MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 184 L-Erbgħa, 10 ta' Novembru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 184 L-Erbgħa, 10 ta' Novembru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 10 ta' Novembru, 2004

WERREJ

MINUTI 157

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 157

TQEGĦID TA' KARTI 163

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX–XOGĦOL U T-TAĦRIĠ

GĦAS-SENA 2004-2005 164

AĠĠORNAMENT 192

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 198

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 183 li saret fid-9 ta' Novembru, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZ PUBBLIKU - STUDENTI UNIVERSITARJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm persuni gradwati mill-universita` qed jaħdmu mal-gvern illum?

X'inhu l-grad tagħhom?

Fejn qed jaħdmu?

X'degree universitarju għandhom?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninsab informat illi hemm 312-il persuna fil-general service li għandhom degree universitarja.

Fl-uffiċċju tal-prim ministru u fil-ministeru tal-finanzi hemm ukoll 175 persuna fi gradi dipartimentali, professjonali jew b'kuntratt li għandhom degree universitarja.

Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabelli li juru l-informazzjoni mitluba dwar l-impjegati.

Jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq xi informazzjoni oħra dwar persuni li m'humiex fil-general service u li jaqgħu taħt ministeri oħrajn, nitolbu jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

GĦAJNUNA SOĊJALI - PENSJONI TAL-WENS

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienu dawk il-persuni li rċevew il-pensjoni tal-wens?

X'ammont ta' flus tħallas mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali kull sena minn mindu ġiet introdotta din il-miżura soċjali f'dan il-pajjiż minn gvern Nazzjonalista?

Kemm hemm benefiċjarji u x'ammont tħallas s'issa din is- sena?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali): Ninsab informat li l-pensjoni tal-wens ġiet introdotta fis-sena 1992.

F'dik is-sena kien hemm 17-il applikant li ġew imħallsa fl-1993 bl- arretrati.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi n-numru ta' benefiċjarji u l-ammont imħallas kull sena sa Ottubru 2004.

PUSTIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r- raġuni li l-pustiera li daħlu mal-gvern sa l-1992, daħlu kollha fi scale 14 u għadhom hekk sal-lum u biex jaqbżu għal scale ieħor iridu jagħmlu l- eżamijiet filwaqt li l-pustiera li daħlu wara din id-data, ma ġewx imċaħħda minn din il-progression?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nifhem li l- Onor. Interpellant qed tirriferi għal arranġamenti li saru għal dawk li kienu mpjegati fid-dipartiment tal-posta u li minn żmien għal żmien irritornaw lura għas-servizz pubbliku minn Posta Limited, mill-uffiċċju tal- Postmaster General u wara minn Maltapost p.l.c.

Jien informat li f'dawn il- każijiet, li saru taħt ċirkostanzi differenti, l-arranġamenti saru dejjem bi qbil ma' l-unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema.

STATISTIKA TAL-POPOLAZZJONI

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jagħti statistika tal-popolazzjoni attwali; ta' persuni li għandhom 18-il sena u fuqhom; ta' persuni li għandhom 60 sena u fuqhom u ta' persuni li għandhom 75 sena u fuqhom għal dawn il-lokalitajiet separatament: Ħamrun, Sta.

Venera, Marsa, Valletta, Floriana, Pieta`, Gwardamangia, Qormi, Luqa u Kirkop?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tagħrif dwar il-popolazzjoni skond bliet u rħula u skond l-etajiet jinġabar darba kull għaxar snin fiċ-ċensiment tal- popolazzjoni u djar.

L-aħħar tagħrif li għandna huwa ta' Novembru 1995.

ENERĠIJA ALTERNATTIVA - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Roderick Galdes) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien ilaħħaq is-sussidju li ħareġ il-gvern Malti lill-konsumatur li għamel użu minn enerġija alternattiva, bħal solar water heaters, battery operated cars, eċċ., matul din l-aħħar sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba tinsab fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-prim ministru jagħtini l-informazzjoni eżatta dwar is-sussidju li ħareġ il-gvern peress li m'iniex qed naraha fit-tabella li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra?

MR SPEAKER: Il-prim ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'iniex qed nifhem id-domanda ta' l-Onor.

Mizzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-informazzjoni li ngħatat f'dawn it-tabelli hija dwar il-valur tal-VAT u l-importazzjoni ta' alternative energy imma s-sussidju li ngħata mill-gvern lill-konsumatur li għamel użu minn enerġija alternattiva, as such, ma wasaltx għalih.

MR SPEAKER: Il-prim ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nassumi li l-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Mizzi tinsab fil-kolonna tal-customs amount, pero' nivverifika u mbagħad nikkonfermalu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma dan jindika kemm kien l-ammont li ma tħallasx?

MR SPEAKER: Il-prim ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hekk qed nassumi pero' issa nivverifika u nkun nista' nagħtih risposta aktar tard.

AIR MALTA/ENEMALTA - XIRI TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' l-Ministru jgħid, sakemm dan ma jikkaġunax xi preġudizzju għall- operat kummerċjali tal-korporazzjoni Enemalta u l-Air Malta, kemm żdiedet l- ispiża għal xiri taż-żejt mill-Air Malta u mill-korporazzjoni Enemalta minħabba l-prezzijiet record li laħaq iż-żejt f'dawn l-aħħar ġimgħat?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika): Iż-żieda fiż-żejt ikkonsmat kemm mill-Air Malta kif ukoll mill-Enemalta tiddependi fuq il-prezz internazzjonali taż-żejt partikolari wżat, jiġifieri Jet A1 għall-Air Malta u gas oil jew light sulphur fuel oil għall-Enemalta, il-valur tad-dollaru kontra l-lira Maltija u l-arranġament li jkun sar konness max-xiri.

Għalhekk huwa mpossibbli li nagħti ċifra preċiża jekk din ma tkunx relatata ma' perijodu partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

David Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

DAVID AGIUS: Mr Speaker, inkun korrett jekk ngħid li llum fl-MCESD saru taħdidiet dwar il-kwestjoni taż-żejt?

Jekk iva, jista' l-ministru jinforma lill-Kamra dwar xi żviluppi li kien hemm?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, dan m'huwiex korrett.

Fil-fatt l-artiklu li deher il-bieraħ f'"The Times" u ġie miċħud illum minn stqarrija tal- ministeru, kien totalment skorrett.

Nista' ngħid li l-Onor.

Tonio Fenech qed jagħmel l-arranġamenti biex il-laqgħa ssir il-ġimgħa d-dieħla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Kemm hu s'issa l-persentaġġ ta' enerġija minn riżorsi alternattivi li ġie ġġenerat mill-Enemalta jew minn xi individwi?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-grid ma tidħol l-ebda enerġija alternattiva, la mill-Enemalta u lanqas minn individwi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-ministru jgħid jekk l-Air Malta hijiex qed toħroġ xi surcharge minħabba ż-żieda fil-prezz taż-żejt?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, l-Air Malta diġa` ħabbret żewġ surcharges differenti - ma nafx kemm huma l-ammonti f'kull każ bl-amment - u hemm il- possibilita` li toħroġ it-tielet waħda wkoll.

Irrid ngħid li din m'hijiex ristretta għall-Air Malta għax prattikament ix-scheduled airlines kollha fid-dinja għamlu l-istess ħaġa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhu l-persentaġġ ta' enerġija minn sorsi alternattivi li aħna marbutin bih ma' l-Unjoni Ewropea?

Sa liema sena rridu nilħquh?

X'inhi tagħmel l-Enemalta biex dan ikun jista' jsir?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, m'għandix iċ-ċifri preċiżi quddiemi pero' safejn naf jien il-persentaġġ ta' enerġija minn sorsi alternattivi huwa ta' 5% u rridu nilħquh sa l-2010.

Issa ħalli nkunu ċari.

Dan l-obbligu m'huwiex ta' l-Enemalta imma tal-pajjiż kollu.

Li trid tagħmel l-Enemalta hu li tiftaħ il-grid għal kull proġett fejn tintuża l-alternative energy.

Din il-possibilita` diġa` teżisti.

Fil-fatt l-Enemalta qed tilqa' kull proġett li jista' jiġi approvat mill-Malta resources authority biex hi tixtri alternative energy pero' rrid nagħmilha ċara minn issa li l-alternative energy hija ġenerata bi prezz ogħla milli meta tħallas biż-żejt.

Jiġifieri biex naċċettaw il-5% ta' enerġija alternattiva, irridu nkunu lesti nħallsu aktar għall-elettriku li nikkonsmaw.

L-Enemalta għamlet il-parti tagħha f'dik li setgħet tagħmel fis-sena 2003 meta qlibna minn heavy sulphur fuel oil - li jniġġeż l-ambjent - għal light sulphur fuel oil.

Illum aħna qegħdin fil-parametri ta' l-Unjoni Ewoprea u ż-żejt li naħarqu huwa fi standards ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero' dan fisser illi l-light sulphur fuel oil iqum bejn 15% u 20% aktar mill-heavy sulphur fuel oil.

Jiġifieri s-sena l-oħra żidna l-ispiża tal-ġenerazzjoni miż-żejt bejn 15% u 20% minħabba raġunijiet tajbin ambjentali u din iż-żieda ġiet assorbita totalment mill-Enemalta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jista' l-Ministru jispjega r-rapport li deher illum f'waħda mill-ġurnali ewlenin "The Times" dwar il-kontijiet li hemm pendenti tad-dawl u l-ilma, dwar il-mod kif dawn se jitħallsu u dwar l- interessi li se jiġu mitluba f'każ li xi ħadd jaqa' lura milli jħallashom?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, kif ġie wkoll irrapportat fil-gazzetta llum, l-Enemalta ġġorr ammont insostenibbli ta' djun.

It-total tal- kontijiet individwali li jaqbżu l-Lm100 u jaqbżu wkoll is-60 ġurnata minn mindu jkunu ħarġu, huwa ta' bejn wieħed u ieħor Lm18 miljun.

Dan huwa insostenibbli għax jekk inti ma ddaħħalx dan l-ammont, trid tissellef il- flus mill-banek biex tagħmel tajjeb għalih.

Huwa kkalkolat li kieku l-pagamenti jsiru skond ma jitolbu r-regolamenti - nispjega aktar 'il quddiem kemm hu l-perijodu - l-Enemalta tiffranka Lm1.5 miljun fis-sena mill-operating costs tagħha.

Fi kliem ieħor, illum l- Enemalta qed tħallas Lm1.5 miljun f'interessi għax parti żgħira tal- popolazzjoni Maltija ma tħallasx fil-perijodu indikat fil-liġi.

Dan il- perijodu huwa ta' 45 ġurnata, jiġifieri m'huwiex qasir.

Dan ifisser li kont tista' ddum xahar u nofs ma tħallsu pero' wara dak iż-żmien imbagħad trid tħallsu.

Is-somma ta' Lm18 miljun tirriferi għal nies illi qabżu mhux il-45 ġurnata imma s-60 ġurnata u l-kontijiet tagħhom kienu ta' aktar minn Lm100.

Li kieku kelli nżid il-kontijiet ta' inqas minn Lm100, probabbilment is-somma kienet titla' għal madwar Lm23 miljun.

Il-fatt li l-Enemalta tħallas Lm1.5 miljun f'interessi għax tissellifhom mill-banek ifisser li dawn fl-aħħar mill-aħħar jidħlu fl-operating costs tagħha.

Dan ifisser li l-Enemalta tagħmel it-telf u allura jkollok pressjoni fuq ir-rati tad-dawl illi tiċċarġja.

Għalhekk jekk ma ssolvix il-problema, bilfors ikollok tgħolli r- rati tad-dawl.

Apparti minn dan, jien għalija m'huwiex ġust li minħabba li hemm 10% tan- nies li l-kontijiet ma jħallsuhomx fiż-żmien - fil-fatt madwar 90% tal- poplu jħallsu l-kontijiet tagħhom fiż-żmien - ħaddieħor se jipperikola s- sostenibilita` tar-rati illi għandna llum.

Is-sistema li se nużaw biex nissensibilizzaw lil kulħadd hija prevista diġa` fil-liġi pero' kienet tiġi applikata darba kultant u rrid ngħid ukoll li ma kenitx ikkontrollata b'mod ugwali għal kulħadd imma kienet diskrezzjonali ħafna fuq il-bażi ta' min jamministraha.

Li qed ngħid huwa dan.

L-ewwelnett bdejna kampanja ta' adverts fil- gazzetti - kif naħseb rat l-Onor.

Coleiro llum - biex navżaw lin-nies dwar din is-sistema.

Qed ngħidu li min ma jħallasx u l-kont tiegħu jaqbeż il-45 ġurnata għandu perijodu ta' xahrejn biex iħallsu.

Wara dak iż-żmien jibda jeħel interessi ta' 8% kif previst mir-regolamenti ta' l-Enemalta, jew interessi ta' 9% kif previst mir-regolamenti tal-water services corporation.

Barra minn hekk huwa previst ukoll fir-regolamenti li immedjatament dak li jkun jinqatagħlu s-supply tad-dawl u l-ilma u ma jiġix rikonness qabel ma jħallas il-kont.

U biex tiġi rikonnessa s-supply, l- individwu jrid iħallas ukoll multa ta' Lm60.

Dawn m'humiex affarijiet ivvintati imma qegħdin kollha fir-regolamenti.

Billi nafu illi jista' jkun hemm nies li ħallew il-kontijiet tagħhom jitilgħu u allura ma jistgħux iħallsuhom f'daqqa, għamilna arranġamenti mal- banek biex f'isem l-individwu jagħmlu standing order u l-kont jitħallas b'mod regolari lill-korporazzjonijiet.

B'dan il-mod niżguraw li jkun hemm in-nifs u jkun hemm ukoll regolarita` fil-pagamenti.

Ovvjament il-bottom line jibqa' li l-kontijiet iridu jitħallsu.

Naħseb li huwa nġust u totalment inaċċettabbli li filwaqt li jkun hemm min iħallas regolarment, ikun hemm oħrajn li jinjoraw il-kontijiet li jintbagħtu lilhom tas-servizz li huma stess ikunu ġġeneraw.

Il-maġġoranza ta' kontijiet pendenti f'din il-kategorija m'humiex domestiċi.

Fil-fatt jidhirli li madwar 5% biss huma domestiċi filwaqt li l-oħrajn huma ta' nies fil-kummerċ bħal sidien ta' ħwienet, ta' industriji u ta' hotels.

Meta nieħdu dan kollu in konsiderazzjoni naħseb illi rnexxielna noħolqu bilanċ bejn dak li huwa dovut lill-Water Services Corporation u lill- Enemalta u l-bżonn li ma nibqgħux nisselfu l-flus mill-banek għall-kapriċċ ta' ftit individwi.

Irridu nsibu sistema biex min jittraskura li jħallas il-kontijiet, ikun jista' jħallashom bin-nifs imma naturalment ikun soġġett li jħallas ukoll l-interessi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Jista' l-ministru jgħidilna minn meta se tibda tiġi applikata din is-sistema, jekk jogħġbu?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: F'ċerti każijiet is-sistema diġa` bdiet titħaddem pero' hemm perijodu, mingħalija sa nofs il-ġimgħa d-dieħla, ta' publicity campaign u lejn l-aħħar tal-ġimgħa d-dieħla tibda titħaddem is-sistema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-ministru jgħid kif se jiġu stmati dawk il- familji li għandhom problemi soċjali, forsi għax ħadd minnhom ma jkun jaħdem jew ikollhom problemi ta' mard u affarijiet simili?

Dawn xorta waħda se jinqatgħalhom is-servizz tad-dawl u l-ilma?

Jista' jgħid ukoll x'jiġri f'każ li l-Enemalta jew il-Water Services Corporation ikollhom jagħtu lil xi azjendi jew kumpanniji u dawn min-naħa tagħhom ikollhom kontijiet pendenti ma' l-istess korporazzjoniiet?

F'dak il-każ se jsir off-set jew xorta waħda se jinqata' s-servizz tad-dawl u l- ilma?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena assolutament m'għandi l-ebda problema li jsir off-set f'każijiet simili, basta qed nitkellmu fuq kontijiet ta' l-Enemalta jew tal-Water Services Corporation.

Għax l-Onor.

Mizzi u jien neħduhom bħala affarijiet ordinarji u normali dawn imma ssib nies li għax għandhom jieħdu mill-income tax department, per eżempju, jippretendu li m'għandhomx iħallsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Jekk qed nitkellmu dwar korporazzjonijiet li għandhom jagħtu u fl-istess ħin għandhom jieħdu, ma nsib l-ebda problema ta' xejn jekk naqbdu nagħmlu off-set u neħilsu kollox, anzi b'dan il-mod inkunu qed neħilsu mill-karti u anke mill-avukati.

Dwar l-ewwel mistoqsija ta' l-Onor.

Mizzi tajjeb li ngħid li l-ewwelnett min huwa ddikjarat bħala social case mid-dipartiment tas-servizzi soċjali, diġa` m'huwiex qed iħallas il-kera ta' l-arloġġi u jiġi charged reduced rates.

Jien nippretendi li dawn in-nies, li huma ċertifikati li huma social cases, għandhom jagħmlu l-parti żgħira tagħhom.

U rrid ngħid li huma ftit dawk li qegħdin lura, biex inkunu ċari, pero' l-ftit li għandhom jagħtu, iridu jagħtuh.

Ma jistax ikun li noħorġu kontijiet bis- salvagwardji kollha, bit-tnaqqis kollu li r-regolamenti jippermettulna li nagħmlu u anke dak il-ftit jiġi injorat.

Qed ngħidu li min għandu bżonn in-nifs biex iħallas, żgħir kemm hu żgħir l- ammont, se nagħtuh in-nifs, pero' qed ngħidu wkoll li dak kien jiġri fil- passat.

Mil-lum 'il quddiem jekk trid id-dawl, jekk trid l-ilma, il-ftit li jiġik il-kont, trid tħallsu f'45 ġurnata.

Jew inkella nistgħu niddeċiedu f'dan il-parlament li ċerti każijiet m'għandhom iħallsu xejn imma mbagħad min bħalna hawn ġew m'huwiex social case, irid iħallas aktar biex jagħmel tajjeb għalihom.

Nistgħu niddeċiedu hekk jekk irridu.

Pero' xi ħadd irid iħallas għax il-ġenerazzjoni tad-dawl ma taqax mis-sema.

Trid taħraq il-fuel fil-power stations u timpjega lin-nies u dawn l-affarijiet iqumu l-flus.

Jiġifieri jekk irridu nistgħu neżentaw nofs il-popolazzjoni ta' Malta, nistgħu neżentaw il-hotels kollha u l-industrija kollha, pero' xi ħadd irid iħallas għal kull min jiġi eżentat.

Sur President, is-sistema hekk qiegħda.

Lil min għandu bżonn l-għajnuna, kull gvern għenu billi applika tariffi minimi ħafna.

Pero' jien nippretendi li huma għandhom jagħmlu l-parti tagħhom ukoll u mhux jesaġeraw fil-konsum.

Għax tista' tbaxxi kemm trid it-tariffi imma jekk tiġi taqa' u tqum mill-konsum, fl-aħħar mill-aħħar il-kont ittellgħu wkoll!

Wieħed jista' jara li l-averages tal-kontijiet tal-11,000 social case li hemm, huma baxxi ħafna.

Pero' naħseb li lkoll għandna nippretendu li dak il-ftit għandu jitħallas fi żmien 45 ġurnata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, jien nifhem illi l-Enemalta trid tieħu ċerti miżuri minħabba ż-żieda fil-prezz taż-żejt pero' nixtieq li l- ministru jserraħ ras il-poplu Malti u Għawdxi li l-Enemalta, jew il-gvern, m'huwiex se jirrikorri għall-miżuri li kien ħa gvern Laburista fil-passat li meta kien għola ż-żejt iddeċieda li jħalli t-toroq ta' Malta u Għawdex fid-dlam.

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nista' nassigura lill-Onor.

Membru li eżaminajna fuq li eżaminajna alternattivi u mudelli differenti ta' finanzjament imma s'issa għadu qatt m'għaddielna minn rasna li nitfu t-toroq biex niffrankaw id-dawl.

Mr Speaker, l-istreet lighting f'dan il-pajjiż - qed nirriferi direttament għall-ġenerazzjoni ta' dawl u mhux għal-labour costs biex iżżomm il-poles, eċċ. - iqum madwar Lm1,200,000.

Hawn industriji li jikkonsmaw id-doppju ta' dan.

Jiġifieri nista' nassigura lil dan il-parlament li relattivament għall-konsum sħiħ li jiġi billed, l-istreet lighting m'huwiex xi ħaġa partikolari.

Għalkemm fit-toroq ta' pajjiżna għandna ammont mhux ħażin ta' dawl - jien kultant ngħid li għandna żżejjed u jkun aħjar kieku flok inħallu dak l-ammont kollu ta' dawl jixgħel, speċjalment f'kull pjazza antika li għandna, inbaxxuh u nagħmluh naqra aktar bis-sens - relattivament il-billing kollu li jsir mill-Enemalta għall-istreet lighting m'huwiex daqstant għoli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, għalkemm fuq il-gazzetta ntqal li hemm 11,000 każ ta' social cases, jista' l-ministru jgħid jekk sarx xi social impact assessment fuq kategoriji oħra ta' nies, fosthom dawk li jgħixu bil-minimum wage, biex naraw jekk dawn jifilħux iħallsu kontijiet f'daqqa f'dan iż-żmien partikolari?

MR SPEAKER: Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwelnett ma naħsibx li l-Onor.

Coleiro fehmitni.

Ħadd m'hu qed jgħid li dawn il-flus għandhom iħallsuhom f'daqqa.

Anzi biex ma jħallsuhomx f'daqqa għamilna arranġamenti mal-banek biex ikunu jistgħu jħallsuhom bin-nifs.

Aħna ridna nagħmluhom mal-banek għar-raġuni li rridu li jkun hemm standing orders u aħna assigurati li l-kontijiet se jitħallsu over a period of time.

Jien nifhem li parti mit-tort hu ta' l-Enemalta li sfortunatament fuq medda ta' snin - mingħajr ma nwaħħal f'ħadd - ma daħħlitx ir-regola stretta li taqta' s-servizz tad-dawl meta l-individwu ma jħallasx fi żmien 45 ġurnata.

Din bħal fil-każ ta' l-income tax.

Sakemm sa ftit snin ilu konna mdorrijin inħallsu dejjem b'lura, kollox kien jibqa' għaddej.

Imma meta mbagħad inbidlet il-metodoloġija u kulħadd sar jaf li jekk ma jħallasx fi żmien stipulat se jeħel il-multi, kulħadd dara u beda jħallas it-taxxa fil-ħin.

Allura parti mit-tort li daħlet din il-mentalita` hija wkoll ta' l- Enemalta.

Minkejja li skond ir-regolamenti l-Enemalta setgħet iddur fuq dawk kollha li ma ħallsux il-kontijiet tagħhom u tgħidilhom li minn għada stess se taqtgħalhom is-servizz tad-dawl, deherli li dan m'huwiex ġust u li fuq l- arretrati għandu jingħata perijodu ta' żmien biex wieħed ikun jista' jħallas.

Dan huwa raġonevoli għax wieħed ikollu ċ-ċans iħallas u fl-istess ħin m'intix tagħmillu strain.

Pero' dan kien il-passat.

Issa qtajna linja u naħseb li diġa` qed inkunu ġenerużi biżżejjed meta l-liġi qed tippermetti 45 ġurnata biex jitħallas il-kont u 60 ġurnata biex jiġu applikati l- interessi.

Waħda mir-riformi li qed nikkonsidraw hija li nbiddlu s-sistema tal-billing biex il-familji jkunu jistgħu jippjanaw aħjar.

Waħda mill-problemi li hemm illum hija l-meter reading.

Aħna għandna sistema tal-ġenn li ma teżisti fl- ebda pajjiż ieħor fid-dinja, fejn nipprovaw naqraw l-arloġġi tal-pajjiż kollu kull tliet xhur.

Dan dejjem jirriżulta li ma jirnexxix assolutament, ħadd ma jista' jippjana u l-kontijiet ivarjaw.

Allura se nipprovaw immorru għal sistema fejn il-qari ta' l-arloġġ isir darba fis-sena, il-kont jintbagħat kull xahrejn u l-ammont tiegħu jkun one-sixth tas-sena kollha.

B'hekk almenu dak li jkun ikun jaf fuq medda ta' sena kif għandu jħallas u jkun jista' jippjana aħjar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' karti.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li qegħdin taħt sentenza ta' ħabs sospiża, flimkien ma' l-akkuża relattiva, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7816.

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti li daħlu l-Universita` għall-ewwel darba f'Ottubru 2004 maqsuma skond id-diversi korsijiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8226;

Tabelli li juru l-għadd ta' studenti li qed jattendu l-Universita` ta' Malta mqassma skond id-diversi korsijiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8228; u

Tagħrif dwar l-għaqdiet sportivi li matul l-2004 talbu għal xi għajnuna finanzjarja, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8237.

MR SPEAKER: Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd, il-grad u l-pajjiż li ġejjin minnu l-infermiera u qwiebel barranin li jaħdmu fi sptarijiet jew kliniċi pubbliċi f'Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7812;

Tagħrif dwar l-għadd, il-grad u l-pajjiż li ġejjin minnu tobba barranin li jaħdmu fil-Ministeru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil- Komunita`, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7813;

Lista ta' staff paramediku li jaħdmu fl-Isptar San Luqa, fid- Dipartiment għall-Anzjani u Kura fil-Komunita` u fid-Diviżjoni tas- Saħħa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7814; u

f'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali ta' l-Awtorita` tad-Djar għas-sena 2003-2004 u Estimi finanzjarji għas-sena 2004-2005; u

Tabella li turi l-għadd ta' benefiċjarji u n-nefqa fuq pensjoni tal- wens bejn l-1993 u Ottubru 2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8167.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dettalji dwar kumpanniji li applikaw għall-bini ta' l-impjant tat- trattament tad-drenaġġ f'Għawdex, flimkien mal-valur ta' l-offera li tefgħu, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8156.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX–XOGĦOL U T-TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2004- 2005

(Tkompli mid-9 ta' Novembru 2004)

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li l-gvern ħa 61 minuta u l-oppożizzjoni ħadet 82 minuta.

