MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 114 It-Tnejn, 29 ta' Marzu, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 114 It-Tnejn, 29 ta' Marzu, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' Marzu, 2004

WERREJ

MINUTI 618

INFORMAZZJONI TA' MR SPEAKER 618

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 618

TQEGĦID TA' KARTI 626

PERMESS TAL-KAMRA 627

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIELET QARI)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (THIRD READING) 628

MOZZJONIJIET

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA 629

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-PRIVILEĠĠI 629

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET

BARRANIN U EWROPEJ 630

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT TAL-KONTIJIET DWAR L-UFFIĊĊJU

NAZZJONALI TAL-VERIFIKA 630

BDIL FIL-ĦATRA TA' OSSERVATURI FIL-PARLAMENT EWROPEW U ĦATRA TA'

MEMBRI FIL-PARLAMENT EWROPEW 631

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI FID-DELEGAZZJONI PARLAMENTARI MALTIJA

FL-ASSEMBLEA PARLAMENTARI TAL-KUNSILL TA' L-EWROPA 632

MOZZJONI TA' RINGRAZZJAMENT LILL-PRESIDENT TA' MALTA 632

AĠĠORNAMENT 653

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 654

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 113 li saret fit-22 ta' Marzu 2004 ġew konfermati.

INFORMAZZJONI TA' MR SPEAKER

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li s-Sedja rċieviet ittra mingħand Dott. Eddie Fenech Adami fejn ta r-riżenja tiegħu minn Membru tal-Parlament b'effett mit-23 ta' Marzu, 2004.

Se naqra l-ittra tiegħu datata 23 ta' Marzu, 2004.

Għażiż Mr Speaker,

Qiegħed permezz ta' din l-ittra nirriżenja minn deputat elett biex nirrappreżenta t-tmien distrett elettorali.

Filwaqt li nirringrazzjak tal- kooperazzjoni li dejjem sibt mill-Presidenza tal-Kamra,

Dejjem Tiegħek,

Eddie Fenech Adami.

Ninforma wkoll lill-Kamra li s-Sedja rċeviet rapport imħejji mill-Awditur Generali dwar Performance Audit – Acquisition of Property by Government, liema rapport qiegħed jitqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KALAXLOKK - ĦADDIEM LI SPIĊĊA BIS-SENSJA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, itterminawlha x-xogħol minn Kalaxlokk?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): Skond ir-records ma jirriżultax li kien hemm xi persuna bid- dettalji ndikati li x-xogħol tagħha minn Kalaxlokk ġie terminat f'dawn l- aħħar għaxar snin.

AIR MALTA - XIRI TA' AJRUPLANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru responsabbli mill-investimenti jgħid min kien iċ-chairman responsabbli mill-Air Malta li għamel l-għażla ta' ammont ta' ajruplani li kienu nferjuri għal dak li kien hemm u għad hemm fuq is-suq u min awtorizza lil dan iċ-chairman biex jixtri dawn l-ajruplani?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' domanda parlamentari 4891.

AIR MALTA - XIRI TA' AJRUPLANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm intnefqu flus fuq l-ajruplani msemmija fil-mistoqsija preċedenti u ma' min ikkonsultat il-persuna responsabbli?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

AIR MALTA - XIRI TA' AJRUPLANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid jekk hux se jittieħdu deċiżjonijiet fil-konfront ta' min kien responsabbli fid-deċiżjoni tax-xiri ta' l-ajruplani msemmija fid- domandi preċedenti?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għad- diskorsi tiegħi f'dan il-parlament kif ukoll għad-dokumenti mpoġġija fuq il- mejda tal-Kamra dwar ir-riżoluzzjonijiet ta' l-Air Malta peress li din il- kwestjoni ġiet trattata b'mod eżawrjenti u l-pożizzjoni tal-gvern kienet ċara.

MR SPEAKER: L-Onor Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk dan id-diskors li ntqal fil-parlament ġiex reproduced?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Mizzi jmissu jaf li l-Clerk of the House u l- istaff tiegħu tant huma effiċjenti li d-diskors unedited ikun available l- għada stess li ssir is-seduta parlamentari u allura l-aċċess għalih huwa illimitat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kien hemm drabi meta tlabt xi ħaġa u ngħatatli l-għada stess u kien hemm drabi meta domt nistenna xi ġimgħatejn, jiġifieri nispera li ġie reproduced.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jikkonferma dak li hu stess qal fuq l-istazzjon nazzjonali ta' Malta, jiġifieri li issa kulħadd irid jerfa' il-piż u li saħansitra ma jeskludix li jdur fuq il-ħaddiema ta' l-Air Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Kemm il-darba l-Onor.

Interpellant irid jikkonferma xi diskors li jien għamilt fuq il-PBS, għandu jitlob recording lill-istess PBS.

AIR MALTA - CHAIRMAN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għall-istqarrija li nissel huwa stess fejn saħaq li ma jeskludi xejn fir- rigward tal-kwestjoni ta' l-Air Malta, jaħseb il-Ministru li qiegħed joħloq distinzjoni fil-klassi, b'mod li jiġi aġevolat min huwa allegatament ħati ta' ċerta azzjoni, cioe' min kien jokkupa l-kariga ta' chairman u dawk li taw u approvaw il-parir tiegħu, filwaqt li jdur fuq min huwa l-iżgħar fil- kumpannija biex iġorru l-kundanna ta' ħaddieħor u jsofru danni psikoloġiċi minħabba li ħobżhom ikun mhedded, jekk ikun il-każ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Le.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Il-Ministru lest li jikkonsidra li l-każ imsemmi fid-domandi preċedenti jiġi skrutinizzat mill-qrati ta' Malta, sabiex issir ġustizzja ma' min allegatament wettaq dak li jista' jissejjaħ "il-qatla ta' kumpannija li dejjem ikkontribwit lejn pajjiżna", ħalli b'hekk f'isem il-ġustizzja soċjali jerġa' jiddaħħal is-serħan tar-ras ta' kull ħaddiem ġewwa l-Air Malta u sabiex min huwa allegatament responsabbli jagħti lura lill- kumpannija dak li huwa tal-kumpannija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Kont nistenna li bħala avukat l-Onor.

Interpellant ikun jaf sew li ministru ma jinizzjax imma jawtorizza jew japprova proċeduri fil-qrati Maltin.

MALTACOM - MANUTENZJONI TA' BATTERIJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid meta sar l-aħħar xogħol serju ta' manutenzjoni fuq it-52 batterija fl-exchanges tal-Maltacom li jiswew b'kollox madwar Lm520,000?

Jista' jgħid jekk skond il-kumpannija Eriksson li pprovdiet it-tagħmir, il- manutenzjoni fuq l-exchanges tal-Maltacom għandux isir kull sentejn?

Jista' jgħid jekk dan ix-xogħol ta' manutenzjoni fuq il-batteriji ta' l- exchanges tal-Maltacom jirrikjedix li jsir discharge u recharge lil kull batterija, proċess li jieħu 24 siegħa, li allura jirrikjedi li t-tekniċi jkomplu bix-xogħol tagħhom wara l-ħin tax-xogħol?

Il-Maltacom taqbel li dan ix-xogħol ta' manutenzjoni fuq il-batteriji ta' l- exchanges huwa bżonnjuż peress li tittawwal il-ħajja tagħhom u fl-istess ħin il-kumpannija tiffranka l-istallazzjoni ta' batteriji ġodda?

X'kienu r- raġunijiet li wara li nbeda x-xogħol ta' manutenzjoni fuq iż-żewġ batteriji ta' l-exchanges tal-Maltacom, dan waqaf ħesrem?

Meta hemm il-ħsieb li dan ix-xogħol jitkompla?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba li tajt għal domanda parlamentari 1130.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet tgħid ir-risposta għal domanda parlamentari 1130?

Nispera li ma kenitx tgħid li l- informazzjoni hija ta' interess kummerċjali!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, din id-domanda kienet saritli mill-Onor.

Mario Galea u allura m'iniex qed niddiskrimina la ma' naħa u lanqas ma' oħra.

Filwaqt li nifhem li l-Onor.

Interpellant għamel din id-domanda biex jaqdi dmirijietu bħala membru parlamentari, nitolbu jifhem li l-Maltacom m'hijiex dipartiment tal-gvern iżda kumpannija kkwotata fuq l-istock exchange.

Konsegwentement din it-tip ta' informazzjoni hija min-natura tagħha privata u m'huwiex kompitu li tiġi mistħarrġa minn dan il-parlament.

Ovvjament hemm mezzi oħra dwar kif wieħed jista' jassigura li kumpannija bħall-Maltacom tagħti s-servizz tagħha b'effiċjenza.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru qal li l-gvern ma jindaħalx fil- Maltacom, x'kien il-ftehim li l-gvern ħabbar li laħaq mal-Maltacom dwar impatt soċjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, dan kien agreement li sar bejn il- ministeru għall-politika soċjali u l-Maltacom biex klijenti tal-ministeru għall-politika soċjali jkunu jistgħu jagħmlu użu mill-call centre li se jiġi inawgurat għada biex jingħataw informazzjoni dwar xi problemi li jista' jkollhom.

Sar agreement mal-Maltacom - għax naturalment permezz ta' dan is-servizz hi se ddaħħal il-flus - biex tinvesti lura ftit mill-flus li tkun se ġġib permezz ta' dan l-agreement biex ixxandar parti mis-servizz u biex tagħti wkoll reduced rates f'ċerti affarijiet.

Din hija proċedura normalissima u m'hjiex kwestjoni li wieħed jagħti informazzjoni dwar kumpannija.

Dan huwa sempliċement agreement kummerċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma peress li bil-mod kif ġie launched qisu kien il- gvern li daħal fuq il-Maltacom biex jagħmel dan il-patt, il-gvern hu konxju li l-Maltacom għandha l-ħsieb li tgħolli t-tariffi u l-kera tat-telephone?

Ma jaħsibx li jekk jiġri hekk se jħalli impatt negattiv mill-aspett soċjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li ħadd ma ndaħal lill-Maltacom kif għandha tikkonkludi dan il-kuntratt, almenu min-naħa tiegħi u jien ċert li lanqas min-naħa tal-ministeru għall-politika soċjali.

Dan il-kuntratt jagħmel commercial sense għal żewġ raġunijiet; waħda għax għandek added income mill-Maltacom u l-Maltacom hija konxja, bħala kumpannija kbira u bħal kull kumpannija kbira mhux biss tal-gvern imma anke tal-privat, li hemm ċerti responsabbiltajiet soċjali li hi trid taqdi bħala waħda mill-main employers f'dan il-pajjiż, u bħala kumpannija kbira li tagħmel il-profitt hi qed taqdi parti mis-social responsability tagħha f'dan is-sens.

Rigward it-tariffi, nirriserva li nikkummenta meta toħroġ id-deċiżjoni tar- regolatur.

Biss nista' ngħid li minn mindu saret l-ewwel proposta tal- Maltacom, kien hemm proposti oħrajn u kien hemm żviluppi.

Issa meta toħroġ id-deċiżjoni tar-regolatur, naraw xi tkun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi r-raġuni li din ġiet posposta?

It-tariffi meta se joħorġu?

Qabel l-elezzjoni tal-kunsill lokali?

Jew wara?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-deċiżjoni tal-posponiment kienet tar-regolatur u mhux tal-Maltacom.

L-Onor.

Interpellant jaf li ilhom għaddejjin diskussjonijiet bejn ir-regolatur u l-Maltacom.

Naħseb l-importanti hu li d-deċiżjoni, li fl-aħħar mill-aħħar trid toħroġ mir-regolatur, hi soġġetta għall-appell.

Jiġifieri jekk il-Maltacom ma taqbilx, għandha dritt tappella wkoll.

Nispera li din tkun deċiżjoni li l-poplu Malti jara li hija tajba.

Issa jekk toħroġx qabel l-elezzjoni ta' Ġunju jew le ma naħsibx li hija problema.

Il-problema vera għall-elezzjoni ta' Ġunju m'hijiex tal-partit Nazzjonalista imma tal-partit Laburista li ma jistax jikkonvinċi lill- votanti tiegħu joħorġu jivvotaw għax mhux veru li jemmen li issa dawn saru parti mill-Ewropa.

Mela almenu titfgħux fuqna dak li huwa tagħkom!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, mela l-Ministru kif jispjega l-fatt li ċ- chief executive tal-Maltapost qal li kellu ndħil mill-gvern biex ma jagħmilx it-tibdil li kellu jagħmel qabel l-elezzjoni li għaddiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: X'għandha x'taqsam il-Maltapost!

Mela hawnhekk qegħdin nilagħbu t-tennis!

(Interruzzjonijiet) Dażgur li nindaħal fil- Maltapost fejn għandi nindaħal!

Fil-Maltapost għandna ishma ta' 65% u barra minn hekk, din il-kumpannija m'hijiex ikkwotata fuq l-istock exchange!

(Interruzzjonijiet) Tajba din!

L-argument kien li dwar il- Maltacom ma nindaħalx ħlief fuq ċertu livell!

Dik hi d-differenza!

U rrid infakkar hawnhekk li d-deċiżjoni li l-Maltacom tiġi kkwotata fuq l-istock exchange ħadha gvern Laburista mhux aħna!

(Interruzzjonijiet) Intom biddiltu l-logħba u intom ikkwotajtu x-shares barra minn Malta bħala bearer biex ħadd ma jkun jaf min ħadhom mhux aħna!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiena rriferejt għall-Maltapost għar-raġuni li l-Ministru qal li waslet l-elezzjoni u allura din qed teffetwa lilna.

Fil-fatt jiena wrejtu li din lilhom teffetwa għax huma l-aktar li jingannaw lin-nies qabel elezzjoni; qabel jgħidu ċerti affarijiet imbagħad wara jagħmlu mod ieħor!

Mr Speaker, mela fil-Maltacom jgħidu li ma jindaħlux għax hija kumpannija privata u qiegħda kkwotata fuq l-istock exchange, u fil-Maltapost ma jindaħlux fid-deċiżjonijiet.

Allura l-pass politiku li kien hemm fejn ġiegħlu liċ-chief executive ma jimplimentax dak li huma kienu jgħidu li hemm bżonn isir, mhuwiex indħil?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, dak m'hu ndħil xejn.

Il-gvern għandu 65% fil- Maltapost u allura l-pożizzjoni hemmhekk hija totalment differenti mill- Maltacom, fejn għandek kumpannija kwotata fuq l-istock exchange, bir-regoli kollha ta' l-istock exchange u l-limiti safejn tista' tasal fil- confidential information.

Minn hawn telaq l-argument!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura l-affarijiet ikunux tajbin jew le skond kif jaqbillek politikament.

(Interruzzjonijiet) Dażgur!

Għax qabel l- elezzjoni m'intomx se tieħdu ċerti miżuri li intom għedtu li għandkom tieħdu biex il-posta timxi 'l quddiem u tagħti servizz tajjeb, imbagħad wara l-elezzjoni teħduhom.

Dan x'raġunar hu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Din hija kollha interpretazzjoni ta' l-Onor.

Mizzi!

Għax ir-realta' hi li fil-każ tal-posta, l-agreement kellu jsir mal-unions ...

L-Onor.

Mizzi jiftakar kemm kien hemm diffikultajiet dwar liema hi l- union rikonoxxuta!

Jiftakar li xahar jew xahrejn qabel l-elezzjoni kien hemm anke strikes u marċijiet fit-toroq!

Jiġifieri l-argument tad-delay ma kienx sempliċement xi jrid jagħmel jew ma jagħmilx il-gvern!

Imma ħafna mill-argument tad-delay kien min kellu recognition.

L-Onor.

Mizzi jiftakar kemm saru ballots fil-Maltapost ftit qabel l-elezzjoni!

U jiftakar li r-recognition fil-Maltapost ġiet xi sitt ġimgħat qabel l-elezzjoni!

Jiġifieri ejjew ngħidu l-fatti kif inhuma u mhux nibdew nivvintaw qisu kollox ward u żahar, lesti biex niffirmaw il- collective agreement!

L-Onor.

Mizzi jaf, għax shadow tajjeb, li l-agreement fuq kemm se jibqgħu nies u kemm kellhom imorru lura nies, sar wara l-elezzjoni għax in-numru ma kienx determinat!

L-Onor.

Mizzi jafhom daqsi dawn l-affarijiet!

U jaf li kien hemm ħafna argumenti mal-unions fuq id-dettalji ta' kif se jinqasmu u fejn għandu jmur is-sorting u ma jmurx!

U jaf ukoll li kien baqa' kollox pendenti!

Dik hi l-verita'.

Jekk l-Onor.

Interpellant jippermettili nerġa' ngħidlu li l-poplu ma jmurx jivvota għax tkun ingannajtu imma għax ikun aċċetta li jivvota naħa jew oħra.

M'huwiex minnu li lin-nies tbellagħlhom ir-ross bil-labra!

Il-votant jivvota għax jemmen li jkun qed jagħmel xi ħaġa tajba.

U allura titlaqx bil-premessa żbaljata li għax jien ninganna, jew inti tgħid li jien ninganna, il-poplu jibla' kollox.

Dan m'huwiex veru.

Il-poplu hu sovran u għandu dritt jiddeċiedi kif irid hu.

L-isfortuna għall-partit Laburista hi li għal dawn l-aħħar 20 sena l-poplu dejjem lilna għażel!

Imma issa paċenzja!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-ewwelnett ma nistax nifhem dak li qed jgħid il- Ministru għax mill-għada stess ta' l-elezzjoni huma qalu lill-poplu biex iserraħ moħħu u llum nafu x'inhi r-realta' u li hemm ħafna nies li qed jispiċċaw bla impjieg!

Imma apparti dan, jista' il-Ministru jispjegali jekk dawk il-ħaddiema li l-posta kienet effiċjenti ħafna magħhom għax fi ftit sigħat irċevew ittra fejn intqalilhom biex isibu ruħhom lura ...

Alla jbierek il-posta tagħhom kienet aktar effiċjenti minn tagħna għax għad hemm min ma rċeviex ittri li ntbagħtu xahar ilu!

Imma dak inhar il-posta kienet effiċjenti għax ġew avżati biex minn Għawdex jiġu lura Malta!

Ma kienx hemm xi ftehim biex dawn il-ħaddiema Għawdxin jagħmlu xogħol Għawdex?

Jista' jgħid x'irriżulta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Safejn naf jien – qed nitkellem bl-amment għax ovvjament mill-Maltacom qbiżna għall-Maltapost, apparti li qabel tkellimna dwar il-PBS u anke dwar l-Air Malta - m'hemm l-ebda agreement li jispeċifika n-numru ta' ħaddiema li għandu jkun hemm Għawdex pero' jekk l- Onor. Mizzi jagħmilli domanda bil-miktub, inkun nista' nagħtih l- informazzjoni.

MELLIEĦA - TWAĦĦIL TA' KAXXA TAD-DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid x'passi se tieħu l-korporazzjoni Enemalta biex il-kaxxa li għandha titwaħħal fil-kantuniera ta' Triq il-Masrija ma' Triq il-Gargir, fil-Mellieħa, ssir b'mod li ma tkerraħx il-faċċata tal-bini, anke biex tkun kif suppost fi triq fejn is-servizzi għaddejjin kif suppost minn taħt biex ma jkerrħux it-triq iżda issa dak li ġie mirbuħ billi ma twaħħlux l-arbli u l-wires se jintilef bit-twaħħil ta' kaxxi mingħajr il-galbu meħtieġ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li l-feeder pillars huma bżonnjużi biex is-sistema ta' cables ta' taħt l-art tkun tista' titħaddem b'mod effettiv.

Dawn huma mwaħħla f'postijiet strateġiċi fis-sistema ta' vultaġġ baxx b'mod li jkollhom l-inqas impatt ambjentali.

MANIKATA - ĦSARAT FIS-SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol li kellu jsir biex jissewwew il-ħsarat fuq is-sistema tad-drenaġġ fil-Manikata?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li fil-ġranet li ġejjin se jiġi ppubblikat it-tender biex tinbidel parti ta' madwar 200 metru mill-main tad- drenaġġ li għaddej mill-Manikata kif indikat fit-tweġiba għal domanda parlamentari 4381.

ĦAL LUQA - ESTENSJONI TA' L-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 4228, jista' il-Ministru jgħid jekk ix-xogħol strutturali fuq l-estensjoni ta' l-iskola primarja ta' Ħal Luqa huwiex lest?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li x-xogħol strutturali fuq l-ewwel fażi ta' l-iskola primarja ta' Ħal Luqa huwa lest.

Wara li t-tfal jiġu trasferiti fl-estensjoni l-ġdida, jkunu jistgħu jibdew ix-xogħlijiet strutturali fuq it-tieni fażi tal- proġett.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA BIS-SENSJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ingħataw sensji f'Jannar u fi Frar ta' din is-sena u f'Jannar u Frar tas-snin 1999, 2000, 2001, 2002 u 2003?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' sensji li ngħataw f'Jannar u fi Frar bejn l-1999 u l-2004 kienu hekk:-

Snin Jannar Frar 1999 248 177 2000 264 186 2001 228 170 2002 444 226 2003 253 168 2004 345 240

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ġejt informat li fl-iskola tal-Karwija se jinbena gymnasium.

Jista' jinstab mezz – ma nafx jekk din hijiex qed issir diġa' fi skejjel oħra – biex ċerti faċilitajiet li se jkollha din il- gymnasium, jibdew jintużaw ukoll mill-komunita' ta' l-inħawi wara l-ħin ta' l-iskola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett il-kumpless sportiv li se jinbena maġenb l-iskola l-ġdida fil-limiti tal-Karwija huwa reġjonali u min- natura tiegħu se jkun bħal dak ta' Bormla, bħal dak t'Għawdex u bħal dak li hemm ippjanat li jsir fin-north tal-gżira.

Dan se jkun miftuħ għall-użu tal-Maltin u l-Għawdxin in ġenerali imma in partikolari għal dawk li jgħixu fis-south ta' Malta.

Faċilitajiet oħrajn sportivi li jkun hemm fl-iskola jkunu jistgħu jiġu wżati mill-komunitajiet ta' l-inħawi bi ftehim ma' min imexxi l-iskola.

BIRGU - SKOLA SEKONDARJA LORENZO GAFA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Bħalma ġara fil-każ ta' skejjel oħra li kienu fi kriżi serja ta' tmexxija u ġew salvati fis-snin li għaddew, tista' tinħatar task force biex tara s-sitwazzjoni mwiegħra ħafna ta' l-iskola sekondarja Lorenzo Gafa' u tieħu u twettaq il-passi meħtieġa biex flimkien ma' l-istaff, l-iskola tikseb lura s-serjeta' u l-impenn li kellha meta kienet titmexxa miż-żewġ kapijiet preċedenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni diġa' qiegħda tagħmel minn kollox biex lill-iskola Lorenzo Gafa' tagħtiha s-sostenn u l-għajnuna li tenħtieġ.

