MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 426 L-Erbgħa, 26 ta' Lulju 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 426

L-Erbgħa, 26 ta' Lulju 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.04 a.m.

Talba

Seduta Nru. 426

L-Erbgħa, 26 ta' Lulju 2006

WERREJ

MINUTI 178

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 178

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-EDUKAZZJONI

EDUCATION (AMENDMENT) BILL 181

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-LIĠIJIET DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-KONSUMATUR

CONSUMER PROTECTION (AMENDMENT) BILL 182

REVIŻJONI PARZJALI TAL-PJAN TA' STRUTTURA - KONTINWAZZJONI 182

AĠĠORNAMENT 200

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 204

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 425 li saret fil-25 ta' Lulju, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BINI TA' SKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Minn meta daħal fis-seħħ l-arranġament ma' l-APS Bank biex il-ministeru jingħata faċilita` ta' finanzjament għall-bini u mmodernizzar ta' l-iskejjel, xi flus tħallsu lura u xi flus ġew mislufa biex imorru għal xogħlijiet fl-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): It- tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Imma jista' il-Ministru għallinqas jispjega ftit kif qed isir il-ħlas lura meta s-self ilaħħaq madwar Lm60 miljun?

Dan qed jitħallas mill-vot kapitali jew minn xi vot ieħor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett irrid nispjega r-raġuni għala t-tagħrif għadu qed jinġabar, Sur President.

Il-mistoqsija ntbagħtet fl-uffiċċju żbaljat għax minflok marret għand l-FTS - min qara l-mistoqsija fehem li din kienet qed tirriferi għall-arranġament li għandna ma' l-APS Bank dwar il-youth study specialisation scheme, meta l-mistoqsija ma kellhiex tinftiehem hekk għax l-Onor.

Interpellant staqsa fuq xogħlijiet meħtieġa fl- iskejjel – marret għand id-direttur tas-servizzi korporattivi.

Meta jien min-naħa tiegħi rajt l-abbozz tat-tweġiba ndunajt li l-informazzjoni mogħtija ma kenitx dik mitluba mill-Onor.

Interpellant, biss imbagħad ma kienx hemm żmien biżżejjed biex il-mistoqsija terġa` tmur l-FTS u tinġabar l-informazzjoni.

Ridt nispjega dan għax ma rridx l-Onor.

Interpellant jaħseb li qed nitnittkru biex nagħtuh l-informazzjoni li qed jitlob.

Il-gvern, permezz tal-ministeru tal-finanzi u l-ministeru ta' l- edukazzjoni, għandu arrranġament ma' l-APS Bank li permezz tiegħu tista` tiġi wżata l-faċilita` ta' finanzjament għall-bini u mmodernizzar ta' l- iskejjel u dan il-ħlas isir mill-vot kapitali.

Sal-lum il-vot kapitali kien iktar minn biżżejjed biex minnu jitħallas parti mis-self u l- imgħaxijiet dovuti.

Pero' issa, wara li lestejna l-bini tal-kulleġġ San Benedettu, bdejna l-bini ta' l-iskola sekondarja ta' Ħal Qormi, se nibdew dik tal-Verdala, se jibda x-xogħol fuq l-iskola tal-Mosta u mbagħad se jibda wkoll ix-xogħol fuq dik ta' Pembroke u allura huwa ovvju li se jintużaw iktar fondi f'dan il-perijodu li deħlin fih.

Fejn qabel konna nużaw parti mill-vot kapitali biex inkunu nistgħu naħdmu fl-iskejjel, din issa rridu nibdew nagħmlu tajjeb għaliha mill-faċilita` finanzjarja li teżisti.

L-arranġament hu li wara li jitħallsu l-flus dovuti lill-APS Bank għal dik is-sena, l-ewwel jintuża l-bilanċ tal-vot kapitali u mhux naqgħu fuq il- loan.

Jiġifieri jekk għall-argument minn Lm1 miljun wieħed ikun irid iħallas lill-APS Bank Lm100,000, l-ewwel titħallas din is-somma u ma nużawx il-loan qabel ma neżawrixxu l-bilanċ tal-vot kapitali.

Imbagħad jekk ikun hemm il-ħtieġa taqa` fuq il-loan u timxi minn sena għall-oħra.

Meta nkun f'pożizzjoni nagħti l-informazzjoni kollha kif mitlub mill-Onor.

Interpellant, tkunu tistgħu taraw kif taħdem din l-operazzjoni minn sena għal sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mela, jekk qed nifhem sew, jekk il-vot kapitali għall- edukazzjoni għal din is-sena huwa ta' Lm3 miljun, l-ewwel trid tħallas dak li hu dovut lill-APS u mbagħad il-kumplament jintuża għal xogħlijiet fl- iskejjel.

Jekk dak ma jkunx biżżejjed, imbagħad taqa' fuq il-faċilita` ta' finanzjament għall-bini u mmodernizzar ta' l-iskejjel.

Issa l-Ministru qed jgħid li matul din is-sena u s-sena d-dieħla se jsiru xi xogħlijiet f'numru ta' skejjel, fosthom dik tal-Mosta.

Jista' jgħidli jekk l-iskola tal-Mosta hijiex skola sekondarja għall-bniet jew għas- subien?

Jista` jgħidli wkoll jekk waslulux xi lmenti dwar biċċa art li hemm biswit l-iskola primarja ta' Pembroke, fis-sens li hemm

min qed jgħid li dik l-art tagħmel parti mill-iskola iżda m'hijiex qed tintuża mill-iskola.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ir-raġuni wara l-proġett tal-gvern li jikkommetti ruħu għal investiment li jista' jisboq is-Lm60 miljun fuq perijodu ta' snin għall-iskejjel statali għandu mira preċiża.

L-ewwel mira hi li l-iskejjel kollha jkollhom ambjent li jixraq lis-sistema edukattiva ta' dan is-seklu l-ġdid li bdejna ftit ta' żmien ilu.

Għalhekk qed insejħulhom skejjel ta' għada, għax dan l-investiment m'huwiex maħsub biex tagħmlu issa u mbagħad sentejn wara tkun trid terġa` tagħmel affarijiet oħrajn.

Qed nidħlu f'ċertu xogħol biex l-iskola kollha tiġi mmodernizzata u ċerti deċiżjonijiet jittieħdu wara li tiġi eżaminata l-istruttura fiżika ta' l- iskola.

Għandna skejjel li nbnew 50 sena ilu li qed ikollna nibdlulhom is- soqfa minħabba li bdew ifeġġu ċerti difetti.

Hemm numru mdaqqas ta' skejjel li jridu jinbidlulhom is-sistemi ta' l-elettriku, ta' l-ilma u tad- drenaġġ.

Dan ix-xogħol se jsir mhux biss għax is-sistemi qdiemu, imma għax it-teknoloġiji tal-lum jirrikjedu sistemi differenti minħabba computers u sistemi oħrajn ta' komunikazzjoni.

Tajjeb ngħid li bil-mod il-mod qegħdin nadottaw il-wireless system għall- internet services u ħafna affarijiet oħra.

Dan ifisser li m'għandniex għalfejn noqogħdu nagħmlu ħafna wires kif kien isir qabel.

In-networking tal-computers u s-sistema ta' l-internet fil-kulleġġ San Benedettu hija wireless u qed issir hekk anke fil-każ ta' l-iskola Maria Reġina u skejjel oħrajn.

Jidher li d-dipartiment tat-teknoloġija fl-edukazzjoni issa miexi fuq din il-linja.

Iżda barra li naraw l-infrastruttura ta' dawn l-iskejjel irridu wkoll naraw li l-ambjent tal-klassijiet, ta' l-ispazji komuni, ta' l- ispazji rikreattivi u tal-landscaping ta' ħdejn l-iskola jiġi upgraded kollu kemm hu.

Huwa meta jsir dan kollu li nkunu nistgħu ngħidu li dik l- iskola saret tomorrow's school.

Il-Kamra tifhem li ħafna mill-iskejjel qed jintużaw u li biex fihom isir ix-xogħol meħtieġ, ikollna proċess daqsxejn ikkumplikat għax ikun hemm il-lezzjonijiet għaddejjin.

Mela l-ewwel mira hi li fuq perijodu ta' snin - jien kont ambizzjuż u għedt fi żmien għaxar snin, forsi nkunu rridu ftit aktar - naslu f'pożizzjoni li l-iskejjel kollha nkunu nistgħu nsejħulhom tomorrow's schools, pero` dan jiddependi mir-ritmu tax-xogħol li nkunu mexjin bih.

Per eżempju, waħda mid-diffikultajiet li qed niltaqgħu magħha hija l-kapaċita` tal-kuntratturi li jassorbu x-xogħol tat-tenders kif ħerġin.

Ħafna drabi ssib problema biex ikollok kuntrattur tajjeb li kapaċi jagħtik xogħol ta' kwalita`.

It-tieni problema li aħna qegħdin nippruvaw nattakkaw permezz ta' dan il-proġett, hi li nibnu l-iskejjel ġodda li hawn bżonn.

Għaliex hawn bżonn ta' skejjel ġodda, Sur President?

L-ewwelnett kien hawn perijodu relattivament twil meta ma nbnewx skejjel ġodda għax inqdejna b'ċertu bini, ġeneralment tas-servizzi Ingliżi.

Dan wassal biex il-pjan li għamilna ma kienx skond l-esiġenzi tas-sistema edukattiva, imma qbadna s-sistema edukattiva u ppruvajna nġiegħluha tirrispondi għall-bini li kien eżistenti - sew jekk huts, sew jekk sptarijiet u sew jekk barracks - bil-konsegwenza li meta tara t-tifsila ta' l-istudenti ssib li għandek taħlita ta' studenti fil-livell sekondarju ġejjin minn kwantita` ta' postijiet.

Tajjeb nippreċiża li fil-livell primarju għandna skola f'kull lokalita`.

L-unika lokalita` li fiha m'għandniex skola f'dan il-livell hija Pembroke.

Allura l-iskola ta' Pembroke hija maħsuba li tkun skola ta' livell primarju.

Ix-xogħol ta' l- iddisinjar, ta' pjanti u ta' permessi jinsab għaddej b'ritmu relattivament mgħaġġel, bl-iskop li x-xogħol fuq din l-iskola jkun jista' jibda.

Il- problemi qegħdin fil-livell sekondarju għax hemm għandna ċerti bżonnijiet kemm għall-bniet kif ukoll għas-subien, imma l-aktar fil-livell sekondarju tas-subien, bżonn li kien jeżisti qabel ma ddeċidejna li mmorru għas- sistema ta' nisġa ta' l-iskejjel kollha f'kulleġġi li jkunu ta' natura reġjonali.

Allura l-bini ta' l-iskejjel sekondarji issa huwa determinat mit- tifsila li se jieħdu l-kulleġġi.

Aħna rridu naslu biex ikollna sistema kif għandna diġa' f'Għawdex, fejn l- iskejjel kollha primarji jiffidjaw żewġ skejjel sekondarji, waħda tas- subien u oħra tal-bniet u sew jekk tgħaddi għall-junior lyceum u sew kemm jekk tmur fi skola sekondarja, tmur fl-istess skola, kif issa qed isir għas-subien fil-kulleġġ San Benedettu.

Mela biex il-mudell ta' Għawdex inġibuh fil-kulleġġi ta' Malta se kollna spustament ta' diversi skejjel.

Matul iż-żmenijiet l-iskejjel inbnew fiċ-ċentru ta' Malta.

Fil-Ħamrun insibu l-liċeo tas-subien, insibu l-iskola Maria Reġina, insibu l-iskola Maria Assunta, insibu l-iskola Adelaide Cini u fil-Marsa hemm skola sekondarja oħra.

Imma mbagħad fin-north tal-pajjiż hemm nuqqas kbir ta' skejjel biex jaqdu lill-istudenti tal-Mellieħa, ta' San Pawl il-Baħar, tal- Mosta, ta' l-Imġarr u tan-Naxxar.

It-tfal tal-Mellieħa li jgħaddu għall- junior lyceum, per eżempju, iridu jinżlu Ħal Qormi għax m'għandhomx skola sekondarja iktar fil-viċin.

L-istrateġija tal-kulleġġ trid tbiddel din is-sitwazzjoni.

Ma jistax ikun li l-bini jibqa' jiddetta l-bżonnijiet ta' l-istudenti, imma rridu li l- bżonnijiet ta' l-istudenti jiddettaw x'bini hemm bżonn u f'din id- direzzjoni mexjin.

Per eżempju, jidher ċar li fiż-Żokrija hemm bżonn ta' skola sekondarja.

Se tkun għas-subien jew għall-bniet?

Ma nixtieqx nesprimi ruħi f'dan l-istadju - x'aktarx li se tkun għas-subien – u aħjar naraw kif se jevolvu l-affarijiet fis-snin li ġejjin.

Sakemm tinbena – ix-xogħlijiet se jibdew f'Jannar u sa sentejn jew tlieta oħra għandha tkun lesta - nispera li l-pjan tal-kulleġġi ikun qabad l-art sew u allura f'dak l- istadju wieħed ikun jista' jiddeċiedi.

Hu maħsub ukoll li nibnu skola sekondarja oħra fin-Naxxar u allura hemmhekk għad iridu jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

L-iskola li qed tinbena f'Ħal Qormi hija maħsuba li tieħu s-subien li għandna fil-junior lyceum tal-Ħandaq.

Malli nlestuha nidħlu fl-iskola li qed jużaw issa u jkollna żewġ skejjel fejn xulxin, waħda għas-subien u l- oħra għall-bniet, li jieħdu studenti li jkunu ġejjin minn Ħal Qormi, Ħaż- Żebbuġ u dik l-akkwata.

Huwa ċar li l-iskola tal-Verdala se tieħu l- istudenti subien ta' dik l-akkwata fil-livell sekondarju.

Trid tittieħed deċiżjoni biex nipprovdu a tomorrow's school għall-bniet f'dik l-akkwata.

Jiena naħseb li la l-iskola Lorenzo Gafa' m'hu se twasslek għal dan il-għan u lanqas l-iskola Erin Serracino Inglott għax huwa diffiċli biex tirranġa l- ambjent li hemm fiha.

Allura hemm dawn id-diskussjonijiet għaddejjin u b'din il-manjiera qegħdin naraw x'inhuma l-bżonnijiet tat-tfal.

Naturalment hemm shifts demografiċi 'l isfel fil-livell tal-kindergarten li sa għaxar snin oħra jibdew anke jiddettaw ċerti direzzjonijiet li jkunu qegħdin juruk x'deċiżjoni trid tagħmel għar-rigward ta' l-iskejjel.

Imma ġeneralment il-ħsieb huwa li għalissa niffurmaw kulleġġi skond kif jitlob l- bini eżistenti - ma nistgħux nagħmlu mod ieħor - imma eventwalment, iktar ma l-iskejjel il-ġodda jibdew jitlestew, iktar inkunu nistgħu niffurmaw il- kulleġġi skond il-ħsieb oriġinali tagħhom, jiġifieri li l-kulleġġ ikun f'area ġeografika ċara li jinseġ flimkien iċ-ċentri tal-kinder u l-iskejjel primarji, li jiffidjaw żewġ skejjel sekondarji, li fihom wieħed ikun jista' ipoġġi l-istudenti f'setting skond il-ħiliet tagħhom.

Meta ħames snin ilu bdejna l-FTS, l-ideat li qed nitkellmu fuqhom illum, għalkemm embrijonikament kienu hemm, ma kenux għadhom ġew definiti kif huma definiti issa.

Jekk wieħed jara x'kien qed jiġi maħsub dak iż-żmien isib li ma kienx qiegħed jaħseb biex jirrispondi għall-esiġenzi kif ddefinejnihom illum.

Wara li issa nikkonsidraw f'iktar dettall il-kwestjoni tal-kulleġġi u tiġi definita tajjeb, imbagħad ma jkunx daqshekk diffiċli li nkunu nafu preċiżament x'inhuma l-iskejjel ġodda li għandna bżonn.

Jiġifieri nkunu nafu eżatt fejn irridu mmorru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, smajna li qed isir investiment ta' aktar minn Lm60 miljun f'bini ta' diversi kulleġġi.

Il-bieraħ smajna dwar l- iskola tas-Siġġiewi, fejn intqal li din kważi qed tinbena mill-ġdid u li fost oħrajn fiha hemm sala li tesa` bejn 600 u 700 persuna.

Jista' il- Ministru jgħidli jekk hemmx il-ħsieb kif dawn id-diversi kulleġġi jingħataw dimensjoni soċjali jew aħjar dimensjoni komunitarja, fis-sens li jsir l- aħjar użu minnhom mhux biss waqt il-ħin ta' l-iskola imma anke wara għall- benefiċċju tal-komunita` tal-madwar?

Filwaqt li nifhem li l-Ministru jaqbel ma' dan il-kunċett, ma jaħsibx li biex nagħmlu użu massimu għandu jkun hemm re-thinking how we are going to exploit dan l-investiment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, dan is-suġġett iddibattejnih mhux ħażin, anke meta konna qegħdin ngħaddu l-liġi dwar l-edukazzjoni ftit tal-ġranet ilu f'din il-Kamra.

Iva, ikun żball kbir jekk dan l-investiment kollu jkun investiment li jintuża biss waqt il-ħin ta' l-iskola.

Dan l-investiment qed nagħmluh preċiżament bl-iskop li dawn il-faċilitajiet jaqdu wkoll lill-komunitajiet tagħna fid-diversi bliet u rħula.

L-istrateġija ta' tagħlim tul il-ħajja hija strateġija li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se ssir konkreta, aktar se ssir realta' u aktar se jkun hawn domanda għaliha.

Għaliex?

Għax id- dinja tax-xogħol tal-lum m'għadhiex iktar labour-intensive imma saret knowledge-intensive u bil-mod il-mod kulħadd se jifhmu dan u l-adulti se jibdew iżidu.

Jekk mill-iskejjel tagħna m'aħniex se noffru dak iċ-ċentru ta' tagħlim, ċentru ta' kultura, ċentru ta' appoġġ għall-komunita' li minnu nistgħu anke nagħtu servizzi oħrajn biex nagħmlu sinerġija fl-oqsma kollha ta' l-attivitajiet li għandha bżonn il-komunita', allura nkunu qegħdin nagħmlu żball kbir.

Sur President, naturalment ma tagħmel xejn b'xejn, għax anke biex tiftaħ il-bibien ta' l-iskola għandek spiża li biċċa minnha bilfors irid iġorrha l- gvern.

Għad iridu jinħolqu sistemi biex jekk hemm servizzi fejn jista' ikun hemm element ta' kontribut anke mill-individwi, dan ikun jista' isir.

