MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 585 It-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 585

It-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 585

It-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2007

WERREJ

MINUTI 172

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 172

TQEGĦID TA' KARTI 179

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA` TAD-DJAR (It-Tieni Qari)

HOUSING AUTHORITY (AMENDMENT) BILL (Second Reading) 179

AĠĠORNAMENT 198

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 201

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 584 li saret fil-5 ta' Novembru, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ġewx mikrija jew leased karozzi għal użu tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum?

F'każ li fl-affermattiv, x'tip ta' karozza inkriet jew ġiet leased?

Kemm hi r-rata li biha nkriet jew ġiet leased il- karozza kull ġurnata u għal kemm żmien?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): It-tweġiba hija fin-negattiv.

NEFQA FUQ MANUTENZJONI TA' KAROZZA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm swiet il- manutenzjoni tal-karozza tiegħu bħala ministru u s-second car separatament minn Jannar 2007 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): L-ispiża għall-manutenzjoni tal-karozzi li rrifera għalihom l- Onor. Interpellant kienet ta' Lm3,233.60 u Lm624.87 rispettivament.

XIRI TA' KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Inxtraw karozzi ġodda għall-użu minn uffiċjali jew għall-użu ġenerali fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu minn Jannar 2007 sal-lum?

F'każ li fl-affermattiv, għal min kienu u għal liema skop inxtraw?

X'tip ta' karozzi huma u x'inhu l-prezz u ċ-ċilindrata tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif jidher hawn taħt:

|Uffiċjal/ |Tip ta' |Prezz |Ċilind| |Dipartimen|karozza |(Lm) |rata | |t | | | | |Director |Kia |6300 |1582 | |General |Serrato | | | | |1.6D | | | |Director |Opel |5188 |1229 | |Programme |Corsa MPV| | | |Implementa| | | | |tion | | | | |Detention |Landrover|6300 |1952 | |Service |Freelande| | | | |r | | | |Detention |Landrover|6300 |1952 | |Service |Freelande| | | | |r | | | |Detention |Landrover|6300 |1952 | |Service |Freelande| | | | |r | | |

NEFQA FUQ SAFAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kienet in- nefqa fuq safar inkluż spejjeż ta' lukandi, flights u subsistence allowance fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, inkluż safar ministerjali, minn Jannar 2007 sal-lum separatament, xahar b'xahar u min kienu l-uffiċjali separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit- tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

NEFQA FUQ HOSPITALITY

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kienet in- nefqa fuq kull tip ta' hospitality fil-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu separatament u xahar b'xahar minn Jannar 2007 sal- lum?

Min ta l-approvazzjoni għal dan l-infiq f'kull każ separatament?

ONOR.

UFFIĊJALI LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kien hemm uffiċjali fi skala 1 sa skala 4 li minn Jannar 2007 sal-lum irriżenjaw jew għalqilhom il-kuntratt u ma reġgħux applikaw għall-istess pożizzjoni fil- ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

F'każ li fl- affermattiv, liema pożizzjonijiet kienu fihom dawn l-uffiċjali u x'kienet r- raġuni li rriżenjaw jew ma applikawx għall-istess pożizzjoni?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): L- informazzjoni għal dak li jirrigwarda d-dekasteru tiegħi hija s-segwenti:

Fid-diviżjoni tal-Qrati tal-Ġustizzja, minn Jannar, 2007 sal-lum kien hemm uffiċjal wieħed fi skala 4 li għalaqlu l-kuntratt u ma reġax applika għall- istess pożizzjoni.

Dan l-uffiċjal, li kien jokkupa l-pożizzjoni ta' direttur u reġistratur tal-Qrati Ċivili u t-Tribunali Ċivili, ma applikax għall-istess pożizzjoni għax ġie maħtur f'pożizzjoni ogħla.

Infurmat ukoll illi l-bord konsultattiv dwar liċenzji tal-pulizija ġie xolt permezz ta' l- Avviż Legali Nru. 222 ta' l-2007.

SKEJJEL – TAGĦLIM TAL-PSD

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W411, f'liema snin qed jiġi mgħallem is-suġġett tal- PSD u kemm għandhom lezzjonijiet fil-ġimgħa skond kull każ?

Kemm hemm għalliema li qed jgħallmu dan is-suġġett?

Kemm daħlu għalliema f'dawn l- aħħar tliet snin separatament?

Jeżistu vakanzi f'dan is-suġġett?

Kemm hemm għalliema li applikaw u għadhom ma ġewx magħżula biex jgħallmu l-PSD?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Jien informat hekk:

Skejjel ta' l-Istat - Fis-settur primarju qed jiġi mgħallem fil-Year 4, 5, 6 u 7.

It-tfal għandhom lezzjoni waħda fil-ġimgħa.

Fil-bidu tas-sena kien hemm 45 għalliem/a ta' dan is-suġġett.

Tliet snin ilu daħlu sitt għalliema ġodda, sentejn ilu daħlu tnejn u din is-sena daħlet għalliema ġdida.

Ma jeżistu l-ebda nuqqasijiet ta' għalliema tal-PSD fil-primarja.

Fis-settur sekondarju hemm 132 għalliem/a li jgħallmu l-PSD bħala main subject u 20 bħala subsidary subject.

Tliet snin ilu daħlu tmien għalliema ġodda, sentejn ilu daħlu tnejn u din is-sena daħlu erba' għalliema ġodda.

M'hemmx vakanzi f'dan is-suġġett.

Kien hemm 36 persuna li għaddew mill- intervista tal-PSD u 32 minnhom għadhom qed jistennew biex jiġu impjegati.

Skejjel tal-Knisja - Il-PSD jiġi mgħallem mill-form 1 sal-form 5 u l- maġġoranza ta' l-iskejjel għandhom lezzjoni waħda fil-ġimgħa f'kull form.

In-numru ta' għalliema huwa ta' 50.

Tliet snin ilu daħlu seba' għalliema ġodda, sentejn ilu daħlu sebgħa u din is-sena daħlu tmien għalliema ġodda.

Skejjel Indipendenti - Il-PSD jiġi mgħallem mill-form 1 sal-form 5 u l- maġġoranza ta' l-iskejjel għandhom lezzjoni waħda fil-ġimgħa f'kull form.

In-numru ta' għalliema hu ta' sebgħa.

Tliet snin ilu daħlet għalliema ġdida, sentejn ilu daħlu tlieta u din is-sena daħlet għalliema ġdida.

SKEJJEL - KAPIJIET U ASSISTENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W409, jista' l-Ministru jgħid min huma l-kapijiet u assistenti kapijiet fl-iskejjel primarji u sekondarji ta' Malta u Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jiġi verifikat u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KUNĊERT TA' MRO.

MUTI - NEFQA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari W416 u W431, jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-iffinanzjar li sar mill- ministeru tiegħu?

Barra minn dan kemm kienu l-ispejjeż involuti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 28582.

MCAST – TIBDIL FIT-TIMETABLE

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W357, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fl- aħħar ġurnata ta' l-iskola fl-MCAST ġiet mibdula t-timetable b'konsegwenza li l-eżami ta' l-accounts, li kellu jsir fit-22 ta' Ġunju ta' din is-sena, ġie mressaq għas-6 ta' Ġunju?

Japprezza li l-istudenti għandhom eżamijiet oħra u jkunu anke qassmu x-xogħol tagħhom skond it-timetable oriġinali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-timetable annwali għall-accounting fil- livell avvanzat għall-istudenti ta' l-ewwel sena fil-matriculation certificate course kienet mibdula fil-bidu ta' Mejju u mhux fl-aħħar ġurnata ta' l-iskola, il-Ġimgħa l-1 ta' Ġunju.

It-timetable ġiet ippubblikata għall-istudenti immedjatament fil-bidu ta' Mejju minħabba li waħda mill-istudenti kienet qed tipparteċipa fil-Logħob tal-Pajjiżi z- Żgħar.

Għaldaqstant il-Kumitat Olimpiku għamel talba biex it-timetable tiġi rranġata sabiex din l-istudenta tkun tista' tipparteċipa fil-logħob u tkun tista' toqgħod għall-eżamijiet fl-istess ħin.

Jidher li l-istudenti ta' l-accounting ma rawx in-notice board, għalkemm dejjem kienu jiġu avżati u miktub fil-handbook tagħhom biex jiċċekkjaw in-notice boards kuljum.

L-unika timetable li ħarġet jumejn qabel l-aħħar ġurnata ta' l-iskola, u mhux fl-aħħar ġurnata, hija t-timetable li tindika l-allokazzjoni tal- kmamar.

Din dejjem toħroġ eżatt qabel l-eżamijiet.

L-istudenti kollha tal- matriculation certificate course kienu jafu b'dawn il-bidliet minn ġimgħat qabel.

Jidher li dawn il-ħames jew sitt studenti biss ma kenux jafu.

KARTA TA' L-EŻAMI TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari W360, x'inhi r-raġuni li fil-karta ta' l-eżami ta' l-ewwel sena tal-farmaċija ġewwa l-universita` ta' Malta kien hemm partijiet importanti mill-istess karta fejn ma kenux koperti matul din is- sena akkademika?

X'impatt se jkollu dan il-fatt fuq l-istudenti jekk ma jġibux marki biżżejjed sabiex ikomplu dan l-istess kors fit-tieni sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultax li f'xi karta ta' l-eżami ta' l-ewwel sena tal-farmaċija ta' l-universita` ta' Malta kien hemm partijiet importanti mill-istess karta li ma kenux koperti matul is-sena akkademika.

Madankollu, jekk xi student jew studenta għandhom xi diffikulta`, huma mistiedna jkellmu lill-kap tad-dipartiment kif dejjem isir meta jkun hemm il-bżonn.

RIŻENJI MINN BORDIJIET

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari W430 u 26704, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm riżenji minn bordijiet, awtoritajiet, fondazzjonijiet u kumitati oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jekk fl-affermattiv, min huma u meta rriżenjaw?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-bidliet li saru ta' membri fuq bordijiet imsemmija kien riżultat ta' għeluq ta' terminu ta' l-istess bordijiet.

XOGĦOL TA' RESTAWR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: X'xogħol ta' restawr sar fil- Mellieħa, San Pawl il-Baħar, Naxxar, San Ġiljan u Sliema mill-2003 sal-lum?

Fiex kien jikkonsisti kull xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ix-xogħlijiet ta' restawr li saru mill-2003 sal-lum fil- lokalitajiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant huma kif murija hawn taħt:

Mellieħa - Xogħol ta' restawr tal-batterija ta' Westreme;

San Pawl il-Baħar - Xogħol ta' manutenzjoni u restawr fuq il-Knisja ta' Sant' Anna fil-Pwales.

Inbidel ukoll il-madum tagħha biex sar ċangatura.

Naxxar - Xogħol ta' restawr tal-Knisja ta' Santa Katerina fil-limiti tan- Naxxar; Xogħol ta' restawr tan-niċċa f'nofs it-Telgħa t'Alla u Ommu, wara li kienet intlaqtet minn trakk; se jinbeda xogħol ta' manutenzjoni tal- Knisja ta' San Pawl tat-Tarġa l-ġimgħa d-dieħla.

San Ġiljan - Xogħol ta' restawr tal-volta mpittra tal-parroċċa l-qadima.

Sliema - Ma saru l-ebda xogħlijiet f'din il-lokalita` fis-snin imsemmija.

RABAT - HOWARD GARDENS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Meta se jsir l-embellishment tal-parti tal- ġnien ta' Howard Gardens fir-Rabat li tħalliet barra meta saru x-xogħlijiet aktar kmieni din is-sena?

Kemm kienet in-nefqa globali f'ċifra ta' flus tax-xogħlijiet li saru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġett ta' embellishment ta' Howard Gardens li twettaq fi ħdan il-ministeru għat-turiżmu u kultura kien l-ewwel fażi minn proġett akbar li għad irid isir f'din iż-żona, proġett li jinkludi d-disinn integrat ta' l-ispazju quddiem l-entratura ta' l-Imdina u li jinvolvi anke l-alterazzjoni tad-direzzjoni tat-traffiku minn kif inhu bħalissa.

Il-ministeru għat-turiżmu u kultura kien involut biss fl-ewwel fażi, li swiet madwar Lm379,000 b'kollaborazzjoni mal-kunsill lokali ta' l- Imdina u mal-proġett ta' riabilitazzjoni ta' l-Imdina.

MAINS TA' L-ILMA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28331, x'inhu t-tul ta' main renewals, mains ġodda u servizzi ġodda ta' l-ilma li ngħataw f'dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li minn Ottubru 2006 sa Settembru 2007 sar dan ix-xogħol fuq is-sistema tad-distribuzzjoni tal-ilma f'Malta u Għawdex: Mains renewals - 47,507m; mains ġodda - 5,427m u servizzi ġodda - 4,687m.

BUS TICKETING MACHINES - ĦSARAT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Kemm ġew irrapportati ħsarat tal-bus ticketing machines kemm dawk fuq il-vetturi kif ukoll dawk li hemm fil-Belt, Ta' Sliema u Buġibba, matul dawn l-aħħar 12-il xahar kull xahar separatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

IMPJANTI TAD-DRENAGG

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 28327, jista' l- Ministru jgħid f'liema stadju waslu l-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ f'Għawdex, il-Mellieħa u l-Kalkara?

Meta hu ppjanat li se jitlesta x- xogħol fuq dawn l-impjanti?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-impjant tad-drenaġġ f'Għawdex se jitlesta sa l-aħħar ta' l-2007.

L-impjant tad-drenaġġ tal-Mellieħa qiegħed fi stat avvanzat, madanakollu, wara nuqqas mill-fornitur Taljan li jibgħat it-tagħmir kollu neċessarju sabiex jitħaddem dan l-impjant, qed isiru negozjati biex tiġi stabbilita d-data tat-tlestija.

Fejn jirrigwarda l-impjant ippjanat fin- nofsinhar ta' Malta, bħalissa qiegħda issir l-evalwazzjoni tat-tender wara sejħa għall-offerti ippublikata għal dan l-istess impjant.

WSC – PREZZ TA' KULL UNIT TA' ILMA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamenetari 28291 dwar il- produzzjoni ta' l-ilma mill-WSC, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-prezz attwali għal kull unit prodott?

Kemm jiġi jqum kull unit ta' l-ilma lill- WSC meta jitwassal għand il-konsumatur?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

EXTENSION TAL-MAIN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28333, jista' l- Ministru jgħid x'inhu t-tul ta' l-extension tal-main tad-drenaġġ li sar f'dawn l-aħħar 12-il xahar, inkluż il-lokalita` fejn sar ix-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI LI WEĠĠGĦU FUQ IX-XOGĦOL

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm kien in-numru ta' kuntistabbli li weġġgħu matul dmirijiethom matul din is-sena?

Kemm minnhom għadhom jissuktaw bis-sick leave?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għal mistoqsija parlamentari 27668.

MTARFA BYPASS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Kemm fil-fatt fil-fażijiet kollha tagħhom swew flus ix-xogħlijiet tal-proġett tal-bypass ta' l-Imtarfa?

ONOR.

LABORATORY EQUIPMENT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 28354, jista' l-Ministru jgħid x'sar mil-laboratory equipment li kellu d-dipartiment tat-toroq?

Il-laboratorju fi ħdan in-network infrustructure directorate qiegħed jitħaddem?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Parti minn dan it-tagħmir qed jintuża mill-awtorità dwar it- trasport ta' Malta biex permezz tiegħu jsiru field tests.

Qed isiru diskussjonijiet bejn l-ADT u l-università ta' Malta biex din tibda tagħmel użu wkoll minn dan it-tagħmir biex tipprovdi faċilitajiet ta' ittestjar addizzjonali lill-awtorità filwaqt li fl-istess ħin titħarreġ lill- istudenti fil-proċeduri ta' l-ittestjar.

MTARFA BYPASS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jinvestiga x-xquq li hemm fil-parti l-ġdida u l-qadima tal-Mtarfa bypass?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): L-ADT qed tagħmel l-investigazzjonijiet meħtieġa u qed isir pjan ta' manutenzjoni tal-wiċċ tat-triq.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joseph Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jirriżulta li diversi toroq li għadhom kif ġew inawgurati peress li saru mill-ġdid jew sar intervent kbir fuqhom, qed tiżviluppalhom ħsara fl-uċuħ u fil-bażi tagħhom.

X'passi se jieħu l-gvern biex min kien responsabbli għal dan ix-xogħol, jagħmel it-tiswijiet neċessarji?

X'garanzija ngħatat mill-kuntratturi biex meta jispiċċaw ix- xogħol tagħhom jibqgħu responabbli għalih għal numru ta' snin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Safejn naf jien hemm il-garanziji u l- proċeduri meħtieġa mal-kuntratturi kollha biex jekk wara li jagħmlu x- xogħol jirriżultaw xi ħsarat, jibqgħu responsabbli għalihom huma.

Barra minn hekk din tista' taffetwa wkoll il-proċedura ta' pagamenti.

Madanakollu, jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi każijiet speċifiċi, nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub sabiex issir il-verifika meħtieġa u jingħata tweġiba għas-sodisfazzjon tiegħu.

ĦRUĠ TA' VISAS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: X'passi se jittieħdu biex ma nitilfux turisti minn pajjiżi bħar-Russja, l-Ukranja u s-Serbja peress li aġenti ta' l-ivvjaġġar qed jilmentaw li t-turisti minn dawn il-pajjiżi se jonqsu drastikament minħabba l-fatt li l-ambaxxata ta' Moska se toħroġ biss 25 visas kuljum u li l-Ukrajna qed issib xi diffikultajiet mill-ambaxxata Awstrijaka?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il- fatt li b'effett mill-1 ta' Novembru li għadda t-turisti minn ċerti pajjiżi, bħar-Russja, is-Serbja u l-Ukrajna, mhux se jkollhom aktar il- faċilita` li tinħarġilhom viża malli jaslu fl-ajruport ta' Malta.

Nafu li 13% tat-turisti li jżuruna ġejjin minn dawn il-pajjiżi u li biex turist mill-Ukrajna jiġi Malta, per eżempju, irid joqgħod imur l-ambaxxata Taljana biex iġib il-viża.

Jista' l-Ministru jgħidilna xi pjanijiet għandu l-gvern biex jittieħdu l-passi immedjati u ma taqax id-diżgrazzja fuqna li dawn it- turisti jintilfu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett ma naħsibx li l-persentaġġ ta' turisti li ġejjin minn dawn il-pajjiżi huwa kif indikat mill-Onor.

Interpellant.

Apparti minn dan, id-domanda kif saret issa hija waħda ġenerika u bil-qalb kollha nista' nweġibha u nagħti iktar informazzjoni.

Ir-raġuni għalfejn jien għedt li t-tweġiba għall-mistoqsija kif saret se tingħata f'xi seduta oħra hi minħabba l-fatt li hemm xi lment dwar każ partikolari u dwar x'qed jiġri fl-Ukrajna u allura l-ministru għandu bżonn jagħmel xi verifiki dwarhom mal-ministeru għall-affarijiet barranin.

Issa x'qiegħed jiġri b'mod ġenerali?

L-ewwelnett Malta f'dan ir-rigward m'għandhiex għażla għax trid timxi mar-regoli tal-pajjiżi kollha ta' l- Unjoni Ewropea.

Meta aħna konna estendejna ż-żmien sal-31 ta' Ottubru, biex almenu persuni minn uħud minn dawn il-pajjiżi, speċjalment mir-Russja, stajna nibqgħu nagħtuhom il-viża litteralment minn fuq l-art tagħna, konna qed nagħmlu hekk bħala konċessjoni u konċessjoni forsi ftit anke ġeneruża.

Biex il-ħruġ ta' viża jsir b'mod serju jirrikjedi li min japplika għaliha jmur preferibbilment fl-ambaxxata ta' Malta, ikollu intervista verbali u abbażi ta' dik l-intervista, tinħareġ il-viża u l-persuna tkun tista' tiġi Malta.

Naturalment pajjiż żgħir bħal tagħna ma jistax ikollu ambaxxati fil- pajjiżi kollha u allura ftehemna mal-ministeru ta' l-affarijiet barranin li fejn nistgħu nżidu r-riżorsi fl-ambaxxati Maltin, għax naturalment trid iktar nies biex jagħmlu processing u l-ministeru għall-affarijiet barranin qiegħed jagħmel programm preċiżament biex jimxi b'dan il-mod.

Barra minn hekk sar ukoll ftehim ma' ambaxxati oħrajn, li għandhom ir-riżorsi meħtieġa u li għandhom network iktar estiż milli jkun limitat għall-belt kapitali biss, bħalma huma l-ambaxxati li għandha l-Awstrija u l-Italja.

Il-fatt li dawn l-ambaxxati aċċettaw li jagħmlu l-ipproċessar ta' visa applications anke għal turisti li mhux sejrin f'pajjiżhom imma li ġejjin f'Malta, fih innifsu huwa pożittiv.

Dan ifisser li min ġej Malta mhux se jkun ristrett jew limitat bl-ambaxxati ta' pajjiżna - li dejjem se jkunu limitati fil- preżenza tagħhom - imma jistgħu jużufruwixxu ruħhom ukoll mis-servizz ta' għoti ta' visas li joffru dawn iż-żewġ pajjiżi wkoll.

Naturalment jien konvint li speċjalment fl-ewwel ġranet - għax kif qal l- Onor. Interpellant din hija proċedura li bdiet tapplika mill-1 ta' Novembru li għadda - se jkollok teething problems, se jkollok każijiet fejn ikun hemm min imur f'ambaxxati oħra u forsi ma jsibx is-servizz li jixtieq, jew isib xi diffkultajiet li ma kenux previsti.

Jien qed nitlob lill-operaturi turistiċi biex fejn ikollhom każijiet bħal dawn, lilna jinfurmawna mill- ewwel biex inkun nista' ngħaddihom lill-ministru għall-affarijiet barranin u jagħmel il-verifiki meħtieġa u aħna min-naħa tagħna nġeddu l-impenn tagħna li kull fejn nistgħu, inżidu l-preżenza tagħna.