Għaldaqstant il-gvern baqagħlu 85 minuta waqt li l- oppożizzjoni baqgħalha 64, bil-winding up għall-gvern.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Sur President, illum l- attenzjoni f'din il-Kamra qiegħda fuq l-ETC, li hija korporazzjoni tal- gvern li qed tagħmel ħafna ġid għall-gżejjer Maltin u Għawdxin.

Irrid nieħu l-okkażjoni biex nifirħilha u anke nirringrazzja lill-Ministru Louis Galea li huwa responsabbli għaliha għax nafu li għandu għodda f'idejh li mhux faċli li tużaha pero` hu qed jużaha bl-aħjar mod possibbli għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin.

Fl-intervent tiegħi llejla, nixtieq niffoka biss fuq il-ħidma ta' l-ETC fil- gzira Għawdxija.

Qabel ma nibda rrid ngħid li r-rata ta' qgħad fil-gżira Għawdxija m'hijiex allarmanti kif qed tpinġiha l-oppożizzjoni biex forsi takkwista xi ftit tas-simpatija fost l-Għawdxin.

Ovvjament mhux qed ngħid li m'hemmx familji Għawdxin li għandhom xi membru tal-familja li qed ifittex xogħol u li l-opportunitajiet għalih ma jidhrux daqshekk tajba.

Irrid ngħid li minkejja li matul din l-aħħar sena, kellna żewġ fabbriki li għalqu, ir-rata ta' qgħad f'Għawdex hi ferm anqas minn dik li kellna fl- 1997 li kienet l-unika sena sħiħa fil-gvern tal-partit Laburista.

Irrid ngħid ukoll li l-fabbriki li għalqu, għalqu għaliex sabu pajjiż inqas żviluppat minn Għawdex u Malta u hemmhekk sabu ċ-cheap labour u għalhekk setgħu jħallsu l-ħaddiema ta' hemmhekk ferm inqas minn dawk Għawdxin u Maltin.

Jekk inħarsu lejn il-medja ta' persuni qiegħda minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena, insibu li l-medja kull xahar hija dik ta' 583 persuna filwaqt li fl-1997, il-medja ta' persuni qiegħda kull xahar kienet ta' 626 persuna, jiġifieri 43 persuna aktar kull xahar.

Minkejja dan, aħna m'aħniex moħħna mistrieħ li kollox miexi sew għaliex kellna snin li fihom ir-realta` kienet aktar diffiċli.

Il-gvern permezz ta' l-ETC qed jaħdem bis- sħiħ biex ikompli jtejjeb is-sitwazzjoni ekonomika fejn jidħol ix-xogħol, anke f'Għawdex.

Huwa fatt li hemm problemi li jinħassu iżjed f'Għawdex milli f'Malta.

Il- problema ta' nuqqas ta' għażla fl-opportunitajiet ta' xogħol hija reali fi gżiritna minħabba ċ-ċokon ta' Għawdex u minħabba l-limitazzjonijiet fir- riżorsi tal-gzira.

Il-gvern jemmen li Għawdex jeħtieġ li jkollu aktar għodda f'idejh biex jilqa' għall-problemi li jaffettwaw il-possibilita` ta' opportunitajiet ta' xogħol f'Għawdex stess.

Iva, Sur President, irridu ntejbu l-klima li fiha jopera s-settur privat u ntejbu l-għajnuna li jagħti l-gvern lil dan il-qasam.

Aktar kmieni din is-sena, il-gvern ippubblika l- ewwel pjan ta' azzjoni nazzjonali għall-impjiegi fejn ta ħarsa speċifika wkoll lejn il-ħtiġijiet ta' Għawdex.

Nafu li f'Għawdex il-qasam tal- manifattura m'għadux iħaddem in-numru sostanzjali ta' nies li kien iħaddem sa ftit snin ilu pero` minkejja dan, nafu wkoll li l-oqsma tal-produzzjoni ta' l-ikel, il-kostruzzjoni u l-qasam tas-servizzi żiedu n-numru ta' ħaddiema li jħaddmu u għalhekk żiedu l-opportunitajiet ta' xogħol f'Għawdex.

Il-politika tal-gvern dwar il-qasam tax-xogħol f'Għawdex hija strettament marbuta mal-provista ta' taħriġ adegwat mhux biss għal dawk li deħlin fil- qasam tax-xogħol imma wkoll lil dawk li diġa` qegħdin jaħdmu.

Irridu nżidu l-ħolqien tax-xogħol, irridu nżidu l-livelli ta' edukazzjoni u ħiliet fil- ħaddiema tagħna u rridu wkoll innaqqsu l-piżijiet żejda li l-industrija u l- qasam tax-xogħol għandhom speċifikament f'Għawdex.

Fil-ħidma kontinwa tiegħu f'dan il-qasam, il-Ministeru għal Għawdex jaħdem kontinwament ma' korpi mwaqqfa mill-gvern biex dan il-qasam f'Għawdex ikompli jissaħħaħ.

Jien qed nirriferi partikolarment għall-Gozo business chamber, għall-Gozo tourism association, għall-kunsill għall-edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali kif ukoll għal għaqdiet oħra.

L-ETC hija wkoll involuta kontinwament fit- tfassil ta' politika u strateġija għall-promozzjoni ta' taħriġ u xogħol f'Għawdex.

Dan l-aħħar l-ETC ikkummisjonat rapport dwar servizzi tal-gvern li jistgħu jingħataw minn Għawdex.

Matul is-sena d-dieħla huwa mistenni li r-rakkmandazzjonijiet li ħarġu minn dan ir-rapport jiġu riveduti sabiex titfassal strateġija għal Għawdex f'dan ir-rigward.

Fil-fatt is-sena d- dieħla huwa mistenni li l-ETC u l-gvern ifasslu servizzi aktar speċifiċi għal Għawdex biex inkomplu nsaħħu l-ħiliet tal-ħaddiema Għawdxin.

Hawnhekk nixtieq insemmi proġett li l-ministeru għal Għawdex flimkien ma' l- ETC għandhom għas-snin li ġejjin għaliex permezz ta' fondi ta' l-Unjoni Ewropea, speċifikament permezz tal-fond soċjali Ewropew – l-ESF – il- ministeru għal Għawdex u l-ETC se jkunu qed joffru korsijiet ta' taħriġ vokazzjonali kif ukoll skemi differenti għall-ġid tal-ħaddiem Għawdxi biex dawk li jridu jintegraw irwieħhom fil-qasam tax-xogħol ta' Għawdex, ikunu megħjuna jagħmlu dan.

Irrid ngħid li dan il-proġett ġie approvat riċentement u għalih se jiġu nvestiti euro 260,000.

Sur President, dawn il-korsijiet ta' taħriġ huma mmirati biex itejbu l- kapaċita` ta' dawk li qed jaħdmu kif ukoll ta' dawk li jixtiequ jiżviluppaw il-kapaċitajiet tagħhom biex isibu xogħol, fost l-oħrajn, fl-industrija tat- turiżmu.

Kulħadd jaqbel li din l-industrija hija waħda mill-aktar pilastri importanti għall-ekonomija Għawdxija u għalhekk l-ETC identifikat din in- niċċa bħala żona li fiha hemm potenzjal kbir għal aktar xogħol ta' kwalita` għall-Għawdxin f'Għawdex stess.

Fil-fatt hemm ippjanat li jsiru tliet skemi.

L-ewwel waħda hija skema maħsuba biex tgħin gradwati Għawdxin isibu xogħol ma' intrapriżi Għawdxin f'Għawdex stess.

It-tieni skema hi maħsuba biex tgħin intrapriżi żgħar itejbu jew jiżviluppaw in-negozji tagħhom billi jiġu pprovduti b'servizz ta' konsulenza filwaqt li t-tielet skema hi maħsuba biex tiżviluppa l-kapaċitajiet ta' dawk li jixtiequ jibdew in- negozju tagħhom.

Fil-fatt din l-iskema taħseb biex tipprovdi taħriġ kif ukoll għajnuna biex dawk l-individwi jagħmlu business plan u jwettquh.

Il- korsijiet ta' taħriġ huma mmirati biex dawk li m'għandhomx xogħol, ngħinuhom jiżviluppaw il-kapaċitajiet tagħhom u b'hekk ikunu f'qagħda aħjar biex isibu xogħol fil-qasam turistiku filwaqt li dawk li diġa` qed jaħdmu jtejbu l-kapaċitajiet tagħhom f'dan il-qasam.

Mill-banda l-oħra se noffru skemi li huma mmirati għal dawk li għandhom in- negozju sabiex dawn itejbu u jsaħħu l-kapaċitajiet u n-negozju tagħhom filwaqt li dawk li jixtiequ jibdew in-negozju tagħhom, ikunu megħjuna jagħmlu dan.

Din il-ħidma kollha li l-ministru għal Għawdex flimkien ma' l- ETC ippreparajna għall-ġid tal-ħaddiema Għawdxin hija biss pass ieħor kbir 'il quddiem li se jgħinna nindirizzaw aħjar it-tibdiliet neċessarji fid- dinja tax-xogħol illum.

Hawnhekk irrid nirringrazzja kemm lill-uffiċjali tal-ministeru għal Għawdex kif ukoll lill-uffiċjali ta' l-ETC ta' Għawdex għall-mod kif ħadmu biex stajna nakkwistaw dawn l-iskemi kollha li żgur se jħallu ġid kbir għall-Għawdxin.

Hawnhekk ma nistax ma nirriferix – għalkemm b'mod mhux dettaljat - għall-ħidma simultanja li aġenziji oħra tal-gvern – fosthom il-Malta enterprise u l-awtorita` tat-turiżmu – li permezz ta' skemi oħra, qed joffru opportunitajiet għall-ġid tal-ħaddiem u l-imprenditur Għawdxi.

Sur President, jien nemmen li l-futur li għandna quddiemna hu wieħed mimli b'opportunitajiet.

Il-gvern għaddej bil-ħidma biex ikompli jsaħħaħ l- infrastruttura u r-riżorsi tagħna.

Aħna tajna każ tal-problemi speċifiċi fejn jidħol il-qasam tax-xogħol u t-taħriġ u għalhekk qed nindirizzawhom bl- aktar mod tajjeb.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, sena wara l-oħra nitkellmu u niddiskutu l-qagħda tax-xogħol f'Malta għax għalkemm inkunu qed niddiskutu r-rapport annwali ta' l-ETC, bażikament din il-Kamra tkun qed tiddiskuti l- politika tal-gvern dwar ix-xogħol u l-qagħda tax-xogħol fil-pajjiż.

Sfortunatament il-kelliema tal-gvern minflok ma tkellmu fuq dak li qed jiġri fil-familji tagħna u fil-postijiet tax-xogħol tagħna, tkellmu bħallikieku kienu f'xi konferenza politika f'xi każin tal-partit Nazzjonalista.

Smajna biss ftaħir dwar kemm l-affarijiet sejrin tajjeb.

Imn'alla li l-istazzjon li fuqu jixxandar il-parlament ma tantx jisimgħuh nies u imn'alla li l-istrangers' gallery f'dawn l-aħħar snin qed tkun vojta għax dak li qed jintqal min-naħa tal-gvern żgur li mhux qed jirrifletti l- verita` tal-fatti li qed jgħixu l-Maltin u Għawdxin.

Anke issa smajna l- ministru għal Għawdex titkellem dwar Għawdex – jiena forsi l-anqas waħda li għandi hands- on fuq Għawdex – u xtaqt nirreferiha għall-paġna 27 tan- national action plan for employment fejn hemmhekk bl-aktar mod ċar qed jintqal:

"...in view of the fact that Gozo suffers from a more serious unemployment problem than Malta.".

Dan ifisser li l-istess rapport qiegħed jgħid li Għawdex isofri minn problema ta' qgħad ħafna aktar serja minn dik ta' Malta.

Kont nippreferi nisma' lill-ministru għal Għawdex titkellem kif fil-fatt qed tiġi tackled il-problema.

Huwa veru wkoll li f'dan il-pjan l-ETC se tkun qed tieħu xi inizjattivi partikolari għal Għawdex pero` minkejja li fil-bidu ta' dan ir- rapport innifsu jintqal li dan mhux rapport ta' kif se jiġu ġġenerati l- impjiegi, jien naħseb li mhux biżżejjed li nitkellmu fuq l-operat ta' l-ETC bħala taħriġ biss imma rridu nitkellmu fuq il-qagħda ekonomika ta' pajjiżna u fuq dak li suppost qed isir min-naħa tal-gvern biex attwalment jiġi ġġenerat ix-xogħol.

Sur President, għandna fatti llum, anke mill-pjan nazzjonali dwar il- poverta` u l-esklużjoni soċjali, fejn jintqal bl-aktar mod ċar li nofs dawk li huma unemployed, huma l-fqar ta' Malta u għaldaqstant inħoss li din it- tip ta' diskussjoni hi aktar serja mis-soltu.

Din li nofs dawk li huma unemployed huma l-fqar ta' Malta hija xi ħaġa li dehret riċentament fl- istatistika tagħna u allura din kellha tieħu dimensjoni ħafna aktar reali mis-soltu.

Qabel inkompli fuq dan, nixtieq indur ftit lejn ir-rapport ta' l-ETC u nsemmi xi ftit affarijiet.

Il-bieraħ smajna lill-ministru jaqra ħafna figuri u jagħtina stampa ta' kemm l-affarijiet sejrin tajbin u li l-gvern mhux jinkwieta minkejja dak li tgħid l-oppożizzjoni dwar il-qgħad.

Minkejja dan, l-istess rapport ta' l-ETC, fil-foreword tiegħu, jgħid hekk:

"Despite the fact that the number of vacancies notified to ETC dropped by 10% on the previous financial year, the total number of ETC placements was only 2.5% less than last year.".

Ma nistax nifhem jien kif l-ETC tħossha komda li għamlet 2.5% anqas placings meta l-postijiet tax-xogħol naqsu b'10%.

Sur President, anke kieku naqsulha b'1%, l-ETC kellha għaliex tinkwieta aħseb u ara meta għandna din ir-rata ta' 2.5%.

Fil-fehma tiegħi, anke jekk ikollok persuna waħda bla xogħol, il-politika tal-gvern tal-ġurnata tkun qed tfalli, aħseb u ara meta llum nafu li s-sitwazzjoni fis-settur tax-xogħol qed taggrava minn xahar għal xahar.

Dan mhux qed ngħiduh min-naħa ta' l-oppożizzjoni biex noqogħdu niftaħru jew nitkessħu għaliex jien l-ewwel waħda - u m'għandix dubju li sħabi kollha hekk – ma neħux gost b'dan l-inkwiet.

Billi qegħdin fl- oppożizzjoni ma neħdux gost naraw nies li f'daqqa waħda jsibu ruħhom bla xogħol u jkollhom ibiddlu radikalment il-mod ta' kif jgħixu u jaraw kif se jirnexxilhom jgħixu b'mod diċenti.

Ċertament aħna m'aħniex kuntenti b'dan u nifirħu meta pajjiżna jkun miexi fuq mewġa ta' ġid fejn ix-xogħol ikun abbundanti u kulħadd ikun qiegħed igawdi mill-frott ta' ħidmietu.

Fil-foreword ta' dan l-istess rapport ta' l-ETC hemm miktub:

"Success can be reported this year on containing abuse as the number of persons struck off the unemployment register was 45% higher than last year.

This resulted from better desk investigation and collaboration with other concerned government entities.".

Kieku jien konvinta li dawn il-45% kienu kollha qed jabbużaw, kont ngħid prosit kbira lil ETC li rnexxielha taqbad l-abbuż u twaqqaf dan is-serq tal- fondi tal-poplu Malti.

Pero` jien m'inix konvinta minn dan u naħseb li wħud minn dawk il-45% ma kenux nies li kienu qed jabbużaw.

Jien kont nippreferi li kieku l-ETC ppreżentat mhux biss il-persentaġġi ta' kemm inqatgħu nies imma anke l-figuri ta' kemm nies marru quddiem il-national employment authority u hemmhekk rebħu lura d-dritt li jirreġistraw għax kienu nqatgħu inġustament.

Qed ngħid dan għax jien personalment ikolli diversi nies li jiġu maqtugħa inġustament minn fuq ir-reġistru ta' l-ETC u jkollhom jagħmlu xhur – xi sitt xhur jew aktar – biex l-appell tagħhom jinstema' quddiem in-national employment authority u matul dawn ix-xhur jispiċċaw mingħajr sold biex imantnu l-familja u li kieku ma jkunx hemm xi relative jew il-ġenituri tagħhom li jgħinuhom f'dawn il-mumenti, nixbgħu naraw nies jittallbu.

Jien se nsemmi każijiet ta' kif jinqatgħu n-nies minn fuq il-lista tar- reġistrar b'mod inġust.

Diġa` l-fatt li qed igħid li "this resulted from better desk investigation" m'huwiex sinjal tajjeb.

Ma nistax nifhem kif minn fuq l-iskrivanija tista' tinvestiga u tieħu deċiżjonijiet korretti meta ħafna affarijiet jitolbu xogħol ta' fieldwork biex inti tkun tista' verament tinvestiga u tkun ċert li dak li tkun qed tagħmel, ikun korrett.

Per eżempju, jien kelli każ ta' raġel tal-familja li ġie mitlub jagħmel telefonata lil employer biex jitolbu x-xogħol, u meta dan għamel hekk l- employer kważi ma tax kasu tant li lanqas biss ħadlu d-dettalji tiegħu u ħallih billi qallu li hu ma kellux esperjenza għal dak ix-xogħol li kien qed jitlob.

Imbagħad meta dan mar jirreġistra qalulu li kien inqata' minn fuq il-lista tar-reġistrar minħabba li ma marx biex jagħmel l-interview ma' dak l-employer.

Għalhekk bir-raġun dan ir-raġel appella u meta morna quddiem in-national employment authority huwa wera l-breakdown tal-kont tal- Vodafone tiegħu biex jipprova - u fil-fatt imn'Alla kien dan il-kont - li fil-fatt huwa kien ċempel lil dan l-employer.

Fil-fatt irriżulta li għal xi raġuni jew oħra l-employer iddeċieda li ma jeħux id-dettalji personali ta' dan l-individwu minn fuq it-telephone u lanqas biss indenja ruħu jinforma lill-ETC li fil-fatt dak l-individwu kien ċempel imma ma ntgħażilx minħabba li ma kellux l-esperjenza fix-xogħol li kien qed jitlob hu.

Issa hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħidu li minħabba din in-negliġenza dan l- individwu dam sitt xhur jew seba' ma jiħux lanqas sold wieħed min-naħa tad- dipartiment tas-sigurta` soċjali, u m'hemmx għalfejn ngħidu li minħabba f'hekk ġew ikkaġunati problemi kbar kemm għalih kif ukoll għall-familja tiegħu.

Nixtieq insemmi każ ieħor fejn l-ETC ċemplet individwu, talbitu jċempel lil xi ħadd għax-xogħol u meta dan l-individwu għamel kif qalulu, l-employer wieġbu li ma kienx qed ifittex nies għax-xogħol imma minkejja dan, huwa qallu biex iċempel fi ftit jiem oħra.

Għalhekk wara ftit jiem dan l- individwu reġa' ċempel, imma sfortunatament baqa' ma ngħata risposta ta' xejn.

Imbagħad meta wara 15-il ġurnata reġa' mar biex jirreġistra, lil dan l-individwu qalulu li ġie maqtugħ minn fuq il-lista tar-reġistrar.

Issa anke f'dan il-każ, dan huwa raġel tal-familja b'erbat itfal.

Biss biss l- appell tiegħu dam biex instema' xi sitt xhur jew sebgħa, imma almenu mbagħad ġustament spiċċa biex rebħu wkoll għax kif jgħid il-Malti, għar- raġuni m'hemmx forza.

Mr Speaker, ġew quddiemi żewġ każijiet oħra fejn għalkemm huwa veru li t- tort ma kienx ta' l-ETC, jien persważa li kieku din il-korporazzjoni minflok ma tagħmel better desk investigations, tagħmel ftit fieldwork tkun taf kemm sfortunatament għandna employers li qed jistmaw lill-ħaddiema tagħhom bħall-annimali.

L-employers qed jittrattaw lill-ħaddiema bl-aktar mod vili tant li qed jaddottaw sistemi ta' hire and fire.

Per eżempju, naf b'każ ta' tfajla li kienet bil-vacation leave u peress li f'ġurnata minnhom qamet ma tiflaħx, marret għand it-tabib.

Sakemm kienet għand it-tabib ċemplulha biex tidħol għax-xogħol u għalkemm hi qaltilhom li kienet ma tiflaħx, qalulha li jekk ma tidħolx għax-xogħol tista' ma tersaqx iktar 'l hemm.

Fil-fatt din baqgħet ma daħlitx minħabba li kienet ma tiflaħx, spiċċaw biex keċċewha u fuq il-formola ta' l-ETC minflok ma niżżlu li kienet ġiet redundant, niżżlu li din qabdet u telqet mix-xogħol minn jeddha bil-konsegwenza li din it-tfajla spiċċat ma tistax tirreġistra għax-xogħol fuq l-ewwel parti tar-reġistru u kellha tirreġistra fuq it-tieni parti tar- reġistru.

Għalhekk anke f'dan il-każ, din it-tfajla kellha tmur quddiem in- national employment authority, għamlet kważi seba' xhur tistenna biex imbagħad spiċċat li rebħet il-każ.

Naf b'każ ieħor ta' tfajla b'kondizzjoni medika li spiċċat biex tkeċċiet mix-xogħol minħabba li kienet bil-kuntratt.

Għax meta ħaddiem ikun bil- kuntratt dan ikun ifisser li l-employer ikun jista' jagħmel li jrid bih!

Issa wieħed mill-managers tal-kumpannija li kienet timpjegaha qal lili personalment li din it-tfajla kellha bżonn il-kura, jiġifieri dawn kienu jafu li din it-tfajla kellha bżonn il-kura, pero' dawn minflok ma taw ir- raġunijiet veri lill-ETC għaliex kienu keċċewha ġabuha li hi qabdet u telqet minn jeddha.

Għalhekk din it-tfajla ma tistax tirreġistra fuq l- ewwel parti tar-reġistru u sal-lum għadha qed tistenna biex tidher quddiem in-national employment authority.

Minħabba dawn ir-raġunijiet ikolli b'dispjaċir ngħid li l-ETC ma tistax tiftaħar li qatgħet 45% iktar ħaddiema mis-sena li għaddiet minn fuq il- lista tar-reġistrar minħabba li għamlet better desk investigations.

Id- desk investigations ma jwasslukx biex tasal għar-realtajiet ta' l- affarijiet.

Ħafna drabi meta ma tagħmilx il-fieldwork u ma tinvestigax kif suppost mhux talli ma tkunx qed twaqqaf l-abbuż talli tkun qiegħed tissagrifika nies innoċenti u tgħaddihom minn ċertu martirju u gwaj bla bżonn.

Imbagħad meta niġu għal paragrafu 3.2 tar-rapport li ppreżentatilna l-ETC, liema paragrafu huwa intitolat "Research and Development", insibu li taħt it-taqsima "The school to work transition of young people in Malta" fost affarijiet oħra dan igħidilna hekk:

"Most area secondary/trade school students are the ones who tend to opt for employment immediately after completing compulsory schooling and end up in elementary occupations or as machine operators while most junior lyceum and church and independent school students opt to continue their studies and end up in occupations of relatively higher status.

Moreover the researchers stated that a significant number of students are ending up without any qualifications at all making it difficult for them to find employment.".

Ovvjament lili dan it-tip ta' diskors jinkwetani ħafna, bħalma jinkwetani l- paragrafu li jmiss, li jgħid hekk:

"Meanwhile the researchers argue that there is a growing need for more and better links between the different stakeholders that have an impact on the school to work transition of young people in Malta.

More links should be introduced between school and industry at secondary level and in the general education track especially when it comes to career guidance and counselling.

Meanwhile collaboration between vocational education and industry should be strengthened and more overlapping should be present between the different education paths for students to be able to combine different educational packages.".

Mr Speaker, fl-opinjoni tiegħi dawn iż-żewġ paragrafi jirriflettu l-failure fil-politika ta' dan il-gvern.

L-ewwel smajna lill-Onor.

Giovanna Debono tagħmel paragun bejn il-qgħad li hawn din is-sena u l-qgħad li kien hawn fl- 1997, jiġifieri għamlet paragun ta' sena waħda ta' gvern li ilu fil-poter għal iktar minn 16-il sena ma' sena waħda ta' gvern Laburista.

Ovvjament ma jistgħux isiru dawn it-tip ta' paraguni, u l-paraguni rridu nagħmluhom fuq bażi ta' dawk is-16-il sena li kienu mmexxija minn gvern li llum qed jiġi hawnhekk u jammetti falliment fil-politika edukattiva tiegħu.

Wara 16- il sena kif għadna niġu hawn u ngħidu li għandna numru sostanzjali ta' secondary and trade school students li jispiċċaw jaħdmu mingħajr ma jkomplu l-edukazzjoni tagħhom u li huma l-junior lyceum, iċ-church u l-independent school students li huma l-aktar studenti li jkunu jridu jkomplu l-istudji tagħhom?

L-ewwelnett, Mr Speaker, suppost illum mhux biss għandna l-post-secondary schools imma wkoll il-vocational education permezz ta' l-MCAST, u ġaladarba qed insemmi lill-MCAST nixtieq ngħid xi ħaġa fuq dan il-kulleġġ.

Jien naf biżibilju ta' studenti li applikaw biex jidħlu l-MCAST u sfortunatament huma ma daħlux f'dan il-kulleġġ mhux għax ma kellhomx kwalifiki biżżejjed biex jidħlu imma għax l-MCAST m'għandhiex il-capacity li tieħu lil kulmin għandu l-kwalifiki neċessarji biex jidħol f'dan il-kulleġġ bil-konsegwenza li ħafna minn dawn iż-żgħażagħ spiċċaw barra minkejja li xtaqu jkomplu l- istudji tagħhom.

