MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 317 Il-Ħamis, 10 ta' Novembru, 2005 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 317 Il-Ħamis, 10 ta' Novembru, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

Seduta Nru. 317

Il-Ħamis, 10 ta' Novembru, 2005

WERREJ

MINUTI 713

TQEGĦID TA' KARTI 713

ORDNJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006 - IT-TIENI JUM STABILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI 714

AĠĠORNAMENT 751

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 752

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 316 li saret fl-10 ta' Novembru, 2005 kienu konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tal-mistoqsijiet ta' din is-seduta mhux se jittieħed u għalhekk il-mistoqsijiet kollha li jidhru fuq l-aġenda se jingħataw tweġiba bil-miktub.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Mr Speaker inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Financial statements ta' l-awtorita` dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il- post tax-xogħol għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru, 2005; u

Kopja taċ-ċirkolari OPM 28/2005 datata 21 ta' Ġunju, 2005 bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15434;

f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Avviż Legali 369 ta' l-2005 – Regoli ta' l-2005 dwar finance leasing; u

Kopja ta' ittra datata 9 ta' Novembru, 2005 mibgħuta mill-ministru għall-investiment, industrija u teknoloġija ta' l-informazzjoni lill- prim ministru dwar is-surcharge fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, flimkien ma' rapport maħruġ mill-KPMG datat 9 ta' Novembru, 2005;

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar riżenji mill-korp tal-pulizija bejn l-1998 u Ottubru 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15447; u

Kopja ta' żewġ Dikjarazzjonijiet tal-President ta' Malta, ippubblikati fil-ħarġiet tal-Gazzetta tal-Gvern ta' l-20 ta' Marzu, 1987 u tal-5 ta' Mejju, 1989 dwar akkwist ta' art f'Ħal Qormi, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 15469;

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar applikazzjonijiet sottomessi minn dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tal-ministru għat-turiżmu u kultura għal fondi mill- Unjoni Ewropea, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13944;

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali 370 ta' l-2005 - Regolamenti ta' l-2005 li jemendaw ir- regolamenti dwar il-promozzjoni tan-negozju (emenda nru 3);

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-ammont ta' ħut maqbud bejn Jannar 2004 u Awissu 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13918; u

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar applikazzjonijiet sottomessi minn dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tal-ministru għall-iżvilupp urban u t-toroq għal fondi mill-Unjoni Ewropea, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13945.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2006

IT-TIENI JUM STABILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitat, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu l-voti tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u impjiegi.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-mozzjoni tal-31 ta' Ottubru, 2004 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum huwa ta' tliet sigħat u nofs u dan għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl- aħħar nofs għall-gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, nipproponi:

VOT 28 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 44,419,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 29 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 51,442,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 29 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 30 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPJIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 592,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 – Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT 31 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 690,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 – Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

VOT IV - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,139,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm15,067" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm15,066".

Delete the figure "Lm15,067" and substitute therefor the figure "Lm15,066".

Sur President, jiena kieku xtaqt li minflok tnaqqis ta' Lm1 nipproponi tnaqqis ta' 27% mis-salarju tal-ministru, li jfisser tnaqqis ta' Lm4,000 fis-sena.

Għaliex?

Għax il-figura ta' 27% tirrappreżenta t-tnaqqis li sar fis-sistema ta' l-istipendji taħt l-għotja normali.

Naturalment dan kont nagħmlu biex il-ministru jgħix aħjar għax, skond il-gvern, il-poplu Malti jgħix aħjar meta qed ikollu anqas flus fil-but, l-iżjed minħabba l-piż tat- taxxi li l-gvern għabba lill-poplu bih.

Pero` jiena kelli nimxi mal- proċedura tas-soltu u pproponejt li l-ministru titnaqqaslu Lm1 biss mis- salarju.

Sur President, dan huwa t-tielet budget fejn jiena qed nitkellem fuq l- edukazzjoni.

Dan il-ministeru jinkludi wkoll il-qasam taż-żgħażagħ u l- isport li s-soltu nitkellem fuqhom ukoll, pero` llum se niffoka biss fuq il- qasam ta' l-edukazzjoni, imbagħad fuq il-qasam taż-żgħażagħ u l-isport titkellem l-Onor.

Justyne Caruana.

F'Ġunju li għadda l-konferenza ġenerali tal-partit Laburista approvat id-dokument "Pjan ta' Qawmien Ekonomiku u Soċjali għall-Malta u Għawdex".

F'dan il-pjan, għal darb'oħra, il-Partit Laburista qiegħed jirriafferma li hemm rabta bejn il-progress ekonomiku u dak ta' l-edukazzjoni.

Jiena naħseb li b'dan il-mod irridu nħarsu minn issa 'l quddiem.

Għaliex?

Għax ma nistgħux nippretendu li jkollna progress ekonomiku jekk l-edukazzjoni ma turix ukoll dan il- progress.

Barra minn dan, il-partit Laburista qiegħed jisħaq ukoll għal darb'oħra li waħda mill-prioritajiet ta' gvern Laburista se tkun l- edukazzjoni, kif fil-fatt kienet f'dik f'sena u nofs ta' gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998.

F'dan il-pjan insibu numru ta' proposti u inizjattivi ta' kif aħna bħala gvern Laburista nemmnu li jista' jkollna sistema edukattiva li tiżviluppa r-riżorsi umani aħjar u ma tħalli lil ħadd jaqa` lura.

Ċertament dan il-pjan għad irridu nlaħħmuh iktar billi nagħmlu aktar proposti konkreti, kif fil-fatt qed nagħmlu bħalissa, biex nagħtu aktar dettalji dwar il-politika tagħna f'dan il-qasam tant kruċjali għal pajjiżna.

Dan barra li naturalment fl-aħħar programm elettorali tagħna wkoll kien hemm proposti konkreti min-naħa tagħna bħala partit.

Kif diġa` għedt, l-edukazzjoni hi l-aktar qasam essenzjali għal pajjiż ċkejken bħal tagħna li jiddependi ħafna mir-riżorsi umani.

Aħna nieħdu gost li gvern u oppożizzjoni qed naqblu li l-edukazzjoni hija l-aqwa politika soċjali u l- aqwa politika ekonomika li pajjiżna jista' jħaddem.

Dan qalu l-prim ministru fid-diskors tiegħu.

Dan huwa dak li bħala partit ilna nisħqu fuqu u dak li l-konferenza ġenerali Laburista wkoll ikkonfermat.

Il-qasam ta' l- edukazzjoni huwa settur fejn hemm bosta nies involuti u huwa xieraq li nsellem lil dawk kollha li jaħdmu f'dan il-qasam tant importanti u vitali għall-futur ta' pajjiżna u li allura taw il-kontribut tagħhom matul din is- sena.

Jekk wieħed jara l-estimi jsib li madwar Lm48 miljun allokati għall- edukazzjoni jmorru proprju għall-ħlas tas-salarji.

Nixtieq minn hawn insellem lis-segretarju permanenti fil-ministeru, is-Sur Frans Borg u nixtieq insellem ukoll lill-predeċessur tiegħu, is-Sur Charles Mizzi, li proprju matul din is-sena temm il-ħidma tiegħu f'dan il- ministeru.

Insellem ukoll lid-direttur ġenerali u lid-diretturi, lill- assistenti diretturi, lill-education officers, lill-kapijiet u lill- assistenti kapijiet, lill-għalliema u lill-istaff kollu li b'mod jew b'ieħor għandhom rwol fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni kif ukoll fl-iskejjel f'Malta u Għawdex.

Nixtieq ukoll nieħu l-okkażjoni biex insellem u nirringrazzja għall-ħidma tagħhom lil dawk kollha li jaħdmu fl-universita`, fil-junior college, fil-higher secondary, fl-MCAST, fl-ITS, fl-MCST u lil dawk li jaħdmu fil-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada u f'dik tas- servizzi edukattivi.

Ma nistax ma nsellimx liż-żewġ unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema f'dan id-dekasteru, b'mod partikolari lis-Sur John Bencini u lis-Sur Joe de Giovanni.

Irrid nsellem ukoll ukoll lill-GWU li tirrapreżenta numru ta' ħaddiema li jaħdmu fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Ta' min isemmi wkoll ħaddiema oħrajn li jaħdmu fil-qasam ta' l-iskejjel tal- knisja u fis-settur privat għax anke dawn qegħdin jagħtu sehem fl- edukazzjoni ta' eluf ta' studenti.

Fl-aħħarnett irrid nsellem lill-istudenti nfushom li ta' kull sena jgħaddu mis-sistema edukattiva tagħna għax fl-aħħar mill-aħħar dawn huma l- klijenti, jekk tista' ssejħilhom hekk, tas-sistema edukattiva, u l-ħidma kollha tagħna, gvern u oppożizzjoni, għandha tkun għall-ġid tagħhom l-ewwel u qabel kollox.

Dan il-budget li ġie ppreżentat fil-31 ta' Ottubru kien fuq kollox accounting exercise fejn iċ-ċifri kollha kienu jagħtu stampa li kollox qiegħed on track, qisu pajjiżna m'għandux problemi u fejn hemm xi diffikultajiet, dawn ġejjin jew minħabba xi urugan, jew minħabba l-prezz tal-fuel jew inkella minħabba l-famuża globalizzazzjoni.

Id-diskors li smajna fil-budget jagħtik x'tifhem li l-gvern Nazzjonalista m'għandu tort ta' xejn għall-problemi kbar li hawn fil-pajjiż, donnu qed jagħmel kollox perfett.

Naturalment il-budget fih ħafna ċifri u naħseb li huwa d-dover tiegħi li nħares ukoll lejn dawn iċ-ċifri.

Fid-diskors tiegħu, il-prim ministru ħabbar nefqa ta' Lm108 miljun fil- qasam ta' l-edukazzjoni għas-sena 2006.

Din tfisser nefqa ta' Lm2 miljun anqas meta mqabbla mas-sena 2005 meta l-ispiża kienet ta' Lm110 miljun.

In- nefqa għas-sena d-dieħla hija ta' 10.6% tan-nefqa kollha tal-gvern meta għas-sena li qegħdin fiha din kienet ta' 11.13% tan-nefqa kollha tal-gvern.

Dan ifisser li anke f'punti perċentwali, meta mqabbel man-nefqa globali tiegħu, il-gvern qed jonfoq anqas fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Pero' naħseb li l-aktar punt importanti m'huwiex kemm nonfqu, għalkemm dak huwa importanti wkoll, imma kif u fejn qed imorru dawn il-flus.

Huwa minnu li f'dak li għandu x'jaqsam ma' spiża pubblika fuq l-edukazzjoni meta mqabbel ma' pajjiżi oħra membri ta' l-Unjoni Ewropea, pajjiżna jipparaguna mhux ħażin u qiegħed qrib il-medja Ewropea u dan joħroġ anke mill-commission staff working paper report.

Imma nistgħu ngħidu li dan huwa l-istess fejn jidħlu r-riżultati?

Meta nħarsu lejn ir-riżultati li qed niksbu fil-qasam ta' l-edukazzjoni, speċjalment meta nħarsu lejn l-aġenda ta' Lisbona, insibu li pajjiżna jinsab fl-aħħar postijiet - ngħidha b'għafsa ta' qalb – u dan għandu jinkwetana ħafna.

Sur President, ma nistax ngħid li ma sarx titjib għax huwa minnu li għandna aktar studenti li qed ikomplu fis-sistema edukattiva.

Fil-fatt ta' kull sena qed naraw in-numru ta' studenti li jiggradwaw dejjem jikber.

Imma tajjeb li wieħed jgħid ukoll li dan kien ukoll dovut għall-fatt li matul dawn is-snin il-poplu, għall-grazzja t'Alla, sar aktar konxju mill- importanza ta' l-edukazzjoni u l-ekonomija żviluppat b'mod u manjiera li trid bilfors titgħallem aktar biex timxi 'l quddiem.

Pero' ma nistgħux ngħidu li dan kollu huwa dovut għall-partit wieħed f'pajjiżna.

Kienu gvernijiet diversi, wieħed wara l-ieħor, li bnew il-pedamenti sabiex illum ninsabu fejn ninsabu.

Per eżempju, ma kenitx qabża kbira meta l-iskola ġiet obbligatorja għal kulħadd?

Ma kenitx qabża kbira meta l-iskola obbligatorja ġiet sa 16-il sena għal kulħadd?

Ta' min jgħid ukoll li dan l- iżvilupp ġie fi żmien meta l-edukazzjoni ma kenitx tingħata daqshekk importanza.

Anzi kellek min jgħidlek li jekk inti tmur tistudja tkun qed tagħmel dnub.

Din kienet qabża kbira fil-kultura ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna li wasslet biex aktar studenti jkomplu jistudjaw u aħna, iż-żewġ naħat tal-Kamra, għandna nkomplu nisħqu li mingħajr l-edukazzjoni ma nistgħux nimxu 'l quddiem.

Sur President, il-fatt li fil-qasam ta' l-edukazzjoni qed nonfqu kważi daqs kemm jonfqu l-pajjiżi l-oħra membri ta' l-Unjoni Ewropea u r-riżultati mhux qed jiġu bl-istess mod ifisser li għandna prioritajiet ħżiena jew li m'humiex f'posthom u li l-flus mhux qed jintefqu fejn hemm bżonn.

Jekk inħarsu f'liema livell edukattiv qegħdin jintefqu dawn il-flus insibu li fil-livell primarju, fejn il-medja Ewropea hija ta' 4.4 units - fil-fatt il- kejl jeħduh bħala units - aħna qed nonfqu 2.2 units.

Fil-livell sekondarju, il-medja Ewropea hija ta' 6 units u aħna qed nonfqu 3.8 units u fil-livell terzjarju qed nonfqu 6.1 units meta l-medja Ewropea hija ta' 8.6 units.

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li qed nonfqu kważi n-nofs li jonfqu l- pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea fil-livell primarju u sekondarju u żewġ terżi ta' dak li jonfqu l-istess pajjiżi membri fejn jidħol il-livell terzjarju.

Sur President, nixtieq ngħaddi xi kummenti fil-qosor fuq dak li nsibu fl- estimi ppreżentanti għas-sena d-dieħla.

Jiena nixtieq spjegazzjoni min-naħa tal-ministru dwar x'inhi r-raġuni li l-vot għall-personal emoluments taħt il-ministeru żdied bi kważi Lm300,000, żieda ta' 26% fuq dak li kien hemm għal din is-sena.

Lanqas ma nista' nifhem kif wara li l-gvern ħabbar surcharge ta' 55% fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, għal item 21 taħt operational and maintenance expenses ġew ivvotati Lm425,000 meta fl-2004 - ma kienx hemm surcharge dak iż-żmien żgur - l-ispiża kienet ta' Lm610,000.

Nispera li dan ma jfissirx li l-iskejjel se jkollhom iħallsu d-differenza ta' dawn il-kontijiet mill-allokazzjoni tagħhom li dejjem qed tonqos.

Żewġ voti oħra li minn sena għall-oħra wkoll dejjem qed jonqsu huma dawk tat- technician apprenticeship scheme u l-extended skills training scheme.

Fil- fatt il-vot tat-TAS minn Lm340,000 niżel għal Lm250,000 u dak ta' l-ESTS minn Lm290,000 niżel għal Lm260,000.

Ta' min jgħid li dawn huma żewġ voti marbuta mat-taħriġ vokazzjonali.

Hawn irrid ukoll isemmi d-diffikulta` kbira li qed iħabbtu wiċċhom magħha numbru ta' studenti ta' l-MCAST biex minn sena għall-oħra jsibu sponsor ħalli jkomplu l-course tagħhom.

Inħoss li l-ETC kif ukoll l-MCAST għandhom jagħmlu sforz akbar ħalli l-istudenti kollha kemm jista' jkun isibu sponsor.

Irrid ngħid ukoll li kien hemm studenti li ġibdulna l-attenzjoni li għal ċerti courses, speċjalment fit-tielet jew ir-raba sena, ikunu jridu jitilqu l-isponsor li jkollhom biex itemmu l-istudji tagħhom fl-MCAST.

Forsi hawnhekk tajjeb li wieħed ikun aktar flessibli ħalli wara l-battikata li jkunu ħadu biex sabu sponsor ma jkollhomx iħalluh biex ikomplu l-istudji tagħhom.

Fid-dokument li għamilt referenza għalih fil-bidu, aħna bħala partit qed ngħidu li fil-qasam vokazzjonali għandhom jitwaqqfu wkoll skejjel sekondarji vokazzjonali b'enfasi fuq tagħlim prattiku, dak li bl- ingliż jissejjaħ learning by doing, f'oqsma bħall-informatika, inġinerija bażika, catering, studji turistiċi, kostruzzjoni u biedja.

Dawn is-suġġetti huma nieqsa fil-livell sekondarju tagħna u hemm bżonn nagħmlu sforz iktar fuqhom.

Nixtieq nikkumenta wkoll dwar voti ġodda li ġew introdotti.

Wieħed minnhom huwa l-Lm200,000 għall-kotba ta' l-universita` li nittama li se jtaffi xi ftit mill-problema tal-kotba.

Hawnhekk irrid infaħħar din l-inizjattiva tal- gvern li jivvota Lm200,000 għal kotba ta' l-universita`.

Nispera li dan ikun biżżejjed għax meta wieħed iħares kemm nefqet l-universita` fl-2004 isib li din nefqet is-somma ta' Lm542,000 f'kotba.

Allura nittama li l- universita` ma tnaqqasx l-allokazzjoni tagħha għax isserraħ rasha fuq il- Lm200,000 li huma dedikati għal dan il-għan.

Nifhem ukoll li parti mill-allokazzjoni ta' Lm10.6 miljun, li baqgħet l- istess bħal din is-sena, se tmur ukoll għal-libreriji.

Nixtieq infakkar ftit x'qal il-ministru s-sena li għaddiet fid-diskors tiegħu meta konna qed niddiskutu l-voti ta' l-istess ministeru.

Dakinhar il-ministru kien qal hekk:-

"Meta aħna qegħdin inżidu l-vot ta' l-universita` minn Lm 9.4 miljun għal Lm 10.6 miljun, aħna rridu nkunu nafu wkoll iż-żieda fejn se tmur.

Aħna se ninsistu li rridu nkunu nafu kemm se jmorru flus għal- librerija u xi flus se jmorru għal ċerti bżonnijiet li hemm fil- laboratorji.".

Jiena din is-sena nistenna u nixtieq li l-ministru jpoġġi fuq il-mejda tal- kamra xi dokument biex naraw iż-żieda fejn marret u jekk ġietx utilizzata bl-aħjar mod possibbli.

It-tieni vot ġdid li ġie introdott fil-qasam ta' l-edukazzjoni hu dak għall- higher education fund li wkoll hu ta' Lm200,000.

Jiena nifhem li dawn il- flus se jmorru għall-iskema ta' scholarships kif ħabbar il-Prim Ministru fid-diskors tiegħu.

Nistqarr li ħadt gost bihom dawn il-voti ġodda għax dawn ukoll insibuhom fil-programm elettorali ta' l-2003 tal-Partit Laburista.

Naturalment fil-programm elettorali tagħna kien hemm proposti oħrajn fosthom li għandu jiżdied il-materjal edukattiv u stampat fil- libreriji.

Ngħaddi issa biex insemmi xi ftit mill-ilmenti li qed jkollna mingħand in- nies għax huwa tajjeb li nwasslu anke l-vuċi tan-nies.

Wieħed mil-ilmenti huwa li minħabba n-nuqqas ta' fondi l-iskejjel qed ikollhom jaraw kif jagħmlu biex ilaħħqu ma l-ispejjeż.

Fil-fatt kien hemm min qal li hemm bżonn li jinqata` l-ħalib mill-iskejjel ħalli jinxtraw aktar kotba.

Irrid ngħid ukoll li ta' spiss nisimgħu problemi marbuta ma' spejjeż li l- ġenituri qed jarawhom żejda u qed jilmentaw li bosta drabi jintalbu ħlasijiet li mhux dejjem jarawhom ġustifikati, u dan fi żmien meta l- familji għaddejjin minn bosta diffikultajiet.

Għalhekk wieħed jappella biex kemm jista' jkun spejjeż żejda u bla bżonn jiġu evitati.

Sur President, irrid infakkar li anke matul din is-sena, il-gvern reġa` naqqas u kiel mill-allokazzjoni għall-iskejjel għax naqqas il-vot tal- materials and supplies u tar-repair and upkeep.

Dan biex ma nsemmix li meta l-VAT telgħet minn 15% għal 18% ma kien hemm l-ebda żieda li tagħmel tajjeb għal dan.

Hekk wkoll ġara meta ddaħħlet l-eco tax li qed tiekol ukoll minn din l-allokazzjoni ta' l-iskejjel.

Tajjeb li wieħed jgħid li fl-1998 meta fil-gvern kien hemm il-partit Laburista l-allokazzjoni għall-materials and supplies u għar-repair and upkeep flimkien kienet ta' Lm 1.4 miljun u għas- sena d-dieħla l-gvern qed jalloka s-somma ta' Lm 1.25 miljun, jiġifieri Lm150,000 inqas minn dak li allokajna aħna fl-1998 u dan meta llum l- affarijiet jiswew aktar u hemm aktar spejjeż ta' taxxi anke fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni.

Mhux biżżejjed li ngħidu li qed nonfqu Lm1,200 ras għal ras - dan skond id-diskors tal-prim ministru - imma rridu naraw ukoll kemm minn dawn il-flus qed imorru direttament għand l-istudenti f'riżorsi u għajnuna edukattiva.

Irridu nistaqsu għaliex minkejja din in-nefqa, xorta għad għandna madwar 33% ta' l-istudenti li mhux qed ikomplu bl-istudju tagħhom.

Irridu nistaqsu għalfejn għadna niltaqgħu ma' numru mhux żgħir ta' żgħażagħ li spiċċaw l- iskola, qed jirreġistraw għax-xogħol u m'għandhomx ħiliet għad-dinja tax- xogħol tal-lum jew addirittura illiterati, għalkemm l-illiteriżmu għall- grazzja t'Alla qed jonqos.

Dan hu l-feedback li aħna jkollna anke mingħand il-korpi kostitwiti.

Jgħidulek li għandhom jiltaqgħu ma' żgħażagħ li wara li jkunu għaddew numru ta' snin fl-iskola jitolbuhom biex jimlewlhom l- formola ta' l-applikazzjoni.

Allura rridu naraw li l-veru bidliet iseħħu fil-klassi, Sur President.

Dan huwa l-qofol tat-tibdil li għandna bżonn u naħseb li mhux qed isir sforz biżżejjed u ffokat biex dan iseħħ.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa dwar il-vot kapitali.

Il-vot kapitali għall-edukazzjoni għas-sena 2006 naqas b'Lm 1.3 miljun meta mqabbel ma' dak għal din is-sena.

Inħoss li huwa tajjeb li jkollna spjegazzjoni għal dan it- tnaqqis.

Kien hemm tnaqqis sostanzjali fil-vot ta' l-IT li minn Lm600,000 niżel għal Lm430,000 u jidher li mhux se jkun possibbli li jsir l- investiment tant meħtieġ sabiex jinbidlu l-computers fl-iskejjel primarji li issa ilhom jintużaw għal kważi disa' snin.

Għalhekk nistaqsi jekk dawn il-computers hux se jindiblu, u jekk se jinbidlu minn liema vot se jitħallsu u kemm hi s-somma li se tintefaq.

Sur President, huwa wkoll neċessarju li l-għalliema jiġu mħarrġa kif jużaw il-computers għat-tagħlim fil-klassi fuq suġġetti differenti.

Aħna ninnotaw li l-vot għat-taħriġ dejjem nieżel jew jibqa' l-istess.

Niftakar żmien fejn dan il-vot kien anke jammonta għal Lm300,000 u llum qiegħed Lm95,000.

Filwaqt li fl-Ewropa u madwar id-dinja, l-ICT fl-edukazzjoni qed issir dejjem aktar importanti, f'Malta qegħdin naraw tnaqqis sistematiku fil- finanzi dedikati għal dan is-settur.

Kif nistgħu ngħidu li rridu nkunu fuq quddiem fl-informatika meta l-computers fl-iskejjel, speċjalment dawk fil- primarja qed isiru obsolete!

Jidher li l-gvern qed jiddeċiedi li ma jagħmel xejn dwarhom għajr li jnaqqas il-vot għalihom.

Il-prim ministru fid-diskors tal-budget qal li n-nefqa kapitali għall-istituzzjonijiet ta' l-edukazzjoni ogħla se tkun ta' Lm2,450,000 għall-MCAST u l-universita` f'daqqa.

Jekk tara l-estimi ssib li l-vot huwa ta' ftit aktar minn Lm1,250,000.

Naħseb li jkun tajjeb li xi ħadd jispjegalna għalfejn hemm din id-differenza ta' Lm1,200,000.

Il-prim ministru tkellem ukoll fuq ix-xogħlijiet li qed isiru fl-iskejjel u sejjaħ din il-ħidma bħala proġett ambizzjuż.

Tajjeb li nfakkar li l-partit Laburista kien ilu sa minn qabel l-1996 jgħid biex fil-postijiet tat- tagħlim ikun hemm ambjent attraenti u li dawn għandhom ikunu rranġati u msebbħa.

Xhieda ta' dan hemm il-programm elettorali ta' l-1996, "Iċ- ċittadin l-ewwel", fejn f'paġna 76 jingħad kemm hu meħtieġ li nagħmlu ħidma biex fil-postijiet tat-tagħlim ikun hemm ambjent attrajenti u kondizzjonijiet xierqa biex l-edukaturi jkunu tassew jistgħu jedukaw lit- tfal f'postijiet nodfa u sbieħ.

Niftakar li l-prim ministru ta' dak iż- żmien kien jgħid li l-iskejjel kulma kellhom kienet xi tieqa mkissra 'l hawn u 'l hinn.

L-elezzjoni ta' l-1996 intrebħet mill-partit Laburista u nbdiet ħidma biex l-iskejjel jiġu rranġati u sa l-1998, wara biss sena u nofs fil-gvern, il- vot kapitali għal xogħlijiet fl-iskejjel kien ta' aktar minn Lm7,800,000.

Fl-aħħar sena ta' gvern Nazzjonalista ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996 il- vot kapitali għal xogħlijiet fl-iskejjel kien ta' Lm1,500,000 u fis-sena ta' qabel kien ta' Lm700,000.

Wara l-elezzjoni ta' l-1996, il-partit Laburista kompla żied il-vot kapitali għal xogħlijiet fl-iskejjel biex fl- aħħar sena tiegħu fil-gvern dan kien erba' darbiet aktar minn dak tal- partit Nazzjonalista.

Bejn l-1996 u l-1998 saret manutenzjoni estensiva fuq 160 istituzzjoni edukattiva.

Tajjeb li ngħid li b'istituzzjoni edukattiva qed nalludi wkoll għall-iskejjel tas-snajja`, l-iskejjel speċjali kif ukoll skejjel speċjalizzati bħal dawk tal-mużika.

Sur President, l-iskejjel f'Malta u Għawdex raw input qawwi bejn l-1996 u l- 1998.

Huwa stmat li f'dawn is-sena u nofs għal kull lira li kien nefaq gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996, il-gvern Laburista kien nefaq Lm8.

Ġew stallati computers għat-tieni klassi ta' l-iskejjel primarji, xi ħaġa li suppost kellha ssir qabel l-1996 u nbeda proġett, bi ftehim mal- Maltacom, biex jiġi introdott is-servizz ta' l-internet fl-iskejjel tal- gvern kollha.

Illum fl-estimi għas-sena 2006 il-vot kapitali għal xogħlijiet fl-iskejjel huwa ta' aktar minn Lm3,700,000.

Meta tara l-istess line items issib li l-gvern Laburista ta' l-1998 kien alloka Lm4,100,000 aktar minn dak li qed jalloka l-gvern Nazzjonalista għas-sena 2006, u dan meta kienu jgħidu li ma kellniex kuxjenza soċjali.

Il-prim ministru qal li bejn is-sena 2002 u din is-sena il-gvern nefaq Lm22.5 miljun fuq l-immodernizzar ta' l-iskejjel.

Jiena għamilt eżerċizzju ħafif u sibt li taħt il-vot kapitali 7162 għas-sena 2002 il-gvern nefaq Lm3,100,000, għas-sena 2003 nefaq Lm3,085,000, għas-sena 2004 nefaq Lm2,015,000, għas-sena 2005 nefaq Lm2,000,000 u bil-ftehim li hemm bejn il- fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada u l-APS Bank għall-immodernizzar ta' l- iskejjel, il-gvern nefaq Lm6,240,000.

Meta tgħodd dawn iċ-ċifri kollha l- ammont jitla` għal Lm16,440,000, jiġifieri Lm6,060,000 inqas minn l-ammont li semma l-prim ministru.

Għalhekk nittama li jkollna spjegazzjoni ta' kif il-prim ministru wasal għaċ-ċifra ta' Lm22.5 miljun.

Sur President, f'kull programm elettorali mill-1996 'il hawn, il-partit Laburista saħaq fuq il-ħtieġa ta' ambjent aħjar fl-iskejjel tagħna.

F'dawn l-aħħar snin anke l-partit Nazzjonalista rrikonoxxa l-ħtieġa li jkollna ambjent aħjar fl-iskejjel.

Fil-fatt wara li rebħu l-elezzjoni ta' l-1998 komplew bix-xogħol fl-iskejjel.

Allura altru milli xi ħġieġa mkissra 'l hemm u 'l hawn kien hemm fl-iskejjel tagħna!

Tant irrikonoxxa li hemm bżonn ta' ħidma kbira f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ambjent fl-iskejjel - u allura ġie jaqbel ma' dak li kien jgħid il-partit Laburista - li l-gvern Nazzjonalista ħass li ma setax jibqa' jaħdem bid-dipartiment ta' l- edukazzjoni biss u waqqaf fondazzjoni sabiex tagħmel dan ix-xogħol.

Fil-bidunett tal-ħidma tagħha, din il-fondazzjoni spiċċat f'kontroversja minħabba l-mod ta' kif kienet qed topera u tajjeb li nfakkar li f'isem l- oppożizzjoni, jiena kont tlabt li ssir inkjesta maġisterjali u l-membri tagħna fil-kumitat tal-kontijiet pubbliċi talbu li ssir investigazzjoni mill-awditur ġenerali.