Naturalment jien ma nistax ngħid li anke fl-Ukrajna, per eżempju, se nagħmlu ambaxxata li minnha se jibda jingħata servizz sħiħ u se joħorġu l- visas kollha li jitolbuna jew li f'kull parti tar-Russja jew taċ-Ċina se jkollna dan is-servizz.

Jekk ngħidu hekk ma nkunux b'saqajna ma' l-art, imma li nużaw b'mod tajjeb ambaxxati ta' pajjiżi oħrajn, li fejn hemm diffikultajiet nivverifikawhom u nagħtu servizz aħjar u li fejn nistgħu, fil-limitazzjoni tar-riżorsi tagħna, inżidu r-riżorsi ta' preżenza Maltija wkoll, huwa aħjar.

Fil-fatt il-ministeru tiegħi u l-ministeru għall- affarijiet barranin qed jikkoordinaw ħafna flimkien biex intejbu dejjem iżjed is-servizz mogħti f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nirringrazzja lill-ministru ta' l-ispjegazzjoni li għadu kif ta għalkemm ma naħsibx li hija sodisfaċenti għal kollox.

Mhux qed ngħid hekk b'mod personali imma għax ma naħsibx li dak li qal jissodisfa lill-operaturi turistiċi u lil min is-suq tiegħu jiddependi minn dawn il-pajjiżi.

L-ispjegazzjoni tal-ministru toħroġ biċ-ċar id- diffikultajiet li se nkunu qed niffaċċjaw minn pajjiżi kbar bħalma huma ċ- Ċina u r-Russja.

Għandek ambaxxata li trid isservi għal pajjiż enormi.

Pajjiż li m'għandux network faċli bħalma għandu pajjiżna biex persuna takkwista viża, aktar u aktar meta dan ikun ta' ċertu kobor, se jħalli effett negattiv fuq iċ-ċittadini ta' dan il-pajjiż biex iżuru Malta.

Konna ilna nafu b'dan żmien ilu.

MR SPEAKER: Għamel il-mistoqsija, Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Se niġi għall-mistoqsija, Sur President.

Dak li qed ngħid huwa interessanti u fl-interess tal-pajjiż u m'huwiex xi ħaġa li għandu valur politiku.

Naħseb li l-ministru jrid jagħti spjegazzjoni ċara ta' kif turist li sa ftit taż-żmien ilu kien isibha faċli biex jakkwista viża ħalli jkun jista' jiġi lejn pajjiżna, issa jkun jista' jagħmel dan bl- istess mod.

Għax dak huwa l-aktar importanti, li ma jsibx diffikultajiet biex il-viża tkun qiegħda għandu biex jasal f'pajjiżna.

Naħseb li b'mod komuni - jien ċert li t-tnejn naħsbu l-istess - dan jinteressahom lin-nies li qegħdin fis-settur turistiku u għal dan il-għan irridu naħdmu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, ħalli nkunu b'saqajna ma' l- art u oġġettivi.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hu li huwa impossibbli li s- sistema tkun bħalma kienet qabel għax dan ifisser li jiġu f'Malta, ma jagħmlu ebda applikazzjoni minn qabel għall-viża, jew l-applikazzjoni tagħhom tibqa' pendenti ġo file - għalkemm forsi se niddramatizza ftit is- sitwazzjoni imma m'hijiex 'il bogħod wisq mir-realta` kif kienet - u nilqgħuhom kważi ħdejn it-taraġ ta' l-ajruplan bil-viża f'idejna biex nagħtuhielhom.

Ma tistax issir b'dan il-mod.

Naturalment meta kienet hekk iggwadanjajna mil-lat ta' turiżmu imma ma tistax tibqa' hekk.

(Interruzzjonijiet)

Issa se nibdew niggwadanjaw ukoll - kif qed jgħid tajjeb il-Viċi Prim Ministru - mill-proċeduri tax-Schengen agreement.

Dan ikun ifisser li viża li tinħareġ għal Malta hija awtomatikament valida għall-area kollha fejn sar dan l-agreement u bil-maqlub, jiġifieri jistgħu jieħdu viża minn Schengen area u jiġu Malta biha.

Issa x'nistgħu nagħmlu?

Fit-teorija nistgħu nagħmlu ambaxxata Maltija f'kull parti prinċipali taċ-Ċina, imma trid tara jekk ir-riżorsi finanzjarji u umani jippermettux, jew nagħmlu dik li hija s-second best, kif preċiżament qegħdin nagħmlu, li mmorru fuq pajjiżi li għandhom riżorsi u networking ħafna aktar minna, bħalma huma l- Italja u l-Awstrija li bi ftehim - jien nirringrazzjahom tal-ġentilezza tagħhom lejna f'dan ir-rigward - l-ambaxxati u l-uffiċċji konsolari tagħhom jagħtu visas għal Malta daqskemm jagħtu għall-istess pajjiżi tagħhom.

Naturalment jekk il-kollega tiegħi jistaqsini jekk iniex sodisfatt u jekk f'dawn l-ewwel sitt ijiem ta' Novembru, minn mindu bdejna b'din is- sitwazzjoni ġdida, ħadimx kollox fuq ir-rubini ngħidlu: Dażgur li le.

Qed nisma' b'xi diffikultajiet u qed ninforma lill-ministru għall- affarijiet barranin dwarhom.

Jien ċert li l-proċess irridu nirfinawh aktar imma naħseb - anke biex din ma tkunx ballun politiku - li huwa diffiċli li ssib soluzzjoni aħjar, sakemm ma niftħux ambaxxati kullimkien, li żgur m'hijiex ħaġa realistika.

Imma la dik m'hijiex possibbli, ejja nħaddmu iktar in-networking li bdejna ma' l-Italja u ma' l-Awstrija pero` dan irridu nħaddmuh dejjem b'mod aktar effiċjenti.

U l-operaturi turistiċi li qed jiltaqgħu ma' xi diffikultajiet f'dawn l-ewwel ġranet tas-sistema l- ġdida għandhom jinformawna immedjatament u bil-qalb kollha, fejn nistgħu nassistuhom b'mod immedjat u nivverifikaw l-affarijiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kif intnefqu l-fondi li Malta rċeviet mill-Unjoni Ewropea taħt il-fondi strutturali bejn l-2004 u l-2007, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 28742; u

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Kopja ta' pjanta u site plan ta' fejn ġejjin it-traffic lights fi Triq l-Imdina, Qormi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28726.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA` TAD-DJAR

HOUSING AUTHORITY (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-5 ta' Novembru 2007.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, huwa ta' sodisfazzjon li nieħu sehem fid- diskussjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi li qiegħed jiġbor flimkien l- entitajiet differenti li sal-lum kienu qegħdin jaħdmu sabiex jipprovdu akkomodazzjoni soċjali.

Barra minn hekk dan huwa abbozz ta' liġi li qiegħed itejjeb ukoll il-provvedimenti legali ħalli l-awtorita` tad-djar tkun tista' tamministra proprjeta` pubblika b'manjiera aktar effettiva u tkun tista' tissodisfa aħjar il-funzjonijiet tagħha bħala awtorita` li x-xogħol tagħha huwa li tgħin kemm jista' jkun lil dawk li fil-mixja tal-ħajja tagħhom jiġu bżonn li jakkwistaw il-post fejn joqogħdu.

Illum il-ġurnata l-awtorita` żviluppat b'mod tajjeb ħafna l-istrateġija f'dan il-qasam u l-gvern appoġġa b'investiment ta' miljuni kbar sabiex ikun jista' jgħin koppji żgħażagħ, familji, single parents, persuni b'diżabilita` u nies li jistgħu jsibu ruħhom f'diffikulta` għall-għarrieda minħabba xi disgrazzja biex dawn ikollhom anke d-dar tagħhom.

M'hemmx dubju li matul iż-żmenijiet gvernijiet differenti ħadu interess dirett biex jgħinu lill-familja Maltija u Għawdxija li jkollha dar, abitazzjoni diċenti fejn tgħix hi u fejn tgħajjex lill-familja tagħha.

Aħna f'Malta niddistingwu ruħna bil-fatt li nagħtu importanza konsiderevoli lid-dar tal-familja.

Nagħtu wkoll importanza l-isforzi biex mhux biss ikollna dar imma jekk jista' jkun dik tkun id-dar tagħna.

Il- gvern tal-ġurnata mmexxi mill-partit Nazzjonalista ħadem bl-iskop li jwettaq objettiv importanti, l-objettiv li dak li jkun isir sid ta' daru.

Din il-viżjoni li naraw il-Maltin u l-Għawdxin isiru s-sid ta' darhom hija politika u strateġija li rnexxiet, ħalliet il-frott u ħalliet ir-riżultati tagħha.

Dan qed ngħidu għaliex il-poplu Malti u Għawdxi huwa wieħed minn dawk il-popli li għandu waħda mill-ogħla rati ta' home ownership li hawn fid-dinja.

Din hija ħaġa pożittiva għaliex l-esperjenza uriet li meta bniedem isir is-sid tad-dar tiegħu, għaliex huwa s-sid, jieħu ħsieb aħjar tal-proprjeta`, jinvesti f'dik il-proprjeta`, itejjibha u jkollu kull interess li jżommha fi stat tajjeb biex anke jkun jista' jgħaddiha lil uliedu u lill-membri tal-familja tiegħu.

Sur President, issa fis-soċjeta` tagħna dejjem jibqa' l-bżonn li l-gvern ikollu politika tajba u effettiva biex jgħin lil dawk l-individwi jew familji li jkunu fil-bżonn ta' abitazzjoni għalihom u għall-familji tagħhom.

Minħabba ċ-ċokon tagħna, minħabba l-prezz tal-proprjeta` u minħabba l-prezz tal-kostruzzjoni nafu li meta wieħed jiġi biex jikri jew jikseb id-dar tiegħu, dan se jkollu ċerti spejjeż.

Nafu wkoll li mhux kulħadd ikun jista' jlaħħaq ma' dawn l-ispejjeż jew ta' kiri u wisq inqas ta' xiri ta' djar.

Għall-grazzja ta' Alla għadna, f'ċertu sens, niltaqgħu ma' diversi każijiet fejn sa minn kmieni ż-żgħażagħ tagħna jibdew jaħsbu li jkollhom il-proprjeta` tagħhom.

Għadna wkoll niltaqgħu ma' diversi każijiet fejn il-ġenituri jgħinu lil uliedhom jiksbu l-abitazzjoni tagħhom imma m'hemmx dubju, Sur President, li jifdal numru rilevanti ta' koppji żgħażagħ, ta' familji, ta' ġenituri bit-tfal, ta' single parents u anke ta' persuni b'diżabilita` li bl-isforzi tagħhom biss ma jaslux biex ikun possibbli li jkollhom id-dar tagħhom.

Sur President, nafu li meta dan jiġri jkollna sitwazzjonijiet fejn fl- istess dar ta' abitazzjoni tkun tgħix aktar minn familja waħda bil- konsegwenza li la waħda u lanqas l-oħra mill-familji ma jkunu jistgħu jgħixu l-ħajja b'mod ħieles, b'mod indipendenti u b'mod awtonomu.

Dawn huma sitwazzjonijiet li jġibu magħhom ċertu ammont ta' tensjoni għaliex kif jgħid il-Malti, ħadd ma jgħix ma' ħadd.

Aħna nafu miċ-ċirkostanzi ta' kuljum li kultant allavolja l-ġenituri jkollhom fejn iżommu lil xi ħadd minn uliedhom meta jiżżewweġ, din il-koppja ġdida tagħżel li din tmur tgħix fl-abitazzjoni tagħha għaliex kulħadd irid jgħix għalih, irid jgħix fl-indipendenza u ma jridx ikun piż fuq ħaddieħor.

Kulħadd ikun irid li jibda l-ħajja tiegħu u jkollu l-ħajja tiegħu fl-aħjar indipendenza u fl- aħjar awtonomija.

Biex nilħqu din il-mira, kif diġa` għedt, hemm bżonn li l-gvern ikollu din il-politika li tiffavorixxi lil dawk li qed ifittxu d-djar tagħhom, jiġifieri li jkollna politika ta' għajnuna finanzjarja u ta' skemi ta' intervent attiv.

Għas-sena li ġejja l-mira qed tibqa' li ntejbu l-politika li ħdimna biha s'issa li kulħadd isir sid ta' daru u qed nipproponu miżuri biex tissaħħaħ l-għajnuna li diġa` qed tingħata lil koppji speċjalment dawk għarajjes żgħażagħ li jridu jixtru l-ewwel dar tagħhom għal skop ta' residenza.

Tajjeb li fil-kontest ta' din id-diskussjoni dwar l- akkommodazzjoni soċjali u dwar il-politika tal-gvern fil-qasam tad-djar infakkar li s-sena d-dieħla se nagħtu sussidju fuq l-imgħax li wieħed iħallas lill-banek meta jixtri l-ewwel residenza tiegħu.

Qegħdin ngħidu li l-gvern jissussidja sa 1% ta' l-imgħax li jkun aktar għoli mir-rata ta' 3.75% kif jistabilixxi l-Bank Ċentrali u dan l-imgħax il- gvern jagħtih meta l-valur tal-proprjeta` ma jaqbiżx il-Lm50,000.

Meta mqabbla mal-prezzijiet li qed ikun hawn fis-suq tal-proprjeta`, din hija somma tajba ħafna.

Dan is-sussidju l-gvern jagħtih matul il-perijodu ta' għaxar snin fuq ix-xiri ta' l-ewwel residenza.

Din m'hijiex miżura żgħira għax fil-fatt il-gvern qed jikkalkula li se jinvesti fiha madwar Lm0.5 miljun fl-2008 biex il-koppji ġodda jakkwistaw darhom u b'hekk intaffu l- piż anke meta jkun hemm iċ-ċaqliq fir-rati ta' l-imgħax.

M'hemmx dubju li l- koppji żgħażagħ u anke l-koppji adulti li diġa` żżewġu u bdew ikollhom it- tfal u li jridu jiċċaqilqu minn post mikri għal xi post ta' residenza, ħafna drabi minn apparatament għal maisonette jew għal dar, jissellfu l- flus li huma meħtieġa bl-imgħaxijiet dovuti mill-banek.

Dan is-sussidju li l-gvern se jagħti fuq l-imgħax se jkun ta' għajnuna għal dawn iż-żgħażagħ u għal dawn il-ġenituri li se jidħlu għal dawn il-piżijiet.

Tajjeb ngħid ukoll li l-gvern diġa` jagħti rata vantaġġjuża ta' boll fuq ix- xiri ta' proprjeta` għal residenza personali.

Sal-lum il-boll li l-gvern jintaxxa fuq ix-xiri ta' proprjeta' jekk din tkun l-ewwel proprjeta` hija bit-3.5% fuq l-ewwel Lm30,000.

Issa l-gvern tella dak ic-ceiling minn Lm30,000 għal Lm50,000 għall-ewwel residenza.

Din ukoll hija miżura li se tiswa Lm420,000 jiġifieri bejn l-ewwel miżura li għadni kif semmejt u din il-miżura l-gvern diġa` qed jikkalkola li qed ipoġġi fil-bwiet ta' l- għarajjes żgħażagħ, fil-bwiet tal-missirijiet u l-ommijiet, fil-bwiet ta' wlied dawn il-ġenituri madwar Lm1 miljun.

Dan biex inwettqu dawn iż-żewġ miżuri.

Miżura oħra importanti tirrigwarda meta l-ġenituri jgħaddu xi proprjeta`, xi dar jew xi art lil uliedhom għall-użu ta' residenza tagħhom.

Meta jsir il-kuntratt jew ta' donazzjoni jew ta' trasferiment ikun hemm il-ħlas tat- taxxa tal-boll fuq it-trasferiment.

Il-gvern qed jieħu miżura oħra biex ninkoraġġixxu l-ġenituri li jgħaddu proprjeta` tagħhom li tista' tkun vojta lil uliedhom u qiegħed jgħid li t-taxxa tal-boll fuq it-trasferiment ta' proprjeta` waħda u għal darba biss li l-ġenituri jgħaddu lil ulied biex din tintuża għal skop ta' residenza personali se titnaqqas b'1.5% għal 3.5%.

Dan huwa ta' vantaġġ kbir għax tajjeb ngħid li llum din it-taxxa tal-boll tammonta għal 5%.

Dan huwa inċentiv għax b'dan il-mod se nnaqqsu l-piż fuq l-ulied li jkunu se jieħdu din il-proprjeta` jew fuq il-ġenituri li jkunu se jgħaddu dik il-proprjeta`.

Dan hu ta' ġid għaż-żgħażagħ u huwa ta' ġid għall- familja Maltija.

Sur President, minn hawnhekk nixtieq insellem liċ-chairperson ta' din l- awtorita`, lill-membri tal-bord u lill-ħaddiema kollha f'din l-awtorita` għall-ħidma li qegħdin iwettqu.

Ilna nsegwu l-awtorita` tad-djar u nafu li f'dawn l-aħħar snin din żviluppat b'mod innovattiv, b'mod modern u kienet kapaċi tirrispondi għas-suq tal-proprjeta` u tfittex fis-suq tal-proprjeta` dawk il-punti pożittivi li tkun tista' tapplikahom għall-akkomodazzjoni soċjali.

Kellna awtorita` tad-djar li ma kenitx passiva, ma kenitx reattiva, ma baqgħetx fuq l-istil antik ta' kif ta' kif nagħmlu l-politika dwar l-akkommodazzjoni soċjali.

Rajna l-awtorita` tad-djar iddaħħal sistemi ġodda, skemi ġodda, prinċipji ġodda, inċentivi ġodda u metodi ġodda ta' kif tikseb jew tixtri proprjeta` u tkun tista' tħaddem din il- proprjeta` biex biha tiġġenera dak li għandha bżonn ħalli twettaq aħjar il- politika dwar l-akkommodazzjoni soċjali.

Sur President, waħda mill-iskemi innovattivi u li huma skemi apprezzati ħafna miż-żgħażagħ u l-koppji għarajjes u mill-ġenituri Maltin u Għawdxin hija l-iskema tax-shared ownership jiġifieri dik l-iskema li permezz tagħha l-awtorita` tad-djar tissieħeb ma' koppja għarajjes, tissieħeb ma' omm u missier, tissieħeb ma' familja biex dawn ikunu jistgħu jakkwistaw id-dar fejn joqogħdu.

Il-proċess hu li l-awtorita` tad-djar toħroġ sehem, il- koppja ta' l-għarajjes jew tal-ġenituri joħorġu sehem ieħor u għal ċertu żmien id-dar tkun proprjeta` komuni ta' l-awtorita` tad-djar u ta' dik il- koppja sakemm bil-mod il-mod meta l-koppja tkun tista' tħallas lura dak li tkun ħarġet l-awtorita` u minflok tibqa' shared ownership ma' l-awtorita`, id-dar issir kollha kemm hi ta' dik il-koppja.

Nafu, Sur President, li l-awtorita` qed tippjana li toħroġ it-tielet ħarġa ta' l-iskema tax-shared ownership.

Din hija skema li fiha hemm xejn inqas minn 333 appartament li bejniethom għandhom valur kummerċjali ta' Lm14.5 miljun.

Dan huwa eżempju ieħor tal-mod qawwi li bih il-gvern qed jintervjeni favur iż-żgħażagħ tagħna, favur il-koppji għarajjes, favur is- single parents u favur il-persuni b'diżabilita` biex inkunu nistgħu ngħinuhom fl-akkwist ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Barra minn hekk, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi, li kien ukoll responsabbli għall-awtorita` tad- djar u allura għandu esperjenza diretta tal-bżonnijiet f'dan il-qasam u ta' x'inhi l-funzjoni ta' din l-awtorita`, ħabbar li l-awtorita` tad-djar qiegħda tippjana li tinvesti madwar Lm5.5 miljun f'bini ta' appartamenti oħrajn.

Meta ngħaddi minn diversi partijiet f'Malta u f'Għawdex nara l- operat tal-gvern permezz ta' l-awtorita`.

Per eżempju, jekk ngħaddu mill-Imsida naraw kif l-awtorita` tad-djar qiegħda tħaddem il-politika tat-tneħħija tas-slums minn diversi partijiet ta' pajjiżna.

Kulħadd jaf kif kienet is-sitwazzjoni fl-Imsida ħdejn l- Għajn tal-Ħasselin.

F'dan il-proġett qed naraw li parti degradata qed issir xi ħaġa fuqha u anke estetikament hija sabiħa.

Il-bini li kien hemm hemmhekk kien bini antik immens u ma kienx sar għal skopijiet ta' akkomodazzjoni xierqa għaż-żmenijiet tal-lum.

Illum hemmhekk nistgħu naraw blokk ta' appartamenti verament sbieħ u blokok simili narawhom f'diversi bliet u postijiet oħra ta' Malta.

Irrid infakkar li l-gvern permezz tal- ministeru li tmexxi l-Ministru Dolores Crisinta, mhux biss għandu din ir- responsabbilta` li jara li jsir dan l-investiment favur il-koppji żgħażagħ, l-ommijiet u l-missirijiet, mhux biss jara li l-awtorita` qiegħda twettaq il-funzjonijiet tagħha, imma nafu li l-ministeru intervjena barra l- parametri ta' l-awtorita` tad-djar biex ikun jista' anke jtejjeb l-ambjent ta' din l-akkomodazzjoni soċjali li tkun mikrija mill-gvern.

Riċentement rajna lill-Ministru Dolores Cristina tinawgura ġnien li sebbaħ area partikolari fil-pajjiż tagħna, kif għamlet anke f'irħula u fi bliet oħrajn.

Dan isir biex ma jkollniex sitwazzjonijiet bħalma kellna fl-antik li inti tibni housing estate u dak il-housing estate jerġa' jibda jiddegrada ruħu u jsir ghetto.