L-iskola Lorenzo Gafa' diġa' ingħatat għalliem u amministratur iżjed mill-bżonnijiet normali ta' l-iskola tad-daqs tagħha barra li ngħatat numru ta' mid-day break supervisors extra biex l-istudenti jkunu sorveljati sew waqt il-ħin tar-rikreazzjoni tagħhom.

Qed insegwi l- iżviluppi f'din l-iskola u lest nieħu l-passi li jkun hemm bżonn.

EDUKAZZJONI - PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-gvern fuq il-persuni b'diżabilita' u l-edukazzjoni?

Hemm xi dokument li fuqu hemm miktuba din il-politika?

Jekk iva, jista' jpoġġi dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub ma laħaqx wasal u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, ninsab daqsxejn imħawwad għat-tweġiba tal-Ministru.

Jien staqsejt dwar il-politika attwali u cioe' dwar xi ħaġa li suppost qed titħaddem issa.

Hija ħaġa stramba kif dan it-tagħrif għadu ma wasalx u nixtieq li l-Ministru jispjegali x'inhi r-raġuni.

Dan ifisser li m'hemmx politika tal-gvern jew tad-diviżjoni dwar il-persuna b'diżabilita' u l-edukazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk l-Onor.

Membru qiegħed jirriferi għall-politika edukattiva individwali, jiġifieri għad-dokument ta' l-IEP, ma nsib l-ebda diffikulta' li npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra, għalkemm jidhirli li diġa' tpoġġa.

Jekk qiegħed jirriferi għall-persuni b'diżabilita' u l-edukazzjoni, il- politika nistgħu niġbruha fil-kliem "il-politika ta' l-inklussivita'" u l- inklussivita' qed tiġi applikata permezz ta' l-individual educational programme policy, li kien ġie adottat mill-ministerial committee on inclusive education.

Bażikament hemmhekk hemm l-iktar proċedura ċara ta' kif wieħed jinkludi lil persuni bi bżonnijiet speċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fil-fatt din it-tweġiba tal-Ministru hija ħafna aħjar minn kif attwalment ġiet imwieġba d-domanda oriġinali.

Jien staqsejt b'mod ġenerali dwar kif qed titħaddem bħalissa l-politika tal-gvern vis-a- vis il-persuni b'diżabilita' u l-edukazzjoni u kif se ntejbuha għada pitgħada.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-kollega tiegħi jrid japprezza li l- mistoqsija hija f'termini ġenerali ħafna u tista' tirrispondiha jew fi tliet linji biss jew inkella f'forma ta' teżi sħiħa.

L-ewwelnett aħna konna bdejna ngħinu lit-tfal b'diżabilita' permezz ta' l- iskejjel speċjali.

Imbagħad madwar għaxar snin ilu ddeċidejna li nimxu bil- politika ta' l-edukazzjoni inklussiva.

Din il-politika ġiet ħafna iktar iċċarata fid-dokument tal-politika ta' programm edukattiv individwali għal kull tifel jew tifla bi bżonnijiet speċjali u dan l-aħħar ħassejt il-ħtieġa li nagħmel review ta' din il-politika.

Għal għal il-għan diġa' ġew ikkonsultati numru sostanzjali ta' għaqdiet jew persuni li huma nvoluti fit-tħaddim tal-politika ta' l-edukazzjoni inklussiva u ħareġ iktar ċar il-bżonn li jkun hemm analisi kritika ta' x'qed jiġri, ta' fejn wasalna, ta' x'jonqos isir, ta' x'inhuma r-riżorsi umani meħtieġa, ta' safejn se naslu, eċċ. Hemm kwestjonijiet pjuttost kontroversjali ta' x'tip ta' servizz irridu nagħtu lil dawn it-tfal.

Għandna kwestjonijiet dwar dak li hu desiderabbli li jingħata bħala servizz u dwar min se jagħmel dak is-servizz.

Jekk wieħed jistaqsi f'liema direzzjoni se nimxu ngħid li f'dan l-istadju għandna l- panels li qegħdin jagħmlu evalwazzjoni każ b'każ u jissuġġerixxu x'inhu l-appoġġ speċjali li għandhom bżonn u fejn ma jkunx hemm qbil hemm anke stadju ta' appell.

Min-naħa l-oħra hemm ukoll dan il-proċess għaddej, qed insibu ftit kumpless anke biex nasal għat-terms of reference tiegħu, biex inkunu nistgħu nagħtu ħarsa mill-ġdid lejn kif qed titħaddem din il- politika inklussiva, x'inhuma l-implikazzjonijiet tagħha u kif l-aħjar għandna nipproċedu fil-futur.

JUNIOR COLLEGE - KTEJJEB BL-ISEM "EDUCATION IN MALTA"

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fl-aħħar ġimgħa ta' Frar, 2004 fil-junior college tqassam ktejjeb li jismu "Education in Malta" li kien ippubblikat fi żmien il-Ministru Michael Falzon u jasal sa l-1996 biss?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm numru żgħir ta' kopji tal- ktejjeb "Education in Malta" li minflok ma ntremew, tqiegħdu fir-reception area tal-junior college biex studenti jew membri ta' l-istaff interessati f'riċerka dwar l-edukazzjoni jaqbdu u jieħdu kopja minnu.

Dan il-ktejjeb ma ġiex imqassam kif ġie allegat fil-mistoqsija.

MTARFA - ĊENTRU GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITA' - KIRI TA' VANNIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għat-tliet vannijiet mikrija b'Lm40 kuljum li hemm fiċ-ċentru ta' l-adulti tal-persuni b'diżabilita' fl- Imtarfa, ma tħossx il-Ministru li aħjar ikun provdut vann minn dipartiment ieħor ħalli l-flus in kwestjoni jintużaw għal titjib ta' servizzi oħra li dejjem jenħtieġu aktar il-bżonnijiet ta' dawn il-persuni b'diżabilita'?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali): Ta' min jgħid li l-vannijiet li għamel riferenza għalihom l-Onor.

Interpellant huma vannijiet speċjali armati bit-tail-lift biex ikunu jistgħu jġorru persuni bis-siġġu tar-roti.

Ninsab informata li sas-sena l- oħra t-taqsima taċ-ċentri ta' matul il-jum għal persuni b'diżabilita' kellha ħames vannijiet ta' dan it-tip iżda dawn m'humiex biżżejjed biex ilaħħqu man-numru ta' klijenti li jattendu ċ-ċentri msemmija.

Biex ilaħħaq man-numru ta' klijenti, fil-każ taċ-ċentru ta' l-Imtarfa sas- sena l-oħra kienu qed jinkrew żewġ vannijiet oħra bit-tail-lift.

Tard is- sena l-oħra wieħed mill-vannijiet tad-dipartiment kien involut f'inċident tat-traffiku bir-riżultat li ma setax jintuża aktar u għalhekk kellu jiġi replaced b'wieħed mikri.

Ma naf b'ebda dipartiment li għandu dawn it-tip ta' vannijiet u li jista' jagħmilhom għad-dispożizzjoni taċ-ċentri ta' matul il-jum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ladarba f'sena qed titħallas is-somma straordinarja ta' Lm13,500 għal tliet vannijiet, jista' il-Ministru jgħid jekk saritx evalwazzjoni biex naraw jekk bl-istess ammont ta' flus nistgħux nixtru ħames vannijiet ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, safejn naf jien għadha ma saret l- ebda evalwazzjoni ta' dan it-tip pero' ma narax għaliex is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant m'għandux jiġi milqugħ.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 131 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 dwar ġbir ta' informazzjoni supplimentari dwar taxxa fuq il-valur miżjud; u

Avviż Legali Nru. 134 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 dwar drittijiet għal servizzi mill-ispettorat tas-saħħa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern.

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 132 ta' l-2004 – Dħul fis-seħħ ta' artikolu ta' l- Att ta' l-2003 dwar il-proċeduri fil-qrati u fit-tribunali (Att Nru. XXXI ta' l-2002);

Avviż Legali Nru. 133 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 dwar in- notifika ta' taħrikiet tat-tribunali lokali;

Avviż Legali Nru.135 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 li jemendaw ir-regolamenti dwar l-assoċjazzjoni ta' awtoritajiet ta' gvern lokali; u

K.L.B.L. Nru. 38/3/2004 – Bye-Laws ta' l-2004 dwar reklami fuq għamara tat-toroq (Kunsill lokali Mġarr)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-nefqa matul Jannar u Frar 2004 fuq kirjiet ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra mill-ministeru għall-familja u solidarjetà soċjali u dipartimenti oħra li jaqgħu taħt ir- responsabbiltà tal-ministru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4664; u

Tagħrif dwar xogħlijiet li saru fl-iskejjel ta' Santa Venera bejn l- 1994 u l-2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4949.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 130 ta' l-2004 – Regolamenti ta' l-2004 dwar ir- regoli tas-saħħa għall-produzzjoni u t-tqegħid fis-suq ta' ħalib frisk, ħalib trattat bi sħana u prodotti magħmula mill-ħalib.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-nefqa matul Jannar u Frar fuq kirjiet ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra mill-ministeru għall-familja u solidarjetà soċjali u dipartimenti oħra li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal- Ministru, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 4662.

PERMESS TAL-KAMRA

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex qabel ma ngħaddu għall-mozzjonijiet li jidhru fuq l-aġenda ngħaddu għall-vot fuq l- ewwel item li hemm fl-Ordnijiet tal-Ġurnata, jiġifieri t-Tielet Qari ta' l- abbozz ta' liġi li jimplimenta l-miżuri tal-budget.

Nitlob il-permess ukoll biex qabel ma ngħaddu għall-mozzjonijiet li jidhru fuq l-aġenda ngħaddu għall-vot fuq il-mozzjonijiet li se nressaq issa li jirrigwardjaw bdil fil-kompożizzjoni min-naħa tal-gvern f'diversi kumitati permanenti, delegazzjoni għall-assemblea parlamentari u għall-parlament Ewropew u dan minkejja li ma ngħatax in-notice previst mir-regolament numru 22 ta' l-istanding orders.

Imbagħad wara dan ngħaddu għaż-żewġ mozzjonijiet li jidhru fuq l-aġenda, waħda wara l-oħra, liema mozzjonijiet jiġu diskussi u deċiżi f'seduta waħda llum.

F'każ li tissejjaħ division fuq kwalunkwe kwestjoni li għandna llum, din tittieħed fl-aħħar tas-seduta, jiġifieri fid-9:00 p.m. iżda f'każ li d- dibattitu fuq iż-żewġ mozzjonijiet jintemm qabel il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol, allura ngħaddu għad-division jew divisions malli jispiċċa d- dibattitu bis-soltu 20 minuta previsti fl-artiklu 84 ta' l-ordnijiet permanenti.

L-20 minuta jittieħdu biss għall-ewwel division li tissejjaħ u d-divisions l-oħrajn ̧ jekk ikun hemm ̧ isegwu mingħajr l-20 minuta.

F'dan il-każ ukoll il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun meta jintemmu l- votazzjonijiet kollha, jiġifieri ma ngħaddux għal items oħra li jista' jkun hemm fl-aġenda.

Il-ħin ta' l-aġġornament ma jitteħidx, imbagħad illum il- Kamra taġġorna għal nhar il-Ħadd, 4 ta' April għall-ħatra tal-president ta' Malta fis-sala tal-gran kunsill.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Mela nistgħu nipproċedu b'dan il-mod.

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, f'isem il- ministru tal-finanzi nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta diversi miżuri ta' l-Estimi u biex jipprovdi għal miżuri amministrattivi oħra".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi jkun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Peress li ntalbet division, din tittieħed fil-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol, skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 48 tad-9 ta' Ġunju 2003.

Issa nkomplu skond il-ftehim milħuq u ngħaddu issa għad-diversi mozzjonijiet mingħajr avviż li se jressaq il-Viċi Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi:

Billi l-Kamra tad-Deputati bir-riżoluzzjoni tagħha tad-9 ta' Ġunju 2003 kienet innominat lill-Onor.

Lawrence Gonzi, kap tal-Kamra, bħala membru tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u billi l- istess Onor. Lawrence Gonzi inħatar Prim Ministru;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi għall-iskopijiet tar-riżoluzzjoni nurmu 43 tad-9 ta' Ġunju 2003 illi jien, bħala kap tal-Kamra, inkun maħtur membru fuq il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-PRIVILEĠĠI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi:

Billi l-Kamra tad-Deputati bir-riżoluzzjoni tagħha tas-17 ta' Ġunju 2003 kienet innominat lill-Onor.

Lawrence Gonzi, kap tal-Kamra, bħala membru tal-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi u billi l-istess Onor. Lawrence Gonzi inħatar Prim Ministru;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi għall-iskopijiet tar-riżoluzzjoni numru 50 tas-17 ta' Ġunju 2003 illi jien, bħala kap tal-Kamra, inkun maħtur membru fuq il-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN U EWROPEJ

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi:

Billi l-Kamra tad-Deputati bir-riżoluzzjoni tagħha ta' l-20 ta' Ottubru 2003 kienet innominat lill-Onor.

Michael Frendo bħala president tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u lill-Onor.

Joseph Borg u l-Onor.

Jason Azzopardi, fost oħrajn, bħala membri ta' l-istess kumitat;

U billi l-Onor.

Michael Frendo ġie maħtur Segretarju Parlamentari, u l- Onor. Joseph Borg m'għadux jokkupa l-kariga ta' Ministru responsabbli mill-Affarijiet Barranin;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi għall-iskopijiet tar-riżoluzzjoni numru 70 ta' l-20 ta' Ottubru 2003 illi l-Onor.

Jason Azzopardi jissostitwixxi lill-Onor.

Michael Frendo bħala president tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u illi l-Onor.

John Dalli u l-Onor.

Mario de Marco jiġu nominati bħala membri ta' l-istess kumitat flok l-Onor.

Joseph Borg u l-Onor.

Jason Azzopardi li b'din ir- riżoluzzjoni minn membru qed jiġi maħtur president ta' l-istess kumitat permanenti.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI TAL-KUMITAT TAL-KONTIJIET DWAR L-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL-VERIFIKA

ONOR.

TONIO BORG: Sur President ̧ nipproponi:

John Dalli bħala membru tal-Kumitat tal-Kontijiet dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika u l-istess Onor. Dalli ġie issa maħtur Ministru responsabbli mill-affarijiet barranin;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi għall-iskopijiet tar-riżoluzzjoni numru 55 tas-17 ta' Ġunju 2003 illi l-Onor.

Tonio Fenech ̧ Segretarju Parlamentari fil-Ministeru tal-Finanzi jissostitwixxi lill-Onor.

John Dalli bħala membru tal-Kumitat tal-Kontijiet dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

BDIL FIL-ĦATRA TA' OSSERVATURI FIL-PARLAMENT EWROPEW U ĦATRA TA' MEMBRI FIL- PARLAMENT EWROPEW

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi:

Billi kienu ġew maħtura bħala deputati osservaturi fil-parlament Ewropew min-naħa ta' din il-Kamra l-Onor.

Josef Bonnici, l-Onor.

Antonio Fenech, l-Onor.

Michael Frendo, l-Onor.

George Vella u l-Onor.

John Attard Montalto;

U billi b'effett mill-1 ta' Mejju 2004 skond l-artikolu 25, paragrafu 2, tat-Trattat ta' Sħubija fl-Unjoni Ewropea, Malta għandha dritt li tinnomina ħames rappreżentanti fil-parlament Ewropew u dan għall- perijodu mill-1 ta' Mejju 2004 sad-19 ta' Lulju 2004, sakemm jidħlu fil-kariga l-ħames deputati li se jkunu eletti għall-parlament Ewropew fl-elezzjoni tat-12 ta' Ġunju 2004;

U billi wkoll l-Onor.

Michael Frendo u l-Onor.

Antonio Fenech inħatru segretarji parlamentari;

Din il-Kamra tirriżolvi li:

(a) b'effett immedjat tissostitwixxi lill-Onor.

Michael Frendo u Antonio Fenech, bl-Onor.

Jason Azzopardi u Mario de Marco bħala deputati osservaturi;

(b) b'effett mill-1 ta' Mejju 2004, u għall-iskopijiet u termini fuq indikat, taħtar lill-Onor.

Josef Bonnici, l-Onor.

Jason Azzopardi, l- Onor. Mario de Marco, l-Onor.

George Vella u l-Onor.

John Attard Montalto bħala r-rappreżentanti ta' din il-Kamra fil-parlament Ewropew sad-19 ta' Lulju, 2004.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

BDIL FIL-KOMPOŻIZZJONI FID-DELEGAZZJONI PARLAMENTARI MALTIJA FL-ASSEMBLEA PARLAMENTARI TAL-KUNSILL TA' L-EWROPA

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President ̧ nipproponi:

Billi l-Kamra tad-Deputati bir-riżoluzzjoni tagħha tad-9 ta' Ġunju 2003 kienet innominat lill-Onor.

Michael Gonzi, bħala membru sostitut fid-delegazzjoni parlamentari Maltija fl-Assemblea Parlamentari tal- Kunsill ta' l-Ewropa u l-istess Onor. Gonzi talab li ma jibqax jokkupa din il-kariga;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi għall-iskopijiet tar-riżoluzzjoni numru 46 tad-9 ta' Ġunju 2003 illi l-Onor.

Helen D'Amato tissostitwixxi lill- Onor. Michael Gonzi bħala membru sostitut fid-delegazzjoni parlamentari Maltija fl-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill ta' l- Ewropa.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MOZZJONI TA' RINGRAZZJAMENT LILL-PRESIDENT TA' MALTA

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi:

Illi din il-Kamra tistqarr l-apprezzament tagħha għall-mod siewi u dinjituż li bih il-Professur Guido de Marco qeda d-dmirijiet tiegħu lejn il-poplu Malti fil-kariga ta' President ta' Malta, u filwaqt li tirringrazzjah ta' dan, tixtieqlu għomor twil u ħieni u iktar servizz għal pajjiżna.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, huwa bi pjaċir li qed inressaq din il- mozzjoni ta' ringrazzjament lill-President de Marco illum, li wasal biex jintemm il-perijodu tiegħu bħala president ta' Malta, anzi nżid ngħid li dan huwa pjaċir doppju għax dan huwa l-ewwel diskors tiegħi fil-parlament bħala Prim Ministru u hija proprju koinċidenza li dan l-ewwel diskors tiegħi qed ikun ta' radd il-ħajr lill-President de Marco.

B'kumbinazzjoni wkoll, inzertajt kont jien stess li preċiżament bħal-lum ħames snin ilu, fid-29 ta' Marzu, 1999, kont ressaqt mozzjoni li biha pproponejt li l-Kamra taħtar lill-Prof. de Marco bħala president ta' pajjiżna.

Din hija mozzjoni li permezz tagħha l-Kamra turi l-apprezzament tagħha għall-mod kif il-President qeda d-dmirijiet tiegħu f'din l-ogħla kariga f'pajjiżna u naħseb li jkun xieraq li nimmotiva r-raġunijiet għalfejn qegħdin inressqu din il-mozzjoni ta' apprezzament.

Din m'hijiex mozzjoni ta' formalita` u ma nixtieqhiex tkun formalita` marbuta ma' mozzjoni ta' ringrazzjament kull darba li naslu biex jingħalaq terminu ta' Presidenza f'pajjiżna.

Din hija mozzjoni sinċiera ta' apprezzament - naħseb li hawnhekk qed nesprimi l-opinjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra - għall-mod ta' kif il-President Guido de Marco qeda d-dmirjiet tiegħu matul il-ħames snin li dam jokkupa din il-kariga.

Għaliex qed nimmotiva din il-mozzjoni u x'inhuma r-raġunijiet ewlenin?

Naħseb li kieku kelli nagħmel lista ta' raġunijiet nibda billi ngħid li l- Kamra turi dan l-apprezzament għax żgur li l-President Guido de Marco rnexxielu jagħraf ir-rwol ta' president f'mument storiku u partikolari li għaddejna minnu bħala pajjiż matul il-presidenza tiegħu.

Ma rridux ninsew li fl-ewwel tliet snin u nofs ta' din il-presidenza f'pajjiżna kien għaddej id-dibattitu qawwi dwar l-issue tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea ̧ kellna r-referendum dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea - esperjenza eċċezzjonali fl-istorja politika ta' pajjiżna - saret elezzjoni ġenerali, u issa mexjin lejn id-data storika ta' l-1 ta' Mejju.

Għalhekk din kienet presidenza unika.

Naturalment dan ma jnaqqas xejn mill-merti tar-rwol u l-mod ta' kif qdew il- presidenti preċedenti fiċ-ċirkostanzi partikolari li kellhom, pero` f'dan il-każ partikolari rrid ngħid li l-President Guido de Marco, f'sitwazzjoni li wieħed seta' jaraha bħala sitwazzjoni delikata ̧ irnexxielu jaqdi din il- funzjoni b'mod li jien m'għandix kelma oħra ħlief li ngħid li kien b'mod rettissimu u b'mod li ġabar madwaru r-rispett tal-poplu Malti u Għawdxi kollu proprju fil-mument fejn dan il-poplu kien miexi bil-mod il-mod lejn d- deċiżjoni li kellu jieħu dwar il-ġejjieni ta' pajjiżna.

Jidhirli li nkun korrett jekk ngħid li l-President Guido de Marco għamel il- massimu possibbli biex il-proċess demokratiku li konna għaddejjin minnu jieħu mhux biss il-kors normali tiegħu imma dak il-proċess demokratiku nnifsu jkun il-parti li ssaħħaħ id-deċiżjoni sovrana tal-poplu Malti.

Naħseb li hawnhekk nistgħu nirrikonoxxu bl-aktar mod qawwi l-mod dinjituż tiegħu bħala l-President ta' pajjiżna f'dawn il-mumenti meta l-pajjiż kellu bżonn il-figura tiegħu.

Jidhirli li għandna nesprimu r-rikonoxximent tagħna lejn il-President Guido de Marco għall-mod kif ipproġetta lill-pajjiżna fir-relazzjonijiet internazzjonali li aħna għandna bħala pajjiż mal-pajjiżi kollha tad-dinja; mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, mal-pajjiżi ta' l-Afrika u ma' pajjiżi oħrajn fejn hu mar bħala ambaxxatur ta' pajjiżna.

