mill-pagi tal-ħaddiema, iżda l-ministru ma tanix risposta speċifika.

Pero' meta staqsejt x'se jkun l-effett fuq il-ħaddiema informani li dawn ma kenux ħaddiema tal-Gozo channel imma kienu minn kumpannija terza.

GĦaddiet ukoll xi korrispondenza bejn il-Gozo channel, il-ministeru u l-UHM rigward dawn il-ħaddiema, pero' kulma nafu s'issa huwa li l-kuntratt tagħhom ġie estiż sa Ottubru.

Issa bħalma kulħadd jaf, dan il-perijodu ta' bejn Ġunju u Ottubru huwa l- peak season tat-turiżmu, u nimmaġina li t-turisti kollha li jgħaddu mill- Gozo channel se jiġġeneraw ħafna xogħol.

Allura f'dan il-perijodu se niddobbaw bihom, biex imbagħad f'Ottubru ̧ meta l-istaġun tat-turiżmu jkun batta, ma nafux jekk hux se nkeċċuhom jew le.

Naħseb li dawn il-ħaddiema għandhom dritt li jkunu jafu x'se jiġri minnhom ħalli jekk isiru jafu li se jiġi tterminat l-impjieg tagħhom ikollhom iż-żmien neċessarju biex jaħsbu għal xogħol ieħor.

Pero' jekk jitterminawlhom l-impjieg tagħhom bħal Erbgħa fost il-ġimgħa, se jikkawżawlhom problema għax f'Ottubru huwa diffiċli ferm li jsibu jaħdmu.

Dan għaliex dan ix-xahar m'huwiex bħal Ġunju jew Lulju fejn forsi wieħed isib jaħdem ġo xi lukanda, u għalhekk ma naħsibx li huwa ġust fil-konfront ta' dawn il-ħaddiema li ma jafux x'se jsir minnhom.

Illum l-1 ta' Ġunju u la qegħdin insemmu l-Gozo channel ma nistax ma nsemmix iż-żieda fin-nollijiet, liema żieda bdiet tiġi affettwata mil- lum.

Il-Gozo forum li għadu kemm twaqqaf riċentement ħareġ stqarrija dwar din iż-żieda fit-tariffi.

It-titolu li ħarġu bih il-gazzetti llum huwa li dawn iż-żidiet se jfissru telf ta' madwar Lm1.6 miljun għan-negozju GĦawdxi, u żgur mhux se jawgura tajjeb, għax bħalma nafu s-sitwazzjoni ekonomika ta' GĦawdex hija kritika biżżejjed, u allura din iż-żieda ma ġietx f'mument propizju.

Meta ġew biex jiġu introdotti dawn il-miżuri l-Gozo business chamber u l- Gozo tourism association kienu ħejjew rapport dettaljat li kien jelenka fih l-effett dirett li dawn iż-żidiet kienu se jġibu fuq l-ekonomija GĦawdxija.

Kulħadd kien jippretendi li ssir xi tip ta' konsultazzjoni pero' mill- press conference tal-bieraħ irriżulta li l-Gozo business chamber ġiet ikkonsultata wara li ġew imħabbra t-tariffi.

Wieħed kien jistenna wkoll li wara dawn iż-żidiet jiġi msemmi pakkett ta' inċentivi sabiex jiġu attirati aktar nies.

Per eżempju, għandna t-tariffa li l-Gozo channel tiċċarġja lill-passiġġieri li jinżlu mill-boat charters li kienet tiswa Lm1.75 u issa ġiet Lm2.

Dan qed ngħidu minħabba l-fatt li l-ġimgħa l-oħra kien hemm cruiseliner li ried iniżżel il-passiġġieri tiegħu f'GĦawdex, u dawn intalbu biex iħallsu l-full tariff li normalment il-Gozo channel tiċċarġja lil kull passiġġier li jinżel fil-port ta' l-Imġarr.

Jien staqsejt lill-ministru u għedtlu jispjegali x'kienet ir-raġuni li l-Gozo channel talbet dan il-ħlas mill- passiġġieri ta' dan il-cruiseliner u l-ministru qalli li l-passiġġieri ma niżlux il-port ta' l-Imġarr mhux għax intalbu jħallsu Lm1.75, iżda minħabba li l-operatur qal li ma kellhomx biżżejjed ħin biex jagħmlu tour ġewwa GĦawdex.

X'ħin kont il-port ta' l-Imġarr dalgħodu ħassejt li kelli nivverifika r-risposta tal-ministru, u lil kulmin staqsejt qalli li dan il- cruiseliner dam ankrat barra l-port mis-7.00 a.m. sa l-4.30 p.m. Dan ifisser li kellu ħin biżżejjed biex iniżżel it-turisti sabiex jagħmlu tour ma' GĦawdex, u għalhekk ma naħsibx li din il-ħaġa kienet ġustifikata.

