MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 541 L-Erbgħa, 20 ta' Ġunju, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 541

L-Erbgħa, 20 ta' Ġunju, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 541

L-Erbgħa, 20 ta' Ġunju, 2007

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 10

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA` TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI (It-Tieni Qari)

MALTA RESOURCES AUTHORITY (AMENDMENT) BILL (Second Reading) 10

AĠĠORNAMENT 31

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUBA 37

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 540 li saret fid-19 ta' Ġunju, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Kemm-il direct order ingħatat mill- ministeru u enti li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006?

Għal liema xogħol jew servizz inħarġet kull waħda minnhom?

X'kien il-valur ta' kull waħda u min ġie awarded dawn id-direct orders?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Affarijiet Rurali u Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

F'kull każ kien hemm l-approvazzjoni tal-ministeru tal-finanzi.

PARKEĠĠ FIL-BELT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għall-parkeġġ fil-Belt, issa li daħlet is-sistema tas-CVA, jista' l-ministru jgħid x'inhu n-numru ta' parking bays riservati għar-residenti ta' areas pedonali; riservati għar-residenti tal-Belt; riservati għall-karozzi uffiċjali tal-gvern; in- numru ta' parking bays għal kulħadd fl-area ta' CVA u n-numru ta' parking bays fil-Belt iżda 'l barra mis-CVA?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): B'riferenza għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 25777, qiegħed nagħti informazzjoni aktar dettaljata kif indikat fl-istess tweġiba.

In-numru ta' parking bays għall-parkeġġ fit-toroq tal-Belt Valletta huma kif jidher hawn taħt:

Riservati għar-residenti ta' areas pedonali - 141;

Riservati għar-residenti tal-Belt - 90 fuq ir-ring road matul il-ġurnata u 493 filgħaxijiet fis-CVA;

Riservati għall-karozzi uffiċjali tal-gvern - xejn;

In-numru ta' parking bays għal kulħadd fl-area ta' CVA - 2,502 matul il- ġurnata u 2,009 filgħaxija;

In-numru ta' parking bays fil-Belt iżda 'l barra mis-CVA - 634.

Din il- figura tinkludi madwar 150 spazju ta' parkeġġ fil-Fossa li għadhom mhux miżbugħa.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li issa hawn din is-sistema ta' parking, il- liċenzja għall-Belt għadha titħallas?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Kif forsi jaf l-Onor.

Interpellant, il-liċenzja li kien hemm għall-Belt tħallset proporzjonalment sa meta bdiet din is- sistema.

Il-flus li tħallsu żejda nżammew bħala kreditu biex min imbagħad jidħol jipparkja l-Belt u jirċievi l-kont, jitnaqqaslu minn dak il-kreditu sakemm ma jibqa' ebda kreditu, imbagħad jibda jħallas minn hemm 'il quddiem.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri jekk persuna llum tmur tħallas il-liċenzja tal- karozza, ma tiġix mitluba li tħallas il-liċenzja għall-Belt?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Suppost li hekk hu.

ONOR.

JOE MIZZI: X'irid jgħid biha l-kelma "suppost"?

ANTHONY ABELA: Inneħħi l-kelma "suppost", Mr Speaker.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura x'inhi r-raġuni li membru parlamentari min-naħa tal-gvern u membru parlamentari minn din in-naħa ġew mitluba jħallsu l- liċenzja għall-Belt?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Peress li issa hawn il-Ministru Mugliett, forsi jista' jwieġbu hu.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Dik li kienet magħrufa bħala l-V-licence issa spiċċat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Hemm xi fee oħra li trid titħallas?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Skond is-sistema tas-CVA, wieħed iħallas skond il- ħinijiet li fihom ikun ipparkjat fil-Belt.

Imbagħad hemm ċerti kategoriji li jħallsu Lm20 għall-eżenzjoni li għandhom, pero` xorta ma jkollhomx V- licence.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura min ikun eżenti se jħallas fee?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jekk qabel min jidħol il-Belt kien iħallas Lm20 bħala fee licence, dan illum m'hu se jitlef xejn milli kellu qabel.

Jiġifieri dan mhux se jkun iċċarġjat over and above l-Lm20 li kien imdorri jħallas minkejja li forsi jidħol il-Belt b'ċerta frekwenza u minkejja li r- rati applikabbli skond is-sistema tas-CVA li bihom kieku jispiċċa jħallas iktar.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura teknikament il-fee ta' Lm20 għal xi wħud ma spiċċatx għax minflok qed iħallsuha għall-V-licence, qed iħallsuha biex jipparkjaw?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-liċenzja bħala sistema ta' reġistrazzjoni spiċċat.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri jekk jiena mmur inħallas il-liċenzja u nintalab inħallas Lm20 biex inkun nista' nidħol il-Belt, dawn għandi dritt ma nħallashomx, hux hekk?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Is-sistema ta' reġistrazzjoni ta' V-licence issa spiċċat.

KIRI TA' GARAXX GĦALL-KAROZZA UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Matul l-2006 kien qed jinkera xi garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali tal-Ministru?

F'każ li t- tweġiba hija fl-affermattiv, kemm kienet in-nefqa globali għal din il-kirja u fejn jinsab il-garaxx?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Matul l-2006 kien qed jinkera garaxx f'San Pawl il-Baħar biex fih tinżamm il- karozza uffiċjali.

In-nefqa globali għal din il-kirja kienet ta' Lm450.

KIRI TA' GARAXX GĦALL-KAROZZA UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Matul l-2006 kien qed jinkera xi garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali tal-Ministru?

F'każ li t-tweġiba hija fl- affermattiv, kemm kienet in-nefqa globali għal din il-kirja u fejn jinsab il-garaxx?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): L-ispiża globali għall-kirjiet ta' garaxxijiet li fihom jinżammu l-karozzi uffiċjali tal-ministeru hija ta' Lm300 fis-sena.

Dawn il-garaxxijiet jinsabu fil- lokalitaijiet tal-Qrendi u ż-Żurrieq.

KIRI TA' GARAXX GĦALL-KAROZZA UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Matul l-2006 kien qed jinkera xi garaxx biex fih tinżamm il- karozza uffiċjali tal-Ministru?

F'każ li t-tweġiba hija fl-affermattiv, kemm kienet in-nefqa globali għal din il-kirja u fejn jinsab il-garaxx?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Matul l-2006 ma kien qed jinkera l-ebda garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali.

KIRI TA' GARAXX GĦALL-KAROZZA UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`: Matul l-2006 kien qed jinkera xi garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali tal-Ministru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`): Matul l-2006 kien qed jinkera garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali.

In-nefqa globali għal din il-kirja hi ta' Lm200 fis-sena u l-garaxx jinsab f'numru 10, Triq Dun Giakomino Galea, Naxxar.

Il-kuntratt li jorbot għal tliet snin ġie mġedded fit-18 ta' Awissu, 2006 bil-prezz annwali ta' Lm240.

KIRI TA' GARAXX GĦALL-KAROZZA UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Matul l- 2006 kien qed jinkera xi garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali tal- Ministru?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Le, ma kien qed jinkera l-ebda garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali.

KIRI TA' GARAXX GĦALL-KAROZZA UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Matul l-2006 kien qed jinkera xi garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali tal-Ministru?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Matul l-2006 kien qed jinkera garaxx biex fih tinżamm il-karozza uffiċjali.

In- nefqa globali għal din il-kirja hija ta' Lm250 fis-sena u l-garaxx jinsab f'Tas-Sliema.

SAFAR UFFIĊJALI – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Hemm kontijiet pendenti mhux magħluqa jew flus minn subsistence allowance żejda mhux ritornati fuq xi safar li sar matul Jannar, Frar jew Marzu 2007, fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu?

F'każ li fl-affermattiv, min huma dawn l-uffiċjali u x'inhi r-raġuni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Fil- ministeru għat-turiżmu u kultura m'hemm l-ebda kontijiet pendenti mhux magħluqa jew flus minn subsistence allowance żejda mhux ritornati fuq safar li sar matul Jannar, Frar u Marzu 2007.

NEFQA FUQ SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Kemm sewa flus is-safar, inkluż flights, subsistence allowance u accommodation li fih kien involut il-ministru u uffiċjali li marru miegħu, globalment għal kull safra separata?

Fejn kienet id-destinazzjoni u min akkumpanjah matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): L- informazzjoni mitluba mill-Onor. interpellant hija kif tidher fit-tabella li qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

NEFQA FUQ HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Kemm kienet in-nefqa fuq kull tip ta' hospitality fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu separatament u xahar b'xahar matul Jannar, Frar u Marzu 2007?

Min ta l-approvazzjoni għal dan l- infiq f'kull każ separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): In-nefqa fuq kull tip ta' hospitality fil-ministeru għat-turiżmu u kultura, dekasteru u enti li jaqgħu taħtu matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 kienet ta' Lm13,294.83, Lm12,191.20 u Lm21,429.13 rispettivament.

Ta' min jgħid illi Lm9,939 f'Jannar, Lm9,305 fi Frar u Lm19,116 f'Marzu intnefqu f'hospitality ma' ġurnalisti barranin bil-għan li jinkitbu artikli u riklamar fir-rivisti tagħhom.

L-uffiċjali li approvaw dawn iċ-ċifri u l-entitajiet rispettivi huma kif ġej:

Segretarju Permanenti, Segretarju Privat/Assistent Segretarju Privat - Ministeru għat-Turiżmu u Kultura

Chairman, CEO, Director Communications & PR u Manager Hospitality – Awtorita` tat-Turiżmu

Kap Eżekuttiv - Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti

Chairman - Orkestra Nazzjonali

Chairman - Teatru Manoel

Kap Eżekuttiv - Heritage Malta

Aġent Sovrintendent - Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali

SAFAR UFFIĊJALI – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni: Hemm kontijiet pendenti mhux magħluqa jew flus minn subsistence allowance żejda mhux ritornati fuq xi safar li sar matul Jannar, Frar jew Marzu 2007, fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Hemm tliet kontijiet pendenti mhux magħluqa fuq safar matul ix-xhur ta' Jannar, Frar, u Marzu 2007, iżda dawn huma fil-proċess li jitħallsu.

Dawn jikkonċernaw ħlas ta' żewġ biljetti ta' l-ajru, wieħed ta' l-awtorita` marittima u l-ieħor tad-diviżjoni tal-konsumatur u l- kompetizzjoni, u ħlas wieħed biss ta' travel insurance ta' l-awtorita` marittima.

Ma kien hemm l-ebda flus minn subsistence allowance żejda li ma ġewx ritornati minn xi uffiċjali fil-ministeru, dekasteru jew xi enti li jaqgħu taħtu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' jgħid min huma l-uffiċjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandix din l-informazzjoni, pero` ma nsibx diffikulta` li ngħaddihielu aktar tard.

NEFQA FUQ HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Kemm kienet in-nefqa fuq kull tip ta' hospitality fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu separatament u xahar b'xahar matul Jannar, Frar u Marzu 2007?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif tidher hawn taħt:

|Tip ta'|Janna|Fra|Marzu|Awtori| |Hospita|r |r |2007 |ta` | |lity |2007 |200|(Lm) | | | |(Lm) |7 | | | | | |(Lm| | | | | |) | | | |Diviżjo|25.15|49.|- |Dirett| |ni | |30 | |ur | |tas-Ser| | | |Ġenera| |vizzi | | | |li | | | | | |(Servi| | | | | |zzi) | |Diparti|709.1|75.|- |Segret| |ment |5 |00 | |arju | |tat-Tif| | | |Perman| |tix | | | |enti | |għaż-Że| | | | | |jt | | | | | |Ministe|- |136|- |Kap | |ru | |.91| |tas-Se| |għar-Ri| | | |gretar| |żorsi u| | | |jat | |l-Infra| | | |Privat| |struttu| | | | | |ra | | | | |

SAFAR UFFIĊJALI – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`: Hemm kontijiet pendenti mhux magħluqa jew flus minn subsistence allowance żejda mhux ritornati fuq xi safar li sar matul Jannar, Frar jew Marzu 2007, fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu?

F'każ li fl-affermattiv, min huma dawn l-uffiċjali u x'inhi r-raġuni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi r-raġuni li hemm persuni li ilhom jistennew madwar tliet snin biex jagħmlu l-operazzjoni tal-hip bone, filwaqt li hemm min mar l-isptar xi sitt xhur ilu u għamluhielu?

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, din il-mistoqsija m'hijiex marbuta ma' dik orġinali u għaldaqstant ngħaddu għal-mistoqsija li jmiss.

(Interruzzjonijiet) Le mhux jekk il-Ministru jrid jirrispondi jirrispondi.

Il-mistoqsija supplimentari trid tkun relatata mal-mistoqsija oriġinali.

Dan id-diskors diġa` għednieh.

(Interruzzjonijiet) Is-Sedja se tippermettilek tagħmel il-point of order.

Kont qiegħed sempliċement nispjega s-sitwazzjoni kif inhi.

ONOR.

JOE MIZZI: On a point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: X'inhu l-point of order, Onor. Mizzi?

ONOR JOE MIZZI: L-istanding orders jgħidu li nista' nagħmel mistoqsija supplimentari u jekk din ma tkunx relatata ma' dik oriġinali, sta għall- ministru jekk jirrispondix jew le.

L-istanding orders ma jgħidux speċifikament li ma nista' bl-ebda mod nagħmilha.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, f'dawn l-aħħar seduti għamilna diskors sħiħ fuq din is-sitwazzjoni u ġie deċiż li d-domanda supplimentari għandha tkun marbuta ma' dik oriġinali.

(Interruzzjonijiet).

Il-mistoqsija oriġinali saret skond kif tidher fuq l-order paper.

Naturalment jekk il-mistoqsija supplimentari għandha xi forma ta' konnessjoni magħha, tista' tagħmilha bil- liberta` kollha.

(Interruzzjonijiet) Le, m'hijiex kwestjoni li l- ministru, jekk irid, jista' jirrispondi.

Jekk id-domanda ma tkunx relatata ma' dik oriġinali, ma tkunx skond l-Ordnijiet tal-Kamra.

Din hija l- pożizzjoni, Onor. Mizzi, u ma naħsibx li hija xi ħaġa li wieħed ma jistax jifhimha.

ONOR.

ONOR.

JOE MIZZI: Veru li l-istanding orders jgħidu li jekk inti tagħmel mistoqsija li ma tkunx relatata, il-ministru jista' jekk irid jirrispondi u jekk ma jridx ma jirrispondix?

MR SPEAKER: L-istanding orders ma jgħidu xejn minn dan.

Diġa` kellna okkażjoni nitkellmu dwar din il-ħaġa u l-mod kif kont ippronunzjajt ruħi mis-Sedja, għadu jgħodd.

Din il-materja ġiet deċiża dakinhar li inti tlabtni nagħti ruling jew spjegazzjoni, u dik l-ispjegazzjoni ngħatat.

Għaldaqstant ma naħsibx li għandna nitilfu aktar ħin fuq din il-ħaġa.

Id- deċiżjoni li ttieħdet hi li d-domanda supplimentari trid tkun relatata ma' dik oriġinali.

ONOR.

MR SPEAKER: X'inhu l-point of order?

ONOR.

JOE MIZZI: Skond l-istanding orders nistgħu nirregolaw ruħna.

Dakinhar intqal li se nimxu skond l-iStanding Orders u int aċċettajt, Mr Speaker.

Qed ngħidu li se nimxu skond l-iStanding Orders.

Is-Sedja taf li l-bieraħ jew il-bieraħt lura nkisru l-iStanding Orders u ma ħaditx passi.

Kien hemm abbozz ta' liġi li l-iskeda tiegħu fil-verżjoni bil-Malti kienet bl-Ingliż, u s-Sedja ma qalet xejn!

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, dan m'huwiex point of order.

F'dan il-mument aħna qegħdin nitkellmu fuq il-question time.

Hemm ħin ieħor biex tqajjem punt bħal dan.

Aħna qegħdin fil-ħin tal-mistoqsijiet u kulħadd jaf li ġie deċiż - ġaladarba ġie challenged il-mod li bih konna mexjin - li jekk domanda supplimentari ma tkunx relatata mad-domanda oriġinali, tkun out of order.

Għaldaqstant nistgħu ngħaddu għall-mistoqsija li jmiss.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, għandi point of order ieħor.

MR SPEAKER: X'inhu l-point of order, Onor. Mizzi?

Issa ara li jkun point of order!

ONOR.

JOE MIZZI: Waqt question time għandi dritt nagħmel point of order.

MR SPEAKER: Imma jrid ikun point of order, Onor. Mizzi, l-istess kif mistoqsija supplimentari trid tkun relatata mal-mistoqsija oriġinali, inkella ma tkunx supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li ntqal li se nimxu skond l-Standing Orders fil- ħin tal-mistoqsijiet, ma nafx għaliex is-Sedja ħalliet li jibqgħu għaddejjin ċerti affarijiet li kienu out of order.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, dan m'għandu x'jaqsam xejn ma' dak li qed nitkellmu fuqu.

Dan huwa r-ruling li qed nagħti jiena f''dan il-mument.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq id-domandi supplimentari u qed ngħidu li dawn iridu jkunu relatati mad-domanda oriġinali.

Issa għedna biżżejjed u nistgħu ngħaddu għall-mistoqsija li jmiss.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, qed navżak li se nikkontesta r-ruling tiegħek għax nerġa' nsostni li dik il-liġi li għaddiet hija illegali.

Int qed issostni li hija legali u jien qed nikkontesta r-ruling tiegħek.

MR SPEAKER: Ngħaddu għall-mistoqsija li jmiss.

PORTABLE TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: X'inhi r-raġuni li meta jkunu qegħdin isiru xogħlijiet fit-toroq, kemm minn ħaddiema tal-gvern, kif ukoll minn dawk tal-privat, ikun hemm restrizzjonijiet fuq it-traffiku billi jintuża lane wieħed u ma jintużawx portable traffic lights?

Dawn jeżistu f'Malta?

Il-Ministru japprezza li l-użu ta' dawn it-traffic lights jgħin fl-immaniġġjar aħjar tat-traffiku?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-portable traffic lights li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant jintużaw kemm-il darba għal xogħlijiet f'toroq li jirrikjedu maniġġjar ta' traffiku speċjalment f'każ ta' two-way traffic wisa' ta' karreġġjata li tippermetti biss one-way traffic u meta x- xogħol idum għal perjodi twal.

F'ħafna mill-każijiet minflok il-portable traffic lights jintużaw local wardens, speċjalment meta x-xogħlijiet ma jdumux għal perijodi twal u meta l-arranġament tat-traffiku ma jibqax sejjer matul il-lejl.

MCAST – FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'faċilitajiet sportivi se jiġu pprovduti l-istudenti fil-proġett ta' tkabbir tal-campus ta' l- MCAST?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Fil- campus ta' l-MCAST hu maħsub li jkun hemm faċilitajiet sportivi li jikkonsistu f'indoor sports u gym flimkien ma diversi outdoor games courts u faċilitajiet oħra.

VENDING MACHINES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 25786, rigward vending machines, jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-permessi li nħarġu mill- kunsill lokali peress li l-istess kunsill qed jiċħad li ta dawn il- permessi?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji tal-gvern lokali b'personalita` legali distinta u għalhekk nissuġġerilu jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.

OBEŻITA`

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'inhu ppjanat li jsir, speċjalment fis-sena skolastika 2007/08, biex it-tfal ikunu aktar konxji mill-perikli tal-ħxuna u biex jieklu u jixorbu affarijiet tajbin għalihom?

Hemm il-ħsieb li jiżdied il-ħin għall-edukazzjoni fiżika u għall-attivita` fiżika fl-iskejjel sabiex mid-diskors dwar l-obeżita' ngħaddu għall-fatti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni għadha kif ippublikat policy u pjan konkret dwar ikel u xorb bħala parti mill-ħidma kontra l-ħxuna żejda tat-tfal.

Huwa maħsub li ssir aktar enfasi, speċjalment fl-iskejjel primarji, biex aktar attivita` fiżika ssir fl-iskejjel.

Din hi marbuta wkoll ma' ċirkulari li ħarġet din is-sena skolastika li indikat il-ħin li għandu jiġi allokat għall-edukazzjoni fizika.

SKEJJEL - TUCK SHOPS/CANTEENS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm kien hemm tuck shops u canteens ta' l-iskejjel ta' l-Istat li fihom instab li kien qed jinbiegħ ikel u xorb li ma kienx konformi mal-kuntratt li kien sar għall-kiri tal- post matul is-sena skolastika 2006/2007?

X'kien dan l-ikel u xorb?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kien hemm erba' każijiet fejn instab li kien qed jinbiegħ ikel u xorb li ma kienx konformi mal-kuntratt.

Dan l-ikel kien jinkludi pastizzi.

F'kull każ is-sidien ġew avżati, inġibdet l-attenzjoni u tneħħa l-ikel.

ARMAR TA' SCAFFOLDING

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kunsill lokali jista' jimponi xi forma ta' taxxa għall-armar ta' scaffolding meta dan ikun qed jagħlaq xi parti minn bankina?

Jekk fl-affermattiv, sa kemm jista' jkun il-prezz mitlub?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi, skond l-Avviż Legali 119 ta' l-2002, kunsill lokali jista' jitlob ħlas għal awtorizzazzjoni għal depożitu ta' materjal tal-bini jew materjal ieħor jew xi oġġetti f'xi triq (Regolament 7).

Skond Skeda C ta' l-istess avviż legali, id-dritt dovut hu ta' Lm1 għal kull metru kwadru jew parti minnu għal kull jum jew parti minnu.

KORP TAL-PULIZIJA – REKLUTAĠĠ TA' KUNTISTABBLI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Kemm daħlu pulizija fil- korp mis-sena 2000 sena b'sena sal-lum?

Xi kwalifiki jrid ikollhom?

Meta se toħroġ sejħa oħra biex jidħlu?

Ġew ingaġġati pulizija mingħajr livell ordinarju ta' l-edukazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-reklutaġġ ta' kuntistabbli fil-korp tal-pulizija bejn is-sena 2000 u 2006 kien kif ġej: Fl-2000 - 76; fl-2001 - 88; fl-2002 - 72; fl-2003 - 100; fl-2005 - 100; 2007 - 135.

Fost il-kwalifiki rikjesti f'dawn ir-reklutaġġi kienu li l-applikanti jkollhom ta' l-inqas tliet suġġetti f'livell ordinarju, li tnejn minnhom ikunu l-Malti u l-Ingliż.

Għaldaqstant min ma kellux dawn il-kwalifiki ma setax japplika.

Infurmat ukoll illi l-aħħar sejħa għall-applikazzjonijiet kienet ġiet pubblikata fil- gazzetta tal-gvern tal-11 ta' Mejju, 2007, liema sejħa għalqet fl-4 ta' Ġunju 2007.

FORZI ARMATI – REKLUTAĠĠ TA' SULDATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm daħlu suldati fl-armata mis-sena 2000 sena b'sena sal-lum?

Xi kwalifiki jrid ikollhom?

Meta se toħroġ sejħa oħra biex jidħlu?

Ġew ingaġġati suldati mingħajr livell ordinarju ta' l- edukazzjoni?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

PSIKOLOGI EDUKATTIVI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'passi qed jittieħdu fil- preżent sabiex jiġu ngaġġati psikologi edukattivi mad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-preparazzjoni għall-ħruġ ta' sejħa għall- applikazzjonijiet qed tiġi proċessata u tinsab fi stadju avvanzat.

BORMLA - DOCK NRU.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Meta hu mistenni li jibda x-xogħol fuq Dock Nru. 1, Bormla?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għadhom għaddejjin in-negozjati bejn il-gvern u l-consortium.