Jidhirli li nkunu korrettissimi jekk ngħidu li hu kien ambaxxatur mill-aqwa għall-identita` tagħna, għall-kultura tagħna u għalina bħala poplu Malti.

Fid-diskorsi li hu dejjem għamel bla dubju ta' xejn għamel ġieħ kbir lil pajjiżna u kkontribwixxa biex dawn ir-relazzjonijiet internazzjonali li għandna ma' pajjiżi oħrajn jitjiebu, jissaħħu u nipproġettaw lilna nfusna bħala pajjiż modern, bħala pajjiż ta' kultura, bħala pajjiż u poplu li għandu x'joffri u għandu l-identita` partikolari tiegħu.

Naħseb li anke hawn inkun korrett jekk ngħid li dan kollu wera li aħna poplu kburi bl-identita` tiegħu u allura l-President kien ambaxxatur mill-aqwa li seta' jkollna bħala pajjiż għal dawn il-valuri li nirrappreżentaw.

Jidhirli wkoll li fil-ħidma tiegħu bħala President ta' Malta, fiċ- ċirkostanzi kollha li għadda minnhom matul dawn il-ħames snin li għaddew, hu dejjem wera lealta` assoluta lejn il-pożizzjonijiet politiċi differenti li aħna kellna fl-ispectrum politiku Malti u nasal biex ngħid li fid- diskorsi tiegħu, kull darba kont ninnota li hu kien jagħmel minn kollox biex ifittex l-art komuni li setgħet teżisti bejn dawn il-pożizzjonijiet differenti, nirripeti fl-ispectrum politiku kollu tagħna, imma dejjem fittex li din l-art komuni tkun imqiegħda f'kuntest u f'qafas demokratiku fejn tirrenja r-rieda tal-maġġoranza pero` b'rispett ukoll lejn il- pożizzjoni tal-minoranza.

Naħseb li f'dan is-sens nistgħu ngħidu ̧ illum fl- għeluq ta' din il-presidenza ta' ħames snin, li l-President Guido de Marco ħadem biex iġib l-għaqda u biex itaffi l-kontroversja ̧ anzi jikkonverti l- kontroversja fi proċess demokratiku ta' tisħiħ ta' l-istess demokrazija.

Jidhirli wkoll li nkun korrettissmu jekk ngħid li l-President Guido de Marco fil-presidenza tiegħu matul il-ħames snin kien president viċin il- poplu, li tħallat mal-poplu u li sab kull okkażjoni li nqalgħet matul il- presidenza biex ikun viċin il-poplu tagħna fl-attivitajiet differenti tiegħu; fl-attivitajiet soċjali, fl-attivitajiet ekonomiċi, fil-kunsilli lokali u fl-ibliet u l-irħula tagħna.

Il-preżenza tal-President Guido de Marco bħala President ta' Malta kienet kostanti tul dawn il-ħames snin li għaddew u allura jkun ġust jekk din il-Kamra ̧ anke għal dan, turi l- apprezzament tagħha għax ressaq il-presidenza viċin il-poplu u ressaq il- poplu viċin il-presidenza.

Naħseb li dan huwa element importanti marbut ma' din il-kariga.

Naħseb li nkun korrett ukoll jekk ngħid li l-Presidenza ta' l-Eċċellenza Tiegħu Guido de Marco matul dawn l-aħħar ħames snin kellha timbru ieħor partikolari li ħareġ ukoll fil-predeċessuri tiegħu pero` nnotajniha wkoll f'dawn il-ħames snin li għaddew.

Il-President Guido de Marco ta spazju fl- attivita` tiegħu għas-soċjeta` ċivili tagħna; għall-organizzazzjonijiet, NGOs, unions u korpi kostitwiti.

Kull organizzazzjoni li b'xi mod jew ieħor ikkontribwixxiet jew qed tikkontribwixxi għall-iżvilupp ta' pajjiżna, il-President Guido de Marco sab il-ħin għaliha, sab il-ħin biex jismagħha u sab l-ispazju wkoll biex jesponi l-organizzazzjoni għall-opinjoni pubblika.

Naħseb li kien dan it-timbru partikolari tal-Presidenza ta' l- Eċċellenza Tiegħu, Guido de Marco, fejn ipprova jipproġetta dan il- messaġġ ta' presidenza li ġġib madwarha wkoll s-soċjeta` ċivili f'pajjiżna.

Għalhekk din il-presidenza rrikonoxxiet ir-rwol importanti tas-soċjeta` ċivili, irrikonoxxiet il-valur tad-djalogu u l-valur tal-kontribut li s- soċjeta` ċivili tista' tagħti u għandha tagħti għall-iżvilupp tal-pajjiż u naħseb li dan kien punt pożittiv li jindika l-maturazzjoni politika li qiegħda tiżviluppa f'pajjiżna aktar kemm jgħaddu s-snin.

Aktar kemm jgħaddu s-snin aktar qegħdin nirrikonoxxu li s-soċjeta` ċivili għandha rwol u kontribut x'tagħti u naħseb li dan il-messaġġ kompla jsostnih il- President Guido de Marco tul il-presidenza tiegħu bl-ispazju li ta kontinwament b'mod qawwi għar-rwol li din is-soċjeta` ċivili għandha x'tagħti f'pajjiżna.

Irrid ngħid ukoll li kien President ̧ li bħall-presidenti ta' qablu, żamm ruħu aġġornat ma' dak li kien qed iseħħ min-naħa tal-gvern.

Kull president għandu l-funzjoni stabbilita bil-Kostituzzjoni li jżomm u jibqa' f'kuntatt mal-gvern permezz tal-Prim Ministru u allura jżomm ruħu aġġornat ma' l- iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu f'pajjiżna.

Jien stess ̧ fil-kariga li kont nokkupa bħala Ministru għall- politika soċjali ̧ kont ninduna li huwa president aġġornat għax meta tiltaqa' miegħu, anke f'okkażjonijiet soċjali jew f'okkażjonijiet oħrajn, tirrealizza li kien president li jżomm ruħu up- to-date ma' l-iżviluppi u l-inizjattivi li kienu qegħdin iseħħu u mhux biss kien jaġġorna ruħu imma hu stess kien iżur l-inizjattivi partikolari li jkunu qegħdin iseħħu għall-ġid tal-poplu Malti.

Kien ukoll president - dan il-punt irridu nenfasizzawh għax sar parti integrali mir-rwol tal-president ta' Malta - viċin il-poplu u l-poplu viċin tiegħu.

Fil-fatt kien jixħet ħarstu fuq dawk li fis-soċjeta` tagħna huma l- iktar nies li qegħdin fil-periklu li jkunu mwarrbin jew f'xi diffikulta`.

Il-wiċċ soċjali u l-wiċċ uman sar jifforma parti integrali mill- funzjonijiet tal-president waqt il-qadi tal-kariga li jkun qed jokkupa.

Hawnhekk toħroġ b'mod qawwi r-rabta tal-presidenza mal-ħidma soċjali, inkluż dik tal-community chest fund, fejn il-presidenza, u f'dan il-każ il- president, issa mhux biss għandu r-rwol li jgħin lill-persuni li jkunu fil- periklu li jitwarrbu imma li l-messaġġ tiegħu jkun li jsaħħaħ il-valur tas- solidarjeta` u jġibu bħala parti mis-sinsla li aħna għandna f'pajjiżna, u naħseb li nkun korrettissimu jekk ngħid li dan kien element u timbru qawwi ħafna tal-presidenza ta' l-E.T. de Marco.

Meta niġbor dan kollu, jien nasal biex ngħid li huwa xieraq li din il-Kamra tesprimi r-rikonoxximent u l-apprezzament tagħha għall-mod kif l-E.T. de Marco eżerċita d-dmirijiet tiegħu tul il-ħames snin tal-presidenza tiegħu, għall-mod siewi u dinjituż li bih huwa okkupa din il-kariga u għall-mod kif kompla jżid l-istatura lejn din l-ogħla kariga ta' pajjiżna, bħalma għamlu l-presidenti ta' qablu.

Għalhekk illum nasal biex ngħid li seħħ dak li kont ipprevedejt fid-diskors li għamilt ħames snin ilu meta kont għedt li għad jgħaddi ż-żmien u għal darb'oħra nerġgħu nirrikonoxxu li pajjiżna kellu president li kellu background politiku - minħabba li kien ġej mill- kamp politiku - u li qeda l-funzjoni tiegħu.

Wara ħames snin bħala president, l-E.T. Guido de Marco rnexxielu juri li bniedem li jkun ġej mill-kamp politiku, ġaladarba jiġi maħtur f'din il- kariga għandu l-kapaċita` li jinża mill-partiġġjaniżmu politiku u jfittex l- interess nazzjonali li tali kariga tirrikjedi.

Fid-diskors li kont għamilt, jien kont għedt li għad jgħaddu l-ħames snin tal-presidenza u naslu biex nirrikonoxxu li għal darb'oħra pajjiżna għamel għażla tajba, li kellu president li qeda l-funzjoni tiegħu u li allura jistħoqqlu l-ikbar ġieħ u apprezzament ta' din il-Kamra.

Ma nistax ma nagħlaqx il-motivazzjoni tiegħi ta' din il-mozzjoni billi nirringrazzja wkoll lill-familja tal-President de Marco, b'mod partikolari lis-sinjura de Marco, li akkumpanjatu tul din il-presidenza ta' ħames snin u li hi wkoll tat il-kontribut tagħha biex tat statura lil din il- presidenza.

Hi wkoll kellha sehem qawwi fil-funzjoni tal-presidenza biex tenfasizza l-valur tas-solidarjeta`, u allura anke hi, flimkien mal- President de Marco, jistħoqqilha l-apprezzament ta' din il-Kamra.

Għaldaqstant jien nirrikkmanda li din il-mozzjoni ta' ringrazzjament u t'apprezzament lill-President de Marco tiġi approvata mill-Kamra kollha b'sinċerita` min-naħa tagħna bħala ringrazzjament minn qalbna għall-mod kif qeda d-dmirijiet tiegħu lejn pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx iktar rimarki, nitlob lill-Prim Ministru biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jien m'għandix iktar rimarki x'ngħaddi ħlief dawk li diġa` għamilt, u qed nassumi li r-rimarki tiegħi għandhom l- appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MOZZJONI DWAR IL-ĦATRA TA' PRESIDENT TAR-REPUBBLIKA

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi:

Billi skond id-dispożizzjoni tas-subartikolu (1) ta' l-artikolu 48 tal- Kostituzzjoni ta' Malta għandu jkun hemm president ta' Malta li jiġi maħtur b'riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati;

U billi skond is-subartikolu (3) ta' l-istess artikolu tal- Kostituzzjoni l-kariga ta' president ta' Malta ssir vakanti fl-4 ta' April, 2004;

Għalhekk il-Kamra tad-Deputati bis-saħħa u għall-finijiet ta' l- imsemmi artiklu 48 tal-Kostituzzjoni ta' Malta tirrisolvi li taħtar lil Dr Eddie Fenech Adami president ta' Malta.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, huwa bi pjaċir kbir li qed inressaq din il-mozzjoni għall-approvazzjoni tal-Kamra, mozzjoni li permezz tagħha l- Kamra qed tiġi mistiedna tiddeċiedi li taħtar lil Dr Eddie Fenech Adami bħala president ta' Malta, u nixtieq naqsam l-intervent tiegħi dwar din il- mozzjoni fi tliet partijiet.

L-ewwel parti nixtieq niffokaha fuq il-kariga nnifisha tal-presidenza f'pajjiżna, fit-tieni parti nixtieq immiss fuq fuq iċ-ċirkostanzi storiċi u speċjali li din il-ħatra jew din il-mozzjoni qed titressaq fihom, filwaqt li fit-tielet parti nixtieq nittratta r-raġunijiet li għalihom il-gvern wasal għar-rakkmandazzjoni li qed issir f'din il-mozzjoni u allura għaliex wasalna għall-konklużjoni li l-aħjar għażla għal pajjiżna tkun li jinħatar Dr. Eddie Fenech Adami għal din il-kariga.

Ħalli nibda bl-ewwel punt, ċioe` billi nitkellem fuq il-kariga tal- president ta' Malta.

Huwa xieraq li l-ewwelnett nistieden lill-Kamra biex flimkien nirriflettu ħalli naraw xi tfisser din il-kariga għal pajjiżna.

Din hija l-ogħla kariga li wieħed jista' jkollu f'pajjiżna, u peress li ħafna nies jaħsbu li din hija kariga li għandha funzjoni pjuttost formali, jiġifieri li m'hemmx poteri eżekuttivi marbutin magħha, ikun tajjeb li dejjem nenfasizzaw u nfakkru lill-Kamra, lilna nfusna u lill-poplu Malti u Għawdxi kollu, li l-kariga għandha funzjoni eżekuttiva limitata ħafna.

Ta' min jgħid li din il-funzjoni tiskatta b'mod partikolari fil-mumenti fejn ikun hemm sitwazzjonijiet speċjali li jirrikjedu li l-president, bħala wieħed li għandu l-ogħla kariga f'pajjiżna, jintervjeni sabiex jirriżolvi sitwazzjoni partikolari, li tista' tkun sitwazzjoni kostituzzjonali jew sitwazzjonijiet oħra verament eċċezzjonali li jkunu ġraw fis-snin reċenti u li jkunu jistgħu jerġgħu jiġru.

Għalhekk hemm ċerti sitwazzjonijiet fejn il-president għandu poteri eċċezzjonali li huma importanti u kruċjali għax jistgħu jirriżolvu sitwazzjoni li tkun importanti ħafna fl-iżvilupp demokratiku ta' pajjiżna, u allura filwaqt li l-kariga ta' president għandha ċerti formalitajiet marbutin magħha, hija wkoll kariga li f'sitwazzjonijiet partikolari għandha rwol kruċjali ħafna fil-proċess demokratiku ta' pajjiżna.

Il-kariga ta' president għandha ħafna simboli marbutin magħha.

Per eżempju, kif għedt meta kont qed nitkellem fuq il- mozzjoni l-oħra, il-president fih innifsu jippersonifika lill-poplu Malti u Għawdxi kollu kif ukoll lill-istat Malti.

Kull ċittadin jista' jaspira li jokkupa din il-kariga, għalkemm il- Kostituzzjoni stess timponi ċerti kriterji u ċerti limiti.

Per eżempju, hemm ċerti karigi li awtomatikament jeskludu lil persuna milli tkun tista' tokkupa din il-kariga, u qed nagħmel dan il-punt għax minn hawn u ftit ieħor se nfiehem ir-rilevanza tiegħu.

Il-Kostituzzjoni tagħna tipprekludi ċerti individwi li jkunu jokkupaw ċerti karigi milli jkunu kkonsidrati għall-kariga ta' president, u għalkemm kull ċittadin in ġenerali jista' jaspira li jokkupa din il-kariga, żgur li hemm rekwiżiti kruċjali għal din il-kariga, u jien se nipprova nsemmi ftit minnhom.

L-ewwelnett, kif għedt diġa`, il-kariga ta' president mhux biss tirrappreżenta lill-istat u lill-poplu Malti imma hija kariga li f'ċerti mumenti partikolari tista' tirrikjedi deċiżjonijiet li jkunu kruċjali għad- demokrazija u għall-iżvilupp demokratiku ta' pajjiżna, u allura din il- kariga titlob li l-persuna li tintgħażel biex tokkupaha tkun persuna li għandha esperjenza, li għandha għaqal u li tkun taf kif taġixxi f'qafas demokratiku, jiġifieri mhux kulħadd jista' jokkupa din il-kariga.

Fit- teorija kulħadd jista' jokkupa din il-kariga, imma fil-prattika l-persuna magħżula jrid ikollha l-għaqal u l-esperjenza li tagħraf l-iżvilupp demokratiku u kostituzzjonali ta' pajjiżna, u fiċ-ċirkostanzi li jinqalgħu jrid ikollha l-għaqal u l-esperjenza li tasal għad-deċiżjonijiet li jkun hemm bżonn jittieħdu fl-interess ta' pajjiżna.

Fil-fatt ir-rilevanza tal- president toħroġ l-iktar fil-mument ta' importanza u ta' pressjoni fuq l- istituzzjonijiet demokratiċi.

Il-kariga ta' president hija wkoll kariga li min jokkupaha jrid ikun kapaċi jipproġetta lil pajjiżna bid-dinjita` li jistħoqqlu, u dan irid jipproġetta lil pajjiżna kollu kemm għalina l-Maltin stess, jiġifieri lokalment, u anke esternament fir-relazzjonijiet tagħna li jkollna ma' pajjiżi oħrajn.

Għalhekk min jokkupa l-kariga ta' president irid ikun bniedem li jista' jipproġetta lil pajjiżna bid-dinjita` li jixraqlu fir-relazzjonijiet internazzjonali li aħna għandna jew jista' jkollna.

Żgur li din il-kariga tirrikjedi li l-persuna tkun sensittiva għax-xewqat u għall- aspirazzjonijiet tal-poplu tagħna, jiġifieri l-persuna li tintagħżel trid tkun persuna li jkollha l-polz tal-poplu f'idejha, tkun sensittiva, tfittex tara dejjem li l-aspirazzjonijiet tal-poplu tagħna jkunu qegħdin jinħassu u tassimila ruħha ma' l-aspirazzjonijiet tal-poplu tagħna.

Żgur ukoll li l- persuna magħżula trid tkun onesta, trid tkun integra mill-aspetti kollha u trid tissimbolizza dak kollu li huwa Malti, dak kollu li jifforma parti mill-valuri tradizzjonali tagħna u dak li huwa parti mis-sinsla tagħna bħala Maltin, speċjalment il-valur tas-solidarjeta`.

Min jiġi magħżul bħala president irid ikun ukoll lest li jservi, irid ikun lest li kważi jwarrab l-interessi personali tiegħu - u meta qed ngħid hekk, qed nirriferi għall-interessi personali tiegħu bħala individwu - u jpoġġi l-interess tal- pajjiż l-ewwel u qabel kollox, u allura jrid ikun wieħed li lest li jservi biex ikun l-ambaxxatur ta' pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn l-aspetti u dawn il-kwalifiki kollha huma kruċjali, u wieħed irid jeħodhom in konsiderazzjoni meta jiġi biex jagħżel il-persuna idonea li tokkupa l-ogħla kariga ta' pajjiżna, li hija l-kariga tal-president ta' Malta.

Hemm aspetti oħrajn li m'għandix għalfejn noqgħod nidħol fihom, pero` żgur li dawn li semmejt huma kruċjali fl-affarijiet li wieħed irid ipoġġi fil- miżien meta jiġi biex jagħżel persuna minn oħra.

Biex inkunu prattiċi u saqajna ma' l-art, irrid ngħid li kif ġara fl-imgħoddi meta kellna nagħżlu persuna għal kariga bħal din, trid tikkonsidra numru ta' ismijiet u ta' alternattivi.

Irrid ngħid ukoll li meta tkun għaddej minn dan l-eżerċizzju ma tkun qiegħed titfa' dell jew tnaqqas il-valur ta' ħadd u kulma tkun qed tagħmel ikun li tipprova ssib l-aħjar minn fost in-nies validi biex jokkupaw din il-kariga partikolari.

Issa se niġi għat-tieni punt li xtaqt nagħmel cioe` li din l-għażla li qegħdin nagħmlu qegħdin nagħmluha f'mument speċjali fl-iżvilupp kostituzzjonali, politiku, ekonomiku u soċjali ta' pajjiżna u ma nistgħux naħarbu minn dan il-fatt bħala fatt. Fl-1 ta' Mejju li ġej, pajjiżna se jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Din hija realta` li bilfors ikollna ndaħħluha f'dan ix-xenarju li fih qegħdin nagħmlu din l-għażla.

Illum din hija realta` ġdida rikonoxxuta mill-forzi politiċi kollha f'pajjiżna u żgur li nirrikonoxxu li din ir-realta` se jkollha effett kbir fuq pajjiżna.

Jekk nagħrfu naħtfu l-opportunitajiet kollha li jiġu għal idejna ̧ dawn l- opportunitajiet inkunu kapaċi nittraduċuhom f'benefiċċji għal pajjiżna u għall-poplu tagħna u allura huwa fatt li meta tiġi biex tagħżel mil-lista ta' ismijiet liema persuna hija l-aħjar li tista' taqdi l-kariga ta' president bilfors ikollna nżommu quddiem għajnejna li l-kariga ta' din il- presidenza se tkun għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna ̧ presidenza fejn Malta se tkun membru fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk irridu nkunu konvinti li l-persuna li tintagħżel trid tkun persuna li tista' taqdi din il-funzjoni mportanti f'din ir-realta` ġdida ̧ realtà li qatt ma kellna bħalha.

Mela din hija konsiderazzjoni mportanti fl-eżerċizzju ta' għażla li rridu nagħmlu bejn persuna u oħra.

Issa niġi għat-tielet punt li xtaqt nagħmel, cioe` r-raġunijiet għaliex din in-naħa qiegħda tipproponi lil Dr. Eddie Fenech Adami bħala l-persuna li hija l-aktar idonea biex tokkupa din il-kariga f'dan il-mument partikolari li għandna.

L-ewwelnett ċerti affarijiet huma fattwali u ħadd ma jista' jmerihom.

Dr. Fenech Adami qatta' 35 sena mill-karriera politika tiegħu bħala membru ta' dan il-Parlament u ħadd ma jista' jargumenta fuq l-esperjenza li għandu, aktar u aktar meta hu nnifsu kien awtur ta' żviluppi kostituzzjonali f'pajjiżna, ta' żviluppi politiċi, ekonomiċi u soċjali.

Fuq dawn l- iżviluppi żgur m'hemmx kontroversja.

Żgur kulħadd jaqbel li Dr. Fenech Adami huwa persuna b'35 sena esperjenza ta' deputat, esperjenza ta' kap ta' l-oppożizzjoni, esperjenza ta' prim ministru, 35 sena ta' servizz għal pajjiżu, u li tul dan il-perijodu ta' żmien il-pajjiż mexa 'l quddiem.

Mr Speaker, anzi jien ngħid li l-esperjenza tiegħu hija unika u eċċezzjonali u żgur li hu argument mill-iktar b'saħħtu favur Dr. Fenech Adami, speċjalment jekk inpoġġu fuq il-miżien dak li kont qed insemmi ftit minuti ilu, li jrid ikollna persuna li għandha l-abbilta` li tagħraf tieħu d-deċiżjonijiet li jkun hemm bżonn li jittieħdu jekk u meta r-rwol ta' president f'pajjiżna jiskattalu dawk il-poteri li l-Kostituzzjoni stess timponilu, jiġifieri fil-mumenti li jien insejħilhom "delikati".