Il-konklużjonijiet taż-żewġ rapporti juru biċ-ċar li l-affarijiet ma sarux sew u allura fl-aħħar mill-aħħar min kien responsabbli politikament kellu jerfa` din ir-responsabbilita` u jirriżenja wara li kien ħalla kollox għaddej.

Il-ministru stess kien qal li dejjem jaċċetta responsabbilita' politika anke jekk ma jkunx hu stess li jkun għamel l-affarijiet.

Imma issa x'jirriżulta?

Jirriżulta li l-ministru kellu x'jaqsam u kien hemm involviment dirett minn kif joħroġ minn xhieda ġurimentata quddiem il-qorti.

Dan joħroġ mir-rapporti ta' l-esperti tal- qorti fl-inkjesta maġisterjali u tajjeb li wieħed isemmi ftit punti fil- qosor.

ls-CEO ta' dak iż-żmien, taħt xhieda ġurimentata, kien qal li l-ministru kien jordna x-xogħlijiet u l-financial controller kien qal li l-ministru ta' l-edukazzjoni u mhux tal-finanzi kien japprova l-ħlasijiet.

Anke l- kirja tal-post tkun approvata mill-ministru ta' l-edukazzjoni.

Is-CEO għal darb'oħra, f'rapport ieħor, qal li mhux l-ewwel darba li l-ministru kien jagħti struzzjonijiet lill-kuntratturi direttament hu.

Tista' tibqa` għaddej issemmi każ wara l-ieħor fejn il-ministru ndaħal hu direttament, anke fejn jiġu mpjegati project managers.

Dan kollu jinstab taħt xhieda ġuramentata.

Allura fid-dawl ta' dan kollu l-ministru kellu jirriżenja u l- prim ministru kellu jara li jsir hekk.

Minkejja li l-prim ministru kien qal li se jdaħħal tmexxija ġdida, dan ma sarx u l-kultura tar-riżenji f'pajjiżna baqgħet ma teżistix.

L-oppożizzjoni għadha tistenna biex forsi l- prim ministru jibda jkun kredibbli.

Fl-aħħar mill-aħħar huwa stess kien qal sabiex niġġudikawh fuq dak li jagħmel.

Sur President, fl-aħħar diskors li għamel il-prim ministru semma l-iskola sekondarja f'tal-Ħandaq, dik ta' Verdala ġewwa Bormla, dik tan-Naxxar u l- iskola primarja f'Pembroke.

Ilna snin sħaħ nisimgħu fuq dawn l-iskejjel.

Issa l-pjan tal-gvern huwa li sa sena oħra jikkonkludi l-proċess tal- permessi u t-tenders.

Mhux qed jgħid li sa sena oħra jitlestew ix- xogħlijiet imma li se jikkonkludi l-proċess tal-permessi u t-tenders u dan, nerġa' ngħid, wara snin sħaħ nisimgħu fuq dawn l-iskejjel.

Fil-fatt nista' nikkwota minn mistoqsijiet parlamentari li saru fuq dan is-suġġett.

Per eżempju, f'mistoqsija parlamentari dwar l-iskola Mikiel Anton Vassalli li kienet saret fl-1999, il-ministru kien qal hekk:-

"Jien informat li fil-preżent konsulenti tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni qegħdin jevalwaw il-pjanti imħejjija mill-perit inkarigat mill-proġett u għaldaqstant għadu prematur biex wieħed jgħid meta se jsir it-twaqqigħ u l-bini mill-ġdid tal-liceo tas-subien Mikiel Anton Vassalli f'Ħal Qormi.

Il-pjanti imħejjija jaħsbu biex filwaqt li jkunu għaddejjin ix- xogħlijiet, l-operat ta' l-iskola jkun disturbat mill-anqas.".

F'mistoqsija parlamentari oħra li saret fis-sena 2000 il-ministru rrisponda hekk:-

"Jien informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tfassal pjan ta' xogħol ta' manutenzjoni estensiv fil-liceo Vassalli tal-Ħandaq li se jibda jitwettaq fil-futur qarib.

Ix-xogħol li għalih irreferiet l- Onor. Membru hu inkluż fl-insemmi pjan.".

Imbagħad f'mistoqsija oħra fl-2003 dwar l-istess skola l-ministru qal hekk:-

"Ninsab informat li fl-iskola tal-Ħandaq se jsiru xogħlijiet ta' maintenance, partikolarment fis-soqfa, biex dawn ma jibqgħux iqattru.

Qed isiru diskussjonijiet mal-MEPA dwar din l-iskola sabiex tkun tista' tinbena skola ġdida f'dawn l-inħawi jew fil-viċin.

Dan is- suġġett kien ukoll diskuss f'konsultazzjonijiet pubbliċi li għamlet il- MEPA riċentement.".

Imbagħad f'mistoqsija oħra f'Diċembru 2003 insibu li l-ministru qal hekk:-

"Ninsab informat li l-materja qed tiġi trattata fil-pjan ta' ħidma ta' l-FTS li qed jitfassal u għad irid jiġi approvat.".

Ikkwotajt dawn ir-risposti li ta l-ministru biex nuri kemm ilna nisimgħu u nitkellmu fuq il-Liceo Vassalli f'tal-Ħandaq.

Ngħaddu issa għal junior lyceum tal-Verdala., Sur President.

Anke fuq din l-iskola konna ilna snin sħaħ nisimgħu li qed isiru xi xogħlijiet fuqha.

Fil-fatt xi għalliema, fosthom kien hemm min ilu jgħallem hemm għal snin twal, qaluli li tgħidx kemm ilhom jisimgħu li f'din l-iskola se jsiru xi xogħlijiet ta' manutenzjoni.

Bħalma għamilt fil-każ ta' l- iskola tal-Ħandaq se nikkwota x'qal il-ministru meta wieġeb għall- mistoqsijiet parlamentari li sarulu dwar din l-iskola.

F'Lulju, 2003 il- ministru qal hekk:-

"Ninsab informat li sar l-audit u tħejja master plan għall-iskola Ġużeppi Despott li jieħu in konsiderazzjoni diversi fatturi, fosthom iċ-ċaqliq demografiku ta' l-istudenti, il-ħsibijiet edukattivi futuri u l-istat tal-bini eżistenti.

Wara li saret konsultazzjoni mas-surmast ta' l-iskola saret l-applikazzjoni għall-outline development permit mill-MEPA, liema applikazzjoni qed tiġi proċessata.".

F'risposta oħra, din id-darba f'Diċembru, 2003 il-ministru wieġeb hekk:-

"Ninsab informat li sal-lum saret outline application għand il-MEPA.

Dan jirriżulta wkoll minn mistoqsija parlamentari li saret lill- ministru responsabbli mill-MEPA fejn l-outline application saret fl-10 ta' April 2003.".

Imbagħad f'risposta oħra fit-23 ta' Frar, 2005 qal hekk:

"Ninsab informat li wara d-development brief li kien sar għal-liceo tas-subien fil-Verdala, Bormla, inbena sular addizzjonali fuq wieħed li kien eżistenti filwaqt li nbdiet kamra oħra kbira fuq blokka oħra biex isservi ta' option room.

Ninsab informat ukoll li l-FTS għandha f'idejha programm ta' xogħlijiet li hu miftiehem mad-direttur ġenerali tad-diviżjoni u li minnu hu pproġettat li l-iżvilupp ta' l-iskola msemmija jsir bejn is- sena 2006/2008, dejjem jiddependi jekk jinħargux il-permessi neċessarji u t-tenders relatati mal-proġett fiż-żmien.".

Naturalment wieħed jistenna u jara.

Nittama li din tkun la volta buona.

Niġi issa għall-iskola primarja ġdida f'Pembroke, Sur President.

Fl-20 ta' Mejju, 2002 il-ministru kien ħabbar li kienet se tinbena skola f'Pembroke u qal li jittama li din l-iskola tkun lesta fi żmien tlieta jew erba' snin.

Jiġifieri sas-sena d-dieħla dik kellha tkun lesta, imma s-sena d-dieħla se jkollna biss il-pjanti lesti.

Fl-10 ta' Jannar, 2001 flimkien ma' l-Onor.

George Pullicino, il-ministru ta' l-edukazzjoni mar Pembroke u b'ħafna pompa ħabbar li kien ġie identifikat il-post fejn se tinbena din l- iskola.

Skond press release tad-DOI ta' l-10 ta' Jannar, 2003 il-Ministru Louis Galea qal li jinsab ħerqan li jara din l-iskola tinbena, l-ewwelnett għaliex jaf kemm hi meħtieġa għal-lokalita` ta' Pembroke u għal- lokalitajiet oħra fil-viċin, u t-tieni għax din se tkun l-ewwel skola primarja li se tinbena kompletament mill-FTS.

Qal ukoll li għalhekk hu konvint li malli joħorġu l-permessi mill-MEPA u jitlestew il-pjanti finali l-FTS se tibni skola primarja ġdida ta' l-ogħla livell fi żmien qasir.

Ħalli issa nsemmi xi mistoqsijiet parlamentari li saru dwar l-iskola ta' Pembroke.

F'April, 2004 għall-mistoqsija li saritlu dwar din l-iskola, il-ministru qal li:

"L-FTS għandha applikazzjoni għall-iżvilupp quddiem il-MEPA għal skola primarja ġdida ġewwa Pembroke li għadha pendenti.

Bħalissa qed isiru preparamenti biex isir EIA.".

Imbagħad għall-mistoqsija li saritlu fis-7 ta' Frar, 2005 qal hekk:

"Ninsab informat li bħalissa qed isir xogħol biex isiru rapporti dwar l-istima ta' l-impatt tal-proġett.".

Kellna mbagħad mistoqsija oħra li saret mill-Onor.

Robert Arrigo li staqsa:-

"Jikkonferma l-ministru li l-iskola ġdida ta' Pembroke se ssir?

Kemm se jkun l-investiment u meta se jibda l-proġett?".

Għal din il-mistoqsija l-ministru kien wieġeb hekk: "Iva, qed isiru t-tħejjiet biex tinbena skola ġdida f'Pembroke.".

Jidher li anke l-Onor.

Arrigo qata' qalbu li xi darba jibda l-bini ta' din l-iskola.

Ilna nikkonfermaw li se tinbena din l-iskola.

Issa li l-prim ministru kkonfermarlna li din se tinbena, nispera li ma tkunx xi ċajta oħra.

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar l-estensjoni ta' l-iskola sekondarja ogħla Giovanni Curmi, Sur President.

Ilna snin sħaħ nisimgħu li din l-iskola se tiġi estiża.

Fil-fatt ftit tax- xhur ilu, qabel is-sajf, kien intqal li x-xogħol kellu jibda proprju f'dak is-sajf stess.

Issa jirriżulta li għadu kif inbeda ftit tal-ġimgħat ilu.

Barra minnhekk, fid-diskors tal-budget tas-sena li għaddiet, il-Ministru Louis Galea kien qal li kellu l-programm lest biex itejjeb il-higher secondary school tan-Naxxar u kien qal li l-iskola Adelaide Cini kienet se tintuża bħala relief school.

Kien qal ukoll li rridu ninvestu fl-iskejjel ta' Għawdex billi jitlestew id-diversi skejjel li għaddej ix-xogħol fuqhom u jinbeda l-bini ta' skejjel ġodda.

Hawnhekk ta' min jgħid li fuq l- iskejjel ta' Għawdex għandna l-istess diskors fil-budget għas-sena d- dieħla.

Fil-fatt il-prim ministru fid-diskors tiegħu qal li l-FTS għandha twettaq pjan għall-immodernizzar ta' l-iskejjel f'Għawdex.

U biex nerġa` immur għall-higher secondary school tan-Naxxar, irrid ngħid li anke dwar din l-iskola saru diversi mistoqsijiet fejn fir-risposti għalihom dejjem nisimgħu li qed isir xogħol preparatorju, imma x-xogħol ma jinbeda qatt.

Issa fid-diskors tal-budget għas-sena d-dieħla jingħad li fl-aħħar se jibda xi ħaġa u fil-fatt inbeda ftit tal-ġimgħat ilu.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid li dan ix-xogħol huwa meħtieġ minħabba li l- popolazzjoni ta' din l-istituzzjoni qiegħda dejjem tikber.

Pero' bilfors ikolli ngħid li qed inraqqgħu il-pannu bil-qargħa aħmar, għax madwar xi sentejn ilu kien ukoll sar xi ħaġa bħala xogħol preparatorju biex ikunu nklużi pjanti għal iżjed lecture rooms u allura b'dan ix-xogħol qed insolvu l-problema tal-bieraħ, dik ta' nuqqas ta' spazju.

Dan minbarra l-fatt li biex isir dan ix-xogħol qed nissagrifikaw il-faċilitajiet sportivi ta' din l-iskola.

Is-soluzzjoni hija li jkollna higher secondary ieħor biex nibqgħu nassiguraw li kull min irid ikompli bl-istudji tiegħu jkun jista' jagħmel dan.

Din l-iskola qed tagħti t-tieni ċans lil bosta studenti, u aħna għandna d-dover li t-tieni ċans nagħtuh lil dawk l-istudenti kollha li jeħtiġuh u għal ġid tagħhom u tal-pajjiż hemm bżonn li dan nibqgħu nagħmluh.

Tajjeb ukoll li niġbed l-attenzjoni li l-librerija tal-higher secondary m'hijiex waħda adegwata għal din l-iskola post-sekondarja.

Sur President, fid-diskors tiegħu l-prim ministru semma xogħlijiet oħra f'diversi skejjel primarji u sekondarji.

Għal darb'oħra nistaqsi: Fejn hu l- pjan għal dawn ix-xogħlijiet?

Dwar dan għamilt xi mistoqsijiet żmien ilu imma ma ħadtx tweġibiet sodisfaċenti.

Il-ministru kien qal li dan il-pjan kien se jpoġġih fuq il-mejda tal-Kamra u li kien se jkun diskuss fil- parlament.

Minn dan ma ġara xejn u l-ebda rapport ma ġie ppubblikat.

Biex nikkonferma dan li qed ngħid, fit-28 ta' Ġunju 2004 il-ministru kien wieġeb mistoqsija parlamentari fejn kien qal li huwa informat li d-draft tal- master plan ġie ffinalizzat u qed jiġi evalwat mid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni għall-kummenti u approvazzjoni.

Jiena naħseb li minn Ġunju 2004 sal-lum dan sar u ġie approvat.

Kienet ukoll ħarġet press release mid- DOI datata 22 ta' Marzu, 2004 fejn il-ministru kien qal li meta l-pjan jiġi approvat mill-gvern, dan jiġi diskuss fil-parlament.

Nittama li ma jgħidlix li minn Marzu 2004 sal-lum dan il-pjan għadu ma ġiex approvat mill-gvern għax inkella d-diskors tal-prim ministru, li għandna x-xogħol ippjanat għal skejjel oħrajn, ma jkunx qed jagħmel sens għax ma jkunx qed jaqbel mal- press release.

Sur President, fis-sena 2003 l-FTS kienet bdiet taħdem fuq dan il-master plan ta' seba' snin u meta staqsejt fiex wasal dan ix-xogħol il-ministru kien qalli li dan il-master plan kien tlesta u kien qal ukoll li huwa informat li l-FTS għandha rapport dwar il-bżonnijiet ta' l-immodernizzar fuq kull skola tal-gvern li jiġbor fih ċertu ammont ta' dettall u ma jidhirlux li f'dan l-istadju r-rapport għandu jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

Min jaf għaliex!

Dan jikkuntrastja bil-kbir ma' kif kien ġie kkwotat l-istess ministru fil-ġurnal "The Times" tas-27 ta' Settembru, 2003 fejn kien intqal hekk: "Next month he would present the government with a strategic plan for the modernisation of schools and the building of new ones, so that all state schools could be considered modern and up to the required standards.

The plan would involve an outlay of Lm60 million over eight years.

The document would be published and discussed in parliament.".

Jiġifieri dan id-dokument kellu jiġi ppubblikat u diskuss fil-parlament, imbagħad meta staqsejtu għalih qalli li ma jħossx li kellu jitpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

Jgħid ħaġa u jagħmel oħra!

Sur President ngħaddi issa għall-junior college.

X'qed isir minħabba l- problema ta' l-iffullar ta' studenti?

Jiena nieħu gost li jkun hemm dan l- iffullar għax huwa importanti li jkollna aktar studenti li jkomplu l- istudji tagħhom.

Għalhekk nistaqsi jekk hemmx il-ħsieb li jinbena junior college ieħor jew hux se jiġi estiż dak eżistenti għax fid-diskors tal-prim ministru dan ma ssemmix.

Ma ntqal xejn lanqas fuq il-junior lyceum San Ġużepp ta' Kordin li qiegħed bejn il-bini ta' l-MCAST.

Huwa importanti għall-MCAST li l-junior lyceum San Ġużepp ta' Kordin jiċċaqlaq minn hemm ħalli jkun hemm iktar spazju biex iktar studenti jidħlu l-MCAST għax il- problema li studenti japplikaw għall-MCAST u jibqgħu barra għax m'hemmx spazju għadha magħna.

Pero` mill-banda l-oħra huwa importanti wkoll li dan il-junior lyceum li qed jieħu ħsieb studenti ta' taħt is-16-il sena ma jibqax f'dan il-bini minħabba li għandek studenti li għandhom 'il fuq minn 16-il sena.

Niġi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni ta' l-istipendji u nibda billi ngħid li l-gvern ma qagħadx jistenna l-budget biex inaqqas l- istipendji.

Il-prim ministru l-bieraħ qal li tan-naħa l-oħra anke l- istipendji daħħlu bħala taxxa.

Meta l-kap ta' l-oppożizzjoni kien qed jagħmel il-kritika tiegħu għall-budget semma lista sħiħa ta' taxi, imma meta semma t-tnaqqis fl-istipendji semmieh biex juri li t-tnaqqis ma sarx fil-budget.

F'dak is-sens qalha, mhux f'sens li l-istipendji huma meqjusa bħala taxxa.

Imma forsi daqsxejn aspett umoristiku jagħmel tajjeb għad- dibattitu, u forsi l-prim ministru kellu dak f'moħħu, ried idaħħak xi ftit.

Il-poplu jaf li bil-partit Nazzjonalista fil-gvern budget is-sena kollha u m'hemmx għalfejn jiġi l-budget biex jitħabbru taxxi ġodda jew xi tnaqqis f'xi servizz soċjali.

Fil-fatt il-gvern ma jagħtix garanziji li bejn budget u ieħor ma jiddaħħlux taxxi jew piżijiet oħra.

Huwa ċar daqs il-kristall li l-partit Nazzjonalista mar kontra l-wegħda elettorali tiegħu rigward l- istipendji.

Għaliex?

Għax fil-programm elettorali "Iva PN: Xogħol, Ġid u Serjeta`", kien wiegħed li l-edukazzjoni tibqa` fis-safef kollha tagħha bla ħlas, anzi b'għotjiet mill-gvern b'sistemi dejjem jitjiebu.

Mhux hekk biss, imma il-gvern Nazzjonalista mar lura wkoll minn dak li qal li se jagħmel ftit tax-xhur ilu meta fid-diskors tal-budget għas-sena 2005 kien qal hekk:

"Iżda l-gvern issa jrid iġedded l-istituzzjonijiet u joħloq bażi ġdida għall-ġejjieni tal-finanzjament sew ta' l-universita` kif ukoll ta' l- MCAST, l-ITS u s-settur post-sekondarju kollu, inkluż l-appoġġ finanzjarju li jirċievu l-istudenti.".

Imbagħad aktar 'il quddiem kompla jgħid li -

"Bl-iskop li l-gvern iwettaq aħjar dawn ir-riformi, se jwaqqaf kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni ogħla u diġa` qed jieħu passi biex dan is-settur jitpoġġa fuq is-sistema ta' budget zero-based rikorrenti u kapitali ta' tliet snin.".

Dan kien ukoll konfermat fi press hand-out datata 3 ta' Frar, 2005 fejn kien hemm miktub b'mod ċar li l-gvern kellu jappunta l-kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni ogħla biex fost l-oħrajn tanalizza, tirrapporta u tirrakkomanda riforma fl-iskema ta' support lill-istudenti.

Apparti dan kollu, il-fatti juru li l-istipendji taħt l-għotja normali naqsu b'27%.

Fuq medda ta' erba` snin, kull student se jieħu Lm920 inqas minn dak li kienu qed jieħdu skond l-avviż legali ta' l-1999.

Anke l-għotja taħt l-iskema speċjali tnaqqset b'iktar minn 9% u fuq medda ta' erba` snin kull student se jieħu Lm420 inqas.

Fl-avviż legali ta' l-1999 il-kunċett ta' korsijiet speċjali, korsijiet ippreferuti kien jeżisti u minflok Lm70 fix-xahar kienu jingħataw Lm90 fix-xahar.

Sur President, il-ministru qal li dan l-eżerċizzju fl-istipendji sar b'konsultazzjoni, pero` tajjeb li wieħed jgħid li b'dan it-tnaqqis l-uniċi studenti li ġew milquta kienu dawk li daħlu għall-ewwel sena fl- universita`.

Allura nistaqsi: X'konsultazzjoni saret ma' dawn l-istudenti ta` l-ewwel sena?

It-tweġiba hija: Xejn!

Naturalment dawn issa se jibqgħu bl-istipendju mnaqqas fis-snin ta` wara, jiġifieri fit-tieni, fit-tielet u fir-raba` sena.

Minn dak li ħabbar lejn l-aħħar ta' Settembru li għadda, jumejn biss qabel tibda s-sena akkademika, din is-sena il-gvern se jiffranka ftit iktar minn Lm780,000 minn fuq l-istudenti ta' l-ewwel sena.

Forsi wieħed jgħid: Imma minn fejn ġibtha din iċ-ċifra?

Peress li t-tnaqqis sar biss għall-istudenti ta' l-ewwel sena, jiena ħadt l- istudenti l-ġodda ta' l-ewwel sena, rajt kemm hemm studenti taħt il- korsijiet speċjali, kemm hemm studenti taħt il-korsijiet normali, l-iskemi ta` l-Għawdxin li se jibbenefikaw minn Lm35 iktar għax minn Lm15 se jingħataw Lm50 - dik naqqastha għax il-gvern se joħroġ iktar hemmhekk - u meta ħdimtha sibt li l-gvern se jiffranka iktar minn Lm780,000.

Jiena kont tlabt li ladarba l-gvern iddeċieda jnaqqas l-istipendji, il-flus li l-gvern se jiffranka minn dan it-tnaqqis jinvestihom fl-edukazjzoni stess.

Issa ħareġ il-budget għas-sena 2006 u jirriżulta li dan ma sarx.

F'Settembru, 2003 il-ministru kien ħabbar tliet skemi oħra, li tnejn minnhom jidher li tħabbru wkoll f'dan il-budget - qed nirriferi għal ta' l-ischolarships u għall-youth specialisation scheme - u l-oħra kienet li jitwaqqaf fond għall- għaqdiet ta' l-istudenti li jmur favur proġetti u attivitajiet minn għaqdiet ta' studenti.

Kien intqal li d-dettalji dwar dan il-fond jitħabbru aktar tard, għalhekk jiena nixtieq inkun naf x'ġara minn dan il-fond għall- għaqdiet ta' l-istudenti.

Sur President, dwar l-issue ta' l-istipendji rrid ngħid ukoll li meta fl- 1997 il-gvern Laburista rriforma l-istipendji u kellna ħafna protesti bi studenti jintrabtu bil-ktajjen 'l hinn u 'l hawn, l-Onor.

Louis Galea, li dak iż-żmien kien ix-shadow minister ta' l-edukazzjoni, kien qal lill-Onor.

Evarist Bartolo, dak iż-żmien ministru ta' l-edukazzjoni, biex iwaqqaf ir- riforma li kien qed jagħmel fl-istipendji u jmur quddiem il-kummissjoni dwar l-edukazzjoni.

Illum l-ministru Galea qed jgħid li se jwaqqaf il- kummissjoni għal edukazzjoni ogħla u allura bl-istess argument tiegħu, qabel ma jmiss l-istipendji jmissu jmur għand din il-kummissjoni li se jwaqqaf.

Issa se ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq il-kummissjoni nazzjonali għal edukazzjoni ogħla - fl-opinjoni tiegħi aktar tista' tissejjaħ kummissjoni ministerjali milli kummissjoni nazzjonali - u se nikkwota mir-rapport li tpoġġa fuq il-mejda tal-kamra mad-diskors tal-prim ministru.

F'dan id- dokument li permezz tiegħu se tiwaqqaf il-kummissjoni nazzjonali għal edukazzjoni ogħla jingħad hekk:-

"The ministry of education, youth and employment recommends the setting up of a new structure consisting of a national commission for higher education, supported by a secretariat for further and higher education, both under the direction of and answerable to the minister responsible for education.".

Qabel ħareġ ir-rapport ta' Chalmers kien hemm konsultazzjoni anke ma' l- oppożizzjoni.

Fil-fatt jien kont flimkien mal-kap ta' l-oppożizzjoni meta s- Sur Chalmers u d-delegazzjoni tiegħu ġew ikellmuna.

Fuq dan ir-rapport tal- kummissjoni nazzjonali għal edukazzjoni ogħla ma' min saret konsultazzjoni?

Tajjeb li ngħid li ċ-Chalmers report ma jsemmi l-ebda twaqqif ta' kummissjoni għal edukazzjoni ogħla.

Iċ-Chalmers report jgħid li għandu jkun hemm korp inkarigat mill-istrateġija tal-qasam post-sekondarju u terzjarju.

Ir-rapport li għandna quddiemna fuq in-national commission for higher education imur ħafna 'l hemm minn sempliċement strateġija għall- qasam post-sekondarju u terzjarju.

Jekk verament irridu li jkollna kummissjoni nazzjonali kif inhu meħtieġ fl-aħħar mill-aħħar, din għandha tirrispondi lill-parlament.

Fil-programm elettorali tagħna konna qed nipproponu li jkun hemm forum għal edukazzjoni ogħla li jġib flimkien lil dawk li jipprovdu taħriġ u edukazzjoni għal dawk li jagħlqu sittax-il sena.

Barra minn dan inħoss li huwa żball li fl-istess dokument u taħt l-istess umbrella jkun hemm il- kummissjoni nazzjonali kif ukoll segretarjat għall-edukazzjoni ogħla fil- ministeru.

Dawn għandhom ikunu separati għaliex waħda għandha implikazzjonijiet nazzjonali u l-oħra implikazzjonijiet politiċi.

U hawnhekk nixtieq nisma` x'inhi l-opinjoni u r-reazzjoni tad-dekani ta' l- universita` u tal-kapijiet tad-dipartiment ta' l-universita`.

Nixtieq nisma' wkoll x'inhi r-reazzjoni ta' istituzzjonijiet edukattivi oħra bħalma hi l-MCAST.

Ma nistgħux inwaqqfu kummissjoni nazzjonali għal edukazzjoni ogħla li aktar tkun ħsiebha biex tattakka l-awtonomija akkademika ta' l- universita` u l-mod tat-tagħlim milli biex tinvolvi sħab oħra importanti bħall-ETC u min iħaddem u kif allura se tinħoloq dik il-link tant meħtieġa bejn l-industrija u l-edukazzjoni.

F'dan ir-rapport li tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra, tissemma ftit il-Lisbon agenda u l-proċess ta' Bologna huwa injorat kompletament.

Bil-mod kif il- gvern irid iwaqqaf din il-kummissjoni għal edukazzjoni ogħla qed imur kontra dak li hemm fl-aġenda ta' Lisbona għax din tgħid li rridu nimxu 'l bogħod mill-kontroll ta' l-istat u b'dak li qed jiġi propost qed nimxu għal aktar kontroll f'idejn il-ministru.

Kultant lill-ministru nistħajlu qed jagħmel bħat-tfal meta jilagħbu bit-toys.

Jaqbdu toy u meta imbagħad jaraw toy ieħor, jarmu dak li jkollhom f'idejhom u jaqbdu l-ieħor.

Qed ngħid hekk għax jidher li wara li din is-sena t-toy favorit kien in-networks, issa la wellidnieh dak se nħalluh u għas-sena d-dieħla t-toy il-ġdid se jkun l- edukazzjoni ogħla.

Sur President, nuqqas kbir li fih dan il-budget huwa li ma jsemmi xejn, lanqas b'mod kosmetiku, dwar il-kurrikulu nazzjonali u dan meta l-kurrikulu nazzjonali għandu jkun fil-qalba ta' kull bidla u fil-qalba ta' kull sistema edukattiva.

Dan huwa wieħed mit-toys li issa twarrab mill-Ministru Galea.

Dan id-dokument issa ilu sitt snin magħna u miegħu kien hemm ukoll pjan strateġiku bid-dati ta' meta kellhom jiġu implimentati l-proposti tal- kurrikulu nazzjonali.

X'sar minnu dan kollu?

Fid-daħla ta' dan il-pjan strateġiku insibu li l-ministru kien kiteb hekk:-

"The implementation of the strategic plan, barring obstacles of an extraneous nature, is being phased over a five-year period between 2001 until 2005."

Kemm-il darba smajna li hemm bosta affarijiet li għadhom ma twettqux.

Hemm min jgħid li mat-80% tal-kurrikulu nazzjonali għadu ma twettaqx u xtaqt kieku nagħmel lista ta' affarijiet li kienu mwiegħda mill-kurrikulu nazzjonali u għadhom biss fuq il-karta bħal, per eżempju, l-assessjar summattiv mżewweġ ma' dak formattiv, l-istrutturar tad-dipartiment tal- kurrikulu, is-subject coordinators u l-curriculum coordinators u l- kummissjoni konġunta bejn l-assoċjazzjoni tal-kunsilli skolastiċi u l- kunsill tal-kurrikulu nazzjonali.

Insomma hemm ħafna oħrajn li m'għandix ħin biżżejjed biex insemmihom.

Kelli xi punti oħrajn li se jkolli naqbiżhom minħabba li l-ħin qed jagħfas, pero' ma nistax ma nsemmix il- qasam tax-xjenza u t-teknoloġija.

Dan il-budget fih ħafna diskors li ilna nisimgħu xhur u snin sħaħ.

Kulma qed jagħmel il-gvern huwa li jdur mal-lewża.

Dan l-aħħar kulħadd qed jitkellem fuq il-qasam tax-xjenza u t-tekonoloġija.

Saret cliché li wieħed jitkellem fuq dan il-qasam.

Anke l-prim ministru kien qal li sa l-aħħar ta' Jannar 2005 il-gvern kien se jieħu deċiżjoni dwar liema entita` kienet se tmexxi l-MCST.

