MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 474 It-Tlieta, 5 ta' Diċembru 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 474

It-Tlieta, 5 ta' Diċembru 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 474

It-Tlieta, 5 ta' Diċembru 2006

WERREJ

MINUTI 481

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 481

TQEGĦID TA' KARTI 485

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

(EMENDA NRU 2) (It-Tielet Qari)

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT)(N0 2) BILL (Third Reading) 487

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT TAL-BANK ĊENTRALI TA' MALTA (It-Tieni Qari)

CENTRAL BANK (AMENDMENT) BILL (Second Reading) 488

MOZZJONIJIET

RATIFIKA TAL-KONVENZJONI TAL-UNESCO DWAR IL-PROTEZZJONI

U L-PROMOZZJONI TAD-DIVERSITA' TA' L-ESPRESSJONIJIET KULTURALI 501

AĠĠORNAMENT 509

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 514

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 473 li saret fl-4 ta' Diċembru, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SPTAR MATER DEI - SISTEMA TA' L-IT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21988 u jgħid f'liema stadju waslet is-sejħa għal offerti għall-IT għall-isptar Mater Dei?

Meta hu mistenni li s-sistema tkun installata kollha kemm hi u l-ħaddiema jkunu ngħataw it-taħriġ kollu kif din għandha titħaddem?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi)(f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel riferenza għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 21988.

SPTAR MATER DEI - SISTEMA TA' L-IT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 21988 u 22093 u jgħid f'liema stadju waslet is- sejħa għal offerti għall-IT għall-isptar Mater Dei?

Meta hu mistenni li s- sistema tkun installata kollha kemm hi u l-ħaddiema jkunu ngħataw it-taħriġ kollu kif din għandha titħaddem?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem l-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel riferenza għat-tweġiba li ngħatat għall- mistoqsija parlamentari 21988.

VAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 22114 u jagħti risposta għat-tieni u t-tielet parti ta' mistoqsija parlamentari 21114?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 22114.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru Galea - anke għaliex huwa wieħed mill-aktar ministri li jwieġeb għall-mistoqsijiet u għandu knowledge sew ta' l-ispectrum kollu tal-gvern - jgħidli jekk waslitx għall-attenzjoni tiegħu s-sitwazzjoni li qed jiffaċċjaw il-federations ta' l-isparar vis-á- vis l-abbozz li ħareġ rigward il-permessi ta' użu ta' air weapons għall- isport minn persuni ta' 14-il sena?

Jirriżultalu li dan m'huwiex aċċessibbli għal persuni ta' l-istess eta' fil-każ ta' l-isport shooting?

Jista' jgħid x'qed isir minħabba d-diffikulta' li qed ikollhom jaffaċċjaw l- atleti sportivi flimkien mal-federazzjonijiet Maltin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Għandi nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal persuni ta' 14-il sena li qed jingħataw il-liċenzja li jużaw l-armi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nirriferi dawk il-persuni li jipprattikaw dan it- tip ta' sport għax normalment l-armi tan-nar ma jistgħux jintużaw minn persuni li jkunu għadhom m'għalqux it-18-il sena.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Interpellant qed jirreferi għall-emendi li saru fl-abbozz dwar l-użu ta' armi tan-nar biex dawk il-persuni li jkunu ta' eta' żgħira u jkunu jridu jipprattikaw dan l-isport, ikunu jistgħu jagħmlu dan taħt ċerta superviżjoni.

Nifhem li hemm ċerti diffikultajiet fl- applikazzjoni tal-liġi kif inhi u din hija xi ħaġa li l-kunsill Malti għall- isport qiegħed jikkonsidra biex fil-każ jinfurmani dwarha u naraw x'jista' jsir.

Naturalment hemm kwestjonijiet differenti bħal safejn trid tassumi r- responsabbilta' l-federazzjoni u x'inhuma l-implikazzjonijiet biex tassumi din ir-responsabbilta'.

Filwaqt li huwa tajjeb li jkun hemm min juri xi talent partikolari minn eta' żgħira u jkun jista' jipprattika dan l-isport, irridu nifhmu li dawn il-persuni ma jistgħux jagħmlu użu minn armi jekk mhux taħt superviżjoni ta' persuni akbar minnhom, u l-liġi dan tipprevedih.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi r-raġuni li l-gvern jagħmel distinzjoni bejn sport prattikat bl-air weapon u sport prattikat bix-shotgun?

Skond il-liġi persuna minn 14-il sena 'l fuq hija intitolat li tuża l-air weapon biex tipprattika dan l-isport u terfa' r-responsabbilta' tagħha l-assoċjazzjoni jew il-federazzjoni, pero' persuna li trid tuża x-shotgun ma tistax tagħmel dan qabel ma jkollha 16-il sena.

Għaliex din id-dinstinzjoni?

Din hija kwestjoni ta' prinċipju jew forsi huwa xi żball tekniku li jista' jiġi rranġat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din id-distinzjoni kienet saret fuq pariri ta' diversi nies responsabbli, fosthom il-pulizija u nies li jsegwu r-records ta' min għandu l-liċenzji biex ikollu pussess ta' dawn l-armi.

Minbarra hekk hemm xi ftit tad-differenza bejn l-isport fejn jintużaw l-air guns u l-isport fejn jintużaw ix-shotguns.

Din id-differenza hija riflessa fir- responsabiltajiet li ż-żewġ tipi ta' armi jġorru magħhom.

Naturalment meta l-gvern għadda l-liġi in kwestjoni, diġa' mexa' pass sostanzjali 'l quddiem fid-direzzjoni tal-kunsultazzjonijiet li kien hemm anke ma' l-għaqda kkonċernata, li riedu li jkollhom kopertura legali għal meta jimpurtaw armi li huma ta' ċertu valur storiku, ta' ċertu valur artistiku jew ta' ċertu valur partikolari.

Aħna, f'Malta dejjem addottajna regime legali li jiskoraġġixxi kemm jista' l-proliferazzjoni tal-pussess ta' armi tan-nar, kuntrarjament għal ċerti pajjiżi.

Naħseb li huwa benefiku fis-soċjeta' tagħna li hawn dan ir-regime li huwa relattivament daqshekk iebes sabiex wieħed jikseb il-liċenzja ħalli jippossjedi arma tan-nar, jużaha, iżommha kif suppost, jassumi ċerti responsabbiltajiet u dawn l-affarijiet kollha.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Wara dan li qed jgħid il-Ministru u mill-fatti kif jirriżultaw, l-atleta Malti Clive Farrugia, li rebaħ il-gold medal fl- isport tax-shotgun Ewropew li sar is-sena l-oħra ġewwa Venezia, se jkollu s- support – il-federazzjoni ovvjament se terfa' r-responsabbilta' tiegħu – biex jkompli jitħarreġ jew le?

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ma nistax nitkellem għar-responsabbilta' li nħoss li għandha terfa' l-federazzjoni konċernata ta' dawn l-isportivi.

Dik hija deċiżjoni li trid tassumiha l-federazzjoni nnifisha.

Naturalment il-pajjiż kollu jaf li l-kumitat olimpiku Malti kien minn ta' quddiem biex jappoġġa u jisponsorja wieħed mill-aħjar tiraturi li għandna u l-gvern ta sehem importanti ħafna biex dan seta' jkompli jittrenja.

Dan kollu qiegħed ngħidu b'xiehda tal-fatt li l-gvern, u b'mod iktar dirett l-kumitat olimpiku Malti mhux biss ma joqogħdux lura, imma talli jinkoraġġixxu bil- kbir nies li juru li għandhom prospetti tajbin fil-kompetizzjonijiet internazzjonali.

Naturalment il-federazzjoni li hija speċjalizzata f'din id-dixxiplina sportiva, trid tagħmel hi l-ġudizzju ta' kif jiġu mħarrġa n-nies li jsegwu dan l-isport, f'liema ċirkostanzi u safejn għandha tidħol biex terfa' ir- responsabbiltajiet.

Aħna bħala gvern nistgħu naraw x'tip ta' għajnuna nistgħu nagħtu, anke forsi b'mod finanzjarju, u l-kumitat olimpiku Malti jista' jintervjeni fuq inizjattiva tiegħu jew jitlob l-għajnuna tal-gvern f'dan ir-rigward.

Imma finalment il-federazzjoni għandha r-relazzjoni tagħha skond l-istatut tal-kumitat olimpiku Malti u f'dik ir-relazzjoni jien ma nintromettix ruħi.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, żgħażagħ ta' 14-il sena f'pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea jingħataw l-istess opportunita' daqs żgħażagħ akbar minnhom li jeżerċitaw dan l-isport.

Ma jaħsibx il-Ministru li din il- kwestjoni f'Malta għandha tiġi riżolta kemm jista' jkun malajr?

Jikkonsidra li jagħmel laqgħat mal-kumitat olimpiku Malti u mal- federazzjoni fuq din il-kwestjoni, aktar u aktar issa li Malta qed taspira li bejn Frar u Marzu ta' l-2007 torganizza tournament Ewropew f'Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux l-ewwel darba li kelli l-opportunita' li niltaqa' ma' din il-federazzjoni u anke ma' l-MOC u nieħu gost nerġa' niltaqa' magħhom sabiex flimkien niddiskutu din is-sitwazzjoni.

FAMILJA U SOLIDARJETA' SOĊJALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Aguis) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-ministeru, dipartimenti u enti oħra fid- dekasteru tagħha matul is-sena 2005-2006?

Tista' tgħid f'liema grad hu kull impjegat ġdid?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): It- tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

ŻVILUPP URBAN U TOROQ - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-ministeru, dipartimenti u enti oħra fid- dekasteru tiegħu matul is-sena 2005-2006?

F'liema grad hu kull impjegat ġdid?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru rriżultalu li parti mill-bypass ta' l- Imtarfa, dik bejn ir-Rabat u l-Imtarfa, reġgħet sfrundat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Safejn naf jien l-Onor.

Interpellant diġa' għamilli mistoqsija simili, jien irrispondejtha u ma jirriżultalix li minn dakinhar sal-lum ġraw xi affarijiet ġodda.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien kont ġbidt l-attenzjoni tal-Ministru li l- formazzjoni fuq dawn it-toroq m'hijiex qiegħda ssir b'mod tajjeb peress li dawn jinsabu f'żona rurali u f'water catchment area.

It-toroq qegħdin jisfrundaw bil-piż tagħhom stess.

Dan joħroġ minn analisi li saret minn esperti Ewropej.

Jista' l-Ministru, flimkien ma' esperti tar-riżorsi, tal- ġeoloġija u ta' l-idroloġija, u ma' inġiniera ta' l-ADT, imorru jagħmlu spezzjoni f'dawn iż-żoni bil-għan li tinstab is-soluzzjoni għall-iżvilupp u r-rijabilitazzjoni mill-ġdid ta' toroq ta' din ix-xorta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT : Lili ma jirriżultalix li kien hemm xi ħsarat inkwetanti kif qed jiddiskrivihom l-Onor.

Interpellant.

Fil-fatt fir- risposta tiegħi kont għedtlu li ma kenux qed isiru interventi biex jissewwew il-ħsarat għax kien antiċipat li se jitkompla x-xogħol u allura wieħed seta' jintervjeni f'dak l-istadju.

Kif għedt ukoll drabi oħra, ix- xogħol fuq l-aħħar fażi tat-triq suppost inbeda.

Il-kuntrattur ingħata l- permessi neċessarji l-ġimgħa li għaddiet u allura dan għandu jibda fil- ġranet li ġejjin.

Safejn naf jien ir-retaining walls saru bl-istess metodoloġija li kienu jsiru biha anke qabel ma sirt jien il-ministru responsabbli mit-toroq.

Ir- retaining walls saru b'mod tajjeb.

Għandek ħitan massivi fejn l-ispazju ta' madwarhom huwa mimli bi blokok, sar skavar biex il-blokok jiġu mserrħa fuq art stabbli u ma jidhirlix li x-xogħol sar b'mod ħażin.

Sur President, minkejja dan li qed ngħid se nerġa' nitkellem ma' l-ADT biex tibgħat l-esperti tagħha ħalli tħares lejn it-triq kollha kemm hi, anke lejn il-partijiet li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant, biex jekk jista' jkun ix-xogħlijiet jitlestew u l-ħsarat jitranġaw darba għal dejjem.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk f'każijiet bħal dawn isirux konsultazzjonijiet ma' lecturers fil-fakulta' ta' l-universita' li lilha jappartjenu r-rural development studies u jekk ġietx trattata magħhom din il-materja peress li dawn jgħallmu lill-istudenti futuri tagħna dwar dan l-aspett?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Din il-kwestjoni diġa' konna ttrattajnieha f'mistoqsijiet parlamentari oħra u għedt li l-ADT għandha żewġ esperti Ġermaniżi li minbarra li jsegwu l-issues tat-teknoloġija fil-kostruzzjoni per se, u l-issues ta' quality assurance, jiġifieri l-ittestjar u l- interpretazzjoni tagħhom u ċ-ċertifikazzjoni waqt ix-xogħol, dawn iż-żewġ esperti huma wkoll lecturers fl-universita' fil-kors tal-bini tat-toroq, pero' ħafna drabi ma tistax tkun espert ta' kollox.

Fil-fatt l-expertise tagħhom ma kenitx tkopri dan il-qasam u allura kellna nfittxu esperti oħra minn barra.

Hawn irrid ngħid li aħna jidhrilna li għal ħafna mill-ambjenti tat-toroq tagħna, dawn l-experts jafu xogħlhom.

Li nista' nwiegħed lill-Onor.

Interpellant hu li se nagħmel rikjesta speċifika lil dawn l-experts li għandna fl-ADT biex jidħlu in depth fil-każi ta' ċaqliq li jista' jkun hemm madwar il-bypass ta' l-Imtarfa biex nistudjaw anke l-issue mill-qiegħ.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ma rridx ninftiehem li qed inkun personali.

Imma peress li dak li qal il-Ministru m'huwiex kollu minnu, jista' jara li meta jsir dan l-appuntament ma' l-esperti Ġermaniżi u mal- lecturers ta' l-universita', jistieden lili wkoll bħala bniedem li noqgħod f'din iż-żona biex flimkien inpoġġu l-argumenti tagħna sabiex toroq ġodda, bħal din ta' l-Imtarfa, ma nispiċċawx nagħmlu l-manutenzjoni tagħhom għal darba, tnejn, tlieta f'perijodu ta' 12-il xahar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ikolli nirrimarka li skond l-istatement ta' l- Onor. Interpellant jidher ċar li m'għandux fiduċja li dak li qed ngħid huwa minnu.

Teknikament nista' kważi nikkontesta dan l-istatement anke bl- istanding orders għax kważi qed jattribwili motivi ħżiena għall-mod kif qed nirrispondi.

Fil-fatt ma nafx liema parti ta' l-istatement tiegħi m'huwiex minnu għax jien anke għedt li se ngħidilhom biex jidħlu in depth fil-każi taċ-ċaqliq li kien hemm.

Forsi hija din il-parti li l-Onor.

Interpellant m'emminx?

Safejn naf jien, kull meta tajt risposti li jinkludu dati, commitment ta' toroq u ta' investimenti dejjem tajthom b'mod korrett.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, nerġa' ngħid li ma rridx niftiehem personali, pero' jien konvint li dawn l-esperti ma approvawx dawk ix- xogħlijiet.

Issa jien qed nistaqsi jekk nistgħux niltaqgħu lkoll flimkien, inklużi dawk in-nies li jgħallmu lill-istudenti dwar l-aspett ta' l- iżvilupp rurali u taż-żoni rurali sensittivi.

Qed ngħid hekk għax jien ma nimmaġinax li espert japprova blokka tal-konkos flok ħitan tas-sejjieħ fil- wiċċ u taħt it-triq!

F'deċiżjoni bħal din m'hemmx sens ta' rispett lejn il- flora u l-fawna, m'hemmx rispett lejn il-biodiversita', m'hemmx rispett lejn l-estetika u m'hemmx rispett lejn il-ġeoloġija u l-idroloġija.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-issue ta' fejn għandek jew m'għandekx tagħmel dawn il-gabion walls kienet ukoll materja li l-Onor.

Interpellant għamel ħafna mistoqsijiet dwarha.

Jien kont weġibthom u anke tlabt li jsiru studji fuq l-applikabilita' tagħhom fl-ambjenti rurali.

Jiena ċert li s- saħħa tagħhom m'hijiex daqs ħitan bi blokki tal-konkos.

L-esperti Ġermaniżi tawni l-parir li dawn jiġu jqumu aktar u jirrikjedu manutenzjoni aktar.

Dawn il-gabion walls, li l-Onor.

Interpellant dejjem jalludi għalihom bħala s-soluzzjoni partikolari, huma blokki ta' ħitan tas-sejjieħ li jkunu ġo qafas tan-netting, li minnu nnifsu wkoll irid il-manutenzjoni tiegħu.

Jiġifieri jekk se nidħlu fuq manutenzjoni nistgħu niddiskutu dwar sistemi alternattivi.

Pero' ejja mmorru fuq it-talba oriġinali u mingħajr ma nieħu għalija u neħodha fi spirtu ta' frankezza li kultant nitkellmu biha, ngħid lill- esperti Ġermaniżi biex jidħlu fiha, jitkellmu ma' l-Onor.

Interpellant u anke jispjegawlu għalfejn adottajna dawk il-metodi.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra dawn ir-rapporti li waslulu mingħand l-esperti jew jgħaddihomli konfidenzjalment biex inkompli nagħmel ir-riċerka tiegħi dwarhom?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jidhirli li l-Onor.

Interpellant diġa' kien talabni dawn ir-rapporti u jien ġbarthomlu.

M'iniex ċerti jekk kontx għaddejthomlu jew qegħdthomx fuq il-mejda tal-Kamra, pero' ma nsibx problema li nerġa' nqiegħedhom hawn formalment.

TURIŻMU U KULTURA - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-ministeru, dipartimenti u enti oħra fid-dekasteru tiegħu matul is-sena 2005-2006?

Jista' jgħid f'liema grad hu kull impjegat ġdid?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor interpellant.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il- Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 293 ta' l-2006 – L-Istatut biex jemenda l-Istatut 3 (Emenda Nru. 13) ta' l-Università ta' Malta – Korsijiet ta' Studji, Gradi u Distinzjonijiet;

Avviż Legali Nru 294 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1992 għall-Kors li jwassal għall-Grad ta' Bachelor of Science in Nursing Studies (Honours) – B.Sc.

(Nursing Studies Hons);

Avviż Legali Nru 295 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Master of Business Administration – M.B.A. – Executive Master of Business Administration – Executive M.B.A. – u Executive Master of Business Administration (e- Business) – Executive M.B.A. (e-Business);

Avviż Legali Nru 296 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Master of Arts in Economics – M.A. (Econ.);

Avviż Legali Nru 297 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Dental Surgery – B.Ch.D.;

Avviż Legali Nru 298 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 għall-Gradi ta' Master of Philosophy – M.Phil. – u Doctor of Philosophy – Ph.D. – taħt il-patroċinju tal-European Centre for Gerontology;

Avviż Legali Nru 299 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 biex jemendaw l-Ordinamenti ta' l-2006 skond ir-Regolamenti Ġenerali għar- Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għall-Gradi ta' Bachelor of Commerce – B.Com. – u Bachelor of Commerce (Honours) – B.Com (Hons) – taħt il-patroċinju tal-Fakultà ta' l-Ekonomija, Management u Accountancy;

Avviż Legali Nru 300 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 tal-Kors għall-Postgraduate Diploma u għall-Grad ta' Master of Gerontology and Geriatrics – P.G. Dip.

Ger. u M. Ger. – taħt il-patroċinju tal- European Centre for Gerontology;

Avviż Legali Nru 301 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Postgraduate Certificate in Education – P.G.C.E.;

Avviż Legali Nru 302 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 biex jemendaw l-Ordinamenti ta' l-2005 skond ir-Regolamenti Ġenerali għar- Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad ta' l-2004 għall-Grad ta' Bachelor of Engineering (Honours) – B.Eng.

(Hons) – taħt il-patroċinju tal-Fakultà ta' l-Inġinerija;

Avviż Legali Nru 303 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 tal-Kors għall-Grad ta' Master of Arts in Cultural Heritage Management – M.A.;

Avviż Legali Nru 304 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 biex jemendaw l-Ordinamenti ta' l-2005 skond ir-Regolamenti Ġenerali għar- Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad 2004 għall-Gradi ta' Bachelor of Science in Information Technology (Honours) – B.Sc.

I.T. (Hons) – u ta' Bachelor of Science in Information Technology – B.Sc.

I.T. – taħt il-patroċinju tal-Bord ta' l-Istudji għall-Information Technology;

Avviż Legali Nru 305 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 tal-Kors għall-Grad ta' Master in Integrated Resource Management – Master I.R.M.;

Avviż Legali Nru 306 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għad-Diploma in Environmental Science – Dip.

Env.

Sc. – taħt il-patroċinju ta' l-International Environment Institute;

Avviż Legali Nru 307 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Master of Science – M.Sc. – in Engineering;

Avviż Legali Nru 308 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 biex jemendaw l-Ordinamenti ta' l-2005 skond ir-Regolamenti Ġenerali għar- Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad ta' l-2004 għall-Gradi ta' Bachelor of European Studies (Honours) – B.Eur.

Studies (Hons) – u Bachelor of European Studies – B.Eur.

Studies – taħt il-patroċinju tal- European Documentation and Research Centre;

Avviż Legali Nru 309 ta' l-2006 – Ordinamenti ta' l-2006 skond ir- Regolamenti Ġenerali għar-Rikonoxximenti Universitarji sa l-Ewwel Grad, 2004 għad-Diploma in Policing – taħt il-patroċinju ta' l-Istitut ta' l-Istudji Forensiċi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions, Council Decision tat-18 ta' Mejju 2006 on the conclusion of the Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions u draft Code of Conduct on certain aspects of the implementation of the UNESCO Convention on the protection and promotion of the diversity of cultural expressions;

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar direct orders li ngħataw mid-dekasteru li għalih hi responsabbli l-Ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22557;

f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita' nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 292 ta' l-2006 – Regoli ta' l-2006 dwar il-Ħruġ ta' Riċetti u Dispensa ta' Mediċini; u

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Inofrmazzjoni inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' ħaddiema barranin jaħdmu fit-Tarzna ta' Malta matul l-2005 u 2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22486.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Tonio Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Revenue and Expenditure Estimates ta' l-Awtorita tax-Xandir għas-sena 2007 u Rapport Annwali u financial statements ta' l-istess Awtorita' għas-sena li għalqet fil-31 ta-Diċembru 2005; u

f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni nqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 287 ta' l-2006 – Air Navigation (Amendment) (No.3) Order, 2006;

Avviż Legali Nru 288 ta' l-2006 – Ordni għall-għanijiet ta' l-Artikoli 94, 100 u 101 ta' l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur;

Avviż Legali Nru 289 ta' l-2006 – Regolamenti ta' 2006 dwar in- Nolijiet għal Servizz bid-Dgħajjes għall-Għar ta' Taħt il-Ħnejja u Għerien tal-Viċin;

Avviż Legali Nru 290 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Faċilitajiet Portwali fejn jintlaqa' Skart iġġenerat mill-Bastimenti u Residwi tal-Merkanzija; u

Avviż Legali Nru 291 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Modifika fil-Liċenza ta' Maltapost p.l.c.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI (EMENDA NRU 2)

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT)(N0 2) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru.2).

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jkompli jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division se tittieħed fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol skond il-mozzjoni ta' proċedura Nru 48 tad-9 ta' Ġunju, 2003.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT TAL-BANK ĊENTRALI TA' MALTA

CENTRAL BANK (AMENDMENT) BILL

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta, Kap. 204 u l-Att dwar it-Transazzjonijiet Esterni, Kap. 233.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

TONIO FENECH: Mr Speaker, nirringrazzjak ta' l-opportunita' li qed tagħtini biex nintroduċi din il-liġi li hija ħolqa oħra importanti mill- fażi li issa daħal fiha pajjiżna biex jipprepara ruħu għall-adozzjoni ta' l- ewro fl-1 ta' Jannar, 2008.

Kif taf, Mr Speaker, fit-2 ta' Mejju ta' l-2005, prattikament sena wara li sseħibna fl-Unjoni Ewropea, il-gvern flimkien mal-bank ċentrali, wara analisi tal-qagħda ekonomika ta' pajjiżna u ta' kemm l-ekonomija tagħna tikkonverġi ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea ħadna d-deċiżjoni li kien ikun għaqli li nibdew il-proċess għas-sħubija ta' pajjiżna anke fl-ewro.

