MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 83 It-Tlieta, 16 ta' Diċembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 83 It-Tlieta, 16 ta' Diċembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' Diċembru, 2003

WERREJ

MINUTI 103

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 103

TQEGĦID TA' KARTI 106

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2004

L-ERBATAX-IL JUM STABBILIT

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU 107

AĠĠORNAMENT 143

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 143

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 82 li saret fil-15 ta' Diċembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BIĊĊERIJA – QATLA' TA' MAJJAL U ĊANGA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fejn qed ikun dispost id-demm li jirriżulta wara l-qatla tal-majjal u ċ-ċanga fil-biċċerija llum?

Kemm hu assigurat?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninforma lill-Onor Interpellant li d-demm li jirriżulta wara l-qtil fil-biċċerija qiegħed jiġi dispost hekk kif kien ippjanat mill-gvern Laburista meta bena l-biċċerija.

Biss ninforma lill- Onor. Interpellant li fil-futur id-demm se jiġi Ttrattat fl-inċineratur.

GMOs – BIOSAFETY CO-ORDINATING COMMITTEE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid min huma r-rappreżentanti li qed jipparteċipaw f'laqgħat u seminars dwar genetically modified organisms?

Jista' jgħid kemm-il laqgħa dawn attendew u xi proposti saru?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Il-gvern ħatar biosafety co-ordinating committee li għandu jwassal għat-tfassil tal-pożizzjoni tal-Gvern Malti dwar il-GMOs b'rappreżentanza mid-direttorat għall-ħarsien ta' l-ambjent fi ħdan l- awtorita' dwar l-ambjent u l-ippjanar, mill-awtorita' dwar l-ambjent u l- ippjanar, mill-ministeru għas-saħħa, mill-occupational health and safety authority, mill-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent u mis- scientific support and advisory subcommittee.

Dawn jattendu għal-laqgħat kollha li jkunu msejħin mill-food safety commission fi ħdan il-ministeru tas-saħħa.

Matul din is-sena, ir-rappreżentanta ta' l-aġent direttur tad-direttorat għall-ħarsien ta' l-ambejnt fi ħdan il-MEPA attendiet żewġ laqgħat barra minn Malta, waħda fis-27 ta' Novembru fi Brussels dwar id-direttivi l- ġodda ta' l-Unjoni Ewropa fuq il-GMOs u oħra mid-9 ta' sat-12 ta' Diċembru fuq workshop sub-reġjonali dwar kif tiżviluppa reġim regolatorju u sistemi amministrattvi biex jitwaqqaf qafas nazzjonali tal-biosafety, in-national biosafety framework, organizzat mill-United Nations environment programme global environment fund.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid kemm huwa possibbli li separatament minn xi laqgħat tekniċi, jinżammu laqgħat apposta għall-membri parlamentari taż-żewġ naħat interessati fis-suġġett, bil-għan li din il-kwestjoni tkun iktar magħrufa u allura wieħed ikun aktar aġġornat dwar kif jista' janalizza l-impatt negattiv jew pożittiv ta' din is- sitwazzjoni?

Għax finalment irridu nżommu quddiem għajnejna li qegħdin nitkellmu dwar il-provvista ta' l-ikel, Sur President .

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant tal-kummenti tiegħu għax ċertament jiffitjaw għaċ-ċirkostanzi tal-lum, inwiegħdu li nwassal il-messaġġ tiegħu lill-ministru konċernat.

IMPORTAZZJONI TA' QMUĦ U ĊEREALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid għaliex ma tħabbarx li l-Kordin grain terminal se jiġi pprivatizzat, ġaladarba l-gvern ma jridx jibqa' attiv fil- kummerċ tal-qmuħ u ċ-ċereali?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi u Ekonomiċi): Ngħid biss li f'dan il-mument, il-gvern mhux qed jaħseb fil-privatizzazzjoni tal-Kordin grain terminal.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, f'ċertu ħin il-gvern qal li mhux se jkollu x'jaqsam aktar fil-kummerċ ta' dawn il-commodities meta llum nafu li wara l-ewwel ta' Mejju dan l-operat se tibda tmexxih il-Kordin grain terminal.

Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma d-diffikultajiet li din il- kumpannija tista' issib fl-importazzjoni ta' qmuħ u ċereali bi prezzijiet kompetittivi tas-swieq internazzjonali?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nibda biex ngħid li l-premessa ta' l-Onor.

Interpellant hija żbaljata għax il-Kordin grain terminal m'hijiex se tidħol fl-operazzjoni ta' xiri ta' qmuħ għax din hija kumpannija li tipprovdi biss servizz ta' ħasil ta' qmuħ.

Ix-xiri se jibda jsir minn operaturi privati li għandna f'pajjiżna u li jagħmlu dan it-tip ta' operat.

Fosthom hemm dawk li jidħnu l-qmuħ għad-dqiq u dawk li jużaw iċ-ċereali għall- produzzjoni tal-ġwież.

Naturalment il-gvern mhux se jfarfar minn fuq spallejh kwalunkwe responsabbilta' imma se jibqa' involut, fis-sens li se jibqa' jopera f'miżura li rridu naraw li tkun adatta għaż-żmenijiet tal-lum, jiġifieri għal dak li huwa ta' price stabilisation.

Għalhekk f'dan ir-rigward il- gvern irid jibqa' jidħol f'dak kollu li jkun qed jiġri u juża sistemi li bħalissa qegħdin jiġu elaborati.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Wara l-ewwel ta' Mejju, parti mis-sussidju ta' Lm7 miljun se tmur biex tagħmel tajjeb għad-differenza fil-prezzijiet ta' dawn il-qmuħ u ċereali li se tirriżulta mhux inkwantu tal-kunċett ta' price stabilisation imma b'riżultat tal-qabża minn prezzijiet esterni għal dawk interni.

Allura f'dan id-dawl, l-oppożizzjoni tifhem tajjeb li kemm-il darba għal xi raġuni l-imprendituri lokali ma jkunux jistgħu jimportaw dawn il-prodotti bi prezzijiet kompetittivi, il-gvern min-naħa tiegħu se jkun qed jevalwa dawn iċ-ċirkostanzi mill-ġdid?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Irridu nifhmu li ċ-ċirkostanzi jinbidlu kontinwament bħal f'kull ċirkostanza oħra.

Il-prezzijiet li qegħdin insemmu tal-qmuħ, taz-zokkor u affarijiet oħra bħal dawn huma prezzijiet li in the long-term l-Ewropa ma tistax iżżomm.

Fejn jidħlu dawn il-commodities, l-Ewropa trid tiġi għall-prezzijiet tas-suq u fix-short to medium-term se jkun hemm bżonn ta' aġġustamenti.

Issa fil-każ ta' dawn l-aġġustamenti, il-Gvern Malti kien qal li se jidħol biex jassigura li l-affarijiet ma jsirux b'mod li jkun hemm impatt esaġerat fuq il-konsumatur Malti.

Issa jekk tkunx kwestjoni ta' xi price stabilisation fund jew price subsidies, dak narawh kif ikunu qed jiċċaqilqu l-prezzijiet tas-suq fuq il-qasam internazzjonali.

Pero' naħseb li ħadd minna ma jista' jagħti projection ta' kif se jimxu l- prezzijiet fil-futur, Sur President

Kif jaf kulħadd, hawn qed nitkellmu fuq prodotti li l-prezz tagħhom ivarja wkoll minħabba maltempati li ħafna drabi jkunu għadhom ġejjin u mhux biss maltempati li jkunu għaddew.

Dawn huma skerzi tan-natura li jistgħu jinfluwenzaw is-supply kemm pożittivament kif ukoll negattivament u allura ma tkunx tista' tgħid x'se jiġri preċiż.

Żgur li ma tistax tgħid li sentejn jew tliet snin oħra se jkun hemm dan il-prezz u allura se tagħti dan is-sussidju.

Il-policy hi li kemm jista' jkun nagħmlu buffer għall- effetti li jkun hemm fuq il-konsumatur, żgur imma ma nistgħux inkunu kategoriċi u ngħidu hekk jew hekk.

Lanqas ma nista' ngħid kategorikament li l-gvern se jissussidja kollox għax jekk l-affarijiet jitilgħu m'għola s-smewwiet, per eżempju ....

Jiġifieri ma nistgħux nagħmlu ċerti commitments kategoriċi li fir-realta' ma jkunux jagħmlu sens.

Nerġa' ngħid li l-policy hi li nagħmlu buffer għall-effett li jkun hemm bħalma għamilna s'issa.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma apparti ċ-ċirkostanzi li qed isemmi l-Ministru u li nikkondividi - fis-sens li xemx u xita Alla jaf meta u allura l- prezzijiet fis-suq bilfors ivarjaw - fi ftit ġimgħat oħra l-Ministru se jiġi f'dan il-parlament u jara li din il-Kamra tapprova li jittieħdu ċerti miżuri biex nimponu tariffi fuq dawk il-prodotti li ma nipproduċux.

Kemm- il darba jirriżulta li l-impredituri tagħna jkunu qed jimportaw dawn il- prodotti minn dawk il-pajjiżi li kontra tagħhom il-Ministru, jkun daħħal tariffi ġodda, permezz tas-setgħa tiegħu f'dan il-parlament, se jkun hemm xi eżenzjoni fuq l-importazzjoni storika?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Din m'hijiex kwestjoni ta' eżenzjoni.

Li se jiġri hu li l-gvern se jissussidja l-prezzijiet jekk dawn ikunu iktar għoljin minn dak li altrimenti kienu jiġu mingħajr dawn il-miżuri.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, il-gvern qed jivvota Lm7 miljun biex bejn Mejju u Diċembru jkopri d-differenza fl-għoli tal-prezz ta' sorsi oħrajn ta' provvista ta' l-ikel.

Kemm-il darba jirriżulta li l-fondi allokati għall-qmuħ u ċereali ma jkunux biżżejjed minħabba ċirkostanzi li kif qed jispjega l-Ministru ħadd ma jkollu kontroll fuqhom, il-gvern lest jassigura lill-Kamra li f'dik l-eventwalita' se jkun hemm finanzi aktar?

Jew huwa l-każ li hemm dik il-benchmark u daqshekk?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, aħna nagħmlu estimi ta' x'naħsbu li se jkun ir-riżultat finanzjarju tal-policies li nkunu qegħdin nagħmlu u dawn ivarjaw 'il fuq u 'l isfel.

Naturalment jekk l-estimi jvarjaw 'il fuq jiġu aġġustati bħalma jiġu aġġustati affarijiet oħra.

Per eżempju, illum qed inressaq il-kontijiet supplimentari fejn qed nestendu l-estimi tas- servizzi soċjali b'Lm10 miljun għax daqshekk infaqna f'dan is-settur.

Dak huwa stat ta' fatt, imma hawnhekk ma tistax tkun kategoriku u jien nobgħod inkun kategoriku għax dawn l-affarijiet jiddependu miċ-ċirkostanzi.

Nagħmlu mod tinqala' katastrofi – għax jien ma nafx x'se jinqala' għada - u jirriżulta li fid-dinja tant hawn ħerba fis-suq taz-zokkor li dan se jogħla b'għaxar darbiet jew b'għoxrin darba iktar milli hu llum.

F'dak il-każ jien ma nistax niggarantixxi li se nibqgħu nissussidjaw dawk it-tip ta' prezzijiet m'ogħla s-smewwiet.

Jiġifieri ma nistgħux inkunu kategoriċi.

Pero' il-policy hi li nissussidjaw iż-żieda fil-prezzijiet ta' dawn il- commodities bi qbil ma' l-Unjoni Ewropea.

SERVIZZ PUBBLIKU – MESSENGERIAL GRADES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- ħaddiema fil-grad ta' messaġġiera u senior messengers li għandhom l- allowance, din l-allowance se tkun integrata fil-kalkoli għall-fini tal- pensjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema allowance qiegħed jirriferi.

Normalment l-allowance ma tiġix ikkalkulata għall-fini tal-pensjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nirriferi għall-allowance li s-servizz jawtorizza fil-każ ta' messengers, senior messengers u ħaddiema oħra, anke fis-segretarjat privat u affarijiet bħal dawn.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Skond il-Pensions Ordinance, l-allowances ma jitteħdux in konsiderazzjoni għal fini ta' komputazzjoni tal-pensjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dikjarazzjoni għall-finijiet tas-subartikolu 14(5) ta' l-Att ta' l- 1996 dwar is-servizz tas-sigurta` kif ukoll kopja tar-rapport annwali tal-Kumitat ta' Sigurta` għas-sena 2002.

THE DEPUTY SPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2004

L-ERBATAX-IL JUM STABBILIT

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Carmelo Abela, President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 85 tal-25 ta' Novembru 2003, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall- gvern.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Chairman, nipproponi illi:

VOT 1 - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm665,196 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 1 – Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT 2 - KAMRA TAD-DEPUTATI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,088,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 2 – Kamra tad-Deputati, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,348,500 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 5 – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT 6 - KUMMISSJONI DWAR IS-SERVIZZ PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm122,888 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 6 – Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2004.

VOT 7 - FORZI ARMATI TA' MALTA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm13,100,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 7 – Forzi Armati ta' Malta, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT 8 - INFORMAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm614,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 8 – Informazzjoni, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT 9 - STAMPERIJA TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm593,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 9 – Stamperija tal-Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT 10 - UFFIĊĊJU ELETTORALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,338,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 – Uffiċċju Elettorali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

VOT I - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm6,486,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot I – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, nipproponi din l-emenda:

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm16,789" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm16,788".

Delete the figure "Lm16,789" and substitute therefor the figure "Lm 16,788".

Sur President, meta l-prim ministru wieġeb lill-kap ta' l-oppożizzjoni fid- diskors tiegħu dwar il-budget qal li l-white paper dwar iċ-ċivil ma ssemmietx mill-oppożizzjoni.

U jien nistaqsi: Għalfejn din l-għaġġla kollha?

Wara kollox l-ewwel qari ta' dan l-abbozz ta' liġi tressaq mill- prim ministru f'Marzu tas-sena 2000 jiġifieri biex ħarġet din il-white paper għaddew tliet snin u mbagħad minn fuq jiġi l-prim ministru u jikkritika lill-oppożizzjoni li ma tkellmitx fuq dan is-suġġett.

Apparti minn hekk lill-prim ministru ngħidlu li huwa żbaljat f'dak li qal għax fil-verita' l-oppożizzjoni ħarġet stqarrija immedjatament wara li ġiet ippubblikata l-white paper imma forsi din ma rahiex il-prim ministru.

Jien ma nippretendix li l-prim ministru jara l-istqarrijiet kollha imma għallinqas għandu jkun hemm ftit tad-diċenza u nkunu ċerti qabel ma nitkellmu.

Jien mhux se noqgħod insemmilu l-artikli li ktibt fil-gazzetti għax lanqas nippretendi li l-prim ministru se joqgħod jara x'nikteb jien pero' ma kontx nippretendi li jiġi xi ħadd hawnhekk u jagħmel statement kategoriku fuq xi ħaġa li ma tirriflettix il-verità.

Sur President ̧ jien ma nixtieqx li fil-ħin tiegħi noqgħod nitkellem fuq il- white paper dwar iċ-ċivil għax din id-diskussjoni għad naslu għaliha.

Fil- fatt iż-żmien għad-diskussjoni kien se jagħlaq f'Diċembru u ġie estiż sa nofs Frar, jiġifieri anke l-poplu Malti in ġenerali għandu iżjed żmien biex jistudja din il-white paper.

Pero' lill-prim ministru rrid nassigurah li x- xogħol tagħna huwa lest u għandna ħafna xi ngħidu.

Din il-white paper hija mportanti ħafna u meta jasal iż-żmien se nkomplu niddiskutuha pero' m'hijiex ħaġa serja li l-prim ministru jiġi jgħid li aħna għadna ma tkellimniex fuqha wara li hu dam tliet snin biex ippubblikaha.

Dan il-gvern ilu jgħid mill-1988 li jrid jirriforma ċ-ċivil pero' minkejja l-ħafna kliem sabiħ li ntqal dwar ir-riforma, l-ispiża tas-servizz pubbliku dejjem baqgħet tiżdied u l-kwalità tas-servizz baqgħet sejra lura.

Qed ngħid hekk għax aħna jkollna kuntatt man-nies - dan huwa parti kbira mix- xogħol ta' min qiegħed fil-politika - u naħlu ħafna mill-ħin tagħna minħabba ċerti ineffiċjenzi li jeżistu fil-mod ta' kif jaħdem iċ-ċivil.

Per eżempju ̧ hawnhekk nixtieq nirrimarka li l-ħafna diskors li sar dwar riformi u quality service charters ma kien xejn ħlief buzzwords u fil- verità din il-white paper hija attentat ieħor biex niddiżintegraw liċ-ċivil u noħolqu plum jobs for the boys and the girls tal-qalba.

Pero', kif diġà għidt, għad ikollna ċans nitkellmu dwar dan.

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk hijiex parti minn din ir-riforma li se ssir fiċ- ċivil, li fl-estimi ma baqgħux jiġu ppubblikati l-oġġettivi u l-pjanijiet ta' kull ministeru u kull dipartiment, kif kien jiġri qabel.

Jista' jkun li dan huwa riżultat ta' xi definizzjoni ġdida tal-kelma "trasparenza" fis- settur pubbliku?

Nittama li l-prim ministru jagħtina tweġiba dwar dan.

Għalhekk f'isem it-trasparenza nixtieq li l-prim ministru jagħti lista komprensiva tan-numru ta' diretturi u impjegati, kif ukoll ta' l-ispiża approvata u attwali ta' konsulenti, aġenziji, awtoritajiet u organizzazzjonijiet parastatali biex dan il-parlament ikun jaf kif dawn qegħdin jiżdiedu u kif qed jaffettwaw l-ispiża tal-gvern u tas-settur pubbliku.

Dawn l-aġenziji, l-organizzazzjonijiet u l-awtoritajiet are getting out of hand u din mhux qed tgħidha l-oppożizzjoni biss.

Jien ktibt ħafna drabi fuq din is-sitwazzjoni pero' naturalment m'iniex se noqgħod nikkwota lili nnifsi.

Se nikkwota ekonomista li, safejn naf jien, għandu l-fiduċja tal- gvern u li wera bis-serjetà l-inkwiet tiegħu fuq dawn l-awtoritajiet.

Din hija xi ħaġa riċenti ħafna u hawn qed nirreferi għal paper li ġiet ippreżentata fl-aħħar ta' Ottubru minn Profs.

Edward Scicluna li qed jgħid - u se nikkwotah eżatt - fuq dawn l-awtoritajiet u aġenziji:

"There is then a myriad of other non-departmental public bodies referred to also as quangos which fulfil many functions which government has felt that could not be met by its own departments or ministries.

There are three major problems which need to be addressed here besides of course the obvious one, namely that these institutions have themselves exacerbated the public budgetary problems.

Over the years quangos have continued to grow and their functions and powers have increased with the public having little realistic chance of forming and keeping a clear picture of what exactly these bodies are doing.".

Għalhekk hawnhekk qed nistaqsi lill-prim ministru biex ikun trasparenti fuqhom dawn.

"They appear to escape regular direct parliamentary and official scrutiny.

With unelected members and independence from ministers, there is no obvious mechanism by which quangos can be held to account for their activity.

Appointments are unfair and secret.".

Hawnhekk il-Profs.

Scicluna qed igħidilna li l-appointments fuq dawn l- awtoritajiet u fuq dawn l-aġenziji huma unfair and secret bil-mod kif isiru.

Jingħad ukoll li:

"Appointments are normally made by the minister sponsoring the body.

The concern has been that with little published information on the criteria for appointment, the system is open to patronage.".

Dan qed isemmi xi ħaġa li għal min jistudja s-soċjoloġija fuq governance, jiġifieri kif jitmexxa l-gvern, suppost li din hija xi ħaġa ta' l-antik, kif inħobbu ngħidu aħna.

Pero' l-Profs.

Scicluna qed igħidilna li llum f'dawn il-quangos is-sistema hija miftuħa għal dan il-patronage li bit- trasparenza, bl-effiċjenza u bir-riformi li nsemmu fiċ-ċivil, suppost li dan spiċċa kollu.

"The pool from which members have been drawn has tended to be too narrow because little information is available and there is a big risk of an undeclared conflict of interest.".

Sur President, nerġa' ngħid li qed nikkwota minn dak li kiteb Profs.

Edward Scicluna biex ħadd ma jgħid li qed ngħidu hekk għax aħna membri ta' l- oppożizzjoni u moħħna biex nikkritikaw.

Din hija realtà li qed jikkonfermaha bniedem li għandu ċerta stima u li għamel studju fuq dan is- suġġett.

Minbarra li nitlob lill-prim ministru jagħtina rendikont fuq dawn l- awtoritajiet li semma Profs.

Scicluna, nitolbu jagħtina spjegazzjoni wkoll ta' kif intnefqu Lm502,000 fuq public private partnership.

Nixtiequ jgħid kemm minn din is-somma marru fuq personal emoluments u kemm fuq operational and maintenance expenses, kif ukoll x'kontroll għandu fuq l-infiq ta' dawn l-entitajiet u min huwa responsabbli.

Nistaqsu wkoll bħala oppożizzjoni jekk il-gvern jistax jispjega li meta nafu li l-allowances normalment ikunu sostanzjalment anqas mill-pagi u s-salarji, kif fil-każ ta' l-ambaxxata ta' Brussell dawn l-allowances jammontaw għal 160% tal-ħruġ fuq pagi u salarji.

Fil-fatt jien se nikkwotalu eżatt mill-estimi.

Per eżempju, għal Dublin bħala salaries and wages għandna Lm50,000 waqt li bħala allowances għandna Lm36,900.

Pero' għall-European Union bħala salaries and wages għandna Lm377,000 u bħala allowances għandna Lm598,900.

Mela hawnhekk l-allowances huma kważi d-doppju tas-salaries and wages.

Per eżempju, jekk tieħu l- każ tal-FAO bħala salaries għandek Lm36,300 u mbagħad bħala allowances għandek Lm26,000.

L-istess Geneva fejn għandek Lm77,000 f'salaries and wages u Lm26,000 f'allowances.

Għandek ukoll The Hague fejn f'salaries and wages qed ngħidu li se nonfqu Lm38,000 u fuq allowances se nonfqu Lm26,000.

Allura jien nixtieq li l-prim ministru jispjega kif fil-każ ta' l-European Union dawn l-allowances huma ħafna iktar mill-pagi u mis-salarji meta fl- ambaxxati l-oħra qegħdin ngħidu li se jiġri bil-maqlub.

Nixtieq li l-prim ministru jgħid ukoll kif f'diversi ministeri u dipartimenti l-ispiża fuq utilities din is-sena se tiżdied b'mod konsiderevoli.

Per eżempju, fil-każ tal-ministeru tal-finanzi għandek Lm33,000 għall-utilities ̧ bħala actual expenditure tas-sena 2002, l-approved estimate tas-sena 2003 kien ta' Lm42,000 filwaqt li l-estimi għas-sena 2004 huma ta' Lm62,000.

Imbagħad fil-każ ta' l-armed forces insibu 30% bħala utilities, Lm151,000 bħala actual expenditure għas-sena 2002, Lm152,000 bħala approved estimate għas-sena 2003 filwaqt li għas-sena 2004 hemm stmati Lm200,000.

Għalhekk naħseb li jkun tajjeb li jkollna spjegazzjoni għalfejn l-ispiża fuq utilities din is-sena se tiżdied b'dan il-mod.

Sur President, fil-budget speech tiegħu l-Ministru Dalli qal li l-għan ewlieni tagħna jibqa' li neqirdu l-inġustizzji taż-żewġ standards li jeżistu fl-etika tat-tmexxija u xogħol fis-settur pubbliku u fis-settur privat.

Allura hawn jien nistaqsi għaliex il-gvern ma jestendix dan il- għan sabiex jeqred id-double standard li jeżisti bejn ħaddiema tas-servizz pubbliku u dawk f'aġenziji u istituzzjonijiet oħra parastatali.

Jien diġà rriferejt għalihom u għan-nuqqas ta' trasparenza kbira li hemm fihom – dwar dan ikkummenta wkoll Profs.

Edward Scicluna - fejn l-affarijiet isiru minn taħt, b'mod sigriet u b'mod ta' patronage.

Allura dak li l-Ministru Dalli qal li għandu jsir bejn il-ħaddiema tal-gvern u tal-privat, għaliex m'għandux jiġi estiż ukoll bejn il-ħaddiema tal-gvern stess u dawk li qegħdin f'dawn l-aġenziji, awtoritajiet u korpi parastatali?

Qed ngħid dan partikolarment fil-każ ta' salarji, allowances u positions li huma prattikament ta' l-istess livell.

