MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 32 It-Tlieta, 23 ta' Settembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 32 It-Tlieta, 23 ta' Settembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 23 ta' Settembru, 2003

WERREJ

MINUTI 504

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 504

TQEGĦID TA' KARTI 510

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI (TIENI QARI)

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 511

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TAX-XOGĦOL SOĊJALI (TIENI QARI)

SOCIAL WORK PROFESSION BILL (SECOND READING) 527

AĠĠORNAMENT 536

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 540

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 31 li saret fit-23 ta' Settembru, 2003 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li matul is-summer recess irċevejt rapport mingħand l-ombudsman dwar każ imressaq mill-Onor.

Joseph Abela, rapport datat 18 ta' Awissu 2003.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GĦAJN TUFFIEĦA - ILMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jinformani bl-istħarriġ li kellu jagħmel wara ċerti lmenti li tqajmu dwar il-bajja ta' Għajn Tuffieħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 902.

ROBERT SAMMUT COMPLEX - XOGHLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħol sar f'Robert Sammut complex matul din l-aħħar sena?

Jista' jagħtina ħjiel tan-nefqa li saret?

Jista' jgħid ukoll x'użu għandu dan iċ-ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li matul din l- l-aħħar sena fil-kumpless Robert Sammut sar xogħol ta' restawr, ta' tiġdid u ta' tisbiħ.

Il-faċċata ġiet restawrata b'teknika li tikkonserva l-bini mir-restoration unit tal-ministeru għar-riżorsi u infrastruttura filwaqt li s-sular t'isfel ġie mibdul u billi saru x'modifikazzjonijiet, ġiet istallata sistema ġdida elettrika u oħra awdjo-viżiva, public address system; inbidlet l-art u nbidlu l-aperturi u l-għamara; twaħħlu air-conditioners u soffitti; saret istallazzjoni ta' lift biex il-bini kollu jkun aċċessibbli minn persuni b'diżabilita'; twaħħlu faċilitajiet sanitarji ġodda u l-kumpless ġie kkonnettjat direttament mad-drenaġġ.

Fis-sular ta' fuq sar xogħol ta' restawr u tiġdid fis-sala billi tqaxxret miż-żebgħa antika filwaqt li nżebgħu biss il-gwarniċi u z-zokklatura b'kuluri adatti.

Sar ukoll titjib fis-sistema elettrika u titjib f'faċilitajiet sanitarji ġodda.

Iċċaqlaq il-Wellis organ sabiex is-sala tkun konformi mar-regolamenti tal-fire exit u twaħħlu twieqi ta' l-istained glass, fost xogħlijiet oħra.

GĦad hemm tender li qed tiġi evalwata mill- kumitat ta' l-għażla tad-dipartiment tal-kuntratti, li tinkorpora stallazzjoni ta' palk u raised flooring b'sistema integra ta' air- conditioning u ventilazzjoni, alarm, kif ukoll pannelli akustiċi għal smigħ aħjar.

Tender oħra li għadha qed tiġi evalwata hi dik tas-siġġijiet filwaqt li tender għas-servizzi awdjo-viżivi ġiet evalwata u l-kuntratt ingħata.

Iċ- ċentru se jintuża għal programmi ta' ħidma dwar il-litteriżmu, konferenzi, seminars, korsijiet ta' taħriġ u attivitajiet kulturali u edukattivi.

Barra minn hekk, saret ukoll applikazzjoni sabiex jinbena substation ta' l- elettriku biswit il-ġnien pubbliku ħalli titjieb il-power supply.

Rendikont tan-nefqa s'issa hi hawn annessa u qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

EDUKAZZJONI - COMPLEMENTARY TEACHERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn compeimentary teachers u x'inhu x-xogħol tagħhom?

Jista' jgħid ukoll jekk hux se joħorġu sejħiet sabiex in-numru ta' dawn il-complementary teachers jiżdied?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hawn 74 complementary teachers, għaxra minnhom f'GĦawdex.

Ix-xogħol ta' dawn l-għalliema hu li jgħin lil dawk it- tfal li jiġu identifikati mill-għalliema li għandhom problemi fil-literacy u fin-numeracy.

L-għalliema tal-complementary jiktbu profil ta' l- istudenti u jifformaw programm ibbażat fuq literacy, oracy and numeracy.

Dawn l-għalliema jew ikunu bbażati full-time fl-iskola jew jaħdmu ma' żewġ skejjel differenti.

Jagħtu servizz lit-tfal mill-ewwel sena sar-raba' sena u xi drabi wkoll lil dawk fil-ħames u s-sitt sena.

M'hemmx il-ħsieb li joħorġu sejħiet sabiex in-numru ta' complementary teachers jiżdied.

ANTI-DOPING TESTS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'għajnuna qed tingħata lil għaqdiet sportivi sabiex jikkumbattu t-teħid tad-droga fl-isport?

Liema sport qed jiġi mgħejjun u kif?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru għaż-żgħażagħ u kultura qed jalloka fondi biex jgħin lil assoċjazzjonijiet li jkunu jridu jagħmlu testijiet ta' anti-doping barra 'l-pajjiż.

Matul is-sena li għaddiet saru talbiet għal għajnuna finanzjarja mill- amateur bodybuilders association, mill-football association u mill- kummissjoni regatta.

L-għajnuna finanzjarja mill-ministeru lil dawn l-għaqdiet matul l-2002 kienet ta' Lm4,900.

OMBUDSMAN TA' L-UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' Il-Ministru jgħid min hu l-ombudsman ta' l- universita`?

Meta ġie appuntat?

Jista' jgħid kemm ilmenti kellu minn meta ġie maħtur?

X'kienu l-ilmenti prinċipali?

Kemm ingħataw raġun?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ombudsman ta' l-universita' huwa Prof. V. G. Griffiths li ġie appuntat fis-16 ta' Awissu, 1998.

Mir-rapporti li Prof. Griffiths bagħat lil-ombudsman parlamentari jirriżulta li sal-31 ta' Diċembru, 1999 saru 74 ilmenti minn studenti u 16 minn staff ta' l-universita'.

Fl-2000 kien hemm 18-il ilment minn studenti u għaxra minn staff.

Fl-2001 kien hemm 19-il ilment minn studenti u tmienja mill-istaff u fl-2002 kien hemm 16-il ilment minn studenti u 11 minn staff.

L-ilmenti prinċipali ta' studenti jirrigwardaw eżamijiet, tests u kwestjonijiet dwar ammissjoni fil-korsijiet mixtieqa.

Ilmenti prinċipali ta' membri ta' staff, kemm dawk akkademiċi u kemm le, jirrigwardaw kwestjonijiet konnessi ma' l-impieg u promotions.

L-ombudsman ta' l-universita' jista biss jagħmel rakkomandazzjonijiet lill- awtoritajiet ta' l-universita'.

Dwar l-eżitu tax-xogħol ta' l-ombudsman ta' l-universita' nirriferi l-Onor.

Membru għar-rapporti tiegħu li se jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

OMBUDSMAN TA' L-UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-aħħar rapporti ta' kemm ilu l-ombudsman preżenti ta' l-universita`?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra it-tagħrif mitlub.

STUDENTI B'DISLESSJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 832 dwar studenti b'dislessja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li sar studju fost it-tfal li għadhom kemm daħlu l-iskola f'numru ta' skejjel biex jiġi determinat kemm minnhom ibatu bid-dislessja.

Dan l-istudju għadu għaddej u għadu kmieni biex joħorġu r- riżultati, għalkemm l-indikazzjonijiet preliminari jindikaw li r-riżultati f'Malta aktarx se jkunu jixbħu dawk f'pajjiżi oħra.

Studju tal-British dyslexia association jindika li 4% ta' l-istudenti għandhom problemi serji u sa 10% għandhom problemi inqas gravi u fil-każ tagħna d-diviżjoni toffri għajnuna kemm lit-tfal bi programm apposta kif ukoll lill-ġenituri biex tgħinhom jifmhu din il-kundizzjoni.

TA' QALI CRAFTS VILLAGE - PUBLIC CONVENIENCE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari 424 u jgħid għaliex minkejja li nbniet latrina ġdida f'Ta' Qali, din għadha magħluqa għad-detriment tat-turisti li jkollhom jużaw latrina mibnija mis-servizzi Ingliżi fi żmien it-tieni gwerra?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

MDP - IMPORTAZZJONI TA' ĦALIB XKUMAT

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 83 u 569 u għall-ħidma li saret "bl-akbar metikolosita'", jista' il-Ministru jinformani kemm mill-521 tunnellata se jkunu allokati għall-MDP, kemm għall-industrija ta' l-ikel u kemm għall-importaturi?

Jista' jinformani wkoll kemm attwalment jiġi importat trab tal-ħalib xkumat mill-MDP, mill-industrija ta' l-ikel u f'kompożizzjoni ta' prodotti mportati lesti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Ninforma lill-Onor Interpellant li mgħandix xi nżid mar-risposti li tajt għall-mistoqsijiet parlamentari 83 u 569.

MDP - FABBRIKA ĠDIDA TAL-ĦALIB

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jaġġornani dwar il- proġett ta' fabbrika ġdida tal-ħalib?

Din se tkun lesta qabel Mejju 2004 jew wara u fil-każ, meta hu maħsub li din tkun inbniet?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninsab informat li wara li saru konsulenzi kemm ma' esperti Ewropej kif ukoll ma' esperti privati, ġie deciż li għas-snin li ġejjin tiġi upgraded il-fabbrika preżenti.

Ix-xogħol diġa' beda u huwa pprogrammat li jitlesta s-sena d-dieħla.

LUKANDA VERDALA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 577 u mistoqsijiet oħra li jien għamilt dwar pagamenti dovuti lill-ex ħaddiema ta' dik li kienet il-lukanda Verdala, jista ' il-Ministru jaġġornani dwar din is-sitwazzjoni?

Jista' il-Ministru jgħid jekk hux qed jiġi rrispettat il-ftehim li kien hemm bejn il-GWU u ministru preċedenti li kien assigura lill-GWU li appena din tibgħat it-talba għall-pagamenti in kwestjoni, dawn il-ħaddiema kienu se jiġu mħallsa?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici): L-Onor.

Interpellant mhux qed jispeċifika għal liema perjodu qed jirriferi.

Jekk qed jirriferi għaż-żmien ta' qabel li l-MDC xtrat il-bini tal-lukanda Verdala permezz ta' subbasta, il-pożizzjoni hija eżattament kif deskritta fit-tweġiba għad-domanda parlamentari 577.

Jekk qed jirriferi għaż-żmien ta' wara li l-MDC xtrat il-bini tal-lukanda, ma jirriżultax li hemm xi arretrati ta' pagi li għadhom dovuta minn dak iż-żmien.

MEDIGRAIN - IMPORTAZZJONI TA' QMUĦ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari 576 u jgħid jekk f'Mejju tas-sena d- dieħla, il-Medigrain hux se tkun eżenti mit-TARIC fuq l-importazzjoni ta' qmuħ u ċereali minn non-EU countries?

Kemm fil-fatt huma t-tariffi u d- dazji li l-UE timponi fuq l-istati membri fuq materja prima mportata ta' din ix-xorta mportata minn non EU?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u lnvestiment): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

BORMLA - KARTA R-ROŻA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid għaliex l-applikazzjoni tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ma ġietx aċċettata biex tibda tagħmel użu mill- karta r-roża?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nitlob l-Onor Interpellant jagħmel id-domanda lill-ministru konċernat.

BORMLA - CARE & REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex il-unit tal-care & repair fi ħdan l-awtorita' tad-djar qed jieħu żmien twil biex jagħmel spezzjoni ta' post li fih tabita persuna anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Minsitru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li l-ispezzjoni li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant fil-fatt saret f'Awissu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo, domanda supplimentari.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Jista' il-Viċi Prim Ministru jispjegalna f'liema każi wieħed jista' jirrikorri għall-care and repair unit?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-sena l-oħra l-awtorita' tad-djar waqqfet unit għal dawk il-familji bi dħul baxx li jiġu bżonn jagħmlu ċerti tiswijiet fid- dar fejn jabitaw, anke jekk ma jkunux sidien.

Dawn jistgħu jissottomettu talba u jekk din tkun taqa' f'ċerti parametri, il-unit jawtorizza li jsir ix-xogħol neċessarju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Jaf il-Viċi Prim Ministru li kien hemm bosta persuni li ressqu t-talba tagħhom lil dan il-unit u damu bosta ġimgħat u anke xhur jistennew sakemm isirilhom ix-xogħol neċessarju fid-dar?

Jaf li numru kbir ta' nies li jkollhom bżonn jagħmlu xi tiswijiet fid-dar huma anzjani u diffiċli biex ifendu għal rashom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-informazzjoni li għandi hija bil- kontra fis-sens li din hija waħda mill-aktar skemi li qed ikollha suċċess u li qed ikun hemm domanda sostanzjali għaliha.

Ddin il-ħidma qed tiġi apprezzata immensament minn deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Huma stess qed iressqu każi quddiemha u mhux l-ewwel darba li kkummentaw dwarha b'mod mill-aktar pożittiv.

Naturalment ma neliminax il-possibbilta' li jista' ikun hemm xi każi li jkun fihom xi element ta' dewmien għal raġunijiet differenti.

L-iskema tirrikjedi li wieħed ikollu ċerta informazzjoni biex jiġi stabilit jekk l-applikant jikkwalifikax jew le.

Kultant jiġri li dik l-informazzjoni ddum ma tasal.

Din tista' tkun waħda mir-raġunijiet għala kultant ikun hemm ċertu dewmien sakemm isir ix-xogħol neċessarju.

Naħseb li jkun ta' interess għall-Kamra kollha li tkun taf kemm applikaw persuni għal din l-iskema kif ukoll kemm ikun hemm dewmien mill-mument li ssir l-applikazzjoni sal-mument li jitlesta x-xogħol.

Niftakar inizjattiva li kienet ittieħdet mill-awtorita' madwar tliet snin ilu fejn is-sistema kienet differenti.

L-applikanti kienu jqabbdu lill-kuntrattur huma stess biex jagħmlilhom ix-xogħol li jkun awtorizzat li jsir mill-awtorita' u mbagħad wara li dan ix-xogħol jiġi spezzjonat, kienu jinħarġu l-flus.

L- esperjenza wrietna li f'ċerti każi, il-kuntrattur kien qed jitlobhom deposit qabel ma jibda x-xogħol biex ikun jista' jixtri l-materjal neċessarju u ħafna familji lanqas kien ikollhom flus biex jagħmlu dan.

Issa s-sistema m'għadhiex hekk u ħriġna lista ta' kuntratturi li bi ftehim ma' l-awtorita', lesti jagħmlu x-xogħol mingħajr ma jitolbu deposit mingħand l-individwu u wara li x-xogħol jitlesta u jiġi ċċertifikat mill- awtorita', din tħallas lilhom direttament.

Naturalment wieħed hekk għandu jimxi, jara l-esperjenza li jkun għadda minnha u jipprova jsolvi l-problemi li jinqalgħu.

Naturalment trid tara wkoll li bl-iskema li tkun qed tipprovdi tkun qed tagħlaq it-twieqi għal xi abbużi.

Ma nixtieqx niġġeneralizza iżda ssib min għal xi raġuni jew oħra ma jkunx irid jimxi ma' l-istruzzjonijiet ta' l- iskema u allura jinqalgħu l-problemi.

Kien hemm każi fejn l-awtorita' awtorizzat li jsir xogħol ta' madum f'xi post partikolari u meta marret tispezzjona, sabet li l-kont ma ħariġx biex seta' jitqiegħed il-madum biss iżda biex sar ukoll xogħol ieħor, bħal balavostri tat-taraġ, għal liema xogħol la kien hemm l-awtorizzazzjoni ta' l-awtorita' u lanqas kien hemm talba f'dan is-sens min-naħa tal-benefiċċjarju.

Għalhekk qed napprofitta ruħi minn din is-sitwazzjoni biex nappella lill-pubbliku jsegwi l-parametri ta' din l-iskema.

Il-customer care ta' l-awtorita' tad-djar huwa effiċjenti ħafna u jagħti spjegazzjoni lill-individwi dwar ix-xogħol li jkun jista' jsir.

Jekk wieħed isegwi l-proċedura kif għandha tkun jevita ħafna nkwiet għax dawn huma skemi li jiġu eżaminati kontinwament.

L-Onor.

Dolores Cristina, bħala segretarju parlamentari fil-ministeru, tieħu ħsieb dan il-qasam u tidħol fid-dettall tiegħu.

Barra minn hekk isiru laqgħat u diskussjonijiet internament fil-ministeru u anke ma' l-awtorita' biex naraw kif nistgħu ntejbu – naturalment fil-limiti tar-riżorsi li għandha l-awtorita' - u nindirizzaw il-bidla kbira radikali li saret fl-awtorita'.

Sa ftit ta' snin ilu din kienet awtorita' li tibni l-flats u tbiegħhom.

Jiena kburi mill- fatt li matul dawn l-erba' snin l-awtorita' libset libsa aktar soċjali, żviluppat ħafna iżjed dawn l-iskemi u provdiet soluzzjonijiet li huma ndirizzati ħafna aktar minn qatt qabel lejn dak is-settur tal-poplu li ma jkunx jiflaħ għal ċerti spejjeż.

Waħda mill-inizjattivi importanti li ħadet l-awtorita' madwar tliet snin ilu hi li flok ma stenniet lill-individwi japplikaw huma, qabbdet lill- periti tagħha biex imorru jaraw il-postijiet fl-areas tal-Belt, il-Floriana u l-Kottonera.

Dan kien eżerċizzju li kellu element ta' suċċess u naħseb li lkoll kemm aħna tgħallimna minnu.

Kien hemm familji li bis-saħħa ta' skemi apposta kif ukoll bil-permess tal-planning authority, bnejnilhom kamra oħra biex intejbulhom l-ambjent fejn joqogħdu.

Sibna familji li kkoperaw magħna u oħrajn li baqgħu jinsistu biex ix-xogħol ma jsirx għax kienu jippreferu jieħdu post alternattiv mingħand il-housing department u allura, minflok instabet soluzzjoni li tkun qed toffri ambjent ħafna aħjar lil dik il-familja partikolari, dik il-familja stess irrifjutat li l- awtorita' tagħmlilha x-xogħol biex ittejbilha l-ambjent għax taħseb li b'hekk tkun qed tinqabeż mil-queue ta' persuni li jkunu qed jistennew biex jieħdu post b'kera mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

Dan huwa proċess li minn banda jttejjeb imma fl-istess ħin jitlob ħafna informazzjoni mill-pubbliku.

Forsi din hija waħda mill-aktar affarijiet li għandna nenfasizzaw matul ix-xhur li ġejjin, li jkollna informazzjoni miftuħa kemm jista' ikun biex il-pubbliku jkun jaf xi skemi jeżistu.

Waħda mill-affarijiet li tissorprendini hi li meta ftaħna ċ-ċentru ta' aċċess fil- Kottonera, li huwa uniku f'Malta li jipprovdi firxa ta' servizzi minn post wieħed, ir-rapporti li kelli kull meta ltqajt ma' min hu responsabbli hu li ħafna nies lanqas biss ikunu jafu li huma ntitolati għal ċertu tip ta' benefiċċji jew skemi li jkunu jistgħu jgħinuhom fil-bżonnijiet partikolari tagħhom.

Għalhekk għandna dejjem inżidu l-proċess ta' informazzjoni ħalli bl-investiment li l-pajjiż qiegħed jagħmel permezz ta' l-awtorita' tad- djar, naċċertaw rwieħna li dan qed imur proprju lejn dawk il-familji li nixtiequ nkomplu ntejbuluhom il-kwalita' tal-ħajja.

MR SPEAKER; L-Onor.

Helen D'Amato, domanda supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Nistgħu nkunu nafu kemm saru talbiet ta' għajnuna lill-housing authority jew lid-dipartiment tal-construction and maintenance minn individwi li ġarrbu xi ħsarat wara l-maltemp tal-ġimgħa l-oħra?

X'inizjattivi ttieħdu mill-housing authority biex jgħinu lil dawk in-nies li sabu ruħhom f'diffikulta'?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari): In-numru ta' lmenti li daħlu kien kbir mhux ħażin.

Wieħed jistenna li wara dik ix-xita kollha jkollok problemi, imbagħad ovvjament wieħed idur għand min jaħseb li se jsolvilu dawn il-problemi.

F'dawn il-ġranet il-housing authority kellha unit speċjali fejn kulmin kellu xi problema rriferejnih għandha.

Din għamlet l-spezzjonijiet neċessarji biex tara xi ħsara saret u x'jista' jsir f'kull każ.

Nixtieq ngħid ukoll li kien hemm min who tried his luck, Sur President.

Per eżempju, nies li joqogħdu f'dar privata jew li għandhom income pjuttost għoli, stennew li l-għajnuna tiġi min-naħa ta' l-istat.

Sfortunatament dan mhux dejjem hu possibbli pero' l-awtorita' b'mod sħiħ ta' priorita' qiegħda tħares lejn l-ilmenti kollha li daħlulha, qed tagħmel spezzjonijiet fuq bażi regolari, qed tara x'hemm bżonn isir u fejn tista' tagħmel it- tiswija neċessarja.

Naturalment ikollok xi problema 'l hemm u 'l hawn.

Per eżempju kien hemm familja li ma setgħetx tibqa' toqgħod f'darha minħabba li kellha qtugħ fil-provvista tad-dawl - l-Onor.

Buontempo jaf b'dan il-każ – u aħna qegħdin nagħmlu mill-aħjar li nistgħu biex lil din il- familja nsibulha post fejn toqgħod sakemm issir it-tiswija neċessarja.

Pero' nerġa' nirrepeti li kellna sistema li ffunzjonat.

Naturalment l- ilmenti dejjem deħlin u kellna wkoll ilmenti li mhux suppost daħlu għandna imma xorta waħda smajnihom u tajna l-għajnuna li stajna bir-riżorsi li għandna.

Jien minn hawnhekk nixtieq ngħid prosit lill-awtorita' għax fi stat ta' kriżi u ta' emerġenza, il-unit ħarset lejn il-problemi kollha li daħlu b'mod verament mill-aħjar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Mr Speaker, l-awtorita' tad-djar għandha direttorju b'lista tal-kuntratturi biex dawk li jkollhom bżonn is-servizz ta' bennejja, electricians, plumbers, eċċ., ikunu jistgħu jinqdew aktar malajr?

Għax għandi impressjoni li dan id-direttorju kien joħroġ għal xi żmien iżda sussegwentement l-affarijiet inbidlu.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Safejn naf jien l-awtorita' tgħin lin-nies, tgħidilhom min huma l-kuntratturi u tieħu ħsiebhom hi stess.

Jekk l-Onor.

Buontempo qed jgħid li s-sistema li biha l-awtorita' tagħmel ir- rakkmandazzjonijiet ta' ċerti kuntratturi issa twaqqfet, x'aktarx li m'aħniex qed nitkellmu dwar l-istess ħaġa.

(Interruzzjonijiet) Imma jekk tippermettili, xtaqt inkompli fuq xi ħaġa li staqsietni l-Onor.

D'Amato u ma kellix l-opportunita' li nsemmiha.