Aħna rridu nagħmlu dan biex inkomplu niffaċilitaw mhux biss l-integrazzjoni ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea b'mod fattwali billi anke nużaw l-istess munita, imma biex anke nippreparaw lil pajjiżna biex ikun jista' jieħu l-vantaġġi li toffri munita ħafna iktar b'saħħitha.

Hawn tajjeb ngħid li l-ewro hija t- tieni l-iktar munita b'saħħitha fid-dinja u din tista' tagħti vantaġġi kbar lil ekonomija żgħira bħalma hi l-ekonomija ta' pajjiżna.

Dan għaliex għalkemm f'pajjiżna għandna l-munita tagħna, pero' rridu nħallsu prezz għoli biex insostnuha, u dan f'settur li huwa influwenzat minn ħafna realtajiet fid-dinja ta' madwarna.

Kulħadd japprezza li waqt li jista' jkun li fuq livell sentimentali l-fatt li żżomm il-munita tiegħek għandu ċertu prestiġju, pero' r-realta' hi li s- settur tan-negozju tagħna, il-konsumatur tagħna effettivament qed iħallas rati ta' interessi iktar għoljin biex jagħmel it-transazzjonijiet f'din il- minuta.

Għaliex?

Għax billi m'hijiex il-munita li kulħadd jagħżel li jinnegozja biha, biex inżommu ċertu interess fil-munita tagħna l-Bank Ċentrali jkollu jgħolli r-rata ta' l-interessi.

Irrid ngħid ukoll li l- Bank Ċentrali Ewropew u l-kummissjoni kienu aċċettaw li meta pajjiżna jibda dan il-proċess tiġi stabbilita r-rata ta' 0.423, li għadha r-rata li għadna qed inżommu llum minkejja li għaddew 19-il xahar.

Sur President, kif nafu wkoll bdew diversi inizjattivi anke fuq livell tekniku biex nippreparaw għal dan l-avveniment fosthom anke waqqafna kumitat għall-bidla, il-Euro change-over committee.

Pero' rridu wkoll nagħmlu ċerti bidliet leġislattivi biex pajjiżna jkun jista' jadotta l-ewro u jieħu l-vantaġġi li din qiegħda toffri.

Huwa għalhekk li llum bdejna dan id-dibattitu importanti dwar it-tibdiliet li huma meħtieġa fil-Bank Ċentrali Malti biex proprju jkun jista' jipparteċipa fil-Euro system u biex ikun jista' jagħmel parti effettivament mill-istituzzjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew fit-teħid ukoll tad-deċiżjonijiet monetarji.

Dan ifisser li meta jissieħeb fl-ewro, pajjiżna ikun jrid jipparteċipa wkoll f'dawk id- deċiżjonijiet permezz tal-gvernatur tal-Bank Ċentrali Malti.

M'għandix għalfejn nelabora ħafna dwar il-vantaġġi li toffri l-ewro lil pajjiżna.

Jien b'sodisfazzjon ukoll nilqa' l-bidla anke tal-pożizzjoni tal- Malta Labour Party f'dan is-sens.

Nieħu pjaċir li issa ħa d-deċiżjoni li jħares b'mod pożittiv lejn il-munita ewro u jaċċetta d-data li l-gvern għażel.

Il-gvern għażel din id-data, nerġa' ngħid, b'responsabbilta', għax konxji li jekk anke rridu nkomplu nattiraw l-investiment barrani li qed jiġi lejn pajjiżna, jekk irridu nibqgħu pajjiż attraenti għal min irid jinvesti, jekk irridu settur kummerċjali ħafna iktar attiv, l-ewro tista' tgħinna nkomplu nagħmlu dan.

Sur President, hawn jiena rrid ngħid li aħna qatt ma ppreżentajna l-ewro bħala s-soluzzjoni għal kull sfida ekonomika Ii għandna, imma bla dubju ta' xejn l-ewro hija munita li tista' tgħinna nilħqu tkabbir ekonomiku akbar għax niffaċilitaw l-attivita' ekonomika fil-pajjiż u l-kummerċ li nagħmlu mal-pajjiżi li huma fiż-żona ewro.

Prattikament il-bulk tal-kummerċ tagħna jsir ma' dawn il-pajjiżi, u li aħna jkollna l-istess munita jfisser li nnaqqsu r-riskji tal-kambju.

Rigward dawn ir-riskji nista' ngħid li l- kumpanniji tagħna jħallsu l-flus biex jagħmlu hedging jew agreement differenti biex jilqgħu għal dawk ir-riskji.

Barra minn dan meta nidħlu fl- ewro nnaqqsu wkoll l-ispejjeż tat-transazzjonijiet fil-kummerċ għax kull darba li aħna nimportaw jew nesportaw, meta niġu biex inħallsu jew nitħallsu, irridu mmorru għand il-banek u naqilbu l-flus fil-munita li rridu nħallsu biha.

Biex nagħmlu dan nispiċċaw inħallsu ċ-charges u diversi spejjeż oħra marbutin ma' munita differenti.

Apparti dan, kif għedt diġa', jekk qed tissellef tħallas rata ta' interessi akbar sempliċement għax qiegħed taħdem b'munita li ma toffrilekx l-istess stabbilita' u garanzija li tista' toffrilek l-ewro.

Naħseb dan huwa l-ikbar vantaġġ għal ekonomija żgħira bħal tagħna.

Effettivament se jkollna din l-opportunita' li nidħlu f'munita li tassew hi b'saħħitha u tagħtina stabbilita' akbar u allura tagħmilna post ħafna aktar attrajenti anke għall-investiment.

Dan qed ngħidu mhux għax pajjiżna mhux diġa' attraenti.

Fil-fatt din is-sena kellna ċifra record ta' investiment lejn pajjiżna.

Jiena bi pjaċir ngħid li llum kelli okkażjoni nattendi għal- launch li għamlet il-Corinthia group permezz ta' l-International Hotels Investments (IHI), investiment ieħor ta' 'l fuq minn Lm150 miljun.

Dan l- investiment sar biex din il-kumpannija tkompli tkabbar l-operat tagħha fuq livell internazzjonali.

Dan ikompli juri kemm pajjiżna qed jirnexxilu jkompli jattira ħafna iktar interess internazzjonali lejh u jkompli jikkonferma r-rendiment pożittiv li qabdet l-ekonomija ta' pajjiżna.

Mr Speaker, hawn irrid ngħid li l-għan prinċipali li qed tipprova tilħaq din il-liġi li għandna quddiemna hu li tgħinna f'aspett importanti ta' konverġenza, jiġifieri tgħinna biex nilħqu din il-mira importanti wkoll.

Tajjeb ngħid, Mr Speaker, illi fil- convergence report li kienet ħarġet fl- 2004 l-kummissjoni - u kien anke ħareġ ieħor mis-Central Bank Ewropew – ġiet enfasizzata l-ħtieġa li jkun hemm bidla fil-liġi tal-Bank Ċentrali Malti biex ikun konformi għal dik li hija l-konverġenza meħtieġa biex jipparteċipa fis-sistema tal-Bank Ċentrali Ewropew.

Tajjeb ngħid li m'għażilniex li nagħmlu l-bidliet iktar qabel, għas-sempliċi raġuni li qabel ma nagħmlu ċerti tibdiliet leġislattivi ried ikun hemm element ħafna iktar qawwi ta' ċertezza tal-fatt li konna se nidħlu f'din is-sistema.

Wara kollox dawn il-bidliet li se jinfluwenzaw il-mod anke kif jaħdem il-Bank Ċentrali ma ridniex nagħmluhom b'mod prematur.

Ovvjament aħna ħadna ż-żmien tagħna biex nanalizzaw il-bidliet meħtieġa u nippreparawhom qabel ma llum ressaqniehom fil-parlament.

Dan minkejja li numru ta' klawsoli se jiġu biss effettivi proprju ladarba pajjiżna jaddotta l-munita ewro.

Irrid ngħid li l-leġislazzjoni hija importanti wkoll għax titkellem dwar kif il-Bank Ċentrali Malti se jara li ssir din il-bidla, jiġifieri kif se niġbru l-flus Maltin u kif se naraw fis-suq il-munita ewro.

Hawn tajjeb infakkar li l-ewro għandha wkoll mitt ċenteżmu, u effettivament kull ċenteżmu ta' ewro huwa tliet milleżmi ta' dik li hija l-lira Maltija.

Dan huwa importanti li nifhmuh għax anke meta niġu biex nagħmlu ċerti tibdiliet ta' prezzijiet, li jiena jkolli anke ċans nitkellem dwaru iktar fid- diskors, wieħed irid jifhem li fil-fatt iċ-ċenteżmi ta' l-ewro se jippermettu li ma jkunx hemm bżonn ħafna rounding.

Per eżempju, jekk xi ħaġa tkun tiswa 6 mils din tiġi tiswa 2c ta' l-ewro u allura dik il- frazzjoni ma tintilifx.

Mr Speaker, issa nixtieq niffoka fuq din il-liġi nnifisha li qed tipproponi tibdiliet importanti, tiddefinixxi b'mod aktar allinejat il-missjoni tal- Bank Ċentrali Ewropew u l-missjoni kif se tkun tal-Bank Ċentrali Malti.

Sal- lum il-liġi tagħna kienet tiġbor flimkien il-ħtieġa li l-bank ċentrali jara li aħna jkollna rata ta' inflazzjoni baxxa ma' ħafna responsabbiltajiet oħra.

Il-liġi qed tiddistingwi dan, effettivament qed toħroġ il-fatt li l- missjoni primarja tal-Bank Ċentrali Ewropew u allura anke tal-Bank Ċentrali Malti hu li jridu jħaddnu politika monetarja li tassigura l-kontroll, jew aħjar it-trażżin ta' dik li hija l-inflazzjoni.

Ovvjament il-Bank Ċentrali ma jikkontrollax il-prezzijiet imma jieħu d-deċiżjonijiet monetarji bil-mod kif iċaqlaq ir-rata ta' l-interessi biex jinfluwenza l-inflazzjoni jekk titlax jew tinżilx, ħaġa li taffettwa r-rendiment ġenerali ta' l-ekonomija.

Ikun tajjeb li din nifhmuha.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex jekk wieħed iħares lejn il-euro barometer li ħareġ riċentement isib li l-ikbar preokkupazzjoni tal-Maltin dwar il-bidla tal-munita hija fil-fatt l-għoli tal-ħajja.

Hemm il-biża' mill-Maltin, li l-ewro tista' ġġib għoli fil- ħajja.

Fil-fatt 69% tal-Maltin iħossu dan, u aħna rridu noqogħdu attenti ħafna biex naraw li dan ma jiġrix.

Iktar tard se ngħid dwar x'passi qiegħed jieħu l-gvern biex jagħmel dan.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li meta mistoqsijin dwar jekk jafux x'inhi l- missjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew u jekk jafux li l-iskop li daħlet l-ewro fl-Ewropa kien proprju biex inrażżnu l-inflazzjoni, 14% biss kienu jafu dan.

In-nies jassoċjaw l-ewro ma' riskju li jkun hemm żieda fil-prezzijiet meta l-iskop għaliex twaqqfet l-ewro u l-missjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew hija proprju t-trażżin ta' l-għoli tal-prezzijiet.

L-ewro ddaħħlet għax toffri iktar trasparenza lill-konsumatur, tista' tqabbel il-prezzijiet, pero' iktar importanti minn hekk għaliex il-politika monetarja tiegħu, il- Bank Ċentrali jeħodha fuq kif se jinfluwenza r-roħs fil-prezzijiet.

Huwa importanti nifhmu li waħda mill-iktar raġunijiet għaliex għandna nidħlu fl-ewro hija għaliex l-ewro qed toffrielna possibilta' ta' trażżin fl-inflazzjoni.

Fil-fatt tajjeb nirrealizzaw li l-munita ewro ilha fiċ- ċirkolazzjoni seba' snin biss.

Jiġifieri effettivament għadha baby, għadha tibda fid-dinja monetarja, pero' diġa' saret it-tieni l-aktar munita użata fid-dinja.

Tajjeb napprezzaw ukoll li dawk is-seba' snin kienu l-iktar perijodu fejn il-pajjiżi li kienu parteċipi fl-ewro raw l-iktar tkabbir baxx ta' inflazzjoni.

Kulħadd jaf li l-ħajja togħla kull sena u kien f'dawn is-seba' snin li l-ħajja għoliet l-inqas.

fl-istorja Ewropea.

Dan juri kemm veru l-ewro għandha tgħinna biex naraw stabbilita' aħjar fil-prezzijiet.

Naħseb li bir-raġun kollu, il-biża' tal- Maltin hi iktar marbuta mal-biża' tal-bidla nnifisha.

Ovvjament se jkun hemm min jipprova japprofitta ruħu meta jkun hemm il-bidla nnifisha, u din hija xi ħaġa li tippreokkupa kemm lill-gvern kif ukoll lil kulmin qed jipparteċipa fil-euro changeover committee.

Jiena napprezza li anke l-kap ta' l-oppożizzjoni tippreokkupah din il-ħaġa, u dan joħroġ anke mid-diskorsi li għamel.

Din il-ħaġa tippreokkupa wkoll lis-settur kummerċjali għax is-settur kummerċjali m'għandux interess li minħabba din il-biża' l-konsumatur jieqaf jixtri fil-mument tal-bidla.

Dan qed ngħidu biex nuri li anke s-settur kummerċjali jifhem li hu wkoll irid ikun fuq l-istess mejda biex nindirizzaw din l-issue u din il- preokkupazzjoni u nassiguraw li dan ma jiġrix.

Pero' ejja nħarsu fit-tul ukoll, Mr Speaker, u ngħarfu kemm l-ewro hija għodda effettiva - u ġiet provata li hi għodda effettiva - biex tgħin fit-trażżin ta' l-inflazzjoni.

Mr Speaker, il-liġi li qed nipproponu llum qed temenda l-istess artikoli ta' l-Att dwar il-Bank Ċentrali biex tpoġġi fuq il-Bank Ċentrali Malti din l-istess prijorita'.

Dan qed isir mhux għax ma kellux din il-prijorita', imma fir-realta' l-Bank Ċentrali Malti sal-lum kellu responsabbiltajiet, jew aħjar obbliġi oħra xi jħares barra din.

Fil-fatt permezz ta' klawsola 9 qed nagħmlu bidliet f'artiklu 5 tal-liġi u qed ngħidu li:

"Skond l-Istatut, il-ħidma tal-Bank għandha tinkludi dan li ġej:

(a) li jimplimenta l-politika monetarja;

(b) li jżomm u jamministra attivi ta' riżervi;

(c) li jassigura l-istabbilita' fis-sistema finanzjarja;

(d) li jippromwovi sistema ta' pagamenti b'saħħitha u effiċjenti;

(e) li jipprovdi għaċ-ċirkolazzjoni ta' karti tal-flus euro;

(f) li jipprovdi għaċ-ċirkolazzjoni ta' muniti euro maħruġin għal u għan-nom tal-gvern;

(g) li jagħti pariri lill-Gvern fuq il-ħwejjeġ ekonomiċi u finanzjarji;

(h) li jiġbor u jippubblika statistika...."

Dawk qed niddefinixxuhom, huma funzjonijiet li jrid jagħmel il-Bank Ċentrali, imma l-missjoni prinċipali tal-Bank Ċentrali Malti, bil-bidliet li qed nagħmlu, issa qed tiġi definita b'mod ċar li hija t-trażżin ta' l- inflazzjoni.

Dan ifisser li d-deċiżjonijiet li jittieħdu fuq il-munita ewro jridu jittieħdu f'sens li jassiguraw illi dawk id-deċiżjonijiet iġibu trażżin f'dik li hija l-inflazzjoni.

U għaliex din hija importanti?

Għax it-trażżin ta' l-inflazzjoni jista' jgħin ukoll biex ikollna iktar investiment, iktar attivita' ekonomika u inqas pressjoni fuq dawk li huma ħteġijiet ta' żidiet f'salarji li jagħmluna inqas kompetittivi.

Dan ifisser li mhux l-ewro waħedha tagħmilna iktar kompetittivi, imma l- politika monetarja ta' l-ewro tista' tgħin lil pajjiżna wkoll biex inkunu ħafna iktar kompetittivi.

U dan, Mr Speaker, huwa importanti ħafna.

Ovvjament tajjeb ngħid li dan l-abbozz qiegħed ukoll jimplimenta forsi dik li meta tkellimna dejjem ippreżentajnieha bħala l-iżvantaġġ ta' meta pajjiżna jidħol fil-munita ewro.

Dan hu l-iżvantaġġ li effettivament aħna se nitilfu l-indipendenza ta' politika monetarja.

Jiġifieri li għax mhux se jkollna iktar il-munita' tagħna, ma niddeċidux aħna r-rati ta' l-interessi tal-munita u ma niddeċidux aħna l-valur tal-munita.

Mela minn meta nidħlu fl-ewro l-ebda gvern m'hu se jkun jista' jiddeċiedi u jgħid li se jagħmel devalwazzjoni jew apprezzament.

Dan ma jistax isir, inkunu tlifna ftit dak l-istrument.

Pero' ejja niftakru li fit-30 sena storja ta' munita tagħna, meta daħlet il-lira Maltija, għalkemm legalment u testwalment stajna ngħidu li għandna indipendenza monetarja effettivament qatt ma kellna.

Kif anke spjegalna fil-PAC l-gvernatur tal-Bank Ċentrali fir-realta' jekk il-Bank Ċentrali Ewropew jgħolli r-rata ta' l-interessi ta' l-ewro aħna jkollna ngħollu r-rata ta' l-interesi tagħna wkoll, u jekk ibaxxiha jagħtina lok li nistgħu nbaxxu.

Aħna m'aħniex id-dollaru jew l-ewro u ma nistgħux niddeterminaw l-interess tad-dinja bil-munita tagħna.

Aħna price- takers.

Tant aħna żgħar fuq livell ta' munita internazzjonali li l-prezz jiddettawhulna u ma niddeterminawhx aħna, Mr Speaker.

Mela effettivament aħna ma tantx nużawha, jew aħjar nużawha ftit li xejn il-politika monetarja llum minħabba li l-lira ma tagħtiniex dik is-saħħa li nużawha b'mod effettiv.

Per eżempju, aħna meta ddevalwajna?

Iddevalwajna meta ġejna kostretti biex nagħmlu dan għax iddevalwaw il-muniti ta' l-Ewropa kollha. kulħadd iddevalwa dak iż-żmien - il-lira Taljana, id-Deutschemark, l- Isterlina - u allura ma kellniex għażla oħra ħlief li nagħmlu l-istess.

Dan iwassalni biex ngħid li r-realta' hi li l-indipendenza ta' politika monetarja kienet biss fuq il-karta, u għalkemm ngħidu li dan huwa żvantaġġ fis-sens li se nitilfu dan l-istrument, effettivament qed nidħlu f'munita li dan l-istrument tista' tużah b'mod effettiv.

Dan għax l-ewro hija t- tieni l-iktar munita b'saħħitha fid-dinja u allura jekk tgħolli jew tbaxxi r-rati ta' l-interessi tagħha ovvjament tinfluwenza kemm l-andament ekonomiku in ġenerali taż-żona ewro, pero' wkoll taffettwa l-andament ekonomiku dinji.

Dan kollu juri li aħna qegħdin nidħlu f'munita li hija ħafna iktar relevanti għalina.

Permezz ta' din il-liġi d-deċiżjonijiet tal-politika monetarja mhux se jittieħdu iktar indipendentement mill-Bank Ċentrali Malti, imma se jittieħdu mill-Bank Ċentrali Ewropew fuq il-munita ewro bil-parteċipazzjoni anke tal-Bank Ċentrali Malti.

Għaliex?

Għaliex nerġa' ngħid il-gvernatur tal-Bank Ċentrali Malti se jpoġġi bilqiegħda fuq l-istess mejda mal- gvernaturi tal-Bank Ċentrali Ewropew u fid-deċiżjoni se jara li anke l- konsiderazzjonijiet ta' pajjiżna se jiġu mħarsa bid-deċiżjoni finali li tittieħed.

Mr Speaker, din hija liġi xi ftit jew wisq teknika, jiġifieri mhux se nidħol daqstant fid-dettall tal-liġi nnifisha ħlief li ngħid li ovvjament qed tbiddel ir-riservi tal-Bank Ċentrali mil-lira Maltija għall-ewro fil- mument propizju li jidħlu.

Ovvjament tpoġġi ċerti obbligazzjonijiet u ċerti projbizzjonijiet.

Per eżempju, hemm il-projbizzjoni li l-Bank Ċentrali jiffinanzja lill-gvern.

Effettivament dan qatt ma ġara, pero' qed jidħol anke l-obbligu legali li dan ma jsirx biex tinżamm l-indipendenza bejn gvern u Bank Ċentrali.

Per eżempju, dawk li huma strumenti finanzjarji, għalkemm qegħdin niċċaraw illi l-bank mhux qiegħed hemm biex jaġixxi ta' aġent biex joħroġ il-bonds, fir-realta' l-bonds illum joħroġhom it-teżor.

F'dan l-abbozz qed nassiguraw ukoll li nidħlu f'dak li huwa l- framework operattiv ta' l-eurosystem innifisha u din hija importanti.

Tajjeb ngħid ukoll li dan l-abbozz jiddefinixxi wkoll il-parteċipazzjoni tal-Bank Ċentrali Ewropew f'dawk li huma istituzzjonijiet internazzjonali.

Dan ifisser li issa, meta nieħdu ċerti pożizzjonijiet jew deċiżjonijiet, irid ikun il-Bank Ċentrali Ewropew li jirrappreżenta l-interessi tagħna.

Klawsoli 33 sa 39 qegħdin hemm biex jiċċaraw li l-kompetenza esklussiva tal- munita hija tal-Bank Ċentrali Ewropew.

Din għandha sinifikat importanti għalina għax se jfisser li l-backing tal-ewro ma jagħmlux il-Bank Ċentrali Malti imma jagħmlu l-Bank Ċentrali Ewropew.

Aħna biex inżommu l-validita' tal-lira tagħna fis-suq irid ikollna muniti barranin li jagħtuna l-backing.

X'jiġifieri?

Teknikament kulmin għandu lira f'idu jista' jmur il-Bank Ċentrali, jgħidlu li jrid dik il-lira f'valuta barranija u l-Bank Ċentrali, there and then, irid jipprovdihielu.

Storikament kienu jżommu d-deheb.

Il-federal reserve għandu Fort Knox biex iżomm id-deheb fiha, pero' aħna m'għandniex Fort Knox f'pajjiżna u fil-fatt ma tantx inżommu deheb biex jagħti backing lil-lira Maltija.

Il-lira Maltija hija backed mill-munita barranija.

Il-munita barranija min-naħa tagħha tirċievi backing jew minn munita oħra barranija iktar b'saħħitha jew minn xi assets bħal deheb, żejt jew xi ħaġa oħra li għandha valur.

Hawn tajjeb ngħid li qegħdin indaħħlu klawsola li tipprojbixxi l-Bank Ċentrali Malti li jinvesti fi proprjeta' bħala riżervi.

Jiġifieri mhux qed nippermettu lill-Bank Ċentrali Malti jinvesti fi proprjeta' bħala riżerva, u din tajjeb li niċċarawha.

L-obbligazzjoni li jistampa l-munita hija tal- Bank Ċentrali Ewropew għalkemm tajjeb ngħidu li għal dawk li huma coins se jkollna l-muniti li huma tagħna li għamilna l-għażla tad-disinji għalihom u qegħdin nistennew id-deċiżjoni finali biex inkunu nistgħu nipproduċu dawn il-muniti.

Il-karta stampata hija komuni għall-Unjoni Ewropea kollha u wieħed jistenna li dawn jarahom fis-suq fl-1 ta' Jannar 2008.

Sur President, huwa importanti li nispjega wkoll anke b'rabta ma' din il- liġi li l-Kummissjoni Ewropea u l-Bank Ċentrali Ewropew ħarġu dak li huwa convergence assessment.

Il-convergence assessment isir kull sentejn fuq dawk il-pajjiżi li qegħdin fit-triq biex jadottaw il-munita ewro.