Hekk kif dawn in- negozjati jiġu konklużi u tgħaddi r-riżoluzzjoni parlamentari għat- trasferiment ta' l-art, ix-xogħol ikun jista' jinbeda wara li l-permessi tal-MEPA jkunu finalizzati.

UFFIĊJALI EDUKATTIVI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'passi qed jittieħdu fil- preżent sabiex jiġu mimlija l-postijiet vakanti fejn jikkonċerna l- uffiċjali edukattivi mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-preparazzjonijiet għall-ħruġ tas-sejħa għall- applikazzjonijiet min-naħa tad-divizjoni ta' l-edukazzjoni jinsabu fi stat avvanzat.

FOND F'BORMLA - POSSESSION AND USE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Il-fond f'Bormla, li d- dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, huwa milqut bil-liġi tal- possession and use?

ONOR.

TONIO BORG: Il-fond li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant huwa mibni fuq art li ġiet esproprjata mill-gvern taħt titlu ta' pussess u użu.

STREET LIGHTING

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid hijiex il-policy ta' l-Enemalta li jitwaħħlu street lighting mal-faċċati tar-residenzi privati mingħajr il-permess tar-residenti nfushom?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Il-wall mounted streetlighting jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-kunsilli lokali u mhux taħt il-korporazzjoni Enemalta.

SPTAR MATER DEI - SISTEMI TA' L-IT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari 26476 u 26304, jista' l-Prim Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar l-aħħar żviluppi fir-rigward tas-sistemi ta' l-IT ta' l-isptar Mater Dei li kienu oriġinarjament koperti mit-tender li ġie miżmum wara allegazzjonijiet ta' abbużi u ħruġ ta' tagħrif kunfidenzjali?

Jikkonferma li l-hardware issa qed jinxtara b'direct order?

Jekk fl-affermattiv, mingħand min qed jinxtara u b'liema prezz?

X'inhi l-pożizzjoni fir-rigward ta' xiri ta' software għall-istess għan?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): It- tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u jingħata f'seduta oħra.

TARZNA - ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari 26477 u 26263, kemm hemm ħaddiema barranin jaħdmu fit-tarzna bħalissa?

X'xogħol qed jagħmlu u ta' liema nazzjonalita` huma?

X'inhu t-terminu tal-kuntratt tagħhom?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' lnformazzjoni): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

CVA - AĠĠUDIKAZZJONI TAT-TENDER

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 26414, kien hemm xi kontestazzjoni dwar l-aġġudikazzjoni tat-tender dwar ic- CVA fil-Belt Valletta?

Liema hi l-kumpannija li qed tfittex lill-gvern dwar dan?

Huwa minnu li l-kumpannija konċernata qed tfittex lill-gvern għal loss of profits and damages?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kumpannija SG Solutions Ltd qiegħda tikkontesta l-iskwalifika tagħha mill- aġġudikazzjoni tat-tender.

Il-kumpannija konċernata qiegħda tfittex għad- danni u rifużjoni tal-flus imħallsa sabiex interponiet appell quddiem il- bord ta' l-appelli tal-kuntratti.

SKILLS GAP ANALYSIS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Sar xi skills gap analysis li b'xi mod jindirizza l-ħteġijiet ta' pajjiżna dwar l-informatika?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija lill- ministru responsabbli għas-settur tat-teknoloġija ta' l-informatika, stante li apparti t-tagħrif mogħti fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 26416, ma tirriżultalix analiżi tat-tip imsemmi mill-Onor.

Membru.

E-ID ADJUDICATION PROCESS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 26412, fiex wasal l-adjudication process ta' l-e-ID tender tal- gvern?

Liema kienu l-kumpanniji short-listed?

ONOR.

TONIO BORG: Ebda tender ta' l-e-ID ma ġie pproċessat jew se jiġi pproċessat minn dan il-ministeru.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali: Min kienu l-uffiċjali u ħaddiema li rriżenjaw jew spiċċaw mix-xogħol fid-dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtha mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

Liema vakanzi mtlew u liema għadhom pendenti?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): It- tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Min kienu l-uffiċjali u ħaddiema li rriżenjaw jew spiċċaw mix-xogħol fid-dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

ĦADDIEMA LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Min kienu l-uffiċjali u ħaddiema li rriżenjaw jew spiċċaw mix-xogħol fid-dipartimenti, ministeru, entitajiet li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Mejju, 2004 'l quddiem?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Cristina.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar sistemi ta' enerġija elettrika u miżuri oħra biex jitnaqqas il-konsum ta' enerġija li ttieħdu mid-dipartimenti u enti fid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26658.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA` TA' MALTA DWAR IR- RIŻORSI

MALTA RESOURCES AUTHORITY (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Awtorita` ta' Malta dwar ir- Riżorsi".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FRANCO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nibda biex nagħti ħarsa fuq fuq dwar x'inhi din l-awtorita` ta' Malta dwar ir-Riżorsi.

Irrid ngħid li din l-awtorita` kienet ġiet imwaqqfa fi Frar ta' l-2001, jiġifieri sitt snin ilu.

Bħalma jaf kulħadd, l-awtorita` tittratta tliet oqsma importanti għall-ħajja tagħna ta' kuljum, u dawn huma l-enerġija, l-ilma u r-riżorsi minerali.

Din l-awtorita` għandha l-funzjoni ta' regolatur.

Sa ftit tas-snin ilu, qabel ma ġiet imwaqqfa din l-awtorita`, kellna entitajiet, bħalma kienu l- Korporazzjoni Enemalta u l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, li kellhom il-funzjoni ta' regolatur u fl-istess ħin kienu jipprovdu s- servizz.

Proprju wieħed mill-għanijiet prinċipali ta' din l-awtorita` kien li jkun hemm separazzjoni bejn l-aspett regolatorju u l-aspett ta' provvediment tas-servizz.

L-aspett regolatorju jirriferi b'mod partikolari, għall-oqsma ta' l-ilma u l-enerġija.

Parti mix-xogħol ta' din l-awtorita` jikkonsisti fi preparazzjoni ta' diversi leġislazzjonijiet fir-rigward ta' direttivi biex ikun jista' jiġi implimentat l-acquis ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa meħtieġ biex, per eżempju, fil-każ ta' l-enerġija tkun garantita s-sigurta` tal-provvista.

Meta ngħidu s-sigurta` tal-provvista qed nirriferu għall-ġenerazzjoni u d- distribuzzjoni ta' l-enerġija, għall-ħażna u d-distribuzzjoni ta' fuel, għar-renewable energy sources, jiġifieri għar-riżorsi alternattivi, u affarijiet oħra relatati ma' dawn is-setturi.

Għan ieħor importanti ta' din l-awtorita` huwa li tara li jkun hawn effiċjenza fil-provvista tal-prodott kif ukoll fis-servizz li tagħti, per eżempju, fil-mod kif jiġi mqassam il-fuel u kif jitwassal għand il- konsumatur.

Kulħadd jaf li iktar ma s-servizzi jkunu effiċjenti, iktar igawdi l-konsumatur għax l-effiċjenza ovvjament tfisser prezzijiet kompetittivi, li jkunu teknikament l-irħas possibbli.

Meta nsemmi kompetittivita` nkun qed nirriferi għall-kompetittivita` f'kollox.

L- awtorita` trid tkun geared tajjeb biex tara li s-servizz jitwassal tajjeb.

Jekk nieħdu l-qasam tad-distribuzzjoni ta' l-ilma rridu naraw li jkun hemm effiċjenza li twassal għall-kompetittivita` ħalli l-prezz ta' l-ilma jkun wieħed raġunevoli u teknikament l-irħas possibbli.

Dan kollu jrid isir f'ambitu fejn ikun hemm il-ħarsien ta' l-ambjent.

Inutli li jkollna s- sigurta` tal-provvista, il-kompetittivita` u l-effiċjenza jekk dan kollu ma jsirx f'ambitu li jiggarantixxi li jkun qed isir minn kollox biex l-operat isir b'mod li jkun imħares l-ambjent.

Dawn l-erba' affarijiet flimkien iridu jwasslu biex is-settur ikun wieħed sostenibbli.

Dan jgħodd kemm għall-qasam ta' l-enerġija kif ukoll għall-qasam ta' l-ilma.

Dawn l-għanijiet kontinwament jinvolvu ħidma estiża għall-istakeholders involuti kif ukoll ħidma f'forma ta' networking ma' l-entijiet l-oħra bi skop li kull riforma fis-setturi msemmija, b'mod partikolari s-settur ta' l- ilma u ta' l-enerġija, ikollha l-akbar consensus teknikament possibbli, inkluż ta' l-istess stakeholder.

Irridu niftakru li kull riforma li tkun qiegħda ssir, kull programm li jkun qed isir irid jinvolvi fih lill- istakeholders kollha.

Inutli li l-Malta Resources Authority, b'daqqa ta' pinna, mil-lum għal għada, tgħid li jrid isir "hekk" jew "hekk".

L- affarijiet ma jsirux b'dak il-mod.

L-awtorita` għandha titkellem ma' l- istakeholders kollha u ma' l-entijiet pubbliċi kollha biex jintlaħaq l- akbar consensus teknikament possibbli ħalli b'hekk il-programmi jkunu jistgħu jitwettqu u r-riformi jkunu jistgħu jiġu implimentati bl-inqas skossi teknikament possibbli.

Wara kollox, eventwalment dawn isiru bl- iskop li jgawdi l-konsumatur ukoll.

Sur President, ħalli ngħid x'inhuma l-funzjonijiet ta' l-awtorita` dwar ir- riżorsi għax mhux biżżejjed li ngħidu li hija l-awtorita` regolatorja u nieqfu hemm.

Għalkemm din l-awtorita` għadha ċkejkna u għadha qed tkabbar il-capacity tagħha, din għandha ħafna funzjonijiet.

Waħda minnhom hija li tirregola u taġġorna l-operazzjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l- enerġija, l-ilma u r-riżorsi minerali.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il- produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-enerġija elettrika u fuq il- produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-ilma b'mod effiċjenti u bl-inqas losses teknikament possibbli.

Funzjoni oħra hija konnessa mal-qasam tar-riżorsi minerali, per eżempju l- provvista tal-ġebla, il-materja li biha nibnu, il-mod kif isiru l-barrieri, il-fond ta' l-istess barrieri, id-distanzi li dawn għandhom ikunu mill- abitat, fejn għandhom isiru l-barrieri tal-ġebla tal-qawwi, il-mod kif għandu jinqata' l-blat u aspetti oħra li jidħlu kemm fil-produzzjoni kif ukoll fid-distribuzzjoni ta' l-istess materjal.

Din l-awtorita` hija responsabbli wkoll mill-ħruġ ta' liċenzji għal kull tip ta' attivita` relatata ma' dawn ir-riżorsi.

Wieħed jista' jsemmi l-ħruġ ta' liċenzja għall-operat ta' service station, liċenzja ta' electrician, liċenzja ta' utility bħalma hija l-korporazzjoni Enemalta jew il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma.

Fil-fatt l-awtorita` hija responsabbli mill-ħruġ u mill-monitoring ta' l-istess liċenzji.

Bħalma diġa` għedt, funzjoni oħra hija li tara li sseħħ kompetizzjoni ġusta f'kull settur imsemmi.

Illum għad għandna monopolju f'dan il-qasam għax il- ġenerazzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-enerġija elettrika jinsabu f'idejn il- korporazzjoni Enemalta.

Pero` jista' jasal iż-żmien – u ma jdumx – fejn ikollna iżjed minn operatur wieħed u meta jkun hemm din il- liberalizzazzjoni l-korporazzjoni Enemalta trid tara li jkun hemm kompetizzjoni ġusta.

L-istess jekk niġu għall-qasam tal-fuel.

Meta tibda il-liberalizzazzjoni tas-suq intern tal-fuel, l-awtorita` trid tara li jkun hemm kompetizzjoni ġusta u li l-prezzijiet ikunu ġusti bl-iskop li jkun jista' jgawdi wkoll il-konsumatur.

Din l-awtorita` trid tirregola l-istandards tal-kwalita` u l-ħarsien tal- miżuri essenzjali fuq il-ħajja, jiġifieri tirregola l-public and private safety.

Xi jfisser dan?

Per eżempju, meta jkun hemm barriera li t- tħaffir tagħha jitniżżel dritt mat-triq, din l-awtorita` trid tara li jittieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex dan it-tħaffir isir kif suppost.

L- awtorita` tirregola wkoll il-mod kif u ta' fejn jinbnew l-installations u trid tara li dawn ikunu mibnija kif suppost, li jkunu safe u li jkunu ċerta distanza 'l bogħod mill-abitat ħalli tiġi mħarsa l-ħajja tal-pubbliku.

L- istess ħaġa tgħodd għall-mod kif isir il-bini ta' service stations li jipprovdu l-petrol, id-diesel u fuels oħra.

Iridu jiġu mħarsa standards li jirregolaw fejn u kif isiru t-tankijiet, kemm għandhom ikunu 'l bogħod mill- għejun ta' l-ilma u affarijiet oħra simili.

Sur President, din l-awtorita' trid tirregola, u tara li jiġu implimentati, miżuri ta' operat li jissarrfu f'sistemi aktar effiċjenti ta' progress.

Per eżempju, jekk l-awtorita` tara li l-produzzjoni ta' l-ilma - li ovvjament issir at a cost għaliex kollox isir at a cost - tista' issir bi spiża aktar effiċjenti, tinforma lill-entita` involuta li tista' tipproduċi l-ilma b'dan il-mod effiċjenti, u b'hekk tgawdi l-istess entita` li tipproduċi l-ilma u jgawdi wkoll il-konsumatur li eventwalment ikun qiegħed iħallas għall-provvista ta' dan l-ilma.

Hija wkoll funzjoni ta' l-awtorita` li tipprovdi l-informazzjoni u tagħti pariri lill-pubbliku in ġenerali.

Każ tipiku hija l-kampanja li l-Malta Resources Authority - l-MRA - kienet għamlet fuq l-effiċjenza fit-tħaddim tal-household appliances u skemi ta' sussidji relatati max-xiri tagħhom.

L-iskop ta' dan kollu huwa sabiex dejjem inżidu l-effiċjenza fil-konsum ta' l-elettriku.

Għalhekk il-gvern nieda dan il-programm ta' sussidju fuq il-white goods, bħalma huma r- refrigerators, freezers u washing machines, fost l-oħrajn.

Il-gvern informa lill-pubbliku li kulmin jixtri minn dawn il-white goods kien se jingħata sussidju relatat ma' l-effiċjenza fil-konsum ta' l-istess prodott.

Irrid ngħid li din il-kampanja nbdiet fil-bidu ta' din is-sena u sa l-aħħar ta' Mejju ta' din is-sena kienu diġa` daħlu 7,400 applikazzjoni, li minnhom ġew ipproċessati madwar 1,084 applikazzjoni u s-sussidju fuqhom diġa` tħallas.

L-Onor.

Michael Asciak se jagħti aktar dettalji fuq din l-iskema waqt id-diskors tiegħu.

Funzjoni oħra ta' l-MRA hija dik li tirregola l- prezzijiet u, fejn jeħtieġ, tistabbilixxi l-mekkaniżmu ta' kif għandu jiġi ffissat il-prezz ta' ċerti operazzjonijiet.

Fost dawn insibu l-bejgħ ta' fuels, bħall-petrol, id-diesel u l-prezz ta' l-elettriku.

Għalissa l-MRA qiegħda tagħmel dan it-tip ta' xogħol ma' l-Enemalta li sal-lum għandha l- monopolju f'dan is-settur.

Sur President, funzjoni oħra ta' din l-awtorita' hija li tistabbilixxi l- ħteġijiet u l-kwalifiki neċessarji - ngħidu aħna l-liċenzji meħtieġa - għal kulmin huwa involut f'xi attivita' rregolata mill-istess MRA.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għal-liċenzji ta' authorised provider.

L-MRA se tifformola u tipprovdi liċenzji lil kulmin jopera f'dan is-settur.

Dawn huma liċenzji li jingħataw lill-electricians, lis-service stations u lil min jopera entitajiet kummerċjali bħalma huma barrieri tal-franka u barrieri tal-ġebla tal-qawwi.

Funzjoni oħra ta' din l-awtorita' hija li tistabbilixxi miżuri u guidelines għall-ħarsien ta' l-ambjent fejn ikun meħtieġ u għal kull attivita' regolata mill-istess MRA.

Ħalli nispjega fiex jikkonsistu dawn il- guidelines.

Per eżempju, meta jkun hemm applikazzjonijiet għat-tqattigħ tal-ġebel fil-barrieri, l-MRA tagħti l-guidelines dwar safejn jista' jinżel it-tqattigħ u tara jekk ikunx hemm xi aquifer jew tafal f'dik il-barriera.

B'hekk l-MRA tiggarantixxi l-ħarsien ta' l-istruttura ġeoloġika kollha.

U dan għaliex għandna partijiet tal-pajjiż li jiddependu fuq dik l-istruttura ġeoloġika għall-ħażna ta' l-ilma tal-pjan, dak li huwa magħruf bħala l-main aquifer.

Funzjoni oħra ta' din l-awtorita' hija li tipprepara, tifforma u timplimenta kull obbligazzjoni u ftehim li l-gvern jintrabat bih.

Barra minn hekk, tifformola u tipprovdi diversi issues ta' policies li jirrigwardaw ir-riżorsi msemmija, jiġifieri ta' l-enerġija, ta' l-ilma u tal-mineral resources.

Hawnhekk qegħdin nirriferu għad-direttivi li joħorġu u l-mod kif għandhom jiġu implimentati l-istess direttivi.

Jekk ikun hemm bżonn, din l-awtorita' tifformola l-istudju, il-preparazzjoni u d- dokumenti kollha neċessarji sabiex isiru d-derogi.

Każ tipiku kien dwar id- direttiva ta' l-elettriku, fejn l-MRA kienet ippreparat b'suċċess il- formolazzjoni tad-deroga minn ċerti partijiet ta' l-istess direttiva ta' l- elettriku.

Kif diġa' semmejt, fis-settur ta' l-enerġija l-MRA trid taħdem sabiex jintlaħqu l-għanijiet prinċipali tas-security of supply, tal- kompetittivita` u tal-ħarsien ta' l-ambjent b'tali mod li jiggarantixxu li s-settur ta' l-enerġija jibqa' sostenibbli fil-futur.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq is-security of supply, ikun tajjeb li nispjegaw ċerti affarijiet.

Ħareġ dokument fuq l-energy policy li ġie fformolat wara konsultazzjoni vasta ma' diversi entitajiet u stakeholders.

Illum l-istess dokument għadda mill-fażi ta' konsultazzjoni u qiegħed jiġi fine-tuned ħalli jkun konformi ma' l-energy policy ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid li anke fis-security of supply tidħol il-kwestjoni tar- renewable energy sources, u f'dan ir-rigward sar studju fuq energy performance in buildings li fih hemm involut parti mill-ministeru.

L-MRA għamlet ukoll l-istudji u l-proposti tagħha dwar il-photovoltaics, is-solar water heaters u l-wind energy.

Barra minn hekk, l-MRA ikkummissjonat rapport, li sar minn Mott MacDonald, li ta indikazzjoni ta' kif Malta tista' ddaħħal ir-renewable energy sources.

F'dan ir-rapport ġie indikat fejn potenzjalment nistgħu ndaħħlu dawn l-affarijiet, kif ukoll il- constraints li għandu pajjiżna f'dan il-qasam tar-renewable energy sources.

L-MRA qiegħda taħdem u tipprepara l-istudju neċessarju ħalli jsir cost benefit analysis ta' interconnection mal-grid ta' l-Ewropa.

Hawnhekk qiegħed nitkellem fuq il-mod kif is-sistema ta' l-elettriku tagħna, li m'hijiex daqstant kbira, tkun tista' tingħaqad mal-grid ta' l-Ewropa.

Qiegħed isir ukoll studju ħalli naraw jekk jaqbilx għal pajjiżna li jkollna provvista ta' gass naturali billi ningħaqdu man-network Ewropew.

F'dan il- kuntest sar dokument estensiv rigward renewable energy sources, u naħseb li tajjeb li ssir riferenza għalih.

F'dan id-dokument ġew evalwati l- kondizzjonijiet ta' pajjiżna.

Jien konvint li f'Malta kulħadd jixtieq li ndaħħlu r-renewable energy sources bħalma huma l-enerġija mix-xemx u mir- riħ, madankollu wieħed irid jiftakar li f'pajjiżna għandna ċerti limitazzjonijiet.

Sur President, hawnhekk kulħadd jifhem fuq xiex qegħdin nitkellmu.

Ngħid għalija, j'Alla jkollna l-fakulta`, l-ispazju u l-finanzi meħtieġa sabiex l- enerġija kollha ta' pajjiżna ssir b'mezzi renewable.

Min ma jridx xi ħaġa bħal din?

Min ma jridx li nneħħu l-power stations mill-pajjiż?

Min ma jridx li nneħħu l-emissions mill-pajjiż?

Naħseb li kieku nistgħu nsiru 100% dipendenti fuq l-alternative sources of energy kulħadd jaqbel li għandna mmorru għal din is-sistema; jien l-ewwel wieħed.

Kulħadd jaf li l- Malti kapaċi jimxi 'l quddiem u kieku verament ikun jaqbel għall-pajjiż u jkun cost effective mil-lat finanzjarju, jiena persważ li ma jkollux għalfejn jiġi Ninu Zammit jew xi ħadd ieħor min-naħa ta' l-oppożizzjoni sabiex jgħid lill-poplu Malti jekk għandux idaħħal jew le din it-tip ta' enerġija.

Il-poplu Malti għandu moħħ biżżejjed sabiex fejn jara li fil- pajjiż tista' tidħol sistema li tkun cost effective, jaqbad u jdaħħalha.

Pero` ħalli nagħti ftit background information fuq il-constraints li għandu pajjiżna f'dan ir-rigward.

Kif nafu, pajjiżna għandu popolazzjoni ta' 400,000 ruħ u meta nqabblu l-popolazzjoni tagħna ma' dik tal-kumplament ta' l-Ewropa naraw kemm għandna popolazzjoni żgħira.

Il-konsum ta' l-elettriku domestiku, kummerċjali u industrijali tagħna huwa ta' madwar 2,300 gigawatt- hours biss.

Żgur li dan huwa ammont relattivament żgħir.

Il-maximum demand tagħna hija a' madwar 414 megawatts.

Għandna area ta' madwar 316 kilometru, li minnhom 23% biss huma urbanizzati, jiġifieri fihom bini jew toroq.

Dan juri kemm aħna ngħixu f'wieħed mill-aktar pajjiżi densely populated fid-dinja.

Fil-fatt għandna densita` ta' madwar 1,266 persuna kull kilometru kwadru, li żgur li hija densita` qawwija.

Sur President, hawn min jgħid li għandna nipproduċu l-biofuels.

J'Alla f'pajjiżna kellna area kbira biżżejjed sabiex fiha nkunu nistgħu nkabbru l- bioproducts ħalli minnhom nagħmlu l-biofuels!

Infakkar li f'pajjiżna għandna area agrikola żgħira li hija ta' madwar 100,000 tomna biss.

Wieħed mill-iżvantaġġi tagħna huwa li għad m'għandniex provvista indiġena tagħna ta' fuels.

Minn rapport li sar irriżulta li minħabba d-densita` qawwija ta' popolazzjoni li għandu pajjiżna, huwa diffiċli li jsir wind farm ta' ċertu kobor.

Minn dan l-istess rapport jirriżulta li s-soluzzjoni hija li nagħmlu wind farm ta' ċertu kobor off-shore.

Madankollu hawnhekk ukoll għandna l-constraints u l-iżvantaġġi.

