MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 500 It-Tlieta, 27 ta' Frar, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 500

It-Tlieta, 27 ta' Frar, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 500

It-Tlieta, 27 ta' Frar, 2007

WERREJ

MINUTI 867

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 867

TQEGĦID TA' KARTI 873

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2006-2007 874

AĠĠORNAMENT 896

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 900

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 499 li saret fis-26 ta' Frar, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

NEFQA FUQ KIRI TA' PJANTI U XTIELI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Kemm kienet in-nefqa globali għall- kiri ta' xtieli jew pjanti tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u l-enti kollha li jaqgħu taħtu matul l-2006?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Matul l-2006 ma kienx hemm infiq għall-kiri ta' xtieli jew pjanti mill-ministeru u dipartimenti li jaqgħu taħtu.

NEFQA FUQ KIRI TA' GĦAMARA U PITTURA

L-ONOR.

Noel Farrugia) staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: Kemm kienet in-nefqa globali għall-kiri ta' għamara u pittura tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti kollha li jaqgħu taħtu fl-2006?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

NEFQA FUQ IKLIET U HOSPITALITY

L-ONOR.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: Kemm kienet in-nefqa globali ta' l-ikliet u hospitality tal- ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti kollha li jaqgħu taħtu fl-2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Coleiro Preca, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: X'inhi r-raġuni li l-informazzjoni li tlabt f'dawn iż-żewġ domandi għadha ma nġabritx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant trid tapprezza li taħt il- ministeru tiegħi hemm madwar 35 enti differenti u r-risposta tingħata meta l-informazzjoni tinġabar kollha f'daqqa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Peress li qegħdin nitkellmu fuq sena li għalqet xahrejn ilu u din l-informazzjoni għadha ma ġietx miġbura, jista' l- Ministru jgħid b'liema mod isiru l-accounts dwar l-infiq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mid-dehra l-Onor.

Interpellant m'għandhiex wisq konjizzjoni dwar kif isiru l-accounts.

L-ewwelnett nassiguraha li fl-ebda set of accounts qatt ma rajt linja li tieħu ħsieb l-infiq ta' l-għamara u l- pitturi fil-ministeru jew x'imkien ieħor u allura biex issib l-irċevuti relattivi, trid tidħol f'subset ta' accounts oħra differenti għax m'hemm l- ebda item li tiġi kategorizzata.

It-tieni, l-argument m'huwiex ta' kif jinżammu jew kif jingħalqu l-accounts imma li trid tiċċekkja kull invoice individwali għax id-domanda m'hijiex qed titlob l-ammont ta' infiq fuq entertainment, per eżempju, imma qed titlob l-ammont ta' infiq fuq ikliet u hospitality li huwa differenti għal l-iskop ta' l-accounts.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: L-accounts la huwa l-qasam tiegħi u lanqas tal-Ministru u naħseb li t-tweġiba tirrifletti kemm hu m'għandux konjizzjoni ta' accounts.

Imma xorta waħda nemmen li meta jsir accounting bis-serjeta', id-dettalji hemm ikunu.

NEFQA FUQ KIRI TA' GĦAMARA U PITTURA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Kemm kienet in-nefqa globali għall-kiri ta' għamara u pittura tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u l-enti kollha li jaqgħu taħtha fl-2006?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Matul is-sena 2006 ma kienx hemm infiq għall-kiri ta' għamara u pittura mill-ministeru u d- dipartimenti li jaqgħu taħtu.

NEFQA FUQ XIRI TA' STATIONERY

L-ONOR.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa globali għall- stationaries tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u enti kollha li jaqgħu taħtu matul l-2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Allura sal-lum ħadd ma jaf fiex qed jintefqu l- flus!

Jiena kont ministru u naf li għall-entertainment u affarijiet bħal dawn ikun hemm ivvotata somma speċifikata.

Min jieħu ħsieb l-accounts suppost jafhom dawn l-affarijiet, anke s-segretarju privat u s-segretarju amminstrattiv.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwelnett il-mistoqsija kienet dwar stationery u mhux dwar entertainment.

Li kieku staqsa dwar entertainment fil-ministeru kont naqbel perfettament ma' l-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Hekk kienet id-domanda ta' qabel din!

MR SPEAKER: Din m'hijiex point of order.

Il-Ministru jista' jkompli.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bir-rispett kollu, Onor. Debono Grech, dawn id-domandi kollha qed jitolbu l-informazzjoni dwar il-ministeru, id-dipartimenti, id- dekasteru u enti kollha li jaqgħu taħtu.

Li kieku ntalbet l-informazzjoni tal-ministeru biss kienet tkun aktar faċli biex wieħed jagħtiha, imma mbilli ntalbet l-informazzjoni ta' kull enti u dekasteru li jaqa' taħti, qed nitkellmu fuq almenu 35 enti differenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: L-isfortuna hi li m'aħniex qed ngħidu l- affarijiet kif inhuma.

Allura x'inhi r-raġuni li t-tweġibiet tal-ministeru għal Għawdex qegħdin hemm meta prattikament qegħdin nitkellmu fuq l-istess stil ta' mistoqsijiet.

Kif teżisti din id-differenza fl-accounts ta' ministeri differenti taħt l-istess gvern?

Ma nifhimhiex din, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk l-Onor.

Interpellant ma tifhimhiex mhux tort tiegħi.

M'humiex żewġ ministeri differenti, għax taħti għandi kumpanniji li ma jżommux is-set of accounts kif iżommhom il-gvern u għandi awtoritajiet indipendenti li jżommu s-set of accounts differenti.

L-Onor.

Coleiro Preca tista' tfittex fis-set of accounts tal-WSC li qegħdin ippreżentati fuq il- mejda tal-Kamra u tara ssibx heading wieħed fejn hemm l-għamara u l- pittura!

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Ma nimmislidjawx lill-Kamra għax jien m'għedtlux li huma identiċi, jien qed nitkellem fuq similarita'.

Jekk hu għandu mega ministry u l-Ministru Giovanna Debona ġiet fdata b'biċċa żgħira, ngħidu hekk.

Pero' bir-rispett kollu, xorta jibqa' l-fatt li għaddew xahrejn mill-bidu tas-sena u bqajna bla risposti.

Safejn naf jien ma tridx tkun accountant biex tkun taf ċerti affarijiet.

Allaħares ma jkollniex bażi ta' affarijiet mill-iktar komuni!

MR SPEAKER: Dan m'huwiex point order Onorevoli.

NEFQA FUQ IKLIET/HOSPITALITY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet in- nefqa globali għall-ikliet u hospitality tal-ministeru, dipartimenti, dekasteri u l-enti kollha li jaqgħu taħtha matul l-2006?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): L-informazzjoni mitlub mill-Onor.

Interpellant hija kif murija fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

TARZNA – ORDNIJIET MILL-ISTATI UNITI

L-ONOR.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: Jista' jgħid it-tarzna ta' Malta kemm ħadet ordnijiet mill- Istati Uniti u mill-flotot navali tagħha fis-snin 2005 u 2006?

Hemm prospetti ta' ordnijiet minn dan il-pajjiz fil-ġejjieni qarib?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fis-snin 2005 u 2006 kien hemm 15-il vapur minn kumpanniji Amerikani li daħlu fit-tarzna ta' Malta.

Fl-istess żmien ma daħal l-ebda vapur mill-flotot navali ta' l-Istati Uniti.

Fix-xahar ta' Marzu 2007 hemm vapur tal-passiġġieri minn kumpannija Amerikana li se jidħol it-tarzna għal xi xogħlijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: X'tip ta' marketing qed isir biex jinġieb iktar xogħol għat-tarzna u x'hemm previst għax-xhur li ġejjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: M'għandi xejn fil-file f'dan ir-rigward pero' mill- informazzjoni li għandi, il-marketing isir b'mod regolari f'diversi fieri speċjalizzati, pero' iktar minn hekk ma' klijenti regolari tat-tarzna u ma' klijenti magħrufa.

Is-suċċess tal-marketing huwa evidenti mit-turnover ta' xogħol li kellna b'mod qawwi fl-2006 u attwalment qbiżna l-budget b'mod sostanzjali.

Sfortunatament, minħabba l-produzzjoni baxxa, minkejja li begħna ħafna iktar u ħdimna ħafna iktar, ir-riżultati aħħarin kienu diżappuntanti għall-aħħar.

Din is-sena l-prospetti huma tajbin ħafna, it-tarzna għandha bookings li jeħduha numru ta' xhur 'il quddiem, fil-fatt bħalissa qed inbiegħu mhux għax-xahar li ġej biss imma għal ħafna iktar 'il quddiem, pero' irrid nagħmilha ċara wkoll li mhijiex kwestjoni biss ta' marketing - anzi l- marketing sejjer tajjeb ħafna - pero' l-crux ta' kollox se jkun li jekk ma tiżdiedx il-produttivita', f'dan l-istadju se jkun diffiċli li nilħqu t- targets finanzjarji li ġew prefissi għat-tarzna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Jista' l-Ministru jispjega l-affarijiet aktar b'mod ċar?

Jekk qal li l-marketing qed jirnexxi, kif imbagħad qal li qed ikun hemm il-biża' li minħabba l-produttivita', l-affarijiet m'humiex sejrin tajjeb?

Mela l-produttivita' m'hijiex parti mill-marketing?

Meta tagħmel marketing ta' prodott jew servizz ta' xi tip, inti turi l- affarijiet li għandek u dak li jkun se jagħżel, jagħżel ukoll għall- produttivita' li se tagħtih.

Jiġifieri din hija xi ħaġa konflinġenti.

Għaldaqstant nitolbu jagħmel ftit iktar demarcation bejn kemm qed jirnexxi l-marketing u bejn dak li huwa piż finanzjarju li l-gvern qed iħoss li għandu bit-tarzna, ħalli nkunu ċari man-nies.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li ma kienx hawn ministru li qatt kien iktar ċar fuq it-tarzna.

(Interruzzjonijiet) Jien qiegħed on record ngħid li l- gvern jemmen li t-tarzna tista' tkun profitable, għedtha għal sentejn sħaħ u fraħt ma' kulħadd li lħaqna t-targets, pero' meta ma nilħqux it-targets ngħidha wkoll u ma nippruvax noqgħod naħbi l-affarijiet.

Għax ma naħsibx li huwa ġust, mal-ħaddiema prinċiparjament, li nippruvaw inbellgħulhom ir-ross bil-labra li jekk ma nilħqux it-targets, nistgħu nagħtu aktar sussidji milli hemm - għax ma nistgħux - jew inkella li l-gvern se jieħu lura l- ħaddiema tat-tarzna, li m'huwiex il-każ.

U li jkun hemm min joqgħod jittama lill-ħaddiema b'affarijiet li mhux se jiġru, huwa ħażin!

Jien lill-ħaddiema tat-tarzna fraħtilhom meta għal sentejn sħaħ, fl-2004 u fl-2005, mhux biss ilħaqna l-bottomline, il-profitability tat-tarzna jew l- ammont ta' loss, biex inkunu preċiżi, imma eċċedejniha bi ftit.

Pero' meta s-sena l-oħra - probabbilment il-kontijiet dan se juruh - se nkunu morna żmerċ bi kważi Lm2 miljun, irrid ngħidilhom ukoll għax dwar il-futur tagħhom qed nitkellmu, mhux dwar il-futur tiegħi jew ta' l-Onor.

Interpellant.

U naħseb li tkun onest magħhom huwa importanti.

Daqskemm ma ħawditx bejn il-produttivita' u l-marketing.

Il-produttivita' u l-marketing huma żewġ affarijiet differenti.

Jekk l-Onor.

Coleiro Preca tgħidli li l-marketing jiddependi milli jien inżomm il-completion dates ħaġa, pero' l-completion dates m'humiex il-produttivita'.

Il-completion dates nistgħu nżommuhom waqt li ma nkunux produttivi biżżejjed biex noħorġu l-ammont ta' profitti li nkunu qed nistennew minn kuntratt partikolari.

U hemm differenza sostanzjali bejn li nonora kuntratt u mmur nagħmel marketing li jien mhux qed neċċedi d-delivery dates u l-profitt li nagħmel.

Hemm differenza sostanzjali bejn li nagħmel profitt ta' 10% jew 15% kif inkun proġettajt u nispiċċa nagħmel 1% għax il-produttivita' tkun nieqsa!

Dawn huma affarijiet li jagħmlu differenza sostanzjali fil-bottomline tal- kumpannija u meta aħna qed nitkellmu fuq produttivita', qed nitkellmu fuq il-kapaċita' li biċċa xogħol, minflok taħli siegħa biex tagħmilha, tagħmilha f'nofs siegħa.

Dik hija l-produttivita'.

U dak jagħmillek it- tibdila sostanzjali biex inti tagħmel il-profittibilita'.

Għax jekk il- profittibilita' tiegħek ma tkunx għolja biżżejjed biex tlaħħaq it-targets li inti tkun tajt lill-klijent u ma teħilx il-penalitajiet, fost il-miżuri li tista' tieħu - għax ovvjament hemm diversi miżuri li tista' tieħu - trid iġġib ħaddiema minn barra mit-tarzna biex iżżid in-numru u allura għal dik il-biċċa job ittella' l-ammont ta' xogħol.

Li kieku l-produttivita' tagħna hija aħjar, dan m'għandniex bżonn nagħmluh.

Il-produttivita' tfisser ukoll li taqta' l-overtime.

Sfortunatament il- mentalita' għadha li l-overtime huwa parti mill-paga.

Pero' jekk aħna nżidu l-overtime u għal kull biċċa xogħol nidħlu fl-overtime u nikkontrattjaw ix- xogħol minn barra, allura l-produttivita' tonqos u l-bottom line jonqos.

Nerġa' ngħid li l-isfortuna hija waħda, mhux l-argument tal-produttivita', lanqas l-argumenti kollha differenti.

Hemm bżonn li kulħadd jifhem li wara l-2008, m'hemmx iktar sussidji għat-tarzna.

Wara din id-data t-tarzna jew se tkun profitable jew inkella l-konsegwenzi se jkunu ċarissimi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Jista' il-Ministru jgħid x'tip ta' kejl qed jintuża biex naraw kemm qed issir produttivita' fit-tarzna u jekk din hijiex adegwata jew le?

Għax din m'hijiex fabbrika fejn għandek production line u tagħmel xi time-and-motion study biex tissettja l-productivity.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kejl l-iktar sempliċi u li ħadd ma jista' jiġġieled miegħu huwa wieħed.

Meta fl-2005 begħna bi Lm15 miljun xogħol, tlifna Lm7 miljun, meta fl-2006 begħna b'Lm24 miljun xogħol, tlifna iktar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Sur President, ma naħsibx li n-nies tat- tarzna jieħdu gost jisimgħu dawn l-affarijiet.

Kulħadd jaf li dawn in-nies huma kapaċċissimi, għandhom snajja' mill-aqwa u meta jaħdmu, jaħdmu bis- serjeta'.

Jiġifieri xi ħaġa ġara'.

X'tip ta' indaġini qed issir jew saret mill-ministeru jew mill-management tat-tarzna biex tiġi stabbilita r-root problem ta' din il-ħaġa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naqbel li ħafna mill-ħaddiema tat-tarzna, mhux kollha, huma fost l-aħjar ħaddiema li jeżistu f'dan il-pajjiż u naqbel li ħafna minnhom jagħtu l-ġurnata ta' kuljum, pero' huwa evidenti li ħafna minnhom ukoll ma jagħtux il-ġurnata ta' kuljum.

(Interruzzjonijiet) Nassigura lill- Onor. Interpellant li saru diversi studji mill-management u mhux mill- management biss iżda dawn inqasmu mal-GWU.

Fil-fatt kull xahar it-top management tat-tarzna jagħmel meeting mal-GWU, mal-managers u ma' numru ta' ħaddiema, biex jispjegawlhom fejn huma d-diffikultajiet.

Kull darba ppreżentawlhom numru ta' studji ta' fejn huma l-problemi.

Dawn l-affarijiet jaqsmuhom magħhom.

L-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu f'din il-Kamra u barra minn din il-Kamra hi li nippruvaw naħarbu mill-problema billi nwaħħlu f'dak u fl-ieħor.

Ir- realta' hija waħda.

Kulħadd għandu parti mir-responsabbilta', tibda mill- manager li jkun fix-shop floor, tkompli bil-foreman u bis-supervisor u bl- iktar ħaddiem li jġorr biss u ma jagħmel xejn.

Għax fl-aħħar mill-aħħar il- bottomline huma jridu jilħquh!

Issa jien naf li waħda mir-root problems li hemm - milli jgħiduli għax ovvjament ma nkunx hemmhekk - hi li għandek grupp mhux ħażin ta' ħaddiema li m'aċċettawx ir-riforma, per eżempju.

Intrinsikament, dawn huwa fatti għax anke fid-diskussjonijiet li kelli mal- General Workers' Union - għax wara l-firma tal-collective agreement għamilna xi sena oħra niddiskutu ċerti dettalji oħra biex nerġgħu nirranġawh u konna ranġajnih - iddiskutejna l-problema tal-foremen u s- supervisors li jippretendu li jerġgħu jmorru lura għas-sistema ta' l- overtime u ma jkunux parti mill-management.

Problema oħra hi d-diffikulta' kbira li jsib min qiegħed fil-middle management u jrid jikkontrolla u jiddixxiplina lin-nies ta' taħtu.

M'hemmx dawn id-distinzjonijiet li normalment issib f'ħafna azjendi bejn management u ħaddiem.

Issa dawn m'humiex il-problemi kollha u lanqas jiena kompetenti biex ngħid x'inhuma l-problemi kollha li hemm fit-tarzna, pero' l-problema intrinsika hija waħda u din li kulħadd qisu jrid jevita.

Kulħadd qisu jrid jevita l- problema li fl-aħħar mill-aħħar il-bottom line jgħodd.

Ma nistgħux nibqgħu nduru u nilludu ruħna li ma jeżistix bottom line fit-tarzna u li kulħadd se jibqa' jippompja l-flus.

Jien diġa' għedtha ċar u tond.

Dan il-pajjiż ippompja Lm400 miljun lit-tarzna.

Naħseb li kull wieħed u waħda minna f'dan il-pajjiż ta sehmu biex lit-tarzna iwassalha fejn wassalniha llum.

Niftakru li minbarra l-Lm400 miljun, il-gvern ħa miegħu mas-700 ħaddiem sentejn ilu mit-tarzna.

U dawn qegħdin jitħallsu minn flusi u minn flusek, Onor. Coleiro Preca.

Jiġifieri kulħadd ta sehmu.

U m'aħniex qed nippretendu li jsiru affarijiet ta' barra minn hawn meta qed ngħidu li għandna lkoll niġbdu l-ħabel, li għadna qed nippumpjaw il-miljuni fit- tarzna u rridu nħarsu l-bottom line.

Mhux qed nitilfu iktar flus milli suppost u qisu ma ġara xejn!

Din l-attitudni li l-flus fit-tarzna qishom m'għandhomx qiegħ, iddejjaqni.

Qisu jiġri x'jiġri fit-tarzna, ejja nkomplu nippumpjaw għax b'hekk insolvu l-problema.

Ir-realta' hi wkoll li aħna rridu nikkompetu f'suq li hu cuthroat illum.

Fis-suq tradizzjonali tat-tarzna, li huwa x-ship repair, il-Kroazja u t- Turkija jkissruna għax la għandhom unions - u dan lanqas hu tajjeb - la għandhom health and safety, m'għandhom xejn minn dawn l-affarijiet u l- prezzijiet li jiċċarġjaw huma n-nofs li niċċarġjaw aħna.

Għalhekk kien is- suċċess tat-tarzna li jipprova u rnexxielu jbiddel il-marketing tiegħu!

Għalhekk illum qed nibnu dawk il-barges li qed nibnu!

Għalhekk illum nagħmlu l-isteel work li qed isir!

Għalhekk illum nagħmlu l-conversions li sa ftit snin ilu ma kenux isiru!

Pero' fl-aħħar mill-aħħar, jekk Barċellona qed tbiddel - din hija waħda mill-iktar kompetituri kbar tagħna - u jekk iż- żmien inbidel, aħna bilfors irridu nbiddlu.

Illum it-tarzna ta' Malta hija waħda mill-ikbar tarznari li għadhom jeżistu.

M'għadx baqa' fid-dinja tarznari b'1,500 ruħ.

Jiġifieri ma noqogħdux nilludu ruħna li għandna xi problema faċli biex issolvi!

Aħna qed niġġieldu kontra t-trends kummerċjali u ekonomiċi kollha li jeżistu madwar id-dinja.

It-tarznari llum, mhux biss fil-Mediterran, jaħdmu b'corps żgħir ta' 300 jew 400 ħaddiem li jkunu mpjegati fl-iktar skills importanti u mbagħad il-bqija jaħdmu bil-contracted labour.

Dan jew ikun il-contracted labour ta' min iġib il-vapur jew ikun contracted labour tat-tarzna stess, jiddependi mill-iskill li trid.

Fil-fatt għaliex ħafna drabi t-tarzna qed tiggwadanja iżjed fis-super yachts?

Għax fis-super yachts jintużaw ħafna l- kuntratturi speċjalizzati.

Imma x'qed nipprova ngħid?

Qed nipprova ngħid li s-soluzzjoni tat-tarzna m'hijiex billi ndaħħlu rasna fir-ramel u ngħidu: Titlef kemm titlef flus it-tarzna, jekk ma tilħaqx it-targets tagħha, ma ġara xejn jew ma ninkwetawx.

Jien ninkwieta bil-kbir, Sur President!

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: L-ewwelnet jien nixtieq nisma' lill- Ministru - mhux hawn ġew biss imma anke barra għax dejjem nisimgħu l-istess kantaliena li t-tarzna ngħatat Lm400 miljun sussidju - jgħid x'tat it- tarzna lill-pajjiż matul is-snin.

Għax it-tarzna ġabet foreign exchange lejn il-pajjiż u ħolqot anke impjiegi anċillari għall-pajjiż.

Jiġifieri nixtieq inkun naf, anke f'termini ta' flejjes, x'ġabet lejn il-pajjiż ħalli l-poplu ma jmurx jaħseb li l-ikbar att filantropiku li għamel il-pajjiż kien mal-ħaddiema tat-tarzna!

U anke biex inkunu ġusti.

U din fuq l- istess linja li qal il-Ministru, li ma noqogħdux nidentifikaw min għandu t- tort.

U nitolbu jgħidilna wkoll x'se jiġri wara l-2008 jekk ċerti targets ma jintlaħqux.

Nixtiequ jispjega aħjar ukoll il-fatt li t-tarzna llum għandha din il- cuthroat competition - din hija inġusta wkoll għax il-fatt li l-ħaddiema tal-Kroazja u tat-Turkija għandhom ħafna inqas kondizzjonijiet ta' xogħol, allura jaħtfu x-xogħol - u għaliex gvern Nazzjonalista, li ilu kważi 20 sena fil-gvern, qagħad b'idu fuq żaqqu għal għadd kbir ta' snin fuq l- istrutturar tat-tarzna u f'daqqa waħda stenbaħ.

Naturalment stenbaħ għax għandu l-giljottina ta' l-2008, minħabba l-ftehim li sar fil-kwestjoni tad- dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Nixtiequ jgħidli wkoll għaliex ir-rapport Appledore, li kien ikkummissjonat fi żmien gvern Laburista, tħalla fuq l-ixkaffa għal numru ta' snin wara l-1998 u mbagħad gvern Nazzjonalista stenbaħ dwaru.

U nsaqsi lill-Ministru wkoll għaliex gvern Nazzjonalista ma kompliex fuq ir-riforma li beda l-Onor.

Alfred Sant meta kien fil-gvern bejn l-1996 u l-1998, imbagħad ħalla numru ta' snin u stenbah għal darb'oħra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien l-ewwel wieħed li naqbel ma' l-Onor.

Coleiro Preca li t-tarzna kkontribwiet ħafna għal dan il-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Kienet xejn xejn il-benniena ta' fejn bdew ħafna snajja'.

Pero' il-problema tat-tarzna m'hijiex dik.

Ġabet foreign exchange ukoll, pero' ejja nirrikonoxxu li kien l-uniku post f'dan il- pajjiż fejn investejna Lm400 miljun.

Imkien m'għamilna Lm400 miljun biex inġibu l-iskills li għandna!

Kieku naqblu Lm400 miljun u ngħidu li rridu nibdlu din l-industrija, anke tad-deheb nagħmluha.

Jiġifieri ma narawx ħaġa u ma narawx l-oħra iżda naraw ukoll x'għamel dan il-pajjiż għall- ħaddiema tat-tarzna.

It-tieni, jiena nkompli fuq il-linja ta' l-Onor.

Alfred Sant, mela le!

L- Onor. Coleiro Preca qaltilna li l-Onor.

Alfred Sant beda r-riforma tat- tarzna.

L-ewwel ħaġa li għamel l-Onor.

Alfred Sant kienet li tajjar lill- ħaddiema mit-tmexxija.

F'nhar San Pawl dħalna hawnhekk biex nivvotaw il- ħaddiema barra mill-kunsill tat-tmexxija!

Jien naqbel miegħu!

Sewwa għamel!

Għax il-ħaddiema m'għandhomx imexxu.

(Interruzzjonijiet) Pero' hu mhux hekk wegħedhom!

Mhux hekk qalilhom qabel l-elezzjoni!

U issa l-istess qed jagħmel, qed jgħid li se jagħtihom is-sussidju wara l-2008 meta jaf li ma jistax.

Trid nimplimentalek l-Appledore report, Onorevoli?

Bil-qalb kollha!

Taf x'inhi l-konklużjoni ta' l-Appledore report?

Li jekk ma nkunux kummerċjalment vijabbli, it-tarzna tagħlaq!

