MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 304 Il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 304

Il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.06 a.m.

Talba

Seduta Nru. 304

Il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994

WERREJ

MINUTI 141

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 141

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD

VALUE ADDED TAX (BILL)

It-Tieni Qari 147

AĠĠORNAMENT 170

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 175

MINUTI

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): Ninforma lill-Kamra li f'paġna 5 tal- Minuti, item nru 11 - Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Kummerċjali (Dispożizzjonijiet Speċjali) - fl-aħħar sentenza ta' dak il-paragrafu jridu jidħlu l-kliem "nem. con." wara l-kelma "għaddiet".

Jistgħu issa jiġu konfermati l-Minuti?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 303 li saret fl-20 ta' Lulju, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MANAGEMENT SYSTEMS UNIT- STUDENTI UNDERGRADUATES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Kemm ingaġġat studenti l-MSU fl-Undergraduate Traineeship Scheme?

Kemm f'kull qasam?

Fejn se tħaddimhom?

Kemm se jitħallsu?

B'liema metodu ġew ingaġġati l-istudenti?

X'inhi r-raġuni li kien hemm studenti li ġew rifjutati bla ma biss sarilhom interview meta kellhom l-istess livell akkademiku ta' oħrajn li ntgħażlu u sarilhom interview?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): L-MSU ingaġġat 12-il student fl-'Undergraduate Traineeship Scheme', sebgħa fit-teknoloġija tal- informatika u ħamsa fil-konsulenza.

Ir-rispons għal din l-iskema kien qawwi ħafna.

Fil-fatt intbgħatu 'l fuq minn 80 applikazzjoni.

Kien impossibbli li jiġu ntervistati l-istudenti kollha.

Għadd ta' studenti ntgħażlu jattendu għal 'interview' fuq bażi ta':

- kemm kien rilevanti l-kors ta' studju għall-bżonnijiet tal-kumpannija,

- il-marki li nkisbu fil-kors ta' studju,

- proġetti u 'assignments' li l-istudenti ntalbu jibgħatu,

- esperjenza ta' xogħol rilevanti,

- il-pjanijiet għall-karriera li l-istudenti ndikaw fl-ittra ta' l- applikazzjoni.

Is-salarju li jingħata lill-istudenti huwa parti mill-kuntratt bejn l- istudenti u l-kumpannija u għaldaqstant huwa nformazzjoni ta' natura konfidenzjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Issa li l-Prim Ministru spjega l-kriterji li ntużaw għall-għażla, ma jidhirlux li kienet tkun idea tajba li jiġu spjegati lill-istudenti li japplikaw għax bħas-soltu jkun hemm is-suspett li ntużaw kriterji oħra biex intagħżlu?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien ma nafx li hemm dawn is-suspetti.

Anzi safejn naf jien l-affarijiet imxew bl-aktar mod normali u ma nafx lanqas li kien hemm xi lmenti.

Irridu nifhmu li hawnhekk saret talba għal min hu nteressat.

Hawnhekk spjegajt il-kriterji x'inhuma, pero' jekk kenux jafu x'inhuma l-kriterji preċiż ....

Kull min jagħmel talba bħal din l- ewwelnett għandu jifhem li l-employer għandu l-kriterji tiegħu kif jagħżel, naturalment abbażi tal-kwalifiki li jkollhom.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li applikaw 80.

L-ewwel xogħol li sar kien li raw x'inhuma l-kwalifiki kollha ta' kull min applika u lil dawk li dehrilhom li huma l-aħjar saru l- interviews u mbagħad skond min jgħaddi jiddeċiedu.

Jiġifieri jien m'għandi ebda indikazzjoni li hemm xi suspetti jew dubji li l-affarijiet ma sarux sewwa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif din l-iskema ta' l- undergraduates taħdem f'oqsma oħra tal-Gvern?

Issa li l-MSU ilha topera għal numru ta' snin, jaħseb li din laħqet l-iskop tagħha?

X'inhi tagħmel biex iżżid l-effiċjenza fl-operat tal-Gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien naħseb li llum l-MSU hija aċċettata bħala parti mill-organizzazzjoni tal-Gvern.

Naħseb li huwa importanti li nissottolinea dan il-ħsieb għaliex l-MSU mhijiex xi ħaġa apparti mill- Gvern; hija part and parcel minnu.

Id-deċiżjoni li l-MSU tkun organizzatha f'forma ta' kumpannija u mhux dipartiment ieħor ittieħdet fid- dawl taċ-ċirkostanzi dakinhar - u anke tal-lum - għax dehrilna li l-aktar mod li din l-organizzazzjoni tista' taħdem b'mod effiċjenti fi ħdan il- Gvern kien li jkollha din l-istruttura ta' kumpannija li tagħtiha ħafna iktar flessibilita'.

Irrid ngħid ukoll li l-idea ta' l-MSU kienet parti mir-rakkommandazzjonijiet li kien hemm fil-Kummissjoni dwar ir-Riforma tas- Servizz Ċivili.

Naħseb li llum hija aċċettata minn kulħadd u għandha rilevanza kbira għall-bidliet li qegħdin nippruvaw nagħmlu fis-sistema burokratika tal-Gvern.

Fiż-żmenijiet tal-lum, l-MSU mhux biss għandha l- programm tagħha ta' xogħlijiet - partikolarment fl-informatika fejn qed isir xogħol kbir u ta' utilita' enormi għal pajjiżna - imma kontinwament qed tiġi mitluba tagħti pariri minn diversi dipartimenti.

Irrid ngħid illi r-relazzjonijiet bejn l-MSU u d-dipartimenti llum hija tajba ħafna, hemm ħafna koperazzjoni u nerġa' ngħid li l-impressjoni li kien hawn li xi ħadd iħares lejn l-MSU bħala xi ħaġa maqtugħa għaliha nnifisha hija ħażina għax m'huwiex hekk.

Qegħdin ninkoraġġixxu wkoll li jkun hemm inter-activity bejn impjegati tal-Gvern li jmorru jaħdmu ma' l- MSU u nittama dejjem li jiġu lura mal-gvern għax ħafna minnhom ikunu on secondment u jispiċċaw flok jiġu lura mal-gvern imorru x'imkien ieħor, pero' dak huwa parti mill-iżvilupp li għaddej minnu l-pajjiż illum.

Iktar ma jkollna nies ippreparati iktar qiegħda tikber il-mobilita' kemm fi ħdan il-gvern stess, kemm bejn il-gvern u d-diversi opportunitajiet fis-settur privat.

Jiena nħoss li hija ħaġa fiha nnifisha pożittiva.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Prim Ministru qal li ma kienx jaf li kien hemm x' ilmenti.

Jiena għamilt din il-mistoqsija wara li avviċinawni xi ġenituri u studenti.

Jien ridt inqajjem biss il-punt illi peress li l- istudenti li ma ntagħżlux jew li lanqas bagħtu għalihom għall-interview ma rċevew l-ebda kommunikazzjoni mill-MSU, bdew jispekulaw x'seta' ġara u kif intagħżlu u għalhekk saret il-mistoqsija.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk ma rċevew l-ebda kommunikazzjoni m'hux tajjeb għax naħseb xi forma ta' kommunikazzjoni għandha tingħata u allura nista' nindaga dwar dan, pero' nerġa' ngħid li lili ma jirriżultalix li kien hemm xi ilmenti li xi ħadd pprotesta u qal li l-affarijiet ma sarux sew.

Naturalment min kellu jew għandu xi diffikulta' għandu l-liberta' illi javviċina lil min hu responsabbli fl-MSU.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'għajnuna jew x'koordinament hemm bejn l-MSU u l-kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-ewwelnett l-MSU kellha parti importanti ħafna permezz tal-konsulenti tagħha fil-formulazzjoni tal-liġi u tal- kwantita' kbira ta' regolamenti u ta' proċeduri li għandhom jiġu segwiti mill-kunsilli lokali.

Peress li dan huwa esperiment ġdid għal pajjiżna, kellna noqogħdu attenti ħafna li ma nibdewx bi proċeduri li jistgħu jkunu żbaljati, fis-sens li - kif titlob il-liġi - irid ikun hemm trasparenza assoluta fl-amministrazzjoni tal-kunsilli lokali.

Nerġa' ngħid li l-MSU, permezz tal-konsulenti tagħha permezz tal-konsulenti tagħha, tat għajnuna kbira fil-formulazzjoni kemm tal-liġi, kemm tar-regolamenti kif ukoll tal- proċeduri.

Illum jekk wieħed imur jara, jsib li l-kunsilli lokali għandhom manuals pjuttost voluminużi li jittrattaw kull aspett ta' l- amministrazzjoni tagħhom.

Illum nafu li hemm direttur responsabbli s-Sur Maurice Caruana, li qiegħed jagħti sehem kbir ħafna fl-iżvilupp tal- kunsilli lokali.

Naħseb li l-MSU, bl-esperjenza u bil-kuntatti li kellha ta' kif eżaminat pajjiżi oħra kif jaħdmu, tat għajnuna kbira anke, per eżempju, fil-formulazzjoni tal-kuntratti li saru bejn il-Gvern u diversi dipartimenti għall-amminsitrazzjoni li issa għaddiet f'idejn il-kunsilli lokali għal din is-sena.

L-istess se jiġri għas-sena d-dieħla; qed isiru preparattivi importanti ħafna u dettaljati biex kemm jista' jkun il-proċess tad-devoluzzjoni ta' poter lill-kunsilli lokali jsir mingħajr ebda intoppi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jidhirlux il-Prim Ministru li jekk ir- remunerazzjoni lill-undergraduates m'hijiex abbażi ta' l-individwi imma hija uniformi għall-undergraduates kollha li ġew ingaġġati, allura m'għandu jkun hemm ebda raġuni għaliex ir-remunerazzjoni m'għandhiex tiġi magħrufa?

Il-fatt li din hija kumpannija, in vista tad-diskors li għadu kif għamel il-Prim Ministru dwar ir-relazzjoni bejn l-MSU u l-Gvern, jidhirli li dan huwa fattur li għandu jkun magħruf għal kulħadd u m'hemm ebda raġuni għaliex ir-remunerazzjoni għandha tibqa' konfidenzjali.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena spjegajt li l-MSU twaqqfet bħala limited liability company eżattament biex ikollha miżura ta' flessibilita', naturalment dejjem soġġetta għall-iskrutinju min-naħa tal-Gvern f'dak kollu li tagħmel u waħda mill-aspetti tal-flessibilita' hija eżattament li m'hijiex marbuta bi struttura preċiża ta' salarji li hija tista' toffri.

Filwaqt li l-Gvern ma tantx għandu flessibilita' meta jiġi biex jimpjega in- nies għaliex irid joqgħod għall-collective agreements - li naturalment hija ħaġa tajba - u jrid joqgħod għar-regolamenti ta' l-iskali li huma fissi, fl-MSU instab - naħseb b'mod pożittiv - li ċerta flessibilita' hija tajba.

U allura naħseb li mmorru bil-prinċipju li dan huwa kuntratt ta' xogħol li hemm bejn min jiġi impjegat u l-kumpannija u dan għandu jiġi rispettat.

Ma naħsibx li hija xi ħaġa straordinarja, anzi nerġa' ngħid li mhux biss l-accounts imma l-proċeduri kollha ta' l-MSU huma skrutinati min- naħa tal-Gvern.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nixtieq li l-Prim Ministru jirrealiżża li d-domanda supplimentari ma kenitx dwar jekk għandux ikun hemm flessibilita' fil-ħlas li tagħmel l-MSU, imma dwar żewġ punti.

Nixtieq inkun naf jekk il- kumpens li jiġi mgħoti lill-undergraduates huwiex uniformi għalihom jew huwiex kumpens relatat għall-inidividwu, jiġifieri li jkun negozjat separatament għall-individwu.

Issa jekk ma jkunx relatat għall-individwu - s'intendi jekk huwa relatat nifhem il-konfidenzjalita' forsi anke l-MSU ma tkunx trid turi lill-impjegati l-oħra x'inhu jitħallas impjegat ieħor fosthom - u hu uniformi, allura x'inhi x'raġuni?

Jiġifieri l- flessibilita' m'hijiex raġuni li ma jkunx magħruf x'inhu l-kumpens.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien m'inix f'pożizzjoni li ngħid jekk huwiex uniformi għal kuħadd.

Għalhekk jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija preċiża dwar dan, jien inkun nista' ngħatih l-informazzjoni.

Pero' huwa fatt ukoll li f'dan is-sens hemm il-flessibilita' għax jista' jkollok studenti li n-numru tagħhom available huwa żgħir, allura d-demand għalihom hija kbira.

Jiġifieri jkun hemm kompetizzjoni fis-suq għal studenti b'ċerti kwalifiki - pero' m'inix qed ngħid li huwa hekk.

Nerġa' ngħid li m'inix f'pożizzjoni li nirrispondi din id-domanda jekk ma tkunx bil-miktub biex b'hekk inkun nista' nitlob l-informazzjoni preċiża.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien napprezza li ma jistax ikollok l- informazzjoni available miegħek, imma nixtieq inkun naf biss jekk hemmx raġuni għaliex l-ammont ta' kumpens imħallas mill-MSU ma jistax jiġi żvelat pubblikament.

Jiġifieri m'inix ngħid li dan għandu jagħtih, imma bħala prinċipju jien jidhirli li l-ammont ta' kumpens imħallas mill-MSU m'għandux jibqa' sigriet - wara kollox il-Kamra qed tħallsu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, diġa' spjegajt kif taħdem l-MSU u jista' jkollha raġunijiet, anke kummerċjali, fis-sens ta' konfidenzjalita' li ma jkunx fl-interess tagħha li tagħti pubbliċita' l-kuntratti li tagħmel.

Illum qegħdin f'ambjent ta' kompetizzjoni kbira.

Hawn domanda kbira għal ċerti kategoriji ta' ħaddiema, speċjalment fl-informatika - jiġifieri llum hawn domanda enormi għal min għandu ċerti kwalifiki u esperjenza.

Allura bilfors wieħed irid joqgħod attent biex ma jitlifx l- opportunita' li wieħed jista' jkollu.

Nerġa' ngħid li jekk irid id- dettalji, jekk jogħġbu jagħmel id-domanda bil-miktub u nkun nista' nirrispondih sew.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jirrealizzax il-Prim Ministru li l- kwestjoni ta' poaching m'għandhiex tkun ostakolu?

Meta l-affarijiet ma jkunux pubbliċi, l-individwu jkun jista' jinnegozja l-pożizzjoni tiegħu.

Per eżempju, jekk jien imħallas Lm10,000 u dan m'huwiex magħrufa pubblikament, allura min jiġi biex jingaġġa s-servizzi tiegħi, jekk ngħidlu li għandi Lm12,00 u dan ikun iridni naħdem miegħu, jagħtini Lm13,000.

Mentri jekk il-ħlasijiet ikunu magħrufa dawn l-affarijiet ma jiġrux.

Mela l-kwestjoni ta' poaching m'għandha x'taqsam xejn għax il- poaching xorta jsir jekk id-domanda għal ċertu nies tkun akbar mill- provvista.

Bħala prinċipju, r-remunerazzjoni ta' l-impjegati kollha fil- korpi li huma tal-Gvern - bħalma hija l-MSU - għandha tkun magħrufa pubblikament għax inkella jista' jingħata lok għall-abbuż.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiddispjaċini imma jiena ma naqbilx ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant.

SKOLA PRIMARJA TA' ĦAD-DINGLI - DAWL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jistgħu jittieħdu passi biex fl-istallazzjoni tad-dwal fuq il-palk fis-sala ta' l-iskola primarja ta' Ħad-Dingli jsiru t-tibdiliet meħtieġa biex ma tibqax ta' periklu serju għal min juża s-sala?

Tista' din is-sala titqiegħed fuq sistema ta' 3-phase għaliha waħedha biex hekk tiġi aġevolata s-sistema tad-distribuzzjoni fl-iskola għax bħalissa hija overloaded bi ħsarat kontinwi f'ħafna fuses u distribution boxes?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Hu ppjanat li tinbidel is-sistema ta' dawl permezz ta' footlights fuq il-palk fis-sala ta' l-iskola primarja ta' Ħad-Dingli, kif diġa' sar fi skejjel oħra tal-Gvern.

Mhux possibbli li fi skola żgħira tingħata provvista separata ta' l- elettriku għas-sala.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiena nformat li wara li saret din id-domanda marru ħaddiema jaqtgħu l-provvista tad-dawl minn din is-sala minħabba xi perikolu li seta' kien hemm.

Meta naraw il-mistoqsija li jmiss fuq l- aġenda, mistoqsija numru 20087, naraw li Ħad Dingli mhuwiex imniżżel bħala wieħed mill-postijiet fejn se jsiru xogħlijiet fix-xhur li ġejjin.

Jista' l-Ministru jgħid għandux xi idea meta se jerġa' jkun hemm is-sistema tad- dawl fis-sala ta' Ħad Dingli?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jidher li l-Onor.

Bartolo huwa aktar informat minni fuq l-iskola ta' Ħad Dingli għax jien ma nafx li marru xi ħaddiema u qatgħu d-dawl!

(Interruzzjonijiet) Jien m'inix immerik.

Kif qal tajjeb l- Onor. Bartolo l-pjan biex isiru l-footlights mhuwiex inkluż mal-lista ta' xogħlijiet li qed isiru matul dan is-sajf.

Waħda mir-raġunijiet hi li kien hemm aktar xogħol ta' ċerta' priorita' u raġuni oħra hi li mhux bilfors dan ix-xogħol fis-sala jsir matul is-sajf iżda jista' jsir aktar tard matul is- sena.

ONOR.

MARIO GALEA: Peress kif qal l-Onor.

Interpellant kull skola jkollha numru ta' talbiet, il-Ministru jista' jikkonferma li għandu ħsieb li jġiegħel kull skola tagħmel business plan biex ikun hemm ko-ordinament u ppjanar aħjar tax-xogħlijiet li jridu jsiru f'kull skola differenti?

ONOR MICHAEL FALZON: Il-ħsieb jeżisti pero' wieħed irid igħid ukoll li din hija xi ħaġa long term.

Il-Gvern irid jara kif jista' jagħti miżura ta' awtonomija lil kull skola li tkun tinkludi wkoll awtonomija fl- amministrazzjoni sabiex kull skola jkollha l-business plan tagħha.

Pero' dan il-pjan mhuwiex xi ħaġa li se jsir fi żmien immedjat.

Wieħed irid jifhem li għad irid isir studju ta' kif l-aħjar tingħata din l-awtonomija.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-waqt li wieħed japprezza li diversi xogħlijiet qed isiru - partikolarment fil-Liċeo tal-Hamrun fejn saru xi improvements - nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk jeżistix xi unit speċjali li jieħu ħsieb il-manutenzjoni u xogħlijiet fl-iskejjel tal-Gvern, jew fi ħdan il- Ministeru tiegħu jew inkella fi ħdan il-Ministeru għall-Ambjent?

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jeżisti unit responsabbli mill-maintenance.

Fil- fatt hemm żewġ units, li eventwalment dawn iridu jiġu maqgħudin fil- Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani.

Hemm il-unit tal-maintenance li jieħu ħsieb il-manutenzjoni ta' l-iskejjel u unit ieħor li jgħidulha s- CMU - Construction and Maintenance Unit - li oriġinarjament kienet remnant ta' l-iSkema ta' l-Awżiljarji - biex ngħidulha hekk - li tieħu ħsieb xogħlijiet ta' manutenzjoni li għandhom x'jaqsmu mal-Ministeru.

Fil-fatt dawn iż-żewġ units se jkunu attivi ħafna fix-xogħlijiet li se jsiru fis- sajf.

Parti sostanzjali minn dawn ix-xogħlijiet se jsiru proprju minn dawn il-ħaddiema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jidhirlux l-Ministru ta' l-Edukazzjoni li l-manutenzjoni u t-tiswijiet fl-iskejjel jistgħu jsiru l-iktar fil- vakanzi tas-sajf?

Li jkollok unit li timpenjah fuq dan ix-xogħol is-sena kollha hija kontro sens.

Allura ma jidhirlux il-Ministru li jkun aħjar li l-Gvern jikkonċentra n-nies li għandu available fuq dan ix-xogħol - qed nirreferi għall-ħaddiema mhux tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni biss imma anke għal dawk tad-Dipartiment tax-Xogħol - ta' tiswijiet u maintenance ta' l-iskejjel fis-sajf, u x-xogħlijiet l-oħra jħalluhom għal xhur oħra u mhux għat-tliet xhur tas-sajf?

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwel ħaġa, kif diġa' kelli l-okkażjoni ngħid, hemm xogħlijiet li jistgħu jsiru matul is-sena.

Veru li hemm ċerti xogħlijiet li l-għaqal jitlob li jsiru matul il-vakanzi tas-sajf, pero' hemm ħafna xogħlijiet oħra li jistgħu jsiru matul is-sena.

L-ideali huwa forsi anke oltre dak li qal l-Onor.

Interpellant.

Pero' s-suġġeriment supplimentari ta' l-Onor.

Interpellant ovvjament joħloq ċerti problemi għaliex ikollok nies li fis-sajf jaħdmu mal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u fix-xitwa jaħdmu mal-Ministeru għall-Ambjent fuq proġetti oħra li m'għandhomx x'jaqsmu ma' l-Edukazzjoni.

Dawn it-tip ta' arranġamenti żgur joħolqu problemi ta' natura burokratika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-Ministru diġa' esprima ruħu li jixtieq pubblikament jagħti iktar say lill-kapijiet ta' l-iskola bħala parti mill-proċess ta' diċentralizzazzjoni li hemm bżonn isir fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Jista' l-Ministru jgħid x'reazzjoni kellu mill-kapijiet ta' l-iskola wara li għamel l-proposta?

MR SPEAKER: Il-Ministri Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwel ħaġa l-awtonomija li qed nitkellem fuqha ma tfissirx biss iktar say għall-kapijiet ta' l-iskola.

Naturalment meta wieħed jitkellem fuq xi tip ta' organizzazzjoni li tamministra l-iskola fuq livell lokali, jista' jkun hemm diversi reazzjonijiet min-naħa tal-kapijiet ta' l-iskola.

Ikun hemm kapijiet ta' l-iskola li jilqgħu suġġeriment bħal dan u jarawh pożittiv, u jkun hemm oħrajn li jarawh b'mod negattiv għaliex jgħidu li issa se jkun hemm min jindaħlilhom fix-xogħol tagħhom.

Din hija kwestjoni ta' kultura u ta' djalogu.

Jiġifieri l-idea tiegħi hi li l-ewwel nipproponu ċerti proposti, niddjalogaw mal-kapijiet ta' l-iskola u ma' l- għalliema u permezz ta' dawn il-konsultazzjonijiet wieħed isib l-aħjar sistema li biha jkun jista' jiġi attwat dan il-ħsieb.

SKEJJEL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid fix-xhur li ġejjin x'xogħlijiet se jsiru fl-iskejjel tal-Gvern: kindergarten, primarji u sekondarji fil- lokalitajiet tal-Mellieħa, San Pawl il-Baħar, Mġarr, Mtarfa, Rabat; u Ħad Dingli skond it-talbiet li huma għamlu wara ċirkolarijiet: 39/93 u 169/94 biex jissottomettu l-bżonnijiet tagħhom ta' tiswija u manutenzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ix-xogħol li mistenni jsir fl-iskejjel fil- lokalitajiet li semma' l-Onor.

Interpellant huwa dan:

Mellieħa - skola primarja: xogħol bil-kuntrattur li jkopri zebgħa ta' bibien u xogħol ta' bibien ta' l-injam ġodda; xogħol bin-nies tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li jkopri: tiswija ta' bibien eżistenti, tiswija ta' xogħol tal-ħadid, tiswija ta' pilastri tal-konkos, żebgħa ta' l-iskola kollha u manutenzjoni fis-sistema ta' l-ilma.

Mġarr - skola primarja: xogħol bin-nies tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li jkopri manutenzjoni lill-bibien tal-klassijiet u manutenzjoni fis- sistema ta' l-ilma u tad-drenaġġ

Mtarfa - Skola Hilda Tabone: xogħol bin-nies tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni li jkopri bdil tal-bieb ta' barra ta' wara ta' l-iskola, bdil tal-kanen ta' l-ilma fix-showers u manutenzjoni tax-xorok u l-bjut.

Mtarfa - Skola Sir Temi Zammit: xogħol ta' manutenzjoni ġenerali li diġa' qed isir bħalissa.

Rabat - Skola Kan.

P. Pullicino: xogħol bil-kuntrattur li jkopri bdil ta' toilets u bdil ta' twieqi ta' l-injam bi twieqi ta' l-aluminju; xogħol min- nies tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li jkopri manutenzjoni fis-sistema ta' l-ilma u ta' l-elettriku, stallazzjoni ta' erba' incinerators, bdil ta' bibien ta' l-injam u twieqi u xogħol ta' tibjid u żebgħa fl-iskola kollha.

Rabat - Skola Primarja 'A': xogħol min-nies tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni li jkopri bdil ta' żewġ bibien u żewġ twieqi, manutenzjoni fis- sistema tad-dawl u l-ilma, manutenzjoni fuq il-membrane tal-bejt u żebgħa fl-iskola kollha

Rabat - Skola Primarja 'B': xogħol mill-kuntrattur li jkopri bdil ta' toilets; xogħol min-nies tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li jkopri tiswija tal-madum tal-ħajt u żebgħa fl-iskola kollha

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jista' l-Ministru jgħid min ħa l-kuntratt u jekk dan ingħatax b'tender?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma kienx hemm kuntratt wieħed imma kien hemm diversi kuntratti.

Uħud minnhom ingħataw u oħrajn għadhom fil-proċess li jiġu awarded.

Hawnhekk m'għandix id-dettalji pero' appożitament - forsi konna niffrankaw l-inkwiet - flok għamilna kuntratt wieħed li jkopri x- xogħlijiet kollha għamilna numru ta' kuntratti differenti biex ix-xogħol jitqassam aktar.

Ikun hemm każijiet fejn wieħed jieħu aktar min kuntratt wieħed għaliex jikkwalifika għal aktar, pero' b'dan il-mod żgur li x -xogħol tqassam aktar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Smajna ħafna dwar id-diċentralizzazzjoni f'dan il- qasam sabiex l-iskejjel ikollhom aktar identita' u anke ċertu sens of pride għax id-diċentralizzazzjoni dan iġġibu wkoll.

Li nixtieq ngħid huwa li dan ix-xogħol ta' manutenzjoni jista' jkun parti minn dan il-pjan ta' diċentralizzazzjoni u kull skola jkollha l-budget tagħha li tieħu ħsieb hi l-manutenzjoni u tagħti l-offerti hi naturalment b'ċertu regoli kif isir anke fil-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fil-fatt bil-liġi suppost li kull skola għandu jkollha kunsill skolastiku.

