MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 138 It-Tnejn, 14 ta' Ġunju, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 138 It-Tnejn, 14 ta' Ġunju, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 14 ta' Ġunju, 2004

WERREJ

MINUTI 745

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 745

TQEGĦID TA' KARTI 751

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ILSIEN MALTI (KUMITAT)

MALTESE LANGUAGE BILL (COMMITTEE STAGE) 753

AĠĠORNAMENT 774

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 779

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 137 li saret fit-2 ta' Ġunju, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ĦADDIEMA ĠODDA MAS-SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ġew ingaġġati impjegati ġodda mas-servizz pubbliku u ma' aġenziji u korporazzjonijiet li jaqgħu taħtu fil-perjodu Jannar/April 2003?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra skeda li turi l- informazzjoni mitluba.

OPM - INFIQ TA' FLUS FUQ KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm intnefaq fuq kiri ta' karozzi mill-ministeru tiegħu, mid-dipartimenti u mill-entitajiet pubbliċi li huwa responsabbli għalihom u li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu fis-snin 2002, 2003 u 2004 s'issa?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

UNIVERSITA' - GRADWATI FIL-B.Ed.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għad fadal gradwati li ħadu l-B.Ed. is-sena li għaddiet u baqgħu ma ġewx impjegati bħala għalliema?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat li n-numru ta' persuni li gradwaw fil-B.Ed. is-sena li għaddiet u li għadhom jirreġistraw għax-xogħol huwa ħamsa.

POSTIJIET STORIĊI - VIŻITATURI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm viżitaturi żaru l- mużewijiet f'Malta u Għawdex bejn Jannar u April ta' din is-sena?

Kemm minnhom kienu gruppi organizzati mill-iskejjel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Ninsab informat li n-numru ta' viżitaturi li żaru l-mużewijiet f'Malta u Għawdex bejn Jannar sa April ta' din is-sena kien ta' 137,861, li 27,825 minnhom kienu studenti.

Ma tinżammx statistika li turi kemm minnhom kienu gruppi organizzati mill-iskejjel.

SKEJJEL - ŻJARAT F'POSTIJIET STORIĊI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid liema kienu dawk l- iskejjel ta' l-Istat, indipendenti u tal-Knisja li ħadu gruppi organizzati biex iżuru mużewijiet u kemm kien hemm studenti minn kull skola?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li ma tinżammx statistika mqassma kif mitluba mill-Onor.

Membru.

Madanakollu nista' ngħid li matul l- 2003 kien hemm 46,741 student taħt it-12-il sena li żaru l-mużewijiet ta' Heritage Malta.

M'hemmx statistika li turi kemm kien hemm studenti bejn it- 13 u t-18-il sena.

HERITAGE MALTA - TURIŻMU RELIĠJUŻ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk Heritage Malta għandhiex pjani konkreti biex tħajjar it-turiżmu reliġjuż?

Japprezza li pajjiżna għandu patrimonju rikk ħafna f'dan il-qasam?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kemm l-awtorita` tat-turiżmu ta' Malta kif ukoll Heritage Malta jqisu l-patrimonju reliġjuż bħala komponent importanti ta' l-istrateġija promozzjonali u dan bil-għan aħħari li jitkattru r- raġunijiet li għalihom it-turisti jżuru il-gżejjer tagħna.

Ninsab informat li bdew taħdidiet ma' l-awtoritajiet u organizzazzjonijiet konċernati biex jitfassal pjan ta' ħidma msejjes proprju fuq it-turiżmu reliġjuż.

5-STAR HOTELS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk il-lukandi li huma magħrufa bħala ta' ħames stilel?

X'inhu n-numru totali ta' sodod li fihom?

Jista' jgħid ukoll jekk kienx hemm lukandi ta' din il-klassi li tnaqqsitilhom xi stilla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-lukandi ta' ħames stilel huma dawn:

|Lukanda |Sodod | |Corinthia |316 | |Palace | | |Corinthia San |500 | |Ġorġ | | |Corinthia |400 | |Marina | | |Crowne Plaza |364 | |Hilton |588 | |International | | |Intercontinenta|902 | |l | | |Kempinski San |214 | |Lawrenz | | |L-Imġarr |158 | |Le Meridien |270 | |Phoenica | | |Radisson Bay |504 | |Point | | |Ta' Ċenċ |166 | |Westin |624 | |Dragonara | | |Xara Palace |34 | |Total |5040 |

Ma kien hemm l-ebda lukanda ta' din il-klassi li tnaqsitilha stilla f'dawn l-aħħar snin.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li ġie mħabbar li l-Crowne Plaza Malta kellha tagħlaq jew tinbiegħ f'Ottubru li ġej, jista' il-Ministru jgħid x'kienet id- deċiżjoni tal-Kabinett f'dan ir-rigward u jekk hu min-naħa tiegħu intervjeniex għal din id-deċiżjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment jekk l-Onor.

Interpellant irid ikun jaf jekk ittieħditx xi deċiżjoni mill-Kabinett dwar il-Crowne Plaza Malta, nitolbu jagħmel id-domanda lill-Prim Ministru.

Li nista' ngħidlu hu li dwar dan il-każ kont ġejt avviċinat bħala ministru responsabbli mit- turiżmu peress li l-kumpannija li topera din l-istess lukanda kienet resqet applikazzjoni quddiem l-awtorita' Maltija għat-turiżmu sabiex ikollha l- fakulta' li tkabbar il-faċilitajiet tagħha u żżid in-numru ta' sodod.

Safejn naf jien – qed nitkellem mill-memorja għax m'għandix din l- informazzjoni quddiemi – din l-applikazzjoni kienet ġiet approvata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi ONOR.

JOE MIZZI: Ladarba l-Ministru jaf b'dan kollu, jista' jgħidilna jekk il-Crowne Plaza Malta hijiex se tibqa' topera jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment meta lukanda tagħmel applikazzjoni biex tkabbar, il-preżunzjoni tkun li se tkompli topera.

Pero' ikun hemm każijiet – nifhem li dan jista' jkun wieħed minnhom - fejn l-applikazzjoni tkun saret sabiex f'każ li min jopera dik il-lukanda jkun se jidħol f'diskussjonijiet ma' partijiet interessati li jixtru l-istess operat tal-lukanda, ikunu jistgħu jitkellmu dwar investiment li fl-entita' tiegħu jkun akbar.

Pero' kemm jekk il-Crowne Plaza Malta tagħmel dan hi direttament skond it- terminu tal-permess li applikat għalih lill-awtorita' Maltija għat-turiżmu, kemm jekk hi tuża dak il-permess ma' entitajiet oħra li tidħol f'negozjati magħhom sabiex isir it-trasferiment tal-proprjeta' in kwestjoni, dak li ġie għand il-ministeru għat-turiżmu u l-kultura u dak li ġie għand l-awtorita' Maltija għat-turiżmu, hija applikazzjoni ta' operat ta' lukanda mhux biss fil-format preżenti tagħha imma fit-tkabbir tagħha.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-kontinwazzjoni ta' operat ta' lukanda jew semai ta' lukanda ġdida b'faċilitajiet akbar u b'sodod aktar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Billi l-lukanda Crowne Plaza Malta hija tal-poplu Malti u Għawdxi u allura l-gvern għandu r-responsabilita' tagħha indirettament, jista' il-Ministru għat-Turiżmu u l-Kultura jgħid jekk sarux diskussjonijiet miegħu biex jiġi deċiż x'se jsir minnha u jekk għandhiex tinbiegħ jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma ntalab l-ebda parir lili u ma nafx li ntalab ebda parir lil persuni oħra fil-ministeru jew fl-awtorita' għat- turiżmu dwar jekk il-lukanda għandhiex tinbiegħ jew le.

Normalment dan il- parir ma jintalabx għax din il-konsiderazzjoni hija purament kummerċjali.

Kif diġa' spjegajt, il-ministeru għat-turiżmu jidħol fl-aspett li jżomm il- proċess ta' liċenzjar tal-lukandi attwali.

Jekk is-sid ta' lukanda jkun irid hu direttament, jew għax ikun qiegħed f'diskussjonijiet ma' operatur potenzjali ġdid ikun hemm il-ħsieb li jkabbar, u allura jkollu bżonn ta' permessi ġodda kemm fil-livell ta' l-awtorita' Maltija ta' l-ippjanar kif ukoll ta' compliance certification mill-awtorita' għat-turiżmu, it-talba ssir lilna biex dak il-permess ikun jista' jingħata.

Fil-każ tal-Crowne Plaze Malta, it-talba għall-permess saret u safejn jien informat, fil- livell ta' l-awtorita' Maltija għat-turiżmu, il-permess ingħata.

Naturalment, jekk l-Onor.

Interpellant għandu mistoqsijiet oħra li jirrigwardaw l-operat dirett ta' dik il-lukanda, għandu jagħmel il- mistoqsijiet tiegħu lill-ministru konċernat.

LUKANDI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm lukandi ta' erba' stilel, tliet stilel, żewg stilel u stilla waħda?

Kemm hemm sodod f'kull klassi?

Kemm hemm lukandi li f'dawn l-aħħar ħames snin tnaqsitilhom il-klassi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-pożizzjoni hija kif murija hawn taħt:

|Klassi ta' |Numru |Sodod | |Hotel u | | | |Aparthotel | | | |4 Stilel |55 |17,848 | |3 Stilel |63 |13,716 | |2 Stilel |33 |3,581 |

Lukandi ta' stilla waħda m'għadhomx aktar jagħmlu parti mis-sistema ta' klassifikazzjoni tal-lukandi.

Ma jirriżultax li f'dawn l-aħħar ħames snin kien hemm xi lukanda li tnaqqsitilha stilla.

SPTAR SAN LUQA - PERSUNI FUQ IL-WAITING LIST BIEX ISSIRILHOM OPERAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm persuni fuq il-waiting list jistennew biex issirilhom operazzjoni ġewwa l-isptar San Luqa?

X'inhi t-tip ta' operazzjoni f'kull każ u kemm ilhom jistennew kull wieħed minnhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil- Komunita'): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

Mr Speaker, nieħu l-okkażjoni biex infakkar lill-Onor.

Interpellant li risposta dettaljata għal din l-istess domanda ingħatat f'Diċembru u proviżorjament jista' jirriferi għaliha sakemm nagħtih update ta' din l- informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Mr Speaker, fid-dawl tar-rapporti li kien hemm fl- istampa Ingliża dwar il-kumpannija Glaxo Smith Kline – għalkemm naf li din id-domanda m'għandhiex x'taqsam mad-domanda oriġinali – li qed tiffaċċja akkużi kriminali quddiem l-awtoritajiet tas-saħħa Ingliżi u anke quddiem il- qrati Ingliżi minħabba l-pillola Seroxat, liema pillola m'hijiex qiegħda titħalla tingħata liż-żgħażagħ fl-Ingilterra, jista' il-Ministru jgħid x'tip ta' azzjoni qed jieħu d-dipartiment tas-saħħa f'pajjiżna dwar l- istess pillola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, kif ippreċiża l-kollega tiegħi, s'issa hemm biss akkużi li l-kumpannija setgħet ħbiet xi rapporti fuq l-inċidenza ta' suwiċidju meta dan il-prodott ingħata lill-pazjenti ta' ċerta eta'.

Dawn l-akkużi għadhom ma ġewx ippruvati u naturalment dawn ir-rapporti, kif qrajthom jiena kif ukoll il-kollega tiegħi min-naħa ta' l-oppożizzjoni, qrawhom ukoll il-psikjatri u t-tobba lokali.

Allura qabel ma jiġi kkonfermat jekk dawn il-pilloli humiex ħżiena jew le, għandhom jibqgħu jiġu preskritti b'aktar attenzjoni.

Irrid ngħid ukoll li meta jkun hemm suspett li qegħdin jiġu preskritti pilloli li jistgħu jkunu ta' ċertu periklu jew li għandhom xi side effect li sal-lum għadu mistur, l-għaqda dinjija tas-saħħa tagħti guidelines dwarhom.

Fir-rigward ta' dawn il-pilloli l-għaqda dinjija għadha ma tatx guidelines.

Nemmen li llum, f'dinja fejn kulħadd qed jikkontesta u kulħadd qiegħed jagħmel defensive medicine, wieħed ma jridx jaqbeż għal ċerti konklużjonijiet għax żgur li jekk kumpannija jkollha suspett li tista' tiġi mfittxija minħabba li ħbiet xi rapporti fuq danni li l-pilloli tagħha jistgħu jagħmlu, b'sens ta' responsabilita' is-soltu tirtirahom mis-suq.

Il-kumpannija li qed isemmi l-kollega tiegħi hija waħda mill-ikbar, jekk mhux l-ikbar waħda li hawn fid-dinja u naħseb li hija konxja minn dan kollu li qed ngħid.

Pero' sal-lum, minkejja dan kollu, għadha ma ħassitx il- bżonn li tirtira dan il-prodott.

Il-kollega tiegħi jrid jiftakar ukoll li din il-pillola tintuża ferm aktar minħabba n-numru ta' popolazzjoni li hemm ġewwa pajjiżi differenti u s'issa l-ebda pajjiż fl-Ewropa ma ħareġ warnings biex din ma tintużax.

Ovvjament, meta jkun hemm dan it-tip ta' alert dwar xi pilloli, wieħed joqgħod iżjed attent li jippreskrivihom, pero' lanqas rridu naqbżu għall- konklużjonijiet.

Niftakru wkoll li meta xi ħadd ikun qiegħed ikkontrollat fuq tip ta' pillola, lanqas hu għaqli li f'daqqa waħda jaqbad u jwaqqafha jew jibdilha għal mediċina oħra għax din tista' tippreċipita affarijiet li huma ferm aktar koroh.

Allura f'dan ir-rigward ikun aħjar li wieħed iħalli f'idejn l-esperti – li hawn ġew għandna wieħed minnhom - u jimxi mal-parir tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Jien qed ngħid li r-regolatur tal-mediċina Ingliża, jiġifieri l-Medicines and Health Care Products Regulatory Agency, ħarġet direttiva biex dawn il-pilloli ma jiġux preskritti.

Simili għaliha kien hemm ukoll l-Amerika.

Allura ngħid jien ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, il-domanda saret lili, meta kont qed nirrispondi ppruvajt nuri li din hija xi ħaġa teknika, pero' għall-grazzja t'Alla semmejt ukoll li ġo din il-Kamra għandna espert dwar din il-materja u allura, bil-permess tal-Kamra, naħseb li jkun għaqli li nħallu lil dan l- espert jagħtina l-opinjoni tiegħu.

MR SPEAKER: Jiddispaċini imma ma naħsibx li l-Onor.

Membru jista' jwieġeb b'dan il-mod.

Li jista', jagħmel xi forma ta' domanda lill- Ministru.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, minkejja x'għamlet u m'għamlitx aġenzija oħra, illum hemm l-obbligu fuq il-parent company li jekk ikollha l-iċken dubju dwar xi ħaġa, hi stess għandha tirtira l-prodott.

Naħseb li l-ebda kumpannija serja u mondjali m'hi se tħalli mediċina fis-suq mingħajr ma tgħarraf bis-side effects qawwija li din jista' jkollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Jista' il-Ministru jgħidilna għallinqas jekk hawn Malta jeżistix xi body regolatorju indipendenti, bħalma jeżisti fl- Ingilterra, li jevalwa dawn l-affarijiet biex għallinqas il-pazjent ikun informat dwar il-periklu li jeżisti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, sal-lum qgħadna dejjem fuq il-pariri li jingħataw f'popolazzjonijiet ferm ikbar minn tagħna.

Wieħed irid jiftakar li huwa diffiċli ħafna li tasal għal konklużjonijiet dwar l-effett jew is- side effect ta' din il-pillola fuq popolazzjoni ta' 400,000 ruħ.

Pero' nassigura lill-Onor.

Interpellant li kull darba li kien hemm health warning minn xi diviżjoni tas-saħħa dwar l-effetti ħżiena li jista' jkollha xi pillola partikolari, id-diviżjoni tas-saħħa dejjem ħadet il-prekawzjonijiet kollha.

S'issa ma jidhirx li hemm suspetti b'saħħithom biżżejjed li jiġġustifikaw xi health warning li toħroġ fuq din il-mediċina partikolari.

Naturalment jekk din toħroġ internazzjonalment, aħna nirtirawha, pero' fl-istess ħin, meta jkun hawn dawn it-tip ta' suspetti ...

Irrid infakkar lill-Onor.

Interpellant li meta kien hawn ħafna għajdut dwar il-vaċċin tal-mumps, din mill-ewwel ġiet irtirata.

U ġiet irtirata mhux għax kien hemm avviż biex tiġi rtirata imma għax kulħadd kien tal-parir li sakemm jinqata' d-dubju li din setgħet tkun ta' periklu jew ta' ħsara, ma kellhiex tibqa' tintuża.

Irrid ngħid ukoll li s-side effects tal-pillola li qed isemmi l-Onor.

Membru, fosthom is-suwiċidju, ma ġewx avżati across the board imma meta din il-pillola tintuża f'etajiet żgħar.

Fil-fatt jekk wieħed jaqra s-side effects ta' din il-pillola jsib li m'hijiex rikkmandata li tintuża f'etajiet żgħar.

SAĦĦA - PERSUNI LI TILFU ĦAJJITHOM KAWŻA TAT-TIPJIP

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm mietu persuni kawża tat-tipjip is-sena l-oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' każijiet ta' mwiet irreġistrati fir- reġistru nazzjonali ta' l-imwiet matul is-sena 2003 u li huma meqjusa li kienu kkaġunati minħabba t-tipjip fiż-żewġ sessi, huwa ta' 362 residenti Malta u Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: In vista tad-dikjarazzjoni li saret riċentement fejn esponent uffiċjali tal-GRTU ġie rrapportat li qal li għal din il-union l-ekonomija tiġi qabel is-saħħa, il-Ministru jaqbel miegħi li dikjarazzjoni bħal din, jekk inhi minnha, hija preokkupanti u li argument ta' dan it-tip ma jgħinx sabiex ikun hawn sforz kollettiv biex it-tipjip illegali f'postijiet esposti għall-pubbliku, jiġi indirizzat?

U dan in vista tal- fatt li dan il-kumment intqal f'nofs id-dibattitu li sar bejn il-Malta standards authority u l-GRTU dwar l-air purifiers minħabba d-dħaħen tat- tipjip.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, naħseb li kulmin qara dan l-istatement kien ixxukjat bl-irresponsabilita' tiegħu.

Meta jiena kelli d- diskussjonijiet mal-GRTU kont għedt, anke fil-pubbliku, li l-interessi tal- GRTU u dawk tad-diviżjoni tas-saħħa żgur li m'humiex l-istess u allura ovvjament kien se jkun hemm ċertu diskordju.

Il-fatt li b'effiċjenza kbira jumejn wara d-direttur tal-GRTU ċaħad jew ipprova jagħti spjegazzjoni differenti minn dik li kien għadu kemm għamel is-Sur Philip Fenech, jidher ovvju li d-dikjarazzjoni tas-Sur Fenech mhux biss inkwetat lill-pubbliku in ġenerali imma saħansitra nkwetat lid- direttur tal-GRTU.

Tant hu hekk li d-direttur tal-GRTU ħass li b'urġenza kbira kellu jirtira dik id-dikjarazzjoni jew jipprova jbenġilha b'mod li ma tidhirx daqshekk offensiva għall-pubbliku.

Mr Speaker, il-mod kif irrispondew ċerti opinion leaders fil-gazzetti tal- Ħadd juri li r-reazzjoni kienet waħda massiċċa u jiena m'għandix dubju li se jkun hemm numru ta' ittri li se jikkundannaw id-dikjarazzjoni li kien għamel is-Sur Fenech.

Naħseb li l-aħjar ħaġa kienet tkun li minflok ma jaqbeż id-direttur biex jipprova jbenġilha lis-Sur Fenech, ikun is-Sur Fenech stess li jammetti pubblikament li dik kienet stqarrija li ma tagħmilx sens.

M'huwiex sew li noqgħodu nsemmu ċ-ċifri ta' l-imwiet u min- naħa l-oħra ma nagħmlux kull sforz biex dawk l-imwiet, jekk jista' jkun innaqsuhom.

Saritli domanda dwar kemm mietu nies bil-kanċer u fir-risposta tiegħi għedt li s-sena l-oħra mietu 362 ruħ b'din il-marda.

Pero' huwa inkwetanti wkoll, jekk mhux aktar, in-numru ta' persuni li jgħixu ħajja miżera u li l- kwalita' ta' ħajja tagħhom hija ferm inqas minn dawn l-imwiet li qegħdin insemmu.

Kieku wieħed kellu jistabbilixxi t-tnaqqis fil-kwalita' ta' ħajja kkaġunat mit-tipjip, isib li għandna għexieren ta' eluf.

Allura ovvjament wieħed irid joqgħod attent li meta aħna ffaċċjati b'xi ħaġa li hija prevedibbli u prevenibbli, tkun irresponsabbilta' min-naħa ta' kulħadd, anke ta' dawk li għandhom interess pekunjarju u finanzjarju f'dawn l- affarijiet, li ma nagħmlux l-almu tagħna kollu biex inwaqqfuha jew inrażżnuha.

L-Onor.

Membru semma wkoll il-purifiers u apparat ieħor li jkun jista' jnaddaf l-arja.

Fil-fatt meta jiena rajt li s-Sur Vince Farrugia kien tant deċiż u stqarr li hu konvint li hawn apparat li jista' jelimina l-ħsara kkaġunata mis-sigaretti fil-magħluq għax ġie ppruvat quddiemu – fil-fatt talab lill-gvern biex jgħin lill-membri tal-GRTU finanzjarjament biex ikun jista' jiġi stallat dan l-apparat - b'sens ta' responsabbilta' jien tawwalt iż-żmien li fih il-bars u r-restaurants jistgħu jikkonformaw biex nagħti ċans li din id-dikjarazzjoni tas-Sur Farrugia tiġi ppruvata.

Fl-istess ħin qbilna - u dan kien l-uniku qbil li sar bejn il-GRTU u d-diviżjoni tas- saħħa - li nagħmlu kumitat ippresedut mill-Malta standards authority, fejn ikun irrappreżentat mill-key players kollha, fosthom il-pulizija, il-MAM, l- MSA, il-GRTU u d-dipartiment tagħna, biex flimkien jaslu ħalli jistabbilixxu jekk hemmx apparat li jista' jiggarantixxi kwalita' ta' arja tajba.

In the meantime xi ħadd beda jipprova jbellagħha lill-bar owners u lir- restaurant owners u beda jbegħilhom dan l-apparat.

U l-għada stess li d- diviżjoni tas-saħħa saret taf li din il-persuna kienet qed tbigħ dan it-tip ta' apparat u tgħid li dan kien jikkonforma ma' dak li kienet qed titlob id- diviżjoni tas-saħħa, aħna ħriġna stqarrija pubblika fejn tajna parir lill- bar owners u lir-restaurant owners biex ma jixtru l-ebda apparat sakemm jiġu stabbiliti l-livelli tal-kwalita' ta' l-arja.

Fl-istess ħin il-GRTU u l-membri l-oħra kkollaboraw u kkoperaw biex jiġu stabbiliti dawn il-livelli, pero' skond l-informazzjoni li għandi, meta l- GRTU bdiet tinduna li l-livelli li kienu qegħdin jiġu kkonstatati u stabbiliti ma kenux qed jogħġbu lill-bar owners u lir-restaurant owners, dawn dabbru rashom.

Meta ħriġna din l-istqarrija, minkejja numru ta' theddid u affarijiet oħra li ġew levied lejn id-diviżjoni tas-saħħa, jiena kont stqarrejt fil-press release li ħriġna, li l-interess tad-diviżjoni tas-saħħa żgur m'huwiex wieħed pekunjarju.

L-interess tad-diviżjoni hu li tibqa' tieħu ħsieb is- saħħa tal-pubbliku u kemm jista' jkun juża l-miżuri u l-mezzi kollha biex ma ssirx iktar ħsara mit-tipjip.

Aħna ntrabatna bħala diviżjoni - kif konna ntrabatna fil-bidu meta ftehemna li jitwaqqaf dan il-kumitat - li jkunu xi jkunu r-riżultati ta' l-istandards li se jiġu stabbiliti, konna sejrin nobduhom.

Ovvjament hemm min diġa' għamel dikjarazzjoni ndiretta li dawk l-istandards ma jogħġbuhx u allura ħass li jkun iżjed kredibbli jekk jirtira minn dan il- kumitat.

Ir-reazzjoni tal-pubbliku hija dik li hi u m'għandix dubju li fl- aħħar mill-aħħar jirrenja l-bon sens.

Pero' irrid niddikjara hawnhekk li aħna tajna żmien ta' sitt xhur għal dawk il-ħwienet li huma iktar minn 60 metru kwadru, tajna sena żmien lill-ħwienet li huma inqas minn 60 metru kwadru u xejn m'hu se jċaqlaqna minn dan it-time frame.