Inti qed tirrakkmandali li nimplimentah, mela nimplimentah!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-lokalita' ta' knejjes u istituzzjonijiet reliġjużi li fihom ġew rapportati każi ta' serq matul l-2006, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 23975;

f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:-

Avviż Legali Nru: 36 ta' l-2007 – Indiċi ta' l-Inflazzjoni għas-Sena 2006.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali għas-sena 2006 u financial statements għas-sena 2005 tal-Korporazzjoni Enemalta.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, f'isem il-Ministru għall- Kompetittivita' u Komunikazzjoni, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru: 30 ta' l-2007 – Two or Three Wheel Motor Vehicles (EC-Type Approval) (Amendment) Regulations, 2007;

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħaddiema fid-dipartimenti tal-gvern f'Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24044; u

f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Rurali u l-Ambjent inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru: 31 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 li jemendaw ir-Regolamenti ta' l-2004 dwar l-Eko-Kontribuzzjoni; Avviż Legali Nru: 32 ta' l-2007 – Plant Protection Products (Amendment) Regulations, 2007;

Avviż Legali Nru: 33 ta' l-2007 – Control of Ralstonia solanacearum (Smith) Yabuuchi et al (Amendments) Regulations, 2007;

Avviż Legali Nru: 34 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Rati ta' Taxxa dwar Bini; u

Avviż Legali Nru: 35 ta' l-2007 – Ordni ta' l-2007 dwar ir-Revizjoni Parzjali ta' Struttura.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ

TAL-KORPORAZZJONI

GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA

GĦAS-SENA 2006-2007

(Tkompli mis-26 ta' Frar 2007)

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Sur President, illum xtaqt niffoka d- diskussjoni tiegħi fuq id-dimensjoni soċjali ta' din il-korporazzjoni.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq servizz mill-aktar essenzjali u servizz li ħadd ma jista' jgħaddi mingħajru.

Sal-lum dan is-servizz għadu f'idejn il- gvern u j'Alla jibqa' hekk għaliex dan huwa servizz li kulħadd irid ikollu aċċess għalih.

M'hemmx dubju li l-kwestjoni tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma għandha dimensjoni soċjali qawwija.

Min-naħa tiegħi se nagħmel riferenza għal dak li qiegħed jiġri f'pajjiżna bħalissa u nittama li llum ma jqumx xi ħadd min-naħa tal-gvern u jgħid li dan m'għandux x'jaqsam.

Irrid ngħid li l-mistoqsijiet parlamentari li għamilt fuq il-kwestjoni tas- surcharge fuq id-dawl u l-ilma ġew imwieġba kollha mill-Ministru Austin Gatt, li huwa responsabbli minn din il-korporazzjoni.

Avolja għamilt mistoqsijiet preċiżi lill-Ministru Dolores Cristina u lill-Prim Ministru, dawn irreferewni għat-tweġiba li kellu jagħti l-Ministru Gatt.

Għalhekk illum inħoss li għandi nwassal il-vuċi ta' ħafna Maltin li qegħdin ibatu proprju minn din it-tip ta' miżura.

Issa jien se nagħmilha ċara - biex ma noqogħdux nagħmlu ħafna retorika partiġġjana u paroli fil-vojt - li x- xewqa tiegħi hija li d-diskussjoni tkun waħda sana u li tirrifletti l- attwalita' tal-ħajja tan-nies.

Ovvjament ħadd m'hu qiegħed jgħid li l-kwestjoni taż-żejt m'hijiex reali u li ż-żejt m'għoliex minn barra u li allura l-gvern bilfors kellu jagħmel xi ħaġa dwarha.

Dik hija xi ħaġa li kulħadd jafha.

Anke l-aktar persuna li ma tafx x'inhu għaddej f'pajjiżna u fid-dinja taf li l-prezzijiet taż-żejt għolew minn barra u allura bilfors kellu jkun hemm xi tip ta' approach min- naħa tal-gvern fuq din il-kwestjoni.

Min-naħa l-oħra jibqa' il-fatt li l- gvern ma jistax iħares biss lejn il-bilanċ tal-kontijiet imma għandu wkoll ir-responsabilita' soċjali.

Il-gvern irid ikollu ruħ soċjali u llum, jiena se nitkellem proprju fuq dan l-aspett.

Sur President, l-istorja tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma għaffġet u weġġgħet lil ħafna nies.

Il-gvern jaf b'dan kollu u kien għalhekk li fil- budget għas-sena 2006 kien ħabbar il-miżura fejn eżenta 13,000 familja minn dan il-piż.

Min-naħa tagħna konna tlabna lill-gvern sabiex jgħidilna x'kienu l-kriterji li mexa fuqhom sabiex eżenta lil dawn it-13,000 familja mill-ħlas tas-surcharge.

Għednilu wkoll li dawn il-kriterji għandhom ikunu magħrufa ma' kulħadd ħalli ħadd ma jkollu l-problema li ma jafx li huwa eliġibbli għaliha.

Fil-fatt din hija xi ħaġa li qiegħda tiġri.

Għad għandna nies li ilhom mill-ewwel ġurnata ta' meta l-gvern iddeċieda li jeżentahom mill-ħlas tas-surcharge li ma jafux li huma eliġibbli għal din l- eżenzjoni!

Jiena spiss niltaqa' ma' nies u familji li suppost huma eliġibbli għall- eżenzjoni tas-surcharge fuq il-konsum tad-dawl u l-ilma iżda li ma jafux li jridu jmorru fl-area offices tad-dipartiment tas-social security ħalli japplikaw għaliha.

Din hija xi ħaġa li fil-fehma tiegħi tmur kontra kull animu ġenwin ta' din l-eżenzjoni.

Il-gvern kellu jmur upfront u jgħid lil kulmin huwa eliġibbli b'dan il-fatt.

Kellu jkun hemm koordinament sħiħ bejn id-dipartiment tas-sigurta' soċjali u l-water services corporation ħalli jinħadmu l-kontijiet u jinqatgħu mill-ewwel id-dues fuq is-surcharge.

Imma llum x'qiegħed jiġri?

Minkejja li hemm nies li mill-ewwel ġurnata kienu eliġibbli għall-eżenzjoni mis-surcharge fuq id-dawl u l-ilma, sal-lum għadhom ma jafux li huma eżenti u lanqas jafu li jridu jmorru s-social security offices ħalli japplikaw għal din l-eżenzjoni.

Sur President, lil dawn in-nies li niltaqa' magħhom ngħidilhom sabiex imorru japplikaw imma xorta waħda, is-surcharge li jkunu ħallsu qabel ma tiġix refunded lura lilhom minkejja li hemm diversi familji li bilkemm qegħdin jieklu sakemm jixbgħu minħabba li jridu jħallsu l-kontijiet.

F'pajjiżna għandna bosta persuni li jinsabu magħkusin, fosthom anzjani u familji li għadhom qegħdin irabbu t-tfal u li għandhom pagi mill-aktar baxxi.

Dawn in-nies m'humiex qegħdin jingħataw lura s-surcharge li jkunu ħallsu fuq il-kontijiet ta' qabel.

Dan huwa l-ewwel punt tiegħi.

Il-gvern għandu jara li kulmin huwa eliġibbli, isir mill-ewwel eliġibbli u mhux joqgħod jistenna li n-nies imorru japplikaw fl-uffiċċju distrettwali tagħhom.

Il-gvern kellu jaqta' mill-ewwel lil dawk li għandhom ikunu eżenti mill-ħlas tas-surcharge.

Issa mill-budget ta' l-2006 għall-budget ta' l-2007 il-gvern suppost li żied 4,000 familja.

Fil-budget speech li għamel il-prim ministru mhux biss qalilna li se neżentaw 17,000 familja imma qalilna li dawn il-familji huma dawk li jgħixu bil-benefiċċji soċjali.

Minn dakinhar tal-budget speech - f'Ottubru li għadda - sal-lum jiena bqajt nirripeti l-istess mistoqsijiet iżda qatt ma ngħatajt risposta għalihom.

Jien għedt li hemm nies li huma eliġibbli għall-eżenzjoni mis-surcharge imma ma jiddependux fuq il- benefiċċji soċjali.

Per eżempju għandek anzjani li jgħixu bil-pensjoni minima nazzjonali.

Kif nafu dik m'hijiex benefiċċju soċjali imma hija pensjoni li kkontribwixxiet għaliha dik il-koppja.

Peress li din il-pensjoni hija l-minima u allura din il-koppja anzjana jaqgħu fil-benchmark finanzjarju stabilit anke mis-Social Security Act għal finijiet tal-karta r-roża, dawn ukoll huma eliġibbli sabiex jieħdu l- eżenzjoni.

Jiena staqsejt jekk dawn l-anzjani humiex se jibqgħu eliġibbli jew inkella, issa li ġew ikkwalifikati u identifikati dawk is-17,000 familja bħala benefiċċjarji tas-social benefit, kienx se jfisser li dawn se jinqatgħu 'l barra.

Madankollu l-gvern jibqa' ma jagħti l-ebda risposti.

Issa hawnhekk jiena qiegħda nerġa' nistaqsi din il-mistoqsija u nippretendi li l-Ministru Gatt, bħala l-ministru responsabbli mill-korporazzjoni jkun jista' jweġibni.

Dan għaliex meta għamilt il-mistoqsija parlamentari 22680 lill-Ministru Cristina Dolores fuq kemm-il gvern nefaq sabiex jeżenta lit- 13,000 familja mis-surcharge fuq id-dawl u l-ilma matul is-sena 2006, din qaltli sabiex nirreferi l-mistoqsija tiegħi lill-ministru konċernat.

Din il-mistoqsija staqsejtha wkoll lill-prim ministru li wkoll qalli li t- tweġiba għandha tingħata mill-Ministru Austin Gatt.

Issa jiena qiegħda nippretendi li dawn id-dettalji l-Ministru Gatt jafhom u ma jistax jixxuttja l-ballun f'sieq ħaddieħor!

Nippretendi li fid-dibatittu tal-lum ikun hemm xi ħadd li jkollu l-kirjanza li jitkellem u mhux qisna qegħdin naħbu s-sigrieti ta' Fatima fuq din il-famuża eżenzjoni tas-surcharge!

Sur President, min-naħa tiegħi wkoll jiena ilni niġbed l-attenzjoni tal-gvern sa minn Ottubru tas-sena 2005 fuq din l-eżenzjoni għal dawk il-persuni b'diżabilita'.

Bħal-lum ħmistax il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' ressqet ir-rapport annwali tagħha lill-gvern.

F'dan ir- rapport kien hemm numru ta' rakkmandazzjonijiet lill-gvern sabiex il- persuni b'diżabilta', minħabba d-diffikultajiet finanzjarji tagħhom, jiġu eżentati wkoll mill-ħlas tas-surcharge.

Sur President, minn hawnhekk jiena nixtieq insellem lil din il-kummissjoni u ngħidilhom prosit talli kellhom il-kuraġġ li jitkellmu u juru biċ-ċar dwar kif il-gvern injorahom.

Kif jista' ikun li jkollok kummissjoni nazzjonali li qiegħda tiffoka fuq dan il-qasam u tagħtik rakkmandazzjonijiet bħal dawk u inti tinjoraha kompletament?

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq persuni mill-aktar vulnerabbli fis-soċjeta' tagħna.

Dawn in-nies għandhom limitazzjoni sħiħa ta' flus u meta l-gvern qiegħed iwaddab fuqhom il-piż tas-surcharge, aktar qiegħed jgħaffiġhom.

F'pajjiżna għandna bosta familji li għandhom xi tifel jew tifla b'diżabilita' li sfortunatament, minħabba n-natura tad-diżabilita', wieħed mill-ġenituri biss jista' jaħdem filwaqt li l-parti l-oħra jkollha toqgħod id-dar sabiex tagħmilha ta' carer għal dik il-persuna.

Għalhekk id-dħul ta' dik il- familja diġa' huwa limitat.

Issa hemm ħafna familji minn dawn li qegħdin itajru l-belli liri f'terapija u f'faċilitajiet oħra li m'humiex ipprovduti mill-gvern sabiex jagħmlu d- differenza fil-ħajja tat-tifel jew it-tifla tagħhom b'diżabilita'.

Allura dawn in-nies m'għandhomx ikunu taħt din il-kappa tal-ġustizzja soċjali?

Imma Alla jbierek, minkejja li l-kummissjoni ressqet ir-rakkmandazzjonijiet tagħha, il-gvern ma tax kashom u wisq probabli, dawn ir-rakkmandazzjonijiet waddabhom fiż-żibel!

Fil-fatt il-kummissjoni qalet ċar u tond li l-gvern ma tahiex importanza.

Ħalli niġi għal punt ieħor.

Meta ħmistax ilu l- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' ressqet lill-media r-rapport annwali tagħha għas-sena 2006, jiena qajjimt diversi punti u l-Ministru Cristina, bi tweġiba għalihom, qalet li hemm il-humanitarian committee.

Għalhekk jiena għamilt mistoqsija parlamentari dwar dan il-kumitat għaliex kienet l-ewwel darba li konna smajna bih.

Staqsejtha x'kien dan il-kumitat u xi kriterji għandu.

Dan il-humanitarian committee huwa magħmul minn żewġ tobba, minn segretarja u mill-assistent direttur is-Sur Alfred Portelli.

Kien hemm ukoll uffiċjal mill-ministeru ta' l-Onor.

Cristina imma dan m'għadux jifforma parti minn dan il-kumitat.

Il-kriterji li jintużaw fuq min huwa eżenti mill-ħlas tas- surcharge huwa marbut mal-marda jew mal-kondizzjoni ċċertifikata – jiġifieri mhux kull marda għandha dan il-potenzjal skond dan il- humanitarian committee - u li l-familja ma tkunx teċċedi it-Lm13,270 fis- sena.

Hawnhekk qegħdin inħallu barra kompletament lil dawk il-pensjonanti li għandhom pensjoni minima imma li għad għandhom jgħixu magħhom xi wild li qiegħed jaħdem.

Naħseb li kulħadd ikollu l-kuntatt man-nies tat-triq u għalhekk nistaqsi jiena liema ġuvni jew xebba li llum jaħdmu imma li għadhom jgħixu mal-ġenituri tagħhom, jistgħu jdaħħlu jdejhom fil-but sabiex jgħinu lill-ġenituri tagħhom?

Jiena l-ħin kollu niltaqa' ma' xebbiet u ġuvintur li huma mimlijin piżijiet finanzjarji.

Jekk ikunu għarajjes għandhom rashom maqsuma bil-ħsebijiet ta' kif se jħallsu d-dejn fuq id-dar u jekk qegħdin jaħsbu fuq il-futur tagħhom, ma jafux jekk għandhomx jimxu 'l quddiem jew le b'ħajjithom.

Hemm oħrajn li għandhom piżijiet ta' ħlas ta' karrozzi għaliex illum kulħadd għandu bżonn tat-trasport tiegħu.

Kif nafu sal-lum għadna ma nistgħux niftaħru li għandna xi trasport pubbliku ta' kwalita' u għalhekk ma tistax tgħaddi mingħajr il-karozza privata tiegħek.

U għalhekk għad irrid insib dak il-ġuvni jew xebba li qegħdin jgħinu lill-ġenituri tagħhom b'mod finanzjarju.

Jiena ma nistax nifhem kif il-gvern qiegħed jgħid lil dawn il-pensjonanti li għandhom xi wild jgħix magħhom, li huma komdi avolja għandhom il-pensjoni minima.

Din hija ħrafa oħra min-naħa tal-gvern u kulma qiegħed jagħmel huwa li jwaddab maskra quddiem wiċċu sabiex jiffranka l-flus.

Il-moda ta' dan il-gvern sabiex jiffranka l-flus minn fuq ix-xiri taż-żejt hija billi jgħaffeġ lin-nies.

Min għandu kollox iddikjarat, malajr jista' jaħtaflu flusu l-gvern, aħseb u ara meta ċ-cheque qiegħed jibgħatulu hu, kemm jista' jaqbadlu aktar!

Sur President, min-naħa tiegħi m'hijiex l-ewwel darba li għamilt l-appelli quddiem l-arbitru tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali fuq kif ċerti anzjani, minħabba 87ċ fil-ġimgħa qegħdin jaqbżu l-benchmark finanzjarju u allura la jiġu eżentati mill-ħlas tas-surcharge, la jieħdu l-għajnuna tal- mard u lanqas huma eliġibbli għall-karta r-roża.

U għal ftit ċenteżmi dawn in-nies qegħdin jiġu meqjusa komdi tant li jistgħu jitgħabbew b'dan il-piż.

Dan biex ma nsemmux dawk il-familji li għadhom qegħdin irabbu t-tfal u għandhom paga waħda minima.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq Lm58 fil-ġimgħa.

Dawn il-familji, b'wild wieħed jew anke tnejn, iridu jgħixu, jikkuraw, jedukaw u jagħmlu dak kollu possibbli għal uliedhom bi Lm58 fil-ġimgħa.

Imma għal gvern dawn il-familji jifilħu jġorru l-piż tas-surcharge.

Issa meta aħna nitkellmu b'dan il-mod fuq is-surcharge, iqumu tan-naħa l- oħra u jgħidulna li din it-taxxa titħallas skond il-konsum tad-dawl u l- ilma.

Mela allura din il-familja, li qiegħda tgħix bil-paga minima u li għandhom wild wieħed jew anke tnejn, iridu jaraw x'se jagħmlu sabiex jikkonsmaw anqas.

Issa kif nafu kulħadd jikkonsma skond kemm hija kbira l- familja tiegħu.

Jekk tkun tgħix waħdek se taħli mod għaliex jekk tkun ġo kamra waħda se tixgħel bozza waħda pero' jekk tkunu tnejn min-nies fid-dar, se jkun hemm mumenti fejn se tkunu f'żewġt ikmamar differenti u allura t- tnejn se tużaw l-elettriku.

U ovvjament jekk tkun erba' f'familja, il- konsum se jkun ferm akbar.

Għalhekk il-kwestjoni tal-konsum ta' l- elettriku u l-ilma m'hijiex marbuta biss ma' ħela kapriċċuża imma rridu nkunu realistiċi.

Jekk verament qalbna tħabbat għal dik li hija ġustizzja soċjali, allura rridu nammettu li l-konsum jiddependi minn kemm hemm persuni f'dik il-familja.

Fil-fatt din hija xi ħaġa li l-water services corporation tirraġunaha wkoll b'dan il-mod.

Tant hu hekk li fuq il-kontijiet tagħna nsibu kemm hemm persuni f'dik id-dar ħalli jkun jista' jingħata s-sussidju fuq il-konsum inizjali.

Mela l-gvern qiegħed jagħraf din il-biċċa tax-xogħol imma mbagħad, għall-finijiet tal-piżijiet tas-surcharge mhux qiegħed jikkalkulaha.

Anzi qiegħed jgħid li s-surcharge trid titħallas fuq il- konsum li tkun qiegħda tagħmel dik id-dar.

Dan l-aħħar kelli każ partikolari ta' armla – u minn hawnhekk irrid insellem ukoll lil dan il- grupp ta' ċittadini Maltin li jinsabu mgħaffġin b'din il-miżura, jiġifieri l-familji tar-romol - li qiegħda trabbi ħamest itfal li kellha tispiċċa tħallas is-surcharge minħabba li wieħed mis-subien tagħha kellu joħroġ jaħdem qabel iż-żmien!

It-tifel tagħha kien l-iskola imma kellu joħroġ jaħdem għaliex ommu ma setgħetx tlaħħaq b'Lm180 pensjoni fix-xahar għal sitt persuni.

Meta qegħdin ngħidu Lm180, qegħdin nitkellmu fuq paga li hija inqas mill-minimum wage.

Issa minħabba li t-tifel tagħha ħareġ jaħdem, spiċċat tħallas is-surcharge.

Meta mbagħad marret tfittex l- għajnuna qalulha li hi kienet qiegħda taħli ħafna ilma u dawl!

Bħallikieku familja ta' sitt persuni se taħli daqs xi ħadd li qiegħed jgħix waħdu!

Jekk tkun tnejn min-nies se taħli tant u forsi makna tal-ħasil tqabbadha darba iva u darba le.

Min-naħa l-oħra jekk tkun sitta, kollha jridu jinħaslu u dan ifisser sitt xugamani kuljum minbarra l-ħwejjeġ.

U nistgħu nibqgħu sejrin hekk.

Jiġifieri l-ammonti trid tinterpretahom skond kemm hemm nies fil-familja.

Min qiegħed jirraġuna li s-surcharge trid titħallas fuq il-konsum u l-konsum ifisser kemm qiegħed taħli dawl u ilma, qiegħed jirraġuna ħażin.

Inti trid tħares lejn il-piż li qiegħda ġġorr dik il- familja partikolari.

L-istess ħaġa tgħodd għal dawk li għandhom il-part-time job bħala l-primary job tagħhom.

Il-fatt li dawn in-nies qegħdin jaħdmu, anke jekk qegħdin idaħħlu Lm10 biss fil-ġimgħa, ifisser li m'humiex eleġibbli għall-eżenzjoni tas-surcharge.

Allura x'inhuma l-kriterji li bihom ġie mwaqqaf dan il- humanitarian committee?

Kif qiegħda nifhem jien, dan il-kumitat twaqqaf fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali bħala paraventu u sabiex nuru li taparsi qegħdin nagħmlu xi ħaġa.

Dan għaliex hemm ħafna każijiet umanitarji li l-gvern lanqas biss qiegħed jikkonsidrahom imma qiegħed jiġi jaqa' u jqum minnhom.

Il-gvern qiegħed iġib l-iskuża tal-konsum u tal-ħela mingħajr ma jidħol fil-każ ta' dik il-familja partikolari u liema sitwazzjoni tkun għaddejja minnha.

Għandna wkoll każijiet ta' ġenituri anzjani, uħud minnhom romol ukoll, li magħhom qegħdin jilqgħu lura xi tifla bil-familja tagħha.

Jiena naf b'numru ta' ġenituri li laqgħu għandhom xi tifel jew tifla separati.

Fil-fatt it-tfal tagħhom minflok marru ntefgħu fuq il-lista tas- social housing u allura jgħabbu lill-gvern sabiex isibilhom post alternattiv wara li ż-żwieġ tagħhom tkisser u d-dar matrimonjali tagħhom ma baqgħetx f'idejhom, sabu lill-ġenituri tagħhom li reġgħu laqgħuhom lura fid- dar tagħhom.

Jiena naf b'anzjani li għandhom il-pensjoni tar-romol u spiċċaw iħallsu s-surcharge mhux biss għall-konsum tagħhom imma anke għall- konsum ta' dik il-familja tat-tifel jew tat-tifla tagħhom u għan-neputijiet ukoll.

Li kieku dawn baqgħu ġo dar għal rashom ma kenux iħallsu s- surcharge għaliex jgħixu bl-għajnuna soċjali.

Imma dik l-omm jew dak il- missier, li laqgħu lil xi ħadd minn uliedhom u n-neputijiet f'darhom, spiċċaw jiġu penalizzati minħabba li jridu jħallsu s-surcharge tagħhom u tal-familja li ġabru magħhom.

Sur President, allura dawn m'humiex każijiet umanitarji?

Hawnhekk jien m'iniex qiegħda nitkellem fuq persuni li għalkemm tgħaffġu, xorta waħda jinsabu għaddejjin.

Hawnhekk jien qiegħda nitkellem fuq persuni vulnerabbli, tant li meta timbuttahom ftit, se jaqgħu lura u ma jergħux iqumu minnha.

Allura dawn m'humiex każijiet umanitarji?

Jiena nappella lill-gvern sabiex din il-kwestjoni jeħodha bis-serjeta'.

Mela sabiex ma nkabbrux id-djun ta' dan il-pajjiż u sabiex noqgħodu niftaħru li d-deficit jinsab taħt kontroll, il-gvern qiegħed jgħaffeġ lil dawn in-nies!

Ara mbagħad ma jimportax li bejn l-2004 u l-2005 dan il-gvern jonfoq Lm7 miljun f'konsulenti.

Jekk wieħed jgħarbel daqxejn min kienu dawn il-konsulenti jsib li kienu ħbieb tal-ħbieb!

Dan il-gvern għandu Lm7 miljun x'jonfoq fuq dawn il-ftit konsulenti imma mbagħad, fuq mistoqsija parlamentari li għamilt lill-Ministru Austin Gatt, qalli li għat-13,000 familja li ġiet eżentata s-sena li għaddiet, il-gvern kellu biss is-somma ta' Lm660,000!

Mela l-ftit konsulenti li tgħoddhom fuq erba' pali ta' jdejn, il-gvern kellu Lm7 miljun u għal 13,000 familja kellu biss Lm660,000.

Dan biex ma nsemmux il-bosta familji oħra li lanqas biss qegħdin jiġu kkonsidrati.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa sabiex dan il- gvern jieħu bis-serjeta' l-kwestjoni tas-surcharge u jara li dan il-piż kbir fuq dawn il-gruppi ta' nies vulnerabbli, li mhux biss qegħdin jitgħaffġu imma li saħansitra waqgħu lura bil-kbir, jittaffilhom xi ftit.

Hija ħasra li għandna gvern li l-prijoritajiet tiegħu huma dawk li jkollna l-karta bilanċjali under control imma mbagħad iħalli n-nies ibatu fis- silenzju tad-djar tagħhom.

Il-livell ta' l-għejxien ta' dawn it-tip ta' familji mess il-qiegħ u l-kwalita' tal-ħajja tagħhom marret lura bil-kbir.

Sur President, jiena qiegħda nagħmel l-appell tiegħi għaliex naħseb li qatt m'huwa tard sabiex tirranġa l-affarijiet.

Fil-ħajja dejjem kont pożittiva u minkejja l-iswedija li jkun hemm fil-ħajja, dejjem għedt u nibqa' ngħid li qatt m'huwa tard sabiex tibda tirranka.

Għalhekk lill-gvern ngħidlu li qatt m'huwa tard sabiex jipprova jerġa' jdawwar ir-rota ħalli dawn il- familji jerġgħu jibdew jieħdu r-ruħ bil-mod il-mod għaliex il-piżijiet li tgħaffġu bihom matul dawn l-aħħar xhur minħabba s-surcharge, qegħdin ikiddu lilhom u lil uliedhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, meta l-bieraħ bdiet id-diskussjoni fuq l-estimi tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, jiena kont qiegħed insegwi d-dibattitu minn fuq ir-radju għaliex kont qiegħed indur xi djar fl- inħawi tal-Gżira.

U fost l-ilmenti li smajt min-nies tal-lokal kien hemm dawk dwar il-kwalita' ta' l-ilma.

Naturalment naqbel li jekk wieħed jiltaqa' ma' familji u dawn isemmulek il-problema tal-kwalita' ta' l-ilma, ma jfissirx li din il-problema hija waħda nazzjonali u li qiegħda tolqot lill-pajjiż kollu, madankollu, sakemm jibqgħalna familji, f'inħawi differenti ta' Malta u Għawdex, li jilmentaw mill-kwalita' ta' l-ilma, naħseb li rridu nagħtu kashom ukoll.

Min-naħa tiegħi ma nafx x'inhi r- raġuni li f'dawn l-inħawi għad għandhom minn dawn il-problemi.

