MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 53 It-Tnejn, 10 ta' Novembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 53 It-Tnejn, 10 ta' Novembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.16 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 10 ta' Novembru, 2003

WERREJ

MINUTI 551

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 551

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA

DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI (L-EWWEL QARI) 555

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (EMENDA NRU.

2) (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) (NO.

2) BILL (SECOND READING) 556

AĠĠORNAMENT 576

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 580

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 52 li saret fil-5 ta' Novembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GĦAWDEX – KUMPANNIJI TA' KONSULENZA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenza lokali u barranin li l-ministeru u l-korporazzjonijiet pubbliċi li jaqgħu taħtha għamlu użu minnhom mit-13 ta' April, 2003 sal- lum?

Fiex jikkonsistu s-servizzi li ngħataw f'kull każ u x'inhuma l- ħlasijiet?

Tista' tgħid kemm għad baqa' ħlasijiet x'isiru?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Jien informata li mit-13 ta' April, 2003, il-ministeru tiegħi u l-korporazzjonijiet pubblici li jaqgħu taħti għamlu użu minn sitt konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenza.

Fil-perjodu msemmi, is-servizzi pprovduti minn dawn l-konsulenti u l- ħlasijiet kienu kif murija hawn taħt:

i. Offerta għal xogħol ta' titjib fil-provvista ta' l-elettriku fil- kumpless Ninu Cremona, Victoria fis-sezzjoni ta' l-edukazzjoni - il-ħlas dovut huwa ta' Lm600 u għad irid isir;

ii.

Bdil tal-ħajt tal-ħaġra Ta' Sansuna, fix-Xagħra u bdil tas-saqaf tat- taraġ fil-mużew tal-arkeoloġija – il-konsulenza għadha ma ntemmitx;

iii.

Xogħol ta' orthodontist fl-isptar Ġenerali ta' Għawdex – Lm112 bħala ħlas mogħtija għal żewġ konsulenzi;

iv.

Xogħol ta' acupuncture fl-isptar ġenerali ta' Għawdex – ħlas dovut ta' Lm750;

v. Xogħol konness ma' għoti ta' pariri fl-isptar ġenerali ta' Għawdex – ħlas mogħti ta' Lm2248;

vi.

Assistenza lir-reġistratur tal-qrati u t-tribunal ta' Għawdex fejn dan ikun parti – ħlas mogħti ta' Lm300.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Charles Mangion, domanda supplimentari.

ONOR.

CHARLES MANGION: Tista' il-Ministru tgħidilna f'liema oqsma kienu dawn il-kosulenzi?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Dawn il-konsulenzi kienu fil-qasam ta' l- edukazzjoni, fil-qasam tal-mużewijiet, fl-isptar ġenerali u fil-qorti ta' Għawdex.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Peress li ġie rrapportat li l-Onor.

Anton Tabone jaqbel li l-Gozo Channel għandha tiġi taqa' taħt il-ministeru għal Għawdex, tista' il-Ministru tgħidilna x'inhu jsir f'dan ir-rigward?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-Gozo Channel taqa' taħt ministeru li responsabbli minnu hemm l-Onor.

Austin Gatt, pero' ovvjament isiru konsultazzjonijiet u laqgħat mal-ministeru tiegħi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Tista' il-Ministru tgħidilna jekk sarux konsultazzjonijiet qabel ma tnaqqsu l-vjaġġi bejn Malta u Għawdex?

Għax apparentament l-entitajiet kummerċjali u dawk industrijali Għawdxin qed jgħidu li magħhom ma saret l-ebda konsultazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-ministeru għal Għawdex ma ġiex ikkonsultat meta tħabbret ix-schedule il-ġdida u għal dan assuma r-responsabbilta' assoluta ċ-chairman tal-Gozo Channel.

Din għamilha b'dikjarazzjoni tiegħu anke waqt seminar li sar ġimgħa ilu f'Għawdex.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Tista' il-Ministru tgħid jekk tatx l-opinjoni tagħha dwar it-tnaqqis ta' dawn il-vjaġġi?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ovvjament malli sirna nafu bix-schedule il-ġdida, tkellimt mill-bidu nett mal-ministru responsabbli u wrejtu li jiena xtaqt inkun ikkonsultata minn qabel dwar dan.

Jien nistqarr li kien ikun aħjar li kieku x-schedule baqgħet dik li kienet.

Dan esprimejtu anke mal- ministru konċernat u abbażi ta' dawn id-diversi diskussjonijiet, hu maħsub li fil-ġimgħat li ġejjin ikun hemm tibdil fix-schedule.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Ovvjament minħabba tnaqqis ta' vjaġġi jista' jirriżulta li ċerti ħaddiema jiġu ddikjarati żejda mal-kumpannija għax ma jkunx hemm bżonnhom.

(Interuzzjonijiet) Kemm huwa minnu li dawn il- ħaddiema ntbagħtu d-dar u qegħdin jirċievu l-paga minkejja li m'għandhomx xogħol x'jagħmlu?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien m'għandix din l-informazzjoni, pero' lili ma jirriżultalix li f'xi mument kien hemm nies żejda minħabba li naqsu x- scheduled trips bejn Għawdex u Malta.

Ovvjament din hija domanda li jridu jirrispondu għaliha dawk responsabbli mill-Gozo Channel.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Peress li entitajiet kummerċjali irrimarkaw li dan in-nuqqas ta' vjaġġi jista' jaffettwahom ħażin, tista' il-Ministru tgħid jekk fil-preżent humiex għaddejjin xi diskussjonijiet biex tiġi indirizzata kemm jista' ikun malajr din il-problema, aktar u aktar f'ċirkostanzi fejn it-turiżmu qed ibatti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Apparti l-intervent personali tiegħi mal-ministru u anke mal-kumpannija, jien nista` nikkonferma li diversi organizzazzjonijiet - il-Gozo business chamber, il-Gozo tourism association u anke xi individwi oħrajn fil-kapaċita' personali tagħhom - wasslu s- suġġerimenti u l-ilmenti tagħhom.

Il-kumpannija semgħethom u proprju nhar il-Ġimgħa li ġejja se ssir diskussjoni oħra organizzata mill-Gozo business chamber għal dawk kollha involuti.

Dan ifisser li hemm diskussjoni aperta u din tkompli ssaħħaħ l-impenn anke tiegħi sabiex, safejn hu possibbli, ix-schedule tinħadem b'mod aħjar biex noħolqu l-inqas inkonvenjent.

Ċertament aħna nemmnu li t-trasport bejn Malta u Għawdex huwa importanti ħafna għall-ekonomija tal-gżira tagħna.

MCAST – INTAKE TA' STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti dettalji dwar studenti li applikaw biex jidħlu fl-MCAST, kif mitlub fil-mistoqsija parlamentari 1591?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba ta' mistoqsija 2301.

SKEJJEL - GĦALLIEMA ĠODDA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm għalliema li daħlu jgħallmu għall-ewwel darba din is-sena?

Min huma?

X'inhu s-suġġett li qed jgħallmu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li in- numru ta' għalliema ġodda mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għal din is-sena skolastika sal-Ġimgħa 24 ta' Ottubru, 2003 huwa kif se ngħid, pero' mhijiex il-prattika li jingħataw l-ismijiet.

Fil-livell sekondarju hemm 52 għalliem regolari fis-suġġetti li jidhru hawn, u cioe' bioloġija, computer, Ingliż, Franċis, ġeografija, storja, home economics, information technology, integrated science, Taljan, edukazzjoni fiżika, personal & social development, fiżika u studju soċjali.

Hemm ukoll 12-il supply teacher f'dawn is-suġġetti - bioloġija, home economics, fiżika, mużika.

Fil-livell primarju hemm 52 għalliem regolari u 11-il activity teacher.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, qed jaslu lmenti minn studenti f'diversi istituti li m'għandhomx għalliema biżżejjed.

Il-Ministru għandu xi informazzjoni dan u jekk humiex se jiġu rreklutati għalliema ġodda fil- ġimgħat li ġejjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni li għandi quddiemi hija dwar għalliema li diġa' ġew reklutati u mhux dwar dak li qed jitlob l-Onor.

Interpellant, Sur President.

SKEJJEL TAL-KNISJA - DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għaliex ma jintqalx fiċ-ċirkulari mibgħuta lil ġenituri li d-donazzjonijiet huma volontarji, għalkemm wieħed jifimha li l-iskejjel tal-Knisja jitolbu donations?

Jaf il- Ministru li f'dawn il-ġranet skola minnhom - dettalji qed jintbagħtu under separate cover - bagħtet ċirkulari lil ġenituri fejn talbithom Lm 90 kull term u talbithom ukoll biex jekk jista' ikun, iħallsu s-somma ta' sena kollha f'daqqa?

Ma jaħsibx il-Ministru li metodu bħal dan la huwa ġust u lanqas ma jħalli lok għall-volontarjeta'?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Tkun kif tkun ifformulata ċ-ċirkulari, l-ġenituri għandhom dritt jesiġu li d- donazzjonijiet ikunu volontarji.

MALTACOM - KONTIJIET TAT-TELEFON

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-Maltacom dwar dawk li ma jħallsux il- kontijiet tat-telefon?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat- twegiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 1130.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra: Tagħrif dwar każi ta' dixxiplina quddiem il-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku u tagħrif dwar każi ta' uffiċjali fis-servizz pubbliku li tkeċċew mis-servizz matul l-2002 u l-2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2184; u Tagħrif dwar ħaddiema bil-kuntratt fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru u ma' dipartimenti, korporazzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Prim Ministru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2567.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' anzjani fi djar ta' l-anzjani tal-Gvern, maqsuma skond id-diversi lokalitajiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2433.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħlasijiet fuq xogħlijiet fil-bypass ta' l-Imtarfa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2441;

f'isem il-ministru tal-ġustizzja u l-intern inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Lista ta' korrezzjonijiet u żidiet f'Annex 8 tal-Ftehim milħuq bejn is- Santa Sede u l-Gvern ta' Malta dwar artijiet tal-Knisja mgħoddija lill- Gvern;

Tagħrif dwar reati rapportati lill-pulizija matul Settembru 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2546;

Tagħrif dwar każi ta' serq rapportati lill-pulizija matul Settembru 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2547;

Tagħrif dwar reati rapportati lill-pulizija matul Ottubru 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2548; u

Tagħrif dwar każi ta' serq rapportati lill-pulizija matul Ottubru 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2549; u

f'isem il-ministru għat-teknoloġija ta' l-informazzjoni u l-investiment, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar nollijiet tal-vapuri tal-Gozo Channel bejn l-1980 u l- 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2577;

Taħgrif dwar self li l-Gozo Ferries kellha ma' banek lokali u barranin bejn l-2001 u l-2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2641; u

Memorandum and articles of association ta' Industrial Projects and Services Ltd reġistrata ma' l-Awtorita' għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta fil-31 ta' Ottubru 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2642.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: F'isem il-ministru ta' l-edukazzjoni, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni jaħdmu f'Għawdex f'Awissu 2002 u Ġunju 2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2435; u

f'isem il-ministru tal-finanzi u l-affarijiet ekonomiċi, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħaddiema bil-kuntratt mal-Ministeru tal-Finanzi u l- Affarijiet Ekonomiġi u ma' dipartimenti, korporazzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2568; u

Tabella li turi l-varjazzjoni fil-prezz tal-prodotti ta' tadam ipproċessat f'Malta lill-konsumaturi għas-snin bejn l-1999 u l-2003, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numri 2600.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru Galea.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att għat-Twaqqif ta' Awtorita` ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni, Kap. 418".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

DAVID AGIUS: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi li jemenda l- Att għat-Twaqqif ta' Awtorita` ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAKER: Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (EMENDA NRU.

CIVIL CODE (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap 16".

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għalkemm m'għamilt l-ebda riċerka fid- dipartiment ta' l-istatistika, naħseb li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa l-iktar abbozz ta' liġi li jemenda artikli differenti mill- Kodiċi Ċivili.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi fih 108 klawsola differenti li jolqtu oqsma differenti tal-Kodiċi Ċivili, liema klawsoli se jġibu magħhom bidliet li m'humiex biss kosmetiċi imma huma addirittura radikali.

L-iktar liġi li qed jolqtu dawn il-klawsoli hija l-liġi tas-suċċessjoni u liġijiet oħrajn li matul iż-żmien inħass il-bżonn li jiġu emendati, jew minħabba xi inġustizzji li nħolqu, jew inkella minħabba li dehrilna li l- fatt li l-Kodiċi Ċivili sar f'nofs is-seklu li għadda hemm bżonn li ċerti ideat jiġu aġġornati għaż-żmenijiet tal-lum, s'intendi mingħajr ma narmu dak li huwa tajjeb.

Ta' min jgħid li kien fl-1868 li ġew ikkodifikati d-diversi liġijiet li kienu jeżistu dwar materja ċivili, u l-bażi tal-Kodiċi Ċivili tagħna jmur lura mhux għas-seklu 19 imma għal żmien ir-Rumani.

Aħna nafu li waqt li d- dritt pubbliku tagħna, speċjalment dak kostituzzjonali u amministrattiv, huwa bbażat fuq id-dritt anglo-sassonu, meta mbagħad niġu għad-dritt privat - jiġifieri għar-relazzjonijiet bejn ċittadin u ċittadin ieħor, mhux bejn gvern u ċittadin jew bejn pulizija u ċittadin - ir-regoli tagħna tas- suċċessjoni, il-konċetti ta' l-użufrutt u taċ-ċens u l-liġi tal-persuni, tal-proprjeta`, ta' titoli fuq il-proprjeta`, ta' titolu ta' pussess fuq proprjeta`, ta' ipoteki u ta' kuntratti, dawk huma bbażati fuq liġi kontinentali, li ħafna minnhom huma konċetti ta' żmien id-dritt Ruman ta' iktar minn 2,000 sena ilu.

Naturalment wieħed irid joqgħod attent li meta jbiddel, ma jbiddilx bl- addoċċ jew għall-gost li jbiddel imma jbiddel dawk l-affarijiet li hemm bżonn sabiex jiġu aġġornati għaż-żmenijiet tal-lum.

Għal dawk li huma konċetti, dawn għandhom jibqgħu kif inhuma għax servewna tajjeb għal snin twal u issa jifformaw parti mit-tradizzjoni legali tagħna.

Sur President, fl-istadju tat-Tieni Qari jien ma rridx nitkellem bħala avukat imma se nitkellem bħala deputat u ministru, u allura f'dan l-istadju għandna nenfasizzaw il-prinċipji u l-iskop ġenerali ta' dawn l-emendi.

Wieħed mill-iskopijiet prinċipali ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa li nħallu iktar liberta` lill-persuni, b'mod partikolari lill-miżżewġin, li meta jiġu biex jagħmlu t-testment tagħhom iħallu bħala eredi tagħhom lil min iridu mingħajr xkiel żejjed.

Mhux "mingħajr responsabbilta`" qed ngħid imma "mingħajr xkiel żejjed".

Fil-fatt hawnhekk ħadna ħsieb nagħmlu żewġ emendi - u dawn iż-żewġ emendi huma l-qalba ta' dan l-abbozz ta' liġi - biex inneħħu dawk il-ħafna regoli li kienu jxekklu l-liberta` ta' kif wieħed jiddisponi minn ġidu wara mewtu.

Per eżempju, waħda minnhom hija dik li llum koppja miżżewġa li għandha t- tfal ma tistax, lanqas b'testment, tħalli lil xulxin iktar minn kwart tal- proprjeta`.

Anke jekk koppja miżżewġa għandha tifel wieħed, ir-raġel ma jistax iħalli lil martu jew inkella l-mara tħalli lil żewġha - għalkemm statistikament jidher li l-irġiel imutu qabel in-nisa u għalhekk ħafna drabi jkun ir-raġel li jħalli l-wirt lill-mara - iktar minn kwart tal- proprjeta`.

Allura n-nies x'kienu jagħmlu u x'għadhom jagħmlu sal-lum?

Jagħmlu t- testment flimkien - dak il-famuż testment unica carta - u jħallu l-użufrutt tal-proprjeta` u ta' kollox lil xulxin.

Ħafna drabi meta jagħmlu hekk in- nies jgħidu li ħallew eredi lil xulxin.

Fil-fatt ma jkunux ħallew eredi lil xulxin, imma jkunu ħallew l-użufrutt lil xulxin u lit-tfal eredi.

Sal-lum jekk raġel miżżewweġ ried jagħti lil martu l-massimu li tagħtih il- liġi, huwa seta' jħallilha kwart fi proprjeta` - li aħna l-avukati ngħidulha l-"quarta uxoria" - u tliet kwarti f'użufrutt.

Issa din ir- regola li ma tistax tħalli lil martek iktar minn kwart fil-proprjeta`, jekk hemm tfal, sejra titneħħa u allura m'hemmx iktar capping ta' x'tista' tħalli lill-mara tiegħek meta hemm it-tfal.

L-unika limitazzjoni li se jkollok hija li qatt ma tista' tnaqqas il-leġittima lit-tfal, jiġifieri d- drittijiet tal-leġittima lit-tfal ma tistax tippreduġikahom.

Ġaladarba qed insemmi l-leġittima ta' min jgħid li jekk għandek sa erbat itfal, trid tħalli mill-inqas terz tal-wirt tiegħek lil dawk it-tfal u jekk għandek iktar minn erbat itfal trid tħalli mill-inqas nofs ġidek lil dawk it-tfal.

Mela issa, bl-emenda li se nagħmlu, jekk koppja għandha tifel wieħed u trid tħalli l-massimu li tista' tħalli lil xulxin, din tista' tħalli żewġ terzi lil xulxin mentri sal-lum tista' tħalli lil xulxin biss kwart.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Għaliex żewġ terzi?

Għax terz hija l- leġittima tat-tifel u ż-żewġ terzi huma l-kumplament ta' l-eredita` li inti tista' tħalli lil martek jew lil żewġek bl-emendi l-ġodda.Mela l- projbizzjoni li tħalli lil martek jew lil żewġek iktar minn kwart tal- proprjeta` qed titneħħa, u sakemm jiġu osservati r-regoli tal-leġittima fuq it-tfal, il-miżżewġin jistgħu jħallu l-proprjeta` lil xulxin mingħajr limitu.

Emenda oħra importanti li tirrifletti dak il-prinċipju li jien għamilt riferenza għalih proprju fil-bidu tad-diskors introduttiv tiegħi, ċioe` dak li nagħtu iktar liberta` lill-miżżewġin, qegħdin nagħmluha fil-każ ta' mara miżżewġa bla tfal jew ta' raġel miżżewweġ bla tfal li jmut mingħajr testment.

Jekk wieħed iħares lejn il-liġi kif inhi llum isib li meta jmut xi ħadd minn koppja li m'għandhiex tfal bla testment, il-parti l-oħra ma tiritx kollox imma tiret biss nofs il-wirt.

Din forsi tidher stramba għax jekk koppja miżżewġa ma jkollhiex tfal u tagħmel testment m'għandha l-ebda limitu u allura koppja tista' tħalli kollox lil xulxin, bħalma ġuvni li m'għandux tfal u mhux miżżewweġ, jekk irid, jista' jħalli kollox, per eżempju, lil soċjeta` li tħares l-annimali, għax ġaladarba m'għandux mara u m'għandux tfal, allura jista' jagħmel li jrid bi ħwejġu.

Imma sal-lum il-liġi, sakemm nemendawha bl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, tgħid li f'każ ta' koppja miżżewġa bla tfal, jekk wieħed mill- konjuġi jmut meta t-testment ikun għadu ma sarx, il-parti li tibqa' ħajja tieħu biss nofs il-wirt.

U fejn imur in-nofs l-ieħor?

In-nofs l-ieħor imur għand il-familja tal-mejjet, jew aħjar għand l-eqreb fid-demm tal- familja tal-mejjet, tistgħu taħsbu b'liema komplikazzjonijiet.

Biżżejjed ngħid li dan l-aħħar kien hemm waħda li qaltli li hija m'għandhiex tfal u li għalkemm ir-raġel ilu mill-1998 li mitilha ħabta u sabta, għadha ma qasmitx ma' nies ir-raġel.

Issa ħalli nagħmilha ċara mill-bidu għax ma nafx kemm irċevejna e-mails u telefonati diġa` minħabba li dawn huma affarijiet li jolqtu ħafna nies.

Aħna ma rridux noħolqu konfużjoni, u għalhekk irrid nagħmilha ċara mill- bidu li dawn ir-regoli l-ġodda li se jiddaħħlu se japplikaw biss għal wirt li jinfetaħ wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi, jiġifieri għall-eredita` ta' min imut wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi.

Min diġa` miet, l- eredita` tiegħu se tibqa' tiġi regolata bil-liġi kif inhi llum u kważi r- regoli ġodda kollha li se nsemmi u li se nintroduċu bis-saħħa ta' dan l- abbozz ta' liġi se japplikaw biss fil-każ tal-liġi tas-suċċessjoni għal wirt li għad irid jinfetaħ.

Anke fil-każ tad-drittijiet tat-tfal imwielda barra ż-żwieġ, dawk ma nistgħux nagħtuhom b'lura, jiġifieri min miet diġa` u kellu tifel imwieled barra ż-żwieġ, dak se jibqa' bis-sitwazzjoni kif inhi llum.

Ara dawk it- tfal imweldin barra ż-żwieġ li l-ġenituri tiegħu għadhom ħajjin, dawk se jibbenefikaw mir-regoli l-ġodda.

Qed nagħmel enfasi kbira fuq dan għax kien hemm diversi nies li ċempluli minħabba li ħasbu li dawn ir-regoli se jkunu retroattivi.

Fil-fatt le, dawn ir-regoli mhux se japplikaw b'lura imma se japplikaw bil-quddiem għax inkella se nispiċċaw b'konfużjoni enormi minħabba li jibdew jinfetħu kuntratti ta' wirt li diġa` saru.

L-affarijiet kif inhuma diġa` huma kkomplikati biżżejjed; xi ħaġa bħal din ikun jonqoshom sabiex jikkomplikaw iktar ruħhom!

Issa ħalli niġi għal riforma importanti oħra li wkoll tolqot il-liġi tas- suċċessjoni, li hija l-pożizzjoni tat-tfal imnissla u mwielda barra miż- żwieġ.

Sal-lum dawn il-persuni kienu jissejħu tfal illeġittimi u għalhekk f'Malta kellna żewġ tipi ta' tfal; kellna tfal leġittimi li huma imnissla jew imwielda fi żwieġ - għax tifel jista' jkun imnissel fiż-żwieġ, imut missieru u allura jitwieled barra ż-żwieġ, imma f'dan il-każ xorta jkun leġittimu għax ikun ġie mnissel fiż-żwieġ - u kellna tfal oħrajn hekk imsejħa "illeġittimi", li jkunu conceived and born outside marriage, i.e. out of wedlock.

F'dan il-każ l-ewwel ħaġa li se nagħmlu hija li se nneħħu l-kelma "leġittimu" u l-kelma "illeġittimu".

Issa hawn ta' min jgħid li neħħejna wkoll il-kelma "leġittimu" għax sakemm inti tibqa' tuża l-kelma "leġittimu", dan ifisser li hemm tfal oħrajn li huma illeġittimi.

Aħna jidhrilna li hawn għandna nagħmlu biss tfal li jitwieldu fiż-żwieġ u tfal oħra li jitwieldu barra ż-żwieġ.

Dak huwa stat ta' fatt. Xi ħadd li twieled barra ż-żwieġ ma nistax ngħid li twieled fiż- żwieġ, u allura bħala stat ta' fatt kull fejn tidher il-frażi "tifel leġittimu" fil-Kodiċi Ċivili - u nista' nassigurakom li kien hemm 'il fuq minn 50 post differenti fejn tissemma l-frażi "tifel leġittimu" - se tinbidel għal "tfal imnisslin jew imwielda fiż-żwieġ", jiġifieri within wedlock.

U kull fejn tidher il-frażi "tifel illeġittimu" issa se tinbidel għall-frażi "tfal imnissla jew imwielda barra ż-żwieġ", jiġifieri conceived or born out of wedlock.

Kien hemm pajjiżi oħrajn li wżaw termini differenti.

Per eżempju, fl- Italja ħallew il-kelma "leġittimi" hemm filwaqt li dawk it-tfal li twieldu barra ż-żwieġ bdew isejħulhom "tfal naturali".

Issa din hija xi ħaġa ftit kontradittorja għax allura dawk li twieldu fiż-żwieġ m'humiex skond in- natura?

Imma l-liġi Taljana hekk għadha sal-lum għax għadni kemm qrajtha, jiġifieri sal-lum il-kodiċi ċivili Taljan għadu jiddistingwi bejn "tfal leġittimi" u "tfal naturali".

Ara aħna neħħejna l-kelma "leġittimu" u b'hekk niddeskrivu lit-tfal mingħajr ma ngħaddu l-ebda ġudizzju dwar x'inhuma bħala stat ta' fatt.

S'issa tkellimt fuq kwestjoni ta' titli, għalkemm it-titli huma importanti ħafna.

Jien niftakar qabel ma għaddejna l-liġi dwar iċ-ċittadinanza doppja, ħafna Ingliżi li kienu miżżewġin Maltin l-iktar li kienet iddejjaqhom kienet il-famuża kelma "alien" fuq il-karta ta' l-indentita` tagħhom għax dawn iħallsu t-taxxi bħalna u miżżewġin lil Maltin bħalna, pero` llum bis-saħħa tal-liġi taċ-ċittadinanza doppja li konna għaddejna fis-sena 2000, dan il-famuż titlu ta' "alien" spiċċa.