Mr Speaker, kont nippretendi li mill-media jkollna aktar serjeta', speċjalment wara ċerta kitba fil-gazzetti dwar ilmenti li kellna minħabba l-għarar li għaddejna minnhom.

F'waħda mill-gazzetti bil-Malti ntqal li kien hemm anzjana li waqgħalha s-saqaf tad-dar u li din kienet ilha tistenna biex l-awtorita' tad-djar tagħmlilha t-tiswijiet neċessarji.

Intqal ukoll li din il-persuna kellha applikazzjoni li kienet ilha pendenti għal ħafna snin mad-dipartiment.

Fil-fatt imbagħad sibna li din il-mara ma kellha l-ebda applikazzjoni pendenti la ma' l-awtorita' tad-djar u lanqas mad-dipartiment, imma dawn kienu biss affarijiet li qed jintqalu mill- ġirien.

Jien nixtieq li fuq il-media ma jidhrux ċerti rapporti li jkunu allarmanti u li lanqas jagħmlu ġustizzja lil min qiegħed jagħmel ix-xogħol fid-dipartiment kif ukoll fl-awtorita'.

L-aħħar ħaġa li xtaqt ngħid – peress li ma kellix din l-opportunita' – hija dwar dak li kien qed jitkellem dwaru l-Viċi Prim Ministru, u cioe' il-care and repair unit.

Lill-Onor.

Buontempo ngħidlu li din il-unit qiegħda proprju għal nies bħalu u bħali, bħall-kappillani, social workers, eċċ..

L-awtorita' nefqet spiża sostanzjali fuq ir-reklamar tas-sistema tal-care and repair proprju biex tmur hi fid-djar tan-nies li għandhom bżonn.

Jiġifieri jekk inti jkollok persuna ta' 80 sena jew ta' xi eta' avvanzata li taf li għandha bżonn, tista' tmexxi l-każ tagħha inti.

Dik hi l-idea.

Dan jista' isir minn diversi persuni.

Anke lill-istudenti ta' l- universita' ppruvajna ngħidulhom jieħdu l-inizjattiva li jġibu n-nies għandna.

Dawn huma affarijiet li kienu reklamati u li suppost aħna lkoll nafuhom pero' nammetti li xi kultant jaqbżulna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' benefiċċjarji taċ-children's allowance bejn l-1986 u l-2002, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 1505.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 251 ta' l-2003 - Avviż ta' bidu fis-seħħ tar- Regolamenti ta' l-2002 dwar l-Edukazzjoni tat-Tfal ta' ħaddiema Migratorji.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Settembru, 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, b'dan l-abbozz ta' liġi qed nemendaw l- Att dwar is-Sigurtà Soċjali ħalli nirrimedjaw fejn kien hemm diskriminazzjoni kontra l-irġiel.

Però jien nixtieq nistaqsi x'se jiġri wara li din tiġi rranġata.

Se jiġri bħal fil-każ tan-nisa?

Jiġifieri jekk ir-raġel jagħżel li ma jħallasx il-bolla se jiġi kkreditat jew inkella se jkun hemm gap fid-dritt tiegħu għall-pensjoni bħalma hi s-sitwazzjoni eżistenti fil-każ tan-nisa?

Dan huwa punt li l-ministru jkun jista' jiċċara meta jagħmel il-winding up.

Ridt ngħid ukoll li bil-mod kif ġie worded dan l-abbozz - bħalissa għandi t- test Ingliż quddiemi - qed nibdlu xi ħaġa u xorta se nħalluha zoppa.

Hawn min jgħidlek: "What's in a word!", imma d-diċitura li tintuża fil-liġi hija importanti għax turi fuq liema livell inkunu qegħdin naħsbu.

M'għandniex noqogħdu ngħidu li hemm l-Interpretation Act li tgħid li kull fejn hemm "his" tfisser "her" ukoll.

Ladarba qed nemendaw liġi għandna nemendawha sew.

Per eżempju, fil-proviso ta' subarticle 3(2) jingħad: "... any married person who is not legally separated or who has not been abandoned by his spouse, ... shall not be deemed to be a self-employed person."

Nistgħu nagħmluha fil-plural "their spouses" jew nistgħu ngħidu "his or her spouse" ħalli anke l-mod kif niktbu l-liġi jkun gender sensitive.

Fid-diskorsi tal-bieraħ kien hemm min tkellem fis-sens li for a change qegħdin nagħmlu xi ħaġa biex innaqqsu diskriminazzjoni kontra l-irġiel permezz ta' din il-liġi.

Jien niskanta li kien hemm min donnu ried jgħid: Qed tara, anke ma' l-irġiel hemm diskriminazzjoni f'ċerti aspetti tal- liġijiet tagħna!

Veru, xi kultant insibu xi fula f'qargħa fejn ikun hemm xi ħaġa bħal din, u qegħdin nirranġawha.

Però ħdejn l-anomaliji u ħdejn il- kontradizzjonijiet li għad hemm fis-Social Security Act fejn tidħol diskriminazzjoni kontra n-nisa, din hija xi ħaġa negliġibbli.

Jien naqbel u naħseb li lkoll naqblu li qed issir din l-emenda.

Aħna ma naqblu ma' l- ebda forma ta' diskriminazzjoni, la kontra n-nisa, la kontra l-irġiel, u kontra ħadd!

Però meta wieħed iqis x'għad hemm x'nagħmlu biex nirranġaw id- diskriminazzjonijiet li hemm fil-liġi, fosthom fl-Att dwar is-Sigurtà Soċjali, ngħid li għadna lanqas biss bdejna.

Jiġifieri inutli noqogħdu ndoqqu t-trombi għax sibna biċċa diskriminazzjoni żgħira kontra l-irġiel.

Ngħid "żgħira" għax nafu li hija minoranza żgħira ta' rġiel li qegħdin id- dar u inġustament qed ikollhom iħallsu l-bolla, qishom self-employed, allavolja ma jaħdmux.

Min-naħa l-oħra anke kieku kien hawn raġel wieħed biss f'Malta li qiegħed f'din is-sitwazzjoni xorta nħoss li għandna nbiddlu l-liġi.

Imma bl-istess argument, kemm għandna bżonn niflu l-liġijiet aħjar biex naraw kemm hemm tbatija u diskriminazzjoni kontra ħafna nisa romol, separati, li jaħdmu jew li huma self-employed.

Jien se nitkellem fuq ftit minn dawn fil-ftit ħin li għandi.

U se nitkellem proprju fuq hekk ħalli min qed jaħseb li għax wasalna biex nirranġaw din il-problema li kienet qed tagħmel diskriminazzjoni ma' l-irġiel qisna lestejna dak li kellna nagħmlu fejn hemm diskriminazzjoni kontra n-nisa u issa għandna l-lussu li niddiskutu din id-diskriminazzjoni, sejjer żball.

U jekk hawn nisa milquta li qed jisimgħuni qegħdin jgħidu li veru għad hemm ħafna u ħafna xi jsir, speċjalment fl-Att dwar is-Sigurtà Soċjali, sabiex nirrimedjaw.

Per eżempju, nisa li joħorġu fuq il-parental leave ma jistgħux iħallsu bolla waqt li qegħdin fuq parental leave.

Jekk ma jkunux qegħdin jaħdmu dawn ma jkunux jistgħu jħallsu l-bolla, allura se jkollhom dik il-gap meta jiġu għall-pensjoni.

Ġeneralment dawn in-nisa jieqfu biex irabbu t-tfal, imbagħad meta jerġgħu jiġu biex jidħlu fis-suq tax-xogħol ma jingħatawx iċ- ċans li jħallsu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali ta' dak iż-żmien li ma kenux jaħdmu.

Jiġu nisa jgħiduli li huma lesti biex iħallsu l-bolla ta' dak iż-żmien li ma kenux jaħdmu.

Dawn kienu qegħdin jaħdmu, waqfu sakemm kibru ftit it- tfal u issa, li marru lura fis-suq tax-xogħol biex ikomplu jikkontribwixxu għall-ġid tal-pajjiż, qegħdin jiġu diskriminati b'dan il-mod.

Hawn min jgħidlek li lanqas hi worth it għax hawn min jaqta' għal żmien twil mix- xogħol biex ikbarrar it-tfal sa 10 snin ħalli jkunu jafu jieħdu ħsieb tagħhom infushom.

Allura ara x'gap se jkollhom dawn meta jiġu għall- pensjoni.

U aħna mhux qed nagħtuhom l-opportunità li jkomplu jħallsu l- kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali ħalli ma jkollhomx dik il-gap.

Issa se nsemmi n-nisa li huma self-employed li jagħmlu hekk speċifikament biex jagħżlu huma s-sigħat li jaħdmu.

Ikunu jridu jaħdmu, ikunu kapaċi jaħdmu, għandhom x'joffru lill-pajjiż u lis-soċjeta`, pero` minħabba responsabbiltajiet familjari ma jkunux jistgħu jmorru jaħdmu ġo fabbrika jew ġo uffiċċju b'ħinijiet twal.

Dawn ikunu kapaċi jimpjegaw lilhom infushom u jkunu jistgħu jirregolaw il-ħinijiet huma.

Jiġu żminijiet f'ħajjithom meta jkunu jistgħu jaħdmu biss siegħa jew sagħtejn kuljum, għax is-cycle tal-familja mhux dejjem l-istess.

Ikun hemm żmien meta m'għandekx tfal, żmien meta għandek il-babies fejn l-inqas li tkun tista' tagħmel xogħol produttiv, imbagħad ikollok cycle oħra fejn qegħdin jikbru.

Jiġifieri jkun hemm fluctuation fl-availability tiegħek biex taħdem.

Issa meta jiġu fil-perijodu fejn l-inqas li jistgħu jagħmlu sigħat ta' xogħol, dawn jispiċċaw iħallsu bolla iktar milli jkunu qegħdin jaqilgħu.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mifsud Bonnici qed jgħidli: Iva, naħseb ġieli kellek każijiet fejn jitkellmu miegħek fuq din il-problema.

Dan iservi ta' diżinċentiv għax jekk mara għaddejja minn perijodu ta' żmien fejn tista' taħdem għal ftit ħin minħabba dawn ir-responsabbiltajiet li qed insemmu, ma jagħmilx sens li tibqa' tħallas l-istess daqs meta kienet qed taħdem seba' sigħat, tmien sigħat, ħames sigħat kuljum.

Allura dawn ma jaqblilhomx jibqgħu self-employed.

Naħseb li hawnhekk għandna nirrikonoxxu lil dawk in-nies li jiddeċiedu li jimpjegaw lilhom infushom għax dawn la qed jiġu għand id-deputati biex isibulhom ix-xogħol, la qed jipprovaw jidħlu mal-gvern, la qed jipprovaw isibu employer biex jimpjegahom imma huma enterprising biex joħolqu x- xogħol huma għalihom infushom, jekk ma jkollhomx ukoll xi żewġ impjegati magħhom.

Għalhekk ngħid li dan m'huwiex il-mod kif il-pajjiż jinċentivahom, anzi bil-maqlub; qegħdin ikunu diżinċentivati.

Sur President, kif għedt qabel, hemm ħafna oqsma fejn insibu affarijiet li ma jagħmlux sens fl-Att dwar is-Sigurta` Soċjali.

Hemm liġijiet li jolqtu lir-romol u lis-separati, liġijiet fejn jidħol il-qasam tax-xogħol.

Għadna kemm għaddejna minn dan il-parlament il-liġi dwar ir-relazzjonijiet industrijali, il-liġi fuq il-fastidju sesswali, pero` dejjem jibqa' x'isir.

Huwa importanti li l-każijiet li jkollna nkomplu nġibuhom għall-attenzjoni tal-leġislaturi tal-pajjiż ħalli kemm jista' jkun innaqqsu t-tbatija li ħafna nisa - iżjed minn irġiel għax dawn li qed insemmi llum huma affarijiet li jolqtu lin-nisa - qegħdin jgħaddu minnha fil-ħajja tagħhom fid-dinja tax-xogħol, anke jekk ikun xogħol li qed joħolquh huma stess.

Hemm bżonn li jsiru wkoll bidliet amministrattivi għaliex mhux biżżejjed li tbiddel il-liġijiet.

Il-liġijiet huma importanti ħafna għax inti qed tagħti l-linja, id-direzzjoni u qed tirregola, pero` mbagħad għandek l- istrutturi li jridu jgħinuk, li jridu jaġevolaw lil dak li jkun.

Per eżempju, jien nistaqsi x'sar mir-rapport li kienet lestiet il-professoressa Leighton fejn tgħid ċar u tond - suppost li dalwaqt se titressaq il-liġi dwar is-servizz pubbliku u nittama li nkunu nistgħu nitkellmu iktar fit-tul dwar dan - xi problema għandna fl-istruttura tas-servizz pubbliku għax għandna nuqqas kbir ta' nisa fil-livelli għoljin fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet.

Kif nallaċċja dan in-nuqqas ta' nisa fis-servizz pubbliku mal-liġi li għandna llum?

Għaliex iktar ma jkun hemm nisa fil-livelli fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet fis-servizz pubbliku, iktar se jieħdu deċiżjonijiet bil- perspettiva tagħhom.

GĦaldaqstant ikun hemm il-perspettiva tan-nisa u l- perspettiva ta' l-irġiel f'dak il-livell ta' decision making u allura l- effett ta' dawk id-deċiżjonijiet li se jaqgħu kemm fuq nisa u kemm fuq irġiel se jkun b'dawn iż-żewġ perspettivi u mhux kollox ġej min-naħa waħda.

Barra minn hekk meta jkun hemm iktar nisa fl-istrutturi ta' fuq tas- servizz pubbliku, dawn se joffru iktar meta niġu biex nilleġislaw għax meta l-ministru jkun qed jaħdem fuq liġi, l-esperti tiegħu se jkunu n-nies tas- servizz pubbliku.

GĦaldaqstant meta l-ministru jkun qed ifassal l-emendi għas-Social Security Act u jibgħat għall-experts tiegħu ħalli jara fejn irid ibiddel jew x'irid jagħmel ġdid, jekk dawn se jkunu kollha rġiel għax at that level huma kollha rġiel, il-perspettiva ta' l-irġiel se jisma'.

Jekk ma jkunx hemm nisa fil-livelli għoljin tas-servizz pubbliku, fil-livelli ta' l-esperti, fil-livelli ta' permanent secretaries, fil-livelli ta' director general - mil-livell ta' directors jibdew in-nisa, jiġifieri director general u permanent secretaries m'għandniex nisa - meta l-ministru tas-social security jibgħat għall-esperti tiegħu fis-servizz pubbliku biex jaħdem fuq din il-liġi, irġiel biss għandu li qed jagħtuh il-pariri.

Allura mhux ta' b'xejn illum qed nagħmlu din l-emenda żgħira li tirrigwarda diskriminazzjoni kontra l-irġiel.

Nerġa` ngħid li anke li kieku kienet qed issir għal raġel wieħed biss, li qiegħed id-dar ma jaħdimx u qed ikollu jħallas il-bolla, ngħidlek li tajjeb li qegħdin nagħmluha għax qed issir inġustizzja miegħu.

Pero` dawn l-irġiel indunaw b'din u mbagħad m'aħniex nirrimedjaw il-ħafna diffikultajiet oħra li għad hemm, li semmejt u li għad irrid insemmi fil-liġi dwar is-sigurta` soċjali li jolqtu lin-nisa, lill- pensjonanti, lir-romol, lis-separati, u lil dawk in-nisa li ħadu l-parental leave u ma setgħux iħallsu l-bolla f'dak il-perijodu u 'l quddiem se jkollhom gap għall-fini tal-pensjoni.

Dawn l-affarijiet m'aħniex qegħdin nemendawhom.

M'hemmx għalfejn nagħmlu l-proposti eżatti kif pinġiethom il-professoressa Leighton, għalkemm ħafna minnhom jagħmlu sens, huma sempliċi u tajjeb li nimplimentawhom.

Pero` jekk irridu nagħtu l-input tal-gvern Malti nistgħu nqabbdu nies biex jerġgħu jaraw dan ir-rapport u nagħmluh iktar kif irridu aħna.

Pero` għallinqas nagħmlu xi ħaġa.

Meta konna fil-gvern fl-1998 konna tajna dan l-inkarigu lill-professoressa Layton u ppreżentat rapport miktub tajjeb ħafna.

Dan mhux xi rapport kompless u għandu proposti tajbin ħafna.

Qed ngħid x'ikun ir-riżultat ta' meta jkun hemm iktar nisa fil-livelli ta' decision making u fil-livelli ta' experts għax ġieli jkun hemm nies li huma kapaċi, jafu l-affarijiet, jafu l- liġi inside out imma minħabba li ma jkunux fil-livell li inti tista' tikkonsultahom, ma tkunx tista' tuża dak il-potenzjal li għandek.

Waħda mir-rimarki li tagħmel - u nerġa` ngħid li ma kienx hemm għalfejn tagħmilha għax hija xi ħaġa li nafuha, pero` hi tinnotaha wkoll mill- intervisti li għamlet mal-ħafna mpjegati nisa li għandna fis-servizz pubbliku - hija li hemm potenzjal li qegħdin nagħtuh bis-sieq.

It is underutilized.

Jiġifieri jien nappella li dan ir-rapport jiġi wżat.

Jien ma nafx jekk għoġbux dak ir-rapport lill-gvern għax lanqas kummenti ma smajt.

Jien erġajt qrajtu ħalli nara għaliex sabu dawn id-diffikultajiet kollha, imma la tisma' si u lanqas no. Inħarġu l-flus biex sar dan ir- rapport u fl-opinjoni tiegħi huwa rapport serju ħafna.

Pero` jekk il- Ministru ma jaqbilx miegħu għandu jgħid li ma jaqbilx miegħu u se jarmih fid-dustbin, pero` jgħid xi proġett għandu biex naħdmu bis-serjeta` ħalli jkollna iktar nisa fil-livelli ta' decision making.

Iżda lanqas fit-twaqqif tal-bordijiet, per eżempju, fejn il-gvern jista' jagħmilha b'mod ħafna inqas ikkomplikat milli jista' fl-istrutturi tas- servizz pubbliku, m'aħna naraw rappreżentanza tan-nisa.

Meta jagħmel bord il-gvern jagħżel nies li taħseb li huma kompetenti f'dak il-qasam, imma jekk inħarsu lejn il-persentaġġ ta' nisa li hemm fuq il-bordijiet, insibu li dan reġa` niżel.

Jiġifieri mhux veru li qiegħed isir l-isforz, għax wieħed jista' jara l-affarijiet b'għajnejh.

Jien jiddispjaċini u nistħi li f'din il-Kamra jkolli nerġa` nsemmi, għal miljun darba, il-liġi fuq in-nisa msawta, per eżempju.

Ma nistax nifhem għaliex meta hemm daqs dik tbatija, meta inti għandek id-daħka fil-wiċċ - biex ma ngħidx "il-bikja" għax min ikun fis-sitwazzjoni jibki u mhux jidħak - li min hu msawwat ikollu jitlaq hu mid-dar.

Waħda mill-punti importanti li fiha din il-liġi hija li min isawwat ikollu jitlaq hu mill-post fejn hemm il-mara u t-tfal, jew għal perijodu sakemm jirriforma ruħu, jew għall- perijodu sakemm jingħata l-kura li għandu bżonn, għax min isawwat għandu bżonn il-kura hu wkoll naturalment.

Ġeneralment il-mara li m'għandhiex flus ikollha titlaq tiġġerra barra t-triq; jekk issib shelter issib u jekk ma ssibx ma ssibx, tara hi!

Kien hemm każijiet fejn raqdu fil-karozzi bit- tfal!

Xbajt ngħidha hawnhekk u din il-liġi tibqa' ma tersaqx.

Jien naħseb li l-Ministru jaqbel ma' din il-liġi.

Nerġa` ngħid li fis-sena 2000 qalilna li sa Ġunju ta' dik is-sena, qabel ma mmorru għar-recess, kien se jkollna l-liġi fil-parlament.

Fis-sena 2001 l- istess reġa` qalilna, u erġajna ma rajnihiex.

Issa għaddiet is-sena 2002 u s-sena 2003 ukoll.

Jiġifieri għaddejna dawn il-liġijiet kollha u mbagħad iċemplulek in-nisa li għaddejjin minn din it-trawma, minn dawn il-problemi li jkollhom jitilqu huma mid-dar għax m'għandhomx biżżejjed protezzjoni legali.

Staqsi lill-pulizija ħalli jgħidulek.

Dawn jgħidulek li jdejhom marbutin, ma jistgħu jagħmlu xejn.

Staqsi lis-social workers.

Dawn jibku għal-liġi u jgħidulna: Ġibulna dak il-barring order!

Dan ifisser li m'aħniex niltaqgħu ma' dawn in-nies.

Għax anke fl-aħħar seminar li kien hemm - mingħalija n-national council of women - bdew jgħidu: Imissna nistħu!

X'qed jistenna l-gvern?

Kien hemm ħafna u ħafna kritika għall- gvern fuq din il-liġi min-naħa tan-national council of women u kien hemm anke social workers.

Jien xbajt niltaqa' mas-social workers.

Niftakar li meta kien inqaleb il-gvern u għamlu seminar fuq il-white paper li ħriġna aħna, l-iktar li kienu voċiferi - niftakar li konna f'xi sala l-universita` fejn kien hemm minn kollox; maġistrati, avukati, tobba, pulizija - kienu s- social workers.

Jinżlu għarkobbtejhom kien jonqoshom!

Iva ejjew niftiehmu u għadduha din il-liġi!

Dan is-seminar li qed insemmi jien kien sar xi tmien xhur wara li tela' l- gvern Nazzjonalista fl-1998 għax permezz ta' domandi parlamentari kont nistaqsi ripetutament lill-ministru x'se jagħmel b'dik il-white paper.

Fl- aħħar naħseb li xebbajtu u għamel seminar għall-ħabta ta' Mejju ta' wara l- elezzjoni ta' l-1998, u bqajna b'dak is-seminar.

Jiġifieri dan is-seminar sar fl-1999 fejn kull min kien interessat kien hemmhekk u enfasizza l-bżonn kbir li hemm għal din il-liġi quddiem il-ministru.

Il-pulizija jgħidulna li jdejhom marbutin, is-social workers jgħidulna li m'hemmx barring order u allura ma jistgħux iżommu lir-raġel li jkun isawwat lill-mara milli jidħol id-dar.

U n-nisa jispiċċaw jitilqu huma bit-tfal b'ta' fuqhom senduqhom.

Imbagħad l-għada filgħodu jridu jaraw kif se jlibbsuhom, kif se jitimgħuhom, kif se jsibu saqaf fuq rashom.

Dik hija s- sitwazzjoni.

Imbagħad dawn in-nisa jistaqsu: Imma l-klassi politika qiegħda hemmhekk biex tilleġisla, biex tagħtina l-protezzjoni legali li tant għandna bżonn, allura x'inhi tagħmel fuq din il-liġi?

Għandkom il- poter li tagħmluha din, għaliex dan it-tkaxkir tas-saqajn kollu?

Għalhekk jien għedt li ma m'għandniex nieħdu l-impressjoni li għax illum qegħdin nagħmlu xi ħaġa għall-irġiel ifisser li lestejna dak kollu li għandna x'nagħmlu fejn jidħlu d-drittijiet tan-nisa.

Far from it!