Niftaħru ħafna bl-MCAST - din hija xi ħaġa tajba għax fl- aħħar, wara 16-il sena, il-gvern Nazzjonalista daħħal f'rasu li għandu jagħti importanza lill-vocational education - pero' sadanittant, minkejja t- twaqqif ta' dan il-kulleġġ, xorta waħda għandna studenti li spiċċaw jiġru barra minħabba li l-MCAST ma jistax jieħu iktar studenti biex dawn ikomplu jkabbru l-ħiliet u s-snajja' li għandhom bżonn ħalli finalment ikunu jistgħu jiġu assorbiti fid-dinja tax-xogħol.

Jiddispjaċini ngħid li dan ir- rapport imkien ma jsemmi dan il-fattur, u jien kont nippretendi li hawnhekk nara xi ħaġa f'dan ir-rigward għax fil-fehma tiegħi, din hija xi ħaġa mill- iktar serja.

Dawk iż-żgħażagħ li mhux qed ikollhom l-opportunita` li jidħlu fl-MCAST u allura mhux qed ikollhom l-opportunita' li jiġu mħarrġa f'xi sengħa jew f'xi ħila li għandu bżonn is-suq tax-xogħol illum se jispiċċaw ma' wiċċ l-ETC għax issa dawn se jkollhom jibdew ifittxu x-xogħol mingħajr il-ħiliet u s-snajja' li hemm bżonn.

Meta għandna kulleġġ li suppost qed iħarreġ liż-żgħażagħ tagħna, dan għandu jkun kemm jista' jkun solidu ħalli dawk iż-żgħażagħ li m'għandniex bżonn nimbottawhom biex jipprovaw ikabbru l-ħiliet tagħhom jingħataw l-ispazju u jitħallew jieħdu l- inizjattiva li għandhom biex jimxu 'l quddiem.

Mr Speaker, sfortunatament m'għandniex biss din it-tip ta' sitwazzjoni imma għandna wkoll sitwazzjoni oħra għax għandna żgħażagħ li qed ikunu mħarrġa ...

Il-bieraħ il-ministru semmieh dan il-fatt.

Jien iddispjaċieni meta rajt li l-ministru ġie hawnhekk b'moħħu mistrieħ għax kulma għandu jirreġistraw għax-xogħol huma 151 gradwat.

Dawn huma gradwati li waqt li kienu l-universita`, sena wara l-oħra, għerqu għaraq tad-demm, biex imbagħad illum dawn qed idumu x-xhur u s-snin biex isibu jaħdmu.

Jew inkella xi ngħidu għal dawk il-gradwati li m'humiex qed isibu jaħdmu għal dak li jkunu tħarrġu għalih bil-konsegwenza li qed jieħdu post żgħażagħ oħra?

Ġieli niltaqa' ma' employers li jgħiduli li ppubblikaw xi advert biex jimpjegaw skrivana u mhux talli applikaw 200 għal din il-vakanza talli nofshom huma gradwati.

Meta tisma' dawn l-affarijiet tibda trodd is- slaleb!

Hemm employers li jgħidulek li jekk iħaddmu gradwat jew gradwata bħala skrivana, iċ-chances huma li wara ftit jitilqulhom u allura jkunu ħarrġu l-persuna għal dik il-pożizzjoni għalxejn imma mbagħad hemm employers li jippreferu jagħżlu gradwat jew gradwata, u f'dak il-każ dawn il-gradwati jkunu qed jieħdu post dawk iż-żgħażagħ li jkunu tħarrġu għal dak ix-xogħol partikolari.

Għalhekk irridu nħarsu lejn ir-realta` u naraw x'qed jiġri verament f'pajjiżna, għax għandna żgħażagħ li qed joħorġu mill-iskejjel tagħna mhux ippreparati biżżejjed jew m'huma ppreparati xejn għall-ħiliet u għas- snajja' li għandu bżonn is-suq tax-xogħol illum, jew għax m'humiex motivati biżżejjed jew inkella għax is-sistema edukattiva tagħna m'hijiex tħejjihom biżżejjed, u aħna lkoll konxji ta' l-illitteriżmu li hawn fil-pajjiż.

U kieku mhux veru teżisti din is-sitwazzjoni fil-pajjiż il-gvern ma kienx ikollu għalfejn jidħol f'inizjattivi ħalli jipprova jeqred din il-pjaga, għax illum lil min hu illitterat wieħed jista' jsejjaħlu "il-fqir ta' dejjem" – għandna żgħażagħ li għandhom il-ħajra u l-inizjattiva li jkomplu jimxu 'l quddiem, imma kif għedt diġa`, l-MCAST m'għandux il-kapaċita` u logistics biżżejjed biex ikun jista' jilqa' lil kulħadd.

Imbagħad għandna sitwazzjoni ta' gradwati li qed imorru the whole hog fil- ħajja edukattiva u akkademika tagħhom u dawn qed ikollhom jistennew ix-xhur u s-snin biex isibu jaħdmu f'dak il-qasam li jkunu tħarrġu fih.

Din hi r- realta` u għalhekk jien jiddispjaċini meta fl-introduzzjoni li għamel għal dan id-dibattitu smajt lill-Ministru Galea jikkonsla li 151 gradwat u gradwata biss għadhom jirreġistraw għax-xogħol.

Issa jekk Alla jrid dan ix- xahar jiggradwaw 2,500 student u studenta oħra u naraw kemm dawn se jsibu mpjieg!

Imbagħad naraw jekk is-sena d-dieħla nerġgħux niġu niftaħru hawnhekk li kulma għad fadal biss huma 151 gradwat u gradwata li għadhom jirreġistraw għax-xogħol!

Mr Speaker, ftit taż-żmien ilu l-ETC kienet għamlet tracer study – fil-fatt ma nafx jekk minn dak iż-żmien 'l hawn din il-korporazzjoni reġgħetx aġġornat dan l-istudju, u jekk għadu ma ġiex aġġornat naħseb li ta' min jaġġornah – fuq fejn qed jispiċċaw jaħdmu l-gradwati, u niftakar li fost affarijiet oħrajn iċ-chairman li kien qed jiġi intervistat minn din il- gazzetta, Dr Robert Tufigno, kien qal li minn dan it-tracer study rriżulta li ħafna mill-gradwati ġew assorbiti mill-gvern u ftit kienu dawk li kellhom l-istimolu ta' entrepreneurship.

Ovvjament din ma tantx hija xi ħaġa pożittiva għax jekk lanqas l-universita` m'hi qed tħajjar lill- gradwati jkollhom dak is-sens ta' entrepreneurship, allura rridu naraw kif nindirizzaw din il-problema.

Jekk se nibqgħu bil-mentalita` li min jiggradwa jrid bilfors jiġi assorbit mill-gvern, se jkollna problemi fundamentali għax allura dan ifisser li lanqas fil-livell terzjarju m'hu qed jirnexxielna nagħtu dak l-ispirtu li kull żagħżugħ u żagħżugħa għandu jkollha wara li tkun iggradwat.

Mr Speaker, meta qrajt dak il-paragrafu li għadni kemm ikkwotajt, jiġifieri li:

"Meanwhile the researchers argue that there is a growing need for more and better links between the different stakeholders that have an impact on the school to work transition of young people in Malta.",

ftakart fil-kurrikulu nazzjonali, u miegħi ġibt il-proceedings ta' konferenza li kienet saret fuq l-implementation of the national curriculum li kien sar bejn id-9 u l-11 ta' Ġunju tas-sena 2000.

Fil-fatt dan id- dokument li għandi f'idejja għandu diversi partijiet li qed jitkellmu proprju fuq il-links between school and the world of work.

Għalhekk illum jien nistaqsi: Imma erba' snin wara li ġie ntrodott in-national curriculum u li saret konferenza għall-implimentazzjoni tan-national curriculum kif qed terġa' tiġi l-ETC tgħidilna li l-links bejn l-iskejjel u l-postijiet tax-xogħol hemm bżonn li jiġu żviluppati aktar u aħjar?

Fil-fatt issa se nikkwota xi siltiet mill-proceedings ta' din il- konferenza.

Kien hemm ukoll rapport partikolari fuq workshop, liema rapport kien intitolat "Links between school and the place of work" li kien chaired mis-Sinjura Antoinette Caruana.

Ta' min igħid li kien hemm diversi membri involuti f'dan il-workshop, fosthom Josephine Attard Sultana, Dr Godfrey Baldacchino, is-Sur Emanuel Chetcuti, is-Sur Gaetan Cristina, is- Sur Albert Ellul, is-Sur Victor Scicluna u s-Sinjura Monica Vella, u dawn irrapportaw ...

Issa ma ninsewx li dawn għamlu dan ir-rapport erba' snin ilu, u għalhekk meta llum, erba' snin wara, qed naraw x'qed tgħid l-ETC, qed nistaqsi lili nnifsi: Imma allura x'sar f'erba' snin fl-iskejjel tagħna?

Allura n-national curriculum x'effett qed iħalli?

Qed jiġi implimentat jew le?

Għax la l-ETC għadha qed titkellem b'dan il-mod ma nafx kemm qed jiġi implimentat, u dan apparti li l-effetti m'aħniex qed inħossuhom.

Fil-fatt dawn in-nies li ħadu sehem f'dan il-workshop u li semmejt b'isimhom qalu hekk:

"Although a number of well meant initiatives and sporadic activities are organised with the aim of linking schools and the world of work, it is apparent that the gap is wide and needs to be urgently addressed".

Erba' snin ilu għedna li the gap is wide and needs to be urgently addressed, u llum, erba' snin wara, għadna qed ngħidu that we need more and better links! –

"In the schools work is regarded as a distant place, something to hear about from secondary sources.

Knowledge imparted at schools is rarely about work.

It is for work in vocational education and not about work at all in non-vocational schools.".

Mr Speaker, jiena ma nistax nifhem, u dan ukoll narah falliment.

Jiġifieri ilna erba' snin laying back u mbagħad niġu hawnhekk u nerġgħu nsibu l- istess affarijiet?!

Dan ir-rapport ikompli jgħid hekk: "The assumption remains in vocational education that the toolbox of today will remain valid tomorrow.

The changing reality presents a stark difference.

In non-vocational education the perspective on work and the workplace is conspicuous by its low priority or complete absence.".

Dan id-diskors intqal erba' snin ilu, Mr Speaker, jiġifieri dak iż-żmien konna diġa' qed nidentifikaw x'inhuma l-problemi biex inqarrbu l-iskejjel tagħna lejn id-dinja tax-xogħol!

Madankollu erba' snin wara qed ngħidu li għandna bżonn iktar links u links aħjar bejn l-iskejjel u d-dinja tax- xogħol.

Dan ir-rapport igħid ukoll li:

"Most contact between education and industry is motivated by consideration of career growth and recruitment.

Many employers still refrain from devoting resources to educating those who are not potential recruits and schools may feel it a waste of valuable classroom time to organise activities and inititiatives related to the world of work which have no potential career motive.

It is a far cry from the scenario described in the national minimum curriculum.".

B'hekk dan ir-rapport tal-workshop li ħareġ erba' snin ilu qiegħed jammetti li dak li kien qed jiġri fl-iskejjel tagħna is a far cry minn dak li kien qed jiddomanda u jaspira n-national minimum curriculum, u llum, erba' snin wara, ninsabu f'sitwazzjoni fejn l-ETC qed tgħidilna li din il-linkage bejn l-iskola u l-post tax-xogħol għadha 'l bogħod.

Allura jien nistaqsi: X'hemm ħażin?

Għax bilfors li hemm xi ħaġa għaddejja ħażin, u naħseb li f'dibattitu bħal dan huma dawn ir-realtajiet li rridu nindirizzaw.

Għalhekk bir-rispett kollu, mhux jiġu l-membri tal-gvern hawnhekk qishom qed jindirizzaw lill-partitarji Nazzjonalisti fil-każin nhar ta' Ħadd biex itellgħulhom il-moral bil-għan li dawn jibqgħu jagħtuhom is-support.

Imbagħad hawnhekk jissemma li:

"The three key stakeholders involved in developing these linkages are currently the education division, the employment and training corporation and the world of work.".

Ta' min isemmi li fuq l-education division dan ir-rapport jgħid hekk:

"Two factors which are currently felt to have direct influence on the education system are:

i) the highly exam certification oriented system of education;

- safejn naf jien erba' snin wara għadna bl-istess problema għax is-sistema edukattiva tagħna għadha l-istess; with a highly exam certification oriented system of education, u ma naf bl-ebda skola li biddlet is-sistema edukattiva tagħha minn dak iż-żmien -

ii) the fragmentation of current practices.

The former has led to coaching the linked type of education rather than the achievement of a holistic personal development of clients.

With the latter it is felt that there is a lack of wholeness across the curriculum where everyone is driven by a rather individualistic attitude.".

Għaliex qed niċċita minn dawn ir-rapporti, Mr Speaker?

Għaliex huwa inutli li niġu sena wara l-oħra u nisimgħu l-istess affarijiet jekk m'aħniex se naqbdu l-barri minn qrunu u nagħmlu l-affarijiet kif suppost!

Kemm se ndumu nisimgħu l-istess affarijiet?!

Issa l-kurrikulu nazzjonali suppost ilu s-snin jiġi implimentat biex iqarreb lit-tfal u ż-żgħażagħ tagħna lejn id-dinja tax-xogħol u biex joħorġu mis-sistema edukattiva tagħna bil-ħiliet u bis-snajja' li hemm bżonn għad-dinja tax-xogħol, terġa' sadanittant saret konferenza bħal din li qed terġa' tidentifika l-problemi fis-sistema, u mbagħad erba' snin wara qed terġa' tiġi l-ETC u qed terġa' tirrimarka li proprju s-sistema edukattiva tagħna m'hijiex tqarreb lill-istudent lejn id- dinja tax-xogħol bil-konsegwenza li dawn ikollhom jispiċċaw f'ħoġor l-ETC.

Imbagħad dan il-working group kien qal hekk fuq l-ETC bħala a key stakeholder:

"The ETC aims to provide and ensure an equitable access to training programmes and employment services and to contribute towards the social and economic development of the community.".

Jiena wkoll ngħid li dan huwa r-rwol ta' l-ETC, imma hemm bżonn li jsir appraisal.

Qed ngħid dan għaliex hemm nies li jiġu mibgħuta mill-ETC biex jattendu l-korsijiet bilfors għax inkella jaqtgħuhom minn fuq ir-reġistrar.

Issa hawn m'iniex qed nirriferi għal dawk li jaraw il-kors ikrah minħabba li jkunu qed jabbużaw imma qed ngħid għal dawk li jiġu mibgħuta għal dawn il-korsijiet bilfors u li ma jħossux li dawk il-korsijiet huma addattati.

Huwa għalhekk li jien għedt illi hemm bżonn isir appraisal.

Jien nistaqsi u nittama li jkolli risposti għal dan li se nistaqsi.

Per eżempju, kemm isiru aptitude tests biex naraw ix-xejra u l-għażliet tal-persuna?

Naf nies li minħabba li ma jaffordjawx jinqatgħu minn fuq ir-reġistru għax naturalment dawn ikunu jixtiequ jaħdmu jmorru għal dawn il-korsijiet b'nofs qalb u litteralment ma jkunu qed jieħdu xejn.

Għalhekk hawn jiena nistaqsi: X'tip ta' tħejjija qed issir lill-klijenti li qed jirreġistraw għax-xogħol min-naħa ta' l-ETC biex ikunu stradati f'korsijiet skond l- għażliet tagħhom?

L-istess rapport tal-workshop, li jikkonċerna l-links between schools and the world of work, isemmi the other key stakeholder; the local industrial sector, u jgħid:

"At present several initiatives are being taken by local industries to enhance the school employment link, although many of these are aimed at careers and the recruitment rather than preparation for the world of work.".

Sur President, erba' snin ilu kien qed jingħad li kienu qed jittieħdu ċerti inizjattivi li huma mmirati għal dik li hija karriera u ma jiffokawx fuq il- preparazzjoni għad-dinja tax-xogħol.

Mela allura nistgħu ngħidu li erba' snin ilu s-settur ta' l-industrija diġa' kien qed jidentifika x'inhuma d- diffikultajiet li qed insibu biex is-sistema edukattiva tagħna tkun tqarreb lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna lejn id-dinja tax-xogħol.

Imma sadanittant x'sar f'erba' snin, u x'riżultati għandna llum?

Nerġa' ngħid li hemm bżonn ta' appraisal ħalli naraw fejn qed immorru żmerċ u mbagħad minn hemm nagħmlu l-affarijiet li jkun hemm bżonn nagħmlu.

L-aħħar biċċa li xtaqt nikkwota minn dan ir-rapport hija dik li tittratta dwar challenges faced by schools and those involved in the world of work, in developing appropriate linkages.

Fil-fatt hawn jingħad hekk:

"There are a number of factors that dissuade the stakeholders from initiating and participating in the necessary changes.

Such factors go beyond discussions on the extra commitment required from the persons involved.

For those involved in the education sector a main inhibitor is bound to be the threat of the unknown, the perception of risk.".

Jiġifieri hawnhekk għandna kwestjoni ta' mentalita` fejn erba' snin ilu kienet ġiet identifikata l-biżgħa tar-riskju u l-perception li inti se tipprova xi ħaġa ġdida.

Issa jien nixtieq nistaqsi jekk din il-bidla fil- mentalita` seħħitx jew le wara erba' snin!

Fl-opinjoni tiegħi ma naħsibx li seħħet din il-bidla għaliex kieku l-kummenti fir-rapport ta' l-ETC kienu jkunu differenti!

Mr Speaker, xtaqt ngħaddi għar-rifirenza li hemm fuq paġna 6 tar-rapport ta' l-ETC fil-paragrafu "Job search and persons with disability".

Hawnhekk sar studju iżda the results of this study will be published later on this year.

Anke fil-paragrafu ta' taħt li jittratta dwar "Women's work aspirations" insibu miktub li a publication containing the results of all three surveys will be produced later on this year.

Jien nixtieq li meta jsiru surveys ta' din ix-xorta jkollhom ir-riżultati lesti għal dan id- dibattitu.

Dan għaliex kienu jagħtuna insight fl-affarijiet u nkunu nistgħu niddibattu ftit aħjar.

Għalhekk nitlob li forsi għall-quddiem wieħed iħares sabiex l-affarijiet jibdew jintlaħqu għad-debates ta' dan il- parlament.

F'paġna 7 hemm paragrafu li titkellem fuq "Early school leavers".

Dan il- paragrafu jgħid li:

"Results of the survey reveal that 18.6% of respondents did not complete compulsory schooling.

The main reasons quoted by young people for leaving school were either to search for work or because they got bored at school.".

Hawnhekk nixtieq nistaqsi jekk sibniex irkaptu tar-root problem.

Din għandha ħafna x'taqsam ma' dak li kont qed insemmi qabel, jiġifieri jekk aħniex qed nanalizzaw il-bżonnijiet li hemm fis-sistema edukattiva tagħna.

Dan għaliex għandna sitwazzjoni fejn għanda tfal li b'xi mod jew ieħor mhux qed iħossuhom stimulati bis-suġġetti akkademiċi li għandhom.

L-isfortuna hija li meta dawn jispiċċaw il-compulsory education tagħhom mhux qed ikollhom kwalifiki biżżejjed sabiex jidħlu fl-MCAST.

Riżultat ta' hekk dawn iż-żgħażagħ qed jispiċċaw strayed.

Mr Speaker, sfortunatament illum il-ġurnata lanqas għandna ċertu tip - mhux qed ngħid trade schools kif kienu fl-antik għaliex irridu naġġornaw ruħna – ta' trade schools fejn iservu ta' a go-between sabiex dawn iż-żgħażagħ jiġu mħarrġa b'xi mod jew ieħor.

Għalhekk wara ċertu perijodu dawn iż-żgħażagħ qed jaqgħu f'ħoġor l-ETC, bir-riżultat li din il-korporazzjoni qed tispiċċa kull darba reattiva minflok ma tkun aktar korporazzjoni proattiva u min- naħa tiegħi nixtieq nappella lill-gvern sabiex jara kif jista' jimla dak il- vojt li hemm.

Issa dan apparti minn dawk iż-żgħażagħ li huma motivati u għandhom il-kwalifiki neċessarji sabiex jiġu assorbiti mill-MCAST, iżda sfortunatament din m'għandhiex il-kapaċita` li tista' teħodhom.

Għalkemm il-ħin tiegħi wasal biex jiskadi nixtieq nagħti daqqa ta' għajn ukoll lejn in-national action plan on employment.

Jien kont qed nistenna li l-ministru, fl-introduzzjoni tiegħu, jidħol fi ftit aktar dettall dwar dan is-suġġett.

Dan għaliex għandi ċerti dubji dwar xi affarijiet u allura b'aktar spjega konna nkunu nistgħu niftehmu u nagħmlu kritika kostruttiva aħjar.

Per eżempju, f'paġna 3 tan-national action plan on employment insibu li:

"It is not a job creation strategy but aims to bring about levels of efficiency, skill and inclusions that should allow jobs to be created and taken up with greater ease by all.".

Huwa veru li dan m'huwiex a job creation exercise, pero' paripassu man- national action plan on employment ma jistax ma jkollokx a job creation plan - issa kollox sew, qed taħdem sabiex ikollok training ħalli jkollok workforce li tkun addattata għas-suq tax-xogħol – għax inkella se terġa' tħalli lin-nies frustrati u bla xogħol.

F'paġna 9 ta' l-istess rapport insibu biċċa fejn qed titkellem dwar l- intenzjoni tal-gvern fuq il-business promotion Act.

Dan qed jgħid li:

"The business promotion Act provides for grants to firms that train their workers and these provisions will be reviewed and improved upon.".

Nifhem li l-business promotion Act se tiġi reviewed u ma nimmaġinax li tirrigwarda biss fuq il-parti tat-training.

Pero' j'Alla li tiġi reviewed ukoll ħalli jkollna aktar inċentivi lill-investituri sabiex ikunu jistgħu jinvestu f'Malta u jikkreaw impjiegi li jkunu produttivi.

Imbagħad f'paġna 10 hemm objective 1 li jirrigwarda l-full employment u hemmhekk insibu li:

"The following employment targets were set for EU at the European councils of Lisbon and Stockholm.".

Hawnhekk insibu li the overall employment rate trid titla' għal 67% by January 2005 u sa 70% sa l-2010, l-employment rate for women trid titla' għal 57% sa January 2005 u sa 60% sa l-2010 u l-employment rate for those aged between 55 and 64 trid titla' għal 50% by 2010.

Fil-gazzetta "The Times" tas-26 ta' Mejju 2004, sibt li proprju fil-konferenza ġenerali ta' l- employers' association - hawnhekk għandna r-rapport ta' dik il-konferenza - insibu tabella proprju b'dawn it-targets tas-sitwazzjoni li ninsabu fiha.

Pero' jien ngħid: Kemm qed inkunu realistiċi meta ngħidu kif se jirnexxielna nilqgħu għal dawn it-targets?

Per eżempju, is-Sinjura Sue Vella ġiet ikkwotata li qalet hekk:

"Malta would need to create 30,000 jobs by 2010 in order to reach the EU targets for member states and that translates into 10,000 more than are normally generated.

Sue Vella, general manager for strategy at the employment and training corporation said yesterday.".

Insibu tabella wkoll fejn hemm l-għaxar targets li rridu nilħqu sa l-2010.

Dawn it-targets juru r-rata kif kienet sa l-2003 u kif għandha tiġi sa l- 2010.

Per eżempju, l-overall employment rate ta' Malta sa Diċembru 2003 hija 53.7% u trid issir 70% sa l-2010.

The female employment rate hija ta' 33.7% u trid issir 60%, l-older workers employment rate hija ta' 32.6% u trid issir 50%. l-effective exit age hija ta' 57.7% u din trid tiżdied b'ħames snin.

Għandek l-active measures on LTUs li hija ta' 5% u trid issir 25%.

Ir-rata ta' dawk it-22 year olds with post-secondary education hija ta' 47.5% u trid issir 85%, ir-rata ta' l-early school leavers hija ta' 48.5% u trid issa anqas minn 10% u dik ta' l-adults in lifelong learning hija ta' 3.2% u trid issir 12.5%.

Dwar iċ-childcare for 3 to 6 year olds ir-rata kienet ta' 98% u l-EU target huwa ta' 90%.

Din hija l-unika ħaġa li ninsabu tajjeb fiha.

Childcare for those under 3 years lanqas biss hija applikabbli sa Diċembru 2003 mentri l-EU targets iridu jitilgħu għal 33% sa l-2010.

Mr Speaker, nixtieq nistaqsi jekk aħniex qed naħdmu għal dawn it-targets.

Qed nistaqsi dan għaliex jekk tikkompara dan ir-rapport ta' l-ETC ma' rapporti li saru erba' snin ilu – jien ikkwotajt biċċiet minnhom – issib li verament mhux se inlaħħqu ma' dawn it-targets.

Fil-fatt is-Sur Arthur Muscat li huwa l-employers president qal li employers can create jobs but not if the government keeps burdening them with uneccessary complicated legislation.

Aħna kemm-il darba smajna lill-industrijalisti jitkellmu u jgħidu li mhux biss ma tistax tgħabbihom b'complicated legislation iżda wkoll b'burdens oħra bħal government induced costs u affarijiet oħra li kemm-il darba tkellimna fuqhom f'din il-Kamra.

Is-Sur Arthur Muscat kompla jgħid li:

"Laws, rules and regulations are approved with hardly any consideration of implementation costs or how such costs will affect a business.

These meant the viability or non-viability of a business.".

Mr Speaker, dan kollu juri li mhux imbilli nipprovaw inressqu rapporti mimlijin bi kliem sabiħ u dwar kemm qed inlaħħqu u nagħmlu affarijiet.

Min- naħa l-oħra lanqas mhu qed ngħid li ma sar xejn għax jekk hemm taqsima li tidher li qed jirnexxilha fl-ETC hija dik tar-riċerka.

Madankollu l- importanti huwa li mhux biss issir ir-riċerka u r-rapporti, iżda rridu naraw dawn ir-rapporti x'ikunu qed jindikaw, kemm inkunu verament qed nindirizzaw dak li jkunu qed jgħidu u kemm attwalment inkunu qed niksbu riżultati.

