MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 77 Il-Ħamis, 11 ta' Diċembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 77 Il-Ħamis, 11 ta' Diċembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 11 ta' Diċembru, 2003

WERREJ

MINUTI 705

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 705

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2004

IT-TMIEN JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI 711

AĠĠORNAMENT 739

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 740

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 76 li saret fl-10 ta' Diċembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

TII – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il- Ministru jgħid kemm-il darba siefer id-direttur ta' l-office of review u kemm dam barra?

Jista' jgħid ukoll kemm kienet l-ispiża globali għal kull żjara barra minn Malta minn meta ħa l-appointment f'April 2001 sa meta nbidillu r-rwol tiegħu f'Ottubru 2003?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment): Id-direttur ta' l-office of review siefer tliet darbiet u cioe` mit-30 ta' Gunju sas-7ta' Lulju 2001, bi spiza globali ta' Lm655.58; mill-10 sat-13 ta' Lulju 2001, bi spiza globali ta' Lm427.68; u mit-23 sas- 26 ta' Marzu 2002, bi spiza globali ta' Lm464.55.

AMBAXXATI - LAN REQUIREMENTS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm ambaxxati li daħlu fi ftehim mal-MITTS għall-provvediment tal-lan requirements sabiex jiġu kkonnettjati ma' l-IT network tal-gvern?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-kuntratt li għandha l-MITTS biex tipprovdi international connectivity fuq il-MAGNET huwa mal-ministeru għall- affarijiet barranin u mhux ma' l-ambaxxati jew kummissjonijiet individwali.

Konsegwentement nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel id-domanda tiegħu lill-ministru għall-affarijiet barranin.

SKEJJEL - TEHID TA' DROGA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm rapporti ta' tehid jew suspett ta' tehid ta' drogi fl-iskejjel matul din is-sena?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni): Informat li matul is-sena skolastika 2002/2003 u s'issa kien hemm 81 rapport ta' teħid jew suspett ta' teħid ta' droga fl-iskejjel.

F'dawn il-każi kollha saret ħidma mis-substance abuse team fi ħdan is-safe schools programme unit fi ħdan it-taqsima ta' l-istudents services fid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Dawn ir-rapporti kollha jiġu mmexxija minn dan it-team b'kordinament ma' l-amministrazzjoni ta' l-iskola flimkien mal- guidance and counselling unit.

Fi tliet każi qed issir ħidma kkordinata li tinvolvi wkoll l-aġenzija sedqa, l-aġenzija appoġġ u t-taqsima kontra d-drogi tal-pulizija.

Fi 23 każ il-ħidma tinvolvi lis-sedqa u lill-pulizija biss, waqt li fi 13-il każ ġiet involuta sedqa iżda mhux il-pulizija.

PERSUNI INFETTATI BL-AIDS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid kemm każi ta' AIDS ġew irrapportati mill-1 ta' Jannar, 2003?

Kemm kienu rġiel u kemm kienu nisa?

Kemm kien hemm persuni ta' nazzjonalita' barranija?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat mid- dipartiment tas-saħħa pubblika illi mill-1 ta' Jannar, 2003 s'issa ġew notifikati erba' persuni li għandhom l-AIDS.

Minħabba raġunijiet ta' konfidenzjalita' u biex nipproteġu l-individwi konċernati, informazzjoni fuq is-sess u n-nazzjonalita' ma tistax tingħata.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk is-Segretarju Parlamentari għandu l-file quddiemu, jista' jgħidilna kemm hawn nies infettati bl-AIDS?

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, m'għandix din l-informazzjoni quddiemi u għalhekk nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel domanda bil-miktub ħalli jingħata risposta.

MDINA - PALAZZ VILHENA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid meta nbena l-Palazz Vilhena fl-Imdina?

Kemm minnu qed jintuża bħalissa u għal liema skop?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel rifirenza għall- kotba ta' l-istorja.

Dwar it-tieni parti ninformah li bħalissa qiegħed jintuża madwar 80% tal- Palazz.

Il-parti prinċipali hija okkupata mill-mużew nazzjonali ta' l- istorja naturali, parti oħra tintuża bħala uffiċċju tal-kunsill lokali ta' l-Imdina, parti oħra bħala għassa tal-pulizija u d- dungeons huma mikrija lil persuni terzi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jekk tippermettili xtaqt nagħmel domanda dwar iċ-ċentru ta' restawr ġewwa Bighi.

Nistaqsi lill-Ministru jekk qarax l-artiklu tiegħi li deher illum fil-ġurnal ''The Times''.

Jista` jgħid jekk ir-rimarki li jien għamilt humiex se jiġu investigati?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva, l-artiklu qrajtu u se nistaqsi b'mod formali għar-reazzjoni taċ-ċentru.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-artiklu kif deher fil-gazzetta m'huwiex eżatt kif bgħattu jien għax tħallew xi affarijiet barra – ovvjament jien kelli naċċetta li jidher b'dan il-mod għax aħjar milli ma jidher xejn – lest il-Ministru li jħallini ngħaddilu l-kopja oriġinali u nitolbu biex f'ġieħ is-sewwa, jagħmel l-investigazzjoni li hemm bżonn għax dak huwa kollu verita'?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, napprezza jekk l-Onor.

Interpellant jagħtini kopja sħiħa ta' dak l-artiklu u nwiegħdu li nagħmlu l- verifiki neċessarji biex naċċertaw li x-xogħol ta' restawr isir b'mod tajjeb għax ma nistgħux nissograw li xogħol fuq wirt imprezzabbli jsir b'metodoloġija ħażina.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti li veru li fl-artiklu tiegħi hemm riferenza għas-sistema ħażina ta' restawr, jien nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex se jieħu s-suġġeriment tiegħi biex il-fondi li hu intitolat li jdaħħal iċ- ċentru, idaħħalhom kif suppost.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, naqbel perfettament ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant.

Naturalment kull ministru li jidħol f'kariga u responsabbilta' ġdida jibda jħares lejn il-viabilita' u l-operat ta' kull entita' u ċ-ċentru ta' restawr huwa wieħed minn dawk l-entitajiet li qegħdin inħarsu lejhom, anke forsi għax jiena għandi preokkupazzjoni oħra.

Iċ-ċentru ta' restawr għandu l-funzjoni li jgħallem, iħejji u jħarreġ in- nies fil-prattika tal-konservazzjoni u anke li jagħmel il-konservazzjoni direttament hu.

Jien nixtieq nara li jkun hemm bilanċ bejn dawn iż-żewġ rwoli.

Jiġifieri ma nixtieqx li dan ikun biss ċentru li jħarreġ imma anke ċentru li jagħmel interventi ta' restawr u konservazzjoni.

MDINA - PALAZZ VILHENA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid meta sar l-aħħar rapport uffiċjali dwar l-istat tal-bini tal-Palazz Vilhena?

Jista' ipoġġi kopja tar-rapport fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lil Onor. Membru li x-xogħol ta' moniteraġġ fuq l-istat tal-Palazz Vilhena u l-inħawi ta' madwaru sar mill- ministeru għar-riżorsi u infrastruttura u għalhekk nitolbu jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

Nixtieq inżid li riċentement sar rapport, pero' dan ma ntbagħatx lili peress li ma ġiex ikkummissjonat mill-ministeru tiegħi.

MDINA - PALAZZ VILHENA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu jsir biex jiġi żgurat li l-Palazz Vilhena ma jkomplix jikkrolla?

Minn fejn hu mistenni li jinġabu l-fondi għal dan il-għan?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nitlob lil Onor. Membru jirriferi għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija 3205 għar-rigward il-parti teknika.

Dwar it-tieni parti tad-domanda, nassigura lill-Onor.

Interpellant li għadhom qegħdin isiru studji dwar kif jistgħu jinstabu l-fondi meħtieġa.

MDINA - PALAZZ VILHENA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk minħabba l-istat perikoluż li jinstab fih il-Palazz Vilhena, hemmx bini tal-privat li huwa wkoll fi stat ta' periklu direttament minħabba f'hekk?

Liema hu dan il- bini?

Min huma s-sidien?

Saret xi konsultazzjoni bejn il-gvern u s-sidien?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lil Onor. Interpellant li fi ħdan il- ministeru għar-riżorsi u infrastruttura hemm unit apposta li jieħu ħsieb strutturi perikolużi u għalhekk nitlob lil Onor. Membru jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, nixtieq nirriferi għal diversi domandi supplimentari li saru din il-ġimgħa dwar ċertu restawr fil-Kottonera.

Jista' il-Ministru jgħidli fiex wasal ix-xogħol ta' restawr fuq il-knisja tas-Salvatur ġewwa l-Kalkara, peress li jidher li għad hemm xi problema biex dan jitlesta?