Forsi wieħed jista' jargumenta li billi issa lit-tfal illeġittimi ma nibqgħux insejħulhom "illeġittimi" u minflok nibdew insejħulhom "tfal imnissla jew imwielda barra ż-żwieġ", xorta qed niddistingwu!

Imma għallinqas b'dan il-mod m'aħniex qed nagħtuhom titlu, m'aħniex qed ngħaddu ġudizzju fuqhom.

Madanakollu t-tibdil li qed nipproponu fil-liġi tas- suċċessjoni dwar tfal imwielda barra ż-żwieġ m'huwiex biss wieħed kosmetiku.

Jekk inħarsu lejn il-Kodiċi Ċivili llum insibu li hemm diversi penalitajiet u diskriminazzjonijiet kontra dawk it-tfal imwielda barra ż-żwieġ, speċjalment jekk ikollhom lil ħuhom jew lil oħthom imwielda fiż-żwieġ.

Għaliex sal-lum il-liġi tagħna għadha tiddiskrimina kontra dawk it-tfal imwielda barra ż-żwieġ, bi ksuħat?

Le, kien hemm raġuni, u din ir-raġuni - li tmur lura għal żmien ir-Rumani u li anke ġiet konfermata fil-Code Napoleon li għal dak iż-żmien kien kodiċi progressiv - kienet li fejn tidħol il-liġi tal-wirt jekk ma ssirx xi forma ta' distinzjoni bejn tfal li jitwieldu fi żwieġ normali u tfal li ma jitwildux fiż-żwieġ, allura tkun qed tneħħi d-distinzjoni bejn min jgħix flimkien b'rabta ta' żwieġ u bejn min ma jgħix flimkien b'rabta ta' żwieġ, u l-istat dejjem ikkonsidra li għandu interess fiż-żwieġ u fil-familja.

Fil-fatt l-ordinament ġuridiku tagħna jikkonsidra li l-istat tant jirregola dan l-interess li mhux biss jgħid lin-nies li jistgħu jiżżewġu u li ż-żwieġ għandu jsir bejn raġel wieħed u mara waħda, imma jgħid ukoll li kemm iż- żwieġ reliġjuż kif ukoll iż-żwieġ ċivili ma jistgħux jinħallu.

Sal-lum ħafna għadhom jaħsbu li huwa ż-żwieġ kattoliku li ma jistax jinħall u li ż- żwieġ ċivili jista' jinħall, pero` dan m'hu veru xejn.

Infatti meta għaddiet il-liġi ta' l-1975, li ntroduċiet iż-żwieġ ċivili għall-ewwel darba, din xorta waħda applikat l-istess regoli taż-żwieġ kanoniku għar-rigward ta' l-insolubility.

Żwieġ jista' jiġi annullat, bħallikieku qatt ma eżista, imma ma jistax jinħall.

Mela dan juri l- interess ta' l-istat f'pajjiżna li jieħu ħsieb iż-żwieġ u l-familja u juri wkoll li l-istat jemmen li l-mod naturali ta' kif għandhom jinbnew il- familji Maltin huwa bir-rabta taż-żwieġ.

Pero` dan ma jfissirx li rabtiet oħrajn għandna nagħtuhom bis-sieq, ma nirrikonoxxuhomx jew inkella mbarruhom.

Jien għandi ċ-ċifri ta' kemm twieldu tfal barra ż-żwieġ fl-aħħar seba' snin.

Hawnhekk insibu li filwaqt li fl-1995 minn total ta' 5,000 twelid, twieldu 4.3% barra ż-żwieġ, jiġifieri 213, fl-2002 minn total ta' 3,900 tarbija - jiġifieri f'dik is-sena twieldu 1,100 inqas minn kemm twieldu tmien snin ilu - twieldu barra ż-żwieġ 569.

Mela mill-1995 sa l-2002, minn 5,000 it-twelid niżel għal 2,900 filwaqt li t-twelid barra ż-żwieġ żdied minn 213 għal 569.

Biex inkun preċiż irrid ngħid li filwaqt li fl-1995 kienu 4.3% tat-trabi li twieldu barra ż-żwieġ, fl-2002 dan il-persentaġġ tela' għal 14.57%, jiġifieri iktar minn tliet darbiet tal-persentaġġ mhux ta' 80 sena ilu, imma ta' tmien snin ilu.

Issa biex inkun għedt kollox, għax jien inħobb inpoġġi kollox fil- perspettiva tiegħu, dawn il-figuri ħdejn ta' pajjiżi oħrajn huma baxxi għax jekk tara x'inhu jiġri fi Franza, per eżempju, issib li dawn il-figuri huma ħafna iktar għoljin minn dawk ta' Malta.

Irridu ngħidu wkoll li fi Franza hemm id-divorzju, jiġifieri t-tfal tat-tieni żwieġ ikunu leġittimi għax ikunu mwielda fiż-żwieġ, mentri f'Malta, peress li m'għandniex id-divorzju, għalkemm nirrikonoxxu d-divorzju ta' pajjiżi oħrajn, it-tfal li jitwieldu barra l-ewwel żwieġ ikunu meqjusa kollha bħala tfal illeġittimi għax il- ġenituri tagħhom ma jkunux jistgħu jinħallu mill-ewwel żwieġ u jerġgħu jiżżewġu.

Issa peress li aħna nemmnu li fil-Kodiċi Ċivili tagħna hemm ħafna diskriminazzjonijiet esaġerati kontra dawk it-tfal li huma mwielda barra ż- żwieġ, liema diskriminazzjonijiet saru 100 sena ilu.

Bil-Code Napoleon saru 150 sena ilu jew inkella saru addirittura fi żmien ir-Rumani biex jipproteġu ż-żwieġ.

Hawnhekk aħna qegħdin inneħħu ħafna minn dawn id- diskriminazzjonijiet.

Xi snin ilu kien hemm missier li mar għand in-nutar biex jagħmel testment u jħalli lit-tifel dak li jixtieq hu, imma n-nutar qallu li dan ma jistax jagħmlu bil-liġi - u iktar 'il quddiem se nispjega xi tgħid il-liġi - fir- rigward ta' tifel imwieled barra ż-żwieġ.

Għalhekk dan il-missier fetaħ kawża, u f'Jannar ta' l-1997 dik il-kawża ntrebħet.

Jien niftakar li f'aġġornament minnhom kont qomt nitkellem fuq dak il-każ, u fost affarijiet oħra appellajt lill-gvern biex ma jappellax għal dik is-sentenza.

Fil-fatt il-gvern ma kienx appella għal dik is-sentenza u allura dik is-sentenza għaddiet in judicata.

Sur President, x'sejrin inbiddlu b'dawn l-emendi għar-rigward tat-tfal imwielda barra ż-żwieġ?

Illum anke jekk tagħmel testment, ma tistax tħalli lit-tfal tiegħek imwielda barra ż-żwieġ kemm trid int, allavolja jkunu laħamhom minn laħmek u demmhom minn demmek, iktar u iktar meta jkollok ukoll tfal imwielda fiż-żwieġ.

Imma ejjew ma nidħlux f'dettalji.

Dawk nidħlu fihom fl-istadju ta' kumitat għax inkella ma jifhimni ħadd.

Ejjew nieħdu eżempju ċar ta' omm li għandha żewġt itfal, wieħed imwieled fiż-żwieġ u l-ieħor imwieled barra ż-żwieġ.

Kif inhi l-liġi llum, lit- tifel imwieled barra ż-żwieġ ma tistax tħallilu iktar minn one-eighteenth tal-wirt tagħha.

Għaliex tinħadem hekk?

Għax il-liġi kif inhi llum tipprovdi li meta inti jkollok tfal imwielda fiż-żwieġ, lit-tfal imwielda barra ż-żwieġ ma tistax tħallilhom iktar minn terz tal-minimum li stajt tħallilhom li kieku kienu leġittimi.

Mela jekk omm ikollha żewġt itfal fiż-żwieġ, il-minimum li din tista' tħalli huwa one-third division by two, li jiġi one-fifth, pero` jekk ikun illeġittimu tippenalizzah billi tagħtih terz tal-minimum biss, jiġifieri trid tagħmel one-sixth division by three, li jiġi one-eighteenth.

Lanqas jekk l-omm tmur biex tagħmel it-testment għand in-nutar, hija ma tistax tħalli lit-tifel imwieled barra ż-żwieġ iktar minn one-eighteenth.

Aħna jidhrilna li din m'hijiex biss diskriminazzjoni imma hija daqqa ta' ħarta li tmur oltre dak li nemmnu li għandhom ikunu r-regoli tal-lum għax mhux veru li hemm bżonn tiddiskrimina daqshekk kontra t-tfal illeġittimi.

Għalhekk qed ngħidu li meta jsir testment, kulħadd huwa liberu li jħalli li jrid u xi jrid lit-tfal tiegħu, kemm dawk li huma mwielda fiż-żwieġ u kemm dawk li huma mwielda barra ż-żwieġ.

Ħalli nerġa` nieħu l-eżempju li għadni kif semmejt ta' xi ħadd li għandu żewġt itfal, wieħed imwieled fiż-żwieġ u l-ieħor imwieled barra ż-żwieġ.

Lil dak imwieled barra ż-żwieġ tista' tħallilu kemm trid, imbasta ma tiksirx il-leġittima ta' l-ieħor li twieled fiż-żwieġ.

Mela jekk jien m'għandix lill-mara għax din mietet u għandi żewġt itfal, wieħed imwieled fiż-żwieġ u l-ieħor barra ż-żwieġ ̧ nista' nħalli one-sixth lit-tifel imwieled fiż-żwieġ u five-sixths lil dak li twieled barra ż- żwieġ.

Dawn nista' naqlibhom ukoll imma spiċċat din id-diskriminazzjoni li ma tistax tħallilhom aktar minn one-third tal-minimum.

Din għamilnieha għax, bħalma neħħejna diskriminazzjonijiet oħrajn li m'għandhom x'jaqsmu xejn mat-tfal illeġittimi, rajna li jkun jagħmel aktar sens li jekk wieħed jieħu l-briga u jagħmel testment u jħalli li jrid lil każin tal-banda ̧ lil partit politiku ̧ lil trade union u lill-RSPCA ̧ għandu jkollu l-liberta` assoluta wkoll li jħalli li jrid bir-rieda tiegħu.

Hawnhekk mhux qed jidħol l-istat u mhux se jkun hu li jiddeċiedi kif għandhom jinqasmu l- affarijiet, imma se jkun it-testatur li jkun ħa interess li jmur ġewwa uffiċċju ta' nutar biex jagħmel testment.

Mela hawnhekk għandu jkun hawn liberta` assoluta ta' kif wieħed jiddisponi minn ġidu.

It-tieni ħaġa li rrid ngħid hija din.

Aħna fl-ordinament ġuridiku tagħna għandna dik li jgħidulha l-leġittima.

X'inhi leġittima?

Leġittima hija li kulmin għandu t-tfal irid iħalli – irid jew ma jridx – dik ix-xi ħaġa lilhom u lil uliedhom ̧ sakemm ovvjament ma jagħmlulekx xi waħda tinkiteb bħal meta joqtluk.

Mela dik ix-xi ħaġa, li hija l-minimum, jgħidulha l- leġittima.

Issa hawnhekk ukoll it-tfal imwielda barra ż-żwieġ ma kenux trattati l-istess bħat-tfal imwielda fiż-żwieġ, però issa qed ngħidu li f'dak li huwa l-minimum kulħadd huwa l-istess.

Mela ejjew nerġgħu mmorru għall-każ li semmejt ta' xi ħadd li għandu żewġt itfal, wieħed fiż-żwieġ u l-ieħor barra ż-żwieġ ̧ u lil dak ta' barra ż- żwieġ ma jsemmihx fit-testment, qisu ma jeżistix.

Issa dan se jieħu l- leġittima normali daqslikieku twieled fiż-żwieġ, jiġifieri ladarba l- leġittima hija one-third, dan se jieħu one-sixth li huwa n-nofs.

Mela jekk jien nagħmel testment u jew bi żball ̧ jew inkella apposta ̧ inħalli barra lil xi tifel li wara jirriżulta li huwa tiegħi u li huwa mwieled barra ż-żwieġ ̧ allura f'dak il-każ jieħu l-leġittima daqslikieku jkun twieled fiż-żwieġ Dan ifisser li m'hu se jkun hemm differenza ta' xejn.

Sur President ̧ aħna neħħejna wkoll ħafna diskriminazzjonijiet li kienu jeżistu, fosthom li wieħed ma jiritx lill-qraba tiegħu.

Per eżempju, il- ftit li kien jieħu tifel barra ż-żwieġ ̧ fil-każ ta' suċċessjoni bla testment ̧ kien biss fil-konfront ta' missieru u ommu, jiġifieri lin- nanniet ̧ liz-zijiet u lill-ħutu ma kienx jirithom mentri llum qed ngħidu li għandu jirithom sa tliet kwarti.

Mela hawnhekk qed inneħħu d- diskriminazzjoni li kien hemm.

Miżura importanti oħra li qed nipproponu, li m'għandha x'taqsam xejn ma' dawn id-diskriminazzjonijiet u mal-ħafna capping li kellna kontra l- miżżewġin bit-tfal u l-miżżewġin li jmutu mingħajr testment u mingħajr tfal, hija dik li niffaċilitaw il-qsim tal-wirt.

Kemm hawn kawżi fil-qorti li għadhom pendenti minħabba li l-wirt ma jkunx jista' jinqasam jew għax hemm ħafna nies jew inkella għax għalkemm hemm ftit nies ̧ dawn ma jkunux iridu jirranġaw.

Għalhekk qed ngħidu li meta jgħaddi ċertu żmien u l-eredi ma jkunux qasmu, se jkun possibbli li kwalunkwe wieħed mill-eredi jbigħ is- sehem tiegħu indiviż minn xi oġġett tal-wirt meta l-wirt ikun għadu ma nqasamx.

Ħalli nipprova nispjegaha bl-aktar mod sempliċi din.

Ejjew ngħidu li fil-wirt hemm ħamest idjar u hemm ħames eredi.

Mela qabel ma jaqsmu ħadd ma jkun jaf liema dar se jieħu imma kulħadd ikollu sehem indiviż minn dawk il-ħamest idjar.

Mela jekk jien wieħed mill-ħames eredi u hemm ħamest idjar jien għandi parti waħda minn ħamsa ta' kull waħda mill- ħamest idjar li hemm fil-wirt.

Dan ifisser li jien ma nistax inbigħ sehmi minn proprjeta` waħda għax jista' jkun li nbigħ id-dar numru wieħed mill- ħamsa li hemm jew inkella sehmi ̧ one over five, mid-dar numru wieħed u meta eventwalment naqsmu dik id-dar ̧ numru wieħed tmur għand ħaddieħor.

Issa se ngħidu li r-regola tas-soltu tibqa' l-istess imma jekk wara ċertu żmien, jidhirli ħames snin jew għaxar snin, il-wirt ikun għadu ma nqasamx allura kull ko-eredi se jitqies bħala li għandu sehem indiviż li jista' jbigħ ta' kull item separat li hemm fil-wirt.

Qegħdin ngħidu wkoll li jekk fl-istess żmien ma jkunx jista' jintlaħaq ftehim dwar il-qsim tal-wirt allura grupp ta' ko-proprjetarji, kemm jekk inhuma ko-proprjetarji minħabba wirt jew inkella jkunu xtraw flimkien, ikunu jistgħu jitolbu lill-qorti biex tapprova kuntratt partikolari ħalli dik il-parti tal-wirt tinbiegħ bi prezz partikolari mingħajr il-bżonn li jagħmlu kawża normali li tispiċċa b'liċitazzjoni.

Pero` jekk ikun hemm iktar minn wieħed li joġġezzjona għall-qsim tal-wirt allura l-bejgħ irid isir bis-subbasta u b'liċitazzjoni bilfors.

Illum is-sitwazzjoni hija li jekk hemm 100 li għandhom sehem mill-wirt u wieħed ma jkunx irid li l-wirt jinqasam m'hemmx triq oħra ħlief li wieħed imur il-qorti b'kawża kkomplikata li ddum is-snin.

Issa hawnhekk qed ngħidu li jekk dak li qed jgħid le huwa biss wieħed allura l-qorti tista' tapprova l-bejgħ bi prezz li jiftiehmu l-maġġoranza tal-ko-proprjetarji, basta dak il-prezz ikun ġust u l-qorti tqis li huwa ġust.

Naħseb li b'dan il-mod se nnaqqsu ostaklu ieħor lejn qsim eħfef u aktar malajr ta' l- eredita`.

Sur President, aktar kmieni semmejt il-leġittima, jiġifieri dak is-sehem riżervat għat-tfal li ħlief f'każijiet serji, ħadd ma jista' jikser.

Fil- fatt l-ebda testatur, l-ebda missier u l-ebda omm ma tista' ċċaħħad lit- tfal tagħha mil-leġittima, ħlief f'każijiet serji ħafna.

Issa sal-lum il- leġittima kienet ikkonsidrata bħala porzjon u sehem indiviż mill-eredita` li jfisser li min kellu dritt għal-leġittima - u l-leġittima tista' titlobha sa għaxar snin - seta' jimblokka l-qsim tal-wirt.

Per eżempju ̧ jekk jien għandi tlett itfal u fil-wirt insemmi tnejn minnhom u wieħed ma nsemmih xejn ̧ dak il-wieħed xorta għandu dritt għal-leġittima u għall-porzjon imnaqqsa tiegħu.

Mela dan għandu l-istess drittijiet daqs l- oħrajn li semmejthom fil-wirt u jista' jimblokka l-qsim tal-wirt.

Però minn issa 'l quddiem il-leġittima mhux se tibqa' titqies bħala porzjon mill- eredita` imma se tibda titqies bħala kreditu kontra l-eredita`.

Fil-fatt din ikunu jistgħu jħallsuha fi flus u fi proprjeta`, pero` ma jkunx aktar possibbli li wieħed jimblokka l-qsim tal-wirt sempliċement għax jippretendi l-leġittima.

Per eżempju, wieħed jista' joħroġ mandat kawtelatorju fuq il- flus tal-bank biex jikkonserva d-dritt tiegħu tal-leġittima imma ma jistax jimblokka l-qsim kollu tal-wirt sempliċement għax jitlob il-leġittima.

Ħaġa oħra li qegħdin nipproponu hija li s-surviving spouse, li sal-lum għandu dritt ta' abitazzjoni fid-dar matrimonjali ̧ se jkollu wkoll id-dritt ta' preferenza fix-xiri ta' dik id-dar.

Mela dan mhux biss se jkollu d- dritt li jabita fid-dar matrimonjali - dan id-dritt tajnihulu għaxar snin ilu – imma se jkollu wkoll preferenza fix-xiri tad-dar, li ħafna drabi jkollu nofsha diġa` minħabba l-komunjoni ta' l-akkwisti.

B'hekk dan ikun jista' jixtri n-nofs l-ieħor bi preferenza, fil-qsim tal-wirt ̧ mid- drittijiet tat-tfal infushom.

Qegħdin inneħħu wkoll regola inġusta li kien hemm fil-liġi tas-suċċessjoni dwar il-primo u s-secondo letto.

Dawn x'ikunu?

Jekk jien għandi tfal kemm mill-ewwel żwieġ kif ukoll mit-tieni żwieġ, lit-tfal tat-tieni żwieġ ma nistax inħallilhom aktar mit-tfal ta' l-ewwel żwieġ.

Fil-fatt il-liġi tgħidlek li ma tistax tħallilhom aktar mil-least favoured child of the first marriage.

Aħna jidhrilna li din ma tagħmilx sens aktar u aktar għax dawn it-tnejn twieldu fiż-żwieġ; wieħed twieled fl-ewwel żwieġ li huwa żwieġ normali u allura huwa leġittimu u l-ieħor twieled fit-tieni żwieġ li huwa normali u leġittimu wkoll.

Mela kif tiddiskrimina bejn tfal tiegħek stess minn omm differenti( Forsi t-tifel tat-tieni żwieġ għandu bżonnijiet speċjali jew inkella l-ħajja tatu bil-ħarta, għadda minn traġedja jew minn xi saram u hemm bżonn li tgħinu iktar.

Allura l-liġi għaliex m'għandhiex tħallini ngħin aktar lit-tfal tat-tieni żwieġ milli lit-tifel ta' l-ewwel żwieġ, dejjem sakemm inħares id-drittijiet tal-leġittima tat-tfal kollha tiegħi, kemm dawk ta' l-ewwel żwieġ kif ukoll dawk tat-tieni żwieġ?

L-istess qed ngħidu fuq l-adozzjoni.

Sal-lum għandna regola li t-tfal adottati ma tistax tħallilhom aktar mit-tfal normali tiegħek.

Issa aħna qed ngħidu li l-adozzjoni tintegra lit-tifel fil-familja ta' min jadotta u allura m'għandux ikun hemm din il-forma ta' diskriminazzjoni.

Niġu issa għal xi affarijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-liġi taż- żwieġ, pero` xorta huma importanti ħafna.

Ħafna drabi ̧ sal-lum ̧ il- missier ma kienx jirrikonoxxi mill-ewwel persuna li titwieled barra miż- żwieġ u allura din tieħu l-kunjom ta' l-omm.

Għalhekk fiċ-ċertifikati tat- twelid, fil-kolonna ta' min hu l-missier ̧ ikun hemm "unknown father" - fil- fatt fiċ-ċertifikati antiki kienet tkun "padre ignoto" - u allura din il- persuna tieħu l-kunjom ta' l-omm għax ma tistax tieħu l-kunjom ta' xi ħadd mhux magħruf.

Sal-lum il-missier naturali kellu d-dritt li meta jrid imur għand nutar, jagħmel att pubbliku ta' rikonoxximent, jirrikonoxxi lil dak it-tifel imwieled barra ż-żwieġ u f'daqqa waħda, xi ħadd li jkun magħruf bil-kunjom ta' ommu, meta jkollu 15-il sena jew 20 sena jieħu l-kunjom ta' missieru bil-konsegwenza ta' ħafna taħwid.

Allura qegħdin ngħidu li jekk ikun hemm xi ħadd li jkun irid verament jirrikonoxxi tifel li twieled barra miż-żwieġ bħala ibnu għandu jkollu dan id-dritt imma r-rikonoxximent unilaterali mhux se jibqa' awtomatiku.

F'dan il-każ il-missier irid jibgħat ittra uffiċjali lill-omm, f'każ li jkun minorenni ̧ u huwa biss jekk l-omm ma toġġezzjonax li dak ir-rikonoxximent jibda jkollu effett.

Jekk l-omm toġġezzjona ̧ jew it-tifel li jkollu l-eta` tiegħu joġġezzjona ̧ allura f'dak il-każ il-missier irid imur il-qorti sabiex dak ir-rikonoxximent, li sal- lum seta' jagħmlu unilateralment, mingħajr kooperazzjoni ta' ħadd, ikun jista' jsir bl-approvazzjoni tal-qorti.

Qegħdin nottemperaw ruħna wkoll ma' sentenza oħra tal-qorti kostituzzjonali dwar bdil fil-kunjomijiet.

Ħalli nibdew bl-aktar waħda sempliċi.

Armla li terġa' tiżżewweġ setgħet iżżomm kunjom xbubitha, setgħet tieħu kunjom it- tieni raġel tagħha, setgħet tgħaqqad iż-żewġ kunjomijiet flimkien imma ma setgħetx tieħu l-kunjom ta' l-ewwel raġel tagħha.

Issa forsi jkun hawn min jistaqsi x'differenza tagħmel din.

Id-differenza qiegħda għax jekk din l- armla li terġa' tiżżewweġ kellha t-tfal mill-ewwel żwieġ, malli tiżżewweġ lit-tieni raġel tagħha ̧ hi jkollha kunjom u t-tfal tagħha ta' l-ewwel żwieġ ikollhom kunjom ieħor u allura t-tfal u n-nies jibdew jistaqsu: Kif it- tifel kunjomu Borg u ommu kunjomha Micallef, per eżempju?

Allura qegħdin nagħtu d-dritt li l-armla li terġa' tiżżewweġ, jekk trid jew iżżomm il- kunjom ta' l-ewwel raġel tagħha jew tgħaqqad iż-żewġ kunjomijiet flimkien, imma tkun tista' tinserixxi fil-kunjom tagħha ̧ il-kunjom ta' wliedha ta' l- ewwel żwieġ.

Darba kien hemm sentenza kostituzzjonali dwar dan u qegħdin nottemperaw ruħna magħha.

Imbagħad għandna l-problema ta' dawk li jbiddlu s-sess tagħhom.

L- esperjenza wriet ̧ u l-iżviluppi mediċi dan jikkonfermawh ̧ li hemm ċerti nies li għalkemm jitwieldu ta' sess partikolari ̧ maż-żmien iġibu ruħhom u jkollhom it-tendenzi – fil-fatt jagħmlu anke operazzjonijiet mediċi - tas- sess oppost minn dak li jkun hemm reġistrat fl-att tat-twelid tagħhom.

Hemm sentenzi f'Malta u anke fil-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem tal-Kunsill ta' l-Ewropa fi Strasbourg li jgħidu: Wieħed li jkun liebes ta' mara għax hekk iħossu aktar komdu u mbagħad fil-passaport ikollu isem ta' raġel għandek tumiljah?

Mill-banda l-oħra għandu jkun hemm xi forma ta' protezzjoni ta' l-interess pubbliku?

