MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 569 L-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 569

L-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 569

L-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2007

WERREJ

MINUTI 369

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 369

TQEGĦID TA' KARTI 375

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2008 (IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN) 376

AĠĠORNAMENT 398

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 398

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 568 li saret fit-23 ta' Ottubru, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

IMMGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm nefqet flus l-armata fuq xogħol jew żamma ta' immigranti illegali din is-sena?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Minstru tal-Finanzi): In-nefqa li l-armata għamlet fuq xogħol jew żamma ta' immigranti irregolari sat-30 ta' Settembru ta' din is-sena tammonta għal Lm1,592,151, VAT inkluż.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: L-immigranti illegali kkunsidrati bħala refuġjati jingħataw xi allowance?

Jekk iva, kemm hu dan l-allowance u min jagħtihulhom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, persuni li jiġu rikonoxxuti bħala refuġjati jingħataw allowance.

Għalkemm hawn m'għandix iċ-ċifri ta' kemm hi din allowance nista' ngħid li m'hi xejn speċjali.

Din l-allowance ma tingħatax mill- ministeru tiegħi imma mill-ministeru għall-familja u solidarjeta' soċjali għax madwar tliet snin ilu konna ddeċidejna li sakemm qegħdin f'detenzjoni dawn ikunu responsabbilta' tal-ministeru ta' l-intern, imbagħad malli jiġu meħlusin jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru għall-familja u s- solidarjeta' soċjali.

Li nista' nikkonferma hu li dawk li huma protetti biss għandhom dritt bil-liġi għal għal kura medika b'xejn, għalihom u għall- familji tagħhom, kif ukoll servizzi ta' edukazzjoni b'xejn bħall-Maltin.

Jiġifieri jistgħu jmorru l-iskola primarja, is-sekondarja u l-universita' b'xejn.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma dawn il-flus li jingħataw lil persuni li jiġu kkunsidrati bħala refuġjati qed joħroġhom l-Istat jew jekk qed jiġu minn barra?

Min qed jamministrahom?

Il-gvern qed jgħaddihom lil xi ħadd, lil xi NGO, biex jitqassmu lil dawn in-nies?

ONOR.

TONIO BORG: Dawn jitqassmu mill-ministeru tal-familja u solidarjeta' soċjali.

Issa jekk jappuntawx xi NGO biex tagħmel dan ix-xogħol - u naħseb li m'hemm xejn ħażin jekk isir hekk - ma nistax inwieġeb jiena.

Dwar il- flus jekk jiġux minn barra jew minn Malta, irrid ngħid li dawn jiġu mill- fondi lokali għax dik hija responsabbilta' tagħna.

Pero' mbagħad hemm ċerta għajnuna oħra li tolqot l-iktar l-integrazzjoni ta' l-immigranti f'Malta u għajnuna li tingħata lil tfal mhux akkumpanjati.

Naf bi proġett li ġie approvat fejn konna rċevejna flus sabiex imorru għal tfal mhux akkumpanjati biex l-ewwelnett jinħelsu mill-ewwel u t-tieni jkun hemm min jieħu ħsiebhom.

Jiġifieri aħna għandna tfal li jaslu hawn bla omm u bla missier u għal dawn hemm istituzzjoni partikolari immexxija wkoll mill-ministeru tal- familja u solidarjeta' soċjali.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif qed jiġi assigurat li l-flus indirizzati għal dawn in- nies li huma meqjusa bħala refuġjati, qed jirċevuhom kollha dawn in-nies?

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, min hu refuġjat jew inkella għandu subsidiary protection għandu dokument li juri li dan huwa hekk.

Fil-fatt għal dawk li huma rejected, safejn naf jien, ma jingħata l-ebda allowance.

Li rrid ngħid ukoll għax ftakart issa hu li qabel, il-pulizija kienu joħorġu l-ispejjeż kollha għall-ikel, kemm ta' dawk f'detenzjoni kif ukoll ta' dawk fiċ- ċentri miftuħa.

Għar-rigward taċ-ċentri miftuħa biss kien ġie miftiehem bejn il-ministeru tiegħi u l-ministeru tal-familja u solidarjeta' soċjali li jingħataw flus lir-refuġjati u lil dawn in-nies protetti biex jorganizzaw l-ikel huma.

Naħseb li b'hekk solvejna problema li wieħed forsi ma jogħġbux l-ikel jew li ieħor irid xi dieta speċjali jew inkella minħabba r-reliġjon tiegħu ma jistax jiekol ċerti affarijiet.

Il-pulizija qabel kienu jibagħtu lil kulħadd l-istess ikel, pero' b'dan il-mod solvejna ħafna affarijiet.

Fil-fatt fiċ-ċentru tal-Marsa hemm kċina fejn isajru huma stess mill-flus li jdaħħlu.

ONOR.

JOE MIZZI: Nifhem li hawn xi ħadd, forsi xi NGO jew xi qasis, li f'isem dawn in-nies jagħmel talba biex tibda l-proċedura ħalli jiġu kkunsidrati bħala refuġjati.

Jista' jgħidli min hu nkarigat jagħmel dan?

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, min jidhirlu li huwa refuġjat jista' jagħmel talba taħt il-liġi, Din jista' jagħmilha hu stess u jista' jagħmilhielu ħaddieħor.

M'hemm xejn fil-liġi li bilfors irid jagħmilha hu, basta dak li jagħmilha għan-nom tiegħu jkun awtorizzat li jagħmel hekk.

Nimmaġina li hemm NGOs li jagħtu dan is-servizz lir-refuġjati.

LI naf żgur hu li l- Jesuits Refugee Service (JRS), apparti li jgħin lir-refuġjati biex jagħmlu din it-talba, li m'hemm xejn ħażin fiha, jgħinuhom ukoll fl- għajnuna legali li tingħata fl-appell.

Fl-appell hemm id-dritt għall-free legal aid.

Naf li huma ġieli kienu involuti fl-għoti ta' pariri biex jagħmlu l-appell quddiem il-bord ta' l-appell tar-refuġjati, u dan lilna jgħina fis-sens li jnaqqas ftit mill-piż fuq l-gvern innifsu.

B'KARA ROAD - BOUNDARY WALL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 27392 u jara li jittella' boundary wall skond kif titlob il- liġi mad-dawra tal-plot kbira li ġieli qed tintuża bħala scrapyard u dumping ground f'Birkirkara Road, San Gwann kantuniera ma' Triq il-Gallina, Kappara?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninsab infurmat li l-Awtoritá ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA) ħarġet avviż ta' twettiq ECF333/07 kontra sid l-art.

L-avviż għalaq fis-17 ta' Settembru, 2007 u l-kunsill lokali huwa infurmat li ħareġ l-avviż.

Jirriżulta ukoll li, wara li ħareġ l-avviż, is-sid jew is-sidien ta' din l- art bdew itellgħu l-ħajt fi Triq Birkirkara iżda għal xi raġuni x-xogħol waqaf.

Kien inbeda ukoll ix-xogħol ta' tindif iżda dan waqaf ukoll.

Is- sezzjoni ta' l-infurzar tal-MEPA rreferiet dan il-każ lid-direct action team li għamel spezzjoni fuq il-post u ta ordni lis-sid biex ikompli jnaddaf u jtella' l-biċċa l-oħra tal-ħajt fi Triq il-Gallina.

Is-sidien kienu nfurmati li kemm-il darba ma jsirx dak kollu ordnat, il-kunsill lokali jista' jitlob li jagħmel ix-xogħlijiet hu wara li l-Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA) tawtorizza l-valwazzjoni tax- xogħol kif ikkontemplat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-MEPA tiġborx statistika dwar kemm plots vojta fil-fatt ġew imdawra bil-boundary walls wara li ħarġu r-regolamenti l-ġodda, u x'inhi l-proċedura kif wieħed jinforma lill-MEPA dwar plots vojta li ma jkunux mdawra b'boundary wall?

Wieħed irid lill- kunsill lokali jew jista' wkoll jinforma mill-ewwel lill-MEPA?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Fil-fatt dan l-aħħar tlabt l-istatistika mingħand l-awtorita'.

Jien informat li minn mindu daħal ir-regolament 55, effettivament ingħalqu bejn wieħed u ieħor madwar 900 sit vakanti.

Is- sidien tal-post b'mod volontarju tellgħu l-ħitan kif regolat b'dak ir- regolamenti.

Il-proċedura hija, kif maqbula anke ma' l-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali hija din.

Jekk is-sid ma tellax il-ħajt kif neċessarju, jiġifieri tmien filati u magħluq minn fuq bil-konkos biex jintrabat, allura l-kunsill lokali jista' jitlob li l-awtorita' tgħaddilu l-fondi, wara li jagħti stima ta' l-ispejjeż li hemm involuti, il-MEPA tawtorizza dawk l- ispejjeż, il-kunsill jagħmel ix-xogħlijiet u wara li jagħmel ix-xogħlijiet jingħata l-flus min-naħa ta' l-awtorita'.

F'każ li ovvjament jiġri hekk, jekk għada pitgħada ssir applikazzjoni fuq dak il-plot vakanti, qabel ma joħroġlu l-permess, min japplika jkun irid iħallas l-ispiża tal-ħajt, l- interess fuq l-ispiża tal-ħajt, kif ukoll multa.

Dik hija l-proċedura li qed tintuża u li ġiet ikkomunikata xi xhur ilu anke lill-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali, li qablu fuqha.

ONOR.

MARIO GALEA: Jiena nixtieq inkun naf jekk din il-proċedura hiex qed tiġi nfurzata, għax sfortunatament jiena niltaqa', kif naħseb jiltaqa' kull deputat, ma' nies jilmentaw li jkun plot vojt ħdejhom li tibqa' mingħajr boundary wall bil-konsegwenza li kulħadd jitfa' l-inbarazz ġo fiha.

Jekk xi ħadd imur jixtri plot u ma jkunx jaf li jrid jinbena dan il- boundary wall jispiċċa jkollu jħallas hu dawn l-interessi u multi?

X'mezz għandu x-xerrej li jkun jaf li fuq dan il-plot, apparti l-prezz, hemm ukoll dawn l-ispejjeż żejda?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-kunsill lokali jitlob lill-awtorita' biex toħroġ l-avviż ta' infurzar.

Dak l-avviż toħorġu l-MEPA.

Jekk wara li jkun ħareġ l- avviż ta' infurzar is-sid jibqa' ma japplikax, il-kunsill lokali jitlob l- awtorizzazzjoni tal-MEPA biex jipproċedi bix-xogħlijiet, bil-valwazzjoni tax-xogħol li hu jkun ħa mingħand in-nies tekniċi tiegħu, dik jagħtiha lill- MEPA, u l-MEPA tawtorizza biex isiru x-xogħlijiet.

Ix-xerrej, bħal dejjem, għandu l-faċilita' li jew jistaqsi direttament fl-uffiċċju tal-MEPA jew inkella wieħed jista' jutilizza s-sistema elettronika, jiġifieri l-website tal-MEPA, u jsib dak il-plot.

Jekk ikun ħareġ avviż ta' infurzar, dak is- sit ikun immarkat bl-aħmar u jkun jaf meta ħareġ u għal xiex ħareġ dak l- avviż ta' infurzar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MZZI: F'każ li jkun inħareġ enforcement u s-sid ma jagħtix kas, x'inhuma l-passi li jridu jittieħdu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kif spjegajt, il-kunsill lokali jitlob lill- awtorita' biex toħroġ l-avviż ta' infurzar u jagħti l-istima tal-valur biex jingħalaq il-plot.

L-awtorita' tawtorizza dik l-istima, il-kunsill jordna li jinbena l-ħajt u l-kunsill lokali jieħu l-flus mingħand il-MEPA.

Dik hija l-proċedura.

MR SPEAKER: L-Onor.

Robert Arrigo.

ONOR.

ROBERT ARRIGO: X'jiġri meta s-sid tal-post ikun il-gvern stess?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jiġri assolutament l-istess.

Anzi meta konna għamilna l-press briefing konna għedna li dan japplika kemm jekk is-sid huwa privat kif ukoll jekk is-sid huwa l-gvern innifsu.

Jiena nappella li d- dipartiment ta' l-artijiet jagħmel xogħlu billi jekk għandu artijiet fiż- żoni urbani jieħu l-iżbrigu, kif għandu d-dmir li jagħmel, li jagħlaq il- plot biex jevita l-problemi lir-residenti tal-madwar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Meta xi ħadd ikun qed jibni l-plot donnha daħlet il- konswetudni - ma nafx jekk hijiex skond il-liġi jew le - li dak li jkun jibni l-boundary wall fejn qed issir il-construction site b'mod li jimblokka l-bankina.

Jekk iddur dawra ssibhom saħansitra anke fejn qed jinbnew housing units tal-housing aurthority.

Dan huwa legali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-ħajt irid jinbena fejn hemm il-linja tal-bini.

GĦAWDEX - UFFIĊĊJU ELETTORALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid fejn se jiġu rilokati l-premises ta' l-uffiċċju elettorali/karti ta' l-identita' f'Għawdex meta l-kirja viġenti tal-premises preżenti tiskadi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Huwa propost li l-uffiċċju elettorali u dak tal-karti ta' l-identità f'Għawdex jiġi trasferit f'bini tal-gvern fi Pjazza San Franġisk, Rabat.

GĦAWDEX - STAZZJON GĦAT-TRASFERIMENT TA' L-ISKART

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Anton Refalo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'jonqos isir biex jitlesta l-istazzjon għat-trasferiment ta' l-iskart f'Għawdex?

Meta mistenni jitlesta?

Kemm se jiswa?

Kemm mill-ispiża se tiġi minn fondi Ewropej?

Sa meta kellu jkun lest skond il-ftehim mal-Kummissjoni Ewropea?

Għaliex għas-sena 2005 kienu ġew ivvotati Lm1,671,000 u minnhom intnefqu Lm280,000 biss?

Għaliex għas-sena 2006 kienu ġew ivvotati Lm2,250,000 u minnhom intnefqu Lm160,000 biss?

Kemm tħallsu flus b'kollox kull sena s'issa fuq dan il-proġett?

Lil min tħallsu?

Kemm hu l-ammont ta' fondi kommessi s'issa għan-nefqa u għadhom ma tħallsux?

Għal xiex huma kommessi dawn il- fondi u meta ġew kommessi?

Meta mistenni jitħallsu u lil min?

X'ammonti għadhom iridu jiġu kommessi?

Għalxiex għad iridu jiġu kommessi l-flus?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li l-proġett għat-trasferiment ta' l-iskart f'Għawdex huwa maqsum f'żewġ komponenti.

L- ewwel parti tikkonsisti f'ċentru fejn il-pubbliku jista' jiddisponi minn skart goff b'mod organizzat ħalli l-istess materjal jiġi riċiklat, dak li jissejjaħ civic amenity site.

It-tieni parti tikkonsisti f'faċilità fejn l- iskart domestiku jiġi ppreparat għat-trasferiment lejn Malta.

Ta' min jgħid li l-WasteServ Malta Ltd diġà ġabet il-permessi meħtieġa mill- Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA) biex ikun żviluppat iċ-ċentru għal skart goff.

Minkejja dan, il-kunsill lokali tax-Xewkija, b'maġġoranza laburista, qed jagħmel minn kollox ħalli jxekkel dan l- iżvilupp allavolja ċentri simili diġà bdew jiffunzjonaw tajjeb ħafna f'Malta għas-sodisfazzjon tar-residenti fl-inħawi.

Ta' min jgħid – u din m'hijiex imniżżla fil-mistoqsija - li llum il-qorti ċaħdet il-mandat ta' inibizzjoni tal-kunsill lokali tax-Xewkija.

Dwar il-facilità tat-trasferiment ta' skart domestiku, il-WasteServ Malta Ltd għadha għaddejja bl-aħħar assessments sabiex l-outline development permit li għandha f'idejha għal dan l-iżvilupp jinbidel għal full development permit biex bih din tkun tista' tibda tiżviluppa din il- facilità.

Jekk il-kunsill lokali jikkopera u ma jkomplix itellef l-interess pubbliku, huwa maħsub li l-faċilità għall-iskart goff titlesta sa l-aħħar ta' din is- sena.

Il-faċilità ta' trasferiment ta' l-iskart domestiku titlesta fi żmien sena u nofs mill-ħruġ tal-permessi.

Il-faċilità għall-iskart goff se tiswa Lm89,747 (VAT eskluża) li 73% minnhom ġejjin minn fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

L-istima għall-faċilità ta' trasferiment għall-iskart domestiku hija ta' Lm 4.3 miljuni u l-ħsieb huwa li din tiġi ffinanzjata mill-fondi ta' l-UE mill-baġit 2007-2013.

Il- kofinanzjament għal dan il-komponent għadu mhux magħruf għax għad trid issir l-applikazzjoni.

Ta' min jgħid ukoll li ma kien hemm ebda ftehim ma' l-UE dwar sa meta għandha titlesta l-faċilità għat-trasferiment ta' l-iskart domestiku.

Mhux ċar għal-liema figuri qed jirriferi l-Onor.

Interpellant għas-snin 2005 u 2006.

Nitolbu jispeċifika biex inkun nista' nwieġeb.

Il-flus li tħallsu s'issa fuq dan il-proġett jammontaw għal Lm18,638.

Din l-ispiża saret fl-2006 biex isiru l-istudji konnessi ma' l-applikazzjoni għall-permess ta' l-iżvilupp.

Dawn il-flus tħallsu f'servizz ta' konsulenza lid-ditti kif ġej:

SLR Consulting ta' Ingilterra; Bezzina and Cole; u Sustech Consulting.

Il-fondi kommessi s'issa għan-nefqa li iżda għadhom ma tħallsux huma dawk marbuta maċ-ċentru għall-iskart goff.

Dawn il-fondi mistennija jitħallsu meta l-proġett jitlesta.

Dawn jitħallsu lill-iżvilupattur konċernat.

L- ammont li għad irid jiġi kommess huwa l-valur tal-proġett biex isir il- proġett.

NEFQA FUQ KONSULENZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti - kemm servizzi minn individwi jew kumpaniji - fil-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix-xahar ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Jista' jagħti d-dettalji ta' min kienu l- konsulenti u kemm tħallsu kull wieħed separat, x'tip ta' servizz taw u min approva t-tali spiża f'kull każ separat?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninsab infurmat li n-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti (kemm minn individwi u anke minn kumpaniji) fil-Ministeru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura, fid- dekasteru u l-enti li jaqgħu taħtu matul l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kienet ta' Lm 12,871.36.

Id-dettalji ta' min kienu l-konsulenti, kemm tħallsu kull wieħed separat, x'tip ta' servizz u min approva t-tali spiża f'kull każ separat huma kif qed jidhru fit-tabbella t'hawn taħt:-

|Kunsul|Ħla|Fra|Mar|Servizz |Appro| |ent/ |sij|r |zu | |va | |kumpan|iet|(LM|(LM| | | |ija |Jan|) |) | | | | |nar| | | | | | |(LM| | | | | | |) | | | | | |ADI | | |1,3|Environme|Perma| |Associ| | |59.|nt Impact|nent | |ates | | |36 |Assesment|Secre| |Enviro| | | |icw |tary | |nment | | | |Burmarrad| | |Consul| | | | | | |tants | | | | | | |Europa| | |1,4|Terms of |Perma| |Servic| | |16.|Reference|nent | |es | | |00 |for EIA -|Secre| | | | | |B'Kara/Ms|tary | | | | | |ida Storm| | | | | | |Water | | | | | | |System | | |Terrac| | |1,0|Soil |By | |ore | | |40.|Ground |Tende| |Servic| | |00 |Investiga|r | |es | | | |tion at | | | | | | |Magħtab | | |Dr. |1,0|1,1|1,1|Legal |CEO | |Andre |28.|60.|50.|Support |and | |Buttig|00 |00 |00 |Services |MRA | |ieg | | | |- Was |Board| | | | | |engaged | | | | | | |to | | | | | | |provide | | | | | | |legal | | | | | | |support | | | | | | |services | | | | | | |on a | | | | | | |fulltime | | | | | | |basis | | | | | | |after MRA| | | | | | |failed to| | | | | | |recruit | | | | | | |through a| | | | | | |public | | | | | | |call | | |Europa| | |1,6|Terms of |Perma| |Servic| | |52.|Reference|nent | |es | | |00 |for CBA -|Secre| | | | | |B'Kara/Ms|tary | | | | | |ida Storm| | | | | | |Water | | | | | | |System | | |Deloit| |767| |Advice |CEO | |te & | |.00| |re. |and | |Touche| | | |financial|MRA | | | | | |reporting|Board| | | | | |for | | | | | | |operators| | | | | | |in a | | | | | | |liberaliz| | | | | | |ed energy| | | | | | |provision| | | | | | |scenario | | | | | | |- Advice | | | | | | |given by | | | | | | |MRA's | | | | | | |statutory| | | | | | |auditors | | | | | | |given | | | | | | |lack of | | | | | | |in-house | | | | | | |expertise| | | | | | |at MRA | | |R S |24.| | |Pricing |CEO &| |Attard|00 | | |Issues - |MRA | |& Co. | | | |lack of |Board| | | | | |in-house | | | | | | |expertise| | |Europa| | |2,5|Feasibili|Perma| |Servic| | |00.|ty Study |nent | |es | | |00 |- |Secre| | | | | |B'Kara/Ms|tary | | | | | |ida Storm| | | | | | |Water | | | | | | |System | | |Ing. |120| | |Energy | | |Brian |.00| | |Efficienc| | |Azzopa| | | |y Studies| | |rdi | | | |-Photovol| | | | | | |taic | | | | | | |Study | | |Engine| | |250|Energy | | |ering | | |.00|Efficienc| | |Servic| | | |y Studies| | |es | | | |-Microwin| | | | | | |d Study | | |Engine| | |250|Energy | | |ering | | |.00|Efficienc| | |Servic| | | |y Studies| | |es | | | |-Energy | | | | | | |Efficienc| | | | | | |y Aspects| | | | | | |in Living| | | | | | |Spaces | | |Gatt | |155| |MRA Legal|Board| |Frendo| |.00| |Advisors |appro| |Tufign| | | |- Various|ved | |o | | | |Legal |the | | | | | |Advice |regis| | | | | | |trati| | | | | | |on | | | | | | |schem| | | | | | |e | | | | | | |that | | | | | | |is | | | | | | |still| | | | | | |open | | | | | | |on | | | | | | |MRA | | | | | | |websi| | | | | | |te |

NEFQA FUQ SERVIZZ TA' L-INTERNET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq is-servizz ta' l-internet provdut fir-residenzi ta' l- uffiċjali tal-Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament uffiċjal b'uffiċjal u xahar b'xahar?

