MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 264 It-Tnejn, 9 ta' Mejju, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 264 It-Tnejn, 9 ta' Mejju, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 9 ta' Mejju, 2005

WERREJ

MINUTI 153

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 153

TQEGĦID TA' KARTI 161

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SĦUBIJA TA' MALTA FIL-BANK

EWROPEW GĦAR-RIKOSTRUZZJONI U L-IŻVILUPP (IT-TIENI QARI)

MALTA MEMBERSHIP OF THE EUROPEAN BANK FOR RECONSTRUCTION

AND DEVELOPMENT (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 163

AĠĠORNAMENT 184

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 189

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 263 li saret fl-4 ta' Mejju, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

RABAT: TRIQ BIR IR-RIEBU – XOGĦOL TA' KISI

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Joseph Cassar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid f'liema stadju wasal ix-xogħol ta' kisi ta' Triq Bir ir-Riebu, fir-Rabat?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Ninsab informat li t-triq imsemmija hija nkluża fil-lista ta' toroq li jridu jsiru mid-direttorat, bix-xogħol isir skond il-prioritajiet li jirriżultaw mill- programm li qed jitħejja.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Waqt li nfakkar lill-Ministru fil-mistoqsijiet supplimentari li kont għamiltlu dwar l-area ta' Triq il-Ħbit mill-Ajru u kont anke ġbidtlu l-attenzjoni li ħdejn l-industrial estate tar-Ricasoli hemm triq li tinsab f'sitwazzjoni allarmanti u hu kien weġibni li ma kellux l-informazzjoni f'idejh, jista' jgħidli jekk hemmx il-possibbilta' li jinstabu xi fondi biex din it-triq tiġi asfaltata jew almenu tingħata kisja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva, nikkonferma dak li qal l-Onor.

Interpellant pero' għadu daqsxejn kmieni biex ngħidlu jekk instabux il-fondi għal dan il- għan.

L-Onor.

Mizzi jaf li l-budget ikun ippjanat u committed minn sena qabel u mhux possibbli li wieħed idaħħal toroq ġodda in the short run, pero' toroq li jirriżultaw li qegħdin fi stat prekarju jistgħu jiddaħħlu fil-programm għas-sena d-dieħla.

ŻEJTUN: TRIQ XANDRU PULIS - ASFALTAR

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Michael Gonzi) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jinformana jekk Triq Xandru Pulis, fiż-Żejtun hijiex fil-lista biex tiġi rranġata u tingħata t-tarmac?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-triq imsemmija tagħmel parti mil-lista ta' toroq li se jsiru mid-direttorat, bix-xogħol isir skond il-prioritajiet li jirriżultaw mill-programm li qed jitħejja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi l-proċedura biex dawk it-toroq li ma jaqgħux taħt il-ġurisdizzjoni tal-kunsilli lokali, jingħataw attenzjoni minn żmien għal żmien?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport għandha fi ħdanha periti li għandhom ir-responsabbilta' li jeżaminaw l-istat tat-toroq u jħejju programm ta' xogħol ta' manutenzjoni, naturalment dejjem skond x'ikun jippermetti l-budget u infatti ġieli joħorġu tenders għall-patching ta' ċerti toroq.

STATEMENTING MODERATING PANEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm każi pendenti quddiem l-istatementing moderating panel f'Diċembru 2003 u Diċembru 2004?

Jista' jgħid jekk għadx fadal każi pendenti mis-snin 2003 u 2004?

Jista' jgħid kemm hemm każi pendenti llum?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li sa Diċembru 2003 kien hemm 281 każ pendenti quddiem l- istatementing moderating panel u sa Diċembru 2004 kien hemm 368 każ.

Mill- 2003 kien hemm 114-il każ pendenti u mill-2004 kien hemm 174-il każ pendenti.

Sal-lum in-numru ta' każi pendenti huwa ta' 425.

STATEMENTING MODERATING PANEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm dehru studenti quddiem l-istatementing moderating panel f'Jannar, Frar u Marzu 2004 u fl-istess tliet xhur ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti li dehru quddiem l- istatementing moderating panel hu hekk :-

| |2004|2005 | |Janna| 30| 36 | |r | | | |Frar | 33| 36 | |Marzu| | 28 | | |9 | |

MARFA: RAMLA TAL-BIR – BEACH CONCESSION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonferma jekk l-art fir-Ramla tal-Bir, Marfa ngħatatx lill- privat jew le sabiex tiġi żviluppata f'private beach jew lido?

Jista' jgħid lil min ingħatat?

ONOR.

TONIO BORG (Aġent Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mill-arkivji tat-taqsima proprjeta' tal-gvern ma jirriżultax li xi art tal- gvern fir-Ramla tal-Bir, Marfa ngħatat sabiex tiġi żviluppata f'private beach jew lido, ħlief għal dik il-parti li l-pjanta tagħha qed tiġi mehmuża ma' din it-tweġiba u li ilha mogħtija għal skop turistiku għal dawn l-aħħar 37 sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, illum aħna u deħlin, il-grupp Gift of Life tawna CD b'żewġ ritratti li verament jixxukkjawk - ritratt minnhom ta' tarbija ta' 24 ġimgħa li tinsab fl-intensive care unit u qed jippruvaw isalvawha u l-ieħor ta' ġisem mejjet ta' tarbija ta' 24 ġimgħa li ttieħed ġewwa abortion clinic – u nistaqsi lill-Aġent Prim Ministru jekk hux f'pożizzjoni li jiddikjara li l-abort għandu jibqa' illegali f'pajjiżna.

Se jibqa' jsostni dan mhux biss f'Malta imma anke barra minn xtutna?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nikkonferma li l-Gvern Malti, bl-appoġġ ta' l- oppożizzjoni, fil-fora internazzjonali dejjem wera li hu kontra l-abort, kemm fl-assemblea parlamentari tal-Kunsill ta' l-Ewropa kif ukoll f'fora internazzjonali oħra, fosthom dawk tal-Ġnus Magħquda.

Minħabba f'hekk il- gvern iddeċieda li din il-projbizzjoni ta' l-abort ma tkunx biss fil-Kodiċi Kriminali iżda tiġi anke entrenched fil-Kostituzzjoni.

Peress li l-gvern jixtieq li din tkun proposta nazzjonali u mhux proposta ta' gvern, ta' oppożizzjoni jew ta' xi partit politiku, qed jistieden lill- għaqdiet kollha - partiti politiċi, trade unions u għaqdiet oħrajn, anke ta' natura soċjali - sabiex jesprimu s-sostenn tagħhom għal din l- inizjattiva.

Jiena ħadt gost li llum stess kien hemm dan il-pro-life lobby u li tqassam materjal li juri l-kruha ta' l-abort, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-eta' tal- pensjoni hijiex se tintmiss minn 61 għal 65?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan il-gvern iddiskuta l-problema tal- pensjonijiet b'mod realistiku u ħolistiku u l-proposti huma kontenuti f'white paper, peress li din hija kwestjoni li tinvolvi u tolqot lil diversi nies.

Issa wara perijodu abbastanza twil ta' konsultazzjoni, il- gvern jieħu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn sabiex nassiguraw mhux biss il- pensjonijiet tal-lum imma anke dawk ta' għada.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' jgħid jekk waħda mill-konsiderazzjonijiet hijiex li l-gvern imexxi l-eta' tal-pensjoni minn 61 għal 65?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-white paper hemm diversi proposti għal soluzzjonijiet ta' natura differenti.

Meta finalment il-gvern jieħu pożizzjoni definittiva niġu hawn u nemendaw il-liġi tal-pensjonijiet, pero' importanti li kulħadd jagħraf li din il-problema teżisti.

Għax jekk ngħidu li din il-problema m'hijiex tagħna u allura egoistikament ma nagħmlu xejn dwarha, iktar tard jista' ikun hemm bżonn ta' aktar deċiżjonijiet ebsin x'jittieħdu minn dawk li stajna ħadna s'issa.

Allura bħal pajjiżi oħrajn, qegħdin nikkomparaw in-numru ta' nies li qegħdin jaħdmu man-numru ta' nies li qed jiġu sostnuti bil-pensjoni u flok indaħħlu rasna ġor-ramel u ma nagħtux kas tal-problema minħabba l-fatt li għalissa m'hijiex qed tolqotna, qegħdin pjuttost nieħdu ħsiebha u naraw kif nistgħu nieħdu passi dwarha.

Jiena nittama li anke l-oppożizzjoni tagħti l-kontribut tagħha sabiex inkunu f'qagħda li niggarantixxu pensjoni għal kulħadd fis-snin li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Aġent Prim Ministru jikkonferma li l-pajjiż għandu problemi oħra li jenħtieġu azzjoni immedjata?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Kieku gvern ma jkollux quddiemu problemi li jkollu bżonn jindirizzahom, kieku s-sitwazzjoni fil-pajjiż tkun waħda monotona ħafna!

Għalhekk jeżistu l-gvernijiet biex jieħdu d-deċiżjonijiet.

Naturalment huwa faċli ħafna li tkun fl-oppożizzjoni, titkellem dwar il- problemi u ma tagħmel xejn dwarhom.

Imma dan huwa gvern li ġie elett sabiex fejn hemm problemi, jidħol għalihom u jagħmel l-aħjar li jista' biex isolvihom filwaqt li jiggverna l-pajjiż.

Ma naf bl-ebda pajjiż li m'għandux problemi u li ma jkunx irid jaffaċċjahom kemm jista' jkun malajr, pero' ma jfissirx dan li wieħed m'għandux jaħseb għall-problemi li għad iridu jiġu.

Għax jekk wieħed ma jagħmel xejn u jinjora l-problemi, ukoll ikun qed jieħu pożizzjoni imma hija attitudni egoistika għax ikun qiegħed biss jittrasferixxi piż iktar tqil fuq il- ġenerazzjonijiet ta' warajh.

Dan mhux sew għax il-gvern m'għandux iħares sal-ponta ta' mnieħru imma għandu jħares fit-tul.

Għandu jħares l-interessi tal-pajjiż u jipprova jsolvi mhux biss il-problemi li jeżistu llum, imma anke dawk il-problemi li żgur se niltaqgħu magħhom għada u allura f'dan is-sens huma problemi tal- lum ukoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Aġent Prim Ministru jikkonferma li dan il-gvern suppost tela' fuq il-promessa li wiegħed lill-poplu li money no problem, li ma kellux iżid it-taxxi meta fil-fatt nafu kemm żiedhom u li l-impjieg suppost kellu jiġri wara l-ħaddiema u mhux il-ħaddiema jiġru wara l- impjieg?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Dan il-gvern tela' fuq diversi pożizzjonijiet fil- programm elettorali tiegħu u dawn se jimplimentahom.

FTS – PJANI U DOKUMENTAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk itteħditx xi tip ta' azzjoni fuq il-pjani u d-dokumentazzjoni dettaljata meħtieġa li kien ilhom 'il fuq minn sentejn li ġew ippreżentati lill-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada minn esperti edukattivi tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni?

Jista' jgħid x'se jsir din is-sena fuq dan il- proġett.

Meta se jibda u meta huwa maħsub li jintemm?

Kemm hemm flus ivvotati għal dan il-proġett?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett napprezza jekk l-Onor Membru jgħaddili kopja tal-pjani u dokumentazzjoni dettaljata meħtieġa li jirriferi għalihom fil-mistoqsija u li jidher li għandu fil-pussess tiegħu biex inkun nista' nwieġeb b'mod informat u rilevanti.

Napprezza wkoll jekk jgħidli għal liema proġett qed jirriferi fil- mistoqsija tiegħu.

MSIDA – (EX) SKOLA SANTA MARIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'sar mill-flus ivvotati f'dawn l-aħħar tliet snin għall-proġett ta' l-(ex) skola Santa Marija fl-Imsida?

Kemm huwa minnu li ġew irtirati l-pjanti mill-MEPA?

Kemm huwa minnu li l-post fejn se jsir dan iċ-ċentru huwa kkundannat?

X'passi ttieħdu biex jiġi evitat il-periklu?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett ġejt aċċertat li l-parti tal-bini li qed tintuża kemm minn nies tad-divizjoni ta' l-edukazzjoni kif ukoll mill- pubbliku li jżur l-uffiċċji konċernati, m'hi ta' ebda periklu.

Informat ukoll li l-istruttura tal-parti li m'hijiex qed tintuża tenħtieġ tiswija u għaldaqstant l-ebda persuna m'hi qed tokkupa jew taħdem f'din il-parti.

Il-pjanti li oriġinarjament ġew preżentati lill-MEPA ġew irtirati biex isir aġġustament fihom.

Peress li l-proġett ta' xogħol ġie sospiż ma kenux ivvotati flus għalih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, forsi ma jsibx diffikulta' il-Ministru Mugliett li jqum u jgħidli jekk marrux xi uffiċjali tal-MEPA biex iwaqqfu x- xogħol li kien għaddej fix-Xgħajra, apparentement minħabba li ma kienx kopert bil-permess meħtieġ.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Dan il-proġett ma jaqax taħt il-ministeru tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura l-promenade u t-twessigħ tat-toroq ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' ta' l-awtorita' dwar it-trasport?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport m'għamlet l-ebda applikazzjoni biex titwessa' it-triq.

Safejn naf jien ix-xogħlijiet li nbdew huma dawk tal-promenade.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti li dak li qed jgħid il-Ministru huwa żbaljat - għax ix-xogħol li sar hemmhekk f'dak li huwa twessigħ ta' toroq kulħadd jista' jarah - imma issa ladarba rrispondieni bil-mod li rrispondieni, aktar jagħtini x'nifhem li ma saret l-ebda applikazzjoni u li x-xogħol kien għaddej bla permess!

MR SPEAKER: Ejja għad-domanda jekk jogħġbok, Onor. Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jikkonferma li marru xi uffiċjali tal-MEPA biex iwaqqfu dan il-proġett li kien qed isir fit-toroq u fuq il-promenade?

Jikkonferma li l-foreman responsabbli mix-xogħol ingħata l-ordni biex jibqa' għaddej bix-xogħol li kien qed jagħmel, minkejja li ma kienx hemm il- permess meħtieġ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): B'riferenza għall- interpellanza li tidher fuq l-order paper, frankament inħossni perpless bit- tip ta' risposta li qed tingħata għax għal dan il-proġett ġew ivvotati fondi għal tliet snin konsekuttivi, iżda issa l-Ministru qed jgħid li l- pjanti ġew irtirati biex isir aġġustament fihom.

Allura x'inhi eżattament is-sekwenza tal-ġrajjiet f'din il-ħaġa, Sur President?

Jekk sena wara l-oħra għal tliet snin sħaħ ġew ivvotati fondi għal dan il- proġett, kif issa jiġi l-Ministru jgħid li l-pjanti ġew irtirati u li m'għadhomx jiġu vvotati flus għal dan il-proġett?

Jew ħaġa jew oħra, ngħid jien!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiddispjaċini imma l-premessa tal-mistoqsija hija żbaljata għax la fl-aħħar tliet snin u lanqas fis-snin ta' qabel ma kien hemm fondi vvotati għall-(ex)skola Santa Marija, fl-Imsida.

Dawn il-fondi jkunu ġew ivvotati għal tiswijiet ta' bini u manutenzjoni ta' skejjel u għal dan il-għan tiġi vvotata lump sum.

Dejjem hekk kien, bid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tara x'inhuma l-bżonnijiet għat-tiswijiet li jkunu meħtieġa u tagħmel skeda tax-xogħol kollu li jkun irid isir.

Issa meta saru l-aċċertamenti ta' l-istrutturi ta' din l-iskola, it- tiswijiet li kien oriġinarjament maħsub li kienu biżżejjed fil-fatt irriżultaw li ma kenux biżżejjed u allura minħabba l-binja kif inhi, biċċa mill-iskola setgħet tibqa' tintuża bla ebda diffikultajiet ta' xejn għall- iskopijiet li kienu ġew dedikati mid-dipartiment, filwaqt li fil-parti l- oħra - din ukoll kellha tiġi żvujtata u allura la nies ma hemm jaħdmu fiha u lanqas hija aċċessibbli għall-pubbliku - iridu jsiru l-aġġustamenti meħtieġa biex naraw x'hemm bżonn strutturalment u mbagħad ix-xogħol ikun jista' jsir.

Jiġifieri at a certain point in time wieħed kien qed jaħseb li jistgħu jsiru tiswijiet ta' ċerta entita', iżda mbagħad irriżulta li jridu jsiru tiswijiet differenti u għal dan l-iskop, dawk it-tiswijiet se jsiru fi stadju ulterjuri.

Hawnhekk tajjeb ukoll li niċċara li din l-ewwelnett hija (ex)skola, jiġifieri bini li orġinarjament kien iservi għal ċerti skopijiet ta' skola speċjali ta' persuni b'diżabilita' u wara li daħlet is-sistema ta' inklużjoni ta' tfal b'diżabilita' fl-iskejjel normali, dawk li kienu jattendu fiha ma baqgħux imorru iktar f'din l-iskola.

Allura prattikament din ġiet żvujtata u mbagħad bdiet tintuża bħala ċentru ta' riżorsi, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Iva, imma li qed jinkwetani hu li qed nitkellmu fuq span ta' tliet snin - amministrattivament issa, għax il-Ministru qed jgħid li ma dehretx fl-estimi bħala tali, bħala Santa Marija - fejn il-ministeru kien qiegħed jiddedika u jipproġetta li jħallas ċertu ammont ta' fondi fuq din l-iskola.

Għaddew tliet snin u wara dan iż-żmien kollu, il-proġett twarrab minħabba li kien qed jikkozza ma' xi regolamenti tal-MEPA.

Allura x'tip ta' planning hemm għaddej?

Għax li nagħmlu tliet snin nivvotaw għal xi ħaġa u mbagħad fl-aħħar ngħidu li se nħassru kollox ma nafx x'sens jagħmel.

Issa apparti minn hekk, Sur President, ta' min jistaqsi wkoll x'beħsiebu jagħmel il-gvern b'din l-iskola.

Din kienet skola li fiha kienu jmorru tfal b'diżabilita' u kellha ċerta funzjoni fis-sistema edukattiva u għalhekk nixtieq inkun naf x'inhuma l-intenzjonijiet tal-gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-użu ta' din l-iskola.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett jiena ma narax li kien hemm xi nuqqas ta' ippjanar partikolari.

Filwaqt li x-xogħol fuq dan il-bini irid isir - għax lanqas irrid insejħilha skola f'dan l-istadju - m'huwiex xogħol li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għandha tagħtih priorita' fuq xogħlijiet oħra li qegħdin isiru.

It-tieni, in-numru ta' tfal b'diżabilita' li jattendu fl-iskejjel speċjali m'għadux dak li kien fi snin oħra.

Aħna ilna ma ndaħħlu tfal b'diżabilita' mhux multiplika għal numru ta' snin – naturalment hemm ċerti każi fi skejjel speċjali – għaliex illum dawn kollha jiġu ammessi fi skejjel normali.

Issa din l-iskola ta' l-Imsida m'hemmx tfal aktar fiha u allura mhux aktar kwestjoni ta' x'se jiġri minn din l-iskola.

Din l-iskola saret ċentru li minnu jingħataw dak li ngħidulu ta' ċerti riżorsi, jiġifieri fejn ċertu żvilupp ta' manjiera kif jiġu ttrattati tfal b'diżabilita' fl- iskejjel normali jkun qed isir minn grupp ta' nies li jkollhom ċerti ħiliet partikolari f'dan il-qasam, kif wara kollox se jiġri anke mill-iskejjel speċjali kollha li għandna.

Illum għandna l-politika edukattiva ta' inklużjoni u d-direzzjoni hi li safejn hu possibbli, nippruvaw li t-tfal kollha jiġu nklużi fl-iskejjel normali.

Imma hemm ċirkostanzi speċjali fejn ma jkunx fl-interess ta' ċerti tfal partikolari illi jibqgħu f'ambjent normali ta' skola għax ikunu jirrikjedu servizzi tant speċjalizzati li mhux fattibbli li wieħed jipprovdihom f'kull skola li teżisti tal-gvern, b'estensjoni anke fl- iskejjel l-oħrajn.

Allura filwaqt li l-iskejjel speċjali m'għadhomx l-ewwel territorju għall- biċċa l-kbira tat-tfal bi bżonnijiet speċjali, se jkun hemm bżonn numru minnhom li jkomplu jiġu żviluppati, kif diġa' bdew, f'ċentri ta' riżorsi, filwaqt li xorta jkunu jistgħu jagħtu servizz lil numru ta' tfal li jkollhom bżonnijiet speċjali multipli - ma jkunx kbir daqs dak li kien ikollna fil-passat, fejn it-tfal kollha b'xi diżabilita' kienu jispiċċaw f'dawn l-iskejjel - u li s-servizzi li jingħataw ma jkunux servizzi ta' one- to-one imma servizzi ta' apparat, servizzi ta' natura professjonali paramedika li ma jistgħux jingħataw fl-iskejjel kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fl- iskola li qed tinbena fil-limiti ta' Ħal Kirkop?

Din se tkun tinkludi sports complex?

Fiex jikkonsisti x-xogħol?

Lesti l-pjanti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-bini li għandu x'jaqsam mal-klassijiet u ma' l- amministrazzjoni ta' din l-iskola li qiegħda fil-limiti ta' Ħal Kirkop, jinsab fi stadju avvanzat ħafna u qed nittamaw li nkunu nistgħu nagħmlu użu minnu mill-aktar fis.

Hu maħsub li fix-xhur li ġejjin jitlestew il-pjanti tal-kumpless sportiv li se jsir f'din l-istess skola biex imbagħad tkun tista' toħroġ it-tender relattiva biex isir dan ix-xogħol.

Imbagħad ikun jifdal il-bini ta' sala li se ssir f'parti li bħalissa hija okkupata minn impriża żgħira li ilha hemmhekk għal ħafna snin.

Qrobna biex niftehmu mad-detentur ta' din l-art u tal-permess relattiv fuq dik l-art, biex inkunu nistgħu nagħtuh akkomodazzjoni alternattiva.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Segwejt ir-risposta li ta l-Ministru dwar l-użu alternattiv ta' l-iskola Santa Marija fl-Imsida.

Il-Ministru jaċċetta li tmur delegazzjoni parlamentari - naturalment miż-żewġ naħat tal-Kamra, biex ma jkunx hemm problemi – u żżur dan il-post u tara eżattament x'inhu għaddej?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandix diffikulta' li tmorru tarawha.

ONOR.

ALFRED SANT: Nistgħu nirranġaw jiġifieri, hux hekk?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mela le!

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ħalli nispeċifika biex ma niġix fraintiż.

Din kienet skola għal persuni b'diżabilita'.

L-użu tagħha spiċċa għal kollox tista' tgħid.

Hemm parti minnha li m'hi qed tintuża xejn minħabba l-istruttura tagħha – jiġifieri ma naħsibx li huma se jidħlu f'din l-istruttura - filwaqt li l-parti l-oħra qiegħda tintuża għal servizzi edukattivi.

Imma m'hijiex din iċ-ċentru ta' riżorsi li qed niżviluppaw fil-Helen Keller.

Għax ta' min jgħid li ħafna minnhom dawn ġew trasferiti fil-Helen Keller, fil-Wardija, f'San Miguel eċċ. Dawn huma ċ-ċentri ta' riżorsi li qegħdin niżviluppaw illum.

Jiġifieri llum m'għadniex nikkonċentraw fuq dan il-bini u fil-fatt qed nikkonsidraw x'użu rridu nagħmlu minnu.

Ċertament m'għandix diffikulta' jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jmur jara dan il-bini, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Lanqas jiena ma rrid niġi fraintiż, Mr Speaker.

Il- Ministru għadu kemm spjegalna dwar l-użu alternattiv, għalxiex se tintuża din l-iskola, speċjalment fil-qasam tal-persuni b'diżabilita' u jkun tajjeb jekk il-parlamentari jmorru bħala delegazzjoni - għamiltha ċara li mmorru ż- żewġ naħat tal-Kamra u jiena lest li nkun parti minn din id-delegazzjoni, naturalment għan-naħa ta' l-oppożizzjoni - biex naraw kif qed jintużaw il- faċilitajiet.

Jekk hemm spare capacity li mhix qed tintuża u jekk fi tliet snin ġew ivvotati fondi għaliha li issa baqgħu fuq l-ixkaffa, tajjeb li nkunu nafu eżattament x'qed isir minn dawn il-faċilitajiet.

M'hemm xejn ta' misteru fiha din il-biċċa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ħalli nerġa' niċċara l-pożizzjoni, Sur President.

Aħna rridu niżviluppaw l-iskejjel speċjali f'ċentri ta' riżorsi.

Din l- iskola ilha magħluqa.

Meta l-Onor.

Alfred Sant kien prim ministru kienet diġa' magħluqa.

Magħluqa kienet u magħluqa baqgħet, bil-ħsarat li kien fiha wkoll.

Issa llum qed isir ċertu użu minnha.

Meta kien għad hemm is-Sur Frank Mallia, konna qed niżviluppaw parti minnha bħala ċentru ta' riżorsi u għad hemm ċerti servizzi li jingħataw minnha, imma m'huwiex kkonsidrat illi nibqgħu niżviluppaw ċentri ta' riżorsi għal dawn is-setturi minn dak it-tip ta' spazju.

Hemm skopijiet oħra eventwalment x'jista' jsir minn dan il-bini.

Aħna qegħdin niżviluppaw ċentri ta' riżorsi għal finijiet ta' persuni b'diżabilita' u bi bżonnijiet speċjali fiċ-ċentri li għadhom operattivi, li huma l-Helen Keller, il-Wardija, San Miguel u l-Guardian Angel.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Minn meta kont prim ministru jien, jiġifieri sa l- 1998, għaddew seba' snin.

Li ngħidu li seba' snin ilu ġara hekk mod, imma li għadhom hekk l-affarijiet mod ieħor!

Bażikament hemmhekk għandna riżors u l-Ministru spjega kif qed jintuża u mhux qed jintuża, Sur President.

Issa l-proposta tiegħi li qabel magħha l-Ministru hi li jkun hemm delegazzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra - jien lest li nkun parti minnha għan- naħa ta' l-oppożizzjoni flimkien ma' sħabi - biex naraw r-riżorsi kif qed jintużaw.

Safejn naf jien il-Ministru aċċetta.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Skużi, jien m'iniex qed nitkellem fuq delegazzjonijiet tal-Kamra.