Aħna ridna li l-koppji żgħażagħ u l-familji li jmorru joqogħdu f'oqsma tad-djar tal-gvern nagħtuhom il-possibbilta` li jkunu kburin bl-ambjent tagħhom, li jkollhom ambjent sabiħ u li jħajjarhom, li jtejbu l-kwalita` tal-ħajja u li jżommu l-proprjeta` tagħhom fi stat tajjeb.

Irrid ngħid li aħna mhux biss għandna din l-iskema ta' shared ownership ta' 333 appartament imma l-awtorita` tad-djar se tonfoq ukoll Lm5.5 miljun biex tkompli tibni l-appartamenti.

Sur President, irrid ngħid ukoll li hawn skema oħra li hija interessanti ħafna u li għalina hija innovattiva.

Din hija l-iskema ta' l-equity share scheme fejn jidħol ix-xiri ta' l-ewwel dar.

Għal dan l-iskop l-awtorita` se tkun qiegħda toħroġ sa massimu ta' Lm14,000 mill-prezz ta' dar kompluta u sa Lm10,000 mill-prezz ta' dar li tkun għadha in shell form u li l-valur tagħhom ma jaqbiżx il-Lm50,000.

Għas-sena li ġejja se jkun hemm investiment ta' madwar Lm0.5 miljun.

Din ukoll hija skema interessanti, hija skema li tagħti n-nifs lil min għadu jibda, tagħti nifs lil koppja għarajjes li għadhom se jixtru l-ewwel dar, lill-omm u l-missier li jkunu single parent u lill-familja li trid tixtri l-ewwel dar tagħha.

Dawn se jingħataw din l- għajnuna konsiderevoli meta jiġu biex jixtru dar.

Dawn huma, Sur President, il-miżuri li tħabbru biss f'dan il-budget għas- sena ta' l-2008.

Il-gvern naturalment irid li jkompli jaħdem u allura qiegħed jaħseb biex issa l-politika tiegħu fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni soċjali ma tibqax politika li qed tiġi amministrata minn żewġ entijiet differenti.

Fl-antik kellna d-dipartiment tad-djar li fis-sebgħinijiet u tmenijiet l-iktar li kien magħruf kien għall-kwantita' ta' requisitions li kien joħroġ.

Din kienet sistema fejn il-gvern jirrekwiżizzjona d-djar tal- privat biex imbagħad jgħaddihom lil ċittadini oħrajn.

Dik is-sistema llum m'għandniex nirrikorru għaliha, anzi bil-kuntrarju, għax ħafna djar li huma rekwiżizzjonati bil-mod il-mod, safejn hu possibbli qegħdin jingħataw lura lis-sidien tagħhom.

Hawn inħasset il-ħtieġa li ma nibqgħux fis-sitwazzjoni li biċċa mill-iskemi jħaddimhom id-dipartiment tad-djar, u biċċa tħaddimhom l-awtorita' tad-djar u allura dawn qed ngħaqqduhom flimkien permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Sur President, jien m'għandix dubju li meta dawn iż-żewġ entijiet jiġu amalgamati, l-affarijiet se jkunu jistgħu jaħdmu b'manjiera ħafna iktar effettiva, u l-għarajjes tagħna, iż-żgħażagħ tagħna, il-missierijiet u l- ommijiet se jkollhom l-awtorita' fokali li tkun tista' taqdi d-diversi funzjonijiet li sal-lum kienu maqsumin u mxerdin.

Naturalment, Sur President, dejjem jifdal ħafna ħidma li trid issir f'dan is-settur.

Jien naħseb li nista' ngħid li l-karriera politika tiegħi bdejtha erbgħin sena ilu proprju fuq din il-kwestjoni.

Meta kont għadni student fl-universita' flimkien ma' sieħbi llum il-Prof.

Henry Frendo konna membri fil-kunsill ta' l-istudenti universitarji u ridna li bħala studenti ma nibqgħux nitkellmu biss fuq dak li jolqot lilna imma ridna nibdew nitkellmu wkoll fuq dak li jolqot lis-soċjeta'.

Irrid ngħid li l-kunsill ta' l-istudenti ta' l- universita' dejjem kien protagonist fl-iżviluppi politiċi ta' pajjiżna u anke fl-iżviluppi soċjali oħrajn.

F'dan il-każ partikolari konna ħassejna dak iż-żmien li l-istudenti għandhom jagħtu kontribut biex iqanqlu kuxjenza li fil-pajjiż hemm bżonn ikollna politika nazzjonali iktar ċara, iktar viżibbli, iktar effettiva biex ngħinu lill-koppji żgħażagħ u l-familji fejn joqogħdu.

Konna għamilna l-kampanja Djar għall-Maltin.

Għadda dan iż-żmien kollu u ara l-gvernijiet, kemm dawk Laburisti kif ukoll dawk Nazzjonalisti, x'ipprovdew matul dawn iż- żminijiet kollha fil-qasam tal-housing.

Madanakollu jibqa' dejjem il-bżonn li rridu nagħmlu affarijiet oħra għax is-soċjeta' tinbidel u tiżviluppa.

Per eżempju llum aktar minn qabel irridu ngħinu anzjani li jekk jista' jkun jibqgħu f'darhom.

Kultant biex anzjani jibqgħu f'darhom għandhom bżonn il- faċilita' ta' lifts u naf li l-awtorita' u d-dipartiment tad-djar taw ħafna għajnuna biex ikollna appartamenti li jkollhom il-lift.

Għandna wkoll il- MEPA li qed tagħti għajnuniet biex jissewwew ħafna gallariji.

Hawn djar li jekk wieħed jirrestawrahom bl-għajnuna li qed tagħti l-MEPA, jistgħu jibqgħu djar abitabbli, u aħna nafu li meta djar jibqgħu abitabbli, dawn jibqgħu tajbin, jibqgħu sbieħ u jistgħu jibqgħu jintużaw u jservu għal skop ta' akkommodazzjoni.

Sur President, f'dan l-istadju rrid ngħid grazzi lill-Awtorita' tad-Djar, irrid ngħid grazzi lid-dipartiment tad-djar u d-diretturi li servew f'dan id-dipartiment matul iż-żminijiet li ma kellhomx funzjoni faċli u rrid nifraħ ukoll lil seħbiti l-Onor.

Dolores Cristina li fiż-żmien li ilha Ministru f'dan id-dekasteru nħoss li ħadet interess attiv u proattiv ħafna biex f'dan il-qasam ikollna politika li tissaħħaħ fl-agenda tal-gvern u tkompli tagħti riżultati għal ħafna koppji għarajjes u għal ħafna familji.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Stefan Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Mr Speaker, jiena bħall-kollega tiegħi l-Onor.

Louis Galea bdejt il-karriera politika fil-housing apparti li speċjalizzajt fuq dan is-suġġett ukoll, u bħalma għamlu fiż-żmien meta l-Ministru Galea kien student universitarju snin kbar ilu, aħna wkoll bdejna kampanja bl- isem "Campaign for Social Housing Justice."

Dan għamilnieh biex tidħol il- ġustizzja f'dan il-qasam tad-djar f'pajjiżna.

Naħseb huwa tajjeb li f'dan il-pajjiż kull ħin u kull mument inqajmu awareness fuq dan il-qasam.

Wara kollox dar hija fejn tabita u tgħix familja u meta jkollok akkommodazzjoni tajba u addattata għal dawn iż-żminijiet jista' jkollok soċjeta' soda, b'saħħitha u pajjiż b'saħħtu.

Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz hu li jiġbor f'entita' waħda l- entitajiet governattivi kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-akkommodazzjoni soċjali u jittrasferixxi ċerti setgħat relatati magħhom mingħand il- kummissarju ta' l-artijiet lill-istess Awtorita' tad-Djar.

X'ifisser dan?

Ifisser li d-dipartiment tal-bini u tiswiija tad-djar u d-dipartiment ta' l- akkommodazzjoni soċjali se jidħlu jagħmlu parti mill-Awtorita' tad-djar.

Iktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi se nitkellem ukoll fuq l-uffiċċju konġunt li wkoll għandu diversi proprjeta', u se nitkellem ftit ukoll fuq id-dipartiment ta' l-artijiet li jaqa' taħt il-Ministeru tal-Ġustizzja u Intern.

Sur President, bħala l-kelliem ta' l-oppożizzjoni għall-housing u wieħed li ħdimt ħafna snin f'dan il-qasam qed nieħu pjaċir li l-Ministru Cristina llum ippreżentat dan l-abbozz quddiemna.

Nieħu gost għax jiena kont wieħed mill-ftit f'din il-Kamra – u min-naħa tal-partit tiegħi jidhirli li kont l- uniku wieħed - li ħdimt għal bosta żmien biex isseħħ din l-amalgamazzjoni.

Dan mhux qed ngħidu biex niffanfra jew niftaħar bija nnifsi, pero' din l- amalgamazzjoni ħdimt għaliha jien ukoll u hawn nixtieq nispjega daqsxejn f'liema sens ħdimt għaliha.

Sur President, nibda biex ngħid li jiena miegħi ġibt press release li ħareġ il-Ministeru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali fis-16 ta' Novembru tas- sena l-oħra fejn il-ministeru qed jgħid li huwa ta' sodisfazzjon li wieħed jinnota li minkejja l-ħafna kritika li saret fil-passat rigward dan is- suġġett, issa l-oppożizzjoni qiegħda tfaħħar u taqbel mal-gvern li dan il- pass huwa wieħed tajjeb.

Hawn nieħu l-opportunita' biex infakkar lil din il-Kamra li kien il-partit Laburista fil-gvern bejn l-1996 u l-1998 li beda t-triq ta' l-amalgamazzjoni fi żmien meta kien hemm ministru Freddie Portelli.

Tgħidli allura kif domna dan iż-żmien kollu?

Minn dakinhar sal- lum għaddew 11-il sena.

Forsi fil-winding up il-Ministru tgħidilna għaliex.

Issa huwa veru li l-Onor.

Cristina ilha tliet snin biss f'dan il- Ministeru, imma hi kienet ukoll segretarju parlamentari fl-istess ministeru.

Sur President, hawnhekk nixtieq ukoll nieħu l-opportunita' biex nirringrazzja n-nies li bdew it-triq ta' din l-amalgamazzjoni, nies li taw il-kontribut għal din l-amalgamazzjoni fosthom l-ex ministru Freddie Portelli, l-ex-segretarju permanenti Fiorini Lowell li kien ukoll cabinet secretary ma' Dr Fenech Adami, il-Perit Anton Camilleri, is-Sur Tony Abela li kien ukoll direttur ta' l-uffiċċju konġunt u s-Sur Charles Micallef li huwa direttur fil-Ministeru tal-Ġustizzja u Intern u dak iż-żmien kien ukoll direttur ta' l-uffiċċju konġunt.

Uħud minnhom dawn illum spiċċaw minn maċ-ċivil.

Nirringrazzja wkoll lis-Sur Albert Mamo tad-dipartiment ta' l- artijiet - qed nitkellmu 11-il sena ilu - u lis-sur Joe Caruana li jidhirli llum huwa direttur tal-joint office.

Ftit minn dawn in-nies kienu biss qishom managers ta' diversi oqsma tad-dipartimenti tal-gvern.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil Dr Paul Mifsud li llum huwa mad-dipartiment tal-kultura imma kien il-bniedem li ta l-bidu għat-triq ta' l- amalgamazzjoni.

Nirringrazzja wkoll lis-Sinjura Marisa Micallef Leyson li kienet ukoll parti mill-proċess.

Għalkemm fil-bidu ma kenitx għadha mdaħħla direttament fil-housing, hi kienet taħdem il-MEPA.

Pero' bħala parti mit- tfassil ta' politika nazzjonali tagħna konna niddiskutu l-affarijiet anke mal-ħabiba tiegħi Marisa Micallef.

Dawn in-nies li għadni kif semmejt - u naturalment hemm ħafna iżjed għax ma nistgħux insemmu biss min beda t-triq ta' l-amalgamazzjoni - kienu nies li ħadmu miegħi u ma' l-ex ministru Portelli biex tibda t-triq ta' l-amalgamazzjoni.

Sur President, hawnhekk ġibt miegħi wkoll l-operations review li dak iż- żmien kien jgħid – u nikkwota minn paġna 15 – dan li ġej:

"The government considered the amalgamation transfer of all entities directly involved in housing into a single organisation."

Jiena minn hawnhekk għal darb'oħra nirringrazzja lill-Ministru Cristina li baqgħet miexja bil-politika li bdew il-ministri u l-gvernijiet ta' qabel biex fl-aħħar wasalna għal dan il-gwadann.

Qed ngħid "dan il-gwadann" – kif qalet għal diversi drabi l-istess ministru – għax kien qed jinħela ħafna ħin u qed jinħlew ħafna flus.

Ma stajniex inkomplu għaddejjin b'dik is- sistema.

Jiena ngħid grazzi li għandna dan l-abbozz, jekk il-bambin irid se ngħadduh, imma issa ejjew nimxu 'il quddiem għax ħlejna biżżejjed żmien.

Ejjew nimxu 'il quddiem, imma għallinqas bdejna.

Sur President, jiena mhux se noqgħod nistaqsi għaliex qed issir issa din l- amalgamazzjoni.

U jiena għamilt pressure bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni dwar il-housing biex ikollna dan l-abbozz mill-aktar fis.

B'din il-pressa kollha minn naħa tal-partit Laburista almenu wasalna fuq din, pero' jiena nistenna ħafna iżjed lejliet l-elezzjoni.

Wara kollox ilna nisimgħu wkoll fuq il-liġijiet tal-kera.

Forsi issa li qed toqrob l-elezzjoni nisimgħu b'xi ħaġa iktar konkreta.

Jiena m'għandix dubju li l-ministru mpenjata li qabel l-elezzjoni tippreżenta xi ħaġa u forsi wkoll illejla titkellem ftit fuq l-imbierka liġi tal-kera.

Pero' issa se nerġa' ndur fuq id-dipartiment tas-social housing.

Sur President, l-ewwelnett hawnhekk nixtieq insellem lil dawk il-ħafna nies li ħadmu b'mod speċjali lis-Sur Carmel Esposito, ex direttur ta' l-istess dipartiment, li kien l-aħħar direttur li kellu dan id-dipartiment.

Fid- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali jinbidlu l-ismijiet, imma s-Sur Carmel Esposito kien l-aħħar direttur, spiċċa sentejn ilu u bqajna għal sentejn mingħajr direttur ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Insellem ukoll lill-ħabib tiegħi, il-perit Anton Camilleri, għax f'dan iż-żmien li kien aġent direttur għamel il-mirakli f'dan il-qasam.

Għaliex qed ngħid għamel il-mirakli?

Għax ħafna drabi d-diretturi tad-dipartiment tas-social housing – bl-ebda kritika lejn il-Ministru kollega tiegħi – kienu r-rubber stamp tal-gvernijiet tal-ġurnata.

Din hija l-verita'.

Sal-lum is- sitwazzjoni kienet ejja ħa nkellmu lill-ministru, ejja ħa nkellmu lill- kelliem ta' l-oppożizzjoni dwar il-housing u ejja ħa naraw kif se nieħdu dak il-flat.

Sal-lum għadna marbutin mal-politiċi u għadna mmorru għand il- politiċi.

Dawn jgħidulek: Isma' jien ivvutajtlek, irranġali biex ningħata post. Issa meta qed jitolbuk post ikun ifisser li qed jitolbuk Lm40,000 jew Lm50,000.

Hekk qed nitkellmu, u ħafna drabi d-diretturi li kien hemm fil-passat kien ikollhom ċertu pressure u kien ikollhom jirrikorru l-ħin kollu għall-ministru tal-ġurnata.

Naturalment dan m'iniex qed ngħidu bħala kritika personali fil-konfront tal-Ministru Cristina.

Sur President, dan jiġri anke fejn jidħol id-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar.

Dan id-dipartiment għamel il-mirakli fejn jidħlu kostruzzjoni, bini ġdid u maintenance.

U qed ngħid għamel il-mirakli għax in-nies ġieli japplikaw għand il-housing authority u ġieli japplikaw għand id-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar u kien hemm mismanagement kbir.

Għalhekk meta aħna bdejna naħdmu, way back fl-1996 konna ħejjejna l-operations review li tlesta fl-1997.

Jiena ma nafx jekk fiż-żmien li l-Onor.

Cristina ilha ministru jew segretarju parlamentari sarx xi ħaġa simili.

Dan qed ngħidu għax dawn ir-riċerki saru fi żmien il-partit Laburista fil-gvern u jiena ċert li wżawhom, għax kieku ma wżawhomx din l-amalgamazzjoni ma saritx.

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-istorja ta' l-awtorita' tad-djar hija storja li tagħmel unur mhux biss lill-poplu Malti u Għawdxi imma tagħmel unur lill-partit Laburista.

It-twaqqif ta' awtorita' tad-djar fin-nofs tas- snin sebgħin kien sar għal skop soċjali.

Il-politika ta' dak iż-żmien ma nistgħux ngħidu li hija l-istess politika mħaddma llum, imma b'dispjaċir ngħid li llum l-awtorita' tad-djar tilfet is-sens u l-kuxjenza soċjali kollha.

U biex nuri kemm dak li qed ngħid huwa veru jkun tajjeb li nfakkru wkoll lill-poplu Malti u Għawdxi dwar x'għamel il-Partit Laburista bejn l- 1971 u l-1987.

Jekk toħroġ minn dan il-bieb u tmur fejn tmur, tara xhieda ta' proġetti ta' housing kullimkien.

Dawn ħafna minnhom saru f'dawk iż- żmenijiet.

Il-bieraħ il-Ministru qalet li madwar 75% tal-popolazzjoni ta' pajjiżna huma sidien ta' darhom.

Iva, din kienet il-politika tal-partit Laburista fil-gvern.

Hawn mhux qed ngħid li l-gvernijiet Nazzjonalista ta' wara ma komplewx b'dik il-politika, imma n-nies fis-snin sittin qatt ma kien jgħaddilhom minn moħħhom li jkollhom saqaf fuq rashom aħseb u ara li jkunu sidien ta' darhom.

Dan grazzi għall-partit Laburista immexxi mill-perit Mintoff, u aktar 'il quddiem ukoll mill-avukat Karmenu Mifsud Bonnici.

Lil dawn ikun tajjeb li nsemmuhom.

L-avukat Karmenu Mifsud Bonnici kien ukoll Ministru responsabbli mill-housing u tajjeb li ngħidu wkoll li taħtu kien hemm segretarju parlamentari, kollega tagħna wkoll, l-Onor.

Leo Brincat li hu wkoll ta l-kontribut tiegħu.

Tajjeb li nsemmu wkoll lill-ex maġistrat Peppinu Cassar li ta l-kontribut tiegħu u anke l-Ministru Cristina.

Kull wieħed li kien hemm hemmhekk ta l-kontribut tiegħu kif kien jidhirlu li hu l-aħjar.

Sur President, hawn irrid ngħid li l-gvern Laburista mmexxi minn Dr. Alfred Sant bejn l-1996 u l-1998, minkejja li ħafna nies joqogħdu jikkritikaw, ried jorganizza l-qasam tal-housing għax wara għaxar snin ta' partit Nazzjonalista dan il-qasam kien jinsab fi stat ta' abbandun.

Inkitbet il- housing policy bl-involviment ta' dawn ir-ruxxmata nies li semmejt, għamilna l-kummissjoni għar-reviżjoni ta' liġijiet tal-kera u l-public private partnership kien se jibda fuq il-proġett ta' Pembroke.

Fuq kollox aħna stess konna bdejna – kif għidt qabel – it-triq ta' l-amalgamazzjoni tad-diversi entitajiet ma' l-istess awtorita' tad-djar għax ma ridniex li jkun hemm overlapping tax-xogħol.

Barra minn hekk, kuntrarju għall-gvern Nazzjonalista tal-lum, aħna ridna noqogħdu attenti fil-flus.

Per eżempju, illum il-gvern Nazzjonalista qed jipprova jikkonċentra kollox in-naħa ta' fejn hemm il-binja ta' l-istess awtorita' tad-djar.

Mhux se noqgħod ngħid kif inxtrat fl-aħħar tas-snin tmenin dik id-dar minn familjari ta' ministru tal-partit Nazzjonalista ta' dak iż-żmien.

Mhux se noqgħod nidħol f'dawn l-affarijiet, imma kulħadd jaf li ftit tax- xhur ilu, biex ikun kollox ċentralizzat, inkriet binja quddiem l-istess Awtorita' tad-djar u iktar 'il quddiem, ftit tax-xhur ilu nxtraw tlett ikmamar madwar 85 metru kwadru quddiem l-istess Awtorita' tad-Djar.

Iktar 'il qudiem, jekk ikolli ħin, nitkellem ukoll fuq dawn il-kuntratti.

Imma nixtieq li l-Ministru Cristina tgħidilna x'se jiġri la għandha ħsieb li tiċċentralizza kollox qrib l-Awtorita' tad-Djar.

Qed ninvestu minn Lm24,000 sa Lm27,000 fis-sena fuq kirjiet u ntnefqu Lm64,000 fuq tlett ikmamar li kienu nxtraw mingħand familja ta' ministru tal-Partit Nazzjonalista.

Jekk il-ħsieb huwa li tiċċentralizzaw kollox, x'se jiġri mid-dipartiment tal- bini u tiswija tad-djar?

Dan sejjer il-Furjana wkoll?

Naħseb il-Ministru jkollha l-ħin kollu biex tirrispondini fuq dawn il-mistoqsijiet.

Sur President, fi żmien gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 konna fittixna li nużaw proprjeta' li hija ta' l-istess gvern Malti jew ta' l-uffiċċju konġunt.

Niftakar konna sibna binja f'St John Street, mhux 'il bogħod minn hawnhekk, bejn Triq San Pawl u Triq il-Merkanti.

Hemmhekk kien hemm binja li kienet ta' l-uffiċċju konġunt u konna bdejna nippreparaw biex ikun a one stop shop.

Forsi l-ministru se tgħidli li huma hekk qed jagħmlu wkoll.