Jien tkellimt kemm-il darba dwar dan is- suġġett f'din il-Kamra għax kultant issib sitwazzjonijiet fejn ikollok bniedem f'dipartiment tal-gvern li f'xogħlu ma tantx ikun tajjeb, imbagħad għax ipoġġuh f'aġenzija jew f'awtorità, jingħatawlu kondizzjonijiet tax- xogħol aħjar, paga ħafna ogħla u jżidulu l-allowances ̧ donnu li f'daqqa' waħda dan isir effiċjenti u tajjeb.

Il-kbira hi li f'ċerti każi dawn ikunu nies li kienu jaħdmu maċ-ċivil.

Ma nistax nifhem kif jekk bniedem kien jaħdem maċ-ċivil ma kienx jagħti performance tajba, imbagħad għax jibdlulu l-kondizzjonijiet tax-xogħol u jibagħtuh f'awtorita' jew f'aġenzija jsir tajjeb.

Dawn x'affarijiet huma?

Kultant ikollna nġibu nies minn barra ċ- ċivil, għax kienu qalu li għandna bżonn injection ta' mentalità ta' nies li jaħdmu mal-privat, pero' ġieli ġew trasferiti nies mid-dipartimenti taċ- ċivil stess.

Huwa għalhekk li jien qed ngħid li hemm diskrepanza bejn is-salarji u l- kondizzjonijiet ta' nies fid-dipartimenti tal-gvern u oħrajn li jaħdmu f'awtoritajiet u f'aġenziji meta l-pożizzjonijiet tagħhom ikunu prattikament l-istess u jkunu jagħmlu l-istess xogħol.

Pero' trid tipparaguna wkoll is-salarji ta' dawk li jaħdmu fid-dipartimenti tal-gvern u li jagħtu xogħol tajjeb mas-salarji ta' ċerti executives, konsulenti u contract workers oħrajn.

Din hija r-realtà taċ-ċivil pero' l-prim ministru m'għandux joqgħod jiġi hawnhekk, kif jagħmel is-soltu, u jgħidilna li aħna dejjem moħħna biex nikkritikaw.

Issa mhux aħna biss qegħdin nikkritikaw u jien ninsab ċerta li l-prim ministru għandu fiduċja fi Profs.

Scicluna għax dan kien jokkupa ċerti karigi fi żmien meta l-Onor.

Fenech Adami kien fil-gvern.

Jew forsi qabel kellu fiduċja fih u issa m'għandux?

Huwa mportanti li nkunu nafuhom dawn l-affarijiet mhux billi noqogħdu ngħidu kemm irridu nagħmlu sagrifiċċji u kemm irridu naqtgħu minn hawn u minn hemm.

Insibu wkoll sitwazzjonijiet fejn nies li jaħdmu maċ-ċivil ikunu qed jagħmlu prattikament l-istess xogħol imma jkun hemm baħar jaqsam f'dak li għandu x'jaqsam ma' kondizzjonijiet u salarji.

GĦax kif qal il-Profs.

Scicluna huwa l-ministru li jiddeċiedi l-affarijiet b'mod sigriet biex insaħħu n-networking u s-sistema ta' patronage li hawn f'dan il-pajjiż.

Din hija t-trasparenza?

B'dan il-mod se nġibuha l-effiċjenza?

Jekk hawn mod antikwat ta' kif tagħmel l-affarijiet hija din is-sistema fejn tkompli tikber il-burokrazija biex noħolqu iżjed jobs għal dak, għal dik u għall- oħra.

Din hija s-sitwazzjoni li teżisti f'pajjiżna.

Hawnhekk nixtieq nerġa' nfakkar f'dak li qal il-prim ministru meta qal li aħna ma tkellimniex fuq xi ħaġa li ħarġet f'Ottubru li għadda; ħalliha li konna tkellimna imma insomma.

Fil-fatt il-prim ministru se jkollu jieħu paċenzja bija għax fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq nitkellem dwar id- drittijiet tan-nisa.

Dan qal li ma tkellimniex fuq xi ħaġa li tlestiet xahrejn ilu imma kemm hija aktar serja li dan il-gvern m'għamel xejn fuq white paper li tirrigwarda settur li fih ħafna tbatija!

In-nies li qegħdin f'dawn is-sitwazzjonijiet qed iċemplulna u jgħidulna: X'inhi tagħmel għalina l-klassi politika?

Hawnhekk jien ikolli nibqa' nħares lejhom għax f'sitt snin ma sar kważi xejn biex f'dan il-parlament titressaq il-liġi dwar il-vjolenza domestika li l-gvern Laburista kien lesta l-white paper dwarha.

Sur President ̧ minkejja li fis-sena 2000 il-Ministru Gonzi kien qal – fil- fatt din hija on record u qiegħda minuted ukoll - li sar-recess tas-sajf ta' dik is-sena, il-liġi dwar il-vjolenza domestika kellha tgħaddi minn dan il-parlament, għadda r-recess tas-sena 2000, ir-recess tas-sena 2001, ir-recess tas-sena 2002 u r-recess tas-sena 2003 u din il-liġi baqgħet ma ġietx quddiem dan il-parlament.

Din il-liġi kienet ġiet magħmula bl-għajnuna ta' esperti Maltin li jafu sew ir-realtà Maltija fejn tidħol din il-problema fosthom l-avukati Lorraine Schembri Orland u Yana Micallef Stafrace.

Kellna wkoll social workers, tobba u persuni li jieħdu ħsieb dar ta' kenn li għenuna fix-xogħol tagħna biex fassalna din il-liġi.

Fil-preżent ninsabu f'sitwazzjoni fejn min ikun qed jissawwat ikollu jitlaq mid-dar.

Ġeneralment ikunu n-nisa li jiġu msawta, speċjalment dawk li ma jkunux ekonomikament indipendenti ̧ li jkollhom xi żewġt itfal jew tlieta xi jġorru magħhom.

Hija sitwazzjoni redikola fejn minflok ma jitlaq min ikun qed jagħmel il-vjolenza - għallinqas għall-perijodu sakemm din il-persuna tirriforma ruħha u fil-każ li ma tirriformax ruħha ̧ trid titlaq għal dejjem - ikollha titlaq il-vittma flimkien ma' wliedha għax ma tkunx tiflaħ tissaporti aktar.

Dan qed jiġri għaliex għadha ma teżistix protezzjoni legali minħabba li l-gvern baqa' jkaxkar saqajh kważi sitt snin mingħajr ma ressaq din il-liġi quddiem il- parlament, liġi li saret b'ħafna galbu min-nies li jafu r-realtà Maltija sew.

L-istess ġara fil-każ tal-liġi dwar iċ-childminding.

Din il-liġi wkoll kienet saret mill-gvern Laburista u forsi qegħdin nistennew li tiġri xi diżgrazzja biex noħorġu r-regolamenti għal dan is-settur.

GĦallinqas jekk m'għoġobhomx il-mod kif fassalna dawn iż-żewġ liġijiet li konna ressaqna aħna, jirranġawhom kif jidhrilhom huma.

Wara kollox dawn għandhom il- maġġoranza u l-liġi se tgħaddi kif iridu huma imma għallinqas iressquha quddiem dan il-parlament.

Dawn ikkummissjonaw studju u kull darba jgħidulhom li l-prijorità għandha tkun li joħorġu r-regolamenti fuq dan is- settur għaliex hemm ħafna abbużi, pero' għaddew dawn is-snin kollha u l- gvern baqa' m'għamel xejn f'dan ir-rigward.

Pero' nkun qed niżbalja jekk ngħid li m'għamel xejn għax fil-budget tas- sena l-oħra l-ministru tal-finanzi kien ħabbar li se jagħti sussidju lil dawk il-ġenituri li jibagħtu lit-tfal tagħhom f'childcare centre liċenzjat.

L-ewwelnett huwa tajjeb li nkunu nafu li f'Malta m'hawn l-ebda childcare centre liċenzjat għaliex qabel ma tgħaddi din il-liġi ma jistgħux jinħarġu liċenzji.

Mela dan kien qed jidħak bin-nies meta semma s-sussidju għax jaf li fil-verità m'hawn l-ebda childcare centre liċenzjat.

Fil-fatt matul din is-sena la ħarġu l-liċenzji għal dawn iċ-childcare centres u lanqas ingħata s-sussidju, jiġifieri qed nidħku bin-nies f'wiċċhom.

Dak huwa li qed jagħmel il-gvern preżenti.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President ̧ kif jaf il-poplu Malti u GĦawdxi pajjiżna jinsab fi kriżi għax għandna problemi serji minn kull aspett, kemm finanzjarji kif ukoll ekonomiċi.

U x'qed jagħmel dan il-gvern biex jipprova jsolvihom?

Donnu l-viżjoni li għandu sabiex itaffi din il- problema hija billi jnaqqas il-ħaddiema u jżid it-taxxi u m'hu qed jieħu l- ebda inizjattiva biex jintroduċi miżuri ġodda li jistgħu jħallulna riżultati pożittivi biex intejbu s-sitwazzjoni ta' pajjiżna.

Jekk wieħed iħares lejn il-ħames snin li għaddew f'dak li għandu x'jaqsam ma' riżorsi naturali jidher li m'għamel assolutament xejn.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-fatt li fit-territorju ta' pajjiżna tinstab ċertu materja prima u hawnhekk qed nirriferi għaż-żejt.

Din mhux jien iddikjarajtha imma ddikjarawha diversi esperti.

Fil-fatt in-Nazzjonalisti kienu qablu ma' dak li kien deher fil-gazzetti - kemm dik Nazzjonalista u anke dawk li jissapportjaw lill-gvern Nazzjonalista - fejn kien ġie ddikjarat li nstabu madwar 890 miljun barrels of recoverable oil directed in Maltese waters.

Dan jindika ċar li m'hijiex ħrafa li pajjiżna għandu dawn ir-riżorsi naturali.

Issa ħalli naraw x'għamel dan il-gvern u x'għamel il-partit Laburista meta kien fil-gvern bejn l-1996 u l-1998.

Fit-18-il xahar li l-partit Laburista għamel fil-gvern mill-ewwel ħa l- inizjattiva u beda n-negozjati.

Fil-fatt l-ewwel negozjati li għamel kien ma' l-Agip li permezz tagħhom ġie ffirmat ftehim fil-25 ta' Awissu ta' l- 1997.

Huwa tajjeb li ngħid li permezz tal-ftehim li sar ma' l-Agip, il- gvern Nazzjonalista matul il-ħames snin li għaddew ̧ laħaq ftehim biex tħaffer bir bl-isem "il-Lampuka".

Din hija waħda miż-żewġ inizjattivi li ħa l-gvern Nazzjonalista li mbagħad falla f'ħafna affarijiet.

Ftehim li kien għamel il-gvern Laburista kien li fl-attivitajiet li jsiru fit-territorju tagħna għandhom jidħlu l-ewwel il-ħaddiema Maltin imma fil- verità ma kien hemm l-ebda ħaddiema Maltin li ġew impjegati u ma ngħata l- ebda servizz minn pajjiżna.

Mela hawnhekk naraw li kieku ma kienx il-gvern Laburista dan il-bir ma kienx isir u ċerti kondizzjonijiet li daħħal il- gvern Laburista, b'mod speċjali dawk li jaffettwaw lill-ħaddiema Maltin, il- gvern Nazzjonalista ma tax kashom.

Fil-5 ta' Mejju 1998 ġie ffirmat ftehim mal-kumpannija Awstraljana Black Rock Oil and Gas.

Saru negozjati wkoll ma' kumpannija Awstraljana oħra Hardman Resources Ltd biex isir tiftix fil-baħar fil-Lvant ta' Malta u dan il-ftehim ġie ffirmat fl-14 ta' Awissu 1998.

Jiġifieri dan il-gvern kulma għamel huwa li ġedded il-kuntratt li kien għamel il-gvern Laburista.

Gvern Laburista għamel ukoll diskussjonijiet ma' kumpanniji taż-żejt dwar opportunatajiet ta' tiftix taż-żejt fl-ibħra tagħna u b'riżultat ta' dan ̧ aktar tard il-gvern Nazzjonalista għamel ftehim mal-Pancontinental Oil and Gas biex ikun jista' jsir l-oil exploration.

Mela l-unika żewġ affarijiet li għamel dan il-gvern kienu frott ta' dak li kien għamel il-gvern Laburista.

Imma x'jirriżulta s'issa?

S'issa ma jirriżulta xejn.

X'għamel aktar il-gvern Laburista?

Il-gvern Laburista solva l-problema li kien hemm ma' l-Avoco fuq il-Medina Bank u allura setgħu jsiru diskussjonijiet ma' pajjiżi ġirien dwar il-blata kontinentali.

Aħna konna ħadna passi kontra kumpannija Kanadiża li kienet qed topera fil-Mediterran taħt liċenzja Tuneżina u waqqafniha milli tagħmel attivitajiet fuq il-blata kontinentali li hija kontestata minn pajjiżna.

Ittieħdu wkoll passi biex intlaħaq ftehim mal-Libja biex inkunu nistgħu nagħmlu esplorazzjoni bi sħab f'medda ta' baħar li hija kontestata kemm mal-Libja u kemm mat-Tuneżija.

Dan ifisser li f'sena u tmien xhur għamilna dawn l-attivitajiet kollha u l- gvern preżenti m'għamel xejn dwar l-inizjattiva li ħadna mal-Libja biex nagħmlu joint venture flimkien għat-tiftix taż-żejt.

Mhux talli m'għamel xejn, talli jmissu jistħi li ma kompliex fuq dak li għamel il-gvern Laburista, imbagħad proprju sentejn wara li tela' fil-gvern iddikjara li Malta pproponiet lil-Libja li jagħmlu ftehim biex iħaffru għaż-żejt flimkien – hawn qed ngħid dak li kien deher fil-gazzetta - mentri dan il- ftehim kien sar fis-sena 2000.

Niġu issa għas-sena 2003 fejn il-prim ministru f'mistoqsija supplimentari qal li se nibdew id-diskussjonijiet biex flimkien naslu ħalli nħaffru fejn hemm din il-kontestazzjoni.

Mela din il-ħaġa kien bdiha gvern Laburista madwar ħames snin ilu u minkejja li l-gvern Nazzjonalista, sentejn wara li tela' fil-gvern kien qal li se jiddiskutiha, s'issa, ħames snin wara, għadu qed jgħid li se jibda d-diskussjonijiet.

Dan huwa kollu ħela ta' ħin u forsi qed jgħid hekk issa għax waslet l-elezzjoni ġenerali għall-MEPs u allura qed jużaha biex jagħmel propaganda.

Imbagħad kienu pprovaw jakkużaw lilna li aħna nipprovaw insemmu din il-kwestjoni meta tkun ġejja xi elezzjoni!

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li waħda mill-attivitajiet li kien għamel il- gvern Laburista f'dak li għandu x'jaqsam ma' tħaffir taż-żejt kienet proprju li jsir it-tħaffir tal-bir f'GĦawdex.

Il-ftehim biex isir dan it- tħaffir kien sar eżatt meta tlajna fil-gvern.

Fil-fatt ftit xhur wara li tlajna fil-gvern konna ġibna l-fondi mill-Italja u bdejna nħaffru.

Min kien jaf li sena u tmien xhur wara kienet se ssir elezzjoni oħra?

Dan juri li aħna ma konniex qed nagħmlu dan kollu għax kienet ġejja l-elezzjoni imma għax kien hemm indikazzjonijiet ċari li hemm materja prima.

Kien il-gvern Nazzjonalista u proprju l-prim ministru li uża propaganda qarrieqa dak iż- żmien għax qabel l-elezzjoni qal li m'hemmx żejt.

U minbarra li qal li m'hemmx żejt, fil-ġurnal "In-Nazzjon" ta' l-24 ta' Awissu ta' l-1998 kien akkużana hekk:

"Madankollu dawn ..."

Hawn qed jirreferi għat-Taljani li qed iħaffru għall-bir.

"... qed issirilhom pressjoni min-naħa tal-gvern biex almenu jibqgħu iħaffru fil-post sa l-elezzjoni.".

Ara daqsxejn!

Dan beda jinstiga wkoll li qed nisforzaw lil xi ħadd iħaffer biex jindika li taparsi qed isir ix-xogħol.

Mela qabel l-elezzjoni qalu li m'hemmx żejt u li aħna qed nisforzaw lill-ħaddiema biex ikomplu jħaffru, imbagħad wara l-elezzjoni l-prim ministru qal li l-ewwel awtorizzazzjoni li ta kienet biex jestendi t-tħaffir tal-bir f'GĦawdex.

Fil-fatt f'ġurnal lokali dan kien qal hekk:

"Proprju kien f'dan il-laboratorju ..."

GĦax qal li għamlu xi testijiet.

"... li fil-jiem li għaddew kien ikkonfermat li ċerti fdalijiet li ttellgħu kien fihom kontenut ta' żejt jew aħjar traċċi li juru li fl- inħawi fejn kien qed isir it-tħaffir kien hemm sinjali pożittivi.".

Wara l-elezzjoni qal ukoll li:

"Fil-fatt il-gvern ġdid Nazzjonalista kien awtorizza mill-ewwel li t- tħaffir ikompli.

Tul dan il-proċess qed ikun hemm indikazzjoni pożittiva ta' preżenza ta' gass li tagħti wkoll indikazzjoni ta' preżenza ta' żejt.

Aktar ma t-tħaffir qed jinżel fil-fond aktar qed jikbru l-indikazzjonijiet tal-preżenza ta' dawn iż-żewġ minerali.".

Dan kollu jfisser li l-partit laburista fil-gvern ħa diversi inizjattivi biex tinstab il-materja prima li hemm fit-territorju tagħna li tista' ssolvielna ħafna problemi, kemm finanzjarji u kemm ekonomiċi ̧ u b'hekk inkunu nistgħu ntejbu l-ħajja taċ-ċittadin Malti u GĦawdxi.

Fil-fatt iż- żewġ inizjattivi li ħa l-gvern Nazzjonalista kienu frott tal-gvern Laburista pero' mbagħad f'dawn il-ħames snin m'għamel xejn.

Issa għax waslet l-elezzjoni tal-parlament Ewropew qed jgħid li se jagħmel taħdidiet mal-Libjani biex iħaffru fil-blata kontinentali fejn hemm il-problemi tal- kontestazzjoni.

Sur President ̧ fid-diversi interventi li saru biex toħroġ il-verità dwar il- bir f'GĦawdex l-indikazzjoni kienet li hemm riżultati pożittivi.

Il-prim ministru saħansitra tkellem fi programm tal-PBS fejn qal li l-ħofra saret bir.

Naturalment ir-recording ta' dan il-programm issa tħassar u minjaf x'sar minnu jiġifieri l-ingann ta' dan il-gvern issibu f'kull qasam, anke f'dan il-qasam li huwa tant vitali għal pajjiżna.

Qabel ma nagħlaq, għax il-ħin huwa limitat, nixtieq infakkar lill-prim ministru x'qal ftit ilu fuq il-politika ta' serjetà, fejn qal hekk:

"Il-pajjiż jistenna politiċi kredibbli li jemmnu dak li jgħidu imbagħad jitwemmnu f'dak li jwettqu għax iwettquh b'serjetà.".

Din tgħodd għall-prim ministru u għall-gvern Nazzjonalista.

Fil-ftit ħin li kelli jien urejt li l-partit Laburista ħadem fl-interess ta' pajjiżna u ntenni li jrid ikun hu biex tinstab din il-materja prima għax jidher li hemm xi intriċċi.

Jien ngħid li sakemm ikun hemm il-partit Nazzjonalista fil-gvern dan il-pajjiż ma jeħux ruħ.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi nixtieq inġib a konjizzjoni ta' dan il-parlament u anke tan-nies in ġenerali t-taħwid u t- tħarbit li għandna fl-armata.

Dan mhux qed ngħidu jien jew il-partit Laburista imma qed igħidu kulħadd.

Ċertu bniedem li ma felaħx jara aktar bużullotti u ħneżrijiet isiru fl- armata, kiteb lill-prim ministru attwali fuq dak li kien hemm għaddej hemmhekk.

Dan l-individwu ma staħax jgħid li meta kien għamel rapporti lill-Onor.

Sant ̧ dan ħa l-passi dovuti.

Pero' dan għamel rapporti wkoll lill-prim ministru preżenti.

Iżda minflok ma ndagajna ħalli naraw jekk l- affarijiet li kienu qed jingħadu kenux minnhom, minflok ma bgħatna għalih u tlabnih biex jissostanzja dak li qed jgħid ̧ l-uffiċjal responsabbli baqa' għaddej minn fuqu, kiteb lill-arċisqof u qallu biex ineħħih minn kappillan ta' l-armata; bil-pulit qalulu li huwa persona non grata.

Dan kollu għax Fr VicGeorge għamel tliet ġimgħat jikteb f'"It-Torċa".

Pero' wara tliet ġimgħat jikteb fil-gazzetti ħadd ma ħariġlu stqarrija li dak li kien qed igħid mhuwiex veru.

GĦax il-kappillan ta' l-armata x'interess għandu li jigdeb?

Dan la jrid jilħaq brigadier u lanqas irid jilħaq ġeneral!

Kif spjega huwa stess, l-interess tiegħu hu - s'issa għadu ma merih ħadd - l- interess tas-suldat iż-żgħir.

GĦaliex?

GĦax iż-żgħir ma jisimgħu ħadd.

Imma ħadd ma kellu l-kuraġġ joħroġlu stqarrija u jgħidlu li dak li kiteb mhuwiex veru.

Issa x'inhu r-riżultat ta' dan kollu?

Ir-riżultat hu li s- suldat iż-żgħir baqa' mfarrak, il-promozzjonijiet ingħataw u naf min ħa promotion meta lanqas biss kien imur għax-xogħol!

Pero' l-affarijiet isiru bil-grazzja.

Sur President ̧ ftit żmien qabel l-elezzjoni, biex jieħdu l-vot tas-suldati u tal-familji tagħhom, il-brigadier Montanaro kien ħareġ jgħidilhom hekk lis-suldati:

"Qed jerġa' jiġi kkonfermat li l-politika tal-gvern li tirregola l- parteċipazzjoni tal-membri ta' l-FAM f'operazzjonijiet umanitarji u ta' salvataġġ mill-forza ta' reazzjoni rapida ta' l-Unjoni Ewropea, hija biss fuq bażi volontarja.

Uffiċjali kmandanti għandhom jaraw li din il-politika tal-gvern titqiegħed għall-attenzjoni ta' kull membru tal-forzi armati.

Uffiċjali kmandanti għandhom jassiguraw li kull membru ta' l-FAM ikollu kopja ta' din il-general order sas-7.00 p.m. l-Erbgħa 5 ta' Marzu, 2003.".

Din l-ordni lanqas biss intbagħtet bil-posta imma daħħlu nies biex iqassmuha ħalli tasal għand kull suldat sa l-4 ta' Marzu minħabba l- votazzjoni tat-8 ta' Marzu ta' l- 2003.

Huwa veru li din li jingaġġaw fir- rapid reaction force kienet fuq bażi volontarja ̧ għax il-brigadier Montanaro mhu se jidħak b'ħadd, pero' mbagħad lil min ma riedx imur żammewlu l-promotion.

Pero' dawn marru għand l-ombudsman li ressaqhom quddiem il-prim ministru u quddiem din il-Kamra hu stess jiġifieri kulħadd jaf b'dawn il-ħneżrijiet.

Iżda xorta baqgħu ma tteħdux passi għax il- brigadier Montanaro jgħid li lilu l-ombudsman ma jorbtux.

GĦaliex ma jorbtux?

GĦax il-brigadier Montanaro għandu ħobżu maħbuż u wara li jispiċċa fi żmien ftit ġimgħat oħra, disgħa u disgħin fil-mija se jsib ruħu Kastilja bħala konsulent.

Ma rridux ninsew li dan huwa wieħed mill-ħbieb tal-ħbieb u wieħed mill-blue-eyed boys.

L-iskop huwa biex min se jilħaq minflok il-brigadier Montanaro ma jkollux ċerta saħħa għax ikun l-istess Montanaro li jkun qed imexxi u mhux il-ġdid.

Issa ħalli ngħaddi għal xi ħaġa oħra.

Ngħidu li m'għandniex flus pero' jien nidħak meta nisma' dan.

M'għandux flus dan il-poplu?

Dan il-poplu daħħal Lm600 miljun mill-Unjoni Ewropea!

Mela nsejna x'kien qal il-prim ministru, x'kien qal il-president ta' Malta u x'kien qal l-Onor.

Josef Bonnici?

Dawn lejliet l-elezzjoni ta' l-1998 kienu qalu li Malta se tibda tieħu Lm100 mijlun fis-sena mill-Unjoni Ewropea.

Mela llum qegħdin fis- sena 2003 u suppost li s'issa ħadna Lm600 miljun.