M'għandi l-ebda diffikulta' li jekk hu jew xi membru ieħor jrid imur jaraha.

Jagħmel l-arranġamenti u jkun jista' jmur jaraha, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk in-naħa tal-gvern m'hijiex interessata tibgħat membri biex jaraw dawn l-affarijiet mhix problema, pero' naħseb li huma interessati u mhux billi jgħid il-Ministru.

Jiena żgur li jien interessat u naf li hawn ħafna minn din in-naħa tal-Kamra li huma interessati li jmorru għal din iż-żjara.

Jiġifieri għalija m'hijiex problema jekk immorrux weħidna jew immorrux magħhom.

Naturalment jekk immorru flimkien inkunu qed nuru sens ta' kunsens.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, ħalli nkun ċar u ma noqogħdux nilagħbu.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew xi membru ieħor jixtieq iżur dan il-bini għandhom isiru l-arranġamenti u jżuruh imma mhux bil-logħob.

Nerġa' ngħid li din hija ex-skola u l-biċċa l-kbira ta' dan il-bini m'huwiex qiegħed jintuża bħalissa.

Parti minnu qed jintuża u jekk irid imur iżuru, ma nsib l-ebda diffikulta'.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ma nafx xi jrid ifisser biha meta jgħid "bil-logħob".

Jew tmur jew ma tmurx u l-logħob ma nafx x'jidħol f'din il-ħaġa.

Issa jekk il-Ministru jrid jilgħab jilgħab, imma aħna m'aħniex qed nilagħbu hawn!

Staqsejna jekk nistgħux immorru narawha u biex inkunu ċari li m'aħniex qed nippruvaw nagħmlu xi logħba, kif qed jgħid hu, staqsejt jistgħux imorru membri miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Jekk hu jrid li kull wieħed personali jew jien u sħabi niġu m'hijiex problema, nirringrazzjah u naċċettaw l-istedina tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI (President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin u Ewropej): Mr Speaker, ninforma lill-Kamra li l-ġimgħa l-oħra l- kumitat minni ppresedut żamm tliet seduti fejn iddiskuta l-Aġenda ta' Lisbona.

It-Tnejn kellna diskussjoni mal-korpi kostitwiti ta' pajjiżna, it- Tlieta kellna preżenti membri tal-gvern jiġifieri ministri u anke uffiċjali tal-Malta Enterprise u l-Ġimgħa filgħodu kellna diskussjoni fuq l-istess suġġett mal-membri parlamentari Ewropej miż-żewġ naħat.

Irrid nesprimi s-sodisfazzjon tiegħi għall-fatt li kellna diskussjoni bilanċjata, oġġettiva u imparzjali fejn irrenja s-sens komun.

Ta' dan jien grat ħafna lejn il-membri taż-żewġ naħat li jikkomponu dan il-kumitat.

Nifhem li transcript tad-diskorsi li saru huwa available mill-Uffiċċju ta' l-Iskrivan tal-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapport mill-Kummissjoni Elettorali għall-finijiet ta' l-artikolu 61 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta' Malta datat 2 ta' Mejju 2005;

Rapport ta' Minoranza tal-Membri tal-Kummissjoni Elettorali dwar bdil fil-konfini tad-Distretti Elettorali datat 5 ta' Mejju 2005;

Statement u skeda dwar approprjazzjoni ta' fondi skond id- dispożizzjonijiet ta' l-artikolu 25 ta' l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika, Kap 174;

Avviż Legali Nru. 130 ta' l-2005 – Regolamenti ta' l-2005 biex jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Liċenzi tal-Pulizija (Emenda Nru. 2);

Avviż Legali Nru. 131 ta' l-2005 – Regolamenti ta' l-2005 dwar Standards Minimi għall-Protezzjoni Temporanja ta' Rifuġjati;

Pjanta ta' art tal-Gvern fir-Ramla tal-Bir fil-Marfa li ngħatat lill- privat għal skop turistiku, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11846;

Tagħrif dwar fondi allokati lill-kunsilli lokali f'Malta u Għawdex għas-sena finanzjarja 2005/2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12213; u

Dettalji dwar il-kunsilli lokali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12214.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): F'isem il-Ministru għat- Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar turisti f'Malta bejn Jannar u Marzu tas-snin bejn l-2003 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12278;

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar impjegati ġodda fid-dipartimenti, aġenziji u entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12168;

f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita` nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 129 ta' l-2005 – Regolamenti ta' l-2005 dwar is- Swimming Pools; u

Avviż Legali Nru. 133 ta' l-2005 – Regolamenti ta' l-2005 dwar il-Ġbir ta' Drittijiet mill-Kumitat għall-Approvazzjoni ta' Speċjalisti; u

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali u l-Financial Statements tal-Malta Enterprise Corporation għas-sena li għalqet fil-31 ta' Diċembru 2004;

Rapport Annwali u l-Financial Statements tal-Malta Development Corporation għas-sena li għalqet fil-31 ta' Diċembru 2004;

Avviż Legali Nru. 132 ta' l-2005 – Regolamenti ta' l-2005 li jemendaw ir-Regolamenti fuq il-Provvista tal-Kurrent Elettriku; u

Tagħrif dwar spejjeż li saru fuq il-vapur tal-Gozo Channel MV Melita, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12224.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): F'isem l-Onor.

George Pullicino inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar impjegati ġodda fid-dipartimenti, aġenziji u entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru għall- affarijiet rurali u ambjent, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12169.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SĦUBIJA TA' MALTA FIL-BANK EWROPEW GĦAR-RIKOSTRUZZJONI U L-IŻVILUPP

MALTA MEMBERSHIP OF THE EUROPEAN BANK FOR RECONSTRUCTION AND DEVELOPMENT (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari): Sur President, nipproponi t- Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is- Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp, Kap.347".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi huwa qasir ħafna u fil-fatt kulma għandu huwa erba' klawsoli, u l-għan tiegħu hu biex isiru żewġ affarijiet.

L-ewwelnett li nirratifikaw deċiżjoni li ħa l-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp - li Malta hi membru tiegħu u hi gvernatur – li l-Mongolia tiġi aċċettata bħala pajjiż li dan il-bank jista' jopera fih.

U t-tieni hu li nemendaw l-att prinċipali b'tali mod li meta jkun hawn dawn iċ-ċirkostanzi jew emendi oħra fl-operat ta' dan l-istess bank, ma jkunx hemm il-ħtieġa li kull darba jkollna nagħmlu att għalih innifsu biex inkunu nistgħu nirrattifikaw, imma l-ministeru tal-finanzi jkun jista' jingħata l-poter sabiex ikun jista' jirratifika dawn l-emendi kif jeħtieġ minn żmien għal żmien permezz ta' ħruġ ta' legal notice.

Ikun tajjeb li nifhmu x'inhu dan il-bank u x'inhu l-għan prinċipali tiegħu.

Tajjeb li infakkar li pajjiżna daħal membru ta' dan il-bank fil-25 ta' Jannar, 1991, jiġifieri 'l fuq minn 14-il sena ilu.

Pajjiżna jipparteċipa f'dan il-bank flimkien mal-pajjiżi kollha msieħba ta' l-Unjoni Ewropea.

L- għan prinċipali ta' dan il-bank huwa li jgħin fl-iżvilupp u fir- rikostruzzjoni ta' l-ekonomiji tad-dinja kollha.

Il-konċett ta' solidarjeta` fl-Unjoni Ewropea m'huwiex biss konċett li huwa mħaddan f'dik li hija l-għaqda tal-25 pajjiż, imma din tirrikonoxxi li hi timxi 'l quddiem jekk magħha jimxu 'l quddiem il-pajjiżi ġirien tagħha li għadhom lura fl-iżvilupp.

Dan jagħmel ħafna sens anke fl-isfond tar-realitajiet li pajjiżna qiegħed jaffaċċja f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-immigrazzjoni illegali.

Fir- realta` dawn in-nies ikunu qegħdin jaħarbu mhux sempliċement għax fil- pajjiż tagħhom ikun hemm xi tip ta' persekuzzjoni, imma għaliex il-qagħda ekonomika tagħhom tkun ħażina u allura jħossu l-ħtieġa li jmorru jfittxu futur aħjar f'pajjiżi oħra.

Mod konkret kif l-Unjoni Ewropea tilqa' għal din l-isfida huwa li mhux sempliċement tirrimedja billi żżomm u twaqqaf dan l-influss, imma li tgħin sabiex in the long run l-ekonomiji ta' dawn il-pajjiżi jikbru, u flimkien ma' l-ekonomija jikbru wkoll l-libertajiet tal-bniedem u r-rispett lejn id- demokrazija.

Għaldaqstant dan il-bank huwa wieħed minn dawk l-għodod li l- Unjoni Ewropea tista' tuża biex tilħaq il-mira tagħha li proprju tkattar l- iżvilupp f'dawn il-pajjjiżi sabiex tikkombatti l-faqar u l-inġustizzji fid- dinja.

Illum qed nitkellmu dwar riżoluzzjoni speċifika, u cjoe` li l-Mongolia tkun aċċettata minn dan il-bank u jkun jista' jsellef biex jittieħdu inizjattivi għall-iżvilupp ta' dan il-pajjiż.

Ir-relazzjoni ta' dan il-bank mal- Mongolia bdiet fis-sena 2000 fejn il-gvern Malti wkoll kien ivvota favur riżoluzzjoni mill-istess bank biex jibda l-proċess sabiex dan il-pajjiż jiġi integrat flimkien mal-pajjiżi l-oħra.

Fis-27 ta' Jannar 2004, il-bord tal-gvernaturi kien approva formalment din r-rikkomandazzjoni, pero` din ir- rakkomandazzjoni ma tkunx tista' tiġi implimentata u meqjusa bħala kompluta jekk din ma tkunx ukoll ratifikata mill-pajjiżi li huma membri bħala gvernaturi fuq dan il-bank.

Billi l-liġi ma kinitx tipprovdi bi strument speċifiku kif dan jista' jkun ratifikat, kellna bilfors niġu quddiem din il-Kamra għall-approvazzjoni tar- ratifika ta' din is-sħubija.

Għaldaqstant, qed inressqu din il-liġi biex nirratifikaw d-dħul tal-Mongolia fl-ambitu ta' dak li jista' jaħdem fih il- Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u Żvilupp u qed nagħmlu emenda biex mil- lum 'l hemm, meta jerġa' jkun hemm ċirkostanzi simili, ma jkunx meħtieġ li niġu quddiem din il-Kamra, imma li nirratifikaw dan b'legal notice.

Dan qed nagħmluh ukoll għaliex hu importanti li dawn it-tip ta' deċiżjonijiet ikunu jistgħu jiġu implimentati malajr billi hemm pajjiż li jiddependi minn din l- għajnuna.

Tajjeb ngħid li partikolarita` fil-liġi nnifisha hi li l-artiklu 5 ta' dan l-abbozz huwa bl-Ingliż anke fil-verzjoni Maltija, u dan għaliex il-liġi oriġinali, dik li kienet saret proprju fil-25 ta' Jannar 1991, għajr l-introduzzjoni, hi kollha kemm hi bl-Ingliż billi din hija kuntratt.

Sur President, issa se nanalizza ftit is-sitwazzjoni fil-Mongolia u l- iżvilupp li sar biex illum din qed tiddaħħal bħala parti minn dan il- ftehim.

Il-ftehim li kien sar f'Mejju ta' l-1990 li taħtu twaqqaf il-Bank għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp kien jipprovdi li l-operat ta' dan il-bank kellu jkun limitat għall-pajjiżi ta' l-Ewropa ċentrali li dak iż-żmien lanqas biss kien għadu beda l-proċess tas-sħubija tagħhom fl-Unjoni Ewropea u kien għadhom kif ħarġu mill-komuniżmu, u bdew jaddottaw sistemi aktar ta' swieq aktar liberalizzati.

Dak iż-żmien, l-Unjoni Ewropea kienet ħasset il- ħtieġa li jitwaqqaf dan il-bank biex dawn il-pajjiżi jiġu assistiti fl- iżvilupp tagħhom.

Kienu wkoll imdaħlin f'dan l-ambitu l-pajjiżi tal-Ewropa tal-Lvant, b'mod partikolari dawk li kienu jagħmlu parti mill-Unjoni Sovjetika.

Meta l- Unjoni Sovjetika ġiet xolta, kien hemm qbil fil-bord tad-diretturi tal-bank sabiex dan jirrikonoxxi lil kull wieħed minn dawn il-pajjiżi ġodda indipendenti bħala pajjiż eliġibbli għal sħubija ta' dan il-bank, u allura li jkunu meqjusa fit-termini tal-bank bħala recipient countries.

Iżda sfortunatment meta twaqqaf dan il-bank, il-Mongolia la kienet tifforma parti mill-Unjoni Sovjetika u lanqas ma kienet fil-lista tal-pajjiżi Ewropej taċ-ċentru u tal-lvant.

Maż-żmien inħass li din kienet xi ftit jew wisq sistema anomala, u peress li prattikament f'dan ir-reġjun kienet il- Mongolia biss li ma ġietx inkluża, beda l-proċess biex din tidħol ukoll.

Malli l-Mongolia bdiet dan il-proċess, il-bank beda jimmoniterja l-iżvilupp ekonomiku li kien qed isir f'dan il-pajjiż proprju biex jara li jekk se tibda tingħata l-għajnuna, din tmur fis-setturi li huma meħtieġa sabiex l- ekonomija ta' dan il-pajjiż tqum u timxi 'l quddiem.

Tajjeb ngħidu li l- Mongolia nidiet numru ta' riformi ekonomiċi.

Din għaddiet ukoll minn ċertu perijodu ikrah, pero` jidher li issa dan il-pajjiż qed jibda jirkupra speċjalment minn meta beda s-suq ħieles li ta l-frott tiegħu.

Din hija kondizzjoni li jpoġġi l-bank fuq dawn it-tip ta' pajjiżi li ovvjament jħaddmu prattiċi ta' ekonomija aktar miftuħa u aktar bbażata fuq prinċipji ta' suq ħieles, u li jibdew iħarsu u jaraw li jkollhom ekonomija li hija aktar sostenibbli proprju biex l-għajnuna li tingħata - il-bank jagħti numru ta' soft loans b'interessi li huma vantaġġjużi - tassew twassal għal żvilupp ekonomiku li imbagħad eventwalment iwassal għal ambjent soċjali u għal kwalita` ta' ħajja aħjar f'dak il-pajjiż.

U b'hekk jintlaħqu l-miri ta' l-Unjoni Ewropa li l-pajjiżi ġirien ikunu jgħixu fil- paċi.

Aħna nafu li meta jkun hemm żvilupp ekonomiku, ikun hemm aktar opportunita` u jkun hemm aktar ċans li ma jinqalax inkwiet u tensjonijiet li naraw is-soltu f'pajjiżi mhux żviluppati.

Mill-1990 'l hawn, il-Mongolia tat bidu għal numru ta' riformi bbażati fuq il-prinċipji tas-suq ħieles.

Il-progress fil-bidu ġab miegħu numru ta' diffikultajiet iżda nistgħu ngħidu li l-akbar problema li kienet taffaċċja l-Mongolia kienet proprju l-politika li kienet qed taddotta, li tiffinanzja anke l-istrutturi soċjali tagħha, b'deficits persistenti u qawwijin b'konsegwenza li l-istess politika fiskali tagħha kienet qed tiddgħajjef, u din wasslet għal sitwazzjoni fejn id-dejn pubbliku kien f'livell li ma kienx sostenibbli.

Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-Mongolia bdiet tieħu miżuri biex tibda tindirizza proprju dawn il-problemi, u jidher li din bdiet tasal.

Il- munita tal-Mongolia, it-Togrog baqgħet fuq livelli stabbli b'mod partikolari meta mqabbla mad-dollaru.

Eventwalment ir-rata tal-kambju bdiet tissaħħaħ mis-sena 2001, u issa qegħda fuq livell ħafna aktar aċċettabbli.

Tajjeb ngħidu li l-ekonomija tal-Mongolia kienet qed taffaċċja numru ta' pressjonijiet anke minħabba l-fatt li n-nefqa tal-gvern dak iż-żmien kienet eċċessiva ħafna, u l-pagi fis-settur pubbliku u l-pensjonijiet kienu qed jitilgħu b'medja ta' 20%.

Tajjeb wieħed jgħid li l-pressjoni li kien qed joħloq anke l-bank Ewropew tar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp xprunat lill- gvern tal-Mongolia sabiex jirrimedja s-sitwazzjoni li kellu quddiemu, biex jibda jitrażżan l-iżbilanċ u allura jibda jieħu l-għajnuna sabiex isiru r- riformi li kienu meħtieġa f'dan il-pajjiż.

Kif għidt qabel, l-għan prinċipali għaliex l-UE tagħżel li tagħti għajnuna speċifika lill-pajjiż, hi li mhux sempliċement tirrimedja għal sitwazzjoni ta' deficit li jkollu dak il-pajjiż imma sabiex dak il-pajjiż ikollu tkabbir ekonomiku għax ovvjament, jekk dan iseħħ, id-dipendenza ta' dan il- pajjiż mill-assistenza internazzjonali tonqos, u jiġu evitati sitwazzjonijiet ta' kriżi u ta' faqar li sfortunatament għadna naraw f'numru ta' pajjiżi tat-tielet dinja, b'mod partikolari meta dawn jintlaqtu minn xi diżastru.

Aħna nafu li diffiċli li tevita d-diżastri, imma l-faqar estrem jista' jitneħħa biss jekk titħaddan politika effettiva li tgħin dawn il-pajjiżi, u li ma tkunx penalizzanti fuq il-futur tagħhom.

Għalhekk dan il-bank issellef b'rati tassew baxxi f'dawn il-pajjiżi biex ir-ritmu ekonomiku jkun jista' jikber, u allura jkun hemm l-iżvilupp meħtieġ.

Tajjeb ngħid li fil-qasam ta' l-immaniġġjar tas-settur pubbliku, dan il- pajjiż llum qed jagħmel numru ta' riformi biex ikunu razzjonalizzati r- relazzjonijiet - anke fiskali - inter-governattivi rigward VAT u taxxi oħra.

Tajjeb ngħid li l-Unjoni Ewropea tqis li dan huwa importanti wkoll, u tikkonsidrah qabel ma tibda tagħti l-għajnuna.

Ovvjament l-Unjoni Ewropea tkun trid li jkollha moħħha mistrieħ li flusha mhux qegħdin hemm biex jieħdu post id-dover li għandu l-istess pajjiż li jiffinanzja l- iżvilupp tiegħu.

Għalhekk huwa importanti li dak il-pajjiż juri wkoll li għandu sistemi effettivi kif jiġbor il-flus mit-tassazzjoni biex anke hu jikkontribwixxi għall-iżvilupp tiegħu.

Pass importanti li qed jagħfas fuqu dan il-bank huwa l-privatizzazzjoni ta' numru ta' azjendi kbar li sal-lum għadhom ikaxkru magħhom telf sostanzjali, partikolarment fis-settur ta' l- enerġija li sal-lum għadu jhedded is-sostenibilita` fiskali u estera ta' dan il-pajjiż.

Dwar dan, anke l-IMF qiegħed jagħti l-kontribut tiegħu b'mod attiv fejn qed jiġu diskussi l-qagħda ta' dan il-pajjiż b'mod partikolari r-riformi li huma meħtieġa fi-settur tal-pagi u l-pensjonijiet.

Tajjeb ngħid li l-IMF fl-2002 irrikonoxxa l-progress li dan il-pajjiż qiegħed jagħmel.

B'numru ta' riformi, dan irnexxielu jnaqqas ir-rata ta' l- inflazzjoni, isaħħaħ r-riservi internazzjonali tiegħu, irpilja mill-kollass totali li kellu fid-disgħinijiet u għamel progress fir-riformi istituzzjonali li huma meħtieġa biex dan il-pajjiż jitqies li qed jersaq lejn l-iżvilupp.

Il-fond innifsu kompla jinkoraġixxi l-awtoritajiet tal- Mongolia biex ikomplu jsaħħu dan il-progress u b'mod partikolari biex itejbu t-trasparenza fil-pajjiż u li jkun hemm aktar demokrazija.

Jidher li l-passi qed jittieħdu, u għal dan il-għan anke numru ta' pajjiżi ta' l- UE, b'mod partikolari l-Olanda u l-Lussemburgu flimkien mal-Ġappun, għamlu bejniethom kontribuzzjoni sostanzjali lejn fond imsejjaħ il-Mongolia Cooperation Fund li qed ikun amministrat mill-Bank Ewropew għar- Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp.

Dan għamluh sabiex ikomplu jinċentivaw dan l- iżvilupp billi jiffinanzjaw programmi ta' koperazzjoni teknika sabiex jgħinu fl-iżvilupp tas-settur privat fil-Mongolia.

Illum kulħadd jirrikonoxxi li jekk inti trid tara l-ekonomija tiegħek tikber, trid tagħti ħafna iktar spazju lis-settur privat, u ma jagħmilx sens li nibqgħu nistennew li l-ekonomija tiġi ġġenerata min-nefqa tal- gvern.

Dan ma japplikax biss għall-Mongolia, imma japplika għal kull pajjiż li jrid jara aktar tkabbir ekonomiku.

Allura f'dan il-pajjiż qed jittieħdu numru ta' inizjattivi permezz ta' dan il-fond biex ikun hemm ħafna iktar kummerċjalizzazzjoni fl-istess entitajiet tal-gvern, u f'dawk l-azjendi u kumpanniji pubbliċi li jistgħu jrendu aħjar jekk jiġu privatizzati, jibda l- proċess ta' privatizzazzjoni ta' dawn l-entijiet.

Tajjeb ngħidu li fl-2003, it-Taiwan ukoll tat l-kontribuzzjoni lejn dan il- fond, u kien hemm numru ta' pajjiżi oħra li komplew jagħtu l-assistenza tagħhom.

Il-ftehim eżistenti - jiġifieri l-ftehim li għamel dan l-istess bank - ma kienx jippermetti li l-Mongolia tkun ikkonsidrata a country of operations, jiġifieri pajjiż li fih il-bank imsemmi jista' jagħmel l- operazzjoni tiegħu.

Għaldaqstant il-bord tad-diretturi kien irrakkomanda unanimament li l-Mongolia kellu jiġi meqjus bħala pajjiż li jaqa' taħt ir- remit ta' dan il-bank.

Din kienet ġiet mogħtija b'effett ta' riżoluzzjoni li ittieħdet fil-bidu tas-sena mill-bord tal-gvernaturi tal-banek, li fuqu tpoġġi Malta wkoll, u li llum dan il-Parlament qed jiġi mitlub jirratifika.

L-emenda l-oħra li qed inressqu permezz ta' dan l-abbozz hija emenda li tagħti l-poteri meħtieġa lill-ministru responsabbli għall-finanzi biex meta jinqalgħu sitwazzjonijiet simili - fejn ikollok pajjiż ieħor li jiġi meqjus bħala pajjiż li fih dan il-bank jista' jopera jew fejn il-bank ikun qed jitlob għal xi emendi oħra f'dak li huwa l-ftehim oriġinali ta' kif jista' jopera – dan jgħaddihom b'legal notice flok joqgħod itella' l-emendi quddiem il-Parlament.

L-għan prinċipali ta' dan hu biex ma noqogħdux inqajmu diskussjonijiet fil-Parlament li forsi ma jidhrux daqshekk rilevanti għalkemm ovvjament tajjeb li pajjiżna jidher li qed jagħmel l- isforzi tiegħu fuq livell internazzjonali.

Dan ma jnaqqas xejn mis-saħħa tal-Parlament f'dik li hija ratifikazzjoni, għax meta l-Ministru tal-Finanzi joħroġ legal notice, aħna nafu li dik il- legal notice trid titressaq quddiem il-Parlament, u min irid jista' jitlob dibattitu fuq dik il-legal notice.

Għaldaqstant inħossu li fl-istess spirtu orġinali tal-liġi li kien jippermetti għal numru ta' affarijiet li jiġu ratifikati f'termini ta' regolamenti meta jkun hemm sitwazzjonijiet simili, issa qed nitolbu, permezz ta' artiklu 6, biex il-Parlament jagħti lill- Ministru tal-Finanzi l-awtorita' li jirratifika billi joħroġ legal notice.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, il-liġi li għandna quddiemna hemm qbil fuqha għax pajjiżna ilu membru tal-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp mill-1991, pero` jiena nixtieq kjarifika fuq il-bżonn tat-tieni parti tal-liġi.

L-ewwel parti ta' din il-liġi hi dwar li aħna nirrikonoxxu l-Mongolia, peress li issa ġiet aċċettata bħala pajjiż ieħor min-naħa tal-Lvant li jikkwalifika biex jieħu għajnuna regolata u strutturata minn dan il-bank.

Dwar dan, l-Onor.

Fenech ta espożizzjoni sħiħa ta' kif żviluppat l-istorja u għalfejn il-Mongolia ġiet inkluża.

Fit-tieni parti tal-liġi, il-Ministru tal-Finanzi qed jingħata d- diskrezzjoni li joħroġ legal notices, u fuq din nixtieq kjarifika.

Għaliex qed isir dan?

Hija konswetudni li fl-implimentazzjoni tal-liġi u tal- policy li toħroġ minn dik il-liġi, il-ministru jingħata ċertu diskrezzjoni, pero` l-artiklu 6 fl-att prinċipali, li kien ġie in vigore fl-25 ta' Jannar, 1991, jgħid hekk :

"The minister may, by order, make such provisions as are necessary for carrying into effect any of the provisions of the agreement.".

Fl-att prinċipali, l-agreement in kwestjoni huwa definit bħala:

"The agreement signed in Paris on the 29th May, 1990 establishing the European Bank for Reconstruction and Development as set out in the schedule to this act and for the purposes of section 4 and 6 of this Act as from time to time amended.".

Dan ifisser li l-Ministru diġa` għandu l-fakulta` li joħroġ legal notice meta dan l-agreement jiġi amended.

Allura għaliex qed nagħtu poteri lill- Ministru li fl-opinjoni tiegħi diġa` għandu?

L-artiklu 6 l-antik jgħid li l-Ministru jista' jagħti ordni skond dan il-ftehim.

Fl-aħħar mill-aħħar, dan qisu trattat internazzjonali li ġie ratifikat.