Veru, imma naħseb li dan se jiġi jiswa ħafna flus.

Kieku għamiltu l- homework tajjeb l-istess uffiċċju konġunt għandu diversi djar bħal, per eżempju, fejn kien hemm fil-passat - issa ttieħdet - parti mill-estenzjoni ta' l-uffiċju tas-sanita' fi Triq Melita ma' Triq San Pawl.

Dawn faċilment stajtu għamiltu użu minnhom.

Sur President, fi żmien gvern Laburista l-ministeru tad-djar kellu taħtu diversi dipartimenti fosthom l-uffiċċju konġunt.

Hawnhekk forsi nistaqsi lill-Ministru dwar x'għamlu dwar l-uffiċċju konġunt.

Hemmhekk hemm ħafna proprjetajiet, u meta jitbattal post jaqa' għand id-dipartiment ta' l- akkommodazzjoni soċjali.

Dħaltu f'kuntatti ma' l-uffiċċju konġunt?

Ma kienx hemm fil-ħsieb tagħkom dak li pprovajna nagħmlu aħna bejn l-1996 u l-1998 meta sar dan ir-review u ħarġu r-rakkmandazzjonijiet?

Dan qed ngħidu għax hemm ħafna proprjeta' li hija ta' l-uffiċċju konġunt u wieħed faċilment seta' jagħmel użu minnha.

Sur President, irrid ngħid ukoll li dan l-abbozz inkwetani ftit għax qatt ma ssemmiet, ħlief darba, il-kelma "soċjali".

Jiena naf u persważ li l- Ministru mhux se tieħu għaliha meta ngħid li l-awtorita' tad-djar m'għadhiex dik l-istess awtorita' li twaqqfet fis-snin 70.

Jiena ma nippretendix li jibqa' kollox l-istess għax iż-żmenijiet jinbidlu u trid tiġġedded skond iż-żmien, imma mbagħad wieħed ma jridx jitlaq fuq triq kompletament differenti.

U jiena ninkwieta meta nara l-lingwaġġ li qed jintuża hawnhekk fosthom il-kliem "takkwista", "iżżomm", "tixtri", "tamministra kull mod ieħor", "tiddisponi minn kull proprjeta' kemm mobbli u kemm immobbli"; "tiżviluppa", "tieħu ħsieb l-iżvilupp ta' kull art għal skopijiet residenzjali, kummerċjali" u "timmaniġja".

Dan huwa kliem li tuża ditta jew żviluppatur.

Sur President, ejjew ma ninsewx il-qasam soċjali.

Barra minn dan il- parlament hemm nies li qed jaqgħu lura għal diversi raġunijiet.

Ejjew ma ninsewx dan il-grupp kbir f'dan il-pajjiż.

Illum spiċċa dak iż-żmien li joħorġu jipprotestaw fit-toroq u jgħajtu jiena single parent u jiena mara msawta d-dar.

U intom tafu li hawn dawn il-gruppi li m'għandhomx leħen.

Illum kif tista' mara li tgħix bir-relief tmur tikri mis-settur privat?

Din tmur id-dipartiment jew tmur l-awtorita' u dawn jgħidulha li ma jistgħu jagħmlulha xejn ħlief li tmur tikri u huma jissussidjaw.

Bir-relief tista' din il-povra mara jew dan il-povru raġel imur jikri anke jekk tagħtuh is- sussidju?!

Kif jista' jkun li parti miċ-cheque li jirċievi jmur għall- akkommodazzjoni?!

Ejjew ma ninsewx il-kuxjenza soċjali!

Sur President, jiena mhux se noqgħod nidħol f'dawn il-klawsoli waħda waħda, pero' jidhirli li skond dan l-abbozz l-awtorita' tad-djar se tkompli tersaq lejn l- iżviluppatur fejn artijiet tal-housing jinbigħu bi prezzijiet kummerċjali għan-negozju.

Proprjeta' għal koppji żgħażagħ ġieli tinbiegħ bi prezzijiet ogħla minn tal-privat.

Meta tara dawn l-affarijiet tinkwieta.

Sur President, jiena ġibt miegħi wkoll - u naħseb li xi miljun darba ġibtha din il-karta miegħi, forsi llum l-aħħar darba - artiklu minn "Il-Mument" biex nuri kemm domna biex wasalna għal din l-amalgamazzjoni.

Fil-ġurnal "Il- Mument" ta' l-10 ta' Settembru tas-sena 2000 kien hemm artiklu intitolat "Bidliet fil-qasam tal-housing" fejn fih kien intqal li l-kabinett approva l-amalgamazzjoni ta' l-awtorita' tad-djar u d-dipartiment ta' l- akkommodazzjoni soċjali.

Issa dan seba' snin ilu!

Pass ta' nemla nagħmlu f'dan il-pajjiż!

Ara kemm domna!

U għal darb'oħra jiena nerġa' nifraħ lill-Ministru għax almenu wasalna.

Il-Ministru fis-seduta 204 tad-9 ta' Diċembru 2004 qalet hekk:

"Tkellimna wkoll dwar amalgamazzjoni u ninsab ħerqana forsi iktar minn kulħadd għax kif qegħdin l-affarijiet bħalissa iktar qed jinħolqu problemi u sparpaljar ta' riżorsi li jistgħu jiġu indirizzati lill- klijenti stess.

Wara kollox qegħdin hawnhekk biex ngħinu u nakkommodaw."

Dan huwa kumment imprezzabbli u sabiħ u nieħu gost naqra dawn l-affarijiet.

Jiena għalhekk qed infaħħar lill-Ministru u qed ngħid li almenu wasalna.

Għalhekk għandna bżonn li jkollna gvern dinamiku.

Kieku ċerti affarijiet ma jimxux bil-pass tan-nemla.

Ma jistax ikun li nagħmlu 20 sena niftaħru dwar x'se nagħmlu mbagħad lejliet elezzjoni ngħidu lestejna, ara kemm aħna kapaċi.

Sur President, jiena m'għandix ħin noqgħod nidħol f'ċerti dettalji, pero' xtaqt nitkellem mill-ewwel dwar fejn tidħol il-kollega u ħabiba tiegħi ċ- chairperson ta' l-istess awtorita' tad-djar.

Skond dan l-abbozz li għandi quddiemi, iċ-chairman ta' l-awtorita' għandu jinħatar mill-ministru għal dak il-perijodu li l-ministru jidhirlu xieraq.

Issa l-bieraħ il-ministru qisha għamlet distinzjoni bejn chairman u executive chairman.

Ma nistax nifhem eżatt din id-distinzjoni.

Hawnhekk jgħidlek li għandu jinħatar chairman, imbagħad il-kuntratt huwa ta' executive chairperson.

Aktar 'il quddiem naraw li l-bord għandu jirriżenja meta jkun hemm bidla fil-gvern pero' ċ-chairperson le.

Skond il-kuntratt impoġġi fuq il-mejda tal-Kamra ċ- chairperson m'għandhiex tirriżenja.

U jien nixtieq li l-ministru tispjega x'inhi din id-differenza kollha.

Jien ukoll ma nistax nifhem kif din inħatret f'Ġunju jew Lulju tas-sena l- oħra bħala chairperson, u dwar dan ma smajna xejn.

Kieku m'għamiltx domanda parlamentari ma kontx inkun naf, għax jiena fittixt gazzetta waħda wara l- oħra, fittixt ukoll jekk xi ħadd għamilx xi mistoqsija, fittixt ukoll fid- DOI u ma jirriżulta imkien li din kienet inħatret.

Jien m'iniex qed ngħid li ma nħatritx, imma ma deher imkien li minn chairperson inħatret bħala executive chairperson.

Din il-ħaġa ma rajtha assolutament imkien.

Nixtieq ukoll forsi l-ministru tgħidilna jekk kienx hemm call for application biex tinħatar executive chairperson.

Nixtieq ukoll li tgħidilna għaliex il- membri tal-bord jirriżenjaw, pero' c-chairperson le.

Issa ċ-chairperson hija membru tal-bord, imma fuq il-kuntratt qed tgħidu li l-executive chairperson tibqa' hemmhekk għal erba' snin.

Jiġifieri mhux se tirriżenzja.

Jiena nixtieq li l-Ministru tgħidilna d-differenza li hemm bejn dan l- abbozz u l-kuntratt li poġġiet xi ġimgħa jew ħmistax ilu fuq il-mejda tal- Kamra.

Klawsola 8 tgħid hekk:

"Membru ta' l-awtorita' jista' jirriżenja mill-kariga tiegħu b'ittra indirizzata lill-ministru u jekk waqt li jkun fil-kariga jinbidel il- ministru, kull membru ta' l-awtorita' għandu joffri r-riżenja tiegħu lill-ministru l-ġdid".

Fuq il-kuntratt li inti poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra, iċ-chairperson ma jirreżinjax.

Sur President, meta qgħadt nistudja dan il-kuntratt, jirriżulta li jekk jinbidel il-ministru u jilħaq ministru tal-partit Nazzjonalista stess imma jħoss li m'għandux ikompli jaħdem ma' din iċ- chairperson - u jistgħu jiġru dawn l-affarijiet - bħala gvern lil din il- persuna jrid jagħtiha Lm47,000.

Taħseb li dan huwa standard?

Hekk isiru l- kuntratti?

Hawnhekk jingħad ukoll li persuna tkun skwalifikata milli tinħatar u tibqa' membru tal-housing authority jekk tkun membru tal-Kamra tad-deputati jew tal-kunsilli lokali jew kandidat għall-elezzjoni ġenerali jew għall- kunsilli lokali.

Hawnhekk jien nixtieq nistaqsi domanda dwar x'se jiġri minnu, per eżempju - u naf kemm hu bniedem kapaċi u jaħdem - il-president tal-Partit Nazzjonalista Jean Pierre Farrugia.

Dan illejla stess se titolbuh jirriżenzja għax huwa kandidat mal-partit Nazzjonalista?

Issa barra dan fil-passat kien hemm involvuti fl-istess awtorita' tad-djar kandidati u ex-deputati fosthom Tonio Fenech, Ray Zammit u oħrajn li bħalissa ma nistax niftakarhom kollha.

Irrid ngħid ukoll li skond mistoqsija parlamentari 14923 l-membri ta' dan il-bord jinħatru abbażi tal-mertu u l-kapaċitajiet personali tagħhom.

Kontu tgħidu li m'għandux x'jaqsam billi jkunu kandidati ma' partit.

Hekk kontu tgħidu.

Issa, ftit qabel l-elezzjoni ġenerali qed tgħidu lil dawn in-nies mod ieħor.

Issa Dr. Jean Pierre Farrugia tal-Furjana huwa bniedem onest.

Lil dan illum stess ikollkom iċċemplulu u tgħidulu li jkollu jitlaq għax skond dan l-abbozz ma jistax jibqa' hemmhekk.

Mela filwaqt li ċ-chiarperson għamiltulha l-ħajja isbaħ, lil ċerti nies ressaqtuhom fil-ġenb.

Sur President, jiena aktar kmieni semmejt is-somma ta' Lm47,000 li l-poplu Malti jkollu jħallas jekk ministru jidhirlu li għandu jwarrab chairperson.

Il-poplu għandu kull dritt li nagħtuh breakdown kif inhuma s-salarju taċ- chairperson u hawn ngħid li Lm16,000 huma basic, u naturalment hemm il- weekly allowance, il-karozza, il-petrol, il-mobile, Lm250 hospitality allowance u żieda ta' 5% fuq Lm16,000 fis-sena.

Din iż-żieda tfisser li jekk din is-sena ħadet Lm16,000, is-sena d-dieħla jekk il-Bambin irid, tieħu Lm16,800 bħala basic, it-tielet sena tieħu Lm17,600 bħala basic, u r- raba' sena Lm18,400 bħala basic.

Barra minn dan hemm il-performance bonus sa 15%.

Nixtieq li l-ministru tgħidilna jekk is-sena l-oħra, din l-istess chairperson ħaditx dan il-performance bonus.

Issa hawn irrid ngħid li din hija ħabiba tiegħi u verament konna ħdimna flimkien bejn l-1996 u l-1998.

Nirrepeti li jiena m'għandix dubju mix-xogħol li tagħmel hi, imma l- performance bonus sa 15% ħaditu s-sena l-oħra jew le?

Ejjew nippresumu li s-sena d-dieħla għandha Lm16,800 plus Lm2,400 li huma l-15% performance bonus u r-rati jitilgħu fit-tieni sena Lm19,200, fit-tielet sena Lm20,000, fir-raba' sena Lm20,800.

Jien irrid inkun naf min jagħtiha dan il- performance bonus.

Din se tgħid: Isma', jien ħdimt tajjeb, jien kapaċi u se nieħu l-15% performance bonus?

Il-poplu għandu kull dritt ikun jaf u jien m'għandix dubju li l-ministru se tirrispondi għal dawn id-domandi.

Ma semmejniex ukoll ir-renumerazzjoni tas-segretarju tal-bord u kif jinħatar.

Issa jidhirli li s-segretarju tal-bord huwa ħabib tiegħi mill-Belt, ex- kandidat tal-partit nazzjonalista.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara li mhux għalih personali qed ngħid, imma s-segretarji tal-bord kif jinħatru u x'rinumerazzjoni għandu?

Il-poplu għandu kull dritt ikun jaf kif jitħallsu.

Sur President, irrid ngħid ukoll li ftit tax-xhur ilu l-istess awtorita' tad-djar mingħajr sejħa ta' xejn iddeċidiet li tibda tikri binja quddiem l- istess awtorita' tad-djar.

Mela mingħajr sejħa ta' xejn se tibda tħallas Lm24,000 fis-sena u tibqa' tiela' sa Lm26,000.

Ftit tax-xhur ilu, għal darba oħra mingħajr sejħa ta' applikazzjoni ta' xejn, tqabbad aġent tar- real estate....

Issa jien ma noqgħodx immur infittex, nagħmel id-domandi parlamentari għax naf l-onesta' tal-ministru u naf li se tpoġġili kollox fuq il-mejda tal-Kamra.

Fil-fatt kienet poġġiet il-pjanti u minn kalkulazzjoni li għamilt irriżulta li għal 85 metri kwadri l-housing authority xtrat mezzanin Lm46,000 mingħajr sejħa.

Issa jiena nixtieq nistaqsi dwar dan il-manuvrar kollu biex tmorru hemm.

Dan l-iktar għax faċilment setgħu joħorġu b'ħafna orħos.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-amalgamazzjoni ġiet, pero' l- liġijiet tal-kera għadhom ma ġewx u ma smajna xejn dwarhom.

Issa erbat ijiem fadal għall-elezzjoni u jiena nappella lill-gvern biex fl-aħħar erbat ijiem tiegħu fil-poter jipprova jara l-problema ta' mismanagement fl-istess awtorita' tad-djar.

Huwa veru li hemmhekk hemm nies li jaħdmu imma fl- istess awtorita' tad-djar hemm ukoll ħafna mismanagement li jrid jiġi indirizzat.

U l-akbar indirizz li għandu jkun huwa lejn il-housing soċjali.

Nirringrazzja lill-Ministru u lill-Kamra kollha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Mr Speaker, qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi li l-għan tiegħu hu li jiġbor l-entitajiet governattivi kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-akkomodazzjoni soċjali f'entita' waħda.

Għandu wkoll l-għan li jittrasferixxi ċerti segħat mingħand il-kummissarju ta' l-artijiet biex dawn jgħaddu għand l-awtorita' tad-djar.

Mis-sena l-oħra l-awtorita' bdiet tieħu miżuri biex tkun tista' timplimenta u tħejji t-triq għal din l- amalgamazzjoni bejn id-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali u l- awtorita' tad-djar.

L-ewwel pass kien jikkonsisti li jingħaqdu l-customer care ta' l-awtorita' tad-djar u tad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Dan kien ifisser li mill-istess bini kien qed jingħata servizz lill-klijenti taż-żewġ entitajiet.

Dan kien l-ewwel pass għall- amalgamazzjoni ta' tliet entitajiet li jagħtu servizz ta' housing f'pajjiżna.

Mr Speaker, fl-introduzzjoni tagħha l-ministru elenkat b'mod ċar it- tibdiliet li se jseħħu permezz ta' din il-liġi u naħseb li m'hemmx lok li wieħed jerġa' jirrepeti dak li qalet u spjegat b'mod tajjeb ħafna.

Fl- intervent tiegħi se nitkellem b'mod ġenerali l-aktar dwar uħud mis-servizzi li permezz tagħhom l-awtorita' tad-djar kompliet tkun ta' servizz għas- soċjeta' u ta' għajnuna għal dawk li huma l-iżjed vulnerabbli.

Nibda biex ngħid li matul l-aħħar snin il-bord ta' l-awtorita' tad-djar kien impenjat bit-tfassil ta' policies ġodda sabiex l-iskemi u l-inizjattivi ta' l- awtorita' jkunu aktar soċjali u ta' għajnuna lill-klijenti bi bżonnijiet soċjali.

Dan l-aħħar rajna wkoll titjib fil-policies ta' l-awtorita' biex aktar persuni jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-programm vast ta' skemi u servizzi li joffru kull xorta ta' għajnuna fil-qasam tad-djar.

L-awtorita' qed tikkonċentra l-aktar fuq it-titjib ta' postijiet eżistenti.

Importanti li wieħed isemmi li ta' kull sena l-awtorita' tad-djar tagħti għajnuna finanzjarja biex jiġu rranġati medja ta' 400 dar, fosthom djar fejn m'hemmx kamra tal-banju jew hemm bżonn li din tinbidel, djar li huma substandards, kif ukoll djar fejn ma saret l-ebda manutenzjoni matul numru ta' snin.

Sa ftit żmien ilu l-ammont ta' flus li inkwilini ta' proprjeta' tal-gvern setgħu jibbenefikaw minnu kien ta' Lm750 f'każ li l-fond kien mibni wara l- 1975, u Lm1,000 f'każ li l-fond kien mibni qabel l-1975.

Dan l-aħħar snin ġie deċiż li l-ammont ta' sussidju għandu jiżdied għal Lm3,000 sabiex jiġi daqs l-ammont li persuna li qiegħda tikri mingħand il-privat.

Dan ifisser li l-inkwilini tal-gvern se jingħataw aktar għajnuna finanzjarja sabiex irendu l-proprjeta' mikrija lilhom aktar diċenti u ta' livell xieraq fil- ħajja tal-lum.

Tingħata wkoll assistenza lill-inkwilini li qegħdin jikru mingħand is-settur privat permezz ta' skema ta' sussidju fuq il-kera fejn l- awtorita' qiegħda tgħin numru sostanzjali ta' applikanti billi tħallas parti mill-kirja dovuta lis-sidien privati.

Kif inhu magħruf l-ammont tal- kera ta' postijiet privati dejjem qed jiżdied u għalhekk inħasset il-ħtieġa li l-awtorita' tirrevedi l-income bracket ta' l-applikanti taħt din l- iskema.

L-iskema ta' rranġar u titjib f'residenzi privati u dawk mikrija mill- privat ukoll is-sena l-oħra sarulhom titjib fil-kondizzjonijiet tagħhom.

Is- sussidju permezz ta' għotjiet ġie miżjud u f'każ ta' residenza li jkollu strutturi perikolużi issa tista' tingħata għotja sa massimu ta' Lm4,000.

Qabel din kienet Lm3,500.

Barra minn hekk residenza li tkun substandard tista' tibbenefika minn Lm3,000 u qabel dan l-ammont kien ta' Lm2,500.

Kondizzjoni oħra f'dawn l-iskemi li ġiet mibdula s-sena l-oħra hija l- limitu tal-valur tal-proprjeta'.

Sabiex tikkwalifika taħt din l-iskema proprjeta' riedet tkun tiswa anqas minn Lm40,000.

L-awtorita' ħasset li l- limitu ta' proprjeta' li tikkwalifika għal għajnuna taħt din l-iskema għandu jkun ta' Lm60,000 u dan sabiex jirrifletti ż-żieda fil-prezz tal- proprjeta'.

L-awtorita' tad-dajr qed tagħmel ħilitha biex tippromwovi r-riġenerazzjoni urbana.

Fix-xogħol ta' l-awtorita' dan it-tip ta' żvilupp jinvolvi l-aktar spiża qawwija peress li hu xogħol diffikultuż u li jirrikjedi ħafna ħin u impenn.

Ingħata bidu wkoll għal skema oħra li tinkoraġġixxi sidien privati biex jikru proprjeta' residenzjali lill-awtorita' tad-djar.

L-intenzjoni ta' din l-inizjattiva hija biex proprjeta' vojta fil-gżejjer Maltin tiġi integrata fis-suq u wżata mir-residenti Maltin.

L-Awtorita' tad-Djar s'issa kriet blokka fit-tramuntana ta' Malta u dan il-bini ġie mikri lill- applikanti fuq lista tad-diparitment ta' l-akkommodazzjoni soċjali.

Din hija parti minn proġett kontinwu biex nippromwovu l-aħjar użu ta' proprjeta' eżistenti.

Hemm ukoll l-iskema magħrufa bħala Sir Sid Darek.

Din l-iskema għandha l- iskop biex residenti fil-proprjeta' tal-gvern isiru sidien ta' darhom billi jingħataw sussidju fuq il-prezz tal-bejgħ skond il-mezzi ta' dħul ta' l- applikant.

Per eżempju, jekk applikant għandu dħul ta' mhux iżjed minn Lm2,500 dan iħallas biss 30% tal-valur tal-proprjeta' u jekk wieħed jaqla' bejn Lm2,500 u Lm4,000 iħallas 50% tal-post u hekk tibqa' tiela' sad-dħul ta' Lm7,100 fejn wieħed iħallas il-prezz tal-propejta' kollu.

Din l-iskema ġiet diskussa diversi drabi mill-bord ta' l-awtorita' tad-djar.