Fost l- inħawi li għandhom problema bil-kwalita' ta' l-ilma nsibu Triq Luqa Briffa fin-naħa t'isfel tal-Gżira u toroq oħra fil-qrib.

Dawn ir-residenti qaluli li għamlu żmien twil jiġihom l-ilma bis-sadid u li kien ta' kwalita' ħażina ħafna.

Issa jidher li l-kulur ta' l-ilma tjieb u m'għadux kannella, pero' xorta waħda għad għandhom problema bil-kwalita' tiegħu.

Nerġa' ngħid li jien ma nafx x'inhi r-raġuni għal dan il-fatt u għalkemm staqsejt lil dawn il-familji x'kienet ir-raġuni, ma kontx qiegħed nistenna xi spjegazzjoni teknika min-naħa tagħhom.

Naf ukoll li saru xi xogħlijiet sabiex titjibilhom il-kwalita' ta' l-ilma imma milli jidher, għad fadal aktar xi jsir sabiex din il-problema tiġi solvuta.

S'intendi wieħed jiltaqa' ma' dawn il-problemi meta jħabbat wiċċu magħhom direttament.

Dan għaliex hawn ħafna nies li jbatu minn dawn it-tip ta' problemi u jekk ma jitkellmux dwarhom, jekk ma jiktbux dwarhom u jekk ma jċemplux dwarhom, ħadd ma jkun jaf bil-problemi tagħhom.

Għalhekk minn hawnhekk nixtieq nitlob lill-korporazzjoni sabiex fejn għad baqa' familji u residenti oħra li qegħdin jilmentaw mill-kwalita' ta' l-ilma, naraw x'nistgħu nagħmlu ħalli ngħinuhom.

Fuq l-aspett tal-produzzjoni ta' l-ilma nixtieq nagħmel punt li min jaf kemm-il darba sar mhux biss f'dan il-parlament imma f'ħafna postijiet oħra.

Madankollu, sena wara sena, nibqgħu ma neħdux il-passi meħtieġa sabiex nagħmlu xi ħaġa dwaru.

Aħna nafu li l-problema ta' l-ilma f'pajjiżna ilha teżisti għal snin twal u tissemma anke fl-aktar deskrizzjonijiet bikrija tal-ħajja f'dawn il-gżejjer, li jmorru lura sekli sħaħ.

Din il-problema hija xi ħaġa li pajjiżna dejjem affaċċja, li qegħdin niffaċċjaw u li se nkomplu niffaċċjaw.

Barra minn hekk, jekk dak it-tbassir li sar fuq il- global warming iseħħ, dawk ta' warajna se jkollhom problema akbar minn tagħna għaliex pajjiżna se jsir aktar niexef milli diġa' hu.

Dan juri li jibqa' jagħmel sens li rridu nagħmlu l-isforzi kollha sabiex il-ftit xita li tagħmel fuq dawn il-gżejjer niġbruha ħafna aħjar milli qegħdin niġbruha bħalissa.

Sur President, naf li hawnhekk m'jiena qed ngħid xejn ġdid, pero' sfortunatament, l-importanti m'huwiex jekk tgħidx affarijiet ġodda jew le, imma jekk dak li tkun qiegħed tgħid jagħmilx sens.

F'dan ir-rigward m'iniex qiegħed nitfa' ir-responsabilita' fuq il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma imma qiegħed nitkellem bħala gvern ċentrali.

Żgur li bħala gvern għandna r-responsabilita' li nieħdu ħsieb ħafna u ħafna aħjar l- ilqugħ ta' l-ilma ħalli dik il-ftit xita li tagħmel fuq dawn il-gżejjer ma tispiċċax fil-baħar kif kien qiegħed jiġri qabel, kif qiegħed jiġri bħalissa u kif milli jidher se jkompli jiġri jekk ma neħdux ħsieb.

Irridu naraw x'se nagħmlu għaliex dan it-telf ta' l-ilma se jkompli jżidilna l- problemi f'dak li għandu x'jaqsam mal-produzzjoni ta' l-ilma.

Sfortunatament nafu li la m'għandniex biżżejjed ilma tax-xita u lanqas għandna biżżejjed ilma xi ntellgħu minn ġol blat u allura jkollna nħallsu l- miljuni tal-liri sabiex nipproduċu l-ilma mill-impjanti tar-reverse osmosis.

Meta qegħdin ngħidu li rridu nieħdu ħsieb aktar tal-ftit ilma li jaqa' fil-gżejjer tagħna, qegħdin ngħidu wkoll li rridu nieħdu ħsieb il- ftit ilma li għad fadal taħt il-blat.

Hawnhekk irrid nagħmel l-appell tiegħi sabiex dik it-triq ġdida li qiegħda tiġi ppjanata u li kienet diġa' qajjmet kontroversja sħiħa darb'oħra, terġa' tiġi mwarrba u ma ssirx.

Snin ilu kien hemm il-ħsieb li ssir mina li taqsam mill-Pwales u mbagħad, wara li ħadna pożizzjoni anke bħala partit Laburista, li din kienet se tagħmel ħsara lill-ilma tal-pjan u lill-ilma ta' taħt il-blat ta' dawk l-inħawi, reġgħet tfaċċat theddida ġdida għal dik l-area.

Fil-fatt sabiex innaqqsu l-konġestjoni tat-traffiku mit-telgħa tax-Xemxija kien hemm il-ħsieb li ssir by-pass min-naħa tal-Manikata.

Ta' l-anqas hemmhekk ġiet mobilizzata u l-idea twarrbet inparti mir-residenti tal-post u anke mill-opinjoni pubblika u ta' ċerti għaqdiet non-governattivi ambjentali.

Twarrbet biss għal dik l-area għaliex jidher li l-ħsieb tal- gvern huwa dak li jċaqlaq il-problema għal naħa oħra, dejjem fl-istess inħawi, din id-darba fl-inħawi tal-Limbordin.

F'dawk l-inħawi hemm il-pjan li tgħaddi triq ġdida mir-raba' saqwi li tiġi taħt l-għolja magħrufa bħala x-Xagħra ta' l-Għansar.

Din it-triq se tinqata' b'mina ta' 500 metru u mbagħad tgħaqqad ma' bridge li jrid jinbena apposta ħalli tgħaqqad ix- Xagħra ta' l-Għansar mat-telgħa ta' Selmun.

Sur President, jiena naħseb li din m'hijiex idea tajba għaliex jekk tinqata' mina taħt ix-Xagħra ta' l-Għansar se titħarbat ukoll in-nixxiegħa ta' l-ilma tal-bdiewa ta' dawk l-inħawi u li l-għejxien tagħhom jiddependi minn dawk l-għelieqi.

Jien ma nistax nifhem kif f'nofs Dicembru li għadda, min-naħa tal-ministeru ta' l-ambjent toħroġ dikjarazzjoni fil-gazzetta tal- gvern sabiex tiskeda dawk l-inħawi - mhux biss is-Simar fejn hemm ir- riserva ta' l-għasafar imma anke x-Xagħra ta' l-Għansar - minħabba l- importanza ekoloġika tagħha u issa ministeru ieħor qiegħed jippjana li minn taħt ix-Xagħra ta' l-Għansar jgħaddi mina ta' nofs kilometru.

Minn din il- Kamra jiena staqsejt kemm il-darba u għamilt ħafna pressjoni sabiex ma nħarbtux l-ilma ta' dawk l-inħawi.

Barra minn hekk lanqas huwa sew li neqirdu aktar raba' saqwi.

Pero' kull darba qiegħed niġi mwieġeb li l- ewwel iridu jsiru l-istudji ta' impatti ambjentali qabel ma jiġi deċiż jekk din it-triq, flimkien mal-mina u l-bridge għandhomx isiru jew le.

Jiena nistaqsi jekk għandniex għalfejn inkomplu nonfqu l-flus fuq studji ta' impatti ambjentali meta huwa ovvju li hemmhekk l-ambjent se jintlaqat ħażin.

Dan bħalma kien ovvju li l-ambjent se jintlaqat ħażin bil-bini ta' korsa tal-golf fix-Xagħra l-Ħamra.

L-istudji ambjentali kif ukoll ekonomiċi għar-riabilita' ta' dik il-korsa tal-golf juru li sabiex din tkun vijabbli, hemm bżonn li tkun korsa tal-golf residenzjali qawwija ħafna u allura tħarbat kompletament dawk l-inħawi.

Għalhekk jidher li l-gvern abbanduna dik l-idea minkejja li għadu ma ddikjarax dan uffiċjalment.

Sur President, kif salvajna x-Xagħra l-Ħamra u l-Manikata, jiena nissuġġerixxi li nsalvaw ukoll ix-Xagħra ta' l-Għansar ħalli dawk l-inħawi ma jintlaqtux negattivament.

Ma rridux inkomplu neqirdu l-ftit kampanja li għandna u n-nixxiegħat ta' l-ilma minn fejn il-bdiewa jsaqqu l-prodotti tagħhom.

Issa mill-inħawi rurali, mill-inħawi tal-kampanja u mill-inħawi tal-bdiewa, nixtieq ngħaddi għall-inħawi ta' fejn noqgħod jien, li żgur m'humiex sbieħ daqs dawk l-inħawi li semmejt aktar qabel.

Se ngħaddi għall- inħwawi ta' Tas-Sliema, tal-Gżira, ta' San Ġiljan u tas-Swieqi.

Il- mistoqsija li nixtieq nagħmel hawnhekk m'hijiex mistoqsija li qiegħed nagħmel jien biss u għandha x'taqsam mal-bini kollu li tiela' f'dawn l- inħawi.

Qiegħed nirriferi għall-bini ta' Manoel Island, ta' Tigne', ta' Fort Cambridge, ta' Pender Place u għal postijiet bħas-Swieqi fejn twaqqa' ħafna bini semi-detached u vilel oħra sabiex minflokhom jinbnew blokki ta' appartamenti.

Ċertament li dawn jeħtieġu ħafna servizzi ta' l-ilma u tad- drenaġġ.

Is-sistema li għandna bħalissa sabiex twassal l-ilma f'dawn l-inħawi kif ukoll is-sistema tad-drenaġġ tiflaħ għal dan il-bini kollu ġdid li tiela?

Jiena nixtieq li fl-indikazzjonijiet li jkun qiegħed jagħti l-ministru fl- aħħar tad-diskussjoni iwieġeb din il-mistoqsija li qiegħda titqanqal minn ħafna nies li jsegwu dak li jkun għaddej f'pajjiżna.

Fost affarijiet oħra dawn in-nies jinsabu nkwetati li s-servizzi ta' l-ilma u tad-drenaġġ m'humiex se jlaħħqu mal-bżonnijiet tal-bini l-ġdid u ta' l-eluf ġodda ta' nies li se jibdew jokkupaw dawn il-ħafna postijiet fl-inħawi li semmejt u f'inħawi oħra ta' Malta u Għawdex.

Punt ieħor li xtaqt nitkellem dwaru huwa l-effett ekonomiku li qiegħda tħalli s-surcharge fuq is-settur turistiku.

Ilkoll kemm aħna nafu li hekk malli daħlet is-surcharge, l-operaturi turistiċi Maltin u Għawdxin ħadu daqqa qawwija l-isfel.

Ħassew din id-daqqa l-isfel mhux biss il-lukandiera u r-restorantiera, li dawn ta' l-aħħar intlaqtu aktar ħażin minħabba li ma kellhomx l-arranġamenti tal-capping bħalma għandhom il-lukandiera, imma anke operaturi oħra li b'xi mod jew ieħor jipprovdu xi servizz lit-turisti.

Din iż-żieda qawwija fl-ispejjeż ta' l-enerġija laqtet ħafna lill- vijabilita' ekonomika u finanzjarja ta' impriżi turistiċi sħaħ.

F'idejja għandi r-rapport tad-Deloitte & Touche fejn għas-sena 2005 – ħalli niġbdu sena sħiħa – juruna d-daqqa kbira li ħadu l-lukandiera.

Sfortunatament f'pajjiżna nistudjaw biss x'jiġri lil-lukandiera.

Naturalment din hija xi ħaġa tajba u dawn is-surveys hemm bżonn li jibqgħu jsiru matul is-sena kollha, pero' kif nafu hemm setturi turistiċi oħra li huma importanti ħafna u li m'aħniex nistudjaw l-impatti tagħhom għaliex m'humiex isiru surveys regolari fuqhom kif isiru fil-lukandi.

Ejjew nanalizzaw daqxejn il-kategoriji differenti ta' lukandi u naraw x'fissret għalihom l-ispiża ta' l-enerġija biż-żieda tas-surcharge.

Bħala baseline se nieħu s-sena 2003.

Hawnhekk naraw li s-surcharge għal lukanda five star fissret żieda ta' 11% f'costs għal kull kamra.

Dan kien l-aktar cost qawwi li kellhom jiffaċċjaw il-lukandiera sabiex imexxu l-impriżi tagħhom.

Issa kif nafu l-lukandi five star għandhom l-għajnuna tal-capping imma xorta waħda kellhom żieda qawwija ta' 11%.

Fil-każ tal-lukandi four star kellhom daqqa aktar qawwija għaliex kienet ta' 20%.

L-akbar daqqa mbagħad ħaduha l-lukandi three star li ma jgawdux mis-sistema tal-capping bl-istess mod li jgawdu minnha l-lukandi five star u ftit inqas minnhom il-lukandi four star.

Fil-fatt il-lukandi three star raw żieda fl-ispejjeż ta' l-enerġija għal kull kamra ta' 53%!

Nistgħu nimmaġinaw dan x'effett ħalla fuq it-tmexxija tal-lukandi tagħna u għalhekk żgur li din hija waħda mir-raġunijiet għalfejn il-vijabilita' finanzjarja u ekonomika tal-lukandi three star ġiet mhedda serjament fl-aħħar tliet snin.

Filwaqt li l-lukandi three star li għadhom joperaw illum qegħdin igawdu minn sistema aktar ekwa f'dak li għandu x'jaqsam mal-capping, xorta waħda laħqu ħadu d-daqqa fis-snin li għaddew, speċjalment meta tqis il- kompetittivita' ma' destinazzjonijiet oħra fil-Mediterran u meta tqis x'rati kienu qegħdin iġibu u għadhom iġibu mingħand l-operaturi ta' l- ivvjaġġar.

Kif nafu l-operaturi ta' l-ivvjaġġar jaraw kif jagħfsu lil-lukandi sabiex iżommu l-istess rati.

Anzi kemm jista' ikun dawn jipprovaw jagħfsu aktar u jekk tal-lukandi jżidu r-rata, iżiduha bi ftit ċenteżmi, li żgur m'hijiex biżżejjed sabiex tagħmel tajjeb għal din iż-żieda qawwija fl-ispejjeż tagħhom.

Din hija waħda mill-morsi li kienet maqbuda u li għadha maqbuda fiha l-industrija turistika tagħna.

Mela min-naħa għandek l-ispejjeż jogħlew u min-naħa l-oħra għandek id-dħul li jew baqa' l-istess jew inkella, jekk żdied, żgur li ma żdiedx biżżejjed sabiex jagħmel tajjeb għall-ispejjeż li nħolqulhom.

Fejn imbagħad id-dħul naqas, għandek l-aktar setturi li qegħdin ibatu u li waqgħu lura.

Sur President, nafu li hemm diversi lukandi li għalqu l-bibien tagħhom minħabba din il-problema u hemm oħrajn li qegħdin jaħsbu li jagħlqu l-bibien tagħhom minħabba l-istess raġuni.

Sa l-aħħar ta' din is-sena huwa stmat li se nitilfu ma' l-1,400 sodda oħra n-naħa ta' Buġibba meta mistennija jagħlqu żewġ lukandi kbar sabiex jinbidlu fi djar għall-anzjani.

Nerġa' ngħid li hemm setturi sħaħ ta' l-ekonomija turistika tagħna li ħadu daqqa kbira l-isfel minħabba s- surcharge u r-riżultati diġa' qegħdin jidhru.

Fost dawk li ntlaqtu ħażin, kif diġa' għedt, hemm ir-ristoranti li ma jgawdu mill-ebda forma ta' għajnuna.

Meta mbagħad staqsejt lill-ministru dwar jekk jaħsibx li dan is- settur għandux ikollu xi forma ta' capping, huwa weġibni li ma jaħsibx hekk.

Tidher li l-idea ġenerali tal-gvern dwar is-settur tar-ristoranti hija dik li ħafna minnhom huma ħallelin għaliex ma jiddikjarawx il-VAT u d- dħul veru tagħhom u għalhekk fir-rigward tar-ristoranti, il-gvern la jrid iċedi fuq il-kwestjoni tas-surcharge u lanqas fuq il-kwestjoni tal-VAT.

Hemm pajjiżi oħra li daħlu magħna fl-Unjoni Ewropea, fosthom is-Slovakkja, ir-Repubblika Ċeka u l-Ungerija, li rnexxielhom jinnegozjaw rati ta' 7% u anke anqas ma' l-Unjoni Ewropea ħalli b'hekk ma jkollhomx rati qawwija ta' VAT, l-aktar għal dak li għandu x'jaqsam mar-ristoranti.

Il-gvern Nazzjonalista m'għamilx hekk, la fin-negozjati u lanqas wara n-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea.

U dik hija waħda mir-raġunijiet għalfejn il- prezzijiet fir-ristoranti tagħna huma għoljin.

Jien assolutament ma neskludix il-fatt li hemm l-abbużi minn xi restorantiera.

Hemm min jiċċarġja għoli ħafna meta m'għandux jiċċarġja daqshekk pero' nerġa' ngħid li l-mod ta' kif żdiedu l-ispejjeż u l-mod ta' kif inhuma r-running costs fir-ristoranti tagħna jispjega għalfejn għandna din il-problema.

Jiena naħseb li wieħed mill-modi ta' kif nistgħu ngħinu lis-settur turistiku tagħna sabiex jiffaċċja dawn il-problemi huwa proprju billi nnaqqsulhom ir-running costs tagħhom.

Issa biex innaqqsulhom ir-running costs tagħhom hemm ukoll dawn il-government induced costs, fosthom it-taxxa tal-VAT u s-surcharge fuq id-dawl u l-ilma.

Nerġa' ngħid li filwaqt li kienet xi ħaġa tajba li nħadmet sistema biex tgħin lil-lukandi jiffaċċjaw iż-żieda qawwija ta' l-ispejjeż amministrattivi tagħhom, hemm impriżi turistiċi oħra li wkoll intlaqtu ħażin b'din il-miżura.

Madankollu dawn m'humiex jingħataw xi forma ta' għajnuna u qiegħed ikollhom problemi serji.

Jekk wieħed janalizza kemm l-istatistika li toħroġ minn studji settorjali tas-settur turistiku, kif ukoll dik tal-gvern stess fuq il-gross operating profit tas-settur turistiku kollu jsib li hemmhekk kien hemm waqa' qawwija filwaqt li l-ispejjeż żdiedu ħafna.

Ċertament wieħed ma jistenniex li f'sistema fejn irridu nimportaw iż-żejt minn barra sabiex inħaddmu l-impjanti li jipproduċu l-ilma tagħna ma jiġix rifless b'xi mod jew ieħor iċ-ċaqliq li jkun qiegħed iseħħ fis-swieq internazzjonali.

Nittamaw li fix-xhur li ġejjin ma ssirx xi ġennata dwar l- Iran għaliex inkella jkun diffiċli ferm sabiex nimmaġinaw kemm il-prezz taż- żejt se jkun.

Filwaqt li rridu naħsbu għar-realtajiet internazzjonali fiċ- ċaqliq tal-prezzijiet taż-żejt u anke għall-effett tagħhom, kemm fuq il- produzzjoni tad-dawl kif ukoll fuq il-produzzjoni ta' l-ilma, irridu naraw ukoll li nieħdu passi serji sabiex nieħdu ħsieb ħafna aħjar tal-ftit ilma naturali li għandna.

B'hekk inkunu nistgħu nnaqqsu mid-dipendenza tagħna fuq il-produzzjoni ta' l-ilma.

Tajjeb ukoll li fit-tmexxija tal- korporazzjoni tad-dawl u l-ilma nieħdu l-passi meħtieġa sabiex kemm jista' ikun ma nżidux il-problemi ta' vijabilita' u ta' spejjeż għal dawk li jgħixu f'pajjiżna u għal dawk li jridu joperaw f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Robert Arrigo.

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Sur President, hija xi ħaġa sabiħa li llum l- oppożizzjoni qiegħda titkellem fuq din il-korporazzjoni għaliex irrid infakkar li fiż-żmien il-partit Laburista fil-gvern konna nitkellmu l-aktar fuq in-nuqqas ta' ilma li kien ikollna fi djarna.

Qabel kien ikollna xi tankijiet ta' l-ilma fuq il-bejt u ntellgħu l-ilma b'xi pompa.

Fid- distretti tiegħi l-ilma kien jiġi biss matul il-lejl jew f'ċerti ħinijiet oħra.

Mill-banda l-oħra, illum il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma kważi tistaqsi hi lill-kunsilli lokali meta tista' tagħmel xi xogħlijiet fuq il-mains tagħha, u dan tagħmlu sabiex tassigura li d-djar tagħna dejjem ikollhom l-ilma fil-vit tagħhom.

Malli tkun se ssir xi triq ġdida jew inkella tkun se tingħata wiċċ ġdid, il-water services corporation tkun involuta mill-bidu sabiex tara kif jistgħu jinbiddlu l-mains u l-house connections fejn ikun hemm bżonn ħalli b'hekk issir biċċa xogħol waħda kif suppost.

L-annual report tal-water services corporation huwa magħmul fuq CD u forsi tkun xi ħaġa tajba li dan is-CD ma jkunx biss għall-użu ntern imma jkun aċċessibbli għal min huwa interessat f'din l-informazzjoni.

Qiegħed ngħid hekk għaliex fuq dan is-CD hemm ħafna informazzjoni siewja.

Sur President, forsi l-uniku lment li nista' nagħmel fuq ix-xogħlijiet li jsiru bejn il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u l-kunsilli lokali hu dwar meta jkunu qegħdin iwaħħlu t-tappieri f'xi triq ġdida.

In-nies tal- korporazzjoni għandhom jagħmlu mill-ewwel il-lastiku mad-dawra tat- tappiera.

Dan qiegħed ngħidu għaliex meta ma jagħmlux dan il-lastiku, dawn it-tappieri meta jintrifsu minn xi karozza jagħmlu ħafna storbju u r- residenti li joqogħdu f'dik it-triq jibdew jilmentaw għaliex ma jkunux jistgħu jorqdu.

Min-naħa l-oħra rrid ngħid ukoll li kull darba li tlabthom sabiex jagħmlu dan il-lastiku madwar it-tappieri, fil-fatt jagħmluh u ta' dan nixtieq nirringrazzjahom.

Sur President, irrid infaħħar ukoll lill-control room tal-water services.

Dan għaliex malli wieħed iċempel minħabba li jkun hemm xi leakages ta' ilma, dawn fil-fatt jaġixxu mill-ewwel.

Fuq l-annual report qrajt li kien hemm madwar 3,500 request ġdida għall-water services minn djar jew appartamenti.

Dawn ifissru 3,500 account ġdid.

L-iżjed ħaġa mpressjonanti kienet dik li kważi 3,300 minn dawn ir-requests saru f'sena waħda.

Dan juri l-effiċjenza tal-korporazzjoni sabiex tagħti dawn is-servizzi li minn spjegazzjonijiet li ngħatajt jinvolvu ħafna nies.

Allura hawnhekk li ta' spiss nikkritikaw ħafna affarijiet, għandna wkoll insemmu din l-effiċjenza u nirringrazzjaw lil dawn in-nies għas-servizzi li jagħtuna.

Fis-snin riċenti dawn is-servizzi kienu jingħataw f'20 ġurnata mentri llum qegħdin jingħataw f'għaxart ijiem.

Id-differenza bejn qabel u llum hija li llum ma tridx tmur tkellem lil xi ħadd speċjali jew lil xi ras kbira imma s-servizz illum jingħata minnufih.

Fl-annual report rajt li kien hemm madwar 2,500 request għal tibdil ta' servizzi.

Dan juri li kien hemm madwar 500 request inqas mill-2005.

Kien hemm ukoll 1,000 request għal tneħħija ta' meters.

Dawn forsi jidhru li huma ċifri żgħar imma x-xogħol tal-water services corporation huma ħafna u forsi mhux dejjem napprezzaw ix-xogħol li jkun qiegħed isir.

Illum smajna wkoll ċerti diskorsi fuq il-kwalita' ta' l- ilma.

Issa jien ninsab informat li kważi Malta kollha llum għandha ilma aċċettabbli u li jilħaq l-istandards Ewropej.

Sur President, min-naħa tiegħi staqsejt ftit fuq kemm kien hemm water cuts matul is-sena li għaddiet fiż-żewġ distretti tiegħi, li huma d-disa' u l- għaxar distretti.

Hemmhekk kien hemm madwar 17-il notifiable water cuts li kienu avżati fuq ir-radju jew fuq il-gazzetti.

Hawnhekk nistgħu naraw li qegħdin nobdu l-ġranet tan-notifiable water cuts u qegħdin naraw id- differenza bejn illum u dak li kien jiġri fl-imgħoddi.

Qabel kien ikollna 17-il ġurnata li fihom kien ikollna l-ilma f'dawn id-distretti u llum kellna biss 17-il darba water cuts f'żewġ distretti daqshekk kbar.

Informat ukoll li Malta ġiet identifikata bħala awtorita' b'leakage control.

Dan huwa pass żgħir imma juri l-effiċjenza tal-water services corporation.

Fil-fatt nies minn barra ġejjin sabiex jaraw dawn il-leakage control systems.

Rajt ukoll li kien hemm mal-170,000 ruħ li għamlu kuntatt b'xi mod jew ieħor mal-korporazzjoni.

Dan is-servizz huwa miftuħ 24 siegħa kuljum u allura nistgħu ngħidu li kien hemm kważi 500 kuntatt kuljum, li huwa numru kbir ħafna.

Ħafna minn dawn il-kuntatti talbu spjegazzjoni fuq il-kontijiet tagħhom.

Fil-fatt dawn kienu jlaħħqu mat-43,000 li lmentaw minħabba li l-estimates of bills kienu għoljin aktar milli suppost.

Kif nafu matul is-sena joħorġu żewġ actual billings u erba' estimates of bills.