Issa l-artiklu 6 l-ġdid jgħid :

"The Minister may make regulations as maybe necessary for carrying into effect any of the provisions of the agreement and in particular, but without prejudice to the generality of the foregoing, for the amendment of schedule to this act for the purpose of aligning it to the agreement as it may be amended from time to time.".

Prattikament hawnhekk qed nikkonfermaw il-poteri li kellu mill-1991 'l quddiem.

Qed ngħid dan iżjed bħala punt ta' kurżita' għaliex kif diġa` għidt, fl-Att prinċipali il-Ministru diġa` għandu dan il-poter u jkun tajjeb li wieħed jikkjarifika għaliex inħass il-bżonn li tiġi proposta din l-emenda.

Dejjem jibqa' l-fatt li jekk l-emenda tal-lum qed tagħti poteri aktar lill- Ministru konċernat, ikun dejjem għaqli li l-Ministru jaċċerta li dan il- Parlament ikun mgħarraf b'legal notice li titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Kif intqal, il-Bank Ewropew tar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp kien intiż primarjament biex jgħin lill-pajjiżi Ewropej tal-lvant u taċ-ċentru.

Fil- fatt, l-agreement li huwa anness ma' l-att prinċipali, jgħid hekk:

"To fulfil on a long term basis its purposes on fostering the transition of central and eastern European countries towards open market orientated economies and the promotion of private and entrepreneurial intiative.

The bank shall assist the recipient member countries to implement structural and sectorial economic reforms including demonopolisation, decentralisation and privatisation to help their economies become fully integrated into the international economy by measures....".

Imbagħad din tkompli billi tagħti elenku tat-tip ta' inizjattivi li jkunu jridu jittieħdu.

L-għan ta' dan il-bank huwa għan speċifiku, u cjoe` biex jgħinu lil dawn l-ekonomiji li jkunu għadhom qed jiżviluppaw biex jintegraw irwieħhom fis-swieq Ewropej.

Tajjeb li jingħad li skond l-aħħar rapport, jidher li r-riżultat kien wieħed pożittiv.

Fil-fatt, it-transition report għas-sena 2004 jgħid li l-progress matul is-snin 2003 u 2004 bħala riżultat tal-kontribut li ta dan il-bank, kien jinħass ħafna fin-naħa t'isfel tal- Lvant ta' l-Ewropa.

Dawn il-pajjiżi gawdew mill-għajnuna kkontrollata u ppjanata li kienet komplimentata b'miżuri regolatorji li l-pajjiżi reċipjenti stess ħadu.

Hawnhekk mhix kwestjoni li we are throwing good money after bad.

Ikun hemm programm ta' rikostruzzjoni fil-pajjiż konċernat u l-gvern ta' dak il- pajjiż partikolari jkun irid jimplimenta ċertu tibdil u riformi, u man mano, il-bank ikun qiegħed jgħinu primarjament fis-settur bankarju biex jiffaċilitalu l-kreditu ħalli jqajjem l-attivita` ekonomika li tkun immirata mhux biss bħala credit biex jikber il-konsum intern, imma aktar u aktar biex tiġi żviluppata l-bażi ekonomika fl-aspetti kollha tagħha, kemm f'dik li hija manifattura, agrikoltura u servizzi.

Ta' min jgħid li huwa mistenni li t-tkabbir ekonomiku f'dawn il-pajjiżi matul is-sena 2004 kien ta' xi 6%.

Meta tikkompara dan mat-tkabbir fil-kumplament tal-pajjiżi oħra tad-dinja, dan huwa pożittiv ħafna.

Jingħad ukoll, anke skond dan l-executive summary tal-progress li sar, li l- aktar qasam li donnu dam biex jiġi żviluppat kien il-qasam governattiv, il- qasam ta' l-amministrazzjoni pubblika.

Jingħad li dawn waqgħu lura f'dak li huma strutturi regolatorji li jassiguraw amministrazzjoni pubblika trasparenti, accountable u effiċjenti, u din hi responsabbilta` bażika ta' min qed imexxi.

Hawnhekk jiġi kkonfermat kemm il-konċett ta' good governance hija xi ħaġa bżonnjuża biex kwalunkwe pajjiż jimxi 'l quddiem.

Ovvjament, il-fatt li dawn il-pajjiżi qed jimxu 'l quddiem, u wħud minnhom diġa` integraw ruħhom mal-25 pajjiż ta' l-UE, waqt li oħrajn qegħdin fil- proċess li jintegraw, juri l-kontribut li ta dan il-bank.

Tajjeb li wieħed jinnota li l-kontribut, għalkemm fil-maġġor parti tiegħu jkun jikkonsisti fi credit b'imgħaxijiet baxxi għal żmien fit-tul u li jkun hemm monitoring prattikament kontinwu, jinkludi wkoll transfer tat- teknoloġija u t-tagħlim.

Wieħed ma jistax ma josservax il-fatt li l- progress kbir li seħħ fil-pajjiżi ex-kommunisti ta' l-Ewropa ċentrali u tal- lvant ma kienx dovut biss għall-fatt li dawn kellhom il-volonta` li jgħaddu minn proċess ta' ristrutturazzjoni, imma kien dovut ukoll għall-fatt li dawn huma pajjiżi li ħafna minnhom kellhom struttura edukattiva b'saħħitha, u għalkemm ma kinitx tinkludi l-aħjar teknoloġija, pero` din kellha bażi soda ta' tagħlim fuq suġġetti xjentifiċi, u dan ċertament għen biex it- tkabbir ekonomiku jimxi b'ritmu mgħaġġel f'dan il-pajjiż.

Sur President, forsi xi nies li qed jisimgħuna qed jistaqsu x'se jibbenefika minn dan kollu pajjiżna.

Xi kultant il-benefiċċju jkun li bl- iżvilupp ekonomiku li dawn jagħmlu, tista' tikber id-domanda għall-prodotti tagħna – inkluż it-turiżmu - u jkun hemm potenzjal akbar ta' kummerċ.

Jekk imbagħad l-affluwenza ta' dawn il-pajjiżi tikber iżjed, iċ-ċittadini tagħhom jistgħu jużaw servizzi li pajjiżna joffri u anke jidħlu f'ċertu tip ta' negozju.

Aħna nistgħu wkoll nesportaw hemmhekk dak li nimmanifatturaw u nagħmlu xi forom ta' partnership f'dik il-linja.

It-tkabbir ta' l-ekonomiji ta' partijiet oħra ta' l-Ewropa jew ta' pajjiżi li jinsabu madwarna dejjem ikun ta' benefiċċju għalina, għax dan iwassal għal domanda akbar ta' prodotti u servizzi ta' kwalita` minn swieq ġodda.

Allura dan huwa l-għan aħħari ta' dan il-bank.

Fil-fatt, l-għanijiet kif ġew elenkati hawnhekk juru ċar u tond x'inhuma l-ħsibijiet wara l-għajnuna li dan il-bank jagħti.

Naħseb li huwa tajjeb li wieħed jagħtihom daqqa t'għajn, għax kif se nispjega aktar 'il quddiem, dawn huma aspetti li għar- reġjun tal-Mediterran jistgħu jfissru xi ħaġa għalina.

Meta wieħed jara l-artiklu 2 tal-ftehim li waqqaf dan il-bank, wieħed jifhem mal-ewwel kif għandha tiżviluppa ekonomija minn waħda kontrollata għal waħda orjentata lejn is-suq.

F'dan l-artiklu hemm miktub:

(i) to promote, through private and other interested investors, the establishment, improvement and expansion of productive, competitive and private sector activity, in particular small and medium sized enterprises.

Mela anke 14-il sena ilu, meta twaqqaf dan il-bank, wieħed mill-għanijiet kien li jiffoka fuq l-entrapriżi medji u żgħar fil-pajjiżi konċernati.

U dan għaliex jekk wieħed, per eżempju, jħares lejn l-istruttura tan-negozji ta' pajjiżna, isib li 95% mill-azjendi tagħna huma kollha konsidrati żgħar jew medji, u wħud minnhom tant huma żgħar li jissejħu micro. ,Dan juri kemm huwa importanti li f'pajjiżna nagħtu attenzjoni partikolari lil dan is- settur speċjalment fejn jidħol il-credit u dwar kif nistgħu niffaċilitaw il- ħajja ta' xi ħadd li jkollu idea kummerċjali u jkun irid jiżviluppaha.

Hawnhekk tajjeb li niċċara li meta nitkellmu fuq għajnuna, aħna ma nkunux qed nitkellmu fuq hand outs.

Il-hand outs mingħajr ma jkollna pjan ċar ta' x'irid isir bihom ma jagħmlux ġid.

L-għajnuna trid tgħin il-proċess ta' riforma, ristrutturar, innovazzjoni u taħriġ f'dawk l-azjendi partikolari ħalli tgħinhom jikkompetu fid-dinja globalizzata li ma jista' jevitaha ħadd, la dawn il-pajjiżi ta' l-Ewropa ta' l-lvant jew ċentrali, u lanqas aħna u l-pajjiżi l-oħra ta' madwarna.

Forsi pajjiżi żgħar huma aktar esposti, għax jistgħu jintlaqtu aktar, pero` dawn jistgħu jkunu wkoll aktar flessibbli minn pajjiżi kbar.

Allura li niffokaw fuq small and medium sized enterprises, kif jgħid ukoll dan l-agreement, huwa fl-interess tagħna, u għalhekk irridu nħeġġuh mhux biss bil-kliem imma bil-fatti.

It-tieni għan tal-bank huwa u nikkwota:

"To mobilize domestic and foreign capital and experience management to the end described in (i)."

Il-(i) jiġi l-artiklu li qrajt qabel.

Mela hawnhekk qed jgħid li apparti l- għajnuna finanzjarja u apparti l-fiduċja fis-suq, biex ikun hemm kemm investiment domestiku kif ukoll barrani, dan qed jgħid li l-management effiċjenti huwa wieħed mill-proċessi li jgħin biex pajjiż jilħaq il-livell ta' żvilupp u ristrutturar li wieħed ikun jixtieq.

Hawnhekk nenfasizza il-frażi "to mobilize domestic", għax fiċ-ċirkostanzi tal-lum nemmen li din għandha rilevanza partikolari għal pajjiżna, u qed ngħid dan għaliex nafu li bħalissa s-sitwazzjoni ekonomika tagħna ma tidhirx tant sabiħa.

U ara ma jkunx hawn xi ħadd jaħseb li din xi ħaġa li tagħti gost jew pjaċir lil xi ħadd!

Qegħdin naraw li dawk l-investituri li f'dawn l-aħħar 30 sena nvestew tant speċjalment fil-qasam tat-turiżmu kif ukoll fil-qasam tal-manifattura, qed jaqtgħu qalbhom minn aktar żvilupp f'pajjiżna, u qed jittrasferixxu l-kapital tagħhom barra l-pajjiż.

Dan hu fenomenu li wieħed irid jikkonsidrah.

Hawn tajjeb li niċċara lili nnifsi.

Li entita` lokali tkabbar l-attivita` tagħha billi tmur f'pajjiżi oħra ma fiha xejn ħażin.

L-agħar meta dawn jagħlqu l-attivita` tagħhom minn hawn u jmorru f'pajjiż ieħor.

Naħseb din hija waħda mill-affarijiet li wieħed irid jiffoka fuqha, u jara x'inhi r- raġuni għaliex ikun qed jiġri dan.

Ikun tajjeb li niffokaw l-enerġiji tagħna ħalli ma nħallux din it-trend tkompli tiżviluppa.

Aħna rajna numru ta' lukandi jingħalqu biex jiġu żviluppati f'appartamenti.

Tgħidli: X'fiha ħażin li qed jiġu żviluppati f'xi ħaġa oħra bħalma huwa l-bini u l-bejgħ ta' appartamenti u l-iżvilupp ta' l-industrija tal-kostruzzjoni f'pajjiżna?

Jiena mhux ngħid li dan m'għandux isir, imma meta għandek qasam ekonomiku, bħalma huma l-lukandi, li jingħalqu għax id-demand għas-servizzi tagħhom ikun naqas u l-prospetti ma jkunx għadhom sbieħ, mhux sinjal tajjeb.

Jekk jiġri dan, dawn ma jkollhom l-ebda interess li jinvestu biex itejbu l- prodott tagħhom, u allura tispiċċa tara detorjorament sħiħ fis-servizz li jkun qed jingħata.

Il-mobilizzazzjoni ta' l-investiment lokali huwa importanti u meta qed nirreferu għall-investiment lokali, huwa importanti li ninkludu u nsemmu dawk l-interessi barranin, il-foreign investment, li stabilixxew ruħhom f'pajjiżna snin ilu u għamlu ħafna investiment biex kabbru u mmodernizzaw.

Allura jekk dawn l-azjendi – li m'għandniex ħafna minnhom – qed isibu d- diffikultajiet biex ikomplu joperaw u jinvestu f'pajjiżna, ikun tajjeb li nifhmu x'ikun qed jiġri bl-għan li dawn iħossu l-prospett f'pajjiżna huwa tajjeb minkejja d-diffikultajiet.

Diffikultajiet dejjem se jkollna, u dawn dejjem jinbidlu mas-sitwazzjoni internazzjonali.

Ma nistgħux nikkontrollaw dan il-fatt.

L-ekonomija tagħna hija ekonomija miftuħa beraħ u allura ċertu impatt ikun hemm.

Pero` li qegħdin nassistu għalih issa huwa li t-trend ta' l-ekonomiji internazzjonali - ta' l-Amerika, ta' l-Ewropa tal-Lvant u anke ta' l-Asja - matul is-sena li għaddiet ma kienx negattiv, u kienu qed jikbru anke jekk mhux bir-rata li wieħed jixtieq.

Allura jeħtieġ li tingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa fuq il-fatt li l-investituri, kemm Maltin u kemm barranin, jaf qed jaraw li l-prospetti li jibqgħu joperaw minn pajjiżna m'humiex sbieħ anke f'ċirkostanzi li internazzjonalment huma pożittivi.

Dan qed ngħidu anke fid-dawl ta' dak li qal il-managing director ta' waħda mill-aktar kumpanniji li bdiet hawn Malta u li għamlet suċċess.

Dan qal li għandhom jiġu indirizzati l-problemi lokali, fosthom il-burokrazija, għax jekk il-pajjiż joffri prospett pożittiv ta' tkabbir, dak ikun l-aqwa reklam biex iġġib investituri barranin.

Hawn wieħed irid jagħmel parentesi meta wieħed ikun qed ifittex investituri barranin.

Ġeneralment, min ikun ġej minn barra biex jinvesti jingħata ċertu attenzjoni u għajnuna tramite l- entitajiet tal-gvern.

Din hija xi ħaġa tajba u meta konna qed niddiskutu l- Business Promotion Act, kien hawn qbil unanimu u kulħadd jaqbel li jkun hemm pakkett ta' inċentivi biex nistumulaw l-investiment dirett.

F'dan ir-rigward, jien ngħid li rridu niffokaw ħafna fuq dawk li diġa` qegħdin joperaw, għax dawk li qegħdin joperaw hawnhekk diġa` għandhom il- commitment għal snin twal li joperaw minn dan il-pajjiż.

Allura huma stess għandhom ċerta rabta diretta li żviluppat u jeħtiġilhom attenzjoni partikolari.

Mhux qed ngħid li għandna niffokaw fuqhom biss, imma għandna nagħtuhom l-attenzjoni li jixirqilhom.

M'għandniex niffokaw biss biex inħajru l-investituri jiġu hawn, imma once li jiġu, għandna nibqgħu nieħdu ħsiebhom.

Qrajna lbieraħ fuq il-gazzetti dwar kumpannija li twaqqfet sena ilu b'ħafna projections, b'ħafna studji u b'ħafna business plans u li kienet se tħaddem 300 ruħ, imbagħad spiċċat għamlet sena, ħaddmet tmienja min-nies, ħafna minnhom lanqas ħallsithom kull ma kellha tħallashom, u issa hija dikjarata bankrupt.

Sur President, dawn huma kollha aspetti li wieħed irid jara fl-għanijiet ta' dan il-bank, u dawn huma rilevanti għall- pajjiżna wkoll.

Għan ieħor ta' dan il-bank hu:

"to provide technical assistance for the preparation, financing and implementation of relevant projects.".

Mela hawnhekk it-transfer of technology meqjus bħala wieħed mill-aktar elementi importanti, u naħseb li waħda mill-aktar affarijiet li rridu nħarsu lejha u nippreparaw rwieħna għaliha hija dwar kif nistgħu, bl-aktar mod agressiv – fis-sens pożittiv tagħha – nieħdu mill-fondi u mill- istrutturi li hemm fl-UE għajnuna teknika f'oqsma fejn aħna ma għandniex in- nies u t-teknika neċessarja.

Ovvjament, iċ-ċokon ta' pajjiżna jippreżenta ċertu limitazzjonijiet, u allura rridu nfittxu wkoll li jkun hemm it- transfer of technology, it-transfer of knowledge u t-transfer ta' l- affarijiet li huma innovattivi.

Hawnhekk tidħol l-kwestjoni ta' investiment fl-innovazzjoni li jrid isir avolja bil-limitazzjoni finanzjarja.

Sfortunatament, is-sena li għaddiet kien prattikament zero u din is-sena ma tantx jidher li se jkun hemm.

Imma għallinqas, jekk minħabba l- limitazzjonijiet finanzjarji li pajjiżna jinstab fiha ma nistgħux ninvestu direttament fl-innovazzjoni, dak li nistgħu ninvestu, ninvestuh bil-għaqal u nipprovaw nieħdu minn dawk l-istrutturi u l-assistenza li hi available għalina bħala membru ta' l-EU.

Dan qed ngħidu għax f'żewġ esperjenzi li kelli x-xahar li għadda fi Brussels, rajt kemm pajjiżi ġodda oħra qed jagħmlu enfasi u qed jiffokaw biex jieħdu dik l-għajnuna kollha li jistgħu jieħdu, finanzjarja jew le.

Ovvjament, kulħadd jimmobilizza r-riżorsi u n-nies tiegħu lejn l-għajnuna finanzjarja, pero` l-assistenza teknika għall-proġetti speċifiċi m'għandiex tiġi traskurata.

F'dan ir-rigward, huwa importantissimu li Malta jkollha programm ta' proġetti li hija trid tiffoka fuqhom għall-ġid ta' l-ekonomija ta' pajjiżna, u b'mod partikolari fil-qasam turistiku, li huwa l-aktar settur li nistgħu niżviluppaw u nkabbru fi żmien qasir.

Bih nistgħu nċaqilqu sew l-attivita` ekonomika mhux biss f'dak li jaffettwa l- hospitality industry li hija labour intensive imma anke bl-ispill-over effect li din jkollha fuq ir-ristoranti, il-ħwienet tas-souvenirs u r- retail industry.

Ċertament jeħtieġ li aħna jkollna pjanijiet ċari ta' x'irid dan il-pajjiż, u l-gvern irid jaħdem ħafna f'dan ir-rigward ħalli jibda jidentifika dawn il-proġetti li għalina jagħtu imbottatura serja u 'l quddiem l-attivita` ekonomika f'pajjiżna.

Għan ieħor ta' dan il-bank huwa:

"to give support to sound and economically viable projects.".

Din ukoll torbot ma' l-argument li kont qed nitkellem fuqu, u cjoe` li jeħtieġ li aħna jkollna l-proġetti li jkunu maħsuba u ppjanati tajjeb u nnaqqsu l-ħela ta' ħin u ta' flus fuq rapporti ta' konsulenza.

Hawnhekk ma rridx niftiehem li qed ngħid li m'għandux ikun hemm rapporti u konsulenza, pero` l-ewwel nett il-konsulenza tfittixha fejn hemm l-aktar possibilta` li jagħtuk l-aħjar parir, u jagħtuk ukoll programm ta' kif il-proġett ikun jista' jitwettaq b'time frame u b'financial parameters, u li l-monitoring fuqha jkun tajjeb.

Sur President, dan jeħtieġ u huwa ta' neċessita` f'pajjiżna għaliex sfortunatament ilna nassistu għal ħafna proġetti li jinbdew b'targets ta' tlestija u finanzjarji mod, u kull sena jinbidlu.

Każ klassiku huma t-toroq f'pajjiżna.

Jekk wieħed jara kemm intefqu flus fuq it-toroq bejn is-sena 1990 u s-sena 2004, u ma nikkalkulawx it-toroq li qed isiru mill-protokoll Taljan, wieħed jara li nfaqna medja ta' Lm8 miljuni fis-sena.

Mela qegħdin nitkellmu li f'temp ta' 12-il sena, infaqna madwar Lm80 jew Lm100 miljun fuq it-toroq.

Minkejja din in-nefqa, l-istat tat-toroq tagħna kulħadd jaf kif inhu, u allura wieħed jistaqsi: Fejn marru dawk il-flus kollha?

Jekk wieħed iħares ukoll lejn l-affarijiet bażiċi, bħal per eżempju, is-sistema tad-drenaġġ, naraw li minkejja li ntefqu tant flus fuq l-upgrading tas- sistema tad-drenaġġ, xorta bqajna nassistu għal waħda mill-akbar umiljazzjonijiet, u cjoe` li ma jkunx hawn bajja waħda f'Malta u Għawdex li ma tkunx ikkontaminata bid-drenaġġ.

Allura meta inti għandek dawn ir-realtajiet kollha, wieħed jistaqsi: X'ħa minnu l-pajjiż dak it-titjib li sar fis-sistema tad-drenaġġ?

Għalhekk huwa importanti li kull proġett ikun economically viable.

Hu insult li aħna pajjiż imdawrin bil-baħar u jiġi l-eqqel tas-sajf, u ma nkunux nistgħu mmorru ngħumu għax ħlief notices ta' overflow tad-drenaġġ wieħed ma jaqrax!

Din hija xi ħaġa li hija nkwetanti!

Sur President, dan huwa importanti speċjalment għaliex issa qegħdin nitkellmu dwar żvilupp u titjib fit-turiżmu.

Jekk irridu niżviluppaw f'dan is-settur, irridu dawk li huma l-blue bays, li jkunu bajjiet bil-garanzija li dawn m'għandhomx kontaminazzjoni u huma nodfa.

Jekk għandna l-qafas ta' l-istruttura anke tad-drenaġġ li ma tistax tiggarantixxi li dan ma jmurlekx il-baħar, kif nistgħu nippromwovu l-bajjiet tagħna bħala attrazzjonii?

Anke jekk nirranġaw il-bajjiet, bħall-każ ta' Birżebbuġa.

Sar l-investiment fi Pretty Bay, u din ġiet irranġata u x'ħin taraha kemm matul il-ġurnata, u anke filgħaxija, tgħidx kemm tidher sabiha, imma mbagħad jekk f'nofs is- sajf, ikollok overflow tad-drenaġġ li nieżel il-baħar, għidli x'gost se jibqagħlek li tmur hemmhekk!

Dan huwa fatt, u qiegħed insemmi hemmhekk b'mod partikolari għax is-sajf prattikament inqattgħu hemm, u din hi waħda mill-affarijiet li ddejjaq lin-nies u t-turisti.

Din m'hijiex xi ħaġa iżolata, għaliex f'Ta' Sliema tisma biha u anke f'bajjiet fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Sur President, hawnhekk qegħdin naraw kif l-għanijiet ta' dan il-bank li jrid jippromwovi dawn il-pajjiżi hekk imsejjħin sotto-żviluppati, għandhom rilevanza ukoll għal pajjiżna.

Aħna ma nistgħux nibbenefikaw minn dan il- bank għax ovvjament l-għan ta' dan il-bank huwa li jgħin il-pajjiżi tal- lvant.

Għaldaqstant, la qed ngħidu li pajjiżna ma jistax jibbenefika minn din l-għajnuna hekk strutturata u ffokata, għax m'huwiex intiż li l-pajjiżi tal-Meditteran jibbenefikaw minnha, jiena naħseb li bħala pajjiż f'nofs il- Meditteran u bħala l-aktar membru ta' l-Unjoni Ewropea li qiegħed fis- south, aħna għandna nieħdu inizjattiva - inizjattiva li jkollha l-backing ta' l-Oppożizzjoni - biex issir xi ħaġa simili bħal din li tkun immirata għar-reġjun tal-Mediterran.

Issa wieħed huwa konxju li r-reġjun tal-Mediterran għandu potenzjal qawwi u diġa` huwa attiv ħafna fis-settur turistiku.

Għandek potenzjal ta' attivita` kbira bħala baħar bejn iż-żewġ trufijiet, ħa ngħidu hekk, tal- Lvant u tal-Punent anke għaliex għandu klima li hija mild, hi sabiħa u allura tinkoraġġixxi l-attivita` turistika u ekonomika, pero` hemm anke problemi kbar.

Waħda mill-problemi kbar hija l- immigrazzjoni llegali, kemm mill-aspett soċjali, għax li bniedem

jasal sabiex jagħmel dawk il-mili kollha u jidħol fi vjaġġ daqshekk perikoluż minħabba li jkun irid jaħrab minn pajjiżu, ċertament li dak il- vjaġġ li jgħaddi minnu huwa nfern kbir, pero' sabiex wieħed jidħol għal dak l-infern ikun qed jgħix f'infern akbar f'pajjiżu stess!

Ilha tinħass il- ħtieġa li jekk irridu nrażżnu dan l-influss ta' immigranti llegali, liema immigranti jikkreaw problemi soċjali mhux biss f'pajjiżna iżda anke fil- kontinent Ewropej kollu, hemm bżonn li jsir żvilupp fil-pajjiżi tan-naħa ta' isfel tal-Mediterran.

Fil-fatt kien hemm association agreement ma' numru ta' pajjiżi iżda llum qed naraw li dan mhux biżżejjed.

Ma kenitx qed issir attivita' biżżejjed f'dawn il-pajjiżi ħalli n-nies li jgħixu fihom jibdew jaraw futur aħjar għal pajjiżhom, u għalhekk ma jkollhomx għalfejn jaħarbu minnu.

Għalhekk naħseb li huwa fl-interess ta' Malta li meta tiġi diskussa l-Euro- Med partnership fi ħdan l-Unjoni Ewropea, tiżviluppa ruħha u tingħata ċerta prominenza.

Din hija xi ħaġa essenzjali għal Malta, Ċipru, l-Italja u n- naħa ta' isfel tagħha,' għal Spanja kif ukoll għall-Portugall għaliex kollha kemm huma jinteressahom li jkun hemm dan l-iżvilupp sħiħ fil- Mediterran.