Jista' jgħid min hu l-ISP f'kull każ separat?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra d-dettalji tan-nefqa fuq is-servizz ta' l-internet provdut fir-residenzi ta' l-uffiċjali tal- ministeru matul l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena separatament uffiċjal b'uffiċjal u xahar b'xahar kif ukoll l-ISP f'kull każ.

NEFQA FUQ REPAIR AND UPKEEP

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża separatament għal repair and upkeep li saret mill-ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

RAPPORTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx ikkummisjonati rapporti fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix- xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 u f'każ li fl-affermattiv, jista' jgħid x'kien l-għan ta' kull rapport separatament, minn min sar u jekk sewa flus kemm kienet l-ispiża separatament?

Jista' jgħid jekk hemmx minn dawn ir- rapporti li ġew konklużi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bejn Jannar u Marzu 2007, il-ministeru kkummissjona tmien rapporti kif jidhru hawn taħt:

|Minn Min |Skop |Nefqa(| |Sar | |Lm) | |Terracore |Soil ground |1040.0| |Services |investigation |0 | | |at Maghtab | | |Europa |Terms of |1416.0| |Services |Reference for |0 | | |EIA – | | | |B'Kara/Msida | | | |Storm Water | | | |System | | |Ing. B. |Photovoltaic |120.00| |Azzopardi |Systems | | |Europa |Terms of |1652.0| |Services |Reference for |0 | | |Cost Benefit | | | |Analysis – | | | |B'Kara/Msida | | | |Storm Water | | | |System | | |Engineerin|Microwind |250.00| |g Services| | | |Europa |Feasibility |2500.0| |Services |Study – |0 | | |B'Kara/Msida | | | |Storm Water | | | |System | | |Engineerin|Energy |250.00| |g Services|Efficiency | | | |aspects in | | | |living spaces | | |Adi |Scheme to |499.14| |Associates|support | | | |Enterprise in | | | |the | | | |Environmental | | | |field | |

Dawn ir-rapporti kollha ġew konklużi.

NEFQA FUQ REPAIR AND UPKEEP

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża separatament għal repair and upkeep li saret mill- Ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2007 separatament?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispiża għal repair and upkeep li saret mill-Ministeru u d-dipartimenti tiegħu kienet:

Jannar Lm2,641 Frar Lm4,012 Marzu Lm5,232

Mill-Awtorità' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar kienet hekk:

Jannar Lm1,586 Frar Lm2,102 Marzu Lm2,773

Mill-WasteServ Malta Ltd kienet hekk:

Jannar Lm5,026 Frar Lm1,762 Marzu Lm1,536

NEFQA FUQ KONSULENZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa fuq servizzi ta' konsulenti ( kemm servizzi minn individwi jew kumpaniji) fil-ministeru, dekasteru u enti tiegħu matul ix- xahar ta' Jannar, Frar u Marzu 2007?

Jista' jagħti d-dettalji ta' min kienu l-konsulenti u kemm tħallsu kull wieħed separat, x'tip ta' servizz taw u min approva t-tali spiża f'kull każ separat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

QRATI – PERSUNI AKKUŻATI FUQ DROGA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-qorti din is-sena fuq reati konnessi mad-droga?

ONOR.

TONIO BORG: Matul l-ewwel disa' xhur tas-sena 2007, il-pulizija ressqet quddiem il-qorti 334 persuna fuq akkużi relatati mad-droga.

MEMBRI FUQ BORDIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jagħti l-lista ta' membri fuq bordijiet li hemm fid-dekasteru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u se tingħata f'xi seduta oħra.

PJAZZA TA' KASTILJA – PROĠETT TA' TISBIĦ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill- proġett ta' tisbiħ ta' Pjazza Kastilja?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġett ta' tisbiħ fi Pjazza Kastilja hu parti mill-proġett ta' pavimentar taż-żona pedonali fil-Belt li tkopri diversi areas fosthom Pjazza San Ġorġ, it-Triq ta' quddiem il-Palazz u l-pjazza ta' Kastilja.

Il-proġett hu maqsum f'diversi fażijiet.

L-ewwel fażi li qed isir bħalissa tkopri Triq il-Merkanti u t- toroq ta' bejn Triq il-Merkanti u Triq ir-Repubblika.

Sussegwentament il-proġett se jkompli fil-futur sabiex iż-żona pedonali tkun kollha pavimentata.

BUILDING REGULATIONS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid meta hu ppjanat li jiġu fis-seħħ l-building regulations il-ġodda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li minħabba li r-regolamenti tal-bini l- ġodda jolqtu diversi aspetti tal-bini u li jekk jidħlu fis-seħħ kollha f'daqqa jista' jkollhom riperkussjonijiet mhux mixtieqa fuq l-industrija tal-bini, huwa ppjanat li dawn ir-regolamenti jiddaħħlu b'mod gradwali u mhux kollha f'daqqa.

NEFQA MILL-KUMITATI GĦAR-RIJABILITAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet in- nefqa mill-kumitati għar-rijabilitazzjoni għas-snin 2005, 2006 u 2007 kull sena u kull kumitat separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li n-nefqa mill-Kumitati għar- Rijabilitazzjoni għas-snin 2005, 2006 u 2007 kienet kif muri hawn taħt:

| |2005 |2006 |2007 | |Valletta|Lm161,|Lm91,68|Lm45,69| |Rehabili|539 |2 |0 | |tation | | | | |Committe| | | | |e | | | | |Cottoner|Lm39,3|Lm35,44|Lm11,79| |a |45 |7 |3 | |Rehabili| | | | |tation | | | | |Committe| | | | |e | | | | |Mdina |Lm19,4|Lm17,38|Lm2,891| |Rehabili|36 |8 | | |tation | | | | |Committe| | | | |e | | | |

Infakkar li l-policy tat-twettiq ta' proġetti fl-areas tal-Belt Valletta u l-Floriana, il-Kottonera u l-Imdina inbiddlet fis-sens li dawn qed jiġu imfassla u attwata mill-Ministeru.

Fost dawn il-proġetti hemm il-pavimentar ta' l-Imdina, pavimentar ta' diversi toroq fil-Belt Valletta, il-ġnien Kottonera, il-ġnien ta' Hastings u tal-Mall u diversi xogħlijiet ta' restawr eċċ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jaf li s-sur li jinsab fil-married quarters ta' San Nikola qiegħed fil-periklu li jiġi mġarraf, barra li huwa ta' periklu għan-nies?

Jista' l-Ministru jgħidli għaliex ma tteħidx in konsiderazzjoni li dan ix-xogħol urġenti jibda jsir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, m'hijiex l-ewwel darba li saret din id- domanda.

Jiena bgħatt l-esperti konċernati biex jaraw x'hemm u x'hemmx.

Dawn għamlu pjan ta' azzjoni li se jiġi implimentat fix-xhur li ġejjin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar bdil fit-tariffi imposti mill-Awtorita' dwar il-Mediċini bejn Jannar u Settembru 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28180.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar bdil fit-tariffi imposti minn awtoritajiet/istituzzjonijiet/ aġenziji li jaqgħu taħt ir- responsabilita' tal-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni bejn Jannar u Settembru 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28181.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA

GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA'

L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA

GĦAS-SENA 2008

(IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN)

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq nistieden lill-impjegati tal-PBS jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu dirett fuq it-televiżjoni d-diskors tal-Prim Ministru.

Nistieden ukoll lill-photographers u lill-cameramen li jirrappreżentaw lill- istampa sabiex jidħlu fil-Kamra għal ftit minuti ħalli jieħdu r-ritratti u l-filmati.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

MR SPEAKER: Illum il-Kamra għandha quddiemha l-kontinwazzjoni tad- diskussjoni fuq il-mozzjoni biex il-Kamra tmur f'kumitat ta' provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża għas-sena 2008.

Skond il-mozzjoni ta' proċedura Nru. 307 ta' l-10 ta' Ottubru, 2007 is- seduta tal-lum għandha tintemm fit-8.30 p.m. bid-diskors tal-Prim Ministru jkun eżenti mil- limitu ta' ħin għad-diskorsi.

Għalhekk nistieden lill-Prim Ministru biex jibda bl-intervent tiegħu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Grazzi ħafna Mr Speaker.

"Familji fis-sod".

Din hija t-tema li għażilna bħala messaġġ ċentrali għal dan ir-raba' budget li jien, bħala prim ministru, f'isem il- gvern qed inressaq għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra.

"Familji fis-Sod".

Għażilna din it-tema għax aħna nemmnu li l-familja hija l-qofol tas- soċjeta' tagħna.

Hija l-iktar ċellola importanti ta' din is-soċjeta'.

Il- familja hija l-iktar ħaġa għażiża għalina.

Aħna b'familja ninkludu lill- uliedna, lin-nanniet tagħna, lill-ġenituri tagħna, dawk l-affarijiet is- sbieħ li jifformaw iċ-ċirku li miegħu aħna nikbru, li aħna niżviluppaw lilna nfusna, li miegħu norbtu l-memorji sbieħ tagħna, li miegħu niżviluppaw il-karattru tagħna bħala nazzjon, il-karattru bħala poplu, il- karattru bħala individwi.

Huwa ċirku li miegħu nikbru, nitgħallmu, nimmaturaw u li miegħu kultant nibku u kultant nifirħu.

Allura naħseb inkun qed nesprimi sentiment, ma ngħidx tiegħi biss jew ta' din in-naħa, imma s-sentiment tal-politiċi kollha li jidħlu għal din il-biċċa xogħol, li tkun fil-politika f'pajjiżna.

Imma probabbilment kieku m'hemmx din il-missjoni, biex ngħid hekk, li taħdem għall-interess ta' familja, kieku fil-politika m'hemmx affarijiet ta' interess.

Il-politika, l-ixprun tagħha huwa li inti tipprova tagħmel ħiltek kollha biex inti tara lill-pajjiż miexi 'l quddiem u biex meta l- pajjiż jimxi 'l quddiem issarraf dak is-suċċess tal-pajjiż fl-affarijiet pożittivi għall-familji tagħna.

U naħseb ikun ġust jekk ngħid li kulmin jidħol fil-politika, dan hu s-sentiment li jispirah.

U allura hija għażla importanti għalina, hija għażla li għażilniha mhux b'kapriċċ għal dan il-budget.

Jien għedt li dan huwa r-raba' budget.

Kull budget huwa importanti.

Mhux biss li għamilt jiena, imma l-budgets kollha ta' l-istorja ta' pajjiżna huma importanti għax il-budget m'huwiex eżerċizzju fil-vojt, m'huwiex eżerċizzju gimmick.

Il-budget huwa xi ħaġa serjissima li biha qed niddeċiedu l-flus tal-poplu tagħna - dawn m'humiex flusi jew flus tan-naħa tal-gvern jew tan-naħa ta' l-oppożizzjoni - kif se nippjanaw li nonfquhom għas-sena d-dieħla billi naraw x'inhuma l- prijoritajiet u fejn naħsbu l-iktar importanti għall-pajjiżna li npoġġuhom.

Allura m'hijiex b'kapriċċ li aħna għażilna din it-tema importanti.

Għall- kuntrarju naħseb illum, ftit aktar minn ġimgħa wara li ppreżentajna dan il- budget lill-poplu tagħna, il-poplu jaf li dan il-messaġġ, biex il-familji nissodawhom u ngħinuhom jiżviluppaw, sarrafnieh f'miljuni kbar ta' liri li se jmorru fil-bwiet tal-ġenituri, ta' l-ommijiet u tal-missirijiet, tal- ħaddiema, taż-żgħażagħ u ta' l-anzjani.

Sarrafna f'miljuni kbar ta' liri li se jmorru preċiżament biex il-familji jkunu jistgħu jkomplu jimxu 'l quddiem u jkunu jistgħu jimirħu biex itejbu l-kwalita' tal-ħajja tagħhom u biex naturalment nittamaw - anzi dan l-isforz nippruvaw nagħmluh - li kulħadd jgħolli l-ambizjonijiet u l-aspirazzjonijiet tiegħu biex il- familji kollha tagħna jkunu jistgħu jgawdu lkoll mis-suċċess li pajjiżna jkun qiegħed jagħmel, u anke biex inkunu ppreparati biex jekk jinqala' l- mewġ, jekk jinqalgħu d-diffikultajiet inkunu nistgħu nilqgħu wkoll għal dawk id-diffikultajiet.

Jiena naħseb li l-messaġġ li ħareġ ċar fid-diskors tal-budget ta' min jirrepetih hawnhekk ukoll għax huwa messaġġ importanti, li filwaqt li nirrikonoxxu li pajjiżna mexa 'l quddiem u li dan is-suċċess li għamel pajjiżna rridu nsarrfuh f'affarijiet li jissodaw, li jgħinu u li jkunu ta' appoġġ għall-familji tagħna biex jimxu 'l quddiem, għedna wkoll li dan kollu rridu nagħmluh bi prudenza u b'attenzjoni.

Il-kelma "prudenza" hija kelma importanti ħafna u nużawha ħafna fid-diskors tagħna.

Irridu nagħmlu l- affarijiet b'ċertu għaqal.

Ma nitilqux niġru, ma nimmaġinawx li kollox huwa ward u żahar u kollox jimxi fuq ir-rubini, li issa la ġewwa x-xilep, biex nużaw espressjoni Maltija, allura issa nistgħu nillaxkaw kemm nifilħu.

Le, Mr Speaker.

Lil dan il-poplu, fit-tliet snin jew erba' snin li għaddew, tlabnieh jagħmel is-sagrifiċċji u s-sagrifiċċji għamilhom.

Issa li sarrafniehom dawk is-sagrifiċċji, irridu nkunu prudenti li filwaqt li nindunkraw dak li rbaħna, irridu naturalment insarrfu wkoll dak li rbaħna.

Jiena naf li llejla dan id-diskors li qiegħed nagħmel qed ikun segwit mill- familji tagħna fid-djar tagħhom, min-nies ta' opinjonijiet politiċi differenti - min għandu opinjoni politika mod, min għandu oħra u min m'għandux.

Naf ukoll li minn dawn hemm ukoll min b'mod oġġettiv qed jistaqsi: imma dawn il-politiċi li jien fdajtilhom il-pajjiż f'idejhom fejn qed imexxuh?

Fejn huma l-prijoritajiet?

Allura naħseb li nista' ngħid b'ċertu ottimiżmu li l-missirijiet u l-ommijiet jifhmuni mill-ewwel meta jien ngħidilhom ejjew inkunu prudenti.

Intom tafu li ż-żmenijiet fi kwalunkwe familja, fi kwalunkwe grupp ta' nies, fi kwalunkwe sitwazzjoni, daqqa jiġu tajjeb u daqqa jiġu ħażin.

Ikun hemm it-tlugħ u jkun hemm l- inżul.

Ikun hemm ċirkostanzi li daqqa jiġu favorik u ċirkostanzi li daqqa jiġu kontrik.

U min hu għaqli, min irabbi t-tfal, min qed jittratta mar- relazzjonijiet umani li jkunu l-iktar viċin tiegħu, li huma l-iktar għeżież għalih, jaf li fl-għaqal tad-deċiżjoni wieħed irid joqgħod attent għax irid jaħseb għal dawk iż-żmenijiet meta l-affarjiet jistgħu ma jkunux dritti daqs kemm wieħed jistenna.

Allura rridu noqogħdu attenti li nagħmlu l-affarijiet bil-għaqal u li ma nisparpaljawx bl-addoċċ.

Għalhekk f'dan il-budget l-ewwel messaġġ li aħna ppreżentajna fid-diskors li sar nhar it-Tnejn tal-ġimgħa li għaddiet kien li ejjew inkunu prudenti.

Il-poplu tagħna stess jgħallimna, Mr Speaker.

Aħna għandna poplu li tul is- snin taħt ċirkostanzi differenti wriena l-għaqal kif jużah.

Aħna għandna poplu li qagħad attent u tul is-snin dejjem kien poplu li ġemma, li ħa ħsieb, li investa fl-iktar affarijiet bżonjużi għalih, fid-dar u fil- familja tiegħu.

Dan hu poplu li jgħallimna.

Aħna l-politiċi m'għandniex għalfejn inħarsu wisq 'il bogħod.

Biżżejjed naraw lil dan il-poplu tul iż- żmien x'irnexxielu jagħmel u kif ittratta hu stess b'dawk li huma l-iktar affarijiet għeżież għalih.

Il-poplu tagħna huwa poplu li jinvesti, u investa biex isir sid ta' daru.

U naħseb poplu li jagħmel hekk huwa poplu intelliġenti.

Il-poplu tagħna poplu investa fit-tagħlim tiegħu nnifsu.

U naħseb li poplu li jagħmel hekk huwa poplu verament għaqli.

U l-poplu Malti kien dejjem poplu li ħares fit-tul u mhux sal-ponta ta' mnieħru.

Il-poplu tagħna m'huwiex poplu li jagħmel dak li jaqbillu fil-mument, imma poplu li jinvesti għall-ġejjieni.

U naħseb poplu hekk huwa poplu għaref.

U naħseb li aħna l-politiċi rridu nsegwu din it-tradizzjoni sabiħa ta' dan il-poplu tagħna, li fid-deċiżjonijiet li aħna nagħmlu nifhmu l-ħin kollu li qegħdin infasslu minn issa l-ġejjieni tagħna.

Ma nistgħux nisparpaljaw kollox.

Issa għaliex qed nagħmel dan il-punt u nenfasizzah?

Għax, iva, vera qegħdin fl-aħħar ta' leġislatura, u vera wkoll li f'xi żmien dalwaqt niddeċiedu meta jkun l-aħjar li f'pajjiżna nersqu lejn elezzjoni.

Pero' l-għaqal u l- prudenza jitlobu li nżommu quddiem għajnejna li ż-żmien li għandna quddiem, mhux iż-żmien minn issa sa l-elezzjoni.

Iż-żmien li għandna quddiemna huwa minn issa għall-quddiem, il-ġejjieni tat-tfal, taż-żgħażagħ, tal-familji tagħna, tan-nisa tad-dar, ta' l-anzjani u tal-morda.

Dan hu li qegħdin nitkellmu fuqu hawn, Mr Speaker.

Hawnhekk, b'dan l-eżerċizzju m'aħniex nistadu biex nirbħu l-voti.

Kieku kellna nagħmlu hekk bħala politiċi ħaqqna d-daqqiet ta' ħarta, u jkun jixirqilna.

Kieku xi ħadd jiġġudikana b'dan il- mod, dik tkun l-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu għall-ġid ta' pajjiżna.

Dan il-budget ma fassalniehx bil-ħsieb li minn hawn u ftit ieħor tispiċċa l- leġislatura, imma fassalnieh bil-ħsieb ta' fejn nixtiequ nieħdu lil dan il- pajjiż fuq il-medda ta' snin li għandna quddiemna.

Aħna fhimna dan il-mesaġġ, u fhimnieh għax qalulna l-poplu Malti u Għawdxi.

Jiena naf u sħabi jafu l-laqgħat sħaħ ta' konsultazzjoni li għamilna fix- xhur li għaddew biex inkunu nistgħu nifhmu l-messaġġ tal-poplu tagħna x'inhu, fejn hu l-polz, x'qed jgħidilna u fejn huma l-prijoritajiet.

Naturalment għandna r-responsabilita' li nieħdu d-deċiżjonijiet, u d- deċiżjonijiet neħduhom.

Pero' ridna nisimgħu għax ridna nkunu b'idejna fuq il-polz ta' dan il-poplu.

U l-poplu tagħna qalilna biex ma nisparpaljawx il-ġid ta' dan il-pajjiż li rnexxielna nibnu bil-mod il-mod.

Qalina biex nagħmlu l-affarijiet bil-għaqal u noqogħdu attenti biex nibnu għall- ġejjieni.

Għalhekk il-miżuri li fassalna bi prudenza u ħabbarna f'dan il- budget huma miżuri bil-ħsieb li nsaħħu l-familji.

Ridna ninvestu fil- familji biex pajjiżna jkompli jikber, biex l-ekonomija ta' pajjiżna tkompli tikber, biex l-ekonomija tkompli toħloq il-ġid ħalli dak il-ġid inkunu nistgħu nerġgħu nitfgħuh fil-bwiet tal-familji.

Fhimna li l-ġid li noħolqu flimkien irridu nqassmuh b'ġustizzja soċjali b'mod li fl-istess ħin l- attivita' ekonomika li għandna f'pajjiżna nkomplu mmexxuha 'l quddiem.

Irrid ngħid li t-tfassil ta' dan il-budget sar f'kontest partikolari, qisu pittura li għandha l-gwarniċ.

U dan il-budget, "Familji fis-sod", bil- miljuni ta' liri li koprejna fil-miżuri kollha li ħabbarna għandu gwarniċ li fih irridu npoġġu l-istampa li qed inressqu quddiem il-poplu tagħna.

X'inhu dan il-gwarniċ?

Naħseb irridu nżommu quddiem għajnejna x'qegħdin ngħixu u minn xiex għaddejna.

L-ewwelnett huwa gwarniċ li jżomm quddiem għajnejh li sa ftit iktar minn tliet snin ilu pajjiżna kien beda triq ġdida, sar membru fl-Unjoni Ewropea.

M'ilniex wisq għax tliet snin u nofs huma perijodu qasir.