Il-fondi li jamministra l-kunsill skolastiku mhumiex kbar ħafna.

Dawn għandhom introjtu ta' fondi anke meta jintużaw il- faċilitajiet ta' l-iskejjel, bħal meta jinkrew is-swali.

Dawn il-flus jeħodhom il-kunsill skolastiku pero' fl-istadju li qegħdin illum, hemm bżonn ta' ċerta manutenzjoni li f'ċerti każi hija manutenzjoni straordinajra u ma kienx ikun għaqli li nibnu l-istruttura tal-kunsilli skolastiċi u ngħabbuhom mill-ewwel b'sitwazzjoni fejn f'ċertu każijiet hemm bżonn xogħlijiet kbar ta' manutenzjoni.

Allura wieħed irid jagħmel iż-żewġ affarijiet f'daqqa.

GĦalissa ħadna l-inkarigu li nagħmlu l-manutenzjoni biex meta għada pitgħada jkun hemm kunsilli skolastiċi aktar effikaċi, ma ngħabbuhomx mill-ewwel b'piżijiet kbar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet? f Ordnijiet tal-Gurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD

VALUE ADDED TAX (BILL)

L-ordni għat Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mill-20 ta' Lulju, 1994

Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, qabel ma nibda, nixtieq nagħmel nota ta' fatt storiku f'ismi u f'isem sħabi.

Nixtieq nifraħ lill-Prim Ministru tal-Lussemburgu li mill-1 ta' Jannar laħaq President tal-Kummissjoni Ewropea.

Tajjeb li wieħed jinnota li Jacques Santer jiġi minn pajjiż li kemm fid-daqs kif ukoll fil-popolazzjoni huwa simili għal Malta u allura jawgura tajjeb għal pajjiż żgħir bħal Malta meta nkunu membri fil-Komunita' Ewropea.

Mr Speaker, qed nitkellem fuq il-liġi tal-VAT u l-ewwel ħaġa li tolqtok meta tkun fit-triq hija l-konfużjoni kbira li teżisiti f'moħħ il- popolazzjoni in ġenerali.

Il-Gvern qed jagħmel l-almu tiegħu biex ineħħi din il-konfużjoni, iżda sfortunatament ma nistgħux ngħidu l-istess għal media u għall-press ta' l-Oppożizzjoni - media li kemm jista' jkun tidħol f'dettalji li wieħed f'dan l-istadju mhux għaqli li jidħol fihom u media li tagħmel li tista' biex tfixkel l-imħuħ tan-nies li jaqraw il-gazzetti u jisimgħu t-television u r-radju tagħhom.

Naħseb li din it-tip ta' media m'hijiex sinċiera u m'hijiex qed taqdi d-doveri tagħha li twassal il- verita' għand il-poplu, imma qed tuża skopijiet ulterjuri politiċi biex tfixkel u tħawwad l-imħuħ.

X'inhi l-verita' fuq il-VAT?

L-ewwelnett, irrid ngħid li l-VAT se tidħol minflok taxxi oħra u mhux ma' taxxi oħra u se tidħol bażikament minflok id-dazju.

Id-dazju fuq l- affarijiet li jiġu mportati f'Malta mill-Komunita' Ewropea se jitneħħa u se jiġi standardised għal oġġetti li jidħlu minn pajjiżi oħra.

Hija taxxa fuq il-valur miżjud, taxxa li se tiġi mpoġġijha fuq il-qliegħ u l-profitti f'kull stadju ta' transazzjoni ta' prodott.

Il-Gvern ħaseb ukoll biex ikun hemm ħafna zero ratings jew tax with exemptions fuq prodotti li jużaw l-aktar il-lower income groups u fuq servizzi essenzjali bħal mediċini u s- servizz mediku.

Hemm raġunijiet ekonomiċi għalfejn il-Gvern iddeċieda li jdaħħal din il-forma ta' taxxa ġdida.

Ħafna mir-raġunijiet insibuhom fir- Rapport li ppreżenta l-Gvern Dwar l-Effett Soċjali tal-VAT.

Wieħed isemmihom fuq, fuq.

Din hija taxxa li tkun aktar effiċjenti biex tinġabar, hija taxxa li tintaxxa l-valur miżjud u m'hijiex taxxa li tintaxxa biss fil-punt ta' l- importazzjoni, jiġifieri l-profitti jibqgħu jiġu ntaxxati sakemm jasal l- oġġett għand il-konsumatur.

Hija taxxa li hija wżata fi 80 pajjiż, kemm kbar kif ukoll żgħar - għadni kemm semmejt il-Lussemburgu.

Din it-taxxa qiegħda mħaddma b'mod li qed tagħti l-frott tagħha.

Mr Speaker, din hija wkoll forma ta' taxxa moderna li, kif għidt, qed tidħol f'ħafna pajjiżi u li l-Gvern tal-ġurnata għażel li jdaħħal anke f'dan il-pajjiż.

Hija taxxa li ma tippenalizzax l-investiment u x-xiri tal-produzzjoni.

Huwa importanti li fl-ekonomija tagħna nagħtu inċentivi ta' dan it-tip lil min jixtieq li jinvesti.

Pero' l-iktar punt li rrid nisħaq fuqu llejla huwa dwar l-income tax.

Mr Speaker, nafu li l-income tax hija forma ta' solidarjeta' - dan ma jista' jiċħdu ħadd - għalhekk huwa importanti li iktar nisħqu u nfehemu lill-poplu li huwa d-dover tiegħu li jħallasha.

Il-poplu Malti huwa poplu ġeneruż u qalbu tajba u meta jiġu ċertu okkażjonijiet bħall-Għid u bħall- Milied ikun minn ta' quddiem biex juri atti ta' solidarjeta' ma' nies anqas ixxurtjati minnu.

Dan nistgħu ngħiduh anke għal meta jkun hemm problemi barra minn Malta bħal fil-każ tal-Bosnia u tal-pajjiżi Afrikani li qed ibatu mill-karestija.

Pero' l-konċett li t-taxxa hija forma li biha inti mill-pożizzjoni tiegħek qed tgħin lill-nies anqas vantaġġjati li jgħixu f'pajjiżek stess għadu ma qabadx l-għeruq.

Ħafna għadhom iħarsu lejn it- taxxa bħala x'se jeħodlok il-Gvern u allura għall-poplu huwa importanti li jaħbiha.

GĦalhekk huwa importanti li bil-mod il-mod nibdlu l-mentalita' ta' kif in-nies in ġenerali tħares lejn il-kwestjoni tat-taxxa u ta' l- income tax.

L-Onor.

Portelli xi jumejn ilu daħħal il-kwestjoni tal-Knisja u qal li f'ċertu pajjiżi din oġġezzjonat li tidħol il-VAT.

Fir-realta' l-Knisja ma tidħolx fil-kwestjoni għandux ikun hemm VAT jew income tax imma fil- kwestjoni ta' x'tip ta' VAT jew income tax għandu jkun hemm, u essenzjalment li t-axxa tkun taxxa ġusta.

Finalment l-iskop tat-taxxa huwa dan, li jkun hemm ġustizzja soċjali, u allura jekk tkun taxxa ġusta m'għandux ikun hemm oġġezzjoni mill-ebda parti.

Kif diġa' intqal, il-Gvern ħa l-inkarigu li jagħmel studju fuq il-VAT.

Jien mhux se noqgħod nidħol fid-dettalji ta' dan l-istudju imma jekk wieħed jaqrah jinduna li ħafna mill-affarijiet li jinxtraw mingħand tal-grocer u ħafna affarijiet oħra se jorħsu essenzjalment.

Dawn huma affarijiet li l- maġġoranza tan-nies li għandhom take home pay ta' bejn ¥50 u ¥70, huma l- aktar li jonfqu fuqhom.

Allura dan il-Gvern m'għandux minn xiex jistħi li jdaħħal din il-forma ta' taxxa.

Nafu, Mr Speaker, li fil-passat f'Malta u anke f'pajjiżi oħra, kien hawn storja ta' evażjoni tat-taxxa, storja ta' l-ekonomija s-sewda l-aktar minn dawk li huma self-employed jew oħrajn permezz ta' mezzi oħra li jsibu biex jaħbu l-income tagħhom.

Huwa hawnhekk fejn tidħol il-VAT.

Issa kif torbot il-VAT ma' l-income tax?

GĦaliex bis-sistema tal-VAT se jkollna sistema fejn il-Gvern se jkun aktar konxju mid-dħul ta' ċerti oqsma u għalhekk jista' jitnaqqas l-abbuż serjament.

B'hekk il-Gvern ikun jista' jikkrea aktar sitwazzjoni ġusta fil-pajjiż u ċ-ċittadini nbidlulhom il-mentalita' li wieħed irid jaħrab it-taxxa, mentalita' li tikkrea ċertu ekonomija sewda.

It-taxxa tal-VAT fiha nnifisha tgħin biex tikkrea din is- sitwazzjoni.

Il-Partit Soċjalista stqarr li jekk jitla' fil-Gvern ineħħi l- VAT - żewġ suppożizzjonijiet li għad irridu narawhom jitħaddmu.

Imma l- mistoqsija tiegħi hija din.

Jekk fil-futur il-Partit Laburista jitla' fil- Gvern u jneħħi l-VAT, liema sistema ta' tassazzjoni se jdaħħal minn flokha?

Se jerġa' jdaħħal is-sistema tad-dazju fuq l-oġġetti?

Se jgħolli r-rata ta' l-income tax jew se jerġa' jdaħħal dawn iż-żewġ sistemi flimkien?

Minn dan l-istudju rajna li s-sistema tad-dazju tippenalizza l-aktar lill- familja tal-lower income group.

Allura jekk terġa' tiddaħħal is-sistema tad-dazju jerġgħu jiġu ppenalizzati l-aktar dik il-kategorija ta' nies bi qliegħ baxx - huma jsejħulha l-kategorija tal-ħaddiema.

Pero' jien ngħid li kulħadd huwa ħaddiem.

Jekk jgħollu r-rata ta' l-income tax, x'tip ta' rata se naraw?

L-aħħar darba l-Onor.

George Vella semma' l-Laffer Curve, u anke jiena qrajt fuqha din il-curve.

Interessanti huwa l-fatt li kien dan il-Gvern li niżżel il-persentaġġ massimu ta' l-income tax rate minn 65% għal 35%.

Din il-Laffer Curve xjentifikament turi li hemm rata massima li wieħed għandu jiċċarġja bħala income tax għax jekk tiċċarġja rata ogħla, bażikament l-income tax ma tinġabarx.

Mela la din il-Laffer Curve kienet teżisti wkoll fiż-żmien meta l-Oppożizzjoni kienet fil-gvern, x'żamm il- Gvern Laburista ta' dak iż-żmien milli jniżżel ir-rata tat-taxxa minn 65%?

Jekk jitilgħu fil-gvern u jerġgħu jdaħħlu d-dazju u jgħollu r-rata ta' l- income tax, għal kemm beħsiebhom jgħolluha din ir-rata?

Dawn huma kollha punti, Mr Speaker li wieħed tajjeb jaħseb fuqhom.

Kont qiegħed insegwi d-diskors ta' l-Onor.

Lino Spiteri fejn qal li essenzjalment l-Oppożizzjoni hija kontra l-VAT għax hija taxxa rigressiva, jiġifieri hija taxxa li rrispettivament mill-income ta' dak li jkun, kulħadd iħallas l-istess.

Vera li hija taxxa rigressiva, iżda aħna m'aħniex nitkellmu f'ambitu fejn fil-pajjiż il-VAT hija l-unika taxxa.

Kieku kienet l-unika taxxa fil-pajjiż kienet tkun taxxa rigressiva u kienet tkun ħażina imma fil-pajjiż għandna taxxi oħrajn.

Semmejt diġa' l-income tax li hija taxxa progressiva u peress li għandha effett fuq id-dħul ta' l- income tax u dak li jiġi ddikjarat min-nefqa ta' l-income tax, għandha aspett qawwi pożittiv.

Din is-sistema wkoll se tieħu post id-dazju tad- dwana.

Jiena informat li anke dan id-dazju huwa taxxa rigressiva, iktar rigressiva mit-taxxa tal-VAT għax kif għidt, bis-sistema tal-VAT, ċerti prodotti essenzjali - il-basic commodities - se jorħsu u jekk jerġa' jidħol id-dazju, dawn il-prodotti jerġgħu jogħlew.

Allura d-dazju huwa taxxa iktar rigressiva mit-taxxa tal-VAT.

Il-Gvern għamel studju u hija l-intenzjoni tiegħu illi din it-taxxa tkun revenue neutral, jiġifieri l-sikop li se jdaħħalha m'huwiex la li jitlef il- flus u lanqas li jagħmilhom imma sempliċement irid idaħħal forma ta' taxxa oħra u jħalli l-qliegħ tiegħu l-istess.

Pero' Mr Speaker, diġa' għandna l- wegħda tal-Gvern li bil-mezzi soċjali tiegħu kollha lest illi jekk togħla l- ħajja jagħmel kumpens għal dan il-fatt.

Jiġifieri l-intenzjoni tal-Gvern hija li l-VAT ma jkollha l-ebda effett fuq l-għoli tal-ħajja, imma jekk ikollha, il-Gvern diġa' wiegħed illi se jsir kumpens għal dan l-għoli.

Hemm l-Incomes Policy Agreement u hemm organizzazzjonijiet u strutturi oħra - anke d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali - li l-Gvern jista' juża biex l- għoli tal-ħajja jiġi offset kemm jista' jkun.

Mr Speaker, huwa hawnhekk li nitlob u nistaqsi x'inhi r-razzjonalita' u r- raġuni li l-General Workers' Union qiegħda tieħu l-pożizzjoni li qiegħda tieħu f'dan il-konfront.

Il-General Workers' Union ma aċċettatx li tpoġġi fuq il-Kunsill għall-Iżvilupp Ekonomiku biex tiddiskuti l-VAT għar- raġunijiet tagħha u llum qiegħda tieħu dawn l-azzjonijiet, qiegħda toħroġ kontra s-sistema tal-VAT u qed tgħid li se tagħmel azzjonijiet industrijali biex tipprotesta kontriha.

Ngħid jien, fuq liema premessa xjentifika qiegħda tibbaża din ir-reżistenza?

Jiena smajt li kien hemm studju li tħejja mill-General Workers' Union, liema studju qatt ma ra d-dawl tal- ġurnata u aħna nixtiequ li naraw dan l-istudju ħalli nkunu nafu wkoll x'metodoloġija u x'sens użaw biex waslu għal din il-konklużjoni.

Kif diġa' għidt, Mr Speaker, dawn jirrifjutaw li jipparteċipaw fl- istrutturi li ħoloq il-Gvern minħabba d-dħul tal-VAT.

Issa qegħdin naraw li ħarġu dawn l-azzjoniiet li se jibdew iseħħu minn għada.

Jiena ma nistax fiċ-ċirkostanzi, ma nippontax subgħajja lejn il-General Workers' Union u ngħidilhom li huma rresponsabbli, għaliex mingħajr ma wżaw mezzi xjentifiċi u mingħajr ma pparteċipaw fid-djalogu mal-Gvern, qegħdin jieħdu din il-pożizzjoni, pożizzjoni illi bl-azzjoni tagħhom taf ittellef ix- xogħol, l-ikel u l-ħobż tal-ħaddiema u li taf titfa' l-ekomija lura.

Dak huwa l-lat irresponsabbli li għandna nikkundannaw.

Sfortunatament, Mr Speaker, il-General Workers' Union fil-passat kienet alleata statutorjament mal-Partit Soċjalista.

Illum uffiċjalment dan l-irbit inħall.

Imma meta naraw dawn it-tip ta' azzjonijiet jiġini suspett qawwi, li għalkemm il-kelb tal-but m'għadux marbut biċ-ċinga xorta għadu kelb tal-but.

Għalhekk nasal biex ngħid li l-iskop tal-General Workers' Union għadu politiku.

L-iskop tagħha m'huwiex li vera taqbeż għad-drittijiet tal-ħaddiema, imma li tagħmel kapital politiku minn sitwazzjoni li m'għandhiex tidħol fiha mil-lat politiku, imma biss mil-lat soċjali.

Il-General Workers' Union ma tgħallmuhiex il-lezzjoni tal- Phoenicia.

U jekk il-poplu Malti ma joqgħodx attent din is-sitwazzjoni se terġa' tiġi għal li kienet, billi jsiru azzjonijiet prematuri li jafu jikkawżaw ċerti telfien ta' xogħol u titfalna l-ekonomija lura.

Jiena nħobb inqabbel din l-azzjoni li qegħda tieħu l-General Workers' Union ma sitwazzjoni ta' tabib li mar jara pazjent.

Il-General Workers' Union u t-tabib qed jgħidu li dan il-pazjent jinsab f'saħħtu u għadu ma maradtx, imma se nagħtuh din il-mediċina biex jekk fil-futur jimrad forsi jkun jista' jfieq.

Il-General Workers' Union b'liema mod prematur qed tagħmel dawn il-protesti qabel ma tkun taf kemm se togħla jew titbaxxa l- ħajja bil-VAT?

Jien nista' ngħid li dawn huma azzjonijiet vojta u ma nistax ma nikkundannahomx bl-ikbar qawwa.

Fil-passat kien hemm drabi oħra meta l-General Workers' Union kienet alleata mal-Partit Soċjalista, illi b'miżuri ta' awtorita' u amministrattivi għolliet il-ħajja.

Dak iż-żmien mistgħaġbin kemm għollew is-swar, tant hu hekk li s-swar tal-Belt u ta' l- Isla lanqas ħallewhom ġebla fuq ġebla!

Hawn insemmi tnejn minnhom.

Per eżempju, meta daħlet is-sistema decimali - sistema tajba li daħlet fi żmien Gvern Soċjalista - ħadd ma qal li kienet sistema ħażina.

Imma rridu niftakru li meta qlibna mis-sistema ta' l-isterlina għas-sistema deċimali, kien hemm għoli tal-ħajja esaġerat li la l-General Workers' Union u lanqas il-Labour Party ma tkellmu fuqu.

Fil-fatt overnight il-ħajja għoliet b'250%.

Jien niftakar li dak iż-żmien b'sold kont nixtri nofs tużżana ħelu, imma f'daqqa waħda l-ħelu li kont nixtri b'sold, ridt inħallas 1ċ għalih, u 1ċ kien isarraf żewġ soldi u nofs.

Imma l-General Workers' Union m'għamlet ebda protesta u lanqas biss fetħet ħalqha, bħalma ma fetaħx ħalqu l-Labour Party li dak iż-żmien kien fil-gvern.

Nista' nsemmi każ ieħor.

Jiena niftakar li qabel l-elezzjoni ta' l-1981 jew ta' l-1987 kont qed nara dibattitu politiku fuq it-television, fejn staqsew lill-Onor.

De Marco jekk f'każ li jitla' Gvern Nazzjonalista hux beħsiebu jdaħħlu is-sistema tal-VAT.

U r-risposta ta' l-Onor.

De Marco għadni niftakarha ċara daqs il- kristall.

Qalilhom li huma qed isemmu l-VAT, mentri fi żmien il-Gvern Laburista diġa' kien hemm is-sistema tal-MAT - Mintoff Added Tax.

Għax dak iż-żmien dawn kienu għamlu fond, il-Price Stabilisation Fund, li permezz tiegħu kienu qed jintaxxaw ċerti affarijiet ta' użu biex imbagħad jorħsu affarijiet oħra.

Imma l-agħar ħaġa hija li l-Price Stabilisation Fund - li llum informat li wasal biex jispiċċa - essenzjalment għamel profitt.

Jiġifieri dan il-Fond li kien struttura pubblika biex iżżomm l-għoli tal- ħajja baxx, spiċċa biex għamel profitt.

Dan iġibni għal punt ieħor.

L-Oppożizzjoni tikkritika l-fatt li din it-taxxa se tidħol malajr wisq, u tgħid li kien ikun aħjar kieku għallinqas tidħol fi żmien sentejn, tliet snin jew anke għaxar snin.

Imma, Mr Speaker, tidħol meta tidħol din it- taxxa, it-tibdiliet iridu jsiru, jiġifieri xi darba din it-tranżizzjoni mis- sistema tad-dwana għas-sistema tal-VAT irridu nagħmluha.

Fl-opinjoni tiegħi, iktar ma ssir - dejjem b'mod ġust - fil-mument meta għandha ssir, iktar ikun aħjar.

U jekk għandha ssir fl-1 ta' Jannar, allura aħjar issir.

Billi toqgħod tipprokrastina u tipposponi, ma ssolvi ebda problema u ma tagħmel xejn, ħlief toħloq instabilita' ġenerali fil-pajjiż.

Jien se nerġa' niġi għall-aħħar żewġ punti.

Il-Gvern irid joqgħod attent minn din il-kampanja ta' miżinformazzjoni kbira li teżisti fil-pajjiż speċjalment fuq l-edukazzjoni tal-konsumatur dwar il-kwestjoni ta' l- irċevuti.

Aħna l-Maltin għandna t-tendenza li meta mmorru nieklu barra l- irċevuta tal-levy li nkunu ħallasna ma nkunux irriduha u għalhekk iżommha tal-ħanut.

Għalhekk jekk il-konsumatur iħallas xi forma ta' levy jew VAT irid jassigura ruħu li dawn imorru għand il-Gvern biex tintuża għal skopijiet soċjali.

Barra minn hekk rridu ndaħħlu f'moħħ in-nies illi meta tidħol il-VAT dawn għandhom jitolbu l-irċevuti.

Din hija ħaġa importanti ħafna.

It-tieni nett il-Gvern għandu joqgħod attent ħafna li ma jkunx hemm min jabbuża u jieħu margin of profit aktar milli ħaqqu minħabba t-tibdil fil- prezzijiet li se jirriżulta minħabba s-sistema tal-VAT.

Jien nixtieq nawgura li s-sistema li qed iħejji l-Gvern eventwalment tkun ta' benefiċċju akbar għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Vella.

ONOR.

CARMELO VELLA: Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq nifraħ lill- kollega tagħna l-Onor.

Asciak għall-Maiden Speech tiegħu.

L-Onor.

Asciak semma l-konfużjoni li hawn tirrenja fil-pajjiż fir-rigward tal-VAT u jien nispera li dan mhux qed jitfa' t-tort tal-konfużjoni kollha fuq l- Oppożizzjoni.

Tliet kwarti mill-konfużjoni li hawn ġejja minn nuqqas ta' informazzjoni ta' dan il-Gvern.

Barra minn hekk, meta aħna nitolbu l- kjarifiki donnu l-Gvern jiskarta l-mistoqsijiet li nagħmlulu.

L-ewwel ħaġa li tiġik f'moħħok meta tibda titkellem fuq il-VAT hija x'inhi r-raġuni li se ndaħħlu l-VAT.

Minn hawnhekk diġa' nibdew bil-konfużjonijiet.

Naturalment hawn diversi pajjiżi li daħħlu l-VAT għal raġunijiet diversi u li jħaddmuha b'metodi diversi.

Per eżempju, Franza daħħlet il-VAT ħafna qabel ma daħlet fl-Unjoni Ewropea għax kellha r-raġunijiet tagħha bbażati fuq raġunijiet ekonomiċi.

Ir-raġunijiet ta' pajjiżi bħall-Greċja huma differenti minn dawk ta' Franza għax din kellha ddaħħalha minħabba l- fatt li kienet se ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Imbagħad għandek pajjiżi oħrajn bħall-Palestina fejn kważi kważi l-VAT ġiet imponuta fuqhom .

Il-Gvern kull darba jgħidilna li anke l-Palestina qed iddaħħal il-VAT.

Li ma jgħidx il-Gvern huwa li l-VAT fil-Palestina ġiet imponuta fuqhom kontra x-xewqa ta' l-istess poplu minħabba d-differenzi li jista' jkun hemm ma' l-Istat Lhudi fuq dazji u l-affarijiet oħra.

Issa ħalli nħallu ftit ir-raġunijiet tal-pajjiżi fil-ġenb u naraw x'kienet ir-raġuni tagħna.

F'paragrafu 18 (v) tal-Programm Elettorali ta' l-1981 - "Reviżjoni ta' Taxxi Oħra" - insibu hekk::

"F'dan id-dawl issir reviżjoni ġenerali tat-taxxi l-oħra kemm biex jiġi mħajjar aktar investiment f'ħidma produttiva jew b'xi mod ieħor ta' ġid għall-pajjiż, kif ukoll biex titwitta t-triq għall-bidliet li jkunu meħtieġa għal sħubija fil-Komunita' Ekonomika ta' l-Ewropa.".

Mela fl-1981 il-Partit Nazzjonalista diġa' kien beda jgħid li jrid idaħħal il-VAT biex b'hekk ikun jista' jwitti t-triq għad-dħul fl-Unjoni Ewropea.

Aktar reċenti minn hekk, insibu l-ittra li bagħat l-Onor.

Guido De Marco lil Sir Leon Brittan fejn joħroġ biċ-ċar li l-introduzzjoni tal-VAT f'Malta hija waħda mill-miżuri li qablu fuqha Malta u l-Unjoni Ewropea u li din trid issir bilfors biex Malta tibda tiġi konsidrata għad-dħul fl-Unjoni Ewropea.

Jien se nikkwota x'kiteb l-Onor.

De Marco lil Sir Leon Brittan.

"Following Malta's application for membership of the European Community and the opinion of the Commission on that application, the General Affairs Council adopted the said opinion on the 4th October, 1993 and invited the Commission "to open an indepth dialogue forthwith with the Maltese Government so as to define by common agreement the content of a timetable for the priority reforms to be implemented"".

- imbagħad aktar tard jelenka x'inhuma dawn il-priority reforms -

"During the technical discussions between our experts the common conviction was expressed that the realisation of the set of reforms contemplated in the annex would constitute an important step towards the approximation of the structures of the Maltese economy to those of the European Union".

Fost dawn ir-riformi insibu li "A White Paper on the introduction of VAT" has been issued and will become law by June 1994" .

Imbagħad iktar tard jelenka l-modi kif se titħaddem din il-VAT.

Mela anke hawnhekk qed ngħidu, speċifikament li l-introduzzjoni tal-VAT mhux ħierġa minn neċessita' ekonomika tagħna, imma ħierġa primarjament mill-fatt li biex aħna nkunu nistgħu nikkwalifikaw għall-membership fl-Unjoni Ewropea, u jekk xi darba rridu nidħlu din ikollna nagħmluha bilfors.