Huwa f'dak il-mument li verament ikollok bżonn persuna li għandha l-esperjenza u l-għaqal li tieħu d-deċiżjonijiet importanti għax fuqhom ikun jiddependi l- iżvilupp demokratiku ta' pajjiżna.

M'hemm ebda dubju lanqas u ħadd ma jista' jargumenta fuq il-fatt li Dr. Fenech Adami huwa personaġġ li għandu rikonoxximent, li hu magħruf mhux biss f'pajjiżna imma anke fuq livell ta' relazzjonijiet internazzjoanli ma' pajjiżi oħra speċjalment ma' l-Unjoni Ewropea.

Ir-rwol tiegħu f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea u f'dak li għandu x'jaqsam ma' proċess tat-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea ġie rikonoxxut mhux biss f'pajjiżna imma ġie rikonoxxut mill-Unjoni Ewropea stess.

U allura fiċ-ċirkostanza li pajjiżna qiegħed fil-bidu ta' l-esperjenza tiegħu bħala membru fl-Unjoni Ewropea, anke fuq dan il-punt Dr. Fenech Adami għandu l-kwalifiki kollha li wieħed jista' jimmaġina, anzi jien ngħid li m'hemm ħadd li għandu din il- kwalifika li għandu hu minn dan l-aspett.

Huwa żgur - u naħseb anke fuq dan m'għandux ikun hemm kontoversja bejnietna - bniedem ta' integrita` u ta' rettezza, imma iktar minn hekk, huwa bniedem li żgur jirrappreżenta s-sens ta' servizz, is-sens ta' impenn għall-ġid tal- poplu Malti b'lealta` u b'dedikazzjoni kbira lejn il-pajjiż.

Fi kliem ieħor nargumenta u ninsisti bil-qawwa kollha li Dr. Fenech Adami għandu r- rekwiżiti kollha biex ikun il-persuna li tokkupa din il-kariga.

Pero` wieħed irid jistaqsi: Dr. Fenech Adami biss jeżisti jew eżista bħala għażla biex jokkupa din il-kariga( Hawnhekk mill-ewwel inwieġeb żewġ punti li saru fil-ġranet li għaddew għar-rigward ta' din l-għażla.

L-ewwel punt: Stajna sibna lil xi ħaddieħor( Irrid ngħid li għamilna eżerċizzju, li ilu għaddej mill-mument li Dr. Fenech Adami stess indika li se jieħu deċiżjoni biex jirriżenja minn Prim Minsitru u minn deputat ta' din il-Kamra, biex nippruvaw nidentifikaw personaġġi li jistgħu jkunu idonei ħalli jokkupaw din il-kariga.

Għamilna wkoll eżerċizzju biex nippruvaw nidentifikaw persuni li mhux neċessarjament ġejjin mill-kamp politiku.

Pero` nirrepeti li meta toħroġ b'lista ta' ismijiet u tpoġġi fuq miżien il-lista ta' nies li ġejjin mhux mill-kamp politiku, ma' Dr. Fenech Adami, fiċ-ċirkostanzi li qegħdin fihom, bil-kwalfika u bl-esperjenza, bil- kontribut li ta Dr. Fenech Adami, il-konklużjoni loġika u inevitabbli li tasal għaliha hija li jekk se tfittex dak li hu l-aħjar fl-aħjar interess ta' pajjiżna f'dan il-mument partikolari allura l-aħjar għażla tkun dik ta' Dr. Fenech Adami.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll żewġ kelmiet dwar il- konsultazzjoni li saret.

Naturalment il-Kamra tapprezza li l-proċess ta' l-għażla tal-president u allura l-proċess ta' konsultazzjoni b'xi mod jew b'ieħor ġie effettwat ukoll bil-kambjamenti li kienu għaddejjin.

F'liema sens qed ngħid hekk( Effettivament il-konsltazzjoni li stajt nagħmel jien bħala prim ministru stajt nagħmilha biss minn nhar it-Tlieta tal-ġimgħa li għaddiet għax kien dakinhar li ħadt il-ġurmanet tiegħi bħala prim ministru.

Pero` kelli kuntatt biex inkunu nafu l-iskadenzi għax kont naf x'kien se jiġri.

F'liema sens(

Aħna konna nafu li l-ħatra tiskadi fit-3 ta' April.

Effettivament fl-4 ta' April irid ikun hemm il-persuna approvata minn dan il-parlament biex tieħu l-ġurament.

Jekk wieħed jaħdem lura mit-3 ta' April konna nafu li bejn il- ġranet ta' festi, kif ukoll il-festa tal-31 ta' Marzu l-uniċi jumejn li kienu available biex dan il-parlament jiddiskuti l-ħatra ta' president kienu llum 29 ta' Marzu u għada 30 ta' Marzu.

Deherli li kelli nevita it- 30 ta' Marzu minħabba li għada huwa lejliet il-festa ta' Jum il-Ħelsien, allura l-ġurnata li bilfors kelli nimmira għaliha bħala l-ġurnata li fiha nressaq il-mozzjoni għan-nomina tal-president għall-konsiderazjzoni ta' din il-Kamra kienet id-29 ta' Marzu.

Jekk wieħed jaħdem lura, bir-regoli tal- parlament il-mozzjoni għan-nomina trid tiġi ppreżentata b'avviż ta' tlett ijiem u allura l-iktar tard possibbli li jien stajt inressaq mozzjoni biex tiġi kkonsidrata llum 29 ta' Marzu kien nhar il-Ħamis li għadda.

Fil-konsultazzjoni li għamilt ma' l-oppożizzjoni spjegajt li xtaqt li sa l- Erbgħa tal-ġimgħa li għaddiet inkun f'pożizzjoni li nressaq il-mozzjoni lill-Iskrivan tal-Kamra biex titqiegħed għad-diskussjoni llum, 29 ta' Marzu.

Dan kien ifisser li kulma kelli kienu 24 siegħa mill-mument li nkun ħadt il-ġurament tal-ħatra tiegħi sal-mument li nippreżenta l-mozzjoni biex nagħmel il-konsultazzjoni u nressaq din il-mozzjoni.

Għaldaqstant iddeċidejt li nagħmel xi ħaġa li deherli li kienet għall-ġid tal-proċess tal-konsultazjzoni bejn iż-żewġ naħat.

Cioe` spjegajt dawn l- iskadenzi lill-oppożizzjoni u r-risposta min-naħa ta' l-oppożizzjoni - u apprezzajtha - kienet li l-oppożizjzoni kellha laqgħa tal-grupp parlamentari t-Tnejn li għaddew u kellhom jgħadduli tliet ismijiet għall- konsiderazzjoni tan-naħa tal-gvern.

Fil-fatt hekk sar, nhar it-Tnejn li għaddew kelli telefonata fejn min-naħa tal-kap ta' l-oppożizzjoni issemmew tliet ismijiet.

Li għamilt kien li ħadt il-ġurament tiegħi bħala prim ministru t-Tlieta, fis-6:00 p.m. twaqqaf il-Cabinet, ħadu l-ġurament il- ministri, u għall-ħabta tat-8:30 p.m. saret l-ewwel laqgħa tal-Cabinet il- ġdid li fiha jien iddiskutejt ma' sħabi l-ministri l-oħrajn is-suġġerimenti li saru min-naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll il-proposta li wieħed iressaq l-isem ta' Dr. Fenech Adami bħala wieħed mill-ismijiet li għandu jiġi kkunsidrat għall-ħatra ta' president.

Wara d-diskussjoni fi ħdan il-Cabinet, fid-dawl tat-tliet ismijiet li ssemmew min-naħa ta' l-oppożizzjoni, il-konklużjoni tal-Cabinet kienet li mil-lista ta' erbgħa min-nies l-aħjar għażla fost dik il-lista kienet u kellha tkun Dr. Eddie Fenech Adami.

Jien ġejt awtorizzat mill-Cabinet li dan il-proċess ta' konsultazzjoni nkomplih l-Erbgħa, il-ġurnata ta' wara, billi nitlob laqgħa mal-kap ta' l-oppożizzjoni biex niddiskuti miegħu ftit iżjed dwar dawk it-tliet ismjiet u nispjega wkoll il-kontenut tad- diskusjsoni fil-Cabinet.

Minħabba li l-kap ta' l-oppożizzjoni kien imsiefer, l-Onor.

Mangion ġentilment aċċetta li jiġi hu u ltqajna l-Erbgħa wara nofsinhar u ddiskutejna bejnietna l-ismijiet li ġew proposti.

Jien tlabt lill-Onor.

Mangion jispjegali għaliex dawn it-tliet ismijiet u r- raġunijiet warajhom u jien mill-banda l-oħra spjegajtlu għaliex deherli li meta tikkonsidra l-erba' personaġġi - mingħajr ma nnaqqas xejn mill-meriti ta' dawn it-tlieta min-nies - l-aħjar għażla kienet Dr. Eddie Fenech Adami fiċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

L-Onor.

Mangion dak il-ħin qalli li kien se jerġa' jkellimni ħalli jilħaq jikkonsulta peress li l-kap ta' l-oppożizzjoni kien imsiefer.

Sa dak il- ħin kont qed nispjega - u hekk kont bqajt anke ma' l-oppożizzjoni - li sa l- Erbgħa filgħaxija nressaq il-mozzjoni, informajt lill-Onor.

Mangion li kont lest li minflok inressaq il-mozzjoni l-Erbgħa filgħaxija nressaqha l-Ħamis filgħodu qabel ma nsiefer għal-laqgħa tal-Kunsill Ewropew biex b'hekk inkun tajt aktar ċans li nerġgħu nikkomunikaw ma' xulxin u nippruvaw naraw fejn nistgħu naslu b'riżultat ta' din il-konsultazzjoni.

Waqt il-konsultazzjoni li kelli ma' l-Onor.

Mangion, semmejna anke persuna oħra li ma kenitx parti minn dawn l-erbgħa min-nies li semmejt.

Aktar tard f'dik il-ġurnata rċevejt telefonata mingħand l-Onor.

Mangion fejn qalli li l-grupp parlamentari kien se jiltaqa' l-Ġimgħa u jien għedtlu li ma nistax nistenna sal-Ġimgħa anke għaliex ridt nimxi ma' l-iskadenzi li kont diġa` spjegajt x'kienu.

Għalhekk irrepetejt li se nħalli sal-Ħamis filgħodu biex nippreżenta l-mozzjoni lill-Iskrivan tal-Kamra u fil-fatt hekk għamilt.

Irrid ngħid li ridna nżommu l-ismijiet tal-persuni l-oħrajn li ssemmew b'mod kunfidenzjali u fil-fatt l-Erbgħa filgħaxija ħarġet stqarrija mill- oppożizzjoni, li mbagħad ġiet imwieġba bi stqarrija min-naħa tal-gvern ̧ li fiha ngħad li l-ismijiet għandhom jibqgħu kunfidenzjali.

Jidhirli li hekk kellu jkun u hekk għandu jkun.

Pero' f'dan il-pajjiż, anke jekk iż-żewġ naħat jiftiehmu li ċerta informazzjoni tibqa' kunfidenzjali donnu li l- kunfidenzjalita` għad irridu nitgħallmu xi tfisser, anke b'rispett lejn il- persuni li jkunu nvoluti.

Qed insemmi dan il-punt għax hemm diffikulta` kostituzzjonali fil-konfront ta' tnejn min-nies minn dawn l-erbgħa.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn il-Kostituzzjoni jsib li seta' kien hemm xi diffikultajiet pero` m'iniex se nidħol f'dak il-mertu għax finalment il- pożizzjoni li wasalna għaliha min-naħa tal-gvern kienet wara eżerċizzju li fih ipprovajna nikkonsultaw, anke f'eżerċizzju intern li għamilna aħna stess, fejn rajna l-għażliet li kellna quddiemna.

Għalhekk f'eżerċizzju biex nipprivaw naraw insibux personaġġi oħrajn, kemm fil-kamp politiku kif ukoll barra mill-kamp politiku, il-konklużjoni li konsistentement konna qegħdin naslu għaliha kienet li għall-ġid ta' pajjiżna llum, l-aħjar persuna u l-aktar waħda idonea biex tokkupa din il-kariga hija dik ta' Dr. Eddie Fenech Adami.

Xtaqt inwieġeb punt ieħor li jidhirli li huwa mportanti li nenfasizzah u li niddedika ftit minuti għalih.

Hawn min jgħid li Dr. Fenech Adami m'huwiex il-bniedem li jgħaqqad lin-nies.

Smajt din il-kritika anke mill-kap ta' l- oppożizzjoni ̧ kif ġie kkwotat f'diskors li għamel fil-ġranet li għaddew.

Pero' jien ngħid li aħna diġa` għaddejna esperjenzi ripetuti f'pajjiżna miż- żewġ naħat tal-Kamra fejn kull darba li tintgħażel persuna li tkun ġejja mill-kamp politiku jsir dan l-argument.

Issa hawnhekk nixtieq nieqaf u nagħmel parentesi.

Mistoqsija li għandu jkollna f'moħħna l-ħin kollu hija: Hemm xi ħaġa ħażina jekk il-president ta' Malta jintgħażel mill-kamp politiku?

Kellna xi esperjenza negattiva f'pajjiżna għax dan intgħażel mill-kamp politiku?

Ir-risposta hija le.

Dan ma jfissirx li m'għandniex b'xi mod jew ieħor nikkunsidraw nies li ġejjin minn barra l-kamp politiku pero` finalment irridu nifhmu li rridu nagħżlu l-aħjar persuna li jidhrilna li tista' taqdi l-funzjonijiet tagħha bħala president ta' pajjiżna fil- mument partikolari ta' l-iżvilupp politiku li nkunu għaddejjin minnu.

L-argument li kien qed isir li għax tkun xi ħadd mill-kamp politiku ma tkunx kapaċi tgħaqqad lill-poplu Malti warajk, imeruh il-fatti u t-track record tal-presidenti kollha li kellna f'pajjiżna minn mindu għamilna Malta repubblika.

Mhux talli hekk, talli kellna każijiet - m'għandix għalfejn noqgħod insemmihom - fejn presidenza bdiet b'kontroversja qalila pero` spiċċat b'applaws.

U għandna provi ̧ waħda wara l-oħra ̧ li l-politiċi ta' pajjiżna huma kollha, u kienu kollha ̧ kapaċi li ladarba jilbsu l-libsa ta' president ta' Malta, jinżgħu minn fuqhom il-libsa ta' partiġġjaniżmu politiku.

Dan huwa l-akbar ċertifikat li jista' jkollna għall-politiċi ta' pajjiżna li qdew il-funzjonijiet u d-dmirijiet tagħhom f'din l-ogħla kariga ta' pajjiż.

Allura għalfejn fl-imgħoddi kulmin kien politiku, ġie msejjaħ għal dan is-servizz lejn pajjiżu - mhux għas-servizz għalih innifsu imma għas-servizz lejn pajjiżu – irnexxielu jaqdi l-funzjoni tiegħu ̧ neża mill- partiġġjaniżmu politiku u għolla lilu nnifsu 'l fuq mid-diviżjoni politika u kien personaġġ li ġab lill-poplu Malti u Għawdxi flimkien u Dr. Eddie Fenech Adami le?

Jien ngħid li Dr. Eddie Fenech Adami jirnexxielu ̧ bħalma rnexxielhom il- politiċi l-oħrajn kollha ̧ li jġib lill-poplu Malti magħqud warajh u li fih jaraw personaġġ denju li jokkupa din il-kariga bid-dinjita` li jixirqilha, f'dan il-mument partikolari li pajjiżna għaddej minnu.

Wara kollox ngħid li l-ġid li għamel Dr. Eddie Fenech Adami fl-imgħoddi ̧ fil-karigi differenti li hu għamel ̧ kien ġid għall-Maltin kollha.

Il-vantaġġi u l- avvanz li ġab lejn is-soċjeta` tagħna gawdew minnu l-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Għaldaqstant m'għandix dubju li anke din id-darba ̧ iż-żmien għad jagħtina parir u naraw għal darb'oħra li pajjiżna reġa' għamel għażla tajba oħra li sservina ta' ġid għall-ġejjieni tagħna.

Għalhekk nirrikkmanda din il-mozzjoni għall-approvazzjoni tal-Kamra kollha.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear ̧ hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, x'jagħmlu r-rappreżentanti tal-poplu meta jiltaqgħu f'din il-Kamra?

X'inhu d-dmir tagħhom?

X'inhi l- motivazzjoni tagħhom?

U x'inhu x-xogħol tagħhom?

Aħna qegħdin hawn biex nagħtu vuċi lill-interessi u lill-aspirazzjonijiet ta' dawk iċ-ċittadini li jivvotawlna.

M'hemmx dubju li s-saffi differenti tas-soċjeta` u tal-poplu tagħna għandhom interessi u aspirazzjonijiet differenti.

Allura huwa ċar u naturali wkoll li f'din il-Kamra ̧ aħna, bħala rappreżentanti tal-poplu ̧ nagħtu leħen, nagħtu persuna ̧ nagħtu tifsira u nagħtu espressjoni lil dawn id-differenzi ġenwini li jeżistu fost il-poplu tagħna.

L-ebda poplu m'għandu l-istess interess u aspirazzjoni fih.

Hemm diversi aspirazzjonijiet, diversi ilħna, diversi xewqat u allura huwa mportanti li aħna d-deputati f'dan il-parlament nagħtu sura lil dawn l-aspirazzjonijiet u interessi differenti.

U hekk jiġri.

Fil-fatt niġu kkritikati ta' spiss li f'din il-Kamra nuru opinjoni polarizzata wisq għall-gosti ta' ċerti nies u li nqajmu ġlidiet li jistgħu jkunu paċifikati b'għaqal u b'galbu meta d-dmir tagħna huwa, għax dan huwa pajjiż demokratiku, li nagħtu aspirazzjoni, leħen u espressjoni lil dawn l- interessi kollha differenti fil-pajjiż imbagħad skond ir-rieda demokratika tal-poplu nimxu 'l quddiem.

Għandek maġġoranza u għandek minoranza u allura huwa naturali li nagħmlu dan bil-mod Mediterranju tagħna fis-sens li jkun hemm ċerti espressjonijiet qawwija.

Pero' dejjem qegħdin nirriflettu s-saffi differenti ta' aspirazzjonijiet ̧ opinjonijiet u interessi li jeżistu fil-pajjiż.

Imbagħad jiġu mumenti fix-xogħol tagħna u fil-laqgħat tagħna meta f'daqqa waħda d-dmir u l-focus ta' dak li nagħmlu jinbidel.

Dawn ikunu mumenti li fihom irridu nagħtu espressjoni kemm jista' jkun lil dak li jgħaqqadna bħala pajjiż u bħala soċjeta`.

Naħseb li d-dmir ewlieni tagħna huwa li f'dak il-mument preċiż – li ma tantx ikun ta' spiss, imma jinqala' u jinqala' b'ċerta regolarita` - nagħmlu mill-aħjar biex ikun hemm espressjoni ta' għaqda nazzjonali f'dak li nkunu qed nagħmlu.

Dan huwa d-dmir ta' kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra u naħseb li huwa dmir fuq kollox tal-prim ministru li meta jasal mument bħal dan ̧ jagħmel minn kollox ħalli minkejja d-differenzi ta' l- opinjoni tagħna li nesprimu hawnhekk ̧ iwassal għal espressjoni ta' għaqda nazzjonali.

M'hemmx dubju li meta naslu għall-ħatra ta' president ta' Malta ̧ dak huwa mument wieħed mill-ewlenin, fejn huwa d-dmir ta' kull wieħed u waħda minna li naraw kif nistgħu nagħtu leħen lill-għaqda nazzjonali f'dan il-pajjiż ̧ minkejja d-differenzi kollha.

Il-poplu jrid li d-differenzi u l- aspirazzjonijiet ta' bejnietna jitleħħnu b'saħħa.

Biss f'mumenti fejn hemm bżonn li nagħtu espressjoni lill-għaqda nazzjonali, lill-identita' nazzjonali u lis-sentiment ta' Maltin li aħna, hemmhekk nistennew, nerġa' ngħid ̧ li kull wieħed u waħda minna nersqu u naħdmu b'mod li noħolqu din l- għaqda.

Pero' huwa d-dover u d-dmir tal-prim ministru tal-ġurnata li jagħmel il-ġest meħtieġ, il-ħidma meħtieġa u d-deċiżjoni meħtieġa ̧ anke b'sagrifiċċju personali ̧ jekk hemm bżonn, ħalli jwassal lil din il-Kamra għal sentiment ta' għaqda nazzjonali.

Nerġa' ngħid li llum ninsabu quddiem mument bħal dan, mument fejn qegħdin niltaqgħu biex naħtru president ta' Malta li huwa s-simbolu ta' l-Istat ta' Malta u li jirrappreżenta l-Istat tagħna ̧ barra u ġewwa fost iċ-ċittadini.

Konna nistennew mill-Prim Ministru Lawrence Gonzi ̧ f'din l-ewwel deċiżjoni tiegħu ̧ li jagħmel dak li għandu jagħmel ħalli jippreżenta u jressaq 'il quddiem mozzjoni li ġġib l-għaqda fil-pajjiż, mozzjoni li minkejja d- diverġenzi li se jibqa' jkollna bejnietna – kif dejjem kellna, leġittimi u naturali - tressaqna flimkien u mhux tbegħedna aktar 'il bogħod milli qatt konna.

Issa inutli noqogħdu ngħidu - b'mod klerikali u b'mod ġiżwitiku, ngħidlu jien – jekk din għandhiex tkun ħatra politika u mhux politika, inutli noqogħdu naraw x'ġara fl-imgħoddi u li nomina politika hija xi ħaġa li saret qabel u tista' terġa' ssir llum.

X'għandu x'jaqsam l-argument?

L- essenzjali llum ma kienx dak.

L-essenzjali llum kien li għallinqas il- gvern, il-prim ministru li ressaq din il-mozzjoni, jagħtina mozzjoni, jagħtina option, jagħtina triq - jidher li ħadd ma ħadem għaliha - li tirrappreżenta u twassalna għall-għaqda tal-pajjiż, għaqda fuq xi ħaġa li m'għandux għalfejn kull darba jkollna kontestazzjoni dwarha.

Kellu okkażjoni tad-deheb il-prim ministru.

Din hija l-ewwel mozzjoni ta' mportanza li qed iressaq quddiem dan il-parlament u l-ewwel deċiżjoni mportanti li kellu jieħu hawnhekk.