Meta wieħed jara l-pjanti li ġew ippreparati jara x'inhuma l-iżvantaġġi fir- rigward ta' stallazzjoni ta' off-shore wind farm.

Dawn il-wind farms iridu jkunu ċerta distanza 'l barra mix-xatt, imma f'pajjiżna malli toħroġ ċerta distanza se ssib il-problema tal-fond tal-baħar.

U meta l-fond tal-baħar jaqbeż l-40 jew il-50 metru jibdew il-problemi fl-istrutturi.

S'issa aħna qegħdin nanalizzaw dak li qegħdin jagħmlu pajjiżi oħra li qegħdin jipprovaw sistemi ta' wind turbines f'fond ta' baħar ta' aktar minn 50 metru.

Qegħdin naraw ukoll x'qiegħed isir f'postijiet oħra madwar id-dinja ħalli jekk dawn il-proposti jirnexxu fis-sistemi li qed jipprovaw u dawk is- sistemi jkunu cost effective, aħna wkoll naddottawhom għal pajjiżna.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' renewable energy sources, l-MRA qiegħda tagħmel il-preparamenti u l-evalwazzjonijiet neċessarji sabiex bil-mod il- mod, jibdew jiddaħħlu f'pajjiżna sorsi alternattivi ta' l-enerġija, li huma l-photovoltaic systems.

Il-prezz tagħhom għadu daqsxejn għoli imma bil-mod il-mod dieħel f'pajjiżna wkoll.

Nista' ngħid li fil-kulleġġ San Benedittu u fil-Works Division diġa` twaħħlu stallazzjonijiet bis-sistema photovoltaic.

Dawn jikkonsistu fi plattini kbar fuq il-bejt li jiswew il- flus.

Barra minn hekk il-provvista ta' l-enerġija minn dawn il- photovoltaic systems tiġi tiswa bejn 12ċ u 14ċ per kilowatt-hour filwaqt li l-prezz ta' l-Enemalta fil-preżent huwa ta' bejn 5ċ u 6ċ per kilowatt hour.

Naturalment fis-sistemi tal-photovoltaics hemm l-ispiża tax-xiri.

Ir- running costs huma b'xejn peress li l-enerġija tkun ġejja mix-xemx li tiġi konvertita f'enerġija elettrika, pero` kif għedt aktar qabel, il- ġenerazzjoni ta' l-enerġija elettrika minn dawn il-photovoltaics illum tiġi tiswa bejn 12ċ u 14ċ per kilowatt hour, meta l-prezz ta' l-enerġija li nħallsu lill-Enemalta huwa ta' bejn 5ċ u 6ċ per kilowatt hour.

Sistema li taqbel għal pajjiżna - u nħeġġeġ li tidħol aktar f'pajjiżna – hija dik tas-solar water heaters li wkoll għandha x'taqsam mar-renewable energy sources.

Il-penetrazzjoni ta' pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mas- solar water heaters sal-lum hija ta' 35 kilowatt hour thermal għal kull 1,000 persuna.

Din l-informazzjoni ksibnieha fl-2005.

Jekk inħarsu lejn il-medja fl-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam mas-solar water heaters insibu li dawn għandhom penetrazzjoni ta' 29 kilowatt hour thermal għal kull 1,000 persuna, jiġfieri inqas minn dik ta' pajjiżna.

Meta mbagħad nikkomparaw il-penetrazzjoni tas-solar water heaters f'pajjiżna ma' dak ta' 'Ċipru nsibu li l-livell f'pajjiżna għadu baxx ħafna.

Fil-fatt Ċipru huwa l-leader f'dan il-qasam għaliex għandu penetrazzjoni ta' madwar 479 kilowatt hour thermal għal kull 1,000 persuna.

It-target tagħna huwa li nagħmlu l-almu tagħna kollu possibbli ħalli ndaħħlu aktar stallazzjonijiet ta' solar water heaters li jkunu jaqblu għall-klima tagħna.

Sur President, bil-penetrazzjoni attwali ta' 35 kilowatt hour thermal għal kull 1,000 persuna nsibu li – skond kalkoli li saru fis-sena 2006 – niffrankaw biss 0.28% mill-konsum nazzjonali ta' l-enerġija f'sena sħiħa.

Madankollu jekk inżidu aktar il-penetrazzjoni tas-solar water heaters u nġibuhom fil-livelli ta' Ċipru naslu biex niffrankaw sa 4% mill- ġenerazzjoni ta' l-enerġija elettrika mill-power station tagħna.

Din tista' tfisser ukoll effiċjenza minn lat ieħor għaliex jekk tkun qiegħed tnaqqas mill-ġenerazzjoni ta' l-enerġija fil-power station, tkun qiegħed tnaqqas mill-ħtieġa ta' importazzjoni ta' fuel għall-konsum elettriku u allura tkun qed tnaqqas mill-emissions fl-ajru.

Aspett ieħor tar-renewables huwa li l-enerġija tista' tiġi mill-biomass.

Pajjiżna għandu jagħmel l-almu kollu tiegħu ħalli kull fejn nistgħu, indaħħlu s-sistema tar-renewable energy sources.

Pero` rridu niftakru wkoll fil-limitazzjonijiet tagħna.

Kif għedt aktar qabel, l-enerġija mill- biomass tiġi mill-iskart u hawnhekk għandna potenzjal.

Fil-fatt f'pajjiżna diġa` nbeda programm f'dan ir-rigward billi ġew installati tubi apposta sabiex minnhom jibda jgħaddi dan il-gass mil-landfills.

Imbagħad hemm additional plants li se jsiru min-naħa tal-Wasteserv biex sas-sena 2010 inkunu nistgħu nibdew dan il-proċess tal-biomass, jiġifieri l-proċess li mill-wastes nieħdu l-enerġija.

Permezz tal-biomass se nkunu nistgħu nieħdu madwar 3.6% ta' enerġija.

Aspett ieħor huwa dak tal-biofuels.

Hawnhekk għandna ċerti żvantaġġi peress li m'għandniex area kbira biżżejjed fejn nistgħu nkabbru dawn il-prodotti.

Madankollu anke miċ-ċokon ta' pajjiżna, diġa` hawn entita` li qed tirrafina ż-żejt użat ħalli jkun jista' jitħallat mad-diesel normali u b'hekk isir dak li nafuh bħala l-bio-diesel.

Dawn l-affarijiet kollha li qiegħed insemmi jridu jwasslu sabiex pajjiżna jiġi konformi mat-targets ta' l-Unjoni Ewropea u sas-sena 2020 madwar 20% ta' l-enerġija tkun ġejja mir-renewables.

It-target ta' l-Unjoni Ewropea huwa li sas-sena 2020 inżidu l-effiċjenza tagħna b'20% u nnaqqsu l-ammont ta' CO2s b'20%.

Jekk jirnexxilna, inkunu ġejna konformi ma' dak li qiegħed jiġri fil-kontinent Ewropew.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti biex naraw kif nistgħu nsiru iżjed effiċjenti.

Aspett ieħor li tidħol fih il-Malta Resources Authority huwa dak tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Sur President, sabiex aħna nipproduċu metru kubu ta' ilma rridu madwar 5.5 kilowatt hour ta' enerġija.

Issa l-ammont ta' enerġija meħtieġa sabiex jiġi prodott one cubic metre of water permezz ta' dawn is-sistemi tal-produzzjoni ta' l- ilma, li kienu ddaħħlu fl-1995 u 1996, jista' jitnaqqas minn 5.5 kilowatt hour għal 4.4 kilowatt hour.

Pero` dan jirrikjedi l-installazzjoni ta' ċertu apparat li jiswa ammont ta' flus.

Ladarba dan l-apparat jiġi nstallat, kif jien persważ li se jsir, l-enerġija meħtieġa se nkunu nistgħu nnaqqsuha tant li nibdew niffrankaw 20% ta' l-enerġija meħtieġa sabiex nipproduċu l-ilma.

Meta tqis li dawn l-20% fuq is-6% ta' l-overall consumption, dan se jkun ifisser li f'sena waħda aħna nkunu nistgħu niffrankaw 1% ieħor mill-konsum nazzjonali ta' l-enerġija.

Dawn l-affarijiet kollha jaqgħu fid-doveri tal-MRA.

Huwa l-obbligu tagħha li tiġbed l-attenzjoni ta' l-entijiet involuti ħalli flimkien naħdmu sabiex intejbu l-effiċjenza fil-provvista ta' dawn is-servizzi essenzjali, bħalma huma l-ilma u l-enerġija, għall-ġid kemm ta' l-istess entijiet, kemm tal- pajjiż, kif ukoll tal-konsumatur.

Dawn huma affarijiet li l-MRA qiegħda taħdem fuqhom u se tkompli taħdem fuqhom.

Aħna rridu naraw fejn huma l- istrengths tagħna f'dawn l-oqsma ħalli nkomplu nirfinawhom.

Min-naħa l- oħra, il-weaknesses tagħna rridu naraw li nirranġawhom ħalli nsiru kemm jista' ikun effiċjenti f'dan il-qasam.

Dan kollu qiegħed ngħidu sabiex nispjega ftit xi wħud mix-xogħlijiet li tagħmel il-Malta Resources Authority.

Madankollu, taħsbux li l-MRA qiegħda hemmhekk biss sabiex tagħmel ir-regolamenti u tiġbor il-liċenzji.

Din l-awtorita` qiegħda tagħmel affarijiet li jaffettwaw ħafna l-mod kif aħna ngħixu; jaffettwaw ħafna l-arja, jaffettwaw ħafna l-mod u l-prezz li bihom is-servizzi essenzjali ta' l-ilma u l-enerġija jiġu mwassla għand il-konsumatur.

Sur President, l-MRA għandha xogħol ieħor relatat ma' l-obbligi li għandna bħala pajjiż taħt il-water framework directive.

Din id-direttiva tħares lejn l-aspetti kollha ta' l-ilma u tinkludi l-potable water, ir-run-off water, is-second-class water, il-harvesting ta' l-ilma u s-sewage purification.

Hemm direttivi oħra li l-MRA tieħu ħsieb sabiex nosservaw l- obbligi li għandna f'dawn l-oqsma ta' l-ilma u nilħqu l-oġġettivi li għandna nilħqu fiż-żmien stipulat.

Ovvjament minbarra dawn il- funzjonijiet, li jvarjaw mill-ħruġ ta' liċenzji tas-service stations, ta' l- electricians u tat-tħaddim tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, l- obbligi ta' l-MRA jridu jaslu sal-punt li jirregolaw safejn u kif għandhom isiru l-ħażniet tal-fuels f'pajjiżna.

Ladarba qiegħed insemmi l-ħażna u l- provvista tal-fuels, ngħaddi biex nitkellem fuq suġġett li huwa relatat ħafna ma' dawn l-emendi li għandna quddiemna.

Irrid ngħid li f'dawn l-aħħar xhur u snin il-Malta Resources Authority ħadmet ukoll sabiex tara jekk is-suq intern tal-fuel jistax jiġi liberalizzat.

L-MRA għamlet l-istudji u l-preparamenti kollha meħtieġa, u qabbdet ukoll xi konsulenti għal dan il-għan.

Dan wassal sabiex fi ftit tal-ġimgħat oħra se tkun tista' tibda sseħħ il-liberalizzazzjoni tas-suq intern tal-fuel.

Dan il-proġett ħa ż-żmien u involva ħafna xogħol, inkluż networking ma' entitajiet oħra.

Imma fl-aħħar l-abbozz ta' liġi ġie drafted, tlesta u għadda mill-kabinett.

Wara konsultazzjoni pubblika, dan l-abbozz reġa' ġie rfinut, ġie approvat mill-kabinett u ġew ippreparati l- emendi meħtieġa għall-approvazzjoni ta' dan il-parlament.

B'dawn l-emendi l-MRA jkollha l-għodda amminstrattiva neċessarja sabiex twettaq il- liberalizzazzjoni tal-fuel.

Dan il-proġett fih innifsu joffri challenge qawwija għaliex, bħalma diġa` spjegajt fir-rigward ta' l-alternative sources of energy, ir-renewables, hawnhekk ukoll għandna ċerti constraints fiżiċi, li wħud minnhom huma uniċi għal pajjiżna.

Kif jaf kulħadd, Malta hija pajjiż żgħir iżolat mill-pajjiżi l-oħra għaliex huwa gżira.

Diġa` għedt ukoll li pajjiżna m'huwiex mgħaqqad man-network Ewropew, l-aktar f'dak li għandu x'jaqsam mal-grid tal-provvista tal-gass naturali.

Iċ-ċokon tagħna minnu nnifsu huwa handicap għaliex jillimita l- kompetizzjoni.

Fil-passat kellna diversi ditti li kienu joffru s-servizzi tagħhom lil pajjiżna.

Kellna x-Shell, il-BP u l-Esso li kienu jimpikaw bejniethom fuq min se jipprovdi l-fuel lin-Navy, lill-Army u lill-Airforce.

Illum dawn id-ditti m'għadhomx joffru s-servizzi tagħhom lil pajjiżna u minflok għandna l-Enemalta.

Issa minkejja li llum id-domanda qiegħda kontinwament tiżdied, xorta waħda s-suq huwa ċkejken.

U meta jkollok suq ċkejken ikun diffiċli li jkollok ħafna kompetituri għax inutli jkollok għaxar players jekk id-domanda tkun żgħira.

Kull player li jidħol f'dan is- suq ovvjament għandu rasu fuq għonqu, u jara li fl-investiment li jkun se jagħmel ikollu l-qliegħ.

Allura meta wieħed jara ċ-ċokon ta' pajjiżna ma tantx jitħajjar li jidħol għal dan ix-xogħol.

Dan il-proċess ta' preparament għal-liberalizzazzjoni sar wara studju li involva lill-istakeholders kollha u ħa in konsiderazzjoni fatturi bħal sigurta` f'kull aspett ta' ħażna.

Fil-fatt mhux biss kellhom jitranġaw ir- regolamenti tal-Malta Resources Authority, imma biex ġie ppreparat dan il- programm saret konsultazzjoni vasta u ġie studjat fid-dettall kull aspett, inkluż id-distribuzzjoni, it-tip ta' bowsers li jidħlu fis-service stations, jekk it-tankijiet ikunux double barrel, kif isiru l-ħażniet u dawn l-aspetti kollha.

Ovvjament wara li sar dan il-proċess kollu, qegħdin jiġu proposti l-emendi neċessarji għal-liġi prinċipali li se tibqa' l- umbrella li taħtha jaqa' dan is-settur kollu li qed nitkellem fuqu, jiġifieri l-liberalizzazzjoni tal-fuel.

Imbagħad ovvjament taħt din l- umbrella ta' l-MRA, jidħlu l-avviżi legali, li wħud minnhom diġa` huma drafted, u ladarba jiġu approvati mill-kabinett, ikunu jistgħu jinħarġu.

Nista' nsemmi tliet legal notices li huma diġa` lesti in draft form.

Dawn huma l-Petroleum for the Inland Fuel Market Regulations, il-Biofuels Market Regulations u l-Bulk Liquefied Petroleum Gas (installation and use) Regulations.

Mr Speaker, dan il-proċess ta' ħruġ ta' legal notices se jirrepeti ruħu għal kull aspett li jaqa' taħt il-Malta Resources Authority.

Jiġifieri jekk se jkun hemm bżonn ta' xi tibdil fi kwalunkwe aspett li jaqa' taħt il-kappa ta' MRA, sija jekk ikun taħt il-qasam ta' l-ilma, sija jekk ikun taħt il-qasam ta' l-enerġija, u sija jekk ikun taħt il-qasam tar- riżorsi minerali, jinħareġ avviż legali biex ikun jista' jsir dak it- tibdil.

Għaldaqstant dan l-abbozz huwa intiż li jsaħħaħ il-poter tal-Malta Resources Authority, b'mod partikolari fir-rigward tas-safety issues għal dak li għandu x'jaqsam ma' fejn isiru l-installations, kif għandhom joperaw l-installations u l-miżuri li għandhom jittieħdu.

Dawn id-dettalji kollha se jinħarġu f'guidelines u f'legal notices.

Aspett ieħor fejn se jkun hemm tisħiħ tal-poter huwa fir-rigward ta' monitoring, ġbir u żamma ta' data u informazzjoni minn kull licensed jew authorised provider.

Jiġifieri x-xogħol li qabel kien isir mill-Enemalta, plus il-monitoring, il-ġbir u ż-żamma ta' data, issa se jibda jsir mill-MRA fuq bażi regolari mingħand kull licensed jew authorised provider.

Dan jgħodd kemm għal min għandu l-ħażna fit-tankijiet tal-fuel bħalma hemm f'Birżebbugia, kif ukoll għal dawk li għandhom is-service stations li minnhom jinbiegħu l-fuels.

Mela l-Malta Resources Authority issa se tkun qed timmoniterja l-informazzjoni minn kulmin huwa involut fl-importazzjoni u fid-distribuzzjoni, ħalli jkollha d-data kollha neċessarja biex tassigura security of supply, jiġifieri li pajjiżna verament ikollu ħażna li tlaħħaq mad-domanda regolari tal-pajjiż.

Dawn l-emendi se jsaħħu jdejn il-MRA fis-sens li din se tagħmel iċ- ċertifikazzjoni u l-iċċekkjar ta' l-istallazzjoni fuq bażi perjodika, inkluż il-mod kif jiġu operati l-installations fil-qasam tal-fuel, fil- qasam tal-ġenerazzjoni ta' l-enerġija, kif ukoll fil-qasam tal-produzzjoni ta' l-ilma.

L-MRA trid tiċċertifika li l-operat ikun safe minn kull aspett, li ma jkunx qed iniġġeż l-arja u li ma jkunx qed jagħmel ħsara lill- ambjent.

Dawn l-emendi se jsaħħu wkoll il-verifikazzjoni biex l-operat isir skond il-liċenzja.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li jekk it-tħaddim ta' stallazzjoni li tipproduċi l-enerġija elettrika jkun qed isir bi fuel li jkun fih ċertu ammont ta' sulphur, l-MRA siss se jkollha l-poter li tivverifika li l-fuel li jkun qed jintuża huwa skond ir-regolamenti, skond l-ispecifications u b'tali mod li jagħmel l-inqas ħsara teknikament possibbli lill-ambjent.

Dawn l-emendi se jsaħħu idejn l-MRA ukoll fejn jidħol il-ħarsien rigoruż ta' l-ambjent.

Ħalli nieħdu l-aspett tal-purifikazzjoni tad-drenaġġ.

Meta l-ilma tad-drenaġġ ikun jista' jintuża għat-tisqija, anke f'ċerti areas ta' landscaping, il-Malta Resources Authority se tkun obbligata li tara li l- proċess illi bih ikun magħmul dan l-ilma jkun ta' ċerta kwalita`.

Allura f'dan ir-rigward l-MRA jkollha l-poter li tiċċekkja l-operat u tagħmel analiżi ta' l-istess prodott.

Dan jgħodd anke għall-mod kif l-MRA tista' tieħu kampjuni tal-fuel importat, dak li jkun fis-service stations, ħalli tiċċekkja li t-tip ta' fuel li jkun qed jiġi mqassam għall-użu pubbliku jkun kif speċifikat fl-importazzjoni.

B'hekk kemm jista' jkun jiġi assigurat li ma jkunx hemm abbuż fl-użu ta' fuels, jiġifieri li ma jkunx hawn fuel li jiddaħħal immarkat bħala duty free u jsib postu fis-suq.

U sabiex jiġi eliminat dan l-abbuż fil-provvista tal-fuel, l-MRA jkollha l- poter - ladarba dan ix-xogħol jispiċċa min-naħa tal-korporazzjoni Enemalta - li dan ix-xogħol tibda tagħmlu hi u tkun armata għalih.

Bis-saħħa ta' dawn l-emendi l-MRA se tkun tista' toħroġ ukoll guidelines dwar kif għandhom ikunu rilokati xi service stations.

Qed insemmi dan kollu biex nagħti idea ta' l-umbrella wiesgħa ta' kompetenzi li għandha l- Malta Resources Authority.

Illum għad baqgħalna kerb service stations, u min għandu din il-kwalita` ta' service station ikun jista' jaqlagħha minn fejn hi u minbarra li jġib il-permess neċessarju tal-bini, irid jimxi skond guidelines fornuti mill-MRA ħalli l-operat tas-service station ikun jista' jsir bl-iktar mod safe għan-nies li jmorru hemm biex jieħdu servizz.

Dan it-tisħiħ fil-poteri ta' l-MRA huwa intiż li jissalvagwarda l-interessi tal- konsumatur b'mod partikolari fejn jidħlu l-prezzijiet.

Ovvjament trid tara li l-prodotti jinbiegħu bi prezz ġust u anke li fejn tidħol importazzjoni ta' fuel, il-prezz li jitwassal għand il-konsumatur ikun fair, fis-sens li min jagħmel l-operazzjoni ta' l-importazzjoni, tad-distribuzzjoni u tal- bejgħ jagħmel il-qliegħ tiegħu, imma eventwalment il-prezz li bih jinbiegħ lill-konsumatur ikun wieħed ġust.

L-MRA trid tara wkoll li bis-saħħa ta' dawn ir-regolamenti l-prodott ikun ta' kwalita` u s-servizz ikun adegwat u tajjeb.

Kif diġa` għedt, l- awtorita` trid tara li jkun hemm sigurta` tal-provvista.

Għalhekk hemm bżonn li jsir il-ġbir ta' informazzjoni u data, u li jsir monitoring kontinwu, ħalli l-MRA tkun tista' tipprovdi lill-gvern informazzjoni li kontinwament tkun turi li fil-pajjiż hawn sigurta` fil-provista.

L-MRA trid taqdi wkoll ir-rwol ta' regolatur u arbitru għax irridu niftakru illi f'dan il-qasam, bħal f'kull qasam ieħor, jistgħu jinqalgħu ċerti disputes.

Dawn l-emendi li qed jidħlu se jsaħħu jdejn l-MRA ħalli fejn ikun hemm bżonn, minbarra li taqdi l-funzjoni ta' regolatur, ikollha wkoll il- funzjoni ta' arbitru.

Sal-lum din il-funzjoni ma kenitx daqstant ċara.

Dawn l-emendi se jagħtu l-fakulta` lill-MRA biex tiffissa pieni amministrattivi kif ukoll pieni kriminali għal reati li jmorru kontra r- regolamenti ta' l-istess Att u l-avviżi legali maħruġa mill-istess MRA.

Hawnhekk ukoll inħass il-bżonn li fejn jidħlu reati amministrattivi u kriminali jkun hemm sistema ta' skeda ta' pieni u multi li l-MRA tista' tużahom f'każijiet fejn ikun hemm ksur tar-regolamenti ta' l-istess MRA.

Dawn l-emendi se jsaħħu wkoll il-mod kif l-MRA tiġbor l-informazzjoni neċessarja għall-iffissar ta' prezzijiet u tariffi, b'mod li tassigura li l- affarijiet ikunu qed isiru b'mod ġust.

Fejn ikun hemm bżonn ta' public service obligation, l-MRA se jkollha wkoll l-għodda biex tkun tista' tagħmel dan ix-xogħol.

Dan minbarra li, kif għedt diġa` diversi drabi, l- MRA se jkollha l-għodda biex verament tħares u tipproteġi l-ambjent.

L- approvazzjoni ta' dawn l-emendi se jissarraf f'aġġornament u tisħiħ tal- poteri tal-Malta Resources Authority, tisħiħ li huwa meħtieġ għaċ- challenges li għandna quddiemna, b'mod partikolari dik tal-liberalisation of the inland fuel market.