Is-soluzzjoni suġġerita mill-qorti kostituzzjonali u aċċettata mill-gvern hija li se nagħtu dritt lil persuni mhux miżżewġin - ma jistax ikun li xi ħadd miżżewweġ jipprova jbiddel is-sess tiegħu għax inkella nwaqqgħu kollox għar-redikolu - li jistgħu jiftħu kawża l-qorti a spejjeż tagħhom għax naturalment dan mhuwiex tort tal-gvern.

Allura issa se jkun possibbli li xi ħadd ibiddel is-sess tiegħu billi jiġi annotat – għax dak li twieled u li ġie reġistrat jibqa' dak li hu - dan il-bdil fis-sess fl-att ta' twelid ta' persuna mhux miżżewġa.

Issa jien għamiltha ċara - anke fuq programm li fih ċempluli n-nies - li l-gvern mhux se jirrikonoxxi li dawn il-persuni jkunu jistgħu jiżżewġu lil persuni tas-sess oriġinali tagħhom.

Naf li hemm ċerti żviluppi barra minn Malta li jistgħu jindikaw mod ieħor imma aħna dehrilna - anke l-oppożizzjoni qablet ma' dan il-punt - li l- annotazzjoni tal-bdil fis-sess mhux se twassal biex persuni jkunu jistgħu jiżżewġu persuni oħra ta' l-istess sess li hemm reġistrat fl-att tat- twelid.

Dan ifisser li jekk xi ħadd li twieled raġel ibiddel is-sess tiegħu għal mara, ma jistax jiżżewweġ lil xi ħadd li huwa raġel għax l- ewwel darba jkun ġie reġistrat bħala raġel.

Allura għall-privacy nipproteġu dak id-dritt però nipproteġu wkoll affarijiet oħrajn li jidhrilna li għandna nipproteġu billi la nippermettu żweġijiet bejn l-omosesswali u lanqas żweġijiet bejn transesswali ta' l-istess sess.

Hemm ħafna emendi oħrajn, imma deherli li dawn li semmejt jien huma l-aktar importanti.

Però hawnhekk nixtieq insemmi wkoll it-testmenti unica carta.

F'Malta ħafna miżżewġin jagħmlu t-testmenti unica carta però dan mhuwiex xi obbligu kif jaħsbu ħafna nies.

Dan it-testment tagħmlu jekk trid int. Jekk trid tista' tagħmel testment għalik imma ħafna jsibuha konvenjenti li jagħmlu testment unica carta - u sa ċertu punt ikun ukoll kuntratt - għax ikunu jafu x'testment għamel ħaddieħor li huwa ħaj.

Fil-fatt il-liġi tgħidlek li testment unica carta jista' jsir bejn il-miżżewġin biss.

Jiġifieri żewġt aħwa ma jistgħux jagħmlu testment unica carta.

Issa meta jmut wieħed minnhom ̧ kif se tagħti lill-eredi kopja tat-testment meta l-ieħor ikun għadu ħaj?

Meta jmutu t-tnejn m'hemmx problema imma meta jmut wieħed biss, kif se tagħti t-testment lill-eredi meta jinkludi fih il- parti tat-testment ta' xi ħadd li għadu ħaj?

Jekk hawn prinċipju bażilari dan huwa li t-testment tan-nies ħajjin huwa sigriet.

Għalhekk qegħdin nipproponu li meta n-nutar jiddraftja t-testment unica carta dan jagħmlu b'mod li jissepara l-provvediment ta' l-eredità ta' konjuġi mill-provvediment ta' l-eredità tal-konjuġi l-ieħor ħalli meta niġu biex nippubblikawh, ikun ħafna aktar faċli li tingħata kopja ta' dik il- parti li mietet mingħajr ma jiġi żvelat x'hemm rigward dik il-parti li għadha ħajja.

Qed nagħmlu wkoll emendi oħrajn, fosthom li filwaqt li llum tista' tagħmel testment ta' 14-il sena ̧ din qegħdin inżiduha għal 16-il sena.

Qegħdin inżidu wkoll il-leġittima tal-miżżewġin.

Sal-lum jekk nagħmel testment u lill-mara ma nħallilha xejn, kellha dritt għal-leġittima jew għar-reserved portion tagħha ta' nofs il-proprjeta` f'użufrut fejn hemm it- tfal.

Issa qegħdin ngħidu li se jkollha bi dritt kwart fi proprjeta` sħiħa u mhux nofs l-użufrutt.

Fejn m'hemmx tfal l-inqas li nista' nħalli lill- marti fit-testment huwa terz fil-proprjeta` filwaqt li sal-lum kienet kwart fil-proprjeta`.

Meta konna qegħdin nagħmlu l-liġi ddiskutejna jekk għandniex inbiddlu l- porzjonijiet tal-leġittimi.

Kien hemm min qal li fiż-żmennijiet tal-lum, meta t-tfal għandhom ċertu income indipendenti tagħhom, fejn żdied il-ġid u hemm iktar ġid materjali, forsi wasal iż-żmien li wieħed inaqqas il- leġittima.

Aħna ħadna deċiżjoni fil-Kabinett li l-leġittima nħalluha kif inhi llum, ma nnaqqsuhiex.

Jiġifieri fejn hemm erbat itfal terz ta' l- eredità bejn dawk l-erbat itfal, fejn hemm iktar minn erbat itfal nofs l- eredità.

Qabel ma niġi għall-konklużjoni tad-diskors tiegħi rrid nirringrazzja tnejn min-nies partikolari.

L-ewwelnett lill-ex-imħallef Ricardo Farrugia li kien imħallef fil-qrati tagħna fis-snin sebgħin u serva f'diversi pożizzjonijiet.

Jien ħdimt miegħu meta kien chairman tal-bord tad- diretturi tal-Mid-Med Bank, imma ħadem ukoll fil-kamp tal-kummissjoni tar- reviżjoni tal-liġijiet.

Dan huwa proġett li ilu jaħdem fuqu mill-inqas tmien snin għax fl-1995 kien diġa` ħejja l-ewwel rapport ta' bdil fil-liġi tas-suċċessjoni.

Irrid ngħid li mhux kulma ppropona ġie approvat mill- Kabinett, imma tista' tgħid li ħafna mill-affarijiet li ġew proposti u li dehrilna li huma tajbin saru u nirringrazzjawh għax-xogħol li għamel.

Nirringrazzja wkoll lill-avukat ġenerali u avukati oħrajn li għenu fit- tfassil ta' dan l-abbozz kif ukoll ministri tal-ġustizzja li ġew qabli - għax dan il-proġett imur lura minn żmien il-Ministru Joe Fenech - sabiex fl- aħħar nistgħu nagħmlu riforma u naġġornaw il-liġijiet tagħna.

Fil-bidu semmejt li hemm ħafna affarijiet oħrajn li ma dħaltx fid-dettall tagħhom biex ma ninstemax pedantiku f'din il-Kamra.

Per eżempju, kien hemm id-dubju jekk l-insurance policies, fejn xi ħadd jipprovdi għall-benefiċċju wara mewtu, humiex bi ksur tal-liġi tas-suċċessjoni.

Imma issa qed ngħidu li huma kkonsidrati bħala validi.

Qiegħda titneħħa d-diżabilita` ċivili ta' persuni li jidħlu patrijiet jew sorijiet tal-klawsura.

Din kienet iġġib magħha qisha mewt ċivili.

Jiġifieri jekk trid tħalli xi ħaġa lil dawn in-nies tista', imbagħad jekk bir-regoli interni tagħhom ma jistgħux iżommu l-proprjeta`, dik jarawha internament huma.

Imma bil-liġi ċivili għandi jkolli dritt inħalli ħwejġi lil min irrid u lil min jogħġobni.

Fl-aħħarnett infakkar li hemm provvediment transitorju importanti f'din il- liġi.

Qed ngħidu li d-disposizzjonijiet ta' dan l-Att li jemendaw il- Kodiċi dwar is-suċċessjoni japplikaw biss għall-wirt li se jinfetaħ wara li tidħol fis-seħħ din il-liġi ħalli ħadd ma jieħu qatgħa li b'xi mod qegħdin inbiddlu r-regoli tal-logħba wara li l-logħba ntemmet.

Pero` r-regoli biex inħaffu l-proċess tal-qsim tal-proprjeta`, anke l- proprjeta` li ġejja mill-wirt, se japplikaw anke għall-wirt li diġa` nfetaħ.

Jiġifieri jekk xi ħadd miet u qegħdin jiġġieldu fuq il-wirt tiegħu r-regoli biex inħaffu l-qsim tal-wirt - mhux ta' kif tinqasam il-proprjeta` bejn il-mara u r-raġel jew it-tfal illeġittimi, imma r-regoli ta' kif jitħaffef il-proċess tal-qsim tal-wirt - se japplikaw ukoll għall-wirt li diġa` nfetaħ.

Għar-rigward l-emenda li se nagħmlu dwar il-kunjom tar-romol, li jkunu jistgħu jżommu l-kunjom ta' l-ewwel żwieġ tagħhom meta jerġgħu jiżżewġu, dan se japplika mhux biss għall-futur imma anke għal dawk ir-romol li diġa` żżewġu, basta jimlew formola fi żmien sitt xhur minn mindu tgħaddi din il- liġi.

Jiġifieri fi żmien sitt xhur minn mindu tgħaddi din il-liġi r-romol kollha li reġgħu żżewġu - jekk iridu, m'hemm xejn obbligatorju - jekk iridu jistgħu jżidu l-kunjom ta' l-ewwel żwieġ tagħhom mal-kunjom preżenti tagħhom.

Jien naħseb li m'hawn xejn kontroversjali f'din il-liġi.

Il-gvern huwa kompletament dispost li fl-istadju ta' kumitat jikkonsidra kwalunkwe emendi li bihom nistgħu nagħmlu l-Kodiċi Ċivili tagħna iktar ġust, basta ma nħarbtuhx.

Għax kull darba li temenda l-Kodiċi Ċivili tagħna - u hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq 108 emendi - l-biża' dejjem hi li ċċaqlaq xi ħaġa u bħal ħajt tas-sejjieħ taħseb li ċaqlaqt ġebla u minflok tkun kważi waqqajt il-ħajt tas-sejjieħ fuqek.

Fil-fatt waqt id-drafting iltqajna ma' diversi diffikultajiet għax tgħaddih kemm tgħaddih mill-għarbiel issib xi ħaġa li forsi ċaqlaqt x'imkien ieħor mingħajr ma ndunajt.

GĦalhekk, filwaqt li nżommu sħiħ dan l-abbozz inkunu preparati li nikkonsidraw kwalunkwe emenda li tagħmel il-Kodiċi Ċivili tagħna iktar ġust, inneħħu l-burokraziji u inġustizzji fejn nistgħu nneħħuhom sabiex ikollna Kodiċi Ċivili iktar aġġornat għaż-żmenijiet tal-lum.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, naċċerta lill-ministru li m'hemm l- ebda kontroversja fuq dan li qed jiġi propost.

Anzi, jekk wieħed jara l- manifest elettorali tal-partit Laburista fl-aħħar elezzjoni ġenerali jsib li kien hemm proposti ċari dwar dan li kieku ħadna l-gvern.

Aħna bħala partit Laburista konna għamilna working group fuq diversi konċetti li jolqtu l-familja, fosthom drittijiet ta' tfal illeġittimi minħabba sentenza li ngħatat fl-1995 li kienet diġa` tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra.

Dan kollu kien ġie nnotat u allura bi pjaċir ngħid f'dan il-parlament li min- naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin nikkondividu dawn il-proposti li hemm f'dan l-abbozz ta' liġi.

Qabel ma nibda l-intervent tiegħi dwar dan l-abbozz ta' liġi, irrid nagħmel osservazzjonijiet dwar xi nuqqasijiet li qed ikollna fil-qrati tagħna għax inħoss li dan huwa proprju l-ħin addattat, meta qegħdin nitkellmu fuq l- emendi għall-Kodiċi tagħna.

Jien għandi f'idejja korrispondenza li għaddiet bejn diversi avukati u l-ministru tal-ġustizzja dwar nuqqasijiet li qed ikun hemm fil-qrati tagħna, partikolarment fil-qorti ta' Għawdex.

Illum fil-qorti ta' Għawdex hemm Babilonja sħiħa, bir-rispett kollu lejn l-istaff li qed jagħmel xogħlu, imma qiegħed konfuż.

Hemm min addirittura suppost huwa responsabbli imma ċerti deċiżjonijiet jidhru li jew ma jistgħux jittieħdu jew jekk qed jittieħdu għal xi raġuni qed ikun hemm il-problemi.

Il-Ministru Tonio Borg inzerta ministru tal-ġustizzja minn wara l-elezzjoni ġenerali, minn April 'l hawn, u l-korrispondenza tmur lura għal Mejju ta' din is-sena u anke għal Novembru viġenti fejn kitbu lili wkoll.

Imma jien stennejt dawn ix-xhur biex wieħed jara x'se jsir minn Mejju li kien ħafna viċin wara l-elezzjoni - l-elezzjoni saret f'April u allura xahar wara wieħed jista' jgħid li l-gvern forsi jkun għadu bir-running in - imma issa għaddew kważi sitt xhur, seba' xhur mill-elezzjoni u l-problema għadha hemm.

Meta kont għadni fil-pulizija kien hemm ir-reġistratur Pawlu Zammit fil- qorti ta' Għawdex li kien imexxi l-qorti verament b'mod effiċjenti.

Illum il-problema prinċipali li għandna fil-qorti ta' Għawdex hija li għandek konflitt kontinwu ta' poteri bejn żewġ individwi.

Hemm persuna li jidhrilha li għandha tmexxi hi.

Forsi għandha raġun u forsi m'għandhiex.

Ma nidħolx f'dawn l-affarijiet għax min għandu l-amministrazzjoni jrid jieħu d-deċiżjonijiet, u aħna mill-oppożizzjoni nagħmlu l-kritika kostruttiva tagħna.

Illum hemm reġistratur tal-qorti ta' Għawdex, hi min hi - jien nawgura li kulħadd jagħmel ix-xogħol tiegħu - li għal xi raġuni qiegħda f'konflitt kontinwu ta' poteri ma' persuna oħra.

Kulħadd donnu qiegħed jippretendi li għandu l-iktar poter hu, u x-xogħol ma jsirx.

Per eżempju, is-subbasta fil-qorti ta' Għawdex ilha ma ssir kważi snin.

Dan ifisser li int tagħmel sagrifiċċju u b'xi mod tirbaħ kawża, il-parti l- oħra ma tonorax id-deċiżjoni, inti tipprova tinforzaha billi taqbad proprjeta` tal-parti l-oħra, mobbli jew immobbli, imbagħad issir dik li jgħidulha subbasta, jiġifieri jsir bejgħ mill-qorti biex tiġbor flusek.

Imbagħad issib li hemm subbasta li ilha snin twal pendenti fil-qorti ta' Għawdex.

Ma jimpurtax insemmi l-ismijiet tal-kawża - il-minsitru diġa` semma xi kawża - li huma Emanuel Sultana versus George Sultana.

Din ilha diversi snin u kważi spiċċat fil-limbu.

Fit-13 ta' Mejju ta' din is-sena kien hemm korrispondenza mal-ministru.

Bil-permess tal-Kamra, iktar 'il quddiem se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- kopja ta' l-ittra li hija wkoll forma ta' petizzjoni mill-avukati kollha li jaħdmu fil-qorti ta' Għawdex, fosthom il-membri parlamentari l-Onor.

Anton Refalo u l-Onor.

Justyn Caruana, biex jiġbdu l-attenzjoni għas-sitwazzjoni eżistenti ħalli ma tkomplix tmur għall-agħar u ssir irrimedjabbli.

Għalkemm hemm ħafna xi tgħid fuq il-qorti ta' Malta, jien deherli li għandi nibda bil-qorti ta' Għawdex għax din għandha l-problemi partikolari tagħha li jistħoqqilha attenzjoni bħalma jistoqqilha l-qorti ta' Malta.

Jien nagħmel il-kritika tiegħi għall-qorti ta' Malta b'mod regolari u ladarba qegħdin niddiskutu xi ħaġa li għandha x'taqsam mal-ġustizzja, ħassejt li għandi nqanqal din il-problema li l-istess avukati kollegi li jaħdmu hemmhekk jidhrilhom li f'isem is-soċjeta` għandu jkun hemm rimedju għaliha.

Jeħtieġ li din l-istorja ma tibqax tkarkar u min għandu jieħu ċerti deċiżjonijiet għandu jeħodhom.

Ma jistax ikun li jingħataw ordnijiet u ma jiġux segwiti.

Kif kont qed ngħid, ma jistax ikun li ma jsirux subbasti għax hemm konflitt dwar min għandu jipproċessahom.

Dawn jinsabu sempliċement imwaħħlin.

Jien jidhirli li l-Ministru Tonio Borg - li għandi fiduċja fih għax, bir-rispett kollu lejn kull ministru, huwa wieħed mill- iktar ministri li huwa kapaċi - għandu jidħol f'din il-kwestjoni mill-iktar fis għax il-mod kif qed jiffunzjonaw ċerti affarijiet huwa kważi tad-daħk.

Niġi issa għall-qorti ta' Malta.

Nieħu pjaċir li qed isiru alterazzjonijiet strutturali biex il-qorti jkun iktar effiċjenti, fosthom lifts iktar tajbin eċċ., imma ma jistax ikun li jieqaf is-smigħ tal-kawżi għax qed isiru x-xogħlijiet, jew għax ikun hemm problema fir-reġistru tal- qorti ta' Malta, bħalma kien hemm dan l-aħħar, jintilfu proċessi, taħrikiet ta' ġimgħatejn għadhom ma bdewx, mandati mhux servuti, jieqaf kollox!

Ministru, inti u s-segretarju parlamentari, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, għandkom tieħdu interess personali biex taraw li ċerti affarijiet isiru.

Tridu tmorru hemmhekk u taraw għax ħafna minn dak li jgħidulkom fuq it- telephone lanqas ikun korrett.

Taf daqsi kif jaħdmu ħafna mis-civil servants!

Trid tmur tara b'għajnejk u tistaqsi għaliex sar hekk u ma sarx hekk.

Il-maġistrat Joe Cassar tal-bord tal-kera beda minn kważi xahar ilu jiddifferixxi kull seduta b'xi 50 kawża kull waħda peress li għal xi raġuni - araw intom għaliex - mhux qed ikollu awla.

Hemm avviż ċar u tond dwar id- differimenti.

Jiġifieri s-sitwazzjoni m'hija feliċi xejn.

Ma naħsibx li dawn huma problemi daqshekk kbar li ma tistax issib tarfhom.

X'inhuma jagħmlu dawn id-diretturi u l-istaff kollu jaħbtu ma' xulxun fil-qorti( Hemm bżonn li kulħadd joqgħod fuq xogħlu, li intom turu li kapaċi tmexxu billi tmorru u taraw għalfejn biċċa xogħol mhix qed issir.

Fl-interess tal- pubbliku Malti ma jistax ikun li kull darba, fuq raġuni kważi banali, ix- xogħol fil-qrati tagħna jmur lura minflok 'il quddiem.

Il-gvern Nazzjonalista huwa kompost minn maġġoranza ta' avukati, allura wieħed jistenna li l-qrati jkunu jiffunzjonaw bl-iktar mod effiċjenti.

Għax jekk bħala avukat id-dar tiegħek stess lanqas int kapaċi tmexxiha sew, aħseb u ara l-pajjiż!

Din hija xi ħaġa serja li deherli li għandi nibda biha.

Issa niġi għall-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna li huwa progressiv ħafna.

Tajjeb li din il-Kamra tar-rappreżentanti tibda taħseb biex isiru l-emendi neċessarji biex naġġornaw ruħna ma' l-iżvilupp li qed isir f'pajjiżna.

Kif qal tajjeb il-ministru, pajjiżna m'għadux dak il-pajjiż li wieħed kien jafu ftit tas-snin ilu.

F'pajjiżna jekk xebba kien ikollha tarbija barra ż-żwieġ 25, 30 sena ilu, apparti li tiġi f'ilsien in-nies miskina - miskina din! - u kważi kienu jaħbuha jew jgħidulha biex temigra, kien ikun hemm dan it-taboo sħiħ kontra persuni innoċenti.

Iżda llum nirraġunaw li tifla jew tifel li jiġi fid-dinja għandu dritt daqs kull persuna oħra, li ġiet fid-dinja bħalha, għal xi ħaġa li hija leċita, lawful.

Aħna ngħidu li l-offspring from a lawful wedlock għandhom id-dritt naturali li jrid Alla.

Imma kull persuna oħra għandu jkollha l-istess drittijiet daqs kull persuna li ġiet miż-żwieġ.

Din il-problema ilha ħafna f'pajjiżna u llum ġejna f'pożizzjoni li rridu nirregolarizzawha.

Irridu nagħmlu liġi li tagħmel sens għal żmenijietna.

Kif qal il-ministru, illum mit-tfal kollha li jitwieldu, kważi 15% jitwieldu barra ż-żwieġ.

Tistaqsinix jekk huwiex tajjeb jew le.

Il- verita` hi li dik hija t-tendenza tas-soċjeta` Maltija llum.

Il-ministru semma Franza, u jien insemmi l-Iskandinavi fejn ir-rata hija 55% għal 54%, jiġifieri minn kull 100 jitwieldu 55 barra miż-żwieġ u 54 miż-żwieġ.

Ma rridx immur fl-estrem li ngħid li se naslu f'dak il-bilanċ, imma l- importanti hu li nemendaw il-liġi b'mod li ma jinkisrux id-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

GĦaldaqstant tarbija għandha dritt li tgħix, għandha dritt li jkollha l- edukazzjoni, li jkollha l-protezzjoni tas-saħħa, li jkollha kull liberta` bħal kull individwu ieħor, u għandha dritt li tiret.

Għax jekk tagħtiha dawn id-drittijiet kollha imma tnaqqrilha d-dritt li tiret, awtomatikament inti qed tikser dritt fundamentali tal-bniedem.

Dawn kienu żviluppi legali qawwija li l-poplu tagħna kellu jgħaddi minnhom ukoll.

Kif qal tajjeb il-ministru kellna anke deċiżjonijiet tal-qrati f'dan il-konfront.

Jien se nsemmi każijiet fejn hemm diskriminazzjoni partikolari li sal-lum il-qrati tagħna donnhom qed jibżgħu jagħmlu l-pass li jagħtu dan id-dritt fil-konfront tal-missier naturali.

Insemmi eżempju ta' meta missier naturali jkollu tarbija minn mara li tkun legalment miżżewġa ma' raġel ieħor.

Awtomatikament it-tarbija li titwieled minn dik il-mara, li allura hija miżżewġa, tieħu l-kunjom tar-raġel proprju li jista' jkun ilu ma jara lill-mara tiegħu tlieta jew erba' snin.

Qed insemmi dawn il-każi għax tant huma numerużi llum li jidħlu fil-kategorija ta' ...

(Interruzzjonijiet) Hekk hu.

Min jista' jibda din il-kawża( Il- problema hija li jekk ir-raġel naturali jibda l-kawża hu l-probabbilta`, bħalma dejjem ġara fil-qrati tagħna, hija li dan jitlef mill-ewwel il-kawża jekk jingħata l-eċċezzjoni dwar jekk huwiex il-leġittimu kontradittur, jiġiiferi jekk huwiex il-persuna li setgħet tintavola l-kawża fil-każ li qed nitkellmu fuqu.

Imbagħad x'jiġri( Tieqaf il-kawża.

Jekk tagħmel il- kawża l-omm, allura l-missier naturali jkun jista' jidħol fix-xena in parti.

Imma jekk joqgħod lura milli jagħmel il-kawża l-missier li m'hu l- missier xejn - għax ħafna minnhom lanqas ikunu jafu fejn qiegħda l-mara - u anke b'inkejja ma jagħmilx il-kawża ...Inkella jista' jkun hemm każijiet fejn għalkemm il-missier ikollu biss tlett itfal tiegħu u r-raba' wieħed ma jkunx tiegħu, ikun iħobb lil dak it-tifel li ma jkunx tiegħu daqslikieku kien tiegħu, u allura biex jara l-armonija fil-familja ma jidhirlux li għandu jikkontesta.

B'hekk dan it-tifel jitla' f'ambjent familjari, u għalhekk din il-kwestjoni taqta' miż-żewġ naħat.

(Interruzzjonijiet) Jista' jagħmilha, imma l-missier naturali se jkollu l-problemi, u biex tgħaxxaqha l-qrati tagħna qed jagħmlu dawn il-każijiet iktar diffiċli.

F'dawn il-każijiet l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa xi ftit xott.

Teħodnix ħażin, Ministru, għax dan l-abbozz ta' liġi huwa mlaħħam, imma f'dawn il-każijiet partikolari huwa xott, u dawn huma każijiet li wieħed għandu jinnotahom.

L-istess ħaġa nista' ngħid fil-każ ta' l-addozzjonijiet.

Il-Ministru ma semmilniex l-istatistika, pero` tajjeb li wieħed ikun jaf li f'pajjiżna għandna mijiet ta' familji li għandhom tfal Maltin li ġew addottati minn barra.

Biżżejjed ngħid li Malta għandha waħda mill-ogħla rati ta' addozzjonijiet ta' tfal mir-Rumanija u mill-Albanija fl-Ewropa kollha, jekk m'għandhiex l-ogħla rata.

Dan ikompli jikkonferma kemm il-poplu Malti huwa poplu ħanin li jħobb jagħmel il-karita` man-nies.

Li tgħin biex issir xi ħaġa favur l-ambjent huwa tajjeb, imma kemm hija ħaġa sabiħa li tagħmel karita` ma' tfal li għandhom bżonn l-imħabba ta' familja!