Jista' jgħidli wkoll huwiex possibbli li jsir studju biex il-post li jgħidulu s-Salvatur, bejn il-Kalkara u l-Birgu, li jidher li m'hemmx fondi biex issir ir-riabilitazzjoni tiegħu, inkunu nafu x'inhi s-sitwazzjoni li jinsab fiha u naraw jistax jiġi restawrat biex insalvaw dik il-parti li fiha storja u li donnu ħadd ma jagħti kasha?

Fil-fatt hemm kappella li ilha sfrundata żmien twil u li forsi jkun tajjeb jekk wieħed jieħu ħsiebha qabel ma jkun tard wisq.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant irid japprezza li d-domanda supplimentari dwar ix-xogħol ta' restawr fuq il-kappella tas-Salvatur ġewwa l-Kalkara saret jumejn ilu u allura ma kellix żmien biżżejjed biex nivverifika dwarha.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, qed nilqa' is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant u se nindaga dwar l-istat ta' konservazzjoni ta' l-area bejn il-Kalkara u l-Birgu u naraw jekk nistgħux nintervjenu.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t- tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' other processed cheese (Kefoalo-tyri) minn non-EU countries?

It-tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products ikopri l- importazzjoni minn non-EU countries abbazi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 3241.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota fil-budget sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il- prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minnhom se jmorru biex jissussidjaw il-52,000 tunnellata ta' common wheat and muesli seed skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l- Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill- ministru konċernat.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t- tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' common wheat and muesli seed minn non-EU countries?

It-tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products ikopri l- importazzjoni minn non-EU countries abbażi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici): Nirriferi l-Onor.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota fil-budget sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il- prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm minnhom se jmorru biex jissussidjaw il-61,000 tunnellata ta' barley, excluding barley seeds skond l-special temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l-Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t-tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' barley, excluding barley seeds minn non-EU countries?

ONOR.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'kienet tgħid ir-risposta għall-mistoqsija 3241?

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Ir-risposta ta' mistoqsija parlamentari 3241 tgħid hekk:

"Dwar il-kwoti fuq il-prodotti msemmija, din tista' tintalab lill- ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent.

It-tunnellaġġ fl-iskema ta' l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products ġie nnegozjat fuq il-bażi ta' l-importazzjoni f'Malta tal-prodotti konċernati f'dawn l-aħħar snin".

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'rifirenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota fil-budget sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il- Ministru jgħid kemm minnhom se jmorru biex jissussidjaw it-62,000 tunnellata ta' maize (corn), excluding seeds skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products?

ONOR.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, ma jidhirlux is-Segretarju Parlamentari li f'dawn ir-risposti hawn xi ħaġa li m'hijiex iddoqq u qisna qegħdin nilagħbu l-ping-pong?

Għax jekk il-ministru konċernat huwa l- Ministru Dalli u ċerti partijiet tad-domanda ġew riferuti lill-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent, allura ma jidhirlux li dawn setgħu ġew risposti mill-ministru għall-affarijiet rurali u ambjent?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, jidher li minn dawn l-aħħar sitt domandi kien hemm tlieta indirizzati lill-Onor.

John Dalli u tlieta oħra lill-Onor.

George Pullicino.

Ir-risposti għat-tliet domandi li saru lill- ministru tal-finanzi huma identiċi għar-risposta li ngħatat għal domanda 3241.

Jien nasal biex ngħid li kieku d-domandi li għamel l-Onor.

Interpellant lill-Onor.

George Pullicino għamilhom lill-ministru tal- finanzi, ir-risposta ta' domanda 3241 kienet tkun tapplika għalihom ukoll.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari għax qed jikkonfermali li għal dawn id-domandi kienet tapplika ir-risposta li ngħatat għad-domanda parlamentari 3241.

Jien nerġa' nitolbu jgħidli x'kienet tgħid din ir-risposta ħalli nara fejn tidħol il-parti li tirriferi għall-ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent.

Jien nemmen li jew dan il-ministeru kellu jirrispondi parti minn din id-domanda jew inkella qed ngħaddu lin-nies bi żmien u ma nagħtux l-informazzjoni mitluba.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, jidher ċar li d-domandi li għamel l-Onor.

Noel Farrugia lill-Onor.

George Pullicino jirrigwardaw ċerti tariffi, eżenzjonijiet u miżuri oħra li ttieħdu in vista ta' l-adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, kollha aspetti dawn li jidħlu fl-ambitu tar- risposta għad-domanda 3241.

Naħseb li f'dan l-istadju jkun aħjar li jew is-Sedja tipprovdi lill-Onor.

Membru kopja tar-risposta għad-domanda 3241, jew inkella l-Onor.

Mizzi jiċċekkja l-affarijiet biex ikun jista' jivverifika li effettivament hawn dan l-overlapping.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, is-Segretarju Parlamentari qed jgħid li kieku d-domandi li saru lill-ministru għall-affarijiet rurali u ambjent saru lill-ministru tal-finanzi, hu kien jirrispondi bl-istess mod u kien jirriferi għar-risposta li ngħatat għal domanda 3241.

Issa jiena tlabtu biex fl-interess pubbliku jerġa' jaqra r-risposta ħalli min qed jismagħna jinduna li hemm xi ħaġa li qed tistona f'din il-biċċa xogħol.

Meta wieħed jagħmel mistoqsija u ma jingħatax informazzjoni għandu jingħata ċ-ċans li jagħmel domanda oħra sakemm tinġabar l-informazzjoni.

Ladarba din l- informazzjoni li qed nitlob m'hijiex f'idejja, jaċċetta s-Segretarju Parlamentari li f'ġieħ it-trasparenza u s-serjeta' ningħata l-informazzjoni li qed nitlob?

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: B'żieda ma' dak li għedt, l-Onor.

Interpellant jista' wkoll jirriferi għall-website ta' l-Unjoni Ewropea li fiha jsib id- dettalji kollha li għandu bżonn.

Din hija: http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/dds/cgi-bin/tarchap?Lang=EN

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Japprezza s-Segretarju Parlamentari li jekk kumbinazzjoni mmur biex nidħol f'dik il-website u ma jkollix dawl nibqa' bla risposta?

X'nagħmel allura?

Nitlob lill-Clerk of the House iġibli computer malajr ħalli nagħmel il-parti tiegħi u nkun naf x'qiegħed jgħid is- Segretarju Parlamentari!

B'dan il-mod se nibdew nirrispondu?

Allura se nispiċċaw biex jekk irridu nkunu nafu xi ħaġa dwar it-taxxi, mmorru l- inland revenue u jekk irridu nkunu nafu xi ħaġa dwar is-saħħa mmorru l- isptar?

Ma tridx li nissospendu s-seduta sakemm immur infittex fuq l- internet?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Jekk hija problema ta' ħin, l-Onor.

Mizzi jista' jmur fuq l-internet fin-12.30 p.m. Wara kollox tliet sigħat m'huma xejn ħdejn l-eternita'!

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2004

IT-TMIEN JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Abela, President tal-Kumitati ̧ jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-mozzjoni tal-25 ta' Novembru ̧ 2003 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall- gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, nipproponi:

VOT 32 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm6,398,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

VOT 33 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm561,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 – Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

VOT VI - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 17,630,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President ̧ nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm14,775" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm14,774".

Delete the figure "Lm14,775" and substitute therefor the figure "Lm14,774".

Mingħajr dubju ta' xejn il-qasam marittimu ̧ li huwa qasam importanti ħafna ̧ jinkorpora fih il-portijiet u l-mollijiet tal-gżejjer tagħna.

Peress li l- gżejjer Maltin huma mdawrin bil-baħar u qegħdin f'nofs il-Mediterran ̧ l- attivitajiet marittimi huma mportanti u vitali ħafna għall-ekonomija ta' pajjiżna u għall-għajxien tal-Maltin u l-Għawdxin.

Għalhekk għandu jkollna strateġija biex ċerti attivitajiet ikunu konnessi ma' l-attività marittima aktar u aktar meta nafu li l-għajxien ta' ħafna nies jiddependi minn din l- attivita` u jekk ma nagħmlux hekk inkunu qed nipperikolaw l-għajxien ta' ħafna ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Ikun tajjeb li ngħid li s-sitwazzjoni fil-portijiet tagħna hija waħda allarmanti u prekarja u biex wieħed ma jaħsibx li jien forsi qed nesaġera jew nivvinta, se nikkwota mill-editorjal tal-ġurnal "The Times" tat-18 ta' Ġunju ta' din is-sena li jgħid hekk:

"The problem has been brought up a number of times already but as happens over so many other pressing matters in Malta ̧ very little action is taken until somehow the bubble bursts.