Din ir-riforma naturalment damet ma seħħet, waqgħet lura, u dan l-aħħar tħabbar li ġie deċiż li l-MCST se jaqa' taħt ir-responsabbilta` tal-prim ministru.

Din id-deċiżjoni jiena neħodha bħala sfiduċja f'min kien qed imexxi qabel l-MSCT.

Sentejn ilu kien hemm Lm300,000 li kellhom jiġu allokati għall-MSCT li baqgħu ma ġewx allokati u wara pressjoni, ikolli ngħid anke mill-oppożizzjoni, ġie deċiż li dawn it-Lm300,000 jintefqu matul din is-sena 2005.

Forsi issa l-ministru jkun jista' jgħidilna fiex intefqu din is-sena dawn it-Lm300,000.

Il-prim ministru ħabbar li se jkollna tibdil fil-pjan - ma nafx jekk kienx hemm pjan - u fid-diskors tiegħu, fost l-oħrajn, qal li l-MCST din is-sena se jkun iffokat fuq anqas proġetti ħalli dawk il-proġetti li jkunu magħżula jirċievu aktar fondi.

Mur obsor ħej!

Jekk inti għandek inqas proġetti mhux bilfors li dawn se jkollhom biċċa akbar mill-kejk!

Mhux ovvja, m'hu qed jgħid xejn ta' barra minn hawn!

Minflok jistimola li jkun hemm aktar proġetti qed jagħmel bil-maqlub u qed jgħid li se niffokaw fuq anqas proġetti.

Għalhekk imbagħad ikun hemm min jaqta' qalbu u jibqa' lura, Sur President.

Il-Prim Ministru ħabbar li se titwaqqaf borża ta' studju li hija maħsuba biex tħajjar aktar żgħażagħ jistudjaw x-xjenza u t-teknoloġija.

Imma dawn l- affarijiet bis-serjeta` qed jgħidhom il-gvern?!

X'inhi r-realta` llum, Sur President?

Fl-Unjoni Ewropea Malta qiegħda fl-aħħar post fejn jidħlu gradwati fil-qasam tax-xjenza u t-teknoloġija.

F'Malta minn kull 1,000 persuna bejn l-20 u d-29 sena 2.7 biss huma gradwati fil-qasam tax-xjenza u t-tekonolġija, u dan meta l-average fl-Unjoni Ewropea huwa ta' 10.9.

Kif nistgħu nimxu 'l quddiem bis-serjeta` jekk sal-lum ix-xjenza u t- teknoloġija, inkluż l-IT, m'humiex wieħed mill-core subjects fil-primarja.

Sur President, fil-programm elettorali tagħna, fost ħwejjeġ oħra, konna għidna li hemm il-ħtieġa li nibnu programmi sodi ta' ħidma edukattiva biex niżviluppaw il-ħiliet tat-tfal fil-matematika, fix-xjenza u t-teknoloġija.

Barra minnhekk, id-dokument "Pjan ta' Qawmien Ekonomiku u Soċjali", li ġie approvat mill-konferenza ġenerali tal-partit, jagħmilha ċara li huwa meħtieġ li aktar studenti jagħżlu korsijiet f'suġġetti bħax-xjenza, l-informatika, it- teknoloġija, l-inġinerija u l-farmaċewtika.

Dan id-dokument ikompli jisħaq li dan il-proċess irid ikun ippjanat b'mod li jinkludi s-saffi kollha tas- sistema edukattiva mil-livell primarju 'l fuq.

U min qed jgħidu dan?

Aħna, li skond tan-naħa l-oħra m'għandniex politika għall-qasam ta' l- edukazzjoni.

Wasal iż-żmien li nagħmlu l-pass li jmiss bis-serjeta`, Sur President.

B'hekk biss ikun hemm aktar studenti li jaqbdu t-triq li jistudjaw ix- xjenza u t-teknoloġija.

Kif nistgħu nieħdu lill-gvern bis-serjeta` meta fid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni lanqas biss insibu education officers tax- xjenza?!

Ta' min jgħid ukoll li f'dawn l-aħħar sena u nofs jew sentejn kellek ħafna tibdil ta' persuni minħabba promozzjonijiet u affarijiet oħrajn.

Teżisti wkoll problema fost l-EOs u anke biex jinstabu kapijiet ta' l-iskejjel, pero` m'għandix ħin biex nidħol fiha.

Sur President, il-prim ministru qal li jemmen bis-sħiħ li b'direzzjoni strateġika nistgħu nwaqqfu pedament sod għax-xjenza u t-teknoloġija bi prospetti tajbin għall-futur.

Biex jagħmel dan l-ewwel irid ikollu din id- direzzjoni u jimxi fuqha, imma s'issa jidher li din id-direzzjoni ma teżistix.

Fi żmien meta qed nisimgħu ħafna diskors fuq il-bżonn tar-riċerka kont nistenna li jkun hemm vot allokat għaliha, kif sar fil-każ tal- librerija.

Naħseb li tajjeb li naħdmu fuq din il-proposta biex jekk għadna fil-ħin nallokaw vot għar-riċerka għax kif diġa` għedt huwa importanti li x- xjenza u t-teknoloġija jkunu core subjects fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Fl-aħħarnett nixtieq nagħmel xi kummenti fuq is-sistema tan-networks.

Il- Ministru Galea qed jipprova jikkopja din is-sistema tan-networks, imma jiddispjaċini ngħid li lanqas jikkopja tajjeb m'hu kapaċi.

Dan għaliex in- networks fl-Ingilterra jaħdmu b'mod differenti u jiffokaw il-ħidma tagħhom fuq proġetti speċifiċi u mhux fuq strutturi.

Hawn Malta bħas-soltu niffokaw fuq l-istrutturi aktar milli fuq is-sustanza.

Pero' barra minnhekk il- Ministru Galea qed jirriskja li jiġi akkużat b'dak bl-Ingliż jissejjaħ plagiarism, jiġifieri serq ta' ideat u prodotti.

Biex nipprova dak li qed ngħid se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra estratt mill-pubblikazzjoni "For all Children to Succeed", maħruġ mill-ministeru ta' l-edukazzjoni u kopja ta' dokument miktub minn Tom Bentley, konsulent dwar l-edukazzjoni fl- Ingilterra, li minnu ġie kkuppjat kważi kelma b'kelma ħafna minn dak li hemm fl-estratt mill-pubblikazzjoni "For all Children to Succeed".

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li f'paġna 2 tad-diskors tal-budget il-prim mMinistru għamel stedina lill-poplu Malti biex ma jibżax mill- bidla.

Jiena naqbel miegħu għax il-pajjiż dak li għandu bżonn, bidla.

Ilu jinħass il-bżonn li f'dan il-pajjiż ikollna bidla, u l-bidla meħtieġa hija dik fit-tmexxija tal-pajjiż u allura bidla fil-gvern.

B'hekk imbagħad uliedna jkunu jistgħu jirnexxu 'lkoll, u mhux xi wħud, Sur President.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Qabel insejjaħ il-kelliem li jmiss, niġbed l- attenzjoni ta' l-Onor.

Abela li għandu xi dokumenti li jrid ipoġġi fuq il- mejda tal-Kamra?

Hawn permess (Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-kamra:-

Kopja ta' artiklu miktub minn Tom Bentley - "Networks and System Ttransformation" - li deher fil-pubblikazzjoni "Developing a Network Perspective", maħruġ minn Networked Learning Communities; u

Estratt mill-pubblikazzjoni "For all Children to Succeed – A new Network Organization for Quality Education in Malta", maħruġ mill- ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u impjiegi, datat 28 ta' Ġunju, 2005.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, illum qed niddiskutu ministeru li huwa wieħed mill-iktar importanti għaliex fih iħaddan il-qasam ta' l- edukazzjoni, taż-żgħażagħ u sport u dak ta' l-impjiegi, liema setturi, aħna, bħala oppożizzjoni Laburista, nemmnu li huma importanti ħafna u dejjem ħdimna bis-sħiħ sabiex nagħtuhom l-importanza li tixraqilhom kemm issa li qegħdin fl-oppożizzjoni u iktar u iktar meta konna fil-gvern.

Naħseb li f'kull dibattitu kull wieħed u waħda minna hawn ġew, kemm ta' naħa u kif ukoll ta' oħra, dejjem jipprova jagħti l-kontribut tiegħu dwar is-suġġett li jkun qed jitkellem dwaru.

Ovvjament il-parti l-kbira ta' dak li aħna ta' l-oppożizzjoni ngħidu ma tantx jinżel tajjeb ma' tan-naħa l- oħra u allura b'xi mod jew ieħor jipprovaw ipinġuna koroh billi jgħidu li aħna naraw kollox iswed u kollox ikrah.

Pero` huwa tajjeb li tan-naħa l- oħra jirrealizzaw li aħna m'aħniex qegħdin hawn biex ngħidu dak li jdoqq għal widnejhom biss, imma qegħdin hawnhekk biex nagħmlu dmirna, u dmirna hu li nikkritikaw bl-iktar mod kostruttiv biex nuru lill-poplu li aħna sensittivi għall-problemi li għaddejjin minnhom u li aħna dejjem konna u nibqgħu l-vuċi taż-żgħir.

Sur President, meta smajt lill-prim ministru jaqra d-diskors tal-budget u jgħid kemm sejrin tajjeb, kemm hawn investiment u kemm naqas il-qgħad sinċerament ħassejtni daqsxejn skonċertata għax ħassejt li qisni qed ngħix ġo dinja oħra.

Meta l-prim ministru u l-bqija tan-naħa tal-gvern jitkellmu b'dan il-mod jien nammirahom, sa ċertu punt.

Għaliex?

Għax dawn irridu jippridkaw vanġelu li deep down jafu li mhux daqshekk reali.

Jien dejjem sostnejt li l-barometru ta' kif sejrin l-affarijiet huwa x'qed iħossu n- nies u se jkolli naqbel ma' dak li qal dalgħodu l-Onor.

John Dalli meta qal li l-politika hija tan-nies u mhux tan-numri.

Hawnhekk jiena qed nalludi għal dawk in-nies kollha li nhar it-Tnejn li għadda mxew magħna minħabba l- inċertezza tal-futur tagħhom u dawk in-nies kollha li javviċinaw lili u lill-kollegi tiegħi minħabba l-problemi tal-qgħad.

Ovvjament dan jgħodd iktar u iktar għas-settur taż-żgħażagħ u mhux qed nitkellem biss għaż- żgħażagħ Għawdxin, imma qed nitkellem għaż-żgħażagħ kollha in ġenerali kemm ta' Malta kif ukoll ta' Għawdex.

Jiena Għawdxija u forsi iktar jiena in touch mar-realta' Għawdxija u nista` ngħid li, minkejja l-ftaħir kollu u t- tgħawwiġ ta' fatti minn min jaqbillu jagħmel hekk, għandna kriżi fis-settur tax-xogħol speċjalment fost iż-żgħażagħ.

Lili jiġu jkellmuni ħafna nies dwar il-problemi tagħhom, u għalkemm inkun nixtieq ngħinhom ħafna drabi ma nkunx nista' għax insib ħafna bibien magħluqin.

Sur President, jekk qed jingħad li ġie l-investiment barrani f'pajjiżna, allura aħna kif m'aħniex qegħdin inħossuh?

Kif allura m'humiex jiżdiedu l- impjiegi biex iż-żgħażagħ tagħna jkollhom fejn jaħdmu?

Naħseb li kulħadd ra lil dawk il-ħaddiema tad-Denim fuq il-mezzi tax-xandir.

Dawk huma proprju xhieda ħajja tas-sitwazzjoni reali tal-pajjiż li ma jista' jiċħadha ħadd.

Il-ministru forsi lanqas jaf li għandek ħafna żgħażagħ Għawdxin li ta' kull filgħodu jkollhom jaqsmu l-fligu biex jiġu jaħdmu Malta.

Mhux qed nirriferi għall-ħaddiema tal-gvern għax ovvjament dawn bilfors iridu jiġu Malta, imma qed nirriferi b'mod partikolari għal dawk il-ħaddiema żgħażagħ kollha li f'Għawdex ma sabux xogħol u allura jkollhom jiġu Malta.

Hawn irrid ngħid ukoll li mill-4 ta' Diċembru dawn se jkomplu jiżdiedu għax se tagħlaq l-Imġarr Hotel u se jkollok 40 ruħ oħra li qegħdin ifittxu x- xogħol.

Il-ministru għandu bżonn jara wkoll ftit l-abbużi li qed isiru fil-konfront ta' dawk iż-żgħażagħ li biex iżommu l-impjieg tagħhom qed ikunu kostretti li jaħdmu taħt kondizzjonijiet żvantaġjużi ħafna.

Għandek, per eżempju, ħaddiema li qed jiġu impjegati part-time u jaħdmu sigħat iktar milli kieku qegħdin jaħdmu full-time.

Naħseb li għalhekk li mill-istatistika li qara l- prim ministru jirriżulta li l-impjegati part-time żdiedu, għax għandek dan il-fattur ukoll.

Minħabba l-biża` li jispiċċaw mingħajr impjieg qed ikollhom jissubixxu trattament bħal dan u jaċċettaw dawn it-tip ta' kondizzjonijiet.

Sur President, qed jiżdiedu wkoll iż-żgħażagħ li jridu jemigraw lejn l- Amerika u lejn l-Awstralja.

Meta għall-ewwel bdejt nisma' b'dawn it-tip ta' każijiet kważi ma ridtx naċċetta li wasalna f'din l-estrimita`, żgħażagħ li jridu jitilqu barra minn xtutna biex ifittxu x-xogħol bħalma kien ġara erbgħin sena ilu.

Pero` jien nistaqsi: Illum, erbgħin sena wara, meta suppost mexjin 'il quddiem u mhux sejrin lura, possibbli li hawn dawn is- sitwazzjonijiet?

Ir-realta` hija li iva, hawn dawn is-sitwazzjonijiet u ż- żgħażagħ tagħna qed ifittxu li jitilqu barra minn xtutna biex isibu l- impjieg.

Ħsieb ieħor imur għal dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Dan iż-żmien sfortunatament saret ħaġa komuni li għal kull ħaġa minima l-ETC taqta` lil dak jkun mir-reġistrar.

Jien ovvjament m'iniex qed nirriferi għal dawk li huma traskurati jew għal dawk li jabbużaw, għax jekk tittraskura u tabbuża meta tkun qed tirreġistra eventwalment tispiċċa tittraskura u tabbuża anke fuq il-post tax-xogħol, imma qed nirriferi għal dawk il-każijiet verament ġenwini.

Per eżempju, lili veru qed idejjaqni u jittikani l-fatt li meta żgħażagħ li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol jirċievu xi korrispondenza dwar xi interview u jmorru jistaqsu lill-impjegati ta' l-ETC dwar dak li jkunu rċevew, qed jingħataw informazzjoni skorretta u dan iwassal biex imbagħad dawn iż-żgħażagħ jinqatgħu mir-reġistrar.

Jiena mhux darba jew tnejn intavoljat appelli minħabba din ir-raġuni għax bir-rispett kollu huwa inġust li żgħażagħ li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol jinqatgħu minn fuq ir-reġistru wara li tkun ingħatatilhom informazzjoni ħażina mill-istess impjegati ta' l-ETC.

Mela dak li jkun ħa żball, ħa nsejħulu żball, jgħaddiha lixxa u qisu ma ġara xejn, imbagħad dak iż-żagħżugħ li ġenwinament imur jitlob l-informazzjoni u tingħatalu skorretta jispiċċa jinqata` mir-reġistru.

Dan la huwa ġust u lanqas għandu jsir u allura hemm bżonn li jsir iktar monitoring biex nevitaw ċirkostanzi u sitwazzjonijiet bħal dawn milli jiġru.

Għalhekk imbagħad joħorġu tan-naħa tal-gvern jgħidu li n-nies li jirreġistraw għax-xogħol qed jonqsu għax qed jinqatgħu mir- reġistrar minħabba raġunijiet banali bħal dawn.

Sur President, jiena naħseb li l-ministru meta jirrispondina dwar is- sitwazzjoni ta' l-impjiegi se jgħidilna: Daqskemm nedejna inizjattivi u programmi biex inħarrġu lin-nies li huma qegħda ħalli nsibulhom impjieg!

Jiena lill-ministru ngħidlu: Dawn huma programmi u inizjattivi tajbin ħafna pero` għandek il-problema l-oħra, li jekk impjiegi mhux qed jiġu ġenerati, dawn iż-żgħażagħ xorta waħda mhux qed ikollhom fejn jaħdmu.

X'jiswa li tagħmel il-programmi u inizjattivi ta' taħriġ meta mbagħad mhux qed jinħolqu postijiet tax-xogħol!

Inutli noqogħdu taparsi lil dawn iż-żgħażagħ nipprovaw nirranġawlhom biex jieħdu r-relief jew xi benefiċċju soċjali ieħor.

Dan huwa abbuż sfaċċat li la qed jagħmel ġid liż-żgħażagħ in kwestjoni u lanqas lill-gvern.

Jiena bħala żagħżugħa u bħala kelliema ta' l-oppożizzjoni għaż-żgħażagħ inħossni fid-dover li nsemma' leħni fuq dawn l-affarijiet u ma jidhirlix li għax qed nagħmel dmiri, għandu jqum xi ħadd tan-naħa l-oħra u jgħid xi diskors dispreġġjattiv fil-konfront tiegħi bħalma smajna l-bieraħ u dalgħodu stess.

Meta jagħmlu hekk mhux lilna li nkunu qed nitkellmu jkun qed isir id-disprezz imma lil dawk kollha li jkunu għaddejjin minn diffikultajiet kbar, f'dan il-każ iż-żgħażagħ kollha li ma jafux x'se jagħmlu bihom innifshom u li jixtiequ jaħdmu u ma jistgħux jsibu fejn.

Din hija r-realta`.

Hija kiefra imma dik ir-realta`.

Tajjeb li tkun ottimist fil-ħajja imma bl-ottimiżmu biss ma tasal imkien.

Dan mhux qed ngħiduh aħna biss imma qed jgħidu kulħadd.

In-nies juruk u l-gvern għandu jkun konxju ta' dak li qed tgħid in-nies u jirreaġixxi għal dan.

Sur President, nixtieq issa nitkellem dwar każijiet partikolari li ltqajt magħhom jiena personalment.

Jiena ġieli rċevejt xi e-mails jew SMSs li l- kontenut tagħhom jinkwetani ħafna.

Per eżempju, riċentement irċevejt e-mail mingħand żagħżugħ ta' 20 sena li l-heading tiegħu b'tipa kbira kien "xbajt ngħix".

Jien ħadt qatgħa x'ħin rajt din l-e-mail.

Meta komplejt naqra biex nara x'inhi l-problema ta' dan iż-żagħżugħ sibt li dan ma jistax isib xogħol.

Dan litteralment spiċċa qata` qalbu mill-ħajja u ħajtu qisha sfaxxat fix-xejn.

Meta nisma` affarijiet bħal dawn naqbad u nitlaq kollox minn idejja u nipprova niddedika l-ħin kollu possibbli biex nipprova ngħin lil dawn in-nies.

Huwa tajjeb li l-gvern ikun konxju ta' dawn l-affarijiet u jara x'jista' jagħmel.

Qed insemmi dawn l-affarijiet mhux biex inpinġi kollox iswed, kif iħobb jgħid il-prim ministru, imma għax dawn huma l- weġgħat tal-poplu u aħna bħala rappreżentanti tal-poplu rridu nitkellmu dwarhom.

Sur President, meta niġu għas-settur taż-żgħażagħ mil-lat amminsitrattiv insibu li d-dipartiment taż-żgħażagħ mhux qed jaħdem bl-aħjar mod possibbli.

Qed ngħid dan għax għandek nuqqas ta' staff u dan ifisser li għandek ċertu xogħol li mhux qed isir fil-ħin u x-xogħol fid-dipartiment qed jaqa` lura.

Meta permezz tal-mistoqsija parlamentari numru 12,229 jiena kont staqsejt lill-ministru dwar dan, il-ministru kien irrispondieni li kienu se jittieħdu passi biex l-istaff complement jiżdied.

Pero` jidher li minn dakinhar 'il hawn - u jidhirli li dik id-domanda kienet saret f'Mejju ta' din is-sena - ma kien hemm l-ebda kambjament għax it-taqsima għadha qed taħdem b'żewġ impjegati full-time u wieħed part-time.

F'mistoqsija oħra li kien għamel l-Onor.

Abela dwar il-ħatra ta' direttur fit-taqsima taż-żgħażagħ, il-ministru kien wieġeb li kien qed jikkonsidra jekk minflok jiġi maħtur direttur għandux wieħed iwaqqaf agenzija taż- żgħażagħ.

Fil-frattemp minkejja din it-tweġiba t-taqsima taż-żgħażagħ m'hijiex qed taħdem bl-aħjar mod possibbli u allura l-gvern għandu jara kif din it-taqsima, li għandha rwol tant importanti fil-qasam taż-żgħażagħ, taħdem b'mod iktar effiċjenti u iktar trasparenti.

Jiena nemmen li permezz ta' din it-taqsima jista' jsir ħafna xogħol siewi.

Per eżempju, jistgħu jiġu offruti iktar servizzi liż-żgħażagħ biex jinħoloq iktar networking u anke tkompli toffri iktar assistenza liż-żgħażagħ u lill-għaqdiet tagħhom biex tiżdied il-parteċipazjzoni taż-żgħażagħ fid-diversi strutturi li għandna fil-pajjiż.

Illum, iktar minn qatt qabel, jeħtieġ li fid-dawl tal-European youth pact il-policies tal-gvern għandhom ikunu iktar youth-friendly.

Xi ħaġa proattiva, forsi aktar 'il quddiem, għandha tkun li jkun hemm policy unit li tkun tista' tgħarbel id-dokumenti li minn żmien għal żmien jgħaddu fl- Unjoni Ewropea u tipprepara l-pożizzjoni Maltija biex eventwalment dan is- settur ma jaqax lura u ż-żgħażagħ tagħna jkollhom kull opportunita` possibbli biex javvanzaw bħaż-żgħażagħ l-oħra minn pajjiżi oħra.

Dan jista` isir biss jekk it-taqsima taż-żgħażagħ ikollha dawk ir-riżorsi umani u anke l-fondi neċessarji.

Allura f'dan il-kuntest naħseb li iktar ma l- gvern se jdum biex isostni din it-taqsima iktar ikun qed iċaħħad liż- żgħażagħ minn dawn l-opportunitajiet li jinħolqu kultant żmien.

Qed nirreferi b'mod partikoalri għall-youth action programme li għadu kemm ġie ppreżentat lill-Parlament Ewropew biex iktar żgħażagħ jiġu involuti fil- proġetti ta' l-Unjoni Ewropea u jgħollu l-livell u l-kwalita` ta' dawn l- attivitajiet.

Jiena sinċerament nemmen li ż-żgħażagħ tagħna għandhom ħafna x'joffru u x'jikkontribwixxu u għalhekk iż-żgħażagħ u l-għaqdiet tagħhom għandu jkollhom kull opportunita` u kull għajnuna possibbli biex il- parteċipazzjoni f'dawn l-attivitajiet tkompli tiżdied.

Sur President, hawnhekk nixtieq nikkwota statisitka li ħarġet reċentement.

F'din l-istatistika jingħad li bejn l-2003 u l-2004 kien hemm żieda sostanzjali fil-pateċipazzjoni taż-żgħażagħ fid-diversi għaqdiet volontarji.

Fl-2003 kien hemm 54,215 żagħżugħ u żagħżugħa, mentri fl-2004 dawn żdiedu għal 71,509.

Naħseb li dawn il-figuri għandhom jagħmlulna unur u jinkoraġġixxu lill-gvern biex iżid iktar l-għajnuna għall-kontribut siewi li jagħtu dawn iż-żgħażagħ.

Naħseb li wasal iż-żmien li titnieda xi tip ta' skema jew xi tip ta' sistema li permezz tagħha dan ix-xogħol volontarju jiġi rikonoxxut formalment b'tali mod u manjiera li jkunu jistgħu jużawh bħala riferenza għax-xogħol prospettiv li jkollhom.

Nixtieq ngħid ukoll li għandu jkun hemm iktar rikonoxximent għal dan ix- xogħol volontarju li dawn iż-żgħażagħ jagħmlu fil-komunitajiet tagħna.

Jiena nħobb insemmi l-premju Żagħżugħ u Żagħżugħa tas-Sena li ta' kull sena tniedi l-fondazzjoni OASI ta' Għawdex u għalih jiġu nominati żgħażagħ minn kull parti ta' Malta u Għawdex.

Dawn iż-żgħażagħ li jiġu nominati għal dan il-premju huma ta' eżempju tajjeb għal dawk iż-żgħażagħ l-oħra kollha li jistgħu jkunu f'diffikutlajiet, u naħseb li huwa mod pożittiv u inkoraġġanti għal dawk li jkunu qegħdin jaħdmu fis-settur tal-volontarjat.

Hemm premji oħrajn li jingħataw.

Per eżempju, din is-sena skoprejt – sinċerament ma kontx naf bih - li jingħata premju msejjaħ outstanding person of the year organizzat mill- junior chamber international.

Sirt naf għax kont nominata għalih.

Nominati miegħi għal dan il-premju kien hemm ukoll Nathan Farrugia tar-Razzett tal- Ħbiberija, il-ħabib tiegħi Għawdxi Kevin - minn hawnhekk insellimlu - u żgħażagħ oħra li ddistingwew ruħhom f'diversi kampijiet, speċjalment fil- kamp xjentifiku.

Dawn huma żgħażagħ li jagħmlulna unur bħala pajjiż u naħseb li huwa importanti li nirrikonoxxuhom iktar ħalli nkomplu nħajru iktar żgħażagħ jipparteċipaw fil-ħajja ċivili ta' pajjiżna.

Sur President, ma rridx ninsa nsellem u nrodd ħajr lill-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ għax-xogħol siewi fil-qasam taż-żgħażagħ li għamel matul is- sena.

Nixtieq nifirħilhom b'mod partikolari għas-suċċess ta' l-inizjattiva tal-parlament taż-żgħażagħ li saret reċentement u li pparteċipajt fiha jiena wkoll.

Kif għedt dawn iż-żgħażagħ u l-għaqdiet kollha li jkunu involuti fid-diversi attivitajiet għandhom ikunu ta' eżempju għal dawk iż- żgħażagħ l-oħra li sfortunatament minħabba ċirkostanzi oħra, tort tagħhom jew ta' oħrajn, jinsabu f'salib it-toroq.

Qed nirreferi għal dawk iż- żgħażagħ kollha li huma vittmi tal-vizzju ta' l-alkoħol u dak tad-droga li sfortunatment ħafna minnhom jispiċċaw jiċċappsu mal-kriminalita`.

Minkejja li dawn l-issues jaqgħu taħt ministeri oħra bħal tal-ġustizzja u tal- familja u tas-solidarjeta` soċjali xorta nixtieq nagħmel appell biex lil dawn iż-żgħażagħ nagħtuhom iktar għajnuna.

Hemm bżonn intejbu l-istrutturi tagħna biex dawn iż-żgħażagħ ngħinuhom joħorġu mill-vizzju tagħhom biex bir- rieda tajba ta' kull parti konċernata jkunu jistgħu jerġgħu jintegraw ruħhom fis-soċjeta`.

Sfortunatament dawn iż-żgħażagħ qed jiżdiedu u allura hemm bżonn li jiżdiedu wkoll il-faċilitajiet u n-nies speċjalizzati biex ikunu jistgħu jgħinuhom.

Sur President, qasam ieħor importanti li jaqa` taħt dan il-minsteru huwa l- qasam sportiv.

Huwa tajjeb li l-isport inħarsu lejh bħala mezz ta' kif ngħixu ħajja iktar f'saħħitna.

Pero` f'dan id-dibattitu rridu nitkellmu dwar l-isport minn perspettiva differenti u fuq livelli ftit iktar għolja.

Sena wara l-oħra - u dan huwa t-tielet budget tiegħi - dejjem sħaqt fuq il- fatt li wasal iż-żmien li nibdew inħarsu lejn l-isport b'mod differenti u nipproġettawh fuq livell iktar professjonali.

L-ewwel pass kien li tiddaħħal il-kultura sportiva fost iż-żgħażagħ, u l-introduzzjoni ta' l- iskola sport kien pass importanti u konkret lejn din id-direzzjoni.

Pero` naħseb li nistgħu nimxu iktar 'il quddiem jekk naħsbu bis-serjeta` biex ikollna skola speċjalizzata għall-isport.

Din il-proposta nsemmiha minn sena għall-oħra, pero` ma tissema qatt min-naħa tal-gvern u allura qed nerġa' nsemmiha biex forsi jkolli xi risposta.

Qed insemmiha wkoll għax din kienet proposta elettorali numri 81 fuq il- manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Fil-fatt fil-manifest elettorali tagħhom kien hemm imniżżel hekk:

"We will set up a specialised school for youngsters with exceptional promise in sports.

We will also give bursaries for training overseas.

Special assistance will be given to nurseries in various disciplines of sports.".

X'sar minnha din il-proposta?

Fiex wasal l-ippjanar għaliha?

L-idea wara t-twaqqif ta' din l-iskola hija li nibdew inrawmu liż-żgħar promettenti tagħna f'ambjent professjonali u fl-istess ħin jiġu ppreparati akkademikament f'diversi suġġetti.

L-importanza ta' din l-iskola toħroġ mill-fatt li għalkemm l-atleti tagħna għandhom ħafna talent, meta jmorru jikkompetu fuq livell internazzjonali jispikka l-fatt li dawn m'humiex daqstant mitfugħin fuq l-isport bħall-kollegi tagħhom barra minn Malta li jikkonċentraw biss fuq it-training.

Proposta oħra li nixtieq nagħmel f'dan ir-rigward hija li l-atleti tagħna għandhom jingħataw għajnuna finanzjarja biex imorru jagħmlu training barra minn Malta.

Issa li qegħdin membri ta' l- unjoni Ewropea naħseb li l-gvern għandu jagħmel l-almu tiegħu biex jara kif iġib fondi jew jidħol fi programmi ta' skambju biex l-atleti tagħna jmorru jagħmlu training barra biex jakkwistaw dik l-esperjenza.

Problema oħra fil-qasam sportiv hija li aħna nikkonċentraw fuq sport li huwa popolari, imma fuq livell internazzjonali ma tantx jagħtina suċċess.