L-istess id-daħka l-oħra taċ-child minding, għax issa se nibda ngħid daħk għaliex kemm iddum tara u tisma' affarijiet!

Kemm ilna ngħidu li hemm bżonn nirregolaw dan is-settur!

Kemm ilna ngħidu li hemm problemi!

Meta tiġri xi traġedja mbagħad nirregolawh!

L-isbaħ waħda tal-budget li għadda!

Il-Ministru Gonzi waqqaf task force u x'kienet il-konklużjoni?

Hemm bżonn joħroġ ir-regolamenti taċ-child minding, xi ħaġa li ħdimna fuqha aħna bħala gvern u xbajna ngħiduha.

Anke r-rapport qal dak li konna qegħdin ngħidu aħna.

Jekk il-Ministru ma jogħġbuhx ir-regolamenti li hemm abbozzati, jmissu jagħmel regolamenti ġodda, imma għallinqas jagħmilhom u mhux jgħid: Le, ħalli nikkummissjona rapport ieħor!

Niftakar li Godfrey Baldacchino kien qalli: Imma issa għamilnielu rapport, tajnihulu, x'qed jistenna biex joħroġ dawn ir-regolamenti?

Hemm tant diffikultajiet!

Pero` l-isbaħ waħda, u biex idaħħakna ftit fl-aħħar fil-budget dan il-gvern qal: Se nagħtu s-sussidju lil dawk il-ġenituri, eliġibbli through a means test, li jibagħtu lit-tfal tagħhom f'nursery basta tkun nursery liċenzjata.

Qal dan meta jaf li m'hawn l-ebda nursery liċenzjata f'Malta għax biex ikunu liċenzjati dawn trid toħroġ ir-regolamenti biex imbagħad tkun tista' tagħtihom il-liċenzja.

Dan kien fil-budget ta' Novembru li għadda u din suppost bdiet taħdem f'Jannar.

Jien iċempluli n-nies biex jistaqsuni x'għandhom jagħmlu biex japplikaw għas-sussidju talli jibagħtu lit-tfal fin-nursery.

Ma jistgħux japplikaw għax in-nursery fejn jibagħtuhom m'humiex liċenzjati għax il-gvern għadu ma ħariġx il-liċenzji.

Nidħku bin-nies!

Wasalna f'Settembru issa!

Mela wegħednihom dan is-sussidju f'Novembru meta nafu li dawn ma jistgħux jeħduh.

Bdiet sena skolastika oħra u għadna nidħku bin-nies.

Lanqas biss qalilhom li ma jistax joħroġ is-sussidju għalissa għax ir-regolamenti ma lestihomx u allura għadu ma jistax joħroġ il-liċenzji!

Le, qisu qatt ma ġara xejn!

Din il-wegħda qiegħda fil-budget speech tal-Ministru Dalli.

Beda jgħid li lil dawn se nagħtuhom dan is-sussidju meta jaf li ma jistax.

Il-Ministru jmissu l-ewwel ħareġ ir-regolamenti, għamel il-liġi jew ħareġ l- avviż legali - għax anke b'avviż legali jista' jagħmilha din.

Jagħmel li jrid!

Jekk irid jagħmel liġi, jekk irid jagħmel avviż legali, imma għallinqas joħroġ dawn ir-regolamenti ħalli jkunu jistgħu jinħarġu liċenzji għal dawn in-nurseries.

Ejja ninsew li din hija xi ħaġa li ilu jgħidha l- Malta Labour party!

Imma l-gvern stess ikkummissjona rapport dwar dan.

Niftakar li kont fil-press conference meta ppreżentaw dan ir-rapport tal- kooperativi, u fosthom kien hemm Godfrey Baldacchino u nies mill-ministeru tal-Ministru Gonzi.

Kien hemm ukoll nies mid-dipartiment tan-nisa fis- soċjeta` li kienu qegħdin fuq dan il-bord.

L-iktar ħaġa li spikkat u li għafsu fuqha fil-press conference kienet li joħorġu dawn ir-regolamenti.

Issa dan ir-rapport ilu li tlesta xi sentejn jew tlieta u għadna nidħku bin-nies u ngħidulhom li se nagħtu s-sussidju lil min jibgħat lit-tfal f'nursery liċenzjata, meta jafu li m'hawnx nursery waħda li hija liċenzjata.

Għaddiet sena mill-wegħda bil-miktub fil-budget!

Din m'hijiex xi wegħda tal-programm elettorali għax dawk issa drajna li ma jfissru xejn.

Imma allura anke fil-budget speech, li tidħol hawnhekk u se tibqa' on record, anke f'din nidħku bin-nies?!

Għidulhom!

Meta jċempluli jien ngħidilhom: Daħak bikom għax inti ma tistax tieħu s-sussidju!

Ħalli nkompli fuq is-Social Security Act għax minn hemmhekk bdejna, imma ħaġa twassal għall-oħra.

Jeħtieġ li meta tkun qed tirranġa liġi jkollok kull kwalita` ta' nies, mhux nies b'mindset wieħed, ħalli jkunu kkonsidrati l-interessi ta' kull settur.

Per eżempju, ikollna ħafna talbiet biex fejn ikun hemm l-inkwiet il-pensjoni tkun maqsuma bejn il-miżżewġin, mingħajr ma jkollhom għalfejn imorru fi qrati u għand avukati u jagħmlu ħafna spejjeż.

Aħna għandna statistika fuq separazzjonijiet li turi li għandek inċidenza għolja ta' separazzjonijiet fl-ewwel snin taż-żwieġ, imbagħad it evens out, u din ir-rata tas-separazzjonijiet imbagħad terġa` togħla fuq is-60 sena.

Hemm studji fuq l-anzjani li juru li dan huwa dovut - din hija xi ħaġa li meta wieħed jaħseb fuqha jista' jifhimha wkoll - għall-fatt li għandek is- sitwazzjoni fejn il-mara għexet il-parti l-kbira ta' ħajjitha miżżewġa d- dar weħidha għax ir-raġel ikun għax-xogħol - il-biċċa l-kbira mill-anzjani tal-lum kienu hekk; ġewwa d-dar, irabbu lit-tfal u r-raġel barra għax- xogħol- issa t-tfal kibru, iżżewġu u telqu u din il-koppja waslet għall-61 sena.

F'daqqa waħda dawn isibu lilhom infushom id-dar flimkien minn filgħodu sa filgħaxija għax ir-raġel ħareġ bil-pensjoni.

Jiġifieri l-mara kienet imdorrija bil-modi tagħha kif tgħix ħajjitha, meta telqulha t-tfal mid-dar għax iżżewġu għamlet xi ħamsa, għaxra jew 15-il sena fejn hija reġgħet organizzat ħajjitha, u mbagħad f'daqqa waħda, kif jagħlaq il-61 sena tara lil dan ir-raġel minn filgħodu sa filgħaxija fid-dar.

Dawn huma studji soċjoloġiċi li ħarġu meta evalwaw għalfejn hemm din l- inċidenza għolja ta' separazzjonijiet fuq il-61 sena.

Din hija xi ħaġa serja ħafna għax immaġina, f'daqqa waħda ta' 61 sena r-raġel u l-mara jsibu li huma total strangers, li qed isibuha diffiċli li jgħixu minn filgħodu sa filgħaxija flimkien u jibda t-tgergir u jibda l-ġlied.

Meta tqabbel dawn is- separazzjonijiet mas-separazzjonijiet tul is-snin kollha, issib li hemm numru relattivament kbir fuq il-61 sena li jikkompara tajjeb mas-snin tal- bidu taż-żwiġijiet, meta jisseparaw kmieni.

Għandek dawn is- sitwazzjonijiet.

Xi drabi ma jaslux biex jisseparaw kompletament bil-qorti u jiddeċiedu li jibqgħu jgħixu fl-istess dar imma b'mod separat.

Pero` jkun hemm id- diffikulta` tal-pensjoni.

Imbagħad biex l-affarijiet ikomplu jiggravaw, probabbli r-raġel jibda ma jagħtix il-flus lill-mara biex jinkiha.

Dawn huma realtajiet li jiġru kuljum li aħna niltaqgħu magħhom spiss.

GĦalhekk kemm-il darba tlabna sabiex fejn ikun hemm talba minn wieħed mill-partners, il-pensjoni toħroġ maqsuma, parti tmur għall-mara u parti tmur għar-raġel.

Naħseb li din hija xi ħaġa li għandna nħarsu lejha bis-serjeta`, speċjalment meta għandna din l-informazzjoni dwar l-inċidenza ta' separazzjonijiet ta' dik l-eta`.

Hemm ħafna iżjed x'nistgħu nagħmlu biex ngħinu sitwazzjonijiet serji bħal dawn, fejn tnejn min-nies li waslu fi żmien fejn jistgħu jgawdu ftit iktar il-ħajja għax għandhom inqas responsabbiltajiet - veru li jibda l-mard ukoll, pero` għandek iktar ħin u għandek inqas irbit - jispiċċaw biex minflok jimxu 'l quddiem jinżlu fl-infern qabel iż-żmien.

Dan l-aħħar ġew ikellmuni xi nies li għandhom x'jaqsmu ma' nies b'diżabbilta` li ilmentaw li hemm każi speċifiċi fejn l-informazzjoni ma tinġabarx separata abbażi ta' sess.

Wieħed ma jistax jagħmel nies bi bżonnijiet speċjali f'keffa waħda.

Il-bżonnijiet speċjali ta' kull persuna huma differenti, pero` iżjed u iżjed hemm differenza bejn il-bżonnijiet tan-nisa u l-bżonnijiet ta' l- irġiel.

Mr Speaker, hemm bżonn isir iktar taħriġ - Ilna ngħiduha din u to a certain extent issir - fuq l-għażla tas-suġġetti fl-oqsma tekniċi, fis- sekondarja u fl-universita`.

Għalkemm qegħdin nimxu 'l quddiem, pero` hemm bżonn li nagħmlu iktar riċerka biex naraw għalfejn mhux qegħdin nimxu iżjed meta t-teknoloġija saret daqstant importanti.

Ridt nitkellem ukoll rigward il-ġenituri weħidhom.

Irrid nieħu din l- opportunita` biex infaħħar l-inizjattiva li ħadet Dar Ġużeppa Debono ta' Għawdex żewġ weekends ilu li għamlu seminar fuq l-ommijiet tfajliet, fejn ħareġ ċar kemm għandna bżonn naħdmu f'dan il-qasam, anke bħala prevenzjoni.

Meta konna fil-gvern niftakar li konna ltqajna ma' ministru Irlandiża ta' l-edukazzjoni u kienet tatna programmi li huma jagħmlu fil-livell primarju, mhux fil-livell sekondarju.

Jiġifieri diġa` qegħdin late għax fil-livell primarju għandek tfal bniet u subien ta' għaxra u 11-il sena.

Illum nafu li wħud minnhom diġa` qed ikunu attivi sesswalment, jiġifieri rridu nieħdu ħsieb li mhux biss nagħtu sex education imma ngħallmuhom dwar responsible parenthood.

MR SPEAKER: Ikkonkludi, jekk jogħġbok, Onor. Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Hemm s-sezzjoni ta' l-edukazzjoni ta' l-ischoolgirl mothers li tagħmel ħafna xogħol biex għallinqas dawn it-tfajliet jibqgħu l- iskola u ma jagħlqux il-bibien għall-kumplament ta' ħajjithom meta għadhom l-iskola.

Pero` jekk l-istrutturi tas-soċjeta` m'humiex se jgħinuhom meta mbagħad jiġu biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol, jekk il-fatt li dawn għandhom it-tarbija se jitfagħhom lura, allura dak l-isforz li sar fil- livell ta' meta kienu għadhom l-iskola se jispiċċa għax xorta se jibqgħu diskriminati dawn.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, quddiemna għandna emendi li lkoll naqblu li huma pożittivi.

Nixtieq nagħmilha ċara - għax kultant naħseb li ma tantx qegħdin niftiehmu anke fuq id-dettalji - li b'dawn l-emendi l-mara miżżewġa li għadha tgħix mar-raġel tagħha ma tkunx prekluża milli tħallas kontribuzzjoni tan-national insurance waqt li setturi oħra tal-poplu huma obbligati li jħallsuha.

Dik hija l-bażi ta' l- emenda tagħna.

Meta din l-emenda qiegħda tgħid li mara li tkun miżżewġa u tgħix mar-raġel tagħha hija prekluża, konna qegħdin ngħidu wkoll li għandek ir-raġel miżżewweġ, il-mara miżżewġa pero` separata mir-raġel tagħha, il- mara single, ir-raġel single, dawn kollha ttrattati b'mod differenti, pero` l-mara miżżewġa li tgħix mar-raġel tagħha kienet qiegħda f'compartment għaliha.

Issa qegħdin ngħidu li se jkollna lil kulħadd fuq l-istess livell; neħħejna l-preklużjoni minn naħa waħda u neħħejna l-obbligi min- naħa l-oħra.

Fid-dawl ta' dan li qed nisma' matul dan id-dibattitu, nixtieq ngħid ukoll li proprju fil-bidu ta' dan id-dibattitu l-Ministru Gonzi għamilha ċara li din qed nikkonsidrawha bħala miżura temporanja.

GĦadni kif smajt lill- Onor. Dalli, u bir-raġun kollu, issemmi l-anomaliji li jeżistu, allura fil- futur irridu nħarsu lejn riforma sħiħa ta' pensjonijiet u ta' welfare u f'dak ix-xenarju ndaħħlu l-emendi kollha li naraw meħtieġa.

Hawnhekk nixtieq niżgura lil kulħadd li m'aħniex bħala gvern ninjoraw it-tibdiliet li għandna bżonn f'dan il-pajjiż.

Anzi hawnhekk nixtieq nirriferi għar-rapport, li kienet ikkummissjonat ukoll il-Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara, li ħareġ wara studju li sar ta' l-Att tas-Sigurtà Soċjali ta' l-1987 u l-liġijiet sussidjarji.

Dan ir- rapport identifika il-partijiet tal-liġi li nistgħu nsejħulhom gender biased jew li huma gender sensitive u identifika sitwazzjonijiet li huma gender sensitive li għadhom lanqas huma kkontemplati fil-liġijiet li għandna bħalissa.

Dan ir-rapport jara l-background tal-liġijiet tas-Sigurtà Soċjali li kellna hawn Malta u jgħidu li jeżistu anomaliji legali li meta tkun qed tbati minnhom ipoġġuk f'sitwazzjoni diffiċli u mwiergħa.

Ħafna mil-leġislazzjoni tas-Sigurtà Soċjali fi żmenijiet oħra kellha l-għeruq tagħha fuq il- premessa li għall-parti l-kbira ta' ħajjitha the average Maltese woman kienet se tkun dejjem finanzjarjament dipendenti fuq id-dħul tar-raġel tagħha, jew fuq il-pensjoni tiegħu jew inkella kienu r-responsabbiltà finanzjarja tal-missierijiet.

Illum qed naraw li l-ħajja tbiddlet u għandna numru kbir ta' nisa li huma ekonomikament indipendenti.

Infatti dan ir-rapport jgħid ukoll li l- indipendenza ekonomika tgħin biex jitneħħew sitwazzjonijiet koroh li jsibu ruħu fihom in-nisa f'ċerti ċirkostanzi ta' ħajjithom.

Dan ir-rapport jagħti iktar importanza lil din l-emenda li qegħdin naraw illum għax jgħid li hawnhekk għandna anomalija u trid titneħħa.

Iżda ħaġa li ngħid għalija skantatni u forsi tiskanta lil ħafna nies hija li fil-konklużjoni ta' dan ir-rapport jingħad li l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali hawn Malta ma tantx għandu bżonn aġġustament f'dawk li huma prinċipji biex titneħħa d-diskriminazzjoni abbażi tal-gender.

Anzi jgħid li b'sorpriża kultant jidhru li l-affarijiet aktar jiffavorixxu lin-nisa u kontra l-irġiel.

U r-rapport jagħmel bosta rakkmandazzjonijiet li huma bbażati fuq din il-premessa.

Għalkemm, biex inkun ġusta, hawnhekk ir- rapport jgħid li fejn tidħol id-diskriminazzjoni pożittiva favur in-nisa, per eżempju, fil-maternità nżommuhom u ħadd m'għandu qatt jaħseb li jneħħihom għaliex inkunu qegħdin immissu l-kontribut tal-mara kemm fis- soċjetà fil-livell ekonomiku u kemm fis-soċjetà tagħna bħala omm.

Jien ħadt gost nisma' lill-Onor.

Karl Chircop li meta kien qiegħed jitkellem hawnhekk qal li fir-reviżjoni sħiħa li dan il-pajjiż qiegħed iħares lejha għandu jkollna l-għajnuna ta' kulħadd.

Infatti huwa qal li għal dan il-għan, biex aħna jkollna sistema aktar moderna, biex naraw il- ħteġijiet tagħna fid-dipartiment tas-sigurtà soċjali u nwieġbu għar- realtajiet tal-lum, huwa joffri l-għajnuna min-naħa ta' l-oppożizzjoni biex il-liġi li se naraw tkun verament waħda mirquma mill-ġdid, inwellduha mill- ġdid għax għandna bżonn il-kooperazzjoni ta' kulħadd.

Jien ngħid li iva, jekk ma jkollniex il-kooperazzjoni ta' kulħadd kemm tal-partiti nvoluti, kemm tal-korpi kostitwiti, kemm tal-unions tagħna, kemm tas-soċjetà kollha in ġenerali, allura nibża' li ma naslux fejn jien u l-gvern tiegħi nixtieq li naslu.

Ħaġa waħda kkonfondietni hawnhekk.

Smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li minn mindu s-sedja li għandha x'taqsam ma' l-emanċipazzjoni u l-Iżvilupp tal-mara hawn Malta ma baqgħetx f'Kastilja bdiet tisfuma.

Hawnhekk ma nixtieqx noqgħod nidħol f'lista twila ta' l-affarijiet li ġraw fejn tidħol il-mara hawn Malta jew fejn jidħlu l-gender issues.

Insemmi biss li nħolqu l-istrutturi bħall-kummissjoni għall-avvanz tal-mara u d-dipartiment ta' l- istatus tan-nisa, fil-bidu tas-snin disgħin saru liġijiet fejn il-mara miżżewġa ħadet status ugwali daqs ir-raġel, il-liġi ta' l-ugwaljanza, il- liġijiet ta' l-impjiegi fejn daħlu l-miżura kollha li aħna nsejħulhom family friendly biex naraw li n-nisa li jridu jagħtu kontribut fis- soċjeta`, li jridu jkomplu jistudjaw, li jridu jkomplu jaħdmu, li jridu jkomplu jiżviluppaw il-potenzjal tagħhom, ikunu jistgħu.

Jien ta' spiss ikolli laqgħat man-nies mill-istaff ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u nitkellmu fuq x'qed isir illum, u minn naħa waħda għandek grupp ta' nisa li jixtiequ ħinijiet iktar flessibbli u min-naħa l-oħra għandek bżonn li jkollok struttura biex tieħu ħsieb it-tfal, biex tieħu ħsieb il- commitments li hemm id-dar.

U l-flessibbilta` qiegħda tidħol ukoll, jiġifieri ħafna affarijiet tbiddlu.

Mr Speaker, niftakar li 15-il sena ilu, meta konna nsemmu ħafna affarijiet li għandna f'dan il-pajjiż illum, uffiċjal għoli tal-GWU kien jgħidli: Mela qegħdin noħolmu( Kif jista' jkun li dan il-pajjiż iġorr dawn il- miżuri li qed tgħidu intom( Mela aħna hawnhekk għandna pajjiż li huwa charity campaign( Illum qegħdin hemm u neħduhom for granted, anzi ngergru li m'għandniex iktar.

U lanqas inkunu ġusti jekk ngħidu li ma tbiddlux l- affarijiet anke fejn jidħol is-settur privat.

U ma nistgħux ngħidu li l- irġiel m'humiex sensittivi biżżejjed.

Jiena ngħid li hemm irġiel li huma sensittivi bħal dejjem, u hemm irġiel li ma jridux jaraw x'għandu jsir f'dan il-pajjiż.

Illum, per eżempju, kelli laqgħa mal-membri tal-Malta employers association, erba' rġiel li huma fid-decision making level.

Iddiskutejna bosta affarijiet, fosthom il-pensjonijiet fil-futur, is-servizzi soċjali, is-sigurta` soċjali u s-sexual harassment li semmiet l-Onor.

Dalli.

Infatti qaluli li minn hawn u ftit ieħor se joħorġu l-guidelines anke għall- kumpanniji.

Iddiskutejna bosta affarijiet inklużi impjiegi għall-persuni b'diżabilita` - li b'dispjaċir dejjem ngħid li għadna ma rajniex għajnuna biżżejjed mis-settur privat - u wiegħdu li se jaraw x'jagħmlu biex ikunu ħafna iktar sensittivi għal dawn l-issues.

Semmejna l-impjieg ta' persuni li kellhom problema bid-droga, l-impjieg ta' persuni li kienu fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin u issa jridu jerġgħu jinserixxu ruħhom fis-soċjeta`.

Tkellimna fuq bosta affarijiet oħra fosthom fuq il-ħtieġa li ċ-ċifra tan- nisa li għandna jaħdmu - li f'Malta għadha waħda relattivament baxxa, almenu dik li tidher uffiċjali - u ssib li kollha qegħdin iħarsu lejn il- flessibbilta` u l-job sharing.

Jiġifieri li n-nisa - ovvjament ikun hemm l- irġiel ukoll pero` l-ikbar talba tiġi min-nisa - jkollhom ħinijet, breaks, fejn jistgħu jiġbru lit-tfal mill-iskola.

Qed jitkellmu fuq iċ-childcare facilities li jixtiequ jagħmlu f'żona industrijali bħal ta' Ħal Far.

Dawn affarijiet li ftit ta' snin ilu ftit li xejn kellek employers li kienu jitkellmu dwarhom u llum qegħdin hemm u j'Alla jkomplu jitkellmu fuqhom.

Minn hawn u ftit żmien ieħor naraw it-twaqqif tal-kummissjoni għall- ugwaljanza u jien ngħid li se naraw ħafna xogħol siewi ħiereġ minn din il- kummissjoni.

M'għandix dubju li se tkun kummissjoni bi grinta li bil- guidelines li għandha se tagħmel mill-aħjar biex tkompli tmexxi l-gender equality f'dan il-pajjiż 'il quddiem.

L-Onor.

Dalli semmiet in-nuqqas ta' nisa fuq il-bordijiet u l- kummissjonijiet u jien ma nistax ma naqbilx magħha.

Hija xi ħaġa li ilni ngħidha.

Nixtieq nara ħafna iktar nisa fuq bordijiet u kummissjonijiet u l- impenn tiegħi personali se jkun li nipperswadi lil min jaħtar il-bordijiet li dejjem nimbuttaw li jkollna ħafna iktar nisa fuq dawn il-bordijiet.

Nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li l-minsitru Gonzi tani kull support.

Kull meta nitkellem fuq il-ħtieġa li nimbuttaw in-nisa t-tweġiba dejjem kienet ta' full support.

Meta l-l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li l-gender issues qegħdin jisfumaw naħseb li verament ma kienx qed ikun ġust għax, nerġa' nirrepeti, meta nħarsu lejn dak kollu li sar f'dawn l-aħħar snin fejn jidħlu n-nisa, mingħajr ħafna daqq ta' trombi, naraw li verament imxejna 'l quddiem.