The situation at the ports has not burst yet but unless action is taken now the problem is likely to grow, hitting more and more firms in the process.".

Mela hawnhekk l-editorjal ta' "The Times" qed jikkonferma li għandna sitwazzjoni mwiegħra fil-portijiet tagħna u dan żgur li ma jawgurax tajjeb għall-futur ta' pajjiżna.

Per eżempju, insibu li l-awtorita` marittima, li hija responsabbli minn dan il-qasam u li bil-liġi għandha taħt ir- responsabbilta` tagħha s-sezzjoni ta' kontra t-tniġġis taż-żejt kienet irrifjutat li din is-sezzjoni taqa' taħtha bil-konsegwenza li issa qegħdin f'sitwazzjoni fejn jekk ikollna, Allaħares qatt, xi diżgrazzja kbira – dan huwa possibbli li jsir u sar – żgur li ma nkunux f'pożizzjoni li nikkontrollawha.

Dan għaliex il-makkinarju ġie mitluq, iddeterjora, u qiegħed f'sitwazzjoni li ma nafx kemm jiffunzjona jekk ̧ Allaħares qatt, ikollna bżonn nużawh.

L-istess ngħid dwar il-mollijiet u fejn saħansitra qed isiru xi proġetti ġodda.

Jidher li hawnhekk l-awtorità marittima falliet ukoll.

Issa nixtieq nirriferi għall-moll taċ-Ċirkewwa.

Apparti mill-fatt li dan il-moll suppost huwa lest insibu li minkejja li kien stmat li se jiġi jiswa Lm10 miljun nafu li llum dan l-ammont tela' għal Lm13 miljun.

Issa l- Bambin biss jaf kemm se jiġi jiswa aktar meta jkun lest!

Hemm ukoll ċerti difetti li jien persważ li l-awtorità marittima taf bihom.

Per eżempju, il- breakwater huwa qasir u meta bastiment jorbot ma' naħa ta' moll ma jkunx jista' jorbot ma' naħa oħra.

Hemm problema oħra dwar l-antenna għax din ma saritx kif suppost kellha ssir u allura tista' tkun ta' periklu għan- navigazzjoni.

B'dawn in-nuqqasijiet il-moll taċ-Ċirkewwa li qed isir biex bastiment ikun jista' jaħdem fi kwalunkwe temp u allura jonqsu l-ispejjeż ̧ ma naħsibx li se jkun suċċess mija fil-mija.

Sur President, l-awtorita` marittima hija responsabbli wkoll għan- navigational aids li jgħinu lill-baħħara ta' bastimenti li jkun hemm qrib il-kosta tagħna.

Pero' jekk wieħed jara x'sar s'issa jsib li ħlief biċċa travu x-Xlendi u xi ħaġa oħra l-Għadira ma sarx meta nafu li dawn l- affarijiet jirrikjedu li dejjem intejbu u nżidu ċerti affarijiet biex innaqqsu l-periklu ta' xi inċident serju li jista' jkun hemm madwar il- gżejjer tagħna.

Hemm ħafna periklu li jista' jikkawża periklu jew tniġġis serju fil-kosta tagħna.

Per eżempju, meta wieħed jagħti l-bunkering lill- bastimenti, jekk ikun hemm xi nuqqas f'xi ħaġa li tkun importanti f'każ li tinqala' xi diffikulta` jista' jseħħ xi inċident pero' kieku jkun hemm ċerti faċilitajiet ̧ l-inċident ma jseħħx.

Sur President, minkejja li għamilna awtorità biex l-affarijiet ikunu aktar effiċjenti u biex ma jkunx hemm tberbiq jidher li ma morniex 'il quddiem u l-infiq qed ikun esaġerat.

Fil-fatt il-flus li jintnefqu għal ċerti affarijiet ma jkunux ġustifikati u qed insibu li ċerti nies qegħdin idaħħlu pagi esaġerati u dan mhuwiex sew.

Kieku l-affarijiet tjiebu ̧ il-flus li jintnefqu huma ġustifikati u l- portijiet tagħna huma effiċjenti kollox sew imma minkejja l-paroli li jingħad hemm ħafna nuqqasijiet.

Dan minkejja l-miljuni kbar ta' flus li qed jintnefqu.

Barra minn hekk, l-ewwel ningħataw l-impressjoni li qed isiru proġetti li jagħtuna r-riżultati u mbagħad insibu nuqqasijiet kbar ̧ bħal fil-każ tal-proġett tal-Kottonera.

Qed ngħid dan għax l-area tal- baċir numru 1 suppost inkludewha fil-proġett pero' wara dawn is-snin kollha għadna ma nafux x'se nagħmlu biha.

Dawn l-affarijiet juru li l-awtorita` marittima m'għandhiex strateġija dwar il-portijiet tagħna, daqskemm m'għandhiex strateġija fejn jidħol l-iżvilupp li qed isir fil-port.

Qed ngħid dan għax ma jistax ikun li f'ċerti areas fil-port ma tagħmilx ċerti affarijiet ̧ bħalma huma l-accropodes li jkissru l-mewġ qawwi tal-maltemp ħalli ma jkunx hemm ħsara fil-port.

Alla jbierek l-awtorita` marittima ma tatx kashom dawn u mhijiex tagħti kashom, mentri din hija l-ewwel ħaġa fl-iżvilupp fil-port li kellha tagħti kas.

Fil-fatt dawk li kien hemm mal-breakwater spiċċaw bil-maltemp u ma nafux x'se jiġri.

Kieku l-awtorita` marittima verament trid li l-affarijiet isiru bis-serjeta` u verament għandha strateġija kif se ttejjeb il-portijiet tagħna kienet tieħu passi fuq affarijiet bażiċi u mportanti u kienet tara li ċertu żvilupp fil-portijiet ma jseħħx jekk ma tiġix solvuta dik il- problema.

Sur President ̧ biex nuri ċar kemm l-awtorita` marittima m'għandhiex strateġija rrid insemmi l-fatt li fl-area li fiha suppost ikun hemm bastimenti tal-passiġġieri qed ikun hemm ukoll bastimenti tal-gwerra.

Issa jien mhux se noqgħod nidħol fil-polemika ta' jekk għandhomx jidħlu bastimenti tal-gwerra jew le imma jien ma rajt l-ebda portijiet li jpoġġu bastimenti tal-passiġġieri u tat-turisti ħdejn bastimenti tal-gwerra.

Din ma nistax nifhimha u mhux jien biss ma nistax nifhimha imma ma jistax jifhimha lanqas min jopera u jaħdem fil-portijiet.

Jidher li l-awtorità marittima ma tantx tagħti kas dawn l-affarijiet.

Pero' jista' jkun li għandha pressjoni mill-gvern biex il-bastimenti jintrabtu f'dik l-area partikolari għax forsi hemm l-aħjar mollijiet?

Huwa veru li ċerti mollijiet jinsabu f'sitwazzjoni mwiegħra pero' mhuwiex sew li l-bastimenti tal-passiġġieri titfagħhom fejn ikun hemm il-ħmieġ, l-injam u affarijiet bħal dawn.

Dan ma jawgurax tajjeb għal quddiem meta aħna qed nipprovaw nattiraw bastimenti tat-turisti.

Il-fatt li nħalltu affarijiet ma' oħra juri li aħna m'għandniex strateġija.

Hemm postijiet oħra fejn wieħed jista' jorbot dawn il-bastimenti, kemm mil-lat ta' sigurta` u anke mil-lat ta' strateġija.

Strateġija oħra tal-mistħija li qed tuża l-awtorità marittima hija dik ta' bastimenti tal-gwerra li jġorru armi nukleari li qed jidħlu f'pajjiżna.

Nerġa' ntenni li jien mhux qed nitkellem fuq il-prinċipju ta' jekk għandhomx jidħlu bastimenti tal-gwerra jew le f'pajjiżna imma qed nitkellem dwar xi strateġija għandu jkun hemm meta fil-portijiet tagħna jidħlu l- bastimenti.

Jien ma nistax nifhem kif mingħajr ma jindagaw sew iħallu bastimenti li jġorru armi nukleari jidħlu f'pajjiżna meta jafu li l-poplu Malti huwa kontriha din.

Per eżempju ̧ pajjiżi oħra lanqas il-bastimenti tagħhom stess li jġorru armi nukleari ma jħallu jidħlu fil-portijiet tagħhom imma jġegħluhom jidħlu f'postijiet oħra.

Pero' Alla jbierek aħna speċjali u naċċettaw kollox.