Fil-fatt tajjeb ngħidu li dan il-convergence assessment ma jkoprix biss l-għaxar pajjiżi li daħlu ġodda f'dan il-proċess imma jkopri wkoll il-pajjiżi li qegħdin fl-ERM 2, pero' għadhom lanqas biss bdew jaħsbu biex jidħlu fit- triq ta' l-ewro fosthom l-Ingilterra u d-Danimarka.

Dan huwa convergence update assessment li joħroġ kull sentejn u li qed isir l-ewwel darba f'pajjiżna.

Tajjeb nispjega li dan l-assesment isir abbażi ta' l-informazzjoni li tkun fattwalment ippubblikata u verifikata mill-Eurostat, jiġifieri dan l- assessment iħares biss lejn dawk iċ-ċifri li huma ppubblikati mill-Eurostat u għaldaqstant jinjora kompletament il-forecasts li ħarġet l-istess kummissjoni.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax meta tħares ftit at face value lejn dan ir-rapport, wieħed jista' jasal għall-konklużjoni żbaljata li aħna m'aħniex konverġenti.

Illum fir-realta' m'aħniex konverġenti biex nidħlu fil-ewro, pero' il-mira tagħna hi li nkunu konverġenti biex nidħlu fiż-żona ewro - u allura napplikaw biex isir l-assessment tagħna - għal ħabta tal- bidu tas-sena d-dieħla.

Sur President, issa se nidħol ftit fir-rapport innifsu li jitkellem fuq ħames aspetti u jagħmel l-assessment ta' dawk l-apsetti.

Għaliex?

Fil- fatt dan ir-rapport jirrelata ma' din il-liġi għax l-ewwel assessment li jsir f'dan ir-rapport huwa li jara jekk il-leġislazzjoni tal-bank ċentrali ta' dawn il-pajjiżi hijiex konformi mal-leġislazzjoni ta' dik li hija l- ECB.

Dan ifisser li dan l-ewwel assessment jara jekk l-istrument legali li jistabilixxi l-Bank Ċentrali Malti jippermettix lill-istess bank ċentrali jidħol u jagħmel parti mill-Bank Ċentrali Ewropew.

Effettivament ir-rapport jgħid li m'aħniex konverġenti, pero' jgħid ukoll li hemm leġislazzjoni, jiġifieri din li fil-fatt qegħdin niddiskutu llum fil-parlament, li ladarba tgħaddi - u fil-ġranet li ġejjin nistennew li din tgħaddi mill-parlament - allura jkun ifisser li pajjiżna dan il-kriterju jkun laħqu fi żmien biżżejjed biex nidħlu.

Għaliex qed ngħid fi żmien biżżejjed?

Nixtieq infakkar li ma nistgħux, la nitolbu u lanqas nidħlu fil-munita ewro qabel ma jgħaddu l-24 xahar li għandna nagħmlu fil-mekkaniżmu ta' l-ERM 2.

Dħalna fil-mekkaniżmu ta' l-exchange rate mechanism u rbatna l-lira Maltija mija fil-mija fl-ewro, fit-2 ta' Mejju 2005, u allura effettivament inkunu nistgħu nadottaw il-munita ewro mhux qabel it-2 ta' Mejju, 2007.

Irridu nilħqu l-kriterju sat-2 ta' Mejju, 2007 jew f'dak il-perijodu.

Jekk nilħquh qabel inkunu lħaqnieh għalxejn għax xorta ma nisgħux nidħlu qabel.

Jiġifieri għandek dan il-perijodu ta' 24 xahar.

Imbagħad jitkellem dwar il-kriterju ta' l-inflazzjoni, u ġustament l-istess rapport jikkonferma u jgħid li sa Ottubru pajjiżna ma jilħaqx dan il- kriterju.

Dan għaliex ir-reference value huwa ta' 2.8% waqt li l- inflazzjoni kif maħduma mill-kriterji ta' l-Unjoni Ewropea għal pajjiżna huma ta' 3.1%.

Hawn ta' min ngħid li minkejja dan, kemm l-assessment tal- Bank Ċentrali Ewropew kif ukoll l-assessment li jsir mir-rapport li ħarġet il-kummissjoni llum jgħidu li t-trends huma li sa l-2007, jiġifieri sal- bidu ta' tas-sena 2007, pajjiżna għandu jilħaq dan il-kriterju.

Fil-fatt infakkar li abbażi ta' dawn il-forecasts il-kummissarju Almunia qal pubblikament li hu jara li Malta u Ċipru se jkunu jistgħu jadottaw il- munita ewro.

Il-forecasts tal-kummissjoni huma li r-rata ta' l-inflazzjoni tagħna għandha tinżel għal 2.6% fl-2007 u fl-2008 tinżel għal 2.4%.

Din il- figura mhux biss tkun tissodisfa l-kriterju li aħna nidħlu fl-ewro, imma turi wkoll li hemm ċertu pattern li l-inflazzjoni f'pajjiżna bdiet it-triq għan-niżla b'mod sostenibbli.

Tajjeb ngħid li fir-rapport li ħarġet l-ECB llum, flimkien mal-kummissjoni - din tagħmel iktar analisi dettaljata fuq il-qagħda ta' l-inflazzjoni f'pajjiżna - jingħad li l-inflazzjoni f'pajjiżna hija primarjament marbuta mar-realta' tal-prezzijiet ta' l-enerġija u li jekk tneħħi dan l-effett jiġi jidher ċar li r-rata ta' inflazzjoni f'pajjiżna hija rata stabbli.

L- aħħar informazzjoni available minn istituzzjonijiet internazzjonali dwar l- inflazzjoni ta' Malta turi li għas-sena 2007 pajjiżna għandu jinżel għal 2.6%/2.8% u fis-sena 2008 ninżlu għal madwar 2.4%/2.6%.

Għalkemm ma nafux ir-reference value fejn se jkun, pero' l-indikazzjonijiet huma li jkun fuq it-2.8% u allura pajjiżna jissodisfa wkoll dan il-kriterju.

Meta mbagħad jitkellem fuq fuq id-deficit, dan ir-rapprot jieqaf fl-analisi tiegħu sas-sena 2005.

Nerġa' ngħid dan isir għax il-Eurostat, bħala ċifri verifikati għandha biss tas-sena 2005.

Is-sena 2006 għadna m'għalaqnihiex, nagħlquha fil-31 ta' Diċembru u ċ-ċifri verifikati l-Eurostat jippubblikahom għall-ħabta ta' Marzu li ġej.

Biex nissodisfaw il-kriterju biex inkunu nistgħu nadottaw il-munita ta' l-ewro rridu nkunu taħt il-3%, u fil-fatt l-istimi tagħna huma kif ħabbarna fil-budget, li aħna se nilħqu din il-mira u anke għall-budget tas-sena d-dieħla se nkunu taħt il-3%.

Anke l-istess forecasts li ħarġet il-kummissjoni għas-sena 2006 juru li din il- mira se nilħquha.

Meta analizzat il-budget tagħna kkonkludiet li d-deficit din is-sena għandu jkun taħt il-3%.

Anke fl-2007 u fl-2008 għandna nkunu taħt il-3% u allura nkunu qed nilħqu dan il-kriterju wkoll.

Pero' kif jgħid dan ir-rapport fl-2005 il-figura kienet 3.2%, allura ma konniex nilħqu dan il-kriterju u nilħquh biss wara li l-Eurostat tkun ivverifikat il-figuri u ħarġet iċ-ċifra finalizzata.

L-istess dwar id-dejn.

Id-dejn suppost irid ikun taħt is-60% ta' dak li jipproduċi l-pajjiż.

Jekk tkun fuq is-60% trid tkun bdejt tikkonverġi, jiġifieri tersaq lejn is-60%.

Kif nafu, fl-2005 konna bdejna nikkonverġu, fl-2006 se nkomplu nikkonverġu u qed naraw li se nibqgħu nikkonverġu.

Pero' nerġa' ngħid li r-rapport jieqaf sa l-2005 u allura l-konklużujoni tiegħu hi li sal-2005 għadna ma kkonverġejniex biżżejjed.

Dwar ir-rata ta' l- interessi r-rapport jgħid li diġa' nikkwalifikaw.

Imbagħad l-aħħar kriterju li jitkellem dwaru r-rapport huwa r-rata tal-kambju.

Ir-rata tal-kambju u r- riżervi tul l-24 xahar baqgħu sostnuti?

Jiġifieri r-riżervi baqgħu stabbli u r-rata tal-kambju Maltija baqgħet dik li kienet meta bdejna l-proċess?

Il-konklużjoni hija le.

U hija le mhux għax ma baqgħux stabbli, imma r- rapport jgħid li r-rati tal-kambju u r-riżervi ilhom stabbli għal 19-il xahar, waqt li huma l-assessment jagħmluh meta jagħlaq l-24 xahar.

Mela kulma qed jgħid hu li mexjin fit-triq it-tajba, ir-riżervi huma stabbli u ma jidhirx li hemm pressjoni fuq ir-rata tal-kambju.

Dan hu messaġġ importantissimu u allura kif ilu jgħid il-gvern u anke l-Bank Ċentrali l- aspettattiva tagħna hi li nidħlu fl-ewro bir-rata li għandha llum.

Jiġifieri għandna nistennew li r-rata ma tinbidilx għax fil-fatt ir-riżervi qed isostnu l-munita kif ukoll ir-rati ta' l-interessi.

Pero' nilħqu dan il- kriterju jekk ikun baqa' kollox l-istess sat-2 ta' Mejju, 2007 għax sa dakinhar ikunu għaddew l-24 xahar.

Ħassejt li hu importanti li nispjega dan il-punt għax dan jiċċara dak li ġimagħtejn jew tliet ġimgħat ilu qal il-kummissarju Almunia meta għamel statement pubbliku u qal li jara lil Malta u lil Ċipru jidħlu fl-1 ta' Jannar 2008.

Barra minn dan, persuna fil-kabinett tiegħu responsabbli mill- ewro ġiet Malta għall-konferenza nazzjonali li għamilna u qal l-istess ħaġa.

Jiġifieri l-kummissjoni hija konfidenti li se nilħqu l-miri tagħna, pero' mbagħad ħareġ dan ir-rapport li qal li għadna ma wasalniex.

Ovvjament għadna ma wasalniex, naslu fil-bidu tas-sena d-dieħla meta l-figuri tad- dejn u tad-deficit ikunu ċertifikati mill-Eurostat meta jkunu għaddew l-24 xahar biex inkunu nistgħu nitolbu l-assessment.

B'nota pożittiva ngħid li kemm ir-rapport li ħarġet il-kummissjoni kif ukoll ir-rapport li ħareġ il-Bank Ċentrali Ewropew juru li pajjiżna qiegħed miexi fit-triq biex ikun jista' jwassal għal dik il-konverġenza.

U allura jiena ngħid li mhux biss huwa possibbli imma qed isir dejjem ħafna iktar probabbli - u issa mhux biss il-gvern qed jgħidu imma anke l-kummissjoni - li pajjiżna jadotta l-munita ewro fl-1 ta' Jannar, 2008.

Huwa għalhekk li l- proċess legali ta' din il-liġi huwa importanti wkoll, għax kif spjegajt din tittratta wieħed mill-kriterji li rridu nissodisfaw u li sal-lum għadu outstanding.

Ladarba jgħaddi l-proċess leġislattiv - u sa l-aħħar tas-sena żgur li nkunu għalaqna din il-liġi - allura nkunu qegħdin nissodsifaw dan il-kriterju importanti biex inkunu nistgħu nadottaw il-munita ewro.

Nixtieq nagħlaq l-intervent tiegħi billi nitkellem ftit dwar il-bidla nnifisha.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi tkellimt dwar il-missjoni tal-Bank Ċentrali li jassigura li l-inflazzjoni tkun waħda baxxa, pero' l-bidla ma tiġix waħedha.

Aħna rridu li jkollna bidla li tagħti serħan il-moħħ lill- konsumatur li m'huwiex se jiġri dak li qed jibża' li jiġri, jiġifieri li jista' jkun hemm min jipprova jabbuża.

Kif qed nagħmluh dan?

Tajjeb nispjega ftit għax dan l-aħħar ġara avveniment importanti u pożittiv ħafna li kien ukoll irrapportat fil-media.

Fil-fatt aħna wasalna biex għamilna ftehim mal-GRTU li hija l-għaqda li tirrappreżenta l-ħwienet f'dan il- pajjiż.

Dan huwa imporanti ħafna għax kif nafu, l-ewwel post fejn in-nies se jiltaqgħu ma' l-ewro se jkun fil-ħwienet, u allura rridu nifhmu li f'dan il-proċess jrid ikollna lill-GRTU magħna bħala gvern u magħna bħala konsumatur.

Mr Speaker, jiena napprezza li kien hemm numru ta' preokkupazzjonijiet tal- GRTU li ndirizzajnihom, pero' tajjeb ngħid li l-bażi tal-ftehim li għamilna mal-GRTU fundamentalment kien li l-gvern u l-GRTU qablu li biex il-bidla ssir tajba, trid tkun bidla li tipproteġi u li tagħti s-serħan il-moħħ lill- konsumatur.

Fiċ-ċentru ta ta' dak il-ftehim kien hemm l-interess mhux tal- kummerċjanti, mhux tal-gvern, għax il-gvern fuq kollox m'għandu l-ebda interess personali, imma l-interess tal-konsumatur.

Aħna ridna naraw kif se naslu nagħmlu bidla effettiva li sserraħ moħħ il-konsumatur li s-sidien tal- ħwienet m'humiex se jipprovaw jilagħbu bil-prezzijiet.

Il-GRTU din ma tridhiex u ilha tgħid li hi kontra min qed juri l-prezzijiet minn issa biż- żewġ muniti u m'huwiex juża r-rata stabbilita mill-bank ċentrali, jiġifieri dik ta' 0.43.

Dak il-ftehim kien jindirizza ċerti preokkupazzjonijiet, fost l-oħrajn ċerta għajnuna li l-GRTU kienet qed tistenna min-naħa tal-gvern biex tkun tista' tolqot lis-setturi kollha li hi tirrappreżenta.

Hi riedet għajnuna biex ikun possibbli li jkun hemm nies li jmorru u jispjegaw lis-sidien tal- ħwienet dwar kif jagħmlu l-bidla b'mod tajjeb u li nagħtuhom ċertu apparat li jista' jgħinhom jagħmlu l-bidla li hi tajba.

Per eżempju, l-price guns huwa investiment li trid tagħmlu għal sitt xhur biss jew għal ftit żmien.

Tal-ħwienet jgħidulek: Jien se noqgħod inħallas biex nixtri price guns biex nagħmel iż-żewġ prezzijiet għal sitt xhur biss?

Allura l-gvern qal: Din hija spiża ta' darba marbuta mal-bidla, u dik l-ispiża se nerfagħha jiena bħala gvern biex ma jkunx hemm skużi biex iż-żewġ prezzijiet ma jidhrux.

Kien hemm ukoll numru ta' arrangements oħrajn fuq kwestjoni dwar jekk hemmx min jixtieq ibiddel il-cash register.

Irrid nenfasizza li m'hemmx ħtieġa li jinbidlu l-cash registers.

Il-cash registers m'hemmx bżonn jinbidlu għax aħna m'għandniex obbligu għal għomorna li nibqgħu nuru ż-żewġ prezzijiet.

Iż-żewġ prezzijiet se jibqgħu jidhru għal perijodu qasir ta' żmien, jiġifieri m'għandniex għalfejn indaħħlu lil kulħadd fl-ispiża biex jixtri cash register għal sitt xhur.

Aħna qed ngħidu li min jista' juri żewġ prezzijiet għax il-cash register jippermettilu l-faċilita' - u l-cash registers il-ġodda din jippermettuha - għandu jagħmilha, jekk hemm min irid ibiddel il-cash register aħna lesti anke nagħtu għajnuna biex dan isir, pero' jekk ma tridx ma jimpurtax.

Dan għamilnieh biex niffaċilitaw lis-settur tan-negozju għax bħala gvern se nagħmlu minn kollox biex ma jkunx hemm spejjeż addizzjonali li jirriżultaw minħabba l-bidla għall-munita ewro.

Din hija importanti biex imbagħad ma jkunx hemm min jgħid li se jkollu jgħolli l-prezzijiet minħabba li żdidulu l-ispejjeż.

Dik indirizzajniha bil-ftehim li għamilna mal-GRTU li l-iskop tiegħu kien li ngħelbu din il-preokkupazzjoni.

Ridna nagħtu l-appoġġ u l- assistenza teknika li hemm bżonn biex ma jkunx hemm raġuni li s-sidien tal- ħwienet jgħidu li se jkollhom jgħollu l-prezzijiet għax se jiżdiedu l- ispejjeż.

Min jgħid lin-nies li se jiżdiedu l-ispejjeż jew ikun qed iqarraq jew inkella għandu xi interess li jbigħ xi konsulenza.

Din m'hijiex aċċettabbli.

Il-bidla nnifisha, jekk nagħmlu bidla b'mod tajjeb, m'għandhiex iġġib spejjeż addizzjonali.

Rigward l-ispejjeż li huma addizzjonali l-gvern qed jagħti għajnuna biex tal-ħwienet ikopru dawk l- ispejjeż.

B'hekk il-GRTU wkoll issa qed tappoġġja, flimkien ma' l-imsieħba soċjali l-oħra, l-iskema FAIR.

U fl-interess ta' min hija l-iskema FAIR?

L-iskema FAIR hija fl-interess primarju tal-konsumatur.

X'inhu l-iskop ta' l-iskema FAIR?

L-iskop hu li jiena, bħala konsumatur, meta nidħol ġo ħanut u nara t-tabella ta' l-ewro bl-iskema FAIR, f'moħħi qed nibgħat il-messaġġ li sid il-ħanut u l-ħaddiema tiegħu ħadu t-taħriġ meħtieġ biex jgħarfu l- bidla kif għandha ssir, qed jużaw ir-rata tal-kambju li suppost jużaw u ma vvintawx xi rata oħra u qed jagħmlu r-rounding kif suppost u mhux qed jipprovaw jgħollu.

Iktar importanti dan il-ħanut qed jikkommetti ruħu li mhux se jgħolli l-prezzijiet tiegħu sempliċement għax dieħla l-munita ewro.

Issa biex niċċara ftit irrid ngħid li xi ftit jew wisq il-prezzijiet kull sena jogħlew.

Rata ta' inflazzjoni li tvarja bejn it-2% u t-3% tfisser li qed jogħlew il-prezzijiet.

Imma x'inhuma l-fatturi li jgħollu l- prezzijiet.

Jista' jkun jogħlew għax tiżdied l-ispiża diretta ta' dak li qed jiġi importat.

Per eżempju, qabel kien jimporta dak il-prodott b'Lm1 u issa qed jimportah Lm1.05c, allura jkollu jgħolli dik il-5c.

Jista' jkun jogħlew ukoll għax jiżdiedu l-ispejjeż indiretti, per eżempju l-fuel qed jiġih ogħla.

Ovvjament dik l-ispiża jrid jirkupraha.

Dak huwa aċċettabbli, dak huwa n-negozju normali, pero' min qed jidħol fl-iskema tal-FAIR qiegħed ukoll jagħmel commitment li l-prezzijiet tiegħu mhux se jgħollihom minħabba l-bidla fl-ewro.

Għaliex?

Għax jifhmu li m'hemmx spejjeż.

Biex jagħmlu dik il-bidla qed ngħinuhom fl-ispejjeż li huma se jagħmlu, pero' m'għandux ikun hemm raġunijiet għaliex jogħlew il-prezzijiet sempliċement għaliex qed tintroduċi l-munita ewro.

Mr Speaker, hawn irrid ngħid li aħna diġa' ngaġġajna 70 euro observers li r- rwol tagħhom se jkun li jħarrġu l-ħwienet fil-bidla kif issir, imbagħad jagħmlu l-monitoring meħtieġ biex jassiguraw li l-bidla saret b'mod tajjeb.

Ħalli nagħti eżempju.

Ħafna huma dawk li jibgħatulna rċevuti li r-rata hija żbaljata.

Sal-lum m'għandniex il-legal notice li tistabilixxi kif iridu jidhru l-prezzijiet u r-rata.

Kuntrarju għal forsi l-impressjoni żbaljata li kellhom is-settur tal-konsumaturi, li jien se niltaqa' magħhom u nispjegalhom dan, il-legal notice se tistabbilixxi li min jikser dawk l- obbligi jirċievi warning, jekk ma jirranġax jirċievi t-tieni warning, u jekk ma jirranġax nirtirawlu l-isticker tal-FAIR.

U din ma nistgħux ma nifhmux x'valur għandha u x'messaġġ qed tagħti lill-konsumatur.

Il-messaġġ li se jkollu l-konsumatur hu li jekk m'hemmx l-isticker dak il-ħanut tafdahx, dak il-ħanut m'huwiex ippreparat u jista' jkun li qed jipprova jilgħab bil-prezzijiet.

Mela l-konsumatur x'se jagħmel?

Se jmur fil-ħanut ta' maġenbu li għandu l-isticker.

Mela din fiha nfisha se ġġib pressjoni indiretta fuq l-istess ħwienet biex jimxu b'mod tajjeb għax kulħadd iridha din l-isticker, għax ovvjament hija messaġġ ta' kunfidenza lill-konsumatur.

Ir-rwol ta' dawn is-70 euro observer huwa li jaraw li issa mhux biss tajna t-training, ftehemna x'irid isir u dan sar, imma li qed ikomplu jagħmluh u mhux wara li jieħdu l-isticker isir li jrid.

Jiġifieri din hija importanti ħafna.

Se jkollna nies li se jibqgħu jħarrġu lin-nies li min daħal fl- iskema qed jottempora ruħu ma' l-iskema u mhux qiegħed jabbuża.

Pero' mbagħad fil-perijodu meta d-dual display isir obbligatorju jekk ikun hemm min qed jabbuża, hemmhekk se nkun ċar, il-liġi se jkun fiha l-multi.

Il- multi mhux se jiġu applikati immedjatament, imma wieħed jirċievi warning u jiġi xi ħadd jispjegalu, pero' jekk tibqa' tippersisti li ma tridx tbiddel, ibagħad il-liġi jrid ikollha biżżejjed snien biex iġġib lil kulħadd f'postu fl-interess ta' bidla li hija tajba.

Anke hawnhekk b'sodisfazzjon ngħid li l-GRTU taqbel magħna f'dan is-sens, li min ma jottemporax ruħu allura jrid ikun hemm ċerti obbligi.

Rigward l-iskema tal-FAIR b'sodisfazzjon irrid ngħid li minn mindu ġiet varata għandna disa' setturi tan-negozju li ddaħħlu fiha bħala proġett pilota pero' l-euro changeover committee diġa' rċieva 'l fuq minn 400 talba minn ħwienet biex ikunu minn ta' l-ewwel li jimplimentaw din is- sistema.

Dan huwa importanti ħafna għax b'hekk se naraw din il-bidla ssir kif xtaqniha, jiġifieri bidla li ssir iktar b'mod volontarju u li kulħadd jifhem l-importanza tagħha u jkun fuq l-istess mejda.

Fil-fatt qegħdin fuq l-istess mejda.

U għaliex qegħdin fuq l-istess mejda?

Għax nerġa' ngħid li m'huwiex fl-interess ta' min ibigħ li l-konsumatur jibża' mill-ewro.

Jekk il-konsumatur jibża' ewro se jfisser li fix-xhur meta joqorbu l-Milied u l-Ewwel tas-Sena, il-konsumatur flok jibda jaħseb fuq x'se jixtri jibda jinkwieta jekk dak il-ħanut għamillux il-bidla skond kif suppost.

Għalhekk importanti li ż-żewġ prezzijiet ikunu murija.

Anke hawnhekk kien hawn min qal li l-gvern ta konċessjoni li l-ġojjelleriji ma jurux iż-żewġ prezzijiet.

L-ewwelnett iva, jien pubblikament użajt il-ġojjelleriji bħala eżempju prattiku għax ċurkett tant ikun żgħir li diffiċli timmaġina li se tikteb żewġ prezzijiet fuqu.

Imma x'qed ngħidu għal dawk il-ħwienet?

Qed ngħidu li jekk hemm ħwienet li mhux prattiku jew huwa impossibbli li jkun hemm iż-żewġ prezzijiet, irid ikollok conversion charts jidhru fil-ħanut li jgħidulek jekk prodott jiswa Lm5 jew Lm10, dan jiġi jiswa tant ewro.