Jien nittama li jitħaffu l-proċeduri min-naħa tal-ministeru tal-kollega tiegħi l-viċi prim ministru sabiex familji Maltin jibdew jaddottaw ukoll tfal Bulgari.

Fil-fatt naf li dawn il-proċeduri jinsabu fi stadju tajjeb ħafna, u għalhekk nawgura li by next year pajjiżna jerġa` jibda jġib tfal mill-Bulgarija għall-addozzjoni.

Ta' min jgħid li l-Bulgari bħala razza jixbħu ħafna lill-Maltin għax huma nies intelliġenti li jħobbu lill- familja.

Li jonqos issa huwa li jitlestew il-proċeduri li hemm bżonn jittieħdu biex fl-aħħar dawk il-mijiet ta' koppji li m'għandhomx tfal u li jixtiequ jkollhom it-tfal jaqtgħu xewqithom.

Wara kollox m'għandix dubju li kull membru ta' dan il-parlament jixtieq li l-familji Maltin ikunu ferħana.

M'hawn xejn isbaħ minn familja li tkun ferħana bit-tfal tagħha, kemm jekk dawn ikunu t-tfal naturali tagħhom kif ukoll jekk ikunu ġew addottati.

Meta dawk il-koppji li jkunu jixtiequ jaddottaw lil xi tifel jew tifla jsibu l-problemi biex jaddottaw, hemmhekk tinħoloq problema soċjali.

Jien naqbel perfettament ukoll mal-ministru li għar-rigward tal-wirt.

It- tfal addottati se jkollhom drittijiet daqs li kieku kienu wlied naturali tal-ġenituri tagħhom.

Meta koppja taddotta xi tifel jew tifla u l-Bambin jagħtiha l-grazzja li jkollhom tifel jew tifla naturali, it-tieni wieħed m'għandux jiġi privileġġjat minħabba li l-ieħor ma jkunx il-wild naturali tal-familja imma jkun ġie addottat, u l-emenda li qed issir permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi f'dan ir-rigward hija importanti ħafna.

Sur President, emenda oħra li qed issir f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna tipprovdi għal meta missier imur għand nutar u jagħmel dikjarazzjoni li qed jirrikonoxxi li t-tifel jew it-tifla li kellha l-mara li huwa kellu relazzjoni magħha hija tiegħu.

Issa b'din l-emenda li għandna hawnhekk qed ngħidu li l-ewwel il-missier irid jinforma b'dan lill- omm naturali with a judicial act, fi kliem ieħor b'ittra uffiċjali.

Jien nifhem li allura l-missier irid jibgħat kopja ta' din l-ittra wkoll lid- direttur tar-reġistru pubbliku għax wara kollox din l-emenda qed issir għall-fini tar-reġistru pubbliku, għalkemm dan huwa biss dettall.

Jien li rrid nistaqsi huwa x'jiġri jekk il-mara toġġezzjona b'inkejja.

Għax jekk raġel kellu x'jaqsam ma' mara, kellhom tarbija u lil din il-mara ma baqax iħobbha, dan ma jfissirx li ma baqax iħobb lill-wild li kellhom.

Imma jien nistaqsi: X'ifisser il-fatt li lil dan se ddaħħlu f'kawża?

Sal- lum konna mexjin bis-sistema kif inhi preżentement, u għalhekk nixtieq li ningħata raġuni għaliex qed issir emenda bħal din.

Sal-lum jekk wieħed jirrikonoxxi li huwa l-missier u l-mara tkun trid tattakka dak ir-rikonoxximent, hija għandha kull dritt li tiftaħ kawża fil- konfront ta' dan ir-raġel.

Imma issa se jsir bil-maqlub għax se jkun ir- raġel li se jkollu jiftaħ il-kawża.

Ġeneralment meta mara kienet tiftaħ kawża, hija kienet tagħmel dan sabiex tkun tista' tagħmel talba għall- manteniment, u issa, b'din l-emenda, il-mara iktar se jkollha bargaining power għax issa r-raġel b'dan il-judicial act se jkollu jgħid lill-mara biex ma tinkwieta xejn għax fuq il-manteniment se jilħqu ftehim.

Jien dan biss nara li huwa l-iskop ta' din l-emenda, u qed naraha daqsxejn perikoluża għal min irid jabbuża.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar meta tifel - meta qed ngħid "tifel" qed nirriferi wkoll għal "tifla", u nispera li hawnhekk m'iniex qed noħloq xi problema f'dak li jirrigwarda l-gender language - jiġi mnissel jew imwieled minn mara miżżewġa jew minn raġel miżżewweġ barra ż-żwieġ jew inkella qabel ma jkun sar dak iż-żwieġ.

Biex inkun iktar ċar, hawnhekk qed nitkellem fuq meta xi parti jew oħra tal-miżżewġin kellhom tifel jew tifla li twieldet barra ż-żwieġ jew dwar meta xi parti jew oħra kellhom tifel jew tifla barra miż-żwieġ, jiġifieri meta huma kienu miżżewġin ma' xi ħaddieħor.

F'dan il-każ ta' l-aħħar, jien qed nifhem li jekk il-mara ma tkunx qalet lir-raġel li għandha wild ieħor mhux minn tiegħu qabel iż-żwieġ jew vice versa, dan it-tifel jew din it-tifla tkun tista' tidħol fid-dar li jkollu missierha flimkien mal-mara tiegħu jew inkella li jkollha ommha flimkien mar-raġel tagħha jekk ikun hemm il-kunsens tal-mara tal-missier jew tar- raġel ta' l-omm.

Jien naħseb li din l-emenda hija tajba u progressiva li se tagħmel ħafna ġid lil dawk il-familji li jkollhom tfal oħra barra miż-żwieġ.

Wara kollox iż-żwieġ huwa xi ħaġa fluwida u jgħaddi minn ħafna turbulences.

Għalhekk il-miżżewġin għandhom isibu the right formula flimkien biex jaslu għal kompromess.

Fil-fatt ġieli jkun hemm każijiet fejn, per eżempju, ir-raġel jgħid lill-mara li ġaladarba huma miżżewġin, dak li hu tagħha hu tiegħu wkoll u vice versa.

B'hekk il-familja tkun iktar magħquda.

Dawn huma konċetti ta' livell morali għoli.

Fil-fatt illum anke l-Knisja, għalkemm tradizzjonalment din temmen li t- tfal għandhom dejjem ikunu frott taż-żwieġ, hija taċċetta li f'każ li jkun hemm xi wild imnissel u mwieled barra ż-żwieġ, il-koppja miżżewġa għandha tiġbor lil dan il-wild u tibqa' magħquda bħala familja waħda.

Wara kollox bl-addozzjoni - u l-addozzjoni hija aċċettabbli mhux biss bil-liġi ċivili imma anke bil-morali tagħna - inti tkun qed tieħu taħt il-kustodja tiegħek persuna li tkun tnisslet u twieldet barra miż-żwieġ tiegħek.

Jekk jien għandi t-tfal miż-żwieġ tiegħi u qed naddotta tifel jew tifla oħra, qed indaħħal fil-familja persuna li m'hijiex imnissla u mwielda miż-żwieġ tiegħi.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti għax għalkemm hawn qed isir żvilupp importanti fil-ħsieb ċivili dwar il-familja, min-naħa l-oħra jekk kemm-il darba l-parti miżżewġa ma tagħtix il-kunsens tagħha biex it-tifel jew it- tifla tal-konjuġi tiegħu jew tagħha tidħol fid-dar, anke b'inkejja, jista' jkun hemm il-problemi.

Jista' jkun hemm każijiet fejn il-mara jew ir-raġel ikollhom problemi kbar ta' mard, u f'dan il-każ wieħed irid jara jekk japplikax din l-emenda li qed nipproponu hawnhekk jew le.

Issa ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq l-emendi li qed isiru dwar id-dmirijiet tal-ġenituri.

Id-dmirijiet huma li t-tfal li ġġib fid-dinja jkunu jgħixu f'familja biss, jew il-ġenituri għandhom obbligi oħra vis-à-vis t-tfal tagħhom, kemm dawk li jkunu ġew imnisslin fiż-żwieġ kif ukoll dawk li jkunu ġew imnisslin barra miż-żwieġ?

Meta jkun hemm diżgwid bejn koppja li għandha t-tfal, anke jekk dik il-koppja ma tkunx miżżewġa, il-qorti tiddeċiedi min se jkun responsabbli mill-kura u mill-kustodja tat-tfal.

Pero` kif inhi llum, il-liġi ma tgħid xejn dwar l-obbligi li għandhom il- ġenituri ta' tfal imnissla jew imwielda barra miż-żwieġ.

Jiġifieri filwaqt li l-qorti tista' tordna lill-mara jew lir-raġel biex ikunu responsabbli mill-kura u mill-kustodja tat-tfal, m'hemm xejn definit b'ċertezza.

Jekk inħarsu lejn artiklu 93 tal-Kodiċi Ċivili nsibu li filwaqt li dan jagħti ftit ħjiel dwar x'jistgħu jkunu l-obbligi tal-ġenituri ta' tfal li jkunu mnissla jew imwielda barra miż-żwieġ, dan ma jagħtix indikazzjoni ċara safejn għandhom jaslu dawn l-obbligi.

Bl-emendi li qed jiġu proposti u li aħna qed naqblu magħhom mija fil-mija, issa qed ngħidu li l-ġenituri tat-tfal imnissla jew imwielda barra ż-żwieġ għandhom obbligi mhux lejhom biss imma anke lejn id-dixxendenti tagħhom, jiġifieri anke lejn it-tfal tat- tfal tagħhom, u dawn l-obbligi għandhom jiġu moqdija daqslikieku dawn kienu tfal imnissla jew imwielda fiż-żwieġ.

Jien naħseb li l-leġislatur huwa korrett meta mbagħad lil dawn it-tfal qed jagħtihom l-obbligi lejn il-ġenituri tagħhom ukoll.

Jiġifieri hekk kif jien, per eżempju, għandi l-obbligu li mmantni u nagħti l-aħjar edukazzjoni lit-tfal tiegħi li ġew imnissla jew imwielda barra ż-żwieġ, lilu u anke lil uliedu, hekk ukoll dawn it-tfal għandhom l-obbligu li jieħdu ħsiebi meta jien ikolli bżonn, l-istess bħal dawk it-tfal li jkunu ġew imnissla u mwielda fiż-żwieġ.

Din l-emenda se tkun waħda rivoluzzjonarja għax se tgħin ħafna biex ikun hemm iktar kuntatt u mġiba tajba bejn missier jew omm u t-tfal tagħhom, kemm dawk li jkunu ġew imnissla jew imwielda fiż-żwieġ kif ukoll dawk li jkunu ġew imnissla jew imwielda barra ż-żwieġ.

Sur President, sal-lum jekk ikollok tifel jew tifla li tkun ġiet imnissla u mwielda barra ż-żwieġ u mbagħad inti tiżżewweġ l-istess raġel jew l-istess mara li kellek it-tifel minnu jew minnha trid toqgħod tagħmel proċedura l- qorti biex dak it-tifel jew it-tifla tiġi rikonoxxuta fiż-żwieġ, imma permezz ta' l-emendi li se nagħmlu, din se ssir xi ħaġa awtomatika.

Jiġifieri dawn se jitqiesu li ġew imwielda matul iż-żwieġ awtomatikament, dak li aħna bil-Latin ngħidulu "iuris et de iure", jiġifieri bl- applikazzjoni tal-liġi awtomatikament jiġu dawn id-drittijiet.

Sur President, naf li m'hijiex xi ħaġa feliċi li tgħid f'dan il-parlament illi hemm nisa li jsiru rġiel u li rġiel isiru nisa, imma ladarba llum dawn l-affarijiet jistgħu jiġru allura jkun tajjeb jekk il-liġi tiġi abreast ma' dan l-iżvilupp li qed isir, minflok ma ngħaddu lil dawn in-nies minn kalvarju sħiħ, bħalma kien qed isir sal-lum, fejn dawn in-nies kienu jispiċċaw jagħmlu snin twal il-qorti biex forsi minflok jibqgħu "Mr" jibdew jiġu msejħa "Ms".

Naturalment, kif qal tajjeb il-Ministru, dawn m'għandhomx ibiddlu s-sess skond kif jaqblilhom.

La wieħed deherlu li għandu jsir mara, dan għandu jibqa' mara u bil-liġi mhux se jkun jista' jerġa` jibdel is-sess meta jkun jaqbillu.

Pero` ġaladarba bniedem ikollu l-problemi għax minkejja li bijoloġikament ikun twieled bħala mara, hu fil-fatt ikun raġel, jew vice versa, wieħed għandu jingħata ċans ibiddel is-sess tiegħu, u l- annotazzjonijiet fiċ-ċertifikat tar-reġistru pubbliku għandhom jiġu ffaċilitati biex dawn il-problemi jitnaqqsu.

Sur President, jista' jkollok każijiet fejn wieħed jagħmel testment, iħalli barra lil xi ħadd mit-tfal tiegħu, u dan ix-xi ħadd jidhirlu li hu kellu dritt li jkun parti minn dak il-wirt.

Dawn huma problemi li qabel kellhom eżitu ta' kawżi twal fil-qorti, kawżi li jkun ferm diffiċli biex tipprovahom, u kienu qed joħolqu problemi fil-familji, speċjalment meta t- testment kien jiġi challenged mill-persuna partikolari.

Imma issa, bis- sostituzzjoni ta' l-artikolu 112 tal-Kodiċi qed ngħidu li:

"Meta xi wieħed mill-ġenituri, f'testment jew att ieħor pubbliku, ikun fisser ix-xewqa tiegħu jew tagħha li jkollu l-preżunzjoni li tifel ikun ġie mnissel jew imwieled matul iż-żwieġ, tapplika għal tifel li jitwelidlu jew jitweldilha barra miż-żwieġ, dak it-tifel jista', wara l-mewt ta' dak il-ġenitur, jagħmel talba biex dik il-preżunzjoni tkun tapplika fir-rigward tiegħu, salv is-setgħa tal-Qorti kif provdut fl- artikolu 108, fil-każ li l-mejjet ikun ħalla tfal, mnissla jew mwielda matul iż-żwieġ, jew hekk preżunti li huma bis-saħħa ta' żwieġ wara.".

Dan x'ifisser?

Dan ifisser li ġaladarba t-tifel jew it-tifla li jkunu ġew imnissla jew imwielda barra ż-żwieġ jiġu identifikati bħala li huma t-tfal tat-testatur, huma jidħlu fl-istess wavelength tad-drittijiet li jkollhom it-tfal li jkunu twieldu fiż-żwieġ minn dak it-testatur.

Kif għedt fil- bidu tad-diskors tiegħi, aħna bilfors irridu nagħtu d-drittijiet lil dawn it-tfal għax wara kollox, dawn it-tfal ma jaħtu xejn.

Fil-fatt illum qed inneħħu wkoll il-frażi "it-tifel illeġittimu" u minflok qed indaħħlu l- frażi "it-tifel imnissel u mwieled barra miż-żwieġ" biex inneħħu l-element ta' antagoniżmu.

Sfortunatament anke fl-iskejjel tagħna - u hawn qed nirriferi kemm għall- iskejjel governattivi kif ukoll għal dawk privati - ħafna drabi ssir diskriminazzjoni fil-konfront ta' tfal b'ġenitur wieħed.

Naturalment dan m'għandux ikun u meta l-awtoritajiet ta' l-edukazzjoni jaraw li qed ikun hemm dan l-abbuż għandhom jieħdu l-passi immedjati.

Biex ikollok soċjeta` ħielsa u sana li tkun miexja 'l quddiem trid tneħħi dawn id- diskriminazzjonijiet li għalkemm jidhru sekondarji, qegħdin hemm.

Fil-fatt huwa proprju għalhekk li llum aħna qed inressqu dawn l-emendi quddiem il-parlament; għax inħossu li m'għandux ikun hemm distinzjoni bejn tifel jew tifla li jkunu tnisslu barra miż-żwieġ u bejn tifel jew tifla oħra li jkunu tnisslu fiż-żwieġ.

Jeħtieġ li pajjiżna jagħmel din il-qabża fil-valuri b'mod li jistma lil dawn it-tfal l-istess kif jistma lil tfal li jkunu twieldu fil-wedlock.

B'dan il-mod il-pajjiż ikun qed jidher iktar matur.

Issa, Sur President, ħalli niġu biex niddiskutu ftit id-drittijiet tal- mara.

Daqskemm nitkellmu fuq id-drittijiet tat-tfal, irridu nitkellmu fuq id-drittijiet tal-mara, u dan qed ngħidu għax ġeneralment hija l-mara l- iktar li tbati minn testment u mhux ir-raġel.

Għaliex?

Għax sal-lum l- iktar li jista' jħallilha r-raġel lill-mara tiegħu huwa l-użufrutt u mhux iktar minn kwart tal-proprjeta` kollha li jkollu.

Imma x'jiġifieri wara li koppja tkun għexet flimkien għal dak iż-żmien kollu u tkun għaddiet minn tant sagrifiċċji ...?

Għax it-tfal jistgħu jkunu baqgħu jirrispettaw lill- ġenituri tagħhom, imma jistgħu ma jkunux, u jkun tajjeb jekk nagħmluha ċara li llum ħadd ma jaħti jekk it-tfal jibqgħux magħqudin mal-familja jew le.

Hemm tfal li jibqgħu jirrikonoxxu l-valuri tal-familja, imma hemm oħrajn li għal xi raġuni jew oħra ma jibqgħux jirrispettaw u jirrikonoxxu l-valuri tal-familja.

B'hekk ikun hemm każijiet fejn mhux talli t-tfal ma jirrikonoxxux dak kollu li jkunu għamlu ommijiethom u missirijiethom għalihom, talli meta jmut il-missier, l-omm tispiċċa tieħu inqas mit-tfal.

Jiddispjaċini ngħidha, imma sfortunatament anke f'pajjiżna hawn ħafna wlied li ma jirrikonoxxux li għandhom jibqgħu jgħinu u jieħdu ħsieb lill-ġenituri tagħhom sa l-aħħar.

Għalhekk fl-istadju ta' kumitat aħna se nagħmlu l-proposti tagħna biex jekk raġel ikun irid iħalli proprjeta` lil martu iktar milli tħallih jagħmel il- liġi s'issa, huwa jingħata l-faċilita` li jagħmel dan, naturalment dejjem bir-riżerva li jitħallew ċerti porzjonijiet lit-tfal.

Għandna naraw ukoll li jkunu indikati b'mod ċar ir-raġunijiet għaliex wieħed ma jkunx irid iħalli lil xi ħadd mit-tfal tiegħu werriet, lanqas tal-leġittima, biex dan ikun jista' isir.

Min ma jġibx rispett lejn il-familja tiegħu m'għandux jippretendi li jingħata rispett wara l-mewt tal-ġenituri tiegħu għaliex inkella aħna stess inkunu qed nikkontribwixxu biex inkissru l-valur tal- familja.

Biex il-familja tkun b'saħħitha jrid ikollha qafas legali b'saħħtu u jekk xi ħadd mit-tfal jidhirlu li għandu jmur kontra dan kollu allura m'għandux ikollu dritt li jibbenefika.

Per eżempju ̧ ħafna mill-wirt ma jinqasamx għax ikun hemm xi wieħed b'saħħtu li jkun irid jinki lil ħutu jew inkella jkun irid jinnegozja hu biex ikun jista' jaħkem il-poter tal-ġid fuqhom.

Però ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż jibqa' jkollna proprjetà rieqda li ma tkunx qed tinqasam, tinbiegħ u tiġi żviluppata minħabba problemi kbar fil-wirt.

Hemm każijiet ta' wirt fil-qorti li jammontaw għal miljuni ta' liri u kieku dawn b'xi mod jinqasmu jinħoloq il-ġid u jgawdu kemm il-werrieta kif ukoll is-soċjeta` Maltija.

Għalhekk huwa tajjeb li meta jgħaddi ċertu ammont ta' żmien u l-maġġoranza tal-werrieta jkunu jaqblu ̧ il-proprjetà tiġi mibjugħa ̧ diviża u likwidata xorta waħda biex kull wieħed jieħu l-parti tiegħu, irrispettivament minn jekk ikunx hemm wieħed jew tnejn li joġġezzjonaw.

Imbagħad hemm il-problema ta' l-irkupru.

Prattikament f'pajjiżna l-irkupru spiċċa pero` baqa' l-irkupru bejn il-werrieta.

Sal-lum jekk jien nixtri sehem minn wirt hemm proċedura li permezz tagħha ̧ fi żmien xahrejn jew tliet xhur ̧ xi ħadd mill-werrieta jista' jixtri s-sehem tiegħi mill-ġdid bl- istess ammont li nkun xtrajtu jien.

Per eżempju ̧ jekk hemm għalqa bejn sitta u jien nixtri one-sixth tagħha mingħand wieħed mill-werrieta, il- werrieta l-oħra jistgħu jixtru mingħandi mill-ġdid dak li nkun xtrajt u jħallsuni l-ispejjeż tal-kuntratt, jiġifieri qisni nkun xtrajt għalxejn.

B'hekk dawn jerġgħu jirkupraw dak li nkun xtrajt jien.

Issa hawn irridu naraw li dan id-dritt ta' l-irkupru ma jsirx għaliex jekk inti se terġa' tħalli l-irkupru awtomatikament se jkollok il-problema li dejjem qiegħda taggrava; dik li l-werrieta ma jaqsmu qatt għaliex għandhom id-dritt li jagħmlu l-irkupru.

Imbagħad għandna wkoll il-kwestjoni – minkejja li din il-ministru ma semmihiex jidher li qiegħda proposta fil-liġi – ta' meta jkollok ħafna ko- proprjetarji li jkollhom proprjeta` komuni li tkun ġejja minn wirt.

Qed ngħidu li meta jkunu għaddew aktar minn għaxar snin u din il-proprjetà jkun għadu ma sar xejn dwarha ̧ l-ebda wieħed mill-werrieta m'għandu jkollu d- dritt li jeżerċita l-irkupru imma dan jista' jeżerċitah meta ma jkunux għaddew l-għaxar snin.

Allura jidher li l-irkupru xorta se nħalluh fil- proċeduri ċivili tagħna.

Sur President, hemm ħafna x'wieħed igħid fuq l-irkupru.

L-irkupru li ġej mill-code Napoleon tneħħa minn ħafna pajjiżi.

Però għal xi raġuni donnu li kien hemm il-protezzjoni li l-art tal-wirt ma tmurx f'idejn il-barranin jekk kemm-il darba ma jkunx hemm il-qbil tal-maġġoranza tal-werrieta.

Issa hemm ħafna x'wieħed igħid jekk din hijiex healthy jew le.

Li nista' ngħid hu li f'Malta l-proċedura ta' l-irkupru ma tantx ġiet eżerċitata – fil-fatt kemm ilni f'din il-professjoni jien iltqajt ma' xi każ jew tnejn – però qaluli li din il-proċedura tiġi eżerċitata ħafna f'Għawdex.

Per eżempju, xi ħaġa li f'Għawdex ġiet eżerċitata ħafna wkoll hija dik li ngħidlulha l-antikresi però f'Malta qatt ma ġiet eżerċitata.

Fil-fatt din ġiet eżerċitata ħafna wkoll fi Spanja.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq meta wieħed jittrasferixxi art bi ftehim ta' xi tpartit eċċ. jiġifieri mingħajr kuntratt pubbliku.

Dan huwa konċett li bħala prinċipju għadu jeżisti imma fis-snin tmenin kien hemm emendi biex dan il-proċess li kien ilu għaddej f'Għawdex għal mijiet ta' snin ma jkomplix għaddej.

U l-aqwa sentenzi li għandna fuq dawn il-konċetti kollha joħorġu mill-qrati superjuri ta' Għawdex.

L-istess ngħid fuq il-kwestjoni ta' l-unica carta.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħidu li għall-ewwel darba se ndaħħlu penali fuq in-nutar li jekk ma jispjegax tajjeb il-kontenut tat-testment unica carta bejn koppja, ikun soġġett għall-penali.

Jien naqbel ma' dan għax kien hemm ċertu laissez- faire tal-professjoni nutarili.

Issa jien għandi rispett u stima kbira lejn dik il-professjoni imma ma tistax tikteb testment unica carta u mbagħad meta jmut ir-raġel u l-mara tiġi biex tagħmel it-testment issib li hemm id-dekadenza li kif tibdel xi ħaġa ma jkollhiex dritt li tieħu dak li jkun għaddielha r-raġel.

Ġeneralment dan jiġri l-aktar għax meta jsir it- testment unica carta ̧ għalkemm ir-raġel u l-mara jmorru flimkien, ir-raġel jibda jparla u hi tgħid kollox iva, imma mbagħad ikun hemm ċerti diffikultajiet.

Għalhekk huwa tajjeb li nagħmlu ċerti miżuri biex naraw li jkun hemm bilanċ fuq naħa u fuq naħa oħra.

Per eżempju, x'jiġifieri jmut il-missier u t- tfal ma jistgħux jaraw it-testment unica carta għax l-omm tkun għadha ħajja!

Biex dawn jaraw x'ikun ħalla l-missier iridu jmorru s-sekond'awla u meta l-imħallef jagħtihom seduta jkunu jistgħu jaqraw dik il-parti tat- testment.

Però din hija xi ħaġa drakonjana.

Jien naf b'każijiet fejn minkejja li l-missier u l-omm ikunu qasmu kollox indaqs bejn l-ulied kollha - il-maġġoranza tat-testmenti hekk ikunu - jidħlu xi suspetti speċjalment jekk ikun hemm xi werrieta msefrin.

