MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 510 It-Tnejn, 26 ta' Marzu, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 510

It-Tnejn, 26 ta' Marzu, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 510

It-Tnejn, 26 ta' Marzu, 2007

WERREJ

MINUTI 410

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 410

TQEGĦID TA' KARTI 415

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU.

2) (It-Tieni Qari)

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) (NO.

2) BILL (Secomd Reading) 416

AĠĠORNAMENT 435

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 439

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 509 li saret fil-21 ta' Marzu, 2007 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

LUKANDI - KONTIJIET TAD-DAWL PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Fil-preżent kemm hija ċ-ċifra ta' flus globali tal-kontijiet pendenti għall-konsum tad-dawl u l-ilma tal- lukandi privati dovuta lill-Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Il-kontijiet pendenti dovuti lill-Enemalta mil-lukandi privati jammontaw għal Lm2,523,900, liema somma tinkludi l-kontijiet kollha kurrenti u konsegwentement is-somma m'hijiex indikazzjoni ta' kontijiet arretrati.

STABBILIMENTI KUMMERĊJALI - KONTIJIET TAD-DAWL PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Fil-preżent kemm hija ċ-ċifra ta' flus globali tal-kontijiet pendenti għall-konsum tad-dawl u l-ilma tar- restaurants, bars u stabbilimenti kummerċjali ta' l-ikel u x-xorb dovuta lill-Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 23822.

KUMPANNIJI PRIVATI - KONTIJIET TAD-DAWL PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Fil-preżent kemm hija ċ-ċifra ta' flus globali tal-kontijiet pendenti għall-konsum tad-dawl u l-ilma ta' kumpanniji privati dovuta lill-Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

SPTARIJIET - KONSUM TAD-DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`: Kemm kien il-konsum tad-dawl u l-ilma matul l-2006 f'kull sptar separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita`): Il- konsum tad-dawl u l-ilma għas-sena 2006 f'kull sptar kien kif ġej: Monte Carmeli – Lm213,985; St. Vincent de Paule – Lm644,257; Sir Paul Boffa – Lm35,070; San Luqa – Lm629,642; Zammit Clapp – Lm27,482.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kien hemm żviluppi dwar iċ-ċaqliq ta' l-isptar Sir Paul Boffa kif ukoll ta' sptarijiet oħra, inkluż Zammit Clapp, li kellhom jiġu integrati fl-Isptar Mater Dei?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- pjanijiet li jien kont ħabbart f'din il-Kamra dwar dawn l-isptarijiet ngħidlu li dawn għadhom l-istess.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-isptar Zammit Clapp se jkun parti mill- Isptar Mater Dei?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-isptar Zammit Clapp qatt ma kellu jkun parti mill- isptar Mater Dei.

Aħna konna għedna li peress li dan l-isptar huwa limitat fin-numru ta' sodod, u jipprovdi riabilitazzjoni għal madwar 60 persuna biss, mhux qiegħed ilaħħaq biżżejjed mad-domanda ta' riabilitazzjoni li qiegħda ssir preżentement.

Fil-fatt ġie kkalkolat li għall-bżonnijiet preżenti u fil-futur immedjat se jkollna bżonn madwar 300 sodda ta' riabilitazzjoni.

Dan ifisser li mill-pazjenti ta' l-isptar San Luqa li jkollhom bżonn riabilitazzjoni, wieħed biss minn kull tlieta qed jingħata l- opportunita` li jiġi rikoverat ġewwa l-isptar Zammit Clapp.

Fl-isptar San Luqa hemm ukoll il-problema li ħafna mill-pazjenti li jkollhom bżonn ta' riabilitazzjoni qegħdin jintbagħtu f'postijiet differenti.

Għaldaqstant il-gvern, b'responsabilita` ddeċieda li biex inkunu aktar effiċjenti u nagħmlu l-aħjar użu mir-riżorsi tagħna, inpoġġi s- servizzi tar-riabilitazzjoni kollha taħt saqaf wieħed.

Tant hu hekk illi l- gvern iddeċieda li biswit l-isptar St Vincent de Paule jinbena sptar ta' riabilitazzjoni fejn is-servizzi kollha mifruxin ma' Malta, ikunu taħt saqaf wieħed.

Barra minn hekk, iċ-ċentru l-ġdid se jipprovdi wkoll riabilitazzjoni għal dawk li għandhom taħt is-60 sena li sal-lum ma setgħux jiddaħħlu ġewwa l- isptar Zammit Clapp.

Ovvjament l-għażla ta' fejn għandna nagħmlu dan l- isptar kienet kważi waħda awtomatika fis-sens li l-aktar li jkollhom bżonn ta' riabilitazzjoni huma l-anzjani u allura jagħmel sens li jkun viċin ħafna tar-residenza St Vincent de Paule.

Jiġifieri l-ħsieb hu li fuq medda ta' erba' snin nibnu dan l-isptar il-ġdid li jkun jakkomoda 280 sodda għar- riabilitazzjoni bis-servizzi kollha possibbli.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'miżuri qed jittieħdu biex dan l-isptar verament jinbena fi żmien erba' snin u mhux jiġri bħalma ġara fil-każ ta' l-isptar Mater Dei, li sal-lum għadu ma nfetaħx?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Parti mir-raġuni għalfejn l-isptar Mater Dei dam jinbena daqshekk kien il-fatt li llum spiċċajna bi sptar li ma kellu x'jaqsam xejn mal-pjanijiet oriġinali.

Naħseb li l-kollega tiegħi jaf li fil-bidu dan l-isptar kellu jkun ta' nofs id-daqs li jinsab fih illum u kellu jservi biss għal numru ta' servizzi speċjalizzati.

Dak il-proġett tbiddel għal darbtejn, jekk mhux tliet darbiet, biex illum spiċċajna bi sptar ġenerali li jesa' 825 sodda.

Naħseb li m'hu fl-interess ta' ħadd li jtawwal f'dawn il-proġetti, pero` kif jaf il-kollega tiegħi, kien hemm ċerti ċirkostanzi għalfejn ġara dan, fosthom is-sentejn li għamel fil-gvern il-partit Laburista, meta ma sar assolutament xejn f'dan is-site f'Tal- Qroqq.

Kif għedt fil-bidu, naħseb li m'hu fl-interess ta' ħadd li dawn il- proġetti jitwalu.

Dawn huma proġetti li jibbenefika minnhom il-poplu Malti kollu u allura huwa importanti li jkun hemm l-impenn taż-żewġ naħat tal- Kamra biex il-poplu Malti jużufruwixxi minn dawn il-proġetti kemm jista' jkun malajr.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li ma kien hemm l-ebda terms of reference dwar meta se jibda u meta se jitlesta dan l-isptar il-ġdid, saru l- konsultazzjonijiet meħtieġa mat-tobba, paramediċi u nies oħra biex jiġu salvagwardjati ċerti interessi marbuta mas-servizzi li jingħataw l- anzjani matul il-proċess ta' riabilitazzjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-pjanijiet strutturali huma lesti u ġew diskussi ma' kulmin huwa konċernat pero` ovvjament deċiżjonijiet bħal dawn jittieħdu mill-gvern tal-ġurnata.

Fil-fatt il-konsultazzjonijiet saru ma' kulmin għandu jwassal is-servizz, ma' kulmin qed jagħti s-servizz ġewwa l-isptar Zammit Clapp u ma' kulmin irid iħaddem dan l-isptar il-ġdid.

Hawnhekk nixtieq nirrimarka xi ħaġa.

Ħafna jippretendu li jekk fl- isptarijiet tagħna hemm madwar 4,700 ħaddiem, il-konsultazzjonijiet isiru magħhom kollha.

Din hija xi ħaġa impossibbli.

Naturalment il- konsultazzjonijiet isiru mad-diretturi, mal-kapijiet tad-dipartiment u ma' dawk li jirrappreżentaw il-ħaddiema.

F'dan il-każ dawn id-diskussjonijiet saru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għandi nifhem li hemm biżżejjed staff għal dan l- isptar il-ġdid ta' riabilitazzjoni għall-anzjani?

Jekk le, qed jiġu mħarrġa oħrajn ġodda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-nies li jipprovdu s-servizz m'humiex qegħdin jiġu mħarrġa speċifikament għax se niftħu sptar ġdid ta' riabilitazzjoni.

Aħna qegħdin nagħmlu sforz, li konna bdejnih fl-1987, meta ġie mwaqqaf l-istitut tal-kura għall-professjonijiet paramediċi, u minn dak iż-żmien 'l hawn in- numru ta' nurses ġewwa pajjiżna rdoppja.

Jekk wieħed jistaqsini jekk hawnx biżżejjed, ngħidlu li fl-ebda ħin m'hawn biżżejjed u m'hu se jkun hawn iżżejjed.

Ir-raġuni prinċipali hi li s-servizzi dejjem jibqgħu jespandu u l-mediċina qiegħda tikber minn ġurnata għal oħra.

Pero` dan ma jfissirx li ma tagħmel xejn qabel ma jkollok l-istaff kollu in place.

Qegħdin isiru l- isforzi kollha biex inħajru aktar żgħażagħ jieħdu din il-professjoni, li wieħed għandu jidħol għaliha u jqisha bħala vokazzjoni.

Ma nistgħux ma niftakrux ukoll li llum f'pajjiżna ż-żgħażagħ tagħna għandhom opportunitajiet miftuħa quddiemhom.

Għadna kemm ħabbarna l- kuntratt ta' l-iSmartCity u dan il-fatt jista' jkun li se jxekkel xi ftit minħabba li se jattira nies li setgħu jiġu mpjegati mad-dipartiment tas- saħħa.

Pero` aħna se nkomplu bl-impenn tagħna biex inħajru kemm jista' jkun żgħażagħ f'dawn il-professjonijiet.

Barra minn hekk irrid ngħid ukoll li f'dak li għandu x'jaqsam ma' human resources, il-problema ma teżistix biss lokalment.

Kull pajjiż, speċjalment il-pajjiżi l-iktar żviluppati, għandhom din l-isfida quddiemhom u sal-lum għadu ma nstabx mod jew soluzzjoni waħda aħħarija għal kull pajjiż biex nibdew nilħqu l- għanijiet tagħna.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Quddiem din l-isfida ġie kkalkolat kemm hu l-ammont ta' staff li għandu bżonn jiġi mħarreġ biex inkunu nistgħu nsostnu l- programm ta' servizz ta' riabilitazzjoni f'dan l-isptar il-ġdid jew dan għad irid jiġi analizzat meta jibda l-proġett?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kif diġa` għedt, dan l-isptar se jkun fih 280 sodda, imma naturalment dawn il-pazjenti mhux kollha jkunu jirrikjedu l-istess ammont ta' professjonisti.

Naturalment trid tingħata riabilitazzjoni għal ċertu mard, bħal ksur, fejn aktar milli nurses se jkollok aktar il-ħtieġa ta' occupational therapists u physiotherapists.

L-indikazzjonijiet juru li għandna biżżejjed staff - li jagħtu support services aktar milli infermiera - biex inkunu nistgħu mmexxu dan l-isptar.

SKEJJEL – SPIŻA FUQ KONSUM TA' DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm kienet in-nefqa ta' dawl u ilma fl-iskejjel tal- gvern f'Malta u Għawdex separatament matul l-2006?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): In-nefqa globali matul l-2006 għad-dawl u l-ilma fl-iskejjel tal-gvern f'Malta kienet ta' Lm369,818.16.

Informat ukoll li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma ta' l-iskejjel f'Għawdex jitħallsu mill-vot tal-ministeru għal Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-gvern għamel pjanijiet dwar kif jista' jagħmel użu mill-enerġija sostenibbli, solari jew ta' xorta oħra, fl-iskejjel tal-gvern imxerrda ma' Malta u Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-aktar possibbiltajiet fattibbli - ovvjament mhux gwidati mill-ministeru ta' l-edukazzjoni - huma fi skejjel li għandhom ċertu metraġġ ta' saqaf u allura fejn jista' jiġi stallat il-PVC.

Pero` l- PVC għadu teknoloġija pjuttost expensive u għaldaqstant qegħdin isiru diversi studji ggwidati mill-MRA biex jagħmlu cost-benefit analysis fuq bażi finanzjarja.

Kif irrepetejt diversi drabi f'din il-Kamra, filwaqt li l-enerġija alternattiva hija ċertament għodda li rridu nużaw fil-futur u anke b'mod immedjat, irridu nirrealizzaw ukoll li l-enerġija alternattiva, almenu fil- livell ta' tariffi li għandna f'pajjiżna, inkluż is-surcharge u l-livell ta' prezzijiet biex tinvesti f'din it-teknoloġija, mhux neċessarjament l- ekwazzjoni, tiġi favorevoli mil-lat finanzjarju.

Ċertament hija favorevoli mil-lat ta' tnaqqis fl-emissjonijiet tal-gass, billi nilħqu l-kriterji li Malta, bħal pajjiżi oħra, trid tosserva, pero` mhux neċessarjament il- benefiċċji jittraduċu ruħhom ukoll f'benefiċċji diretti finanzjarji, anzi l- probabbilta` ħafna drabi hi li trid tissussidja fuq livell iktar għoli milli tissussidja llum.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li r-risposta tal-ministru tindika li l-gvern għamel xi kalkoli jew xi analisi f'dan ir-rigward, jista' jgħidilna kemm hija n-nefqa biex naqilbu l-iskejjel tagħna għal sistema solari jew xi ġeneru ta' elettriku ieħor minflok dak li għandna llum?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien m'għedtx li saru kalkoli fuq l-iskejjel.

Għedt li qegħdin isiru studji fuq diversi livelli, mhux neċessarjament marbuta ma' l- iskejjel, anzi għedt ċar u tond li biex prinċiparjament tuża l-PVC trid ammont kbir ta' spazju fejn dan jiġi stallat.

Fil-fatt hemm proġetti aktar interessanti li lanqas jikkonċernaw l-areas tal-gvern għax m'humiex kbar biżżejjed imma jikkonċernaw areas privati, fejn qegħdin naħdmu flimkien mas- settur privat biex nidentifikawhom.

Għedt ukoll li għad m'hemm ebda konklużjoni u dan jiddependi ħafna minn kif wieħed jara l-finanzjament isir.

Ma nazzardax ngħid li nista' nasal għal xi konklużjoni partikolari f'dan l-istadju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kif jaf il-Ministru, dan l-aħħar f'summit ta' l- Unjoni Ewropea fuq l-enerġija, ħarġet l-idea, li diġa` bdiet titħaddem fl- Awstralja, li jitneħħew il-bozoz li jintużaw tradizzjonalment u minflokhom jitwaħħlu energy saving lights.

Jista' l-ministru jgħid x'pożizzjoni ħadet Malta f'dan ir-rigward u jekk din il-proposta ġietx aċċettata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dwar il-pożizzjoni li ħadet Malta fuq dak li ntqal fis- summit inħallih f'idejn sieħbi l-Ministru Zammit, għax ovvjament hija l-MRA li tirrappreżenta l-pożizzjoni ta' Malta.

Li nista' ngħid jien huwa dwar l- Enemalta, li prattikament qed tagħmel tliet inizjattivi partikolari.

Waħda minnhom hi li qed nimxu l-aktar fuq l-użu tal-photavoltaic.

Fil-fatt nista' nantiċipa li fil-ġranet li ġejjin f'wieħed mid-distribution centres tagħna se nawguraw apparat li huwa bbażat fuq il-PVC, biex b'mod ċentrali jkollna sistema li nistgħu nimmoniterjaw ongoing direttament biex naraw il- benefiċċji li joħorġu minnha.

Fuq il-bażi l-oħra, f'diversi areas ta' Malta, qegħdin nittestjaw il-bozoz li jaħlu inqas biex naraw kemm huma effettivi fit-toroq u jinsab għaddej esperiment partikolari.

Aktar minn hekk għaddej ukoll esperiment - safejn jien informat dan wasal fil- konklużjoni tiegħu - ta' użu ta' apparat li jintrabat mad-distribution centres tat-toroq partikolari, li tirregola l-intensita` tad-dawl skond il- ħin.

Huwa ovvju li fl-10.00 p.m., per eżempju, ikollok bżonn ammont ta' dawl għax ikollok aktar nies u karozzi għaddejjin milli fis-2.00 a.m. Apparentement dan huwa apparat li jitwaħħal direttament fuq is-sistema ta' l-istreet lighting u l-intensita` tiġi adjusted skond il-bżonnijiet tal- ħinijiet.

L-Enemalta qiegħda timxi fuq diversi areas partikolari biex f'dak li għandu x'jaqsam mar-responsabbilta` diretta tagħha, tikkontribwixxi biex innaqqsu l-konsum tad-dawl fil-public areas.

Ma nafx jekk il-Ministru Zammit jixtieqx iżid xi ħaġa ma' dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Sur President, hemm direttiva li tipproponi li sa l-2020 ikun hemm żieda fl-effiċjenza, jiġifieri li jkollna l-istess domanda b'inqas supply ta' enerġija.

U waħda mill-miżuri biex immorru għal iżjed effiċjenza hija l-energy saving.

Din is-sistema diġa` daħlet fil-pajjiż u fil-fatt hawn ħafna nies li qegħdin jixtru dawn it-tip ta' bozoz.

Pero` l-effiċjenza ma tiġix minn hekk biss.

Jekk it-transmission tagħna titla' minn 33 KV għal 132 KV, ir-ratio huwa ta' 132 division by 33, jiġifieri ta' 4 KV.

Imbagħad trid timxi fuq l- isquare.

Allura jekk inti qabel kellek 33 KV, minn transmission ta' "X" units qed titlef 16-il unit u jekk inti titla' minn 33 KV għal 132 KV, jekk qabel kont titlef 16-il unit, mill-istess ammont ta' transmission ta' enerġija titlef 1 unit biss.

Imbagħad għandek affarijiet oħra.

Per eżempju, trid toqgħod attent meta jkollok heavy consumers li jkollhom il-makni.

Biex ikollok dak ir-reactive power ovvjament trid iddaħħal dawk li jissejħu l-capacitors u aħna dawn ilna żmien twil indaħħluhom bil-mod pero` għad baqa' iżjed x'indaħħlu.

Fost l-affarijiet li qed insemmi mill-memorja ħafna nies għandhom il-vizzju jħallu t-television jew il-computer stand-by.

Jekk wieħed iqis kemm enerġija tkun qiegħda tinħela f'dawk l-istand-bys tad-dawl tad-domestic appliances fid-djar kollha tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, tant jitla' l- ammont, li prattikament ikollok enerġija biżżejjed biex tipprovdi għall- gżira tagħna.

Uħud mill-inizjattivi li rridu nieħdu biex naqtgħu mill-emissions huma l- photavoltaics, il-wind energy u oħrajn.

Aħna persważi li pajjiżna se jkompli miexi fuq din il-linja biex biha niggarantixxu li jkollna aktar effiċjenza, ikollna inqas ħtieġa li nimpurtaw fuels minn barra, ikollna inqas ħtieġa li nagħmlu generation ta' l-elettriku u allura nkunu wkoll qed niffrankaw mill-emissions li jmorru fl-arja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru Zammit qed jitkellem dwar is-sistema ta' energy saving.

Allura hu bħala ministru ppropona pjan għall-Kabinett biex din tiġi prattikata fl-entitajiet tal-gvern jew le?

U jekk le, għaliex?

Hemm il-ħsieb li dan jiġi kkonsidrat jew se nappellaw lill-pubbliku biex jiffranka, ngħollulu l-kontijiet, ngħollulu s-surcharge u mbagħad aħna nibqgħu fejn inkunu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: F'dan is-sens diġa` nedejna kampanja kif għandna nidħlu għal din il-linja ġdida ta' effiċjenza fl-użu ta' l-enerġija.

Li ma semmejtx hija l-effiċjenza fil-performance ta' enerġija li nużaw fid-djar tagħna.

Per eżempju, aħna l-Maltin imdorrijin li meta nibnu d-djar tagħna, il-ħajt li jkun espost għal barra dejjem nagħmluh doblu, jiġifieri jkollok qoxra, vojt u ħajt ieħor.

Issa ġara li daħlet il-moda li nużaw il- bricks.

Allura meta l-esperti għamlu l-kalkoli fuq l-insulation ta' dan il- ħajt meta jkun magħmul mill-bricks, sabu li fejn għandek hollowed concrete blocks, dan irid jimtela' b'materjal ieħor u jagħti rendering fuq barra biex iġib ċertu tip ta' insulation ħalli b'hekk fix-xitwa s-sħana ma toħroġx minn barra u fis-sajf is-sħana ma tidħolx minn barra għal ġod-djar.

Għas-saqaf, fejn id-drawwa kienet li nagħmlu r-reinforced concrete, imbagħad fuqha nagħmlu l-qatran jew il-membrane u l-kontrabejt, biex inżidu l-insulation tas-saqaf ta' fuq, nagħmlu r-reinforced concrete, imbagħad tagħmel il-membrane jew qatran, u ddaħħal saff bħall-jablo jew concrete.

Imbagħad nerġgħu nagħtu l-kontrabejt kif nafuh illum, u b'hekk tkun qed iżżid l-insulation.

L-istess meta niġu għat-twieqi.

Fejn għandek faċċata u l-glazed area tkun inqas minn 20% ta' l-exposed area, bil-legal notice li ħriġna dan l-aħħar, jekk il-glazed area ma taqbiżx l-20% ta' l-exposed wall, hemmhekk tista' tuża ħġieġa waħda li tkun single-glazed.

Meta inti għandek il-proporzjon bejn l-area tat-twieqi għall-area ta' l-exposed wall li tkun bejn 20% u 40%, hemmhekk trid tiġi double-glazed biex intejbu l-insulation.

Imbagħad meta jkollok l-exposed glazed area komparata ma' l-exposed area li tkun taqbeż il-40%, hemmhekk irid jidħol detailed double glazing jew anke t- triple-glazing.

Dawn huma kollha aspetti li qegħdin jiddaħħlu fis-sistema tal-bini tagħna biex inżidu l-insulation u nkunu iżjed effiċjenti fl-użu ta' l-enerġija.

Ovvjament dawn l-aspetti kollha qegħdin jiġu proposti mill- gvern, bħala team, biex fil-pajjiż inżidu l-insulation u nkunu iżjed effiċjenti fl-użu ta' enerġija.

Fl-aħħar mill-aħħar dan ikun ifisser li jkollna tnaqqis fil-kontijiet tad-dawl u jkollna wkoll inqas emissions fl- arja.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-gvern huwiex qed jantiċipa li matul din is-sena l-entitajiet governattivi, bħal skejjel, sptarijiet, dipartimenti u mużewijiet, humiex se jkunu aġġornati billi tintuża s-sistema ta' energy saving li ta' eżempju għall-bqija tal-familji Maltin u Għawdxin?

Jekk le, x'inhi r-raġuni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Naturalment dan il-proċess m'huwiex se jsir mil-lum għal għada.

It-target hu li sas-sena 2020, inkunu żidna l-effiċjenza tagħna bi 20%.

Fil-fatt dawn l-inizjattivi diġa` bdew deħlin.

L-Onor.

Bartolo semma l-energy efficient bulbs.

Hawn skejjel f'Malta li fuqhom diġa` għamilna l-photovoltaic panels.

Anke fil-works division, fejn hemm il-ministeru, hemm saqaf minnhom li ġie nfurrat bil-photovoltaic panels.

Dawn huma affarijiet li jiddaħħlu gradwalment u ma jistgħux isiru mil-lum għal għada għax qabel xejn il-cost tal-photavoltaic panels għadhom prohibited.

Dan għaliex jekk il-power station tagħna tagħmel użu mill- photovoltaic panels, il-konsum jiġi ogħla.

Għalhekk fil-preżent ma jaqbillekx tinvesti f'dan il-qasam għax l-ispiża ta' l-enerġija minflok tkun qed tnaqqasha tkun qed iżżidha.

Jiġifieri għalkemm dawn huma sistemi tajbin, iridu jidħlu fil-pajjiż gradwalment u l-ħsieb tagħna hu li sas-sena 2020, inkunu żidna l-effiċjenza ta' l-enerġija b'20%.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il- Ministru Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Sur President, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 57 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Kuntratti Pubbliċi;

Avviż Legali Nru. 58 ta' l-2007 – Direttiva ta' l-2007 dwar id- Depożitarju Elettroniku Ċentrali għall-Bills tat-Teżor ta' Malta;

Avviż Legali Nru. 59 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 dwar id- Dematerjalizzazzjoni tal-bills tat-Teżor ta' Malta;

Avviż Legali Nru. 60 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Direttivi ta' l-Unjoni Ewropea; u

Avviż Legali Nru. 61 ta' l-2007 – Avviż ta' l-2007 dwar Eżenżjoni mit- Taxxa fuq l-Income (Xogħol Filantropiku); u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar id-dixxiplini sportivi, iċ-ċentri sportivi u l-għadd ta' studenti li qegħdin jieħdu sehem fi Skolasport, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numuru 24365; u

f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita` u Komunikazzjoni nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 55 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Networks u Servizzi ta' Komunikazzjonijiet Elettroniċi (Ġenerali); u

Tabella li turi l-għadd ta' mobile phones fil-Ministeru, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-Ministru għall- Kompetittivita` u Komunikazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24568.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kiri ta' vannijiet u trakkijiet matul l-2006 u l-2007 mill-Ministeru, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabilita` tal-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita`, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24404;

f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kiri ta' vannijiet u trakkijiet matul l-2006 u l-2007 mill-Ministeru u dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal- Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24403;

Tabella li turi l-għadd ta' mobile phones fil-Ministeru u dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24570;

Tagħrif dwar konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali u barranin, li għamlu użu minnhom il-Ministeru u dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-Ministru għal Għawdex matul l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24599; u

f'isem il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 56 ta' l-2007 – Ordni ta' l-2007 dwar l-Awtorità tad- Djar (Trasferiment ta' Proprjetà); u

Avviż Legali Nru. 62 ta' l-2007 – Regolamenti ta' l-2007 dwar l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali (Emenda tal-Ħames Skeda).

MR SPEAEKR: Grazzi.