Din il-liberalizzazzjoni għandha sseħħ b'mod ordnat u bl-inqas skossi teknikament possibbli, u għaldaqstant jeħtieġ il- kordinazzjoni u r-rieda tajba ta' l-istakeholders kollha.

Jiena persważ li r-regolatur, f'dan il-każ il-Malta Resources Authority, f'ħidma u sinerġija flimkien ma' l-istakeholders kollha, kapaċi tegħleb l-isfida tal- liberalizzazzjoni tas-suq intern tal-fuel għall-ġid kemm ta' l-istess operaturi, kif ukoll tal-konsumatur b'mod li tiżdied l-effiċjenza fis- settur, tissaħħaħ il-kompetittivita`, tkompli tiġi assigurata l-provvista u fl-istess waqt jiġi salvagwardat l-ambjent.

B'hekk l-operat kollu jkun jista' jibqa' jsir b'mod sostenibbli.

Nagħlaq hanwnhekk, Mr Speaker, u nistieden lill-membri tal-Kamra jagħmlu l-kummenti tagħhom fuq dan l- abbozz.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu emendi għall- Att dwar il-Malta Resources Authority.

L-emendi fihom infushom huma tekniċi u ma tantx hemm x'wieħed jgħid fuqhom, għalkemm se nagħmel xi ftit kummenti dwarhom.

Pero` żgur li dwar l-operat tal-Malta Resources Authority hemm ħafna xi tgħid.

Ħalli nibda l-ewwel bl-emendi.

Jiena naqsam l-emendi li għandna quddiemna llum fi tlieta.

Forsi l-aktar waħda importanti hija l-emenda li permezz tagħha l-funzjoni li jiġu ffissati l-prezzijiet għas-servizzi u għall-prodotti li jiġu mir-riżorsi naturali, se tgħaddi f'idejn il-Malta Resources Authority.

Sal-lum qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-prezz ta' l-elettriku u tal-fuel f'pajjiżna huwa ffissat mill-Enemalta, jiġifieri huwa l-provider tas-servizz jew tal- prodott li jiffissa l-prezz b'mod arbitrarju.

L-istess jisa' jingħad għall- prezz ta' l-ilma, li tiffissah il-Water Services Corporation b'mod arbitrarju, fis-sens li m'hemm l-ebda rikors, m'hemm ħadd lejn min tista' tirrikorri biex tivverifika jekk il-prezz li qed jiġi ċċarġjat lill- konsumatur Malti għall-prodott jew għas-servizz li qed jingħata, huwiex wieħed ġust.

Għalhekk naħseb li bħalma sar f'setturi oħrajn fejn hemm awtoritajiet regolatorji u l-prezz irid jiġi ppreżentat lill-awtorita` għall- approvazzjoni tagħha, naħseb li f'dan is-sens huwa tajjeb li jkollna awtorita` li tgħarbel il-prezzijiet għas-servizzi u l-prodotti, f'dan il- każ tar-riżorsi, u tara jekk it-talba li tkun qed issir mill-provider hijiex ġusta jew le.

Sfortunatment sal-lum is-sitwazzjoni m'hijiex hekk.

Sal-lum jiġi hawnhekk il-ministru responsabbli mill-Enemalta, jgħidilna li l-prezz taż-żejt għola u allura se jgħollu s-surcharge, jew inkella li peress li l-prezz taż-żejt raħas ftit se jbaxxu s-surcharge.

Nittama li meta jiġu fis-seħħ dawn l-emendi u jinħarġu r-regolamenti permezz ta' legal notices, kif qal il-ministru, din il-kummiedja titnqata'; ma nibqgħux niġu hawnhekk u ngħollu u nniżżlu l-prezzijiet b'mod arbitrarju.

Nittama li verament ikun hemm awtorita` li oġġettivament tara li t-talbiet li jsiru mill-providers ikunu talbiet ġusti.

Li hemm inkwetanti f'din l-istorja huwa li, b'mod partikolari fejn jidħlu l- Enemalta u l-Water Services Corporation, jiena konvint li factored in fil- prezzijiet tagħhom hemm l-ineffiċjenza ta' l-istess korporazzjonijiet.

Jiena ċert li jekk dawn il-korporazzjonijiet jitħaddmu b'mod iktar effiċjenti, il-prodotti u s-servizzi li jagħtu jkun iktar kompetittiv, xi ħaġa li llum m'hix qed tiġri.

Illum il-ġurnata l-korporazzjonijiet jgħaddu l-cost ta' l-ineffiċjenzi tagħhom fuq il-konsumatur biex ma jagħmlux telf għax ħafna drabi l-liġi stess li waqqfithom – dan jgħodd kemm għall- Korporazzjoni Enemalta kif ukoll għall-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma – tistipula li mhux suppost jagħmlu telf.

Allura jaraw li ma jagħmlux telf billi jgħaddu l-ispiża fuq il-konsumatur jew permezz ta' żieda fir- rati li jiċċarġjaw jew billi jżidu s-surcharge, jew inkella permezz tas- sussidju jew subvention li jagħtihom il-gvern kull sena.

Din hija xi ħaġa li wieħed irid iħares lejha.

Ma naħsibx li l-Malta Resources Authority għandha tara biss jekk prezz li qed jiġi ċċarġjat jew mitlub minn korporazzjoni huwiex ġust abbażi ta' workings li jingħatawlha, imma għandha tidħol hi stess fil-workings biex tara kemm dik il-korporazzjoni qed tkun effiċjenti f'dak li qed tagħmel.

Meta nitkellmu fuq l-effiċjenza ma nkunux qegħdin nitkellmu biss fuq l- effiċjenza tal-ħaddiema, fuq jekk hux l-impjegati kollha tal- korporazzjonijiet qed jagħtu mija fil-mija dak li għandhom jagħtu, imma nkunu qed nitkellmu wkoll fuq problemi oħrajn li żgur jaffettwaw il- costings li jagħmlu l-korporazzjonijiet meta jiġu biex jipprezzaw is- servizzi li jagħtu, b'mod partikolari problemi ta' losses li għandhom.

Kemm il-Water Services Corporation kif ukoll l-Enemalta għandhom ċertu ammont ta' losses.

Issa jien naf li matul is-snin kienu saru tentattivi biex il-losses jiġu identifikati u kategorizzati għal raġunijiet differenti, pero` naħseb li għad hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam sabiex il-losses li jkun hemm fis-sistema jitnaqqsu.

Proprju fl-aħħar rapport dwar l-ambjent rajna li, per eżempju, il-Water Services Corporation żiedet ir-rata ta' losses fis-sistema tad- distribuzzjoni tagħha, jiġifieri fis-sistema li permezz tagħha twassal l- ilma għand in-nies.

Din hija xi ħaġa ta' tħassib għax għal ħafna snin il- Water Services Corporation kienet qiegħda tnaqqas l-unaccounted for water imma f'daqqa waħda donnu li dan reġa' beda jiżdied.

Allura wieħed għandu jistaqsi: F'każ fejn il-costs ta' korporazzjoni jkunu qed jiżdiedu minħabba t-telf li jkun hemm fis-sistema – huma x'inhuma r-raġunijiet għal dan, fosthom serq – jekk dik il-koporazzjoni tkun qed titlob li żżid il- prezz li tiċċarġja, l-MRA se tkun f'pożizzjoni li tesiġi mill-korporazzjoni li qabel ma żżid il-prezz, għandha tara li verament tagħmel l-almu tagħha biex iddaħħal l-effiċjenza fl-operat tagħha?

Huwa faċli ħafna li biex tasal għal sitwazzjoni ta' break-even titlob lill-gvern biex jagħtik il- flus jew iżżid ir-rati għall-konsumatur.

Imma huwa ħafna aktar diffiċli li tieħu l-miżuri neċessarji sabiex iżżid l-effiċjenza f'dak li qed tagħmel.

Sur President, il-ministru qal tajjeb li fil-produzzjoni ta' l-ilma nistgħu nużaw sistemi li permezz tagħhom nużaw inqas elettriku biex nipproduċu ilma desalinat mir-reverse osmosis.

Dan huwa tajjeb u għandna mmorru għal sistemi bħal dawn, pero` għad hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam.

Jien ngħid li sal-lum il-korporazzjonijiet għadhom m'humiex effiċjenti biżżejjed.

Qabel ma nibdew ngħaddu l-extra costs ta' l-ineffiċjenzi lill- konsumatur u qabel ma l-MRA tidħol f'din il-kwestjoni kollha, għandna naraw li l-korporazzjonijiet jaħdmu b'mod aktar effiċjenti.

Naf li mhux possibbli li dawn ikunu effiċjenti mija fil-mija, imma għallinqas għandhom isiru sforzi serji sabiex itejbu l-effiċjenza tagħhom.

Dak huwa l-għan ta' waħda mill-ewwel emendi li qed jiġu proposti.

Għalhekk l-MRA se tkun inkarigata biex ikollha say meta jiġu biex jinbidlu r-rati tal-prodotti u tas-servizzi pprovduti.

Naturalment il-ministru tkellem fuq il-liberalizzazzjoni tal-fuel.

Din ġiet fuqna mhux tant għaliex irridu nagħmluha issa, jew fi żmien sena, imma għax meta dħalna fl-Unjoni Ewropea parti mill-pakkett li ġie negozjat mal- gvern Malti kienet tinkludi l-liberalizzazzjoni tal-fuel market.

Jien li jinkwetani mhux li nilliberalizzaw il-fuel market imma minn fejn se ġġib il- flus l-Enemalta.

Għax safejn naf jien, mill-ġenerazzjoni tad-dawl l- Enemalta titlef il-flus; il-flus tagħmilhom mill-bejgħ tal-fuels.

Issa jekk il-bejgħ tal-fuels ma jibqax isir mill-Enemalta u jiġi privatizzat, x'se jiġri mill-Enemalta?

Din se tibqa' bit-telf?

Dawn huma affarijiet li wieħed irid jistudjahom ftit.

Jien mhux qed ngħid li m'għandniex nilliberalizzaw il-bejgħ tal-fuel, biex ma ninftiehemx ħażin, imma l- affarijiet irridu naħsbuhom qabel ma nagħmluhom.

Emenda oħra li tressqet permezz ta' din il-liġi hija sabiex ir-reati li jsiru jkollhom penali aktar ebsin u naħseb illi ladarba se nagħtu aktar poteri lill-Malta Resources Authority bilfors li l-penali jridu jissaħħu fis-sens li jekk taqbad lil xi ħadd li jkun qed jikser il-liġi, trid tippenalizzah b'mod ġust.

Hawnhekk irrid insemmi l-każ li kien ġara xi snin ilu - u s-Sur Antoine Riolo jiftakru dan il-każ – meta persuna, jew aċċidentalment jew għax riedet, kienet waddbet żejt maħruq fil-galleriji ta' l-ilma li hemm f'Ta' Kandja.

Issa din il-persuna partikolari kellha batching plant viċin dawn l-istess galleriji.

L-istorja li kienet intqalet lilna dakinhar kienet li din il-persuna kienet ittella' l-ilma permezz ta' pompa li kien hemm f'din il-gallery u meta darba weħlitilha waddbitilha ż-żejt maħruq biex mingħaliha ttellagħha minn fejn kienet imwaħħla.

Il-konsegwenza kienet li dan iż-żejt spiċċa fl-ilma li hemm f'Ta' Kandja.

Dan kien inċident serju ħafna u l-Water Services Corporation u l-pulizija ħadu battikata kbira biex jinvestigaw il-każ u x'wassal għalih.

Kieku l-uffiċjali tal-Water Services Corporation ma ndunawx b'dan il-każ mill-ewwel kien ikollna diżastru fil-pajjiż.

Immaġina x'jiġri kieku ma tindunax li fil-galleriji f'Ta' Kandja jkun hemm iż-żejt maħruq!

Is-sistema tagħna li nitfgħu l-chlorine biex niddiżinfettaw l-ilma ma taħdimx fuq iż-żejt maħruq, bil-konsegwenza li dan iż-żejt jibqa' għaddej mis-sistema u jispiċċa għand il-households.

Tista' timmaġina x'jiġri kieku jkollu jiġri hekk?

Fortunatament dakinhar l-uffiċjali tal-korporazzjoni indunaw li kien ġara hekk u ttieħdet azzjoni mill-ewwel biex din il- gallerija partikolari ngħalaq u sar wash-out.

Pero` din l-operazzjoni qamet eluf ta' liri.

Meta l-persuna li kienet responsabbli għal dak li ġara tressqet il-qorti - jekk din l-azzjoni saritx apposta jew le ma nafx, imma l-fatt hu li saret - weħlet ħmerija, lanqas ħaqq il-hassle.

Hekk nittrattawh l-ilma li huwa riżors importanti ħafna f'pajjiżna?

Jien nittama li dawn il-penali li qegħdin nagħmlu hawnhekk iwasslu biex abbużi ta' dan it-tip jinqatgħu għax dan kien inċident gravi ħafna li seta' jwassal biex jimirdu n-nies minħabba l-ilma li jixorbu.

Jiġifieri ma kenitx xi ħaġa taċ-ċajt, anzi kienet xi ħaġa serja ħafna.

It-tielet emenda li nsibu f'dan l-abbozz hija dik li tipprovdi għat-twaqqif ta' bord ta' l-appell biex jekk dak li jkun ma jaqbilx ma' dak li tkun qed tipproponi l-Malta Resources Authority ikollu dritt għall-appell.

Din hija xi ħaġa ġusta.

Issa se nitkellem ftit dwar l-awtorita` nnifisha u kif din qed taġixxi fis- settur ta' l-ilma.

Dan l-aħħar kellna diskussjoni nazzjonali dwar l-ilma f'dan il-pajjiż, b'mod partikolari fil-gazzetta bl-Ingliż "The Times".

Nafu li l-ilma huwa riżors importanti ħafna, nafu li llum il-ġurnata parti kbira mill-ilma li nixorbu ġej mill-impjanti tar-reverse osmosis, nafu li minkejja dak li qal il-ministru, dawn l-impjanti jieħdu ħafna enerġija biex tħaddimhom, nafu li l-enerġija tiġi mill-power stations u li mill-power stations joħorġu ħafna emissions li rridu nnaqqsuhom.

Pero` nafu wkoll li l-impjanti tar-reverse osmosis rridu nużawhom aktar għax aktar ma jgħaddi żmien, l-ilma tal-pjan qed jonqos.

Din hija s-sitwazzjoni reali f'pajjiżna.

X'qed tagħmel l-MRA dwar din il-ħaġa?

Illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn l-aquifer qed jiġi depleted.

Għaliex qed jiġri dan?

L-ewwelnett qed ikun hemm nuqqas ta' ilma tax-xita, xi ħaġa li ma tistax tikkontrollaha.

Hemm ukoll il-problema li qed jiżdied il-bini u allura l-catchment areas, fejn isir ir-replenishment ta' l- aquifer, aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin jispiċċaw.

Imbagħad ikun hemm min joħlom li jagħmel xi golf course fuq xi catchment area partikolari biex żgur inkomplu nnaqqsu l-catchment areas li għandna fl-aquifers!

Imma għallinqas il-golf course issa mhux se jsir.

Hemm ukoll il-problema enormi ta' l-illegal boreholes.

Din hija problema reali li l-MRA trid tiffaċċjaha u nixtieq li fil-winding up il-ministru jgħidilna eżattament x'qed tagħmel din l-awtorita` biex tindirizza din il- problema.

Hemm żewġ tipi ta' illegal boreholes.

Hemm l-illegal boreholes li ħafna drabi jitħaffru minn min jaħdem fl-agrikoltura.

Dawn trid toqgħod attent kif tittratta magħhom għaliex jekk lill-bidwi taqtagħlu l-ilma jkollu problema kbira u tkun trid issiblu alternattiva.

Imbagħad hemm ukoll l-illegal boreholes li jsiru minn min jaħdem fis-settur kummerċjali.

Dawn itellgħu l-ilma biex imbagħad ibigħuh; jew jagħmlu bunkering lill- vapuri, jew jimlew is-swimming pools tan-nies, jew jagħmlu l-konkos bih jew inkella jimlewh fil-fliexken.

Illum għandna sitwazzjoni fejn il-privat qed itella' ilma mill-boreholes aktar milli ttella' l-Water Services Corporation.

Jekk il-Water Services Corporation ittella' tant, il-privat itella' madwar id-doppju jew aktar.

Pero` anke jekk itellgħu indaqs, xorta jibqgħalna problema.

Allura x'se nagħmlu?

Jien għedt mill-ewwel li rridu noqogħdu attenti x'nagħmlu għaliex jekk lill-bdiewa naqtgħulhom l- ilma jkollna problema akbar u din irridu nindirizzawha.

Pero` ma jistax ikun li ngħidu li għandna problema u ma nagħmlu xejn dwarha.

Sur President, dwar l-ilma li jintuża mis-settur kummerċjali biex jaqla' l- flus minnu, żgur li hemm x'tagħmel.

Per eżempju, kulħadd jiftakar – u ta' min jgħid li wieħed mill-uffiċjali ta' l-MRA qabel kien fil-Water Services Corporation – li konna għamilna diversi affarijiet biex nipprovaw nikkontrollaw, fosthom li wieħed joħroġ liċenzja lill-water bowsers ħalli mbagħad il-pulizija jkollhom dritt iwaqqfu lil tal-bowsers u jistaqsuhom għal-liċenzja u anke minn fejn ikunu ġabu l-ilma.

U m'huwiex biżżejjed li dak li jkun jgħidlek li l-ilma jkun ġabu mit-tali sors.

Għalhekk huwa importanti li jsir test ta' l-ilma mis-sors u ta' l-ilma mill-bowser biex wieħed jara jekk ikunux jaqblu u allura jekk dak li jkun ikunx qed jigdeb jew le.

Wieħed jista' jara l-water bowsers jiġru ma' Malta l-ħin kollu, jiġifieri jidher li hemm business kbir ta' l-ilma għaddej.

Għalhekk xi ħadd irid jagħti kas.

Jien m'iniex qed ngħid li dawn m'għandhomx jitħallew itellgħu ilma iktar imma naħseb li jrid ikun hemm ċertu kontroll.

Il- ministru saħaq ħafna fuq il-bżonn tal-moniteraġġ tar-riżorsi tagħna.

Qegħdin nimmoniterjaw l-aqwa riżors li għandna f'pajjiżna, jiġifieri l-ilma tal-pjan?

Jien naħseb li għandna naraw x'jista' jsir fuq dan l-ilma li nafu li qed jonqos.

Jien nixtieq li l-MRA tieħu din l-issue ta' l-ilma tal-boreholes bis- serjeta` għax hemm ħafna x'jista' jsir.

Per eżempju, waħda mill- affarijiet li kienu saru biex jiddaħħal ftit kontroll kienet skema ta' reġistrar tal-boreholes.

Imma jien nagħmel imħatra li minn dakinhar 'l hawn il-boreholes irdoppjaw għax kulħadd iħaffer!

(Interruzzjonijiet) U ħallina minnek, Onor. Zammit!

X'ilu li waqaf!

Għadhom iħaffru sal-lum.

Illum kulmin għandu swimming pool għandu borehole.

(Interruzzjonijiet) M'hemmx legislation fuq il-boreholes.

(Interruzzjonijiet) Naqblu li jkun hemm legislation fuq il-boreholes imma ma jfissirx li ma sarux boreholes illegali.

U inti ma tafx li saru, bħalma naf jien?!

Dakinhar l-idea kienet li għallinqas ikollna benchmark u ngħidu li f'dan il-pajjiż għandna, per eżempju, 7,000 borehole; mhux biex naraw jekk sarux bil-permess jew le, imma għallinqas biex inkunu nafu kemm hawn.

Illum jekk tagħmel skema simili ssib li n-numru ta' boreholes irdoppja għax kulħadd baqa' għaddej bit-tħaffir.

Issa dawn il-boreholes malajr issibhom għax jew tiċċekkja mal- bowsers biex tkun taf minn fejn qed iġibu l-ilma, jew inkella tmur iddur fl- għelieqi fis-sajf u tara fejn ikun hemm il-ħdura.

Anke mill-ajru tkun taf fejn qegħdin il-boreholes; ma tridx tkun xi bravu.

Għalhekk dawn huma affarijiet li wieħed jista' jivverifikahom.

Per eżempju, xi ħaġa li lili tinkwetani ħafna hija li minkejja li l- funzjoni ta' l-MRA hija li timmoniterja r-riżorsi naturali ta' pajjiżna, l- aktar riżors naturali u importanti, jiġifieri l-ilma tal-pjan m'hijiex qed tagħti kasu.

Peress li l-popolazzjoni, il-konsum u l-kumdita` fil-ħajja tan-nies dejjem qed jiżdiedu u min-naħa l-oħra l-ilma tal-pjan qed jonqos, ikollna nżidu l-ilma li nipproduċu permezz ta' l-impjanti tar-reverse osmosis u dan ifisser aktar enerġija, aktar emissions fl-arja u aktar problemi għall-gvern tal-ġurnata, hu min hu, biex iżomm ma' l-istandards dwar il-pollution iffissati mill-Unjoni Ewropea fl-aġenda ta' Lisbona.

Dawn huma affarijiet li wieħed irid iħares lejhom bis-serjeta` u jrid jagħti kas ta' dak kollu li qed jiġri.

Sal-lum, sfortunatament, naħseb li mhux qed nagħtu kas biżżejjed.

Ħalli niġi għall-kwestjoni oħra li qamet dan l-aħħar u li xi ftit jew wisq qajmet interess nazzjonali.

Qed nirriferi għall-kwestjoni dwar ir-reuse of treated affluent.

Qegħdin nibnu impjanti tat-trattament tad-drenaġġ – forsi xi darba nlestuhom; safejn naf jien, kollha waqgħu lura – f'Għawdex u fil- Mellieħa, u se nibdew nibnu ieħor fin-naħa ta' isfel ta' Malta, bejn ix- Xgħajra u Wied il-Għajn, minbarra li għandna impjant li qed jiffunzjona wkoll, dak ta' Sant' Antnin, ħdejn Wied il-Għajn.

Nafu li 90% tad-drenaġġ huwa ilma li jista' jerġa' jiġi rkuprat – fil-fatt kollu jista' jiġi rkuprat jekk tneħħilu s-solids u affarijiet oħrajn – imma m'aħniex qegħdin naħsbu dwar policy ta' reuse ta' dan l-ilma, meta dan l-ilma biex nipproduċuh nonfqu l-miljuni ta' liri.

Mela sewwa, l-ewwel nonfqu miljuni ta' liri biex intellgħu l-ilma mill-baħar, ngħadduh mis-sistema tar-reverse osmosis, inwassluh fid-djar tan-nies bi spiża kbira - għaliex ikun hemm ħafna losses sakemm jasal fid-djar - imbagħad ikun ikkonsmat min-nies, jerġa' jmur fis-sistema tad-drenaġġ, imur fl-impjant tat-trattament tad- drenaġġ, nippompjawh fil-baħar u nerġgħu ntellgħuh mill-baħar.

Din hija cycle perfetta!

Mela dan l-ilma ntellgħuh mill-baħar u nwaddbuh fil-baħar u sadanittant ara kemm qed nonfqu flus.

M'aħniex naraw li qed nagħmlu affarijiet li m'humiex sostenibbli għal pajjiżna?

Dan x'sens jagħmel?

Sur President, għax kien hemm xi nies li tkellmu fuq dan, tgħidx kemm għajruhom u qalulhom li ma jafux x'qed jgħidu.

L-ewwel tkellem fuqha l- ħabib tiegħi Joseph Muscat, li kiteb xi żewġ artikli fil-ġurnal "The Times" - u kellu raġun fuq dak li kiteb – fejn qal li għandna nagħmlu water reuse plan għal dak li huwa treated affluent ħalli naraw x'se nagħmlu bid-drenaġġ li aħna nittrattaw.