Diġa` qegħdin isiru ċerti ħlasijiet fil-livell post-sekondarju fejn jidħlu l-adulti.

Naturalment permezz tal-fondazzjoni għal servizzi edukattivi diġa' bdejna nagħtu ċerti servizzi f'numru ta' skejjel u dawn it-tip ta' servizzi jridu jinfirxu iktar.

Ovvjament dan huwa xogħol li jrid isir bil- mod il-mod għax kif għedt, hemm involuti spejjeż li m'humiex żgħar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-EDUKAZZJONI

EDUCATION (AMENDMENT) BILL

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni, Kap. 327"

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni, Kap. 327", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-LIĠIJIET DWAR IL-PROTEZZJONI TAL-KONSUMATUR

CONSUMER PROTECTION (AMENDMENT) BILL

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi liġijiet dwar l-infurzar ta' poteri fil-protezzjoni tal- konsumaturi".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi liġijiet dwar l-infurzar ta' poteri fil-protezzjoni tal- konsumaturi", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

REVIŻJONI PARZJALI

TAL-PJAN TA' STRUTTURA

Ikompli mill-25 ta' Lulju 2006

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession u jista' ikompli bl- intervent tiegħu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, l-aħħar darba kont qed nispjega li huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li din ir-riżoluzzjoni dwar ir- reviżjoni parzjali tal-pjan ta' struttura ġġib ċerta sensittivita` magħha minħabba li aħna għandna population density ta' 1,300 ruħ kull kilometru kwadru li hija għolja ħafna.

Allura wieħed mill-ewwel jifhem id- diffikultajiet li jġġib magħha din il-problema taċ-ċokon ta' l-art għax la għandna biżżejjed ħamrija, la għandna biżżejjed ramel għall-ixtut tagħna, u kif urew ċerti dokumenti li l-Ministru Gatt poġġa fuq il-mejda tal-Kamra, il-ħażna ta' l-ilma xorba li għandna f'Malta hija għal ftit iktar minn tlett ijiem u dik f'Għawdex hija għal ftit iktar minn ħamest ijiem.

Dawn kollha huma fatturi li jpoġġu ċerta sensittivita` quddiem min jieħu ċerti deċiżjonijiet.

Sur President, kont qed ngħid ukoll li fejn tidħol l-agrikoltura, il-qrati tagħna wessgħu d-definizzjoni ta' "raba` saqwi" permezz ta' sentenzi li ngħataw.

Għaliex?

Għax kien ġie deċiż li ġaladarba raba' jkollu aċċess għall-ilma minn ġiebja jew borehole, allavojla ma jkollux aċċess għall-ilma ġieri, dak jitqies bħala raba` saqwi.

Allura nkun qed nonqos minn dmirijieti jekk ma nġibx għall-attenzjoni ta' din il-Kamra din is-sentenza tal-qorti, wara li d-dipartiment ta' l-agrikoltura flok ma ddefenda t-titlu ta' raba' saqwi ra kif reġa` emenda dak li qalet il-qorti u qal li dak hu raba' bagħli biex inaqqaslu l-importanza tiegħu.

Dawn huma l-affarijiet li kont qed nispjega, u ħadd m'għandu jieħu għalih li n-nies tat-triq bir-raġun jgħidu li din fiha jew xamma ta' vendikazzjoni jew xamma ta' korruzzjoni.

Agħar minn hekk dan il-gvern li dejjem jgħid li din in-naħa tal-Kamra m'għandhiex viżjoni, mhux qed iħares lejn l- industrija ta' l-agrituriżmu li għandha potenzjal kbir għax meta l-barranin jiġu fi gżiritna jfittxu s-sabiħ tal-kampanja u jkollhom l-għatx biex ikunu jafu fuq it-tradizzjonijiet tagħna.

Forsi xi ħadd jistaqsi: Imma intom x'għamiltu?

Jiena nista' nsemmi persuni li fi żmien Gvern Laburista mmexxi minn Dr Sant kienu qed jaħdmu fuq dan l-aspett.

Fil-fatt kien hemm Franco Serracino Inglott, Alla jagħtih il-glorja tal-ġenna, li kien wieħed mill- ftit ekonomisti kapaċi fis-settur tal-biedja f'dan il-pajjiż, il-professur Lacirignola, li jmexxi l-istitut ta' Bari, u l-Professur Salvinu Busuttil.

Flimkien ma' dawn it-tliet persuni il-Gvern Laburista kien beda r-riċerka biex jara eżattament fil-liġi Taljana ta' l-agrituriżmu x'hemm li japplikaw għal pajjiżna ħalli mbagħad wara li jsir l-istudju neċessarju naddottaw dak li hu tajjeb għalina.

Imma x'ġara?

Tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern u dan il-pjan warrbuh.

Sur President, f'dak li għandu x'jaqsam ma' widien l-ewwel ħaġa li konna għamilna kienet li rajna x'riċerka saret minn min mexxa qabilna.

Per eżempju, il-Kavallieri qabel għamlu l-liġijiet dwar l-ilma u qabel ħolqu s- sistema li biha f'kull household seta` jkun hemm bir kienu rriklamaw l-art sax-xifer ta' l-irdumijiet bil-ħamrija dawwruha bil-ħitan tas-sejjieħ.

Dan kien sar għax barra li jagħmel sens mil-lat ekonomiku għax huwa value added, jagħmel sens ukoll li jkollok a hydrological cycle fi gżiża bħalma hi tagħna fejn, kif għedt, la għandna ramel biżżejjed, la għandna ħamrija biżżejjed u lanqas għandna ilma biżżejjed.

U dan barra li m'għandniex riżorsi naturali bħalma huwa d-deheb, il-fidda, iż-żejt u l-faħam.

Anke l- imperu Ingliż kien ħadem f'dan l-aspett u kien ġab lil Lord Chadwick, li kien wieħed mill-idroloġisti ta' l-imperu Ingliż u kien anke qed imexxi pjanijiet biex iwassal l-ilma fiċ-Ċina, fin-Nepal u f'postijiet Asjatiċi oħra, biex appuntu jara x'jista' jsir għall-gżejjer tagħna.

Aħna rriċerkajna l-arkivji li jeżistu dwar dan - dawn huma patrimonju daqskemm hu l-bini storiku - u flimkien ma' esperti lokali, Mediterranji u Ewropej fil-qasam ta' l-ekoloġija, ta' l-idroloġija u tal-ġeoloġija wasalna għall-konklużjoni li dan il-pajjiż irid ikollu politika idroloġika li tabilħaqq tkun sostenibbli u tindirizza l-ħtiġijiet tiegħu.

X'insibu llum?

Insibu, per eżempju, li l-wied ta' Burrmarrad xi ħadd iddeċieda li jaqsmu, jiġifieri ibiddel dak li huwa l-patrimonju idroloġiku biex jagħmel xi ħaġa tal-lum.

Dan m'huwiex il-mod korrett kif dan il-pajjiż jindirizza l-isfidi li għandu quddiemu.

Meta nafu biċ-ċokon ta' l-art li għandna u meta nafu li bl-iżviluppi li rridu bilfors nagħmlu biex invarjaw aktar il-pakkett turistiku tagħna, jagħmel ħafna sens li jkollna politika ta' agrituriżmu u idroloġika

b'saħħitha, għax ma ninsewx li l-ilma hu l-ħajja għall-bnedmin, għat-tjur u l-annimali u għall-flora u l-fawna.

Sur President, l-iżvilupp ta' l-agrituriżmu hu importanti ħafna għax it- turisti li jiġu Malta ma jridux jibqgħu ġewwa, imma jridu jgawdu l-kampanja Maltija u allura ma jagħmilx sens li d-dipartiment ta' l-agrikoltura flok jiddefendi r-raba' saqwi, kif urejt b'dokument li poġġejt fuq il-mejda tal- Kamra, jgħid li dak hu raba' bagħli, u għaldaqstant mhux daqstant produttiva u tista' tittieħed għall-iżvilupp.

Dawn huma affarijiet li juru stampa ċara ta' dak li stqarret l-oppożizzjoni sa mill-ewwel xhur tagħha bħala kritika għal dan il-gvern.

Dan huwa gvern inkompetenti u arroganti għaliex filwaqt li jgħid li għandu l-konsulenti u li qed jonfoq il-flus biex tabilħaqq joħloq politika li tindirizza l-ogħla ġid komuni ta' dan il- poplu, il-poplu konxju li dan qiegħed jindirizza biss l-ħbieb tal-ħbieb.

Aktar m'għaddew is-snin, aktar il-poplu beda jħoss u beda jifhem li dan huwa gvern li l-arroganza tiegħu wasslitu biex ikollu blinkers quddiem għajnejh u jħares biss lejn ftit uċuħ.

Sur President, gvern serju għandu dejjem jaħdem biex il-politika tiegħu tabilħaqq tindirizza l-ħtiġijiet ta' l-ogħla ġid komuni għax meta inti qed tindirizza l-ħtiġijiet sabiex jitgawda l-ogħla ġid komuni, tkun tabilħaqq qed twettaq id-demokrazija u tkun tabilħaqq qed tirrispetta lill-għajrek.

Grazzi.

MR SPEAKER: Il-Ministru George Pullicino, on a point of order.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Ambjent u Affarijiet Rurali): Sur President, fil-papers laid li poġġa l-Onor.

Farrugia m'hawnx id-deċiżjoni tal-qorti li rrifera għaliha.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dik ma poġġejthiex.

ONOR GEORGE PULLICINO: Imma bil-mod li tkellimt tajtni l-impressjoni li poġġejtha wkoll.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra ċ-ċertifikat tal- geographic survey li sar f'Burmarrad u r-rapport dwar ir-raba'

saqwi f'Tal-Papa.

Minbarra hekk għamilt riferenza għal din id-deċiżjoni tal-qorti.

Issa jekk irid ngħaddilu kopja tagħha, ngħaddihielu aktar tard għax mhux qiegħda fuqi.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ir-rapport fuq Tal-Papa huwa miktub mis-Sur Vella, ex-sindku tal-Mellieħa tal-Partit Laburista?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Is-Sur Vella huwa espert fil-qasam ta' l-agrikoltura u ta' l-ambjent, u huwa ukoll wieħed mill-ftit esperti fiz-zoo technique.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk kienx sindku tal-Mellieħa ma niftakarx.

Jiena m'iniex segretarju ġenerali ta' l-ebda partit.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Sur President, segwejt xi ftit id-diskors li sar partikolarment mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni u nnotajt b'ċertu interess ir-riferenzi li saru għall- istorja tal-MEPA u kif saru l-ischemes fl-1998.

Dan kien żmien li għextu mill-qrib bħalma għexu l-kollega tiegħi, il-Ministru George Pullicino, u nafu kif saru l-affarijiet dakinhar u għalfejn saru b'dak il-mod.

Sur President, wieħed mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni qal li l-ischemes li saru fl-1988 saru bl-għaġġla, kellhom id-difetti u minkejja li suppost kellu jsir eżerċizzju biex jindirizza dawn id-difetti, il-gvern ma vvotax riżorsi biżżejjed lill-MEPA għal-local plans.

Qalilna wkoll li l-eżerċizju li qed nagħmlu, barra qed isir bl-għaġġla, m'huwiex trasparenti u ġie impost fuq il-MEPA.

Ġejna kkritikati xi ftit ukoll fuq il-kriterji li għamilna, pero` l-bażi kollha ta' dan l-eżerċizzju kienet li ppruvajna nissettjaw kriterji biex kemm jista' jkun inkunu ekwi u trasparenti.

Il- kritika li kellna min-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet li dawn il-kriterji huma vagi, liberali u ma tħaddmux b'konsistenza.

L-oppożizzjoni donnha li f'daqqa waħda saret tħobb ħafna lill-MEPA, u dan meta nafu kif din titkellem dwar il-MEPA partikolarment meta tkun ġejja elezzjoni biex forsi jiġbru xi ftit voti mingħand dawk li jkunu affetwat ħażin b'xi deċiżjoni li tkun ħadet.

Sur President, huwa importanti nifhmu li dan huwa eżerċizju ieħor fl- ippjanar, u bl-ippjanar suppost ikollok żvilupp.

Sfortunatament minkejja li ilna b'demokrazija, l-evoluzzjoni tas-sistemi ta' l-ippjanar f'dan il- pajjiż mxiet bis-sulluzzu u ħafna drabi, minħabba inkonsistenzi ta' gvernijiet Laburisti, kellna nduru full circle u kellna bżonn ta' eżerċizji varji biex nindirizzaw difetti u deċiżjonjiet ħżiena li kienu ttieħdu taħt gvernijiet Laburisti.

Pero` jkun tajjeb li mmorru ftit lura fiż-żmien u ngħidu x'kienu s-sistemi ta' l-ippjanar taħt gvernijiet Laburisti.

X'kienu s-sistemi taħt Gvern Laburista?

Kellek sistema fejn il-ministru kien joħroġ il-permess mill-ministeru u jibgħatulek id-dar u kellna skemi ta' bini li kienu ineżistenti u dik kienet l-aktar ħaġa li wasslet biex f'dan il-pajjiż ikollna dak li jissejjaħ urban sprawl.

Meta mbagħad il-Gvern Laburista beda jirrealizza li dan ma kienx tajjeb għall-pajjiż għamel dik il-liġi stramba tal-building development areas biex forsi jrażżan lill-ministru li kien responsabbli minn dan is-settur.

Kellna t-town and country planning act li kienet pjuttost tajba u li għaddiet b'eżerċizju trasparenti, imma l-Gvern Laburista lanqas biss kien daħħalha fis-seħħ.

Meta kien hemm il-bidla fil-gvern u tela` l-Partit Nazzjonalista jiena kont naħdem fil-public works u naf x'kien hemm f'dak li għandu x'jaqsam mas- sistema ta' l-ippjanar f'pajjiżna.

Tista` tgħid li ma kien hemm xejn u għalhekk il-Gvern Nazzjonalista ried jara kif se joħloq u jpoġġi fuq sisien sodi sistema ta' ippjanar.

Lanqas biss kien hemm pjanti aġġornati.

Niftakar li meta dħalna fit-town planning section tal-public works li kienet tagħmel il-pjanti kellna pjanti fuq tracing papers li lanqas biss kienu jimmarkaw fejn kien sar l-iżvilupp.

Lanqas policies dwar kif isir l-iżvilupp ma kien hemm.

Jiġifieri jekk kont trid tkun taf x'inhuma l-policies tal-gvern fuq l- agrikoltura, it-trasport, il-housing jew il-barrieri ma kont issib xejn miktub.

Kollox kien isir skond kif ifettilu l-ministru ta' dak iż-żmien.

Allura aħna bħala gvern waqqafna l-MEPA u llum saret dik li bl-Ingliż tissejjaħ a clearing house għall-policies kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l- użu ta' l-art.

Jiġifieri kellna nistennew aktar minn 25 sena minn wara l- indipendenza biex dan il-pajjiż jibda jkollu dokument miktub li jgħidilek il-pjanijiet tal-gvern f'dan il-qasam.

Ovvjament dan ma kienx perfett, imma almenu kellna dokument li kien tajjeb u li kien jersaq biex jindirizza l- issues kollha.

Taħt gvernijiet Laburisti ma kellniex sistema ta' applikazzjonijiet li kienet trasparenti u accountable.

Wieħed kien japplika u jarak board, pero` la kont taf fejn jiddelibera u lanqas kellek sistema bħal m'għandek illum fejn tagħmel is-sottomissjonijiet, titkellem mal-case officers, tara kif qed jiġu interpretati l-policies, tirċievi r-rapport tar- rakkmandazzjoni, tesprimi l-veduti tiegħek u jekk tittieħed deċiżjoni li ma tgħoġbokx għandek ċans għar-reconsideration, u jekk lanqas dik ma togħġbokx għandek ċans li tmur għall-appell.

Dawn huma kollha affarijiet li daħħal Gvern Nazzjonalista.

Aħna għamilna sistema aċċessibbli bl-internet fejn wieħed jista' jmur jiċċekkja anke applikazzjonijiet ta' terzi persuni u joġġezzjona għalihom, jingħata sodisfazzjoni għall-oġġezzjonijiet li jagħmel u anke jitkellem fuq applikazzjonijiet li għamel ħaddieħor.

Minn dan ma kien jeżisti xejn fi żmien Gvern Laburista.

Qabel kien hawn il-liġi tal-ġungla f'dan is-settur u min jgħid mod ieħor ma jafx x'qed jgħid.

Sur President, fl-ippjanar mhux biss għamilna l-iskemi tal-bini, imma għamilna sistema ta' livelli differenti ta' ppjanar.

Għadnek il-pjan ta' struttura, għandek il-local plans, għandek l-action plans, għandek l- ischemes u kull ħaġa tinfilsa f'oħra b'ċerta konsistenza.

Kien proprju n- nuqqas ta' dawn l-istrutturi li tant ġabu ħsara ambjentali f'dan il-pajjiż.

Imbagħad xi ngħidu għas-sistemi ta' environment impact assessments u tat- traffic impact assessments li daħħal dan il-gvern u li ħafna drabi jintużaw kontra l-istess gvern?

Is-sistema ta' ppjanar li daħħlu gvernijiet Nazzjonalisti tul dawn l-aħħar 20 sena fissret li f'dan il-pajjiż għandek sistema li hija accountable fil-livelli tagħha kollha.

Aħna kellna nibdew mill-qiegħ għax lanqas pjanti fuq xiex tagħmel l-iżvilupp ma kellek u kellna ninvestu bil-kbir għax biex ikollok ippjanar tajjeb trid tinvesti, you have to put your money where your mouth is.

Kellna nibdew b'sistema ta' aerial surveys fejn Malta ġiet mapped kollha kemm hi biex imbagħad daħlet is-sistema GIS, fejn timmarka kull żvilupp li jsir u kull applikazzjoni għal żvilupp li jkun se jsir, u llum tintuża mill-korporazzjonijiet differenti.

Qabel ma kellna xejn minn dan kollu għax gvernijiet Laburista qatt ma investew fl-ippjanar.

Fl-1988 ridna nagħmlu t-temporary schemes u kien hemm ċerta għaġġla għaliex Gvern Nazzjonalista ġdid ried jabolixxi l-liġi tal-BDA, pero` ma setax iħalli vacuum għax l-iżvilupp riedu ikompli għaddej.

Il-gvern kellu aġenda wiesgħa u ried malajr joħloq struttura biex ikun jista' jibbaża l- aġġudikazzjoni ta' l-applikazzjonijiet li jidħlu.

Għaldaqstant kien waqqaf select committees u għamel kriterji.