Per eżempju, iċ-chairpersons ta' l-awtorità tal-housing u ta' l-awtorità ta' l- occupational health and safety huma nisa.

Jien qed naħdem mill-qrib maċ- chairperson ta' l-awtorita` tad-djar u nista' ngħid li hija sensittiva għall-aħħar.

U hawnhekk nerġa' naqbel ma' dak li qalet l-Onor.

Dalli li meta jkollok mix, ikollok spread ta' ideat allura verament ikollok il- ħtiġijiet ta' kulħadd imwieġba.

Iċ-chairperson ta' l-awtorita` tad-djar għamlet inċentivi u ħadet inizjattivi ġodda li verament jindirizzaw il-bżonnijiet tas-single mothers tagħna, ta' nisa li qegħdin f'sitwazzjonijiet imwiegħra.

Ħadd ma jista' jinnega li meta jkollok kemm irġiel u kemm nisa f'postijiet fejn jittieħdu deċiżjonijiet allura jkollok perspettiva wiesgħa ħafna.

Nirriferi għal ħaġa oħra li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Qal li huwa favur il-kwoti u se nsemmiha fil-qosor hawnhekk għax mhux il-ħin li nidħol fl-issue.

Dan l-aħħar kont f'konferenza barra minn Malta fejn reġgħet qamet il-kwestjoni tal-kwoti u bħal dejjem kien hemm kontroversja sħiħa.

Naħseb li kieku wieħed kellu jieħu vot isib li kienu ndaqs kemm dawk favur u kemm dawk kontra.

Min jgħid li mingħajr kwoti n-nisa m'humiex se jimxu 'l quddiem, min jgħid li trid toqgħod attent għax darba tneħħi l-kwoti, bħalma ġara fl-Italja u f'ċerti pajjiżi oħrajn, terġa' taqa' lura.

Nistgħu nitkellmu fuq il-kwoti f'bosta postijiet differenti.

Per eżempju, din il-konferenza bdiet tħares lejn l-elezzjonijiet li se jkun hemm is-sena d-dieħla għall-Parlament Ewropew u allura l-presidenza Taljana qiegħda tgħid lill-partiti politiċi kollha biex jassiguraw ruħhom li almenu 30% tal-kandidati li jkollhom ikunu nisa.

Jiġifieri jkun hemm nisa li jersqu lejn dawn l-elezzjonijiet.

Nerġa' nirrepeti li l-issue tal-kwoti hija waħda sensittiva ħafna u rridu noqogħdu attenti.

Darba waħda kont nemmen fil-kwoti anke elettivi, però biddilt l-idea tul dawn l-aħħar 15-il sena kemm ilni nsegwi l-kwestjoni.

Li nkwetani ftit fl- artiklu li kellu fil-gazzetta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-ġimgħa li għaddiet u fl-artiklu ta' Pamela Hansen li deher il-Ħadd li għadda, kien meta tkellmu fuq kwoti fejn jidħlu elezzjonijiet.

Irridu noqogħdu attenti għax aħna għandna sistema elettorali li m'hijiex bħal ta' pajjiżi oħra.

Per eżempju, x'għamel Tony Blair meta ried iżid in-numru ta' nisa parlamentari fuq naħa tal-Partit Labuirsta ġewwa l-Ingilterra( Dan assigura ruħu li fejn kellek is-selection process kienu jiġu magħżula n-nisa kandidati fis- safe seats fejn tradizzjonalment dejjem kien jirbaħ il-Partit Laburista.

U b'hekk aċċerta ruħu li kellu żieda ta' nisa parlamentari fil-Parlament Ingliż.

Jekk wieħed iħares lejn l-artiklu ta' Pamela Hansen ta' nhar il-Ħadd isib li meta qed titkellem fuq il-kwota skond il-liġi f'ċerti pajjiżi bħal Franza, South America, Africa, Argentina, Namibia, u jien nista' nsemmilha oħrajn bħall-Israel u l-Italja - qed titikellem dejjem fuq sistema ta' listi.

Per eżempju, l-Israel żmien ilu kellu sistema fejn kull seba' isem ried ikun dak ta' mara.

Fl-Italja hemm sistema fejn 30% fil-listi jridu jkunu nisa.

Dik hija sistema kompletament differenti minn tagħna.

Jekk qegħdin nitkellmu fuq reserved seats noqogħdu ftit attenti għax reserved seats ifisser li niġu hawn u minn 65 siġġu parlamentari ngħidu għandna 20, 22 li se nirriżervawhom għan-nisa li jew jagħżluhom il-partiti tagħhom jew inkella n-nisa

joħorġu għall-elezzjoni fuq lista separata.

Jiġifieri hemm modi differenti, pero` wieħed irid joqgħod attent skond l-atmosfera tal-pajjiż u skond is-sistema elettorali tal-pajjiż u naċċertaw ruħna li dak li jiġi suġġerit ikun dejjem skond il-Kostituzzjoni, għalkemm naf li jkun hemm min jgħid li allura nbiddlu l-Kostituzzjoni.

Għandek ukoll dik li jgħidulha l-party quota u jien naf li kemm il-partit Laburista, il-partit Nazzjonalista u anke l-Alternattiva Demokratika f'forom u f'livelli differenti għandhom ċerti kwota.

Pero` m'hawn xejn li jżomm lill-partit Labuirsta, per eżempju, milli jgħid li fl-elezzjonijiet tas-sena d-dieħla għall-kunsilli lokali aħna se naċċertaw ruħna li 30% tal- kandidati tagħna jkunu nisa u jerġa' jagħmel l-istess.

Irrid ngħid ħaġa waħda u dejjem nirrepetiha.

Hawn Malta li jinkwetani huwa mhux biss in-nuqqas ta' nisa f'din il-Kamra imma n-nuqqas ta' nisa li joħorġu għall-elezzjoni.

F'artiklu internazzjonali li qrajt dan l-aħħar xi ħadd qal li l-poliitka m'għadhiex appealing to women.

Per eżempju, għandek backlash qawwija f'pajjiżi ta' l-eastern u central European countries fejn għal żmien twil, taħt ir-regime li kelhom, il-mara kienet kompletament emanċipata għal raġunijiet ekonomiċi u issa qed naraw li n-nisa kważi kważi qegħdin jonqsu mix-xenarju pubbliku.

Pero` m'hemm xejn li jżomm lill-partiti politiċi tagħna internament milli jgħidu li jridu jippromwovu lin-nisa bill jieħdu din il-miżura.

Hija deċiżjoni ta' kull partit politiku.

Pero` aħna naraw il-partiti tagħna, kollha kemm huma hawnhekk, attwalment wooing the women biex joħorġu għall- elezzjonijiet.

Naf x'qed żomm lin-nisa lura.

Waħda minnhom hija t- tradizzjoni, l-oħra hija l-biża' u l-kultura tagħna.

Aħna pajjiż Mediterran u allura l-kultura tagħna baqgħet pjuttost maskilista.

Iżda qabel ma nerġgħu naqbdu l-argument tal-kwoti noqogħdu ftit attenti u nkunu nafu eżattament x'qegħdin ngħidu.

Meta nħarsu lejn in-nisa fl-amministrazzjoni - u l-Onor.

Dalli għadha kif semmiet in-nuqqas ta' nisa li għandna fl-upper echelons - insibu lif'dan il- pajjiż għadna nħossu r-riperkussjonijiet ta' meta kellna dik li jgħidulha l- marriage bar.

Sa 32 sena ilu hawn Malta n-nisa li kienu jiżżewġu u jaħdmu maċ-Ċivil kien ikollhom jirriżenjaw, allura ma kellniex dak in-natural progression ta' numru kbir ta' nisa li qegħdin jersqu 'l fuq.

Dawn huma affarijiet li qegħdin nindirizzaw bil-gender mainstreaming programme li għandna u nassigura lill-Onor.

Dalli li r-rapport ta' Patricia Leighton - naqbel magħha li huwa rapport tajjeb ħafna - ma ġiex injorat.

Issa se nitkellem fuq il-vjolenza domestika, suġġett għal qalbi ħafna li semmietu wkoll l-Onor.

Dalli.

Qabel is-sajf kont semmejt li f'Awissu kelli niltaqa' ma' l-Attorney General.

Infatti l-laqgħa saret u jien assigurata li d-draft tal-liġi waslet fl-aħħar tagħha.

Meta kont tkellimt wara din il- laqgħa ta' Awissu għedt li nispera li ftit ġimgħat wara jkolli d-draft f'idejja u nerġa' nirrepeti li għadna on track u din id-draft dalwaqt se tkun għandi.

Nixtieq nagħlaq billi ngħid li dawn l-emendi li qegħdin naraw illum qegħdin jeliminaw id-diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess li għandu x'jaqsam ma' din il-parti tal-liġi dwar is-sigurta` soċjali.

Pero` huwa essenzjali li fir- riforma wiesgħa li se nagħmlu nagħtu l-attenzjoni kollha tagħna biex inħarsu lejn inċentivi, lejn benefiċċji li mhux biss jagħtu kas is- sostenibilita` ta' l-affarijiet ...

Issemmew il-pensjonijiet u jien nixtieq nara li n-nisa wkoll ikollhom dritt għall-pensjoni.

Jien dejjem emmint li jekk il-liġi ta' l-1992 tgħid li għandi family income allura l- pensjoni għandha titqies bħala family income u kulħadd għandu jkollu dritt għaliha mhux kif intqal.

Veru li għandna nisa ta' eta` fuq is-60 sena li qed ikollhom problemi kbar ħafna ħafna biex ikollhom ftit income f'idejhom.

Allura nerġa' nirrepeti li mhux biss inħarsu lejn inċentivi, lejn benefiċċji li jagħtu kas is-sostenibilita` ta' dak li nagħmlu, imma jħarsu wkoll lejn l-interessi tal-familja tagħna, kemm bħala unit kif ukoll bħala l-membri individwali tagħha.

Ma nistgħux ma nkomplux nirrepetu u nemmnu b'konvinzjoni sħiħa li l-familja tibqa' dejjem is-sinsla, il-pedament ta' dan il-pajjiż u kulma nagħmlu rridu naraw li jkun indirizzat biex waqt li l- individwi jkollhom id-drittijiet tagħhom, il-familja bħala unit għandha d- drittijiet tagħha wkoll u aħna rridu nwieġbu għalihom fiċ-ċirkostanzi preżenti tal-lum.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, fil-fatt ma kellix l-intenzjoni li nagħmel intervent fuq din il-liġi, pero` xtaqt nagħmel ċertu enfasi fuq xi punti li semmiet l-Onor.

Dolores Cristina għax inħoss li ċerti aspetti li kienet qed tititkellem dwarhom forsi ma ħarsitx lejhom b'mod ħolisitku.

L-ewwelnett inħoss li liġi bħal din tat opportunita` lil dan il-parlament li għallinqas niftħu dibattitu ftit iktar wiesa' fuq il-qagħda tad- drittijiet tan-nisa f'pajjiżna.

Ma nistgħux inħarsu lejha bħala emenda rqiqa u dejqa għal xi ħaġa li ilha hemm.

Kif qalet ukoll l-Onor.

Dalli, il- liġi dwar is-social security għandha ħafna anomaliji li jaqtgħu kontra n- nisa.

M'iniex qed ngħid li m'hemmx anomaliji li jaqtgħu kontra l-irġiel ukoll, u importanti li din nagħmluha fil-parentesi ħalli ma ninftehmux li qisna f'daqqa waħda qegħdin naqbżu għal xi parti biss minn din is-soċjeta`, irridu naqbżu għas-soċjeta` kollha.

GĦalhekk huwa importanti li d- drittijiet tan-nisa jkunu daqs ta' l-irġiel u fl-istess waqt, fejn hemm anomaliji kontra l-irġiel, naraw li dawn jitneħħew ukoll.

L-Onor.

Cristina tkellmet fit-tul fuq il-kwestjoni tal-kwoti.

Ħafna żmien ilu jien ukoll kont naħseb li jekk trid tasal bħala mara.

Qed ngħid ħafna żmien ilu għax jien bdejt fil-politika meta kont tifla żgħira ta' 16-il sena, kważi 30 sena ilu.

Dak iż-żmien, peress li ma kontx għadni missejt b'idejja s-soċjeta` Maltija x'toffri kont naħseb li we can make it on our own.

U forsi anke għax dak iż-żmien ma kontx omm u allura ma kontx naf xi tfisser ir-responsabbilta` tal-familja.

Pero` iktar ma għaddew esperjenzi u fażijiet f'ħajti iktar bdejt nirrealizza li jekk in-nisa mhux se jkollhom - ma rridx ngħid imbottatura għax mhix il-kelma - aċċess veru u effettiv għal-livelli kollha tat-tmexxija pubblika mhux se naslu biex naraw biżżejjed nisa fl-istrutturi kollha fejn is-soċejta` għandha bżonn irġiel u nisa flimkien.

Għalhekk forsi kkonvinċejt ruħi mbagħad fuq il-kwestjoni tal-kwoti għax jien ukoll, bħall-Onor.

Cristina u bħal kull wieħed u waħda minna hawn ġew, niltaqa' ma ' nisa li huma validi ħafna, għandhom ħafna x'joffru lill-pajjiżna, imma b'xi mod jibqgħu lura.

Jien inħoss li mhux biss it-tradizzjoni, il-kultura u s-sens ta' biża' qed ixekkel lin-nisa Maltin u Għawdxin milli jiġu 'l quddiem anke fil-livell politiku.

Dawn jistgħu jkunu parti mir-raġuni, imma hemm aspetti oħra li wieħed irid jikkonsidrahom bis-serjeta` jekk irridu nitkellmu sewwa fuq kemm in-nisa qed jersqu 'l quddiem on their own steam biex jipparteċipaw.

Jien bħall-Onor.

Cristina jdejjaqni ħafna l-fatt li l-Parlament Malti m'għandux din ir-rappreżentanza sħiħa tas-soċjeta` tagħna għax in-numru ta' nisa li hawn verament huwa żgħir hawnhekk.

Dan idejjaqni immens, imma jdejjaqni wkoll il-fatt li ma jkunx hemm lista ikbar ta' nisa kandidati għall-elezzjonijiet ġenerali.

Pero` dan ma nattribwixxihx biss għat- tradizzjoni, għall-kultura jew minħabba biża', hemm fatturi li huma day-to- day, il-ħobż ta' kuljum.

Per eżempju, ħafna nisa m'humiex finanzjarjament indipendenti u allura għandhom diffikulta` finanzjarja biex jersqu 'l quddiem.

Nisa oħra bil-familja għandhom diffikulta` minħabba t-trobbija ta' l-ulied.

X'se jiġri waqt il-ħin li jkunu qegħdin jagħmlu l-canvassing waqt kampanja elettorali u mbagħad fl-eventwalita` li jitilgħu fil-parlament.

Dan il- parlament huwa xempju ta' kemm f'dan il-pajjiż għadna m'għarafniex il- konċett ta' family friendly situations għax fin-normalita` tiegħu jiltaqa' fis-6.00 p.m. u sakemm tasal id-dar jilħqu l-10:00 p.m. u dejjem issib lil uliedek reqdin.

U jekk m'għandekx ma' min tħallihom trid iġġib hired help id-dar ħalli tkun tista' sserraħ rasek li t-tfal reqdin.

Dawn huma fatturi li rridu ngħiduhom.

Anke fil-qasam tax-xogħol qegħdin naraw diskrepanzi kbar meta llum l-universita` qed tinvesti tant fit-tfajliet u fiż-żgħażagħ bniet Maltin u Għawdxin.

Illum in-numru ta' nisa li qed jattendu l- università qed jaqbeż dak ta' l-irġiel.

Ftit ilu kien sar tracer study x'qed jiġri mill-graduates u nstab li wara ċerti snin in-nisa gradwati jibdew jisparixxu ftit ftit għax jidħlu f'dik l- eta` li jrabbu l-familja u peress li aħna m'għandniex biżżejjed strutturi, policies u anke programmi għall-kura ta' l-ulied waqt il-ħin li l-mara tkun barra mid-dar, din ikollha tieqaf mix-xogħol.

Illum il-familja m'għadhiex fis-sitwazzjoni bħalma kienet 15, 20 sena ilu fejn għandek in-nanniet li tista' sserraħ rasek fuqhom u ħallejt it-tfal magħhom.

Illum il-forma tal- familja tagħna qed tinbidel skond l-esiġenzi li qed joħolqu l-bidliet ekonomiċi u soċjali tagħna.

GĦaldaqstant aħna ma nistgħux nitkellmu biss fuq aspett ta' kultura u ta' tradizzjoni u ta' biża', imma hemm affarijiet day-to-day li verament qed ixekklu lin-nisa milli jidħlu f'dawk l-istrutturi fejn għandna ħafna bżonn li jkun hemm il-parteċipazzjoni tan-nisa.

Fil-qasam tax-xogħol għandna l- bżonn il-parteċipazzjoni tan-nisa minħabba l-qagħda finanzjarja u ekonomika ta' pajjiżna, u fil-qasam politiku, fil-qasam tat-tmexxija pubblika jeħtieġ li l-perspettiva tan-nisa tkun hemm flimkien ma' ta' l-irġiel ħalli nassiguraw li dak li jkun qed jiġi mfassal, dak li jkun qed jiġi mwettaq ikun definittivament qed jindirizza l-bżonnijiet tas-soċjeta` tagħna għax is-soċejta` tagħna hija magħmula min-nisa u mill-irġiel.

Niġi għal punt ieħor li ma ssemmiex hawnhekk imma se nieħu l-opportunita` biex insemmih.

Irridu noqogħdu attenti li mhux niġu hawnhekk b'leġislazzjonijiet fejn nagħtu impressjoni li se jiġru ħafna affarijiet imbagħad b'dak li jkun qed jiġri fil-prattika nkunu qed ngħaddu messaġġi kompletament bil-maqlub.

Il-bieraħ ġejt avviċinata minn nisa separati b'digrieti tal-qorti li sfortunatament ġew deserted kompletament mill-ex- irġiel tagħhom jew il-manteniment ma tħallas qatt.

Dawn in-nisa ġew mitluba mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali biex ifittxu lill-ex-irġiel tagħhom għall-manteniment tagħhom u ta' wliedhom wara ħafna snin.

Jiġifieri dawn jgħixu bl-għajnuna soċjali u jien fhimt li din se tkun xi miżura oħra tad-dipartiment biex jaqta' ċerti spejjeż.

Ħalli nagħmilha ċara li jien naqbel li min għandu jerfa' ċerti responsabilitajiet u jwettaq l-obbligi tiegħu lejn il-familja u lejn il- pajjiż għandna naraw kif nistgħu nġegħluh jerfa' r-responsabbilta` u l- obbligi, pero` rridu nifhmu wkoll li ma nistgħux nerġgħu nwaddbu piż ieħor fuq dawn in-nisa, għax hekk qed jiġri.

Erġajna waddabna l-ballun f'sieq dawn in-nisa li jkunu diġa` għaddew minn martirju kbir fil-proċeduri tal- qrati biex isseparaw, imbagħad għaddew minn trawmiet oħra fejn ir-raġel li kellhom litteralment ikun abbanduna anke lil uliedu għax lanqas il- manteniment ma jkun qed jagħti.

Se nerġgħu ngħadduhom minn martirju meta dawn ikunu diġa` limitati immens finanzjarjament.

Nistaqsi xi kwalita` ta' raġunar hemm fuq din it-tip ta' miżura.

Kieku tgħid id-dipartiament tas-sigurta` soċjali ħoloq xi tip ta' unit, kif hemm l-Ingilterra - fil-fatt l-Ingilterra hemm unit u anke hemm NGOs - li għandhom dik is-saħħa legali li jgħinu lil dawn in-nisa jsolvu d- diffikultajiet tagħhom biex jiġi assigurat li l-ex-raġel tagħhom jagħtihom il-manteniment li suppost qed jagħtihom, imma l-gvern m'offra xejn.

Bagħat biss avviż fejn werwer lil dawn in-nisa u qalilhom biex ifittxu lir-raġel tagħhom għall-manteniment, u dan wara snin kbar.

Hemm każ partikolari fejn is-sentenza tal-qorti lanqas l-aċċess għall-ulied ma ħallietlu lil dan ir-raġel għax huwa drogat u kien qed jiskonta sentenza fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Saħansitra kien marbut bis-sentenza li jagħti flus lura lil-ex-mara tiegħu u lanqas dawn ma taha.

Issa għaddew ħafna snin u sal-lum ma tafx fejn qiegħed.

Din il-mara rċeviet din it-tip ta' notice u ġiet għandi kkonfonduta tistaqsini x'se tagħmel.

Ma tafx fejn se tmur tfittxu, la taf fejn joqgħod u lanqas taf jekk ħariġx mill- faċilita` korrettiva ta' Kordin, apparti l-fatt li m'għandhiex flus biex terġa' tagħmel rikors il-qorti, tqabbad avukat eċċ.

Forsi xi ħadd min-naħa tal-gvern jgħid li wieħed jista' jagħmel użu mil- legal aid.

Imma f'din il-Kamra xbajt ngħid li l-legal aid hija xi ħaġa ta' l-impossibbli jekk trid li l-affarijiet jiġru fit-temp li suppost jiġru.

Jien dejjem nistenna bit-tama għal dawn in-nies li għandhom bżonn il-legal aid biex il-ġustizzja sseħħ magħhom, imma sal-lum li l-ebda tip ta' riforma għadu ma ressaq il-gvern f'din il-Kamra.

Jien kemm-il darba ssuġġerejt li l-legal aid jieħu l-forma fejn il-persuna tqabbad l-avukat ta' l-għażla tagħha u mbagħad dak l-avukat jitħallas skond it-tariffa stabbilita mill- qorti u jkun taħt il-forma ta' legal aid.

Din is-sistema hija aħjar minn dik li hemm illum, fejn hemm ġranet partikolari meta tmur ġewwa l-qorti, li meta tibda lanqas taf, aħseb u ara meta tispiċċa.

M'iniex qed nindirrizza ruħi lejn xi ħadd partikolari, qed nindirizza ruħi lejn is-sistema li hija antikwata u ineffettiva.

Din hija sistema li suppost qed tagħti ġustizzja u meta tkun ineffettiva mhux talli ma tkunx qed tagħti ġustizzja talli tkun qed toħloq inġustizzja!

Ma rridx intawwal għax, kif għedt, ma kellix il-ħsieb li nitkellem fuq din il-liġi.

Qgħadt nisma' b'interess kbir liż-żewġ naħat tal-Kamra jintervjenu u ħadt gost li d-diskussjoni ġiet imwessgħa iktar milli fuq din l-emenda żgħira li qed issir għas-Social Security Act.

Jien nawgura lill- gvern li jiġi 'l quddiem b'iktar emendi fejn naċċertaw li għallinqas ikollna l-qafas legali li jassigura li jkollna gender equality ta' veru f'dan il-pajjiż.

Jiġifieri m'iniex qed ngħid għad-drittijiet tan-nisa biss imma jkollna n-nisa u l-irġiel fuq l-istess bażi.