Jien wieħed minn dawk li emmintu meta f'xi programm qal li lilu rridu niġġudikawh mhux fuq dak li jgħid imma fuq dak li jagħmel.

Pero' bir- rispett kollu, l-ewwel deċiżjoni kbira li kellu jieħu l-prim ministru llum - bħala azzjoni issa - ...

Jien ngħid li rari kien hemm min falla daqshekk malajr f'kelmtu għaliex nitkellmu dwar rikonċiljazzjoni, nitkellmu dwar għaqda u mbagħad meta niġu biex nieħdu pass bħal dan, il-pass ikun wieħed mill-aktar diviżivi li qatt jista' jkollna!

U ma noqogħdux nagħmlu l- kalkoli qisna qegħdin nagħmlu kalkoli ta' avukati.

Ir-realtà hi dik.

Jekk iddur mat-toroq u titkellem man-nies kif għamilt jien - mhux Birkirkara biss imma anke Tas-Sliema, Raħal Ġdid u postijiet fin-north ta' Malta – tħoss li s-sentiment tal-poplu huwa li din hija triq diviżiva.

Issa hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq kulur blu jew kulur aħmar.

U jien nistaqsi: X'inhu jiġri?

X'inhi r-raġuni biex titressaq mozzjoni bħal din illum?

Bir-rispett kollu, meta nkunu qegħdin nitkellmu fuq mument ̧ suppost, ta' għaqda nazzjonali ma nistgħux ninkwadraw kollox fil-loġika, fil-ħsieb, fil-konklużjonijiet u fil-mod ta' kif tara l-affarijiet naħa waħda.

Mela naħa waħda biss teżisti f'dan il-pajjiż?!

Mela l-mod kif tevalwa ġrajjiet naħa waħda biss tiddomina kull ħaġa!

Din hija eġemonija ta' kif inħarsu lejn x'inhu għaddej fil-pajjiż.

Meta nkunu qegħdin f'mument bħal dan, suppost, fejn qed naħdmu għall-għaqda nazzjonali, l- għaqal kien jiddetta u jindika li wieħed jifhem kif taħsibha naħa u jifhem kif taħsibha n-naħa l-oħra, u meta tressaq il-proposti ma tridx tressaqhom suq u ġerri għax diġà jkollok indikazzjonijiet minn qabel safejn trid tasal u xi trid tagħmel.

Jien smajt dak li għadu kemm qal il-prim ministru pero' bir-rispett kollu ngħid li dan tkellem mill-perspettiva, mil-loġika, mill-ħsieb, mill-mindset u mill-intenzjoni ta' naħa waħda biss.

Pero' niddubita kemm hemm unanimità fuq dik in-naħa li qed jitkellem dwarha, biex inkun ċar.

Dan huwa l-mod kif nersqu lejn deċiżjonijiet ewlenin fil-pajjiż?

Dan se jkun il-mod kif se nersqu għal deċiżjonijiet ewlenin billi f'mument fejn suppost qegħdin naħdmu għall-għaqda nazzjonali, nitilqu minnufih għal għonq it-triq bi proposta arbitrarja u diviżiva?!

In-nomina li qed issir intlaqgħet ħażin għaliex il-Maltin u l-Għawdxin mhumiex injoranti.

Il-prim ministru semmielna l-iskadenzi ta' ġurnata li kellu biex jasal għad-deċiżjoni tiegħu.

Pero' bir-rispett kollu, min ra minn qabel u kien qed josserva minn qabel iċ-ċaqliq li kien qed isir min- naħa tal-gvern, it-tbandil ta' l-opinjonijiet u l-iskadenzi kif ġew skattati wieħed wara l-ieħor, kien qed jifhem x'inhu għaddej.

Rajna ħaġa moħġaġa u charade tinħadem għal ġimgħa wara l-oħra u ġurnata wara l-oħra, fejn il-musical chairs istituzzjonali li kien qed isir kien qed jinħass ċar; diskors 'l hemm, spostament 'l hawn, pranzu hemmhekk u pranzu hawnhekk.

U meta tifli xi jkun qed jintqal u kif ikunu qed jinħmew l- affarijiet, kif kienu qed isiru l-iskadenzi, kien qed jinxtamm - ma ngħidx minn seba' mili bogħod - li kienu qed jippruvaw jimmanipulaw l-opinjoni pubblika biex naslu għal fejn wasalna llejla.

Jien ngħid: Din hija xi ħaġa xierqa li ssir?

L-aqwa istituzzjoni tal- pajjiż li suppost tirrappreżenta l-għaqda nazzjonali, kellha għalfejn tiġi trattata b'dan il-mod?

Kellna manipulazzjoni sħiħa ta' l-opinjoni pubblika biex naslu fejn wasalna.

U jien ngħid li dan mhuwiex xieraq.

Dak li qed isir illum u li sar fil-ġimgħat li għaddew huwa ta' theddida li jmermru l- mod kif il-poplu tagħna jista' jħares u jħares lejn il-presidenza llum u fil-futur.

U ma noqogħdux ngħidu li fl-imgħoddi kien jintqal hekk meta kien jiġi appuntat president pero' ma kellniex problemi.

X'għandu x'jaqsam dan?

L-affarijiet kif tmexxew din id-darba huma ħafna aktar agħar milli qatt setgħu jkunu għaliex qishom ġew skattati - u ngħid jien ġew skattati - b'intenzjoni ta' klikka fil-poter li rat kif tagħmel biex iżżomm il-poter tagħha.

U ċaqalqet l-affarijiet bi ħsieb, b'ċertu chain reaction ̧ pass wara l-ieħor, ħalli l-billiard ball jaqa' fejn għandu jaqa' ̧ likk wara l- ieħor, skond id-daqqa li jmiss ta' l-istikka.

Jien ngħid li kieku konna qegħdin nitkellmu biss fuq il-leadership tal-partit Nazzjonalista jew inkella fuq min ikun prim ministru fil-gvern Nazzjonalista ma jimpurtaniex, imma meta mbagħad din il-logħba tiġi estiża ħalli tolqot ukoll il- presidenza tar-repubblika, allura mbagħad too much!

Jien naħseb li dan huwa s-sentiment ta' dwejjaq li qed iħossu ħafna u ħafna Maltin u Għawdxin, li l-istituzzjoni li jemmnu fiha u li jridu jibqgħu jemmnu fiha, f'daqqa waħda ġiet trattata qisha kienet is-siġġu ta' xi re li jgħaddi b'arranġament irjali.

Din hija xi ħaġa li qed iddejjaq lil ħafna Maltin u Għawdxin.

Sur President ̧ aħna mill-bidu nett ħadniha bis-serjetà din il-ħaġa.

U mill- bidu nett għedna li fiċ-ċirkostanzi attwali tal-pajjiż jagħmel sens li nippruvaw inħabblu rasna u nsibu suġġeriment jew proposta għal presidenza li tista' tkun aċċetabbli għal kulħadd.

Aħna ma qgħadniex nidħlu fl- argument jekk tkunx persuna politika jew le imma għedna li għandna nagħmlu eżerċizzju - u kkonsultajna ħafna u ħafna nies - biex għallinqas lill- gvern inkunu nistgħu nressqulu proposti li jkunu bażi ta' diskussjoni.

Ċertament aħna ma pprevedejniex li għal din id-diskussjoni kulma se jkun hemm huwa nofs ta' nhar jew imbagħad bil-bona grazzja tal-prim ministru, ikun hemm żewġ nofs ta' nhari.

Aħna dejjem ħassejna li diskussjoni bħal din timmerita ftit taż-żmien.

U l-argument li kien hemm fl-iskadenzi ta' meta jispiċċa Dr. Guido de Marco ħalli mbagħad nipproċedu, assolutament ma jikkonvinċiniex għaliex hemm mod kif wara li jispiċċa president tista' taħtar għal ġimgħa, ġimgħatejn, tlieta aġent president li jagħtik in-nifs ħalli tkun tista' tagħmel il-konsultazzjonijiet meħtieġa.

X'argument hu dan li l-kap ta' l-oppożizzjoni kien imsiefer u li l-prim ministru jrid isiefer l-għada - lanqas li qegħdin boeing boeing ̧ dik il-play ta' camaleonte ta' xi 40 sena ilu - u jekk tkun l-Erbgħa tkun Brussels, jekk tkun il-Ħamis tkun Ruma!

X'għandha x'taqsam!

Kieku tabilħaqq ridna nikkonsultaw u naħdmu bis-serjetà hekk kien isir.

Jiġifieri assolutament m'hu veru xejn li għax kien hemm l-iskandenzi ta' meta jispiċċa l-President Guido de Marco ridna niskattaw kollox sal-lum.

Jien ngħid li mhux dik kienet l-iskadenza.

L-iskadenza kienet li kien hemm diġà deal u arranġamenti ta' kif se jintlagħab il-billard u meta l-ballun kellu jaqa' u mxejna.

Ejjew inkunu ċari fuq dawn l-affarijiet!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, mhuwiex xieraq il-mod ta' kif qed tiġi trattata l- presidenza llejla u l-mod kif qed niġu ppreżentati b'din il-mozzjoni, aktar u aktar għaliex nikkonferma - anke għar-records ta' din il-Kamra - li l- oppożizzjoni Laburista waslet għall-għażla ta' tliet persuni ̧ għalkemm kellna aktar minn tlieta.

Il-pożizzjoni li ħadt u li nibqa' neħodha u nsostniha hija li m'iniex se ngħid min kienu għaliex ma kkonsultajnihomx u mhuwiex fair li jiġu żvelati l-ismijiet ta' dawn il-persuni - anke per prudenza għalihom u għall-membri tal-familji tagħhom - qabel l-ewwelnett inkunu nafu x'inhi r-reazzjoni tan-naħa tal-gvern.

Imbagħad jekk naslu fl- okkorrenza li jkun hemm ftehim komuni fuq dawk l-ismijiet jew fuq xi isem ieħor, imbagħad tista' ssir il-proposta lilhom.

Għalhekk per prudenza nibqa' ngħid li m'iniex se nitkellem dwar min huma dawn il-persuni.

Pero' nista' ngħid li dawn huma persuni ta' esperjenza, ta' kalibru u ta' personalità, b'awra li jistgħu jġorru l-kariga presidenzjali.

Kieku ma konniex nipproponuhom.

U ċertament ma nikkondividix it-tip ta' apprezzament li sar dwarhom min-naħa tal-gvern, kważi dismissive ̧ fis-sens li għandhom l-istilla tagħhom imma ħdejn din ix-xemx l-istilla tagħhom tisfuma fix-xejn.

Għalhekk jien ngħid li llejla għandna problema.

Il-problema hija li taħt il-kliem karamelli u l-kliem beatifiku, ir-realtà hi realtà politika partiġġjana, realtà ta' partit fil-gvern - għandu kull dritt ikun fil-gvern għaliex rebaħ l-elezzjoni - li miexi bl-argument li l-maġġoranza hija tiegħu u dak li jrid jieħdu.

M'hemmx mod ieħor kif tħares lejn l- affarijiet.

Kellna ċans niddiskutu, kellna ċans li nippruvaw naslu għal xi forma ta' arranġament komuni imma qed iġibu l-iskużi li bilfors irridu niddeċidu bum, bum, bum!

U Alla jbierek ̧ id-deċiżjoni min-naħa tal-gvern qed taqa' fuq persuna li ġimgħa ilu kienet f'din il-Kamra u għamlitilna diskors li se tispiċċa minn prim ministru u minn deputat.

Jien irrid nagħmilha ċara li kont naf bix-xniegħat għaddejjin imma jekk xi ħadd qiegħed jilgħab ix-charades u l-ħaġa moħġaġiet allura nitkellem fuq dak li qed jgħidulna.

Jien hawnhekk lil Dr. Fenech Adami xtaqtlu u awgurajtlu li la jispiċċa mill-ħajja pubblika u politika - ma ċaħadx dak il-ħin – ikollu futur mill-isbaħ.

Anzi awgurajtlu wkoll li l-effetti tad- deni li għamel jew li seta' jidher li għamel jintemmu minnufih u li l-ġid li għamel jew li seta' jiġi perċepit li għamel jibqa' għal dejjem warajh.

Imma jien issa qed nifhem li anke dik is-seduta li saret bħal-lum ġimgħa, kienet ħaġa moħġaġa oħra mimlija bil-falsità ta' xi ħadd li issa għandu l- ballun tal-billiard li jmiss u li jrid imur min-naħa tal-mejda għat-tarf l- ieħor tal-mejda.

Allura bir-rispett kollu ̧ qed jiddispjaċini li tkellimt kif tkellimt.

Mela jirriżulta li f'dan il-parlament id-deputati taż-żewġ naħat qegħdin niġu trattati qisna pupazzi, fejn ikun hemm ċerti teatrini li jridu jsiru.

"Salem għalikom", imbagħad l-affarijiet jibqgħu mexjin kif iridu ċerti klikek tal-poter.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija xi ħaġa li bilfors timmina s-sentiment ta' għaqda fil-pajjiż f'mument fejn suppost qed naħdmu għall-għaqda nazzjonali.

Issa, bir-rispett kollu, huwa veru li qabel inħatru nies għall-kariga ta' president mill-kamp politiku, pero' x'differenza bejn li taħtar lil Agatha Barbara jew lil Ugo Mifsud Bonnici – dawn fi żmienhom it-tnejn kienu stalwarts politiċi fil-partit tagħhom – u li taħtar il-leader ta' partit!

U leader ta' partit mhux se taħtru wara xi għaxar snin minn meta jkun irtira imma ġimgħa wara.

Possibbli l-membri tan-naħa tal-gvern ma jarawhiex din id-differenza għaliex jekk ma jridux jarawha qed jagħmlu bħal dawk ix-xadini Ġappuniżi li għajnejhom ma jarawx, widnejhom ma jisimgħux u ħalqhom ma jitkellmux ħlief biex jirranġaw bejniethom!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Issa Dr. Fenech Adami, bil-kwalitajiet kollha tajbin tiegħu u inqas tajbin - ħalli nuża frażi li jippubblika ħafna hu - kien kap ta' partit u dam kap ta' partit għal 27 sena.

Kien ukoll kap ta' l-oppożizzjoni u mexxej tal-gvern.

Issa jien m'għandix l-esperjenza politika li kellu hu - qiegħed fil-11-il sena tal-kariga tiegħi bħala kap ta' l-oppożizzjoni - imma nista' nifhem li trid jew ma tridx, fil-kariga ta' mexxej ta' partit qed tippolarizza l-opinjoni.

U l-Onor.

Gonzi se jibda jsostniha wkoll din, mill-esperjenza personali tiegħu.

M'hemmx x'tagħmel.

Il-media taż-żewġ naħat - tan-Nazzjonalisti aktar minn tal-Laburisti - tiddemonizza lil- leader u tippolarizza s-sitwazzjonijiet u l-issues dwaru u madwaru.

Dan huwa tort tiegħu?

Forsi iva u forsi le.

Hija ħtija tiegħu?

Forsi iva u forsi le.

Imma hekk isiru l-affarijiet.

Issa immaġina lil Dr. Fenech Adami li għamel 27 sena bħala kap tal-partit Nazzjonalista, li kellu fuqu l-focus kollha - kif kien il-focus ta' kulħadd anke fir-rigward ta' min ikun kap tal-partit Laburista; żewġ partiti għandna f'dan il-pajjiż bir- rispett kollu lejn

lejn Dr. Harry Vassallo ta' l-Alternattiva biex ma jeħux għalih - u għaddej ġurnata wara l-oħra, ġimgħa wara l-oħra, sena wara l-oħra, il-battibekk, il- polarizzazzjoni, il-mod kif jiġu spustati l-affarijiet fuq min ikun qed imexxi.

Hekk jiġri f'pajjiżna kif jiġri f'pajjiżi oħra wkoll.

Mr Speaker, fit-tessut tas-soċjetà tagħna, irridu jew ma rridux, f'ċerti każi ngħixu bħal żewġ tribujiet, min qiegħed fi tribu` wieħed jagħti apprezzament pożittiv lill-kap tiegħu - mhux dejjem imma ġeneralment - u min ikun parti mit-tribu` l-ieħor jagħti apprezzament tajjeb lill-kap tiegħu.

Imbagħad viċeversa, lill-kap tal-partit l-ieħor wieħed jarah - ma ngħidx bħala d-dimonju għax mhix kelma tajba - bħala dak li jirrappreżenta valuri, sitwazzjonijiet, attitudni politika, stil ta' tmexxija u ideoloġija li ma jaqbilx magħha u li tista' thedded il-futur tiegħu u tal- familja tiegħu.

Din hija realtà.

Nistgħu niċħduha din il-ħaġa?

Tgħodd għan-naħa l-oħra daqskemm tgħodd għal din in-naħa.

Illejla qed nitkellem b'sens nazzjonali.

Jiġifieri m'iniex qed ngħid xi ħaġa għalihom li ma tgħoddx għalina wkoll f'dan is-sentiment.

Il-bieraħ kelli anke l-okkażjoni li ngħid li Dr. Fenech Adami huwa diviżiv, u fl-okkorrenza jien inkun diviżiv daqsu għan-nies tagħhom, daqskemm hu jkun għan-nies tagħna.

Trid taċċetta r-realtà jekk irridu nimxu 'l quddiem f'dan il-pajjiż.

Imma possibbli li dawn is-sentimenti ma għarbilhomx u ma fehemhomx Dr. Gonzi!

Jien ma nemminx li ma għarbilhomx u ma fehemhomx.

Nemmen li għarbilhom u wiżinhom imma qal: "Le, il-problemi tal-poter interni fil-partit Nazzjonalista jwassluni biex nieħu din id-deċiżjoni."

U addio dak li kien qal: "Agħtu kas ta' x'nagħmel u mhux ta' x'ngħid" għax ngħidu ħaġa u nagħmlu oħra.

Sur President, ejjew inkunu ċari.

Issa se nitkellem bl-aktar mod skjett ukoll.

Dr. Fenech Adami qatt ma qagħad lura milli jmexxi kampanji politiċi mill-iktar qawwija u ħarxa, qatt ma qagħad lura, kemm fis-snin sebgħin, kemm fis-snin tmenin, kemm fis-snin disgħin u anke llum.

Allura kif nippretendu li minn aġent diviżiv f'daqqa waħda, paq pum, se jsir is- simbolu ta' l-għaqda?

Bir-rispett kollu, m'aħniex qed nittrattaw l- istituzzjoni tal-president bir-rispett li jixirqilha, u m'aħniex qed nittrattaw lil dan il-parlament bir-rispett li jixraqlu.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Apparti minn hekk – biex inkun koprejt l-oġġezzjonijiet kollha li jistgħu jinqalgħu - issa se jgħidulna: Qatt ma ssemma li kap ta' partit jiġi mmexxi 'l quddiem biex isir president?

U jkunu qed jirriferu għall- inizjattivi li ttieħdu f'ċertu livell biex fis-snin tmenin u l-bidu tas- snin disgħin ikun hemm bħala president mexxej anzjan tal-partit Laburista.

Imma nagħmilha ċara wkoll jien.

L-ewwelnett dawk kienu diskussjonijiet li kienu għaddejjin bejn iż-żewġ naħat, it-tieni nett ma kenitx xi ħaġa li kienet qed tiġi proposta mill-partit Laburista imma kienet xi ħaġa li qed tiġi diskussa bejn delegazzjonijiet taż-żewġ partiti, it-tielet nett kien hemm imposta diġà fuq il-mod kif kien qed jiġi ppreżentat il-każ li kellu jkun hemm bidla fil-funzjonijiet tal-president, u r-raba' li l-għażla tal- persuna eventwalment issir jew b'vot ta' żewġ terzi mill-Kamra jew inkella b'vot popolari.

X'differenza minn dak li qed jintqal illum!

Irrid nagħmilha ċara li jien kont wieħed minn dawk - għax konna għadna ma wasalniex għad-deċiżjoni dak iż-żmien - li ma kontx naqbel ma' dawn il- proposti.

Ma kontx naqbel li ex-kap ta' partit isir president u ma konniex wasalna biex niddiskutuhom dawn.

Imma d-diskussjoni li saret - biex inkunu ġenwini mal-verità storika - kienet li anke jekk naslu għal dak il-punt, l- għażla finali għandha ssir b'mod li jkollha ż-żewġ terzi ta' din il-Kamra jew inkella b'vot popolari dirett.

Hemm differenza bejn dak li qed isir illum u dak li kien qed jiġi diskuss dakinhar.

Ejjew ngħidu l-verità kif inhi.

Sur President, Dr. Fenech Adami ma kienx biss kap ta' l-oppożizzjoni imma għal ħafna snin kien ukoll prim ministru ta' dan il-pajjiż.

U ngħid mill- ġdid li trid tagħlaq għajnejk mija fil-mija biex ma tifhimx li hawn ħafna u ħafna nies li jħossu li kienu kalpestati matul id-dekasteri tiegħu.

Veru li hemm numru ta' nies fil-kamp tiegħu li japprezzawh u jinċensawh.

Mela le!

Imma Allaħares tkun il-prim ministru tal-ġurnata u ma tirrealizzax li fil-kamp l-ieħor hemm cohorts sħaħ ta' nies li jħossu li ġew kalpestati u li jirreaġixxu bil-qawwi.

Iltqajt magħhom ukoll u kellhom raġun.

U għedtilhom li għandhom raġun iħossuhom umiljati, offiżi bl-idea li xi ħadd li kkalpesta lilhom u lill-familja tagħhom b'dak il-mod issa se jkun jirrappreżenta l-presidenza tal-pajjiż.

Veru li hija funzjoni ċerimonjali, imma funzjoni simbolika qawwija għax fiha hemm is-simbolu ta' l-għaqda.

Nerġa' ngħid li m'hemmx dubju li Dr. Fenech Adami kien magħruf u għadu magħruf għall-ħdura ta' kampanji li mexxa matul il-ħajja politika tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Inkunu qegħdin niżbaljaw jekk ma ngħidux din il- ħaġa.

U ngħidha b'sens oġġettiv tal-kelma għax anke jien, fost oħrajn - m'iniex qed ngħid li hu personali, imma r-responsabbiltà personali hemm tibqa' - ħassejt u sħabi aktar minni, il-mod dispreġġjattiv li bih mexa matul is-snin ma' diversi nies li ma kenux jaqblu miegħu.

Biżżejjed infakkru li darba nzerta għaddej fil-qorti u dar fuq in-nies ta' madwaru u qalilhom: "Fejn huma l-Laburisti?"

Dak mod kif titkellem meta tkun prim ministru?

(Onor. Membri: hear, hear) U dan huwa s-sentiment u dawn huma x- xbihat li jibqgħu jżommu u jibqgħu jtekktku u jibqgħu joħolqu l-ħdura fil- pajjiż, Sur President.