Jiġifieri jintlaħaq jew ma jintlaħaqx akkordju mal-GRTU jew ma' kulmin hu involut, m'aħniex se niċċaqilqu mit-time frames li tajna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali numru 320 ta' l-2004 - Ordni ta' l-2004 dwar Pajjiżi Barranin Appuntati dwar l-Estradizzjoni;

Avviż Legali numru 325 ta' l-2004 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċertu disposizzjonijiet ta' l-Att ta' l-2004 biex jemenda diversi liġijiet (Att Nru. III ta' l-2004);

Avviż Legali numru 326 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 li jemendaw l-Għaxar Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Kunsilli Lokali ̧ Kap. 363;

Avviż Legali numru 333 ta' l-2004 - Avviż ta' bidu fis-seħħ tat- Taqsima XV ta' l-Att ta' l-2004 biex jemenda diversi liġijiet (Att Nru. III ta' l-2004); u

Kopja ta' pjanta li turi art tal-gvern mhux żviluppata u art li fuqha għad hemm kawża pendenti fix-Xatt ta' Spinola, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6069.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali numru 324 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar il- Kunsill Ewropew tax-Xogħol; u

f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' Investiment inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista tal-membri fis-segretarjat tal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' Investiment u tas-Segretarju Parlamentari fl-istess ministeru skond il-kariga li jokkupaw, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6017.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita` u l-Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali numru 314 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar in- Nollijiet għal Servizz tal-Passiġġieri u Merkanzija għal Għawdex;

Avviż Legali numru 323 ta' l-2004 - Further Provisions for Product Withdrawal and Recall Regulations, 2004;

Avviż Legali numru 327 ta' l-2004 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċertu disposizzjonijiet tal-Kodiċi ta' Prattika għas-Sigurtà ta' Bastimenti Kummerċjali skond l-Att dwar l-Awtorita` Marittima ta' Malta (Kap.352);

Avviż Legali numru 331 ta' l-2004 - Ordni ta' Tħassir ta' l-Ordni ta' Eżenzjoni għall-finijiet ta' l-artikolu 30 ta' l-Att dwar il- Kompetizzjoni;

Avviż Legali numru 332 ta' l-2004 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċertu disposizzjonijiet tat-Taqsima VI ta' l-Att ta' l-2003 dwar Tpaċija u Netting f'Każ ta' Insolvenza (Att Nru. IV ta' l-2003); u

f'isem il-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u l-Investiment inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja tas-sejħa għal expression of intent għall-bini ta' l-impjant tat- trattament tad-drenaġġ fit-tramuntana ta' Malta taħt il-ħames Protokoll Finanzjarju bejn Malta u l-Italja, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6090.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali numru 315 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar l- Ikkummerċjar;

Avviż Legali numru 316 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar l- Elezzjonijiet tal-Kumitat ta' l-Appelli;

Avviż Legali numru 334 ta' l-2004 - Ordni ta' l-2004 dwar delega lill-Awtorita` dwar il-Mediċini;

Lista li turi l-għadd ta' sodod okkupati fl-Isptar San Luqa u l-Isptar Karen Grech fil-21 ta' Mejju 2004, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5704;

Lista ta' impjegati fid-Dipartiment tas-Saħħa li qed jaħdmu fuq reduced hours, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 5707; u

Lista ta' pilloli out of stock fl-ispiżeriji tal-gvern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6072.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta` Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali numru 317 ta' l-2004 - Avviż ta' bidu fis-seħħ tad- disposizzjonijiet kollha ta' l-Att ta' l-2003 dwar il-Professjoni tax- Xogħol Soċjali (Att Nru. XVII ta' l-2003).

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali numru 318 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Aġġustamenti li għandhom x'jaqsmu ma' Oġġetti Kapitali);

Avviż Legali numru 319 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Ħlas lura lil Persuni mhux Residenti);

Avviż Legali numru 321 ta' l-2004 - Ordni ta' l-2004 dwar l-UE (Tħassir ta' Kap. 75 tal-Liġijiet ta' Malta);

Avviż Legali numru 322 ta' l-2004 - Insurance Business (Companies Accounts) (Amendment) Regulations, 2004;

Avviż Legali numru 329 ta' l-2004 - Avviż ta' bidu fis-seħħ tad- disposizzjonijiet tat-Taqsima XXI ta' l-Att ta' l-2004 biex jemenda Diversi Liġijiet (Att Nru. III ta' l-2004);

Avviż Legali numru 330 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta (Penalitajiet għal Reati u Ksur ta' Regolamenti);

Lista li turi l-għadd ta' impjegati tal-gvern li qegħdin fuq maternity leave u parental leave fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru u l-Ministeru tal- Finanzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5706; u

f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali numru 328 ta' l-2004 - Regolamenti ta' l-2004 dwar il- Votazzjoni (Restrizzjoni ta' Aċċess).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ILSIEN MALTI

MALTESE LANGUAGE BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitat, jippresjedi.

(Ikompli mit-2 ta' Ġunju, 2004.)

Klawsola 2 - Tifsir.

Clause 2 - Interpretation.

(Posposta fit-2 ta' Ġunju, 2004)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, konna pposponejna d-diskussjoni li konna qed nagħmlu dwar klawsola 2 fuq żewġ punti; fuq id-data tal- fondazzjoni ta' l-akkademja tal-Malti u fuq id-definizzjoni ta' "politika lingwistika".

Kif kont indikajt dakinhar tad-diskussjoni, ipprovajt infittex ftit x'inhi s-sitwazzjoni fuq iż-żewġ punti.

Dwar id-data tal-fondazzjoni ta' l- akkademja tal-Malti, l-għaqda tal-kittieba tal-Malti, jekk wieħed jara l- ktieb li jismu "Tagħrif fuq il-Kitba Maltija", edizzjoni uffiċjali aġġornata u riveduta ta' l-akkademja tal-Malti prodott minn Klabb Kotba Maltin, isib li f'dan il-ktieb hemm riprodotta ittra ta' Ġuże` Muscat Azzopardi, il-president ta' l-għaqda tal-kittieba tal-Malti, iffirmata wkoll mis-segretarju ta' din l-għaqda, is-Sur F.S. Caruana.

F'din l-ittra joħroġ ċar li d-data tat-twaqqif ta' l-akkademja hija marbuta mad-data kif ġiet iċċitata f'dan l-abbozz ta' liġi.

Jirriżulta li għalkemm qabel din l-ittra tas-Sur Ġuże` Muscat Azzopardi, il- president ta' l-għaqda tal-kittieba tal-Malti, suppost hemm dokumenti oħra li kienu bdew jinżammu sa mill-ewwel laqgħat ta' din l-għaqda, kif jiġri ħafna drabi f'għaqdiet li jkunu fi proċess ta' żvilupp bħal din l-għaqda, id-dokumentazzjoni tisparpalja xi ftit ruħha u ma jibqgħux jinstabu d- dokumenti oriġinali.

Għalhekk jien naħseb li hija d-data li għandna hawnhekk li wieħed għandu joqgħod fuqha.

Fil-fatt meta l-għaqda tal-kittieba tal-Malti ġiet biex tippubblika r-regoli ta' l-ilsien Malti, Ġuże` Muscat Azzopardi kiteb hekk u se nikkwota:

"Wasal fl-aħħar iż-żmien li nagħtu f'idejkhom dan ix-xogħol li intom stess għandkom taraw u tiżnu x'jiswa.

Għadda ħafna żmien mindu l- ġemgħa tagħkom fl-14 ta' Novembru 1920 ħatret il-kummissjoni biex tħejjih.

Għad illi x-xogħol kien tqil, il-kummisjoni malajr ħadet ħsiebu u ħallietu f'idejn is-Sur Ninu Cremona biex jaħdmu f'sura ta' ktieb.

Is-Sur Cremona megħjun mis-Sur Ġanni Vassallo b'sabar u dehen liema bħalhom, lestieh fl-anqas żmien li seta'.".

U l-ittra tkompli.

Jien ikkwotajt dan il-paragrafu fejn hemm din id-data ta' l-14 ta' Novembru 1920 għaliex jien informat li din hija d-data li hija aċċettata b'kunsens minn kulħadd bħala d-data tat-twaqqif ta' l-akkademja tal-Malti li oriġinarjament kien jisimha "l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti".

Dwar il-punt l-ieħor tad-definizzjoni tal-politika lingwistika naħseb li l- manjiera kif ipprovajt infissirha jien hija wkoll it-tifsira f'kontest korrett u hawnhekk naħseb li wieħed ma tantx għandu x'jista' jżid ma' dak illi kont nispjega jien, Sur President.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fil-fatt dwar il-politika tal-lingwistika u s- suġġeriment dwar jekk għandniex indaħħlu tifsira ġdida oħra dwar lingwistika ġenerali, jien ukoll għamilt daqsxejn homework mill-aħħar seduta u naqbel mal-ministru li l-affarijiet għandhom jibqgħu kif inhuma.

Pero' huwa mportanti li nkunu ċċarajnihom.

L-ewwelnett huwa veru li jien semmejt id-data ta' meta twaqqfet l-akkademja tal-Malti - fil-fatt l-ittra waslet għandi llum u jidher li din diġa` ntbagħtet b'xi noti lill-avukat ġenerali tar-repubblika - pero' t-tifsira f'dan l-abbozz ta' liġi tgħid hekk:

"''L-Akkademja" tfisser l-Akkademja tal-Malti magħrufa qabel bħala l- Għaqda tal-Kittieba tal-Malti ...".

Minn hawnhekk jidher li l-akkademja tal-Malti tissejjaħ ukoll "l-għaqda tal- kittieba tal-Malti".

Dan ifisser li din hija parti mill-isem integrali u mhux li qabel kienet magħrufa hekk u mbagħad tbiddlet għall-akkademja tal- Malti.

Jidher li dak huwa l-punt li forsi qiegħed joħloq xi problema.

Jien naf li s-Sur Anton Agius Muscat - dan qed insemmih għax huwa magħruf - kiteb lill-avukat ġenerali fuq dan.

Ma nafx jekk il-ministru kienx informat b'din l-ittra u jekk kellux xi feedback f'dan is-sens.

Dawk huma l- kummenti li għandi għalissa ̧ Sur President

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, naf li l-ħabib tiegħi, is-Sur Anton Agius Muscat għandu din l-interpretazzjoni ta' kif żviluppaw l-affarijiet fi ħdan l-għaqda tal-kittieba tal-Malti pero` din hija verżjoni li mhijiex uffiċjalment sostnuta mill-istess akkademja tal-Malti.

Allura filwaqt li din mhijiex kwestjoni ta' xi dibattitu ta' prinċipju, nippreferi li jekk l- akkademja tal-Malti għandha din it-tip ta' pożizzjoni, wieħed jirrispettaha mingħajr ma nippreġudikaw is-sorsi ta' informazzjoni li jista' għandu s-Sur Anton Agius Muscat.

Ikun tajjeb li wieħed jgħid li għalkemm fid-definizzjoni tal-liġi qegħdin ngħidu li l-"l-Akkademja" tfisser l-Akkademja tal-Malti magħrufa qabel bħala l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti li twaqqfet fl-14 ta' Novembru 1920, ma jfissirx li din il-liġi se tbiddel fis-sustanza l-istorja ta' kif evolvew l-affarijiet.

Waħda mill-problemi fuq dan il-punt li tqanqal, almenu safejn nista` nifhem jien, huwa n-nuqqas ta' dokumenti oriġinali li fuqhom wieħed jista` jibbaża l-affarijiet.

Id-dokument li huwa l-aktar attendibbli huwa l-ittra ta' Ġuże' Muscat Azzopardi, il-president u tas-Sur Caruana, is-segretarju kif riprodotta fil-ktieb li semmejt.

Donnu li dan huwa l-ewwel dokument li l-akkademja għandha f'idejha li miegħu tista' torbot id-data tal-fondazzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fil-fatt jien m'għandi l-ebda ħsieb li hawnhekk nagħmlu xi punt li ma naqblux fuqu.

Jien sempliċement ġbidt l- attenzjoni għal dak li rċeva l-avukat ġenerali biex għada pitgħada ma jkunx hemm diffikultajiet.

Jidher li s-Sur Agius Muscat tkellem fuq xi azzjoni ulterjuri f'dan is-sens pero` min-naħa tiegħi m'hemmx diffikultà li l- affarijiet jibqgħu kif inhuma.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn akar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem.con u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 – Prinċipji u Dmirijiet.

Clause 3 – Principles and Duties.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Din il-klawsola titkellem fuq prinċipji u dmirijiet u kif qal il-ministru u kif kont bdejt ngħid jiena wkoll, dawn huma prinċipji u dmirijiet li huma importanti u essenżjali għal dan l-abbozz tal- liġi minkejja li dawn m'humiex esegwibbli f'xi qorti tal-ġustizzja.

Minkejja dan kollu, wieħed m'għandux jeħodhom qishom dawn qegħdin hemmhekk għalxejn imma għandna nagħtu, bħala ċittadini li nħobbu lsien art twelidna, kull attenzjoni għalihom.

Fil-fatt kont qiegħed ngħid li din fl-aħħar mill-aħħar mhijiex xi ħaġa tal-kunsill imma hija xi ħaġa ta' dawk kollha involuti.

Semmejt b'mod partikolari li l-qasam tal-media, speċjalment l-awtorita` tax- xandir, għandha tkun alleata importanti tal-kunsill.

Semmejna diversi punti dwar il-mod ta' kif l-ilsien Malti għandu jkun użat mhux biss fil-qasam ta` l-edukazzjoni - semmejna anke l-curriculum nazzjonali li jippermetti li ċertu tagħlim ta' ċertu suġġetti jsir bil-Malti – imma wkoll fix-xandir, fl- istampa, fil-qrati, fil-ħajja politika u f'dak li għandu x'jaqsam ma` liġijiet.

Il-liġijiet iridu jkunu aktar aċċessibbli għan-nies fis-sens li jkunu miktubin b'lingwa li jifhmuha aktar in-nies u mhux li jifhmuha biss l- avukati.

Kultant lanqas l-avukati kollha ma jifhmuha!

Mhux qed ngħid dan b'xi diżrispett lejn iż-żewġ avukati li jinsabu f'din il-Kamra bħalissa pero` naturalment huwa pass importanti li l-liġijiet li jsiru propju għan- nies ikunu jistgħu jinqraw u jinftiehmu aħjar min-nies u nittamaw li anki l- kunsill jidħol f'dan ix-xogħol u jaħdem flimkien ma' l-avukat ġenerali u ma' min jiddraftja l-liġijiet sabiex ikollna liġijiet li verament ikunu jistgħu jinkitbu b'Malti aħjar u b'Malti li jifhmu kulħadd.

Jien ma nixtieqx intawwal fuq din il-klawsola għax qed naqblu fuq is-sustanza tagħha pero` nerġa' nagħmel enfasi partikolari fuq dan biss.

Il-fatt li m'humiex esegwibbli f'xi qorti tal-ġustizzja ma jfissirx li dawn għandna ninjorawhom anzi dawn huma l-flus, biex ngħid hekk ̧ li fuqhom din il-liġi hija mibnija u naħseb li waħda mill-preokkupazzjonijiet li ssemmiet meta kien hemm seminar għall-għaqdiet kienet proprju din il-klawsola u għalfejn m'humiex esegwibbli f'xi qorti.

Fl-aħħar seduta l-ministru spjega wkoll għalfejn huwa mportanti li ż-żewġ naħat jagħmlu dan l-enfasi li għandna nagħmlu ħilitna kollha biex il-lingwa Maltija jew il-wirt nazzjonali tagħna nippromwovuh u mmexxuh 'il quddiem ħalli naturalment il-lingwa tagħna tkun lingwa li dejjem timxi maż- żmenijiet fis-sens li mhux tibqa' lingwa statika pero` tkun lingwa ħajja li timxi 'l quddiem.

Allura huwa mportanti li l-Malti jkollu d-dinjita`, u d- dinjita` tinkiseb billi jkompli jiżviluppa l-ilsien nazzjonali tagħna.

F'dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li m'għandniex inżommu l-Malti f'pajjiżna biss imma dan għandu jinfirex 'il bogħod minn xtutna b'mod partikolari ̧ ngħid jien, fejn hemm komunitajiet Maltin.

Ċertament wieħed malajr isemmi l-Awstralija, l-Ingliterra, il-Kanada u postijiet oħrajn, fejn il-Maltin emigraw u fil-fatt dawn jitolbu huma stess li jkollhom din ir-rabta.

U l-ilsien Malti hu dak li ċertament jorbotna flimkien.

Allura għandna nżommu quddiem għajnejna l-karba tagħhom li dawn ikunu nvoluti b'mod jew ieħor f'dak li qegħdin nagħmlu hawnhekk u li l-kunsill iżomm dan quddiem għajnejh fil-ħidma li se jwettaq.

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħala l-aħħar kumment fuq din il-klawsola, irrid ngħid kemm naqbel ma' l-Onor.

Abela fuq il-punt ta` l-importanza li l- istituzzjonijiet u l-awtoritajiet - speċjalment id-dipartimenti u l- aġenziji pubbliċi - għandhom jagħtu lil dawn il-prinċipji.

Naħseb li huwa mportanti wkoll li aħna ̧ bħala Kamra tad-Deputati, ma nitilqux dawn il- prinċipji minn taħt għajnejna hekk kif din il-liġi tkun għaddiet imma naħseb li jkun tajjeb li kull tant żmien niddiskutuha quddiem il-kumitat permanenti dwar l-affarijiet soċjali tal-parlament.

Dan għaliex filwaqt li l-liġi qiegħda tpoġġi responsabilitajiet ċari fuq il-kunsill u fuq oħrajn li għandhom interess dirett f'dan is-suġġett, naħseb li xorta jibqa` dmir tagħna bħala deputati tal-poplu li l-ħarsien ta' l-ilsien Malti nqisuh ukoll bħala wieħed mill-oqsma li fuqu għandna nibqgħu nissorveljaw.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 – Twaqqif tal-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti.

Clause 4 – Establishment of the National Council of the Maltese Language.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, hawnhekk issa bdejna nidħlu fil-ħwejjeġ li huma aktar prattiċi u aktar konkreti.

Qed nitkellmu fuq l- istituzzjonijiet li qed jiġu fdati bl-applikazzjoni ta` dawn il-prinċipji u dmirijiet li għadna kif approvajna fil-klawsola 3.

Ħassejna li hemm bżonn li l-iżvilupp u l-ħarsien ta' l-ilsien Malti għandu jiġi fdat minna lill- kunsill nazzjonali ta' l-ilsien Malti li qed naħsbu li għandu jkun kompost b'mod u manjiera li jkun jidher ċar li dan il-kunsill mhuwiex għodda tal- gvern jew għodda ta' xi parti politika jew ta' xi grupp interessat partikolarment f'dan is-suġġett u allura se jiddomina b'ċertu mod u manjiera imma l-kompożizzjoni tiegħu hija frott ta' diskussjoni twila ħafna bejn nies fi ħdan il-bord ta' l-ilsien Malti li kien twaqqaf, b'konsultazzjonijiet ma' l-akkademja, ma' l-għaqdiet tal-Malti, man-naħa tal-gvern u ma' inħawi politiċi oħra.

Fil-fatt il-kunsill se jkun magħmul minn 11 il-membru.

Issa jekk neżaminaw kif se jiġu maħtura dawn il-11 il- membru, insibu kemm il-poter tal-gvern huwa ridott għall-inqas possibbli.

L-ewwelnett il-president, għalkemm maħtur mill-Prim Ministru, irid ikun magħżul minn fost persuni stabbiliti u kwalifikati fl-istudju tal-Malti li jiġu rakkmandati mill-istess akkademja u mid-dipartiment tal-Malti fl- universita`.

Mela hawnhekk qed nipprospettaw li jkun hemm lista ta' ismijiet li jiġu mingħand l-akkademja tal-Malti u mingħand id-dipartiment tal-Malti fl-universita` u l-għażla tal-Prim Ministru hi ristretta għal din il-lista ta' dawn l-ismijiet.

Imbagħad hemm ukoll żewġ persuni li se jinħatru mill-Prim Ministru imma minn fost persuni nominati minn fost il- membri tal-kummisjoni teknika.

Issa aktar tard ̧ Sur President, naraw kif inhi magħmula din il-kummissjoni teknika li hija magħmula b'mod u manjiera li d-diskrezzjoni tal-gvern hija mill-inqas.

In-nies fil-kummissjoni teknika se jkunu nies bi kredenzjali tekniċi, xjentifiku-lingwistiċi u akkademiċi u dawn juru li dawn huma nies li wrew kemm huma kapaċi f'dan il- qasam.

Apparti dawn, hemm tliet persuni oħra li jirrappreżentaw rispettivament lill- akkademja tal-Malti, lid-dipartiment tal-Malti fl-universita` u l- istitut tal-lingwistika fl-universita`.

Hawn l-għażla hija kollha kemm hi f'idejn dawn it-tliet entijiet.

Hemm imbagħad rappreżentant tad-diviżjoni ta` l-edukazzjoni li għandu jiġi mill-qasam tal-curriculum nazzjonali għax f'dan il-kunsill huwa mportanti li jkun hemm xi ħadd f'kuntatt kontinwu mas- sillabi li jkunu qed jiġu żviluppati f'dan il-kamp.

Għandu jkun hemm ukoll rappreżentant tal-kunsill Malti għall-kultura u l-arti għaliex l-ilsien Malti wkoll huwa parti mill-identita` u mill-kultura tagħna u allura l- kunsill Malti għall-kultura u l-arti għandu jkollhom rappreżentant.

Ħassejna li f'dan il-kunsill għandu ̧ jekk jista' jkun, ikun hemm anke l- avukat ġenerali jew ir-rappreżentant tiegħu.

Waħda mill-affarijiet importanti huwa t-tifsir tal-liġijiet u l-Malti li jiġi wżat fil-liġijiet u fir-regolamenti tagħna, speċjalment meta niġu għat- traduzzjoni.

Din hija xi ħaġa li akkwistat ċerta mportanza, l-aktar minħabba s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea u minħabba l-bżonn li ssir traduzzjoni ta' liġijiet, regolamenti u direttivi ta' l-istess unjoni.

Allura huwa mportanti ħafna li l-użu ta' l-ilsien Malti fil-qasam legali jkun xi ħaġa li l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali tar-repubblika jkun involut b'mod mill-aktar dirett fiha.

Ridna wkoll li jkun hemm rappreżentant ta' l-għaqdiet tal-Malti li huma msemmija fl-iskeda, jiġifieri l-għaqda tal-Malti (Universita`) li twaqqfet fl-1931, l-għaqda letterarja Maltija mwaqqfa fl-1951, l-għaqda tal-poeti Maltin imwaqqfa fl-1975 u l-għaqda ta` l-għalliema tal-Malti li twaqqfet fl- 2000.

Dawn għandhom ikollhom ir-regolamenti ta' kif jiltaqgħu bejniethom biex jeleġġu r-rappreżentant.

Minħabba l-importanza, kif tiġi ntqal f'din il-Kamra, tax-xandir u tal-ġurnaliżmu fil-pajjiż, ridna wkoll li jkun hawn rappreżentant ta' the Malta press club li jkun ukoll nominat minnhom.

Din hija l-kompożizzjoni ta' dan il-kunsill u naturalment, qegħdin ngħidu li l- kunsill għandu l-personalita` ġuridika tiegħu u jkun rappreżentat legalment mill-president u minn direttur eżekuttiv, ħlief li l-kunsill dejjem għandu d-dritt li jista' jaħtar lil xi ħadd mill-membri tiegħu biex jidher f'ismu fi proċeduri ġudizzjarji u oħrajn legali.

Naħseb li dawn huma l-aspetti ta' dan il-kunsill, Sur President ̧ u aktar tard inkunu nistgħu nidħlu aktar fid- dettall tal-funzjonijiet tiegħu.

ONOR.

ALFRED SANT: Nixtieq li jkollna xi kjarifiki aħjar anke f'dan il- mument.

Naf li l-funzjonijiet jidħlu aktar tard imma kien ikun aktar xieraq li nagħmluha ċara x'se jkun l-għan ta' dan il-kunsill sabiex meta mbagħad nitkellmu dwar ir-rappreżentanza tiegħu, nifhmu aħjar kif ir-rappreżentanza tirrifletti l-funzjonijiet.

Naħseb li jkun aktar xieraq li qabel nitkellmu fuq ir-rappreżentanza, nitkellmu fuq il-funzjonijiet sabiex imbagħad, jekk dan se jkollu dawn il-funzjonijiet, allura naraw huwiex addattat li jkollu din ir-rappreżentanza.

Apparti minn dan, l-emigranti u l-għaqdiet ta' l-emigranti ma jidhru mkien fir-rappreżentanza tal-kunsill li semmejna.

Nafu li hemm aġenda sħiħa mibgħuta mill-Awstralja - u mibgħuta anke min-nies oħra fl-Ingilterra u fil- Kanada – u allura huwa mportanti li jkun hemm xi forma ta' kanal li bih, l- għaqdiet u n-nies li jinteressaw ruħhom fil-lingwa Maltija fl-Awstralja u f'postijiet oħra, ikollhom xi sejħa hawnhekk.

Għal din ir-raġuni għedt li għandna niddiskutu r-rappreżentanti skond il-funzjonijiet.