Bdejna din l-esperjenza flimkien u tlaqna għal din il- mixja flimkien.

Hekk kienet l-għażla tal-poplu u hekk imxejna.

U allura dan huwa budget qed iseħħ wara ftit iktar minn tliet snin li ilna fl-Unjoni Ewropea.

Naturalment huwa budget ukoll li jinstab ftit ġimgħat qabel ma nieħdu pass ieħor ta' integrazzjoni qawwija fl-Unjoni Ewropea - il-mument meta tidħol il-munita Euro f'pajjiżna.

Ftit ġimgħat oħra se nkunu wasalna għal din il-fażi ġdida f'pajjiżna li għandha tkompli tgħin biex iġġibilna postijiet ta' xogħol f'dan il-pajjiż.

Jiena dejjem ngħid li l-Ewro huwa importanti għax iġibilna postijiet tax- xogħol, għax il-ħaddiema li għandna fil-fabbriki jiddependu fuq kemm aħna kapaċi nkunu pajjiż kompetittiv, fuq kemm aħna kapaċi nkunu pajjiż attraenti biex jiġi l-investiment, biex jinfetħu l-fabbriki hawnhekk biex inkunu nistgħu nkompli nimxu 'l quddiem.

L-Ewro tgħinna nkunu iktar kompetittivi fit-turiżmu biex ikollna iktar turisti, biex pajjiżna jkun jista' jkompli jimraħ iktar 'il quddiem.

Għalhekk l-Ewro, mhux għall-Ewro biex sempliċiment ikollna l-Ewro.

U mhux għall-fatt li hija vera t-tieni l- iktar munita b'saħħitha fid-dinja u lanqas għall-fatt li biex tkun parti miż-żona ta' l-Ewro trid tgħaddi minn eżami diffiċli li aħna għaddejna minnu.

Mhux għalhekk.

Imma għax lkoll kemm aħna fuq din in-naħa tal-Kamra l- ħin kollu nġibu quddiem għajnejna l-postijiet tax-xogħol tal-ħaddiema, ta' l-irġiel, tan-nisa, taż-żgħażagħ, ta' l-istudneti ta' l-universita' u ta' dawk li qed jinvestu l-ħin kollu fil-futur tagħhom.

Dan il-budget qed isir ukoll fil-bidu ta' programm finanzjarju li l-Unjoni Ewropea poġġiet għad-dispożizzjoni tagħna.

Mill-inqas €855 miljun - ngħid mill-inqas għax hemm fondi oħra barra dawn - li qegħdin għad-dispożizzjoni tagħna u li bdew minn din is-sena.

Allura dan huwa budget ukoll li ġie mfassal fil-kontest ta' €855 miljun li l-Unjoni Ewropea poġġiet għad- dispożizzjoni tagħna biex jintefqu ħalli noħolqu iktar xogħol, biex ikollna ambjent isbaħ, biex ikollna l-indafa, biex ikollna l-investiment fl- istorja, fil-kultura, fil-patrimonju tagħna, biex ngħinu lil dawk li jitilfu l-post tax-xogħol, biex ngħinu dawk li għandhom l-eta' ta' 40, 50 sena u jsibuha diffiċli biex jerġgħu jsibu post tax-xogħol, biex ngħinu lill-persuni b'diżabilita' u tant affarijiet oħrajn.

Hemm ċirkostanza oħra - u din diġa' semmejtha - li dan huwa budget li qed iseħħ fl-aħħar ta' ħames snin leġislatura.

Fadlilha ftit xhur oħra biex tispiċċa.

Resqin lejn l-aħħar ta' din il-leġislatura.

Pero' huwa budget fl- aħħar ta' din il-leġislatura u huwa parti mill-gwarniċ li fih irridu naraw ir-realtajiet ta' madwarna.

Ninsabu wkoll f'mument fejn ma nistgħux nitilfu l-attenzjoni tagħna.

Dan qisu xi ħadd qed isuq karozza, u jekk jaljena rasu jibqa' dieħel f'ħajt.

Bħalissa għaddejjin ċirkostanzi madwarna fid-dinja kollha, u nafu li dak li jiġri anke eluf ta' mili 'l bogħod jaffettwana b'mod qawwi wkoll għax Malta għal grazzja ta' Alla m'hijiex gżira f'bozza.

Malta hija parti mid-dinja, illum iktar minn qatt qabel għax iż-żgħażagħ bil-computer qegħdin jaħdmu u jikkomunikaw mal-bqija tad-dinja kollha u jistgħu jikkompetu mad-dinja kollha.

Imma nafu li hawn ċerti inċertezzi ekonomiċi u hawn ċerti sitwazzjonijiet li qegħdin jiżviluppaw fi prezzijiet għoljin f'affarijiet li jolqtuna direttament.

Il-prezz taż-żejt qed jilħaq livelli record u rridu nżommu quddiem għajnejna li ħadd ma jaf dan il-prezz taż-żejt fejn se jispiċċa.

Hawn min jgħid li jista' jilħaq il- US$100.

Min jgħid ħaġa u min jgħid oħra, u kull ġurnata nisimgħu storja differenti.

Sur President, dak qed iġib sitwazzjonijiet oħrajn marbutin mal-fatt li ċ- Ċina qed tkompli tikber u tiżviluppa.

Għax iċ-Ċina qed tkompli tikber u tiżviluppa l-poplu Ċiniż qed jagħmel pressjoni ikbar fuq l-ikel fid-dinja u allura għandna pressjoni fuq iċ-ċereali.

Għandek dawn l-iżviluppi kollha li qed iġibu ħafna komplikazzjonijiet.

Imma forsi wieħed jgħidli: Imma dan jaffettwawna lilna?

Jiġifieri omm ta' familja llejla tistaqsina: Il-fatt li għola l-prezz taż-żejt lili kif jolqotni?

Ir-risposta hija li jolqotna lkoll kemm aħna għax iż-żejt irridu nixtruh minn flusna, mit-taxxa li qed tħallas int jew ir-raġel tiegħek jew il-familja tiegħek jew it-tfal tiegħek li qegħdin jaħdmu.

Iż-żejt irridu nixtruh għax aħna m'għandniex żejt.

Irridu nixtruh u allura kull darba li l-prezz taż-żejt jogħla, minn x'imkien irridu nħallsuh.

Anke l-qamħ irridu nimportaw għax aħna ma nkabbrux hawnhekk il-qamħ.

Allura irridu nixtruh.

U dak il-qamħ malli jogħla jaffettwana fil-prezz tal-ħobż u fil-prezz tal-ġwież ta' l-annimali.

Imma jogħla kemm jogħla minn barra, dan rridu nixtruh għar-raħħala tagħna u rridu nħallsu għalih.

U min se jħallas għalih?

Aħna se nħallsu għalih, mit-taxxi li lkoll kemm aħna nħallsu, mit- taxxi li dik il-familja tħallas.

Minn x'imkien irid jitħallas.

Ma tistax tfaqqa' subgħajk u tħallas dawn l-affarijiet.

Dawn l-affarijiet jiġu billi nħallsu lkoll kemm aħna minn butna għalihom.

Dawn huma ċ-ċirkostanzi li warajhom ġie mfassal dan il-budget.

Din hi r-retroxena li fih qed iseħħ dan id-dibattitu li beda bil-qari tal-budget, kompla bid-diskors tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni ta' nhar it-Tnejn li għaddew, u issa qed jagħlaq din il-parti bid-diskors tiegħi biex fil-ġranet li ġejjin inkunu nistgħu nidħlu f'iktar dettall ministeru b'ministeru.

Il-verita' hi li meta tpoġġi dan kollu flimkien, il-fatti huma li l-pajjiż mexa 'l quddiem, ħoloq il-ġid, il-ġid qed inqassmuh billi ninvestuh fil- familji.

Imma jonqos sfidi li rridu noqogħdu attenti għalihom u allura ejjew nimxu bi prudenza, u hekk għamilna.

Nhar it-Tnejn li għaddew f'isem il-gvern jiena ħabbart serje ta' miżuri indirizzati lejn il-qasam tal- familja.

Dawn il-miżuri tħabbru f'kontest ta' prudenza.

Għedna lin-nies li l-pajjiż mexa 'l quddiem, nistgħu nkomplu nimxu 'l quddiem flimkien, imma ejjew ma nipperikolawx dak kollu li bnejna b'tant għaqal u b'tant diffikultajiet.

Kieku tliet snin ilu xi ħadd qalli: Inti taf li sitt xhur oħra l-prezz taż-żejt se jisplodi?

Kieku kont naf min jaf x'kont niddeċiedi.

Ma konniex nafu għax ma stajniex nipprevedu, imma għal grazzja ta' Alla dan il-pajjiż kien b'saħħtu biżżejjed li laqa' għal din id-daqqa kbira.

U kienet daqqa kbira.

Kultant inkunu qegħdin nitkellmu bejnietna l-ministri u sħabi d-deputati u ngħidu min jaf x'konna nagħmlu kieku ma kellniex id-daqqa taż-żejt!

Għamilna dan bid-daqqa taż-żejt aħseb u ara kieku ma kellniex id-daqqa taż- żejt x'konna nagħmlu f'dan il-pajjiż!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma kieku waqa' u kiser siequ.

Fil-ħajja politika aħna nafu - u naħseb sħabi tan-naħa l-oħra jafu wkoll - li rridu nkunu realistiċi għax ma tkunx taf x'se jinqala'.

U dan mhux fil-politika biss imma fil-ħajja tagħna lkoll.

Qatt ma tkun taf x'se jinqala', imma trid tipprepara ruħek biex tkun b'saħħtek biżżejjed biex tirkeb dak li jinqala' f'mument partikolari.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa dwar ir-reazzjoni ta' l-oppożizzjoni għal dan il-budget.

Dawn qalulna li kien budget ta' ftit ħafna, tard wisq.

Jienanissorprendi ruħi b'dawn it-tip ta' reazzjonijiet.

Il-verita' hi li min-nhar it-Tnejn li għaddew, mill-mument li ħabbarna l-budget, imbagħad fil-ġranet ta' wara b'mod partikolari, jiena nnotajt u rrealizzajt li fil- verita' nħoloq sentiment verament pożittiv fil-pajjiż.

Jiena ma niddejjaqx ngħid li llum, b'riżultat tal-miżuri ta' dan il-budget, 76,000 tifel u tifla b'xi mod jew b'ieħor se jkunu qegħdin jibbenefikaw minn dan il- budget.

Mijiet ta' familji bi tfal b'diżabilita' jew anke koppji jew anke individwi b'diżabilita' se jkunu jibbenefikaw minn dan il-budget.

Barra dawn se jkun hemm ukoll 76,000 anzjan u anzjana jibbenefikaw minn dan il- budget.

Għandna 40,000 ħaddiem li jaħdmu b'xi mod jew ieħor, b'mod dirett jew indirett, min ftit u min ħafna se jkunu qed jibbenefikaw minn dan il- budget.

Mijiet u eluf ta' koppji żgħażagħ li għadhom qegħdin jippreparaw għaż-żwieġ jew inkella li se jiżżewġu u qed jippreparaw biex jixtru l-ewwel dar tagħhom ukoll se jibbenefikaw minn dan il-budget.

Insemmi wkoll 76,000 tifel u tifla fl-iskejjel ta' l-istat, 3,000 student tal-junior college, 10,000 student fl-universita' ta' Malta u 10,000 student fl-MCAST li se jgawdu mill-benefiċċji ta' dan il-budget.

Il-forzi ta' l-ordni, il-membri ta' l-armata, in-nies li jaħdmu fl-isptar kollha se jgawdu minn dan il- budget.

U allura bilfors ikolli ngħid li hawnhekk qegħdin inwettqu dak li fil-politika forsi hija l-iktar ħaġa li tagħtina sodisfazzjon, jiġifieri li naraw li s-suċċess ta' pajjiżna jinfirex fil-bwiet, fil-ħajja, fl-effetti ta' kuljum tal-familji tagħna, ta' eluf kbar ta' Maltin u Għawdxin li jgħixu f'pajjiżna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Mr Speaker, il-punt tat-tluq tagħna huwa l-pajjiż għax il-pajjiż m'huwiex ħaġa vojta.

Il-pajjiż huwa aħna, intom, il-familji tagħna, dawk li qed jisimgħuna fid-djar tagħhom, dawk li jgħixu l-ħajja tagħhom ta' kuljum, il- morda, dawk b'saħħithom, dawk li jaħdmu ġo fabbrika, dawk li jaħdmu f'uffiċċju, in-nisa u l-irġiel li jrabbu t-tfal u n-nisa u l-irġiel li joħorġu jaħdmu.

Dan hu l-pajjiż.

Dan m'huwiex duħħan jew xi sħaba hemm fuq li ma tistax tmissha.

Aħna nagħmlu l-pajjiż.

Aħna, min għandu opinjoni politika, min m'għandux, min jaqbel magħna, min ma jaqbilx magħna, min ħaġa u min oħra.

Aħna nagħmlu l-pajjiż kollu kemm hu.

U allura lkoll kemm aħna rridu l-aħjar għalina bħala pajjiż.

U meta ngħidu li rridu li l-pajjiż kollu jimxi 'l quddiem biex ilkoll kemm aħna nimxu 'l quddiem.

Għaliex qed ngħid hekk, Mr Speaker?

Għax hemm prinċipju importanti, li ħadd ma jista' jagħtik milli m'għandux.

L-ebda pajjiż ma jista' jagħmlu dan.

Tista' ddum tgħid kemm sejjer 'il quddiem il-pajjiż, kemm sejjer ħaġa u kemm sejjer oħra, imma jekk m'għandux, ma jagħtikx.

Ħadd ma jista' jagħtik milli m'għandux, Mr Speaker.

U l-prinċipju kardinali li mxejna fuqu aħna, il-gvern li mexxejt jiena f'dawn l-aħħar tliet snin, erba' snin, minn mindu dħalna fl-Unjoni Ewropea kien mibni fuq prinċipju li wkoll sar minn gvernijiet preċedenti.

Ħadd ma jista' jagħtik milli m'għandux.

Dawn huma stqarrijiet li kull politiku serju għandu jagħmel u jikkalkula.

L-ewwel il- pajjiż, dak li aħna ngħidulu l-ġid komuni, dak li hu tagħna lkoll flimkien irid jimxi 'l quddiem.

Imbagħad ladarba jinħoloq dak il-ġid komuni, inqassmuh.

Mr Speaker, ftit aktar minn tliet snin ilu jiena sirt prim ministru ta' dan il-pajjiż sabiħ.

Dan hu privileġġ kbir, kbir għal kulmin b'xi mod jew ieħor ikollu dan il-piż xi jġorr fuq spallejh.

Huwa privileġġ għalija u għal dawk li kien hemm qabli li ġie mument f'ħajjithom li kienu huma li qed imexxu lil dan il-poplu tagħna.

Naturalment huwa privileġġ, pero' huwa piż tqil li ma jistax jeħfief, għax inti f'kull mument ta' kull ġurnata, f'kull deċiżjoni li tkun qed tieħu taf il-ħin kollu li dik id-deċiżjoni tista' tolqot tajjeb jew ħażin lill-ħajja tan-nies.

Tkun qed tfassal il-ġejjieni tat-tfal, tal-familji, ta' l-irġiel u tan-nisa tagħna.

Dak li tkun qed tagħmel, Mr Speaker.

Li tkun fil-pożizzjoni li qegħdin aħna fiha l- politiċi, tista' tkun prim ministru, tista' tkun ministru, tista' tkun deputat tan-naħa tal-gvern, deputat tan-naħa ta' l-oppożizzjoni jew kap ta' l-oppożizzjoni, ilkoll kemm aħna għandna r-responsabbilta' li naraw li ma niċċajtawx.

F'dawn l-affarijiet m'hemmx ċajt.

F'dawn l-affarijiet serjeta' biss hemm.

Jaqbdek il-bard taħseb il-ħin kollu li b'dawn il-miżuri li se nkunu qed nieħdu, fosthom iċ-children's allowance, se ngħinu familji li jistgħu jkunu f'diffikulta'.

Bil-miżuri fl-income tax se nkunu qed ngħinu lill-familji biex mill-flus li nħallulhom fil-but, jistgħu jaħsbu f'affarijiet ġodda, itejbu l-kondizzjoni tagħhom u jtejbu l-ħajja tagħhom.

Dan mhux ċajt, Mr Speaker, imma serjeta' u responsabbilta' kbira.

U huwa dan is-sens ta' responsabbilta' li jiżen fuqna l-politiċi kollha, u jiena nistieden lill-poplu tagħna biex jagħmel dan il-ġudizzju.

Hawn m'aħniex nilagħbu.

Din m'hijiex tellieqa għall-poter.

U l-poter huwa tellieqa biex tikkmanda?

X'gost fiha li tikkmanda?

Din m'hijiex tellieqa li tikkmanda u tellieqa għall-poter, tellieqa biex tkun hawn flok tkun hemm.

Din hija tellieqa biex tagħmel il- ġid, Mr Speaker.

Din tellieqa biex nippruvaw inkunu fost l-aħjar biex nagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.

Din hi l-politika, li nippruvaw nagħmlu ħilitna.

Naturalment bl-iżbalji tagħna wkoll, għax perfetti m'aħniex.

Aħna umani u niżbaljaw ukoll.

Imma din hi l-politika, li inti tgħid: Ara, imxejna 'l quddiem, issa nista' nagħmel pass ieħor 'il quddiem u lill-familji nara kif nista' ngħinhom.

Dik hija l-politika kollha.

Allura aħna l-membri tal-gvern, kollha kemm aħna, dejjem insistejna - u jiena naħseb dan ġudizzju jgħodd ukoll għall-oppożizzjoni - li ngħidu lill- poplu tagħna: Isma' tiġġudikawniex bid-diskors u bil-paroli.

Iġġudikawna bil-fatti, b'dak li nagħmlu.

Ngħidu li bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti.

U hekk hu, hemm baħar jikkumbatti.

Jiena nista' ngħid ħafna affarijiet sbieħ.

Jien stess l-ewwel wieħed li nammettiha, kemm nista' ngħid affarijiet sbieħ!

Il-verita' imma hi li the proof of the pudding is in the eating.

Hekk jgħidu l-Ingliżi.

Il-cake, biex tara jekk huwiex moħmi tajjeb jew le trid idduqu.

U jiena ngħid li l-poplu tagħna kellu ċans iduq dak ir-riżultat ta' politika differenti minn tagħna, li hija l-politika tal- partit Laburista, meta għaxar snin ilu kienu fil-gvern.

Iridu jnessuna li kienu fil-gvern.

Kienu fil-gvern għaxar snin ilu, doqnieha dik il-politika u ġrat xi ħaġa li fl-istorja ta' pajjiżna mill-indipendenza 'l hawn qatt ma ġrat.

Ġara li wara 22 xahar xbajna minnha dik il-politika.

Aħna għandna politika differenti u wettaqnieha u għexnieha, qegħdin ngħixuha u qed nippruvaw nagħmlu ħilitna biex minnha nagħtu l-aħjar lil pajjiżna.

Kif għedt diġa', Mr Speaker, tliet snin ilu bdejna bidu ġdid f'pajjiżna, bidu ġdid aħna ġibnieh, Mr Speaker.

Kien hawn min ma ridniex nibdew bidu ġdid għal pajjiżna għax tliet snin u nofs ilu, qisu l-bieraħ, kien hawn min qed jgħidilna: Le, ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea.

Dak se jġib diżastru fil- pajjiż għax issa se jiġu l-Isqallin u jeħdulna l-impjiegi kollha, lit-tfal tagħna se nibagħtuhom għal-lieva u se jtiru l-missili minn fuqna u l- fabbriki se jgħalqu!

Erba' snin ilu, qisu l-bieraħ, Mr Speaker, kienu qed jgħidulna dawn l-affarijiet kollha.

Kienu qalulna li aħjar Svizzera fil- Mediterran.

Dak il-bidu ġdid li riedu!

Aħna għedna: Le, bidu ġdid għal pajjiżna jfisser sħubija fl-Unjoni Ewropea fejn pajjiżna jista' verament jimraħ u fil-fatt, għall-grazzja t'Alla hekk għamilna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jiena napprezza li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar it-Tnejn li għaddew fid- diskors tiegħu qal li huwa mdawwar b'deputati b'impenn u b'esperjenza.

Iva, l-istess deputati li erba' snin ilu kollha kemm huma kienu qed jgħidulna: Svizzera fil-Mediterran, kollha kemm huma!

(Onor. Membri: Hear, hear) Naħseb li l-esperjenza li għandhom id-deputati fuq in-naħa ta' l- oppożizzjoni ma tantx hija esperjenza sabiħa, Mr Speaker, għax kienu qed jagħtuna parir ħażin biex lil pajjiżna nitfgħuh f'direzzjoni kompletament żbaljata.

Imma għaddiet, u issa kellhom jibdew bidu ġdid.

Bidlu l- politika tagħhom biex issa qegħdin jgħidu, li issa li qegħdin fl-Unjoni Ewropea ejjew nippruvaw nagħmlu ħilitna biex din l-esperjenza niżviluppawha għall-ġid ta' pajjiżna.

Tajjeb, hekk għandu jkun.

Pero' jien ma nistax ninsa li erba' snin ilu kienu qed jieħdu żball storiku li kien ifisser bidla fl-istorja u fl- iżvilupp ta' pajjiżna!

Ma nistax ninsieh!

U l-Kap ta' l-Oppożizzjoni bil- membri kollha li hu għandu miegħu li tant għandhom entużjasmu rrid infakkarhom li kienu żbaljati kollha kemm huma.

Ma kienx hemm wieħed li kellu raġun.

Kollha kontu żbaljati.

Kollha!

(Onor. Membri: Hear, hear) U l-poplu tagħna kien qalilkom li intom żbaljati, pero' imbagħad meta konna għamilna referendum li fih il-poplu Malti ħareġ b'għajta ċara li jrid jissieħeb, il-kap tagħkom kien qal: Le, tafux, il-poplu Malti mhux hekk qal, ma jridx jissieħeb.