Fil-fehma tiegħi minn dak li kkwotajt fil-proceedings ta' din il-konferenza dwar in-national curriculum, fil-parti li għandha x'taqsam mas-sistema edukattiva u ta' kemm qed inqarrbu lit-tfal u ż-żgħażagħ tagħna lejn il- qasam tax-xogħol, hemm ċerti affarijiet li ntqalu erba' snin ilu u li llum l-ETC qed terġa' tirrepetihom.

Għaldaqstant inħoss li l-gvern qiegħed jaqa' lura u naħseb li jkun qed jagħmel a pie in the sky meta jiġi jgħid li se jlaħħaq ma' dawn it-targets.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, illum qed nitkellmu fuq korporazzjoni li għandha rwol doppju.

L-ewwel rwol huwa marbut direttament ma' l- impjiegi, fejn wieħed qiegħed jgħin lil dawk li jkunu qegħdin fuq ir- reġistru ta' l-unemployment mentri t-tieni rwol huwa dak tat-taħriġ.

Nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi ngħaddi ftit kummenti b'mod ġenerali dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjiegi.

Jien naħseb li bħala pajjiż hemm qbil ġenerali li fil-preżent għandna problema bin-nuqqas ta' xogħol.

Allura hemm bżonn li jsir sforz ħalli l-qagħda ekonomika ta' pajjiżna tieħu r-ruħ għaliex ċertament li l-problemi ekonomiċi tal-pajjiż jirriflettu b'mod dirett fuq jekk pajjiżna jkollux opportunitajiet ġodda ta' xogħol jew le.

Minkejja ċerti figuri li ta' spiss jiġu kkwotati jidher biċ-ċar li hemm nuqqas ta' investiment.

Dan għaliex fl-aħħar mill-aħħar dak li qed jiġri fil-verita` mhux qed iwassal sabiex ikollna investiment li jirrendi, anke f'opportunitajiet ta' xogħol għaż-żgħażagħ u għall-familji kollha tagħna.

Għalhekk forsi min-naħa tal-gvern joqogħdu jipprovaw jiġġustifikaw ruħhom billi jqabblu ċerti figuri ma' dawk tal-passat ħalli juruna li minkejja kollox il-problema m'hijiex daqshekk gravi.

Min-naħa tagħna, bħala oppożizzjoni, imbagħad nipprovaw nagħtu l-istampa kif fil-fatt tkun, jiġifieri li mhux kollox miexi ward u żahar u mhux kollox miexi fid- direzzjoni t-tajba.

Meta nisma' ċerti kummenti fuq il-qasam tax-xogħol inħobb ngħid li għandna noqogħdu attenti għal dawk li huma kondizzjonijiet tax-xogħol.

Dan għaliex m'huwiex biżżejjed li wieħed isib xogħol iżda huwa mportanti wkoll li l-kondizzjonijiet tax-xogħol li jsib ikunu tajbin.

Bħala eżempju nħobb insemmi ħafna l-qasam tal-kostruzzjoni.

Kemm-il darba nisimgħu kummenti li fil-qasam tal-kostruzzjoni għandna nuqqas ta' ħaddiema, imbagħad meta tqum il-mistoqsija dwar x'inhuma l-kondizzjonijiet tax-xogħol f'dan il-qasam, issib li xi kultant il-kondizzjonijiet offruti jkunu ftit aktar vantaġġjużi – u dan meta wieħed iqabbel il-periklu li fih dan il-qasam - minn dawk li jkunu qed jieħdu l-benefiċċji ta' bla xogħol.

Allura r-riskju huwa b'mod ġenerali li meta jkollok qgħad li jkun relattivament għoli l-kondizzjonijiet tax-xogħol jieħdu daqqa 'l isfel.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li bħala pajjiż noqogħdu attenti li l- kondizzjonijiet tax-xogħol ma jitnaqqrux u bħala pajjiż għandna nieħdu ħsieb li jsir sforz sabiex il-kondizzjonijiet tax-xogħol għall-ħaddiema tagħna jibqgħu kondizzjonijet aċċetabbli u tajbin.

Mr Speaker, aħna għandna żewġ tipi ta' statistika; dik li toħroġ mill- korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ, fejn ta' spiss nisimgħu li din hija l- aktar li toqrob lejn il-verita` minħabba li għandek headcount ta' kull persuna li tinsab bla xogħol.

L-istatistika l-oħra hija dik tal-labour force survey, fejn din tinġabar b'mod differenti.

Pero' fl-opinjoni umli tiegħi, jien inħoss li l-labour force survey aktar toqrob lejn il-verita` meta qed nitkellmu fuq in-numri ta' persuni li qed ifittxu xogħol.

Dan qed ngħidu għaliex fil-ħidma politika tagħna kemm-il darba niltaqgħu ma' persuni - l-aktar dawk ta' eta` żgħira – li mhux dejjem iħossu l-ħtieġa li jmorru jirreġistraw għax-xogħol.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa mod żbaljat.

Mhux l-ewwel darba li meta nistaqsi lil xi ħadd jekk jirreġistax għax-xogħol, x'tip ta' xogħol qed ifittex jew inkella x'tip ta' xogħol jixtieq, jirrispondini li mhux qed jirreġistra.

U dan għaliex il-biċċa l-kbira tagħhom ikunu qatt ma ħadmu u allura ma jkunux jikkwalifikaw għall-benefiċċju ta' bla xogħol.

Għalhekk jien qed ngħid li fl-opinjoni tiegħi l-verita` tinsab x'imkien fin-nofs, bejn l-istatistika ta' l-NSO permezz tal-labour force survey u l- istatistika li toħroġ mill-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Dawn id- dibattiti nistgħu nibqgħu sejrin bihom u ma nispiċċaw qatt, pero' fl-aħħar mill-aħħar juruna li għandna problema fil-qasam ta' l-impjiegi u għalhekk hemm il-bżonn li naħdmu lkoll flimkien sabiex intaffu din il-problema llum qabel għada.

Mr Speaker, qasam ieħor li l-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ tiffoka fuqu huwa dak tat-taħriġ.

Jien dan il-qasam naqsmu f'żewġ kategoriji.

L-ewwel wieħed fejn isir retraining għal dik il-persuna li spiċċat mix-xogħol u jkollha bżonn taħriġ mill-ġdid sabiex tkun tista' terġa tidħol fid-dinja tax-xogħol.

It-tieni huwa dak fejn għandek taħriġ ieħor għall-persuni li huma bla xogħol, fejn uħud minnhom qatt ma jkunu ħadmu u allura forsi jkollok bżonn li xi wħud jingħataw second u third chance.

Naturalment din m'hijiex xi ħaġa faċli u allura hemm bżonn li jsir sforz akbar sabiex fl- iskejjel tagħna jkollna anqas problemi fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Bħalma tkellmet b'mod tajjeb l-Onor.

Marie Louise Coleiro fid-diskors ta' qabli, jiena wkoll se niffoka l-attenzjoni tiegħi dwar il-qasam ta' l- edukazzjoni.

Inutli noqogħdu nitkellmu fuq il-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ u dwar jekk it-taħriġ li din il-korporazzjoni tagħti huwiex qed iwassal għar-riżultati mixtieqa jekk ma nipprovawx nindirizzaw il-problema minn qabel.

Il-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ tidher li hija konxja dwar dan għaliex fil-kummenti li ġew ippreżentati fir-rapport tagħha u li ġie mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra mill-Onor.

Louis Galea, issemmi kemm-il darba dwar il-fatt li qed ikun hemm numru ta' persuni li qed ifittxu x- xogħol u li dawn għandhom diffikultajiet serji, anke ta' ħiliet bażiċi.

Allura bilfors hemm bżonn li ssir analisi tas-sitwazzjoni fil-qasam edukattiv sabiex nilqgħu minn qabel għal dawn it-tip ta' problemi.

Dan għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawn se jispiċċaw ma' wiċċna.

Biex forsi wieħed jifhem ftit aħjar din is-sitwazzjoni se nsemmi ftit figuri li juru dwar in-nuqqas ta' ħiliet.

Dawn kont beħsiebni nsemmihom aktar 'il quddiem, pero' naħseb li kif qegħdin f'dan l-argument aħjar naqbad u nsemmihom issa.

Jekk nieħdu l-istatistika li ħarġet dwar il-qgħad f'pajjiżna u jara kemm kien hemm persuni li qed ifittxu xogħol fl-inqas tliet livelli f'Settembru tas-sena 2004 u jara f'Settembru tas-sena 2004 kemm kien hemm persuni qed ifittxu x-xogħol fl-inqas tliet livelli - fejn għandek bżonn l-inqas ħiliet edukattivi u wħud minnhom huma jobs elementari li wieħed jissuspetta li dawk il-persuni m'għandhomx ħiliet neċessarji - wieħed isib li minn 7,382 li qed ifittxu x-xogħol taħt l-ewwel parti tar- reġistru, 5,146, jiġifieri 70%, huma persuni li qed ifittxu x-xogħol fl- inqas tliet livelli, jiġifieri dawk il-livelli li l-inqas jirrikjedu ħiliet edukattivi.

Din hija xi ħaġa li għandha tħassibna għax ħafna drabi jirriżulta wkoll li wħud minn dawn il-persuni – naħseb il-maġġoranza tagħhom – huwa diffiċli li f'dan l-istadju, f'eta` mhux daqshekk żgħira, tagħtihom xi tip ta' taħriġ.

Aħna niltaqgħu magħhom bħala parti mill-ħidma politika tagħna u jgħidulna: Li ma tgħallimtx meta kont l-iskola se nitgħallmu issa?!

Forsi dan m'huwiex kumment ġustifikat, pero` fl-aħħar mill-aħħar dik hi r-realta` u allura rridu nipprovaw li kemm jista' jkun ma naslux s'hawn.

Għalhekk l-enfasi partikolari għandha tkun fuq edukazzjoni aħjar u edukazzjoni li tpoġġi fuq quddiem nett l-interessi ta' l-istudenti.

Kulħadd għandu l-ħila li jitgħallem, pero` jkun hemm min għandu bżonn metodi differenti.

U għalhekk huwa mportanti li t-tibdil li jsir ikun iffokat fuq kif l-istudent se jiggwadanja edukazzjoni aħjar.

F'pajjiżna għad għandna wisq studenti li ma jkomplux l-istudji tagħhom u allura ma jiksbux ċertifikati.

Per eżempju, 52% ma jkomplux jistudjaw wara li jagħlqu s-16-il sena u madwar 2,000 student kull sena joħorġu mill-iskola mingħajr ċertifikati ta' bażi.

L-MCAST hija istituzzjoni vokazzjonali li qed tappella għal numru ta' żgħażagħ mhux ħażin, pero` anke hemmhekk mijiet qed jibqgħu barra kull sena.

Il-fatt li għandek daqshekk konkorrenza għal dan l-istitut vokazzjonali minnu nnifsu huwa pożittiv, pero` mill-banda l-oħra rridu naraw x'nagħmlu malajr kemm jista' jkun biex dawn iż-żgħażagħ ma jibqgħux barra.

Figura oħra turi li madwar 56% ta' l-istudenti fl-aħħar sena tal-primarja jew ma jersqux għall-eżami tal-junior lyceum jew inkella ma jgħaddux minn dan l-eżami.

Hemm ukoll il-problemi ta' l-illitteriżmu, minkejja l- opportunitajiet li jeżistu u dan qed jiġi rifless f'dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Dawn huma ftit punti li wieħed irid iżomm quddiem għajnejh meta qed nitkellmu fuq il-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ għax fl-aħħar mill-aħħar il-problemi qed jispiċċaw fi ħdan l-istess korporazzjoni.

Pajjiżna huwa membru ta' l-Unjoni Ewropea u allura bilfors irridu nqabblu lil pajjiżna mal-pajjiżi sħab tagħna li fl-istess ħin li huma sħab huma kompetituri diretti tagħna.

U jekk aħna verament irridu nkunu pajjiż li jaspira biex ikollu aktar investiment ċertament irridu nkunu għallinqas daqs il-kompetituri tagħna.

Pero` meta nqabblu lil pajjiżna ma' dawn il- pajjiżi membri jirriżulta li pajjiżna jiġi l-ewwel fejn m'għandux jiġi l- ewwel u jiġi lura f'postijiet fejn għandna nkunu minn ta' quddiem.

Per eżempju, jekk wieħed iqabbel kemm kellna early school leavers fis-sena 2003 isib li pajjiżna għandu madwar 48.5%.

Dan naturalment qed jitfagħna lura.

Il-bieraħ l-Onor.

Joe Cassar staqsa jekk dan huwiex tort tal-gvern.

In parti, kif qal hu, hemm ċirkostanzi soċjali li wieħed irid jagħtihom weight ukoll, imma ma jistax ma jitfax parti mir-responsabbilta`, anke jekk persentaġġ żgħir, fuq il-gvern Malti.

Qed ngħid hekk għax il-gvern tal- pajjiż, ikun min ikun – illum huwa gvern Nazzjonalista u għada jista' jkun gvern ieħor – għandu r-rwol li permezz tal-budget ta' kull sena jivvota riżorsi finanzjarji fil-qasam ta' l-edukazzjoni u minn kemm jiddedika fondi juri l-impenn tiegħu f'dan il-qasam.

Jekk wieħed jara x'ġara fil-budget li tressaq fis-sena 2003 għas-sena 2004 jirriżulta li tnaqqsu ċerti voti importanti bħal dawk li jirriflettu fejn għandha ssir enfasi ma' studenti li għandhom diffikultajiet.

Tnaqqsu wkoll voti marbuta ma' taħriġ bħal "literacy", "let me learn" u oħrajn, u anke l- vot marbut ma' l-implimentazzjoni tal-kurrikulu, l-iktar waħda li tidher lampanti, fejn minn Lm400,000 inżilna għal Lm150,000.

Bil-mod kif qed jintnefqu l-flus mhux qed jibqa' biżżejjed fondi għar-riżorsi fil- klassijiet u riżorsi għall-istudenti li jkollhom diffikultajiet.

Ċertament li dawn il-figuri juru li fejn għandna npoġġu aktar sforz, flok poġġejna aktar riżorsi, neħħejnihom.

Il-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi qed tagħmel il-parti tagħha wkoll u jien dejjem ħeġġiġt li ġaladarba hemm il-fondazzjoni li tagħmel dan ix- xogħol għandha tkompli tagħmlu, pero` waqt il-ħin ta' l-iskola għandu jkollna wkoll possibbilta` ta' ħidma ma' ċerti studenti li jaqgħu lura.

Għaldaqstant ejja naraw għalfejn daqshekk studenti qed iħallu l-iskola minn qabel u ejja nilqgħu għal dan permezz ta' azzjoni konkreta.

Allura l- gvern, ikun min ikun, għandu l-persentaġġ tar-responsabbilta` tiegħu wkoll.

Irridu naħdmu aktar biex ma nkomplux naqgħu lura f'dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, jien ukoll nixtieq nikkwota dak li qalet is-Sinjura Sue Vella fejn apparti l-ħtieġa li wieħed joħloq iktar impjiegi f'pajjiżna - din qalet li l-korporazzjoni tqis bħala target tajjeb jekk noħolqu 10,000 impjieg sas-sena 2010 - semmiet punti oħrajn importanti li wieħed irid iħares lejhom.

M'iniex se noqgħod nikkwotahom għax diġa` semmiethom l- Onor. Coleiro qabli.

Naħseb li dak li qalet jirrifletti aktar il-ħtieġa li naħdmu b'mod kollettiv.

Fil-fatt din qalet li l-qasam ta' l-edukazzjoni għandu jaħdem mal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ u li dawk li huma responsabbli biex iġibu l-investiment f'pajjiżna, bħall-Malta enterprise, ikollhom link aħjar mal-qasam tax-xogħol u mal-qasam ta' l-edukazzjoni.

B'hekk biss nistgħu nevitaw ċerti problemi li jinqalgħu.

Il-kwestjoni tal-mismatch tissemma wkoll fir-rapport tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Insibu li mhux dejjem ikun possibbli għall-korporazzjoni li timla ċerti vacancies appuntu minħabba li jkollok jobs in demand u mbagħad ma ssibx ħaddiema li qed ifittxu xogħol li jistgħu jimlew dawk il- postijiet.

Hawnhekk jidħol il-bżonn ta' taħriġ mill-ġdid ta' dawn il- persuni.

Ċertament mhux dejjem ikun faċli minħabba n-nuqqas ta' ħiliet tagħhom.

Nixtieq nagħmel l-aħħar punt qasir dwar iż-żgħażagħ li huma l-aktar persuni li qed jintlaqtu min-nuqqas ta' xogħol.

Dan joħroġ ukoll mill-istatistika tax-xogħol ippubblikata fejn naraw li 2,911 persuna taħt id-29 sena qed ifittxu x-xogħol taħt l-ewwel parti tar-reġistru.

Dan ifisser 40%, l-akbar grupp ta' persuni li qed ifittxu x-xogħol.

Ċertament huwa importanti li nħarsu lejn il-qasam taż-żgħażagħ għax dan iġib diffikultajiet meta ż- żgħażagħ iridu jibnu l-karriera tagħhom, iridu jibnu l-familja tagħhom u jridu jidħlu għall-impenji l-oħra li kull wieħed u waħda minna daħal għalihom meta konna iżgħar.

Allura jrid isir sforz akbar biex naħdmu aktar fuq il-qasam taż-żgħażagħ li l-aktar qed jintlaqat min-nuqqas ta' xogħol.

Jekk wieħed jieħu figuri oħrajn, per eżempju, ta' taħt il-25 sena, isib li fil-fatt huma ż-żgħażagħ li l-aktar qed jintlaqtu.

Mr Speaker, jien nappella biex tkompli l-ħidma fil-qasam tat-taħriġ, b'mod partikolari tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Pero` nappella lill- gvern biex jaħdem b'aktar ħeġġa ħalli jkollna iktar investiment f'pajjiżna għax fl-aħħar mill-aħħar jissarraf f'xogħol għaż-żgħażagħ u għall-familji kollha tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Robert Arrigo.

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Mr Speaker, in-naħa ta' l-oppożizzjoni qalet li skond ir-rapport ta' l-ETC din is-sena kien hemm 10% inqas bħala job vacancies meta mqabbla mas-sena ta' qabel.

Minn dak li qrajt jien sibt li kien hemm 10% inqas requests għal jobs.

Jekk ma jkunx hemm requests għal jobs ma jfissirx li kien hemm 10% inqas bħala job vacancies f'Malta.

Jiġifieri ż-żewġ naħat tal-Kamra din qed jagħtuha interpretazzjoni differenti.

Lanqas ma naqbel li ħaddiem li jkun ħerqan għax-xogħol kulma għandu jagħmel huwa li jaqbad il-mobile u jċempel lill-korporazzjoni biex javżaha li huwa jrid job, mingħajr ma jmur għal interview!

Imbagħad jippretendi li ma jitteħdux il-passi neċessarji fil-konfront tiegħu!

Mr Speaker, minn fost il-kelliema li tkellmu llum u l-bieraħ ma smajt l- ebda proposta konkreta biex wieħed jixgħel bozza f'dan id-dlam kollu li ninsabu fih, skond in-naħa l-oħra.

Rigward ir-raġuni li għandna iżjed gradwati qed ifittxu x-xogħol, dan ġara għaliex fil-fatt kien il-gvern Nazzjonalista li fetaħ l-universita` għal ħafna iżjed studenti.

Għalhekk ma tridx tkun xi matematiku fantastiku biex tasal għall-equation li għandna llum.

Il-kollega tiegħi qalet li kien hemm żieda ta' 45% f'dawk li huma strike- offs mir-reġistrazzjoni għax-xogħol, li bħala ċifra tiġi 1,300, imma jien ninsab informat li kien hemm 881 minnhom li appellaw u 500 li aċċettaw.

Minn dawn it-881 kien hemm 335 każ li kien upheld u kien hemm fuq il-500 li tilfu l-appell.

Jiġifieri minn dawk l-1,300 kien hemm kważi l,000 ruħ li nstabu jaħdmu waqt li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

Jien informat ukoll li saru ma' l-2,800 inspection u wieħed irid japprezza li xi kultant dawn isiru f'ċirkostanzi mhux faċli.

Ċifra oħra li tinkwetani xi ftit hija n-numru ta' barranin li nstabu jaħdmu illegalment għax in-numru li għandna rrapportat huwa żgħir, imma jien naħseb li għandna ferm iżjed minn hekk.

Għalhekk nappella lill-employers kollha biex jagħtu prijorita` lill-Maltin li qed ifittxu x-xogħol u mbagħad lill-barranin jew lir-rifuġjati.

Jekk wieħed imur fid-distrett tiegħi bil- lejl jew tard wara nofsinhar fiż-żona li nsejħulha tal-bandli jew fi ġnien jara ħafna ħaddiema barranin li jkunu qishom qegħdin jistrieħu wara ġurnata xogħol.

Jien għandi d-dubji tiegħi kemm dawn għandhom work permit.

Fortunatament għalihom il-kulur tal-ġilda tagħhom mhix skura u allura dawn jistgħu jintegraw iżjed mas-social fabric li għandna f'Malta u hemm inqas ċans li nindunaw bihom.

Jien inħoss li jekk hawn ix-xogħol għal dawn in- nies iżjed u iżjed għandu jkun hemm għall-Maltin.

Sur President, bħalissa għaddejja r-restructuring ta' l-MTA li hija l- awtorita` li tħajjar lit-turisti jiġu jżuruna.

Nappella biex f'dan ir- restructuring jintgħażlu nies li jistgħu jagħtu dak l-extra effort, dak l- impetus li huwa meħtieġ f'din l-industrija.

Dawn għandhom jintgħażlu fuq il-mertu tagħhom u mhux qisna qegħdin biss nirriċiklaw lin-nies.

Mr Speaker, forsi tistaqsini: X'konnessjoni hemm bejn l-MTA u l-ETC.

Naħseb li kulħadd jinkwieta fuq il-qgħad, kemm jekk ikun hemm 1,000 ruħ jirreġistraw għax-xogħol u kemm jekk ikun hemm 100 ruħ.

Jekk nistgħu nsibu xogħol għal kull min verament irid jaħdem aħna l-ewwel nies li nkunu kuntenti.

Qed insemmi l-ETC in konnessjoni ma' l-MTA għax jekk fir- restructuring li qed issir inqassmu n-nies b'mod tajjeb, skond il-mertu tagħhom, inkunu nistgħu nżidu n-numru ta' viżitaturi f'pajjiżna.

Nixtieq insejħilhom "viżitaturi" minflok "klijenti" għax meta xi ħadd jiġi jżurna aħna nilqgħuh, imma bil-kelma "klijenti" nistgħu nagħtu l-impressjoni li qed neħdulhom flushom u daqshekk.

Jekk inżidu n-numru ta' viżitaturi li jiġu Malta – u dan jista' jseħħ faċilment jekk ikun hemm min hu intiż f'dan ix-xogħol – għallinqas għal miljun u nofs, aħna nistgħu nikkreaw ħafna iżjed impjiegi.

B'dan il-mod nistgħu ntaffu l-problemi, jekk huma problemi għax, jekk m'iniex sejjer żball, iċ-ċifra tas-self-employed żdiedet, imma forsi l-ministru jkun jista' jirrispondini fuq dan.

Meta tqis li l- popolazzjoni ta' Malta żdiedet u tara r-ratios tinduna li all in all morna tajjeb.

Fl-opinjoni tiegħi huwa mportanti li wieħed jikkollega dawn iż-żewġ entitajiet għax hemmhekk għandek mezz immedjat fejn tista' tassorbi ħafna impjiegi.

Jien inħoss li l-ETC qed taħdem sew u nawguralha li jkollha iżjed suċċess 'il quddiem u tikkrea l-iżbokk li ħafna nies jixtiequ.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Nibda l-ewwelnett billi nifraħ lill-ETC għas-sehem li tat fin-national action plan on employment.

Ta' min ifakkar li f'Jannar ta' din is-sena l-Kabinett kien waqqaf core committee li kien chaired mill- Ministru Louis Galea.

F'dan il-kumitat kien hemm rappreżentanti mill- ministeri tal-politika soċjali, tal-finanzi, ta' l-ekonomija u oħrajn, kif ukoll rappreżentanti mis-settur privat u oħrajn.

Jiġifieri sar proċess wiesa' ta' konsultazzjoni.

Ta' min jinnota li l-ETC kellha sehem importanti għax minbarra l-kontribut kbir li tat bl-ideat u l-expertise li llum għandha f'dan il-qasam, ħadet l-inkarigu wkoll li kontinwament tagħmel id-drafting ta' dan il-pjan waqt li kien qed jiġi diskuss, b'konsultazzjoni kontinwa ma' l-istakeholders kollha.

F'Ottubru ġiet launched in-national action plan on employment, l-ewwel wieħed li qatt sar f'Malta.

Sar fuq gwida tal-European employment strategy u dan huwa konferma oħra li l-gvern qed jieħu l-qasam ta' l-impjiegi bis- serjeta` għax għandna pjan li jħares fit-tul.

M'aħniex niddeċiedu filgħodu x'se nagħmlu matul il-ġurnata, imma għall-ewwel darba għandna pjan li jħares fit-tul, għandu targets, u nafu fejn irridu naslu.

Bla dubju dan għandu jgħin biex nilħqu l-miri tagħna ħalli naraw x'tip ta' impjiegi nistgħu niġġeneraw f'pajjiżna u x'tip ta' restructuring għandna bżonn u fuq kollox – u forsi dan huwa wieħed mill-kontributi ewlenin ta' l- ETC – nippreparaw x'tip ta' nies imħarrġa għandna bżonn u nħarrġuhom.

Nafu li l-ETC żiedet in-numru ta' courses ta' taħriġ li tagħti.

Inizjattiva oħra li laqtitni personalment meta kont qed naqra r-rapport ta' l-ETC kienet l-istudju li kkummissjonat li qed issejjaħlu l-ischool to work transition of young people in Malta.

Dawn ipprovaw jaraw x'inhuma l- aspirazzjonijiet u l-esperjenzi taż-żgħażagħ li jiddeċiedu li jieqfu mill- istudji tagħhom meta jaslu fl-eta` ta' 16-il sena, l-eta` ta' compulsory education, u jiddeċiedu li jieqfu mill-istudji tagħhom u jmorru jfittxu x- xogħol.

L-ETC ipprovat tara x'jinfluwenza din id-deċiżjoni.