Per eżempju, meta jmut wieħed mill-ġenituri u l-ulied li jkunu jikkorrispondu ma' ħuthom barra jgħidulhom li t-testment ma jistgħux jiftħuh, jibdew idaħħlu l-flieles f'moħħhom.

Għalhekk huwa tajjeb li ssir l-emenda li testment jista' jinqara mingħajr il-bżonn li tagħmel proċedura.

L-istess ħaġa ngħid dwar il-kwestjoni tar-revokazzjoni.

Kif inhi l-liġi llum, jekk is- surviving spouse ibiddel xi ħaġa mit-testment unica carta u jkun hemm il-klawsola li ma jistax ibiddel ̧ jiġi penalizzat u jitlef id- drittijiet li jkollu.

Però llum qed jiġi propost – u aħna naqblu – li dan japplika biss f'każ ta' ownership u mhux f'każ ta' użufrutt.

Wieħed m'għandux jitlef il-benefiċċju ta' l-użufrutt li prattikament ikun id-dar għax inkella fejn imur joqgħod?

Sur President, ħafna nutara għandhom id-drawwa li t-testment unica carta jittrattawh b'ċertu mod u jgħidu: Din unica carta; kwarta kollox.

X'jiġifieri kwarta kollox!

Inti għandek tara li tispjega l-konsegwenza ta' dik il-provision li tista' tweġġa' parti jew oħra wara l-mewt.

Jidhirli li hemm penali ta' Lm100 imma jien naħseb li jekk nutar ikollu sanction ta' Lm100 għax ma jkunx għamel xogħlu sew fid-drawing up ta' l- unica carta will u wara ċertu żmien jerġa' jinstab ħati ̧ wieħed għandu jikkonsidra jekk għandux jissospendilu l-warrant għal xi perijodu.

Wara kollox dawn huma affarijiet li jistgħu joħolqu problemi kbar fil-familji.

Min jista' jagħmel testment, Sur President?

Illum qed ngħidu li min għandu 16-il sena huwa eliġibbli li jagħmel testment u hekk għandu jkun għax ikollok każijiet partikolari fejn tifel jew tifla li jkunu għaddejjin minn ċerti problemi għandu jkollhom dan id-dritt ukoll.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-kwestjoni tal-leġittima.

Il-ministru semma dik li nsejħulha r-reserved portion.

Sal-lum jekk ikun hemm inqas minn tlieta jew erbat itfal ir-reserved portion tkun terz u jekk ikun hemm aktar tkun nofs.

Però llum qed ngħidu li din għandha tkun nofs għax meta nitilqu minn terz diġà nkunu tlaqna minn xi ħaġa li hija ħafna inqas min- nofs.

Naħseb li t-tfal għandu jkollhom id-dritt li jkollhom in-nofs.

Sur President, meta tiġi applikata l-leġittima?

Ġeneralment il-leġittima tiġi applikata meta jkun hemm diżgwid bejn il-werrieta għax ma jaċċettawx il-wirt kif inhu.

Meta lit-tfal tħallilhom kollha l-istess ħadd ma jmur għal-leġittima.

Però meta jkollok tlett itfal fejn lil waħda tħallilha d- dar, lill-ieħor tħallilu l-ġardina biex jagħżaqha u lill-ieħor ma tħallilu xejn imma jkollu jieħu milli jifdal, dan imur għal-leġittima.

ONOR.

TONIO BORG: Issa ma jistax jirrinunzja ....

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Iva, kif inhi issa.

Però naħseb li hawnhekk jista' jkollna ftit tal-problemi.

Meta tiġi applikata l-leġittima ġeneralment issir evalwazzjoni ta' l-estate u allura min jaċċetta l-wirt jieħu tant ammont u min ma jaċċettax il-wirt jagħmel nota fis-sekond'awla li ma jkunx qed jaċċetta l-wirt u li jkun irid imur għal-leġittima, u allura jieħu ftit aktar minn dak li kien se jieħu qabel.

Mela dan ikun jaqbillu jieħu l-leġittima.

Però kif inhi issa trid taċċetta dak li jħallilek u tmur għal-leġittima.

Issa wieħed irid jara kif tista' taħdem din.

Però kif inhi miktuba din ma tantx naraha feliċi ̧ Sur President.

Jista' jkun li din narawha wkoll fi stadju ta' kumitat meta nneħħu l-proċedura that you can renounce the right for inheritance għaliex persuna li hija ntitolata għar-reserved portion tista' ma teħux dak il-benefiċċju li għandha taħt il-wirt u tikklejmja r-reserved portion.

Issa għall-kuntrarju qed ngħidu li għandu jieħu dik il-parti li hemm fit- testment u mbagħad inaqqasha minn dik il-parti tal-leġittima.

Allura min mhuwiex werriet u awtomatikament għandu dritt għal-leġittima ...

(Interruzzjonijiet) Per eżempju, jekk jien għandi erbat itfal li tlieta minnhom inħallihom werrieta u r-raba' wieħed ma nħallilu xejn ̧ lanqas il- leġittima - jista' jkun li dan ikun bniedem li jonfoqhom bl-addoċċ jew inkella forsi pprova joqtolni - it-tfal tiegħu għandhom dritt għall-parti tal-leġittima tiegħi.

Issa jekk dawn mhumiex eredi awtomatikament se jattakkaw ukoll il-proprjetà li tkun tħalliet.

Barra minn hekk jekk il- porzjon tal-leġittima ̧ meta taħdimha, tkun kbira biżżejjed biex tattakka parti mill-wirt, jien nista' ̧ kif inhi l-liġi llum ̧ nattakka l-estate kollu ħalli nkun nista' nieħu my due taħt dik il-leġittima.

Ovvjament wieħed irid jara kif se tiffunzjona, però din ukoll hija xi ħaġa li rridu narawha fi stadju ta' kumitat.

Artiklu 630 tal-liġi prinċipali jitkellem fuq diżeredazzjoni fejn inti tista' ma tħallix is-sehem riżervat lil persuna li għandha dritt għal- leġittima minħabba tberbiq jew inkella djun.

Fil-fatt ikun aktar għaqli li minħabba problemi bħal dawn wieħed ma tħallilu xejn u sehmu jeħduh uliedu.

Però dawn huma the fine lines tal-proċedura dwar din il-kwestjoni.

Nixtieq ngħid xi ħaġa fuq dak li għandu x'jaqsam ma' qsim bejn il-werrieta u min jibqa' ħaj fl-aħħar mir-raġel jew il-mara.

Kif kont qed ngħid qabel, ġeneralment il-werrieta jkollhom id-dar matrimonjali u forsi xi garaxx ̧ xi boathouse jew xi villeġġjatura.

Naħseb li hawnhekk ikun tajjeb li naraw li min jibqa' ħaj mill-ġenituri jkun protett li ma jmorrux iduru għalihom it- tfal stess mingħajr ma jridu.

Ħafna wlied għandhom kuxjenza imma hemm min m'għandux ukoll.

Hemm ukoll min m'għandux il-guts li jieqaf għall- pressure li jkollu min-naħa tar-raġel jew tal-mara tiegħu stess.

Per eżempju ̧ jien naf każijiet fejn it-tfal ikunu sew imma lil min ikunu żżewġu jkollu x-xjaten ġo fih.

Ġieli l-mara tant tkun tibża' mir-raġel li jkollha tagħmel dak li jgħidilha anke fil-konfront tal-ġenituri tagħha.

Mela hawnhekk irridu nipproteġu lill-omm li tibqa' ħajja u jkollha dawn it-tip ta' problemi mat-tfal.

Għalhekk huwa mportanti li wieħed jaħseb għal dak li jista' jiġri wara li jmut xi ħadd mill-ġenituri.

Jekk imutu t-tnejn f'salt ma jkunx hemm problemi imma mhux kulħadd jitlaq f'salt.

Ġieli persuna tgħix 20 sena wara li jmut ir-raġel jew il-mara jiġifieri wieħed irid jaħseb għalihom dawn l- affarijiet.

Issa jekk ikun hemm dar li nofsha tkun tar-raġel u nofsha tkun tal-mara u r-raġel imut mingħajr ma jkun laħaq għamel testment, il-problemi jikbru.

Jekk ikun sar testment il-mara jkollha dritt għall-użufrutt u allura tkun tista' tibqa' tgħix hemmhekk.

Però l-mewt ħadd ma jaf meta tiġi fuqu u min imut intestat jista' jħalli problemi kbar warajh.

Per eżempju ̧ it-tfal għandhom dritt li jitolbu sehemhom minn dik id-dar u jekk jagħmlu dan ikun ifisser li l-omm tkun trid toħroġ 'il barra għax id-dar ma tistax tinqasam.

U fil-qorti hemm każijiet ta' nies li jridu jkeċċu lil ommhom 'il barra!

F'dan il-każ l-imħallef, kontra qalbu, jkollu jaqta' d- deċiżjoni kif tgħid il-liġi.

F'dan il-każ l-omm ikollha toħroġ 'il barra ̧ id-dar tinbiegħ u kulħadd jieħu s-sehem tiegħu mill-flus li jkunu daħlu.

Allura dan huwa sewwa meta l-omm ikollha dritt tibqa' tgħix f'dik id-dar?

Dan kollu jikkawża problemi, ġlied u firdiet fil-familja u allura għandna naraw li jkun hemm the right of habitation of the surviving spouse fid-dar matrimonjali.

Issa hawnhekk mhux qed insemmi proprjetajiet oħra bħal villeġġjatura eċċ. imma fuq id-dar matrimonjali għandu jkun hemm dak id- dritt.

Issa awtomatikament id-dritt ta' abitazzjoni lill-persuna li tibqa' ħajja fid-dar għandha tiġi estiżi wkoll għall-għamara li jkun hemm fiha u din hija xi ħaġa mportanti ħafna.

Naf li l-ministru, fl-introduzzjoni tajba u dettaljata li għamel illejla, għamel riferenza għaliha wkoll għax jista' jkollok persuna li jkun għamel proviso għaliha imma jista' jkollok ukoll persuna li mhux talli ma jkunx għamilha talli lanqas ikun għamel testment.

Hemm imbagħad il-kwestjoni ta' tfal li jitwieldu wara li jkun sar it- testment.

Kif inhi l-liġi llum ̧ jekk testment ikun sar minn testatur li m'għandux tfal u mbagħad wara jirriżulta li fil-fatt kellu tfal – forsi ma jkunx jaf li għandu t-tfal - dak it-testment awtomatikament jiġi dikjarat null.

Jien ma nistax nimmaġina testatur li jagħmel testment bid- dikjarazzjoni li m'għandux tfal meta fil-fatt ikollu t-tfal.

Però kollox huwa possibbli u fil-ħajja ma trid teskludi xejn.

Għalhekk ikun tajjeb li niskopru dawn il-possibbiltajiet biex ma nħallu lil ħadd isofri inġustizzja.

Allura biex inneħħu dawn il-problemi u distinzjonijiet bejn dawk it-tfal li jkun jaf bihom bilfors għaliex ikunu fiż-żwieġ, jiġifieri jkunu leġittimi, u dawk li jew ikunu illeġittimi jew għal xi raġuni jkunu adottati jew dixxendenti tagħhom, irridu naraw li dawn għandhom jidħlu fil-wirt ukoll.

Mela jekk testatur ma jgħidx li jkollu t-tfal, irrispettivament minn jekk ikunx jaf jew le dwar l-eżistenza tagħhom ̧ id-dispożizzjonijiet tal-wirt għandhom jibqgħu validi bil-konsegwenza li t-tfal, jew dixxendenti tagħhom ̧ li ma jkunux indikati għandu jkollhom ukoll id-dritt għal-leġittima.

Din hija xi ħaġa importanti li naħseb li għandha tiġi żviluppata aktar f'dan l- abbozz ta' liġi.

Sur President ̧ hemm imbagħad każijiet fejn l-omm, per eżempju, ikollha tlett itfal u waħda minnhom tmut, imma din ikollha t-tfal jiġifieri there are descendants of the child.

F'każijiet fejn imut il-missier u ma jħallix testment, il-mara li tkun għadha ħajja u jkun hemm ukoll it-tfal, sal-lum bil-liġi l-mara għandha dritt għal nofs l-użufrutt ta' l-estate tar- raġel.

Kif se tiġi emendata l-liġi llum l-ispouse li jibqa' jew tibqa' ħajja għandha dritt għal nofs l-estate in full ownership u n-nofs l-ieħor awtomatikament will belong to the children tat-testatur, kemm jekk inhuma mwielda – u din hija importanti – fiż-żwieġ u kemm jekk huma mwielda barra miż-żwieġ.

Ovvjament din hija l-eċċezzjoni għax Allaħares kull familja jkollha tfal fiż-żwieġ u tfal barra ż-żwieġ.

Aħna mhux qed nitkellmu fuq dawn biex ninkoraġġuhom.

Ma rridux nibagħtu xi messaġġ ħażin lis-soċjetà Maltija minn dan il-parlament.

Imma qegħdin ngħidu li fejn hemm dawn it- tfal il-liġi se tipproteġihom u tagħtihom dawn id-drittijiet.

It-tfal li jkunu miż-żwieġ u anke barra miż-żwieġ jirtu minn dak in-nofs l-ieħor tal- mejjet.

Mr Speaker, kif kont qed ngħid fil-bidu tad-diskors tiegħi, il-mara u r- raġel li jkunu ħadmu u fformaw familja għandu jkollhom iktar drittijiet.

Kif jista' jkun aħna nagħtu d-drittijiet kollha lit-tfal wara li int tkun tajt ħajtek biex dawn it-tfal jitrabbew sew, tajthom l-aħjar edukazzjoni u l-aħjar standing fis-soċjetà - kulħadd ikun irid jagħmel hekk - imbagħad ma tistax tagħti naqra iktar lil min ikun ħadem miegħek, il-mara jew ir- raġel?!

GĦalhekk tajjeb li hawn il-qbil bejn il-gvern u l-oppożizzjoni li s- surviving spouse għandu jkollu iktar drittijiet fejn jidħol il-ġid li jiret jekk ma jkunx hemm testment.

Kif se nemendaw il-liġi fil-ġranet li ġejjin, jekk Alla jrid, dan jista' jsir.

Fejn hemm testment tista' tħalli dak li trid tħalli.

Mr Speaker, f'każ li koppja ma jkollhiex tfal u lanqas ikollha tfal adottati, jekk imut ir-raġel jew il-mara u ma jkunx hemm testment, il-liġi għandha tgħid li l-ġid kollu tar-raġel għandu jmur fuq il-mara u viċe versa.

Kemm jinqala' inkwiet fuq dan!

Kemm ikollna każijiet!

Għal xi raġuni r-raġel ma jagħmilx it-testment u meta jmut ġidu jmur fuq niesu wara li din il-mara tkun għamlet ħajjitha tgħix miegħu.

(Interruzzjonijiet) Kif?

Mhux hekk!

Jiġifieri koppja li ma kellhomx tfal imma għexu bħala familja, ħadmu flimkien, ħabbew lil xulxin, kienu leali u fidili lejn xulxin, imbagħad meta jmut xi ħadd minnhom, u għal xi raġuni ma jkunx għamel testment, ġidu jmur fuq niesu.

Mr Speaker, ikollna każi fejn dawn il-qraba lanqas biss ikunu jafu min hu l- mejjet.

Kif dak li jkun isir jaf li jista' jiret xi ħaġa jibdew ir- riċerki, eċċ. Allura min ikollu dritt iktar minnu li jiret ma jiritx u min tiġih tajba, peress li l-individwu jkun miet mingħajr m'għamel testment, jidħol jiġri biex jara x'biċċa messu minn dan il-wirt.

Aħna nemmnu li dawn huma inġustizzji li tajjeb li jiġu rimedjati billi l-liġi tiġi abreast ma' l-iżviluppi naturali tal-familji fis-soċjetà Maltija.

L-istess, Mr Speaker, meta nitkellmu fuq individwi li jidħlu f'xi ordni reliġjuża.

Tkun problema għal min jagħmel ħajtu kważi kollha patri, imbagħad joħroġ fl-aħħar ta' xjuħitu u jrid jerġa' jieħu d-drittijiet ċivili tiegħu.

Kien hemm ħafna minn dawn il-komplikazzjonijiet.

Niftakar li meta kont student tal-liġi kont qrajt każ ta' patri Malti li kien missjunarju fil-Jamaica fl-1920, xi 70 sena ilu.

Dak iż-żmien kienu jmorru anke fil-Karibew.

Dan ħareġ minn Ġiżwita u meta mietu l-ġenituri tiegħu u nfetaħ it-testment ma kienx hemm il-parti tiegħu, għax ma laħqux daħħluh.

U kien hemm kawża kontra kawża biex hu jidħol fil-wirt ma' ħutu.

Probabbli ma kellu xejn għax fil-missjoni jkollok xorta jekk tiekol aħseb u ara kemm ikollok ġid!

Jiġifieri huwa tajjeb li min jidħol f'ordni monastika, kemm mara u kemm raġel, ma jkollux dik li aħna nsejħulha l-mewt ċivili, li m'għandux dritt bħal ħutu li jidħol fil-wirt.

Kif se tiġi emendata l-liġi jidher li min jidħol f'xi ordni reliġjuża se jiret minn dak il-ġid li għandu dritt li jiret minnu daqslikieku ma daħalx f'monastic order.

Niġi issa għar-regolamenti li japplikaw fil-qsim tal-wirt.

Huwa interessanti l-mod kif se jiġi ffaċilitat ċertu qsim tal-wirt.

GĦandna innovazzjoni fil-każ li jkun hemm iktar minn persuna waħda li għandha dritt ta' sehem mir-rappreżentazzjoni ta' dak is-sehem, jiġifieri meta jkun hemm dixxendenti ta' mejjet li jew ikun ħu l-mejjet jew inkella jkunu t-tfal tal- mejjet.

Jekk kemm-il darba jkun hemm konflitt bejn il-persuni li għandhom dak is-sehem kollettiv li kien ikun jappertjeni lil xi ħadd sostitut, il- liġi qed tagħti rimedju li jkun hemm possibbiltajiet ta' qsim li m'għandhomx iwasslu biex ikun hemm litigazzjoni fil-qorti, li ġeneralment jinkludi wkoll dewmien fil-causa mortis.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li filwaqt li din il-liġi hija pożittiva u importanti, li għandha tagħti nifs biex innaqqsu l-litigazzjoni fil-qorti, hemm ċerti emendi li għandhom bżonn refining fl-interpretazzjoni.

GĦalhekk nappella lill-ministru biex fl-istadju ta' kumitat nagħmlu dan ix-xogħol ħalli dak li għandu jsir għall-ġid tas-soċjetà, partikolarment għall- familja Maltija, nagħmluh mill-aħjar li nistgħu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn permess biex l-Onor.

Farrugia jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra xi dokumenti li semma fl-intervent tiegħu?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra datata 13 ta' Mejju 2003, mibgħuta mill-Avukat Carmelo Galea, u ffirmata minn numru ta' avukati oħra, lill-Ministeru tal- Ġustizzja u Gvern Lokali dwar subasti fil-qrati ta' Għawdex.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Insejjaħ issa lill-viċi prim ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tlieta, 11 ta' Novembru 2003, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar ir-ristrutturar tat-Tarznari - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l- Verifika – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tax-Xogħol Soċjali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Fl-ewwel aġġornament tiegħi mill-ftuħ ta' dan il- parlament, xtaqt nitkellem fuq żewġ temi totalment differenti.

L-ewwel waħda hi li ninforma lill-Kamra x'ġara ġewwa Ruma x-xahar li għadda meta jien, bħala kap tad-delegazzjoni, u l-Onor.

Anġlu Farrugia, bħala rappreżentant ta' l-oppożizzjoni, ipparteċipajna fl-assemblea parlamentari ta' l-OSCE li kienet l-ewwel laqgħa ta' forum parlamentari, u aktar 'il quddiem se ngħid kif Malta tista' tiġi affettawata b'dan il-forum.

Pero` qabel nitkellem fuq dan, xtaqt nitkellem fuq l-aġġornament li għamel l-Onor.

Anġlu Farrugia fejn dan talab għar-riżenja tal-prim ministru meta rrifera għall-każ li ġie deċiż mill-qorti kostituzzjonali fuq il-press conference li kien għamel l-istess prim ministru.

Jien mhux se nidħol fuq dan is-suġġett in partikolari għax l-ewwelnett il-prim ministru m'għandu bżonn ebda difiża mingħandi u anke għaliex dan ma żbaljax u kien biss qed jaqdi dmiru bħala prim ministru tal-pajjiż u jinforma lill-pubbliku b'xi ħaġa ta' interess pubbliku.

Pero` fid-diskors tiegħu, l-Onor.

Farrugia – u hawnhekk iva se jkolli nikkoreġih u se ngħid kif żgwida lill-Kamra – għamel riferenza għal sentenza li hu qal kienet ingħatat dakinhar stess, fit-3 ta' Novembru mill- qorti kriminali preseduta mill-Prim Imħallef, fil-kawża Joseph Gaffarena kontra l-kummissarju tal-pulizija.

L-Onor.

Farrugia għamel plejtu kbir għaliex skond hu, din is-sentenza kompliet turi kif qiegħda tiġi mminata d- demokrazija fil-pajjiż, kif qed ikun hemm nies viċin ħafna tal-partit Nazzjonalista li qegħdin jieħdu l-liġi b'idejhom, u kif il-kummissarju tal- pulizja – se nikkwota lill-Onor.

Farrugia – "kaxkar saqajh u ma għamel xejn" meta ġie ordnat mill-maġistrat biex jieħu l-passi kontra l-persuna indikata f'dik is-sentenza li, skond l-Onor.

Farrugia hi persuna viċina tal- partit Nazzjonalista.

Dan qal ukoll li s-sentenza tal-Prim Imħallef ordnat lill-kummissarju jieħu l-passi kontra din il-persuna involuta f'dan il-każ.

Sur President, hawnhekk mhux se noqgħod indur mal-lewża, l-Onor.

Farrugia ma kienx qed jgħid il-verita`.

L-Onor.

Farrugia kien qed jiżgwida l-Kamra meta qal:

"il-Kummissarju tal-Pulizija mhux talli kaxkar saqajh u m'għamel xejn, imma talli wara li ġie ordnat mill-Maġistrat biex jieħu passi kontra l- persuna ndikata f'din is-sentenza - li hija persuna viċina ħafna tal- partit Nazzjonalista – ..."

Din is-sentenza ġiet imqiegħda fuq il-mejda tal-Kamra mill-Onor.

Farrugia dakinhar stess.

Dakinhar kien hawn preżenti jien u l-Onor.

Mario Galea li ma oġġezzjonajniex għal dan għax dan kien dokument pubbliku u kien available fuq l-internet.

Il-fatt hu li kien hemm challenge procedure fejn ċertu Joseph Gaffarena għamel rikors lill-qorti tal-maġistrati sabiex din tordna lill-kummissarju tal-pulizija jieħu passi kontra persuna indikata f'dak ir-rapport.

Din tissejjaħ challenge procedure fuq il-kummissarju tal-pulizija.

Il-qorti tal- maġistrati kienet, għal ċerti raġunijiet imsemmijin fis-sentenza tagħha, għażlet li tordna lill-kummissarju jieħu dawn il-passi għal frodi kontra din il-persuna.

Pero` sar appell mill-avukat ġenerali, kif kellu kull dritt li jagħmel, lill-qorti kriminali.

Il-kodiċi kriminali jipprovdi li f'każ bħal dan, l-avukat ġenerali għandu dritt, entro termini li tagħtih il-liġi, sabiex jappella lill-qorti kriminali, kif fil-fatt dan għamel.

Il-qorti kriminali, presjeduta mill- Prim Imħallef Degaetano ma ordnatx li jittieħdu passi u dan hu l-oppost ta' dak li qal l-Onor.

Farrugia meta bħal-lum ġimgħa, qal:

"L-avukat tar-repubblika jagħmel rikors kontra d-deċiżjoni tal- maġistrat u l-istess imħallef jerġa' jordna biex għal motivi permessi, tirriforma s-sentenza u d-deċiżjoni u tordna li jittieħdu passi."

Jien inħobb inkun ħafna preċiż meta nikkwota u kont nistenna li f'ħaġa serja bħal din, kien ikun aktar preċiż u leali l-Onor.

Farrugia, li hu avukat ta' l-affari tiegħu, avukat ta' esperjenza mhux żgħira u ċertament din ma kenitx xi ħaġa li qabżitlu.

Is-sentenza tal-qorti kriminali, tgħid hekk:

"Għal motivi premessi, tilqa' t-talba ta' l-Avukat Ġenerali u konsegwentewent tirriforma d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Maġistrati tal-25 ta' Lulju billi tħassarha u tirrevokaha.".

F'dik il-parti fejn jingħad "tilqa' t-talba u għaldaqstant tordna lill- kummissarju tal-pulizija li jieħu passi kontra."

Dan ifisser li l-qorti kriminali qed tirrevoka d-deċiżjoni tal-qorti tal-maġistrati, qiegħda tgħid proprju l-oppost ta' dak li qal l-Onor.

Anġlu Farrugia.

Qed ngħid dan for the sake of the records.

L-Onor.

Anglu Farrugia was misleading the House, pero` jien mhux se ngħid jekk għandux jirriżenja jew le għax kulħadd għandu jassumi r-responsabbilitajiet tiegħu.