Ninsab informata wkoll li din m'hijiex l-ewwel darba li ntalbet din it- tariffa, anzi hija standard fee li tintalab lil kull passiġġier li jinżel l- Imġarr anke jekk ma jużax il-Gozo channel.

Jiġifieri tuża jew ma tużax il- Gozo channel, jekk tiġi GĦawdex fuq chartered boat ikollok tħallas il-full fare.

Ma nistax ma nsemmix ukoll l-istudenti u ħaddiema li jaqsmu ta' kuljum minn GĦawdex għal Malta.

Dawn l-istudenti u ħaddiema jirċievu mingħand il-gvern għajnuna fuq il-prezz tan-nollijiet tagħhom, u kont nippretendi li in segwitu taż-żieda li kellna, il-gvern kien se jżid ukoll l-għajnuna li kien jagħtihom, iżda jidher li s'issa għadu ma sar xejn.

Sur President, ma nistax ma nsemmix ukoll l-inkonvenjent li qed tikkawża l- intiena li hemm bħalissa fil-biċċerija.

Jien irċevejt diversi lmenti fuq l- intiena li ħierġa mill-biċċerija mingħand ħaddiema u persuni li jiffrekwentaw dawn l-inħawi.

Din l-intiena ġejja minn diversi containers li qed jintużaw biex jintremew fdalijiet ta' laħam tal-bhejjem.

Fil-fatt kull x'ħin jinfetħu u jingħalqu dawn il-containers biex jintrema l- fdalijiet ta' ġo fihom ̧ qiegħda toħroġ riħa tinten.

Ovvjament bis-sħana qed issir id-decay bil-konsegwenza li dan l-inkonvenjent kbir għal dawk kollha li jgħaddu minn hemm qed ikompli jikber.

Meta staqsejt lill- ministru dwar xi provvedimenti qegħdin jittieħdu dwar dan l-inkonvenjent f'mistoqsija parlamentari numru 5,993, informatni li l-materjal li qed tirriferi għalih l-Onor.

Interpellant se jinħaraq fl-inċineratur tal- biċċerija, liema inċineratur sarlu titjib biex ikun konformi ma' l- istandards ta' l-Unjoni Ewropea.

Fid-dawl ta' dan kollu allura nistaqsi lill-ministru kif tiġġustifika l-fatt li r-riħa għadha hemm u iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed jiżdiedu l-ilmenti.

Imbagħad xi ngħidu għall-problema ambjentali?

Ilkoll nafu li l-miżbla tal- Qortin qed issirilha riabilitazzjoni, fejn sar ħafna ftaħir mill-Ministru għal GĦawdex li fl-aħħar il-ħolma tagħha li tara l-iskart jinġarr lejn Malta saret realtà.

Huwa veru li l-iskart qed jinġarr lejn Malta pero' qed niġu ffaċċjati bi problema – din il-problema suppost ġiet antiċipata min- naħa tal-gvern – li nħolqot b'konsegwenza ta' dan il-ġarr ta' skart lejn Malta.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-problema ta' ġrieden kbar li qed joħorġu mill-miżbla u jekk ma noqogħdux attenti din il-problema tista' twassal għal sitwazzjoni drastika, fejn tista' toħloq każ ta' epidemiji.

Rigward dan il-ġarr ta' skart kont għamilt mistoqsija lill-Ministru Austin Gatt fejn weġibni li dan l-iskart qed jinġarr f'containers speċifikati mill- istandards tal-Gozo channel.

Pero` naħseb li l-ministru jaqbel miegħi li meta wieħed jivvjaġġa bil-Gozo channel fl-istess ħin li jkun hemm dawn it-trakkijiet ta' l-iskart, ir-riħa li toħroġ minnhom hija waħda insapportabbli, avolja l-ministru qalilna li qed jaderixxu skond standards internazzjonali.

GĦalhekk naħseb li għandhom jiġu speċifikati meta jkunu se jsiru dawn it-trips għall-ġarr ta' l-iskart, ħalli min ma jogħġbux jivvjaġġa ma' l-iskart jara kif kif jagħmel u jevita li juża dak it-trip.

Xtaqt nagħmel riferenza wkoll għall-famuż protokoll Taljan.

Fil-media lokali smajna li l-ministeru għal GĦawdex naqas milli jħejji fil-ħin rapport dwar it-toroq ta' GĦawdex, bil-konsegwenza li Għawdex tilef Lm1.5 miljun mill-protokoll Taljan.

Jien għamilt xi domandi lill-Ministru għal GĦawdex fejn ċaħdet dan kollu, pero' mir-risposta li tatni għarrfitni li l- ministeru għal GĦawdex taha lista ta' toroq li kienu jitqiesu bħala prijorità sabiex isirilhom ristrutturar u fl-istess ħin qalet li ġew identifikati tliet lottijiet ta' toroq f'Malta biss.