Taparsi nagħtu garanzija li dawn il- bastimenti ma jġorrux armi nukleari u l-affarijiet jibqgħu mexjin.

Jekk irridu li pajjiżi oħra jeħduna bis-serjeta` huwa mportanti li nuru li għandna strateġiji tajbin għax inkella ma naħsibx li jkun hemm kumpanniji serji li jaslu biex jissograw iġibu bastimenti hawnhekk.

Qabel nagħlaq irrid ngħid li jekk ma jkunx hemm strateġiji serji u jekk il- gvern ma juri l-ebda ħeġġa ibati l-pajjiż ̧ il-poplu u l-ħaddiema tal- portijiet.

Hawnhekk ikun tajjeb li nfakkar fid-direttiva ta' l-UE li kienet se taffettwa lill-ħaddiema tal-portijiet.

Fil-fatt meta r- rappreżentanti tal-ħaddiema tal-GWU iltaqgħu magħna u tkellmu dwar din id- direttiva li kienet se taffettwa lill-ħaddiema tal-portijiet b'mod dirett u li kienet se thedded l-għajxien tagħhom, aħna għednielhom li konna se nagħmlu l-parti tagħna billi nitkellmu mal-membri soċjalisti fi ħdan il- parlament Ewropew u ngħidulhom li għandhom jagħtu support lil-ħaddiema tagħna biex din id-direttiva ma tgħaddix.

Għalhekk hawnhekk irrid nirringrazzja lill-GWU f'isem il-ħaddiema tal-portijiet għax kienet hi li qajmet l-inizjattiva.

Kieku ma qajmitx l-inizjattiva hi kienu jbatu l- ħaddiema Maltin u ta' pajjiżi oħra membri ta' l-UE.

Min-naħa l-oħra nikkundanna lilll-gvern li qagħad newtrali u m'għamel l-ebda pressjoni biex din ma tgħaddix mill-parlament.

Jiddispjaċini li qed ngħid dan imma din hija r-realtà.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN (L-Onor.

Mario DeMarco): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, illum se nipprova nagħmel kritika ftit differenti milli nagħmel is-soltu fuq dan il-ministeru; l-ewwelnett għax se nikkritika mhux biss it-toroq imma t-trasport kollu u t-tieni nett għax hemm ċerti żviluppi li naħseb li huwa mportanti li wieħed jitkellem fuqhom.

Jien se nitkellem fuq it-trasport fuq l-art.

Kif jaf kulħadd it-trasport fuq l-art huwa settur importanti ħafna għax fuqu tiddependi l-ħajja li ngħixu.

Ħafna drabi dan it-tip ta' trasport mhux biss jaffettwa l-ambjent fiżiku ta' pajjiżna ̧ jiġifieri toroq ̧ pjazez u parkeġġi, imma jaffettwa wkoll l-ambjent u l-arja li għandna madwarna.

Fil-fatt huwa ppruvat li dan it-tip ta' trasport jikkawża l-akbar ammont ta' tniġġis ta' l-arja li għandna f'pajjiżna.

Dan it-tip ta' trasport joħloq ukoll il-problema tas-sigurta` fuq it-toroq tagħna.

Għalhekk naħseb li meta wieħed jitkellem fuq dan il-qasam wieħed irid jitkellem b'mod ġenerali fuq tliet setturi prinċipali; is-settur ta' l-infrastruttura tat-toroq, it-traffic management kif ukoll l-operaturi fis-settur, jiġifieri dawk kollha li jipprovdu s-servizz bħalma huma l- karozzi tal-linja, it-taxis, il-minibuses, il-coaches, il-karozzini u l- vetturi l-oħrajn kollha.

Issa jien se nibda nitkellem ftit fuq kull wieħed minnhom u se nibda fuq it-toroq.

It-toroq f'pajjiżna jridu jintużaw minn dak li hu meqjus bħala densita` kbira ħafna ta' karozzi.

Jien inqis li f'Malta għandna l-akbar densita` ta' karozzi għal kull kilometru kwadru ta' toroq li għandna ̧ fid-dinja probabbilment ̧ għax aħna pajjiż ċkejken, l-area ta' toroq hija żgħira u l- ammont ta' karozzi huwa esaġerat għal pajjiżna.

Għalhekk it-toroq tagħna jridu jkunu jifilħu għal ċertu xogħol.

Minn statisitka li għandna nafu li pajjiżna għandu fost l-akbar numru ta' vetturi ̧ anke mill-pajjiżi membri ta' l-UE.

Fil-fatt minn dawk li deħlin għandna l-akbar persentaġġ u minn dawk li diġa` huma membri għandna r-raba' jew il-ħames l-akbar persentaġġ.

Fatt kurjuż huwa li l-akbar persentaġġ ta' car ownershp fl-Ewropa huwa f'pajjiż żgħir bħal Malta li huwa l- Lussemburgu.

Naħseb ir-raġuni għal din - din tirrifletti wkoll xi ftit fuq x'aħna nagħmlu f'dan is-settur - ġejja mill-fatt li l-Lussemburgu huwa pajjiż b'popolazzjoni żgħira u allura ma jagħmilx sens li jipprovdu sistemi ta' mass transit bħall-underground kif għandhom pajjiżi oħrajn.

Minħabba li nstab ukoll li l-Lussemburgu mhuwiex finanzjarjament vijabbli li jagħmel dawn it-tip ta' sistemi rriżulta li hemm car ownership kbira ħafna.

Sur President ̧ aħna nafu bl-importanza li l-operat tal-karozzi fit-toroq jiġi ristrett u din rajniha meta kellna l-car-free day ̧ għalkemm din is- sena din il-ġurnata partikolari ma tantx kienet waħda feliċi għax kienet l- istess ġurnata meta t-tfal bdew l-iskola u allura kellna xi ftit tal- konfużjoni.

Naħseb li l-car-free day għandha ssir – jien ngħid li għandha ssir b'mod aktar regolari u mhux f'ġurnata waħda fis-sena – f'ġurnata meta jgawduha n-nies u mhux f'ġurnata tax-xogħol meta kulħadd ikun magħluq fuq xogħlu u allura ħadd ma jkun jista' jgawdi l-ispazji miftuħa.

Pero' ħalli nkompli nitkellem fuq it-toroq.

Qabel l-elezzjoni kienu qalulna ħafna fuq kemm se nġibu flus mill-UE u mill-protokoll Taljan sabiex nibnu t-toroq f'pajjiżna.

J'Alla dawn il-flus inġibuhom pero' l-ewwel punt li rrid nagħmel huwa dan.

Sfortunatament huwa magħruf li x-xogħlijiet li nwettqu fit-toroq ta' pajjiżna ħafna drabi jaqgħu lura.

Issa aħna nafu li kemm fil-każ tal-protokoll Taljan kif ukoll fil-każ tal-flus li se nġibu mill-UE - nerġa' ngħid ̧ j'Alla jiġu dawn il-flus - jekk m'aħniex se nwettqu x-xogħol meħtieġ fi żmien stipulat, il-fondi li nistgħu nġibu nitilfuhom kollha.

Għalhekk nippretendi li minn issa d-dipartiment iħejji biex jara li x-xogħlijiet li huma earmarked li jsiru, isiru fil-ħin.

Din id-darba m'għandniex ċans li nġibuha ħażin; nistgħu nġibuha ħażin imma ma neħdux il-benefiċċji.

Għalhekk nippretendi li ladarba Malta se tkun membru ta' l-UE għandna naħdmu biex il-benefiċċji neħduhom pero' jekk m'aħniex se nkunu serji ̧ ma neħduhomx.

Naf li d-direttorat diġa` għażel it-toroq li jridu jsiru mill-fondi li se jiġu mill-protokoll Taljan kif ukoll it-toroq li jridu jsiru mill-fondi li se jiġu mill-UE.

Fil-fatt mill-informazzjoni li tani l-ministru rriżulta wkoll li d-direttorat diġa` għamel it-tenders għal dawn ix-xogħlijiet pero` jidhirli li dan mhuwiex biżżejjed.

Sur President, ejja nieħdu l-ewwel il-protokoll Taljan.

Safejn naf jien, il-flus li jiġu mill-protokoll Taljan ̧ minbarra li trid tonfoqhom f'ċertu perijodu - f'dan il-każ huwa perijodu qasir ħafna għax mingħalija hemm madwar Lm12 miljun earmarked mill-protokoll Taljan għat-toroq li jridu jintnefqu f'sentejn, is-sena d-dieħla u s-sena ta' wara; fil-fatt fil- budget ta' din is-sena hemm kważi Lm8 miljun minn dan il-protokoll għat- toroq - trid tara li persentaġġ minnhom jintnefqu Malta u persentaġġ minnhom jintnefqu l-Italja fis-sens li tixtri l-materjal u tingħata servizz mit-Taljani.