Il-Ministru Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 24562 fis-seduta tal-21 ta' Marzu 2007 dwar persuni sospiżi minn ma' l-Awtorita` dwar it-Trasport.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet miniserjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU.

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mill-21 ta' Marzu 2007

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Sur President, quddiemna għandna abbozz ta' liġi b'żewġ emendi.

Waħda minnhom tirrifletti r-riżultat ta' analiżi li saret fuq dawk in-nies li ġeneralment, minħabba l-pożizzjoni tagħhom, ikunu ħadu ċerta esperjenza u li sal-lum iridu jirtiraw għax ikunu għalqu 60 sena.

Dawn ikunu nies li għamlu żmien fil-professjoni legali tagħhom u jkunu nħatru maġistrati jew xi karigi oħra kemm fis-settur ċivili, kemm fis-settur kummerċjali, kemm fis-settur kriminali u anke fis- settur amministrattiv.

Hawnhekk wieħed jirrealizza tliet punti, Sur President.

L-ewwelnett illum bniedem qed jgħix aktar u barra minn hekk grazzi għall- għaqal ta' dan il-gvern, sar it-tibdil neċessarju sabiex aħna nkunu ċerti li għada pitgħada jkollna pensjoni li tkun sostenibbli u li biha wieħed jista jgħix ħajja diċenti.

Għalhekk aħna nħossu li fil-każ tal-ġudikanti - li jeħtieġ li jkunu nies ta' ħsieb u ta' esperjenza li kapaċi jifhmu l- evidenza u jiġġudikaw – ikun ta' vantaġġ li dawn jaħdmu aktar fit-tul kif fil-fatt jistgħu jagħmlu grazzi għal dawn l-emendi.

Fil-fatt aħna għandna imħallfin Maltin f'pożizzjonijiet barra minn Malta li għandhom saħansitra 70 sena u aktar u xorta għadhom jipparteċipaw bl-aktar mod eżemplari f'dawn l-istituzzjonijiet u b'hekk jagħtu isem tajjeb lil pajjiżna.

Hawnhekk ta' min isemmi lill-Imħallef Giovanni Bonello, lill-Imħallef Ina Cremona u lill- Imħallef Agius u oħrajn li stabbilixxew ruħhom fuq bażi internazzjonali għas-serjeta` u l-esperjenza li wrew u b'hekk għamlu ġieħ lill-ġudikatura ta' pajjiżna.

Sur President, il-ġudikatura kellha l-ups and downs tagħha u sfortunatament matul l-aħħar snin kellna anke każijiet ta' ġudikanti li ammettew li żbaljaw waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

Pero` jekk wieħed iħares lejn l-istorja tal-ġudikatura Maltija jsib li kien hemm livell għoli fil- ġudikatura tagħna.

Hawnhekk qed nirriferi kemm għal dawk il-ġudikanti li baqgħu jiġġudikaw saż-żmien pensjonabbli kif ukoll għal dawk li għażlu li jirtiraw mill-ġudikatura u jmorru fil-professjoni privata jew bħala konsulenti tal-gvern.

Nistgħu ngħidu li hawnhekk issib minjiera ta' esperjenza ta' snin twal.

Dawn ma jkunux raw biss il-każ min-naħa ta' l- attur u l-konvenut imma jkunu raw il-każistika kollha u allura, bl-iżjed mod inkrepattiv, dawn ikunu jridu jiddeċiedu bejn dak li hu legali u permissibbli u xi kultant mhux etiku, u dak li huwa illegali u mhux permissibbli pero` li fl-opinjoni tagħhom jista' jkun etiku.

Wieħed irid jgħid li fil-konfront ta' nies li spiċċaw mill-ġudikatura xorta baqa' dak ir-rispett li wieħed jibqa' jirriferi għalihom f'ċerti tip ta' xogħol legali.

Per eżempju, dan l-aħħar ħalliena l-Avukat Riccardo Farrugia li għamel żmien imħallef.

Dan kien imħallef tajjeb li kien għażel li jirtira mill-ġudikatura biex imur lura fil-professjoni privata pero` xorta baqa' a point of reference minħabba l-ekwita` u l-etika għolja li dejjem żamm fl- eżerċizzju tal-professjoni tiegħu u fl-istess ħin l-esperjenza tiegħu dejjem wasslet biex jipprova jsib l-aktar triq ekwa biex jiddeċiedi l- affarijiet.

Imbagħad għandna l-fatt li eventwalment ħafna ex-imħallfin jew ex- maġistrati jispiċċaw konsulenti, chairpersons jew inkella jieħdu sehem f'xi studji li jkun hemm bżonn isiru jew fl-ikkappeġġjar ta' inkjesti biex il- gvern jaċċerta ruħu li jkun hemm in-nies aċċettabbli u apolitiċi li jkunu aċċettati miż-żewġ naħat u li jkunu imparzjali fid-deċiżjonijiet tagħhom.

Dawn ikunu nies li minbarra li jkunu studjaw u żammew ruħhom aġġornati, ikunu nies li kkwalifikaw bl-aktar mod sod f'dik li jgħidulha l-esperjenza tat-triq tal-professjoni.

Għalhekk huwa pass għaqli dan li l-gvern wasal għalih u li forsi stajna naslu għalih qabel ukoll.

Pero` aktar ma timmatura d-demokrazija f'dan il-pajjiż u aktar ma rridu li f'dan il-pajjiż ikollna nies ekwi li jiġġudikaw, aktar irid ikun hemm minn dawn in-nies fil- ġudikatura tagħna.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq is-sitwazzjoni ta' l-ombudsman.

Il-gvern tal-lum irid jaċċerta ruħu li ma jirrepetux ruħhom sitwazzjonijiet fejn in-nies ikunu mweġġgħin bil-mod kif il-gvern jaħdem magħhom u ma jkunx hemm strutturi li jaċċertaw li dawn in-nies isibu sodisfazzjon għal dik l- inġustizjza li tkun saritilhom meta wieħed jeżamina l-każ b'mod oġġettiv.

Dan jirrifletti fuq kif kienet il-ġudikatura qabel u kif inhi l-ġudikatura llum.

Illum m'hemm ebda indħil fuq il-ġudikatura min-naħa tal-gvern u mhux darba jew tnejn li rajna imħallfin li fl-analiżi tagħhom jiddeċiedu li minkejja li l-gvern ikun illeġisla mod, il-gvern xorta ma jingħatax raġun u minħabba li s-sitwazzjoni politika hija dik li hi, ma jsibuhiex diffiċli li f'każ ta' bżonn jiddeċiedu kontra l-gvern.

Sfortunatament, is-sitwazzjoni mhux dejjem kienet hekk u għamilna żmien fejn persuna aggravata ma kenitx issib is-sodisfazzjon fil-qorti.

Wieħed biżżejjed jgħid li għamilna żmien fejn anke l-qorti kostituzzjonali – din suppost għandha tkun l-aktar post għoli fejn wieħed ifittex is-sodisfazzjon jekk id-drittijiet tiegħu jiġu mkasbra - kienet sospiża f'pajjiżna.

Għaddew 20 sena minn dakinhar pero` ma rridux ninsew li dawn l-affarijiet ġraw meta l-gvern kien elett b'mod demokratiku u meta l-istess gvern kien jidhirlu li jekk tittieħed deċiżjoni kontra l-gvern minn imħallef jew ieħor ikun hemm musical chairs ta' l-imħallfin fid-diversi pożizzjonijiet tagħhom fil-qorti.

Minħabba f'hekk konna f'sitwazzjoni fejn imħallef kien jibża' jagħti deċiżjoni kontra l-gvern għax kien jaf li kif jagħti dik id- deċiżjoni, kellu ċans tajjeb li jiġbdulu t-tapit minn taħt saqajh.

Fil-fatt mhux darba jew tnejn li rajna ġudikanti fil-qorti jinbidlilhom is-siġġu tagħhom u jiġu assenjati xogħlijiet oħrajn.

Kellna diversi minnhom dawn li ma kenux jingħataw xogħol imma kienu jinżammu hemmhekk biex iservu ta' stopgap għall-oħrajn.

Fl-istess kontest kellna ħafna nies li ħassew li bejn l-1971 u l-1987 kienu ġew aggravati mill-mod kif il-gvern ittrattahom f'kontesti ta' impjieg, amministrazzjoni ta' servizzi soċjali u trattament mill-pulizija jew l-armata.

Il-verita` hi li malli l-partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1987, dan ħoloq il-kummissjoni ta' l-inġustizzji biex tindirizza l-eluf ta' ilmenti li konna nisimgħu minħabba l-mod kif mexa l- gvern ta' qabel.

Fost oħrajn, kien hemm ilmenti fuq l-impjiegi - kemm min jimpjega u kemm min iħaddem – u anke fuq il-permessi tal-bini għaliex wieħed kien jingħata permess jibni u ieħor le.

Aħna konna ħloqna l- kummissjoni ta' l-inġustizzji biex din tinvestiga l-aġir tal-gvern tal- passat.

Fil-fatt f'ħin minnhom kienu saru żewġ kummissjonijiet għax kien hemm ħafna każi u ilmenti.

Imbagħad x'ġara, Sur President?

Wara ċertu żmien bdew ħerġin ir-riżultati u kien hemm każi fejn dak li ppreżenta ilment ma ngħatax raġun minkejja li fis-soġġettivita` tiegħu deherlu li saret inġustizzja miegħu għax fl- oġġettivita' tal-ġudizzju tal-kummissjoni ta' l-inġustizzji, dan ma kellux raġun.

Per eżempju, sal-lum hemm min għadu ffastidjat għax deherlu li l- gvern ta' bejn l-1987 u l-1996 kellu jieħu dawk il-passi meħtieġa biex jassigura li l-ilment tiegħu jiġi sodisfatt pero' mhux kulħadd seta' jiġi sodisfatt.

Għal dawk li ngħataw raġun mill-kummissjoni, il-gvern ġeneralment aċċetta d-deċiżjoni u kkumpensa b'mod xieraq, fil-kontest ta' kemm seta' jkkumpensa, b'mod monetarju jew b'mod ieħor.

L-ilmenti kienu jvarjaw minn każi ta' problemi frivoli għal każi fejn nies baqgħu jbatu b'mod permanenti minn problemi fiżiċi.

F'demokrazija vera fejn tirrenja r- rule of law u l-good governance, din il-kummissjoni ma kienx ikollha tiffaċċja dawn il-problemi.

Sur President, bejn l-1996 u l-1998 il-partit Laburista ipprova jagħmel xi ħaġa simili pero` l-ammont ta' redress li dak li jkun seta' jieħu, ġie limitat.

Illum il-gvern Nazzjonalista ħatar l-ombudsman b'liġi, liġi li ż- żewġ naħat naqblu fuqha.

Dwar dan qbilna darbtejn, kemm meta kien hemm is- Sur Sammut u anke issa li hemm l-ex-imħallef Said Pullicino, li minkejja l- eta` tiegħu qiegħed juri li huwa bniedem idoneu għal din il-pożizzjoni.

Dan qed iħares lejn il-każijiet b'mod oġġettiv u hemm fejn jagħti pariri u hemm fejn jieħu d-deċiżjonijiet.

Li hu tajjeb fl-ombudsman hu li malli jkun hemm ilment, l-ewwel jiġi trattat b'mod ħafif forsi l-partijiet jiftiehmu pero` jekk imbagħad ma tinstabx soluzzjoni, l-ombudsman jidħol aktar fil-fond tal- każ u jiddeċiedi hu.

Dan huwa mezz li jassigura liċ-ċittadin li jkun hawn good governance għax iġiegħel lil min qiegħed f'pożizzjoni li jikkmanda biex jiddeċiedi b'mod tajjeb u ma jaġixxix b'mod frivolu jew b'kapriċċ kontra l-bżonnijiet individwali taċ-ċittadini.

Min jikkmanda ma jistax jaġixxi b'mod li għax hu akbar jew b'saħħtu aktar minn ħaddieħor, dan jista' jimmaltratta jew ma jimxix b'mod xieraq maċ-ċittadini.

Allura llum qegħdin f'pożizzjoni fejn dawk in-nies li jiftħu l-każi quddiem l-ombudsman huma kważi aċċertati li se jkollhom deċiżjoni oġġettiva.

L-ombudsman huwa apolitiku għax igawdi l-fiduċja taż-żewġ naħat tal-Kamra u anke għandu esperjenza kbira u dan kien jgħodd kemm għas-Sur Sammut kif ukoll għall-ex- Imħallef Said Pullicino li kien avukat, imħallef u anke prim imħallef.

Sur President, fil-kontest ta' l-eżerċizzju tax-xogħol tagħhom dawn in-nies qegħdin jissettjaw binarji ta' kif, kemm u fejn wieħed għandu jaħdem.

Allura wieħed jasal biex jgħid li wasal iż-żmien li l-pożizzjoni ta' l- ombudsman tiġi konsolidata għax il-funzjoni tiegħu tgħin lil kull gvern li jiġi elett b'mod demokratiku.

Il-pożizzjoni ta' l-ombudsman se tgħin biex ikun hemm aktar kontroll fuq in-nies li jifformaw parti mill- amministrazzjoni.

Dan qed isir għax lilna d-deputati jiġġudikana l-poplu fl- elezzjoni ġenerali.

Jekk il-poplu jidhirlu li l-gvern qed jimxi tajjeb jivvotalu, jekk le jitfgħu fil-bankijiet ta' l-oppożizzjoni u jtella' lil ħaddieħor.

F'sistema demokratika din hija ħaġa naturali u tiġri f'kull pajjiż verament demokratiku.

Ovvjament meta wieħed jiddeċiedi li jibdel lil min ikun fil-gvern, dan għandu jagħmel hekk għax il-partit l-ieħor ikun aħjar jew fl-ideat jew inkella fil-mod ta' kif iwettaq.

Pero` dan jgħodd biss għal karigi politiċi għax min jaħdem fid-dipartimenti tal-gvern u jieħu ċerti deċiżjonijiet fil-konfront taċ-ċittadin m'għandux l-istess checks.

L-ebda skrivan f'dipartiment ma jiġi mqiegħed fil-pożizzjoni li jiġi ġġudikat mill-poplu jew minn ħaddieħor dwar kif ikun qed jaħdem fix- xogħol tiegħu.

Allura huwa importanti li l-impjegat ikun jaf li hemm xi ħadd li jgawdi l-fiduċja tal-poplu Malti li se jidħol u jinvestiga l-operat tiegħu, jekk jinqala' xi każ, u anke tittieħed deċiżjoni dwar dan.

Sur President, jien naħseb li din hija ħaġa tajba għall-pajjiż tagħna, speċjalment biex dan il-pajjiż ikompli jaħdem taħt ir-rule of law.

Kif diġa` qalu l-Onor.

Farrugia u l-Onor.

Herrera min-naħa ta' l-oppożizzjoni, din hija liġi li ttejjeb is-sitwazzjoni u allura lkoll kemm aħna se nivvotaw favur tagħha.

Minkejja dan xorta jkun tajjeb li din il-liġi tiġi dibattuta għaliex ikun hemm ċerti affarijiet li minkejja li taqbel magħhom, tkun trid iżjed dettalji fuqhom.

Dan għandu jsir mhux biss biex inkunu ddeċidejna 'l hemm jew 'l hawn imma sabiex għada pitgħada bniedem f'każ ta' bżonn ikun jista' janalizza t-thinking u d-direzzjoni li ried jagħti l- leġislatur u x'kienet l-ambizzjoni li ried jasal għaliha.

Jiena nawgura mhux biss li l-ombudsman ikompli jżid fl-operat tiegħu pero` jkompli jtejjeb il-livell għoli li diġa` kiseb għaliex naħseb li dan jagħmel ġieħ għall-għaqal ta' dan il-parlament li għażel li joħloq din il- kariga li tirrikjedi bniedem li jkun jaf sewwa l-amministrazzjoni tal- pajjiż, li jkun jaf x'jippermettu f'dan il-pajjiż u li f'dak li jiddeċiedi, jkollu qalb u jkollu ruħ.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, l-aktar li nixtieq nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi huwa fir-rigward tal-kriterji u kondizzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ombudsman.

Qed nirriferi għal dak li għandu x'jaqsam mal-proviżjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal- maġistratura u nixtieq ngħaddi sempliċement żewġ rimarki.

L-ewwelnett naqbel li għandu jkollna estensjoni ta' l-eta` ta' maġistrat għaliex kif irrimarka tajjeb l-Onor.

Herrera din m'hijiex xi ħaġa li tista' tinsa u twarrab, u allura huwa tajjeb li wieħed jaċċetta l-eta` ta' 65 sena f'dan il-qasam.

It-tieni punt tiegħi huwa dan, Sur President.

Jekk jien informat tajjeb, fl-istess ħin li qed immexxu dawn il-provvedimenti qed issir inġustizzja ma' l-ex-maġistrati Montebello u Joe Cassar li għalqu s- 60 sena riċentement.

Il-gvern kien jaf li dawn kienu waslu fit-tmiem tal- kariga tagħhom u din il-liġi ilha fuq ir-runway għal numru ta' xhur.

Għalhekk naħseb li kien ikun ġust li wieħed b'xi mod jew ieħor irranġa, fis- sens tajjeb tal-kelma, biex dawn iż-żewġ maġistrati jinżammu sakemm tgħaddi din il-liġi u mhux qgħadna nistennew li joħorġu mis-sistema biex inressqu din il-liġi.

Ma nafx għal-liema raġuni ma sarx hekk imma naraha inġusta, u forsi wieħed irid jirrifletti, għaliex saret din l-inġustizzja u kif tista' tissewwa, Sur President.

Issa se niffoka fuq it-tibdil li qiegħed jiġi propost fil-liġi li għandha x'taqsam ma' l-ombudsman fejn qed nipproponu li din tidħol fil- Kostituzzjoni b'mod li tiġi salvagwardata biż-żewġ terzi.

Din hija miżura tajba imma forsi l-portata tagħha hija aktar simbolika milli xi ħaġa oħra, meta tqis l-effett tagħha fuq il-ħajja ta' kuljum taċ-ċittadini u tal- familji.

Ċertament li hawn kunsens fuq iż-żewġ naħat ta' din il-Kamra li l- istituzzjoni ta' l-ombudsman hija istituzzjoni ta' min jaċċettaha, jippromwoviha u jagħtiha kull ġieħ u saħħa.

Imbagħad ir-realta` hija differenti fis-sens li nistgħu ndaħħlu miżuri u nkunu attenti li nwettqu ħidma biex l-operat ta' l-ombudsman nagħtuh is-saħħa li tixraqlu.

Jien naħseb li rridu naraw din il-ħaġa b'mod wiesgħa u l-ewwelnett irridu nistaqsu: Kif se nkunu qed nikkonsidraw il-funzjoni u l-uffiċċju ta' l- ombudsman fiż-żmien li ġej?

Issa għandna ċerta esperjenza ta' l-operat ta' l-ombudsman minn kif ħadem f'dawn l-aħħar snin u rridu naraw kif se nkunu qegħdin naħdmu ħalli l-operat u l-funzjonijiet tiegħu nagħtuhom aktar saħħa u portata akbar.

L-ombudsman hu t-tarka taċ-ċittadin u qiegħed hemm bħala strument taċ-ċittadin.

Kienu l-pajjiżi Skandinavi li mmudellawh l-ewwel b'mod li dan iservi bħala t-tarka taċ-ċittadin meta dan jiġi f'konfront ma' l-istituzzjonijiet ewlenin ta' l-Istat.

Pero` jien naħseb li l-ombudsman għandu jitqies ukoll bħala ankra tal-kontabilita` fil- pajjiż.

F'soċjeta` demokratika li għandna aħna, il-kontabilita`, jiġifieri r- responsabbilta` li wieħed jassumi għad-deċiżjonijiet li jieħu fil-qasam pubbliku u fil-qasam privat fejn dan għandu impatt fuq il-pubbliku, hija xi ħaġa li għadha ma ġietx elaborata u msaħħa biżżejjed.

Għad fadlilna x'naħdmu fuq li tkun responsabbli għad-deċiżjonijiet li tieħu u li din ir- responsabbilta` mbagħad tfisser ukoll sanzjonijiet jekk inti tkun ħadt deċiżjonijiet ħżiena.

Allura rridu niflu l-operat u l-istituzzjoni ta' l- ombudsman fuq dawn iż-żewġ binarji, Sur President.

Nerġa' ngħid li l- ombudsman għandu jkun it-tarka taċ-ċittadin u l-ankra tal-kontabilita` f'pajjiżna u fuq dawn iż-żewġ binarji għandna ħafna x'nagħmlu.

Mhux biżżejjed il-miżura simbolika li qed nieħdu bħalissa, li hija meħtieġa, imma hemm bżonn ta' riflessjoni u ta' deċiżjonijiet ħafna iktar qawwija u profondi.

Jien nistaqsi x'inhu l-isfond ta' dak li qegħdin nitkellmu dwaru.

L-isfond huwa x'mudell ta' soċjeta` l-ombudsman qed jopera fiha.

Infakkar li l-ombudsman m'huwiex emanazzjoni tal-gvern jew ta' l- oppożizzjoni tal-ġurnata imma huwa emanazzjoni tal-parlament fir- riflessjoni ta' kif qed topera s-soċjeta` tagħna.

Allura minnufih il-kwestjoni ddur fuq x'tip ta' soċjeta` qegħdin ngħixu fiha u x'inhu l-mudell tagħha.

Ma nistgħux nitilqu mill-ħsieb li sempliċement tagħmel ftit regoli legali u dawn se joperaw waħedhom.

Dan huwa aktar importanti minn hekk, Sur President.

Irridu nirriflettu fuq kif is-soċjeta` tagħna qed topera b'mod li torbot il-qasam ekonomiku mal-qasam soċjali u mal-qasam politiku.

Sur President, għandna mudell ta' soċjeta` li tibbaża ruħha fuq is-suq ħieles, fejn il-ġid u d-deċiżjonijiet ekonomiċi jittieħdu, kemm jista' jkun, minn entijiet u intrapriżi privati li jikkompetu bejniethom f'suppost suq ħieles.

Imbagħad għandna wkoll kontest aktar wiesa' mill-kontest nazzjonali, dak tal-globalizzazzjoni fejn l- ekonomija tagħna qiegħda tgħum f'xibka sħiħa ta' relazzjonijiet mondjali bbażati wkoll fuq is-suq ħieles u fuq il-kompetizzjoni bejn intrapriżi kbar jew żgħar - ġeneralment kbar - li jridu jagħmlu profitt u jakkwistaw is- swieq.

Imbagħad għandna fuq bażi nazzjonali u fil-qafas ta' l-Unjoni Ewropea, qafas kontinentali u stat regolatur li r-rwol tiegħu kemm jista' jkun huwa dak li jirregola l-attivita` ekonomika tal-privat.

L-istat regolatur qed jiġġudika u jirregola kif is-settur privat imexxi l-ħidma tiegħu, dejjem fuq il-binarju ta' kompetizzjoni imma din ir- regolamentazzjoni hija kruċjali.

Aktar u aktar din qed issir issa fuq bażi ta' l-Unjoni Ewropea bħala fattur kontinentali.

Aktar milli jirregola, l- Istat qiegħed ukoll f'ħafna każi - għalkemm ma jgħidx hekk - jikkontrolla ċerti deċiżjonijiet li mbagħad jiddeterminaw kif jittieħdu d-deċiżjonijiet ekonomiċi, li jfissru qligħ, spejjeż, impjiegi, profitti u kif jitqassam il- ġid maċ-ċittadini.

Aktar minn hekk irridu nifhmu li l-Istat għadu qed jassumi - għalkemm din mhux dejjem toħroġ ċara biżżejjed - poteri kbar fuq oqsma, bħal per eżempju, l-ambjent u d-drittijiet individwali u anke jkun hu li jiddeċiedi kif iqassam il-budget nazzjonali.

Dawn huma kollha deċiżjonijiet li fuqhom l-Istat għandu kontroll kbir.

Dan qed iwassal – din ilha ġejja imma issa qed toħroġ aktar ċara - li jkun hemm interessi kbar stabbiliti fil-pajjiż li jkunu mexjin biex jieħdu sopravvent ġdid ta' poter fis-soċjeta` tagħna.

Fis-settur privat għandna min qiegħed minn fuq, misjuq mill-poter ta' flus u għandu influwenza enormi fuq ċerti deċiżjonijiet li jittieħdu u fis- settur tal-gvern imbagħad għandna interessi politiċi individwali u partiġġjani ta' klikek li huma misjuqa mill-ħtieġa ta' kontroll politiku u li l-ħin kollu qegħdin jeżerċitaw pressjonijiet f'ċerti direzzjonijiet.

Sur President, dawn huma affarijiet li qed jiġru f'kontest ta' demokrazija u f'kontest ta' ftuħ fejn kulħadd jista' jitkellem u jevalwa dak li jkun għaddej.

Waqt li min-naħa nkunu qed ngħidu li nemmnu f'ċerti valuri, effettivament id-deċiżjonijiet ħafna drabi jkunu qegħdin jittieħdu skond il- bilanċ li dawn il-poteri differenti - kultant moħbija, kultant okkulti u kultant trasparenti - jaslu għalih fis-soċjeta` tagħna.

Allura jien nemmen li meta nkunu qegħdin naċċettaw li din hija s-sitwazzjoni, irridu nifhmu wkoll x'inhuma l-valuri li jippernjaw dak li jkun qed jaspira l-ħolqien ta' istituzzjonijiet li b'xi mod jew ieħor joħolqu bilanċ aħjar bejn dawn l- interessi.

Bilanċ aħjar għal-liema raġuni?

F'liema kontest irridu bilanċ aħjar bejn dawn il-forzi kbar li semmejt, li rridu jew ma rridux, jiddeterminaw id-deċiżjonijiet li jittieħdu f'pajjiżna?

Hawnhekk ukoll nemmen li rridu naffermaw - anke meta nkunu qegħdin ngħaddu din il-liġi li l-oppożizzjoni Laburista se tivvota favur tagħha - x'inhuma l-valuri li qegħdin iwasslu biex nieħdu d-deċiżjonijiet li qegħdin nieħdu anke dwar l- ispazju li għandna nħallu għall-istituzzjoni ta' l-ombudsman u l-portata li għandna nagħtu lil dan l-ispazju.