Din il-kwestjoni tal- protokoll issemmiet iżda safejn naf jien ma ġietx miċħuda.

Allura kieku stess ma kienx il-każ, allura GĦawdex m'għandux jibbenefika minn dan il- protokoll Taljan?

Huma t-toroq ta' Malta biss li għandhom bżonn ristrutturar?

Per eżempju, dan l-aħħar għamilt domanda dwar Triq il-Qala fin-Nadur, liema triq tinsab f'sitwazzjoni mwiegħra ħafna, b'ħofor kbar, fejn qed ikun hemm ilmenti kontinwi minn diversi residenti, fosthom anke minn anzjani.

Fil-fatt dan l-aħħar kien hemm ukoll każ ta' anzjan li spiċċa waqa' minħabba ħofra u kellu jittieħed għall-medikazzjoni.

Ovvjament din m'hijiex l-unika triq li tinsab f'din is-sitwazzjoni għaliex bħalha hemm ħafna oħrajn li għandhom bżonn manutenzjoni kontinwa u attenzjoni mmedjata.

Wegħda oħra li l-gvern kien għamel hija dik li aktar GĦawdxin se jittieħdu jaħdmu f'GĦawdex stess għaliex ovvjament aħna dejjem nixtiequ li nibqgħu naħdmu f'GĦawdex.

Id-dover ta' kull gvern għandu jkun li jaderixxi wkoll ma' dawn l-esiġenzi ta' l-GĦawdxin.

F'dan il-kontest ma nistax ma nsemmix il-ħaddiema tal-Maltapost.

Per eżempju, ftit taż-żmien ilu kellna seba' ħaddiema tal-Maltapost li kienu jaħdmu GĦawdex, fejn dawn mil-lum għal għada ġew mgħarrfa li kellhom jibdew jirrapportaw għax-xogħol f'Malta minħabba esiġenzi tal-posta.

Pero` jekk tistaqsi lill-ħaddiema tal-posta jgħidulek li din m'hijiex ġustifikata għax il-posta ta' GĦawdex għandha bżonn ta' aktar ħaddiema magħha minħabba l-kwantità ta' xogħol li hemm.

Tant hu hekk li dawn qegħdin f'sitwazzjoni li jekk xi ħadd joħroġ bil-leave jew bis-sick leave xogħolhom irid jittieħed minn ħaddieħor minħabba n- nuqqas ta' staff li għandhom.

Eżempju ċar ta' dan huwa każ ta' tfajla li taħdem il-posta li ħarġet bil-maternity leave, bil-konsegwenza li ħadd mill- ħaddiema l-oħra ma jistgħu jieħdu leave fit-tul minħabba l-workload li jkollhom.

Jien dejjem ninsisti li l-problema li għandna ġo GĦawdex hija minħabba l- fatt li ħafna mill-affarijiet ta' GĦawdex jieħdu ħsiebhom il-Maltin.

Nemmen ukoll li aħna nafu x'inhuma l-problemi tagħna u għalhekk hemm bżonn li jsir aktar diskors bis-serjetà.

Qed ngħid dan għaliex meta tasal xi elezzjoni jsir ħafna diskors, pero' x'ħin tiġi għall-prattika u għas- soluzzjoni tal-problemi, dawn jew insolvuhom proviżorjament, jew inkella nsibu soluzzjoni ta' biċ-ċajt, bil-konsegwenza li jispiċċaw ibatu l- GĦawdxin, li f'ċerti ċirkostanzi huma vulnerabbli ħafna.

GĦalhekk nemmen li l-gvern għandu jassumi r-responsabbiltà tiegħu u mhux jingħad bil-kliem biss kemm GĦawdex huwa sabiħ u kemm jistħoqqlu l-aħjar, iżda għandha tittieħed azzjoni proattiva biex jissolvew il-problemi.

Jien inħeġġeġ biex dan id-djalogu jsir bil-fatti u mhux bil-paroli biss miż-żewġ naħat tal- Kamra.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa 2 ta' Ġunju 2004 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ENEMALTA/WSC - SERVIZZ TA' DAWL U ILMA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom is-servizz tad-dawl u l-ilma u/jew it-telefon sospiż għax waqgħu lura fil-ħlasijiet?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

TAXXI INTERNI – ĦLAS PENDENTI TAL-BOLLA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hawn azjendi kummerċjali li waqgħu lura fil-ħlas tal-bolla ta' l-impjegati tagħhom?

Jista' jagħti breakdown ta' kemm jimpjegaw ħaddiema kull wieħed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn gradwati ta' l- universita' li qed jirreġistraw għax-xogħol?

X'degree għandhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'Marzu 2004 kien hemm 64 gradwat li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

Id-degrees differenti ta' dawn il- gradwati poġġejthom fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid illum kemm hawn persuni ta' nazzjonalita' barranija jirreġistraw għax-xogħol?