Li jkun hemm xi ħaġa simili bħal dan il-bank, li jagħti għajnuna ffokata u professjonali lil dawn il-pajjiżi, naħseb li għandna tiġi kkonsidrata u studjata b'mod tajjeb.

Ninsab ċert li din hija xi ħaġa pożittiva ħafna u li żgur ikollha l-appoġġ taż-żewġ naħat.

Barra minn hekk, l-għan li jkollok attivita' ekonomika madwar il-Mediterran li hija mkabbra u msaħħa se tkun xi ħaġa li pajjiżna jkun jista' jibbenefika minnha, u pajjiżna se jkun fiċ-ċentru sabiex ikun jista' jtellaq 'il quddiem din l-inizjattiva.

Naħseb li issa jeħtieġ li pajjiżna, ladarba qegħdin membri fl-Unjoni Ewropea, fiċ-ċokon tagħna nsemmgħu leħinna billi nitkellmu b'mod partikolari fl-aħjar interess ta' l-iżvilupp f'dan ir- reġjun.

L-idea ta' kif għandhom jiżviluppaw il-pajjiżi tal-Lvant ilna li tkellimna fuqha sa mill-1991, u naħseb li hija xi ħaġa li aħna, bħala pajjiż f'dan ir-reġjun, għandna ninsistu fuqha u nippromwovuha ħalli pajjiżna jkun in the forefront.

Strateġikament il-pożizzjoni tagħna tagħtina lok sabiex minn hawnhekk inkunu nistgħu nippromwovu ideat simili.

Sur President, punt ieħor li xtaqt nagħmel huwa li hawnhekk qed nitkellmu fuq is-sistema bankarja u fuq bank internazzjonali.

Pero' xtaqt nistaqsi ftit x'qed jiġri fis-sistema bankarja Maltija.

Dan qiegħed ngħidu l-aktar fid-dawl ta' l-intenzjoni tal-gvern li jrid ibigħ is-sehem minoritarju li għandu fil-Bank of Valletta, bil-konsegwenza li f'ekonomija relattivament żgħira bħalma hija l-ekonomija tagħna mhux se jħalli dawk l-għodod neċessarji sabiex ikun jista' jikkontrolla ċertu attivita' ekonomika li tkun tiffittja fil-politika tiegħu għat-tkabbir fis-setturi varji li jikkomponu l-istess ekonomija!

Għalhekk nistaqsi lill-gvern x'inhi l- politika tiegħu f'dan ir-rigward?

Il-gvern qalilna se jipprivatizza dan il-bank.

L-ewwel ħaġa naħseb li jkun tajjeb li nsiru nafu kif se jkun ipprivatizzat dan il-bank, u jgħidilna jekk hux se jkun miftuħ għall-Maltin in ġenerali jew inkella jekk għandux il-ħsieb li jbigħ l-azzjonijiet tiegħu lil xi strategic partner.

Madankollu fl-opinjoni tiegħi, l-aktar ħaġa ta' importanza mil-lat strateġiku hi, li bħala gvern, ikun min ikun, jibqagħlu ċertu ammont ta' influwenza fuq is-settur bankarju.

U tajjeb li wieħed janalizza l-mod ta' kif qegħdin jinqasmu l-faċilitajiet ta' kreditu fil-banek Maltin.

Waħda mill-fatturi li għenet fit-tkabbir tal-pajjiżi tal-Lvant kienet proprju l- availability ta' kreditu lil min xtaq jiżviluppa u jinvesti.

Fil-fatt tawha importanza kbira u anke fl-executive summary u fl-updates ta' l- iżvilupp hemm enfażi qawwi dwar li jkollok credit facility għall-istrutturi varji ta' l-ekonomija.

Allura tajjeb li wieħed jara daqsxejn x'qed jiġri fl-ispread tal-credits facility mill-banek Maltin lill-industrija lokali.

Sur President, f'dan il-kontest naraw li minħabba li l-banek qed jaraw li l-qasam turistiku m'għandux daqshekk prospetti sbieħ qegħdin jissikkawlu ħafna l-faċilitajiet.

Dan qed jagħmluh billi jgħollu r-rati ta' l-imgħax u billi ma jagħtux estensjonijiet ta' faċilitajiet.

Barra minn hekk, safejn naf jien, s'issa l-ebda bank ma ħa xi inizjattiva ta' venture capital ħalli min ikollu xi idea innovattiva jkun jista' jimbottaha 'l quddiem.

U r- raġuni għal dan hija waħda sempliċi.

Filwaqt li l-banek - speċjalment il- banek ewlenin – qed jagħmlu profitti kbar mill-ekonomija Maltija, dawn m'humiex qed jagħmluh għaliex qed jinvestu fl-ekonomija Maltija!

Meta titkellem magħhom jgħidulek li huma m'humiex interessati fil-manifattura, u dan jistgħu jikkonfermawh min qiegħed fil-qasam tal-manifattura, għaliex jafu kemm huwa diffiċli sabiex jieħdu xi self!

L-aktar li jikkonċentraw il-banek huwa fuq l-inizjattivi jew inkella fuq il- programmi finanzjarji tagħhom, jiġifieri dawk il-fiscal packages li jagħmlu sabiex iħajru lin-nies jinvestu fihom.

U minn hemmhekk iġibu ħafna qligħ.

Imbagħad parti kbira oħra mill-faċilita' bankarja tmur fuq il-home ownership.

Din m'hijiex xi ħaġa ħażina għaliex tgħin lil ħafna sabiex jakkwistaw djarhom b'imgħaxijiet baxxi, u għenet ukoll lill-industrija tal- bini.

Pero' f'oqsma oħra li jikkomponu l-ispectrum ekonomiku tagħna, il- banek ma tantx kienu propensi li jagħtu dik l-għajnuna metħieġa.

Il-bank of Valletta huwa forsi l-aħħar influwenza limitata li biha l-gvern jista' jiggerja l-politika tiegħu ma' dik tal-bank.

Qegħdin nisimgħu anke min-nies b'fehmiet politiċi differenti li qed jgħidu lill-gvern li m'huwiex rakkomandabbli li titlef kwalunkwe nfluwenza - b'minority shareholding influwenza biss ikollok - fuq is-settur bankarju meta dan is-settur huwa daqshekk importanti għall-ekonomija tagħna.

Qiegħed ngħid dan kollu bl- aktar sens pożittiv u kostruttiv, għaliex jeħtieġ li d-deċiżjonijiet li nieħdu ma nerġgħux nibdew nikkonsidrawhom wara!

Ma nistgħux ngħidu li begħna dak il-bank b'mod tajjeb, u mbagħad ftit tas-snin wara nibdew naraw il-qligħ li jibda jagħmel u nibdew nindunaw li setgħet kienet deċiżjoni żbaljata ta' dakinhar!

Qiegħed ngħid dan kollu bl-aktar sens kostruttiv u bl-aktar sens ta' responsabbilta' lejn il-fatt li l-awqa u l-akbar konsiderazzjonijiet fid- deċiżjonijiet politiċi li nieħdu għandna neħduhom fl-interess nazzjonali.

Għalhekk mhux kemm taqbad u tgħid li għandek programm ta' privatizzazzjoni!

L-għan tal-privatizzazzjoni huwa minħabba li hemm problema kbira ta' dejn, u fil-fatt dan ilaħħaq għal 75% tal-GDP!

Għandek problema għaliex ma tistax tilħaq il-konverġenzi li ntrabatt magħhom, u allura sabiex tindirizza dik il-problema tipprivatizza at all costs!

Dan it-tip ta' raġunar mingħajr ma naraw u mingħajr ma nassessjaw bis-serjeta' l-għan strateġiku ta' kull deċiżjoni li nieħdu huwa żbaljat, u żgur li m'huwiex fl- aħjar interess nazzjonali.

Huwa f'dan is-sens li jien qed ngħid li hija xi ħaġa tajba li qegħdin nitkellmu fuq il-bank Ewropew, u fuq kif Malta ma tibbenefika xejn minnu imma tikkontribwixxi biss, u kemm huwa importanti li nagħtu daqqa t'għajn lejn is-sistema bankarja f'pajjiżna.

Naħseb li m'għandniex nitilfu kull influwenza li għandna f'dan il-bank, u li mbagħad sabiex nieħdu ċerti inizjattivi jkollna nitolbu l-għajnuna tal-Malta Enterprise!

Jekk irridu ngħinu l-innovazzjoni u r-riċerka, u jekk irridu nagħmlu ċertu venture capital, jeħtieġ li l-gvern jibqagħlu l-influwenza tiegħu fis-settur bankarju!

Din l-influwenza m'għandux jarmiha mar-riħ ħalli forsi jdaħħal ammont ta' flus issa, imma mbagħad wara jiddispjaċih b'dik id-deċiżjoni li jkun ħa.

Sur President, nammetti li meta qed nitkellmu fuq liġi relettivament żgħira u innokwa bħal din, fejn ċertament pajjiżna mhux se jibbenefika b'mod dirett għaliex huwa aktar intiż li jgħin lill-pajjiżi tal-Lvant.

Pero' rbatt dan kollu għaliex minn dawk l-għanijiet li għalih twaqqaf dan il-bank madwar 14-il sena ilu, nistgħu nieħdu inizjattivi dwar dak li nistgħu nagħmlu u ma nagħmlux.

Minn din l-inizjattiva li llum qed naraw li tat riżultat pożittiv, pajjiżna għandu jara li jkun minn ta' quddiem sabiex fl- Unjoni Ewropea jinsisti fuq inizjattiva li tiġi minn Malta.

Għandna nkomplu ninsistu fuq il-proċess ta' l-Euromed, nagħtu direzzjoni ġdida u nipprovaw nikkonvinċu, għaliex dak li jagħmel sens, dak li jkun ippreparat b'mod tajjeb, jitmexxa 'l quddiem bil-konvinċiment u bl-argumenti.

Inħoss li din hija xi ħaġa li għandna nikkonsidrawha, u nista' nassigurah li xi ħaġa bħal din ikollha l-appoġġ taż-żewġ naħat.

Fl-aħħar u mhux l- anqas għandna nagħtu daqqa t'għajn lejn is-sistema bankarja Maltija u lejn il-ħsieb tal-gvern sabiex jipprivatizza l-aħħar shares li fadallu fil-bank of Valletta.

Dan huwa bank kbir f'pajjiżna, iżda ma rridx noqgħod nidħol fil-polemika ta' min hu l-akbar bank f'pajjiżna.

Pero', dan il-bank għandu influwenza kbira fuq l-ekonomija Maltija, u għalhekk il-gvern għandu jirrikonsidra bis-serjeta' dwar jekk għandux ibigħ l-aħħar shares li għandu f'dan il-bank.

Il-gvern m'għandux iħares lejn l-interess immedjat, iżda għandu jħares lejn l-istrateġija long term, u dan qed ngħidu fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, kif qal il-kollega tiegħi, din m'hijiex xi liġi daqshekk ikkomplikata jew tant vasta li timmerita xi analiżi profonda.

Madankollu, meta wieħed qiegħed jitkellem fuq banek u istituzzjonijiet finanzjarji żgur li se jqajjem ċertu interess, għaliex illum il-ġurnata dan is-settur sar wieħed sensittiv.

Fil-fatt din il-liġi li għandna quddiemna qiegħda hemmhekk sabiex nemendaw l-Att dwar European Bank for reconstruction and development.

Ta' min jgħid li dan m'huwiex xi trattat ġdid, u bażikament aktar qed nikkwalifikaw trattat milli qegħdin nirratifikawh.

B'mod ġuridiku jien qiegħed nifhimha li aħna qegħdin nikkwalifikaw jew nagħmlu addenda għal trattat multi- laterali li Malta daħlet fih bosta snin ilu.

Għal min ma jafx, Malta m'għandhiex xi sehem kbir f'dan il-bank.

Milli jidher dan il-bank huwa kompost minn sħab tal-banek ċentrali fid-diversi pajjiżi.

Ħafna nies jaħsbu li dan il-bank huwa kompost minn membri ta' l-Unjoni Ewropea, iżda dan m'hu veru xejn.

Dan għaliex f'dan il-bank hemm diversi membri jew azzjonisti mill-Awstralja, il-Kanada, l-Ġappun, il-Messiku, in- New Zealand u l-Istati Uniti.

Imbagħad għandek pajjiżi sotto-żviluppati bħall-Eġittu u l-Marokk, u pajjiżi mill-Unjoni Ewropea u mill-Eastern Europe.

Issa Malta għandha 100 share f'dan il-bank.

U meta wieħed jikkompara dan l-ammont ta' ishma li għandna ma' dak li għandhom per eżempju, il-Ġermanja, li għandhom 15,500 sehem, jinduna li aħna żgur m'għandniex majority shareholding f'dan il-bank.

Sur President, il-partit Laburista m'huwiex se jivvota kontra dan it- trattat avolja m'huwiex xi trattat li se jagħmel xi ġid kbir lill-pajjiż.

It-trattat diġa' qiegħed hemm u l-iskop dwar jekk Malta għandiex tidħol f'dan il-bank konna ddiskutejnih meta ffirmajna oriġinarjament it-trattat.

Dak iż-żmien, il-parlament kien deherlu li għandu jirratifika t-trattat, sirna membri u ħadna a nominal shareholding f'dan il-bank.

Il-partit Laburista qiegħed juri bil-fatti li huwa partit serju u mhux qiegħed hemm sabiex isabbat saqajh jew li jiġi hawnhekk sabiex jiddibatti biss dak li jaqbillu, iżda se jimxi man-normi internazzjonali u mas-serjeta' internazzjonali.

Għalhekk, ġaladarba pajjiżna permezz ta' dan il-parlament għoġbu jgħid li aħna għandna nkunu parti minn dan il-bank, il-partit Laburista mhux se jagħmilha ta' xi partit isteriku u allura, kif jgħidu l-Ingliżi, "we play by the rules".

Issa jekk din l-organizzazzjoni dehrilha - għal raġunijiet li tafhom hi għaliex sinċerament jien ma nafx x'inhuma - li ddaħħal lill- Mongolja bħala area of influence jew bħala area li se tibbenefika, żgur mhux se nkunu aħna li nkunu kontra jew li nipprovaw nfixklu t-tkabbir ta' din l-organizzazzjoni finanzjarja.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qed nuru nuqqas ta' serjeta'.

Minkejja l-miljun difett li għandu pajjiżna, aħna pajjiż serju.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien u aktar ma nsiru pajjiż serju, il-parlamentari tagħna iridu juru aktar maturita' u serjerta' ħalli dan il-parlament jilleġiżla kif suppost, u b'hekk tikber il-fiduċja fih.

Għaldaqstant ladarba qegħdin f'din l-istituzzjoni aħna se nivvotaw favur.

Dan għaliex ma rridux nagħmlu ostaklu għall-iżvilupp ta' dan il-bank internazzjonali.

Nerġa' ngħid li xorta waħda ma jablilniex, għaliex kif qal tant tajjeb l-Onor.

Mangion, l- iskop ta' dan il-bank internazzjonali m'huwiex biex jgħin lil pajjiżna jew lin-naħa ta' isfel ta' l-Italja jew lill-pajjiżi tal-Mediterran imma l- iskop oriġinali huwa dak li jgħin the transition of central and European countries towards a more market oriented economy.

Jiġifieri t-terms of reference ta' dan il-bank huma li l-Unjoni Sovjetika żmantellat ruħha u m'għadhiex aktar tħaddem politika komunista.

Ħafna mill-pajjiżi fi ħdan l-Unjoni Sovjetika m'għadhomx parti minnha, iżda saru stati indipendenti.

Naturalment dawn abbraċjaw il-prinċipji ekonomiċi "kapitalisti" tal-pajjiżi tal-West, u għalhekk il-pajjiżi tal-West dehrilhom li għandhom jagħtuhom palata ħalli jemanċipaw ruħhom u jintegraw l-ekonomiji u l-istituzzjonijiet fiskali tagħhom fil-vesti ta' l-ekonomija Ewropea, jew l-ekonomija Amerikana u tal-Ġappun.

Allura ngħaqdu flimkien ċerti pajjiżi, u kkreaw dan il-bank.

Issa f'Malta qatt ma ħaddanna xi politika komunista, u dejjem konna nħaddnu suq ħieles.

Pajjiżna huwa wieħed Ewropew u rridu ngħixu mal-pajjiżi Ewropej.

Ovvjament mhux dejjem se tkun tmiss lilna sabiex niggwadanjaw minn dawn it-trattati u minn dik il-farka tagħna rridu ngħinu aħna wkoll.

Hekk għandu jkun, għaliex ma tistax tiġbed dejjem lejn in-naħa tiegħek u ma tkunx disponibbli li tiffirma trattati jew tidħol f'arranġamenti sabiex tingħata għajnuna lil pajjiżi oħra.

Allaħares kulħadd jimxi hekk!

Għaldaqstant, l-idea ta' dawn il-pajjiżi kienet li jagħtu palata lil dawk il-pajjiżi li kienu taħt madmad komunista.

Fiċ-ċokon tiegħu pajjiżna għandu 100 share u nagħtu l-kontribut żgħir tagħna lejn dan l-iżvilupp.

Fil-fehma tiegħi din m'hijiex xi ħaġa ħażina, aħna dħalna f'dan il-bank u qbilna dwaru f'din il-Kamra.

Sur President, issa xtaqt nagħmel ftit tal-kritika fuq dak li bażikament qed nemendaw f'din il-liġi.

Kif semmejt aktar qabel, hawnhekk m'aħniex qed nidħlu fi trattat ġdid iżda qisna qegħdin nagħmlu addenda fi trattat li diġa' jeżisti.

Pero' nixtieq nistaqsi jekk huwiex minnu li qed nagħmlu dan jew inkella aħniex qed immorru oltre?!

Dan għaliex aħna qed inbiddlu klawsola 6 ta' l-artiklu orġinali.

Issa jekk wieħed jara u janalizza klawsola 6 ta' dan it-trattat u l-liġi li abbraċċjat u rratifikat dan it- trattat, naraw li l-ministru diġa' għandu l-poteri kollha meħtieġa.

L- unika ħaġa differenti li l-ministru għandu llum huwa li se jingħata d-dritt li jirratifika l-addenda sabiex fl-iskeda tkun tista' tidħol ukoll il- Mongolja.

Din bilfors ikollha ssir, peress li dan it-trattat huwa wieħed multi-laterali u għalhekk il-Mongolja trid tidħol f'din l-iskeda.

F'Malta għandna sistema fejn it-trattati jridu jiġu affermati u rratifikati minn dan il-parlament.

Hija xi ħaġa tajba li l-parlament jirratifika dawk l-acts of states li jitqiesu ta' importanza kbira għaliex tagħtina aktar trasparenza u ssaħħaħ l-aspetti demokratiċi ta' pajjiżna.

Pero' mhux il- pajjiżi kollha għandhom din il-prassi.

Hemm pajjiżi li jmorru fl-estrem, tant li biex jirratifikaw trattat ikollhom kważi jagħmlu referendum, u hemm pajjiżi oħra fejn il-gvern stess jista' jittratta ma' pajjiżi oħra mingħajr il-bżonn ta' ratifika parlamentari.

Imbagħad hemm pajjiżi bħal Malta fejn ir-ratifiki tat-trattati jridu jgħaddu tramite l-parlament.

Fil-fehma tiegħi din hija sistema tajba u hija sistema li writniha mill- Ingliżi.

Dan huwa prinċipju li meta pajjiżna jintrabat f'arranġament u f'kuntratti ma' pajjiżi oħra, tkun xi ħaġa tajba li l-parlament jissindika, janalizza u jgħid il-veduti tiegħu.

Allura b'mod korrett, is-Segretarju Parlamentari Tonio Fenech u l-ministru tiegħu ressqu din l-addenda għall- approvazzjoni tal-parlament.

Naħseb li l-parir sabiex jagħmel hekk ingħata mill-avukat ġenerali minħabba li qed jiżdied pajjiż ieħor, u li kif diġa' għedt aktar qabel, il-ministru diġa' kellu l-poter li jinnegozja u jiffirma kwalunkwe bdil fir-regolamenti permezz ta' klawsola 6.

L-unika fakulta' li ma kellux kienet li jerġa' jittratta ma' pajjiż ieħor.

Sur President, l-oġġezzjoni tiegħi qed nagħmilha mhux biex inkun antipatiku għaliex il-partit Laburista ma jridx ifixkel.

Aħna m'aħniex xi pajjiż tat- tielet dinja fejn l-iskop tal-parlament huwa dak li noqogħdu nokorbu ħalli naraw x'se naħtfu, u fejn ma nistgħux naħtfu ma niffirmawx.

Aħna pajjiż matur, u nafu li daqqa tieħu u daqqa trid tagħti.

Kemm ilni li dħalt fil- parlament tgħallimt li l-arti tal-politika hija dik li tilħaq il- kompromessi.

Nitwieldu b'ideoloġiji u ideali fundamentali - niftakar li l- istudenti ta' qabli kienu kollha ffissati f'Che Guevera, mentri llum iffissati f'ideoloġiji oħra - iżda mbagħad meta noħorġu mill-bankijiet ta' l-universita' u nidħlu fil-professjoni rispettivi tagħna nibdew nirrealizzaw li qed ngħixu f'dinja mista, b'ideat u ideoloġiji differenti.

Għaldaqstant, fil-ħajja trid timxi b'kompromess, b'mod ibbilanċjat u moderat.

Jekk inti tkun estremista żżejjed jew iffissat iż-żejjed fl- ideoloġiji se ssib ruħek f'konfront mas-setturi l-oħra tas-soċjeta' u li ma jħossux lilhom infushom komdi b'dak li tkun qiegħed tgħid.

U proprju f'dan il-parlament qegħdin nagħmlu kompromess għaliex qed nivvotaw favur liġi li mhux se taffettwa jew tivvantaġġja lilna.

Hija liġi li turi li aħna lesti sabiex nilagħbu fl-ambitu tar-regoli internazzjonali u li għandna dik il- maturita' sabiex nagħmluha.

Sur President, x'inhuma r-riservi tiegħi fuq din il-liġi?

Kif għedt aktar qabel is-sistema kostituzzjonali ta' pajjiżna tirrikjedi li t-trattati jiġu rratifikati f'dan il-parlament.

Pero' qiegħed inqajjem ir-riserva tiegħi għaliex hawnhekk m'aħniex qed nirratifikaw biss dik il-parti tat-trattat ħalli ndaħħlu pajjiż ieħor fl-iskeda, iżda addiritturra qed nagħtu poter lill-ministru li, jekk iridu jiżdiedu aktar pajjiżi fl-iskeda, ma jkollux għalfejn jiġi f'dan il-parlament u jitlob il-permess tiegħu.

Hawnhekk il- ministru mhux qed jgħidilna biss li naċċettaw li tidħol il-Mongolja, iżda qed jgħidilna biex nagħtuh il-poter bħala ministru tal-finanzi ħalli jekk għada pitgħada jiddeċiedu li jdaħħlu liż-Żimbabwe f'dan it-trattat multi- laterali, ma jkollux għalfejn jiġi quddiem dan il-parlament!

Issa jien nixtieq nistaqsi, mingħajr ma nqajjem xi issue fuq il-kwestjoni, kemm din il-ħaġa hija kostituzzjonali.

Nerġa' ngħid li din m'hijiex xi liġi li se tiskossa l-ekonomija Maltija, u hija liġi li l-effetti tagħha huma de minimis, jiġifieri l-effetti tagħha huma kważi żero.

Dan għaliex 100 share f'mijiet ta' eluf ta' shares li għandu dan il-bank żgur li tagħmel il-kontribuzzjoni tagħna waħda minima.

Tista' tgħid li meta tqabbilha ma' paga ta' bniedem qisek qed toħroġ 10 ċenteżmi mill-paga tiegħu, jiġifieri l-impatt huwa kważi null.

Pero' xtaqt nistaqsi jien kemm huwa tajjeb jew aċċettabbli fis-sistema kostituzzjonali tagħna li niddelegaw lill-ministru d-dritt li jikkontratta ma' pajjiżi oħra fi trattat simili bħal dan mingħajr ma joqgħod imur il-parlament?

Din hija issue fundamentali, għax jista' għada pitgħada l-ministru jiġi hawn - u mhux iġibilna liġi bħal din, li biha u mingħajrha m'hu se jiġri xejn - u jgħid lill-parlamentari biex jagħtuh il-poter li meta jinnegozja mal-pajjiżi Ewropej u jidħol f'xi trattati mal-pajjiżi Ewropej, per eżempju, fuq fishing rights jew territorial rights, hu jiffirma mingħajr l- approvazzjoni tal-parlament.

Għalkemm hija kwestjoni de minimis u llum lest li nikkonċediha, ta' min wieħed ifakkar u jafferma li kwestjonijiet ta' trattati huma materja u kompetenza esklussiva ta' dan il-parlament.

Dik hija issue akkademika iktar minn xi ħaġa oħra.

L-Onor.

Charles Mangion għamel żewġ kummenti li huma mportanti.

Qal li fuq kwestjonijiet tal-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant dejjem qisu hemm focus fuqhom, għaliex fl-ekonomiji tas-suq huma pajjiżi ġodda, u huma pajjiżi li kulħadd jikkonċedi li għandhom bżonn ċertu impetus fiskali biex jgħinhom jintegraw ruħhom fil-pajjiż.

Jien ngħid li huma korretti dawk l-ekonomisti li jgħidu li hemm periklu ċar li dawn il-pajjiżi ex-sovjetiċi, li tant huma kbar u tant għandhom popolazzjonijiet kbar, li se jibilgħu l-credits kollha ta' dan il-bank.

Dan qed ngħidu biex nuri li wieħed ma jistax joħroġ bl- argument li wieħed jista' jibqa' jbill subgħajh f'dan il-bank, għax dawn il- pajjiżi tant huma kbar li l-credits ta' dan il-bank se jibilgħuhom kollha huma.

Mela kif qal l-Onor.

Mangion, jekk Malta trid issib istituzzjoni finanzjarja biex tbill subgħajha, din l-istituzzjoni żgur m'hijiex dan il- bank.

Dan qed ngħidu biex naraw kemm hu rilevanti dan il-bank għal pajjiżna.

Totalment irrilevanti !

Sur President, imbagħad l-Onor.