Imbagħad għandna sport ieħor li m'huwiex daqshekk poplari li pero' qed jagħtina ħafna suċċess.

Qed nirreferi b'mod partikolari għall-atletika, għas-snooker, għall-isparar - hawn irrid insellem lil William Chetcuti għall-unur li għamlilna fuq livell internazzjonali - u r-rugby.

It-team tar- rugby qed jirregalalna suċċess wara l-ieħor u naħseb li huwa tajjeb li ngħidu xi ħaġa dwar ir-rugby.

Għal min ma jafx it-team tar-rugby ikkontribwixxa bi Lm300,000 lill-ekonomija ta' pajjiżna, u qed jinformawni li s-sena d-dieħla dan l-ammont huwa mistenni li jiżdied.

Għaliex?

Għax dawn jospitaw teams barranin u meta jiġu dejjem iħallu xi ħaġa warajhom.

Pero` għandna problema li m'għandniex pitches biżżejjed.

Għandna pitch wieħed u meta jkollna lil dawn it-teams barranin nispiċċaw li jkollna xi 200 player f'daqqa biex jipprovaw jagħmlu t-training.

Diffikulta` oħra li għandhom hija li l-international rugby board għandu Lm30,000 x'jagħti fi grants lit-team tar-rugby pero' bil-kondizzjoni li jkollhom titlu fuq il- pitch tagħhom.

Allura peress li t-team tar-rugby qed jikkontribwixxi tant għall-ekonomija ta' pajjiżna nħeġġeġ lill-gvern li jgħin lit-team tar-rugby u jikkonċedihielu t-titlu fuq l-art.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kunsill għall-isport li jidher li ma tantx qed jiffunzjona tajjeb.

Dan il-kunsill ġie allokat Lm420,000 u nista` ngħid li m'huwiex qed jilħaq l-għanijiet tiegħu, speċjalment dak ta' watchdog biex jara jekk dawk il-clubhouses li sena u nofs ilu ngħatatilhom proprjeta` hux qed jużawha għal skopijiet sportivi u mhux spekulattivi.

Irrid nirreferi wkoll għas-saga li kellna din is-sena - nispera li ma tirrepeti ruħha qatt - bejn il-kunsill għall-isport u l-KOM.

Dawn kellhom diverġenzi kbar bejniethom u hija xi ħaġa tal-mistħija li fil- qasam ta' l-isport flok nispiċċaw li jkollna għaqda nispiċċaw li ninfirdu bil-kbir.

Sur President, baqagħli ħafna xi ngħid pero` qed jgħiduli li l-ħin għad- dispożizzjoni tiegħi għadda.

Nagħlaq billi nappella lill-gvern biex jagħti kas bis-serjeta` ta' dak li qed tgħid l-oppożizzjoni ħalli l-poplu verament jgħix aħjar bil-fatti u mhux bil-paroli.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, jiena se nittratta l-qasam tax-xogħol.

Proprju ġimgħa ilu kellna dibattitu fuq il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ li kien dibattitu li minnu ħarġu ħafna affarijiet pożittivi.

Pero` għad baqa` ħafna affarijiet li fl-opinjoni tiegħi wieħed irid jiċċarahom.

Mis-sitwazzjoni preżenti jidher ċar li dan il-gvern huwa gvern ta` ħafna paroli.

Huwa gvern ta' diskussjonijiet madwar l-imwejjed, gvern tal- pjanijiet fuq il-kotba, gvern tal-laptops u gvern ta' l-istudji u tar- rapporti.

Minn dan kollu x'qed jieħu l-poplu Malti?

Il-ħaddiema Maltin u Għawdxin x'qed jiggwadanjaw?

Nista' ngħid li jidher ċar li l-ħaddiema Maltin u Għawdxin bħalissa għaddejjin minn mewġ imqalleb ħafna.

Mhux talli hekk, talli jridu jagħmlu tajjeb huma stess għat-tberbiq tal-flus min-naħa tal-gvern u għall-piż tat- taxxi li dejjem qed jiżdiedu.

Jiġifieri l-familji tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin apparti li qed ikollhom jiffaċċjaw dawn il-problemi kollha, il- gvern qed jgħabbihom b'aktar piżijiet, u dawn dejjem jiżdiedu.

Fil-fatt l- gvern stess qal li s-sena d-dieħla d-dħul mit-taxxi se jiżdied b'bejn Lm46 miljun u Lm51 miljun.

Kieku qegħdin naraw l-opportunitajiet ta' xogħol għall-ħaddiema Malti dejjem jiżdiedu wieħed jgħid paċenzja, u nieħdu gost li qed isir hekk.

Kieku n-nisa Maltin qed igawdu minn xi żieda straordinarja fl-impjiegi tagħhom ngħid paċenzja wkoll.

Imma ħlief b'sensji bil-mijiet, qtigħ ta' qalb u futur inċert ta' koppji żgħażagħ m'aħniex nisimgħu.

F'dan l-aħħar jiem, minn mindu ġiet imħabbra ż-żieda fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, iltqajt ma' diversi koppji żgħażagħ li tant se jkunu magħsura b'dawn il-kontijiet li qegħdin jaħsbuha bis-serjeta` li jitilqu minn pajjiżna.

Din hija r-realta`, imma sfortunatament għandna gvern li filwaqt li jkompli għaddej f'din id-direzzjoni jipprova jiddieħak bil-poplu, bl- oppożizzjoni u b'kulmin jipprova jikkuntrarjah.

Imma jiena ngħidilhom li r- realta` qiegħda hemm barra u mhux hawn ġew.

Jekk dawn in-nies inqatgħu mir- realta` minħabba li qegħdin jipprovaw jipproġettaw kollox minn madwar l- imwejjed tagħhom, din hija l-ikbar sfortuna li għandna f'pajjiżna.

Nistaqsi jien: Fejn hu x-xogħol garantit?

Fejn huwa x-xogħol li kellu hu stess jiġri u jsus wara l-ħaddiema?

Fejn hu s-serħan il-moħħ?

Insejtu kemm ħambaqtu u werwirtu nies bil-kuxjenza soċjali?

Għadni niftakar lill-Onor.

Lawrence Gonzi, illum prim minsitru, iħabbat kemm jiflaħ fuq sidru u jħambaq fuq il-kuxjenza soċjali.

Qed naraw gvern li huwa fallut mill-ideat u mill-ħeġġa biex jagħmel il-ġid għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Qed naraw gvern li huwa inkonsistenti għall-aħħar fuq dak li jagħmel fuq binarju u fuq kif jittratta l-ħaddiema fuq binarju ieħor.

Eżempju ċar daqs il-kristall għandna l-kwestjoni tat-tarzna.

Wara li kienu jgħidu li t-tarzna ma kentix għadha vijabbli u raw kif għamlu biex ħeġġew lill-ħaddiema joħorġu fuq l-early retirement scheme, illum nafu li t-tarzna hija miżgħuda b'ħaddiema Bulgari, Jugoslavi u Polakki li huma mħallsin iktar minn ħutna Maltin li għadhom jaħdmu fit-tarzna.

Sfurzajtu mijiet ta' ħaddiema tat-tarznari biex joħorġu fuq l-early retirement schemes biex imbagħad toqogħdu twerwru lill-poplu Malti bil-problema tal- pensjonijiet u tgħidulhom li l-ammont ta' ħadidema paragunat ma' l-ammont ta' pensjonanti dejjem qed jonqos.

Imma tafu x'intom tagħmlu?

Dawn huma affarijiet li ma jreġux.

Ngħidu ħaġa u nagħmlu oħra.

Filli ngħidu li rridu nkabbru l-workforce u filli naraw kif nagħmlu biex intajru l-ħaddiema tagħna 'l barra!

Sur President, kwestjoni li dejjem tqum hawn ġew u anke barra hija dik ta' kif inqabblu l-figuri tal-qgħad, l-imbierek labour force survey u l- headcount ta' l-ETC.

Nerġa' niġi għal dan l-argument li qbadna f'din il- kamra ġimgħa ilu u ntenni li l-gvern qed ibażwar il-figuri tal-qgħad li ħerġin mill-ETC.

Dan qed ngħidu bl-ikbar responsabbilta` u jekk il-gvern m'għandux faħam miblul messu jistieden lilna, bħala partit Laburista u speċjalisti oħra f'dan il-qasam biex iħalluna neżaminaw il-figuri interni ta' din il-korporazzjoni, ħalli verament inkunu nafu kif qed jiġu mbażwra l- figuri tal-qgħad bħalissa.

Il-ġimgħa l-oħra, il-ministru fil-winding-up tiegħu rigward l-estimi ta' l-ETC qal li aħna ta' l-oppożizzjoni dejjem insemmu l-figuri tal-qgħad li joħorġu mil-labour force survey imma ma nsemmux il-fatt li l-istess labour force survey jgħid ukoll li l-figura tal- gainfully occupied żdiedet ukoll.

Qal ukoll li ma jistax ikun li wieħed jikkwota dawn il-figuri mingħajr ma jgħid li skond il-head count ta' l-ETC il-figura tal-gainfully occupied żdiedet ukoll.

Jiġifieri hu qal li ż- żewġ surveys qed jindikaw li l-gainfully occupied f'pajjiżna żdiedu.

Jiena ngħidlu li hawnhekk kompla tefa` l-ġebla fuq saqajh għax għalkemm huwa veru li miż-żewġ surveys jidher li l-gainfully occupied żdiedu, jidher ċar li minn dak li qed jurina l-labour force survey, li huwa xjentifikament iktar korrett, perċentwalment il-qgħad żdied ħafna iktar milli qed juri l- head count ta' l-ETC, li qed jindika li l-qgħad naqas.

Imbagħad jiġi l- prim ministru jiddieħak bil-kap ta' l-oppożizzjoni u jerġa` jgħid li l- labour force survey juri li għandna iktar qgħad għax l-age bracket li jinkorpora fih hija ferm ikbar minn dik ta' l-ETC għax jibda minn 15-il sena sa 64 sena.

Imma l-prim minisru ma jafx li jekk iqabbel labour force survey ma' ieħor isib li hemm indikazzjoni ċara li l-qgħad xorta żdied?

Jiġifieri anke jekk l-argument li l-labour force survey jaqbad age bracket ikbar huwa favorih xorta waħda l-istess sistema qed tindika li l-qgħad żdied meta tara l-labour force survey tas-sena l-oħra.

Irrid ngħid ukoll li bilfors li l-gainfully occupied population tiżdied.

Għaliex?

Għax l- ewwelnett matul din l-aħħar sena kellna splużjoni ta' xogħol part-time.

Jiġifieri fejn qabel kellek xogħol wieħed full-time, illum dan qegħdin niddividuh bejn tnejn jew tlieta.

Allura bilfors il-gainfully ocupied population tiżdied fil-pajjiż.

Imma ma nistgħux nidħku bil-poplu b'dan il- mod.

Jiena naf b'każi - mhux se nsemmi ismijiet – fejn ħaddiema part-timers li l-uniku introjtu tagħhom huwa mill-part-time qegħdin jiġu abbużati bl-iktar mod xokkanti.

Per eżempju, ikollok ħaddiem li jiġi impjegat ma` "XY" limited għal 19-il siegħa u l-istess ħaddiem jerġa` jiġi impjegat minn "XY" holdings limited li jkun l-istess proprjetarju, imma jkollu denominazzjoni differenti fil-kumpannija, għal 19-il siegħa oħra.

U x'jieħdu dawn il- ħaddiema bħala benefiċċji?

Ma jieħdu xejn!

Nonostante dan, fil-figuri tax- xogħol tal-pajjiż dan il-ħaddiem qed jimmarka li jokkupa żewġ jobs.

Effettivament dan m'huwiex minnu u din hija r-realta` ta' pajjiżna.

Raġuni oħra għalfejn qed tiżdied il-gainfully occupied population, sa ċertu punt b'mod artifiċjali, hija l-kwestjoni tal-ħaddiema stranġieri li qegħdin jiġu impjegati b'mod mgħaġġel ħafna mill-ETC.

Effettivament dawn ukoll qegħdin jaffettwaw il-figuri tagħna.

Nafu li wħud minn dawn il-ħaddiema lanqas ikollhom kondizzjonijiet tajbin.

Sur President, l-indikazzjonijiet li għandna huma ċari daqs il-kristall u dawn juru li fil-qasam tax-xogħol għandna kriżi.

Ħadd ma jista' jmeri s- sewwa magħruf.

Nafu li aħna għandna l-anqas rata ta' attivita` fis-suq tax- xogħol.

Biex nagħtih krettu lill-ministru rrid ngħid li l-ġimgħa l-oħra għamel aċċenn għaliha, u din tinkwieta lilu u tinkwieta lili u lil kulħadd.

F'pajjiżna għandna l-inqas rata ta' attivita` fis-suq tax-xogħol mill- pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Eworpea, ħlief dik tal-Polonja.

Għandna t- tieni l-inqas rata ta' parteċipazzjoni femminili fis-suq tax-xogħol fl- Unjoni Ewropea, u għalkemm smajna ħafna rettorika fuq dan is-suġġett għadna sejrin lura bħall-granċ f'dan il-qasam.

Minkejja li s-sena l-oħra l-gvern ħabbar in-national action plan xorta waħda m'aħna qed nottjenu xejn f'dan ir-rigward.

Il-qasam tal-manifattura rreġistra tnaqqis ta' Lm7 miljun f'investiment.

Proprju Illum stess kien hemm artiklu fil-ġurnal "The Malta Independent" intitolat "Manufacturing still suffering from low order books: Production expectations more upbeat in October", fejn l-FOI qed tgħid lill-gvern li "industrial confidence was negative both in September and, to a lesser extent, in October".

Imbagħad iktar 'il quddiem, fl-istess artiklu, jingħad li "employment expectations balance in October remained negative and registered substantial deterioration compared to that registered in September."

Fl-istess artiklu wkoll jingħad li "industrial confidence for the investment goods sector shows a significant downturn in confidence from September to October."

Meta ngħidu dan kollu ma ngħiduhx biex nieħdu xi vantaġġ politiku minnu.

Dawn l-affarijiet lilna jweġġgħuna, u jweġġgħuna bil-kbir għax aħna nafu li wara dawn l-affarijiet kollha hemm il-familji Maltin u Għawdxin li l-introjtu tagħhom jiddependi fuq ix-xogħol u li sfortunatment sejrin lura bħall-granċ.

Nafu wkoll li l-istess savings ratio ta' dawn il-familji ta' dawn il- ħaddiema qiegħed dejjem qed jitnaqqar, b'mod speċjali issa anke b'dawn l- imberkin surcharges tad-dawl u ta' l-ilma u tal-fuel.

Sfortunatament il- familji tal-ħaddiema dejjem sejrin lura u l-gvern m'huwiex qiegħed jagħmel biżżejjed.

Qiegħed isir ħafna xogħol siewi mill-ETC imma sfortunatament l- istess gvern qiegħed ipoġġi lill-ETC f'sitwazzjoni tant u tant diffiċli li l-efforts tagħha m'humiex qed ikunu biżżejjed.

Inutli imbagħad nagħtu daqsxejn window dressing u nipprovaw nippreżentaw figuri lill-poplu Malti u Għawdxi li juru li l-qgħad qiegħed jonqos għaliex nafu, kif diġa` għedt, li mill-istess labour force survey joħroġ li dan m'huwiex minnu.

Importanti li lill-gvern ngħidulu li this is too little and too late.

Sur President, bħalissa għandna l-problema tad-Denim u l-Lloyds.

Nafu li hemm kważi madwar 1,000 impjieg involut u se jkollna problemi oħra li qed joħloq il-gvern stess bil-politika żbaljata tiegħu.

Per eżempju, xi jumejn ilu ġie pazjent tiegħi minn minn Santa Luċija li jaħdem mal-VF u qalli li peress li huma jaħdmu bil-unit hour, jiġifieri jitħallsu bis-siegħa siegħa u nofs, issa biż-żieda li ta l-gvern minħabba s-surcharges li ħoloq huwa stess iż-żieda tagħhom fil-paga trid titla` iktar minn Lm4 fil-ġimgħa biex tagħmel tajjeb minħabba din il-problema tal-unit hour.

Konsegwentement meta aħna nafu li hawn problema fil-qasam tat-tessuti, u nafu li l-VF diġa' għandha problemi, erbat ijiem oħra se jkollna problema ta' fabbrika kbira oħra f'pajjiżna jekk ma noqogħdux attenti kif naqbdu u nfasslu t-taxxi bl- addoċċ fuq il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Sur President, jiena onestament nixtieq nara lill-ministri tal-gvern preżenti, jekk hemm bżonn, iterrqu ma l-irjiħat kollha tad-dinja biex jattiraw ix-xogħol lejn pajjiżna għaliex din is-sitwazzjoni saret intollerabbli.

Is-sitwazzjoni fil-qasam tax-xogħol, speċjalment fil- manifattura u l-industrija saret intollerabbli.

Hawn sfreġju sħiħ fiha u hemm bżonn li mill-aktar fis possibbli - jekk hemm bżonn anke bl-għajnuna tagħna, għaliex le? - naħdmu flimkien spalla ma' spalla biex inġibu x- xogħol f'pajjiżna għall-ġid tal-familji Maltin u Għawdxin.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u issa l-ħin kollu li fadal huwa tal-gvern.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, l-Onor.

Justyne Caruana fid-diskors tagħha qalet li kien hemm żagħżugħ li kitbilha li kien xeba' jgħix.

Jiena naħseb li wisq probabbli dan kien għadu kemm sema` xi diskors tal-kap ta' l- oppożizzjoni jew ta' Manuel Cuschieri, jew inkella ta' xi wħud mill- kelliema li jitkellmu f'dan il-parlament għax bil-mod li jitkellmu jpenġu kollox iswed, kollox ħażin, dlam, diżastru kullimkien u ħadd ma jaf x'inhu jagħmel.

Naħseb li dawn huma affarijiet li wieħed m'għandux jagħmilhom.

Meta wieħed jikkritika jrid jikkritika b'tali mod li lill-poplu Malti nagħtuh fiduċja f'diversi oqsma, fosthom f'dak taż-żgħażagħ, l-isport, u l- edukazzjoni.

Rigward il-qasam tax-xogħol, jiena ħsibt li l-oppożizzjoni se tilqa' l- isfida li għamiltilha kemm il-darba biex naraw min minn dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol qiegħed ġenwinament u verament jirreġistra għax- xogħol.

Jien ħsibt li l-Onor.

Chircop se jipproponi, per eżempju, li naqblu li l-ETC għandu jkollha sistema aħjar ta' kif tara u tinvestiga sew min verament qiegħed jaħdem u fl-istess ħin jieħu l-benefiċċju soċjali.

Mhux kemm-il darba smajna b'nies li jibagħtu għalihom għax ikunu sabulhom impjieg u jġibulhom xi skuża biex ma jimpjegawhomx, min jgħidilhom li jbati b'dahru u ma jistax jerfa` u min jgħidlhom li ma jridx jagħmel overtime u ħafna skużi bħal dawn.

Taqbel l-oppożizzjoni li, per eżempju, nqabbdu kumpannija privata li tagħmel l-investigazzjoni dwar min qed jirreġistra u qed jaħdem?

(Interruzzjonijiet) Mela la taqblu għax ma tissuġġeruhiex?

Naħseb li jkun tajjeb li jkollna kumpannija li tinvestiga ħalli jkollna provi ċari u konkreti ta' min qed jaħdem illegalment jew inkella qed jirreġistra għax- xogħol u jirrifjuta li jieħu x-xogħol billi jġib ħafna skużi banali.

Jekk dawn huma affarijiet li naqblu fuqhom iż-żewġ naħat, allura għandna naraw kif nagħmlu ħalli nibdew nattwawhom għax b'hekk inkunu nistgħu nassiguraw li l-benefiċċji soċjali qed jeħodhom min verament ħaqqu u mhux min qed jaħdem u fl-istess ħin jirreġistra għax-xogħol.

Meta nagħmlu dawn l- affarijiet inkunu qed nagħmlu ġid lil pajjiżna.

Jiena ħsibt li l-oppożizzjoni se toħroġ b'xi ideat validi u innovattivi biex noħolqu sistema għall-public private partnerships li l-prim ministru semma fid-diskors tiegħu.

Imma mill-oppożizzjoni fuq affarijiet bħal dawn ma tisma` xejn meta nafu kemm huwa tajjeb li noħorġu b'ideat validi u innovattivi ħalli nkunu nistgħu nibqgħu noħolqu x-xogħol.

Jien nista' nikkwota minn rapport tal-GWU dwar il-free movement of persons and services.

F'dan ir-rapport li kien għamel Alfred Grixti - lil dan nisimgħuh ħafna fuq is-super one - kien intqal li kif nidħlu fl-Unjoni Ewropea jkollna 7,500 Sqalli li jiġu biex jaħdmu hawn Malta.

Jiena nistaqsi lill- oppożizzjoni: Rajtuhom lil dawn l-Isqallin jaħdmu f'pajjiżna?

Issa li ilna fl-Unjoni Ewropea fuq sena kif ma seħħx dak li pprveda Alfred Grixti?

Naħseb li l-oppożizjzoni kienet qalet dawn l-affarijiet biex tbeżża' u llum ma tridx tisma` iktar dwarhom.

Jiena lil dak iż-żagħżugħ li qata` qalbu ngħidlu biex jagħmel bħal żgħażagħ oħrajn li lesti jużaw l-informatika, lesti li jsiefru, lesti li jibdlu l-mod ta' kif jgħixu u jitgħallmu l-IT.

Biex nuri kif qed jgħixu ż-żgħażagħ tagħna nikkwota minn dak li qal Prof. Anthony Abela.

Dan qal li meta mqabbla ma' żgħażagħ oħra fl-Ewropa - issa sirna nħobbu ħafna nqabblu ma' l-Ewropej - iż-żgħażagħ Maltin huma fost l- iktar li għandhom flus, erbgħa minn kull għaxra għandhom xogħol regolari u tnejn minn kull għaxra jieħdu l-istipendju.

Dawn huma affarijiet li ma qalhomx xi politiku, imma qalilhom Prof. Anthony Abela.

Meta nħarsu madwarna u naraw kemm hawn subscribers tal-mobile telephones, tal-cable television u ta' l-internet wieħed mill-ewwel jirrealizza li pajjiżna qed jinbidel, iż-żgħażagħ qed ibiddlu l-mod ta' kif jgħixu.

Anke l-mod ta' kif għadna nagħmlu l-edukazzjoni qed jinbidel.

Fi żmien gvernijiet oħra laburisti biex ikollok computer kont trid tiffirma karta li mhux se tkeċċi lin-nies mill-impjieg tagħhom.

Imma llum noħorġu rapport li jgħidilna kemm żgħażagħ jużaw l-internet, kif jużawh u affaarijiet oħra.

Irridu nifhmu li huwa importanti li f'dawn l-affarijiet nimxu 'l quddiem.

Sur President, l-Onor.

Carmelo Abela meta kien qed jitkellem fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni qalilna li bejn l-1996 u l-1998, fi żmien gvern Laburista, kienet saret manutenzjoni estensiva fuq 160 istituzzjoni edukattiva.

Ma qalilniex 160 skola imma 160 istituzzjoni edukattiva.

Tbażwar ftit 'l hemm u tbażwar ftit 'l hawn, tibdel kelma 'l hemm u tibdel kelma 'l hawn, minn skola morna għal istituzzjoni.

Insomma issa sirna mdorrijin nisimgħu bit-tbażwir!

L-Onor.

Abela semma wkoll il-Liceo Vassalli.

Niftakar li biex fi żmieni jkollna computer kellna nagħmlu lotterija l-Liceo Vassalli.

Illum jekk tistaqsu lit-tfal tagħna mill-ewwel jgħidulek jekk għandhomx il-mezzi biex wieħed ikompli miexi 'l quddiem.

Qalilna l-prim ministru li fi ftit xhur oħra se ndaħħlu l-euro.

Issa nafu li kif tidħol il-euro, il-kotba tal-matematika fl-iskejjel tagħna rridu nbiddluhom u nispera li nisimgħu xi ħaġa dwar dan għax naħseb li ż-żgħażagħ tagħna għandhom ikunu jafu x'se jsir f'dan ir-rigward.

Jiena ħsibt li tan- naħa l-oħra se jgħidulna kemm hija tajba l-idea li jkollna l-eko-skola biex liż-żgħażagħ inkunu nistgħu nderruhom l-ambjent tajjeb mhux biss fl- iskejjel, imma anke fid-djar tagħna.

Sur President, nixtieq nirreferi wkoll għar-rapport dwar l-inclusive and special education review li kien rapport tajjeb ħafna.

Fil-fatt ma jidhirlix li smajt kritika fuqu min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Hawnhekk nixtieq nagħmel aċċenn għall-parti fejn dan ir-rapport jitkellem dwar id- dyslexia għax qiegħed jiġbdilna l-attenzjoni u jgħidilna biex noqogħdu attenti għax din hija kondizzjoni li qed tikber fost il-popolazzjoni studenteska ġewwa pajjiżna.

Nispera u nawgura li anke f'dan is-settur inkunu qed nagħtu l-attenzjoni neċessarja bħalma nagħtu l-attenzjoni neċessarja f'dak li għandu x'jaqsam mal-persuni b'diżabilita`.

Ċertament li fl-edukazzjoni rridu nkomplu ninvestu.

Jekk wieħed imur għad-diskors tal- budget 2005 isib li l-investiment fil-qasam ta' l-edukazzjoni żdied bi Lm13 miljun u tela` għal Lm103 miljuni.

Din is-sena baqa` jiżdied u qegħdin naraw li n-nefqa tal-gvern għall-qasam edukattiv telgħet għal Lm108 miljun.

Aħna ma nbażwrux fl-edukazzjoni.

Aħna nixtiequ l-aħjar kemm għal uliedna kif ukoll għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Jiena nemmen li fl-iskejjel tagħna għandu jkollna iktar faċilitajiet sportivi, u jekk dawn ikunu se jintużaw mill-għaqdiet sportivi tagħna wara l-ħin ta' l-iskola, dawn għandhom jiġi ċċarġjati prezzijiet raġonevoli.

Jiena nemmen li l-isport għandu jingħata kull opportunita`.

M'għandux ikollna skola waħda partikolari dedikata għat-taħriġ fl-isport, imma kull skola għandha tkun attrezzata b'faċilitajiet sportivi u b'teachers tal-PE għax kulħadd għandu jieħu sehem fl-attivitajiet sportivi.

Nixtieq li fl-aħħar nitkellem għal ftit mumenti dwar it-turiżmu sportiv f'pajjiżna.

Jiena nemmen li t-turiżmu sportiv għad irridu nkabbruh f'dan il-pajjiiż.

Irridu nifhmu aktar l-importanza li bil-faċilitajiet sportivi tajbin li għandna llum nistgħu niġbdu aktar turiżmu sportiv lejn pajjiżna.

Għalhekk huwa importanti li jkollna aktar professjonalita` f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-isport.

Jiena nieħu pjaċir li s-sena d-dieħla, kif tħabbar ukoll mill-ministru, se jkollna konferenza nazzjonali relatata ma' l-isport f'pajjiżna għax dan jorbot max-xogħol li qed jagħmel il-KMI flimkien mal- KOM.

Importanti li nibqgħu ngħinu lill-assoċjazzjonijiet sportivi ħalli jkollna aktar nies li jmorru 'l quddiem u jagħmlulna unur barra minn Malta fil- qasam sportiv.

Rajna sportivi bħat-tiratur William Chetcuti, nies li jilagħbu l-billiards u t-team tar-rugby, li għamlulna unur barra minn Malta.

Qegħdin nifhmu li l-football m'huwiex l-uniku sport li għandna f'pajjiżna.

Irridu nibdew naħdmu minn issa biex għas-sena 2007 f'Monaco jkollna l-aħjar u l-aqwa suċċessi li jista' jkollna.

Kellna wkoll lil Joseph Mifsud u Massimo Cremona li ħadu sehem f'kompetizzjoni tat-table football f'Wales u għamlu unur ukoll għal pajjiżna.

Naħseb ukoll li rridu naraw kif lil dawk li jagħtu sponsorship għall-isport, b'xi mod jew ieħor naġevolawhom xi ftit.

Naf li l-finanzi tal-pajjiż irridu nżommuhom fis-sod, pero` rridu nifhmu wkoll li min ikun qed jgħin lill-isport ikun qed jgħin ukoll liż-żgħażagħ tagħna.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Clyde Puli.

ONOR.

CLYDE PULI: Sur President, huwa evidenti li l-budget li għadu kif ġie ppreżentat lilna mill-prim ministru huwa eżerċizzju serju fit-tfassil ta' strateġija għaqlija li tkompli tassigura t-titjib fil-kwalita` tal- ħajja li issa kull wieħed u waħda minna tant drajna ngħixu f'dawn l-aħħar snin.

Bħal kull pjan serju dan il-budget jidher li qed jifhem b'mod ċar iċ- ċirkostanzi li fihom qiegħed jopera pajjiżna.

Jidher li għal darb'oħra dan huwa budget li studja sew l-isfidi li ġġib magħha din id-dinja globalizzata li mponiet bidliet kbar fuq kull qasam soċjali.

U jekk ir-realtajiet ta' madwarna huma differenti minn dawk li kienu l-bieraħ, m'huwiex ovvju għalina lkoll li sfidi ġodda jirrikjedu wkoll soluzzjonijiet daqstant ieħor ġodda?

Dan il-budget, bħal ta' qablu, jinkludi numru ta' inizjattivi indirizzati lejn it-tkabbir ekonomiku u lejn il-ġenerazzjoni ta' impjiegi.

Dawn l- inizjattivi huma konxji li l-metodi, l-investimenti, is-snajja` u anke l- ħiliet antiki tagħna m'għadhomx daqstant rilevanti għalina li qed nippretendu li nikkompetu f'suq globali li b'forza qiegħed jeżiġi minna li nkunu dejjem aktar innovattivi u kompetittivi.

Madanakollu, kif għedna kemm-il darba l-kondizzjonijiet attraenti għall-investiment f'pajjiżna ma jiddependux biss minn inċentivi fiskali min-naħa tal-gvern, iżda jiddependu wkoll milli investitur ikollu workforce ta' kwalita` bil-ħiliet u s-snajja` kollha neċessarji.

Ħafna minn dawn huma snajja` relattivament ġodda u allura jeħtieġ li aħna bħala gvern ukoll inkomplu ninvestu bil-qawwi fihom.