L-ewwelnett hemm il-valur tad-demokrazija, Sur President.

Irridu naraw l- istituzzjoni ta' l-ombudsman bħala istituzzjoni li qiegħda ssaħħaħ id- demokrazija f'pajjiżna, id-demokrazija mhux biss politika imma d- demokrazija ekonomika u d-demokrazija fis-sens istituzzjonali.

M'għandux ikun hemm istituzzjoni waħda jew focus politiku wieħed li awtomatikament jiddeterminaw kif għandhom jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Imbagħad jidħol il- valur li jiddetermina r-rispett lejn l-interess tad-drittijiet tal-bniedem u allura hawnhekk qegħdin inpoġġu 'l quddiem l-interess taċ-ċittadin meta ngħidu li għandna bżonn istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Nemmen ukoll fil- valur tar-rispett lejn l-interess tal-minoranza.

L-aktar li tispikka f'dan il-kontest hija l-minoranza politika għax qegħdin f'pajjiż fejn meta jkollok gvern ta' naħa, nofs il-pajjiż iħoss li dak mhux il-gvern tiegħu u ħafna drabi fir-realta` hekk ikun, imbagħad meta tinqaleb il-maġġoranza, ikollok in-nofs l-ieħor tal-pajjiż li jħoss l-istess.

Għalhekk ir-rispett ta' l-interess tal-minoranzi huwa valur li jidħol fil-kontest ta' l- istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Sur President, fit-teorija ngħidu ħafna kliem sabiħ f'dan il-parlament.

Simbolikament se nkunu qegħdin ngħaddu din il-liġi u bil-paroli se nkunu qed naqblu ma' dawn il-valuri li għadni kif semmejt imma fir-realta` x'aktarx inkunu qegħdin nikkozzaw ma' kif iċ-ċittadini jħarsu lejn ir- realta` li qed jgħixu.

Fil-prattika ħafna nies qed jgħidu li l- istituzzjonijiet f'dan il-pajjiż qed ikunu b'saħħithom ma' min hu dgħajjef u dgħajfa ma' min hu b'saħħtu.

Min jiflaħ iħawwel iġibha żewġ u ma jsibx oppożizzjoni iebsa mill-istituzzjonijiet u min m'għandux is-saħħa tal-flus, tal-politika u ta' l-influwenza isib istituzzjonijiet qawwija kontrih.

Nemmen li ħafna nies, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qed iħossu din il- ħaġa; li m'għandhomx protezzjoni kontra l-forzi politiċi, burokratiċi u ekonomiċi kbar tal-pajjiż.

Fuq kollox, dawn qed iħossu li m'hemmx level playing field fis-sens li meta tiġi biex tiffaċċja lil xi ħadd li suppost qiegħed ugwali miegħu, dak il-xi ħadd ikollu l-ispag tiegħu x'jiġbed u jġibha dejjem żewġ.

Wieħed isib li l-logħba diġa` ntlagħbet u li għax m'hemmx level playing field diġa` tilifha.

Din hija xi ħaġa li qed twassal biex bir-rispett kollu lejna, tinxtered id-diżillużjoni bil-politiċi fost in-nies.

In-nies mhux qed iħossu li l-klassi politika qiegħda taħdem biżżejjed biex dan in-nuqqas ta' level playing field jitwitta u tassigura li jkun hemm tabilħaqq bilanċ serju bejn l-influwenzi li jaffettwaw il- ħajja taċ-ċittadin.

Jien xbajt niltaqa' ma' nies li jgħiduli li l-politiċi saru l-alleati ta' min jaqbillu jħawwad u ta' min irid li d-deċiżjonijiet jittieħdu b'ċertu mod għax jaqbel lilu a skapitu ta' l-interessi ta' ħafna familji.

Din il- ħaġa ddejjaqni aktar u aktar għax fil-kontest ta' dak li għadni kemm għedt, li qegħdin ngħixu f'soċjeta` fejn il-valuri tas-suq ħieles huma fuq quddiem nett għall-organizzazzjoni tal-ħajja tagħna, donnha l-konklużjoni tkun li l- aqwa poter huwa l-poter tal-flus u li bih tixtri dak li trid u tasal fejn trid tasal u min m'għandux il-poter tal-flus se jkun fuq in-naħa l-ħażina tal-level playing field u mhux se jasal.

Din tinkwetani ħafna kemm fuq il- livell ta' dak li semmejt fil-bidu nett, jiġiferi li għandna bżonn li jkun hawn tarka li tiddefendi liċ-ċittadin u anke fuq il-livell l-ieħor li ħafna nies jgħidu, naħseb bir-raġun, li l-konċett ta' kontabilita` - ta' kif tkun responsabbli għad-deċiżjonijiet tiegħek - fil-prattika ma jeżistix.

Sur President, l-ombudsman qiegħed hemm biex iħares lejn każi mressqa lilu jew lilha fejn allegatament ikun sar abbuż tal-poter u fejn ikunu ttieħdu deċiżjonijiet amministrattivi ħżiena mill-gvern jew mill-għaqdiet u istituzzjonijiet tiegħu.

Aktar milli jagħti rimedju - għax m'għandux poteri eżekuttivi fil-veru sens tal-kelma – l-ombudsman ikun jista' jmexxi 'l quddiem u jippromwovi soluzzjonijiet għall-inġustizzji li jkunu saru.

Il-problema hija li għandna strutturi oħra li pajjiżi oħra fl-Unjoni Ewropea daħħlu wkoll biex jagħtu aktar saħħa l-istrutturi li qegħdin hemm ħalli jiddefendu lil min hu minn taħt, li aħna m'għandniex u bqajna mingħajrhom minkejja li saru diversi diskussjonijiet fuqhom.

M'għandniex, per eżempju, strutturi li jipprovdu protezzjoni għal whistle-blower.

X'inhu whistle-blower?

Whistle-blower huwa xi ħadd fis-sistema amministrattiva li jaf li qed jittieħdu deċiżjonijiet amministrattivament abbużivi, ikun għamel dak li seta' jagħmel internament biex iwaqqafhom, ma jagħtuhx widen, imbagħad jikxef kollox fil-pubbliku u jsaffar is-suffara, Sur President.

Fl-Ewropa kien hemm żmien meta min kien jagħmel hekk kien jispiċċa l-ħabs imma matul is-snin daħlet fil-prattika liġi li tagħti protezzjoni lil min b'mod ġenwin iwettaq xi ħaġa bħal din.

Hawn Malta m'għandna l-ebda forma ta' struttura li tagħti dik it-tip ta' impetu u din ma teżistix.

Għandna nuqqas ieħor f'dak li għandu x'jaqsam mal-freedom of information, jiġifieri li l-gvern ikun obbligat li f'ċerti każi jagħti l- informazzjoni li jitolbu ċ-ċittadini dwar każi u deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu u jkollu jippubblikahom.

Meta jkollok liġi simili, il-gvern ma jkunx jista' jżomm milli jagħti ċerta informazzjoni.

Ovvjament irid ikun hemm limitazzjonijiet fuq din it-tip ta' proċedura u dawn jeżistu f'pajjiżi Ewropej u fl-Istati Uniti imma hawn Malta m'għandna l-ebda xaqq ta' dawl f'din il-ħaġa.

Din tagħti aktar saħħa lil min tabilħaqq irid jiddefendi u jħares l-interess taċ-ċittadini jew ta' l-entitajiet f'pajjiżna li huma inqas b'saħħithom mill-poteri politiċi, burokratiċi u ekonomiċi.

Għalhekk l-ombudsman waħdu, mingħajr din l- istruttura l-oħra, qiegħed f'pożizzjoni dgħajfa u dgħajfa sew.

Jien ngħid li filwaqt li dak li qegħdin nagħmlu llum huwa tajjeb minnu nnifsu, jibqa' l-aktar fuq livell simboliku għaliex mod tgħid li torbot b'mod ta' żewġ terzi jew aktar il-pożizzjoni ta' l-ombudsman, fair enough, u mod tistaqsi dan x'saħħa se jkollu fil-mankanza ta' xi liġi fuq il-protezzjoni tal- whistle-blowers u l-freedom of information.

Għandu jkun hemm struttura sħiħa li tagħti s-saħħa lix-xogħol li jista' jsir sabiex inħarsu l-interessi ta' dawk iċ-ċittadini li jħossuhom lesi b'dak li qiegħed jiġri f'pajjiżna u fil-kontest, nerġa' ngħid, ta' kif is- soċjeta` tagħna trid tiżviluppa f'bilanċ ta' żvilupp ekonomiku bbażat fuq is-suq ħieles u ta' żvilupp politiku amministrattiv ibbażat fuq stat regolatorju li jirregola - u effettivament jikkontrolla wkoll f'ħafna każi - u li għandu budget qawwi ħafna fil-pajjiż sabiex id-deċiżjonijiet tiegħu jwiżinhom tajjeb.

Il-kollegi tiegħi li tkellmu qabli semmew il-kontribut li taw l-ombudsmen li kellna s'issa.

Is-Sur Joe Sammut kien pijunier eċċellenti f'din id-direzzjoni.

Lil dan il-bniedem diġa` kellna l- okkażjoni li nagħtuh ġieħ f'din il-Kamra u nerġa' ntenni dak li għedt f'okkażjonijiet oħra, li dan kien lest li filwaqt li jżomm mal-parametri li jeżistu bħalissa fil-liġi ta' l-ombudsman, l-affarijiet jgħidhom kif għandu jgħidhom, ħaġa li waslet biex isiru l-attakki fuqu mill-gvern Nazzjonalista.

Jien naħseb li anke dik hija indikazzjoni ta' kif f'dan il- pajjiż ngħidu ħaġa u mbagħad nagħmlu oħra.

Issa llum għandna l-ex- imħallef Said Pullicino li l-operat tiegħu nibqgħu nifluh mill-qrib u li kien ta rendikont tajjeb ta' imġiba meta kien imexxi l-awtorita` tax- xandir.

Li joħroġ ċar mill-esperjenza li għandna ta' l-ombudsman sal-lum hija din: Veru li l-ombudsman ma jistax jagħti deċiżjonijiet li jiġu awtomatikament esegwiti imma min-naħa l-oħra mbagħad tajjeb li nirrimarkaw kif ċerti deċiżjonijiet li jrid jieħu l-ombudsman iridu jibqgħu, kif rajna fl-imgħoddi, ankrati fil-prattiċita` u fir-realta`.

L-ombudsman qiegħed hemm f'sitwazzjoni fejn m'għandux madwaru struttura ta' liġi u ta' regolamenti li jipproteġu l-interess taċ-ċittadin.

Allura dan ifisser li interpretazzjoni legalistika ta' dak li jagħmel, ibbażata biss fuq kriterji legali li jista' jkollna fil-qorti, bilfors li se twieżen kontra ċ-ċittadin li ma jkunx ġie moqdi tajjeb mill-Istat.

Allura kif urew l-esperjenzi taż- żewġ ombudspersons li kellna sal-lum, irridu nemmnu li l-ombudsman irid ikollu s-saħħa tal-prattiċita`, li mhux jibbaża ruħu biss fuq il-legalita` tal-każi li jkollu quddiemu imma anke fuq x'inhi l-ġustizzja.

Hawnhekk imbagħad li forsi l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jmur lil hinn mis-simboliżmu li għandna marbut miegħu għaliex istituzzjoni li għandha ż-żewġ terzi tal-parlament għandu jkollha s-saħħa li tkompli tisħaq fuq il-ħtieġa li aktar milli norbtu biss ma' normi li jreġu fil-qrati, norbtu aktar u aktar ma' normi li jreġu fil-common sense amministrattiv.

Jekk hemm xi ħaġa li sejra ħażin, ngħidu li sejra ħażin.

Jien naħseb li l- aktar sfida li kwalunkwe ombudsperson f'dan il-pajjiż se jiffaċċja - qed ngħid ombudsperson apposta għax wara kollox nemmen li m'għandniex naħsbu li ombudsman se jkun dejjem raġel - hija l-impotenza taċ-ċittadin quddiem il-poter ekonomiku, finanzjarju, politiku u amministrattiv.

Apparti dan, hemm l-argumenti sħaħ li huma importanti ħafna ta' nuqqas ta' kontabilita`, li min ikun qiegħed imexxi l-gvern politikament jew amministrattivament ikun ħieles minn kull għabra ta' kontabilita`.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk, Sur President.

Rigward in-nuqqas ta' kontabilita`, wieħed irid jistaqsi kif, mingħajr l-istrutturi l-oħra li jimxu mano in mano ma' l- istituzzjoni ta' l-ombudsman, nistgħu nħarsu 'l quddiem għall-ħidma aktar effettiva ta' protezzjoni kontra l-abbuż tal-poter.

Fit-tmexxija tal-gvern, kellna, għad għandna u donnhom qed ifaqqsu madwarna, kuntratti bħal fil-każ ta' l-isptar f'Tal-Qroqq - mhux ta' għexieren ta' eluf, imma ta' għexerien ta' mijiet ta' eluf – li jsiru ħażin jew li jiġu esegwiti ħażin.

Kif u għaliex?

X'saħħa għandhom iċ-ċittadini biex jikkontestaw ħaġa bħal din?

Dan l-aħħar kelli l-okkażjoni li nsemmi kif fl-aħħar snin, kuntratti li jingħataw mill-gvern jew li ġew esegwiti mill-gvern ġew jiswew Lm191 miljun aktar milli kienu stmati u dan fuq perijodu ta' erba' jew ħames snin.

Ħadd m'hu responsabbli għal din il-ħaġa?

Il-kontabilita` kif tidħol f'din il- kwestjoni?

Iċ-ċittadini jistaqsu: Imma min kien responsabbli tagħhom?

Min se jassumi r-responsabilita`?

Imbagħad hemm kuntratti tal-gvern li jingħataw fl-aħħar minuta qabel issir xi elezzjoni jew qabel ikun hemm xi skadenza.

U meta tifli x'ikun hemm warajhom tibda tgħid: Imma min se jassumi responsabilita` għal din il-ħaġa?

Din m'hijiex xi ħaġa li qed nivvinta minn żniedi u jien nibqa' nsemmi, per eżempju, - sa l-aħħar nibqa' nsemmiha din - il-kuntratt li kien ingħata fuq il-vapuri tal-Gozo channel, jumejn qabel l-elezzjoni ta' l-1996, li dak iż-żmien kien iffirmah l-ex-Prim Ministru Eddie Fenech Adami.

Imma bir-rispett kollu hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq iċ-ċiċri għax kien hemm involuti Lm34 miljun.

Sur President, dan kien kuntratt li aħna ma qbilniex miegħu meta konna fil- gvern u staqsejna jekk nistgħux noħorġu minnu.

Imma dan kien marbut ċoff għax jekk tipprova toħroġ minnu, ikollok penali fejn iz-zalza tiġi tiswa aktar mill-ħut.

Imma bir-rispett kollu, xi ħadd irid ikun responsabbli.

Fejn hi l-kontabilita` f'din il-ħaġa?

L-ombudsman waħdu, mingħajr l- istrutturi li jdaħħlu dan is-sens ta' kontabilita`, x'se jagħmel?

Bir- rispett kollu, dawn l-affarijiet iridu jiġu ċċarati inkella nkunu qegħdin taparsi qed nagħmlu xi ħaġa sabiħa għax-show.

Għalhekk iċ-ċittadini jistaqsu min hu responsabbli u min se jġorr ir-responsabilita`?

L-istess, min jidħak biċ-ċittadini, Sur President?

Min jgħidilhom ħaġa u mbagħad tkun ħaġa oħra.

Bħalissa għandna l-kwestjoni tal-kaċċaturi u n-nassaba għaddejja.

Qalulhom li l-isparar fir-rebbiegħa huwa aċċettat imma issa nafu li din kienet gidba.

Il-kontabilita` safejn tasal?

Min se jkun responsabbli?

Hawnhekk hawn patafjun sħiħ ta' mistoqsijiet li għad iridu jsiru u li jridu jiġu indirizzati.

Huwa xieraq li meta nkunu qegħdin naqblu li l-pożizzjoni ta' l-ombudsman tiġi entrenched fil-Kostituzzjoni, dawn l-affarijiet mhux inwaddbuhom taħt it-tapit qishom ma jeżistux għaliex in-nies iridu l-kontabilita`.

Jekk inti ministru, jekk inti kap ta' dipartiment u jekk inti kap ta' awtorita` u qed tiddeċiedi xi ħaġa, trid tkun lest tassumi r-responsabilita`.

Jekk wieħed m'għandux il-faħam miblul, m'għandhiex tkun problema!

Imma jekk hemm affarijiet oħra minn taħt, hekk mod ieħor u hemm bżonn ta' liġi fuq il-whistle-blower u fuq il-freedom of information.

Ta' l-aħħar importanti għaliex meta, per eżempju, niġu biex nistaqsu dwar il-kuntratti li ngħataw għall-equipment ta' l-isptar, jgħidulna li dik hija xi ħaġa kunfidenzjali u ma tistax tiġi ppubblikata!

Jew meta jkun hemm it-taħwid sħiħ li qam fuq il-kuntratt ta' l-informatika fl-isptar f'Tal-Qroqq, dik ukoll jgħidulna li hija xi ħaġa li ma tistax tiġi ppubblikata għaliex hija kunfidenzjali u kummerċjali.

Kunfidenzjali u kummerċjali meta inti għandek sptar kbir, monopolju, u tagħmel kuntratt ma' kumpannija waħda?

Sur President, imbagħad hemm il-punt l-ieħor li ma nistgħux inwarrbuh taħt it-tapit.

Il-fatt li tant u tant ċittadini jħossuhom impotenti quddiem is- saħħa u l-poter ta' l-Istat jew tal-forzi ekonomiċi kbar fil-pajjiż.

Jekk inti negozjant kbir u għandek relazzjonijiet tajba mal-partit fil-gvern forsi tasal, imma jekk inti ċittadin jew negozjant żgħir teħel dment li m'għandekx konnessjonijiet politiċi jew personali.

Per eżempju, hemm id- diskriminazzjoni politika.

Għadna 'l bogħod ħafna milli tabilħaqq inkunu solvejna din il-problema.

Insemmi d-diskriminazzjoni politika fil-mod kif jingħataw il-promotions u t-transfers fil-korpi parastatali, fiċ-ċivil, fid- dipartiment ta' l-edukazzjoni, fil-pulizija u fl-armata.

Aħna 'l bogħod milli tabilħaqq niffaċċjaw dawn il-problemi b'mod li huwa serju, onest u responsabbli.

Nixtieq insemmi wkoll il-permessi tal-MEPA għax nisma' ħafna fuqha meta mmur inħabbat il-bibien.

Xi ħadd li jrid jirranġa l-bitħa jew il- front garden tiegħu jdum snin jistenna r-risposta mbagħad nisimgħu b'ħaddieħor li ngħata permess jibni bini kbir f'ħakka ta' għajn.

In-nies jgħidulek ukoll li jekk tqabbad lil dak biex ikellem lil ieħor, timxi.

Mela issa sopra corne bastonate, mhux tkellimhom int trid imma jrid ikun hemm xi ħaddieħor biex ikellimhom għalik!

Dawn l-ilmenti mhux in-nies li nkellmu aħna biss jgħiduhom imma naħseb anke n-nies li jkellmu lid-deputati tan-naħa l-oħra.

U mhux qed jgħiduhom biss, bir-rispett kollu, in-nies li nkellmu aħna għax naħseb anke d-deputati tal- gvern jisimgħuhom dawn l-ilmenti.

Hemmhekk le, ma jgħidu xejn.

Anke l- Arċisqof Emeritus Ġużeppi Mercieca kien ċar fuq din.

Iċ-ċittadin jgħidlek: Imma jien x'rikors għand u kif nista' neħodha kontra l-poter tal-MEPA u istituzzjonijiet oħra?

Kif nista' nieħu d-dritt li qed jieħu ħaddieħor?

Nismagħhom jgħidu wkoll, per eżempju, li xi ħadd ikun qiegħed jgħix ħajja trankwilla kif għandu kull dritt u f'daqqa waħda jiġu jwaqggħu d-dar ta' ħdejh u jispiċċa bi skoss storbju u trab ma' kullimkien għal xhur sħaħ.

X'possibilita` ta' rikors għandu dan?

Sur President, ftit ilu kont il- Gżira u ġiet sinjura u qaltli li l-post ta' ħdejha waqqgħuh kollu.

Għandhom kull dritt li jwaqqgħu u jagħmlu l-profitt imma skużi mbagħad x'rikors għandu ċ-ċittadin kontra min iġib dan l-istorbju u ħmieġ?

Xejn!

Dawn huma l-affarijiet li n-nies jitkellmu fuqhom u bir-raġun.

Nixtieq insemmi wkoll il-multi li jagħtu l-wardens li ħafna drabi jingħataw b'mod assolutament imħarbat u jekk inti tkun it-tali, mod u jekk tkun it- tali, mod ieħor.

Jekk jirnexxielek tagħmel petizzjoni tajba jaħfruhielek imma jekk ma jkollokx konnessjonijiet taqlagħha.

X'inhi mbagħad is-saħħa li għandu ċ-ċittadin biex f'ħaġa bħal din jieħu l-ġustizzja?

Xejn.

Nista' nibqa sejjer, Sur President!

Hemm ukoll il-multi tal-VAT.

Jien jiġu jkellmuni nies - uħud minnhom ikunu Nazzjonalisti imma ħafna minnhom la huma ma' naħa u lanqas ma' oħra - li ġurnata wara l-oħra jibgħatulhom l- ispetturi u lil ta' ħdejhom jew lil ta' quddiemhom qatt ma jibgħatulhom lil ħadd.

Kieku smajtha minn post wieħed jew tnejn, ngħid li qed jivvintaw, imma din smajtha ħafna drabi u għalhekk jidher li l-poter amministrattiv, ekonomiku u politiku jaħdem b'tali mod li jiddiskrimina u għad m'għandniex strutturi li ħaġa bħal din jistgħu jilqgħu għaliha.

Hemm il-każi ta' l- istudenti li marru l-universita` biex jaraw jekk kors ta' tliet xhur barra minn Malta – dan ikun organizzat mill-universita` stess - jagħtihomx il- credits għall-kors tagħhom, qalulhom li jagħtihom imma meta mbagħad ġew lura qalulhom li t-tali kors ma jiswa' xejn u li jridu jagħmlu aktar korsijiet.

U għal dan m'hemm l-ebda redress, Sur President.

Suppost li hemm ombudsman fl-universita` imma jista' jitlaq għax m'hemmx redress.

Jiena naħseb li din hija l-iżjed ħaġa li ddejjaq – kont se nuża kelma aktar qawwija - liċ-ċittadini għax sal-lum, bil-ġenwinita` kollha ta' l- ombudsman, m'hemmx is-saħħa biex iċ-ċittadin jieħu dak li ħaqqu f'każijiet bħal dawn u għalhekk iħossuhom impotenti quddiem deċiżjonijiet li qed jaffettwawlhom ħajjithom.

Issa din il-miskina anzjana mill-Gżira li semmejt ftit ilu bdew iħaffru ħdejha u għandha x-xhur bil-ħmieġ u bit-tisbit għaddej u m'hemm l-ebda kumpens għal dan.

Min se jagħtiha s-saħħa din biex tiddefendi ħajjitha?

Dan l-istudent li tilef ma nafx kemm-il xahar f'dan il-kors li ma sewa xejn u għandu l-finals, x'se jagħmel?

X'se jagħmel dak is-suldat jew pulizija li għax hu ta' ċertu kulur dejjem jibagħtuh post u ħaddieħor dejjem jibagħtuh post ieħor?

X'se jagħmel dak il-ħaddiem parastatali li dejjem jieħu l-għadam u qatt ma jmissu l-overtime?

Sur President, hawnhekk huwa t-test u hawnhekk irridu niflu - lil hinn mis- simboliżmu - u naraw kif nistgħu nagħtu s-saħħa liċ-ċittadini tagħna biex ikunu f'pożizzjoni li jġibu redress meta jsofru inġustizzja li titfagħhom lura fil-ħajja ta' kuljum.

Irridu nagħtuhom din is-saħħa sabiex ikunu jistgħu jħossu li f'dan il-pajjiż b'mod trasparenti hawn bilanċ bejn min għandu ċerta saħħa u min m'għandux biex dawk li m'għandhomx jieħdu li ħaqqhom bi dritt.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, illum qegħdin niddiskutu liġi li bla dubju hija imporanti ħafna.

Jien nista' nassigura lill-kap ta' l- oppożizzjoni u lill-Kamra kollha li din hija liġi, li meta narawha fil- kontest aktar wiesa' tal-ħidma kostanti tal-gvern preżenti favur it-tisħiħ tad-drittijiet tal-bniedem u tad-demokrazija, insibu li m'hijiex ibbażata biss fuq is-simboliżmu.

Dan m'huwiex il-mod kif aħna naħdmu, Sur President.

Qabel ma nirriferi għad-diversi rimarki li saru u li ma nistax ma nweġibx, se nitkellem ftit in ġenerali fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, Sur President.

Dan l-abbozz ta' liġi jagħmel żewġ affarijiet.

L-ewwelnett jiggarantixxi l-uffiċċju ta' l-ombudsman fil-Kostituzzjoni billi jingħad li din l-istituzzjoni ma tistax titneħħa għax gvern - ikun min ikun - ikun jidhirlu hekk dment li ma jkunx hemm il-kunsens ta' żewġ terzi tal- parlament.

Dan qed isir mhux biss għax qed jiddaħħal artiklu 64A ġdid fil- Kostituzzjoni tagħna li jdaħħal il-prinċipju ta' din l-istituzzjoni imma għax dan qed jiżdied mal-parti tal-Kostituzzjoni li titlob żewġ terzi tal- voti tal-parlament biex dan jitneħħa jew ikun emendat.

Naħseb li dan fih innifsu huwa pass kbir u importanti ħafna.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jgħolli wkoll l-eta` ta' irtirar għall-maġistrati u għall-avukat ġenerali minn 60 sena għal 65 sena u dan isir bħall-irtirar ta' l-imħallfin.