Imbagħad niġu ngħidu li m'għandniex biex nattrezzaw ruħna!

Tidħkux taf, imma l-armata qed tgħid li m'għandhiex biex tixtri l-bżonnijiet tagħha.

Mela fejn marru dawn is-Lm600 miljun li suppost ġibna mill-Unjoni Ewropea?

X'għandna llum fl-armata?

Kif se nżommuhom lill-klandestini milli jersqu lejn xtutna?

Il-laneċ li għandna huma bil-ħsara u allura nitfgħuhom hemm isfel għax m'għandniex biex insewwuhom.

GĦandna wkoll karozzi bil-ħsara u oħrajn antiki li aktar qed nonfqu fuqhom f'manutenzjoni milli kieku kellna nixtru oħrajn ġodda minflokhom.

Is-sabiħa hi li meta mmorru nixtru erba' boltijiet biex nirranġaw xi karozza jgħidu li m'hemmx flus, imbagħad imorru għand xi wieħed Ħal Qormi u jgħidulu: Agħtina erba' boltijiet imbagħad narawk!

Hekk qed insewwuhom il-karozzi ta' l-armata!

U mbagħad niftaħru li se mmorru niġġieldu fl-Ewropa!

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li nfaqna Lm280,000 fuq ħames karozzi li la huma bulletproof u lanqas huma mineproof.

Issa dawn irridu mmorru niġġieldu bihom l-Ewropa, jew l-Iraq, jew fejn jibagħtuna biex inżommu l- paċi!

Dawn m'humiex tajbin u qalulhom li m'humiex tajbin.

Aħna naqblu li min ikun se jmur jiġġieled jingħata uniformijiet u armi sofistikati pero' lanqas hu sew li lil dawk li ma jaċċettawx li jmorru bħala voluntiera nagħtuhom il-loqom.

Per eżempju ̧ jien nistħi ngħid li għandna suldati bl- uniformi mraqqgħa!

Imissna nistħu.

Sur President ̧ hawnhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-prim ministru li huwa responsabbli mis-sigurtà tal-pajjiż.

Jien nidħak filgħodu meta nkun għaddej minn fejn ċerti ambaxxati u nara suldati għassa mingħajr sigurtà ta' xejn.

Inutli jkollok suldat għassa ma' l-ambaxxata b'biċċa arma f'idejh li llum hi obsolete u ma jkollu xejn x'jipproteġih meta nafu li hawn dan l-inkwiet kollu fil-Mediterran.

Imma donnu li għalina kollox jgħodd u kollox jibqa' għaddej.

Ara lil min se jmur jiġġieled barra, dak tajnih uniformi u tajnih affarijiet tajbin mija fil-mija.

Din mhix ħaġa ħażina għax jekk se tmur tiġġieled barra minn pajjiżek irid ikollok affarijiet tajbin.

Aħna m'aħniex ngħidu li dan m'għandux isir, imma min hu għassa ma' l-ambaxxati qiegħed fil-periklu daqs wieħed li se jmur jiġġieled barra minn Malta u lil dan għandna nieħdu ħsiebu u naraw li veru jkollu s- sigurtà li tixraqlu.

Imma aħna nafu li f'pajjiżna m'għandniex sigurtà.

Fl- Iraq hemm daqs dik sigurtà u jgħolluhom kuljum, aħseb u ara hawnhekk!

Forsi tgħiduli li nixtieq id-deni.

Le, jien ma nixtieqx deni.

Imma la llum qegħdin f'dan l-inkwiet u la se nkunu qed nagħmlu parti mill-Ewropa - morna niftaħru li l-Amerikani u l-Ingliżi għamlu sew li nvadew l-Iraq – irridu nkunu aktar konxji tan-nuqqas ta' sigurtà li teżisti għax in-nies mhix moħħha fis-sigurtà.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-klandestini.

Jien mhux qed ngħid li lil dawn in-nies m'għandniex nilqgħuhom, għax ħafna minnhom ikunu ġew hawnhekk wara li f'pajjiżhom ma jkunux sabu dak li jixtiequ ̧ imma lanqas hu sew li min ikun għassa magħhom isib ruħu fil-periklu.

Fil-fatt qed naraw x'inhu jiġri u ma jiġrix.

U wara li konna ngħajru ħafna liċ-Ċiniżi komunisti, ġibna l-armi ġodda mingħandhom pero' dawn m'humiex tajbin biex immorru niġġieldu bihom mar-rapid reaction force u mal-kumplament tal-pajjiżi ta' l- Ewropa.

Fil-fatt issa l-gvern qed jitlob quotations biex inġibu armamenti mill-Amerika jew mill-Ġermanja għaliex dawk li ġibna miċ-Ċina m'humiex tajbin.

Ma rridux ninsew li fl-armata Ewropea li se titwaqqaf ̧ dawn ma taċċettahomx.

Aħna mhux qed ngħidu li min irid imur m'għandux imur, għax min hu voluntier u jrid imur ħadd mhu se jżommu.

Imma lanqas hu sewwa li ssir diskriminazzjoni ma' dawk li m'offrewx ruħhom bħala voluntiera u meta mbagħad niġu għall-promotions, dawn jinqabżu.

Din m'hijiex fair.

U dawn l-inġustizzji jaf bihom il-prim ministru għax kien hemm min kellmu.

Fil-fatt ̧ kif għedt fil-bidu ̧ kien hemm min kiteb lill-ombudsman u kien hemm min kellem lill-kappillan ta' l-armata.

U kif għedt ukoll il- kappillan ressaqhom quddiem l-ex-prim ministru, l-Onor.

Alfred Sant u dan ħa l-passi mill-ewwel.

Pero' llum ma nafux ħadux passi.

Jien ma naħsibx li ħadu passi għax skond kif qal il-kappillan ta' l-armata, talli kien raġel u wassal lill-prim ministru dawn l-affarijiet, minflok ma l-prim ministru ħareġ jiddefendih ...

U qed nistaqsi jekk ħariġx jiddefendih jew le, għax jekk ħareġ jiddefendih għandu jgħidlu lill-brigadier Montanaro li daħak bih.

Imma jekk il-prim ministru lil Montanaro jħallih miexi kif aħna mexjin ikun ifisser li l-kappillan kellu raġun.

Sur President, kif għedt aktar qabel il-brigadier Montanaro wasal biex jispiċċa pero' issa beda jdur 'l hawn u 'l hemm.

Kien hemm ċerti sezzjonijiet li qatt ma kienu rawh f'erba' snin u nofs imma issa qed javżawhom li jkun ġej għax qed joqgħod idur u jagħqad.

Il-prim ministru ̧ li suppost jiltaqa' ma' l-assoċjazzjoni tagħhom kull sitt xhur, f'erba' snin u nofs iltaqa' magħhom biss xi darba jew tnejn.

Issa għax ġibdulu l- attenzjoni li fil-promozzjonijiet qed issir il-korruzzjoni, biex jgħattu kollox, jibagħtek kors u wara li jibagħtek il-kors inti tinqabeż.

Pero' mhux din hi s-sabiħa.

Jgħidlek li offrielek kors imma fil-verità l-kors li jkun offrielek ma jkunx jaqbel max-xogħol tiegħek.

Imbagħad lil ħaddieħor, li jkun irid ilaħħqu għax ikun ħabib tal-ħabib, jibagħtu għall- kors li jkollu bżonn verament.

Kien hawn min laħaq surġent u qabeż lil kulħadd anke jekk kellu ruxxmata crimes ta' l-army kontra tiegħu.

U jien lill-brigadier Montanaro nistaqsih: Kif sar dan?

X'ġara?

Min qed jarahom il-complaints ta' dawn in- nies?

Saru ħafna inġustizzji ma' dawk is-suldati li ma redux imorru jiġġieldu l-gwerer ta' ħaddieħor bħala voluntiera – għax fir-realtà din m'hi paċi xejn imma tkun qed tiġġieled il-gwerer ta' ħaddieħor - u ħafna minnhom dawn spiċċaw biex tawhom transfer.

Jien mhux qed ngħid li suldat m'għandux jieħu transfer għax la tkun suldat trid taqdi lil pajjiżek, imma mhux jagħtik transfer għax ma taqbilx li tmur tiġġieled il-gwerer ta' ħaddieħor.

Biżżejjed iġġelidna gwerer ta' ħaddieħor!

U x'ħadna?!

X'ħa l- poplu Malti?!

Issa ħalli nerġa' niġi għall-klandestini.

Jien mhux qed ngħid li għandna mmorru nilqgħuhom bl-armi u bl-azzarini imma lanqas hu sew li lil dawk is- suldati li jkunu għassa mal-klandestini - ġeneralment dawn ikunu xi tnejn jew tlieta - nagħtuhom biċċa lembuba.

Jien mhux qed ngħid li lill- klandestini għandhom isawtuhom, għax ħadd m'għandu jissawwat, imma lis- suldati li jkun hemm għassa magħhom lanqas it-tilqim neċessarju m'aħna qegħdin nagħtuhom.

Kulħadd jaf x'tip ta' mard jistgħu jkunu qed iġorru fuqhom dawn il-klandestini li ħafna minnhom ikunu ġejjin minn pajjiżi Afrikani.

Fil-fatt min ikun sejjer l-Afrika jagħtuh diversi tilqim.

U ħafna mix-xogħol li qed isir għall-klandestini ...

Mela nivvotaw il-flus għall-armata biex imbagħad dawn il-flus imorru għall-klandestini!

Fil-fatt l-armata tinsab diżilluża u mfarrka għax m'hemmx motivazzjoni.

Pero' ma jistax ikollok motivazzjoni meta tkun taf li fil-promotion se tinqabeż.

Punt li nixtieq insemmi huwa fuq it-turretta fejn hemm rebus sħiħ.

Illum m'għandix ċans noqgħod nitkellem fuq it-turretta, imma la jkolli xi aġġornament inkun nista' ngħid x'taħwid qed isir fit-turretta.

Hemmhekk is- suldati qed jidħlu overtime għalxejn.

Fil-verità r-roster tkun ilha lesta, imma għas-Sibt u l-Ħadd qed issir roster ġdida biex ikunu jistgħu jidħlu overtime għalxejn.

Imbagħad niġu ngħidu li rridu niffrankaw il-flus!

Imbagħad xi ngħidu dwar ir-roadblocks?

Qabel għax konna nagħmlu r- roadblocks kienu jgħidu li aħna pajjiż militari.

Fil-fatt dan mhu veru xejn għax ir-roadblocks li kienet tagħmel l-armata kienu jkunu ta' għajnuna għall-pulizija.

Jien mhux qed ngħid li l-pulizija mhumiex tajbin f'xogħolhom imma meta kienu jsiru r-roadblocks kien hawn is-serjetà u nqabdet ħafna droga u affarijiet illegali oħra.

Dawn huma affarijiet li lill-armata suppost igħinuha.

Pero' llum lis-suldati mhux veru qegħdin ngħinuhom.

Illum is-suldati jinsabu demoralizzati u min ma jaqbilx miegħi ngħidlu li mhux qed jgħix f'Malta.

Jien mhux qed ngħid li t-tort huwa kollu tal-prim ministru, imma nafu li lil min hu responsabbli ġibdulu l- attenzjoni rigward il-promozzjonijiet u l-inġustizzji li qed isiru mas- suldati imma dan baqa' ma tax kas.

Issa lil dan il-bniedem ̧ minkejja li farrak armata, meta jispiċċa se nlaħħquh konsulent.

GĦaliex dan?

Jien ngħid li l-inġustizzja saret anke mal-kappillan għax dan tkeċċa wkoll.

Sur President, illum qed ngħidu ħafna paroli pero' nibqgħu ma ningħatawx risposta għall-mistoqsijiet li nagħmlu.

Jekk il-prim ministru jrid ikun jaf x'hemm fl-armata jrid jinsa lil dawk ta' fuq u jibgħat għaż-żgħir għax iż-żgħir qed ibati u jweġġa' u ma jistax jitkellem jew jieħu l-passi għax jitfarrak.

Għalhekk jekk verament irridu nġibu l-armata 'l quddiem irridu ngħinu liż-żgħir għax iż-żgħir jinsab imfarrak, u nibqa' ngħidha li ż-żgħir jinsab imfarrak.

Nixtieq nagħmel ukoll xi mistoqsijiet.

Ir-rakkmandazzjonijiet dwar il- promozzjonijiet fuq liema kriterji qegħdin isiru; fuq il-kulur jew fuq il- ħbieb tal-ħbieb?

Hekk qegħdin jingħataw il-promozzjonijiet fl-armata?

Hemm min suppost ħa promotion żmien ilu u baqgħu ma tawhielux.

Per eżempju ̧ kien hawn suldati li għażlu li jsiefru bħala voluntiera għax qalulhom li se jagħtuhom paga għolja.

Dan huwa veru, imma meta jibda jnaqqaslek minn hawn u jnaqqaslek minn hemm ̧ tiġi bl-istess paga ta' Malta, kif qal il-kappillan meta fiehem lis-suldati u fil-fatt ħafna minnhom għalhekk irtiraw.

Fil-fatt ħadd ma qallu li dak li kien qed igħid ma kienx veru.

Imbagħad hemm oħra.

Meta se mmorru niġġieldu - jew se mmorru għall-paċi biex ngħiduha hekk - se nkunu taħt it-Taljani.

GĦaliex se nkunu taħt it- Taljani?

Mela aħna m'aħniex nazzjon daqs it-Taljani?

Veru li aħna m'aħniex pajjiż kbir daqs l-Italja, imma għaliex is-suldati tiegħi għandhom imorru jiġġieldu taħt it-Taljani jew taħt nazzjon ieħor?

Issa hawn min jgħidlek li l-Ingliżi jmorru taħt l-Amerikani, imma jien niġi naqa' u nqum x'jagħmlu l-Ingliżi għax aħna min-nies tagħna jimpurtana!

Qegħdin naraw x'safety se jkollhom dawk li se jmorru jiġġieldu għall-paċi?

Jekk suldat jiġi lura mweġġa' se nagħmlulu bħalma għamilna lil dak is- suldat li weġġa' fuq ix-xogħol u talli qeda dmiru keċċejnieh?

Anzi, lil dan is-suldat lanqas kellna d-diċenza ngħidulu li spiċċa, imbagħad wara tliet xhur qalulu li spiċċa għax ma kienx għadu tajjeb.

Hekk se nagħmlulhom lil dawk li se jmorru jiġġieldu barra minn Malta?!

L-aqwa li mmorru hemmhekk u ngħidu li Malta qiegħda tieħu parti fir-rapid reaction force!

Imma x'assigurazzjoni se jkollhom dawn?

Sur President, qabel semmejt li nfaqna Lm280,000 f'karozzi li mhumiex tajbin għal dan ix-xogħol.

Dan mhux aħna għidniehulhom, imma lil min xtrahom qalulu li mhumiex tajbin għal dan ix-xogħol.

Imma l-aqwa li xtrajnihom!

Allura min ta l-parir biex jinxtraw dawn il-karozzi?

Hekk irridu mmexxuha l-armata?

GĦalfejn se nonfqu l-flus biex immorru niġġieldu l-gwerer ta' ħaddieħor meta lanqas għandna flus biżżejjed biex nieħdu ħsieb l-armata tagħna?

Il-poplu jinsab imdejjaq għax jaf li m'għandux sigurtà.

Aħna nitkellmu man- nies u naħseb li anke l-membri tan-naħa l-oħra jitkellmu man-nies u jafu li dawn jinsabu mbeżżgħin minħabba li f'pajjiżna m'għandhiex sigurtà.

Diġà għidt li lanqas laneċ tajbin m'għandna għax minjaf kemm-il darba ħarġu bil- laneċ u kellhom idaħħluhom lura rmunkati.

Pero' aħna hekk nagħmluhom l- affarijiet!

Jien qed ngħid dawn l-affarijiet mhux biex nikkritika jew biex nieħu xi penz imma biex min hu responsabbli jkun raġel biżżejjed u jgħid: Lil dak is- surġent, lil dak is-suldat, lil dak il-fizzjal jien kissirtlu l-karriera tiegħu għax kien ħaqqu promotion u ma tajthielux u allura kellu jitlaq.

Dawn huma l-affarijiet li qed iweġġgħuhom lis-suldati u meta l- assoċjazzjoni tressaq xi ilment ̧ nitfgħuh fil-ġenb u ma nagħtux kas ta' dak li jkun ġara.

Jien naħseb li l-inqas ħaddiema li huma stmati bħala impjegati tal-gvern huma s-suldati għax dawn għandhom karozzi mkissrin u trakkijiet li lanqas jinġabru.

Mhux billi fil-festi nazzjonali niġu hawn u narawhom jimmarċjaw u nċapċpulhom, għax il-maġġoranza tas-suldati jinsabu mweġġgħin.

Pero' hemm min hu gawdut u qiegħed xalata.

Hemm min lanqas għax-xogħol ma jmur, imma l-maġġoranza tas-suldati jinsabu mweġġgħin.

Jien se nagħlaq hawn pero' 'l quddiem irrid nitkellem fuq is-suldati.

Il- partit Laburista lis-suldati mhux se jibagħtilhom karta bħal din biex jeħdilhom il-vot u jgħidilhom li huma voluntiera.

Aħna lil dawn is-suldati qed ngħidulhom - din qed ngħidha f'isem il-partit laburista - li għad issir ġustizzja magħhom, jiġri x'jiġri.

Lil min qed isofri dawn l-inġustizzji niggarantilu li meta għada pitgħada jkun hemm il-partit Laburista fil- gvern, nagħtuh ir-rimedju.

Qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nawgura l-Milied it-tajjeb u sena mimlija risq lil dawn in-nies tas-servizz li jagħmlu ħafna xogħol li ma jidhirx, - il-poplu dan ix-xogħol ma jistax japprezzah għax ma jafx bih - lill-familji tagħhom u lil dawk li batew taħt gvernijiet Nazzjonalisti.

Jien lil dawn inwegħedhom li meta 'l quddiem il-partit Laburista jerġa' jkun fil-gvern jieħu ħsiebhom.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, resqin lejn it-tmiem ta' dan id- dibattitu fuq il-budget li kien karatterizzat mit-tema li ssettja l-prim ministru nnifsu, li psikoloġikament u politikament baqa' fi stat ta' ċaħda.

Dan jiċħad li pajjiżu qed jiffaċċja kriżi ta' qgħad, taxxi u dejn.

Quddiemna għandna stat ta' ċaħda psikoloġiku u politiku.

Wara li tlaqna bl-għajta ta' money no problem u bqajna mexjin għal snin twal fuq dik it-triq, il-gvern issa daħħalna fi sqaq, fi trianglu vizzjuż.

M'hemmx dubju li r-responsabbiltà hi tal-prim ministru għax hu kien li varah is-slogan ta' "money no problem".

Dan huwa trianglu vizzjuż li minn din in-naħa nibqgħu nirrepetuh għax hemm qiegħda tixgħel il-bozza tal-kriżi dwar qgħad, taxxi u dejn.

Xi kultant minkejja dan l-istat ta' ċaħda, toħroġ imbagħad stqarrija li fl-aħħar tirrealizza li l-gvern qed jopera kważi fuq bażi skiżofrenika.

Waqt li l-prim ministru dejjem għaddej qisu money no problem u jiġġustifika l-affarijiet u l-ħneżrijiet li għaddejjin, kellna mbagħad il-ministru responsabbli mill-investimenti li għallinqas fl- aħħar beda jgħidilna xi problemi qed jiffaċċja fil-korporazzjonijiet u fl- aġenziji tal-gvern.

Imbagħad jeżisti stat ta' ċaħda fuq livell ieħor.

Meta jqumu dawn il-konstatazzjonijiet tal-problemi veri li jeżistu, Alla jbierek jieħdu l-arja li qishom m'għandhomx x'jaqsmu ma' dan kollu.

Qishom ir-responsabbiltajiet mhumiex tagħhom.

Qishom mhux huma kienu qed imexxu.

Imbagħad jiġi l-ministru responsabbli mill-investiment jgħidilna xi problema kbira għandna fl-Enemalta u kemm ilha sejra din il-problema.

Fl- Enemalta m'hemmx management, la fin-nofs u lanqas fuq.

U issa qed jgħidu li ilhom jafu biha mill-1990.

Bejn l-1996 u l-1998, meta konna fil- gvern aħna, irrealizzajna u konna bdejna naħdmu biex insolvu din il- problema, imma mill-1998 sal-lum baqa' ma sar xejn.

Ta' min hi r- responsabbiltà jekk mhux tal-gvern immexxi mill-Onor.

Fenech Adami?

F'qasam wara l-ieħor hemm dawn il-problemi kbar li qed joħolqu dan il-piż u dan il-madmad fuq il-pajjiż.

It-triq tal-money no problem hu responsabbli għaliha l-Onor.

Fenech Adami.

U qed naraw issa li money no problem għax effettivament il-gvern baqa' jeħxien, jeħxien u jeħxien u t-toqol tiegħu qed joħnoq l-opportunitajiet ġodda f'dan il-pajjiż.

Pero' minflok ma l- gvern qed jipprova jsewwi din il-ħaġa billi jagħmel id-dieta ...

Fil-fatt hemm bżonn li jagħmel id-dieta l-gvern imma li tagħmel id-dieta ma jfissirx li għandek tqatta' fis-servizzi soċjali.

Id-dieta tfisser li l-ispejjeż li għaddejjin tikkontrollahom.

U nistgħu nsemmu affarijiet li l-Onor.

Gatt ma semmihomx fosthom il-każ fil-Medigrain li għalquha.

Fil-Medigrain – din kienet kumpannija relattivament żgħira - taħt il-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami, apparti milli appuntaw iċ-chairman tal-qalba tagħhom, appuntaw ukoll deputat chairman, is-Sur Pawlu Abela ̧ li huwa tal- qalba tagħhom ukoll – dan ma kienx hemm bżonnu - b'paga ta' Lm6,000.

U f'temp ta' sena s-safar li għamlu ċ-chairman u d-deputat chairman fuq il- Medigrain sploda.

Fejn qabel qatt ma kienu jsiefru, f'daqqa' waħda siefru xi 22 darba.

Hawnhekk qiegħda d-dieta!

Ma jfissirx illi mbagħad tmur fuq is-servizzi soċjali u tibda taqta' minn fuq l-anzjani u żżid fuq postijiet oħra, kif qed jiġri.

Dan huwa eżempju ieħor.

Din hija responsabbiltà ta' l-Onor.

Fenech Adami u jrid iġorrha, mhux jipprova jfarfarha kif il-ħin kollu għaddejja l-istorja.

Dan irid iġorr ukoll il-ħneżrija l-oħra ta' l- isptar f'Tal-Qroqq.

L-isptar f'Tal-Qroqq beda bħala proġett bejn il-ħbieb tal-ħbieb u hawnhekk nixtieq insemmi l-qassis Vella, li huwa ħabib intimu ta' l-Onor.

Fenech Adami.

L-ewwel ħarġu bl-idea li se jagħmluh sptar ta' riċerka ffinanzjat u mmexxi minn San Raffaele ta' Milan.

Imbagħad qalu li l-proġett se jsir bħala joint venture bejn il-gvern Malti u San Raffaele, bl-ispejjeż jinqasmu bejniethom.

Wara qalu li se jkollna sptar iffinanzjat kollu mill- gvern Malti, immexxi mill-Onor.

Fenech Adami u jħallsu lil San Raffaele biex ifassluh, jibnuh u jmexxuh, biex imbagħad spiċċa f'mostru; addio sptar ġenerali u addio sptar ta' riċerka.

Meta mbagħad aħna ħadna l-briga - ma kienx hemm mod ieħor għax jew twaqqaf kollox jew il-biċċa xogħol tirrazzjonalizzaha - u rrazzjonalizzajnih bħala sptar ġenerali bħala sptar ġenerali minflok l-Isptar San Luqa, swiena Lm38 miljun.

Minn dak iż-żmien 'l hawn it-Lm38 miljun l-ewwel saru Lm100 miljun, imbagħad saru Lm150 miljun, imbagħad saru Lm200 miljun, imbagħad saru Lm230 miljun u l-istorja għadha tielgħa.

Ta' min hi din ir-responsabbiltà?

Tal-gvern immexxi mill- Onor. Fenech Adami.

Din is-sena - issa għandna l-estimi supplimentari - se nkunu qed nonfqu Lm27,750,000 u l-istorja se tibqa' tielgħa.

U mhu veru xejn li dan huwa investiment kbir u li dawn il-flejjes huma kollha ġustifikati għax ħafna minn dawn il-flejjes qed imorru fuq ħela u fuq nuqqas ta' kontroll.

Dan huwa l-mod ta' kif ċerti nies jaqilgħu l-għajxien tagħhom doppju u triplu u issa nagħti l-eżempji.