Barra minn hekk ̧ f'daqqa waħda qed nisimgħu li hawn rappreżentant ta' the Malta press club.

Dan ir-rappreżentant għandu rikonoxximent mill-gvern?

Għandu statura legali?

L-akkademja tal-Malti għandha peress li ilha dawn is-snin kollha topera f'dan il-qasam.

Għalhekk naħseb li għandu jkun hemm rikonoxximent ċar għax jidhirli li the Malta press club qiegħed hemm biex jirrappreżenta l-istampa.

Pero' din qed naraha ftit żbilanċjata.

Dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-avukat ġenerali u r-rappreżentant tiegħu nixtieq nistaqsi dan: F'liema qasam jidħol l-avukat ġenerali f'dak li għandu x'jaqsam ma' traduzzjonijiet tal-legislazzjoni aktar u aktar issa li qed niftħu għalqa ġdida - din semmiha l-ministru wkoll – minħabba t- traduzzjonijiet tal-legislazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea?

Nafu bit-taħwida li dħalna fiha u qegħdin nidħlu fiha.

Għaliex għandu jkun l-avukat ġenerali jew ir-rappreżentant tiegħu u ma jkunx hemm xi ħaddieħor jew xi ħaġa oħra li tirrappreżenta din l-għalqa ġdida?

Hawnhekk għandna sotto-rappreżentanza qawwija ta' xi ħaġa li tinħass bil-kbir u se jkun hemm bżonnijiet kbar għaliha.

Jien naħseb li huwa mportanti li l-ewwel ikollna l-funzjonijiet definiti ċari biex imbagħad nitkellmu dwar ir-rappreżentanza.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jekk naqbad mill-aħħar punt li huwa dwar l-avukat ġenerali, jien naħseb li mhux ta' b'xejn li r-rappreżentanza ta' dan l-uffiċċju hija definita bil-mod kif inhi fl-abbozz ta' liġi, fejn qed ngħidu li jkun l-avukat ġenerali jew ir-rappreżentant tiegħu, liema rappreżentant ikun persuna esperta u involuta fit-tifsir u t-traduzzjoni tal-legislazzjoni.

Issa jekk wieħed jieħu t-tifsir, aħna nafu li hemm it- taqsima ta' l-abbozzar tal-liġijiet u tat-traduzzjoni tal-liġijiet u ma ridniex li aħna, meta qed nagħmlu l-abbozz ta' liġi, mill-ewwel ngħidu li jkun xi ħadd ta' dik it-taqsima għaliex is-sens igħidlek li l-ewwelnett inti trid, kemm jista' jkun ̧ ikollok il-persuna l-aktar awtorevoli li tkun qiegħda tipparteċipa f'din id-diskussjoni.

It-tieni nett nifhmu li l- avukat ġenerali mhux bilfors se jkun hu li se joqgħod jattendi l-laqgħat kollha tal-kunsill, li jkollu rappreżentant li jkollu dawn il-kompetenzi li qegħdin insemmu fil-liġi.

Jiġifieri l-bżonn ta' xi ħadd li għandu esperjenza u kompetenza legali, sew fit-tifsir tal-liġijiet u sew fit- traduzzjoni, hija evidenti.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni staqsa: X'rikonoxximent għandu l-Malta press club mill-gvern?

Il-Malta press club huwa enti mhux governattiva, għandu l- istatut tiegħu ̧ għandu l-proċeduri tiegħu ta' kif jiltaqa`u ta' kif imexxi l-iskopijiet li għalihom hu mwaqqaf u l-gvern jirrikonoxxih kif jirrikonoxxi tant u tant għaqdiet oħrajn.

Ma jirrikonoxxihomx fis-sens legali, fis-sens li l-gvern m'għandux liġi tal-volontarjat li permezz tagħha, wieħed jista' jgħid: L-għaqdiet tal-volontarjat għandhom jirreġistraw għal dawn l-iskopijiet stabbiliti fil-liġi.

Issemmiet ħafna drabi l-liġi tal-volontarjat pero` s'issa għadna ma wasalniex biex nagħmlu waħda.

Minkejja dan, il-gvern jirrikonoxxi lil dawn l-għaqdiet volontarji li hawn kwantita` kbira minnhom anke fil-kamp sportiv fejn aħna ġieli niddiskutu hawnhekk, per eżempju, kif ngħaddu xi art lil xi assoċjazzjoni sportiva li ma tkun imsemmija fl-ebda liġi u ma jkunx hemm l-ebda att formali ta' rikonoxximent.

Ir-rikonoxximent qed jingħata f'ċertu sens formalment f'dan l-abbozz ta' liġi, billi qegħdin ngħidu li għall-finijiet u l-iskopijiet ta' dan l-abbozz tal-liġi, ikun rappreżentant ta' din l- organizzazzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-kumment tiegħi m'huwiex li ma jkunx rikonoxxut il- Malta press club, far from it.

L-ewwelnett il-Malta press club jidħol qisu Pilatu fil-kredu f'din il-liġi.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax dan ġie parachuted f'daqqa waħda.

Il-punt li xtaqt nagħmel, u se nagħmlu issa, hu illi meta qegħdin nitkellmu fuq l-istampa rridu nifhmu li din hija l-aktar area fejn jintuża l-Malti, u li jkollok rappreżentant wieħed mill-istampa ma tagħmilx sens, bir-rispett kollhu.

Issa qegħdin ngħidu rappreżentant wieħed mill-Malta press club meta dan m'għandux rikonoxxament legali, uffiċjali or whatever.

Kieku kien hemm liġi ta' l-NGOs nifhimha.

Imma x'inhu l-Malta press club għall-finijiet tal-liġijiet li qegħdin nitkellmu dwarhom?

L-akkademja tal- Malti għandha standing.

Id-dipartiment tal-Malti fl-universita` għandu standing u jiftiehem.

L-avukat ġenerali jiftiehem bħala xi ħadd li huwa responsabbli għat-traduzzjoni tal-liġijiet.

Imma l-Malta press club f'daqqa waħda ġiet parachuted fil-liġi b'rappreżentanza baxxa għax naħseb li l- ġurnalisti għandu jkollhom rappreżentanza ogħla.

Barra minn dan, naħseb li l-isem jistgħu jbiddluh u għandhom kull dritt jagħmlu dan.

Allura x'inhu jiġri

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, fl-opinjoni tiegħi ma naħsibx li dan waqa` mis-sema jew inkella daħal bħal Pilatu fil-kredu.

L-ewwelnett the Malta press club jeżisti u huwa istituzzjoni li issa wkoll ilha teżisti.

Tista' ma tfissirx ħafna jew tista' ma tfisser xejn għal ħafna Maltin u Għawdxin, imma żgur li għandha tifsira li għandha rilevanza għal kulmin jaħdem fil-qasam tal-mezzi tal-komunikazzjoni.

Safejn naf jien din hija organizzazzjoni mhux governattiva rikonoxxuta minn kulħadd.

Issa meta ngħid rikonoxxuta ma jfissirx li hi rikonoxxuta f'xi atti formali.

Imma hija rikonoxxuta mill-gvern, mill-awtorita` tax-xandir u mill-mezzi kollha tal- komunikazzjoni.

Tant hu hekk li l-biċċa l-kbira, sa fejn naf jien, tal- ġurnalisti sew fil-qasam tax-xandir kif wkoll tal-mezzi tal-komunikazzjoni stampati huma membri ta' the Malta press club.

Din hija organizzazzjoni li tinkwadra ruħha fid-diskussjoni fejn jidħlu l-mezzi tal-komunikazzjoni.

Issa apparti r-realta` ̧ li din hija organizzazjoni mhux governattiva li għandha l-istorja, l-istatut, l-organi, l-identita` u l-awtonomija tagħha legali fil-liġi, fis-sens li taħt il-liġi ċivili tagħna jistgħu jiġu organizzati bi statut tagħhom dawn l-organizzazzjonijiet - jekk il-Malta press club tagħmel xi affarijiet li jistgħu jiġu sanċiti taħt il-liġijiet tagħna wieħed ifittex il-president u s-segretarju tagħhom – taħt il-parti tal-prinċipji fi klawsola 3 konna diġa` qegħdin ngħidu li l-Istat Malti jippromwovi b'kull mezz possibbli l-akbar użu ta' l-ilsien Malti fl- edukazzjoni, fix-xandir u fl-istampa.

Jiġifieri diġa` qed inpoġġu l-użu ta' l-ilsien Malti fix-xandir u fl-istampa bħala xi ħaġa ta' importanza primarja.

Issa meta wieħed igħid li membru wieħed biss huwa ftit bħala rappreżentanza ta' the Malta Press Club ....

(Interruzzjonijiet) Imma b'dan ir-raġunament rappreżentant wieħed ta' erba` għaqdiet tal-Malti mhux ftit ukoll!

Imma diġa` kien hawn min għamel kritika li dan il-kunsill bi 11-il membru huwa ftit kbir.

Infatti oriġinarjament fir-rapport tal-bord innifsu kien maħsub li jkun magħmul minn 13-il membru, u dan mhux għax dak ir-rapport lill- Malta press club kien qiegħed jagħtihom aktar minn rappreżentant wieħed, imma għax kien hemm personaġġi oħrajn, inkluż li l-gvern kien se jkollu aktar nies skond dak ir-rapport.

Meta ġejt biex nipprova nagħmel il-kunsill għedt li l-aħjar ikun wieħed bi 11-il membru.

Issa ma rridux ninsew li fuq il-kwestjoni tax-xandir u l-istampa se jkun hemm kumitat apposta.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li għandu x'jaqsam.

Għandu x'jaqsam għax l-iktar xogħol utli f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-użu ta' l-ilsien Malti fix- xandir u fl-istampa se jsir f'dak il-kumitat taħt il-kumissjoni teknika.

U hemmhekk mhux se jkun hemm rappreżentant wieħed, imma se jkun skond kemm ikun hemm bżonn li jkunu.

Jiġifieri naħseb li l-kap ta' l-oppożizzjoni japprezza li l-kunsill ma jistax ikun kunsill li tant ikun fih nies li jispiċċa ma tkunx tista` tħaddmu.

(Interrruzzjonijiet) M'hemmx civil servant.

Bir-rispett kollu, ma naħsibx li huma civil servants.

Ma naħsibx li n-nies ta' l-universita`, ta' l-akkademja, ta' l-istitut lingwistiku, tal-Malta press club u ta' l-għaqdiet l-oħra huma civil servants.

Is-civil servants li se jkollu l-gvern huma min se jintgħażel minn fost id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex jirrappreżenta d-dipartiment tal-curriculum u lill- avukat ġenerali tar-repubblika, jekk tista` tqisu bħala civil servant.

Il- bqija ma nafx min hemm civil servants iktar.

Jigifieri fuq dan il-punt ma jidhirlix li wieħed jista` jgħid li dan is-settur mhux qed jiġi rappreżentat tajjeb.

Fir-rigward ta' l-għaqdiet ta' l-emigranti l-ewwelnett l-Istat Malti jagħraf l- importanza li fil-qafas tal-firxa tal-poplu Malti fid-dinja l- ilsien Malti jibqa` magħruf u jservi bħala mezz ta' rabta bejn il-Maltin.

Issa naturalment meta qegħdin ngħidu hekk, ma naħsibx li wieħed jista' jkollu rappreżentanza ta' dawk l-għaqdiet li jippromwovu t-tixrid u l- ħarsien ta' l-ilsien Malti fost il-komunitajiet tagħna emigranti li qegħdin barra mill-pajjiż.

Sur President, mhuwiex daqstant prattiku li wieħed ikollu rappreżentanza ta' għaqdiet li qegħdin fl-Awstralja, l-Ingliterra, l- Amerka jew il-Kanada.

Jiġifieri naħseb li dan huwa qasam importanti, pero` b'saqajna ma' l-art ngħidu li huwa qasam li mhuwiex faċli li wieħed iġibu 'l quddiem kif jixtieq.

Allura naħseb li trid tkun ir-responsabbilita` tal- kunsill innifsu li jara` kif jibni dawk l-inizjattivi li jistgħu jilqħu dak l-iskop.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jien se niffoka biss fuq l-argument ta' the Malta Press Club.

Aħna ilna nitkellmu fuq l-importanza li x-xandir u l-istampa u l-media kollha, fl-aħħar mill-aħħar, fil-qasam tal- promozzjoni tal-Malti għandu jkollhom promozzjoni ta' Malti tajjeb.

Issa l- argument huwa li aħna qed nitkellmu fuq qasam li t-tnejn li aħna qed naqblu li huwa mportanti li għandu jkun rappreżentat.

Jiġifieri l-argument min- naħa tagħna mhuwiex għalfejn hemm il-Malta press club, imma x'ġurisdizzjoni għandu l-Malta press club.

Jiġifieri jekk aħna nfittxu xi standing legali għandu.....

(Interruzzjonijiet) Illum għandna liġi li tirregola l-għaqdiet sportivi, federazzjonijiet eċċ. Jiġifieri llum hemm liġi li l-għaqdiet sportivi jistgħu jirreġistraw u allura huma rikonoxxuti bħala tali legalment.

Hawnhekk tajjeb niftaħ parentesi żgħira u ngħid kemm huwa mportanti li jkollna liġi tal-volontarjat malajr kemm jista' jkun.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax għandek għaqdiet oħrajn volontarji li jistgħu jibbenefikaw minn ċerti fondi minn barra minn Malta, pero' minħabba li m'għandhomx dan l-istanding ċertament ma jistgħux japplikaw u jiggwadanjaw minn dawn il-fondi.

Għalhekk huwa mportanti li kemm jista' jkun malajr, ikollna din il-famuża liġi li ilha ġejja żmien u ma tasal qatt.

Rigward the Malta Press Club nifhmu li dan ma waqax mis-sema u kif qal il- ministru, hemm ċerta tradizzjoni għalkemm mhux tradizzjoni twila daqs ta' l- akkademja.

Issa l-akkademja qed tiġi rikonoxxuta bil-liġi li għandna quddiemna u fil-fatt fi klawsola 2 għamilniha ċara għal-liema akkademja qed nirriferu, kif kienet magħrufa qabel, meta twaqqfet eċċ. Legalment the Malta press club, għalkemm nifhmu r-rwol tagħha fis-soċjeta` ̧ m'għandhiex bażi legali, u dik hija waħda mid-difetti li għandna bħalissa.

Issa ż-żewġ naħat qed jagħmlu enfasi dwar kemm dan huwa qasam importanti u kemm jinfluwenza anke l-użu tal-Malti b'mod ġenerali, għax fl-aħħar mill-aħħar naħseb li huma ħafna l-Maltin li jsegwu l-istazzjonijiet tar-radju u tat- televiżjoni u jaqraw il-gazzetti u naturalment, minn hemmhekk ġejja l-akbar influwenza.

Barra minn hekk, ikun tajjeb li wieħed isemmi li għandna l-awtorita` tax- xandir li mhux talli għandha bażi legali, talli għandha bażi kostituzzjonali u din ċertament għandha rwol importanti.

Issa f'dan il- kunsill din m'għandhiex rappreżentanza.

Aħna mhux qed ngħidu biex il-gvern ineħħi the Malta press club mill-kunsill imma qed nagħmlu enfasi biex ikollna liġi tal-volontarjat biex fl-aħħar mill-aħħar dawn id- diffikultajiet ma jibqgħux jinqalgħu meta jkollna liġijiet bħal dawn.

Nifhem ukoll li se jkun hemm kumitat li se jħares b'mod partikolari lejn dak li jkun għaddej fuq il-mezzi tax-xandir u allura nifhem li jkollok rappreżentant ta' the Malta press club imma ma nifhimx għalfejn mhux se jkun hemm rappreżentant ta' l-awtorita tax-xandir.

Probabbli l-ministru se jgħidilna biex noqogħdu attenti għax jekk nibqgħu sejrin hekk, se nispiċċaw inkabbru wisq il-kunsill pero` naħseb li dan l-argument huwa wieħed sempliċi u ta' min jagħti kasu.

Aħna m'aħniex kontra li jkun hemm rappreżentant ta' the Malta press club pero` nifhmu wkoll li dan m'għandux bażi legali għalkemm huwa rikonoxxut u aċċettat mis-soċjeta` Maltija.

Dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-awtorità tax-xandir naħseb li din għandha rwol importanti x'tilgħab f'dak li għandu x'jaqsam max-xandir f'pajjiżna u tajjeb li nerġa' ngħid li din hija mwaqqfa bil-Kostituzzjoni.

Dawn huma l- punti tagħna f'dak li għandu x'jaqsam mar-rappresentanza ta' the Malta press club u ta' l-awtorità tax-xandir.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien naħseb li wieħed irid jiċċara ftit id-diskors u ma naħsibx li għandna ngħidu li l-NGOs, għax mhux rikonoxxuti legalment mil-liġi, allura huma tollerati.

Dan m'għandux jiġi spjegat b'dan il-mod.

Aħna hawnhekk minjaf kemm nitkellmu dwarhom, daqqa nsemmu l-caritas, daqqa l-eden foundation u daqqa għaqdiet oħra bħal dawn.

Dawn huma parti mis-soċjeta` ċivili li aħna nirrikonoxxuhom mhux għaliex hawn xi liġi li tispeċifika t-twaqqif tagħhom imma għax hawn liġi waħda - cioe` hawn tnejn f'ċertu sens – il-Kostituzzjoni, li tiggarantixxi l- liberta` ta' l-assoċjazzjoni li hu dritt fundamentali ta' bniedem u t- tieni, għax hemm il-kodiċi ċivili li jgħidilna li tnejn jew tlieta jew iktar jistgħu jinġabru flimkien għal kwalunkwe skop li huwa legali u leċitu u li jistgħu jifformaw assoċjazzjoni li tkun assoċjazzjoni ċivili, jista' jkun għal skop ta' profitt jew le.

Ma naqbilx ma' min jgħid li the Malta press club m'għandux bażi legali.

The Malta press club, fl-ordinament ġuridiku Malti, għandu bażi legali li joħroġ mill-Kostituzzjoni ta' pajjiżna li tagħti d-dritt fundamenali tal-liberta` ta' l-assoċjazzjoni u joħroġ mill-kodiċi ċivili li jagħti din il-libsa ġuridika lil dawn l- għaqdiet li jifformaw ruħhom b'din il-materja.

Naħseb li fuq dan il-punt tal-Malta press club, ma naħsibx li għandi aktar xi ngħid.

Nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-punt li tqanqal dwar l-Awtorita` tax-Xandir.

Hawnhekk ukoll wieħed irid joqgħod attent.

L-awtorita` tax-xandir hija korp kostituzzjonali li huwa korp indipendenti u għandi d-dubji tiegħi kemm din tieħu sehem f'dan il-kunsill għax probabbli tgħid li tippreferi tibqa' pass 'il bogħod minn dan id-dibattitu minħabba l-awtonomija u l-indipendenza tagħha.

Għalhekk probabbilment ma tkunx trid li jkollha r-rappreżentanti tagħha li b'xi mod jistgħu jaffettwaw din l-awtonomija.

Sur President, fil-pajjiż ikollok dawk li nsejħulhom checks and balances.

Jista' jagħti l-każ li għal ċertu skop, l-awtorita` tax-xandir anke fil- kamp ta' l-ilsien Malti, għandha l-mansjoni tagħha u ma naħsibx li hija mansjoni li l-awtorita` tax-xandir se ċċedi faċilment jew li tkun lesta li taqsamha ma' organi oħrajn.

Irridu nifhmu l-ewwelnett in-natura ta' din il- liġi għax in-natura ta' din il-liġi m'hijiex waħda li se timponi s- soluzzjonijiet fuq l-ilsien Malti imma hija waħda li se tiffaċilita, se tinkoraġġixxi, se tippromwovi u se teduka anke fil-kamp tal-media tagħna.

M'hawnx manjiera kif tgħid lil xi ġurnalista li hu bilfors irid jikteb "inċident" u mhux "aċċident" u qed insemmi din għax hija waħda mill- affarijiet li l-ħin kollu ninnota fil-ġurnali tagħna.

Mhux l-ewwel darba li naraw il-kelma "aċċident" miktuba jew mitkellma f'każi fejn ikollha tintuża l-kelma "inċident".

Jien nifhem li eventwalment se tingħata gwida dwar xi kliem għandna nużaw - jekk hux "inċident" jew "aċċident" ̧ per eżempju - u xi ħadd se jgħidilha liema waħda rridu nużaw.

Minkejja dan, la l-awtorita` tax-xandir, bis-saħħa kostituzzjonali li għandha, u lanqas dan il- kunsill ̧ bis-saħħa ta' din il-liġi m'huma se jaslu fl-istat li jistgħu jikkastigaw lil xi ħadd għax minflok il-kelma li tiġi deċiża li għandha tintuża, juża kelma oħra.

Għalhekk naħseb li l-kompożizzjoni tal-kunsill kif inhi tirrifletti l- bżonnijiet u l-funzjonijiet li għalih qed jiġi mwaqqaf.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar kummenti, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nixtieq niċċara punt.

Jien ma kontx qed nitkellem b'diżrispett lejn l-NGOs imma kont qed nitkellem fuq bażi legali.

Ovvjament l-NGOs għandhom rwol importanti ħafna, u żgur li m'hemm ebda dubju fuq dan, anzi ħafna drabi aħna ngħidu li mn'Alla jkunu huma għax kieku ċerta ħidma ma ssirx.

Il-punt tiegħi huwa dan: X'garanzija hemm li għada pitgħada the Malta press club ma jbiddilx l-isem u ma jbiddilx l- istatut kif inhu llum?

Jien naħseb li jekk the Malta press club ibiddel l- isem u l-istatut ta' kif inhu fformat, se jinħolqu ċerti problemi u diffikultajiet.

Filwaqt li aħna nafu xi tfisser l-akkademja għax hija marbuta b'ċerti affarijiet permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi stess, m'hemmx ċerta rabta ma' the Malta press club.

Issa f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-awtorita` tax-xandir, jien nifhem il- punt li semma l-ministru li din hija awtorita` indipendenti u li allura m'għandhiex tkun involuta f'ċerta ħidma b'mod li tista' tkun qed tidher li qed tipparteċipa f'xi ħaġa li mbagħad toħonqilha l-liberta` li taġixxi kif tħoss li għandha taġixxi.

Jien ma kontx qed ngħid hekk imma kont qed ngħid li l-awtorita` tax-xandir tista' tibgħat rappreżentant - issa wieħed għad irid jara jekk dan ikunx mill-bord jew le, u jekk jieħu s-sens li tkellem bih il-ministru wieħed jikkonkludi li jkun aħjar jekk ma jkunx mill-bord u li r-rappreżentant ma jkunx membru ta' l-awtorita` as such - li jkun speċi ta' guardian biex jara dak li jkun għaddej fil-kunsill.

Huwa dan li għandna nagħmlu jekk verament inħossu li l-awtorita` tax-xandir għandu jkollha rwol iktar primarju biex tgħin lill-kunsill fil-ħidma tiegħu.

Issa probabbilment waħda mid-diffikultajiet li se tinqala' hija kif il- kunsill jista', b'xi mod jew ieħor, jorbot u jinforza ċerti deċiżjonijiet tiegħu.

Il-ministru staqsa jekk għandhiex tintuża l-kelma "aċċident" jew "inċident".

Din bħall-kelma "xelta".

Il-kelma "xelta" hija kelma purament Taljana li ddaħħlet dan l-aħħar, pero` naħseb li l-kelma Maltija proprja hija "għażla" u mhux "xelta", jiġifieri wisq probabbli jekk wieħed jikteb il-kelma "xelta" f'eżami, l-eżaminatur se jimmarkahielek ħażina.

Forsi l-awtorita` tax-xandir tista' tikkontribwixxi billi tgħin u tiffaċilita l-ħidma tal-kunsill, jiġifieri mhux bilfors irid ikun hemm rappreżentant mill-bord, anzi kif qal il-ministru, awtorita` m'għandhiex tkun marbuta li ma tiħux ċerti deċiżjonijeit għax kif igħidu t-Taljani, mano in pasta, fis-sens pożittiv naturalment.

Għalhekk kif għedt diġa`, l- awtorita` tax-xandir għandha tibgħat rappreżentant li jkun the guardian ta' l-interessi li għandhom x'jaqsmu mal-media f'dak li għandu x'jaqsam mal- media.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-Malta press club jien diġa` għamilt il- punti tiegħi.

Jekk wieħed qed jirrikonoxxi għaqda, din qed jirrikonoxxiha bl-istatut u bl-isem li għandha llum, u naturalment jekk l-istatut jew l- isem ikun se jinbidel, għandu jkun hemm provvediment f'dan is-sens ukoll, kif kellna fil-passat.

Dawn huma l-kummenti li għandi x'nagħmel f'dak li għandu x'jaqsam ma' the Malta press club.

Kif qal il-kap ta' l-oppożizzjoni - dan huwa punt li jien kont se nsemmih ukoll - ħafna mill-komunitajiet Maltin li għandna 'l barra minn xtutna, b'mod partikolari fl-Awstralja, urew ix-xewqa li huma wkoll ikollhom sehem importanti f'dan il-kunsill.

Għalhekk ikun tajjeb jekk naraw ftit kif dawn il-komunitajiet Maltin jistgħu jkunu rappreżentati f'dan il-kunsill.