Mangion – u fuq din ukoll għandu raġun - mar oltre minn hekk.

Aħna għandna għal qalbna u dejjem inħambqu fuq il- kwestjoni ta' l-Euromed process.

Jien m'iniex xi wieħed li nsiefer kull xahar, pero' jien membru fil-foreign affairs committee, u mhux biss ġieli nattendi l-COSAC tad-deputati parlamentari ta' l-Ewropa, imma nsiefer ukoll fuq delegazzjonijiet.

Dan l-aħħar jien, l-Onor.

Mario De Marco, l-Onor.

Jason Azzopardi u l-Onor.

Leo Brincat morna l-Libja u l-Amerika u dejjem qajjimna l-kwestjoni ta' l-Euromed process.

Issa, il-Euromed process għamel aċċenn kbir fuqu l-Onor.

Mangion, għandu raġun dwar dak li qal, u jiena naqbel miegħu mhux 100% imma 100,000%.

Tan-naħa l-oħra jaqblu daqsna fuqu, għax l-Onor.

De Marco huwa ffissat fuqu u l-Onor.

Jason Azzopardi ukoll.

Ta' din in-naħa ilna ffissati fuqu minn żmien Mintoff.

Jiena niftakar li l-ex prim ministru Mintoff kien delegat ta' din l-IPU, pero' ma kienx imur hu għax kien xjaħ, u kien imur xi ħadd floku, u ġieli mort jien ukoll.

Fi ħdan l-IPU għandek ic-CSCE li mbagħad żviluppat f'din il- kwestjoni ta' l-Euromed process.

Il-politiċi tagħna dejjem enfasizzaw fuq il-Euromed process, u dan għaliex huwa minn hemm li nistgħu niggwadanjaw xi ħaġa.

Dan qed ngħidu għax l-affarijiet ġeneralment jiżviluppaw b'mod reġjonali, u dan il-bank huwa ntiż l-aktar għar-reġjun ta' l-Eastern European countries.

Sfortunatament fih m'hemmx entużjażmu għall-Euromed process.

Jien għextha din.

Mort konferenza l-Greċja, u meta tqajjem il-kwestjoni tal-Euromed process issib li ħadd m'għadu jagħti kasu.

Qisu m'hemmx enerġija lejn il- Euromed process u qisu aħna biss nagħtuh importanza.

Lanqas iridu jidħlu fih il-Libjani dan.

Taparsi għandna l-assemblea, pero' jsir kif kienu jagħmlu s-senaturi Rumani wara li spiċċat ir-repubblika.

Joqogħdu jpaċpċu kemm jifilħu, imma mbagħad jiddeċiedi kollox l-imperatur.

Hawn ta' min igħid li din il-ħaġa issa ilha għaddejja, din m'hijiex xi ħaġa li twieldet il-bieraħ.

Jgħidulek li l-movimenti u l-proċessi fid-dinja politika internazzjonali jimxu bil-mod, u għoxrin sena jkunu qishom jumejn.

Fil-verita' l-UE għaddiet fast track.

Fis-sebgħinijiet lanqas kien hawn UE.

Kien hemm il- common market u l-ideat politiċi ta' unjoni politika sa ċertu livell lanqas kienu jeżistu.

Imbagħad fi ħmistax jew għoxrin sena l-EEC żviluppat, u għandek l-UE kif inhi llum.

Il-Euromed process jew hemm min qed jagħtih gambetti, jew m'hemm entużjazmu ta' xejn fih.

U għandu raġun l-Onor.

Mangion jgħid li aħna rridu ngħaddu liġijiet bħal din bi prijorita'.

Wara kollox, aħna qed ngħixu fid-dinja, mhux qed ngħixu waħedna.

Aħna m'aħniex pajjiż li rridu ndaħħku n-nies bina.

Aħna rridu niskorjaw points billi nuru kemm aħna pajjiż serju, pajjiż li nilqgħu l-obbligazzjonijiet internazzjonali tagħna, imma xi kultant – u jien inħossha din - għandna wisq ewforija biex nintogħġbu.

Hawn m'hu qed inwaħħal f'ħadd, għax din l- inferiority complex hija riżultat taċ-ċokon tagħna.

Jien ġieli tiġrili, inkun onest magħkom, u nipprova naħbiha.

Ġieli tkun qiegħed f'forum ma' nies li jirrappreżentaw pajjiżi ta' 50 miljun jew 70 miljun ruħ, u li l- ibliet tagħhom ikbar minn pajjiżek.

Inti kif tista' tgħaddi bil-bulldozer minn fuqhom ?

L-iżvantaġġ naturali tagħna hu li aħna pajjiż żgħir ħafna, u allura nbatu bid-difett li rridu nintgħoġbu.

Sur President, dak li qal l-Onor.

Mangion nixtieq norbtu mal-politika ġdida Laburista.

Qabel aħna konna kontra li nidħlu fl-EU.

Dik kienet il-politika tagħna.

L-għada li tan-naħa l-oħra b'mod demokratiku rebħu l-elezzjoni ta' l-1998 u l-poplu ddeċieda, kif kellu kull dritt, li post Malta huwa fl-UE, aħna b'mod matur, għax aħna demokratiċi, aċċettajna dan il-verdett.

Ma tistax tibqa' ssabbat saqajk, jew idawwar l-arloġġ, pero' għamilna wegħda u għedna li issa aħna bħala partit irridu naħdmu fuq żewġ binarji.

Aħna ridna naħdmu biex innaqqsu kemm jista' jkun l-aspetti negattivi tas-sħubija - u hemm aspetti negattivi li qed iħossuhom in-nies – u mill-banda l-oħra nippruvaw nieħdu l-optimum mill-aspetti pożittivi ta'sħubija.

Li qed jgħid l-Onor.

Mangion hu li issa li dħalna fl-UE għandna ċertu poter, għandna kummissarju, għandna say fil-parlament Ewropej, say fil-kunsill tal- ministri u għandna say f'kollox, u li rridu nagħmlu hu li nkunu daqsxejn aktar egoisti.

Huwa veru li m'għandniex say li għandha l-Ġermanja u Franza, u anqas qatt ma jista' jkollna!

U lanqas ma jkun demokratiku u korrett li jkollna.

Għax ma jistax pajjiż ta' 400,000 ruħ ikollu say daqs pajjiż ta' 60 miljun ruħ.

Il-fatt li inti sovran diġa` jagħtik ftit points, imma imbagħad inaqqashomlok minħabba l-popolazzjoni.

Pero` l-clout tagħna hemm qiegħed, u forsi rridu nitgħallmu nkunu aktar egoisti, kif qal l-Onor.

Mangion.

Din ngħadduha, imma jekk tiġi opportunita`, wieħed għandu jagħti palata lill-proċess ewro-mediterranju u jissuġġerixxi li anke għal din iż- żona importanti tad-dinja jkun hawn istituzzjonijiet finanzjarji simili, għax għandna bżonnhom dawn.

Ħafna drabi lilna jinsewna, għax 'il fuq minn Malta kollha pajjiżi żviluppati, ilhom kapitalisti snin twal u ma kinux taħt xi madmad komunista.

Tmur lejn il-lvant issib lil Ċipru, u imbagħad għandek il- Balkani.

Il-verita` hi li lilna jinsewna u xi kultant, jarawna insinifikanti.

Fil-fatt, kif qal tajjeb l-Onor.

Mangion, il-bżonnijiet ta' Malta, għalkemm m'humiex daqstant kbar għaliex aħna diġa` għandna a market economy, xorta qegħdin hemm.

Huwa veru li kellna protezzjoniżmu kbir fl- aħħar tas-sebgħinijiet u fit-tmenijiet, pero` l-verita hi li qatt ma qtajna l-għeruq u dejjem bqajna pajjiż ħieles f'dak li huwa suq.

Aħna għandna problemi partikolari li m'għandhomx pajjiżi oħra.

Għalhekk irridu wkoll nemancipaw ruħna u irridu ninżgħu il-mantell li ilna nilbsu għal ħafna snin.

Sa ċertu punt, aħna wkoll kellna aspetti mis-sistemi soċjalisti li kellhom dawn il-pajjiżi, għaliex kellna suq protett kważi kompletament u kellna ħafna azjendi fejn il-gvern kellu interess fihom, u kienu jiddependu minnu.

Dan ifisser li Malta kellha bżonn tirristruttura b'mod eżaġerat, anke jekk mhux daqs dawk il-pajjiżi li ma kellhomx lanqas nifs wieħed ta' suq ħieles.

Malta kellha tradizzjoni ta' 20 sena ta' protezzjoniżmu qawwi, u l-Onor.

Mangion qal li għandna nippruvaw niffokaw ftit fuq ir-reġjun tagħna għax ir-reġjun tagħna mhux qed jagħtu kasu.

Il-Euromed process miexi jzappap, u dan ngħidu mill-esperjenza personali tiegħi.

Aħna għalhekk insiefru fuq xogħol parlamentari, biex ikollna l-esperjenza personali tagħna, u niġu hawn ngħidu dwar dak li hemm behind the scenes.

Dawk ir-rapporti li jiġu ppubblikati u li jkunu tant sbieħ mhux bilfors jirrispekkjaw l-entużjazmu jew il-feeling veru li jkun hemm.

Il-feeling veru li hemm huwa li fuq il-Euromed process m'hemm entużjazmu ta' xejn, u anqas ma jiżviluppa, aktar ibati pajjiżna, għax Malta hi pajjiż mediterranju par excellence, għax qiegħed fin-nofs tal-mediterran.

Għall- grazzja t'Alla, ideoloġikament iż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu perfettament fuq din l-issue.

Sur President, issa ngħaddi biex nitkellem fuq il-banek f'Malta.

Indubjament, wieħed mill-iktar chairmen ta' bank rispettati li kellna f'Malta kien FX Zahra.

Dan kien bniedem li minkejja li kellu post sensittiv, kien kapaċi jispiċċa b'eloġju allavolja ġieli qala' kritika kemm minn naħa u kemm minn oħra.

Kulħadd qal li dan kien chairman tajjeb, u jien stess ktibt fuqu dan.

Ir-raġuni għaliex irriżenja qatt ma ħarġet biċ- ċar, u mhux ser inkun prużuntuż u ngħid li Zahra rriżenja minħabba hekk.

Pero` jingħad - u anke intqal pubblikament fil-gazzetti u dan qatt ma ġie rifjutat minnu - li waħda mir-raġunijiet għalfejn irriżenja kienet proprju għaliex dan ma qabilx li l-Bank of Valletta jiġi kompletament privatizzat.

Jiena tkellimt ma' dak u ma' l-ieħor, għax kultant l-affarijiet issir tafhom mhux minn fuq l-internet jew minn fuq il-kotba, imma billi tagħmilha man-nies.

Qatt m'hu se jasal żmien fejn flok fil-Parlament, noqogħdu fl- uffiċini tagħna nivvotaw bl-internet jew tiftaħ kawża bil-computer.

Qatt m'hu se tiġi hekk, għax il-ħajja trid tgħixha, u l-kuntatti personali huma importanti.

Il-ħsieb tiegħi għaliex is-Sur Zahra rreżenja hu li dan ma qabilx li jipprivatizzaw l-uniku bank li baqa' f'Malta - veru għandek il- Lombard u għandek il-bank tal-Knisja imma dawn żgħar – li fih il-gvern għandu influwenza sostanzjali, anke għaliex iċ-chairman jagħżlu l-gvern, minkejja li m'għandux il-majority shareholding.

Il-biża' hi li f'pajjiż żgħir bħal tagħna, li inti ma jkollokx xi forma ta' kontroll fl-ebda bank f'Malta, tista' twassal biex titlef ir-riedni ta' l- ekonomija tal-pajjiż.

Ma tistax iddaħħal politika soċjali f'dan is-settur, u lanqas ma tista' tippromwovi xi politika biex tgħin ċerti setturi bħal, per eżempju, dawk li joħorġu b'ideat ġodda.

F'Malta m'għandniex ideat, u għandna bżonn dawn l-ideat.

L-entrepreneurs tagħna qed jibżgħu.

L- ewwelnett hemm bżonn li nbiddlu l-liġi tagħna tal-bankruptcy fuq livell personali, għaliex din li jekk inti tfalli darba tibqa' għal għomrok fallut hija ħażina, u allura dik tbeżża lin-nies milli jinvestu anke personalment.

Xi darba nitkellem dwar dan u nipproponi wkoll emendi.

Apparti hekk, jekk il-banek ma jagħtux garanziji fuq proprjeta` eżorbitanti, u kull kumpannija trid bilfors tinvolvi lid-diretturi u l-azzjonisti personalment, ma jsirx żvilupp.

Imkien fid-dinja ma jkollok kumpanniji li taħt kwalunkwe ċirkostanza, l-azzjonisti u d-diretturi jkunu direttament responsabbli għall-business.

Allura jekk wieħed jabbanduna l-banek kollha għall-privat, wieħed ma jistax b'xi mod jagħfas favur ċerta politika, u din hija perikoluża, Sur President.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Jekk m'hawnx iktar rimarki, nitlob lis-Segretarju Parlamentari biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, smajt b'interess dak li ntqal, u issemmew numru ta' punti validi li tqajjmu kemm mill-Onor.

Herrera u kemm mill-Onor.

Mangion, speċjalment dwar l-enfasi li rridu nagħtu fuq il- proċess euro-mediterranju, u kif dan il-proċess jista' jiġi ffinanzjat aħjar.

Jiena naħseb li dawn huma kummenti validi u pertinenti wkoll għad- diskussjoni li qed nagħmlu dwar dan l-att innifsu.

Għalkemm dan hu att li xi ftit jew wisq jillimita ruħu għall-fatt sempliċi li qed nirrattifikaw l- aċċettazzjoni tal-Mongolia bħala żona ta' fejn dan il-bank jista' jagħmel l- attivita` tiegħu, naħseb li l-punt kardinali li qajmet in-naħa l-oħra dwar li għandu jsir aktar sforz biex istituzzjonijiet simili jgħinu l-pajjiżi tal-parti t'isfel tal-mediterran, hu tajjeb u importanti.

Iżda tajjeb ngħidu wkoll li diġa` hemm istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali li jagħmlu dan bħall-World Bank u l-International Fund For Cooperation.

Hemm fondi u istituzzjonijiet oħrajn li proprju għandhom remit li jidħlu f'dawn il-pajjiżi.

Inżid ngħid li reċentement pajjiżna formalment applika biex jissieħeb f'wieħed minn dawn l-istituzzjonijiet finanzjarji li għandu proprju dan ir-remit, u għandi pjaċir ngħid li anke bank lokali li twaqqaf dan l-aħħar qiegħed iħares kif jista' jutilizza l-faċilita` biex ikun jista' jagħti l-kontribut tiegħu f'dan is-settur.

Fil-fatt, tajjeb ngħidu li l-gvern Malti applika biex jidħol fl-IFC, il- Korporazzjoni Finanzjarja Internazzjonali, u din l-applikazzjoni ġiet milqugħa mill-bord tad-diretturi u qed nistennew it-tweġiba finali sa nofs Mejju.

L-għan ta' dan il-bank huwa proprju li jippromovi l-iżvilupp ekonomiku billi jħajjar is-settur privat fil-pajjiżi li huma membri u f'pajjiżi li huma anqas żviluppati fl-istess ambitu li jaħdem il-bank internazzjonali ta' rikostruzzjoni u żvilupp.

Dan il-bank jaħdem tramite banek oħrajn u joffri faċilitajiet b'rati ta' interessi baxxi, u imbagħad ikun hemm banek li jaħdmu f'dawn il-pajjiżi li jiffinanzjaw il-proġetti.

Imma dan il-bank jaġixxi anke ta' garanti u ta' provvediment ta' kapital b'livell baxx ta' interess.

Fost il-pajjiżi li ser jibbenefikaw, jien naf li diġa` hemm faċilita` li se tgħaddi tramite pajjiżna minn bank lokali li se tmur biex tgħin l-Eġittu, li fid-definizzjoni tagħna huwa a euromed country.

Naqbel ma' l-Onor.

Herrera u ma' l-Onor.

Charles Mangion li Malta kienet waħda minn dawk il-pajjiżi Ewropej li ppromoviet kemm jista' jkun din il-kawża.

Forsi huwa veru li mhux kull pajjiż iħoss l-urġenza li nindirizzaw il-pajjiżi li jagħmlu parti mill-Mediterran, u li għandhom ċerta instabbilita`, u għalhekk hu fl-interess ta' pajjiżna li dawn jimxu 'l quddiem fl-iżvilupp ekonomiku tagħhom, għax dan jista' jwassal għal aktar stabbilita`.

Il-fatt li għandna influss qawwi ta' klandestini mhux qed jinħass biss f'Malta imma anke f'diversi pajjiżi oħrajn bħall-Italja u Franza, u allura din ir-realta` qed tinħass iżjed.

Se nirrispondi wkoll għal xi kummenti li saru.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Charles Mangion, il-liġi diġa` kienet tagħti, permezz ta' Klawsola 6, il- possibilita` li l-Ministru tal-Finanzi b'ordni jagħmel dawk id- dispożizzjonijiet li jkunu meħtieġa biex jagħti effett għal kull waħda mid- dispożizzjonijiet tal-ftehim.

Li ġara hu li meta ġejna għar-ratifika tal- pajjiż inniffsu, l-attorney general ta parir li kif kienet imqiegħda l- klawsola, din kienet ristretta għall-ftehim u mhux għall-annexes tal- ftehim.

Dan kien ifisser li għal sempliċi ratifikazzjoni għax se jidħol pajjiż ġdid, se jkollna mmorru l-Parlament, u naħseb li din ma kinitx l- intenzjoni oriġinali tal-leġiżlatur.

Hawn mhux qed inbiddlu l-ftehim innifsu, imma qed inwessgħu r-remit tal-bank, u m'għandniex għalfejn noqogħdu nmorru fil-Parlament.

Allura l-emenda qed tgħid:

''B'mod partikolari, iżda mingħajr preġudizzju, għall-ġeneralita` hawn qabel imsemmija, biex tiġi emendata l-iskeda li tinsab ma' dan l-Att għall-fini li dan ikun konformi mal-ftehim skond l-emendi li jistgħu jsiru minn żmien għal żmien.''.

Jiġifieri hawnhekk qed inwessgħuha biex tinftiehem aħjar, u ma jkollniex għalfejn noqogħdu niġu l-Parlament.

(Interruzjonijiet) Jiena bħala accountant noqgħod fuq il-pariri li jagħtina l-attorney general, u ma nażżardax nagħti interpretazzjoni legali f'dan is-sens.

Hawn mhux qed ningħataw poteri ġodda, imma just niċċaraw l-affarijiet biex ma jkunx hemm dubji.

Jiena naqbel ma' numru ta' konklużjonijiet li għamel l-Onor.

Charles Mangion dwar il-ħtieġa li nżommu l-interess fil-pajjiż f'dak li huwa tkabbir ekonomiku u investiment barrani.

Il-parteċipazzjoni ta' pajjiżna f'din l-istituzzjoni tgħin ukoll.

L-Onor.

Herrera qisu tkellem xi ftit jew wisq b'mod li jnaqqas ir-rilevanza ta' pajjiżna f'dan il-bank għax qal li kulma għandu 100 shares u m'għandu l-ebda poter sinifikanti.

Minkejja dan, biex il-Mongolia tipparteċipa riedet ir-ratifikazzjoni ta' dan il- Parlament, u fuq livell ta' bord ta' gvernaturi, aħna stajna m'aċċettajniex.

Ovvjament ma kienx jagħmel sens li aħna ma naċċettawx, imma lanqas ma ngħid li aħna insinifikanti.

Is-sinifikanza tal- parteċipazzjoni tagħna f'dawn l-istituzzjonijiet hi li aktar minn kollox, ikunu parteċipi u rispettati fil-fora internazzjonali.

Aħna bħala pajjiż ma nistgħux noffru xi kapital kbir biex imur għas-sostenn ta' dawn l- ekonomiji bħalma jistgħu jagħmlu pajjiżi kbar, imma almenu ngħinu mill-ftit li nistgħu.

On a side issue, l-Onor.

Charles Mangion tkellem fuq id-drenaġġ, u qal li ntefqu ħafna flus, u ma jafx fejn spiċċaw dawn il-flus.

Mill-1987 'l hawn, intefqu mas-Lm47 miljun, u xorta tmur f'xi bajjiet u ssib li għandek tabella li tgħidlek li l-bajja hi kontaminata.

Jien nagħti raġun lill- Onor. Mangion li juri dik il-preokkupazzjoni.

Forsi mhix sitwazzjoni daqshekk allarmanti daqskemm pinġiha hu, pero`, iva, ir-realta` hi li kellna drabi fejn għax kien hemm ħsarat, kellhom jingħalqu ċertu bajjiet minħabba l-kontaminazzjoni li saret.

Pero` hawnhekk tajjeb ngħidu għaliex.

S'issa l-investiment li affordjajna bħala pajjiż kien li jkollna sistema ta' drenaġġ effiċjenti, pero` s-soluzzjoni dejjem kienet li naqbdu dak l- istess drenaġġ u nippumpjawh 'il barra kemm jista' jkun mingħajr ma nittrattawh.

Allura malli jkollok ħsara fil-pompa, dak ma joħroġx biżżejjed 'il barra, u l-bajjiet jispiċċaw ikkontaminati.

MR SPEAKER : L-Onor.

Mangion bil-permess tas-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CHARLES MANGION: Apparti l-ħsara tal-pompi li jippompjaw 'il barra, il-ħsara ħafna drabi tkun fl-infrastruttura li tkun għaddejja minn quddiem il-baħar, u li tkun ilha bil-leakages żmien twil.

MR.

SPEAKER: Grazzi, Ikompli s-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Napprezza li qed jgħid l-Onor.

Charles Mangion, pero` l-punt tiegħi hu li l-vera żvilupp li rridu nagħmlu biex insolvu din il- problema b'mod permanenti hu li nittrattaw u nsaffu d-drenaġġ biex meta dan jintefa' fil-baħar, ma jagħmel l-ebda ħsara.

Din hi l-vera soluzzjoni, u tajjeb ngħidu li permezz tal-fondi tal-protokoll Taljan, se jibda x-xogħol fuq l-impjant ta' tisfija għal Għawdex, u se jsir impjant ta' tisfija fit- tramuntana ta' Malta bis-saħħa tal-fondi ta' l-UE.

Apparti dawn, irid isir impjant ta' tisfija ieħor biex inkunu mmaniġjajna s-sistema kollha.

Dawn se jiswew miljuni ta' liri, u tajjeb ngħidu li hemm għajnuna sostanzjali mill-UE għalihom.

Tqajmet imbagħad il-kwestjoni tal-privatizzazzjoni tal-BOV.

Jien napprezza l-kummenti li qed tagħmel l-Oppożizzjoni, pero` kultant dawn l-argumenti jinkwetawni ftit.

L-Onor.

Mangion staqsa x'se jagħmel eżatt il-gvern b'din il-privatizzazjoni; se jmur għall-imsieħeb strateġiku jew se jifflowtja x- shares li fadallu billi joffrihom lill-pubbliku?

Naħseb li l-gvern ilu li għamilha ċara il-pożizzjoni tiegħu, u anke għidniha fl-aħħar budget, u cjoe` li d-direzzjoni li biha qed jimxi l-gvern għall-privatizzazzjoni tal- BOV hi li jmur għal imsieħeb strateġiku.

Il-gvern jaf li x-shareholding li għandu ta' 25% m'huwiex biżżejjed biex idaħħal imsieħeb strateġiku.

Fil- fatt qed isir ftehim mal-Banco di Sicilia – li għandu x-shares – biex hu wkoll jingħaqad f'dan il-proċess billi jiġu offruti 40% tax-shares, u b'hekk ikun jagħmel sens li jkollok imsieħeb strateġiku.

Issa l-Onor.

Mangion iddeskriva din id-deċiżjoni bħala waħda mgħaġġla, qisna qed nagħmluha għax aħna rridu nagħmlu din il-privatizzazzjoni biex insolvu l-problema tad-dejn nazzjonali kemm jista' jkun malajr.

Ma naqbel assolutament xejn ma' din il-konklużjoni.

Kieku veru dak kien l-oġġettiv tal-gvern, l-eħfef ħaġa kienet tkun li jaqbad dawk it-25% li fadallu u jifflowtjahom fuq l-istock exchange.

Il-fatt li qed noqogħdu nfittxu u nidħlu fi proċess biex infittxu msieħeb strateġiku se jtawwal l-affarijiet, u allura juri li dan mhux minnu.

Pero` jiena nittama li meta naslu biex niġbru dawn il-flus, niġbruhom biex jagħmlu ftit effett fuq id-dejn fil- pjan ta' konverġenza.

Imma dan mhux garantit, għax ovvjament imbagħad inti tidħol fi proċess ta' negozjati li jistgħu jieħdu ż-żmien.

Jiġifieri bla dubju ta' xejn, kieku l-gvern ried imur għall-aktar soluzzjoni mgħaġġla u faċli, kien ibigħ ix-shares fuq il-Borza ta' Malta.

Imma dan mhux qed nagħmluh proprju għaliex għandna l-istess strateġija fil- banek u fl-ekonomija tagħna.

L-ewwelnett, l-argument li qed tpoġġi l- Oppożizzjoni - semmiha xi ftit kemm l-Onor.

Mangion u anke l-Onor.

Jose` Herrera – hu dak li nżommu kontroll fuq l-uniku bank Malti li fadal.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Herrera uża l-kelma kontroll, u hawn ngħid li qed iħawdu xi ftit.

Illum l-gvern bl-ebda mod ma jikkontrolla l-bank, u lanqas naħseb huwa deżiderabbli li jkollna xi gvern li jikkontrolla l- banek.

Minn meta ġew nazzjonalizzati l-banek, għamilna passi kbar 'il quddiem, u żgur li ħadd ma jrid li nerġgħu nmorru għal dawk iż-żminijiet.

(Interruzzjonijiet) Ir-realta` hi ftit differenti.

Ma jfissirx li nieħu l- affarijiet ta' ħaddieħor biex nagħmilhom tiegħi biex imbagħad nipprivatizzahom, għax kieku nistgħu nagħmlu hekk f'kull settur tan- negozju.

Pero` dik diskussjoni oħra.