Faċli titfa' t-tajn, faċli titfa' ċerti allegazzjonijiet u faċli tqarraq meta persuna li tkun qed tisma' ma jkollhiex is-sentenza quddiemha.

Però, bħala deputat parlamentari li kont preżenti fil-Kamra dak il-ħin, inħossni fid-dmir li for the sake of the records nikkoreġi din l- ineżattezza – to put it very mildly – min-naħa ta' l-Onor.

Farrugia.

Ngħaddi issa għat-tieni suġġett li xtaqt nitkellem fuqu llum, cioe` rigward l-ewwel forum parlamentari fuq il-Mediterran imniedi taħt l-awspiċi ta' l- OSCE.

Kulħadd jaf it-twemmin komuni taż-żewġ partiti rigward ir-rwol ta' Malta fl-OSCE sabiex ikun hemm aktar siġurtà fl-Ewropa u aktar siġurta` fil- Mediterran.

Dan hu fatt magħruf u m'hemmx għalfejn nidħol fih.

Pero` tajjeb li wieħed ikun jaf li kemm jien u kemm l-Onor.

Farrugia tkellimna fl- awla tal-parlament Taljan f'Montecitorio f'Ruma.

Nista' nassigura lill- Kamra li l-intervent Malti, kemm tiegħi u kemm ta' l-Onor.

Farrugia, kien vuċi waħda fejn tidħol Malta u d-dimensjoni Mediterranja.

L-interventi tagħna kienu milqugħa tajjeb ħafna minn dawk preżenti li kienu xi 250 membru parlamentari ta' xi 30 pajjiż inkluż l-Istati Uniti, il-pajjiżi Għarab, l-Iżrael u ovvjament l-Italja.

Ġurnata minn din il-konferenza kienet fuq ir-religious freedom and democracy.

Kellna dibattitu interessanti ħafna fejn tkellmu ċerti esperti dwar ir-rwol tar-reliġjon fir-rwol tad-demokrazija.

In hindsight, dak id- dibattitu kien rilevanti minħabba l-kontroversja li qamet l-Italja fuq jekk għandux ikun hemm jew le, kurċifiss ġewwa klassi ta' skola ta' l-istat.

Jien ktibt artiklu f'gazzetta lokali fejn għedt ċar li jekk ċerti qrati se jibdew jinterpretaw li s-simbolu tal-kurċifiss qiegħed joħnoq il-liberta` ta' l-espressjoni ta' xi persuna mhux kattolika, inkunu verament waqajna fi stat tal-biki fejn jidħlu l-valuri u d-dritt ta' l-espressjoni.

Kif tista', b'argument ta' minimalism, tgħid li se tipprova tnaqqas kollox għal bare minimum u ħadd ma jkollu simbolu?

X'jiġifieri?

Hekk tiġi li minoranza tiddetta lill-maġġoranza!

Ma rridx noqgħod nitkellem fuq dak is- suġġett, pero` jien ktibt fuq dan is-suġġett u nerġa' ngħid dak li ktibt: "Freedom is not the right to do what you will but the will to do what is right."

Fortunatament, kien hemm is-sentenza ta' l-appell tal-qorti fl-Italja li rrevokat l-ewwel sentenza li kienet ordnat it-tneħħija tal-kurċifiss u nispera li każijiet simili ma jqumux f'pajjiżna.

Mhux xi ħaġa ta' barra minn hawn li fi ftit ta' snin oħra, ċerti issues jibdew iqumu anke f'pajjiżna, pero` rridu nibqgħu leali mal-valuri, b'saqajjna ma' l-art bħal dawk l-għeruq li jidħlu fil-fond fil-ħamrija u anke f'materji bħal dawn, we stand up to be counted.

Interessanti ħafna li wara dan id-dibattitu fuq ir-religious freedom, kellna udjenza mal-Qdusija Tiegħu l-Papa ġewwa l-Vatikan u kienet laqgħa pjuttost kommoventi għax kienet proprju l-ġurnata u s-siegħa li tħabbar il- premju Nobel għall-paċi fejn kien hemm ħafna għajdut li kien se jkun il- Qdusija Tiegħu l-Papa li jirbaħ dan il-premju, għalkemm dan ma seħħx.

Kif għedt, din kienet laqgħa kommoventi meta tiltaqa' ma' bniedem f'dak l-istat fiżiku, pero` jien nammira d-determinazzjoni kbira ta' din il-persuna li no matter what, jibqa' jaqdi d-dover tiegħu.

Jekk hemm xi ħaġa li lkoll kemm aħna, ibda minni l-ewwel wieħed, għandna nitgħallmu mingħand il-Papa – apparti l-lat ta' tagħlim nisrani – hi li d-dmir trid tagħmlu, diffiċli kemm ikun diffiċli, għax fi kliem il-Papa stess "Cristo non e' sceso dalla Croce".

F'din l-udjenza li kellna mal-Papa, kelli l-grazzja li nkun l-unika membru parlamentari milli kienu preżenti li jkolli udjenza privata mal-Papa.

Ta' dan kont grat ħafna għax kienet okkazjoni unika u minkejja l-istat fraġli tas-saħħa tal-Papa, kienet tassew emozzjonali li tkun wiċċ imb'wiċċ ma' persuna li għamlet l-istorja u naħseb li jkun tajjeb li d-dinja in ġenerali tagħti iżjed kas tas-sejħiet li hu jagħmel.

Kellna wkoll l-istanding committee li jien bħala kap tad-delegazzjoni kelli nattendi għaliha u ħadt sehem attiv fiha wkoll pero` l-aktar ħaġa importanti ta' din il-laqgħa kien il-forum parlamentari fuq il-Mediterran.

L-ewwel laqgħa saret Ruma u kienet suċċess mil-lat ta' attendenza u mil-lat ta' interventi li saru.

Nerġa` ngħid li kemm l-Onor.

Farrugia u kemm jien intervenejna kemm-il darba f'dan id-dibattitu u pproponejna ċerti affarijiet li issa se nidħol fihom.

Dan kien forum parlamentari fejn ġejna ndirizzati mill-Ministru ta' l- Affarijiet Barranin Taljan, Franco Frattini, mill-Viċi President tas-Senat Taljan, Cesare Salvi u mir-rappreżentant ta' l-UE fil-Lvant Nofsani li tkellem dwar is-sitwazzjoni f'dawk in-naħat, kemm mill-perspettiva Iżraeljana u kemm mill-perspettiva Palestinjana.

Meta tkellimna miegħu jiena u l-Onor.

Farrugia, dan wera l-ammirazzjoni għall-pożizzjoni ta' Malta – li dejjem ħadet taħt iż-żewġ partiti – fuq il-Lvant Nofsani fejn ngħidu li Iżrael għandu dritt għas-sigurta` u l-Palestinjani għandhom id- dritt li jkollhom stat sovran tagħhom u għandhom id-dritt għas-self determination.

Irrid ngħid li kien ta' sodisfazzjon li titkellem ma' bniedem ta' dan il- kalibru li kemm-il darba ltaqa' ma' personaggi ewlenin fil-Lvant Nofsani u għalhekk tana a first hand experience ta' x'inhu għaddej eżattament f'dawn in-naħat.

Osservazzjoni interessanti li għamel kienet li l-kwartett li ħa sehem fir-road map ma kellu l-ebda pajjiż Għarbi rappreżentat.

Mhux qed ngħid li għandu jkun hemm jew le, pero` din hi osservazzjoni interessanti li dan għamel b'mod konxju.

Tkellimna ħafna fuq il-proċess tal-Euro-Mediterrean partnership u tkellimna fuq id-dimensjoni Mediterranja li għandha jkollha l-OSCE ferm aktar minn qatt qabel.

Jien għamilt intervent fejn għedt li jekk hemm xi ħaġa li Malta, wara l-1 ta' Mejju 2004, trid tikkonsidra u ssegwi b'mod attiv aktar minn qatt qabel, hija li Malta se tkun l-unika pajjiż Mediterranju u newtrali membru ta' l-UE.

Mill-pajjiżi kollha li se jidħlu fl-UE is-sena d- dieħla, Malta se tkun l-unika pajjiż Mediterranju u newtrali.

Hemm bżonn li nisfruttaw dan il-punt għax l-istima li Malta tgawdi f'konferenzi bħal dawn hija kbira.

Fil-fatt, wara l-intervent tiegħi, kien hemm kummenti mill-Iżrael u mill-pajjiżi Għarab diretti lejn l-istand li Malta dejjem ħadet u lejn il-kredibilita` li Malta għandha għax hu pajjiż newtrali u għandu l-aqwa relazzjonijiet kemm ma' Iżrael u kemm mal- Palestina.

Jien għedt li ma jistax ikun nibgħu nitkellmu fuq il-bżonn tal-paċi u dan jibqa' diskors fl-arja.

Il-paċi ma tfissirx the absence of war, il-paċi hi xi ħaġa pożittiva.

Fejn ikun hemm il-paċi jkun hemm il-ġustizzja u l- verita`.

Kif jista' jkun ikollna paċi mingħajr maħfra.

Kif nistgħu nibqgħu nissieltu għall-paċi dejjiema u ġusta fil-Lvant Nofsani meta kulħadd ħsiebu biex jgħid li l-ieħor beda u l-ieħor ipprovokah.

Wara l-udjenza tal-Papa, għedtilhom li inutli mmorru quddiem il-Papa u nċapċpulu tat-tagħlim u x-xogħol li jagħmel jekk fil-ħajja ta' kuljum ma nwettqux it-tagħlim tiegħu.

Il-Papa kemm-il darba tkellem fuq il-bżonn tal-paċi u xi tfisser il-vera paċi.

Trid taħfer, trid tibda minn x'imkien, trid tiġġieled għall-ġustizzja u tgħid il-verita`.

Ma jistax ikun hemm it-tgħawwiġ tal-verita` fil- politika internazzjonali jekk verament irridu nissieltu għall-paċi.

Niftakar li dan il-kumment b'mod partikolari ntlaqa' tajjeb ħafna.

L- importanza tar-realiżmu mhux ta' l-ottimiżmu jew il-pessimiżmu.

Fil- politika internazzjonali, Malta għandha ssegwi politika ta' realiżmu kif dejjem għamlet u li issa trid tagħmel aktar minn qatt qabel wara Mejju 2004.

Aħna kkundannajna t-terroriżmu, kemm dak individwali, pero` anke dak li hu state sponsored.

It-terroriżmu m'huwiex biss dak individwali, imma hemm ukoll it-terroriżmu sponsored minn xi stat jew minn xi pajjiż.

Iż-żewġ tipi ta' terroriżmu huma kundannabbli.

Ma ninsewx, u semmejtu wkoll għax dejjem niftakar fil-ktieb tiegħu, lil Yitzhak Rabin u dak li kien jgħid, li jrid ikollna the peace of the brave.

Kif nistgħu naslu biex ikollna dan?

Qed ngħid dan għax biex ikollna verament the peace of the brave ma nistgħux nibqgħu b'dan il-fataliżmu li għax dawk ilhom jiġġieldu snin, hekk se jibqgħu jagħmlu.

Dan m'għandux ikun il-ħsieb.

Kull pajjiż fil-Mediterran għandu doveri importanti imma daqs id-dover li għandha Malta, ma għandu ħadd.

Malta għandha l-fortuna li għandha relazzjoni mill-aqwa ma' dawk iż-żewġ popli, għandna kredibilita` peress li aħna pajjiż newtrali u allura verament nistgħu, kif darba qalilna l-Papa, nagħmluha ta' bridge builders bejn iż-żewġ naħat.

Aspett ieħor importanti li ħareġ f'dan il-forum hu l-importanza tal- kummerċ.

It-trade gap bejn il-pajjiżi t'isfel u l-pajjiżi ta' fuq tal- Mediterran huwa enormi u mhux ta' b'xejn għandna din il-pjaga ta' l- immigrazzjoni illegali li Malta qed issofri ħafna minnha.

Keeping in mind our population and size, aħna għandna iżjed immigranti illegali, ras imb'ras, mill-ġirien tagħna u anke iżjed minn Ċipru.

Niftakar li meta tkellimt mal-Ministru Frattini, dan irrikonoxxa li Malta qiegħda verament tbati minħabba dan u li l-Italja tapprezza l-isforzi li Malta qiegħda tagħmel biex tiġġieled din il-pjaga.

Din qalha pubblikament f'Montecitorio.

Jiena għedt fid-diskors tiegħi li l-immigrazzjoni illegali mhix problema tal-Mediterran imma hi problema ta' l-Ewropa.

Huwa importanti li din tiġi indirizzata u ssuġġerejt li l-OCSE ikollha mekkaniżmu permanenti dwar l-immigrazzjoni illegali issa li din il-problema tant kibret li llum saret flaġell.

Kif taf inti, Sur President, jien issuġġerejt li l-forum Mediterranju li se jsir fl-2005 isir f'Malta.

Nista' nassigura lill-Kamra li malli jien għamilt din l-istedina, li Malta tospita l-forum parlamentari fuq il- Mediterran ta' l-OSCE ta' l-2005, din intlaqgħet b'mod pożittiv immens, anżi nista' ngħid li ma stennejtx dik ir-reazzjoni tant pożittiva.

Dan ċertament juri l-istima li pajjiżna jgawdi.

Dan il-forum parlamentari tant kien suċċess li se jibda jsir kull sena u importanti li nirrikonoxxu li t-trade gap fil-Mediterran hi r-raġuni prinċipali għalfejn għandna l-immigrazzjoni illegali.

GĦalhekk irridu naraw kif nistgħu jkollna żieda fil-kummerċ bejn il-pajjiżi tal-Mediterran.

Fil-fatt jien issekondajt rappreżentant tal-Kanada li għamel osservazzjoni storika li fejn il-pajjiżi mxew ekonomikament, dawn imxew anke politikament, u allura dan issuġġerixxa li jitwaqqaf a Mediterrean Economic Council li jkun kunsill simili għal dak tal-European Economic Council.

Jien mort oltre li ssekondajt din il-proposta u anke ssuġġerejt li l- permanent headquarters ta' dan il-kunsill ikun f'Malta u jekk jiġri dan, ikun verament ta' unur għalina.

Din l-idea tal-Mediterrean Economic Council hi idea li għandna nidħlu fil-fond fiha għax meta wieħed jara l-istorja ekonomika ta' diversi pajjiżi, per eżempju l-Messiku, malli l-Messiku għamel il-ftehim tan-NAFTA, kif neħħiet ix-xkiel tas-soċjeta` protezzjonista li kellha, il-livell ta' kummerċ tagħha żdied b'mod enormi.

L-istess ġara fil-pajjiżi bħat-Taiwan, Hong Kong, Thailand, Singapore u Malaysia li sa l-1960 kienu qegħdin wara the seven leading Arab economies u llum l-istorja bil-maqlub!

Dawn il-pajjiżi llum qabżu the seven leading Arab economies bħala ġid per capita.

Dan ġara għax dawn fetħu l-ekonomiji tagħhom, kien hemm investiment dirett barrani u l-ġid f'dawk il-pajjiżi sploda.

Sur President, Malta kkontribwixxiet u kemm il-gvern u kemm l-oppożizzjoni tkellimna b'vuċi waħda.

Il-proposta ta' Malta li fl-2005 il-forum isir f'Malta intlaqgħet tajjeb ħafna.

Malta ssekondat l-idea tal-Mediterrean Economic Council u jien issuġġerejt li jkun hemm a permanent mechanism fl- OSCE biex jittratta l-problema ta' l-immigrazzjoni illegali.

Dan kollu għedtu biex ninforma l-Kamra u nkun accountable sabiex kulħadd ikun jaf x'qed jagħmel pajjiżna f'dawn il-laqgħat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada, 11 ta' Novembru fis-6.00 p.m., bl-aġenda kif ikkomunikata mill-viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MALTACOM - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm familji li qegħdin lura fil-kontijiet tat-telefon, bil-Maltacom kostretta li taqtgħalhom jew tirrestrinġilhom is-servizz?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1130.

MALTACOM - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm kumpanniji kummerċjali, għaqdiet u organizzazzjonijiet oħra li ma ħallsux il-kontijiet tat-telefon għal żmien twil u b'hekk ittieħdu jew se jittieħdu passi kontrihom, bħal fil-każ ta' familji li ma jħallsux il-kontijiet għal xi żmien?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

AFM – KUSTODJA TA' IMMIGRANTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm nefqet flus l-armata biex iżżomm immigranti klandestini taħt il-kustodja tagħha.

Minn liema vot jew voti ttieħdu l-flus?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mill-ewwel ta' Jannar sat-12 ta' Ottubru, 2003 il-forzi armati nefqu Lm135,367 fi spejjeż relatati mal-kustodja ta' immigranti, spejjeż li ttieħdu minn Vot 7.

IMMIGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu immigranti klandestinament din is-sena?

Kemm hawn miżmuma?

Kemm ħarbu u x'qed jiswew lill-pulizija biex jinżammu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul din is-sena waslu Malta 350 immigrant illegali.

Ġew ripatriati mill-Italja 148 oħra u dawn kollha ntbagħtu lura f`pajjiżhom.

F'detenzjoni bħalissa hemm 549 persuna, waqt li n-numru totali ta` persuni li mill-2002 kienu f'detenzjoni fid-diversi ċentri jaqbeż l-2,000 ruħ.

Hemm 39 klandestin li baqgħu ma nstabux wara li ħarbu.

Kif diġa` kelli l-okkażjoni ngħid fi tweġibiet preċedenti, ma jinżammux kontijiet separati tan-nefqa għall-immigranti illegali.

ŻWEĠIJIET BEJN L-ISTESS SESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex beħsiebu jirrikonoxxi żweġijiet bejn l-istess sess meta nissieħbu fl- Unjoni Ewropea?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsija parlamentari 23089.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru kolliżjonijiet din is-sena?

Kemm mietu jew weġġgħu persuni f'dawn l-inċidenti?

Kemm minnhom kienu nisa, kemm kienu tfal u kemm kienu persuni ta' nazzjonalita' barranija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi n-numru ta` inċidenti tat-traffiku rrapportati lill-pulizija fl-ewwel disa' xhur tas-sena kien ta' 10,474.

B'riżultat ta' dawn l-inċidenti tilfu ħajjithom 14-il persuna, fosthom erba' nisa.

Kien hemm ukoll 701 persuna li sofrew feriti, li minnhom 334 huma nisa u 60 tifel u tifla ta` taħt is-16-il sena.

XIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm inxtrat proprjeta' minn persuni ta' nazzjonalita' barranija din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1028.

PSC - KAŻI TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni li bħalissa għandhom każ ta' dixxiplina quddiem il-PSC?

X'inhu l-allegat ksur u minn liema dipartiment huma?

Kemm tkeċċew is-sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-każi ta' dixxiplina ġew delegati lill- kapijiet tad-dipartimenti u għalhekk m'għadhomx jgħaddu mill-uffiċċju tiegħi u għaldaqstant nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jindirizza l- ewwel żewġ mistoqsijiet tiegħu lill-ministri konċernati.

Dwar id-dipartimenti li jaqgħu taħt l-uffiċċju tiegħi, ninsab informat li bħalissa hemm każ wieħed pendenti quddiem il-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

L-informazzjoni dwar dan il-każ tinsab f'tabella ''A'' li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Dwar każi ta' dixxiplina li kienu nbdew taħt ir-regolamenti ta' l-1977, ninsab informat li bħalissa hemm każ pendenti quddiem il-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Tagħrif dwar dan il-każ jinsab f'tabella ''B'' li wkoll poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Dwar kemm tkeċċew uffiċjali mis-servizz pubbliku s-sena l-oħra u din is- sena, ninsab informat li kien hemm ħames uffiċjali li tkeċċew u aktar kmieni fis-seduta poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra tabella ''C'' li turi t- tagħrif fuq dawn il-każi.

MELLIEĦA : IL-BISQRA – PROTEZZJONI TAL-PULIŻIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid xi dritt għandhom dawk li qed jagħtu fastidju lil persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li jagħmlu tagħhom post fil-Bisqra, limiti tal-Mellieħa, jgħidu li hu tagħhom u ma jridu lil ħadd jersaq lejn l-inħawi?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 2430.

PERSUNI JGĦIXU F'RISKJU TA' FAQAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu meqjus li hu n-numru ta' persuni u familji li jgħixu fil-faqar?

Kemm irid ikun id-dħul ta' dawn il-persuni biex jitqiesu li qed jgħixu fil-faqar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li ma teżistix statistika dwar persuni u familji li jgħixu fil-faqar iżda dwar persuni li jgħixu f'riskju ta' faqar, statistika li tinsab fil-pubblikazzjoni ''Structural poverty and social exclusion indicators'', maħruġ mill-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika f'Diċembru 2002.

RESIDENTI FI DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' anzjani li jinsabu f'xi dar ta' l-anzjani tal-gvern?

X'inhu n-numru ta' anzjani li applikaw biex jidħlu f'xi waħda minn dawn id-djar u qed jistennew li jkun hemm post għalihom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

MCAST - DROP-OUTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Minn meta beda jopera l-MCAST, jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti li bdew xi kors u ma komplewhx?

X'tip ta' monitoring qed isir għar-rata u n-natura ta' drop- outs?

X'passi qed jittieħdu biex ir-rata tonqos?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li minn mindu beda jopera l-MCAST, in-numru ta' studenti li bdew il-kors u ma komplewhx qed jidher hawn taħt:

| |2001|2002| |Electrical & |21 |26 | |Electronics | | | |Engineering | | | |Building & Const. |63 |54 | |Engineering | | | |Information & |17 |40 | |Communication | | | |Technology | | | |Business & Commerce |57 |48 | |Art & Design |20 |32 | |Maritime |4 |- | |Total |182 |200 |

Informat li l-monitoring li qed isir għar-rata u n-numru ta' drop-outs huwa li l-istituti jirreġistraw l-attendenza ta' l-istudenti kuljum u din tintbagħat kull xahar lir-reġistratur tal-kulleġġ.

Mill-attendenza wieħed ikun jista' jara jekk kienx hemm każi ta' assenza fit-tul u/jew riżenji.

Fejn jindunaw li n-numru ta' studenti jkun qed jonqos b'mod mhux normali, jiġu eżaminati ċ-ċirkostanzi li jkollhom x'jaqsmu mal-kors u tittieħed l- azzjoni xierqa, ngħidu aħna billi l-kors jingħata struttura ġdida.

Hemm maħsub li fil-futur qarib tiġi introdotta sistema elettronika biex nagħmluha aktar faċli ħalli l-managers jew diretturi ta' l-istituti jkollhom l-informazzjoni meħtieġa f'waqtha.

Naturalment hemm ħafna raġunijiet differenti li jistgħu jwasslu l-istudent jitlaq mill-kors.

Hemm każi fejn il-kulleġġ ma jkollu ebda kontroll fuqhom u għalhekk ma jkun jista' jagħmel xejn dwarhom.

Ngħidu aħna, ġieli l-apprendisti jiġu offruti mpjieg full-time qabel jispiċċaw l-apprendistat.

Problemi oħra jistgħu jinqalgħu meta studenti jidħlu għal korsijiet li ma jkunux adatti għalihom.

Infatti żdiedu sostanzjalment in-numru u l- varjeta' ta' korsijiet offruti fil-livelli l-aktar bażiċi.

Fl-2001 in-numru ta' korsijiet offruti mill-kulleġġ kien ta' 32 waqt li fl- 2003 dan tela' għal 60 u għaldaqstant sar assessment aħjar ta' l- abbiltajiet u l-attitudnijiet ta' l-applikanti għal korsijiet ta' livell bażiku u ġie identifikat u pprovdut is-support meħtieġ.

Barra minn hekk, qabel saret ir-reġistrazzjoni ngħataw pariri u gwida aktar estensivi permezz ta' taħditiet lill-guidance teachers, lill-istudenti u lill- ġenituri u bil-ħruġ ta' prospectus u course leaflets aktar informattivi u aktar faċli biex jiftehmu minn dawk ta' snin oħra;

Fil-każ ta' studenti li jiltaqgħu ma' diffikultajiet fil-kors tingħata għajnuna akbar fil-ħiliet bażiċi – jiġifieri tagħlim tal-Malti, Ingliż, Matematika u IT - b'metodi ta' tagħlim u ta' assessment aktar iffokati fuq il-bżonnijiet ta' l-istudenti u bi programmi aktar estensivi ta' żvilupp u taħriġ ta' l-istaff.

Ftaħna librerija ġdida u żviluppajna learning resource centre biex jgħin lill-istudenti fl-istudji tagħhom u anke introduċejna servizz ta' facilitators għal studenti b'diżabilita' fiżika jew li għandhom bżonn ta' għajnuna speċjali fit-tagħlim.

Għall-istudenti li jkunu għaddejjin minn problemi personali, is-servizz ta' counselling ġie msaħħaħ u mogħti aktar pubbliċita', bis-servizz tal- kulleġġ jaħdem mill-qrib ma' organizzazzjonijiet li jipprovdu servizzi simili.

Dawn is-servizzi se jkomplu jiġu mtejba u żviluppati skond ma jitolbu l-ħteġijiet ta' l-istudenti.

GĦAWDEX – WORKFORCE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni jaħdmu f'GĦawdex fix-xahar ta' Awissu 2002 u 2003?

Kemm kien hemm nies bla xogħol f'GĦawdex fix-xahar ta' Awissu 2002 u 2003?

Jista' jagħti statistika bl-eta' u kemm minnhom huma rġiel u kemm huma nisa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-engagement & termination form jirriżulta li f'Awissu 2002 f'Għawdex kien hemm 8,364 persuna jaħdmu full- time, filwaqt li f'Ġunju 2003 kien hemm 8,320 persuna jaħdmu full-time.