Ir-referendum intilef skond hu.

U kollha kemm intom, intom deputati ta' esperjenza kbira u vera b'impenn kbir u mħabba kbira lejn dan il-pajjiż, ma kellkomx il-kuraġġ tgħidulu li kellu żball għax il-poplu Malti ddeċieda li jrid li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ma jimpurtax, ma jimpurtax.

Mr Speaker, aħna mxejna mod ieħor.

Aħna fhimna mill-bidunett li l-poplu tagħna ried li nagħmlu din l-għażla.

Għamel għażla importanti u mbagħad għamel għażla li ġiet konfermata fl-elezzjoni ġenerali.

U x'qalilna, Mr Speaker?

Qalilna: Hawn il-pajjiż, ħuduh, ħa nafdawh f'idejkom biex tmexxuh 'il quddiem.

Fdalna l-pajjiż f'idejna lil din in-naħa tal-Kamra u qalilna biex nipprovaw nagħmlu ħilitna ħalli dan il-pajjiż immexxuh 'il quddiem u fil-fatt hekk għamilna.

Naturalment ipprovajna minn kollox biex il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

Naħseb li f'ħafna oqsma rnexxielna.

Ma rnexxilniex f'kollox.

Hemm oqsma li mxejna 'l quddiem – tliet snin u nofs m'humiex żmien twil – hemm oqsma li wasalna nofs triq, hemm oqsma li għad fadlilna ħafna iżjed x'nagħmlu biex inkunu nistgħu verament insarrfu dan kollu u ngħidu li lħaqna livelli li nixtiequ nilħqu fil-livell Ewropew.

Naturalment aħna poplu li għadu żagħżugħ.

Irrid infakkar li akkwistajna l- indipendenza fl-1964, sirna repubblika fl-1974, fhimna x'inhi d-demokrazija vera fl-1981, skoprejna l-potenzjal tagħna fl-1987, u dħalna fl-Unjoni Ewropea fl-2004.

Dan huwa poplu żagħżugħ b'esperjenza żagħżugħa, imma ħdimna kemm flaħna anke meta sibna l-gambetti ma' saqajna, u llum qegħdin hawn bir-riżultat f'idejna.

U r-riżultati jitkellmu waħedhom.

Ir-riżultati jinħassu mill-poplu kollu Malti u Għawdxi.

Sur President, dan kollu ma ġarax b'kumbinazzjoni.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni kkwotani fuq din darbtejn, tliet darbiet.

Iva, jien ngħid li l-affarijiet ma jiġrux bil-kumbinazzjoni.

L-affarijiet jiġu jekk inti tkun ħsibt minn qabel, jekk inti jkollok il-kuraġġ għalihom, tiffaċċjahom, tippjana għalihom, tidħol għalihom u jkollok il-fuduċja f'dan il-poplu.

Hekk isiru l-affarijiet.

U anke meta l-affarijiet li jiġru ma tkunx qed tippjanahom trid tkun b'saħħtek biżżejjed biex tirbaħhom.

Naturalment irrid infakkar li dan il-budget huwa riżultat ta' tliet budgets oħra li l- ewwel wieħed kien budget li introduċa l-miżuri li kien hemm bżonn li pajjiżna jieħu biex b'kuraġġ jiffaċċja l-futur, imbagħad it-tieni budget ma ntroduċa ebda taxxa, it-tielet budget naqqas l-income tax u dan ir-raba' budget reġa' naqqas l-income tax.

Kienet politika tajba?

Tatna riżultati?

Iva, jien ikkwotajt id-diskors li qalet l-Unjoni Ewropea li tanalizza l- pajjiżi kollha.

L-Unjoni Ewropea għandha 27 pajjiż u tanalizza kull pajjiż fejn sejjer tajjeb u fejn sejjer ħażin.

U meta analizzat lil Malta, l- iżgħar membru ta' l-Unjoni Ewropea, qalet li r-riżultati qegħdin hemmhekk.

Dawn huma riżultati kredibbli u sostenibbli.

Dan hu ċertifikat mill-isbaħ li kollha kemm aħna għandna nkunu kburin bih.

Kultant donni nħoss li l-oppożizzjoni ma tantx jieħdu pjaċir jisimgħuha din.

Naturalment nifhimhom, għax kienu ilhom jgħidulna tliet snin sħaħ li qegħdin inbagħbsu ċ-ċifri u li mhux veru sejrin tajjeb.

Budget wara budget jiena niftakar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġi hawnhekk u l-argument tiegħu kien ikun li ċ-ċifri ma nemmnuhomx għax kienu ċifri mbagħbsa u mbażwra.

Hekk kien jgħidilna.

Din id-darba ma smajnihiex.

Nhar it-Tnejn qgħadt attent biex nara x'ħin se jattakka ċ-ċifri.

Xi tfisser din?

Tfisser li dak li qalilna fit-tliet snin li għaddew kien kollu żbaljat.

Mhux veru dak li kien qed jgħidilna, li kellna xi diżastru.

Kien qalilna ajruplan b'makna waħda li se jikkraxxja, u ma nafx kemm affarijiet oħra qalilna.

Min jaqra d-diskorsi li l-kap ta' l-oppożizzjoni għamel is-sena li għaddiet, is-sena ta' qabel u s-sena ta' qabilha jibda jidħak.

Illum irriżulta li dak kollu kien żbaljat, ħalli nkun moderat fid-diskors.

Kien żbaljat u ż-żmien tana parir.

Iż-żmien tana parir li aħna kellna u għandna politika li qed tagħti r-riżultati, u r-riżultati ħerġin fil-beraħ.

Il-politika tagħna kienet tajba, kienet qed iġġib ir-riżultati u kienet qed tpoġġi lil pajjiżna f'qagħda soda.

Konna qed noħolqu l-impjiegi għal min kien qed jidħol fid-dinja tax-xogħol u għal min kien qed jitlef il-post tax- xogħol tiegħu fil-mumenti diffiċli li ħaddiema jkollhom jiffaċċjaw, kif iffaċċjaw fis-snin li għaddew il-ħaddiema tad-Denim u l-ħaddiema tal-VF.

Jien dejjem ngħid u nerġa' nirrepeti – naħseb li qed nesprimi l-opinjoni tagħna lkoll – li l-mument l-iktar diffiċli f'dawn it-tliet snin u nofs li ilni prim ministru kien il-mument meta sirt naf li fabbrika se tagħlaq il- bibien u 900 ruħ se jsibu ruħhom bla xogħol.

Dak kien l-iktar mument diffiċli u l-iktar mument fejn ħassejt li bħala poplu għandna ningħaqdu flimkien b'sens ta' solidarjeta` biex naraw kif nistgħu ngħinu bl-aħjar mod possibbli.

Ikolli ngħid li ċ-ċertifikat li akkwistajna għal pajjiżna donnu m'għoġbux lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Fid-diskors tiegħu nhar it-Tnejn qal li dan iċ- ċertifikat tawhulna l-bankiera.

Bil-kemm kemm ma jridx iġegħelni nistħi li l-bankiera tawna dan iċ-ċertifikat!

L-ewwelnett, Dr Sant, dan iċ-ċertifikat mhux lili tawh, imma lil pajjiżna.

Dan għandek tieħu pjaċir bih int iżjed minni!

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien nista' mmur quddiem il-prim ministri f'isem il-poplu tagħna u nuri dak iċ-ċertifikat li jagħtina reputazzjoni tajba ma' l-Ewropa u barra mill-Ewropa, ma' l-investituri barranin u ma' l-investituri Maltin.

Mhux ħaġa tajba din?!

Mhux ħaġa sabiħa?!

X'jiġifieri tiġi tgħidli li qed niddandan bil-bankiera!

Għandna biex inkunu kburin!

Mhux aħjar inkunu kburin b'dawn l-affarijiet?!

Jien niftakar żmenijiet meta kont nistħi.

Meta kien għadu kif sar prim ministru Dr Sant, għaxar snin ilu, u ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għas- sħubija fl-Unjoni Ewropea stħajt niltaqa' ma' nies Ewropej oħra.

Iva, stħajt immur f'pajjiżi Ewropej u jistaqsuni: Imma kif għandkom prim ministru li ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea?!

Kulħadd irid jidħol, kif intom le?!

Dan il-prim ministru li għandkom x'tah?

X'għandu f'rasu?

Kif iffriża l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea?

Minn 27 pajjiż li applikaw għall-Unjoni Ewropea - l-Unjoni Ewropea ilha teżisti 50 sena - ma kienx hemm pajjiż wieħed li ffriża l- applikazzjoni tiegħu biex jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Malta kellha tkun biex tagħmel dan.

X'ma tistħix!

Tkun trid tinħeba!

Dak kien mument ta' mistħija għal pajjiżna li domna biex irkuprajna minnu.

Din kienet il-politika tal- Kap ta' l-Oppożizzjoni li dak iż-żmien kien prim ministru, u kienet politika li ħaddem.

Jien din ninsisti fuqha.

Ma jġibulniex l-iskuża li huma 22 xahar biss għamlu fil-gvern.

Intom wettaqtu l-politika kollha li għedtu li se twettqu.

Iffriżajtu l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea, neħħejtu l-VAT u daħħaltu s-CET.

Li ridtu u li kellkom f'raskom għamiltuh.

U kienu 22 xahar preċiżament għax il-politika tagħkom kienet ħażina.

Din hija l-verita` u hemm bżonn li għall-korrettezza ta' l-istorja dan jingħad.

Huma jipprovaw inessuna u jgħidulna li issa biddlu l-politika u se jagħmlu bidu ġdid.

Kellhom jerġgħu jibdew mill-ġdid ukoll fuq din il- kwestjoni.

Imma bidu ġdid għax ġew biex jibdew magħna, ġew fit-triq tagħna.

Għalhekk ma nistħux li għandna dan iċ-ċertifikat.

Pero` jien inżid ngħid biċċa oħra.

Veru dan hu ċertifikat ta' politika kredibbli u sostenibbli li tawna l-bankiera, jekk trid tpoġġiha hekk.

Imma jien ngħid li l-Unjoni Ewropea tathulna, u naħseb li l-Unjoni Ewropea hija Unjoni Ewropea u mhux bankiera.

Pero` issa ċ-ċertifikat tahulna l-poplu Malti!

Issa ċ-ċertifikat mhux ġej mill-bankiera, imma ġej mingħand il-poplu Malti u Għawdxi kollu li rrikonoxxa li dan huwa budget li jirrispondi għall-aspirazzjonijiet tagħhom, għall-bżonnijiet tagħhom, għal dak kollu li huma jikkonsidraw ta' importanza.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Hemm ħafna affarijiet li wieħed jista' jsemmi, nistgħu nibqgħu sejrin, pero` naħseb li rridu nikkonċentraw fuq l-affarijiet li jkunu ntqalu biex anke jien, f'dan id-diskors, inwieġeb għall-punti li saru fid-diskors li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar it-Tnejn.

Allura ejja ngħidu li l- punt tat-tluq tagħna huwa li l-pajjiż miexi 'l quddiem, il-pajjiż qed jirċievi r-rikonoxximent ta' pajjiż li qed jirnexxielu jirbaħ it-tellieqa tal-kompetizzjoni, qed jiġbed lejh l-investiment li hemm bżonn u qed jinħolqu l-postijiet tax-xogħol.

Finalment, jgħidu x'jgħidu l-bankiera, nafu li hemm min sab post tax-xogħol fil-fabbrika tal-farmaċewtika, min sab post tax-xogħol f'uffiċċju u min sab post f'fabbrika ġdida jew estensjoni li nfetħet.

Hemm dawk l-eluf kbar ta' żgħażagħ li spiċċaw mill-istudji tagħhom u sabu post tax-xogħol, u dak huwa li jgħodd fil-ħajja tagħna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar it-Tnejn li għaddew f'mumenti minnhom ħareġ b'ħafna affarijiet u beda jsemmilna l-kwantita` ta' miżuri li jrid jieħu meta jkunu huma fil-gvern.

Irrid ngħid li dawn issorprendew mhux lili biss, imma lil diversi mill-backbenchers tiegħu wkoll għax ħafna mill-miżuri li kien qed isemmi ma ssemmew qatt qabel.

Dawn lanqas huma fid-dokumenti tagħhom, ħariġhom minn żniedu, tfaċċaw nhar it-Tnejn u niddubita ħafna kemm verament il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-partit Laburista internament ikkalkulaw sew l-impatt finanzjarju tagħhom.

Dan qed ngħidu għax hemm miżuri inkwetanti.

Erħilu l-impatt finanzjarju, għax jiswew il-miljuni ta' liri għall-pajjiż, imma huma miżuri bla sens.

Issa nispjega iktar fid- dettall x'irrid ngħid b'dan.

Imma ħalli nibda minn hawn.

Kieku kelli nisma' mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni inkella b'xi mod jew b'ieħor naqa' fit- tentazzjoni li nagħmel dak li qalli, infalli lill-pajjiż u ndaħħal lill- pajjiż ġo ħajt.

Dan mhux sew.

Mhux sew li politiku li jersaq f'din il- Kamra f'mument importanti bħalma huwa d-dibattitu tal-budget jiġi hawnhekk u minflok jaqbad il-miżuri u jiddiskuti fuqhom u jgħidilna x'jidhirlu u x'ma jidhirlux u fejn nistgħu ntejbu, jibda jfajjar u jgħid li meta huma jkunu fil-gvern jagħmlu task force u nagħmlu pjan u mhux pjan u dawn l- affarijiet kollha, inkluż affarijiet oħra li huma superfiċjali għall-aħħar.

Allura jien nibda nistaqsi lili nnifisi: Imma għaliex kull darba l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmel dan l-iżball, qisu li f'daqqa waħda jaqbdu paniku?

Naħseb li dan il-budget effettivament ħoloq sitwazzjoni ta' paniku ma' l- oppożizzjoni.

Għal xi raġuni jew oħra ma kenux qed jistennew dan il- budget.

Ma nistax nifhem.

Ma kenux qed jistennew li se jkollna budget li se jqassam il-ġid li qed joħloq il-pajjiż.

Tant issorprendew ruħhom b'dan li r-reazzjoni rajnieha nhar it-Tnejn.

Kienet reazzjoni ta' paniku.

Dak veru diskors li qed jistad għall-voti!

Dak veru diskors li qed jipprepara għall- elezzjoni!

Taf x'kien jonqsu jgħid?

Li fi żmien sitt xhur wara li jitla' fil-gvern jimpjega lil kulħadd mal-gvern, bħalma kienu għamlu meta lejliet l-elezzjoni ta' l-1987, fil-paniku li kien qabadhom biex jipprovaw jirbħu dik l-elezzjoni, impjegaw 8,000 mal-gvern, u l-piż ta' dan bqajna nġorruh tul is-snin biex inkunu nistgħu, b'xi mod jew b'ieħor, nirkupraw lill- pajjiż minn dik id-daqqa kbira li qala'.

Dik kien jonqsu jgħid, imma ma jimpurtax.

Għaliex kull darba jagħmlu dan l-iżball?

Jien għandi t-teorija tiegħi.

Jien naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu sens ta' inferjorita` kbira fil-pajjiż, jiġifieri ma jemminx li dan il-pajjiż għandu l-potenzjal li jimraħ u jimxi.

Donnu li jibża' mill- pajjiż, jibża' li dan il-pajjiż għandu bżonn protezzjoni, għandu bżonn lil xi ħadd li jipproteġih il-ħin kollu għax inkella jegħreq.

Naħseb li din hija t-teorija, u m'hijiex xi teorija falza.

Tant hu hekk li hu stess kien qal li ma kellniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea għax aħna makku.

Din qalha hu, m'għedthiex jien.

Jien lanqas biss tgħaddi minn rasi li ngħid li dan il- pajjiż huwa makku.

Lanqas tgħaddi mis-sentiment u mill-kurituri ta' rasi.

Kif?

Dan il-pajjiż makku?

Ma tarax!

Jgħid ukoll li se jinbela' mill- baleni.

Dawn x'affarijiet huma!

Imma allura bilfors li ġejja minn hawn, li konsistentement isiru għażliet żbaljati min-naħa tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Dan ilu kap tal-partit Laburista 16-il sena.

Minnhom għamel 22 xahar prim ministru u anke f'dan il-perijodu ħa deċiżjonijiet żbaljati għall-pajjiż.

Ilu 16-il sena jieħu deċiżjonijiet żbaljati l-ħin kollu.

Jien naħseb li dan il-punt hemm bżonn li joħroġ darba għal dejjem għax il-poplu tagħna għandu bżonn ikun jaf li l-punt tat-tluq huwa dan.

Hemm bżonn ikun jaf il-baħar jaqsam bejn dawn iż-żewġ naħat, din in-naħa tal-Kamra u dik in- naħa.

Aħna nemmnu fil-poplu tagħna.

Aħna nemmnu li l-poplu tagħna għandu l- potenzjal li jikber u jirnexxi.

L-oppożizzjoni m'għandhiex dan it-twemmin.

Għal xi raġuni jew oħra ma temminx dan kollu.

Issa dan l-aħħar skoprejna oħra.

Tant m'għandux fiduċja, lanqas fl-argumentazzjoni tiegħu, li issa saħansitra qed jorganizza grupp ta' żgħażagħ biex jiktbu l-artikli fil- gazzetti taħt l-ismijiet foloz u taħt nom de plume biex taparsi fuq il- gazzetti qed jiktbu l-floating voters u jgħidu kemm hu bravu l-kap ta' l- oppożizzjoni.

Din hija ċ-ċajta ta' pajjiżna, li norganizzaw gruppi ta' żgħażagħ biex jiktbu artiklu f' "The Times" u f' "The Malta Independent" ifaħħru l-intervent li jkun għamel l-Onor.

Sant.

Dan huwa ċ-ċajt għal pajjiżna.

Dan hu l-mod serju ta' kif irridu nagħmlu l-politika u kif irridu nipperswadu lin-nies?!

Mhux is-sustanza tipperswadi lin-nies?!

Mhux is-sustanza tal-politika li tiggwidana?!

Mela l-ittri fażulli fil- gazzetti u l-organizzazzjoni fażulla ta' spin biex toħloq perception!

U le!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jien m'għandix għalfejn intawwal wisq fuq dan il-punt imma rrid infakkar li quddiemi għandi storja twila konsistenti ta' pariri ħżiena li tana l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Biex jisimgħuna dawk li bħalissa qegħdin id-dar, bil- kalma kollha u mingħajr partiġġjaniżmu politiku se nsemmi mhux x'ġara għaxar snin ilu imma x'ġara f'dawn it-tliet snin u nofs, erba' snin.

Se nsemmi l-pariri ħżiena li tana l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Issa hawn kulħadd irid iżomm quddiem għajnejh li meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħtik parir ifisser li kieku kien hu prim ministru, hu hekk kien jagħmel.

Il-parir ma jagħtihulix biex jien niżbalja, imma jkun qed jagħmlu ġenwinament, biex inkun ċar daqs il-kristall.

Imma ġenwinament ikun żbaljat b'mod kbir.

U dik hi l-problema.

Erba' snin ilu - mhux 40, 20, 15-il jew 10 snin ilu - kien għamel l-ewwel żball kardinali storiku.

Kien ta parir biex immorru għall-Isvizzera fil- Mediterran.

Dan il-parir kien bnieh għax kien qalilna li mill-Unjoni Ewropea Lm1.5 miljun flus kontanti biss konna se nieħdu.

Kien qalilna li jagħlqu l-fabbriki, kien qalilna li jiġu l-ħaddiema minn barra jeħdulna postna u l-litanija kollha.

Dan kien parir ħażin u allaħares smajna minnu.

Effettivament dan kien parir li fuqu mexa meta hu kien prim ministru għax kien iffriża kollox.

Imma dan kien parir ħażin.

Tliet snin ilu, meta aħna bdejna bil-programm tagħna biex nikkonsolidaw u nsaħħu l-finanzi tal-pajjiż u naħsbu għall-ġejjieni biex pajjiżna jnaqqas id-deficit u nagħmluh kompetittiv billi nipprovaw naslu għall-patt soċjali ħalli nagħmlu lil pajjiżna post attraenti iżjed għall-investiment, kien tana parir li qed ngħaġġlu wisq bil-programm li konna ppreżentajna fil-Kunsill Malti għall- Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali u kien qalilna li l-pajjiż għandu bżonn sas- sena 2010 biex inkunu nistgħu nilħqu dawn it-tip ta' livelli.

Kien tana parir ħażin.

Niftakar li jien kont użajt il-frażi li l-pajjiż m'għandux ħin x'jaħli u malajr kemm jista' jkun irid jakkwista l-livell li għandu bżonn jakkwista għall-kompetizzjoni biex inkunu nistgħu nibbenefikaw mill- ġid kollu ta' l-Unjoni Ewropea u niġbdu lejn pajjiżna l-investiment li għandna bżonn.

Hekk konna għedna, imma hu kien qalilna li konna qed ngħaġġlu wisq.

Kien qalilna biex intawlu ż-żmien u biex indumu sa l-2010.

Tliet snin ilu kien tani parir, u għadu jargumenta sal-lum, dwar meta konna qed ninnegozjaw ma' SKANSKA, illi li kien għalih ma nnegozjajniex magħhom u ma ftehemniex.

Imma mbagħad imur l-isptar Mater Dei u jgħid li hu sptar state of the art.

Imma kif jista' Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmel tliet snin jgħid, u għadu jgħid sal-lum, li n-negozjati ma' SKANSKA biex inlestu l- isptar il-ġdid jingħalqu u jkun hemm data stabbilita biex dan l-isptar navvanzawlu affarijiet li kienu ppjanati biex isiru fl-2010 u fl-2012 u nagħmluhom minn issa biex ikun sptar li jkun attrezzat kemm jista' jkun sal- massimu possibbli u fl-istess ħin, waqt dik il-kritika, jiġi u jgħid li dan huwa sptar state of the art?!