Madankollu jiena ġejt assigurat li dawn il-kontijiet jinħadmu fuq l- average tal-history tal-konsum ta' dik id-dar u allura mhux suppost li huma għoljin aktar min-normal.

Sur President, wieħed jista' jinnota li qegħdin jintbagħtu wkoll emails, ittri u anke telefonati mill-klijenti sabiex jirringrazzjaw lil water services corporation.

Naħseb li din hija xi ħaġa vera għaliex anke mill- esperjenza diretta li kelli personalment, ma nistax ma nirringrazzjax lil dawn in-nies għas-servizzi li jagħtu.

Mill-informazzjoni li ksibt stajt nara li l-klijenti ġew moqdija b'ammont kbir ta' xogħol u għalhekk wieħed għandu għalfejn jirringrazzja lil din il-korporazzjoni.

Ħafna drabi nieħdu l-istampa li ladarba din il-korporazzjoni taqa' taħt il-gvern, allura n- nies tagħha ma jaħdmux biżżejjed.

Din l-impressjoni bija żbaljata għal kollox u nappella lin-nies sabiex niftaħru b'rixna għaliex veru għandna għalfejn niftaħru.

Ċifra oħra turina li minn dawn il-170,000 kuntatt li saru mal-korporazzjoni, kien hemm kważi 100,000 minnhom li saru mill- freephone.

Kien hemm ukoll ma' l-4,500 kuntatt min-naħa tal-kunsilli lokali.

Għalhekk dan il-ftehim li hemm bejn il-water services corporation u l-kunsilli lokali qiegħed jaħdem.

Il-customer care ta' din il- korporazzjoni tħaddem għaxra min-nies li jridu jirrispondu għall- mistoqsijiet li jsirulhom u jiċċaraw xi dubji li jista' ikollhom il- klijenti.

Sur president, qabel nagħlaq id-diskors tiegħi xtaqt ngħid xi ħaġa fuq is- surcharge.

Ma nistax nifhem kif xi kelliema ta' l-oppożizzjoni qegħdin jgħidu li s-surcharge għandha tkun 17%.

Forsi xi ħadd minnhom ikun jista' jispjega dan il-punt aħjar.

Irrid ngħid ukoll li f'din id-diskussjoni lanqas smajt il-kelma "hedging".

Naħseb li dik il-kelma ma tantx se tilagħab favur l-oppożizzjoni għaliex jekk wieħed jagħmel il-hedging illum, ikun qiegħed jitlef il-flus u mhux jiggwadanja.

Imma l-ministru forsi jkun jista' jkellimna aħjar fuq dan is-suġġett.

Sur President, in-nies li jħallsu t-taxxa, illum qegħdin iħallsu Lm4 miljuni anqas għall-korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma.

Mela l-gvern qiegħed iħallas anqas lil din il-korporazzjoni filwaqt li qiegħda turi aktar effiċjenza.

Naħseb li dawn l-affarijiet għandna narawhom ukoll.

Fuq l-overflows tad-drainage nistgħu naraw li se jinxtara xi apparat ġdid sabiex iservi għall-affarijiet li jintefgħu fid-drenaġġ.

Dawn huma l-fatti u meta staqsejt fuq xi xogħlijiet fis-sistema tad-drenaġġ, speċjalment fl- inħawi ta' San Ġwann, ġejt informat li dawn ix-xogħlijiet saru.

Allura ma nistax ma nirringrazzjax lill-ministru ta' dan ix-xogħol.

Nistgħu naraw ukoll li mis-sena 2008 mhux se jkun hemm aktar raw drainage li jintefa' fil-baħar, speċjalment f'dawk il-postijiet l-aktar iffrekwentati mill-għawwiema.

Fil-fatt diġa' bdew ix-xogħlijiet fuq tliet postijiet għall-water treatment li jinsabu waħda f'Għawdex u tnejn l-oħra f'Malta.

Nofs il-flus għal dawn il-proġetti ġejjin mill-Unjoni Ewropea u għalhekk nistgħu ngħidu li għal darb'oħra, l-Unjoni Ewropea qiegħda tħalli l-frott tagħha.

Ċifra oħra turina li hemm mat-800 dar li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tbattlilhom id-drenaġġ tagħhom.

Barra minn hekk teżisti website ġdida għall-ħlas on line tal-kontijiet.

Dalwaqt se jkun hemm ukoll child care centre f'din il-korporazzjoni u hemm madwar Lm34,000 imħallsa mill-welfare fund għal 84 membru ta' l-istaff.

Dawn l-affarijiet laqtuni.

Forsi hawnhekk ma tantx insemmuhom, pero' l-aspett uman huwa xi ħaġa importanti għall-korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma.

Sur President, fl-aħħarnett nixtieq ngħid xi ħaġa fuq is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

F'din il-korporazzjoni kien hemm 25 każ ta' korriment li damu mat-tliet ijiem jew aktar barra mix-xogħol.

Fil-fatt kien hemm 690 ġurnata ta' xogħol mitlufa minħabba korrimenti.

Imma tajjeb ngħidu li fost dawn il-każijiet kien hemm tlieta li bejniethom ħadu 500 ġurnata.

Hemm xi nies oħra li għadhom għaddejjin bl-injury leave.

F'Ottubru sar kors fuq il-health and safety work lil madwar 1,500 ħaddiem.

Kif nafu m'hijiex xi ħaġa faċli li tikkontrolla 1,500 impjegat imma meta tara biss 25 każ ta' korriment, tibda tinduna li s-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol verament qiegħda taħdem.

Kif nafu llum l-ilma jiswa' l-flus f'pajjiżna.

M'aħniex iffortunati bħal pajjiżi oħra li jistgħu jġibu l-ilma minn sorsi oħra u għalhekk bilfors ikollna nagħmlu użu mir-reverse osmosis.

L-aħħar ċifri li ħarġu jurina li aħna nużaw mal-100 miljun unit ta' l-elettriku sabiex nipproduċu mas-17-il miljun cubic meters ta' ilma.

Dawn l-affarijiet dehrli li għandi nsemmihom għaliex huma importanti, pero' fl-aħħar mill-aħħar, naħseb li b'inqas flus, b'aktar effiċjenza u b'dawn iċ-ċifri li rajna, ma nistgħux ma nirringrazzjawx lill-ħaddiema kollha tal-Water Services Corporation għax- xogħol utili tagħhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, illum qegħdin niddiskutu l- korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma.

Tan-naħa l-oħra tismagħhom jikkritikaw dak li forsi għamel il-partit Laburista fil-gvern, pero' jien m'iniex sejjer nikkritika dak li qiegħed isir illum, għax se nħalli dik il- biċċa tax-xogħol f'idejn il-poplu Malti.

Se nħalli f'idejn il-poplu sabiex hekk kif jirċievi l-kontijiet tad-dawl u l-ilma jgħidilna jekk ħax pjaċir bihom u jgħidilna jekk il-kontijiet tal-lum humiex irħas milli kienu fl- 1996.

Jien se nitkellem fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma li jirċievu l- familjari tiegħi u li nirċievi jiena stess.

U nista' ngħid li l-kontijiet tal-lum huma ferm aktar għaljin milli konna nirċievuhom fl-1996 sa l-1998.

Jiena ngħid li l-arma tal-vot hija l-aqwa arma li poplu għandu sabiex jiġġudika lil min qiegħed imexxih.

Fl-1996 il-partit Laburista ħa r-rebħa tiegħu u mbagħad, fl- 1998 tilef l-elezzjoni.

Fi ftit xhur oħra l-poplu se jerġa' ikollu elezzjoni oħra li fiha jrid jagħti l-vot tiegħu li juri jekk dan il-gvern huwiex sejjer tajjeb jew ħażin.

Ilkoll kemm aħna hawn ġew niltaqgħu man-nies, u aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qegħdin nindunaw bl- importanza li nifhmu lin-nies.

Il-ħajja tagħna titlob li niltaqgħu man-nies u li mmorru nħabbtu l-bibien tagħhom sabiex nisimgħu l-ilmenti tagħhom.

U minn dak li jgħidulna n-nies, nistgħu nindunaw bil-weġgħat li qegħdin iħossu.

Naħseb li nkunu korretti jekk ngħidu li wasal il-mument sabiex nibdew naħsbu aktar f'dawk in-nies li qegħdin iħossuhom imwarrba, li qegħdin iħossu l-piżijiet ta' l-għoli tal-ħajja u li qegħdin iħossu l-għoli fil- kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Dawn huma kollha piżijiet li qegħdin jifnu lill-famijli tagħna.

Ftit qabel tkellem il-ħabib tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo, li fl-opinjoni tiegħi kien korrett f'dak li qal fuq il-qasam tat- turiżmu.

Min-naħa tiegħi se nitkellem fuq il-qasam ta' l-anzjani għaliex huwa l-qasam li minnu jiena responsabbli.

L-anzjani tagħna qegħdin iħossu l-piż ta' l-għoli fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, l-aktar bis-surcharge li qiegħed ikun hemm fil-kontijiet tagħhom.

Sur President, hemm bosta persuni li jiġu jilmentaw magħna minħabba li jkunu qatgħulhom id-dawl u l-ilma.

Issa jkolli nistqarr li mhux l-ewwel darba li l-korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma laqgħuna b'id ta' l- irġulija u fehmuna pero' kellna każijiet fejn in-nies spiċċaw bla dawl u ilma minħabba li kellhom problemi sabiex iħallsu l-kontijiet tagħhom.

Naturalment m'iniex qiegħed ngħid li m'għandniex inħallsu l-kontijiet b'mod kapriċċjuż għaliex dan mhux sew.

F'dan ir-rigward naħseb li wasal il- mument li nibdew nibnu d-dixxiplina għaliex meta jiġini l-kont tad-dawl u l- ilma, jiena nħallsu bħal ħaddieħor.

Min-naħa l-oħra rridu nibdew naħsbu għal dawk il-familji li verament ma jifilħux iħallsu l-kontijiet tagħhom.

Jiena kelli każ ta' familja li m'iniex se noqgħod insemmiha b'isimha għaliex la m'huwiex prudenti pero' dan il-każ kien ta' omm li kienet tibgħat lil bintha għall-prostituzzjoni sabiex iddabbar lira.

Din il-familja kellha problemi soċjali.

Issa din it- tfalja, li llum għandha t-tfal tagħha, qaltli li ommha ma kenitx tħallas il- kontijiet tad-dawl u l-ilma u spiċċat mingħajr dawn is-servizzi tant utli fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Meta kont qiegħed indur dawn id-djar kien fis- sajf li għadda u din il-familja spiċċat tqatta' is-sajf mingħajr dawl u ilma.

Ovvjament la kellha fridge u lanqas fan.

Li kieku m'għenuhiex l- għaqdiet li jgħinu lin-nies fil-bżonn, illum għadha mingħajr is-servizz tad- dawl u l-ilma.

Jiena ngħid li meta nkunu aħna fil-gvern, irridu nibdew naraw kull każ għalih.

Sur President, kemm hawn familji li huma bil-benefiċċji soċjali?

Min illum jinsab għaddej bil-benefiċċji soċjali jew bir-relief għandu biss Lm130 fix- xahar.

Anke dawk li għażlu li jibqgħu d-dar sabiex iduru bil-ġenituri tagħhom għandhom dan l-ammont fix-xahar.

Imbagħad jiġuhom il-kontijiet għoljin tad-dawl u l-ilma u ma jkunux jifilħu għall-piżijiet tagħhom.

Bħala partit Laburista rridu naħdmu sabiex meta nkunu fil-gvern, ma nagħmlux l-istess żbalji li qegħdin jagħmlu tan-naħa l-oħra.

Jien qiegħed fil-partit Laburista għaliex il-partit Nazzjonalista għandu prinċipji li jiena ma nemminx fihom.

Bħalissa qiegħed nara liċ-chairman tal- korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma u naħseb li huwa wieħed minn dawk li jiena nibagħtlu ħafna ittri.

Għalhekk minn hawnhekk irrid nirringrazzjah għaliex kien hemm mumenti li rranġajna fuq xi problemi li kellhom in-nies.

Jiena qiegħed f'dan il-parlament sabiex naqdi lin-nies, l-aktar lil dawk li huma batuti.

U forsi n-nies jappellaw lejja għaliex jemmnu fiha jew forsi minħabba l-programm li nagħmel kemm fuq ir-radju kif ukoll fuq it- televiżjoni.

Dawn in-nies huma l-aktar batuti fis-soċjeta' tagħna u nemmen li kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra għandu jgħin lil dawk li qegħdin ibatu.

Għandna perċentaġġ ta' persuni li għadhom qegħdin ibatu u aħna rridu ntellgħuhom tarġa.

Nerġa' ngħid li kull każ irridu neħduh separatament.

Nistgħu ngħidu li fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma hemm il- problemi.

Kemm hawn fabbriki li għandhom jagħtu eluf ta' liri f'kontijiet tad-dawl u l-ilma?

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu għal-lukandi u ristoranti imma min hu l-aktar b'saħħtu jibqa' għaddej!

Min-naħa tiegħi ma rridx inkun parti minn gvern li jgħaddas rasu u jibqa' għaddej bl-istess affarijiet.

Sur President, ix-xewqa tiegħi hija li ma jibqax ikollna l-klassijiet fis- soċjeta' tagħna pero' aktar ma ndur fid-djar tan-nies, aktar qiegħed ninduna li fil-pajjiż qegħdin nerġgħu noħolqu l-klassi bejn min huwa sinjur u min huwa kapaċi jimxi 'l quddiem u bejn min huwa fqir u dgħajjef.

Din is- sena ma kellniex xi xitwa qalila, pero' x-xitwa l-oħra kienet qalila u dħalt f'bosta djar ta' familji bi dħul baxx.

Dawn il-familji ma kellhomx heaters mixgħulin għaliex kienu jibżgħu mill-kontijiet għoljin.

Dawn il- familji li qegħdin ibatu setgħu kienu l-akbar nazzjonalisti għaliex xorta waħda għandna niddefenduhom.

Madankollu jiena nzertajt ġej minn distrett fejn hemm maġġoranza kbira laburista.

Sal-lum stess għadni kif inżilt f'area fejn iltqajt ma' numru ta' familji li jaqilgħuha u jikluha u sabiex jgħixu jkollhom jagħmlu sagrifiċċji kbar.

Sur President, jiena qatt ma ninsa x'qalli raġel li kont qiegħed nitkellem miegħu.

Fil-fatt dan qalli li huwa twieled fil-ħajja biex ibati.

Qalli li t-tfulija tiegħu għexha fit-tbatija, iżżewweġ u kompla jgħix fit-tbatija u kellu t-tfal u baqa' jgħix fit-tbatija.

Jekk aħna f'dan il-parlament m'aħniex se noħolqu front wieħed, li jaħseb f'dawk l-aktar li huma fil- bżonn u l-aktar li qegħdin ibatu, allura jkun ħaqqna l-kundanna tan-nies li hemm barra!

Jien m'iniex qiegħed nitkellem f'isem dawk li kapaċi jdawwru lira u qegħdin jgħixu ħajja komda, imma qiegħed nitkellem f'isem dawk il- familji li jiġu għandna sabiex jilmentaw fuq il-problemi soċjali li jiltaqgħu magħhom, b'mod speċjali dawk li jiġu għandna minħabba l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Jiena nixtieq onestament li minn f'dan il-parlament nimmaturaw u l-ftit żmien li għandna hawn ġew – għaliex m'aħniex eterni f'din il-Kamra - nifhmu li min ivvotalna, għamel hekk għaliex emmen fina.

Ivvotawlna għaliex ħasbu li stajna ntejbu l-kondizzjonijiet tagħhom u għalhekk jiena nħoss il- kuxjenza tiegħi tniggiżni meta niltaqa' ma' nies li jkellmuni fuq il- problemi tagħhom.

Ikolli nistqarr li f'dawn l-aħħar xhur in-nies qiegħda tersaq aktar lejn il-partit Laburista għaliex qiegħda tħoss ir-rimors tat- tbatija.

Jien ħaġa waħda ngħid: Min qiegħed fil-korporazzjonijiet u min għaddej ħajja komda ma jistax jitkellem fuq dak li qegħdin iħossu n-nies li għandhom il-problemi.

Dawn in-nies ma jistgħux jitkellmu.

Sur President, jista' jitkellem biss min għandu tlieta jew erbat itfal.

Jista' jitkellem min jiġuh il-kontijiet tad-dawl u l-ilma u jrid jara kif se jagħmel sabiex iħallashom.

Jista' jitkellem min ma jistax jgħix ħajja bħal ħaddieħor, min ma jistax jiddeverti u ma jistax joħroġ mal-familja tiegħu bħalma jagħmel ħaddieħor.

Jien ma niddejjaq xejn li min hu b'saħħtu, min għaddej tajjeb u min qiegħed jidħaq għaliex komdu, ma jagħtix każ ta' dak li qiegħed ngħid hawnhekk.

L-importanti li l-messaġġ tiegħi jasal u dak li jkun jifhem li aħna qegħdin nipprovaw verament niddefendu d- drittijiet ta' ħaddieħor.

Min jinsab fil-ġid ma jistax jifhem xi jkun qiegħed iħoss il-batut.

Għalhekk qiegħed ngħid li wasal il-mument sabiex minn dan il-parlament ningħaqdu fi front wieħed u nibdew nemmnu f'min hu żgħir u f'min huwa batut.

Irridu nifhmu li hemm nies li qegħdin ibatu, li ma jistgħux ilaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja u li ma jistgħux ilaħħqu mal- kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Ilkoll flimkien irridu nipprovaw intejbu l- ħajja ta' dawn in-nies.

B'hekk meta kull wieħed minna jispiċċa minn dan il-parlament jew inkella jwarrab, jgħid li huwa pprova jagħmel xi ħaġa sabiex itejjeb il- kondizzjonijiet ta' dawn in-nies li fis-soċjeta' tagħna qegħdin iħossu li qatt ma jistgħu jitilgħu dik it-tarġa u li jħossuhom imwarrba.

Xi kultant nieħu pjaċir għaliex il-ħin tiegħi hawn ġew nipprova nużah sabiex inwassal messaġġ pożittiv.

Il-partit Laburista wiegħed li malli jkun fil-gvern jirranġa s-surcharge.

Dan il-kliem mhux qiegħed ngħidu jien imma qalu l- mexxej tagħna u jien nemmen li nistgħu naslu sabiex nagħmlu xi ħaġa.

Fl- aħħar mill-aħħar irridu naħdmu sabiex min iffanga nagħlqulu ħalqu u min bata nuruh it-tama.

Lil min bata rridu nuruh li hemm triq li fiha nistgħu ngħolluh 'il fuq u ntellgħuh dik it-tarġa li kien qiegħed jistenna li jitla'.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, jien ili f'dan il-parlament għal għaxar snin u kull darba li nitkellmu fuq is-servizzi ta' l-ilma u d-dawl, nieħdu kważi l-ħin kollu sabiex noqgħodu nitkellmu fuq il-kontijiet.

Ili mill-1994 nisma' kontijiet tad-dawl u l-ilma telgħin u kontijiet tad-dawl u l-ilma nieżlin.

Imbagħad fl-1996 tela' gvern Laburista u minflok ma naqqas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, aktar għollewhom.

Jiena kont wieħed minn ta' l-ewwel li rċevejt il-kont minħabba li kunjomi jibda bl-ittra "A" u nista' nassigura lil kulħadd li hekk kif irċevejt il-kont, mhux xokk ħadt imma electrocution!

Dan għaliex il-kontijiet tad-dawl u l-ilma taħt il- partit Laburista fil-gvern, taħt l-istess nies li hawn quddiemna llum, ma żdedux daqskemm huma llum imma żdiedu b'mod esaġerat.

Tant hu hekk li ħadd ma seta' jiflaħ iħallas dawk il-kontijiet, lanqas min kien tat-tajjeb.

Illum għandna sitwazzjoni fejn it-tibdil fit-temp u l-global warming hija xi ħaġa fattwali.

Barra minn hekk ir-riżorsi ta' l-enerġija jinsabu dejjem neżlin u ż-żejt li fadal qiegħed dejjem jogħla fil-prezz tiegħu.

Madankollu l-gvern xorta waħda baqa' jissussidja b'mod qawwi – b'madwar 60% tal-prezz - l-prezz ġdid taż-żejt u ħa l-miżuri meħtieġa sabiex dawk il- familji li jgħixu bis-social security jingħataw l-għajnuna minħabba t- tħabbir tas-surcharge.

Il-fatti huma li ż-żejt żdied fil-prezz b'ammont sostanzjali u li s-sistema tas-surcharge hija waħda ġusta.

Nafu li llum il- prezz taż-żejt roħos xi ftit u għalhekk il-gvern raħħas ukoll is-surcharge.

Issa l-partit Laburista qiegħed jgħid li hekk kif ikun fil-gvern se jneħħi s-surcharge.

Kif nafu l-flus iridu jiġu minn x'imkien u għalhekk il-partit Laburista għandu jgħidilna minn fejn se jġib il-flus għax-xiri taż-żejt.

Kif niftakru kien qalilna li se jneħħi l-VAT imma mbagħad daħħal is-CET minflokha.

Kien qalilna li se jneħħi l-income tax u mbagħad daħħal il-poll tax, it-taxxa fuq it-toilet, it-taxxa fuq il-bieb u ma nafx kemm-il taxxa oħra.

Il-partit Laburista kien qalilna li mhux se jmiss l-istipendji ta' l- istudenti u mbagħad messhom xorta waħda.

Kien qalilna li mhux se jmiss il- kunsill tat-Tarzna u mbagħad messu wkoll.

Allura jekk illum qiegħed jgħid li se jneħħi s-surcharge tad-dawl u l-ilma, għandu jgħidilna wkoll x'se jdaħħal minfloku sabiex iżomm il-bilanċ tal-budget.

Sur President, naħseb li llum il-poplu Malti ddejjaq jisma' l-istess affarijiet.

Il-partit Laburista dejjem jgħid l-istess ħaġa u aħna dejjem nirrisponduhom.

Min-naħa tiegħi nibda nieħu bis-serjeta' dak li jgħid il- partit Laburista meta dak li jgħid joħorġu iswed fuq abjad.

Nerġa' ngħid li għandu jgħidilna x'se jdaħħal minflok din il-famuża surcharge li qed jgħid li se jneħħi.

Jekk ma jagħmilx hekk, allura jkolli nassumi li l- pożizzjoni tal-partit Laburista se tkun bħal meta qalilna li se jneħħi l- VAT u minflokha daħħal is-CET.

Illum qiegħed jgħidilna li se jneħħi s- surcharge u minflokha jdaħħal is-"chargesur" jew xi ħaġa oħra, kemm ibiddlilha daqxejn isimha.

Anzi l-probabbilita' tkun li l-kontijiet aktar jogħlew milli jinżlu!

Fid-diskussjoni tal-lum nixtieq ngħid xi ħaġa fuq ix-xogħol li qiegħda tagħmel il-korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma għal dak li huwa t- trattament tad-drenaġġ.

Din il-biċċa tax-xogħol taqa' taħt din il- korporazzjoni u għalhekk, il-water services corporation ma tiħux ħsieb biss tar-riżorsi ta' l-ilma għax-xorb imma tieħu ħsieb ukoll it-trattament tad- drenaġġ.

F'Malta diġa' għandna mpjant li jittratta l-waste water u dan l- impjant huwa dak ta' San Antnin.

Madankollu dan l-impjant m'huwiex biżżejjed sabiex jaqdi lil Malta u Għawdex kollu u għalhekk għad fadal ħafna areas f'dawn il-gżejjer fejn id-drenaġġ jiġi mitfuħ fil-baħar ikun mhux trattat u jista' ikun trattat b'mod superfiċjali.

Sur President, nafu li dawn l-areas li fihom qiegħed jintefa' id-drenaġġ qegħdin inaqqsu mir-riżorsa turistika li joffri pajjiżna.

F'Malta għandna l-area Taċ-Ċumnija, f'Anchor Bay li għadu qiegħed jintefa' id-drenaġġ fiha.

Dak il-post nafu sew għaliex fl-antik, qabel mal-partit Laburista beda jitfa' id-drenaġġ fil-baħar ta' l-inħawi, jiena kont immur nistad hemmhekk.

Illum ovvjament ma nistax immur nistad għaliex minħabba d-drenaġġ il-ħut ma tistax tieklu.

Kif għedt f'Malta għandna Anchor Bay u mbagħad fin-naħa tan-nofsinhar ta' Malta għandna wkoll ix-Xgħajra, li hija viċin ħafna tal- Port il-Kbir li fihom qiegħed jintefa' d-drenaġġ.

Fil-fatt meta tkun ġurnata sabiħa, mill-Barrakka ta' Fuq tista' tara s-sewage outflow lejn in- naħa tal-Kalkara.

Dan qiegħed iħalli trail kannella li ovvjament jagħmel lil dawk l-inħawi m'humiex tajbin għall-għawm.

F'Għawdex ukoll għandek bajjiet sbieħ bħalma huma dawk ta' San Blas, taħt in-Nadur u Wied il-Mielaħ li jiġi ma' l-Għarb.

Dawn il-bajjiet huma naturali u huma sbieħ immens, pero' ma nistgħux niżviluppawhom minħabba d- drenaġġ li qiegħed jiġi mitfugħ hemmhekk.

Issa l-gvern flimkien ma' l- Unjoni Ewropea, qiegħed jaħdem sabiex is-sewage treatment plants kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex ħalli neħilsu lil dawn il-bajjiet mid-drenaġġ li jintefa' fihom.

Issa li kieku l-partit Laburista kien fil-gvern, illum konna se nibqgħu bl-istess problema.

Kif għedt fil-bidu se jsiru tliet sewage treatment plants ġodda.

Waħda se tkun f'Ras il-Ħobż ġewwa Għawdex u li se tiġi tiswa mat-Lm3.3 miljuni.

Se ssir oħra n-naħa ta' isfel ta' Malta, fil-post magħruf bħala Ta' Barkat u l-aħħar waħda se tkun għan-naħa ta' fuq ta' Malta, fiċ-Ċumnija, jiġifieri n-naħa ta' Anchor Bay.

Sur President, għall-ewwel żewġ proġetti l-Unjoni Ewropea se toħroġ 51% tan- nefqa tagħhom, filwaqt li għal proġett tan-naħa ta' fuq ta' Malta se jiġi ffinanzjat mill-ħames protokoll Taljan.