Biex ma ssir l-ebda spekulazzjoni minn bini tal-gvern l-awtorita' ħadet id- deċiżjoni li kull kuntratt ta' post mibjugħ taħt l-iskema Sir Sid Darek għandu jinkludi klawsola li tgħid li f'każ li l-proprjeta' titwaqqa' u terġa' tiġi żviluppata f'diversi fondi, l-awtorita' timponi ħlas li jammonta għal 25% tal-valur ta' l-art.

Ġie deċiż ukoll il-prezzijiet li bihom għandhom jinbigħu appartamenti jew djar tal-gvern.

Ġie deċiż li l-prezz ta' fond, per eżempju, b'kamra tas- sodda waħda mhux inqas minn Lm12,000, fond b'żewġt ikmamar tas-sodda mhux inqas minn Lm14,000, fond b'tliet ikmamar tas-sodda mhux inqas minn Lm18,000, dar mhux inqas minn Lm30,000.

Matul is-sena 2006 kellna wkoll it- tieni ħarġa ta' bejgħ ta' proprjeta' taħt l-inizjattiva ta' shared ownership li kienet tinkludi 259 post għall-bejgħ.

Kif kien mistenni kien hemm interess qawwi ħafna f'din l-inizjattiva li tagħti opportunita' lil ħafna familji li jkollhom id-dar tagħhom.

Irid jingħad li l-awtorita' għandha żewġ skemi biex iħajru u fl-istess ħin jgħinu persuni jsiru sid ta' darhom.

F'din l-inizjattiva persuni li ma jistgħux iħallsu l-ammont sħiħ qed jingħataw l-opportunita' li jħallsu wieħed minn kull tlieta jew tnejn minn kull tlieta tal-prezz tal-proprjeta', bid-differenza tagħmel tajjeb għaliha l-awtorita' li tidħol bħala part owner.

Peress li kien hemm domanda qawwija għal din l-iskema, l-awtorita' tad-djar fasslet skema sabiex tgħin persuni li se jakkwistaw l-ewwel residenza tagħhom mingħand il-privat.

Reċentement l-awtorita' introduċiet sistema ġdida dwar l-equity sharing.

Din l-iskema hija mmirata biex tgħin lil dawk li jridu jixtru l-ewwel dar tagħhom mill-privat.

F'każ fejn il-prezz tal- proprjeta' ma jkunx jista' jintlaħaq kollu b'loan mill-bank, l-awtorita' tagħmel tajjeb għad-differenza bejn is-somma li tkun tista' tiġi mislufa mill-bank u l-prezz attwali tal-proprjeta'.

B'dan il-mod l-awtorita' ssir part owner ta' din ir-residenza, il-benefiċċjarji m'humiex obbligati li jħallsu lura l-ammont li tkun ħarġet l-awtorita' qabel għaxar snin.

Wara dan iż-żmien l-awtorita' titlob informazzjoni meħtieġa biex tkun tista' tivverifika jekk l-applikant ikunx f'pożizzjoni li jħallas lura l-ammont jew jerġax jieħu loan biex jixtri x-share li tkun ħarġet hi.

L-awtorita' kompliet tagħti prijorita' lill-qasam ta' l-akkommodazzjoni lil dawk il-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Hawnhekk ġew imħaddma numru ta' inizjattivi.

L-awtorita' ħasset li din l-iskema kellha tinkorpora fiha means testing ġeneruż biex b'hekk tingħata għajnuna lil persuni li verament għandhom bżonn ta' għajnuna finanzjarja sabiex jirrendu r-residenza tagħhom addattata għad-diżabilita' tagħhom.

Għalhekk ġie deċiż li kull spejjeż relatati ma' xi apparat neċessarju għad-diżabilita' jew spejjeż f'mediċini jew trattament fi sptar jkunu mnaqqsa mill-ammont ta' assi li jippossjedi l- applikant.

Kondizzjoni oħra li ġiet mibdula tirreferi għall-valur tal- proprjeta' ta' persuna b'diżabilita'.

Issa biex persuna tikkwalifika għal għotja tal-valur tad-dar ma jridx ikun iktar minn Lm150,000, qabel il-valur tad-dar kien ta' Lm100,000.

Policy ġdida li ħadet l-awtorita' tirrigwardja l-istallar tal-lifts ġewwa djar privati ta' persuni b'diżabilita'.

Mis-sena l-oħra qed jingħata ammont ġeneruż ta' Lm5,000 għall-istallar ta' lift li jinqasam f'żewġ ammonti, Lm1,000 għall-bini ta' blokka tal-lift u Lm4,000 għall-apparat tal-lift.

L-awtorita' kompliet tagħti għotjiet lil numru ta' aġenziji u organizzazzjonijiet non-governattivi li jipprovdu support fil-qasam ta' l- akkommodazzjoni.

Kompliet bil-programm ta' bini ta' appartamenti b'kamra ta' sodda waħda li jkunu jinkludu l-faċilitajiet kollha.

Dawn huma mmirati għall-anzjani.

L-awtorita' qed tmexxi proġett interessanti ħafna li jissejjaħ Headstart.

Dan il-proġett jaqa' taħt il-proġett Equal tal- European Social Fund.

Permezz ta' dan il-programm qed tingħata għajnuna liż-żgħażagħ li ħarġu mill-istituti biex ikollhom aċċess għal taħriġ, xogħol u akkommodazzjoni.

Il-proġett li sottomettiet dan l-aħħar l- awtorita' tad-djar se jiġi jiswa total ta' €263,000 u l-awtorita' se toħroġ 25% ta' dan, jiġifieri total ta' €65,000.

Dan il-programm se joffri liż- żgħażagħ li ħarġu minn xi istituzzjoni pakkett integrat li jinkludi tagħlim f'xi snajja' partikolari, l-opportuntia' ta' xogħol f'dak il-qasam li jagħżlu u fl-aħħar imma mhux l-inqas aċċess għal housing affordibbli.

Dan il-proġett beda f'Jannar tas-sena 2005 u sissa 15-il żagħżugħ u żagħżugħa spiċċaw it-taħriġ fis-snajja' li għażlu huma, uħud minn dawn iż-żgħażagħ se jkomplu l-istudju tagħhom u oħrajn qegħdin jiġu mgħejjuna jsibu xogħol jew diġa' qed jaħdmu.

Il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għandha sehem importanti f'dan il- proġett billi tgħin lil dawn iż-żgħażagħ fi programmi ta' taħriġ u biex isibu xogħol skond is-sengħa li għażlu huma stess.

Dawn iż-żgħażagħ jingħataw l-opportunita' li jgħixu waħedhom sabiex jibdew jgħixu ħajja indipendenti.

Kien diffiċli ħafna għall-awtorita' tad-djar li ssib akkommodazzjoni għal dawn iż-żgħażagħ li ħarġu mill-istituti, iżda b'ħafna determinazzjoni l-awtorita' rnexxielha ssibilhom appartamenti.

Ġew impjegati mentors li jgħinu fid-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom ta' kuljum.

Fl-aħħar ta' dan il-programm l-awtorita' tad-djar se tistabilixxi flimkien maż-żgħażagħ l-aħjar għażla ta' housing għalihom u tgħinhom biex ikollhom aċċess għal dan it-tip ta' housing.

Grazzi għal din l-inizjattiva dawn iż-żgħażagħ se jkollhom l-opportunita' li jitgħallmu xi sengħa li tagħtihom l-opportunita' li jsibu xogħol u jkollhom aċċess għal housing affordabbli.

Permezz ta' dan il-pakkett, dawn iż-żgħażagħ qed jirċievu assistenza li se tgħinhom biex jintegraw ruħhom aħjar fis-soċjeta'.

Mr Speaker, il-gvern huwa wkoll impenjat biex ikompli jtejjeb fuq dak li għamel fl-aħħar snin dwar il-qasam tad-djar.

Dan ħareġ b'mod l-aktar ċar fil-budget li għadu kif ippreżenta għas-sena 2008 fejn ippropona miżuri oħra biex tkompli titħaddem il-politika fil-qasam tad-djar, dik li kulħadd isir sid ta' daru, u dan biex tkompli tissaħħaħ l-għajnuna li diġa' qiegħda tingħata lill-koppji, speċjalment għarajjes żgħażagħ li jixtru l-ewwel dar għal skop ta' residenza tagħhom.

Għal dan il-għan il-gvern se jagħti sussidju sa massimu ta' 1% fuq ir-rata bażi ta' imgħax kif stabbilita mill- Bank Ċentrali, jekk din tkun ogħla minn 3.7%.

Is-sussidju se jingħata matul il-perjodu ta' għaxar snin fuq ix-xiri ta' l-ewwel residenza, li l-valur tagħha ma jaqbiżx il-Lm50,000.

B'din il-miżura, il-gvern qed jikkalkola li se jinvesti madwar Lm500,000 fl-2008 biex il-koppji ġodda jakkwistaw darhom u b'hekk itaffu l-piż meta jkun hemm ċaqliq fir-rati ta' l-imgħax.

Qed jiġi ppreparat it-tielet ħruġ ta' l-iskema tax-shared ownership ta' l- awtorita' tad-djar.

Taħt din l-iskema se jkun hemm 333 appartament li għandhom valur kummerċjali ta' Lm14.5 miljun.

Matul is-sena li ġejja, l- awtorita' tad-djar qed tippjana li tkompli tinvesti madwar Lm5.5 miljun fil- bini ta' appartamenti oħra, u l-gvern se jalloka Lm0.5 miljun biex l- awtorita' tad-djar ittejjeb u testendi l-equity sharing scheme għax-xiri ta' l-ewwel dar.

Għal dan il-għan, l-awtorita' se tiffinanzja sa massimu ta' Lm14,000 mill-prezz ta' dar kompluta u sa massimu ta' Lm10,000 mill- prezz ta' dar shell li l-valur tagħha ma jaqbiżx il-Lm50,000.

Bħalissa, il-ġenituri li jgħaddu xi art jew proprjeta' lill-uliedhom għall- użu tar-residenza tagħhom qegħdin iħallsu t-taxxa tal-boll fuq dan it- trasferiment.

Il-gvern jemmen li għandu jagħmilha aktar faċli lill-familji biex jgħinu lil uliedhom jakkwistaw darhom.

Għal dan il-għan, it-taxxa tal- boll fuq it-trasferiment ta' proprjeta' waħda, u darba biss, mill-ġenituri lill-ulied, biex din tintuża għal skop ta' residenza personali mill-ulied, se titnaqqas b'1.5% għal 3.5% fuq dik il-parti li llum qiegħda tiġi intaxxata bil-5%.

Barra minn dan, u bħala parti mill-politika tal-gvern Nazzjonalista lejn ħajja aħjar għaċ-ċittadini kollha ta' Malta u Għawdex, qed naraw l-iżvilupp u t-tisbiħ ta' żoni tal-housing estate.

Il-Ministeru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali se jkompli jinvesti madwar Lm10.5 miljuni bejn l-1998 u s-sena 2010 għat-tiswija tad-djar.

Id-dipartiment tal- bini qed jagħmlu dan ix-xogħol biex il-miri tal-gvern għall-housing estate jintlaħqu, u b'hekk, b'mod konkret, inkomplu ntejjbu l-kwalita' tal-ħajja għall-familji Maltin u Għawdxin.

Ix-xogħol ta' tisbiħ li qed isir hu differenti u jirrifletti l-ħtiġijiet tal-lokal u l-familji li jgħixu fihom.

Infetħu bosta ġonna għan-nies ta' kull eta', tfal, ġenituri u anzjani, li f'dawn l-ispazji tant sbieħ jistgħu jqattgħu ħin flimkien f'ambjent ferrieħi u mimli paċi.

Per eżempju, f'Kerċem, Għawdex, dan l-aħħar ġiet inawgurata playing field bħala parti minn kumpless sportiv, b'investiment ta' kważi Lm17,000.

Fir-Rabat, Għawdex, proprju fiż-żona Taċ-Ċawla, inbeda proġett b'investiment ta' Lm45,000, li jinkludi t-tkabbir u t-tisbiħ taż-żona tal-playing field, irranġar tal-ground tal-football, il-ħolqien ta' iktar postijiet ta' parkeġġ f'diversi postijiet, belveder, pavimentar ta' diversi bankini fiż- żona, irranġar u tisbiħ tal-pitch tal-boċċi u xogħol ġenerali ta' tisbiħ li jinkludi wkoll street furniture.

Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid li kemm il-policies li semmejt kif ukoll l-inizjattivi mħabbra mill-gvern fil-budget għas-sena 2008 u inizjattivi oħra jixhdu l-impenn ta' l-awtorita' tad-djar u tal-gvern sabiex jitwettaq l-għan li jiġu pprovduti djar xierqa f'ambjent aħjar, kif jgħid tajjeb il-mission statement ta' l-awtorita' tad-djar.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi, Onorevoli.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Mr Speaker, jiena f'dan l-intervent xtaqt nieħu d-dibattitu fuq livell forsi anqas partiġġjan, mhux għax huwa ħażin li noqogħdu nifirħu b'rixna hawnhekk, imma min-naħa l-oħra nemmen li dan huwa qasam li wasal il-waqt li fih inkunu aktar innovattivi u nħarsu fit-tul.

Ma rridux nieħdu biss miżuri li jindirizzaw imma rridu naraw ukoll affarijiet oħra li ma nkunux qed nikkunsidraw fil-kwadru sħiħ u li ma nkunux evalwajna biżżejjed f'dak li nkunu qegħdin nintroduċu.

Mr Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li dan huwa abbozz li ż-żewġ naħat tal- Kamra naqblu dwaru u wieħed irid jgħid li kien proprju fl-1987, taħt il- Prim Ministru Karmenu Mifsud Bonnici u dak iż-żmien Segretarju Parlamentari l-Onor.

Leo Brincat, meta kienet daħlet l-idea dwar din l-amalgamazzjoni.

Dan għax hija xi ħaġa minn ewl id-dinja li x-xogħol fuq dan il-qasam tant importanti u vast ma jistax jibqa' jsir minn diversi entitajiet li jaħdmu b'mod separat minn xulxin.

Wara li għadda dan iż-żmien kollu u minkejja wkoll li tul dawn l-20 sena ta' gvern Nazzjonalista smajna kemm-il darba x- xewqa tal-gvern li jagħmilha, issa fl-aħħar din l-amalgamazzjoni waslet.

Mr Speaker, dan ifisser li issa se jkun hemm aktar ċentralizzazzjoni f'dan il-qasam.

Ifisser ukoll li l-awtorita' se tkun mgħobbija b'ħafna aktar responsabbilta' minn dak li għandha llum, u allura nittama li l-gvern se jkun qed jilqa' għal dan bi struttura aktar b'saħħitha u b'riżorsi biżżejjed biex ma jkunx hemm diffikultajiet ħalli dak li qed tgħid din il- liġi jkun implimentat.

Dan qed ngħidu għax sfortunatament għandna tendenza li nagħmlu liġijiet li dwarhom ma jkunx hemm diviżjonijiet ta' politika imma fl-aħħar mill-aħħar imbagħad ikunu liġijiet sbieħ biss għal fuq l- ixkaffa.

Meta mbagħad naraw il-mod kif l-affarijiet ikunu qed joperaw niskopru li hemm nuqqas ta' riżorsi u nuqqas ta' strutturi effettivi biex jitwettaq il-kompitu qawwi li jkun qed jinxteħet fuq l-ispalel ta' dik l- entita' partikolari.

Mr Speaker, jiena nqis li l-opportunita' li qed tagħtina din il-liġi hija opportunita' importanti.

Din is-sena se tkun sena speċjali għax mhux biss niddiskutu l-housing per se waqt il-voti tal-Ministeru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali u waqt l-estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar, imma din is- sena għandna l-opportunita' li nistgħu nkomplu niftħu u nitkellmu fuq dan il-qasam vast, qasam li għandu dimensjoni soċjali mill-akbar.

Qed ngħid hekk għax dan huwa qasam li jolqot nies li huma bla mezzi finanzjarji biex ikollhom housing addattat u xieraq u nies li għandhom mezzi limitati li forsi jistgħu jaslu sa ċertu punt imma jkollhom bżonn ta' ftit spalla oħra biex jaslu.

Jolqot ukoll nies li għandhom il-mezzi finanzjarji, imma jekk ma jkollniex politika li tkun konsistenti u sostenibbli, minkejja l-mezzi finanzjarji li għandhom biex huma jkollhom housing addattat, dawn jistgħu jispiċċaw imwarrba fix- xifer.

Mr Speaker, dan il-qasam jolqot ukoll bl-aktar mod mill-qrib lil kulħadd għax jolqot ukoll il-qasam ta' l-ambjent, il-kwestjoni ta' l-iżvilupp sostenibbli.

Dan qed ngħidu għax naħseb li hawn ukoll kien hemm lok li nitkellmu f'din id-dimensjoni wkoll għax fl-aħħar mill-aħħar, il-politika li se jkun qiegħed iħaddem il-gvern f'dan is-settur se tkun ta' eżempju għall-kumplament.

Jiena dejjem ngħid li ladarba hemm l-intervent ta' l- istat f'dan is-settur, allura definittivament il-gvern qiegħed setting the pace anke fejn jidħlu oqsma oħra bħalma huma l-ambjent u l-iżvilupp sostenibbli.

F'dawn l-oqsma rridu nkunu aktar ċari, aktar miftuħa u aktar ħolistiċi meta niġu biex niddiskutu u nagħmlu l-politika.

Huwa qasam ukoll, Mr Speaker, li jaffettwa ħafna mill-qrib ukoll is-suq finanzjarju u l-qagħda ekonomika ta' pajjiżna.

Aħna nafu li ftit ġimgħat ilu kellna l-kwestjoni fejn il-credits li kienu qed jingħataw għall- mortgages effettwaw is-swieq finanzjarji b'saħħithom barra minn xtutna inkluż ta' l-Istati Uniti.

Jiena ngħid li anke f'dan ir-rigward irridu noqogħdu attenti b'liema mod inkunu qed ninkoraġġixxu s-self fit-tul u l- kwantita' ta' self.

Jiena nħoss li wasal iż-żmien li pajjiżna jkun innovattiv anke f'dan.

Irrid ngħid ukoll li ftit tax-xhur ilu, il-Kummissjoni Fidi u Ġustizzja li hija entita' tal-Knisja kienet qanqlet diskussjoni sħuna ħafna fuq il- kwestjoni tal-prezzijiet astronomiċi tal-proprjeta' f'pajjiżna.

Anke l- partit Laburista kien ħadem u mbotta 'l quddiem miżuri biex jindirizza din id-diffikulta' ta' l-anqas fejn jirrigwarda l-first time buyers partikolarment il-koppji żgħażagħ.

U jiena ngħid li huwa tajjeb li l-gvern issa fil-budget adatta dawn il-miżuri.

Dawn huma miżuri li anke l-partit Laburista kien qed jimbotta, u dan juri kemm aħna oppożizzjoni kostruttiva.

Aħna ma noqogħdux inżommu l-proposti tagħna f'xi kaxxa magħluqa biex imbagħad nissorprendu fl-aħħar ħalli nintgħoġbu fl-aħħar.

M'huwiex veru li għax inkunu fl-oppożizzjoni rridu naraw lill-pajjiż sejjer lura, anzi aħna oppożizzjoni li rridu naraw lill-pajjiż dejjem sejjer 'il quddiem ħalli jekk Alla jrid, meta nkunu fil-gvern, inkunu nistgħu nkomplu ntejbu fuq it-tajjeb li jkun hemm.

Aħna ma nixtiequx inkunu fil-gvern biex noqogħdu nsewwu l-ħsara, imbagħad nibdew nibnu wara li nkunu sewwejna l- ħsara.

Irridu nibdew naħdmu mill-ewwel jekk jista' jkun fuq it-tajjeb li jkun hemm, u għalhekk nieħdu gost li l-gvern Nazzjonalista, għal darba forsi f'ħafna snin, irnexxielu jismagħna u ħa on board diversi proposti tagħna fosthom ukoll f'dan is-settur.

Jiena nixtieq ukoll inkompli nenfasizza fuq kemm hu importanti dan is- settur, Mr Speaker, billi nagħmel riferenza proprju għal dak li ntqal fil- konferenza dwar human settlements tal-Ġnus Magħquda f'Istanbul.

F'din il- konferenza kienu ddikjaraw li right to adequate housing is a universal declaration of human rights.

Ma' din id-dikjarazzjoni hemm marbut il-fatt li l-housing soċjali jrid ikun wieħed adegwat, li joffri faċilitajiet essenzjali għas-saħħa tal-persuni, għas-sigurta', għall- komfort u saħansitra anke għal dak li huwa nutrition.

Mr Speaker, l-aċċessibilita' wkoll kienet imniżżla bħala prinċipju f'din id- dikjarazzjoni tal-konferenza tal-Ġnus Magħquda li llum insibuha bħala l- Istanbul Declaration on Human Settlements.

Hawnhekk tissemma l- aċċessibilita' għall-iżvantaġġjati u għall-vulnerabbli, u fost dawn hemm imsemmija wkoll il-kwestjoni tas-single mothers u familji b'ġenitur wieħed, l-anzjani, it-tfal, id-diżabbli, dawk li huma terminally ill, l-HIV positive individuals, dawk li jbatu minn saħħa mentali, vittmi ta' diżastri naturali u vittmi ta' vjolenza domestika fost oħrajn.

Hawn isemmi lista sħiħa ta' dawk li huma vulnerabbli.

Imbagħad it-tielet prinċipju marbut ma' din id-dikjarazzjoni hu li dan kollu jrid ikun affordabbli.

Mr Speaker, meta l-komunita' internazzjonali, permezz ta' organizzazzjoni kbira bħall-Ġnus Magħquda, b'dikjarazzjoni tistabbilixxi l-housing bħala dritt uman, allura aħna bilfors irridu nħarsu lejn dan il-qasam b'ħafna aktar serjeta', b'ħafna aktar impetus u b'ħafna aktar rieda.