Kulħadd japprezza li gvernijiet nazzjonalisti, wieħed wara l-ieħor, mill- indipendenza 'l hawn dejjem għarfu li pajjiżna, nieqes kif inhu mir-riżorsi naturali, ma setax ma jinvestix bil-qawwa kollha proprjament fir-riżorsa umana, jiġifieri fil-ħiliet ta' kull wieħed u kull waħda minna.

Sur President, gvernijiet nazzjonalisti qatt ma ħarsu lejn l-edukazzjoni sempliċement bħala t-timbru ta' l-elite tas-soċjeta` biss, iżda aktar minn hekk ħarsu lejha bħala għodda li l-poplu tagħna għandu bżonn biex jagħmel suċċess mill-indipendenza tiegħu kemm demokratikament kif ukoll ekonomikament.

Kien għalhekk li l-gvern Nazzjonalista sa minn kmieni fl- 1970 kien introduċa t-tagħlim bla ħlas fl-universita` ta' Malta, għax dejjem emmen li l-poplu tagħna mhux biss huwa poplu ħawtiel iżda poplu kapaċi li meta mogħni bil-ħiliet neċessarji jista' jimxi 'l quddiem u jirnexxi daqs popli oħra bil-bosta akbar minnu.

Kien dan it-twemmin li dejjem wassal lill-gvern Nazzjonalista li jfittex jattira lejn pajjiżna xogħol li għandu valur miżjud għoli, u dan kuntrarju għall-politika dominanti ta' cheap labour offrut lil nies mingħajr taħriġ u pagi baxxi offruti lill-ħaddiema tagħna fis-snin sebgħin u tmenin.

Matul is-snin meta kkumbattejna kontra kull kurrent sabiex wettaqna l- viżjoni tagħna ta' demokrazija kristjana bil-libertajiet kollha li ġġorr magħha konna l-ħin kollu konxji li ċ-ċavetta tas-suċċess kienet tinstab primarjament fl-edukazzjoni.

U din iċ-ċavetta ta' suċċess qiegħda ssir dejjem iktar rilevanti fid-dinja moderna fejn il-ħiliet ta' kull wieħed u kull waħda minna saru jiswew aktar mill-makni u mill-proprjeta`.

Din is- sena l-gvern qiegħed ikompli jikkonferma t-twemmin tiegħu fl-edukazzjoni u qed jerġa' jinvesti s-somma record ta' Lm110 miljun fl-edukazzjoni, liema somma wieħed jista' jargumenta li tammonta għal parti sostanzjali min-nefqa tal-gvern.

Iżda filwaqt li dan huwa veru huwa diffċli ferm li xi ħadd jargumenta li l-flus minfuqa m'humiex imberkin sa l-aħħar ċenteżmu.

Wieħed ma jistax ma jinnotax, biex nikkonkretizzaw ftit id-diskussjoni, li llum wara li erġajna waqqafna l-MCAST, dan qed jilqa` fi ħdanu 4000 student.

L- universita` li fl-1987 ipproċudiet 270 gradwat, illum tipproduċilek 2,700 gradwat.

Din l-istess universita` llum fost il-popolazzjoni tagħha għandha 56% mis-sess femminili, jiġifieri għandna universita` u politika li qed tkattar ukoll l-ugwaljanza.

L-istess suċċessi huma reġistrati jekk inwessgħu wkoll l-osservazzjoni tagħna għall-edukazzjoni ogħla b'mod ġenerali.

Biżżejjed ngħidu li minn 10,600 student fl-edukazzjoni ogħla fl-1994 issa tlajna għal 20,000, kważi d-doppju f'għaxar snin.

M'hemmx dubju li l-istipendji kollha kellhom is- sehem tagħhom ukoll f'din il-qabża kulturali.

Iżda anke hawnhekk il-gvern kien għaqli li għaraf li r-riżorsi disponibbli jużahom bl-aħjar mod possibbli.

Is-sistema tal-lum mhux biss qiegħda tassigura stipendju bażiku lil kulħadd u mhux biss qed tassigura għajnuna supplimentari lil min jeħtieġ l-għajnuna, iżda qed tassigura wkoll li tinċentiva l-istudju tax- xjenza u t-teknoloġija ta' l-informazzjoni, ħiliet li tant huma neċessarji biex pajjiżna jirnexxi fit-taqtiegħa tas-suq globali.

Issa jiena ma nistax nifhem kif l-oppożizzjoni ma tistħix issemmi l-kelma "stipendji", aħseb u ara kemm tikkritika t-tibdil li fassal b'tant għaqal il-ministru.

Ippermettili nfakkar, Sur President, li qabel ma rebħu l-gvern ta' għomor qasir fl-1996 tal-labour kienu wegħdu, l-ewwel permezz tal-programm elettorali, it-tieni permezz ta' stqarrija għall-istampa mill-kelliem ta' l- edukazzjoni u t-tielet permezz ta' ittra lill-istudenti nfushom mill-Onor.

Alfred Sant innifsu, li huma kienu jemmnu fis-sistema ta' stipendji kif kienet dak iż-żmien.

Imbagħad sena wara, meta d-deficit spara d-doppju ta' dak li jgħidu li sabuħ, ma ddejqu xejn jipproponu li s-sistema ta' l- istipendju kellha tinbidel.

F'daqqa waħda ma bqajniex nitkellmu fuq id-dejn li kienu qed iġorru dawn iż-żgħażagħ tagħna u kienu mġiegħla jiddejnu biex jieħdu nofs l-istipendju li mbagħad wara kellhom iħallsuh meta jiggradwaw.

Issa jekk meta fl-1997 l-ispiża fuq l-istipendji kienet biss ta' Lm5.3 miljun, gvern Laburista li kien ippropona li jnaqqas l-istipendju u l- kumplament idejnu lill-istudenti, tgħid x'kien jagħmel illum kieku ipotetikamet qiegħed iħallas kif qed inħallsu aħna, Lm8.2 miljun ta' stipendji?

Ma ppretendejtx u lanqas se nippretendi li ningħata xi tweġiba dwar dan, għax issa drajna li l-partit Laburista tista' tgħid m'għandu politika dwar xejn u allura hawnhekk m'aħniex żgur se ningħataw xi tweġiba.

Imma nista' nirriferi għad-dokument - taparsi tal-partit Laburista u taparsi mhux - "Lejn riġenerazzjoni ekonomika u soċjali".

F'dan id- dokument hemm propost, mhux biex jitnaqqsu l-istipendji, mhux biex l- istudenti jiddejnu nofsu, imma biex issa l-istudenti jħallsu għall-istess studji tagħhom.

Jiġifieri hemm propost li trid titkisser is-sistema ta' l- edukazzjoni terzjarja b'xejn kif ilha fis-seħħ sa mill-1970 meta waqqafha u ntroduċiha gvern Nazzjonalista.

Nerġa` ngħid li mhux se noqgħod ninsisti fuq xi risposta straightforward hawnhekk, iżda ħadd ma jlumni jekk jiena nibbaża l-ħsebijiet tiegħi fuq l- esperjenza ta' 22 xahar ta' gvern Laburista ġdid fejn l-istudenti kienu mitluba li jiddejnu.

Ma nixtieqx nagħti l-impressjoni li l-edukazzjoni għalina tfisser biss l-universita`.

Kien hemm numru kbir ieħor ta' inizjattivi li jixhdu proprju l-kuntrarju.

Nista` nsemmi l-computers fl- iskejjel, il-bini ta' skola ġdida fil-kulleġġ San Benedittu f'Ħal Kirkop, l- 1,500 student li jingħataw appoġġ, barra għajnuniet oħra mill-Unjoni Ewropea, korsijiet mill-ETC u ħafna inizjattivi oħrajn.

Kulħadd jaf li dan il-ministeru jinkorpora fih ukoll ir-responsabbilta` taż-żgħażagħ tagħna.

U ngħid jien: Kif nistgħu naħsbu aħjar għaż-żgħażagħ tagħna milli nassigurawlhom ekonomija b'saħħitha, ambjent nadif, xibka ta' solidarjeta` b'saħħitha u fuq kollox dinja ta' opportunitajiet biex huma jilħqu l-milja tagħhom?

Investiment qawwi fl-edukazzjoni u fil-kisba tal-ħiliet tassigura futur aħjar għal kulħadd iżda b'mod partikolari għaż-żgħażagħ tagħna u nsemmi xi ftit inizjattivi.

Fis-sena 2005, 38 għaqda taż-żgħażagħ gawdew minn somma ta' kważi Lm11,000 taħt il-youth support programme.

Mill-youth programme wkoll 20 għaqda rċevew euro 265,000 biex setgħu jorganizzaw skambji barra minn Malta.

Kellna b'kollox aktar minn 7,500 benefiċjarju, numru kbir minnhom żgħażagħ, li f'dawn l-aħħar ħames snin ta' politika għaqlija ta' gvernijiet nazzjonalisti, fil-konfront anke ta' l-Unjoni Ewropea, gawdew ftit inqas minn euro 18 miljun.

Kompliet il-ħidma tagħna fil-youth empowerment centres.

Ġie organizzat seminar biex naraw iż-żgħażagħ tagħna kif jistgħu jgawdu mill-opportunitajiet ta' l-Ewropa.

U bħalissa proprju f'dan il- mument is-sezzjoni żgħażagħ żgur li hija ddominata mill-organizzazzjoni tal- commonwealth youth forum fejn hija mistennija l-parteċipazzjoni ta' 43 pajjiż, x'aktarx l-ogħla parteċipazzjoni li qatt kellu dan il-forum.

Sur President, m'għadnix nibqa' immeraviljat meta nisma' lill-oppożizzjoni tallega falliment fis-sistema edukattiva tagħna.

Drajnihom ipinġu kollox iswed.

Jiena ma naħsibx li llum biss smajnihom ipinġu kollox iswed, smajnihom all along the way.

Tismagħhom jitkellmu tieħu l-impressjoni, per eżempju, li l-illetterati f'dan il-pajiż twieldu f'dawn l-aħħar 17-il sena.

Tismagħhom jitkellmu taħseb li dan il-gvern ma nefaqx lira fuq il- manutenzjoni u bini ta' skejjel ġodda għaż-żgħażagħ tagħna.

U mbagħad meta tisma' lill-kap ta' l-oppożizzjoni jitkellem tinduna li dawn sfortunatament qed jgħixu f'ċerta fantasija joħolmu li fi 22 xahar ta' gvern Laburista wasluna sa l-art imwiegħda fejn anke rrijabilitaw u mmodernizzaw ammont ta' skejjel li fil-fatt ma kinux jeżistu.

Sur President, 'il hinn mill-ideoloġiji u l-partiġjaniżmu, tajjeb li l- oppożizzjoni u aħna wkoll inkomplu nifhmu li huma biss pjanijiet serji u aġġornati għaċ-ċirkostanzi tal-lum li jistgħu joħolqu mpjiegi ġodda, u mhux ir-rettorika antikwata jew mases ta' nies fit-toroq.

Is-suċċess tagħna jiddependi biss minn kemm nikkultivaw il-ħiliet tagħna mhux minn kemm nikkultivaw illużjonijiet foloz.

Għandhom raġun ta' l-oppożizzjoni jitkellmu fuq l-uragan "Lawrence" għax min sema` lill-prim ministru jitkellem il-bieraħ seta` jara kif fil-verita`, il-verita` tal-fatti xejnet u ġabet fix-xejn il-kritika kollha ta' l-oppożizzjoni.

Ix-xogħol għalina jibqa' l-aħjar mezz ta' solidarjeta` għax nemmnu li permezz tax-xogħol, li għalina jfisser xogħol produttiv, inkunu qegħdin ngħinu lil kull persuna tilħaq il-milja tagħha bħala suġġett awtonomu aktar milli bħala suġġett dipendenti għal ħajtu fuq il-benefiċjenza ta' l-Istat.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, m'hemmx dubju li kull diskors dwar titjib fil-kwalita` tal-ħajja u kull diskors dwar it-tkabbir tal-ġid nazzjonali jrid jibda mill-edukazzjoni u jinbena fuq l-edukazzjoni li hija l-pern ta' kollox.

Pero` m'hemmx dubju li l-landscape edukattiv inbidel radikalment f'dawn l-aħħar sentejn.

Naħseb li dak għandu jkun il-punto di partenza.

F'dawn l-aħħar sentejn kellna paradigm shift assolut fil-mod kif tiġi mfassla, imwettqa u eżegwita l-politika edukattiva ta' pajjiżna.

Dan mhux biss għax inħolqu korsijiet ġodda, mhux biss għax issaħħet ix-xeħta vokazzjonali tal-korsijiet, mhux biss għaliex żdied in-numru ta' studenti fi kwalsijasi livell, mhux biss għax illum sirna flessibbli biżżejjed, grazzi għall-ħidma ta' dan il-ministeru, li nantiċipaw id-domanda fl- industrija tagħna bħal, per eżempju, f'dik tal-farmaċewtika u allura għandna numru ta' studenti akbar f'dawk il-korsijiet li l-industrija ta' l- IT u dik tal-farmaċewtika jkollha bżonn, imma wkoll għax għolew il-livelli ta' kwalifiki fl-MCAST li aħna waqqafna mill-ġdid wara li l-ħbieb tagħna tan-naħa l-oħra ftit tas-snin ilu kienu qatgħulu saqajh u rasu.

M'hemmx dubju għalhekk li l-landscape edukattiv inbidel f'dawn l-aħħar sentejn.

Pero` dak huwa l-passat reċenti ħafna.

Issa għall-futur, il-gvern jaf x'inhuma l-bżonnijiet?

Dażgur li jaf.

Fil-fatt qed jieħu miżuri u jelenka l-viżjoni tiegħu permezz, per eżempju, tal-pre-budget consultation document fejn fih jelenka lejn xiex qed jimmira l-gvern.

Hemmhekk hemm elenkata il-viżjoni ta' dan il-gvern fejn irid jasal biex nipprovdu lifelong education ta' kwalita`, biex ikollna edukazzjoni li twassal lejn it-twettiq massimu possibbli tal-potenzjal ta' kull persuna, biex ikollna edukazzjoni li tnissel u li sseddaq kultura li hija knowledge based, biex ikollna edukazzjoni li żżid il-competitive edge ta' Malta u biex ikollna edukazzjoni li tgħinna naslu għall-iżvilupp sostenibbli.

Dan u aktar huwa parti essenzjali mill-viżjoni spjanata fil-pre-budget consultation document.

Dawn l-aħħar sentejn jiena nistqarr li bla dubju ta' xejn kienu fost l- iktar sentejn intensivi f'dawn l-aħħar 20 sena f'dak li għandu x'jaqsam mal- ħidma tas-settur edukattiv.

Għamilna rivoluzzjoni siekta.

Meta niftakru li sa ftit ta' snin ilu kellna t-trade schools, li llum m'għadhomx jissemmew, li saru riformati u kien hemm paradigm shift komplet f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħiliet u llum għandna allura t-taħriġ vokazzjonali wieħed għandu jinduna bir-rivoluzzjoni siekta li aħna wettaqna.

F'sentejn għamilna policy review assolut.

F'sentejn implimentajna riformi fis-setturi kollha tal-qasam edukattiv kollu kemm hu, speċjalment fil-higher education bħal, per eżempju, l-MCAST.

F'dawn l-aħħar sentejn, anzi b'mod partikolari f'dawn l-aħħar ftit ġimgħat, il-ministru nieda proċess ta' tisħiħ, ta' tiġdid u ta' riforma fl-istipendji biex ikun hemm aċċess aħjar għall- istudenti u biex l-istudenti Għawdxin ikollhom aċċess aħjar, biex ikun hemm żieda fil-grants fl-iskema tal-cards għal dawk li qed isegwu korsijiet li fihom hemm dak li jissejjaħ il-high equipment cost u biex tiżdied il- kwalita` u jkun hemm għażla aħjar għall-istudenti.

Kien għalhekk li investejna iktar u iktar fl-ispazju, fil-kapaċita` ta' l- istituzzjonijiet biex jospitaw l-istudenti.

F'dawn l-aħħar sentejn immotivajna lil dan il-pajjiż u l-industrija biex sar matching aħjar biex niggwidaw lill-istudenti f'areas ġodda ta' riċerka.

F'dawn l-aħħar ġranet tnidiet l-iskema li permezz tagħha twaqqaf l-ischolarship fund biex ikun hemm livell ġdid ta' eċċellenza f'dawk l-areas fejn il-pajjiż l-aktar għandu bżonn.

F'dawn l-aħħar ftit ġranet tnidiet riforma, fost il-ħafna affarijiet li tħabbru bir-riforma ta' l-istipendji, biex ninvestu f'links bejn l-innovazzjoni, ir-riċerka u s-setturi ekonomiċi sabiex niżviluppaw knowledge transfer programmes ħalli l-gradwati jiġu mgħejjuna jiżviluppaw knowdedge based entrepreneurial acitivity.

Dan u aktar huwa spjanat fil-pre-budget consultation document.

Din hija l- viżjoni sabiex ikun hemm edukazzjoni bi standards ogħla u aħjar u quality assurance aħjar.

X'inhu allura t-thrust tal-gvern?

Lejn xiex qed jimmira l- gvern?

Fost oħrajn qed jimmira lejn in-networking.

Diġa` ġiet imnedija l- iskema tan-networking biex ikollna numru ta' kulleġġi awtonomi li jħaddnu l- livelli kollha ta' l-edukazzjoni.

Il-gvern irid jimmira biex ikun hemm unified regulation fis-sistema edukattiva kollha kemm hi u biex ikun hemm deċentralizzazzjoni fl-iskejjel ta' l-Istat kollha kemm huma.

Il-gvern qed jimmira - dan joħroġ ċar anke mill-pre-budget consultation document - għall-investiment qawwi, sħiħ, ġdid u massiċċ fl-infrastruttura fiżika ta' l-iskejjel tagħna.

Ma ninsewx li ħafna mill-iskejjel tagħna huma skejjel li nbnew fil-ħamsinijiet u s-sittinijiet.

Għalhekk il-gvern imbarka fuq multi-million project ta' kważi għaxar snin biex jinbnew skejjel ġodda u jiġu modernizzati dawk li hemm, grazzi għall-fondazzjoni ta' l-iskejjel ta' għada.

Dwar il-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada, rrid ngħid li m'ilux għamilt mistoqsija parlamentari lill-ministru u sar paragun bejn il-bini tal-lyceum ta' Santa Luċija, li hu sabiħ ferm, u l-kulleġġ San Benedittu.

M'hemmx paragun, la fit-timeframes u lanqas fl-ispiża.

Dwar il-kulleġġ San Benedittu, l-ministru ddikjara li sar fi żmien sentejn kif kien proġettat u skond l-istima oriġinali ta' Lm3 miljun.

Jiġifieri l-gvern qed jilħaq il- miri tiegħu.

Qabel ma kienx isir hekk u jiddispjaċini nisma` lill-kelliem ta' l-oppożizzjoni jgħid li l-ministru jqis il-higher education bħala ġugarell, illum jilgħab bih u mbagħad għada pitgħada jilgħab b'ġugarell differenti.

Fejn hija l-viżjoni ta' l-opożizzjoni?

Mela l-iżvilupp mhux evoluzzjoni iktar milli proċess, pass wara l-ieħor?

Ġaladarba l-ministeru jkun lesta saff partikolari - u allura f'dawn l-aħħar sentejn jew tlieta għamilna policy review assolut fil-qasam primarju u sekondarju - il-pass li jmiss huwa li issa nimxu għal riforma radikali fil-qasam post-sekondarju u terzjarju.

Ejja naraw ftit il-viżjoni tal-gvern sa l-2010.

Mill-pre-budget consultation document joħroġ li filwaqt li 23% ta' l-istudenti tagħna llum huma fil-livell terzjarju, il-gvern qed jimmira li sa l-2010 jasal għal 30%, żieda allura ta' 2,000 student.

Fejn r-rata ta' parteċipazzjoni fil- livell post-sekondarju fil-qasam vokazzjonali llum hija ta' 36%, sa l-2010 il-gvern irid iżid din il-parteċipazzjoni b'10% oħra u jasal għal 46%.

L- istudent population forecast huwa li s-7,200 student li hemm fil-livell terzjarju llum, sa fl-2010 jitla' għal 9,400.

Dan kollu, apparti li huwa viżjoni, jinneċessita investiment qawwi anke fl-istruttura għax għal iktar numru ta' studenti irid ikollok aktar spazju.

Allura anke l-expenditure bilfors ikollha tiżdied.

Fil-fatt, filwaqt li fl-1994 it-total recurrent cost fuq il-higher education biss kien ta' Lm9 miljun, fl-2000 tela` għal Lm12 miljun u s-sena l-oħra tela` għal Lm17 miljun.

Jiġifieri kellek splużjoni fl-investiment iktar milli fl-ispiża.

Allura issa għandna problemi frott il-ġid, mhux problemi frott in-nuqqas ta' ġid, kif jgħid ir- rapport Chalmers.

Ħalli ngħaddi għan-national commission for higher education.

Fejn se twassalna din?

Għalfejn il-gvern irid dan it-toy li għoġbu jsemmi l- kelliem ta' l-oppożizzjoni meta irrifera għal din il-kummissjoni li qed titwaqqaf?

Il-gvern nieda proċess ta' konsultazzjoni.

M'huwiex minnu li l- gvern mhux qed jikkonsulta.

Fl-istess dokument li ġie mniedi biex titwaqqaf in-national commission for higher education, il-gvern qed jgħid ċar u tond li dan huwa proċess ta' konsultazzjoni, u dan il-proċess jagħlaq fl-aħħar ta' dan ix-xahar.

Jekk l-oppożizzjoni għadha ma tafx, dan huwa stat ta' fatt li huwa miktub f'paġna 25 ta' dan id-dokument u jekk hija verament bonafide u ġenwinament interessata tagħti l-veduti tagħha, hija mistiedna biex tagħmel dan sa l-aħħar ta` Novembru.

Imma allura għalfejn se nwaqqfu din il-kummissjoni nazzjonali?

Għax irridu niżguraw l-eċċellenza ta` edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd biex ikun hemm kordinazzjoni tas- sinerġiji bejn l-istudenti, l-istituzzjonijiet, il-gvern u d-dinja tax- xogħol.

Dan hu l-gvern li dejjem jimraħ, iwessa`, jespandi l-orizzonti tiegħu għax huwa kommess li jżid ir-rata ta' parteċipazzjoni mhux biss fin- numri imma anke fil-kwalita`.

Għalhekk l-investiment huwa wieħed kontinwu biex l-edukazzjoni terzjarja u post-sekondarja tkompli timraħ u titjieb.

Ma ninsewx li dan ir-rapport tal-kummissjoni nazzjonali qed narawh quddiemna wara r-rapport Chalmers.

Wara li din is-sena l-gvern lesta l- iżviluppi li ried iwettaq fl-edukazzjoni obbligatorja, fl-iskejjel primarji u sekondarji, u s-sena d-dieħla se jimbarka fuq fażi importanti ta' l- iżviluppi meħtieġa fl-edukazzjoni ogħla, dik post-sekondarja, vokazzjonali u terzjarja.

Għalhekk l-ħtieġa tal-kummissjoni nazzjonali.

X'se tagħmel din il-kummissjoni, dan il-mostru, dan il-baħħ li qed tipprova tpinġi l- oppożizzjoni għax ma tistax tikkritika u allura ovvjament tipprova tiddenigra?

In-national commission trid tiżgura li jkun hemm proċess ta' appraisal u assessment kontinwu u gradwali tas-sistemi edukattivi tagħna.

Il-gvern irid jingħata l-pariri li hemm bżonn għal riformi fil-policies u l- istrateġiji u jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu riċerka idonea li twassal għal espansjoni ta' kwalita` fis-settur.

Il-metodoliġiji u s-sistemi ta' funding tal-bieraħ m'għadhomx tajbin għal għada u allura għandna bżonn reviżjoni radikali.

Għaliex?

Għax kif għedt fil-bidu numri ikbar ifissru aktar fondi u bżonn ta' kapaċita` akbar għax hemm bżonn ta' kontabilita` assoluta f'istituzzjonijiet li huma ffinanzjati mill-gvern, filwaqt - u din hija importanti - li tibqa` l-awtonomija.

Għal dan il-gvern plank importanti tal-politika tiegħu hi li l-kontabilita` timxi id f'id ma' l-awtonomija.

Din in-national commission se jkollha wkoll l-oneru li tiżgura kordinazzjoni u koperazzjoni strateġika bejn l- istituzzjonijiet post-sekondarji.

Dan id-dokument - u din hija xi ħaġa li lili taffaxinani - huwa dokument li juri kemm il-gvern huwa awto-kritiku.

Fil-fatt il-gvern ma jiddejjaqx li f'paġna 19 jelenka sett ta' mistoqsijiet biex jixprunaw u jistimulaw riflessjoni.

U qed jistaqsi: Il-programmi edukattivi li għandna bħalissa huma lkoll rilevanti?

Hemm gaps bejn id-dixxiplini available u dawk li l- pajjiż għandu bżonn?

Hemm overlaps li nistgħu nirranġaw?

Il-content prattiku u akkademiku tal-programmi tagħna huwa wieħed adegwat?

Insejna, tlifna l-focus tagħna fuq l-edukazzjoni fir-riċerka tagħna għall-over examination biex ikun hemm enfasi kważi żejjed fuq iċ-ċertifikazzjoni?

Fi ftit kliem il-pajjiż qiegħed jieħu best value for money għall-investiment sostanzjali li qed isir fil-higher education?

Dan huwa li fih dan id- dokument.

Dokument li qed jixxpruna, jistieden, jistimula u jipprovoka diskussjoni.

Għalhekk qed insaħħu l-istrutturi kollha tal-gvern.

Irridu li l-kummissjoni għall-edukazzjoni ogħla tkun responsabbli għall- kreazzjoni, għall-iżvilupp, għat-tħaddim ta' ambjent operazzjonali, biex dawk l-operaturi kollha liċenzjati, sew Maltin, barranin, tal-gvern kif ukoll tal-privat jaderixxu għal standards akkademiċi speċifiċi u jkunu soġġetti għall-iskrutinju tal-programmi tagħhom u sabiex il-mixja u l- mobilita` ta' l-istudenti bejn istituzzjoni u oħra tkun faċilitata biex tiżdied l-employability tagħhom ħalli dawn jimmassimizzaw il-potenzjal tagħhom.

Din hija l-viżjoni tal-gvern.

Din il-kummissjoni se tagħti wkoll pariri dwar l-istrategic oversight, l-espansjoni tas-sistema edukattiva, il- funding u accountability, il-quality assurance, l-accreditation u l-aċċess ekwu u ġust għall-istudenti kollha.

Dan il-gvern, nerġa` ngħid, għadu jimraħ, għadu kreattiv u għadu joħroġ b'ideat ġodda għax huwa gvern li jemmen fit-tiġdid.

Sur President, ħalli ngħaddu issa għan-national reform programme li tnieda ftit tal-ġranet ilu.

Dan huwa dokument importanti li fih qed nirrikonoxxu l- isfidi u d-diffikultajiet li għandna għall-ġejjieni.

Pero` huwa wkoll dokument li qed juri l-impenn tal-gvern b'investiment massiċċ sabiex ikun hemm din ir-riforma fil-higher education.

Tajjeb ngħidu li dakinhar tal- budget, ġimgħa ilu, fuq il-mejda tal-Kamra tpoġġiet legal notice li permezz tagħha se jitwaqqaf il-qualifications council sabiex ikun hemm uniformita` fl-istandards, fl-accreditation fis-settur vokazzjonali.

Minn dan in- national reform programme joħroġ ċar li l-gvern huwa determinat li jżid il- pass tar-riforma.

Għalhekk il-gvern huwa determinat li jnnaqqas in-numru ta' l-early school leavers.

Il-gvern se jwaqqaf direttorat ta' l-edukazzjoni ogħla biex jiggarantixxi l- kwalita` u l-inklussivita` fil-higher education, biex iżid it-taħriġ fil- computer skills, biex jistabbilixxi community technology learning centres ħalli dawk li huma bla xogħol jipprattikaw dak li jkunu tgħallmu u biex jintensifika is-servizzi ta' gwida ħalli l-istudent jagħmel l-aħjar għażla possibbli għall-karriera.

Taqta` nifsek telenka l-inizjattivi.

Dan hu s- sabiħ, li dejjem noħorġu b'ideat ġodda bi kreattivita`.

Dan id-dokument qed jipproponi wkoll it-twaqqif ta' forum bejn l-ETC, l-Universita`, l- MCAST, l-FOI u l-NSO sabiex ikun hemm kordinazzjoni u ntejbu l-matching bejn id-demand u s-supply.

Dan huwa dan gvern ta' fatti u ċifri għax il-fatti ma jmerihom ħadd, u se nsemmi ftit fatti u ċifri.

L-ispiża fuq l-edukazzjoni ta' Malta bħala persentaġġ tat-total general government expenditure hija ta' 13.3%.

Dan l- ammont huwa ogħla minn tal-Belġju, ta' Franza, l-Irlanda, l-Italja, il- Lussemburgu, l-Olanda, l-Awstrija, il-Fillandja, l-Isvezja, l-Ingilterra, l- Islanda u n-Norveġja.

L-Ispiża fuq l-edukazzjoni bħala persentaġġ tal-GDP illum waslet għal kważi 6.4% li tipparaguna tajjeb ferm mal-kumplament ta' l-Ewropa u hija ogħla minn dawk il-pajjiżi li għadni kemm semmejt.

Allura jipparaguna tajjeb ħafna anke mal-medja.

Sur President, l-evening courses f'dak li għandu x'jaqsam mal-popolazzjoni ta' l-istudenti fil-higher education fil-livell terzjarju fl-1994 kienu jammontaw għal 450, fl-2000 telgħu għal 800 u is-sena l-oħra kien hemm 2,000.

Il-popolazzjoni ta' l-istudenti tad-day courses fil-post- sekondarju u l-higher education fl-1994 kienet ta' 10,000, fl-2000 telgħet għal 13,000 u s-sena l-oħra kien hemm 17,000.

Lanqas paragun!

Jekk nieħdu l-persentaġġ ta' dawk l-istudenti li għandhom 17-il sena li qed jipparteċipaw f'xi livell ta' edukazzjoni nsibu li fl-1999 kien ta' 43% u s- sena l-oħra tela` għal 66%.