Dan l-istudju pprova jara wkoll fejn jispiċċaw jaħdmu dawn iż-żgħażagħ li jieqfu mill-istudji tagħhom meta jaslu fl-eta` tal-compulsory education u jipprovaw imorru jsibu x-xogħol.

Ħareġ ċar li t-tip ta' skola sekondarja li jattendu dawn iż-żgħażagħ tinfluwenza ħafna jekk dawn l-istudenti jkomplux bl-istudju tagħhom inkella jieqfu u jfittxu x-xogħol.

Per eżempju, irriżulta li l-istudenti li jkunu f'xi area secondary jew trade school huma l-aktar li jmorru jfittxu impjieg malli jaslu fl-eta` ta' 16-il sena, u allura ma jkomplux bit-taħriġ tagħhom, ma jkomplux jiżviluppaw il-potenzjal tagħhom u jispiċċaw f'jobs bħal machine operators.

Min-naħa l-oħra ħareġ li studenti li jkunu fil-junior lyceum, fi skejjel tal-knisja, jew skejjel oħra indipendenti, aktar ikomplu bl-istudji tagħhom u ovvjament jispiċċaw f'tip ta' impjieg ta' status iktar għoli.

Dan l-istudju huwa importanti l-ewwelnett għax ixejjen il-kritika ta' l- oppożizzjoni li dan huwa gvern li m'hu qed jagħmel xejn.

Dan m'huwiex gvern li jaħrab mill-problemi, imma huwa gvern li jipprova jmur eżatt fuq il-ferita, jara x'inhi l-problema u jipprova jsib soluzzjoni.

Dan l- istudju jikkonferma li għad għandna numru ta' studenti li jitilqu mill- iskola wara li jilħqu l-eta` ta' 16-il sena bla ebda taħriġ u kwalifiki.

Għad għandna din il-problema f'pajjiżna u dan jagħmilha ħafna u ħafna aktar diffiċli għalihom biex isibu xi forma ta' impjieg.

Dan huwa inkwetanti u this is where our system fails għax minkejja dan it-taħriġ, minkejja l- MCAST, minkejja s-set-up ta' edukazzjoni li għandna, għad hawn numru ta' studenti li jispiċċaw bla ebda taħriġ.

Din hija problema li rridu nkomplu nindirizzaw.

Dan l-istudju jikkonferma wkoll kemm hemm bżonn ta' aktar guidance, ta' counselling lill-istudenti sekondarji biex ngħinuhom jippjanaw il-karriera tagħhom.

Hemm bżonn ta' aktar kollaborazzjoni bejn l-iskejjel differenti u l-industrija biex dawn l-istudenti jkunu nformati aħjar x'opportunitajiet ta' xogħol jeżistu u x'taħriġ irid ikollhom għal dawk l-opportunitajiet.

Din ir-riċerka fuq kollox hija importanti għax għandha tgħin kemm lill-ETC kif ukoll lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex jaraw x'inizjattivi oħrajn jistgħu jieħdu flimkien ma' dak li qed jagħmlu biex ikunu ċerti li min jispiċċa l-istudju tiegħu jkun ippreparat – min għal ħaġa u min għal oħra – biex isib impjieg.

Ridt insemmi inizjattiva li ħadet l-ETC li tissejjaħ "SMS a job" fejn qed tibgħat tagħrif dwar vacancies permezz ta' SMS lil dawk li jkunu qed ifittxu impjieg.

Illum il-mobile phone sar parti mill-ilbies tagħna.

Xi ftit ġranet ilu kont qed nisma' omelija u kien hemm qassis li għandu ċerta eta` li qal li fi żmienu, meta wieħed kien joħroġ mill-bieb ta' barra biex imur għax-xogħol kien irodd is-salib, imma llum jixgħel il-mobile phone kif joħroġ mill-bieb ta' barra.

Fortunatament jew sfortunatament din hija r- realta`.

Inħeġġeġ lill-ETC li tkompli tespandi dan is-servizz.

Kif fhimt jien, dan is-servizz huwa provdut lil dawk li jissottomettu s-CV tagħhom fuq il- website ta' l-ETC.

Ovvjament mhux kulħadd jista' jissottometti s-CV fuq il- website u ma nafx jekk hemmx mod kif l-ETC tista' tkompli tiżviluppa din l- inizjattiva.

Xtaqt nagħmel xi kummenti oħrajn fuq l-impjiegi.

Per eżempju, in-numru ta' nies li kienu impjegati full-time bejn Mejju 2003 u Mejju 2004 naqas b'940.

Dan kien dovut għat-telf ta' madwar 100 impjieg, biex inkun preċiż 954, li tlifna fl-industrija tal-manifattura, fosthom tat-tessuti u l-footwear.

Biss imbagħad fl-istess perijodu n-numru ta' self-employed żdied b'277.

Barra minn hekk l-impjiegi fil-privat żdiedu b'449.

Dan jikkonferma dak li ilna ngħidu, u cioe` li huwa l-privat li se jiġġenera u jrid jiġġenera l- impjiegi fil-futur.

Tajjeb li wieħed igħid li tul is-sena finanzjarja li għadha kif għaddiet mill-placements kollha li għamlet l-ETC, fejn jidħlu full-time jobs, 87% minnhom kienu fis-settur privat.

Fil-fatt tul is-sena li għaddiet 2,494 persuna ġew placed f'full-time jobs.

Dan juri li l-ETC qed taħdem u tiffunzjona sew.

Interessanti li wieħed igħid li minn dawn l- 2,494 persuna, 1,571 kienu rġiel u 923 kienu nisa.

Ta' min jgħid ukoll li 331persuna minn dawn l-2,494 kienu impjegati ma' xi kumpannija parastatali filwaqt li l-kumplament, jiġifieri 2,163 instabilhom impjieg full-time mas- settur privat.

Dan jikkonferma li l-ekonomija fil-fatt qed tiġġenera xogħol fis-settur privat.

Indikazzjoni oħra hi li bejn Mejju 2003 u Mejju 2004 l- impjiegi fis-settur pubbliku naqsu b'1,096.

Dan ukoll jikkonferma l- politika tal-gvern li jnaqqas id-daqs tas-servizz pubbliku billi n-nies żejda li hemm jiġu redeployed.

Irrid ngħid ukoll li bejn Mejju 2003 u Mejju 2004 l-impjiegi part-time żdiedu b'2,585.

L-iktar żieda kienet fil-persuni li għandhom il-part-time job bħala l-job prinċipali tagħhom.

Fil-fatt hemm 19,534 li għandhom il- part-time job bħala l-primary job tagħhom.

Interessanti li minn dan l- ammont 12,040 huma nisa.

Min-naħa l-oħra minn total ta' 15,796 li għandhom l-impjieg part-time bħala s-secondary job 11,875 huma rġiel.

Dan jista' jiġi interpretat li ħafna nisa qed jipprovaw isibu bilanċ bejn il-familja u x-xogħol billi jmorru għal part-time job.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Carmelo Abela fid-diskors tiegħu beda jagħmel paraguni mal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea.

Ikun tajjeb kieku nqabblu ruħna mal- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea f'kollox.

Per eżempju, ir-rata ta' unemployment f'Malta hija taħt l-average ta' dik li hemm fl-Unjoni Ewropea, u ilha hekk mill-1994.

J'Alla ma jkun hawn ħadd ifittex ix-xogħol għax aħna ninkwetaw anke jekk ikun hawn persuna waħda ma taħdimx.

Imma tajjeb li nqabblu like with like.

Nies jirreġistraw bħala unemployed ma' l-ETC f'Settembru ta' l-2003 kien hemm 5.48% u f'Settembru ta' l-2004 kien hemm 5.60%.

Jiġifieri ż-żieda ta' l-unemployment bejn Settembru tas-sena l-oħra u Settembru ta' din is-sena kienet marġinali.

L-akbar żieda kienet fost dawk li għandhom 50 sena jew iktar li huma bracket li għad għandna problemi biex insibulhom impjieg, u din naċċettawha.

Ta' min jgħid ukoll li bejn Ottubru 2003 u Settembru 2004 kien hemm 1,323 strike-offs.

Dawn kienu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol u nqabdu jaħdmu jew inkella rrifjutaw ix-xogħol.

Dan jikkonferma d-determinazzjoni ta' l- ETC u tal-gvern li nrażżnu l-abbuż minn dawk li għandhom impjieg, ma jħallsux taxxa u minn fuq jirreġistraw għax-xogħol.

Dan kien possibbli għax qed issir koordinazzjoni mad-dipartiment tas-sigurta` soċjali, mal-VAT department, mat-tax compliance unit u mal-pulizija.

Din il-koordinazzjoni hija pożittiva għax irridu nagħmlu ġlieda kontra l-abbuż, u minn hawnhekk irrid nifraħ u nirringrazzja lill-inspectors ta' l-ETC li qed jagħmlu dan ix-xogħol importanti li m'huwiex xogħol faċli.

Sur President, f'dan l-intervent qasir tiegħi ipprovajt nagħti daqqa ta' għajn lejn uħud mill-ħidma li wettqet l-ETC.

Naħseb li llum kulħadd jaqbel li kien pass tajjeb li gvern immexxi mill-partit Nazzjonalsita waqqaf l- ETC.

Dak iż-żmien kien hawn min ma qabilx magħna.

Irrid ngħid ukoll li tul l-aħħar sena l-ETC ħadmet f'ċirkostanzi diffiċli għax is-suq tax-xogħol kien qed ikompli jinbidel.

Dan minħabba li ħafna kumpanniji bilfors kellhom jagħmlu restructuring imma minkejja dan, l-ETC irnexxielha tikseb ċerti suċċessi.

Nagħlaq billi nifraħ u nirringrazzja liċ-chairman ta' l-ETC u lill-bord ta' diretturi tal-ħidma tagħhom.

Nirringrazzja wkoll lill-impjegati kollha, hu x'inhu l-grad tagħhom, għall-impenn u dedikazzjoni tagħhom.

Irrid nagħlaq bi ħsieb wieħed.

Ċertu Robert Anthony darba qal hekk:

"You are wholly complete if your success in life will be in direct proportion to your ability to accept this truth about you.".

Jekk tipprova taqlibha għall-Malti tfisser li inti tkun bniedem sħiħ u s- suċċess tiegħek fil-ħajja jiddependi ħafna minn kemm int bħala bniedem jirnexxielek tibda temmen li inti bniedem sħiħ, bniedem komplet u bniedem kapaċi.

Inħoss li din hija l-isfida li għandna quddiemna.

Aħna ma rridux nagħmlu kif tagħmel l-oppożizzjoni, li npinġu kollox iswed u naqtgħu qalb in-nies, imma aħna, l-ETC, l-edukaturi tagħna u l-ġenituri rridu nwasslu kontinwament dan il-messaġġ liż-żgħażagħ u lill-istudenti li huma għandhom potenzjal u li huma kapaċi min għal ħaġa u min għall-oħra.

L-isfida hi li lil dawn iż-żgħażagħ u studenti nġegħluhom jibdew jemmnu fihom infushom.

Naħseb li din għandha tkun waħda mill-oġġettivi prinċipali ta' l-ETC, li jekk temmen fik innifsek, int min int, int bin min int u int fejn int, anke għalik jeżisti futur.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki? l-Onor.

Mario De Marco.

ONOR.

MARIO DE MARCO: Sur President, quddiemna għandna l-estimi ta' l-ETC għas-sena 2004/2005.

Jekk naraw dak li qed jiġi propost għall-budget insibu somma ta' Lm1.65 miljun u jekk nipparagunawha ma' dak li kien approvat fil-budget għas-sena li għaddiet naraw li veru hemm tnaqqis relattiv ta' Lm67,000 pero' wieħed għandu jara din il-figura flimkien ma' dak li fil-fatt intnefqet fis-sena li qegħdin fiha liema figura kienet ta' Lm2.6 miljun.

Jekk nagħmlu hekk insibu li fil-fatt mhux tnaqqis hemm imma żieda ta' Lm50,000 fuq in-nefqa rikorrenti.

L-ETC hija korporazzjoni li għandha sfidi kbar quddiemha, partikolarment meta naraw x'inhuma l-kriterji ta' Lisbona u ta' Stokkolma li qegħdin nipprovaw nimmiraw għalihom.

Jekk wieħed jara l-kriterji ta' Lisbona naraw li t-target għas-sena 2005 huwa li jkollok overall employment rate ta' 67% u li sas-sena 2010 din tiżdied għal 70%.

Naraw li d-differenza fil-gender employment irridu nnaqqsuha wkoll, u l-employment rate tan-nisa għandu jiżdied għal 57% sas-sena 2005 u għal 60% għas-sena 2010.

Apparti dan, l- employment rate għan-nies li għandhom bejn 55 sena u 64 sena għandu jitla' għal 50% sas-sena 2010.

Dawn m'humiex sfidi li huma faċli pero' sfidi li aħna qegħdin naħdmu għalihom u f'dan ir-rigward, kif qal qabli l-Onor.

Mario Galea, in-national action plan ta' l-impjiegi li ġie żviluppat mill- gvern bil-ħidma partikolari u speċifika ta' l-ETC, huwa pjan li jgħinna naraw kif nistgħu naslu għal dawn it-targets.

Sur President, irrid ngħid ukoll li ħadt gost naqra r-rapport ta' l-ETC partikolarment il-questionnaire li għamlet f'dan ir-rapport li nsibuh f'paġna 39.

Sar questionnaire fost numru ta' nies li kienu qegħdin ifittxu x-xogħol li ġew mitluba jgħidu r-raġunijiet għaliex tilfu x-xogħol.

Fost ir-raġunijiet insibu li 51% qalu li dan ġara minħabba shortage of work, 11% qalu li kien hemm firm closure, 10% qalu li ġie mitmum il-kuntratt tagħhom, 6% taw raġunijiet ta' diżabilita` jew raġunijiet ta' saħħa u 5% semmew raġunijiet dixxiplinari.

Dawn ġew mitluba jgħidu jekk qattx ikkonsidraw is- self-employment u 36% qalu li iva.

Rigward x'kienu l-problemi li qegħdin isibu biex isibu xogħol alternattiv ingħataw ħames raġunijiet prominenti.

L-aktar raġuni prominenti kienet il- kwestjoni ta' l-eta` u hawnhekk ir-rata hija ta' 27%.

Imbagħad kien hemm il-lack of employment opportunities b'19% u kwestjonijiet ta' saħħa u diżabilita` bi 13%.

Persentaġġ għoli kien dak ta' nuqqas ta' kwalifiki b'rata ta' 13%.

Dawn huma ċifri li wieħed għandu jaħseb fuqhom u jgħarbilhom sew.

Sur President, ħaġa li tinkwetani hija l-kwestjoni ta' l-eta`, ta' dawk in- nies li għandhom 40 sena u għal raġuni li mhux relatata ma' raġuni dovuta lilhom isibu ruħhom bla xogħol.

Dawn huma nies li għandhom iktar responsabbilita` fil-ħajja għax ħafna drabi jkunu nies miżżewġin bit-tfal.

Hija problema li jkollok persuna żagħżugħa li ssib ruħha bħal xogħol, pero' l-problema tkun ħafna aktar gravi jekk titlef ix-xogħol persuna ta' 40 sena li jkollha loan mal-bank u t-tfal u mara xi jmantni.

Hawnhekk hija interessanti l-attenzjoni li qed tagħti l-ETC għal dawn in-nies, u jekk wieħed jara l-pjan ta' azzjoni ta' l-ETC jsib li din il-korporazzjoni qed tagħmel numru ta' motivation seminars għal dawn in-nies biex jiddiskutu l- problemi tagħhom u biex jgħinuhom jerġgħu jintegraw ruħhom fid-dinja tax- xogħol.

Sur President, insibu wkoll li qed isiru weekly meetings ma' dawn in-nies li għandhom iktar minn 40 sena kif ukoll saret kampanja pubblika mill-ETC permezz ta' billboards biex jinkoraġġixxu lill-employers jimpjegaw nies li għandhom aktar minn 40 sena.

F'dan ir-rigward rajna wkoll li saru diversi training and employment exposure schemes mill-ETC.

Ta' min igħid ukoll li l-ETC applikat għall-fondi taħt il-European social fund u ġie approvat proġett li jikkonsisti fi training programme għal aktar minn 400 persuna li għandhom aktar minn 40 sena li qed jirreġistraw għax- xogħol.

Dan huwa proġett li huwa stmat li se jiswa - u għandna fondi approvati - euro 4.8 miljun jiġifieri hawnhekk għandna nirringrazzjaw lill- ETC li rnexxielhom iġibu l-approvazzjoni għal dawn il-fondi.

Dan huwa importanti għax min għandu aktar minn 40 sena u qed ifittex xogħol alternattiv qed isib żewġ problemi.

L-ewwelnett sfortunatament għadna qegħdin inbatu minn ċerti preġudizzji fis- sens li l-employers aktar ifittxu żgħażagħ milli persuni li għandhom 40 sena jew aktar, li għal xi raġuni jew oħra jiġu konsidrati bħala avvanzati żżejjed fl-eta` għal dak l-impjieg partikolari.

Fil-fehma tiegħi dan huwa konċett żbaljat għax persuna ta' dik il-eta` hija iktar matura u allura din hija problema ta' perception aktar milli xi ħaġa oħra.

Forsi l-problema reali hija li nies ta' 40 sena jkunu ġew trained b'ċerti skills meta jkunu ħarġu mill-iskola u meta jsibu ruħhom bla xogħol isibu li d-dinja tax- xogħol fir-realta` tbiddlet u allura jsibuha diffiċli biex jintegraw ruħhom.

Per eżempju, min daħal jaħdem ta' 18-il sena u llum għandu 40 sena ma kellux id-dinja tal-computers quddiem għajnejh.

Kulħadd jaf li llum il-ġurnata ħadd ma jaħdem mingħajr computer u allura dawn ir-retraining skills li qed toffri l-ETC huma essenzjali biex dawn in- nies ta' 40 sena jerġgħu jintegraw ruħhom.

Hawnhekk wieħed jammira l-fatt li l-ETC qed toffri courses varji biex tgħin lin-nies qiegħda jsibu x- xogħol.

Qegħdin jipprovaw ukoll jagħmlu retraining ta' nies li għandhom 40 sena u qegħdin jipprovaw jgħallmu skills ġodda għal dawk in-nies li forsi m'għandhomx skills addattati jew l-iskills li kellhom huma m'humiex iktar addattati biex jintegraw ruħhom fid-dinja tax-xogħol moderna tal-lum.

Kif jaf kulħadd id-dinja tax-xogħol tinbidel kuljum.

Jekk nieħdu l- ekonomija tal-manifattura tagħna nsibu li 20 sena ilu kellna l-manifattura tat-tessuti, illum il-ġurnata qegħdin fil-manifattura ta' l-elettronika, tal-farmaċewtiċi u tas-software ta' l-IT, jiġifieri d-dinja nbidlet kompletament.

Il-ħaddiema ma nistgħux inħejjuhom għal xogħol alternattiv jekk inħalluhom biss addattati biex jaħdmu ġo fabbriki tat-tessuti.

Il- ħaddiem għandu jkun addattat għat-tip ta' makkinarju modern li se jsib ruħu quddiemu fid-dinja tax-xogħol illum.

Hawnhekk qed nara x'tip ta' courses qed toffri l-ETC u fosthom hemm wieħed ta' l-IT li għalih din is-sena attendew 1,100 persuna.

Għandek ukoll il- courses li huma office related li joffru office skills, typing eċċ, li attendew għalihom 280 persuna, għandek il-basic skill courses, job motivation u literacy li attendew għalihom 1,500 persuna.

Għandek courses għal careworkers li attendew għalihom 1,200 persuna, għandek il-courses trade related li attendew għalihom 600 persuna u għandek il-business management courses li attendew għalihom 200 persuna.

Hemm ukoll diversi courses li ġew offruti ġewwa Għawdex.

It-total ta' persuni li attendew dawn il-korsijiet kien ta' 5,700 persuna li m'hijiex ċifra żgħira, jiġifieri hawnhekk verament għandna nawguraw lill-ETC għax-xogħol siewi li qed tagħmel f'dan ir-rigward.

Ċifra li nkwetatni daqsxejn hija ċ-ċifra relatata man-nies li ggradwaw mill- universita` u ma sabux xogħol.

Sa l-aħħar ta' Ottubru 2004 kellek madwar 127 gradwat mill-universita` li kien qed jirreġistra bħala unemployed.

Ir- realta` hi li meta wieħed jikkonsidra li għandek madwar 2,400 gradwat kull sena, ċifra ta' 127 hija ċifra minuri pero' xorta nsostni li bħala pajjiż, bħala gvern u bħala ETC għandna nagħtu sens ta' direzzjoni liż-żgħażagħ.

Jien mhux qed ngħid li għandna ngħidu liż-żgħażagħ x'għandhom jitgħallmu, għax iż-żgħażagħ għandhom ikunu fil-liberta` li jitgħallmu dak li jixtiequ, pero' għandna niftħu għajnejn dak li jkun li hemm ċerti courses li għandhom ikunu konsidrati iktar utli minn oħrajn biex iż-żgħażagħ isibu impjieg.

Sfortunatament għandna tradizzjoni fejn il-maġġoranza taż-żgħażagħ Maltin imorru għal korsijiet tradizzjonali u dan jirriżulta f'numru ta' gradwati li jsibu problema biex isibu xogħol f'dik il-linja.

Qed ngħid dan kollu għax irridu noqogħdu attenti li ma nikkreawx sezzjoni ta' nies li jiggradwaw u ma jsibux ix-xogħol li jixtiequ.

L-aħħar ħaġa li nixtieq nitkellem dwarha hija dwar il-gender equality.

Irrid ngħid li l-figura ta' nisa li qegħdin jaħdmu għadha relattivament baxxa.

L-Onor.

Mario Galea qal tajjeb li fil-qasam tal-part-time qed jiżdiedu pero' fir-realta` għandna potenzjal enormi ta' nisa li jistgħu joħorġu jaħdmu.

Dan l-aħħar kont qed naqra artiklu fuq l-Irlanda.

Il- miraklu ekonomiku li seħħ fl-Irlanda kien dovut għal diversi fatturi pero' waħda mir-raġunijiet għaliex l-Irlanda rnexxiet kien il-fattur li dawn irnexxielhom jittappjaw fuq is-suq tan-nisa li joħorġu jaħdmu.

Din il-ħaġa tikkrealek workforce akbar.

Qed ngħid dan kollu għax aħna għandna nagħmlu aktar biex ninkoraġġixxu n- nisa jaħdmu mingħajr ma nfixklu l-konċett ta' familja Maltija.

Għal dan il- għan hemm ċerti fatturi li forsi nistgħu nħarsu lejhom.

Per eżempju, fis- settur pubbliku mara li tkun iżżewġet u jkollha t-tfal tista' tieħu parental leave ta' ħames snin pero' din il-ħaġa ma nsibuhiex fis-settur privat.

Żgur li nistgħu nagħmlu iktar affarijiet li jgħinu lin-nisa li jkollhom it-tfal jieħdu ħsieb it-tfal pero' meta jkunu jridu jerġgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol dawn jerġgħu jintegraw ruħhom fid-dinja tax-xogħol mingħajr problema.

Sur President, illum ninsabu għaddejjin minn żmenijiet bi sfidi ġodda, bi sfidi importanti, sfidi li huma riżultat tal-fatt li llum il-ġurnata aħna membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid li l-ETC għandha aċċess għal diversi fondi tal-European social fund, u jien nappellalhom biex jutilizzaw dawn il-fondi disponibbli għalihom.

Fl-aħħarnett nixtieq nirringrazzja minn hawnhekk lill-membri kollha ta' l-ETC li tant jagħmlu xogħol siewi biex jgħinu n-nies isibu xogħol addattat u diċenti għalihom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, nixtieq nagħmel ftit riflessjonijiet u l-ewwel riflessjoni hija rigward l- investiment għax-xogħol.

Il-budget ta' l-ETC huwa veru investiment ta' Lm5 miljun pero' naħseb li jkun tajjeb li nikkalkolaw li l-investiment għall- ħolqien tax-xogħol wieħed irid jikkonsidrah ma' l-investiment kollu li qed isir fil-qasam edukattiv f'dan il-pajjiż.

Naħseb li l-ETC qatt ma kienet ippustjata f'ministeru hekk addattat milli qiegħda llum.

Illum il-ġurnata mill-kindergarten sa l-MCAST, l-universita` u l-ETC jaqgħu kollha taħt il- ministeru ta' l-edukazzjoni, ministeru li l-bażi tal-ħidma tiegħu għandha tkun il-ħolqien tax-xogħol.

Riflessjoni oħra li nixtieq nagħmel hija dwar l-aġenda ta' Lisbona.

Ftit ilu l-kapijiet tal-gvernijiet Ewropej iltaqgħu biex jitkellmu dwar "Making the European Union the most dynamic and competitive knowledge-based economy in the world."

Sur President, jien nixtieq li din l-aġenda ta' Lisbona tkun l-aġenda tad-dipartimenti tagħna, ta' l-awtoritajiet u ta' l-ETC.

Nixtieq li dawn kollha jaħdmu bil-għan li jagħmlu minn pajjiżna l-iktar ekonomija dinamika u kompetittiva fid-dinja bbażata fuq l-informazzjoni.

Pero' issa se niġi biex nitkellem dwar l-ETC nnifisha li l-aġenda tagħha hi li taħdem biex issib l-impjiegi għal dawk li jkunu qegħdin ifittxu x- xogħol.

Illum nixtieq nissuġġerixxi lill-ministru responsabbli li l-ETC jitbiddlilha l-objettiv tagħha.

Qed ngħid dan għax nixtieq li nħarsu lejn possibbilta` oħra ta' kif f'dan il-pajjiż insibu l-aħjar impjieg lil min ikun qed ifittxu.

ETC tfisser employment and training corporation, u hija korporazzjoni li qiegħda tagħmel xogħol tajjeb ħafna, pero' nixtieq ngħid lill-Ministru Louis Galea, li naħdem miegħu ħafna biex naraw kemm il-qasam edukattiv ikun qed iwieġeb għall-ħteġijiet ta' min qiegħed fin-negozju, li nixtieq li l-kliem ETC jiġi jfisser mhux employment and training corporation imma entrepreneuship training corporation.