Sur President, ħalli nibda nitkellem ftit fuq l-ombudsman.

Meta l-gvern ippubblika dan l-abbozz ta' liġi kellna l-istess ombudsman li jqiegħed il- pjan tal-ħidma tiegħu minn sena għall-oħra għall-approvazzjoni ta' din il- Kamra anke għax l-ombudsman - bħalma hu l-awditur ġenerali - huwa uffiċjal ta' dan il-parlament.

Il-pjan tiegħu għandu l-approvazzjoni ta' din il- Kamra u dan il-pjan li hu jfassal minnu, jispjegalna mhux biss x'ħidma għamel fis-sena ta' qabel imma anke x'direzzjoni beħsiebu jagħti lill- uffiċċju tiegħu fil-futur.

Fl-ombudsplan li kien ippreżentat u diskuss f'dan il-parlament għandna miktub iswed fuq l-abjad li l-ombudsman qed jilqa' b'sodisfazzjon il-pubblikazzjoni ta' abbozz ta' liġi sabiex l- uffiċċju tiegħu jiġi entrenched fil-Kostituzzjoni ta' Malta bħala xiehda ta' l-impenn tal-gvern li jħares id-dritt taċ-ċittadin li jkun hawn amministrazzjoni tajba.

Dan hu dritt li kif jingħad aktar kmieni f'dan ir- rapport, illum huwa rikonoxxut bħala fundamentali u għalhekk għandu jsib is- sostenn mill-forzi soċjali u politiċi kollha fil-pajjiż.

Fil-fatt l- ombudsman awguralna li jkun hemm dibattitu siewi u li fl-interess nazzjonali dan l-abbozz ta' liġi jgħaddi malajr u mingħajr problemi.

Fortunatament jidher li l-appell tiegħu qed jintlaqa' mill-parlament kollu għax illum permezz ta' dan id-dibattitu, għandna r-reazzjoni ta' l- oppożizzjoni wkoll.

Qed ngħid hekk għax kif indika diġa` l-prim ministru f'din il-Kamra, meta kien qed jintroduċi d-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi u l-oppożizzjoni ġiet avviċinata biex tagħtina l-pożizzjoni tagħha dwar dan u anke dwar l-eta` ta' irtirar tal-maġistrati li semmejt qabel, bqajna mingħajr tweġiba.

Jekk tippermettuli battuta f'dan is-sens, jekk il- good governance ifisser li inti titlob xi ħaġa, tagħti żmien raġjunevoli biex jirrisponduk u eventwalment jirrisponduk, allura bir-rispett kollu l- oppożizzjoni ma mxietx b'mod eżemplari f'dan ir-rigward u f'instances oħra, Sur President.

Fil-fatt aħna staqsejna għal suġġerimenti konkreti mill- oppożizzjoni fuq diversi oqsma u din għal raġunijiet purament ta' konvenjenza, muta kienet u aktar muta se tibqa'.

Sur President, naħseb li dan ma nistgħux ma nsemmuhx.

Meta nikkwota mill-ombudsplan irrid inħares lejn il-qafas aktar wiesa' ta' dak li qed jgħid dan l-ombudsman.

L-ombudsplan li qed nirriferi għalih huwa l-ewwel wieħed li diġa` ppreżenta lil din il-Kamra l-Imħallef Said Pullicino.

F'dan il-pjan, hu stess jindikalna 'il fejn irid jara lil dan l- uffiċju jimxi.

Kif diġa` ntqal fil-Kamra, hija wkoll opportunita` xierqa għalina fejn bħala parlament nesprimu l-apprezzament tagħna għal ħidma li wettaq l-ewwel ombudsman, is-Sur Joe Sammut, kif ukoll il-ħidma li wettaq u jrid iwettaq it-tieni ombudsman, l-Imħallef Said Pullicino flimkien man- nies ta' dan l-uffiċju.

Sur President, dawn m'għandhomx xi ċorma kbira ta' nies jaħdmu magħhom.

Dan huwa grupp żgħir ta' nies dedikati u b'kuxjenza li jaħdmu bil-għaqal u bis-serjeta`.

Infakkar li dawn huma nies li matul il-11- il sena li ilu mwaqqaf dan l-uffiċċju, trattaw aktar minn 12,000 talba miċ- ċittadini.

Sur President, jekk nitkellem fil-kontest aktar wiesa' ta' x'wieħed irid jagħmel bħala strutturi biex tiġi ggarantita d-demokrazija, ir-rule of law, is-saltna tad-dritt, id-drittijiet fundamentali tal-bniedem u l-ħarsien tal- pubbliku b'mod ġenerali, ċertament li l-uffiċju ta' l-ombudsman huwa mill- aktar importanti u dan kien il-gvern Nazzjonalista li waqqfu.

Meta l-Onor.

Anġlu Farrugia kien qed jagħmel l-intervent tiegħu qal li din idea tal- partit Laburista kienet u dan għaliex qal li kien ilhom isemmuh u rrifera għall-manifest elettorali ta' l-1976.

Lill-Onor.

Farrugia ngħidlu li naqbel miegħu għax l-ewwel darba li ltqajt ma' din il-kelma kien fil- programm elettorali tal-partit Laburista ta' l-1976, jekk mhux ukoll ta' l- 1971.

Hemmhekk kien issemma li se jitwaqqaf l-uffiċċju ta' ombudsman fil- pajjiż imma issa billi l-partit Laburista wiegħdu dan jekk m'għamlux?

Kien il-gvern preżenti li mhux biss wiegħdu imma għamlu, tah l-istrutturi li kellu bżonn u għamlu jwieġeb lil dan il-parlament.

Kien il-gvern Nazzjonalista li għamel l-uffiċċju ta' l-ombudsman istituzzjoni serja u awtonoma li tirrikjedi consensus politiku.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni għamel riferenza għall-argumenti legalistiċi imma meta aħna għamilnih, għamilnih b'mod li l-ombudsman anke jidħol f'dak li fil-liġi ngħidulha l- ekwita`.

Dan ifisser li l-ombudsman ma jridx bilfors jimxi alla lettera ma' dak li hemm fil-liġi imma jrid jara x'ġustizzja teħtieġ li ssir fil-każ partikolari.

Sur President, huwa unur għal dan il-gvern - li waqqaf l-uffiċċju ta' l- ombudsman f'Malta – li bil-kunsens meħtieġ ta' l-oppożizzjoni, se jkompli jsaħħaħ dan l-uffiċċju sabiex dan ikompli jkun tarka importanti għall-poplu Malti u għall-individwi kollha li f'xi ħin jew ieħor ikollhom bżonn dan l- uffiċċju.

Meta l-ombudsman qal li jilqa' b'sodisfazzjon dan l-abbozz ta' liġi, qal ukoll li qed jagħmilha fil-kontest ta' dak li kien spjega qabel.

Allura naħseb li biex inkunu korretti miegħu, irridu ngħidu x'inhu l- kontest ta' ħidma li l-ombudsman qed jara bħala viżjoni għal kif jopera dan l-uffiċċju.

L-ombudsman hemm jara l-ħtieġa ta' kultura ta' rispett aktar wiesa' għad-drittijiet fundamentali tal-bniedem sabiex min jipprovdi servizzi lill-pubbliku, jagħmel ħiltu biex b'mod prattiku jiżgura li dan is- servizz iwasslu f'qafas aktar inklużiv.

B'mod partikolari, l-ombudsman jagħmel riferenza importanti ħafna dwar il-ħtieġa li nifhmu li dan irridu narawh ukoll fil-kontest ta' l-aħjar ħarsien tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Din hija parti kruċjali mid-direzzjoni li hu jrid jagħti lil dan l-uffiċċju fil-ħidma tiegħu fis-sena li għandna quddiemna, u naturalment fis-snin 'il quddiem.

Issa ħalli nkompli nħares lejn partijiet oħra ta' l-ombudsplan u nikkwota paragrafu ieħor li nqisu importanti.

L-ombudsman jgħid:

"Waqt li hu minnu li f'pajjżna għandna s-saltna tad-dritt, ir-rule of law, u qafas ta' strutturi legali mibni fuq prinċipji ġuridiċi li jħarsu d-drittijiet fundamentali, huwa wkoll minnu li fil-kuntatti kontinwi ma' awtoritajiet pubbliċi jew semi-pubbliċi fil-ħajja ta' kuljum, ta' kull wieħed u waħda minna, dan il-qafas mhux dejjem jiġi rispettat minn kulħadd.".

Dan aħna nirrikonoxxuh, Sur President.

M'għandix il-ħin nidħol f'analisi tar-rapport li għamlilna imma laqatni l-fatt li llum għandek perċentwali għolja ta' ilmenti li jidħlu għand l-ombudsman għaliex ikun hemm ċittadini li jħossuhom trattati ħażin mhux biss mill-gvern ċentrali imma anke mill- kunsill lokali tal-belt jew raħal fejn huma jgħixu.

Fil-fatt hemm perċentwali għolja li huma ilmenti ta' dik ix-xorta.

Sur President, kull min jeżerċita kwalunkwe forma ta' poter għandu jkun accountable ta' għemilu u tad-deċiżjonijiet li jieħu.

Wieħed jista' jkun ministru, kap ta' dipartiment, chairman jew CEO ta' awtorita` pubblika u anke sempliċi skrivan tal-gvern li qiegħed jaqdi n-nies fil-ħajja ta' kuljum għax jekk dak li jkun ma jifhimx li l-poter qiegħed hemm biex fl- aħħar mill-aħħar jaqdi lin-nies, ma jkun fehem xejn.

Pero` jekk hawn gvern li dan mhux biss jipprattikah imma jagħmel l-istrutturi kollha meħtieġa biex il-messaġġ jasal kull fejn għandu jasal, huwa l-gvern preżenti, Sur President.

Jien ma kontx se nsemmi dan kollu imma wara l-intervent tal-kap ta' l-oppożizzjoni ħassejtni fid-dover li nsemmih.

Il-gvern preżenti ħoloq qafas kostanti biex iħares liċ-ċittadin - se nuża l-istess frażi li uża l- Onor. Alfred Sant – u saħħaħ struttura wara l-oħra biex jipproteġih.

Il- gvern preżenti jagħti garanzija li jibqa' jevolvi l-istrutturi 'l quddiem għaliex aħna qatt ma ngħidu li dak li għamilna huwa biżżejjed.

Kieku ngħidu hekk, kieku mhux qegħdin inressqu dan l-abbozz ta' liġi biex ikompli jsaħħaħ l-uffiċċju ta' l-ombudsman.

Sur President, jien ma nistax ma nfakkarx lil din il-Kamra li huwa l-gvern preżenti li fl-istorja riċenti ta' pajjiżna kellu jieħu l-passi meħtieġa biex isaħħaħ kif jaħdmu l-qrati f'pajjiżna, sabiex inħarsu l-indipendenza u l-awtonomija tagħhom.

Konna aħna li ridna nsaħħu bis-serjeta` l-liberta` ta' l-istampa, biex ikollna l-pluraliżmu fix-xandir u anke biex saffejna u tajna importanza ġdida lill-kariga ta' l-awditur ġenerali.

Ma nistax ma nfakkarx ukoll li kien il-gvern preżenti li waqqaf il-kumitati ta' dan il- parlament, inkluż il-public accounts committee li jitmexxa minn membru ta' l-oppożizzjoni u li huwa kumitat li għandu kull poter immaġinabbli li jagħrbel, jifli u jinvestiga kwalunkwe kuntratt pubbliku li aċċenna għalihom il-kap ta' l-oppożizzjoni fl-intervent tiegħu.

Kien dan il-gvern li ħoloq struttura ta' kontrolli ferm aktar serji fuq l-aġir tal-pulizija u llum il-korp tal-pulizija huwa rispettat mill-poplu Malti għaliex jaġixxi b'mod serju.

F'ħin minnhom il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-fenomeni tas-suq ħieles u l- globalizzazzjoni.

Naturalment naħseb li naqblu lkoll li jrid ikollok checks favur l-individwi pero` nifhem li m'hawn ħadd f'din il-Kamra li qed jgħid li l-proċess ta' suq ħieles huwa wieħed ħażin u li jrid jiġġieled kontra tiegħu.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jemmen hekk, jiġi hawn u jgħidilna u mhux joqgħod isemmi l-konċetti u mbagħad ma jasalx għall-konklużjoni ta' dak li jkun irid jgħid.

Waħda miċ-checks li trid tagħmel biex tħares l- individwi u biex tħares anke l-mekkaniżmu kollu ta' kif jopera dan kollu, huwa li jkollok strutturi li jassiguraw level playing field.

Dawn ukoll twaqqfu mill-gvern preżenti, Sur President.

Irid ikollok strutturi addizzjonali anke għal tagħna, kif tħares id-drittijiet fundamentali tal- bniedem u li tħarishom bis-serjeta` u mhux bis-simboliżmu b'mod li jekk inti tieħu lill-gvern il-qorti u l-qorti ta' Malta tagħti sentenza kontra l- gvern u tistabbilixxi li hemm rimedji favur iċ-ċittadin li jkun mar quddiem il-qorti, dak iċ-ċittadin jieħu dak ir-rimedju fl-istruttura legali tagħna.

Mhux nispiċċaw f'sitwazzjoni, bħalma kellna fil-passat, fejn l-imħallef li jkun ta s-sentenza jispiċċa jdur minn qorti għal oħra jew nispiċċaw mingħajr qorti kostituzzjonali għal numru ta' snin.

Jiġifieri dan li rridu naraw, Sur President.

Sur President, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-iżvilupp.

Jista' jgħidilna x'għandu f'moħħu?

X'inhi s-soluzzjoni li qed joffri l-partit Laburista għal min ma jridx - naħseb li ħafna minna ma jridux hekk - li jkollu bini ħdejh li f'daqqa jaqa' u jkun żviluppat.

X'inhi s-soluzzjoni?

Is- soluzzjoni hija li jkollok awtorita`, li hemm bżonn li dejjem tiffunzjona aħjar, li tirregola l-ħruġ ta' permessi u li jkun hawn regolamenti aktar serji dwar kif tirregola l-industrija tal-bini fil-pajjiż.

Forsi jrid li jkun hemm ministru li jkollu responsabbilta` fuq is-settur u li jagħmel kumitat u jiddeċiedi kollox hu?

Dawn huma d-domandi prattiċi, Sur President.

X'inhi s-soluzzjoni reali li qed joffri l-kap ta' l- oppożizzjoni?

Jekk fi platform elettorali jibda jgħid li ma jridx il-MEPA, taf min iċapċaplu l-aktar?

Dawk kollha li applikaw quddiem il-MEPA għal xi permess u ma ġewx aċċettati għax dawn jaħsbu li jekk ikun hemm struttura mmexxija f'livell politiku, isibu l-mod kif iġibuha żewġ.

Din hija l- alternattiva li l-kap ta' l-oppożizzjoni qed jipproponi?

Dan semma l-kelma "simboliżmu" imma jiena naqlibha fuqu, where is the meat ta' dak li qed jgħid?

Aħna rridu nkunu nafu preċiżament x'qiegħed jipproponi fuq dak kollu li semma.

Semma wkoll il-freedom of information.

Mela le, jekk hemm bżonn li nagħmlu strutturi oħra għal hekk, il-ħsieb tagħna hu li nagħmluhom ukoll.

Sur President, il-punt jibqa' li l-affarijiet li semmejt – b'riferenza speċjali għal pluraliżmu fix-xandir - m'humiex simboliċi imma qed ngħixuhom fir-realta`.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni qed jgħixhom dawn.

Ara meta kien hu prim ministru, kellna nerġgħu mmorru l-qorti biex niddefendu d-dritt tal- partit Nazzjonalista li jxandar għaliex b'mod konkret u b'mod reali kellna nneħħu l-pannelli tax-xandir minn posthom.

Kien f'dak iż-żmien li l-konċett tal-liberta` ta' l-istampa, tal-pluraliżmu tax-xandir u anke tad-dritt ta' l-informazzjoni seta' sar wieħed simboliku u mhux reali, Sur President.

X'qed ngħidu b'mod konkret?

Għalija dan hu l-argument kollu.

Faċli tiġi hawn u tparla!

Il-kap ta' l-oppożizzjoni semma l-kuntratti.

Jeżistu jew ma jeżistux regoli ta' procurement f'dan il-pajjiż?

Jeżistu jew ma jeżistux proċessi ta' appell għal min ma jieħux gost li ma ħax il-kuntratt li ried jieħu?

Huwa veru li s-sistema m'hijiex perfetta imma żgur li hija sistema aħjar minn dik li kellna fi żmien gvern ieħor, fejn kollox kien jiddependi biss fuq min ikun ministru responsabbli għall-kummerċ u dan jiddeċiedi jekk jagħtikx liċenzja jew le jew jekk jagħtikx il-kuntratt jew le.

Jien naħseb li biex fil-pajjiż ikun hawn diskussjoni politika serja, irridu nkunu serji magħna nfusna u nħarsu verament bis-serjeta` mhux biss lejn dak li nkunu niktbu u ngħidu, imma anke lejn it-track record ta' kull naħa f'din il-Kamra u x'sar b'mod konkret biex lill-poplu nagħtuh is- salvagwardji tad-drittijiet kollha tiegħu.

Jien nista' nagħti aktar eżempji.

Niskanta kemm nisma' akkużi ta' diskriminazzjoni politika min-naħa tal-kap ta' l-oppożizzjoni meta, bir-rispett kollu, jekk hawn naħa politika f'din il-Kamra li kienet esperta tad-diskriminazzjoni politika sfaċċata meta kienet fil-gvern, din hija n-naħa l-oħra ta' din il-Kamra.

Imma anke hawn, Sur President, għamilna salvagwardja addizzjonali u din hija li meta hemm deċiżjoni li trid tittieħed minn kap ta' dipartiment jew minn uffiċjali pubbliċi, aħna bħala gvern erġajna tajnihom l-empowerment biex id- deċiżjonijiet jistgħu jeħduhom.

Mhux kellna l-Interpretation Act fi żmien gvern Laburista fejn kull deċiżjoni amministrattiva, tgħid x' tgħid kull liġi oħra, ried jeħodha l-ministru.

Bid-difetti kollha li hemm, bil- problemi kollha li nistgħu niltaqgħu magħhom minn ġurnata għal oħra u bl- appelli emottivi mhux responsabbli li politiku jista' joqgħod jagħmel lil sezzjoni jew oħra tal-poplu, meta naqbdu miżien u naraw kif dan il-gvern mexa mal-poplu, x'joħroġ?

Kif dan il-gvern ħares id-drittijiet taċ- ċittadin?

Xi strutturi ħoloq biex min ma jaqbilx ma' deċiżjoni – fl- ippjanar, fil-qasam kummerċjali u anke f'konfront mal-pulizija, awtoritajiet pubbliċi u l-mekkaniżmu tal-gvern kollu kemm hu - jekk hemm bżonn, jikkontestaha?

Illum għandna l-proċess politiku ta' 67 kunsilli lokali u dan iwassal biex issir għażla favur kunsill immexxi mod jew ieħor.

Minflok il-poter kollu ta' l-amministrazzjoni ta' kull belt u raħal baqa' konċentrat f'idejn il- gvern ċentrali u l-ministri, dan inqasam fost il-kunsilli lokali.

Din hija simbolika wkoll, Sur President?

Meta l-partit Laburista, fil-kampanja elettorali tiegħu, jitkellem dwar it-targeting tiegħu u x'laħaq u ma laħaqx f'kunsilli lokali differenti, dan bis-simboliżmu jkun qed jgħidu?

Issa ma rridux ninsew li fil-bidu l-oppożizzjoni kienet kontra dan bħalma kienet kontra l-pluraliżmu fix-xandir u riformi radikali oħra li għamilna fil- pajjiż.

Allura meta qed nitkellmu dwar it-tisħiħ tad-drittijiet tal- bniedem, meta qed nitkellmu dwar it-tisħiħ ta' strutturi li jħarsu dawk id- drittijiet, meta qed nitkellmu dwar it-tisħiħ ta' strutturi biex min ikollu ilment ikun jista' jressqu, it-track record tagħna – ovvjament aħna dejjem inkunu disposti li nipperfezzjonawh - huwa l-akbar unur tagħna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semmielna l-wardens u għaliex xi ħadd jirċievi multa li ma jaqbilx magħha pero` kien il-gvern preżenti li għamel il-liġi li min iħossu urtat, jista' jagħmel petizzjoni lil kumitat li huwa indipendenti u li jara jekk dak iċ-ċittadin għandux raġun jew le ħalli jekk ikollu raġun jagħtih ir-redress.

Fejn smajna li saret xi differenza jekk ilment isirx minn ċittadin wieħed jew minn ieħor?

Fejn smajna li ċittadin tagħmillu xi differenza jekk imurx ikellem ministru jew ieħor, Sur President?

Fil-fatt parti mit-track record tal-gvern preżenti huwa proprju dak li neħħa l-bżonn li għall-ħteġijiet kollha tiegħek trid toqgħod tirrikorri għand ministru jew politiku fuq in-naħa tal-gvern.

Jien ma naħsibx li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed ibati mill-amnesija għaliex naħseb li hu jiftakar, bħalma jiftakar kulħadd, li kien hemm żmien fejn ridt tmur għand politiku anke biex tordna television tal-kulur ġod-dar jew biex jagħtuk il-linja tat-telefon jew idaħħluk f'xi lista.

Dawn huma realtajiet li għexna u għalhekk irridu naraw it-track records b'mod oġġettiv u serju.

Imbagħad fejn naraw li hemm bżonn li nagħtu drittijiet addizzjonali, nagħtuhom ukoll.

Jekk ikun hemm aktar ħtieġa ta' kif inħarsu l-liberta` ta' l-informazzjoni, naraw xi struttura hemm bżonn f'dak ir-rigward.

Jekk naraw li hemm aktar ħtieġa ta' kif tiggarantixxi l-profil tas-servizz pubbliku fil-pajjiż, isiru l-liġijiet li hemm bżonn f'dak ir-rigward ukoll.

Jekk hemm bżonn ta' proċeduri kif tħares dritt jew ieħor li ma jiddependux minna biss– semmejt dan il-punt qabel – nagħmluhom ukoll.

Illum għandek il-konvenzjoni dwar id-drittijiet fundamentali tal-bniedem u din ma tiddependix biss fuq x'għandek fil-Kostituzzjoni ta' Malta u x'rimedju tagħtik il-qorti Maltija.

Illum tista' tuża d-dritt tal- petizzjoni individwali u tmur quddiem qorti Ewropea.

Li gvern ikun għamel dan kollu u niġu hawn niddiskutu kif nirfinaw aktar dak li sar, nifhmu u hekk għandu jkun għax l-agħar żball li nistgħu nagħmlu huwa dak li naħsbu li kulma kellna nwettqu wettaqnih.

Imma lanqas m'hu aċċettabbli li niġu hawnhekk nitkellmu b'ton li qisu dan il-gvern qed jinjora l-ħarsien tad- drittijiet tal-bniedem b'mod li tassew jagħmlu differenza fil-ħajja tagħna.

Meta dawn il-kummenti jsiru min-naħa ta' l-oppożizzjoni, dawn konvenjentement jinsew x'inhu t-track record ta' meta l-partit Laburista kien fil-gvern.

Din m'hijiex serjeta`.

Sur President, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jittratta l- entrenchment ta' l-uffiċċju ta' l-ombudsman fil-Kostituzzjoni b'mod li dan ma jistax jintmiss sakemm ma jkunx hemm qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra u jittratta wkoll il-bidla ta' l-eta` ta' l-irtirar tal-maġistrati, li minn 60 sena, se titla' għal 65 sena.

Hawnhekk mhux qegħdin neliminaw biss l- anomalija - kif donnu ried jagħti wieħed x'jifhem wieħed mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni - li nittrattaw l-eta` ta' rtirar tal-maġistrati b'mod differenti minn ta' l-imħallfin.

Dan qed isir għal diversi raġunijiet.

Per eżempju, jekk inħarsu lejn is-snin li għaddew insibu li llum il-kompetenza tal-maġistrati telgħet għal Lm5,000 u tista' titla' aktar.

Issa ta' min jgħid li meta ggradwajna aħna bħala avukati, din kienet ta' madwar Lm50.

Żdiedet ukoll il-kompetenza fil-qasam tal-liġi kriminali u żdiedu friegħi oħra tal-liġi li llum qegħdin taħt il-ġurisdizzjoni tal-maġistratura tagħna.

Il-maġistrati li għandna fil-qrati żgur li jistħoqqilhom ir-rispett kollu tagħna u mhux nagħtuhom ir-rispett skond x'jgħidu f'sentenza jew f'oħra kif kien jiġri fi żmenijiet oħra.

Pero` mhux dik l-anomalija ta' l-eta` biss qed inneħħu b'dan l-abbozz ta' liġi imma anomalija oħra li toħloq sitwazzjoni ta' tbatija umana għax meta tkun sfurzat li tirtira ta' 60 sena u skond il-liġi attwali ma teħux pensjoni qabel il-61 sena - skond l-emendi li għamilna fil-liġi tal-pensjoni, għada pitgħada min hu ta' ċerta eta` ma jkunx jikkwalifika għal pensjoni qabel ma jagħlaq il-65 sena - allura ma rridux ngħidu lill-maġistrati li minn sena għada pitgħada se jispiċċaw jagħmlu ħames snin jistennew biex jikkwalifikaw għal pensjoni u jridu b'xi mod ikomplu jħallsu l-bolla.

Għalihom dan ifisser li jridu jerġgħu joħorġu jaħdmu ta' self-employed bħala avukat u trid tara kemm dik hija prattika għax ġeneralment, min ikun ħa inkarigu bħal dak, ikun għalaq l-uffiċċju legali tiegħu.

Probabbli jmorru bħala impjiegati ma' xi ħadd u trid tara d- differenza bejn employee u self-employed u l-komplikazzjonijiet li jista' jkollok f'dan il-każ.

Mhux sew li maġistrat isofri din l-inġustizzja f'ħajtu għax ikun ta servizz lill-pajjiż minflok ma jkun baqa' jeżerċita l- professjoni tiegħu.