Il-persentaġġ ta' dawk li għandhom 19-il sena li qed jipparteċipaw f'xi livell ta' edukazzjoni fl-1999 kien ta' 31% u s- sena l-oħra tela' għal 44%.

Fl-1998 kien hemm 2,200 student fil-junior college filwaqt li s-sena l-oħra l-ammont tela` għal 3,100.

L-MCAST huwa suċċess assolut.

Fl-2001 kien hemm 1,600 student u s-sena l- oħra kien hemm 3,600.

Kien hemm żieda ta' studenti f'kull kors, fl- enġinerija ta' l-elettronika, fil-building and construction, fil-business and commerce, eċċ., eċċ. Fil-courses tal-lifelong learning fl-1994 it-total ta' studenti kien ta' 3,300, fl-2000 tela` għal 7,500 u din is-sena hemm 7,700.

Kif nipparagunaw ma` l-Ewropa fil-proporzjon ta' studenti li jipparteċipaw f'xi livell primarju sa terzjarju?

Il-medja fl-Ewropa hija ta' 23% u f'Malta ta' 22%, ogħla mid-Danimarka, mill-Italja, mill- Portugall, mill-Estonja, mill-Ingilterra, mill-Awstrija u pajjiżi oħra.

Allura x'inhi l-konklużjoni ta' dan kollu?

Li għalina l-edukazzjoni hija ċ- ċavetta, Sur President. .

L-investiment sostnut fil-kapital uman tagħna jiddetermina l-għerf u l- ħiliet, il-produttivita`, il-kapaċitajiet ta' l-imprenditorija u ta' l- innovazzjoni, il-kompetittivita` tagħna u għalhekk il-kwalita` ta' ħajjitna.

Għalina dan huwa vanġelu.

Dan hu l-mission statement tagħna.

L- għerf u l-ħiliet huma l-fattur primarju għas-suċċess kompetittiv u għall- prosperita` tagħna.

Malta tikber skond kemm ikollna edukazzjoni ta' kwalita` għal kulħadd.

Dan il-gvern jirrikonoxxi dan.

Il-livell u l- istandard ta' edukazzjoni tal-poplu tagħna għandu impatt dirett fuq ir-rata tat-tkabbir ta' kull settur ta' l-attivita` ekonomika tagħna.

Aħna rridu, u hekk qegħdin niksbu, workforce li hija highly skilled, pero` workforce li hija highly skilled tasal għaliha billi jkollok lifelong education.

Ejja nkunu ċari, Sur President.

Dan huwa gvern, dan huwa ministru - u din irrid nirrikonoxxiha - li ma jemminx fit-trijonfaliżmu.

L-umilta` hija importanti ħafna.

Irridu nżommu saqajna ma' l-art.

Qatt ma nistgħu ngħidu li wasalna għax fl-edukazzjoni ma tista' tgħid qatt li wasalt fejn suppost tasal jew tixtieq tasal.

Imma l- importanti mhux il-kant ta' vittorja, iżda s-serenita` u s-sodisfazzjon li qed niksbu riżultati pożittivi ferm frott il-viżjoni, frott il-ħeġġa, frott l-impenn, frott id-determinazzjoni, il-kreattivita`, id-dedikazzjoni u l- passjoni.

We enjoy what we are doing.

Dik hija d-differenza bejn min huwa pożittiv u bejn min huwa negattiv.

Nerġa` ngħid, m'aħniex ngħidu li wasalna, l-istandards tagħna, il-benchmarks tagħna huma għoljin.

We set ourselves very high standards għax nemmnu fil-kapaċitajiet tagħna u tal- poplu tagħna.

Ċertament li dan huwa gvern li ħadem ħafna, qed jaħdem ħafna u qed jikseb ħafna.

Huwa gvern li għandu pjan, għandu viżjoni, għandu proġett li għall- edukazzjoni u fl-edukazzjoni jkollna l-eċċellenza.

Fil-bidu ta' dan id- dibattitu l-kollega ppropona tnaqqis ta' Lm1 mill-vot tal-ministru bħala sfiduċja, imma jien nixtieq nipproponi żieda ta' Lm1 bħala vot ta' fiduċja.

Grazzi ħafna.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi ħafna.

Issa f'idejn il-Ministru biex jagħlaq id-dibattitu, jekk jogħġbu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett irrid nibda, mhux b'ritwal iżda b'sinċerita`, billi nwassal il-ħajr tiegħi lill-kelliema ta' din il- Kamra, speċjalment il-kelliema ta' l-oppożizzjoni għall-kontribut tagħhom f'din id-diskussjoni u matul id-dibattiti li jsiru matul is-sena f'din il- kamra u barra minn din il-kamra għax kif dejjem sostnejt il-kontribut ta' l- oppożizzjoni, anke jekk wieħed ma jaqbilx miegħu u anke jekk issib xi kritika f'dak il-kontribut, dejjem sibtu utli, xprun u jgħinna biex bl- aħjar mod li nistgħu nipprovaw nagħmlu x-xogħol tagħna aħjar.

Dan huwa tajjeb u jekk jagħmlu hekk ikunu qed jaqdu d-dmirhom.

Qegħdin nagħmlu dan id-dibattitu wara sena oħra ta' ħidma fil-ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u impjiegi.

Matul din is-sena kellna eluf ta' Maltin u Għawdxin jieħdu sehem f'din il-ħidma, fosthom l-għalliema mpenjati fl-iskejjel ta' l-istat, f'dawk privati u tal-knisja, dawk li jgħallmu l- universita`, l-MCAST, l-ITS, il-Giovanni Curmi higher secondary, il-junior college u s-sixth form.

Imbagħad insibu lil dawk li jaħdmu fl-istrutturi ċentrali fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni bħalma huma d-diretturi, id- direttur ġenerali u s-segretarju permanenti fil-ministeru u oħrajn li jaħdmu fid-diversi dipartimenti u fil-libreriji.

Hemm uffiċjali oħra li qed jaħdmu fil-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi, fil-fondazzjoni għall- iskejjel t'għada u diversi nies oħra li qegħdin f'bordijiet jew qed jagħtu sehem fil-kunsill Malti tal-ktieb u fil-kunsill nazzjonali ta' l-ilsien Malti.

Hemm ukoll dawk li qegħdin fil-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ, fl-awtorita` tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol u oħrajn fit- taqsima li tieħu ħsieb il-programmi ta' l-Unjoni Ewropea.

Hemm tant u tant oħrajn, fosthom u mhux l-inqas, il-korp kollu ta' l-istudenti li għandna u anke l-ġenituri.

Jien irrid nirringrazzjahom.

Irrid nirringrazzja lill-uffiċjali u l-impjegati kollha li għandi fil- ministeru li mingħajrhom ma kienx ikun possibbli li mmexxi dan il- ministeru.

Irrid nirringrazzja b'mod speċjali lil dawk li qegħdin jaħdmu f'diversi gruppi ta' riċerka u ta' analisi kritika, kif se nispjega aktar tard, li qed jgħinuna biex nagħrfu aħjar is-sitwazzjoni fid-diversi oqsma ta' l-edukazzjoni u nidentifikaw dawk ir-rakkomandazzjonijiet li jkunu ta' ġid biex aħna nġibu 'l quddiem dan is-settur.

Ringrazzjament ieħor irrid ngħaddih lill-unions kollha kemm huma, imma naturalment b'mod partikolari lil MUT li magħha aħna jkollna l-iktar relazzjoni mill-qrib u l-iktar relazzjoni li tolqot il-biċċa l-kbira ta' dan il-ministeru.

Irrid nizzi ħajr ukoll lill-korpi kostitwiti u anke lill-Alternattiva Demokratika, li għalkemm m'hijiex rappreżentata f'dan il-parlament naf li tagħti wkoll attenzjoni speċjali lil dan is-settur ta' l-edukazzjoni u tagħmel il- kontribut tagħha wkoll.

Sur President, qabel nittratta l-biċċa l-kbira tal-kummenti tiegħi fuq is- settur ta' l-edukazzjoni xtaqt nagħmel xi riflessjonijiet ta' malajr fuq xi aspetti oħra.

Se nagħmel dan mhux għax dawn l-aspetti l-oħrajn huma inqas importanti mill-edukazzjoni, imma għax jew diġa` għaddejna ftit żmien mhux ħażin nitkellmu fuqhom jew inkella anke rreferew għalihom qabli sħabi tan- naħa tal-gvern.

Ħalli nibda bil-kwestjoni tax-xogħol.

Kellna kelliema mill-oppożizzjoni li tkellmu fuq il-qasam tax-xogħol, il-qasam ta' l- ekonomija u l-qasam ta' l-impjiegi.

Ftit ġranet ilu għadna kif għaddejna tliet seduti, tnejn minnhom nitħaddtu proprju fuq is-suq tax-xogħol u l- ħidma li tagħmel il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ u seduta oħra nitkellmu fuq is-saħħa u s-sigurta` fuq il-postijiet tax-xogħol.

F'dawn it- tliet seduti, kif sar fis-seduta tad-diskors tal-budget, fis-seduta meta tkellem il-kap ta' l-oppożizzjoni u fl-oħra meta tkellem il-prim ministru biex jirrispondi għal dak li qal il-kap ta' l-oppożizzjoni, kellna l- opportunita` li niffokaw ħafna fuq il-qasam tax-xogħol.

Nerġa` ntenni dak li fisser il-prim ministru l-bieraħ.

Għalina l-mira hija xogħol għal kulħadd, u xogħol għal kulħadd għalina ma tfissirx dak li jifhmu l-ekonomisti, jiġifieri li jista' jkollok full employment anke b'rata ta' qgħad ta' 4%.

Għalina xogħol għal kulħadd tfisser xogħol għal kull Malti u Maltija u għal kull Għawdxi u Għawdxija.

U sakemm jibqa` xi ħadd li jiflaħ jaħdem, li jrid jaħdem u ma jsibx xogħol mhux tort tiegħu, aħna nibqgħu mpenjati li nagħmlu ħilitna kollha.

Pero` ndawru kif indawru d-diskors r-realta` tibqa` dik li hi.

Il-manjiera kif jiżviluppaw l-ekonomiji u kif iseħħ l-iżvilupp soċjali u ekonomiku ta' kull soċjeta` hija manjiera li fiha r-realta` kiefra li xi ftit, jew sfortunatament kultant wisq, ikollok anke nies li qegħdin ifittxu x-xogħol.

Pero` jien nemmen li dan il-gvern ta prova wara oħra li kapaċi joħloq ix- xogħol, kapaċi jkattar il-parteċipazzjoni ta' dawk li jaħdmu u kapaċi jiffaċċja d-diffikultajiet u l-isfidi li ġġib id-dinja tal-lum bis- sitwazzjonijiet reġjonali u internazzjonali li ninsabu fihom.

Minkejja dan kollu nistgħu ngħidu li l-gvern huwa impenjat li f'Malta u f'Għawdex nagħmlu ħilitna kollha biex nassiguraw li l-iżvilupp ekonomiku jaħdem b'mod li jtaffi kemm jista' mid-diffikultajiet li l-mewġ tat-taqlib ekonomiku fid- dinja jġib miegħu u joħloq ukoll l-ambjent biex intejbu l-ħolqien ta' l- impjiegi.

Aħna qed nagħmlu budget b'Lm14-il miljun inċentiv għall-industrija għaż- żmien li ġej.

Irridu ngħidu li fit-tliet snin li għaddew ġew 149 kumpannija li nvestew f'Malta Lm79 miljun.

Joħroġ biċ-ċar li jekk nimxu fuq il-kriterju tal-prodott gross domestiku, Malta hija s-sitt pajjiż fl-Unjoni Ewropea li l-iktar attirat investiment.

Għalkemm dawn l-indikaturi ma jnaqqsu xejn mir-realta` li qed jiffaċċjaw dawk li qed ifittxu x-xogħol u mir-realta` tal-familji li l-kap jew membri tagħhom m'humiex qed jaħdmu, xorta waħda wieħed jista` jgħid li dawn l-indikaturi huma faċċata oħra ta' realta` li turi li dan il-pajjiż qed jirnexxilu jirkeb il-mewġ tat-tibdil, tar-ristrutturazzjoni, tal-globalizzazzjoni u ta' dan iċ-ċiklu fejn speċjalment fil-kamp tal-manifattura llum għandek fabbriki li jitwieldu u l- għada għandek oħrajn li jmutu.

Dan huwa ċiklu li la spiċċa l-bieraħ, la se jispiċċa llum u lanqas se jispiċċa għada.

Aħna fiduċjużi, kif qed nuru fid- diskors ta' dan il-budget, li fil-qasam ta' l-ekonomija jirnexxielna li niksbu r-riżultati li pajjiżna jixraqlu.

Sur President, l-Onor.

Clyde Puli tkellem fuq iż-żgħażagħ.

Irrid ngħid li jiena ma nħarisx lejn it-taqsima taż-żgħżagħ bħala xi taqsima għaliha.

Kulma nagħmel fil-ministeru huwa ddominat mill-interessi taż-żgħażagħ.

Jekk aħna qed nonfqu dawn il-miljuni kollha fil-ministeru, l-ikbar benefiċjarji tagħhom huma ż-żgħażagħ għax iż-żgħażagħ l-iktar ħaġa li nistgħu nagħtuhom żgur li hija l-opportunita` ta' l-aqwa edukazzjoni possibbli.

Kif qal il- kollega tiegħi l-Onor.

Clyde Puli, u rriferiet għalih ukoll l-Onor.

Justyne Caruana, fil-limitazzjonijiet ta' riżorsi li għandna - u nifhem li hemm limitazzjonijiet ta' riżorsi - qed jirnexxilna wkoll inwettqu politika nazzjonali taż-żgħażagħ li hija proattiva.

L-Onor.

Puli ta diversi fatti u figuri u mhux se noqgħod nirripetihom.

Pero' din il-ġimgħa rrid nistieden liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin biex isegwu l-forum tal-Commonwealth għaż- żgħażagħ.

Hija okkażjoni unika għal pajjiżna li se tiġbed numru kbir ta' żgħażagħ minn ħafna pajjiżi minn madwar id-dinja u jien ċert li dawk iż- żgħażagħ Maltin u Għawdxin li se jipparteċipaw f'dan il-forum ma' dawn iż- żgħażagħ mill-Commonwealth għal darb'oħra se juru s-sbuħija ta' pajjiżna, il-kapaċitajiet tagħna u x'kontribut siewi nistgħu nagħtu fl- organizzazzjonijiet internazzjonali li aħna nkunu qed nagħmlu parti minnhom.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-isport.

Mhux tant biex ngħid x'qed isir f'dan il-kamp - u qed isir ħafna - imma biex b'mod partikolari nrodd ħajr lill-isportivi kollha nisa u rġiel Maltin u Għawdxin u lill- assoċjazzjonijiet u l-federazzjonijiet ta' l-isport għall-ħidma kbira tagħhom.

Jiena naqbel mal-kollega tiegħi l-Onor.

Abela u ma' oħrajn li tkellmu llejla, li kieku mhux għall-impenn volontarju ta' dawn il-mijiet kbar ta' nies li jimmilitaw f'dan il-qasam sportiv kieku mhux possibbli li niksbu riżultati tajbin.

Wara kollox fid-dinja kullimkien hekk.

Is- sinsla ta' l-isport mhux tant kemm jagħti l-gvern, anke jekk ikun hemm gvernijiet li jaffordjaw jagħtu iktar milli nistgħu naffordjaw aħna.

Is- sinsla ta' l-organizzazzjoni, tar-riżultati tal-ħidma sportiva dejjem hija l-volontarjat.

Jien irrid infakkar li jekk nieħdu l-aħħar disa` snin ta' l- amministrazzjoni nazzjonalista nsibu li fl-isport għamilna investiment kapitali ta' aktar minn Lm4 miljun u f'investiment rikorrenti tfajna kważi Lm7.5 miljun, total ta' Lm11.7 miljun.

Veru li dan sar fuq firxa ta' kważi disa` snin, imma xorta huma investimenti importanti.

Irrid ngħid ukoll li l-Kunsill Malti għall-Isport qiegħed jaħdem sew fuq politika kif ukoll fuq strateġija għall-isport biex jibda r-reġistrazzjoni ta' l-għaqdiet sportivi u biex ikun jista' jassigura l-aqwa u l-aħjar tmexxija tal-kumplessi sportivi, li l-manutenzjoni tagħhom m'hemmx dubju li iġġib magħha spejjeż kbar.

Qiegħed jaħseb ukoll biex nassiguraw li l-qasam ta' l-isport jilħaq il-miri li aħna qed nistabbilixxu.

Aħna rridu ħafna u ħafna iktar nisa u rġiel Maltin jieħdu sehem regolarment fl-attivita` fiżika, fl-attivita` sportiva.

Irridu li jkollna iktar tfal li qegħdin jagħmlu l-isport fl-iskejjel tagħna u li jagħmlu l-isport mal-fergħat tat- tfal tad-diversi assoċjazzjonijiet ta' diversi dixxiplini sportivi.

Aħna nibqgħu impjenjati li nsaħħu l-iskola sport u naraw li l-programmi li għandna jkunu programmi li jiġbdu aktar u aktar nies.

Jien irrid nirringrazzja lill-KOM għall-impenn u l-ħidma tagħhom f'dan il- kamp.

Irrid ukoll infaħħar l-inizjattiva li qiegħda tieħu l-RFU.

Dan l- isport tar-rugby li f'Malta nbeda ftit ta' żmien ilu ma tantx kien daqshekk popolari, imma issa qed jakkwista popolarita` tassew eċċezzjonali, u jiena nawguralhom.

Irrid ukoll infaħħar lill-MFA li din il-ġimgħa ospitat f'Malta l-esekuttiv tal-UEFA.

Fil-fatt il-prim ministru kellu l-pjaċir li jiltaqa' mal-president tal-UEFA Johansson u mal-membri ta' dak l-esekuttiv u m'għandix dubju li din ir-relazzjoni pożittiva bejn l-MFA u l-UEFA hija xi ħaġa li anke tagħmel ħafna ġid lil pajjiżna.

Sur President, irrid insemmi wkoll, għalkemm forsi jkollna ċ-ċans li nitkellmu fuqu f'xi okkażjoni oħra, il-ħidma kbira li qed jagħmel kemm il- kunsill nazzjonali ta' l-ilsien Malti, li għadu kif twaqqaf ftit tax-xhur ilu, kif ukoll il-kunsill nazzjonali tal-ktieb.

Dawn iż-żewġ kunsilli qegħdin jaħdmu b'mod impenjattiv immens biex inġibu titjib tal-Malti fl-użu tiegħu, titjib fit-terminoloġija, fil-qasam ta' l-informatika u f'dik li hija letteratura Maltija.

Issa dalwaqt ikollna l-premju letterarju għall- kotba li ġew ippubblikati fl-2004 u l-fiera tal-ktieb, barra l-ħafna inizjattivi oħrajn li dawn iż-żewġ kunsilli qed jaħdmu fuqhom.

Għaldaqstant irrid nirringrazzja ħafna lill-presidenti u lill membri ta' dawn il- kunsilli.

Dwar il-kwestjoni tax-xjenza u t-teknoloġija rrid infakkar li matul din is- sena d-deċiżjonijiet li kellhom jittieħdu, issa ttieħdu.

Il-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija issa mar taħt ir-responsabbilta` tal-prim ministru u l-voti dwaru qed jidhru fil-fatt taħt l-uffiċċju tal-prim ministru.

Jien nemmen li din hija deċiżjoni tajba għaliex b'din il-manjiera x-xjenza u t-teknoloġija li għandhom firxa mal-ministeri kollha u ma' l- oqsma kollha ta' l-ekonomija u tar-riċerka f'pajjiżna jistgħu jitmexxew aħjar jekk ikunu diretti proprju fil-quċċata tal-gvern.

Irrid ngħid li meta mbagħad smajt il-kelliema ta' l-oppożizzjoni jitkellmu fuq il-qasam ta' l- edukazzjoni u oġġettivament ipprovajt nagħsar u nifhem dak li qalu - u m'hemm l-ebda telf li tisma` u tixtarr id-dettalji li tkun semmiet l- oppożizzjoni - jiddispjaċini li jkolli nikkonferma li minn dak id-diskors joħroġ biċ-ċar li l-oppożizzjoni għadha ma tafx x'hemm bżonn fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Għad m'għandix idea f'liema direzzjoni trid tmur l- edukazzjoni.

Bl-Ingliż ngħidu a lot of waffle, ħafna tbażwir u żeglig imma ffukar, viżjoni u ċarezza assolutament ma joħroġ xejn.

Issa meta l-kritika tkun ġusta u kostruttiva joħroġ il-ġid, u jkun hemm punti li jkunu kritiċi u jkunu kostruttivi.

Jien nieħu gost, per eżempju, nisma` lill-oppożizzjoni tgħid li hija ħaġa tajba li twaqqaf il-government scholarships fund u li qed tiġi allokata somma flus għal-librerija ta' l- universita'.

Tajjeb ukoll li wieħed jgħid li rridu naraw li l-progress ta' l-iżviluppi fl-edukazzjoni nibdew narawhom fil-klassijiet ta' l-iskejjel tagħna.

Dażgur ħaġa tajba din, mela le.

Nieħu wkoll gost li nisma` lil min jgħid li hemm bżonn li l-passi nagħmluhom bis-serjeta`.

Imma mbagħad ma nistgħux nikklejmjaw is-serjeta` u ssir kritika li bir-rispett kollu f'diversi aspetti minnha hija żbaljata, hija infondata, hija superfiċjali u turi biċ-ċar li l-oppożizzjoni la qiegħda tifhem l-edukazzjoni x'għandha bżonn, la x'qed jiġri fl-edukazzjoni, la l-gvern x'qed jagħmel fl- edukazzjoni u wisq inqas qiegħda tagħti xi sens ta' direzzjoni tajba fil- qasam ta' l-ippjanar.

Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Carmelo Abela qalilna li l-partit laburista għandu pjan b'numru ta' proposti u inizjattivi.

X'inhu dan il-pjan?

Dan il-pjan hu l-ewwel dokument li ħareġ f'Awissu ta' l-2004 "Lejn pjan ta' riġenerazzjoni ekonomika u soċjali".

Jiġifieri f'Awissu ta' l-2004 il- Partit Laburista kien għadu qiegħed iħares lejn pjan.

Ta' min jgħid li meta ħareġ dan id-dokument l-ewwel ħaġa li qalilna l-partit laburista kienet li dak id-dokument m'huwiex tiegħu, m'għandux x'jaqsam miegħu.

Dak li kien qalilna fuq dak il-pjan.

Imbagħad kważi sena wara, f'Ġunju ta' din is-sena, ħareġ bi pjan ta' qawmien ekonomiku u soċjali għal Malta u Għawdex.

Jiena fittixt ħalli nara fejn qegħdin in-numru ta' proposti u inizjattivi għall-qasam ta' l-edukazzjoni li semma l-Onor.

Abela.

Minn dan id-dokument kollu, li huwa assolutament superfiċjali, fuq l-edukazzjoni kulma hemm huma żewġ paġni.

Dan id-dokument huwa mimli b'pii desideri u ġeneralizzazzjonijiet li ma nistennihomx minn oppożizzjoni li ilha tistudja dawn l-affarijiet għal ħdax-il sena.

Meta tibda taqra dawn il-proposti u inizjattivi li hemm f'dan id-dokument issib li l-ewwel ħaġa li qed jgħidu hija li għandu jsir investiment akbar fit-taħriġ vokazzjonali biex intejbu l-ħiliet tal-ħaddiema.

Imma meta tkompli taqra u tagħsar id-diskors ma ssib xejn ħlief bla, bla, bla.

Fejn qiegħda l-viżjoni?

Fejnha l-istrateġija?

Fejnhom il-proposti u l- inizjattivi?

Kif se tagħmel dawn l-affarijiet?

B'kemm flus?

Meta se tagħmilhom?

Imbagħad tkompli taqra u ssib li qed jgħidu li hemm bżonn taħriġ kontinwu biex il-ħaddiema jadattaw għall-ħteġijiet ġodda fis-suq tax- xogħol.

Eureka,skoprejna l-Amerika!

L-istess terġa` tipprova tagħsar dak id-diskors u terġa` ma ssib xejn ħlief bla bla bla.

Imbagħad tkompli taqra u ssib il-proposta għal tisħiħ fl-iskejjel tal- kindergarten, primarji, sekondarji u skejjel vokazzjonali.

Hawn, meta ddura kollha tislet li qed jgħidu li għandhom jitwaqqfu wkoll skejjel sekondarji vokazzjonali b'enfasi fuq tagħlim prattiku, learning by doing, bħall- informatika, inġinerija....

Ma nafx eżattament xi tfisser din u fuq liema kriterju u b'liema studju qed jibbażawha.

Din hija biss rehash tat-trade schools.

U jiena ċert li kieku kellhom jerġgħu joħolqu stream speċjali ta' dawn it-tip ta' studenti jerġa` jiġri li la jkollna studenti u żgħażagħ ippreparati għad-diversi vokazzjonjiet u lanqas ikollna studenti li għandhom il-bażi ta' litteriżmu li hemm bżonn.

It-traġedji li saru fi żmienhom huma traġedji li ħafna għadhom ibatuhom sal-lum.

Dak iż-żmien batewhom bħala studenti u llum qed ibatuhom bħala missirijiet u kapijiet ta' familji.

Meta taqra dan id-dokument tibda taħseb li hawn vacuum sħiħ.

Qisu l-gvern ma jeżistix!

Il-gvern, li ilu jagħmel proposti konkretissimmi u qiegħed iwettaqhom, qisu m'hu qed jagħmel xejn!

Lanqas riflessjoni fuqhom!

Għalfejn?!

Imsomma tkompli taqra u ssib proposta oħra li tgħid li l- gvern għandu jieħu dawk il-miżuri li jagħtu inċentivi akbar u li jħeġġu lill-istudenti jagħżlu korsijiet f'oqsma ta' studju li pajjiżna se jkollu l- aktar....

(Interruzzjonijiet) Dan m'hu xejn ħlief bla bla bla.

Dawn huma l- proposti u l-inizjattivi?!

(Interruzzjonijiet) Il-programm elettorali li ġie sfiduċjat mill-poplu, hux hekk?

Jiena ngħid li din m'hijiex serjeta` u se nuri aktar kemm m'hijiex serjeta`.

Kiif iħares lejn l-edukazzjoni dan il-gvern?

Jien x'nixtieq għall-poplu Malti u Għawdxi?

X'nixtieq għat-tfal, għall-ulied kollha, għall-ġenituri, għall-ħaddiema u għal kulmin jaħdem f'dan il-qasam?

X'inhi l-viżjoni u l-istrateġija tal-gvern li beda jmexxi l-prim ministru Gonzi daqs sena u nofs ilu, liema viżjoni u strateġija hija wkoll il-wirt ta' ħidma kbira fl-edukazzjoni fis-snin ta' qabel minn amministrazzjonijiet nazzjonalisti?

Il-budget li ppreżenta l-prim inistru din is-sena għandu bħala tema "nibnu fuq ħilitna biex inti tgħix aħjar'' u li ppreżenta s-sena l-oħra kellu bħala tema "inġeddu lil pajjiżna flimkien" u poġġa l-arkata tal-priorita` kif jaraha hu bħala prim ministru u kif qed jaraha dan il-gvern, u cioe` l-ekonomija, l-edukazzjoni u l-ambjent.

F'din l-arkata ta' priorita` l- Prim Ministru poġġa l-edukazzjoni bħala l-ġebla tax-xewka, bħala s-sinsla ta' kull żvilupp, li mingħajrha dik l-arkata ma żżommx.

Allura jekk aħna għandna din il-viżjoni, x'irridu?

Kif se naslu?

X'qed nagħmlu biex naslu?

Fejn wasalna?

Ħalli nibda mill-ewwel waħda.

Il-viżjoni tagħna hija li uliedna lkoll jirnexxu f'dinja ġdida.

Xi tfisser meta ngħidu biex uliedna jirnexxu wkoll f'din id-dinja ġdida?

M'aħniex qed ngħidu li jirnexxu b'mod utilitarju, imma rridu li uliedna jiġu żviluppati b'mod sħiħ biex ikollhom żvilupp tad-dinjita` li tassew tagħmilhom xbieha ta' Alla, li bħalu jkunu kreatturi.

Veru li jkun żvilupp tal-kapital uman, imma l-Maltin u l- Għawdxin huma infinittessmament bil-bosta aktar minn sempliċi kapital.

U allura "jirnexxu" għalina tfisser li jkunu wlied u jsiru ċittadini li jgħożżu l-ħajja sabiħa, ikunu b'saħħithom, ferħanin, bravi, konvinti u mħarrġa bil-valuri sbieħ, ħawtiela u bieżla, jaqilgħuha tajjeb, u f'saħħithom jikber u jistagħna l-poplu u pajjiżna.

Xi tfisser aktar għalina "jirnexxu"?

Jekk qed nitkellmu fuq dinja ġdida jfisser li issa l- iskop ta' l-edukazzjoni jrid ikun li jitgħallmu kif jitgħallmu.

Jiġifieri learning how to learn, issa li s-sistema ta' l-informazzjoni ġiet rivoluzzjonata.

Qabel konna niddependu mit-teacher, konna niddependu mill-kotba li jisquna u jitimgħuna l-informazzjoni.

Is-sistema ta' l-informazzjoni ġiet rivoluzzjonata b'mod li fejn qabel konna niġbru l-fatti biex minnhom noħorġu s-soluzzjonijiet, il-patterns u l-iskemi, issa dawn insibuhom lesti fil-computer.

Kulma rridu nkunu nafu huwa fejn irridu nfittxu.

Għalina l- edukazzjoni tfisser li issa se jirbaħ mhux min jaf l-aktar l-affarijiet bl- amment, imma min ikun kapaċi jkun kreattiv u innovattiv to break away from the patterns u min ikun kapaċi li jista' jiċċaqlaq, dak li jissejjaħ il- paradigm shift.

Għalhekk il-viżjoni tas-sistema edukattiva li qed naħdmu għaliha hija dik is-sistema li tgħallimna nfittxu l-informazzjoni bl-għodda l-ġdida u li mbagħad - u hawn hu s-sigriet - it-tfal, iż-żgħażagħ u ċ- ċittadini tagħna jkunu kapaċi jużaw dik l-informazzjoni b'mod kritiku biex ikunu kapaċi jgħarblu x'inhu veru, x'mhux, x'inhu virtwali, x'inhu reali, x'inhu sewwa u ħażin, x'inhu reliable u x'mhuwiex.