Imma fejn kienu tal-Labour meta konna qed nagħmlu dawn it-tibdiliet kollha biex fl- ippjanar dan il-pajjiż inġibuh bħall-pajjiżi moderni l-oħra?

Dawn kienu totalment assenti u ma pparteċipaw fl-ebda kumitat li ħadem fuq il-pjan ta' struttura, fl-ebda select committee u lanqas biss taw daqqa t'id biex il- MEPA ssir aħjar.

Dawn huma tal-Labour Party li illum jiġi bid-dmugħ tal- kukkudrilli u jgħidu li lil tal-MEPA ma fdajnihomx.

Meta saru l-iskemi fl-1988 ma kellniex dan is-setup tal-lum u ma kienx eżerċizzju perfett, imma kien l-aħjar eżerċizzju li seta' jsir bil-mezzi li kienu disponibbli dakinhar għax ma kellniex l-aerial survey.

Niftakar li l- ischemes li kellna kienu saru permezz ta' proċess ta' konsultazzjoni pubblika fuq pjanti maħdumin bl-idejn, mentri llum għandna aerial photos u ħadd ma jista' jiġi jgħidlek li tqarraq bil-pjanti.

Illum qed nagħmluhom fuq pjanti reali ta' permess li verament jeżisti.

Aħna għamilnihom fid-dawl ta' l-urġenza li wieħed ma setax iwaqqaf l-iżvilupp u jgħid lil kulħadd biex jistenna sakemm naġġornaw il-pjanti.

L-intenzjoni kienet li jkunu indirizzati n-nuqqasijiet fil-local plans, jiġifieri wara li daħlet il- planning authority fl-1992 suppost beda proċess ta' reviżjoni ta' l-istess pjan ta' struttura li miegħu kellek ukoll id-drafting tal-local plans li suppost kellu jieħu għaxar snin, u kulħadd jaf li dan il-proċess ħa iktar milli kien previst anke għaliex il-MEPA saret vittma tas-suċċess tagħha stess għax daħlet f'ħafna proċeduri to catch up man-nuqqasijiet tal-passat.

Ovvjament meta int qed tagħmel drafting ta' kriterji ta' żvilupp trid ħafna żmien biex taħseb u tippjana sew, pero` finalment wasalna għal dan l- eżerċizju tar-razzjonalizzar.

Sur President, il-kelma "razzjonalizzar" lili tgħoġobni, nikkondividiha u nsostniha.

Wieħed mill-argumenti li jissemma għalfejn m'għandniex nivvotaw għal dan ir-razzjonalizzar huwa li hawn wisq proprjeta` vojta.

Imma huwa minnu li għandek din il-proprjeta` vojta?

Argument ieħor huwa li m'hawnx ġustifikazzjoni għalihom u ninsew ir-realtajiet li għandna f'dan il-pajjiż, l-iżvilupp li qed ikun hawn mhux biss fil-housing.

Ħafna drabi jissemmew kemm hawn housing units u kemm nagħtu permessi għall-housing units.

Pero` huwaa dan biss li għanda nżommu f'moħħna?

Naħseb li wieħed mill-aktar argumenti li jiġġustifika dan it-twessigħ u razzjonalizzar huwa l-prezz tal- proprjeta`.

Niftakar li fl-1988 meta kont għadni qed naħseb biex nieħu l- istat tiegħi plot kien jiswa Lm4,000, mentri llum plot f'raħal mhux l- aktar imfittex jista' jivvarjalek minn Lm80,000 sa Lm100,000.

Daqshekk għoliet il-proprjeta`.

Allura naħseb li għandna r-responsabilita` li naraw nistgħux nagħmlu xi ħaġa biex dawn il-prezzijiet ta' proprjeta` ma jkomplux jisplodu.

Jekk m'hu xe nagħmlu xejn, il-proprejta` tispiċċa ma tkunx aċċessibbli għall-first time buyers u ma nibqgħux niftaħru li ħafna min- nies huma sidien ta' darhom.

L-argument li hawn ħafna proprjeta' vojta ma jreġix għal kollox.

Veru li hawn proprjeta` vojta, pero` dik il-proprjeta` m'hijiex available għal min irid jakkwista proprjeta`.

Hawn min jixtri proprjeta` u jżommha għall- iżvilupp, hawn min jixtri proprjeta` bħala t-tieni dar tiegħu u għandek ħafna nies li jixtru proprjeta` għal skopijiet differenti.

Barra minn hekk l-affarijiet f'dan il-pajjiż inbidlu.

L-attivita` ekonomika u kummerċjali espandiet u għandek żviluppi ġodda li trid ssib l-ispazju, per eżempju, għal areas fejn jinbnew l-uffiċini.

Wieħed jista' jistaqsi: Għalfejn dan l- eżerċizzju ma ġiex indirizzat fil-local plans?

Aħna konna konxji ta' din il- ħtieġa anke fl-1998.

Fil-fatt il-Gvern Nazzjonalista kien bil-ħsieb li jirrevedi ċerti skemi.

L-intenzjoni kienet li nagħmluha, imma x'ġara?

Meta jkollok eżerċizju komprensiv ovvjament trid tiddeċiedi minn fejn se taqta` u fejn se tiġbed il-linja.

Apparti hekk kellna proċess ieħor in parallel ma' dak tal-local plans li kien qed jieħu ħafna żmien u allura jekk tħalli dan il-proċess ta' razzjonalizzar mifrux fuq żmien twil, dan minnu nnifsu jista' jagħti lok għal spekulazzjoni u forsi anke abbuż.

Jiena ngħid li l-eżerċizzju li sar mill-kabinett li fassal il-kriterji u ħa in kunsiderazzjoni l-proċess ta' applikazzjonijiet li kienu saru fil-local plans, u li mbagħad ġie riferut lill-MEPA biex tagħti l-veduti tagħha u wara mar għand il-planning committee tal-Parlament, kien eżerċizzju tajjeb u contained li naqqas jew ma ħalliex li jsir l-abbuż.

Naħseb li peress li dan il-proċess sar mill-kabinett, l-ogħla struttura eżekuttiva tal-pajjiż, ingħata profil għoli li tejjeb il-proċess ta' accountability.

Qed ngħid dan għax kieku l-proċess tħalla fil-local plans, f'idejn nies li daqqa taf min huma u daqqa ma tafx min huma, kien ikun inqas diskuss u għalhekk kien ikun inqas trasparenti u accountable.

Wara kollox aħna l-aktar uffiċjali accountable għax wara li nieħdu d-deċiżjonijiet f'din l-istituzzjoni rridu mmorru għand in-nies u ngħidulhom biex jiġġudikawna.

Il-Prim Ministru qal li dan l-eżerċizju huwa eżerċizju fil-ġustizzja soċjali.

Għalfejn qed ngħidu hekk?

Waħda mill-kriterji li daħħalna kienu żoni li huma multi-ownership fejn kien hemm permessi qabel, għax fl-1988 tħalliet barra art li diġa` kienet kompartamentalizzata fi plots u wħud minnhom kienu applikaw għall-permessi u ħarġulhom.

Jiġifieri kellek plots kbar maqsumin fi plots iżgħar fejn uħud minnhom ġabu l-permessi, uħud le u l-bqija tħallew barra.

Hemmhekk kien hemm bżonn li nagħmlu ġustizzja ma' dawn in-nies.

Naħseb li l-inklużjoni ta' din art, għalkemm m'hijiex kbira imma hija art ġdida għall-iżvilupp, se taffettwa l-prezzijiet tal-bini u dan hu mezz ta' ġustizzja soċjali wkoll ma' min forsi s'issa ma jistax jasal biex jixtri proprejta`.

Sur President, meta rajna kif mexa l-iżvilupp mill-1988 sal-lum u rajna kif żvolġiet il-pjanta ta' l-irħula tagħna ndunajna li għandek irħula li fit- trufijiet tagħhom hemm ħafna tqasqis u m'hemmx dik il-linja razzjonali li jkollok triq li ddur madwar ir-raħal u tgħaqqadlek n-naħat kollha tal- periferija.

Dan it-tqasqis la jgħin id-dehra tar-raħal u lanqas jgħin is- sistema tat-toroq partikolarment fejn jidħlu r-rotot tat-trasport pubbliku.

Fil-fatt ħafna drabi ma tistax tagħmel rotta tat-trasport pubbliku li jdurlek mar-raħal għax għandek dan it-tqasqis u t-toroq ma jdurux mar-raħal kollu.

Dan in-nuqqas ta' razzjonalizzar ma jgħinx biex tgħaddi l- infrastruttura għax ma tkunx tista' tgħaddiha b'mod loġiku madwar ir-raħal, u għalhekk, per eżempju, ħafna rħula ma jkunux jistgħu jgħaddu ċerti sistemi għall-istorm water.

Pero` l-iktar periklu kien li tħalli s-sistema li kellna s'issa u ma tagħmilx kriterji.

Aħna dawn il-kriterji għamilniehom u wieħed mid-dispjaċiri tiegħi hu li ma kienx hawn tant diskussjonijiet fuq il-kriterji.

Noqogħdu nitkellmu fuq art agrikola u art li hija tajba għall- ambjent, pero` meta wieħed jara l-kriterji jinduna kemm dawn kienu loġiċi u kemm ħafna mill-akkużi li saru fuq nuqqas ta' sostenibilita` kienu fil-fatt indirizzati fil-kriterji li għamilna.

Per eżempju, aħna għamilna kriterji differenti għal Malta u għal Għawdex u ma tantx smajt kritika dwar dan.

Aħna għamilna hekk għax dehrilna li l- iżvilupp urban f'Għawdex huwa distint minn dak ta' Malta u allura l- kriterji riedu jvarjaw ftit.

Għedna li biex plot tiddaħħal fl-iskema jrid ikollha bini fuq tliet naħat tagħha u r-raba` naħa aktarx tkun triq.

Għedna wkoll li s-sit

irid ikun ta' 17,000 metru kwadru, ħlief f'każi ta' multi-ownership.

Għedna wkoll li l-blokki li jirriżultaw iridu jkunu f'konfigurazzjonijiet tali li jistgħu jagħtu lok għal żvilupp ta' plots, li s-sit irid inaqqas l-impatt viżwali fuq il-landscapes u li s-sit irid ikun diġa` aċċessat minn toroq eżistenti.

Daħħalna dawn l-affarijiet kollha u naħseb li dawn kienu kriterji li minnhom innifishom qed jissettjaw xi ħaġa ġdida anke fil- kultura ta' l-iżvilupp tagħna, u naħseb li dawn kien ħaqqhom diskussjoni aħjar min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Kien hemm il-kritika, kemm mill-oppożizzjoni kif ukoll minn nies barra l- parlament, li qed neqirdu l-kampanja.

L-ewwelnett huwa veru li se neqirdu l- kampanja?

Dalgħodu kont qed inħares lejn il-pjanti kif inhuma proposti u innotajt li f'diversi rħula m'hemm l-ebda żieda fiz-zoni ta' l-iżvilupp.

Fil-Kalkara addirittura għandek sit li qed ikun eskluż miż-żona ta' l- iżvilupp.

Dan is-sit huwa l-wied ta' Kalkara li kien hemm ħafna kontroversji fuqu.

F'Marsaxlokk qegħdin ngħidu li ċerta zona daħlet minħabba l-local plan ta' żmien Gvern Laburista li huwa diskuttibbli u għalhekk biex dak jibqa' fl-ischeme jrid ikun hemm ġustifikazzjoni kif suppost.

Fil-Mellieħa daħħalna sit bi tpattija għal sit ieħor li qed ikun eskluż.

Xi ħadd semma li fil-Mosta ddaħlet biċċa art kbira daqs l-Imġarr.

L-ewwelnett dik l-art li daħlet hija barriera bil-permess.

Dik il-barriera hija indikata fil-local plan u tidħol għall-iżvilupp, pero` m'għandhiex tingħata kollha għall-iżvilupp imma jrid ikun hemm development brief per se fuqha.

Fl-Imġarr, kuntrarjament għal dak li ntqal li se jkun hemm ħafna żvilupp, hemm pockets żgħar ta' żvilupp bi provisos fuq l-arkeoloġija.

Il- bqija għandek żvilupp fl-Imtarfa, f'Pembroke u f'Ħal Farruġ li qabel lanqas kellhom scheme għalihom.

Jiġifieri mit-tkabbir ta' 2.3% fuq iż-żona tal- bini, 20% huwa committed, għandek ammont kbir li diġa` huwa inklużi fil- local plans u minn dak li jibqa` għandek ammont kbir li se jmur għal toroq, jiġifieri altro che li qed neqirdu l-kampanja.

Sur President, dan l-eżerċizzju kellu skop ieħor.

Kien hemm il-ħtieġa li l- gvern isib xi art tiegħu li jkun jista' jużaha għal social housing u fost dawn insibu siti fil-Munxar, f'Tal-Papa, fiż-Żurrieq, fil-Gudja, fil- Mellieħa u fl-Imtarfa li qed jiġu nklużi fl-iskema biex il-gvern proprju ikollu aktar art biex jista' jiżviluppa l-housing soċjali u jagħtiha lil dawk li ma jsibux proprjeta` aċċessibbli għalihom.

Dan l-eżerċizzju naħseb li huwa ferma aħjar minn dak li kienu għamlu tal-Labour fi żmienhom meta riedu jfittxu art għal housing soċjali.

Alfred Sant kien ipprova jagħmel dan l-eżerċizzju u kien waqqaf kummissjoni ta' KMB biex jeżamina x'art għandu l-gvern u l- joint office.

Kien tah terminu ta' tliet xhur u minn tliet xhur damu sitt xhur.

Pero` dan l-eżerċizzju kien inżamm mistur u ma ntqal xejn fuqu.

Kien eżerċizzju li ma kienx trasparenti u ma saret l-ebda konsultazzjoni pubblika fuqu u ħarġu affarijiet anomali.

Ara kemm smajna diskors fuq Tal- Papa, fl-eżerċizzju li għamlu huma ħarġu bi pjanta ta' extent ta' art għaxar darbiet akbar minn dik li qed nipproponu aħna llum.

Din kienu daħħluha wkoll fl-istess pjan lokali li kien ġie mgħoddi fi żmienhom.

Jiġifieri din hija l-konsistenza u l-ġenwinita` fid-diskorsi tal-membri tan- naħa l-oħra.

Sur President, kif diġa` għedt, ħaġa li timbuttani favur dan l-eżerċizzju hija r-razzjonalizzar ta' l-infrastruttura, partikolarment fit-traffiku, li se jġib miegħu dan il-proċess.

Ħafna drabi t-tqasqis li jkollok fl-istess skemi ma jgħinx lit-traffiku u biex tgħaddi minn post ta' periferija għall- oħra trid toqgħod tgħaddi min-nofs ir-raħal, u l-iskemi li qed nagħmlu se jgħinu biex intaffu din il-problema.

Aħna qed ngħidu wkoll li biex wieħed tiddaħħallu art fl-ischeme, l-ewwel trid tiġi żviluppata t-triq u biex tiġi żviluppata t-triq irid ikollok 80% ta' dik l-area li jkun hemm applikazzjonijiet fuqha.

Jiġifieri se nevitaw dak li sar s'issa u ċioe` ħafna piecemeal development li ma jgħinx fl-istess bini ta' l- infrastruttura.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent billi ngħid li dan l-eżerċizzju huwa pass kuraġġuż.

Hu veru li aħna ssoġġettajna ruħna għall-kritika, pero` naħseb li dan qed nagħmluh bl-akbar onesta` u qed nagħmluh għax hemm bżonn li niġbdu linja u ma nħallux l-affarijiet miftuħin għal ċertu abbuż li jista' jsir.

Aħna qed nagħmlu l-affarijiet bl-ikbar trasparenza u tajjeb li ngħidu li disa' minn kull għaxra li applikaw ġew rifjutati u b'wiċċna minn quddiem qed nerfgħu din id-deċiżjoni li ma kenitx faċli, pero` qed neħduha għax nemmnu li dan il-proċess irridu nagħlquh darba għal dejjem.

Dan l- iżvilupp għandu verament iwassal għal dak li kien hemm bżonn isir fis- sistema ta' l-ippjanar.

Il-Gvern Nazzjonalista jista' jiftaħar li fi żmien tant qasir, 18-il sena, għamel dak li suppost sar f'40 sena.

Dan huwa pass ieħor importanti biex l-ippjanar f'pajjiżna jkun imsejjes fuq il-loġika sabiex itejjeb l-użu ta' l-art fil-futur u anke l-mod

kif ngħaddu l-infrastruttura.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jiena smajt diversi kelliema kemm min- naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll min-naħa tal-gvern u nnotajt li d-diskors tal-kelliema tal-gvern kellu pattern wieħed.

Dawn kollha jagħtuk l- impressjoni li bl- hekk imsejjaħ razzjonalizzar li qed jipproponi l-gvern, il-kampanja se tikber.

L-impressjoni mid-diskorsi li qed jingħadu hu li b'dan ir-razzjonalizzar mhux se tittieħed art li llum hija kampanja biex isir żvilupp fiha, pero` l-verita` hi differenti.

Sur President, l-art f'Malta qed issir skarsa anke minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna u allura huwa aktar importanti li nagħmlu użu għaqli tal-ftit art li fadlilna.

Jiena naħseb li huwa importanti wkoll li meta nħarsu lejn l- art ta' pajjiżna u nħarsu lejn l-istampa aktar wiesgħa ta' l-attivita` ekonomika, fosthom it-turiżmu, nistaqsu ftit x'inhu l-aħjar mhux biss għat- turisti imma għalina u għal uliedna.

Qabel konna nisimgħuha spiss il-frażi "għalina u għal uliedna", imma issa donnu li wliedna qed jintesew.

X'irridu naraw f'pajjiżna?

Irridu pajjiż kullimkien concrete u ġebel, jew inkella hu meħtieġ li nħallu daqsxejn kampanja biex titgawda mill-familji tagħna u mill-ġenerazzjonijiet futuri?

Hu tajjeb li nħarsu lejn dawn il- punti u ma nibqgħux, bi skuża jew oħra, nibnu kullimkien.

L-edukazzjoni tal-poplu tagħna wasslet biex ikollna poplu aktar konxju ta' l-ambjent u din hija ħaġa pożittiva, pero` l-biża' tiegħi hi li min qed imexxi lil pajjiżna llum qed jagħmel kompromess wieħed wara l-ieħor fuq l-ambjent minkejja l-priedki u d-dmugħ tal-kukkudrilli li l-gvern għandu għal qalbu l- ambjent.

Il-fatti jitkellmu waħedhom.

Sur President, issa se nkun daqsxejn sarkastiku.