Ta' liema nazzjonalita' huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Sa l-aħħar ta' Marzu 2004 kien hawn 135 persuna ta' nazzjonalita' barranija tirreġistra għax-xogħol, 128 fuq l-ewwel parti tar- reġistru u sebgħa fuq it-tieni parti tar-reġistru.

Lista tal-persuni ta' nazzjonalita' barranija li qed jirreġistraw tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

QRATI - KAWŻI TAS-SEPARAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid illum kemm hawn kawżi ta' separazzjoni quddiem il-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Sa l-14 ta' Mejju 2004 kien hemm 802 kawża pendenti quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili u l-Qorti tal-Maġistrati – Għawdex - li minnhom 267 huma fi stadju ta' medjazzjoni.

BORMLA - SERVIZZ TA' CARE & REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li koppja anzjana, li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tibda tibbenefika mis-servizz ta' care & repair ta' l-awtorita' tad-djar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar ma rċeviet ebda talba mill- familja indikata għal għajnuna taħt l-inizjattiva tal-care and repair.

Madankollu ninsab informata wkoll li l-awtorita' mistennija tagħmel spezzjoni fil-post indikat biex jigi verifikat jekk il-familja konċernata tistax tibbenefika taħt din l-inizjattiva.

FGURA - SERVIZZ TA' CARE & REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li koppja anzjana li għandhom tifla b'diżabilita', li d-dettalji dwarha qed jintbaghtu separatament, tibda tibbenefika mis-servizz ta' care & repair mill-awtorita' tad-djar?

ONOR.

Ninsab informata wkoll li l-awtorita' mistennija tagħmel spezzjoni fil-post indikat biex jiġi verifikat jekk il-familja konċernata tistax tibbenefika taħt din l-inizjattiva.

KALKARA - POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li d-dipartiment tal- construction & maintenance tal-postijiet tal-gvern jieħu passi biex jitneħħa l-periklu li l-inkwilina ta' post tal-gvern, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, qed tgħid li hemm fil-fond fejn tgħix?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar se jieħu l-passi neċessarji biex jitneħħa l-periklu indikat.

BORMLA – POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jsir upgrading tal- partijiet komuni tal-fond li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

Tista' tgħid x'irriżulta meta xi xhur ilu saret spezzjoni fuq il-bejt indikat?

X'kundizzjoni jinsab fiha l-bejt?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-partijiet komuni tal-post indikat huma f'kundizzjoni tajba.

Ninsab informata wkoll li se ssir spezzjoni oħra tal-kontrabejt biex tiġi stabilita l-kundizzjoni tiegħu.

BORMLA – POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta l-awtoritajiet se jibdew ix-xogħol ta' kostruzzjoni u/jew manutenzjoni tal-fond, li d- dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

Fiex jikkonsisti dan ix- xogħol?

Meta jitlesta dan ix-xogħol, l-inkwilini li kienu jgħixu hemm se jmorru lura bl-istess kundizzjonijiet u kera?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar evalwa x-xogħol meħtieg fil-fond indikat.

Dan ix-xogħol jinkludi bdil ta' soqfa, sistema ġdida ta' dawl, bdil ta' aperturi u tqegħid ta' madum.

Ix- xogħol se jsir mill-kuntrattur wara li toħroġ tender.

Ninsab informata wkoll li l-inkwilini se jibqgħu bl-istess kundizzjonijiet u kera skond il-kuntratt li kienu ffirmaw.

EDUKAZZJONI - UFFIĊĊJU LEGALI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ministeru u/jew xi wieħed mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għandux uffiċċju legali?

Jekk fl-affermattiv, min huma l-avukati f'dan l-uffiċċju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-ministeru kellu uffiċċju legali sa minn Awissu 2003 wara sejħa pubblika għall-applikazzjoni.

Dan l-avukat jaqdi l- ħteġijiet tad-dipartimenti kollha li jaqgħu taħt dan il-ministeru b'kollaborazzjoni ma' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Barra minn hekk, id- dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u mpjiegi, li sar jifforma parti mid-dekasteru minn Marzu li għadda, għandu uffiċċju legali ieħor li jieħu ħsieb il-ħtegijiet partikolari ta' dak id-dipartiment.

GĦAWDEX: NADUR - SKOLA TAD-DRAMA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid jekk ingħatatx xi għajnuna mill-Ministeru għal Għawdex lill-iskola tad-drama tan-Nadur?

Jekk fl-affermattiv, fiex kienet tikkonsisti din l-għajnuna?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-iskola tad-drama ngħatat għajnuna finanzjarja li tlaħħaq it-Lm3,100 kif ukoll saru xogħlijiet ta' manutenzjoni magħmula minn ħaddiema tad-dipartiment tal-customer services u tal-proġetti u żvilupp rispettivi, fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex.