Imbagħad kien hemm ukoll l-Inġinier Marco Cremona – jidhirli li hekk jismu; ma nafux - li wkoll kiteb tajjeb fuq dan is- suġġett.

Pero` għax dawn qalu li għandna nsibu mezz kif nużaw it-treated affluent ipprovaw jirredikolawhom.

Issa naturalment biex tagħmel dan trid tkun ħsibt l-affarijiet tajjeb mill-bidunett.

Per eżempju, id-drenaġġ nistgħu nittrattawh għal-livell li forsi jkun jista' jintuża fl-agrikoltura, jekk is-salinita` tippermetti.

Imma issa jekk l-akbar impjant li jittratta 60% tad-drenaġġ ta' Malta u Għawdex kollu tpoġġih ix-Xgħajra, lil min se tqassmu dak it-treated affluent meta hemmhekk m'hemmx għelieqi biżżejjed u l-għelieqi li hemm diġa` huma fornuti bl-ilma ta' l-impjant ta' Sant'Antnin?

Allura x'se tagħmel?

Se tagħmel sistema ta' pajpijiet biex is-second-class water li tipproduċi permezz ta' treated affluent tieħdu r-Rabat jew fejn hemm l-għelieqi?

Dawn huma affarijiet li jridu jiġu maħsuba u deċiżi minn qabel ma ssib il-location tat-treatment plant.

M'iniex se nitkellem fuq dak tal-Mellieħa u fuq dak ta' Għawdex għaliex dawk jipproduċu volumi żgħar, u naħseb li għallinqas parti mill-ilma li jiġi prodott mit-treatment tad-drenaġġ, jekk mhux kollu, u għallinqas f'parti mis-sena - għax fix-xitwa ma naħsibx li jintuża – ikun jista' jmur għall-agrikoltura.

Imma xi ħadd jaf x'se jiġri bil-volum il- kbir li se jipproduċi l-impjant tax-Xgħajra?

Nafu x'se nagħmlu b'dan is- second-class water li se jiġi prodott?

Jien qed nistaqsi f'isem il-pajjiż kollu għax id-domanda qed jagħmilha kulħadd.

Kulmin għandu idea ta' kif taħdem is-cycle ta' l-ilma jistaqsi x'se nagħmlu b'dan l-ilma wara li nkunu nfaqna ma nafx kemm fuq kull metru kubu ilma sa ma jasal fis-sewage treatment plant biex nerġgġu nittrattawh.

Allura dan fl-aħħar se nerġgħu nwaddbuh fil-baħar?!

Prosit!

U dan biex inkunu konformi ma' l-obbligazzjonijiet u l-conventions li hemm biex ma nħammġux il-baħar.

Imma at what cost!

Riżors bħal dak, ilma second-class li b'xi mod nistgħu nerġgħu nutilizzawh u ma nerġgħux nutilizzawh!

Lili dan jinkwetani.

Kif għedt qabel, lill-bdiewa trid tagħtihom sors alternattiv ta' l-ilma.

Issa dan l-ilma l-aktar li jista' jintuża huwa proprju għat- tisqija tar-raba'.

Imma jekk is-sistema mhix imwassla għal kullimkien, dan l-ilma ma tistax tużah kullimkien.

Dan se jkun qiegħed imwassal biss sax- Xgħajra jew Ħaż-Żabbar.

Jiġifieri ma nafx kif tista' tieħdu minn hemmhekk għal ġol-heartland ta' l-agrikoltura, ir-Rabat, l-Imġarr, Burmarrad u dawk l-inħawi.

Żgur li mhux se twasslu hemmhekk għax biex twasslu hemm trid tgħaddi pajpijiet kbar minn taħt it-toroq tagħna u ara x'jiġri kieku tkisser it-toroq biex tgħaddi pajpijiet kbar biex ittella' l-ilma għal dawk in-naħat!

Minn dan tara kif ma sarx ħsieb biżżejjed meta saret il-location ta' dawn it-treatment plants.

Forsi jagħmel sens li tilloka waħda fejn hemm l- outfall tad-drenaġġ f'Wied Għammieq, għax hemmhekk jaqa' d-drenaġġ ta' Malta kollha u għalhekk tkun qed tittrattah proprju fil-punt fejn dan jitwaddab fil-baħar.

Minn dak il-lat jagħmel sens.

Imma mil-lat ta' reuse jagħmel sens li t-treatment plant isir hemmhekk?

Il-ministru qal li l- Malta Resources Authority għandha tidħol u tagħti l-veduti tagħha anke dwar fejn tkun se tiġi sited xi petrol station.

Allura l-Malta Resources Authority taqbel li jinbena sewage treatment plant enormi għar-reuse ta' l- ilma, li se jqum madwar Lm40 miljun, proprju f'Wied Għammieq?

Forsi l- ministru jgħidilna fil-winding up.

Xi ħaġa li żgur li hemm bżonn issir jekk aħna se nittrattaw l-ilma tad- drenaġġ biex nipproduċu second-class water, hija li noqogħdu attenti xi nwaddbu fid-drenaġġ.

Jekk nibqgħu bis-sistema li għandna llum fejn kulħadd iwaddab kollox fid-drenaġġ, m'aħna se nittrattaw xejn.

Sal-lum il-farms kollha jimlew fil-bowsers u jwaddbu kollox fis-sistema tad-drenaġġ.

Ħafna drabi jsibu l-main tal-gvern, isibu l-mini u jwaddbu ġo fihom meta dan mhux suppost li jsir.

Għax dan imbagħad joħloq problema ta' akkumulu enormi u ta' kimika oħra fid-drenaġġ li ma ssolviha bl-ebda mod meta tittratta d- drenaġġ.

Mr Speaker, niftaħru kemm għandna fabbriki tal-farmaċija - u tajjeb li jkollna dawn it-tip ta' fabbriki fil-pajjiż; ma rrid li ħadd jifhimni ħażin – imma nafu li l-waste water li jużaw dawn il-fabbriki fil-proċessi tagħhom qed imur ukoll fid-drenaġġ?

Jekk mhux hekk, xi ħadd jiġi jgħid hawnhekk li mhux veru.

Dawn qed iwaddbu l-kimika fid-drenaġġ.

Issa meta d-drenaġġ jasal biex jiġi filtered u treated, din il-kimika x'effett se jkollha fuq il-makkinarju li jkun qed jagħmel il-proċess tat-trattament?

Dan se joħolqilna problemi kbar.

Nassigurakom minn issa li l-kwalita` ta' l-ilma li se nipproduċu, b'mod partikolari mill-impjant ta' Wied Għammieq mhix se tkun tajba għax id-drenaġġ li se jiġi ttrattat hemmhekk se jkun fih il- waste ta' l-industriji ta' Malta kollha.

Fil-każ ta' l-impjant tal- Mellieħa jista' jkun hemm ammont ta' drenaġġ ta' l-annimali mwaddab fis- sistema, imma f'dik in-naħa ta' Malta ma naħsibx li jkun hemm waste ta' l- industrija.

U f'Għawdex m'hemmx industriji ta' dan it-tip, għalkemm jista' jkun hemm xi waste tal-farms ukoll.

Il-Malta Resources Authority x'tgħid fuq din il-problema reali, fuq il- kwalita`, fuq il-make-up tad-drenaġġ ta' pajjiżna, u fuq min qed iwaddab b'mod abbużiv fis-sistema tagħna?

Qed tagħmel xi proposti fuq din il-ħaġa?

Għax jekk aħna verament irridu nkunu f'pożizzjoni li nużaw it-treated affluent irridu nkunu nistgħu nużawh.

Jekk minħabba l-kimika li għandu fih m'hux tajjeb biżżejjed, żgur li mhux se jintuża, apparti li ma jistax jiġi treated.

X'qed nagħmlu dwar dawn l-affarijiet?

Forsi fil-winding up il- ministru jilluminana ftit dwar x'qed jiġri.

Hemm bżonn li jkollna a national policy on the reuse of water from treatment plants.

Jeħtieġ li naħdmu fuq din il-politika, b'mod partikolari - nerġa' ngħid – f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjant ta' Wied Għammieq li huwa l-akbar impjant li se jkollna f'Malta.

L-ammont ta' ilma li se jipproduċi dak l-impjant huwa enormi.

Jekk niftakar tajjeb, dan se jkun jista' jittratta 60,000 cubic metres, li huwa ammont kbir ħafna ta' ilma biex nerġgħu nwaddbuh lura fil-baħar mingħajr ma nagħmlu użu minnu.

Din hija xi ħaġa li jien ma nistax nifhimha.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa sabiex il-Malta Resources Authority toħroġ bi proposti fattibbli dwar l-użu ta' dan l-ilma.

Pero` f'dawn il-policies trid tinkorpora wkoll dawk ir- regolamenti li hemm bżonn isiru sabiex jiġu limitati d-discharges li jsiru fis-sistema tad-drenaġġ tagħna.

Ma nistgħux nagħmlu waħda mingħajr l-oħra.

Żgur li mhux se jkollna treated affluent ta' kwalita` li tista' tintuża jekk mhux se nkunu kapaċi nikkontrollaw id-discharges li jsiru fid-drenaġġ tagħna.

Il-ministru qal ukoll li hemm bżonn li pajjiżna jibda jħares lejn renewable sources of energy.

Aħna naqblu perfettament; hemm bżonn li nibdew inħarsu lejn dawn l-affarijiet.

Pero` kultant ma nħarsux sew lejn l-affarijiet li nagħmlu.

Ħalli nsemmi l-biodiesel li jiġi prodott miż-żjut.

Ma nafx jekk xi ħadd minnkom qattx kien wara karozza tal-linja taħdem bil-biodiesel; tkun qisek qiegħed fi kċina bir-riħa ta' chips li tibda ħierġa.

Il-Malta Resources Authority tidħol f'dawn l-affarijiet?

Tidħol fl-emissions tal- biodiesel?

Meta ngħidu emissions mhux qed nirriferu biss għall-gassijiet imma anke għar-riħa għax, kif għedt, bir-riħa li toħroġ minn dawn il-buses li jaħdmu bil-biodiesel tistħajlek qed taqli ċ-chips!

Ġibna Malta kollha minn fejn jgħaddu dawn il-karozzi tal-linja li jaħdmu bil-biodiesel, qisha kċina.

Naħseb li l-Malta Resources Authority għandha tagħti kas l-ambjent tagħna anke fejn jidħlu l-irwejjaħ.

Il-Malta Resources Authority qed tħares lejn il-chemical make-up tal-biodiesel tagħna biex din il-problema ta' l- irwejjaħ li jipproduċi b'xi mod tiġi kkontrollata?

Ma nafx, qed nistaqsi.

Il-ministru tkellem ukoll fuq is-solar energy u l-wind energy.

Jien naqbel li għandna fejn nużawhom dawn is-sistemi, għalkemm is-solar water heating m'huwiex tajjeb daqskemm jgħidu.

Jien għandi din is-sistema fid-dar tiegħi u ma naħsibx li biha tiffranka daqstant enerġija, imma żgur li sistemi bħal dawn għandhom jiġu nkoraġġiti.

Sistema oħra li semma l-ministru hija r-refuse derived fuel.

Jien naqbel li għandna nagħmlu xi ħaġa dwar dan, pero` anke hawnhekk qisna ma nafux x'qegħdin nagħmlu.

Ir-refuse derived fuel nipproduċuh mill-compost.

Jekk il-Malta Resources Authority qed tidħol f'dawn il-kwestjonijiet ta' renewables u qed tara l-bżonn li bħala alternative fuel nużaw ir-refuse derived fuel, jiġifieri naħarqu l-compost u nużawh bħala fuel, daħlet fil- mod kif se jsir l-impjant tal-composting?

Il-kwalita` ta' compost li se jiġi prodott mill-impjant tal-compost li suppost għandu jinbena, se jkun tajjeb biżżejjed biex minnu għada pitgħada jkun jista' jsir l-RDF?

Qed nistaqsi dawn il-mistoqsijiet għax donnu ħadd ma jistaqsihom u ħadd ma jirrispondihom.

Jien m'għandix problema bl-RDF.

Jekk aħna kapaċi nsibu sistema fejn nużaw ir-refuse biex noħolqu l-enerġija, m'għandix problemi biha.

Pero` rridu nkunu ċerti li l-compost li nagħmlu jkun tajjeb biżżejjed.

Nistaqsi wkoll jekk il-Malta Resources Authority ġietx ikkonsultata qabel ma beda jinbena l-impjant tal-compost f'Sant'Antnin ħalli jiġi assigurat li għallinqas il-compost li se nipproduċu huwa tajjeb biżżejjed biex minnu mbagħad noħorġu r-refuse derived fuel.

Nerġa' mmur lura għall-impjant tat-trattament tad-drenaġġ.

Dan l-aħħar xi ħadd qalli li hawn teknoloġija ġdida li biha tista' tipproduċi l-enerġija permezz ta' kurrenti ta' l-ilma li jdawru turbina.

Fil-każ ta' l-impjant ta' Wied Għammieq, xi ħadd ħaseb dwar il-possibbilta` li dan id-discharge qawwi ta' ilma għal ġol-baħar, li se jkun ħafna iktar ikkontrollat milli huwa llum, jintuża biex noħolqu xi tip ta' enerġija mill-kurrenti li jagħmel?

Il-ministru tkellem ukoll dwar ir-rwol li għandha l-Malta Resources Authority mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma u l- enerġija, imma anke fejn jidħlu riżorsi fiżiċi bħalma huwa l-blat.

Jekk għandna żewġ riżorsi f'Malta – apparti n-nies – dawn huma l-ilma u l-blat.

Il-Malta Resources Authority qatt għamlet xi studju fuq il-blat li għandna f'pajjiżna qabel ma saru l-iskemi ta' l-iżvilupp, jew qabel ma tkabbru l- iskemi ta' l-iżvilupp f'ċerti areas?

Għax matul is-snin li għaddew kien hemm każi fejn inbnew housing estates sħaħ fuq blat li kien tajjeb.

Illum il-ġurnata għandna problema kbira għax m'aħniex insibu ġebel tajjeb biex nibnu bih.

Illum il-ġebla tal-franka t-tajba – dik li nużaw għall- bini – spiċċat; kważi ma ssibha mkien.

Illum kulmin għandu barriera li għandha franka ta' kwalita` tajba qisu għandu d-deheb, għax ma ssibx minnha.

Dan in-nuqqas 'il quddiem se joħolqilna problema enormi għax peress li m'aħneix insibu l-franka, kantun tajjeb biex nibnu, f'daqqa waħda qed nispiċċaw nibnu kullimkien bil-bricks, imbagħad niksu, nagħmlu l- graffiato u niżbgħu b'ħafna kuluri.

Qed jiġi sabiħ, imma qed tispiċċa l- karatteristika tagħna bħala pajjiż.

Il-bini tagħna jiddistingwina minn postijiet oħrajn proprju minħabba l-ġebla tagħna, il-mod kif inhu mibni u l- kulur ħamrani tal-ġebla meta jgħaddi ż-żmien minn fuqha.

Dak jiddistingwi l-bini tagħna minn dak ta' postijiet oħrajn.

Imma se niġu f'sitwazzjoni li din il-karatteristika se nitilfuha kollha, għax iktar ma jgħaddi ż-żmien inqas qegħdin nibnu bil-ġebla, proprju għax ma fadalx ġebla tal-franka tajba.

Għalhekk nistaqsi jekk sarx xi studju xjentifiku min-naħa tal-Malta Resources Authority biex dawk l-areas fejn hemm franka tajba li tista' tintuża għall-bini l-ewwelnett jiġu safeguarded u ma nħallux li jsir żvilupp fuqhom, u t-tieni nett, jekk ikollna bżonn niftħu l-barrieri – mingħajr ma nagħmlu ħsara ambjentali – inkunu nafu f'liema areas għandna stock ta' ġebla li nistgħu nużawha.

L-istess nistgħu ngħidu għall-ġebla tal- qawwi; hemmhekk ukoll nistgħu ngħidu li għandna problema.

Il-ġebla tal- qawwi tagħna qatt ma kienet tal-qawwi proprja għax ma tantx hija b'saħħitha.

Pero` anke dan il-blat qed jispiċċa iktar ma jgħaddi ż-żmien.

Allura nistaqsi lill-Malta Resources Authority jekk hijiex qed tara kif nistgħu nużaw il-blat tagħna b'mod tajjeb, b'mod li ma jinħeliex wara ċertu żmien.

Għax jekk se nibqgħu sejrin hekk, fi ftit taż-żmien ieħor kemm il- ġebla tal-franka, kif ukoll il-ġebla tal-qawwi se jispiċċaw għal kollox.

Mr Speaker, jien nemmen li huwa importanti li jkollna awtorita` bħalma hi l- Malta Resources Authority.

Pero` din l-awtorita`, li hija awtorita` tar- riżorsi, trid tingħata r-riżorsi biex taħdem, biex tkun iffokata fuq il- problemi reali li għandna f'pajjiżna.

Għalija l-aktar problemi importanti fejn jidħlu r-riżorsi f'pajjiżna – mhux se nitkellem fuq iż-żejt, dak jitkellem fuqu l-kollega tiegħi – huma fejn jidħlu l-blat u l-ilma għax ma nistax nimmaġina lil dan il-pajjiż mingħajr ilma.

Irridu naraw li jkollna policies serji fuq l-ilma f'pajjiżna.

Per eżempju, nafu li l-ilma tax-xita f'Malta jgħarraq kullimkien u wara ftit jispiċċa l-baħar; ħafna drabi ma nieħdu xejn minnu, ħlief il-ftit li jipperkola ġol-blat għal ġo l-aquifer.

Illum il-ġurnata sar ħafna żvilupp u konsegwenza ta' hekk ħafna mill-ilma jitlaq, ma jibqax dieħel ġol-blat.

Irridu naraw x'se nagħmlu fuq l-ilma tax-xita f'pajjiżna.

Kif għedt, l-ilma u l-blat huma żewġ riżorsi importanti li hemm bżonn nagħtu kas tagħhom.

Irridu naraw ukoll li dawk il-korporazzjonijiet li suppost qed jiġu regolati mill-awtorita`, jiġifieri l-providers ta' l-enerġija, ta' l-ilma u tal-fuels, jaħdmu b'mod effiċjenti u fl-istess waqt ma jibqgħux jgħaddu l- costs ta' l-ineffiċjenzi tagħhom lill-konsumatur.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Illum qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi li jemenda l- Malta Resources Authority Act.

Il-Malta Resources Authority hija waħda mill-awtoritajiet li għandhom il-funzjoni ta' regolatur fuq is-soċjeta` ċivili.

Billi l-gvern huwa wkoll attur, konna ħloqna l-konċett ta' awtoritajiet bħalma huma l-MEPA, il-Malta Standards Authority, l- Occupational Health & Safety Authority u l-Malta Resources Authority.

Illum l-MRA għadha żgħira u, jekk tikkomparaha ma' l-awtoritajiet l-oħra tinduna li r-responsabbilta` li għandha hija limitata fl-iskop tagħha, għax l-awtoritajiet l-oħra, bħalma hija l-MEPA, kollha huma kbar.

Pero`, kif qal il-ministru, din is-sitwazzjoni dalwaqt titbiddel drastikament meta, ftit ftit, tibda ssir il-liberalizzazzjoni tal-produzzjoni ta' l-enerġija.

Illum l-enerġija għadha monopolju tal-gvern, pero` dejjem konna nafu li bid- dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea dan il-monopolju jrid jispiċċa.

Huwa monopolju li l-gvern ma jistax iżomm, skond il-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea li jitkellmu fuq freedom of services, freedom of goods, freedom of peoples u freedom of financial capital.

Din hija waħda mill- kondizzjonijiet tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Kif kien miftiehem fid-diskussjonijiet għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, dan is-settur irid jgħaddi f'idejn is-settur privat.

Jekk m'iniex sejjer żball, diġa` ġie lliberalizzat il-qasam tal-fuel ta' l-ajruplani u issa rridu ngħaddu wkoll għal-liberalizzazzjoni tal-fuel tal-vetturi.

Għaldaqstant naħseb li l-MRA maż-żmien se tkun waħda mill-aktar awtoritajiet importanti li għandna fil-pajjiż għax, bħalma jaf kulħadd, ir- riżorsi naturali għandhom prezz għoli għax hemm domanda qawwija għalihom.

Allura tajjeb li ftit ftit l-MRA tibda tibni l-kapaċita` li terfa' r- responsabbiltajiet li se jiġu fuq spallejha.

Għalhekk jeħtieġ li minn issa jibda jsir it-training tal-ħaddiema fit-teknika li se jkollhom bżonn.

Il- liġi li għandna quddiemna llum qiegħda temenda l-Att oriġinali li bih twaqqfet l-awtorita`m u hawnhekk nixtieq nitkellem ftit dwar il-qasam ta' l- enerġija.

Mr Speaker, jien diġa` attendejt żewġ laqgħat fi Brussell, quddiem il- parlament Ewropew, fejn ġie diskuss il-futur ta' l-Ewropa.

Għal dawn il- laqgħat, li saru fil-parlament Ewropew, kienu preżenti l-parlamenti tal- pajjiżi Ewropej u l-parlament Ewropew.

L-aħħar seduta saret il-ġimgħa l- oħra, pero` jiena ma stajtx nattendi għaliha peress li kont qed nattendi laqgħa li saret mal-kummissjoni Ewropea.

Fil-fatt għal din il-laqgħa, li saret fil-bini tal-kummissjoni, konna madwar 12-il deputat minn dan il- parlament u ltqajna ma' erba' kummissarji tal-kummissjoni Ewropea.

Waħda mill-issues li ddiskutejna kienet proprju l-enerġija u nista' ngħid li kellna diskussjoni interessanti ħafna ta' madwar siegħa mal-kummissarju Piebalgs, li ssottolinja d-direzzjoni li pajjiżna jeħtieġ jaqbad.

Fuq livell ta' parlament Ewropew, is-sessjonijiet dwar the future of Europe qegħdin jisħqu fuq il-kwestjoni ta' l-enerġija.

Id-diskussjonijiet isiru fi ħdan tliet working groups; wieħed fuq foreign policy, ieħor fuq l- ekonomija u l-ieħor fuq l-enerġija.

L-Unjoni Ewropea, kemm fuq livell ta' kummissjoni kif ukoll fuq livell ta' parlament, qiegħda tagħfas ħafna fuq il-qasam ta' l-enerġija.

Meta qiegħed insemmi l-enerġija qiegħed nirriferi għall-enerġija li qiegħda tintuża bħalissa u għas-sorsi ġodda li hemm bżonn li jiġu investigati.

Malta, bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea, qiegħda tieħu sehem f'dan id-djalgou strutturat fi ħdan il-parlament, fi ħdan il- kummissjoni u fi ħdan il-kunsill ta' l-Unjoni Ewropea.

M'għandix dubju li aktar ma jgħaddi ż-żmien, is-suġġett ta' l-enerġija se jassumi importanza ikbar għaliex, bħalma nafu, hemm numru ta' problemi li qegħdin jgħollu rashom fil-konsum ta' l-enerġija.

Illum il-parti l-kbira ta' l-enerġija li tiġi kkonsmata ġejja mill- hydrocarbons.

Naturalment hemm xi ftit pajjiżi, bħalma huma Franza, is- Slovenja u l-Ġermanja, li investew fl-enerġija nukleari, għalkemm il- Ġermanja qiegħda tipprova tagħlaq il-power stations nukleari tagħha.

Pero` l-parti l-kbira ta' l-enerġija fid-dinja ġejja mill-hydrocarbons, partikolarment mill-fossil oil li jittella' mill-qiegħ.