Ma nafx jekk din hijiex kondizzjoni fil-protokoll Taljan li hemm din id-darba imma dejjem hemm kienet qabel u nassumi li din id-darba qiegħda hemm ukoll.

Għalhekk huwa mportanti li nibdew naħsbu biex lill- kuntratturi nagħrfuhom b'dan ħalli jkunu jafu kif se jaġġustaw l-affarijiet tagħhom għax inkella jkollna ħafna telf ta' ħin.

Din hja waħda mill- affarijiet li rridu nħarsu lejha.

Ħaġa oħra li rridu nħarsu lejha hija li mhuwiex biżżejjed li nħejju t- tenders, li noħorġuhom fil-ħin u li b'daqshekk inkunu solvejna l-problemi.

Hemm ħafna issues oħrajn li rridu nħarsu lejhom biex ix-xogħol fuq it- toroq ikun lest fil-ħin.

Waħda mill-aktar issues importanti hija li l- ewwelnett irridu nindirizzaw lilna nfusna fid-direttorat u naraw li għandna project management set-up li tista' taħdem u tiffunzjona biex naċċertaw ruħna li ma jkunx hemm delays mhux skużabbli fuq proġett.

Din hija mportanti ħafna u nittama li d-direttorat jindirizza din il-problema.

Naf li llum fid-direttorat hemm 14-il perit u qabel ma kien hemm ħadd.

Dan grazzi għall-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 meta fl-universita` daħħalna l-kors ta' l-inġenerija tat-toroq bħala stream fil-kors ta' l- arkitettura u issa qegħdin naraw ir-riżultat tiegħu.

Quddiemi hawn sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo li jista' jgħid li l-ewwel inizjattiva li ħadna meta tlajna fil-gvern kienet li ltqajna mar-rettur biex isir dan it-tip ta' kors.

Għalhekk illum għandna 14-il perit speċjalizzat.

Dan huwa pass tajjeb ħafna 'l quddiem u llum il-ministru u d-direttorat qegħdin igawdu minn din is-set-up.

Pero` dawn huma nies li l-esperjenza tagħhom hi li hi jiġifieri fuq project management ma nafx kemm għandhom esperjenza.

Jekk dawn ilhom li ggradwaw madwar tliet snin l-esperjenza tagħhom hija limitata u allura ħadd ma jista' jippretendi – dan qed ngħidu mill-esperjenza professjonali tiegħi - li dawn in-nies se jagħmlu project management serju.

Ovvjament dan ma jistgħux jagħmluh għax m'għandhomx esperjenza biżżejjed u mhux għax mhumiex kapaċi.

Għalhekk nittama li d-direttorat iħares lejn din l-issue ta' project management bis-serjetà u jara kif se jsib l- expertise biex dawn il-proġetti jsiru u jsiru fil-ħin.

Barra minn hekk ma tistax tibda proġett u tlestih jekk ma jkollokx il-kooperazzjoni tal- kuntrattur; jista' jkollok mhux l-aqwa project managers!

Mela huwa mportanti li jkollok kuntratturi kapaċi li jwasslulek il-proġett u din hija problema oħra.

Sur President, jien kont nippretendi li matul dawn il-ħames snin li għaddew l-operaturi f'dan is-settur tal-bini tat-toroq jingħataw it-taħriġ meħtieġ ħalli x-xogħol isir fil-ħin imma mir-riżultati li qegħdin naraw jidher li dan it-taħriġ ma ngħatax.

S'issa qatt ma kellna proġett ta' toroq wieħed f'dawn il-ħames snin li għaddew li bdejnih u lestejnih fil-ħin stipulat.

Lanqas wieħed ma kellna!

Allura kif nista' nippretendi li t-toroq li se nagħmlu se nlestuhom fil-ħin?

Issa hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq toroq żgħar għax biex tonfoq Lm7 miljun jew Lm8 miljun fuq triq ikollok proġett kbir mhux ħażin.

Safejn naf jien - I stand to be corrected - qatt ma ntnefqu daqshekk flus fuq triq waħda f'Malta, jiġifieri jekk qed jintnefqu dawn il-flus fuq proġett ifisser li huwa proġett kbir ħafna.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif ma sarx effort biex lill-kuntratturi tagħna nagħmluhom aktar effiċjenti u biex naraw li dawn iwettqu x-xogħol skond l-istandards neċessarji u fil-ħin stipulat u mhux se jkollna problemi meta niġu biex nagħmlu dawn it-tip ta' tenders.

Wisq nibża' li jekk mhux se nieħdu dawn l-affarijiet bis-serjeta` se nitilfu ħafna mill-fondi.

Inutli niġu f'dan il-parlament niftaħru kemm ġibna fondi mill-protokoll Taljan u mill-UE.

Il-fondi mhux iġġibhom trid imma tonfoqhom.

U s- suspett tiegħi hu li dawn il-flus ma jintnefqux għall-fatt li ma naħdmux skond it-timeframes li se jkollna mposti fuqna.

Din hija mportanti ħafna.

L-issue li kulmin huwa nvolut f'dan is-settur jaħdem b'mod effiċjenti se tkun waħda mill-affarijiet kruċjali biex ikollna x-xogħol delivered in time u nkunu nistgħu nieħdu l-fondi li għandna bżonn ħalli t-toroq f'pajjiżna nġibuhom 'il quddiem.

Sur President, it-toroq li saru f'Malta matul dawn l-aħħar ħames snin ma tantx jagħmluli kuraġġ u hawnhekk se nsemmi ftit eżempji mill-ħafna ta' kif l-affarijiet imxew u ma mxewx mat-timeframes li għamilna.

Pero' qabel xejn irrid ngħid ukoll li hemm żewġ issues oħrajn.

L-ewwel waħda hija li l-periti u l-inġiniera tad-direttorat iridu jaraw li meta jagħmlu schedule ta' xogħlijiet għal xi proġett partikolari, ix- xogħol irid ikun realistiku.

Inutli titlob li triq li fiżikament ma tistax issir f'sentejn titlob li ssir f'sena!

Inutli titlob lill- kuntratturi biex jikkonfermawlek li triq ilestuha f'sena għax dawn igħidulek li se jagħmluha u ma jagħmluhiex.

Allura min se jitlef?

Mhux aħna bħala pajiż se nitilfu jekk ma ssirx f'sena, aktar u aktar meta qegħdin nitkellmu fuq fondi ġejjin minn barra?

Mhux aħjar inkunu realistiċi fit-timeframes li norbtu lilna nfusna magħhom?

Jien ċert li fuq ċerti proġetti li saru f'dawn l-aħħar ħames snin kien hemm timeframes li ma setgħux jiġu osservati mill-kuntratturi għax kienu wisq ristretti.

Il- kuntratturi jaċċettaw li jaħdmu ma' dawk it-timeframes pero` dan ma jfisser xejn u minkejja li twaħħalhom il-penali ̧ inti bħala pajjiż tkun tlift il- flus.

U meta twaħħalhom il-penali, se taqtagħlhom dawk il-miljuni li tkun tlift?

Mela din hija issue mportanti.

Sur President ̧ it-tieni issue se nsemmiha minħabba xi ħaġa li nkitbet fil- ġurnal "In-Nazzjon" tal-lum fuq il-kwestjoni ta' kif jiġu awarded it- tenders.

Jien dejjem għedt li mhux neċessarjament min joffri l-irħas tender huwa l-aħjar.

Jien dejjem għedt ukoll li hemm bżonn li d- dipartiment tal-kuntratti jħares lejn din il-problema u jara kif nistgħu nsolvuha għax jista' jkollok kuntrattur li ma jkollu esperjenza ta' xejn - ħafna drabi dan ma jkollux overheads - u jagħtik prezz verament kompetittiv imma inti taf li jekk tqabbdu ma jkunx se jlestilek.

Allura jekk tuża l- argument li juża d-dipartiment tal-kuntratti, li min hu l-irħas tagħtih it- tender, tispiċċa tagħtih it-tender bil-problemi kollha li joħloqlok wara.

Diġà għandek diffikulta` kbira li meta you award a tender kuntratturi oħrajn jikkontestawlek l-adjudication li tkun saret u jdaħħluk f'ħafna kwestjonijiet.

Per eżempju ̧ il-bieraħ il-ministru tas-saħħa kien qed jgħid li l-proċess dwar l-inċineratur ta' l-isptar San Luqa biex jiddeċiedu min għandu raġun u min m'għandux ilu għaddej xi tmien snin.