RIFUĠJATI ERITREJ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Il-Ministeru kien f'xi mod involut fil- kwestjoni tad-deportazzjoni tar-rifuġjati Eritrej li spiċċaw ġew ittorturati mal-wasla lura tagħhom f'pajjiżhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment kien biss involut fuq talba tal-pulizija meta dawn talbu l-għajnuna tal-ministeru biex jinġabru t-travel dcouments mill-ambaxxati akkreditati lejn Malta ta' dawk il-persuni li se jkunu jintbagħtu lura pajjiżhom.

DIVIŻJONI TAL-KONSUMATUR - TIBDIL FIL-PREZZIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'miżuri qed jittieħdu biex minħabba fiċ-ċaqlieq li suppost kellu jseħħ fil-prezzijiet dan l-aħħar minħabba t-tneħħija tal-levies, ma jkunx hemm price cartels, xi ħaġa li d- direttur ġenerali ta' l-affarijiet tal-konsumatur u tal-kompetizzjoni wera li jinsab impenjat li jilqa' kontriha?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Waħda mill-funzjonijiet tad-divizjoni tal-konsumatur u tal-kompetizzjoni hi dik li jsegwi l-prezzijiet ta' numru ta' prodotti biex kemm jista' ikun jiġi assigurat li dawn jirriflettu kompetizzjoni ġusta fis-suq.

Fejn ikun hemm dubji li l-kompetizzjoni qed tiġi mxekkla permezz ta' xi ftehim bħal kartell jew abbuż ta' dominanza, l-uffiċċju jagħmel investigazzjoni permezz tal-poteri li għandu taħt l-Att dwar il- Kompetizzjoni.

ECO TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jagħti indikazzjoni dwar l-Eco Tax li hemm riferenza għaliha fil-Budget 2004?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'dan l-istadju m'ghandi xejn xi nżid ma' dak li ġie msemmi fid-diskors tal-budget.

ARTIJIET – PROPRJETA' LI TITTIEĦED MILL-GVERN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Vici Prim Ministru jgħid x'inhi l- possibbilta' li proprjetarju ta' biċċa art li ttieħdet mill-gvern bħala pussess u użu, jerġa' jingħata lura din il-proprjeta' anke jekk jintalab iħallas l-ispejjeż tal-bini?

ONOR.

TONIO BORG: M'hemm ebda diffikulta' li proprjeta` li tittieħed mill-gvern taħt it-titolu ta' pussess u uzu tingħata lura lis-sidien jew l- eredi tagħhom, dejjem jekk il-gvern m'għamilx użu minnha.

AIR MALTA - FLYPASS POINTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Air Malta offers flypass points to its passengers, and, government officials including ministers and parliamentary secretaries can make use of these points for their own personal holidays.

Is this system considered to be the best one?

ONOR.

AUSTIN GATT: Persons who are fly-pass members are members on a personal basis.

As such any fly-pass member, whoever he is, will be attributed through the KM system the applicable fly-pass points.

It is not up to Air Malta to decide whether this is the best system for Government Officials.

MALTAPOST - BOLOL TIFKIRA TAT-TABIB ĠUŻEPPI CALLUS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Tista' il-Maltapost tikkonsidra li għas-sena d- dieħla toħroġ sett bolol tifkira tal-500 sena mit-twelid tat-tabib Ġużeppi Callus li kien ingħata l-mewt mill-gran mastru La Valette għax qabeż għall- Maltin li kienu qed jiġu ntaxxati ħafna mill-Kavallieri waqt li kienu qed jitilfu l-ftit sehem li kellhom fit-tmexxija ta' pajjiżna?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ENEMALTA - AĠĠUSTAMENT FIL-PENSJONI TAL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra meta l- pensjonanti tal-korporazzjoni Enemalta se tigi aġġustata l-pensjoni tagħhom skond il-ftehim kollettiv li ġie ffirmat fl-1 ta' Jannar 2002?

Ma jaħsibx li għadda żmien biżżejjed biex dan l-aġġustament jiġi fis-seħħ biex il-pensjonanti tal-korporazzjoni Enemalta jieħdu dak li huwa tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Wara li l-Ftehim Kollettiv mal-GWU ġie ffirmat fit-3 ta 'April 2003, l-informazzjoni dwar iż-żidiet mogħtija fil-Ftehim Kollettiv 2002 - 2005 ġew mgħoddija lid-dipartiment tas-sigurta' soċjali fis-7 ta' Mejju 2003 ħalli l-pensjonijiet jiġu aġġustati adegwatament.

INTERNAL AUDIT INVESTIGATIVE DIRECTORATE - UFFIĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid xi vjaġġi f'pajjiżi oħra għamlu matul din is-sena l-uffiċjali li jaħdmu ma' l-Internal audit investigative directorate li jaqa' taħtu?