Mal-bidu tad-diskussjoni fuq din il-mozzjoni mressqa mill-gvern ħarġet l-aħbar mill-Vatikan li l- Papa se jiġi fostna biex kif għamel ta' qablu jagħmel aktar beati.

Fil-fatt jidher li l-lista tal-beati li se jagħmel se jkun hemm inkluż il-gvernijiet Nazzjonalisti kollha li kellna anke qabel il-1971 u se jagħti notice ta' beatifikazzjoni lill-membri tal-gvern preżenti.

Dan qed ngħidu għax mill- mod kif jitkellmu tieħu l-impressjoni li huma puri għall-aħħar.

Dawn bdew isemmulna x'ġara mill-1971 sa l-1987, għax għalihom ix-xemx telgħet fl-1987 meta telgħu fil-gvern huma, u ftit isemmu x'ġara fis-sittinijiet.

Milli jidher ma kellniex korruzzjoni u ma kellniex artijiet li ngħataw b'mod mhux trasparenti.

Il-bieraħ xi ħadd semma lill-Ministru Caruana.

Jiena ma niftakrux għax twelidt fl-1972 imma hemm min jiftakar x'kien isir.

Mid- diskors li nisimgħu min-naħa l-oħra tal-Kamra tieħu l-impressjoni li d- difetti kollha qegħdin fil-Partit Laburista u kull ħaġa ħażina li seħħet, seħħet meta aħna konna fil-gvern!

Allura jkun tajjeb li meta jiġi l-Papa - u nieħdu gost jekk jiġi l-Papa u nagħtuh merħba kbira - jibbeatifika l- gvernijiet Nazzjonalisti ħalli nżiduhom mat-tliet beati l-oħra li kien għamel il-Papa ta' qabel.

Sur President, jiena qed niftakar fis-silta tal-vanġelu meta Kristu qal: Min hu bla dnub jitfa' l-ewwel ġebla.

Jiena m'iniex se nitfa' l-ewwel ġebla għax kulħadd għandu d-dnubiet tiegħu, imma ħadd ma jista jipponta subajgħ lejn xi ħadd ieħor u jgħid: Jiena pur u m'għandix dnubiet.

Kellna talba, per eżempju, biex il-Partit Laburista jitlob apoloġija ta' dak kollu li sar.

Jiena nistaqsi: Il-Partit Nazzjonalista talab apoloġija għall- inġustizzji li saru, u li ġew ppruvati mill-qorti li saru?!

Tul is-snin kemm ministri Nazzjonalisti rriżenjaw fuq abbużi li saru u li ħarġu fil- pubbliku, u li kienu f'pajjiżi demokratiċi oħra kienu jkollhom jirriżenjaw?

L-ebda ministru m'għamel hekk.

Allura naħseb li jekk irridu nitkellmu bis- serjeta` kulħadd irid jirrikonoxxi l-iżbalji li saru jew li setgħu saru.

Pero` ħa niġu għall-preżent.

Sur President, ir-raġuni prinċipali għal dan li qed jiġi propost mill- kabinett tal-Partit Nazzjonalista hija sabiex jissewwew inġustizzji li saru fl-1988, jiġifieri 18-il sena ilu.

Għaliex qed jinħass issa il-bżonn li jissewwew l-inġustizzji?

Nixtieq li xi ħadd iwieġeb b'mod ċar dwar dan.

Jiena nismagħhom jgħidu li justice delayed is justice denied u jekk wara 18- il sena din m'hijiex justice delayed, ma nafx x'tista' tkun justice delayed.

Kellna min qalilna, u pprova anke jsemmi soċjologi u persuni għorrief oħra, li l-proċess għandu bidu u għandu t-tmiem, imma jien ngħid li dan il-proċess jista' jkun li kellu bidu imma ma jista' jkollu qatt tmiem.

Għaliex?

Għax naturalment l-allegazzjonijiet ta' l-inġustizzji se jibqgħu jsiru.

Allura mbagħad jista' jkun hemm gvern ieħor - jista' jkun l- istess Partit Nazzjonalista fil-gvern - li jgħid li fl-2006 saru xi inġustizzji u issa se jieħu passi korrettivi oħrajn biex isewwu u dawk l- inġustizzji li kienu saru.

Jien naħseb li wieħed jista' wkoll jinterpreta dak li qal ic-chairman tal-MEPA bħala li dan il-proċess jista' ma jispiċċa qatt għax fil-fatt qal:

"This was an extension of that process, but now re-evaluated with reference to established criteria.".

Aħna kellna proċess sħiħ tal-local plans li suppost kien ġie konkluż u issa qed ngħidu li kellna review tal-local plans skond il-kriterji ġodda.

Mela jista' jkun li dan il-proċess nafu li kellu bidu pero` ma nafux meta se naraw it-tmiem tiegħu.

Sur President, filwaqt li huwa tajjeb li jissewwew dawn l-inġustizzji Ii jidher li saru mill-Partit Nazzjonalista stess, għax fl-1988 Gvern Nazzjonalista kien hemm, tajjeb li wieħed jistaqsi dwar il-mod ta' kif dan il-proċess qed isir.

Kemm ilna nisimgħu ftaħir mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern li hu kien il-gvern li waqqaf il-planning authority li llum hija magħrufa bħala l-MEPA?

Kemm ilna nisimgħu li dawn għandhom fiduċja sħiħa fiha u li hija awtorita` awtonoma mingħajr indħil tal-gvern?

Kemm ilna nisimgħuh dan?

Dan anke smajnieh f'diskorsi waqt dan id-dibattitu għax fl- aħħar mill-aħħar it-tattika tal-Partit Nazzjonalista hi li tirrepeti u tibqa' tirrepeti nofs verita` jew gidba ħalli forsi fl-aħħar titwemmen.

F'dan il-kuntest jiena nixtieq nistaqsi mhux lilna hawn ġew, imma lill- poplu hemm barra: Hawn xi ħadd li għandu xi dubju li l-gvern ma jindaħalx b'mod dirett jew indirett fid-deċiżjonijiet tal-MEPA?

Hawn xi ħadd li jemminha din meta dawn jistaħbew wara awtorita` li waqqfu u jappuntaw nies li huma leali lejn il-gvern tal-ġurnata?

Kemm awtorita` tista' tkun kredibbli meta l-lealta` tagħha hi lejn min ħatarha?

Din hi r-realta` tajjeb jew ħażin.

Allura kif jista' wieħed jgħid li l-gvern m'għandux b'mod dirett jew indirett sehem fid-deċiżjonijiet li jittieħdu?

Dan l-indħil se jkun pubbliku, Sur President?

Ma tarax!

Mela aħna qed nitkellmu ma' nies li m'għandhomx melħ f'rashom!

Dawn huma affarijiet li jsiru minn taħt u allura jekk hawn xi ħadd li jemmen li m'hemmx indħil b'mod dirett jew indirett, naturalment għandu jitkellem.

Hawn xi ħadd li għandu xi dubju li fil-MEPA, fost ċertu nies, biex ma nitfax dell ikrah fuq kulħadd, jgħaddu u jimxu flus kbar min id għall-oħra?

Min jgħid hekk qed jipprova jgħatti x-xemx bl-għarbiel.

Ftit ta' żmien ilu kellna l-Arċisqof ta' Malta stess li għamel din l-osservazzjoni.

Iżda x'ġara minn dak id-diskors li għamel l-Arċisqof?

Omerta` sħiħa, Sur President.

Ara kemm niftaħru li aħna nsara, imma minflok ma ninvestigaw bis-serjeta` dan il-messaġġ li tefa' r-ragħaj spiritwali tagħna, il-gvern jinfexx jattakka lill-messaġġier flok lill-messaġġ.

Anke llum hekk qed jiġri.

Fil-fatt fil-gazzetta tat-23 ta' Lulju, Ms. Astrid Vella, li jiena ma nafhiex imma naf li hi attivista fil-qasam ta' l-ambjent, ġiet attakkata billi semmewlha x'affarijiet li ġraw snin twal ilu.

Jiena ma nafx jekk hux veru jew le u m'huwiex il-ħsieb tiegħi li niddefendi lil Ms Vella għax persważ li din kapaċi tiddefendi lilha nnifisha, imma ridt inġib eżempju ta' kif dan il-gvern flok jara x'inhu l-messaġġ jattakka lill-messaġġier li jwassal il-messaġġ.

Il-kelliem ta' qabli, il-Ministru Mugliett, qal li dan li qed isir huwa eżerċizzju fl-ippjanar, pero` oħroġ il-għaġeb dan l-eżerċizzju ġie kkritikat mill-Malta Chamber of Planners!

Naħseb li dawn jifhmu xi ħaġa fl- ippjanar!

Fi stqarrija tagħhom dawn ħarġu jgħid hekk:

"We are concerned about government's announcement of the extension of the development boundaries.

It is clear that through this exercise, government is bypassing and pre-empting the planning process as established by the Development Planning Act 1992.

Although the MEPA's involvement in the whole exercise is understandable, however, the process whereby government itself sets the criteria, proposes sites (some of which would fail if assessed along these same criteria) and then places the onus on the MEPA to identify other sites fitting with the criteria already set, is certainly not the way planning is to be conceived and not in line with the legal provisions in the Development Planning Act 1992.".

Mela dan l-hekk imsejjaħ eżerċizzju fl-ippjanar skond il-Ministru Mugliett ġie kkritikat minn din l-organizzazzjoni ta' planners li ċertament tifhem f'dawn l-affarijiet.

Il-Malta Chamber of Planners, aktar 'l isfel fl- istqarrija tagħhom qalu hekk:

"Whereas the chamber iterates that the role of government is to set strategic policy, and not to impose specific planning criteria on the relative agencies, there is a lot to say about these criteria as set, mainly their vagueness but also their conflict between specific criteria.".

Dan mhux qed ngħidu jien jew l-oppożizzjoni, imma The Malta Chamber of Planners, li kif għedt, nassumi li jafu x'inhuma jgħidu.

Ħaġ'oħra li semmew u li ġibdet l-attenzjoni tiegħi fl-istqarrija tagħhom hija din u nikkwota:

"The manner in which the criteria are being applied retroactively only to submissions already made during the local plan process is in itself creating another injustice with those who felt they should not make a submission, since their request would not tie in with the previously established criteria.".

Jiġifieri hawnhekk joħroġ il-punt li kont qed insemmi l-ewwel, li dan huwa proċess li beda pero` li jista' ma jieqaf qatt għax l-inġustizzji jew l- allegazzjonijiet ta' inġustizzji se jibqgħu joħorġu u kulħadd jibda jsemmi l-ħtieġa li nerġgħu nirrevedu l-affarijiet biex nirrimedjaw għal dan.

Sur President, kemm konna nisimgħu li fiż-żmien meta l-Partit Laburista kien fil-gvern qabel l-1987 il-korruzzjoni kienet istituzzjonalizzata.

Jiena nistaqsi x'qed jiġri differenti llum?

Tal-Partit Nazzjonalista jridu jitkellmu fuq korruzzjoni?!

Illum mhux biss korruzzjoni qed naraw, imma naraw ukoll ħierġa l-arroganza.

Li hemm differenti hu li llum din hija mgeżwra f'wrapping paper kulurita u sabiħa u tistaħba wara xi istituzzjoni!

Ċertament hemm irfinar ta' kif isiru l-affarijiet, pero` m'hemmx differenza, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, l-Onor.

Abela għadu kemm semma l- korruzzjoni.

Jekk l-Onor.

Abela jaf b'xi każi ta' korruzzjoni għandu l- poteri kollha mhux biss isemmihom f'dan il-Parlament, imma għandu d-dmir li jirraportahom fl-istituzzjonijiet nazzjonali.

Jekk jaf b'każi ta' korruzzjoni u ma jirrappurtahomx allura hu nvolut f'dik il-korruzzjoni wkoll.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nieħu nota ta' dak li qed jgħid il- ministru u jekk inkun naf b'xi każi ta' korruzzjoni m'iniex se noqgħod lura milli nġibhom għall-attenzjoni ta' din il-Kamra u ta' istituzzjonijiet oħra nazzjonali.

Jiena qed nitkellem u nikkritika l-mod ta' kif qed isir dan il- proċess ta' razzjonalizzar.

Il-fatt waħdu li l-kabinett qed jimbotta dan it-tibdil, u allura qed jidher f'isem persuni oħra li b'xi mod xejn trasparenti nżammew mistura ....

Veru li fil-bidu ta' dan id-dibattitu qalulna li wieħed jista` jidħol fil-website tal-MEPA u jsib l-informazzjoni kollha li jrid, pero` meta tidħol f'din il- website kulma ssib huwa salt mapep, imma m'hemm l-ebda indikazzjoni, sa fejn naf jien, ta' min huma s-siti li daħlu fl-iskema.

Hemm lista sħiħa ta' sottomissjonijiet, pero` m'hemmx liema huma dawk li ġew magħżula.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Napprezza li l-Onor.

Abela m'huwiex perit imma nimmaġina li jaf juża computer.

Fil-website tal-MEPA mhux biss hemm il- folders kollha bit-text kollu tas-sottomissjonijiet li saru mill-1991 'il hawn, imma hemm ukoll indikati b'żewġ kuluri, dawk bl-oranġjo li l-MEPA pproponiet fil-pjani lokali u dawk bl-aħdar li kkwalifikaw bil-kriterji.

Kulma jrid jagħmel hu li jidħol fil-website u jarahom.

Jekk ma kellux il- ħin biex jarahom ma jiġix hawnhekk u jgħid il-ħmerijiet, Sur President.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mela biex inkompli ngħid il-ħmerijiet, il-ħmerija hija li wara li ilna tant nisimgħu fuq l-hekk imsejjaħ razzjonalizzar, dawn il-mapep li qed isemmi l-Ministru, li minnhom hemm 'il fuq minn 4,230, tpoġġew fil-website tal-MEPA nhar it-Tnejn filgħodu, meta se jibda d- dibattitu, u biex tarahom trid tidħol fihom waħda waħda.

Jiena naf li hemm il-kuluri imma wara li konna ilna nitkellmu fuq dan għal ġimgħat sħaħ, dawn ġew impoġġija hemm it-Tnejn filgħodu, ftit sigħat qabel beda dan id- dibattitu.

Pero` apparti dan, li nixtieq nistaqsi lill-ministru huwa dad: Jista' jgħidilna l-persentaġġ ta' kemm minn dan li qed jiġi propost qed isir biex jiġu rimedjati l-inġustizzji li saru fl-1988?

Veru li jirriżulta li dan huwa ftit meta mqabbla ma' dak li qed jiġi propost?

Jista` jgħidulna meta wħud minn dawn l-artijiet li qed jiġu proposti biddlu l-idejn u għand min jinsabu llum?

(Interruzzjonijiet) Naħseb li l-mistoqsija tiegħi hija ċara.

Qed nistaqsi kemm minn dak li qed jiġi propost għar-razzjonalizzar qed minħabba inġustizzji, għax jekk inti tgħid li hemm inġustizzja bilfors tkun taf kontra min saret din l-inġustizzja.

Issa jiena m'iniex perit veru imma mill-1988 għaddew 18-il sena u dan hu żmien twil mhux ħażin.

Naħseb li nafu kontra min saru l-inġustizzji bi żball dak iż-żmien u allura qed nistaqsi: Kemm hu l-persentaġġ ta' dak li qed jiġi propost biex jissewwew dawk l-inġustizzji li saru?

Meta fid-29 ta' Ottubru, 2002 kien beda l-programm ta' l-eko-skola f'pajjiżna, student kien għamel diskors ta' l-okkażjoni u kien qal frażi li lili laqtitni.

Dan kien qal: Show us the way and we will take up the challenge.

Naturalment kien qed jgħid fuq l-ambjent in ġenerali, u tajjeb li ngħid li l-eko-skola hi proġett tajjeb li aħna nappoġġaw, pero` nispera li dawn it-tfal ma jieħdux dan l-eżempju għax m'huwiex eżempju tajjeb għat- tfal li huma fuq quddiem nett biex iħarsu l-ambjent.

L-importanti mhux li nagħmlu l-priedki imma li bil-fatti nipproteġu l- ambjent.

Il-Prim Ministru qalilna li dan il-proċess qed isir għal skop soċjali.

Fl- opinjoni tiegħi din hija skuża u ma nafx kif jista' l-gvern ikompli jidħaq bil-poplu b'dan il-mod.

Fejn hu l-iskop soċjali ta' dan il-proċess, apparti dak li nsewwu l-inġustizzji li qed jintqal li saru?

Qed jingħad li dan kollu għandu jkollu impatt fuq il-prezzijiet tal-bini f'pajjiżna.

Meta jiena nisma` dan u npoġġih f'perspettiva ma' dak li jgħidu n-nies u ma x'qed jiġri fil-prezzijiet tal-bini ma nistax ma nkunx xettiku.

L-ekonomija taħdem b'mod li jekk inti għandek aktar bini fis-suq allura suppost il- prezz tal-bini jonqos.

Imma f'pajjiżna mhux jiġri hekk, għax filwaqt li għandna aktar bini tiela' l-prezzijiet m'humiex qegħdin jinżlu.

Barra minn hekk għandna stqarrija ċara - diġa` rriferew għaliha kollegi oħrajn - li għal-lum u għas-snin li ġejjin għandna biżżejjed stock li jista' jintuża għal skop ta' akkomodazzjoni u skopijiet oħrajn.

Allura dan il-fatt bilfors iġegħelna naħsbu ħażin fuq dan l-eżerċizzju li qed isir.

Imma jiena ma nixtieqx nirrepeti dak li qalu l-kollegi tiegħi u għalhekk ngħaddi għal xi ħaġa oħra.

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa fuq din l-għaġġla kollha li biha qed isir dan l-eżerċizzju.

Mela l-ewwel ħallew 18-il sena jgħaddu u issa f'sitt ġimgħat iridu jagħmlu kollox.

Hekk iddeċieda l-kabinett u l- MEPA kellha tbaxxi rasha.

Jien nixtieq nistaqsi x'kienet l-ewwel reazzjoni tal-MEPA, għax din ma ħarġitx pubblika.

Mhux hekk biss, kellek min ftaħar bl-istaff tiegħu għax lestew kollox f'qasir żmien.

Prosit!

Veru tieħu gost li jkun hemm l-effiċjenza, pero` b'hekk l-istaff tal-MEPA spiċċa paper- pusher tal-gvern.

Dik hija l-importanza u l-motivazzjoni li għandhom il- ħaddiema validi li hemm fil-MEPA, li jispiċċaw paper- pushers tal-gvern!