Dan kien parir ħażin daqskemm kien parir ħażin ukoll meta sentejn ilu kien ġie f'din il-Kamra u waqt id-diskors tal- budget kien tani parir li allaħares smajt minnu.

Dan kien il-parir biex niżvalutaw il-lira b'10%.

Taf x'jiġifieri niżvalutaw il-lira b'10%?

Kollox kien jogħla b'10%.

Iż-żejt kien jiġina 10% iżjed, il-mediċini kienu jiswewlna 10% iżjed, il-qamħ kien jiswielna 10% iżjed.

Dan kien il-parir tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Dan kien parir ħażin.

Sentejn ilu kien qalilna wkoll biex ma nidħlux fl-ewro qabel ma l-ekonomija tkun kibret.

L-ewwel qalilna li l-ekonomija trid tikber sa 4%, meta l- ekonomija tagħna kienet qed tikber bil-1% u 1.5%.

Meta mbagħad bdejna mmissu it-3% u mexjin lejn l-4% qalilna li nidħlu meta l-4% jsiru 6%.

Dan kien parir ħażin ieħor.

Kien importanti għal pajjiżna li malajr kemm jista' jkun inkunu fost l-ewwel pajjiżi li nilħqu l-kriterju, jiġifieri ngħaddu mill-eżami, biex inkunu nistgħu ndaħħlu l-ewro.

Dan kien importanti għall- investituri li jkunu jridu jiġu jinvestu f'pajjiżna.

Per eżempju, hemm magazine importanti li jaqrah kulħadd li jismu "The Economist" u ġimagħtejn ilu kien hemm artiklu fuq din il-gżira żgħira li jisimha Malta u l-mod kif irnexxielha tiżviluppa l-ekonomija tagħha wara li ssieħbet fl-Unjoni Ewropea.

Dan m'huwiex sigriet imma huwa pubbliku u kulħadd jista' jaqrah.

Dan huwa magazine li kien jikteb fih il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Sur President, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien tana parir ieħor ħażin.

Tliet snin ilu, bejn wieħed u ieħor, meta bdiet id-diskussjoni fuq il-low cost carriers kien qalilna li min qed jagħmel l-argument biex jidħol il-low cost f'pajjiżna qed jara sal-ponta ta' mnieħru.

Dan huwa parir ħażin ieħor.

Bħal dan iż-żmien sena l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qed jikteb artikli f'"The Times'' fejn fihom kien qed jghħid li SmarCity hi spekulazzjoni ta' l-art.

Jiġifieri li kieku kien prim ministru hu, SmartCity ma resqitx 'il hawn.

Kieku dabbrilha rasha, kienet titlaq u addiju l-5,600 job.

Illum kellu jibda mill-ġdid anke fuq din.

Naturalment issa qed jinduna xi żball kbir għamel u qed jgħid li issa l-problema se tkun kemm se jirnexxielna nipproduċu żgħażagħ Maltin imħarrġa għal dawn il-postijiet tax-xogħol.

Tajba din!

Dam sena biex jinduna x'parir ħażin kien qed jagħti lill-pajjiż fuq dan l-investiment li ġibna lejn pajjiżna!

Parir ħażin ieħor ta sena ilu f'Diċembru li għadda meta ressaqna liġi biex nimmodernizzaw il-pensjonijiet f'pajjiżna, il-liġi tar-riforma tal- pensjonijiet.

Tana parir biex ma nagħmlu xejn u nistennew sakemm buona grazia tiegħu jorganizza konferenza li se ssir bejn l-2011 u l-2012 biex dakinhar nibdew niddiskutu r-riforma tal-pensjonijiet.

Mur ġib kieku smajna minnu!

Mur ġib kieku lil dawk il-pensjonanti li llum għidnilhom li ta' 61 sena jistgħu jibqgħu jaħdmu, jaqilgħu l-flus u xorta jieħdu l- pensjoni!

Mur ġib kieku smajna minnu!

Kieku smajna minnu u ħallejna kollox kif inhu kieku l-massimu tal-pensjoni ffriżata m'hemmx ċans li titla' u baqgħet hekk.

Imma kieku waqa' u kiser siequ!

Imma tidħak.

Pero' dan mhux ċajt tafux, għax dawn l-affarijiet huma serji.

Kieku kien hu prim ministru dawn l-affarijiet kienu jseħħu kollha.

U ma noqogħdux nimmaġinaw li dak li qed insemmi huwa ta' 30 sena ilu jew ta' 20 sena ilu.

Dawn huma kollha deċiżjonijiet li ttieħdu mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni matul dawn it- tliet snin li għaddew.

Żball wara l-ieħor, wieħed eħxen mill-ieħor.

Li kieku kien hu prim ministru dan il-pajjiż kien jerġa' jidħol ġo ħajt.

Jien bħala prim ministru u sħabi l-ministri u d-deputati għandna d-dmir li xorta nisimgħu x'qed jgħid, għax jien l-ewwel wieħed li ngħid li ġieli jkun hemm mumenti u punti milli jgħid hu li jkunu validi.

Mela le!

U punti tajbin, mela!

U tisma' trid.

Mela aħna perfetti?

U mhux lilu biss, imma anke lid-deputati u l-back benchers kollha tiegħu nisimgħu, u nagħmlu żball jekk ma nisimgħux.

Irridu nisimgħu.

Fejn huma ma jaqblux magħna jgħidulna, fair enough.

Dak huwa parti mir-regoli.

Fejn ma naqblux magħhom aħna ngħidulhom ukoll.

Pero' ejjew nirrispettaw lil xulxin fl-opinjonijiet tagħna, niżnu li qed jintqal u fejn ikun hemm bżonn li nikkoperaw u naħdmu flimkien, naħdmu u nikkoperaw flimkien.

Dan mhux għall-ġid tal-pajjiż?

Imma mhux nagħtu l-gambetti lil xulxin.

Jiena nibqa' ngħid li rrid nisma' dak li qal, u jiena smajt dak li qal nhar it-Tnejn li għaddew.

L-ewwelnett il-Kap ta' l-Oppożizzjoni beda b'mod stramb.

Biex inkun preċiż ġibt id-diskors u fl-ewwel sentenza qal hekk:

"Ftit ħafna, tard wisq.

Dan kien il-verdett popolari dwar il-budget għas-sena 2008 li ħabbrulna f'dan il-parlament bħal-lum ġimgħa.

Ftit ħafna, tard wisq.

L-oppożizzjoni Laburista taqbel ma' dan il- verdett.".

Din minn fejn ġibtha?!

Mr Speaker, kif tista' tiġi f'dan il-parlament u tgħid dawn l-affarijiet!

Qed jisimgħuk Malta u Għawdex kollha, qed jisimgħuk il-laburisti wkoll mhux in-nazzjonalisti biss u tiġi tgħid dan!

Imma possibbli l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ġie hawnhekk nhar it-Tnejn biex jgħid lil-laburisti li se jieħdu żieda fiċ-children's allowance, li bħalha qatt ma raw, lil-laburisti li se titnaqqsilhom l-income tax, lil-laburisti anzjani, pensjonanti li b'xi mod jew ieħor se jibbenefikaw mill-miżuri li ħabbarna u lill-koppji għarajjes li se jiżżewwġu, li l-verdett popolari huwa "ftit ħafna, tard wisq"!

Invenzjoni minn żniedu.

Tafu għaliex?

Għax kien laħaq tella' billboard u allura ma jkunx hemm il-kuraġġ morali li tgħid li żbaljajt, ejja nbiddel.

Dan il-billboard kien żbaljat.

M'għandhomx dan il-kuraġġ.

Il-verdett popolari huwa b'mod unanimu pożittiv fuq dan il-budget.

U biżżejjed wieħed jara x'qalu l-korpi kostitwiti kollha, huma x'inhuma, sija jekk kienu l-kamra tal-kummerċ, il-kamra ta' l- employers, il-Gozo Business Chamber u l-GWU, anke jekk din ta' l-aħħar bid- diffikultajiet tagħha tibqa' issemmi tal-vaganzi.

Anke l-GWU irrikonoxxiet li dan huwa budget tajjeb.

Imma skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dak kien il-verdett popolari.

Nispera li xi ħadd ma ħadlux żball meta kitiblu d- diskors, għax jista' ikun li kitibulu ħażin din il-biċċa għax ma kellux jgħid hekk.

Dik hija falsita', mhux vera.

Huwa assessment żbaljat.

U jiddispjaċini ngħid li jekk hu jemminha vera din, allura maqtugħ mill-poplu.

Allura veru ma jafx x'inhu s-sentiment popolari.

Allura vera maqtugħ mir- realtajiet tal-poplu tagħna, ta' x'qalulna n-nies.

Hu jgħid li jmur fid- djar tan-nies jisma'.

Skużani, Dr. Sant, jidher li qed tmur fid-djar tan- nies u m'intix qed tisma'.

M'intix qed tisma' x'qed jgħidulek, għax il- verita sagrosanta aħna smajnieha.

Nerġa' ngħid li perfetti m'aħniex, imma smajna x'qalulna n-nies f'dawn is-sitt xhur li għaddew ta' konsultazzjonijiet.

Aħna ma ħlejna l-ħin ta' ħadd.

Smajna u qgħadna attenti.

Ma stajniex nagħtu kollox lil kulħadd, ma stajniex insibu s- soluzzjonijiet kollha, imma safejn stajna għamilna.

Mill-pezza drapp li għandna fassalna libsa li jiena naħseb hija libsa tajba għal pajjiżna.

Xtaqna nagħmlu iżjed, u kieku stajna konna nagħmlu iżjed, imma l-għaqal qalilna li s'hawn kapaċi naslu.

Naraw 'il quddiem safejn nistgħu naslu.

Sur President, hawnhekk għandi dokument li aktar tard fis-seduta se npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

Riċentement f'"The Times" għamlu survey biex jaraw in-nies x'kienu qed iħossu dwar dan il-budget u kemm verament affettwahom b'mod pożittiv jew le.

U s-survey jitkellem b'mod ċar.

Per eżempju, kien hemm mistoqsija jekk il-miżuri tal-budget fuq id-djar jgħinux jew le lil min qed jixtri l-proprjeta' jew se jixtri l-proprjeta'.

Għal din il- mistoqsija 90% irrispondew "iva".

Għall-mistoqsija jekk il-miżura tal- pensjonanti li jieħdu ż-żieda fl-għoli tal-ħajja kenitx xi ħaġa pożittiva, 97% - kważi 100% - qalu "iva".

Għall-mistoqsija jekk il-budget 2008 hux se jgħin verament lill-familji, 64% qalu "iva" se jgħin verament lill- familji.

Dawk li qalu "le" huma 18%.

Din se npoġġiha fuq il-mejda tal- Kamra għax fiha ċerta statistika li tkun interessanti li wieħed jaraha.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu kompla jgħid li d- diskors ried jaqsmu fuq erba' temi ewlenin, u dawn l-erba' temi kienu l- għoli tal-ħajja, il-ħolqien tax-xogħol, l-edukazzjoni u l-kontabilita' u l- korruzzjoni.

Ħalli nipprova nirrispondihom u mmisshom malajr dawn l-erba' punti.

F'dawn l-erba' punti li pprova jidħol fihom il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għamel l-argument ta' xi rapport tal-fond monetarju internazzjonali.

U anke hawnhekk jiena nitolbu jkun korrett mal-poplu Malti.

Mela l-ewwel qabbadtu lil min taparsi jikteb l-artikli fuq il- gazzetti, pero' issa tkomplux tgħawwġu wkoll.

Il-fond monetarju internazzjonali hija organizzazzjoni internazzjonali li wkoll tagħmel l- analisi tal-pajjiżi differenti.

Tara l-ekonomija kif tkun sejra u tagħti l- parir.

Issa din tista' taqbel magħha u tista' ma taqbilx, pero' trid tisma' wkoll x'qed tgħid għax kultant jagħmlu punti tajbin ħafna.

Din għamlet rapport – mhux l-ewwel wieħed, din tagħmel kwantita' - fuq Malta.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħa silta minn dan ir-rapport u fid-diskors tiegħu qal hekk:

"Għas-sena d-dieħla l-fond monetarju internazzjonali qed jipprevedi li bit- tmexxija attwali r-rata li biha tikber l-ekonomija tagħna se tonqos bi kważi 13%.".

Malli tismagħha din jaqbdek paniku.

Kif jista' ikun li r-rata ta' tkabbir se tonqos bi kważi 13%?

Jaqbdek paniku sakemm tibda tifhem eżattament x'qed jgħid.

Fil-verita' l-fond monetarju internazzjonali x'qed jgħid?

Qed jgħid li r-rata ta' tkabbir għas-sena li qegħdin fiha qed jipproġettaw li tkun ta' 3.2%.

L-IMF qed jgħidu li l-2007, is-sena li qegħdin fiha, ir- rata tat-tkabbir se tkun ta' 3.2%.

Aħna naħsbu li tkun xi ħaġa iżjed minn hekk, imma ejja naċċettaw.

Pero' imbagħad qed jgħidu li għas-sena d-dieħla l-ekonomija tagħna tibqa' tikber bi 2.8%, kważi 3%.

Ara d-differenza ta' x'hawn miktub fir-rapport veru u kif għawwiġha hu.

Hawnhekk hawn miktub li din is-sena se nikbru bi 3.2% u s-sena d-dieħla, wara li nkunu kbirna dik il-biċċa, se nikbru biċċa oħra għal 2.8%.

Jiġifieri l-cake minn "hekk", is- sena d-dieħla se jsir "hekk".

Imma hu x'qalilna?

Qalilna li se tonqos bi 13%.

X'kien qed jgħid?

Qed jgħid li jekk din is-sena kbirna bi 3%, is- sena d-dieħla mhux se nikbru bi 3% wkoll, nikbru ħarira inqas minn 3%.

Allura għid il-verita' u għidha sew, tidħakx bin-nies!

Din hi.

Il-fond monetarju qed jgħid li se nkomplu nikbru.

Se nkomplu nikbru, Mr Speaker, u huwa tajjeb għall-pajjiż li nkomplu nikbru.

Issa, imiss l-erba' punti.

Wieħed mill-erba' punti li huwa jmiss hi l-għoli tal-ħajja.

Ħa nibdew minnha, għax din hija prijorita'.

U fuq din naħseb li qegħdin, kif jgħidu bl-Ingliż, on the same wavelength.

Mr Speaker, aħna ninkwetaw għall-għoli tal-ħajja, u hija realta' li pajjiżna minn dejjem kellu jiffaċċjaha.

Irrid ngħid il-verita' għax aħna pajjiż li dejjem konna niddependu fuq l-importazzjoni minn barra minn Malta u allura f'dan is- sens, jekk prodott jogħlielek minn barra minn Malta, inti biex tixtrih trid jew tkun lest li tħallas għalih jew jekk ma tridx tħallas għalih, ma jbiegħuhulekx.

Din hi realta' u hija biċċa uġigħ ta' ras kbira.

Jiena nifhem, sħabi jifhmu, kollha kemm aħna nifhmu li l-għoli tal-ħajja hija dik ix-xi ħaġa li tnaqqarlek kuljum, tnawwarlek mill-paga tiegħek, mid-dħul tiegħek, mill-pensjoni tiegħek, mill-kwalita' tal-ħajja tiegħek.

U jekk l- affarijiet ta' kuljum tarahom jiżdiedu, dawk iweġġgħu, Mr Speaker.

Issa jiena ħadt pjaċir li fid-diskorsi li smajt f'dawn l-aħħar ġimagħtejn min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u esponenti oħrajn tal-partit Laburista, jidher li hemm ċaqliqa fil-pożizzjoni li dejjem ħadu s'issa.

L- ewwelnett saret stqarrija ċara daqs il-kristall - u jiena nsellmilha dik l- istqarrija, naċċettaha u napprezzaha – fejn huma qed jgħidu li spiċċa ż- żmien tal-price order.

Smajt lill-Onor.

Anġlu Farrugia jagħmel din l- istqarrija fuq programm tat-televiżjoni l-bieraħ, pero' għamilha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni wkoll.

Spiċċa ż-żmien tal-price orders, jiġifieri l-miżura biex tikkkontrolla l-prezzijiet.

Mela la din in-naħa u lanqas dik in-naħa ma nemmnu li s-soluzzjoni għandha tkun price order, li tiffriża l-prezz.

Issa ħalli niftehmu sewwa, jekk wieħed jaqbad li hemm l-abbuż hemm poteri li l-liġi tagħtina bħala gvern u dawk il-poteri nużawhom.

Pero' dan m'huwiex il-metodu li wieħed għandu juża biex jikkontrolla l-prezzijiet.

U s'hawn qed naqblu ż-żewġ naħat tal-Kamra.

Mela, il-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja, li hija realta' li rridu niffaċċaw, ma nistgħux niffaċċawha billi nagħmlu price order.

Naqblu.

It-tieni stqarrija ċara li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - u napprezzaha wkoll, għalhekk għedt li trid tisma' x'qed jgħid għax jintqalu affarijiet li naqblu fuqhom - hija li kultant prezz li jiġik għoli minn barra m'hemmx x'tagħmel dwaru.

F'dan il-każ tista' tagħżel li ma tixtrix.

Imma jekk xi ħadd jgħidli: Isma', din il-mediċina għoliet.

Issa jekk għoliet minn barra, nistgħu nagħmlu l-għażla li ma tixtrix il-mediċina?

Ma tarax!

Il- mediċina hija importantissima!

(Interruzzjonijiet) Eżatt, il-ħażin huwa min jabbuża.

Mela hawn is-sigriet.

Mela ħa nibdew minn hawn.

Min-naħa ta' l- oppożizzjoni u min-naħa tal-gvern hemm dawn iż-żewġ pożizzjonijiet jaqblu.

Naqblu li ma tistax issolvi din il-kwestjoni bi price order u naqblu wkoll li hemm prezzijiet li jogħlew minn barra u la jogħlew minn barra, jogħlew minn barra.

Allura jfisser li m'hemm xejn x'tagħmel?

Le, Mr Speaker.

Hemm affarijiet x'tagħmel, u hemm affarijiet li m'għandekx x'tagħmel.

X'inhuma l-affarijiet li għandek tagħmel u x'għamilna aħna, Mr Speaker?

L- ewwel ħaġa.

Tista' ttaffi d-daqqa tal-prezz ta' l-għoli tal-ħajja billi tissussidja skond ir-regoli ta' l-EU, safejn jippermettulek.

X'jiġifieri tissussidja, Mr Speaker?

Tfisser li tgħin lil dak li jkun fejn jidħol, per eżempju, il-prezz taż-żejt.

U l-impatt tal-prezz taż-żejt jinħass fuq l- industrija, fuq il-familji tagħna, fuq dawk li ma jifilħux u fuq is-27,000 familja li b'xi mod jew b'ieħor għandhom bżonnijiet partikolari.

Allura trid tagħti dik l-għajnuna, li biex inkunu ċari tfisser miljuni ta' liri.

Faċli tgħidha li tista' ttaffi d-daqqa ta' l-għoli tal-ħajja, pero' mbagħad trid iddaħħal idejk fil-but u tfittex u tara jekk issibx il-miljuni li għandek bżonn biex tkun tista' tgħin ħalli ttaffi d-daqqa fuq il-familji tagħna.

Kellna eżempju reċenti.

Kellna l-prezz tal-qamħ li fisser li l-prezz tal- ħobż kellu jogħla.

Ippruvajna ntaffu d-daqqa, Mr Speaker, u parti minn dak il-piż refgħu l-gvern.

Tkellimna bejnietna fil-Kabinett bħala ministri u għedna: Isma', nistgħu ntaffu biċċa minn din id-daqqa?

U taffejna biċċa mid-daqqa tal-prezz tal-ħobż.

Per eżempju, miżura oħra li kellna bilfors nieħdu f'dawn il-ġranet kienet kif nistgħu ngħinu lir-raħħala tagħna.

Għandna raħħala li minħabba l-prezz tal-ġwież li sploda minn barra kienu qed jiġu affettwati ħażin fis-settur kollu tagħhom.

X'għamilna, Mr Speaker?

Rajna kif nistgħu ngħinu biex id-daqqa tal-prezz tal-ġwież b'xi mod jew ieħor inkunu nistgħu nnaqqsuha.

L-istess għamilna mas-sajjieda fuq il-kwestjoni tad-diesel u tant affarijiet oħrajn.

Mela waħda mill-metodi kif tagħmel din il-biċċa xogħol hija li inti tgħin bis-sussidji.

It-tieni metodu huwa li jkollok mekkaniżmu tajjeb li jivverifika l- prezzijiet, li jara jekk il-prezzijiet humiex ġusti jew le.

Issa dan il- mekkaniżmu aħna għandna.

Għandna mekkaniżmu li qed nittestjawh, qed jaħdem, ħaddimnieh fil-qasam tal-mediċini, per eżempju, u fil-qasam tal-mediċini hekk qed nagħmlu, Mr Speaker.

Qed naqbdu mediċina, naqbdu tliet pajjiżi oħra fl-Unjoni Ewropea u naraw il-prezz ta' dik l-istess mediċina x'inhu f'dawn il-pajjiżi.

Noħorġu medja u jekk niskopru li l-prezz li bih qed tinbiegħ il-mediċina f'Malta huwa ogħla minn dan il-prezz, allura nduru fuq l-importatur u ngħidulu: Isma' ħija, jew turina l-karti ħalli naraw daqsxejn minn fejn qed tixtri, kif qed tixtri, x'inhu l-ammont jew inkella jkollok traħħas il-prezz tal-mediċina.

Għandna strument ieħor li qiegħed imdendel ukoll, Mr Speaker, u dan l- istrument huwa strument li jippermettilna li jekk dan ma jseħħx, il-gvern jista' jintervjeni hu u jixtri hu l-mediċina bil-prezzijiet li jidhirlu li jkunu ġusti fis-sitwazzjoni.

Imma hemm dan il-mekkaniżmu u qed jaħdem.

U kellna numru ta' mediċini - u hemm oħrajn li qed jiġu verifikati - li fil- ġimgħat li għaddew ħarġu l-avviżi pubbliċi li qegħdin jindikaw il-mediċini kif naqsu.