Liema uffiċjali siefru, kemm siefru u fejn marru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il- mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Irrid ngħid li naħseb li la huwa xieraq u lanqas huwa meħtieġ li nipprovdi wkoll informazzjoni dwar l- ismijiet ta' dawk l-uffiċjali nvoluti f'dawn il-vjaġġi.

Inżid ukoll li l- parti l-kbira ta' l-ispiża għal dan is-safar uffiċjali ġiet finanzjata minn fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

PRODOTTI TA' IKEL U XORB F'KONTENITURI TAL-ĦĠIEĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid fuq liema prodotti ta' ikel u xorb f'kontenituri tal-ħġieġ impurtati mill-pajjiżi l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea hemm il-ħsieb li tidħol taxxa fuq il-ħġieġ?

B'liema rata se tkun din it- taxxa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 5957.

MEPA - UFFIĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid xi vjaġġi f'pajjiżi oħra għamlu l- uffiċjali tal-MEPA matul din is-sena?

Min minnhom siefer, kemm-il darba u fejn marru?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

ĦEMSIJA L/O TA' QALI - RIĦA TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara x'inhi r-raġuni għar- riħa qawwija ta' drenaġġ li hemm fil-Ħemsija, l/o Ta' Qali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-riħa li hemm fil-Ħemsija, l/o Ta' Qali hija l-istess problema ta' riħa li hemm ħdejn l-isptar Monte Carmeli.

Biex tispiċċa din il-problema, is-sezzjoni tad-drenaġġ se tressaq id- discharge point li hemm taħt l-Imdina.

GĦAWDEX - MIŻBLA TAL-QORTIN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid x'qiegħed isir sabiex l-arretrati dovuti għar-radam fil- Miżbla tal-Qortin mill-kuntratturi jinġabar?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Qegħdin jittieħdu passi meħtieġa biex l-arretrati dovuti mill-kuntratturi għar-radam fil-Miżbla tal-Qortin jinġabru.

IMPJANT GĦAT-TRATTAMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid meta ġiet ippubblikata s-sejħa għall-offerti għal bini ta' l-impjant għat-trattament tad-drenaġġ fil-Malta North?

F'liema gazzetta saret din is-sejħa għall- offerti?

Meta se tagħlaq din is-sejha għall-offerti?

Jista' ipoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tat-tender?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-sejħa għall-offerti saret permezz ta' komunikazzjoni diretta ma 15-il kumpanija li rrispondew għal talba ta' expression of interest kif diġa' intqal fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5401.

Il-komunikazzjoni saret permezz ta fax fit-30 ta' April, 2004.

Is-sejħa għall-offerti se tagħlaq fit-28 ta' Lulju, 2004 u peress illi hemm ħlas ta' Lm 200 biex jinġabar it-tender, dan ikun jista' jitqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra wara dik id-data.

PROTOKOLL TALJAN – OFFERTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 5834, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk f'każ ta' offerti pubblikati qabel l-1 ta' Mejju, 2004 iżda li se jagħlqu wara din id-data, jistgħux japplikaw għalihom kuntratturi minn kull pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-każ ta' offerti pubbliċi li s-sejħa għalihom saret fil-Gazzetta tal-Gvern u/jew fl-Official Journal ta' l-Unjoni Ewropea qabel l-1 ta' Mejju 2004 u li jagħlqu wara din id-data, jista' jikkompeti kull offerent interessat minn kull pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea.

FORT CHAMBRAI - ŻVILUPPATURI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi se jieħu l-gvern fil-konfront ta' l-iżviluppaturi ta' Fort Chambrai li kisru l- kondizzjonijiet tal-kuntratt li bih ingħataw il-proprjeta'?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru li taħtu taqa' ir-responsabbilta' ta' l-aġenzija METCO li qiegħda ssegwi l-proġett f'isem il-gvern.

PROPRJETA' TAL-GVERN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hijiex qiegħda ssir il-verifika neċessarja sabiex jiġi żgurat li min jingħata proprjeta' tal-gvern b'riżoluzzjoni tal-Kamra jsegwi l-kondizzjonijiet tal- kuntratt?

Dawn il-verifiki, jekk qeghdin isiru, qed isiru wkoll f'każ ta' proprjeta' tal-gvern li tingħata b'xi mod ieħor bħalma hu l-każ speċifiku tal-lukanda Verdala fir-Rabat?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kondizzjonijiet tal-kuntratti li jirrigwardjaw proprjeta' tal-gvern mogħtija b'riżoluzzjoni tal-Kamra huma segwiti fil-każ ta' major projects minn monitoring board fi ħdan il-ministeru li fid- dekasteru tiegħu jaqgħu dawn il-major projects' bħal Cottonera, Manoel Island/Tigne' u cruise passenger terminal, u fil-każ ta' għaqdiet sportivi u għaqdiet volontarji mill-ministeru li dawn jaqgħu taħtu.