Għal dan trid twassal l- edukazzjoni issa.

Għalhekk skond il-viżjoni tagħna meta ngħidu "biex uliedna jirnexxu 'lkoll" l-ewwel ħaġa li nifhmu hija li uliedna jirnexxu f'din id-dinja l-ġdida b'dan il-mod li qiegħed nispjega.

It-tieni ħaġa rridu li t-tfal tal-ħaddiema, tal-familji batuti, żvantaġjati, bi bżonnijiet speċjali nagħtuhom ukoll skola tajba biex ikunu kapaċi jegħlbu kull faqar u kull żvantaġġ u jkollhom iċ-ċans igawdu l-ħajja daqs min ġej minn familja sta bene.

It-tielet ħaġa li rridu hija li l- iskejjel Maltin u Għawdxin, l-MCAST u l-universita`,ikunu mill-aqwa fir- reġjun.

Irridu li l-ġenituri jkollhom fiduċja sħiħa fl-iskejjel kollha, inkluż tal-gvern biex tassew l-għażla tkun ħielsa minn kull preġudizzju reali jew apparenti kontra l-iskejjel ta' l-istat.

Fl-aħħar irridu li Malta tkun fost il-pajjiżi l-aktar stmati, l-iktar ammirati, fejn kulħadd ikun jaf li f'Malta u Għawdex issib l-aqwa ħaddiema u l-aqwa servizz.

Din hija l-viżjoni ta' l-edukazzjoni tagħna.

Sur President, għedt x'irridu u għedt x'inhi l-viżjoni.

Ħalli issa ngħaddi għat-tieni mistoqsija.

Kif se naslu?

Ħalli nagħmilha ċara, m'aħniex se nibdew issa.

Ix-xemx ma telgħetx mal-gvern Nazzjonalista, la ta' Fenech Adami u lanqas ta' Gonzi.

Ix-xemx ma telgħetx issa.

Aħna nistgħu nitkellmu kif nitkellmu u ngħidu biex uliedna jirnexxu 'lkoll għax għandna pedamenti li ħasbu għalihom ġenerazzjonijiet sħaħ ta' għalliema, mexxejja politiċi u mexxeja tas-sistema edukattiva.

Għalhekk nistgħu nitkellmu kif nitkellmu għax għandna sistema edukattiva li ġabet kisbiet kbar u kellha achievements kbar għal pajjiżna b'mertu ta' ħafna nies u ta' ħafna politiċi.

Pero` huwa ċar, kif diġa` indikajt, li d-dinja tant qiegħda tinbidel li bilfors is-sistema edukattiva trid tinbidel magħha.

U aħna f'dak li qed nagħmlu m'għandniex it-tip ta' waffle, it-tip ta' diskors li hemm f'dan id- dokument li ħareġ il-Partit Laburista.

Aħna nemmnu li l-iżvilupp li qed inwettqu qed inwettquh b'disinn u mhux bl-addoċċ.

Hemm proċess.

Jiena dejjem ngħid li qed ngħinu lis-sistema edukattiva ta' pajjiżna tevolvi.

Kif qed nagħmluha din l-evoluzzjoni, Sur President?

L-ewwelnett billi b'saqajna ma' l-art insostnu l-ħidma ta' kuljum f'kull livell fis-sistema edukattiva u t-tieni billi qed nagħmlu analiżi kritika ta' kull saff u qasam.

Jiena mhux talli l-kritika ta' l-oppożizzjoni ma ddejjaqnix - u l-kritika ta' l-oppożizzjoni hija superfiċjali, lanqas biss tħaffer 'l isfel mill-wiċċ - talli nistieden il-kritika jien billi nqabbad esperti li jifhmu fil-qasam.

U dawn mhux jaqbdu u jitkellmu, imma l- ewwel jagħmlu r-riċerka tagħhom, jinformaw ruħhom u jsieħbu lill- istakeholders biex jitħaddtu u jikkonsultaw magħhom.

Dik hi l-analiżi kritika.

Meta jiena kont għadni fiż-żgħażagħ nazzjonalisti l-ewwel ħaġa li għamilt kien rapport awtokritiku aħrax fuq iż-żgħażagħ nazzjonalisti.

Imbagħad sirt segretarju ġenerali u għamilna rapport ieħor aħrax u awtokritiku.

Jiena dejjem hekk kont għax bl-awtokritika dak li huwa tajjeb ksibtu, imma dak li għadu dgħajjef ridt nipprova nirranġah.

Jiena rridha l- analiżi kritika imma trid tkun serja u trid issir għal skopijiet ġenwini u mhux għal skopijiet partiġġjani kif tagħmel l-oppożizzjoni.

It-tielet ħaġa f'din l-evoluzzjoni hija li qed nagħmlu proċess ta' twettiq u ta' investiment.

Fil-fatt matul is-sena li għaddiet irnexxielna naslu biex l-ewwelnett nippubblikaw diversi analiżi kritiċi u rakkomandazzjonijiet.

Aħna dalwaqt ikollna rapport f'idejna dwar l- edukazzjoni bikrija, li hija importanti għax irridu nibdew minn kmieni.

Qed isir xogħol fil-ministeru u mal-ministeru ta' l-Onor.

Dolores Cristina sabiex naħdmu f'dan il-kamp.

Lestejna u ppublikajna u diġa' bdejna l- implimentazzjoni dwar l-analisi kritika li għamel il-grupp li mexxa Lino Spiteri fuq l-edukazzjoni inklussiva u l-edukazzjoni speċjali, u aktar 'il quddiem inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra r-rapport Spiteri.

Hemmhekk qegħdin naħdmu.

Innominajna l-kordinatur fil-persuna tas-Sur George Borg, inħoloq in-network ta' l-ispecial schools u bdejna mexjin bil-mod il-mod ħalli l-ewwel jitwettaq il-pjan ta' erba' snin li jirrakkomanda r-rapport li trid tagħmel id-division of education u mbagħad isir il-pjan ta' seba' snin li hemm imsemmi fir-rapport.

Għandna wkoll ix-xogħol l-ieħor lest li sar fuq l-assentejiżmu u l- attendenza fl-iskejjel.

Huwa l-pjaċir tiegħi li ngħid li huwa lest u llum qed insemmih għall-ewwel darba u se npoġġih ukoll fuq il-mejda tal-Kamra.

Dan ir-rapport fuq l-ischool attendence improvement li sar mill-grupp li mexxiet Dr. Marlyne Clark ma' l-esperti l-oħra li kellha magħha se jiġi mqassam lill-membri kollha, kif għamilt bir-rapporti l-oħrajn, u mogħti lill-istakeholders l-oħrajn.

Din hija s-serjeta`!

Aħna ma nibżgħux naraw f'liema livelli qiegħed l-assentejiżmu, x'nifhmu b'assentejiżmu, għaliex dan l-assentejiżmu, x'tort għandhom il-ġenituri, x'tort għandhom it-tfal, x'tort għandha l-iskola, x'tort għandha s-sistema u x'tort għandhom it- tobba.

Il-problema ta' l-assentejiżmu f'Malta sal-lum għadha m'hijiex problema gravi daqs kemm hi f'ċerti pajjiżi oħra.

Għalhekk jiena għamilt dan l-eżerċizzju għaliex ma rridx nasal fejn waslu dawk il-pajjiżi l-oħrajn li għandhom problema kbira.

Sur President, niġi għar-rapport li fuqu qegħdin naħdmu ħalli nbiddlu l- istrutturi.

Dan huwa r-rapport li ppublikajt jiena li huwa intitolat "Biex uliedna jirnexxu lkoll".

Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Abela qal li qed nikkuppjaw mis-sistema Ingliża.

Imma l-ewwel jgħid li qed nikkuppjaw mis- sistema Ingliża u mbagħad jgħidilna li m'aħniex nagħmlu eżattament kif jagħmlu l-Ingilterra!

Irrid ngħid li aħna nitħaddtu ma' kulħadd, naraw l- ideat ta' kulħadd, tad-diversi pajjiżi.

Is-sistema li qed nagħmlu għal Malta hija proprju dovetailed għal pajjiżna.

Li qed nipproponu hawn diffiċli li jagħmluh fil-Ġermanja, fl-Ingilterra jew fi Franza għaliex li qed nagħmlu hawn huwa li qed nisfruttaw iċ-ċokon tagħna.

U lill-Onor.

Abela ngħidlu li aħjar imur jitgħallem ftit xi tfisser il-kelma "plagiarism" għax plagiarism huwa meta inti tikteb xi ħaġa li jkun kitibha ħaddieħor u ma tirrikonoxxihiex.

U proprju fl-ewwel paġna, fl- acknowledgement dan id-dokument jirrikonoxxi proprju l-kontribut ta' l- awtur li semma l-Onor Abela.

Fil-fatt jingħad hekk:

"The contents of Establishing a Network of Schools and Developing a Network Perspective of the Networked Learning Communities and published by the National College of School Leadership (www.ncsl.org.uk) are also acknowledged.".

Mhux hekk biss, talli fejn nikkwota mill-artikoli ta' Tom Benkley, li għamilhom flimkien ma' Profs.

Hopkins u David Jackson, jiena niċċitah u qiegħed fil-footnotes.

Pero' ma nixtieqx noqgħod naħli ħafna ħin fuq xi ħaġa li jidher ċar li l-ħabib tiegħi lanqas biss qraha.

Sur President, irrid ngħid li bil-wiċċ tost kollu, issa li ppublikajna d- dokument dwar il-kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni ogħla, l-Onor.

Abela qed igerger għaliex qed jgħid li l-oppożizzjoni ma ġietx ikkonsultata.

Issa jiena tgħidx kemm ili niktiblu ittri biex nikkonsulta lill-oppożizzjoni u biex jibagħtuli l-kummenti tagħhom u jgħiduli x'jaħsbu, imma ma wieġbu qatt.

Sal-lum fuq dan id-dokument l-oppożizzjoni lanqas hi kapaċi tieħu pożizzjoni.

Kulħadd ħa pożizzjoni fuq dan id-dokument, il- unions, l-alternattiva demokratika, diversi individwi u istituzzjonijiet, iżda l-oppożizzjoni ma ħaditx pożizzjoni.

L-oppożizzjoni qed tgħid li r- riformi tal-gvern huma velenu.

Dak li qed tgħid l-oppożizzjoni.

Il-kap tagħha f'artikolu li kiteb hu, jew li kitibulu xi ħadd, qal li din l- ispinta li l-gvern qed jagħti.....

(Interuzzjonijiet).

M'għandix il-ħin ngħidlek fuq ir-riżultati, imma xi darba ngħidlek fuq ir-riżultati wkoll.

Sur President, għalkemm dan id-dokument diġa` tqassam lill-membri tal-kamra xorta waħda se npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

Sur President, irrid ngħid ukoll li aħna ħdimna fuq is-sistema tal-matsec u għandi pjaċir ukoll li llum inpoġġi fuq il-mejda tal-kamra xogħol ta' analisi kritika, ta' riċerka u ta' rakkomandazzjonijiet fuq kif is-sistema ta' l-eżamijiet fil-livell ordinarju, fil-livell intermedju u fil-livell avvanzat trid tissaħħaħ.

Dan huwa xogħol li mexxiet Dr. Grace Grima flimkien mal-Prof.

Ventura, mad-direttur tal-kurrikulu, is-Sur Raymond Camilleri u mal-Prof.

Salvu Chirchop.

Nassigura lill-kamra li dan huwa xogħol serju li juri kemm kienet għaqlija d-deċiżjoni li ttieħdet minn Dr. Ugo Mifsud Bonnici li noħolqu s-sistema ta' l-eżamijiet lokali.

Hija sistema li rnexxiet, li kisbet ir-rikkonoxximent ta' l-għalliema, ta' l-istudenti Maltin u Għawdxin u tal-barranin.

Hija sistema li mxiet 'il hinn minn kull immaġinazzjoni li qatt konna naħsbu.

Ngħid biss li s- sistema ta' l-O-level, qabel daħlet din is-sistema, kienet timmira li joqogħdu għall-eżami 20% ta' l-istudenti.

Meta Dr. Mifsud Bonnici għamel is-sistema tal-Matsec, bis-sec u l-matsec, il-mira ambizzjuża dak iż-żmien kienet li naslu li jibdew joqgħodu għall-eżami 80%.

Dan it-target, li 80% ta' l-istudenti joqogħdu għall-eżami ta' l-O-level, intlaħaq din is-sena.

Se npoġġi wkoll kopja ta' dan ir-rapport dettaljat fuq il-mejda tal-Kamra.

Meta jkollna ċ-ċans nippublikawh u nkunu nistgħu nikkonsultaw sabiex imbagħad ngħaddu għall-implimentazzjoni tiegħu.

Hemm ukoll żewġ rapporti dwar dak li sar fil-qasam ta' l-edukazzjoni ogħla li wkoll se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

U din kbira issa li tiġi l- oppożizzjoni u tgħidilna li mhux qed tiġi kkonsultata meta dawn fuq l-ebda issue, fuq l-ebda rapport u fuq l-ebda policy li ppropona l-gvern, minkejja li ġiet mistiedna, ma ħadet ebda pożizzjoni.

Daqshekk jistmawha l- edukazzjoni!

Tassew li l-ispiżjar milli jkollu jagħtik!

Bħal ġugarell stmawha!

Bħal ġugarell politiku partiġġjan!

Jiena għada se niltaqa' ma' l- ogħla awtoritajiet ta' l-universita', imbagħad se niltaqa' ma' l-ogħla awtoritajiet ta' l-MCAST, ma' l-MUT, ma' tal-post-sekondarju u mbagħad se nagħmlu seminar pubbliku.

Jekk tridu tikkummentaw għandkom sa l-aħħar ta' Novembru biex tgħidulna x'taħsbu.

U ma noqgħodux nilgħabuha tal-qaddisin għax jekk kien hawn partit fil-gvern li tefa` taħt saqajh l-awtonomija u l- liberta` akkademika ta' l-universita` kien il-Partit Laburista fil-gvern.

Sur President, irrid infakkarhom li meta fl-1977 l-universita` ta' Malta kellha bejn wieħed u ieħor 1,000 student li minnhom dakinhar iggradwaw 156, il-kap tagħhom, il-Prim Ministru Laburista, kien qal hekk:

"Fl-Italja u postijiet oħra tad-dinja kapitalista tal-punent ħafna studenti minflok jaqbdu jaħdmu fil-linja ta' l-istudju tagħhom illum saru terroristi, jintefgħu għad-drogi u seħtu dik is-soċjeta' li l- ewwel ġibdithom u għenithom ħalli jagħmlu snin sħaħ ta' l-istudji, imbagħad ma kenitx kapaċi ssibilhom xogħol.".

Illum għandna 10,000 student li minnhom jiggradwaw 2,700 u għall-grazzja t'Alla dawn l-istudenti mexjin 'il quddiem.

U rridu aktar, u l-ewwel feedback li għandi huwa li din l-għodda li qegħdin inpoġġu għad- dispożizzjoni taż-żgħażagħ tagħna hija l-għodda meħtieġa u l-għodda fit- tifsila proprja.

Jiena nibqa' open to discussion, nothing is cast in stone.

Jekk jiġu l-idejat tajba, validi u kostruttivi nikkonsidrawhom kollha.

Irrid infakkar li fil-frattemp aħna ħdimna wkoll biex għamilna policies, li qed jaħdmu, biex nittekkiljaw is-substance abuse u l-bullying ħalli nipproteġu lit-tfal fl-iskejjel tagħna u biex ikollna dixxiplina aħjar.

Sur President, nerġa' ngħid f'dan il-parlament li l-policy ta' dixxiplina li għamilt jien tipprovdi li l-ewwel isir minn kollox ħalli t-tfal u l- istudenti nipperswaduhom iġibu ruħhom tajjeb.

Hemm ukoll il-provvedimenti għall-imġiba tajba tat-teachers u għall-imġiba tajba tal-ġenituri.

Imma dak il-kodiċi jipprovdi wkoll li fejn ma naslux allura jispiċċa ż-żmien li nibqgħu nżommu studenti jisfrattaw u jitterrorizzaw il-klassi u l- għalliema.

Dak mhux se jkompli jsir.

Dawn it-tfal jitkeċċew mill-iskola u ndaħħluhom ġo faċilita` li qed naħsbu għaliha sabiex kemm jista' ikun kmieni s-sena d-dieħla nkunu nistgħu nieħdu ħsieb din il-problema.

Fl- iskejjel tal-gvern id-dixxiplina trid tiġi.

Iridu jkunu skejjel li huma magħrufa għad-dixxiplina.

Kulħadd irid jifhem li l-edukazzjoni hija, l- ewwel ir-responsabilita` tal-ġenituri, it-tieni r-responsabilita` ta' l- istudenti u mbagħad tidħol ir-responsabilita` ta' l-istat u tal-gvern li jrid jgħin.

Imma d-dixxiplina fl-iskejjel tal-gvern trid issir karatteristika magħrufa, ġusta, trasparenti, kostruttiva u li tgħin lil dak li jkun li tassew isib it-triq.

Hemm ħafna affarijiet oħra li xtaqt kieku nidħol fihom imma naturalment il-ħin għaddej b'ritmu mgħaġġel.

Sur President, saru mistoqsijiet fuq il-kwestjoni tal-budget.

L-ewwelnett irrid ngħid li meta wieħed janalizza l-voti kollha li fid-diversi ministeri f'Malta u Għawdex imorru għall-edukazzjoni jsib li għas-sena 2006 in-nefqa mhux se tkun ta' Lm108 miljuni imma se tkun ta' aktar minn Lm110 miljuni.

L- Onor. Abela staqsiena għaliex il-pagi fil-ministeru żdiedu bi Lm300,000.

Ir-raġuni hija sempliċi, għax il-pagi tal-ħaddiema ta' l-istitut ta' l- istudji turistiċi li qabel kienu qegħdin intestati taħt il-ministeru tat- turiżmu u l-kultura issa ġew mgħoddija mal-personal emoluments li jaqgħu taħt il-ministeru.

Staqsiena wkoll għaliex il-kapital huwa inqas.

Mhux veru li l-kapital huwa inqas.

Il-kapital jipparaguna ruħu tajjeb ma' tas- sena li għaddiet.

L-Onor.

Abela qalilna li n-nefqa fuq l-ITC naqset.

Mhux minnu li naqset, u għandu nota u ma nistax nifhem għaliex qal hekk.

Jekk wieħed jara l-vot kapitali tat-teknoloġija u l-informatika jsib li għalkemm jidhru Lm850,000, li jaqgħu taħt items 7027, 7028, 7031, fil-fatt in-nefqa allokata se tkun ta' Lm1,400,000.

Għaliex?

Għax hemm flus li marru taħt il- ministeru tat-teknoloġija ta' l-informatika, li huma għall-core service agreement, taħt item 7202 tal-vot kapitali tal-ministeru mmexxi mill-Onor.

Austin Gatt u minn dak il-vot hemm Lm532,000 dedikati għall-edukazzjoni li jridu jiżdiedu mal-voti kapitali fil-kamp tat-teknoloġija.

Sur President, irrid ngħid ukoll li meta wieħed jara l-vot kapitali tal- bini ta' l-iskejjel - illum il-ġurnata bl-arranġament tal-fondazzjoni għall- iskejjel t'għada li bl-awtorizzazzjoni tal-gvern għandha finanzjament mingħand l-APS Bank - wieħed ma jridx jimxi biss ma' dak li jidher fl- estimi imma jrid jimxi wkoll ma' dak l-investiment li tagħmel il- fondazzjoni.

Per eżempju, għas-sena d-dieħla n-nefqa mill-FTS fuq l- iskejjel hija ppjanata li tkun Lm5 miljun.

Il-prim ministru ġabhom Lm22 miljun għaliex inkluda n-nefqa kollha mill-2000 sas-sena 2006 u mhux sas- sena 2005, Sur President.

Il-partit Laburista mill-1971 'il hawn għamel 18-il sena fil-gvern u aħna s'issa għamilna kważi 17-il sena.

Fi 18-il sena tagħhom it-total tal-vot kapitali għall-ministeru ta' l-edukazzjoni - u hawnhekk qiegħed ninkludi s- sentejn ta' l-Onor.

Alfred Sant - kien jammonta għal Lm21,200,000.

Tafu kemm investejna aħna f'16-il sena?

Investejna Lm80,000,000.

Ħalli naraw kemm minn dawk il-Lm21 miljuni marru fil-construction and refurbishment ta' l-iskejjel fi 18-il sena ta' gvern Laburista.

Tafu kemm marru għal dan il- għan?

Ftit aktar minn Lm8 miljun.

Issa, taħt is-sistema tagħna ġo l- iskejjel biss marru Lm29 miljun.

Sur President, għall-edukazzjoni ogħla għas-sena 2006 huwa stmat li ninvestu kważi Lm21 miljun.

X'investejna sal- lum fl-MCAST?

Jekk nieħdu l-proġetti tal-European regional development fund u ta' l-istructure fund ta' l-Unjoni Ewropea insibu li f'kapital infaqna Lm6 miljuni u f'rikorrenti nfaqna Lm12,500,000.

Kieku ma waqqafnix l-MCAST dan l-investiment ma kien isir qatt.

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa fuq l-istipendji.

Ma rridx naħli l-ħin tal-Kamra, kif bir-rispett kollu naħseb li għamel l-Onor.

Abela.

Għall-istipendji, inkluż l-ITS se nkunu qegħdin nonfqu kważi Lm8,700,000.

Fejn qed jara li ffrankajna?!

Qalilna li hu ħa biss l- istudenti ta' l-ewwel sena.

Ma jafx li l-iskema ta' l-istipendji mhux hekk taħdem?!

Ma jafx li meta kellna l-Galdes report u għamilna l-iskema wara t- tħarbit li ġabu huma konna għedna li fi żmien ħames snin se ssir ir- reviżjoni?!

Ma jafx li aħna għamilna hekk wara li kellna r-rapport Chalmers li qalilna li rridu naħsbu għal sistema sostenibbli?!

Ma jafx li jekk l-istudenti ta' l-ewwel sena kellhom tnaqqis fl-istipendju tagħhom, fil-fatt ħafna studenti oħra kellhom ħafna żidiet u bdejna nieħdu l-passi biex inkunu nistgħu nassiguraw li naslu ħalli nkunu nisgħtu naraw li għandna aktar studenti f'oqsma tax-xjenza u f'oqsma oħrajn?!

X'qed nagħmlu biex naslu, Sur President?

Kieku kellna nanalizzaw dak li ppubblika l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika l-bieraħ jew il-bieraħt lura wara li sar survey on information communication technology in schools insibu li dan in-naqra ta' pajjiż fqir jiġi fost l-aħjar pajjiżi.

Għandna skejjel li għandhom dan l-avvanz.

Ħalli naraw dan is-survey x'jgħid.

Jgħidilna li 44.5% mill-għalliema jużaw computers for teaching purposes, u li this percentage stood at 70.6% among the primary school teachers and 27.8% among the secondary school teachers.

Qed niċċita din għaliex huwa ċar li l-istrateġija li qabad il-gvern snin ilu biex ndaħħlu l-computers sa mill-primarja qiegħda taħdem, tant li għandna r-ratio li huwa aħjar minn dak li hemm fl-Ingilterra.

Anke is-suġġett ta' l-internet qiegħed fl- iskejjel kollha.

Irrid ngħid li issa anke għas-suġġett tax-xjenza sar is- sillabu l- ġdid tax-xjenza fl-iskejjel primarji, minn year 1 sa year 6.

Dan beda jitħaddem din is-sena u huwa riżultat tax-xogħol li jagħmlu l- għalliema tax-xjenza u l-kordinaturi tas-suġġett.

Jiena ċert li bħalma kien hemm impatt pożittiv fuq l-istandards ta' l-education tagħna meta introduċejna l-computers fil-klassijiet primarji, se jkun hemm impatt pożittiv anke meta issa qed ikollna x-xjenza f'dawn il-livelli.

Sur President, qegħdin nidħlu wkoll għal sfida oħra interessanti.

Malta se tieħu sehem f'eżerċizzju internazzjonali biex aħna nitkejlu internazzjonalment fit-tagħlim tal-matematika, dak li jgħidulu TIMSS, trends in international mathematics and science study.

Is-sena d-dieħla se jsir il-pilot study tiegħu u l-eżerċizzju se jitwettaq fis-sena 2007.

Dan huwa qasam ieħor li se jurina xi jsarrfu it-tfal tagħna.

Hekk għamilna anke fil-literacy bid-diognostic test li għamilna mat-tfal ta' 7 snin u mbagħad ta' 10 snin.

Din is-sena diġa` għamilna n-numeracy diagnostic test fil- matematika lit-tfal tagħna u ħarġu ċerti riżultati interessanti.

Irrid ngħid li hemm dettalji oħrajn fuq, per eżempju, il-kwestjoni ta' x'għamlet il-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada.

L-Onor.

Abela qalilna li bejn l-1996 u l-1998 il-gvern Laburista għamel xogħol fuq 160 skola jew istituzzjoni.

Mhux veru li hawn 160 skejjel.

Skejjel hawn 136!

Daqshekk hawn, anke meta tgħodd l-iskejjel speċjali ta' Helen Keller, ta' San Miguel, tal-Wardija, tal-Guardian Angel, tal-mużika u tad-drama.

Issa dawn m'humiex fantażmi u tista' tmur tarahom.

Dawn nefqu ftit eluf ta' liri fis-sentejn tagħhom fuq xogħijiet fl-iskejjel.

Min-naħa tagħna, f'dawn l- aħħar sentejn f'San Miguel infaqna Lm125,000, fil-Helen Keller Lm137,000 u fil-Guardian Angel fuq Lm100,000.

Jiġifieri fi tliet skejjel speċjali biss infaqna madwar Lm350,000!

Jonqos aktar xi jsir għax irridu naħdmu iktar.

Sur President, waqt li l-Onor.

Abela kien qed jitkellem ma felaħx ma jsemmix ir-rapporti tal-FTS.

Imissha tistħi l-oppożizzjoni li titlob li tagħmel inkjesti, ngħidulha iva....

(Interruzzjonijiet) Hu stess qalilna fil-kummenti tiegħu li fil-bidunett tagħha l-FTS għamlet numru ta' żbalji.

Iva, ġejna f'din il-Kamra u għednieh dan.

Iżda intom mortu għand il- maġistrat u stennejtu ħalli taraw min se jkun il-maġistrat.

Mortu għand l- audit office li għamel rapport mimli żbalji, mimli żbalji dan!

(Interruzzjonijiet) Nikkorreġihomlok?!

Inti x'għamilt?

Ilu li ħareġ xhur dan ir-rapport.

Mela inti tmur għand in-national audit office, taħli l-ħin tiegħu u ħlejt ħafna ħin ta' l-FTS....

(Interruzzjonijiet)

Il-Maġistrat la kellmet lili u lanqas lin-nies tal-ministeru.

Ma kellmet lil ħadd u tiġi tgħid xhieda fil-magħluq, xhieda fis-sigriet, xhieda mhux korroborata?

Inti dan tiċċita?

Din is-serjeta' tiegħek?

Ikollok rapport tan-national audit office u lanqas issemmih?

(Interruzzjonijiet) U ħallina!

Il-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada hija strument importanti.

Mill-1 ta' Ottubru 2003 sal-lum ħadd ma ġie, la minn ġewwa u lanqas minn barra, jgħid li nkisret xi regola finanzjarja.

Imma xogħol sar u wettaqna ħafna u se nkomplu nwettqu.

Sur President, dwar ir-riżultati jekk wieħed jitkellem fuq l-aġenda ta' Lisbona jsib li dan hu l-pajjiż li kellu jitlaq minn sitwazzjoni kif kont qed niddiskrivi meta iċċitajt il-Perit Mintoff meta kien il-kap u prim ministru tagħhom.

Wieħed issa jista' jara l-achievments li qed jinkisbu fil- qasam tal-primarja u tas-sekondarja u kif qed jiżdiedu l-istudenti li jdumu sa 17 u sa 19-il sena u mbagħad ikomplu l-istudju tagħhom anke l- universita'.

L-investiment li qegħdin nagħmlu se jwassal biex f'Malta jibqa' jkollna poplu jgħożż l-edukazzjoni.

Sur President, nagħlaq billi nerġa` ngħid li jekk nibqgħu fuq il-viżjoni li dan il-gvern qed jindika għall-poplu Malti u Għawdxi, iva, Malta jkollha waħda mill-aqwa sistemi edukattivi li hawn fir-reġjun, u dan il-pajjiż, minħabba f'hekk, ikun jista' jimxi 'l quddiem, ikattar il-ġid tiegħu u tassew inkunu nistgħu ngħixu ħafna aħjar.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Għandi nifhem li l-Ministru għandu xi dokumenti li jrid jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Dokument ta' politika nazzjonali maħruġa mill-ministeru ta' l- edukazzjoni f'Novembru 1999 intitolata "Child Protection";

Dokument ta' politika nazzjonali maħruġa mill-ministeru ta' l- edukazzjoni f'Novembru 1999 intitolata "L-Imġiba Tajba fl-Iskejjel";

Dokument ta' politika nazzjonali maħruġa mill-ministeru ta' l- edukazzjoni f'Settembru 2001 intitolata "Tackling Substance Abuse";

Pubblikazzjoni maħruġa mill-ministeru ta' l-edukazzjoni fi Frar 2002 intitolata "Politika dwar l-Imġiba Tajba u d-Dixxiplina għall- Iskejjel";

Pubblikazzjoni intitolata "State Higher Education Funding" maħruġa mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg f'Novembru 2004;

Pubblikazzjoni intitolata "For all Children to Succeed" maħruġa mill- ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u impiegi f'Ġunju 2005;

Rapport intitolat "Inclusive and Special Education Review", maħruġ f'Ġunju 2005";

Rapport intitolat "MATSEC – Strengthening a National Examination System", maħruġ f'Ottubru 2005;

Pubblikazzjoni intitolata "National Commission for Higher Education" maħruġa mill-ministeru ta' l-edukazzjoni, żgħażagħ u impiegi f'Ottubru 2005; u

Rapport intitolat "School Attendance Improvement", datat Ottubru 2005.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat tal- Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 28 kif imressqa mill-Onor.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fid-9.40 p.m u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-vot 28 kif imressqa mill-Onor.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

Anthony Abela, l-Onor.

Michael Frendo, l-Onor.