Dan iż-żejt ikun ġej minn pjanti fossilizzati u jkun ilu jifforma minn żmien il-preistorja.

Dan l-użu qawwi ta' enerġija minn hydrocarbons qiegħed joħloq żewġ problemi.

L-ewwelnett ir-riżervi taż-żejt fid-dinja dejjem qegħdin jonqsu u naħseb li qegħdin noqorbu lejn żmien fejn inkunu qed niffaċċjaw problemi bir-riżervi taż-żejt.

Fil-fatt qrajt xi artikli ġeografiċi li jsostnu li fi żmien 15-il sena oħra se jkollna problemi serji bir-riżervi taż-żejt.

J'Alla nsibu ż-żejt f'pajjiżna wkoll ħalli r-riżervi ma jkunux daqshekk ta' problema għalina.

Pero` anke jekk insibu ż-żejt f'pajjiżna, milli jidher id-dinja xorta se tiffaċċja problemi fl-enerġija fi żmien mhux daqshekk imbiegħed.

Sur President, l-aktar li jinkwetani huwa l-użu ta' l-enerġija bil-ħruq ta' hydrocarbons kemm fil-power stations li jdawru t-turbini, kif ukoll fil- fuel li nużaw għall-karozzi tagħna.

Dawn qegħdin jitfgħu fl-atmosfera tagħna ammont sostanzjali ta' particulate matter u gassijiet oħra li jikkawżaw il-famuż greenhouse gas effect.

Dawn il-gassijiet qegħdin joħolqu diversi problemi għad-dinja.

Ħalli nibda bil-problema tal- greenhouse gas effect.

Naħseb li sa ftit taż-żmien ilu kulħadd kien jaħseb li x-xjentisti huma mġienen u li mhux veru li kien qed iseħħ dan il-famuż global warming.

Illum ħadd m'għadu jidħak meta jisma' dan il-kliem għaliex l-effetti tat-tibdil fil-klima qed jinħassu minn kulħadd.

Dan qed isir minħabba l-greenhouse gases u minħabba l-attakk fuq l-ozone layer li qegħdin iħallu aktar sħana tidħol mix-xemx, bir-riżultat li d-dinja qiegħda tisħon.

Nafu li din is-sħana tippreżenta problemi kbar għal ħafna pajjiżi, b'mod partikolari għal dawk il-pajjiżi żgħar tad-daqs ta' Malta.

Fil-fatt bid- dewbien tal-polar icecaps il-livell tal-baħar qiegħed jogħla ftit ftit u pajjiżi żgħar, bħal Malta, se jkollhom problema għaliex ċerti costal areas se jispiċċaw taħt il-livell ta' l-ilma.

Meta kont membru tal-Kunsill ta' l- Ewropa kont sibt rapport dwar Malta li wera kif pajjiżna kien se jiġi milqut jekk il-baħar jitla' b'xi metru jew metru u nofs.

Jekk jiġri hekk, areas bħall-Imsida, Marsaxlokk u San Pawl il-Baħar se jiġu affetwati.

Imma għalkemm Malta hija gżira, m'hijiex se tiġi affettwata daqs pajjiżi oħra li huma ċatti ħafna.

Hemm il-gżejjer tal-Maldivji fl-oċean Indjan li se jkollhom problemi kbar għaliex jekk il-livell tal-baħar jitla' b'metru jew b'metru u nofs, se jispiċċaw jegħrqu kollha.

Aħna għandu jkollna interess f'dan il-qasam imma hemm pajjiżi oħra li għandhom interess ħafna aktar serju minn tagħna.

Nafu wkoll li sabiex jiġi assigurat li jkun hemm ir-riżervi u sabiex ikun hemm xi ħaġa li tipprova tillimita l-użu ta' l-enerġija u l-ħruq tal- hydrocarbons, kien ġie varat il-famuż protokoll ta' Kyoto fil-Ġappun.

Fil- bidu kien hemm ħafna pajjiżi xettiċi li ma ridux jiffirmaw dan il- protokoll, pero` aktar ma beda jgħaddi ż-żmien, dan il-protokoll aktar beda jiġi aċċettat minn pajjiżi fejn tidħol il-famuża equation li l-użu tal-ħruq tal-carbons jiġi ttrasferit minn pajjiż għal ieħor.

Kull pajjiż għandu l- kwota tiegħu ta' hydrocarbons u jekk dak il-pajjiż ma jużax il-kwota tiegħu, jista' jbigħ sehmu lil pajjiż ieħor li jrid jagħmel użu minn dawk il-hydrocarbons.

Fl-opinjoni tiegħi il-protokoll ta' Kyoto huwa too little too late.

Illum li l-pajjiżi qegħdin jindunaw li hemm bżonn li l-protokoll ta' Kyoto jidħol in vigore, qegħdin naraw li huwa ftit wisq u tard wisq.

Għalhekk naħseb li hemm bżonn li jinħolqu kriterji ġodda ta' limitazzjonijiet għaliex minn dak iż-żmien lil hawn – ma ninsewx li l-protokoll ta' Kyoto għandu madwar 15-il sena - il-problema tal-klima marret għall-agħar.

Min-naħa tiegħi, l-aktar li jien inkwetat huwa fuq l-Istati Uniti għaliex dan il-pajjiż, flimkien ma' l-Indja, qiegħed ikaxkar saqajh biex jiffirma u jaċċetta dan il- protokoll.

Madankollu nafu li saru xi passi importanti fl-aħħar G8 summit li sar fil-Ġermanja, b'mod partikolari minħabba l-pressjoni li saret mill- Kanċillier Ġermaniża Angela Merkel u anke mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt issa qegħdin naraw li l-Istati Uniti qiegħda timmolla xi ftit u għalkemm ma tridx tintrabat bi kriterji aritmetiċi, bdiet turi l-ewwel sinjali ta' ċaqliq.

Nerġa' ngħid, dan seħħ l-aktar minħabba pressjoni li poġġiet fuqha l-Unjoni Ewropea.

Ovvjament l-amminstrazzjoni Amerikana ħadet pożizzjoni li ma taffettwax lill-amminstrazzjoni preżenti, imma tkun taffettwa lill- amministrazzjonijiet li ġejjin warajha.

Madankollu naħseb li f'dak il- qasam sar breakthrough, għalkemm kwantitattivament ma sarx xi żvilupp kbir.

Naħseb li l-fatt li l-Istati Uniti qed tikkonoxxi din il-problema, għandu jkun a paradigm shift li wieħed għandu jkun kuntent bih.

Problema oħra fejn tidħol l-enerġija li ġejja mill-ħruq tal-hydrocarbons hija dik tal-particulate matter.

Sa ftit tas-snin ilu dan il-particulate matter kien ikun ta' 10 microns.

Meta qiegħed nitkellem fuq particulate matter qiegħed nirriferi għall-ħruq tal-hydrocarbons li jipproduċu dawn il- particles tal-carbon li jintefgħu fl-atmosfera.

Minħabba l-avvanzi fit- teknoloġija tal-karozzi, dawn illum qegħdin ikunu aktar effiċjenti u l- particulate matter qiegħed ikun iżgħar.

Fil-fatt minflok ma qed ikollna particulate matter ta' 10 microns, qed ikollna particulate matter ta' 2.5 microns.

Fl-opinjoni tiegħi din hija sitwazzjoni ħafna agħar minn ta' qabel.

Bis- sitwazzjoni li kellna qabel, meta l-particulate matter kien ta' 10 microns, kien ifisser li dan jittieħed man-nifs u jeħel fil-pulmun.

Naturalment dan kien iġib ċerti problemi u jien, bħala tabib li ħdimt f'dan is-settur, nista' ngħid li kien jikkawża problemi ta' saħħa, fosthom il-kanċer, l- obstructive pulmonary disease, l-asthma, il-chronic bronchitis u mard ieħor.

Madankollu llum, b'dawn it-2.5 microns, qegħdin nikkreaw problemi mediċi ħafna aktar serji għaliex dan il-particulate matter ma jibqax fil- pulmun imma jidħol fis-sistema tad-demm.

Meta tieħu n-nifs, il-particulate matter li jkun inqas minn 2.5 microns ma jiqafx fil-pulmun imma jaqsam il- barrier bejn il-pulmun u l-arterji tad-demm fil-pulmun u jidħol fiċ- ċirkolazzjoni tad-demm.

Jekk jidħol fiċ-ċirkolazzjoni tad-demm ifisser li dak li qabel kien limitat għall-pulmun, issa se nsibuh jiġri mal-ġisem kollu.

Sur President, illum dan il-particulate matter, li huwa fin aktar milli kien qabel, jista' jiddepożita ruħu fil-fwied, fil-moħħ, fl-għadam jew fl- intestini.

Jien m'għandix dubju li dan il-particulate matter qiegħed joħloq problemi mediċi kbar kemm f'pajjiżna kif ukoll f'pajjiżi barranin.

L-aktar problemi li qegħdin naraw huma fiż-żieda tar-rata ta' l-asthma.

Issa l-asthma tista' tinqasam f'żewġ tipi; dik li ngħidulha asthma estrinsika u l-oħra li ngħidulha asthma intrinsika.

Jien ċert li dan il- particulate matter, li qiegħed jiġi assorbit mill-ġisem huwa l-kawża ewlenija taż-żieda allarmanti ta' każijiet ta' asthma kemm f'pajjiżna, kif ukoll f'pajjiżi oħra.

Per eżempju, f'Malta għandna rata ta' asthma ta' 20%, li hija rata pjuttost għolja għaliex tfisser li wieħed minn kull erbgħa jintlaqtu minn din il-kondizzjoni.

Minn dejjem kienu jeżistu każijiet ta' asthma li nsejħulha familjari, imma llum qegħdin naraw każijiet ġodda ta' asthma fejn ma jkunx hemm family history tagħha.

Jiena għandi suspett qawwi li anke l-catalyctic converters tal-karozzi qegħdin joħolqu dawn il-fine particulate matters.

M'għandix dubju li hemm min qiegħed jilgħab b'dawn il-catalyctic converters sabiex isolvi ċerti problemi, imma qiegħed joħloq oħrajn.

Kif għedt, din it-tip ta' asthma qiegħda tiżdied b'rata qawwija u x-xjentisti qegħdin jissuspettaw li l-particulate matter għandu x'jaqsam ma' din iż-żieda.

Madankollu qed ikun hemm każijiet minn dawn anke f'northern Scotland.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-highlands, fejn m'hemmx ħafna karozzi u industriji, imma xorta waħda qed ikun hemm żieda allarmanti ta' każijiet ta' asthma.

Din tista' tkun ġejja mil-livell tal-particulate matter tal- karozzi eżistenti u tista' tkun ġejja minn livell importat ta' inkwinament.

Hemm ħafna teoriji dwar ir-raġuni għaliex pajjiżi bħal northern Scotland għandhom żieda allarmanti fir-rata ta' l-asthma, meta dan huwa post pjuttost mingħajr inkwinazzjoni.

Sur President, dan kollu qiegħed iwassal sabiex nagħtu kas aktar tal- kwestjoni tal-ħruq tal-fossil fuels, jiġifieri dawk li ngħidulhom il- hydrocarbons.

Il-kummissarju Piebalgs għamel premura lid-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra sabiex ninvestu aktar f'alternative energy sources.

Issa nafu li sa ftit taż-żmien ilu l-alternative energy sources kienu jiswew aktar miż-żejt.

Pero` kif inhu sejjer il-prezz taż-żejt – nafu li ftit taż- żmien ilu l-prezz taż-żejt għamel qabża kbira 'l fuq u maż-żmien aktarx li se jkompli tiela' - m'hemmx dubju li fil-futur se jilħaq il-livelli tal- costs of alternative energy sources.

It-teknoloġija ġdida qiegħda tagħmel dawn is-sorsi ta' l-enerġija aktar amenibbli għal aktar effiċjenza.

Min jistudja l-fiżika jaf kemm hija importanti l-kwestjoni ta' l-effiċjenza.

Għax jista' ikollok sistema li taħdem imma ma tkunx effiċjenti għax biex tħaddimha tkun trid tonfoq aktar flus milli kieku kellek tagħmel użu mill-ħruq taż-żejt.

Il-kummissarju Piebalgs spjegalna li bħala pajjiż żgħir jeħtieġ li ninvestu f'dawk li huma sorsi ta' enerġija alternattiva.

S'issa diġa` tkellimna fuq l-użu tal-gass minflok il-ħruq taż-żejt.

Il-gvern ilu jgħid li l-użu tal- gass naturali jinkwina inqas mill-ħruq taż-żejt, pero` fl-aħħar mill-aħħar xorta waħda jibqa' hydrocarbon, u għalkemm iħammeġ inqas, il-problema tal- particulate matter b'daqshekk ma tisparixxix għal kollox.

Imma b'hekk, fl- aħħar mill-aħħar, hemm ċans li tonqos il-problema tal-greenhouse gases.

Żgur li f'Malta nistgħu nużaw ir-riżorsi tar-riħ, tax-xemx, tal-mewġ u tas- solidarjeta` mal-pajjiżi viċin tagħna.

Sur President, meta tkun għaddej bl-ajruplan minn fuq il-Ġermanja u tħares 'l isfel, tara l-investiment kbir li għamel dan il-pajjiż fl-imtieħen tar- riħ sabiex jipproduċi l-enerġija.

Dawn l-imtieħen qegħdin isiru dejjem aktar cost effective pero` għandhom tliet problemi.

L-ewwel problema hija dik li jieħdu ħafna art li normalment tintuża għal affarijiet oħra.

It- tieni problema hija li dawn l-imtieħen jagħmlu ħoss irritanti ħafna u għaldaqstant ma tistax tqegħedhom ħdejn zoni residenzjali.

It-tielet problema hija dik li dawn l-imtieħen ikerrhu l-ambjent.

Per eżempju, ħadd ma jista' jimmaġina li fejn is-soltu l-iskyline Malti jkun iddominat minn xi knisja u erbat idjar, f'daqqa waħda l-pajsaġġ Malti jinbidel u tibda tara mtieħen kbar iduru mar-riħ.

Żgur li xi ħaġa bħal din tħassar il- pajsaġġ Malti, u ma ninsewx li l-ambjent għandu l-aspett estetiku tiegħu wkoll.

Is-soluzzjoni hija li wieħed ipoġġi dawn l-imtieħen fil-baħar.

Naħseb li l- gvern Malti qiegħed jaħdem fuq din l-alternattiva, jiġifieri li dawn l- imtieħen jitpoġġew fuq xi skoll fil-baħar.

Ovvjament f'dan il-każ ikunu jirrikjedu ,aktar maintenance peress li l-baħar jagħmel aktar ħsara.

Barra minn hekk trid issib xi skoll li ma jkunx daqshekk fond għaliex inkella z- zalza tiġik ogħla mill-ħuta.

Dawn l-imtieħen tar-riħ huma importanti għaliex f'pajjiżna m'aħniex neqsin mir-riħ, l-aktar f'Marzu, April u Mejju, kif ukoll qabel ma tidħol ix-xitwa.

Pajjiżna jinsab imżejjen ukoll bix- xemx.

U għalkemm s'issa l-photovoltaic couples kienu ineffiċjenti mmens, dan l-aħħar saru passi kbar 'il quddiem f'din it-teknoloġija.

Jien m'iniex xi espert fil-materja, pero` naf li hawn kumpanniji Maltin li twaqqfu dan l-aħħar li qegħdin jużaw dawn il-photovoltaic couples, li jaħdmu bl-enerġija tax-xemx, sabiex isaħħnu l-water heaters fuq il-bejt b'mod effiċjenti.

Illum dawn qegħdin jintużaw ukoll sabiex jipproduċu l- enerġija direttament.

Naħseb li 'l quddiem irridu nħarsu aktar mill-viċin lejn dawn il-photovoltaic couples għaliex għalkemm s'issa l-effiċjenza tagħhom kienet pjuttost baxxa, 'il quddiem dawn jistgħu jitħaddmu b'aktar effiċjenza.

Min-naħa tiegħu l-gvern diġa` ta xi inċentivi fil-budget li għadda u anke f'dak ta' qablu għall min jagħmel użu minn dawn il- photovoltaic couples, billi introduċa r-rifużjoni tal-VAT li titħallas fuqhom.

Sors ieħor ta' enerġija alternattiva li nistgħu nitkellmu fuqu huwa l-mewġ tal-baħar.

Kif nafu pajjiżna jinsab imdawwar bil-baħar u l-mewġ jista' jintuża sabiex nieħdu l-enerġija minnu.

Dan l-aħħar qrajt artiklu fuq kif fl-Awstralja għamlu l-ewwel power station - ta' daqs żgħir - li taħdem bil- mewġ tal-baħar.

Il-mewġ tal-baħar iħabbat ma' pjanċa kbira li tkun im qabbda ma' dynamo u biċ-ċaqliq tal-mewġ jiġi ġġenerat id-dawl.

L- alternattiva l-oħra hija dik li pajjiżna jingħaqad mal-grid ta' l-Ewropa.

Il-grid networking huwa interessanti għal pajjiżna għaliex hemm pajjiżi ġirien tagħna li għandhom kapaċita' żejda ta' elettriku.

Per eżempju, Sqallija tipproduċi kapaċita` żejda; hekk ukoll Franza.

Jista' jkun li dawn il-pajjiżi jkunu f'pożizzjoni li lilna jbigħulna din l-enerġija elettrika żejda u b'hekk ma jkollniex għalfejn nużaw sorsi tagħna u allura nnaqqsu l-inkwinament f'pajjiżna.

Naturalment b'dan il-mod inkunu qegħdin nittrasferixxu l-problema tagħna għal pajjiż ieħor!

Nafu li llum id-domanda għall-enerġija elettrika hija aktar qawwija fis- sajf milli fix-xitwa.

Qabel, fix-xitwa d-domanda għall-enerġija elettrika kienet tkun akbar minħabba l-heaters ta' l-elettriku.

Imma llum, peress li daħlu aktar l-air conditioners, l-akbar domanda għall-elettriku qiegħda tkun fis-sajf.

Għalhekk fis-sajf bdejna nisimgħu bi problemi ta' overload li qabel ma konniex nisimgħu bihom.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq l- enerġija u fuq it-tibdil fil-klima, ikun tajjeb li nfakkar ftit fuq kif Malta, madwar għaxar snin ilu kienet issuġġeriet li t-tibdil fil-klima kellu jkun ikkonsidrat bħala a common concern ta' l-umanita`.

Niftakar li dak iż-żmien il-Prim Ministru ta' Malta, Dr. Fenech Adami, kien mar l-Ingilterra, li kellha l-presidenza ta' l-Unjoni Ewropea, u kien l- ewwel wieħed li ressaq il-konċett ta' common heritage.

Pero` l-Prim Ministru Ingliż ta' dak iż-żmien, is-Sinjura Margaret Thatcher, ma riditx tisma' b'dan is-suġġeriment u sfortunatament, dan il-konċett ġie mdawwar f'common concern.

Hawnhekk tajjeb ngħidu li hemm differenza bejn common heritage u common concern għaliex meta titkellem fuq il-prinċipji ta' common heritage, tkun qiegħed iddaħħal konċetti legali li huma marbutin mal- ġid komuni tal-bniedem.

Meta titkellem fuq konċetti ta' common heritage, tkun qiegħed mill-ewwel taqbad it-tliet konċetti tal-ġid komuni li huma applikati.

Ma ninsewx li Malta kienet l-ewwel pajjiż li ħarġet b'din l- idea meta ġiet applikata l-liġi tal-baħar u kien irnexxielna.

Taħt gvern Nazzjonalista kien hemm l-Arvid Pardo, li kienet il-Pacem in Maribus Convention meta twaqqfet il-liġi tal-baħar.

Sfortunatment fis-snin sebgħin, gvern Laburista ma kienx kompla b'din l-inizjattiva sabiex imbagħad il-frott ta' dak kollu li konna għamilna aħna kien mar għand il- Ġamajka fejn proprju sar dak iċ-ċentru li konna ħdimna għalih aħna.

Kif għedt, meta wieħed jitkellem fuq common heritage jaqbad immedjatament u legalment ma' tliet punti.

L-ewwel punt huwa dak li jgħidulu r-res nullius jiġifieri li l-ġid m'huwa ta' ħadd.

It-tieni punt huwa dak tar-res communis, u t-tielet punt huwa dak tar-res communis omnium, li huwa l- prinċipju tal-common heritage.

Naħseb li din l-inizjattiva ta' Malta kienet waħda tajba u importanti.

Illum li n-nies huma receptive għaliha, xtaqt nissuġġerixxi li terġa' titqajjem għaliex illum dan il-konċett huwa aktar aċċettabbli milli kien għaxar snin ilu.

Fl-aħħar ħames minuti li fadalli xtaqt nitkellem fuq ir-rebate scheme li nieda l-gvern fl-aħħar budget.

Permezz ta' din l-iskema kulmin jixtri electrical appliance kkonsidrata bħala energy efficient, jiġifieri li ma taħlix enerġija jew li ma taħlix enerġija daqs appliances oħra, jingħata ċertu sussidju fuq ix-xiri tagħha.

Min jistudja l-mekkanika jifhem mill- ewwel kemm dawn il-konċetti ta' l-efficiency huma importanti għaliex minn meta tidħol l-enerġija sakemm toħroġ ikun hemm transition u telf ta' l- effiċjenza.

B'hekk iz-zalza taf tiġik ogħla mill-ħuta.

Jekk l-effiċjenza hija ħażina ħafna lanqas ħaqq il-flus li tippompja għaliex, kif għedt, iz- zalza tiġik ogħla mill-ħuta.

Jaf ikollok sistema elettrika li tkun qiegħda titlef 30% jew 40% ta' l-efficiency tagħha u allura inti tkun qiegħed tħallas ukoll għall-ineffiċjenza.

Kif għedt, fil-budget li għadda l-gvern kien nieda din l-iskema fejn min jippreżenta ċertifikati ta' xiri ta' appliances li huma energy efficient, ikun jista' jieħu lura s-somma ta' Lm25 jew Lm50 mill-flus li jkun nefaq fuq dik l-appliance.

Din hija skema eċċellenti li naturalment ħadet ftit taż-żmien sakemm ġiet varata.

Prinċipalment kien hemm żewġ raġunijiet għal dan id-dewmien; l-ewwel raġuni kienet iż-żmien li ħa l-ministeru tal- finanzi sakemm għamel ir-regoli u l-kriterji, u t-tieni raġuni kienet iż- żmien li ħadet l-MRA sabiex tagħmel ir-regoli tagħha.

Ovvjament dan kollu jieħu ż-żmien.

Kien hemm problemi wkoll minħabba nuqqas ta' ċertifikazzjoni min-naħa ta' min kien qiegħed ibigħ dawn il-prodotti.

Kien hemm min kien ta' l-affari tiegħu u serju u pproduċa d-dokumenti neċessarji - għaliex mhux kulmin jixtri kitla jew fridge jikkwalifika biex jieħu lura Lm50; hemm ċerti kriterji li jridu jiġu sodisfatti mis-supplier – u kien hemm oħrajn li ma kienu effiċjenti xejn.

Minn hawnhekk nagħti parir lill-konsumaturi sabiex iwarrbu lil dan it-tip ta' kumpanniji għaliex m'humiex serji u ma joffrux servizz tajjeb lill-konsumatur.

Kien hemm każi fejn l-application forms li tipprovdi l-MRA, ma kenux qegħdin jimtlew sew.

Hemm min ma ffirmax l- applikazzjonijiet, hemm min ta informazzjoni ħażina u hemm min ma ta l-ebda informazzjoni.

Din hija materja daqsxejn ikkomplikata u għalhekk huwa importanti li l-formoli jimtlew kif suppost.