Ovvjament ħaddieħor għandu gvernijiet oħra u parlamenti oħra biex jaraw l-affarijiet tagħhom, pero' f'dan kollu aħna jikkonċernana pajjiżna u rridu nħarsu lejn il-perspettiva tagħna, lejn il-bidliet li seħħew, b'liema mod qegħdin jaffettwawna u b'liema irridu nindirizzawhom.

U qed ngħid dan għax f'dawn l-aħħar snin seħħew ħafna bidliet soċjo-ekonomiċi.

Mr Speaker, bidla li fil-fehma tiegħi li ma nistgħux nibqgħu ninjoraw, u nħoss li qegħdin ninjorawha, hija ż-żieda straordinarja tas-single mothers f'pajjiżna.

Jiena nħoss li qegħdin ninjoraw din il-bidla u jekk m'aħniex se nindirizzawha b'galbu kbir u b'responsabbilta' kbira mhux biss fil-qasam tal-housing imma f'ħafna oqsma oħra, se jkollna, biex ngħid hekk, splużjoni.

Fejn qabel kont tidħol inti ġo appartamenti u housing units li kienu adegwati għall-familja li kienet qed tgħix fihom, illum tidħol u ssib kważi prattikament tnejn jew tliet familji, u allura hemmhekk, in terms ta' spazju għandek prattikament sub-standard housing.

Tidħol ġo djar fejn mara u t-tarbija joqogħod fi spazju verament limitat, meta ma ssibx ukoll units li fihom jgħixu żewġ single mothers.

Hawnhekk aħna rridu niffukaw mhux biss fuq l-aspett ta' housing u qed nenfasizza dan għax jien inħoss li għadna m'aħniex qegħdin inwaddbu taħt il-lenti dan il-fenomenu li laqat lilna wkoll.

Hawnhekk irridu nkunu sensittivi ħafna, irridu nkunu għaqlin u nindirizzaw l-affarijiet bil-galbu.

Dan il-kambjament f'pajjiżna qed jaffettwa wkoll lil dan is-settur importanti tal-housing.

Mr Speaker, sfortunatament għandna wkoll il-kwestjoni tas-separazzjonijiet u ta' żwiġijiet imkissrin fejn inti jkollok housing unit li ġabar familja u f'daqqa waħda ġew żewġ familji.

Il-qrati ħafna drabi jaqtgħuha li d-dar matrimonjali għandha tinbiegħ, u allura imbagħad fuq is-suq għandek id- domanda għal żewġ housing units, fejn ħafna drabi fuq naħa jkollok il-mara bit-tfal u l-missier għalih.

Dan huwa kambjament soċjali ieħor li ma nistgħux naffordjaw indawwru dahrna għalih.

Irridu nħarsu lejn dan il- fenomenu mhux iktar b'mod spezzettat imma b'housing policy nazzjonali.

Jien ngħid li għandu jkun hemm qbil nazzjonali fuqu dan.

Ma nistgħux naffordjaw noqogħdu nilagħbu.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa qasam li hemm il-ħajjiet tan-nies fin-nofs.

Ħadd minna m'għandu biss jazzarda joqgħod jilgħab b'ħajjet in-nies.

Għandna wkoll il-karatteristiċi partikolari f'pajjiżna li huwa ċ-ċokon tagħna u l-art limitata tagħna.

Hawnhekk tidħol il-kwestjoni tas-sostenibilita' fl-iżvilupp tagħna.

Dan ukoll jeħtieġ li nwaddbuh taħt il-lenti.

Mr Speaker, gvern Laburista ta' l-1996 dan kollu kien diġa' qed jarah, u fil-fatt, il-Ministru ta' dak iż-żmien sieħbi Alfred Portelli kien ukoll lesta draft ta' policy nazzjonali.

Dak iż-żmien ukoll, il-kollega tiegħi hawnhekk, l-Onor.

Stefan Buontempo kien uffiċjal fid-dipartiment tas-social housing, lestew draft national housing policy u li kieku ma saritx l- elezzjoni fl-1998 din kienet se toħroġ bħala white paper.

Dan hu l-mod kif irridu nimxu, Mr Speaker, jekk veru rridu nindirizzaw dan il-qasam tant importanti fil-ħajja tan-nies.

Hemm imbagħad, per eżempju, il-kwestjoni tal- homeless.

F'dan il-weekend li għadda l-YMCA reġgħu fakkruna li hemm kategorija vulnerabbli ta' żgħażagħ u anke ta' nies li m'humiex żgħażagħ li huma homeless.

U forsi hawn xtaqt ukoll nagħmel riferenza għall-mod kif il- homeless ġie definit fir-rapport tal-YMCA li kien sar fl-2002.

Id- definizzjoni ta' homeless hija din:

"When the individual is asked to leave the family because he/she has brought shame to the family by getting involved in criminal activities, addictions or having a child out of wedlock".

Jiena nista' ngħid li sa din il-ġimgħa stess kellmitni tfalja għadha lanqas għalqet 18-il sena li sfortunatament għandha diffikulta' ġejja minn żwieġ imkisser, fejn il-parent li kienet qed toqgħod magħha għandha diffikultajiet ta' saħħa mentali.

Din it-tifla għal darba darbtejn f'ħajjitha kellha toħroġ barra mid-dar u tidħol ġo shelter, jiġifieri għexet iktar ġox-shelters.

Meta ħarġet minn ġo shelter marret ma' l-ewwel persuna li sabet.

Madwar ftit ġimgħat ilu kellha tarbija, u din spiċċat barra d-dar mifruda mit-tarbija tagħha tgħix ma' xi ħadd li meta jfettillu jkeċċiha 'l barra.

Il-homeless jeżistu f'dan il-pajjiż, u fil-fehma tiegħi dawn huma n-nies li l-aktar li rridu nsemmgħu l-vuċi tagħhom, dawn huma n- nies li l-iktar għandhom bżonn lil min jitkellem għalihom.

Il-homeless, Mr Speaker, f'dan il-pajjiż jeżistu.

Jeżistu meta tiltaqa' ma' żgħażagħ Ii rrijabilitaw ruħhom mill-vizzju ta' abbuż minn sustanzi u jgħidulek id- diffikultajiet biex jerġgħu jintegraw fis-soċjeta'.

Saħansitra anke fejn joqogħdu jkollhom problema, u allaħares ma jkunux l-organizzazzjonijiet bħall-YMCA, Osanna Pia, Suret il-Bniedem eċċ., li joffru shelter.

Il- Caritas, b'mod partikolari, issa anke qed tipprova tiftaħ shelter proprju għal dawk li jew ħarġu jew inkella se jkunu deħlin fi programmi ta' riabilitazzjoni.

Allaħares m'għandiex dawn l-organizzazzjonijiet għax kieku dawn iż-żgħażagħ u anke nies li m'humiex daqshekk żgħażagħ fl-eta' m'għandhomx fejn imorru.

Mr Speaker, hawn qegħdin nitkellmu fuq faxxa kbira ta' nies fosthom anke min għandu l-mezzi biex jasal waħdu biex ikollu dar diċenti.

Jekk ikollna politika li ma tkunx addattata u tiskussjah lil dan ukoll tista' twaddbu f'xifer ta' faqar suġġettiv, faqar relattiv minkejja li għandu l-mezzi biex jasal.

Aħseb u ara dawk li m'għandhom l-ebda mezzi finanzjarji biex ta' l- anqas ikollhom b'mod assigurat saqaf fuq rashom.

Pajjiżi oħra bħall- Ingilterra telqu mill-aspett ta' intervent sħiħ mill-istat.

Prattikament is- social housing kien f'idejn l-istat, imbagħad bil-mod il-mod naqqsu billi ħadu over assoċjazzjonijiet mhux governattivi li m'humiex intiżi biex jagħmlu profitt.

Aħna għad m'għandniex dik il-kultura.

Jien m'iniex qed ngħid din għandha tkun il-way forward tagħna.

Jalla xi darba naslu għaliha, imma ma narax li hija xi ħaġa ta' l-immedjat, u forsi għad għandna bżonn ħafna aktar żmien ta' dan it-tip ta' intervent biex aħna nkunu nistgħu nipprovdu social housing lil dawk in-nies speċjalment li m'għandhomx mezzi.

Mr Speaker, hawnhekk tkellimna ħafna fuq il-kwestjoni tal-miżuri li issa qed nindirizzaw għall-first time buyers.

M'hemmx dubju li din kienet xi ħaġa importanti u m'hemmx dubju li dak huwa grupp f'pajjiżna li jrid ikun indirizzat, imma ma nistgħux biss nitkellmu fuq politika li kulħadd isir sid ta' daru, għax mhux kulħadd qiegħed f'dik il-qagħda.

Mhux kulħadd għandu l-mezzi biex isir sid ta' daru, u hemm nies li jridu jħarsu lejn xi ħaġa differenti.

U dawn in-nies lanqas lejn is-suq tal-kera mingħand il- privat ma jistgħu jħarsu.

U biex nitkellmu bl-aktar mod sinċier u onest hawnhekk irridu ngħidu li minkejja li l-awtorita' tad-djar ħarġet bi skemi, u għal darba darbtejn irrevediethom u anke għolliet l-ammont ta' sussidju li tagħti lil dawk li għandhom il-ħtieġa ta' għajnuna biex ikunu f'qagħda li jistgħu jikru mingħand il-privat, xorta waħda dan m'huwiex biżżejjed.

Mr Speaker, jekk m'iniex sejra żball, il-massimu ta' skema ta' sussidju fuq il-kera ta' l-awtorita' tad-djar hija xi Lm30.

Issa wieħed irid jimmaġina li jkollok, per eżempju, mara separata bit-tfal li qed tgħix bil-benefiċċju soċjali jew forsi b'manteniment li ma jkunx ilaħħaq aktar minn Lm140 jew Lm150 fix-xahar li minnhom trid tħallas appartament b'kera ta' Lm100 jew Lm80 fix-xahar.

Jekk din il-mara tikri appartament b'Lm100 u tieħu Lm30 tas-sussidju se jibqgħalha biss f'idejha Lm80 fix-xahar biex titma, teduka u tikkura lill-uliedha kif ukoll tħallas għas-servizz tad-dawl u l-ilma.

Terġa' ħafna drabi dawn il-postijiet bil-kirjiet ikollhom il-meter tad-dawl u l-ilma jibqa' fuq is-sid u għaldaqstant lanqas jaċċessaw għas-sussidju fuq is-surcharge.

Dawn huma familji li spiċċaw fqar minħabba li għandhom bżonn saqaf fuq rashom u dawn irridu nindirizzawhom.

Dawn it-tip ta' nies qed jikbru fin-numru u m'huwiex biżżejjed li namalgamaw l-awtorita' u d- dipartiment tas-social housing biex tindirizza lil dan it-tip ta' nies.

Ta' l-anqas, apparti l-amalgamazzjoni jrid jiġi assigurat li dawn it-tip ta' familji jkun jista' jkollhom mezzi finanzjarji biżżejjed ħalli jkunu jistgħu jgħixu diċentement.

U meta ngħidu jgħixu diċentement jiġifieri jkunu jistgħu jlaħħqu ma' dak li huwa verament essenzjali u bażiku għal ħajjithom.

Mr Speaker, nixtieq issa nagħmel enfasi fuq din il-kwestjoni ta' l- amalgamazzjoni li se tkun riflessa permezz ta' dan il-qafas legali li qegħdin niddiskutu hawnhekk.

Hawn irrid ngħid li din il-bidla diġa' nħasset anke permezz tal-fatt li d-dipartiment tas-social housing mar qrib il- housing authority ġol-Furjana stess.

Fil-fehma tiegħi dan il-fatt diġa' għamel kambjament għan-nies.

Forsi tgħidli li din substantially għadha ma fissret xejn, imma jiena ngħid li tfisser, għax ċertu ammont ta' kordinament diġa' jinħass.

Hija diġa' pass 'il quddiem, pero' dan mhux biżżejjed.

Jiena nħoss, Mr Speaker, li se jkun hemm ħtieġa li jiġu rranġati s-sistemi li qabel id-dipartiment tas-social housing kien qed jimxi bihom.

Il- kwestjoni tal-point system fil-fehma tiegħi hija xi ħaġa li ma tinftehimx.

Jiena ma nafx kemm-il darba jiġu każijiet ta' nies quddiemi, u għamel sew l- Onor. Stefan Buontempo li semma' l-fatt li l-housing fil-mentalita' tan- nies għadha xi ħaġa marbuta mal-politiċi.

In-nies għadha tfittex lilna għax ikunu qatgħu qalbhom.

Kieku qegħdin isibu s-soluzzjonijiet, bil-mezzi li suppost huma aċċessibbli għalihom, kieku ma jiġux għandna.

Il-kwestjoni tas-social housing hija waħda mill-uġigħ ta' ras li llum jien inwaddabha kważi fl-istess keffa mal-problema ta' l-impjiegi.

Issa jien m'iniex xi waħda minn dawk li jekk hemm skema ta' l-awtorita' li tista' ssolvi l- problema ta' dik il-familja, noqgħod ngħidilhom le, morru applikaw is- social housing.

Jien stess niggwida lil dak li jkun biex jekk jista' jkun, jekk hemm skema li tista' tipprovdilhom soluzzjoni, ngħinhom jaċċessaw għaliha.

Hawnhekk jiena nieħu l-opportunita' biex insellem u anke nirringrazzja lil ħafna impjegati tal-housing authority li jaħdmu mhux biss għall-paga imma jaħdmu wkoll b'qalbhom u jagħmlu ħilithom biex jippruvaw jgħinu lin-nies.

Lil dawn jiena nixtieq insellmilhom u anke nirringrazzjahom tal- koperazzjoni li juru man-nies.

Issa dan qed ngħidu minkejja li hemm nies qed jgħixu f'postijiet substandard, limitati fl-ispazju u fil-periklu li jaqa' s-saqaf - u jien ma nafx kemm-il każ għandi bħalissa – u huma ċċertifikati mhux biss minn periti privati imma anke mit-tekniċi tad- dipartiment tas-social housing, li huma strutturi perikolużi u sadanittant m'hemmx alternattiva x'noffruhom.

Sur President, jiena qed jiġini mad-daqqa t'għajn każ ta' mara ta' 80 sena.

Lil din mhux se tfiehemha biex tmur issib post, tikrih, imbagħad tieħu s- sussidju.

Fuq kollox din assolutament lanqas għandha biex.

L-unika soluzzjoni għal din il-mara hi li tingħata xi unit alternattiv mid- dipartiment.

Per eżempju, jiena kull meta nara x-xita nitwerwer għal ċerti familji li naf li qegħdin fi strutturi perikolużi u li d-dipartiment jaf bihom imma m'għandux x'jagħti.

U jekk m'aħniex se naraw kif dawn it-tip ta' nies jiġu indirizzati, se nibqgħu b'diffikultajiet u se nibqgħu ukoll nirriskjaw ħajjet in-nies.

Mr Speaker, aħna ma nistgħux nitkellmu fuq il-kwestjoni tal-housing b'mod limitat qisna qed inħarsu minn lembut.

Irridu nitkellmu fil-wisa' kollha tiegħu.

Jiena bdejt insemmi l-point system.

Din trid tiġi b'xi mod irranġata.

Ikollok nies li qegħdin f'dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet imbagħad meta tistaqsi kemm għandhom points issib li dawn għandhom veru ftit.

Jiena ma nafx il-kriterji li fuqhom jingħataw dawn il-points u niddubita kemm in-nies jafu l-kriterji.

Kieku jafu l-kriterji jkellmuk fuqhom u jippruvaw jispjegawlek, għax dawn, qabel ma jiġu għandna, ikunu xebgħu jmorru ġod-dipartiment jistaqsu.

U dan kollu qed ngħidu għax wieħed irid jara kif se jirranġa din il-ħaġa.

Nixtieq insemmi wkoll l-istorja tal-ftuħ u għeluq ta' files li ma nafx kemm- il darba ntbagħtu ittri.

Hawn nies li kif jaraw ittra ġejja minn dipartiment tal-gvern kważi twerwirhom, ma jkunux jafu x'għandhom jagħmlu u jispiċċaw ma jweġbux imbagħad imorru jfittxu wara ċertu żmien u jgħidulhom li kienet intbagħtitilhom ittra biex jaraw għadx hemm interess, u issa ngħalaq il-file għax dik l-ittra ma ġietx imwieġba.

Dawn qed insemmihom biex jiġu indirizzati, u dawn il-każi ma naħsibx li nafhom jiena biss.

Jiena ċerta li anke min qiegħed kemm fid-dipartiment kif ukoll min mhux qiegħed fid-dipartiment imma bħali jagħmilha man-nies, jaf bihom ukoll u qed insemmihom bħala eżempju ta' kemm hemm ħtieġa li nindirizzaw dawn id- diffikultajiet.

Mr Speaker, jiena bdejt mill-ewwel nitkellem fuq il-kwestjoni tal-ħtieġa ta' policy nazzjonali, u hawn xtaqt insemmi xi ħaġa li ltqajt magħha dan l- aħħar waqt li kont qiegħda naqra.

Ta' min nagħti apprezzament lil Cyrus Schayegh, li huwa urban sociologist, li għandu warajh esperjenza ta' madwar 20 sena fit-tagħlim, fir-riċerka u wkoll fl-iżvilupp ta' housing policies, u anke fl-implimentazzjoni.

Dan għallem Harvard University, University of Hartford, University of Toronto u anke għallem fl-Universita' ta' Malta.

Dan kien ġie mistieden tal-YMCA, jekk m'iniex sejra żball ftit xhur ilu, u wara li għamel xi żmien jgħix Malta, u allura indaga tajjeb dwar il-qagħda tal-housing f'pajjiżna, kiteb ktieb intitolat "Housing Policy in Malta: Malta's Place in the Worlds of Welfare Capitalism".

Jien inħoss li dan huwa ktieb li worth it wieħed jagħtih daqqa t'għajn, għax fih mitqlu deheb f'riċerka.

Fih hemm ġabra ta' affarijiet flimkien, u meta ġie dan il-ktieb f'idejja u kont qed inqallbu, waħda mill-affarijiet li tolqtok mill-ewwel u li tinkwetak meta tidħol sew fis-suġġett, hi l- fenomenu dwar kemm ingħataw permessi għall-bini ta' housing units f'dan il- pajjiż mill-MEPA, li hija ħafna aktar mid-demand li għandna.

Dan ifisser li we are over-supplied with housing units, imbagħad tiskopri li minkejja li matul dawn is-snin, kull darba l-MEPA kienet qed tagħti numru sostanzjali ta' permessi għall-iżvilupp ta' residenzi, ħafna aktar mid-domanda tas-suq, sadanittant il-prezzijiet fil-pajjiż tal-proprjeta' komplew jogħlew.

U jiena ngħid dawn x'affarijiet huma?

Għax normalment, fejn għandek over- supply ikollok kompetizzjoni, u suppost ir-regoli tal-kompetizzjoni jiffavorixxu lill-konsumatur, lil dak li jrid jixtri l-proprjeta' f'dan il- każ.

Mr Speaker, hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi dwar x'qed jiġri.

Proprju fil- paġna 247 ta' dan il-ktieb hemm tabella li fil-fatt ħarġet mill-MEPA, msemmija number of dwellings development permits issued by MEPA by type of building, mill-1994 sa l-2005.

Issib li, per eżempju, fl-2005 in-numru ta' permessi maħruġa mill-MEPA żdiedu b'2,497 aktar mis-sena ta' qabel, jiġifieri mill-2004.

U kienu kważi d-doppju taż-żieda li kien hemm bejn l- 2003 flimkien ma' l-2004.

Jiġifieri hawnhekk hawn affarijiet li jikkuntrastaw ma' xulxin.

Xi ħaġa qed jiġri.

Issa tajjeb li ngħidu li s- sors ta' din it-tabella huwa mis-Central Bank of Malta reports, u d-data li hemm għall-2005 hija mill-iState of Construction Industry report għas-sena 2005.

Jiġifieri qed nitkellmu fuq awtoritajiet u mhux fuq xi ħadd li jrid joqgħod jitkellem b'mod fieragħ.

Mela għandek l-ewwelnett il-MEPA li qed tiddeċiedi li toħroġ permessi għal residenzi iktar milli fil-fatt hemm ħtieġa għalihom.

Imma imbagħad, mhux hekk biss, imma għandna over-supply ta' residential units u sadanittant il- prezz ikompli jogħla.

Per eżempju, mill-istess tabella nsibu li bejn l- 1994 u l-2005 il-permessi żdiedu minn 2,000 għal 9,000, żieda ta' 350%.

Jiġifieri ejjew noqogħdu attenti.

Għalhekk jiena fil-bidu għidt li dan mhux biss għandu dimensjoni soċjali ta' nies bla mezzi imma għandu wkoll dimensjoni kbira fuq il-kwestjonijiet ta' l-ambjent u ta' l-iżvilupp sostenibbli ta' pajjiżna.

Aħna pajjiż daqs naqra.

Ħaddieħor, li hu ħafna ikbar minna u li lanqas tikkompara l-ispazji li għandu, ukoll għandu housing policy adattata marbuta mas-sustainable development kif suppost.

Allura għaliex aħna, li aħna daqshekk żgħar u li aħna tant sensittivi, qed ngħoddsu f'dawn l-affarijiet?

Mr Speaker, dan iwassalni biex ngħid li mhux biss ikun hemm din l-amalgamazzjoni, li fiha daħal ukoll id-dipartiment ta' l-artijiet imma hemm ukoll il-ħtieġa ta' kordinament sħiħ bejn il-MEPA u l- Awtorita'.

Dan għax apparti l-bżonnijiet ta' dawk li għandhom bżonn akut ta' social housing u wkoll ta' dawk li għandhom il-mezzi biex jaslu waħedhom u għandhom bżonn ta' policies adattati, irridu nindirizzaw il- ħtieġa wkoll ta' dawk kollha li jgħixu f'din id-daqsxejn ta' gżira limitata.

Mr Speaker, jiena wkoll irrid nagħmel riferenza għall-housing topic paper li kienet saret mill-MEPA stess fl-2002.