Min qed jismagħni jista' jgħid: X'differenza tagħmel?

What's in a name?

Jien ngħid li jekk wieħed iħares lejn l-istatisitka jsib li hemm iżjed minn what's in a name.

Meta 40 sena ilu Malta kienet għadha kemm saret indipendenti xi ħadd kien qal li l-viżjoni tagħna għandha tkun l-Unjoni Ewropea.

Forsi dak iż-żmien kien hawn min staqsa dwar xi tfisser din.

Xi ħadd kważi 'l fuq minn 30 sena ilu qal: Imma l-viżjoni tagħna għandha tkun l-Unjoni Ewropea.

Forsi dak iż-żmien kien hawn minn qal: Imma din xi tfisser?!

Pero` 25 sena wara dik il-viżjoni saret realta`.

Li qed ngħid jien huwa li jekk wieħed iħares lejn l-istatistika ta' fejn qed jinħoloq ix- xogħol, irridu neħduh bħala fatt li l-ħolqien tax-xogħol fil-ġejjieni mhux se jibqa` bilfors kif kien fil-passat.

M'għandniex nibqgħu marbutin ma' l- impjiegi tal-manifattura tal-massa kif konna nafuhom, fabbrika ta' 200 ruħ tagħmel il-jeans jew fabbrika ta' 150 ruħ tagħmel l-assembling tat- televisions u konna nagħmlu l-liċenzji ta' l-importazzjoni biex imbagħad inżommu 150 ruħ jgħaqdu dawk it-televisions u nbigħuhom hawn Malta stess għax imkien ma kienu setgħu jinbiegħu.

Dawn kienu sempliċement jiġu hawnhekk żarmati u l-ħaddiema kemm jinvitawhom.

Dik m'hijiex l-industrija li għandna bżonn.

Għalhekk l-idea li jrid ikun hawn f'dan il-pajjiż hija li l-impjiegi narawhom jinħolqu fis-self-employment.

Fil-ġejjieni l-probabbilta` li l- impjiegi jinħolqu fis-self-employment se tkun probabbilta` iżjed minn tal- lum.

U għaldaqstant qegħdin naraw shift, imma dan mhux għax l-ekonomija mhux taħdem.

Lil tan-naħa l-oħra ngħidilhom: Ejjew ma nidħkux bir-realta`, ma nipprovawx nilagħbu għall-gallarija u nitkellmu bis-sentiment.

Għandna r-ristrutturar ta' l-ekonomija Ewropea, il-fabbriki li jimpjegaw il-mijiet tan-nies ħerġin mill-Ewropa u sejrin fiċ-Ċina fejn huwa ħafna irħas biex timpjega l-ħaddiema.

It-8,140 ruħ li qed ifittxu xogħol fil-fehma tiegħi m'humiex kollha bla xogħol.

Jixtiequ xogħol aħjar iva, imma minn dawn it- 8,140 ruħ żgur li għandna 3,000 minnhom li qegħdin jaħdmu waqt li qed jirreġistraw.

Forsi jixtiequ jagħmlu xogħol ieħor u għalhekk qed jirreġistraw imma żgur li qed jagħmlu xi xogħol.

Għalhekk is-suġġeriment tiegħi huwa li l-ETC tkun l-ente li tgħallem is-sengħa imprenditorjali lil dawn in-nies.

Lil dawn in-nies ngħidilhom: Taħsbux li se ssibu xi mpjieg kif tixtiequ intom f'xi fabbrika tal-massa fejn jiġi xi ħadd u jimpjega 300 ruħ f'daqqa.

Dik ir-realta` m'għadhiex teżisti u l-alternattiva probabbli għall-għajxien tiegħek hija li bis-sengħa u l-ħila partikolari tiegħek tidħol fid-dinja tan-negozju.

Mr Speaker, ir-raġuni li għaliha qed nagħmel din il-proposta hija li meta nħares lejn l-istatistika ta' April u Ġunju tal-2004 – dak iż-żmien kien hemm 7,870 ruħ jirreġistraw għax-xogħol – insib li 24% minnhom kellhom edukazzjoni ta' skola primarja, kważi 60% kellhom edukazzjoni ta' skola sekondarja u 15% kellhom post-secondary and tertiary education.

Allura kif tista' l-ETC issib xogħol lil dawn it-8,000 ruħ li, bejn wieħed u ieħor, 25% minnhom għandhom edukazzjoni primarja?

Lanqas jekk tiġi l-ikbar fabbrika ta' l-iżjed teknoloġija avvanzata ma jkollna fejn inpoġġuhom lil dawn il-ħaddiema.

Allura x'għandhom bżonn dawn in-nies?

Jekk verament irridu nnaqqsu n-numru ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol irridu naraw li dawn isibu mpjieg bil-ħiliet ta' ċerti snajja` li huma tajbin fihom u npoġġuhom immedjatment fis-suq.

Mr Speaker, ma nistgħux nibqgħu nissussidjaw il-qgħad bil-liġijiet tal- politika soċjali tagħna.

Jiena, bħala segretarju parlametari għas-self- employed u n-negozji ż-żgħar, qed nitkellem hekk għax waħda mill-ikbar problemi li għandhom dawk li qegħdin fin-negozju b'mod organizzat hija li qegħdin jikkompetu ma' min inġustament qed jieħu l-għajnuna tas-servizzi soċjali u fl-istess ħin qiegħed jaħdem u mbagħad ikun qed jherri t-tessut kummerċjali għax ikun jista` jinżel fis-suq b'irħas minn dawk li għandhom l- ispiża normali fid-dinja tax-xogħol.

Illum kelma oħra sinonima ma' "edukazzjoni" hija "kreattivita`" u tajjeb li xi darba f'dan il-pajjiż jibda jkollna l-ministeru għalll-kreattivita` u mhux iżjed ministeru ta' l-edukazzjoni.

L-Onor.

Abela fl-intervent tiegħu kien qed jgħid kif l-edukazzjoni għandha twassal lin-nies għax-xogħol.

L- edukazzjoni twassal lin-nies għax-xogħol kemm-il darba nkunu kapaċi ngħallmu mill-bidunett lill-istudenti tagħna jkunu kreattivi.

Pero` mbagħad irridu wkoll ngħallmu lil min qed ifittex ix-xogħol ikun imprenditorjali.

Irid ikollna riċerka u innovazzjoni mhux biss fl-element ta' industrija ta' teknoloġija, imma f'kull qasam tax-xogħol biex kulħadd jipprova jara kif fl-istat kummerċjali tiegħu jkun innovattiv b'mod differenti minn ieħor u allura jkun qed jikkompeti.

Mr Speaker, l-awgurju tiegħi huwa li l-ETC tkun l-entrepreneurship training corporation u tbiddel ir-rwol tagħha.

Nixtieq li l-ministru, mil-lejla stess, jagħlaq din l-ETC kif nafuha sal-lum u jiftaħha filgħodu bħala ETC li se nkunu neħtieġu għada iżjed mil-lum biex verament naslu għal sitwazzjoni biex dawk li huma qiegħda noffrulhom xogħol – nofshom xogħol li diġa` qed jagħmlu bil-moħbi – pero` ejja naraw li nagħtuhom il-kuraġġ u l- ħila li jeħtieġ li jkollhom ħalli permezz tas-sengħa tagħhom jidħlu fid- dinja tax-xogħol.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Nistieden lill-Ministru Galea biex jagħlaq id- dibattitu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Irrid nirringrazzja lil sħabi d-deputati li ħadu sehem f'din id-diskussjoni f'dawn iż-żewġ seduti għax irrid ngħid li minkejja d-differenzi li jista` jkollna u apprezzament differenti tal-fatti ħadt gost nisma` lill-kelliema kollha, kemm tan-naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll tan-naħa tal-gvern.

Irrid ukoll pubblikament inrodd ħajr liċ-chairman u lill-membri tal-bord tal-korporazzjoni kif ukoll lill-kap eżekuttiv ewlieni, is-Sur John Camilleri, li nagħmel xi kummenti fuqu iktar tard, lid-deputat kap eżekuttiv ewlieni, lill-general manager tar-riċerka u żvilupp, Ms Sue Vella, lill-uffiċjali u lill-ħaddiema kollha kemm huma.

Jiena nħoss li l- korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ hija istituzzjoni fis-settur pubbliku li qed tagħti valur miżjud għall-flus li qegħdin nivvotawlha u jiena m'għandix dubju li se tkompli ttejjeb l-operat tagħha.

Sur President, jien naħseb li min ikun qed jismagħna - jisma' lin-naħa tal- gvern u mbagħad jisma` lin-naħa ta' l-oppożizzjoni - jipprova jara jislitx bilanċ bejn iż-żewġ pożizzjonijiet li jkunu qed jittieħdu.

Ir-riflessjoni tiegħi hija li assolutament m'għandna naraw xejn ħażin li naħa tara l- flixkun nofsu mimli u naħa oħra tarah nofsu vojt.

M'hemm xejn ħażin f'dan, Sur President.

Ma jimporta xejn li l-gvern jara l-flixkun nofsu mimli, u jgħid dak in-nofs mimli x'inhu u l-oppożizjzoni tarah nofsu vojt u tgħid dak in-nofs vojt x'inhu.

Hu ħażin jekk xi naħa tgħid li l-flixkun kollu mimli u n-naħa l-oħra tgħid li l-flixkun kollu vojt.

Dawn huma żewġ pożizzjonijiet estremi u żbaljati li ma jirriflettux il-verita`.

Kultant ikollna t-tentazzjoni li n-naħa tal-gvern tipprova timla kemm tista' l-flixkun u n-naħa ta' l-oppożizzjoni tipprova tiżvojtah kemm tista' dan il-flixkun.

Naħseb li jeħtieġ li nimmaturaw politikament u nkunu kapaċi naraw il-fatti kif inhuma għax l-opinjonijiet huma dritt ta' kulħadd u għandhom jinstemgħu bl-akbar rispett anke jekk ma taqbilx magħhom imma l- fatti għandhom ikunu sagri u miktubin iswed fuq l-abjad.

Per eżempju, ma kienx f'loku l-kumment ta' l-Onor.

Marie Louise Coleiro li qalet li n-naħa tal-gvern tkellmet qisha qed tindirizza l-partitarji Nazzjonalisti għax issa se jkolli ngħid li l-ispiżjara milli jkollha tagħtik.

Fil-fatt kemm min-naħa ta' l-oppożizzjoni u kemm min-naħa tal- gvern, għalkemm kulħadd ipprova jsuq iż-żiemel tiegħu, kien hawn sforz biex wieħed iżomm ċertu bilanċ.

Għalhekk naħseb li ċerti kummenti, bħal, per eżempju dak li qalet l-Onor.

Coleiro, li l-gvern ma jinkwetax bis- sitwazzjoni tan-numru ta' nies bla xogħol, m'hu veru xejn.

Aħna nibqgħu ninsistu li l-mira politika u l-istrateġija tal-gvern kollha hija direzzjonata biex iġġib xogħol għal kull min irid jaħdem u għal kull min jiflaħ jaħdem.

M'aħniex kuntenti li għandna 8,000 jirreġistraw għax-xogħol.

Lanqas konna kuntenti meta kellna 5,000 jirreġistraw għax-xogħol aħseb u ara issa kemm aħna kuntenti llum.

Ma rridux naslu għall-esaġerazzjonijiet.

L-Onor.

Coleiro qalet li jekk ikun hawn persuna waħda m'hijiex taħdem, ikun ifisser li l-politika ekonomika tal-gvern falliet u dawn huma dikjarazzjonijiet fejn m'hemmx bilanċ u huma estremi.

Pero` qalet affarijiet oħra, anke meta tkellmet fuq l-edukazzjoni, li huma importanti u li rridu nagħtu kashom.

Sur President, hemm diversi kummenti x'nista' nagħmel u nibda billi ngħid li rridu nħarsu lejn l-ispiża li qed jinvesti l-gvern, mhux biss b'dak li qegħdin nivvotaw illejla imma b'dawk il-proġetti li se jkunu finanzjati mill-fond soċjali Ewropew u b'dawk il-fondi li se jiġu allokati fil-budget tal-gvern għat-twettieq tal-pjan ta' azzjoni nazzjonali għall-impjiegi.

Jien ngħid l-ETC se jkollha l-isfida, jekk mhux il-problema, ta' kif se tonfoq dawn il-fondi kollha ta' iktar minn Lm5 miljun u twettaq il-proġetti kollha li daħlet għalihom, b'mod effettiv.

Nixtieq nikkummenta fuq il- kwestjoni tal-figura tan-nies qiegħda.

Qalulna li l-irġiel huma l-iżjed li qed jirreġistraw għax-xogħol u dan bilfors għax bil-mod kif inhu magħmul is-suq Malti, fil-perijodu li għaddejjin minnu, jekk l-akbar parteċipazzjoni ġejja mill-irġiel, tistenna li l-ikbar parti li qed ikunu jirreġistraw għax-xogħol ikunu rġiel.

Huwa veru li n-numru ta' nisa jirreġistraw żdied pero` dan ifisser żewġ affarijiet.

Ifisser li n-nisa qegħdin jidħlu fis-suq tax-xogħol u li n- numru ta' nisa li jridu jkunu attivi u li jridu jipparteċipaw fis-suq tax- xogħol qed jiżdied.

Ma rridux naraw biss kemm żdiedu nisa jirreġistraw għax-xogħol imma rridu ngħidu li għandna 600 mara iktar jaħdmu full-time u 5,742 mara aktar jaħdmu part-time fuq ċertu numru ta' snin ilu.

Issa ħalli nitkellem ftit fuq iż-żgħażagħ ta' bejn l-20 u l-24 sena.

Meta wieħed jara l-figuri, ma jridx jara kemm telgħu jew naqsu mil-lum għal għada jew minn xahar għall-ieħor imma trid teħodhom fuq firxa ta' snin u jekk tħares lejhom fuq firxa ta' snin, għandek issib li hawn ċerta stabilita` relattiva.

Anke għal dawk li huma bejn il-25 u d-29 sena naraw żieda ta' 175.

Jien ninkwieta meta nara dan imma rridu ngħidu li f'din il- faxxa, ż-żieda fuq il-perijodu ġiet ċitata mill-1997, jiġifieri f'seba' snin u wieħed irid iqis ukoll minn xiex għaddej ir-ristrutturar u d- diffikutaljiet li qed tiffaċċja l-ekonomija tal-pajjiż.

Dan igħodd ukoll għal dawk li għandhom 45 sena jew iktar.

Jekk ngħidu li dawn telgħu b'400 f'seba' snin, insibu li anke hawnhekk hawn riflessjoni li wieħed irid jagħmel.

Ir-realta` hi li min iħaddem għandu tendenza li jħaddem nies ta' eta` iżgħar u din qed timpatta b'mod inġust u negattiv fuq din l-eta`.

Hawnhekk irridu naħdmu iktar u se jkollna problema oħra, Sur President, għax it-targets li qegħdin nitkellmu fuqhom huma targets li jeħtieġu li nies mhux ta' 45 sena biss, imma anke ta' 55 sena jew ta' 60 sena jaħdmu sabiex nilħqu ċertu livell ta' produzzjoni ekonomika.

Tajjeb ngħid, u dan jidhirli li ġie rikonoxxut, li l-korporazzjoni qiegħda taħdem b'mod organizzat u effiċjenti u rridu nifhmu kemm investiet il- korporazzjoni fil-ħaddiema tagħha.

Irrid ngħid li għandna terz ta' l- impjegati llum għandhom kwalifika terzjarja ta' l-universita`.

Għandna 36 minnhom li għadhom qegħdin jistudjaw f'dan il-livell u l-ETC m'hemmx dubju li se jkollha bżonn nies iktar kwalifikati biex tkun tista' tlaħħaq ma' l- impenji tagħha.

Tajjeb li nerġa' nagħmel enfasi li l-programmi ta' taħriġ li tagħti l-korporazzjoni tax-xogħol huma programmi li jvarjaw minn livelli ta' edukazzjoni bażika għall-oqsma mifruxa b'mod estensiv fuq snajja', ħiliet, kwalifiki u livelli differenti li jolqtu lil kulħadd.

Naħseb ikun żball jekk ngħidu li l-ETC għandha tiffoka fuq il-livell tal-litteriżmu bażiku.

Naħseb li jkun tajjeb li tkompli taħdem kif qed taħdem u ttejjeb f'kull livell u li toħloq niżġa aħjar ma' l-iskemi ta' l-apprentistat tal- kulleġġ vokazzjonali, jiġifieri l-MCAST.

Tajjeb li ngħidu li f'sena, minn Ottubru 2003 sa Settembru 2004, l-ETC ħarġet 3,423 persuna li kienu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol u mill-għotjiet ta' taħriġ taħt il-business promotion Act, 2,200 ħaddiem ieħor u dawn mhux jirreġistraw imma nies li qegħdin jaħdmu għax l-ETC ma tiffokax biss fuq dawk li qed jirreġistraw imma tiffoka wkoll fuq dawk li qegħdin jaħdmu sabiex toffrilhom ċerti opportunitajiet ta' taħriġ.

Dan minbarra x-xogħol li qed isir fl-MCAST u li qed isir mit-taqsima ta' l-edukazzjoni għall-adulti u mill-universita`.

Hawnhekk irrid ngħid kelma fuq dak li qal l-Onor.

Edwin Vassallo.

L-ETC għandha taħdem biex ixxettel aktar fil-korsijiet tagħha, huma x'inhuma, dawk l-elementi li jwasslu għal sens ta' entrepreneurship, ta' inizjattiva, ta' kreattivita` u ta' goal-getters, li għandna bżonn fid- dinja ta' l-ekonomija tal-lum.

Is-suġġett li qed jisħaq fuqu l-Onor.

Edwin Vassallo rridu ndaħħluh ħafna iktar fis-sistema edukattiva.

Għandna t-tendenza li ma nirrealizzawx - sew jekk nittratta korsijiet ta' litteriżmu bażiku, sew jekk nagħmel korsijiet ta' sengħa partikolari, jew ta' ċertu livell ta' kwalifiki - li fi kwalunkwe każ, is-suġġett ta' l-entrepreneurship u l-flessibilita` meħtieġa jridu jkunu suġġetti li jridu jirrikorru fis-seminars kollha, huma għal min huma u għal-liema livelli huma.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Edwin Vassallo li huma dawn it-tipi ta' orjentamenti li se jiddeterminaw l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Sur President, nispera li ntejbu aktar is-supported employment scheme għal nies b'diżabilita` u għal nies li huma żvantaġġati.

Irrid infakkar, għax donnu li kien hawn xi dubju, fl-appoġġ li qed nieħdu mill-fondi soċjali Ewropej u mill-fondi reġjonali Ewropej.

Jien semmejt iċ-ċifra ta' Lm1.5 miljun għal diversi programmi li jridu jitwettqu bejn issa u s-sena 2006.

Jekk nieħdu l-proġetti kollha - għaliex dawn li semmejt huma biss il- proġetti li qed taħdem fuqhom l-ETC – insibu li hemm kważi euro 7 miljun involuti fuq diversi proġetti.

L-isfida li għandna – u hawnhekk jien qed nitkellem b'saqajja fl-art u b'sens ta' realiżmu - hija sfida kbira għal kulħadd; għall-ETC, għall- MCAST, għall-universita`, għad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, għall- foundation for educational services, għad-dipartiment tas-sajd u għall-MTA għaliex dawn kollha ħadu l-proġetti.

L-isfida hi kif se jirnexxielna nwettqu dawn il-proġetti b'riżultat tajjeb biex nuru li aħna kapaċi għax l- Unjoni Ewropea mhux se taċċetta li tgħinna jekk aħna ma nurux li aħna kapaċi nonfqu dawn il-fondi b'mod effettiv, skond kif ġie mfassal il- proġett, għall-miri li ġie mfassal u bis-sistema ta' kontabilita` li huma stabbiliti fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, issa se ngħid xi ħaġa rigward il-fatt li l-job centre tar- Rabat, Għawdex mhux qed ikun miftuħ kuljum.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jistaqsi: X'inhu l-livell ta' użu li qed isir minn dan il-job centre u kif jistgħu l-impjegati li għandna jkunu utilizzati b'manjiera ħafna aktar effettiva?

Is-servizzi kollha ta' l-ETC jingħataw mill-uffiċċju tax-Xewkija fuq bażi full-time u allura ma nistgħux nibqgħu ngħidu li wieħed m'għandux jaqgħmel daqsxejn sforz biex mir-Rabat imur ix-Xewkija.

Wara kollox aħna għandna ħafna Maltin li minn diversi bliet, ġieli anke mill-Mellieħa, imorru Ħal Far biex ikunu jistgħu jieħdu s-servizz li jkollhom bżonn.

Saret kritika wkoll fuq iż-żieda kbira fl-infiq fuq is-safar.

Issa hawn irridu niddeċiedu, Sur President.

Jien nista' nassigura lill-oppożizzjoni li dawn il-laqgħat ta' working parties ta' l-Unjoni Ewropea m'humiex joyrides.

Illum nassigura lil kulħadd – kulħadd ikollu din l-esperjenza, jekk il-Bambin irid – li minkejja li dawn forsi jkunu eċitanti fil-bidu, maż-żmien isiru piż u jibdew jitolbu li ma jasalx dak il-mument li jridu jsiefru.

M'huwiex faċli li inti tħarbat il-ġimgħa tax-xogħol tiegħek biex tmur fuq żjara jew tal-kunsill tal-ministri, jew ta' laqgħat ta' natura speċjalizzata, jew inkella ta' working parties li minħabba d-distanza jeħdulek ġurnata, jekk mhux tnejn.

Pero` rridu niddeċiedu: Se nieħdu sehem jew m'aħniex se nieħdu sehem?

U kif se nieħdu sehem?

Illum qed naċċettaw bil-fatti li aħna membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u qed naċċettaw li dak li jiġri fil-kummissjoni ta' l- Unjoni Ewropea u fil-kunsilli tal-ministri, huma affarijiet li jekk ma nkunux preżenti, xorta se jorbtuna.

Aktar ma jgħaddi żmien, aktar nibdew nindunaw li rridu nkunu preżenti fil-bidu nett ta' dawn il-working parties.

Għalihom dawn irridu nkunu preżenti bl-uffiċjali tagħna, irridu nkunu preżenti billi anke l-livell politiku jkun konxju - mhux fl-aħħar għaliex imbagħad ikun troppo tardi – sa mill-bidu nett ta' l-implikazzjonijiet tal- proposti li jkunu qegħdin isiru u jkun żball jekk tibda tinbena kampanja kontra l-fatt li qed nonfqu flus fis-safar.

Tajjeb li wieħed igħid ukoll, Sur President, li biċċa sew minn din l-ispiża ta' dan is-safar, lanqas biss inħallsuh aħna imma jitħallas mill-budget ta' l-Unjoni Ewropea.

Nixtieq nerġa' nfakkar li l-ETC hija l-koordinatur nazzjonali taċ-CEDEFOP U hija wkoll involuta fil-working parties tad-direttorati u tal-kunsilli tal- kummissarjati li jaqa' fihom ix-xogħol, li huwa wieħed mill-iktar attiv u fejn jidħlu ħafna kwestjonijiet.

Per eżempju, bħalissa l-working time directive hija waħda mill-kwestjonijiet kontroversjali fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Issemmiet ukoll il-kwestjoni tal-biljetti ta' l-ajru.

L-ETC m'għandhiex il- vantaġġ li għandhom id-dipartimenti tal-gvern li jistgħu jixtru l-biljetti ta' l-ajru mill-Air Malta b'nofs prezz u allura trid tixtri l-biljetti bil- prezz kummerċjali.

Għaldaqstant l-ETC tfittex li tixtri l-biljetti tagħha minn aġenziji li jagħtuha l-vantaġġi u wieħed mill-vantaġġi huwa li mhux bilfors tħallas fil-pront, imma tista' tħallas f'perijodu stabbilit.

Per eżempju, jiġu offruti wkoll offerti speċjali li kultant il-linja ta' l-ajru nazzjonali ma toffrihomx.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' skedi ta' titjiriet li mhux dejjem jakkomodaw il-bżonnijiet.

Per eżempju, biex immur x'imkien bl-Air Malta ġieli jfisser li jkolli ngħaddi lejl f'lukanda.

Għaliex għandi ngħaddi lejl f'lukanda meta nista' naqbad linja ta' l-ajru oħra u allura niffranka li noqgħod inħallas lejl f'lukanda?

Imma hawn nagħmlu pandemonju sħiħ għaliex irridu naraw li nsegwu eżattament ċerti affarijiet.

Għandna sistemi, policies u regoli li jeħtieġ li nidħlu fihom biex nagħmlu dak li jkun verament jaqblilna.

Apparti dan kollu, nerġa' ngħid li ħafna minn dawn l-ispejjeż tas-safar fil-fatt jitħallsu mill-Unjoni Ewropea.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem ftit fuq xi ħaġa oħra.

Fuq is-Sur John Camilleri m'għandniex nużaw il-frażi "tneħħa mill-kariga".

Is-Sur John Camilleri ma tneħħiex mill-kariga u lanqas irriżenja.

Is-Sur John Camilleri - li fl-opinjoni oġġettiva tiegħi nqis li ta kontribut lill-ETC għaliex ħejjielha linji ġodda li qed iħallu l-ġid - talab leave bla ħlas għal perijodu ta' żmien biex jieħu l-pożizzjoni mal-kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea Joe Borg.

Fil-fatt ħassejna li għandu jingħata perijodu limitat ta' unpaid leave biex f'dan il-perijodu jkun jista' jiddeċiedi jekk hux se jirritorna lura bħala l-kap eżekuttiv ewlieni jew inkella hux se jibqa' mal- Kummissarju Joe Borg.

Pero' jien nixtieq nawguralu suċċess fil-ħidma tiegħu kollha.

Jien nawgura lil John Camilleri suċċess fil-ħidma tiegħu jekk dan jogħġbu li jibqa' fi ħdan il-korporazzjoni pero' wieħed ikun jista' jerġa' jirritorna.

L-Onor.

Coleiro qed tgħidilna li m'hijiex konvinta li l-istrike-offs huma kollha ġustifikati.