Aktar minn hekk, se nikkwota mill-avis li bagħtet il-Komunita' Ewropea stess lill-Gvern Malti fejn qed tgħid:

"The introduction of a VAT system is not only required by Community regulations.

It is also a necessary condition for the lowering of customs tariff.

The recently created VAT Office constitutes a first step towards the essential reform.

But there remain two further obstacles to its implementation, mainly the large number of often craft oriented small businesses which are difficult to monitor for tax purposes and the need to create an efficient administrative framework."

Mela hawnhekk il-Komunita' qed tgħid ukoll li mhux biss b'"kondizzjoni" imma "it's a must" li tidħol il-VAT.

Kull darba li nistaqsu lill-Gvern jekk humiex qed iddaħħlu l-VAT per neċessita' ekonomika jew għaliex qed iġġiegħlna l-Unjoni Ewropea, jaqbżu fuqna u jgħidulna: "Le, le, le, din m'għandha x'taqsam xejn.

Aħna l-VAT xorta waħda se ndaħħluha".

GĦalhekk jien nerġa' nistaqsi lil sħabi li tkellmu qabli min verament qed iġib din il-konfużjoni jekk hux aħna jew il-Gvern Nazzjonalista.

Ara mbagħad meta bagħtu l-fuljett lin-nies biex jispjegawlhom ir-raġunijiet għaliex se tidħol il-VAT - jekk m'iniex sejjer żball b'kumbinazzjoni hemm 10 raġunijiet - Alla jbierek, fl-ebda waħda minnhom ma tissemma l-Unjoni Ewropea.

Mela minn dak li kkwotajt jien joħroġ biċ-ċar li din kważi, kważi ġiet imposta fuqna imma meta l-Gvern jispjega lill-poplu qed jgħid li din dieħla għax issa hawn l-għażla, għax issa hawn full employment, eċċ. u ma jgħidx li din se tkun - jew diġa' hi - waħda mill-kondizzjonijiet biex Malta tikkwalifika għall-membership fil-Komunita' Ewropea.

La qed nitkellem fuq dan il-fuljett ta' min jgħid li dan huwa mezz kif il- Partit Nazzjonalista qed jagħmel propaganda għall-policies tiegħu minn flus il-poplu.

Il-Partit Nazzjonalista jrid ikun iktar fair billi meta joħroġ fuljett bħal dan, imħallas mill-poplu kollu - Nazzjonalist u Laburist li qed jikkontribwixxi għal dan il-fuljett bit-taxxa - għallinqas messu jindenja ruħu biex lin-nies jgħidilhom iż-żewġ verżjonijiet li hemm fir-rigward tal-VAT u mhux jinqegħda bi flus il-poplu biex jagħmel propaganda għall-parti tiegħu biss.

Niġi issa għal dak li qed jgħidu n- naħa tal-Gvern.

Qegħdin jgħidu li anke indipendentement mill-Unjoni Ewropea, il-VAT xorta se jdaħħluha.

Imma dan huwa mod għaqli meta tkun se tinnegozja l- membership tiegħek ma' l-Unoni Ewropea?

Safejn naf jiena meta tkun qed tinnegozja, inti tkun lest li tagħti xi ħaġa u titlob li jagħtuk xi ħaġa oħra.

Aħna x'qed nagħmlu?

Aħna tant mingħalina li aħna bil-għaqal illi lill-Unjoni Ewropea qed ngħidulha li anke jekk ma nidħlux, xorta se nagħmlu dan is-sagrifiċċju.

Mela dan huwa mod kif tinnegozja!?

Mela lanqas bl-iżbalji ta' ħaddieħor m'għandna l-ħila nitgħallmu!?

Ħafna għaġġla u ma nħarsux lejn dak li ġralhom pajjiżi oħra illi nnegozjaw bl- għaġla mal-Komunita', bħalma ġralha l-Greċja, per eżempju, illi għaġġlet fl-affarijiet tagħha ...

Meta qed ngħid għaġġlet jiġifieri flok għamlet bħal ħaddieħor u ħadet transition period ta' għaxra jew ħmistax il-sena biex iddaħħal il-VAT, ħadet ħamsa.

Din illum qed tirrealizza li żbaljat, aħseb u ara kemm se niżbaljaw aħna meta se ndaħħlu kollox fi ftit xhur, qabel ma għadna dħalna fl-Unjoni Ewropea u m'aħniex qed nagħmlu bħal ħaddieħor.

Hemm pajjiżi li damu s-snin full membrs ta' l-Unjoni Ewropea u dejjem itawwlu biex jintroduċu l-VAT u mbagħad meta ntroduċewha, introduċewha b'rata baxxa, mhux bħalna qbadna u tfajniha mall-ewwel b'rata ta' 15%.

Qed insemmi pajjiżi illi għalihom din ma kenitx taxxa ġdida bħalma hu l-każ ta' Malta.

Qed insemmi pajjiżi li qabel ma daħlu l-VAT kellhom taxxi simili bħalma huma s-sales tax u l-purchase tax.

Imma fuq dawn nitkellmu iktar tard.

X'inhu dak li qed jirriżulta?

Huwa veru li fl-Unjoni Ewropea għandek ċerti benefiċċji u ċerti sagrifiċċji, imma tant qed ngħaġġlu illi qed nispiċċaw nadottaw u nilgħaqu s-sagrifiċċji kollha u fuq benefiċċji għadna l-bogħod ħafna - mhux biex neħduhom imma biex nibdew niddiskutuhom.

Mela b'dawn l-imberkin taħditiet li qed ikollna - jien insejħilhom taħditiet u mhux negozjati għax ħareġ ċar u l-Unjoni Ewropea tgħid kemm-il darba li n-negozjati ma' Malta għadhom ma bdewx imma għadhom saru biss taħditiet - qed nispiċċaw biex qed nitwikkew b'dawn is-sagrifiċċji kollha meta lanqas biss għadna bdejna n-negozjati.

Haġa oħra li jsemmulna tan-naħa l-oħra hija l-mandat tal-poplu.

Ħadd m'hu qed jixhdu dan.

Ara ma taħsbux li aħna qed immorru inxewxu lill-poplu u qed ngħidulu biex iqum minn hemm għax dan il-Gvern m'għandux mandat.

Anke aħna rrepetejniha imma hemm differenza bejn mandat u ieħor.

Ara kieku l-Partit Nazzjonalista qal illi l-Gvern illum għandu mandat biex jagħti Lm5 lill-mara tad-dar, nifhimha, għax xeba' jgħajjat biha u jitfagħha fuq quddiem u fuq posters!

Ara kieku Gvern Nazzjonalista jgħid li għandu mandat illi - kif qed jgħidli sieħbi - kull familja se jkollha t- tabib taghha, nifhimha, għax daħlet fl-20 punt, għax daħlet fil-posters u għax kienet tissemma f'kull meeting.

Imma meta qed jgħidlek li għandu mandat biex idaħħal il-VAT dan ifisser li trid toqgħod taqra l-Programm Elettorali, tara fejn se tfittixha u mbagħad issibha f'dik li ngħidulha l- ismall print, li tintuża biex tinkiteb xi ħaġa li xi ħadd ikun irid ibellagħlek u minflok tidher fil-print normali, idaħħluha f'xi rokna fejn bilkemm tkun tidher.

Mela jekk irridu nkunu sinċieri għandna nagħmlu distinzjoni bejn mandat u ieħor.

Imma ħalli għall-argument ngħidu li għandhom il-mandat.

Meta titkellem man-nies - aħna tkellimna ma' ħafna nies li se jiġu affettwati mill-VAT - u tgħidilhom li issa għalxejn iġiegħluk tiġġieled għar-referendum kontra l-VAT jew għal xi ħaġa oħra għax il-Gvern għandu l- mandat, ħadd minn dawn in-nies ma jgħidlek li hu għalhekk ivvota lill- Partit Nazzjonalista biex jagħtih il-mandat ħalli jdaħħal il-VAT.

In-nies mhux hekk jirraġunaw.

Min jgħidlek li ma kienx jaf b'din il-proposta, min jgħidlek illi ġie ngannat mill-Partit Nazzjonalista, min ifakkrek f'ħafna wegħdiet li għamel il-Partit Nazzjonalista u ma wettaqhomx u jgħidlek li allura billi ma jgħaddix il-liġi tal-VAT u tibqa' biss wegħda, ma jkun ġara xejn għax tibqa' mal-wegħdiet l-oħra li ma ġewx imwettqa.

Imbagħad issib min jgħidlek li jekk verament il-Gvern irid ikun jaf jekk għandux mandat jew le biex idaħħal il-VAT, imissu jħalli din l-issue għal elezzjoni oħra.

Illum għandna l-poplu, għandna l-konsumatur, għandna r-retailers, għandna n-negozjanti, għandna l-professjonisti u għandna n-nies li qed jagħtu s- servizzi li kollha huma iktar informati fuq il-VAT u allura jkunu f'pożizzjoni aħjar li jaraw jekk għandhomx jagħtu mandat jew le lill-Partit Nazzjonalista.

Imissha titħalla għall-wara l-elezzjoni li jmiss u b'hekk inkunu ċerti li min verament qed jivvota għal dak il-partit jew l-ieħor, ikun veru qed jivvota biex jagħtih dan il-mandat.

Issa jien mhux qed ngħid li l-Gvern qed joħloq konfużjoni sħiħa fuq ir- raġunijiet biss għalfejn dieħla l-VAT imma qed joħloq konfużjoni sħiħa anke meta jiġi biex jispjega x'inhi l-VAT.

Il-Gvern kull darba jgħidilna li bil- mod li nitkellmu aħna ta' l-Oppożizzjoni qisha se taqa' d-dinja mill-1 ta' Jannar 'l hemm.

Aħna nafu li mhux se taqa' d-dinja.

Aħna m'aħniex qed nagħtu din l-impressjoni ma' min nitkellmu, mhux qed ngħidu "Min jaf x'inhu ġej fl-1 ta' Jannar!".

Anzi aħna qed ngħidu lin-nies biex joqogħdu attenti sabiex ma jikkalkolawx il-VAT fuq dak li se jiġri eżattament wara l- 1 ta' Jannnar għax dan il-Gvern kapaċi biżżejjed li l-VAT għall-ewwel xhur anke jpinġiha sabiħa Jiġifieri altru milli aħna qed inħabbru xi doomsday mill-1 ta' Jannar, imma lanqas irridu nagħmluha ħafifa daqstant kif qed ipinġiha l-Gvern Nazzjonalista meta jiġi jgħidilna li dan huwa sempliċement eżerċizzju ħafif fejn se jitneħħa d-dazju u se tidħol il-VAT.

Qed jgħid li din mhijiex xi taxxa ġdida imma se jkun hemm kambjament ta' taxxa meta dan m'hu minnu xejn.

Qed jgħid, per eżempju, li b'dan li se jsir lill-konsumatur se tiġih tajba għax ħafna mill-affarijiet se jorħsu.

Il-Gvern qed jgħid li din tant hi tajba - jien ma nistax nifhem kif - li kważi kważi il-konsumatur se jaqbillu, se jaqbillu n-negozjant, se jaqbillu l-industrijalist, se jaqbillu s-settur turistiku u se jaqbillu kulħadd.

Imbagħad qiegħed jgħid li hu ma tantx jaqbillu għaliex din tant qed issir revenue neutral li m'hu se jdaħħal xejn aktar!

U jġib lin-nies f'pożizzjoni li kważi kważi trid tgħidlu grazzi talli daħħalha u talli se tmur daqshekk tajjeb biha u jekk ma tgħidlux ukoll li kellha bżonn tidħol illum qabel għada!

S'hawn waslet il-konfużjoni li qed jippreżenta l-Gvern Nazzjonalista.

U din il-konfużjoni mhijiex kif qal sieħbi l-Onor.

Michael Asciak fost in-nies biss għax b'dan l-atteġġjament għandna konfuzjoni anke hawn ġew.

B'dan l-atteġġjament ikkonfondejna anke lill-istess nies ta' l- Unjoni Ewropea.

Dawn filwaqt li qed jgħidu li jista' jkun hemm ħafna diffikultajiet bl- introduzzjoni tal-VAT f'Malta, qegħdin jgħidu li ma jistgħux jfhmu kif il- poplu Malti qed jeħodha daqshekk lightly.

U jien se nikkwota mill-avis ukoll.

"What I have obtained is very little detailed information on indirect taxation. ".

Jiġifieri hawn qed jiddiskutu ma' rappreżentanti ta' l-Unjoni Ewropea u fl- istess ħin lanqas kellhom informazzjoni x'jagħtuhom, aħseb u ara kemm kellhom informazzjoni biex jagħtu lilna, lin-nies, lill-korpi kostitwiti, lin-negozjanti, lill-konsumatur u lil kull min se jintlaqgħat minnha!

L- avis ikompli jgħid hekk:

"The general attitude of the Maltese seems to be ..."

- hawn qed jitkellem b'mod li qisu qed jirridikolana -

"... that the introduction of a VAT system, would benefit everybody, the traders, the consumer and the Maltese Exchequer.".

Mela l-konfużjoni mhux fuqna biss qiegħda - lilna ma tagħtinix tort għax forsi moħħna ma jlaħħaqx daqs tal-Gvern - imma qed tikkonfondi wkoll lill- istess Unjoni Ewropea għax qed jgħidu li ma jistgħux jifhmu kif l-idea ġenerali f'Malta hija li, skond il-Gvern Nazzjonalista, bl-introduzzjoni tal-VAT m'hu se jbati ħadd imma se jgawdi kulħadd.

Imma issa ħalli naraw il-verita' x'inhi u nħarsu b'daqsxejn lenti iktar ċara lejn is-sempliċi eżerċizzju ħafif fejn se nneħħu d-dazju u fejn se ndaħħlu l-VAT.

Jien nista' naqsam il-konsum kollu, inkluż dak tas-servizzi, f'erba' kategoriji.

L-ewwel kategorija hija ta' prodotti li deħlin mill-Unjoni Ewropea, it- tieni kategorija ta' dawk il-prodotti li deħlin minn barra l-Unjoni Ewropea, it-tielet kategorija hija tal-prodotti li qed jiġu manufactured lokalment u l-aħħar kategorija hija ta' dawk is-servizzi li jiġu provduti f'Malta.

Ħalli naraw x'se jiġri f'kull każ minn dawn il-kategoriji li semmejt.

Veru li se jkun hemm tnaqqis ta' dazju u minflok se tidħol il-VAT ta' 15% fuq dawk il-prodotti li se jiġu mill-Unjoni Ewropea.

Mela hemm prodotti li se jkunu ogħla minn 15%, allura dawn se jitbaxxew; hemm prodotti li għandhom dazju inqas minn 15%, allura dawn se jiġu ogħla u hemm oħrajn li bl-introduzzjoni tal-VAT m'hijiex se tagħmillhom differenza, bħall-ikel u l- mediċina - jiġifieri llum l-ikel u l-mediċina li deħlin minn barra se jibqgħu għaddejjin kważi kif kienu qabel.

Pero' hawnhekk irrid nagħmel punt li dan ma jfissirx għax l-ammont ta' VAT huwa inqas mill-ammont ta' dazju, allura dak il-prodott se jorħos - tan-naħa tal-Gvern hekk mingħalihom.

Iktar tard nispjega eżerċizzju li għamilna li jekk ir-rata tal-VAT tkun inqas minn dik tad-dazju, il-prezz finali għall-konsumatur xorta waħda jista' jogħlilek.

Normalment hawn Malta jiġri li kif jogħla prodott, allura tara l-prezz jitla' mill-ewwel imma kif jorħos il-prezz tiegħu minn barra , jekk ma jogħlix, pero' żgur se jibqa' fejn ikun.

Jiġifieri r-roħs qatt ma jgħaddi lill-konsumatur.

It-tieni kategorija hija ta' dawk l-affarijiet li huma importati minn barra l-Unjoni Ewropea.

Allura li se jiġri huwa li se jitneħħa d-dazju minn fuqhom imbagħad tintefa' l-VAT ta' 15% u d-differenza se tinħadem b'mod u manjiera biex tkun tista' tmur fil-Common External Tariff - is-CET.

Issa dak li qed jagħmlu l-Unjoni Ewropea biex jipproteġu l-prodotti tagħhom, se nibdew nagħmluh aħna f'ċerti każi - hawnhekk nistħi ngħid li dan qed nagħmluh mhux biex nipproteġu l-affarijiet tagħna imma biex nipproteġu l-affarijiet tagħhom, il-jobs u l-employments tagħhom.

Dan jiġri wkoll bħal meta għandi karozza dieħla mill-Ewropa u oħra dieħla mill- Ġappun, u nitfgħu dazju ikbar fuq tal-Ġappun mhux għax għandna x'industrija hawn Malta tal-karozzi li allura se tbati l-industrija Maltija tal-karozzi u mhux għax għandna xi jobs hawn Malta li se nitilfuhom imma biex nipproteġu lill-industrija fl-Unjoni Ewropea, fis-sens li jkunu jistgħu jżommu il-jobs fl-Unjoni Ewropea.

Fuq dan nitkellmu iktar 'il quddiem.

Mela għal din il-kategorija m'hu se jkun hemm ebda roħs kontemplat għal dawk il-prodotti li deħlin minn barra l-Unjoni Ewropea.

Issa ħalli niġu għall-aħħar żewġ kategoriji.

Hawnhekk il-Gvern huwa żbaljat u żbaljat bil-kbir meta jgħid li din m'hijiex taxxa ġdida.

Iva, jien ngħid li għal dawn iż-żewġ kategoriji li se nsemmi l-VAT hija taxxa ġdida.

Illum il-ġurnata min jikkonsma prodott lokali m'għandu l-ebda dazju fuqu imma mill-1 ta' Jannar 'il quddiem dan il-prodott lokali se jkollu VAT ta' 15%.

Allura meta se jitfa' 15% fuq il-prodott lokali, x'dazju se jneħħi fuqu?

Dan l-argument japplika anke għall-qasam tas-servizzi.

Illum il-ġurnata s-servizzi ma fihom ebda dazju għax ma tħallas ebda dazju biex tagħmel funeral jew tieġ u lanqas tħallas dazju meta tuża s- servizzi ta' bajjad, plumber jew electrician.

Allura l-fatt li mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla dawn is-servizzi se jkollhom 15% VAT fuqhom, ma jfissirx li se tintroduċi taxxa ġdida?

Allura għalfejn noqogħdu ngħidu li din m'hijiex taxxa ġdida, imma sempliċement sostituzzjoni tad-dazju bit- taxxa tal-VAT?

S'issa kulma qegħdin nagħmlu huwa li nipprovaw nispjegaw x'se jiġri għax ħadd għadu ma qagħad jidħol fid-dattalji kollha, minkejja li l-Gvern ħareġ rapport dwar l-impatt li dan il-proċess se jkollu fuq il- ħajja tagħna.

Per eżempju, il-VAT x'effett se jkollha fuq is-set-up soċjali preżenti taċ-ċittadin?

X'effett reali se jkollha fuq il- kummerċjant, sew il-kummerċjant il-kbir u sew iż-żgħir?

X'effett se jkollha fuq il-konsumatur?

Inutli li lill-konsumatur noqogħdu ngħidulu li l-ħajja m'hix se togħla.

Ilna ħafna nwegħduh li l-ħajja mhux se togħla u ħadna ħafna miżuri biex ma togħliex, anzi bilkemm m'għidnielux li l-ħajja se torħos!

Meta sar l- iżvalutar tal-lira, liċ-ċittadin wegħduh li l-ħajja mhux se togħla, imma għadda ż-żmien u l-fatti taw raġun lilna.

Meta l-kummerċ ġie liberalizzat u daħlet l-għażla, xebgħu jwiegħdu lill-poplu li l-affarijiet se jorħsu, imma għadda ż-żmien u l-fatti tawna raġun.

Sieħbi qal li jiftakar li meta daħlet is-sistema deċimali, il-ħelu li qabel kien jixtri b'sold kellu jħallas one cent għalih.

Jien ngħidlu: Qed tiftakar tant 'il bogħod, ma tiftakarx x'ġara l-bieraħ u l-bieraħt lura; ma tiftakarx kemm kont tixtriha l- birra dak iż-żmien u kemm qed tiġik illum?!

Ma tiftakarx li sa ftit taż- żmien ilu kont tħallas 10c għal ġelat, mentri llum trid 45c jew 50c biex tixtrih?

Ħadd għadu m'għamel studju profond fuq x'se jkun l-effett tal-VAT fuq l-industrijalist, fuq dak li jesporta u fuq dak li qed jipproduċi għal- lokal.

Ħadd m'għamel studju fuq x'tip ta' effett se jkollha l-VAT fuq l- investiment f'pajjiżna.

Ħadd m'għamel studju profond fuq kif se jintlaqat is-settur turistiku minn din it-taxxa.

Meta nitkellmu fuq is-settur turistiku, ngħidu biss li r-room tax kienet mod u issa ġejja mod ieħor, u li parti minn din il-levy mhux se tgħaddi fuq it-turist imma fuq il-hotelier.

Bħallikieku jekk Malti li għandu hotel se jonqoslu l-profitt, mhux se tweġġa' l-ekonomija Maltija!

Bħal dak li qallu, jekk jiġi turist l-unika ħaġa li jmiss magħha hija r-room tax, qisu la joħroġ barra, la jmur iċ-ċinema, la jmur jiekol, la jixtri souvenir u xejn.

Ejjew ngħidu li t-turist mhux se jintlaqat biss bir-room tax għax jekk se tgħola l-ħajja se tgħola anke għalih.

Jekk turist kien jiġi hawn Malta u jikkalkola li għandu Lm100 għal hotel u Lm200 biex jonfoq, veru li l-Lm100 tibqa' l-istess, pero' l-Lm200 m'humiex se jservuh għax il-ħajja se tgħola minħabba l-VAT.

Ħadd ma ta spjega eżatt kif se tinġabar, kif se tiġi amministrata, x'effett se jkollha fuq l-għoli tal-ħajja, assolutament xejn.

Meta nistaqsu dawn l-affarijiet lill-Gvern jgħidilna, kif għadu kemm qal il- kelliemi ta' qabli min-naħa tal-Gvern, li aħna qed nidħlu fid-dettalji kmieni wisq.

Meta jgħidlek "kmieni wisq" tkun qed tistenna li din il-liġi se tiġi mplimentata xi tliet snin oħra u mhux qegħdin xi erba' jew ħames xhur biss 'il bogħod mill-1 ta' Jannar.

Kull darba li nistaqsu xi ħaġa jgħidulna li qed nidħlu fid-dettalji kmieni wisq!

Il-Gvern jaf kemm mhux kmieni, anzi qed jibża li lanqas se jkun laħaq kellem lill-35,000 VAT collector u lanqas se jilħaq jispjegalhom.

Jagħmel kemm jagħmel tax inspectors biex ifhiemu lit-tax collectors kollha, bħal tal-ħwienet, lil min qed jagħti servizz, lill-professjonisti, eċċ. m'huwiex se jlaħħaq sa l- 1 ta' Jannar 1995.

GĦadu kmieni meta għad fadal sitt xhur biss!

Ħaddieħor ħa s-snin biex iwettaq dawn l-affarijiet!

GĦalhekk ejjew nipprovaw nibdew nifhmu r-reazzjoni ta' min se jintlaqat bil-VAT.

Jien m'iniex qed ngħid li dan li se ngħid issa qed ngħidu jien jew qed tgħidu l- Oppożizzjoni biex nidhru li dejjem ngħidu "le" għal kulma jgħid il-Gvern.

Aħna qed ngħidu "le" għall-VAT?

GĦaliex ma jmorrux jitkellmu man-nies kif qed nagħmlu aħna u jkunu jafu jekk iriduhiex jew le?

Għaliex ma jmorrux jitkellmu ma' tal-ħwienet kif qed nagħmlu aħna u jieħdu l-kummenti mingħandhom?

La qed insemmi lil tal-ħwienet ħalli nibda biex ngħid kif il-VAT se tolqot lin-negozjant.

Jien nispera li l-Gvern jirrealizza li biex tħaddem sistema ta' VAT tajba f'pajjiż u b'mod effiċjenti bilfors li jrid ikollok l- appoġġ sħiħ tas-settur ekonomiku kollu, l-iktar dak tas-settur kummerċjali.

Aħna pprovajna li l-kummenti neħduhom l-iktar minn dan is- settur u tistħi tgħid li sa lejlet l-implimentazzjoni tal-VAT l-appoġġ sħiħ li suppost ikollu l-Gvern biex ikun jista' jħaddem is-sistema tal-VAT b'mod trankwill, sew u effiċjenti għadu ma wasalx min-naħa tas-settur ekonomiku, minkejja dak li jgħidu l-korpi kostitwiti.

Dak li jgħid korp kostitwit huwa ħaġa, pero' dak li qed iħossu u li qed jibżgħu minnu l-membri ta' dak il-korp ...

Meta titkellem trid titkellem sew mal-korp kostitwit kif ukoll mal-membri tiegħu biex int tkun tista' tieħu l-istampa kollha.

Minn din in- naħa dak li qed nagħmlu.

GĦaddejjin b'laqgħat fuq żewġ livelli, għax m'aħniex kuntenti li niltaqgħu mal-FOI biss imma rridu niltaqgħu mal-membri tagħha wkoll.

M'aħniex kuntenti li niltqagħu mal-GRTU biss imma qed niltaqgħu ma' ħafna mill-membri tagħha, ma' ħafna retailers u ma' ħafna businessmen żgħar li forsi lanqas biss huma membri f'dawn il-korpi kostitwiti.

Meta wieħed jifli x'inhuma l-kummenti li jkollna mingħand min se jintlaqat bil-VAT, mill-ewwel jifhem għaliex dan l-appoġġ għadu m'huwiex forthcoming daqskemm jixtieq il-Gvern.

Per eżempju, ħafna minn dawk li hemm fis-settur kummerċjali jgħidu openly li qed iħossu li l-VAT mhux talli m'hi se ssolvi xejn mill-ħafna problemi li għandhom talli se tkun ħolqa oħra fil-katina tal-problemi biex ma jgħidux li 99% din se tkun l-ikbar problema li se jkollhom.

Meta qed nitkellmu fuq ma' min qed niddiskutu rrid ngħid li m'aħniex qed niddiskutu ma' tnejn jew tlieta imma qed nagħmlu laqgħat kontinwi, qed nindirizzaw diversi setturi, qed immoru f'diversi lokalitajiet, qed nistiednu lil kulħadd - m'hemmx Laburisti jew Nazzjonalisti - u r-rispons li qed nieħdu ġej miż-żewġ naħat.