Idealment jaqbad xi prezzijiet l-iktar komuni li għandu fil-ħanut u jaqleb lilhom.

Dan hu li se jagħmlu ma' kull ħanut l-uffiċjali ta' euro observatory.

Dawn se jitkellmu ma' tal-ħanut, iħarsu l-ħanut x'qiegħed jagħmel, jiftiehmu miegħu l-proċess kif se jdaħħal id-dual display fil- perijodu volontarju biex jipprepara ruħu għall-perijodu obbligatorju.

Aħna għadna għaddejjin bid-diskussjonijiet mal-banek biex insibu soluzzjoni biex jitneħħew ic-charges b'mod partikolari għal min jidħol fl-iskema tal-FAIR.

Fil-fatt il-bank charges u l-commission se jispiċċaw mill-1 ta' Lulju, 2007.

Imma nixtiequ li għal min jidħol fl-iskema anke dawk intajruhom qabel biex inkunu nistgħu effettivament naraw bidla li hija tajba.

Ovvjament is-sena d-dieħla trid tara n-numru ta' milestones li nilħqu.

L- iktar importanti huwa li nilħqu l-kriterji ta' konverġenza u naraw li fil- fatt aħna se nilħqu l-mira.

Huwa pożittiv li naraw li l-appoġġ għall-ewro qed jerġa' jitla'.

Kien hemm mument meta kien nieżel, u ovvjament dan sfortunatament ġara meta l-ewro daħal fil-kontroversja politika.

Nafu x'jiġri f'dan il-pajjiż.

Illum jien nemmen li qed naraw iktar kunfidenza fil-munita u iktar nies jgħarfu li hija tajba.

Fil-fatt tajjeb ngħid li fil- euro barometer 48% tan-nies urew li huma kuntenti, li jaqblu li jaqilbu għall-ewro kuntrarju għal 41% li esprimew ruħhom m'humiex daqstant kuntenti.

L-istess jaraw li l-ewro b'mod personalment pożittiv għandek 46% kuntarju għal 37%, jiġifieri qed naraw xejriet li qed jinbidlu dwar il- munita ewro nnifisha.

In-nies jifhmu anke ċerti vantaġġi li l-ewro tista' toffri għall-ħajja tagħhom kemm biex jivvjaġġaw, kemm biex jixtru kif ukoll għall-fatt li se jkun hemm l-eliminazzjoni ta' l-ispejjeż tal-kambju.

Dan ifisser li n-nies jirrikonoxxu wkoll ċerti vantaġġi u allura x-xewqa u l- aspirazzjoni tiegħi hi li tassew il-bidla ta' l-ewro tkun pożittiva, tagħti s-serħan il-moħħ lill-konsumatur u naraw bidla li effettivament ma xxekkilx il-vantaġġi li l-ewro tista' tagħti lill-pajjiżna imma pjuttost tibgħat messaġġ pożittiv in ġenerali lil pajjiżna u lill-futur tiegħu.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: L-abbozz li għandna quddiemna huwa abbozz ieħor li dan il-parlament effettivament irid jgħaddi biex iġib il-Bank Ċentrali u l- liġi li tirregola l-Bank Ċentrali in line mal-istatut ta' l-Unjoni Ewropea, iktar u iktar fid-dawl li l-Bank Ċentrali se jkun integrat mal-Bank Ċentrali Ewropej jew mal-bankijiet ċentrali Ewropej li eventwalment ikunu adottaw l-ewro.

Ta' min nistqarr ukoll bħala osservazzjoni mill-aspett tekniku l-fatt li hemm diversi emendi fl-istess abbozz, u forsi kien ikun aħjar kieku jkollna abbozz sħiħ li jipproponi att ġdid li jirregola l-Bank Ċentrali.

Dan qed ngħidu għax tant għandek cross references ta' klawsoli li forsi abbozz li jemenda l-istess liġi jkun qed jikkumplika l-affarijiet.

Kif qal s-segretarju parlamentari l-oġġettiv primarju tal-Bank Ċentrali se jibqa' l-istabbilita' tal-prezzijiet.

Dan huwa l-għan ewlieni ta' l- European Central Bank.

Hawn ta' min wieħed jgħid li l-Bank Ċentrali kien diġa' qed jadotta l-politika monetarja li l-għan ewlieni tagħha tkun l- istabbilita' tal-prezzijiet, iktar u iktar meta tiġi introdotta l-munita ewro.

Kif tgħid klawsola 9 ta' l-abbozz li għandna quddiemna, apparti l- oġġettiv primarju ta' l-istabbilita' tal-prezzijiet, il-Bank Ċentrali jibqagħlu l-obbligi li huma nkorporati anke fl-att l-antik, jiġifieri li jimplimenta politika monetarja, jimmaniġġja l-assi u r-riservi u jassigura l-istabbilita' fis-sistema finanzjarja, jippromwovi ċ-ċirkolazzjoni ta' l- ewro kemm bħala banknotes kif ukoll bħala munita u jagħti parir lill-gvern tal-ġurnata b'mod ġenerali fuq aspetti finanzjarji u ekonomiċi.

Dan ifisser li l-emendi li qed nipproponu jkomplu fuq l-emendi li diġa' saru biex effettivament jintegraw il-bank skond it-trattat ta' l-UE.

Mr Speaker, is-segretarju parlamentari għamel referenza estensiva għal dokument li ġie pubblikat illum dwar ir-rapport tal-kummissjoni fuq il- konverġenza tal-pajjiżi membri ġodda li huma fil-proċess li jadottaw l- munita ewro.

Effettivament il-membri kollha ġodda huma obbligati li jadottaw l-ewro f'xi data jew oħra, u pajjiżna, bħalma kulħadd jaf, jinsab fil-proċess u għandna diġa' d-data fissa biex nadottaw l-ewro fl-1 ta' Jannar 2008.

Din hija xi ħaġa li l-gvern għamilha wieħed mill-oġġettivi ewlenin tal-politika tiegħu matul dawn l-aħħar snin.

Kollox jidher geared għal din il-bidla anke l-mod kif qed nippromwovu l-pajjiż għal min ikun qed jarana minn barra, għall investitur prospettiv.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna u ċertament il-ġudizzju finali s-sena d-dieħla min-naħa tal- kummissjoni jkun importanti.

Sal-lum, mill-kriterji kollha kemm nominali u anke kriterji oħrajn, skond dan ir-rapport Malta ssodisfat kriterju wieħed, dak ta' l-imgħaxijiet.

Pero' mingħajr tlaqliq nawgura li eventwalment il-kummissjoni tagħti rapport favur iktar 'il quddiem.

Qed ngħid hekk għax il-pajjiż issa qiegħed geared biex nieħdu dan il-pass.

Meta konna qegħdin niddiskutu biex nidħlu fis-sistema ta' l-ERM 2, jiġifieri li norbtu l-munita tagħna ma' valur fiss kif ukoll niffissaw id-data ta' l-entrata, kien hemm xi argumenti ideoloġiċi politiċi li kienu iktar fuq bażi ta' natura ekonomika u teknika.

Kienu argumenti li aktar jirrigwardaw id-data meta l-ewro effettivament trid tiġi adottata.

Din m'hijiex xi ħaġa li għamlitha Malta biss.

Il- Polonja, per eżempju, wkoll ipposponew id-data tagħhom u ħarsu għal data aktar 'il quddiem.

L-Ungerija, jekk m'iniex sejjer żball, għamlu l-istess analisi.

L-argument kien jekk pajjiżna hux qed joqrob lejn l-ekonomija tal- pajjiżi li qegħdin fis-sistema tal-munita ewro.

Kien abbażi ta' hekk li dakinhar, fl-2004, konna qed ngħidu dak li għedna, u dan għamilnieh għax fis-snin ta' qabel, bejn l-2002 u l-2004, l-ekonomija tagħna ma kenitx qed tiċċaqlaq, ma kenitx qed tikber, anzi f'ċerti snin kienet effettivament qed tiċkien u d-distakk bejn Malta u pajjiżi oħra bħal Ċipru li huwa speċi membru ġdid u pajjiżi oħrajn, kien qiegħed jikber.

Dan apparti wkoll id- distakk mal-pajjiżi li diġa' kienu qegħdin jadottaw jew kienu diġa' adottaw u jaħdmu bil-munita ewro.

Dan qed ngħidu biex inpoġġi l-affarijiet fil-perspettiva proprja tagħhom u biex l-affarijiet ikunu ċari.

Min-naħa tagħna konna qed nargumentaw - u naħseb li sal-lum għadu argument validu - li huwa tajjeb li jkollok l- ekonomija li tkun qed tikber b'mod sostenibbli u allura tikkonverġi aktar lejn it-tkabbir sostenibbli tal-pajjiżi li għandhom l-istess munita biex l- impatt tat-transition minn munita għal oħra jkun kemm jista' jkun smooth.

Dan kien l-argument tekniku dak iż-żmien meta konna qegħdin nitkellmu dwar meta għandna ndaħħlu l-ewro.

Pero' llum a lot of water has passed under the bridge.

Dħalna fis-sistema ERM u hemm min qed iħares lejn pajjiżna biex jara jekk aħniex se nikkwalifikaw.

Dan huwa punt importanti u naħseb li kien bl-akbar responsabbilta' li għedna li issa rridu nagħmlu argumenti oħra ladarba l-gvern ħa d-deċiżjoni u bbaża l-politika kollha tiegħu fuq dan il-fatt u marbut ma' din id-data.

Wara kollox altru tħares kif qed tara lilek innifsek internament, li huwa importanti, u altru tħares lejn kif qed jarawna minn barra, fejn effettivament qed jaraw jekk it-targets li dħalna għalihom humiex qed jintlaħqu jew le.

Mr Speaker, politikament u b'mod partiġġan, b'mod magħluq, b'mod ristrett, b'mod li ma tarax l-interessi nazzjonali preżenti u futuri, wieħed jista' jgħid li kieku jfalli l-gvern ikun aħjar għaliex ikollok opportunita' li toqgħod tgħajjar lill-gvern li ma laħaqx l-għanijiet tiegħu.

Imma aħna qed ngħidu li jkun aħjar għal pajjiżna u għall-istabbilita' ta' pajjiżna kieku effettivament il-kummissjoni tgħid li pajjiżna mhux biss laħaq il-kriterji nominali, imma hemm il-konverġenza wkoll reali, u dak li lħaqna bħala kriterji nominali tad-dejn, tad-deficit, eċċ., ilħaqniehom fuq bażi wkoll sostenibbli.

Ċertament din hija xi ħaġa li tiġi diskussa fil-mument propizju tagħha fil- futur, pero' meta wieħed jitkellem fuq ir-responsabbilta' tal-Bank Ċentrali kif kienet f'dawn l-aħħar snin, il-politika monitarja u l-istabbilita' tal- prezzijiet, primarjament wieħed ma jistax ma jitkellimx fuq il-kwestjoni ta' l-inflazzjoni.

Dan qed ngħidu għax huwa fatt li r-rata ta' l- inflazzjoni matul din is-sena hija 'l fuq mill-average Ewropew.

Qabel kważi kienet, kull xahar, 'il fuq minn 3%, li huwa ogħla mill-average Ewropew, u dan issarraf fil-fatt li r-rata ta' l-items li jokkomponu l- għoli tal-ħajja, l-items l-iktar essenzjali bħalma huma l-ikel, il-mediċini u anke l-element ta' l-enerġija kienet għolja.

Hemm items, fosthom il- ħwejjeġ, li l-prezzijiet tagħhom raħsu jew ma għolewx, pero' mbagħad ix- xorb u l-ikel kellu average rate li dejjem kien qed jogħla.

L-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' saħħa kienu qegħdin jogħlew ukoll.

Ovvjament anke s- supply ta' l-enerġija għoliet, u dawn m'hemmx għalfejn wieħed jelabora fuqhom għaliex huma fatt. Rajna wkoll items li għandhom x'jaqsmu anke mat- tagħlim li qegħdin jogħlew ukoll, u l-assjem ta' dan kollu jirriżulta fil- fatt li l-familji in ġenerali qegħdin iħossu l-impatt ta' l-għoli tal-ħajja b'mod qawwi.

Dan ġie konfermat bl-iktar mod ċar u skjett fl-economic survey li ġie ppubblikat mill-gvern fil-budget, meta l-average wage fuq l-aħħar tliet snin, għalkemm nominalment tidher li żdiedet fir-realta' u f'termini reali naqset b'madwar xi 3% jew 4%.

Dan ifisser li għalkemm nominalment il- paga average jidher li qed tiżdied, pero' mbagħad biha tixtri inqas, u dan huwa l-impatt ta' l-għoli tal-ħajja.

Issa hawn ta' min wieħed ifakkar li meta Malta saret membru ta' l-Unjoni Ewropea, wieħed mill-iktar cavallo di battaglia kien li l-prezzijiet ta' l-ikel se jorħsu jew mhux se jibqgħu jogħlew.

Mr Speaker, x'inhu mbagħad l-impatt ta' l-għoli tal-ħajja?

L-għoli tal- ħajja se jnaqqarlek mill-kompetittivita' tal-pajjiż minħabba l-fatt li se jkollok talba għal żidiet fil-pagi li ma tistax tippermetti minħabba r- realta' ekonomika li qed tipprevali.

Din ir-realta' ekonomika ma tistax tippermetti li l-pagi effettivament jiżdiedu u din il-ħaġa jaċċettawha wkoll it-trade unions li tkellimna magħhom.

Dawn jgħidulek li huma ma jkunux jistgħu jagħmlu talbiet qawwijin minħabba l-fatt li jridu jagħżlu bejn li jitolbu għal żidiet fil-paga u benefiċċji aktar u bejn li l-ażjenda effettivament tagħlaq jew iżżarma għaliex imbagħad ma tkunx tista' tikkompeti fis-suq miftuħ.

Huwa għalhekk li l-istabbilita' tal-prezzijiet hija waħda mill-aktar elementi importanti.

U huwa għalhekk li wieħed ma jkunx jista' jifhem kif il-prim ministru f'waħda mill-intervisti fuq gazzetta ewlenija qal li l-gvern ma jista' jagħmel xejn dwar l-inflazzjoni.

Qed ngħid dan ukoll fil-perspettiva u fl-ambitu ta' dak li kien intqal fil- budget ta' din is-sena meta l-prim ministru stess kien semma l-kwestjoni taż-żieda fil-prezzijiet tal-mediċini.

U mhux hekk biss, anzi s-segretarju parlamentari kien iktar iebes għax qal li dwar il-mediċini se jkollna naslu li nagħmlu l-price orders.

Din kienet konferma mill-iktar lampanti li f'dan is-settur qed ikun hemm l-inflazzjoni.

Issa l-mediċini huma element importanti li jolqot lil kulħadd.

Mill-koppji żgħażagħ bit-tfal sal-pensjonant, kulħadd ikollu bżonn ta' xi ftit mediċina jew oħra.

Din hija xi ħaġa li l-ebda familja ma taħrab minnha.

U kellna l- wegħda hawnhekk li se jkun hemm ftehim fuq il-prezzijiet tal-mediċini biex mill-1 ta' Novembru 'l quddiem effettivament dawn ma jogħlewx.

Jekk wieħed imur jistaqsi - u ħafna mill-affarijiet trid tmur tiċċekkjahom - isib li llum mhux veru l-prezzijiet tal-mediċini qegħdin jorħsu u din ir- realta' qiegħda tinħass.

Ngħidu x'ngħidu, jgħid xi jgħid il-gvern, li mingħalih li laħaq xi miri li l-prezzijiet tal-mediċini qegħdin jorħsu jew jistabbilixxu ruħhom, fir-realta' dan mhux qed javvera.

U allura wieħed irid jistaqsi: Huwa tajjeb li l-prim ministru jibqa' jsostni li l-gvern ma jista' jagħmel xejn?

Jekk kien il-gvern stess li wiegħed li l-prezzijiet tal-mediċini se jonqsu u jistabbilizzaw u dan mhux qed jiġri, allura l- gvern m'għandu l-ebda responsabbilta' li jara għaliex dik il-wegħda tal- budget ta' din is-sena mhux qed tiġi realizzata?!

Jekk suppost il-problemi li kien hemm u donnhom kienu marbutin mar-reġistrazzjoni tal-mediċini ġiet solvuta u allura kien hemm xi spiża li ġiet sorvolata, għaliex il- prezzijiet ma niżlux?!

Hemm xi raġuni li qed tikkaġuna din iż-żieda fil- prezzijiet?!

Il-prezzijiet minn barra f'dan il-każ partikolari ma għolewx u allura huwa importanti li wieħed effettivament jintervjeni.

Meta wieħed jara dan kollu jirrealizza l-biża' li qed iħossu n-nies meta niġu anke għaċ-change over mill-munita tagħna għal munita ewro.

Hawnhekk għandna żewġ opinjonijiet.

Għandna studji tekniċi li jissollevaw u jgħidu li fejn saret it-transition iż-żieda fil-prezzijiet mhux neċessarjament kienet daqstant qawwija, imma għandna wkoll ir-realta' li jgħixu n-nies li x'ħin naqilbu minn munita għal oħra, il-prezzijiet kif jiffissawhom ikun hemm min japprofitta ruħu, jew b'mod in ġenerali jkun hemm impatt negattiv fuq l-għoli tal-ħajja.

U b'din il-perspettiva wieħed tajjeb li jerġa' jsostni li fil-kumitat nazzjonali, NECC, huwa importanti li l-ħarsien tal- konsumatur jinħass b'mod iktar qawwi ħalli jkun hu l-watchdog.

M'għandniex nibżgħu li jkun hemm min jgħasses fis-sens li joqgħod attent li ma jsirx l- abbuż.

Dan qed ngħidu għaliex f'Malta għandna l-ħabta li naqblu ma' xi ħaġa, pero' mbagħad jekk ma jsirx enforcement, allura xorta jibqgħu jsiru l- affarijiet b'mod ħażin.

Din bħall-kwestjoni tal-littering.

Kulħadd jaqbel li m'għandux ikun hemm littering, imma l-ikbar problema hija l-enforcement biex l-abbuż tal-littering ma jseħħx.

Dwar il-ħmieġ u t-tindif jew il- littering in ġenerali għandna ħafna liġijiet, regolamenti u bye-laws li bihom nistgħu nibnu librerija, pero' jidher biċ-ċar li l-enforcement ta' dawn il-liġijiet u r-regolamenti m'huwiex effettiv.

Għaliex qed nagħmel dan il-paragun?

Għaliex għalkemm huwa minnu li fin-NECC hemm rappreżentanza mill-aktar wiesa' - għandek diversi setturi li kulħadd jipproteġi l-interessi tiegħu fosthom iċ-Chamber of Commerce, il-GRTU u l- FOI - jekk inti jkollok segment li l-vuċi tiegħu tkun qawwija u min-naħa tal-konsumatur ma jkollokx l-istess vuċi, jew il-persuna li tirrappreżentah ma tkunx voċifera daqstant, naħseb li jibqa' l-obbligu fuq il-gvern, fuq min ikun qed imexxi, li jħares il-konsumatur.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Fenech qal li l-għan tal-kumitat huwa li jipproteġi l-konsumatur.

Dwar dan jiena m'għandix dubju.

Jien iltqajt maċ- chairman tan-NECC u l-għanijiet tiegħu huma appuntu biex kemm jista' jkun irażżan ħalli l-abbuż ma jseħħx.

Kif spjega, il-policy li se jimplimenta hi li jkun hemm tabella uffiċjali tal-FAIR mal-bieb tal-ħwienet u ta' l- azjendi kummerċjali li tfisser li dan qed jirrispekkja l-valur preċiż ta' l- ewro ta' 0.4293, u x'ħin jagħmel ir-rounding up, x'ħin jaqleb il-conversion ikun qed jirrappreżenta fuq dak il-valur stabbilit jew ta' l-inqas li jkun uffiċjalment stabbilit f'nofs is-sena d-dieħla u allura ma jkollok l-ebda varjazzjoni ta' xejn.

Dan huwa pass fid-direzzjoni t-tajba għaliex il- konsumatur ikun jaf min intrabat min-naħa ta' l-operatur ekonomiku li josserva r-regoli kollha.

F'dan ir-rigward din il-miżura hija waħda pożittiva għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-konsumatur ikun jista' jara u jagħmel il-ġudizzju tiegħu.

Fl-aħħar mill-aħħar aħna mhux qegħdin nipproponu li lill-konsumatur toqgħod tagħmillu ħafna hand holding qisek qed toqgħod titimgħu, qisu xi tarbija.

Il-konsumatur irid jagħmel il- ġudizzju tiegħu, irid jagħmel l-evalwazzjoni tiegħu mbagħad fuq l-aħjar ġudizzju jiddeċiedi hu.

Issa l-mistoqsija li titqanqal u li s'issa għad ma ġietx ikkjarifikata hi dwar x'jiġri eżattament jekk ikun min ma josservax l-affarijiet meta jkunu obbligatorji.

Għall-bidu l-proċess se jkun volontarju imma mbagħad, meta tiġi ffissata r-rata mill-kummissjoni, ċertament jiġi obbligatorju li dak li jkun josserva dik ir-rata.

Bħalissa jidher li kulħadd qed jikkollabora - u qed ngħid dan ħalli ma jgħidux li qed inkun negattiv - ħalli ma jkollokx inflazzjoni minħabba l-konverżjoni minn munita għal oħra.

Jiena naċċetta li hemm din il-bona volonta' pero' xorta jibqa' l-fatt li jkun hemm min ma josservax dan l-impenn u jipprova jagħmillek rounding up b'mod li ovvjament se jkollu impatt li jgħolli l-ħajja.

F'dan il-każ x'se jiġri?

Huwa veru li hawn qed naħsbu dwar pieni u affarijiet minn dawn għal min jikser ir-regolamenti, pero' jibqa' l-fatt imbagħad li jkun hemm il-periklu li nispiċċaw fl-istess sitwazzjoni ta' l-eżempju li semmejt tal-litter act.

Din il-liġi ilha snin twal in vigore u xorta għandna ħafna littering mat- toroq tagħna.

Jekk ikun hemm il-vjolazzjoni ta' dak ir-regolament kif se tibda l-proċess ta' implimentazzjoni tas-sanctions?

U minn hawnhekk ma rridux noqogħdu lura milli nwasslu l-messaġġ li dawn se jiġu implimentati.

Fin-NECC kien hemm ir-rappreżentanza ta' kulħadd u kulħadd ġab 'il quddiem l-interessi tiegħu.

Kulħadd tkellem min-naħa ta' l-interess tiegħu, u dan huwa ġustifikat, hekk għandu jkun, imma once li s-setturi individwali ressqu l- interessi tagħhom u dawn l-interessi ġew salvagwardjati, daqstant ieħor imbagħad għandu jkun hemm id-difiża tal-konsumatur.

Dan huwa l-obbligu tagħna.

Il-konsumatur forsi m'għandux rappreżentanza organizzata jew daqstant qawwija, u allura jaqa' l-kompitu tagħna hawnhekk fil-parlament li nħarsuh aħna, u jibqa' l-kompitu tal-gvern, li għandu s-saħħa esekuttiva, li jara li s-sanctioning ta' min jikser ir-regolament ikun effettiv.

U dan mhux fuq il-karta għandu jkun effettiv, imma realment u fiżikament.

Mr Speaker, jiena għalhekk għidt li m'għandniex noqogħdu lura milli nagħmlu l-affarijiet ċari li min qed jikser darba, tnejn, tlieta r-regolament ikollu jbati l-konsegwenzi.

U qed ngħid darba, tnejn, tlieta għax ta' darba jkun żball, it-tieni jkun żball ukoll, imma jekk jibqa' jippersisti fl- iżball allura ma jibqax żball.

F'dak il-każ għandu jkun hemm is-sanzjoni li tinħass u tidher li qed tinħass, għax huwa l-obbligu tagħna – u iktar obbligu tal-gvern – li nġiegħlu lill-poplu jħoss li qed jiġi protett mill- gvern.

Wara kollox il-gvern għandu l-obbligu ewlieni li jħares l-interess pubbliku u huwa protett ukoll minn din il-Kamra u għalhekk minn din in-naħa fuq dan il-punt qed nesiġu ħafna u nagħmlu l-pożizzjoni ċara.