Għandek ħaddiema fil-MEPA li llum spiċċaw b'moral baxx ħafna minħabba dan l- eżerċizzju, għax suppost jagħmluh huma bħala planners imma spiċċa impost fuqhom mill-gvern.

Jiena nixtieq nagħmel rimarka dwar għalfejn din l-għaġġla u din l- effiċjenza mill-istaff tal-MEPA ma seħħitx ukoll fir-rigward tal-pjani lokali.

Jekk naraw anke diversi mistoqsijiet parlamentari li saru tul iż- żmien, per eżempju, kellna l-Ministru Tonio Borg li fl-2001 kien wieġeb dwar kif kienu se jiġu deċiżi is-seba' pjani lokali li jkopru t-territorju ta' Malta u Għawdex.

Kellek uħud minnhom li kienu approvati jew waslu biex ikunu approvati u l-aktar wieħed li kien waqa' lura kien il-pjan lokali għal nofsinhar ta' Malta fejn dan ix-xogħol - il-Ministru Tonio Borg qalilna f'Lulju ta' l-2001 - inbeda, inġabret ħafna informazzjoni meħtieġa għall-pjan u huwa maħsub li l-pjan ikun ippreżentat lill-bord ta' l- awtorita` qabel tmiem is-sena 2001.

Imbagħad kellek mistoqsija parlamentari aktar riċenti fl-2006 li naturalment kienet imwieġba mill-Ministru Pullicino fejn qalilna liema kienu approvati, dak ta' Marsaxlokk li kien approvat fl-1995 u tal-Grand Harbour li kien approvat f'April 2003.

Qalilna wkoll li kien hemm approvati għall-konsultazzjoni pubblika ħames pjani lokali oħra u li skond ma tħabbar fil-parlament huwa mistenni li l-pjani lokali kollha jiġu approvati fl-2006 u anke spjegalna x'kienet ir-raġuni għad-dewmien fil-pjani lokali.

Jiena qed norbot dan l-argument mal-fatt li min imexxi l-awtorita` ftaħar kemm l- istaff tagħha kien effiċjenti biex għamel ir-reviżjoni parzjali tal-pjan ta' struttura.

U veru kien effiċjenti biex lesta dan il-pjan f'temp ta' sitt ġimgħat!

Allura għaliex dan ma seħħx anke fir-rigward tal-pjani lokali?

Barra minn hekk din l-għaġġla kollha qed narawha meta fadal ftit żmien il- parlament jagħlaq għall-vaganzi tas-sajf.

Issa drajniha din li meta jkun hemm xi ħaġa taħraq u importanti nġibuha għad-diskussjoni quddiem il- parlament biex ngħadduha f'ħakka t'għajn qabel is-sajf.

Jiena naħseb li r- raġuni għal din l-għaġġla kollha hija minħabba li mill-bidu t'Awissu se tidħol fis-seħħ direttiva ta' l-Unjoni Ewropea li titlob li jsir a strategic environment assessment, u allura l-gvern qed ibażwar biex jevita dan kollu.

Possibbli li wara biss sentejn mis-sħubija tagħna fl-Unjoni ewropea diġa` tlifna l-ħeġġa biex intejbu l-ambjent?!

Daqshekk għadu jissemma b'tant ħerqa l-ambjent min-naħa l-oħra, Sur President!

X'differenza minn żmien ir-referendum u l-elezzjoni ta' l-2003!

Dak iż- żmien l-tgħidx kemm kienu jiftaħru li l-Unjoni Ewropea se tagħtina għajnuna finanzjarja u għajnuna oħra biex nkunu nistgħu nħarsu u ntejbu l-ambjent, imma issa donnu li għalihom l-ambjent ma jfisser xejn.

Dan qed ngħidu biex nuri li dak li kienu jgħidu qabel ir-referendum u l-elezzjoni kien opportuniżmu!

Sur President, l-id tal-kabinett fir-reviżjoni parzjali tal-pjan ta' struttura tidher sew anke mill-pjanti li tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra, għax tinduna li f'ċerti postijiet fejn hemm l-aktar rappreżentanza ta' ministri ħarġu iktar artijiet għall-iżvilupp.

Pero' apparti minn hekk li nixtieq nistaqsi hu jekk jekk il-ministru jistax jikkonferma jew jiċħad inkisritx jew le l-proċedura kontemplata fl-att dwar l-ippjanar ta' l- iżvilupp meta ġew finalizzati l-pjani lokali.

Nistaqsi wkoll jekk hux veru jew le li r-rappreżentanti mill-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent fil-21 ta' Lulju ta' din is-sena għamlu pressjoni biex xi partijiet mill- pjani lokali li kienu diġa` ġew approvati mill-bord tal-MEPA jinbidlu bħal, per eżempju, il-mapep li juru kemm għandu jkollhom sulari żoni partikolari fl-iskema ta' l-iżvilupp.

Nistaqsi jekk il-ministru jħossux komdu li jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-minuti tal-bord tal-MEPA ta' dawn l-aħħar ġimgħatejn b'mod partikolari ta' l-20 u l-21 ta' Lulju ta' din is-sena.

Il- ministru kellu mistoqsija parlamentari fuq dan u qal li ma jħossx li għandu jagħmel dan għax hemm membru ta' l-oppożizzjoni li għandu aċċess għall- minuti.

Jekk dan l-istess membru jista' jippubblikahom u l-ministru ma jkollu l-ebda oġġezzjoni għal dan, nistieden lil dan il-membru jpoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

Sur President, nagħlaq billi nikkwota x'qalu fl-aħħar ta' l-istqarrija tagħhom il-membri taċ-Chamber of Planners dwar il-pjani lokali.

Dawn qalu hekk:

"It should be noted that through the issuing of the draft local plans, MEPA had already taken a clear position with respect to the limits to development boundaries which required rationalization as well as the criteria for such a process."

Mela l-MEPA kellha diġa` l-pożizzjoni tagħha imma l-gvern impona l- pożizzjoni tiegħu fuq il-MEPA u altru milli l-gvern ta l-kriterji biss.

Sur President, tal-Partit Nazzjonalista kienu jgħidulna li dan kollu qed jagħmluh għal uliedna u jiena nistaqsi: X'ambjent se nħallu għal uliedna jekk nibqgħu nibnu kullimkien?

Se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn biex jaraw ftit ħamrija u kampanja se jkollhom isiefru?

Ejja niddefendu bis-serjeta` l-ambjent u nħarsuh bil-fatti u l-vot tiegħi fl-aħħar tad-dibattitu se jkun biex l-ambjent jiġi mħares.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Sur President, il-mozzjoni li għandna quddiemna tagħtina opportunita` biex niddibattitu issue li tikkonċerna lilna daqskemm tikkonċerna l-ġenerazzjonijiet futuri.

Xi snin ilu, qabel dħalt fil- Parlament, kont fil-fatt bdejt l-involviment pubbliku tiegħi proprju f'issue ambjentali.

Niftakar li dak iż-żmien, fl-1995, kien hemm issue ambjentali taħraq ħafna meta kien hemm propost żvilupp fil-bajja ta' San Tumas u kont impenjajt ruħi, flimkien ma' Dun Anġ Seychell u kumitat ta' azzjoni, biex nippruvaw inwaqqfu u nfiehmu lill-awtoritajiet li tali żvilupp ma kienx jagħmel sens fil-pulmun ewlieni li hemm fin-naħa tagħna.

Konna għamilna pressure kbira u ġbarna l-firem u għalhekk illum nifhem dak li qed iħossu l-għaqdiet ambjentali li qed jipprotestaw biex il-ftit ħdura li fadallu pajjiżna ma tkomplix tinqered.

Ma jagħmilx sens li l-kampanja li għandna u li hija tant prezzjuża għalina bħala nazzjon tkompli tinqered.

U dan anke għal raġunjiet ta' saħħa għax huwa ppruvat xjentifikament li l- problemi ta' saħħa mentali - mhux il-problemi ta' saħħa mentali li rrefera għalihom il-ministru meta kien qed jirreferi għal persuna li kkritikatu - fiż-żoni urbani fejn hemm konċentrazzjoni kbira ta' bini jiżdiedu.

Il- problemi f'pajjiżna, anke f'dan il-qasam, qed jiżdiedu b'rata mgħaġġla u jeħtieġ li nieħdu ħsieb is-saħħa tal-poplu tagħna billi għallinqas il- ġenerazzjonijiet futuri jkollhom id-dritt li jgawdu l-kampanja li għaddewlna u li tant ħadu ħsiebha missierijietna.

Għalhekk illum hawn frustrazzjoni kbira fil-qasam ta' l-għaqdiet ambjentali.

Sur President, tal-Partit Nazzjonalista sikwit jippruvaw jiġġustifikaw dawk l-iżbalji li jkunu qed jagħmlu llum billi jippuntaw subgħajhom lejn iż- żbalji li saru minn ħaddieħor fil-passat u ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk.

Iż-żewġ partiti għamlu l-iżbalji tagħhom f'dan il-qasam u n-nies qed iħossuhom aktar frustrati meta naħa u oħra jibdew jirriferu għall-iżbalji li saru fil-passat biex jiġġustifikaw deċiżjonijiet żbaljati ġodda li ma jkunux popolari.

Dan hu argument li ma jagħmilx sens għax in-nies jeleġġu parlament biex jaħdem b'mod aktar raġunat u biex itejjeb il-kwalita` tal- ħajja tal-poplu u mhux biex iż-żewġ naħat joqogħdu jimbarazzaw lil xulxin bl-iżbalji li saru fil-passat.

Sur President, illum għandna l-MEPA li hija awtorita` li għandha kriterji ċari u kriterji li ilhom jinħadmu.

Għandna wkoll il-local plans li ilhom jinħadmu għal dawn l-aħħar 13-il sena.

Aħna nvestejna ħafna flus fuq dawn il-local plans u llum l-awtorita` hija mgħammra b'nies esperti, u dan kulħadd jaqbel miegħu, u sibna common ground fuq l-ambjent fejn għandna awtorita` li tiddeċiedi.

Aħna ma naqblux fuq l-operat tagħha, naqblu li rridu nagħmluha iktar effiċjenti u aktar customer-oriented.

Ma naqblux fuq in-nitty gritty, pero` naqblu fuq il-kunċett ta' din l-awtorita` li għandha l-kriterji u għandna nimxu fuqhom.

Imma x'ġara f'dan il-każ?

Il-gvern f'daqqa waħda poġġa l-kriterji tiegħu u f'kemm ili ngħidlek iddaħħlu sett ta' artijiet ġodda.

Sur President, dawn huma kriterji liberali ż-żejjed u dan mhux qed ngħidu jiena jew l-oppożizzjoni, imma qed jgħiduh il-Kamra tal-Periti u l-għaqdiet ambjentali.

Dawn m'humiex għaqdiet Laburisti u m'humiex individwi li jistgħu jiġu ndikati bħala Laburisti u jiena napprezza u nfaħħar l-impenn tagħhom għax dawn jikkritikaw lil min ikun hemm bżonn u ma jiġux sfruttati politikament.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq xi plot li jkun vojt u jkun f'nofs blokk bini, imma qed nitkellmu fuq xi ħaġa aktar serja minn hekk.

Apparti hekk, il-perijodu tal-konsultazzjoni fuq dan kollu fetħet waqt li kienet għaddejja l-world cup u d-dibattitu tħalla għal qabel is-summer recess tal-parlament.

(Interruzzjonijiet) Kif għidt qabel, għalfejn noqogħdu niġġustifikaw żball t'issa bi żball li sar fil-passat?

Għaliex nagħmlu hekk?

Illum qed nitkellmu fi żmien fejn Malta ingħaqdet ma' l- Unjoni Ewropea u l-konsultazzjoni hija waħda mill-valuri li l-Partit Nazzjonalista priedka ħafna fuqha.

Allura kif jistgħu jiftħu l- konsultazzjoni għal ftit ġimgħat fi żmien il-world cup u jħallu d-debate għal qabel is-summer recess?!

Din x'konsultazzjoni hi?!

Mhux hekk biss, imbagħad waqt din il-konsultazzjoni jiftħu l-back door u jgħidu lil dawk li kienu qegħdin imorru jdejqu lid-deputati Nazzjonalisti biex jikkalmaw għax għad għandhom ċans, u jekk jaħsbu li l-art tagħhom tiffitja fil-kriterji jistgħu jiktbulhom ħalli jikkonsidrawhom.

B'konsegwenza ta' dan kellna ruxxmata artijiet li ġew inklużi fil-kriterji mingħajr lanqas biss saret konsultazzjoni waħda, u din hija tal-mistħija.

X'konsultazzjoni saret?

Saret konsultazzjoni tad-daħk!

Jekk din hija konsultazzjoni mela allura l-gvern lanqas jaf xi tfisser konsultazzjoni.

Mhux aħna qed ngħiduha din, imma qed jgħidha kulħadd, Sur President.

Dik hija r-rabja li għandha n-nies, u mhux jekk l-art hijiex ta' "Ċikku" jew ta' "Peppi".

Jien f'ħaġa waħda naqbel mal-ministru, li mhux importanti ta' min hija l-art.

Għalija l-art tista' tkun ta' min tkun, l-aqwa li tiffitja mal-kriterji, imma l-kriterji mhux ipoġġihom il-kabinett imma jagħmluhom l-esperti li nvestejna fihom matul is-snin.

Mhux aċċettabbli li jiġi l-kabinett u jwessa` l-kriterji, u mbagħad bl-arroganza kollha jgħajru lin-nies li huma morda mentali għax jikkritikawhom.

Hekk sewwa?!

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jidher li l-Onor.

Abela ma kienx hawnhekk meta jiena għamilt id-diskors tal-ftuħ fuq din il-mozzjoni.

Dakinhar jiena għedt testwalment li l-kabinett ħa wkoll il-pariri tat-tekniċi tal-MEPA fil- kriterji li għamel.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Sur President, it-tekniċi llum qed jikkritikawh.

Illum għandek il-kamra tal-periti li qed tgħidlek li dawk il-kriterji li għamilt huma liberali ħafna.

(Interruzzjonijiet) Mhux ovvja li se jkollok inkwiet akbar biha din.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad kellna ċ-chairman tas-SEA directive li qalilna li ħa parir u kollox qiegħed in regola.

U min hu ċ- chairman tal-kumitat tas-SEA directive?

Is-Sur Chris Ciantar, il-policy director fl-istess ministeru!

Dawn jaħsbu li mhux qed ngħixu hawn Malta u ma nafux lil xulxin!

(Interruzzjonijiet) Iva, ipprova bellagħha lil xi ħadd f'Malta li dan hu indipendenti.

(Interruzzjonijiet) Il-commission illum qiegħda tgħid li qegħin in breach mas-SEA directive.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Abela huwa żbaljat.

Il-kummissjoni ma qalitx li Malta hija in breach, imma qalet li it may be in breach.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Jekk għandna gvern li hu daqshekk miftuħ fuq dawn l- affarijiet, gvern li jagħmel il-konsultazzjoni waqt il-world cup u d-debate qabel is-summer recess, dan għandu jagħti free vote lin-naħa tiegħu bħalma għandna free vote fuq din in-naħa.

Kieku l-ministru kien komdu kien jagħtihom free vote lil tan-naħa tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Kullħadd għandu free vote fuq in-naħa tagħna.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx iktar interruzzjonijiet.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Mela sewwa l-ewwel niftaħru li għandna pajjiż demokratiku u mbagħad niġu naqgħu u nqumu mill-protesti li jsiru minn kulħadd!

Mela għalfejn għamilna r-referendum?

Għamilnieh darba biex nikkonsultaw man-nies fuq l-Unjoni Ewropea?!

Allura għaliex fuq din il- biċċa xogħol ma nagħmlux ukoll referendum, meta hawn sentiment daqstant qawwi?

Biex imbagħad iżidu l-melħ mal-ferita lin-nies qalulhom li se jżidu l-artijiet.

Iggustajt lill-Ministru Jesmond Mugliett jgħidilna li l-plots għolew illum qisu dawn issa se jorħsu għax żdiedu l-artijiet għall-bini.

Kieku l-gvern verament jinteressah mill-housing kien jibgħat rappreżentant meta l-moviment koperattiv fil-ġurnata ta' l-Apex ġab esperta mill- Ingilterra fuq il-housing co-ops.

Imma dan lanqas hekk ma ndenja ruħu jagħmel allavolja din m'hijiex xi istituzzjoni Laburista.

L-Apex għamlet seminar ta' ġurnata fuq il-housing u l-gvern lanqas indenja ruħu jibgħat rappreżentant.

Lanqas biss ġie l-Ministru, u mbagħad jgħidu lin-nies li se jagħmlu din il-ħneżrija fl-interess tan-nies biex ikunu jistgħu jakkwistaw housing unit.

Din hi oxxenita` u nappella lill-ministru biex jagħti kas ta' dak li qed jgħidu n-nies.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, jiena nixtieq nibda mill-ewwel billi nisfida lill-ministru jippreżenta d-dokumenti kollha ta' kif inħaddmu l- workings u jpoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra ħalli wieħed ikun jaf kif waslu għaċ-ċifra ta' 2.3% għax skond l-informazzjoni li għandi, il-figura reali hija ogħla.

(Interruzzjonijiet) Int ma poġġejtx il-workings kif inħadmu fuq l-XQL.

Inti poġġejt workings oħra.

Jien qed nitolbok il- workings, mhux kif wasalt għall-figura.

Jien qed nitolbok biex tpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra il-formula li ntużat u mbagħad ngħidlek għaliex.

(Interruzzjonijiet) Le, ma poġġejthomx hawn.

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk il-parlament u jiena qed nagħmillek id-domandi u inti għandek ir- responsabilita` li tirrispondi.

Issa fuq il-kwestjoni ta' meta nħadmu l-local plans, li semma l-Onor.

Carmelo Abela, meta l-ministru jpoġġi l-minuti ngħidulu dwar il-pressjoni li saret mill-ministeru tiegħu.

Ma nafux jekk qabbadhomx hu.

Il-Ministru Ċensu Galea jifhimni x'qed ngħid.

F'Burmarrad kien hemm areas fl-outside development zones fejn kien hemm pockets biex ikun hemm iktar high rise buildings.

Illum jispiċċa d-dibattitu għax se jittieħed il-vot pero` xorta nistgħu nagħmlu domandi parlamentari fuq dan.

Qed insemmi Burmarrad għax jifhimni x'qed ngħid meta jkollok pockets fl-ODZ u jkun hemm min ikollu interess jibni aktar sulari.

Min għolla l-proprjeta`?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea, on a point of order.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni): Sur President, jiena niddejjaq ninterrompi lil xi ħadd ieħor li jkun qed jitkellem, pero' jekk l-Onor.