It-tagħrif mitlub poġġejtu fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

GĦARGĦUR – KAŻ TA' HOUSING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħidli x'progress sar fuq talba indirizzata lid-dipartiment tal-housing minn familja mill- Għargħur li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn.

RABAT: TRIQ IL-KULLEĠĠ - BOZZA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' jiġi investigat każ li jirrigwarda bozza f'2, Alley 2, Triq il-Kulleġġ, Rabat fejn minkejja li saru diversi rapporti u twettqu diversi xogħlijiet sabiex tinxtegħel, għadha ma nxtegħlitx?

Peress li l-anzjani ta' l-isqaq qed isibu inkonvenjent kontinwu, jista' il-Ministru jara li din il-bozza tissewwa' immedjatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-manutenzjoni meħtieġa saret fit-30 ta' Ottubru 2003.

SKEJJEL TAL-GVERN - SAFETY OFFICERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' rapporti li ressqu safety officers fl-iskejjel primarji u sekondarji tal-gvern?

F'liema skejjel tressqu dawn ir-rapporti?

Kemm minnhom ġew milqugħa?

Jista' jgħid jekk sarux xogħlijiet fl-iskejjel?

Kemm għadhom pendenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-health and safety teachers fl- iskejjel primarji u sekondarji tal-gvern li minbarra l-lezzjonijiet għandhom l-inkarigu li jippromwovu l-elementi ta' saħħa u sigurta` fl- iskejjel, ressqu 97 talba f'Malta u 13 f'Għawdex.

Fil-każ ta' Malta, 66 talba ġew mill-primarji u 31 mis-sekondarji.

Fil-każ ta' Għawdex, 11-il talba ġiet mill-primarji u ġew tnejn mis-sekondarji.

Informat ukoll li l-problemi indikati jiġu indirizzati fuq direzzjoni tal- perit tad-dipartiment.

Uħud mix-xogħlijiet saru mis-sezzjoni tal- maintenance tad-diviżjoni, waqt li oħrajn jiġu indirizzati mill- fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada.

Id-divizjoni ta' l-edukazzjoni ssegwi dan il-proċess li hu kontinwu.

MTARFA BYPASS - DWAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 1449 u 1450, jista' il-Ministru jipprovdina bl-informazzjoni?

Jista' jara li din it-talba li qed inressaq f'isem ir-residenti tiġi milqugħa mingħajr aktar telf ta' żmien?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma kien hemm ebda tibdil minn meta tajt it-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari 1450 u 1449 sal-lum.

MTARFA BYPASS - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jinformana kemm ġew jiswew ix-xogħlijiet li saru s'issa fil-bypass ta' l-Imtarfa?

Xi tħallas diġa'?

Kemm għad fadal x'jitħallas?

Kemm huwa stmat li se jiswew ix-xogħlijiet li fadal isiru?

Meta bdew ix-xogħlijiet u meta hu maħsub li jiġu ffinalizzati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Il-ħlasijiet qed isiru hekk kif kull biċċa xogħol titlesta.

L-ewwel fażi ta' dan il-proġett bdiet f'Awissu ta' l-1999 u x-xogħol kollu hu maħsub li jitlesta s-sena d-dieħla.

RABAT - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'ġara mit-talbiet tal-kunsill lokali tar-Rabat sabiex jiġu rranġati toroq tal-lokal?

Liema huma t- talbiet li tressqu?

Kemm minnhom ġew milqugħa?

X'xogħlijiet saru?

Liema għadhom pendenti u liema ma ġewx milqugħa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dan l-aħħar fir-Rabat saru Triq tal- Mużew u Triq Wesgħa tal-Mużew kif ukoll Triq il-Kappella l-Qadima, Triq il- Girna, Triq il-Qastan, N/S in Triq il-Lewż, Triq Patri Tumas u Triq Saverin Bianco fil-Baħrija.

Sar ukoll ftehim bejn l-awtorita' dwar it-trasport u l-kunsill lokali tar- Rabat sabiex dan jagħmel Triq il-Kulleġġ, Triq Santu Wistin, Triq Doni (il- qadima), Triq San Martin, Triq Emanuele Vitale, Triq il-Mitħna, Triq Bir ir- Riebu, Triq San Katald, Pjazza San Pawl u l-Museum Esplanade minn fondi tiegħu, bil-patt li l-ispejjeż jitħallsu lura mill-awtorita' fuq f'perjodu ta' tliet snin.

Fil-preżent u flimkien mal-kunsill lokali tar-Rabat, l-awtorita' dwar it- trasport identifikat Triq l-Iskola, Triq ta' Namura u Triq Raddet ir-Roti li ġew inklużi f'programm ta' kostruzzjoni ta' toroq u x-xogħol fihom isir aktar 'il quddiem, dejjem skond liema prioritajiet ikollu quddiemu d- direttorat.

KORDIN – INMATES JGĦIXU F'POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm residenti fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin li huma nkwilini rikonoxxuti f'postijiet tal-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li ebda dipartiment jew entita' li taqa' taħt id-dekasteru tiegħi ma żżomm l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

KORDIN – APPLIKANTI GĦAL POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm residenti fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin li għandhom applikazzjoni quddiem id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali?

Minn liema lokalita' ġejjin u għal liema lokalita' qed juru preferenza?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

RESIDENT FI DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk għandux il- ħsieb li l-anzjani li jgħixu fi djar ta' l-anzjani u li fl-istess ħin huma nkwilini rikonoxxuti f'proprjeta' tal-gvern, jeħdilhom il-fond qabel ma jiġu nieqsa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan is-suġġett qiegħed jiġi kkonsidrat.

RESIDENTI FI DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm residenti fi djar ta' l-anzjani tal-gvern u tal-privat li huma nkwilini rikonoxxuti ta' postijiet tal-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li ma tinżammx statistika dwar l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – INGAĠĠ TA' PERIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk id- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali għandux perit permanenti jew temporanju jew xi konsulent fuq perizja?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali qatt ma kellu perit impjegat miegħu.

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk id- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali għandux perit biex jivverifika l- applikanti tad-dipartiment li jgħidu li l-fond fejn joqogħdu huwa substandard jew ikkundannat?

Min hu l-perit u x'inhi l-paga tiegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari preċedenti.

LAĦAM TAL-MAJJAL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li bejjiegħa tal-laħam qed jitħallew neqsin mill-majjal meta mbagħad il-majjal lokali qed jinbiegħ lil meat processors detenturi ta' liċenzja li jimportaw il-majjal minn barra?

Possibbli li l-ewwel priorita' tibda tingħata lill-bejjiegħa tal- laħam, aktar issa li qed joqorbu l-festi tal-Milied u ovvjament id-domanda għall-majjal tikber?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tqassim tal- majjal huwa skond arranġament li ilu jiġi segwit għal ħafna snin, fejn il- koperativa tagħti kwota regolari ta' laħam frisk lid-distributuri.

Din il- kwota ma ġietx imnaqqsa.

Minbarra s-sors dirett mill-biċċerija, tal- ħwienet jixtru wkoll mingħand il-proċessuri.

Hija wkoll regola ġenerali li ftit ġimgħat qabel il-festi, il-kwota mill- biċċerija għal tal-ħanut tiżdied b'xi 150 majjal.

ŻEJTUN - BDIL TA' ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Possibbli li l-Enemalta tieħu passi immedjati biex jinbidel arblu perikoluż li jinsab ħdejn farmhouse - dettalji qed jintbagħtu separatament – peress li qed iżomm bis-saħħa ta' biċċiet tal- ħadid u ta' l-injam li ġew imsammra mir- residenti kemm l-arblu ma jaqax?

Billi dan l-arblu ilu jiġi rrapportat ħafna u baqgħu ma tteħdux passi, possibbli ssir xi ħaġa qabel ma jaqa' fuq xi ħadd?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DANGEROUS DRUGS ORDINANCE - EMENDI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-intervista tal-Ministru li dehret f'gazzetta tal-Ħadd tat- 2 ta' Novembru 2003, jista' il-Ministru jgħid jekk għandux il-ħsieb li jgħaddi l-emendi maħsuba għad-Dangerous Drugs Ordinance lill-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali qabel jiġu diskussi fi stadju plenarju?

Ma jaħsibx li in vista tan-nuqqas ta' qbil li kien hemm meta ġew introdotti emendi għal din l-ordinanza fil-leġislatura l-oħra anke b'turija ta' rispett lejn l-oppożizzjoni li dak iż-żmien kienet talbet hekk, l- emendi l-ġodda maħsuba għandhom tabilħaqq jiġu mixtarra sewwa?

ONOR.

TONIO BORG: L-aħħar darba li ġiet emendata l-Ordinanza, l- oppożizzjoni kienet oġġezzjonat li titneħħa l-priġunerija bilfors fil-każ ta' pussess ta' droga għall-użu personali fil-mument ta' l-importazzjoni, tant li vvotat kontra b`division fit-Tieni Qari u mhux għaliex l-emenda ma ġietx diskussa fil-kumitat iċċitat mill-Onor.

Interpellant iżda għal esiġenzi politiċi.

Minn dakinhar jidher li l-kelliema ta' l-oppożizzjoni biddlu fehmithom dwar tali oppożizzjoni.

Jekk u meta jsiru l-emendi, wara diskussjoni ma' kumitat diġa` eżistenti li fih jipparteċipaw l-għaqdiet volontarji u l-pulizija, isir proċess ta' konsultazzjoni.

GĦalkemm m'hemm ebda obbligu li tali emendi jintbagħtu lill-kumitat riferut mill-Onor.

Interpellant, tittieħed deċiżjoni meta l-emendi jkunu lesti.

PULIZIJA - KLASSIFIKA TA' REATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm twettqu reati matul Settembru 2003?

Jista' jikklassifikahom?

Jista' jgħid kemm każi ġew solvuti matul l-istess xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub fl-ewwel u fit- tieni parti tal-mistoqsija parlamentari huwa kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab informat illi matul Settembru 2003 kien hemm 516 –il persuna misjuba ħatja ta' reati kriminali.

PULIZIJA – KLASSIFIKA TA' SERQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm twettqu serqiet matul Settembru 2003?

Jista' jikklassifikahom?

Jista' jgħid kemm każi ġew solvuti matul l- istess xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-każi ta' serq li ġew irrapportati lill-pulizija matul Settembru 2003 hu kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Matul l-istess xahar il-pulizija solviet 46 każ.

PULIZIJA – KLASSIFIKA TA' REATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm twettqu reati matul Ottubru 2003?

Jista' jikklassifikahom?

Jista' jgħid kemm ġew solvuti matul l-istess xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub fl-ewwel u fit- tieni parti tal-mistoqsija huwa kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninsab informat illi matul Ottubru 2003 kien hemm 361 persuna misjuba ħatja ta` reati kriminali.

PULIZIJA - KLASSIFIKA TA' SERQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm twettqu serqiet matul Ottubru 2003?

Jista' jikklassifikahom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi każi ta' serq li ġew irrapportati lill-pulizija matul Ottubru 2003 huwa kif jidher fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Matul l-istess xahar il-pulizija solviet 44 każ ta' serq.

PULIZIJA - MEMBRI LI ĦADMU S-SAHRA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jagħti rendikont dettaljat ta' overtime maħdum mill- membri tal-korp tal-pulizija fis-snin 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 u sa l- aħħar ta' Ottubru 2003?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-ammont ta' overtime li tħallas lill-membri tal-korp tal-pulizija mill-1998 sa Ottubru 2003 huwa kif jidher hawn taħt:

|1998 |Lm276,954 | |1999 | | | |246,586 | |2000 | | | |259,791 | |2001 | | | |441,157 | |2002 | | | |323,860 | |2003 | | | |369,691 |

POLITIKA SOĊJALI – IMPJEGATI ON CONTRACT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 2468 u jgħid kemm hemm impjegati bil-kuntratt li ma jagħmlux parti mis-segretarjat tal-ministeru, jiġifieri fid-dipartimenti, korporazzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

X'inhu xogħolhom?

X'tip ta' kuntratt definit għandhom?

Kif ġew magħżula għall- postijiet li qegħdin jokkupaw bħalissa?

Kemm minnhom għandhom 'il fuq mill- eta' ta' l-irtirar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

OPM - IMPJEGATI ON CONTRACT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 2464 u jgħid kemm hemm impjegati bil-kuntratt li ma jagħmlux parti mis-segretarjat tal-ministeru, jiġifieri fid-dipartimenti, korporazzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

X'inhu xogħolhom?

X'tip ta' kuntratt definit għandhom?

Kif ġew magħżula għall-postijiet li qegħdin jokkupaw bħalissa?

Kemm minnhom għandhom 'il fuq mill-eta' ta' l-irtirar?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

FINANZI U AFFARIJIET EKONOMIĊI - IMPJEGATI ON CONTRACT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 2466 u jgħid kemm hemm impjegati bil-kuntratt li ma jagħmlux parti mis-segretarjat tal- ministeru, jiġifieri fid-dipartimenti, korporazzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

X'inhu xogħolhom?

X'tip ta' kuntratt definit għandhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

GĦAWDEX - GĦAJNUNA GĦAL ATTIVITA' KULTURALI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk qattx ingħatat għajnuna finanzjarja mid-dipartment tal-kultura biex jittellgħu opri liriċi f'GĦawdex?

Kemm hu l-ammont li d-dipartiment ta liż-żewġ teatri ta' l-opra fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Informat li bejn l-1990 u Frar 1998, il-ministeru ta' l-edukazzjoni kien jipprovdi għal żewġ opri kull sena minn kull teatru li jinkludu spejjeż komuni bħal ikel u rqad għal membri kollha ta' l- orkestra, trasport għall-mużiċisti kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex u ħlas tan-noll tal-vapur.

Fi Frar 1998 kien hemm ftehim ġdid fis-sens li l-gvern ikun lest, li jipprovdi trasport għall-mużiċisti kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex meta possibbli.

F'kull każ iżda jħallas in-noll tal-vapur għall-imsemmija membri kollha ta' l-orkestra għall-ġranet tar-rappreżentazzjoni ta' l-opri u tad-dress rehearsals, kif ukoll is-servizz ta' l-orkestra nazzjonali komposta mill-elementi kollha tagħha - fil-preżent qegħdin 35 - jingħata b'xejn sa massimu ta' żewġ rappreżentazzjonijiet ta' opri liriċi f'kull wieħed mit-teatri ta' l-opra Astra u Aurora kull sena għal tliet snin.

Fis-sentejn 2001 u 2002 il-ministeru ta' l-edukazzjoni ta s-somma ta' Lm2,000 lil kull teatru, waqt li għal din is-sena ġiet imwiegħda għajnuna ta' Lm6,000 mill-kunsill għall-kultura u l-arti għall'Otello u l-Barbiere di Seviglia li qed jittellgħu tul dawn il-ġimgħat.

GOZO CHANNEL NOLL TAL-VAPUR

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienu n- nollijiet tal-vapuri tal-Gozo Channel għall-passiġġieri u l-karozzi mis- sena 1980 sal-lum?

Kemm kienu n-nollijiet għall-GĦawdxin, Maltin u barranin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

SERVIZZ TA' INKONTINENZA - TALBIET PENDENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Minstru jgħid kemm hemm talbiet pendenti għas-servizz ta' inkontinenza?

Minn liema lokalita' huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li hemm erba' talbiet pendenti għas- servizz ta' inkontinenza li daħlu riċentement.

Tnejn saru mil-lokalita' ta' Birkirkara, waħda mill-Floriana u l-oħra minn Tas-Sliema.

SOCIAL IMPACT ASSESSMENTS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja tas-social impact asessments li saru mill-gvern għall- budgets 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004 fir-rigward ta' dawk il- familji li jgħixu bil-minimum wage, bl-għajnuna soċjali, bil-benefiċċju tal- qgħad, pensjoni minima nazzjonali, pensjoni ta' l-invalidita', pensjoni tad- diżabilita' u oħrajn li jaqgħu fil-faxxa t'isfel tas-soċjeta'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kif taf l-Onor.

Interpellant, iż-żieda għall-għoli tal- ħajja mħabbra fil-budget tkun stmata fuq l-indiċi tal-prezzijiet, liema żieda tiġi inkluża mal-minimum wage.

Din iż-żieda tiġi wkoll riflessa fir-rata ta' benefiċċji mħallsa taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, skond kif provdut f'artiklu 90A ta' l-istess Att.

Għal dak li jirrigwarda pensjonijiet imħallsa taħt l-imsemmi Att, minn din is-sena tfassal indiċi ġdid għall-għoli tal-ħajja apposta għall-pensjonanti li jirrifletti l-infiq partikolari ta' din il-kategorija.

Minn Jannar ta' din is-sena, il-pensjonanti bdew jingħataw iż-żieda kollha li tirriżulta minn dan l-indiċi maħdum speċifikament għalihom u mhux żewġ terzi taż- żieda għall-għoli tal-ħajja, skond l-indiċi ġenerali kif kien isir qabel.

Minn din is-sena wkoll ittieħdu diversi miżuri oħra biex itejbu l-ħajja ta' dawk li l-aktar għandhom bżonn.

Fost dawn ġew riveduti t-test tal-mezzi kapitali biex persuna tirċievi l-għajnuna soċjali, l-għajnuna medika u l- pensjoni tal-wens.

Ġie rivedut ukoll it-test tal-mezzi għal eliġibbilta' għall-għajnuna supplimentari fil-każ ta' koppja miżżewġa, kif ukoll ir-rata tal-ħlas kemm għal koppji miżżewġa kif ukoll għal persuni weħidhom.

Minn din is-sena wkoll żidna r-rata taċ-children allowance għal min għandu tlett itfal jew aktar.

Dawn il-miżuri flimkien ma' diversi oħrajn relatati mat- taxxa tad-dħul, ġew implimentati proprju biex jgħinu lil dawk li jaqgħu fil- faxxa t'isfel tas-soċjeta'.

FAMILJI LI JGĦIXU BIL-MINIMUM WAGE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jikkonsidra l-Ministru li familji li jgħixu bil- minimum wage - jiġifieri 2369 skond mistoqsija parlamentari 1896 - huma parti mill-15% taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin li qegħdin f'riskju ta' faqar?

Jikkonsidra li l-1,487 tifel u tifla mill-eta' tat-twelid sat-18- il sena li jgħixu f'familji b'income ta' minimum wage, jagħmlu parti mill- 20% ta' tfal bejn it-twelid u 15-il sena li huma f'riskju ta' faqar, skond l-istatistika mxandra ta' l-NSO?

ONOR.

JOHN DALLI: It-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 1896 hi bbażata fuq informazzjoni miġbura mil-labour force survey (LFS) li sar f'Marzu ta' din is-sena.

L-informazzjoni li kienet ippubblikata fuq riskju ta' faqar hi bbażata fuq il-household budgetary survey (HBS) li sar bejn l- 2000 u l-2001.

Ta' min jinnota li l-LFS jiġbor fih informazzjoni fuq dħul minn salarji biss waqt li l-HBS jiġbor fih informazzjoni fuq id-dħul kollu regolari tal-familja, inkluż salarji.

GĦal dawn ir-raġunijiet wieħed ma jistax jagħmel paragun dirett.

Biex wieħed jara jekk familja hijiex f'riskju ta' faqar irid jara d-dħul kollu regolari tagħha, in-numru ta' nies fil-familja u l-etajiet tagħhom.

Id-dħul regolari jinkludi salarji wara tnaqqis tat-taxxa u l-bolla, sussidji, dħul minn interessi, dividendi, kirjiet u benefiċċji soċjali – informazzjoni dettaljata ta' kif inħadmet ir-rata ta' nies li huma f'riskju ta' faqar tinsab fil-pubblikazzjoni ''Structural, poverty and social exclusion indicators'', maħruġ mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika fl-2002 - u biex wieħed ikun jista' iqabbel irid jassumi li d-dħul regolari tal-familji baqa' fl-istess livell bħas-sena 2000 u li d-dħul regolari kollu ta' dawn il-familji ġej mill-paga minima tal-kap tal- familja.

Jekk wieħed jassumi hekk allura jista' jikkonkludi li jekk dawn in-nies jgħixu waħedhom u jaqilgħu l-paga minima, m'humiexf'riskju ta' faqar.

Familja li tkun magħmula minn żewġ persuni jew iżjed u d-dħul regolari kollu ta' din il-familja jkun ġej mill-paga minima, il-persuni li jagħmlu parti minn din il-familja jkunu viċin jew f'riskju ta' faqar.

Per eżempju, jekk familja tkun magħmula minn persuna adulta u persuna li għandha inqas minn 14-il sena, dawk in-nies ikunu viċin li jkunu f'riskju ta' faqar.

Jekk it-tieni persuna jkollha 14-il sena jew aktar, dawk il-persuni jkunu f'riskju ta' faqar.

Familji li huma magħmula minn iżjed minn żewġ persuni, bid-dħul regolari ġej mill-paga minima tal-kap tal-familja, huma f'riskju ta' faqar.

Dan li ġie spjegat hawn hu bbażat fuq sistema ta' kalkolazzjoni li tinstab f'pagni 45 sa 47 tal-pubblikazzjoni ''Structural, poverty and social exclusion indicators'' (http://www.nso.gov.mt/NSO%20indicators/NSO%20Structural%20Indicators.pdf)

L-istess kriterji japplikaw għal dawk l-1,487 tifel u tifla sa 18-il sena li jgħixu f'familji bi qligħ ta' minimum wage.

ĦADDIEMA BIL-PAGA MINIMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 1896, jista' il-Ministru jispjega u jagħti dettalji u statistika għall-aħħar parti tat-tweġiba tiegħu li tgħid li fil-maġġoranza ta' dawn il-każi, ''dan id-dħul hu ssupplimentat bi dħul ieħor kemm minn xogħol part-time u kemm minn benefiċċji soċjali"?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn x'inżid fuq is-suġġett.

ĦAL QORMI: WIED IL-KBIR - TINDIF

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2297, tista' tgħid meta se jitnaddaf Wied il-Kbir mill-ġebel u terrapien li waqa' fih bil-maltemp tal-15 ta' Settembru, 2003?

Jista' jinnota l-Ministru li f'partijiet sostanzjali minnu huwa mimli b'mod li jasal sal-livell tat-triq u li dan huwa ta' riskju kbir f'każ ta' maltemp, li jista' anke jikkawża għargħar akbar minn dak li diġa' intlaqtu bih in-nies li joqogħdu fl-area ta' Wied iċ-Ċawsli, De La Cruz Avenue u l-madwar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm xi postijiet f'Wied il-Kbir imtlew bil-materjal, it-taħmil jista' joħloq problemi ta' għargħar aktar 'l isfel fil-wied.

GĦalhekk l-intervent li huwa meħtieġ li jsir f'dan il-wied ma jistax jitqies bħala tindif ordinarju.

Fil-fatt ix-xogħol fuq dan il-wied se jsir skond pjan li qed jitħejja u li mistenni jkun finalizzat fi żmien qasir.

Sadanittant qed isir tindif ordinarju, b'mod speċjali f'tarf il-widien, sabiex l-ilma tax-xita jkun jista' jibqa sejjer ġol-baħar.

ĦAL QORMI : WIED IS-SEWDA - PUMPING STATION

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jaf il-Ministru li l-pumping station f'Wied is-Sewda qed terġa' twaddab ilma barra, bil-konsegwenza li l-ilma fi Triq il-Wied u fi Triq il-Blata qed jibqa' għaddej għal ġranet sħaħ?

X'qed jagħmel jew x'se jagħmel il-gvern biex dan l-inkonvenjent jitneħħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tagħmel il-mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

ĦAL QORMI: PONT TA' TRIQ IL-WIED

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid x'se jagħmel il-gvern fi Triq il- Wied, Ħal Qormi dwar il-pont iż-żgħir li ttajjar bil-maltemp tal-15 ta' Settembru, 2003?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat li t-tiswija tal-pont fi Triq il-Wied, Ħal Qormi qed issir mid-direttorat tat-toroq.

INTERNATIONAL CRIMINAL COURT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Fid-dawl tad-dikjarazzjoni riċenti tas-sotto segretarju ta' l-istat John Bolton dwar għajnuna mċaħħda lil dawk il-pajjiżi li jonqsu milli jiggarantixxu immunita` liċ-ċittadini ta' l-Istati Uniti minn prosekuzzjoni quddiem l-international criminal court permezz ta' 'l hekk imsejjaħ article 98, jista' il-Ministru jgħid jekk sarux xi rappreżentazzjonijiet ġodda lill- Gvern Malti minn dak Amerikan?

Kien hemm xi żviluppi oħra marbutin ma' dan il-każ?

Fid-dawl tal-pressjoni li allegatament saret mill-Unjoni Ewropea fuq l- acceding countries, jista' il-Ministru jgħid jekk sarux xi rappreżentazzjonijiet lill-Gvern Malti dwar dan il-każ mill-Kummissjoni Ewropea b'tali mod li tista' tiġi influwenzata d-deċiżjoni finali tal-Gvern Malti?

ONOR.

JOE BORG: Ir-rappreżentazzjonijiet li saru mill-Gvern Amerikan lill- Gvern Malti rigwardanti l-hekk imsejjah artiklu 98, jiġifieri ftehim bejn iż-żewġ gvernijiet li jiggarantixxi immunita' lil ċittadini Amerikani minn prosekuzzjoni quddiem il-qorti kriminali internazzjonali, huma l-istess bħalma saru ma' gvernijiet oħra madwar id-dinja sa nofs din is-sena.