Ma jistax ikun li nibqgħu indifferenti għall-miżuri inflazzjonarji li jkomplu jgħarrqu s-sitwazzjoni ta' l-għoli tal-ħajja li llum qiegħed jinħass il-piż tagħha fost ħafna familji.

Sur President, nixtieq ukoll nagħmel referenza għad-diskors illi għamel riċentement il-gvernatur tal-Bank Ċentrali meta kien qed jitkellem dwar il- policy challenges beyond the euro.

Dan kien qal hekk: The country's investments to GDP ratio has been static at best in recent years.

Issa fl- aħħar mill-aħħar il-gvernatur tal-Bank Ċentrali wkoll jagħti l-parir tiegħu dwar l-ekonomija u dwar l-oqsma finanzjarji.

Dan qed jgħid illi r-ratio proporzjonali bejn l-investiment u l-GDP, l-investiment produttiv u l-ġid nazzjonali, baqa' mhux mibdul.

Il-kliem li uża kien "static at best", jiġifieri fl-aħjar tiegħu baqa' kif kien u m'aċċellerax dawn l-aħħar snin.

Issa dan qalu l-gvernatur tal-Bank Ċentrali u mhux il-partit Laburista.

Din mhux xi ħaġa li kiteb xi opinjonista jew xi politiku f'xi gazzetta bħal "l- Orizzont", pero' huwa l-gvernatur tal-Bank Ċentrali.

Dan jikkuntrasta bil- qawwi ma' l-asserzjoni li kellna diversi drabi li l-investiment produttiv f'pajjiżna matul din is-sena kien qawwi ħafna, u kien jammonta għal Lm1 miljun kuljum jew iktar.

Ingħad ukoll li aħna kważi l-iktar pajjiż li dieħel investiment fih fid-dinja.

Dawn it-tip ta' claims favolużi wieħed semagħhom.

Hawnhekk wieħed jistaqsi: L-investiment fejn qiegħed imur?

L- effett tiegħu, ir-riżultat tiegħu fejn qiegħed jinħass?

Mela għandek il-gvernatur min-naħa waħda jgħidlek li l-investiment at best kien statiku fl-aħħar snin u min-naħa l-oħra l-gvern jipprova jqanqal dan il-feel-good factor dwar kemm dieħel investiment.

U meta ssir il-mistoqsija lill-ministru jew lill-prim ministru dwar fejn qed jidher dan l- investiment, dan jgħidlek li din hija mistoqsija pwerili.

Hekk kien irrisponda l-Ministru Gatt.

Min-naħa l-oħra l-prim ministru rrisponda li qed imur fil-Lufthansa Technic.

Jiena dwar il-Lufthansa Technic diġa' għedt li dak huwa pass pożittiv, pero' staqsejt din il-mistoqsija wkoll.

Il-gvern fl-aħħar mill-aħħar huwa l-azzjonist ewlieni ta' l-Air Malta, se jinvesti ħafna biex jibni dan il-hangar li għandha bżonn il-Lufthansa imbagħad se jikrih lil din il-kumpannija.

Jiena diġa' staqsejt u nixtieq nerġa' nistaqsi dwar ir-raġuni għaliex il-gvern permezz ta' l-Air Malta ma pparteċipax f'dan l-investiment.

Ir-risposta li tani kienet illi l- manutenzjoni ta' l-ajruplani m'hijiex parti mill-operat li għandu x'jaqsam ma' l-Air Malta.

Issa hawn irrid ngħid li l-Lufthansa Technic, li safejn naf jien hija waħda mill-ikbar kumpanniji ta' l-ajru fid-dinja, dan ix- xogħol ta' manutenzjoni tagħmlu f'pajjiżna għax sabet massa ta' nies li huma mħarrġa.

Dawn ħarrġithom matul l-aħħar 30 sena kemm ilha mwaqqfa l- Air Malta, bil-problemi tagħha kollha.

Lil dawn hi ħarrġithom, bħalma ħarrġet il-piloti li llum marru ma' kumpanniji oħra ta' l-ajru bħall- Emirates.

Mela jekk il-Lufthansa Technic ħasset li trid tinvesti f'dawn in- nies, l-Air Malta għaliex ma għamlitx hekk ukoll?!

Jekk dan m'huwiex ix- xogħol ta' l-Air Malta, kif inhu x-xogħol ta' linja ta' l-ajru oħra?!

Din hija xi ħaġa li ma treġix.

Jekk hu tajjeb għal linja ta' l-ajru naħseb huwa tajjeb ukoll għal linja ta' l-ajru oħra.

Jiena m'iniex xi expert fuq l-avjazzjoni, imma l-loġika hekk tgħidli.

Issa hawn irrid ngħid li l- investiment li jrid jiġi f'dan is-settur mil-Lufthansa Technic huwa investiment li se jsir sena, sentejn jew tliet snin oħra.

Huwa xi ħaġa pożittiva u m'iniex qed nikkritikah, pero' ovvjament ma tistax ma tagħmilx din l-osservazzjoni.

Dan bħal meta nagħmlu l-osservazzjoni li l- esportazzjoni tagħna hija bbażata fuq kumpannija waħda.

Meta nkunu qed ngħidu hekk ma nkunux qegħdin nikkritikaw dik il-kumpannija minħabba li għandha export share daqstant qawwi, għax allaħares ma kenitx hi, imma bl- iktar mod oġġettiv inkunu qed nissottolineaw ir-realta' tal-bażi tal- manifattura ta' pajjiżna.

L-istess f'dan l-aspett ta' l-investiment.

Qed ngħid dan għax huwa veru li għandek ċertu investiment jew flus li jidħlu f'pajjiżna.

Huwa aċċettat internazzjonalment li fl-istatistika dan jiġi kkunsidrat bħala investiment, imma fir-realta' dan huwa t-tip ta' investiment produttiv li aħna nifhmu bih li joħloq opportunitajiet ġodda ta' xogħol?

Taħt il-kategorija ta' investiment għal Lm1 miljun kuljum insibu wkoll il-bejgħ tal-Maltacom.

L-Lm49 miljun li l-gvern daħħal mill- Maltacom huwa kkunsidrat bħala investiment.

Għaliex?

Għax daħħalna munita barranija, imma fir-realta' dan huwa asset li l-ikbar share fih kienet tal- gvern ta' Malta, u l-gvern biegħ dak l-asset biex ikun jista' jindirizza l- problema tad-dejn nazzjonali li kiber u li ovvjament kien se jaffettwalu wkoll il-fatt jekk jilħaqx il-kriterji biex aħna nidħlu fl-ewro.

Dan li qed ngħid juri kemm l-affarijiet ikunu marbutin ma' xulxin.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Mangion.

Niġbidlek l-attenzjoni li qabel bdiet is-seduta ntlaħaq ftehim li d-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi tiġi interrotta u l-Kamra tgħaddi għall-mozzjoni tal-Ministru għat- Turiżmu u Kultura.

Għandi nifhem li se tibqa' in possession, hux hekk?

ONOR.

CHARLES MANGION: Iva, Mr Speaker.

Bil-permess tal-Kamra, fit-8.15 p.m. id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet interrotta biex tiddiskuti l-Mozzjoni Nru. 265.

MOZZJONIJIET

RATIFIKA TAL-KONVENZJONI TAL-UNESCO DWAR IL-PROTEZZJONI U L-PROMOZZJONI TAD- DIVERSITA' TA' L-ESPRESSJONIJIET KULTURALI

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech, jekk jogħġbu, iressaq il-mozzjoni.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Sur President, nipproponi illi:

Peress illi huwa fl-interess ta' Malta, kemm in vista ta' l-interessi tagħha kif ukoll ta' l-obbligi tagħha bħala stat membru ta' l-Unjoni Ewropea li l-Gvern ta' Malta jirratifika l-Konvenzjoni ta' l-UNESCO dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversita' ta' l- Espressjonijiet Kulturali addottata mill-Konferenza Ġenerali ta' l- UNESCO f'Pariġi fl-20 ta' Ottubru 2005;

Peress illi l-imsemmija Konvenzjoni tikkonstitwixxi strument internazzjonali effettiv u rilevanti għall-promozzjoni tad-diversita' kulturali u l-iskambju bejn il-kulturi li għaliha kemm-il Gvern ta' Malta kif ukoll il-Komunita' Ewropea jattribwixxu importanza massima;

U peress illi l-istess Konvenzjoni tikkontribwixxi biex tassigura r- rispett u l-għarfien reċiproku bejn il-kulturi fuq livell mondjali;

U peress illi għalhekk huwa meħtieġ illi l-Gvern ta' Malta jaċċedi għal u jaddotta l-imsemmija Konvenzjoni;

Għalhekk issa din il-Kamra tirriżolvi li tawtorizza lill-Gvern ta' Malta biex jirratifika l-Konvenzjoni ta' l-UNESCO dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversita' ta' l-Espressjonijiet Kulturali addottata mill-Konferenza Ġenerali ta' l-UNESCO f'Pariġi fl-20 ta' Ottubru 2005 u li kopja tagħha hija annessa ma' din ir-riżoluzzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Min jissekonda?

ONOR.

HELEN D'AMATO (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-ewwelnett nirringrazzja lill- Kamra li hawn il-qbil li din il-mozzjoni niddiskutuha llejla anke għaliex fil-kuntest ta' dak li se jkun seħħ fl-Unjoni Ewropea, huwa importanti li qabel ma dan il-parlament jaġġorna għall-vakanzi tal-Milied inkunu tajna din l-awtorizzazzjoni lill-gvern.

Li rrid ngħid fuq il-mozzjoni hu li hawnhekk qed nawtorizzaw lill-gvern ta' Malta biex jaderixxi għal konvenzjoni li tipproteġi u tippromwovi d-diversita' ta' espressjonijiet kulturali.

Mr Speaker, naħseb li din hi konvenzjoni li fid-dinja tal-lum saret rilevanti ħafna.

Qed ngħid hekk għaliex fid-dinja hemm min anke jitkellem dwar ċiviltajiet li qegħdin f'konflitt ma' xulxin.

Għalija min jitkellem b'dak it-ton qed jaqa' f'kontradizzjoni enormi.

Għalija ċ-ċiviltajiet qatt ma jistgħu jkunu f'konflitt imma jgħixu pjuttost mod armonjuż flimkien.

Li huwa żgur hu li f'dinja fejn għandek dik it-theddida anke f'livell kulturali ma nistgħux ma naffermawx, anke bħala gvern u bħala parlament, dak li hu fil-fatt importanti anke mil-lat uman li għandna nħarsu d- diversita' ta' l-espressjonijiet kulturali.

Irridu mhux biss ma narawx konflitt bejn espressjoni kulturali u oħra, imma rridu nħarsu lejn id- diversita' ta' l-espressjonijiet kulturali bħala parti mill-wirt ta' l- umanita' kollha, bħala parti minn dak li jagħmilna bnedmin aktar sħaħ, bħala parti minn dak li allura jarrikkixxi l-esperjenza tagħna lkoll.

Dak għandu jkun l-isfond ta' espressjoni ta' djalogu interattiv li verament ifisser li n-nies japprezzaw iktar dak li l-kultura tipproduċi f'postijiet oħra.

Irrid ngħid li b'mod ġenerali l-espressjonijiet kulturali huma dawk l- espressjonijiet li jirriżultaw mill-kreattivita'.

Tista' tkun kreattivita' ta' individwi jew kreattivita' ta' gruppi jew soċjetajiet li joħolqu kontenut kulturali li jinkludi dimensjoni artistika u valuri kulturali.

Illum il-produzzjoni u t-tixrid ta' espressjonijiet kulturali qed isiru jiddependu dejjem iktar fuq konsiderazzjonijiet anke industrijali u kummerċjali u għalhekk ħafna jitkellmu dwar prodotti u servizzi kulturali li saru l-mezz ewlieni tat-trasmissjoni tal-kultura kif ukoll fattur determinanti fil-kummerċ internazzjonali.

Filwaqt li naffermaw dan, naturalment irridu nibqgħu naffermaw ukoll il-valur tal-prodott kulturali fih innifsu.

Bħala sfond għal dak li qed nitkellmu dwaru llejla f'dan il-parlament, irrid ngħid li kien fl-20 ta' Ottubru, 2005 li l-konferenza ġenerali tal- UNESCO addottat il-konvenzjoni dwar il-protezzjoni u l-promozzjoni tad- diversita' ta' l-espressjonijiet kulturali.

B'hekk ġiet finalizzata l- ġabra ta' konvenzjonijiet li kienu jitkellmu wkoll diġa' favur id- diversita' kulturali.

Il-konvenzjoni għandha diversi għanijiet fosthom l- ewwelnett ir-rikonoxximent tad-dritt li kull stat għandu biex jifformola l- politika kulturali tiegħu.

Għandek imbagħad l-addozzjoni ta' miżuri favur id-diversita', l-espressjonijiet kulturali, hemm ir-rikonoxximent tan- natura distensiva ta' prodotti u servizzi kulturali bħala mezz ta' trażmissjoni ta' identita' kulturali u r-rikonoxximent tar-rabta bejn kultura u żvilupp u l-importanza allura tal-koperazzjoni internazzjonali f'dan il-qasam.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li għalkemm din il-konvenzjoni kienet addottata fl-2005, l-isfond tagħha jmur lura sentejn qabel fejn diġa' l- konferenza ġenerali tal-UNESCO kienet iddeċidiet unanimament sabiex tiftaħ in-negozjati dwar konvenzjoni li tittratta s-suġġett li qed nitkellmu dwaru llum.

Għalija huwa interessanti wkoll il-fatt li l-kondizzjonijiet għall- ħarsien u l-promozzjoni tad-diversita' kulturali fl-Ewropa u fid-dinja kollha ma jiddependux biss fuq fatturi ekonomiċi imma anke fuq numru ta' fatturi oħra strutturali.

Għandek fatturi bħad-daqs tas-swieq u l-preżenza jew in-nuqqas ta' preżenza ta' minoritajiet lingwistiċi u ta' territorji fejn huma mitkellma ilsna mhux daqstant mifruxa.

Għandek ukoll ir-rabtiet ma' identitajiet nazzjonali u reġjonali, in-natura materjali jew immaterjali ta' tradizzjonijiet jew patrimonju kulturali ieħor u r-rabtiet storiċi li jkollu pajjiż u li jkollhom diversi popli.

Dawn l-elementi kollha li qed insemmi huma fost l-elementi li jinfluwenzaw il- kondizzjonijiet li minnhom imbagħad jitfasslu espressjonijiet u anke l-bażi ta' skambju kulturali.

Mr Speaker, din il-konvenzjoni trid tilħaq diversi għanijiet fosthom li tipproteġi d-diversita' fl-espressjonijiet kulturali.

Dan huwa implikat fl- istess isem tagħha.

Hemm ukoll l-għan li toħloq il-kondizzjonijiet għal hekk u li allura tinkoraġġixxi d-djalogu bejn kulturi differenti fid-dinja bl-għan li jkun hemm skambju bilanċjat u kemm jista' jkun wiesa'.

Hemm ukoll l-għan li tisseddaq l-interkulturalita' bil-għan li tiġi żviluppata l-interazzjoni kulturali fl-ispirtu ta' bini ta' rabtiet ġodda bejn il-popli.

Jissemma wkoll l-għan li tippromwovi rispett bejn id-diversita' ta' espressjonijiet kulturali u li tkabbar il- kuxjenza ta' dan il-valur fil-livell lokali, nazzjonali u internazzjonali.

Mr Speaker, jiena nista' nkompli nikkwota mill-għanijiet, pero' li rrid ngħid biex nagħlaq din l-introduzzjoni huwa li l-Unjoni Ewropea, min-naħa tagħha, għarfet li għandha kompetenzi għax għandek skambji li jinvolvu, per eżempju, il-moviment ħieles ta' prodott minn pajjiż għall-ieħor anke jekk ikun prodott jew servizz kulturali, pero' qed tagħraf ukoll is-sehem tal- pajjiżi membri tagħha.

Minħabba f'hekk kienu saru emendi fil-konvenzjoni li għandna quddiemna biex ikun possibbli li l-Unjoni Ewropea taderixxi għaliha bħala unjoni direttament u tkun hi stess li tinkoraġġixxi lill-membri kolha tagħha jaderixxu wkoll fil-kapaċita' diretta tagħhom.

L-Unjoni Ewropea diġa' bniet kodiċi ta' kondotta li se jirregola kif ikun hemm l-aħjar kordinazzjoni bejn l-istati membri, dwar kompetenzi tal-presidenza u dwar il-kummissjoni tagħha dwar meta l-Unjoni Ewropea titkellem għal pajiżi membri tagħha kollha.

Dan il-kodiċi jitkellem ukoll dwar is-sehem tal- pajjiżi membri individwali.

Li rrid ngħid huwa li ġewwa Brussels fid-19 ta' Diċembru se jkun hemm ċerimonja sinifikativa ħafna, u hawnhekk għandi quddiemi l-istedina mibgħuta direttament mill-kummissarju responsabbli mill- aspetti kulturali fl-Unjoni Ewropea.

Din l-istedina hija bil-lingwa tagħna.

Naħseb li dan huwa xieraq speċjalment meta din hija stedina għal-attivita' marbuta mad-diversita' kulturali.

Hawnhekk l-istedina hija biex Malta tieħu sehem fiċ-ċerimonja li se ssir fid-19 ta' Diċembru li ġej fil-Brussels biex tiġi ċelebrata d-diversita' kulturali u b'mod partikolari r-ratifika mill- komunita' u mill-istati membri ta' din il-konvenzjoni.

Meta l- awtorizzazzjoni għar-ratifika qed tingħata mill-parlament ifisser li dan huwa suġġett li żgur huwa għal qalbna lkoll u li fuqu m'għandniex diversita' lanqas politika.

B'dan il-mod inkunu qed nagħtu bl-unuri kollha s-sehem tagħna bħala pajjiż Malti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fil-fatt nibda minn fejn spiċċa l- Ministru u nassigurak li l-oppożizzjoni taqbel ma' din il-konvenzjoni u se tivvota favurha.

Fil-fatt quddiemna, kif qal il-ministru, għanda ratifika ta' konvenzjoni tal-UNESCO li m'hijiex l-ewwel konvenzjoni tal-UNESCO marbuta mal-qasam kulturali.

Wieħed jista' jsemmi, per eżempju, il- konvenzjoni fuq il-protezzjoni tal-heritage kulturali li nsibu f'qiegħ il- baħar u konvenzjoni oħra dwar il-protezzjoni tal-world cultural and natural heritage.

Nistgħu nsemmu wkoll il-konvenzjoni dwar il-ħarsien ta' l- intangible cultural heritage u issa għandna din il-konvenzjoni li tfasslet fl-2005.

Irrid ngħid li flimkien mar-riżoluzzjoni li ressaq il-ministru quddiem dan il-parlament hemm ukoll annessa l-istess konvenzjoni tal-UNESCO li ġiet adottata fil-konferenza ġenerali f'Pariġi 2005.

Fir-riżoluzzjoni tal- ministru jingħad li l-imsemmija konvenzjoni tikkostitwixxi strument internazzjonali effettiv u relevanti għall-promozzjoni tad-diversita' kulturali u l-iskambju bejn il-kulturi li għaliha, kemm-il Gvern ta' Malta kif ukoll il-komunita' Ewropea jattribwixxu importanza massima.

Huwa veru li konvenzjoni fiha nnfisha hija strument internazzjonali, pero' jiena ngħid li hemm xi ħaġa oħra qabel ma ngħidu li din hija strument internazzjonali.

Hawn tajjeb li nagħmlu enfasi li din hija wkoll strument nazzjonali għal pajjiżna stess.

Dan x'ifisser?

Meta ngħidu li din għandha tkun ukoll strument nazzjonali ifisser li dak li hemm miktub f'din il- konvenzjoni hemm bżonn li nwettquh u nħarsuh f'pajjiżna stess l-ewwel u qabel kollox.

Din il-konvenzjoni m'hijiex biss strument internazzjonali imma għandha tkun strument nazzjonali biex l-għanijiet u l-iskop ewlieni għalfejn din il-konvenzjoni ġiet adottata jintlaħqu l-ewwel u qabel kollox fl-istat Malti.

Mr Speaker, kull meta nitkellem fuq il-kultura - u fil-fatt ftit tal- ġimgħat ilu kellna d-dibattitu fuq il-voti tal-Ministeru tat-Turiżmu u Kultura u fil-ħin li kelli ffokajt b'mod partikolari fuq l-aspett kulturali - dejjem ngħid li l-kultura hija xi ħaġa mill-poplu għal poplu, hija xi ħaġa popolari fis-sens li l-kultura ta' pajjiż jagħmilha l-poplu.

Meta nitkellmu fuq kultura ma rridux nitkellmu biss fuq dak li hu l-preżent tagħna imma rridu mmorru lura fiż-żmien.

Jiena nittama li ma nitilfux ċerti aspetti kulturali li ġew minn ta' qabilna, u allura rridu nibżgħu u nħarsu l-kultura tagħna.

U propju waqt li qed napprovaw din il-konvenzjoni rridu nagħmlu statement ieħor ċar li din ma rridux inqisuha biss bħala strument internazzjonali, imma nerġa' ngħid li rridu nqisuha wkoll l-ewwel u qabel kollox bħala strument nazzjonali li ma tmurx parti mill-kultura tagħna tintilef għax issa qisu għadda żmienha.

Dan nerġa' ngħid għandna nagħmluh l- ewwel u qabel kollox għalina bħala poplu.

Mr Speaker, ħafna drabi nsemmu l-wirt storiku u l-kultura tagħna u ngħidu li dawn jistgħu jkunu mezz kif it-turisti jersqu lejna u japprezzaw dak li għamel il-ġens Malti.

Pero' jkun żball jekk ma nitilqux mill-punt li l- kultura hija mill-poplu għall-poplu u hija tal-poplu Malti.

Il-kultura trid tkun espressjoni l-ewwel u qabel kollox għall-poplu Malti.

Dan qed ngħidu għax irridu naraw li jkun hemm min jara li din il-konvenzjoni qed tiġi implimentata.

Ma jiswa xejn li niffirmaw u nieħdu sehem fiċ-ċerimonja tar- ratifika ta' din il-konvenzjoni jekk imbagħad inħalluha fuq l-ixkaffa.

Huwa importanti ħafna li l-gvern Malti, nassumi permezz tal-Kunsill Malti għall- Kultura u l-Arti, jara li dak li hemm espress f'din il-konvenzjoni verament jiġi mwettaq.

L-oġġettivi tal-konvenzjoni huma oġġettivi wesgħin u għalhekk irridu naraw li jkun hemm min ikun responsabbli li jara li dawn qed jiġu implimentati.

Jiena nemmen li hemm partijiet minn din il-konvenzjoni li diġa' qed nieħdu ħsieb li jsiru, pero' forsi ta' min intejbu fuq dak li qed isir u fejn hemm nuqqasijiet proprju naraw kif nistgħu nirranġawhom.

Dan qed ngħidu għax huwa importanti li mhux sempliċement niffirmaw imma dak li qed niffirmaw għalih nagħmluh tagħna u nimplimentawh aħna wkoll.

Ċertament meta qed nitkellmu fuq diversita' nafu li hemm ċerti issues jaħarqu speċjalment f'numru ta' pajjiżi anke membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Meta qed nitkellmu fuq diversita' kulturali qed nitkellmu fuq xi ħaġa li vasta u fuq xi ħaġa li bażikament tolqot il-ħajja tal-ġnus.

Fil-fatt meta qed nitkellmu fuq konvenzjoni bħal din fejn hemm drittijiet u obbligi għall- pajjiżi li se jaderixxu għaliha, ma nistgħux nifirdu l-fatt li din il- konvenzjoni qed tirrikonoxxi li hemm rabta bejn id-diversita' kulturali kif ukoll ir-realizzazzjoni b'mod sħiħ tad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali ta' kull individwu, naturalment inklużi dawk reliġjużi.

Mr Speaker, bħala poplu Malti, parti importanti mill-kultura tagħna hija proprju dik reliġjuża wkoll.

Għaliex qed insemmi dan il-punt f'dan il- kuntest?

Ftit tal-ħin ilu għedt li hemm ċerti issues jaħarqu anke f'pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma issues reliġjużi li f'pajjiżna ma nqalgħux, pero' l-periklu qiegħed hemm.

Dan qed ngħidu biex ma ninjorawx fatti li qed jiġru f'pajjiżi mhux tant 'il bogħod minna u li huma wkoll sħab magħna fl-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, ftit taż-żmien ilu kellna każ fi Franza fejn qam dibattitu fuq jekk persuni musulmani għandhomx jilbsu l-velu jew le.