Hekk qed jiġri u huwa l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami u l-prim ministru li huma responsabbli għal dawn l-affarijiet.

Il- gvern baqa' jeħxien, jeħxien u jeħxien u qed inaqqas l-inizjattiva u l- opportunità f'dan il-pajjiż.

Issa jekk kien hemm xi ħaġa li spikkat f'dawn id-diskussjonijiet kollha, din kienet illi min-naħa tal-gvern ma ħarġet lanqas idea waħda dwar kif se noħolqu xogħol produttiv fil-pajjiż.

Lanqas idea waħda.

Skartajna u ma tajniex kas dak li konna ilna ngħidu ħafna li l- gvern qed jibqa' jeħxien u l-ħela qed toħnoq l-inizjattiva, bħalma ġara fl- istorja tal-Gozo Channel.

Fil-każ tal-Gozo Channel ilna ħafna nwissu li ma nistgħux nibqgħu sejrin b'dan il-mod fejn il-Ministru għal GĦawdex qed tippakkja n-nies tagħha f'dik il-kumpannija.

U qed naraw x'inhu jiġri.

Il-Gozo Channel qed tegħreq, imma mbagħad f'dak li għandu x'jaqsam ma' xogħol produttiv f'din id-diskussjoni kollha ma kellniex idea waħda.

Il-gvern irid jgħid li kollox sejjer tajjeb, imma issa mhux aħna biss qed ngħidu li għandna l- problemi.

Jien kemm-il darba kelli ċ-ċans nirriferi għar-rapport ta' Win Kok, l-ex-prim ministru ta' l-Olanda li ġie mqabbad mill-kunsill ta' l- Unjoni Ewropea biex jagħmel rapport fuq l-impjiegi fl-Ewropa.

Dan semmih "jobs, jobs, jobs", impjiegi, impjiegi, impjiegi.

Hemmhekk hemm enfasi kbira għax fl-Ewropa rrealizzaw li kienu qed jaqgħu lura u waqgħu lura kemm f'paragun mat-targets li ssettjaw għalihom infushom ̧ fl-ekonomiji nazzjonali tagħhom, u kemm f'paragun ma' dak li qed jiġri fil-Ġappun u fl- Istati Uniti.

F'dan ir-rapport insibu analisi paġna paġna ta' kull pajjiż membru jew li se jidħol membru fl-Unjoni Ewropea, fosthom Malta, u minn hemm toħroġ ċara l-problema li qed niffaċċjaw.

Sur President, l-Onor.

Fenech Adami ma jistax ifarfar ir-responsabbiltà għax ilu responsabbli mill-ekonomija ta' pajjiżna mill-1987 ħlief għal sentejn meta kien hemm gvern Laburista.

U r-rapport ta' Win Kok jagħmilha ċara li Malta għandha fost l-iżgħar għadd ta' ħaddiema proporzjonalment ma' l-Ewropa kollha.

Xi jfisser dan?

Dan ifisser li jekk tieħu lil dawk li qed ifittxu x-xogħol u lil dawk li qed jaħdmu bħala persentaġġ tal- popolazzjoni kollha ssib li Malta għandha l-iktar rata baxxa.

Dan ifisser li mhux qed jirnexxielna noħolqu xogħol f'dan il-pajjiż ħalli mbagħad inkunu nistgħu nġorru l-piż ta' l-aspirazzjonijiet tagħna f'dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi soċjali u mat-tmexxija tal-gvern.

Ir-rapport ta' Win Kok ikompli jgħid li fil-każ tal-parteċipazzjoni tan- nisa fid-dinja tax-xogħol ̧ l-aktar rata baxxa mill-Ewropa kollha hija dik ta' Malta u allura din il-ħaġa aktar qed toħloq sens ta' nuqqas ta' inizjattiva u ta' nuqqas ta' ftuħ fil-pajjiż.

Ir-rapport ta' Kok jgħid ukoll li t-taħriġ u l-edukazzjoni li qed jingħataw iż-żgħażagħ u l- istudenti f'pajjiżna mhumiex qed ikunu addattati biżżejjed biex ikollhom opportunitajiet fid-dinja tax-xogħol.

Dan apparti l-fatt li kif nafu l- qgħad taż-żgħażagħ f'pajjiżna dejjem tiela' u qed isir 45% tal-popolazzjoni kollha qiegħda.

Nerġa' ngħid li l-popolazzjoni tax-xogħol tagħna diġà hija baxxa meta mqabbla mal-popolazzjoni f'pajjiżi oħra Ewropej.

Fuq dan assolutament ma kien hemm l-ebda dawl min-naħa tal-gvern f'dan id-dibattitu kollu.

Ma kien hemm l-ebda dawl u l-ebda ħjiel li l-gvern huwa konxju minn din il-kriżi, li qed jaraha bħala kriżi jew li qed jaraha bħala sfida u li se nimxu fit-triq biex noħolqu opportunitajiet ġodda għall-pajjiż.

Xejn li xejn.

Issa huwa veru li ma tkellimniex dwar xogħol għall-ħaddiema in ġenerali, imma mbagħad xogħol għal tal-qalba hemm.

U hawnhekk tidħol id- duda ta' kif l-affarijiet mhumiex qed isiru kif suppost.

Ħalli nagħtikom eżempju, Sur President.

Ninsab informat li meta niġu għall-bini ta' l-isptar f'Tal-Qroqq, meta jkun hemm xi forma ta' kwestjoni fuq il-kuntratti li jkunu għaddejjin bejn il- fondazzjoni tas-servizzi mediċi li minnha qed jgħaddu l-flus għall-isptar f'Tal-Qroqq - dawn qatt ma ngħatajna rendikont dwarhom; ta' min igħid issa hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq is-soldi imma fuq l-għexieren tal-miljuni tal-liri - u l-kuntratturi, hemm kumitat ad hoc li jersqu quddiemu ħalli jsolvi l-problemi u l-kwestjonijiet li jinqalgħu.

Issa jekk mhux hekk jgħiduli li mhux veru.

Ninsab informat ukoll li ċ-chairman ta' dan il- kumitat kien, jew għadu, Dr Georg Sapiano, imma s-sabiħa hija din.

L- avukat li jirrappreżenta lill-kuntratturi, jew uħud mill-kuntratturi, quddiem dan il-kumitat huwa partner fid-ditta ta' Dr Georg Sapiano.

Bir- rispett kollu ̧ dawn mhumiex affarijiet li għandhom jiġu permessi f'soċjetà li qed tiffaċċja dawn l-ispejjeż kollha u li trid iżżomm ċertu ekwilibriju ta' kif nikkontrollaw dak li hu għaddej.

Dawn m'huma xejn ħlief jobs for the boys.

Xejn aktar u xejn anqas.

Meta kont qed inħejji risposta għad-diskors tal-ministru tal-finanzi semmejt każ ieħor; dak tas-Sur Grima, il-kap taċ-ċivil li għandu l- liċenzja li jibqa' jaħdem mal-gvern kemm irid.

Dan għalaq 62 jew 63 sena u on top of that, sopra corna bastonate, jikkmanda hu stess u l-commutation tal-pensjoni tiegħu tibqa' għaddejja u jirċeviha xorta waħda.

Issa peress li l-prim ministru għoġbu jgħid li jien qed naqbad mas-Sur Grima għal xi raġunijiet personali, għax kien irreżista xi ħaġa li ridt jien, se nidħol personali jien ukoll għax dan mhu veru xejn.

Lis-Sur Grima ridt inkeċċih ̧ bid-dritt kollu ̧ għax bħala kap taċ-ċivil minflok ma wera solidarjetà ma' min kien prim ministru dak iż-żmien, f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif jingħataw il-persentaġġi s-segretarji permanenti, ma kienx leali.

L- ewwelnett ried li tiegħu stess tkun 15% u ġie jippreżentahieli bi 15%.

Apparti li mhijiex aċċettabbli li xi ħadd jippreżenta ruħu b'dak il-mod, meta għidtlu biex ikun serju dwar kif jagħti l-persentaġġi lis-segretarji permanenti kellu l-ardir joħroġ ċirkolari biex jipprova jwaħħal fija dwar kif ħarġu dawn l-istess persentaġġi.

Bniedem hekk ma tistax tafdah.

Il- prim ministru jista' jafdah kemm irid għax hu daħħalha lil din il- personalità, imma bir-rispett kollu ̧ billi jiddefendi nies hekk u jaħdem b'nies hekk se jkompli jillustra għaliex waqajna fejn waqajna fit-tmexxija tal-gvern, għax m'hemmx serjetà.

Ħokkli dahri ħalli nħokklok tiegħek.

Hekk qegħdin l-affarijiet u din hija d-duda li daħħlitna fl-impass li ninsabu fih.

Din bħall-istorja kollha tal-konsulenti galore li għandu l- gvern.

Hawnhekk ikun tajjeb li nsemmi li hemm bejn Lm1 miljun u Lm2 miljun li qed jitħallsu fuq konsulenzi.

GĦandna bżonnhom dawn?

Jien għandi ħafna case studies u nafu kemm jiswew dawn il-konsulenti, x'qed jagħmlu dawn il- konsulenti u għaliex qegħdin hemm.

Il-maġġoranza tagħhom ħerġin min- network ta' friends of friends, tal-ħbieb tal-ħbieb li jieklu fuq xulxin u jħokku ma' xulxin.

Pero' mbagħad issib li l-output mhuwiex ħiereġ.

Mhux ta' b'xejn tibqa' ċass quddiem il-mod kif għal sena wara l-oħra fuq it- tmexxija tal-gvern iwegħduna li ġej l-accrual accounting.

L-accrual accounting hija sistema ta' kontijiet li permezz tagħha ma nkejlux dak li qed jitħallas biss imma nkejlu wkoll l-affarijiet li se jkollok tħallashom għax qed tagħmilhom.

Jekk dipartiment tal-gvern għandu spiża li għamilha imma għadu ma ħallashiex, dik l-ispiża trid tidher.

Din kienu wegħduha fl-1998 u sal-lum għadhom m'għamlu xejn ħlief li qalu ħafna kliem sabiħ.

Jien nista' ngħidha ċar u tond hawnhekk li l-kontijiet li qed ipoġġulna quddiemna huma foloz għax hemm diversi dipartimenti li qed jagħmlu ħafna spejjeż li għadhom mhumiex qed jidhru.

Qegħdin hemm u jipprovaw jimbottawhom għas-sena d-dieħla.

Allura mhux nilagħbu bil-bżieq qegħdin?

Hekk qed nagħmlu, nilagħbu bil-bżieq għax l-ispejjeż qegħdin hemm u m'aħniex qed narawhom.

Hemm dipartiment tal-gvern, per eżempju, li waqqfulu l-karozzi tal-kiri u waqqfulu l-fjuri.

Waqqfuhomlu għax min qed jipprovdi l-karozzi jrid jitħallas.

X'għamel dan?

Dan mar għand kumpannija tal-kiri oħra u mar għand kumpannija tal-fjuri oħra.

Allura mhux nidħku b'xulxin qegħdin?

Il- verità hi li mhux qed ikollna l-kont veru attwali ta' kemm hija l-ispiża tal-gvern.

U allura mbagħad minn hemm toħroġ ir-rabja għaliex biex taparsi jsolvi din il-problema l-gvern idur fuq it-taxxi.

Kieku hija sabiħa money no problem.

Dażur li money no problem!

Imbagħad iżid it-taxxi.

Il-gvern għadu ma spjegax eżattament x'inhi l- ġustifikazzjoni li fi żmien fejn l-ekonomija produttiva tagħna qed tħossha daharha mal-ħajt qed iżid it-tasazzjoni tal-VAT b'20%.

X'inhi l-loġika ekonomika warajha din?

X'nifs se nagħtu lill-pajjiż?

Dawn jaħti għalihom il-prim ministru bil-filosofija li daħħal fil-pajjiż ta' money no problem.

U aktar u aktar imbagħad meta ż-żieda ta' 20% fil-VAT jipprovaw jiġġustifikawha billi jgħidulna: Isma' din iż-żieda se nagħmluha f'kont tas-saħħa ħalli nkunu żguri li tmur fuq is-saħħa.

Dan mhux daħk fil-wiċċ!

Jekk is-saħħa għandha kont ta' Lm60 miljun jew Lm70 miljun billi tagħmel account separat li jista' jitla' Lm20 miljun jew Lm25 miljun b'min qed tidħak jekk xorta trid terġa' toħroġ fondi ħafna akbar - id-doppju jew it- triplu - mill-consolidated fund ħalli tmexxi s-settur tas-saħħa?

B'min iridu jitmejlu, Sur President?

U l-istess qed jiġri fil-każ ta' l-anzjani fejn qed jeħdulhom bejn 60% u 80% mill-pensjoni.

Daqskemm kienu skandalizzaw ruħhom fl-1998 għax konna se niċċarġjaw 50c fuq il-mediċini u konna se neħdulhom parti mill-pensjoni biex tmur f'fond ħalli jitmexxew id-djar ta' l-anzjani!

Issa se jeħdulhom 80% tal-pensjoni u ż- żewġ ereżiji li ħarġu minnha kienu dawn.

Waħda minnhom hi li matul dan id- dibattitu l-ministru responsabbli mill-politika soċjali kellu l-wiċċ li jgħid li l-anzjani se jmorru aħjar.

Pero' hawnhekk tirrealizza t-tieni punt.

Illi mill-anzjani li hemm rikoverati fid-djar ta' l-anzjani se jdaħħal bejn Lm1.3 miljun u Lm1.5 miljun, l-istess ammont li se jonfoq aktar fuq l-ambaxxata fi Brussell u fuq ambaxxata ġdida f'Budapest.

Imbagħad il-prim ministru jiġi hawn u jgħid: Qed taraw!

Ma jemmnux fl- Unjoni Ewropea dawn!

Mhux bilfors li trid iżżid l-ambaxxata fi Brussell la dħalna fl-Unjoni Ewropea?

Issa jien ngħidlu l-ġenn li qed jagħmel anke f'dan il-qasam; kif qed jirranġa fuq l-ambaxxati u l-ħela dejjem għaddejja.

Fl-istess ħin imbagħad filwaqt li l-piż tat-taxxi dejjem jiżdied, il-kwalità tas-servizz sejra lura.

Hawn xi ħadd li jista' jiċħad li f'ċerti oqsma tad-djar tax-xjuħ is- servizzi sejrin lura?

Per eżempju, lili kellmitni waħda mara li għandha lil ommha rikoverata f'post – ma rridx insemmi liema hu għax malajr jipprovaw ipattuhielha – u din qaltli li hi jkollha tipprovdilha l-ikel għax f'din il-home jagħmlu ġranet sħaħ dejjem jagħtuhom l-istess frotta jew inkella jagħtuhom affarijiet għall-ikel li ma jkunux tajbin għal saħħithom.

Per eżempju ̧ min ikun dijabetiku jagħtuh il-karrotti xorta jew inkella jagħmlu soppa li tkun kompletament vojta mis-sustanzi.

Dan jiġri wkoll fl- Isptar San Luqa fejn kulħadd jaf li f'ċerti wards hemm undermanning qawwi u nuqqas ta' organizzazzjoni li qed tirriżulta f'servizz agħar.

Mela nħallsu aktar u nieħdu inqas u naħseb li l-ħela ta' flus hemm qiegħda.

Semmejna l-ambaxxata ta' Brussell li fuqha se jżidu Lm800,000.

Issa waħda mill-affarijiet li huma strambi f'din l-istorja kollha hi li ftit ilu, forsi sentejn jew tliet snin ilu, il-gvern xtara post ġdid fi Brussell għall-ambaxxata tiegħu.

Issa dak il-post mhux se jkun biżżejjed biex jilqa' fih dawn in-nies kollha li l-prim ministru jrid jibgħat Brussell.

Allura skużi ̧ meta nxtara dak li nxtara ma kienx hemm ħsieb li jista' jkun hemm bżonn ta' tkabbir ta' l-ispazju?

X'se nagħmlu?

Se jbigħ kollox u jerġa' jibda mill-bidu jekk verament irid li jżid l-ispejjeż fuq l- ambaxxati ta' Brussell u Budapest bi Lm800,000?

U s-sabiħa mbagħad hija li min-naħa għandna l-argument li hemm bżonn nibnu aktar ħalli nkunu nistgħu nużaw aħjar is-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, imbagħad biex dan il- parlament ikollu skrutinju aħjar, ħalli jkun jista' jifli l-liġijiet li jkunu deħlin minn Brussell, hemmhekk xejn.

U għalhekk hemm il-ħela, għax il-pajjiż qed jiġi ggwidat b'mod li money no problem tfisser li nżidu t- taxxi, inżidu d-dejn u naraw kif naslu; nillapazzaw, nillapazzaw ̧ nillapazzaw.

Din bħall-kwestjoni l-oħra tal-private public partnership.

Sur President, il-gvern telaq għal għonq it-triq taħt it-tmexxija ta' l- Onor. Fenech Adami bil-ħsieb li anke l-private public partnership hija money no problem.

Jien il-bieraħ bqajt skantat nisma' lill-Onor.

Tonio Fenech - issa dan mhux ebete, far from it - jgħidilna li l-private public partnership tfisser li noħorġu aktar flus u għax noħorġu ħafna iktar flus imbagħad is-settur privat jagħtina iktar saħħa fit-tmexxija.

Skużi taf, jekk il-private public partnership tfisser li għal kull Lm1 li konna noħorġu qabel nonfqu Lm2 jew Lm3 aktar, kif fil-fatt qed jiġri, għax ma pprovajtx tonfoq Lm1 aktar minn qabel ħalli tassigura li l-ħaddiema tiegħek jaħdmu tajjeb?

Mhux tħallihom mitluqa għal snin twal u issa għal kull Lm1 li kont tonfoq fuqhom se tagħti Lm3 lill-kuntrattur privat ̧ bla kontroll ta' xejn, kif qed jiġri bħalissa kemm fuq l-istorja tar-roundabout u kemm fuq Tal-Qroqq.

U l-flus dejjem ħerġin.

Qabel kont tonfoq Lm1 u issa qed tonfoq Lm4 u mbagħad jiġi l-Onor.

Tonio Fenech jgħidilna kemm għandna roundabouts sbieħ!

Imma skużi, dan il-pajjiż hekk irridu mmexxuh; billi nwaddbu l-fondi pubbliċi bil-pali u mingħalina qed naslu?

B'dan il-mod qed noħolqu ġenn ġdid f'dan il-pajjiż, ġenn aktar komplikat.

Skużi, mela private public partnership tfisser li jekk qabel kont tonfoq Lm1 issa qed tonfoq Lm4 ħalli jkollok, per eżempju, roundabouts sbieħ?

GĦax imbagħad waħda mill-affarijiet oħra strambi kbar li ġraw hi li dan il-private public partnership fuq ir-roundabouts daħal fil-kont tal-biedja u allura qed ngħidu li l-biedja għoliet bi 3% jew 4% din is-sena.

Mela dawn qegħdin iqisu u jkejlu l-flus li qed nonfqu fuq il-private public partnership tar- roundabouts bħala parti mill-biedja!

Ara kif qegħdin nidħku bina nfusna!

U dawn l-affarijiet jaħti għalihom il-prim ministru bit-tmexxija tiegħu ta' money no problem bla kontroll ta' xejn, Sur President.

Rigward Tal-Qroqq, għadni kemm semmejt l-allegazzjoni ta' kif Georg Sapiano daħal fl-istorja.

Dan hu wieħed mill-buddy buddies tal-prim ministru, imma hemm affarijiet li qed jintqalu tafux.

Jien ikolli rapporti, per eżempju, ta' trakkijiet tal-konkos deħlin f'Tal-Qroqq li jgħaddu mill-weighbridge ̧ imbagħad iduru u jerġgħu joħorġu.

Jiġifieri dawn qed jiġu magħduda bħala parti mill-proġett imbagħad joħorġu u jmorru xi mkien ieħor.

Mhux hekk biss, imma għandna anke r-rapporti ta' pedamenti u strutturi li l- ewwel jinbnew, imbagħad jerġgħu jitwaqqgħu u mbagħad jerġgħu jittellgħu.

Jew ta' pedamenti u strutturi illi nbnew u diġà ħierġa l-moffa minnhom u se jkollhom jerġgħu jitneħħew.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk, Sur President.

U din jaħti għaliha l-prim ministru u l-gvern tiegħu għax huma qegħdin hemm.

Huma għandhom id-dmir li kull Lm1 li toħroġ ma ngħidux money no problem għaliha imma nikkontrollawha, akkost li ma tkunx popolari.

Imbagħad biex taparsi nagħmlu l-werqa quddiemna bħall-ġgant ta' hawn isfel, fl-aħħar minuta jqum panic station u f'daqqa waħda nħassru l-parties.

Il-problema solvewha billi nneħħu l-parties.

Huwa tajjeb li tneħħi l- parties imma hemm affarijiet oħra ħafna aktar importanti xi tneħħi.

Pero' min-naħa l-oħra jien lanqas ma nista' nifhem kif se nneħħu l-parties u mbagħad illejla l-prim ministru se jagħmel party.

Jien nissuġġerilu li biex inkunu koerenti għallinqas joffri li dan il-party tal-lejla ma jagħmlux.

It's only fair.

Jien ma nistax nifhem kif hemm loġika għall- kbir u loġika għaż-żgħir u dawn l-affarijiet huma naturali.

Bħalma ma nafx min ġie jgħidilna dan l-aħħar li huwa mportanti li jkollok Jaguar.

Imma skużi ̧ kif nistgħu, fi żmien meta qed ngħidu li deħlin b'pompa kbira fl-Unjoni Ewropea, ma naħdmux b'moħħ Ewropew ukoll?

Dan jien ngħidlu moħħ ottoman għax l-ottomani kienu jorganizzaw u jaħsbu hekk.

Is-sultan u l- ġannizzari ta' madwaru jkollhom loġika u l-bqija jkollhom loġika differenti.

Kif nistgħu nibqgħu sejrin hekk?

Hemm imbagħad ċerti ċifri li lili jħassbuni.

Jien semmejt it-trianglu vizzjuż tal-qgħad, taxxi u dejn u issa jien erġajt iċċekkjajt il-figuri fuq id-dejn.

Il-bieraħ sieħbi l-Onor.

Charles Mangion spjega kif dwar id-dejn għas-sena d-dieħla hemm taħwida sħiħa fiċ-ċifri tal-gvern, imma jekk tħares lejn id-dejn li tellajna din is-sena jwaħħxek.

Skond il-financial report id-dejn pubbliku sa l-aħħar tas-sena li għaddiet kien ta' – se nżomm in- nifs fuqha din - Lm1,074 miljun.

Skond il-financial estimates li ħareġ il- gvern stess hu stmat li sa l-aħħar tas-sena d-dejn pubbliku jitla' għal Lm1,242 miljun.

Jiġifieri skond iċ-ċifri tal-gvern f'sena waħda se nkunu żidna d-dejn nazzjonali b'Lm168 miljun.

Is-sena li għaddiet fil-financial estimates ħadu żball fil-kalkolu ta' xi Lm30 miljun u jekk qed jagħmlu l- istess ħaġa din is-sena, kif żgur qed jagħmlu, f'sena waħda se nkunu żidna d-dejn pubbliku b'Lm200 miljun.

THE CHAIRMAN: Onor. Sant, nitolbok tikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Ma nistgħux nibqgħu nfarfru r-responsabbiltajiet imma rridu niffaċċjaw ir- realtà.

Quddiem il-kriżi ta' qgħad, taxxi u dejn m'għadux żmien il- buzzwords.

Jekk qed insemmu l-patt soċjali bħala buzzword għandhom igħidulna x'fih dan il-patt soċjali.

F'dan il-pajjiż mhux patt soċjali buzzword għandna bżonn imma pjan ta' riġenerazzjoni li jara kif il-gvern tabilħaqq jikkontrolla u jrażżan l-ispiża tiegħu u fuq kollox, pjan li fih il-gvern jaħdem bis-serjetà ħalli jinkoraġġixxi u jżid l-opportunitajiet ta' xogħol u kompetittività f'pajjiżna.

Jekk m'aħniex se nagħmlu hekk se nibqgħu sejrin mill-ħażin għall-agħar, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u issa l-ħin li fadal huwa kollu għan-naħa tal-gvern.

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Sur President ̧ f'dawn l-aħħar 22 seduta segwejna d- diskors tal-budget għas-sena 2004 minn diversi perspettivi u minn diversi ministeri differenti.

Dawn smajnihom kemm min-naħa tal-gvern kif ukoll min- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Wieħed irid janalizza dan il-budget mhux biss mil-lenti tal-ministeri partikolari iżda fil-qafas ta' l-objettivi ċari li għandu quddiemu l-pajjiż flimkien ma' l-għanijiet li jridu jintlaħqu.