Barra minn hekk hemm ukoll il-ftehim mas-sidien tal-ħwienet, li magħhom għandna arranġament dwar kif għandhom ibigħu lill-konsumatur Malti u wkoll il-ftehim ma' l-importaturi biex iżommu l-prezzijiet fissi għal dawn is-sitt xhur li ġejjin ħalli l-konsumatur Malti ma jiġix mgħobbi bil- piż ta' prezzijiet li ma jkunux ġusti.

It-tielet metodu kif tindirizza l-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja huwa li tħalli iktar flus fil-bwiet tan-nies.

U dan il-budget hekk għamel.

Lill- familji tagħna, lill-ġenituri tagħna, lill-ommijiet, lill-missirijiet, ħallejnielhom iktar flus fil-but biex huma jkunu jistgħu jtejbu l-kwalita' tal-ħajja tagħhom u jkunu jistgħu jlaħħqu mal-ħajja.

Naturalment hemm ħaġa li pero' m'għandniex nagħmluha.

M'għandniex niżvalutaw il-lira.

Il-parir li kien tana l-ħabib tiegħi Dr. Sant, li kien parir fuq dan il-punt, kien totalment bil-kontra ta' dak li dejjem jippriedka.

Hu dejjem jippriedka dwar kemm qed togħla l-ħajja u mbagħad tana parir biex il-ħajja ngħolluha b'10%!

Nistgħu nagħmlu iżjed, Mr Speaker?

Dażgur li nistgħu nagħmlu iżjed.

Dejjem nistgħu nagħmlu iżjed.

Nistgħu nsaħħu d-diviżjoni tal-konsumatur, nistgħu nsaħħu l-kummissjoni għall-kummerċ ġust, dawn kollha importanti.

L-idea tal- Kap ta' l-Oppożizzjoni li jkollu aġenzija, diviżjoni, whatever, li hi tirrapporta lill-Kamra hija idea tajba, m'hemm xejn ħażin, pero' m'intix se ssolvi l-prezzijiet billi jkollok rapport fuq il-mejda.

Din hemm bżonn ineħħiha minn rasu darba għal dejjem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ir- rapporti weħidhom ma jsolvulek xejn.

Id-deċiżjonijiet li trid tieħu kuljum, kull ħin u kull mument biex tindirizza d-diffikultajiet isolvulek.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Hemm imbagħad it-tieni argument li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabad miegħu, li huwa l-qasam tal-ħolqien tax-xogħol.

Issa dwar il-qasam tal-ħolqien tax- xogħol għamel xi ħaġa ftit stramba l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jekk jippermettili ngħidlu hekk.

Għaliex?

Għax semma lill-prim ministri kollha li kellna mill-indipendenza 'l hawn, imma għal xi raġuni stramba li għadni ma nistax nifhem s'issa, ma semmiex x'ġara fi żmienu.

Ma semmiex x'kienu ċ- ċifri tal-qgħad li kellna f'pajjiżna meta hu kien prim ministru.

Semma lil Mintoff, lil George Borg Olivier, lil Karmenu Mifsud Bonnici, lil Fenech Adami u lili.

Pero` kurjuża kif hemm vojt, blackhole, dwar żmienu.

Huwa misteru li xi darba nittama li jispjegawhulna.

Pero` jien naħseb naf x'inhi r-raġuni li semmiex dak iż-żmien, għax għandu record tant ħażin f'dawk it- 22 xahar li allaħares issemmih.

Imma jien se nsemmih u se npoġġi fuq il- mejda tal-Kamra wkoll dokumenti li juru grafikament ukoll x'ġara u x'ma ġarax.

Per eżempju, hawn għandi tabella li turi kemm żdied l-ammont tal-gainfully occupied, dawk li jaħdmu bi qligħ.

Bejn l-1997 u l-1998 it-total żdied b'129.

Bejn l-2004 sa l-2007, kemm ilni prim ministru jien, jekk irridu nqabblu, żdied b'735 ruħ.

Issa hawn trid tikkonsidra li għandna kwantita' ikbar ta' żgħażagħ qed jistudjaw fil-Junior College, fl-MCAST u fl- universita` milli qatt kellna qabel.

Hawnhekk għandna record ta' żgħażagħ li flok daħlu fid-dinja tax-xogħol għamlu l-għażla tajba li jibqgħu jistudjaw.

It-tieni għandna record li qed jiġri issa, f'dawn l-aħħar erba' snin, dwar dawk li qed jidħlu fl-eta' pensjonabbli ta' 61, dawk li jgħidulhom il-baby boomers.

In-numru ta' nies li għalqu l-61 sena f'dawn l- aħħar erba' snin laħaq livelli record.

Jiġifieri suppost li f'dawn l-aħħar erba' snin tant ħarġu bil-pensjoni li aħna teoretikament messna rajna n- numru tan-nies jaħdmu bil-qligħ jinżel għax ħarġu iżjed nies minn qatt qabel bil-pensjoni, u baqgħu jistudjaw ħafna iżjed żgħażagħ minn qatt qabel.

Suppost li n-numri niżlu bil-kbir.

Safrattant in-numri ma niżlux, imma żdiedu b'735 overall li huwa riżultat eċċellenti.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Meta tqis x'inħolqu bħala postijiet tax-xogħol inti tikkonsidra x'intilef u x'inħoloq u mbagħad x'inhu n-net.

Fi żmien il-Kap ta' l-Oppożizzjoni bħala postijiet tax-xogħol inħolqu 3,100 impjieg.

Kemm ilni prim ministru jien inħolqu 5,353.

Ir-rata tal-qgħad fi żmien il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet ta' 5.5%.

Il-qgħad bħalissa huwa ta' 4.8%.

Dawn kollha qed inpoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

It-total ta' nies jirreġistraw għax-xogħol fi żmien il- Kap ta' l-Oppożizzjoni kien ta' 6,245 mentri t-total ta' nies li hemm jirreġistraw illum huwa ta' 5,914.

Dan għaxar snin wara.

Għandi hawn ukoll tabella li turi r-rata tal-qgħad ta' l-ewwel u t-tieni parti tar- reġistru li turi li sa Ġunju ta' din is-sena t-total ta' nies li jirreġistraw kien ta' 4.3%.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Naturalment meta kien qed jiddiskuti l-qasam tax-xogħol il-Kap ta' l- Oppożizzjoni semma wkoll l-industrija u qal li l-gvern donnu li qata' qalbu dwar l-industrija.

M'hu veru xejn, il-gvern għandu determinazzjoni kbira li l-qasam ta' l-industrija jarah jikber, li l-qasam tal-manifattura, fl- affarijiet li jġibu l-valur miżjud inkomplu narawh jikber.

Fil-budget ħabbarna miżuri importantissimi u ta' miljuni ta' liri biex naraw l- investiment fil-manifattura jikber.

Anke dwar l-ST jien ngħidlu li l-pjan tal-gvern għall-ST huwa li aħna rridu li x-shareholders u d-diriġenti ta' l- ST jinvestu aktar biex l-ST ssir hi, f'pajjiżna, ċentru ta' valur miżjud u servizz speċjalizzat li jkun jista' jikkompeti u jkun jista' jżomm il- preżenza tiegħu f'Malta.

U se nkunu qed nagħmlu ħilitna, kif dejjem sar fis-snin li għaddew, biex din il-kumpannija tkun tista' tirbaħ il- kompetizzjoni qalila li naturalment qed tiffaċċja, bħalma għamilna biex ġibna l-Lufthansa Technik, biex ġibna l-fabbriki tal-farmaċewtika għax hawn futur kbir.

Naturalment waqt li kien qed jiddiskuti dan kollu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma wkoll it-turiżmu.

Hu jgħid li t-turiżmu mhux sejjer tajjeb daqskemm jixtieq.

Il-verita' hi li ċ-ċifri jitkellmu waħedhom.

Jien qed inpoġġi wkoll tabella li turi li bħalissa għandna riżultat li huwa wieħed mill- aħjar, jekk mhux l-aħjar riżultat li kellna f'dawn l-aħħar sitt snin.

Jekk tistaqsini aħniex kuntenti ngħidlek li le.

Hemm bżonn li nagħmlu iżjed u nipprovaw nagħmlu iżjed.

Imma hawn aħna għandna riżultat pożittiv li ġej mhux b'kumbinazzjoni, imma ġej għax sibna l-miljuni tal-liri x'ninvestu fil- low cost airlines, x'ninvestu fil-prodott turistiku tagħna, biex ngħinu lill-industrija, biex ngħinu lill-hotels 5-Star biex jissaportu anke d- daqqa tas-surcharge.

Dawn il-miljuni aħna ħallasniehom biex inkunu nistgħu nġibu riżultat li qed inġibu llum fil-qasam tat-turiżmu.

Naħseb li dan huwa tajjeb għax rajna żieda sostanzjali fin-numru ta' turisti.

Minn Jannar sa Awissu kellna 825,000 turist li jitqabbel ma' 816,000 li kellna fl-2001.

Meta tara bejn dawn is-sitt snin, din kienet l- aħjar sena li kellna f'dawn l-aħħar snin.

Dan apparti ċ-ċifri li ħarġu l- bieraħ fuq il-cruise liners fejn kellna żieda oħra ta' 21% fin-numru ta' turisti li ġew f'pajjiżna bil-cruise liners, u li ma tgħoddhomx f'dawn in- numri.

Dan juri li l-politika tagħna qiegħed ikollha riżultati.

Li huwa inkoraġġanti iżjed minn hekk huwa li n-nefqa tat-turisti f'Malta qed tiżdied ukoll għax in-numri biss mhux biżżejjed.

Jekk in-nefqa tagħhom tonqos ma tkun avvanzajt xejn, anzi tkun għamilt piż fuq l-infrastruttura tal-pajjiż mingħajr ma ħadt xejn lura, mentri ċ-ċifri qed juruna li dan in- numru li qed naraw jiżdied fisser Lm14 miljun iżjed flus li daħlu fl- ekonomija Maltija u li aħna qed ingawdu minnhom bħala pajjiż.

Naturalment ma semma xejn dwar x'qed nipproponu li se nagħmlu f'dan il- qasam is-sena d-dieħla.

Ma semmiex l-Lm10.5 miljun li tajna lill-MTA, il- Lm5 miljun għal titjib fil-prodott turistiku.

Hu semma li qed jintilfu l- postijiet tax-xogħol u li qed jagħlqu l-lukandi.

Li ma semmiex huwa li fl- 1999, jiġifieri sena wara li waqa' mill-gvern hu, f'pajjiżna kellna 8 hotels 5-Star li kellhom 2,900 sodda filwaqt li llum, fl-2007, għandna 16- il hotel 5-Star b'7,400 sodda.

U jien ngħid grazzi lill-investituri Maltin li investew il-miljuni tal-liri biex ikollna suċċess f'dan il-qasam.

Mr Speaker, semma l-edukazzjoni u anke hawnhekk jien nibqa' nissorprendi ruħi.

Semma analisi fuq l-edukazzjoni fl-iktar qasam li l-poplu jirrikonoxxi li aħna mxejna 'l quddiem.

L-investimenti li għamilna biex nagħtu l-futur lil pajjiżna huwa investiment li kulħadd jirrikonoxxi bħala investiment li qed jagħtina r-riżultati.

Jien għandi ċ-ċifri f'idejja li jitkellmu waħedhom u se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

L-ewwelnett ejja nagħmlu ftit paraguni.

Irrid ngħid li meta niġu biex naraw ir-rata ta' l- illitteriżmu, dawk li ma jafux jiktbu u jaqraw, dawk li huma ta' 19-il sena u taħt id-19-il sena, jiġifieri l-prodott tas-sistema edukattiva ta' dawn l- aħħar tliet snin prattikament, l-analisi turi li huma 1.7%.

Ir-rata ta' l- illitteriżmu ġiet stabbilita bħala 1.7%.

Mentri dawk li għandhom bejn 40 u 49 ir-rata ta' l-illitteriżmu tagħhom hija ta' 6.8%.

Din il-ġenerazzjoni sfortunatament hija l-ġenerazzjoni tas-sistema edukattiva ta' żmien il- gvern Laburista.

Hija l-ġenerazzjoni li ħarġet mis-sistema edukattiva tas- soċjaliżmu, ta' meta kellna l-20 punt biex tidħol l-universita', il-parrinu biex tidħol l-universita', ta' meta kellna l-universita' li tagħlaq il- bibien għall-istudenti tagħna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jiena nispera li dawn m'humiex l-istess nies li nhar il-ġimgħa fuq "Xarabank" ibbuwjaw meta s-Segretarju Parlamentari Tonio Fenech qal li se nkunu qed nagħmlu l-ikbar investiment fil-qasam tat-teknoloġija fl-iskejjel tagħna għax se nbiddlu l-computers kollha ta' l-iskejjel.

Imbagħad ikun hemm udjenza laburista fil-programm "Xarabank" li tibbuwja, ma taqbilx li jkun hemm dan it-tip ta' investiment għall-qasam ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna.

Assolutament shame!

Shame!

Hawn għandna statistika kemm irridu li tagħmlilna kuraġġ.

Pero' dan ma jfissirx li għandna nikkuntentaw irwieħna, għad fadlilna x'nagħmlu hawn.

Pero' tagħmel kuraġġ meta tara li fl-1996 kien hemm reġistrazzjonijiet għal dak li jgħidulu s-SEC ta' 55% u fl-2007 din telgħet għal 84%.

Dawk li jgħaddu bil-grades mill-1 sa 5 ta' dawn li għandhom 16-il sena fl-2001 kienet 38% u fl-2007 huma kważi 45%.

Mill-eżami tal-junior lyceum, fl-1985 kienu jgħaddu kienu jgħaddu 32% u llum jgħaddu 61%, Mr Speaker.

Hemm ċifri oħrajn li mhux se noqgħod nidħol fihom li juru li pajjiżna qed jirkupra u qed jagħmel avvanzi kbar.

Li huwa interessanti hu li dawn iċ-ċifri qed juru li meta tqabbel lil pajjiżna maċ- ċifri ta' l-Unjoni Ewropea, tirrealizza li pajjiżna għandu l-iktar rata mgħaġġla li biha qed jirkupra mqabbel mal-pajjiżi l-oħrajn kollha, Mr Speaker.

U dak hu li jagħmlilna kuraġġ biex inħarsu 'l quddiem, Mr Speaker.

Infakkar - u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma semma xejn - illi aħna s-sena d- dieħla, l-2008, lill-MCAST tajnieha Lm1,200,000 iżjed minn din is-sena li qegħdin fiha.

Jiġifieri din is-sena li qegħdin fiha konna vvotajna lil MCAST Lm400,000, u għas-sena d-dieħla se nkunu qed nagħuha Lm1,200,000.

Lill-universita' se nkunu qed nagħtuha Lm1,035,000 iżjed.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni semma l-iskejjel ta' Pembroke u tal-Mosta.

Jiena ngħid li x- xogħlijiet f'dawn l-iskejjel mexjin, applikajna, għandna l-permessi, issa jekk il-Bambin irid jingħataw it-tenders ukoll u se jibda x-xogħol fuqhom.

Pero' mbagħad ma semmiex l-iskejjel l-oħrajn kollha li lestejna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'mument minnhom qara' lista li qal qata' nifsu.

Allaħares naqralu l-lista li se npoġġi fuq il-mejda wkoll, għax din fiha 11-il faċċata ta' proġetti li ma jispiċċaw qatt!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Fil-qasam ta' l-edukazzjoni ma semmiex il-junior lyceum mibni kważi mill- ġdid f'Pembroke, dak li nafuh bħala Sir Adrian Dingli, ex Sandhurst.

Ma semmiex il-Kulleġġ San Benedettu, ma semmiex il-kulleġġ il-ġdid ta' Ħal Qormi, dak li konna nafuh bħala Tal-Ħandaq.

Ma semmiex il-kulleġġ il-ġdid tal-Verdala, fil-Kottonera, li se jkollna l-pjaċir minn hawn u ftit ieħor li ninawguraw.

Ma semmiex ix-xogħlijiet li diġa' bdew fl-iskola l-ġdida ta' Għawdex.

Ma semmiex l-investiment enormi fl-universita' u fl-MCAST.

Ma semmiex li se nkunu qegħdin inħallsu l-istipendji anke għal min jistudja barra minn Malta għall-first degree, Mr Speaker.

La qed insemmi l-istipendji ħa naqra x'kien kiteb l-Onor.

Evarist Bartolo, li hu wieħed mit-team tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Fl-1997 kien qal hekk:

"University students have to understand that they are not the only ones who matter in society.

The government has plans to put the country's finance on strong foundations and was asking every sector to contribute towards this end".

Dan meta kienu marru kontra l-wegħda elettorali li kienu għamlu u missew l- istipendji ta' l-istudenti kollha, u minn stipendju dawruh għal self fuq l- istudent li jkollu jħallas lura meta hu jiggradwa, Mr Speaker.

L-istess, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nnifsu f'Ottubru 1997 qal hekk:

"Priorities in education had to be examined, he said, asking whether stipends, better education at university or better education for children with special needs was the best option."

X'kienet ir-risposta tagħna?

Kollha żammejniehom, Mr Speaker.

L-istipendi, l-edukazzjoni għat-tfal, l-edukazzjoni speċjali, kollha!

Għax l- edukazzjoni tirbaħ qabel il-biljuni ta' liri l-oħra li jrid jonfoq fuq inizjattivi li jagħmlu sens, Mr Speaker.

U ma semmiex lanqas fil-qasam ta' l-edukazzjoni il-pagi ta' l-għalliema tagħna, Mr Speaker.

Dan barra li jinsulentahom, għax meta jgħid li għandna falliment fl-edukazzjoni mhux lilna qed jinsulenta, imma lit-teachers.

Qed jinsulenta lill-professjonisti mhux lilna.

Lil dan li qed jinsulenta kontinwament b'dan it-tip ta' attakk ngħidlu li fl-1987 teacher kellu salarju ta' Lm3,000.

Illum għalliem għandu salarju massimu ta' Lm8,316 u fl-2010 se jkollu salarju massimu ta' Lm9,500 li minnu se jkollu income tax inqas x'iħallas milli kellu din is-sena.

Semma mbagħad il-kwestjoni tal-korruzzjoni, Mr Speaker.

U fuq il- korruzzjoni sab rapport minn x'imkien li jgħid li teżisti perception.

U anke hemm il-kelma għawwiġha, biddilha, qal li hi magħrufa mhux perception.

Ħallina minnek!

Qal li teżisti perception li fil-qasam tal-korruzzjoni Malta marret lura f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal-korruzzjoni.

Issa jiena l-ewwel wieħed li niddikjara li għandna nagħmlu ġlieda kontinwa bla rażan għal kull abbuż li jista' jsir, kif fil-fatt għamilna.

U kull meta sibna xi ħaġa arrestajna lin-nies, tellajniehom quddiem il-qorti aħna stess, bħalma hemm bħalissa għaddejjin proċeduri quddiem il-qorti fuq inizjattivi li ħadu ministri ta' dan il-gvern li tellgħu nies il-qorti biex il-qorti tiġġudika jekk kisrux il-liġi jew le!

Imma bħalma hu sab rapport, jiena għandi rapport ukoll.

Dan ir-rapport ħareġ minn "The Economist Intelligence Unit" li miegħu kien jikteb Alfred Sant, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Tiftakruha din?

Kien jikteb fiha Dr. Sant, pero' ħalli ma nfakkrux ukoll dak iż-żmien x'kienet il-kontroversja tal-kontribut.

Dan huwa rapport, tistgħu tarawh minn fuq l-internet, imsejjaħ "The Index of Democracy".

Fih hawn 167 pajjiż analizzati.

Fost il-mistoqsijiet li jistaqsu - hawn il-mistoqsijiet kollha hawnhekk - hemm ukoll il-mistoqsija dwar il-korruzzjoni.

Għandi l-pjaċir ngħid li minn 167 pajjiż skond dan ir- rapport Malta hija kkonsidrata fil-15-il post u tiġi qabel Spanja, il- Belġju, il-Ġappun, il-Greċja, l-Ingilterra u Franza.

Dan huwa ċertifikat li huma jsejħulu full democracies.

Imbagħad wara din il-lista huma jaqsmuhom kategoriji kategoriji u mbagħad hemm flawed democracies, jiġifieri demokraziji li għandhom l-affarijiet mhux kollox sejjer tajjeb.

Imbagħad hemm il-pajjiżi l-oħrajn li għandhom dawk li jgħidulhom il-hybrid regimes u tant affarijiet oħrajn.

Jiena se npoġġi dan ir-rapport fuq il- mejda tal-Kamra.

Dan huwa rapport li jpoġġi lil pajjiżna fil-15-il post minn 167 pajjiż.

U b'dan għandna biex niftaħru, mingħajr pero' ma nserrħu rasna li b'xi mod jew ieħor naljenaw rasna mill-konċentrazzjoni li jrid ikollna ħalli kull fejn hemm abbuż jew xamma ta' abbuż nieħdu azzjoni biex dak l-abbuż nkunu nistgħu nindirizzawh.

Naturalment fid-diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma semma xejn dwar l-ambjent.

Ma semma xejn dwar l-investiment record ta' Lm84 miljun li se nkunu qed ninvestu fl-ambjent biex Malta ssir dejjem isbaħ.

L-unika ħaġa li semma huma tliet golf courses, pero' qal li dan mhux se jagħmlu bl- ispekulazzjoni ta' art.

Issa jiena bir-rispett kollu tgħallimt ħafna f'dawn it-tliet snin.

Tgħallimt ħafna.

Kelli proġetti f'moħħi li għamilthom u niftaħar bihom, pero' kelli proġetti oħrajn li xtaqt nagħmilhom u m'għamilthomx, u tgħallimt lezzjonijiet.

Waħda mil-lezzjonijiet kienet preċiżament l-esperjenza li għaddejna minnha bil-golf course tax-Xagħra l- Ħamra, għax meta rajna r-rapport, finalment irriżulta li jekk ma jkunx hemm l-iżvilupp, l-ispekulazzjoni ta' vilel, dan il-proġett ma jagħmilx sens finanzjarju.