Sur President, sa l-aħħar ta' Mejju ta' din is-sena kien hemm 7,400 applikazzjoni ma' l-awtorita`, li minnhom ġew ipproċessati 4,000.

Ta' min jgħid li għalkemm ir-rata li biha qed jiġu pproċessati tista' tidher baxxa, hemm ċertu paper work li jrid isir.

Ikunu jridu jsiru wkoll ċerti investigazzjonijiet u kellhom jiġu stabbiliti ċerti kriterji.

Issa li dawn ġew stabbiliti, kif ukoll għaliex l-awtorita` mpjegat il-manpower neċessarju, dawn is-7,000 applikazzjoni ma jdumux ma jiġu cleared kollha.

Ta' min jgħid li minn dawk l-4,000 applikazzjoni li ġew ipproċessati, 1,200 ħadu l-pagament, 900 għadhom pendenti minħabba li l-importatur għadu ma ssottomettiex id-dokumentazzjoni, 850 għadhom pendenti minħabba li l- customer naqas milli jissottometti d-dokumentazzjoni u l-formoli neċessarji, 67 applikazzjoni ġew imwarrba għaliex l-appliance ma kkwalifikatx taħt din l-iskema jew inkella għaliex kienet inxtrat qabel ma bdiet l-iskema, u 1,000 applikazzjoni kienu eliġibbli għall-pagament wara li r-retailer jew min xtara ssottometta d-dokumentazzjoni wara l-kuntatt li sar mill-awtorita`.

Tajjeb li ngħidu li ħafna drabi l-MRA kellha ċċempel ripetutament lis- supplier jew lill-konsumatur sabiex tħeġġiġhom jippreżentaw id- dokumentazzjoni meħtieġa jew inkella għaliex id-dokumentazzjoni ppreżentata ma kenitx mimlija kif suppost.

Kif għedt aktar qabel, sabiex l-awtorita` tlaħħaq ma' dawn l-applikazzjonijiet, kellha żżid ir-riżorsi tagħha fuq bażi kuntrattwali, imma naħseb li fil-preżent mexjin tajjeb.

Jeħtieġ li din il-kwestjoni ta' l-enerġija tibqa' dejjem fuq skala ta' prijorita` għall-gvern.

Qabel nagħlaq, nixtieq nitlob il-permess sabiex inqiegħed dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dokument intitolat Operation of the energy appliances rebate scheme.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, wieħed mit-tasks tal-Malta Resources Authority kien li tagħmel pjan strateġiku għall-qasam ta' l-enerġija f'pajjiżna u għal dan il-għan ingħatat madwar Lm100,000 fis-sena.

Pero` xorta waħda falliet il-missjoni tagħha, bħalma falliet mill-obbligi l-oħra li kellha.

Qasam importanti li jaqa' taħt il-kontroll tal-Malta Resources Authority żgur li huwa dak ta' l-enerġija.

Mingħajr dubju ta' xejn, l- enerġija hija waħda mill-aktar komponenti importanti fl-ekonomija mhux biss ta' pajjiżna imma ta' kull pajjiż ieħor fid-dinja.

L-enerġija hija element li jaffettwa l-futur ta' kull wieħed u waħda minna, sew jekk tkun ħaddiem, sew jekk tkun employer u sew jekk tkun self-employed.

L-effetti negattivi li joħorġu minn nuqqas ta' akkwist ta' enerġija jew minn prezzijiet instabbli jew għolja f'dan ir-rigward, jolqtu ħażin lil kulħadd mingħajr ebda distinzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk pajjiż ikun sinjur f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-enerġija, dak il-pajjiż ikun wieħed li jipprometti, għax hija l-enerġija l-ingredjent li jagħmel pajjiż sinjur jew fqir.

L-enerġija hija element mill-aktar importanti b'mod speċjali għalina l-Maltin, mhux biss bħala konsumaturi in ġenerali imma anke minħabba li l-ekonomija tagħna hija bbażata fuq dak li nsejħulu l-value added, sew fil-qasam tal-manifattura kif ukoll fis-settur tas-servizzi.

Il- prezz ta' l-enerġija jiġi rifless f'kull prodott u servizz li noffru jew nixtru.

Żball kruċjali fil-politika ta' l-enerġija jista' ikun kritiku għall-futur ta' pajjiżna, u jista' jwassal – fost konsegwenzi oħrajn - għal telf ta' impjiegi fl-industriji u f'kull kamp ieħor għaliex pajjiżna ma jibqax kompetittiv.

Sur President, il-politika tal-gvern Nazzjonalista f'dan il-qasam falliet bil-kbir għaliex l-iskop prinċipali wara kull azzjoni li twettqet qatt ma kien il-ġid tal-poplu Malti.

Dejjem kienu għaddejjin f'ġirja waħda sabiex jaraw li l-infrastruttura li nbniet matul iż-żmenijiet mit-taxxi tal-poplu tgħaddi għand xi ftit ħbieb tal-ħbieb!

Dan diġa` rajnieh iseħħ f'diversi azjendi li f'pajjiżna kienu, biex ngħid hekk, iħallu introjtu u kienu joħolqu ħafna mpjiegi.

Infakkar li fid-diskors tiegħi dwar l-estimi tal-korporazzjoni Enemalta u tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, jiena kont żvelajt li kien hemm pjan sottili sabiex dawn iż-żewġ korporazzjonijiet jiġu mfarrka taħt it- taparsi pjan ta' privatizzazzjoni li kien fassal il-gvern Nazzjonalista.

Mr Speaker, bla dubju ta' xejn naħseb li llum kulħadd jifhem li s-sigurta` tax-xogħol tal-ħaddiema tagħna kif ukoll jekk stabbiliment jew negozju jibqax jopera jew jagħlaq, jiddependi minn jekk pajjiżna jibqax kompetittiv.

Nista' ngħid li l-istatistika ta' l-Unjoni Ewropea diġa` żvelat ir-ranking tagħna f'dan il-qasam: pajjiżna huwa wieħed mill-inqas kompetittivi fl-Unjoni Ewropea.

Ħalli ngħaddi issa biex nikkummenta dwar l-emendi li qed jipproponi l- gvern.

Għaddew kważi seba' snin minn mindu din l-awtorita` ġiet stabbilita.

U x'għamlet matul dan iż-żmien din l-awtorita`?

Kulħadd jaf li din suppost li ndunat u wissiet lil din il-Kamra li l-prezzijiet taż- żjut u l-fuels kienu se jisplodu fis-swieq barranin.

Minn dan m'għamlet xejn.

Kulħadd jaf li din l-awtorita` ma ħadmet xejn sabiex tipproteġi lill- konsumatur, lill-ħaddiema u lil min iħaddem mis-surcharge u mill-kontijiet tad-dawl, tal-fuel u ta' l-ilma.

Kellna seba' snin ta' skiet.

Lanqas emenda waħda f'dawn is-seba' snin ma tressqet f'dan il-parlament.

U hawnhekk ta' min jgħid li wieħed irid iħares lejn dawn l-emendi li qegħdin jiġu proposti f'kontest sħiħ.

Sur President, kif diġa` aċċennajt fil-bidu, il-prezz ta' l-enerġija jaffettwa l-kompetittivita` ta' pajjiżna.

Meta ġiet stabbilita din l- awtorita` kienet ingħatat poter b'saħħtu ħafna, poter li għal seba' snin sħaħ l-awtorita` ma wżatu qatt.

Per eżempju, artiklu 7 tal-liġi prinċipali jistabbilixxi lill-awtorita` bħala kumpannija awtonoma b'responsabbilta' legali distinta.

Mela din l-awtorita` setgħet taħdem mingħajr intervenzjoni ta' ħadd; setgħet tixtri, tbigħ, tagħmel investimenti, tislef u tissellef.

Kollox setgħet tagħmel din l-awtorita`.

Ovvjament biex setgħet tagħmel dan, il-gvern ried jippompjalha l-flus mit-taxxi tal-poplu.

Barra minn hekk, fis-seba' snin li għaddew din l-awtorita` suppost li kellha tirregola l-prezzijiet, tipproteġi lill-konsumatur u ddaħħal il- kompetittivita`.

Suppost li l-ewwel target tagħha kien li tagħmel pjan dwar l-enerġija f'pajjiżna.

Fil-fatt l-awtorita` għamlet il-kuntrarju ta' dan kollu.

Il-funzjonijiet ta' din l-awtorita` huma kollha deskritti f'artiklu 4.

U hawnhekk insibu l-"imma", għaliex din l-awtorita` ingħatat il-poter li tirregola l-kompetittivita` f'kull qasam li jmiss ma' riżorsi, inkluż l- enerġija, id-dawl u l-fuel u saħansitra anke ż-żejt bħala materja prima fit- territorju tagħna.

Jiena nista' nitkellem fuq din il-materja prima imma nixtieq li nkompli dwar l-awtorita`.

Wara kollox, meta konna qed niddiskutu l-estimi tal-korporazzjoni Enemalta kelli l-opportunita` li nitkellem dwar il-qasam ta' l-enerġija; meta konna qed niddiskutu l-estimi tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tkellimt dwar il-qasam ta' l-ilma, u meta kien il-mument, tkellimt ukoll dwar it-tiftix tal-materja prima taż- żejt.

Sur President, ta' min ifakkar li l-poplu kien ingħata x'jifhem li issa li se nibdew inħaffru għaż-żejt flimkien mat-Tuneżini jew mal-Libjani, u allura żgur li se ntellgħu ż-żejt.

Fir-realta` dan ma kien xejn ħlief paroli fil-vojt.

Meta jien staqsejt dwar dan lill-ministru responsabbli, li huwa dak ta' l-affarijiet barranin, dan qalli li hu m'għandux x'jaqsam għax dan huwa suġġett li jieħu ħsiebu l-ministru responsabbli mir-riżorsi.

Meta kellimt lill-ministru tar-riżorsi qal li kien il-ministru ta' l- affarijiet barranin li daħal f'dak il-kuntratt, u qagħdu jibagħtuni mingħand Pilatu għal għand Kajfa!

Imma apparti dan kollu, għax dan m'huwiex il-mument li niddiskutu dan is-suġġett, għalkemm tajjeb li ngħid li mill-paroli li kien sar dwar il-joint ventures, fir-realta` ma sar xejn.

Fil-fatt jien kont korrett f'dak li għedt dak iż-żmien.

Issa ħalli nkompli nitkellem fuq l-awtorita`.

Din l-awtorita` kienet ingħatat il-poter li tiddetta l-istrutturi ta' prezzijiet fis-suq lokali.

U minn dawn il-poteri m'hu se jintmiss xejn bl-emendi li qegħdin jiġu propost għaliex jidher li l-pjan tal-gvern Nazzjonalista huwa li l-Malta Resources Authority tassumi r-rwol li tirregola l-kompetittivita` f'pajjiżna, liema rwol kien f'idejn l-uffiċċju għall-kompetizzjoni ġusta.

Dalwaqt nisimgħu li se jiġi emendat l-Att dwar il-Kompetizzjoni Ġusta, Kap. 379, sabiex dan l-uffiċċju jiġi mneżża' għal kollox minn dan il-poter li se jingħata kompletament f'idejn il-Malta Resources Authority!

L-istess kif se jiġri fis-settur tat-telekomunikazzjoni.

Sur President, ta' min jgħid li din il-manuvra biex il-Malta Resources Authority ikollha din il-ġurisdizzjoni, minn dejjem kienet legalment inkorretta u qatt ma setgħet tiġi aċċettata minn dan il-parlament.

Qed ngħid hekk għax taħt l-istess Att dwar il-Kompetizzjoni Ġusta, Kap. 379, il- Malta Resources Authority m'hi xejn ħlief korp jew kumpannija b'identita` legali distinta u li tista' tesegwixxi attivita` ekonomika.

Skond artiklu 7 ta' l-Att li jistabbilixxi l-Malta Resources Authority, Kap. 423, din l- awtorita` m'hi xejn ħlief kumpannija bħall-oħrajn.

Sur President, jiena nemmen li waħda mill-ewwel emendi li għandhom jiġu proposti għandha tkun sabiex timpedixxi lill-Malta Resources Authority milli teżerċita xi rwol li għandu x'jaqsam mas-salvagwardja tal- kompetizzjoni ġusta jew it-theddida ta' strutturi ta' prezzijiet.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, Mr Speaker, se nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Ġunju 2007, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' ta' Malta dwar ir- Riżorsi - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni Pubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tielet Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Foster Care - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza li tneħħi l-Kontroll tad-Djar - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kumpanniji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Mediċini - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istituzzjonijiet Finanzjarji - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, xi ġimgħatejn ilu l-kap ta' l- oppożizzjoni f'aġġornament għamel diskors fil-konfront ta' diversi ministri sħabi, u fl-aħħar tad-diskors irrifera għalija wkoll rigward xi allegazzjonijiet li kienu qed isiru fil-konfront tiegħi f'dan il-parlament mill-Onor.

Joe Mizzi.

Madankollu l-iktar li nixtieq li nirrispondi hawnhekk huwa statement li għamel il-kap ta' l-oppożizzjoni fejn qal li l- kuntratti tax-xogħlijiet rigward it-toroq qegħdin jittieħdu minn kuntratturi ħbieb tiegħi.

Jien mhux se nirrispondi għall-ewwel parti ta' l-attakk tiegħu lejja dwar ir-relazzjoni tiegħi ma' l-uffiċċju fejn kont naħdem jien.

Dawn l-istess allegazzjonijiet għamilhom anke l-Onor.

Joe Mizzi.

Jien nippreferi jekk dawn l-allegazzjonijiet isiru barra mill-parlament u jien, bil-liberta` kollha, nirrispondihom barra mill-parlament.

Issemmew nies u uffiċċji li m'għandhomx x'jaqsmu mal-ħidma pubblika, u dawn ukoll qed jistennew li jkollhom l-opportunita` li jkunu jistgħu jieħdu passi legali fuq il-gideb li sar fuqhom.

Kif għedt, Mr Speaker, nixtieq nirribatti dak li qal il-kap ta' l- oppożizzjoni fil-konfront tiegħi meta qal li t-tenders tax-xogħlijiet il- kbar tat-toroq ittieħdu minn kuntratturi ħbieb tiegħi.

L-ewwelnett ta' min jistaqsi għalfejn il-kap ta' l-oppożizzjoni għoġbu jagħti din it-tiċpisa.

Raġuni ovvja hija dik tal-character assassination, jiġifieri li taqbad ma' ministru li jkun qed jaħdem, jew għallinqas ikun iġġudikat bħala ministru li qed jaħdem tajjeb, u biex ittappanlu r-rekord li jkollu u tipprova tiskreditah, iddaħħal id-dubju f'moħħ in-nies li dak il-ministru qiegħed jiekol xi ħaġa minn dak ix-xogħol li mhux suppost jiekol.

Dan huwa l-iktar mod irħis kif tagħmel kritika politika, l-iktar mod miskin ta' min mhux kapaċi li jlaħħaq max-xogħol li qed nagħmlu u lanqas hu kapaċi jikkritikah fil-fond.

Hija wkoll l-iktar tip ta' kritika politikament perikoluża, għax jekk aħna verament inħobbu l-politika rridu niżguraw l- affidabilita` politika, li n-nies jafdawna meta nagħmlu xi ħaġa tajba.

Huwa b'dan il-mod li nħajru l-parteċipazzjoni tan-nies fil-politika.

Jekk ikollna dan it-tip ta' gideb bla bażi fil-parlament, fejn dak li jkun jinħeba wara l-kumdita` ta' l-immunita` parlamentari, żgur li ma narawx nies ta' ċerta stoffa u ta' ċerta integrita` jipparteċipaw fil-ħajja politika.

Mr Speaker, jiena ngħid li forsi hemm raġunijiet oħrajn għalfejn il-kap ta' l-oppożizzjoni għoġbu jattakka dan is-settur ta' ħidma ta' dan il-gvern preżenti.

U naħseb li waħda mir-raġunijiet hija li l-kap ta' l-oppożizzjoni xejn m'hu kuntent bil-ħidma li qed jagħmel dan il-gvern fis-settur tat- toroq.

Għalfejn, Mr Speaker?

L-ewwelnett minħabba l-programm ta' xogħol li qed inwettqu.

Bħalissa qed inwettqu programm fejn realment irdoppjajna l-budget f'dan is-settur.

Qabel konna nonfqu medja ta' Lm7 miljun fis- sena.

Illum jekk wieħed jara x'intnefaq mill-protokoll Taljan, x'qed jintnefqu mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea u x'qed jivvota l-gvern kull sena għal dan is-settur, isib li qed nonfqu madwar Lm14 miljun fis-sena.

Ovvjament b'dan il-programm sostnut qed nagħmlu differenza fit-toroq kemm arterjali kif ukoll residenzjali.

Meta tibda tlesti numru ta' toroq arterjali, ix-xogħol jibda jidher, jibda jinħass u jibda jintuża min-nies kuljum.

U hemmhekk verament tinħass id-differenza.

Sur President, qegħdin nagħmlu wkoll xogħol tajjeb u li jitlesta fil-ħin.

In-nies jibdew jesperjenzaw ix-xogħol malli jitlesta.

Barra minn hekk, meta jgħaddi ż-żmien, in-nies tesperjenza dan ix-xogħol fl-aspetti kollha tiegħu, ngħidu aħna wara li tagħmel ix-xita jew waqt traffic jams.

Illum nistgħu ngħidu li t-toroq li saru mill-protokoll Taljan, li wħud minnhom ilhom lesti sentejn, għadhom jidhru kważi ġodda.

F'dawn it-toroq ma kellniex fallimenti.

Ma kellniex toroq li kellhom xi problemi.

Kien hemm xi problemi żgħar, pero` fi proġett ta' 17-il kilometru, bħalma kien il- proġett tal-protokoll Taljan, dan it-tip ta' problemi tistennihom.

Dawn kienu problemi minimi, minkejja li l-oppożizzjoni pprovat tkabbarhom ħafna biex tiskredita x-xogħlijiet li saru.

Sur President, waħda mill-affarijiet li għamel dan il-gvern f'dan is-settur huwa li ppjana tajjeb ix-xogħlijiet kemm at the tendering stage, kif ukoll meta ġejna biex inwettquh.

Aħna ppjanajna tajjeb u mill-bogħod biex wasalna sa hawn, u naħseb li din hija xi ħaġa li lill-oppożizzjoni tweġġagħha ħafna.

Ippjanajna tajjeb anke meta kien responsabbli minn dan is-settur sieħbi l-Onor.

Censu Galea.

Dakinhar konna bdejna nagħmlu lassessment ta' x'kien hawn bżonn isir fil-pajjiż f'dak li jirrigwarda l- infrastruttura tat-toroq, bdejna nassessjaw kemm se jiġu jqumu u bdejna nġibu ċertu expertise.

Naħseb li l-iktar ħaġa li l-gvern Nazzjonalista preċedenti għamel tajjeb kienet li nnegozja tajjeb anke fil-fora Ewropej biex it-toroq prinċipali tagħna ġew klassifikati bħala parti mit-Ten-T Route.

Din hija xi ħaġa li qed tagħmel differenza enormi lix-xogħol f'dan is-settur għax b'hekk it-toroq tagħna jistgħu jgawdu mill-fondi ta' koeżjoni.

Kieku t-toroq tagħna ma ġewx klassifikati b'dan il-mod, kieku ma konniex ingawdu minn dawn il-fondi fil-ħames snin li ġejjin, u jekk Malta ma ssirx objective one tibqa' tgawdi anke wara.

Sur President, jiena naħseb li din il-ħaġa lill-kap ta' l-oppożizzjoni tagħtih ġewwa għaliex turi wkoll gidba oħra tal-kap ta' l-oppożizzjoni.

Jien niskanta kif il-kap ta' l-oppożizzjoni jgħajjar lil diversi ministri, fosthom lill-kollega tiegħi l-Onor.

Ċensu Galea, li gidbu lil dan il- parlament, meta mbagħad l-ikbar gidba li saret fl-istorja politika riċenti f'Malta kienet dik tal-kap ta' l-oppożizzjoni li qabel l-elezzjoni li għaddiet qal lill-elettorat li pajjiżna mhux se jikseb iktar minn Lm1.5 miljun mill-Unjoni Ewropea u li ma jkunx kapaċi jonfoqhom!

Jien naħseb li dik hija l-ikbar gidba politika li qatt saret u naħseb li dan is-settur tat- toroq huwa l-iktar settur lill-kap ta' l-oppożizzjoni jfakkru kemm kienet sfaċċata din il-gidba għaliex huwa l-iktar settur li b'mod viżibbli rnexxielu jonfoq flus li ġew mill-Unjoni Ewropea, u li kienu ħafna iktar minn Lm1.5 miljun.

Issa xtaqt nitkellem ftit fuq dak li qal il-kap ta' l-oppożizzjoni li l- kuntratti tax-xogħlijiet il-kbar qed jittieħdu minn ħbieb tiegħi.

L- ewwelnett rigward ix-xogħlijiet tal-protokoll Taljan irrid ngħid li kien hemm selective tendering u l-proċess tax-short-listing kien sar qabel ma jien sirt ministru.

Meta mbagħad sirt jien ġew magħżula tlieta u konna bil- ħsieb li nibqgħu ma' dawk it-tlieta jekk dawn jgħaġġlu bix-xogħol tagħhom.

Meta mbagħad iddeċidejna li anke nestendu x-xogħlijiet, indunajna li dawk it-tlieta mhux se jkunu kapaċi jieħdu iktar xogħol u għalhekk daħħalna tliet kuntratturi oħra.

Dan ifisser li fil-każ tal-protokoll Taljan frixna x-xogħol mal-kuntratturi kollha u kważi l-kuntratturi l-kbar kollha li hawn f'Malta kienu soċji tal- kuntratturi Taljani.

Il-main contractors kienu Taljani u bħala sub- contractors kienu qed jipparteċipaw kważi l-kuntratturi prinċipali kollha Maltin.

Issa jekk qed jirriferi għall-proġetti li saru taħt il-protokoll Taljan, il-kap ta' l-oppożizzjoni għandu jgħid min huma dawn il-ħbieb tiegħi.

Nitolbu jgħid ukoll kif jiena ndħalt fil-proċess ta' l-għoti tax-xogħlijiet biex iffavorejt lil xi ħabib partikolari tiegħi.

Pero' issa niġi għad- definizzjoni ta' ħbieb.

Jekk nieħdu l-proġetti ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea, hemmhekk l-istorja hija ftit differenti.

It-tenders f'dan il-każ kienu sitta.

Jiġifieri, jekk irid, il-kap ta' l-oppożizzjoni faċilment jista' jkun ħafna iktar speċifiku.

Dawn huma tenders li joħorġu minn dik is-sistema li ngħidulha tat-three envelopes, fejn l-Awtorita` dwar it-Trasport tikteb it-tender u tkun involuta biss fl-evalwazzjoni teknika.

Meta tara li l-kuntratturi jgħaddu mill-evalwazzjoni teknika, l-aġġudikazzjoni tal-pakkett finanzjarju ma ssirx mill-awtorita` imma ssir mid-dipartiment tal-kuntratti.

Il- ministeru ma jkollu l-ebda rwol fl-aġġudikazzjoni.

Jekk imbagħad naraw min intgħażel fis-sitt tenders - tnejn minnhom f'Għawdex u tlieta oħra f'Malta – nindunaw li fil-każi kollha ġie magħżul dak li kien l-orħos.

Ħafna drabi l-ewwel kriterju li jikkonsidra d-dipartiment tal-kuntratti huwa min hu l- orħos, u jekk dan jgħaddi mill-apsett tekniku, allura jintgħażel hu.

Hekk saret l-għażla ta' dawn it-tenders.