Anġlu Farrugia qed jimplika xi ħaġa għandu jispjega.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiena ma kontx qed nirreferi għall-Onor.

Ċensu Galea imma semmejtu sempliċiment għax kien quddiemi, seta' kien ħaddieħor.

Sur President, jiena nistaqsi jekk hux veru li kien hemm artijiet proposti mill- pjanijiet lokali li tħallew barra l-konsultazzjoni pubblika.

Liema huma dawn u kemm hi l-area totali li tħalliet wara li saret il-konsultazzjoni pubblika?

Veru li kien hemm artijiet proposti mill-pjanijiet lokali u issa li ġew approvati, tħallew barra f'dan id-dokument rivedut?

Liema huma u x'inhi l-area totali tagħhom?

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-kriterji għax bir-rispett kollu aħna nitkellmu dwar nuqqasijiet, nuqqas ta' trasparenza u anke dwar xamma ta' korruzzjoni, imma rridu naraw aħniex korretti jew le u għalhekk irrid nara l-workings ta' l-SQL.

X'kienu l-kriterji li bihom art ta' l- uffiċċju konġunt u tal-land department iddaħħlet fid-dokument tal- konsultazzjoni pubblika?

Kemm hija l-area totali?

Liema minnhom tħallew barra fid-dokument rivedut, kemm hija l-area ta' dawn li tħallew barra, u għaliex dawn tħallew barra?

Sur President, il-poplu għandu kull interess li jkun jaf l-aġenda maħduma mill-Gvern Nazzjonalista u din se jkollha boomerang effect fuq.

Jiena ċert li dan diġa' tilef xeba' voti imma b'dan li qed jagħmel se jkompli jegħreq.

Sur President, jiena nistaqsi: Liema kriterji kellhom priorita' fuq oħrajn wara li ntemm il-proċess ta' konsultazzjoni?

Jiġifieri jekk inti wasalt biex tiddeċiedi li tinkludi u teskludi ċerti artijiet, x'kienet il-kriterja aħħarija ta' l-inklużjoni u ta' l-esklużjoni?

Għaliex ġew indirizzati dawn it-tip ta' kriterji?

Huwa veru li tħallew barra areas li huma msemmija fil- pjani lokali kemm fid-dokument li kien hemm konsultazzjoni pubblika fuqu kif ukoll f'dan id-dokument rivedut li qed nirriferi għalih?

Jista' l- Ministru Pullicino għidilna għaliex tħallew barra?

Jista' jgħidilna kemm hi l-area li tħalliet barra u għaliex deherlu li għandha titħalla barra?

(Interuzzjonijiet) Inti f'isem il-Gvern Nazzjonalista!

(Interruzzjonijiet) Issa rrispondi fl-aħħar, mhux se nagħtik ċans!

Fil-pjan lokali u f'dan id- dokument hemm immarkati dawk li teknikament huma magħrufa bħala r-rural settlements, jiġifieri l-ODZ.

Kemm hija l-area ta' dawk li jmissu ma' l- iskema u li f'dan id-dokument qed jingħad li m'hijiex se tidħol fl-iskema?

Lill-Ministru qed nagħmillu dawn il-mistoqsijiet kollha waħda wara l-oħra u jekk forsi ma jlaħħaqx magħhom, nista' nittajpjahomlu u ngħaddihomlu.

Wieħed għandu r-raġunijiet tiegħu għaliex jissuspetta li mhux kollox miexi sew.

Il-Ministru Pullicino qalilna li min għandu xi rapporti jaf fejn għandu jmur.

Anke lill-Arċisqof Mercieca qallu f'dan il-parlament li minflok joqgħod isemmi lill-MEPA jista' jmur u jeħodlu l-provi.

Aħna l- provi nġibuhom meta dan il-parlament ikun aktar serju - qed nirriferi għal kull wieħed u waħda minna - u jgħaddi liġi bħal dik li pproponejna aħna li permezz tagħha ma jkunx hemm preskrizzjoni għal kulmin imiss ma' reati konnessi ma' korruzzjoni, huma x'inhuma, kemm jekk ikun politiku kif ukoll jekk ikun f'xi uffiċċju u jkollu responsabbilta` ta' ċerti deċiżjonijiet.

Meta ngħaddu dik il-liġi ma jkunx hemm problemi biex bniedem jiġi 'l quddiem.

Imma kif spekulatur se jiġi 'l quddiem meta jaf li sieħbu ġie vvantaġjat allvolja hemm il-provi?!

Għalhekk trid tagħmel il-makkinarju legali.

U wara dawn is-snin kollha Gvern Nazzjonalista għadu m'għamlux dan il-makkinarju.

Bħalissa waqt li qegħdin nitkellmu hawnhekk jinsab għaddej id-dibattitu tal- public accounts committee u ħlief ħneżrijiet waħda wara l-oħra ma tismax.

Aħna rridu nagħmlu aktar minn hekk!

U mela jiġi John Zammit u fl-editorjal ta' "Malta Right Now" bil-kemm ma jċanfarx lil min qed jiddefendi d- drittijiet ta' dawk li għandhom interess ambjentali u jgħid li hija ħaġa sorprendenti li toħroġ stampa li tkun 'il bogħod mill-verita' u mir- realta'!

Min hu serju ma jagħmilx dawn l-affarijiet.

Qed nirriferi għall- artiklu li fih qal li l-maġġoranza hija siekta.

Jekk taqrah taqbad tidħak.

Qed ngħid dan biex nuri l-ipokrezija Nazzjonalista all along, kemm fl- amministrazzjoni, kemm fil-propaganda kif ukoll fil-mod kif iwasslu l- messaġġ biex id-dnubiet tagħhom jgħadduhom lil ħaddieħor.

U dan m'huwiex se jitħalla jsir, Sur President.

Anke l-istess direttur ġenerali tal-MEPA f'artiklu li kiteb f'"The Times" ta' April li għadda qal li l-affarijiet setgħu nbidlu, għax l-affarijiet fl- ambjent jitbiddlu bis-snin twal u mhux bil-ġimgħat jew bix-xhur.

Dan bniedem bħal ħaddieħor u għandu kull dritt jagħti l-opinjoni tiegħu.

Nerġa' ngħid li qed nitkellem fuq id-direttur tal-MEPA u mhux fuq xi ħadd li m'għandux x'jaqsam ma' l-ambjent u mal-ħruġ ta' permessi.

Dan qal li r- rate of development qed tkun għolja, li d-densita` qed tkun qawwija u li ma jistax ikollna dan il-mismatch kollu.

Issa ħarġet il-ħrafa li l-prezz tal- bini se jiġi b'xi mod ikkontrollat.

Min għollieh il-prezz tal-bini f'pajjiżna, Sur President?

Mhux in-Nazzjonalisti!

Ladarba jibqgħu jgħollu l-bini u jagħtu l-permessi biex jinbnew il-penthouses, il-prezz ta' l-art awtomatikament se jogħla.

Allura kif jista' jkun li l-poplu Malti, li l- maġġoranza tiegħu jgħix bil-pagi, nagħtuh futur aħjar b'dan il-mod ta' gvernar u b'din il-politika li m'għandhiex limiti fl-esaġerazzjonijiet, imma għandha l-interess biss ta' min se jikber l-aktar bis-saħħa tal- proprjeta' u li b'xi mod isib lill-Partit Nazzjonalista jgħinu!

Sur President, artikli hawn kemm trid dwar x'ġara u ma ġarax imma l-aktar ħaġa ta' l-iskantament hi li meta f'Marzu ta' din is-sena ġie l-antropologu Jeremy Boissevain ...

Dan prattikament ilu jistudja dwar Malta għal madwar 50 sena, biżżejjed ngħid li tnejn mit-tfal tiegħu, anke t-tfal tat-tfal, twieldu Malta.

Dan jaf lil Perit Mintoff, jiftakar lil ex Prim Ministru George Borg Olivier u ħafna nies fil-politika miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Boissevain huwa bnieden rispettabbli u dejjem ħa stock analitiku b'mod antropoloġiku fuq Malta u l-Maltin u meta ġie mistieden f'lukanda ewlenija biex jagħmel seminar ħareġ paper li jisimha "Malta taking stock after 50 years - Where to now?"

Għal ftit ma qalx "From where we have to go".

Fil- fatt dan l-aħħar jien ġejt ikkritikat għax f'gazzetta lokali ktibt artiklu intitolat "Fejn se mmorru minn hawn?."

Boissevain tkellem dwar l-ambjent u waħda mill-affarijiet li skanta biha kienet dik li għamlu n-Nazzjonalisti.

Naturalment ma jistax jiskanta b'xi ħaġa li għamilna aħna għax dawn ilhom kważi 20 sena fil-gvern.

Dan tkellem dwar l-enforzar ta' min jikser il- liġi u qal hekk:

"Not just the boathouses of the little people, some of the illegal structures of the very rich and prominent should be taken down with high media coverage to set an example.

This, too will require more manpower and equipment and possibly adjusting laws to facilitate it."

U jibqa' għaddej u jgħid: Imma minn dan ma sar xejn.

U jien minn hawn nistaqsi: Min huma l-little people?

U r-rich and very rich and people in power li jagħmlu, jgħattu u jħokku dahar xulxin min huma?

Dawk li jċemplu permezz tat-telephone biex jagħtu Lm2 meta ssir xi donazzjoni għall-partit, jew dawk li jmorru quddiem in-Net Television, jiftħu sidirhom u joħorġu l- pakketti tal-liri wieħed wara l-ieħor?

Għal dan kien qiegħed jgħid Jeremy Boissevain, għax jien għal dan mort mhux għal xi ħadd ieħor?

U lil Boissevain ħadd ma staqsih x'qed jgħid.

Jekk hawn min kopja tal-paper jiena nista` npoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra.

Imbagħad ikollok Gvern Nazzjonalista li wara li ssir dimostrazzjoni mill- moviment ta' l-ambjent joħroġ jattakkahom u kemm kemm ma jgħidx li huma morda!

Ħalliha li qed jgħidu li kulħadd marid b'xi ħaġa hawnhekk.

Ma nafx x'fadlilhom jgħidulna!

Ma nafx qalux li jiena għandi xi kundizzjoni mentali wkoll!

Jekk kulħadd min-naħa tal-Partit Laburista u min-naħa ta' l-ambjent għandu kundizzjoni mentali, allura ngħid li anke Jeremy Boissevain, li għamel 50 sena ta' stock fl-istorja ta' Malta, jidher li se jkollu din il- kundizzjoni wkoll, u dalwaqt jibdew insemmuhielu.

Meta nara dan kollu nibda nistaqsi: Allura kulħadd huwa żbaljat?

Il-leader tal-Partit Laburista Alfred Sant, aħna ta' l-oppożizzjoni, l-ambjentalisti u in-nies li qed iweġġgħu b'dawn id-deċiżjonijiet kollha huma żbaljati?

Jiena ngħid li dan m'hu minnu xejn u li din hija ħrafa.

Sur President, meta ġejna biex niddeċiedu dwar il-free vote ħadt pjaċir għax fid-dinja mhux kulħadd l-istess, hawn min għandu ħafna valuri, hawn min għandu inqas valuri u hawn min għandu ħafna valuri oħra li forsi m'humiex il-valuri tiegħi, u għalhekk tajna l-free vote.

Imma lil tan-naħa l-oħra - u mhux se noqgħod ngħid li darba kellimni wieħed minnhom u qalli x'qed jaħseb fuq ministri oħra – ngħidilhom: Għax ma tajtuhomx il-free vote?

Ovvjament ma jistgħux jagħtuhom il-free vote għax lil dawn tawhom ordni anke biex ma jipparteċipawx fid-dimostrazzjoni li saret dan l-aħħar mill-grupp ta' l-ambjentalisti fuq il-kwestjoni ta' l-artijiet.

Pero` jiena minn qalbi niddikjara li se nivvota kontra dan l-abbozz.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, Gvern Nazzjonalista jħobb jitkellem ħafna fuq id-demokrazija, pero' iktar ma naraw u nesperjenzaw dan il-gvern bil-fatti, iktar naraw kemm id-demokrazija lanqas jaf fejn toqgħod.

Meta ltaqgħu ħafna NGO's ta' pajjiżna biex b'mod kwiet jipprotestaw kontra dan li jrid jagħmel Gvern Nazzjonalista, u nġabru aktar minn 1,000 ruħ ġewwa l- Belt, fuq il-PBS, l-istazzjon televiżiv li jħallas għalih il-poplu Malti u allura suppost jagħti servizz pubbliku, l-ewwelnett ma rajna l-ebda wieħed mill-erba` speakers li tkellmu f'din il-manifestazzjoni kontra dak li qed niddiskutu fil-parlament illum u lanqas smajna x'qalu.

Dawn kienu qegħdin jipprotestaw kontra l-gvern u kontra l-ministru.

Minflok ma tawna coverage xierqa ta' din il-manifestazzjoni rajna biss xi touches ta' meta n-nies kienu qegħdin jitilqu biex nieħdu l-impressjoni li din il-manifestazzjoni kienet insinifikanti, u minflok kellna intervista u close-up tal-Ministru Pullicino.

Qed ngħid dan biex nuri l-livell ta' demokrazija li qegħdin nesperjenzaw f'dan il-pajjiż.

Mela fuq l-istazzjon pubbliku minflok ma rajna dak li verament ġara u x'qal min tkellem f'din il-manifestazzjoni, rajna intervista mal-Ministru Pullicino li ta l-veduta tiegħu.

Imma fil-verita' dawn in-nies marru biex jipprotestaw kontra l-gvern u kontra dan l-istess ministru.

Dik hija l-meskinita` li jinsab fiha dan il-pajjiż, Sur President!

Min-naħa waħda jgħidu li s-civil society irridu nsaħħuha, li l- NGOs hemm bżonn li jieħdu sehem b'mod attiv fis-soċjeta` ċivili u li nagħtu kashom, imma mbagħad meta numru kbir ta' nies ħadu sehem f'din il- manifestazzjoni minflok ma rajna x'ġara fuq l-istazzjon pubbliku, smajna lill-ministru jgħid għaliex għandu jsir kif qed jgħid il-gvern.

Dik hija d- demokrazija li għandna!

U dan mhux il-Partit Laburista biss qed jikkritika b'mod kostruttiv dak li jrid jagħmel il-gvern, imma għandek dawn l-NGOs, is- soċjeta' ċivili, il-knisja, il-kamra tal-periti - naħseb din tifhem xi ħaġa dwar dan - l-għaqdiet ta' l-ambjent, nies li jinteressahom ħafna dan is-settur - qed nirriferi għall-għaqda tal-lukandi u r-ristoranti - u l- GRTU.

Saru ħafna surveys u meta tara li dawn kollha qed iwasslu għall- istess konklużjoni jkollok tagħti kashom.

Dawn is-surveys kollha juru li l- maġġoranza tal-poplu Malti hija kontra dak li jrid jagħmel il-gvern, imma mbagħad il-PBS tatna stampa oħra.

Dan l-istazzjon, li nħallsu għalih mit- taxxi tagħna, flok ma jurina dak li qed jgħid il-poplu, dak li qed tgħid is- soċjeta' ċivili u dak li qed jgħidu l-NGOs, tana close-up tal-Ministru Pullicino biex minn hemm u minn hawn jipprova jiġġustifika dak li jridu jagħmlu.

Jiena ntendi li naqbel mal-kamra tal-periti li qalet li hemm motivazzjonijiet politiċi f'dan kollu.

Jiena niskanta kif partit li ilu fil-gvern għal dawn is-snin kollha jipprova jkompli jidħak bin-nies.

Jista' jkun li m'għandix għalfejn niskanta għax dan huwa gvern għajjien u flok qed iħares lejn sistemi innovattivi u jara x'nistgħu nagħmlu qed jibqa' staġnat u jimxi fuq is- sistema ta' patronaġġ politiku.

Kemm ilu fil-gvern daħħal ċerta arroganza u ċerta sistema ta' kif issir il-politika u lanqas qed ikun kapaċi jaħseb x'jista' jagħmel biex joħroġ lill-pajjiżna minn dan l-istaġnar li jinsab fih.

Hemm ħafna x'wieħed jista' jagħmel, fosthom proġetti ta' land reclamation.

Pajjiżi oħra joħolqu proġetti kbar u ta' fejda mil- limitazzjonijiet li għandhom.

Singapore u Dubai bnew villaġġi sħaħ permezz tal-land reclamation u aħna lejn dik it-triq irridu nimxu.

Għaliex?

Għax kemm se ndumu nieħdu minnha din il-biċċa blata?

Il-Partit Laburista, għalkemm m'huwiex fil-gvern, qed jaħdem fuq proġetti ta' dan it-tip u fil- fatt għadu kemm bagħat delegazzjoni ġewwa Dubai biex jara din is-sistema fejn villaġġi sħaħ ġew mibnija fuq art li saret fuq il-baħar.

Qed insemmi dawn l-affarijiet biex nuri d-differenza bejn l-apatija u l-letarġija ta' gvern Nazzjonalista li rabba l-għanqbut u li m'għandu inizjattiva ta' xejn, u l-enerġija, l-inizjattiva u l-ħeġġa tal-Partit Laburista li qed jagħmel ċertu xogħol biex meta jkun fil-gvern ikun jista' jwettaq dawn il-proġetti.

Meta jiena nara din l-insistenza kollha fuq dawn l-artijiet ngħid li dan huwa gvern bla ideat, u apparti l-motivazzjoni politika li semmiet il- kamra tal-periti, dan hu gvern li jibqa' jħares 'il ġewwa.

Aħna rridu nħarsu lil hinn minn xtutna biex ma nibqgħux nifgaw lil din il-biċċa blata.

Il-gvern għandu l-istate of the environment report u dawn l-affarijiet qed jgħiduhomlu.

Qed jgħidulu li ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk, imma l-gvern ma tax kas dan ir-rapport.

Again, ma niskanta xejn li ma tax kasu meta tqis li Gvern Nazzjonalista lanqas ta kas ta' rapport li kien ġie kkummissjonat mill-partit tiegħu stess wara li tilef 50,000 vot mill- elezzjoni ġenerali ta` l-2003 għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew tas- sena 2004.

Din il-kummissjoni tqabbdet biex tgħidilhom għaliex qegħdin imorru daqshekk lura, bħala gvern u bħala partit, b'rata daqshekk mgħaġġla.

Dan ir-rapport kien top secret għall-konsum tal-kabinett, tal-grupp parlamentari u tal-funzjonarji ta' l-amministrazzjoni tal-Partit Nazzjonalista u ħassew li setgħu jkunu open biex jippuntaw fuq id-difetti u jgħidulhom għalfejn kienu qed jitilfu n-nies b'rata daqshekk mgħaġġla.