Għalkemm ngħidu li l-gvern għandu influwenza, fir-realta` l-gvern qatt ma jinfluwenza d-deċiżjonijiet tal-bank, anke għaliex il-liġi tgħid li l-bord tad-diretturi ma jistgħux iħarsu lejn l-interess ta' shareholder wieħed imma d-deċiżjonijiet iridu joħduhom fl-interess tax-shareholders kollha.

Il-gvern, għalkemm għandu ċ-chairman, kulma għandu huwa 25% u żgur ma setax jitqies bħala dak ix-shareholder li jiġi mogħti l-aktar importanza, u fil- fatt il-bank qatt ma aġixxa b'dak il-mod.

Jiġifieri l-gvern lanqas illum ma għandu influwenza fuq il-bank.

Irridu nirrikonoxxu li l-BOV illum ser ikollu jikkompeti f'suq finanzjarju ħafna aktar kompetittiv bid-dħul ta' pajjiżna fl-UE, u eventwalment anke bid-dħul tal-munita ta' l-Euro, fejn imbagħad is-self ikun jista' jsir faċilment minn kull istituzzjoni finanzjarja fi ħdan l-UE.

Allura, biex veru nassiguraw is-sostenibilita`, il-vijabilita` u l-profitabilita` ta' l- istess bank li għandu 60% tax-shareholders tiegħu li huma Maltin - u allura qed inħarsu l-istess interess tagħhom – aħna rridu mmorru għall-imsieħeb strateġiku li jagħti lil dan il-bank dak is-sostenn, id-direzzjoni u n- network li hi meħtieġa biex dan jibqa' jkun rilevanti fl-ekonomija Maltija.

Tkun ħasra jekk il-BOV jitlef minn din ir-relevanza.

Din hi d-deċiżjoni kif motivata mill-gvern, li proprju jimxi fit-triq li jara li jmur għall-imsieħeb strateġiku li jassigura dan.

Jiena mhux se nikkumenta dwar l-interpretazzjoni ta' l-Onor.

Jose` Herrera fuq ir-riżenja ta' l-ex-chairman tal-BOV, li kemm jiena u kemm il-gvern għandna rispett kbir lejh.

Dan dejjem mexxa l-bank bl-akbar lealta`, u anke meta kien chairman tal-Maltacom u ta' entitajiet oħra fil-passat, dan dejjem mexxa b'diliġenza kbira u b'korretezza kbira, u dejjem mexxa 'l quddiem l-azjendi li kien fihom.

Jiġifieri id-deċiżjoni tas-Sur Zahra bl-ebda mod ma kienet motivata minn xi disgwid kbir jew xi allegazzjoni li semma l-Onor.

Herrera.

Pero` iva, hawn min jagħmel l-argument li dan għandu jibqa' bank Malti.

Aħna rridu nkunu realistiċi u naraw jekk dan hux prattikabbli fid-dinja liberalizzata tal-lum.

Illum 60% tax-shares huma fuq il-Borza ta' Malta, u għada jista' jiġi xi bank kbir u jibda jixtri x-shares u jieħdu over jekk irid.

Jiġifieri, hija illużjoni li għaliex il-gvern ser imur għal imsieħeb strateġiku, dan se jitlef xi ħaġa.

(Interruzzjonijiet) M'għandux 50% il- gvern, imma 25% għandu, xi tridu jżomm?

(Interruzzjonijiet) Dan qed jgħidli biex nerġa nixtri dak li pprivatizzajt!

Id-direzzjoni hi li l-gvern, f'dawk li huma azjendi purament kummerċjali, jipprivatizza, u dan qed nagħmluh mhux biex insolvu l-problema tad-dejn.

L- għan primarju tal-privatizzazzjoni ma kienx sempliċement għax ried ibigħ l- assi biex isolvi xi problema ta' dejn, imma għax dejjem rajna li dawn l- azjendi jitmexxew b'ħafna aktar effiċjenza u profitabilita` meta jkunu f'idejn il-privat.

At the end of the day, dawn jagħmlu ħafna aktar ġid lill-ekonomija anke f'dawk li huma mpjiegi li joħolqu.

Issa hawn min joqgħod jibki għax il-gvern biegħ l-HSBC, u issa l-HSBC qed tagħmel Lm30 miljun profitt.

Skużi, aħna meta begħna konna nafu li qed inbiegħu, għax il-filosofija tagħna dejjem kienet li l-privat kapaċi jmexxi b'ħafna iktar effiċjenza mill-gvern, u mhux qed nissorprendi ruħi li llum li l-HSBC qed jagħmlu dawk il-profitti.

Tgħidli: Intom ma kontux kapaċi tagħmlu dak il-livell ta' profitti.

Imma kulħadd jgħidlek, u hu rikonoxxut mad-dinja kollha, li t-tmexxija statali ta' ażjendi kummerċjali qatt ma tista' twassal għall-istess livell ta' profittibilita`.

Dwar il-prezz, naħseb li kkummentajna kemm-il darba li l- prezz kien ġustifikat fuq kull miżura ta' kalkolu li wieħed jista' jagħmel.

Sur President, nagħlaq billi nirringrazzja lill-Oppożizzjoni tal- kooperazzjoni li wriet dwar din il-liġi nnifisha.

Pero` bla dubju ta' xejn, waqt li hemm punti li naqbel dwarhom – bħal dak li nagħfsu aktar fuq il-programmi tal-Euromed biex inwasslu l-progress fiz-zona tagħna – ma naqbel xejn fuq punti oħra li għaddew b'mod partikolari dwar il- privatizzazzjoni tal-BOV.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar- Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp, Kap. 347" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, nipproponi li dan l-istess Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 54 tas-17 ta' Ġunju 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR TONIO FENECH: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 10 ta' Mejju 2005 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissjoni ċinematografika ta' Malta - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sħubija ta' Malta fil-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, xtaqt nirribatti xi punti ta' kritika li tqajmu dan l-aħħar min-naħa ta' l-oppożizzjoni, partikolarment għal dak li għandu x'jaqsam mas-settur ta' l-agrikoltura u sajd.

Għadni niftakar lill-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni jtambar li fil-qasam tal-biedja u s- sajd se jkun hawn diżastru u se jkun hawn kollass totali – dan it-tip ta' diskors kien beda jingħad ħafna qabel ma Malta ssieħbet fl-Unjoni Ewropea – imma issa li ilna sena li dħalna fl-Unjoni, nistgħu naraw kemm kien żbaljat seħibna u mhux waħdu jkolli ngħid.

Fil-fatt se nibda proprju b'interpellanza li l-Onor.

Leo Brincat għamel lill-ministru għall-affarijiet rurali u ambjent - u se naqraha għax jien assolutament ma nixtieqx li jitpoġġa kliem f'ħalqi u lanqas li jingħadu ċerti espressjonijiet - fejn staqsa hekk:

"Jista' il-ministru jikkonferma li meta s-segretarju parlamentari fi ħdan il-ministeru ..."

- jiġifieri hawn qed jirriferi għalija -

"... dan l-aħħar iltaqa' mal-ministru ta' l-ikel, biedja u sajd tad- Danimarka, ta' l-ewwel stqarr miegħu li Malta qed tiffaċċja problemi fil-produzzjoni tal-majjal u l-poultry minħabba l-importazzjoni ta' dawn il-prodotti, kif ukoll minħabba l-proċess ta' ristrutturar u l- waste management fejn tidħol l-industrija tal-majjal?".

Sur President, irrid ngħid mill-ewwel li qabel ma attendejt għal-laqgħa tal- FAO li fiha ġie diskuss is-sajd illegali, il-ministru Daniż kien diġa' wera x-xewqa li jiltaqa' miegħi – jiġifieri jien kelli talba min-naħa Daniża u ħassejt li kont inkun qed nonqos kieku m'aċċettajthiex - u r-raġuni prinċipali għala dan Hans Christian Schmidt ried jiltaqa' miegħi hija sempliċi.

Għax kellu jagħmel żjara uffiċjali f'pajjiżna iktar kmieni din is- sena, għal ħabta ta' Frar, pero' minħabba raġunijiet magħrufa – dak iż- żmien fid-Danimarka kellhom l-elezzjonijiet ġenerali - dan bagħat jgħidilna li kien se jipposponi ż-żjara tiegħu f'Malta.

Veru li wara r-rebħa elettorali ta' Rasmussen, l-inkarigu ta' ministru ta' l-ikel, biedja u sajd reġa' ingħata lil Schmidt, imma nerġa' ngħid li kienet proprju din ir- raġuni ewlenija għala dan ried ikellimni, bil-għan li nagħmlu l- arranġamenti u naraw meta jkun l-aktar f'waqtu li ssir żjara f'Malta.

U għax ma nixtieq bl-ebda mod illi nidħol f'xi kontroversja fuq din il-ħaġa, se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra statement illi ntbagħatli mill-istess uffiċċju ta' Hans Christian Schmidt fuq dan il-każ, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Ngħid għalija l-ispirtu ta' l-interpellanzi għandu dejjem jirrifletti dak li għandu jagħmel min ipoġġi l-mistoqsija u mhux nippruvaw b'xi mod noħolqu xi allarm bħallikieku teżisti xi problema partikolari meta m'hemmx.

Fuq kollox, f'dan il-parlament stess iddiskutejna dawn id-diffikultajiet u ma nħossx li għandna nibqgħu nippersistu fuq xi ħaġa li ma ġratx.

U nappella dwar il-mod kif isiru ċerti interpellanzi għax għandi interpellanza oħra ta' l-istess Onor. Brincat fejn qed jistaqsi f'liema skala jinsab il-communications co- ordinator sew dak ta' l-Onor.

George Pullicino u sew tiegħi.

Dawn huma mistoqsijiet li t-tweġiba għalihom hija ċara u mingħajr ambigwita'.

L- iskala hija dik stabilita għal communications coordinator, la inqas u lanqas iżjed u allura bilfors ikolli nikkwerja l-iskop ta' dawn it-tip ta' domandi, Sur President.

Għax anke jekk stess jiġu diskussi ċerti affarijiet bejn żewġ membri ta' gvernijiet differenti ta' pajjiżi differenti, jien inħoss li dak li għandu joħroġ minn dawn il-laqgħat huwa dak li joħroġ b'mod uffiċjali, jiġifieri min-naħa ta' dawk li jkunu qegħdin jiltaqgħu u bl-ebda mod m'għandha tingħata l-impressjoni li aħna b'xi mod qegħdin nitkarrbu jew li qegħdin nuru li għandna xi diffikultajiet insormontabbli f'xi settur partikolari.

U jien ngħid li f'dan ir-remit li wieħed għandu jirrispondi l- interpellanzi, mhux biex naħarbu minnhom, anzi jien qed nagħmilha ċara u tonda li m'hemm xejn.

Fil-fatt l-Onor.

Brincat fid-diskors tiegħu qal li ma jara xejn ħażin li kieku jiena għidt dawk l-affarijiet.

Jien mhux qed ngħid li hemm xi ħaġa ħażina jew li m'hemmx, pero' nerġa' ngħid li mhux sewwa li wieħed jipprova jpoġġi kliem f'ħalq f'ħaddieħor.

Sur President, jien fil-bidu tad-diskors tiegħi għidt li se nirrispondi għal xi punti ta' kritika li tqajmu mill-oppożizzjoni, imma l-ewwelnett irrid nistaqsi x'inhi attwalment il-pożizzjoni tal-partit Laburista fuq settur tant sensittiv.

Jien hawn nistqarr li għadni ma skoprejtx x'inhi din il-pożizzjoni.

Għaliex l-MLP f'dokument ta' Awissu li għadda ħareġ jgħid li hemm futur għall-biedja u s-sajd meta sa ftit qabel dawn kienu għadhom jgħidu li l-biedja ma jistax ikollha futur.

Ngħid għalija nieħu gost nikkonstata li hemm minnhom li qed jaraw li iva hemm futur għaliex, bħala l- bniedem responsabbli minn dan is-settur, jien nista' ngħid li qegħdin nagħmlu l-almu kollu tagħna bħala partit Nazzjonalista fil-gvern, b'politika li prattikament hija l-politika agrarja ta' l-Unjoni, imfassla u adattata għaċ-ċirkostanzi partikolari tagħna.

Dażgur li għandna ċirkostanzi partikolari tagħna u dan huwa rikonoxxut.

Imma x'insibu iktar fil-kritika ta' l-oppożizzjoni, Sur President?

Insibu, per eżempju, il-fehma ta' "l-orizzont" li għamlet kjass sħiħ u ppruvat tirredikola lill-Onor.

George Pullicino u lili b'mod partikolari għaliex ħadna sehem f'attivita' fejn tqassam ir-ross u issa se jitqassam anke l-għaġin.

Din il-gazzetta qalet li hija tal-mistħija li aħna nqassmu r-ross lill-foqra u lil dawk b'ċerti bżonnijiet.

Jien ngħid li mhux sew li lill-poplu ngħaddulu ċerta informazzjoni u nqabblu din l-iskema tal-lum ma' dik ta' wara l-gwerra.

Kif tista' tqabbel dak li qed jiġri fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni llum mas-sitwazzjoni soċjo-ekonomika li kellna f'pajjiżna wara l-gwerra?

Dażgur li m'hijiex l-istess sitwazzjoni!

Kumbinazzjoni llum qegħdin niċċelebraw is-60 sena mit-tmiem tat-tieni gwerra dinjija, dik il-gwerra li fl-Ewropa ġabet ħerba sħiħa, b'mod partikolari fil-qasam agrikolu.

U waħda mill-affarijiet ewlenin li riedu jagħmlu l-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Punent - dak iż-żmien kienu jiffurmaw il- European Economic Community, l-EEC, l-Ewropa tas-sitta kif konna nsejħulha - kienet proprju li jkollhom komunement dik il-politika agrikola li sal-lum għadna qed infittxu soluzzjonijiet għaliha biex tkun iktar ġusta u aktar effiċjenti, biex jitqassam aħjar dak li jitkabbar, illum il-ġurnata politika iffukata aktar fuq il-pilastru li jitħares l-ambjent.

Imma x'inhu r-riżultat ta' din il-politika?

Ikollna nammettu, rridu jew ma rridux, li r-riżultat ta' din il-politika rrifletta ruħu matul dawn l-aħħar 50 sena fi produzzjoni u effiċjenza assoluta li, minkejja n-numru ta' bdiewa, operaturi u raħħala li jaħdmu fis- settur, dawn qed jirnexxielhom jipproduċu ikel f'aktar abbundanza u huwa proprju għalhekk li l-Unjoni għandha dawk li jissejħu intervention stocks, fejn il-pajjiżi kollha tal-komunita' huma mitlubin jaraw kif dan l-ikel jitqassam għall-benefiċċju ta' dawk li huma fil-bżonn.

Mela l-pajjiżi ta' l-Unjoni mhux biss jgħinu lil pajjiżi terzi, hekk imsejħa tat-tielet dinja, imma jagħtu wkoll għajnuna interna għax il-kunċett ta' solidarjeta' mħaddem tajjeb ifisser li charity begins at home.

Jien tal-fehma li dawn għamlu kjass sħiħ bla bżonn.

U nista' nsemmi pajjiżi li żgur li m'humiex foqra, bħall-Belgju, per eżempju, li fl-annual distribution plan għall-2005 ġew allokati euro 3 miljun.

Il-Greċja hija intitolata għal euro 5.7 miljun, Spanja ngħatat euro 42 miljun u Franza ngħatat euro 48 miljun.

Min se jiġi jgħidli li dawn huma pajjiżi foqra?

Kif tista' qatt tniżżilha li ta' l-oppożizzjoni jagħtu servizz lill-poplu meta fil-gazzetta tagħhom jippruvaw jirredikolaw skema li permezz tagħha l-Italja qed tieħu euro 60 miljun għal sena waħda u l- Lussemburgu, wieħed mill-iżgħar pajjiżi wara Malta u l-aktar pajjiż sinjur fl-Ewropa kollha, jieħu euro 68,000?

Malta ħadet euro 347,000, jiġifieri ftit inqas minn Lm150,000 imma, kif jgħid il-proverbju, Malta qatt ma rrifjutat qamħ u aħna m'għandniex għalfejn nistħu li Malta wkoll applikat.

U wżajna l-Caritas u wżajna l-parroċċi biex kemm jista' ikun nippruvaw innaqqsu l-indħil politiku, ħalli minn din l-iskema jgawdi kulmin jista' jibbenefika minnha.

U rrid ngħid li Malta ħadet 1,383 tunnellata ċereali għal din is-sena filwaqt li se tkun anke ħadet 553 tunnellata ross.

Anke l- kummissarju tal-pulizija ngħata bi Lm15,000 f'għaġin biex dawn jgħaddihom lill-immigranti irregolari fid-detention centres.

X'għandu xi jgħid il- poplu fuq dak li kitbet "l-orizzont"?

Allura hija xi ħaġa tal-mistħija li Malta tuża fondi ta' l-Unjoni?

Dan hu programm li qiegħed hemm minn sena għal sena u llum għax aħna msieħba fl-Unjoni, qegħdin niggwadanjaw minnu.

Allura tal-mistħija li jien u l-Onor.

Pullicino ppruvajna nagħmlu ftit coverage, ħalli żgur ma jkun hemm ħadd li jgħid li lilu ma kkonsidrajnihx?

Forsi jgħidulna: Għaliex mortu biss għand tal-Caritas u għand tal-MAS u għand xi żewġ organizzazzjonijiet oħrajn li jaħdmu fost nies b'ċerti diffikultajiet?

Naturalment hemm faqar u hemm faqar!

Kif tista' tikkompara dak li kien jeżisti 60 sena ilu mas-sitwazzjoni tal-lum?

Forsi ta' l-oppożizzjoni dan qegħdin jagħmluh biex mingħalihom jirredikolaw lill-gvern?

Nerġa' ngħid li din l-iskema hija parti essenzjali mill-politika li għandha l-Unjoni Ewropea għaliex dan m'huwiex xi ikel skartat.

Dan huwa ikel li ġej mill- istess pajjiżi ta' l-Unjoni, ross ta' l-ifjen kwalita' li jikber fl-Italja u ċereali oħra ġejjin mill-Ġermanja.

Sur President, għall-benefiċċju ta' sħabi qabel nagħlaq se npoġġi fuq il- mejda tal-Kamra l-official journal of the European Union li jagħti dettalji dwar kif tqassmu l-flus, dejjem skond l-EU Commission decision tal-5 ta' Novembru, 2004, naturalment ibbażata fuq it-talbiet li kienu daħlu.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: U hawn irrid nirringrazzja lill-istaff ta' l-IACS li jaħdem fl-Għammieri, b'mod partikolari dawk li ħadmu f'din l-iskema - din s'intendi għalina kienet l-ewwel darba għaliex din hi l-ewwel sena li stajna nibbenefikaw minnha – li permezz tagħha ffrankajna ħafna flus għaliex ikkordinajna l-ħidma tagħna mal-ministeru ta' l-agrikoltura ta' l- Italja.

Huwa importanti li ma naħlux flus fl-amministrazzjoni għax il-flus għandhom imorru għand min verament għandu bżonnhom.

Bħala segretarju parlamentari responsabbli mis-sajd, ma nistax ma nsemmix li l-gvern huwa mpenjat li jkompli jottjeni r-riżultati mixtieqa fl- interess nazzjonali ta' dak li ddikjarat il-Libja rigward iż-żona għall- konservazzjoni tas-sajd.

Malta għadha qed tfittex x'inhuma l-coordinates ħalli nkunu nafu bl-eżatt x'inhi l-pożizzjoni li se tieħu l-Libja fejn il- Libjani qegħdin jgħidu li se jagħmlu conservation area.

Aħna pajjiżi ġirien, pajjiżi ħbieb, infetħu relazzjonijiet ġodda f'dawn l-aħħar xhur bis- sitwazzjoni internazzjonali u beħsiebna nkomplu mexjin f'din it-triq b'attenzjoni.

Nixtiequ li ningħataw l-informazzjoni mitluba ħalli lis- sajjieda nkunu nistgħu nħalluhom joperaw fil-mestier tagħhom, jiġifieri dak li jistadu għall-ħut madwar l-ibħra tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Franco Galea.

ONOR.

FRANCO GALEA: Mr Speaker, illum xtaqt nitkellem fuq ir-relazzjoni li teżisti bejn Malta u l-Libja u x'nistgħu nagħmlu bħala pajjiż biex intejbu s-sitwazzjoni, suġġett għal qalb bosta individwi u intrapriżi Maltin u żgur li hemm lok għal titjib f'dawn ir-relazzjonijiet għall-ġid taż-żewġ popli.

Il-politika barranija minn dejjem kienet qafas importanti għal pajjiżna minħabba ċ-ċokon tagħna u minħabba r-rwol Ewropew u Mediterranju li dejjem isselitna għalih.

Pajjiżna dejjem għamel enfasi fuq il-pożizzjoni strateġika tiegħu u kif seta' ikun interlokatur u medjatur bejn l-Ewropa u d-dinja Għarbija, bejn il-pajjiżi tan-naħa ta' fuq u tan-naħa t'isfel tal- Mediterran u sa ftit snin ilu bejn il-qawwiet tal-Punent u tal-Lvant.

Dejjem fittixna li nżommu relazzjonijiet bilaterali tajbin ma' kulħadd, speċjalment mal-ġirien tagħna l-Italja u l-Libja u dan issarraf f'akkwisti kbar għall-pajjiż kollu.

Bil-ħidma twila li saret sabiex Malta tieħu l-post li ħaqqha fl-Unjoni Ewropea – din il-ħidma kellha l-qofol tagħha meta pajjiżna sar membru – ir- relazzjonijiet bejn Malta u l-Libja kesħu xi ftit u fl-opinjoni tiegħi qalbu għall-agħar mad-dħul effettiv ta' Malta fl-Unjoni.

Dan huwa ironiku, speċjalment meta wieħed iqis li aħna nistgħu nkunu vuċi qawwija favur il- politika Mediterranja fi ħdan l-għaqda Ewropea.

L-introduzzjoni ta' visa għal min jivvjaġġa bejn iż-żewġ pajjiżi kien punt kważi ta' insult lejn il- poplu Libjan li kien iqis lil Malta - u nittama li għadu - bħala pajjiż ħabib kbir.

Ninsab informat li minkejja li s-sistema tal-ħruġ tal-visas tjiebet f'dawn l-aħħar xhur, hemm ċerti fatturi importanti li wieħed għandu jżomm quddiem għajnejh, partikolarment x'se jkun l-impatt ta' Schengen fuq viżitaturi mil-Libja.

Nistaqsi: Kemm huwa minnu li l-Libjani mhux se jkunu jistgħu jitilqu lejn pajjiżi oħra ta' l-Unjoni b'visa Maltija?

Jien naħseb ukoll li forsi wasal iż-żmien li wieħed iħares lejn it-taqsima ta' l-immigrazzjoni u jara jekk hemmx lok ta' immodernizzar qawwi, ħalli ndaħħlu sistema ta' border control visa screening aktar effiċjenti u kompluta għax ma jistax ikun li nkomplu nużaw sistemi ta' żmien il-qedem.

Ta' min jgħid li għadna niddependu fuq fax machine u m'għandniex idea ta' min qed jidħol u joħroġ f'pajjiżna, imbagħad nippretendu li niġu hawn u niddettaw lil ħaddieħor x'sistemi għandu juża, jew ingergru kontra l-Ewropa għax ma tafdaniex fejn jidħlu l-fruntieri!

Il-kwestjoni tal-visas hija waħda mill-issues li għandna nħarsu lejhom b'ottika li dawn għandhom jissolvew, pero' dejjem jibqa' l-fatt li għandna nikkonvinċu lill-poplu Libjan li Malta kienet, għadha u se tibqa' l-ikbar pajjiż ħabib tiegħu fl- Ewropa u l-Mediterran.

L-opinjoni tiegħi hi li min-naħa tal-Libja llum mhux qegħdin niġu fdati daqskemm konna qabel ma bdejna l-ħidma sabiex nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Din mhix materja li xi partit jew ieħor għandu biex jiftaħar biha, speċjalment issa meta anke l-partit Laburista qed iħaddan it-triq ta' l- Unjoni.

Jien inħoss li bħala nazzjon qed nitilfu bosta opportunitajiet u s- sinjali juru li ma nistgħux nitilfu l-opportunita' li ngħinu lil-Libja fit- triq ta' immodernizzar ta' l-infrastruttura finanzjarja, edukattiva, sanitarja jew kummerċjali.

It-tmiem tas-sanzjonijiet ra qawmien mill-ġdid tas-suq Libjan.

Meta nara x'qegħdin jagħmlu l-Amerikani, l-Ingliżi, il- Franċiżi, il-Koreani, it-Taljani u ċ-Ċiniżi fil-Libja taqbadni għafsa ta' qalb għax l-esperjenza tagħna fit-twaqqif ta' ċerti setturi hija ferm ogħla minn ta' ċerti pajjiżi oħra.

U hawn niġi biex nuri ċerti punti li aħna bħala Maltin għandna għax nistħu minnhom.

Per eżempju, l-issue ta' Lockerbie għadha tinħass.

Għal min imur il-Libja jaf li meta jiġi biex itir lejn Malta jkollu jidentifika l-bagalji tiegħu minn fuq it-tarmac qabel ma dawn jittellgħu fuq l-ajruplan.

Dan iseħħ biss fuq titjiriet lejn Malta, skond l-informazzjoni li għandi, minkejja li l-bagalji jgħaddu minn makni apposta għal kontra l-isplussivi.

Għaliex din l-umiljazzjoni, dejjem jekk l-informazzjoni tiegħi hija tajba?

Kemm hawn ditti Maltin li jgħidu li jesportaw il-prodott tagħhom lejn il- Libja!

Imbagħad wieħed isib li dawn lanqas biss id-dritt li jesportaw lejn il-Libja m'għandhom, aħseb u ara kemm jagħtu xi forma ta' after-sales service lill-klijenti!

U hawnhekk tajjeb li navża lill-intrapriżi Maltin li b'seħħ mill-1 ta' Lulju, biex prodott jidħol ġol-Libja, jekk ma jkunx importat minn aġent uffiċjali – u dan allura jfisser li bilfors trid tkun kumpannija Libjana li tagħmel dan ix-xogħol - il-prodott se jintbagħat lura.

Kull prodott li jidħol għandu jkun kopert minn garanzija ta' servizz u parts fil-Libja.

Ċertament spiċċa ż-żmien tal-cowboys li jmorru lejn il- Libja jbiegħu l-prodotti minn ġol-bagalja!