Għalhekk jien ma nistax ma nsemmix kif għal ħafna u ħafna nies - issa tan- naħa l-oħra jistgħu ma jaqblux magħha din il-ħaġa, u jagħmlu żball jekk ma jaqblux għax ir-realtajiet trid tirrikonoxxihom - l-idea ta' xi rikonċiljazzjoni nazzjonali ta' Dr. Fenech Adami hija bużżieqa, m'hi veru xejn.

Qed ngħid għan-nies li sofrew inġustizzji u baqgħu jsofru inġustizzji u baqgħu jsofru inġustizzji.

(Onor. Membri: Hear, hear) Nies li tħallew għal snin sħaħ f'uffiċċji vojta ma jagħmlu xejn, nies li f'daqqa waħda ġew imċaħħda minn kull promotion, minn kull job satisfaction, minn kull ħsieb li jistgħu ikollhom xi forma ta' sodisfazzjon f'ħajjithom.

U r- raġuni kienet tkun sempliċement il-kultur politiku tagħhom.

Jien nista' nsemmi mill-esperjenza tiegħi stess il-mod kif ġew trattati nies ta' esperjenza kbira li effettivament qalgħuha fuq rashom għax kienu lesti jaħdmu mal-partit Laburista meta kien fil-gvern.

Insemmi l-każ ta' Manuel Camilleri.

M'iniex qed insemmi xi ħadd fl-ajru issa.

Bi ksur tal- kostituzzjoni ġie mċaħħad mix-xogħol tiegħu u tħalla s-snin imdendel.

Tant hu hekk li effettivament, meta ġie kkonsidrat il-każ tiegħu, il-qorti kostituzzjonali kkundannat lill-gvern għax kien ittrattah b'mod inuman.

Sur President, insemmi wkoll il-każ ta' l-ex-segretarju tal-Kabinett tal- gvern tal-Labour bejn l-1996 u l-1998 Joe Zammit li f'daqqa waħda sab ruħu mwarrab, imċekken bla xogħol, bla futur tant li wassluh biex joħroġ 'il barra.

Hawn qed insemmi tnejn mill-każi l-aktar kbar għax bħalhom hemm mijiet biex ma ngħidx eluf.

Kif jistgħu min-naħa tal-gvern iressqu nomina bħal din u ma jifhmux din ir-realtà?

Issa billi l-prim ministru joqgħod joħroġ jinċensa l-kwalitajiet tajba ta' Dr. Fenech Adami u mbagħad mingħalih inessina l-kwalitajiet anqas tajba tiegħu!

Kif nistgħu naħdmu b'dan il-mod f'mument fejn qed ninnominaw din il-persuna biex tkun president tar-Repubblika u qed ngħidu li rridu l-għaqda nazzjonali?!

Jien ngħid li dan huwa żball kbir.

Min-naħa tal-prim ministru kellna eloġju rigward "il-ġudizzju politiku ta' Dr. Fenech Adami".

Issa ħu paċenzja bija, Sur President.

Ma rridx nidher qisni qed nispara fuq l- ex-prim ministru, imma qed nitkellmu fuq persuna u l-ġudizzju ta' din in- naħa jrid jiġi artikolat ukoll.

Ma nistgħux aħna nħallu artikolazzjoni min- naħa l-oħra fejn tagħti versjoni beatifika ta' Dr. Fenech Adami u tinjora kompletament is-sentimenti ta' rabja, ta' umiljazzjoni li nomina bħal din arbitrarjament qed toħloq fil-pajjiż.

Imma l-Prim Ministru tkellem dwar kemm għandna bżonn il-ġudizzju politiku ta' Dr. Fenech Adami f'din il- kariga ta' president.

Bir-rispett kollu, qatt ma kellna prim ministru qabel li meta ġejna għal każ fejn kull politiku li qiegħed f'kariga statali jaraha ġejja u joqgħod 'il bogħod, minflok hu daħal fih u daħal fih bil- kbir.

Qed nirriferi għall-każ ta' Zeppi l-Ħafi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Kellna prim minstru li meta kellu ħjiel ta' kif jista' jissolva każ diżastruż - każ li nikkundannawh u nagħtu l-appoġġ anke llum lill-vitma - ta' l-attentat ta' qtil tas-segretarju privat tiegħu, qal li se jasal, lagħabha ta' Sherlock Holmes, mar taħt xi pont f'San Ġiljan jagħmel l- investigazzjonijiet ma' din il-persuna kriminali magħrufa u minn hemm imbagħad wasal biex anke jinnegozja u jagħti lil din il-persuna tliet maħfriet presidenzjali.

Kieku minn hemm ġie solvut il-każ u Sherlock Holmes għallinqas kien ikun ġustifikat, konna ngħidu li għalliqas is-sogru li ħa l-prim ministru ta' dak iż-żmien wasal x'imkien, imma rriżulta li kemm il-ġudizzju politiku kien ħażin u anke l-istrateġija ta' Sherlock Holmes ta' l-ex-prim ministru.

Għax għal darba wara l-oħra ġuri fil-qorti mexa kontra l-indikazzjonijiet mogħtija mill-persuna li ngħatat tliet maħfriet biex tgħid il-verità.

Allura la kien hemm korroborazzjoni u lanqas qbil ma' l-evidenza li tat dik il-persuna.

U Dr. Fenech Adami, minflok ma rtira minn dak il-każ għallinqas u qal li għamel żball u rtira l- maħfriet presidenzjali, baqa' jisħaq u jinsisti li għamel tajjeb!

Ma nistgħux ngħidu li dan huwa każ li juri ġudizzju politiku suprem, tajjeb, ta' min jafda fuqu għax l-operat tiegħu huwa vvizzjat f'kull stadju.

Mela prim ministru jidħol biex jagħmel investigazzjonijiet hu direttament u jindaħal fl-indaġni tal-pulizija, jinnegozja ma' kriminali, jiltaqa' magħhom bil-lejl, joffrilhom u jagħtihom tliet maħfriet presidenzjali, u jibqa' jinsisti li għamel tajjeb meta mbagħad il-qorti tgħid mod ieħor?!

Imbagħad biex tkompli sopra corna bastonate spiċċajna, wara li għal darbtejn il-qorti m'aċċettatx ix-xiehda ta' Żeppi l-Ħafi - li kien ingħata tliet maħfriet presidenzjali - ħriġna b'attakk fuq il-ġurati, u fuq is-sistema tal-ġurati.

Bir-rispett kollu, dan juri ġudizzju politiku?!

(Onor. Membri: Hear, hear) U mhux xi ħaġa li ilha ħafna din!

Sur President, jien nissuspetta - imma rrid nerġa' niċċekkja r-records tal- parlament - li l-aħħar intervent li għamel Dr. Fenech Adami f'dan il- parlament qabel l-istqarrija ta' bħal-lum ġimgħa, kien preċiżament ġimgħatejn ilu, meta jien kont qed nagħmel ċerti mistoqsijiet lill-Onor.

Tonio Borg.

Kont qed nistaqsih preċiżament fuq din l-okkorrenza li biha f'daqqa waħda l-ġurati u l-ġurijiet qed jiġu attakkati mill-gvern.

Kont qed nistaqsih jekk kienx propizju li mill-mument li għat-tieni darba l- qorti ma aċċettatx l-evidenza ta' Żeppi l-Ħafi, f'dak il-mument eżatt il- gvern, prinċipalment il-prim ministru ta' dak iż-żmien, iqajjem il-każ li l- ġurijiet għandhom jitneħħew mill-pajjiż.

F'dak il-mument intervjena Dr. Fenech Adami.

Naħseb li dik kienet l-aħħar darba li tkellem fil-parlament qabel għamel l-istqarrija tiegħu.

U reġa' fetħilha b'mod li jkompli jikkonferma l-veduta tiegħu, is-sehem tiegħu, il-ħeġġa tiegħu li dak li għamel kien tajjeb.

Jien ma naħsibx li huwa ġudizzju politiku ta' min jafdah li kontra l- evidenzi kollha, kontra l-indikazzjonijiet kollha jibqa' jinsisti li hu infallibbli.

X'ġudizzju politiku allura qegħdin nafdaw fuqu?

Sur President, għalhekk jien ngħid li l-akbar vizzju tal-mozzjoni li għandna quddiemna hija li m'hu veru xejn li din il-mozzjoni tista' b'xi mod tippreżentalna personalità li hija adatta, li hija idonea għall-post ta' president tar-repubblika.

M'huwiex adatt.

M'huwiex adatt mhux għal raġunijiet personali - m'aħniex qed nitkellmu fuq personalitajiet qua persuni, m'aħniex qed nitkellmu fuq il-kwalitajiet familjari tiegħu, biex inkun qed nimftiehem tajjeb - imma minħabba l-kwalitajiet ta' l-esperjenza politika tiegħu, tal-ġrajja politika tiegħu, ta' dak li jissimbolizza fil- pajjiż u anke fuq il-bażi tal-ġudizzju li tajt.

Sur President, jien bqajt mistagħġeb ukoll - u t-tieni darba li smajtu mingħandu - bl-argument tal-Prim Ministru Gonzi li għandna bżonn lil Dr. Fenech Adami bħala president għax għandu reputazzjoni internazzjonali kbira, u issa li deħlin fl-Unjoni Ewropea għandna bżonn li jkollna lilu ħalli jkun jista' jgħinna fil-kuntatti u fix-xogħol mal-pajjiżi Ewropej.

Naħseb li ħaġa li qed timmaterjalizza minn dan l-argument hija li Dr. Gonzi m'għandux fiduċja fil-ministru ta' l-affarijiet barranin il-ġdid, la qed jaħseb b'dan il-mod!

(Onor. Membri: Hear, hear) Bilfors li hemm xi ħaġa ta' dan it-tip.

Issa jafdahx jew le hija affari ta' bejniethom.

Jien innotajt, per eżempju, li lanqas ħadu lis-segretarju parlamentari għall- affarijiet Ewropej fi Brussell il-ġimgħa li għaddiet jew lanqas ħallewh jidher fir-ritratti.

Hemm xi ħaġa għaddejja?

Għax jekk inhu hekk, għidulna.

Safejn naf jien il-president tar-Repubblika ta' Malta m'għandux funzjonijiet eżekuttivi.

Issa nafu li dak li għandna bħalissa ...

Ma nistax nitkellem fuqha dik.

Ħalli nedittjawha, Sur President.

Safejn naf jien il-president tar-Repubblika m'għandux funzjoni eżekuttiva.

Meta jirrappreżenta lill-pajjiż ma jmurx jirrappreżenta lill-pajjiż b'mod eżekuttiv imma b'mod simboliku.

Meta jiltaqgħu l-kapijiet ta' gvern u ta' l-istat fi ħdan l-Unjoni Ewropea, jiltaqgħu bħala kapijiet tal-gvern u l- kapijiet ta' l-istati jiltaqgħu biss magħhom fil-każi fejn il-kap ta' l- istat għandu funzjoni eżekuttiva, bħalma għandu l-kap ta' l-istat fi Franza.

Fi Franza l-president għandu funzjoni eżekuttiva u għalhekk il- President Chirac ikun qiegħed għal-laqgħat tas-summits ta' l-Ewropej.

Mela bir-rispett kollu, x'għandu x'jaqsam il-fatt li għandhom bżonn lil Dr. Fenech Adami biex imexxi l-kuntatti u jippromwovi kuntatti fl-Ewropa?

Assolutament ma jreġix, anzi jqanqal mistoqsija: Allura l-gvern diġà għandu l-intenzjoni li juża lil Dr. Fenech Adami bħala president għall- funzjonijiet eżekuttivi?

Għaliex jekk inhu hekk, aħjar inkunu ċari.

Ma rridx li ndaħħlu feles anke fit-tmexxija ta' l-istituzzjoni, li l-president qua president suppost li huwa ċerimonjali u simbolu, imma l-gvern jibda jużah għal raġunijiet ta' diplomazija eżekuttiva, li assolutament hija xi ħaġa li tmur oltre dak li suppost jagħmel il-president.

Jew ħaġa jew oħra.

Il-president qiegħed hemm biex jagħmel il-funzjonijiet simboliċi u ċerimonjali, u jekk qed jagħmel xogħol ieħor ta' natura eżekuttiva trid tinbidel il-kostituzzjoni.

U trid tinbidel mhux b'riżoluzzjoni bħal din imma trid tinbidel b'diskussjoni serja u bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Sur President, ma naħsibx li hemm dubju kif se nivvotaw.

Se nivvotaw le u b'division.

U se nivvotaw le b'division anke b'sentiment ta' dwejjaq li diġà, ftit ġranet biss wara li nħatar il-prim ministru l-ġdid, wara l-kliem sabiħ kollu rnexxielu jasal hawnhekk quddiemna b'kariga u b'nomina daqstant diviżiva, meta ma kienx hemm għalfejn.

Ma kienx hemm għalfejn għax seta' jieħu ż-żmien tiegħu biex jiddiskuti.

Kieku għażel membri oħra tal-partit tiegħu forsi konna nkunu anqas imdejqa.

Per eżempju, inti kont wieħed minn dawk li kienu qed jissemmew biex jiġu nominati, Sur President.

Naf li konna għamilna ċerti battibekki dwarek, imma dik kienet għal raġuni oħra.

Kienet għar-raġuni li Dr. Fenech Adami kien wera arroganza totali wara r-rebħa ta' l-1998 u minflok qabel li b'ħames rappreżentanti minn fuq hawnhekk kontu wisq, komparati mal-voti li ġibtu, sopra corna bastonate kien innomina lilek - issa kieku kien nominat xi ħadd ieħor konna nagħmlu l-istess ħaġa - minn barra u allura spiċċajtu b'sitta minn fuq.

Imma hu x'inhu dak iż-żmien kien eżempju ieħor ta' l- arroganza ta' Dr. Fenech Adami.

Issemmejt inti, issemma Dr. Michael Refalo ...

Dawn ukoll allura m'għandhomx awra?

M'għandhomx awtorità?

Il- punt tiegħi huwa li m'hu veru xejn li ma kienx hemm għażliet oħra.

Kien hemm għażliet oħra u kien hemm ħin biex niddiskutuhom.

Jien naħseb li hemm ħtieġa li waqt li nimmarkaw li se nivvotaw le b'division f'dan il-każ, aħna tal-partit Laburista se nkunu qegħdin nagħmlu distinzjoni enormi, u se nibqgħu nagħmluha, bejn il-ħatra ta' president, il- kariga ta' president u l-persuna li tokkupaha.

F'dak li ngħidu u nagħmlu se nibqgħu nuru rispett sħiħ lejn il-ħatra ta' president, lejn il-kariga ta' president fil-pajjiż.

Wara kollox kien gvern Laburista fl-1974 li biddel il-kostituzzjoni biex ikollna r-Repubblika f'pajjiżna u kien taħt gvern Laburista li l-ħatra ta' president, l-uffiċċju ta' president sar viġenti u allura nibqgħu nonoraw u nirrispettaw dan l-uffiċċju.

Iżda ma nistgħux ma nimmarkawx, u qed nimmarkaw bl-aktar mod formali llejla, li l-ġest minnu nnifsu u l-proposta minnha nnifisha - din il-kelma wżajtha l-bieraħ u se nerġa' nużaha llum - hija vulgarità.

Ħafna nies jaħsbu li vulgarità tfisser sempliċement li titkellem ikrah u ħażin u tagħmel il-pastażati, imma fundamentalment il-vulgarità tirriżulta minn nuqqas ta' mġiba tajba lejn ħaddieħor u tfisser li m'għandekx rispett lejn ħaddieħor.

Vulgarità mhix xi ħaġa tal-ħamalli baxxi, biex nużaw dik il- kelma - l-agħar ħamalli li naf jien jitkellmu bl-Ingliż il-ħin kollu hawn Malta.

Il-vulgarità ta' imġiba toħroġ minn kif tittratta lil ta' madwarek.

Sur President, jekk tanalizza x'inhu għaddej issib li għandna quddiemna realtà ta' klikka ta' nies li jridu jżommu r-riedni tal-poter f'idejhom.

Ma nafx jekk l-Onor.

Gonzi hux parti minnhom jew le - forsi wara kollox qegħdin jiġbdulu l-ispag ukoll – imma nittama li le għax kelli fiduċja fih fuq bażi personali.

Imma hekk jirriżultalna issa bil-maniġġi li saru biex wasalna fejn wasalna u qed naslu għall-konklużjoni li dawk li jippampalunjaw, fosthom Dr. Fenech Adami, li jinsabu għas-servizz tan- nazzjon, bil-maqlub iridu li n-nazzjon ikun għas-servizz tagħhom.

Din hija vulgarità, u agħar minn hekk!

Dan il-pajjiż qiegħed f'pożizzjoni, u ilu f'din il-pożizzjoni jekk mhux dejjem kien, li meta jkollok gvern, ikun min ikun il-gvern, tax-xellug jew tal-lemin, nofs il-pajjiż iħoss li dak huwa l-gvern tiegħu u nofs il-pajjiż l-ieħor iħoss li qisu eżiljat, qisu tturufnat, qisu mhuwiex jgħix f'pajjiżu aktar.

Meta kont sirt kap ta' l-oppożizzjoni fl-1992 kont għamilt stqarrija li nittama u nixtieq li nersqu lejn sitwazzjoni fejn ma nibqgħux hekk, li nofs il-pajjiż iħoss li l-pajjiż huwa tiegħu meta l-gvern tiegħu jkun fil-gvern, u l-bqija tan-nies iħossuhom eżiljati u tturufnati.

Meta konna fil-gvern ipprovajna niċċaqalqu biex inbiddlu din il-ħaġa (Onor. Membri: Hear, hear) u batejna konsegwenzi politiċi qawwijin.

Minn dak iż- żmien 'l hawn, meta konna fl-oppożizzjoni mill-ġdid, speċjalment fl-aħħar snin ta' Dr. Fenech Adami, erġajna ninsabu fil-politika ta' konfrontazzjoni, li "dak" tagħna u "intom" out.

Illum bid-deċiżjoni li ħa l-Onor.

Gonzi u l-Kabinett tiegħu s-sitwazzjoni qiegħda teħżien.

Qiegħda teħżien għax aktar u aktar nies qed iħossu - u jridu jifhmu s-sentiment tan-nies li jħossuhom offiżi u umiljati bil- proposta tal-lum; jekk ma jaqblux magħhom għallinqas iridu jifhmuhom - li qed jiġi affermat il-prinċipju "Aħna rbaħna u kollox tagħna.

Intom tliftu u xejn m'hu tagħkom."

Irriduha din il-ħaġa?

Il-gvern iridha!

L-Onor.

Gonzi jridha, għax kieku ma kienx iressaq din il-mozzjoni llejla.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, jien niddeplora bil-qawwa dan li qed isir illejla.

Niddeplora għax qed nerġgħu nreġġgħu l-arloġġ aktar lura milli kien.

Hemm għalfejn nibqgħu għaddejjin fit-triq li nofs in-nies kollox huwa tagħhom u xejn ta' l-oħrajn.

Hemm bżonn nibqgħu sejrin hekk?

L-Onor.

Gonzi kellu ċans li fl-ewwel deċiżjoni tiegħu juri li ħaġa bħal din nistgħu nibdluha, nistgħu nċaqalquha.

Minflok tlaqna għal għonq it-triq kuntrarja u bl-aktar mod qawwi li qed jaffronta lin-nies u qed iħarrax minflok jippaċifika.

Issa jekk riedu jħarrxu għax qed iħossu li politikament jinsabu dgħajfa u jaqblilhom meta jħarrxu l-affarijiet għax jaħsbu, jikkalkolaw li hemm ċerti Laburisti demmhom spunt u jagħmlu ċerti affarijiet, ngħidilhom minn issa: "Mhux se jirnexxielkom!"

Qed nagħmilha ċara li se nibqgħu nirrispettaw l-uffiċċju tal-president u m'aħniex se naċċettaw lil min jitlaq fit-triq tal-provokazzjoni.

Imma dan mhux mod kif tmexxi l-politika!

Dan mhux mod kif taħdem għall-progress fil-pajjiż, aktar u aktar fi żmien ta' kriżi ekonomika kbira fejn in-nies qiegħda tfittex ix-xogħol u ma ssibux, u allura aktar ma jkun hemm għaqda, aktar nistgħu naħdmu għax-xogħol, u fi żmien meta l-gvern stess jgħid li ġejjin l-isfidi ta' meta Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Allura aktar u aktar ngħid jien li kien hemm bżonn ta' għaqda għallinqas fuq dan il-punt, ħalli meta mbagħad ikollna l-membri tagħna fil-Parlament Ewropew ikunu jistgħu jaħdmu ftit flimkien ħalli jiġbdu lejn Malta, Nazzjonalisti u Laburisti flimkien.

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura titlaq għal għonq it-triq fejn tippolarizza b'dan il-mod!

Jien l-aħħar appell nista' nagħmel.

Jekk iridu nistgħu nwaqqfu din id- diskussjoni biex il-gvern jerġa' jaħsibha, jekk irid jerġa' jaħsibha.

Għad baqagħlu żmien jerġa' jaħsibha u jekk irid nistgħu nerġgħu nitkellmu fuq l- options kollha.

Għaliex le?

Allura nibqgħu nitilqu għal għonq it-triq ta' konfront, konfront u nħarsu l-konfront ...

Minn naħa ngħidu l-kliem sbieħ u mbagħad inħarsu lejn il-fatti li jsemmulna u l-fatti jkunu bil- maqlub tal-kliem.

Mhux qed isir ġid lil Malta llejla, Sur President.

Waqt li nagħmel l-appell tiegħi biex inkomplu nisħqu fuq il-ħtieġa li jiċċaqlaq il-gvern, jekk irid juri ruħu raġonevoli, min-naħa tagħna m'għandniex alternattiva ħlief nivvotaw le b'division fuq din il-mozzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa nsejjaħ lill-Prim Ministru biex jagħmel il- winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dan id-diskors li għadni kemm smajt illejla huwa fl-istess linja ta' diskorsi li kont smajt meta kienet tressqet hawnhekk il-mozzjoni biex jinħatar President ta' Malta Ċensu Tabone, huwa fl-istess linja ta' diskors li kont smajt meta kienet tressqet hawnhekk il-mozzjoni biex jinħatar President ta' Malta Ugo Mifsud Bonnici, u huwa fl-istess linja ta' diskors li kont smajt meta tressqet mozzjoni hawnhekk biex jinħatar Guido de Marco bħala President ta' Malta.