Dan ir-rapport intern qal li qegħdin jittieħdu deċiżjonijiet strambi.

Naturalment dawn id-deċiżjonijiet huma strambi għal min ma jridx jifhimhom għax il-kamra tal-periti fehmithom u dan li qed niddiskutu llum fil- parlament huwa eżempju tipiku ta' deċiżjonijiet strambi.

Min irid jifhem jaf għalfejn l-istramberija ta' dawn id-deċiżjonijiet.

Sur President, qed jgħidulhom li jridu jneħħu l-arroganza u li ma jistgħux jibqgħu għaddejjin minn fuq kulħadd qishom se jibqgħu hemm għal dejjem.

Qalulhom ukoll - u din hija importanti mhux imbilli noqogħdu nilagħbu fuq il-PBS biex ma nurux kemm marru nies għall-manifestazzjoni kontra dak li jrid jagħmel il-gvern - li l-Partit Nazzjonalista għandu jkun man-naħa tan- nies għax qegħdin hemmhekk biex jaqduhom u jservuhom.

Jekk lil poplu tidħak bih illum u tidħak bih l-għada, xi darba se jinduna u se jistaqsik fuq liema naħa qiegħed.

Se jgħidlek li hu vvotalek u bagħtek tirrappreżentah fil-parlament biex tmexxi lill-pajjiż u tara li l-livell ta' l-għajxien tiegħu jitjieb.

Imma x'qed jgħidilhom dan ir-rapport intern tagħhom?

Qed jgħidilhom li m'humiex qed ikunu man-naħa tal-poplu li tellagħhom fil-gvern u għalhekk qegħdin jitilfu n-nies.

Nerġa' ngħid li din m'hijiex il-kritika li ġejja min-naħa Laburista, imma hija kritika interna li saret min-nies li l-Partit Nazzjonalista stess qabbadhom biex jagħmlu studju.

Qed jgħidulhom li qed ikunu arroganti, qed jieħdu deċiżjonijiet ħżiena u strambi u li m'humiex man-naħa tal-poplu.

Estrapolaw dawn il-punti kollha għal dak li qegħdin niddiskutu llum u taraw kif dan kollu jidħol eżatt bħala kritika kostruttiva għal dak li qed jipproponi li jagħmel il-gvern.

U dan mhux illum qaluhulhom imma meta talbu li jsir ir-rapport wara l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew.

Jiġifieri kieku dawn ma qabadhomx ġenn biex jagħmlu ċerti affarijiet u biex iqassmu ċ- ċejċa kienu jagħtu kas ta' x'qed jgħidulhom fir-rapport.

Jiena nemmen li min ġie mħallas u kkummissjonat biex jagħmel ir-rapport kien serju u professjonali u ħareġ b'dawn il-kummenti għax studja u analizza s- sitwazzjoni, u qalilhom x'sab skond l-analisi li għamel.

Imma l-Gvern Nazzjonalista tant għandu paniku u tant irid jagħmel ċertu affarijiet qabel l-elezzjoni li lanqas il-pariri interni m'hu qed jagħti kas.

Sur President, dak li ppropona l-gvern ipproponieh bl-aktar mod arroganti, qabeż lil kulħadd u ħa deċiżjonijiet strambi u ħżiena li kulħadd qed jistaqsi dwarhom.

Biex jgħattu dan kollu - jien smajt xi biċċiet minn dak li qalet in-naħa tal-gvern - semmew xi żbalji li saru jew setgħu saru fi żmien meta fil-gvern kien hemm gvernijiet Laburisti antiki.

Issa apparti l- argument li kieku saret xi ħaġa ħażina fil-passat m'intix ġustifikat li tagħmel xi ħaġa ħażina llum, għax two wrongs don't make a right, jien ġenwinament ma naħsibx li saret xi ħaġa ħażina.

Saret xi ħaġa ħażina għax Gvern Laburista kien verament juża l-art for social purposes?!

Gvernijiet Laburisti bnew irħula sħaħ mill-art li hawn fuq din il-blata.

Santa Luċija, per eżempju, mhux Gvern Laburista bniha biex in-nies ikollhom fejn joqogħdu?!

M'hemmx villaġġ, raħal jew belt f'pajjiżna li m'għandux housing soċjali mibni minn Gvern Laburista.

Nistgħu nsemmu Ħaż-Żabbar, Ħal-Qormi, Wied il-Għajn, Bormla, iż-Żejtun u nibqgħu sejrin insemmu.

Ma jaqbilx ma' dan il-Partit Nazzjonalista?

Meta mmur indur lin-nies fil-kostitwenza tiegħi jgħiduli li kieku ma kienx għall-Partit Laburista m'għandhomx saqaf fuq rashom.

Allura għamilna ħażin li tajna ċ-ċans lill-maġġor parti tal-poplu Malti jkun sid ta' daru, anke jekk m'huwiex sinjur?!

Qabel is-sinjuri kien ikollhom il-proprjeta` u l- fqar jikru mingħandhom.

Gvern Laburista, bir-rivoluzzjoni li għamel fis- social housing, ġab lil ħafna nies fis-safef l-iktar 'l isfel fis-soċjeta` jistgħu jgħidu li l-proprjeta` fejn joqogħdu hija tagħhom.

Allura fuq dan se nikkritikawhom lill-gvernijiet Laburisti?!

Kieku ma kenux gvernijiet Laburisti dawn in-nies lanqas f'mitt sena ma kienu jaħsbu li xi darba se jkollhom proprjeta` tagħhom!

Naħseb li hija ħaġa tajba ħafna u demokratika li tagħti ċans lil kulħadd, int min int. Anzi ma semmejtx ukoll il-ħemel ta' fabbriki li saru f'Bulebel u f'postijiet oħra li nbnew fuq art li pprovda l-istess Gvern Laburista.

Li ġġib l-investiment barrani biex ikollok fejn jaħdmu l-Maltin mhux skop soċjali wkoll?!

Il-Prim Ministru qal li dan li qed jagħmel qed jagħmlu għal skopijiet soċjali.

Mela ejja naraw x'inhuma l-iskopijiet soċjali llum.

Jien nitkellem skond dak li jgħiduli n-nies li niltaqa` magħhom u skond l- istudji li jsiru.

Ftit ilu kont qed naqra fuq studju li sar dwar marriage breakdowns.

Waħda mir-raġunijiet maġġuri għas-separazzjonijiet li qegħdin isiru hija proprju l-piż li qed ikollhom jidħlu għalih koppji żgħażagħ meta jieħdu loans mal-banek u jintrabtu li jagħmlu għomorhom iħallsu dan il-loan biex ikollhom fejn joqogħdu.

Dawn lanqas ikollhom ċans jiltaqgħu flimkien għax it-tnejn jaħdmu f'ħinijiet differenti u allura ma jkunx possibbli li jkollhom relazzjoni b'saħħitha bejniethom.

Dan ir-rapport kien qed jirriferi għall-mod allarmanti kif qed jiżdiedu s-separazzjonijiet f'pajjiżna u jgħidlek li din hija waħda mir-raġunijiet maġġuri.

Insemmi wkoll każ ta' mara f'wheelchair li għandha tarbija u li toqgħod f'appartament b'kera ta' Lm120 fix-xahar li jinsab fit-tielet sular.

Is- social housing qalulha li għandhom każijiet ħafna agħar minn tagħha.

Kemm tista' tkun agħar minn hekk!

Biex din il-mara titla` fuq, ir-raġel tagħha l-ewwel itella` lit-tarbija t-tliet sulari, jerġa` jinżel, jerfa` lill-mara u jerġa` jitla` biha it-tliet sulari.

Ara x'sitwazzjoni jinsabu fiha dawn in-nies u xorta waħda ma ngħatawx post addattat għalihom!

Meta mort jiena l-housing biex inkellimhom dwar din il-koppja qaluli li għandhom każijiet ħafna agħar minn hekk.

Qed insemmi dawn l-affarijiet għax meta tisma` lil tan-naħa l-oħra jitkellmu jġiegħluk taħseb li gvernijiet Laburisti għamlu xi dnub għax ipprovdew eluf ta' djar u flats, speċjalment għal dawk li ma jistgħux jixtru, biex il-poplu Malti jkollu fejn joqgħod.

Illum tieħu gost tmur f'housing estates fejn in-nies jiġu jirringrazzjawk għax għalkemm inti ma tkun ħriġt xejn minn tiegħek, japprezzaw il-politika soċjali ta' gvernijiet Laburisti li bil-għaqal tagħhom ħasbu fihom.

Naturalment il-poplu jtellgħek fil-gvern biex inti ttejjeb il-livell ta' l-għajxien tiegħu.

U min l-aktar li għandu bżonn li ttejjiblu l-livell ta' l-għajxien tiegħu?

Dak li l-aktar qiegħed taħt għax għalkemm min qiegħed fuq tista' tgħinu permezz ta' investimenti u inċentivi biex ikompli l-business tiegħu u biex iħaddem aktar nies - anke hawnhekk il-gvern għandu jkollu r-rwol tiegħu - il-gvern għandu jkollu wkoll politika għal dawk in-nies li m'għandhomx saqaf fuq rashom.

Tajt dawn l-eżempji biex nuri x'inhi r-realta'.

Il-Prim Ministru qal li dawn l-artijiet se jittieħdu għal skopijiet soċjali.

Issa naraw kemm se jinbnew housing estates fuq dawn l-artijiet u kemm se nsolvu mill-problema ta' housing li għandna!

Issa naraw kemm il- gvern se jgħin lill-familji biex ikollhom saqaf fuq rashom kif kienu jagħmlu gvernijiet Laburisti tas-sebgħinijiet, tat-tmeninijiet u anke ta' qabel.

Il-Partit Laburista fil-gvern dejjem kellu viżjoni li jtejjeb il- livell ta' għajxien tal-poplu Malti imma Gvern Nazzjonalista lanqas biss qed jagħti kas ir-rapport tiegħu stess.

Dan ir-rapport qed jgħidlu li hemm bżonn li jkun mal-poplu u juri li hu mal-poplu.

Għalhekk hawn din it- tbatija kollha għax il-Gvern Nazzjonalista nqata' minn mal-poplu.

Inti tkun taf dak li jgħidulek il-persuni li titħallat magħhom forsi waqt xi cocktail party jew fil-ħin privat tiegħek u ma tkunx taf it-tbatija li qed jgħaddu minnha ċerti nies.

Nerġa` ngħid li jien semmejt każ wieħed biss, ta' dik is-sinjura li tinsab ġo wheelchair, fejn qalulha li hemm każijiet ħafna agħar minn tagħha.

Jekk inhu hekk, iżjed u iżjed hemm bżonn li nieħdu ħsieb is-social housing tagħna.

Jekk hemm ħafna każijiet agħar minn hekk sinjal li l-Gvern Nazzjonalista għandu politika ħażina f'dan il-qasam.

Smajna ħafna kummenti wkoll dwar il-free vote.

Din m'hijiex kwestjoni li xi ħadd jgħidlek kif tivvota jew ma tivvotax.

Din il-ġimgħa l-President ta' Malta weħel somma flus għax meta kien prim ministru kien qal li l-Onor.

Chris Cardona ma kienx jaqbel mal-linja tal-Partit Laburista.

Il-qorti sabitu ħati għax ma ġabx provi biex jissostasnzja dak li kien qal.

Jiġifieri l-prim ministru ta' dak iż-żmien għamel din l-allegazzjoni u ovvjament għamilha f'ħin opportun biex jagħmel ħsara kemm lill-Onor.

Agius kif ukoll lill-Partit Laburista.

Dan l-istess bħalma kien ġara fid- dibattitu li kien sar fuq it-television bejn Dr Fenech li kien żamm lit- tifel tiegħu milli jidħol fl-universita`.

Din il-kawża wkoll kienet intilfet u jiena llum bdejt nidħak meta smajt ħafna diskors fuq il-free vote u mhux free vote.

Xi ħadd qal li l-fatt li se nieħdu l-free vote huwa gimmick.

Mela l-fatt li prim ministru jallega li wieħed minna mhux qed jimxi mal-linja tal-partit biex imbagħad instab li din kienet gidba għax fil-fatt weħel 'il fuq minn Lm1,000, dik m'hijiex ġimmick!

Ara aħna mhux se noqogħdu ngħidu li "X" jew "Y" ma jaqblix ma' din il-liġi li rridu ngħaddu.

Agħmlu bħalna u agħtu free vote ħalli ma jkunx hawn ħafna spekulazzjonijiet, għax ara xi ġralu Dr Fenech Adami għax qagħad jispekula u qal li l-Onor.

Agius ma jaqbilx mal-linja tal-Partit Laburista, instab ħati li gideb.

Aħna se nagħtu l-free vote biex nuru t-trasparenza tagħna biex ħadd ma jgħid li "dak" jew "l-ieħor" mhux qed jaqbel mal-linja tal-partit.

Kulħadd se jivvota skond il-kuxjenza tiegħu fuq dan li qed niddisutu llum.

Issa għax qegħdin nagħmlu hekk qed jgħidulna li l-free vote hija gimmick, allvolja għadhom ħerġin mid-diksata li l-President ta' Malta ġie mmultat mill-qorti għax allega li wieħed minna ma kienx qed jiġbed il-linja tal- partit.

Nerġa' ngħid li aħna mhux se noqogħdu ngħidu li t-tali jew it- talija tan-naħa l-oħra ma jaqblux ma dak li qed jipproponi l-gvern.

Aħna qed ngħidulhom biex jagħmlu bħalna, jagħtu free vote u nkunu nafu.

Jista` jkun li forsi jaqblu kollha, imma jista` jkun ukoll li forsi ma jaqblux kollha.

Mela għamlu bħalna u agħtu l-free vote ħalli nevitaw li jkun hemm min joqgħod jgħid li dak għandu s-sarima ma' ħalqu u vvota favur għax qallu biex jagħmel hekk l-partit, u mbagħad tmur il-qorti u tgħidlek li ma kellekx raġun.

Sur President, ara f'liema livell waqgħet id-diskussjoni f'dan il- parlament, għax huma ma jaqblux bejniethom u ma jridux jagħtu l-free vote kif għamilna aħna, qed jgħidu li din hija gimmick.

Ejja nikbru u nitkellmu ftit bis-serjeta' f'dan il-parlament!

Dawn l-affarijiet juru kemm il-Gvern Nazzjonalista huwa maqtugħ minn mal-poplu, juri kemm ir-rapport intern ikkummissjonat mill-Partit Nazzjonalista stess kellu raġun jgħidilhom li hemm bżonn ikunu man-naħa tal-poplu u hemm bżonn li jidhru li qegħdin man- naħa tal-poplu.

Issa wieħed ikun man-naħa tal-poplu mhux billi joqgħod jgħid li l-fatt li l-Laburisti se jagħmlu free vote hija gimmick.

Taħsbu li b'dan il-mod se tkunu man-naħa tal-poplu?

Tkunu man-naħa tal-poplu billi l-prim ministru jgħidilna x'inhu l-aspett soċjali ta' din il-liġi, billi jgħidilna kemm din il-liġi se tagħti social housing lil dawk in-nies li qegħdin jissalbu għal għomorhom biex ikollhom żewġ toqbiet u saqaf fuq rashom!

Hemmhekk tkunu man-naħa tal-poplu u turuna kemm intom ġustifikati li tagħmlu dak li tridu tagħmlu.

Imma mbagħad kif qal il-Ministru Gatt, hemm il-maġġoranza ta' ħames siġġijiet u dak li jrid il-gvern isir.

Imma dan m'huwiex dak li jrid il-poplu.

Il-Gvern Nazzjonalista jaf li m'huwiex dak li jrid il-poplu, għax minbarra l-ħafna protesti li kellu mis-soċjeta' ċivili, mill-NGOs, mill-għaqdiet u mill-oppożizzjoni, kellu r-rapport intern tiegħu stess li qallu li bil-mod kif qed isiru l-affarijiet qed ikun maqtugħ minn mal-poplu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Onor. Dalli, nistaqsik jekk intix se tibqa' in possession.

ONOR.

HELENA DALLI: Le, grazzi.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 26 ta' Lulju 2006, fis-6.30 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Tielet Qari.

Riżoluzzjoni dwar tibdil parzjali tal-Pjan ta' Struttura - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Sur President, ir-raġuni għala llejla se niltaqgħu fis-6.30 p.m. u mhux fis- 6.00 p.m. hija sempliċi, għax ma laħqux daħlu interpellanzi biex jidhru fuq l-aġenda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Sur President, fix-xogħol tiegħi fi ħdan l-uffiċċju tal-Prim Ministru niltaqa` ma' kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-immigrazzjoni irregolari.

Nixtieq nirrimarka li dalgħodu reġgħet daħlet dgħajsa oħra b'26 immigrant irregolari li l-parti l- kbira minnhom ġejjin mis-Subsahara, jiġifieri minn pajjiżi li mhux biss m'għandhomx gvern stabbli, imma għaddejjin minn gwerra ċivili li hija atroċi għall-aħħar.

Minkejja li r-rappreżentanti ta' dawn il-pajjiżi jitkellmu b'mod li taħsibhom il-paladini tad-drittijiet umanitarji, fil- verita` id-dritt biss tal-ħajja ta' min jgħix fihom huwa expendable għall- aħħar.

Għaldaqstant dawn il-persuni jaraw kif jagħmlu biex jiġbru fondi biżżejjed - jekk mhux direttament minn pajjiżhom imorru f'pajjiżi oħra - ħalli jkunu jistgħu jaħarbu lejn pajjiżi fl-Ewropa biex mhux biss ikollhom ħajja aħjar mil-lat ekonomiku, imma iktar importanti minn hekk ikunu jistgħu jgħixu b'mod trankwill.

Fil-konfront ta' dan nixtieq insemmi l-każ ta' immigranti illegali li l- maġġoranza tagħhom, ħlief għal ħamsa minnhom, huma Eritrej, li l-ġimgħa li għaddiet inġabru 'l isfel mill-SAR region Libjan minn trawler Spanjol li ried idaħħalhom Malta.

Skond regoli internazzjonali, li huma aċċettati minn kulħadd, ladarba persuni jinġabru fl-SAR region, 'il barra minn Malta, ikollhom imorru lura f'dak il-pajjiż tal-bandiera li ttajjar dik id-dgħajsa li ġabrithom, jekk ma jiġux ritornati lura lejn il-pajjiż minn fejn telqu.

Kien stabbilit li dawn telqu mill-kosta Libjana u għaldaqstant wieħed kien jifhem li dawn kellhom jerġgħu jintbagħtu lura minn fejn telqu.