Issemmew xi maġistrati li għalqu l-eta` ta' 60 sena diġa` u kellhom jirtiraw b'mod li minn dan l-abbozz ta' liġi ma setgħux jibbenefikaw.

Sfortunatament il-proċess tal-ħajja ma nistgħux nikkontrollawh aħna u apparti minn hekk, bir-rispett kollu, kieku l-oppożizzjoni ma damitx taħsibha daqshekk biex tagħti tweġiba lill-gvern, forsi din is-sitwazzjoni kienet tolqot inqas persuni milli fil-fatt laqtet.

L-oppożizzjoni ħasset, għall-konvenjenza tagħha, li għandha ddum sentejn jew tlieta tistenna biex tagħtina risposta u għax għamlet hekk, ġara li ġara.

S'intendi meta staqsejnihom għaliex damu daqshekk qalulna x'kien beħsiebhom jagħmlu dwar dan l-abbozz ta' liġi imma r-raġuni għaliex ma kellniex tweġiba qabel ma kenitx ċara u donnhom semmew xi ħaġa li ma fehmux jekk kienx se jkun hemm xi fatturi oħra li jorbtu ma' l-eta` ta' l-irtirar tal-maġistrati.

Dawn kienu vagi ħafna u naturalment il-verita` hija li m'hemmx tweġiba li tista' tingħata bis-serjeta` f'din il-Kamra, Sur President.

Jien se nagħlaq b'ton pożittiv fis-sens li dan huwa pass ieħor tajjeb għal pajjiżna.

Aħna mhux biss qegħdin nagħrfu x'istituzzjonijiet għandna bżonn imma qed nagħrfu wkoll kif dawk l-istituzzjonijiet insaħħuhom u nagħtuhom l- importanza li ħaqqhom sabiex dawn jagħtu dak kollu li jistgħu għall-ħarsien tad-drittijiet tal-poplu kollu kemm hu mingħajr distinzjoni u b'ħarsien mhux biss lejn il-lat legalistiku imma anke lejn l-ekwita`.

Huwa importanti li jkun hemm ħarsien tal-prinċipji kollha li jikkostitwixxu l- bażi ta' dik li tissejjaħ good governance u ħarsien reali tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem f'qafas ta' l-infrastruttura tad-demokrazija fil- pajjiż li b'dan il-gvern se tkompli timxi 'l quddiem.

Din l-infrastruttura trid tipprovdi l-ways and means ta' kif il-poplu, meta jkollu bżonn, jista' jirrikorri għalihom biex jiddefendi d-drittijiet tiegħu.

Il-poplu Malti għandu qrati li jiffunzjonaw, għandu d-dritt li jara kif il-belt jew ir- raħal tiegħu huma amministrati, għandu l-liberta` ta' l-istampa garantita, għandu l-liberta` tal-komunikazzjoni - dan huwa dritt mill-aktar importanti fid-dinja tal-lum u l-gvern ħadem sabiex jagħti lil Maltin l-aktar u l- aħħar teknoloġiji f'dan is-sens - u għandu d-dritt li jirrikorri għall- ombudsman fejn ma jaqbilx ma' deċiżjonijiet amministrattivi.

Dan li qed nagħmlu f'din il-liġi jawgura tajjeb sabiex dik il-protezzjoni li ngħataw dawk it-12,000 ruħ, tingħata lil ħaddieħor u tkun ta' eżempju għal dawk li f'xi ħin jew ieħor ikollhom bżonn għax ma jkunux qablu ma' xi deċiżjoni f'livell lokali, f'livell amministrattiv jew f'livell ta' awtorita`.

Dawn jistgħu jirrikorru għand l-ombudsman għad-drittijiet tagħhom.

Il-poplu, meta jitkellem dwar dan il-qafas ta' l-infrastruttura tad-demokrazija u tal-ħarsien tad-drittijiet fundamentali tiegħu, jaf li l- uffiċjali tal-parlament jinkludu mhux biss l-ombudsman imma anke l-awditur ġenerali.

Il-poplu jaf li hemm parlament li fil-livell tal-kumitati – fejn hemm anke l-kumitat tal-kontijiet pubbliċi mmexxi minn membru ta' l- oppożizzjoni u li dan jista' jinvestiga l-proċessi pubbliċi - qed jiffunzjona biex ikun hemm proċess parlamentari li hu ħaj u li jevolvi 'l quddiem.

Minbarra l-uffiċċju ta' l-ombudsman hemm kontrolli oħra fuq kif jopera s-servizz pubbliku b'mod ġenerali għal dak li għandu x'jaqsam ma' prinċipji fundamentali tal-liġi amministrattiva li llum huma mħarsa fil- pajjiż.

Fil-fatt dan l-aħħar kellna ċ-ċans li nagħmlu diskussjoni wiesgħa dwarhom f'dan il-parlament meta tkellimna dwar l-istruttura, anke ta' appelli, minn dawn it-tribunali amministrattivi biex ikun hemm konformita` bejn qasam u ieħor.

Sur President, il-fatt hu li għandna l-mekkaniżmi kollha f'posthom u jaħdmu f'pajjiż li llum mhux biss huwa modern imma huwa wkoll membru ta' l-Unjoni Ewropea u allura jgawdi dak il-qafas addizzjonali kollu li tipprovdi din l- unjoni fil-ħarsien tad-drittijiet tiegħu.

Iċ-ċelebrazzjoni li saret il- bieraħ madwar il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea kollha mhix biss ċelebrazzjoni tat-trattat ta' Ruma imma hija ċelebrazzjoni ta' struttura li evolviet bħala waħda li toffri hija wkoll il-mekkaniżmi sabiex l-individwu jkun jista' jirriferi għall-istituzzjonijiet tagħhom ukoll.

Dan ukoll kien pass ieħor li l-gvern preżenti huwa kburi li għamel għal pajjiżna u nafu sew kif sa tliet snin ilu biss, in-naħa l-oħra kienet assolutament kontra dak kollu li llum qed ngħidu li hija tradizzjoni ta' kulħadd.

Il-ħarsien ta' dan kollu li qed ngħid jiġi wkoll għax għandek strutturi li huma awtonomi f'oqsma differenti u li jħarsu lejn il-proċessi li għandek fil- pajjiż għar-rigward ta' żvilupp, ta' kompetizzjoni, ta' kummerċ, ta' liċenzjar u proċessi amministrattivi oħrajn.

Hawnhekk ma rridx ninsa nsemmi l-awtonomija ta' l-universita` ladarba ssemmiet f'din il-Kamra.

Jekk hemm student li ma jaqbilx ma' deċiżjoni, tafu kemm għandu rimedji llum?

Taf min ma kellux rimedji?

Dawk l-istudenti li riedu jidħlu fl- universita` meta kien hemm selection board immexxi mill-kap ta' l- oppożizzjoni attwali u għaliex kien hemm universita` li spiċċat b'inqas minn 800 ruħ, kellek korsijiet sħaħ sospiżi.

Kif jista' jiġi l-kap ta' l- oppożizzjoni llum u jsemmielna żball amminstrattiv fil-konfront ta' student meta dan għandu kull metodu disponibbli biex jieħu sodisfazzjon?

Jien nawgura li jekk veru sar żball, jingħata rimedju.

Kif jipprova jnessi l- passat?

Jien se nikkonkludi billi ngħid li llum iċ-ċittadin għandu l-libertajiet u d-drittijiet kollha u dawn huma mħarsa minn min tista' tafda.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, jien qgħadt nisma' b'ħafna paċenzja lill-Onor.

Francis Zammit Dimech u osservajt li l-mod kif jimposta l- argumenti tiegħu huwa sintomatiku ta' kif jaħdem dan il-gvern.

Dan għamel l- ispeech tiegħu kollha jaqla' l-ħama ta' l-oppożizzjoni ta' ma nafx kemm-il sena ilu u fl-aħħar żewġ minuti, minkejja li qal li se jkun pożittiv, semma l-każ ta' l-universita` u kif kienu jidħlu l-istudenti f'din l- istituzzjoni.

Mid-dehra l-Ministru Zammit Dimech nesa meta lejliet ir- referendum, l-ex-Prim Ministru Eddie Fenech Adami akkuża lill-Onor.

Alfred Sant li ma daħħallux lit-tifel tiegħu l-universita` meta kien fuq il-bord ta' l-għażla u aħna ma stajniex nirrisponduh għax l-għada kienet is-silent day ta' qabel l-elezzjoni.

Dan nesa wkoll li l-qorti ddeċidiet li din kienet gidba faħxija imma sfortunatament il-ħsara kienet saret.

Hekk jaħdem dan il-gvern, Sur President.

Jitfa' t-tajn, iħammeġ u mbagħad wara, meta jkun tard wisq, insibu li dak kien qal kien kollu gideb.

Hekk kien id- diskors ta' l-Onor.

Zammit Dimech u ta' oħrajn ġo din il-Kamra, anke fuq liġi li qegħdin naqblu fuqha.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li jien inkun fil-kumitat permanenti tal- Kamra meta jitressaq ir-rapport ta' l-ombudsman u hemmhekk diġa` għedna li aħna ta' l-oppożizzjoni naqblu ma' l-entrenchment.

Jiġifieri dan il-ħafna diskors li qed isir li aħna ma tajniex feedback ma jagħmilx sens.

Skużi, il-parlament għalfejn qiegħed?

Aħna mhux biex nitkellmu niġu fil- parlament?

Il-prim ministru qal li jiddispjaċih li anke f'dan il-każ, l- oppożizzjoni ma qalitx x'inhi l-opinjoni tagħha.

L-Onor.

Zammit Dimech qalilna li l-oppożizzjoni hija muta.

Kif jistgħu jgħidu dan meta fil- kumitat permanenti tal-Kamra, fejn ġie ppreżentat ir-rapport ta' l- ombudsman, aħna għedna – u din qiegħda minuted - li aħna naqblu ma' l- entrenchment?

Issa jekk il-prim ministru u l-Ministru Zammit Dimech ma jafux b'dan affari tagħhom imma dawn għandhom id-dmir li jippreparaw ruħhom fuq il-fatti qabel ma jiġu jitkellmu hawnhekk, Sur President.

Aħna rappreżentanti tal-poplu u l-poplu jeleġġina biex nitkellmu u nivvotaw f'dan il-parlament u aħna hekk nagħmlu.

Ma nistax nifhem għaliex kull darba joqogħdu jgħidu li aħna ma tajniex l-opinjoni tagħna.

Mela l-parlament għalfejn qiegħed, Sur President?

Il-gvern jitkellem kullimkien barra f'dan il-parlament!

Jitkellem fuq ir-radju, fuq it-television u fuq il-gazzetti u mbagħad għaliex aħna ngħidu li rridu nitkellmu fil-parlament, il-membri tal- gvern jiskantaw.

Jien din il-ħaġa ma nistax nifhimha, Sur President.

Jien niftakar żmenijiet meta kienet tmur delegazzjoni tal-gvern barra minn Malta u kif tiġi lura, l-ewwel ħaġa li kienet tagħmel kienet li tiġi f'dan il-parlament u tagħti rendikont ta' dak li tkun għamlet barra minn Malta.

Il-gvernijiet Nazzjonalisti qatgħuha din għaliex imorru l-VIP lounge, jekk jindenjaw ruħhom, u jkellmu lill-press hemmhekk meta d-dover ta' ministru, prim ministru u membru parlamentari huwa dak li jagħti rendikont ta' dak li għamel barra minn pajjiżu ġo dan il-parlament.

Issa ġejna f'sitwazzjoni fejn għax aħna nagħmlu d-dover tagħna billi nitkellmu fil-parlament, naqilgħu l-kritika.

Allura għalfejn qed itellgħuna n-nies biex nitkellmu fil-parlament?

Biex nitkellem fuq il-gazzetti, fuq it-television u fuq ir- radju m'hemmx għalfejn inkun membru parlamentari, ministru jew prim ministru Sur President.

Aħna l-membri parlamentari, il-ministri u l-prim ministru għandna d-dover li niġu nitkellmu f'dan il-parlament għax dan huwa l-forum fejn aħna nispjegaw x'inhuma l-veduti tagħna fuq dak li jkun qiegħed propost.

Għalhekk ma nistax nifhem għaliex il-prim ministru qal hekk il-ġimgħa l- oħra – almenu milli qrajt għax jien kont imsiefra – u għaliex reġa' qal l- istess il-Ministru Francis Zammit Dimech illum.

X'jiġifieri jgħidu li l- oppożizzjoni muta?

Mela aħna mhux nitkellmu qegħdin?

Skużi, qed nitkellmu fil-post fejn suppost nitkellmu.

Issa jekk huma jridu jitkellmu fuq il- gazzetti, fuq it-television u fuq ir-radju jagħmlu huma imma bl-ebda dritt ma jistgħu jippretendu li aħna nagħmlu l-istess għax id-dover tagħna hu li niġu nitkellmu fil-parlament.

Veru ġejna sew f'dan il-pajjiż jekk hawn xi ħadd jippretendi mod ieħor, Sur President!

Għalfejn qed itellgħuna n-nies?

Għalfejn jagħżluna biex nitkellmu f'isimhom in-nies?

Biex nitkellmu fuq il- gazzetti, fuq ir-radju u fuq it-television jew biex niġu nagħmlu xogħolna fil-parlament?

Mhux talli hekk, talli meta nirriżervaw id-dritt u l- obbligu tagħna li nitkellmu, il-prim ministru jipprova jwaqqagħna għaċ-ċajt bħalma għamel fuq SmartCity meta mbagħad spiċċa waqa' għaċ-ċajt hu għax qabel kien qal li aħna konna se nivvotaw kontra.

Min qallu li konna se nagħmlu hekk?

Mela għax aħna rriżervajna d-dritt tagħna - u hekk obbligati li nagħmlu - li niġu nitkellmu f'dan il-parlament ħalli ngħidu x'naħsbu u nanalizzaw il- kuntratt li kien qed jitressaq f'din il-Kamra, il-prim ministru qal li aħna se nivvotaw kontra.

Imbagħad spiċċa waqa' għaċ-ċajt!

Ikkalma ftit, Sur Prim Ministru!

Jien nifhem li kellu ħafna tensjoni l-prim ministru minħabba r-riżultati ta' l-elezzjonijiet lokali, fejn qal li ma jinteressawhx l-elezzjonijiet lokali imma tinteressah SmartCity.

Imma dan għandu jħalli lill-oppożizzjoni tagħmel xogħolha u jħalliha titkellem fil- forum fejn suppost titkellem u mhux idaħħak lin-nies bih u jgħid li aħna se nivvotaw kontra.

Jien twerriċt x'ħin qrajt fil-gazzetta li l-prim ministru qal li aħna konna se jivvotaw kontra!

Mela dan l-Ispirtu s-Santu issa?

L- ewwel jikkritikana għax ma tkellimniex u f'daqqa waħda jgħidilna li jaf li se nivvotaw kontra.

Minn fejn ġabha din jekk qed jgħid li ma tkellimniex?

Aħna nitkellmu fil-ħin u fil-post addattat, aħna nitkellmu fil-post fejn il-poplu Malti poġġiena biex nitkellmu, jiġifieri f'dan il-parlament, Sur President.

Nerġa' ngħid li biex nitkellem fuq il-gazzetta, fuq ir-radju jew fuq it-televiżjoni m'hemmx għalfejn inkun membru parlamentari imma huwa membru parlamentari biss li jista' jitkellem fil-parlament u dak hu xogħolna.

Jekk ma nagħmlux dan, nistgħu nagħlqu l-bieb u ma niġux iżjed 'l hawn, la l-prim ministru u l-ministri jippretendu li aħna nagħtu l-opinjoni tagħna hekk kif ifaqqgħu subajhom meta huma dejjem jgħidu kemm ikunu ilhom għaddejjin b'diskussjonijiet.

Imma l-giddieb għomru qasir, Sur President.

Il-prim ministru, bis-santita` kollha tiegħu, dejjem jgħid li hu jara biss dak li huwa l-aħjar għall-pajjiż imma mbagħad nhar is-Sibt intervistaw lis- segretarju ġenerali u staqsewh x'jaħseb dwar l-elezzjoni u dan qal li l- elezzjoni jagħmluha meta jħossu li għandhom percentage points biżżejjed ahead mill-partit Laburista.

Mela allura lejn il-partit qed iħares dan!

Mela l-prim ministru qed jgħid li se jara x'inhu l-aħjar għall-pajjiż u r- right-hand man tiegħu, is-segretarju ġenerali, qed jgħid li l-elezzjoni ssir meta jkun tajjeb għall-partit.

Din hija s-serjeta` li għandna f'dan il- pajjiż?

Imbagħad jiġi l-Onor.

Francis Zammit Dimech u jagħmel tliet kwarti jitkellem fuq l-oppożizzjoni u fuq il-gvernijiet Laburisti tal-passat u fl- aħħar ftit jgħid li jrid ikun pożittiv.

Anke t-ton ta' leħnu biddel, qisu sar qaddis f'daqqa waħda!

Dan huwa sintomatiku ta' kif jaħdem dan il- gvern, l-ewwel jaqla' u jaqla' mbagħad irid ikun qaddis.

Sur President, nerġa' ngħid li aħna naqblu ma' dan l-entrenchment li qegħdin nitkellmu fuqu u din diġa` għedniha f'kumitat permanenti ta' dan il- parlament għaliex l-affarijiet hekk imorru.

Jista' mhux jgħidilna muti l- Ministru Francis Zammit Dimech!

Hawn ġew aħna m'aħniex muti għax aħna mqabbdin biex hawn ġew nitkellmu u nargumentaw dwar x'naħsbu li huwa l- aħjar ġid għall-poplu Malti.

Dik hija s-serjeta`, Sur President, li inti tagħmel l-affarijiet, tistudjahom u mbagħad tippreżentahom u mhux il-gvern ifaqqa' subgħajh u jippretendi li aħna nagħtuh l-opinjoni tagħna.

Imbagħad għax ma ngħidulhomx meta jidhrilhom huma li għandna ngħidulhom, xi wieħed bħal prim ministru jumps the gun bħalma għamel fuq SmartCity.

Aħna naqblu wkoll li l-esperjenza tal-maġistrati m'għandniex narmuha.

Mhux l- esperjenza tal-maġistrati biss m'għandniex narmu imma l-esperjenza ta' ħadd.

Għalhekk naqblu fuq l-estensjoni ta' l-eta` ta' l-irtirar għaliex ir-riżorsi umani li għandna rridu nibżgħu għalihom.

L-Onor.

Francis Zammit Dimech tkellem fuq iċ-ċivil u fuq it-transfers li kienu jsiru.

Dan jaf li l-Ministru Austin Gatt, meta kien segretarju ġenerali tal-partit Nazzjonalista, fil-konferenza ġenerali qal li ċ-ċivil irid ikun politiċizzat?

Jaf dan li dawn għandhom in writing li hekk jemmnu u li s- segretarju ġenerali tal-partit Nazzjonalista qal li ma jistax ma jkunx politiċizzat iċ-ċivil?

Aħna nafu x'jiġifieri għax meta tlajna fl-1996 u l- Onor. Alfred Sant ipprova jbiddel din is-sistema, ma sabx il-kooperazzjoni ta' dawk in-nies li ħalla hemmhekk.

Kien hemm uħud li komplew jagħmlu xogħolhom pero` l-biċċa l-kbira bsaten fir-roti għamlu, Sur President!

Għalhekk li jiġi l-Onor.

Francis Zammit Dimech hawnhekk u jaqla' l-ħama ta' 20 u 30 sena ilu u mbagħad jitkellem b'mod bħallikieku l-partit tiegħu huwa verġni u pur ma jagħmilx sens u aħna bilfors ikollna nweġbuh.

Jien mhux dawn l-affarijiet kont se ngħid illejla, Sur President, imma meta smajt lill-Onor.

Zammit Dimech jgħid dawn l-affarijiet, bilfors kelli nsemmilu xi ħaġa tal-passat tagħhom għalkemm jien mhux se mmur lura daqskemm mar lura hu għaliex kieku jkun hemm ħafna aktar affarijiet xi ngħid.

Jien se nsemmi l-passat riċenti li n-nies jiftakruh.

Insemmilu dak li qal l-Onor.

Austin Gatt fl-1989, fil-konferenza ġenerali tal-partit Nazzjonalista meta qal li ċ-ċivil ma jistax ma jkunx politiċizzat.

Infakkru, kif diġa` għedt, li l- partit Laburista fl-1996 ipprova jneħħiha din il-kultura li min jirbaħ, jirbaħ kollux u min jitlef, jitlef kollox, imma ma rnexxielux, Sur President.

Għalhekk tifhem kif ma tirnexxix meta jkollok kultura ta' partiġġjaniżmu tant fonda li twassal biex saħansitra s-segretarju ġenerali tal-partit Nazzjonalista jgħid dak li qal fil-konferenza ġenerali.

Kif se taqlagħhom dawk l-għeruq, Sur President?

Issa ħalli nerġa' niġi għal dak li kont qed ngħid dwar in-nies validi li għandna, dwar in-nies li rridu nieħdu ħsieb u li nibqgħu nużaw l-esperjenzi tagħhom.

Il-ġimgħa l-oħra kellna każ fejn l-ambaxxata Amerikana, f'isem is- segretarju ta' l-Istat Amerikan Condoleeza Rice, għażlet persuna minn Malta li mir-riċerka li għamlu rriżulta li l-aktar tat sehem fil-qasam tad- drittijiet tan-nisa f'Malta.

Din għażluha u onorawha imma meta tistaqsi fejn qiegħda din il-persuna, tiskopri li bagħtuha fil-librerija tgħodd il- kotba u ssikket lin-nies biex ma jagħmlux storbju!

Dik hija l-ħela tar- riżorsi li għandna, Sur President.

Issa din ma tgħidx li reġgħet għamlet interview u kien hemm min hu aħjar minnha fl-interview għaliex kieku ngħidlek fair enough!

Imma li lil din tibgħatha ġo post fejn assolutament ma tkunx qed tuża l-kapaċitajiet tagħha wara li l-Istati Uniti ta' l- Amerika onorawha għal dawn il-kapaċitajiet, ma nifhimhiex.

Mela dan li qed ngħid dwar l-esperjenza u l-kapaċitajiet jgħodd biss għall-maġistrati jew l- imħallfin?

Irridu nużaw il-kapaċitajiet u l-ħiliet ta' kulħadd u għandna nies brillanti f'ċerti oqsma.

Allura dawn ma ħaqqhomx jieħdu extension?

Dażgur li ħaqqhom imma l-gvern mhux veru jimxi hekk.

Fl-ispeeches li ntqalu hawnhekk, kulħadd qal li dawn se nibqgħu nużawhom għaliex ma nistgħux naħlu r-riżorsi u dawn huma nies ta' esperjenza u validi.

Imbagħad ikollok każ bħal dan fejn il-barranin iħammrulna wiċċna għax filwaqt li dawn jagħtuha unur fil-qasam tan-nisa, aħna ma nużawx il-kapaċitajiet tagħha.

Fl-fatt din qaltilna li l-gvern neħħiha.

U nerġa' ngħid illi kieku l-gvern neħħiha għaliex sar xi interview u kien hemm min hu kapaċi aktar minnha, nifhimha imma dan m'huwiex il-każ.

Dawn huma l-affarijiet li jrid isemmi l-Ministru Francis Zammit Dimech.

Jien qed insemmilu l-każi riċenti mhux bħalma jagħmel hu li jsemmi każi ta' meta wħud minna lanqas biss konna hawn jew lanqas biss konna twelidna!

Dak li ġara għexieren ta' snin ilu l-Ministru Zammit Dimech jiftakru ċar u dak li ġara l-bieraħ jew ma jafux jew nesih jew inkella qed jiġi hawnhekk biex jipprova jidħaq bin-nies.

Il-gvern lil dan il-parlament ma jistmahx u jien diġa` tajt ir-raġunijiet għaliex qed ngħid hekk.

Dawn jippretendu li aħna noqogħdu nitkellmu barra mill-parlament meta l-post fejn għandna nitkellmu huwa hawnhekk.

Barra minn hekk meta jiġu jitkellmu hawn huma, jgħidu affarijiet li ma jirriflettux ir-realta`.

Dan il-gvern issa ilu 20 sena fil- gvern.

Allura l-Ministru Francis Zammit Dimech ma tkellimx fuq dawn l-20 sena li ilhom huma fil-gvern?

Għaliex ma semmiex dawk is-sentejn li għamel il-partit Laburista fil-gvern, u kif ipprova jbiddel din il-kultura ta' the winner takes all f'dan il-pajjiż?

Għaliex ma qalhomx dawk l-affarijiet?

Issa xi jrid?

Nuruh id-dokumenti li għandna aħna taċ-ċirkolari li kienu joħorġu dak iż-żmien biex jagħmlu l-bsaten fir-roti lill-ministri?

Aħna għandna kollox elenkat u dawn mhux affarijiet taċ-ċajt.

Fuq l-20 sena li l- partit Nazzjonalista għamel fil-gvern, Alla jbierek, ma semma xejn u lanqas semma dawk is-sentejn li kien hemm il-partit Laburista fil-gvern u li fihom ipprova jbiddel is-sistema.

Dan lanqas biss semma dak li qal l-Onor.

Austin Gatt li ċ-ċivil irid ikun politiċizzat.

Hija policy tagħhom li ċ-ċivil ikun poliċitizzat u ma joqgħodx jinħeba wara subgħajh!

Barra minn hekk il-Ministru Francis Zammit Dimech semma l-gidba li xi 30 sena ilu l-Onor.

Alfred Sant ma daħħalx lit-tifel ta' Dr. Fenech Adami fl- universita`.

Din hija gidba pprovata bil-qorti u li għaliha Dr. Fenech Adami weħel xi Lm3,000.

Xejn minn dan ma semma l-ministru.

Dan semma biss il-bord ta' l-għażla.

Il-gideb li jgħidu fuq il-bord ta' l-għażla ma semmiehx.

Din hija gidba riċenti ta' erba' snin ilu, Sur President, u jiddispjaċini li minflok qed nitkellem fuq din il-liġi, spiċċajt inwieġeb fuq affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu imma bilfors ridt inwieġeb l- affarijiet li qalu l-Ministru Francis Zammit Dimech u l-Prim Ministru sabiex jibqa' on record kif irribattejna dan it-tip ta' diskors.