Ma saru ebda rappreżentazzjonijiet ġodda minn dakinhar u ma kien hemm l-ebda żviluppi oħra marbuta ma' dan il-każ.

F'din il-materja, il-Gvern Malti jaderixxi mal-linji gwida ta' l-Unjoni Ewropea u m'hemm l-ebda ħtieġa li ssir xi forma ta' pressjoni biex Malta tonora l-obbligi tagħha internazzjonali f'dan ir-rigward.

EU – BAN-ON-SPAM DIRECTIVE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Il-Gvern Malti adotta d-direttiva dwar privacy and electronic communications ta' l-Unjoni Ewropea li hija magħrufa bħala l-ban-on-spam directive?

Għalkemm Malta mhijiex membru ta' l-OECD, ġiet mistiedna sabiex tattendi għall-konferenza ta' Frar 2004 li se tkun qed tiddiskuti l-koperazzjoni multilaterali fil-ġlieda kontra l-użu ta' l-ispam u l-cookies fuq il-web?

ONOR.

AUSTIN GATT: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Interpellant illi s'issa fil-ministeru tiegħi għadha ma wasletx l-istedina għall-konferenza minnu msemmija.

FREEPORT - INĊIDENT FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l- investigazzjoni ta' l-occupational health and safety authority dwar l- inċident li persuna - isimha qed jintbagħat separatament - kellha fuq il- post tax-xogħol fil-freeport fl-10 ta' Awissu, 2002 u li fih sofriet diżabilita' permanenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-awtorita' għas-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol investigat il-każ li għamel riferenża għalih l-Onor.

Interpellant u minn din l-investigazzjoni rriżultaw diverġenzi serji dwar l-inċident bejn kif irrapportat mill-impjegat konċernat u kif irrapportat minn xhieda li raw l-inċident.

Spezzjoni fuq il-vapur fejn seħħ l-inċident ma wrietx li kien hemm xi negliġenza min-naħa ta' l-operaturi tal-vapur.

Ninsab informat ukoll li għall-finijiet ta' l-Att dwar l-Awtorita' għas- Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol, l-awtorita' tikkonsidra l- investigazzjoni magħluqa.

PROĊESSAR TAT-TADAM - PREZZ GĦALL-KONSUMATUR

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jagħti l-prezz għall-konsumatur ta' prodotti tat-tadam ipproċessat f'Malta għas-snin 1999, 2000, 2001, 2002 u 2003?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li minn informazzjoni miġbura mid-diviżjoni tal-konsumatur u tal-kompetizzjoni dwar market leaders ta' prodotti tat-tadam ipproċessat lokalment, jidher li l- prezzijiet ivarjaw minn ħanut għall-ieħor b'riżultat ta' kompetizzjoni fis- suq.

Qed tiġi annessa tabella li turi l-varjazzjoni bejn l-irħas u l-ogħla prezz li bih kienu qed jinbiegħu dawn il-prodotti bejn l-1999 u Settembru 2003.

ĠONNA TAL-BUSKETT - TRAFFIC SIGNS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jerġħu jitwaħħlu t-tabelli li juru d-direzzjoni tat-traffiku u l-one-ways fil-ġonna tal-Buskett, peress li dawn tneħħew u qed ikun hemm konfużjoni sħiħa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tlabt lill-awtorita' dwar it-trasport biex tinvestiga l- ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

MARSA - KONT TAT-TELEFON

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara li anzjan titħassarlu donation li hu jgħid li ma saritx mit-telephone tiegħu - dettalji qed jintbagħtu separatament - peress li kull darba jgħidulu li se titħassar imma dejjem tibqa' tidher mal-kont li jirċievi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DJAR - GĦAJNUNA GĦALL-BDIL STRUTTURALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk id-djar li l-okkupanti/sidien tagħhom jikkwalifikaw għal għajnuna mill- awtorita' tad-djar sabiex jirranġaw jew iwettqu bdil strutturali?

Meta jridu jkunu nbnew id-djar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-awtorita' tad-djar tagħti sussidju taħt skema "Z" suġġett għall-kondizzjonijiet li l-applikant ikun irid jissodisfa, lis- sidien biex jirranġaw djarhom jekk id-dar tkun inbniet mill-anqas 30 sena qabel id-data ta' l-applikazzjoni għall-irranġar u jekk il-valur tad-dar ma jeċċedix Lm40,000 wara x-xogħol.

GĦAWDEX : KATTIDRAL TAR-RABAT - PROĠETT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jivverifika fejn waslet l-applikazzjoni għall- proġett propost mill-kapitlu tal-parroċċa tal-Kattidral ta' Victoria?

Jista' jivverifika jekk l-applikazzjoni saretx Malta flok Għawdex għax jitqies bħala major project?

Jista' jgħid x'wassal biex imbagħad l- applikazzjoni terġa' issir f'Għawdex?

Jista' jgħid jekk din l- applikazzjoni saretx fid-29 ta' Settembru 2003 (0584/03)?

Jista' jgħid x'passi se tieħu l-MEPA biex issa tipproċessa l-applikazzjoni?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jien informat li applikazzjoni PA 584/03 ikkwotata fil-mistoqsija tittratta "the construction of three basement garages, class- 4 shop, two maisonettes and four flats'', sottomessa fit-3 ta' Frar 2003.

Il-proposta hija fuq sit fil-Mellieħa.

Jekk qed jirriferi għall-applikazzjoni PA 5484/03 sottomessa fid-29 ta' Settembru, 2003 ''for the creation of stabilised slopes and car parking", f'sit ġewwa r-raba' ta' wara s-sur, it-Telgħa tal-Belt Victoria, l-Onor.

Interpellant għandu jkun jaf li s'issa din l-applikazzjoni għadha mhijiex validata peress li għadu ma ntbagħatx l-originali tal-payment voucher mill- applikant.

Huwa għalhekk li teknikament jingħad li m'hemmx applikazzjoni u għall- istess raġuni fit-tweġiba għall-mistoqsija 2041 ingħad li għad m'hemmx applikazzjoni.

QRATI - KAŻI TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru separazzjonijiet fl-aħħar sentejn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fl-aħħar sentejn kien hemm 78 separazzjoni f`Malta u 66 f`GĦawdex.

QRATI – KAŻI TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru separazzjonijiet fl-aħħar sentejn sempliċement biex il-partijiet jieħdu l-assistenza soċjali?

ONOR.

TONIO BORG: M'hemm l-ebda mod kif din l-informazzjoni tiġi miġbura mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

QRATI – KAŻI TA' SEPARAZZJONI BONARJA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru separazzjonijiet bonarji fl-aħħar sentejn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fl-aħħar sentejn saru 962 separazzjoni bonarja f`Malta u 34 f`GĦawdex.

QRATI - DIGRIETI TA' ANNULLAMENT

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru annullamenti ta' l-istat u tal-knisja fl-aħħar sentejn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fl-aħħar sentejn kien hemm 140 annullament ta` l-istat f`Malta u erbgħa f`GĦawdex.

Ninsab informat ukoll illi t-tagħrif dwar kemm annullamenti tal-knisja mhux disponibbli.

REĠISTRU PUBBLIKU - TRABI BARRA Ż-ŻWIEĠ

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm twieldu tfal barra ż-żwieġ fl-aħħar sentejn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fir-reġistru pubbliku ma tinżammx statistika kif mitluba mill-Onor.

Interpellant, informazzjoni li toħroġ mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika li ma jaqax taħt id-dekasteru tiegħi.

Madankollu ġejt informat li fl-2001 u fl-2002, in-numru ta' twelid barra ż- żwieġ kien ta' 499 u 569 rispettivament.

ASSISTENZA SOĊJALI LIL PERSUNI SEPARATI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn nies separati li jirċievu l-assistenza soċjali?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

WIED ŻNUBER - ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'passi ħadet - jew qed tieħu - il- Malta Enterprise biex id-drenaġġ mill-fabbriki ta' Ħal Far ma jibqax jiskula ġo Wied Żnuber, meta sa nhar il-Ħadd 2 ta' Novembru, 2003 kien hemm id-drenaġġ nieżel għal ġol-wied?

Taf il-Malta Enterprise li dan id-drenaġġ mill-fabbriki qed jagħmel ħsara kbira f'dan il-wied u fost affarijiet oħra qatel siġar li kienu ilhom hemm snin twal?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-MDC ħadet il-passi kollha meħtieġa sabiex ix-xogħlijiet neċessarji biex tissolva l-problema tad-drenaġġ isiru mid-dipartiment konċernat.

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI ON CONTRACT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 2474 u jgħid kemm hemm impjegati bil-kuntratt li ma jagħmlux parti mis-segretarjat tal-ministeru, jiġiferi fid-dipartimenti, korporazzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

X'inhu xogħolhom?

X'tip ta' kuntratt definit għandhom?

Kif ġew magħżula għall-postijiet li qegħdin jokkupaw bħalissa?

Kemm minnhom għandhom 'il fuq mill-eta' ta' l-irtirar?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba tat-3 ta' Novembru, 2003 għall-mistoqsija 2474.

ĦAL FAR – STREET LIGHTING

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- bozoz li twaħħlu fejn hemm il-fabbrika Dowty ġewwa Ħal Far, għadhom sal- lum ma jixegħlux?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-bozoz li qed issir riferenza għalihom ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' ta' l-Enemalta iżda taħt ir-responsabbilta' tal-Malta Enterprise.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

WIED ŻNUBER – ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'kumpens se tagħti l-Malta Enterprise lil bidwi full-time - għandi d-dettalji tiegħu - li saritlu ħsara kbira fl- għelieqi li għandu Wied Żnuber, Ħal Far minħabba drenaġġ li tħalla jiġri ġol-wied?

Minħabba li dan id-drenaġġ waqqa' ħitan, ikkontamina ġibjun u għamilha impossibbli li dan il-bidwi jkompli jaħdem l-għelieqi, tista' il-Malta Enterprise tinvestiga dan l-ilment u tara x'kumpens jista' jingħata lil dan il-bidwi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-MDC qatt ma ġiet informata b'dan il-każ.

ĦAL FAR - PUMP ROOMS TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Tista' il-Malta Enterprise tagħlaq l-aċċess għall-pump rooms tad- drenaġġ li hemm ħdejn il-fabbriki f'Ħal Far li llum huma mkissra u abbandunati u qed jintużaw għall-abbuż tad-droga?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-MDC qiegħda tara x'passi tista' tieħu f'dan ir-rigward.

ĦAL FAR - ĠIBJUNI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Possibbli l-Malta Enterprise taċċerta li dawk il-ġibjuni kbar mikxufa li huma mimlijin bid-drenaġġ jew ilma maħmuġ f'Ħal Far, ma jkunux ta' periklu għan-nies minħabba li huma mikxufa u aċċessibbli anke għal tfal li jinzertaw fl-inħawi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

HERITAGE MALTA - ĦADDIEMA GĦAWDXIN

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema Għawdxin li hemm ma' Heritage Malta għandhomx xi kondizzjonijiet partikolari għalihom?

Fiex jikkonsistu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jekk l-Onor.

Membru qed tirriferi għall-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu Malta ma' Heritage Malta, jien informat li dawn il- ħaddiema Għawdxin bħalissa għandhom l-istess kondizzjonijiet bħal ħaddiema oħra tas-servizz pubbliku.

Fl-aħħar ta' Ottubru, ħaddiema Għawdxin li kienu jaħdmu ġo Għawdex stess mal-ministeru għal Għawdex ġew detailed għal ma' Heritage Malta u mhux maħsub li jkollhom xi kondizzjonijiet differenti minn dawk ta' ħaddiema Maltin.

GOZO CHANNEL - UFFIĊINI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni l- uffiċini minn fejn topera l-Gozo Channel qegħdin Malta?

Jista' jgħid jekk hemmx ħsieb li dawn l-uffiċini jiġu ttrasferiti lejn Għawdex?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-uffiċċju prinċipali tal-Gozo Channel ilu għal snin twal ġewwa Sa Maison, għalkemm għandha uffiċċju anke ġewwa ċ-Ċirkewwa fejn ikun hemm xi uffiċjali għolja oħrajn.

Il-ħsieb huwa li meta t-terminal taċ-Ċirkewwa ikun lest, il-kumpannija tittrasferixxi l-uffiċini hemmhekk.

Għawdex jibqa' biss l-uffiċċju tad-duty manager.

MEPA – PROĊEDURA F'KAŻ TA' RIFJUT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk applikazzjoni għal fond kummerċjali rifjutata mill-istadji kollha tal-MEPA, tistax issir mill-ġdid mingħajr ebda tibdil fl-applikazzjoni oriġinali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li l-Att dwar l-Ippjanar ta' l- Iżvilupp ma jeskludix li ssir applikazzjoni simili għal oħra li tkun ġiet rifjutata.

Jingħatax permess jew le hija konsiderazzjoni oħra.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li ċerta persuna tirċievi l-ħlas taċ-children allowance - dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament – peress li l-aħħar żewġ ħlasijiet ma rċevithomx?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi lill- persuna indikata fl-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

SPTAR SAN LUQA - LIFT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid meta se jitlesta l-lift li hemm żarmat fl-ENT outpatients li kien imwiegħed li jkun lest fit-3 ta' Ġunju 2003?

Jista' jgħidilna x'ġara?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li container bl-ispare parts għal-lift kellu jasal fl-1 ta' Novembru 2003 iżda għal xi raġuni mhux magħrufa se jasal tard.

Għaldaqstant għandha ssir laqgħa mal-fornitur għal aktar tagħrif.

ETC - COMPUTER COURSE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'jiġri jekk student li jkun irid jibda l-NCC course ma jsibx sponsor?

Kif tista' tgħin l-ETC f'każi bħal dawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kors tal-national computer centre jaqa' taħt it-traineeship scheme.

Parteċipanti f'din l-iskema jattendu għal taħriġ teoretiku fi stabiliment ta' taħriġ vokazzjonali u taħriġ prattiku ma' employer fejn huma jipprattikaw u jakkwistaw ħiliet prattiċi relatati mal-kors.

GĦaldaqstant jekk persuna ma jkollhiex employer ma tkunx tista' tipparteċipa bi sħiħ fil-programm u ma titħalliex tipparteċipa fl-iskema.

Min-naħa tagħha, l-ETC tgħin lil dawk kollha li japplikaw biex issibilhom impjieg billi tirriferi d-dettalji ta' l-applikanti lil employers interessati, b'dawn ta' l-aħħar jagħżlu lil min jixtiequ huma.

GOZO FERRIES - SELF MILL-BANEK

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 2315 u 2376, jista' il-Ministru jgħid kemm hu s-self li l-Gozo Ferries għandha ma' l-HSBC, mal-Bank of Valletta jew ma' xi bank ieħor lokali u barrani?

Kemm kien l-istess self fl-2001, fl-2002 u fl-2003?

Kemm tħallsu interessi fl-2001, fl-2002 u fl-2003?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MALTA SHIPYARDS - MEMORANDUM AND ARTICLES

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra l-memorandum and articles tal-kumpanniji Malta Shipyards Ltd u Industrial Projects & Services Ltd?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-memorandum and articles tal-kumpanniji Malta Shipyards Ltd u Industrial Projects and Services ltd.

MALTA DRYDOCKS – FARMING-OUT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jagħti dettalji tal-farming- out li sar mit-tarzna matul l-2002 u l-2003?

Kemm iffrankat it-tarzna bil- farming-out?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma sar l-ebda farming-out ta' xogħol mit-tarzna.

It- tarzna minn dejjem irrikorriet għal subcontracting meta kien hemm il-ħtieġa kummerċjali li tagħmel hekk u bi ftehim mas-sidien tal-vapuri.

MALTA SHIPYARDS – BUSINESS PLAN

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jagħti dettalji dwar ir- rati u l-kondizzjonijiet ta' kiri ta' l-assi tat-tarzna?

Jista' iqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra business plan tax-shipyards illum ġestiti minn kumpanniji ġodda mwaqqfa mill-gvern?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpallant li risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MALTA SHIPYARDS – MARKETING

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx pjan ġdid għall-marketing konsegwenzjali għall-ftehim iffirmat riċentement għar- ristrutturar tat-tarznari?

Dan il-pjan jinkludi niche market?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-pjani tal-marketing inkluż dawk ta' niche marketing, ma nbidlux minn dawk oriġinali.

FABBRIKI - TRAINING GRANTS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema fabbriki għadhom qed jistennew li jingħataw training grants għas-sena 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kumpanniji li għadhom qed jistennew li jingħataw training grants għas-sena 2001 huma kif jidhru hawn taħt:

Academy Furniture Mfg.

Ltd.

Allchem Ltd.

Bandulet Dental Ltd.

Boat Equipment Ltd.

Borg Cold Stores Ltd.

Bortex Clothing Ltd.

Buttner Ltd.

Buxom Poultry Ltd.

Calibre Industries Ltd.

Carefree Furniture Co. Ltd.

Carlo Gavazzi Ltd.

Chef Choice Ltd.

Consolidated Biscuits Co. Ltd.

Crimsonwing (M) Ltd.

De La Rue Currency Ltd.

Dedicated Micros (Malta) Ltd.

Denim Sportswear Ltd.

Elepac Ltd.

Emmanuel Delicata Winemaker Ltd.

Fitzwright Europe (Malta) Ltd.

Germal Clothing Ltd.

Heirloom Ltd.

Hetronic (M) Ltd.

JB Plastics Ltd.

Jolly Ltd.

Lasercomb Ltd.

Lloyd Shoe Mfg.

Co. (Gozo) Ltd.

Lloyd Shoe Mfg.

Co. (Malta) Ltd.

Magro Bros (Foods) Ltd.

MCL Components Ltd.

Medical Disposables Mfg.

Ltd.

Mediterranean Aviation Co. Ltd.

Metalfit Industrial Ltd.

Metalform (M) Ltd.

Methode Electronics (M) Ltd.

MGC Electronics Ltd.

Miss Ella Ltd.

Motherwell Bridge (M) Ltd.

MP Clothing Ltd.

MSC (Malta) Ltd.

Pamargan Products Ltd.

Perfect Screen Printers Playmobil Malta Ltd.

Prominent Fluid Controls Ltd.

Raesch Quarzglas (Malta) Ltd.

Sandpiper Ltd.

Seifert Electronics (Malta) Ltd.

Shireburn Co. Ltd.

S.M.W. Cortis Ltd.

The Chair Co. Ltd.

Toly Products Ltd.

Topserv Ltd.

UDC Euro Ltd.

Underwear Ltd.

UWT International Ltd.

Vernon Foods Mfg. & Trading Ltd.

VF (Malta) Ltd.

WET Automotive Systems (Malta) Ltd.

Windmill Aluminium Ltd.

Windsor Co. Ltd.

Woodline Ltd.

MCAST - FOUNDATION CERTIFICATE IN BUSINESS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2482, ninforma lill-Ministru li kont qed nirriferi għall-MCAST?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li skond il-prospectus 2003-2004, fl-MCAST hemm il-kors foundation certificate in business.

Filwaqt li kulmin spiċċa l- iskola obbligatorja jista' japplika biex jidħol f'dan il-kors, l-istitut f'dan l-istadju ta' żvilupp għandu ċerti limitazzjonijiet.

Infatti ġejt informat li għad hemm 30 student fil-waiting list biex jidħlu fil-kors.

SERVIZZ PUBBLIKU - TRANSFERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 2426 u jgħid kemm saru transfers mill-ewwel tas-sena 2002 sal-lum fid-dipartimenti kollha tal- gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li n-numru ta' trasferimenti bejn ministeru u ieħor kif approvati mill-MPO mill-ewwel tas-sena 2002 sas-27 ta' Ottubru, 2003 huwa ta' 535.

Trasferimenti bejn dipartiment u ieħor fid- dekasteru tiegħi fl-istess żmien kienu 57.

Dwar it-trasferimenti interni f'ministeri oħra, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministri responsabbli peress li dawn it-trasferiment jiġu approvati mis-segretarji permanenti tal-ministeri rispettivi.

LIĊENZJI TAN-NEGOZJU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid x'tip ta' permessi u kunsens jeħtieġu dawk li jkunu se jiftħu ħwienet tax-xorb u ta' l-ikel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li applikazzjonijiet lill- awtorita` tat-turiżmu għal liċenzji tal-catering ikollhom bżonn dawn il- permessi:

Permess mill-awtorita ta' l-ambjent u ippjanar li jiċċertifika li l-post jista' jintuża għall- catering;

Permess mir-resources authority dwar id-drenaġġ;

Ċertifikazzjoni mid-dipartiment tas-saħħa li l-post jikkonforma mar- regolamenti tas-saħħa u l-iġene; u

Meta l-applikant ma jkunx hu l-proprjetarju jkollu bżonn il-kunsens tal- propjetarju.

GĦAWDEX - TRIBUNAL LOKALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid mit-twaqqif tat-tribunali lokali kemm kien hemm seduti tat-tribunal f'Għawdex?

Kemm kien hemm każi f'kull seduta?

Kemm kienu dawk li kkontestaw l-akkuża f'kull seduta?

Kemm kien hemm liberati?

Kemm kien hemm multi mħallsa minn qabel?

Kemm kien hemm li ġew ikkundannati u wara nstabu li kienu tħallsu?

Kemm kien hemm irċevuti manwali?

X'inhi r- raġuni li nħarġu r-riċevuti manwali meta s-sistema hija waħda state of the art?

Tinżamm statistika dwar gwardjani lokali li jiġu mħarrka iżda ma jixhdux għax l-imputat ma jkunx deher?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi ma tinżammx statistika tat-tagħrif hekk dettaljat kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Biex jinġabar dan it- tagħrif jenħtieġ ħafna żmien u riżorsi u ma jidhirlix li l-użu ta' dan il- ħin u riżorsi biex jinġabar dan it-tagħrif hu ġustifikat.

DIRETTUR TA' L-ORKESTRA NAZZJONALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' l-abbozz tal- kuntratt li se jingħata l-musical director ta' l-orkestra nazzjonali?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja taċ-ċertifikati u l-kwalifiki tal-persuna li ntgħażlet?

Kemm se jingħata salarju dan il-musical director?

Minn min se jitħallas?

Ma' min saru n-negozjati?

Jikkonferma li ma ħarġetx call for applications?

X'inhi r-raġuni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma naħsibx li jkun korrett li l-kuntratt imsemmi jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra ġaladarba għadu ma ġiex finalizzat.

Li nista' ngħid huwa illi d-direttur identifikat huwa Mro.

Michael Laus li ma naħsibx li hemm għalfejn noqogħdu niddiskutu l-kompetenza mużikali tiegħu.

Ma nsib l-ebda oġġezzjoni li meta l-kuntratt ikun konkluż, dan jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

B'KARA: FLEUR-DE-LYS – LAQGĦA TAL-KUMITAT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-minuti tal-laqgħa tat-18 ta' Diċembru 2002 tal-kumitat tal-hamlet ta' Fleur-de-Lys, fil-kunsill lokali ta' Birkirkara, għadhom mhux iffirmati kif titlob il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita` legali distinta u għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru biex jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.

FLORIANA LOCAL COUNCIL – QUOTATIONS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d-dipartiment tal-kunsilli lokali għadu ma weġibx l-ittri li bagħtu l-kunsillieri Mary Dimech u John Mary Brincat tal-kunsilli lokali tal-Floriana rigward quotations ta' bozoz u materjal ieħor?

Jaf li ntbagħtu diġa' tliet ittri li baqgħu mhux imwieġba u li l-ewwel ittra ntbagħtet fit-28 ta' Jannar 2003?

Jaf li l- kunsill qed jistenna deċiżjoni u li l-proġett partikolari jinsab wieqaf?

ONOR.

TONIO BORG: Jien informat li d-dipartiment għadu kemm irrisponda l- ittra tal-kunsillieri Mary Dimech u John Mary Brincat, fejn ingħatat il- fehma tad-dipartiment dwar is-suġġett.

KANDIDATI GĦALL- ELEZZJONIJIET LOKALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid f'għaxar snin ta' kunsilli lokali, jiġifieri mill-1993 sal- lum, kemm-il persuna ikkontestat l-elezzjonijiet lokali?

Jista' jingħata rendikont ta' kemm minn dawn kienu nisa, kemm kienu rġiel, kemm kienu żgħażagħ u kemm kienu anzjani?

Kemm-il persuna kkontestat aktar minn darba?

Jista' jagħti rendikont lokal b'lokal?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KANDIDATI GĦALL-ELEZZJONIJIET LOKALI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid, f'għaxar snin ta' kunsilli lokali, jiġifieri mill-1993 sal- lum, kemm-il persuna kkontestat iktar minn lokalita' waħda, anke jekk fi snin differenti?

Jista' iżid ukoll kemm-il persuna rnexxielha tiġi eletta f'aktar minn kunsill wieħed?

Jista' jgħid min kienu dawn il-persuni u minn liema lokalitajiet kienu ġejjin?

ONOR.

ĦADDIEMA TAL-PBS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-eta' medja tal-ħaddiema tal-PBS?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-eta` medja tal-ħaddiema tal-PBS hija ta' 47 sena.

MALTA DRYDOCKS - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħatat sussidju t-tarzna mill-1987 'il hawn?

Jista' jgħid ukoll kemm sar telf fl- istess perjodu?

Jista' jgħid kemm kien id-dejn fl-istess perjodu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MALTA SHIPBUILDING - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħata sussidju lill-MSCL mill-1987 'il hawn?

Jista' jgħid ukoll kemm sar telf fl-istess perjodu?

ONOR.