Barra dawn il-proġetti ta' impjanti tat-tisfija tad-drenaġġ se jsiru wkoll proġetti kbar oħra sabiex il-mains li jitrażmettu d-drenaġġ mhux biss jiġu upgraded imma se tinbena wkoll sistema ġdida li se tipprevjeni milli jkun hemm overflow f'ċerti postijiet, partikolarment f'dawk il-postijiet fejn hemm il-baħar.

Per eżempju, se jsir proġett fil-Marsa sabiex jiġi upgraded is-sewage pumping station ta' dawk l-inħawi.

Għal dan il-proġett l-Unjoni Ewropea se toħroġ 73% tiegħu filwaqt li l-gvern Malti se joħroġ 27%.

Se tiġi upgraded is-sistema tan-naħa tal-Baħrija għaliex hemmhekk dejjem kien hemm sistema tad-drenaġġ li ma tantx kienet tajba.

Kif nafu hemmhekk hemm ħafna agrikoltura u tajjeb li jkollna sistema tad-drenaġġ suret in- nies ħalli b'hekk nevitaw ukoll it-tniġġis mid-drenaġġ tal-prodotti agrikoli.

Dan il-proġett kollu se jiġi jiswa lill-gvern Malti u lill- korporazzjoni tas-servizzi ta' l-ilma mal-€5 miljun li hija somma fenominali.

Imma kif għedt, 73% minnhom se toħroġhom l-Unjoni Ewropea filwaqt li l-gvern Malti se joħroġ 27%.

Issa li kieku għandna l-partit Laburista fil-gvern, kien ikollu joħroġhom kollha hu jew inkella, il- probabbilita' kienet tkun li ma jsir xejn!

Sur President, jien ma rridx inkompli ntawwal id-diskors tiegħi.

Ngħid biss li l-gvern u l-water services corporation qegħdin jieħdu din il-biċċa tax-xogħol bis-serjeta'.

Il-partit Nazzjonalista mhux paroli għandu imma fatti.

Ara l-oppożizzjoni, aktar iva milli le, paroli biss u meta jiġu għall-fatti ma ssibilhom xejn.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimkari?

L-Onor.

Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Sur President, x'ħin tisma' lill-Onor.

Michael Asciak jitkellem tibda taħseb li kien il-partit Nazzjonalista li salva lil dan il-pajjiż mill-problema ta' l-ilma u li l-partit Laburista dejjem għamel l-iskandli.

Għalhekk tajjeb ngħidu li kien il-partit Laburista li ġab l-ewwel sistema ta' reverse osmosis f'pajjiżna.

Dan kien fl-1982 meta l- ebda pajjiż ma kien għadu jopera b'sistema effiċjenti bħal din.

Illum il- ġurnata nafu li din kienet is-salvazzjoni ta' pajjiżna għaliex li kieku m'għandniex ir-reverse osmosis, il-Bambin biss jaf x'kien se jsir minna.

Apparti minn hekk, l-Onor.

Asciak qal gaffe oħra meta qal li kien il-partit Laburista li tefa' d-drenaġġ ġol-baħar.

Allura fejn ridtu li jintefa' id- drenaġġ tal-pajjiż?

Ejjew ma ndaħħqux in-nies bina!

Is-sitwazzjoni tagħna mhux minn dejjem kienet tirrikjedi li nitfgħu kollox fil-baħar jekk m'għandniex il-faċilitajiet meħtieġa?

Jiena nibqa' ngħid li sakemm jibqa' fil-gvern il-partit Nazzjonalista, dawn l-impjanti żgur li mhux se jkunu lesti għaliex nafu li l-gvern Nazzjonalista se jitlef l-elezzjoni ġenerali li jmiss u allura se nkunu aħna li se nkomplu għaddejjin bil-proġetti li kellna maħsubin qabel l-1996.

Il-partit Nazzjonalista ta garanzija li sakemm idum fil-gvern dawn il-proġetti mhux se jwettaqhom.

Jiena xtaqt nitkellem fuq kwestjoni aktar importanti għaliex illum qegħdin nitkellmu fuq korporazzjoni li strateġikament pajjiżna jiddependi minna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma.

L-ilma huwa riżorsa importanti ħafna f'pajjiżna u li ċertament huwa ta' problema minħabba l-pożizzjoni ġeografika li jinstab fiha u minħabba l-limitazzjonijiet ta' riżorsi naturali li għandna.

Ċertament ir-riżultati jitkellmu waħedhom.

Is- sitwazzjoni li għandna llum f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ambjent m'hijiex xi waħda feliċi.

Nafu li l-popolazzjoni dejjem qiegħda tikber u l- urbanizzazzjoni dejjem żdiedet matul dawn l-aħħar snin.

Per eżempju, rajna wkoll ir-riżultati li ħarġu fl-istate of the environment report tas-sena li għaddiet u dawn ir-riżultati jitkellmu b'mod ċar.

Sur President, jien se nikkwota minn dokument uffiċjali tal-gvern, fejn fihom qiegħed jingħad li tliet kwarti tal-boreholes li għandha l-water services corporation fallew it-testijiet li saru mill-Unjoni Ewropea.

Dawn fallew fil-livell ta' nitrati li hemm fl-ilma.

Dan huwa ċertifikat ta' falliment għall-gvern Nazzjonalista stess għaliex din hija dokumentazzjoni pubblika min-naħa tal-gvern stess u li qiegħda turi biċ-ċar il-problema li għandna fil-livell tan-nitrati fl-ilma, speċjalment l-ilma naturali.

Jibqa' l-fatt li anke l-informazzjoni m'hijiex qiegħda tingħata lill- pubbliku.

Safejn naf jien pajjiżna kien ukoll firmatarju ta' l-Aarhus Convention u għalhekk huwa fid-dover tagħna li nagħtu l-informazzjoni dwar is-sitwazzjoni ambjentali ta' pajjiżna lill-pubbliku.

Dan għaliex aħna fid- dover li nkunu nafu dwar il-kwalita' ta' l-ilma li qegħdin nixorbu.

Kif nafu aktar ma jkollok livell ta' nitrati, aktar għandek iċ-ċans li n- nitrati jkomplu jiżdiedu għaliex l-ilma se jibqa' jinżillek fil-water table u dan iħalli speċi ta' ripple effect fuq l-ilma li jkun diġa' hemm u għalhekk il-problema tan-nitrati tkompli tiżdied.

Jien qiegħed nieħu spunt minn din id-diskussjoni għaliex din hija waħda minn dawk il-ftit problemi li għandna fil-qasam ta' l-ilma.

Problema oħra li xtaqt insemmiha għaliex qiegħda tifni lil ħafna familji hija dik tas-surcharge tad-dawl u l-ilma.

Seħibna l-Onor.

Michael Asciak staqsiena x'se jagħmel il-partit Laburista ladarba jneħħi s-surcharge.

Tajjeb ngħidu li l-partit Laburista mhux qed jgħid li se jneħħi s-surcharge imma se nnaqqsuha għaliex kif inhi llum żgur li m'hijiex qiegħda tirrifletti l-problema reali li qegħdin iħabbtu wiċċhom magħha ħafna familji bħalissa bil-kontijiet tad-dawl u l-ilma li qegħdin jirċievu.

Meta wieħed jara s-suq internazzjonali taż-żejt u l-ammont ta' surcharge li l- familji Maltin qegħdin iħallsu bħalissa jsib li hemm diskrepanzi qawwija.

Dan juri biċ-ċar kemm il-gvern qiegħed jintaxxa lill-poplu u qiegħed iqis din it-taxxa bħala mezz ieħor ta' introjtu finanzjarju aktar milli biex jindirizza l-problema ta' l-għoli fil-prezz taż-żejt.

Sur President, waħda mill-problemi li qegħdin iħabbtu wiċċhom magħha l- familji hija l-problema tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma.

Din qiegħda taffettwa wkoll lil ħafna negozji u nies fil-qasam kummerċjali.

Tant hu hekk li qiegħed ikollhom piżijiet kbar minħabba l-kontijiet eżorbitanti li qegħdin jirċievu u li m'humiex jagħmluhom kompetittivi.

Jekk il-gvern mhux se jaqbad u jnaqqas is-surcharge - bħalma ddeċidiet li tagħmel l- oppożizzjoni – ħalli din tkun tirrifletti s-sitwazzjoni reali marbuta mal- prezzijiet taż-żejt, allura se jkun qiegħed jabdika mir-responsabilita' tiegħu f'dak li għandu x'jaqsam mal-problema tad-dawl u l-ilma.

Fid-diskors tiegħi xtaqt insemmi problema oħra li se tolqot lill-pajjiżna fil-futur.

Milli jidher il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għad m'għandhiex il-ħsieb li tindirizza l-problema tat-tibdil fil-klima.

Huwa fatt evidenti li din is-sena kellna sena oħra niexfa f'dak li għandu x'jaqsam max-xita.

Dawn is-sitwazzjonijiet se jpoġġu aktar pressjoni fuq l- ilma tal-pjan u kif nafu, is-sitwazzjoni hemmhekk diġa' hija nsostenibbli għall-aħħar.

Issa x'se jiġri fil-futur għadna ma nafux.

Jekk m'aħniex se noqogħdu attenti u nagħmlu l-forecasts tajbin għall-futur, se nsibu din il- problema ma' wiċċna.

Imbagħad se jkollna nbatu l-konsegwenzi tagħha fil- futur.

Per eżempju meta saret kampanja edukattiva fuq il-konservazzjoni ta' l-ilma, il-water services corporation ġiet fi stadju fejn anke poġġiet fuq l-ixkaffa proposti għar-reverse osmosis plants ġodda fil-pajjiż.

Issa nittamaw li qegħdin isiru l-forecasts meħtieġa ħalli naraw kif se tiġi bbilanċjata d-demand u s-supply ta' l-ilma sabiex tirrifletti s-sitwazzjoni reali ta' pajjiżna fi żmien ħames snin jew għaxar snin oħra.

Dan għaliex dak li jista' jgħaddi minnu pajjiżna jaf iħalli effetti devastanti fi żmien 20 sena oħra!

Għaldaqstant il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għandu jkollha pjanijiet ċari quddiemha fuq kif se tindirizza l-problema.

Meta nafu li t-turiżmu jista' jikber, meta nafu li jista' jkollok żvilupp akbar fil-pajjiż u meta nafu li jista' jkollok impatt akbar f'dak li għandu x'jaqsam mal-popolazzjoni, huwa aktar fid-dover tal-korporazzjoni li tibda tindirizza din il-problema.

Ejjew ma nagħmlux bħalma għamlet l-Enemalta.

Sur President, fl-1992 kien sar seminar interessanti ħafna fejn anke l- professuri mill-universita' kienu qalu lill-Enemalta bil-problema kbira li kien se jkollna f'dak li għandu x'jaqsam mal-prezz taż-żejt.

U dakinhar kienu qalulhom sabiex jibdew jaħsbu għall-enerġija alternattiva.

Dak iż- żmien kellna lill-partit Nazzjonalista fil-gvern imma sal-lum għadu ma sar xejn f'dan ir-rigward.

B'hekk illum il-ġurnata qegħdin f'din is- sitwazzjoni.

Ejjew nibdew naħsbu minn issa għall-futur għaliex jekk ma nippjanawx minn issa, il-problema aktar se tkompli tikber milli tonqos.

Huwa minnu li llum qegħdin ngħixu fil-kumdita'.

Fil-fatt għandna r-reverse osmosis plants u għandna l-baħar li minnu nistgħu ntellgħu kemm irridu ilma.

Għandna wkoll il-water table imma din nafu bil-problema li għandna fiha.

Mill-istatistika li għandi quddiemi qiegħed nara li bejn l-1980 u l-2000 tellajna madwar 19-il miljun metru kubu ta' ilma meta suppost li l-ammont sostenibbli huwa ta' 14-il miljun metru kubu.

Mela sas-sena 2000 konna diġa' bdejna neċċedu l-medja ta' l-ilma li suppost intellgħu, aħseb u ara x'qegħdin nagħmlu llum u x'se nagħmlu minn hawn u 20 sena oħra!

Għalhekk nerġa' ngħid li llum għandna sitwazzjoni verament inkwetanti f'dak li għandu x'jaqsam l-ilma.

Barra minn hekk qiegħed ikollna wkoll intrużjoni qawwija ta' ilma baħar fil-water table.

Għandna livelli ta' salinita' inaċċettabbli.

Żgur li pajjiżna ma jistax jaħli din ir-riżorsa naturali imma rridu nużawha bil-għaqal.

U jeħtieġ li tkun il-water services corporation li tindirizza l-problema reali li għandu pajjiżna.

Sur President, illum xtaqt naqbad ma' dawn il-punti għaliex aħna għandna d- dover li lil dawk ta' warajna nħallulhom sitwazzjoni aħjar milli writna aħna.

Ċertament li din m'hijiex xi ħaġa faċli, pero' jekk naħdmu u nippjanaw bil-għaqal nistgħu nindirizzaw ħafna mill-problemi li qed iħabbat wiċċu magħhom pajjiżna bħalissa u anke fil-futur.

Matul din id- diskussjoni, li damet jumejn, smajt ukoll fuq l-investiment li sar fil- qasam infrastrutturali.

Huwa tajjeb li kemm jista' jkun tikkappja l- leakages għaliex b'hekk tkun qiegħed tnaqqas mill-ħela ta' l-ilma, imma mbagħad, min-naħa l-oħra nafu bin-nuqqas ta' kordinazzjoni li għad hemm f'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol infrastrutturali.

Jien niftakar li meta kont fil-kunsill lokali konna nħabbtu wiċċna ma' problemi ta' kordinazzjoni bejn ix-xogħol li tkun qiegħda tagħmel il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma u x-xogħol li jkun qiegħed jagħmel il-kunsill lokali u f'dan il-każ, ix-xogħol infrastrutturali tal-gvern ċentrali.

Veru li s- servizzi ta' l-ilma għaddejjin minn taħt l-art u jekk ikollok il-ħsarat trid issewwihom, pero' mill-banda l-oħra, ma nistgħux nibqgħu fis- sitwazzjoni fejn triq ġdida tinqasam wara xahar minħabba li jkun hemm nuqqas ta' kordinazzjoni.

Xi ħaġa bħal din ovvjament tkompli żżid l- ispejjeż.

Qabel nagħlaq xtaqt nisħaq fuq punt importanti ieħor.

Huwa importanti li jkollna l-informazzjoni meħtieġa ħalli nkunu nistgħu ngħadduha lill-poplu Malti.

Il-bieraħ l-Onor.

Joe Mizzi tkellem biċ-ċar dwar il-problemi li hemm f'dan il-qasam u huwa fid-dover tagħna li nagħtu l- informazzjoni dovuta lill-poplu Malti, l-aktar meta nafu li s-sitwazzjoni ambjentali f'pajjiżna ma tantx hija xi waħda li tista' tħares lejha b'mod pożittiv.

Għalhekk bix-xieraq li bħala pajjiż nibdew nindirizzaw il- problemi tagħna.

Aktar minn hekk inħoss li l-problema tas-surcharge qiegħda tkun dejjem ta' piż fuq il-familji Maltin u Għawdxin u jekk il- gvern mhux se jikkommetti ruħu sabiex jirranġaha, il-problemi soċjali se jibqgħu jiżdiedu, l-aktar fuq dawk il-familji li għandhom dħul baxx u li suppost ġew eżentati mill-piżijiet tas-surcharge.

Sur President, sal-lum 'il ġurnata dawn il-familji għadhom ma ġewx eżentati mis-surcharge minħabba li għandhom xi tfajjel li għadu kif ħareġ mill- iskola u qabad jaħdem.

Dan il-ġuvni jista' jkollu xi loan tal-karozza jew xi loan oħra xi jħallas.

Madankollu dawn il-familji m'humiex qegħdin jiġu eżentati mill-ħlas tas-surcharge minħabba id-dħul tat-tifel jew tat-tifla tagħhom li jkunu għadhom jgħixu magħhom.

Lil dawn iż-żgħażagħ il-gvern mhux qiegħed jagħtihom nifs għal sena, sentejn jew forsi tliet snin, sakemm ma jkollhom il-finanzi meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jibdew ħajjithom.

Sfortunatament il-ġenituri tagħhom qegħdin iħabbtu wiċċhom mal-problema tas- surcharge għaliex m'humiex qegħdin jiġu eżentati skond il-policies li għamel il-gvern f'dak li għandu x'jaqsam mat-taxxa tas-surcharge.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Insejjaħ lill- Ministru Austin Gatt sabiex jagħmel il-winding-up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se nipprova nirrispondi l-mistoqsijiet kollha li saruli.

Kif deher mill-introduzzjoni tiegħi, ma kellix l-intenzjoni li nitkellem fuq is- surcharge għaliex il-ġimgħa d-dieħla se jkollna d-dibattitu dwar l-Enemalta u naħseb li kien ikun ħafna iktar approprijat li ħallejna dan is-suġġett għal dak id-dibattitu milli għal-lum.

Madankollu, ladarba tqajjem dan il- punt, huwa fid-dover tiegħi li nirrispondi.

Nixtieq nagħmilha ċara li m'huwa gost ta' l-ebda gvern li jkun kostrett li jagħmel xi ħaġa bħas-surcharge.

Naħseb li din hija xi ħaġa ammessa minn kulħadd u rrid infakkar ukoll li anke n-naħa l-oħra, f'dibattitu preċedenti, kienet qalet li taqbel li jkun hemm is-surcharge.

La ż-żejt għola kif għola f'daqqa fis-swieq internazzjonali u la aħna nimportaw iż- żejt sabiex noħolqu l-enerġija, l-oppożizzjoni qablet li l-gvern kellu jagħmel is-surcharge.

F'kelma waħda naqblu fuq il-prinċipju imma ma naqblux fuq id-dettalji.

Li qiegħed nitlob hawnhekk huwa li dawk li huma fatti ngħidu li huma fatti u mhux nipprovaw nivvintawhom għaliex il-fatti ma tistax tivvintahom.

Il-bieraħ smajt stqarrija min-naħa ta' l-oppożizzjoni fejn qalu li l-gvern imissu jġib is-surcharge lura għal 17%, kif kienet fil-bidu, għaliex illum il-prezz taż-żejt jinsab fl-istess prezzijiet ta' meta daħlet is-surcharge.

Kelliem ieħor minn ta' l-oppożizzjoni qalilna li s-surcharge messha tkun in-nofs ta' dik li hi għaliex il-prezz taż-żejt illum huwa n-nofs ta' meta kienet l-aktar għoli.

Issa dawn huma fatti li ħadd ma jista' jiġġieled magħhom.

Min-naħa tiegħi se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-prezzijiet taż-żejt xahar b'xahar.

Se ngħid ukoll x'inhu l-prezz taż-żejt għaliex kulħadd jitkellem fuq il-prezz taż-żejt u ħadd ma jaf jiddefinixxi x'inhu.

Il-prezz taż-żejt li l-Enemalta dejjem tixtri bih jissejjaħ is-CIF Med.

Meta aħna daħħalna s-surcharge bi 17%, il-prezz taż-żejt kien ta' US$203 it- tunnellata.

Illum il-prezz taż-żejt huwa ta' US$267 it-tunnellata u allura, min il-bieraħ qal li l-prezz taż-żejt illum huwa bħal dak ta' meta daħħalna s-surcharge ma jafx il-fatti tiegħu.

Kien hemm kelliem ieħor li qalilna li għandna nnaqqsu s-surcharge bin-nofs għaliex il-prezz taż-żejt huwa n-nofs ta' dak li kien meta kien l-aktar għoli.

Issa l-prezz taż-żejt kien l-aktar għoli fi Frar ta' l-2006 meta l-prezz tiegħu kien ta' US$349 mentri kif għedt, illum huwa ta' US$267.

Dik hi d-differenza u żgur li mhux in-nofs.

Dakinhar is-surcharge kienet ta' 67% mentri llum hija ta' 45%.

Sur President, dawn huma fatti u jien m'iniex qiegħed nipprova nargumentahom u lanqas qiegħed nipprova ngħid x'messu sar u x'messu ma sarx.

Jien qiegħed ngħid biss li dawn huma l-fatti u aktar 'il quddiem se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

Naturalment dawn id-dokumenti huma faċilment assertibbli u kulma jridu jagħmlu tan-naħa l-oħra huwa li jindenjaw ruħhom jidħlu ġol-website u jsibu kollox.

Ta' l-anqas meta nsemmu l-fatti ma nipprovawx inħawwdu l-imħuħ apposta.

Il-partit Laburista ppropona li jnaqqas bin-nofs is-surcharge u meta jkun fil-gvern, minn 67% qalilna li se jagħmilha 33%.

Issa għax qal hekk qiegħed jipprova jagħmel l- argument li anke aħna nisgtħu nagħmlu hekk!

Dan m'huwiex minnu u lanqas huma l-fatti.

Almenu ejjew nitkellmu fuq il- fatti.

Il-partit Laburista jista' jgħidilna sabiex inżidu s-sussidju jekk irid jgħid hekk.

Sabiex jilħaq it-33% surcharge, il-partit Laburista seta' ma jagħmilx bħalna u t-12% jissussidjahom billi joħroġ Lm12-il miljun oħra mill-kaxxa ta' Malta.

Dak huwa argument validissimu u li tista' tagħmlu.

Naturalment nistgħu ma naqblux fuqu, pero' ma rridux niġu hawnhekk u ngħidu li l-prezz taż-żejt huwa n-nofs ta' dak li kien fil-bidu.

Dan m'huwiex minnu.

Nerġa' ngħid li l-unika ħaġa li rrid huwa li l-fatti ma nivvintawhomx aħna.

Fl-argumenti tagħna ngħidu li rridu imma l-fatti ma nivvintawhomx.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni saru ħafna argumenti dwar familji li qegħdin ibatu minħabba s-surcharge.

Issa stess għadu kemm sar argument ieħor fejn intqal kif jista' ikun li l-ġenituri waħedhom jikkwalifikaw għall-eżenzjoni mis-surcharge imma minħabba li għandhom xi tfal magħhom li qegħdin jaħdmu, allura jiġu jaqbżu l-minimum u ma jikkwalifikawx ruħhom.

Issa fuq liema kriterji ġiet deċiża l-eżenzjoni mis-surcharge?

Aħna għandna diġa' 17,000 ruħ li ġew eżentati u sar kriterju ta' "X'' income.

Ovvjament tista' targumenta u tgħid li dak l-income m'huwiex biżżejjed.

Tista' tgħidli li l- income ta' Lm2,000 jew Lm3,000 m'huwiex biżżejjed imma trid ittellgħu għal Lm6,000.

Tista' tgħidli li kull household li taqla' inqas minn Lm6,000 għandha tiġi eżentata.

Tista' tagħmilli dak l-argument, imma ma tistax tiġi tgħidli li dawn għandhom income ta' Lm2,000 imma għaliex għandhom tifel jaħdem, qegħdin jaqbżu t-threshold.

L-argument ma jridx isir bil- persuna imma jrid isir fuq linja.

L-Onor.

Coleiro Preca qaltilna li hemm familja li taqbeż it-threshold b'87ċ fil-ġimgħa.

Issa tagħmilha fejn tagħmilha t-threshold, tista' tkun ta' Lm2,000 u tista' tkun ta' Lm5,000, dejjem se ssib familji li jaqbżuha b'Lm1, b'Lm2 jew bi Lm3.

Ovvjament aħna rridu niddeċiedu threshold u jekk niddeċiedu threshold, m'għandhiex tiġi l-oppożizzjoni tgħidilna li taf familja li għandha l-problemi u li allura t-threshold imissna nagħmluha Lm5,010 jew Lm5,020 minflok Lm5,000.

Dan għaliex malli nagħmluha Lm5,020 se nsibu lil xi ħadd li jiġi jgħidilna li jmissna nagħmluha Lm5,021!

Issa nispera li l-oppożizzjoni mhux qiegħda tawspika sistema fejn inti tmur tkellem lil xi ħadd f'widnejh u tgħidlu lit-tali tafu u allura nqabbżuh.

Is-sistema tagħna hija ċarissima.

Ovvjament tista' tgħidli li jmissna ngħollu t-threshold, pero' jekk ngħollu t-threshold irridu naraw minn fejn se nsibu l-flus.

L-Onor.

Evarist Bartolo qalilna għalfejn il-gvern ma jissussidjax ukoll ir- ristoranti.

Aħna nistgħu nissussidjaw ukoll lir-ristoranti imma sabiex nissussidjawhom irridu nieħdu l-flus mingħand ħaddieħor għaliex il-flus ma jiġux mis-sema, u meta nħallsu ż-żejt, irridu nħallsuh b'dollaru fuq dollaru.

Għalxejn nagħmlu l-argument fejn kulħadd jagħder lil kulħadd għaliex finalment, il-gvern huwa dak li jrid jieħu d-deċiżjonijiet.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Coleiro Preca meta semmiet diversi każijiet soċjali, pero' hi taf x'inhi s-sistema tagħna.

Aħna għandna 17,000-il familja li huma eżenti mis-surcharge, imbagħad billi s-sistemi awtomatiċi qatt ma ħadmu, għandna l-humanitarian committee, li huwa amministrat mill-ministeru tal-politika soċjali u li xogħlu huwa li jikkonsidra każijiet individwali li ma jaqgħux b'mod awtomatiku.

F'dan il-kumitat jiġi eżerċitat il- ġudizzju soġġettiv u nista' ngħid li hija l-aktar pożizzjoni diffiċli li tista' tkun fiha.

Sur President, lill-Onor.

Coleiro Preca nistaqsiha jekk il-każijiet li semmiet hawn ġew ressqithomx quddiem dan il-kumitat.

L-istess ħaġa nistaqsiha lill-Onor.

Galdes.

Dak li semma' hawn ġew ressqu quddiem il- kumitat?

Issa jien mhux qed ngħid li l-kumitat se jagħtik raġun imma ħadd ma jista' jgħid li bħala sistema m'hijiex l-aħjar metodu ta' kif tista' tmexxi.

U jekk ma ressaqtux dawn il-każijiet quddiem il-kumitat, tiġux tgħidu li l-gvern qiegħed imexxi ħażin!

Bħala gvern u pajjiż irreaġixxejna għal stat ta' fatt internazzjonali, li huwa l-għoli fil-prezzijiet taż- żejt.

Jekk iż-żewġ naħat tal-Kamra jridu jkunu onesti, għandna ngħidu li t- tariffi ta' l-elettriku u ta' l-ilma kienu heavily subsidised inizjalment.