Kieku noħorġu t-tenders li se nġibu fondi għalihom mill-Italja u mill-UE u xi ħadd jagħmlilna hekk, mhux talli ma jibdiex ix-xogħol talli f'sentejn jew fi tliet snin lanqas biss tingħata t-tender.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti fuq dawn l-affarijiet u rridu nħejju ruħna għalihom għax dawn huma possibbiltajiet li jistgħu jiġru.

Issa ħalli niġi għal dak li kien hemm fil-ġurnal "In-Nazzjon" tal-lum – hawnhekk ma saritx riferenza għall-bini tat-toroq imma għall-bus ticketing machines – fejn ingħad li jien ̧ bħala kelliemi ta' l-oppożizzjoni fuq it- trasport, għedt li dawn it-ticketing machines mhux qegħdin jaħdmu għax ingħataw l-irħas tender u skond huma ̧ kieku ma ngħatatx l-irħas tender minjaf x'kien igħid l-Onor.

Alfred Sant.

Dawn qalu xi ħaġa f'dan is-sens.

Skużi, l-argument ta' dakinhar fuq il-bus ticketing machines ma kienx għax ingħata l-irħas tender.

L-argument kien li l-ministru ta' dakinhar li kien se jagħti t-tender kellu relazzjoni personali mill-qrib ma' wieħed mis- suppliers jiġifieri m'għandu x'jaqsam xejn il-prezz.

Għalhekk lil tal- ġurnal "In-Nazzjon" ngħidilhom biex ma jħalltux l-affarijiet flimkien u ma jipprovawx jieħdu kumment li nkun għedt jien u jpoġġuh out of context.

Imma jien mhux se noqgħod ninħela fuq dawn il-ħmerijiet.

Il-punt tiegħi huwa li rridu noqogħdu attenti kif issir l-adjudication.

Nittama li bħala direttorat qed jaraw li din issir b'ċerta serjeta` ħalli l-kuntrattur li jiġi awarded jaċċertana li dan se jwassalna biex inlestu x-xogħol fi żmien stipulat.

Issa nixtieq nagħti ftit eżempji ta' xogħlijiet li saru u ta' proġetti li nbdew matul dawn l-aħħar ħames snin u għadhom ma tlestewx.

Għandek il- bypass ta' l-Imtarfa li nbeda fl-1999 u nofsu biss għadu lest; għandek ix- xogħlijiet li saru fir-ring road tal-Mosta u għadhom mhumiex lesti u għandek ukoll ix-xogħlijiet tat-triq li kellha tagħti minn Burmarrad sa ħdejn ir-roundabout tal-Qlejgħa li tlestiet nofsha biss.

Dawn ix-xogħlijiet li suppost tlestew fi 12-il xahar ilhom li ħarġu t-tenders għalihom tliet snin, ix-xogħol fuqhom ilu għaddej sentejn u nofs u għadhom m'humiex lesti kompletament.

Kif għidt ̧ fil-każ ta' Burmarrad nofs ix-xogħol biss huwa lest.

Imbagħad għandek it-triq tas-Salini li tagħti għall-Iklin li nofsha biss għad hemm lest.

Issa dan biex jirranġaw stretch żgħira fit-telgħa ta' Alla u Ommu li kellha tieħu sitt ġimgħat u ħaditilna sitt xhur!

Allaħares nibqgħu nagħmlu dawn l-affarijiet għax ma nafx kif nistgħu nieħdu l-fondi mill-UE jekk m'aħniex kapaċi nlestu t-toroq fi żmien stipulat!

Għandek ukoll l-access roads għall-isptar Mater Dei li suppost saru f'ċertu żmien u għadhom ma tlestewx.

Issa, fl-opinjoni tiegħi, hemmhekk għandek kuntratturi li huma fost l-aktar kapaċi li għandna f'Malta għall- bini tat-toroq ̧ biex inkun qed ngħid kollox.

Imma again dawn ma kenux kapaċi jlestu x-xogħol fi żmien stipulat u jidhirli li sal-lum ix-xogħol għadu mhuwiex lest kompletament.

Dan ma jiġrix biss fuq toroq primarji imma jiġri anke fuq toroq arterjali u anke fuq toroq żgħar bħal Birkirkara Road ̧ San Ġiljan, fejn biċċa xogħol li suppost ħadet sitt ġimgħat, spiċċat ħadet erba' xhur.

Sur President ̧ ma jistax ikun li nibqgħu sejrin b'din is-sistema imma hemm bżonn li dawn l-affarijiet nagħmluhom bis-serjeta`.

Dan qed ngħidu mhux minħabba l-gvern imma minħabba pajjiżna għax jekk irridu nieħdu l-fondi li ġejna mwegħdin u li nnegozjajna dwarhom hemm bżonn li nkunu serji f'dak li nagħmlu sabiex dawn il-fondi neħduhom.

Dan l-aħħar fil-qorti kien hemm sentenza għax kien hemm delay fuq triq partikolari.

Fil-fatt xi ħadd fittex lid-direttorat għad-danni u rebaħha.

Jidhirli li kien hemm każ ta' sid ta' restaurant li rebaħ Lm20,000 danni għax triq li saret quddiemu ħadet aktar żmien milli kien ippjanat.

Mela hawnhekk għandna issues differenti.

M'għandniex biss l-issue li jekk ma nlestux fil-ħin ma nkunux nistgħu nieħdu l-fondi imma għandna wkoll l-issue li jekk toħloq inkonvenjent lin-nies b'dak li tagħmel u jkun hemm prova li tkun naqqastilhom in-negozju, id-direttorat se jeħel il-penali.

Naħseb li din is-sentenza li għadni kemm semmejt kienet preċedent.

Ma nafx jekk kienx hemm każi oħrajn qabilha jew warajha imma dan żgur huwa prċeedent li se jġiegħel lil nies oħrajn jitħajru jagħmlu l-istess ħaġa.

Issa ngħiduha kif inhi, lin-nies ma tagħtihomx tort għax mhux sew li tibda tagħmel triq u tibqa' għaddejja għal dejjem!

Sur President ̧ kien hemm ukoll sentenza oħra rigward xogħol ta' toroq li jqajjem ċertu ħsieb u din semmiha l-ombudsman fir-rapport li għamel.

Dan qal li jekk ikun hemm xi inċidenti minħabba xogħol li ma jkunx qed isir kif suppost bil-konsegwenza li jweġġgħu n-nies jew ikun hemm il-ħsara, l- awtorità - fil-każ ta' toroq arterjari – u l-kunsilli lokali - fil-każ ta' toroq lokali - se jkunu responsabbli għad-danni wkoll.

Mela hawnhekk għandna issue oħra u ma nafx kif id-direttorat iħares lejha din.

Fil-fatt hawnhekk l-ombudsman irrifera għal każ li ġara fis-Siġġiewi.

Din hija xi ħaġa li rridu nħarsu lejha u fejn qabel konna nikkritikaw lill-gvern minħabba nuqqas ta' performance issa jista' jkun hemm ukoll konsegwenzi aktar serji.

Jien għandi ħafna iżjed xi ngħid fuq it-toroq imma l-ħin li għandi ma jippermettix dan u għalhekk se nitkellem fuq settur ieħor; is-settur tat- traffic management.

Hawnhekk ukoll hemm ħafna x'nagħmlu.

Kulħadd jaqbel f'dan il-pajjiż li ma jistax ikun li nħallu l-vetturi jieħdu over l- infrasruttura li kienet maħsuba għan-nies.

Qabel ma kellna dawn il-vetturi f'pajjiżna it-toroq u l-pjazez kienu jintużaw min-nies imma llum dawn jintużaw mill-vetturi bir-riżultat ta' nuqqas fil-kwalita` ta' ħajja li ngħixu aħna lkoll.

Min joħroġ hawn barra ̧ fil-Belt ̧ ikun jista' jara karozzi pparkjati kullimkien; mal-ġnub taż-żewġ naħat tat-toroq, fuq it-taraġ storiku li għandna fil-Belt ̧ fi Pjazza San Ġorġ ̧ fejn nipparkjaw aħna stess, li tkun mimlija karozzi u li żgur ma kenitx maħsuba għal hekk u f'postijiet oħrajn.

Per eżempju, jekk tmur f'kull pjazza tar-raħal nhar ta' Ħadd filgħodu ̧ fil-ħin tal-quddies, tkun tista' tara x'konfużjoni ta' traffiku jkun hemm.

Għalhekk naħseb li waħda mill-funzjonijiet importanti li għandha l- awtorita` hija li tara t-traffiku jiġi regolat b'mod tajjeb.