Donnu Ii l-kap ta' l-oppożizzjoni, għal xi raġuni jew oħra, filwaqt li għamel l-appell biex nittrattaw dan il-qasam minn aspett nazzjonali meta mbagħad ġejna għas-si o no fid-diskors f'dan il-Parlament - fuq dan l-issue partikolari biex ma nidħlux fuq issues oħrajn - sar diskors kompletament bil-kontra ta' dak stess li kien qal, diskors li meta tgħasru tibda ssib li l-punti li huwa qed iressaq, kull wieħed u waħda minn dawn il-punti li hu qed iressaq huma mibnija jew minn xi pożizzjoni partiġġjana tiegħu nnifsu li jippretendi allura li kulħadd irid ibaxxi rasu għaliha, jew inkella minn xi clichés li issa ilna nisimgħuhom u li għalih huma vanġelu u li ħadd ma jmerih fuqhom.

Jien se nipprova nwieġeb daqsxejn għal uħud mill-punti li semma hu u nipprova nenfasizza għal darba oħra li ż-żewġ naħat iridu ġenwinament jagħmlu sforz biex l-għażla li nagħmlu ma nagħmluhiex sempliċement biex nikkuntentaw lil xi ħadd, biex nikkuntentaw lil xulxin, għax jekk il- politika f'pajjiżna, issa anke għall-kariga ta' President, se nirriduċuha f'eżerċizzju biex nikkuntentaw lil xulxin minflok f'eżerċizzju ġenwin biex insibu dak li hu l-aħjar f'pajjiżna, allura nkunu qegħdin nagħmlu żball kbir, fl-opinjoni tiegħi, u hawn irridu nuru sens ta' kuraġġ, kemm jien u kemm Dr. Sant.

Kemm jien u kemm Dr. Sant irridu nuruh dan is-sens ta' kuraġġ li jekk aħna naslu għall-konklużjoni li xi ħaġa hi veru fl-aħjar interess tal-pajjiż, għandu jkollna l-kuraġġ li mmorru għaliha.

Issa ddoqqx tajjeb f'widnejh jew iddoqqx tajjeb f'widnejja huwa effettivament irrilevanti.

Jien diġa` semmejt li pprovajna nagħmlu eżerċizzju li fih noħorġu lista ta' nies li minnhom ngħidu: Dawn huma idonei għall-kariga ta' President.

Pero` imbagħad għandna piż fuq spallejna, kemm min-naħa tal-gvern kif ukoll min-naħa ta' l-oppożizzjoni, li fost lista ta' nies idonei ngħażlu l-aħjar għażla possibbli għal pajjiżna pero` biex nagħmlu dan, aħna stess irridu nwarrbu minn għajnejna l-partiġġjaniżmu politiku.

Hawn trid att ta' kuraġġ ukoll u hawn trid turi wkoll jekk għandekx il-kapaċita` li twarrab il- partiġġjaniżmu politiku u tgħid: Iva, dan l-aħjar interess għal pajjiżna.

Sur President, hu veru li l-oppożizzjoni tatni tliet ismijiet u mingħajr ma noqgħod nidħol fil-mertu ta' dawn it-tlieta, niġbed l-attenzjoni ta' l- oppożizzjoni li tnejn mit-tliet ismijiet għandhom impediment kostituzzjonali u ma jistgħux isiru presidenti ta' Malta.

Dawn għandhom impediment kostituzzjonali u mhux qed ngħid li mhux serji jew mhux integri.

Il-Kostituzzjoni ma tippermettix li huma jkunu nominati għal President ta' Malta.

Fil-konsultazzjoni li kelli ma' l-Onor.

Mangion, anke wara li kont diġa` indikajt li l-kabinett kellu l-preferenza ta' Eddie Fenech Adami, xorta waħda indikajt persuna oħra li ma kenitx fost it-tlieta biex nara daqsxejn l-affarijiet.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Bil-permess tal-Prim Ministru, l-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Issemmiet din il-persuna imma tant issemmiet "hekk" li ħadd ma kkunsidraha bis-serjeta`.

Din ma kenitx għad-diskussjoni.

Jibqa' l-fatt li l-finalita` tad-deċiżjoni tal-kabinett kienet Eddie Fenech Adami.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Imma dik mhix il-kwestjoni.

Kultant nitkellmu bejnietna bil-lingwa tagħna u donnu xorta ma niftehmux.

Jien meta tkellimt ma' l-Onor.

Mangion, għedtlu biex jispjegali r-raġunijiet wara dawn it- tliet ismijiet.

Veru?

Spjegali x'inhuma l-argumenti favur dawn it-tliet ismijiet.

Imbagħad jien poġġejt l-argumenti favur l-għażla ta' Fenech Adami, mingħajr ma tfajt l-ebda dell fuq it-tliet ismijiet l-oħrajn għaliex ma kelliex għalfejn.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux ma kienx hemm lok, mela aħna x'konna qegħdin nagħmlu, skużi?

Mhux nitkellmu ma' xulxin?

Jien semmejt persuna u fil-fatt il-kliem tiegħi kien li stennejtkom li se ssemmu lil din il-persuna.

Imbagħad qbilna li veru jista' ikun li l-eta` ma kenitx l-aħjar waħda li wieħed kellu f'dan il-każ partikolari għaliex kien relattivament żgħir għall-kariga.

Kollox sew għax trid persuna li jekk jista' ikun tkun a father figure imma tiġix tgħidli li m'għamiltx eżerċizzju ġenwin biex nipprova nara daqsxejn jekk hemmx alternattiva aħjar, għax kieku tfaċċat alternattiva aħjar, konna nikkunsidrawha, mela le.

Imma skużi aħna kellna dawk it-tliet ismijiet quddiemna u nerġa' nirripeti li minn dawk it-tlieta, tnejn għandhom impediment kostituzzjonali u ma setgħux jitressqu quddiem din il-Kamra għal kunsiderazzjoni tagħha għal kariga ta' President.

Issa ħa naqbad ftit punti oħrajn.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni anke hawn reġa' semma manipulazzjoni sħiħa ta' l-opinjoni pubblika u klikka eċċ. U xi klikka hi?

Qegħdin nagħmlu eżerċizzju biex nippruvaw ngħażlu l-aħjar persuna biex tkun President ta' pajjiżna lejliet li deħlin fl-Unjoni Ewropea u ssemmi l-klikka?

X'għandha x'taqsam il-klikka?

X'għandha x'taqsam il-manipulazzjoni?

X'għandu x'jaqsam dan?

X'għandu x'jaqsam ma' dan l-eżerċizzju biex aħna nagħmlu l-aħjar għażla għal pajjiżna biex ikollna l-President li jixraq għal pajjiżna, li jixraq għal poplu tagħna u li jixraq li jirrappreżentana barra minn Malta?

X'manipulazzjoni ta' l- opinjoni pubblika?

Minn fejn qed nivvintawhom dawn?

Imbagħad il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qalli li l-iskadenzi stajna ma tajniex kashom, konna nagħmlu aġent president u ninqdew bl-aġent president għal ftit ġimgħat biex nibqgħu għaddejjin bid-diskussjoni sakemm insibu soluzzjoni.

Imma allura, bir- rispett kollu, jiġifieri aħna l-pożizzjoni ta' President f'pajjiżna issa se nirriduċuha għall-eżerċizzju tan-nomina ta' aġent president biex ninqdew mill-aġent president hekk bħala sadd it-toqob meta aħna għandna skadenzi u proċeduri kostituzzjonali u meta aħna għandna proċess li huwa proċess ta' diskussjoni biex nipprovaw naslu għall-persuna u pprovajna naslu għaliha b'konsultazzjoni bejnietna?

Imma allura ninqdew bil-proċess ta' aġent president biex nipposponu d-deċiżjoni ta' pajjiżna biex naslu għall-għażla ta' President?

Dan il-mod kif se nagħmlu l-għażliet u kif se nieħdu d- deċiżjonijiet f'pajjiżna?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma li Eddie Fenech Adami huwa simbolu diviżiv u qal li r-rikonċiljazzjoni nazzjonali li kien isemmi hu m'hi xejn ħlief ħrafa.

Ħrafa?

Mela aħna f'dan il-pajjiż u f'dan il-parlament m'aħniex irġiel biżżejjed biex nirrikonoxxu li taħt it-tmexxija ta' Eddie Fenech Adami, id-diviżjoni politika f'pajjiżna li għexna għal snin twal spiċċat u li llum qed ngħixu ħajja demokratika li għandna nirrikonoxxuha.

Mertu ta' ħafna nies, forsi mhux mertu ta' Eddie Fenech Adami biss, imma żgur li Eddie Fenech Adami kien hu l-spear heading ta' din il-bidla kbira ħafna fil- maturita` politika ta' pajjiżna.

Imma dan għandna nirrikonoxxuh u allura ngħid jien, bl-argument li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li Eddie Fenech Adami huwa diviżiv għax kien kap ta' partit jew għax kellu din il- pożizzjoni qawwija fil-politika; skużi imma dan mhux l-istess argument li smajtu jagħmel meta ressaqna l-mozzjoni għall-ħatra ta' Guido de Marco meta kont użajt il-frażi political cleansing u kont għedt li bin-nomina tal- persuna ta' Guido de Marco konna qed nagħmlu political cleansing?

Mhux l- istess argument li kont ressaqt meta ressaqna n-nomina f'din il-Kamra ta' Ċensu Tabone u beda dik il-presidenza bil-boycott, imbagħad spiċċajna wara ħames snin bl-approvazzjoni ta' dik il-presidenza u din tant kienet approvata li kien hemm il-kunsiderazzjoni, it-talba kważi, li nestendu l- perijodu ta' żmien tal-presidenza ta' Ċensu Tabone, anke at the cost li nemendaw il-Kostituzzjoni?

Imma allura kif dawn in-nies kollha li skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienu diviżivi, effettivament kienu l-iktar nies li għaqduh il-poplu?

Kienu l-aktar nies li ġabu l-applaws u kienu l-aktar nies li ġabu l-appoġġ ta' l-oppożizzjoni stess.

Tant hu hekk li f'każ minnhom, l-oppożizzjoni stess talbet l-estenzjoni tat-terminu tal-President.

Kif dawn in-nies kollha kienu l-aktar nies kapaċi jġibu lill-poplu tagħna flimkien u Eddie Fenech Adami m'huwiex!

Imma jien dawn ir-raġunijiet ma nistax nifhimhom daqskemm naħseb li huwa assolutament inaċċettabbli - vulgari, ħalli nuża l- espressjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni stess - li anke f'dan id-dibattitu nerġgħu ndaħħlu fin-nofs l-istorja ta' Żeppi l-Ħafi u l-frażi "jinnegozja mal-kriminali".

Kemm se ndumu sejrin biha din?

(Interuzzjonijiet).

Din hi redikolaġni u l-oppożizzjoni qiegħda tirredikola lilha nfisha billi tirrendi diskussjoni għall-kariga importanti bħal din vulgari b'dan il-mod.

U hawn indawwarha lura fuq il-Kap ta' l-Oppożizjoni jien.

Jien kont nippretendi li nagħmlu diskussjoni u kont nistenna, iva, ċertu ammont ta' argumentazzjoni bejn iż-żewġ naħat imma ma naċċettax li jsiru dawn it-tip ta' argumenti, daqskemm ma naċċettax l-implikazzjoni li taħt it- tmexxija ta' Eddie Fenech Adami, kien hemm xi gvern ta' xi naħa waħda ta' pajjiżna u mhux gvern ta' naħa oħra tal-pajjiż.

Le, niċħadha assolutament u nenfasizza bl-aktar mod qawwi dak li għedt fl-introduzzjoni tal-mozzjoni tiegħi Ii taħt Eddie Fenech Adami, gawdew il-Maltin u l-Għawdxin kollha u pajjiżna mexa 'l quddiem.

Jien nerġa' nirrepeti, Sur President, li fl- aħħar mill-aħħar l-għażla li rridu nagħmlu f'dan il-parlament hija għażla li trid tkun marbuta mal-fatt li jekk il-persuna li aħna qed inressqu għall- kunsiderazzjoni ta' din il-Kamra biex tiġi maħtura President ta' pajjiżna, għandhiex l-elementi kollha neċessarji biex tokkupa din il-kariga bid-dehen li jixraq.

Jien nirripeti li Eddie Fenech Adami, bl-esperjenza tiegħu, bil- kwalifiki tiegħu, bil-prinċipji tiegħu, bil-valuri tiegħu, bl-esperjenza u anke bl-exposure tiegħu, kemm lokali kif ukoll barra minn Malta, huwa fost l-iktar nies idonei li pajjiżna jista' iressaq għall-kunsiderazzjoni f'din il-kariga.

Jien jiddispjaċini li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu għażel li jirriduċi din id-diskussjoni f'livell ta' partiġġjaniżmu li jien ma kontx qed nippretendih u ma kontx qed nistennih, pero` nirripeti hawnhekk lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni dak li għedtlu ħames snin ilu fil-konfront ta' l- għażla tal-President li konna qed nagħżlu dakinhar.

Nirripetilu l-istess diskors.

Għad jgħaddu s-snin, għad jasal l-aħħar tat-terminu ta' din il- presidenza u ż-żmien għad jagħtina parir u għad jerġa' juri li din kienet l- aħjar għażla għal pajjiżna u li b'riżultat ta' din l-għażla pajjiżna stess ikun għamel għażla oħra ta' President kif jixraq, ta' President bid-dehen li jmexxi u jirrappreżenta lil pajjiżna, li jirrappreżenta lill-poplu tagħna, li jkun kapaċi li jġib il-poplu Malti u Għawdxi magħqud warajh biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem kollha flimkien.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi issa l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No)

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra filwaqt li d-division li ntalbet aktar kmieni tittieħed immedjatament wara.

Billi fl-8.32 p.m. intalbet votazzjoni il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Membri biex, jekk jogħġobhom, jieħdu posthom.

Se nerġa' inpoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No)

ONOR.

MEMBRU: Division

VOTAZZJONI NRU 46

FAVUR: 33

L-Onor. |Abela Anthony |Frendo Michael | |Agius David |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Arrigo Robert |Galea Mario | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Gonzi Michael | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Puli Clyde | |Dalli John |Pullicino George| |de Marco Mario |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Zammit Ninu | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | | |Francis | |Fenech Antonio | |

KONTRA: 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Debono Grech Joe| |Abela Joseph |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buontempo Stefan |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Caruana Justyne |Sammut Joseph | |Chircop Karl |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella Karmenu | |Dalli Helena | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Se nerġa' inpoġġi issa l-mistoqsija fuq it-Tielet Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi imsejjaħ "Att biex jimplimenta diversi Miżuri ta' l-Estimi u biex jipprovdi għall-Miżuri Amministrattivi oħra".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No)

Il-mozzjoni għaddiet.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

L-Onor.

|Abela Anthony | | |Agius David |Frendo Michael | |Agius Francis |Galea Censu | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Azzopardi |Galea Mario | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Borg Joe |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |D'Amato Helen |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Falzon Joseph |Zammit Ninu | |Fenech Antonio |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA: 30

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ħadd, 4 ta' April 2004 fil-11:25 a.m. fis-Sala tal-Gran Kunsill, fil-Palazz, Valletta, b'din l-aġenda:

Ħatra ta' President ta' Malta.

Skond ftehim milħuq, matul is-seduta ta' l-4 ta' April 2004, ma għandu jsir l-ebda xogħol ieħor ħlief il-ħatra tal-President ta' Malta u l-Kamra immedjatament taġġorna għal nhar it-Tnejn, 19 ta' April 2004, fis-6:00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Fis-seduta ta' nhar il-Ħadd ma jitteħidx l-aġġornament u s-seduta tingħalaq mal-ġurament tal-ħatra.

L-iSpeaker stess jaġġorna l-Kamra għal nhar it- Tnejn, 19 ta' April, fis-6:00 p.m.

Il-Minuti tas-seduti tad-29 ta' Marzu u ta' l-4 ta' April għandhom jiġu konfermati fis-seduta tad-19 ta' April.

Iċ-ċerimonja ta' l-għoti tal-ġurament lill-President ta' Malta tiġi trasmessa dirett fuq il-mezzi tax-xandir.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nieħu din l-opportunita` biex kif tradizzjonalment isir, peress li mhux se niltaqgħu f'seduta sħiħa għal skop ta' xi aġenda ħlief il-ħatra ta' President, qabel l-Għid, nawgura l-Għid it- tajjeb lid-deputati kollha u l-familji tagħhom u nawguralhom ġimgħatejn ta' mistrieħ biex igawdu l-familji tagħhom.

Nawgura l-Għid it-tajjeb lill- membri ta' l-istaff kollha u dawk kollha li jgħinuna fix-xogħol tal- parlament.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, f'isem l-oppożizzjoni nirriċiprokaw u nagħtu wkoll l-awguri tagħna għall-festi ta' l-Għid lill-membri kollha tal- parlament, tal-gvern u ta' l-oppożizzjoni, lill-istaff kollu tal-parlament u lil dawk kollha li fil-kuriduri u madwar il-Palazz ikunu qegħdin jagħtu s- servizz lill-parlamentari u nawgura li jekk ma kellniex Rebbiegħa ġdida, għallinqas ikollna l-Għid it-tajjeb.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja wkoll tingħaqad mas-sentimenti espressi miż- żewġ naħat tal-Kamra billi tagħti wkoll l-Għid it-tajjeb lill-membri tal- parlament, lill-istaff u dawk kollha li għandhom xi forma ta' konnessjoni mal-parlament tagħna.

Għaldaqstant il-Kamra hija aġġornata għal nhar il- Ħadd 4 ta' April, 2004 fil-11:25 a.m. fis-Sala tal-Gran Kunsill, il-Palazz, il-Belt, bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.03 p.m. il-Kamra aġġornat skond il-ftehim milħuq.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

POLITIKA SOĊJALI - KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa għall- kiri ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra matul Jannar u Frar ta' din is- sena tal-ministeru u d-dekasteri li jaqgħu taħtha?

Kemm kienet l-istess nefqa s-sena l-oħra?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Tabella bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il- mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

GĦAWDEX - KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm kienet in-nefqa għall-kiri ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra matul Jannar u Frar ta' din is-sena tal-ministeru u d- dekasteri li jaqgħu taħtha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: I-ħlasijiet għall-kiri ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra tal-Ministeru għal Għawdex u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu matul Jannar u Frar 2004 kienu ta' Lm4,595.22 filwaqt li l-istess ħlasijiet għax-xhur ta' Jannar u Frar 2003 kienu ta' Lm5,345.39.

EDUKAZZJONI - KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa għall- kiri ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra matul Jannar u Frar ta' din is- sena tal-ministeru u d-dekasteri li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

SAĦĦA - KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa għall- kiri ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra matul Jannar u Frar ta' din is- sena tal-ministeru u d-dekasteri li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

2004(Jannar u Frar)

|Diviżjoni tas-saħħa |Lm3,82| | |3 | |Sptar Monte Carmeli | | | |176 | |Medical products | | |regulatory authority |483 |

Neqfa sħiħa għas-sena 2003

|Diviżjoni tas-saħħa |Lm24,1| | |00 | |Sptar Monte Carmeli | | | |542 | |Medicines regulatory| | |unit |2,112 |

FINANZI U AFFARIJIET EKONOMIĊI - KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa għall-kirjiet ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra matul Jannar u Frar ta' din is-sena tal-ministeru preċedenti tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi u d-dekasteri li kienu jaqgħu taħtu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kiri ta' karozzi, vannijiet u vetturi oħra fid- dekasteru tiegħi f'Jannar u Frar 2003 kien ta' Lm17,520 u għall-istess perjodu din is-sena kien ta' Lm27,835.

ĦRUĠ TA' PASSAPORTI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern: Jista il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inħarġu passaporti ġodda lil persuni ta' nazzjonalita' Maltija bejn l-1 ta' Novembru 2002 u t-30 ta' Novembru 2003?

Kemm inħarġu passaporti f'isem minuri fl-istess perjodu?

Kemm hija l-ispiza, inkluż il-VAT, għal kull passaport?

Jista jgħid ukoll min jissuplixxi l-passaporti lokalment?

Fid- dawl tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' jgħid jekk il- passaport attwali hux se jiġi emendat jew mibdul?

Jekk iva, meta se jibda jsir dan?

ONOR.

TONIO BORG: Bejn l-1 ta' Novembru 2002 u t-30 ta' Novembru 2003 inħarġu 36,855 passaport mill-uffiċċju tal-passaporti f'Malta u f'Għawdex.

Minn dawn kien hemm 8,720 li nħarġu f'isem minuri.

Il-ħlas għall-ħruġ ta' passaport huwa kif indikat hawn taħt:

Applikant ta' taħt l-10 snin Lm3 Applikant ta' bejn l-10 u l-15-il sena Lm6 Applikant ta' l-fuq minn 16-il sena Lm12 Ma jitħallasx VAT fuq il-ħlas ta' passaporti.

Il-passaporti ma jiġux stampati lokalment, imma minn ditta barranija li hija speċjalizzata biex tagħmel xogħol ta' passaporti.

Il-passaporti maħruġa lokalment ġew gradwalment upgraded biex jiġu konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' sigurta' u stampar.

Li jmiss isir issa huwa li jkun hemm indikazzjoni fuq il-passaporti Maltin, li barra li juru n-nazzjonalita' Maltija juru wkoll li dak li jkun għandu passaport ta' l-Unjoni Ewropea.

Diġa` qed jittieħdu l-passi neċessarji ħalli dan il-fatt jiġi muri fuq il- passaport.

ĦAŻ ŻABBAR - TRIQ SANTA TEREŻA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 4323, jista' il-Ministru jara li l-awtoritajiet konċernati mill-immaniġjar tat-traffiku jidħlu ftit fil-każ u jaraw kif dan jistax jiġi solvut fl-interess ta' kulħadd minħabba li b'dak li sar inħolqot problema ta' parking?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Id-direttorat għall-immaniġjar tat-traffiku eżamina l-każ u ħa l-passi neċessarji billi nforma lill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar sabiex ineħħi t-tabelli li twaħħlu mingħajr l-approvazzjoni ta' l-awtorita'.

Sadanittant id-direttorat għall-immaniġjar tat-traffiku se jmur fuq il-post biex jgħaddi l-pariri li hemm bżonn.

WIED IL-GĦAJN - ART FI TRIQ IS-SIKKA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista il-Ministru jgħid jekk l-art li fuqha hemm applikazzjoni PA 0744/03 fi Triq is-Sikka, Wied il-Għajn hijiex tal-gvern jew ta' l- uffiċċju konġunt?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

EUROPEAN SUMMER SCHOOL SEMINAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista il-Ministru jgħid kemm applikaw u min applika sabiex jieħu sehem fis-seminar bl-isem European summer school li se jsir bejn it-28 ta' Marzu u l-4 ta' April 2004?