Fl-2002 il-MEPA kienet ħarġet din il-housing topic paper u fost l-affarijiet li jintqalu hemm sentenza żgħira li tgħid hekk:

"There are more dwellings being built than are actually needed."

Mela minkejja li l-MEPA kienet qed tindaga u qed tagħmel din il-housing topic paper, naturalment fuq riċerka, naturalment bi studju, jiġifieri mhux bl-amment, u qed tammetti li qed jinbnew aktar dwellings milli hemm bżonn - u hawn qed nitkellmu fuq residenzi u mhux fuq commercial premises - xorta waħda kompliet għaddejja u tagħti l-permessi għall-iżvilupp.

U minkejja dan kellna wkoll il-gvern li s-sena li għaddiet ta l-eżempju ħażin ħafna li ġie f'dan il-parlament, ma ddejjaq xejn, għadda minn fuq ras is-soċjeta' ċivili u estenda l-areas ta' l-iżvilupp.

Għalhekk jien fil-bidu għedt li rridu noqogħdu attenti għax bil-policy li jmexxi kull gvern f'dan il-qasam, hu qed jagħti l-eżempju, hu qiegħed setting the pace għal ħaddieħor.

Nixtieq ukoll nagħmel riferenza għall-istate of the construction industry report ta' l-2005, fejn hemm ammissjoni kbira fuq il-kwestjoni tal-prezz tal-bini.

Din l-ammissjoni hija din:

"The rise in price of housing continued unabated in 2005.

During 2005, prices for flats were on average estimated to have increased by 20.34% when compared to 2004.

Prices for maisonettes were on average estimated to have increased by 15.32% while prices for terraced house were on average estimated to have increased by 9.3%."

Hawn, Mr Speaker, jiena rrid niġbed l-attenzjoni mhux biss għall-fatt li minkejja li l-MEPA taf li qed jinbnew iktar dwellings milli għandna bżonn, allura għandna over-supply qed tagħti l-permessi, pero' l-prezzijiet qed jisplodu wkoll.

Barra minn hekk f'liema kategorija qed jisplodu l-aktar?

Fl- appartamenti, il-flats.

L-istate of the construction industry report ta' l- 2005 jgħid li l-appartamenti, matul is-sena 2000, il-prezz average stmat li tela' bi 20.34%, filwaqt li ta' maisonettes 15.32% u 9.3% tat-terraced houses.

Għaliex qed niffoka fuq l-appartamenti, Mr Speaker?

Għax in-norma hi li ħafna koppji żgħażagħ u familji dak li qegħdin jixtru.

U allura hawn ukoll hawn mistoqsija kbira.

Mela fuq naħa għandna l-MEPA li taf li hawn iżżejjed dwellings fuq is-suq u xorta tibqa' tagħti l-permessi aktar milli hemm ħtieġa, sadanittant il-prezzijiet jogħlew.

U fejn hi l-aktar l-għafsa tal- prezzijiet?

Proprju fuq dawk il-units li jistgħu jaqdu lil dawn il- kategoriji ta' nies li aħna, b'policy adattata ta' social housing jeħtieġ li nkunu qed nindirizzaw.

Nirringrazzjak

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Sur President, waħda mill-affarijiet li verament tieħu gost biha f'dan il-parlament hija li jkollok dibattitu ta' livell għoli ħafna, u jiena nirringrazzja anke lill-kelliema ta' qabli wkoll, għax tara minn diversi aspetti l-fiżjonomija differenti ta' kif għandhom isiru ċerti affarijiet.

Naturalment wieħed jieħu gost ukoll jara l-politika ta' dan il- gvern fejn f'dak li jidħol housing, għamel ħafna u ħafna ġid.

Qed ngħid dan fil-kuntest mhux biss tal-housing soċjali imma anke rigward il-politika li dan il-gvern dejjem emmen fiha li kulħadd isir sid ta' daru.

Din il- politika hija l-għira ta' pajjiżi barranin oħrajn, għax fl-aħħar mill-aħħar twassal li jkollok livell ta' għajxien ħafna u ħafna aħjar, naturalment dejjem biċ-ċirkostanzi taż-żminijiet.

U qed ngħid li dejjem biċ-ċirkostanzi taż-żminijiet għax bħalissa, għalkemm il-prezz tal-proprjeta' għola, naturalment kulħadd jirrikonoxxi l-avvanzi kbar li qed isiru fil-pajjiż u kulħadd ukoll jirrikonoxxi l-andament ekonomiku ta' dan il-pajjiż.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li ftit ilu ġejna listed ukoll bħala t-tieni l-aqwa pajjiż l-iżjed ideali biex tirtira fihom, u allura naturalment, il- prezzijiet ta' l-akkomodazzjoni jilħqu livelli għolja.

Dan fl-aħħar mill- aħħar jawgura xi ħaġa tajba għax ifisser li l-pajjiż sejjer tajjeb.

Ifisser ukoll li fil-pajjiż hawn ċerta sigurta' u għandek servizzi tas-saħħa u ta' edukazzjoni mill-aħjar.

Prattikament għandek pajjiż li laħaq livelli għoljin ħafna, in-nies li qed jgħixu f'dan il-pajjiż naturalment huma komdi u allura ma jistax jonqos li x-xena internazzjonali tħares lejn pajjiżna b'lenti tajba.

Din hija xi ħaġa pożittiva ħafna.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li ċ-ċertifikati tal-gvern fil-qasam tal- housing kienu pożittivi ħafna u kienu milqugħin b'mod tajjeb ħafna mis- soċjeta' inġenerali.

Ftit ġranet ilu kellna wkoll budget ieħor li indirizza wkoll b'mod tajjeb lil dawk iż-żgħażagħ li qed ifittxu biex isiru wkoll sidien ta' djarhom.

Kien budget li indirizza liż-żgħażagħ ukoll b'sensiela ta' miżuri pożittivi li issa jiżdiedu ma' dawk li kien hemm fis- snin ta' qabel ukoll.

Dawn huma miżuri li jiffaċilitaw ix-xiri ta' dik li hija l-ewwel residenza.

Kif anke forsi l-Ministru tista' taċċenna fil- winding up, aħna ma tantx nagħmlu plejtu bl-iskemi li noħorġu, u fil-fatt hemm xi skemi li lanqas il-Labour Party ma kien jaf li diġa' qegħdin fis- seħħ.

Dan jidher minn dak li kienu qed jipproponu huma.

Dawn mingħalihom li qegħdin jipproponulna xi ħaġa sabiħa u ġdida u f'daqqa waħda irrealizzaw li aħna attwalment diġa' għandna politika ħafna u ħafna aħjar, b'miżuri fis- seħħ li diġa bbenefikaw minnhom numru kbir ta' nies.

Sur President, nixtieq nagħmel aċċenn partikolari għal xi ħaġa li ilha tiġi diskussa snin twal rigward akkomodazzjoni f'pajjiżna.

Se nagħmel riferenza għal-liġijiet tal-kera li għandna fil-preżent.

Sur President, dwar dan is- suġġett tisma' ħafna opinjonijiet differenti, pero' naħseb li dwar din il- kwestjoni jagħmel ħafna sens kieku f'dan il-parlament nitkellmu b'mod sinċier u prattiku.

Wara kollox din hija liġi li se tagħlaq 70 sena u kulħadd jaf ukoll l-inġustizzji li din iġġib magħha.

Din il-liġi prattikament tfisser li finalment ikun aħjar jekk ma tkunx sid ta' dar li hija mikrija.

Dan qed ngħidu għax apparti li tkun mgħobbi b'ruxxmata spejjeż, fl-istess ħin meta t-tfal tiegħek jaslu biex ikollhom id-dar, inti tibda tgħid li għandek dar li qiegħda mikrija għand ħaddieħor bis-soldi u suġġett għall-obbligi legali f'dak li huwa, per eżempju, tibdil ta' soqfa l- external maintenance ta' dawn id-djar, u t-tfal tiegħek iridu jaraw x'jagħmlu biex isibu saqaf.

Naħseb li fl-aħħar mill-aħħar din hija pożizzjoni relattivament frustranti.

Mill-banda l-oħra wieħed irid jirrikonoxxi wkoll li ma tkunx qed isseħħ ġustizzja jekk wieħed jaqbad u lil dawk in-nies li għandhom post b'din il-kera baxxa jgħidilhom li dik il- kera spiċċat.

B'dan il-mod ħafna nies jispiċċaw barra fit-toroq.

Jiena nappella li din il-liġi għandha tiġi riformata billi tiġi diskussa f'livell għoli f'dan il-parlament, u diskussa wkoll bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra lil hinn minn dak il-ballun politiku li jsarraf f'opportuniżmu li jivvantaġġja partit jew ieħor.

Jiena naħseb li n-nies hemm barra jippretendu li ssir xi forma ta' ġustizzja f'dan ir-rigward.

Wara kollox din hija xi ħaġa li dan il-pajjiż, jekk mhux illum, għada pitgħada irid jgħaddi minnha.

Hija xi ħaġa wkoll li fl-aħħar mill-aħħar għandha tkun pożittiva għal kulħadd.

Mr Speaker, sfortunatament il-politika tal-Labour Party f'dan ir-rigward kienet dejjem politika ta' biża' u ta' inġustizzji kbar.

Per eżempju, kulħadd jiftakar ir-requisitions li għad għandna l- effetti tagħhom sal-lum, u kulħadd jirrikonoxxi wkoll li kellu jkun gvern Nazzjonalista li appuntu għaraf sitwazzjonijiet bħal dawn, ħa stand u għamel pass fil-bidu tas-snin 90 biex beda jindirizza ċerti affarijiet.

Bla dubju ta' xejn għad fadal ħafna xi jsir u jiena nappella li jkun hawn livell ta' diskussjoni tajba f'din ir-riforma li għandna bżonn f'dan il- qasam.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Jekk m'hawnx iktar rimarki nsejjaħ lill-Ministru, l-Onor.

Dolores Cristina, biex tagħmel il-winding up.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, jiena nibda l-winding up, billi nirringrazzja lill-kelliema kollha taż-żewġ naħat tal-Kamra li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Għamilna żewġ seduti u jidhirli li kien dibattitu li sar b'mod għaqli u kawt ħafna.

Apparti lill-kollega l-Onor.

Joe Falzon, illum ħadt gost partikolarment nisma' l-kontribut ta' l-Onor.

Coleiro Preca, li naħseb li semmiet dak li kien diġa' intqal minn bosta kelliema oħra, pero' b'mod u manjiera li poġġiet kollox flimkien u anke issottolineat ċerti problemi li għandna.

Naħseb ukoll li l-Onor.

Coleiro Preca għamlet bosta proposti validi u allura nirriserva d-dritt li nkun nista' nikkummenta dwarhom u għal oħrajn għada, meta niġi biex inkompli nagħmel il-winding up.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sari l-ħin.

Il-Ministru Dolores Cristina tibqa' in possession.

Issa nitlobha biex jekk jogħġobha tressaq l-aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 7 ta' Novembru, 2007, fis-6.00 pm, b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar ir-Riżorsi ta' l- Enerġija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar - Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Ligi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Maltija dwar l- iStandards u Diversi Liġijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, f'dan l-aġġornament nixtieq niġbed l- attenzjoni ta' l-awtoritajiet għal ċerti problemi u ċerti complaints li qiegħed nisma' mingħand it-turisti fuq ċerti servizzi li nagħtu f'pajjiżna.

Jien ma naħdimx fis-settur turistiku direttament, għalkemm ġieli jkolli pazjenti turisti li mmur narahom, u bażikament dawn il-complaints jgħiduhomli n-nies li niltaqa' magħhom b'mod informali u turisti oħra li kellimthom matul dan is-sajf f'pajjiżna.

Mr Speaker, complaint konsistenti li naħseb li nagħmlu sew li nibdew nindirizzaw b'mod iktar assidwu, hija l-problema tat-trasport pubbliku f'Malta.

It-trasport pubbliku Malta li jużaw it-turisti huwa l-ewwel servizz li turist li jiġi Malta se jiltaqa' miegħu.

Jekk ma jikrix karozza, kull turist li jiġi Malta jrid juża t-trasport pubbliku.

Dan is-sajf irċevejt ħafna ilmenti fuq it-trasport pubbliku Malti u se nibda bl-ilmenti dwar is-servizz tal-karozzi tal-linja.

Dan li se ngħid issa ma jgħoddx għax-xufiera kollha, pero' hemm ċerti xufiera tal-karozzi tal-linja qegħdin iħammrulna wiċċna mal-barranin u qegħdin jagħtu nuqqas ta' servizz xieraq lill-poplu Malti.

Hemm bżonn li l-ADT tindirizza din il-kwestjoni b'mod serju ħafna.

Hawn qed nirreferi għan-nuqqas ta' korteżija man-nies, dagħa, kliem ħażin u pastażati.

Wieħed jista' jgħid: Allura għaliex dak li jkun ma jirrapportax?

Hawn irridu nkunu saqajna ma' l-art u nirrealizzaw li turist li se jiġi hawn Malta għal ġimagħtejn, l-inqas ħaġa li jkollu f'moħħu hi li joqgħod jitla' l-qorti u joqgħod jiġġieled ma' dak u ma' l-ieħor.

Ir- realta' hi li hemm xufiera li qed ikunu psataż lejn it-turisti b'riżultat li dan ma jerġax jiġi.

Turist li kellimt jien qalli li mhux beħsiebu jerġa' jiġi Malta minħabba ċerti inċidenti li nqalgħu fil-karozzi tal- linja.

Għalxejn se noqogħdu ngħidu li jrid isir rapport.

Huwa granted li għandu jsir rapport u wieħed għandu jimxi fuqu, pero' rridu nkunu iktar proattivi fuq din il-kwestjoni.

Hawn nerġa' ngħid li mhux ix-xufiera kollha jaġixxu b'dan il-mod, pero' hemm uħud li apparti l-pastażati li semmejt jittrattaw lin-nies qishom annimali, jilbsu b'mod mhux xieraq, jagħmlu over charging, u anke ma jżommux il-ħinijiet.

Dan it-turist partikolari li semmejt ra l-iskeda fuq il-bus shelter li kellu jkun hemm l-aħħar vjaġġ mill-Mellieħa f'ċertu ħin bil-lejl, pero' evidentement ix-xufier in kwestjoni ddeċieda li ma kien hemm ħadd għall-aħħar vjaġġ, ikkanċellah u ħalla n-nies kollha jistennew fuq il-bus stop.

Konsegwentement dawn kollha spiċċaw kellhom jikru taxi.

Problemi oħra li smajt kienet li għax distanza tkun qasira, ix-xufier ma jtellgħux lill-passiġġier.

Per eżempju, kien hemm wieħed li mis-Surfside tas-Sliema ried jaqbad xarabank sal-Ferry tas-Sliema u x-xufier ma rikkbux għax it-traġitt kien qasir.

Din in-nuqqas ta' korteżija lejn il-barranin tagħmlilna ħafna ħsara u rridu nibdew nindirizzawha b'mod assidju.

Min mhux kapaċi jagħti servizz tajjeb f'dak ix-xogħol għandu jwarrab, ikun qed jagħmel pjaċir lilu nnifsu u lill-pajjiż.

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk.

Min mhux kapaċi jagħti servizz tajjeb jagħmel pjaċir lill-pajjiż u lilu nnifsu u jmur jagħmel xogħol ieħor li jħossu komdu jagħmel.

U din il- kwestjoni jridu jindirizzawha kemm-il Ministeru tat-turiżmu, kemm-il Ministeru tat-trasport kif ukoll l-ADT.

Dawn iridu jaraw x'se jagħmlu bis- servizz tat-trasport b'mod iktar aggressiv.

Jiena mhux qed nippretendi li mil-lum għal għada se nsolvu l-problema kollha, pero' għadna lura ħafna.

Per eżempju, barra minn Malta għandek il-ħinijiet imniżżlin fuq il-bus stops u dawn jinżammu sa l-inqas minuta.

Jekk xarabank għandha tgħaddi fid- 9.07a.m, l-aktar l-aktar b'minuta tmur żmerċ.

Hawn Malta m'hawnx din it- tradizzjoni imma rridu nagħmlu xi ħaġa fuqha wkoll.

Illum, bir-rispett kollu, għadna bil-karta mwaħħla fuq il-bus stop u m'hemm l-ebda komunikazzjoni bejn min qed jistenna fuq il-bus stop u x-xarabank.

Ħafna postijiet f'pajjiżi barra minn Malta fuq kull bus stop għandek electronic window li timmarkalek li ġejja l-bus, kemm fadlilha biex tasal u x'ħin se tasal.

Dawn xi affarijiet ta' barra minn hawn?!

Qegħdin fis-sena 2007 u se nidħlu fis-sena 2008, possibbli li daqshekk diffiċli biex ikollna servizz ta' trasport pubbliku li wieħed ma jsemmix dawn in-nuqqasijiet fih?!

Aħna l-Maltin forsi mdorrijin b'dawn in-nuqqasijiet u forsi neħduhom for granted jew with a pinch of salt, imma mhux hekk għat-turist.

Jiddispjaċini ngħid hemm ħafna lok fis-servizz ta' trasport pubbliku li jrid jiġi rranġat, primarjament l-attitudni lejn in-nies.

Qisu li n-nies li jirkbu x-xarabank qed jagħmlu pjaċir lill-operatur tax-xarabank minflok li x-xufier qed jagħti servizz bix-xarabank.

Hawn nerġa' ngħid li hemm xufiera li huma ta' l-affari tagħhom, li juru korteżija u li huma edukati, pero' hemm min m'huwiex, u ma naħsibx li nistgħu nibqgħu nittolleraw sitwazzjoni bħal din.

Dan l-aħħar meta kont il-Ġermanja kelli laqgħa ma' wieħed mill-funzjonarji ta' l-Euro-MedITI.

Din hija kumpannija li twaqqfet bi sħab - hemm xi erba' kumpanniji oħra b'ishma tal-gvern - biex tgħin fir-riċerka għall-bżonn ta' l-industrija u tal-gvern Malti wkoll.

Wieħed mill-proġetti li ġie identifikat kien dawn l-electronic devices li jitwaħħlu fix-xarabank u fuq l-istages biex lilek jinformawk x'ħin għandha titlaq ix-xarabank, kemm fadlilha biex tasal u b'hekk wieħed ikun jaf iktar fejn qiegħed.

Nitlob lill-awtorita' partikolari biex taħdem b'mod aħjar li dan jesiġuh.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa dwar is-servizz tat-taxis.

Ili ngħid li s- servizz tat-taxis f'Malta, kieku jagħti servizz tajjeb li wieħed jista' joqgħod fuqu jagħmlu ħafna iktar flus milli fil-fatt qed jagħmlu llum, pero' l-mentalita' tas-sistema tat-taxis f'Malta hija kompletament ħażina.

Il-mentalita' hija jekk jirnexxili naqla' Lm20 issa bi vjaġġ wieħed inkun daħħalt ta' ġurnata mbagħad ma jinteressanix x'jiġri iktar tard.

Din hija attitudni ħażina.

L-ewwelnett għedt kemm-il darba u diġa' tkellimt fuq il- kwestjoni tal-meters.

Bir-rispett kollu qabel ma jkun hawn xi ħadd li jara li l-meters jintużaw b'mod regolari naħseb li fuq l-issue tat-taxis kulħadd se jkun qed jagħżaq fl-ilma.

Mhux qed ngħid li ma sarx titjib dan l-aħħar pero' jrid ikun hemm ħafna iktar.

Illum għad hemm it-tendenza li jisirquk u għad hemm it-tendenza li jipprovaw ma jagħtukx l-irċevuta.

Ftit ilu qbadt taxi mill-airport u meta wasalt id-dar qalli li bl-irċevuta jżommli Lm8 u bla riċevuta jżommli Lm6.

Meta għedtlu li jien membru tal- parlament ħariġli l-irċevuta.

Għad hemm din l-attitudni.

Jien ġieli sifirt f'pajjiżi oħra fosthom l-Italja, l-Ingilterra u l-Amerika u f'dawn il-postijiet taqbad taxi bla problemi ta' xejn u relattivament bi ftit flus.

It-tendenza hi li taqbadha iktar it-taxi.

It-tendenza fi New York, per eżempju, hi li kull fejn immur, immur bit-taxi għax naf li mhux se jisirquni, naf li ma jagħtukx problemi u naf li m'humiex daqshekk għaljin.

Il-kummerċ fi New York huwa kbir u f'ċertu ħin tal-ġurnata n-nies kważi jiġġieldu biex jirkbu t-taxi.

Pjuttost il-kummerċ jiġri warajhom flok huma jiġru wara l-kummerċ.

Mr Speaker, rigward il-karozzini wkoll naħseb we can give a better product, speċjalment fil-mod kif jilbsu.

Jekk tmur New York jew Ruma ma tarax sewwieqa tal-karozzini bix-shorts u bi qmis miftuħa.

Ma tarahomx dawn l- affarijiet.

Dan in-nuqqas ġej mix-xufiera.

Ma nistgħux lil dawn joħorġulhom uniformi?

Jien mhux qed nippretendi li noħorġu xi uniformi bil-barnuża, pero' jekk tmur New York jew Ruma ssib li x-xufiera jkunu lebsin pulit.

Huwa veru li l-karozzini tagħna jkunu mżejnin ukoll, pero' jiena nippretendi li we give a very slipshod service f'dak li huwa trasport.

Naħseb ukoll li rridu nkunu daqsxejn proactive fuq din il-biċċa xogħol.

Jien mhux qed ngħid li m'hemmx diffikultajiet għax nista' nimmaġina li wieħed isibhom, pero' rridu naslu.

Ma jistax ikun li tibqa' din il- mentalita' li qishom qed jagħmlulek pjaċir biex jagħtuk is-servizz.