U l-ebda investitur privat ma kien se jinvesti jekk ma tagħtihx il-permess biex jagħmel dak l-iżvilupp.

Għalina kienet red line u għedna le.

Irid ikollna l-kuraġġ li ngħidu le.

Kellna dak il-kuraġġ, għedna le u allura waqgħet dik il-proposta

Issa hawnhekk hawn xi ħaġa interessantissima, Mr Speaker.

Għax jiena fittixt daqsxejn f'dan il-famuż ktieb li ppubblikaw huma li jismu "Bidu Ġdid", li qalulna li kkupjajna minnu.

Issa ħalli nfakkar daqsxejn.

Aħna ppubblikajna d-dokument ta' qabel il-budget ġimagħtejn qabel ma ppubblikaw il-ktieb tagħhom, jiġifieri jiena nixtieq inkun naf kif tista' tikkopja xi ħaġa li għadha lanqas biss teżisti.

Apparti minn dan, għandi lista sħiħa li ma tispiċċa qatt ta' affarijiet li m'humiex qegħdin f'dan il-ktieb.

Jiġifieri dan il-ktieb ta' bidu ġdid diġa' sar antikwat.

Dan intom stess għamiltuh antikwat.

Per eżempju, taf li din tal-golf courses m'hijiex qiegħda f'dan il-ktieb?

Imbagħad Dr Sant fid-diskors tiegħu qal li Gvern Laburista ġdid se jkun qiegħed iniedi fost oħrajn dawn il-proġetti; żewġ koros tal-golf f'Malta u wieħed f'Għawdex.

Imbgħad id-dokument jgħid preċiż bil-kontra.

Dan jgħid hekk:

"M'għandniex neqirdu iżjed ambjent naturali b'iżjed bini bl-iskuża ta' korsa ġdida tal-golf.".

(Interruzzjonijiet)

Ħa nerġa' naqra x'hemm miktub.

Qalilna li fil-qasam tal-manifattura se jimpjegaw 2,000 ruħ.

Qalilna li fil- manifattura u servizzi relatati mal-manifattura u t-teknoloġija se jinħolqu 4,000 impjieg ġdid.

Ma nafux kif għax ma qalulniex.

Qalilna li se jimmiraw biex l-ammont ta' turisti f'Malta jitla' għal 1,600,000.

Qalilna li se jwaqqfu b'sussidju servizz tal-helicopter lejn Għawdex.

Qalilna li l- ħlasijiet ta' l-overtime kollu ma jkunx suġġett għall-income tax.

Qalilna li se jerġgħu jġibu ċ-children allowance lura - ġennata oħra - għal dik li kienet fl-1995.

Qalilna li l-anzjani jieħdu ż-żieda ta' l-għoli tal-ħajja bħala parti mill-pensjoni tagħhom.

L-ebda waħda minn dawn il-proposti m'hi qiegħed fid-dokument tagħhom "Pjan għal Bidu Ġdid".

Mr Speaker, mela dan huwa pjan għal bidu ġdid li diġa' hu antikwat.

F'temp ta' tliet ġimgħat diġa' sar brodu!

Sur President, ma semmiex lanqas is-saħħa, l-iktar qasam importanti għall- familji tagħna.

Jiena nsemmih imma, Mr Speaker.

U nsemmih b'sodisfazzjon kbir għax illejla għandi l-pjaċir inħabbar li inizjalajna l-ftehim mat- tobba, ma' l-organizzazzjoni tat-tobba, ma' l-assoċjazzjoni medika.

Dan huwa ftehim li se jintroduċi kondizzjonijiet ġodda għat-tobba, liema kondizzjonijiet jippermettu li t-tobba jkunu jistgħu jaħdmu f'dan l-isptar il-ġdid, state of the art.

Huwa ftehim li se jirrikonoxxi dejjem iżjed l- importanza tal-professjoni tat-tobba f'pajjiżna.

U jiena rrid nirringrazzja lil dawk kollha li ħadmu għal dan il-ftehim.

Naturalment dan huwa ftehim inizjalat mal-union u li issa jrid jiġi aċċettat fil-laqgħa ġenerali tat- tobba stess.

Pero' jiena m'għandix dubju li t-tobba jirratifikawh.

Għandi pjaċir ngħid ukoll li għada filgħodu se jiġi ffirmat il-ftehim mal- union tan-nurses, l-MUMN.

Anke hawn irrid insellem lil dawk kollha fil- union tan-nurses li ħadmu biex inkunu nistgħu naslu għal dan il-ftehim li jirrikonoxxi l-professjoni tan-nurses, li jagħti kondizzjonijiet ġodda lin- nurses, li jgħin biex lin-nurses jinċentivahom ħalli jkunu jistgħu jaħdmu f'dan l-isptar il-ġdid li tant għandu potenzjal għall-benefiċċju tal-poplu tagħna.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq min hu marid, fuq min hu dgħajjef, fuq min ibati bil-kanċer, fuq min irid jiffaċċja dawn id-diffikultajiet u jrid jiddependi fuq il-professjoni ta' dawn in-nies tant importanti, it-tobba, in-nurses u dawk kollha li b'xi mod jew ieħor jaħdmu fil-qasam mediku ta' pajjiżna.

Sur President, se jiġi ffirmat ukoll ftehim ma' l-ispiżjara li jaħdmu mal-gvern u ma' dik li jgħidulha l-klassi xjentifika kif ukoll mal- paramediċi, liema ftehim jirrikonoxxi l-avvanzi li għamilna u li jipprepara t-triq biex inkomplu nagħmlu suċċessi kbar f'dawn l-oqsma.

Naturalment ma semma xejn minn dan kollu.

Jiena ngħid grazzi lil kulħadd.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dan il-qasam jarah biss bħala ballun politiku.

Jiena niskandalizza ruħi b'dak li qal dwar l-eżerċizzju li ħabbarna fil- budget, li għas-sena d-dieħla rridu fuq medda ta' numru ta' xhur nibdew proċess li jkun pilot project mal-breast screening.

Napprezza li m'hijiex faċli.

Jiena naf li hemm id-diffikultajiet loġistiċi, pero' jekk se nibqgħu naħarbu minn din is-sitwazzjoni u ma nindirizzawx id-diffikultajiet nibqgħu ma nagħmluhiex.

U allura jiena nieħu pjaċir ninnota li hemm reazzjoni pożittiva f'dan is-sens u hemm ukoll id-determinazzjoni biex inkunu nistgħu nagħmlu dan il-pass importanti.

F'din m'għandhiex tidħol il- politika partiġġjana.

Ma naqblux, kollha kemm aħna, li għandna nagħmluha?!

Ejjew nagħmluha mill-aħjar li nistgħu bl-għajnuna tal-professjonisti kollha.

Sur President, ma semma ukoll xejn fuq il-pharmacy of your choice u ma semma xejn fuq l-immigrazzjoni illegali.

Ma semma xejn li l-iktar mod effettiv kif nistgħu nindirizzaw l-immigrazzjoni illegali f'pajjiżna huwa li l-ewwelnett ikollna forzi ta' l-ordni li jkunu tajbin, li jkunu b'saħħithom u determinati u nirrikonoxxulhom il-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom.

U waħda mill-miżuri importanti li ħabbarna f'dan il-budget hija r- riforma fil-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l-armata tagħna li ilu ma jkollha riforma fil-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħha madwar 15-il sena.

Din ħabbarnieha b'rikonoxximent għas-sagrifiċċji u riskji kbar li jgħaddu minnhom dawn il-ħaddiema dedikati biex jagħtu servizz lil pajjiżna.

U hemm miżuri oħrajn anke għall-korp tal-pulizija li se jħabbar il-viċi prim ministru meta tasal id-diskussjoni fuq il-voti tal-ministeru tiegħu.

U hemm ukoll l-inizjattiva l-oħra li rridu nagħmlu ħilitna biex nindirizzaw il- qasam ta' l-immigrazzjoni irregolari, u ċioe' li rridu nagħmlu l-isforz biex nirripatrijaw lil dawk li m'għandhomx id-dritt għall-protezzjoni ta' status ta' refuġjati jew ta' status umanitarju.

Sur President, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma żewġ miżuri li qal li meta jkunu fil-gvern se jagħmilhom.

Waħda minnhom semmejtha diġa', u ċioe' dik li l-overtime ma jiġix intaxxat.

Jiena nfakkru li fi żmien gvernijiet laburisti ma kienx hemm overtime, kienu jagħtu time-in-lieu.

L-overtime beda jitħallas fi żmien gvernijiet nazzjonalisti.

Pero' jien irrid infakkru biex joqgħod attent għax miżura bħal din tista' tfisser abbuż kbir.

Aħna għamilna kalkolu intern u sibna li waħedha din il-miżura tiġi tiswa madwar Lm12 miljun.

Pero' jekk l-abbuż iwassal biex dak li jkun jixxiftja l-paga għal fuq basic wage u jiġi kollox overtime, f'dak il-każ it-telf għall- kaxxa ta' Malta jkun ta' Lm30 miljun.

Dan apparti r-rovina lill-ħaddiema nfushom, għax imbagħad jispiċċaw jieħdu pensjoni bbażata fuq paga bażika minflok fuq il-paga sħiħa li jkollhom, u allura hija veru l-agħar parir li tista' tagħti lill-ħaddiema.

Imbagħad ħarġu b'din tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma, li se jnaqqsuha bin-nofs.

Din hija miżura oħra li huma stess jafu li tiswa xi Lm20 miljun oħra fis-sena.

Naturalment hija miżura tipikament li tgħidlek aħli kemm trid, għax jien se nħallaslek nofs is-surcharge.

Nini, Nini!

Ma tarax!

Jien bħala gvern nippermetti li xi ħadd jaħli l-elettriku mbagħad jien inħallaslu nofsu!

Għandna nsibu sistemi flimkien biex ninċentivaw lin-nies biex ma jaħlux l-enerġija, u ngħinu fejn hemm bżonn.

Diġa' qed ngħinu lil 27,000 familja li bbenefikaw mis-sussidju li qed nagħtu, u qed ngħinu fabbriki, hotels u employers ta' eluf kbar ta' postijiet tax-xogħol.

Imma qal li jrid idaħħal din il-miżura.

X'jimputah, irid jarmi l-flus hekk.

Jivvinta soluzzjonijiet li jekk wieħed jaħseb ftit fuqhom jinduna li m'humiex l-aħjar.

Ngħinu lill-familji tagħna, mela le.

Imma taf kif ngħinuhom, billi npoġġulhom il-flus fi bwiethom.

Sur President, il-prezz taż-żejt hemm qiegħed u nies jafu li m'aħniex nidħku bihom.

Jafu li l-prezz taż-żejt tiela'.

Imma kif jista' l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jintrabat mil-lum li jħallas nofs is-surcharge jekk ma jafx il- prezz taż-żejt il-ġimgħa d-dieħla x'se jkun?!

Kif jista' jagħmel din l- istqarrija daqshekk irresponsabbli?!

Nassumu li l-prezz taż-żejt il-ġimgħa d-dieħla jitla' għal Lm120 kull barmil, kif jista' jagħmel stqarrija minn issa li hu jħallas nofs is-surcharge?!

Jekk ma tafx kif tista' tagħmel stqarrija irresponsabbli bħal din, ħlief jekk mhux biex tistad għall-voti?!

U mbagħad who dares wins qalilna.

Min jirriskja, min jidħak bin-nies jirbaħ.

Hekk le, ħija!

Dan mhux ċajt!

Ma tistax tiċċajta b'dawn l- affarijiet għax qed titkellem fuq futur tan-nies.

Issa erħilna minn dan kollu u ejjew immorru lura għal dak li effettivament aħna tajna u x'qegħdin nagħtu lill-poplu tagħna.

L-ewwelnett dan hu budget li huwa riżultat ta' dak li qalulna n-nies.

Bil-miżura taċ-children's allowance tajna benefiċċju li se jgawduh eluf kbar ta' tfal, eluf kbar ta' ġenituri, ta' familji, ta' nisa u ommijiet li kellmuna u qalulna li huma għandhom ir-responsabbilta' tat-trobbija tat-tfal.

Hemm eluf li se jirċievu d-doppju taċ-children's allowance li kienu jirċievu qabel.

Għarafna li l- familja b'aktar minn tarbija waħda għandha piż x'iġġorr iżjed minn familji oħrajn.

Allura f'dan il-każ dawk il-familji li għandhom it-tieni wild jew iżjed mit-tieni wild se jkollhom iċ-children's allowance ta' dawk it-tfal kollha rduppjati.

Hawn se jgawdu 14,500 familja li bejniethom għandhom 33,000 tifel u tifla.

Tejjibna ċ-children's allowance għal dawk li għandhom dħul anqas mill-paga minima nazzjonali.

Hemm 13,000 tifel u tifla li se jgawdu minn dawn il-benefiċċji.

Irduppjajna l-minimu taċ-children's allowance li konna nħallsu s'issa.

S'issa min kien jikkwalifika, kif jikkwalifika għal minimu ta' Lm52 children's allowance.

Dawk it-Lm52 irduppjajnieh għal Lm107.

Introduċejna ħlas ta' children's allowance minimu pagabbli għal kull tifel u tifla hu x'inhu d-dħul tal-familja b'rikonoxximent għat-trobbija tat-tfal mill-ġenituri, Mr Speaker.

Kien hemm 25,000 tifel u tifla li ma kienu jirċievu xejn u issa se jirċievu Lm107 kull wieħed, ekwivalenti ta' Lm2.5 miljun.

Sur President, tejjibna wkoll l-allowance għall-persuni b'diżabilita'.

Dawk it-tfal b'diżabilita' li qabel kienu jirċievu Lm5 fil-ġimgħa, issa se jkunu qed jirċievu Lm7 fil-ġimgħa hu x'inhu t-test tal-mezzi.

Hawn għandna stqarrija li jiena kburi li qed nagħmilha, li fejn tidħol id-diżabilita' l- pajjiż kollu jkun qed jgħin, hi min hi dik il-familja.

Għandi mbagħad studju li juri x'jiġri kieku kellna nagħmlu kif qed jgħidulna l- oppożizzjoni u nitfgħu kollox lura għal dak li kellna fl-1995.

Ma jsemmux li fl-1995, meta daħal il-means test, daħlet ukoll reviżjoni ta' l-income tax.

U hawn irrid ngħid li kull ministru tal-finanzi ta' kull gvern nazzjonalista għandu record li naqqas l-income tax.

George Bonello Du Puis, John Dalli u issa jien ukoll għandna record ta' ministri tal-finanzi ta' gvernijiet nazzjonalisti li naqqasna l-income tax.

L-income tax li ġibnieha 65% u llum qiegħda tieħu inqas milli qatt ħadet mill-bwiet tan-nies.

Imma dakinhar meta daħal il-means test għaċ-children's allowance żdiedet il- faxxa ta' nies li ma jħallsux it-taxxa.

Jien niftakar li dak iż-żmien tlift Lm400 f'children's allowances, pero' rbaħt Lm700 f'income tax.

Li n-nies insew ukoll, għax anke jien kważi insejtha wkoll, kien li meta daħal il- means test konna rdoppjajna ċ-children's allowance.

Din insejnieha.

Mhux biss raħħasna l-income tax, imma rdoppjajna ċ-children's allowance li kienet titħallas lill-familji.

Issa huma jgħidulna nitfgħu kollox għal li kienet fl-1995.

Kieku nagħmlu hekk, il-familji tagħna jispiċċaw jitilfu barka liri.

Familja li għandha Lm2,000 qligħ u llum għandha dritt għal children's allowance ta' Lm496, bis-sistema kif qed jipproponu l- oppożizzjoni tibda tirċievi Lm195, jiġifieri titlef Lm300 f'children's allowance.

Familja b'żewġt itfal u bi dħul ta' Lm4,000, illum, biċ- children's allowance kif qed nipproponu li ssir, se jirċievu Lm752, u kif qed jgħidulna l-oppożizzjoni tirċievi Lm348.

Jitilfu prattikament nofs is- somma.

Għandi l-eżempji kollha hawn u se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

Jiġifieri dan hu parir ħażin ieħor, Mr Speaker.

Allura mingħajr ma noqgħod nidħol f'wisq iktar dettalji, insemmi mbagħad il- miżura ta' l-income tax.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għażel li ma jsemmi xejn fuq il-miżura ta' l-income tax.

Din hi miżura li tħalli iktar flus fil- bwiet tan-nies tagħna, li tistimola l-ekonomija, li tinċentiva lin-nies jaħdmu għax il-miżura tfisser aħdem għax iktar ma taħdem inqas tħallas taxxa.

U jalla jasal iż-żmien fejn inkunu nistgħu anke ntejbu dan kollu.

Pajjiżna, qabel il-miżuri li ħadna s-sena li għaddiet u dawk li ħadna din is-sena kien id-disa' pajjiż f'dik li hi rata ta' taxxa minn 27 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

B'dawn il-miżuri nassigurak, Mr Speaker, li l-pajjiżna se jagħmel qabża 'l quddiem u se jimxi 'l quddiem bħala pajjiż fejn naqqas il- piż tat-taxxa fuq l-ekonomija tagħna.

U għax naqqas il-piż tat-taxxa allura n-nies ħadmu iżjed, in-nies ħaddmu lill-ekonomija iżjed, u allura d- dħul tal-gvern kiber f'dawn it-tliet snin li għaddew biċ-ċifri li aħna ppubblikajna u mhux kif jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jibda jgħid: Ara kemm daħħal iżjed il-gvern mit-taxxi.

Iva, naqqasna t-taxxa u daħħalna iżjed.

Hekk taħdem.

Għadek ma tgħallimthiex din?!

Hekk taħdem din.

Ilna għoxrin sena nippridkawha.

Hekk taħdem, iva.

Iktar ma tinċentiva lin-nies iktar ikollok dħul.

U hawn jiena se nagħti ftit eżempji ta' malajr.

Xi ħadd li jaqla' Lm7,000, koppja miżżewġa, se nħallulhom Lm140 iktar fil-but.

Xi ħadd li jaqla' Lm9,000 inħallulhom Lm332 iktar fil-but.

Xi ħadd li jaqla' Lm12,000 inħallulhom Lm582 iktar fil-but.

Dan huwa l-effett tal-miżuri li aħna ħadna li għandhom jistimolaw iktar attivita' ekonomika.

Issa xi ngħidu dwar l-anzjani?

Kelli ċ-ċans li niltaqa' ma' l-anzjani, u ltqajna u smajna x'qalulna.

Aħna smajna imma huma ma semgħux, Mr Speaker.

Aħna smajna u huma ma semgħux.

Aħna ltqajna ma' l-organizzazzjonijiet ta' l- anzjani f'laqgħat f'Kastilja u barra minn Kastilja, u qalulna li ż-żieda ta' l-għoli tal-ħajja għandna nagħtuhielhom sħiħa imma mhux kollha mal- pensjoni għax tistrombla kompletament is-sistema taż-żewġ terzi.

Dan il- parir tawhulna l-assoċjazzjonijiet tal-pensjonanti nfushom.

Issa jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni hawn u jħabbar, qisu qatt ma kien xejn, li jekk ikun hu prim ministru din idaħħalha mal-parti sħiħa tal-pensjoni.

Le, teknikament ma taħdimx hekk.

Ħu l-pariri mingħand min jifhem.

Dak hu parir ieħor teknikament ħażin, u jagħmel iktar ħsara milli ġid.

Lill-anzjani nagħtuhom l-għoli tal-ħajja sħiħa, il-parti li ħadu s'issa u dak it-terz l-ieħor li ma kenux qed jieħdu jeħduha flimkien mal-bonus.

X'tajniehom iżjed lill- anzjani?

Tajniehom id-dritt li jibqgħu jirċievu l-pensjoni sħiħa anke wara li jagħlqu l-eta' ta' 61 sena.

Taf xi tfisser din?

Qed ngħidulhom intom li tifilħu tagħtu iżjed lil pajjiż, komplu kunu ta' servizz għal pajjiżna.

Hekk tfisser din.

U m'aħniex se nintaxxawkom.

Komplu aħdmu għall-pajjiż, tirċievu l-pensjoni tagħkom u taħdmu għall-pajjiż.

U din hija l-iktar dikjarazzjoni kategorika li l-gvern seta' qatt jagħmel bħala fiduċja ta' investiment fir-riżorsi umani f'pajjiżna, meta jieħu miżura bħal din fil-konfront ta' l-anzjani.

L-istess miżura se jgawduha s-self-employed, dawk is-self-employed li sal-lum kien ikollhom jagħmlu ħafna kuttrumbajsi għax il-liċenzja jridu jdawruha għax huwa membru fuq il-bord tad-diretturi, u għax trid tieqaf taħdem biex tieħu l-pensjoni, u ma nafx kemm taħwid ieħor.

Din ukoll issa se tispiċċa għaliex is-self-employed ukoll ikunu jistgħu jibbenefikaw minn din il- miżura.

Jiġifieri l-istess miżura allura jgawdu minnha s-self-employed u s- sidien tal-ħwienet iż-żgħar.

L-għajnuna li qed nagħtu lil dawk l-anzjani li qegħdin residenti fid-djar privati fejn prattikament bit-tax credit li qegħdin nagħtu jfisser li qegħdin nikkumpensawhom ta' xahar wieħed minn tnax-il xahar li jħallsu talli huma qegħdin jgħixu fid-djar ta' l-anzjani privata.

Insemmi wkoll il- miżura li ħabbarna dwar il-wirt.

Meta armel jew armla jirtu lil xulxin is- sehem tagħhom tad-dar residenzjali, fejn sal-lum l-armel li jiret jew l- armla li tiret ikollha tħallas it-taxxa tal-boll causa mortis, jiġifieri b'riżultat tal-mewt tal-partner ta' l-individwu, ta' l-armel jew ta' l- armel, minn issa 'l quddiem fil-mument tal-mewt ma jkunx hemm dan il-ħlas.