Dik hija parti mid-diversita' kulturali u reliġjuża, pero' xorta waħda qam dibattitu jaħraq jekk għandux jitħalla li persuni tas-sess feminili jilbsu l-velu jew le.

Ftit taż-żmien ilu kellna wkoll kwestjoni li għandha x'taqsam mal-kultura reliġjuża din id-darba fl- Italja.

Kien hemm min beda jgħid li l-fatt li jkollok salib imwaħħal fil- klassi fi skola jista' joffendi b'xi mod jew ieħor persuni oħrajn li għandhom twemmin differenti.

Din ukoll tagħmel parti mill-kultura u mid- diversita' kulturali.

Proprju ftit tal-jiem ilu kellna anke aħbar li dehret anke fil-ġurnal "The Times" tat-30 ta' Novembru fejn skola fi Spanja ħassret iċ-ċelebrazzjonijiet tal-Milied biex ma joffendux tfal li m'humiex insara.

Anke dan jista' jitqies bħala parti mid-diversita' kulturali.

Naf li dawn huma issues jaħarqu, pero' huwa importanti li wieħed jitkellem fuqhom għax fuq kollox juru wkoll l-importanza ta' din il-konvenzjoni li titkellem b'mod wiesa' fuq l-aċċertazzjoni, fuq li jkun hemm espressjonijiet kulturali differenti u fuq li dawn jiġu protetti u promossi.

Din it-terminoloġija ma ntużatx flimkien b'kumbinazzjoni u fil- fatt meta l-kliem "protezzjoni" u "promozzjoni" qed jintużaw it-tnejn flimkien, qegħdin jintużaw bi skop speċifiku li nżommu ħajja l- espressjonijiet kulturali biex ikollna l-paċi fid-dinja.

L-iskop huwa wiesa' ħafna u l-għanijiet huma tajbin ukoll.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-Unjoni Ewropea madwar għaxar snin ilu nidiet il-proċess ta' Barcelona fejn il-pajjiżi membri kif ukoll għaxar pajjiżi oħra li qegħdin fil-Mediterran.

Il-proċess ta' Barcelona huwa bbażat fuq tliet pilastri ewlenin u t-tielet pilastru nistgħu ngħidu jiġbor fih l-aspett kulturali.

Irridu nkunu konxji mid-diffikultajiet li jeżistu biex 25 stat membru kif ukoll għaxar pajjiżi oħra li jagħmlu parti mil- proċess ta' Barcelona jimxu 'l quddiem.

Kelli l-opportunita' li nirrappreżenta lilek, Mr Speaker, fiċ-ċelebrazzjonijiet li saru f'Novembru, 2005 waqt li kellna ċ-CHOGM hawnhekk u inti kont qed tattendi għalih.

Dakinhar jiena kont Barcelona fejn hemmhekk bid-diskors li sar indunajna li għalkemm għaddew għaxar snin, għad fadal ħafna x'naqdfu biex il-popli jifhmu lil xulxin iktar, u ċertament il-kultura u d-divesita' kulturali jgħinu biex il-popli jersqu iktar lejn xulxin.

Il-proċess ta' Barcelona ma jisħaqx biss fuq li jkun hemm rabtiet bejn il-gvernijiet, bejn il- parlamenti u bejn l-istituzzjonijiet rispettivi tal-pajjiżi, imma trid tkun rabta li tmiss lill-popli, u ċertament id-diversita' kulturali li nsibu f'din iż-żona partikolari tal-Mediterran irridu nippromwovuha iktar.

Huwa għalhekk li din il-konvenzjoni tal-UNESCO tagħmel ħafna sens.

Mr Speaker, fl-artiklu 2 tal-konvenzjoni fejn qegħdin insemmu r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem kif ukoll il-fundamental freedoms insibu r- reliġjon, u għalhekk huwa importanti li nwasslu l-punt li għandu jkun hemm rispett għal kull reliġjon u li jkun hemm rispett għal kif persuna iġġib ruħha f'dan il-kuntest ukoll.

Din il-konvenzjoni tisħaq ukoll fuq solidarjeta' u koperazzjoni internazzjonali li jfisser li l-ġnus jifhmu iktar lil xulxin.

Tisħaq ukoll fuq li tgħin biex ikollna iktar paċi fid- dinja.

Jekk wieħed jara l-aħbarijiet fuq il-mezzi tal-komunikazzjoni jsib li ċerti battibekki jqumu minħabba li aħna differenti u għax hemm id- diversita' fil-mod kif ngħixu u fil-mod kif naħsbuha.

Dan kollu juri li l- kultura għandna nħarsu lejha bħala mezz li jgħaqqad lill-ġnus u mhux bħala mezz li jifred lil-ġnus.

Diversita' fil-kulturi u diversita' fil-ħsieb m'għandhomx iservu biex jifirduna, imma għandhom ikunu mezz biex ikun hemm l-għaqda fost il-ġnus.

Il-konvenzjoni f'artiklu 6 titkellem fuq id-drittijiet tal-partijiet f'livell nazzjonali u ssemmi xi miżura li jistgħu jittieħdu fuq skala nazzjonali.

Naturalment hemm responsabbiltajiet fuq livell internazzjonali, hemm responsabbiltajiet oħrajn li jittieħdu anke minn gvernijiet, pero' hemm ukoll responsabbiltajiet li jistgħu jittieħdu fuq livell nazzjonali.

Hemm bżonn li nimpenjaw irwieħna li fil-limitazzjonijiet finanzjarji li għandu pajjiżna, naraw li l-konvenzjoni tieħu l-ħajja u ma tibqax biss fuq il-karta.

Artiklu 10 ta' l-istess konvenzjoni jitkellem proprju fuq xi ħaġa li hija għal qalbi ħafna, l-edukazzjoni kif ukoll li nagħmlu lill-pubbliku konxju li qed titkellem fuqu l-konvenzjoni.

Il-partijiet li se jirrattifikaw din il-konvenzjoni huma mħeġġa biex jippromwovu din il- konvenzjoni u l-għanijiet tagħha anke permezz ta' l-edukazzjoni sa miċ- ċokon.

Jien meta nżur xi skejjel nara diversita' ta' studenti, tfal żgħar hi x'inhi l-eta' tagħhom, li jaċċettaw lil tfal oħrajn minkejja l-kulur differenti tal-ġilda, minkejja l-ilsien tagħhom u minkejja l-mod kif iġibu ruħhom.

Naħseb li dan huwa eżempju għalina l-kbar.

Jien ngħid li xi kultant aħna nitgħallmu mit-tfal, pero' naturalment fis-sistema edukattiva tagħna għandu jkollna aktar tagħlim fuq livell kulturali u fuq diversita', aktar u aktar fid-dawl li f'pajjiżna għandna numru ta' persuni li m'humiex Maltin.

Dan biex fl-aħħar mill-aħħar ma jkollniex diffikultajiet u problemi ta' razziżmu.

Huwa mportanti li jkun hemm programm ta' edukazzjoni u ta' awareness fost il-pubbliku dwar x'qed tippriedka din il-konvenzjoni u x'inhuma l-għanijiet tagħha.

Artiklu 12 jitkellem fuq il-promozzjoni ta' koperazzjoni internazzjonali.

Din titkellem fuq diversi livelli, fuq livell bilaterali, reġjonali, internazzjonali, eċċ. Jien naf li pajjiżna għandu diversi ftehim bilaterali anke f'livell kulturali.

Hawnhekk nixtieq li forsi wieħed ipoġġi l-mistoqsija dwar kemm bħala pajjiż qed nibbenefikaw minn dawn il- ftehim bilaterali issa aktar minn qatt qabel, anke fid-dawl ta' din il- konvenzjoni.

Jien nemmen li dawn il-ftehim bilaterali li aħna ffirmajna ma' pajjiżi oħrajn anke dwar l-aspett kulturali huma ta' benefiċċju għalina.

Mr Speaker, nikkonkludi billi l-ewwelnett nerġa' ntenni li l-vot min-naħa ta' l-oppożizzjoni għal din il-konvenzjoni ta' l-UNESCO se jkun wieħed favur.

Dan għaliex konvenzjoni li titkellem dwar il-protezzjoni u l- promozzjoni tad-diversita' ta' l-espressjonijiet kulturali m'għandhiex tkun mezz li tifred imma għall-kuntrarju, għandha tkun strument li tgħaqqad lill- ġnus li fl-aħħar mill-aħħar qed jifhmu aktar lil xulxin.

Id-dinja u r- reġjun li ninsabu fih ċertament jiggwadanjaw minn konvenzjoni bħal din u l- popli jgħixu f'aktar paċi u armonija bejniethom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-Ministru Zammit Dimech biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-ewwelnett ma nistax ma nirringrazzjax mill-ġdid lill-Onor. kollega għall-intervent tiegħu fejn kif konna qed nantiċipaw, hu indika li din hija konvenzjoni li fuqha hawn il- qbil unanimu f'din il-Kamra.

L-Onor.

Abela mhux biss indika hekk, imma anke għamel analisi korretta u profonda ta' l-istess konvenzjoni u numru ta' riflessjonijiet li rrid ngħid li jiena nikkondividi.

Dwar il-kunċett li l-kultura hija fl-aħħar mill-aħħar mill-poplu għall- poplu naħseb li f'dan ir-rigward f'Malta għandna ħafna minn xiex inkun kburin.

Dan għaliex aħna pajjiż b'7,000 sena ta' storja b'diversi saffi differenti.

L-istorja tagħna hija magħmula minn diversi saffi fosthom dak medjevali, dak preistoriku, l-aspett Ruman, l-istorja tal-parti ta' l-Ordni tal-Kavallieri ta' San Gwann, is-saff aktar riċenti ta' l-epoka Ingliża u anke l-perijodu qasir Franċiż.

Aktar minn hekk kull saff – u iktar tard irrid nagħmel riflessjoni dwar dan għax dan ukoll jorbot ma' pajjiżna bħala pajjiż mill-iktar idoneu biex nitkellmu dwar id-diversita' kultura – ħalla l-marka tiegħu fuq l-identita' nazzjonali tagħna li hija unika u li għandna verament għaliex inkunu kburin biha.

Barra mill-istorja mbagħad mil-lat l-ieħor għandna wkoll dak li għadu jevolvi fix-xena artistika u kulturali kontemporanja.

Infatti filwaqt li naqblu li aħna għandna nibżgħu u nħarsu dak kollu li tħalla lilna minn ġenerazzjonijiet ta' qabilna, naħseb li tajjeb li ma' dan it-twemmin inżidu l-affermazzjoni li aħna wkoll irridu naraw x'se noħolqu għal ta' warajna.

Aħna m'għandniex inkunu poplu li jkun kburi biss b'dak li rċevejna u dak li akkumula s'issa.

Bħala eżempju jiena nixtieq insemmi l-qasam arkitettoniku.

Għaliex 100 sena oħra jew 150 sena oħra m'għandux ikun hemm eżempji arkitettoniċi ta' l-ogħla valur li ngħidu dawk saru fil-bidu ta' dan is- seklu?

Dan hu parti mill-impenn tagħna.

Per eżempju, fil-qasam artistiku għaliex m'għandux ikollna linja ta' pittura li ngħidu din hija l-linja ta' arti li tiddistingwi l-bidu tas-snin 2000 f'Malta?

Ovvjament hija xi ħaġa diffiċli li nagħmlu dan it-tip ta' ġudizzju fuqna nfusna għax lanqas Caravaggio fi żmienu ma seta' forsi jantiċipa l-istil li kellu jevolvi u li kellu jimmarka l-perijodu li fih kien jgħix.

U kif qed insemmi lil dan l- artist, irrid ngħid li inċidentalment is-sena d-dieħla se tkun l-400 sena tiegħu mill-investitura tiegħu f'Malta, mill-preżenza tiegħu f'Malta bħala kavallier ta' l-ordni.

Issa biex nagħmel pronostiku għal 400 sena oħra naħseb li ħadd minna ma jista' jagħmilha, imma li ngħidu li dak li nagħmlu llum irridu naraw kif nippromwovuh biex fil-futur ikun hemm l-aqwa espressjoni artistika u kulturali, dan iva, anke fil-limitazzjonijiet tagħna, naħseb naqblu li għandna nagħmluh.

U darba aħna niffirmaw u nirratifikaw konvenzjoni bħal din, żgur li dak huwa parti mill-impenn tagħna biex dik il-konvenzjoni mbagħad tirrispettaha.

Mr Speaker, illum għandna liġijiet anke tagħna f'Malta li jipprovdu biex ikun hemm il-salvagwardi meħtieġa għall-ħarsien ta' l-istituzzjoni kulturali.

Permezz ta' dawn il-liġijiet li huma relattivament ġodda kellna t-twaqqif ta' aġenziji bħal Heritage Malta li jagħtu assigurazzjoni tal- ħarsien tal-wirt kulturali għal dak li huwa l-patrimonju tagħna.

Mill- banda l-oħra, għal dik li hija xena kontemporanju kulturali u artistika għandek il-liġi li twaqqaf il-Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti.

Dan qed ngħidu biex nuri li pajjiżna diġa' għaraf anke internament li għandu jagħmel dawn l-istrutturi meħtieġa, u dan lili u lil kull membru ta' din il- Kamra jagħtina s-serħan il-moħħ li dawk li hemm fil-konvenzjoni m'humiex prinċipji li nitkellmu dwarhom biss, imma huma wkoll prinċipji li biex nassiguraw l-implimentazzjoni tagħhom f'pajjiżna diġa' għandna l-mekkaniżmu maħluq.

Il-fatt li mbagħad ikollok ukoll konvenzjonijiet internazzjonali jfisser li għandek saff ieħor ta' protezzjoni, anzi saff doppju, għaliex għandek il- komunita' internazzjonali permezz ta' l-UNESCO imma kif nafu wkoll għandek ukoll ir-rwol mill-iktar pro-attiv ta' l-UE.

Mela għandek dak li l-UE qiegħda tagħmel bħala istituzzjoni fiha nnifisha, pero' għandek ukoll dak li tagħmel l-UE permezz ta' l-istati membri tagħha.

U naturalment Malta hawnhekk hi parteċipi bħala membru u saħansitra parteċipi b'mod partikolari fir-rigward ta' dak li din il-konvenzjoni qed tippreżentalna.

Mr Speaker, irrid ngħid li l-konvenzjoni tipprovdi li Malta trid taħtar, kif iridu jagħmlu l-pajjiżi l-oħrajn kollha li jirratifikaw din il- konvenzjoni, il-contact point tagħha.

Il-contact point il-fatt li huwa l- istituzzjoni li tgħaddi anke l-informazzjoni dwar dak li tkun qed tagħmel Malta għall-implimentazzjoni ta' din il-konvenzjoni bla ebda dubju hija mekkaniżmu ieħor kif nassiguraw anke l-implimentazzjoni ta' dawn il- prinċipji li naqblu dwarhom.

Issemma wkoll li d-diversita' kulturali tirrikjedi r-rispett għad- drittijiet fundamentali tal-poplu.

Naħseb li huwa pjaċir tiegħi li nisma' diskors f'dan is-sens għaliex anke dan huwa prinċipju mnaqqax bl-aktar mod ċar anke f'din il-konvenzjoni.

Naturalment meta nitkellmu dwar il-qasam reliġjuż nafu li l-Kostituzzjoni tagħna tipprovdi bl-iktar mod ċar u bl- iktar mod kategoriku x'inhi r-reliġjon tagħna bħala poplu. lr-reliġjon tagħna hi dik Kattolika u dan ukoll huwa parti mill-identita' kulturali tagħna.

Dan apparti l-element reliġjuż profond fih innifsu.

Ta' dan għandna nkunu kburin.

Naturalment dan ma jfissirx li ma tirrispettax u ma tittollerax espressjonijiet oħra, pero' jfisser li m'għandna qatt f'pajjiżna naqgħu fl-assudita', kif sfortunatament hemm xi pajjiżi li qed jaqgħu fiha, li, per eżempju, fi żmien il-Milied jagħtu l-awguri lil xulxin billi jgħidu happy holidays għaliex qisek qed toffendi lil xi ħadd li tfakkar il-Milied x'ifisser.

Naħseb li hawn ukoll nistgħu nkunu ta' eżempju f'dan ir-rigward, anke għaliex nemmen li Malta storikament u anke fl-esperjenza kontemporanja tagħna konna dejjem pilastru ta' konvivenza pożittiva.

M'huwiex l-każ li ngħidu kien hawn min kellu espressjonijiet kulturali u reliġjonijiet oħra u li ma għex mal-poplu Malti.

Ma nistgħux ngħidu lanqas li kien ikun hemm xi diffikultajiet ta' tolleranza.

Din għexniha u mhux biss għexna t-tolleranza, imma għexna r-rispett reċiproku.

Pero' huwa kruċjali li biex tgħix ir-rispett reċiproku jkun hemm l- espressjoni, iva, ta' dak li jiddistingwi diversi komunitajiet minn oħrajn.

Din tfakkarni f'kuntest politiku daqsxejn differenti.

Meta inti titkellem dwar id-drittijiet fundamentali tal-bniedem u b'mod partikolari d-dritt fundamentali ta' l-espressjoni, inti qed titkellem fuq id-dritt ta' nies li għandhom fehmiet u opinjonijiet differenti u li jesprimuhom.

Mhux li joqogħdu jżommuhom ġo qalbhom u ma jgħiduhom ma' ħadd, għax din mhux il- paċi vera tkun, imma l-paċi taċ-ċimiterji.

Il-vera paċi hi għaliex hemm ir- rispett reċiproku, kulħadd għandu dritt li jesprimi d-drawwiet tiegħu, l- użanzi tiegħu, dak li hu jemmen fih, dak li jħoss f'livell politiku, f'livell reliġjuż, f'livell kulturali u f'livell artistiku.

U jiena naħseb li anke f'dan ir-rigward wieħed ma jistax ma jarax il-valur ta' pajjiżna bħala pajjiż fiċ-ċentru tal-Mediterran li joffri esperjenzi konkreti ta' diversita' kulturali u allura anke ta' djalogu inter-kulturali.

Bħall-Onor.

Abela nixtieq nikkwota parti partikolari mill-konvenzjoni fejn fil-bidu tagħha għandek il-prinċipju li rridu nfakkru li d-diversita' kulturali tiffjorixxi meta għandek struttura ta' demokrazija, ta' tolleranza, ta' ġustizzja soċjali, u ta' rispett reċiproku bejn kulturi.

Dawn kollha huma indispensabbli għall-paċi u għas-sigurezza fil-livelli lokali, nazzjonali u internazzjonali.

Naħseb li dan il-paragrafu żgur jagħti l-ikbar ġustifikazzjoni preċiżament għal dak li korretement tkellem dwaru l-Onor.

Abela.

Lejn tmiem l-intervent tiegħu l-Onor Abela staqsa dwar l-użu tal-ftehim bilaterali.

Iva, aħna nagħmlu ħafna użu mill-ftehim bilaterali.

Xi kultant ikollok ftehim bilaterali li ma jkunx attivat dejjem u l-ħin kollu.

Naħseb li dawn joffrulna network mhux biss fil-qasam Ewropew.

Jien meta kont sifirt iċ-Ċina ffirmajt ftehim bilaterali ta' koperazzjoni kulturali maċ- Ċina.

Meta konna qed nagħmlu d-diskussjonijiet għedna li wieħed mill-metodi biex nattivaw dak il-ftehim għandu jkun li nies b'espressjoni artistika f'Malta jistgħu jmorru ċ-Ċina jesprimu t-talent tagħhom u viċiversa.

Dan ukoll jiffaċċilita dak li hemm fil-konvenzjoni u hekk ġara permezz ta' persuna tal-kalibru ta' Renzo Spiteri.

Min-naħa l-oħra aħna niddentifikaw proġetti li jirriflettu l-identita' ta' l-istorja Ċiniża u dawn jiġu Malta u aħna kburin li niffaċċilitaw dik l-esprezzjoni hawnhekk.

Fil-fatt jien kont l-ewwel wieħed li meta kont hemmhekk, meta rajt il-famużi terracotta warriors ta' Xian esprimejt il-fehma li jixraq li f'Malta naraw almenu kampjuni tagħhom.

Dawn il-gweriera famużi huma parti mill-istorja taċ-Ċina.

U fil-fatt hekk se jiġri fil-bidu tas-sena d-dieħla.

Mr Speaker, dan m'għamilnihx biss maċ-Ċina.

Għandna wkoll ftehim bilaterali bħal dawn ma' diversi pajjiżi Għarab u naturalment għandna wkoll mal- pajjiżi Ewropej.

Naħseb li anke hawn għandna network li b'mod modest nista' ngħid li permezz tiegħu Malta tista' tagħti wkoll eżempji konkreti dwar kif tgħix ir-realta' u l-valuri li llum huma miġbura f'din il- konvenzjoni.

Nixtieq issa nsemmi żewġ ħsebijiet oħra fil-qosor.

Naħseb li tajjeb li nħarsu lejn il-kultura bħala strument ta' żvilupp.

Dan ukoll huwa konċett imsemmi f'din il-konvenzjoni.

Il-kultura tgħin biex pajjiż jarrikkixxi ruħu anke mil-lat ekonomiku.

Għalkemm l-esprezzjoni kulturali m'għandha qatt tkun limtata jekk għandhiex valur kummerċjali jew le, pero' l-kultura sservi għalhekk ukoll.

Dak li hu rikonoxxut fil-konvenzjoni qed ngħixuh f'Malta, għaliex kif nafu meta nagħmlu attivitajiet artistiċi u kulturali dawn qed nagħmluhom fuq skala ikbar milli qatt kien isir qabel.

Per eżempju, saret għall-ewwel darba n-Notte Bianca u għamilna f'livell ogħla l-festival ta' l-arti, u dan se nerġgħu nkabbruh għal sena oħra.

Irridu nerġgħu ndaħħlu t-tradizzjoni tat-Tre Re u nivvalorizzaw ukoll espressjonijiet tradizzjonali kulturali fil-pajjiż u nagħtuhom ħajja ġdida.

Dan ukoll huwa mod kif fil-fatt il-pajjiż jiżviluppa 'l quddiem anke mil- lat ekonomiku.

Irrid infakkar ukoll li l-2008 hija magħżula mill-Unjoni Ewropa bħala s- sena tad-djalogu inter-kulturali u permezz tal-ministeru għat-turiżmu u kultura qed naħdmu biex Malta jkollha l-akbar sehem proattiv anke f'dan il- proċess.

Jien sa dalgħodu stess kont f'diskussjonijiet interni dwar il- possibilita' li anke fl-2007 jkollna manifestazzjonijiet ta' kalibru kulturali u artistiku kbir li jkunu attivitajiet li mill-istil u min-natura ta' kif ikunu organizzati jippromwovu preċiżament it-tema tad-djalogu inter- kulturali.

B'hekk Malta, fl-isfond ta' l-istorja tagħna, fl-isfond ta' l- esperjenza kontemporanja tagħna nuru kif aħna mhux biss firmatarji tal- valuri kollha li nsibu f'din il-konvenzjoni dwar id-diversita' kulturali imma nwettquhom ukoll.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI (EMENDA NRU 2)

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) (N0 2) BILL

MR SPEAKER: Peress li aktar kmieni fis-seduta ntalbet votazzjoni fuq it- Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, se nerġa' nagħmel il-mistoqsija.

Il- mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jkompli jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2), ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jkompli jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2), ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Onor.

Mario Galea u lill-Onor.

Joe Mizzi biex jinformaw lill-Kamra dwar l-arranġament tal-pairing.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l-Onor.

Francis Agius, l-Onor.

Micahel Asciak, l-Onor.

Tonio Borg, l-Onor.

Mario de Marco, l-Onor.

Censu Galea u l-Onor.

Clyde Puli.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR JOE MIZZI: Għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor.

Evarist Bartolo, l-Onor.

Leo Brincat, l-Onor.

Justyne Caruana, l-Onor.

Michael Farrugia, l-Onor.

Alfred Sant u l-Onor.

George Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 28

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Franco | |Agius David |Galea Louis | |Arrigo Robert |Galea Mario | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Jason | | |Cassar Joseph |Gonzi Michael | |Cristina |Mifsud Bonnici | |Dolores |Antoine | |D'Amato Helen |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Dalli John |Mugliett Jesmond| |Debono |Pullicino George| |Giovanna | | |Deguara Louis |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Falzon Joseph |Vassallo Edwin | |Fenech Antonio|Zammit Ninu | |Frendo Michael|Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 20

L-Onor.

|Abela Carmelo |Dalli Helena | |Abela Joseph |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Brincat Joseph|Galdes Roderick | |Buhagiar |Gulia Gavin | |Charles | | |Buontempo |Mangion Charles | |Stefan | | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian | |Joseph | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 6 ta' Diċembru 2006 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l- Ippjanar għas-sena 2006-2007.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att tal-Bank Ċentrali ta' Malta - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari; u

Diskussjoni miftuħa dwar rapport maħruġ mis-Segretarjat għan-Negożji Żgħar u s-Self Employed - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Mr Speaker, eżattament it-3 ta' Diċembru ta' kull sena jkun l-jum internazzjonali ddedikat lill-persuni b'diżabilita'.

Din il-ġurnata importanti fil-kalendarju tal-persuni b'diżabilita' tiġi ċċelebrata b'mod dinjituż madwar id-dinja kollha, u naħseb li bix-xieraq li anke aħna l-parlamentari nfakkru dan il-jum fl-ogħla livell tat-tmexxija tal-pajjiż.

Dment li bħala membri adulti tas-soċjeta' nibqgħu ngħixu ħajja mgħaġġla u ngħaddsu rasna fil-ħajja u impenji personali tagħna mingħajr ma xi kultant niftakru f'min m'għandux vuċi qawwija, allura għall-ġejjieni se jibqa' jkun hemm il-bżonn li minn żmien għal żmien nieqfu biex niffokaw fuq kif nistgħu ntejbu l-kwalita' tal-ħajja ta' minoranzi differenti li jgħixu fostna.

Mr Speaker, huwa importanti li bħala bnedmin nagħtu lok għall-emozzjonijiet tagħna mhux biss fuq livell individwali imma wkoll fuq livell pubbliku.

Mod kif dan nagħmluh hu billi noħolqu attivitajiet u ċerimonji simboliċi.

Kulħadd jieħu pjaċir b'wirja ta' solidarjeta' u huwa għalhekk li f'okkażjonijiet importanti f'ħajjitna bħal twelid, għeluq żmienna, żwieġ u mwiet infittxu s-sapport ta' bnedmin oħra.

L-istess nagħmlu bħala soċjeta' in ġenerali.

Dan nagħmluh billi noħolqu kalendarju ta' attivitajiet nazzjonali li flimkien ikebbsu fina sens ta' identita' u solidarjeta'.

Il- jum internazzjonali tal-persuni b'diżabilita' huwa eżempju ħaj ta' dan.

Mr Speaker, f'dawn l-aħħar 18-il sena l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita', flimkien ma' entijiet governattivi u mhux governattivi li jaħdmu f'dan il-qasam għażlu l-ewwel ġimgħa ta' Diċembru biex flimkien u fuq livell nazzjonali jiċċelebraw sehem il-persuna b'diżabilita' bħala ċittadin sħiħ fis-soċjeta' Maltija.

Sfortunatament għad hawn nies madwarna li jħarsu lejn il-persuni b'diżabilita' minn lenti medika.

Dawn jaraw biss ġisem jew moħħ mhux normali u nies ta' min titħassarhom u tinsihom.

Dawn jarawhom bħala nies li wieħed jibża' minnhom u jwarrabhom 'il bogħod mill- għajn u naturalment 'il bogħod mill-qalb.

Ftit nies inisslu dawn il- ħsebijiet fil-pubbliku, imma ħafna iktar milli naħsbu jemmnu fihom bis- sħiħ.

Apparti dan kollu, minkejja l-forzi negattivi li għadhom magħna, f'dawn l- aħħar snin għamilna ħafna progress f'pajjiżna.

Illum hemm rikonoxximent tal- kwalitajiet pożittivi u l-abbiltajiet tal-persuni b'diżabilita' u hemm anke inkoraġġiment li lil dawn in-nies iġiegħelhom jissieltu ma' sitwazzjonijiet diffiċli u joħorġu rebbieħa.

Hawn l-istess rikonoxximent għall-qlubija ta' ġenituri ta' persuni b'diżabilita' li jiffaċċjaw ħafna negattivita' u tfixkil, imma minkejja kollox ikomplu jaħdmu bla heda biex joħolqu kwalita' ta' ħajja tajba għal uliedhom.

Grazzi għal din l-attitudni pożittiva rajna titjib fis-settur tad-diżabilita' u dan fuq kull livell tas-soċjeta' tagħna.

Mr Speaker, fost oħrajn sar progress fil-qasam leġislattiv, edukattiv, fil- qasam ta' l-aċċess fiżiku, fil-qasam ta' l-informatika u l-bqija.

Dan ma jfissirx li kollox huwa ward u żahar, u nafu li għad baqa' xi jsir biex il- persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom jibdew igawdu livell ta' ħajja li persuni bla diżabilita' jqisuh bħala normali u aktar minn hekk bħala dritt fundamentali.

Aktar qabel semmejt li sar progress anke fil-qasam leġislattiv.

L-ikbar progress li sar f'dan il-qasam kienet il-liġi dwar opportunitajiet indaqs għal persuni b'diżabilita'.

Din għaddiet b'mod unanimu mill-parlament Malti fl-2000 bħala l-ewwel liġi ta' dan il- millenju.

Grazzi għal din il-liġi mbagħad kellna tliet dati importanti marbuta mas-sena 2000.

Fis-17 ta' Jannar, 2000 il-parlament approva unanimament din il-liġi u fl-10 ta' Frar ta' l-istess sena daħlet fis-seħħ il-parti ta' din il-liġi li waqqfet uffiċjalment il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Imbagħad fl-1 ta' Ottubru, 2000 il-liġi kollha daħlet fis-seħħ.

Il-liġi setgħet tidħol kollha fis-seħħ minħabba li l- kummissjoni għamlet stħarriġ ma' 75 organizzazzjoni nazzjonali, kemm governattivi kif ukoll mhux governattivi.

F'dan l-istħarriġ ftit organizzazzjonijiet urew xi forma ta' riserva li din il-liġi m'għandhiex tidħol fis-seħħ kollha kemm hi f'din id-data.

Dawn ir-riservi ma kenux kbar ħafna u għalhekk il-gvern aċċetta r-rakkmandazzjonijiet tal-kummissjoni li din il-liġi tidħol fis-seħħ kollha kemm hi fl-1 ta' Ottubru, 2000.

Il-kummissjoni nazzjonali għal persuni b'diżabilita', kif jixhed isimha, hija waħda nazzjonali, kummissjoni tal-persuni kollha b'diżabilita' u l- familjari tagħhom.

Waħda mill-preokkupazzjonijiet ta' dawk li jmexxu u jaħdmu fil-kummissjoni hija eżattament kif jistgħu jassiguraw li l- kummissjoni tirrifletti x-xewqat u l-bżonnijiet tal-persuni kollha b'diżabilita' bla ma tħalli barra lil ħadd.

Jekk il-kummissjoni trid tirrifletti lill-persuni kollha b'diżabilita' trid tara li l-ħidma tagħha tkun indirizzata b'mod bilanċjat bejn il-kategoriji maġġuri tan-nuqqasijiet li dawn il-persuni b'xi mod jew ieħor għandhom.

Hawn qed nirreferi għal diżabilitajiet bħalma huma nuqqas intellettwali, nuqqas ta' dawl, nuqqas ta' smiegħ, nuqqas ta' mobilita' u problemi ta' saħħa mentali.

Hawn irrid ngħid li mhux dejjem ikun faċli biex wieħed iżomm il-bilanċ, pero' l-kummissjoni dejjem tagħmel l-almu tagħha biex tqassam ħidmietha bl- aktar mod ġust.

Fil-jum internazzjonali tal-persuni b'diżabilita', il- kummissjoni tippreżenta r-rapport tal-ħidma tal-kummissjoni.

Dan hu rapport li jitwettaq biex tara li din il-liġi dwar opportunitajiet indaqs tiġi osservata.

Dan hu punt pożittiv għaliex barra li l-kummissjoni tkun qed tagħti rendikont ta' ħidmietha f'dan is-settur, tkun ukoll qed tinforma lis-soċjeta', b'mod speċjali lill-persuni b'diżabilita' nfushom, kif din il- liġi qed taħdem u bħala konsegwenza wkoll kif din il-liġi qed tgħin biex huma jkollhom kwalita' ta' ħajja aħjar.

Minn dan ir-rapport joħorġu x- xejriet dwar kif il-persuni b'diżabilita' u l-familjari tagħhom qed jużaw din l-għodda importanti.

Kif juri fid-dettall ir-rapport innifsu, in-numru ta' ilmenti ġodda jidher li żamm l-istess pass tas-snin ta' qabel, jiġifieri madwar 90 ilment kull sena.

Fil-fatt il-kummissjoni f'dawn is- sitt snin irċieviet total ta' 500 ilment b'kollox, figura li wieħed jista' jiddeskriviha bħala waħda għolja, l-aktar meta ħafna ġenwinament jistaqsu jekk teżistix diskriminazzjoni kontra persuni b'diżabilita'.

Fortunatament ħafna drabi d-diskriminazzjoni ssir fuq il-livell istituzzjonali u r-riżultat ta' nuqqas ta' għarfien tal-bżonnijiet veri tal- persuni b'diżabailita'.

Bħala regola aħna mdorrijin inħarsu lejn din l- issue bħala problema ta' l-individwu minħabba li għandu jew għandha nuqqas fiżiku jew mentali u ninsew li ħafna drabi l-problema qiegħda fis- soċjeta'.

Dan għaliex l-istess soċjeta' ma taħsibx bis-serjeta' u timpenja ruħha biex tara li dawn l-ostakli li toħloq hi stess jitneħħew.

Dawn ikunu ostakli li ħafna drabi joħolqu nuqqas ta' aċċess fl-ambjent fiżiku għall- informazzjoni u għall-mezzi ta' komunikazzjoni.

Il-liġi tiffoka fuq xi ftit oqsma li huma l-aċċessibilita', l-edukazzjoni, l-għoti ta' servizzi, ix-xogħol, id-djar u l-insurance, pero' jidher ċar li l-maġġor parti ta' l- ilmenti, kważi nofshom, huma relatati ma' l- aċċessibilita' fiżika.

In-nofs l-ieħor kważi maqsum indaqs fis-settur ta' l- edukazzjoni u l-għoti tas-servizzi.

Ilmenti li jirrigwardjaw id-dinja tax- xogħol kienu ftit, u fiż-żewġ oqsma l-oħra, jiġifieri l-housing u l- insurance terġa' kienu inqas.

Aħna rridu noqogħdu attenti għal fejn l- aktar qegħdin l-ilmenti u ma rridux inserrħu moħħna li l-persuni b'diżabilita' m'humiex jiffaċċjaw problemi fid-dinja tax-xogħol.

Mr Speaker, fl-opinjoni tiegħi l-persuni b'diżabilita' għandhom diffikultajiet kbar biex jużaw il-liġi biex iġibu provi meħtieġa li hemm diskriminazzjoni f'dan is-settur.

Tajjeb li nistudjaw u naraw aktar x'qed jagħmlu pajjiżi oħra biex jgħelbu din il-problema, u fejn huwa applikabbli anke nadottaw sistemi li jrendu u li jkollhom riżultati pożittivi.

Filwaqt li bħal kull liġi oħra l-liġi dwar opportunitajiet indaqs għandha l-għan aħħari li tiġi obduta anke jekk hemm bżonn permezz tal-qorti, jien naqbel mal-pożizzjoni tal-kummissjoni li tħares lejn l-implikazzjonijiet ta' din il-liġi l-aktar mill-aspett edukattiv.

U dan kemm fuq livell individwali kif ukoll fuq livell kollettiv u soċjali.

Huwa importanti li nużaw din il- liġi biex il-bidliet li hemm bżonn isiru, isiru bil-persważjoni u l- konvinzjoni aktar milli bl-impożizżjoni tal-qrati.

Hekk dawn il-bidliet ikollhom effetti fit-tul u ma jkunux bidliet artifiċjali li wara ftit jisfumaw fix-xejn.

Għalhekk naqbel mal-pożizzjoni tal-kummissjoni li tiffoka ħafna mill-enerġija limitata tagħha biex toffri pariri u informazzjoni dwar din il-liġi, l-aktar lil persuni b'diżabilita', il- familji u l-għaqdiet tagħhom flimkien mal-professjonisti li jaħdmu f'dan is- settur.

Minkejja dan li qed ngħid, huwa essenzjali wkoll li l-kummissjoni tkompli bil-kuntatti li diġa' għandha ma' kulmin b'xi mod għandu l-obbligu li jkun konformi mal-provvedimenti ta' din il-liġi.

Mr Speaker, huwa ta' sodisfazzjon li ninnota wkoll li permezz ta' għajnuna finanzjarja mill-Unjoni Ewropea l-kummissjoni organizzat kampanja ta' għarfien dwar din il-liġi.

F'din il-kampanja kien ippubblikat ktejjeb li barra milli jispjega bl-aħjar mod kif persuna b'diżabilita' tista' tħaddem il-liġi, fih ukoll mudelli ċari ta' kif wieħed jista' jagħmel l-ilmenti kontra d-diskriminazzjoni.

Dan il-ktejjeb intlaqa' tajjeb ferm kemm mill- għaqdiet kif ukoll mill-individwi.

L-islogan li ġie magħżul din is-sena għal ġimgħa tal-persuni b'diżabilita' nħoss li fih ħafna x'tirrifletti fuqu.

Dan l-islogan jgħid "Indaqs, tajjeb għalija, tajjeb għalik".

Kif qal tajjeb iċ-chairman tal-kummissjoni fil- messaġġ li ħareġ għal dan il-jum internazzjonali, l-ambjent mibni, l-għoti tas-servizzi u oġġetti, l-edukazzjoni, is-suq ta' l-impjiegi u kull aspett ieħor tas-soċjeta' tagħna għandhom ikunu miftuħa verament għal kulħadd u allura adattati skond il-bżonnijiet tal-persuni b'diżabilita'.

Dan itejjeb il-kwalita' tal-ħajja mhux biss lill-persuni b'diżabilita' imma anke lill- persuni li sal-lum m'għandhomx diżabilita'.

Bini li għandu mezzi alternattivi ta' aċċess, bħalma ngħidu aħna rampi u lifts tajbin, barra li jgħinu lil min għandu nuqqas ta' mobilita' jżid il-kwalita' tal-ħajja ta' min m'għandux dan in-nuqqas.

Dan jistgħu jixħduh il-membri ta' dan il- parlament kollu.

Il-lift f'dan il-palazz sar b'insistenza tal-kummissjoni, pero' llum ma jgawduhx biss il-persuni b'diżabilita' imma jgawduh ukoll il- membri kollha ta' din il-Kamra u l-ħafna viżitaturi nkluż turisti li jiġu jgawdu t-teżori kbar li għandna f'dan il-palazz.

Mezzi alternattivi ta' komunikazzjoni bħal subtitles fuq it-television b'tipa kbira u informazzjoni fuq audio jgħinu lil min ma jismax jew min ma jarax, imma huma ta' għajnuna wkoll għal min m'għandux din il-kondizzjoni jew forsi fortunatament ma kellux l-opportunita' li jitgħallem jaqra.

Informazzjoni mogħtija f'forma faċli biex tifhimha barra milli taqdi lil min għandu nuqqas intellettwali hija forma popolari ħafna u mfittxija minn ħafna nies oħra li m'għandhomx dan in-nuqqas.

Mr Speaker, meta s-soċjeta' jirnexxielha tneħħi l-preġudizzji billi jingħataw l-opportunitajiet u s-sapport meħtieġ, biex huma jilħqu l- potenzjal tagħhom fl-edukazzjoni, fix-xogħol, fid-divertiment u f'oqsma oħra tal-ħajja, il-persuni b'diżabilita' jsiru aktar indipendenti anke finanzjarjament.

Hekk inkunu qed ngħinu mhux biss lill-persuna b'diżabilita' u lill-familji tagħhom, imma nkunu qegħdin ngħinu lilna wkoll bħala membri ta' soċjeta' waħda.

Wara kollox jagħmel sens ekonomiku kbir li jkollna anqas persuni li jiddependu fuq il-benefiċċji soċjali u aktar nies li jkunu produttivi.

Għalhekk nerġa' nuri l-qbil ma' dak li qal iċ-chairman tal-kummissjoni li l-konformita' mal-liġi, opportunitajiet indaqs m'għandhiex titqies bħala sempliċi obbligu legali imma għandha tingħaraf bħala sfida soċjali biex flimkien intejbu l-prodott nazzjonali tagħna f'kull livell, minn skejjel għal postijiet tax-xogħol, postijiet ta' divertiment u wkoll postijiet turistiċi.

Mr Speaker, m'għandix dubju li l-liġi dwar opportunijiet indaqs hija waħda mill-liġijiet ewlenin li bil-mod il-mod u konsistentement iġġib bidla pożittiva u fil-fond fis-soċjeta' Maltija u Għawdxija billi l-persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom ikollhom l-ogħla kwalita' ta' ħajja possibbli.

Li tgħix b'diżabilita', li trabbi t-tfal jew tieħu ħsieb adulti b'diżabilita' m'hijiex sitwazzjoni faċli, anzi sikwit ikun hemm lok għal qtigħ il-qalb.

Jekk niftakru f'xulxin, jekk insibu ħin biex niġġieldu mhux biss il-ġlieda tal-persuna b'diżabilita' imma l-ġlieda iktar wiesgħa, il- ġlieda għall-komunita' aħjar, għal soċjeta' inklussiva, allura d-differenzi kollha ta' bejnietna jixxejnu u jitbiddlu f'xejra pożittiva fejn joħroġ iktar ċar li dak li hu tajjeb għalik bħala persuna b'diżabilita' hu tajjeb għalik li m'għandekx id-diżabilita'.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, eżatt bħal-lum u bħalissa 20 sena ilu Raymond Caruana kien fadallu biss siegħa oħra ħaj.

Kien inqatel meta kien fil-każin kazzjonalista tal-Gudja waqt li kienu qegħdin jippreparaw għall- ftuħ uffiċjali tal-każin li kellu jsir jumejn wara.

Xi ħadd minn barra kien spara madwar 15-il tir minn submachine gun lejn il-faċċata tal-każin, waħda minn dawn il-balal daħlet mill-antiporta laqtet lill-Raymond Caruana f'geddumu u dan miet fuq il-post f'għadira demm.

Dakinhar fil-każin kien hemm madwar ħamsa min-nies qed jitkellmu fosthom Raymond Caruana.

Dakinhar ukoll jiena kont ta' bil-lejl u kont il-persuna li b'kumbinazzjoni ħriġt bl- ambulanza għal Raymond Caruana li sibt mejjet f'għadira demm fil-kamra ta' barra tal-każin nazzjonalista tal-Gudja

Mr Speaker, dan ma kienx inċident vjolenti iżolat imma kien parti minn kampanja sistematika ta' vjolenza li r-regimē soċjalista ta' dak iż-żmien kien qed juża kontra l-partit Nazzjonalista u kontra partitarji Nazzjonalisti.

Ftit jiem qabel, fil-30 ta' Novembru kellna l-inċidenti serji ħafna f'tal-Barrani fejn pulizija tal-SMU ngħaqdu ma' kriminali terroristi politiċi biex xerrdu demm il-Maltin minkejja li l-qorti għal darba, tnejn kienet qalet ċar u tond li l-partit Nazzjonalista kellu kull dritt li jmur jagħmel mass meeting iż-Żejtun u li l-gvern kellu dmir u d- dover li jissalvagwardja dan id-dritt.

Kif nafu ġara l-kontra, il-pulizija sparaw gass tad-dmugħ u ngħaqdu mal-kriminali biex attakkaw il-folla Nazzjonalista li kellha kull dritt tmur tagħmel mass meeting iż-Żejtun.

Kien hemm diversi inċidenti vjolenti oħra minn kriminali soċjalisti magħrufa li kienu jkunu ma' ministri soċjalisti fosthom ma' l-ex ministru Wistin Abela.

Uħud minn dawn l-ex ministri soċjalisti li kienu akkompanjati mill-kriminali terroristi politiċi llum għadhom hawn bħala membri parlamentari fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

Fost dawn id-diversi inċidenti, li mhux l-iskop tiegħi li noqgħod insemmihom wieħed wieħed illejla, kien hemm wieħed li kellu rabta diretta mal-qtil ta' Raymond Caruana u li ġara ftit ġranet qabel.

Kieku l-pulizja aġixxiet dak iż-żmien fuq dan l-inċident, forsi Raymond Caruana ma kienx jinqatel.

Hawnhekk qed nirreferi għall-isparatura fuq il-każin Nazzjonalista ta' Ħal Tarxien fl-1 ta' Diċembru ta' l-1986, propju erbat ijiem qabel ma nqatel Raymond Caruana.

Erbat ijiem biss qabel il-qtil politiku ta' Raymond Caruana carcade soċjalista b'karozzi ta' partitarji soċjalisti Żwieten fosthom jeep ta' Anthony Carabott imlaqqam it-Toto', telqet mill-Parlament biex takkompanja lill-ex ministru soċjalista Wistin Abela lejn iż-Żejtun.

Din il- carcade soċjalista waqfet quddiem il-każin Nazzjonalista ta' Ħal Tarxien u ġew sparati tiri ta' submachine gun lejn il-faċċata ta' l-istess każin.

Skond ix-xhieda li kien ta fil-kumpilazzjoni Anthony Carabott imlaqqam it- Toto', jirriżulta li l-carcade soċjalista baqgħet sejra ż-Żejtun twassal lill-ex ministru soċjalista d-dar u wara baqgħu sejrin is-CID fil-bitħa tad- depot.

Ara fiex konna f'dan il-pajjiż!

Carcade tispara submachine gun fuq każin f'ambjent li kien residenzjali, għax dak iż-żmien diġa' kien hemm diversi djar mibnijin madwar il-każin Nazzjonalista ta' Ħal Tarxien, imbagħad twassal lill-ex ministru soċjalista u tibqa' sejra s-CID tiċċelebra għax dak iż-żmien qal li kellhom diversi ħbieb fost l-uffiċjali tal-pulizija.

Mr Speaker, mela hawnhekk għandna ex partitarju Laburista li kien ikun involut f'dawn l-affarijiet jiftaħar jew jgħid jew jammetti li kienu ħbieb u baqgħu sejrin bil-carcade fil-bitħa tas-CID.

Hawnhekk, mingħajr ma nuża l- ebda privileġġ parlamentari, qed insemmi informazzjoni li toħroġ mill-ktieb tal-ġurnalist Dione Borg "Liberta' Mhedda".

Jiena m'għandi l-ebda problema li dan nirrepetih għada filgħodu barra minn dan il-parlament, għax diġa' joħroġ mil-ktieb ta' Dione Borg.

Dak iż-żmien dawn il-kriminali soċjalisti kienu jagħmlu li jridu għax kellhom l-immunita' tal-gvern u tal-pulizija.

Anzi l-pulizija, minflok tarka taċ-ċittadin onest kienet tarka tal- kriminali.

Eżempju ta' dan huwa l-fatt li kien biss l-għada filgħodu li l- pulizija marru biex taparsi jinvestigaw din l-isparatura ta' submachine gun fuq il-każin Nazzjonalista ta' Ħal Tarxien.

Dan juri kemm ma kellhom l-ebda interess jaqbdu l-kriminali.

L-interess tal-pulizija ta' dak iż-żmien kien li tagħti protezzjoni lill-kriminali soċjalisti.

Illum huwa fatt magħruf li dik l-arma li ntużat fuq il-każin Nazzjonalista ta' Ħal Tarxien kienet l- istess arma li ntużat biex qatlet lil Raymond Caruana.

Nafu wkoll li dan is- submachine gun kien ġie modifikat fit-tarzna ta' Malta li dak iż-żmien kienet il-bejta ta' diversi partitarji Laburisti, uħud minnhom terroristi politiċi.

Nafu wkoll li din l-arma ġiet sparata wkoll fuq batching plant li hemm fit-Triq tal-Barrani fl-inċidenti tal-30 ta' Novembru ta' l-1986 fil- mass meeting taż-Żejtun.

Mr Speaker, barra minn dan hemm iktar.