Informat illi m'hemm ebda obbligi kuntrattwali mad-dipartiment ta' l- artijiet jew l-Uffiċċju Konġunt rigward il-lukanda Verdala tar-Rabat.

GĦAWDEX: NADUR - TRIQ IL-QALA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 5620 dwar Triq il-Qala fin-Nadur, Għawdex u għar-risposta relattiva, peress li din it-triq tinsab fi stat ħażin ħafna, peress li r-residenti, speċjalment anzjani, qed jiġu affettwati avversament mill-istat ħażin ħafna ta' din it-triq, tista' il- Ministru tara li minnufih issir il-manutenzjoni neċessarja a benefiċċju tar- residenti u ta' dawk kollha li jużaw din it-triq?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'għandix xi nżid mar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 5620.

GĦAWDEX - BIĊĊERIJA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 5623 u għar-risposta relattiva, peress li l-containers żdiedu, peress li l-ilmenti dwar l-intejjen żdiedu u hemm biża' ta' infezzjonijiet tenut kont li dawn il-containers qegħdin qrib il-pitkalija, tista' il-Ministru tgħid x'tip ta' azzjoni qed tittieħed in vista tal-fatt li l-inkonvenjent qed jiżdied u mhux jonqos?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-materjal li qed tirreferi għalih l-Onor.

Interpellant se jinħaraq fl-inċineratur tal-biċċerija li sarlu titjib biex ikun konformi ma' l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea.

GĦAWDEX - XOGĦLIJIET FIT-TOROQ

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 5618 u r-risposta relattiva, tista' il-Ministru tikkonferma li Għawdex kellu jibbenefika minn Lm1.5 miljun biex jintużaw għal xogħlijiet fit-toroq?

Tista' ukoll, jekk fl- affermattiv, tagħti r-raġunijiet u tispjega għalfejn Għawdex ma ħa xejn mit- Lm12.5 miljun li gejjin mill-protokoll biex jintużaw għal xogħlijiet fit- toroq?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ma jirriżultax li Għawdex kellu jibbenefika minn Lm1.5 miljun biex jintużaw għal xogħlijiet fit-toroq.

Jiena nformata li fil-5 ta' Marzu 2003 il-Ministeru għal Għawdex kien issottometta lill- awtorita' dwar it-trasport ta' Malta lista prioritizzata ta' toroq li l- ministeru talab li jsiru f'Għawdex taħt il-Ħames Protokoll Taljan.

Fis- sejħa għall-offerti għall-bini u titjib ta' toroq taħt il-Protokoll Taljan li ħarġet f'Novembru 2003 mill-awtorita' dwar it-trasport ġew identifikati tliet lottijiet ta' toroq f'Malta biss.

DWANA - OUTSIDE BROADCASTING UNIT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jikkonferma l-Prim Ministru li l-Outside Broadcasting Unit miġbur mid-dwana jinsab mitluq fil-miftuħ bil-konsegwenza li dan wisq probabbli ġratlu ħafna ħsara?

Jista' jghid jekk dan l-Outside Broadcasting Unit għandux ħsara jew inkella għadux funzjonabbli?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Outside Broadcasting Unit gie mpurtat f'Malta taħt il-proċedura ta' importazzjoni temporanja u jinsab fil-kustodja u l- kontroll ta' l-importatur li offra garanzija personali bħala sigurtà lid- dwana.

DWANA - OUTSIDE BROADCASTING UNIT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Kemm-il darba dan l-Outside Broadcasting Unit għandu l-ħsara, jista' il-Prim Ministru jgħid xi pretensjonijiet jista' jagħmel sidu kontra d-dwana peress li dan kien fil-kustodja tad-dwana għal żmien twil?

L-isem tas-sid tal-Outside Broadcasting Unit in kwestjoni qed jintbaghat separatament.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 5997.

Ħ'ATTARD - TRIQ KONTI R. BARBARO

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta hu maħsub li Triq Konti R. Barbaro, f'Ħ'Attard tinghata t-tarmac?

Jista' jghid kemm hu ppjanat li tiġi l- ispiża?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Triq Konti R. Barbaro qegħda nkluża mal-lista ta' toroq li jridu jiġu asfaltati u x-xogħlijiet isiru aktar 'il quddiem skond il-prioritajiet tax-xogħol li għandha quddiemha l-awtorita' dwar it- trasport.

FGURA - TRIQ IS-SUR

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk iċ-ċint li kien qed jinbena fi Triq is-Sur fil-Fgura hux se jitkompla?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Peress li Triq is-Sur fil-Fgura hija twila ħafna, infatti tibda minn tarf il-Fgura sas-Sur ta' Bormla, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali eżattament il-lokazzjoni li qed jirreferi għaliha.