Nawgura lill-gvern li jfittex iwettaq dawk il-miżuri li jmorru lil hinn mill-qafas legali, jiġifieri l-miżuri aministrattivi li bihom dak il-qafas legali jkun jista' jwettaq fil-prattika l-ugwaljanza effettiva.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Aġent Prim Ministru, jekk jogħġbu, jagħmel il- winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-ewwelnett nirringrazzja lill- kelliema kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Kif spjegajt fl- introduzzjoni tiegħi din il-liġi effettivament tindirizza aspett wieħed partikolari li joħloq problemi ta' diskriminazzjoni fil-liġi dwar is- sigurta` soċjali.

L-Onor.

Dolores Cristina għamlet tajjeb li fl-intervent tagħha rrepetiet l-ispjegazzjoni għaliex qiegħda tiġi introdotta din l- emenda, li tajt jien fil-bidu tas-seduta.

Għax kien hawn min fehem li din

qiegħda ssir biex titneħħa xi diskriminazzjoni li hemm kontra l-irġiel.

Effettivament mhijiex hekk.

Fil-liġi kif inhi mara miżżewġa li tgħix mar- raġel tagħha hija mqiegħda f'pożizzjoni differenti mill-bqija tas-soċjetà Maltija.

Tista' tkun ġuvni, tista' tkun xebba, tista' tkun miżżewġa separata, tista' tkun self-employed ġuvni.

U din l-emenda fiċ-ċokon tagħha taż-żewġ artikli qiegħda tindirizza din l-issue.

Però spjegajt ukoll, u rrepetietha l-Onor.

Cristina, li l-gvern jikkonsidra din bħala miżura temporanja għax għaddej bi proċess li se jwassal għal proposti għar-riforma fil-qasam tal-welfare f'pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' pensjonijiet u saħħa.

Allura l-eżerċizzju sħiħ se jkun jinkludi aspetti oħrajn, differenti u din il-miżura mbagħad bilfors tiġi assorbita f'dawn il-bidliet kollha li għad irridu nressqu quddiem il-poplu Malti għad-diskussjoni u mbagħad eventwalment quddiem dan il-parlament.

Mr Speaker, kien inevitabbli - u jien ma ddejjaqtx - li dan id-dibattitu naturalment joħroġ ftit at a tangent u jolqot aspetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-ugwaljanza tal-mara fis-soċjetà Maltija.

Huwa tajjeb li l-parlament jiddiskuti dawn l-issues għas-sempliċi raġuni li l-fatti jitkellmu waħedhom.

F'pajjiżna l-mara għadha mhijiex imdaħħla kompletament fil- ħolqien tal-ġid tal-pajjiż, fil-ħolqien tas-soċjetà tal-pajjiż.

F'pajjiżna għad għandna kultura li għadha mhijiex biżżejjed miftuħa għar-rwol li l- mara għandha u għandu jkollha fl-iżvilupp tas-soċjetà tagħna.

Forsi huwa frott ta' kultura li ġejja tul in-numru ta' snin, huwa frott ta' ċerti valuri li biż-żmenijiet imbagħad jibdew jinbidlu, forsi huwa riżultat ta' standard ta' edukazzjoni li tinbidel mal-medda taż-żmien.

Huma x'inhuma r- raġunijiet il-fatti huma dawk.

U dawn il-fatti għandhom l-implikazzjoni mhux biss soċjali - li għalija hija l-iktar dimensjoni li jien niffoka fuqha - imma bħalma dejjem ngħidu kollha kemm aħna, id-dimensjoni soċjali għandha id f'id magħha d-dimensjoni ekonomika u viċi-versa, jiġifieri d-dimensjoni ekonomika timxi id f'id mad- dimensjoni soċjali.

U l-verità sagrosanta hija li l-fatt li l-mara Maltija għadha mhijiex parteċipi bis-sħiħ fil-ħolqien ta' l-iżvilupp tas-soċjetà, ifisser li hemm implikazzjonijiet ekonomiċi.

U l-istatistika turina biċ- ċar li r-rata tal-parteċipazzjoni tal-mara Maltija fid-dinja tax-xogħol f'pajjiżna hija baxxa immens meta mqabbla ma' dik ta' pajjiżi oħrajn u dak il-fatt qed ibaxxi r-rata ta' parteċipazzjoni overall tal-poplu Malti fil- ħolqien tax-xogħol.

Allura d-data ekonomika qiegħda hemm, ir-realtajiet soċjali qiegħdin hemmhekk u aħna għandna d-dmir li nirrispondu għalihom bħala gvern u bħala parlament għaliex id-dmir tagħna huwa li noħolqu liġijiet u strutturi li jirrispondi għall-bżonnijiet ta' pajjiżna, però dejjem imdawlin bil-valuri li jiggwidawna.

U l-valuri li jiggwidawna - qed nitkellem għan-naħa tal- gvern u għan-naħa tal-partit li jien nirrappreżenta - huma mibnija fuq il- valur qawwi, b'saħħtu tal-familja.

Aħna rridu li jkollna familji b'saħħithom u nemmnu li nistgħu nsaħħu l- familji tagħna filwaqt li nieħdu inizjattivi li jsaħħu l-infrastruttura li għandna f'pajjiżna biex il-ħidma ekonomika timxi 'l quddiem u niftħu l-bieb għall-parteċipazzjoni tal-mara, biex hija tkun tista' tiżviluppa l-karriera tagħha għas-sodisfazzjon tagħha u anke għall-ġid tal-pajjiż.

Aħna ma qgħadniex b'idejna fuq żaqqna tul dawn is-snin kollha, partikolarment f'dawn l-aħħar tlieta jew erba' snin, għaliex għaddejna lista ta' liġijiet li semmiethom diġà l-Onor.

Cristina, m'hemmx għalfejn intawwal jien.

Jien nibqa' nenfasizza fuq il-liġi tax-xogħol għax donnu mhux kulħadd assorba biżżejjed li l-intenzjoni tal-miżuri li daħħalna fil- liġi tax-xogħol kienet biex kemm jista' jkun niftħu iżjed il-bieb għall- mara Maltija ħalli tipparteċipa fid-dinja tax-xogħol f'pajjiżna.

Daħħalna l-miżuri kollha li huma favur il-familja, bħall-parental leave, il- protezzjoni lill-part-timers, il-protezzjoni għal min hu bir-reduced hours, u l-klawsoli ġodda fil-liġi tax-xogħol, fosthom li ma tistax issir diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol.

Dawn ma kenux jeżistu dawn fil- liġijiet tax-xogħol tagħna, imma daħħalnihom sena ilu meta għaddejna l-liġi ġdida tax-xogħol f'dan il-parlament li kellha l-kunsens u l-approvazzjoni mhux biss ta' din il-Kamra, imma kellha l-kunsens u l-approvazzjoni tal- pajjiż kollu kemm hu għax kienet frott ta' konsultazzjoni pubblika li naħseb kienet unika.

Jekk ma kenitx unika, imma ftit saru bħalha, għax domna niddiskutu mal-partijiet soċjali fuq medda ta' sentejn żgur u mbagħad ippubblikajna white paper, wara l-white paper smajna l-kummenti u s- suġġerimenti kollha u eventwalment daħħalnihom.

Ħalli ma ntawwalx fuq dan il-punt.

Imma dik il-liġi kienet breakthrough qawwija.

Allura għall-kumment tal-kap ta' l-oppożizzjoni - li ġie jagħmel intervent ta' kwarta hawnhekk u telaq 'il barra - fejn qal li bażikament m'għamilna xejn, jien ngħidlu: "Jaħasra anke fuq din!

Ma ndunajtx bil-bidliet il-kbar li għamilna f'pajjiżna!"

Jiġifieri dan il-gvern kien għaddej minn inizjattiva għal inizjattiva għal inizjattiva u l-kap ta' l-oppożizzjoni kien moħħu f'xi ħaġa oħra u ma ndunax bil-bidliet kbar li konna qegħdin nintroduċu.

Jiġi jgħidilna fuq l- ugwaljanza!

Mela ma kienx dan il-gvern fil-leġislatura l-oħra li ntroduċa liġi għall-ugwaljanza bejn is-sessi, li permezz ta' dik il-liġi issa se jkollna kummissarju li huwa responsabbli biex jara li f'pajjiżna ma tkunx tista' ssir diskriminazzjoni, u mhux hekk biss, imma jkun jew tkun proattiv jew proattiva biex f'pajjiżna nimxu 'l quddiem f'dan il-qasam!

Hawnhekk għamilna bidla kbira li kienet tinkludi affarijiet oħrajn, fosthom inizjattivi li għandhom x'jaqsmu mal-fastidju sesswali fuq il-post tax- xogħol u anke mhux fuq il-post tax-xogħol, u tant inizjattivi oħrajn.

Imma din kienet liġi partikolari li ndirizzat il-kwestjoni ta' l-ugwaljanza f'pajjiżna.

U jien ngħid li dak huwa pass ieħor importanti, milestone oħra importanti f'triq li għad fadlilna x'nimxu fiha għax il-ħsieb tiegħi - li għad irridu nagħġnuh iżjed - huwa li naraw li dik il-kummissjoni għall- ugwaljanza li issa se titwaqqaf bil-liġi, eventwalment tiżviluppa fil- kummissjoni nazzjonali li taċċerta li f'pajjiżna ma jkun hawn ebda forma ta' diskriminazzjoni.

U allura qbadna t-triq.

GĦalhekk ma nistax nifhem kif niġi hawn fil-parlament u kull darba nisma' kollox abjad u kollox iswed, kif kien id-diskors tal-kap ta' l-oppożizzjoni sfortunatment, b'differenza mill-interventi l-oħrajn.

Fl-intervent ta' kwarta li għamel, ħlief diskors negattiv ma smajtx.

Din hija prova oħra ċara li l-kap ta' l-oppożizzjoni kien qed jgħix fis-sħab, għadu jgħix fis- sħab u milli jidher se jibqa' jgħix fis-sħab għax ma ndunax bil-volum tax- xogħol li għamilna, bil-bidliet kbar li għamilna f'dan il-pajjiż, liema bidliet qed iġibu ġid kbir soċjali u anke ekonomiku għal pajjiżna.

Ma rridx intawwal wisq fuq dan il-punt.

Tkellmet l-Onor.

Cristina li rrispondiet il-punti ewlenin ta' kelliema oħrajn.

Irrid nagħmel żewġ kummenti fuq xi interventi li saru l-bieraħ, barra dak tal-kap ta' l- oppożizzjoni.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Karl Chircop li f'mument minnhom qal li jeħtieġ li l-liġi dwar is-sigurtà soċjali nagħmluha iktar sempliċi ħalli tkun tista' tinftiehem aħjar.

Dan kien wieħed mill-eżerċizzji li konna qed nittamaw li nagħmlu.

Però l-Kamra tifhem li ladarba dik il-liġi trid tgħaddi minn bidliet li jistgħu jkunu sostanzjali, ma jagħmilx sens li nabqdu dik il-liġi u nagħmluha b'mod iktar sempliċi meta nafu li għad irridu ndaħħlu bidliet oħrajn ġodda.

Il-proċess ta' bidliet li pajjiżna jrid bilfors jintroduċi biex jiggarantixxi s-sostenibilità tax-xibka soċjali, ta' benefiċċji li għandna f'pajjiżna, se jfisser emendi radikali fil-liġi dwar is-sigurtà soċjali.

Jien nittama li dak l-eżerċizzju allura jgħinna biex nolqtu żewġt għasafar b'ġebla waħda, jiġifieri li jkollna liġi li tkun tista' tinftiehem u mhux ikollna liġi li biex tifhimha mhux biss trid tkun avukat u professur, imma trid tkun avukat u professur u probabbilment il-kap tad-dipartiment li tkun ilek taħdem fuq dik il-liġi biex ikollok it-trufijiet kollha tagħha li jwassluk għall-konklużjoni li tkun trid fuq każijiet partikolari.

Allura biex nirrispondi għall-punt li għamel l-Onor.

Chircop ngħid li naqbel li l-liġi għandha tiġi simplifikata, però dan proċess li jista' jsir biss wara li nkunu għaddejna minn bidliet li għandna bżonn ngħaddu f'pajjiżna.

L-Onor.

Chircop semma punt ieħor dwar l-unemployment benefit.

Qal li għandna każijiet ta' nies li wara perijodu ta' żmien li jirċievu l- unemployment benefit jaqgħu fuq ir-relief u peress li jkunu qegħdin jgħixu ma' xi ħadd minn tal-familja allura ma jikkwalifikawx għal dak ir-relief.

Dan huwa veru.

Is-sistema tagħna hija li l-benefiċċju għall-qgħad jitħallas għal perijodu ta' sitt xhur.

Hawnhekk irridu nifhmu li dawn il-benefiċċji jitħallsu għax kull min jaħdem iħallas in-national insurance.

Infakkar lil kulħadd li din hija insurance.

Aħna nħallsu l-bolla biex ninxurjaw ruħna għal ċerti benefiċċji.

Fost il- benefiċċji li aħna qed ninxurjaw ruħna għalihom hemm il-benefiċċju tad- diżimpjieg li jkopri perijodu ta' sitt xhur.

Wara sitt xhur dak il- benefiċċju jispiċċa, jiġifieri tibqa' tirreġistra, però jekk m'għandekx dħul trid tikkwalifika għal benefiċċju ieħor differenti li huwa l- benefiċċju ta' l-assistenza soċjali, li hemm kriterji differenti biex tibbenefika minnu.

Aħna naqblu li fejn hu possibbli ntejbu, dejjem fil-limiti tar-riżorsi tal- pajjiż, però noqogħdu attenti li ma noħolqux, b'intenzjoni tajba, inċentivi biex in-nies jibqgħu d-dar ma jagħmlu xejn għax sejrin tajjeb bil-hand-outs tal-gvern, minflok li ninċentivaw lin-nies biex imorru jaħdmu ħalli jaqilgħu l-għajxien tagħhom għall-aħjar ġid tagħhom u għall-aħjar ġid ta' pajjiżna.

Il-kapaċità tagħna bħala deputati f'parlament - bħala gvern imma anke bħala deputati fil-parlament - irridu nuruha fil-kapaċità li nsibu dik il-formola maġika li ssib il-bilanċ bejn l-għajnuna li rridu nagħtu bħala benefiċċju soċjali jew għajnuna għax xi ħadd ikun għaddej minn diffikultà, per eżempju qed jirreġistra, u marbut ma' dak - in-naħa l-oħra tal-munita għax il-munita għandha żewġ uċuh - il-fatt li rridu nirrikonoxxu li jrid ikun hemm inċentiva biex tmur taħdem u mhux ikun hemm inċentiva biex ma tmurx taħdem.

GĦalhekk f'pajjiżna għandna ċerti regoli u bnejna dan il-qafas soċjali - li rrid ngħid li ħadem tajjeb tul is-snin - li mhux talli ħadem tajjeb talli l- isfida l-kbira li għandna llum hija kemm aħna kapaċi niggarantixxu li tibqa' taħdem tajjeb għas-snin li ġejjin.

Kemm aħna kapaċi li l- ġenerazzjonijiet futuri li għandu dan il-pajjiż nagħtuhom wirt il- benefiċċji soċjali u s-sistema soċjali li għandna f'pajjiżna, kemm aħna kapaċi allura nieħdu d-deċiżjonijiet illum - diffiċli kemm ikunu diffiċli - biex nagħtu garanzija li x-xibka soċjali f'pajjiżna tibqa' dik ix-xibka li bħala valuri aħna nemmnu fiha.

Hawnhekk il-kapaċità li aħna rridu nuru.

Jien fhimt il-punt ta' l-Onor.

Chircop fuq dan il-benefiċċju ta' diżimpjieg.

Fil-fatt jien wasluli xi ittri f'dan is-sens imma mhijiex sempliċi daqshekk għax hemm konsiderazzjonijiet importanti ħafna li rridu nżomu quddiem għajnejna.

Mr Speaker, m'għandix għalfejn inkompli iżjed minn hekk għax jidhirli li semmejna l-punti importanti kollha.

Din hija miżura li tindirizza aspett wieħed partikolari tal-liġi dwar is-sigurtà soċjali, hija miżura li ġġib lil kulħadd on a level playing field biex ma jkunx hemm distinzjoni bejn gruppi ta' persuni u gruppi ta' persuni oħrajn.

Però din il-miżura wieħed għadha pitgħada jrid jaraha fil-kontest ta' bidliet ħafna iżjed radikali, ħafna iżjed importanti, ħafna iżjed wesgħin li għad irridu nintroduċu għal- liġi dwar is-sigurtà soċjali.

Jien nistieden lill-Kamra biex tivvota favur dan l-abbozz ta' liġi ħalli nkunu solvejna dan il-punt, imbagħad inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem minn hawn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali, Kap. 318" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi trattat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi trattat fil- kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' l-abbozzi ta' liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROFESSJONI TAX-XOGĦOL SOĊJALI

SOCIAL WORK PROFESSION BILL

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għar-regolamentazzjoni tal-professjoni tax-xogħol soċjali u biex jipprovdi għal ħwejjeġ konnessi magħha jew li huma anċillari għaliha".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DAVID AGIUS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dan huwa mument ieħor ta' sodisfazzjon fil-karriera politika tiegħi.

Hemm mumenti ta' sodisfazzjon fil-karriera politika tiegħi li meta nħares lura lejhom nibqa' niftakarhom bħala mumenti li jien flimkien ma' oħrajn naturalment inkunu għamilna xi ħaġa li ġenwinament ħdimna fuqha intensament, emminna fiha li tkun miżura, inizjattiva, tkun xi ħaġa li tbiddel is-soċjetà tagħna għall-ġid għall- quddiem.

Irrid ngħid li huwa privileġġ u unur ukoll għalija li fl-aħħar, wara ħafna u ħafna snin, wasalna fl-istadju llum fejn il-pajjiż, permezz ta' dan il- parlament, se jagħti r-rikonoxximent ta' status professjonali lil grupp ta' ħaddiema li jaħdmu fil-qasam soċjali.

Xogħolhom, min-natura tiegħu stess, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet iressaqhom viċin is-settur tal-poplu tagħna li jkun għaddej minn problemi; dak is-settur tal-poplu li jien dejjem inħobb niddeskrivih bħala li jkollu bżonn spalla fuq min iserraħ.

Peress li dan huwa mument importanti u din il-liġi tfisser ħafna - għalija tfisser ħafna u naħseb li tfisser ħafna għall-membri taż-żewġ naħat tal- Kamra, bħalma tfisser ħafna għal min jaħdem fil-qasam tax-xogħol soċjali f'pajjiżna - naħseb li nkun qiegħed inkun ġust mar-realtà li qegħdin nittrattaw f'dan il-parlament illejla jekk din il-liġi ma naqbadx u nintroduċiha billi nispjega biss l-implikazzjonijiet forsi ġenerali, mhux fid-dettall, ta' l-artikoli tal-liġi, imma nispjega għall-benefiċċju ta' kulħadd, anke for the record, il-proċess u l-isfond storiku – meta ngħid storiku jiġifieri ta' dawn l-aħħar snin riċenti – li wassalna f'dan il- mument li qegħdin fih, il-mument fejn se nagħtu dan ir-rikoxximent ta' status ta' professjoni lil min jaħdem bħala social worker.

Nixtieq nibda billi l-ewwelnett ngħid li f'pajjiżna - naħseb li dan huwa l- punt tat-tluq - minkejja kemm nikkritikaw, kemm kultant infittxu x-xagħra fl-għaġina u naraw ċerti difetti f'xulxin, dejjem niftaħru, u bir-raġun, li l-poplu Malti għandu qalb kbira, jagħti kas, jimpurtah min-nies.

U m'hemmx dubju dwar dan.

L-istorja kostanti ta' pajjiżna ta' mijiet ta' snin uriet li dan il-poplu huwa tassew poplu b'qalb ġeneruża u li fil-maġġoranza kbira tal-familji Maltin huwa magħmul min-nies li għandhom sens ta' solidarjietà li hija b'saħħitha ħafna.

Issa ma noqogħdux nimlew rasna għax hemm x'tikkritika fis-sens ta' kemm dan il-valur illum huwa reali u soċjalment ta' sustanza.

Jien wisq nibża' li kultant aħna mingħalina li għax tiġi l-Istrina fl-aħħar tas-sena u niġbru ma nafx kemm-il elf lira, miljun lira, allura ngħidu kemm għandna qalbna kbira.

Dak huwa sinjal tajjeb, jiġifieri m'iniex qed nikkritika dak.

Però Allaħares nikkuntenta b'dak għax dak huwa parti żgħira minn stampa, minn pittura fejn qed tpinġi l-valur tas-solidarjetà.

Allaħares il-valur tas-solidarjetà tagħtih il-valur ta' flus għax ma jibqax valur ta' solidarjetà.

Imma l-valur tas-solidarjetà huwa l-fatt li l-bniedem mill- istonku tiegħu jħoss li hemm xi ħadd li għandu bżonn l-għajnuna.

U kważi anke jekk inti stess ma tkunx tiflaħ, anke jekk inti stess tkun marida, anke jekk inti stess għandek bżonn, tħoss il-bżonn li inti tgħin lil ħaddieħor.

Dak hu l-valur tas-solidarjetà.

Jien ngħid li l-poplu tagħna in ġenerali għandu dan il-valur.

Issa biex nerfa' r-responsabbiltà tiegħi bħala ministru tal-gvern u bħala deputat f'dan il-parlament ukoll, ngħid li d-dmir tagħna lkoll f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż huwa li dan il-valur inseddquh, insaħħuh u nkomplu nkabbruh fl-għaġna ta' dak li jagħmel l-identità tal-poplu Malti.

Din qiegħda fid-DNA tagħna, però noqogħdu attenti għax il-pressjoni taż- żmenijiet tal-lum, l-istil ta' ħajja f'soċjetajiet oħrajn, it-tibdil ta' prijoritajiet f'soċjetajiet oħrajn li llum aħna esposti ħafna iżjed minn qatt qabel għalihom permezz ta' mezzi ta' komunikazzjoni ħafna iżjed moderni milli qatt kellna s'issa - aħna bħall-popli l-oħrajn kollha fid- dinja naturalment - ipoġġu pressjoni kbira fuq dak li tradizzjonalment aħna konna ngħożżu u għadna qed ngħożżuh bħala wieħed mit-teżori l-kbar ta' dak li jagħmel l-identità Maltija.

Dan il-valur kbir tas-solidarjetà.

Minn dan il-punt irridu nitilqu biex finalment, kif issa se nispjega fid- diskors tiegħi naslu għal din il-liġi li wkoll tiffittja ma' din id-DNA li tinkludi l-valur tas-solidarjetà f'pajjiżna.

Dan il-valur tas-solidarjetà kiber u ġie sostnut ħafna bil-preżenza tal-volontarjat f'pajjiżna u naturalment bil-parteċipazzjoni qawwija tar-rwol tal-knisja kattolika Maltija tul medda twila ta' snin.

Kienet il-knisja li żviluppat il-konċett ta' karità għal solidarjetà u rajnieh ifeġġ f'Malta f'inizjattivi li kienu avant-garde għal ċerti żmenijiet.

Il-qasam li jien l-iktar ħdimt fuqu tul is-snin li għaddew kien il-qasam tal-persuni b'diżabilità u ma nistax ma nsemmix x'fisser it-twaqqif tad-Dar tal-Provvidenza fis-snin ħamsin u sittin, il-fatt li kien hawn min qed jieħu ħsieb il-persuni b'diżabilità.