Semmiet ukoll il-kwestjoni tal-gradwati, il-links ma' l- iskejjel u l-kwestjoni tat-targets.

It-target tan-national action plan for employment m'humiex it-targets ta' Lisbona.

Inutli tgħidilna l-Onor.Coleiro li aħna rridu naslu fl-overall employment rate ta' 70%.

In-national action plan ta' Malta qed jimmira għal 56.7% jiġifieri ma rridux inkejlu mat- targets ta' Lisbona imma mat-targets li stabbilixxejna għaċ-ċirkostanzi partikolari ta' pajjiżna.

Jien nawgura li nkomplu naħdmu b'mod kemm jista' jkun tajjeb.

Hemm ħafna xogħol kbir xi jsir u hemm sfidi kbar li jridu jsiru, u jien ċert li hekk kif ġara fil-passat, il-korporazzjoni għal sena oħra se tilqa' dawn l- isfidi u tisfruttahom f'opportuntajiet.

Nittama li bħal-lum sena nkunu nistgħu anke nirrapportaw riżultati għall-ġid tal-poplu tagħna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Issa se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għas-sena 2004/2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi fid-9.00 p.m. intalbet division, il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Issa se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għas-sena 2004/2005.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Ninforma lill-Kamra li l-Onor.

Anthony Abela, l- Onor. Francis Agius, l-Onor.

Dolores Cristina, l-Onor.

Giovanna Debono, l- Onor. Louis Deguara, l-Onor.

Michael Frendo, l-Onor.

Ċensu Galea, l-Onor.

Franco Galea, l-Onor.

Austin Gatt u l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando se jkunu paired.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Għan-naħa ta' l-oppożizzjoni l-Onor.

Joseph Abela, l- Onor. Evarist Bartolo, l-Onor.

Charles Buhagiar, l-Onor.

Chris Cardona, l- Onor. Justyne Caruana, l-Onor.

Joseph Cuschieri, l-Onor.

Joe Debono Grech, l-Onor.

Anton Refalo, l-Onor.

Alfred Sant u l-Onor Karmenu Vella se jkunu paired.

MR SPEAKER: Grazzi.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 24

L-Onor.

|Agius David |Galea Louis | |Arrigo Robert |Galea Mario | |Asciak Michael |Gonzi Lawrence| |Azzopardi |Gonzi Michael | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Mifsud Bonnici| | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici| | |Carmelo | |Cassar Joseph |Mugliett | | |Jesmond | |D'Amato Helen |Puli Clyde | |Dalli John |Pullicino | | |George | |de Marco Mario |Vassallo Edwin| |Falzon Joseph |Zammit Ninu | |Fenech Antonio |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 20

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Agius Chris |Galdes | | |Roderick | |Brincat Joseph |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buontempo Stefan |Mangion | | |Charles | |Chircop Karl |Mizzi Joe | |Coleiro Marie |Parnis Silvio | |Louise | | |Dalli Helena |Sammut Joseph | |Farrugia Angelo |Vassallo | | |Adrian | |Farrugia Michael |Vella George |

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi ġew approvati.

MR SPEAKER: Nitlob issa lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ħamis, 11 ta' Novembru 2004, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' l-Oppożizzjoni dwar il-qagħda ekonomika fil-pajjiż.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trusts – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Medjazzjoni – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali – Kumitat Permanenti.

Mr Speaker, ninforma lill-Kamra li skond ftehim milħuq, id-diskussjoni fuq il-mozzjoni ta' l-oppożizzjoni għandha tieħu tliet seduti, għada filgħodu, għada filgħaxija, u t-Tnejn filgħaxija.

Il-ħin tal-mistoqsijiet ta' dawn it-tliet seduti ma jitteħidtx u d-diskussjoni tibda fid-9.00 a.m. meta s- seduta tkun filgħodu, u fis-6.00 p.m. meta s-seduta tkun filgħaxija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq li għal darb'oħra nagħmel xi mistoqsijiet fuq l-inkjesta maġisterjali li kienet saret dwar il- fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada.

Infakkar li aktar minn sena ilu kont ktibt lill-maġistrat inkwerenti sabiex issir inkjesta maġisterjali dwar ċerti affarijiet li ħarġu minn mistoqsijiet parlamentari u f'dak li kien qed jingħad dwar il-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada, il-fondazzjoni li tieħu ħsieb xogħol fl-iskejjel li huwa importanti li jsir u li għandu jkompli jsir.

Għalhekk kien ikun xieraq li ssir inkjesta maġisterjali.

Naf ukoll li l- avukat ġenerali għadu għaddej bil-findings tiegħu.

Pero' l-punt li nixtieq insemmi llejla huwa dwar l-inkjesta maġisterjali li tlestiet fit-2 ta' Settembru li r-rapport tagħha ġie ppreżentat lill-avukat ġenerali li għamel l-investigazzjonijiet tiegħu skond ma ħareġ minn din l-istess inkjesta maġisterjali.

Mill-mistoqsijiet li saru f'dan il-parlament nifhem li l- pulizija ġew mitluba biex jagħmlu l-parti tagħhom ukoll f'din l-inkjesta.

Nixtieq nerġa' niġbed l-attenzjoni dwar kif il-gvern mexa b'mod differenti f'inkjesta maġisterjali oħra li kien talab hu stess dwar il-klandestini mill-Eritreja li hekk kif tlestiet ġiet ippubblikata mill-Viċi Prim Ministru waqt konferenza ta' l-aħbarijiet.

Dan għax il-konklużjonijiet ta' din l-inkjesta maġisterjali tal-klandestini mill-Eritreja kienu jogħġbu lill-gvern Nazzjonalista.

Għalhekk issa, iktar minn xahrejn wara, nappella biex l-inkjesta dwar il- fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada, f'ġieħ it-trasparenza, tiġi ppubblikata malajr kemm jista' jkun ħalli ma nibqgħux nimxu two weights and two measures skond jekk l-inkjesta maġisterjali togħġobniex jew le.

Għalhekk nerġa' nappella biex din l-inkjesta maġisterjali dwar il- fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada tiġi ppubblikata malajr kemm jista' jkun.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, nixtieq nirriferi għal dak li ntqal lill-poplu min-naħa tal-gvern meta ħabbar li l-bdiewa fil-gżejjer tagħna daħħlu aktar minn 17% ta' dak li normalment kienu jdaħħlu fis-snin preċedenti.

L-ewwelnett niddikjara li meta aħna l-membri parlamentari ta' l- oppożizzjoni Laburista jkollna kuntatt mal-bdiewa, mhux dan qed jirriżultalna anzi qed jirriżultalna li ħafna familji tal-bdiewa jinsabu f'tensjoni kbira għax il-profitt mill-mestjier tar-raba' u ta' produzzjoni oħra dejjem qed jinxef.

Għaldaqstant niddikjara li għandu jiġi verifikat kemm l-informazzjoni li qed tiġi komunikata min-naħa ta' l-istatisitka tirrifletti dak li qed igħaddu minnu l-bdiewa u l-familji tagħhom.

Per eżempju, meta jien tkellimt mal-pitkala u mal-bdiewa rriżulta li ċerti bdiewa m'għadhomx ibigħu mir-razzett tagħhom minħabba l-fatt li ma jkunux rikonoxxuti għas-sussidju u allura f'ċertu sens sar shifting ta' produzzjoni.

Għalhekk jekk indaħħlu l-mentalita` li l-bdiewa qegħdin jaqilgħu iktar flus ma nkunu qed nagħmlu xejn ħlief li nweġġgħu aktar is- sentimenti umani ta' dawn il-bdiewa li jaħdmu minn ġurnata għall-oħra, minn ġimgħa għall-oħra u minn staġun għall-ieħor taħt ċirkotanzi li ħafna drabi lanqas huma ma jkollhom kontroll fuqhom minħabba l-klima tagħna.

Jien se nsemmi każ li għaddew minnu l-bdiewa u nitlob li jiġi rifless ma' l- extension services tad-dipartiment ta' l-affarijiet rurali ħalli naraw jekk dan jirriżultax lilhom bħalma jirriżulta lilna.

Se nitkellem fuq prodott partikolari li bidwi jieħu medja ta' tliet xhur u nofs biex ikabbru u hawn qed nirreferi għad-dulliegħ.

Sur President, fuq kull tomna raba' trid medda ta' 1,500 xitla li kull waħda minnhom tiswa 33ċ, jiġifieri għandek spiża ta' Lm495.

Għal kull tomna raba' trid ukoll roll plastik li jiswa Lm32, roll pajpijiet li jiswew Lm45, tinda tal-plastik li tiswa' Lm40 u trid ukoll iddemmel ir-raba' ħalli tkun fertili biżżejjed biex tkun tista' ssostni dik il-produzzjoni u dan jiswa Lm55.

Barra minn hekk, għandek id- dawl, l-ilma u d-diesel li jiswew Lm200, il-bexx li jiswa Lm150 u sustanzi oħra li jammontaw għal Lm375.

Mela jekk tagħmel it-total issib li biex bidwi jipproduċi 11,250 kilo - din prattikament hija l-produzzjoni ta' tomna raba' - l-ispiża tiegħu tlaħħaq għal Lm1,392 matul it-tliet xhur sħaħ tal-produzzjoni.

Irrid ngħid ukoll li l-pitkal kien qed jagħti Lm1.50 lill-bidwi għal kull kaxxa dulliegħ ta' 40 kilo jew 45 kilo.

Meta tqis dan għal matul il- perijodu ta' tliet xhur u tikkalkula li l-produzzjoni hija ta' 11,250 kilo, issib li l-bidwi daħħal Lm421 u allura baqa' minn taħt Lm970.

Dan mingħajr ma ninkludi t-tliet xhur u nofs xogħol li jkun għamel u ħafna spejjeż oħra, fosthom li llum il-gvern m'għadux jgħin lill-bidwi u lill-familja tiegħu billi jissusidja nofs il-ħlas tas-sigurta` soċjali, tal-bolla, tan-national insurance u spejjeż oħra.

Mela s-sitwazzjoni hija waħda li trid tingħata attenzjoni.

Jien, għan-nom ta' l-oppożizzjoni, nuri solidarjeta` sħiħa ma' dawn il-bdiewa u l-familji tagħhom u nsostnu li min-naħa tagħna se naraw kif noħolqu pressjoni fuq il- gvern biex minflok joqgħod jagħmel dikjarazzjonijiet ta' kemm il-bdiewa u l- familji tagħhom qed idaħħlu aktar flus, janalizza l-affarijiet bis- serjeta`.

Min m'għandux l-esperjenza għandu jkollu r-responsabbilta` li fejn ma jifhimx, jindaga eżatt kif inhuma l-affarijiet.

Sur President, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-agrikoltura ta' pajjiżna l- gvern irid jifhem li ċ-ċokon tagħna huwa dejjem kontrina.

U għalkemm għal prodott staġjonali, bħal fil-każ tad-dulliegħ, qed iħallsu 5ċ fil-kilo lill- bidwi Malti, lill-bidwi ta' barra minn xtutna li jkabbar iz-zokkor, prodott li ma nkabbrux aħna, qed jipproteġih billi jagħtih 25ċ fil-kilo mill-bwiet tal-Maltin u l-Għawdxin.

Allura ma jistax ikun ma niftħux għajnejn il- gvern li b'din il-politika ta' Ġaħan u l-flieles dieħel jiġri b'rasu ġol- ħajt.

Irid ikun hawn diskussjoni kredibbli biex nevalwaw eżattament kif nistgħu nsostnu l-biedja tagħna qabel ma tkompli tieħu d-daqqa tal-mewt.

Ma jistax ikun li nħallu lil dawn il-familji ma jafux kif se jsostnu l- għajxien tagħhom għax hemm theddida serja.

Meta titkellem magħhom dawn igħidulek li qabel kienu jniżżlu ħames prodotti l-pitkalija u daqqa kienu jmorru ħażin fuq wieħed u daqqa jmorru tajjeb fuq l-ieħor, imma tajjeb jew ħażin kienu jirranġaw.

Pero' llum jekk tniżżel ħames jew sitt prodotti, il- prezz tagħhom dejjem jaqa' u għall-gvern qisu m'hu qed jiġri xejn, anzi mar jiftaħar li l-bdiewa qalgħu Lm1,700 iktar.

Min-naħa tagħna qed ngħidu li dawn l-affarijiet iridu jiġu evalwati.

Forsi huwa veru li f'pajjiżna sfortunatament hawn is-skiet fuq dawn l-affarijiet għax ċerti nies donnhom jibżgħu jesprimu lilhom infushom pubblikament.

Ma nafx għaliex jibżgħu u 'l quddiem nixtieq nistaqsihom, imma bħalissa suppost qegħdin nanalizzaw kif ma nħallux lill-ħaddiema f'sitwazzjoni fejn il-paga u l-pensjoni tagħhom qegħdin dejjem jinxfu, b'mod speċjali tal- bdiewa u l-familji tagħhom.

Jekk f'pajjiżna rridu niġġeneraw ekonomija li tabilħaqq tkun vijabbli kemm għall-pajjiż kif ukoll biex tiggarantixxi kwalita` ta' ħajja aħjar għall-Maltin u l-Għawdxin, ma jistax ikun li nkomplu nwasslu l-politika fid-djar tagħna li tnixxef id-dħul sew ta' dawk li jaħdmu għal rashom, kif ukoll ta' dawk li jiddependu mill-paga, mill- benefiċċji soċjali u mill-pensjoni.

Sur President, hemm bżonn li n-naħa l-oħra tifhem, tanalizza u tixtarr dawn is-sitwazzjonijiet ħalli ma nkomplux inweġġgħu lil dawn in-nies innoċenti, li finalment bħal kulħadd jixirqilhom li jkollhom xogħol li jrendi ħalli flimkien, mal-bqija taċ-ċittadini l-oħra, jgawdu ċerta kwalita` ta' ħajja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, waħda mill-problemi li tinsab fuq quddiem nett ta' l-aġenda tal-pajjiż hija dik ta' l-immigrazzjoni klandestina.

Kulħadd jaf li l-problema aggravat ruħha b'mod partikolari matul dawn l- aħħar tlieta jew erba' snin.

Mhux għaliex dan huwa fenomenu ġdid għal pajjiżna u għad-dinja kollha, imma minħabba ċirkostanzi ġodda donnu dan il- fenomenu issa qed jippersisti aktar u peress li aħna ninsabu proprju fin- nofs tal-moviment demografiku minn nofsinhar lejn it-tramunata, irridu jew ma rridux sirna parti minn din il-problema.

Din il-problema ma ħloqnihiex aħna, imma nħolqot barra minn xtutna u sfortunatament waslet f'pajjiżna.

Mr Speaker, jien nitkellem bl-aktar mod ċar u ngħid li l-oppożizzjoni din il-kwestjoni qatt ma ttrattatha b'mod politikament partiġġjan, anzi fejn kellna niddikjaraw li nissimpatizzaw ruħna mal-gvern, iddikjarajnih.

Dan iddikjarah l-Onor.

George Vella fil-leġislatura l-oħra meta kont miegħu fuq programm u jien espremejtha kemm-il darba għaliex din m'hijiex problema li nħolqot mill-gvern jew mill-oppożizzjoni, imma sfortunatament qiegħda tinħoloq fl-Afrika.

Jien nemmen għal raġunijiet ta' globalizzazzjoni u minħabba li hemm żbilanċi kbar bejn pajjiżi sinjuri u pajjiżi fqar li din id-distinzjoni qiegħda dejjem tikber.

Il-pajjiżi fqar qed isiru aktar fqar u allura qed jinħoloq il-fenomenu ġdid ta' l-immigrazzjoni ekonomika li sfortunatament m'hijiex regolata mill-ebda konvenzjoni jew trattat internazzjonali, lanqas mill-konvenzjoni tal-Ġnus Maqgħuda dwar l-istatus ta' rifuġjati, għaliex dik hija konvenzjoni internazzjonali li tirrikonoxxi lir-rifuġjat politiku, dak li hu persegwitat politikament jew fuq bażi ta' razza, jew fuq bażi ta' social groupings, imma r-rifuġjat ekonomiku m'huwiex rikonoxxut mit-trattat internazzjonali u mil-liġijiet domestiċi li huma mnebbħa proprju mill-konvenzjonijiet internazzjonali.

Aħna esprimejna simpatija mal-gvern u qbilna wkoll mal-politika ta' detenzjoni.

Il-gvern qed japplika l-politika ta' detenzjoni mhux għax aħna naqblu miegħu, imma għax naqblu mal-liġi li tgħid li min jidħol f'pajjiżna irregolarment għandu jinżamm f'detenzjoni.

Dan il-gvern qed jimplimentah u l-oppożizzjoni qed issostnih u llum hemm ukoll il-barka tal-qrati tagħna dwar dan għax il-ġimgħa l-oħra, f'każ partikolari l-qorti ta' l-appell, iddeċidiet li d-detenzjoni hija legali.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li wieħed jappoġġja lill-ieħor, imma din hija l-liġi u l-liġi trid tiġi applikata.

Aħna sejjaħna laqgħa tal-kumitat soċjali li jien attendejt għaliha għan- nom ta' l-oppożizzjoni.

Jien m'iniex aġent liberu fil-partit Laburista u m'iniex separat mill-partit Laburista, imma dak li nitlob jien - għaliex l- aqwa espressjoni tal-partit Laburista fuq il-qasam ta' l-intern - nitolbu għan-nom tal-partit Laburista.

Mhux għax Gavin Gulia talab li jlaqqa' l- kumitat soċjali sabiex niddiskutu l-problema ta' l-immigrazzjoni klandestina, imma għaliex sejjaħha l-partit Laburista - sejjaħha bl-aktar mod a politiku, bl-ebda partiġjaniżmu ta' xejn - u l-gvern laqagħha.

Jien nemmen li stajna wżajna l-kumitat soċjali b'mod aktar produttiv għax kulma għamilna kienu xi żewġ laqgħat kemm identifikajna fuq fuq x'inhuma l- problemi, imma ma kellniex żmien biex nitħaddtu dwar soluzzjonijiet.

Sur President, aħna żorna l-klandestini - mhux għax mort jien bħala Gavin Gulia imma jien mort bħala l-kelliem ewlieni Laburista għall-intern - sabiex nissensibilizzaw ruħna dwar il-kondizzjonijiet li qegħdin igħixu fihom.

Ikkritikajna lill-gvern ukoll, mela le, għaliex nistgħu naqblu fuq ħafna affarijiet imma huwa ġustifikat u leġittimu li nikkritikaw fejn naraw li l-gvern jista' jagħmel aħjar, għax il-kondizzjonijiet kienu ħżiena u għadhom ħżiena.

Il-ġimgħa l-oħra mort fid-detention camp ta' Ħal Safi u rajt li l-kondizzjonijiet prattikament huma l-istess bħal dawk li hemm taħt l-amministrazzjoni tal-korp tal-pulizija, u huma ħżiena.

Mhux illum qed ngħidu li l-kondizzjonijiet huma ħżiena imma dan għednih is-sena l-oħra, għednih aktar kmieni din is-sena u nibqgħu nsostnuh.

Fejn konna partiġjani?

Qatt ma konna partiġjani, anzi l-gvern kemm-il darba ħa l- opportunita` u qal li anke l-oppożizzjoni taqbel mad-detenzjoni.

Allura fejn konna partiġjani?

Għax ikkritikajna lill-gvern minħabba l- kondizzjonijiet li qed jinżammu fihom?

Allura lanqas dak m'hu permess?

Jekk il-kondizzjonijiet huma ħżiena, huma ħżiena.

Din konna konsistenti fuqha.

Konna partiġjani għax ikkritikajna lill-gvern fuq il-każ ta' l- Eritrej?

Aħna tlabna li ssir inkjesta bil-qorti, dik l-inkjesta saret u ġie stabbilit li ma kien hemm xejn ħażin u waqafna hemm.

Konna partiġjani għaliex ikkritikajna lill-gvern għad-dewmien lampanti fid-deċiżjonijiet tal- bord ta' l-appelli dwar ir-rifuġjati?

Ir-raġuni prinċipali għaliex qed ikollna dan l-iffullar kollu ta' klandestini ġejjin b'regolarita` speċjalment fix-xhur tas-sajf hija waħda, li m'humiex qegħdin iseħħu ripatrijazzjonijiet minħabba li qabel ma jintemmu l-proċeduri kollha quddiem il-bord ta' l-appelli ma tistax isseħħ ripatrijazzjoni.

Mela fejn naqblu mal-gvern kollox sew, imbagħad fejn nikkritikaw lill-gvern jiġu jgħajruna partiġjani?

Le, aħna m'aħniex qed nagħmlu dan b'animu partiġjan, imma għaliex fl-interess nazzjonali nixtiequ li l-affarijiet ikunu aħjar milli qegħdin.

Sur President, kieku ridna stajna nippolitiċizzaw, daqskemm ħadna kritika mill-amnesty international u mill-kummissarju responsabbli tal-kunsill ta' l-Ewropa li ċanfruna u kkundannawna.

Kultant nibda naħseb, Mr Speaker: Li kieku konna aħna fil-gvern x'kienu jagħmlu tan-naħa l-oħra?

Qed ngħid dan għax m'għamilniex pass.

Irrid ngħid ukoll li tlabna konferenza nazzjonali - għalhekk qed nagħmel dan l-intervent illum - u l-gvern, apparti li fil-bidu rredikola din l- idea, ħareġ qatta ma ħabel u qisu ħa għalih għaliex il-kap ta' l- oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant ikkritika lill-Onor.

Tonio Borg - meta nikkritikaw lill-Onor.

Tonio Borg inkunu qed nikkritikaw lill-gvern – minħabba li baqa' passiv quddiem ċerti affarijiet fl-immigrazzjoni klandestina.

Issa meta wieħed jikkonsidra li l-bord ta' l-appelli tar-rifuġjati ma kienx kostitwit għal xhur sħaħ - anke fix-xhur tas-sajf meta konna qed nimtlew bil-klandestini - allura għandna ritmu qawwi ta' klandestini deħlin f'pajjiżna u r-ripatrijazzjonijiet ma jistgħux isiru mhux għax il-bord qiegħed jaħdem bil-mod, imma għaliex lanqas biss huwa kostitwit.

Issa min għandu r-responsabilta` tal-kostituzzjoni tal-bord ta' l-appelli?

Mhux il- gvern?

Allura aħna ma nistgħux nikkritikaw lill-gvern?

L-Onor.

Alfred Sant ma jistax jikkritika lill-gvern għan-nom ta' l-oppożizzjoni minħabba din il- ħaġa?

Imbagħad jiġu jgħidu li qed nipprovaw nippolitiċizzaw din il-ħaġa.

Issa meta l-gvern jaf kemm fil-fatt sostnejna fuq ħaġa bħal din, kif jiġi jgħajjarna li kkritikajnih bil-partiġjaniżmu politiku?

Jien din ma nistax nifhimha u ma nistax naċċettaha.

Mr Speaker, aħna għamilna talba għall-konferenza nazzjonali.

Din il-talba tibqa' tajba, tibqa' sħiħa u nemmnu fiha ġenwinament mingħajr ebda skop politiku partiġjan.

Il-fatt li in the broad general lines naqblu fuq ċerti aspetti ma jfissirx li b'daqshekk qed nagħmlu sew lanqas, għaliex il- problema hawn għadha.

Għad hemm problemi u għad irridu naraw kif se nsolvuhom jew kif se nittrattawhom aħjar.

Huwa f'dan l-animu li l- oppożizzjoni Laburista qiegħda ssejjaħ din il-konferenza nazzjonali.

U meta ngħidu "konferenza nazzjonali" infissru li tkun proattiva minna nnifisha, li l-ideat joħorġu mill-konferenza nazzjonali.

Jien għadni sal- lum ma nistax nifhem għaliex il-gvern ġab dawn il-kondizzjonijiet għaliex l- ewwel noħorġu policy paper aħna, imbagħad joħorġu policy paper tan-naħa l- oħra u mbagħad nagħmluha din il-konferenza nazzjonali.

Dan apparti l-fatt li l-gvern donnu mill-bidu m'għoġbitux l-idea ta' konferenza nazzjonali u issa donnu qiegħed jissensibilizza ruħu għaliha u qed jagħti speċi ta' u- turn.

Kważi kważi jien nibda naħseb li din tal-kondizzjonijiet irid jagħmilha sabiex jiġġustifika u-turn parzjali.

Qed ngħid dan għaliex fil- bidu ma ridhiex din il-konferenza nazzjonali u issa f'daqqa waħda qed igħid: Ejja nagħmluha din il-konferenza nazzjonali, imma bil-kondizzjoni li aħna bħala gvern noħorġu policy paper u l-oppożizzjoni toħroġ policy paper.

Imma skużi, għalfejn nagħmlu dawn l-affarijiet?

Biex noqogħdu nikkondizzjonaw konferenza nazzjonali?

Li hemm bżonn li l-gvern u l- oppożizzjoni jitkellmu u jaqblu dwaru huwa fuq esperti li jistgħu jiggwidawna, esperti fuq il-homeland security, esperti fuq l-aspett soċjali tal-klandestini u esperti jekk hemm bżonn fuq detention centres.

Dawn huma nies li joħorġu bl-ideat minn ġol-konferenza stess.

X'hemm ħażin b'dan?

Għalfejn se noqogħdu nżejnu din l-offerta ta' l-oppożizzjoni l-ewwel b'rifjut totali, u issa qisna ersaqna biċċa 'l hawn u qegħdin ngħidu: Isma', din nagħmluha imma b'dawn il-kondizzjonijiet.

L-appell tiegħi lill-gvern huwa li jilqa' t-talba ta' l-oppożizzjoni.

Aħna m'aħniex qed nagħmlu din it-talba bl-iskop ta' partiġjaniżmu politiku.

Ejjew nitkellmu, mela le, sabiex niftiehmu dwar il-mod kif tiġi strutturata l-konferenza nazzjonali u li ngħinu lil xulxin.

U l-oppożizzjoni lesta li tgħin fil-konferenza nazzjonali sabiex joħorġu s-soluzzjonijiet u jekk mhux is-soluzzjonijiet joħorġu ideat dwar kif nistgħu nilqgħu għall-problema b'mod aktar effettiv, b'mod a politiku - kif dejjem kienet; qatt ma kienet partiġjana - u b'mod li filwaqt li naraw kif nistgħu nsaħħu s-sigurta` ta' pajjiżna, fl-istess ħin inqisu wkoll b'dinjita` l-kwestjoni ta' l- immigranti u l-problemi tagħhom ukoll.