Naturalment ir-rappreżentazzjoni għandha tkun minn xi ħadd li għandu kuntatt kontinwu ma' dawn il-komunitajiet, u aħna min-naħa tagħna għandna naraw kif dawn jista' jkollhom ir-rappreżentanza tagħhom f'dan il-kunsill.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom? |l-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nitkellem għal darb'oħra dwar il-kwestjoni ta' x'jiġri jekk the Malta press club jibdel ismu jew l-istatut tiegħu, u dan l-argument japplika għall-akkademja mija fil-mija.

L-akkademja għandha kull dritt li tibdel isimha u li tibdel l- istatut tagħha, u bil-liġi aħna m'aħniex qegħdin inżommuha milli tagħmel dan.

Irridu napprezzaw li hawnhekk qegħdin insemmu entitajiet u organizzazzjonijiet li huma awtonomi.

Illum dawn jeżistu, u jekk għada pitgħada dawn ma jibqgħux jeżistu, ma jkun ġara xejn.

Il-liġi ma ssirx invalida jekk the Malta press club jiddeċiedi li jillikwida l-organizzazzjoni jew l-akkademja tal-Malti.

Wieħed irid iħares lejn l-ipotesi ta' jekk the Malta press club jibdel ismu jew l-istatut tiegħu jekk xi darba din tavvera ruħha.

Jekk jiġri dan, f'dak il-każ jista' jkun hemm il-bżonn li wieħed jiġi fil-parlament u jerġa` jibdel il- liġi biex din tkun tirrifletti ċ-ċirkostanzi li jkunu evolvew f'dak il- mument.

Irridu nifhmu wkoll li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq għaqdiet li l- missjoni tagħhom hija li l-membri tagħhom jirregolaw lilhom infushom.

Dawn huma self-regulating professions, u allura fil-mument li wieħed jipprova jidħol fl-organizzazzjoni interna, naħseb li ma jkunx qed jifhem biżżejjed x'inhu l-iskop tal-preżenza tal-membri f'dan is-settur.

Lanqas ma nista' naqbel li l-awtorita` tax-xandir tagħżel lil xi persuna tal-fiduċja tagħha li ma tkunx membru ta' dik l-awtorita`u tgħidlu li huwa r-rappreżentant tagħha għaliex inkella jkun hawn xi ftit kontradizzjoni fit-termini; jew hija l-awtorita` tax-xandir li se tkun tista' tipparteċipa direttament jew inkella se tqabbad lil xi ħadd ...

U dan kif se jintagħżel u x'se tkun eżattament il-funzjoni tiegħu?

Jien naħseb li m'għandniex inħalltu l- organizzazzjonijiet u l-kompetenzi tagħhom.

L-awtorita` tax-xandir għandha l-kompetenzi partikolari tagħha, bir-regolamenti tagħha u bil-liġijiet u tista' tagħti direzzjoni u toħroġ provvedimenti partikolari, inkluż fil- kamp ta' l-ilsien Malti, kif wara kollox għamlet ftit taż-żmien ilu, u naħseb li dak huwa proċess li m'għandniex niddisturbawh.

Għar-rigward ta' l-għaqdiet ta' l-emigranti ma naħsibx li nistgħu nitħaddtu fl-ajru imma għandna nitħaddtu b'saqajna fl-art u l-abjad għandna ngħidulu abjad filwaqt li l-iswed għandna ngħidulu iswed.

Huwa inutli li ngħidu kif se ninvolvu lill-għaqdiet ta' l-emigranti.

L-ewwelnett jien nistaqsi: X'għaqdiet ta' emigranti jeżistu f'dan il-kamp?

Liema huma dawk l-għaqdiet ta' l-emigranti li huma dedikati għal dan l-iskop, per eżempju għall- akkademja, għall-għaqda tal-poeti Maltin, għall-għaqda tal-letteratura u għall-għaqda ta' l-għalliema tal-Malti?

F'liema pajjiżi ta' l-emigranti jeżistu dawn l-għaqdiet?

Ħija huwa wieħed minn dawk li huwa dedikat għat- tagħlim tal-Malti, u fil-fatt huwa jgħallem l-ilsien Malti fil-livell ordinarju ġewwa Sydney fejn iressaq lil studenti Maltin tat-tieni u t- tielet ġenerazzjoni għall-"O" level, bħal Rigu Bovington u oħrajn dedikati għal dan is-suġġett, imma l-kwestjoni ta' kif se nippromwovu l-ilsien Malti fost il-komunitajiet Maltin barra l-pajjiż, anke fost dawk il-komunitajiet li l-Malti ma jitkellmuhx, m'għandhiex tkun mansjoni ta' xi rappreżentant li ma nafx kif irid jipparteċipa f'dan il-kunsill.

Qed ngħidu li għandna nagħżlu lil xi ħadd biex jirrappreżentahom, imma dan kif se jintgħażel, min se jagħżlu, minn fost min se jagħżlu u x'kompetenzi jrid ikollu?

Jien naħseb li din ix-xewqa għal preżenza ta' għaqdiet ta' emigranti f'dan il-kunsill hija xewqa li trid tiġi milqugħa mhux tant bir- rappreżentanza ta' xi ħadd li hemm id-diffikulta` dwar kif għandek tidentifikah, teleġġih u tinnominah imma permezz tal-kunsill, li fost il- funzjonijiet tiegħu għandu jwettaq id-dmir li jsib x'inizjattivi għandhom jitwettqu biex jintlaħaq dan il-għan.

Issa hawnhekk ma rridx li noqogħdu ninħbew wara subgħajna għax dawn jista' jkollok tliet rappreżentanti tagħhom u mhux wieħed, imma jekk m'humiex se jinstabu l-mezzi materjali u finanzjarji biex inkunu nistgħu nsostnu l- promozzjoni ta' l-ilsien Malti u tal-letteratura Maltija, jista' jkollok ħafna affarijiet għax xorta waħda ma tasalx.

Il-verita` x'inhi, Sur President?

Il-verita` hi li ħadd qatt ma ġie minn fost il-komunitajiet Maltin fl-Ingilterra, fil-Kanada jew fl-Amerka li wrew xi interess.

L-uniċi komunitajiet li juru interess f'din il-ħaġa huma l- komunitajiet ta' l-emigranti li għandna f'Sydney u f'Melbourne fl- Awstralja.

Għalhekk wieħed irid jippromwovi dan is-suġġett billi jimbotta kemm jista' dawn il-prinċipji u l-iskopijiet li għandna skond il-mezzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, rigward l-argument ta' the Malta press club, irrid ngħid li meta aħna qed ngħidu li dawn għandu jkollhom ċerta rabta legali bl-ebda mod m'aħna qed ngħidu li se jkun hemm indħil dwar jekk dawn għandhomx jibdlu l-isem jew l-istatut.

Dik il-liberta` se tibqa' hemmhekk b'mod assolut.

Ħalli nsemmi eżempju, u hawnhekk se nerġa' nsemmi l-liġi ta' l-isport.

Fil-liġi ta' l-isport aħna rrikonoxxejna lill- kumitat olimpiku Malti.

Naturalment il-kumitat olimpiku Malti ilu jmexxi lilu nnifsu għal diversi snin, u huwa għalhekk li jien inxebbhu ma' l- akkademja.

Kif qal il-ministru, qabel ma għaddiet il-liġi ta' l-isport, il- kumitat olimpiku Malti kien rikonoxxut bħal kull għaqda oħra, pero` biex nagħmluha ċara, dan ma kellux bażi legali.

Naturalment il-kumitat olimpiku Malti għandu l-istatut tiegħu u l-membri tiegħu għandhom kull liberta` li meta jridu u x'ħin iridu, naturalment b'mod demokratiku fi ħdan il-kumitat olimpiku Malti stess, jibdlu l-istatut kif l-aħjar li jħossu.

Issa jien nistaqsi: Il-liġi ta' l-isport li għaddejna minn dan il-parlament lill- kumitat olimpiku Malti ħonqitu milli jmexxi lilu nnifsu u li jagħmel anke emendi għall-istatut?

Le.

Terġa` f'dik il-liġi morna pass ieħor għax mhux biss semmejna lill-kumitat olimpiku Malti, bħalma semmejna lill-akkademja fi klawsola 2, imma l-istess statut kif kien dak iż-żmien kien anness mal- liġi, jiġifieri jekk dawn laħqu biddluh sakemm għadda t-Tielet Qari ta' din il-liġi mill-parlament, l-aħħar verżjoni ta' l-istatut biddluh mingħajr indħil ta' ħadd, la bl-indħil tal-ministru u lanqas tal-parlament.

Fil- fatt jekk niftakar sew, kien hemm problema jew biex dan l-istatut jiġi tradott għall-Malti jew inkella biex jiġi tradott bl-Ingliż, għax kif nafu, il-liġijiet ikunu kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż.

Għalhekk ma nafx tkunx idea tajba jekk anke l-istatut ta' l-akkademja jkun anness ma' l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, hekk kif l-istatut tal-kumitat olimpiku Malti ġie anness mal-liġi ta' l-isport.

Dan assolutament mhux se jfisser li se jkun hemm indħil fl-operat ta' l-akkademja.

Fil-fatt lanqas fl-operat tal-kumitat olimpiku Malti m'hemm indħil, u lanqas jista' jkun hemm għax naturalment dawn iridu jirrispondu lill-għaqda internazzjonali olimpika.

Jekk l-istatut ta' l-akkademja jiġi anness ma' din il-liġi, il- membri jibqgħalhom kull dritt li jibdlu l-istatut kif iridu huma u kif l- aħjar li jħossu, jiġifieri bl-ebda mod m'hu se jkun hemm indħil.

Li se jkun hemm hija biss ċerta rabta fis-sens li jekk ikun hemm tibdil fl- istatut li jġib il-maġġoranza tal-membri, dak l-istatut jieħu post dak li jkun hemm anness mal-liġi u jiġi aċċettat sempliċement b'avviż legali.

Xi kultant fl-istadju ta' Kumitat insemmu diffikultajiet pjuttost estremi, pero` wara kollox aħna għalhekk immorru għall-istadju ta' Kumitat; biex kemm jista' jkun nipprevjenu milli jkun hemm problemi meta tidħol il-liġi fis-seħħ.

Fl-aħħar mill-aħħar l-għaqdiet isiru mill-bnedmin, u allura kemm jista' jkun wieħed jipprova jnaqqas id-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu għada pitgħada.

Dik hija l-importanza li jkun hemm rabta legali; mhux biex toħnoq jew biex tindaħal - assolutament li le - imma biex ma jinqalgħux diffikultajiet.

Per eżempju, aħna nafu li ġieli tant kien hemm inkwiet li nħolqu anke splinter groups.

Ejjew ngħidu li jkun hemm xi nkwiet bejn il- membri tal-Malta press club u mbagħad xi ħaddieħor jgħid li se joħloq għaqda oħra li tirrappreżenta lill-ġurnalisti, għax fl-aħħar mill-aħħar dik hija għaqda tal-ġurnalisti.

Imbagħad x'se nagħmlu?

Għalhekk wieħed jixtieq li jkun hemm rabta legali mhux għax m'huwiex rikonoxxut tal-ħidma li jagħmel imma biex il-liġi - u naħseb li intom, bħala avukati, tgħallmuni fuq dan - tkun iktar ċara.

Issa f'dan l-istadju nixtieq ngħaddi xi kumment ta' natura ġenerali għax hekk jew hekk issa l-punti saru u jien niddejjaq nerġa` nirripeti l-istess argumenti.

Nixtieq nikkummenta fuq l-għażla tal-persuni biex nenfasizza fuq l-importanza li jkun hemm attenzjoni u reqqa.

Jien naf li quddiem il- ministru jew il-prim ministru se titpoġġa lista ta' ismijiet biex jagħżel minnhom u jara lil min l-aħjar jinnomina jew jaħtar, pero` l-għażla tibqa' kruċjali, u dan l-appell se nagħmlu b'mod ġenerali mhux biss lill-gvern, jiġifieri lil min se jaħtar, imma anke lill-istess għaqdiet.

Dawn għandhom joqogħdu attenti li jqisu l-ewwel u qabel kollox l-interess li l-kunsill jaħdem bl-aħjar mod possibbli, u għalhekk huwa importanti li nagħżlu l- aħjar nies li huma lesti li jagħtu l-kontribut tagħhom f'dan il-qasam u ma nħallux problemi ta' personalita` ...

Problemi ta' personalita` jkun hemm dejjem, f'kull qasam, imma aħna għandna nwarrbu l-problemi ta' natura personali jew inkella l-piki li jista' jkollna.

Aħna f'dinja qed ngħixu, u nafu li dawn l-affarijiet jiġru, imma huwa importanti li l-għażla tkun ibbażata fuq x'jaqbel lill-ilsien nazzjonali u lill-ħidma tal-kunsill nazzjonali li qegħdin nitkellmu fuqu.

Għalhekk nerġa' nsostni l-appell tiegħi li mhux biss il-gvern, il-prim ministru jew il-ministru għandhom iqisu dan l-interess imma anke dawk l- għaqdiet li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qegħdin jiġu mitluba jinnominaw lil xi persuni għandhom joqogħdu attenti għall-persuni li jiġu magħżula.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nixtieq nenfasizza l-aħħar punt li kien qed jagħmel l-Onor.

Abela dwar l-għażla tal-persuni.

Kif għedt diġa`, l-abbozz ta' liġi jirrestrinġi d-diskrezzjoni tal-gvern kważi b'mod assolut, u aħna se nkunu niddependu ħafna mis-suġġerimenti, mill-proposti u min-nomini li se jsiru mid-diversi organizzazzjonijiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nixtieq nenfasizza li jekk l-istatut ta' l-akkademja tal-Malti jiġi anness mal-liġi, kif sar fir-rigward tal- liġi ta' l-isport, bħalma għedt diġa` m'hu se jkun hemm indħil ta' xejn minn ħadd, jiġifieri d-diskrezzjoni xorta tibqa' f'idejn l-akkademja u l- membri tagħha jkunu jistgħu jibdlu l-istatut x'ħin iridu u kif iridu, naturalment skond ir-regoli li jirregolaw lill-akkademja.

Forsi jkun tajjeb li l-ministru jagħti r-reazzjoni tiegħu dwar dan.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien naħseb li dan ma jaqbilx li jsir, anke għax għad irid jgħaddi ż-żmien biex inkunu nafu jekk l-esperiment li wieħed ipoġġi statut ta' għaqda mhux governattiva f'liġi huwiex l-aħjar esperjenza.

F'liġi ta' dan it-tip, li nerġa` ngħid m'hijiex liġi ta' applikazzjoni preċiża min-naħa ta' l-istat Malti, ...

Aħna hawnhekk m'aħniex fil-kamp penali, fil-kamp kummerċjali jew fil-kamp fiskali imma qegħdin f'kamp fejn niddependu ħafna mill-bon sens, mis-sens komun, mill- integrita`, mill-buona volonta` u mill-kompetenza akkademika u xjentifika tan-nies konċernati.

Dan huwa kamp fejn irridu nirregolaw lilna nfusna b'irġulija u b'motivazzjonijiet ġenwini.

Li qegħdin nagħmlu hawnhekk huwa li qed noħolqu qafas aħjar milli kellna sal-lum biex inkunu nistgħu nilħqu l-iskopijiet li għandna f'dan il-qasam.

Mill-bqija, almenu minn dak li naf sal-lum u skond kif jidhru ċ-ċirkostanzi sal-lum, ma jkunx ta' xi ġid jew ta' xi vantaġġ partikolari li wieħed jagħmel anness mal-liġi xi statuti ta' għaqdiet tal-Malti jew ta' għaqdiet oħra.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Funzjonijiet tal-Kunsill.

Clause 5 - Functions of the Council.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, fil-funzjonijiet tal-kunsilll ridna nipprovaw nirriflettu l-prinċipji kif fissirnihom fi klawsola 3.

Naturalment l-ewwel hemm il-funzjoni ta' natura ġenerali.

Fil-fatt qed ngħidu li:

"Tkun il-funzjoni u jkun id-dmir tal-Kunsill li jippromwovi l-Ilsien Malti kemm f'Malta kif ukoll barra minn Malta billi jaħdem bis-sħiħ biex iqanqal għarfien u rispett għall-prinċipji msemmija fl-artikolu 3 ta' dan l-Att.".

Qed ngħidu li xogħol il-kunsill huwa li jaqbad dawn il-prinċipji u dmirijiet u jrid jara hu - fil-liġi m'aħniex se noqogħdu nidħlu f'ħafna dettalji - liema huma l-programmi u l-proġetti li jrid jagħmel biex ikun jista' jwettaq dawk il-prinċipji.

Imbagħad għandna t-tieni funzjoni - u din hija funzjoni kruċjali - li hija ta' ċerta rilevanza immedjata ta' kuljum.

Qed ngħidu li:

"Il-Kunsill għandu wkoll jagħmel kull aġġornament li jkun meħtieġ fl- ortografija ta' l-Ilsien Malti, u minn żmien għal ieħor, skond il- ħtieġa, jistabbilixxi l-mod kif għandu jinkiteb il-kliem ġdid fil- Malti u l-kitba korretta ta' kliem u frażijiet li jidħlu fil-Malti minn ilsna oħra."

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kwestjoni ta' natura xjentifika, ta' natura lingwistika u akkademika.

Se nitkellmu iktar fuq it-tieni funzjoni meta niġu għall-kummissjoni teknika u l-kumitati tekniċi.

Subklawsola (3) ta' din il-klawsola tgħid li:

"Fil-qadi tal-funzjonijiet u d-dmirijiet tiegħu l-Kunsill għandu –

(a) jiżviluppa, jimmotiva u jtejjeb l-għarfien u l-espressjoni ta' l-Ilsien Malti; (b) jippromwovi l-iżvilupp dinamiku ta' dawk il-karatteristiċi lingwistiċi li jidentifikaw lill-poplu Malti;

(c) b'konsultazzjoni ma' l-organi mwaqqfa b'dan l-Att, jadotta politika, pjan u strateġija lingwistika xierqa u jara li dawn ikunu mwettqa u osservati f'kull qasam tal-ħajja Maltija;

(d) jara li l-politika lingwistika deċiża mill-kummissjoni titqiegħed fil-prattika billi jiżgura l-implimentazzjoni effettiva u fidila tagħha;

(e) jivvaluta u jikkoordina x-xogħol li jsir minn għaqdiet u individwi fil-kamp ta' l-ilsien Malti u jrawwem atmosfera ta' kooperazzjoni bi pjan miftiehm;

(f) jiġbed l-attenzjoni ta' kulmin jista' jikkontribwixxi fl- iżvilupp tal-Malti għall-ħidma biex titwettaq il-politika lingwistika u, fejn ikun meħtieġ, jagħti parir lill-Ministru biex jikkummissjona xogħol meħtieġ;

(g) ifittex riżorsi finanzjarji li jistgħu jinġabru lokalment u minn barra biex ikun jista' jsaħħaħ l-attivita` tiegħu, u b'mod speċjali dawk ir-riżorsi li diġa` huma aċċessibbli minn organizzazzjonijiet lokali u internazzjonali għal skopijiet ta' riċerka, promozzjoni ta' l-ilsna mitkellma minn popli żgħar, u proġetti oħra ta' skambji ta' esperti u studjużi;

(h) jikkoopera ma' persuni, korpi u organizzazzjonijiet fl-oqsma diversi tal-ħajja biex iżid u jkabbar l-għarfien u l- apprezzament ta' attivitajiet lingwistiċi u kulturali b'riżq l- ilsien Malti;

(i) iwaqqaf Ċentru Nazzjonali ta' l-ilsien Malti li, minbarra li jservi bħala s-sede tal-Kunsill, joffri riżorsi stampati u awdjoviżivi meħtieġa lil-membri ta' l-għaqdiet tal-Malti, istituzzjonijiet u persuni oħra interessati.

(j) jiżgura aċċess sħiħ għal statistika u informazzjoni disponibbli għall-użu tal-Kunsill u l-organi tiegħu fil-qadi ta' dmirijiethom taħt dan l-Att.".

U fl-aħħarnett subklawsola (4) tgħid:

"Il-Kunsill għandu joħloq u jżomm kuntatti regolari u frekwenti ma' għaqdiet lokali, nazzjonali u internazzjonali li jkollhom funzjonijiet tal-Kunsill, u magħhom jistabbilixxi skambji ta' ideat u riżorsi.".

Naħseb li l-promoturi ta' din l-inizjattiva u aħna li qegħdin hawn fil- fehma tiegħi qegħdin nispjegaw tajjeb ħafna x'inhuma l-parametri ta' l- azzjonijiet u inizjattivi tal-kunsill.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, il-funzjonijiet huma mifruxa u wesgħin u ma jistax jonqos li jkunu hekk.

GĦalhekk meta niġu biex nitkellmu fuq il-kummissjoni teknika u fuq il-kumitati tekniċi ċertament li wieħed jidħol iktar fid-dettall dwar kif se jaħdmu.

F'din il-klawsola qed nitkellmu fuq il-ħidma li l-kunsill mistenni li jwettaq, però tajjeb wieħed jgħid li għal diversi snin kienu bosta dawk l-għaqdiet u dawk il-persuni li b'mod individwali pprovaw jagħmlu bosta minn dak li qed jiġi propost li għandu jwettaq il-kunsill f'dawn il-funzjonijiet.

GĦaldaqstant tajjeb li aħna, bħala parlament, niżżu ħajr lil dawn kollha li matul is-snin għamlu din il-ħidma li issa se taqa' taħt il-kappa tal-kunsill li qegħdin nipproponu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Il-ktieb li ħejjew "l-akkademja tal-Malti" flimkien mal-"klabb kotba Maltin" u bl-involviment tal-ministru - qed nirriferi għall-ktieb "tagħrif fuq il-kitba Maltija" li għadu kif ġie ppubblikat - huwa frott il-ħidma li qed insemmi fost affarijiet oħra li saru.

Sur President, waħda mill-funzjonijiet importanti tal-kunsill hija li jaħdem b'kollaborazzjoni ma' akkademji oħra barra minn Malta.

Naturalment il-konċentrazzjoni se tkun fuq il-ħidma f'pajjiżna għax hemm ħafna xogħol x'isir f'dan il-qasam, pero` huwa importanti li l-kunsill ma jingħalaqx f'pajjiżna.

Jeħtieġ li aħna naqsmu l-ħsebijiet tagħna ma' akkademji oħrajn u nistgħu nitgħallmu minn ħidma li ħaddieħor ilu jagħmel f'qafas ftit jew wisq differenti minn dak li qed nagħmlu aħna.

GĦalhekk importanti li filwaqt li jikkonċentra fuq il-ħidma tiegħu hawn Malta, il-kunsill ma jingħalaqx fi xtutna biss imma jiftaħ il-ħidma tiegħu u jikkollabora ma' akkademji oħrajn.

Dan iservi wkoll biex il-lingwa Maltija tkun iktar magħrufa u jitqajjem ċertu interess fil-letteratura Maltija li jistgħu jiggwadanjaw minnu l-pubblikaturi u l-awturi Maltin.

F'paragrafu (i) ta' subklawsola 5(3) jingħad li l-kunsill għandu jwaqqaf ċentru nazzjonali ta' l-ilsien Malti li, minbarra li jservi bħala s-sede tal-kunsill, joffri ċerti riżorsi lill-membri ta' l-għaqdiet tal-Malti, istituzzjonijiet u persuni oħra interessati.

Jien inħoss li dan il-post għandu jkun bini prestiġjuż, mhux biex ngħidu li għandna post sabiħ, imma fis-sens li jkun jixraq lill-ħidma tal-kunsill.

Iktar milli biex ikollna post sabiħ, biex nuru rispett, nagħtu dinjita` iktar lill-ilsien nazzjonali tagħna.

Naħseb li l-fatt li jkollok istituti kulturali ta' pajjiżi barranin f'Malta li għandhom bini prestiġjuż, bini sabiħ, allura f'pajjiżna m'għandux ikollna bini prestiġjuż għal dak li jirrappreżenta l-lingwa Maltija( Naħseb li hawnhekk tajjeb li naħsbu fuq post prestiġjuż li jkun jilqa' fih il-ħidma tal-kunsill nazzjonali dwar l-ilsien Malti.

Il-kunsill għandu jiffoka l-ħidma tiegħu fuq għajnuna u support lil min jipproduċi xogħol bil-Malti jew li jaqleb xogħol bil-Malti għal xi lingwa oħra u anke għal produzzjonijiet oħrajn bil-Malti.

Dan jiddependi mir- riżorsi kemm umani imma kultant iktar u iktar dawk finanzjarji biex ikun jista' jagħmel din I-ħidma.

Naturalment fis-sitwazzjoni finanzjarja tal- pajjiż dan m'huwiex faċli, pero` wieħed għandu jara li mhux biss inwaqqfu dan il-kunsill imma nagħtuh riżorsi biżżejjed biex jaħdem.

Mhux se noqgħod nerġa' nsemmi l-funzjonijiet u d-dmirijiet tal-kunsill għax diġà semmihom il-ministru.