Il-proċess li beda dak iż-żmien jew kompla, biex ma ngħidx beda, jibni fuq l-imgħoddi fejn il-knisja, l-azzjoni kattolika, il-volontarjat, il-lajċi flimkien ingħaqdu flimkien biex jittrattaw dak il-qasam.

Qed insemmi dan il-qasam bħala eżempju għax kien hemm oqsma oħrajn li kienu r-riżultat ta' inizjattivi ta' organizzazzjonijiet, ta' persuni li mbagħad ingħataw iktar saħħa għax gvernijiet differenti bdew jikkontribwixxu finanzjarjament biex dan il-valur ikun jista' jitkattar permezz ta' benefiċċji soċjali li bdew jidħlu bil-mod il-mod.

Il-benefiċċji soċjali li bdew jidħlu kienu mibnija wkoll fuq il-konċett tas- solidarjetà fejn min jiflaħ, min jista' jħallas it-taxxi biex il-gvern tal- pajjiż jamministrahom b'mod li, fost proġetti oħrajn li huma importanti biex il-pajjiż jiżviluppa ekonomikament, jużahom ukoll b'mod li jitħaddem il-valur tas-solidarjetà.

Allura beda jingħata l-appoġġ li jkun hemm bżonn lil dik is-sezzjoni tal-poplu tagħna li tkun batuta u jkollha bżonn ta' ħaddieħor ħalli jkollna soċjetà li ma tkunx maqsuma bejn klassijiet, fejn m'għandekx il-fqir u s-sinjur, fejn kemm jista' jkun kulħadd jimxi 'l quddiem.

Bil-mod il-mod il-knisja, il-volontarjat u gvernijiet differenti bdew jiżviluppaw bil-mod il-mod ċerti tip ta' inizjattivi li iktar ma għadda ż- żmien bdew iġibuna konxji li l-problemi soċjali li jkollok fil-pajjiż ma ssolvihomx billi inti tibgħat cheque id-dar.

Dak huwa importanti wkoll għax fid-dinja m'hawn xejn abjad u iswed imma hawn il-griż, hawn l- isfumaturi.

Il-benefiċċju soċjali li jikkonsisti f'cheque li nibagħtulek id-dar huwa importanti, pero` bil-milja taż-żmien, bil-bdil soċjali li beda jseħħ, bil-valuri li bdew jinbidlu bdejna nindunaw - u s-soċjeta` tagħna bdiet tinduna - li biċ-cheque biss ma nkunu solvejna ebda problema.

Jekk xejn inkunu biss taffejna l-problema u mhux solvejnieh.

Bil-mod il-mod f'pajjiżna bdiet tiżviluppa l-idea li għandu jkun hawn nies li jiddedikaw mill-ħin tagħhom il-kapaċita` tagħhom, l-expertise tagħhom, l- esperjenza tagħhom biex jgħinu lil ħaddieħor fid-diffikultajiet differenti li jista' jkun hemm.

Dan kien moviment li fi ħdan il-knisja u fi ħdan l- organizzazzjonijiet marbutin mal-knisja qabad ritmu qawwi.

Insemmi, per eżempju, l-istorja li tmur lura għal meta twaqqaf il-Moviment ta' Kana u kif żviluppa, mhux għax-xogħol li kien jagħmel il-Moviment ta' Kana, imma għall-fatt li dan il-moviment beda jifhem minn kmieni ħafna li jrid iħarreġ lin-nies biex huma jkunu counsellors għal min ikun miżżewweġ u daħal fi problemi, biex huma jkunu mħarrġa ħalli jkunu jistgħu jagħtu parir f'każ ta' kriżi x'għandek tagħmel, fejn għandek tmur, min jista` jiftaħlek ftit għajnejk, ma' min tista' tiftaħ qalbek.

Dan kien żvilupp li beda jdaħħal f'pajjiżna l-ewwel konċett ta' nies li fil- ħin liberu tagħhom jiddedikaw il-kapaċita` tagħhom għall-qasam soċjali.

Dak iż-żmien konna ngħidu u nużaw il-kelma counsellors.

Effettivament skoprejt - għax lanqas jien ma kont irrealizzajtha allavolja avukat - li l- liġi tagħna f'żewġ postijiet partikolari tagħmel riferenza proprju għall- counsellors u marriage counsellors.

Huwa interessanti li wieħed iħares lejn in-nisġa ta' avvenimenti li żviluppaw għal xi ħaġa oħra li hija aktar irfinuta, aktar iffokata, għal xi ħaġa oħra li finalment qisha bħal fjura li f'daqqa waħda tiffjorixxi.

GĦaddejna numru ta' snin mexjin f'din it-triq sakemm - jekk m'iniex sejjer żball kien fil-bidu tad-disgħinijiet bejn wieħed u ieħor - bdejna nħossu l- impatt ta' żviluppi li kienu qed iseħħu f'pajjiżi oħrajn, speċjalment dawk viċin tagħna fl-Ewropa, pajjiżi fil-Meditteran imma anke fin-naħa ta' l- Ewropa ta' fuq.

Bil-mod il-mod f'dawk il-pajjiżi beda jiżviluppa l-konċett ta' ħaddiem soċjali.

Issa rridu nidraw il-frażi "ħaddiem soċjali" ħalli tibda ddoqilna f'widnejna għax sal-lum il-frażi li dejjem użajna hija "social worker" bl- Ingliż u drajna l-frażi social worker.

Waħda mill-affarijiet li għamilna żmien niddiskutu fil-ministeru kienet jekk għandniex nibqgħu nżommu l-kelma social worker anke fit-text Malti tal-liġi u nagħmluha within inverted commas, jew inkella għandniex insibu t-traduzzjoni Maltija.

U ħassejna li għandna nsibu traduzzjoni Maltija għaliha u wara ħafna diskussjoni anke fuq dan id-dettall użajna l-frażi "ħaddiem soċjali".

Allura rridu nibdew nużaw din il-frażi biex tibda ddoqqilna f'widnejna allavolja għall-ewwel forsi tista' ddarras ħarira.

Mr Speaker, safejn naf jien, kien għall-ħabta ta' l-aħħar tat-tmeninijiet u l-bidu tad-disgħinijiet li f'pajjiżna rrikonoxxejna r-rwol ta' social worker u bdejna ninvestu fl-universita` ta' Malta biex għall-ewwel darba jinħoloq il-kors li fih persuna tkun tista' tidħol għal taħriġ akkademiku biex jippreparaha ħalli tikkwalifika mill-universita` b'diploma ta' social worker.

Bil-mod il-mod dawn il-korsijiet fetħu u bdew jattendu għalihom numru ta' nies.

Niftakar li fil-bidu nett kienu nies li diġà kienu qed jaħdmu f'dan il-qasam partikolari; min kien involut f'xi organizzazzjoni volontarja u min kien involut f'xi inizjattiva partikolari.

Però bil-mod il-mod ix-xogħol beda jħajjar liż-żgħażagħ li jkunu spiċċaw mill-istudji sekondarji tagħhom u post-sekondarji u jkunu fil-mument li jagħżlu karriera.

GĦall-ewwel darba kellna indikazzjonijiet li għandna żgħażagħ f'pajjiżna li, allavolja ta' eta` ta'17, 18, 19-il sena, bdew jifhmu li għandhom vokazzjoni li jispeċjalizzaw fil-qasam soċjali.

U b'sodisfazzjon ninnotaw li beda jiżdied in-numru ta' żgħażagħ li jagħżlu dan il-qasam bħala karriera għalihom - jiena ngħid bħala vokazzjoni għalihom - u bdew jidħlu f'dan il-kors fl-universita` u jiggradwaw bid-diploma mill- universita`.

Dan kien proċess importanti li kompla jiżviluppa u jikber.

Kien hemm problemi f'mument minnhom għax il-verita` hi li fil-bidu kien il-gvern biss - forsi llum mhux daqshekk għax illum forsi twessgħet ħarira, għalkemm mhux daqskemm wieħed jixtieq - li kien qed joffri post tax-xogħol effettivament li bih tista' taqla' l-paga tiegħek għal social worker kwalifikat.

Niftakar fl-ewwel tas-snin disgħin kien qed ikollna numru minn dawn il- gradwati li peress li sakemm joħorġu l-call for applications - minħabba l- burokrazija tal-gvern - kienu jilħqu jgħaddu x-xhur, ħafna minnhom kienu qed jaqtgħu qalbhom milli jibdew jaħdmu f'dik il-professjoni.

U kien hemm żmien fejn konna ninkwetaw li naraw social workers gradwati mill- universita` b'diploma li għax ma jsibux xogħol ta' social work imorru jaħdmu ma` xi bank jew imorru teachers.

Allura konna qed nitilfu ftit minn dak l-investiment li konna qed nagħmlu f'pajjiżna.

Kien f'dan iż-żmien, jiġifieri fl-1994 li l-ministru għall-politika soċjali, li kien il-ministru Louis Galea, ħareġ b'inizjattiva ġdida f'pajjiżna li tant għamlet ġid u li bnejna fuqha u komplejna niżviluppawha.

Twieldet f'pajjiżna dak li konna nsejħula l-SWDP, social welfare development programme.

Inħoloq dan il-konċett ta' aġenzija li kienet iktar flessibbli fil-mod ta' kif tista' timpjega magħha.

Din bdiet timpjega numru ta' social workers magħha biex imbagħad tkompli tħarriġhom biex jispeċjalizzaw fl-oqsma partikolari li jkun hemm bżonn fis-settur soċjali tagħna.

Din l-aġenzija kompliet tiżviluppa u tikber sakemm finalment wasalna għall- 2001 meta din l-aġenzija tajnieha libsa ġdida u bdiet tissejjaħ l-"Appoġġ".

Irdoppjajnielha r-riżorsi li kien ikollha prattikament u l-aġenzija setgħet timpjega social workers magħha erba` darbiet iżjed milli qatt kellha qabel u setgħet tifrex il-ħidma tagħha fl-oqsma kollha li wieħed jista` jimmaġina ta' bżonn f'pajjiżna.

Naħseb li m'għandix għalfejn nidħol fid-dettalji tal- ġid kbir li jsir minn dik l-aġenzija - mhux l-iskop ta' dan id-dibattitu - pero` hija ħolqa oħra fil-katina li għenet biex is-social workers bil-mod il-mod, mill-punt tat-tluq tagħhom jiżviluppaw sakemm isibu struttura governattiva f'forma ta' aġenzija governattiva li fiha jaħdmu, li tagħtihom l-infrastruttura li hemm bżonn biex huma jkunu jistgħu jkunu ħafna iktar effettivi fil-ħidma tagħhom bħala social workers.

Waqt li kien qed jiżviluppa dan kollu nżommu dejjem quddiem għajnejna x'kien il-background.

Is-socjeta` Maltija kienet miexja wkoll maż- żmenijiet, kienet qiegħda tinbidel u aħna bdejna niffaċċjaw problemi soċjali li qabel ma konniex ngħaddu minnhom.

Jekk konna ngħaddu minnhom ma kenux kbar daqshekk, jew jekk konna ngħaddu minnhom kienu moħbijin, pero` issa ħarġu fil-beraħ, u jekk qabel kienu kkonsidrati bħala xi ħaġa skandaluża mbagħad saret xi ħaġa aċċettabbli.

Is-soċjeta` bdiet tinbidel bil-mod il-mod u l-bidliet li d-dinja moderna ġġib magħha jfissru li trid iġġib ukoll it-tweġibiet, ir-reazzjoni, anzi mhux reazzjoni imma kważi trid tkun pro-attiv u trid tgħaġġel qabel ma tiżviluppa l-bidla fil-qasam soċjali.

Din kienet ir-retroxena f'pajjiżna li hi stess kienet qed toħloq kontinwament il-konvinzjoni min-naħa tal-gvern bħala politika soċjali - pero` anke hawn m'għandniex xi monopolju għax jien konvint li anke min-naħa tad-deputati, min-naħa ta' min jinteressah il-qasam soċjali f'pajjiżna - li ma' dawn l-iżviluppi kien neċċessarju li aħna niżviluppaw l-għodda li hemm bżonn biex nirrispondu.

Jien diġà semmejt waħda minnhom.

Semmejt l-SWDP kif żviluppat fl-aġenzija Appoġġ, pero` żgur waħda mill- aktar affarijiet li sadanittant bdiet toħroġ dejjem iżjed ċara kienet kemm hi vokazzjoni importanti, kemm hi delikata, kemm hemm bżonn ta' taħriġ speċjalizzat għal min qed jaħdem f'dan il-qasam soċjali, għas-social workers.

Ix-xjenza stess, il-mediċina stess, l-istudji soċjoloġiċi stess kienu qed juruna li din il-professjoni trid tkun dejjem iżjed irfinuta, għax meta tiġi koppja bi kriżi jkun importanti ħafna l-parir li tagħti dakinhar jew il-mod ta' kif inti tittratta mara li tkun għadha kemm ġiet imsawta mir-raġel tagħha, jew il-mod kif inti tittratta tifla li tkun ġiet abbużata b'xi mod jew ieħor.

Jekk tittrattah ħażin kapaċi tkun għamilt ħsara li tkun irreparabbli fil-ħajja ta' dak l-individwu.

GĦalhekk bdejna nirrikonoxxu dejjem minn iżjed minn qatt qabel, id- delikatezza, is-sensittivita` u sensibilita` kbira li hija partikolari għal din il-professjoni.

U dan ir-rikonoxximent tant kien qawwi li, jekk niftakar tajjeb, erba` snin jew ħames snin ilu ttieħdet id-deċiżjoni saħansitra li ngħollu l-benchmark ta' kif u min jiggradwa għal social worker.

Minflok baqgħet, kif kienet sa dak iż-żmien, b'diploma ttieħdet id- deċiżjoni li biex tiggradwa bħala social worker inti jrid ikollok degree.

GĦollejna l-benchmark biex ngħollu l-kwalita` ta' taħriġ akkademiku li hemm bżonn biex min jaħdem f'dan il-qasam jilħaq, mar-radd tas-salib, qabel ma jibda jittratta l-każijiet li jiġu għal idejh fix-xogħol normali tiegħu.

Naturalment waqt li rrealizzajna dan kollu rrealizzajna wkoll li kien wasal iż-żmien li nagħtu l-istatus li hemm bżonn lil din il-professjoni u tliet snin ilu, bejn wieħed u ieħor, jien bdejt diskussjonijiet ma' l- assoċjazzjoni tas-social workers.

Bdejna niddiskutu l-qafas leġislattiv li jkun rikkmandat li jkollna f'pajjiżna biex dan ix-xogħol, din il-vokazzjoni mhux biss tkun rikonoxxuta bħala professjoni - għax dik hija l-aktar parti faċli - imma l-professjoni nnifisha timmira lejn l-ogħla standards u l- ogħla kwalita`.

Il-professjoni tkun hi stess il-gwardjan ta' l-istandards tagħha stess u li tiggarantixxi hi stess li s-servizz li jingħata minn social worker ikun sa l-ogħla livell possibbli mhux biss għas-sodisfazzjon ta' min jaħdem bħala ħaddiem soċjali, imma għas-sodisfazzjon bi dritt li għandu l-klijent tal-ħaddiem soċjali.

Bdejna l-ewwel passi biex tiġi fformolata din il-liġi li jien ridt inkun ċert li fl-aħħar, meta nasal fil-mument li wasalt fih illejla f'dan il- parlament, ikollha l-backing ta' l-assoċjazzjoni tas-social workers f'pajjiżna.

Forsi din kienet waħda mir-raġunijiet li domna, iżjed milli oriġinarjament kelli f'rasi.

Ħafna drabi ssir kritika għaliex indumu biex nagħmlu liġi.

Ikun hemm raġunijiet, Sur President, u jkunu raġunijiet serjissimmi għax ikun hemm aspetti li trid tistudjahom sew, għax l-għaġġla frieħ għomja tagħmel.

Kultant aħjar tittardja u taqla' l-kritika, ma ġara xejn!

Basta fil-kuxjenza tkun għamilt l-isforz li fl-aħħar tagħti prodott kemm jista' jkun tajjeb.

U lanqas wara li tagħti dak il-prodott ma trid timla rasek li għandek il-perfezzjoni għax fid-dinja kollox jista' jkun aħjar milli fil-fatt hu.

Din il-liġi hija l-prodott ta' tliet snin ta' konsultazzjoni, hija liġi li għandha l-approvazzjoni ta' l-assoċjazzjoni tas-social workers f'pajjiżna.

Hija liġi li s-social workers iridu f'pajjiżna, hija liġi li l-gvern irid f'pajjiżna, hija liġi li min għandu bżonn is-servizz tal-ħaddiema soċjali f'pajjiżna iridha.

Pero` hija liġi li bħal kollox tista' titjieb u minn issa ngħid li jien miftuħ għas-suġġerimenti li jistgħu jsiruli mill-kollegi f'dan il-parlament.

Pero` żommu quddiem għajnejkom - ħalli nagħmilha mill- ewwel ċara - li din hi liġi frott ta' diskussjoni u qbil min-naħa tal- ħaddiema soċjali nfushom.

Jiġifieri għalkemm inkun miftuħ għall-kummenti u kritika, se ntendi mill-ewwel li ngħid li l-ewwel mira għandha tkun - u naħseb li naqblu magħha kollha kemm aħna - li tkun liġi li l-ħaddiema soċjali nfushom ikunu kuntenti biha għax iridu jaħdmu biha.

U din se tkun l-għodda li biha jkunu jistgħu jiżviluppaw lilhom infushom u jimxu 'l quddiem.

Ma rridx intawwal wisq fuq dan il-punt ta' l-introduzzjoni tiegħi, imma ħassejt li huwa neċċessarju li nagħti dan il-background li jwassalna mbagħad għal-liġi li għandha quddiemna, ħalli ma nittrattawhiex bħala liġi oħra, li issa għandna l-artikolu 1, 2, 3 u 4, jiġifieri hemm background importanti.

Din il-liġi hija ħolqa f'katina ta' miżuri li kollha jorbtu ma' xulxin, kollha.

Meta għamilna l-liġi dwar il-kummissarju għat-tfal kellna f'rasna din il- liġi.

Meta nvestejna u għamilna kemm flaħna biex fil-qasam tas-servizzi li l-gvern jagħti permezz ta' l-aġenzija Appoġġ, li taħdem ma' organizzazzjonijiet oħrajn, kellna f'rasna din il-liġi; meta tejjibna l- għajnuna finanzjarja li nagħtu lill-istituzzjonijiet tal-knisja fejn nibagħtu tfal taħt care order biex insalvawhom mill-kriżi, kellna f'rasna din il-liġi.

Fl-eżerċizzji li qegħdin nagħmlu bħalissa li għandhom x'jaqsmu mal-vjolenza domestika, ma' kif tirregola child daycare centres, ma' kif titmexxa dar ta' l-anzjani, ma' kif tirregola djar residenzjali għal tfal li jkunu huma nfushom vittmi ta' abbuż, dan kollu jifforma parti sħiħa u l-liġi hija parti importanti minn dan kollu.

Il-ġiżirana għandha l- ħoloq tagħha, pero` mbagħad proprju l-aħħar ħolqa hija l-ħolqa li tgħaqqad kollox.

Ma rridx nesaġera - forsi qed nesaġera ftit - imma nħoss li għandi ngħidha.

Wieħed jista' jiddeskrivi din il-liġi bħala dik l-aħħar ħolqa tal- kullana li biha tgħaqqad il-ġiżirana għax qed tinvesti fil-professjoni li hija kruċjali għal dan is-settur kollu kemm hu.

Issa se nagħti daqqa ta' għajn malajr lil-liġi.

Anke hawn m'iniex se nidħol fid-dettall għax fl-istadju tal-kumitat inkunu nistgħu nidħlu fid- dettalji ta' kull klawsola.

Pero` mingħajr ma ntawwal wisq se mmiss l- iktar punti importanti li ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Waħda mill-klawsoli importanti hija proprju klawsola 3 li tgħid li biex wieħed jaħdem bħala ħaddiem soċjali f'pajjiżna irid ikollu l-warrant.

Qed nintroduċu sistema fejn wieħed ma jistax jgħid li hu ħaddiem soċjali u jkun kontra l-liġi li jgħid li hu social worker jekk ma jkollux warrant li jippermettilu li jipprattika bħala social worker.

Dan diġà huwa pass kbir 'il quddiem għax l-individwi li jkunu għaddejjin minn kriżi, minn trawma jridu jkunu garantiti li qed imorru għand xi ħadd li huwa kwalifikat u li għandu l-kapaċita`, it-taħriġ, il-kwalifiki biex ikun jista' jiffunzjona f'dik il-professjoni partikolari.

L-introduzzjoni tas-sistema ta' warrants hija pass kbir 'il quddiem li qed isir mhux għall- ġid tal-ħaddiem soċjali primarjament, imma għall-ġid tal-klijenti tal- ħaddiema soċjali.

Klawsola 4 hija daqstant ieħor importanti.

Hawnhekk qiegħed jitwaqqaf il- bord dwar il-professjoni tax-xogħol soċjali, bord ta' importanza kbira li se jkollu piż kbir fuq spallejh li jistabbilixxi l-istandards, l-etika, il- kwalita` tas-servizz, li jirregola l-mod ta' kif il-professjoni qiegħda tiġi ppratikata minn min għandu l-warrant biex jaħdem bħala ħaddiem soċjali.

Din il-klawsola titkellem ukoll dwar il-kompożizzjoni tal-bord u l-funzjonijiet huma stabbiliti fi klawsola 5 li m'iniex se nidħol fid- dettall tagħhom.

Klawsoli 6, 7 u 8 jitkellmu fuq l-applikazzjonijiet għal warrant, min għandu dritt iżomm il-warrant, kif tista' tintilef dik il-warrant u kif tista' tiġi sospiża dik il-warrant.

Fi kliem ieħor il-parti regolatorja tal-professjoni tas-social work.

Irrid ngħid minn issa, fit-twelid ta' din il-liġi, li huwa importanti li dan il-bord jaqdi l-funzjoni tiegħu biex jiggarantixxi li s-servizz ikun ta' l-ogħla kwalita` possibbli għall-ġid tal-professjoni nnifisha.

Allura m'għandhiex tkunx funzjoni bħall-vażuni li għandna fuq l-ixkafef biex iżejnu, imma trid tkun funzjoni effettiva ta' gwardjan għall-ġid tal-professjoni nnifisha.

Il-klawsoli ta' wara jitkellmu fuq dixxiplina, fuq dritt ta' appell f'każ li jkun hemm xi ħadd li jħoss li ma ġiex ittrattat tajjeb b'xi deċiżjoni li tkun ittieħdet.

F'din il-liġi qed nagħmlu ftit breakthrough - ma nafx jekk saritx f'liġijiet oħrajn - għax hawnhekk qed nirrikonoxxu l-possibbilita` li f'pajjiżna jkollna assoċjazzjoni ta' social workers.

Jiġifieri ħaddiema soċjali jistgħu jingħaqdu ma' xulxin u bħala grupp ta' professjonisti flimkien, f'assoċjazzjoni ta' bejniethom, f'ħidma ta' bejniethom ikunu jistgħu jipprovdu servizz speċjalizzat.