Dan huwa budget li l- objettivi tiegħu huma ċari daqs il-kristall.

Dawn l-objettivi mhumiex f'ċirkostanzi normali għal pajjiżna iżda huma f'ċirkostanzi ġodda ta' Malta msieħba ma' 24 pajjiż ieħor membru ta' l-Unjoni Ewropea li jfissru kemm benefiċċji kif ukoll obbligi.

GĦalhekk biex narmaw għal dawn iż-żmenijiet ġodda rridu nibnu lil pajjiżna biex ikun attrezzat għall-ġejjieni pero' fl- istess nifs irridu niżguraw li ħadd ma jibqa' barra la mill-iżvilupp ekonomiku u lanqas mill-iżvilupp soċjali.

X'inhuma l-mezzi li se nużaw biex naslu fejn nixtiequ?

GĦal dan il-gvern l- individwu huwa prijorità u biex lill-bniedem inpoġġuh quddiem nett irridu niżguraw li kulħadd jieħu l-benefiċċji li pajjiż attrezzat iġib miegħu.

Din tfisser kwalità ta' ħajja aħjar.

Pero' kull wieħed u waħda minna jridu jqisu lilhom infushom bħala wieħed mill-bennejja li qed jibnu l-futur ta' pajjiżna.

Fil-ħajja dejjem irridu nħarsu b'viżjoni 'l quddiem u rridu nħarsu lura biex nimtlew bil-kuraġġ u ngħidu li llum wasalna fejn wasalna għaliex ittieħdu deċiżjonijiet tajbin f'ħinhom u f'waqthom.

Din il- perspettiva mhux biss il-gvern irid iħares lejha iżda kull entità pubblika, kull entità kummerċjali, kull organizzazzjoni, kull familja u kull individwu.

Pero' biex tħares lura u timtela bil-kuraġġ trid tkun ħadt deċiżjonijiet tajba u bil-għaqal fil-passat.

Hawn nixtieq nistaqsi lill-poplu Malti u GĦawdxi, lil kull wieħed u waħda minna: Min minna ma ħax deċiżjonijiet iebsa f'ħajtu?

Min minna kien kważi qata' qalbu iżda b'determinazzjoni u rieda qawwija baqa' jistinka forsi anke kontra kurrenti diffiċli li kienu għaddejjin f'kull żmien?

Hemm xi ħadd li ddispjaċieh li għax investa fl-edukazzjoni għalih u għal uliedu tkattar il-ġid?

Kemm hawn nies fostna li jgħidu li allaħares ma kenux id- deċiżjonijiet iebsa u diffiċli li ħadna biex fassalna l-futur tagħna!

U bħall-eżempju ta' dawn ħutna l-Maltin l-istess kienu d-deċiżjonijiet għall- gvern Malti fiż-żmien li għadda.

X'fisser il-fatt li ġew liberalizzati diversi setturi?

X'fissret il-liberalizzazzjoni tax-xandir?

X'fissret il- liberalizzazzjoni tal-komunikazzjoni u tas-swieq?

X'fissru l-investimenti fit-teknoloġija?

X'fissru l-investimenti fl-infrastruttura?

X'fissru l- investimenti fis-saħħa?

X'fissru l-investimenti fl-edukazzjoni?

Ir- risposta hi li dawn issarrfu f'ħolqien ta' impjiegi ġodda f'livelli għolja ħafna ta' kwalità ta' ħajja tajba li llum ħadd ma jgħaddi mingħajrhom.

Iva, konna qed narmaw għall-ħteġijiet ta' dak iż-żmien.

Bnejna pajjiż mill- qiegħ għaliex il-gvern ħadem bil-għaqal.

Iva, Sur President, għalhekk biss għandna nħarsu lura biex ngħidu li d-deċiżjonijiet iebsa ttieħdu, ħallasna għalihom, tawna r-riżultati mixtieqa u Allaħares ma kenux huma.

Naturalment dan huwa grazzi għall-gvern u l-poplu Malti u GĦawdxi kollu.

Wasalna hawn u rridu nħarsu 'l quddiem.

Illum mhuwiex sostenibbli mhux li tinvesti imma jekk ma tinvestix għax taqa' lura.

Illum mhuwiex sostenibbli mhux li tieħu d-deċiżjonijiet iżda jekk ma teħodhomx għax taqa' lura.

Illum mhuwiex sostenibbli mhux li tkun kompetittiv iżda jekk ma tkunx għax taqa' lura.

Naħseb li f'dan il-budget element wieħed ta' biżgħa biss jirrenja, li huwa l-biżgħa jekk ma narmawx għaż-żmenijiet li deħlin fihom.

Il-biżgħa hija jekk inti ma taħdimx biżżejjed biex tlaħħaq mal-kompetituri tiegħek.

Hija biżgħa li ma tarmax għall-ħteġijiet u n-neċessitajiet tal- lum u tal-ġejjieni.

Mr Chairman, xi jfisser narmaw u f'liema kuntest irridu narmaw?

Irridu niġbdu ħabel wieħed u rridu nħaddmu l-valur ewlieni tas-solidarjeta', tas- sussidjarjeta' u tas-sostenibilita'.

Xi ħaġa li rridu nindirizzaw żgur hija l-evażjoni tat-taxxa, dovuta mhux lill-gvern iżda lill-poplu Malti.

Imbagħad hemm l-abbuż mis-servizzi soċjali u hemm ukoll il-burokrazija min- naħa ta' entitajiet u awtoritajiet governattivi.

GĦandek ukoll ir-riforma fis-servizz pubbliku ̧ fejn trid titqanqal ħafna aktar diskussjoni fuq il-white paper.

Nixtieq insemmi wkoll l- accountability fid-diversi entitajiet għax fil-kumitat permanenti dwar il- kontijiet pubbliċi tisma' b'diversi affarijiet li jkunu saru.

Hemm bżonn li jittieħdu deċiżjonijiet bil-għaqal u b'konsistenza u jsir ristrutturar kull fejn hu meħtieġ.

Irridu nneħħu l-piżijiet żejda minn fuq l-ekonomija billi nużaw aħjar ir-riżorsi li għandna għad-dispożizzjoni tagħna.

F'dan il-kontest irid jitħaddem ukoll il-konċett tal-patt soċjali.

Dan huwa budget li ma jħarisx biss lejn l-iżvilupp ekonomiku iżda jħares bil-qawwa lejn l-iżvilupp soċjali ta' pajjiżna.

Dan il-budget wiżen u sab il-bilanċ ta' l-istakeholders kollha.

Huwa faċli li tgħid x'hemm bżonn f'kull ministeru u f'kull entità pero' trid tgħaqqad l-interessi tal-pajjiż kollha flimkien.

Trid tgħaqqad flimkien il-miri nazzjonali, l-isfidi internazzjonali u l-isfidi l-oħrajn biex tippenetra fiż-żona Euro li tant hija mportanti għall-ekonomija Maltija.

Trid tħares l-interessi soċjali ta' poplu b'servizz ta' saħħa mill-aqwa kif ukoll l- interessi ta' l-anzjani u ta' min ma jiflaħx iħallas.

Trid tgħolli l- kwalità tal-ħajja u trid toffri opportunitajiet għal kulħadd.

Sur President, dan huwa budget ta' bilanċ li jiżen tajjeb l-interessi tal- ħaddiema, ta' l-imprendituri u tan-negozjanti kollha.

Id-deċiżjonijiet huma meħuda fuq bażi ta' budget li jistimola l-ekonomija u jħalli l- inizjattivi kollha miftuħa lil min hu kapaċi jaħdem jew iħaddem in-nies miegħu, għax dan ukoll huwa parti mill-iżvilupp soċjali ta' pajjiżna.

Qegħdin jittieħdu miżuri iebsa li jroddu lura kwalità ta' ħajja aħjar lill- poplu Malti.

Naturalment ħadd ma jieħu gost iħallas it-taxxi pero' mill- banda l-oħra kulħadd jieħu gost jibbenifika mis-servizzi tas-saħħa, mill- pensjonijiet, mis-servizzi soċjali u mis-servizzi li toffri l- infrastruttura ta' pajjiżna.

Irridu nkunu responsabbli mill-ġbir tat-taxxi għax m'huwiex sew li dawk li jħallsu t-taxxi jagħmlu tajjeb għal dawk li ma jħallsux.

Din hija inġustizzja soċjali li qiegħda xxekkel milli jkollna attività ekonomika u kummerċjali kif mistħoqqa u għalhekk hemm bżonn li ssir enfasi fuq il- ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa.

Hawn nixtieq nagħmel parentesi żgħira ħalli nfakkar il-ħames oqsma li semma fid-diskors tiegħu l-president fil- ftuħ ta' dan il-parlament.

Hu semma l-edukazzjoni, l-ambjent, is-servizzi soċjali, ix-xogħol u t-tisħiħ ta' l-ekonomija u t-tmexxija pubblika.

Dawn kollha ġew indirizzati fil-budget li ġie ppreżentat ftit tal-jiem ilu.

Sur President, għandna nħarsu lura b'sodisfazzjon u ngħidu li mxejna 'l quddiem b'passi ta' ġgant.

Hawnhekk mhux qed nagħti ħarsa lura mill-1987 sal-lum iżda qed nirriferi għal żviluppi aktar riċenti.

Per eżempju, fil- leġislatura li għaddiet ̧ u anke issa wara l-elezzjoni, imxejna 'l quddiem b'passi kbar u ħadna deċiżjonijiet tajbin.

Forsi fuq il-media min-naħa ta' l-oppożizzjoni nisimgħu ħafna dwar is-sensji.

Huwa veru li hawn is-sensji u ħadd ma jieħu gost bihom, pero' għandna ekonomija li qed terġa' toffri impjiegi ġodda.

Fl-istess nifs insemmi r-ristrutturar ta' ħafna kumpanniji privati u pubbliċi.

Dan l-aħħar kellna r-ristrutturar tat-tarzna li sa ftit taż- żmien ilu kienet timpjega 'l fuq minn 7,000 ħaddiem.

GĦandna kumpanniji f'kull settur li qed jinvestu f'makkinarju sofistikat u għalkemm dan jista' jirriżulta fi tnaqqis ta' impjiegi, irriżulta li l-qgħad f'pajjiżna baqa' fl-istess livelli jew kellu żieda marġinali żgħira.

Dan ifisser li fil- pajjiż inħolqu ħafna impjiegi ġodda.

Is-sodisfazzjon ta' dan il-gvern huwa li fil-kompetizzjoni qalila li għandna llum fl-istadju ta' ristrutturar kollu kemm hu qed jibqgħu jinħolqu l-impjiegi biex ħadd ma jibqa' lura.

Dawn huma sinjali ċari ta' direzzjoni fejn il-pajjiż għandu jasal.

Il- konċett li rridu naħdmu bih huwa li nkunu lesti għall-job mobility u għalhekk wieħed għandu jattrezza l-workforce tiegħu billi juża riżorsi umani li jwassluh għal eventwalitajiet aktar wiesgħa.

GĦalhekk huwa tajjeb li jkollna iktar investiment fit-teknoloġija, fl-informatika u fl- edukazzjoni.

Sur President, nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li m'għandniex għax naqtgħu qalbna.

GĦandna nkunu kuraġġjużi għax għalkemm pajjiżna huwa żgħir u m'għandux ir-riżorsi naturali li għandhom pajjiżi oħra li huma kompetituri tagħna, wasalna fejn wasalna.

U pajjiżna wasal fejn wasal għax ma beżax jinvesti, ma beżax mill-kompetizzjoni u ma beżax jarma meta kien hemm il-ħtieġa.

GĦalhekk nassigurakom li pajjiżna se jasal għax ilkoll flimkien se narmaw għal żmenijiet ġodda.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Mario de Marco.

ONOR.

MARIO DE MARCO: Sur President, kif qal tajjeb il-prim ministru fl- introduzzjoni tiegħu għall-white paper li ġiet ippubblikata riċentement fuq l-att propost tas-servizz pubbliku intitolata "A public service for the 21st century", l-ebda gvern ma jista' jmexxi l-pajjiż tajjeb mingħajr servizz pubbliku effiċjenti u effettiv.

Mill-banda l-oħra l-ebda gvern ma jista' jieħu l-effiċjenza u l-effettività tas-servizz pubbliku tiegħu for granted.

GĦalhekk dan il-gvern filwaqt li jagħraf li s-servizz pubbliku huwa istituzzjoni unika li tilgħab rwol ċentrali fit-tmexxija tal-pajjiż, qed jirrikonoxxi li l-prattiċi tax-xogħol li forsi setgħu kienu adegwati fil-passat għandhom jitbiddlu fid-dawl ta' l-esiġenzi ġodda ta' dan is- seklu.

Is-servizz pubbliku m'huwiex biss mezz ta' għajxien għal eluf ta' Maltin imma huwa l-makkinarju amministrattiv permanenti tal-gvern.

Uffiċjali pubbliċi li jifformaw parti minn dan is-servizz huma uffiċjali ta' karriera li jifformaw il-parti amministrattiva fi ħdan il-ministeri u d- dipartimenti.

Dawn jipprovdu pariri fuq policies lill-ministri, huma responsabbli biex jaffettwaw u jesegwixxu l-programmi tal-gvern tal-ġurnata u jipprovdu ħafna servizzi essenzjali lill-pubbliku in ġenerali.

GĦalhekk huwa fl-interess nazzjonali li s-servizz pubbliku u l-membri tiegħu jkunu kapaċi jesegwixxu dan ir-rwol b'mod effiċjenti issa u fil-futur.

Sur President, huwa mportanti li s-servizz pubbliku jadatta ruħu għall- bżonnijiet ta' stat modern u nistgħu ngħidu li f'dawn l-aħħar snin rajna riforma fi ħdan iċ-ċivil, prinċipalment permezz ta' erba' inizjattivi.

Kellna l-introduzzjoni ta' quality service charter bid-dipartiment jippubblika charters li jindikaw l-istandards li huwa kommess li jilħaq.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li s'issa ġew ippubblikati madwar 45 charter.

Inizjattiva oħra kienet il-programm ta' l-e-government fejn ħafna servizzi tal-gvern illum il-ġurnata huma aċċessibbli tramite l-internet.

Dan rajnieh fil-ħlas tat-trade licences, fl-ordnijiet għaċ-ċertifikati tat- twelid, fil-ħlasijiet tal-kera tal-gvern, fl-income tax returns u affarijiet oħra.

It-tielet inizjattiva rajniha fil-konċett tal-programm għall-public private partnership.

Kif nafu din tutilizza l-impjegati tal-gvern b'mod aktar effettiv billi tissekondahom għal xogħol ma' kuntratturi privati li jkunu nvoluti fi proġetti ffinanzjati b'fondi pubbliċi.

U bir-rispett kollu ma nistax naqbel mal-kap ta' l-oppożizzjoni li jiġi hawnhekk u jmaqdar l-ewwel inizjattiva tal-public private partnership li qed tħalli l-frott.

Ma nistgħux naraw din l-inizjattiva mil-lat ta' fondi li ġew utilizzati, għax għandek l-ispin-off effect li qed jagħmel ambjent aħjar kemm għall-poplu Malti kif ukoll għat-turisti li jiġu jżuruna.

L-aħħar inizjattiva hija dik ta' l-efficiency review li tinvolvi l- effettività ta' benchmarking tad-dipartimenti tal-gvern kontra organizzazzjonijiet oħra privati jew pubbliċi.

Dawn qed jaffettwaw xogħol simili bil-għan li permezz ta' dan il-paragun inkunu nistgħu nidentifikaw bnadi li jistgħu jsiru aktar effiċjenti.

Nisperaw li dawn l-inizjattivi jirrendu liċ-ċivil aktar effiċjenti, pero' għad hemm skop għall-progress u l-white paper tipprova tidentifika l-partijiet dgħajfa li jeżistu llum fiċ- ċivil.

Dawn jiġu identifikati bil-mod segwenti.

Reklutaġġ ta' staff huwa identifikat bħala problematiku minħabba strutturi ċentralizzati żżejjed li jagħmluha diffiċli biex timpjega l-persuna ġusta fi żmien raġjonevoli.

Hemm bżonn ta' aktar enfasi fuq performance managements u performance targets li għandhom jeżistu mhux biss għall-managers imma għall- organizzazzjoni u d-dipartiment sħiħ.

GĦandu jkun hemm mekkaniżmu li jsaħħaħ l-accountability għall-istaff taħt il-livell tas-senior managers.

GĦandu jkun hemm aktar koordinazzjoni bejn organizzazzjonijiet li jeżistu fis-settur pubbliku iżda li jaqgħu barra ċ-ċivil u l-ministeri tagħhom.

F'dan il-każ l-awtonomija maniġerjali li teżisti f'dawn l- organizzazzjonijiet u korporazzjonijiet, filwaqt li hi aspett pożittiv, qed tiġi identifikata fil-white paper bħala xi ħaġa li għandha tiġi kkontrollata permezz ta' l-introduzzjoni ta' miżuri li jevitaw l-abbuż.

L- att li qed jiġi propost fil-white paper għandu tliet oġġettivi prinċipali.

L-ewwel oġġettiv hu li jirrendi l-operazzjonijiet tal-gvern aktar effiċjenti permezz ta' management aktar flessibbli u results oriented.

Fil- fatt qed jiġi ssuġġerit li l-kapijiet tad-dipartimenti jkollhom faċilitajiet li jikkreaw pożizzjonijiet fid-dipartiment tagħhom u jingaġġaw staff f'pożizzjonijiet aktar milli fi gradi.

It-tieni oġġettiv ta' dan l- att propost huwa li jiġu stabbiliti miżuri biex iżommu l-kapijiet tad- dipartimenti aktar accountable għall-użu tal-poter delegat lilhom.

Fil- fatt qed jiġi suġġerit ukoll li l-kapiijet tad-dipartimenti jistgħu jaġixxu fuq il-ġudizzju tagħhom soġġett għal-liġi għal affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ingaġġar, promozzjoni u dixxiplina ta' l-impjegati li jaqgħu taħthom.

Oġġettiv ieħor huwa li tissaħħaħ it-tmexxija tas-servizz pubbliku sabiex jiġi assigurat li din tista' tieħu azzjoni koordinata minkejja d- devoluzzjoni ta' poteri lil kapijiet tad-dipartimenti.

Fil-fatt fl-istess att huwa suġġerit li jinħoloq konċett ta' ministru responsabbli għas- servizz pubbliku li jista' ma jkunx il-prim ministru.

Sur President, ma naħsibx li huwa kontestat li jekk iċ-ċivil irid jadatta ruħu għall- bżonnijiet ta' stat modern huwa essenzjali li jkollu dik il-flessibilità strutturali li tgħin biex iċ-ċivil ikun jista' jġedded lilu nnifsu.

Mil- lat l-ieħor ikun żball li nneħħu miċ-ċivil dawk il-kwalitajiet ta' permanenza fl-istat li jipprovdi l-ispina dorsali ta' kull amministrazzjoni.

Apparti li ċ-ċivil tagħna għandu tradizzjoni qawwija ta' serjetà u grad għoli ta' indipendenza, għandu wkoll warajh tradizzjoni u impenn fl-onestà għax dan ta lill-pajjiż fost l-aqwa u l-aħjar amministraturi tiegħu.

Pero' ġieli jqumu problemi fejn l-istrutturi intiżi biex jissalvagwardjaw l-indipendenza taċ-ċivil tul is-snin setgħu rabbew ċerta permanenza u arteriosclerosis fiż-żmenijiet tal-lum, għaliex l- indipendenza taċ-ċivil m'għandhiex tfisser li ċ-ċivil mhuwiex accountable għal għemilu.

Naturalment l-indipendenza taċ-ċivil għandha tfisser li l- istrutturi taċ-ċivil qegħdin hemm biex iservu l-istat Malti b'serjetà u indipendenza mill-amministrazzjoni politika taż-żmien u fl-unanimità tagħhom tassigura liċ-ċittadini li l-amministrazzjoni ta' l-istat hija waħda serja u li tista' torbot fuqha.

Sur President, ir-riforma li saret s'issa żiedet il-flessibbiltà fil-karigi għolja taċ-ċivil, pero' dejjem qed isir il-paragun bejn iċ-ċivil u l-karigi direzzjonarji fl-impriża privata.

Hemm min jgħid li l-flessibbiltà li għandha entità privata fin-nomina u t-tneħħija ta' persuni abbażi tas- suċċess o meno ta' dik il-persuna hija l-aktar spjegazzjoni ċara għaliex ditta privata ħafna drabi tkun iktar b'saħħitha.

Il-fatt ukoll li impriża privata tista' timpjega lil min jidhrilha, fil-livell li jidhrilha, tagħti skop biex ikun hemm aktar tiġdid f'dik l-impriża privata f'kull livell skond il-bżonnijiet tal-mument.

Il-proposti fil-white paper huma ntiżi f'dan ir-rigward permezz tal-poteri delegati lill-kapijiet tad- dipartimenti, inkluż il-poteri li jistabbilixxu kondizzjonijiet ta' impjieg għal pożizzjonijiet partikolari.

Sur President, għandna noqogħdu attenti għal ċerti problemi ta' overemployment li jeżistu f'ċerti dipartimenti.

Naħseb li qabel ma tingħata l-possibbiltà lill-kapijiet tad-dipartimenti li jingaġġaw lin-nies għandu jsir rendikont ta' fejn jeżisti overemployment, x'inhuma dawk il- livelli u x'korsijiet nistgħu noffru lil dawn in-nies biex għada pitgħada nkunu nistgħu nużawhom għal bżonnijiet ġodda fiċ-ċivil.

Jien naħseb li l- bidla proposta teħtieġ studju u dibattitu aktar profond.

GĦandna wkoll noqogħdu attenti għall-multiplikazzjoni ta' aġenziji tal-gvern, għax mhux neċessarjament li dak li huwa applikabbli għal ċerti pajjiżi kbar huwa applikabbli għall-istrutturi tagħna.

Sur President, nixtieq ngħaddi biex niddiskuti l-forza armata ta' Malta, forza li attwalment timpjega 'il fuq minn 1,600 ruħ apparti r-riservisti, il-voluntiera u ċ-ċivili li jaħdmu magħha.

Din is-sena qed nivvotaw is- somma ta' Lm13.1 miljun li tirrappreżenta żieda ta' Lm500,000 fuq il-vot tas-sena l-oħra.

Kważi Lm350,000 minn din iż-żieda ġew allokati għal personal emoluments filwaqt li 'l fuq minn Lm100,000 ġew ivvotati għal programme u initiatives.

Fil-fatt is-somma totali allokata għal programme and initiatives hija ta' Lm280,000.

Kważi żewġ terzi ta' din is-somma, eżattament Lm188,000, ġew allokati għall-ispejjeż relatati mad-detenzjoni ta' nies barranin li qed jinżammu fil-barracks ta' Ħal Far.

Imbagħad Lm12,000 ġew utilizzati għat-taħriġ tal-forza ta' voluntiera li qed iwettqu servizz utli anke għaċ-ċivil, filwaqt li s-somma ta' Lm80,000 hija proġettata għall-European security and defence policy rapid reaction force.

Lm15,000 minn din is-somma se jintużaw għal skopijiet ta' taħriġ u Lm65,000 minnha se jintnefqu għal xiri ta' equipment relatat ma' din l- inizjattiva.

Il-parti relatata għal operational maintenance expences tikkomprendi nefqa ta' Lm1.5 miljun.

Il-biċċa kbira ta' din is-somma se tintuża għall- manutenzjoni u r-running costs tal-patrol boats, l-ajruplani u l-vetturi.

Is-somma ta' Lm60,000 qed tiġi allokata għal taħriġ ta' l-armata, apparti dawk li qed jinħarġu diġà għar-rapid reaction force.

Forsi f'dan ir- rigward is-somma indikata għal taħriġ setgħet kienet iktar għaliex jekk wieħed jieħu s-somma ta' Lm60,000 per capita dan ifisser madwar Lm30 għal kull ras.

Mill-banda l-oħra l-vot allokat ma jinkludix id-donazzjoni ta' ħafna equipment li ġie mogħti lill-forzi armati ta' Malta.

Dawn l- affarijiet għandhom jiġu valutati u inklużi.

Eżempju ta' akkwisti magħmula lill-forzi armati ta' Malta permezz ta' donazzjonijiet jinkludu l-coastal patrol boat mogħtija mill-Istati Uniti ta' l-Amerika, l-armamenti leġġeri li jinkludu rifles, machine guns, anti- tank weapons u ammonizzjoni mogħtija mill-gvern taċ-Ċina.

Dawn huma stmati Lm0.5 miljun u permezz tagħhom suldati tal-forzi armati fl-aħħar se jkollhom weapon standard għalihom u ammunition standard għalihom.

Ta' min isemmi wkoll l-għajnuna estensiva li tingħata lill-forzi armati ta' Malta mill-missione Italana di assistenza tecnico militare.