Il-kunsill ma jistax iwettaq dawn id-dmirijiet kollha waħdu imma jkollu jirrikorri għal istituzzjonijiet oħrajn bħalma l- iskejjel.

Ċertament il-ħidma fl-iskejjel għandha tkun fuq quddiem nett tal- prijoritajiet tal-kunsill.

Ħaġa li nħoss li hija importanti ħafna hija l-ġbir ta' statistika.

Fil- fatt dan għednieh meta konna qed niddiskutu mhux biss il-liġi li waqqfet l- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, imma anke f'liġijiet oħrajn.

GĦax ħafna drabi nitkellmu mingħajr ma jkollna statistika li tista' tissostanzja dak li nkunu qed ngħidu u nimxu biss fuq il-perception.

Hawnhekk qed ngħidu li l-kunsill għandu jiżgura aċċess sħiħ għal statistika u informazzjoni disponibbli għall-użu tal-kunsill u l-organi tiegħu fil-qadi ta' dmirijiethom taħt dan l-Att.

Jiġifieri bażikament il-kunsill se jagħmel użu minn statistika li qed jagħmel ħaddieħor, pero` naħseb li ġaladarba jsib saqajh u jibda jiffunzjona daqsxejn aħjar, il-kunsill stess għandu jara kif hu jista' jiġbor ċerta statistika li tista' tgħin fl-iżvilupp ta' l-ilsien Malti.

Kif diġa` għedt, huwa mportanti li l-kunsill jifrex il-ħidma tiegħu ma' oqsma oħrajn.

Semmejt il-ħidma fl-iskejjel, imma ovvjament dan m'għandux jieqaf hemmhekk għax għandna numru ta' għaqdiet li jaħdmu fil-qasam tal- Malti, gruppi li huma interessati fil-qasam tal-Malti, u gruppi tad-drama.

Ċertament li dawn ukoll għandhom rwol x'jilagħbu u l-kunsill għandu jaħdem ma' dawn l-istituzzjonijiet.

Fejn jidħol it-tiftix ta' riżorsi finanzjarji naħseb li fuq quddiem nett għandna nsemmu l-Kunsill ta' l-Ewropa kif ukoll l-Unjoni Ewropea minn fejn nistgħu nipprovaw inġibu fondi biex il-kunsill ikabbar ir-riżorsi finanzjarji tiegħu.

Minbarra li l-gvern Malti jgħaddi ċerti riżorsi lill- kunsill mill-budget tal-pajjiż, ċertament il-kunsill għandu jagħmel sforz biex iġib fondi għall-ħidma tiegħu minn barra l-pajjiż.

Kif qed ngħidu dawn jgħinu biex ikun hemm għarfien iktar tax-xogħol Malti u nittamaw li jkun hemm anke talbiet li xogħlijiet Maltin jiġu tradotti f'ilsna differenti.

Naturalment dan jgħin biex mhux biss ikun hemm introjtu għall- kunsill imma anke għal dawk li jkunu qegħdin jagħmlu dan ix-xogħol.

Nawgura li l-ħidma li se jwettaq il-kunsill fil-funzjonijiet li għandu tkun ħidma li tagħti l-frott għall-ilsien nazzjonali tagħna.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nixtieq ngħid biss li għal darb'oħra naqbel ħafna ma' l-impostazzjoni tal-kollega tiegħi u nittama li d-diskors li qiegħed jgħid jinqabad ukoll mill-kunsill li eventwalment jiġi mwaqqaf.

Dwar is-sede tal-kunsill jiena diġà qiegħed naħseb biex naraw li jkun hemm post li huwa xieraq u naħseb li jkun possibbli li nsibu akkomodazzjoni li, għallinqas għall-ewwel fażi tal-ħajja ta' dan il-kunsill, tkun akkomodazzjoni aċċettabbli.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5 għaddiet nem. con. u ġiet orndata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 6 – Poteri tal-Kunsill.

Clause 6 - Powers of the Council.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din il-klawsola titkellem dwar il- poteri tal-kunsill.

Dawn m'humiex xi poteri eżekuttivi kif nitkellmu fuq poteri ta' xi korpi oħrajn, għalkemm naturalment huma poteri li għandhom effett li huwa morali ħafna.

L-ewwelnett qegħdin nassoġġettaw inizjattivi meħudin bis-saħħa ta' din il-liġi għad-deċiżjoni tal-kunsill, jiġifieri m'huwiex il-każ li xi organu, xi kumitat jew xi kummissjoni tista' taqbad u tieħu inizjattivi mingħajr ma ġġib il-kunsens tal-kunsill li qed nitkellmu fuqu.

Kif diġà ndikajt meta konna qegħdin niddiskutu klawsola 5, fi kwestjoni ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika, il-kunsill irid jaġixxi fuq il-parir tal-kummissjoni.

Dan ifisser li fejn jidħlu kwestjonijiet ta' ortografija, ta' kif jinkiteb kliem ġdid fil-Malti, ta' kitba korretta ta' kliem u frażijiet li jidħlu fil-Malti minn ilsna oħra, il-kunsill irid jaġixxi fuq il-parir tal-kummissjoni teknika.

Naturalment il-mistoqsija hi x'jiġri jekk il-kunsill ma jaqbilx mal- kummissjoni teknika u fil-liġi qegħdin ngħidu li fejn ma jkunx hemm qbil mal-kummissjoni teknika dwar deċiżjonijiet ta' natura lingwistika tekniko- xjentifika, il-kunsill għandu biss il-jedd li ma jaċċettax il-pożizzjoni tal-kummissjoni, imma m'għandux dritt ibiddel dik il-fehma tal-kummissjoni teknika.

Dan huwa l-proċess ta' checks and balances li jien irriferejt għalih aktar kmieni fid-diskussjoni ta' dan l-istadju ta' l-abbozz ta' liġi, Sur President.

Jiġifieri hawnhekk aħna qed nagħmlu distinzjoni netta u ċara bejn l- inizjattivi kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-ilsien Malti li huma ta' natura akkademika, lingwistika tekniko-xjentifika u oħrajn li m'humiex.

Fejn si tratta kwestjonijiet ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika l- kelma deċiżiva hija tal-kummissjoni teknika, tan-nies li għandhom il- kompetenza akkademika, il-kompetenza lingwistika tekniko-xjentifika.

Jiġifieri mhux kif wieħed jaħsibha, x'wieħed jippreferi, x'tista' tkun il- moda, jew x'jaqbel l-aktar, imma l-kummissjoni teknika, li naturalment tkun ħadet anke parir tal-kumitati tekniċi, trid tasal għal deċiżjoni u tagħti r- rakkmandazzjoni tagħha lill-kunsill.

Il-kunsill irid jew jaċċetta dik ir- rakkmandazzjoni u allura jkun jista' jgħid x'inhija l-pożizzjoni fuq xi argument ta' l-ortografija jew tat-traduzzjoni, jew inkella jekk il-kunsill ma jaqbilx, ikollu biss iħalli l-pożizzjoni kif inhi.

Naturalment lanqas ma tgħaddi tal-kummissjoni teknika imma l-pożizzjoni tibqa' kif tkun f'dak il-mument.

Naturalment qed ngħidu wkoll li dawn id-deċiżjonijiet dwar il-kwestjonijiet ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika jidħlu fis-seħħ bis-saħħa ta' avviż ippubblikat mill-kunsill fil-gazzetta.

Jekk ikun hemm aġġornament ta' l-ortografija, jekk ikun hemm deċiżjoni dwar it-traduzzjoni fil-Malti ta' ċertu kliem barrani jew kif wieħed għandu jikteb ċertu kliem, wara li jkun għadda mill-proċess kollu, bħalma l-liġijiet jidħlu fis-seħħ biss meta jkunu ġew ippubblikati fil-gazzetta tal-gvern, hekk ukoll id-deċiżjonijiet tal-kunsill ikunu effettivi meta jiġu ppubblikati fil-gazzetta tal-gvern.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jien nixtieq inkompli fuq dak li kien qed jgħid il-ministru, jiġifieri li l-politiku jrid joqgħod attent dwar x'poter se jżomm għalih meta qed nitkellmu fuq affarijiet li huma ta' natura teknika fl-ilsien Malti għax dawn id-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu biss min-nies li huma esperti.

Naħseb li fuq dan il-qasam qed naqblu.

Naturalment dawn l-esperti se jieħdu d-deċiżjoni tagħhom wara li jkunu studjaw u qablu flimkien fuq il-materja li tkun ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika.

Ma nafx jekk il-kelma hijiex qiegħda tajba hawnhekk.

ONOR.

LOUIS GALEA: 'Il quddiem il-kunsill jgħidilna.

S'issa l-esperti legali hekk jiktbuha.

ONOR.

CARMELO ABELA: Meta niġu għal klawsola 13 tajjeb li wieħed jispjega aħjar x'inhuma s-setgħat tal-ministru peress li klawsola 13 titkellem dwar ir-relazzjoni bejn il-ministru u l-kunsill.

Naturalment hawnhekk qed nitkellmu dwar xi ħaġa differenti, però meta niġu għaliha wieħed irid jiċċaraha ftit ħalli tkun ċara d-distinzjoni bejn dak li huwa tekniku u dak li m'huwiex.

Il-politiku m'għandu qatt jidħol f'xi kwestjoni ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika, jiġifieri l-gvern, hu min hu, ma jistax jgħid li xi ħaġa trid issir b'dan il-mod.

Kwestjonijiet ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika huma prerogattiva biss ta' nies esperti li naturalment ikunu għamlu l-istudju tagħhom.

Sur President, f'subklawsola 6(1) qegħdin ngħidu li f'dak li għandu x'jaqsam ma' kwestjonijiet ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika se tkun il-funzjoni tal-kummissjoni teknika - li se nitkellmu aktar tard fuqha – li tagħmel il-proposti tagħha u tressaqhom lill-kunsill nazzjonali.

Il-kunsill għandu l-jedd li ma jaċċettax il-pożizzjoni tal-kummissjoni teknika, imma m'għandux dritt ibiddilha.

S'hemmhekk naqblu wkoll.

Imma ta' min jiċċara x'se jiġri minn hemm 'il quddiem, fis-sens li jekk qed nitkellmu fuq kwestjoni ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika jista' jkollna sitwazzjoni jew ċirkostanza fejn materja ta' ċerta importanza tibqa' mdendla għax ma jkunx hemm qbil bejn il-kummissjoni teknika u l- kunsill nazzjonali, fis-sens li l-kummissjoni tressaq il-każ tagħha u l- kunsill ma jaqbilx - għandi nifhem li dan jagħti r-raġunijiet tiegħu għalfejn ma jaqbilx – pero' m'hemmx speċifikat jekk din hijiex mistennija li tmur lura għand il-kummissjoni u l-kummissjoni terġa' tagħmel il- proposti tagħha abbażi ta' dak li jkun qal il-kunsill.

Naturalment il- kunsill m'huwiex se jiddeċiedi iva jew le b'kapriċċ imma se jagħmel il- ġudizzju tiegħu b'mod studjat ukoll.

Allura nifhem li jista' jkollok xi deċiżjoni partikolari li tibqa' mdendla minħabba nuqqas ta' qbil bejn il- kummissjoni teknika u l-kunsill nazzjonali.

X'se jiġri jekk ikun hemm proposta tal-kummissjoni li ma tkunx aċċettata mill-kunsill wara li dan ta' l-aħħar jagħti r-raġunijiet tiegħu?

Huwa mistenni, per eżempju, li l- kummissjoni terġa' tikkonsidra biex terġa' tressaq il-każ tagħha lill- kunsill jew ma jiġri xejn u forsi dak li jkun ġie propost jintesa'?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, it-tweġiba għal din il-mistoqsija hija preċiżament li f'nuqqas ta' qbil is-sitwazzjoni tibqa' kif inhi.

Issa jista' jgħaddi ftit taż-żmien, ikun hemm aktar diskussjoni u l-kummissjoni teknika terġa' tipproponi r-rakkmandazzjoni tagħha.

Imma jista' jagħti l- każ li s-sitwazzjoni tibqa' kif inhi.

Ħalli nerġa' nġib dan l-eżempju li semmejna.

Ejja ngħidu li jkun hemm kontroversja dwar wieħed għandux jgħid "inċident" jew "aċċident".

Ejja ngħidu li l-kummissjoni teknika tiddeċiedi u tgħid: Isma', il-kelma għandha tkun "inċident" u mhux "aċċident".

Tmur quddiem il-kunsill u l-kunsill ma jaqbilx.

X'jiġri?

Jiġri li nibqgħu fis- sitwazzjoni inċerta fejn wieħed jista' jibqa' jgħid "aċċident" u l-ieħor jgħid "inċident", sakemm xi darba l-kummissjoni teknika forsi jkollha xi studju partikolari u mbagħad il-kunsill finalment jaċċetta.

Il-proposta hawnhekk dejjem kienet li l-kunsill, minħabba li għandu rappreżentanza varja....

Wieħed jista' jkollu rappreżentant li ġej mill- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali tar-repubblika li jkun jaħsibha b'ċertu mod.

Dan jista' jkollu raġun u jista' jkollu esperjenza imma ma jkollux il- kompetenza rikonoxxuta fis-suġġett tal-lingwistika biex ikun jista' jagħti parir.

Allura wieħed irid iħalli dan il-bilanċ bejn iż-żewġ organi biex jiġi assigurat li l-ortografija u kif jinkiteb il-Malti jkun biss il-frott ta' eżerċizzju pur, lingwistiku u xjentifiku u xejn aktar.

Ma jkun hemm l- ebda influwenza, la ta' xi dell politiku u lanqas ta' xi preġudizzju partikolari, imma jkun l-essenza ta' riċerka, ta' studju u ta' diskussjoni xjentifika.

Għal dan l-iskop, fil-każ ta' nuqqas ta' qbil nibqgħu nużaw il- Malti skond kif ikun qed jintuża sa dak il-mument, sal-mument li mbagħad wieħed jista' jipperswadi għal raġunijiet validi li l-ħaġa għandha tinbidel.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Chairman, jekk ikun hemm nuqqas ta' qbil, il- kunsill għandu jagħti raġunijiet u jinforma eċċ. Imma allura għandna norbtu lill-kunsill biex jagħti raġunijiet, eċċ. u jitlob lill-kummissjoni biex tikkonsidra abbażi tad-diskussjoni li tkun saret jew inkella nħalluha u nittamaw li s-sens komun jirrenja f'dawn iċ-ċirkostanzi?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien naħseb li s-suġġeriment tal-kollega tiegħi huwa suġġeriment tajjeb u naħseb li għandna nifformolawh biex jidħol fl-abbozz ta' liġi.

B'hekk ngħidu li għalkemm għandu l-jedd li ma jaċċettax il- pożizzjoni tal-kummissjoni u m'għandux dritt ibiddilha, irid jagħti raġunijiet bil-miktub.

Għalhekk hawnhekk irridu nagħmlu emenda.

Pero' rridu nieħdu l-opportunità wkoll għaliex hawn punt ftit tekniku fil-proviso ta' l-ewwel paragrafu, fejn qegħdin ngħidu:

"Iżda fi kwistjonijiet ta' natura lingwistika tekniko-xjentifika ̧ b'mod partikolari fit-twettiq tal-funzjoni tiegħu taħt is-subartikolu 5(2) ...".

Proprjament hawnhekk irridu ngħidu "taħt is-subartikolu (2) ta' l-artikolu 5".

Naħseb li jekk nieqfu ftit inkunu nistgħu nifformolaw l-emenda biex ikun jista' jipproponiha l-Onor.

Abela.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi din l-emenda għal klawsola 6 fuq proposta ta' l-oppożizzjoni:

''A'' ''(a) Fl-ewwel proviso ta' l-ewwel paragrafu ta' klawsola 6 il- kliem "taħt is- subartikolu 5(2)" għandu jiġi sostitwit bil-kliem "taħt is-subartikolu (2) ta' l-artikolu 5"; u

b) Fit-tieni proviso ta' l-ewwel paragrafu ta' klawsola 6, minnufih wara l-kliem ", għalkemm m'għandux dritt ibiddilha." għandhom jiżdiedu l- kliem "Il-Kunsill iżda għandu f'dan il-każ jagħti lill-Kummissjoni r- raġunijiet tiegħu bil-miktub fi żmien erba' ġimgħat mid-data tad- deċiżjoni tiegħu.".

"A" (a) In the first proviso of paragraph (1) of clause 6 for the words "under subarticle 5 (2)" there shall be substituted with the words "under subarticle (2) of article 5"; and

(b) In the second proviso of paragraph (1) of clause 6, immediately after the words "But the Council shall not have the right to alter the same." there shall be added the words "The Council however shall in such case give its reasons to the Commission in writing within four weeks from the date of such decision.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President ̧ għal din il-klawsola se nipproponi wkoll din l-emenda verbali:

Fit-test Ingliż ta' klawsola 6 għandu jidħol spazju bejn iż-żewġ provisos li hemm għal subklawsola (1).

In the English text of clause 6 there shall be inserted a space between the two provisos to subclause (1).

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nagħmel kumment aħħari mhux fuq l-emendi għax fil-każ ta' l-emendi m'hemmx diffikultà.

Naturalment din il-klawsola ma ssemmix kemm żmien għandu jieħu l-kunsill biex jistudja jew biex jagħti deċiżjoni fuq il-proposta li tkun ressqet il-kummissjoni.

Jien mhux se nipproponi li għandu jkun hemm xi żmien, pero' naturalment il-kunsill għandu jżomm quddiem għajnejh li jekk jista' jieħu deċiżjoni llum aħjar milli jeħodha għada fis-sens li kemm jista' jkun m'għandux ikaxkar saqajh bla bżonn.

Ma jfissirx li dan għandu jieħu deċiżjonijiet mgħaġġlin għax inkella d-deċiżjonijiet li jieħu ma jkunux meħudin b'mod tajjeb, pero' filwaqt li għandna nħalluha kif inhi li m'għandux ikun hemm terminu ta' żmien, fl-istess ħin wieħed m'għandux itawwal bla bżonn sabiex jasal għal deċiżjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din irridu narawha aktar 'il quddiem pero' rrid ngħid li f'subklawsola (7) ta' klawsola 10 qed ngħidu:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att u ta' xi regolamenti li jistgħu jiġu magħmula bis-saħħa tiegħu, il-Kunsill u l-organi tiegħu għandhom jirregolaw il-proċeduri tagħhom infushom.".

Jien naqbel mal-kollega tiegħi li naturalment wieħed irid jassumi l-bonsens tal-membri tal-kunsill li ma jadottawx tattika li tħalli kollox imdendel u indefinit u ma jingħatawx risposti u allura wieħed irid isegwi x'ikun qiegħed jiġri.

Per eżempju ̧ klawsola 24 titkellem dwar is-setgħat li jsiru regolamenti u hemm ukoll id-dritt tal-ministru li jirregola proċeduri amministrattivi u organizzattivi tal-kunsill jiġifieri jekk naraw li l- affarijiet ma jkunux qed isiru kif suppost ̧ wieħed ikun jista' jintervjeni anke b'din il-manjiera f'dak l-istadju.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda verbali kif imressqa mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 6 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 6, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 7 – Kummissjoni Teknika.

Clause 7 – Technical Commission.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President ̧ għal din il-kummissjoni diġà għamilna xi riferenzi u hawnhekk qed ngħidu li l-kompożizzjoni tagħha għandha tkun waħda ta' natura teknika.

Qed jintqal ukoll illi d-direttur eżekuttiv tal- kunsill, li nitkellmu fuqu aktar tard ̧ ikun is-segretarju ta' din il- kummissjoni u qed ngħidu x'inhuma l-funzjonijiet.

Il-funzjonijiet ta' din il-kummissjoni – din hija xi ħaġa li diġà rriferejna għaliha - huma li tosserva, tanalizza u tiżen il-qagħda ta' l-ilsien Malti fid-dawl tas- sitwazzjoni lingwistika, tfassal il-politika lingwistika ̧ tirrikkmandaha lill-kunsill ̧ tinkoraġġixxi maturazzjoni fl-istudju dwar il-pjanifikazzjoni lingwistika b'korsijiet addattati fl-edukazzjoni għolja kif ukoll permezz ta' boroż ta' studju lil żgħażagħ promettenti, żjarat ta' pjanifikaturi barranin u l-ħolqien ta' librerija speċjalizzata dwar is-suġġett.

Sur President, kif qed naraw ikun ta' appoġġ għall-kunsill dwar l-ilsien Malti li abbażi tar-rakkmandazzjoni ta' din il-kummissjoni esperta u lingwistika, biex ngħidu hekk ̧ dan ikun jista' jieħu diversi inizjattivi.

Naturalment dan fir-rispett ta' dak li għadna kif konna qed ngħidu dwar il- klawsola preċedenti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Chairman, dak li għedt aktar kmieni dwar l- għażla tal-membri tal-kunsill igħodd għal dak li għandu x'jaqsam mal- kummissjoni teknika u mal-kumitati tekniċi li se niddiskutu wara din il- klawsola.

Naturalment huwa mportanti li dawn il-persuni jkunu esperti fil- qasam tagħhom għax ikun kruċjali fil-ħidma importanti li jkunu se jwettqu.

Fil-fatt jidher li r-rwol tal-kummissjoni teknika huwa rwol ċentrali f'dan il-qasam fis-sens li ħafna mix-xogħol tal-kunsill b'mod ġenerali jrid igħaddi mill-filtru tagħha.

Għalhekk l-importanza tal-kummissjoni teknika aktar tikber hawnhekk.

Naturalment imbagħad il-kummissjoni teknika trid tgħaddi x-xogħol lill-kunsill kif għidna fil-klawsola ta' qabel.

Dan ifisser li l-kummissjoni teknika hija l-qofol tal-ħidma f'dak li għandu x'jaqsam mal-funzjonijiet li huma elenkati f'paragrafi (a) (b) u (ċ) ta' subklawsola (3).

Il-mistoqsija tiegħi hija dwar il-kompożizzjoni ta' din il-kummissjoni.

Aħna nafu li se jkun hemm president, se jkun hemm il-kapijiet tal-kumitati tekniċi mwaqqfa b' 8 ta' dan l-Att kif ukoll id-direttur eżekuttiv li se jkun is-segretarju tal-kummissjoni mingħajr il-jedd tal-vot.

Fil-fatt hawn il-mod kif dawn se jkunu magħżula.

Jekk persuna tkun kap tal-kumitat tekniku allura se tkun membru fil-kummissjoni, jiġifieri l-għażla tkun saret minn qabel.

Għandna wkoll kif se jintgħażel id-direttur eżekuttiv.

Pero' hemm xi linji gwida li l-kunsill se jimxi magħhom f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għażla tal-president tal-kummissjoni teknika?

Mill-funzjonijiet tal-kummissjoni stess, naraw l-importanza li l- kummissjoni għandha u l-importanza li jkun hemm nies esperti fl-oqsma li għandhom x'jaqsmu ma' l-ilsien Malti, l-aktar fejn tidħol il-lingwistika u l-mod kif il-lingwa Maltija tista' b'mod jew ieħor tkun aktar imsaħħa.

Nerġa' ntenni - naħseb li jkun tajjeb li nirrepetu dan il-punt kemm-il darba - li m'għandniex inħallu interessi oħrajn jidħlu fin-nofs imma għandna nagħżlu l-aktar nies esperti biex mill-esperjenza u minn knowledge tagħhom, jagħtu l-aħjar deċiżjonijiet u suġġerimenti lill-kunsill.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar il-punt tal-president tal-kummissjoni teknika rrid ngħid li dan se jaħtru l-kunsill fil-liberta` assoluta tiegħu.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq kunsill li huwa magħmul min-nies rakkmandati mill-akkademja tal-Malti u mid-dipartiment tal-Malti, minn żewġ persuni li jiġu mill-istess kummissjoni teknika, - hemm iċ-ċans li jkunu kapijiet ta' kumitati tekniċi - minn tliet persuni li huma nominati wkoll – din id-darba direttament – mill-akkademija, min-naħa tad-dipartiment u l-istitut lingwistiku, minn xi ħadd li ġej mid-dipartiment tal-kurrikulu - hawn diġa` għandna - u minn rappreżentant ieħor ta' l-għaqdiet tal-Malti.

Ċertament li bejn dawn żgur li hemm diġa` maġġoranza ta' nies li ġejjin mill-kamp tekniku f'ċertu sens.

Dawn in-nies se jagħżlu persuna li tkun president.

Din mhux qed nillimitawha u mhux qed ngħidu li ma jistax ikun xi ħadd minn fosthom.

Aħna mhux qed nillimitaw il-kunsill imma qegħdin inħallu f'idejh biex jagħżel lil din il-persuna ta' din il-kummissjoni teknika li tinħatar u jkun responsabbli għalih il-kunsill.

Pero' mhu se jkun hemm indħil imkien u dawn il-11-il persuna bejniethom iridu jinnominaw president ta' din il-kummissjoni.

Issa jekk wieħed għandux jiddefinixxi x'tip ta' persuna trid tkun, jista' jagħti l-każ imma m'iniex ċert li wieħed għandu, almenu f'dan l-istadju, jiddefinixxi.

Nippreferi li nħalli lill-kunsill jaġixxi fil-maturita` u fl-integrita` tiegħu.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President ̧ il-mistoqsija tiegħi kienet dwar jekk hemmx xi linji gwida fl-għażla tal-president.