Il-liġi qed tittratta dan ħalli ma niġux fil-problema li nkunu stabbilixxejna l-kriterji għal min jaħdem bħala ħaddiem soċjali waħdu, pero` jkollna vojt dwar x'jiġri meta jkollok grupp ta' ħaddiema flimkien, qegħdin flimkien responsabbli għas-servizz li qed jagħtu u l-liġi f'artiklu 13 tintroduċih dan.

Interessanti li klawsola 12 qed tistabbilixxi li assoċjazzjonijiet ta' ħaddiema soċjali jistgħu jirreġistraw, jekk jikkwalifikaw skond il-liġi, fir-reġistru li se jinżamm mill-bord ta' min ikun warranted bħala social worker, pero` anke ta' l-assoċjazzjonijiet ta' ħaddiema soċjali li jkunu reġistrati biex il-bord stess ikun jista' ikun jaf ma' min għandu jikkommunika u jikkonsulta f'każ ta' żviluppi li jista' ikun hemm.

Dan huwa importanti għax il-liġi tistabbilixxi l-kwalifiki minimi li hemm bżonn biex inti tkun tista' tieħu l-warrant għal ħaddiem soċjali, pero` rridu naħsbu għal dak iż-żmien li għad jasal ukoll 'il quddiem meta nkomplu ngħollu l-benchmarks, meta nkunu iktar ambizzjużi, meta rridu standards iktar għolja.

Naturalment bir-rakkmandazzjonijiet li jsiru mill-bord stess, imma jista' jasal dak iż-żmien li l-bord stess jagħmel rakkmandazzjoni biex jerġa' jgħolli l-istandards li jkollna f'pajjiżna fil- kwalifiki għal min jipprattika din il-professjoni.

Il-liġi tippermetti allura li dan isir u allura huwa importanti li jkun hemm il-mekkaniżmu ta' konsultazzjoni mill-bord ma' l-assoċjazzjonijiet li jirrappreżentaw is-social workers f'pajjiżna.

Il-klawsoli l-oħrajn jitkellmu fuq reati, multi amministrattivi, il-poter biex isiru r-regolamenti, imma forsi l-aħħar punt li huwa importanti li nenfasizzaw fil-liġi huwa l-provvedimenti transitorji li qegħdin fi klawsola 19.

Din il-klawsola hija importanti li ssir għax, kif spjegajt fl- introduzzjoni tiegħi, għalkemm m'għadux jiġi organizzat kors ta' diploma għal ħaddiem soċjali fl-universita` - illum jeżisti biss kors ta' degree għal ħaddiem soċjali fl-universita` - naturalment għandna numru sostanzjali ta' ħaddiema soċjali li ggradwaw b'diploma fis-snin li għaddew, li għandhom esperjenza kbira, li huma fost l-aħjar ħaddiema li għandna, allura ma rridux noħolqu xi ħaġa li b'xi mod jew ieħor toħloq distinzjoni bejn dan il- grupp ta' ħaddiema kwalifikati bl-esperjenza u l-ħaddiema l-oħrajn li jkunu qed jiggradwaw bid-degree.

Din hija klawsola li prattikament iġġib lil kulħadd - bil-kriterji stabbiliti fil-liġi - fuq livell ta' ugwaljanza li jkunu jistgħu allura jipprattikaw il-professjoni, dejjem skond kif spjegat fil-liġi.

Mr Speaker, jien naħseb li bħala introduzzjoni għamilt il-punti ewlenin li xtaqt nagħmel.

Minn issa niddikjara li nikkonsidra din il-liġi bħala liġi importanti fil-katina ta' liġijiet soċjali li dan il-parlament għadda tul is-snin kollha tiegħu.

Ngħid ukoll li jien napprezza ħafna l-kummenti li sejrin isiru miż-żewġ naħat tal-Kamra dwar din il-liġi u nittama li ma ndumux ma ngħadduha biex titwettaq kemm jista' jkun malajr u nkunu pproduċejna liġi oħra minn dan il-parlament li nkunu kburin biha ż-żewġ naħat tal-Kamra.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Grazzi, Mr Speaker.

M'hemmx dubju li din hija liġi pożittiva li s-social workers infushom f'pajjiżna ilhom jistennew ħalli l-ħidma tagħhom ikollha l-għarfien li fil-fatt jixirqilha u tieħu l- istatus anke professjonali.

Din hija liġi simili għal liġijiet oħra li diġa` għandna rigward ċerti professjonijiet oħrajn, bħal accountants u professjonijiet oħra.

Nemmen li s-soċjeta` Maltija kollha kemm hi ilha tistenna din il-liġi u għandha bżonnha.

Għaldaqstant m'hemmx dubju li nista' ngħid minn issa li min-naħa ta' l- oppożizzjoni naqblu ma' liġi bħal din, imma naturalment irridu nagħmlu xogħolna wkoll billi nressqu 'l quddiem dawk l-affarijiet li naħsbu li jistgħu jkunu aħjar fiha.

Din hija l-ħajja ta' parlament demokratiku fejn in-naħat kollha tal-Kamra – fil-każ tagħna ż-żewġ naħat tal-Kamra – maħdmu flimkien biex dak li jkollna quddiemna niżviluppawh dejjem fl-aħjar interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Mr Speaker, forsi waħda mill-ftit affarijiet li ma qbiltx dwarha mal-Viċi Prim Ministru hija fejn qal li din il-liġi hija l-aħħar ħolqa tal-kullana.

F'dan il-qasam tant importanti u li tant huwa volatile, li dejjem ikollu t- taqlib, ma nistgħux ngħidu li wasalna u għalaqna ċ-ċirku.

Il-ħajja dejjem urietni li dejjem irid ikollok l-ispazju biex fejn ikun hemm il-ħtieġa ttejjeb u tintroduċi qafas leġislattiv, policies amministrattivi, regolamenti eċċ., ħalli dejjem tkun avangardista f'dak kollu li tkun qed tagħmel biex inti tkun tista' tilqa' għal dak li jkun ġej.

Il-bżonn kbir għal liġi bħal din, mhux biss min-naħa tas-social workers infushom imma jien nemmen li min-naħa tas-soċjeta` Maltija kollha kemm hi, huwa proprju minħabba l-fatt li l-ħajja dejjem tinbidel, il-ħajja dejjem hija suġġetta għal bidliet li jmorru lil hinn mill-ħajja ta' l-individwu, imma bidliet ekonomiċi, soċjali li jkunu qed iseħħu f'pajjiż.

Kultant lanqas biss huma suġġett għall-istess pajjiż imma jistgħu jkunu influwenzati wkoll minn dak kollu li jkun qed jiġri barra pajjiżna, imma naturalment li jilħqu mbagħad ix-xtut tagħna.

Għaldaqstant aħna rridu naġġustaw ruħna għalihom.

Naqbel perfettament ma' dak li qal il-Viċi Prim Ministru fir-rigward ta' kif il-knisja lagħbet parti importanti f'pajjiżna f'dan il-qasam.

Fil- fehma tiegħi il-knisja kienet il-pijuniera biex tat bidu għat-twettiq tal- valur tas-solidarjeta` fil-prattika għax mhux biżżejjed li tipprofessa li inti temmen fil-valur tas-solidarjeta` imma li trid twettaq.

Naqbel ukoll mal-Viċi Prim Ministru fejn qal li l-valur tas-solidarjeta` qatt ma tista' tagħtih valur ta' flus għax imur lil hinn minn termini materjali u finanzjari.

Il-valur tas-solidarjeta` huwa priceless meta l-bniedem qed jagħti minn dak li għandu u speċjalment meta jkun qed jagħti mill-ħin tiegħu għax ikun qed jagħti parti minn ħajtu.

M'hemmx dubju li kienet il-knisja, kemm permezz tal-qassisin, patrijiet, sorijiet kif ukoll lajċi flimkien ma' lajċi oħra li marru on board il- volontarjat organizzat mill-knisja fiż-żmenijiet u fejn iddedikaw ruħhom, iddedikaw ħafna mill-ħin tagħhom għall-bżonnijiet ta' ħaddieħor.

Din nistgħu ngħidulha l-ewwel forma ta' dak li huwa social work f'Malta imma, kif għedt anke iktar qabel fl-intervent tiegħi, il-bidliet ekonomiċi u soċjali li seħħew f'pajjiżna bħalma seħħew f'pajjiżi oħra bilfors ġabu wkoll bidliet fil-mod ta' kif aħna nwettqu dan ix-xogħol.

GĦalhekk kien importanti ħafna - u huwa importanti ħafna - li aħna nibdew niffokaw fuq dan it-tip ta' xogħol b'mod speċjalizzat, b'mod imħarreġ ħalli niżvillupaw il-potenzjal f'dawk in-nies li jixtiequ li fil-prattika jwettqu l-valur tas-solidarjeta` ma' ħaddieħor.

U jien ngħid li se jibqa' dejjem iktar importanti li nibqgħu in focus ta' bidliet oħra u ta' speċjalizzazzjonijiet oħra li se jkollna bżonn, li rridu mmexxu paripassu mal-bidliet ekonomiċi u soċjali li m'hemmx dubju li se jibqgħu jitwettqu sakemm tibqa' il-ħajja tal-bniedem.

Fost il-bidliet qawwija li seħħew matul is-snin u li ħolqu esiġenzi ġodda soċjali, u li allura wrew ukoll il-bżonn li s-social work ikun iżjed speċjalizzat biex ikun jista' jindirizza aħjar il-bżonnijiet, nistgħu nsemmu l-istil tal-ħajja tal-familja, l-aspettattivi li llum għandna lejn il-ħajja, il-forom differenti ta' familja, u ħafna u ħafna bidliet oħra.

Imma dawn nemmen li kienu bażi fundamentali għall-bżonn - mhux se ngħidlu ġdid għaliex mhuwiex daqskekk ġdid - relattivament ġdid biex is-social work jieħu forma iktar organizzata u aktar speċjalizzata.

Mr Speaker, jien xtaqt li anke nagħtu definizzjoni – mhux se mmur lil hinn mill-qafas legali li għandna quddiemna imma forsi tifsira lajka - tax- xogħol tas-social worker.

Mill-kuntatt li jkolli man-nies inħoss li filwaqt li s-social work qabad ħafna l-art, anke bis-saħħa ta' inizjattivi u programmi li għandna, hemm min għadu ma jifhimx eżattament x'se jiġri meta tgħidlu biex jagħmel kuntatt ma' xi social worker ħalli jkollu l- għajnuna biex isolvi l-problema li jippreżentalek.

Forsi anke għaliex it- terminoloġija għadha ma ndratx daqshekk minn kulħadd.

Qabel konna nagħmlu riferenza għall-counsellors, allura forsi l-kelma counsellor hija iktar popolari ma' kulħadd.

Allura meta tiltaqa' ma' dawn in-nies importanti li tispjegalhom x'inhi l-funzjoni ta' social worker, anke għaliex hemm xi wħud li jaħsbu li s-social worker hija l-persuna li se tagħmel kollox.

Is-social worker hija dik il-persuna li tagħmel evalwazzjoni tal-problema u mbagħad, skond in-natura tal-problema, tirriferi lil dak li jkun lill-professjonist rilevanti, per eżempju l- psikologu.

Jiġifieri r-rwol tas-social worker qisu ċ-ċavetta ta' l- identifikazzjoni tal-problema u mbagħad l-identifikazzjoni għal ċerta soluzzjoni.

GĦaliex meta inti tiġi riferut għand professjonist li jista' jittekilja dik il-kwalita` ta' problema allura inti tkun bdejt it-triq biex issolvi l-problema tiegħek.

Mr Speaker, dan id-dibattitu m'għandux jiffoka biss fuq il-klawsoli ta' l- abbozz ta' liġi, imma għandna nieħdu l-opportunita` biex nagħmlu evalwazzjoni tal-bżonnijiet tas-social work f'Malta minn aspetti differenti tas-soċjeta` tagħna.

F'dan il-parlament ma jiġux ta' spiss l- opportunitajiet fejn inkunu nistgħu nitkellmu u niffokaw partikolarment fuq problemi li wħud minnhom sfortunatament għadhom qed jikbru, minkejja li l- aġenzija Appoġġ ilha mwaqqfa kważi għaxar snin.

U hemm problemi ġodda li għadna m'aħniex qed nittekiljawhom.

Jien nemmen li hemm bżonn ta' programmi ġodda biex nindirizzaw ċerti tip ta' problemi.

Allura naħseb li din hija opportunita` importanti biex iż- żewġ naħat tal-Kamra niddiskutu dan il-qasam b'mod oġġettiv u kostruttiv.

Għax hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq qasam li għandu jkollu xi laqta politika partiġjana, imma fuq qasam li jolqot ħajjet in-nies.

Il-problemi ma jagħżlux lin-nies skond l-allegiance politika tagħhom, imma jolqtu kemm lil-Laburisti u kemm lin-Nazzjonalisti.

Għaldaqstant fuq din it- tip ta' liġi huwa importanti immens li nkunu kostruttivi ħalli noħorġu mhux biss l-aħjar leġislazzjoni għal dan il-qasam partikolari, imma sservi wkoll ta' stimolu biex il-players kollha li qed jaħdmu f'dan il-qasam jkomplu jiżviluppaw ħidmiethom fl-aħjar interess tas-soċjeta` Maltija u Għawdxija.

Mr Speaker, saret ħaġa regolari ħafna li aħna l-politiċi nitkellmu fuq problemi soċjali, imma mhux biżżejjed li nitkellmu.

Mhux biżżejjed li ngħidu li vvotajna iktar flus, per eżempju, biex inkabbru istituzzjonijiet li diġa` għandna li jagħtu dan is-servizz.

Dan huwa importanti wkoll għax il-fondi huma importanti ferm biex tkun tista' tħarreġ u żżid il-programmi, imma rridu nanalizzaw il-ħin kollu jekk dak li nkunu qed nagħmlu hux qed iħalli l-aħjar effett.

GĦalhekk xtaqt li fl-intervent tiegħi nagħmel speċi ta' assessment ta' ċerti sitwazzjonijiet biex noħloq iżjed kuxjenza għal ċerti bżonnijiet bit- tama li ninstiga inizjattivi ġodda ħalli nindirizzaw iktar il-problemi li għandha s-soċjeta` tagħna.

Permezz tas-social work aħna nistgħu nilqgħu għal ċerti effetti li ma jkunux biss effetti li jolqtu individwi li jkunu qed jesperjenzaw il-problema, imma jħallu wkoll effetti fuq il-familji u fuq is-soċjeta` b'mod partikolari.

Mr Speaker, dan l-aħħar waqt li kont fuq l-internet laqatni website ta' Tenneson centre for children fi ħdan il-Colorado Christian home fl-Amerika, ċentru kontra l-abbużi fuq it-tfal.

Dan il-website jiftaħ b'messaġġ ta' ċertu Bob Cooper, li huwa l-executive director ta' dan iċ-ċentru, fejn jagħmel riferenza għall-użanzi ta' tribu Afrikan, il-Massai.

Il-Massai li huwa tribu ta' ġellieda qalbiena fl-Afrika għandhom l-użanza li malli jiltaqgħu ma' xulxin jistaqsu lil xulxin kif inhuma t-tfal.

Jekk ir- risposta tkun li huma tajbin, allura dik tirrifletti kemm il-welfare tat- tfal tagħhom qiegħed 'il fuq fuq l-aġenda.

U din laqtitni għax dan it- tribu, li tant huwa magħruf kemm huma gwerriera fl-Afrika, imbagħad għandhom din is-sensittivita` kollha lejn it-tfal tat-tribu` tagħhom.

GĦalhekk jien xtaqt nagħmel l-istess ħaġa.

Kif diġà għedt, nixtieq nagħmel assessment tas-sitwazzjoni f'pajjiżna.

MR SPEAKER: Onorevoli, sar il-ħin.

Nifhem li se tibqa' in possession?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, nibqa' in possession.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada l- Erbgħa, 24 ta' Settembru, 2003 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tax-Xogħol Soċjali - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni ta' l-Accountancy - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjonijiet tas-Saħħa – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Saħħa Pubblika - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Sur President, din il-ġimgħa d-dipartiment tal- kunsilli lokali ppreżenta r-rapport dwar l-effiċjenza tal-kunsilli lokali pero' naħseb li dan ir-rapport ma ngħatax l-attenzjoni li jistħoqqlu.

Dan ir-rapport jitkellem dwar spezzjonijiet li jkunu saru mid-dipartiment tal- kunsilli lokali fuq l-effiċjenza ta' l-istess kunsilli lokali u jirrifletti x-xogħol tajjeb li qed jagħmel id-dipartiment.

Għalhekk permezz ta' dan ir-rapport wieħed jista' jagħmel evalwazzjoni tax-xogħol li jkun qed jagħmel il-kunsill partikolari f'ċerti setturi u anke analiżi komparattiva bejn diversi kunsilli lokali.

Minn hawnhekk joħroġ biċ-ċar liema kunsilli saru effiċjenti u liema kunsilli naqqsu mill-effiċjenza tagħhom.

Illum il- kunsilli lokali huma korpi awtonomi u dan hu rifless anke fil-fatt li, per eżempju, meta wieħed jagħmel mistoqsija fil-parlament fuq ċerti kunsilli lokali jew xi kompetenza tagħhom, din il-mistoqsija mill-ewwel tiġi riferuta lil dak il-kunsill lokali.

Għalhekk ladarba għandna dan il-livell ta' awtonomija u devoluzzjoni tal-poteri huwa tajjeb li jkun hemm dawn it- tip ta' rapporti dwar l-effiċjenza tal-kunsilli lokali.

L-oppożizzjoni ̧ bħala gvern alternattiv, minbarra li tikkritika fejn taħseb li l-gvern ikun qed jonqos, għandha wkoll obbligu akbar li tgħaddi s- suġġerimenti tagħha dwar kif l-affarijiet jistgħu jsiru aħjar u dan hu li se nagħmel jien illum rigward dan ir-rapport li semmejt.

Għalhekk ikun aħjar kieku dawn ir-rapporti jibdew ikunu iżjed miftuħa u mifruxa fuq aspetti oħra.

Per eżempju, illum il-ġurnata dawn ir-rapporti qed ikunu limitati għal ċerti aspetti biss, bħal per eżempju, qtugħ ta' ħaxix fit- toroq, il-kondizzjoni tat-toroq u tal-bankini, il-knis fit-toroq, l-indafa ta' ġonna pubbliċi, l-indafa ta' latrini pubbliċi u affarijiet oħrajn li drajna naqraw fuqhom f'dawn is-snin.

Bil-poteri ġodda li għandhom il-kunsilli lokali, is-setturi taħt idejhom żdiedu u allura naħseb li għandu jkun hemm aspetti oħrajn li jkunu evalwati f'dawn ir-rapporti, bħal ̧ per eżempju ̧ il-proċess tat-tendering li jagħmlu dawn l-istess kunsilli lokali.

Naf li għal dawn il-proċessi hemm il- Public Accounts Committee u l-uffiċċju ta' l-awditur.

Hemm ukoll strutturi fi ħdan il-Ministeru tal-Ġustizzja u l-Intern li jagħmlu moniteraġġ ta' dan ix-xogħol pero`, fl-opinjoni tiegħi, biex ir-rapport dwar l-effiċjenza tal- kunsilli lokali jkun iżjed komplut dan għandu jagħti indikazzjoni ċara ta' l-effiċjenza tal-kunsilli lokali f'dan l-aspett ukoll.

Sur President ̧ naħseb li wasal iż-żmien li d-dipartiment tal-kunsilli lokali jagħmel spezzjonijiet biex jara kif qed isir it-tendering process u biex jara kif qed isiru l-laqgħat tal-kunsilli lokali.

Dan għandu jsir ħalli l-kunsill lokali mhux biss joqgħod fuq ponot subgħajh biex ikun ċert li dak li jagħmel, jagħmlu tajjeb imma anke biex il-proċess demokratiku fil- kunsill lokali jieħu tifsira aktar konkreta u kompluta.

Suġġeriment ieħor li nista' ngħaddi hu li d-dipartiment tal-kunsilli lokali fl-ispezzjonijiet li jagħmel jara wkoll l-ilmenti li jkunu qed isiru ma' l- istess kunsilli.

Qed ngħid dan għaliex l-ilmenti li jsiru mal-kunsill lokali jitfgħu dawl tajjeb ħafna fuq fejn ikun hemm il-problema fil- lokalita` partikolari u anke fuq fejn dawk il-problemi ma jkunux qegħdin jiġu solvuti jew inkella fejn l-aspettativa taċ-ċittadin ma tkunx qed tiġi milħuqa.

Sur President, dawn ir-rapporti li qed nitkellem fuqhom huma meħtieġa pero` hemm bżonn li ma nikkuntentawx b'dawn ir-rapporti imma nistaqsu lilna nfusna kif nistgħu ntejbu l-affarijiet fil-kunsilli lokali.

Aħna ma nistgħux inħarsu lejn il-kunsilli lokali mil-lat ta' kemm se nagħtuhom poteri ġodda u kemm se ngħabbuhom b' responsabbiltajiet ġodda biss imma hemm bżonn li naraw kif nistgħu niżviluppaw l-infrastruttura li tirregola l- kunsill lokali.

Fil-fatt dan huwa wieħed mill-punti li xtaqt inqajjem illum f'dan l-aġġornament.

Ir-rapport dwar l-effiċjenza tal-kunsilli lokali għandu jkollu dimensjoni aktar wiesgħa u għandna nibdew inħarsu lejn il-kunsilli lokali minn punto di vista aktar wiesgħa għaliex b'dan il-mod inkunu nistgħu naħdmu aħjar

Sur President, punt ieħor li nixtieq insemmi li huwa konness ukoll mal- kunsill lokali huwa dwar l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Jien naf li llum il-ġurnata din l-assoċjazzjoni u l-istaff tagħha qed tagħmel xogħol tajjeb ħafna pero` jkun tajjeb li – u din semmejtha ġimgħatejn ilu meta kien hemm il-laqgħa tas-sindki f'Għawdex – niffokaw fuq il-punt li llum il- ġurnata din l-assoċjazzjoni qiegħda tbati minn deficit demokratiku.

Qed ngħid dan għaliex fil-gżejjer Maltin għandna 68 kunsill lokali li jirrappreżentaw numru ta' ċittadini skond id-daqs tal-lokalita`.

Fil-fatt l-inqas ammont ta' kunsilliera f'kunsill lokali huwa ta' ħamsa u l-akbar ammont ta' kunsilliera huwa ta' 13.

Dan ifisser li matematikament mhux kull kunsillier li għandna fil-pajjiż jirrappreżenta l-istess numru ta' ċittadini għaliex hemm lokalitajiet li huma akbar jew iżgħar mill-bracket ta' kunsillieri li jkollhom u għalhekk għandna ammont ta' kunsilliera li jkunu jirrappreżentaw jew aktar jew anqas ċittadini minn kunsilliera oħrajn.

Din is-sitwazzjoni ġġib deficit demokratiku fl-elezzjoni ta' l- eżekuttiv ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali u huwa proprju dan id- deficit li qed tindirizza l-oppożizzjoni Laburista.

Aħna nifhmu li l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali għandha rwol sħiħ fl-iżvilupp ta' tmexxija tal-kunsilli lokali u għalhekk kull partit jew għaqda għandu jkollu l-opportunita` li r-rappreżentanza tiegħu tirrifletti r-rieda tal- votanti fl-elezzjonijiet lokali, xi ħaġa li llum mhux qed isseħħ.