Is- servizz qiegħed hemm biex tużah, tieħu gost tużah u meta tużah tingħata servizz tajjeb.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Sur President, jien nixtieq ukoll ningħaqad ma' l-Onor. kollega Michael Asciak u nieħu spunt minn dak li tkellem dwaru għax vera hija xi ħaġa sabiħa li fil-pajjiż ikollok l-eċċellenza, s-serjeta' u l- kwalita'.

Sur President, bħalissa bħall-kollegi sħabi jiena wkoll qed nagħmel numru ta' house visits fid-disa' u fl-għaxar distrett elettorali u bla dubju ta' xejn dawn l-affarijiet li qed isemmi l-Onor. kollega jdejqu lil kulħadd.

Il- poplu Malti jixtieq li verament ikun hemm iżjed serjeta' fil-mod ta' kif isiru l-affarijiet anke fis-sens ta' atteġġjament tal-persuni, u apparti l- complaints li semma l-Onor.

Asciak dwar it-trasport jiena nista' nsemmi wkoll complaints oħra li nirċievi, fosthom dwar l-industrija tal-bini.

Mr Speaker, jiena kemm-il darba ġbidt l-attenzjoni anke f'dan il-parlament li ħafna ħaddiema fis-settur tal-kostruzzjoni fosthom bennejja u dawk li jwaqqgħu bini eżistenti sabiex ikun jista' jitla' ieħor kważi kważi ħadd ma jista' jkellimhom.

Dawn jagħmlu l-post tagħhom u jibdew fi x'ħin iridu, jispiċċaw fi x'ħin iridu, u xi kultant anke jibqgħu għaddejjin ukoll f'perijodi li huma turistiċi.

Jiena naħseb dan l-atteġġjament huwa totalment bil-kontra ta' dak li għandu suppost ikun.

Għalkemm huwa pass pożittiv li bdew joħorġu wkoll regolamenti f'dan ir-rigward, pero' jiena ngħid li aħna għandna bżonn bidla kbira fil-mentalita' ta' kif isiru l- affarijiet, speċjalment f'dan is-settur li jimpjega ħafna nies.

Sur President, hawnhekk irrid ngħid li sfortunatament dan huwa settur li daħlu ħafna nies fih mhux għax huma mħarrġa f'dik is-sengħa.

Per eżempju, fis-settur tad-demolition għandek nies li totalment lanqas jafu eżattament l-andament tax-xogħol.

Dawn lanqas biss huma mħarrġa, u madankollu jaħdmu kważi kważi mingħajr l-ebda gwida ta' xi perit u jagħmlu totalment dak li jridu.

Jien fil-professjoni tiegħi niltaqa' ma' din il-problema wkoll għax tibda ġieli tispjega lil ċerti nies dwar x'għandu jsir, pero' meta titlaq minn fuq il-post tal-lant, dawn jagħmlu totalment bil-maqlub ta' dak li tkun għedtilhom.

Meta din il-ħaġa niddiskutiha ma' periti oħra dawn jgħidulek li jgħaddu mill-istess esperjenzi.

Dan huwa ħażin għax l- ewwelnett jista' jwassal għal inċidenti li saħansitra sfortunatament ġieli jkunu fatali wkoll.

Dawn iseħħu għax ikun hemm ħaddiema li jaħdmu b'ċerta negliġenza u b'ċertu mod li jkun ta' periklu mhux biss għalihom imma anke għal ħaddiema oħrajn u għal terzi persuni fosthom nies li jkunu għaddejjin fit-toroq.

Sur President, f'dan ir-rigward għandu jidħol anke l-operat tal-kunsilli lokali f'dak li huwa t-traffic management ħdejn sit partikolari.

Il-frażi "traffic management" hawnhekk m'hijiex appropriate għax ħafna drabi jkun traffic mismanagement li sfortunatament iwassal għal chaos sħiħ fiż-żona in kwestjoni.

Illum jekk tmur tapplika għal permess għand il-kunsill lokali, dan kważi kważi jaqbad u joħroġlok il-permess mingħajr ma jagħti kas ta' xejn u mingħajr ma jagħti kas l-andament tat-traffic management tal-madwar.

Forsi l-iżjed li jgħidlek hu li trid tikri warden għal dak il-ħin li inti tagħlaq it-triq, pero' ma jarawx l-inkonvenjent li wieħed joħloq biex jagħlaq triq.

Sur President, is-sitwazzjoni f'pajjiżna hi li kważi kważi inti tista' tmur u taqbad u tagħlaq it-triq dment li għandek il-permess tal-kunsill lokali.

Kważi kważi dak li jkun jispiċċa jagħmel l-arja bil-permess li jkollu mar- residenti kollha tal-madwar.

Litteralment tispiċċa king of the road, u dan huwa atteġġjament totalment ħażin.

Jien nappella li l-kunsilli lokali jħarsu lejn xi ħaġa b'mod oġġettiv u lejn xi ħaġa iżjed serja f'dan ir- rigward.

Dan li qed ngħid iseħħ l-Imsida, pero' mhux biss.

Il-Gżira, San Ġiljan u Tas-Sliema jsir l-istess.

Dejjem u kontinwament tisma' l- complaints.

Jiena nifhem u napprezza li ċertu inkonvenjent ta' xogħol se jkun hemm dejjem, pero' almenu għandna niġbdu ħabel wieħed biex l- inkonvenjent innaqqsuh kemm jista' jkun.

Irridu wkoll inħarsu lejn xi ħaġa li tkun iżjed ħolistika.

Per eżempju, jekk inti minħabba sit ta' kostruzzjoni għalaqt triq, inti hemmhekk ma tistax tibqa' bis-sistema ta' one-way f'dik il-ġurnata partikolari bil- konsegwenza li ħafna karozzi jispiċċaw iduru ma' l-inħawi kollha biex jippruvaw isibu xi triq li m'hijiex one-way.

Għandna nibdew naħsbu wkoll fuq construction management reports iżjed dettaljati li għandhom jiġu sottomessi lill-MEPA kif ukoll lill-kunsilli lokali biex iħarsu lejn din il- ħaġa b'mod aktar ħolistiku u b'ċertu sens ta' maniġġjar tajjeb ta' traffiku.

Jien m'iniex se nitkellem dwar il-prattiċi ta' xogħol li għandna ndaħħlu għax persważ li jieħdu ħafna u ħafna iżjed ħin, pero' nixtieq nagħmel rimarka f'dan il-kuntest.

Sur President, huwa żgur li f'Malta għandu jkun hawn anke registration of contractors speċjalment f'dak li huwa ta' konstruzzjoni.

Dan biex isir xogħol b'mod aktar serju għax bla dubju ta' xejn prattikament l-irħis dejjem jispiċċa jirbaħ pero' ġeneralment l-irħis jispiċċa li jkun ta' prezz għoli f'dawk li huma safety, site management u f'dawk l-affarijiet l-oħrajn kollha li prattikament jipprovdu xogħol tajjeb bl-inqas inkonvenjenza għall- ġirien.

Jiena nappella biex inħarsu lejn dan is-settur b'mod ħolistiku u b'mod ħafna iżjed dettaljat.

Dan is-settur kiber ħafna f'dawn iż-żmenijiet u persważ li għandna nindirizzawh b'mod li jottjeni kwalita' tajba.

Fl- opinjoni tiegħi din għandha tkun it-triq fil-ġejjini għall-futur ta' dan is- settur.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 7 ta' Novembru 2007 fis-6.00 pm. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra kienet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BRUSSELL - LAQGĦA DWAR IL-MIŻURI TAL-PIXXISPAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid min kien ir-rapprezentant tad- Dipartiment tas-Sajd li attenda għal-laqgħa dwar il-miżuri tal-pixxispad li saret nhar is-17 ta' Ottubru 2007 fi Brussell?

X'miżuri ġew proposti min- naħa Maltija sabiex ikunu mħarsa d-drittijiet tas-sajjieda Maltin u Għawdxin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li l-laqgħa tas-17 ta' Ottubru kienet laqgħa bejn il-Kummissjoni Ewropea u s-settur, u għaldaqstant ma jattendix rappreżentant tat-Taqsima ta' l-Affarijiet Veterinarji u s-Sajd.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jinfurmani għaliex fil-laqgħa ta' 17 ta' Ottubru, 2007 li saret fi Brussel dwar The management measures for swordfish ġiet mistiedna l-Għaqda Koperattiva tas-Sajd biss?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li uffiċjal mit-Taqsima għall- Affarijiet Veterinarji u s-Sajd kienet bagħtet e-mail liż-żewġ koperattivi, jiġifieri lill-Għaqda Koperattiva tas-Sajd u lill-Koperattiva Nazzjonali tas-Sajd.

L-e-mail fuq fishcoop@maltanet.net lill-Koperattiva Nazzjonali tas-Sajd ma waslitx u meta rat hekk l-uffiċjal ċemplet lis-segretarju tal- koperattiva u ftehmu li tibgħatlu l-istedina fuq l-indirizz e-mail tiegħu personali.

Din l-istedina kienet indirizzata lill-koperattiva.

LICEO MIKIEL ANTON VASSALLI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28568 u jgħid liema klassijiet fil-Liceo Mikiel Anton Vassalli tal-Handaq huma bla għalliema fl-istudji tal-kompjuter?

Meta l-istudenti se jingħataw dawn l-għalliema li bħalissa huma nieqsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn nhar it-Tnejn, 5 ta' Novembru, 2007, l- istudenti li għandhom studji tal-kompjuter fl-iskola sekondarja subien fil- kulleġġ Sant'Injazju għandhom l-għalliema meħtieġa.

FUND FOR GOOD CAUSES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' issa l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsijiet parlamentari 27278, 27799, 27930, 28058, 28255 u 28584 u jgħid matul din is-sena liema għaqdiet u proġetti ġew iffinanzjati mill-Fund for Good Causes li ġej mill- lotteriji?

Liema għaqdiet oħra ġew mgħarrfa li se jingħataw fondi u x'inhuma l-proġetti ffinanzjati?

Fuq liema kriterji ġew magħżula l- għaqdiet u l-proġetti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DAR MALTA FI BRUSSELL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 24645 u jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28123, 28412 u 28586 u jgħid kemm hemm organizzazzjonijiet kummerċjali li jinsabu lesti jikru partijiet minn Dar Malta u jgħid liema huma dawn l- organizzazzjonijiet kummerċjali?

ONOR.

INĊIDENT BEJN ANZJANA U HELPER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'passi ttieħdu wara l-inċident li nqala' nhar it-22 ta' Awissu, 2007 bejn l-anzjana msemmija permezz ta' dettalji li qed jintbagħtu separatament u l-helper assenjata lilha, fejn din ta' l- aħħar sfat attakkata mill-imsemmija anzjana li tbati minn dementia qawwija?

Min ħa u qed jieħu r-responsabbilta' li l-imsemmija anzjana tibqa' tgħix għal rasha minflok ma tinġabar f'xi dar ta' l-anzjani?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li hekk kif it-taqsima ħidma soċjali fil-Ministeru għal Għawdex irciviet informazzjoni mingħand il-Part Time Social Assistant ta' l-anzjana konċernata, li hija (il-PTSA) ġiet aggredita b'xi mod mill-anzjana, immedjatament il-Kap tas-Sezzjoni tas-Social Work fi ħdan il-Ministeru ordna lis-social workers li qed isegwu l-każ fit-taqsima psikjatrika fl-Isptar mentali f'Għawdex, sabiex jivverika x'ġara.

Dak inhar stess, flimkien mat-tabib tal-polyclinic (Victoria) huma għamlu vista fid-dar tal-anzjana, fejn l-imsemmi tabib iċċertifika li l-anzjana ma kienx jinħtieġilha li tinġabar fl-isptar.

Irriżulta wkoll li l-aggrediment kien wieħed ta' natura ħafifa, tant li l-helper baqgħet sal-lum tagħti servizz lil din l-anzjana li min-naħa tagħha hi kuntenta ħafna b'dan is-servizz.

Dwar min ħa u qed jieħu r-responsabbilta' li l-imsemmija anzjana tibqa' tgħix fil-komunita', din hija deċiżjoni li tittieħed mill-multi disciplinary team ta' l-isptar mentali kull darba li l-anzjana tattendi b'mod regolari għall-appuntamenti tagħha fl-outpatients għall-assessment.

VETTURI LI JAĦDMU BL-ELETTRIKU

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija t-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq vetturi li jaħdmu bl-elettriku u l-batterija (Electric cars)?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ir-rati ta' taxxa fuq reġistrazzjoni huma :

Battery driven electric cars 0 % Petrol/Diesel electric hybrid cars 16.5 %

MDINA ROAD – TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 27463, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-kamra kopja tal-pjanti u site plan ta' fejn ġejjin dawn it-traffic lights fi Triq l-Imdina?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kopja tal-pjanti u site plan ta' fejn ġejjin dawn it-traffic lights fi Triq l-Imdina tpoġġiet aktar kmieni fis-seduta waqt il- ħin tat-tqegħid ta' karti.

ZABBAR - DRENAĠĠ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex id-dipartiment konċernat qed jagħmel komunikazzjoni ġdida tad- drenaġġ fit-triq li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separament u r- residenti qed jintalbu biex iħallsu għall-ispejjeż tax-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li x-xogħol fi Sqaq il-Fatħa, Żabbar ser isir mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mal-grupp li jmiss ta' kuntratti ta' estensjonijiet tad-drenaġġ.

Hu ppjanat li dawn il-kuntratti jingħataw sa l-aħħar ta' Jannar 2008.

Il-KSI ma talbet l-ebda ħlas għal dan ix-xogħol.

FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qed iżomm lill- Uffiċċju Konġunt milli jagħmel il-kuntratt ta' fidi ta' ċens lill-persuna mir-Rabat, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-proċess tal-fidi taċ-ċens fuq il- fond in kwistjoni jinsab fi stat avvanzat.

Fil-fatt l-Uffiċċju Konġunt se jieħu passi biex issir pjanta tal-proprjeta' bl-iskop li din tiġi reġistrata fir-Reġistru tal-Artijiet biex wara jkun jista' jsir il-kuntratt tal-fidi.

FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qed iżomm lill- Uffiċċju Konġunt biex jinfeda ċ-ċens ta' persuna minn Wied il-Għajn, li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-persuna in kwistjoni applikat biex tifdi ċens f'Mejju tas-sena 2007.

Peress li l-Uffiċċju Konġunt għadu qiegħed jipproċessa mijiet ta' applikazzjonijiet li rċieva qabel Mejju 2007, l-applikazzjoni tiegħu tiġi proċessata fiż-żmien opportun.

CEKK TAR-RELIEF

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid għaliex il-persuna minn Bormla, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ma rċevietx iċ- ċekk tar-relief?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti parir lill- persuna indikata li tmur l-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas- sigurta' soċjali tal-lokalita' tagħha, jew iċċempel SPIC fuq numru tat- telephone 159, biex tingħata l-informazzjoni u l-għajnuna meħtieġa.

ĦLAS TA' KERA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jintervjeni fil-każ umanitarju tar-resident, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, minħabba li għandu bosta problemi finanzjarji u għalhekk ma jistax iħallas l-kera tal-posta li jabita fih u li hi dovuta lill-Uffiċċju Konġunt?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-persuna fil-kwistjoni għandu ammont sostanzjali ta' arretrati ta' kera li ma tħallsux.

Għalkemm huwa ffirma ftehim mal-Uffiċċju Konġunt sabiex iħallas ammont raġonevoli kull tlett xhur il-kerrej ma żammx ma dan il-ftehim.

TRADE LICENSING UNIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm idaħħal flus fit-Trade Licensing Unit, kull sena, mil-liċenzji tal-ħwienet, skond it-tariffa li hemm illum?

Kemm hu previst li jibda jdaħħal bit-tariffi l-ġodda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tweġiba tingħata f' seduta oħra.

CVA – ĦRUĠ TA' KONTIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-ammont ta' flus invoiced kull xahar mic-CVA minn Mejju 2007 sa l-aħħar tax-xahar ta' Ottubru 2007?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab infurmat li l-ammont ta' kontijiet li nħarġu u l-ammont ta' flus li tħallsu sa l-aħħar tax-xahar t'Ottubru kienu dawn:

|Mejju |7,509.85 | |Ġunju |9,101.68 | |Lulju |32,223.16| |Awissu |29,381.01| |Settembru |39,984.52| |Ottubru |41,667.40|

UNIVERSITA' TA' MALTA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Universita' ta' Malta għandix rabta ma' Gian Pietro Caliari li jgħid li huwa Professur ta' l- istess Universita' (Ref: http://www.gianpietrocaliari.eu/?page_id=2)

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

OĠĠETTI MAQBUDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 27890 jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienu l-oġġetti li nqabdu f'kull każ u x'passi ttieħdu mill-pulizija f'kull każ?

Jista' jgħid kemm-il każ ittella' l-Qorti b'arrest u kemm-il każ itella' l-Qorti bi proċedura oħra?

Jista' jgħid f'kemm-il każ l-persuna/i involuta/i nżammet/nzammu taħt arrest għall-interrogatorju mill-Pulizija u għal kemm-il siegħa nżammu taħt arrest?

Jista' jgħid kemm għadda żmien bejn l-akkadut fl-ajruport u l- apparizzjoni fil-Qorti f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi kien hemm tlett każijiet fejn l- oġġetti li nqabdu kienu armi tan-nar u munizzjon u każ ieħor fejn l-oġġetti kienu logħob tan-nar.

Fl-ewwel tlett każijiet il-pulizija ressqet il-qorti b'arrest, filwaqt li fl-aħħar każ il-persuna giet imressqa b'ċitazzjoni.

Peress li fl-ewwel tlett każi il-persuni tressqu b'arrest, dan sar fi ftit siegħat, filwaqt li fl-aħħar każ iċ-ċitazzjoni kienet għal ftit xhur wara.

PUSSESS TA' OĠĠETTI PROJBITI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija 27890, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'kull każ x'passi ttieħdu mill-Kummissarju tal-VAT u mill-Kontrollur tad-Dwana?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAŻNA TAL-GASS

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'referenza għall- applikazzjoni mal-MEPA PA01947/02 approvata fl-1 ta' Frar ta' din is-sena, jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28534 u jagħti indikazzjoni ta' meta hu ppjanat li jiċċaqlaq is-sit tal-ħazna tal-Gas fis- sit propost f'Bengħajsa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li l-iżvillup propost li għalieħ ħareġ l-''Outline Development Permit'' 01947/02 huwa ppjanat li jsir mill ''operator'' li jintgħażel biex jingħata il-konċessjoni biex imexxi it- taqsima tal-Gas tal-Korporazzjoni Enemalta, liema sejħa u proċess qed jitmexxa mill-''Privatisation Unit''.

SOLAR WATER HEATERS

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 28405 u jgħid għaliex l-Enemalta qed tagħti tlett xhur biss ċans minn mindu jitwaħħal servizz ġdid biex il-familji jwaħħlu solar water heaters ħalli jkunu jistgħu jibbenefikaw minn refund fuq il- meter tad-dawl u l-ilma?

Ma jaħsibx li koppji żgħażagħ li jkunu qed jirranġaw d-dar fejn joqogħdu ikollhom bżonn servizz tad-dawl minn qabel ma jidħlu fid-dar tagħhom u ma jkunux jistgħu jwaħħlu s-solar water heater minn qabel?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA – DĦUL MIS-SURCHARGE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlet flus l-Enemalta, xahar b'xahar, mis-surcharge fuq il-konsum tad-dawl u l-ilma bejn Marzu 2007 u Settembru 2007?

Jista' jaqsam d-dħul mis- surcharge bejn dak mill-konsum domestiku u dak mill-konsum kummerċjali/industrijali?

ONOR.

TARXIEN - BUS SHELTER

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Għaliex wara sena li dam biex tlesta bus shelter fi Triq iz-Zejtun (quddiem Sonren Pharmacy) Tarxien MEPA Permit 04089/05, l-karozzi tal- linja lejn u miz-Zejtun qed jgħaddu minn Triq il-Knisja, f'liema triq m'hemmx bus stops jew shelters.

Jista' dan ix-shelter jiġi żarmat u jintrama fi Triq il-Knisja?

Nies li jużaw il-buses m'għandhomx post stabilit fejn jirkbu, xemx u xita.

Fil-bidu tal-ġurnata jinħoloq kaos għaliex il-buses jiefqu f'nofs Triq il-Knisja (double parking) biex il- passiġġieri jirkbu b'periklu kbir u t-traffiku jitwaqqaf.

Ix-xogħol inutli li sar fuq dan il-bus shelter hu ta' kwalita' jew ta' periklu meta tara display board kbira tal-ħġieġ wieqfa fuq biċċa njama għaliex il-concrete ma tpoġġix sew?

Saru inspections wara li sar dan ix-xogħol?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

NEFQA TAL-FONDI MILL-EU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari 27704 u r-risposta mogħtija, jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 28372 u 28615 u jgħid kif intnefqu Lm136,262,989.62 li Malta rċeviet mill-Unjoni Ewropea?

F'liema proġett ntnefqu dawn il-flus?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li mill-fondi li rċevejna mill-UE li huma Lm136,262,989.86; (Lm112,156,521.20 huma Lump Sum and Budgetary Compensations u Lm6,311,854.65 huma advance payments) filwaqt li l-bilanċ ta' Lm17,794,614.01 huma relatati mal-proġetti li qegħdin fit- tabelli li tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il- ħin tat-tqegħid ta' karti.

FAMILJI EŻENTI MIS-SURCHARGE

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm persuni jew familji ġew eżenti mis-surcharge fuq dawl u ilma?

Kemm hu l-ammont li vvota l-Gvern għal din l-public obligation?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li hemm 28,186 familja li gawdew mill-benefiċċju għall-energija.

L-ammont li ġie vvutat għal din il-miżura għal din is-sena kien Lm3.3 miljuni.

MALTA ENTERPRISE - INĊENTIVI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif tqassmu l-inċentivi mill-Malta Enterprise Corporation matul din is-sena?

Kemm kien l-ammont ta' dawn l-inċentivi?

Liema kienu l-kumpaniji li rċevewhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.