Il-ministru wieġeb li sta għall-membri tal-kunsill li meta jiġu biex jitkellmu fuq il-ħatra ta' president tal-kummissjoni, jaraw huma bejniethom x'inhuma l-aħjar linji gwida għall-għażla tagħhom u jekk iridux jillimitawha jew le jew inkella kif se jaslu għad-deċiżjoni.

F'paragrafu (b) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 4 hemm miktub:

"żewġ persuni maħtura mill-Prim Ministru minn persuni nominati minn u minn fost il-membri tal-Kummissjoni Teknika;

Iżda sakemm il-Kunsill jaħtar il-Kummissjoni Teknika, l-Prim Ministru jista' taħt dan il-paragrafu jaħtar żewġ persuni li hu jidhirlu idoneji;".

Jiġifieri għall-ewwel darba se jkollna - se nsejħilha problema imma m'hijiex problema - il-problema li m'għandekx rappreżentanti tal- kummissjoni teknika għaliex ovvjament l-ewwel darba l-kummissjoni teknika tkun għadha ma ġietx imwaqqfa minħabba li l-kunsill għadu qiegħed jitwaqqaf.

Naturalment dik hija diffikulta` ta' darba biss, biex ngħid hekk, u allura forsi ma nafx jekk hemmx xi ħsieb partikolari - anke jekk ma nniżżluhiex fil-liġi – biex ikollna linja gwida meta jiġi diskuss min ikun il-president.

Jien naf li fir-rapport li ġie ppreżentat lill-Ministru Louis Galea - qed nirriferi għar-rapport "strateġija lingwa nazzjonali" - kien hemm suġġerit li ċ-chairman tal-kummissjoni teknika jkun il-kap eżekuttiv.

Issa hawnhekk qed ngħidu li d-direttur eżekuttiv, li naħseb li hija l-istess ħaġa, ikun is-segretarju li ma jkollux dritt għall-vot.

Allura filwaqt li f'dan ir- rapport kien qed ikun hemm suġġeriment ta' min għandu jkun il-president tal- kummissjoni, allura qisu li kien hemm linja gwida f'dak is-sens, issa m'għandniex dawn il-linji gwida għall-ħatra tal-president.

Naturalment, kif għedt diġa` l-kummissjoni teknika għandha rwol importanti ħafna u essenzjali u naturalment, l-importanza tal-president tikber ukoll għax il- kummissjoni teknika għandha funzjonijiet importanti.

Fl-assenza ta' linji gwida, wieħed allura bilfors jistaqsi dwar dan il-punt anke għaliex, kif għedt diġa`, fir-rapport ippreżentat mill-ministru, kien hemm suġġeriment li ma ġiex segwit fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Naħseb li dan hu tajjeb fl-aħħar mill-aħħar għaliex il-kap eżekuttiv m'għandux ikun ukoll il-president, jiġifieri naħseb li huwa aħjar kif għandna fl-abbozz ta' liġi.

Pero` fl-assenza ta' din il-linja gwida, wieħed jista' għallinqas jesprimi xi opinjoni li tista' tiggwida lill-kunsill meta jiġi biex jaħtar il-president.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-unika ħaġa li rrid ngħid hi li kif qed igħid l-Onor.

Abela, donnu hawnhekk għandna l-kwestjoni tal-bajda u t-tiġieġa f'ċertu sens, pero` jien diġa` għandi f'moħħi li jekk nista' nsib manjiera kif nevita, nevita imma hawn ftit tad-diffikulta`.

Naturalment il-Prim Ministru se jaħtar nies li jkunu idoneji f'dan il-kamp u li mbagħad wieħed ikun jista' jgħaddi anke għan-nomina ta' president.

Pero` nżomm dan il- kumment li qed tagħmel l-oppożizzjoni f'moħħi.

Jien ikolli ċans anke waqt il-proċess tan-nomini nżomm l-oppożizzjoni informata b'min qed jiġi suġġerit u x'inhuma l-ideat, biex kif ħdimna s'issa, nkomplu anke naħdmu fit-twettiq tal-liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija klawsola 7.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 7 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Insejjaħ issa lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 15 ta' Ġunju 2004 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ilsien Malti – Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali – Kumitat.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Rifuġjati – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tal-Psikoloġija – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi biex Jemenda Liġijiet dwar il-Komunikazzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex qabel xejn ngħid grazzi lill-poplu Malti ta' l-appoġġ li wera mal-kandidati Laburisti fl-elezzjoni dwar il-parlament Ewropew li saret is-Sibt li għadda.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li ħadmu u taw l- għajnuna tagħhom fil-kampanja li saret, kemm f'livell ta' kumitati, kif ukoll f'livell tal-partit ċentrali, tal-media, ġurnalisti, eċċ...

Grazzi wkoll tmur għall-organizzazzjoni amministrattiva kemm min-naħa tal- pulizija, kif ukoll ta' kulmin kien responsabbli milli jara li l-affarijiet jimxu sew.

Fl-istess waqt ma nistax ma nikkundannax lil dawk li aggredixxew lill-ġurnalisti, liema ġurnalisti kienu qed jaqdu dmirijiethom, u allura jixirqilhom kull rispett kif ukoll kull protezzjoni.

Sur President, naħseb li jkun tajjeb li wieħed jinnota u jissottolinea l- għażla tal-poplu Malti f'dawn l-elezzjonijiet, li fl-għażla tiegħu ta l- maġġoranza ta' l-ewwel preferenzi lill-partit Laburista, maġġoranza ta' iktar minn 21,000 vot.

Dan ir-riżultat huwa wieħed sinifikanti, u allura jpoġġi lill-partit laburista bħala l-akbar partit f'pajjiżna.

Jien naħseb li dan ir-riżultat intlaħaq minħabba l-konsistenza li biha mexa l-partit Laburista mill-elezzjoni li għaddiet sal-lum, liema konsistenza hija bbażata u mibnija biss fuq l-aħjar interessi ta' pajjiżna u tal-poplu Malti fiċ-ċirkostanzi kif evolvew.

Wara l-ewforija ta' l-elezzjoni u ta' l-issues li kien hemm qabel din l- elezzjoni, naħseb li issa jkun tajjeb li wieħed ̧ bil-kalma kollha ̧ jagħmel daqsxejn ta' rendikont qasir.

Sena ilu meta l-poplu Malti mar għall- elezzjoni kellu quddiemu żewġ għażliet.

Issa hawnhekk nixtieq nerġa' nsostni li l-partit Laburista – din għedtha kemm il-darba f'dan il- parlament, u dan jikkonstatawh ir-records tal-parlament - qatt ma kien kontra l-Unjoni Ewropea jew kontra l-proċess ta' l-Unjoni Ewropea, iżda dejjem kellu l-politika tiegħu, dik li tqarrabna lejn l-Unjoni Ewropea fuq relazzjoni speċjali.

Kif jaf kulħadd, il-gvern Nazzjonalista kien qiegħed jipproponi adeżjoni sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea, u allura l-għażla kienet bejn dawn iż-żewġ toroq.

Il-partit Laburista, sa minn Jannar ta' l-2002, kien diġà ddeċieda li d- deċiżjoni finali ta' liema triq għandna nagħżlu għandha tkun permezz ta' elezzjoni ġenerali, fejn ikun il-poplu li jagħmel din l-għażla.

Effettivament ir-riżultat ta' dik l-elezzjoni kien fatt storiku għax il- poplu għamel l-għażla tiegħu.

Għalhekk immedjatament wara, il-partit Laburista mexa ma' dik id-deċiżjoni, kif wara kollox kien obbligat li jagħmel ̧ u qal li se jirrispetta dik id-deċiżjoni.

Ċertament id-demokrazija hekk titlob u l-partit Laburista Malti fl-istorja tiegħu dejjem wera rispett lejn id-demokrazija, lejn l-opinjoni u lejn id- drittijiet demokratiċi, anke meta fil-passaġġ ta' l-istorja d-drittijiet tiegħu ġew imżebilħin.

GĦalhekk in linja ma' dik id-deċiżjoni, il-partit Laburista aċċetta d-deċiżjoni tal-poplu u għarraf mill-ewwel li f'dawn iċ- ċirkostanzi u r-realta` ġdida, il-partit se jfassal il-politika tiegħu.

Din il-politika għandha tkun waħda li tħares 'il quddiem u li tkun ibbażata fuq il-bżonnijiet tal-poplu Malti, għax ma nistgħux nitkellmu fuq politika Ewropea li tkun distakkata mill-bżonnijiet taċ-ċittadini tal-lokalita`.

Is- sinifikat ta' kif iċ-ċittadini f'pajjiżna se jkunu milqutin u kif l- interessi ta' diversi setturi se jiġu affettwati huma sinifikanti, anke fi kwadru akbar ta' Malta bħala parti mill-Unjoni Ewropea.

GĦalhekk mill-ewwel beda l-proċess li l-culmine tiegħu kienet il-konferenza ġenerali li fiha kien hemm l-approvazzjoni - kważi bl-aktar mod unanimu - li l-partit Laburista mhux biss reġa' kkonferma dak li kien qal rigward id- deċiżjoni tal-poplu, jiġifieri dik ta' Malta fir-realtà ġdida, imma fassal u fformalizza l-politika tiegħu bħala partit li se jirrappreżenta l- kandidati tiegħu għall-elezzjoni tal-parlament Ewropew, liema kandidati diġà kellhom it-triq li fuqha jridu jimxu.

Bażikament dan qed isir b'rispett sħiħ lejn in-newtralita` ta' pajjiżna fil- politika internazzjonali, liema politika trid tibqa' tiġi rispettata.

Pero' rridu nimxu fuq il-prinċipju li filwaqt li nħarsu u niddefendu l- interessi ta' pajjiżna u tal-poplu Malti u GĦawdxi, irridu nagħmlu ħilitna wkoll biex nimmassimizzaw il-benefiċċji li jista' jieħu pajjiżna filwaqt li niminimizzaw l-iżvantaġġi li jista' jsofri pajjiżna bħala parti minn grupp ta' pajjiżi li huma kollha ikbar minnu.

Dawn ir-regoli ċertament li fihom il-pożittiv tagħhom, iżda ċertament li fihom in-negattiv tagħhom ukoll, u għalhekk fuq pajjiż ċkejken bħal Malta, dawn l-aspetti negattivi jistgħu jkunu ta' ħsara, f'termini ta' telf ta' benefiċċji, u f'termini wkoll ta' ċertu setturi li sakemm jaġġustaw ruħhom għal din ir-realtà ġdida - għax kwalunkwe realtà ġdida tirrikjedi li jkollok dak l-aġġustament - ikollhom jgħaddu minn dan il-proċess.

GĦalhekk wara din il-mozzjoni, il-partit Laburista mexa 'l quddiem u għażel il-kandidati tiegħu.

Dawn il-kandidati ma ġewx magħżula f'cabal, jiġifieri magħluqin bejn erba' min-nies li jiddeċiedu jekk jagħżlux lil dak jew l- ieħor, iżda ntagħżlu bl-aktar mod miftuħ u approvat b'vot sigriet fil- konferenza ġenerali.

Fil-fatt intagħżlu tmien kandidati biex jikkontestaw l-elezzjoni tal-parlament Ewropew, liema kandidati għamlu l-kampanja tagħhom bl-aktar mod intensiv, imma dejjem bħala team wieħed u b'motivazzjoni waħda.

Ċertament li dawn ispiraw fiduċja fil-poplu u dan ġie rifless fil-voti li ġabu.

Sur President, nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzjahom tal-ħidma li għamlu u nawguralhom għall-impenn tagħhom fl-istituzzjoni tal-parlament Ewropew, fejn se jkun hemm ħidma sħiħa fid-diversi kumitati li jsiru, kumitati li d-deċiżjonijiet u d-diskussjonijiet li jkunu għaddejjin fihom se jkollhom impatt fuq pajjiżna.

U meta nitkellmu fuq pajjiżna - u hawnhekk naħseb li l-poplu fehemna - ma nkunux qed nitkellmu fuq livell parrokkjali, imma nkunu qed nikellmu fuq realta` li effettivament tipprevali.

Fil-fatt meta ridna nfasslu l- programm elettorali għall-elezzjonijiet tal-parlament Ewropew....

Il- kwestjoni ta' jekk Malta għandhiex tidħol jew le fl-Unjoni Ewropea kienet ġiet sorvolata.

Dak kien proċess li l-pajjiż għadda minnu u li ġie allura definit u deċiż bl-għażla demokratika tal-poplu.

Pero` issa meta inti qed tħares 'il quddiem ma jistax ikun li inti ma tikkonċernax fuq dawk il- problemi li jkunu qed jolqtu lin-nies mill-qrib u li minħabba fihom in-nies ikunu qed iħossu ċerti tbatijiet u ċerti inċertezzi.

Kif żviluppat is-sitwazzjoni attwali ta' pajjiżna matul dawn l-aħħar xhur, ċertament waħda mill-ikbar problemi li pajjiżna kien qed jiffaċċja kien in- nuqqas ta' xogħol li xi kultant kellu l-impatt tiegħu mis-sitwazzjoni internazzjonali.

Imma tajjeb li ngħidu li filwaqt li s-sitwazzjoni internazzjonali kienet sejra 'l quddiem u qed titjieb - u dan tista' tgħid mil-lvant għall-punent tad-dinja, inkluż ukoll il-pajjiżi li huma membri ġodda ta' l-Unjoni Ewropea - f'pajjiżna konna qegħdin naraw l-ekonomija tagħna dejjem sejra lura.

Mela kellek pajjiżi, fosthom l-accession countries, li l-ekonomija tagħhom matul is-sena li għaddiet kibret bi 2% jew kważi 3%, average ta' iktar minn 2%, filwaqt li tagħna kienet qed tinxtorob u nxtorbot b'1.7%.

Mela għandna dan il-fattur li ovvjament kellu l-impatt tiegħu fuq is-soċjeta`.

Għalhekk aħna ħassejna li dawn l- issues tan-nuqqas ta' xogħol, tan-nuqqas tat-tkabbir ekonomiku, tan-nuqqas ta' investiment dirett produttiv.....

Meta ngħid nuqqas ta' investiment dirett produttiv ma nkunx qed nirriferi għal dak l-investiment li jiġi mill- gvern li għalih jippompja l-flus biex imbagħad jaffettwa negattivament il- qagħda finanzjarja tiegħu.

Dan ukoll huwa punt li qed jinkwieta lin-nies għaliex l-effett ta' dik l-irresponsabbilta` finanzjarja qed inħossuh illum.

Imma n-nuqqas ta' kompetittivita`, it-telf ta' l-impjiegi fil-qasam tal-manifattura - bejn Jannar u April ta' din is-sena fil-qasam tal- manifattura tlifna 1,500 impjieg, li mhuwiex ammont żgħir ...

Meta l-gvern Nazzjonalista beda jgħid li għandu 33 proġett ġdid, jien għamilt mistoqsija parlamentari dwar x'inhuma dawn il-proġetti, meta se jiftħu u x'investiment se jġibu magħhom, imma l-ebda risposta konklużiva ma ġiet min-naħa tal-gvern.

Jiġifieri effettivament ir-realta` tfisser li dik kienet sempliċement propaganda rħisa li ma tfisser xejn.

U qed ngħid dan mhux b'xi sodisfazzjon ta' ġustifikazzjoni ta' dak li qed ngħidu aħna.

Qed ngħid dan bi tħassib u bi ħsieb tqil, biex ngħidu hekk, tar-realta` li pajjiżna qed jiffaċċja f'dan is-settur.

Għandek is-settur tal-manifattura li jekk m'hemmx il-possibbilta` li jikber għallinqas irridu naraw x'nagħmlu biex insalvaw dak li hemm.

Irridu naraw ukoll liema huma l-oqsma li fihom aħna nistgħu nkunu aħjar ħalli fejn ma nibqgħux kompetittivi - bħalma rajna f'ċerti setturi fosthom taċ-cheap clothing – u, per eżempju, kumpannija tmur x'imkien ieħor ̧ għallinqas ikun hemm xi ħaġa oħra li tkun qed tissostitwixxi biha.

Dan ma mmatterjalizzax għaliex il-gvern qatt ma ħaseb fuq din ir-realta` minkejja li bit-triq li kien qed jagħżel kien jaf li dawn l-afafrijiet se jseħħu.

Ma kien hemm l- ebda preparazzjoni min-naħa tal-gvern, u aħna b'realta` u b'saqajna ma' l- art konna qegħdin nissottolinjaw dawn ir-realtajiet.

Sur President, l-istess nistgħu ngħidu għall-qasam tat-turiżmu.

It-turiżmu ilu sejjer lura.

M'għandniex għalfejn noqogħdu insemmu l-inċidenti li seħħew fl-2001, tliet snin ilu għax minn dakinhar sal-lum f'pajjiżi oħra l- graph telgħet 'il fuq fil-qasam turistiku, imma tagħna baqgħet nieżla 'l isfel.

Fil-fatt skond l-aħħar statistika, sa l-ewwel erba' xhur ta' din is- sena kellna nuqqas ta' 3% fit-turisti li ġew lejn pajjiżna.

Kien hemm nuqqas ta' madwar 10% fir-revenue għal hoteliers u r-restaurateurs.

Kulħadd jaf li dan huwa settur mill-iktar importanti.

Iddejjaqna nirrepetu dawn l-affarijiet.

Iddejjaqna ngħidu li dan is-settur huwa kważi terz ta' l- ekonomija Maltija u li hemm bżonn nagħtuh l-attenzjoni meħtieġa.

Sal- bieraħ stess smajna lill-Prim Ministru jgħid li forsi ridna nħarsu aktar l- ambjent, ridna nħarsu aktar lejn il-bżonnijiet tat-turiżmu u ħafna minn dawn il-platitudes u kliem fieragħ li ma jsarraf xejn.

L-impjegat li qed jaħdem f'dan is-settur qed iħoss l-inċertezza tiegħu.

Il-hotelier li għamel investiment kbir biex jagħmel upgrading tal-faċilitajiet tiegħu - u kien hemm ħafna minnhom li għamlu dan biex ikunu kompetittivi u joffru servizzi iktar- jinsabu inkwetati bil-kbir.

Jien napprezza – qed ngħid pubblikament li napprezza - ħafna l-ħidma tagħhom għaliex l-investiment tagħhom ifisser assigurazzjoni għall-impjiegi tal-ħaddiema tagħhom, u din hija xi ħaġa li wieħed irid jifhimha.

L- upgrading u l-investiment li jkunu għamlu jfisser li jistgħu jkunu kapaċi jikkompetu aħjar bil-prodott tagħhom.

Pero` meta bil-mod il-mod is-settur privat fil-qasam tat-turiżmu qed jagħmel l-almu tiegħu, issib imbagħad li għandek l-istituzzjonijiet tal-gvern, fosthom anke l-MTA u l-marketing tagħha, eċċ. – m'iniex se nidħol f'iktar dettall – li mhux qed jagħmlu effort biżżejjed.

U hawnhekk nistaqsi: F'dak li hu prodott turistiku Malti qegħdin jittieħdu l-inizjattivi biex intejbuh?

Mhux talli mhux qed jittieħdu inizjattivi talli l-gvern kien ippropona li jagħmel miżbliet ħdejn siti storiċi li kulmin jiġi Malta ċertament imur iżurhom.

Kieku ma kienx għall-kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista u oħrajn fejn kien hemm minoranza Laburista li għamlu din l-enfasi u tqanqal dak il-moviment popolari, inkluż ukoll membru min-naħa tal-gvern li ħareġ kontra l-gvern dwar dan is-sagrileġġ ambjentali fuq is-siti storiċi u fuq il-prodott Malti, għandu mnejn il- gvern kien jibqa' għaddej b'għajnejh magħluqa fuq dik id-deċiżjoni żbaljata.

Il-gvern irid jagħti dik l-enfasi biex it-turiżmu jagħtih indirizz speċifiku ħalli l-affarijiet tibda ċċaqlaqhom minn hemmhekk u min ibigħ il-prodott Malti, bħat-tour operators, joħolqu s-suq tat-turiżmu lejn Malta.

It-turiżmu tagħna jiddependi fuq l-operaturi barranin ta' l- ivvjaġġjar.

Huwa ftit is-suq ta' dawk li jiġu individwalment u jagħmlu l- bookings personali.

Kważi s-suq kollu turistiku huwa ddominat mill- operaturi.

Mela jekk inti tikkonvinċi lill-operaturi li l-prodott tiegħek qed tagħmlu effiċjenti allura ċertament dan se jħares lejn il-fatt li jiġi lejn pajjiżna.

Imma l-gvern bi traskuraġni anke l-fatt tal-cruiseliners nesa u injora, u l-vantaġġ li kien igawdi pajjiżna lanqas biss issalvagwardah fil-ftehim u fl-arranġamenti li għamel ma' l-Unjoni Ewropea.

Mhux qed ngħid li s-suq turistiku għandu jkun il-cruiseliners, imma huwa biċċa minn dak is-suq importanti li joħloq l-attivita` ekonomika għall- pajjiż, joħloq il-ġid u kif jgħid il-Malti jdawwar ir-rota.

Fiċ- ċirkostanzi kollha

F'ċirkostanzi bħal dawn tara li l-gvern baqa' passiv u l-partit Laburista baqa' b'saqajh ma' l-art u ffokat fuq dawn l-issues importanti li jolqtu mil-qrib il-familji Maltin u anke l-investitur li jkun affettwat minn dawn in-nuqqasijiet u mill-burokrazija żejda li ddejjaqna nisimgħu fuqha imma xorta għadha hemm.

F'din ir-realta`, il-partit Laburista għamel sew li kkonċentra fuq dawn l-issues u rridu nkunu aħna li nindirizzawhom.

Issa rridu noqogħdu attenti għax jekk ikun hemm regoli ta' Brussell li jistgħu jaffettwaw lil pajjiżna u mhux neċessarjament jaffettwaw lill- pajjiżi l-oħra, aħna rridu nkunu on alert li nassiguraw li dak l-impatt negattiv ma nħalluhx jolqotna.

Dan huwa x-xogħol tagħna wara li nkunu ovvjament fraħna bir-rebħa.

Hemmhekk aħna bdejna nibnu l-programm tagħna ̧ programm mibni mal-poplu u qrib il-poplu.

Aħna nifhmu l-poplu u nisimgħu l- poplu fl-uġigħ, fil-ħsebijiet u fl-inkwiet tiegħu.

Aħna ħarisna wkoll lejn qasam ieħor li l-gvern kien qiegħed jhedded u kien qiegħed iżomm l-affarijiet moħbijin u hawn qed nirriferi fuq il-qasam tal- welfare bħas-servizzi tas-saħħa b'xejn, is-servizz tal-pensjonijiet u l- qasam edukattiv.

Dawn huma tliet oqsma mportanti u huwa mportanti ħafna li jibqgħu jkunu available għal kulħadd mhux biss għal min ikollu s-saħħa tal- flus biex igawdihom.

Kulħadd għandu jkollu dritt u aċċess indaqs għal dawn is-servizzi.

Dak huwa bażikament l-istruttura u l-qafas tal-welfare li nbena f'pajjiżna u dan huwa mhedded minħabba l-irresponsabbilta` finanzjarja tal-gvern Nazzjonalista matul dawn is-snin għax minkejja d-dejn kbir li għandu pajjiżna - mhux billi jgħidu li dak id-dejn sar biex tissaħħaħ l-infrastruttura - la l-ambjent fuq l-art ma ħarisna, la l- ambjent fuq il-baħar u lanqas l-embellishment tal-postijiet u tat-toroq u dan minkejja l-Lm1,300 miljun dejn.

Din ir-realta` ġabha l-gvern Nazzjonalista billi mill-1992, konsistentement, beda jopera fuq deficit budgeting li kienet qed tmur fuq l-ispiża rikorrenti aktar milli fuq l- ispiża kapitali u minkejja dan, il-gvern beda jgħid li l-ispiża rikorrenti kienet dovuta minħabba servizzi soċjali u l-fatti wrew li dan ma kienx minnu.

Dan ammettih il-bieraħ il-Prim Ministru fl-istqarrija tiegħu għax qal li l-poplu qed jistenna li l-ħela m'għandhiex issir.

About time li nirrealizzaw dan!

Qalilna wkoll li l-awtoritajiet qegħdin f'focus biex ma jonfqux aktar.

Sur President ̧ fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena, l-entitajiet tal-gvern u l-awtoritajiet nefqu Lm3 miljun aktar milli nefqu s-sena li għaddiet.

Fil-budget li għadda kien ġie wiegħed li d-dħul extra mill-VAT ̧ wara li għoliet għal 18%, se jintuża bħala fond tas-servizz tas-saħħa.

Fl-ewwel erba' xhur kien hemm dħul ta' Lm11.2 miljun, pero` s'issa ma smajna xejn fuq il-fond tas-servizz tas-saħħa u huwa tajjeb li qed nerġa' nsemmi dan il- fond biex forsi għallinqas tinżamm dik il-wegħda.