Pero` jidher li ma sarx hekk.

Aħna naċċettaw il-prinċipju li l-pajjiżi tan-North Africa għandhom gvern stabbilit, għandhom dik li jgħidulha r-rule of law u li n-nies m'għandhomx il-biża` ta' harassments jew implikazzjonijiet avversi minħabba r-reliġjon, ir-razza jew il-kulur tagħhom.

Kulħadd jaf kif inhi s-sitwazzjoni ta' l-immigrazzjoni irregolari f'pajjiżna.

Din is-sena, sal-lum daħlu 1,326 immigrant irregolari u l-poplu Malti kellu bilfors iwassal il-messaġġ tiegħu biex juri s-sitwazzjoni kważi kritika li jinsab fiha pajjiżna minħabba dan il-fenomenu ta' immigrazzjoni irregolari.

Filwaqt li wieħed irid jinnota r-relazzjonijiet diplomatiċi tajbin li l- Gvern Malti għandu ma' l-Italja, ma' Spanja, kif ukoll ma' pajjiżi oħra madwarna – dan seta' jseħħ b'xogħol estensiv li sar mill-Prim Ministru, mill-Ministru Michael Frendo, mill-Viċi Prim Ministru Tonio Borg, u anke minni, fejn stajt għent jiena wkoll – ta' min jgħid li wara ġimgħa ta' negozjati u ta' attenzjoni speċifika lejn dan l-inċident ġie deċiż li għaxra minn dawn il-51 immigrant irregolari, għax daqhekk kien hemm fuq id- dgħajsa - imorru l-Italja, 33 jinqasmu bejn Andorra u Spanja u tmienja, fosthom ħamsa ta' nazzjonalita` Marokkina, jibqgħu Malta.

Pero` ġara li kien hemm mara, li magħha kellha tarbija, li kellha bżonn tingħata l-kura, u mara oħra li kienet fi stadju avvanzat ta' tqala li wkoll kellha tingħata l-kura.

Għalhekk dawn inġiebu Malta, ittieħdu l-isptar u grazzi għall- għajnuna diretta tal-Prim Ministru u ta' Dr. Bartolo ngħataw il-kura li kellhom bżonn u wara ġew miżmuma f'ċentri tal-pulizija sabiex tiġi studjata s-sitwazzjoni tagħhom u fl-istess ħin tiġi monitored is-saħħithom.

Il-Gvern Malti ħares lejn din is-sitwazzjoni minn żewġ aspetti.

Ħares mill-aspett umanitarju fejn bl-għajnuna tal-forzi armati assigura li dawn in-nies jingħataw l-affarijiet neċessarji li kellhom bżonn, fosthom ikel, lożor u kutri, u bagħat ukoll tabib biex, minħabba l-istalemate li kien hemm f'ċertu stadju ta` dan l-inċident, jassigura li ma jkunx hemm xi riskju fuq il-ħajja ta' xi ħadd.

Sur President, din kienet opportunita` fejn bis-saħħa tax-xogħol li sar l- Ewropa bdiet tirrealizza li dawn il-problemi m'humiex problemi ta' Malta, ta' l-Italja, ta' Spanja u ta' dawk il-pajjiżi li għandhom il-fruntiera tagħhom fin-naħa ta' nofsinhar tmiss ma' l-Ewropa, imma li din hija problema ta' l-Ewropa kollha in ġenerali.

Għall-ewwel darba wkoll irnexxielna nġibu għajnuna minn diversi pajjiżi permezz ta' ftehim dwar fejn se jintbagħtu dawn in-nies.

Spiċċajna biex finalment 34 minn dawn il- persuni marru bejn Spanja u Andorra, 12 minnhom marru l-Italja, għax dik il- mara li kellha t-tarbija rriżulta li żewġha kien diġa' qiegħed l-Italja u l- awtoritajiet Taljani kienu lesti li jeħduha f'pajjiżhom, u l-ħames Marokkini baqgħu Malta.

Ġara wkoll li l-kummissarju Ewropew, Frattini, kien lest li jagħti l-għajnuna finanzjarja diretta ta' l-Unjoni Ewropea sabiex dawn il-ħames Marokkini jiġu ripatrijati.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li bħalissa qegħdin fi stadju avvanzat biex jitlestew il-proċeduri sabiex dawn il-Marokkini, flimkien ma' l-aħħar grupp li ġie, jintbagħtu lura lejn pajjiżhom.

Sur President, f'pajjiżna għandna numru ta' immigranti irregolari li jinsabu f'ċentri miftuħa u oħrajn li jinsabu f'ċentri magħluqa.

Ix-xogħol kollu li għandu x'jaqsam ma' l-immigrazzjoni irregolari jitlob l- attenzjoni mhux biss tal-ministeru ta' l-intern, tal-ministeru ta' l- affarijiet barranin u ta' l-uffiċċu tal-prim ministru, imma għandu bżonn ukoll l-għajnuna li qed tingħata mill-ministeru ta' l-edukazzjoni, fejn jaċċerta li t-tfal u ż-żgħażagħ minuri li jaslu Malta jingħataw l- edukazzjoni, jiġu aċċettati fil-mainstream ta' l-iskejjel tagħna bi dritt li jedukaw ruħhom, u l-għajnuna tal-ministeru tas-saħħa li nvolut in no small way sabiex tingħata assistenza medika lil dawn in-nies.

Hanwhekk irrid ngħid li minkejja li repetutament ħriġna talbiet sabiex ikun hemm tobba privati li jassistu b'mod iżjed speċifiku lill-immigranti irregolari s'issa ma kien hemm l-ebda offerta biex ningħataw dan is-servizz mill- privat.

Flimkien ma' dawn wieħed jsemmi wkoll ix-xogħol kbir li sar mill- ministeru ta' l-infrastruttura biex meta dawn l-immigranti irregolari jinħarġu mill-closed detention centres jintbagħtu fl-open centres, li għalihom l-aktar li huwa responsabbli huwa l-ministeru tal-familja u s- solidarjeta` soċjali flimkien ma' diversi NGOs li jaċċettaw li jkollhom nies residenti għandhom.

Sur President, ma nixbax ngħid grazzi kemm lill-pulizija għax-xogħol li qed jagħmlu, kemm lill-armata, kif ukoll lil tad-detention service li ħloqna s- sena li għaddiet.

Pero` wieħed irid jgħid ukoll li filwaqt li l-gvern qed jagħmel minn kollox biex jitratta b'mod uman lil dawn in-nies li b'mod irregolari qegħdin jidħlu f'pajjiżna, wieħed jistenna li l-NGOs mhux biss imorru għand dawn in-nies, jippruvaw jgħinuhom u jgħidulhom x'inhuma d- drittijiet tagħhom, imma jispjegawlhom ukoll li fil-konfront tas- sagrifiċċji li qed jagħmel il-gvern u l-poplu Malti sabiex jospitahom f'diversi ċentri, huma għandhom jieqfu milli jkomplu jkissru u jagħmlu l- ħsara li qegħdin jagħmlu f'uħud miċ-ċentri li jisabu fihom.

Fil-fatt minn risposta għal mistoqsija parlamentari li saret lill-prim ministru jirriżulta li fiċ-ċentri ta' detenzjoni kellna 'l fuq minn Lm10,272 spejjeż f'dawn l-aħħar xhur.

Ta' min jgħid li saret ħsara kbira fi block C ta' wieħed miċ-ċentri li nbnew riċentement ġewwa Ħal Safi mill- ministeru tar-riżorsi u l-infrastruttura, u li fih poġġejna l-biċċa l-kbira ta' immigranti Eġizzjani li kienu ġew ripatrijati fi żmien ġimgħa.

Dawn spiċċaw kissru bankijiet, toilets, sinkijiet u saħansitra qalgħu l-madum.

Il-gost u l-perversita` li wieħed joqgħod ikisser f'dawn iċ-ċirkostanzi daqshekk diffiċli m'hijiex xi ħaġa aċċettabbli.

Sur President, aħna nippruvaw insostnu lil dawn in-nies u nipprovdulhom l-ikel ta' kuljum.

Il- kċejjen tal-pulizija u ta' l-armata oriġinarjament qatt ma kienu mfasslin biex fihom isir catering service għal parti mir-residenti fiċ-ċentri miftuħa jew fiċ-ċentri magħluqa, imma dawn qed jipprovdu eluf ta' ikliet fil-ġimgħa mill-budget tagħhom.

Peress li n-numru ta' dawn l-immigranti illegali kiber kellna bilfors nagħmlu l-outsourcing ta' parti mill- catering.

M'iniex se ngħid li qd nipprovdu xi ikel bħal meta wieħed imur jiekol minn xi ristorant, imma m'huwiex ikel ħażin, għax fil-fatt id- direttur taċ-ċentri magħluqa qalli li anke hu jiekol minnu.

Imma xorta waħda jkollok rewwixti u protesti bl-iskuża li l-ikel huwa ħażin.

Meta mbagħad wieħed janalizza s-sitwazzjoni biex jara għaliex isiru dawn il- protesti, isib li t-talba ta' dawn in-nies hi biss li jiġu meħlusa immedjatament, u dan minkejja li daħlu hawn Malta b'mod irregolari.

Sur President, meta l-ammonti ta' dawn in-nies kienu żgħar kien hemm żmien fejn kienu jiġu mtellgħin il-qorti, jiġu kkundannati u jintbagħtu lura f'pajjiżhom.

Pero` dak iż-żmien kienu jiġu f'ammonti li stajna nikkontrollawhom, għax kellna ċ-ċans li nibagħtuhom lura għax bażikament ma kenux ġejjin minn postijiet fejn m'hemmx obbligi lejn konvenzjonijiet li trid iżżommhom għax hemm l-inkwiet fil-pajjiż.

Pero' dik il-paġna f'dan l- episodju llum inbidlet totalment u qegħdin nindirizzaw sitwazzjoni li kulma tmur qiegħda ssir aktar diffiċli minħabba r-ras iebsa ta' min imexxi fil- pajjiżi fis-Subsahara.

Sur President, illum nafu li minħabba dak li qed jiġri fil-Lebanon - mingħajr ma noqgħod nidħol fuq min għandu raġun u min m'għandux - għandek spostament ta' nofs miljun persuna li ma tistax tibqa' tgħix taħt taħt bombardament il-ħin kollu għaddej kemm fin-nofsinhar tal- Lebanon, kemm f'Beirut kif ukoll fit-tramuntana ta' l-Iżrael.

Għalhekk wieħed ma jeħodhiex bi kbira li għad naraw element minn dawn in-nies li jippruvaw jaħarbu lejn pajjiżi 'l bogħod fejn huma jħossu li d-dritt tal- ħajja tagħhom ikun iktar protett u ma jkunx in danger bħalma qiegħed bħalissa.

Sur Presdient, ħalli nerġa' immur lura għall-immigrazzjoni irregolari.

Minn hawn nitlob li l-NGOs ifehmu lill-immigranti illegali li għal kull dritt hemm obbligu u nippretendu li huma jittrattawna ta' nies.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax mhux sabiħ li niġu hawn u b'risposti għad-domandi li jsirulna fejn fihom ngħidu li kien hemm clashes fejn weġġgħu nies fil-korp tal-pulizija u fl-armata.

Mhux tajjeb li dawn in-nies ikissru u jfarrku kulma jaraw quddiemhom.

Nista` ngħid li maġġor parti kbira tagħhom jobdu r- regoli u jaċċettaw il-fatt li għandhom jinżammu f'detenzjoni.

Pero' sfortunatament iħallu lil min jiġri bihom u lil min jaffettwahom emozzjonalment sabiex jipprotestaw, u dan għad-detriment tal-pożizzjoni tagħhom.

Għaliex?

Għax jekk ikun hemm ċerta azzjoni ripetuta wieħed bilfors ikollu jieħu ċerti miżuri.

Id-detention centres fejn qegħdin dawn in-nies m'humiex simili għall- faċilita' korrettiva li għandna f'Raħal Ġdid u nbnew apposta sabiex huma jkunu jistgħu jgħixu fihom sakemm tiġi proċessata t-talba tagħhom.

Pero' l- protesti ġeneralment isiru minn dawk in-nies li jkunu applikaw għar-refugee status u talba tagħhom ma tiġix milqugħa kemm fl-ewwel stanza quddiem il- kummissarju tar-refuġjati kif ukoll fl-appell.

U dan jagħmluh biex xorta waħda jtawlu ż-żmien tagħhom f'Malta.

Meta l-kummissarju tar-refuġjati jeżamina l-applikazzjonijiet ta' dawn in-nies jagħti kull attenzjoni u jieħu kull miżura li hemm bżonn u jkolli ngħid, minħabba l-ammont kbir ta` nies li qegħdin jingħataw ir-refugee status jew il-humanitarian status, li meta jkun hemm dubju, dan jingħata favur l-applikant u mhux kontra tiegħu.

Mela f'pajjiżna stess hawn min jgħidilna li n-numru ta' nies li qegħdin jingħataw dan l-istatus m'huwiex biżżejjed u barra minn Malta hemm min qed jgħid li pajjiżna huwa fost l-aktar postijiet ta' l-Ewropa li jagħtu dan l- istatus.

Jiġifieri tagħmel x'tagħmel dejjem taqlagħha.

Veru li l-munita għandha żewġ uċuħ, pero' huwa diffiċli li l-munita tpoġġiha bil-wieqfa fuq il-ġenb tagħha għax dik il-linja tant hija dejqa li ġeneralment għandha t- tendenza li taqleb lejn naħa jew oħra.

Sur President, fis-sitwazzjoni tal-lum il-gvern għandu jħares aktar lejn kif lil dawn in-nies li jikkwalifikaw għar-refugee status iwassalhom biex jirrintegraw ruħhom f'soċjetajiet Ewropej u jekk hemm bżonn anke f'pajjiżi oħrajn li m'humiex Ewropej.

Per eżempju, l-ambaxxatriċi Amerikana diġa' aċċettat li tieħu nies li għandhom l-istatus ta` refuġjati fl-Istati Uniti.

Kellna ftit riżultati żgħar, pero` huma sinifikanti wkoll.

Kellna nies li marru l-Ġermanja, oħrajn marru l-Olanda u oħrajn li sejrin l-Irlanda.

Dan il-gvern kien kapaċi jwassal ukoll biex it-top priority fuq l-aġenda tal- presidenza Ewropea l-ġdida tal-Finlandja, li tibda inqas minn ftit tal- ġranet oħra, tkun il-problema ta' l-immigrazzjoni irregolari.

Jiġifieri se nkunu nistgħu nerġgħu nqajmu din il-kwestjoni u naġixxu b'mod li nuru li Malta ma tistax tibqa` taċċetta dawn l-immigranti illegali kollha li qed jiġu ta' kull sena, li l-Italja ma tistax tibqa' taċċeta l-eluf kbar ta' dawn nies, u li Spanja ma tistax tibqa` taċċetta li żżomm waħedha 'l fuq minn 11,000 immigrant.

Issa meta mqabbel proporzjonalent ma' l-ammont ta' immigranti li jiġu hawn Malta, il-11,000 li jmorru Spanja huma bil-wisq inqas mill-1,300 li ġew hawn, għax żgur li lkoll naqblu li Spanja hija għaxar darbiet ikbar minn Malta u li hija iktar attrezzata biex taċċetta lil dawn in-nies.

Pero` dawn, bħal Franza, l-Italja, Malta u l-Greċja, xorta waħda qegħdin ibatu.

Ftit tal-ġranet ilu kellna laqgħa ma' kumitat tal-Parlament Finlandiż fejn spjegajnielu li l-1,100 immigrant irregolari li sa dakinhar kienu daħlu hawn Malta kienu jagħmlu impatt daqs il-35,000 immigranti irregolari li marru joqogħdu l-Finlandja fl-ewwel ftit xhur ta' din is-sena.

Għalhekk aħna rridu nkomplu nsostnu dan l-argument tagħna.

F'diversi gazzetti tal-lum ġie rrapportat li waslu biex jieħdu d-deċiżjoni li għandu jibda jsir patrolling fin-nofsinhar ta' Malta, eżatti ftit 'il barra mill-kosta Libjana.

Minkejja li l-Libja m'hijiex firmatarja ta' ċerti konvenzjonijiet naħseb li b'mod umanitarju, u minħabba r- relazzjonijiet li l-Libja għandha mal-pajjiżi li għandhom il-border tagħhom fuq is-south ta' l-Ewropa, jiġifieri fuq it-tramuntana tal-Mediterran, u għax il-Libja taf ukoll x'inhi s-sitwazzjoni reali ta' Malta permezz ta' l- ambaxxatur tagħha, għandha mhux biss taċċetta lura lil dawk in-nies li jitilqu minn hemm imma tista' wkoll tikkontribwixxi f'miżura bħal din li twassal biex is-sitwazzjoni li ninsabu fiha tittaffa sostanzjalment.

Sur President, filwaqt li nirringrazzjak tal-ħin li tajtni biex nitkellem fuq din il-problema, nixtieq min-naħa l-oħra nappella lill-poplu sabiex jaċċetta s-sitwazzjoni u ma jkunx emottiv iżżejjed meta janalizza din is- sitwazzjoni.

Nassigura lill-poplu Malti li l-gvern qed jieħu kull miżura possibbli sabiex b'mod prattiku u b'mod għaqli jindirizza din il-problema b'sensibilita`.

Billi noqogħdu nsaħħnu lin-nies u nħallu moħħna jiġri bina b'ħafna diskors żejjed kontra dak u kontra l-ieħor mhux talli ma jagħmel ġid lil ħadd, talli jżid it-tensjoni fuq nies bħalna li rridu jieħdu d- deċiżjonijiet, fuq is-suldati, fuq il-pulizija u fuq in-nies tad-detention service li qegħdin jiġu mħeġġa biex ikomplu jagħtu s-servizz ġenwin li qegħdin jagħtu fi żminijiet diffiċli.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 26 ta' Lulju 2006, fis-6.30 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

XOGĦLIJIET FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid f'liema skejjel qed isiru jew se jsiru xogħlijiet matul is-sajf mill-FTS?

ONOR.

LOUIS GALEA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KULLEĠĠI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'kulleġġi oħra se jiġu mwaqqfa u b'liema kriterji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa għaddej eżerċizzju biex jiġu komposti l- kulleġġi li se jibdew joperaw f'Settembru li ġej.

Se jintużaw diversi kriterji, fosthom iż-żona ġeografika, bżonnijiet edukattivi ta' l-iskejjel konċernati, karatteristiċi partikolari ta' l-iskejjel kif ukoll karatteristiċi kulturali u soċjali.