Aħna ilna nissussidjaw l-ilma u d-dawl għal snin twal.

Irreaġixxejna għal din iż-żieda fil-prezz taż-żejt billi ntroduċejna s-surcharge li lkoll naqblu fuqha.

Eżentajna wkoll minn dik is-surcharge l-aktar nies batuti f'dan il-pajjiż billi għamilna benchmark li ħadd ma jbagħbas fih għaliex huwa ħabib ta' Austin Gatt jew ħabib tal-prim ministru.

Hemm benchmark li jeffettwa lil kulħadd u hemm 17,000 ruħ li huma eżenti mis-surcharge.

Issa għaliex nafu li dak ukoll m'huwiex perfett, ħloqna l- humanitarian committee sabiex isiru t-talbiet quddiemu, u dawk il-każijiet li verament ħaqqhom, il-kumitat jiddeċiedi li jeżentahom mis-surcharge.

Madankollu ma rridux ninsew li għal kull persuna, business, industrija u hotel li tiġi eżentata mis-surcharge, hemm ħaddieħor li jrid iħallas għaliha.

Dan għaliex il-flus ma jiġux mill-arja u jekk aħna nħallsu Lm60, Lm70 jew Lm80 miljun fis-sena sabiex nixtru ż-żejt, dawk il-flus mill-bwiet tagħna jkollhom joħorġu.

Min ma jiflaħx iħallas qiegħed ikollu jħallas għalih ħaddieħor li jiflaħ aktar minnu.

Dan qed ngħidu biex il-Maltin u l- Għawdxin li qegħdin iħallsu m'għandhomx jaħsbu li jekk aħna se neżentaw lil xi ħadd, il-flus tagħhom se jiġu mis-sema.

Huwa aħna li rridu nipproduċuhom u nagħmlu tajjeb għalihom.

Sur President, huwa faċli tgħid li tissussidja.

Kieku l-aħjar ħaġa hi li s- surcharge ma daħlitx u refa' kollox il-gvern.

Faċli li tgħidha pero' li tgħidha l-oppożizzjoni hija xi ħaġa kbira għaliex meta huma kienu fil- gvern, iż-żejt kien US$12 kull barmil mentri llum qiegħed US$57 kull barmil!

Issa meta kien US$12 kull barmil għamlu kontijiet li kienu agħar mill-kontijiet tal-lum bis-surcharge magħhom.

Għalhekk li l-oppożizzjoni tiġi tgħid xi ħaġa bħal din veru ma nistax nifimha.

L-istess ħaġa ma nistax nifhem kif jiġu jgħidu li jekk ikunu fil-gvern - almenu qalha l-kap ta' l-oppożizzjoni – se jnaqqsu s-surcharge bin-nofs u minn 67% jagħmluha 33%.

Madankollu m'humiex jgħidulna minn fejn se jġibu dawn il-flus sabiex jissussidjaw iż-żieda fil-prezz taż-żejt.

Sur President, sabiex jinżlu minn 67% għal 33% iridu bejn wieħed u ieħor Lm15-il miljun bil-prezzijiet li kienu qabel.

Minn fejn ġejjin dawn il-Lm15- il miljun, s'issa għadna ma smajna xejn.

Kif nafu l-kap ta' l-oppożizzjoni jgħid ħafna affarijiet, bħalma kien għamel qabel l-elezzjoni ta' l-1996, meta ma qal lil ħadd li se jgħolli l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, pero' imbagħad għollihom.

Kien qalilna wkoll li se jneħħi l-VAT iżda minflokha daħħal is-CET allura nippreferi li nħalli l-ġudizzju tiegħi għal ħafna 'l quddiem u mbagħad naraw x'jirriżulta.

Fl-opinjoni tiegħi l-partit Laburista mhux se jkun f'pożizzjoni li jżomm din il-wegħda għaliex ma naħsibx li se jiġi elett fl-elezzjoni li jmiss, imma jekk jitilgħu fil-gvern, iż-żmien jagħtina parir.

Kif għedt fil-bidu, ikollna aktar ċans nitkellmu fuq is- surcharge waqt id-diskussjoni fuq il-korporazzjoni dwar l-Enemalta.

(Interruzzjonijiet).

Nixtieq nirrispondi wkoll fuq xi punti oħra li saru mill-kelliema ta' l- oppożizzjoni.

Ikolli nistqarr li l-Onor.

Mizzi għaġġibni ftit meta qal li l-gvern qiegħed jagħmel politika ta' ħabi fl-accounts li ppreżenta għaliex l-accounts ma jiżvelaw assolutament xejn.

Issa l-Onor.

Mizzi jaf x'fihom għaliex rahom u jaf li l-accounts li ġew ippreżentati huma accounts dettaljati mmens.

B'kollox fihom 14-il paġna u l-Onor.

Mizzi naħseb li jaqbel miegħi li dawn huma lines of accounts dettaljati u li huma komparabbli sena wara sena.

Dawn l-accounts jagħtu stampa ċara ta' tliet snin sħaħ.

Illum ħadt il-briga li nġib miegħi l-estimi li kienu ppreżentaw il-partit Laburista fil-gvern kemm fi Frar ta' 1997 u kemm f'Ottubru ta' l- istess sena.

Onor. Mizzi, taf kemm kien fihom paġni l-estimi li ħriġtu intom meta kontu fil-gvern?

Tliet paġni!

Kien fihom tliet paġni u mingħajr l-ebda rapport!

Issa jekk l-Onor.

Mizzi qiegħed jaħseb li l-parlament kien moqdi dak iż- żmien bi tliet paġni fiż-żewġ rapporti li ġew ippreżentati, sinċerament naħseb li qegħdin nisgwidaw bil-kbir lis-semmiegħa tagħna!

Accounts aktar dettaljati nistgħu nipproduċuhom ukoll imma mbagħad mhux ħadd minn din il- Kamra ma jindenja ruħu li jiftaħhom u jara x'fihom.

Jew almenu jekk fetaħhom xi ħadd, ma saru l-ebda kummenti fuq l-accounts.

Ħadd ma qal ċifra waħda mill-accounts u għalhekk jiena dejjem ngħid li dawn l-affarijiet għandhom jiġu diskussi fil-Public Accounts Committee.

Jiena membru ta' dan il-kumitat u almenu fil-Public Accounts Committee nieħdu l-briga li nidħlu fid-dettal ta' l-accounts.

Għalhekk dawn it-tip ta' diskussjonijiet għandhom isiru fil-Public Accounts Committee u mhux f'din il-Kamra.

Jiena ngħid li kienet tajba r-rotta ġdida li kien ħa dan il-gvern imma xorta bqajna niddibattu dawn iż-żewġ korporazzjonijiet f'din il-Kamra.

Jiena sinċerament nitħassar l-awdituri u l-accountants tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u ta' l-Enemalta li joqgħodu jieħdu din il-biċċa xogħol biex imbagħad ħadd ma jindenja ruħu li jiftaħhom!

Xi ħadd innota li s-sussidju tal-gvern naqas b'Lm4.4 miljuni?

Xi ħadd innota li l-water services corporation naqqset it-telf tagħha b'Lm2 miljuni?

Xi ħadd innota li l-production costs ta' l-ilma naqas b'Lm1.2 miljun?

Ara dawn l-affarijiet ħadd ma jimportah minnhom.

Sur President, hawnhekk niġu nitkellmu fuq l-accounts u fuq l-estimi imma ħadd ma jirriferi għalihom.

Imbagħad niġu akkużati li qegħdin nagħmlu politika ta' ħabi meta għandna a detailed set of accounts quddiem kulħadd, b'rapport li qiegħed jissustanzja n-noti kollha li hemm fl-accounts.

Dan meta fi żmien il-gvern Laburista l-estimi kienu jikkonsistu biss fi tliet paġni li se npoġġihom ukoll fuq il-mejda tal-Kamra.

Saru wkoll diversi kummenti minn xi kelliema oħra fuq il-kwalita' ta' l-ilma.

Naturalment jien m'iniex xi espert fuq is-suġġett u għalhekk noqgħod fuq dak li jgħiduli l-esperti.

Min-naħa tiegħi lanqas nitkellem bl-assolutiżmi u lanqas ngħid li dak li ngħid jien huwa dejjem il-verita'.

Naħseb li f'din id-dinja l-verita' hija soġġetta għall-interpretazzjoni, pero' li narrogaw lilna nfusna bl-assolutiżmu - xi ħaġa li huwa biss ta' Alla - hija kbira wisq f'dan il-parlament!

Li niġu hawnhekk u ngħidu li meta nitkellem jien, ngħid biss il-verita' u għal kull ekwivoku nikkwotaw x'għamilna f'libell, naħseb li verament qegħdin nilħqu l-apice fuq min għandu raġun fuq il-kwalita' ta' l-ilma.

Bħalissa hemm libell għaddej bejn iċ-chairman preżenti tal-water services, il-Perit Michael Falzon u l-Onor.

Mizzi fuq dibatittu tal-kwalita' ta' l- ilma u xi testijiet li kienu saru minn kumpannija Taljana meta konna deħlin fl-Unjoni Ewropea.

Dan il-libell għadu għaddej u saret riferenza għalih mill-Onor.

Mizzi meta tkellem fuq il-kwalita' ta' l-ilma.

Issa jien min jirbaħ il-libell sinċerament ma tagħmilli l-ebda differenza fl-istima personali li għandi kemm lejn l-Onor.

Mizzi u aktar u aktar l-istima li għandi lejn il-Perit Falzon, li huwa ħabib antik tiegħi.

Il-kwestjoni fuq il-kwalita' ta' l-ilma seħħet fis-sena 2003/2004 u ma tikkonċerna lil ħadd ħlief lilhom it-tnejn.

Min-naħa tiegħi ma nistax nifhem kif ma jaqbdux u jirranġaw dan il-libell u jeħilsu minnu.

Ma nafx x'gost qegħdin jieħdu telgħin u neżlin il-qorti jaħlu l-ħin.

Sur President, intqal ħafna fuq il-kwalita' ta' l-ilma, pero' jiena ngħid li rridu nipprovaw nagħmlu l-affarijiet mingħajr ħafna passjoni politika.

Nafu li l-water table u l-kwalita' ta' l-ilma tagħha ġiet affetwata ħafna minn dak li kien jiġri fl-antik.

Din hija l-verita'.

Fi żmien il-gvern Laburista ta' qabel is-snin tmenin konna nippumpjaw l-ilma direttament mill- boreholes u ma konniex nużaw ħafna r-reverse osmosis.

Il-maġġoranza ta' l- ilma kien ground water għaliex dik kienet il-politika ta' dak iż-żmien.

Kien għalhekk li kellna l-kriżijiet ta' l-ilma dak iż-żmien.

Din hija xi ħaġa li qiegħed ngħidha indipendentement mill-politika.

Ir-reverse osmosis ma kenux ilaħħqu biżżejjed mad-domanda li kien hawn u għalhekk konna nagħmlu ħafna extraction mill-ground water.

B'effett tal-ground water extraction qawwija li kien hemm dak iż-żmien, żdiedet is-salinita' u għalhekk żidna l-kapaċitajiet tar-reverse osmosis.

Tajjeb ngħidu li r-reverse osmosis kienu jeżistu imma ma kenux jipproduċu ilma biżżejjed sabiex jitħallat u allura żdiedet is-salinita' u n-nitrati.

Din hija l-verita' u mgħandniex noqogħdu niċħduha.

Is-safeguarding tal- water table m'hijiex responsabilita' tal-water services corporation imma tal-Malta resources authority.

Jien minn hawnhekk nerġa' nagħmel l-appell tiegħi - li nagħmlu kull sena - għaliex hemm bżonn li l-Malta resources authority tkun aktar attiva sabiex taqbad lil min qiegħed jagħmel boreholes illegali.

Ovvjament nifhem li din hija xi ħaġa diffiċli mmens għaliex illum borehole tista' tagħmilha fonda kemm trid minn ġol-garage.

Kulma trid huwa li ddaħħal l-apparat fil-garage, tagħlaq il-garage u tagħmel ħofra.

Għalhekk m'hijiex xi ħaġa faċli li taqbad il-boreholes illegali, pero' r-realta' hi li l-illegal extraction ta' l-ilma qiegħed jaffettwa lill-water table tagħna.

Verita' oħra - u nistgħaġeb kif l-Onor.

Galdes ma jafx biha - hija dik li l-kapaċita' tar-reverse osmosis li għandna llum tant hija kbira li mhux biss l-ilma se jservina għal 20 sena oħra, imma jekk irridu nistgħu nagħlqu l-ground extraction tagħna.

Mill-ground extraction nieħdu 55% ta' l-ilma tagħna.

L-Onor.

Galdes qalilna li huwa kien qiegħed jispera li l- water services corporation tippjana sabiex minn hawn u 20 sena oħra jkollha l-kapaċita' li tipproduċi l-ilma li jkollna bżonn.

U jien qiegħed ngħidlu li llum nistgħu nagħlqu l-ground extraction tagħna mill-water table u nieħdu l-ilma kollu mir-reverse osmosis.

Dik hija l-kapaċita' li għandna llum.

Mela aħna qegħdin naraw for the foreseable future.

Ovvjament dan iqum il-flus għaliex ir-reverse osmosis jaħdem bl-elettriku, pero' l-Onor.

Galdes staqsini fuq il-kapaċita' u għalhekk irrispondejtu.

L-istess argument fuq in-nitrati.

Possibbli li għandi noqgħod ngħallem lill-Onor.

Galdes li kull darba li nsibu borehole li jkollha nitrati żejda nagħlquha?!

Naħseb li din hija xi ħaġa li huwa jaf biha għaliex aħna għandna l-inspectors fuqna.

Fil-fatt mhux il-water services corporation tiddeċiedi li tagħlaq borehole imma l-MRA u l-MEPA.

L-Onor.

Galdes jaf ukoll li l-ilma li jitla' bin-nitrati ma jingħatax fid-djar.

Jaf ukoll li l-ilma li jitla' mill-water table jitħallat ma' l-ilma pur tar-reverse osmosis fir-reservoirs tagħna.

Naħseb li hawnhekk m'hu qiegħed ngħid xejn ġdid.

Barra minn hekk it-test tal-kwalita' ta' l-ilma ma tagħmlux f'qiegħ il-bir jew fir-reservoir imma tagħmlu malli tiftaħ il-vit.

Fuq dan l- argument jista' jgħid li jrid l-Onor.

Mizzi.

Anzi jiena nisfidah sabiex iġib lil min irid u jagħmel it-testijiet kollha.

Darba waħda kont għedtlu li jekk irid jista' imur jiċċekkja l-kontijiet tad-dawl u jiena kont lest li nħallaslu awditur.

Issa llum qiegħed ngħidlu li jekk irid, jiena lest li nħallaslu lil min irid sabiex jittestja l-kwalita' ta' l-ilma.

Jekk irid l-Onor.

Mizzi jista' jinnomina lil xi ħadd tal-fiduċja tiegħu, ħalli jiġi jittestja l-kwalita' ta' l-ilma li jasal għand il-konsumaturi tagħna.

Jien nista' ngħid li aħna qegħdin in line mal-livelli ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, din l-offerta għamiltha lill-Onor.

Mizzi fuq il-kontijiet tad-dawl imma ma aċċettax.

Għalhekk illum qiegħed nagħmillu l-istess offerta fuq il-kwalita' ta' l-ilma ħalli b'hekk inserraħlu moħħu li l-ilma li qiegħed jasal għand in-nies, huwa ilma ta' kwalita' u ta' livell li huwa ssettjat mill-Unjoni Ewropea.

Ovvjament kif qal tant tajjeb l-Onor.

Bartolo, inti se jkollok il-problemi wkoll u huwa impossibli li tkun mija fil-mija kuljum u kullimkien.

Fir-rigward tal-Gżira, li semmiha l-Onor.

Bartolo, l-esperti qegħdin jgħiduli li dik il-parti tat-triq hija mqabbda ma' Ta' Qali minflok ma' Pembroke allura dik il-parti għad fiha xi kanen antiki li għad iridu jinbidlu.

Għalhekk din il-problema m'hijiex tant fl- ilma imma hija biss f'ċerti kanen li għadhom antiki u li allura jridu jinbidlu.

Meta jkollna dawn il-problemi, il-water services corporation tħeġġeġ lin-nies sabiex jagħmlu r-rapporti għaliex kif qal sew l-Onor.

Bartolo, huwa impossibbli li jkollok ilma ta' kwalita' għolja kullimkien.

U aktar ma jkun hemm koperazzjoni bejn il-konsumatur u l-water services corporation, aktar inkunu nistgħu niżguraw li l-missjoni tal-korporazzjoni sabiex toffri ilma ta' kwalita' tajba fid-djar tagħna, tintlaħaq.

Xi ħaġa oħra li żgur ma stennejtx li jkun hawn f'dan id-dibattitu huwa li jiġu jgħidu li l-korporazzjoni qiegħda hemmhekk sabiex ittellef ix-xogħol lill-ħaddiema!

Intqal ukoll li l-ħaddiema għandhom jibżgħu mill-gvern u l- Onor. Mizzi qalilna li l-impjiegi tal-ħaddiema jinsabu mhedda.

Kompla jgħid lill-ħaddiema sabiex ma jafdawx lill-gvern u jekk jaraw il-policy paper li ħareġ il-partit Laburista, il-ħaddiema jkunu jistgħu jaraw kif l- oppożizzjoni se ddaħħalhom fit-tmexxija tal-korporazzjoni.

Min-naħa tiegħi tlabt lill-oppożizzjoni sabiex iġibuli l-policy paper tagħhom imma sal-lum għadhom ma ġabuli xejn.

L-unika riferenza li sibt fil-policy paper tirrigwardja l-pjan ta' politika ambjentali għal Malta u Għawdex, fejn hemm is-sezzjoni fuq l-enerġija u s-sezzjoni fuq l-ilma, pero' imkien ma jissemma' dan is-suġġett.

L-istramberija li nsibu f'din il-policy paper hija li ma fiha xejn ġdid li mhux qiegħed isir bħalissa!

Sur President, qiegħed jingħad hawnhekk li rridu nipproteġu l-aquifers mill- over extraction, imma din hija xi ħaġa li diġa' qiegħda ssir.

Qiegħed jgħidilna li jrid ikun żgurat li jsir moniteraġġ regolari ta' l-ilma ta' l- acquifer, imma dan diġa' qiegħed isir.

Ikompli jgħid li l-gvern se jimplimenta - jekk xi darba jkunu fil-gvern – l-miżuri neċessarji sabiex jissaffa d-drenaġġ domestiku kollu prodott fil-pajjiż.

U aħna qegħdin nibnu tliet impjanti għat-tisfija tad-drenaġġ.

Lill-Onor.

Galdes xtaqt ngħidlu li sa Awissu jew Settembru ta' din is-sena mhux se jkunu fil-gvern u allura naħseb li se jkun preżenti għall-inawgurazzjoni ta' l-impjant ta' Għawdex kif ukoll għal dak li se jsir fit-tramuntana ta' Malta.

Kulma għandha l-oppożizzjoni huwa biss żewġ paġni u l-proposti dwar l-ilma jokkupaw biss paġna u nofs.

Onor. Mizzi jien mhux qiegħed nara kif se ddaħħlu l-ħaddiema fit-tmexxija tal-korporazzjoni.

Niddubita ħafna kemm se tagħmluha din wara li fl-1997 qlajtu barra lill-ħaddiema mit-tmexxija tal- Malta Drydocks!

F'kelma waħda ma naħsibx li erġajtu biddiltu dik il- policy, li nerġa' ngħid li jien naqbel magħha perfettament, pero' ma tistax twiegħed lill-ħaddiema dak li fil-policy paper tagħkom m'hemmx.

F'din il-Kamra sar ukoll id-diskors bħallikeku għandna management li huwa ffissat sabiex jiddiskrimina lill-ħaddiema u bħallikieku aħna rridu naqtgħu ras il-ħaddiema.

Safejn naf jien f'dan il-parlament qbilna fuq x'inhi s- sistema.

Jekk xi ħadd għandu lment fuq transfer, fuq diskriminazzjoni, fuq promotion li ma ngħatatx jew fuq li qiegħed jiġi vittimizzat, allura għandu jmur għand l-ombudsman.

Fuq din qbilna ż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fuq dawn l- affarijiet l-ombudsman lili jikteb u safejn naf jien, subject to correction, qatt ma kitibli fuq li kien hemm xi ħaddiem tal-water services li għamel complaint miegħu u ngħata raġun.

Nerġa' ngħid li nista' nkun żbaljat imma jekk kitibli, forsi kitibli darba jew tnejn f'erba' snin.

Allura jekk il-ħaddiema m'għamlux rikors, kif se jiġi l-Onor.

Mizzi u jakkuża lill-management fuq diskriminazzjoni?!

Fid-diskussjoni tiegħu l- Onor. Mizzi semma każ partikolari.

Jien jiddispjaċini li hawnhekk jissemmew każijiet partikolari għaliex nippreferi nevitahom, pero' se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra d-deċiżjoni li ttieħdet minn bord ta' l- appell, b'rappreżentant tal-General Workers Union fiha u li dan qabel magħha u ffirmaha.

Jiġifieri meta jkollok il-union b'maġġoranza li hija rrappreżentata fuq il-bord ta' l-appell u dan jaqbel ukoll mad-deċiżjoni li ttieħdet, se ngħidu wkoll li dan żbalja?

Mela kulħadd żbaljat minbarra l- Onor. Mizzi!

Kif għedt din se npoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra ħalli dak li qiegħed ngħid ikun backed bil-provi.

Sur President, xtaqt nagħlaq id-diskussjoni tiegħi b'osservazzjoni waħda.

Jien naħseb li meta jkollna korporazzjoni bħalma hija dik tal-water services, qatt ma jista' jkollok kollox miexi fuq ir-rubini.

Madankollu jiena ngħid li hija korporazzjoni li qiegħda timxi tajjeb ħafna, hija korporazzjoni li fil-qasam ta' l-ilma għandha ċerta speċjalizzazzjoni, għandha nies li huma tajbin ħafna, qiegħda tgħin lis-settur privat b'mod qawwi ħafna u qiegħda tipproduċi riżultati finanzjarji eċċellenti kif rajna waqt dan id-dibattitu.

Din hija korporazzjoni li għandha ħaddiema kompetenti.

Nerġa' ngħid - ħalli niċċara kwalunkwe ekwivoku li pprova jqajjem l-Onor.

Mizzi – li l-gvern m'għandu l-ebda intenzjoni li jipprivatizza l-korporazzjoni jew li l-gvern m'għandu l-ebda intenzjoni li jkeċċi lil xi ħaddiem minn din il-korporazzjoni.

Il-gvern irid biss l- effiċjenza u din qiegħda tintlaħaq.

Għalhekk m'hemm l-ebda raġuni għalfejn l-Onor.

Mizzi jew xi ħadd ieħor min-naħa ta' l-oppożizzjoni li jipprova juża politika li tbeżża lin-nies.

Essenzjalment kulħadd jaqbel fuq x'għandha tkun il-politika ta' din il- korporazzjoni.

L-għanijiet tagħha kulħadd jaqbel fuqhom u dawn huma li tkun korporazzjoni effiċjenti, li tnaqqas mis-sussidju li jagħtiha l-gvern, li tagħti kwalita' ta' ħajja ta' xogħol tajjeb lill-ħaddiema tagħha, li tagħti kwalita' tajba ta' ilma lill-konsumaturi, li dejjem tiżviluppa t- teknika li tuża fil-produzzjoni ta' l-ilma u li żżomm il-cost of production ta' l-ilma baxx kemm jista' jkun.

Issa ladarba naqblu fuq l-għanijiet, jiena nitlob lil kull wieħed u waħda minna sabiex kemm jista' jkun, ikollna dibattitu li jipprova jibni fuq din is-saħħa u jipproġetta lil din il- korporazzjoni fil-futur b'mod sensibbli u b'mod sensat.

Kif għedt diġa', jekk naqra l-proposti tal-partit Laburista dwar l-ilma ma nistax ma naqbilx magħhom għaliex dawn diġa' qegħdin jiġu pprattikati kollha llum.

Jekk taqra l-proposti tagħhom issib li bażikament qegħdin jgħidu li se jagħmlu dak ix- xogħol aħjar minna.

Mela issa se nikkompetu fuq min jagħmel l-aħjar.

J'Alla nikkompetu fuq min huwa l-aħjar.

Naħseb li hawnhekk qegħdin naqblu fuq livell ta' politika u fuq livell ta' policy għaliex qegħdin ngħidu l- istess żewġ affarijiet.

Per eżempju, fil-proposti ta' l-oppożizzjoni nsibu statement ċarissimu fuq kemm huma effettivi l-water services corporation.

Fil-fatt dan qiegħed jgħid hekk:

"Jidher li l-produzzjoni ta' l-ilma tax-xorb tajjeb għal pajjiżna hija waħda adegwata u ġeneralment tlaħħaq mad-domanda.

Jibqa' l-fatt pero', li ammont konsiderevoli ta' ilma qiegħed jinħela minħabba ħsarat jew difetti fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Sforzi sabiex dan it-telf jonqos kemm jista' jkun għandhom jingħataw priorita' f'dan il- qasam.".

Sur President, dan huwa wieħed mill-għanijiet tal-partit Laburista.

Imma huwa wkoll l-għan tagħna!

Mhux għalhekk għedt li l-ħela ta' l-ilma minn 6.5 ħames snin ilu niżżilnih għal 2.5 u issa se jinżel għal 1.6 matul din is-sena!

Mela dak il-għan se nkunu lħaqnih.

Il-proposta fuq l-aquifer ninsabu mexjin fuqha u allura se nkunu lħaqna dak il-għan ukoll.

Allura meta għandna politika li fuqha qegħdin naqblu ż-żewġ naħat, hemm għalfejn nagħmlu dan it-tip ta' dibattitu?

Nerġa' ngħid li mhux kulħadd qiegħed jagħmel dawn id-dibattiti imma hemm min qiegħed jippersonalizza l- affarijiet meta m'għandux għalfejn jagħmel hekk.

Aħna għandna korporazzjoni li lil pajjiżna ffrankatlu fuq medda ta' tliet snin is-somma ta' Lm4,400,000 f'sussidju.

Allura ma ħaqqniex ngħidulhom prosit lil dawn in-nies?

La keċċew lil ħadd, la għollew it-tariffi, m'għamlu diskriminazzjoni ma' ħadd, irriorganizzaw ruħhom u naqqsu 350 ħaddiem minħabba li rtiraw biż-żmien.