Min-naħa l-oħra, kemm hawn Maltin li esprimew il-ħtieġa li Malta tisfrutta ċerti setturi fil-Libja u ġew injorati minn ċerti kwartieri f'Malta stess?

Li hu ċert huwa li fil- qasam kummerċjali, bosta ditti Maltin taw sehem importanti fl-iżvilupp tal- Libja u wrew bil-fatti x'jista' jagħmel in-negozjant u l-ħaddiem Malti meta jingħata l-opportunita' li jaħdem u li jibni partnership ma' intrapriżi Libjani.

Ix-xenarju fil-Libja qed jinbidel b'qafas leġislattiv ġdid għall- investiment, kummerċ u servizzi finanzjarji.

Fil-fatt jien nemmen li dan il-qafas huwa sinjal pożittiv ħafna għad-dħul tal-Libja f'għaqdiet bħad-WTO u għat-tkattir ta' relazzjonijiet speċjali ma' l-Unjoni Ewropea.

U hawn pajjiżna jista' jgħin bis-sħiħ.

Fil-qasam bankarju Malta tista' toffri ħafna sabiex dan is-settur jilħaq livell internazzjonali u l-istess jista' jingħad għat-twaqqif ta' stock exchange bħala riżultat tal- privatizzazzjoni ta' madwar 400 intrapriża statali.

Din il- privatizzazzjoni hija opportunita' unika għal konsulenti, banek u investituri Maltin u l-gvern għandu jgħaġġel biex ipoġġi lil Malta bħala partner ewlieni għat-twaqqif ta' dawn il-programmi.

Is-settur tat-turiżmu rridu nħarsu lejh bħala opportunita' unika, Sur President.

Ma ninsewx li l-Libja huwa pajjiż sinjur, b'wirt arkeoloġiku u naturali.

Siti bħal Sabratha, Leptis Magna u Ghadames huma magħrufa mad- dinja kollha u fihom madwar 1,200 kilometru ta' xtajtiet tar-ramel li huma verament meravilja u li wieħed irid jarahom b'għajnejh biex jemmen.

F'dawn ix-xhur diġa' inbdew u tkomplew bosta proġetti turistiċi jew kummerċjali u dan mhux biss fi Tripli.

Imma aħna l-Maltin li għandna l-esperjenza f'dan il-qasam u fl-oqsma kollha li jmissu miegħu, x'qegħdin nagħmlu?

Din is-sena hija importanti ħafna għal-Libja għaliex għall-ewwel darba se jidħlu f'portijiet Libjani numru ta' cruise liners u dan għandu jittieħed bħala spunt sabiex naraw x'qed jiġri f'Malta f'dan il-qasam.

Għandna nqisu kif nistgħu namalgamaw il-prodott Malti ma' dak Libjan għax nemmen li din hija t-triq tal-futur.

Jien nara potenzjal kbir li Malta u l-Libja jaħdmu flimkien.

L-ewwel oġġettiv għandu jkun li niġbru f'qafas wieħed id- diskussjonijiet dwar l-immigrazzjoni illegali, il-ġlieda kontra d-droga, il- kuntrabandu, il-visas, iż-żona tas-sajd u s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewopea.

Il-kultura Libika tħares lejn dawn l-affarijiet bħala kapitli marbuta f'qafas wieħed, fejn sabiex jissolva wieħed għandna nħarsu lejn kollox f'salt.

Jien nemmen li għandna nagħmlu front komuni f'din il-ħidma mal-Libja li għandha tinkludi delegazzjoni komuni bejn żewġ partiti fuq livell għoli ħafna sabiex insaħħu r-relazzjonijiet u jiġu megħluba d-diverġenzi.

Ejjew naħdmu għall-interess nazzjonali u nieqfu darba għal dejjem mid-diskorsi partiġjani għax bihom qed inxebbgħu lil kulħadd.

Jien naħseb li wasal iż- żmien li fil-każ tar-relazzjonijiet bejn Malta u l-Libja għandna npoġġu bil- qiegħda mar-rappreżentant tal-poplu Libjan u nitkellmu, ħalli jekk hemm xi affarijiet li wieħed jista' jirranġa jkun jista' jagħmel dan.

Jien naħseb li ż-żona tas-sajd li l-Libja qed tirreklama hija tip ta' protesta simbolika - forsi jien żbaljat, pero' din hi l-opinjoni tiegħi - pero' hemm bżonn li nitkellmu mal-poplu Libjan biex jara x'affarijiet wieħed jista' itejjeb, Sur President.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 10 ta' Mejju, 2005 fis-6.00 p.m., bl-aġenda kif komunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EDUCATION OFFICER (SPEC.

EDUC.)

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni wara l- iskomparsa tas-Sur Frank Mallia, għadu ma nħatar l-ebda education officer u kap taċ-ċentru u dan wara tliet snin li dan il-post ilu vakanti?

Kemm se ddum din is-sitwazzjoni?

Jista' jgħid min qed jieħu ħsieb it-tmexxija taċ- ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li wara li ġiet vakanti l-pożizzjoni ta' education officer (special education), id-diviżjoni ħadet il-passi neċessarji li normalment jittieħdu sabiex post bħal dan jimtela u nħarġu żewġ ċirkolarijiet, AE13/2003 datata 23 ta' April, 2003 u AE12/2004 datata 7 ta' Mejju, 2004.

Minkejja dawn iż-żewġ sejħiet ħadd ma applika għal dan il-post.

TA' XBIEX - MANUTENZJONI TA' FLAT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta se jiġi rranġat il-bejt ta' flat li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għal azzjoni meħtieġa.

RIŻERVI TAL-BANK ĊENTRALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'kienu r-riżervi f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija informazzjoni pubblika u tinsab fit-tabelli tar-rivista ta' kull tliet xhur tal-bank ċentrali, kif ukoll fuq il-website tal-bank.

PERSUNI BOARDED-OUT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm persuni ġew boarded-out is-sena l-oħra?

Kemm minnhom huma mpjegati u kemm minnhom huma self- employed?

Kemm hu t-total minn Għawdex meta kkomparat ma' dak ta' Malta?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Dwar l-ewwel u t-tielet parti tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 10789.

Ninsab informata li ma tinżammx statistika dwar l-informazzjoni mitluba fit- tieni parti tal-mistoqsija.

GOVERNMENT REVENUE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm daħħal flus il-gvern mill-VAT u l-income tax is-sena l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

LOGĦOB TA' L-ISPARAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid għaliex il-kumitat olimpiku Malti ppermetta li persuna li m'għandhiex liċenzja biex tuża arma tan-nar, tirrappreżenta lil Malta f'kompetizzjonijiet lokali u internazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kunsill għall-isports m'għandux informazzjoni dwar it-tagħrif mitlub u dan peress li l-KOM ma jaqax taħt il- KMS.

LOGĦOB TA' L-ISPARAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Billi persuna li ma kellhiex liċenzja biex tuża arma tan-nar tħalliet mill-pulizija tittrejnja u tispara u anke tirrappreżenta lil Malta fl-isparar, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex dan tħalla jsir?

Billi dan ix-shooter allegatament tħalla jispara minn meta kellu għaxar snin, jidhirlu forsi l-Viċi Prim Ministru li l-eta' ta' l-isparar għandha tiġi minn għaxar snin 'il fuq?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi ma jirriżultax li l-pulizija tat xi permess kif indikat mill-Onor.

Interpellant.

Informat ukoll illi fil- liġi l-ġdida dwar l-armi ser ikunu proposti tibdiliet sabiex f'każi speċjali, tkun tista' tingħata liċenzja lil żgħażagħ taħt it-18-il sena iżda li jkunu għalqu s-16-il sena, għall-ġarr u pussess ta' armi li jintużaw għall-isparar bħala sports.

Ovvjament dan ikun taħt salvagwardji meħtieġa sabiex ma jsirux abbużi.

RAĦAL ĠDID - DAR GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li tinfetaħ dar għall-anzjani ġewwa Raħal Ġdid?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux il-ħsieb tal-gvern li tinfetaħ dar għall-anzjani f'Raħal Ġdid.

RAĦAL ĠDID - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk iċ-ċentru tas-saħħa ta' Raħal Ġdid hux se jiċċaqlaq għal xi post ieħor?

Jista' jispeċifika?

X'se jsir minnu fejn illum hemm iċ-ċentru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għaddejjin diskussjonijiet rigward il-possibbilta' li jinbena ċentru tas-saħħa ġdid ġewwa Raħal Ġdid, iżda s'issa m'hemm xejn konkluż.

TIGNE' – BINI TA' MINA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se titlesta l-mina li kellhom jagħmlu l-konsorzju MIDI ġewwa Tigne'?

Meta kellha titlesta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Skond it-termini tal-kuntratt bejn il-gvern u MIDI iffirmat fil-15 ta' Ġunju, 2000, il-mina kellha titlesta erba' snin wara l-ħruġ tal-permess relattiv - dan il-permess fil-fatt inħareġ fit-23 ta' Settembru, 2004 - u huwa ppjanat li din tkun lesta sa nofs l-2007.

GAS PIPELINE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Billi hemm diskussjonijiet għaddejjin bejn l-Italja, il-Libja u l-Unjoni Ewropea dwar medda ta' gas pipeline li tista' tkun ta' interess u benefiċċju għall-qasam ta' l-enerġija f'pajjiżna, jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11248 u jgħid jekk sarux jew kienx hemm xi attentat min-naħa tal-gvern biex forsi Malta tkun tista' tieħu sehem f'dan l-investiment?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ADT - ROAD SERVICING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 11266 u jispjega x'tip ta' kordinazzjoni teżisti bejn il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, l- Enemalta, il-Maltacom u d-dipartiment tat-toroq biex ikun hemm sens fl- immaniġjar tas-servizzi u t-toroq?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru għall-iżvilupp urban u t-toroq li hu responsabbli mill- awtorita' dwar it-toroq.

RAĦAL ĠDID - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jikkonferma l-każ ta' tifel li mar l-iskola b'sikkina ġol-basket u dan fl-iskola primarja A ta' Raħal Ġdid?

X'passi ttieħdu?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tar-rapport dwar il-każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan il-każ ġara sitt xhur ilu fl-iskola primarja A ta' Raħal Ġdid u mill-ewwel ittieħdu l-passi meħtieġa mill- għalliema u l-kap ta' l-iskola.

GĦAWDEX – UPGRADING TAL-BIĊĊERIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid għaliex ix-xogħol fil-biċċerija l-ġdida ta' Għawdex ma tlestiex?

Meta huwa previst li jitlesta?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li x-xogħlijiet ta' upgrading fil- biċċerija ta' Għawdex għadhom ma tlestewx minħabba diffikultajiet tekniċi li nqalgħu waqt li kien għaddej ix-xogħol ta' kostruzzjoni, kif ukoll minħabba li riedu jsiru diversi konsultazzjonijiet qabel il-ħruġ ta' offerta għad-disinjar, provvista, istallar, ittestjar u ikkummissjonar ta' tagħmir għas-slaughtering line u servizzi anċillari fil-biċċerija ċivili, ix-Xewkija u proċeduri oħra relatati mal-ħruġ ta' din l-offerta.

Ix-xogħol mistenni jitlesta għall-aħħar ta' din is-sena.

GĦAWDEX - PRODUZZJONI TAT-TJUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tinformana f'liema livell hi l-produzzjoni tat-tjur tas-simna?

X'kienet il-produzzjoni fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kif ukoll fl- ewwel tliet xhur tas-snin 2002, 2003 u 2004?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li bħalissa t-trobbija tat-tjur tas-simna hija ta' madwar 79,000 fellus.

Informata wkoll li skond l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, il-qatla tat-tjur f'Għawdex fl-ewwel tliet xhur tas-snin 2002, 2003 u 2004 kienet ta' 268,098, 231,500 u 341,041 ras rispettivament.

L-informazzjoni għas-sena 2005 għadha ma ġietx pubblikata.

BIĊĊERIJA – LINJA TAĊ-ĊANGA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana liema huma x-xogħlijiet li jonqos isiru biex il-linja tal-qatla taċ-ċanga fil-biċċerija tkun konformi mar- regoli u standards ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li l-biċċerija ngħatat numru ta' approvazzjoni M001 fl-aħħar tas-sena 2004 iżda dan ma jfissirx li minn żmien għal żmien u skond l-esiġenzi tar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, ma jibqax isir xogħol fuq manutenzjoni u upgrading tal-linja taċ-ċanga.

MEDIĊINI GĦAT-TJUR U L-BHEJJEM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana jekk investigax l-għoli fil- prezzijiet tal-mediċini għat-tjur u l-bhejjem matul l-aħħar għaxar xhur?

Jista' jinformana bir-riżultati?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

DĦUL FI DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jagħti breakdown tan-numru ta' anzjani mir-Rabat, l-Imtarfa, l-Imġarr u l-Mellieħa li għandhom talba pendenti sabiex jiġu akkomodati f'dar ta' l-anzjani?

Meta se jiġu milqugħa dawn it-talbiet ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' anzjani fil-lokalitajiet indikati li għandhom talba pendenti sabiex jiġu akkomodati f'dar ta' l-anzjani hu hekk:

|Rabat |119 | |Imtarfa | 3| |Imġarr | 2| |Mellieħa| 10 |

Dawn it-talbiet jiġu milqugħa skond il-merti tagħhom, jiġifieri skond l- assessment mediku u soċjali u skond kemm ikun hemm postijiet vakanti.

BIĊĊERIJA - PAGAMENTI PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti breakdown tal-pagamenti li l-biċċerija għandha tħallas fil-preżent, bħal fil-każ ta' kontijiet tad-dawl, ilma, mobile phones, xogħlijiet fil-bini, testijiet tal-BSE, residwi, eċċ., diesel, makkinarju u dak kollu li jinvolvi l-operat tal-biċċerija, inkluż overtime tal-ħaddiema u/jew time-off-in-lieu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mhijiex etika li tingħata informazzjoni dwar pagamenti li għad iridu jsiru għax numru minnhom huma dovuti lil azjendi privati li dwarhom jista' ikun hemm kontestazzjoni dwar xogħlijiet jew supplies.

ŻVILUPP URBAN U TOROQ - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda fid- dipartimenti, aġenziji u enti pubbliċi li jaqgħu taħtu tul l-2004 u anke din is-sena?

Minn fejn ġew impjegati?

X'kien il-grad tagħhom u kif saret is-sejħa għall-impjieg?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninsab informat li ma' l-enti li jaqgħu taħt il- ministeru tiegħi ġew impjegati 47 persuna ġdida tul l-2004 sal-lum, sebgħa minnhom mad-dipartiment filwaqt li l-40 l-oħra ma' l-awtorita' dwar it- trasport.

Is-sejħa għall-impjieg ta' persuni ġodda ma' l-awtorita' saret skond il-proċess stabilit mill-gvern stess, jiġifieri mal-Mimcol u l-ETC.

L-impjegati mad-dipartiment ġew mis-servizz pubbliku u l-grad ta' dawn il- persuni u minn fejn ġew impjegati hu kif jidher hawn taħt:

|Kwant|Grad |Kumpannija | |ita' |Preċedenti |Preċedenti | |11 |ETC |N/A | | 1 |Advertising |Standard | | |Executive |Publications | | 1 |Senior |Servizz | | |principal |Pubbliku | | 5 |N/A |Minn barra u | | | |bl-eżami | | 3 |Quantity |Agric.

Dept. | | |surveyor | | | 1 |Driving |Self-employed| | |instructor | | | 3 |N/A |Self-employed| | 1 |A&CE |Coastal | | | |Management | | 1 |Executive |Medigrain | | |chairman | | | 1 |Language |Language | | |instructor |centre | | 1 |Vehicle |Works | | |evaluator |division | | 1 |Draughtsman |Works | | | |division | | 3 |Unemployed |N/A | | 1 |Managing |Thompson | | |director |Company | | 1 |Quantity |Scicluna & | | |surveyor |Associates | | 1 |Driver/messe|Global Group | | |nger | | | 1 |IT manager |Zammit Group | | 2 |Pustier |Maltapost | | 1 |Land |Coastal | | |surveyor |Management | | 1 |IT/test |Dedicated | | |technician |Micros | | 1 |Financial |Resort Sales | | |controller | | | 1 |Chief |Corinthia | | |security |Group | | |officer | | | 1 |General |Medwear | | |manager |Clothing | | 1 |Case office |MEPA | | 1 |N/A |Sponsorship | | 1 |Għalliem ta'|Mill-ETC | | |l-Ingliż | |

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda fid-dipartimenti, aġenziji u enti pubbliċi li jaqgħu taħtu mill-2004 sal- lum?

Minn fejn ġew impjegati?

Xi grad kellhom u kif saret is-sejħa għall- impjieg?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li mill-2004 sal-lum ġew impjegati 29 ħaddiem ġdid li l-informazzjoni dwarhom hi kif ġej:

|Grad |Kif impjegati | |3 projects |Wara sejħa għal | |officers |applikazzjonijiet | |2 principals|Wara sejħa għal | | |applikazzjonijiet | |8 skrivani |Wara sejħa għal | |ġodda |applikazzjonijiet | |13-il |Wara sejħa għal | |skrivan |applikazzjonijiet | |każwali | | |2 konsulenti|Ingaġġati | |p/time | |

GĦAWDEX - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda fid-dipartimenti, aġenziji u enti pubbliċi li jaqgħu taħtha mill-2004 sal-lum?

Minn fejn ġew impjegati?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda fid- dipartimenti, aġenziji u enti pubbliċi li jaqgħu taħtu mill-2004 sal-lum?

Minn fejn ġew impjegati?

X'kien il-grad tagħhom u kif saret is-sejħa għall- impjieg?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Waqt li l-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra, nista' ninforma lill-Onor.

Interpellant li fost dawn l- impiegi hemm uħud li qed jissostitwixxu mpjegati li spiċċaw mis-servizz pubbliku.

LANDS - XIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li ssir xi ħaġa sabiex proprjeta' mibnija fuq art bit-titlu ta' possession and use, tkun tista' tinxtara mill-inkwilin?

ONOR.

TONIO BORG: Il-bejgħ ta' postijiet li jinsabu fuq proprjeta' li ġiet akkwistata bit-titolu ta' possession and use jista' isir billi t- titolu jinfeda skond l-emenda ta' l-Ordinanza dwar Akkwist ta' Proprjeta' għal Skopijiet Pubbliċi (Kap. 88) li daħlet fis-seħħ f'Marzu 2003.

Ninsab informat li d-dipartiment ta' l-artijiet qiegħed fil-proċess li jifdi proprjeta' taħt possession and use.

BORMLA - MINA TA' STA.

LIENA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Peress li ftit tas-snin ilu sar xogħol ta' restawr fuq il-mina ta' Sta.

Liena, Bormla u ngħatat dehra kif jixirqilha, jaħseb il- Viċi Prim Ministru li wasal iż-żmien li din tingħalaq u ma tibqax tiġi abbużata?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

HAL QORMI: TRIQ ID-DEHEB FIN - ISTALLAR TA' LIFT FI BLOCK FLATS

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta se jinbeda l-bini ta' lift fi block 5, Triq id-Deheb Fin, Qormi?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li għaddej il-proċess biex jiġu aġġudikati l-offerti għall-istallar ta' lift fil-block indikat.

HAL QORMI : TRIQ ID-DEHEB FIN – BDIL TA' APERTURI

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk it-twieqi fil-komun ta' block 2, Triq id-Deheb Fin, Ħal Qormi jistgħux jinbidlu mill-ġdid u jsiru ta' l-aluminium?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għall-azzjoni meħtieġa.

EUROPEAN SPATIAL DEVELOPMENT PERSPECTIVE

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk il-ministeru jew id- dipartimenti fi ħdanu kellhomx diskussjonijiet mal-Kummissjoni Ewropea in konnessjoni mal-European spatial development perspective?

Jista' jgħid jekk ġewx sottomessi xi proposti jew proġetti marbuta ma' dan il-pjan?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ministeru jew id-dipartimenti fi ħdanu kellhomx diskussjonijiet ma' l- Unjoni Ewropea in konnessjoni mal-European spatial development perspective?

ONOR.

AUSTIN GATT: Le.

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ministeru tiegħu jew id- dipartimenti fi ħdanu kellhomx diskussjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea in konnessjoni mal-European spatial development perspective?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li l-awtorità ta' Malta dwar l- ambjent u l-ippjanar tipparteċipa fi tliet inizjattivi li huma relatati mal- European spatial development perspective.

Dawn huma l-European spatial planning observatory network (ESPON), l-intermetrex u l-polymetrex, bl- ewwel inizjattiva għandha l-għan li tippromwovi koperazzjoni f'riċerka relatata mal-prinċipju ta' polycentricity, filwaqt li ż-żewġ proġetti l- oħra jagħrfu l-aspetti ta' koperazzjoni bejn livelli reġjonali differenti u bejn bliet li għandhom sistemi differenti ta' ippjanar.

ŻEJTUN - PARKING SIGNS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11441, possibbli l- Ministru tinformana x'passi ħadet s'issa l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' dwar dan l-ilment?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li wara d-diskussjonijiet li l- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' kellha ma' l-awtorita' dwar it- trasport, l-awtorita' talbet lill-kunsill lokali konċernat biex it-tabelli in kwestjoni jinbidlu.

Il-kummissjoni tat żmien definit lill-awtorita' li fih tistenna li din it- talba tiġi implimentata.

RABAT: GĦAR BARKA – FIDI TA' ĊNUS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jilqa' it-talba tar- residenti ta' Għar Barka fir-Rabat li ffirmaw petizzjoni li kopja tagħha qed tintbagħat separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 995 u 4779.

SVPR - ĦLAS MAQTUGĦ MILL-PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid l-ex deputati residenti f'San Vincenz de Paule x'qed iħallsu lill-gvern mill-pensjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ex deputati jħallsu bħal kull pensjonant ieħor rikoverat ġewwa l-SVPR.

FONDI ALLOKATI LILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'fondi ġew allokati lil kull kunsill lokali għas-sena finanzjarja 2005/2006?

ONOR.

TONIO BORG: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

LISTA TAL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra lista aġġornata tal-kunsilli lokali li tinkorpora fiha l- indirizzi, it-telefon, il-fax u l-e-mail address tagħhom, kif ukoll l- ismijiet tas-sindki u s-segretarji esekuttivi?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

LANDS – FILE NO L/578/70

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jispjega kif id- dipartiment ta' l-artijiet wasal biex jiżgombra persuna mill-fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-fond in kwestjoni mhux qiegħed jiġi wżat għall-iskop li għalih ġie mikri u minkejja li d-dipartiment ta' l- artijiet ilu għal żmien twil jikkomunika ma' l-inkwilin rigward dan, xorta waħda l-fond baqa' jintuża għal skop differenti minn dak li għalih ġie mikri.

Fil-bidu ta' din is-sena, l-inkwilin ġie informat illi l-kirja mhux se tiġġedded wara l-31 ta' Marzu, 2005 u ġie mitlub biex ibattal il-fond u jikkonsenja ċ-ċwievet jew inkella jittieħdu passi legali kontrih, inkluż dak ta' żgumbrament.

ĦLAS LILL-KUNSILLI LOKALI MID-DIRETTORAT TAL-LIĊENZJI

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm hi s-somma attwali li d- direttorat tal-liċenzji għandu jagħti lill-kunsilli lokali?

Kemm għandhom jieħdu lokalita' b'lokalita'?

Kemm ilha dovuta s-somma?

Meta hemm il-ħsieb li dawn il-pagamenti jitħallsu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ADT - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-awtorita' dwar it-trasport ġabretx l-informazzjoni dwar toroq li għad iridu jsiru?

Jista' ipoġġi din il-lista aġġornata fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi saret konsultazzjoni mal-kunsilli lokali f'dan ir-rigward u bħalissa qed isiru spezzjonijiet fuq it-toroq li ġew indikati biex tiġi vverifikata l- informazzjoni mibgħuta u jsiru stimi preliminari.

ADT – KOSTRUZZJONI TA' TOROQ

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk tlestewx il-proġetti ta' bini ta' toroq ġodda u anke bini mill-ġdid ta' toroq li kienu qed jitħejjew mill-periti u uffiċjali tekniċi ta' l-awtorita' dwar it-trasport bl- għajnuna ta' konsulenti Ġermaniżi?

Jista' ikollna lista aġġornata?

ONOR.

GĦAWDEX - SKOLA TAL-MUŻIKA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11999 u r- risposta relattiva, senjatament għall-iskeda, jista' il-Ministru jispjega l- ewwa skeda ta' għalliema full-time, fejn hemm għalliem li m'għandux klassijiet u m'għandux studenti?

Jista' jgħid kemm jitħallas fix-xahar u kemm ilu jgħallem hemm?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għalliema li tidher fl-ewwel skeda ta' għalliema full-time fir-risposta li għaliha qed tirriferi l-Onor.

Membru u li m'għandhiex klassijiet u studenti, qiegħda taqdi d-doveri ta' kap ta' skola tal-mużika.

Din l-għalliema qiegħda fuq skala 7.6.

ADT - LISTA TA' PRIORITAJIET

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid il-prioritajiet tat-toroq lokali tlestewx mid-direttorat tat-toroq?

Jista' jagħtina lista aġġornata?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant mitlub jirriferi għar- risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 12217.

GĦARB: TRIQ BIRBUBA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid meta se jiġu ffinalizzati x-xogħlijiet fi Triq Birbuba, Għarb?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li x-xogħlijiet fi Triq Birbuba qegħdin isiru mill-kunsill lokali ta' l-Għarb u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant tirriferi l-mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm serqiet twettqu matul April 2005 u jikklassifikahom?

Jista' jgħid kemm każi ta' serq ġew solvuti matul l-istess xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li l-pulizija solviet 64 każ ta' serq matul April 2005, ninsab informat illi matul l-istess xahar ġew irrapportati dawn il-każi kif jidher hawn taħt:

|Hold up | | | |1 | |Pick pocketing | 25| |Snatch & grab | 12| |Serq minn dgħajjes | | | |3 | |Serq ta' dgħajjes | | | |2 | |Serq ta' karozzi | 64| |Serq minn karozzi | 320 | |Serq minn residenzi| 94| |Serq minn | 47| |barijiet/lukandi | | |Serq minn xtajtiet | | | |1 | |Serq minn fabbriki | | | |8 | |Serq minn ħwienet | 28| |Serq ieħor | 248 |

MV MALITA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12021, jista' il-Ministru jagħti breakdown ta' l-ispejjeż li saru fuq il-MV Malita?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

RAPPORTI TA' REATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm reati twettqu matul April 2005 u jikklassifikahom?