Illum nafu li l-pulizija għandha informazzjoni li din l-arma, ftit ħin qabel qatlet lil Raymond Caruana, kienet f'idejn partitarju laburista fil-każin Laburista ta' Raħal Ġdid.

Jissemma ex xufier ta' ministru u jissemmew oħrajn.

Xhieda fil- kumpilazzjoni tgħid li dak li spara fuq il-każin Nazzjonalsita ta' Ħal Tarxien kien xufier ta' ex ministru Laburista, imbagħad dan ix-xufier xehed li dan mhux veru għax hu kien il-parlament u kellu xhud li kien il- parlament.

Kien hemm partitarju Laburista ieħor, Ġanni Psaila mlaqqam il- Pupa, llum mejjet, li qal li kien ex xufier ta' ex ministru Laburista li spara fuq il-każin ta' Ħal Tarxien.

Mr Speaker, l-inċident ta' Ħal Tarxien kien wieħed serju u kieku investigawh kieku kapaċi Raymond Caruana ma kienx jinqatel.

Pero' ejja ninsew dan l-inċident.

Li nafu ċert hu li l-pulizija għandha informazzjoni - u din toħroġ ukoll mill-ktieb ta' Dione Borg "Liberta' Mhedda" - li dik l- arma ftit ħin qabel ma nqatel Raymond Caruana kienet f'idejn partitarju Laburista fil-każin Laburista ta' Raħal Ġdid.

Din l-istess arma wara nstabet fir-razzett ta' Pietru Pawl Busuttil fil-frame-up infami li nħadem bizzilla minn kriminali soċjalisti bl-għajnuna tal-pulizija ta' dak iż- żmien.

Kulħadd jaf li mbagħad ippruvaw iwaħħlu f'Pietru Pawl Busuttil.

Dawn kienu żmenijiet tal-biża' fejn il-pajjiż, speċjalment iż-Żejtun u l- irħula ta' madwaru, kienu terrorizzati minn klikka ta' terroristi soċjalisti magħrufa.

Dawn il-kriminali kellhom il-barka li jagħmlu li jridu u għax ma ġewx imrażżna minn min kellu l-poter u r-responsabbilta' li jrażżanhom, inqatel Raymond Caruana u ġie framed Pietru Pawl Busuttil.

Mr Speaker, f'din il-Kamra għad hawn deputati Laburisti li f'dak iż-żmien tal-biża' kienu uffiċjali għolja tal-partit Laburista jew kienu ministri ta' dak iż-żmien.

Kulmin dak iż-żmien kien f'pożizzjoni u kellu d-dover li jagħmel xi ħaġa u m'għamel xejn, għadu jġorr responsabbilta' mhux żgħira ta' dak li ġara.

Dawn l-inċidenti koroh li kissru tant familji, ħallew tant vittmi u ġabu l-pajjiż għarkobbtejh ma ġrawx b'kumbinazzjoni.

Ġraw għax fil-gvern kellna regime Laburista li ried jibqa' fil-gvern minkejja li kien tilef il-maġġoranza tal-poplu u rrikorra għall-vjolenza bħala arma politika.

Illum il-pulizija reġgħet kisbet ir-rispett tal-poplu u din il-pulizija għandha d-dmir li tagħmel tajjeb għall-ħneżrijiet li wettaq l-istess korp 20 sena ilu u tkompli tinvestiga bis-serjeta' l-qtil ta' Raymond Caruana.

L- oppożizzjoni ta' Alfred Sant li dak iż-żmien kien president tal-partit Laburista għandha d-dmir li ta' l-inqas titlob apoloġija lill-poplu Malti għall-ħneżrijiet li twettqu dak iż-żmien.

Għadna qed nistennew apoloġija minn min dak iż-żmien kellu d-dmir, id-dover u l-pożizzjoni li seta' jagħmel xi ħaġa u minflok ħaseb b'rasu u m'għamel xejn.

Jien u int, Mr Speaker, ukoll għandna dmir li lil Raymond Caruana ma ninsewhx.

Jiena biex nagħlaq ngħid kelma waħda.

L-istorja dejjem tgħallimna li l-vera eroj huma ħafna drabi nies sempliċi li twieldu u għexu bla pretensjonijiet.

L-eroj huma n-nies li kienu lesti jmutu bil-wieqfa u mhux jgħixu ħajjithom kollha għarkobbtejhom.

Il-mastrudaxxa żagħżugħ mill- Gudja Raymond Caruana hu wieħed minn dawn l-eroj, Mr Speaker.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Diċembru 2006, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AMBAXXATURI MALTIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid f'liema pajjiżi Malta għandha ambaxxatur residenti?

Min huma?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-ambaxxaturi residenti barra minn Malta huma kif jidher hawn taħt: |Ateni |Is-Sur Saviour| | |Falzon | |Beijing |Is-Sur Karl | | |Xuereb | |Berlin |Dr Jean Paul | | |Grech | |Kajr |Dr Richard | | |Vella Laurenti| |Kanberra |Is-Sur Francis| |(Kummissarju |Tabone | |Għoli) | | |Copenhagen |Dr Noel | | |Buttigieg | | |Scicluna | |Dublin |Is-Sur Richard| | |Muscat | |Unjoni Ewropea |Is-Sur Richard| |(Rappreżentant |Cachia Caruana| |Permanenti) | | |Belġjum |Is-Sur | | |Tarcisio | | |Zammit | |Geneva |Is-Sur Saviour| |(Rappreżentant |Borg | |Permanenti) | | |The Hague |Dr Ivan Fsadni| |Lisbon |Is-Sur Salv | | |Stellini | |Londra |Dr Michael | |(Kummissarju |Refalo | |Għoli) | | |Madrid |Is-Sur Gaetan | | |Naudi | |Moska |Dr Mario Costa| |New York |Is-Sur Victor | |(Rappreżentant |Camilleri | |Permanenti) | | |Pariġi |Dr Vicky | | |Cremona | |Riyadh |Is-Sur Godwin | | |Montanaro | |Ruma |Is-Sur Walter | | |Balzan | |Strasburgu |Dr Joe Licari | |Tripoli |Dr Joseph | | |Cassar | |Tunes |Dr Tanya Vella| |Washington |Is-Sur John | | |Lowell |

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm irġiel u nisa, separatament, involuti f'inċidenti tat-traffiku fis-sena 2006?

ONOR.

TONIO BORG: Bejn Jannar u Ottubru 2006 ġew rappurtati lill-pulizija li weġġgħu 1,013 persuna f'inċidenti tat-traffiku, li 617 kienu rġiel filwaqt li 396 kienu nisa.

Rigward rapporti li saru lill-gwardjani lokali, ninsab informat illi sas-27 ta' Novembru ta' din is-sena kien hemm 4,717-il mara u 15,592-il raġel involuti f'inċidenti tat-traffiku.

CORRECTIONAL OFFICERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm gwardjani fil-ħabs?

Jista' jgħid jekk hemmx lok għal vakanzi ġodda, u jekk fl- affermattiv meta?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-preżent hemm 174 correctional officer u 21 senior correctional officer.

Informat ukoll li fil-preżent m'hemmx vakanzi li jirrikjedu reklutaġġ immedjat.

GĦALLIEM TAL-MALTI FL-MCAST

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jikkonferma jew jiċħad li fl-MCAST, preċiżament fl-istitut business & commerce, kien hemm studenti li għamlu madwar xahrejn mingħajr għalliem tal-Malti?

Jekk fl-affermattiv, dan ifisser li se ssir pressjoni fuq l-istudenti biex ilaħħqu l-kors tagħhom fi żmien iqsar minn dak ippjanat?

Jekk ma jitlaħħaqx il-materjal rikjest, x'se jsir mill-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-għalliem tal-Malti rriżenja meta s-sena skolastika kienet diġa' bdiet.

Immedjatament ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet mill- korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ u kif inkiseb il-permess saru l- intervisti.

L-għalliem ġie mpjegat immedjatament wara li saru l- intervisti.

Il-lezzjonijiet bdew fit-13 ta' Novembru u l-kurrikulu ġie strutturat b'tali mod li s-sillabu jitwettaq kollu u li l-istudenti ma jkollhom l-ebda pressjoni żejda.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tibbenefika mill-inizjattiva care and repair?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mir-records ta' l-awtorita' tad-djar ma jirriżultax li l-persuna indikata qatt għamlet talba biex tibbenefika mill- inizjattiva tal-care and repair.

Ninsab informata wkoll li fil-futur qarib l-awtorita' se tispezzjona l-fond indikat biex tivverifika jekk il-persuna tistax tibbenefika minn din l-inizjattiva.

SPECIAL CLEANERS LTD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ministeru, flimkien mad- dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet, kumpanniji u azjendi taħt ir- responsabbilta' tiegħu qattx ingaġġaw is-servizzi ta' special cleaners ltd?

F'liema każi, meta ġew ingaġġati, kif saret l-għażla tagħhom u kemm tħallsu s'issa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kemm ilu li twaqqaf dan il-ministeru, kemm il- ministeru nnifsu kif ukoll id-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet, kumpanniji u ażjendi taħt ir-responsabblita' tiegħu, qatt ma ngaġġaw is- servizzi ta' special cleaners ltd.

SPECIAL CLEANERS LTD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ministeru, flimkien mad-dipartimenti, aġenziji, awtoritajiet, kumpanniji u azjendi taħt ir-responsabbilta' tiegħu qattx ingaġġaw is-servizzi ta' special cleaners ltd?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-risposta hi fin-negattiv.

ASFALTAR TA' TOROQ FIS-SWATAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Billi għalkemm fi żmien l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali ta' Marzu ta' din is-sena kont ingħatajt x'nifhem li kien se jsir asfaltar ta' toroq ħdejn u madwar l-appartamenti tal-gvern fis-Swatar, Block A1, Block A2, Block B1 u Block B2 u billi minn dakinhar is-sitwazzjoni baqgħet l- istess, jista' l-Ministru jagħtina indikazzjoni meta se jsir dan l- asfaltar, l-aktar minħabba l-inkonvenjent li dan għadu qed jikkawża lir- residenti, fosthom nies li ilhom joqogħdu f'dawn l-appartamenti madwar tmien snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Triq Ġdida fi Triq Guttenberg fis-Swatar, li hija t-triq fejn jinsabu dawn l-appartamenti, hi inkluża fil-lista ta' toroq li nħarġet mill-awtorita' dwar it-trasport.

Għaldaqstant din it-triq hija ppjanata li ssir sas-sena 2008.

BUS STOP FIS-SWATAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li jsir bus stop qrib l-HSBC call centre għall-benefiċċju tar-residenti tas-Swatar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Dan il-bus stop se jitwaħħal il-ġimgħa d-dieħla fuq talba ta' l-HSBC stess.

WHITE LINE FIS-SWATAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Billi skond ir-residenti l-line abjad li għamlet l-ADT qrib St. Martins college fis-Swatar ġie itwal milli suppost dan qed jieħu parking space tar-residenti bla bżonn, jistgħu allura r-residenti jipparkjaw fi ħdan dan il-line abjad, billi safejn naf jien il-parking ma jistax isir biss fejn hemm double yellow line?

Dan qed jingħad għaliex min għamel hekk ġieli ngħata ċitazzjoni mill-wardens.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jindika f'liema parti ta' Triq is-Swatar qiegħed il-white line.

SLEEPING POLICEMAN FIS-SWATAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid jekk tistax issir sleeping policeman fin- nofs ta' Triq is-Swatar, fis-Swatar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn riċerka li saret fir-records tat-taqsima għall-immaniġġar tat-traffiku għal dawn l-aħħar tliet snin, irriżulta li ma kien hemm l-ebda talba mill-kunsill lokali ta' l-Imsida għal tali round- topped road hump fi Triq is-Swatar.

Minn speed survey li sar fuq il-post irriżulta li l-85th percentile dry weather speed huwa ta' 42km/h. Minħabba li tali triq tinsab biswit skola, huwa rrakkmandat li ssir tali road hump sabiex l-85 percentile speed jinżel għal 25km/h.

L-awtorità dwar it-trasport se tikkuntatja l-kunsill lokali ta' l-Imsida rigward tali rakkmandazzjoni.

LIFT F'APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'qed iżomm lill-awtorita' tad-djar milli tistalla lift fi blokk li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar qed tipprepara s-sejħa għall- offerti għall-istallar tal-lift fil-blokk indikat.

LIFT F'APPARTAMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid meta se jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni għal-lift fil-fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

Meta ħareġ it-tender?

Kemm ġej jiswa?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba li għadni kif tajt ta' mistoqsija parlamentari 22437 f'din l-istess seduta.

POST TAL-GVERN F'BORMLA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tieħu l-azzjoni meħtieġa b'urġenza dwar inkwilin minn Bormla li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, li qed jinnota diversi konsenturi fil-post li jgħix fih li jinsab fil-pjan terran?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt id-dettalji tal-każ lid-dipartiment tal- bini u tiswija ta' djar biex jinvestiga u jieħu l-azzjoni meħtieġa.

POST TAL-GVERN F'BORMLA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tieħu l-azzjoni meħtieġa b'urġenza dwar inkwilin minn Bormla li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, li qed jinnota bosta konsenturi fl-art tal-kamra tal-banju li jistgħu jkunu ta' periklu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt id-dettalji tal-każ indikat lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jinvestiga u jieħu l-azzjoni meħtieġa.

SKEMA "SIR SID DAREK"

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara fiex wasal każ ta' housing li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mill-file indikat mill-Onor.

Interpellant jirriżulta li fit-18 ta' Mejju, 2004 il-persuna konċernata ġiet informata mill-awtorita' tad-djar bid-data li fiha kellu jiġi ffirmat il-konvenju għax-xiri tal-post taħt l-iskema "sir sid darek".

Ninsab informata wkoll li fl-1 ta' Ġunju, 2004 din il-persuna informat lill- awtorita' li ma kenitx aktar interessata li tixtri l-post.

MALTA SHIPYARDS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 22242 u jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema barranin fit-tarzna ta' Malta fl-2005 u l-2006?

F'liema snajja' kienu jaħdmu?

Kemm tħallsu dawn il-ħaddiema?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba għall-ewwel żewġ partijiet tal-mistoqsija.

Għar-rigward ta' l-aħħar parti tal-mistoqisja, irrid ngħid li l-Malta Shipyards ma tkunx taf kemm attwalment tħallsu l-ħaddiema, peress li dawn jitħallsu direttament mill-aġenzija barranija li tkun qabbdet il-Malta Shipyards.

TIPJIP F'POSTIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il persuna nqabdet tpejjep fi stabilimenti ta' divertiment f'Paceville fl-ewwel 11-il xahar ta' din is-sena?

Peress li wasluli lmenti minn diversi persuni li qed jitħalla jsir tipjip f'diversi postijiet, jista' jara li l-pulizija tagħmel aktar sorveljanza dwar dan?

ONOR.

TONIO BORG: Matul din is-sena l-pulizija ħadet passi quddiem il- qorti kontra 500 persuna talli pejpu f'postijiet pubbliċi ġewwa Paceville.

Kif wieħed jista' jinnota, il-pulizija qed tinforza bis-sħiħ ir-regolamenti ta' kontra tipjip f'dawn il-postijiet.

GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il għaqda sportiva talbet għajnuna finanzjarja matul din is-sena?

Kemm intalab minn kull għaqda?

Kemm-il talba ġiet aċċettata u kemm ġew rifjutati?

X'kienet ir-raġuni f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Matul is-sena finanzjarja li għaddiet, il-kunsill Malti għall-isport irċieva talbiet għal għajnuna mingħand 83 enti għal diversi skemi ta' assistenza.

Kien hemm 27 talba għal skemi differenti li ma ġewx milqugħa minħabba li l-assistenza tkun ingħatat lill-kunsill olimpiku Malti għall-parteċipazzjoni internazzjonali jew minħabba li t-talba ma tkunx skond il-kriterji ta' l-iskema.

Informazzjoni dwar it-talbiet milqugħa skond l-iskema maħruġa mill-kunsill Malti għall-isport fis-sena 2005 għall-użu fl-2006 ingħatat f'mistoqsija parlamentari 22054.

TIPJIP F'POSTIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni nqabdu jpejpu fil-karozzi tal-linja, fis-cinema u fi swali tat-teatri, fi stabilimenti tad-divertiment, bħal bars, eċċ. u fi sptarijiet matul din is- sena?

Kontra kemm-il sid ittieħdu passi bil-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Matul din is-sena l-pulizija ħadet passi quddiem il- qorti kontra 725 persuna talli pejpu f'postijiet fejn it-tipjip huwa pprojbit.

Dawn kienu 722 ġewwa bars/restaurants; tnejn fl-isptar u wieħed f'uffiċċju pubbliku.

Matul l- istess żmien il-pulizija ħadet ukoll passi quddiem il-qorti kontra 50 persuna responsabbli minn stabilimenti talli ppermettew li jsir it-tipjip.

KUMMENTARJI TA' PARTITI TAL-FOOTBALL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Bħala l-Ministru responsabbli mix-xandir pubbliku, jista' jgħid jekk ġiex mitlub jintervjeni dwar in- nuqqas ta' ftehim bejn il-MFA, il-public broadcasting services u stazzjonijiet televiżivi oħra dwar xandir/kummentarji ta' partiti tal- football?

Ma jħossx li għandha ssir xi ħaġa biex din il-kwestjoni tiġi riżolta u l-pubbliku sportiv ikollu l-programmi li jixraqlu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ħadd ma talabni nintervjeni fi kwestjoni kummerċjali li għandu ma' l-MFA.

Jien inqis li din hi kwestjoni purament kummerċjali u bħala tali ma nħossx li l-gvern għandu jidħol fil-materja.

Naturalment il- public broadcasting services għandu l-istrutturi kollha – inkluż bord editorjali awtonomu – minbarra l-istrutturi kostituzzjonali – l-awtortà tax- xandir – biex f'każ li jkun hemm ksur ta' l-obbligi ta' servizz pubbliku tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

IMWIET KAWŻA TAT-TIPJIP

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn imwiet, direttament jew indirettament, minħabba t-tipjip matul din is-sena?

Kemm kienu rġiel u kemm kienu nisa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' imwiet reġistrati fir-reġistru nazzjonali ta' l-imwiet minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena, meqjusa bħala li kienu kkaġunati minħabba t-tipjip, fiż-żewġ sessi f'Malta u Għawdex hu ta' 282, li minnhom 213 kienu rġiel u 69 kienu nisa.

HOMESTART

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid meta beda s-servizz tal- homestart?

Kemm familji/individwi qed jibbenefikaw minn dan is-servizz?

Kemm hemm voluntiera li regolarment kull ġimgħa qed jgħinu lil dawn il- familji?

Minn liema lokalitajiet ġejjin il-ġenituri li qed jirċievu dan is- servizz tant importanti?

Hemm waiting list għal dan is-servizz?

Il- familji jistgħu japplikaw biex jirċievu dan is-servizz minn kull lokalita'?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-proġett homestart ġie inawgurat uffiċjalment fl- 4 ta' April, 2006 u beda jipprovdi s-servizzi tiegħu minn dakinhar.

Bħalissa hemm madwar sitt familji li qed jibbenefikaw minn dan il-proġett.

Fil-preżent hemm sitt voluntiera li qed jagħtu dan is-servizz lill-familji li joqogħdu Haż-Żabbar, il-Birgu, l-Isla u Bormla.

Għalkemm dan is-servizz hu intenzjonat għall-familji li joqogħdu l- Kottonera, il-Kalkara u Ħaż-Żabbar, fil-preżent hemm familja minn Ħal Tarxien li qed tingħata dan is-servizz minnħabba l-bżonnijiet partikolari tagħha.

Fil-preżent dan is-servizz m'għandux waiting list.

SERVIZZ TAT-TELEFON F'SAN ĠILJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet l-awtorita' Maltija għall-kommunikazzjoni biex tipproteġi 400 abbonat tal-Maltacom fl-inħawi ta' San Ġiljan li ilhom żmien imċaħħda mis-servizz tat-telefon peress li xi kuntrattur għamel ħsara fil-cable?

Meta se ssir it-tiswija meħtieġa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qabel ma saret din id-domanda parlamentari, l-awtorita' Maltija għall-kommunikazzjoni ma rċeviet l-ebda lment minn jew f'isem l- abbonati msemmija.

LIĊENZJA TAS-SEWQAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm lill-awtorita' dwar it-trasport milli ġġedded liċenzja 01 tas-sewqan ta' coaches u mini-vans maħruġa fl- 10/05/04 lill-persuna minn Birkirkara li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li sservih bħala mezz ta' għajxien?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jinforma lil din il-persuna sabiex tikkuntattja lid-direttur tad-direttorat dwar it-trasport pubbliku fl-awtorita' dwar it-trasport biex jistudja l-każ.

AJRUPLANI TA' L-AIR MALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: L-Air Malta bħalissa kemm għandha ajruplani li qed tillisja għal titjir f'pajjiżi oħra?

Xi ħsieb hemm li matul is-sena li ġejja l-Air Malta tillisja ajruplani oħra barra minn Malta?

X'effett huwa maħsub li jħallu fuq seat capacity f'rotot differenti għal min irid jiġi f'pajjiżna?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ATTIVITA' TA' MARKETING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'kampanja ta' marketing hemm maħsuba li ssir mill-awtorita' Maltija għat-turiżmu fil-Ġermanja?

Meta se tibda din il-kampanja?

X'se jkun is-seat capacity fuq ir-rotta Ġermanja-Malta matul is-sena li ġejja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-attività ta' marketing mill-awtorità għat- turiżmu ta' Malta fil-Ġermanja u f'pajjiżi oħra hija kontinwa.

Konxji mix- xejra pożittiva li qegħdin igawdu l-gżejjer Maltin fis-suq Ġermaniż, għas- sena 2007 ħejjejna pjani sabiex insaħħu u nintensifikaw il-ħidma u l- preżenza tagħna fis-suq.

Dawn il-pjani jinkludu parteċipazzjoni fil-fieri ewlenin tat-turiżmu u l-organizzazzjoni ta' workshops u roadshows, b'aċċenn partikolari fuq il-promozzjoni tad-diversi segments li joffri l-prodott turistiku Malti.

Għas-sena 2007, l-awtorità qiegħda tħejji wkoll programm vast ta' PR b'inizjattivi ġodda immirati li jilħqu u jippenetraw firxa dejjem ikbar tas-suq Ġermaniż.

Apparti dan kollu, il-kampanji ta' pubbliċita' se jkunu parti integrali mill-pjani ta' l-awtorità, b'iżjed flus jiġu allokati għal pubbliċita' flimkien ma' l-operaturi, bil-għan li l- pubbliċita' tagħna tkun dejjem iżjed sales driven.

Ma' l-operaturi Ġermaniżi ppjanajna wkoll diversi attivitajiet promozzjonali oħra li jilħqu kemm lill-aġenti ta' l-ivjaġġar kif ukoll il-pubbliku in ġenerali.

Għas-sajf 2007 hemm pjani ta' żieda fit-titjiriet mill-Ġermanja mill-Air Malta kif ukoll titjiriet ġodda mill-kumpannija Ġermaniża German wings.

SURCHARGE FUQ KONTIJIET TAD-DAWL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Issa li s-surcharge niżlet minħabba tnaqqis fil-prezz taż-żejt, jista' l-Ministru jgħid hux il-ħsieb tal-gvern li jbaxxi l-capping tal-prezz tad-dawl fuq il-lukandi u jdaħħal capping fuq il-kont tad-dawl tar-ristoranti li qed ibatu ħafna?

ONOR.

SERVIZZ BL-AJRU BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li l-gvern jiddeċiedi dwar servizz regolari bl-ajru bejn Malta u Għawdex, peress li iżjed ma jintilef żmien iżjed se jkun diffiċli għall-operaturi Għawdxin li jirriklamaw vaganzi f'Għawdex fix-xitwa u fis-sajf li ġej?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mid- dekasteru tiegħu din is-sena?

Lil min ingħataw, kemm kien il-valur tagħhom u għaliex?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mid-dekasteru tiegħu din is-sena?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mid- dekasteru tiegħu din is-sena?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm direct orders ħarġu mid-dekasteru tagħha din is-sena?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mid- dekasteru tiegħu din is-sena?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-informazzjoni għadha qed tinġabar mid- diversi dipartimenti, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mid- dekasteru tiegħu din is-sena?

Minn liema dipartiment ħarġu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.