Min gie magħżul u fuq liema kriterji?

Min kienu l-membri tal-bord ta' l-għażla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kien hemm seba' applikanti għas-seminar tal-European summer school.

Dawn kienu: Mr Leonard Grech, Dr. Charles Briffa, Mr Anthony Licari, Ms Patricia Micallef, Ms Sharon Richard, Ms Gladys Zammit u Ms Mary Josephine Zammit.

Informat ukoll li Mr Leonard Grech ġie nominat peress li huwa l-uffiċjal edukattiv fil-qasam ta' l-assessjar u għalhekk is-seminar kien ta' rilevanza u benefiċċju għad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Dr Charles Briffa ġie magħżul għaliex ġab l-aktar numru ta' punteġġ u warajh, fit-tieni post, ġiet Ms Mary Josephine Zammit.

Il-kriterji li fuqhom intagħżlu dawk li qagħdu għall-interview kienu dawn:

Relevance of the bursary to the post of applicant (20%) Possible multiplier effect (15%) Relevant experience in the field (20%) General qualifications and relevant qualifications in the field covered by the bursary (15%) Curricular knowledge (10%) Personality (10%) Cultural interest (10%)

Il-membri tal-bord kienu:

Is-Sur Frank Gatt, Assistent Direttur tal-Kurrikulu Is-Sur Theodore Salafia, Uffiċjal Edukattiv Is-Sinjorina Caroline Fullana Is-Sur Euchar Camilleri, mill-ministeru ta' l-edukazzjoni.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għad-domandi preċedenti tiegħi dwar il-kwestjoni ta' l-Air Malta, jikkonsidra l-Ministru li bl-aġir tiegħu jista' jiġi nterpretat li qed jingħata l-kunsens lil kull min jinsab f'pożizzjoni maniġerjali li jwettaq dak li jħoss li għandu jagħmel anke jekk dan ikun ta' dettriment għal pajjiżna, għaliex fl-aħħar stadju l- ħaddiem se jkun qiegħed ipatti għal dan?

F'dan ir-rigward, jista' jikkonferma dan li qed jintqal, jew jekk ma jaqbilx jistax jirtira dak li qal fil-pubbliku u jipprovdi s-serħan tal- moħħ għall-ħaddiema b'mod immedjat billi jibda l-investigazzjonijiet neċessarji fuq min huwa responsabbli?

Jista' jara wkoll li dan iseħħ fl- oqsma kollha li fihom setgħu allegatament instellħu r-riżorsi tal-poplu għaliex ittieħdu deċiżjonijiet li kienu bbażati fuq il-kapriċċi tal-ftit?

ONOR.

AUSTIN GATT: Le għall-ewwel mistoqsija.

Għat-tieni mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 4891.

BASTIMENTI AMERIKANI - ŻJARA F'MALTA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk matul iż-żjara f'Malta ta' USS Bataan u biċċa oħra tal-baħar Amerikana, ġewx mogħtija permess lill-membri ta' l-ekwipaġġ biex ikunu armati fuq l- art?

Jista' jgħid jekk kienx hemm uħud mill-ekwipaġġ armati fil-Barrakka anke matul il-lejl?

Jista' jgħid jekk waslulux rapporti dwar dan?

Jekk saru dawn ir-rapporti, x'passi ttieħdu?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-ministeru ta' l-affarijiet barranin qatt ma rċieva talba jew ta permess lill-membri ta' l-ekwipaġġ tal-USS Bataan jew ta' xi biċċa oħra tal-baħar Amerikana biex dawn ikunu armati fuq l-art.

Jien informat wkoll li ma waslu l-ebda rapporti għand il-forzi tas-sigurta' Maltin li kien hemm membri armati ta' l-ekwipaġġ stazzjonati fil-post indikat.

RABAT: TRIQ SAMMY ABELA - RESERVED PARKING

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid min awtorizza li jitneħħa s-servizz tar- reserved parking li jinsab quddiem 2, New York Flat, Triq Sammy Abela, Rabat, meta skond it-traffic management directorate il-permess ġie approvat (Ref No: 197) għall-perijodu ta' sena mit-8 ta' Jannar 2004?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-każ ġie evalwat fis-27 ta' Frar 2004 wara investigazzjoni li għamlet l-awtorita' għat-trasport ta' Malta fejn ġie stabbilit li l-persuna li għaliha nħareġ il-permess tista' timxi mingħajr diffikulta'.

L-awtorita' bħalissa għaddejja bi proċess ta' evalwazzjoni tal-permessi kollha u kull fejn jirriżulta li l-permess mhux bżonnjuż qed jitneħħa.

SAN ĠILJAN - SQAQ MRABAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk Sqaq Mrabat, San Ġiljan huwiex proprjeta' tal-gvern jew private road?

Jekk huwa proprjeta' tal-gvern, jista' jara li jittieħdu passi biex katina u bollards li saru biex tingħalaq it-triq minn xi individwi, jitneħħew?

ONOR.

TONIO BORG: Skond l-arkivji tat-taqsima proprjeta` tal-gvern, l- isqaq li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant mhux ikkonsidrat bħala proprjeta` tal-gvern.

CCF - EŻAMI TA' GWARDJANI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif jekk dawk li kienu għamlu l-eżami ta' gwardjani tal-ħabs f'Diċembru 2002 u għaddew humiex se jingħataw ix-xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: Wara li l-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku tippublika r-riżultat ta` l-eżami msemmi huwa maħsub li jimtlew dawk il- postijiet li preżentement huma vakanti.

DJAR – APPLIKAZZJONI GĦALL-BINI TA' WASHROOM

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex fir-rigward ta' l- applikazzjoni quddiem il-housing department, id-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, qed iddum xhur biex toħroġ no objection?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar m'għandha l-ebda applikazzjoni pendenti quddiemha għall-bini ta' washroom mill-persuna ndikata.

STA.

VENERA: TRIQ DUN FRANS CAMILLERI - ASFALTAR

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kienx hemm xi żvilupp għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 2369 u cioe' minħabba l-istat li tinsab fih u l-inkonvenjenza li qed toħloq lir-residenti Triq Dun Frans Camilleri (n/s in Carini Str), Sta.

Venera, meta hemm il-ħsieb li tingħata t-tarmac?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 2369.

STA.

VENERA - XOGĦLIJIET FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 2859, jista' il- Ministru jgħid x'xogħlijiet saru fl-iskejjel ta' Santa Venera mill-1994 'il hawn u kemm swiet kull biċċa xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

STA.

VENERA: SKOLA SAN FRANĠISK T'ASSISI - CANTEEN

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jara li fl-iskola sekondarja San Franġisk t'Assisi, f'Sta.

Venera ikun hemm canteen adegwat għall-istudenti li jitmexxa minn kuntrattur privat u mhux minn membru ta' l-istaff kif normalment isir fi skejjel oħra ta' l-Istat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINA BEJN ĦAL QORMI U STA.

VENERA

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jassigura li jsir it-tindif u manutenzjoni regolari fil-mina li hemm bejn Ħal Qormi u Sta.

Venera billi din hi wżata ħafna, minħabba l-perikli li hemm fil-bypass?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport tispezzjona din is- subway regolarment u meta jkun hemm bżonn tindif tinforma d-diviżjoni tax- xogħlijiet biex isir it-tindif meħtieġ.

MTA - TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-abbozz ta' regoli li saru mill- awtorità ta' Malta dwar it-trasport dwar traffic management, liema abbozz kien ippreżentat lill-kunsilli lokali f'Lulju li għadda, kienx finalizzat u jekk fl-affermattiv, meta se jkun ippubblikat?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-abbozz ta' regoli qed jiġu mplimentati għall- fini ta' traffic management iżda hemm xi sezzjonijiet oħra li fihom qed isir xi tibdil b'konsultazzjoni mal-kunsill lokali, il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' u l-MEPA.

SKEJJEL PRIMARJI - KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk fl-iskejjel primarji ta' Ħal Qormi, Ħal Luqa, Ħal Kirkop u Sta.

Venera hemmx kunsilli skolastiċi?

Jekk fl-affermattiv, meta beda jiffunzjona kull kunsill?

Saret elezzjoni għall- membri?

Il-president/a kien nominat lill-ministru mill-kunsill lokali tal- lokalità?

Kemm-il darba ltaqa' kull kunsill minn dak iż-żmien 'il hawn?

Jista' iqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-minuti ta' dawn il-laqgħat bl-iskop li wieħed ikollu idea ta' l-attivitajiet u s-suġġetti trattati?

ONOR.

TAS-SLIEMA - SKOLA PRIMARJA ĠUŻE' BONNICI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 4843, jista' il-Ministru jassigura li jsiru l-ispezzjonijiet kollha meħtieġa fil- bini kollu ta' l-iskola primarja Ġuże' Bonnici ta' Tas-Sliema biex jiġi assigurat li jitneħħa u ma jkun hemm l-ebda periklu għas-saħħa u s-sigurta' ta' l-istudenti li jattendu fl-imsemmija skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ta' kuljum il-Kap taqsima infrastruttura tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni jżur il-kumpless skolastiku ta' Tas-Sliema biex jassigura li ma jkun hemm ebda periklu għas-saħħa u s-sigurta' ta' l- istudenti.

GĦAWDEX – RIKORSI FIT-TRIBUNAL INDUSTRIJALI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Peress illi rikorsi fit-Tribunal Industrijali ta' każi f'Għawdex iridu jiġu ppreżentati l-Qorti ta' Malta, jista' il-Viċi Prim Ministru jara li dawn jibdew jiġu ppreżentati fir-reġistru tal-Qorti Għawdex?

ONOR.

TONIO BORG: Is-suġġeriment tal-Onor.

Interpellant se jiġi studjat in vista ta' artikolu 73, sub-artikolu 9, Kapitolu 452 tal-Liġijiet ta' Malta.

HELIPORT – ĦADDIEMA TAL-MALTA AIR CHARTER

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: In vista ta' l-istqarrija li saret mill- Ministru dwar l-Air Malta, jista' jgħid il-Gozo Air Charter, il-Heliport u l-ħaddiema tal-heliport kif se jiġu milquta, jekk se jiġu milquta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Filwaqt li l-Gozo Heliport m'għandhiex impjegati magħha, il-ħaddiema tal-Malta Aircharter li jammontaw għal 18 ġewwa l- heliport jinqasmu f'żewġ kategoriji -

Tlieta mislufa mill-AirMalta (seconded);

15 mislufa mill-corporate services department fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex.

GĦAWDEX - REĠISTRU TAL-QORTI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm daħlu kawżi ġodda fir-reġistru tal-Qorti ta' Għawdex u jelenkahom skond il-kompetenza?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat kif ġej:-

|Kompetenza |Kawżi ġodda | | |(mill-1 ta' | | |Jannar | | |sat-23 ta' | | |Marzu 2004) | |Inferjuri |4 | |Superjuri |28 | |Tribunal għal |29 | |talbiet żgħar | | |Sezzjoni |3 | |Familja | |

GĦAWDEX - MANUTENZJONI FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru telenka x-xogħlijiet ta' manutenzjoni li saru fl-iskejjel ta' Għawdex matul is-snin 2002, 2003 u 2004 u tgħid ukoll kemm swiet kull biċċa xogħol?

Liema minn dawn ix-xogħlijiet saru mill-ħaddiema tal-gvern u liema saru minn kuntratturi privati?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX: QORTI TAL-FAMILJA – LAQGĦAT TAL-MEDJATURI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-każi tal-Qorti tal-Familja f'Għawdex li qed jiġu riferuti għall-medjazzjoni, peress illi l-medjaturi qed jitolbu lill-partijiet sabiex imorru għas-seduti Malta, jista' il-Viċi Prim Ministru jara li s-seduti ta' medjazzjoni fil-każi tal-Qorti t'Għawdex isiru f'Għawdex stess?

ONOR.

TONIO BORG: Il-laqgħat tal-medjaturi għandhom isiru dejjem Għawdex meta l-proċeduri jibdew hemm.

Għal dan il-għan hemm spazju provdut fil- bini ta' l-istess qorti.

QRATI – KAŻI TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tispjega kif medjaturi nominati taħt il-Liġi tal-Familja qegħdin jibagħtu għal persuni Għawdxin li jkunu għamlu talba għas-separazzjoni biex imorru Malta għal medjazzjoni, meta dawn ħafna minnhom huma nisa miżżewġa bi tfal żgħar?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellanti tindirizza l- mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

MALTAPOST - ĦADDIEMA GĦAWDXIN

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tagħti r-raġunijiet għaliex seba' ħaddiema tal-Maltapost mil-lum ġew trasferiti mix-xogħol li kellhom f'Għawdex għal xogħol f'Malta ma' l- istess Maltapost, filwaqt li ħamsa oħra kellhom ix-xogħol tagħhom mibdul mingħajr spjegazzjoni ta' xejn?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

BEJGĦ TA' PROPRJETA' RESIDENZJALI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm inkwilini ta' postijiet tal-gvern li xtraw il-post tagħhom fis-snin 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004 sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Il-bejgħ ta' proprjeta` residenzjali mibnija mill- gvern huwa mmexxi mill-awtorita` tad-djar.

Għalhekk l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

POSTIJIET RESIDENZJALI TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid il-gvern ta' kemm hu sid ta' postijiet bħala housing soċjali?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-arkivji tat-taqsima proprjeta` tal-gvern jirriżulta li l-ammont ta' postijiet residenzjali mibnija mill-gvern u li huma mogħtija b'kera huwa ta' ftit aktar minn 7,500.

Din iċ-ċifra ma tinkludix postijiet residenzjali li qabel kienu tal-Knisja.

Lista li turi l-ammont ta' dawn il-postijiet ġewwa kull lokalita` f`Malta tpoġġiet fuq il- mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

It-taqsima proprjeta` tal-gvern m'għandhiex informazzjoni ta' kemm hemm minn dawn il-postijiet ġewwa Għawdex għalkemm qed tagħmel eżerċizzju sabiex l-informazzjoni dwar proprjeta` tal-gvern f'Għawdex tkun komputerizzata.

POSTIJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fejn jinsabu l- postijiet ta' housing soċjali u kemm hu n-numru f'kull lokal?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 4973.

POSTIJIET RESIDENZJALI PROPRJETA' TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien id- dħul finanzjarju minn kuntratti li għamlu inkwilini ta' postijiet tal- gvern meta xtraw il-post tagħhom fis-snin 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 u 2004 sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Il-bejgħ ta' postijiet residenzjali proprjeta` tal- gvern lill-inkwilini ta' l-istess postijiet isir mill-aworita` tad-djar.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

Rigward postijiet residenzjali li ġew f'idejn il-gvern b'riżultat tal- ftehim ta' l-1992 bejn l-istat ta' Malta u l-Vatikan, ninsab informat li d- dħul minn bejgħ u fidi ta' ċens hu kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

MOSTA - KAŻ DWAR PENSJONI TA' L-IRTIRAR

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta` Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex għadu ma rrispondix dwar il-każ ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, peress li din ma ngħatatx id-dritt tagħha li tieħu pensjoni ta' l-irtirar u benefiċċju?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi lill- persuna ndikata fl-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

MTA – SERVIZZ TA' VISITMALTA

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jinformani kemm ħarġet flus il-Malta tourism authority għall-inizjattiva tax-"Xarabank visitMalta"?

Jista' jinformani wkoll kemm- il vjaġġ sar sat-23 ta' Marzu, kemm tellgħu turisti komplessivament fuqhom u liema nazzjonalita' spikkat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Waħda mir-responsabiltajiet ta' l-awtorita` Maltija tat-turiżmu huwa li tagħmel Malta aktar attraenti bħala destinazzjoni turistika.

Is-servizz tal-visitMalta għandu jagħmel Malta aktar attraenti għal vizitaturi b'żewġ modi: li t-turist jista' jilħaq aktar postijiet ta' interess b'mod iktar faċli; u li t-turist għandu għażla iktar wiesgħa ta' mezzi ta' trasport biex iżur postijiet ta' interess.

Fi ftit kliem, għażla tfisser destinazzjoni turistika iktar attraenti.

Dan huwa servizz li huwa provdut mill-awtorita' dwar it-trasport pubbliku, jiġifieri s-sidien tal-karozzi tal-linja bis-support ta' l-awtorita tat- trasport u ta' l-awtorita tat-turiżmu.

Is-support finanzjarju fl-ewwel xhur inqasam b'mod ugwali bejn l-awtorita' Maltija tat-turiżmu u l- awtorita' dwar it-trasport.

L-awtorita' Maltija tat-turiżmu tat support tekniku f'dak li jirrigwarda marketing, ippjanar tas-servizz, training u quality assurance.

Bejn brochures u assistenza oħra, il-proġett ġie jiswa lill-awtorita' Maltija tat-turiżmu madwar Lm14,000.

Fl-ewwel erba' xhur (Novembru 2003 - Frar 2004) użaw is-servizz 4,500 turist.

Immedjatament kif bdew id-diskussjonijiet fuq dan is-servizz, l-awtorita' Maltija tat-turiżmu għamlitha ċara li ma kellha l-ebda ħsieb li tissussidja dan is-servizz fit-tul.

L-intenzjoni kienet u għadha li s-servizz ikompli jiġi operat mill-awtorita' dwar it-trasport pubbliku b'mod li jkun finanzjarament vijabbli.

L-awtorita' dwar it-trasport ħadet l-istess pożizzjoni.

Għalhekk l-infiq li se tagħmel l-awtorita' Maltija tat-turiżmu fuq dan is-servizz fix-xhur li ġejjin huwa ftit li xejn.

Dan ifisser li għall-investiment li l-awtorita' Maltija tat-turiżmu għamlet fix-xhur tal-bidu, qed jiġi stabbilit servizz li tul medda ta' snin għandu jagħmel Malta aktar attraenti bħala destinazzjoni turistika.

Huwa stmat li matul l-2004 dan is-servizz se jintuża minn bejn 35,000 u 40,000 turist.

TRANSIT VISAS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi dwar il-ftehim fil-prinċipju li ntlaħaq mal-Ġermanja biex jgħinu lill-pajjiżna fil-ħruġ ta' transit visas għal dawk il-pajjiżi fejn Malta m'għandhiex preżenza diplomatika?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-Ministeri ta' l-Affarijiet Barranin ta' Malta u tal- Ġermanja qegħdin bħalissa f'kuntatt ma' xulxin sabiex naraw kif jista' jiġi attwat il-ftehim li ntlaħaq fil-prinċipju biex il-Ġermanja tgħin lil Malta fil-ħruġ ta' visas, fejn Malta m'għandhiex rappreżentanza diplomatika.

SĦUBIJA TA' MALTA FIL-EUROPOL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li l-ambaxxata tagħna f'The Hague ġiet mgħarrfa mill-enlargement project team tal-Europol li kien hemm nuqqas ta' progress min-naħa Maltija għas- sħubija tagħna fil-Europol tant li jidher li konna l-uniku acceding country li m'għandux joint liaison officer f'The Hague u li Malta m'hijiex qed tlaħħaq mal-workshops kollha li qed ikun hemm għax qed tibgħat rappreżentant wieħed biss għar-regional Europol meetings?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministeru konċernat.

HISPANO-MALTESE MIXED COMMISSION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid meta kellu jiltaqa' il-Hispano-Maltese Mixed Commission?

Dan fil-fatt iltaqa?

U jekk iva, x'iddiskuta?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-Hispano-Maltese mixed commission on educational and cultural cooperation għandha tiltaqa' f'Malta fl-14 u l-15 ta' April ta' din is-sena.

AMBAXXATA MALTIJA F'MOSKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li dewmien fid-diskussjonijiet dwar iċ-chancery premises f'Moska qegħdin ixekklu l-ambaxxata tagħna f'din il-belt milli tagħmel l-arranġamenti meħtieġa għat-tkabbir tat-taqsima konsulari biex tkun tista' tilqa' it- talbiet kollha ta' visas li għandhom jinħarġu liċ-ċittadini tal- Federazzjoni Russa wara li nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea f'Mejju li ġej?

Kien hemm xi żviluppi pożittivi dan l-aħħar?

ONOR.

JOHN DALLI: In-negozjati ma' l-awtoritajiet Russi dwar l- allokazzjoni ta' bini akbar u aktar adegwat għall-Ambaxxata Maltija ġewwa Moska, li kienu nbdew xi snin ilu, għadhom għaddejjin.

Il-ħruġ ta' visas mill-konsolat ta' l-ambaxxata huwa biss wieħed mis-servizzi li jingħataw mill-ambaxxata.

Dan is-servizz se jibqa' jingħata, minkejja l-fatt li, b'għaqal ekonomiku, m'humiex se jsiru spejjeż għalissa fl-irranġar ta' l- infrastruttura fil-binja eżistenti ta' l-ambaxxata.

ŻJARA TA' SHEIKH ABDEL MALIK AL-SHEIKH F'MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'kien l-eżitu taż- żjara li għamel Sheikh Abdel Malik Al-Sheikh mill-Għarabja Sawdita fi Frar li għadda?

X'kien l-għan taż-żjara tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI: Iż-żjara f'Malta li għamel Sheikh Abdel Malik Al- Sheikh mill-Għarabja Sawdita fi Frar li għadda kienet waħda strettament ta' natura privata u għalhekk l-għan mhux magħruf.

AMBAXXATA MALTIJA FIL-LIBJA - XIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslu l- arranġamenti biex tinxtara proprjeta' ġdida fil-Libja mill-Gvern Malti biex tintuża bħala konsulat/visa section ġdida ta' l-ambaxxata?

Kemm se tiġi tiswa?

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-25 ta' Marzu 2004 ġie ffirmat l-att tal-konvenju fuq ix-xiri ta' proprjeta' fil-Libja biex tintuża bħala konsolat.

Skond l- att tal-konvenju il-kuntratt tax-xiri jrid jiġi ffirmat sal-25 ta' April 2004.

Il-prezz tax-xiri hu ta' 600,000 Dinar Libjan li jiġu circa ta' Lm158,000.

MOSTA: TRIQ JOHN BORG - YELLOW BAY

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fuq liema kriterju tneħħiet il-yellow bay li kien hemm quddiem store fi Triq John Borg, fil-Mosta u nżebgħet bajda, fejn issa dan l-istore ma jistax jintuża biex iħott u jdaħħal ix-xogħol min jużah?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita` legali distinta u għalhekk nissuġġerilu jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.