Kemm każi ġew solvuti matul l-istess xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li f'April 2005 kien hemm 73 persuna misjuba ħatja ta' reati kriminali, ninsab informat illi matul l-istess xahar ġew irrapportati lill-pulizija r-reati kif jidher hawn taħt:

|Abandonment of child | 1| |Against morals/honour of | 2| |family | | |Arson | 6| |Attempted offences |105 | |Bodily harm | 82 | |Administration of | 2| |Justice, etc | | |Damage |321 | |Drugs | 6| |Forgery | 2| |Fraud | 11 | |Homicide | | | |1 | |Illegal Immigration | 14| |Prostitution | | | |3 | |Sexual offences | | | |8 | |Theft | 853 | |Threats and private | | |violence |5 | |Violation of places of | | |confinement |1 | |Violence against public | | |officers |4 |

TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk kumpens mogħti mit-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji hux suġġett għat-taxxa ta' l-income?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INJEZZJONI KONTRA L-HEPATITIS A

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni vaccine tal- Hepatitis A ma tingħatax b'xejn mill-polyclinics, vaccine li tiswa Lm17 u li min imur il-polyclinic irid jixtriha hu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tilqim li mhux fl-iskeda stabilita mid-diviżjoni tas-saħħa qatt ma kien jingħata b'xejn iżda dejjem sar bi ħlas, ħlief għal każi eċċezzjonali li jiġu eżentati, ngħidu aħna nies sejrin għall-missjoni.

It-tilqima kontra l-Hepatitis A mhijiex waħda mit-tilqim fl-iskeda.

QORTI TA' GĦAWDEX – NUQQAS TA' STAFF

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għal liema raġuni l-Maġistrat Consuelo Scerri Herrera ma ngħatatx staff biex tkun tista' tkompli l-ħidma siewja tagħha f'Għawdex, bil-konsegwenza li l-kawżi li kien hemm fuq il-lista ġew differiti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Maġistrat Consuelo Scerri Herrera dejjem ingħatat l-istaff li kellha bżonn biex taqdi d-dmirijiet tagħha fil- qrati ta' Għawdex u dan mir-riżorsi umani li jeżistu f'dawk il-qrati.

TEKNOLOĠIJA RIPRODUTTIVA

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Minħabba li jidher li leġislazzjoni komprensiva li tkopri l-bioetika fit-teknoloġija riproduttiva se tieħu ħafna żmien u peress li hawn min qed jinvesti flejjes kbar f'dan il-qasam u hemm oħrajn li jixtiequ jinvestu, il-gvern iħoss li għandha tiġi introdotta liġi b'urġenza li tkun tippermetti, taħt sorveljanza jew regolamenti speċifiċi, li jsir fil-laboratorju dak li hemm kunsens ġenerali dwaru u dan filwaqt li ma jiġix permess li jsiru interventi jew esperimenti li sal-lum id- diskussjoni fuqhom hija kontoversjali jew mhux ċara?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma nħossx li hemm urġenza.

Naħseb li jkun aktar għaqli li ssir diskussjoni matura bejn dawk kollha involuti - għaliex din hi materja komplessa b'ħafna żvolti ta' natura etika u soċjali - sabiex naslu għal consensus dwar l-aħjar soluzzjoni li tgħodd fl-ambjent kulturali ta' pajjiżna.

HAL QORMI: TRIQ ID-DEHEB FIN – BDIL TA' MADUM

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex id-dipartiment tal- manutenzjoni qed jirrifjuta li jibdel il-madum tal-kontrabejt ta' block X3 fi Triq id-Deheb Fin, Ħal Qormi meta dan ma jirrikjedix iktar minn tlett ijiem xogħol?

Tista' tgħid għaliex ġie injorat rapport mill-perit tal- kunsill lokali dwar il-ħsarat li hemm?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-bejt li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant jenħtieġ manutenzjoni, liema xogħol hu responsabbilta' ta' l-inkwilini.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, mhux il-każ li ġie injorat ir-rapport indikat iżda f'dawn il-każi d-deċiżjoni aħħarija hi tad-dipartiment tal- bini u tiswija tad-djar.

SPTAR SAN LUQA – PARKING FACILITIES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk il-parking tat-tobba u l- konsulenti fl-isptar San Luqa għadux f'idejn id-diviżjoni tas-saħħa inkella għaddiex f'idejn il-kunsill lokali ta' Tal-Pieta'?

Jista' jispjega l-bidla li seħħet fis-sistema tal-parking ġewwa l-isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAŻ-ŻABBAR - FENEK IMQAXXAR ĦAJ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 11827, dwar fenek li allegatament ġie mqaxxar ħaj f'ħanut ġewwa Ħaż-Żabbar, jista' il- Viċi Prim Ministru jgħid jekk iż-żewġ persuni identifikati mill-pulizija ġewx arrestati u jekk intalbux jagħmlu statement?

Meta ġew arrestati u liema uffiċjal tal-pulizija qed imexxi l-istħarriġ?

Ladarba l-pulizija identifikat liż-żewġ persuni allegatament indikati f'dan l-att krudili, meta hemm il-ħsieb li jitressqu l-qorti?

Billi l-poplu Malti u Għawdxi fil-maġġoranza l-kbira tiegħu jħobb l- annimali u każi bħal dawn mhux biss jistmerrhom iżda jkun jixtieq li ssir ġustizzja ma' dawk responsabbli, jista' jara li dan il-każ jingħata l- importanza li tixraqlu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li wara rapporti li dehru fil- gazzetti, il-pulizija ta' Ħaż-Żabbar kienet bdiet investigazzjoni.

Fil-kors ta' din l-investigazzjoni, il-pulizija interrogat żewġ persuni li kienu suspettati li kienu involuti.

Dawn iż-żewġ persuni ġew akkużati quddiem il-qorti talli ġiegħlu annimal isofri uġigħ, tbatija jew dwejjaq mingħajr bżonn, b'mod li ma kienx hemm l-inqas tbatija fiżika u mentali għall-annimal kif kien xieraq fiċ-ċirkostanzi.

Il-każ tagħhom ġie deċiż nhar it-2 ta' Mejju, 2005 fejn ġew liberati mill- akkużi miġjuba kontra tagħhom.

ADT - DOUBLE-DECKER BUSES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Possibbli l-Ministru jgħid meta l-ADT kitbet lid-directorate general for transport and energy tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-problema tad- double-deckers?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- korrispondenza li għaddiet bejn l-ADT u l-Kummissjoni Ewropea dwar dan is- suġġett?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

BIR TA' SKART

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm skart inġabar tul l-2004 u l- 2005 wara li ġie dumped fil-kampanja u t-toroq?

X'kienet l-ispiża?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li l-iskart li nġabar matul l-2004 mit- toroq u l-kampanja hu ta' 20,000 tunnellata, bi spiża ta' Lm600,000; filwaqt li minn Jannar sa April ta' din is-sena nġabru 4,725 tunnellata bi spiża ta' Lm141,750.

Din l-ispiża tkopri wkoll il-pagi tal-ħaddiema.

SKART TAL-KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il tunnellata skart huwa kkalkolat li ġiet iffrankata mill-Magħtab kemm ilu li l-gvern preżenti ħa deċiżjoni biex skart tal-kostruzzjoni ma jibqax jintrema hemm?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn meta l- gvern ma baqax jaċċetta skart tal-kostruzzjoni fil-Magħtab, il-volum depożitat f'contractor sites tela' għal 1,980,996 tunnellata u dan ikopri l- perijodu mit-23 ta' Marzu, 2004 sa April 2005.

TARZNA – IMPJEGATI TAL-KUNTRATTUR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12008, jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12159 u jgħid kemm hemm impjegati tal-kuntrattur fit-tarzna u kemm hemm impjegati fuq kuntratt definittiv Maltin u barranin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li bħalissa fit-tarzna hemm jaħdmu 63 impjegat tal-kuntrattur li 28 minnhom huma barranin.

Rigward impjegati tat-tarzna li qegħdin fuq kuntratt definittiv, jien informat li bħalissa hemm 83 - minn dawn 71 huma apprendisti lokali, tlieta huma barranin u disgħa huma Maltin.

NEFQA KAPITALI FUQ IT-TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 12010 u 12170 u jagħti rendikont tan-nefqa kapitali fuq toroq mill-1988 sal-lum?

Kemm minn din in-nefqa saret fuq proġetti ta' toroq partikolari u liema huma dawn il-proġetti?

ONOR.

TISĦIĦ TAS-SIGURTA' FIL-FREEPORT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kienx hemm xi żmien li fih l-awtoritajiet Amerikani offrew għajnuna għat- tisħiħ tas-sigurta' tal-freeport u tali għajnuna ġiet rifjutata?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn informazzjoni li għandi ma jirriżultax li l- freeport qatt ġie offrut xi għajnuna għat-tisħiħ tas-sigurta mill- awtoritajiet Amerikani u din l-għajnuna ġiet rifjutata.

GĦAWDEX – QUEUING GĦAL-LIĊENZJI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12059 dwar queues fid-dipartiment tal-liċenzji, jista' il-Ministru jgħid jekk il- miżuri li ħadet l-awtorita' tat-trasport ġewx introdotti wkoll fl-uffiċċju ta' Għawdex?

ONOR.

ĦRUĠ TA' VISAS – INVESTIGAZZJONI TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslu l- investigazzjonijiet tal-pulizija dwar il-kwestjoni ta' l-allegati irregolaritajiet fil-ħruġ ta' visas mill-Ambaxxata Maltija f'Beijing?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari 11550 għadha tgħodd.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT - COMMUNICATIONS CO-ORDINATOR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid f'liema skala jinsab il-communications co- ordinator tiegħu kif ukoll il-communications co-ordinator tas-segretarju parlamentari fi ħdan il-ministeru tiegħu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-uffiċjali msemmija qegħdin f'dawk l-iskali skond il-linji gwida li hemm fid-dokument "Engagement of Staff for Ministerial Secretariats", pubblikat fit-2 ta' Mejju, 1999 u aġġornat fit-8 ta' Mejju, 2003.

SPTAR MATER DEI - INĊINERATUR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid meta se jkun istallat l-inċineratur fl-isptar Mater Dei?

Hemm ħsieb li dan jibda jitħaddem qabel ma jiftaħ l- isptar ħalli jitnaqqas l-inkonvenjent għar-residenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li r-rapport ta' proċess ta' pre- kwalifikazzjoni għax-xiri ta' l-impjant ta' dekontaminazzjoni ta' skart kliniku għall-isptar Mater Dei kien tlesta fit-8 ta' Novembru, 2004.

Madankollu żewġ kumpanniji li ma kenux shortlisted appellaw mid-deċiżjoni u l-bord ta' appell tal-kuntratti, f'deċiżjoni pubblikata fit-8 ta' Frar, 2005 talab lill-bord ta' aġġudikazzjoni sabiex jevalwa mill-ġdid is- sottomissjonijiet ta' kumpannija minnhom.

Il-bord bagħat ir-rapport tiegħu ta' evalwazzjoni fid-19 ta' April, 2005.

Sakemm ma jiġix reġistrat xi appell ieħor, jinbeda l-proċess li jwassal għall-aġġudikazzjoni finali u eventwalment ix-xiri u stallar ta' l-impjant.

Taħt ċirkostanzi normali huwa mistenni li dan il-proċess kollu jieħu madwar 12-il xahar.

Huwa l-ħsieb li dan l-impjant jitħaddem qabel ma jinfetaħ l-isptar il-ġdid.

MULTI MINN TAXXI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm daħlu flus f'multi u interessi matul is-sena li għaddiet mid-dipartiment tat-taxxi interni, mid- dipartiment tal-VAT u mit-tax compliance unit fuq taxxi u VAT dovuti rispettivament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - ICT CENTRE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jikkonferma l-Ministru li hemm koppja miżżewġa fl-ICT centre li mhux talli jaħdmu flimkien, talli qegħdin ukoll fuq l-istess mejda?

Jikkonferma li l-mara żammet kunjomha ta' xebba?

Veru li fil- preżent hi qiegħda fuq parental leave għal sena u għalhekk mhux suppost li taħdem, waqt li r-raġel qed jaħdem courses filgħaxija għal martu u din ta' l-aħħar kemm tiffirma għalihom?

Jista' jgħid dawn kif qegħdin jaħdmu flimkien meta mhux suppost li membri ta' l-istess familja jagħmlu dan?

Jista' jgħid ukoll kif ir-raġel qed jaħdem courses għal martu u hi tiffirmahom?

Jista' jgħid jekk hux minnu jew le li r-raġel qed jagħti lectures l- universita' lill-istudenti tal-B.Educ.?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn stħarriġ fid-dipartiment konċernat ma jirriżultax korrett it-tagħrif fil-mistoqsija.

BINI FI STAT PERIKOLUŻ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid x'irid jagħmel il-pubbliku biex jirrapporta bini perikoluż li jkun qed jikkaġuna periklu lil terzi?

Min hu intitolat għal dan is-servizz?

Min huma l-periti involuti li joffru dan is- servizz?

Xi proċedura jadotta d-dipartiment tal-building and engineering?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li biex jirrapporta bini perikoluż, il-pubbliku jrid jinforma lill-pulizija fl-għassa tal- lokal.

F'każi fejn dan il-bini jirrappreżenta periklu għall-pubbliku in ġenerali, il-pulizija tagħmel talba lit-taqsima tax-xogħlijiet biex jintbagħat perit mill-istess taqsima biex jagħmel rapport dwar il-każ.

Dan isir ukoll f'dawk il-każi fejn inkwilini ta' bini li jkun fi stat perikoluż ikun intitolat għall-għajnuna soċjali.

F'kull każ ieħor, terzi persuni jridu jipproċedu kontra s-sid tal-bini li jkun qiegħed jikkaġuna l-periklu billi jqabbdu perit privat biex jagħmlilhom rapport u intimazzjoni biex jitneħħa l-periklu.

Fejn jidħlu każi li jikkonċernaw il-pubbliku in ġenerali u dawk li huma intitolati għall-għajnuna soċjali, id-dipartiment tal-bini u inġinerija huwa d-dipartiment responsabbli mit-tħaddim ta' l-iskema ta' dangerous structures fir-rigward ta' formulazzjoni ta' rapporti tekniċi.

Teżisti skeda fost il-periti kollha tat-taqsima tax-xogħlijiet li titħaddem fuq bażi ta' roster ta' kull sitt xhur.

KONTIJIET TAD-DAWL

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jara kif tliet kontijiet separati tad-dawl hawn mehmuża jġibu l-ammonti rispettivi ta' Lm119.52, Lm106.66 u Lm233.13 – dawn ikopru l-perijodi 31 ta' Diċembru, 2004 sat-22 ta' Frar, 2005, il-31 ta' Awissu, 2004 sal-31 ta' Diċembru, 2004 u t-3 ta' Mejju, 2004 sal-31 ta' Awissu, 2004 rispettivament - meta s- soltu kont ma jaqbeżx il-Lm100 u dan għal perijodu ta' erba' xhur u mhux xahrejn?

Jista' jara li dawn il-kontijiet jiġu investigati u din il- familja tħallas dak li verament għandha tħallas?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

XGĦAJRA - FTUĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 10965, jista' il-Ministru jagħti tweġiba issa li l-pjanta mitluba qed tintbagħat separatament?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MEPA – HOTEL DEMOLITION

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana jekk bħalissa hemmx applikazzjonijiet quddiem il-MEPA minn lukandi jew stabilimenti ta' akkomodazzjoni li jridu jibdlu l-ġeneru tax-xogħol, fis-sens li titwaqqa' il-lukanda u minflokha jinbnew appartamenti?

Jista' jinformana kemm huma fit-total?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni qegħda tinġabar u risposta tingħata aktar 'il quddiem.

STATISTIKA FUQ TURIŻMU

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Fl-isfond ta' l-istatistika li toħroġ kull xahar fuq turisti li jitilqu minn Malta, jista' il-Ministru jispjega għaliex hemm numru dejjem jikber ta' "others"?

Hemm raġuni għal dan?

Jista' jgħid jekk dawn in-nies joqogħdux Malta għal iżjed minn ġurnata jew ikunux hawn in transit?

X'tagħmel l-MTA għall-marketing ta' dawn l-"others"?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-NSO fl-2003 biddlet il- mod ta' kif tiġbor l-istatistika tat-turiżmu.

L-istatistika qabel Marzu 2003 kienet ibbażata fuq kemm jiġu turisti Malta, statistika li kienet tinġabar mid-disembarkation cards u kienet tinkludi l-għadd ta' kull turist li jiġi Malta.

Fl-2003 l-istatistika bdiet tinġabar permezz ta' survey u bbażata fuq it-turisti li jitilqu minn Malta.

Statistika ta' l-NSO qed tiġi ppubblikata għal dawn il-pajjiżi: Awstrija, Belġju, Danimarka, Franza, Ġermanja, Italja, Olanda, Svezja, Ingilterra, Norveġja, Svizzera, Russja, Libja u l-Amerika, filwaqt li l-pajjiżi l-oħra huma inklużi taħt others, skond it-tabella mqiegħda fuq il-mejda tal-Kamra.

Dawn il-pajjiżi l-oħra jinkludu l-pajjiżi kollha li mhumiex imsemmija fil- lista provduta mill-NSO, li allura tinkludi pajjiżi bħal Spanja, Portugal, Ġappun, Ċina, Greċja, Fillandja, Kroazja u pajjiżi oħra.

Naturalment iċ- ċifra ta' others bilfors tikber għax l-ammont ta' turisti li jitilqu minn Malta għal dawn il-pajjiżi l-oħra qiegħed jikber u nista' ngħid ukoll li d- definizzjoni ta' turist tinkludi dawk in-nies li joqogħdu Malta mill-inqas lejl wieħed.

L-awtorita' Maltija għat-turiżmu tagħmel marketing u promotion f'diversi pajjiżi li jinkludu l-Ingilterra u l-Irlanda, il-Ġermanja, l-Ewropa tal- Lvant, l-Awstrija, l-Isvizzera, l-Olanda, il-Belġju u l-Lussemburgu, l- Italja, Spanja, il-Portugal, Franza, ir-Russja, l-Ukranja u l-Istati Baltiċi, l-Iskandinavja u l-Ġappun.

Il-marketing jinkludi diversi attivitajiet, fosthom: fieri u esebizzjonijiet, l-użu ta' l-internet u l- website, press campaigns, roadshows, kampanji ta' reklamar, brochures, hosting ta' ġurnalisti u oħrajn.

ĦAMRUN – FTUĦ TA' ĦANUT

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal l-appell dwar liċenzjar ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-każ huwa xi ftit kumplikat u ġie riferut għall-konsiderazzjoni tal-bord ta' appell wara konsultazzjoni ma' l- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Il-bord ġie mitlub jittratta dan il-każ mill-aktar fis possibbli.

DAR IL-MEDITERRAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li l-bord ta' Dar il-Mediterran ċaħad l-użu tal-faċilitajiet biex tittella' wirja/attivita' ta' travestiti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Hija l-proċedura tal-ministeru li bħala regola ma jindaħalx f'deċiżjoni ta' natura ordinarja fi ħdan l-enti fid- dekasteru tiegħu.

Din id-deċiżjoni kienet waħda li ħa l-bord responsabbli mit-tmexxija ta' Dar il-Mediterran fid-diskrezzjoni tiegħu.

KAĊĊA U NSIB

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti dettalji dwar id-diskussjonijiet li qegħdin isiru ma' l-Unjoni Ewropea dwar il-kaċċa u l-insib?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-pożizzjoni tal-gvern dwar il-kaċċa u l-insib hija dejjem ibbażata fuq dak li kien ġie negozjat u maqbul ma' l-Unjoni Ewropea.

Fejn tidħol kaċċa fir-rebbiegħa, bis-saħħa tat-tħaddim tad-deroga li kiseb il-Gvern Malti – din tinsab fid-dokument maħruġ fi tmiem in-negozjati bejn Malta u l-Unjoni - il-gvern għadu jsostni d-diversità ġenetika ta' l-ispeċi mgħammra fil-magħluq.

L-intenzjoni tal-gvern hi li f'dawn il-parametri jippermetti l-insib għall-għasafar ta' l-għana wara dik id-data.

Pero' l-impenn tal-gvern jibqa' dak li jagixxi bil-qawwa kontra l-prattiċi illegali li sfortunatament jitfgħu dawl ikrah fuq il-kaċċa u l-insib f'pajjiżna.

HANDYMAN SERVICE FOR THE ELDERLY

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm-il talba daħlet lid- dipartiment ta' l-anzjani għal handyman service matul l-aħħar sentejn?

Jista' jagħti rendikont ta' x'tip ta' xogħol kien rikjest, ngħidu aħna xogħol ta' l-ilma, xogħlijiet ta' l-elettriku, xogħol ta' mastrudaxxa, eċċ.?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'dawn l-aħħar sentejn, in-numru ta' talbiet li daħlu fid-dipartiment ta' l-anzjani u kura fil-komunita' biex jagħmlu użu mis-servizz tal-handyman hu ta' 2,334, bix- xogħol jikkonsisti l-iktar f'dak ta' plumbing, dawl u xogħol ta' mastrudaxxa.

ĦARSIEN TAL-WIRT NAZZJONALI

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Wara l-inċidenti ta' Portes des Bombes, ma jaħsibx il-Ministru li jkun aħjar li jkun hemm cctv cameras f'postijiet ta' wirt nazzjonali minflok li nduru għal kontravenzjonijiet tal-parking, ġaladarba l-ħarsien ta' dan il- wirt jiswa iktar flus mill-ftit mijiet li jinġabru mill-multi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li diġa' jeżistu diversi tipi ta' sistemi ta' sigurta' f'diversi siti u mużewijiet li għalihom huwa responsabbli l-ministeru għat-turiżmu u kultura.

Siti oħrajn huma mgħassa b'riżorsi umani.

Il-ministeru qed jinvesti f'aktar sistemi avanzati skond il-prioritajiet u riżorsi li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu.

Infakkar ukoll lill-Onor.

Interpellant li s-cctv cameras mgħammra għal- kontravenzjonijiet tat-traffiku mhumiex la stallati u lanqas operati mill- gvern ċentrali iżda mill-kumitati konġunti li jirrappreżentaw il-kunsilli lokali.

FGURA: TRIQ IL-MERĦBA - ASFALTAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata Triq il-Merħba fil- Fgura?

Hija mniżżla fil-lista ta' prioritajiet?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ĦAL QORMI: TRIQ L-IMDINA – TINDIF TA' CULVERTS

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk hijiex responsabbilta' ta' l-awtorita dwar it-trasport li tieħu ħsieb it-tindif tal-culverts fi Triq l-Imdina, Ħal Qormi?

Meta l-aħħar li tnaddfu?

Meta jmiss li jerġgħu jitnaddfu?

Jistgħu jitnaddfu mingħajr dewmien?

ONOR.

KORDIN – UFFIĊJALI TAL-ĦABS

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm għandu jkun il- complement ta' l-uffiċjali u l-ħaddiema oħra fil-ħabs?

Kemm fil-fatt hu llum?

Meta hu maħsub li jimtela?

Kemm kienu dawk li bdew il-kors ta' taħriġ għal uffiċjali tal-ħabs?

Kemm minnhom temmew il-kors?

Meta hu maħsub li jiġu ngaġġati t-TCOs li fis-27 ta' Marzu li għadda temmew il- kors ta' taħriġ għal uffiċjali tal-ħabs?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-preżent l-istaff complement tal-ħabs hu kif ġej:

|Direttur | 1| |Assistant Correctional| 3| |Officer | | |Senior Correctional | 22 | |Officer | | |Correctional Officer | 148 | |Trainees C.O | 38 |

Hemm ukoll 29 membru tal-korp tal-pulizija assenjati fuq xogħol fil-ħabs kif ukoll erba' impjegati ċivili.

In-nuqqas ta' staff se jimtela fil-ġranet li ġejjin billi t-trainees isiru tal-post.

Informat ukoll illi għall-kors li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant kien hemm 45 trainees, li minnhom 38 temmew il-kors b'suċċess.

KUNSILL LOKALI ĦAŻ-ŻEBBUĠ – SEGRETARJU ESEKUTTIV

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jinvestiga jekk it- terminazzjoni ta' l-impjieg tas-segretarju esekuttiv tal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ saretx skond il-liġi u l-proċeduri stabiliti?

F'liema laqgħa u f'liema data ġie deċiż li jiġi tterminat il-kuntratt tax-xogħol tas- segretarju esekuttiv?

X'kien l-eżitu tal-vot fuq ir-riżoluzzjoni tat- terminazzjoni?

Meta fil-fatt kienet l-aħħar ġurnata tax-xogħol tas- segretarju esekuttiv?

Kien diġa' hemm ir-riżoluzzjoni tal-kunsill meta nħarġet l-ittra tat- terminazzjoni ta' impjieg?

Jekk le, fuq liema awtorita' aġixxiet is-sindku biex tittermina dan l-impjieg?

Jekk it-terminazzjoni ta' l-impieg ma seħħitx skond il-proċeduri stabiliti, x'passi se jieħu d-dipartiment tal- kunsilli lokali?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-kuntratt tas-segretarju esekuttiv tal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ skada fl-1 ta' Mejju, 2005 u s'issa ma ttieħdet ebda deċiżjoni fuq it-tiġdid jew le mill-kunsill.

KUNSILL LOKALI ĦAŻ-ŻEBBUĠ – AMMINISTRAZZJONI TA' FONDI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Ministru jgħid jekk id-dipartiment tal- kunsilli lokali investigax lill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ dwar amministrazzjoni ħażina ta' fondi?

X'inhu l-eżitu ta' din l- investigazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li d-dipartiment għall-kunsilli lokali kien ikkummissjona lid-direttur ta' l-awditjar intern u l- investigazzjonijiet sabiex jinvestiga numru ta' allegazzjonijiet dwar amministrazzjoni ħażina ta' fondi mill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ.

Ir-rapport hu lest u qiegħed jiġi studjat sabiex jittieħdu passi ulterjuri skond il-każ.