Dawn fortunatament se jibqgħu jagħtu s-servizz tagħhom lil Malta, għalkemm jidher li se jirriduċu d-daqs tal-missjoni tagħhom.

Hawnhekk irrid ngħid li l-għajnuna li toffri din il-missjoni Taljana għall-forzi armati ta' Malta tinkludi mhux biss esperjenza u taħriġ professjonali f'ħafna oqsma speċjalizzati iżda wkoll self ta' ħafna equipment lill-forzi armati inkluż trakkijiet u vetturi.

Il-missjoni Taljana tipprovdi wkoll helicopter u crew biex jassistu l-awtoritajiet Maltin f'missjonijiet ta' search and rescue.

Sur President, il-problema prinċipali tal-forzi armati ta' Malta hija li armata moderna llum il-ġurnata għandha bżonn somom sostanzjali biex tkompli timmodernizza lilha nnifisha.

Barra minn hekk, naħseb li huwa utli li jiġi żviluppat pjan strateġiku għall-ħames snin u l-għaxar snin li ġejjin.

Il- fatt li ħafna drabi niddependu minn donazzjonijiet u ġenerożità ta' pajjiżi barranin qed jimpedina milli nagħmlu dan il-pjan strateġiku.

Dan iġibni għad-domanda li jmiss.

X'inhu l-oġġettiv li Malta jkollha armata?

U skond ir-risposta, l-armata tagħna llum qiegħda tilħaq dawn l-oġġettivi?

Fil-white paper li kienet ippubblikata mill-uffiċċju tal-prim ministru f'Ġunju ta' l-1997 ġie mfisser li r-rwoli tal-forzi armati ta' Malta huma s- segwenti.

L-ewwel rwol kien primary defence role u dan jinkludi ż-żamma ta' sigurtà u integrità tal-gżejjer Maltin fi żmenijiet ta' paċi u ta' kriżi.

Dan ir-rwol ta' difiża primarju jinkludi l-manutenzjoni ta' l- integrità tat-territorju Malti, b'mod prinċipali l-manutenzjoni tas-sigurtà fl-ajruport u d-difiża ta' ċerti postijiet strateġiċi.

Il-manutenzjoni ta' l-integrità ta' l-ibħra Maltin tinkludi s-sorveljanza tat-territorju Malti kontra d-dħul illegali tad-droga u immigranti llegali u l-manutenzjoni ta' l-integrità ta' l-ispazju ta' l-ajru ta' Malta tinkludi servizzi ta' search and rescue u protezzjoni ta' ċerti postijiet sensittivi.

It-tieni rwol ta' l-armata identifikat f'din il-white paper kien a secondary defence role u jinkludi rwoli ta' support.

Dawn ir-rwoli sekondarji jinkludu li l-armata tipprovdi assistenza militari lid- dipartimenti tal-gvern u protezzjoni f'xi sitwazzjoni ta' emerġenza ċivili, bħal per eżempju, splużjoniijet, marine pollution u għargħar.

L-armata għandha tipprovdi wkoll għajnuna f'operazzjonijiet ta' kontra d-droga koordinata mill-pulizija, għajnuna militari lill-pulizija f'roadblocks u patrols kif ukoll għajnuna militari lill-komunità ċivili.

Barra minn dan kollu l-armata taqdi wkoll numru ta' funzjonijiet ċerimonjali ta' l-Istat.

Sur President, issa ġiet inkluża assenjazzjoni ġdida lill-forzi armati ta' Malta, il-kontribuzzjoni tal-gvern Malti għall-European Union rapid reaction force.

Din tinkludi parteċipazzjoni f'missjonijiet militari f'ambjent multi-nazzjonali.

Il-kontribuzzjoni ta' Malta se jkun ta' platoon li jġib 30 ruħ għal perijodu massimu ta' sena, kif ukoll numru ta' fizzjali.

Rajna entużjażmu mill-membri tal-forzi armati li b'mod voluntier niżżlu isimhom biex għada pitgħada jkunu inklużi għal dan ir-rapid reaction force.

F'dan l-isfond wieħed jista' jistaqsi pero' jekk realment il-forza armata ta' Malta hijiex f'pożizzjoni li taqdi b'mod effiċjenti dawn il- funzjonijiet estensivi li allokajnilha.

Ir-realtà hi li ma nemminx li għandna l-mezzi biex niddefendu sew l-ajruport minn attakk barrani, għaliex forsi m'għandniex il-kopertura neċessarja ta' l-ajru.

Huwa veru li t-tieni reġiment jinkludi air defence battery li għandha numru ta' anti-aircraft guns leġġeri u forsi dawn huma leġġeri żżejjed u jiġu utilizzati prinċipalment fi rwolijiet ċerimonjali.

Inkun irrealistiku jekk ngħid li nistgħu nagħmlu upgrade ta' air defence battery għal standards moderni u teknoloġiċi, għaliex in-nefqa tkun waħda projbittiva.

Lanqas ma nkun realistiku jekk ngħid li nistgħu nakkwistaw numru ta' ajruplani biex niddefendu l-ispazju ta' l-ajru ta' Malta għaliex kull fighter jet iqum numru ta' mijiet ta' miljuni ta' liri.

GĦandna għalhekk nagħmlu rethinking totali dwar kif wieħed jista' jiddefendi bl- aħjar mod l-ajruport mill-art f'każ ta' attakk, b'mod li jkun kopert sakemm tasal assistenza minn barra.

Sur President, problema oħra hi li m'għandniex xi forza navali tali biex nipproteġu l-ibħra territorjali f'każ ta' xi invażjoni mill-baħar pero' r- realtà hi li ma jistax ikollna din il-forza navali.

Anke għal dak li jirrigwarda sorveljanza ta' l-ibħra territorjali ta' Malta, il-patrol boats li għandna m'għandhomx speed qawwi biżżejjed biex ikunu jistgħu jagħmlu interċessjonijiet fl-inqas żmien possibli.

Filwaqt li dawn huma adattati għal patrols fit-tul u fil-bogħod, jeħtieġ li jkollna patrol boats iżgħar u aktar veloċi.

Hawn irrid nagħmilha ċara li dawn il-limitazzjonijiet mhumiex dovuti għan-nuqqas ta' xi amministrazzjoni jew oħra ta' liema partit hi, iżda huma dovuti għaċ-ċokon tagħna u l-limitazzjonijiet finanzjarji li għandna.

X'għandna nagħmlu?

Nemmen li għandna nsaħħu l- maritime squadron biex kemm jista' jkun inħarsu l-ibħra tagħna minn attivitajiet illegali.

GĦandna nsaħħu s-sorveljanza mill-ajru u nassiguraw li s-sistema tar-radar tkun waħda funzjonali li f'kull waqt u f'kull ħin tkopri l-ibħra territorjali ta' Malta.

Ninsab kuntent li jidher li fis-sena 2005 l-forzi armati ta' Malta se jirċievu coastal patrol vessel mill-Istati Uniti simili għal dik li diġà tawna.

Dawn il-patrol boats żgur li se jkunu ta' valur għall-maritime squadron.

Ninsab informat ukoll li l-gvern qed jinnegozja ma' l- awtoritajiet Taljani għall-akkwist ta' offshore patrol vessel u l-ftehim għandu jiġi konkluż f'dawn il-ġimgħat.

Il-finanzjament għal dan l-akkwist se jiġi mill-protokoll finanzjarju ffirmat ma' l-istat Taljan.

Din il- patrol craft se tissostitwixxi l-condor class patrol boat li konna xtrajna minn surplus stock mill-Ġermanja wara l-unifikazzjoni mal-Ġermanja tal- Lvant.

Il-forzi armati ta' Malta għandhom jistudjaw ukoll il-possibbiltà biex jakkwistaw patrol craft aktar veloċi kif għandu l-gvern Taljan biex jaġixxu bħala deterrent għal dawk li qed jgħaddu mill-ibħra tagħna jew b'kuntrabandu jew b'emigranti illegali.

Sur President il-forza armata ta' Malta għandha tassigura li l-membri kollha tagħha jkunu mħarrġa adegwatament u kontinwament tul il-karriera tagħhom.

Huma biss il-membri tas-C company fi ħdan l-ewwel reġiment li qed jagħmlu training militari b'mod konsistenti.

Sfortunatament it-taħriġ li jingħata lill-membri ta' l-A company, li huma responsabbli mis-sigurtà ta' l-ajruport, huwa limitat għaliex forsi m'hemmx membri biżżejjed fi ħdan din il-kumpannija.

Il-B company hija responsabbli mis-sigurtà f'postijiet sensittivi bħal Kastilja, il-palazz presidenzjali u l-Girgenti pero' hemm bżonn aktar nies u dan jaffettwa t-training tagħhom.

Min-naħa l-oħra d-D Company bħalissa qed tiġi utilizzata prinċipalment għad-detenzjoni ta' l- immigranti li qed jinżammu f'Ħal Far.

F'dan ir-rigward qed jiġi ssuġġerit li l-personnel fi ħdan l-ewwel reġiment għandhom jaħdmu fuq bażi ta' rotazzjoni sabiex l-ebda suldat ma jrabbi l- għeruq fuq il-post fejn ikun jew jitlef il-moral tiegħu għax ma jkunx qed jirċievi training jew għax il-post fejn ikun qiegħed ma joffrilux wisq inizjattiva.

Is-sistema ta' reklutaġġ għandha tinbidel għaliex hija twila wisq u ħafna drabi ddum sena biex tiġi kompluta.

Ħafna mid-dewmien huwa dovut għall-fatt li apparti eżami fiżiku u mediku r-rekluti għandhom joqogħdu għal eżami amministrat mid-dipartiment ta' l-edukazzjoni u sussegwentement għal interview.

Il-proċedura ta' l-eżamijiet forsi tista' tiġi sostitwita billi tintroduċi l-ħtieġa ta' edukazzjoni "O" level standard, simili għar-reklutaġġ tal-pulizija.

Fil-każ tal-fizzjali wieħed għandu jikkonsidra li jgħolli l-ħtieġa ta' żewġ "A" levels għal degree mill- università biex b'hekk inkunu żguri li dawk li jidħlu fl-armata jkunu nies li verament iridu l-armata bħala l-karriera tagħhom.

U fl-aħħar nistaqsi jekk bħalma hemm akkademja tal-pulizija li tipprovdi mhux biss tagħlim għar- rekluti iżda wkoll korsijiet permanenti għal-livelli kollha tal-korp, ikunx utli li ssir akkademja għall-armata wkoll.

F'dan il-kontest parti mill- forti Sant'Iermu jkun jista' jiġi wżat mill-armata għal dan l-iskop u jkun hemm attivitajiet komuni bejn iż-żewġ akkademji.

Sur President, jekk għandu jkun hemm suġġett li jgħaqqad lill-Maltin huwa dak dwar l-armata; armata li qiegħda hemm biex tassigura s-sigurtà tagħna lkoll.

L-ebda kritika jew suġġeriment m'għandha tiġi ntiża jew interpretata b'mod partiġġjan għax qed issir biss fl-interess tal-membri ta' l-armata li wirtu tradizzjoni twila ta' dedikazzjoni tas-suldati Maltin li tmur lura għaż-żmenijiet tar-royal Malta artillery.

Filwaqt li l- uniformijiet ma tantx jinbidlu, it-tattiċi u l-metodi ta' l-armati tad- dinja jinbidlu radikalment maż-żmenijiet.

Għalhekk ma nistgħux nibqgħu lura u ma nistgħux noqogħdu statiċi għax hu fl-interess tagħna lkoll li ninbidlu maż-żmenijiet.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, nixtieq nagħmel xi kummenti dwar il- budget in ġenerali, imma qabel xejn irrid ngħid li din kienet sena kruċjali, kienet iċ-ċavetta tal-futur tagħna għaliex il-poplu Malti ddeċieda liema rotta jrid jaqbad.

U hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nifraħ lill-prim ministru għas-suċċessi li kiseb tul din is-sena bir- referendum, bir-riżultat ta' l-elezzjoni u anke bil-European of the year.

Fil-ftit ħin li għandi rrid nagħmel xi kummenti fuq wieħed mill-aħħar impenji tal-prim ministru rigward iċ-CHOGM.

L-ewwelnett irrid nikkondividi l-pożizzjoni li ħa l-gvern Malti vis-à-vis iż-Żimbabwe.

Jien kont hemm bħala wieħed mill-40 osservatur tal-Commonwealth u naħseb li l-messaġġ li wassalna huwa wieħed pożittiv, jiġifieri li fejn jidħol it-tkasbir tad- drittijiet tal-bniedem aħna ma nittollerawhx.

Hija ħaġa ta' sodisafazzjon ukoll li l-laqgħa taċ-CHOGM sentejn oħra se ssir Malta.

Naħseb li dan juri li mhux biss għandna l-infrastruttura meħtieġa, imma aktar minn hekk għandna l-kredenzjali demokratiċi neċessarji.

Sur President, naħseb li f'dan il-budget ħabbarna riformi li huma mportanti ferm, kemm fil-qasam tas-saħħa kif ukoll fil-qasam tal- pensjonijiet.

Jien diġà kelli l-okkażjoni li nitkellem rigward is-saħħa, imma rrid nerġa' ngħid li dak li qed nipprovaw nagħmlu f'dan il-qasam huwa li nużaw ir-riżorsi tagħna aħjar.

Ninsabu għaddejjin minn sitwazzjoni fejn il-kura qed tinbidel u qed isiru operazzjonijiet li qabel lanqas konna noħolmu bihom.

Żgur li ħadd ma jista' jgħid li aħna xxaħħaħna mal-poplu Malti.

Kumment politiku li għamilt u li se nerġa' nagħmel huwa li minkejja l-kritika li ssir mill-oppożizzjoni, fl-1987 meta ħadna l-gvern f'idejna għall-ewwel darba sibna li fl-Isptar San Luqa kienu għadhom jgħallu s- siringi biex jerġgħu jintużaw.

Fl-1996 meta l-gvern għadda f'idejn il- partit Laburista ħallejna l-Isptar San Luqa jagħmel l-open-heart surgeries, jiġifieri daqshekk kienet kbira l-qabża fil-kwalità.

GĦall-grazzja ta' Alla l-kura li qed noffru hija ta' kwalità għolja u skond statistika li ħarġet mill-Eurostat dwar il-kandidati li se jissieħbu fl-Unjoni Ewropea fit-tkabbir li jmiss u pajjiżi oħra tal-Lvant Nofsani l-infant mortality rate ta' Malta - kif jaf kulħadd l-infant mortality rate hija indikatur dwar il-kwalità tas-saħħa – hija fost l-aktar baxxi li hemm kemm fil- pajjiżi li se jissieħbu fl-Unjoni Ewropea kif ukoll dawk tal-Lvant Nofsani.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni semma l-isptar il-ġdid u jien naħseb li jekk hawn xi ħaġa li dan m'għandux isemmi huwa proprju l-Isptar tal-Qroqq, għaliex fil-kampanja elettorali ta' l-1996 l-oppożizzjoni għamlet il-qasam tas- saħħa bħala wieħed mill-main issues tagħha, imbagħad meta telgħu fil-gvern baqgħu ma ddeċidewx x'se jagħmlu.

Jien dejjem inħobb ngħid b'nofs ċajta u b'nofs serjetà li lil dawn San Raffaele m'għoġobhomx għax l-ewwel qalu "se nwaqqfuh", imbagħad "se nħottuh", imbagħad "se nżommuh", imbagħad "se nkompluh", imbagħad "se nkabbruh".

U issa tlajna aħna fil-gvern u se nlestuh.

Il-verità hi li meta l-kap ta' l-oppożizzjoni qed jgħid li l- isptar kellu jiġi jiswa Lm83 miljun, naħseb li dan jaf li din kienet is- somma stmata mingħajr equipment.

Naħseb li l-ministru diġà ta breakdown għaliex is-somma telgħet għal dak l-ammont pero' parti mill-problema għaliex is-somma telgħet daqstant hi li l-gvern immexxi mill-Onor.

Alfred Sant iddeċieda li minn sptar ta' madwar 360 sodda jkabbru għal sptar ta' 900 sodda.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel dwar il-qasam tas-saħħa huwa l-importanza tal- kontroll ta' l-abbuż.

Din is-sena se nkunu nfaqna Lm19 miljun f'mediċini b'xejn u jekk taħdimha din tfisser li kuljum nonfqu Lm52,000 għal mediċini b'xejn.

GĦalhekk naħseb li mhux se nkunu qed nagħmlu ħażin jekk nipprovaw nikkontrollaw l-abbuż.

Nixtieq nagħmel kumment fil-qosor dwar il-pensjonijiet.

Din hija riforma kbira u quddiemna għandna l-isfida li l-pensjonijiet ikunu sostenibbli.

Hawn mhux qed nitkellmu dwar problema tal-lum imma din se tkun teżisti għaxar snin jew 15-il sena oħra.

Fil-fatt nafu li fis-sena 2025, 20% tal- popolazzjoni tagħna se jkollha aktar minn 65 sena u filwaqt li llum hawn ħames ħaddiema għal kull pensjonant, fis-sena 2025 dawn se jonqsu għal tliet ħaddiema.

Dan huwa sinjal ta' progress u jfisser li n-nies qed jgħixu aktar, li hawn kwalità ta' ħajja aħjar, li hawn livell ta' kura aħjar u li l-ħaddiema qed jidħlu fid-dinja tax-xogħol aktar tard għax qed ikomplu jitħarrġu u jispeċjalizzaw.

Biss din toffri sfida u issa qed nipprovaw nagħmlu din ir-riforma b'responsabbiltà u b'solidarjetà ma' dawk li se jilħqu l-età tal-pensjoni 15 jew 20 sena oħra.

Waqqafna kummissjoni dwar il-welfare biex naraw kif flimkien ma' l-imsieħba soċjali nistgħu nsibu soluzzjoni għal din il-problema.

Din qed jipparteċipa fiha kulħadd, jew kważi kulħadd, minbarra l-partit Laburista li għadu sal-lum jirrifjuta li jieħu sehem f'din il-kummissjoni.

Imbagħad jiġi l-kap ta' l-oppożizzjoni u fid-diskors tiegħu dwar il-budget jgħid li jrid iniżżel in-nies fit-toroq jipprotestaw u jiddimostraw.

U naħseb li hawnhekk il-mistoqsija tiġi waħedha: Onor. Alfred Sant, minflok ma tniżżel in-nies jipprotestaw u jiddimostraw fit-toroq mhux aħjar tiġi madwar il- mejda taqdi dmirek u tagħti sehmek biex flimkien insibu soluzzjoni għall- problema tal-pensjonijiet? 15-il sena oħra l-Onor.

Alfred Sant jaf ikun prim ministru ta' Malta u jekk nisimgħu minnu u ma nagħmlu xejn fuq il- problema tal-pensjonijiet ikun ifisser li 15-il sena jew 20 sena oħra ma jkollniex biex inħallsu l-pensjonijiet.

Imbagħad veru jkollu n-nies fit- toroq jipprotestaw u jiddimostraw għax jekk nibqgħu ma nagħmlu xejn ikollu jaqta' l-pensjonijiet.

Imma minflok ma jinżel fit-toroq mhux aħjar jaqdi dmiru, jiġi madwar il-mejda jew jibgħat ir-rappreżentant tiegħu ħalli flimkien nipprovaw insibu soluzzjoni?

Sur President ̧ il-prim ministru qal li t-test ta' l-oppożizzjoni ġej minn dak li joħroġ minn dan il-budget.

Għalhekk illum li wasalna lejn l-aħħar, għax fil-fatt illejla se nagħlqu d-diskussjoni dwar il-budget ̧ ikun tajjeb li naraw kif marret l-oppożizzjoni fil-kritika li għamlet f'dawn is-seduti.

Mela nhar it-Tlieta, 9 ta' Diċembru, konna qed niddiskutu l-voti tal- politika soċjali u waqt li l-Viċi Prim Ministru, l-Onor.

Lawrence Gonzi kien qed jagħmel l-għeluq tad-diskors tiegħu, min-naħa ta' l-oppożizzjoni bdew jinterrompuh u jgħidu li l-gvern imissu jonfoq aktar f'benefiċċji soċjali.

Fil-fatt jumejn wara, il-gazzetta "The Malta Independent" tal-11 ta' Diċembru ppubblikat editorjal proprju fuq hekk ̧ u dan kien intitolat "An opposition that opposes".

Fost affarijiet oħra din qalet li min-naħa ta' l-oppożizzjoni bdew jgħajtu "we want government to spend more".

Imbagħad tkompli hekk:

"There in just one sentence the whole opposition argument regarding the budget comes tumbling down.

Of course the opposition would want the government to spend more, so does the country and so does the government.

But while the government has to face the music if the deficit goes up, the opposition does not.

The opposition, precisely because it is an opposition, is there to oppose but this does not mean that the opposition should throw all logic to the wind and play the game just for the fun of it.

If somehow the opposition were to find itself in government it would have to face up the deficit problem too and it will find that this is no laughing matter at all.".

Naħseb li kif qalet il-gazzetta "The Malta Independent" huwa tajjeb kieku jsir hekk u anke aħna nixtiequ nżidu l-benefiċċji soċjali imma hawnhekk tidħol ċerta responsabbiltà.

Irridu naraw jekk iż-żidiet li se nagħmlu fil- benefiċċji soċjali humiex sostenibbli.

Is-serjetà ta' l-oppożizzjoni titkejjel billi naraw dak li qed tgħid issa u x'qalet meta kienet fil- gvern.

Fil-fatt se nikkwota intervista li kienet saret lill-Onor.

Alfred Sant dwar l-istess suġġett - dak iż-żmien ma kienx kap ta' l-oppożizzjoni imma kien prim ministru - fit-3 ta' Awissu ta' l-1989.

Ġurnalist tal- gazzetta "l-orizzont" – għandi kopja tagħha hawn - kien staqsih jekk hux beħsiebu jżid il-benefiċċji soċjali.

U l-prim ministru ta' dak iż-żmien, l- Onor. Alfred Sant, kien wieġbu hekk:

"L-ewwelnett irridu naraw li dawk li għandna llum isiru aktar effiċjenti, bħalma hija t-tmexxija ta' l-isptar u l-qasam u s-sistema tas-sigurtà soċjali.

GĦad baqa' x'nagħmlu ħafna u rridu naħdmu ħafna aktar fuq dan.".

Lill-Onor.

Alfred Sant ngħidlu li aħna hekk qed nipprovaw nagħmlu.

Qed nipprovaw nagħmlu riforma fil-qasam tas-saħħa u tal-benefiċċji soċjali u hu għadu ma ġiex b'suġġeriment wieħed.

Imma dwar il-mistoqsija li saritlu dwar jekk hux se jżid il-benefiċċji soċjali, se nikkwota fedelment minn dak li qal il-prim ministru, l-Onor.

Alfred Sant:

"Ċertament, bħala żieda għas-servizzi soċjali wieħed irid joqgħod attent li ma jaqax għat-tentazzjoni li biex il-gvern jidher ġeneruż joħloq problemi serji fil-finanzi tal-pajjiż.".

Dawn huma d-double standards ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Meta kien prim ministru qal li rridu noqogħdu attenti kemm nonfqu u kemm inżidu l- benefiċċji soċjali għax biex nidhru ġenerużi ma rridux noħolqu problemi fil- finanzi tal-pajjiż u issa għax qiegħed fl-oppożizzjoni qed igħid lill-gvern biex jonfoq aktar.

Għandna oppożizzjoni li hija konsistenti biss fl- inkonsistenza.

Hawn jien nixtieq nappella lill-membri ta' l-oppożizzjoni b'mod sinċier biex ma jibqgħux oppożizzjoni tal-le biss.

Jekk il-miżuri li qed nissuġġerixxu aħna ma jaqblux magħhom, ma jimportax għax dik hi d- demokrazija, imma dawn għandhom jgħidulna x'inhuma l-pjanijiet tagħhom, x'inhi l-viżjoni tagħhom u x'se jagħmlu biex is-sistema tas-saħħa u tal- pensjonijiet tibqa' sostenibbli.

Kienu, għadhom u se jibqgħu oppożizzjoni tal-le.

GĦandhom alternattivi?

Joffru opinjoni differenti?

"The Malta Independent", fl-istess editorjal qalet:

"There were around five or six Labour speakers in the debate on the ministry for social policy.

They all criticized but none of them came up with a single suggestion.".

Hawn qed nikkwota x'qalet "The Malta Independent".

Ta' l-oppożizzjoni jikkritikaw u suġġeriment min-naħa tagħhom ma tieħu qatt.

Dan il-pajjiż għandu bżonn inqas konfront u ħafna iktar consensus speċjalment fejn jidħlu s-sigurtà soċjali, il-qasam tas-saħħa u l-edukazzjoni.