ĦAL QORMI - TISWIJA TA' BANKINA

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza ghall-mistoqsija parlamentari 5893, jista' il-Ministru jagħti l-parir biex tingħata priorita' li ssir it-tkomplija tal-bankina bejn il-gate ta' Wands u l-gate ta' Posta Ltd. f'Ħal Qormi minflok ikun hemm street parking minħabba l-fatt ukoll li 50 metru 'l isfel hemm car park kbir (ħdejn il-korsa taż-żwiemel u quddiem il-fabbrika tal-birra) li jesa' hafna karozzi u għaldaqstant il-karozzi jkunu jistgħu jipparkjaw fih?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'ghandi xejn xi nzid mar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 5893.

ARTIJIET - ŻVILUPP TA' GĦALQA FI PROĠETT SPORTIV

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-file no. L509/90/1 u t-talba li saret mis-San Gwann youth football nursery, jista' il-Vici Prim Ministru jinforma lill-Kamra dwar x'possibbilta' hemm li l-kumitat, flimkien mal-kunsill lokali ta' San Gwann, ikunu jistgħu jiżviluppaw parti minn għalqa kbira li hemm biswit il-football ground tal-lokal (li bħalissa tinsab abbandunata) sabiex ikunu jistgħu jippjanaw proġett sportiv fil-ġejjieni qarib?

Meta saret it-talba, ġiet mgħoddija kopja tas-site plan lid-dipartiment konċernat?

Billi l-kumitat ġie mgħarraf illi l-għalqa mhijiex f'area reġistrabbli, jista' jiggwidahom dwar xi proċeduri jistgħu jagħmlu biex jibdew diskussjoni mad-dipartiment konċernat minħabba l-proġett li għandhom ippjanat?

ONOR.

TONIO BORG: Kwalunkwe talba li ssir dwar allokazzjoni ta' proprjeta' tal-gvern lil xi għaqda sportiva għandha tgħaddi l-ewwel għand il-kunsill Malti għall-isports fi ħdan il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni li mbaghad jikkoordina mat-taqsima proprjeta' tal-gvern dwar il-possibbilta' jew le ta' l-allokazzjoni.

Barra minnhekk, l-ebda talba għall-użu ta' proprjeta' tal-gvern għal skop speċifiku ma tista' tiġi milqugħa qabel ma dan l-iskop ikun approvat mill-MEPA.

Fil-każ ta' l-art li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant, ninsab informat li din l-art tinsab biswit l-iskola ta' San Gwann u għalhekk qed tiġi riservata għall-espansjoni ta' l-istess skola jekk ikun il-bżonn.

Madankollu il-club konċernat jista', jekk iħoss il-bżonn, jagħmel diskussjonijiet mal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u mal-MEPA dwar il- possibbilta' li din l-art tintuża għall-iskop mixtieq mill-istess club.

SERVIZZ ĊIVILI - ĦADDIEMA GĦAWDXIN

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm Għawdxin ħaddiema fiċ- ċivil fil-grad ta' principal li preżentement qed jaħdmu f'Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Preżentement hemm seba' uffiċjali pubbliċi Għawdxin fil-grad ta' Principal li qed jaħdmu xogħol ta' Principal f'Malta.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - VACANCIES FI GRAD TA' PRINCIPAL

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm hemm vacancies fi grad ta' principal fid-dipartimenti tal-gvern f'Għawdex?

Tista' tagħti data meta dawn il-vacancies f'Għawdex se jimtlew minn ħaddiema Għawdxin li qed jaħdmu f'Malta?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: In-numru ta' vakanzi fil-grad ta' Principal fid- dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex jammonta għal sebgħa.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza t-tieni parti tal-mistoqsija lill- ministru konċernat.

BELT VALLETTA: TRIQ SAN DUMINKU – GARAXXIJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 4836, jista' il-Viċi Prim Ministru jindaga jekk garage 1, garage 3 u 4 u garage 12, f'Old Slave Prison Block, Triq San Duminku l-Belt Valletta humiex uzati mid-dipartimenti tal-gvern jew minn individwi privati?

ONOR.

TONIO BORG: Skond l-arkivji tat-taqsima proprjeta' tal-gvern, dawn il-garaxxijiet huma mikrija kif se jingħad:

Garaxx Numru 1 lir-Reġistratur tal-Qorti; garaxxijiet nri.

3 u 4 lid- dipartiment għall-ambjent li llum jagħmel parti mill-MEPA.

FREEPORT - CHAIRMAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid min hu ċ-chairman attwali tal-Freeport?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-Sur Mark Portelli hu ċ-chairman attwali tal-Malta Freeport Corporation Ltd. u tal-Malta Freeport Terminals Ltd.