S'issa li smajna hu li s- servizz tas-saħħa jista' jiġi mnaqqas jew razzjonalizzat.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li huwa ħażin li tieħu l-passi neċessarji biex ma tħallix li jitwettaq l-abbuż, imma ċertament, ċerti servizzi, bħal dawk tal-welfare, m'għandhom qatt ikunu mnaqqsa jew imċaħħda lil xi membru tas-soċjeta`.

Aħna bbażajna l-manifest tagħna fuq il-ħarsien u lill-poplu ngħidulu grazzi għaliex aċċettah u fehem il-messaġġ.

Imbagħad jidħol l-aħħar prinċipju li huwa d-dinjita`.

Meta bniedem ikollu x-xogħol u l-ħarsien, huwa jkollu d-dinjita`, u aħna nemmnu f'ekonomija soċjali li tagħti l-ispazju kollu lil min irid jinvesti li jagħmel il-qligħ ġust tiegħu bi dritt għax jekk ma jagħmilx qligħ, ovvjament ħadd m'hu se jinvesti.

Aħna rridu noħolqu dak l-ambjent ekonomiku u fiskali li jinkoraġġixxi l-investiment, u l-ħolqien tal-ġid ikun irid jitqassam b'ekwita` b'mod li l-benefiċċju tiegħu jinħass mis-soċjeta` kollha u mhux biss mill-ftit magħżula.

Sur President, kienu dawn it-tliet għanijiet marbutin flimkien li wasslu l- messaġġ tagħna qrib il-poplu.

Dawn it-tliet għanijiet kienu jissodisfaw l- aspirazzjonijiet tal-poplu u min-naħa tiegħu, il-poplu approvahom, pero` rridu ngħidu li dan kien ukoll il-messaġġ tal-partiti soċjalisti Ewropej għax aħna ma rridux li dawn l-għanijiet jintlaħqu biss għal Malta imma anke għall-pajjiżi Ewropej.

Huwa tajjeb li l-Ewropa toħloq ix-xogħol u l-ġid, imma din irid ikollha wkoll il-ħarsien.

Ir-riżultat tal-bieraħ ta rebħa lill-partit Laburista, pero` fl-istess waqt irridu nżommu saqajna ma' l-art għax din m'hijiex l-aħħar tat-tellieqa imma hija biss il-bidu.

Irridu nħarsu 'l quddiem biex naraw kif il-partit Laburista jista' jkompli jiżviluppa u jibni ħalli jkun l-iktar partit sinifikanti u importanti għall- poplu Malti u Għawdxi u l-iktar partit li jagħti viżjoni u aspirazzjoni lill-familji Maltin u Għawdxin.

Huwa veru li r-rebħa li għamel il-bieraħ il-partit Laburista għamlitu l-ikbar partit politiku f'Malta, pero` dan huwa biss il-bidu tat-triq biex insolvu l-problemi li enfasizzajna matul il- kampanja tagħna.

Kif qal il-leader tagħna ̧ l-Onor.

Alfred Sant, meta kien qed jindirizza lill-poplu Malti u Għawdxi, l-ewwel għan tagħna għandu jkun dak li jkun hemm riġenerazzjoni ekonomika.

Il-problemi li huma marbutin mal-ħarsien iridu jiġu indirizzati wkoll, imma jekk nissodisfaw l-ewwel għan tagħna t-tieni pass inkunu nistgħu nagħmluh b'iktar kalma u b'inqas diffikulta`.

Sur President, filwaqt li nirringrazzja għal darb'oħra lill-poplu Malti u Għawdxi, nerġa' nisħaq li dan m'huwiex it-tmiem tat-triq twila li għandna quddiemna imma huwa biss il-bidu, u aħna rridu nimxu f'din it-triq billi ngħidu x'inhi r-realta` u billi nkunu qrib il-poplu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t- Tlieta, 15 ta' Ġunju, 2004 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR SAN LUQA - SODOD

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' sodod ġewwa l-isptar San Luqa u Karen Grech illum?

Kemm minn dawk okkupati jinsabu f'korsiji u/jew kuriduri ta' kull sala?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

SAĦĦA - TOBBA FUQ LEAVE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn tobba fuq maternity u/jew parental leave illum?

Kemm minnhom huma nisa, u kemm huma rġiel?

Xi grad għandhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-numru ta' tobba li qegħdin fuq maternity jew parental leave huwa ta' tnejn u 14 rispettivament.

Il-grad ta' dawn it-tobba huwa kif ġej:

Maternity Leave:

|No |Grade |Gender| |1 |Registrar |Female| |1 |Senior House |Female| | |Officer(Scale | | | |8) | |

Parental Leave:

|No |Grade |Gender| |4 |Medical |Female| | |Officer(Scale | | | |8) | | |3 |Medical |Female| | |Officer(Scale | | | |7) | | |1 |Registrar |Female| |4 |Senior House |Female| | |Officer(Scale | | | |8) | | |2 |Senior |Female| | |Registrar | |

SERVIZZ PUBBLIKU – ĦADDIEMA FUQ LEAVE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hawn impjegati taċ-ċivil fuq maternity jew parental leave?

Ma' liema dipartiment jaħdmu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hawn 41 impjegat tal-gvern li qegħdin fuq maternity jew parental leave u li jaqgħu taħt iż-żewġ ministeri tiegħi.

Aktar dettalji jinsabu mehmuża f'Tabella A li tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Rigward il-ministeri l-oħra, nistieden lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministri rispettivi.

SAĦĦA – ĦADDIEMA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm impjegati mad- dipartiment tas-saħħa li qed jaħdmu fuq reduced hours?

X'inhu l-grad tagħhom?

ONOR.

UNIVERSITA' - KORSIJIET TA' M. PSY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid meta se jsiru l-korsijiet ta' l-M.Psy li hemm talba għalihom fl-Universita' ta' Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-fakulta' ta' l-edukazzjoni lesta biex tibda l- M.Psy f'Ottubru li ġej.

Il-fakulta' qablet li n-numru ta' parteċipanti fil- kors jitla' minn disgħa għal 12 - erbgħa f'kull speċjalizzazzjoni - psikoloġija klinika, psikoloġija edukattiva u counselling psychology.

Il- kors se jkun organizzat b'mod li anke jimpenja lill-parteċipanti f'lezzjonijiet wara l-5.00 p.m.

UE - TAGĦLIM TAL-LINGWI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa mill- ministeru u mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex pajjiżna jieħu sehem fil- pjan ta' azzjoni ta' tagħlim tal-lingwi 2004-2006 ta' l-Unjoni Ewropea, ibbażat fuq it-tagħlim ta' l-ilsien Malti, l-ilsien Ingliż u ilsien ieħor sa mill-kindergarten?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-dipartiment tal-kurrikulu se jniedi programm ta' language awareness.

Matul is-sena skolastika 2003-2004 id-dipartiment tal- kurrikulu ħadem pjan biex ifassal strateġiji fuq il-politika tal-lingwi.

Huwa maħsub li fl-iskejjel primarji jsir proġett pilota fejn f'xi skejjel se jkun hemm numru ta' taħdidiet u żjarat fiċ-ċentri tal-lingwi fi ħdan id- dipartiment.

Dan bl-iskop li eventwalment it-tfal jkunu jistgħu jagħmlu għażla iktar informata meta jiġu biex jagħżlu t-tielet/ir-raba' lingwa fil- livell sekondarju.

Il-ħsieb huwa li t-tfal ta' l-iskejjel primarji jiġu esposti għal numru ta' lingwi b'mod uniformi.

Il-lingwi li fuqhom se jiffokaw huma l-Franċiż, l-Għarbi, il-Ġermaniż, it-Taljan u possibbilment l- Ispanjol.

Mhux maħsub f'dan l-istadju li jkun hemm tagħlim formali tat- tielet lingwa fl-iskejjel primarji.

ISLA - KONT TAT-TAXXA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid għaliex il-persuna, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, qed tiġi mitluba tħallas lid- dipartiment tat-taxxi interni Lm384 meta din ilha ma taħdem għal aktar minn sentejn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jinforma lill- persuna konċernata li għandha tmur it-taxpayer service tad-dipartiment fi Blokk 8, il-Furjana, biex tkun informata x'għandha tagħmel ħalli tirregolarizza l-pożizzjoni tagħha.

DJAR - XIRI TA' DJAR MILL-INKWILINI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta se jsir il-kuntratt ta' inkwilin ta' post tal-gvern biex jixtri l-fond tiegħu?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant applikat ma' l-awtorita' tad-djar fl-14 ta' Mejju 2004 biex tixtri l-post mikri lilha mingħand il-gvern.

L-Onor.

Interpellant jifhem li għadu kmieni wisq biex inkun f'pożizzjoni li nista' ngħidlu meta se jsir il-kuntratt relatat ma' din it-talba.

TAXXI INTERNI - TAXXA TAD-DĦUL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm daħħal taxxa tad-dħul extra il- gvern minn mindu tneħħiet il-preskrizzjoni fuq il-kontijiet pendenti mad- dipartiment tat-taxxi interni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba ma tistax tinġabar.

PEMBROKE – POST TAL-GVERN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-ittra tal-perit tad-9 ta' Diċembru 2003 dwar il-fond, li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, jistgħu jittieħdu l-passi meħtieġa biex jiġi żgurat li problema ta' l-umdita' tiġi eliminata għal kollox, għax għalkemm saru xi xogħlijiet fil-fond imsemmi hemm indikazzjonijiet li minkejja dan ix-xogħol il-problema għadha ma gietx melgħuba?

ONOR.

TONIO BORG: It-taqsima proprjeta' tal-gvern irriferiet it-talba li saritilha dwar ħsara minn umdita' fil-post li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant lid-dipartiment għall-bini u tiswija ta' djar li huwa responsabbli minn din il-materja.

ĦAL QORMI: TRIQ SANTA KATERINA - SPRALL

L-ONOR.

CLYDE PULI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk sprall li jgħaddi minn taħt il-bankina ta' quddiem residenza 37, Triq Santa Katerina, Qormi huwiex jitnaddaf b'mod regolari peress li r-residenti qed jilmentaw li ta' spiss qed ikun maħmuġ, b'mod partikolari meta tagħmel ix-xita, fejn qed jidher li qed jinstad u jħalli rwejjaħ insapportabbli?

Jista' jgħid min bena dan l-isprall u għal liema skop?

Għalfejn twassal il-bokka ta' dan l-isprall?

It-tindif u l- manutenzjoni ta' dan l-isprall taħt ir-responsabbilta' ta' min taqa'?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Uffiċjali ta' l-awtorita' dwar it-trasport għamlu spezzjoni quddiem ir-residenza msemmija u rriżulta li dan l-isprall iservi biex jinġabar l-ilma tax-xita għall-bir fl-istess residenza.

Peress illi l-issues imsemmija jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-health inspector tal-lokal, l-Onor.

Interpellant hu mitlub li jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

WIED IL-GĦAJN - BEJGĦ TA' XORB ALKOĦOLIKU LIL ŻGĦAŻAGĦ TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi qed tieħu l- pulizija dwar ħwienet fejn jinbiegħ u jiġi kkunsmat xorb alkoħoliku f'Wied il-Għajn li qed iżommu discos u jippermettu tfal taħt l-eta' jidħlu u jibqgħu hemm għal ħinijiet twal, speċjalment fil-weekends u saħansitra jien informat li xi wħud minn dawn l-istabbilimenti lanqas liċenzji ordinarji għan-negozju m'għandhom?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija regolarment tagħmel spezzjonijiet f'dawn il-postijiet u fejn jirriżulta li jkun hemm ksur ta' liġi jittieħdu proċeduri quddiem il-qorti.

PERSUNA TA' NAZZJONALITA' BARRANIJA – PERMESS GĦAL VISA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet it-talba li qiegħda ssir mill-persuna, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, sabiex titħalla tidħol Malta fuq viżita familjari?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi ma jirriżultax li hemm xi talba pendenti mill-persuna li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant għal permess (visa) sabiex tidħol Malta.

MALTACOM - ĦSARA F'SERVIZZ TAT-TELEPHONE

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid meta se jiġi rranġat it-telephone, li n-numru tiegħu qed jintbagħat separatament, li ilu li ġie rrapportat bil-ħsara minn nhar il-Ġimgħa, 28 ta' Mejju, 2004?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 1130.

AFFARIJIET BARRANIN - MEMBRI TAS-SEGRETARJAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri tas-segretarjat tal-Ministru?

X'karigi jokkupaw?

Kemm minnhom huma ħaddiema taċ-ċivil?

Kemm minnhom ġew seconded minn kumpanniji parastatali?

Kemm minnhom huma bil-kuntratt?

ONOR.

JOHN DALLI: Lista tal-membri tas-segretarjat tiegħi u tas- segretarju parlamentari fil-ministeru tiegħi u l-karigi li jokkupaw tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

Kull membru huwa bil-kuntratt kif provdut fid-dokument Engagement of Staff for Ministerial Secretariat tat-8 ta' Mejju 2003.

Hemm tliet membri li l-proċess tal- kuntratt tagħhom għadu ma ġiex finalizzat.

MEPA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kif jitħallsu l-impjegati tal- MEPA li jkunu sospiżi fuq każi ta' investigazzjoni kriminali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Skond il-provvedimenti tal-ftehim kollettiv tal- MEPA, meta impjegat jiġi sospiż waqt li jkunu għaddejjin proċeduri kriminali fil-qorti ma jittieħdu l-ebda passi dixxiplinari sakemm jiġu mitmuma l-proċeduri fil-qorti, għalhekk l-impjegat ikompli jgawdi mill- paga normali.

Jien informat li din il-klawsola ilha hekk sa mill-ewwel ftehim kollettiv.

PJAN NAZZJONALI DWAR IL-PROBLEMA TAD-DROGA ABUŻIVA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Taħseb il-Ministru li wasal iż-żmien li jsir pjan nazzjonali ta' azzjoni fuq il-problema tad-droga abużiva, li jkun pjan pro- attiv mhux reattiv?

Minħabba d-diversita' ta' l-istrutturi fil-qasam tal- kura tad-droga, taħseb li wasal iż-żmien li ssir xi forma ta' struttura ċentrali li tkun tikkordina l-istrutturi l-oħra fil-ħidma tagħhom?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Fil-preżent il-kummissjoni nazzjonali dwar l- abbuż mid-droga, alkoħol u dipendenzi oħra fi ħdan il-Ministeru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali, hi nvoluta fi proġett ta' twinning ma' l-Unjoni Ewropea bl-iskop li titwaqqaf sistema li tiġbor informazzjoni fuq l-użu tad- droga f'Malta.

L-imsemmija kummissjoni ġiet fdata bil-kordinazzjoni, fuq livell nazzjonali, għall-ġbir u l-verifika ta' l-informazzjoni.

Din l- informazzjoni mistennija sservi bħala bażi biex fuqha jkun jista' isir rapport nazzjonali sa l-aħħar ta' Ottubru 2004 dwar l-użu tad-droga f'Malta u jipprovdi materjal biex sussegwentement jitfasslu drug policy u pjan ta' azzjoni fuq data miġbura skond standards Ewropej.

GĦAWDEX: DWEJRA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid fiex jikkonsistu x-xogħlijiet li saru fid-Dwejra mill- ħaddiema tal-gvern u għal liema raġuni saru?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ix-xogħlijiet li saru fid-Dwejra mill-ħaddiema tal-gvern jikkonsistu minn manifattura u tqegħid ta' turġien u rranġar ta' passaġġi biex ikun hemm aċċess aħjar għall-inħawi tat-Tieqa tad-Dwejra.

HERITAGE MALTA – INVESTIMENT TAL-GVERN

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' fondi allokati lil Malta Heritage għal din is-sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-investiment tal-gvern f'Heritage Malta għas-sena 2004 huwa ta' Lm430,000 bħala fondi kapitali.

Dan jinkludi Lm100,000 għat-tieni parti ta' l-infrastruttura ta' sistema ta' ticketing ġdida u sistemi ta' sigurta`.

Wara diskussjonijiet bejn Heritage Malta u d-dipartiment tal-finanzi fi tmiem is-sena l-oħra fuq il-fondi rikorrenti ta' Heritage Malta, kien hemm qbil dwar l-ammont ta' Lm600,000.

Meta għaddew il-ħaddiema Għawdxin mill- Ministeru ta' Għawdex għal Heritage Malta, għaddew ukoll il-pagi bażiċi allokati għalihom li ammontaw għal Lm273,000.

Għalhekk il-fondi rikorrenti allokati lil Heritage Malta huma ta' Lm873,000.

Minn din is-sena Heritage Malta hija responsabbli għad-dħul fil-mużewijiet u s-siti u tamministra l- flus tad-dħul, li din is-sena huma stmati li jilħqu total ta' Lm800,000.

KUMPANNIJI BI DJUN PENDENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-prospetti li jiġi rkuprat id-dejn ta' Lm1.4miljun ta' Malpro; Lm43.4miljun tal-Gozo Ferries; Lm7.05miljun tal-Malta Gantry; u Lm11.80miljun tal-Malta Export House?

ONOR.

AUSTIN GATT: Skond l-informazzjoni li ngħatajt, il-gvern qed jagħmel tajjeb għad-dejn kollu tal-Gozo Ferries u tal-Malta Export House.

Fil-każ tal-kumpannija Malta Gantry, Lm2.1 miljun mid-dejn se jiġi rkuprat mid-debituri matul is-sentejn li ġejjin filwaqt li l-gvern qed jagħmel tajjeb għal Lm4.95 miljun dejn fuq numru ta' snin.

Il-gvern se jagħmel tajjeb ukoll għall-Lm5.9 miljun dejn li fadal tal-kumpannija Malta export house.

Intant id-dejn ta' Malpro Limited qed jiġi mħallas regolarment (Lm200,000 kull sena) mill-fondi ġenerati mill-kumpannija u hu previst li l- kumpannija tkompli tiġġenera fondi mill-operat tagħha, tant li tkun tista' tkompli tħallas il-kumplament ta' dan id-dejn.

KEMMUNA - DGĦAJSA GĦALL-ĠARR TA' ĦADDIEMA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid x'inhu l-użu u l-iskop għal dgħajsa/luzzu, li għalihom tirriferi s-sejħa għall-offerti li dehret fil-gazzetta tal-gvern xi ġranet ilu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Is-sejħa għall-offerti hija għal kiri ta' dgħajsa għall-ġarr tal-ħaddiema responsabbli mit-tindif f'Kemmuna u ta' l-iskart minn Kemmuna għal Għawdex.

DWANA - KAŻI TA' KUNTRABANDU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' każi ta' kuntrabandu reġistrati mid-dipartiment tad-dwana fil-portijiet, eċċ. matul l-ewwel ħames xhur tas-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għal dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' każi ta' kuntrabandu reġistrati mid- dipartiment tad-dwana fil-portijiet, eċċ matul l-ewwel ħames xhur tas-snin 2000 sa l-2004 huma kif ġej:

Sena 2000 75 każ Sena 2001 65 każ Sena 2002 64 każ Sena 2003 33 każ Sena 2004 66 każ

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' inċidenti tat-traffiku rapportati lill-pulizija matul l-ewwel xhur ta' din is-sena f'Malta u f'Għawdex separatament?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' inċidenti tat-traffiku rapportati lill- pulizija matul dawn l-aħħar ħames snin huwa kif ġej:

|Sena |Malta |Għawdex | |1999 |10,880 |581 | |2000 |12,037 |617 | |2001 |12,760 |587 | |2002 |13,381 |678 | |2003 |13,304 |678 |

Informat ukoll illi n-numru ta' inċidenti tat-traffiku rapportati lill- pulizija għax-xhur ta' Jannar u Frar 2004 huwa ta' 2,138 f'Malta u 80 f'Għawdex.

Minn Marzu l-każi sempliċi bdew jiġu rapportati lill-kunsilli lokali, għalhekk il-pulizija qiegħda żżomm rapporti ta' inċidenti tat- traffiku bil-feruti u dawk li jinvolvu karozzi jew proprjeta' tal-gvern.

In-numru ta' inċidenti tat-traffiku rapportati bejn l-1 ta' Marzu u l-31 ta' Mejju kienu ta' 1,105 f'Malta u 43 f'Għawdex.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serq rapportat lill-pulizija matul l-ewwel ħames xhur tas-sena f'Malta u f'Għawdex separatament?

Jista' jagħti breakdown tas-serq rapportat?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif mitlub dwar każi ta' serq rapportati lill- pulizija f'Malta u f'Għawdex hu kif ġej:-

|Sena |Malta |Għawdex | |1999 |8,913 |258 | |2000 |10,196 |247 | |2001 |9,572 |237 | |2002 |10,149 |329 | |2003 |10,652 |272 | | *2004| 4,164 | 91 |

*Sa Mejju.

AMBAXXATA MALTIJA FI TRIPLI – REĠISTRAZZJONI TA' VISA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' Maltin u Libjani li talbu ż-żewġ ambaxxati għal visa sabiex daħlu fiż-żewġ pajjiżi rispettivament?

Kemm-il visa inħarġet mill-1 ta' Mejju 'l hawn u kemm-il visa ġiet miċħuda?

ONOR.

JOHN DALLI: Matul ix-xahar ta' Mejju 2004 ġew reġistrati 1,250 applikazzjoni għal visa fil-Konsolat Malti fi Tripli.

Minn dawn 25 ġew miċħuda.

Għal raġunijiet ovvji m'iniex f'qagħda li ngħid kemm Maltin applikaw fl- Ambaxxata Libjana f'Malta biex jingħataw visa biex iżuru l-Libja.

LAQGĦA TAL-MIXED COMMISSION BEJN MALTA U L-LIBJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid meta hu pprogrammat li ssir laqgħa tal-Mixed Commission bejn Malta u l-Libja fix- xhur li ġejjin?

X'inhi l-aġenda proposta?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-data u l-aġenda għas-sessjoni li jmiss tal-Mixed Commission bejn Malta u l-Libja għadhom ma ġewx iffissati.

PUBLIC PRIVATE PARTNERSHIP - LANDSCAPING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid għaliex għadu ma ġiex iffirmat il- kuntratt bejn il-private public partnership għar-rigward tal-landscaping?

X'qed jikkawża dan id-dewmien?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - KAŻ TA' FRODI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għal deċiżjoni mogħtija mill-Maġistrat Consuelo Scerri Herrera tat-2 ta' April 2004 fuq iċ-challenge lill- kummissarju tal-pulizija li sar mill-persuni, li d-dettalji dwarhom qed jintbagħtu separatament, fuq allegat każ ta' frodi prattikat mill-persuna, li d-detttalji dwarha wkoll qed jintbagħtu separatament, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex għaddew aktar minn xahar u l-proċeduri kriminali għadhom ma nbdewx?

ONOR.

TONIO BORG: Il-proċeduri msemmija mill-Onor.

Interpellant għadhom m'humiex konklużi.

WIED IL-GĦAJN - TRIQ IT-TIBEN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: B'riferenza għall-mistoqsijiet oħra preċedenti tiegħi dwar Triq it- Tiben, f'Wied il-Għajn, jista' il-Ministru jagħtini indikazzjoni meta hu maħsub li ssir din it-triq għax, minkejja li hemm diversi residenti, għadha qatt ma saret?

Din it-triq qiegħda fil-lista ta' toroq ta' priorita' li jridu jsiru f'Wied il-Għajn?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fil-preżent l-awtorita' dwar it-trasport qiegħda taġġorna l-informazzjoni tagħha dwar toroq li għad iridu jsiru madwar Malta kollha u Triq it-Tiben mistennija tiġi nkluża f'dan il-programm sabiex ix- xogħol meħtieġ ikun jista' isir aktar 'il quddiem.

TOROQ ĠODDA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra informazzjoni bil- persentaġġ ta' toroq ġodda ta' kull lokalita' f'Malta u Għawdex li għad iridu jsiru?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fil-preżent l-awtorita' dwar it-trasport qiegħda taġġorna l-informazzjoni tagħha dwar toroq li għad iridu jsiru madwar Malta kollha.

AFFARIJIET BARRANIN – SEGRETARJU PERMANENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jikkonferma li fil- ġejjieni qarib il-kap preżenti tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin se jinbidel u floku se tilħaq bħala permanent secretary mara li bħalissa tinsab taħdem ta' ambaxxatur fi Spanja?

ONOR.

JOHN DALLI: Jiena lqajt it-talba tas-segretarju permanenti fil- ministeru tiegħi sabiex meta jagħlaqlu l-kuntratt fis-17 ta' Lulju 2004 jieħu mill-ġdid posting bħala ambaxxatur.

AFFARIJIET BARRANIN - VAKANZI GĦAL KARIGA TA' FIRST COUNSELLOR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm vakanzi fil-ministeru għal kariga ta' first counsellor?

Kemm għaddew mill-aħħar eżami li sar għal first counsellor?

Kemm minn dawn li għaddew se jieħdu l- ħatra ta' first counsellor?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta' vakanzi fil-kariga ta' first counsellor fiż-żmien li saret l-intervista kien ta' sitta.

Dawn il-vakanzi issa qed jimtlew gradatament minn fost l-14-il uffiċjal li għaddew mill-intervista.

ARROW PHARM MALTA LTD.

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-kumpannija sussidjarja ta' l-Arrow group, jiġifieri l-Arrow Pharm (Malta) Ltd., bdietx l-operazzjoni tagħha f'Malta?