Imma minflok ngħidulhom prosit, miċ- chairman sa l-inqas driver li hemm fil-korporazzjoni, naraw kif nagħmlu u noħolqu l-inkwiet!

Liċ-chairman nagħmlulu libell, lill-management ngħidulu li qiegħed jiddiskirimina ma' kulħadd fil-promotions u lill-ħaddiema ngħidulhom sabiex joqogħdu attenti għaliex il-gvern irid jaqtagħlhom rashom!

Kif nafu din m'hijiex ir-realta'.

Sur President, meta dan il-pajjiż ikollu suċċess, ejjew ngħidu li għandu suċċess.

U meta jkollu d-difetti ngħidu li għandu d-difetti.

Issa jien m'għandi l-ebda dubju li din il-korporazzjoni għandha d-difetti, pero' hija wkoll korporazzjoni li ġabet lill-pajjiżna 'l quddiem.

Li tiffranka Lm4.4miljun lil dan il-pajjiż f'medda ta' tliet snin hija xi ħaġa kbira.

Li tnaqqas l-operational loss tiegħek b'Lm2 miljuni hija xi ħaġa kbira.

Li tnaqqas il-leakages minn 6.5 għal 2.5 u din is-sena se nkomplu nniżżluh għal-livell rikonoxxut internazzjonalment ta' 1.6 hija wkoll xi ħaġa kbira.

Li tipproduċi l-ilma mir-reverse osmosis plants bi prezz li huwa l-orħos fl- Unjoni Ewropea hija xi ħaġa kbira.

Li jkollok l-ilma li joħroġ mill-vit jilħaq it-testijiet kollha ta' l-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa kbira.

Għalhekk jien nerġa' nistieden lill-Onor.

Mizzi u lill-oppożizzjoni kollha sabiex jekk iridu, jinnominaw l-esperti tagħhom sabiex jiġu jittesstjaw l- ilma u nħallsuhom aħna.

Fl-aħħar mill-aħħar aħna rridu niżguraw li jkollna ilma ta' kwalita' u din m'hijiex kwestjoni ta' xi prinċipju politiku fundamentali li jissepara liż-żewġ naħat.

Kif għedt lill-Onor.

Bartolo, fil-Gżira għad hemm difetti fuq ċerti pajpijiet li huma unlined u li issa jridu jinbiddlu għaliex jipproduċu aktar sadid.

Jien li nawspika u naħseb li jista' jagħmel id-differenza hija li meta jkollna s-suċċess f'dan il-pajjiż, mhux naraw kif nagħmlu sabiex naqtgħu s-saqajn ta' min ġej min-naħa l-oħra.

Naħseb li huwa importanti li dan il-pajjiż jibni fuq is-suċċessi li jkollu, speċjalment dawk is-suċċessi li ma jisseparawx liż-żewġ naħat tal-Kamra.

Jekk hemm ħaġa li llum kienet evidenti f'dan id-dibattitu kienet dik li ma kienx hemm diverġenzi ta' prinċipju, ħlief fuq is-surcharge, li jiena aktar nitfagħha ma' l-elettriku.

Fuq kollox anke fuq is-surcharge naqblu fuq il-prinċipju tagħha imma fuq il-parti ta' l-ilma, din il-Kamra ma tantx varjat.

Allura jekk ikkompetejna, ikkompetejna fuq dak li kien effiċjenti u fuq dak li kien inqas effiċjenti.

Għaldaqstant ma nafx għalfejn nibqgħu nimpikaw ma' tnejn jew tlieta minn nies.

Sur President, sinċerament jien irrid nifraħ lil kull persuna li b'xi mod jew ieħor kellha x'taqsam ma' din il-korporazzjoni fis-snin li għaddew.

Kien biss bil-kapaċita' li jaħdmu flimkien li rnexxielhom iġibu r-riżultati li rajna f'dawn il-jumejn.

Min-naħa tiegħi nawgura li dan l-ispirtu jibqa' jiddomina l-ħidma tal-korporazzjoni fis-snin li ġejjin.

Nawgura li t- tmexxija finanzjarja tajba ħafna li bdiet fis-snin li għaddew tkompli wkoll fis-snin li ġejjin, ħalli b'hekk inkomplu nnaqqsu s-sussidju li jagħti l- gvern u nimmodernizzaw il-korporazzjoni li hija wkoll maqbuda f'dan l- avvanz kbir tat-teknoloġija.

Kif diġa' spjegajt għadna kemm għalaqna ċ- ċiklu ta' modernizzazzjoni tar-reverse osmosis plants tagħna u issa se nidħlu f'ċiklu ġdid tat-tisfija tad-drenaġġ.

Fil-fatt se jkollna tliet impjanti totalment ġodda li se jippreżentaw sfidi ġodda ta' management, sfidi ġodda ta' ħidma u sfidi ġodda ta' kif se nsostnu finanzjarjament il- bżonn li nsaffu d-drenaġġ qabel ma jintefa' l-baħar.

Jiena ninsab fiduċuż li bil-kompetenzi li hemm fil-water services corporation, bil-buona volonta' u bir-rieda tajba li teżisti fil-ħaddiema li għandna fiha, bl- esperjenza li kisbu l-management u l-inġiniera fil-livelli kollha, se jkollna riżultati eċċellenti.

L-esperjenzi u r-riżultati tajbin li nkisbu fis-snin l-imgħoddija se jerġgħu jinkisbu fis-snin li ġejjin.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li l-Onor.

Gatt għandu xi dokumenti li jrid ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra;

Tabella li turi r-rata ta' surcharge u CIF Med 1% fuel oil USD/MT bejn Jannar 2005 u Frar 2007;

Kopja ta' l-estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 1996-1997;

Kopja ta' l-estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni Telemalta għas- sena 1997-1998;

Kopja ta' pjan ta' politika ambjentali għal Malta u Għawdex maħruġ mill-Partit Laburista f'Jannar 2006; u

Tagħrif dwar il-każ ta' dixxiplina ta' Kristian Debattista, impjegat fil-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru fis-seduta tal-bieraħ.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi. intalbet votazzjoni, il-Kamra kienet sospiża fid-9.00 p.m u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru fis-seduta tal-bieraħ.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, min-naħa tal-gvern se jkunu paired l- Onor. Jason Azzopardi, l-Onor.

Antonio Fenech, l-Onor.

Michael Frendo, l- Onor. Lawrence Gonzi, l-Onor.

Jesmond Mugliett u l-Onor Francis Zammit Dimech.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, min-naħa ta' l-oppożizzjoni se jkunu paired l-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca, l-Onor.

Noel Farrugia, l-Onor.

Charles Mangion, l-Onor.

Anton Refalo, l-Onor.

Alfred Sant u l-Onor.

George Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 26

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Censu | |Agius David |Galea Franco | |Agius Francis |Galea Louis | |Arrigo Robert |Galea Mario | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Michael | |Frederick | | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina |Puli Clyde | |Dolores | | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna|Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Falzon Joseph |Zammit Ninu |

KONTRA : 21

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Abela Joseph |Farrugia Michael| |Agius Chris |Galdes Roderick | |Bartolo Evarist|Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Charles | | |Buontempo |Parnis Silvio | |Stefan | | |Caruana Justyne|Sammut Joseph | |Chircop Karl |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech | | |Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 28 ta' Frar, 2007 fis-6:00 p.m. b'din l-Aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att tal-Bank Ċentrali ta' Malta - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki.

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'dan l-intervent nixtieq ngħaddi diversi kummenti u l-ewwel wieħed hu dwar headline news tas-Super One li kienet tgħid li jiena rrifjutajt li nkun irrekordjat.

Issa kull ġurnalist li hawn f'Malta jaf li jiena ma niddejjaq xejn inwieġeb id-domandi u l- kummenti li jkunu qed isiru bl-iktar mod apert, forsi kultant ftit apert iż- żejjed, imma mbagħad m'huwiex aċċettabbli li ġurnalist iċempilli fuq il- mobile, jagħmilli intervista, jirrekordja mingħajr ma jitlob il-permess, jaqbad il-biċċiet li jfettillu hu u jagħti interpretazzjoni żbaljata ta' dak li nkun għedt jiena.

Sur President, min jippretendi li jkun stmat ta' ġurnalist serju, għandu jkollu d-diċenza li meta jirrapporta, jittrażmetti dak kollu li fil-fatt wieħed ikun qal.

Naf li din m'hijiex xi ħaġa li inti, Sur President, tista' tagħmel xi ħaġa fuqha, pero' naf ukoll li f'dan il- pajjiż hawn min suppost jara li l-ġurnalist Malti jkun serju f'dak li fil- fatt jagħmel.

Lil dan l-istess ġurnalist għedtlu li m'għandi l-ebda diffikulta' li nwieġeb għad-domandi.

Dawn fil-fatt bagħthomli bil-miktub xi jumejn ilu u nista' nassigura lil dan il-ġurnalist u lil kulħadd li d- domandi li għandi quddiemi se nweġibhom fil-mument li jkolli l- informazzjoni kollha neċessarja.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq numru ta' affarijiet oħrajn li jiġru f'dan il-pajjiż minn żmien għal ieħor, biċċa minnhom lil hinn mill-influenza diretta ta' din il-Kamra.

Isiru ħafna kummenti dwar affarijiet li jinfluwenzaw il-ħajja ta' kull wieħed u waħda u ħafna drabi dawn ikunu jinvolvu l-lokal u x'ikun qed jiġri ġo fih iżjed milli l-pajjiż kollu kemm hu.

Bħal f'kull lokalita' oħra f'dan iż-żmien tas-sena, jumejn ilu kien hemm il-laqgħa ġenerali annwali tal-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Sfortunatament għalija, nhar il-Ħadd li għadda kont qed naqdi doveri ta' xogħol politiku ieħor fil-gżira Għawdxija u allura ma stajtx inkun preżenti għal din il-laqgħa pero' għandi f'idejja kopja tar-rapport li tqassam lil dawk li kienu preżenti u naf b'xi punti li ssemmew min-nies li kienu preżenti għal din l-istess laqgħa.

F'dan ir-rigward, Sur President, jiena nemmen li l-punti li ssemmew minn persuni li joqogħdu f'lokalita' partikolari għandhom ikomplu jitwasslu f'dan il-parlament ukoll minkejja li jkunu jirrigwardaw iżjed il-kunsill lokali.

Hu importanti li kemm jista' jkun il-pubbliku li jkun ressaq ċerti kummenti, ikollu s-sodisfazzjon li jkun jaf li attwalment il-kummenti tagħhom ma jkunux biss twasslu permezz ta' formalita' normali ta' korrispondenza imma anke permezz ta' dan il-parlament.

Ħafna drabi niltaqa' ma' nies li jgħiduli biex nagħmel domanda parlamentari u sfortunatament, meta nipprova nispjega li aħna bħala inistri jew segretarji parlamentari ma nistgħux nagħmluhom dawn, in-nies kważi kważi ma jemmnukx għax ma jiddistingwux ir-rwoli differenti li aħna l-65 membru għandna hawnhekk.

F'din il-laqgħa ġenerali tal-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar, tqajmet il-kwestjoni - ilha tissemma din - minn numru ta' residenti fl-inħawi tax- Xemxija dwar numru ta' zebra crossings li huma meħtieġa bejn il-bajja tax- Xemxija u l-knisja tal-Kapuċċini.

Aħna nafu li dik il-biċċa triq hi arterja prinċipali u kuljum minnha jgħaddu eluf kbar ta' vetturi.

Fil-fatt, dawk it- tliet kwarti ta' miljun vettura li taqsam bejn Malta u Għawdex kull sena kollha jridu jgħaddu mix-Xemxija jew inkella minn San Pawl il-Baħar u allura r-residenti qed jitolbu li jkun hemm xi tlieta jew erba' zebra crossings b'xi forma ta' dwal.

Dan il-kunsill lokali talab u kiteb lill- Awtorita' tat-Trasport dwar dan is-suġġett u nispera li fi żmien mhux 'il bogħod l-istess awtorita' tkun tista' twettaq it-talba ta' dawn ir- residenti proprju biex jitneħħew xi perikli li jeżistu.

Ħaġa oħra li ssemmiet - m'iniex ċert jekk issemmietx fil-laqgħa ġenerali jew le – hi dwar il-linji tat-traffiku li għandna fit-toroq ta' pajjiżna.

Nafu li dawn jitilqu wara ċertu żmien u t-talba ta' xi kunsilliera tal- kunsill lokali, kemm ta' San Pawl il-Baħar kif ukoll dak tal-Mellieħa, hija li dawn is-sinjali tat-traffiku - is-central lines b'mod partikolari – jsiru kemm jista' jkun malajr.

Hawnhekk nirrepeti l-appell li għamilt l- aħħar darba biex iċ-central lines bejn il-knisja tal-Kapuċċini u l-ewwel kisra kif taqbeż il-bridge tal-Mistra ma jkunx continous white line imma jkun dotted line sabiex wieħed ikun jista' jagħmel l-overtaking.

Naturalment dan għandu jsir fil-parti ristretta fejn dan huwa ġeografikament possibbli.

Sur President, kif wieħed jistenna, il-kunsill lokali għamel enfasi fir- rapport tiegħu dwar ix-xogħol li qed jagħmel bis-saħħa tal-fondi kemm tal- kunsill u kemm dawk provduti mit-tassazzjoni li aħna lkoll inħallsu għaliha f'dan il-pajjiż.

Il-kunsill lokali f'dan ir-rapport għandu wkoll ġabra ta' suġġerimenti u talbiet pendenti li jixtieq li jseħħu.

Fost l-oħrajn - biex nibda mill-ministeru li nirrappreżenta - hemm żewġ talbiet għal żieda ta' żewġ bajjiet oħra li jkunu meqjusa bħala swimmers zone.

Fil-fatt l- Awtorita' Marittima minn żmien għal ieħor tara li żżid in-numru ta' bajjjiet li jkunu riżervati bħala swimmers zones.

F'pajjiżna llum għandna numru sostanzjali ta' bajjiet li huma meqjusa bħala żoni li fihom jista' jsir biss il-għawm u ma jidħlux opri tal-baħar biex dawk li jkunu jgħumu f'dawn il-bajjiet ikollhom il-protezzjoni meħtieġa.

Dawn iż-żewġ bajjiet huma l-area ta' taħt il-pjazza ta' Buġibba u area oħra ħdejn Ta' Fra Ben.

Din il-proposta diġa' kienet tressqet lili u lill-kunsill lokali mill- organizzaturi ta' attivita' ta' l-għaddasa li ssir fl-inħawi ta' Fra Ben.

Sur President, jekk wieħed iqis li l-popolazzjoni ta' l-area ta' San Pawl il-Baħar, il-Qawra u Buġibba tiżdied b'erba' darbiet fix-xhur tas-sajf, ċertament nara l-bżonn li dawn jiġu riservati għall-għawm biss.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li dan iseħħ u żgur li nirrikmanda l-Awtorita' Maritima li dawn iż-żewġ talbiet jiġu aċċettati.

Having said that, niddikjara li hemm diffikulta' biex dan isir fl-area ta' taħt il-pjazza ta' Buġibba, għaliex proprju hemmhekk nafu li jkun hemm attivita' kummerċjali li tkun għaddejja f'dak li huwa traġitt ta' passiġġieri lejn Kemmuna.

Għalhekk wieħed irid jipprova jsib il-kompromessi neċessarji għalkemm naf li dan m'huwiex faċli.

Jiena naf li ħafna drabi jkollna l-konflitt f'din l- area minħabba f'hekk u mhux darba u tnejn li dawn il-konflitti eskalaw lil hinn mil-limiti permissibbli.

Li hu ċert hu li għandu jkun hemm protezzjoni aħjar għall-għawwiema, Sur President u dan ifakkarni li meta jasal Marzu/April jibdew id-diffikultajiet biex wieħed jiddeċiedi fuq fejn se jgħalaq u fejn se jillimita sabiex l-għawwiema ikollhom fejn jgħumu.

Dan jiġri għax il-kosta tagħna hi żgħira u ma tistax tikber filwaqt li qed naraw żieda pjuttost sostanzjali ta' ħteġijiet marbutin ma' l-użu tal-kosta tagħna mill-opri tal-baħar.

Kif kelli l-okkażjoni ngħid aktar minn darba f'dan il-parlament u anke barra, illum l-Awtorita' Marittima għandna 'il fuq minn 14,000 opra tal-baħar irreġistrati magħha u dak ifisser 14,000 talba għall-użu b'mod jew ieħor tal-kosta u tal-baħar ta' madwarna.

Dan iwassal għal dak il-konflitt li semmejt qabel għax dawn jaħsbu li għandu jkollhom ċerti drittijiet minħabba ċerti ħteġijiet.

Naturalment dawn għandhom l-importanza tagħhom ukoll u għalhekk aħna nagħmlu l-almu tagħna biex nevitaw konflitti barra minn lokhom u biex insibu l-aħjar kompromess.

Punt li laqatni fir-rapport tal-kunsill lokali kien li fit-12-il xahar li għaddew, il-kunsill rċieva bejn wieħed u ieħor 4,200 talba, ilment jew suġġeriment, pero' l-parti l-kbira minnhom kienu ilmenti dwar ħteġijiet differenti li għandhom ir-residenti.

Tajjeb li wieħed jenfasizza li San Pawl il-Baħar - u meta ngħid hekk qed ninkludi x-Xemxija, il-Qawra, Buġibba, Burmarrad, il-Wardija u dawk in-naħat li jaqgħu taħt il-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar – għadda minn trasformazzjoni qawwija matul iż- żmien li għadda.

Jekk wieħed ikun nieżel jew minn Naxxar jew inkella mill- Mosta u jara l-firxa ta' bini li hemm, jinduna li inbidlu b'mod drastiku dawn l-inħawi.

Ladarba qed insemmi l-inħawi tal-Qawra - li kultant insejħulhom Tas-Salina anke jekk is-Salina proprjament hija n-naħa l-oħra, fejn hemm lukandi prinċipali - irrid nagħmel riferenza għall-ittra li dehret reċentament fit- "The Times" u li kienet dwar intervent li kont għamilt hawnhekk.

L-ittra inkitbet minn persuna magħrufa u mhux se niddejjaq insemmiha, Is-Sur Hugh Arnett, li huwa wieħed minn nies li kelli l-okkażjoni li naħdem miegħu b'mod tant pożittiv u tajjeb matul iż-żmien li għadda, b'mod partikolari meta kont responsabbli mill-qasam tat-trasport.

Dan ilu jgħix fl-inħawi tal- Qawra, in-naħa tas-Salina għal dawn l-aħħar 35 sena u kiteb ittra dwar is- salini li għandna bejn il-Qawra u s-Salina.

Dan għamel riferenza għal xi artikli jew inkella xi interventi li kont għamilt jien żmien ilu - ma nafx jekk hux fil-parlament jew inkella x'imkien ieħor - dwar il-ħtieġa li jinbnew il-ħitan li kienu tkissru bil-maltempata ta' Settembru ta' sentejn ilu.

Ladarba ssemmiet b'dan il-mod fil-ġurnali, jiena nerġa' nagħmel appell lill-organizzazzjonijiet li opponew dan.

Fil-fatt, il-gvern - permezz tal-Ministeru għar-Riżorsi u Infrastruttura - beda xogħol marbut mat-tindif ta' dak il-kanal tal-sukkursu ta' madwar is-Salina pero' kien hemm xi problemi u x-xogħol ma tkompliex.

Minħabba f'hekk ix-xogħol ma tlestiex kollu kemm hu u għad m'hemmx ċirkolazzjoni ta' l-ilma kif kien hemm sa l-1997.

Kulmin bħas-Sur Arnett għandu esperjenza ta' l-inħawi qabel l-1997, jaf li hemmhekk kien hemm ċirkolazzjoni ta' l-ilma baħar mad- dawra kollha tas-Salini u dan kien jgħin biex ma jkunx hemm intejjen.

Issa ftit tal-ġimgħat oħra jibda jinxef l-ilma u bħas-snin ta' qabel nerġgħu nibdew inxommu l-intejjen.

Dan minkejja li m'hemm ebda pjanta speċjali li għandna nipproteġu bħalma jsostnu l-NGOs li qed joġġezzjonaw.

Sur President, il-fatt li s-sukkursu tal-Salina kien magħluq swiet ta' dannu enormi lill-istess salini meta ġiet il-maltempata ta' Settembru ta' sentejn ilu għax kieku dak l-ilma kellu minn fejn jgħaddi, ma kenux jitkissru dawk is-salini.

Jiena nappella lil min qed joġġezzjona biex ma jkomplix joġġezzjona, anzi jkunu huma bħala NGOs li jitolbu lill-gvern biex ix-xogħol isir.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed nagħmlu ħsara lill-wirt kulturali u arkitettoniku ta' dawk l-inħawi u importanti li dawn l- organizzazzjonijiet li qed joġġezzjonaw jifhmuh dan.

Nispera li ma jgħaddux xi tlieta jew erba' snin oħra u dawn l-organizzazzjonijiet jibdew jgħidu li l-ħamrija u l-imbarazz li daħal fis-salina huwa wkoll xi pjanta indiġina li tgħix fil-melħ ta' dawk l-inħawi, għaliex is-salini qabel kienu jkunu mimlijin bl-ilma li jsir melħ u żgur li ma kien fihom l-ebda pjanta.

L- istess ilma baħar ma jħallix li jikbru dawn il-pjanti u importanti li dawn l-organizzazzjonijiet ma jkunux fundamentalisti.

Dawn għandhom jifhmu l-użu li dan il-post partikolari kellu u anke nassiguraw li dak li kien arkitettonikament u storikament importanti, nirrestawrawh kemm jista' jkun malajr għax issa l-ħitan huma dgħajfa minħabba l-ħsara li saret min-natura.

Kieku 1% tal-ħsara li qed insemmi saret minn xi bniedem, il-gazzetti kienu jkunu ġustament kollha mimlijin bir-ritratti imma l-ħsara saret b'maltempata li ħadd minna ma kellu kontroll fuqu.

Sur President, ejjew ningħaqdu biex dawn il-lokalitajiet ikomplu jiġu mħarsa.

Dan l-aħħar qrajt li matul iż-żmien li ġej, il-masġar ta' madwar Kennedy Grove mistenni li jibda jinfetah bil-mod il-mod għall-pubbliku.

Nemmen li d-deċiżjoni tal- ministeru responsabbli mill-affarijiet rurali u ambjent, li jipproteġu s- siġar li tħawwlu f'dawk l-inħawi għal numru ta' xhur, kienet tajba għax dawn is-siġar ġew protetti sakemm rabbew xi ftit l-għeruq għax nafu sew li f'dawn il-każi, jkollna xi Maltin li jmorru jew ikissru jew jaqilgħu dawn is-siġar.

Nittama li once li dan il-masġar jinfetaħ, ma jkollniex nies li jkissru, jeqirdu u jaqilgħu dawk is-siġar u pjanti.

Fil-laqgħa ġenerali tal-kunsill lokali li semmejt fil-bidu tad-diskors tiegħi, ingħad li se jibda x-xogħol fuq żewġ affarijiet importanti, waħda fl-opinjoni tiegħi aktar mill-oħra.

Hawnhekk qed nitkellem dwar il-bini ta' parkeġġ li ilna nitkellmu dwaru numru ta' snin.

Jidher li matul ix-xhur li għaddew kien hemm ċertu żblokk bejn il-kunsill lokali u l-ministeru responsabbli proprju biex tinstab is-soluzzjoni ħalli dan ix-xogħol ikun jista' jsir, għax nafu li waħda mill-problemi kbar li għandhom f'dawn l- inħawi huwa n-nuqqas ta' parkeġġ.

Kieku għedt dan ftit tas-snin ilu, ħadd ma kien jemminni imma issa nafu li din hija realta'.

Matul is-sena li għaddiet sar xogħol biex jiġu pprovduti madwar 400 parking space fl-inħawi ta' Fra Ben, pero' sfortunatament nafu li dawn m'huma xejn ħdejn il- ħteġijiet ta' parkeġġ li hemm.

Naf ukoll li hemm il-possibbilta' li fiċ- ċentru ta' San Pawl il-Baħar, quddiem l-għassa l-antika, jitwaqqa' xi bini u jinbena ċentru li minnu l-kunsill lokali jkun jista' jopera mhux sempliċement bħala uffiċċju, imma jkun jista' jagħti wkoll numru ta' servizzi u jorganizza numru ta' attivitajiet li huma meħtieġa, bħal ċentri għall-anzjani u servizzi oħrajn li fil-fatt iridu jsiru min dawk l-inħawi.

Jiena nemmen li proġett bħal dan għandu jsir b'kollaborazzjoni ta' dawk li huma b'xi mod jew ieħor interessati fl-iżvilupp ta' San Pawl il-Baħar, proprju biex jiġi assigurat li ma jkun hemm xejn li jnaqqas u jtellef minn dak li huwa marbut ma' dawn l-inħawi.

Sur President, punt mhux marbut mal-laqgħa ġenerali tal-kunsill pero' marbut ma' dawn l-inħawi hu dwar dak li ġara proprju ftit tal-ġranet ilu fil-ġimgħa tal-karnival.

Xi erba' jew ħames ġimgħat ilu, iltqajt ma' l- assoċjazzjoni tas-sidien tal-ħwienet u tar-ristoranti ta' Buġibba, il-Qawra u San Pawl il-Baħar u f'dik il-laqgħa kont għamilt dan is-suġġeriment.

Għedtilhom: Intom li minn żmien għal ieħor tikkritikaw lill-gvern u lill- kunsill li ma jagħmlu xejn, mhux aħjar tipprovaw taraw li tagħmlu xi ħaġa għan-nies tal-lokalita' sabiex tiġġeneraw ftit attivita'?

Issa mid-dehra l- ħaġa fehmuha u fl-ewwel ġurnata tal-karnival, din l-assoċjazzjoni flimkien mal-kunsill lokali u bl-għajnuna tal-Malta Tourism Authority, organizzat għall-ewwel darba marċ.

Veru li kienet xi ħaġa żgħira pero' dan hu bidu li għandu jservi sabiex matul iż-żmien li ġej, din l-istess organizzazzjoni flimkien mal-kunsill lokali, l-MTA u dawk kollha li għandhom il-volonta' li jagħmlu xi ħaġa, jorganizzaw xi ħaġa li tiġġenera l-attivita' għal-lokal.