Jien nixtieq ninkoraġġixxi lill-oppożizzjoni sabiex ifittxu l-interess nazzjonali għax huma għandhom sehem importanti x'jagħtu f'dawn ir-riformi meħtieġa.

Il- patt soċjali li qed jistedinhom għalih il-gvern ifisser li flimkien nibdew niġbdu ħabel wieħed u nfittxu x'jaqbel mhux għall-gvern, mhux għall- oppożizzjoni, mhux għall-partit Nazzjonalista, mhux għall-partit Laburista, imma għal Malta kollha għax jekk nimxu 'l quddiem kulħadd jimxi 'l quddiem.

Sfortunatament jekk tagħsar id-diskors ta' l-oppożizzjoni jibqa' biss is- slogans.

Per eżempju, hija serjetà li l-kap ta' l-oppożizzjoni fid- diskors tal-budget jiġi jgħid li l-Preluna se tagħlaq?

Qabdu kantaliena dwar min se jagħlaq u issa kien imiss il-Preluna.

Ovvjament kien hemm iċ- ċaħda ta' l-MHRA u anke tal-management tal-Preluna u naħseb li l-problema ta' l-Onor.

Alfred Sant hi li dan għadu jaħseb li l-poplu għadu jemmen li t- tfal jiġu bil-vapuri.

Lill-Onor.

Alfred Sant ngħidlu li dan il-poplu għandu moħħ li tgħallem jużah, qed jużah u m'għadux jemmen li t-tfal jiġu bil-vapuri.

Daqshekk ieħor għadu jemmen dak kollu li jgħidlu hu.

Sur President ̧ dan il-pajjiż qed jinbidel u se jkompli jinbidel u la nbidel b'kumbinazzjoni u lanqas qed jinbidel b'kumbinazzjoni, imma qed jinbidel u se jkompli jinbidel għax il-partit Nazzjonalista fil-gvern dejjem kien aġent tal-bidla.

M'ilux ġie f'idejja ktieb tal-management jismu "Management, theory and application" li jitkellem fuq il-bidla u r- reżistenza għall-bidla u hemm sentenza li veru laqtitni.

Din tgħid hekk:

"There are then people who claim to be modern and up to date, yet they might be the most who irresist change.".

Din tgħodd ħafna għall-kap ta' l-oppożizzjoni u għall-oppożizzjoni li għandna għax minkejja li dejjem igħidu li huma moderni, dejjem jirreżistu l- bidla.

Hawn għandi lista ta' eżempji dwar tibdiliet li pprovajna nagħmlu fix-xhur u fis-snin li għaddew fejn sibna r-reżistenza kollha min-naħa ta' l-oppożizzjoni Laburista.

Il-bidla li nkunu qed nagħmlu jdumu jikkritikawha għal numru ta' snin, imbagħad fl-aħħar jammettu li dik il-bidla kienet importanti għal pajjiżna.

Per eżempju ̧ il-pluraliżmu fix-xandir damu 12-il sena biex aċċettawh u l-kunsilli lokali damu 15-il sena biex aċċettaw li jistgħu jkunu ta' ġid għal pajjiżna.

Il-kontestazzjoni tal-kandidati tal- partiti fil-kunsilli lokali damu sitt snin biex aċċettawha u damu 22 sena biex qablu li għandna bżonn ministeru għal GĦawdex.

Imbagħad biex aċċettaw il-VAT damu 11-il sena u biex aċċettaw il-liberaliżżazzjoni tal- kummerċ damu 15-il sena.

Mill-ewwel darba li dehret l-Unjoni Ewropea fil- programm elettorali tal-partit Nazzjonalista sal-lum għaddew 24 sena u jien ngħidilhom li jekk iridu jkunu gvern alternattiv għandhom ikunu aġenti tal- bidla mhux jibqgħu jirreżistuha.

GĦalina l-bidla tfisser aktar opportunitajiet u progress għal dan il-pajjiż.

Kif qal il-ħabib tiegħi l-Onor.

Joe Falzon jekk ma narmawx minn issa għaż- żmenijiet il-ġodda li qegħdin fihom u li se nidħlu fihom hemm prezz għoli ħafna xi nħallsu għax jiġi għada u jsibna żarmati u minflok ma nibqgħu kif aħna ̧ nispiċċaw naqgħu lura.

GĦalhekk b'kuraġġ qed nieħdu d-deċiżjonijiet skomdi li hemm bżonn, imma fl-aħħar mill-aħħar anke fil-politika hija s- serjetà li tirrendi.

Il-gimmicks jistgħu jdaħħku imma ma jaħdmux għax dawn la qatt solvew problemi u wisq anqas ħolqu l-ġid.

Sur President, biex nikkonkludi rrid ngħid li l-ġustizzja soċjali ma tiġix b'kumbinazzjoni imma trid taħdem għaliha.

Il-ġustizzja soċjali tfisser impenn li trid issarrfu f'ħidma politika.

Il-ġustizzja soċjali tiġi bid- deċiżjonijiet li tieħu u qed nipprovaw noħolqu politika fejn naċċertaw li min jista', jieqaf ma' min ma jistax, min għandu, jaqsam ma' min m'għandux, min ma ħaqqux ma jnaqqarx minn ta' min ħaqqu u min jiflaħ jimxi waħdu, jieqaf ftit u jwieżen lil min ma jistax.

U dan ifisser li jrid ikollok il-kuraġġ li tieħu deċiżjonijiet ebsin u diffiċli li mhux bilfors se jogħġbu lil kulħadd.

Li tagħti raġun lil kulħadd, anke lil min m'għandux ̧ jew lil min qed jabbuża u tipprova tkun popolari ma' kulħadd ma tissejjaħx ġustizzja soċjali imma tissejjaħ opportuniżmu politiku.

Ma jimportax jekk dan il-budget m'huwiex l-aktar wieħed popolari li għamilna bħala gvern.

Fil-ħajja xejn mhu b'xejn għax kollox għandu l-prezz imwaħħal miegħu.

U dan huwa l-prezz li aħna bħala gvern lesti nħallsu għall-ġustizzja soċjali għax għalina l-ġustizzja soċjali tfisser prinċipju ta' konvenzjoni u mhux paroli ta' konvenjenza.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, qgħadt nisma' b'attenzjoni l- kummenti kollha li saru miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Smajt lill-kap ta' l- oppożizzjoni u se nibda bħalu.

Hu qal li wasalna proprju fit-tmiem tad- diskussjoni dwar il-budget u allura llum nistgħu nikkummentaw fuq id- dibattiti kollha li saru.

Qed tiġini t-tentazzjoni li nuża espressjoni li l-kap ta' l-oppożizzjoni qalha ħafna drabi biex jifformola sentenzi li malajr jikkomunikawlek xi ħaġa.

Waqt li kien qed jitkellem fuq id-djar ta' l-anzjani l-kap ta' l-oppożizzjoni qal li xi ħadd ilmentalu li l-ikel ma jkunx tajjeb u li jagħtuhom soppa vojta mis-sustanza.

U jien naħseb li d- dibattitu fuq dan il-budget min-naħa ta' l-oppożizzjoni nistgħu niddeskrivuh eżattament b'espressjoni li fiha l-istess sinifikat ta' soppa vojta mis-sustanza.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jiddispjaċini ngħid li dan huwa d-dibattitu li sar f'dawn il-ġranet dwar il-budget ̧ anke sa dalgħodu stess.

Ħalli nipprova nara l-punti li ssemmew u fejn huwa utli nipprova nagħti risposta.

L-ewwel intervent li sar dalgħodu kien dak ta' l-Onor.

Helena Dalli li bdiet bil-kwestjoni tal-white paper.

Nieħu pjaċir nisma' li l-oppożizzjoni beħsiebha tagħti s-sehem tagħha speċjalment meta għall-ewwel darba f'pajjiżna se jkollna liġi dwar is-servizz pubbliku.

Tkun ħaġa tajba li din il-liġi tkun immaturata bil-kummenti ta' dawk kollha interessati, speċjalment b'kontribut qawwi u serju min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Huwa veru li kif qalet l-Onor.

Dalli jien semmejt li għad m'hemmx reazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Din qaltilna li l-oppożizzjoni ħarġet xi statement u jien nerġa' ngħid li nieħu pjaċir nisma' li l-oppożizzjoni beħsiebha tittratta din il-materja bis-serjetà kollha li jistħoqqilha.

M'hemmx dubju li f'dan il-pajjiż kellna bżonn u għad għandna bżonn ta' riforma burokratika.

Din diġà pprovaw jagħmluha diversi pajjiżi fejn biċċiet għamluha b'suċċess u oħrajn b'inqas suċċess.

Bla dubju ta' xejn soċjetà moderna tirrikjedi servizz pubbliku li jaħdem b'mod ħafna iktar effiċjenti f'kull sens milli qatt ħadem qabel u li jkun f'pożizzjoni li jagħti servizz lill-poplu adattat għaż-żmenijiet tal-lum.

Sur President, il-gvernijiet immexxija minni - mhux biss dak li fformajt wara l-aħħar elezzjoni imma sa mill-bidu nett - dejjem taw attenzjoni lil din il-kwestjoni.

Kulħadd jiftakar li ftit wara l-elezzjoni ta' l-1987 kienet twaqqfet kummissjoni għar-riforma tas-servizz pubbliku li għamlet diversi rapporti, li min-naħa tagħna aġixxejna fuqhom.

U ħafna mir- rakkmandazzjonijiet

diġà ġew implimentati.

Issa wasalna fl-istadju fejn dak li diġà bdilna qed nistituzzjonalizzawh permezz ta' liġi u fejn għad hemm bżonn ta' riforma nittama li dan il-parlament ikollu l-kuraġġ jagħmel liġi moderna li kemm jista' jkun, fil-limitazzjoijiet umani ta' kull wieħed u waħda minna ̧ tkun liġi adattata għaż-żmenijiet tal-lum biex ikollna servizz pubbliku li jirrendi billi jagħti l-aqwa servizz lil pajjiżna.

L-Onor.

Dalli semmiet li donnu hemm xi attentat - jekk m'iniex sejjer żball din hi l-kelma li wżat - biex niddiżintegraw is-servizz pubbliku u noħolqu jobs for the boys.

Qed isiru ħafna espressjonijiet bħalma hija dik ta' "ħbieb tal-ħbieb" pero' llum il-kap ta' l-oppożizzjoni qalhomlna bl-Ingliż; "friends of friends" u "jobs for the boys".

Jien nistieden lill-Onor.

Dalli u l-membri kollha ta' l-oppożizzjoni biex din il-liġi ma jibqgħux – hawn qed nirriferi għal-liġi l-ġdida dwar is-servizz pubbliku – jiġġudikawha minn qabel.

Fil-fatt huma qed jgħidu li din se toħloq jobs for the boys.

Pero' jekk l-Onor.

Dalli qed tgħid li qabdet il-white paper u qattgħetha għax din tfisser biss li se jkollna jobs for the boys, jekk se jivvotaw kontra tagħha u ma jkunux jistgħu jikkontribwixxu allura nirtira l- kliem li għedt.

Jien nieħu pjaċir nara lill-oppożizzjoni lesta li tiddiskuti pero' ngħidilha li għadha daqsxejn waħda fi żmenijiet oħra għax m'humiex kapaċi jagħmlu dik il-qabża ta' kwalità li għandu bżonn jara l- pajjiż anke fil-membri ta' l-oppożizzjoni.

Pero' nittama li dik kienet battuta ta' l-Onor.

Dalli u li aktar kienet serja meta qalet li huma lesti li jikkummentaw u jikkontribwixxu biex nagħmlu liġi tajba għal pajjiżna.

Kif għedt dan il-proċess ta' bidla ilu li nbeda u issa nittama li se nifformalizzawh b'liġi.

Huwa tajjeb li nagħmel daqsxejn riferenza għalih għax imbagħad l-Onor.

Dalli staqsietni kemm huwa n-numru ta' diretturi.

Jekk m'iniex sejjer żball irrispondejt xi mistoqsija parlamentari dwar kemm hawn diretturi mal-gvern, imma jekk tagħmilli mistoqsija - jekk mhux diġà rrispondejtha għax għandi dik l-impressjoni - nirrispondiha.

Sur President, naħseb li jkun tajjeb li naraw x'inhu jiġri fis-servizz pubbliku.

Quddiemi għandi statistika rigward l-aħħar ħames snin u fiha nsib li n-numru totali ta' nies li jaħdmu fis-servizz pubbliku inkluż il- casuals, il-part-timers, il-contract employees kif ukoll dawk li llum huma detailed ma' xi awtorità pubblika jew ma' xi korp parastatali, f'dawn il- ħames snin it-total naqas bi 801 persuna.

Pero' mhux biżżejjed li ngħidu li n-numru totali naqas bi 801 persuna, imma rridu naraw x'qed jiġri.

Fil- fatt insibu li hemm numru sostanzjali ta' intake akbar ta' nies jaħdmu mal- gvern filwaqt li hemm numru inqas f'setturi oħra.

Huwa mportanti li naraw, per eżempju, li n-numru ta' membri tal-korp tal- pulizija f'dawn il-ħames snin żdied b'103 persuna.

Fil-qasam tal- professionals li mhumiex mediċi n-numru żdied bi 58 persuna.

In-numru ta' tobba li jaħdmu mal-gvern żdied b'106 u n-numru ta' nurses u paramediċi żdied b'529 persuna.

In-numru ta' nies li jaħdmu fis-settur ta' l- edukazzjoni żdied b'687 persuna, filwaqt li fil-każ ta' kategoriji li m'humiex speċjalizzati f'xi ħaġa n-numru naqas b'500 persuna.

In-numru ta' nies li jissejħu technical ̧ li ħafna minnhom ikunu semi-skilled ̧ naqas b'545 persuna u n-numru ta' nies industrijali li ħafna minnhom ikunu unskilled naqas b'1,315 persuna.

Meta tara dan kollu tinnota li qed ikun hawn shift intern f'dawk kollha li jifformaw is-servizz pubbliku fejn qed insaħħu u nkabbru skond il-bżonn b'mod partikolari fil-qasam tas-saħħa u ta' l-edukazzjoni, imbagħad qegħdin innaqqsu minn postijiet oħrajn li nistgħu ngħidu li llum mhumiex produttivi fejn il-gvern għandu bżonn ikun produttiv.

Allura mhux billi niġu nistaqsu kemm huwa n-numru ta' diretturi - għalkemm jien lest li nirrispondi jekk l-Onor.

Dalli tagħmilli dik il-misotqsija – imma huwa mportanti li nkunu nafu x'qed jiġri fl-istrutturi kollha tas- servizz pubbliku.

GĦalkemm is-servizz pubbliku overall naqqasnih bi 800 persuna, meta naraw x'ġara nsibu li naqqasna sostanzjalment – hawn mhux qed ngħid li naqqasna billi keċċejna għax dan il-gvern ma jemminx bir- redundancies imma jnaqqas b'wastage normali, b'mod li ma jweġġax - fejn jidhrilna li fis-soċjetà li qed ngħixu fiha llum m'għadx għandna bżonn dik il-kwalità ta' nies li kienu jaħdmu mal-gvern qabel ̧ u żidna, nerġa' ngħid, b'mod qawwi fejn hemm bżonn li nsaħħu s-servizz pubbliku.

L-Onor.

Dalli rrimarkat li fil-budget m'għadx ikun hemm l-objectives li kien ikun hemm qabel fl-introduzzjoni ta' kull ministeru.

Dan huwa veru, imma d-deċiżjoni ma telgħetx fil-livell tiegħi u min ipprepara l-financial estimates din is-sena min-naħa tal-ministeru tal-finanzi deherlu li dan għandna nillimitawh aktar għal dak li hu l-eżerċizzju ta' l-estimi proprja u m'hemmx għalfejn ikun hemm dak l-istatament.

Jien nintendi li naqbel ma' l-Onor.

Dalli u ma narax għaliex għandna neliminawh pero' strettament wieħed jgħid ukoll li dawn huma l-objectives finanzjarji li jitkellem fuqhom il-budget u m'hemmx għalfejn ikun hemm dik id-dikjarazzjoni fil- preambolu ta' kull ministeru.

Pero' din hija opinjoni u nerġa' ngħid li personalment ma kien hemm xejn ħażin li jsiru dawk id-dikjarazzjonijiet bħala introduzzjoni għall-estimi ta' kull ministeru.

L-Onor.

Dalli mbagħad għaddiet biex tikkwotalna x'qal Profs.

Edward Scicluna u staqsiet jekk għandix fiduċja fih.

Profs.

Scicluna huwa professur ta' l-ekonomija u għamel żmien - innominajtu jien stess - bħala chairman ta' l-MCESD, jiġifieri ma nistax ngħid li m'għandix fiduċja fih.

Pero' ma jfissirx li għax xi ħadd jagħmel argumenti ta' kritika għall-gvern jien ma jkollix fiduċja fih.

Allaħares, anzi nżid il-fiduċja fih.

U l- affarijiet li semma Profs.

Scicluna fid-diskors li għamel, wieħed irid jikkonsidrahom.

Jien naħseb li kull gvern għandu bżonn jisma' min jgħidlu: Isma' qed tagħmel sew?

Jien qatt m'għidt li l-gvern immexxi minni huwa xi gvern perfett imma rridu dejjem nitgħallmu.

L-Onor.

Dalli semmiet il-quangos - kelma li daħlet ukoll fil-lingwa tagħna – li jeżistu fid-dinja moderna u fis-soċjetajiet moderni tal-lum.

Pero' huwa veru li b'dan il-mod titlef xi ftit tal-kontroll malli tiddelega xi ħaġa biex jagħmilha ħaddieħor f'isem il-gvern jew bħala sostituzzjoni għall- gvern.

Kellna wkoll il-kritika tal-ħabib tiegħi ̧ il-Ministru Austin Gatt, li kulħadd jaf li hu daqsxejn żbukkat.

B'daqshekk mhux se nkeċċih minn ministru!

Dażgur li le!

Huwa veru li hemm bżonn li l-Enemalta llum timxi aħjar milli kienet, pero' biex niddefendi lill-Enemalta u lill-gvern immexxi minni huwa tajjeb li nenfasizza li ċ-ċirkostanzi tal-lum mhumiex l- istess ċirkostanzi li kellna fl-1987 fejn il-focus primarju kien kif se jkollna l-enerġija fil-pajjiż.

Dak iż-żmien id-dawl kien imur kull erbat ijiem u allura kellna nikkonċentraw il-ħidma kollha tagħna biex nibnu power station ġdida, bl-ostakli kollha possibli u mmaġinabbli min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Allura ma nistax niġġudika lill-Enemalta tal-lum u nipparagunaha ma' l-Enemalta ta' l-1987 u ngħid: "Dakinhar taf xi jmissha għamlet l-Enemalta?

Imissha kienet aktar effiċjenti u rat li n-numru ta' nies li għandha magħha jonqsu."

Dażgur!

Kemm sibna nies jaħdmu ma' l- Enemalta; lanqas irrid ngħid jekk humiex miż-Żejtun jew minn xi mkien ieħor.

Naħseb li tista' tagħmel analisi!

Imma dak għadda u llum qegħdin inħarsu lejn kull korporazzjoni u lejn kull korp parastatali u naraw jekk hux qed jaħdmu bl-effiċjenza li hemm bżonn illum.

U llum huwa l-mument fejn nistgħu nikkonċentraw ħafna iktar u naraw li l-affarijiet jimxu b'aktar serjetà.

Għalhekk lill-Onor.

Dalli nirringrazzjaha għall-kummenti li għamlet dwar il- Profs.

Scicluna, għalkemm naqbel ma' xi affarijiet u ma naqbilx fuq affarijiet oħra.

Pero' din hija d-dinja demokratika u moderna ta' kif ngħixu għax din mhix kwestjoni ta' jekk għandix fiduċja fil-Profs.

Scicluna.

Naħseb li hi fissazzjoni ta' l-oppożizzjoni li għax xi ħadd jgħid xi ħaġa allura jien se nitlef il-fiduċja fih.

(Interruzzjonijiet) Mhux hekk jaħasra, Onor. Dalli!

Almenu hekk insinwajt li jista' jkun.

Ippermettili ħalli nkompli issa.

Imbagħad semmietilna l-allowances ta' l-ambaxxati u qalet li ma tistax tifhem kif dawn jaqbżu s-salarji.

Imma skużi!

(Interruzzjoniijet) Il- fatti huma li hemm kriterji bbażati fuq l-iskali ffissati mill-United Nations dwar kif jitħallsu l-allowances.

Żmien ilu jien stess kont dħalt fiha u kkonfermajt li l-allowances iridu jiġu packed mal-kriterji u l- iskali tal-United Nations pero' konna naqqasna bejn 10% u 20% minnhom, ma niftakarx eżatt kemm.

GĦaliex?

GĦaliex huwa evidenti li jekk għandek lil xi ħadd jaħdem hawn Malta f'ċerta skala u tibagħtu jgħix lejl u nhar fi Brussels, bilfors trid tagħtih l-allowances.

Dan jibqa' jieħu l-istess salarju, pero' mbagħad ikollu allowances li mhumiex ivvintati imma huma paragunabbli u bbażati ...

(Interruzzjonijiet) Imma għaliex dejjem niġu nikkwotaw lil Brussels bħalma jagħmel il-kap ta' l-oppożizzjoni?

Il-kap ta' l-oppożizzjoni qed jgħidilna li fi Brussels se jkun hemm wisq nies.

Imma skużi, issa fi Brussels għandu jkun hemm in-nies għax inkella ma nagħmlux dak li lkoll naqblu fuqu, jiġifieri s-suċċess ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

U naħseb hawn hi l-iskiżofrenja li għandha l-oppożizzjoni.

Tridu jew ma tridux li nagħmlu suċċess fl-Unjoni Ewropea?

(Onor. Membri: Hear ̧ hear)

Imbagħad il-kap ta' l-oppożizzjoni ġie jgħidilna li ftit ilu l-gvern xtara premises ġodda għall-ambaxxata Maltija fi Brussels.

L-ewwelnett mhux veru xtara imma kera għax dawk li kellna kienu nxtraw fl-1965 - dan kien investiment tajjeb – u issa d-deċiżjoni hi li ma jaqbilx li noqogħdu nirranġawhom.

Dawk se jinbiegħu u issa krejna oħrajn u qegħdin ngħidu li ċ-ċirkostanzi reġgħu nbidlu.

Sena ilu konna qegħdin fuq ix-xwiek ħalli naraw x'se jiddeċiedi l-poplu Malti.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni kien igħidilna li Allaħares nidħlu fl- Unjoni Ewropea u jien kont ngħidilhom li Allaħares ma nidħlux.

Issa l- poplu Malti qabel miegħi u qal li Allaħares ma nidħlux u fil-fatt se nidħlu.

Imma allura issa mhux qed naraw x'pass u x'qabża għamilna?

Issa se nkunu fl-Unjoni Ewropea u allura rridu nkunu żguri li nsibu l-aħjar pożizzjoni biex naħdmu għall-interess ta' pajjiżna.

U din tiskandalizzah lill-kap ta' l-oppożizzjoni.

Fil-fatt qalilna, fl-introduzzjoni li għamel, biex nidħlu f'committee of supply ta' dan il-parlament, dwar il- budget ̧ u reġa' qalha llum.

Naturalment l-Onor.

Dalli taqbel miegħu li dawn huma ħela ta' flus.

Imma skużi, ejjew inkunu serji u l-affarijiet nagħmluhom bis-serjetà.

(Interruzzjoniijet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Dalli qaltilna li jeżistu d-double standards għaliex l-impjegati taċ-ċivil jitħallsu mod u dawk tal- parastatali jitħallsu iktar.

Iva, din hija problema li nħolqot matul ħafna snin bil-ħafna collective agreements li saru.

Il-unions - mhux waħda biss imma kollha - jagħmlu sew li jaqbżu għan-nies tagħhom, pero' issa wasal iż- żmien fejn ma nistgħux naraw biss l-interessi partikolari tal-ħaddiema li nirrappreżentaw imma hemm xi ħaġa oħra li jisimha Malta.

Għalhekk irridu naraw il-kwadru kollu.

Sur President, jien ma smajtx id-diskors kollu ta' l-Onor.

Austin Gatt, imma kif jaf kulħadd dan il-gvern ħa passi biex naraw li l-collective agreements il-ġodda jiġu in line ma' dak li qed jiġri fis-servizz pubbliku.

Naturalment mhux se naqbdu u nnaqqsu l-pagi tan-nies.

Hawn min jixtieq li nagħmlu hekk u qed jagħtina l-parir li nagħmlu hekk, imma l-proċessi tagħna jkunu dejjem kawti fejn naraw kif jimxu l-affarijiet biex ma niddisturbawx lill-ħaddiema.