Pero' rridu naraw ukoll l-interessi ta' l-istat li huwa primarju f'dan il-każ b'mod a politiku, b'mod partiġġjan.

Iva, jien nistieden lill-gvern sabiex jagħmilha din il- konferenza nazzjonali, ħallina mill-kondizzjonijiet.

L-importanti huwa li l-konferenza nazzjonali tkun proattiva minna nnifisha fejn kulħadd jgħid dak li għandu xi jgħid sabiex verament nimxu aktar 'il quddiem f'din il- problema ta' l-immigrazzjoni klandestina.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Ħamis, 11 ta' Novembru 2004 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- ministru.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - WHITE ROCKS PROJECT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid - sakemm dan ma jikkaġunax xi preġudizzju ta' natura kummerċjali f'dan l-istadju - fiex wasal il-proġett tal-White Rocks f'Baħar iċ-Ċagħaq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'dan l-istadju l-gvern qed jara d-diversi possibbiltajiet li għandu quddiemu rigward kif l-aħjar jipproċedi fuq dan il-proġett.

IMMIGRANTI ILLEGALI - OPEN CENTRES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid - sakemm dan ma jikkaġunax xi preġudizzju għall-operat tal-ministeru f'dan is-suġġett - kemm ġew indikati siti biex iservu bħala open centres fejn jiġu miżmuma l-immigranti illegali li jiġu pajjiżna u meta se jkunu qed jintużaw?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Minbarra blokki viċin il-kumplessi eżistenti f'Ħal Far u sit f'Ħal Balzan, li diġa' qed iservu bħala open centres għall- immigranti rregolari, ġew identifikati diversi siti oħra li possibbilment jistgħu jservu għal dan l-iskop.

Fost dawn hemm l-ex-skola teknika fil- Marsa li x-xogħol fuqha mistenni jibda f'qasir żmien.

ARTIJIET – INFORMAZZJONI FUQ PROPRJETA'

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux possibbli, permezz ta' xi dipartiment li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħu jew tal-land registry, li permezz tat-tagħrif ta' l-indirizz sħiħ tal- proprjeta' wieħed jasal biex ikun jaf min hu s-sid?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni kollha pertinenti għar-reġistru ta' l- artijiet hi miżmuma u pproċessata fuq programm ta' computer magħmul speċifikament għal dan l-iskop.

Dan huwa l-land registry certification system.

Dan il-programm jippermetti li klijent jagħmel talba għal informazzjoni fuq proprjeta', inkluż informazzjoni dwar min hu s-sid.

L- uffiċjal tar-reġistru mbagħad ifittex il-lokalita' u t-triq tal-proprjeta' in kwestjoni, din tiġi identifikata fuq pjanta elettronika u minn hemm tinkiseb l-informazzjoni mitluba.

Il-programm huwa map based u m'għandux il-fakulta' li jagħti informazzjoni fuq proprjeta' billi wieħed sempliċement iforni indirizz, imma wieħed irid jasal sar-reġistru ta' l- artijiet sabiex flimkien ma' l-uffiċjal tad-dipartiment tiġi studjata pjanta ta' l-inħawi tal-proprjeta' sakemm din tiġi lokalizzata bl-eżatt.

Barra minn hekk irid jiġi innotat ukoll illi r-reġistru ta' l-artijiet hu responsabbli għar-reġistrazzjoni tat-titoli ta' proprjeta' li tinsab f'arei dikjarati bħala arei ta' reġistrazzjoni.

Għalhekk talbiet għal informazzjoni jistgħu jiġu limitati biss għal proprjeta' li taqa' f'dawn l- arei, s'intendi il-proprjeta' li dwarha qed tintalab informazzjoni trid tkun reġistrati.

OCCUPATIONAL HEALTH & SAFETY UNIT - RAPPORTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu rapporti l- occupational health and safety unit dwar xogħol perikoluż jew ħaddiema jaħdmu mingħajr ilbies protettiv fis-snin 2003 u 2004 sal-lum u x'passi ttieħdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Matul is-sena 2003 daħlu 403 ilment rigward xogħol perikoluż li wħud minnhom kienu jinkludu nuqqas ta' ilbies protettiv.

Bejn Jannar u Awissu ta' l-2004 ġew reġistrati 394 ilment simili.

L-ilmenti kollha li ġew reġistrati fis-sena 2003 ġew investigati.

F'diversi każi nħarġu ordnijiet sabiex jitwaqqaf ix-xogħol sakemm isir titjib, f'uħud saru rakkmandazzjonijiet, waqt li f'oħrajn hemm proċeduri kriminali pendenti.

Fir-rigward ta' ilmenti li daħlu matul is-sena 2004, parti sostanzjali minnhom ġew investigati filwaqt li hemm oħrajn li għadhom qed jiġu investigati.

Minn dawk li ġew investigati, hemm uħud li nħarġulhom diversi ordnijiet, oħrajn rakkmandazzjonijiet, fiwaqt li hemm oħrajn li se jitressqu l-qorti.

Informat ukoll li barra l-ilmenti li ġew investigati mill-awtorita', saru 161 viżita f'postijiet tax-xogħol oħra matul is-sena 2003 u 185 viżiti matul is-sena 2004 - sa l-aħħar ta' Awissu.

ETC - IMPJIEGI ILLEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid sal-lum kemm daħlu rapporti fuq il-freephone, imniedi mill-ETC, sabiex jiġu rapportati mpjiegi illegali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-freephone ġie mniedi fl-14 ta' Lulju 2003 u n- numru ta' rapporti li daħlu fuq din il-linja huwa hekk:

|Sena 2003 | |Lulju | 84 | |Awissu |108 | |Settembr|102 | |u | | |Ottubru |129 | |Novembru|101 | |Diċembru| 72 | |Total |596 |

|Sena 2004 | |Jannar |165 | |Frar |101 | |Marzu | 97 | |April | 90 | |Mejju |117 | |Ġunju | 85 | |Lulju |188 | |Total |843 |

ETC - IMPJIEGI BLA PERMESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jaħdmu bla permess din is-sena?

X'tip ta' xogħol kienu qed jagħmlu?

Kemm minnhom kienu Maltin u kemm kienu barranin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Minn Jannar sa Settembru 2004 kien hemm 1,006 persuna li nqabdu jaħdmu bla ma kienu reġistrati ma' l-ETC.

Minn dawn 48 kienu barranin.

Informat ukoll li l-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ ma tiġborx statistika dwar it-tip ta' xogħol li kienu qed jagħmlu.

SAĦĦA - INFERMIERA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn nurses barranin jaħdmu Malta llum u minn liema pajjiż huma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-diviżjoni tas-saħħa ma żżommx statistika dwar l- infermiera barranin kollha li jaħdmu f'Malta.

Dettalji ta' infermiera u qwiebel barranin li jaħdmu mal-ministeru fi sptarijiet jew kliniċi pubbliċi tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

SAĦĦA - TOBBA BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn tobba barranin jaħdmu Malta llum?

Minn fejn huma u x'inhu l-grad tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-diviżjoni tas-saħħa ma żżommx statistika tat- tobba barranin kollha li jaħdmu f'Malta.

Id-dettalji tat-tobba barranin li jaħdmu mal-ministeru tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

SAĦĦA – STAFF PARAMEDIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn paramediċi jaħdmu mal-gvern illum?

X'tip ta' xogħol jagħmlu f'kull kategorija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Din l-informazzjoni tirrigwardja biss dawk il-paramediċi li jaħdmu fid-diviżjoni tas-saħħa li b'kollox jammontaw għal 773.

Il-ministeru ma jżommx statistika dwar paramediċi oħra li jistgħu jkunu qegħdin jaħdmu mal-gvern fi ħdan ministeri oħra.

PULIZIJA – RAPPORTI DWAR REATI FUQ ANZJANI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' anzjani li kienu vittma ta' xi reat din is-sena?

X'kien ir-reat?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 5752, ninsab informat illi bejn Ġunju u Ottubru ta' l-2004 ġew rapportati lill-pulizija 32 każ ta' feriti fuq persuni ta' anzjani, uħud minnhom riżultat ta' vjolenza domestika.

QRATI - PERSUNI TAĦT SENTENZA TA' ĦABS SOSPIŻA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni li llum qegħdin taħt sentenza ta' ħabs sospiża?

X'kien ir-reat?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' persuni taħt sentenza ta' ħabs sospiża huwa ta' 717.

L-akkużi rispettivi u t-total ta' kull akkuża huma kif jidher fil-listi li tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta.

GĦAWDEX - IMPJANT GĦAT-TRATTAMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid min kienu l-kumpanniji li applikaw għall-bini ta' l-impjant tat-trattament tad- drenaġġ f'Għawdex?

X'kien il-valur ta' kull offerta?

Fiex wasal il- proċess ta' l-aġġudikazzjoni u meta hu previst li se jinbeda x-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi din kienet talba għall-offerti maħruġa mid- dipartiment tal-kuntratti, id-dettalji mitluba ġew pubblikati minn dak id- dipartiment u murija fuq in-notice board ta' l-istess dipartiment.

L- informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta.

Dwar il-proċess ta' aġġudikazzjoni, ninsab informat li dan huwa fi stadju avanzat ħafna u x-xogħol mistenni jinbeda għall-ħabta ta' April 2005.

MCST

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-politika tiegħu għall-MCST?

Jista' jgħid ukoll għal xiex huwa dovut id-dewmien fil-ħatra taċ-chairman ta' l-istess kunsill?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed nitlob lill-kabinett permezz ta' memorandum, gwida dwar ristrutturazzjoni ta' l-MCST bl-iskop li xjenza, teknoloġija, żvilupp u innovazzjoni jintisġu aħjar fil-politika u l-istrateġija tal- gvern fid-diversi oqsma.

Is-suġġett mistenni jiġi diskuss fi żmien qasir skond id-deċiżjoni li jieħu l-gvern isegwu l-azzjonijiet meħtieġa.

VILLA RUMANA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-armar li qed jgħatti l- faċċata ta' Villa Rumana għadu ma tneħħiex, minkejja li x-xogħol ilu lest?

Jista' jgħid mingħand min hu mikri dan l-armar u b'kemm kuljum?

Japprezza l-Ministru li dan l-armar qed iżomm lit-turisti li jkunu fl- inħawi milli jgawdu l-faċċata sabiħa ta' l-istess villa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-armar li qed jgħatti l-faċċata tar-Roman Domus qiegħed jinżamm fil-post għal diversi raġunijiet, fosthom għax ix- xogħol li jinvolvi l-faċċata għadu ma tlestix; dalwaqt trid tiġi mmuntata rampa speċjali għal persuni bi bżonnijiet speċjali; irid isir xogħol ta' elettriku fil-ġnien li jinsab quddiem il-faċċata; hemm ukoll xogħol fuq il- bieb prinċipali li jrid jitlesta meta jiġi stallat il-bieb tal-ħġieġ awtomatiku x-xahar id-dieħel u peress li għad fadal ukoll xogħol ta' landscaping li jrid jibda wara x-xogħol imsemmi qabel.

Għaldaqstant, għal fini ta' sigurta` u saħħa, l-armar qed jinżamm fil-post.

Għalkemm ix-xogħol ta' restawr u tindif - delikat ħafna - fuq il-faċċata u l-pilastri storiċi, flimkien-mal ħadid tal-perimetru, tlesta fis-sajf l- armar ta' l-injam inżamm bħala protezzjoni mid-dħaħen tal-vetturi (coaches) li qegħdin abbużivament jieqfu għal ħinijiet twal waqt li t-turisti jmorru l-Imdina.

Peress li ħafna mill-ħsara li kien hemm fuq il-pilastri ta' barra kienet ikkawżata mid-dħaħen ta' vetturi - speċjalment dawk minn distanza viċina - u għad hemm il-periklu li dawn il-pilastri jiġu milquta meta dawn il- vetturi jrossu magħhom, għax joqogħdu wiċċhom 'il barra, inħass li sakemm tkun riżolta l-kwestjoni ta' fejn dawn il-vetturi jibdew jieqfu, l-armar jibqa' fil-post.

L-armar qiegħed mikri mingħand Scaffolding Services bir-rata ta' Lm2.14 - excl.

VAT - kuljum.

L-armar jiġi mneħħi meta x-xogħlijiet jispiċċaw u ma jkunx hemm aktar periklu għal min jersaq lejn il-perimetru.

Fil-preżent anke jekk l-armar jitneħħa l-faċċata xorta qiegħda tkun mgħottija mill-vetturi.

RAĦAL ĠDID - SKOLA PRIMARJA ĠUŻEPPI AGIUS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jikkonferma l-Ministru li nhar it-Tlieta 19 ta' Ottubru 2004 fl-iskola primarja 'A' Ġużeppi Agius kien hemm xi bomb scare?

Jekk iva, x'passi ttieħdu?

Jista' jgħid jekk din kenitx l-ewwel darba jew le?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fit-18 ta' Ottubru 2004 il-pulizija rċeviet rapport li kien hemm bomba fl-iskola primarja 'A' ta' Raħal Ġdid.

Meta jkun hemm rapporti bħal dawn hemm proċedura stabilita li kull skola għandha ssegwi, u fil-fatt hekk sar.

Il-pulizija u l-bomb disposal unit ta' l-armata marru l- iskola u fittxew kullimkien iżda ma nstab xejn.

Informat ukoll li din kienet l-ewwel darba li kien hemm rapport ta' bomba f'din l-iskola.

SKOLA SAN FRANĠISK D'ASSISI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Minħabba li kelli xi lmenti dwar nuqqas ta' indafa fl-iskola San Franġisk t'Assisi, jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx persuni biżżejjed sabiex jagħmlu x-xogħol ta' tindif meħtieġ f'din l- iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-iskola San Franġisk D'Assisi żdied in-numru ta' purtinara u issa hemm full complement.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu t-total ta' studenti li daħlu l-universita' għall-ewwel darba din is-sena?

Jista' jgħid kif inhuma mqassma fil-korsijiet diversi?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

FROTT FRISK - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm tħallas sussidju fuq l-importazzjoni ta' frott frisk u f'export refund fuq frott frisk minn wara l-1 ta' Mejju?

Lil min tħallsu?

Kemm minn dawn l-ispejjeż ġodda għall-finanzi pubbliċi tħallsu mill-Unjoni Ewropea u kemm mill-Gvern Malti?

Kemm kienet id- differenza li kellu jħallas fi prezz għoli l-konsumatur, irrispettivament minn dawn is-sussidji maħsuba biex suppost ma jogħlewx il-prezzijiet tal- prodotti ta' l-ikel?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kif suppost jaf l-Onor.

Interpellant, fuq il- frott frisk importat ma jingħata l-ebda sussidju u ma ħarġet l-ebda liċenzja ta' export refund, u dan skond ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

WSC - ARRETRATI FUQ KONTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7668 u cioe' jgħid kemm hi ċ-ċifra ta' flus f'arretarti tal-kontijiet ta' l-ilma li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma għandha tiġbor?

Jista' jgħid kemm hu n-numru ta' households u stabilimenti kummerċjali, ta' l-ikel, fabbriki, eċċ. li għandhom arranġament sabiex iħallsu l-arretrati tal-kontijiet ta' l-ilma?

Skond dawn l-arranġamenti, jista' jgħid kemm tammonta ċ-ċifra ta' flus globali li għandha titħallas il-korporazzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Sa l-aħħar ta' Awissu l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma kellha tiġbor Lm5,996,759 għall-kontijiet ta' l-ilma minn 161,146 individwi, organizzazzjonijiet jew kumpanniji.

Minn Jannar sas-7 ta' Ottubru 2004 saru 1,330 arranġament ta' arretrati li jammontaw għal Lm865,212.

Dawn l-arranġamenti m'humiex maqsuma f'kategoriji u jkopru ammonti dovuti kemm għall-elettriku kif ukoll għall-ilma.

ENEMALTA – ARRETRATI FUQ KONTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7665 u cioe' jgħid kemm hi ċ-ċifra ta' flus f'arretrati tal-kontijiet tad-dawl li l-korporazzjoni Enemalta għandha tiġbor?

Jista' jgħid kemm hu n-numru ta' households u stabilimenti kummerċjali, ta' l-ikel, fabbriki, eċċ. li għandhom arranġament sabiex iħallsu l-arretrati tal-kontijiet tad-dawl?

Skond dawn l-arranġamenti ta' arretrati, kemm tammonta ċ-ċifra ta' flus globali li għandha titħallas il-korporazzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7649 u cioe' jagħtina breakdown tas-safar tal-ministeru u ta' l-uffiċjali tad- dipartiment li sar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena, biedja, sajd, żvilupp rurali u ambjent separatament?

Jista' jinformana wkoll bl-ispiża involuta għal safar li sar matul l-istess perjodu u kemm tħallas minnha?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-breakdown tas-safar matul l-ewwel disa' xhur tas-sena hu kif ġej: Biedja 181 Sajd 30 Żvilupp Rurali 6 Ambjent 11

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li l-ispiża totali matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2004 kienet ta' Lm106,033.59, li minnhom tħallas l-ammont ta' Lm81,547.87.

PRODUZZJONI AGRIKOLA ORGANIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' bdiewa reġistrati mad- dipartiment li bdew il-proċess ta' produzzjoni agrikola organika?

X'varjeta' ta' ħxejjex u frott qed jipproduċu?

Kemm minnhom huma Għawdxin u kemm huma Maltin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Is-sezzjoni ta' l-agrikoltura organika għandha reġistrati magħha 20 bidwi, 16 f'Malta u 4 f'Għawdex.

F'sena l-art reġistrata għall-agrikoltura organika żdiedet minn tliet ettari għal 16-il ettaru.

Fost il-prodotti mkabbrin hemm ħaxix frisk, qamħ u xgħir, għeneb, larinġ u frott taċ-ċitru ieħor, żebbuġ, frott irqiq, għasel, kappar kif ukoll prodotti pproċessati, bħal ġammijiet u ġulepp.

LUKANDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 7664, jista' il-Ministru jinformana kemm hu n-numru ta' ħaddiema li kienu jaħdmu fil-lukandi li għalqu u fil-lukandi li skond l-istess tweġiba se jagħlqu din is-sena?

X'impjieg alternattiv qed toffri l-politika tal-Gvern Nazzjonalista għal dawn il-ħaddiema u fejn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-awtorita` Maltija għat-turiżmu ma żżommx informazzjoni fuq in-numru ta' impjegati fil-lukandi.

L-iżvilupp ta' lukandi oħra ġodda li huma ppjanati li jiftħu matul ix-xhur li ġejjien, flimkien ma' żvilupp ieħor fi ħdan lukandi eżistenti, joffri opportunitajiet ġodda għall-impjieg alternattiv lil dawn il-ħaddiema, fost oħrajn.

DWANA – ITTESTJAR TA' ŻJUT MINERALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk id-dwana xtratx xi makkinarju biex ikun ittestjat id-diesel?

Meta nxtara dan l-apparat u kemm-il darba ntuża?

X'kien ir-riżultat wara kull darba li kien użat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sabiex tkun tista' timplimenta b'mod effettiv u legali r-Regolamenti dwar Żjut Minerali (Att dwar it-Taxxa tas-Sisa – Sked ħamsa – Parti D) id-dipartiment tad-dwana xtara apparat sabiex ikunu jistgħu jiġu ttestjati żjut minerali, bħad-diesel u pitrolju, ħalli jiġi determinat jekk dawn iż-żjut minerali għandhomx dak li jissejjaħ fiscal marker kif provdut u spjegat fir-regolamenti hawn fuq imsemmija u dan fi kwantitajiet stabiliti bil-liġi.

Ta' min jgħid illi skond dawn ir-regolamenti l-fiscal marker għandu jkun miżjud biss jekk id-dipartiment tad-dwana jawtorizza dan għal skopijiet ta' kontroll fuq żejt minerali li jiġi rilaxxat b'eżenzjoni mit-taxxa tas-sisa.

Il-makkinarju wasal Malta fid-9 ta' Awissu 2004 u ġie stallat fil- laboratorju tad-dipartiment tad-dwana fit-13 ta' Awissu 2004.

Bejn it-13 ta' Awissu u t-3 ta' Novembru 2004 ġew ittestjati dawn il- kampjuni: 82 kampjun ta' diesel, pitrolju u biodiesel elevati minn diversi postijiet f'Malta u Għawdex mis-sezzjoni customs enforcement unit fi ħdan id- dipartiment tad-dwana.

Minn dawn 37 kampjun instab li kellhom il-fiscal marker bi ksur tar-regolamenti fuq imsemmija.

30 kampjun ta' diesel elevati mis-sezzjoni tal-fuel tad-dipartiment tad- dwana, minn diversi depots ta' kumpaniji li huma awtorizzati biex iħalltu l- fiscal marker u dan sabiex jiġi kkontrollat b'mod xjentifiku u legali dan is-settur.

11-il kampjun ta' diesel elevati mill-qorti u li fuqhom il-każ għadu sub judice.

MOBC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid illum x'inhi l-funzjoni ta' l-MOBC?

Kemm ilha ma toffri servizz ta' bunkering?

Jista' jgħid x'inhi l-kapaċita' ta' ħażna ta' l-MOBC?

Kemm minnu hu tal- korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Mediterranean Offshore Bunkering Co. Ltd hija kumpannija ta' ħażna li tikri faċilitajiet biex jinħażen iż-żejt li jintuża bħala fuel.

Din il-kumpannija waqfet milli tagħmel xogħol ta' bunkering mit- 13 ta' Lulju 2004.

Fl-MOBC hemm kapaċita' għal ħażna ta' madwar 44,000 tunnellati metriċi.

L-entita' li tissupplixxi lill-korporazzjoni Enemalta kriet tank ta' 10,500 tunnellata fl-MOBC u dan hu garantit bħala stokk għall-korporazzjoni Enemalta.

DWANA - FUEL SECTION

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm uffiċjali tad-dwana responsabbli mill-fuel section?

Kemm-il darba nbidlu tul dawn l-aħħar tliet snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-preżent il-complement tal-fuel section hu ta' għaxar uffiċjali.

Mill-1 ta' Ottubru 2001 għaxar uffiċjali ġew trasferiti għall-fuel section u ħames uffiċjali ġew trasferiti mill-fuel section.

BIRŻEBBUĠA – 31ST MARCH INSTALLATION DEPOT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jinbidel l-użu tad-depot tal-korporazzjoni Enemalta, magħruf bħala 31st March installation, f'Birżebbuġa?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu l- pjan?

ONOR.

AUSTIN GATT: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 8646, fit-12 ta' Lulju 2004 il-gvern ħabbar li d-depot magħruf bħala 31st March Installation f'Birżebbuġa se jingħalaq sas-sena 2007.

Għalkemm diġa' qed ikun ikkunsidrat x'jista' isir minn dan is-sit, deċiżjoni finali għadha ma tteħditx.

Għaldaqstant il-korporazzjoni qed tikkunsidra siti alternattivi li qed isiru studji fuqhom.

SVPR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jara li persuna - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - tkun tista' tiddaħħal fir-residenza San Vincenz de Paule peress li martu mhux possibbli li ddur bih minħabba problemi fiżiċi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-isem tal-pazjent ġie nnotat u l-każ se jitressaq quddiem l-admission board sabiex l-applikazzjoni titmexxa skond il- proċeduri.

TAXXI INTERNI – EMIGRANTI PENSJONANTI MALTIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhi l-proċedura rigward taxxa tad- dħul għall-pensjonanti Maltin li jkunu emigraw u dejjem ħadmu barra pajjiżna u llum rritornaw biex jirtiraw f'art twelidhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - TISWIJA TA' LIFTS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 7825 u cioe' jara li mill-aktar fis jissewwew il-lifts fl- iskejjel Lily of the Valley fil-Mosta u Sir Temi Zammit fl-Imtarfa minħabba li ċerti studenti qed ikollhom ifallu riżultat ta' diżabilita' temporanja li jbatu minnha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-lift ta' l-iskola Lily of the Valley fil-Mosta ssewwa kemm-il darba u kull darba terġa' tinqalagħlu l-ħsara.

Għalhekk tlabt li jitħejja survey minn inġinier fuq il-makna ta' dan il-lift.

Jekk jinstab li jkun aħjar li tinbidillu l-makna, allura tinħareġ tender biex din tiġi mibdula.

Informat ukoll li tħejja survey minn inġiniera fuq il-lift ta' l-iskola Sir Temi Zammit fl-Imtarfa li jikkonkludi li l-lift antik li hemm f'din l- iskola ma jistax jissewwa għaliex il-parts m'għadhomx fis-suq.

Huwa fatt illi l-lift li hemm ma jissodisfax il-livelli ta' lifts moderni.

Informat li l-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada qed tikkunsidra li toħroġ tender fil-futur qarib biex jiżżarma l-lift antik u jiġi stallat wieħed ġdid.

NAXXAR - SKOLA VINCENZO BRARET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 8507 u cioe' jara li jittieħdu passi biex studenti li jattendu l-annex ta' l-iskola Vincenzo Borg Braret Naxxar u li joqogħdu fl- area Tas-Sagħjtar in-Naxxar jiġu provduti bi trasport li ta' spiss qed jiġi rifjutat lilhom minħabba li l-private tkun imballata bl-istudenti, inkluż studenti bil-wieqfa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Issa r-rotta Knisja tas-Sagħjtar/Greenwich Supermarket/Labour Avenue qed taħdem regolari.

GĦARGĦUR - TWESSIGĦ TA' TREJQA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 8505 u cioe' jgħid meta se titwessa' it-trejqa li tagħti għall-kamra tan-nar tal- Għargħur?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fil-passat id-direttorat tat-toroq għamel xogħlijiet ta' tiswija fit-triq imsemmija bl-iskop li jiġi ffaċilitat l- aċċess fl-inħawi.

It-twessiegħ tat-trejqa msemmija jiġi kkunsidrat skond il-prioritajiet li jirriżultaw fil-programm ta' asfaltar u bini ta' toroq li qed jitħejja mill- istess direttorat.