Nies li jgħidulek li m'humiex minn dawk li vvotawlek la fl-elezzjoni li għaddiet, la f'ta' qabel u lanqas f'ta' qabel għax qatt ma vvotaw lil-Labour, pero' llum iridu lil xi ħadd biex jiftħu qalbhom miegħu.

Kulħadd jiġi u jitkellem bil-miftuh u m'hemmx għalfejn nagħmlu laqgħat bil-moħbi għax kulħadd jiddiskuti u jressaq l- oġġezzjonijiet u l-ilmenti tiegħu.

M'humiex ftit in-nies li se jkunu effetwati direttament mill-VAT.

Qabel it-tax collector prinċipali fil- pajjiż kien il-Gvern, issa b'din is-sistema mhux tax collector wieħed se jkun hawn iżda numru kbir minnhom.

Is-sidien tal- ħwienet, professjonisti u kull min se jkun VAT registered se jispiċċa kollettur tal-VAT għal Gvern.

Hawnhekk ta' min jgħid li hemm differenza kbira bejn kif se titħaddem is- sistema tal-VAT f'Malta u bejn dak li qed isir fil-ħafna pajjiżi minn dawk it-80 pajjiż li ta' sikwiet isemmi l-Gvern.

X'inhi din id-differenza kbira?

Jekk nieħdu l-Ingilterra naraw li hemm kummerċ enormi u l-outlets minn fejn joħroġ dan il-kummerċ huwa numru kbir ukoll, liema outlets ivarjaw minn kbar għal żgħar.

Per eżempju, Harrods li jinsab f'Londra huwa retail outlet, u anke ħanut żgħir f'villaġġ fl-Ingilterra huwa retail outlet, iżda hemm differenza kbira bejn it-turnover li għandu wieħed għal dak ta' l-ieħor.

X'inhi d-differenza bejn Malta u l-Ingilterra?

Fl- Ingilterra l-maġġor parti tal-kummerċ ħiereġ minn dawn l-outlets il-kbar nett, u tant hu hekk li l-VAT office fl-Ingilterra lanqas biss iġiegħel lill-outlets iż-żgħar jirreġistraw biex jiġbru l-VAT.

Dan isir għax fil- fatt ftit ikun qed jitlef minn dawn l-outlets.

Fl-Ingilterra hemm sistema li jekk outlet m'għandhiex turnover ta' ċertu ammont, m'hemmx għalfejn tirreġistra għall-iskop tal-VAT.

Hawn Malta s-sitwazzjoni hija differenti.

F'Malta il-parti l-kbira tal-kummerċ mhijiex ħierġa minn outlets kbar imma ħierġa minn outlets żgħar ħafna - il-ħwienet tat-tip li nafu aħna u li nsibu f' kull villaġġ tagħna.

Aħna nifhmu lill-Gvern meta jgħid li ma jistax jagħti threshold, imma r-raġuni mhijiex li jibża' mill-abbużi jew dikjarazzjonijiet foloz, iżda r-raġuni hi li Malta ma tistax taqta' l- outlets iż-żgħar għax il-maġġor parti tal-kummerċ tagħna ħiereġ proprju minn dawn il-35,000 li se jkunu registered għall-iskop ta' ġbir tal-VAT.

Aħna m'aħniex ngħidu ċajta.

Jiena fittixt biex nara x'inhu l-persentaġġ ta' l-outlets tagħna mal- popolazzjoni u sibt li aħna nikkomparaw ma' pajjiżi oħrajn.

Ħaġa ta' l- iskantament se nispiċċaw li Malta se tkun il-pajjiż - bħala persentaġġ - li għandha l-akbar numru ta' imprendituri reġistrati mal-VAT.

Jien nixtieq nagħti ftit eżempji.

Per eżempju, fl-Italja fejn għandek popolazzjoni ta' 57 miljun ruħ għandek 4.5 miljun VAT registered, li jagħtik persentaġġ ta' kważi 8%.

Id-Danimarka li għandha popolazzjoni ta' 5 miljun ruħ għandha 385,000 VAT registered u dan ifisser 7.6%.

Il-Belġju fejn għandek popolazzjoni ta' 10 miljun għandek VAT registered ta' 560,000 li jagħtik persentaġġ ta' 5.7%.

Fi Franza fejn għandek popolazzjoni ta' 55 miljun għandek 3 miljun VAT registered li jagħtik persentaġġ ta' 5.5%.

Fl- Awstrija fejn għandek popolazzjoni ta' 7.5 miljun għandek 400,000 VAT registered, ratio ta' 5.3%.

Fl-Iżvezja il-persentaġġ huwa ta' 4.8%, fl- Olanda 3.2%, fl-Irlanda 3%, fil-Ġermanja 3% u fl-Ingilterra fejn għandek popolazzjoni ta' 56.6 miljun għandek 1.5 miljun VAT registered, ratio ta' 2.7%.

Imbagħad f'Malta fejn għandna popolazzjoni ta' 350,000 il-persentaġġ huwa ta' 10%.

Jien qed ngħid dan għax il-persentaġġ jidher għoli u n-numru ta' tax collectors fl-Ingilterra u f'pajjiżi oħrajn huwa żgħir komparat ma' Malta.

F'Malta 10% tal-popolazzjoni se jispiċċaw mhux iħallsu l-VAT - għax din se jħallasha kulħadd - imma se jispiċċaw kolletturi għan-naħa tal- Gvern.

Issa wieħed jista' jistaqsi min huma dawn il-35,000.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq outlets it-tip ta' Harrods fl-Ingilterra imma qed nitkellmu fuq ħwienet żgħar tat-te', tal-grocer, tal-ħaxix, l-ironmonger, is-self-employed iż-żgħir, il-professjonisti u n-nies tas-snajja' li jagħtu s-servizz.

MR SPEAKER: Onor. Vella, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nipproponi li l-Onor.

Vella jkompli jitkellem.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Karmenu Vella jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CARMELO VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Mela aktar kemm għandna VAT collectors, aktar kemm nafu li din hija xi ħaġa ġdida għal Malta, - u nerġa' ngħid li l-VAT collectors f'pajjiżi oħrajn ma tantx kienu jsibuha daqshekk diffiċli għax qabel ma kellhom il-VAT kellhom sistemi oħrajn li jixbħu ħafna lill-VAT bħal purchase tax u sales tax, imma għalina se tkun xi ħaġa totalment ġdida - aktar kemm nafu li għandna numru kbir bħala persentaġġ u aktar kemm nafu li dieħla bil-għaġġla, minflok qed nagħtu aktar ċans u ngħallmu lin-nies aktar qed inħallu lil kulħadd fid-dlam u aktar qed inbellgħuha milli nintroduċuha.

Aktar qabel semmejt li saru ħafna laqgħat f'diversi lokalitajiet ma' nies b'interessi differenti.

Hawnhekk wieħed mingħalih se jmur jitkellem magħhom u jfiehmhom x'diffikultajiet jistgħu jinqalgħulhom, imma mbagħad meta tibda tisma' lilhom jitkellmu - dawn ikunu nies li jkunu aktar prattiċi minni u min-naħa tal-Gvern - tibda tinduna b'aktar problemi milli konna qed naħsbu.

Wieħed jista' jgħid li l-mentalita' tan-negozjant Malti nafuha, nafu kemm jgħaġġibha, kemm joħloq problemi u kemm jaf jilgħabha tal-miskin.

Dan huwa veru imma wieħed ikun kapaċi jagħżel bejn ilment ġenwin u ilment li wieħed jagħmel biex jidher bħala miskin jew biex jipprova jinfluwenzak fil-ġlieda kontra din l-imbierka taxxa.

Jien nerġa' ngħid li ħadd ma kien motivat politikament minn dawn in-nies li bdejna niltaqgħu magħhom.

Aħna ma ridniex niltaqgħu f'każini biex ħadd ma jġib skuża u ma jiġix għax ma jkunx jaqbel mal-partit tiegħek.

Din ħallejniha open għal kull min irid jagħti kontribut u għal min irid jippreżenta s- sentimenti ta' dak li jħoss jew ta' dak li jibża' minnu dak li jkun.

L- ilmenti kienu bosta, pero' naħseb li l-aktar ilmenti li kien hemm kienu fuq in-nuqqas ta' informazzjoni u l-ħafna inċertezza li hawn.

Naturalment dawn ma tkellmux biss ma' problemi relatati ma' VAT għax la jkunu hemmhekk jitkellmu fuq kollox.

Jien ngħid li ma nagħmlu xejn ħażin jekk insemmu xi diffikultajiet li qed jiltaqa' magħhom is-settur kummerċjali biex forsi dawn l-ilmenti - kif jien persważ - ma jaqgħux fuq widnejn torox.

Għallinqas aħna nkunu qed inressqu l-ilmenti li smajna imbagħad sta għall- Gvern jekk iridx jagħti widen tagħhom jew jekk iridx jieħu azzjoni fuqhom.

L-ewwelnett dawn isemmu ħafna l-problema ta' l-istocks.

Kull meta aħna nqajjmu l-problema ta' l-istocks kulħadd jgħidilna li dik il-problema - ġiet anke mqajma ma' korpi kostitwiti u ġiet mifiehma magħhom - ġiet solvuta.

Imma dan l-imbierek ftehim għandna noħorġuh fil-beraħ u lin-nies għandna ngħidulhom kif se tinħadem din tar-reimbursement li se jkun hemm fuq id-dazju li tħallas fuq stocks.

Fuq l-istocks kemm se mmorru lura; sena, sentejn, tlieta?

Il-prodotti kollha se jkollhom l-istess żmien?

Lil stock ta' bazaar, stock ta' waħda li tbigħ il-ħwejjeġ u stock ta' wieħed li jbigħ l-automobile parts se nagħtuhom kollha l-istess żmien?

Hemm min jgħidlek issa naraw.

Imma issa meta?

Nerġa' ngħid li madwar ħames xhur oħra tiddaħħal il-VAT u għadna ma ħdimniex dawn id-dettalji li huma bżonnjużi.

Hemm min jgħidlek li peress li ma jkollux negozju kbir ħafna ma jżommux kotba.

Wieħed jista' jimmaġina x'bookeeping u x'accounts iżommu tal-grocer li ħafna minnhom idaħħlu u joħorġu kollox minn kexxun!

Per eżempju, wieħed li jkun jaf li t-Tnejn fil-għodu jkun ħalla Lm50 fil-kexxun imbagħad jekk ġie distributur tal-ħalib, fetaħ il-kexxun u ħallsu u jekk ġie xi wieħed u ħa bid-dejn kitiblu fuq iċ-chit u tefagħha taħt il-miżien, imbagħad fl-aħħar tal-ġimgħa jsib Lm150, dan isib li matul dik il-ġimgħa jkun mar tajjeb għax ikun qala' Lm100.

Dan la se joqgħod jikkalkola jekk telax jew niżilx l-istock u lanqas se joqgħod jikkalkola jekk minn crate tal-ħalib infaqgħulux żewġt ifliexken u allura probabbli jkun tilef il- profitt li kellu minn fuq dik il-crate tal-ħalib.

Allura aħna nippretendu li l-accounts u l-bookeeping li jżomm negozjant b'turnover ta' eluf kbar ta' liri għandu jżommhom ukoll tal-ħanut jew il-hawker tas-suq?

Meta jistaqsuna x'se jagħmlu b'dawn l-istocks jien sinċerament ngħid li ma nkunx naf nirrispondihom.

Qamet ukoll il-problema tal-ħwienet iż-żgħar u lil ħadd ma tlum għax kulħadd iħokk fejn jieklu.

Wieħed jista' jistaqsik x'se jagħmel fuq il- self-consumption?

Jien din nifhmiha għax kelli nannti bil-ħanut tal-laħam u kelli ommi bil-ħanut tal-grocer u x-xogħol tagħhom ma kienx biss li jbigħu lin-nies.

Per eżempju, nannti kienet tibda tqassam il-laħam lil tal- familja u tibda biz-ziju, biz-zija, b'ommi u tibqa' sejra hekk.

(Interruzzjonijiet) Self consumption mhux fuq ikel biss.

Kull min għandu ħanut naħseb li se jkollu jħallasha wkoll anke jekk ma jkollux self consumption.

Jiġifieri dan xtraha mingħand l-aġent, imma jekk mhux se jħallasha se jeħilha hu.

Hemm min jgħidilna biex nagħtuh idea ta' x'tip ta' kotba, accounts, bookeeping u stocktaking irid jieħu u kemm se jiswihom.

Kull ħanut għandu l-istorja tiegħu, imbagħad skond lil min issib - taf issib accountant tar-ruħ li jgħidlek tagħtih xi ħaġa u jaqdik, inkella tista' tinzerta wieħed li japprofitta ruħu minnek.

Hawn min jiġi jistaqsik x'se jagħmel jekk ikollu l-klijent li jieħu l-merċa u mbagħad iħallsu bix-xahar.

Jekk dan ikun għadu ma ħallsux u normalment sid il- ħanut ikun iniżżlu fuq il-kotba tad-dejn ma jkunx tah irċevuta, jekk jaqbdu l-inspector ħiereġ mingħajrha se jeħel tal-ħanut u jekk jagħtihielu wara jista' jaqlagħlu l-inkwiet għax jgħidlu li jkun diġa' ħallsu.

Dawn huma problemi żgħar imma qed isibuhom jew qed jibżgħu li se jsibuhom fil- prattika s-sidien tal-ħwienet iż-żgħar.

Semmejt ukoll xi damages li jista' jkollhom fil-merkanzija.

X'se tkun il-burokrazija biex jiġbru l-VAT li jkunu ħarġu fuqhom?

U ħafna minnhom tant ikunu mħawdin rigward dan li jibdew jagħmlu pressjoni fuqna.

Din għamlu referendum fuqha u ġiegħlu lil tal-ħwienet biex ma jaċċettawx il-cash registers, nixtieqkom tkunu hemmhekk ħalli tisimgħu intom stess.

Aħna qed nidhru koroh magħhom għax meta jgħidulna dawn l-affarijiet ngħidulhom li t-tali ħaġa m'għandhiex issir u bilkemm ma jgħidux li aħna reqdin.

Aħna qed nimxu magħhom ġenwinament, dak li nafuh ngħadduhulhom, fejn ma nafux ngħidu li ma nafux u fejn m'għandhomx raġun ngħidulhom li dik il-ħaġa ma tistax issir.

Ġieli jistaqsuna għaliex il-cash register nużawh għal tal-ħwienet biss.

Jekk jien għandi ħanut u jkolli turnover ta' bejn Lm3,000 u Lm4,000 fis- sena mela jien se nkun bil-cash register bil-memorja fih biex il-Gvern ikun jaf dak kollu li għamilt, imbagħad ikun hemm perit b'turnover ta' bejn Lm10,000 u Lm20,000 fis-sena u għad m'għandux sistema ta' cash register, anke fil-każ ta' electrician jew plumber.

Qed naħsbu f'risposti biex inkunu f'pożizzjoni li nirrispondu tajjeb dawn il-mistoqsijiet ?

Hawn min jgħidlek li diġa' kellu problema bid-dazju, allura bil-VAT se jkollu l- istess problema?

Jekk tgħidlu biex jispjega ruħu jgħidlek li hu wieħed li jbigħ il-qomos, fuq qmis suppost għandu levy ta' madwar Lm2, allura dan kif jista' jikkompeti ma' min qed ibigħ il-qomos fis-suq jew fil-ħwienet b'Lm1.50 meta suppost fuq kull qmis hemm xi Lm1.50 jew Lm2 levy?

Jgħidulek għallinqas jekk din il-problema se tmur, issa se jkollhom jibdew jiffaċċjaw xi annimal ieħor li minflok ma jibda jbigħ prodotti li ma jħallasx dazju fuqhom jibda jbigħ prodotti li ma tħallasx VAT fuqhom?

U jkollok toqgħod tisma u tinnota, għax sakemm ma tkunx taf kif se jitħaddem il-mekkaniżmu tal-VAT ma tistax tirrispondi.

Qed ngħid dan għax anke huma qed iħossuh.

Veru li l-cash register tahulhom b'xejn il-Gvern, imma din qisha l-istorja tal-ġolġol.

Jekk ikollok qattus torbotlu ġolġol m'għonqu.

GĦaliex?

Biex jidher iktar sabiħ jew biex meta jiċċaqlaq tkun taf fejn mar u jekk ikun daħal taħt xi siġġu tisimgħu u tkun taf fejn qiegħed?

Dan hu li jistaqsuna fuq il-cash register bil-memorja li se jagħtihom il-Gvern.

Qed jistaqsuna jekk dan hux qed jagħtihulhom biex jgħinhom fil-business jew inkella għal xi skopijiet oħrajn.

U fl-aħħar mill-aħħar veru li l- Gvern tahom il-cash registers b'xejn imma ngħaqdu fejn ngħaqdu dawn min se jħallashom, mhux tal-ħwienet stess bit-taxxi li jħallsu u aħna t-taxpayers?

Jiġifieri huwa inutli li noqogħdu ngħidu li għamilna xi ħaġa kbira għax se ndaħħlu l-VAT u biex ma jbatix il-poplu u tal-ħwienet se nagħtuhom dawn b'xejn.

Veru se jagħtihulhom b'xejn imma minn x'imkien dan irid jitħallas u għada pitgħada anke aħna se jkollna nħallsuh.

Imbagħad jikkritikaw ħafna it-tip ta' l-hekk imsejħa kompetizzjoni li hawn fis-suq bħalissa.

Jingħad ħafna kliem fuq is-suq ħieles, kif se jgħin l-għażla, kif se tikber il-kompetizzjoni, x'opportunita' se jkun hawn fis- settur kummerċjali, imbagħad tmur titkellem mas-settur kummerċjali u ħafna minnhom jgħidulek li l-kompetizzjoni m'hijiex il-kompetizzjoni tal-kotba u tat-teorija imma t-tip ta' kompetizzjoni li għandna f'Malta.

Din il- kompetizzjoni Maltija ħafna mis-settur kummerċjali iktar qed iħares lejha bħala problema milli bħala opportunita' u se nispjega għaliex.

Meta wieħed jaqbad il-katina tal-kummerċ minn fuq u jinżel għal isfel, fl-istrat ta' fuq isib l-aġent u l-importatur, fl-istrat tan-nofs isib il-wholesaler u fl- istrat t'isfel isib ir-retailer, tal-ħanut.

Allura x'qed jiġri?

Issib li l-kompetizzjoni fl-istrat ta' fuq ma teżistix, m'hemmx negozjant, importatur jew aġent li qiegħed jimpika u jikkompeti biex iraħħas il- prezzijiet ma' xi ħadd li hu bħalu, hemm fuq ma teżistix il-kompetizzjoni.

Mela minn hemmhekk il-prezzijiet dejjem jogħlew, meta mbagħad il-prodott jinżel għand ir-retailer li huma numru ħafna ikbar mill-aġenti, allura mbagħad nistennew li l-kompetizzjoni ssir bejn l-istess retailers u din qed jilmetaw ħafna fuqha.

Mela fl-istrat ta' fuq kważi tista' tgħid li kull importatur f'Malta għandu a dominating position, għax f'Malta jekk inti għandek bejn 12% u 15% tas-suq tista' tgħid li għandek a dominating position.

Meta għandek a dominating product, tista' tiftiehem u tagħmel cartel ma' sħabek, tista' tingħata xi monopolju - dan l-aħħar ingħataw ħafna.

Mela hemmhekk il-kompetizzjoni tista' tinsiha, ma teżistix, kemm bil-provi u anke bil-fatti.

Tal-ħwienet jgħidulek li l-affarijiet jogħlew mhux minn ġimgħa għal ġimgħa jew minn xahar għal xahar imma minn konsenja għal oħra.

Jekk inti tagħmel żewġ konsenji f'xahar il-prezz tal-prodott se jogħlielek darbtejn; jekk dawn tagħmilhom f'ġimgħa se jogħla darbtejn għax il-prezzijiet qegħdin jitilgħu minn konsenja għal oħra.

Imbagħad ir- retailer irid joqgħod jikkompeti ma' sieħbu billi jbaxxi mill-profitti tiegħu u fl-aħħar mill-aħħar ir-riżultat qed ikun li dak it-tnaqqis żgħir mill-prezz li jsir minħabba l-kompetizzjoni bejn ir-retailers m'huwiex jasal għand il-konsumatur.

GĦaliex?

GĦax l-għoli tal-prezzijiet li qed jitfa' l-aġent dejjem se jibqa' ikbar mir-roħs fil-prezzijiet li qed jagħmlu r-retailers u ħafna qed jgergru fuq hekk, biex ma ngħidx li jgergru wkoll bl-unfair competition li hemm.

Per eżempju, l-wholesaler igerger li l-aġenti mhux qed jgħaddu x-xogħol tagħhom lir-retailer through the wholesaler, imma qed jikkompetu miegħu u jgħaddu l-affarijiet direttament lir-retailers.

Imbagħad jiġi r-retailer igerger u jgħidlek li mar il-wholesaler u tah tazza biex ibigħha Lm1 mill- ħanut, imbagħad hu qed ibigħha 75c lil min jixtriha direttament minn għandu.

Tgħidli dawn l-affarijiet mhux roħs fil-prezzijiet qed iġibu?

U jien ngħid, imma aħna ma ridniex dan ir-roħs fil-prezzijiet li ġej minn unfair competition.

Safejn naf jien, aħna konna qed nimmiraw għal roħs fil- prezzijiet li ġej through fair competition.

Meta għandek aġent li qed ibigħ lill-konsumatur dirett bi prezz inqas minn tar-retailer, dak ma tgħidlux fair competition.

Hemmhekk għandek unfair competition u l-aġent qed jimmina lill-istess retailer li jrid ibigħlu.

Nieħdu l-eżempju ta' l- ikel - se nieħdu għax naf li m'għandux x'jaqsam mal-VAT.

F'Malta ssib eluf ta' outlets fejn jinbigħ l-ikel, bħal groceries, restaurants u affarijiet bħal dawn.

Mela hemmhekk il-competition b'xi mod jew ieħor tistenniha ftit, imma mbagħad l-importaturi kollha li qed iġibu l-ikel f'Malta tgħoddhom fuq subgħajk, forsi għandek erbgħa kollox.

Qed inġib dan l-eżempju biex nifhmu x'qed ngħid, li tliet aġenti ma jagħmlux kompetizzjoni imma 5,000, 6,000 jew 7,000 retail outlet, iridu jew ma jridux il-kompetizzjoni se jagħmluha.

Il-ħażin hu li l-kompetizzjoni m'hijiex qegħda minn fuq s'isfel.

Issa dan biex ma nitkellimx fuq il-ħafna monopolji li għadhom qegħdin isiru.

Kontra l-monopolju aħna qed ngħidu ħafna kliem sabiħ, qed insemmu ħafna teoriji mill-kotba u ħafna white papers, u qed nagħmlu ħafna wegħdiet imbagħad ikun dan il-Gvern stess li fi żmienna jagħti monopolju lil Cable Television u lit-Telecell.

Dawn huma l- monopolji li nafu bihom s'issa għaliex minn taħt hemm nies li għandhom il- monopolju ta' l-attvita kummerċjali għaliex meta tħares lejn din l-attvita' dejjem issib l-istess nies "Ċikku, Toni u Peppi".

Meta tmur tfittex fis- settur tal-kostruzzjoni issib lill-istess tlieta min-nies - "Ċikku, Peppi u Toni" - jekk tfittex u tara l-proġetti li qegħdin jinħolqu fil-pajjiżi terġa' ssib lill-istess nies u jekk tara min qed jissupplixxi b'tenders lill-Gvern terġa' ssib lill-istess nies.

Illum inħolqot klassi ġdida ta' nies, klikka ta' nies li qed jiddominaw ix-xena kummerċjali kollha għaliex it-trinek qed jagħmluhom huma, l-artijiet qed jeħduhom huma u x-xogħlijiet pubbliċi qed jagħmluhom huma wkoll bħallikieku donnu huma biss jeżistu, huma biss jifhmu f'hotels, fi sptarijiet, f'airports u f'carparks.

Iddur fejn iddur dejjem għandek issib lill-istess nies u din aħna mhux qed nagħtu kasha biżżejjed hawn ġew imma l-imprenditur żgħir barra qed iħossha.

Qed iħossha iktar u iktar meta dejjem f'widnejh jisma' l-istess ismijiet itambru għaliex proġett wara ieħor qed jingħataw lill-istess nies.

Forsi għad jasal iż-żmien li naraw kif qed jittrabba dan il-monopolju li mhux qed jagħti ċans lil dak l-imprenditur iż-żgħir li jrid jikber.

Mr Speaker hawn ħafna tgergir dwar it-tip ta' kontrolli li qed jagħmel il- Gvern.

Meta qrajt l-aħħar Rapport ta' l-Awditur sibt li l-Qorti ittellgħu għal xejn - issa ngħid għaliex qed ngħid "għal xejn" - 21,300 każ fuq kontrolli ta' ħwienet żgħar.

Bħala risposta għal dan id-diskors forsi l- Gvern igħidilna: Intom tridu jew ma tridux kontrolli?

Tridu lil kulħadd jagħmel li jrid jew tridu li veru nipprovaw nikkontrollaw ħalli l- konsumatur jieħu li ħaqqu u n-negozjant ma jbatix u jieħu li ħaqqu wkoll?

Mr Speaker jiena qed ngħid li din hija biss daħka fil-wiċċ għaliex imbagħad issib li minn dawn il-21,300 każ li ttellgħu il-Qorti, in-numru li nstabu ħatja ta' xi ħaġa kien ta' 138 biss.

Jiġifieri aħna għandna task force sħiħa iddur ma' kullimkien fuq kontroll, itellawlek il-Qorti 'l fuq minn 21,000 kaz biex jinstabu ħatja inqas minn 140 persuna!

Dawk li jeħilsuha mbagħad, igergrulek u jgħidulek li ħelsuha għax lill-Maġistrat juruh l- invoice li jkun tah l-aġent jew l-importatur u l-Qorti tinduna li mhux hu kien qed jgħolli l-prezzijiet.

Naturalment dawn imbagħad ikunu jridu jafu - la l-Qorti sabet li t-tort m'huwiex tagħhom - għalfejn il-Pulizija ma tkomplix l-investigazzjoni tagħha u ttella' l-Qorti lil dak li jkun begħelhom ix-xogħol.

Għalfejn il-Qorti qiegħed biss għal dawk il-ħwienet tal-merċa ż-żgħar?

L-Awditur tana rapport kemm ittellgħu nies li għandhom ħanut tal-merċa l-Qorti.

Jista' l-Gvern jgħidilna jekk qattx ittella' importatur jew negozjant il-Qorti?