La l- iSpeaker ma qallux "out of order" lill-Prim Ministru u lill-Ministru Francis Zammit Dimech, lanqas lilna ma jista' jgħid għaliex aħna qegħdin inwieġbu għal dak li nqtal.

X'ħa l-gvern Laburista ta' l-1996 billi qal li ċ-ċivil ma jkunx politiċizzat kif dejjem riedu n-Nazzjonalisti?

Sibna kooperazzjoni u mxejna 'l quddiem?

Hawnhekk għadna b'dik is-sistema u l- gvern Nazzjonalista hekk iridha s-sistema, the winner takes all u l-bqija m'għandhomx ċans.

Fil-fatt semmejt każijiet fejn jekk ma tkunx mal-winners, jistgħu mhux jonorawk il-barranin u jgħidulek li inti kapaċissima u kapaċissimu f'xogħlok għaliex xorta ma tieħux dak li ħaqqek.

Mhux hekk iridu jimxu?

Mela ħalli jkomplu jimxu hekk.

Aħna noqogħdu nħarsu u nitgħallmu għaliex dik hija s-sitwazzjoni u fuq dan l-argument nagħlaq hawn.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq l-istituzzjoni ta' l-ombudsman, li hija istituzzjoni li rridu nirrispettawha u nsaħħuha aktar.

Pero` dan irid isir mhux bid-diskors u bil-kliem fil-liġi imma bil-fatti.

Irridu naraw li l- aġir ikun kompatibbli mal-kliem li jingħad sabiex din l-istituzzjoni tissaħħaħ bil-prattika għax kif qalu l-kelliema ta' qabli wkoll, din hija istituzzjoni importanti u meħtieġa jekk kemm-il darba jkollha l- indipendenza tagħna, tkun fair u effettiva u tkun accountable lill-poplu.

Dawn huma kollha punti li rridu nkunu ċerti li qegħdin ġo din l- istituzzjoni.

Pero` rridu nsemmu wkoll li meta jittieħdu deċiżjonijiet min- naħa ta' l-ombudsman, dawn id-deċiżjonijiet iridu jiġu rispettati.

Jien smajt ħafna eloġji għall-ombudsmen, kemm għas-Sur Joe Sammut kif ukoll għal Dr Joe Said Pullicino u ovvjament it-tnejn li huma jixirqilhom dan it- tifħir imma dan mhux biżżejjed.

Aħna nafu li kien hemm żmien fejn il-gvern Nazzjonalista pprova jimsaħ l-art bis-Sur Joe Sammut għaliex dan kien tkellem pubblikament peress li ma felaħx aktar.

Per eżempju, dan kien semma - fuq din kienet il-kwestjoni - l-eżerċizzju tal-promozzjonijiet fil- forzi armati ta' Malta.

Dan kien qal li hemmhekk hemm mandra sħiħa fejn jingħataw il-promozzjonijiet, u qal li qed jagħtu l-promotions en masse u qed jivvintaw kriterji ġodda anomali.

Dan kien qal li l-korruzzjoni hija diffiċli ħafna biex tiddefiniha imma qal ukoll li kellu każijiet fejn individwu suppost li ġab, per eżempju, 400 punt fuq il-performance appraisal report ta' l-AMF, u mbagħad għażlu lil xi ħadd li ġab inqas punti minfloku u li dik żgur ma tistax ma tgħidilhiex korruzzjoni.

Is-Sur Joe Sammut kien qal ukoll li kellu evidenza li l-Air Malta tqabbad summer workers fuq konsiderazzjonijiet politiċi jiġifieri dawn jidħlu għax ikunu Nazzjonalisti.

Jien naf b'każijiet ta' nies li kienu ilhom jitqabbdu snin fis-sajf u kellhom l-esperjenza u biddluhom kollha biex minflok daħlu n-Nazzjonalisti u kellhom jergġħu jonfqu l-flus fuq it-training għax dawn ma kellhomx l-esperjenza li kellhom l-oħrajn.

Dan juri dak li għedt fil- bidu, li taħt gvern Nazzjonalista the winner takes all u l-oħrajn jibqgħu b'xejn.

Basta b'dawn il-ħafna eloġji min-naħa tal-gvern għall-ombudsman!

Meta l-ombudsman, is-Sur Joe Sammut, qal dawn l-affarijiet, il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, Dr Eddie Fenech Adami, kien ta intervista lill- gazzetta u qal li l-ombudsman qed ikun politiku u mar oltre mid-doveri tiegħu.

Dr Eddie Fenech Adami qal li dan kien politiku fil-kummenti li għamel u li jekk irid jidħol fid-dinja politika għandu l-enerġija u l- abilita` biex jagħmel dan.

Dan hu l-kliem li qal Dr Eddie Fenech Adami meta kien Prim Ministru, basta jiġu tan-naħa tal-gvern b'dawn l-eloġji kollha fuq l-ombudsman.

Let's call a spade a spade u ngħidu verament x'inhuma l- affarijiet u kif jimxu f'dan il-pajjiż.

Hija ovvja li naqblu ma' din il- liġi imma let's walk the talk, mhux nitkellmu mod u naġixxu bil-kontra ta' dak li qed ngħidu, Sur President.

We have to walk the talk inkella nkunu qed naħlu l-ħin!

Issa billi se nagħmlu dan l-entrenchment u għada filgħodu jqum il-prim ministru u lill-ombudsman jibda jgħidlu: Tindaħalx f'dawn l-affarijiet u jekk trid tagħmel hekk, oħroġ għall-elezzjoni.

Kif seta' l-prim ministru ta' dak iż-żmien jgħid dan il-kliem meta kulħadd jaf x'rispett kien igawdi kemm bħala civil servant u kemm bħala ombudsman is-Sur Joe Sammut?

Apparti minn hekk, u din hija aktar serja, jien ngħid li b'dak li qal il-Prim Ministru Eddie Fenech Adami dakinhar tana x'nifhmu li l-ombudsman ma jistax imiss ċerti areas bħalma huma korporazzjonijiet pubbliċi u awtoritajiet, liema korporazzjonijiet u awtoritajiet, skond l-ombudsman, m'humiex accountable biżżejjed.

Dan kien tkellem fuq l-Air Malta u fuq l-armata u minħabba f'hekk qabeż fuqu l-prim ministru.

Allura dawn huma untouchable u ma tistax tmisshom?

Is-Sur Joe Sammut qala' umiljazzjoni pubblika għax kien qed jagħmel xogħlu.

Dan sab li min ġab aktar marki minn ħaddieħor baqa' l-art u min ġab inqas ħa l-promotion fl-armata u sab li biex tidħol fl-Air Malta fis-sajf, trid tkun Nazzjonalist.

Meta dan ma felaħx aktar għal dawn l-affarijiet, he went public u għaliex għamel hekk, il-prim ministru qallu biex joħroġ għall-elezzjoni!

X'jiġifieri joħroġ għall- elezzjoni, Sur President?

Dak kien qed jagħmel xogħlu!

Dażgur li aħna naqblu li nsaħħu l-uffiċċju ta' l-ombudsman billi jiġi entrenched fil- Kostituzzjoni imma dan mhux biżżejjed jekk il-gvern ma jagħtix kas ta' dak li jgħid għax ma jkunx jaqbel għal widnejh u minn fuq jattakkah b'dan il- mod!

Dan il-prim ministru kien li attakkah b'dan il-mod u mhux xi Ġanni Borg!

Dan li rridu naraw u mhux billi nilleġislaw.

Veru li l-liġijiet u l- Kostituzzjoni huma importanti imma x'jiswa li jkollok qafas li fil-prattika ma jiġix rispettat?

Għandek qafas sħiħ ta' liġijiet u tal-Kostituzzjoni imma meta tara x'jiġri fil-prattika ma ssib xejn.

Meta jiġru dawn l- affarijiet li semmejt, l-istituzzjoni ta' l-ombudsman taqla' daqqa ta' ħarta u ħadd ma jista' jgħid li mhux hekk l-affarijiet.

Sur President, f'dan id-dibattitu ssemmiet ukoll il-ħtieġa ta' liġi fuq il- whistle- blower u din hija importanti.

Aħna fid-dokument tagħna tas-servizz pubbliku qegħdin ngħidu li hemm bżonnu dan.

Dan il-pajjiż ma jistax ikun li jibqa' sejjer hekk fejn kulħadd jibża' jitkellem.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin b'din l-omerta` għaliex kulħadd jibża' li jekk jikxef, jaqlagħha.

Aħna nafu b'każi u m'hemmx għalfejn insemmu ismijiet.

Fil-fatt niddejjaq insemmi lin-nies li ma jistgħux jiġu hawnhekk u jitkellmu huma, Sur President.

Il-gvern Nazzjonalista jaf nies fiċ-ċivil li għax tkellmu qalgħuha u min spiċċa bid-depression, min spiċċa barra u min spiċċa jinvestigaw lilu!

Dik hija r-realta`.

Mela meta għandek gvern li s-saħħa jagħtiha lil min ikun qiegħed għaddej bl-affarijiet, kif jista' jkollok civil servant li meta jara l-korruzzjoni, jitkellem meta jispiċċa jaqlagħha hu!

Iva, Sur President, hemm bżonn ta' liġi fuq il-whistle- blowers anke għaliex nafu kemm neħlu meta niġu biex ninvestigaw l- affarijiet.

Lilna l-politiċi jgħidulna ħafna affarijiet.

Per eżempju, meta jiġi xi ħadd għandi u jgħidli li fit-tali post qed jiġru ċerti affarijiet, nistaqsih jekk ikunx lest li jgħidhom dawn għax meta niġu biex ninvestigaw l-affarijiet, trid tisma' liż-żewġ naħat.

Meta tmur takkuża lin-naħa l- oħra, din tgħidlek biex iġġibilha prova ta' dak li tkun qed tgħid.

Sfortunatament in-nies ma jkunux iridu jidħlu fiha l-ħaġa għax ma jkollhomx protezzjoni u għalhekk se nibqgħu negħrqu fil-korruzzjoni.

Għax min hu serju u ta' l-affari tiegħu u jitkellem, jispiċċa jaqlagħha.

Jiġifieri din il-liġi tal-whistle blowers hija importanti ħafna u hija in line ukoll ma' dak li qed niddiskutu llum.

Barra minn hekk hemm ukoll il-liġi dwar is- civil service.

Minkejja li jidhirli li l-white paper ilha li ħarġet xi ħames snin, din għadha ma tressqitx hawnhekk.

Għalhekk jien inħeġġeġ lill- gvern biex dawn l-affarijiet inressquhom f'dan il-parlament ħalli ngħadduhom.

Ma jidhirlix li l-gvern Nazzjonalista għandu xi ħaġa simili għall- whistle-blower Act.

Li hemm dwar dan hu fid-dokument tagħna għas- servizz pubbliku fejn din hija waħda mill-proposti li qegħdin nagħmlu u li se nkunu qegħdin inwettqu meta nkunu fil-gvern.

Sur President, naħseb li huwa importanti ħafna li jkun hawn diskussjoni nazzjonali fuq din il-liġi li hija tassew meħtieġa għaliex xbajna nisimgħu b'nies li qed jaqtgħu qalbhom minn dan il-pajjiż minħabba l-korruzzjoni li hawn.

Illum tant xejn m'hu xejn li jekk tkun Nazzjonalist kollox sew, inkella m'għandekx ċans.

Jista' jibqa' sejjer hekk dan il-pajjiż?

Ma jistax!

U fil-fatt ħafna nies qegħdin juru li xebgħu ma jiġux stmati.

Dan il-gvern jidħak bina għaliex aħna niġu nitkellmu fil-parlament għax jippretendu li nitkellmu kullimkien barra mill-parlament.

Saħansitra l-prim ministru preżenti jaqa' fir-redikolaġni li jgħid pubblikament li kien jaf kif se nivvotaw aħna u mbagħad jaqa' għaċ-ċajt għax ivvotajna bil-kontra ta' dak li kien qal.

Lanqas kieku qata' kif konna se nivvotaw, b'liema dritt jiġi jgħid li aħna konna se nivvotaw kontra?

Dan juri f'liema livell baxx waqgħet il-politika ta' pajjiżna.

Dik hija r-realta` u filwaqt li nagħti ħajr lis-Sur Joe Sammut u lil Joe Said Pullicino tax-xogħol li għamlu u li qed ikompli jagħmel, nappella lil din il-Kamra biex bis- serjeta` nirrispettaw xogħolhom u mhux meta ma naqblux magħhom, nibdew nattakkawhom u ngħidulhom li huma politiċi bħalma għamel l-ex-Prim Ministru Eddie Fenech Adami.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Onor.

Anthony Abela, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 27 ta' Marzu, 2007 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' dħul u nfiq tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali u Patrimonju Malta għas-sena 2006-2007.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru. 2) - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kumpanniji - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru. 2) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, is-Sibt li għadda numru ta' Maltin qattgħu siegħa u tliet kwarti quddiem it-television jaraw logħba football bejn it-team Malti u dak tal-Moldova.

Nista' ngħid li minkejja li t-team Malti għandu l-limitazzjonijiet tiegħu, irnexxielu jagħti wirja verament tajba, fejn il-goalkeeper laqa' penalty u George Mallia skorja.

Il-logħba kienet waħda diffiċli, il-players Maltin kienu l-biċċa l-kbira fuq id- difiża pero` kulħadd ta sehmu mija fil-mija u kienet ħasra li fl-aħħar tal- logħba tkeċċa player Malti.

Filwaqt li nieħu l-opportunita` biex minn hawn nifraħ lill-kontinġent Malti, lill-coach u lil kulmin kellu x'jaqsam mal- preparazzjoni tal-players Maltin, nawguralhom biex nhar l-Erbgħa li ġej, meta jilagħbu kontra l-Griegi, jerġgħu jagħtu wirja tajba.

Nispera wkoll li l-attendenza fil-ground nazzjonali tkun waħda xierqa u li tħeġġeġ lill- players tagħna jerġgħu jmorru tajjeb.

F'dan l-intervent tiegħi llejla nixtieq nitkellem fuq xi ħaġa totalment differenti, xi ħaġa li mhux tirredikola lill-prim ministru tagħna, bħalma jipprovaw jagħmlu ċerti deputati fl-argumenti tagħhom f'dan il-parlament imma xi ħaġa li tagħtih ġieħ.

Għax sentejn wara li l-partit Nazzjonalista qabad it-triq biex pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea u rnexxielu, fil- weekend li għadda kellna l-pjaċir naraw lill-prim ministru Malti, flimkien ma' 26 kapijiet oħra ta' pajjiżi Ewropej, jipparteċipa fil-50 anniversarju minn meta kellna t-trattat ta' Ruma li stabbilixxa l-Unjoni Ewropea.

Għadda dan iż-żmien kollu minn meta ħafna pajjiżi Ewropej, li sfortunatament kienu l-focus tat-tieni gwerra dinjija, għarfu li l-qasma bejniethom kellha tispiċċa u għaldaqstant ingħaqdu biex flimkien illum jikkomponu waħda mill-ikbar blokka politika, soċjali u ekonomika.

Kien hemm żmien meta kienet teżisti l-Ewropa tal-lvant u l-Ewropa tal-punent u kien mill-isfond ta' l-Ewropa tal-punent li bdiet l-unjoni ekonomika Ewropea, li kienet tissejjaħ il-common market.

Din eventwalment kibret meta fl-1973 daħlu l-Ingliżi u xi pajjiżi oħra, u allura saru disgħa, imbagħad saru 15 u eventwalment saru 25 meta daħlet Malta sentejn ilu.

Illum hemm 27 stati membri fl-Unjoni Ewropea.

Minkejja li Malta hija l-iżgħar pajjiż li ssieħbet fl-Unjoni Ewropea, hija waħda mill-ewwel pajjiżi fost l-għaxra li daħlu sentejn ilu, li laħqet il- goals tagħha sabiex tkun tista' tikkwalifika biex tidħol fis-sistema monetarja Ewropea.

Fil-fatt għamilna l-applikazzjoni u qegħdin nistennew l- aħħar riżultati daparti ta' l-Unjoni Ewropea, kemm aħna kif ukoll Ċipru, biex mill-1 ta' Jannar ta' l-2008, nadottaw l-ewro bħala l-munita uffiċjali tagħna.

Dan l-avveniment se jwassal biex tintemm darba għal dejjem l- inċertezza tal-kambju u l-iskariġġ li bniedem ikollu jgħaddi minnu meta jordna proviżjon minn barra u sakemm dan jasal Malta l-prezz jinbidel u allura jkollu jaqilbu għall-munita uffiċjali tagħna.

B'hekk ma jkunx hemm il-periklu li l-konsumatur ma jeħux l-aqwa prezzijiet.

Barra minn hekk min jimporta u jwassal l-affarijiet għand ir-retailer kien jilgħab il- proporzjon tiegħu bħala qligħ tax-xogħol li jkun għamel.

Naħseb li appena Malta tadotta l-ewro, se jkun hawn spinta fin-negozju f'pajjiżna għax bniedem ikun jista' jibbaża aħjar il-prenotazzjonijiet tiegħu, ikun jista' jasal aħjar biex jiddetermina kif u kemm se jonfoq u jkollu l-mezz biex joqgħod iżjed attent u jkun kapaċi jasal għall-miri tiegħu.

F'dan il-kontest wieħed irid irodd ħajr lill-kumitat li qiegħed jieħu ħsieb il-bidla għall-ewro għax qed jagħmel dan bil-għaqal, bil-ħsieb u b'mod li l- poplu Malti jifhimha.

Ikun tajjeb li ngħid li sfortunatament f'pajjiżna għad baqa' nies li l-flus għadhom isejħulhom kif kienu fl-antik.

Pero` llum għandna 'l fuq minn 500 ħanut li fuq il-prodotti tagħhom diġa` għamlu l-prezzijiet b'żewġ muniti differenti, dik preżenti u dik tal-futur qarib u allura l-konsumatur jista' minn issa jqabbel il-prezzijiet.

B'hekk inneħħu l-biża' u x-xettiċiżmu li appena tinbidel il-munita f'pajjiżna, se jkun hemm min jipprova jagħmel gwadann abbużiv mill-konsumatur.

Pero` x'ġabu dawn il-50 sena fl-Unjoni Ewropea, Sur President?

Ġabu lil 27 pajjiż, b'27 lingwa u b'27 kultura xi ftit jew wisq differenti minn xulxin, jagħżlu li huwa iktar importanti li nissieħbu b'dak li jgħaqqadna milli mmorru għal rasna b'dak li jifridna.

Sibna l-mezz kif dak li jgħaqqadna nagħtuh prijorita` fuq dak li jiddiferenzjana bejnietna.

Allura minkejja d- diffikulta` kultant biex titkellem, anke waqt laqgħat, hemm impenn biżżejjed fi ħdan l-Unjoni Ewropea li l-messaġġ jinstema' simultanjament b'ħafna lingwi.

Kif kien mistenni, ċerti pajjiżi kellhom jagħmlu xi ftit tas-sagrifiċċju minn f'ħaġa u min f'oħra.

Meta tkun parti minn grupp kultant trid tpoġġi fuq binarji sekondarji ċerti miri tiegħek personali sabiex inti tkun parti minn team, għax finalment huwa t-team tiegħek li jrid jirbaħ.

U naraw li fis-setturi tal-ħajja politika u ekonomika ta' l- Ewropa kien hemm diversi affarijiet li llum il-poplu Malti forsi drahom bħala l-lingwaġġ ta' kuljum.

Insemmi l-binarji li ssettjaw fil-ftehim ta' Maastricht, per eżempju, fejn fost affarijiet oħra ridna nipprovaw li d- deficit tal-pajjiż tagħna jkun sostenibbli u jinżel taħt it-3%.

Ridna nipprovaw li l-inflazzjoni tagħna ma tkunx iżjed minn dan l-ammont u ridna nipprovaw ukoll li l-politika ekonomika tagħna tkun waħda sostenibbli.

Nitkellmu b'mod regolari fuq il-miri ta' Lisbona, fejn qegħdin ngħidu li l- Ewropa qed tipprova li sa l-2010 ikollha l-aħjar ekonomija bħala reġjun fid- dinja.

Sur President, hawnhekk hawn ċerti diffikultajiet għax jekk wieħed iħares lejn l-ekonomija ta' l-Asja llum, fejn għandek l-Indja, iċ-Ċina u l-Ġappun li huma emerġenti – fl-ewwel żewġ pajjiżi l-pagi huma ħafna irħas minn dawk Ewropej - jekk prodott ma jkunx jeċċella ma tkunx tista' tikkompeti ma' min huwa kapaċi jħallas pagi ta' wieħed minn għaxra ta' dawk li jitħallsu l- Ewropej.

Din l-istorja rajniha kważi tiġri bil-mod kif ħafna fabbriki tat- tessuti bil-mod il-mod niżlu mill-punent u mit-tramuntana ta' l-Ewropa, lejn il-pajjiżi Ewropej tal-Mediterran fejn il-pagi kienu irħas u llum jinsabu fil-pajjiżi ta' l-Afrika ta' fuq għax hemmhekk il-pagi huma irħas minn dawk Ewropej.

Pero` qegħdin naraw ukoll ċertu ammont ta' comradeship bejn il-pajjiżi.

Għaliex?

Għax il-budget ta' l-Unjoni Ewropea jgħin lil dawk il-pajjiżi li jidħlu - ladarba huma kapaċi jxammru u jitfgħu għonqhom għax-xogħol - biex l-ekonomija tagħhom tiżviluppa biżżejjed biex jibdew jikkummerċjaw fl- istess playing field mal-pajjiżi li ilhom ħafna żviluppati.

Għalhekk naraw għaliex minn budget għal budget ta' l-Unjoni Ewropea, ikun hemm dawk il-pajjiżi li huma net beneficiaries, bħalma hija Malta llum, u dawk il- pajjiżi li huma net contributors, jiġifieri dawk il-pajjiżi li llum huma mlaħalħin biżżejjed, għax ilhom għal għexieren ta' snin fl-Unjoni Ewropea, li kienu kapaċi jadottaw ruħhom, jinsew dak li huwa amateur u jmorru għal professjonaliżmu, u jaslu sabiex pajjiżhom jipproduċi biżżejjed u l-budgets tagħhom ikunu jistgħu jikkontribwixxu biex l-Unjoni Ewropea tgħin lil dawk il-pajjiżi li għadhom fit-triq tat-telgħa.

Għalhekk wieħed irid irodd ħajr lill-prim ministru tagħna u lit-team fi ħdan l-uffiċċju tal-prim ministru, it-team fi ħdan il-ministeru ta' l- affarijiet barranin u lit-team li nnegozja biex aħna nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Mela għandna tliet binarji, Sur President.

Il-gvern Nazzjonalista l-ewwel għażel li jidħol fl-Unjoni Ewropea, għax kien jaf li l-futur ta' Malta hemm kien qiegħed; għandna l-għaqal u d-diliġenza tan- negozjaturi Maltin li waqt li kienu qed jinnegozjaw biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, minkejja d-daqqa ta' sieq li tana l-partit Laburista bejn l-1996 u l-1998 meta tefa' l-applikazzjoni ta' Malta fi friża - Allaħares il-Bambin ma bagħatx l-affarijiet kif bagħathom u nbidlet il-folja u dħalna fl-Unjoni Ewropea għax kieku minjaf kif kulħadd gidem difrejh u kielhom - kienu kapaċi jġibu protokoll ieħor Taljan, li kien ifisser għajnuna kondizzjonata li aħna nidħlu fl-Unjoni Ewropea u bdejna nibdlu l-infrastruttura tagħna.

Bdejna nibnu toroq ġodda, bdejna nagħmlu affarijiet tekniċi u saħansitra kellna flus biżżejjed biex anke ġibna vedetta biex l-armata tkun tista' tagħmel patrolling aħjar madwar il-pajjiż.

Imbagħad ġibna l-famużi Lm1.5 miljun li l-Onor.

Alfred Sant qal li se nieħdu jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

L-iżball ta' l-Onor.

Alfred Sant kien li minflok Lm1.5 miljun, dakinhar ġibna €189 miljun!

Ovvjament żball żgħir dan!

Żball ta' aktar minn 100 ikkomparat ma' wieħed, ma' dak li tkellem fuqu l-partit Laburista.

Dan kien żball kbir biżżejjed illi x'ħin ġejna għar-referendum, il- maġġoranza tal-poplu ndunat li postna kien li nkunu fl-Unjoni Ewropea.

Min forsi ma ndunax, kien sar żball meta wieħed ikkompara €189 miljun ma' Lm1.5 miljun, li jiġu madwar €4 miljun, u sar żball ikbar meta l-oppożizzjoni ma ndunatx li l-Onor.

Alfred Sant ħaseb li 46 kien sar ikbar minn 53.

Sur President, qed nirriferi għal dak il-famuż meeting li għamel l-Onor.

Alfred Sant quddiem l-istazzjon tas-Super One fil-Marsa, fejn beda jiftaħar li huwa rebaħ!

Pero` ftit tal-ġimgħat wara nduna li ma kienx rebaħ għax il- bieb ta' Kastilja baqa' jżanżnu ħaddieħor u mhux hu!

Imbagħad kellna t-tielet prosit tal-prim ministru odjern tagħna li kien kapaċi, permezz ta' l-għaqal li kien hawn f'dan il-pajjiż - hija ħasra li l- poplu tagħna ma jafx kemm kienu diffiċli dawn is-sitwazzjonijiet - biex Malta tibbenefika u tidħol taħt objective one, għax bqajna ninsistu li pajjiżna, fuq rata regolari, ma kienx qiegħed jiggwadanja daqs il-pajjiżi li kienu qegħdin jaqilgħu aktar minn 75% ta' dak li kienu qed jaqilgħu l- pajjiżi l-oħrajn immaturati diġa` fl-Unjoni Ewropea, u erġajna kkwalifikajna għal €850 miljun, li huwa ammont ħafna akbar mill-Lm1.5 miljun li semma l-Onor.