Veru li rriżulta li fil-joint ventures ta' erbgħa minn sitta kien hemm komuni żewġ kuntratturi kbar, pero` din hija xi ħaġa li tiġri f'ċertu tendering.

Ikun hemm kuntratturi li għal raġunijiet diversi jkunu kapaċi jbaxxu l-prezzijiet tagħhom u għalkemm ġieli nkunu nixtiequ li jkun hemm firxa ikbar ta' kuntratturi, dan ma tkunx tista' tagħmlu.

Lanqas tista' teskludi lil xi kuntrattur milli jieħu tender oħra għax, per eżempju, għandu xogħol ieħor.

Huma l-prezz u l- evalwazzjoni teknika li jreġu.

Sur President, jiena komplejt nagħmel analiżi ta' kuntratti oħrajn li tajna, kemm dawk tad-dipartiment tal-kuntratti, kemm kuntratti li joħorġu dipartimenti oħrajn kif ukoll kuntratti oħra, biex nara jekk il-firxa ta' tenders tirriflettix xi ħaġa li għandna nistħu minnha.

Jekk naraw it- tenders kollha li ħarġu mid-dipartiment tal-kuntratti bejn is-sena 2004 u s- sena 2007 ssib li hemm ħames kuntratturi li ħadu bejniethom bejn Lm400,000 u Lm500,000 f'xogħol; tnejn ħadu Lm280,000 f'xogħol u erbgħa li ħadu b'madwar Lm100,000.

Jiġifieri hemm varjazzjoni.

Issa hawn irridu nżommu f'moħħna li fil-pajjiż m'hawnx ruxxmata kuntratturi tat-toroq.

B'kollox hawn madwar 22 u kuntratturi kbar hawn madwar disgħa.

Allura meta ngħidu li ħamsa ħadu bejn Lm400,000 u Lm500,000 inkunu qed nitkellmu fuq nofs il- kuntratturi l-kbar.

Il-firxa ta' kuntratti li ngħataw naħseb li hija waħda tajba u żgur li m'humiex kollha nazzjonalisti.

Issib ismijiet bħal Pata Builders li ħadu Lm560,000 u Penza li matul dawn is-snin ħa b'madwar Lm120,000 f'xogħol.

Jiġifieri altru milli qed nagħtu xogħol lil xi nazzjonalisti jew lil xi ħbieb tiegħi.

Dawn huma nies li jagħmlu tendering abbażi ta' prezzijiet u performance u għalhekk jieħdu x-xogħol.

L-istess nistgħu ngħidu għat-tenders tad-dipartiment tal-kuntratti.

Hemmhekk ukoll kien hemm firxa kbira ta' kuntratturi li ħadu x-xogħlijiet.

Per eżempju, fis-sena 2004 kien hemm 18-il kuntrattur differenti, fis-sena 2005 kien hemm 19-il kuntrattur differenti, fis-sena 2006 kien hemm 14-il kuntrattur differenti u fis-sena 2007 diġa` hemm għaxra li ħadu t-tenders.

Jiġifieri l-firxa kienet wiesgħa.

Hawnhekk ukoll irrid ngħid li ma konniex kuntenti għal kollox għax kien hemm ċerti kuntratturi li kienu qed jagħmlu undercutting u biex verament ikun hemm spread ekwa ta' kuntratti, ta' tenders residenzjali, ħloqna dak li ngħidulu period contract fejn qbilna ma' l-FOI dwar il-proċedura li konna se nużaw u għamlna ċertu negozjar tal- prezzijiet.

Fil-fatt ħriġna s-sejħa għal min irid jipparteċipa, u lil kulmin ipparteċipa bdejna nagħtuh ix-xogħol.

Imbagħad lil min ilesti komplejna nagħtuh ix-xogħol.

Żgur li kien hemm xi 20 jew 22 li applikaw u lil dawn kollha tajniehom ix-xogħol.

Fil-fatt kien hemm wieħed li applika taħt żewġ ismijiet u ma ħallejnihx, għednielu li jista' japplika biss taħt isem wieħed biss.

Sur President, il-kap ta' l-oppożizzjoni allega li l-kuntratturi li ngħataw ix-xogħol kienu ħbieb tiegħi.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni huwa obbligat li jispjega u jiċċara x'qed jifhem bi ħbieb, jekk humiex nies li nkun magħhom soċjalment, jekk humiex nies li għamiltilhom xi xogħol professjonalment jew jekk humiex nies li nnegozjajt magħhom.

Jiena ma nkun ma' l-ebda kuntrattur b'mod regolari.

Jekk xi ħadd jistedinni għal tieġ immur, pero` ma mmur niekol ma' l-ebda kuntrattur b'mod regolari, ma nagħmel l-ebda xogħol ma' xi kuntrattur u wisq inqas ninnegozja.

Sur President, jiena ngħoddni bħala ħabib ta' kulħadd u ħabib ta' ħadd.

Ħabib ta' kulħadd għax għandna bżonn lil kulħadd biex inżommu dan il- programm kbir ta' xogħol, pero` żgur li ma jien ħabib ta' ħadd partikolari.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni għandu obbligu li jispjega hawnhekk dak li qal rigward ħbieb tiegħi.

Jien ngħid biss li fil-kritika li qed jagħmel dwar kontabilita` il-kap ta' l-oppożizzjoni donnu qed ipoġġi aside l-iktar punt validu.

Għalija l-ikbar test ta' kontabilita` huwa dak tal-value for money, fejn għal-lira li qed jonfoq il-gvern qed jieħu l-valur ta' lira f'xogħlijiet tajbin.

U jien nistieden lill-poplu Malti jħares lejn ix- xogħol li kien jagħmel il-Labour party meta kien fil-gvern, fosthom it-triq ta' l-Imtarfa li falliet, il-bypass ta' San Pawl li falliet u r-ruxxmata toroq oħra li fallew.

Jien nitlob lill-poplu jara wkoll ix-xogħlijiet li qed nagħmlu aħna, xogħol ta' toroq tajbin li jibqgħu hemm u li jfaħħruhom anke l-barranin.

Naħseb li dan huwa l-ikbar test ta' kontabilita'.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, se nieħu din il-parti ta' l-aġġornament biex mill-ġdid nagħmel riferenza għal dak li ntqal il-bieraħ waqt id- dibattitu dwar liġi partikolari.

L-Onor.

Joe Mizzi uża dak id-dibattitu biex jirripeti l-allegazzjonijiet li saru marbutin ma' l-Awtorita` marittima.

Sabiex żgur ma ninsiex se nibda bi tliet punti, imbagħad inkompli fuq affarijiet oħra.

Fost affarijiet oħra, l-Onor.

Joe Mizzi qal li hu jemmen li l-ministru huwa parti mill-istess brimba, anzi huwa l-għanqbuda nnifisha.

Jiena diġa` kelli l-opportunita` li nisfida lill-Onor.

Mizzi li joħroġ barra u jispjega din id-dikjarazzjoni barra ħalli nkun nista' nieħu l-passi legali kollha marbutin ma' allegazzjoni bħal din.

Jien ma naħsibx li fil-każ ta' din l- allegazzjoni għandu xi sors li, kif qal hu, għandu bżonn jipproteġi.

Din hija allegazzjoni tiegħu u jekk hu raġel għandu jirrepetiha barra.

L-Onor.

Mizzi l-bieraħ reġa' għamel numru ta' allegazzjonijiet li kien għamilhom drabi oħra.

Fil-fatt uħud minnhom ġew risposti u oħrajn ma ġewx risposti.

Bħalma għamilt fuq id-diskors tiegħu stess matul il-ġimgħa u kif għamilt fuq id-diskors ta' l-Onor.

Herrera l-bieraħ, jiena se ngħaddi dak id-diskors lill-kummissjoni kontra l-korruzzjoni biex ikollha ċ-ċans tinvestiga kull waħda mill-allegazzjonijiet li saru l-bieraħ.

Barra minn hekk se mmur oltre u nistieden lill-istess kummissjoni kontra l-korruzzjoni biex, jekk ikun hemm bżonn, tinvestiga kull allegazzjoni oħra li għamlu xi darba l-Onor.

Mizzi matul dawn is-snin kollha li għaddew marbutin ma' l- Awtorita` Marittima.

Sur President, jien nerġa' nirrepeti dak li għedt il-bieraħ, li l-privileġġ parlamentari m'huwiex dritt li taħtu ninħbew biex taparsi ngħidu li qegħdin nipproteġu s-sorsi tagħna imma huwa dover, u naħseb li wasal iż-żmien li s- Sinjorija Tiegħek tagħmel ftit ta' investigazzjoni dwar kif dan is-suppost privileġġ qed jiġi abbużat.

Ngħid "kif dan is-suppost privileġġ qed jiġi abbużat" għax illum, bil-mezzi ta' komunikazzjoni li għandna f'pajjiżna, għandna persuni li jistgħu jaqbdu partijiet minn dibattitu u jitfgħuhom fuq il-websites tagħhom, b'mod li dak id-dibattitu jkun jidher li hu l-verita`.

U mbagħad jippretendu li dak id-diskors ikun protett mill-privileġġ parlamentari.

Jien naħseb li din it-tip ta' repetizzjoni fuq websites m'għandha tingħata l-ebda forma ta' privileġġ parlamentari.

F'partijiet differenti mid-diskors tal-bieraħ, l-Onor.

Mizzi qal li fit-23 ta' April, meta konna qed niddibattu hawnhekk l-estimi ta' l-Awtorita` Marittima, hu kien għamel numru ta' allegazzjonijiet.

Jiena dawk kont irrispondejthom dakinhar stess mill-informazzjoni li stajt niġbor f'dak il- mument.

Wara kollox ma tkunx taf b'liema allegazzjonijiet se joħroġ min ikun se jitkellem min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Ovvjament dakinhar kont weġibt biss għal uħud minn dawk l-allegazzjonijiet għax dwar l-oħrajn kelli bilfors nivverifika kemm kienu f'posthom jew le.

Sur President, irrid ngħid li f'dak id-dibattitu partikolari, kuntrarju għal dak li qed jiġi rrapportat illum fil-media tal-partit ta' l- oppożizzjoni, fl-ebda ħin ma kien hemm riferenza għall-allegati abbużi marbutin mal-ħruġ ta' liċenzji u fl-ebda ħin ma kien hemm xi riferenza għall-allegazzjonijiet li eventwalment ħarġu iktar tard.

Il-bieraħ l-Onor.

Mizzi qal li dakinhar kien semma diversi każi li juru li kien hemm intiena kbira, ħmieġ u abbużi serji fl-Awtorita` Marittima.

Allura jien nista' niġi f'dan il-parlament u ngħid li f'Malta hawn il-ħallelin u hawn min ibigħ id- droga, imbagħad jekk xahar jew xahrejn wara jinqabad xi ħadd li jkun seraq jew li biegħ id-droga, nerġa' niġi u ngħid li sena ilu kont għedt li hawn il-ħallelin f'pajjiżna.

Jekk nagħmel hekk inkun għamilt statement li ma jfisser xejn u li jista' jitwessa' u jfisser ħafna.

Fir-realta` f'dak li qal l-Onor.

Mizzi ma kien hemm l-ebda indikazzjoni ta' l-allegazzjonijiet li mbagħad saru dwar il-ħruġ ta' liċenzji.

Rigward ir-reġistrazzjoni ta' bastimenti ta' li għandhom 'il fuq minn 25 sena jkollna l-opportunita` nispjegaw x'inhuma l-fatti wara dan il-każ.

Nispera li meta nersqu quddiem il-kummissjoni kontra l-korruzzjoni, kemm l- Onor. Herrera kif ukoll l-Onor.

Joe Mizzi ma jaħarbux mir-responsabbilta` u joqogħdu jgħidu li jridu jipproteġu xi sors tagħhom.

It-tnejn li huma tant kienu kategoriċi f'dak li qalu, li ma naħsibx li biex isalvaw id-dinjita` tagħhom ta' membri parlamentari jinstgħu jinħbew wara l-iskuża li jridu jipproteġu xi sors partikolari.

Ħaġa oħra li ntqalet il-bieraħ u ġiet ripetuta fuq xi mezzi tax-xandir kienet li jiena kont qed nipprova, f'xi ħin jew ieħor, nimmiżlijdja lil din il-Kamra.

U biex jipprovaw jagħtu din l-impressjoni f'din il-Kamra u anke barra, pero` xorta waħda taħt il-protezzjoni ta' l-immunita` parlamentari, il-bieraħ l-Onor.

Mizzi qal li jien gdibt f'din il-Kamra meta ġejt mistoqsi dwar jekk kienx hemm xi tip ta' investigazzjoni marbuta ma' ħlasijiet ta' Lm170.

Ħalli ngħid x'kien id-diskors preċiż.

L-Onor.

Mizzi staqsa hekk:

"Jien qed nistaqsi jekk dan il-bord huwiex qed jieħu r-remunerazzjoni għalxejn u jekk il-Ministru jaħsibx li għandu jinvestiga l-allegat abbuż li biex persuna tingħata ċertifikat qed tintalab tħallas Lm170.

Ma jaħsibx li huwa fl-interess tal-poplu li jagħmel din it-tip ta' investigazzjoni biex jara hemmx diskrepanza bejn in-numru ta' persuni li qagħdu għall-eżami u n-numru ta' ċertifikati li ħarġu fir-realta`?

Ir-risposta għal dawn iż-żewġ domandi ..."

Jien irrispondejt dak il-ħin stess - bil-problemi kollha li nqalgħu dwar jekk għandniex inwieġbu domandi supplimentari mhux marbutin jew le mad- domanda oriġinali - u se naqra verbatim mit-transcript tal-parlament fejn għedt:

"Mr Speaker, jekk inti qed taċċetta dawn id-domandi se nqum biex nirrispondihom.

L-Onor.

Mizzi għamel żewġ domandi.

F'waħda minnhom staqsa jekk il-membri tal-bord tal-MMA humiex jirċievu remunerazzjoni għalxejn u r-risposta tiegħi hija: Le, dawn jirċievu remunerazzjoni skond kif tistipula l-liġi ta' pajjiżna dwar sitwazzjonijiet bħal dawn.

Dwar it-tieni parti fejn qal li hemm persuni li ħallsu Lm170 biex jingħataw ċertifikat, nitolbu jagħmel domanda speċifika bil-miktub ħalli nkun nista' nivverifika jekk huwiex minnu li hemm min qed jallega dan il-fatt.".

Nistaqsi lilek, Mr Speaker, lill-Onor.

Mizzi, lil din il-Kamra u lill-media dwar x'gidba għedt jien meta għedt li ma naf b'xejn fuq dan il-każ u meta tlabt li jkun hemm domanda partikolari biex allegazzjoni bħal dik inkun nista' ninvestigaha.

Hawn jiena nerġa' nirripeti.

Naturalment issa tibda tisma' xnigħat 'l hawn u 'l hemm – kemm f'din il-Kamra u anke barra.

Pero`, kif għedt anke nhar is-Sibt li għadda meta ġejt mistoqsi mill- gazzetta "Malta Today" dwar jekk kienx hemm xi indikazzjoni ta' ħlasijiet bħal dawn, jien nirripeti li fl-ebda ħin u fl-ebda mument ma kelli xi indikazzjoni li xi ħadd qed iħallas xi ammonti ta' flus, żgħar, kbar jew medji.

Il-kwestjoni marbuta ma' l-informazzjoni li jien kelli min-naħa tal- pulizija u oriġinarjament miċ-chairman tal-MMA, kienet li kienu nstabu xi diskrepanzi dwar liċenzji maħruġin għal skopijiet ta' sewqan.

L- indikazzjoni ġiet fl-24 tax-xahar u marret għand il-pulizija.

U jien kont informat li l-pulizija qed tinvestiga dan il-każ.

F'dak il-mument u fil- ġranet ta' wara ma kelli l-ebda indikazzjoni - qabel ma ġie l-Onor.

Mizzi f'din il-Kamra u indika ħlas ta' Lm170 jew xi somma oħra - li kien hemm allegazzjoni dwar ħlasijiet ta' Lm170 jew xi ammonti oħra.

Kien hemm biss indikazzjoni ta' diskrepanza u ta' nuqqas ta' qbil bejn dawk li huma liċenzji maħruġa u dawk li għamlu l-kors, pero' dwar ħlasijiet ma kelli l- ebda indikazzjoni.

Dan għidtulu dakinhar, nerġa' ngħidu llum u nibqa' ngħidu għal kemm hemm bżonn għax il-verita` tibqa' waħda u r-realta` tibqa' waħda.

Intqal – mhux min-naħa ta' l-Onor.

Mizzi f'dan il-każ, imma min-naħa ta' oħrajn – li fl-24 ta' Mejju li għadda jien kelli nagħmel dikjarazzjoni u ngħid li l-pulizija f'dak il-mument partikolari qiegħda tinvestiga xi allegati irregolaritajiet f'dawk li huma ħruġ ta' liċenzji.

Dakinhar il- pulizija kienu għadhom qed jibdew l-investigazzjonijiet tagħhom fuq tip-off ta' l-awdituri interni ta' l-istess awtorita`.

Nerġa' ngħid, mhux fuq tip- off ta' xi ħadd ieħor, imma fuq tip-off ta' l-awdituri interni, li meta kienu mitluba jagħmlu ċerti investigazzjonijiet mhux fuq dan il-każ partikolari, imma fuq affarijiet oħrajn, taw indikazzjoni li kien hemm xi diskrepanzi.

Dawk l-indikazzjonijiet marru għand il-pulizija u l-pulizija bdew jinvestigaw.

Issa jien m'għandix dubju li kieku dakinhar, fil-bidu ta' l-investigazzjonijiet, jien ħriġt xi stqarrija biex ngħid li l-pulizija qed tinvestiga dawn l-affarijiet, kont inkun akkużat f'din il-Kamra u f'postijiet oħrajn li qed nagħmel dan biex nipprova nisfratta l- investigazzjoni marbuta ma' dan il-każ.

Qed ngħid dan għax fl-aħħar mill-aħħar, dan huwa parlament li fih tista' tiġi tallega li jfettillek, tgħid li jfettillek u kollox jibqa' għaddej.

Anzi, bil-mezzi tal-lum, il-media wkoll ikollha l-protezzjoni meta tirrepeti gideb li jsir f'dan il-parlament!

U tippretendi li ħadd ma jikkritikaha, ħadd ma jgħidilha xejn u ħadd ma jipprova, b'xi mod, jattakkaha fuq dak li tkun qed tagħmel.

Il-bieraħ l-Onor.

Mizzi biex ikompli juri x'tip ta' mentalita` għandna f'dan il-parlament u f'dan il- pajjiż staqsa jekk iniex lest li b'xi mod niċħad jew nikkonferma li dakinhar li saret id-domanda, fil-5 ta' Ġunju, il-persuna li kienet qed tiġi investigata ġiet il-ministeru u reġgħet ġiet l-għada.

Naturalment hu ta l-impressjoni li hekk ġara.

Jien nisfida lill-Onor.

Mizzi jew xi deputat ieħor ta' din il-Kamra, jew inkella xi ħadd ieħor, li jgħid li l- persuna kienet qed tiġi investigata ġiet il-ministeru u b'xi mod, f'xi ħin, iltaqgħet miegħi dakinhar li saru d-domandi hawnhekk jew inkella l-għada jew inkella f'xi ġurnata oħra.

Jiena nerġa' nikkonferma li mill-mument ta' l-24 ta' Mejju, meta kelli l- ewwel indikazzjoni li l-pulizija bdew jagħmlu l-investigazzjoni marbuta mal- ħruġ ta' liċenzji, apposta ddistakkajt ruħi mill-awtorita`.

Fejn is-soltu ġieli nċempel l-awtorita` biex nistaqsi u niċċekkja ċerti affarijiet, minn dakinhar iddistakkajt ruħi.

Għax kieku mur ġib lil din il-Kamra, u anke barra minn din il-Kamra kemm kienu jgħidu li qed nipprova nipproteġi lil xi ħadd.

Jiena nirripeti li d-dover tiegħi huwa li fejn ikun hemm xi forma ta' abbuż, nara li dak l-abbuż jinkixef u jinqata' u fl-ebda ħin ma pprovajt nintervjeni biex il-pulizija ma tagħmilx ix-xogħol tagħha.

Anzi, għall-kuntrarju, nerġa' ngħid - u dan li qed ngħid hawnhekk mhux qed ngħidu taħt il-privileġġ parlamentari – li jiena qed ngħaddi l-informazzjoni lill- kummissjoni kontra l-korruzzjoni u niddikjara li lest li mmur nixhed fuq dak kollu li ġie allegat mill-Onor.

Mizzi.

Issa nispera li hu wkoll ikun f'qagħda li jitla' jixhed.

Għax il-bieraħ mill-ewwel ta numru ta' indikazzjonijiet li jrid jipproteġi s-sors, irid jipproteġi lil dak u lill-ieħor!

L-ewwel dover li għandna f'din il-Kamra huwa li niġu u ngħidu l-verita`.

Jekk ma tgħidx il-verita` jew inkella tgħid parti żgħira mill-verita` u tipprova tgħaqqadha ma' parti żgħira ta' verita` oħra, ikun ħafna agħar milli kieku tkun għedt gidba, u f'dan il- parlament mhux suppost li niġu ngħidu l-gideb għax inkella nkunu qed nimmiżlijdjaw lill-Kamra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Ġunju 2007, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUBA

SISTEMI TA' ENERĠIJA ELETTRIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid liema huwa l-bini li jaqa' taħt il-ministeru tiegħu li fil-preżent jitħaddem fuq sistemi ta' enerġija elettrika/ect solari u jew ta' xorta oħra sabiex ikun imħares aħjar l- aspett ambjentali?

X'inhu l-pjan tal-ministeru għas-sitt xhur li ġejjin u cioe' kemm skejjel, mużewijiet eċċ se jkunu bbażati fuq dawn is-sistemi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Propjament m'hemm l-ebda bini li fil-prezent jitħaddem fuq sistema ta' enerġija solari.

Iżda l-iskola Sekondarja San Benedittu għandha wkoll tagħmir ta' sistema ta' enerġija solari.

Hu maħsub li l- iskejjel kollha li qed jew ser jinbnew ikollhom ukoll sistemi ta' enerġija alternattiva.

SISTEMI TA' ENERĠIJA ELETTRIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid liema huwa l-bini li jaqa' taħt il-ministeru tiegħu li fil-preżent jitħaddem fuq sistemi ta' enerġija elettrika/ect solari u jew ta' xorta oħra sabiex ikun imħares aħjar l-aspett ambjentali?

X'inhu l-pjan tal-ministeru għas-sitt xhur li ġejjin u cioe' liema dipartimenti eċċ se jkunu bbażati fuq dawn is-sistemi sostenibbli?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant jista' jingħad li s'issa twaħħlet sistema fotovoltaika ta' 3.20 kiloWatt (peak) - kWp - fuq il-Ministeru għat-Turiżmu u Kultura.

Għas-sitt xhur li ġejjin il-Ministeru beħsiebu jkompli bil-programm ta' bdil ta' bozoz minn dawk tradizzjonali għal dawk energy saving fl-istess bini u dak tad-Dipartiment.

SISTEMI TA' ENERĠIJA ELETTRIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid liema huwa l-bini li jaqa' taħt il-ministeru tagħha li fil-preżent jitħaddem fuq sistemi ta' enerġija elettrika/ect solari u jew ta' xorta oħra sabiex ikun imħares aħjar l- aspett ambjentali?

X'inhu l-pjan tal-ministeru għas-sitt xhur li ġejjin u cioe' liema dipartimenti eċċ se jkun bbażati fuq dawn is-sistemi sostenibbli?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab infurmata li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt it-Tqegħid ta' Karti..