Issa jekk xi ħadd jaqleb l-argument u jgħid li l-basic unit fl- assoċjazzjoni mhumiex il-kunsilliera imma huwa l-kunsill, jien ma naqbilx.

Dan l-argument ma jagħmilx sens għaliex id-devoluzzjoni ta' poter għandha sseħħ kulimkien; mhux biss mill-gvern għall-kunsill imma anke internament fil-kunsill.

Il-unit bażiku fl-elezzjonijiet tal-kunsill lokali huwa ċ- ċittadin u allura l-aktar unit ta' rappreżentanza viċin hu l-kunsillier.

Mela aħna għandna naraw il-kunsillieri u mhux biss il-kunsill.

Il-partit Laburista jemmen li huwa fl-interess ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali li tinstab soluzzjoni li tkun effettiva u ġusta bil-għan li l- eżekuttiv ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali jkun verament jirrappreżenta r-rieda elettorali fil-livell tal-kunsill lokali.

Dan huwa appell li l-oppożizzjoni ilha tagħmlu lill-gvern.

Aħna ma rridux li jkun hemm riżultat pervers u ma rridux li l-partit Laburista jkollu jispiċċa jieħu ċerti miżuri jekk il-gvern ma jagħmilx dak li qed nistennew.

Jien mhux qed ngħid hekk biex nhedded lill-gvern imma qed ngħid hekk biex ikun hemm soluzzjoni effettiva, ekwa u raġonevoli li twassal biex id-demokrazija fil-livell lokali tkompli tikber u tiffjorixxi.

Sur President ̧ nixtieq nitkellem ukoll dwar il-kodiċi ta' etika tal- kunsilli.

Jidhirli li xi snin ilu kien hemm abbozz li kien sar mid- dipartiment tal-kunsill lokali b'konsultazzjoni ma' għaqdiet oħrajn pero` sfortunatament waqaf kollox hemm.

Għalkemm rajna li llum il-ġurnata, il- kunsilli lokali ħadu rwoli aktar importanti fl-amministrazzjoni tal-pajjiż, għad m'għandniex mudell ta' kif kunsillier għandu jġib ruħu.

Din hija xi ħaġa mportanti ħafna għal żewġ raġunijiet.

Hija mportanti għaliex permezz tagħha inti tista' tissalvagwardja l-imġiba tal-kunsilliera fil-kunsill u għax il-kunsillier innifsu jkun f'pożizzjoni li jkun jista' jirregola l- imġieba tiegħu stess.

Kif jista' kunsillier jiggwida lilu nnifsu jekk m'hemmx parametri biex jimxi fuqhom?

Għalhekk huwa mportanti li malajr kemm jista' jkun il-kodiċi ta' etika li ġie drafted snin ilu jiġi emendat u aġġornat sabiex jirrifletti r-responsabbiltajiet li hemm bħalissa fil- kunsilli lokali.

Dan għandu jsir bi ħsieb ħalli d-devoluzzjoni tal- kunsill lokali tkompli tevolvi u tiżviluppa.

Irridu naraw ukoll f'liema direzzjoni sejrin biex il-kodiċi ta' etika jkun strument li jkun jista' jitħaddem b'mod prattiku.

Hemm bżonn li jkun hemm tip ta' parametru li jiggwida lill-kunsillier fl-imġieba tiegħu.

Dan mhux qed ngħidu għaliex l-oppożizzjoni m'għandhiex fiduċja fil-kunsilliera anzi bil-maqlub.

Aħna qegħdin ngħidu li jekk il-kunsillier ma jkollux dan il- kodiċi ta' etika se jkun diffiċli għalih li jaħdem aħjar fix-xogħol li għandu jagħmel fil-kunsill lokali.

Il-kodiċi ta' etika għandu jkun qiegħed hemmhekk mhux biex ixekkel lill-kunsilliera fix-xogħol tagħhom imma bħala għodda sabiex il-kunsillier ikun jista' jaħdem aħjar fl-interess taċ- ċittadin.

Suġġett ieħor li nixtieq nitkellem dwaru u li xi nies jaħsbu – jien ma naqbilx magħhom - li huwa suġġettiv sensittiv għall-oppożizzjoni Laburista huwa l-UE.

Illum nafu li l-kwestjoni ta' l-UE għaddiet u huwa fatt magħruf li Malta se ssir membru sħiħ ta' din l-unjoni fi ftit xhur oħra.

Għalxejn noqgħodu nidħlu f'dibattiti ta' min kellu raġun u min se jkollu raġun fil- futur għax issa dawn l-argumenti huma irrelevanti.

Irridu nqumu fuq saqajna u nindirizzaw l-isfidi li għandna għax bħal kull settur ieħor, il-kwestjoni ta' l-UE se jkollha l-impatt tagħha fuq il-kunsill lokali wkoll.

Jien mhux qed ngħid li mingħajr l-UE il-kunsilli lokali jistgħu jżarmaw.

Xejn minn dan, anzi, jekk kien hawn esperiment li sar qabel u rnexxa huwa proprju dak tal-kunsill lokali.

Illum il-ġurnata qegħdin niċċelebraw l- għaxar snin mit-twaqqif tal-kunsill lokali u llum dawn saru parti intrinsika mill-ħajja u mis-soċjeta` amministrattiva f'pajjiżna.

Għalhekk irridu naraw x'se jiġri f'dan is-settur mil-lum 'il quddiem.

Kif qed jgħid il-partit Laburista fid-dokument li qed jiġi diskuss bħalissa u li tħejja minn working group imwaqqaf mill-eżekuttiv nazzjonali u mill- grupp parlamentari, l-oppożizzjoni beħsiebha tara kif tista' timmassimizza dak li hu tajjeb u timminimizza dak li jista' jagħmlilna l-ħsara fil- kontest ta' l-UE.

Fil-kunsilli lokali, se naħdmu bl-istess perspettiva.

Irridu naraw mhux biss x'ġara u ma ġarax, mhux biss kif il-pajjiż wasal biex jieħu ċerti deċiżjonijiet u mhux oħrajn, mhux biss ir-realtajiet li kien hemm ħames snin jew għaxar snin ilu imma rridu naraw ir-riformi meħtieġa li rridu nagħmlu biex sehemna fl-UE jkun aħjar f'dan is-settur tal- kunsilli lokali.

Punt li rridu nindirizzaw immedjatament - dan huwa appell ieħor li jien nixtieq nagħmel lill-gvern - hu li naraw kif nistgħu nibbenefikaw u nimmassimizzaw il-potenzjal li hemm fl-UE f'dan is-settur.

Bħala eżempju nistgħu nsemmu l-ġemellaġġi.

Jien infakkar lill-Kamra li llum il-ġurnata, il-Kummissjoni Ewropea qiegħda tiffinanzja madwar 1,400 ġemellaġġ – hawnhekk qed nitkellmu fuq madwar euro 12 miljun - bejn bliet fl-UE.

Ċertament aħna mhux qegħdin nipprovaw nippromwovu t-turiżmu politiku fejn il-kunsilliera jkunu jistgħu joqogħdu jsiefru minn fuq dahar in-nies.

Aħna qed nippromwovu sistema li taġixxi ta' pont sabiex iċ-ċittadini jaqsmu l- ideat, jesploraw soluzzjonijiet għal problemi komuni, jiskopru l-wirt kulturali ta' xulxin, jaraw kif jistgħu jtejbu l-markets turistiċi ta' xulxin u jaraw kif jistgħu anke jagħmlu xi tip ta' ġemellaġġ ekonomiku u industrijali.

Aħna rridu nimmassimizzaw dak kollu li hu ta' benefiċċju mill-EU.

Dan ngħiduh b'wiċċna bil-quddiem u b'lealta` lejn dak li ddeċieda l-poplu fl-elezzjoni ġenerali.

Il-ġemellaġġi bejn l-ibliet huwa għodda importanti anke fuq livell politiku għax tgħin l-integrazzjoni ta' l-Ewropa fuq livell ta' poplu.

L- integrazzjoni Ewropea ma tistax u ma setgħet qatt timxi 'l quddiem jekk ma kenitx għax-xewqa ta' l-individwi li jiddedikaw ħinhom biex jistabbilixxu ġemellaġġi ma' popli u organizzazzjonijiet fi bliet oħra madwar l-Ewropa.

Dawn huma l-affarijiet li rridu naħdmu fuqhom.

Il-gvern għandu jieħu wkoll l-inizjattiva biex jgħin għaliex il-ġemelleġġ hu esperiment ġdid.

Nafu li minbarra l-ġemellaġġi hemm fondi oħrajn – m'hemmx mijiet ta' miljuni - li forsi xi darba nkunu nistgħu nużaw pero` hemm bżonn li l-gvern jagħti l- informazzjoni meħtieġa lill-kunsilli u jurihom kif jistgħu japplikaw għal dawn il-fondi għall-proġetti lokali.

Dan l-aħħar smajna li l-gvern jista' japplika għall-għajnuna mill-UE minħabba l-ħsara li saret mill-maltempa li kellna l-ġimgħa li għaddiet.

Hawnhekk il-gvern għandu responsabbilta` doppja għax kien hu li ppromwova sħubija sħiħa fl-UE akkost ta' kollox.

Il-gvern għandu r-responsabbilta` li jgħin lill-kunsill lokali billi jagħtihom strutturi li fihom il-kunsilli jiġu ggwidati dwar kif jistgħu japplikaw għall-fondi strutturali u fondi oħrajn ta' l-UE.

L-oppożizzjoni Laburista tirrikonoxxi l-fatt li qabel l- elezzjoni kellha politika differenti pero` llum li fattwalment hemm deċiżjoni elettorali, aħna se noqgħodu għad-deċiżjoni tal-poplu u se naraw li nimmassimizzaw dak li hu tajjeb u nimminimizzaw dak li hu ta' ħsara għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa dwar il-kwestjoni tal-local enforcement system.

Aħna għandna politika ċarissima u qed ngħidu li m'għandu jkun hemm ebda żieda ta' tariffi jew taxxi lokali fuq iċ-ċittadin.

Min-naħa l-oħra huwa fatt ukoll li l-local enforcement system mhijiex qed taħdem kif suppost taħdem u hemm multi li mhux qegħdin jinġabru minħabba li fil-liġi hemm ċerti loopholes.

Aħna qegħdin ngħidu li ladarba se jkun hemm depenalizzazzjoni - jiġifieri ċerti reati u kontravvenzjonijiet ma jibqgħux jinstemgħu quddiem il-qorti tal-maġistrati imma jmorru quddiem it-tribunal – trid tinstab soluzzjoni għaliex għalxejn ikollok raħal jew belt li trid tiġbor Lm100,000 multi jekk fir-realta` jirnexxielha tiġbor Lm 20,000 biss.

Għalhekk trid tinstab soluzzjoni biex ma jkunx hemm loopholes fil-liġi.

Peress li jien avukat dawn il-loopholes naf bihom pero` anke the man in the street jaf li hemm loopholes u dawn il-loopholes bilfors irridu jiġu kawtelati jew magħluqa għax nispiċċaw bil-liġi tal-ġungla fejn kulħadd jagħmel li jrid.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali għax ikun tajjeb li niftakru li bl-eċċezzjoni tas-sindku li jieħu onorarja ̧ il-kunsilliera hawn Malta huma voluntiera.

Jien naħseb li l- gvern għandu jkun aktar ħanin u jgħid minn issa li l-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali se jsiru f'Ġunju.

Il-gvern jaf li l-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali se jsiru f'Ġunju u allura mhuwiex fair li nħallu lin-nies li jixtiequ jipparteċipaw fil-kunsilli lokali, mdendlin u ma jafux jekk jikkontestawx jew le minħabba li sal-lum, għad m'hemmx deċiżjoni definitiva jew għallinqas espressa pubblikament fuq meta se ssir l-elezzjoni tal- kunsilli lokali.

Wara kollox, dawn huma voluntiera.

Għalhekk nappella lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern li jekk hemm data deċiża ta' meta se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, dan iħabbarha jew għallinqas jagħti indikazzjoni ċara ta' meta se jsiru dawn l-elezzjonijiet.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 24 ta' Settembru, 2003, fid-9:00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MALTA DRYDOCKS - EX-ĦADDIEM

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk ċerta persuna - id-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament - hijiex intitolata għal xi benefiċċji mit-Tarzna ta' Malta minħabba li r-raġel tagħha ħadem għal snin kbar hemmhekk?

Jekk fl-affermattiv, xi trid tagħmel din il-pesuna biex tibda tirċievi dawn il-benefiċċji?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 201 dwar l-istess suġġett.

ISLA - NUQQAS TA' FAĊILITAJIET SANITARJI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid x'qed iżomm lill-awtoritajiet sanitarji milli jibagħtu lill- applikant - dettalji qed jintbagħtu separatament - f'dipartiemnt ieħor tal- gvern fejn ilu li għamel talba biex jitlaq mill-bidu ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-applikant huwa wieħed mill-impjegati li ntbagħtu jaħdmu minn dipartiment ieħor għal mad-diviżjoni tas-saħħa fuq xogħol ta' tindif.

Billi hemm nuqqas ta' ħaddiema f'dan is-settur, id-diviżjoni tas- saħħa m'hijiex f'qagħda li tibgħat lura lill-impjegat konċernat.

RABAT - TALBA GĦAL AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex qed issir diskriminazzjoni mal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, fl-għoti ta' akkomodazzjoni alternattiva?

X'passi qed jittieħdu biex din id-diskriminazzjoni ma tkomplix isseħħ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-allegazzjoni ta' diskriminazzjoni hi waħda serja u l-Onor.

Membru jrid jerfa' ir-responsabbilita' ta' dak li qiegħed jgħid billi jissostanzjaha jew jirtirha mmedjatament.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - KAŻ H14668

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fejn wasal il- każ H14668 fi ħdan id-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali?

X'rimedji qed joffri d-dipartiment lil dawn l-applikanti li għandhom problema kbira familjari, iżjed u iżjed meta l-applikant joħroġ mill-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien nformat illi l-każ qed jiġi kkonsidrat flimkien ma' oħrajn simili li għandu quddiemu d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

RAPID DEPLOYMENT FORCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'kien l-eżitu tad-diskussjonijiet li saru bejn l-AFM u l- Missjoni Militari Taljana lejn tmiem Lulju dwar is-sehem ta' Platoon Malti mal-Kontinġent Taljan fir-Rapid Deployment Force ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Filwaqt li nikkonferma li f'Lulju li għadda saru taħdidiet dwar is-suġġett, dawn għadhom għaddejjin u qegħdin isiru mal- ministeru tad-difiża Taljan.

LIBYA – PAGAMENTI DOVUTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-ammonti outstanding li għad għandhom id- diversi entitajiet Maltin x'jiġbru min-naħa Libjana?

Jista' jagħti d- dettalji sħaħ tal-perjodu ta' dawn il-pendenzi?

ONOR.

JOE BORG: Minħabba li l-entitajiet Maltin li qed jirreferi għalihom l-Onor.

Interpellant huma fil-maġġor parti entitajiet kummerċjali, ma nħossx li hu xieraq li nagħti figuri speċifiċi li huma ta' natura kummerċjali u, għaldaqstant, konfidenzjali.

Madanakollu, il-figura globali li għandhom jieħdu dawn l-entitajiet min- naħa Libjana taqbeż is-Lm7.5 miljun.

M'għandi l-ebda diffikulta' li ngħaddi konfidenzjalment l-informazzjoni mitluba lill-Onor.

Interpellant.

IMMIGRAZZJONI ILLEGALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'kienu d-dettalji tal-briefing li Malta ngħatat bħala acceding country ta' l-Unjoni Ewropea min-naħa Taljana dwar il- koperazzjoni eżistenti bejn l-Italja u l-Libja dwar l-immigrazzjoni illegali?

ONOR.

JOE BORG: L-Italja kellha diskussjonijiet ta' natura bilaterali mal- Libja iżda ma ngħatawx dettalji ta' dawn id-diskussjonijeit lill-Istati membri l-oħra.

Dawn id-diskussjonijiet wasslu sabiex l-Italja titlob lill- Unjoni Ewropea biex tibgħat għat-tieni darba delegazzjoni fil-Libja għal aktar diskussjonijiet.

It-terms of reference ta' din id-delegazzjoni ġew diskussi mill-Istati membri u l-acceding countries f'Lulju li għadda.

Malta qegħda tipparteċipa, safejn possibbli, fl-inizjattivi ta' l-Unjoni Ewropea fir-rigward ta' l-immigrazzjoni illegali.

UE - KOPERAZZJONI KONSULARI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi ftehim ta' koperazzjoni konsulari bilaterali ma' xi pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea sabiex jippermetti lil dan il-consular corps jagħti s-servizz tiegħu lil dawk li ġejjin minn pajjiżi fejn m'għandniex ambaxxati jew career consul u li jkunu qed ifittxu li jiksbu visa għal Malta?

Jekk iva, meta sar u ma' min?

ONOR.

JOE BORG: Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet bil-ħsieb li jintlaħaq ftehim ma' pajjiż membru fl-Unjoni Ewropea dwar kooperazzjoni konsulari fuq bażi bilaterali.

Permezz ta' dan il-ftehim, l-ambaxxati u ċerti konsolati ta' dan il-pajjiż jkunu jistgħu joħorġu visa għal Malta taħt kondizzjonijiet li jkunu qablu bejniethom iż-żewġ pajjiżi.

Mhux eskluż li ftehim bħal dan li għadu qed jiġi diskuss jintlaħaq fil-ġejjieni ma' pajjiżi oħrajn membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Peress li n-negozjati għadhom għaddejjin, ma jkunx prudenti li tingħata aktar informazzjoni għalissa.

FTEHIM BILATERALI BEJN MALTA U L-LIBJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jikkonferma li kien hemm kumitat inter-ministerjali sabiex jagħmel review tal-ftehim bilaterali bejn Malta u l-Libja ħalli jiġi żgurat li dawn il-ftehim huma konformi ma' l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea?

Minn min kien kompost?

ONOR.

JOE BORG: Nikkonferma li ġie mwaqqaf kumitat inter-ministerjali sabiex jagħmel review tal-ftehim bilaterali bejn Malta u l-Libja ħalli jiġi żgurat li dawn jikkonformaw ma' l-acquis communautaire.

Il-kumitat jikkonsisti minn: Dr Anthony Borg Barthet, Avukat Ġenerali tar- Repubblika, Kap tal-Kumitat; Dr Godwin Grima, Segretarju Permanenti fil- Ministeru tal-Ġustizzja u Affarijiet Interni; Dr Josette Zerafa, Direttriċi (legali) fid-Direttorat ta' l-Unjoni Ewropea; Mr Patrick V Cassar, Assistent Direttur fid-Direttorat tar-Relazzjonijiet Bilaterali u Mr Peter Paul Mallia, Desk Officer fid-Direttorat tar- Relazzjonijiet Bilaterali.

UNESCO – EXECUTIVE BOARD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid lil min qed tappoġġja Malta għal siġġu fuq l- Executive board tal-UNESCO fl-elezzjonijiet ta' Ottubru 2003?

ONOR.

JOE BORG: L-elezzjonijiet għall-executive board tal-UNESCO jsiru b'vot sigriet u għaldaqstant mhux għaqli li wieħed jistqarr pubblikament lil min Malta se tapoġġja fl-elezzjonijiet li se jsiru lejn l-aħħar ta' Ottubru 2003.

Ċerti pożizzjonijiet li se tieħu Malta f'dawn l-elezzjonijiet għadhom qed jiġu negozjati ma' pajjiżi oħrajn.

Madankollu, jiena lest li ngħaddi l- informazzjoni dwar il-ftehim li ntlaħqu s'issa b'mod konfidenzjali lill- Onor. Interpellant.

MALTA DRYDOCKS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm għamlet telf il- Malta Drydocks fis-sena 2002?

ONOR.

AUSTIN GATT: It-telf fis-sena 2002, skond accounts mhux awditjati, kien ta' Lm15.2 miljun.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm familji li bbenefikaw miċ-children's allowance fis-snin 1986, 1987, 1990, 2000 u 2002 separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk it-toroq fit-tieni distrett Elettorali li se jkunu asfaltati sa l-aħħar tas-sena 2003?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi l-awtorita' dwar it-trasport għadha kif ħarġet żewġ sejħiet għal offerti għall-asfaltar ta' Triq il-Misk kif ukoll għall-asfaltar ta' Triq is-Summien kantuniera ma' Triq Merħba fil- Fgura.

Dan sar wara li fix-xhur li għaddew ħarġu sejħiet għal offerti għall- asfaltar ta' Triq Karmelo Ritchie u Triq Karmelo Penza fix-Xgħajra kif ukoll tlesta xogħol li kien għaddej fi Triq Matty Grima, Triq ix-Xatt u Triq il-Mitħna f'Bormla, Triq Rinella u Misraħ l-Arċisqof Gonzi fil-Kalkara u Triq Hompesch fil-Fgura.

Id-direttorat tat-toroq qiegħed f'kuntatt mal-kunsilli lokali biex ikun implimentat xogħol ta' titjieb fit-toroq kollha fil-pajjiż u l-prioritajiet jiġu aġġornati minn żmien għal żmien skond l-esiġenzi li jkunu qed jirriżultaw.

MALTA ENTERPRISE - BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri fuq il-bord tad- diretturi tal-Malta Enterprise?

Jista' jgħid jekk għandhomx xi honoraria u benefiċċji oħra u jekk fl-affermattiv, x'inhuma?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-membri fuq il-bord tad-diretturi tal-Malta Enterprise huma: Mr Joseph Zammit Tabona, Chairman; Mr George Borg, Deputy Chairman; Prof Joe Bannister; Mr Anton Borg; Mr Vincent Farrugia; Mr Reginald Fava; Mr John Magro; Mr David Newman; Ms Yvonne Pulis; u Mr Paul Zahra

GĦalissa m'hi qed titħallas ebda honoraria lil dawn il-membri.

FONDAZZJONI ĊENTRU GĦALL-KREATTIVITA' - BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri fuq il-bord tad-diretturi taċ- ċentru għall-kreattivita'?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-membri tal-bord tal-Fondazzjoni ċentru għall- kreattivita' huma kif ġej :Is-Sur Michael Fenech , Chairperson; Id-Dott.

Petra Bianchi, Membru; Is-Sn.

Ann Monsarrat, Membru; Id-Dott.

Joseph Chetcuti, Membru; Is-Sn.

Isabelle Gatt, Membru; Is-Sur Trevor Zahra, Membru; Is-Sur Carmel Bonello, Membru; u Is-Sur Charles Xuereb, Segretarju tal-Bord

Dawn m'għandhom l-ebda honoraria jew benefiċċji.

SVPR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL STAFF NURSE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jinħarġu l- applikazzjonijiet għal staff nurse fir-residenza San Vinċenz de Paule?

Jaf li sabiex nurses jieħdu leave anke ta' natura importanti bħal honeymoon, mard fil-familja, safar, eċċ jridu jsibu replacement b'nurses oħra inkella l-istess leave jiġi rrifjutat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Peress li l-informazzjoni qiegħda tinġabar, risposta tingħata f'xi seduta oħra.