Alfred Sant.

Sur President, iżjed minn hekk, se nieħdu flus oħrajn sabiex niġġeneraw u nirranġaw l-impjant ta' Sant'Antnin f'Marsaskala u dan kontra r-rapporti li semma l-Onor.

Alfred Sant pero` favur ir-rapporti li l-kunsill Laburista ta' l-inħawi kellu f'idejh qabel ma beda jagħmel il-protesti u saħansitra jwassal il-messaġġ biex l-Unjoni Ewropea ma tgħiniex f'dan ir-rigward.

Fid-dinja ta' l-edukazzjoni għandna wkoll miljuni ta' euros oħra li aħna nikkwalifikaw għalihom permezz ta' prezzijiet irħas biex l-istudenti tagħna jistudjaw fl-Ewropa.

Fid-dinja tal-kultura pajjiżna diġa` qed jibbenefika minn fondi apposta u dan narawh f'diversi rħula, u tant u tant affarijiet oħra.

Aħna ftaħna s-suq tagħna għall-preferenzi li kienu jgawdu bejniethom il-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea.

Għaliex qed ngħid hekk, Sur President?

Għax filwaqt li hemm ċerti tariffi għall-pajjiżi li ma jkunux fl-Unjoni Ewropea u anke għall-pajjiżi li jridu partnership ma' l-Ewropa pero` ma jkunux parti minnha, aħna ngawdu mill-istess preferential treatment li jgawdu minnu l-pajjiżi l-oħrajn ta' l-Unjoni Ewropea.

U għandna d-dritt li mmorru naħdmu fejn irridu u kif irridu.

Sur President, illum diġa` qegħdin naraw ammont ta' nies li jiggradwaw minn Malta u għax il-livell ta' l-edukazzjoni tagħna huwa għoli, dawn malajr isibu job f'pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Meta dawn japplikaw mill-ewwel jinħatfu għax il-livell tagħna huwa tajjeb.

Ovvjament min imur u jitgħażżen, jitterminawlu l-kuntratt, li forsi jkun għal żmien definit, u jiġi lura b'xiber imnieħer għax ma jkunx irnexxa, pero` dħalna u ma dħalniex fl-Unjoni Ewropea, jekk nirnexxux jew le, jiddependi mill-pajjiż, mill-kultura u mill-poplu.

Fortunatament 52% tal-poplu fl-elezzjoni li għaddiet, iddeċieda li riedna nirnexxu, iddeċieda li riedna nkomplu mexjin 'il quddiem, iddeċieda li l-viżjoni għall-ġejjieni ta' Malta kellha tkun dik tal-partit Nazzjonalista u ma kellhiex tkun viżjoni fejn il-kelma li spikkat kienet "magħluqa", "mudlama" u "makku".

Għax hekk issejjaħ il- poplu Malti minn min m'emminx fih u minn min beża' li ma kienx kapaċi!

Hemm differenzi kbar fil-viżjoni taż-żewġ kapijiet, Sur President.

Wieħed huwa progressiv, irid jimxi 'l quddiem b'viżjoni għall-futur u moħħu biss biex ikollna ġejjieni sod għal pajjiżna.

Jaf li rridu nagħmlu s- sagrifiċċji imma jemmen fil-poplu Malti, jemmen li meta ningħaqdu flimkien, kapaċi naslu fejn irridu biex inserrħu moħħna għall-ġejjieni u ma nibżgħux għax nagħmlu rivoluzzjonijiet bil-kwiet fid-diversi setturi bħalma għamilna fl-edukazzjoni.

Fil-fatt jekk nibdew nitkellmu fuq l-edukazzjoni ma nieqfux, Sur President.

Hekk ukoll għamilna f'dak li għandu x'jaqsam ma' pensjonijiet, Sur President.

Kieku għadha fuq l-ixkaffa dik ukoll.

Kieku forsi l-liġi kollha li ddiskutejna llejla ma kienx ikollna għalfejn niddiskutuha għax min jagħlaq 61 sena nagħtuh daqqa ta' sieq u ntellquh 'il barra.

Aħna nemmnu li ladarba anke l-livell tas-saħħa tagħna tela' 'l fuq, u allura qed nippretendu li l-poplu jgħix iżjed u li l-bniedem ikun irid iżjed żmien biex jibqa' attiv, x'hemm ħażin li ladarba nemmen fil-kapaċita` tal- persuna, nemmen fil-maturita` tiegħu u nemmen li f'ħafna setturi bniedem ta' 63 jew 64 sena ikun għadu kapaċi jikkontribwixxi bi sħiħ lejn il-ġid tas-soċjeta`, ma nippermettulux li jkompli jaħdem?

Dik hi d-differenza bejnietna, Sur President.

Jien niftakar żmien meta kellna prim ministru Malti li sfortunatament waqt li l-Onor.

Alfred Sant kien il-president tal-partit Laburista, kien issuġġerixxa li s-soluzzjoni għall-impjiegi f'Malta kienet li timpjega lil kulħadd bil-minimum wage, jew li timpjega 8,000 persuna b'mod irregolari.

U għax aħna konna rġiel biżżejjed, kemm bħala partit kif ukoll bħala gvern, lil dawn in-nies żammejnihom kollha u lil ebda wieħed minnhom ma tellifnih il-ħobża ta' kuljum.

Dik hija d-differenza!

Għalhekk se nersaq bil-mod lejn il-konklużjoni ta' x'ġara l-weekend li għadda.

Tieħu pjaċir tixgħel it-television u tara lill-prim ministru tiegħek ħdejn prim ministri bħal Tony Blair u oħrajn, ħdejn il-kapijiet ta' pajjiżi li nafuhom bħala kbar, pero` llum huma daqsna fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Forsi huwa veru li dawn il-pajjiżi f'ċerti affarijiet għandhom iktar muscles, pero' meta sentejn ilu ġejna għall-budget, l-"iva" tagħna kienet tfisser jekk jgħaddix il-budget jew le u l-"le" tagħna kienet tfisser jekk nerġgħux immorru lura u nerġgħu nibdew niddiskutu biex naraw kif se nsibu soluzzjoni.

Fl-istess kontest illum hemm problema oħra li bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea se nipprovaw niffaċċjawha flimkien.

Hawnhekk qed nirriferi għall- problema ta' l-immigrazzjoni irregolari.

Per eżempju, dan l-aħħar rajna li l-Frontex, li hija set-up fi ħdan l-Unjoni Ewropea, sabet il-fondi kollha sabiex tkun tista' tipparteċipa u tieħu parti fil-bżonnijiet ta' l- Unjoni Ewropea ħalli tara li l-problema ta' l-immigrazzjoni irregolari li qed tolqot lil pajjiżi li għandhom ix-xtut tagħhom fit-tramuntana tal- Mediterran, tittaffa u tiġi indirizzata.

Mela m'aħniex waħedna iżjed, Sur President.

Aħna nsistejna, parlajna fuq li parlajna u dejjaqnihom, pero` wasalna għal xi riżultati.

U hekk se jkompli jagħmel il-poplu Malti, Sur President.

Il- poplu Malti se jibqa' jinsisti għar-riżultati, se jibqa' jwassal leħnu għar- riżultati, se jibqa' jtenni l-kelma tiegħu u se jibqa' jtenni l-argument tiegħu.

Għax ħafna drabi meta nagħmlu l-argumenti tagħna l-ewwel darba, jisimgħuna u ma jagħtux kasna, it-tieni darba forsi jisimgħuna b'widna waħda, it-tielet darba jisimgħuna b'żewġ widnejn u r-raba' darba jibdew jindunaw li għandna sens f'dak li qegħdin ngħidu.

Għaliex?

Għax fuq kollox dan il-pajjiż dejjem kellu survival instinct.

Kulmin jiġi minn gżira jrid ikun kapaċi jkollu element ta' sopravvivenza fuq ħaddieħor li jkun kapaċi jmur fil-pajjiż ta' ħdejh u kemm jaqsam bir-riġel.

Aħna rridu naqsmu l-baħar, Sur President, pero` ma naqtgħux qalbna, bħalma ma qtajniex qalbna f'ħafna affarijiet.

Jien ċert li hekk se jkompli jaħdem il-prim ministru Malti, li llum kien magħna u għada jerġa' jkun fl-Ewropa għal- laqgħa ta' l-ECOFIN.

Il-prim ministru tagħna, f'dawn it-tliet snin li ilu prim ministru, ma waqafx u lanqas se jieqaf.

U nawgurawlu li lanqas wara l- elezzjoni li ġejja ma jkollux għalfejn jieqaf għax ikun għadu prim ministru.

Imbagħad forsi naslu anke għal dak li ssuġġeriet illejla l-Onor.

Dalli, li ċerti affarijiet li baqagħlna nindirizzaw, nindirizzawhom, pero` kull pass li nagħmlu, nagħmluh bil-għaqal ħalli nissodaw fejn wasalna u nkomplu nkabbru l-ġejjieni tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it- Tlieta, 27 ta' Marzu, 2007 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mis- segretarju parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

FACILITATOR GĦAL STUDENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru japprova u jirrimedja immedjatament għal każ li l-informazzjoni dwaru qed tintbagħat separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'każi bħal dawn mhux il-ministru "japprova" iżda l- istatementing moderating panel li jkun irid jevalwa l-kazi skond iċ- ċerifikati u l-assessments professjonali multi dixxiplinari.

Informat li l- kaz in partikolari qed jiġi pproċessat.

MEPA - RAKKMANDAZZJONIJIET MILL-OMBUDSMAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm rakkmandazzjonijiet mill- Ombudsman fil-konfront tal-MEPA u dawn ġew milqugħa jew implimentati mill- istess MEPA mis-sena 1999 sa Frar 2007?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba dwar rakkmandazzjonijiet mill-Ombudsman fil-konfront tal-MEPA tinsab fir-rapporti annwali ppubblikati mill-uffiċċju ta' l- Ombudsman.

ĦAŻ-ŻABBAR - TRIQ ĠDIDA FI TRIQ VILLA ABATE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 24125, jista' l- Ministru jgħid meta triq ġdida fi Triq Villa Abate ġewwa Ħaż-Żabbar se tingħata isem minħabba li ilha żmien twil li ġie suġġerit isem għaliha li aktarx huwa Triq Dun Gwann Debono?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SKOLASPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24128 u, bħala ministru responsabbli mill-isport, jgħid kemm hemm tfal li qed jieħdu sehem fi Skolasport u f'liema dixxiplini?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm 1,152 tfal.

It-tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtha matul is-sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u tgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il- kirja?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is- sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l- ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid- driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIVING BIL-HARPOON

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-areas fejn ma jistax isir għadis bil-harpoon?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ma jistax isir għadis bil-harpoon f'dawk iż-żoni li huma determinati bħala żoni ta' konservazzjoni mill-awtorità għall- protezzjoni ta' l-ambjent u kull fejn hemm xi reef artifiċjali mpoġġija għal studju jew bħala attrazzjoni turistika għall-għaddasa.

Ma jistax isir għadis bil-harpoon ukoll fiż-żoni kollha fejn ma jistax isir sajd skond regolament SL425.01.

Għadis bil-harpoon ma jistax isir imkien jekk l- għaddas ikun ukoll armat bl-aqualung jew bid-dawl.

Dan jirriżulta minn regolament tal-kunsill tal-ministri CR1967/2006.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid- driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-awtorita' dwar it-trasport tagħmel użu ta' vann mikri mingħand Sterling car rentals li jintuża mill-EOs għall-emmission testing.

Dan il-vann qed jiswa lill-awtorita' dwar it-trasport Lm11.80 kuljum, jiġifieri l-ispiża xahar b'xahar għall-2006 kienet tammonta kif muri hawn taħt:

| |Lm | |Jannar |365.80 | |Frar |330.40 | |Marzu |365.80 | |April |354.00 | |Mejju |365.80 | |Gunju |354.00 | |Lulju |365.80 | |Awissu |365.80 | |Settemb|354.00 | |ru | | |Ottubru|365.80 | |Novembr|354.00 | |u | | |Dicembr|365.80 | |u | | | |4,307.00|

Mill-2006, l-awtorita' dwar it-trasport bdiet tagħmel użu minn vannijiet bid-drivers magħhom mingħand Coop Services għall-proġett tal-park & ride, liema spiża ammontat għal Lm7,258 f'Novembru u Lm13,862 għal Diċembru.

Barra minn hekk, kien hemm ukoll spiża ta' Lm10,900 imħallsa lil Denfar concrete supplies fuq cleaning of site at park & ride.

Din l-ispiża kienet fir-rigward ta' ġarr ta' l-iskart minn fuq is-sit.

Min naħa tal-ministeru/dipartiment l-ispiża għas-sena 2006 kienet ta' Lm200.60 li tinkludi kirja ta' truck bid-driver mingħand Borg Bros - fix- xahar ta' Marzu Lm106.20 u Settembru Lm94 .40.

KOTTONERA - KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jikkonferma l-Ministru li fil-kumpless sportiv tal- Kottonera bejn il-Ħamis 8 u l-Ġimgħa 9 ta' Marzu ta' din is-sena daħal l- ilma, tant li dan il-kumpless ġie flooded?

Jista' jgħid x'passi ttieħdu jew se jittieħdu minħabba li jirriżulta li mhux l-ewwel darba li ġara dan il-fatt?

Jista' jgħid ukoll jekk kienx hemm xi attivitajiet li kellhom jitħassru minħabba li daħal l-ilma?

Jekk fl-affermattiv, liema kienu dawn l-affarijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-fatt ġie rrappurtat fi stqarrija pubblika tat-8 ta' Marzu 2007.

Tlesta rapport tekniku għall-konsiderazzjoni tal-periti tad-dipartiment tax- xogħlijiet.

Dawn diġa' taw ir-reazzjoni tagħhom.

Se jsir xogħol biex jiġi rimedjat l-inkonvenjent.

Għajr l-avveniment imsemmi aktar il' fuq li xorta nżamm f'kumpless ieħor, ebda attivita' ma ġiet imħassra.

MUT- TIBDIL FIL-QASAM EDUKATTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu t-taħditiet ma' l- MUT dwar it-tibdil fil-qasam edukattiv?

Jista' jgħid ukoll x'se jiġri mill- fondazzjoni għas-servizzi edukattivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-proċess għadu għaddej.

F'dan l-istadju l- fondazzjoni għas-servizzi edukattivi se tkompli tagħti s-servizzi tagħha.

VALUR TAL-PROPRJETA'

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi l-policy tal-valur tal- proprjeta'?

Meta daħlet fis-seħħ?

Kemm huma vvalutati l-fondi b'kamra tas- sodda waħda, tnejn, u tlieta?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-valutazzjoni oriġinali tal-postijiet mill- awtorita' tad-djar issir skond il-kriterji rikonoxxuti biex issir valutazzjoni ta' proprjeta' immobbli, jiġifieri d-daqs, it-tqassim, il- kondizzjoni u ż-żmien li jkun ilu mibni l-post, kif ukoll il-lokalita'.

Għalhekk kull post jigi vvalutat fuq dawn il-kriterji u skond il- karatteristiċi partikolari tiegħu.

Wara li ssir il-valutazzjoni, il-prezz ta' l-akkwist jiddependi u jista' ivarja skond l-iskema rispettiva li taħtha l-benefiċjarju jkun applika.

L- Onor. Interpellant huwa mitlub jispeċifika għal liema skema qed jirriferi.

XIRI TA' FOND MILL-INKWILINI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid meta saret it-talba tal- persuni li dettalji dwarhom qed jintbagħtu separatament, biex jixtru l-fond tagħhom?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Talba għax-xiri tal-fond indikat waslet għand l- awtorita' tad-djar fit-28 ta' Marzu 2006.

L-applikanti ġew informati bil-valur tal-proprjeta' u ntbagħtitilhom applikazzjoni biex jimlewha u jirritornawha lill-awtorita' flimkien mad- dokumenti meħtieġa.

Sal-lum din l-applikazzjoni u d-dokumenti ma waslux għand l-awtorita'.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministra tara li l-koppja minn Ta' Xbiex, li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li għandhom tlitt itfal, tgħix mal-ġenituri u għandhom biss kamra tal-banju waħda u tlitt ikmamar tas- sodda għal tmien persuni, li jgħixu biss mid-dħul tac-children's allowance minħabba li ħadd mill-konjuġi ma' jaħdem, tara li tingħata l-għajnuna neċessarja mid-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali bil-għan li tgħix ħajja diċenti?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-talba għal akkomodazzjoni alternattiva mill- persuna li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant, liema talba saret fil-5 ta' Frar 2007, qed tiġi kkonsidrata flimkien ma oħrajn simili.

Dwar il-kumment ta' l-Onor.

Interpellant li ħadd mill-konjugi ma jaħdem u jgħixu biss biċ-children's allowances, nassumi li din il-koppja diġa' ivverifikat mad-dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar jekk għandhiex dritt għal benefiċċji soċjali oħra u rriżulta li d-dħul tagħha jew ċirkostanzi oħra ma jippermettux dan.

Jekk dan mhux il-każ, għandhom jiġu riferuti lejn l-eqreb uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali biex japplikaw.

BORMLA – MANUTENZJONI TA' GALLARIJA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li gallarija ta' familja minn Bormla li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li tinsab f'kondizzjoni ħażina tiġi rranġata?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jinvestiga u jieħu l-azzjoni meħtieġa.

DUN ĠORĠ PRECA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb biex meta jkun ikkanonizzat Dun Gorg Preca, jew xi ġurnata oħra relatata ma' din il-persuna mportanti, issir festa pubblika?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-gvern qed ifassal il-passi li se jieħu sabiex il- kanonizzazzjoni ta' Dun Ġorġ Preca tkun iċċelebrata u mfakkra bl-aktar mod xieraq u dehen.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li s-single parent li dettalji dwarha qed jintbagħtu separtament, li tgħix f'fond ma' ommha u oħtha single parent ukoll, u persuna b'diżabbilta', disgħa b'kollox f'żewġt ikmamar tas- sodda, tkun ipprovduta post alternattiv?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-każ qiegħed jingħata l-attenzjoni meħtieġa.

DIRETTORJU TAT-TELEFON ĠDID

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsijiet parlamentari 24127 u 24004 u cioe' peress li sar ħafna tibdil fin-numru ta' bibien f'diversi bliet u rħula, tista' tgħid meta huwa maħsub li joħroġ id-direttorju tat- telefon il-ġdid?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24322.

RABAT : GHAWDEX - SKOLA SEKONDARJA TAS-SUBIEN

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk tlestewx il-pjanti tal-proġett tal-bini mill-ġdid ta' l- iskola sekondarja tas-subien fir-Rabat?

Jekk tlestew, tista' tpoġġi kopja tagħhom fuq il-mejda tal-Kamra?

Sar environmental impact assessment?

Saret applikazzjoni lill-MEPA għal dan il-proġett?

Jekk saret, meta saret u x'inhu n-numru tagħha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Peress li l-bini mill-ġdid ta' l-iskola Ninu Cremona huwa proġett tal-foundation for tomorrow schools, nissuġġerixxi li din il-mistoqsija ssir lill-ministru konċernat.

RABAT: GĦAWDEX - SKOLA NINU CREMONA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk it-track ta' 200 metru għall-atletika li se tkun imdaħħla fil-proġett tal-bini mill-ġdid ta' l-iskola sekondarja tas-subien fir-Rabat hijiex se tkun ġewwa jew barra?

ONOR.

RABAT: GĦAWDEX – SKOLA NINU CREMONA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid meta hu mistenni joħroġ it-tender għall-proġett tal-bini mill-ġdid ta' l-iskola sekondarja tas-subien fir-Rabat?

ONOR.

RABAT: GĦAWDEX - SKOLA NINU CREMONA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm hu stmat li tkun l-ispiża rispettiva:

għall-bini mill-ġdid ta' l-iskola sekondarja tas-subien fir-Rabat;

għall-bini tal-parkeġġ li se jinbena taħtha;

għall-bini ta' track għall-atletika; u

għall-pitch tal-football?

ONOR.

GĦAWDEX - TĦAWWIL TA' SIĠAR

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm tħawlu siġar mill-ministeru tagħha f'Għawdex kull sena, lokalita' b'lokalita', mill-1999 'il hawn skond it-tip tas-siġar?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ BIL-BAĦAR BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 23960 dwar il-kabotaġġ marittimu, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Kummissjoni Ewropea kenitx ir rikonoxxiet li l-public service obligation contract mal- Gozo Channel kellu jibqa' fis-seħħ mal-Gozo Channel anke wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Jista jgħid jekk il-Kummissjoni Ewropea kenitx aċċettat li l-Gozo Channel tibqa' tgawdi l-monopolju u allura tkun l-uniku operatur tas-servizzi bil- baħar bejn Malta u Għawdex anke wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Jista' iqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra d-dokumenti relattivi dwar iż-żewġ punti msemmija hawn fuq u li jikkonfermaw l-istqarrijiet tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24156.

Kopja ta' din il-pożizzjoni komuni kienet tagħmel parti mid-dokumentazzjoni li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra fl-għeluq tan-negozjati fl-2002.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 23184 u jgħid jekk żdidietx in-nefqa fuq is-safar mill-2005 għall-2006 u f'każ affermattiv, kemm kienet iż-żieda fuq l-ispiża tas-safar mill-2005 u l-2006 globalment?

Jista' jgħid x'kienet ir-raġuni ta' din iż-żieda u jekk kienx hemm l- approvazzjoni ta' l-uffiċċju tal-prim ministru għat-tali spiża?

Jista' jgħid min approva s-safar ta' matul l-2006?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid- dekasteru u f'dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

Kemm minn dawn intilfu jew insterqu f'dawn l-aħħar ħames snin u minn liema dipartiment jew ente?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid- dekasteru u f'dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fil-ministeru tiegħi u l-enti li jaqgħu taħtu bħalissa hemm 17-il mobile phone li qiegħed isir użu minnhom u li huma proprjeta' tal-gvern.

Matul l-aħħar ħames snin kien hemm mobile phone wieħed li ġie rrappurtat mitluf mid-dipartiment tal-kostruzzjoni u manutenzjoni.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm hemm mobile phones fid-dekasteru u f'dipartimenti oħra li jaqgħu taħtha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba hija kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid- dekasteru u f'dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid-dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid- dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-MEPA għandha 43 mobile phone.

Ma nsteraq jew intilef l-ebda wieħed minn dawn tul l-aħħar ħames snin.

Il-WasteServ għandha tmien mobile phones – minn dawn tnejn kienu rrappurtati li nsterqu tul l-aħħar ħames snin.

Fil-ministeru u d-dipartimenti tiegħu hemm 27 mobile phone li minnhom ma nsteraq jew intilef l-ebda wieħed tul l-aħħar ħames snin.

SAN GWANN - ROUNDABOUT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Minħabba l-periklu kbir li jkun hemm kemm għas-sewwieqa kif ukoll għar-residenti minħabba t-traffiku li jkun tiela' minn Triq l-Arżnu għal Triq is-Sebuqa, San Gwann, jista' l-Ministru jara li tiġi kkonsidrata xi roundabout bejn dawn iż-żewġ toroq u t-triq li tiżbokka għal Ta' Giorni biex jiġu evitati inċidenti serji?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn ispezzjoni li saret fuq il-post minn uffiċjali tat-taqsima għall-immaniġjar tat-traffiku, irriżulta li l- proposta għal mini roundabout bejn Triq Arznu u Triq Sebuqa mhux rakkmandabbli minħabba li –

il-veloċita' tas-sewqan ta' vetturi fi Triq Sebuqa u Triq Arznu hija aktar minn 50km/h;

il-gradient tal-fetħa bejn Triq Sebuqa u Triq Arznu huma ta' aktar minn 2%; u

d-diametru għal mini roundabout f'din il-fetħa hu stmat ta' madwar 13-il metru u għalhekk mhux biżżejjed għax id-diametru ma jridx ikun inqas minn 15-il metru.

It-taqsima għall-immaniġjar tat-traffiku kkomunikat mal-kunsill lokali sabiex tiġi ndirizzata din it-talba billi jkunu analizzati alternattivi differenti għal upgrading ta' din il-junction.

KSUR TA' L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Mis-sena 2000 sal-lum, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il każ tressaq il-qorti fir-rigward ta' ksur ta' xi dispożizzjoni ta' l-att dwar l-affarijiet tal-konsumatur (kap 378 tal- liġijiet ta' Malta)?

Liema kienu d-dispożizzjonijiet li allura ttieħdet azzjoni u x'kien l-eżitu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ĦAL QORMI - SERVIZZ TA' ILMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid meta se jingħata s-servizz ta' l-ilma lir-residenti fi N/S off Valletta Road, Ħal Qormi u dan meta diġa' ingħataw is-servizz tad- dawl?

ONOR.

AUSTIN GATT: Hemm diffikultajiet tekniċi biex ikun estiż il-main ta' l-ilma biex ir-residenti msemmija jkunu jistgħu jingħataw is-servizz.

Biex isir dan ix-xogħol, l-estensjoni tal-main trid tgħaddi minn propjeta' privata f'parti fejn din it-triq għadha ma gietx ifformata.

Għaldaqstant il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma se titlob lid- dipartiment ta' l-rtijiet biex tingħata servitu' u b'hekk dan ix-xogħol ikun jista' isir.

Din il-proċedura li trid twassal għal dikjarazzjoni tal- President dwar is-servitu', normalment tieħu ż-żmien.

ĦAŻNA TA' MEDIĊINI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tas- Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid fejn qed jinħażnu l-mediċini li qabel kienu jinħażnu f'Ta' Qali, fejn illum hemm is- sit ta' l-Ambaxxata Amerikana?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-mediċini li qabel kienu jinħażnu f'Ta' Qali issa qegħdin jinħażnu temporanjament f'imħażen il-Marsa.

AVVIŻ LEGALI NRU 283

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Mis-sena 2002 sal-lum, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il każ tressaq il-qorti fir-rigward ta' ksur ta' xi dispożizzjoni ta' avviż legali 283 tas-sena 2002?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24594.