Jiena naf li wara s-suċċess li kellha din l-ewwel attivita' li ġiet organizzata, hemm il-ħsieb li fil-ġimgħat li ġejjin jiġu organizzati attivitajiet oħrajn marbutin ma' l-attivitajiet kummerċjali fil-perijodu ta' l-Għid u naf li nbdew ukoll diskussjonijiet biex ikun hemm il- possibbilta' ta' festival ta' l-inbid fl-inħawi.

Sur President, dan qed ngħidu għaliex nemmen li kulmin għandu idea, għandu jressaqha lil dawk li kapaċi jagħmluha realta'.

Hemm diversi għodda li wieħed jista' juża biex dawn is-suġġerimenti jwassalhom, hemm il-kunsill lokali, hemm l-għaqdiet tan-negozjanti u hemm organizzazzjonijiet oħrajn li għandhom interess fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar.

Jiena l-appell tiegħi hu li ningħaqdu flimkien u nagħtu s-sehem tagħna biex bħalna dan is-sehem wassal għas-suċċess ta' l- ewwel attivita', iwassal għal suċċessi oħra fiż- żmien li ġej, suċċessi li minnhom fl-aħħar mill-aħħar igawdu dawk li jorganizzawhom, pero' tgawdi wkoll il-komunita' kollha kemm hi ta' l-inħawi ta' Buġibba, San Pawl il-Baħar u l-Qawra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa 28 ta' Frar, 2007 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Viċi Prim Ministru.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DUAL PRICING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma jekk hux se jinħareġ tender pubbliku biex jinxtara l-apparat tad-dual pricing li jidher li huwa ppjanat li jingħata lil dawk in-negozji li daħlu fis-sistema FAIR marbuta mad-dħul tal-euro f'pajjiżna?

Dan japplika wkoll għal calculators li se jingħataw lil households Maltin u Għawdxin f'dan ir-rigward?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INĊINERATUR TAL-BIĊĊERIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra liema proċedura ntużat biex jinxtara l-inċineratur tal-biċċerija?

Kienet saret sejħa għal offerti?

Meta sar dan u x'kien irriżulta minnha?

Kemm kienet in-nefqa totali fuq dan il-proġett, kif ukoll in-nefqa biex dan l-inċineratur jibda jilqa' skart ieħor minbarra l-biċċerija?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-inċineratur tal-Marsa kien inxtara wara li lejn tmiem l-2003 kienet ħarġet sejħa għal offerti taħt il-proċeduri tal-Ħames Protokoll Taljan.

Id-ditta Taljana Gruppo Barbieri & Tarozzi S.p.a. rebħet dan il-kuntratt u l-letter of acceptance ħarġet f'Lulju 2004.

Il-proġett ta' l-inċineratur tal-biċċerija sewa Euros 10,444,450, liema spiża ġiet iffinanzjata mill-protokoll stess.

In-nefqa biex dan l-inċineratur jieħu skart ieħor għadha qegħda tiġi negozjata.

CARERS - ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 23443 u jgħid jekk ħaddiema carers fi djar ta' l-anzjani tas-sorijiet humiex intitolati għal night duty disturbance allowance skond il-liġi?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' impjegati fis- settur privat, inkluż il-kategorija ta' mpjegati ndikati fil-mistoqsija, ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħi.

STALLAZZJONI TA' LIFT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' tiġi rikonsidrata mill-ġdid it-talba rifjutata għall- istallazzjoni ta' lift f'housing estate li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, minħabba li hemm residenti jbatu bil-qtugħ tan-nifs u anke mix-xjatika?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ġimgħa qabel id-data ta' din il-mistoqsija, il- bord tad-diżabilita' fi ħdan l-awtorita' tad-djar irreveda d-deċiżjoni oriġinali u approva l-istallar tal-lift fil-blokk indikat.

L-applikanti mistennija jiġu nformati b'dan bil-miktub.

STALLAZZJONI TA' LIFT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Jista' jiġi kkonsidrat l-istallazzjoni ta' lift fl-indirizz li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, minħabba raġunijiet mediċi varji on file inkluż ċertifikati ta' speċjalisti?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni għal istallar ta' lift fil-blokk indikat waslet għand l-awtorita' tad-djar ix-xahar l-ieħor.

Din l-applikazzjoni se tiġi kkonsidrata mill-bord tad-diżabilita' imwaqqaf fi ħdan l-awtorita' aktar tard ix-xahar id-dieħel.

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew rappurtati serqiet minn knejjes u istituti reliġjużi matul is-sena 2006?

Jista' jgħid fejn saru l-każi u jekk ittellgħex xi ħadd il-qorti dwar l-istess każi?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2006 il-pulizija kellha 18-il rapport ta' serq minn knejjes u sebgħa minn istituzzjonijiet reliġjużi kif jidher mit- tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

F'każ minnhom, persuna li kienet irrappurtat portmoni misruq, informat lill-pulizija aktar tard li l- portmoni ma kienx misruq imma kienet nesietu warajha d-dar, filwaqt li dwar żewġ każi oħra ttieħdu proċeduri kriminali quddiem il-qorti.

PULIZIJA – KORSIJIET FL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ilu ma jkun hemm pulizija li jingħataw ċans jieħdu kors full time l-Universita'?

X'inhi l- possibbilta' li fil-futur qarib jerġa' ikun hemm dawn l-okkażjonijiet?

ONOR.

TONIO BORG: L-aħħar sponsorship għall-korsijiet full time fl- Universita' lill-membri tal-korp tal-pulizija kien sar fis-sena 2000, fejn kienu ġew sponsorjati seba' membri tal-korp wara li kienet saret sejħa għall-applikazzjonijiet.

Għalissa għad m'hemmx ħsieb li ssir sejħa għall- applikazzjonijiet għall-korsijiet full time sponsorship fl-Universita'.

PULIZIJA - PERSUNI RAPPURTATI NIEQSA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti l-ismijiet ta' persuni rappurtati nieqsa u li ma nstabux dawn l-aħħar għaxar snin, sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-1997 'il hawn hemm 32 persuna li kienu ġew irrappurtati nieqsa u s'issa għadhom ma ġewx rintraċċati.

Ma nħossx li huwa prudenti li jingħataw l-ismijiet ta' dawn il-persuni.

PULIZIJA - KAŻI TA' HIT AND RUN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' hit and run matul is-sena 2006, xahar b'xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Bejn Jannar u Diċembru tas-sena 2006 ġew irrappurtati lill-pulizija 11-il każ fejn persuni ntlaqtu minn vettura li baqgħet sejra kif jidher hawn taħt:

|Jannar |1 | |Frar |1 | |Marzu |1 | |April |0 | |Mejju |1 | |Ġunju |0 | |Lulju |0 | |Awissu |3 | |Settembru |0 | |Ottubru |2 | |Novembru |0 | |Diċembru |2 |

KORS MILL-ETC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Peress li ftit taż-żmien ilu sar kors mill- korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ bis-suġġett increasing female participation through child care services at the place of work, jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-possibbilta' li dawk li pparteċipaw ikollhom impjieg relatat?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru japprezza li l-opportunitajiet ta' impieg f'dan is-settur jiddependu minn numru ta' ommijiet li lesti jikkontribwixxu biex iħallu l-uliedhom f'childcare facilities.

Il-gvern se jagħmel il-parti tiegħu biex jagħti l-kontribut tiegħu.

BORMLA - ĦAMIEM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jara jistax isir xi ħaġa sabiex ikun ikkontrollat l-ammont dejjem jiżdied ta' ħamiem fl-area tal-knisja ta' Sta.

Tereża Bormla?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

BUĠIBBA - ISLET PROMENADE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Għaliex l-awtorita' Maltija tat-turiżmu approvat li jsir żvilupp fuq il-blat ta' Islet Promenade f'Buġibba?

Meta tat l-approvazzjoni tagħha għall-qerda ta' din il-parti tal-kosta ta' Buġibba li għaliha ntalab permess mill-MEPA skond PA 2207/03, PA 116/07?

Min ta l-approvazzjoni tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb illi l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-proposta ta' kids park f'Islet Promenade.

Mhix responsabbilta' ta' l-awtorita' tat-turiżmu li tilqa' u tapprova proposti ta' żvilupp ta' din ix-xorta u li m'humiex ta' natura turistika.

Fl-ambitu ta' dan l-iżvilupp, l-awtorita' Maltija tat-turiżmu approvat biss li jkun hemm bar (li jinkludi faċilitajiet bżonnjużi bħal toilets u kamra għall- first aid) biex iservu l-ħtiġijiet tan-nies u tat-tfal li jiffrekwentaw dan il-post.

TURISTI LI ŻARU PAJJIŻNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom f'Jannar 2007 ġew 4,000 passiġġier inqas minn Jannar 2006?

Mistenni li dan it- tnaqqis jaffettwa t-tbassir li din is-sena jiġu 37,600 (10%) passiġġieri iżjed mis-sena 2006?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għalkemm il-mistoqsija m'hijiex ċara, nassumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-cruise passengers li ma jingħaddux man-numru ta' turisti.

Ir-raġunijiet għat-tnaqqis f'Jannar diġa' ingħataw mill-VISET.

Rigward it- tbassir għal bqija tas-sena, wieħed irid jiftakar li l-istaġun proprju jestendi minn Marzu sa Ottubru.

L-indikazzjonoijiet li għandna mis-suq huma li l-2007 għandha terġa' tkun sena ta' tkabbir f'dan is-settur.

BUĠIBBA – TRIQ SANT'ANTNIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 23851 u jgħid: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 23510 jista' jgħid x'passi ħadet l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku biex tagħlaq Triq Sant'Antnin f'Buġibba?

X'jiġri fil-każ li r-residenti jkollhom bżonn ambulanza jew fire engine għal xi emerġenza f'din it-triq?

Kif se tkun aċċessibbli din it-triq f'każ ta' emerġenza?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Wara investigazzjoni neċessarja li għamlet l- awtorita' dwar it-trasport, instab li ma ngħata l-ebda permess biex din it- triq tingħalaq.

L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali.

MANOEL ISLAND – FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Bħala Ministru responsabbli mill-isport, jista' jingħad x'passi ttieħdu dwar l-inċident li seħħ ftit ġimgħat ilu meta ċittadin Russu weġġa' gravi wara li waqgħet lasta tal-football fuqu f'Manoel Island?

Min hu responsabbli mill-istess ground?

Hemm uffiċjali li jżuru grounds biex jaraw li l-lasti kollha tal-football huma skond ir- regolamenti u fejn hemm minnhom li jiċċaqalqu jkunu mwaħħlin ma' l-art?

Dan il-ground għandu aċċess għall-pubbliku mingħajr ebda sigurta'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Hija responsabbilita' ta' l-għaqdiet sportivi biex jiżguraw illi kwalunkwe attrezzatura ma tkunx ta' periklu għal persuni li jużaw il-post.

Informat ukoll li l-ground imsemmi jintuża minn Gżira Utd FC u n-nursery tagħhom.

Il-ground kien jinżamm magħluq biex jiġi wżat mill-klabb biss, iżda sofra diversi attakki ta' vandalizmu fil-fence u b'hekk jinsab miftuħ.

PULIZIJA – INVESTIGAZZJONI DWAR MATERJAL PIROTEKNIKU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'ġara mill-każ li kien qed jiġi investigat mill-pulizija meta s-sajf li għadda ċittadin Malti kien daħħal splussiv mill-Bulgarija?

Fiex waslu l-investigazzjonijiet tal-pulizija?

Saru kuntatti ma' l-awtoritajiet Bulgari?

Tressaq xi ħadd il-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: L-investigazzjoni dwar il-każ fejn persuna kienet instabet li kellha xi materjal pirotekniku fil-valiġġa mal-wasla tagħha fuq titjira mill-Bulgarija, mistenni li tkun konkluża dalwaqt.

POSTIJIET TA' DIVERTIMENT - TFAL TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'Diċembru 2006 u f'Jannar sa l-20 ta' Frar kemm inqabdu tfal taħt l-eta' f'postijiet ta' divertiment?

Liema kienu l-bars, discos, etc. u f'liema lokalitajiet?

X'passi ttieħdu?

Kien hemm sidien li kienu riċedivi?

Jista' jgħid ukoll jekk hux qed issir distinzjoni fejn ikun hemm non-alcoholic bars?

ONOR.

TONIO BORG: Bejn l-1 ta' Diċembru 2006 u l-20 ta' Frar 2007, il- pulizija bdiet proċeduri quddiem il-qorti kontra disgħa persuni responsabbli minn postijiet ta' divertiment, wieħed minnhom reċediv, wara li kienu nstabu għaxar persuni taħt is-16-il sena f'postijiet ta' divertiment ġewwa Ħal Luqa, Wied il-Għajn, San Ġiljan, u r-Rabat, Għawdex.

Ir-regolamenti biex jinżamm il-Bon Ordni f'lokalitajiet ta' divertiment ma jagħmlux distinzjoni bejn postijiet ta' divertiment fejn jinbiegħ l-alkoħol jew le.

REGOLAMENTI TAD-DIVERTIMENT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol tal-kumitat imwaqqaf apposta biex jistudja r-regolamenti tad-divertiment?

Meta mistenni li jiġi ppubblikat dan ir-rapport?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kumitat avvanza ħafna fix-xogħol tiegħu u ltaqa' diversi drabi.

Malli jkolli r-rapport, inpoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

SKEJJEL - BINI U MANUTENZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-pjan li qed timxi fuqu l-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada fejn jidħlu xogħlijiet ta' bini, manutenzjoni jew ta' xort'oħra fl-iskejjel ta' Malta u Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux il-każ li f'dan l-istadju jitpoġġa d-dokument mitlub fuq il-mejda tal-Kamra.

QASAM TA' L-EDUKAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r- rapporti jew case studies li ġew preżentati lil persuni minn pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea marbut mas-sistema tal-kulleġġi u dak li qed jiġi propost mill-gvern fil-qasam ta' l-edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-rapporti li għandhom x'jaqsmu mas-suġġett imsemmi fil-mistoqsija huma diġa' pubbliċi u poġġuti fuq il-mejda tal-Kamra.

MMA - RECORDS DEPARTMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ir-records department fl- awtorita' marittima ta' Malta jieħu nies minn fejn irid mingħajr call for application?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jispeċifika x'qed ifisser meta qed jgħid li "ir-records department fl-awtorita' marittima ta' Malta jieħu nies minn fejn irid mingħajr call for application".

NATIONAL RESEARCH AND INNOVATION PROGRAMME

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma d-ditti jew koordinaturi li applikaw u ġew magħżula għal national research and innovation programme ta' l-2006, amministrat mill-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija f'Bighi u x'kienu l-kriterji wżati biex issir l-għażla u min kien fuq il-bord ta' l- għażla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MCST

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma illi Aqua Biotech Innova rappreżentanta fuq l-advisory board ta' l-istess kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija mill-persuna li isimha qed jintbagħat separatament, u Sustech consulting rappreżentata fuq l-advisory board minn inġinier li ismu qed jintbagħat separatament, kellhom il-proġetti tagħhom magħżula?

Jista' jinvestiga l-konflitt ta' interess ta' dawn l-applikanti għall- fondi, meta dawn huma wkoll fuq l-advisory board tal-kunsill u jinvestiga għalfejn iċ-chief executive officer tal-kunsill ippermetta dan il-konflitt ta' interess meta dan kien jaf bih?

Għalfejn f'laqgħa ta' informazzjoni lill-applikanti ċ-chief executive officer ma kienx jaf jirrispondi għal mistoqsijiet bażiċi dwar kif għandha timtela' l-applikazzjoni, b'hekk ħalla dubju li seta' fixkel is-suċċess ta' xi wħud mill-applikazzjonijiet?

ONOR.

MCST

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista bl-ismijiet ta' persuni jew ditti magħżula mill-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija, kemm se jingħataw fondi għar-riċerka għal kull applikazzjoni li ntagħżlet u x'kien is-suġġett tar-riċerka?

ONOR.

ST.

LUKE'S - ECHOCARDIOGRAMS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Fil-cardiac laboratory ta' St. Luke's kemm isiru echocardiograms kuljum?

Kemm ikunu (kuljum) it-tobba li jagħmlu dawn l- echocardiograms?

Kemm hu n-numru ta' out-patients li qed jistennew biex isirilhom echocardiogram?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-cardiac laboratory ta' St. Luke's isiru numru ta' echocardiograms kif jidher fit-tabella ta' hawn taħt.

|Ġurnata|Pazjen|Konsule| | |ti |nti | |It-Tnej|18 |1 | |n | | | |It-Tlie|25 |2 | |ta | | | |L-Erbgħ|15 |1 | |a | | | |Il-Ħami|15 | | |s |tfal | | |5 |2 | | |adulti | | | |Il-Ġimg|25 |2 | |ħa | | | |Is-Sibt|10 | | | |tfal | | |4 |2 | | |adulti | | |

In-numru ta' out patients li qed jistennew isirilhom echocardiogram mhux urġenti huwa ta' 8,511.

Dan it-test qiegħed isir bħala investigazzjoni ta' rutina u bħala ckeck up.

SERVIZZ TA' HOME HELP

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru massimu ta' sigħat fil-ġimgħa li ċ-ċentru ħidma soċjali jrid li jaħdmu dawk li jagħmlu home help?

Jekk jinħass il-bżonn, jista' dan iċ-ċentru jara li xi helpers jaħdmu s-Sibtijiet ukoll?

Il-helpers jibdew ix-xogħol fit-8.00 a.m. Sa liema ħin iċ-ċentru jrid li jaħdmu dawn il-helpers?

Kemm hu l-ħlas tagħhom kull siegħa?

Kemm għandhom ġranet ta' leave u sick leave bi ħlas fis- sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru massimu ta' sigħat li jaħdmu l-part time social assistants fil-ġimgħa huwa ta' bejn 30 u 35 siegħa.

F'każ ta' bżonn, il-part time social assistants jaħdmu wkoll is-Sibtijiet.

Is- servizz tal-home help jingħata bejn is-7.00 ta' filgħodu u s-2.30 p.m.

Il-ħlas li jirċievu l-part time social assistants huwa ta' Lm1.88.6 is- siegħa.

Leave u sick leave bi ħlas jingħata pro-rata skond in-numru ta' sigħat li jaħdmu l-part time social assistants.

SPIŻERIJA TAL-GVERN - NUQQAS TA' MEDIĊINI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Peress li qed isiru lamenteli mill-pubbliku dwar nuqqas ta' Ventolin u Aspirina fl- ispiżerija tal-gvern, tista' l-Ministru tindirizza dan in-nuqqas?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-aspirina u l-ventolin nebuliser solution ilhom għal xi żmien out of stock mill-stores ta' St. Luke's.

Għaldaqstant l-ispiżerija ta' l-isptar ġenerali t'Għawdex qed tagħti tip ta' aspirina li s-soltu jeħodha biss minn għandu permess speċjali.

Il- ventolin nebuliser solution joħroġ biss għat-tfal li għandhom permess speċjali, iżda fil-mument qed jingħata lill-pazjenti tas-swali biss.

Minkejja dan, m'hemmx nuqqas ta' ventolin inhaler fl-isptar u dan qed jingħata kif inhi l-prassi eżistenti.

GĦAWDEX – MĠARR TERMINAL

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'involviment għandha fid-diskussjonijiet dwar il-parkeġġ fit-terminal ta' l-Imġarr, Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: It-terminal ta' l-Imġarr, Għawdex inkluż il-parkeġġ ta' ġo fih, jaqa' taħt ir-responsabbilta' ta' l-awtorita' marittima ta' Malta.

GĦAWDEX - UFFIĊINI TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Peress li mill-uffiċini tal-pulizija fir-Rabat, Għawdex tneħħew xi pulizija u li in konsegwenza ta' dan inħoloq inkonvenjent lill-pubbliku għax qed idum iktar ma jinqeda, jista' l-Viċi Prim Ministru jindirizza din il-problema?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-preżent fl-uffiċċju tal-pulizija ġewwa r-Rabat Għawdex hemm jaħdmu tmien membri tal-korp flimkien ma' tlett impjegati tas- servizz ċivili.

Dan in-numru huwa kkonsidrat suffiċjenti sabiex ilaħħaq max-xogħol li jsir f'dan l-istess uffiċċju.

ĦADDIEMA F'DIPARTIMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid f'kull dipartiment tal-gvern f'Għawdex kemm hemm ħaddiema rġiel u kemm hemm nisa, kif ukoll tindika kemm hemm impjegati nisa bir- reduced hours u flexi-time?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

VAPUR MV GAUDOS - RAMPA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Peress li r-rampa tal-vapur MV Gaudos ta' spiss tkun bil-ħsara u dan ikun kaġun ta' dewmien u nkonvenjent għall-pubbliku, jista' l-Ministru jara li din il-problema tiġi riżolta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

STALLAZZJONI TA' LIFT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Wara li inkwilini li joqogħdu fl-indirizz li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, għaddew lill-Ministru rapport li l-lift jista' isir fix-shaft tal-blokk tagħhom, tista' l-Ministru tgħid meta se jiġi deċiż li jsir il-lift tant meħtieġ minħabba t-taraġ li hemm?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ir-rapport li għamel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant ma kienx jikkonsisti għajr fi stima ta' lift, eskluż il-bini tax-shaft u xogħol strutturali ieħor, u pjanta, mhux skond l-iskala, magħmula minn kuntrattur privat tal-lifts li turi shaft ta' lift imqiegħed f'bitħa nterna, preżumibbilment tal-blokk indikat mill-Onor.

Interpellant.

L-awtorita' tad-djar kienet ilha li kkonsidrat il-possibbilta' li jiġi stallat lift f'dan il-blokk iżda rriżulta li t-tromba ċentrali tat-taraġ, li hi kompletament imdawra bl-appartamenti, m'għandhiex spazju biżżejjed biex takkomoda lift.

Ninsab informata wkoll li l-proposta reċenti ta' l-inkwilini ma toffrix soluzzjoni kif jista' jiġi stallat lift f'bitħa nterna li minnha għaddejjin is-servizzi kollha ta' l-ilma u d-drenaġġ u li fiha wkoll it-twieqi tal- kmamar tal-banju eżistenti ta' l-appartamenti.

Minħabba dawn il-problemi tekniċi mhux possibbli li jiġi stallat lift li jaqdi l-inkwilini kollha tal-blokk indikat.

PULIZIJA GĦASSA MA' IMMIGRANTI IRREGOLARI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-pulizija li jiġu posted ma' l-immigranti rregolari jingħatawx xi tip ta' allowance?

ONOR.

TONIO BORG: Dawk il-membri tal-korp tal-pulizija li jkunu assenjati biex jagħmlu xogħol fuq bażi permanenti fiċ-ċentri ta' akkomodazzjoni għall- immigranti rregolari jingħataw l-ispecial duty allowance ta' Lm45 fix- xahar.

WIED IL-GĦAJN – PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jara x'inhi r-raġuni li kien hemm qtugħ ta' ilma għal aktar minn okkażjoni waħda mingħajr ebda avviż fi Triq il-Qaliet, Wied il-Għajn?

ONOR.

AUSTIN GATT: Mill-ewwel tas-sena kien hemm tliet okkażjonijiet fejn il-provvista ta' l-ilma fi Triq il-Qaliet Wied il-Għajn kellha tingħalaq.

L-ewwel darba kienet fil-5 ta' Frar, minħabba xogħol ta' manutenzjoni fuq il-main prinċipali li jitma' l-Wied il-Għajn kollu.

Dan il-qtugħ dam għal madwar 15-il siegħa u saret stqarrija għall-Istampa dwaru.

It-tieni u t-tielet draba, li ġraw fit-12 u fil-21 ta' Frar, ukoll kellhom isiru minħabba xogħol ta' manutenzjoni tas-sistema tad-distribuzzjoni, iżda dawn id-drabi ġew effettwati biss ftit toroq (inkluż Triq il-Qaliet).

Il- qtugħ dam ftit aktar minn siegħa u sitt sighat rispettivament u ma sarux stqarrijiet minħabba li d-dewmien ma kienx kbir u li kienu affettwati biss ftit toroq.

WIED IL-GĦAJN - STREET LIGHTING

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru, permezz ta' l-Enemalta, jgħid min hu responsabbli għad-dawl li hemm mal-baħar fi Triq is-Salini, Wied il-Għajn għax dawn qegħdin f'sitwazzjoni ta' abbandun bi brazzi mkissra u bozoz ma jixgħelux u ilhom hekk għal żmien twil?

Min hu responsabbli ta' dan l-istreet lighting li hemm max-xatt, il-kunsill lokali jew l-Enemalta?

Possibbli xi ħadd jiddeċiedi min hu responsabbli għax hu inaċċettabli li din it-triq titħalla fid-dlam għal xhur sħaħ mhux biss għar-residenti u n- nies li jużawha imma anke għat-turisti li ta' spiss iżuru dan il-post?

Jistgħu jittieħdu passi biex dan l-ilment ma jaqax fuq widnejn torox u xi ħadd jieħu ħsieb jagħmel it-tiswijiet li hemm bżonn għax diversi lmenti oħra fuq l-istess triq sfortunatament ma swew għal xejn?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kunsill lokali huwa responsabbli għad-dawl li hemm max-xatt fi Triq is-Salini, Wied il-Għajn.

L-Enemalta hija responsabbli li tbiddel il-bozoz maqtugħin biss, filwaqt li l-kunsill lokali huwa responsabbli fit-tiswija u l-manutenzjoni ta' l-arbli.

Sal-ġimgħa li għaddiet 85% tal-lampi kienu tajbin u l-arbli l-oħrajn iridu jissewwew jew jinbidlu għal kollox.

TOROQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid f'liema lokalitajiet qed isiru s-70 triq li ħarġu t-tenders għalihom fl-aħħar ġimgħa ta' Diċembru, 2006?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-toroq li qiegħed jirreferi ghalihom l-Onor.

Interpellant ġew allokati permezz ta' period contract u mhux tender għal kull triq individwali.

Ix-xogħlijiet qegħdin isiru Ħ'Attard, Ħal-Lija, Ħal Għaxaq, Gudja, Ħal-Luqa, Wied il-Għajn, Mosta, Mtarfa, Naxxar, Ħal Qormi, Ħal Safi, Ħal Kirkop, Sta.

Luċija, Sta.

Venera, Siġġiewi, Swieqi, Ħaż- Żabbar, Ħaż-Żebbuġ, Żurrieq, Ħamrun, Raħal Ġdid, u Ħal Tarxien.