Jien m'iniex qed ngħid hekk biex nitfa' xi dell ikrah fuq dawn in-nies, għax jiena persważ li ħafna minn dawn qegħdin hemm biex jaqilgħu l-għajxien ta' kuljum bħalma qegħdin oħrajn bħalhom u ħafna minnhom li qed jagħtu servizz siewi, għaqli u kkontrollat tajjeb lill-konsumatur u liċ-ċittadin.

Imma m'għandniex il-ħila lil dawk il-ħżiena we single them out mill-oħrajn u ngħidu li m'għandniex għalfejn nagħmlu kontrolli fuqhom għax nafu li mexjin bis-sewwa?

Imma jekk naf li miexi bis-sewwa, għaliex l-azzjonijiet għandhom jieqfu dejjem ma' tal- grocer biss?

Ħafna minnhom jibżgħu u jiddejqu li ta' spiss qegħdin jidhru koroh huma mal-konsumaturi.

Jidhru koroh għal dawn ir-raġunijiet li qed insemmi jien, li huma ibiegħu oġġett bi prezz, imbagħad isibu illi l- wholesaler, id-distributur u l-aġent qegħdin jitfgħuh fis-suq bi prezz li jagħtuh lilhom.

Qed isibu li ħafna prodotti qed jiġu dumped fis-suq tagħna meta m'għandek l-ebda kontroll lanqas fuq standards, allura n-nies tħares biss lejn il-prezz u ma tindunax il-livell ta' kwalita' li tkun qed tieħu u għandek prodotti li qed jinbiegħu - kif diġa' għidna - għax jew jiskartaw levies jew jiskartaw dazji, eċċ. Rigward iċ-ċaqlieq tal-prezzijiet l- istess.

Tgħidli jiddejqu jidhru koroh.

Iva jiddejqu jidhru koroh għax huma tip ta' nies, dawn ir-retailers iż-żgħar illi minn konsenja għal oħra dejjem jgħollu l-prezzijiet aħseb u ara issa x'se jiġri bil-VAT, imma l- profitti tagħhom dejjem neżlin.

Allura min qed jidher li hu ħalliel mal- konsumatur?

Din qed ngħiduha mill-provi u mill-prattika għax huwa inutli li tgħid li jekk jogħla oġġett minn barra se jogħla l-prezz tiegħu hawn Malta u jekk jorħos minn barra, se jorħos il-prezz tiegħu hawn Malta.

Din ma ħadmitx f'Malta.

Nafu li f' Malta l-konsumatur dejjem ħa fuq dahru u refa' fuq spallejh l-għoli tal-prezzijiet.

Meta minn barra kien hemm roħs tal-prezzijiet, dak qatt m'għadda għand il-konsumatur.

Dak dejjem inqabad fil-katina tal-kummerċ u jgħaddi bħala profitt iktar lil min qiegħed f'dik il-kategorija.

Nerġa' ngħid li m'inix qed nalludi għal kulħadd, anzi d- diżgrazzja hi - kif igergru magħna - illi mal-ħażin qed jeħel it-tajjeb.

Jekk għandek l-għexieren ta' dawk li qed jagħmlu u li qed jabbużaw minn dawn l-affarijiet, għandek l-eluf li qegħdin jeħlu magħhom.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli.

Reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn il-leave of house.Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Vella jista' jkompli.

ONOR.

KARMENU VELLA: Nirrangrazzja lill-Kamra, ta' l-estenzjoni tal-ħin.

Nista nsemmi l-laqgħat mal-korpi kostitwiti.

L-istess, il-problemi li beda jsemmi kull korp kostitwit li ltqajna miegħu kważi kważi huma komuni.

L-ewwel waħda hija illi dawn l-għaqdiet damu għal żmenijiet twal mingħajr ebda informazzjoni fuq il-VAT li setgħu jaħdmu fuqha; it-tieni, meta resqu s-suġġerimenti tagħhom lill-Gvern fuq l-istess VAT, dawn is-suġġerimenti baqgħu imdendlin u ħafna minnhom lanqas biss ingħata każ tagħhom; u t- tielet - din hija serja - ħafna mill-għaqdiet kostitwiti qegħdin jammettu illi jgħidu x'jgħidu fil-press releases tagħhom, qed isibu oppożizzjoni qawwija minn ġewwa, jiġifieri mill-membri tagħhom stess.

Mela allura tasal biex tikkonkludi illi l-veduti tal-membri nhux dejjem qed jiġu mressqa mill- korp kostitwit.

Jista' per eżempju jkollok membri fl-FOI, speċjalment dawk li qed jipproduċu għal lokal, illi l-veduti tagħhom fuq il-VAT m'humiex daqshekk pożittivi imma fl-istess waqt ikollok l-FOI li toħroġ tappoġġa l- introduzzjoni tal-VAT.

Jiena nifhimha meta jgħidulna: Minkejja dak li qed ngħidu fl-open, minkejja dak li qed ngħidu fuq il-mezzi tax-xandir u minkejja dak li qed ngħidu fl-istqarrijiet, aħna nammettu li qed ikollna oppożizzjoni qawwija internament.

Imbagħad issib membri li meta jmorru jressqu l-ilmenti tagħhom ma' l-għaqda, jiġu lura jgħidulna li minflok qagħdet tisma' l-ilmenti tagħhom qagħdet tbellagħlhom l-obbligi u l- pożizzjoni tal-Gvern.

Jiġifieri dawn il-membri, wara li jagħmlu l-ilmenti tagħhom qed joħorġu b'moħħhom mimli li l-għaqda ma tatx kas ta' l-ilment tagħhom.

Każ klassiku ieħor kien li kważi kull għaqda tal-bidu riedet li jkun hemm żmien tranżitorju ikbar, fis-sens li jitwal iż-żmien minn meta tibda titwettaq il-VAT.

Kien hemm anke min qabel mal-prinċipju tal-VAT imma xorta xtaq transition period itwal, jiġifieri li d-data minn meta tibda tiġi mplimentata l-VAT tiġi posposta.

Imma l-Gvern ma setax jaċċeta dan għax kellu r-raġunijiet tiegħu u għalkemm ma jgħidx x'inhuma r- raġunijiet tiegħu, pero' kulħadd jaf li l-ikbar raġuni hija l-commitment li diġa' ta dan il-Gvern lill-Unjoni Ewropea.

Ħaġa oħra li nixtieq nitkellem fuqha hija l-ġbir tat-taxxi li ħafna korpi kostitwiti qed jilmentaw fuqha.

Jien ngħid li tajjeb tkun effiċjenti ħafna fil-ġbir ta' taxxi imma mbagħad daqshekk ieħor għandek tkun effiċjenti meta tiġi biex tonfoq.

L-Onor.

Dalli fl-ispeech tiegħu stess semma' li min- nefqa totali ta' Lm450 miljun, għandek Lm124 miljun li sejrin fuq pagi tas- settur pubbliku, Lm173 miljun sejrin fuq programmi tas-servizzi soċjali u pensjonijiet, Lm130 miljun fuq administrative expenses u Lm21 miljun għall- ispejjeż ta' entitajiet governattivi.

F'kull diskussjoni li qed ikollna mal-korpi kostitwiti, kollha jgħidulek li inutli noqogħdu niġbru iktar taxxa jekk mhux se nikkontrollaw sew l-infiq tal-Gvern.

Naturalment l- ewwel ma jitkellmu fuqu rigward infiq huwa s-settur pubbliku u mbagħad jsemmu wkoll kemm hemm trasparenza fl-ispiża fl-għoti ta' kuntratti fuq in- nefqa ta' xogħlijiet pubbliċi.

Kien hemm ħafna argumenti li għandna nikkontrollaw l-infiq aħjar u għandna ngħaddu b'taxxi iktar baxxi.

Hemm ħaġa oħra li ma nistgħux nifhmu u din hija kif se taħdem il-VAT fuq is-suq ħieles u l-kontrolli.

Jien ma nistax nifhem ukoll meta tan-naħa tal-Gvern jgħidu li la issa għandna s-suq ħieles kważi bilfors irridu ndaħħlu l-VAT, u jgħidu li din it- taxxa se tidħol biex inkomplu bil-proċess tal-liberalizzazzjoni tal- kummerċ.

Dawn assolutament m'għandhomx x'jaqsmu xejn ma' xulxin.

Hawn pajjiżi li għalkemm għandhom il-VAT, pero' m'għandhomx suq ħieles u dawn kważi lanqas jemmnu fil-liberalizzazzjoni tal-kummerċ.

Hemm ukoll pajjiżi b'suq ħieles u kummerċ librealizzat imma għoġobhom li ma jdaħħlux il-VAT, bħalma għamlet tant żmien l-Awstralja u anke l-Amerika.

Mela għalfejn hawn Malta noqogħdu norbtu s-suq ħieles mal-VAT meta dawn m'għandhom ebda relazzjoni ma' xulxin?

Hemm xi ħaġa oħra li ma nistgħux nifhmu u mhux aħna biss imma wkoll il- korpi kostitwiti.

Din hija li bl-introduzzjoni tal-VAT se jkollhom isiru ċerti kontrolli biex jiġi żgurat li r-roħs fil-prezzijiet jilħaq lill- konsumatur.

Imma jien ngħid għaliex le?

Aħna nemmnu li m'għandekx tikkontrolla l-kwantita' pero' nemmnu li ċerti kontrolli, speċjalment fejn għandek nuqqas ta' kompetizzjoni, m'humiex ħżiena li tagħmilhom, sakemm il- konsumatur ikun qiegħed jieħu dak li ħaqqu u n-negozjant ma jkun qed jitlef xejn minn dak li suppost li huwa tiegħu.

Imma hawn toħroġ il-mistoqsija ta' kif tista' temmen f'suq ħieles u ma temminx fl-indħil u fil-kontrolli, imbagħad tiġi tgħid li kif tidħol il-VAT se tibda tagħmel dawn il- kontrolli.

Issa jekk se torbot il-VAT mas-suq ħieles, allura trid torbotha b'mod u manjiera fejn tgħid li la se tidħol il-VAT allura s-suq ħieles se jonqos peress li mbagħad se jkun hemm iktar kontrolli u makkinarju ta' indħil.

Li għandhom komuni n-negozjant u l-konsumatur huwa li t-tnejn li huma, huma kontra l-introduzzjoni tal-VAT.

Wieħed irid jifhem ir-raġunijiet għalfejn jitkellmu kontra tagħha u dawn huma totalment differenti minn xulxin.

Jekk nieħdu r-raġuni għaliex il-konsumatur huwa kontra l-prinċipju tal-VAT, issib li dan qed jibża' - u rightly so - li se jitwikka bl-għoli ta' prezzijiet kollha hu.

Mill-banda l-oħra lin- negozjant jista' jkun qed idejqu l-fatt li bit-taxxa tal-VAT se jkollu indħil indirett, forsi se jkollu jinkixef aktar mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni u forsi mill-fatt li jista' jkun hemm xi ħadd li jġiegħlu jnaqqas il-marġini tal-profitti tiegħu.

Hawnhekk il-Gvern se jkollu Hobson's choice.

Irid jagħżel jekk hux se jikkontrolla fl-interess tal-konsumatur jew ma jikkontrolla xejn, imbagħad in-negozjant jibda jaħrab mhux biss minn fuq il-prezzijiet iżda wkoll fuq il-marġini ta' profitti u l-pagamenti ta' l-income tax.

Il-Gvern irid jagħżel, iżda sal-lum għadu ma qalilniex il-pożizzjoni eżatta li se jieħu.

F'dawn l-aħħar snin il-Gvern ta biss lip service lill-kontrolli u qal li qed jagħmel mill-aħjar biex iżomm l-għoli tal-ħajja l-isfel kemm jista' jkun, mentri l-fatti juru mod ieħor u ħafna drabi l-għoli tal-ħajja qegħda tkun bil-barka tal-Gvern stess.

Wieħed jinnota wkoll li issa lejliet l- introduzzjoni tal-VAT kulħadd qed iżid il-prezzijiet tal-prodotti bl- addoċċ.

Dan qed isir biex meta tidħol it-taxxa tal-VAT u l-kontrolli li qed isemmi l-Gvern, ħadd ma jintlaqat bihom, qisu l-Gvern qed igħidilhom li min irid jgħolli għandu ċans biss sa Diċembru għax mill-1 ta' Jannar tas- sena d-dieħla se jibda jkun hemm il-kontrolli.

Eżempju ċar ta' dan huwa l- każ tal-birra.

Ma nistax nifhem kif il-Gvern l-ewwel jitkellem fuq price order fuq il-birra imbagħad għal darba, tnejn u tlieta l-birra togħla u Alla jbierek qisu m'hu qed jiġri xejn.

Jien nifhem li jekk il-pagi u l- prezzijiet tal-materjal kollu li jintuża biex wieħed jipproduċi l-birra jiżdiedu, il-prezz finali tal-birra jrid jogħla, imma li taqbad iżżid il- prezz għas-sempliċi raġuni biex tkabbar il-profit margin u l-Gvern iħallik u ma jgħidlek xejn, bilfors wieħed għandu aktar għalfejn jibża' u jistaqsi jekk fil-kummerċ aħniex se nibqgħu għaddejjin b'din il-politika liberali u b'dan il-libertinaġġ għami.

Fattur ieħor li nixtieq nitkellem dwaru u li ħadd għadu ma tkellem fuqu, inkluż il-korpi kostitwiti, huwa jekk il-Gvern tahomx xi ħjiel fuq l- administration and compliance costs, u jekk il-Gvern qalilhomx b'kemm se tiżdied in-nefqa biex wieħed ikun jista' jagħmilha ta' kollettur għat- taxxa tal-VAT.

Irridu nammettu li l-VAT - għan-negozjant, ir-retailer, il- businessman u kull min joffri servizz - mhijiex biss sempliċiment kif qal il-Gvern eżerċizzju ħafif biex wieħed jaqleb mid-dazju għal VAT.

Ir- retailer, il-businessman u dawn in-nies kollha li semmejt għandhom bidla sħiħa x'jagħmlu.

Iridu jagħmlu bidla fl-accounting system u dan jinvolvi wkoll tibdil ta' l-istationery, cash register, staff training, accounting periods u bosta affarijiet oħra.

Naturalment biex din il-bidla ssir, l- ispiża mhijiex biss dik ta' hardware u stationery, iżda wkoll il-ħin li wieħed irid jaħli sabiex iwettaq din il-bidla.

Mela l-ħin mhuwiex flus ukoll!

Minkejja l-ħafna diskorsi li saru favur u kontra l-VAT, nixtieq nistaqsi jekk hemmx xi ħadd li għamel studju biex jinstab kemm se jkunu l- ispejjeż żejda għas-setturi industrijali, turistiku, kummerċjali u għal kull min hu involut biex jiġbor din it-taxxa.

Milli jidher ħadd ma ħa in konsiderazzjoni dawn il-compliance costs u ħadd ma jaf kemm se jqumu eżatt.

Kulħadd jaf li l-ispejjeż se jiżdiedu xi ftit iżda l-quantum ma sarx.

Tajjeb li hawn wieħed iħares lejn xi ġralhom pajjiżi oħra.

Per eżempju fl-Ingilterra naraw li minn studju li sar fl-1985 nstab li l- compliance costs fuq il-VAT huma d-doppju tal-compliance costs fuq dik tal- PAYE.

Mela hawnhekk għandek spiża oħra żejda.

Aħna m'għandniex ngħidulu l- businessman kemm se tkun din l-ispiża?

Minn dan l-istudju li sar fl- Ingilterra, nstab ukoll li għal kull negozju din l-ispiża żejda qamet bejn 5% u 30% tal-VAT miġbura.

Mela jekk, per eżempju, negozjant f'Malta se jiġbor Lm10,000 fis-sena bħala VAT, dan qed jistenna - u l-band hija wiesgħa ħafna għax din mhijiex minn 5% sa 7%, iżda minn 5% sa 30% - li biex jiġbor din it-taxxa jista' jeħel minn 5% sa 30% fuq Lm10,000.

Li titħassar hu l-fatt li aktar ma tkun kbira it-turnover, il-persentaġġ tal-compliance costs se jkun aktar żgħir u l-persentaġġ il-kbir se jiekluh dawk il-ħwienet iż-żgħar li għandhom turnover żgħira, jiġifieri l-persentaġġ ta' l-ispejjeż huwa ħafna ikbar għan-negozji ż-żgħar milli qiegħed għan-negozji l-kbar.

Il-costs għoljin fuq it-turnover żgħar se jolqot l-iktar lil min ma jiflaħx, se jolqot il-maġġorparti ta' dawk il-35,000 VAT tax collectors.

U naturalment iż-żgħir se jsibha aktar diffiċli mill-kbir għaliex jekk għandek negozju kbir b'turnover kbir naturalment dan illum diġa' qed iżomm accounting records, diġa' qiegħed joħroġ sales u purchases invoices u diġa' qed jagħmel stock control, imma l-ħwienet iż-żgħar lanqas jafu x'inhuma dawn - normalment lanqas għandhom bżonn jagħmluhom - aħseb u ara kemm qed jagħmluhom!

Imma issa dawn se jkollhom jibdew jagħmluhom.

Mela fil-każ ta' ħanut kbir u fil-każ ta' business kbir kulma jridu jagħmlu huwa ftit adjustments fil-kotba u fl-accounting systems tagħhom biex ikunu jistgħu jaqilbu għall-VAT, mentri fil-każ ta' ħwienet żgħar dawn mhux adjustments iridu jagħmlu, imma fejn qabel ma kienu jagħmlu xejn issa jridu jibdew dawn l-affarijiet kollha mill-bidu.

Naturalment ma rridux ninsew li dak li qegħdin ngħidu għall-ħwienet qed ngħiduh ukoll għan-nies li jagħtu servizz bħall-bajjada, kaħħala, plumbers u electricians u qed ngħiduh ukoll għal dawk li jaħdmu l-artiġġjanat li sfortunatament hawn Malta se ninkluduhom ukoll meta f'pajjiżi oħra dawn huma eżenti milli jirreġistraw għall-VAT.

Il-produtturi tal-lokal kif iħarsu lejn il-VAT?

Dawn qed jgħidu straight and plain li din se tkun sistema ta' għajnuna lill-prodott barrani.

Għaliex?

Għaliex meta aħna qed innaqsu d-dazju mill- prodotti li ġejjin minn barra, speċjalment dawk li ġejjin mill-Unjoni Ewropea, u nagħmlu l-VAT fuq prodotti li qed jinħadmu Malta, se jkollok l- anomalija li lill-prodott Malti li llum qed jikkompeti ma' prodott li ġej mill-Ewropa, mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla se jiżdiedlu 15% VAT.

Jien ma nemminx li l-prodott minn barra se jorħos, anzi pjuttost naħseb li se jogħla, imma miegħu se jogħla bi 15% l-prodott Malti u addio l-wegħda li kien għamel fl-20 punt il-Gvern Nazzjonalista li "jerġgħu jibdew ileqqu u kull prodott Malti jerġa' jilbes l-ilwien Maltin"!

Mhux biss il-prodott lokali, mill-1 ta' Jannar 'il quddiem, se nitfgħulu din it-taxxa l-ġdida, talli ilna ngħadduh biż-żmien għal dawn is-snin sħaħ minn meta dan il-Gvern għoġbu jintroduċi s-sistema tal-levies.

Għalfejn?

Għax dak inhar li daħlu l-levies, dan il-Gvern kien wiegħed li l-levies fuq il-prodotti barranin se jidħlu - kontra ħafna proposti l-aktar min-naħa ta' negozjanti u importaturi - biex imbagħd wara li dik il-levy tinġabar l- ammonti ta' flus li jinġabru jgħaddu lill-industrijalist ħalli tkun għajnuna lill-industrijalist biex dan jiżviluppa aktar, ikun jista' jinvesti u jkun jista' jesporta aktar.

Din oħra minn dawk il-wegħdiet li ġiet u baqgħet għaddejja mar-riħ qisu qatt ma kien xejn.

Mela mhux biżżejjed dħakna bil-poplu talli l-Gvern ġabar il-levies - għaliex kieku ma ġabarhomx tgħid ma ġabarhomx - u l-flus ma wżahomx fejn kien wiegħed li se jużahom iżda użahom bnadi oħra.

Issa, minn fuq, il-prodott lokali minflok dik l-għajnuna se jbellgħalu l-15% VAT. u malajr tinduna għalfejn qed ngħid li l-prodott barrani se jiġi ivvantaġġjat fuq il-prodott lokali.

Imma l- kerha qegħda fil-fatt li l-Ministru fid-diskors tiegħu għall-introduzzjoni tal-Liġi tal-VAT qal li l-poplu Malti m'għandux jibqa' jerfa' l-piż ta' protezzjoni, il-konsumatur Malti m'għandux jibqa' jħallas aktar sabiex nipproteġu prodott li qiegħed isir hawn Malta u jien nifhem għalfejn, għaliex inti tkun trid veru li tgħin lill-prodott lokali imma fl-istess ħin biex tgħin lill-prodott lokali inti m'għandekx issallab lill-konsumatur għaliex il-konsumatur huwa Malti wkoll u naqbel mal-fatt li biex ngħinu l- prodott lokali m'għandniex insallbu lill-konsumatur.

Imma kemm hija iktar kerha issa li se nsallbu lill-konsumatur xorta!

U lill-konsumatur se nsallbuh, kif diġa' għidt, mhux biex jgħin lill-prodott lokali imma biex ngħinu lill-prodotti tal-Komunita' ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk se nerġa' nagħti l-eżempju tal-karozzi.

Kieku hawn Malta aħna qegħdin nipproduċu l-karozzi, nifhimha għaliex il- Gvern jagħmel xi forma ta' dazju lill-karozzi li jidħlu mill-Ġappun sabiex jipproteġi l-prodott lokali.

Imma meta hemm ħafna prodotti illi hawn Malta lanqas biss qed nipproduċuhom, għalfejn xorta se nsalbu lill-konsumatur Malti biex jissapportja l-prodott ta' ħaddieħor?

Hawnhekk tidħol ukoll distortion kbira fil-consumer choice.

Fit-teorija aħna ngħidu lli għandna l-għażla.

Dan hu veru, imma mbagħad b'dawn il-miżuri li qed nieħdu, dik l- għażla qed tiġi distorted ħafna.

Jekk lili tagħtini karozzi li tiswa Lm7,000 u tkun ġejja mill-Ġermanja u l-istess karozza li bejn wieħed u ieħor qiegħda f'dak l-ilma, ta' Lm7,000 u tkun ġejja mill-Ġappun - il- Ġappun daqshekk ibiegħhielek - mela jiena ngħid li għandi l-għażla.

U l- għażla hija fair għax b'dak il-prezz nista' nagħżel bejn il-karozza Ġermaniża jew il-karozza Ġappuniża.

Imma peress li minħabba l-ftehim ma' l- Ewropa se jkolli ngħolli l-prezz tal-karozza Ġappuniża, mela l-għażla qed innaqqasha fil-każ tal-konsumatur lokali għax qed ngħidlu li l-karozza Ġermaniża se tibqa' Lm7,000 imma l-karozza Ġappuniża se nbiegħhielu Lm10,000.

Veru li l-għażla qiegħda hemm imma l-għażla hija daqsxejn distorted għax kieku ma kellix dan il-ftehim kont inkun nista' nixtrihom Lm7,000 kull waħda, mentri issa peress li naf li din se tqumli iktar, mingħajr ma rrid se nixtri l-karozza Ġermaniża.

Mela dik hija it-tip ta' consumer choice distortion li qed ikun hawn.

Imbagħad għandek il-problema l-oħra ta' shifting ta' nfiq minn fuq prodotti għal fuq servizzi.

X'qegħdin ngħidu?

Qabel kien hawn id-dazju fuq prodotti importati.

Biex inneħħu dak id-dazju se nintroduċu l-VATanke fuq is-servizzi illi jingħataw hawn Malta.

Ħalli nieħdu eżempju ta' familja li kienet tonfoq Lm2,000 fi prodotti u Lm2,000 f'servizzi biex forsi tbajjad darba fis-sena jew biex tibdel il-madum jew biex tgħaddi d- dawl.

Is-sitwazzjoni se tinbidel għax issa se tħallas 15% VAT fuq is- servizzi wkoll.

Mela fejn qabel kienet tonfoq Lm2,000 f'servizzi, issa se jkollha tħallas Lm2,300.

Imma jekk l-introjtu tagħha baqa l-istess - Lm4,000 - dan ifisser illi l-infieq żejjed li tkun qed tonfoq fuq servizzi, f'dan il-każ dawk it-Lm300 li se jkollha toħroġ fuq il-VAT, se jkollha tnaqqashom minn fuq ix-xiri ta' prodotti.

Mela issa mill-1 ta' Jannar 'l hemm, ma nibqax ngħid li se nalloka Lm2,000 għall-prodotti u Lm2,000 għas- servizzi, imma se jkolli nalloka Lm2,300 għas-servizzi biex nibqa' nagħmel l-istess xogħol u għall-konsum ta' prodotti minflok se nalloka Lm2,000 se jkolli nniżlu Lm1,700.

Anke l-komunita' kummerċjali qed titħasseb illi peress li se jogħla l-prezz tas-servizzi il-konsumatur inqas se jibqagħlu flus x'jonfoq fuq il-prodotti.

Din hija ħaġa ċara għax iktar ma tonfoq flus fuq servizzi, inqas se jibqagħlek flus x'tonfoq fuq prodotti.

Mr Speaker, fl-aħħar mill-aħħar wieħed jinnota illi qed isiru laqgħat bl- għaġla bejn il-Gvern u korpi kostitwiti, bejn il-Gvern u n-negozjanti u ma' kulħadd, barra ma' min se jintlaqat l-iktar, jiġifieri mal-konsumatur.

Dawn il-laqgħat qed isiru wara li diġa' kien deċiż kollox u għalhekk l- istituzzjonijiet ma jridux ikomplu bit-taħditiet mal-Gvern għax jekk jiena se nitkellem mal-Gvern, il-Gvern kien missu ġie fuqi qabel ma ddeċieda kollox mhux iddeċieda kollox u mbagħad ġie jistaqsini x'naħseb.

Dak li naħseb jiena mhux se jaffetwa d-deċiżjoni tal-Gvern jekk inhu diġa' ħadha.

Jekk il-Gvern diġa' iddeċieda li se jdaħħal il-VAT huwa inutli issa li nkompli nressaq l-ilmenti, il-proposti, il-ħsebijiet u s-suġġerimenti tiegħi għax dawn se jkunu kollha għal xejn.

Mela issa d-djalogu bejn il- Gvern u dawn il-korpi kostitwiti ħa xejra oħra.

Ix-xejra li ħa m'hijiex iktar: Għatini s-suġġerimenti tiegħek ħalli li hemm bżonn nibdel, nibdlu, imma ħa xejra ta' a damage limitation exercise.