Naħseb li waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu wkoll hija li ntejbu s- sistemi jew l-areas fejn għandna pedestrianization għax naħseb li din mhux qed naħdmu biżżejjed fuqha.

Dan id-direttorat irid jara li t-toroq tagħna jkunu safe kemm għal min isuq kif ukoll għal min ikun qed jaqsam.

Xi ħaġa tajba wkoll hija li s-sena d-dieħla se ndaħħlu l-użu tas-seat belt għal min ikun qiegħed bil-qiegħda fuq wara.

Naħseb li dik hija inizjattiva tajba bħalma hija inizjattiva tajba l-point system għal dawk li se jagħmlu t-test tal-karozza u li se jieħdu l-liċenzja għall-ewwel darba.

Pero' għad għandna ħafna iżjed x'nagħmlu biex insaħħu s-sigurta` fit-toroq tagħna.

Naħseb li hemm bżonn ukoll li nsibu sistemi biex f'ċerti ħinijiet u f'ċerti areas ma nħallux it-traffiku jidħol għax huwa mportanti li t-toroq u l- pjazez nagħtuhom lura lin-nies.

It-toroq u l-pjazez huma tan-nies mhux tal-vetturi u ma jistax ikun li nibqgħu ngħixu r-realtà li l-vetturi jieħdu over kollox.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-kwestjoni tal-parkeġġi.

Aħna nafu wkoll li d-direttorat tal-traffic management jirregola wkoll il-parkeġġi pubbliċi li għandna f'pajjiżna pero' naħseb li din għandna nħarsu lejha b'attenzjoni akbar.

Matul iż-żmien ħallejna wisq anarkija f'dan is-settur u kulmin jidhirlu jmur bħala parker x'imkien u biex tipparkja jkollok taqlagħlu xi 25c ̧ 50c jew Lm1.

Dan suppost jeħodlok ħsieb il-karozza imma ma jeħodlok ħsieb il-karozza xejn għax jekk jisirquhielek ma jkunx responsabbli.

Għalhekk hemm bżonn li dawn il-car park attendants li jkunu f'car parks pubbliċi nirregolarizzawhom ftit.

Ma jistax ikun li nħallu s-sistema li għandna llum li kulmin ifettillu, isir parker.

Per eżempju, jekk tiġi fil- pjazza tal-palazz filgħaxija ssib li ma jkunx hawn il-parker li jkun hawn is-soltu imma jkun hawn parker ieħor.

Issa dan ma nafx minn fejn jiġi għax ma jkollux tag.

F'xi tweġiba għal xi mistoqsija parlamentari l-ministru qal li dawn il-parkers suppost ikollhom tag u jingħataw xi instructions imma xi ħadd qiegħed jiċċekkja li l-parkers li għandna huma kollha hekk?

Jekk il-ministru jiġi fil-pjazza tal-palazz filgħaxija meta ma jkunx hawn parlament isib parker li suppost qed jieħu ħsieb il-karozzi u dan jippretendi li jitħallas.

Pero' ma jistax ikun li nippermettu dawn l- affarijiet f'areas pubbliċi.

Xi ħaġa oħra li rridu noqogħdu attenti għaliha hija li ma nagħmlux ħmerijiet bħalma għamilna din is-sena meta għalaqna t-triq tal-Furjana għax kien se jsir kunċert ta' Elton John.

Dan id-direttorat irid joqgħod attent li meta joħorġu dawn it-tip ta' permessi ma nippermettux li ma nagħtux kas x'jistgħu jkunu l-konsegwenzi tagħhom.

Għalaqna t-triq għax se jsir kunċert!

Per eżempju ̧ lanqas ma nistgħu nagħlqu xi triq prinċiparli jew arterjali għax ikunu se jisparaw il-murtali.

Dawn mhumiex affarijiet li jiġru f'post li hawn min jippretendi li huwa a first world country imma huma affarijiet li jiġru biss fit-third world countries.

Issa se nitkellem ftit fuq it-trasport pubbliku.

Jien ma tantx nixtieq nikkummenta fuq dan is-settur għax minn dak li qiegħed jintqal min-naħa ta' l-awtorità jidher li l-inizjattivi li jridu jieħdu huma fid-direzzjoni t- tajba.

Li rrid ngħid huwa li t-trasport pubbliku ma jistax ikun li jibqa' kif inhu llum.

Is-sistema tat-trasport pubbliku kibret b'mod organiku maż- żmien u dejjem inżidu magħha pero' qatt ma biddilniha b'mod radikali.

Allura għandna sistema ta' trasport pubbliku li kienet tirrifletti realtà ta' 50 sena jew 60 sena ilu u dejjem inġonġu l-biċċiet magħha u nieħdu ċerti inizjattivi li fihom infushom jistgħu jkunu tajbin imma ma jsolvux il- problema prinċipali.

Il-problema prinċipali għat-trasport pubbliku hija li dan mhux qiegħed jissodisfa l-bżonnijiet tal-lifestyle li għandhom in- nies illum.

Din hija l-istorja kollha.

Fil-fatt il-patronaġġ tat- trasport pubbliku qiegħed jonqos b'madwar 1 miljun passiġġier kull sena.

Aktar ma nbiddlu l-lifestyle tagħna u l-mod kif ngħixu aktar qed isir antikwat is-servizz tat-trasport pubbliku u inqas nies qed jużawh.

U jien ngħid li fadal dak il-patronaġġ għax ħafna drabi jużawh it-turisti.

Jien ma nafx qattx sar survey min-naħa tad-direttorat kemm jużaw it-trasport pubbliku t-turisti u kemm jużawh in-nies tal-lokal.

Pero' naħseb li persentaġġ sinifikanti tan-nies li jużaw it-trasport pubbliku ̧ speċjalment fuq ċerti linji u fuq ċerti rotot ̧ huma t-turisti.

M'għandi xejn kontra li dan jużawh it-turisti imma hawnhekk ir-realtà turik li l-Maltin li jużaw dan is-servizz qed jonqsu.

Għalhekk hemm bżonn riforma kbira f'dan is- settur, riforma li trid tara x'iridu n-nies u tipprovdi s-servizz kif iriduh huma.

Per eżempju, jien inħoss li waħda mill-opportunitajiet li kellna u li ma ħadniex kienet meta ddeċidew li jinbidlu l-karozzi tal-linji.

Jekk għandek flotta ta' 508 karozza tal-linja hemm għalfejn tibdilhom u ġġibhom kollha karozzi kbar?

Ma tistax iġġib ftit minnhom żgħar meta nafu li hemm problemi li f'ċerti areas dawn il-karozzi ma jgħaddux!

Per eżempju ̧ dawn it-tip ta' karozzi ma jgħaddux mit-toroq dojoq ta' Ħ'Attard, Ħal-Lija u Ħal Balzan u jekk jipprovaw igħaddu, kif kienu jagħmlu qabel, iġorru xi gallerija magħhom!

Sur Presdent, ma naħsibx li huwa tajjeb li biex minn Ħ'Attard tmur Ħaż- Żebbuġ ̧ per eżempju ̧ trid taqbad żewġ karozzi tal-linja u ddum sejjer siegħa meta jekk tmur bil-karozza tiegħek tasal f'żewġ minuti.

Allura kif tista' tippretendi li wieħed li minn Ħ'Attard ikun irid imur Ħaż-Żebbuġ juża l-karozza tal-linja!

Issa jien naf li l-awtorità qed tipprova tindirizza dawn il-problemi u għalhekk għedt li ma tantx se nitkellem fuq dan għax irrid nagħtiha ċ-ċans ħalli nara x'riżultati se tasal għalihom.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq in-nuqqas ta' faċilitajiet li għandhom ix- xufiera tal-karozzi tal-linja fil-venda tal-Belt.

Naf li din is-sena suppost sar xogħol ta' upgrading ġewwa t-terminus tal-Belt pero' ma nafx x'sar eżattament.

Per eżempju ̧ jien kont nippretendi li f'dan it-tip ta' upgrading jiġu pprovduti servizzi sanitarji u faċilitajiet għax-xufiera għax minkejja li dawn jaħdmu darba iva u darba le, dawn jaħdmu sigħat twal u allura għandhom bżonn faċilitajiet fejn jistrieħu.

Naħseb li din hija problema li għandha tiġi ndirizzata bis-serjetà.

Sur President, nixtieq nitkellem ftit ukoll dwar il-karozzini li dan is- sajf kien hawn issue fuqhom dawn għax mhumiex organizzati.

Tant hu hekk li dawn lanqas venda m'għandhom.

Jekk m'iniex sejjer żball għandna liċenzjat madwar 100 karozzin u 60 minnhom jaħdmu l-Belt.