Illum qed nittrattaw dan il-punt u ninsabu attenti li meta jsiru dawn il-collective agreements, bil-ħafna korpi parastatali, ma nibqgħux bil-freehand li dak li jkunu ħadu jkun tort tagħna, għax forsi nkunu tajnihom iżżejjed.

Jien naħseb li llum m'għandhomx jikkritikawna, għax il-kritika li qiegħda ssir bħalissa hi li ilna fil-gvern mill-1987.

Jien diġà għedt li żbalji għamilna żgur pero' huwa ħażin li niġġudikaw bil- kriterji u l-esiġenzi tal-lum dak li għamilna 15-il sena ilu.

GĦalkemm dan is-suġġett m'għandux x'jaqsam mal-ministeru tiegħi ̧ l-Onor.

Dalli reġgħet tkellmet fuq id-drittijiet tan-nisa, fuq il-liġi dwar il- vjolenza u fuq il-liġi dwar it-tfal.

Huwa veru li l-liġi dwar il-vjolenza domestika għadna ma ressaqnihiex quddiem dan il-parlament, imma ħdejja għandi lill-Onor.

Tonio Borg u jaf li qegħdin nimmaturaw.

Forsi tgħidli li mmaturajna żżejjed u nispera li fl-aħħar ikollna din il-liġi.

Jien nista' ngħid li din diġà ġiet diskussa darba fil-Kabinett u kien hemm diffikultajiet kemm fuq id-draft li sibna kif ukoll fuq id-draft li ġiet ippreżentata u nittama li dawn insolvuhom.

Rigward il-kwestjoni tal- kummissarju għat-tfal, jekk m'iniex sejjer żball, il-ġimgħa l-oħra waslet għandi l-proposta tal-persuna li se tiġi nominata u nittama li fil-ġranet li ġejjin din tkun xi ħaġa pubblika.

Imbagħad tkellem l-Onor.

Joe Mizzi li lili ħawwadni.

Dan beda bl-istatement prinċipali li l-pajjiż jinsab fi kriżi u li l-gvern moħħu biex inaqqas l- impjiegi u jżid it-taxxi.

Dan hu l-motto ta' l-oppożizzjoni bħalissa.

Imbagħad qalilna fuq iż-żejt u jien bdejt nitfixkel għax beda jsemmi qabel l-elezzjoni u wara l-elezzjoni.

Jien ħsibtu qed jgħid għall-elezzjoni tat- 8 ta' April, imma hu kien qed jirriferi għall-elezzjoni tal-5 ta' Settembru ta' l-1998.

Dan reġa' qalilna li jien ma nafx x'għedt fuq il-bir li kien qed jitħaffer f'GĦawdex u mbagħad meta tlajt fil-gvern komplejna nħaffru.

Imma skużi, dan smajnih is-sena l-oħra, is-sena ta' qabel u ta' qabel.

Fit-8 ta' April kien hemm elezzjoni oħra u ma nafx x'għandu x'jaqsam il-bir li kien tħaffer f'GĦawdex.

L-Onor.

Mizzi kompla jgħid li huma kienu bdew id-diskussjonijiet biex isiru joint ventures mal-Libja.

Fl-1978 bħala kap ta' l-oppożizzjoni jien kont mort il-Libja.

Dak iż-żmien diġà kien hawn il-kwestjoni qiegħda tfur ta' fejn hu tagħna u fejn m'huwiex tagħna u kont issuġġerejt li nibdew nitkellmu fuq joint ventures.

Tkellmu diversi gvernijiet; anke dan l- aħħar meta kien hawn delegazzjoni għolja mil-Libja erġajna tkellimna u bħalissa għaddejjin id-diskussjonijiet.

Jien naħseb li min għandu l- esperjenza, anke mhux twila, ta' ministru jaf li dawn l-affarijiet ma tistax tiddeċidihom waħdek imma jridu jsiru ħafna diskussjonijiet, irid ikollok ħafna paċenzja u jrid isir ħafna eżami.

L-Onor.

Mizzi semma wkoll li kien hemm xi artiklu fejn intqal li f'Malta aktarx hawn xi żona li fiha ż-żejt.

Din ilna nisimgħuha pero' s'issa meta ħaffirna ma sibnihx.

J'Alla nsibuh!

L-Onor.

Mizzi mar lura għal qabel l- 1998 u fil-fatt irrid ngħidlu li għalkemm ma sibniex iż-żejt jew il-gass ̧ dan il-gvern baqa' jipprova.

Din is-sena stess għamilna żewġ agreements, wieħed ma' kumpannija Norveġiża u ieħor ma' kumpannija Ingliża ̧ biex jagħmlu l-istudji tagħhom f'dan ir-rigward biex forsi fl-aħħar naslu.

L-Onor.

Mizzi semmielna wkoll l-agreement u d-drilling li sar fil-bir bl- isem ta' "Lampuka".

Jien ma naħsibx li għandi għalfejn noqgħod nidħol fid- dettalji pero' rrid ngħid li aħna konna għaqlin u meta sar l-agreement mal- kumpannija li kellha tħaffer, dawn kellhom oil rig u nsistejna magħhom li dan jidħol fit-tarzna tagħna u huma qablu.

Din kienet biċċa xogħol mill- aktar importanti li kellha t-tarzna, imbagħad dawn ħaffru u reġgħu daħħlu r- rig fit-tarzna.

Jien sinċerament nista' ngħid li l-intervent kollu ta' l- Onor. Mizzi ma fhimtux u ma nafx eżattament x'inhu l-messaġġ tiegħu, jiġifieri ma tantx nista' nagħti risposti.

Tkellem ukoll l-Onor.

Joe Debono Grech fejn qalilna li fl-armata għandna t- tħarbit u semmielna l-każ tal-kappillan.

Jien qatt ma naf li kien hawn kappillan tal-forzi armati Maltin jew ta' xi forzi armati oħra li kiteb – hu qalilna tliet artikli imma jien mingħalija tnejn - bi prominenza sħiħa fil-ġurnal "It-Torċa" dwar jekk il-patrol boats għandhomx is-sadid u dwar kif qed jinħela d-diesel.

Imma skużi, il-kappillan ta' l-armata b'liema awtorità jrid imexxi l-armata u jgħidilna x'patrol boats għandu jkollna, x'diesel għandna naħlu u x'patrols għandna nagħmlu?

Il-kappillan xogħol ta' kappillan għandu jagħmel.

(Onor. Membri: Hear, hear) U mhijiex ħaġa kbira li l-kappillan ġie mitlub li jirtira, għax hu stess qal li wara din se jgħidulu biex jirtira.

L-Onor.

Debono Grech żbalja meta qal li dan qatt ma talab li jsir xi ġeneral jew brigadier għax fil-fatt dan talab u ma kienx kuntent bir-rank ta' kaptan, imma ried ikun maġġur.

Allura meta offrewlu rank ta' kaptan, onorarju naturalment, għax ma naħsibx li dan se jmur bl-azzarini jagħmel it-training ...

Imma skużi, ejjew inkunu serji.

Dan il-kappillan imissu qagħad hemm jagħmel ix-xogħol ta' kappillan.

U ninsab informat li kien jagħmel xogħol ta' kappillan għax ix-xogħol ta' kappillan huwa stmat, imma mbagħad ma jiġix jgħidilna li kien hemm appointment ta' wieħed fi grad għoli u wieħed li nqabeż.

Jekk irid dan il- kappillan ngħidlu x'naf jien u ngħidlu x'għandi miktub f'din il-faċċata fuq dak li qed igħid.

Kollox nispjegalu jien.

Imma x'jiġifieri joħroġ jgħid li l-promotions huma ħneżrijiet?!

Ikun hemm min ma jaqbilx mal-mod kif jingħataw il-promotions u kien hemm ħafna li marru quddiem l-ombudsman.

Jien ngħidlihom li fejn dan jagħtihom raġun u nkunu nistgħu nirranġaw, nirranġaw għax għalhekk qiegħed l-ombudsman.

L-Onor.

Debono Grech semma r-rapid reaction force u qal li din taparsi kienet volontarja għal min ried japplika.

Iva, din kienet volontarja u applikaw in-numru meħtieġ.

Pero' mbagħad qalilna: Imma tafu x'ġara hux?

Dawk li m'applikawx ma ħadux promotion.

Issa dan bilfors li mhux minnu għax mindu kien hemm l-applikazzjonijiet biex wieħed jidħol bħala volontarju fir-rapid reaction force ma ngħatawx promotions.

Allura kif jista' jgħidli li kien hemm min ma ħax promotion għax ma vvolontarjax?

U qalilna ħafna affarijiet oħra.

L-Onor.

Debono Grech qalilna li l-karozzi li nxtraw mhumiex tajbin.

Skużi, il-karozzi li nxtraw għall-forzi armati li jistgħu jagħmlu servizz barra minn Malta huma identiċi għal dawk li jużaw fil-militari Taljana.

Qalilna wkoll x'għarukaża ta' patrol boats għandna.

L-armata qatt ma kienet ippreparata biex tinvesti f'patrol boats u dan issa qed jiġri.

Din diġà semmiha l-Onor. de Marco u kif jaf kulħadd diġà rċevejna protector class vessel mingħand l-Amerikani li diġà ġie commissioned.

Fil-fatt għal nofs is-sena d-dieħla se nirċievu ieħor.

Irrid nirringrazzja lill-gvern Amerikan għax dawn prattikament ħadnihom b'xejn mingħandhom.

Kif kulħadd jaf ukoll, għax din qiegħda mniżżla fil-budget, diġà se nużaw somma ta' flus sostanzjali mill-protokoll Taljan biex tinbena patrol boat ġdida skond l-esiġenzi u l-ispecifications li qed niftiehmu aħna ma' min se jibniha.

Jiġfieri jien naħseb li d-dibattitu hawn m'għandux ikun dwar il-patrol boats l-antiki.

Dażgur, dawn biċċiet minnhom huma antiki imma rridu nħarsu 'l quddiem u naraw x'qed nagħmlu.

Imma Alla jbierek għall-oppożizzjoni dan ma jeżistix.

Jien naħseb li lis-sezzjoni marittima tal-forzi armati qed nagħtuha l-importanza kollha li jistħoqqilha.

Qegħdin nippreparaw it- training tan-nies li għandna bżonn u iktar importanti minn hekk qegħdin nagħmlu l-investiment kapitali li nistgħu nagħmlu f'dan il-mument bl- għajnuna ta' pajjiżi oħra u naħseb li qatt ma sar investiment kif sar issa.

L-Onor.

Debono Grech qalilna li s-suldati li jkun hemm ma' l-ambaxxati ma jkunux armati biżżejjed.

Dan staqsa għaliex ikun hemm suldat wieħed jew tnejn biss u semma l-Iraq.

Issa kulħadd jaf li fil-każ tas-security threats trid tieħu miżuri skond kemm hi kbira t-threat.

Allaħares aħna għandna t-threats li għandhom l-Iraq.

Aħna jidhrilna li l-protezzjoni hija neċessarja skond l-istima tat-theddida li jista' jkun hemm u ma naħsibx li għandna nagħmlu argumenti partiġġjani fuq hekk.

Niġi għall-kap ta' l-oppożizzjoni.

Naturalment dan fakkarna kemm-il darba li l-prim ministru huwa responsabbli għal dan il-gvern.

Iva, jien il-prim ministru responsabbli għal dan il-gvern u t-tnejn l-oħra li kellna qabel, bit-tajjeb u bin-nuqqasijiet ukoll.

Hija ovvja li l-prim ministru huwa responsabbli.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni semma l-istess slogan ta' "qgħad, taxxi u dejn", imbagħad qalilna li hemm il-problemi fil-korporazzjonijiet u kkwotalna x'qal l-Onor.

Austin Gatt.

Fil-fatt jien ikkwotajtu wkoll.

Rigward l-Enemalta l-kap ta' l-oppożizzjoni qalilna li hemm diffikulta' fuq top and middle management, imbagħad ġie jgħidilna li dan hu tort tal-Prim Ministru Eddie Fenech Adami għax għandu l-filosofija ta' money no problem.

Xi mument irrid insib meta wżajt din l-espressjoni, imma jien naf x'għandi f'moħħi.

Jien għandi f'moħħi x'inhi l-politika soċjali u ekonomika u kif se noħloq ix-xogħol u mhux nibda bil-maqlub.

Ma nistax ngħid xi flus għandi u naqta' kollox.

Il-filosofija tiegħi hija li nfittex li nagħmel dak li hemm bżonn isir.

Naturalment il-finanzi jridu jiġu, imma mbagħad għax qed ngħidu li din is-sena għandna bżonn inżidu 3% fil-VAT qisha se taqa' d-dinja.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni staqsiena wkoll fejn hi l-politika f'dan il- budget biex ikollna iktar postijiet tax-xogħol u jien ngħidlu: Bil-mod, int qed tgħix fid-dinja tal-lum?

Int tifhem li llum il-kriżi kbira fil- qasam tal-postijiet tax-xogħol hi li l-pajjiżi kollha żviluppati għaddejjin minn perijodu fejn ikollok tkabbir ta' l-ekonomija, pero' dan m'għadux jġib miegħu żieda fil-postijiet tax-xogħol bħalma kien jiġri qabel.

Illum għandna growth without increase in employment.

Dan huwa fenomenu tad-dinja moderna li hi.

GĦaliex?

GĦaliex kulmin jaħdem fis-settur ekonomiku qiegħed jagħmel ir-ristrutturazzjoni kollha meħtieġa u din ma tfissirx li jiżdiedu l-impjiegi imma li tiżdied l-effiċjenza, li tiżdied il- produttività u li tiggarantixxi li dik il-kumpannija, hi x'inhi, se żżomm ix-xogħol tagħha.

Pero' dan ma jfissirx neċessarjament li se żżid il- postijiet tax-xogħol.

Din hija s-sitwazzjoni tal-lum.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni qalilna li ra r-rapport ta' Win Kok.

Iva, ir- rapport ta' Win Kok kien il-bażi li fuqu l-Unjoni Ewropea qiegħda teżamina kif irridu li jkun hemm il-growth u ż-żieda fl-employment fil-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea.

U Win Kok, li jiena kelli l-pjaċir niltaqa' miegħu iktar minn darba, ħareġ dan ir-rapport u l-kap ta' l-oppożizzjoni skandalizza ruħu għax il-participation rate tal-popolazzjoni Maltija fix-xogħol hija inqas jew l-inqas fl-Ewropa.

Qal ukoll, għalkemm ma qalhiex fl-istess nifs, li r-raġuni hija li n-nisa tagħna jipparteċipaw ħafna inqas fil-qasam tax-xogħol produttiv milli jipparteċipaw f'soċjetajiet oħra.

Issa dan huwa fenomenu li rridu nikkonsidrawh ukoll.

Nirringrazzjaw lil Alla li kellna familja b'saħħitha u li għadha relattivament ħafna iktar b'saħħitha minn dik ta' pajjiżi oħra.

Wieħed mill-elementi mingħajr l-ebda dubju kien li min-naħa tal-mara Maltija kien hemm iktar dedikazzjoni lejn il-familja milli lejn il-qasam tax-xogħol.

M'aħniex qed ngħidu li rridu nibqgħu hekk, anzi rridu li l-mara Maltija tipparteċipa fil-qasam tax-xogħol.

U dan qed jiġri għax jekk tagħmel analisi ta' kemm nisa qegħdin jipparteċipaw fil- qasam tax-xogħol fil-preżent issib li hemm qabża kbira ħafna mis-snin ta' qabel, pero' fl-istess nifs irridu nsostnu l-politika ta' dan il-gvern li dan m'għandux isir bi preġudizzju għall-familji tagħna.

Huwa għalhekk li qed nieħdu ħafna miżuri biex niżguraw li l-parteċipazzjoni fil-qasam tax- xogħol direttament produttiv jiżdied, partikolarment fil-qasam tan-nisa, mingħajr ma nissagrifikaw il-familji tagħna.

Sur President, ir-rapport ta' Win Kok jagħmel enfasi dwar x'inhi d-dinja tal-lum.

Partikolarment fil-qasam tal-manifattura hawn fenomenu li sa ftit ilu ma kienx jeżisti fid-dimensjoni li jeżisti llum.

Illum insemmu ċ-Ċina u ninsew li minbarra ċ-Ċina għandek ukoll l-Indja u minbarra l-Indja għandek ħafna pajjiżi Asjatiċi li llum qegħdin jikbru b'rata fenomenali u qed jattiraw lejhom l-industrija tal-manifattura f'kull qasam bi prezzijiet ta' produzzjoni ferm inqas minn dawk li hemm fl-Ewropa, minn dawk li hemm fl-Amerika u minn dawk li għandna f'Malta.

Illum kont qed naqra rapport, jekk m'iniex sejjer żball ta' Dr Pistorio, fuq l-ST Microelectronics.

Qaluli li l-ST Microelectronics se tibqa' f'Malta imma hemm bżonn li din, bħal kumpanniji oħra, tieħu in konsiderazzjoni li trid tkun kompetittiva.

Allura hemmhekk ukoll iridu, bħal kull fabbrika oħra li għandna f'Malta, jaraw kif isir l-aħjar mod ta' produzzjoni.

Sur President ̧ jien kont qed nistenna li l-oppożizzjoni ma tħarisx lura imma tkun reali ̧ realistika u tara l-problemi tal-lum.

Rigward l-Unjoni Ewropea rrid ngħid li din issa hija realtà u jien kont nistenna li l-oppożizzjoni ma tibqax tgħidilna fuq l-ambaxxata ta' Brussels imma tibda tgħid kif din se tkun strument – hekk qalet li trid tkun - biex Malta tieħu l-aħjar li tista' mill-Unjoni Ewropea.

Il-fatt li dħalna fl- Unjoni Ewropea diġà saħħaħ id-dehra ta' Malta u llum hija stmata ħafna iktar milli kienet sena ilu għax warrabna dik l-inċertezza, dik il-qasma li kien hawn f'pajjiżna rigward is-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

U x'inhuma r- riżultati?

Jien tkellimt u nerġa' nitkellem u ngħid li dan huwa żmien ta' rebbiegħa ġdida imma rridu nistennew.

Ma nistgħux mil-lum għal għada, għax l-oppożizzjoni bidlet il-fehma tagħha ̧ ngħidu li issa kollox se jkun ward u żahar.

Irridu nisfruttaw din is-sitwazzjoni l-ġdida li nħolqot għal pajjiżna.

Jien kburi li pajjiżna kompla jakkwista dehra aħjar, fiduċja aħjar u prospetti aħjar għax dawn huma l-unika garanzija li jista' jkollu l- poplu Malti għal ġejjieni aħjar għalina lkoll.

(Onor. Membri: Hear ̧ hear)

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Helena Dalli għal Vot 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-mozzjoni 85 tal-25 ta' Novembru ̧ 2003.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fin-12.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 5 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Helena Dalli.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Ninforma lill-Kamra li għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

Jason Azzopardi, l-Onor.

Josef Bonnici, l-Onor.

George Pullicino u l-Onor.

Ninu Zammit.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ninforma lill-Kamra li għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Karl Chircop, l-Onor.

Joseph Sammut, l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Karmenu Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 26

L-Onor.

|Abela Carmelo |Dalli Helena | |Abela Joseph |Debono Grech Joe| |Agius Chris |Farrugia Angelo | |Attard Montalto |Farrugia Michael| |John | | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Joseph |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buontempo Stefan |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian |

KONTRA : 30

L-Onor.

|Abela Anthony |Fenech Adami | | |Eddie | |Agius David |Frendo Michael | |Agius Francis |Galea Censu | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Azzopardi |Galea Mario | |Frederick | | |Borg Joe |Gatt Austin | |Borg Tonio |Gonzi Lawrence | |Cristina Dolores |Gonzi Michael | |D'Amato Helen |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Dalli John |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |de Marco Mario |Mugliett Jesmond| |Debono Giovanna |Puli Clyde | |Deguara Louis |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Falzon Joseph |Vassallo Edwin | |Fenech Antonio |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 1 - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 665,196 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 1 – Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 1 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 2 - KAMRA TAD-DEPUTATI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,088,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 2 – Kamra tad-Deputati, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 2 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 5 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,348,500 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 5 – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 5 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 6 - KUMMISSJONI DWAR IS-SERVIZZ PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 122,888 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 6 – Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 6 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 7 - FORZI ARMATI TA' MALTA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 13,100,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 7 – Forzi Armati ta' Malta, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 7 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 8 - INFORMAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 614,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 8 – Informazzjoni, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 8 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 9 - STAMPERIJA TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm593,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 9 – Stamperija tal-Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 9 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 10 - UFFIĊĊJU ELETTORALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,338,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 – Uffiċċju Elettorali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 10 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT I - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,486,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot I – Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot I għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 5, 6, 7, 8, 9, 10 u I ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru ̧ jekk jogħġbu ̧ iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 16 ta' Diċembru, 2003 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Approprjazzjoni għas-sena 2004 - L-istadji kollha.

Estimi Supplimentari 2003 - L-istadji kollha.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Skond il-mozzjoni ta' proċedura Nru. 85 tal- 25 ta' Novembru, 2003 il-Kamra hija aġġornata għal-lejla t-Tlieta, 16 ta' Diċembru, 2003, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.38 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PREZZ TAZ-ZOKKOR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għas-sussidju ta' Lm7 miljun imħabbar fil-budget sabiex ma jogħlewx il-prezzijiet, jista' il-Ministru jinformani jekk il- prezz taz-zokkor għall-konsumatur huwiex se jibqa' dak ta' 15c fuq kull kilo?

F'każ li se jiżdied jista' jindika l-persentaġġ taż-żieda?

ONOR.

JOHN DALLI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PREZZ TAL-ĦOBŻ MALTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-prezz tal-ħobż Malti wara l-ewwel ta' Mejju hux se jibqa' l-istess?

B'kemm jista' jogħla jew jorħos?

ONOR.

UGWALJANZA BEJN IRĠIEL U NISA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk subartiklu 8(1) tal-European charter of human rights u directive 2000/78/EC humiex riflessi sew fit-tfassil tal-Equality for Men and Women Act, l-iżjed f'dawk li għandhom x'jaqsmu mar-responsabbiltajiet tal-familja f'dan l-Att?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal subartiklu 8(1) taċ-charter ta' l-Unjoni Ewropea dwar id-drittijiet fundamentali fir-rigward ta' l-protezzjoni ta' data personali, ir-risposta hi fin-negattiv.

Il-provvedimenti tad-direttiva 2000/78/EC ma jirrigwardawx responsabbiltajiet tal-familja.

UGWALJANZA BEJN RĠIEL U NISA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema bord għandu r-responsabbilta' li jippromwovi l-ugwaljanza bejn in-nisa u l- irġiel kif ukoll ugwaljanza ma' persuni ta' orjentament sesswali differenti?

X'azzjoni ħa f'dawn iż-żewġ oqsma mindu twaqqaf?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond l-Att ta' l-2003 dwar l-Ugwaljanza għall- Irġiel u n-Nisa, il-kummissarju u l-kummissjoni nazzjonali għall- promozzjoni ta' l-ugwaljanza għall-irġiel u n-nisa li se jinħatru taħt dan l-Att se jkollhom ir-responsabbilta' indikata mill-Onor.

Interpellant.

KOPPJI TA' L-ISTESS SESS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jirriżulta li biex tneħħi d-diskriminazzjoni, id- direttiva 2000/78/EC tobbliga lil min iħaddem jagħti l-istess benefiċċji lil koppji ta' l-istess sess dak li jagħti lil koppji miżżewġa?

X'passi ttieħdu biex jiġi żgurat li min iħaddem qed iwettaq dawn l-obbligi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma jirriżultalix li d-direttiva 2000/78/EC tinkludi l-obbligu li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

SITI STORIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3312, jista' il-Ministru jgħid speċifikament kif Heritage Malta se tonfoq Lm430,000 fuq titjib fil-mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-nefqa kapitali ta' Lm430,000 vvutata għal titjib fil-mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr mistennija tintnefaq kif kien spjegat fit-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3487, flimkien ma Lm100,000 oħra li mistennija jintnefqu fuq item 7034 - special project (surveillance, security and automated ticket system).

MNAJDRA U ĦAĠAR QIM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3312, jista' il-Ministru jgħid speċifikament fiex se tmur in-nefqa kapitali ta' Lm112,000 tal-fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam ma' titjib fil-mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li se jintefqu Lm149,000 biex jiġi stabilit heritage park fl-Imnajdra u Ħaġar Qim li għalih diġa ħarġet sejħa għal design competition.

MNAJDRA U ĦAĠAR QIM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3312, jista' il-Ministru jgħid fuqhiex se jintnefqu s-Lm37,000 f'xogħol li jrid isir f'Ħaġar Qim u l-Imnajdra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 3498.