Nafu li d-deċiżjoni tal- VAT saret, nafu li ttieħdet, minn issa 'l hemm nitkellmu iktar flimkien biex kemm jista' jkun mit-telf nirkupraw li nistgħu u biex kemm jista' jkun il-ħsara li għandha ssir jew issir iktar bil-mod u allura nippjanaw biex forsi għall-ewwel sena jew sentejn sakemm noqorbu għall-elezzjoni, l- effetti tagħha ma jinħassux ħafna u mbagħad wara l-elezzjoni nimxu full speed ahead biex li għandu jsir isir u l-effetti tagħha jibdew jinħassu minn dak inhar, dan hu l-eżercizzju kollu li qed isir f'dawn l-imsejħin laqgħat ta' djalogu.

Minn din in-naħa u minn dik in-naħa kulħadd jgħid u ħadd ma jaqbel fuq it-taxxa tal-VAT, min jgħid kemm hi rigressiva u min jgħid kemm l-oħra hija progressiva u ma tistax tqabbilha ma' l-income tax għax m'hijiex qed tieħu post l-income tax.

Min qed iħallat il-VAT ma' l- income tax?

Il-VAT hija rigressiva fiha nnifisha mhux biss meta tqabbilha ma' l- income tax.

Iktar ma tkun żgħir, il-VAT iktar se ttellagħlek il- persentaġġ li tkun qed tħallas fuqu.

Kienet tkun ġusta kieku kienet il- kuntrarju.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk jiena naqla' Lm10,000 u ieħor li hu ħaddiem, jaqla' Lm3,000, il-Gvern jgħidli: M'hijiex ovvja li jekk inti se taqla' Lm10,000 se tonfoq aktar minn dak li qed jaqla' Lm3,000?

Allura inti mhux se tħallas VAT aktar minn dak li jaqla' Lm3,000?

Dan huwa kollu minnu.

Imma dan ma jbiddilx il-fatt li l-VAT xorta tibqa' rigressiva għax il-persentaġġ li qed inħallas fuq il-VAT jien minn fuq it-total income tiegħi xorta jibqa' baxx ħafna ħdejn ta' l-ieħor.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk għandek ħaddiem li qed jaqla' Lm3,000 u għall-argument ngħidu li dan qed jonfoqhom kollha, jiġifieri nefaq kulma qala' u għall-grazzja ta' l- argument ngħidu illi t-Lm3,000 qegħdin kolllha jintfnefqu fuq prodotti taxxabbli bil-VAT, mela fl-aħħar tas-sena dan se jkun ħallas Lm450 VAT.

Dan bħala persentaġġ tat-Lm3,000 li qala' jiġu 15%.

Mela dak iż-żgħir li nefaq kulma għandu, fl-aħħar mill-aħħar ġie jkun ħallas 15% tat-total income tiegħu fuq il-VAT.

Jiena, li nkun qlajt Lm10,000, veru mhux se nonfoq Lm3,000 imma ejja ngħidu li se nonfoq in-nofs li qlajt, se nonfoq iktkar minnu għax se nonfoq Lm5,000, mela fuq il-Lm5,000 li se nonfoq jien, se neħel VAT iktar minnu wkoll għax se neħel Lm750.

Mela huwa weħel Lm450 u jien se neħel Lm750.

U n-naħa tal-Gvern tieqaf hawn u tgħidli: Qed tara kif il-VAT m'hijiex rigressiva?

Qed tara kif dak weħel Lm450 VAT u inti weħilt Lm750.

Ngħidlu li dan huwa veru jekk tara l-infieq tagħna in absolute terms, imma jekk tara l-Lm450 tiegħu x'persentaġġ huwa ta' l- income u jekk tara s-Lm750 tiegħi x'persentaġġ huwa ta' l-income tiegħi ssib illi hu jkun ħallas 15% f'sena u jien inkun ħallast 7.5% biss u xorta infaqt iktar minnu!

Hawn min qed jgħid li l-VAT hija ġusta u tajba għax għandha a broader base, qed tinfirex fuq prodotti u fuq servizzi iktar.

Jekk għall-argument naċċettaw dan bħala punt pożittiv, imma meta qed issemmi "broader base" ma tridx tħares lejha fi prodotti biss.

Trid tgħid ukoll illi l-VAT għandha a broader base anke ta' taxpayers.

Għaliex qed ngħid hekk?

Inti ma tridx tgħid li daħħalt a broader base għax qabel prodotti lokali ma kenux jiġu ntaxxati, value added lokali ma kienx jiġi ntaxxat u servizzi ma kenux jiġu ntaxxati għax jekk tgħid hekk tkun qed tħares lejn il-broader base ta' prodotti biss.

Imma jekk imbagħad tħares lejn min kien iħallas taxxa qabel u lejn min se jibda' jħallas il-VAT issa, issib illi ma' din il-broader base fuq it-taxpayers issa mhux fuq il-prodotti, se tibda' tinkludi romol - għax dawn iridu jixtru u ma' kull xirja qed iħallsu l-VAT - se tibda tinkludi pensjonanti, se tibda' tinkludi familji bil-minimum wage u se tibda' tinkludi studenti.

Mela ejja ngħidu u nammettu li meta nitkellmu fuq broader base ngħidu li għandek a broader base mhux ta' prodotti biss imma anke ta' nies li jridu jħallsu l-VAT, nies illi qabel konna ngħidu li ma rridux nintaxxawhom għax ma jifilħux għal iktar taxxi imma b'din is- sistema se jinqabdu.

Ngħidu wkoll li l-VAT m'hijiex fair għaliex se jkun hemm ħafna każijiet fejn se jitnaqqas id-dazju minn fuq prodotti ta' lussu u se jiddaħħal mill- ġdid bħala VAT fuq servizzi ta' bżonn.

Meta inti qed tnaqqas revenue minn fuq prodotti ta' lussu u qed iżżid ir-revenue minn fuq servizzi tal-bżonn, allura din tgħid li hi iktar ġusta jew taqbel ma' dak li qed ngħidu aħna?

Meta tħossha l-iktar il-VAT?

Tħossha l-iktar meta għandek iktar spiża x'tagħmel.

Jekk nieħu koppja li hi stabbilita, għandha d-dar tagħha, mimlija b'kollox, ilha miżżewġa ma nafx kemm, it-tfal rabbithom, mela din ma tistennhiex xi daqqa kbira bil-VAT.

Mela din tirraġuna li baqgħalha l- aħħar żmien ta' ħajjitha u se toqgħod tgħaddihom bil-kwiet u m'għandix spejjeż kbar x'tagħmel.

Imma meta tħares lejn koppji żgħar illi jkunu għadhom se jibdew id-dinja u l-ispiża tagħhom tkun ħafna kbira għax apparti li tkun trid tibni d-dar tagħha - ma nafux kif jekk il-bini tad-djar hux se jiġi eżentat mill-VAT jew le - trid timliha, it-tieġ trid tagħmlu, tfal se jkollha, it-trobbija għadha se tibda u t-tfal trid tibgħathom l-iskola, mela fuq il-koppji ż-żgħar dawn minn sena għal sena dejjem qed jistennew spejjeż kbar u iktar ma jkollok minn dawn l-ispejjeż x'toħroġ, iktar se tagħtik daqqa ta' ħarta l-VAT u mhux bil-kontra.

Mr Speaker, ħalli niġu għall-problema ta' l-evażjoni.

It-taxpayer compliance hija differenti f'ħafna pajjiżi.

Hemm pajjiżi li għandhom is- serjeta' f'dawn affarijiet - bħalissa qed tiġi quddiem għajnejja l-Ġermanja u postijiet fejn it-taxpayer huwa rett u malli jirċievi l-formola jibgħatha (Interruzzjonijiet) Imma hemm differenza per eżempju bejn il-Ġermanja u l- Italja u bejn l-Ingilterra u l-Greċja.

Li m'hemmx il-perfezzjoni naqbel ma' l-Onor.

Bonnici għax din m'inti se ssibha mkien, imma li kellek tkejjel it-tax compliance mat-tax system ta' l-individwu issib li f'ċerti pajjiżi qiegħda ogħla iktar minn ċerti pajjiżi oħrajn.

Per eżempju, bħalma għandek pajjiżi fejn qiegħda għolja u t-taxpayer joqgħod attent li he doesn't go out of his way biex jevadi, għandek pajjiżi oħrajn bħalma huma l- Greċja, u l-Italja fejn il-compliance qiegħda baxxa ħafna u fejn l-evażjoni jivvintawha.

Taf x'jonqos?

Li kull meta toħroġ liġi, ma' l-instructions tagħha joħorġu set instructions oħra kif se tgħaddi minn warajha f'pajjiżi bħall-Greċja u l-Italja.

Kontra qalbi se ngħid li Malta, ħalli ma ngħidx li qiegħda fil-kategorija ta' l-Italja u l-Greċja imma lanqas nemmen li qiegħda fil-kategorija ta' fuq nett.

Jekk għandna ftit esperjenza, kellna l-esperjenza mit-10% levy li suppost ġbarna minn fuq ir-restaurants.

Naħseb li l-esperjenza hawnhekk urietna biċ-ċar li m'hux faċli li tgħid li daħħalt tant u se tiġbor 90% tagħha għax il-perfezzjoni m'hux se ssibha żgur f'dawn l-affarijiet, kif qal l-Onor.

Bonnici, imma jekk tiġbor 85% jew 90% tgħid mort mhux ħażin.

Jiena naħseb illi jekk għall-kollezzjoni tal-VAT se nimxu fuq l-istess sistema kif jimxu biha tar-restaurants li jiġbru 10% levy, se jkollha daqsxejn ta' evażjoni mhux ħażin għax meta wieħed qed jipprova jevadi l-levy biex ikun evada dik il-parti tal-levy huwa mod imma meta issa jaf li mal-VAT hija marbuta l- income tax, allura dak li jkun jaf li jekk se jevadi l-VAT, indirettament qed jevadi parti mill-income tax ukoll.

GĦalhekk wieħed irid joqgħod iktar attent.

Mr Speaker, issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-effett li l-VAT jista' jkollha fuq l-għoli tal-ħajja.

Kif diġa' għidt il-konsumatur kulma gawda huwa l-għoli fil-prezzijiet.

Mhux l-istudji li jgħoddu; saru studji qabel ma lliberajna s-suq u għidna li l-prodotti se jorħsu u spiċċaw biex għolew; saru studji meta għidna li bid-devaluation m'għandhomx jgħolew il- prezzijiet u għolew xorta waħda.

Kif jimxu l-affarijiet f'Malta ma jistax ikun li tgħid li bil-VAT il-ħajja mhux se tkompli togħla, ma jistax ikun li mhux se jkun hemm iktar tbatija għall-familji u iktar diżgwid għall- industrija.

Ma jistax ikun li tgħid li jekk se jkun hemm l-għoli tal-ħajja se jkun hemm domanda għal iktar pagi, se titnaqqas il-kompetittivita' u tippretendi li meta tinżel fil-kompetittivita' se ġġib iktar investiment minn barra.

Fuq din il-ħaġa lanqas il-Gvern ma huwa ċert għax l-ewwel beda jgħid li din se tkun revenue neutral, imbagħad li se tkun cost neutral biex imbagħd spiċċa biex jgħidilna li jekk se jkun hemm għoli fil-ħajja, il-Gvern lest biex jagħmel tajjeb għalih.

Ejjew nitkellmu ftit bis-serjeta' u npoġġu ras ma' ras u ngħidu li jekk se nagħmlu "hekk" se jiġri "hekk" u għallinqas wieħed ikun jista' jipprevedi u mhux għadna lanqas għamilna l-istudji tagħna u diġa' tfajniha li din se tkun revenue neutral u m'hi se tgħolli xejn.

Jekk hemm 80 pajjiż, tlett kwarti minnhom kollha l-istess qalu, biex ma ngħidx li kien hemm min qal li r-revenue tal-Gvern ...

Meta l-Ingilterra ħarġet l-VAT din anzi qalet li mhux se jkun revenue neutral imma li r-revenue tagħha se jonqos.

Imbagħad tmur tfittex mill-fatti u ssib kollox il-kuntrarju.

Jgħidulna li f'ħafna minn dawk il-pajjiżi l-ħajja ma għolietx u li r- revenue għall-Gvern ma żdiedtx.

L-ewwelnett jien lanqas nemmen li għandna noqogħdu fuq eżempji ta' pajjiżi oħra, kollox sew trid tħares lejhom u tara x'ġara, imma mhux taddattahom bħala l-evanġelu tiegħek.

Diġa' għidt li erba' biss minn dawk it-80 pajjiż ma kellhomx sistema viċin tal-VAT, ma kellhomx sales jew purchase tax.

Hemm Colombia, Dominican Republic, Japan u Panama li ma kellhom l-ebda sistema ta' sales tax qabel, l-oħrajn kollha kellhom.

Mela meta l-oħrajn introduċew il-VAT l-għoli tal-ħajja li kellu jsir sar meta daħħlu s-sales tax, l-għoli tal-ħajja li kellu jsir sar meta daħħlu l-purchase tax u mhux meta qalbu mis-sales tax għal VAT.

Imbagħad, Alla jbierek, x'inhuma l-istudji li jikkwotaw tan-naħa tal-Gvern?

Jikkwotaw l-ewwel sena ta' meta ntroduċiet il-VAT l-Ingilterra, l-ewwel sena ta' wara li ntroduċiet il-VAT l-Irlanda.

Issa dan mhux biex nidħku bin-nies?!

Aħna hawn Malta x'qed nagħmlu?

Aħna se nintroduċu l-VAT fl- 1995 u qed noqogħdu arċi attenti biex il-ħajja taparsi ma tgħoliex.

Allura mhux l-istess ikunu għamlu pajjiżi oħrajn?

Kull min daħħal il-VAT ma jkunx qed jagħmel his utmost biex ma tidhirx kera fl-ewwel jew fit-tieni sena?

Pero' jien xorta waħda ġbart x'increases kien hemm.

Per eżempju, il-Belġju daħħlu l-VAT fl-1971 u r-rata ta' meta daħlet ma kenitx 15% imma 7% - kellhom price controls u kellhom a firm policy on price rises, pero' xorta waħda rriżulta li kien hemm 5% increase.

Id-Danimarka li daħlet il- VAT fl-1967 b'rata ta' 10%, il-consumer price index tagħha tela' b'8% u l- Gvern għolla l-wage regulation index bi 3% biss.

Il-Ġermanja li daħħlitha fl-1968, il-consumer price index tagħha tela' b'.5%, imma din kellha diġa' 4% wholesale u retail tax.

Pero' din il-.5% kienet average, imbagħad kien hemm hotels li telgħu b'4%; id-dawl tela' b'6.3%; il-public transport tela' b'5.2%; l-entertainment bħaċ-ċinema, eċċ. tela' b'6.4%.

L-Irlanda li daħħlitha fl-1972 u li diġa' kellha wholesale u retail sales tax kemm biddlet għal VAT, il-consumer price index tela' b'1.5% - din ma żidiedtx ir- rati imma kemm qalbet is-sistema biss.

Fi New Zealand fl-1986 l-increase kienet ta' 6.5%.

Fl-Ingilterra fl-1973 li rrimpjazzat il-purchase tax li kien hemm qabel u li kienu qalu li mhux talli mhux se tkun revenue neutral talli se jnaqqsu, ikkalkolaw li l-oġġetti - dawn ma kellhomx a single rate fuq kollox - qisu li telgħu b'1% fuq kull 10% VAT.

Dawn li tajt huma kollha eżempji ta' min wieħed iħares lejhom u xorta telgħu u diġa' kellhom sistemi ta' taxxi qabel, aħseb u ara kemm se jitilgħu hawn Malta!

Imbagħad nafu x'jista' jiġri.

Meta lill-Onor.

Dalli staqsewh jekk jistax jagħti committment fuq jekk tistax togħla din ir-rata jew jekk hux se jiġu introdotti prodotti oħra fis- sistema tal-VAT dan ma setax jagħtih dan il-committment.

Jien mhux qed ngħid li għamel ħażin għax ma tax committment anzi għamel tajjeb speċjalment meta aħna nistgħu niġu indirizzati lejn fejn se nersqu.

Jekk aħna, per eżempju, se nibqgħu mexjin fuq il-harmonisation scheme li għandhom fl-Unjoni Ewropea mhux talli ma nagħmlux il-committment talli rridu ngħidu lin-nies li bil-harmonisation scheme ta' l-Unjoni Ewropea 99% ta' l-ikel 'il quddiem se jibda jiġi ntaxxat.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li l-Gvern qed jagħti l-impressjoni li għax se jnaqqas ir-rata tal-VAT minn fuq oġġett, dak l-oġġett se jorħos.

U jien mill-ftit tables li ħdimt sibt illi d-differenza bejn 15% dazju fuq oġġett ma' 15% VAT tagħti riżultati tajbin ħafna għall-Gvern.

Dan ifisser li jekk għandek oġġett ta' Lm100 li qabel kien jidħol b'15% dazju u llum dak l- istess oġġett ta' Lm100 se jidħol b'15% VAT, meta tibda taħdem stage stage issib li fl-ewwel każ il-Gvern ikun daħħal Lm15 biss fuq il-Lm100 u fil- każ tal-VAT - meta taħdimha u żżomm l-istess persentaġġ ta' profitti għall- wholesaler, għall-importatur u għar-retailer - il-Gvern se jkun daħħal Lm25.92, kważi Lm26.

Dak id-dħul li se jdaħħal il-Gvern min se jbatih?

Jekk in-negozjant se jżomm l-istess persentaġġ se jonqsu l-profitti tan- negozjant u jekk in-negozjant se jżomm l-istess profitti in absolute terms mela d-differenza se tmur fuq il-konsumatur.

MR SPEAKER: Onor. Vella, skada l-ħin.

ONOR.

KARMENU VELLA: Dalwaqt se nagħlaq id-diskors tiegħi.

Illum prodott li jkun ġej minn barra l-Unjoni Ewropea jitħallas 60% dazju fuqu.

Issa jekk dak id-dazju tal-lum minn 60% se jsir 15% VAT u 45% CET - jiġifieri l-common external tariff - insibu li qabel il-Gvern kien jiġbor Lm60 fuq Lm100 u llum fuq l-istess prodott bis-sistema tal-VAT u CET minn Lm60 ir-revenue tal-Gvern se jitla' għal Lm77.

Meta taħdem il-profit margins tan-negozjant, l-istess prodott li qabel kien jinbiegħ lill- konsumatur Lm276 issa se jibda jinbiegħ Lm294, naturalment jekk in- negozjanti se jibqgħu jżommu in absolute terms l-istess profitti.

Allura għalfejn lill-poplu tagħna, lin-negozjant u lis-settur kummerċjali ma nuruhomx il-verita' kollha?

Fl-aħħar mill-aħħar mhux diġa' għidna li biex titmexxa sistema ta' VAT effiċjenti l-Gvern l-ewwel appoġġ bilfors iridu mingħand is-settur kummerċjali!?

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Aġġornament.

Fn'12.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - t- Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - t-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Manuel Borda.

ONOR.

MANUEL BORDA: Mr Speaker, darba kien hemm awtur li ddeskriva l- progress li rnexxilu jagħmel il-bniedem matul iż-żmenijiet b'dan il-mod.

Dan qal li sa qabel ir-rivoluzzjoni industrijali kien hemm bżonn 50 faċċata kitba, bejn ir-rivoluzzjoni u l-Ewwel Gwerra Dinjija kien hemm bżonn ta' 100 paġna u bejn l-Ewwel Gwerra Dinjija u llum kien hemm ħtieġa ta' 250 paġna.

Dan biex jagħti indikazzjoni tal-progress fenomenali li rnexxilu jagħmel il-bniedem.

Il-progress huwa fl-oqsma kollha ta' l-attivita' umana.

Jekk inħarsu lejn it-telekommun-ikazzjoni naraw li sar progress fenominali u anke fir-rigward ta' trasport li qabel kien bid-dgħajsa, fuq il-baħar bl- irjieħat, sar progress kbir.

Semmi liema qasam trid, teknoloġija, xjenza jew mediċina, u tara li l-bniedem għamel progress kbir.

Pero', minkejja dan il-progress kollu li l-bniedem irnexxilu jagħmel, wieħed josserva li f'dawn iż-żmenijiet, il-kortesija naqset immens għax daħal aktar egoiżmu u ssib ukoll li hemm spirtu ta' intolleranza għall-ħsebijiet, xewqat u għall- għanjiet ta' ħaddieħor.

Għaliex qed jiġri hekk, Mr Speaker?

Ħafna drabi jiġri hekk għaliex bniedem li jkun nieqes mill-kumditajiet, ikun qed ibati u jkun iktar konċentrat biex jaqla' l-għajxien tiegħu.

Hawn nista' nagħmel differenza bħalma għamel dak il-kittieb li kiteb fuq ir- revoluzzjoni industrijali u ta' żmien ta' qabel, meta l-bniedem kien iktar mehdi fuq l-għajxien tal-familja, fejn il-familja kienet iktar magħquda, il- ġenituri kienu iktar jikkoperaw ma' xulxin, fejn kienu jagħmlu ħilithom kollha biex ikunu ta' eżempju għall-uliedhom u fejn anke l-ulied kienu jgħinu lill-xulxin u juru rispett kbir lejn il-ġenituri tagħhom.

Għalkemm dawn il-familji kienu jgħixu fit-tbatija - għalhekk kien hemm il- bżonn li l-familji jkunu iktar magħquda biex jaċċertaw l-għajxin tal- familja - u f'dawk iż-żmenijiet lanqas kien hemm dawk l-influwenzi jew dik l-individwalita', pero' xorta kienu jaħdmu b'mod kollettiv fejn wieħed kien jgħin lill-ieħor.

Allura f'dawk iż-żmenijiet iktar kellhom rispett u kortesija lejn ħaddieħor u lejn xulxin għaliex kien hemm l-għaqda, l- eżempju u l-influwenzi t-tajba fuq il-familji.

Biż-żmien u bil-progress ma tistax tibqa' iżolat imma bilfors ikollok titħallt ma' nies oħra fejn allura jkun hemm influwenzi oħra.

Bil-progress li sar il-familja llum hija bbombarjata b'dawn il-ħafna influwenzi li għandna madwarna.

Il-progress huwa tajjeb imma jiddipendi kif tkun qed tużah u kif ukoll qed tħallih jinfluwenzak.

Tajjeb li jkollok il-liberta' imma ħafna drabi din iġġib magħha nuqqas ta' tolleranza u tonqos ħafna id-dinjita' tal-bniedem u b'hekk tasal għal nuqqas ta' rispett u għal iktar individwalita u egoiżmu u għalhekk inqas kortesija lejn xulxin.

Mr Speaker, proprju minħabba dawn ir-raġunijiet il-gvernijiet ta' kull pajjiż fejn id-demokrazija tirrenja jħossu iktar il-ħtieġa li jintroduċu liġijiet li jikkontrollaw u jimmodifikaw l-andament tal-ħajja, li d- drittijiet taċ-ċittadini jkunu mħarsa u li jekk wieħed jabbuża mil-liġijiet tal-pajjiż ikun hemm normi li għandhom jiġu applikati.

GĦalhekk naraw il- Pulizija, il-qrati u l-makkinarju ta' l-istat, biex jirregolaw l- azzjonijiet tal-bniedem u jaraw li almenu jkun hemm linja ta' kif wieħed jista' jopera, minkejja li tkun żdiedet l-individwalita' u allura jkun daħal ħafna l-egoiżmu jkun hemm nuqqas ta' rispett u kortesija lejn ħaddieħor.

GĦalhekk il-gvernijiet idaħħlu l-liġijiet tal-pajjiż sabiex jaraw li kulħadd jimxi fuqhom, pero' xorta waħda jkun hemm min jabbuża u mbagħad s'intendi jrid jitħaddem dan il-makkinarju.

Wieħed irid jiddiskuti t-tip ta' liġijiet li jridu jsiru u n-normi li huma aċċettati miċ-ċittadin, għaliex wara kollox fejn hemm id-demokrazija n-nies se jkollhom għażla bejn il-partiti u allura jkollhom valuri ta' x'jixtiequ jgħażlu.

Il-ħajja hija dinamika u dak li kien applikabbli l-bieraħ mhux neċessarjament ikun applikabbli llum, għalhekk isiru ħafna emendi tal-liġijiet għax il-liġi tipprova tinnormalizza s-sitwazzjoni tal-mument u tara l-andament tal-ħajja kif tkun, biex kemm jista' jkun il-liġijiet preventivi jikkontrollaw l- abbużi li wieħed jista' jagħmel.

Trid tara sa fejn tista' tittollera ċerti affarijiet.

Il-liġijiet qegħdin hemm biex jinnormalizzaw il-ħajja u għal min jabbuża minnhom hemm rimedji kemm fil-qrati u anke permezz tal-pulizija sabiex jaraw li ħadd ma jabbuża mill-ġentilezza ta' ħaddieħor.

Mr Speaker, hawnhekk qegħdin fil-Parlament u minbarra l-liġijiet li ngħaddu fuq relazzjonijiet bejn il-bnedmin, għandna liġijiet oħra li jikkontrollaw u jimmodifikaw l-andament tal-ħajja ekonomika, soċjali, edukattiva u kull attivita' umana li jagħmel il-bniedem sabiex joħolqu pattern ta' kif il-leġislatur u aħna fil-Parlament naraw li ċ-ċittadini Maltin għandhom jgħixu u jimxu fir-relazzjoni ma' xulxin.

Bl-istess mod, anke aħna f'dan il-Parlament, għalkemm nagħmlu l-liġijiet għall-pajjiż għandna ċerti regoli li rridu nosservaw.

Diżgrazzjatament ikolli ngħid li r-regoli li għandna huma daqsxejn antiki, l-aħħar li ġew riveduti kien fl- 1976, pero' jekk ir-regolamenti li għandna aħna ma jaqduniex fil-bżonnijiet tagħna nistgħu nduru fuq Erskine May.

Jien nemmen li issa wasal iż-żmien li naġġornaw dawn ir-regolamenti u naraw x'inhuma l-bżonnijiet tal-lum, għaliex aħna qegħdin f'pożizzjoni li ninfluwenzaw lill-pubbliku Malti bl- eżempju u bl-aġir tagħna skond il-mod kif noperaw.

U dan nistgħu nagħmluh jew permezz ta' l-uffiċċju ta' Mr Speaker, li jieħu l-inkarigu biex dawn jiġu updated jew inkella permezz ta' kumitat tal-Kamra stess fejn nagħmlu updating tar-regolamenti tagħna.