Mario Galea u l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR JOE MIZZI: Mr Chairman, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Stefan Buontempo, l-Onor.

Noel Farrugia, l-Onor Roderick Galdes u l- Onor. Alfred Sant.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 21 L-Onor.

|Abela Carmelo |Dalli Helena | |Abela Joseph |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Mangion Charles | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar Charles |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Caruana Justyne |Vassallo Adrian | |Chircop Karl |Vella George | |Cuschieri Joseph | |

KONTRA: 30 L-Onor.

|Agius David |Fenech Antonio | |Agius Francis |Galea Censu | |Arrigo Robert |Galea Franco | |Asciak Michael |Galea Louis | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Borg Tonio |Gonzi Michael | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Puli Clyde | |Dalli John |Pullicino George| |de Marco Mario |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis |

L-Emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 28 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEGI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 44,419,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minnufih, skond l-istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU 105

FAVUR : 30

L-Onor.

KONTRA : 21 L-Onor.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 28 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 29 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 51,442,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 29 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-vot 29 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 30 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPJIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 592,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 – Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-vot 30 għaddiet.

VOT 31 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 690,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 – Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-vot 31 għaddiet.

VOT IV - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI, ŻGĦAŻAGĦ U IMPJIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,139,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2006.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-vot IV għaddiet.

Fid-9.52 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta li r-riżoluzzjonijiet taħt Voti 28, 29, 30, 31 u Vot IV tal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 11 ta' Novembru 2005, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2006

It-Tielet Jum

Voti tal-Ministeru tal-Ġustizzja u Intern.

Infakkar lill-Kamra li skond il-mozzjoni ta' proċedura tal-31 ta' Ottubru, 2005 il-ħin tad-diskussjoni ta' dan il-ministeru m'għandux jieħu aktar minn erba' sigħat, bil-ħin tal-mistoqsijiet ma jitteħidx u l-mistoqsijiet jidhru xorta fuq l-aġenda u kollha jingħataw tweġiba bil-miktub.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ġimgħa 11 ta' Novembru 2005 fid-9.00 a.m., bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.52 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PONT TA' REGIONAL ROAD

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jinformana meta se jibda x-xogħol fuq il-pont ta' Regional Road?

It-triq ta' taħt il-pont se tkun parti minn dan ix-xogħol, jew se ssir apparti?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol fuq il-pont ta' Manuel Dimech hu mistenni li jibda f'Jannar/Frar ta' l-2006 u għandu jitlesta fi żmien sena.

Ix-xogħol fi Triq il-Mensija mhuwiex parti minn dawn ix-xogħlijiet li huma ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea.

Il-bini ta' parti minn din it-triq ser issir mill-gvern ċentrali.

It-tender ħareġ f'Lulju ta' din is-sena u ġie awarded f'dawn l-aħħar ġimgħat.

TRIQ TAĊ-ĊAWSLI F'ĦAŻ-ŻABBAR

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi rranġata Triq l-10 ta' Settembru 1797, magħrufa aħjar bħala taċ-Ċawsli, li tinsab bejn Ħaż-Żabbar u l-Fgura u bejn il-mina ta' Hompesch u r-roundabout, biċċa triq qasira imma li kull meta tagħmel ix-xita tispiċċa mgħarrqa?

Jistgħu jittieħdu l- passi neċessarji peress li minħabba dan l-inkonvenjent tista' issir ħsara strutturali fid-djar li jagħtu għat-triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Riċentement sar xogħol ta' tijib fis-sistema ta' l-istormwater f'din it-triq u l-ADT qiegħda fil-proċess li tara kif din is- sistema se taħdem qabel ma tkompli t-tieni fażi tax-xogħlijiet.

QBID TA' ĦUT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħut inqabad mis-sajjieda din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

CONSTRUCTION WASTE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġie iġġenerat skart mill- industrija tal-bini din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mir-records li jinżammu, wieħed jista' ikun jaf kemm qed jintużaw il-faċilitajiet ta' disponiment ta' skart immaniġjati mill-WasteServ, għalkemm dawn il-faċilitajiet jirċievu fihom anke skart li ma jkunx reġistrat fuq il-kumpannija għax ikunu saru arranġamenti diretti ma' l-operatur tal-barriera.

L-ammont ta' skart reġistrat fuq WasteServ matul l-2004 hu ta' 2,177,861.23 tunnellata u għal din is-sena madwar miljun tunenllata skart hu mistenni li jiġi reġistrat.

SUSSIDJU FUQ IZ-ZOKKOR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm sussidju tħallas fuq iz- zokkor?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fl-2004 il-gvern ħallas Lm1,659,341 bħala sussidju fuq iz-zokkor filwaqt li din is-sena s'issa ħallas Lm1,135,985.

XJENZA POLITIKA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk fl-Universita' ta' Malta hemmx dipartiment tax-xjenza politika u jekk le, qattx inħass il-bżonn li jkun hemm?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Universita' ta' Malta m'għandhiex dipartiment tax-xjenza politika iżda korsijiet li jiffurmaw parti integrali minn din id-dixxiplina huma pprovduti

mid-dipartiment tal-public policy tal-fakulta' ta' l-ekonomija, management u accountancy.

Dan id-dipartiment jipprovdi korsijiet kemm f'livell under- graduate kif ukoll post-graduate.

Minn żmien għal żmien u dejjem jekk ikun hemm konkorrenza biżżejjed, dan id-dipartiment jorganizza diploma fl-istudji politiċi matul il-ħinijiet ta' filgħaxija.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid liema huma d-dipartimenti u enti oħra fid- dekasteru tiegħu li applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

Jista' jgħidilna għal liema fondi applikaw u anke jagħtina l-eżitu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

FONDI MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid liema huma d-dipartimenti u enti oħra fid- dekasteru tiegħu li applikaw għal xi forma ta' fondi mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Matul din is-sena, il-ministeru flimkien ma' l- awtorita' dwar it-trasport applikaw direttament għal diversi fondi mill- Unjoni Ewropea, b'tabella ta' dawn l-applikazzjonijiet qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

Dawn l-applikazzjonijiet qed jiġu kkonsidrati u mhux possibbli li f'dan l- istadju nagħtu ċifri.

RIABILITAZZJONI TA' WIED QLEJGĦA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana għaliex ma ġewx ivvotati fondi fl- estimi sabiex jitkompla l-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied Qlejgħa bħala pjan għall-iżvilupp rurali ta' dan il-wied żdingat, mitluq u f'qagħda li jiġġarfu l-iskontri tiegħu f'każ ta' xi maltempata qalila?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Qegħdin isiru diskussjonijiet mal-MEPA u mad- dipartment tal-gvern relattiv għat-tindif tal-widien sabiex Wied Qlejgħa jiġi nkluż fil-lista ta' proġetti għat-tindif tal-widien, kif ukoll sabiex il-pjani għall-immaniġjar tal-widien ikunu aktar sensittivi lejn il-ħarsien ta' l-ambjent.

Fost oħrajn, hemm qbil dwar il-ħtieġa li ssir distinzjoni aħjar bejn xogħlijiet ta' manutenzjoni u xogħlijiet oħrajn aktar drastiċi li jista' ikollhom impatt ħażin fuq l-ambjent, kif ukoll dwar il-ħtieġa li l-inġenji u l-metodi li jintużaw ikunu adatti għall-post u ma jwasslux biex jintilef il-karattru naturali tal-wied.

GĦAR BARKA, RABAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15206, tista' il-Ministru tgħidilna għaliex it-titlu jieħu aktar minn 20 sena sakemm jgħaddi fuq min għandu jgħaddi?

Tista' il-Ministru tara li tiġi kkonsidrata l-ħidma li hemm bżonn issir f'dan ir-rigward?

Għaliex il-każ partikolari li qed nistaqsi dwaru ilu pendenti daqshekk?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-akkwist ta' l-artijiet li tqassmu bħala plots taħt il-home ownership schemes isir mil-lands u biex l-awtorita' tad-djar tkun tista' tiffinalizza l-kuntratti mal-benefiċjarji, irid ikollha titlu legali ta' l-art wara li dan it-titlu jiġi ttrasferit lilha mil-lands.

Ninsab informata li fil-każ ta' l-art li għamel riferenza għaliha l-Onor.

Interpellant, dan it-trasferiment għadu ma sarx u għalhekk nitlob lill- Onor. Interpellant jirriferi l-aħħar parti tal-mistoqsija tiegħu lill- ministru konċernat.

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15154 u jagħti l-informazzjoni dwar l-importazzjoni ta' laħam aħmar tal-baqra mill- Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Informazzjoni dwar l-importazzjoni ta' laħam aħmar tal-baqra mill-Unjoni Ewropea hi kif jidher mit-tabella t'hawn taħt:

|Sena |Kg | |2000 |5,593,848| |2001 |2,252,527| |2002 |4,608,059| |2003 |4,634,144| |2004 |3,401,134| |2005 |3,144,620| |* | |

* Jannar - Settembru

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15155 u jagħti l-informazzjoni dwar l-importazzjoni ta' laħam ta' l-għoġol mill- Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li ma ssirx distinzjoni bejn laħam ta' l-għoġol u laħam aħmar tal-baqra u għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15374.

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15156 u jagħti l-informazzjoni dwar l-importazzjoni ta' laħam tal-ħaruf mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li l-importazzjoni tal-laħam tal- ħaruf mill-Unjoni Ewropea fl-aħħar ħames snin hi kif jidher mit-tabella t'hawn taħt:

|Sena | Kg | |2000 | 140 | |2001 |3,540 | |2002 | 734 | |2003 | 127 | |2004 |2,270 | |2005 *| --- |

* Jannar - Settembru

SKOLA LORENZO MANCHE' FIL-FLORIANA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi xogħlijiet ippjanati li jsiru mill-FTS fl-iskola Lorenzo Manche` fil-Floriana?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li m'hemm l-ebda xogħlijiet ippjanati għal din l-iskola ħlief li, bħal kull skola oħra, minn żmien għal żmien ikun hemm bżonn ta' xogħol ta' manutenzjoni.

NUQQAS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk fl-iskola indikata hemmx xi għalliem tal-Malti nieqes jew li ilu ma jattendi l-iskola għal żmien twil?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola msemmija kien hemm għalliema tal-Malti li minħabba raġunijiet ta' saħħa, kellha tibda l-proċeduri biex tidher quddiem bord mediku.

Għalliema oħra tal-Malti ntbagħtet biex tieħu l-lezzjonijiet hi.

Għalhekk m'hemm l-ebda għalliem tal-Malti nieqes fl- iskola indikata.

KINDERGARTEN ASSISTANTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kindergarten assistants jinsabu mingħajr klassi u f'liema skejjel qegħdin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-tfal fil-livell tal-kindergarten jiġu ammessi fi tliet gruppi skond l-eta' - Settembru, Jannar u Marzu - kull sena skolastika.

Dawk il-kindergarten assistants li jkunu qed jistennew biex jiġu assenjati t-tfal fil-klassi huma kollha inkarigati mill- kap ta' l-iskola biex jieħdu klassijiet tal-kinder jew biex jagħtu appoġġ fi klassijiet oħra skond l-esiġenza ta' l-iskola.

SKOLA GUARDIAN ANGEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid min hija l-konsulenta Ingliża li hemm fl-iskola speċjali Guardian Angel?

Kif intgħażlet u x'inhi r- raġuni li nħass il-bżonn li tinġieb persuna minn barra?

Jista' jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħha u kemm qed titħallas?

Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt tagħha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li Mrs Cecilia Sheratt għandha rwol ta' adviser ma' l-iskola Guardian Angel.

Ir-rwol tagħha huwa li tgħin fl- implimentazzjoni u l-iżvilupp tal-kurrikulu ta' l-iskola u li tagħti appoġġ lill-għalliema fl-ippjanar tax-xogħol tagħhom.

Mrs Sheratt kienet magħżula mill-kap ta' l-iskola għall-esperjenza tagħha f'dan il-qasam.

Mrs Sheratt mhijiex impjegata mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u x-xogħol tagħha huwa mħallas bħala proġett li l-iskola applikat għalih u akkwistat mill-fondi tal-kunsill tal-kurrikulu nazzjonali.

Effettivament titħallas Lm5 is-siegħa bil-patt li l-ammont ma jaqbiżx l-Lm2,800.

Informat ukoll li fil-fatt din il-persuna qed tagħti ħafna aktar sigħat milli qed tiġi mħallsa għalihom.

SKOLA GUARDIAN ANGEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fl-iskola speċjali Guardian Angel il-kurrikulu minimu nazzjonali ġie mwarrab u qed jitħaddem dokument li jismu EQUALS?

Jista' jgħid ukoll jekk hux minnu li l-kondizzjonijiet ta' l-għalliema f'din l-istess skola se jinbidlu?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li minkejja li f'din l-iskola żdiedu t-tfal, ma żdedux l-assistenti?

Jista' jgħid jekk it-tfal li jattendu din l-iskola speċjali hux se jibqgħu jieħdu ċerti benefiċċji li qed jieħdu fil-preżent, bħal ngħidu aħna l- ikel?

Jikkonferma li hemm numru ta' klassijiet li m'għandhomx dawl jew inkella dawl biżżejjed u adegwat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola speċjali Guardian Angel, il- kurrikulu minimu nazzjonali qiegħed jitħaddem mill-għalliema ta' l-iskola.

Id-dokument imsejjaħ EQUALS huwa biss għodda sabiex l-għalliema jkunu jistgħu jħaddmu aħjar il-kurrikulu minimu nazzjonali.

Dwar it-tibdil fil-kondizzjonijiet ta' l-għalliema, m'hemm l-ebda ħsieb li dawn jinbidlu.

Informat li l-klassijiet huma moqdija tajjeb ħafna u m'hemm l-ebda bżonn li fil-mument jiżdiedu l-assistenti.

It-tfal li qed jaħdmu f'din l-iskola se jibqgħu jieħdu l-istess benefiċċji li qegħdin jieħdu fil- preżent.

Is-substation li nbniet mill-Enemalta se tiġi energised fil-jiem li ġejjin.

Għaldaqstant il-klassi li għadha mingħajr servizz ta' dawl se jkollha dan is-servizz fi żmien qasir.

Din il-klassi għandha aperturi biżżejjed biex ikollha dawl adegwat b'mod naturali.

PROĠETT PARK AND RIDE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'impatt se jkollu l-proġett tal-park and ride fuq min jaħdem u jinsab fil- viċinanzi ta' dan il-proġett?

Jista' jgħid kif se jiġu milquta l-postijiet li jinsabu fiż-żona u li qed jintużaw mill-parteċipanti tal-karnival?

Jista' jgħid jekk hemmx xi flus ivvotati biex jgħinu lil dawn l-istess parteċipanti ħalli jkunu jistgħu jsibu post alternattiv u adegwat fejn ikunu jistgħu jaħdmu l-karrijiet tagħhom?

Ġew identifikati xi postijiet għal dan l-iskop?

F'każ li jkun meħtieġ li jsiru xi alterazzjonijiet, min se jagħmel dan ix- xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

FIRE EXIT STAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15223, tista' il-Ministru tinformana għaliex m'hemm l-ebda ħsieb li jsiru fire exit stairs f'dan il-bini tal-gvern?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ir-raġuni prinċipali għala m'hemmx ħsieb li jsiru fire exit stairs f'oqsma ta' bini tal-gvern hi li meta tfassal dan il- bini, ma kien hemm ebda pjan għall-istallar ta' dawn l-istrutturi.

Ninsab informata li hu fiżikament diffiċli jekk mhux impossibbli li dawn isiru issa u barra minn hekk, diversi appartamenti nxtraw mill-inkwilini u dan iqajjem ukoll kumplikazzjonijiet mill-aspett legali.

ĊUMNIJA TA' L-ISPTAR SAN LUQA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi dwar it- tinġis ikkawżat lir-residenti ta' Tal-Pieta', l-Imsida u Ta' Xbiex minħabba ċ-ċumnija ta' l-isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif intqal ħafna drabi, it-tneħħija ta' l-inċineratur ta' l-isptar San Luqa u ċ- ċumnija tiegħu hija priorita' assoluta tad-diviżjoni tas-saħħa.

Madankollu dan il-pass ma jistax isir qabel ma jiġi stallat impjant ekwivalenti sabiex jiddisponi minn skart kliniku.

Impjant ta' dan it-tip kien diġa' ġie aċċettat fl-2003 iżda ma ġiex istallat minħabba nuqqasijiet tat-tenderer.

Kien għalhekk li kellu joħroġ tender li diġa' għadda l-ewwel fażi tiegħu ta' pre-qualification, liema fażi ġiet mtawla minħabba oġġezzjonijiet minn xi tenderers.

Il-proċeduri għat-tieni fażi bdew u huwa ttamat li dawn jieħdu lanqas żmien possibbli.

Malli jiġi stallat l-impjant il-ġdid, l-inċineratur ta' l-isptar San Luqa jingħalaq darba għal dejjem.

PE TEACHERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u lmpjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-policy li jiġu aċċettati secondments ta' PE teachers ma' sports associations għadhiex tgħodd?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan l-aħħar kienet saret reviżjoni tal- policy dwar ir-rilaxx ta' uffiċjali pubbliċi li jingħataw leave bi ħlas biex jagħtu servizz lil organizzazzjonijiet mhux governattivi, fosthom organizzazzjonijiet sportivi.

Fuq il-mejda tal-Kamra qed titpoġġa kopja ta' ċirkolari OPM 28/2005, datata 21 ta' Ġunju, 2005 fejn hemm spjegazzjoni sħiħa dwar il-kriterji li jistabilixxu l-eliġibbilta' u l-metodu ta' selezzjoni flimkien mat-termini tar-rilaxx.

HOLIDAY INN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta l-Holiday Inn tinbiegħ bħala going concern, hux se jkun hemm xi arranġamenti dwar l-impjieg tal-ħaddiema konċernati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Membru jirriferi għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 15115 u 15285.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid xi prospetti hemm li familja li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tiġi offruta fond alternattiv minħabba fil-problemi serji li għandha fis-soqfa ta' l-appartament tagħha?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ninsab informata li l-applikazzjoni mill-familja indikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

MONUMENT TA' DUN KARM

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15377 u jara jekk jistax jinxtegħel il-monument ta' Dun Karm fil-Floriana?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Diġa' inkarigajt lid-dipartiment konċernat biex iwettaq ix-xogħol imsemmi.

POWER DISTRIBUTION

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15123 u 15383 u jgħid x'kien il- persentaġġ ta' distribution losses ta' l-elettriku matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

EFFIĊJENZA FL-ENEMALTA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 14962, 15126 u 15382 u jgħid apparti ż-żieda fil-prezz tal-fuel u fis-surcharge, x'miżuri qed tieħu l- Enemalta biex taħdem b'mod aktar effiċjenti ħalli b'hekk tikkontrolla aħjar l-ispiża u r-rendikont finanzjarju tagħha?

ONOR.

IMPORTAZZJONI TA' FUEL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15084 u 15315 u jgħid jekk sarx xi studju biex jiġi stabilit x'impatt se jkollu fuq il-bottom line tal- korporazzjoni Enemalta jekk u meta tiġi implimentata d-deċiżjoni li l- petrol u d-diesel jibdew jiġu importati minn sorsi oħra barra l-Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra .

ĦOFRA TA' L-ENEMALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15082 u 15317 u jgħid meta u minn min ġie stabilit li l-Enemalta għandha "ħofra" ta' Lm50 miljun?

ONOR.

PJAZZA SANTA LIENA F'BIRKIRKARA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14894?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 14894.

KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 15292, jista' il-Viċi Prim Ministru jikklassifika t-tagħrif sena b'sena?

Jista' jagħti wkoll it-tagħrif rigward ir-rank?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

FAWRAN TA' DRENAĠĠ FL-ISPTAR MATER DEI

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jqabbad min jindaga għala qed ifur id-drenaġġ mit-toilets ta' l-isptar il-ġdid Mater Dei għal ġo dar privata?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ TA' LASER F'ST LUKE'S

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid xi kwotazzjonijiet saru biex jingħata s-servizz tal-laser ta' l-għajnejn?

Kemm kienet kull kwotazzjoni?

Kemm se jsiru interventi tal-laser fuq l-għajnejn mill-klinika li ntgħażlet kull ġimgħa?

Meta mistenni li laser ta' l-għajnejn ġdid jibda jiffunzjona fl-isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-diviżjoni talbet kwotazzjonijiet mill- isptarijiet privati għas-servizz tal-laser u fosthom intgħażlet l-irħas waħda.

Is-servizz tal-laser ta' l-għajnejn li qiegħed jinxtara mill-isptarijiet privati qed jiġi utilizzat biss għall-emerġenzi.

Bejn wieħed u ieħor, qed jintbagħat każ fil-ġimgħa għat-trattament.

Huwa maħsub li l-laser il-ġdid jasal għall-aħħar tax-xahar.

CHOGM - EDITING TAL-KONFERENZA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15352, jista' il-Ministru jgħid b'mod speċifiku min se jagħmel ix-xogħol ta' editing taċ-CHOGM?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li l-Public Broadcasting Services Ltd se tipprovdi video editor lill-Globe Cast biex jaħdem fil-media centre waqt iċ-CHOGM.

KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l-valur ta' kontijiet u ħlasijiet oħra li għadhom ma tħallsux f'kull vot tad-dipartiment tas- saħħa u tal-ministeru tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TRASPORT DIRETT GĦALL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 15355 u 15101 u in vista tal-fatt li hemm 216-il student universitarju minn Wied il-Għajn, jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni ma jinbediex servizz ta' karozza tal-linja diretta għall-universita'?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

RABA' ĦDEJN IL-ĠGANTIJA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15324 dwar porzjon raba' li tinsab ħdejn il-Ġgantija u peress li din l-istess art tħammlet mill-kunsill lokali tax-Xagħra u anke ġiet ċirkondata b'ħajt tas- sejjieħ, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se tibda tintuża din l-art u għalxiex?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirriferi l-mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

TRIQ IL-WIED F'ĦAL QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid minfejn ikun ġej l-ilma li joskula fi Triq il-Wied, Ħal Qormi f'temp bla xita, anke kif jidher mir-ritratti li qed jintbagħtu separatament?

Jista' jgħid x'ilma hu dan?

X'qed isir biex dan l-ilma ma jibqax joskula it-triq?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li meta uffiċjal tad-dipartiment tax- xogħlijiet mar fuq il-post indikat biex jagħmel spezzjoni, ma kienx hemm ilma joskula fit-triq.

QTUGĦ TAS-SERVIZZ TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn li għandhom is-servizz tad-dawl u l-ilma maqtugħ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

BICYCLE LANES

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14691 u jgħid fiex wasal il-proġett tal-bicycle lanes?

Jista' jgħid ukoll x'inhu l- ispeed limit fit-toroq?

ONOR.

IMWIET KAWŻA TA' OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni mietu kawża ta' overdose matul l-2005?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul din is-sena kien hemm ħames persuni li mietu kawża ta' overdose minn abbuż ta' droga, . persuna waħda kull xahar f'Jannar, Marzu, April, Mejju u Settembru.

F'Ottubru kien hemm persuna oħra li mietet riżultat ta' overdose ta' mediċinali.

DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jinfetħu aktar djar ta' l-anzjani u fejn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li se tinfetah dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa.

ĊIRKOLAZZJONI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-Belt Valletta hijiex se tingħalaq għat-traffiku matul il-ġranet taċ-CHOGM?

ONOR.

TONIO BORG: Mhux maħsub li ċ-ċirkolazzjoni tat-traffiku fil-Belt Valletta tkun magħluqa fil-ġranet tac-CHOGM.

Pero' ser ikun hemm ħinijiet fejn iċ-ċirkolazzjoni tat-traffiku u l-parkeġġ ta' vetturi se jkunu ristretti f'xi toroq bejn il-Ħamis u s-Sibt, jiġifieri bejn l-24 u s-26 ta' Novembru.

MINIBUSES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li minibuses ħomor jistgħu jinxtraw second-hand u minibuses bojod jistgħu jinxtraw ġodda biss?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm fadal x'jitwaħħlu tabelli tat- traffiku overhead u mal-ġenb tat-triq?

Kemm mit-tabelli li twaħħlu diġa' ġratilhom ħsara u jeħtieġ li jinbidlu?

ONOR.

TRIQ DE HOSA F'SANTA LUĊIJA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li ssir il-bankina ta' Triq De Hosa, Santa Luċija peress li tinsab fi stat ħażin u għadha qatt ma saret?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta u għalhekk nissuġġerilu jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.

NUMBER PLATES PERSONALIZZATI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħarġu number plates personalizzati?

ONOR.

MAKKINARJU MEDIKU FL-SVPR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid iema makkinarju mediku jinsab bil-ħsara f'San Vincenz?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li fil-preżent f'San Vincenz hemm żewġ ECG machines bil-ħsara.

ESPROPRJU TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, titħallas għall-proprjeta' li l-gvern kien ħadilha?

ONOR.

TONIO BORG: Id-dettalji provduti ma jagħtu l-ebda indikazzjoni dwar il-proprjeta' in kwestjoni u għalhekk l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jindika grafikament din il-proprjeta' jew in-numru tal-file.

AKKWIST TA' ART F'ĦAL QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-President's Declarations datati 20 ta' Marzu 1987, u 9 ta' Mejju, 1989 dwar l-akkwist ta' art fi Triq Valletta, Ħal Qormi?

Jista' jgħid għalxiex qed tintuża din l-art fil-mument u jekk il-gvern għandux xi pjan partikolari għaliha fil-futur?

ONOR.

TONIO BORG: Kopja tad-Dikjarazzjonijiet tal-President ta' Malta ppubblikati fil-Gazzetti tal-Gvern ta' l-20 ta' Marzu, 1987 (Avviż 225) u tal-5 ta' Mejju, 1989 (Avviż 258) qed jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra.

Ta' l-20 ta' Marzu, 1987 saret fuq talba tad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi fit-23 ta' Diċembru, 1982 għat-twessigħ tat-triq, filwaqt li dik tal-5 ta' Mejju, 1989 saret fuq talba ta' l-istess dipartiment fis-7 ta' Novembru, 1973.

Sal-lum id-dipartiment ta' l-artijiet għadu ma ġiex informat mit-taqsima tax-xogħlijiet - jew minn xi dipartiment ieħor - jekk hemmx xi pjan partikolari għal dawn l-artijiet fil-futur jew jekk għandux jirrilaxxa lis- sidien dawk il-partijiet li ma ntużawx għall-iskop ta' l-esproprju mitlub.

Id-dipartiment m'għandux informazzjoni dwar l-użu preżenti tal-proprjeta' kollha li ġiet dikjarata meħtieġa għal skop pubbliku.

CHOGM DIRECT ORDERS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Peress li t-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15357 ma tweġibx mistoqsija parlamentari 15350, jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 15350 u jgħid għal liema raġunijiet ingħataw direct orders lil kumpanniji privati fil-każ taċ-CHOGM?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ir-risposta ngħatat fit-tweġiba dettaljata għall- mistoqsija parlamentari 15357.

BIRDFLU SIMULATION EXERCISE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 15234 u 15348 u jgħid għala nies min- newsroom tal-PBS u ta' stazzjonijiet oħra ma tħallewx iġibu l-eżerċizzju li sar f'Burmarrad fil-kuntest tal-marda tat-tjur, speċjalment meta fl- interess nazzjonali l-eżerċizzju kellu jintwera fuq l-aħbarijiet ta' l- istat?

Jista' il-Ministru jgħid min ingħata l-esklussivita' biex jiffilmja dan l-eżerċizzju?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-ministeru tiegħi ma kienx responsabbli mill- eżerċizzju li sar f'Burmarrad dwar il-marda tat-tjur.

Nitlob għalhekk lill- Onor. Interpellant tindirizza l-mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

CHOGM RETREAT

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 15353, jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni l-filming ta' waqt l-irtir tal- kapijiet ta' l-istati tal-Commonwealth kien intqal li kien se jagħmlu super one imbagħad ġie rtirat?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li l-filming waqt l-irtir tal- kapijiet tal-Commonwealth ġie allokat lil super one skond il-pjan imfassal mill-Public Broadcasting Services Ltd. tal-coverage ta' l-attivitajiet relatati maċ-CHOGM 2005 u ż-zjara statali tar-Reġina.

Informat ukoll li wara li saret din l-allokazzjoni, iċ-CHOGM task force informat lill-PBS li l-filming tar-retreat kellu jsir mill-host broadcaster, jiġifieri mill-PBS.

Minħabba f`hekk kellu jsir tibdil fil- pjan originali stess u li tat lis-Super One, li issa ġie allokat il- filming ta' l-airport.

TRIQ CALLEJA, KERĊEM

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15322, peress li Triq Calleja f'Kerċem hija perikolża ħafna u anke seħħew inċidenti fatali fiha u peress li saru talbiet mir-residenti Kerċemin biex din it-triq titwessa, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ħa l- ministeru biex din il-problema tiġi rimedjata u jitneħħa l-periklu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li t-twessigħ tat- toroq f'Għawdex ma jaqax taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru tiegħi.

BANKINA MADWAR IĊ-ĊIMITERJU TA' ĦAL-LIJA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 12583 u jindaga jekk tistax tiġi rranġata l-bankina li hemm madwar iċ-ċimiterju ta' Ħal-Lija?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TRIQ IS-SALIB IMQADDES, BIRKIRKARA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 14892 u jikkonsidra li tiġi kkurata biċċa art imħarbta f'nofs Triq is-Salib Imqaddes, kantuniera ma' Triq Bwieraq f'Birkirkara?

Jistgħu jsiru water culverts għal ġol-ġibjun taħt din l-art, peress li t-toroq qed jegħrqu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 14892.

INKJESTI MIS-SANITA'

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm saru inkjesti dipartimentali rigward pazjenti u/jew kura li ngħataw pazjenti mill-1 ta' Jannar 2005 sal-lum?

X'kienet ir-raġuni ta' l-inkjesta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VETTURI TAS-SANITA'

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm karozzi tad- dipartiment u/jew ministeru tas-saħħa li huma jew bil-ħsara jew m'għadhomx jintużaw?

X'marka hi l-karozza u kemm ilha wieqfa?

ONOR.

TENDER TAS-SANITA'

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal it-tender li l- partikolaritajiet dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fid-dawl tas- sistema tal-catering li hi proposta li se tiġi introdotta fl-isptarijiet governattivi, l-imsemmi tender ġie miżmum.