UNFAIR COMMERCIAL PRACTICES DIRECTIVE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ħa s'issa l-gvern biex jieħu ħsieb jimplimenta d-dispożizzjonijiet tad-direttiva dwar unfair commercial practices li suppost għandha ssir liġi sat-12 ta' Ġunju 2007?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tirrispondi mistoqsija parlamentari 23272 u tagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali jew barranin, li l- ministeru tagħha, inklużi l-enti kollha li jaqgħu taħtha, għamel użu minnhom matul is-sena 2006?

Fiex kienu jikkonsistu s-servizzi li ngħataw f'kull każ u kemm kienu l-ħlasijiet?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba hi kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MALTA ACADEMY FOR DIPLOMATIC STUDIES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jikkonferma rapporti li l-academy for diplomatic studies ta' Malta qiegħda tħarreġ uffiċjali tal-gvern ta' l-Iraq u ta' l- Afghanistan?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Żewġ diplomatiċi mill-Iraq - wieħed fis-sena akkademika 2005/06 u ieħor f'dik kurrenti - segwew courses fil- mediterranean academy for diplomatic studies.

M'iniex informat li qatt kien hemm diplomatiċi mill-Afghanistan li tgħallmu fil-MEDAC.

MTA - MARKETING PLAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-marketing plan ta' l-awtorita' Maltija tat- turizmu huwiex lest u jekk le, meta mistenni jitlesta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-pjan ta' l-2008 - 2010.

Dan il-pjan mistenni jkun lest f'Awissu ta' din is-sena.

CHARTER TRAFFIC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar xejriet fiċ-charter traffic lejn pajjiżna?

Dan żdied jew kiber?

X'inhuma l-kummenti tal-ministeru dwar dan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fl-aħħar sena ċ-charter traffic naqas b'madwar 13% u dan jirrifletti wkoll trends internazzjonali.

Għal dan is- sajf iċ-charter traffic mhux mistenni jonqos bl-istess ritmu.

Fil-fatt qed jiġi smat li se jonqos b'madwar 7%.

Tour operators jieħdu allokazzjonijiet fuq titjiriet bi skeda u din tiffaċilita aktar flessibbilta' fl-operat.

Barra minn hekk, vjaġġaturi qed jużaw aktar minn qatt qabel titjiriet bi skeda u kumpanniji ta' l-ajru low fare.

Dan minħabba li ħafna bookings qed isiru diretti mill-individwi mal-linji ta' l-ajru.

AĠENZIJI GOVERNATTIVI - ĦADDIEMA TAĦT KUNTRATT DEFINITTIV

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk dawk il-ħaddiema li jinsabu taħt definit contract ma' aġenziji tal-gvern, fosthom il-kunsill Malti għall- isports u li qed jaħdmu fil-kumpless tal-pixxina nazzjonali, humiex se jsiru tal-post u jsirilhom kuntratt indefinit ta' impjieg?

Jekk iva, jista' jagħti timeframesgħal dan?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Avviż legali 51/2007 jipprovdi sabiex ħaddiema fuq kuntratt definit li għalaq erba' snin jiġi trasformat f'kuntratt indefinit jekk ma jkunx hemm raġunijiet oġġettivi biex dan ma jsirx.

Għalkemm il-provedimenti ta' avviż legali 51/2007 għadhom ma daħħlux fis- seħħ, il-management and personnel office beda jieħu passi sabiex dan l- eżerċizzju jibda jitwettaq.

DEROGA DWAR IL-KAĊĊA U L-INSIB

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba, minn mindu Malta saret membru ta' l-Unjoni Ewropea, il-gvern Malti talab deroga fir-rigward tal-kaċċa u insib fir-rebbiegħa u jekk intalbet, f'liema snin intalbet?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

REĠISTRATUR TA' L-UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24213 u jgħid: Ir-reġistratur ta' l-Universita' kemm-il kariga oħra (barra reġistratur) jirrikopri fl-Universita' jew f'enti direttament jew indirettament marbutin ma' l-Universita', kemm jitħallas ta' dawn il-karigi u xi kwalifiki għandu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-Sur Anthony Gellel huwa reġistratur ta' l- Universita' u jokkupa biss din il-kariga bl-impenji kollha li ġġib magħha bħal, per eżempju, segretarju tas-senat u ta' kull bord ta' fakulta'.

Is-Sur Gellel kellu esperjenza twila bħala għalliem regolari, Diploma fl- Amministrazzjoni u Management fl-Edukazzjoni mill-Universita' ta' Malta, u esperjenzi u ħiliet ipprovati fl-Amministrazzjoni Edukattiva.

Ilu 15-il sena jservi bħala reġistratur għas-sodisfazzjon sħiħ ta' l-Universita'.

UE- FTEHIM DWAR IL-KAĊĊA U L-INSIB

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim dwar il-kaċċa u l-insib li kien għamel ma' l-Unjoni Ewropea fit- trattat tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

BIBLJOTEKA TA' L-UNIVERSITA' - XIRI TA' KOTBA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24215 u jgħid kemm flus jintnefqu fis-sena fix-xiri ta' kotba ġodda għall- Bibljoteka ta' l-Universita'?

Sodisfatt il-Ministru bl-ammont ta' flus li jintnefqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

UNIVERSITA' - FAKULTAJIET TA' L-ARTI U L-LIĠI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24220 u jgħid jekk huwiex sodisfatt bl-andament tal-ħatriet ta' lecturers u tutors fil-Fakultajiet ta' l-Arti u l-Liġi fl-Universita'?

Huwa sodisfatt bil-ħatra ta' iben ir-reġistratur bħala lecturer?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-ħatriet ta' lecturers u tutors fl-Universita' jsiru skond il-liġi u l-ministru ma jkollu l-ebda sehem.

Il-proċess tal-ħatra ta' Dr Adrian Gellel kien wieħed miftuħ li segwa l- proċeduri normali ta' l-Universita'.

INSIB FIR-REBBIEGĦA

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li twaqqaf l- insib għall-għasafar ta' l-għana (finches) fir-rebbiegħa meta l-gvern Malti ilu ħafna jgħid u anke ntbagħat materjal governattiv lin-nassaba Maltin, li bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kien assigurahom li t-tradizzjoni ta' l-insib fir-rebbiegħa kienet se tibqa'?

ONOR.

RESERVED PARKING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li jitmexxa b'mod urġenti l-każ ta' reserved parking quddiem residenza ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, peress li darbtejn fil-ġimgħa tiġi ambulanza għal din il- persuna u t-triq hija dejqa ħafna?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-bord għall-parkeġġ riservat għall-persuni b'diżabilita' approva l-applikazzjoni li għaliha qed tirriferi din il- mistoqsija parlamentari fl-aħħar laqgħa ta' tali bord.

Tali parkeġġ riservat se jkun implimentat fil-jiem li ġejjin.

KAĊĊA U NSIB FIR-REBBIEGĦA

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hux minnu dak li qal il-kummissarju għall-ambjent ta' l-Unjoni Ewropea Stavros Dimas li mhux veru li tul in-negozjati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea l-gvern Malti nnegozja xi deroga għall-kaċċa u l-insib fir-rebbiegħa?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PENSJONI TAL-WENS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li jitmexxa l-każ ta' ġuvni li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, li applika biex idur b'missieru?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna ndikata ġiet infurmata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

VIP SCHEME

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex waqt in-negozjati bejn it-TECOM u l-gvern il-VIP scheme ġiet ċeduta, u fil-fatt l-ex ministri u chairpersons m'għadhomx jistgħu jibbenefikaw mill-benefiċċji li kienu jgawdu minnhom qabel?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-iskema li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hi ta' natura kummerċjali u għaldaqstant hija prerogattiva kompleta tal- kumpannija jekk trid toffriha.

BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara għaliex koppja anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li kienet tieħu l-benefiċċju tal-mard, f'daqqa waħda qatgħulha dan il-benfiċċju?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

Din il-persuna kienet appellat quddiem l-arbitru maħtur taħt l-att dwar is- sigurta' soċjali kontra d-deċiżjoni tad-direttur.

Id-deċiżjoni ta' l- arbitru, fejn ċaħad l-appell, kienet ġiet komunikata lil din il-persuna fil- 31 ta' Ottubru 2006.

QORTI TA' GĦAWDEX

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 24353 u għar-risposta relattiva, peress li l-avukati ta' Għawdex għandhom bżonn computer fil-kamra ta' l- avukati fil-qorti ta' Għawdex, tista' l-Ministru tara li jiġi fornut dan il- computer?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Fil-kamra allokata għall-avukati hemm diġa' computer li jaħdem.

SUPPLIMENTARY ALLOWANCE FORMS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġie jiswa l-iżball ta' xogħol doppju dwar il-formoli tas-supplimentary allowance (karti/bolol/ħaddiema)?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-ispiża għall-istampar u pustaġġ mill-ġdid tal- formoli kienet ta' Lm3,159.62ċ.

SURCHARGE TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li jingħata s-sussidju fuq surcharge tad-dawl u l-ilma ta' persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li jinsab boarded out u t-tifla tiegħu kulma taħdem tlett ijiem biss fil-ġimgħa għal Lm30 u ilu li applika għas-sussidju mill-2005?

Tista' tara li jitmexxa dan il-każ?

ONOR.

UE- FTEHIM DWAR IL-KAĊĊA U L-INSIB

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' ftehim "sigriet" li l-gvern Nazzjonalista qal li għamel ma' l-Unjoni Ewropea dwar il-kaċċa u l-insib?

ONOR.

GĦAWDEX - TRIBUNAL LOKALI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 24525, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema Gazzetta tal-Gvern ħarġet in- notifikazzjoni dwar it-tribunal lokali ta' Għawdex?

ONOR.

TONIO BORG: In-notifikazzjoni dwar it-tribunal lokali ta' Għawdex ħarġet permezz ta' notifikazzjoni tal-gvern nru.

696 fil-Gazzetta tal-Gvern tat-8 ta' Awissu 2006.

PEMBROKE - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma jekk raid tal- pulizija li sar fuq il-kunsill lokali ta' Pembroke kienx marbut ma' sitwazzjoni ta' frodi?

Jekk iva, x'kien l-eżitu ta' dan ir-raid?

Dan kien l-ewwel wieħed li sar fuq dan il-kunsill?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija kienet ġabret xi dokumenti mill-kunsill lokali ta' Pembroke in konnessjoni ma' investigazzjoni li qegħda tagħmel fuq informazzjoni anonima li kienet irċeviet dwar kuntratt ta' tindif.

Din l-investigazzjoni għadha mhix konkluża.

WIED IL-GĦAJN - GĦOLI TA' BINI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi 21025 u 24281, jista' l-Ministru jispjega jekk iż-żieda fl-għoli tal-bini ngħatatx fl- inħawi fejn hemm konċentrazzjoni ta' attivita' turistika jew kummerċjali għaliex Triq iż-Żonqor, Wied il-Għajn ma ngħatatx żieda ta' sular meta l- bqija ta' Wied il-Għajn ngħata żieda ta' sular?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Biċċa minn Triq iż-Żonqor ġiet indikata għal erba' sulari.

Il-parti rimanenti ġiet indikata għal tliet sulari u penthouse.

Dan sar għaliex fil-parti tal-punent ta' Triq iż-Żonqor l-aċċess u l-qlib ta' l-art huwa wieħed aktar diffikultuż u għalhekk inħass li ma kienx idoneu li jiġi ntensifikat l-iżvilupp f'dawn l-inħawi.

MELLIEĦA - ART ĦDEJN L-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-gvern jgħaddi lid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni art maġenb il-bitħa ta' l-iskola primarja tal-Mellieħa biex ikunu jistgħu jsiru faċilitajiet sportivi fosthom mini pitch b'turf artifiċjali li għalih hemm fondi mill-UEFA?

ONOR.

TONIO BORG: It-taqsima proprjeta' tal-gvern ma rċeviet l-ebda talba mingħand id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni dwar il-biċċa art li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant.

Meta ssir tali talba, it-taqsima tkun tista' tagħtiha l-konsiderazzjoni xierqa.

URBAN IMPROVEMENT FUND

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Matul is-sena 2006, jista' l-Ministru jgħid liema proġetti f'Malta u Għawdex saru b'fondi (in parti jew totali) ta' l-urban improvement fund tal-MEPA?

Liema proġetti se jiġu ffinanzjati minn dan il- fond matul is-sena 2007?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INĊIDENTI TAT-TRAFIFKU

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għat-tweġibiet ta' mistoqsijiet parlamentari 24244, 24245 u 24339, jista' l-Viċi Prim Ministru jikklassifika kemm weġġgħu sewwieqa, passiġġieri u persuni li għalkemm ma kenux sewwieqa jew passiġġieri weġġgħu konsegwenza ta' l-inċidenti stradali?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub hu kif ġej:

|18 – |200|200|200|200|200|200|200| |25 |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 | |il-se| | | | | | | | |na | | | | | | | | |Sewwi|230|258|268|230|224|193|201| |eqa | | | | | | | | |Passi|101|106|100|90 |107|86 |81 | |ġġier| | | | | | | | |i | | | | | | | | |Oħraj|32 |31 |32 |34 |28 |17 |19 | |n | | | | | | | | |Mhux |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 | |magħr| | | | | | | | |uf* | | | | | | | | |Aktar|200|200|200|200|200|200|200| |minn |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 | |25 | | | | | | | | |sena | | | | | | | | |Sewwi|356|409|440|419|451|451|499| |eqa | | | | | | | | |Passi|127|135|143|131|131|139|162| |ġġier| | | | | | | | |i | | | | | | | | |Oħraj|139|136|162|168|144|150|105| |n | | | | | | | | |Mhux |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 | |magħr| | | | | | | | |uf* | | | | | | | |

*Dan huwa każ fejn persuna tilfet ħajjitha u oħra weġgħet gravi, liema każ huwa suġġett ta' inkjesta maġisterjali li għadha mhix konkluża u għaldaqstant mhux stabbilit min kien qed isuq il-vettura.

PILLOLI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l- pilloli bħal Fosama x70mg/Bonvivo 150mg humiex se jidħlu fis-schedule V jekk special requirement?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Alendronic acid 70mg u Ibandronic acid 150mg huma oral bisphosphonates.

Dawn il-mediċini huma ndikati għat-trattament tal- osteoporosis li mhix kondizzjoni li taqa' taħt Schedule V. Iżda l-gvern qed jipprovdi oral bisphosphonate lil dawk il-pazjenti li jaqgħu taħt il- protokolli tad-drug and therapeutics committee.

Dawn il-protokolli jinsabu fis-sit ta' l-internet tan-national medicines policy and audit unit (http://www.sahha.gov.mt/ pages.aspx?page=739); protokolli numru 20 u 55.

UNIVERSITA – ĦATRA TA' LECTURERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24217 u jgħid min huma l-lecturers u tutors li nħatru mingħajr ma ħarġet sejħa fil-Fakulta' ta' l-Arti u fil-Fakulta' tal-Liġi f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kull ħatra (appointment) ta' lecturer fl-Universita' ssir wara sejħa għall-applikazzjonijiet.

B'danakollu f'kull fakulta' ikun hemm il-bżonn li jkunu mistiedna persuni biex jipparteċipaw f'xi qasam tat- tagħlim f'xi semestru partikolari.

Dan isir jew meta l-persuni mistiedna jkollhom esperjenza jew speċjalizzazzjoni f'xi qasam li jkun tajjeb li jagħtu l-kontribut tagħhom jew meta jkun meħtieġ li tkun koperta l-assenza ta' xi lecturer regolari.

Persuni hekk mistiedna mhux meqjusa li għandhom ħatra ta' lecturer.

MELLIEĦA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol biex tibda tinbena d-dar għall-anzjani fil-Mellieħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-fażi ta' aġġudikazzjoni tad-dar ta' l-anzjani tal- Mellieħa issa tlestiet u kollox jinsab għand id-dipartiment tal-kuntratti għall-konsiderazzjoni tagħhom.

MELLIEĦA - MISRAĦ IŻ-ŻJARA TAL-PAPA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se joħorġu l-permessi meħtieġa mill-MEPA biex ikun jista' isir il-proġett tat-tisbiħ ta' Misraħ iż-Żjara tal-Papa fil-Mellieħa?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Permess ta' l-iżvilupp PA 2671/03 għat-tisbiħ ta' Misraħ iż-Żjara tal-Papa fil-Mellieħa nħareġ mill-MEPA fis-17 ta' Ġunju 2004 lis-Sur Carmel Debono f'isem il-kunsill lokali tal-Mellieħa.

Sussegwentement, sar appell minn terzi quddiem il-bord ta' l-appell dwar l- ippjanar kontra l-ħruġ ta' dan il-permess u dan għadu mhuwiex deċiż.

MELLIEĦA – SANTA MARIA ESTATE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid x'pożizzjoni se tittieħed dwar toroq tas- Cenmed f'Sta.

Maria Estate fil-Mellieħa?

It-toroq se tagħmilhom is-Cenmed jew l-awtorita' dwar it-trasport bi flus is-Cenmed?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Bħalissa għaddejin taħditiet bejn is-Cenmed u l- awtorita' dwar it-trasport biex tittieħed pożizzjoni dwar it-toroq tas- Cenmed f'Sta.

Maria Estate.

UNIVERSITA' – ĦATRA TA' LECTURERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 24216 u jgħid fl-aħħar ħames snin kemm-il post ta' lectureship u tutor ingħata mingħajr sejħa fil-Fakulta' ta' l-Arti u fil-Fakulta' tal-Liġi?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24636.

MISTRA - PONT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol meħtieġ biex jitranġa l-pont tal-Mistra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

UNIVERSITA' – LECTURER FIL-FAKULTA' TAT-TEOLOĠIJA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 24219 u jgħid meta nħatar iben ir-reġistratur bħala lecturer fil-Fakulta' tat-Teoloġija, kienet inħarġet sejħa?

Min kien applika għal din is-sejħa?

Min kienu l-membri tal-bord ta' l-għażla?

X'inhuma l-kwalifiki ta' iben ir-reġistratur (mhux biss gradi, eż. BA, MA, imma wkoll kategorija, eż. 1st class upper, distinction, etc.)?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dr. Adrian Gellel inħatar Assistant Lecturer wara sejħa għall-applikazzjonijiet għall-post fil-Cathecetics li ħarġet fis-26 ta' Jannar 1996 u li għaliha kien hemm zewġ applikanti, inkluz Dr. Gellel.

Il- bord appuntat mill-kunsill kien magħmul mir-Rettur, Rev. Prof. G. Grima, Dekan, Fakulta' tat-Teoloġija, Prof. K. Wain, Dekan, Fakulta' ta' l- Edukazzjoni, Rev. Prof. J.A. Frendo u Dr. P. Heywood

Il-kwalifiki ta' Dr. Gellel huma Certificate in Youth Studies, B.Ed (Hons) - 2nd Class Hons (Upper), Licenzia in Scienze dell'Educazione (Universita' Pontificia Salesiana) Magna Cum Laude u Dottorato in Scienze dell'Educazione (con Specializzazione in Pastorale Giovanile e Catecethica) Summa Cum Laude.

RECEIVER OF WRECKS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jiġi nominat ir-receiver of wrecks sabiex jiddisponi mill-aktar fis possibbli min-numru kbir ta' dgħajjes ta' l-immigranti llegali li jinsabu fil-kustodja tal- kummissarju tal-pulizija u tad-direttur ġenerali tal-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirrieri l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

RECEIVER OF WRECKS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta se jiġi nominat ir-receiver of wrecks sabiex jiddisponi mill-aktar fis possibbli min-numru ta' dgħajjes ta' l-immigranti llegali li jinsabu fil-kustodja tal-brigadier tal-forzi armati ta' Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL QORMI - TARAĠ F'CANNON ROAD

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 24378 u jgħid li wara li xi residenti lmentaw li hemm ħafna knatan imwaqqgħin u allura huma ta' periklu għall-istess residenti, titlob informazzjoni meta se jiġi rranġat it-taraġ li hemm jagħti minn Cannon Road, Ħal Qormi għal Sta.

Venera minn fuq il-bypass?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Saret ispezzjoni fl-imsemmi taraġ u d-dipartiment tat-tindif ġie mqabbad jirranġa l-ħsara li hemm.

SIĠĠIEWI - TRIQ ĠDIDA FI TRIQ IT-TANK

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 23713, 23576, 19810, 20708 u mistoqsijiet oħra, jista' l-Ministru jgħid għaliex ix-xogħol fuq il- bini ta' culvert fi Triq Ġdida fi Triq it-Tank, Siġġiewi beda u waqaf ħesrem?

Jista' jagħmel kull mezz biex dan ix-xogħol jitkompla minnufih?

Jista' jgħid meta x-xogħol huwa mistenni li jibda?

Jista' jagħti data ta' meta dan ix-xogħol għandu jkun komplut?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - CHIEF SECURITY OFFICER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-fatt li l-vakanza ta' chief security officer fl- EneMalta qed jintalab li persuni li japplikaw irid ikollhom esperjenza fil- management jew inkella kors fil-management, hiex se tfisser li qed jiġu esklużi b'mod awtomatiku dawk il-persuni li applikaw, u li filwaqt jista' m'għandhomx esperjenza fil-management, iżda għandhom esperjenza twila fil- qasam tas-sigurta'?

Jekk iva, ma jidhirlux li l-mod kif ħarġet it-talba għall-applikazzjoni se toħloq diskriminazzjoni ċara bejn dawk li jistgħu jkunu eliġibbli għal din il-kariga?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL QORMI - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tas- Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid jekk jafx bid- dewmien esaġerat li qiegħed ikun hemm fiċ-ċentru tas-saħħa f'Ħal Qormi għal dawk li jagħmlu użu mis-servizzi offruti f'dan iċ-ċentru, minħabba n-nuqqas ta' impjegati, partikolarment tobba?

X'qed isir min-naħa tad-dipartiment tas-saħħa biex jiġi evitat dan id-dewmien li qiegħed joħloq inkonvenjent serju għal ħafna nies li jagħmlu użu mis-servizz ta' dan iċ-ċentru, partikolarment anzjani?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: F'ċerti ġranet jista' jirriżulta li jkun hemm dewmien biex pazjenti jinqdew mingħand it-tabib.

Dan minħabba ċirkostanzi li d- dipartiment m'għandux kontroll assolut fuqhom bħall meta jkollok tobba morda jew oħrajn li jintalbu jitilgħu jixhdu fil-qrati.

Barra min hekk hemm żewġ tobba li joħorġu miċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal Qormi kuljum sabiex jaraw l-immigranti llegali fiċ-ċentri tad-detenzjoni.

Dan l-aħħar kien hemm ukoll tobba li rriżenjaw minn mad-dipartiment.

Bħala dipartiment tal-kura primarja, qed nagħmlu dak kollu possibbli biex jiżdied in-numru ta' tobba fiċ-ċentri tas-saħħa kollha u qed noffru s-sahra lil dawk it-tobba eżistenti li jridu jaħdmu aktar sigħat.

Qed noffru xogħol lil dawk it-tobba privati interessati li jaħdmu part-time.

MTARFA BYPASS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li tiddawwal il-bypass ta' l-Imtarfa issa li fl-aħħar jidher li x-xogħol fuq din it-triq se jitlesta?

ONOR.

MITTS - INVESTIGAZZJONI DWAR PERSUNA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24445, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tar-rapport investigattiv li sar mill-MITTS u s-central information management unit?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minħabba raġunijiet ta' privatezza skond id-data protection act ta' l-2001, ma jkunx prudenti li npoġġi kopja tar-rapport fuq il-mejda tal-kamra.

PROĠETTI MILL-FONDI TA' L-UE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24541 u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-lista ta' proġetti proposti għall- finanzjament permezz ta' fondi ta' l-Unjoni Ewropea (2007-2013) inkluż il- valur stmat ta' kull proġett?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-sejħa għall-proġetti taħt il-programmi 2007-2013 għadha ma saritx.

Din trid issir meta jiġu approvati l-programmi operattivi li bħalissa qegħdin fi stat avvanzat ta' diskussjoni mal- Kummissjoni Ewropea.

Madanakollu l-pajjiżi membri huma mħeġġa mill- kummissjoni stess li jibdew jippreparaw il-project pipe-line tagħhom fil- qafas ta' l-istrateġija (NSRF) li fil-każ ta' Malta hi maqbula diġà mal- Kummissjoni Ewropea.

Tajjeb insemmi li s'issa Malta biss, mis-27 Stati Membri, għandha l-istrateġija approvata.

Il-lista tal-proġetti, ladarba jintgħażlu, tkun pubblika.

WSC/ENEMALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 24520 u jgħid x'se jiġri mill-ħaddiema li bħalissa huma mpjegati f'setturi affettwati mill-privatisation tal-metering and billing systems tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u l-Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-mudell li fih se jkunu qegħdin joperaw il-ħaddiema msemmija se jiġi definit wara li l-korporazzjonijiet ilestu l-evelwazzjoni tagħhom tas-sejħa għall-offerti ta' l-IUBT.

Madanakollu, irrispettivament mill-mudell li se jiġi stabilit, dawn il- ħaddiema se jibqgħu jżommu l-pożizzjoni li għandhom jew se jkollhom mal- korporazzjonijiet rispettivi tagħhom.

MTARFA BYPASS - CENTRE STRIP

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li l-fetħiet li hemm fis-centre strip ta' Mtarfa bypass jingħalqu minnufih għax huma ta' periklu kbir għal kull min jgħaddi minn din it-triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WIED IL-GĦAJN - FAMILY PARK

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jikkonsidra l-Ministru li fil-family park li se jsir Wied il-Għajn ikun inkluż ukoll football pitch minħabba l-fatt li f'Wied il-Għajn ma jeżisti ebda football pitch għat-tfal ta' dan il-lokal?

Dan il-pitch jista' ukoll jintuża fil-għodu minn persuni b'diżabilita' li jattendu l-adult training centre kif ukoll dawk fi djar residenzjali ta' l- aġenzija Support u tal-fondazzjoni Eden.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-proposta għall-iżvilupp ta' dan il-proġett taħseb għal dawn il-faċilitajiet.

Il-ministeru se jiżgura li jiġu nklużi wkoll fil-pjan finali li jkun approvat mill-MEPA.