Dawn issa ilhom kważi 18-il sena u nemmen li wasal iż-żmien li jsir dan l-updating.

Qed ngħid hekk għaliex dan l- aħħar kellna ħafna kwestjonijiet f'dan il-Parlament u nħasset il-ħtieġa li stazzjon tat-televiżjoni jiġi hawnhekk biex jara l-membri deħlin fil- Parlament għaliex issejjaħ quorum.

Mr Speaker, anke fuq il-quorum hemm dik li tissejjaħ kortesija.

Ir- regolamenti jgħidu li jekk m'hemmx quorum allura għandu jissejjaħ l- iSpeaker u hemm dik il-proċedura tas-soltu fejn jekk ma jinġabarx in-numru stabbilit il-Kamra tiġi aġġornata.

Veru li jekk jissejjaħ quorum għal seduta regolari għandna nkunu kollha hawnhekk, imma kulħadd irid japprezza ukoll li l-ministri u s-Segretarji Parlamentri għandhom ix-xogħol tagħhom.

Qed niltaqgħu fil-għodu u fil-għaxija u ċertu xogħol bilfors irid isir.

Jekk ikun hemm liġi li qegħda f'Kumitat u inti ma tistax tieħu sehem fiha, jew tkun diġa' tkellimt u allura l-preżenza tiegħek ma tinħassx ħafna, matul dak l-istess ħin tista' tagħmel xogħol ieħor nazzjonali u għall-ġid ta' Malta.

B'daqshekk ma jidhirlix li tkun qed tonqos bħalma ingħatat l- impressjoni li qed nagħmlu.

Mr Speaker, jidhirli li bħala sinjal ta' kortesija, irrispettivament minn dak li jgħidu r-regolamenti, għandna nġibu ruħna b'tali mod li nirrispettaw l-opinjonijiet ta' xulxin.

Per eżempju, jien naraha daqsxejn stramba li wieħed isejjaħ quorum fil-question time.

L-Oppożizzjoni għandha interess li tistaqsi d-domandi, li għandha l-okkażjoni ideali li tgħarbel il-ħidma governattiva u lill-ministri u hekk tiċċekkja kemm għandhom kmand fuq id- dipartiment.

Barra minn hekk, hawnhekk ikun hawn il-ministri u s- segretarji parlamentari biex jirrispondu l-mistoqsijiet li jsirulhom u min jagħmel il-mistoqsija lanqas biss ikollu d-diċenza li jkun preżenti ħalli jagħmel id-domanda personalment li jkun għamel bil-kitba.

Għalhekk nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jkun hemm Membru wieħed biss li jistaqsi u jipprova jagħmel il-mistoqsijiet supplimentari.

Dan mhux biss huwa nuqqas ta' kortesija imma huwa wkoll nuqqas ta' diċenza kbira għax wieħed l-ewwel juri interess li jistaqsi domanda imbagħad ma jkollux interess għall-mod kif il-Ministru jirrispondih meta jista' wkoll jelabora fuq dik id-domanda partikolari.

L-istess ħaġa nista' ngħid għal matul is-seduta.

Per eżempju, waqt il- Kumitat ta' diversi abbozzi ta' liġijiet dwar il-finanzi ħafna drabi l- Kumitat kien jispiċċa bi tlieta min-nies - l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u l-Ministru tal-Finanzi u s-Segretarju Parlamentari dwar il-finanzi għan-naħa tal-Gvern.

Jien nixtieq li nagħmlu updating tar-regolamenti biex nieħdu into consideration is-select committees.

Milli nista' nifhem aħna nosservaw ir-regoli li għandna pero' mhux l-ispirtu tar-regolamenti.

Jien naħseb li qed nonqsu wkoll min-naħa tal-kortesija u tar-rispett lejn xulxin.

Jien nemmen li la l-poplu Malti u lanqas aħna - u aħna aktar u aktar għax aħna qegħdin f'pożizzjoni li nistgħu ninfluwenzaw lill-poplu Malti - m'għandna bżonn tal-liġijiet jew tar-regolamenti biex nuru kortesija u rispett lejn xulxin.

Aħna qegħdin hawnhekk biex nagħtu eżempju tajjeb ta' x'inhu rispett lejn xulxin.

Allaħares f'dan il-Parlament, fi ħdan il- familja u fid-dinja kulħadd jaqbel ma' xulxin għax inkella l-ħajja tkun monotona, jiġifieri kultant huwa tajjeb li ma naqblux.

Id-diversita' ta' l- opinjonijiet hija sabiħa u dak li hu interessanti hawnhekk.

Billi aħna ma naqblux ma jfissirx li aħna għedewwa, li aħna se niġġieldu anzi ma naqblux għax inkunu qed infittxu ideat aħjar biex nagħtu riżultat aktar pożittiv.

Għalhekk huwa importanti li nuru ċerta kortesija u rispett lejn l-opinjoni ta' ħaddieħor.

Jien nemmen li m'hemmx għalfejn ikollna liġijiet u regolamenti biex nuru din il-kortesija lejn xulxin, biex nuru rispett lejn l-ideat ta' xulxin.

Meta ma naqblux ma' l-ideat ta' ħaddieħor, allura nopponu b'mod kostruttiv.

Dak huwa r-rispett u din hija l-kortesija, Mr Speaker, u b'dawn l-affarijiet nistgħu nwessgħu l-kumplament ta' l- attivita' fil-ħajja Maltija.

Jekk inħarsu lejn is-sewqan insibu li m'hemmx kortesija.

Ħafna drabi char-a-bancs meta jiġu biex jieqfu fuq l-istage, jieqfu f'nofs tat-triq u jżommu queue sħiħ ta' karozzi warajhom u naturalment dawn jiddejqu jistennew iktar u iktar jekk tkun qed tistenna fix-xemx.

Dan jiġri għax ma jkunx daħal fl-istage fejn suppost - kultant ikollhom raġun ukoll ghax ikun hemm xi karozza pparkjata ma' l-istess stage u allura ma jkunux jistgħu jidħlu - u jħalli spazju għal ħaddieħor biex jgħaddi.

Dan huwa kollu nuqqas ta' rispett għad-drittijiet ta' ħaddieħor.

Dawn huma affarijiet li żgur m'għandniex ngħaddu minnhom.

Għandna bżonn noħolqu kultura ta' kortesija u ta' rispett lejn xulxin u għandna bżonn negħlbu l-egoiżmu u l- influwenzi moderni li qed joħolqu din l-individwalita'.

Hemm bżonn li noħolqu din il-kultura għall-ġid tal-ħajja Maltija.

Ġieli jiġri wkoll li jkun hemm min ikun irid jaqsam fuq iż-zebra crossing u ssib li l-ebda karozza ma tieqaf.

Fil-fatt ħafna sewwieqa jibqgħu għaddejjin la ma jkunx hemm it-traffic lights, pero' xorta jibqa' l-fatt li għandu jkun hemm il- kortesija u s-sewwieqa jieqfu għal dawk li jkunu jridu jaqsmu t-triq fuq iż-żebra crossing.

Hawn ħafna jaħsbu li għat-traffic lights biss jiefqu għax dak biss qed jirregola lis-sewwieqa.

Kultant ikun hemm tfal li jipprovaw jaqsmu fuq iż-żebra crossing u dawn ikunu qed jissugraw li jaqgħilhom daqqa ta' karozza.

Mr Speaker, importanti li din il-kultura ta' kortesija u rispett lejn xulxin indaħħluha u nwettquha fil-ħajja kollha Maltija.

Fis-sajf kulħadd iħalli t-twieqi miftuħa għax is-sħana li tagħmel Malta hija tremenda - anke f'dan il-Parlament għax minkejja li hawn kullimkien miftuħ xorta waħda għandna bżonn fannijiet, air-conditioning għas-sħana li hawn.

Imma b'daqshekk m'għandniex inkunu ntolleranti.

Importanti allura li anke fil- kumplament tal-poplu Malti, dan ir-rispett lejn ħaddieħor għandna nuruh fis- sajf ukoll meta kulħadd ikun bit-twieqi miftuħin u mhux issib min jixgħel ir-radio full on. Fis-sajf naraw li ħafna anzjani jieħdu gost bil-qegħda ħdejn il-bieb ta' barra jew fuq l-għatba tal-bieb għaż-żiffa, pero' bis- sewqan frenat għaddej fit-toroq, jew b'dawk it-tfal li ssib kultant jilagħabu l-football, ma jħalluhomx bi' kwiethom.

Jiġifieri dawn huma affarijiet li aħna nistgħu ntejbu biex il-bniedem individwali li jkun qed igawdi u jsegwi l-interessi tiegħu ma nweġġgħuħx u naqqsulu d-drittijiet tiegħu.

Għalkemm din hija importanti, xorta' għadna ma lħaqnihiex.

Importanti anke fid-dipartiment tal-gvern fejn tiltaqa' ma' ħafna stejjer, bħal per eżempju, tmur għal xi ħaġa u jħalluk tistenna għal xejn b'xejn, u mbagħad meta l-impjegat ifettilu jiġi jaqdik jgħidlek li l- uffiċjal li trid qiegħed fejn il-ministru u jitolbok tistenna ftit ieħor u jerġgħu iħalluk tistenna hemmhekk nofs ta' nhar bla ma lanqas tilħaq tkellmu.

Inkella jsibulek skuża oħra li l-uffiċjal qiegħed ħdejn il- prinċipal jew għandu xi laqgħa.

Dawn huma affarijiet li m'għandhomx isiru.

Qed nonqsu serjament mir-rispett lejn xulxin.

Dalgħodu stess kelli każ fejn wieħed beda jċempel u wara li għaddewh minn telephone għall-ieħor, qalulu li l-persuna li jrid ġie transferred x'imkien ieħor biex imbagħad wara rriżulta li ma kien veru xejn.

Mr Speaker, importanti li naraw kif nistgħu negħlbu l-arroganza tan-nies li qed jiġu nfluwenzat minn media moderna, kotba, televiżjoni, films, cinema fejn kultant l-arroganza, l-vjolenza u l-impożizzjoni jiġu glorifikati.

Aħna bħala pajjiż żgħir, għandna interess li noħolqu kultura ta' kortesija u rispett.

Biex ngħixu ħajja fil-paċi għandna ngħarfu nirrispettaw id-drittijiet u l-opinjonijiet ta' ħaddieħor.

B'hekk mhux biss nistgħu nagħmlu ħafna ġid imma nevitaw wkoll ħafna ħela taż-żmien.

Jekk bniedem jonqosni mid-drittijiet nipprova napplika l-liġijiet, u għalhekk hemm l-avukati li nimmaġina li jieħdu ġost li jkollhom ix-xogħol ta' dawn il-problemi.

Bħala pajjiż u bħala ċittadini kemm qed naħlu ħin biex infittxu d-drittijiet tagħna?

Mentri kieku aħna għandna kultura ta' kortesija u ta' rispett lejn xulxin kieku aħna negħlbu ħafna problemi u niffrankaw il-ħin moħli f'litigazzjoni.

Biex noħolqu din il-kultura ta' kortesija u rispett lejn xulxin għandna naraw li l-familja hi maqgħuda.

Illum hawn ħafna nfluwenzi, kif għidt fil- bidu, fuq il-familja.

Hemm każijiet koroh - kont se ngħid ħafna drabi, imma mhux il-każ - għalkemm għadna ma lħaqniex il-livell ta' barra u Allaħares nilħquh.

Imma għal hemm mexjin.

GĦalkemm aħna iżola żgħira xorta nikkommunikaw ma' pajjiżi oħra għaliex aħna għandna l-mezzi kollha biex inkunu nafu x'qed isir f'postijiet oħra.

Qed isiru bombardamenti fuq il-familja; per eżempju, il-ġenituri li suppost li huma l-benniena ta' l- edukazzjoni ta' wliedhom, mhux qed jgħallmuhom kif suppost.

M'hijiex qed tinħoloq dik il-kultura ta' kortesija, l-idea tar-rispett, anzi ħafna drabi jkunu l-ġenituri stess li jħeġġu lil uliedhom biex jaraw li dejjem tgħaddi tagħhom, li jibqgħu jinsistu fuq il-punt tagħhom u ma jċedux.

Dan mhux il- mod kif l-ġenituri jgħallmu l-edukazzjoni.

Hu meħtieġ li nagħmlu evalwazzjoni ta' ħajja moderna.

Naraw kif dawn l- influwenzi li qed jiġu permezz tat-television, tal-films u tal-kotba, ma nħalluhomx jippenetraw il-ġilda tagħna.

Importanti anke li fl-iskejjel tagħna jkollna għalliema mhux biss li jgħallmu liż-żgħażagħ tagħna jaqraw u jiktbu u jgħallmuhom suġġetti sabiex ikunu jistgħu jgħaddu mill-eżamijiet, imma huwa importanti aktar li liż-żgħażagħ jgħallmuhom kif ikollhom valuri sodi u sħaħ sabiex ikunu kapaċi jgħixu ma' nies oħra.

Il-ħajja għalhekk hija sabiħa.

Il-ħajja hija sabiħa għaliex bniedem huwa f'pożizzjoni li jagħraf jgħix ma għajru.

U biex wieħed jagħraf jgħix ma' għajru jrid bilfors jirrispetta l-ideat u d-drittijiet tiegħu u mhux neċessarjament għaliex hemm il-liġijiet.

Jien nemmen li bniedem nobbli fil-qalb, il- bniedem li għandu valuri sodi u sħaħ, ma joqgħodx jistenna li ssir liġi biex jimxi fuqha imma jopera minn qalbu għaliex qalbu tkun imrawwma biex jirrispetta l-opinjoni ta' kulħadd.

B'dan il-mod, Mr Speaker, aħna nagħrfu nimxu 'l quddiem Rigward it- teachers inkompli ngħid li qabel dawn kienu jieħdu t-taħriġ tagħhom mit- Training College fejn hemmhekk kull għalliem u għalliema kienu jissawru għall-mod mhux biss kif jedukaw akkademikament liż-żgħażagħ li jkollhom quddiemhom imma kienu jissawru wkoll għall-mod kif jikkreaw ċittadini futuri għall-pajjiż.

Sfortunatment dawn il-kulleġġi tat-taħriġ ta' l- għalliema spiċċaw u llum l-għalliema kollha qed joħorġu mill-Universita'.

Veru li qed jitgħallmu ħafna pedagoġija u psikoloġija biex jikkontrollaw u jkunu kapaċi jmexxu lit-tfal afdati f'idejhom, imma x'differenza hemm li tmur ftit sigħat kuljum għal li tagħmel sentejn sħaħ f'kulleġġ fejn il-ħin kollu tkun qed tispeċjalizza għall-mod kif trawwem u tgħallem!

Aħna rridu li jkollna għalliema li jkunu kapaċi jgħallmu lill-uliedna mill-aspett akkademiku imma rridu aktar u napprezzaw aktar lil dawk l-għalliema li jkunu kapaċi jrawmu lill-uliedna b'ċerti sentimenti sbiħ u nobbli li kapaċi jirrispettaw, juru kortesija u jkunu ta' għajnuna sabiex ikunu verament ċittadini tajbin li jagħmlu unur lil pajjiżna.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Ġimgħa 22 ta' Lulju, 1994 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fn'12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

DINGLI - DWAL PUBBLIĊI FIL-PLAYGROUND

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jitpoġġew dwal pubbliċi fil-playground ta' Ħad Dingli għax bħalissa huwa fid-dlam u minbarra li minħabba f'hekk ma jistax jitgawdu sewwa, id- dlam qiegħed jagħti lok għall-abbużi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lill-Korporazzjoni Enemalta.

DINGLI - DAWL FIL-QASAM TAD-DJAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jiddawwlu l-inħawi tal-Qasam tad-Djar f'Ħad Dingli li hemm wara Triq Għar Mirdum għax minħabba d-dlam ir-residenti qed jintlaqtu ħażin, anke b'każi ta' serq mid-djar tagħhom?

ONOR.

DINGLI - DAWL FI TRIQ IL-KBIRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata l-bozza maqtugħa li hemm maż-zebra crossing fi Triq il-Kbira, f'Ħad Dingli quddiem Sqaq il-Museum, post li minnu jaqsmu ħafna tfal?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ittieħdet azzjoni biex titranġa l-bozza li kien hemm maqtugħa mal-pedestrian crossing fi Triq il-Kbira Dingli quddiem Sqaq il-Mużew.

SPTARIJIET/ĊENTRI TAS-SAĦĦA - WHEELCHAIRS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' wheelchairs li għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom l-isptarijiet u ċentri tas-Saħħa?

Kemm minn dawn qed jintużaw għas-servizz taċ-ċittadin fid-djar privati fuq bażi regolari?

Kemm hemm talbiet pendenti miċ-ċittadin pazjenti li għandhom bżonn l-użu ta' dawn il-wheelchairs?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' 'wheelchairs' fi Sptarijiet u Ċentri tas-Saħħa fil-21 ta' Lulju 1994 kien kif ġej:

Sptar San Luqa 122 Sptar t'Għawdex 33 Sptar Boffa 15 Sptar Monte Carmeli 33 Ċentri tas-Saħħa 7

In-numru ta' 'wheelchairs' li huma mislufa liċ-ċittadini privati kienu kif ġej:

Malta 651 Ghawdex 126

In-numru ta' talbiet pendenti kienu:

Malta 50 Ghawdex Xejn

ĦSARAT FIR-RABA KAWŻA TA' ŻBROFF TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu f'numru l-bdiewa li rrapportaw lid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura ħsarat fuq l-uċuħ tagħhom kawża ta' żbroff ta' drenaġġ?

Mil-liema lokalitajiet ta' Malta u Għawdex waslu dawn ir-rapporti?

Billi wħud mill-bdiewa llum qed jipprovaw jintroduċi sistema ta' Bijodiversita' sabiex inaqqsu d-dannu ekoloġiku li jistgħu jikkawżaw is- sustanzi u mediċini artifiċjali, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra, x'livell ta' ħsara jikkawża d-drenaġġ għal din is-sistema?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Din is-sena kien hemm 17 l-ilment minn bdiewa li rrapurtaw lid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura, hsarat fuq l-ucuh taghhom kawza ta' zbroff ta' dranagg.

Il-bdiewa kollha kienu mill-inhawi ta':

Hajb il-Wied - Zejtun; Qammiegh - Mellieha; Salina/Kennedy Grove Area; Manikata; Tal-Hofra - Burmarrad; Il-Wilga - Mgarr; Ghajnsielem - Ghawdex.

Ma narax rilevanza bejn il-Biodiversita', l-Integrated Pest Management u l-izbroff tad-dranagg.

RABAT - ĊIMITERJU SANTA MARGERITA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19709, Seduta Nru. 287, jista' l-Ministru jara li ċ-Ċimiterju tar-Rabat jinfetaħ kuljum immedjatament għaliex din hija x-xewqa tal-poplu Rabti kollu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-sistema ta' amministrazzjoni taċ-Ċimiterji kollha tal-Gvern f'Malta u Għawdex qed tiġi riveduta.

Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ikun jista' jiġi kkonsidrat f'dan il-kuntest.

RABAT - PROVVITA TA' L-ILMA F'GĦAR BARKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi il-mistoqsija parlamentari numru 20097?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SETTUR TAL-BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'referenza għar-rapport ta' l-istudent Leonard Mizzi dwar il- falliment li se jkollu settur tal-Biedja u Sajd permezz ta' l-isħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- kontro proposti uffiċjali u tekniċi għal dan ir-rapport?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ir-rapport ta' Leonard Mizzi mhux xi rapport ufficjali jew xi posizzjoni ta' xi settur tal-produtturi izda huaw tezi teoretika ta 'x'jahseb l-awtur jekk il-CAP tigi applikata f'Malta.

Ir- rapport huwa analasi statika u mhux dinamika.

Il-CAP tal-Unjoni Ewropea hija politika dinamika li qed tinbidel u tigi riformata kontinwament.

Ghalhekk ma jista' jkun hemm ebda kontro proposti ufficjali.

RABAT: ĊIMITERJU SANTA MARGHERITA - KADAVRI NIEQSA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19710 dwar kadavri nieqsa miċ-Ċimiterju tar-Rabat "Santa Margerita"?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li r-rapporti msemmija fil- Mistoqsija oriġinali, ġew mistħarġa u rriżultaw li huma infondati.

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - KAŻ TA' GANNI CASSAR

L-ONOR.

VINCENT MORAN staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li Ganni Cassar pazjent ta' 92 sena fil-Ward 7/8 f'St. Vincent de Paule nhar l-Erbgħa 13 ta' Lulju, 1994 ġie riferut fl-isptar San Luqa, fejn jinstab illum fl-MS1 u nstab li qiegħed ibati minn żewġ kustilji miksura u "subcutaneous emphystema".

Jista' l-Ministru jgħid jekk bil-kondizzjoni ta' dan il-pazjent kienx informat is-superintendent mediku ta' St Vincent de Paule?

Jidhirlu l- Ministru li f'każ bħal dan fejn il-pazjent instab li l-kustilji miksura taqbulu l-pulmun u sofra feriti gravi u serji ħafna tant li l-familjari tal- pazjent sabuh b'sidru u wiċċu minfuħ u sfigurat u jokrob bl-uġigħ, u s- superintendent kellu jkun informat mill-istaff tas-sala?

Jidhirlu l-Ministru li għandu jagħmel inkjesta mill-aktar fis fuq dan il- każ u jpoġġi r-rapport tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qiegħed isir stħarriġ dwar il-każ imsemmi mill- Onor. Membru u tweġiba tingħata aktar 'il quddiem.

QORMI - PERMESSI GĦALL-BINI F'WIED IĊ-ĊAWSLI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19887, jista' l-Ministru jispjega kif inħareġ il-permess għal bini f'Wied tant sabiħ bħal taċ- Ċawsli?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li il-permess kien inħareġ peress li jinsab eżatt maġemb bini eżistenti (adjacent dwelling).

Il-bini propost hu ta' basement u żewġ maisonettes fuqu.

AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT PUBBLIKU - ATTIVITA' B'RISQ IL-COMMUNITY CHEST FUND

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Skond ma' ntqal f'sezzjoni ta' l-iStampa lokali, x'inhi r-raġuni li l-Awtorita' tat-Trasport Pubbliku laqgħet protesta ta' operatur lokali biex attivita' li kellha ssir b'risq il- Community Chest Fund ġiet miżmuma mill-istess Awtorita'?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku ma żammitx milli ssir l-attivita' b'risq il-Community Chest Fund.

Il-liġi ma tippermettiex li jsiru vjaġġi bil-baħar minn vapuri ta' reġistrazzjoni barranija fl-ibħra interni Maltin.

KALKARA - TINDIF TA' ĠNIEN

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jagħti struzzjonijiet sabiex il-ġnien żgħir li hemm inti u dieħel il-Kalkara bejn iż-żewġ mini jitnaddaf kif ukoll jitwaħħlu xi bozoz fl- istess area bejn Triq ix-Xatt u l-mina l-antika?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dwar id-dawl bejn Triq ix-Xatt u l-Mina l- Antika tal-Kalkara għaddejt it-talba lill-Korporazzjoni Enemalta.

Dwar it-tindif tal-ġnien billi dan hu responsabbilta' tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-Mistoqsija lill- Ministru konċernat.

TELEMALTA - APPLIKAZZJONIJIET AT/278/93 U AT/3211/94

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazz- joni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid meta l-applikazzjoni AT/278/93 f'Santa Lucia u AT/3211/94 f'Ħaż Żabbar se jkunu moqdija?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li l-applikazzjoni bir-referenza numru AT/278/93 kienet ipproċessata fil-5 ta' Lulju 1994.

Is-servizz mistenni jingħata fi żmien qasir.

Is-servizz tat-telefon lil applikant bin-numru ta' l-applikazzjoni AT/3211/94 mistenni li jingħata sa l-aħħar ta' Ottubru, 1994.

DELIMARA - TURBINI WIEQFA FIL-POWER STATION

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Il- Ministru hu f'pożizzjoni li jagħmel stqarrija dwar it-turbini li hemm wieqfa fil-Power Station ta' Delimara?

X'inhi r-raġuni li fitters li normali jagħmlu xogħol fuq it-turbini qed jiġu mwarrba li jagħmlu x-xogħol u x-xogħol qed isir min inġiniera lokali u barranin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li għalkemm ix-xogħol qed isir taħt superviżjoni ta' esperti mill-manifattur tat-turbini, dan ix- xogħol qed isir minn engineer u fitters ta' l-Enemalta.

Fitter wieħed barrani li kien hawn fuq xogħol ieħor qed jgħin ukoll.

Trainees ukoll huma assenjati fuq dan il-proġett.

ELEMALTA - APPLIKAZZJONI AT/8434/92

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li Mario Duca (AT/8434/92) jingħata s-servizz tat-telephone?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li l-applikazzjoni bir-referenza AT/8434/92 kienet ipproċessata fil-5 ta' Lulju 1994.

Is-servizz mistenni li jingħata fi żmien qasir.

TA' L-IBRAĠĠ - QLUGH TA' TOROQ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi r-raġuni li anqas minn xaħrejn wara li triqat f'Ta' l-Ibraġġ, ħdejn il- Halland Hotel kif ukoll f'Victoria Gardens inqalgħu għal ġimgħat sħaħ sakemm għaddew kanen ġodda ta' l-ilma dawn it-triqat reġgħu inqalgħu biex jerġgħu jitqiegħdu xi kanen ġodda?

Jaf il-Ministru li kemm ilhom li nqalgħu dawn it-triqat mhuwiex isir ġbir regolari ta' skart ġewwa Victoria Gardens?

Ma jistgħux jiġu pprovduti skips bħala rimedju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rigward l-ewwel parti tal-Mistoqsija tlabt li din il-materja tkun investigata.

Dwar it-tieni parti, is-Segretarjat għall-Ambjent ma wasallu ebda ilment mir-residenti ta' l-akkwati dwar nuqqas ta' ġbir ta' skart.

B'danakollu qed isir kull sforz biex fejn minħabba inaċessibilita' t-triq għall-R.C.V.s jirriżulta l-inkonvenjent, dan jiġi minimizzat kemm jista' jkun.

Għar-rigward ta' l-użu ta' l-iskips nixtieq nagħmel referenza għat- tweġiba mogħtija għal Mistoqsija Numru 20093.

GŻIRA - ĦSARAT FL-APPARAT ELETTRIKU DOMESTIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti tweġiba speċifika dwar l-ilment ta' diversi residenti fil- Gżira in konnessjoni ma' ħsarat li ġarrbu fl-apparat elettriku domestiku xi żmien ilu - dan kif imfisser fil-mistoqsijiet parlamentari numri 19747 u 20393?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - TQEGĦID TA' BOMBI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Fiex waslu l-investigazzjonijiet tal-pulizija dwar it-tqegħid ta' bombi li kien hemm dan l-aħħar ma' l-għassa u mal-kiosk tal-pulizija fil-Belt?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Pulizija għadha għaddejja bl-istħarriġ tagħha dwar dawn il-każi.