Il-persuna biżżejjed tkun rat ma' wiċċha f'dak il-mument, dak ikun jonqosha!

Dan imbagħad jitħallas biss meta jiġi l-mument li d-dar residenzjali tiġi biex tinbiegħ.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Insemmi wkoll il-miżura importanti li għal min għandu pensjoni li aħna ngħidulha tas-servizz - issa tista' tkun tat-teżor tal-gvern, tista' tkun tas-servizz Ingliżi, tista' tkun ta' x'imkien ieħor - se nibdew bil-mod il- mod, skond kemm jiflaħ il-pajjiż innaqqru biċċa oħra minn din il-problema kbira li pajjiżna għandu quddiemu, u b'ġustizzja nimxu mal-pensjonanti pero' b'mod li l-pajjiż ikun jista' jiflaħ għaliha.

Aħna se nibdew mis-sena d-dieħla, l-ewwel Lm200 ta' pensjoni tas-servizz li qiegħda tiġi kkonsidrata għal kalkolu ta' żewġ terzi ma nikkalkulawhomx.

Imbagħad ħadna miżuri dwar iż-żgħażagħ li semmewlna meta ltqajna magħhom, rigward il-kwestjoni tal-proprjeta', u kif nistgħu ngħinuhom jissuperaw id- diffikulta' tal-prezz tal-proprjeta' u anke tat-tlugħ tar-rati ta' l- imgħaxijiet.

Anke hawnhekk l-oppożizzjoni fl-opinjoni tiegħi ma studjatx sew il-proposti li qiegħda tressaq għall-konsiderazzjoni tal-poplu Malti.

Aħna x'għamilna?

U l-voti li se nkunu qed nieħdu llelja huma biex napprovaw dawn l-affarijiet.

Illum, meta koppja tixtri proprjeta' li tiswa sa Lm50,000 għandek rata ta' boll li tmiss il-5%.

Aħna qed ngħidu li l-boll fuq l-ewwel Lm50,000 ta' dar li tinxtara għandha tinżel għal rata ta' 3.5%.

B'din il-miżura jiffrankaw Lm225.

It-tieni miżura li ħabbarna kienet li jekk ir-rata ta' l-imgħax li l-bank ċentrali jkun qed jistabilixxi - mhux li l-HSBC jew il-BOV, għax dawk jistgħu jistabbilixxu li jridu - taqbeż ir-rata ta' 3.75%, il-gvern jissussidja għal għaxar snin sa 1% fuq dik ir-rata.

Għaliex għamilniha hekk, Sur President?

U għaliex qed jagħmlu żball l-oppożizzjoni?

L- oppożizzjoni qed jgħidu kważi bħalna, imma r-rata mhux tal-Bank Ċentrali, imma tal-banek kummerċjali.

Tafu xi tfisser din?

Li jekk l-HSBC jew il- Bank of Valletta jew xi bank ieħor ifettillu jgħolli r-rata għal kemm irid hu, dan ħadd m'hu sidu!

Hawn xi ħadd jista' jikkontrollaha din?

Min hu sidu?

Jekk jiddeċiedi li r-rata jagħmilha 7% se tiffinanzja lil bank kummerċjali?

Imma dan x'sens jagħmel?

X'għaqal ekonomiku hu dan?

Bil- proposta tagħhom kważi qed jinċentivaw lill-banek biex jgħollu l-imgħax.

Mhux hekk l-affarijiet.

Għaliex din is-superfiċjalita' fil-proposti?

Hemm imbagħad il-proposta tagħna li aħna ngħidulha equity sharing li tfisser li l-housing authority tingħaqad miegħek, u għax int ma tiflaħx tixtri l-post kollu, il-housing authority tixtri biċċa miegħek hi.

Il- housing authority tidħol miegħek, public private partnership biex tixtrilek biċċa, sa terz, meta post ma jkunx jiswa iżjed minn Lm50,000.

Il-housing authority, jekk post ikun finished, toħroġ sa Lm14,000 miegħek.

Jekk post ikun shell form allura toħroġ sa Lm10,000.

Imbagħad għandek għaxar snin, u tul dawk l-għaxar snin, jekk tħossok komdu, tista' tixtri lura mingħand il- housing authority dak is-sehem bl-istess prezz li kien inxtara.

Jien hawnhekk għandi eżerċizzju, u aktar tard se npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra, li juri li min japprofitta ruħu minn din il-proposta, fuq post ta' Lm50,000 li fuqu jkun ħa loan u jkun qed iħallas lura instalments ta' Lm268, fuq medda ta' għaxar snin, koppja tkun iffrankat Lm12,700.

Għandi l-workings kollha bl-eżempji kollha maħdumin hawnhekk.

Jiġifieri l-varjeta' tista' tvarja minn li tiffranka Lm9,000 għal li tiffranka kważi Lm13,000.

Din hija proposta li aktar tard se npoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra wkoll.

Barra minn dan insemmi li naqqasna l-boll li jitħallas fuq il-proprjeta' li tiġi trasferita mill-ġenituri lit-tfal, minn 5% għal 3.5% u s-sena d-dieħla se nniedu programm ambizzjuż ta' bini ta' 333 appartament ġdid li se jiswew madwar Lm5.5 miljun.

Imbagħad naturalment hemm aspetti oħrajn li ma ssemmewx li huma l-aspett ta' l-ambjent, il-biedja u s-sajd, il-kultura u l-arti, Għawdex, li tant investejna fih f'dan il-budget fejn għandna 20 proġett partikolari.

Imma apparti dak l-20 proġett bi pjaċir ngħid li għada se nkun qiegħed Għawdex biex ninawgura ċentru ta' l-HSBC għal servizzi tal-bank li se jinfetaħ f'Għawdex u li huwa importanti għax qed iwassal messaġġ – issa hawnhekk ma rridx niġri – li Għawdex mhux biss huwa post fejn l-ekonomija tista' timxi 'l quddiem fil-qasam tat-turiżmu, imma huwa post ukoll fejn l-ekonomija tista' timxi 'l quddiem fil-qasam tas-servizzi finanzjarji għax jiena nemmen li Għawdex għandu potenzjal kbir.

Mr Speaker, qed jasal il-ħin biex nikkonkludi.

Naħseb irridu nikkonkludu dan id-dibattitu billi nħarsu 'l quddiem.

Ħadd ma jibqa' lura f'pajjiżna u rridu li f'pajjiżna wliedna jirnexxu lkoll.

Imxejna din il-mixja flimkien.

Aħna, flimkien mal-poplu tagħna, imxejnieha flimkien f'dan iż-żmien u rrid ngħid li issa qegħdin niġbdu l-frott flimkien bħala poplu.

Għaddejna minn mumenti diffiċli, imma għaddejna wkoll minn mumenti sbieħ li fihom ħassejna ruħna kburin b'dan il-pajjiż, b'dan il-poplu tagħna.

Illum pajjiżna jista' jiftaħar bl-akkwisti li qiegħed jagħmel.

Għandna l-finanzi tagħna li qegħdin finanzi fis-sod.

Stajna nieħdu l-inizjattivi li ħadna, issa rridu nibqgħu nħarsu 'il quddiem u fl-opinjoni tiegħi għandna tliet sfidi importanti.

L-ewwelnett għandna l-isfida li nħarsu 'l quddiem biżżejjed biex nisfruttaw is-sħubija li għandna fl-Unjoni Ewropea, u l-pakkett finanzjarju ta' €855 miljun fuq medda ta' seba' snin.

Aħna ħriġna fil-ġranet li għaddew il-viżjoni tagħna għall-2015.

Hija viżjoni li toffri l-postijiet tax-xogħol għall-ħaddiema kollha Maltin u Għawdxin f'dawn is-seba' snin li ġejjin, kemm dawk li jirnexxu fl-iskola kif ukoll dawk li ma jirnexxux, kemm dawk li joħorġu kwalifikati ħafna kif ukoll dawk li ma joħorġux kwalifikati.

Il-ħolqien ta' aktar postijiet tax-xogħol, u xogħol aħjar.

It-tieni sfida hija li nkomplu ninvestu fir-riżorsi umani tagħna, f'uliedna, fil-ħaddiema tagħna, fit-tagħlim tagħna, fl-esperjenza tagħna u allura l-edukazzjoni, l-Universita', l-iskola, il-primarja, il- kindergarten, il-junior college, l-MCAST.

Dawn għandhom ikunu ċentrali f'pajjiżna.

Kull meta niġu quddiem deċiżjonijiet diffiċli irrid ngħidu: Il- pajjiż jimxi 'il quddiem, jeżistu l-flus, imma fejn se nonfqu dawk il-flus?

Fl-affarijiet li jtiru jew fl-affarijiet li tinvesti?

Aħna żejt m'għandniex, imma għandna ħaġa aqwa miż-żejt.

Għandna l-kapaċita' tagħna, għandna r-riżorsa umana.

Iż-żejt huwa bir li jispiċċa, il-moħħ tal-bniedem huwa investiment li mhux jispiċċa, imma jikber.

Investi fih, ippompja ġo fih u tarah jikber.

U allura t-tieni sfida hi kemm se nibqgħu bħala pajjiż ninvestu fil-qasam ta' l-edukazzjoni biex nieħdu l-aħjar għall-pajjiżna.

It-tielet sfida hija kif nistgħu fis-snin li ġejjin nibqgħu niggarantixxu l- istandard għoli ta' l-għajxien li jixraqlu dan il-poplu.

Kif nistgħu ntejbu l-kwalita' tal-ħajja tal-familji tagħna, tan-nisa tad-dar tagħna, tal-ġenituri tagħna, ta' l-anzjani, tat-tfal, ta' min hu b'saħħtu u ta' min m'huwiex b'saħħtu?

U naħseb dawn huma l-isfidi li aħna rridu nħarsu 'l quddiem biex nirbħuhom.

Aħna persważi li dan nistgħu nagħmluh.

B'dan il- budget urejna li għandna jdejna fuq il-polz ta' dan il-poplu.

Smajna dak li qalulna, ħabbarna l-miżuri li fassalniehom fuq dak li qalulna u fassalniehom fuq dak li jista' l-pajjiż.

Minn hawn u ftit ieħor aħna se nkunu qegħdin induru fuq il-poplu tagħna biex għal darb'oħra jagħżel hu.

Aħna nduru fuqu u ngħidulu: Ħames snin ilu fdajt dan il-pajjiż f'idejna, illum qed inrodduhulkom lura.

Tajtuhulna meta ma kienx fl-Unjoni Ewropea, u qed nagħtuhulkom lura fl-Unjoni Ewropea.

Tajtuhulna meta ma kellux flus mill-Unjoni Ewropea.

Qed nagħtuhulkom lura bi €855 miljun.

Tajtuhulna meta ma kienx hawn Smartcity, ma kienx hawn Lufthansa, ma kienx hawn il- fabbriki tal-farmaċewtika, ma kienx hawn l-eluf ta' postijiet tax-xogħol illi nħolqu.

Se nagħtuhulkom lura b'dawn il-postijiet tax-xogħol.

Allura mbagħad jiġġudika l-poplu.

Dalwaqt inrodduh lura dan il-pajjiż isbaħ milli kienu tawhulna f'idejna u nrodduh lura b'finanzi fis-sod, inrodduh lura b'futur sabiħ, inrodduh lura b'ġejjieni li jixraq lil dan il-poplu.

Bis-saħħa ta' dan il-budget se nkunu qed inroddulkom pajjiż aktar b'saħħtu.

U għalhekk nistieden lil din il- Kamra biex kollha kemm hi tivvota favur dan il-budget.

Grazzi.

Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar savings on loan repayment on equity sharing scheme ma' l- Awtorita' tad-Djar;

Analisi tar-rati taċ-children's allowance fl-1995 u l-2008;

Kopja ta' rapport "The Economist Intelligence Unit's index of democracy" għas-sena 2007;

Statistika dwar l-edukazzjoni matul is-snin;

Tagħrif dwar ir-rata ta' illitteriżmu bejn l-1967 u l-2008; Tagħrif dwar ir-rata ta' studenti li għaddew mill-eżami tal-Junior Lyceum bejn l-1982 u l-2007;

Tagħrif dwar l-għadd ta' turisti bejn Jannar u Awissu fis-snin bejn l- 2001 u l-2007;

Tagħrif dwar ir-rata tal-qgħad bejn l-1997 u Ġunju 2007;

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni qiegħda bejn l-1996 u Awissu 2007;

Tabella li turi r-rata medja tal-qagħad bejn l-1997 u l-2007;

Tabella li turi l-medja fis-sena ta' ħolqien ta' impjiegi bejn l-1997 u l-2007;

Tabella li turi ż-żieda medja fis-sena fl-impjiegi kull leġislatura bejn l-1997 u l-2007;

Dokument dwar il-value added growth;

Riżultat ta' sondaġġ dwar il-miżuri mħabbra fil-budget għas-sena 2008;

Kopja ta' żewġ paġni mit-traskrizzjoni tad-diskors tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni fil-Parlament nhar it-Tnejn 22 ta' Ottubru 2007.

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Prim Ministru tad-diskors tiegħu.

Nirringrazzja wkoll lill-crew tal-PBS u nitlobhom jirtiraw.

Il-crew tal-PBS irtira mill-Kamra

MR SPEAKER: Issa se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi il-mozzjoni kif imressqa mill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi fis-seduta tal-15 ta' Ottubru, 2007 biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- Konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-mozzjoni ta' proċedura Nru. 307 ta' l-10 ta' Otturbu, 2007 id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Fit-8.31 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' inpoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-Konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2008.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 34

L-Onor

|Abela Anthony |Frendo Michael| |Agius David |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason|Gonzi Lawrence| |Borg Tonio |Gonzi Michael | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici| | |Antoine | |Cristina |Mifsud Bonnici| |Dolores |Carmelo | |D'Amato Helen |Mugliett | | |Jesmond | |Dalli John |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino | | |George | |Debono Giovanna|Pullicino | | |Orlando | | |Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin| |Falzon Joseph |Zammit Ninu | |Fenech Antonio |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 28

L-Onor

|Abela Carmelo |Farrugia | | |Angelo | |Abela Joseph |Farrugia | | |Michael | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist|Galdes | | |Roderick | |Brincat Joseph |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar |Mangion | |Charles |Charles | |Buontempo |Mizzi Joe | |Stefan | | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Coleiro Preca |Sammut Joseph | |Marie Louise | | |Cuschieri |Sant Alfred | |Joseph | | |Dalli Helena |Vassallo | | |Adrian | |Debono Grech |Vella George | |Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis 25 ta' Ottubru, 2007 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2008

L-Ewwel Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Ġustizzja u l-Intern

Infakkar lill-Kamra li skond il-mozzjoni ta' proċedura ta' l-10 ta' Ottubru 2007, il-ħin tad-diskussjoni fuq il-voti ta' dan il-ministeru m'għandux jieħu aktar minn erbgħa sigħat bil-ħin tal-mistoqsijiet ma jittieħidx.

Il- mistoqsijiet jidhru xorta fuq l-aġenda u kollha jingħataw tweġiba bil- miktub.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis 25 ta' Ottubru, 2007 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fit-8.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MRA - ENERGY FROM WASTE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-policy tal-Malta Resources Authority dwar energy from waste?

Jista' jpoġġi kopja ta' din il-policy fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u ser tingħata f'xi seduta oħra.

BAJJA TAX-XEMXIJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-proġett ta' tisbiħ fil- bajja tax-Xemxija tlestix?

Jekk fl-affermattiv x'kienet l-ispiża totali fuqu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi l-proġett ta' tisbiħ fil-Bajja tax- Xemxija tlesta.

L-ispiża totali fuq dan il-proġett kienet tammonta għal Lm145,432.

PRODUZZJONI TA' L-GĦENEB - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Skond l-iSpecial Market Policy Programme for Maltese Agriculture (SMPPMA), jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-valur f'ċifra ta' flus allokati għas-sussidji tal-produzzjoni stabbilita ta' l-għeneb għall- industrija matul din is-sena?

Jista' jgħid kemm fil-fatt tħallas lill- bdiewa minn dan is-sussidju allokat abbażi tal-produzzjoni dikjarata mill- bdiewa?

Jista' jgħid x'sar mill-flus allokati iżda ma tħallsux lill-bdiewa minħabba li ma laħqux il-produzzjoni massima u kemm fil-fatt kien f'ċifra ta' flus dan l-ammont li ma tħallasx lill-bdiewa in kwestjoni?

Jista' jipprovdi l-istess tagħrif għas-snin 2004, 2005 u 2006 separatament?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni għadha qed tinġabar; tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PRODUZZJONI TAL-LAĦAM - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Skond l-iSpecial Market Policy Programme for Maltese Agriculture (SMPPMA), jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-valur f'ċifra ta' flus allokati għas-sussidji tal-produzzjoni stabbilita tal-laħam frisk matul din is-sena?

Jista' jgħid kemm fil-fatt tħallas lill-bdiewa minn dan is- sussidju allokat abbażi tal-produzzjoni dikjarata mill-bdiewa?

Jista' jgħid x'sar mill-flus allokati iżda ma tħallsux lill-bdiewa minħabba li ma laħqux il-produzzjoni massima u kemm fil-fatt kien f'ċifra ta' flus dan l- ammont li ma tħallasx lill-bdiewa in kwestjoni?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li ma jingħatawx sussidji fuq laħam frisk ħlief kif indikat diġà fit-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari ripetittivi li għamel l-Onor.

Interpellant.

PRODUZZJONI TAL-MUSHROOMS - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Skond l-iSpecial Market Policy Programme for Maltese Agriculture (SMPPMA), jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-valur f'ċifra ta' flus allokati għas-sussidji tal-produzzjoni stabbilita tal-mushrooms matul din is-sena?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab infurmat li s-sussidju mħallas fuq produzzjoni dikjarata ta' mushrooms kien hekk:

2004 tħallsu Lm 3,859.04;

2005 tħallsu Lm 1,085.18; u

2006 tħallsu Lm 750.11.

L-allokazzjoni ta' dawn il-fondi ma ssirx fuq termini speċifiċi kif qiegħed jassumi l-Onor.

Interpellant.

INDUSTRIJA TA' L-IPPROĊESSAR - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Skond l-iSpecial Market Policy Programme for Maltese Agriculture (SMPPMA), jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-valur f'ċifra ta' flus allokati għas-sussidji tal-produzzjoni stabbilita għall-produzzjoni fl- industrija ta' l-ipproċessar matul din is-sena?

Jista' jgħid kemm fil-fatt tħallas lill-bdiewa minn dan is-sussidju allokat abbażi tal-produzzjoni dikjarata mill-bdiewa?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispjega għal liema "industrija ta' pproċessar" qiegħed jirreferi.

TAXXI, TARIFFI U MIŻATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, it-tariffi jew il-miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti (kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu) minnu, mid- dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu bejn Jannar u Settembru 2007?

Jista' jindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru wara li għolew?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: F'dan il-perjodu il-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin neħħa d-Drittijiet li kienu jitħallsu fuq awtentikazzjoni ta' ċertifikati u, jew dokumenti ta' adozzjoni ta' tfal minn pajjiżi barranin kif awtorizzati mill-Awtorita' Ċentrali appuntati bl-Ordni Dwar Tifsira ta' Adozzjoni Barranija.

Dawn id-Drittijiet kienu jammontaw għal Lm 5 kull apostile.

Din il-miżura daħlet fis-seħħ b'effett mis-17 t'Awissu 2007 permezz ta' Avviż Legali 233 ta' l-2007.

TAXXI, TARIFFI U MIŻATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, it-tariffi jew il-miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti (kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu) minnu, mid- dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu bejn Jannar u Settembru 2007?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li t-tibdil fit-taxxi, tariffi u miżati mill-entitajiet li tagħhom huma responsabli minnhom il- Ministeru għat-Turiżmu u Kultura huma hekk kif ġej:

Tnaqies ta Lm 0.50 mill biljetti tad-dħul tal-Karnival tas-Sibt filgħaxija u l-Ħadd.

Tneħħiet il-kontribuzzjoni ta' Lm25.00 dovuta lill-Awtorita Maltija għat- Turiżmu mill-familji li jospitaw studenti jew turisti.

B'din il-mizura bbenefikaw 1405 familja.

Tnaqqsu b'25 fil-mija l-liċenzji maħruġa mill-Awtorita Maltija għat-Turiżmu għal l-operaturi turistiċi f'Għawdex kollha.

B'din il-miżura bbenefikaw 1196 il-operatur.

TAXXI, TARIFFI U MIŻATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, it-tariffi jew il-miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti (kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu) minnu, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu bejn Jannar u Settembru 2007?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għada qed tinġabar u r-risposta tingħata f'seduta oħra.

TAXXI, TARIFFI U MIŻATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, it-tariffi jew il-miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti (kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu) minnu, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu bejn Jannar u Settembru 2007?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li bejn Jannar u Settembru 2007 fil- Ministeru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura, fid-dekasteru u l-enti li jaqgħu taħtu ma ddaħħlu jew ġew riveduti l-ebda taxxi, tariffi jew miżati.

TAXXI, TARIFFI U MIŻATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, it-tariffi jew il-miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti (kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu) minnu, mid-dipartimenti jew mill-awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu bejn Jannar u Settembru 2007?

Jista' jindika wkoll kemm kienu qabel ma għolew u kemm saru wara li għolew?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat- tqegħid ta' karti.

Kif tindika t-tabella, it-tariffi kienu ġeneralment imniżżla l-isfel.

TAXXI, TARIFFI U MIŻATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu t-taxxi, it-tariffi jew il-miżati li ddaħħlu jew ġew riveduti (kemm jekk għolew kif ukoll jekk raħsu) minnu, mid-dipartimenti jew mill- awtoritajiet, istituzzjonijiet u aġenziji li jaqgħu taħtu bejn Jannar u Settembru 2007?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta waqt il-ħin tat-tqegħid ta' karti.