Jista' jgħid meta u kemm qed timpjega ħaddiema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mir-records li għandha l-korporazzjoni jirriżulta li l-kumpannija Arrow Pharm (Malta) Ltd tħaddem 28 impjegat.

Fost dawn hemm 19-il raġel u disa' nisa.

L-ewwel impjegat ġie reġistrat fil-31 ta' Marzu 2003.

SAN ĠILJAN - ARTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 5908, jista' il-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra pjanta li tindika liema hi l-art tal-gvern, u liema hi l-art li rrifera għaliha li hemm kawża pendenti fuqha?

ONOR.

TONIO BORG: L-art mhix żviluppata li hija tal-gvern fix-Xatt ta' Spinola hija dik murija bil-bordura ħamra fuq il-pjanta li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

L-art li fuqha għad hemm kawża pendenti hija dik murija bil-bordura blu.

SETT BOLOL B'TIFKIRA TAT-TABIB ĠUŻEPPI CALLUS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 5968, tista' il- Maltapost tikkunsidra li għas-sena d-dieħla toħroġ sett bolol tifkira tal- 500 sena mit-twelid tat-Tabib Ġużeppi Callus li kien ingħata l-mewt mill- Gran Mastru La Valette għax qabeż għall-Maltin li kienu qed jiġu ntaxxati ħafna mill-kavallieri waqt li kienu qed jitilfu l-ftit sehem li kellhom fit- tmexxija ta' pajjiżna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Deċiżjonijiet dwar il-ħruġ ta' settijiet ta' bolli jittieħdu mill-bord konsultattiv dwar disinji tal-bolli.

Se ngħaddi t- talba ta' l-Onor.

Interpellant lill-bord biex din tkun ikkunsidrata minnhom meta jkun qed jitfassal il-programm għas-sena d-dieħla.

ANZJANI - SERVIZZ TAL-HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm anzjani jistennew għas-servizz tal-home help?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' households li qed jirċievu s-servizz tal-home care help sa l-aħħar ta' Mejju 2004 kien ta' 2,300.

Hemm 155 applikazzjonijiet ġodda li qed jistennew biex jgħaddu board.

Barra minn hekk, 47 households għaddew mill-board iżda għadhom qed jistennew li jingħatalhom is-servizz.

PILLOLI OUT OF STOCK

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l- Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid liema pilloli huma out of stock fl-ispiżeriji tal-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

BORMLA: TRIQ IL-KONSERVATORJU - ŻONQOR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 4526, fejn il- Ministru rrisponda li parti miż-żonqor li inqala' minn Triq il- Konservatorju, Bormla, ittieħed fil-garaxx tal-kunsill ta' Bormla sabiex jiġi maħżun, jista' il-Ministru jispeċifika fejn ġie maħżun għax il-kunsill lokali attwali ma jaf b'xejn?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-materjal l-ewwel ittieħed fl-ex-department of environment u minħabba l-proġett ta' l-appoġġ, l-istess materjal ittieħed fi stores il-Verdala.

BORMLA: PJAZZA P. VASSALLO - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta se jinbeda x-xogħol ta' Pjazza P. Vassallo f'Bormla u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal- pjanti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar- risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 5960, jien informat li qed jiġu ppreparati pjanti emendati li jadottaw għall-materjal ġdid li ppropona l-kunsill lokali ta' Bormla.

Dan il-proġett mistenni jinbeda aktar tard din is-sena bħala parti mill-programm ta' xogħol tat-taqsima tax- xogħlijiet.

BORMLA: PJAZZA STA.

MARGERITA - BALAVOSTRI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Peress li jidher li l-proġett ta' Pjazza Sta.

Margerita f'Bormla reġa' għal darb'oħra ma bediex, jista' il-Ministru jara li għallinqas jinbidlu l-balavostri li waqgħu mad-dawra ta' l-istess pjazza?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dan ix-xogħol se jiġi nkluż fil-programm ta' ħidma li jkopri l-perjodu Lulju - Diċembru 2004.

BORMLA: TRIQ IL-MITĦNA - ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u l-Investiment: Jista' il-Ministru jara li jinbidlu żewġ arbli tad-dawl fi Triq il-Mitħna f'Bormla, viċin is-sweet shop, peress li ttieklu bis-sadid u jistgħu jkunu ta' periklu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn investigazzjoni li saret irriżulta li l-arbli msemmija m'humiex f'periklu iminenti li jaqgħu, iżda xorta waħda nbeda l- proċess biex dawn jinbidlu.

BORMLA: TRIQ ALESSANDRA - BOZOZ MAQTUGĦIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara li jissewwew il-bozoz li ilhom maqtugħa x-xhur fuq il-pont li jagħti għal Triq Alessandra, Bormla peress li minħabba d-dlam li jkun hemm saret miżbla żgħira?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-bozoz fit-triq imsemmija ta' sikwit ikunu l-mira ta' vandaliżmu u għalhekk ma jitranġawx fil-pront.

Il-manutenzjoni meħtieġa issa saret.

SERVIZZ ĊIVILI - TIĠDID TA' VACATION LEAVE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk impjegat tal-gvern li ma jkunx ħa l-leave kollu tas-sena l-oħra jintiritx għal din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Paragrafu 4.2.4. tal-Public Service Management Code jawtorizza lill-kap tad-dipartiment jagħti permess lill-impjegat tal- gvern biex jgħaddi vacation leave mhux użat matul is-sena għas-sena ta' wara.

Għalkemm dan il-paragrafu ma jagħmilx limitu fuq kemm ġranet mill-vacation leave jistgħu jintirtu minn sena għal oħra, wieħed irid jara l-bżonnijiet tas-servizz u ċ-ċirkostanzi tal-każ partikolari.

FORT CHAMBRAI – ŻVILUPPATURI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'passi se jieħu l-gvern fil-konfront ta' l-iżviluppaturi ta' Fort Chambrai li kienu kisru l-kundizzjonijiet tal-kuntratt li bih ingħataw il-proprjeta'?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onor.

Membru jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru għat-teknoloġija ta' l-informazzjoni u investiment.

MALTA ENTERPRISE - PERIT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u Promozzjoni ta' l-Investiment: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk il-perit, li ismu qed jintbagħat separatament, hux impjegat mal-Malta Enterprise?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu r-rwol tiegħu u kif ġie ngaġġat?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-Malta Enterprise m'għandha ebda impjegat bl-isem provdut mill-Onor.

Interpellant.

GĦAWDEX - KAŻI TA' OMIĊIDJI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru omiċidji f'Għawdex, sena b'sena f'dawn l-aħħar 50 sena?

Kemm minn dawn ġew solvuti u kemm għadhom pendenti?

ONOR.

TONIO BORG: Matul dawn l-aħħar 50 sena kien hemm 14-il każ ta' omiċidju ġewwa Għawdex kif ukoll każ ieħor ta' mewta suspettuża.

Dwar 11 minn dawn il-każi ġew imressqa persuni quddiem il-qorti.

GOZO CHANNEL - ŻIEDA FIN-NOLLIJIET

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jikkonferma illi ż-żieda fin-nollijiet tal-Gozo Channel li bdew iseħħu mill-1 ta' Ġunju 2004 għadhom ma ġewx pubblikati fil-gazzetta tal-gvern?

Jekk fl-affermattiv, x'validita' għandhom dawn iż-żidiet?

ONOR.

AUSTIN GATT: Iż-żieda fin-nollijiet tal-Gozo Channel li bdew iseħħu mill-1 ta' Ġunju 2004 ġew fis-seħħ permezz ta' Att Legali 314/2004 u ġew ippubblikati fil-gazzetta tal-gvern ta' Malta Nru. 17,595 datata 31 ta' Mejju 2004.

ĦAL-LUQA - SEZZJONI TAL-KWARANTINA - QATTUS MAĦRUB

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-każ imressaq quddiem l-ombudsman minn mara barranija li ġiet informata li l-qattus tagħha tat-tip European persian breed u li ġabitu minn barra kien ħarab minn fejn kien qed jinżamm fis- sezzjoni tal-Kwarantina f'Ħal-Luqa, jista' il-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mid-diviżjoni konċernata wara li l-ombudsman ikkonkluda ''that the disappearance of the cat was attributed to failure by the food and veterinary regulation division to ensure that while the pet was held in quarantine under its responsibility, it was kept in a properly maintained place'' (ombudsman case notes, April 2004, number 17, case no: D 259)?

Jista' jgħid x'xogħlijiet saru, jew qed isiru, mid-dipartiment konċernat biex il-post ikun iktar sigur u biex jiġi assigurat li inċidenti simili ma jiġrux fil-futur?

X'kumpens ta d-dipartiment konċernat lil sid dan il-pet?

Jista' ġentilment iwieġeb dawn il-mistoqisjiet waħda waħda?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Fil-kwarantina qed isir xogħol estensiv biex inċidenti bħal dak imsemmi ma jerġgħux iseħħu.

Fost dawn insibu li twaħħal wire netting ġdid u bieb ta' l-aluminium biex ikun hemm double doors li jagħmel inċidenti bħal dawn diffiċli biex jerġgħu jitwettqu.

S'issa għadu ma ngħata l-ebda kumpens.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 5982 jista' il-Ministru jikkonferma jekk il-prodotti importati humiex jiġu kontrollati għal dik li hija kwalita' biex nassiguraw li prodotti importati ma jkunux iddampjati f'pajjiżna?

Jekk dan il-kontroll qed isir, jista' jgħid x'tip ta' kontrolli jsiru?

Jista' jgħid jekk riċentement ġiex importat tadam tal-bott li minħabba l- kwalita' tiegħu mhux suppost kellu jitħalla jidħol f'Malta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li filwaqt li persentaġġ ta' prodotti importati minn barra l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea jiġu kkontrollati hekk kif jiġu impurtati ġewwa Malta għal dik li hija kwalita', prodotti importati minn pajjiżi ta' l-Unjoni l-Ewropea jiġu kkontrollati billi jsiru sampling programmes ta' prodotti speċifiċi matul is-sena.

Isir ukoll market surveillance minn uffiċjali tad-dipartiment waqt ix-xogħol tagħhom ta' spezzjonijiet li jsiru fuq bażi regolari.

Id-dipartiment jagħmel ukoll parti minn rapid alert system on food and feed tal-Komunita' Ewropea biex prodotti li jiġu rapportati ħżiena fis-suq intern jiġu mneħħija mis-suq lokali.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija informat li f'Malta kien hemm ilment fuq prodott ta' tadam tal-bott, liema prodott ittieħdu kampjuni tiegħu, intbagħtu l-public health laboratory għal analisi relatati u s'issa għadna qed nistennew ir-riżultati rispettivi.

AIR MALTA – PENSJONI TA' EX-ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-ftehim kollettiv bejn it-taqsima port u trasport tal-GWU u l-Air Malta li ġie ffirmat fil-11 ta' Ottubru 2002 u li jkopri l-perjodu l-1 ta' April 2000 u l-31 ta' Marzu 2004, tista' il-Ministru tgħid meta se tiġi aġġustata l-pensjoni ta' l-ex-ħaddiema ta' l- Air Malta (illum pensjonanti) u meta se jingħataw l-arretrati dovuti lilhom b'riżultat ta' dan il-ftehim?

Tista' tara li ma jkunx hemm dewmien żejjed biex dan il-proċess isir?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ix-xogħol preparattiv li qed isir fuq id-data tal-pensjonanti ex-ħaddiema ta' l-Air Malta, issa wasal fl-aħħar fażi tiegħu.

Ninsab informata wkoll li kif jiġu konfermati lid-dipartiment tas-sigurta' soċjali l-iskali tas-salarji l-ġodda skond l-aħħar ftehim kollettiv tal- kumpannija msemmija, hu mistenni li r-reviżjoni tal-pensjonijiet relatati jiġu pproċessati mingħajr dewmien.

AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT – ASSISTANT MANAGER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jispjega x'inhu r-rwol tal-persuna, li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, fl-awtorita' dwar it-trasport pubbliku?

Kif ġie ngaġġat?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-persuna msemmija ġiet impjegata ma' l- awtorita' dwar it-trasport wara li ħarġet sejħa għal assistant manager.

Ir- rwol ta' din il-persuna huwa li jassisti liċ-CEO.

IMPJANT GĦAT-TRATTAMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 5976, jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' l-avviż għat-talba ta' expression of interest li saret għal bini ta' l- impjant għat-trattament tad-drenaġġ ta' Malta North?

F'liema gazzetti jew pubblikazzjonijiet deher dan l-avviż u f'liema data?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma avviċinat l- Ambaxxata Taljana f'Malta bid-dokumenti meħtieġa sabiex issir is-sejħa għal expression of interest.

L-ambaxxata nformat lill-korporazzjoni li kienet għaddiet l-istess dokumenti lil Ministero delle Attivita' Produttive u l- I.C.E. (Istituto per il Commercio con l'Estero) f'Ruma.

Il-korporazzjoni ġiet informata mill-Ambaxxata Taljana li l-I.C.E. kienet bagħtet tinforma bis-sejħa għal expression of interest lil lista ta' kumpanniji li kienu fuq il-mailing list tagħha permezz ta' e-mail u fax.

Is-sejħa għalqet fit-22 ta' Marzu 2004.

Ma saret l-ebda pubblikazzjoni ta' avviż f'dan ir-rigward.

Kopja ta' l-avviż għal expression of interest tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra aktar kmieni fis-seduta.

MIŻBLA TAL-MAGĦTAB

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tar-rapport xjentifiku li kienu għamlu l-esperti Ingliżi fuq il-miżbla tal- Magħtab?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kopja ta' dan ir-rapport jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra hekk kif id-dokument tat-tender għax-xogħlijiet meħtieġa jkun ippubblikat.

MUSICIANS UNION - UFFIĊJALI

L-ONOR.

DAVID AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-uffiċjali ta' l-union tal- mużiċisti?

Kemm-il darba iltaqa' magħhom?

Meta saret l-aħħar laqgħa ġenerali annwali ta' din l-union?

Jista' jgħid kemm hu n-numru ta' mużiċisti fully paid li jsostnu din l-union?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-uffiċjali ta' l-union tal-mużiċisti huma dawn:

|President |Val Valente | |Viċi |Adrian | |President |Ebejer | |Teżorier |Alfred | | |Ebejer | |Ass/Teżorier|Harry | | |Edellston | |Ass/Segretar|Alfred | |ju |Zammit | |Public |Sergio | |Relations |Micallef | |Membri: |Emanuel | | |Calleja | | |George | | |Sciberras |

Informat li l-aħħar laqgħa annwali saret il-Ħadd 12 ta' Marzu, 2002.

In- numru ta' mużiċisti b'miżati ta' sħubija mħallsa li jsostnu din l-union hu ta' 236.

Mindu ngħatajt il-kariga preżenti f'April ta' din is-sena, ma jirriżultalix li saritli xi talba għal xi laqgħa miegħi.

Naturalment nieħu gost niltaqa' mar-rappreżentanti tal-mużiċisti.

ISLA - TRIQ L-AKWATI - RAPPORTI DWAR ABBUŻ MID-DROGA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex issir sorveljanza mill-pulizija fl-akwati ta' Triq l-Arkati l- Isla peress li wasluli diversi rapporti li f'dawk l-inħawi kontinwament qed isir abbuż mid-droga minn ċerti persuni, liema sitwazzjoni hija perikoluża għar-residenti li joqogħdu fl-inħawi, b'mod partikolari għat- tfal, minħabba li f'dawk l-inħawi qed jitħallew siringi wżati minn dawk li jabbużaw mid-droga?

ONOR.

TONIO BORG: Kemm il-pulizija tad-distrett kif ukoll dawk ta' l- iskwadra ta' kontra d-droga jagħmlu ronda regolarment, kemm fil-lokalita' imsemmija kif ukoll fit-toroq l-oħra.

TAS-SLIEMA: TRIQ IL-KNISJA - DAWL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex id-dawl fi Triq il-Knisja ġewwa Tas-Sliema jiġi spezzjonat u jekk hemm il- ħtieġa jiżdied peress li f'din it-triq joqogħdu numru sotanzjali ta' anzjani?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minħabba l-proċess tad-devoluzzjoni, dan ix-xogħol m'għadux responsabbilta' tal-korporazzjoni Enemalta iżda tal-kunsill lokali .

SAN PAWL IL-BAĦAR - KAŻ DWAR PENSJONANT

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li l- pensjoni tal-persuna, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li bejn l-1980 u l-1987 għamlet żmien taħdem fil-Libja u li ħallset il- kontribuzzjonijiet hemmhekk, liema kontribuzzjonijiet kienu jgħoddu għal hawn, li sal-lum ma jirriflettux ruħhom fil-pensjoni tiegħu, meta se tiġi aġġustata l-pensjoni tiegħu wara dan iż-żmien kollu meta l-pensjonant imsemmi għalaq 71 sena u sitt xhur?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali kkomunika direttament bil-miktub dwar il-każ mal-persuna indikata.

SAN ĠILJAN - POST TA' L-UFFIĊĊJU KONĠUNT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsir il- kuntratt ta' l-inkwilina ta' post ta' l-uffiċċju konġunt, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, wara li għamlet il-konvenju aktar minn tliet snin ilu?

ONOR.

TONIO BORG: Permezz ta' ittra datata 7 ta' Lulju 1997 l-inkwilin ġie informat bil-prezz tal-bejgħ tal-fond mikri lilu u fl-istess ittra ntalab jersaq biex jiġi ppubblikat l-att ta' trasferiment.

Minkejja żewġ ittri oħra datati 2 ta' Diċembru 1998 u 20 ta' Ottubru 2000 rispettivament, fejn l-applikant ingħata sas-6 ta' Novembru 2000 biex jersaq għal kuntratt, dan baqa' sal-lum ma weġibx.

Għalhekk l-applikant għandu jikkomunika mad-dipartiment.

SAN PAWL IL-BAĦAR - APPLIKAZZJONI DWAR LUKANDA QUDDIEM IL-MEPA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'qed iżomm lill-MEPA milli ġġib għall- aġenda r-reconsideration ta' l-applikazzjoni dwar lukanda f'San Pawl il- Baħar, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, meta din kienet diġa' bil-permessi meħtieġa mill-1994 u meta ħdejha eżatt lukanda, li isimha wkoll qed jintbagħat separatament, qiegħda topera u oħrajn fl-area li m'għandhomx permess u qegħdin jitħallew joperaw u ma għalqulhom l-ebda sular, bħalma ġara fil-każ tal-lukanda l-oħra?

Jista' jara għaliex f'dan il-każ qed titwettaq inġustizzja kbira?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Din il-lukanda kienet suġġetta għal direct action mill-MEPA billi ġew siġillati l-aħħar żewġ sulari peress li kienu nbnew mingħajr permess.

Din l-applikazzjoni PA6046/02 hija intiża biex tissana dan l-iżvilupp illegali, u diġa' ittieħdet deċiżjoni mill-kummissjoni għall- kontroll ta' l-iżvilupp li rrifjutat din l-applikazzjoni.

It-talba ta' rikonsiderazzjoni se tinħadem u tintbagħat għall-aġenda fl-iqsar żmien possibbli biex ikun hemm eżitu finali min-naħa ta' l-awtorita' u jittieħdu l-passi neċessarji dwar il-bini illegali, jekk ikun il-każ.

Rigward it- tieni lukanda tlabt lill-audit officer tal-MEPA biex jinvestiga l-każ

ŻEJTUN: WIED IŻ-ŻIJU - KANAL TA' L-ILMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Possibbli jiġi mnaddaf kanal ta' l-ilma li hemm f'Wied iz- Ziju fiż-Żejtun/Wied il-Għajn li qiegħed biswit l-impjant tar-riċiklaġġ għaliex biex jitnaddaf iridu jidħlu fl-għelieqi tal-bdiewa u dan jista' isir biss kif m'hemmx prodotti miżrugħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba tingħata f'xi seduta oħra.

PORT IL-KBIR - DEEP WATER QUAY

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien il-valur tat-tender repair works fid-deep water quay fil-Port il-Kbir li ħarġet fil-bidu tas- sena 2000?

Jista' jgħid min tefa' it-tender għal dan il-proġett?

Jista' jispjega għaliex it-tender dik is-sena ma ngħatatx u reġgħet ħarġet tender oħra identika f'April tas-sena 2001?

Jista' jispjega x'kienet il-proċedura tat-tenders f'dak iż-żmien, ossia fis-sena 2000?

Liema kien il-kumitat li pprepara t-tender u għaliex stranament it-tender inkwestjoni ġiet ippreparata u maħruġa mill-projects committee?

Jista' jgħid min kienu l- membri li kienu jattendu għal dan il-kumitat ta' l-aħħar?

Jista' ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-minuti tal-projects committee rigward it- tender tad-deep water quay minn Settembru 1999 sa Jannar 2000 kif ukoll kopja tat-tenders riċevuti mill-awtorita'?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma ħarġet l-ebda tender mill-awtorita' marittima Maltija fil-bidu tas-sena 2000 kif indikat mill-Onor.

Interpellant f'mistoqsija parlamentari 6110.

SERVIZZ PUBBLIKU – UFFIĊJALI PUBBLIĊI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Fid-dawl li l-Unjoni Ewropea għandha kodiċi ta' etika maħruġ mill- ombudsman ta' l-Unjoni Ewropea għall-istituzzjonijiet ta' l-istess Unjoni, jaqbel il-Prim Ministru li l-ombudsman jista' jiġi mitlub jagħmel draft lill-Parlament Malti dwar kif il-membri tas-servizz ċivili għandhom iġibu ruħhom mal-pubbliku, sew meta jkollhom inkontru personali kif ukoll meta jkunu qed jittrattaw u/jew iwieġbu korrispondenza?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Diġà jeżistu struzzjonijiet dwar kif uffiċjali pubbliċi għandhom iġibu ruħhom mal-pubbliku.

Nirriferi l-Onor.

Interpellant għall-Kodiċi ta' Etika għall-Impjegati fis-Settur Pubbliku ta' l-1994.

Il-kodiċi huwa riprodott bħala skeda fl-abbozz ta' l-att dwar is- servizz pubbliku li ġie pubblikat bħala white paper f'Ottubru ta' l-2003.

Struzzjonijiet iżjed dettaljati jinsabu f'ċirkolari 3/2001 maħruġa mill- uffiċċju tal-prim ministru fit-22 ta' Jannar 2001.

Din iċ-ċirkolari tirriproduċi wkoll linji gwida li nħarġu mill-ombudsman dwar kif għandu jingħata servizz b'mod sew, ġust u imparzjali.

WATER TABLE KONTAMINAT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Qatt saru testijiet biex jiġi assigurat li l-water table mhux qed jiġi kontaminat b'ilma kontaminat, b'bexx jew b'kimiki, jew b'ilma riċiklat li jista' ikun mhux ta' kwalita' tajba?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li jsiru testijiet sabiex jiġu identifikati sustanzi kimiċi li jiġu mill-bexx u minn tinġiż ieħor, jekk u meta dawn ikunu preżenti fl-ilma tax-xorb.

S'issa qatt ma rriżultat preżenza ta' dawn, la fl-ilma tal-water table u lanqas fl-ilma li jasal għand il-konsumatur fil-vit.

IMPORTAZZJONI TA' VETTURI MILL-ĠAPPUN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew reġistrati jew inħarġu liċenzji għal vetturi second hand importati mill-Ġappun minn Jannar 2004 sal-lum?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: In-numru ta' vetturi liċenzjati importati mill- Ġappun minn Jannar 2004 sal-lum hu ta' 1,833.

ĦAL TARXIEN – MTA – TQASSIM TA' SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid għaliex għall-awtorita' Maltija tat-turiżmu, Ħal Tarxien mhux ikkunsidrat bħala post turistiku ġaladarba hemm it-Tempji Neolotiċi, peress li meta dan l-aħħar l-awtorita' qassmet xi siġar tal- palm lil diversi lokalitajiet turistiċi, Ħal Tarxien ġie maqbuż għax (sic) mhux destinazzjoni turistika?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar- risposta ta' mistoqsija parlamentari 4613 dwar tourist areas.

Kif għedt dakinhar, qed issir rikonsiderazzjoni ta' areas li għandhom jitqiesu li huma main tourist areas jew secondary tourist areas, jew non-tourist areas.

Dan l-eżerċizzju, li għandu jindika triq triq f'kull belt u raħal ta' Malta u Għawdex, għandu jitlesta sa Novembru ta' din is-sena biex jibda jkun effettiv mill-1 ta' Jannar 2005.

SWIEQI - TRIQ IL-QRATAS

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jieħu inkunsiderazzjoni l-istat diżastruż li tinsab fih Triq il-Qratas, fis-Swieqi?

Jistgħu jsiru xi xogħlijiet f'din it-triq urġentement?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fil-preżent l-awtorita' dwar it-trasport qiegħda taġġorna l-informazzjoni tagħha dwar toroq li għad iridu jsiru madwar Malta kollha u Triq il-Qratas hija waħda mit-toroq li għandha tiġi inkluża f'dan il-programm sabiex ix-xogħol meħtieġ ikun jista' isir aktar 'il quddiem.