UNJONI EWROPEA - SĦUBIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti dettalji dwar il-pjan ta' azzjoni għad-dħul ta' Malta fl- Unjoni Ewropea li dwaru ġew żvelati dettalji fil-ġurnal Nazzjonalista "In- Nazzjon Tagħna" tas-Sibt 16 ta' Lulju, 1994?

Il-Ministeri ingħataw xi time frame biex fih ilestu ħidmiethom?

Il-Gvern kemm qed jimmira li jħarreġ civil servants f'istituzzjonijiet Ewropej sa l-1987?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Pjan ta' azzjoni għad-dħul ta' Malta fl- Unjoni Ewropea li għamel referenza għalih l-Onorevoli Interpellant jikkonsisti f'eżerċizzju sabiex il-Ministeri kollha jeżaminaw, permezz ta' gruppi mwaqqfa apposta, l-"acquis communautaire" u l-aspetti kollha li għandhom relevanza fil-kontest tal-adesjoni ta' pajjiż f'Unjoni Ewropea, u sabiex jaraw il-pożizzjoni preżenti f'Malta kif tipparaguna ruħha ma' dik ta' l-Unjoni.

B'hekk jaslu biex jistabbilixxu d-differenzi kollha eżistenti u jiddeterminaw dak li hu meħtieġ, inkluż il-perijodu neċessarju, sabiex Malta tkun tista' tiġi konformi kull fejn ikun il-każ.

Dan l- eżerċizzju huwa mportanti ħafna fil-kontest tat-tħejjija għan-negozjati għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u tal-pożizzjoni tal-Gvern għal waqt l-istess negozjati.

Il-Ministeri kollha jridu jlestu dan l-eżercizzju fix-xhur li ġejjin.

Nifhem li r-referenza fit-tielet parti tad-domanda tal-Onorevoli Interpellant hija għall "1997" u mhux il-"1987".

Il-Gvern fi ħsiebu jibgħat numru ta' civil servants għal taħriġ f'istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, u b'mod partikolari fil-Kummissjoni Ewropea, kull sena.

In-numru eżatt li jintbagħat kull sena jiddependi minn kemm il-Gvern jingħata allokazzjonijiet fis-setturi li huwa jkun irid jibgħat nies fihom u wkoll minn kemm jintagħżlu civil servants kull sena minn fost dawk li japplikaw biex imorru għal dan it-taħriġ.

Għadhom kemm intagħżlu għaxar civil servants sabiex imorru għal perijodu ta' taħriġ fil-Kummissjoni Ewropea u huwa mistenni li wħud minn dawn jibdew imorru anke matul din is-sena.

BRUSSELS - AMBAXXATA MALTIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lista tal- personnel li bħalissa qegħdin iservu fl-Ambaxxata Maltija fi Brussels?

X'kariga għandha kull persuna u kemm ilha sservi f'din l-Ambaxxata?

Waqt is-Summit ta' Corfu min kienu l-uffiċjali tal-Gvern Malti li segwew is-Summit minn Corfu nnifsu?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Fid-data li ghamilli l-mistoqsija l-Onorevoli Interpellant, dawn in-nies kienu qed jaghtu servizz fl-Ambaxxata maltija gewwa Brussels:

Ambaxxatur - Dr. John Vassallo (mit-18 Jannar 1993)

Kunsillier - Dr. Ivan Fsadni (mill-1 ta` Lulju 1994) (Counsellor)

L-Ewwel Segretarju - Sur Charles Inguanez (mit-3 ta` Jannar 1990) (First Secretary)

Tielet Segretarju - Sur Simon Pullicino (mill-1 ta`Lulju 1994) (Third Secretary)

F`Settembru 1994, se tintbaghat ukoll is-Sinjorina Therese Cutajar li hija l-ewwel Segretarja (First Secretary)

L-Ambaxxata thaddem ukoll sitt persuni ohra biex jaghmlu xoghol ancillari bhal ricerka, xoghol segretarjali, xoghol ta` messaggier u tindif.

Is-`Summit` ta` l-Unjoni Ewropea f`Corfu kien segwit fuq il-post mill- Ambaxxatur u mill-Ewwel Segretarju, s-Sur Charles Inguanez.

WIED IL-GĦAJN - ASFALTAR TA' TRIQ L-ISKAL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazz-joni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari oħra tiegħi fejn ġejt aċċertat li l-parti ta' Triq l-Iskal, Wied il-Għajn li għadha ma ġietx asfaltata kienet se ssir, jista' l- Ministru ġentilment jgħid meta huma maħsub li din il-parti żgħira tat-triq issir ladarba ħafna mix-xogħol fuq toroq fil-viċinanzi issa tlesta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Bħalma spjegajt fit-tweġiba għall-mistoqsija numru 19840 u għall-mistoqsija numru 20505, fi Triq l-Iskal, M'Scala għad hemm parti minnha li mhux asfaltata.

Il-ħsieb tad-Dipartiment tat-Toroq huwa li din il-parti tiġi livellata biex wara t-tarmac jingħata fit-triq kollha sħiħa.

Bħalma wkoll għidt f'risposti oħra d-Dipartiment tat-Toroq qed isibha diffiċli biex isib kuntratturi oħra li jistgħu jagħmlu dan ix-xogħol tat- toroq.

Tajjeb li jingħad li mill-1 ta' Jannar sal-lum f'Wied il-Għjan ngħata t- tarmac f'dawn is-sittax-il triq:Triq il-Btieti, Triq il-Magħluq, triq Apap Bologna, Triq in-Nadur, triq il-Gemmugħa, Triq Pesci, Triq il-Gross, triq il-Ħabberxa, triq il-Ħortan, Triq Salvu Buhagiar, Triq il-Qrempuċ, Triq il- Friefet, Triq P/O Triq il-Gross, N/S in triq il-Gross, Triq tas-Swejda u triq il-Buttuniera.

MALTA U TUNEZIJA - TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Dwar il-kwestjoni bejn Malta u t-Tuneżija fuq it- tħaffir għaż-żejt mit-Tuneżija f'baħar li Malta tikkonsidra li għandha sehem minnu, kien hemm xi żblokk fil-kwestjoni li qamet?

Saru xi kuntatti bejn iż-żewġ naħat min mindu inti għamilt l-istqarrija fil-Parlament dwar il-kwestjoni?

X'inhi l-qagħda llum?

Malta rrapportat il-każ lill-Ġnus Maqgħuda biex iżomm lil din l- organizzazzjoni informata fil-każ li t-Tuneżija terġa' tittanta tħaffir u ma taċċettax li tmur fil-Qorti Internazzjonali ta' The Hague?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: F`dan l-istadju ma ghandi xejn xi nzid fuq dan is- suggett mad-dikjarazzjoni li ghamilt fil-kamra fl-20 ta` Gunju.

MALTA U TUNEŻIJA - TĦAFFIR TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Il-kwestjoni li nibtet bejn Malta u t-Tuneżija dwar it-tħaffir taż- żejt, kif affettwat ir-relazzjonijiet bilaterali?

Per eżempju fiex waslet it-talba ta' Malta mal-Gvern Tuneżin biex jiġu mħallsa lura dawk in-nies ta' dixxendenza Maltija li tteħditilhom il-proprjeta' u l-ġid kollu tagħhom mill-Gvern ta' Burgiba wara li t-Tuneżija ħadet l-Indipendenza minn Franza?

Kemm hemm Maltin jew nies ta' dixxendenza Maltija affettwati minn din it- talba?

Kemm hu l-ammont involut?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Hija haga naturali illi l-problema li ghandna mat- Tunezija hija mportanti bizzejjed li tiehu prijorita fuq aspetti ohra li ahna normalment nittrattaw mat-Tunezija.

Il-problema dwar il-proprjeta fit-Tunezija ta` cittadini Maltin dejjem kienet u ghadha wahda fejn il-flus li jistghu jingabru wara l-bejh ta` dawn l-assi mhux permess li jigu trasferiti barra mit-Tunezija.

Mhux facli li wiehed jasal ghas-somma globali li jirraprezentaw dawn l-assi imma nista nghid illi hemm 7 kazi rregistrati mal-Ministru ta` l-Affarijiet Barranin.

BENGĦAJSA - PROVVISTA TA' ELETTRIKU FI TRIQ IL-KUNĊIZZJONI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-ordni li tajt int biex l-provvista ta' l- elettriku fi Triq Kunċizzjoni, f'Bengħajsa tiġi rinforzata permezz ta' estensjoni ġdida miċ-Ċentru tad-Distribuzzjoni tal-Free Port?

Dan jirrikjedi ħafna xogħol?

Jekk iva, se jsir mill-ħaddiema ta' Enemalta, jew se toħroġ offerta għal kuntratturi?

Jekk iva, meta se toħroġ din l- offerta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WIED IX-XOQQA - AĊĊESS GĦALL-BAJJA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 18284, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-element ta' periklu li jeżisti biex il-bajja popolari ta' Wied ix-Xoqqa terġa' tinfetaħ għall-pubbliku?

Ma jistax isir aċċess minn naħa oħra bogħod mit-tankijiet tal-gass u tiġi nforzata ordni ta' "no smoking" biex il-poplu taż-Żurrieq u Birżebbuġia jibqa' jgawdi din il-bajja saħiħa?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: L-element ta' periklu huwa l-istess bħal ma jeżisti kull fejn hemm Terminal taż-żejt.

Is-suġġeriment li għamel l-Onor.

Membru ma jseħħx fil-prattika.

SPTARIJIET - SKRIVANI KAŻWALI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għall-mistoqisja parlamentari numru 20320, jista' l-Ministru jgħid meta kien sar dan l-eżami?

Kemm kienu qagħdu għalih?

Kemm kienu għaddew?

Ir-riżultat se jibqa' validu ladarba għadda ħafna żmien u dawk li għaddew ma daħlux?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 14719 dwar dan is-suġġett.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jara li l-pensjoni u benefiċċji oħra li huwa ntitolat għalihom Mr John Farrugia I.D. 583218 (M) qegħdin jingħataw, u kemm hu l- ammont?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Il-persuna li għaliha qed jirreferi l-Onor Interpellant qed tircievi Pensjoni taż-Żewg Terżi bir-rata ta' Lm36.20c5 fil-gimgħa.

Barra dan qed tieħu Bonus ta' Lm116 fis-sena kif wkoll Bonus Addizzjonali ta' Lm1.34 fil-ġimgħa.

SPTARIJIET - ĦLAS TA' ARRETRATI LILL-INFERMIERA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' l-ismijiet ta' dawk l- infermiera li mhux qed jibbenefikaw minn ħlas ta' arretrati, jiġifieri mill- 1991 sal-lum, u dawn għal xi raġuni jew oħra d-dipartiment għadu ma ħallashomx skond il-ftehim ma' l-Unions?

X'qed iżomm id-dipartiment milli jagħmel dan?

Jekk hemm xi ntopp, jista' l-Ministru jsemmi r-raġunijiet għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nifhem li l-Onor.

Membru qed jalludi għal dawk l- infermiera li kienu fuq 'leave' bla ħlas fit-tul - bħal fuq 'maternity leave' segwit bi 'special leave' fit-tul jew fuq studju - peress li l- infermiera l-oħra kollha (minbarra dawk 'casual' u 'part-time' li m'humiex intitolati għal ebda arretrati skond il-Ftehim imsemmi) kif ukoll dawk li kienu irriżenjaw u rtiraw diġa' tħallsu l-arretrati dovuti lilhom.

Għaldaqstant nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li l-passi neċessarji qed jittieħdu mit-Teżor biex l-arretrati ta' dawk l-infermiera li għadhom fuq 'leave' speċjali fit-tul jitħallsu mill-aktar fis possibli.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-OUT-PATIENTS

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Nixtieq inressaq għall-attenzjoni tal-Ministru li l-lifts tad- Dipartiment ta' l-Out-patients kienu reġgħu fil-fażi dormanti tagħhom u għalhekk kienu jinsabu weqfien għal ġranet sħaħ.

Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-ħsara u għaliex kien hemm dewmien fit-tul meta din il-ħsara setgħet ġiet irrimedjata aktar malajr u mingħajr skomdita' bejn il-marid u l-istaff?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-Isptar San Luqa hemm żewġ 'lifts' installati fid- Dipartiment ta' l-'Out-Patients' wieħed 'FIAM' u l-ieħor tal-'J.D Lifts Ltd'.

'FIAM' - Dan il-'lift' huwa ddisinjat sew u normalment jaħdem tajjeb, imma minħabba l-mod kif jiġi użat u l-ammont kbir ta' xogħol li jieħu, jieqaf għax tmurlu xi ħaġa mekkanika jew elettrika.

Normalment dawn il- ħsarat jiġu msewwija kemm jista' jkun malajr minn ta' l-'Ex LAC' ('lifts and airconditioning section' tad-Dipartiment tax-Xogħol) u li issa saru l- 'Manufacturing and Service Unit' tad-Dipartiment tax-Xogħol.

Minħabba li dan il-'lift' ilu nstallat 15-il sena ċerti ħsarat jieħdu xi ftit ġranet biex jiġu msewwija għaliex l-'ispare parts' u s-sistema tal-kontroll tagħhom saru 'outdated' u mhux faċli biex issib tqabbel.

Dawn il-ħsarat huma l-aktar relatati mal-mekkaniżmu tal-bibien u ħsarat elettriċi.

F'każ partikolari, madwar xi xahar ilu, kien ilu jissewwa ħamest ijiem minħabba ħsara kumplessa fis-sistema tal-'wires' minħabba li kien hemm 'short circuit' u minħabba f'hekk kien hemm bżonn numru sostanzjali ta' sigħat biex titranġa l-istallazzjoni.

Minħabba f'hekk tiswija f'ħin anqas ma kienetx possibli.

'J.D Lifts Ltd' - Dan il-'lift' ilu nstallat madwar 12-il sena.

Fl- opinjoni tiegħi d-disinn oriġinali ma kienx magħmul bi kwalita' minħabba li l-mutur mill-ewwel beda juri sinjali ta' mutur batut.

Mhix soluzzjoni li jinbidel il-mutur minħabba l-fatt li l-mutur qiegħed fuq l-istess 'shaft' tal-'gear box' u minħabba makkinarju ieħor.

Minħabba f'hekk il-ħin ta' servizz ta' dan il-'lift' huwa limitat u ma jistax jkun li l-'lift' jagħti servizz sodisfaċenti.

Diġa ttieħdu passi ma' l-aġent lokali biex tiġi solvuta din il-problema.

Ovvjament irid jiġi deċiż liema hi l-aħjar soluzzjoni jew isir dak li diġa ntqal jew, jekk il-prezz huwa għoli ħafna jittieħdu passi biex jinbidel il-'lift' li f'dak il-każ id-deċiżjoni taqa' f'idejn l-'Hospital Refurbishment Committee'.

Il-'lift' bħalissa mhux qed jintuża.

SPTAR SAN LUQA - ĊIRKOLARI (NRU.43/94)

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega għaliex fl-14 ta' Ġunju inħarġet Ċirkolari fl-Isptar San Luqa (Nru. 43/94) iffirmata mis-supretendent li kienet tgħid li l-infermiera u l-paramediċi m'għandhomx jużaw il-lift tad- Dipartiment ta' l-Out-patients meta dan ikun jaħdem u li minflok għandhom jużaw it-taraġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tweġiba għal din il-Mistoqsija hija sempliċi fil-ħin ta' l-'Out-Patients' il-priorita' għall-użu tal-'lifts' hi tal-pazjenti.

SPTAR SAN LUQA - XIRI TA' SODOD

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li riċentement inxtraw 100 sodda għall-Isptar San Luqa?

Kien ħareġ tender għal dawn is-sodod, jew inxtraw b'direct order?

Mil-liema kumpannija inxtraw u kemm qamu l-waħda?

Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-irmuntar ta' dawn is-sodod kellu jsir mill- ħaddiema ta'l-isptar u mhux mis-supplier?

Jista' l-Ministru jgħid fejn qed jiġu wżati dawn is-sodod ġodda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li dan l-aħħar inxtraw 100 sodda għall-Isptar San Luqa wara li ħarġet sejħa għall-offerti.

L-offerta li ġiet aċċettata kienet dik tad-ditta Michele Peresso Ltd. għas-somma globali ta' Stg.

L-immuntar tas-sodod ma kienx jifforma parti mill-kuntratt.

Ninsab informat ukoll li dawn is-sodod qed jiġu wżati fis-Swali M3, M4 u M8.

DIPARTIMENT TA' L-EMERĠENZA - "AIR CONDITIONING UNITS"

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jindaga għaliex l-"Air Conditioning Units" li ġew stallati fid-Dipartiment ta'l-Emerġenza l-ġdid mhux qed jiffunzjonaw kif suppost?

Meta l-units kollha jiġu mixgħula, ħafna drabi jmur id-dawl.

Dan qed jikkaġuna li jkollu jintuża unit wieħed biss li mhux suffiċjenti għal kobor ta' dan il-post.

Dan qed jkun ta' nkonvenjent kbir kemm għall- istaff u għall-pazjenti.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' 'air-conditioning units' fid-Dipartiment ta' l-Emerġenza huwa 6 fil-parti l-ġdida.

Minn dawn 'unit' wieħed ġarrab xi ħsarat minuri fid-19 ta' Lulju 1994 u sadanitant qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex jiġi msewwi.

Qabel din id-data, il-ħamsa l-oħra flimkien ma dan il-'unit' kienu qed jiffunzjonaw kif suppost u ma ġiex irrapurtat ebda qtugħ fis-sistema ta' l- Eletriku bl-ebda inkonvenjent għall-'istaff' u għall-pazjenti.

SPTAR SAN LUQA - SENIOR HOUSE OFFICERS U REGISTRAR

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lista tat-tobba li jaħdmu bħala Senior House Officers u Registrar fid-diversi dipartimenti ta' l-Isptar San Luqa?

Kemm hemm postijiet vakanti f'dawn il-livelli ta' postijiet?

Xi kwalita' ta' kuntratt jiġi mogħtija lil dawn it-tobba, kuntratt indefinit jew għal numru ta' snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MIA - ĊIRKOLARI DWAR XOGĦOL BARRANI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazz-joni u Teknologija: Wara ċ-ċirkolari dwar xogħol barrani li l-Human Resources Executive ta' l-MIA ħareġ lill-impjegati kollha nhar id-9 ta' Ġunju, 1994, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm impjegati nklużi membri tal-Management li wieġbu għaliha biex jiksbu permess?

Dak il-manager li għandu ħanut tiegħu ngħata l-permess meħtieġ?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li ċ-ċirkolari, maħruga mill-HRD Executive tal-Malta International Airport Ltd fid-9 ta' Ġunju 1994, kienet waħda sabiex tfakkar lill-impjegati f'ċirkolarijiet oħra fuq l-istess suġġett (datati 3 ta' Frar 1994, 5 ta' Marzu 1993 u 18 ta' Diċembru 1992) jiġifieri li l-impjegati tal-Malta International Airport Ltd għandhom jitolbu permess mill-Kumpanija sabiex jagħmlu xogħol ta' "part-time", u dan skond il-provvedimenti tal-Ftehim Industrijali.

Mid-data ta' l-ewwel ċirkolari, jiġifieri dik tat-18 ta' Diċembru 1992, kien hemm 26 impjegat li talbu permess sabiex jagħmlu xogħol "part-time".

Jiena nfurmat li l-managers tal-Malta International Airport Ltd huma kollha mpjegati fuq kuntratt li jirregola l-irbit tagħhom mal-kumpanija u l- Malta International Airport Ltd mhix infurmata li hemm xi manager li għandu jew għandha xi ħanut.

BALZAN - METER TA' L-ILMA F'15, ALLEY 2, ST.

MARY STREET

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinvestiga r-raġuni għaliex il-persuna li għandha meter ta' l-ilma f'15, Alley 2, St. Mary Street, Balzan intbagħtilha kont ta' Lm35.80c għall-użu ta' l-ilma f'perjodu ta' tliet xhur meta f'dan il-garage ftit użat hemm vit wieħed biss ta' l-ilma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SIGURTA' SOĊJALI - KAŻ TA' PAUL BUTTIGIEG J 114712

L-ONOR CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex Paul Buttigieg (Nru. tas- Sigurta' Soċjali J 114712) filwaqt li tħalla jirreġistra għax-xogħol mhux qiegħed jingħata ħlas ta' "relief"?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Ir-risposta tingħata f'xi seduta ohra.

QAWRA - PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kiosk Blue Seas li qiegħed impoġġi taħt is-Sunny Coast Complex, Qawra hux kopert bil-permessi meħtieġa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istabbiliment imsemmi ma għandux permessi maħruġa mill-Pulizija.

Fil-fatt il-Pulizija ħadet passi bil-Qorti kontra sid il-'Kiosk'.

QAWRA - BLUE SEAS KIOSK

L-ONOR CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kiosk Blue Seas li qiegħed impoġġi taħt is- Sunny Coast Complex, Qawra hux kopert bil-permessi meħtieġa ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li l-kiosk imsemmi mill- Onor. Membru s'issa mhux kopert bil-permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Hemm permess tad-Dipartiment ta' l-Artijiet biex jokkupa biċċa art fis- sit imsemmi biex iqiegħed mobile kiosk, u ilu jħallas għal dan id-dritt għal dawn l-aħħar snin.

Hemm ukoll applikazzjoni pendenti ma' l-Awtorita'.

BUĠIBBA - ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ FIL-BAĦAR

L-ONOR CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma li qiegħed ikun hemm overflow ta' drenaġġ fil- baħar minn quddiem il-lukanda Dolmen, Bugibba sa quddiem il-lukanda Qawra Palace?

Jekk fl-affermattiv, x'qiegħed isir sabiex dan l-overflow jiġi kkontrollat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li Buġibba u l-Qawra huma postijiet turistiċi u hemm ħafna restaurants u lukandi, dawn iż-żewġ postijiet ikun fihom ħafna nies f'dan iż-żmien tas-sajf.

Għalhekk id- dranaġġ jiżdied ħafna.

Barra minnhekk jinġemgħu ħafna xaħmijiet fil-mains li jikkawżaw stoppages.

Biex dan ma jseħħx jintbagħtu nies kuljum biex inaddfu din il-medda ta' main u għalhekk jiġu skansati ħafna overflows.

GĦAWDEX - PAX FLOUR MILLS

L-ONOR CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-bini magħruf bħala Pax Flour Mills f'Republic Street, Victoria, Għawdex għandux jitqies bħala bini protett minħabba n-natura ta' dan il-bini?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li l-bini msemmi ġie mwaqqa' wara li nħareġ il-permess Numru 2704/91/2424/90, liema permess inħareġ fl-24 ta' Lulju 1991, biex isir ċentru kummerċjali flok il-Pax Flour Mill.

Dan il-permess ġie mġedded fis-27 ta' Awissu 1993 bin-numru PA2704/91/963/93.

Għalkemm il-biċċa l-kbira tal-bini twaqqa' għadu jeżisti ġibjun b'diversi ħnejjiet li aktarx huwa uniku għal pajjiżna u dan ser jiġi protett mis- sidien u mhux ser jitwaqqa'.

UNIVERSITA' - NUQQAS TA' L-ILMA FL-ISPORTS HALL U FIL-PIXXINA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 20465?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Billi l-provvista ta' l-ilma ġejja mill-mains ta' l-Universita', dan l-aħħar kien hemm xi problemi u kellhom jingħalqu l- mains biex saru t-tiswijiet meħtieġa.

Il-provvista issa reġgħet għan- normal.

QORMI - MANUTENZJONI TA' BEJT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jordna li ssir manutenzjoni fil-kontrabejt ta' Flat 16 Block 3, Triq id-Deheb Fin, Qormi, u fit-tromba ta' l-istess block?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - "KUL GĦAL QALBEK"

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 20464?

ONOR.

LOUIS GALEA: Irrid ngħid lill-Onor.

Membru li ma jeżisti l-ebda kuntratt bejn id-Diviżjoni tas-Saħħa u ditti kummerċjali.

L-istampar ta' 'leaflets' mid-Diviżjoni, kif diġa' għidt fit-tweġiba għall-Mistoqsija numru 20267, isir parti a spejjeż tad-Diviżjoni u parti permezz ta' 'sponsorship' minn kumpaniji jew assoċjazzjonijiet privati.

Din hija prattika li ilha tiġi addottata minn mindu nfetaħ il-'Health Promotion Unit' u hija wkoll prattika użata minn 'Health Promotion Units' f'pajjiżi oħra.

'Sponsorship' jinkiseb permezz ta' talbiet li jsiru direttament lil diversi kumpanniji.

L-'isponsorship' qatt ma jkun jikkonsisti f'għoti ta' flus dirett iżda dejjem fi ħlas ta' spejjeż involuti fl-istampar ta' diversi pubblikazzjonijiet.

Ikun hemm xi każijiet fejn kumpanniji joffru 'sponsorship' minn jeddhom għal xi proġett tad-Diviżjoni.

Tajjeb li wieħed isemmi li l-'isponsorship' jiġi aċċettat biss jekk il-kumpannija konċernata taċċetta il-kondizzjonijiet li tpoġġilha d-Diviżjoni.

Fil-każ tal-'poster' 'Kul Għal Qalbek' ġew stampati 15,000 kopja.

M'hiniex f'pożizzjoni li ngħid kemm qamu dawn il-'posters' għax l-ispejjeż kollha ġew imħallsa direttament mill-'isponsor'.

Ma kien hemm l-ebda ħlas magħmul mill-kumpannija ħlief dak li kien jikkonċerna l-armar ta' l-'istand'.

FORZI ARMATI - KAŻ TAS-SUR JOE DARMANIN

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 20439, jaf il-Prim Ministru li wara li l-istess individwu rċeva avviż ta' ħlas ta' pensjoni, dan jirċieva talba biex jħallas lura madwar 80% mill-istess pensjoni approvata.

Jista' l-Prim Ministru jintervjeni biex il-każ ta' din il-persuna u oħrajn bħalu tiġi deċiża mill-armata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li l-każ tal-persuna konċernata ġie deċiż, u li kemm l-individwu msemmi kif ukoll oħrajn b'każi simili gew mitluba biex jirraportaw fir-Kwartieri Generali ta' l-Armata biex jingħataw spjegazzjoni dettaljata dwar iċ-ċirkostanzi kollha ta' kull każ individwalment.