Issa l-karozzin huwa xi ħaġa marbut ħafna mal-kultura tagħna u għandna bżonn norganizzawhom.

Ma jistax ikun li dawn jaħdmu fejn iridu u jagħmlu venda fejn iridu bil-konsegwenza li jkunu ta' xkiel għal ħaddieħor.

Lill- karozzini għandna ninkoraġġuhom imma fi framework regolat jiġifieri ma jistax ikun inħalluhom hekk.

Imbagħad xi ngħidu għall-fatt li biex inkunu bravi neħħejna x-shelter taż-żwiemel minn ħdejn il-palazz u tfajnih quddiem Dar il-Mediterran fejn ħadd ma jrid imur?

Naħseb li hemm bżonn li wieħed jitkellem ftit ma' dawn in-nies.

Jien ċert li fil-Belt dawn għandu jkollhom venda f'postijiet differenti u għandu jkun hemm shelters kemm għaż- żwiemel kif ukoll għall-kuċċiera tal-karozzini pero' dan irridu nagħmluh b'ċertu mod organizzat.

Sur President, waħda mid-diffikultajiet li ltqajna magħhom f'dan is-settur matul din is-sena kienet li l-operaturi kollha jiġġieldu ma' xulxin għall- patch tagħhom.

Kellna lil tat-taxis jilmentaw li x-xufiera tal-coaches qed jeħdulhom ix-xogħol min-naħa tal-cruiseliner terminal, u issa għax għamilna l-karozza tat-turisti "Visit Malta" ̧ tal-coaches ilmentaw għax ħadnielhom ix-xogħol ukoll.

Għalhekk hemm konfuzjoni sħiħa.

Jien naħseb li waħda mill-affarijiet li trid issir f'dan is-settur hija li l-operaturi kollha tat-trasport ma jibqgħux jiddefendu l-patch tagħhom biss imma jibdew jaħdmu lkoll flimkien.

L-awtorità dwar it-trasport trid tara kif iġġib flimkien l-interessi diversi li hemm - nafu li tat-taxis għandhom interess differenti minn tal-minibuses, minn tal-coaches u minn tax-char-a- bancs – imma naħseb li l-interess huwa wieħed.

L-interess huwa li dawn kollha jimxu 'l quddiem flimkien.

Jekk joqogħdu jiġġieldu għall-patch tagħhom jispiċċaw biex wieħed jisraq ftit minn ta' dan u l-ieħor jisraq ftit minn ta' l-ieħor u ħadd ma jmur tajjeb.

Għalhekk għandna nagħmlu sforz biex ikollna sistema ta' trasport integrat f'dan il-pajjiż fejn wieħed jaħdem ma' l-ieħor u ma jħossux mhedded minnu.

Issa jien naf li ħafna drabi dawn iħossuhom mhedda minn azzjoni li tittieħed minn ħaddieħor għall-fatt li l-market tagħna huwa żgħir u allura jekk jitilfu l-market share tagħhom iħossu li qed jitilfu n-negozju.

Għalhekk naħseb li l- awtorità għandu jkollha r-rwol li lil dawn in-nies tipprova ġġibhom flimkien ħalli filwaqt li jipprovdu servizz tajjeb ilkoll kemm huma, ikunu qed jipprovdu servizz li għalihom ikun feasible ekonomikament.

Fl-aħħarnett nawgura lill-awtorità tat-trasport, b'mod partikolari l-parti li tieħu ħsieb it-trasport pubbliku ̧ li l-pjanijiet tagħha jirnexxu.

Nawgura wkoll li meta niġu sena oħra hawnhekk, il-flus tal-protokoll Taljan inkunu attrezzajnihom u ma nkunux waqajna lura – din hija l-biżgħa tiegħi – u ma nkunu ħadna xejn minnhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President ̧ jien fil-budget dejjem nittratta d- diskors tiegħi mill-aspett ta' estimi.

Hekk drajt u hekk se nagħmel illum.

Naturalment dan il-ministeru tat-trasport u komunikazzjoni għandu bosta sezzjonijiet importanti fih.

Hemm l-operating licence tal-MIA, hemm il- kontribuzzjoni tal-MMA, hemm ir-royalties tal-cable tv, hemm id-direttorat tal-liċenzjar u hemm ukoll l-avjazzjoni ċivili.

Imbagħad għandek ukoll il- mobile and fixed telephone licences and wireless licences.

Naturalment il-ministeru huwa vast ħafna u huwa mpossibbli li f'20 jew f'25 minuta tittratta l-estimi tas-sezzjonijiet differenti kollha fi ħdan dan il- ministeru.

Ikun tajjeb li wieħed jinnota li l-estimate revenue għas-sena 2004 huwa ta' Lm43.3 miljun pero' hija ħaġa stramba li hawnhekk qed naraw nuqqas ta' Lm1.5 miljun minn dak li ġie stmat għas-sena l-oħra.

L-ispiża tal- ministeru huwa stmat li se tkun ta' Lm6.9 miljun u anke hawnhekk qed naraw nuqqas ta' Lm170,000 mis-sena l-oħra.

Imbagħad naturalment din is-sena għandna capital expenditure ta' Lm17.6 miljun u din hija żieda ta' Lm5 miljun fuq is-sena l-oħra.

Meta wieħed janalizza dan kollu jsib li l-pre-capital expenditure surplus fis-sena 2003 kien ta' Lm37 miljun mentri l-pre-capital expenditure surplus prospettat għas-sena d-dieħla huwa ta' Lm36.5 miljun.

Dan ifisser li l- ministeru se jaqla' Lm0.5 miljun inqas u se jonfoq inqas.

Din hija stramba għaliex dan huwa wieħed mill-aktar ministeri wiesa' u wieħed mill-aktar ministeri li suppost idaħħal flus għax, kif għedt, għandu l-liċenzja tal- karozzi, ir-reġistrazzjoni tal-karozzi, il-kontribuzzjonijiet tal-MMA u affarijiet simili.

Għalhekk wieħed jaraha stramba kif ministeru li dejjem jirriżulta f'surplus, din is-sena, kuntrajament għas-snin ta' qabel ̧ se jkollna surplus inqas.

Din hija l-ewwel osservazzjoni tiegħi mil-lat fiskali.

Per eżempju, qabel l-MMA kienet tikkontribwixxi lill-ministeru Lm50,000 pero' din is-sena m'hemm xejn li din se tikkontribwixxi u allura wieħed bilfors jistaqsi għaliex.

It-tieni nett, is-sena l-oħra kellek dak li kien imniżżel bħala miscellaneous receipts fejn l-introjtu tal-ministeru kien ta' Lm361,000.

Din is-sena minn din is-sezzjoni se ndaħħlu biss Lm30,000.

Għalhekk wieħed jistaqsi għaliex għax dawn il-flus suppost żdiedu u mhux naqsu.

Min-naħa l-oħra ̧ f'dak li għandu x'jaqsam ma' wireless licences l- ammont ta' Lm15 miljun tela' għal Lm27 miljun, jiġifieri qed nitkellmu fuq żieda ta' Lm12 miljun.

Dan ifisser li l-finanzi, l-introjtu u l-ħruġ ta' dan il-ministeru meta kkomparat mas-sena l-oħra qisu ma jagħmilx sens u qisu huwa ministeru totalment ġdid, għax fejn is-soltu jkun hemm varjazzjoni ̧ f'daqqa waħda ̧ għal dan it-tip ta' liċenzjar hemm żieda ta' Lm12 miljun.

Ovvjament ikun hemm raġunijiet għal dan kollu pero' huwa l- kompitu jew id-dover tal-kelliema ta' din in-naħa li janalizzaw l-estimi u jagħmlu ċerti mistoqsijiet.

Sur President, l-aktar dipartiment fi ħdan dan il-ministeru li jrendi flus u li huwa l-aktar wieħed importanti huwa l-licensing and testing department.

Fil-fatt din is-sena huwa prospettat li dan se jiġġenera madwar Lm36.3 miljun, jiġifieri madwar 84% tad-dħul globali ta' dan il- ministeru.

Pero' - dan huwa stramb u hawnhekk se nikkritika - din is-sena d-dħul mil-liċenzjar se jonqos b'Lm1.5 miljun minn fuq is-sena l-oħra.

Fil- fatt is-sena l-oħra d-dħul mil-liċenzjar kien ta' Lm13 miljun u din is-sena dan l-introjtu naqas b'Lm1.5 miljun għal Lm11.5 miljun.

Fuq it-taxxa tar-reġistrazzjoni s-sena l-oħra kien stmat li l-ministeru se jdaħħal Lm23.6 miljun pero' din is-sena huwa pproġettat li l-ministeru se jdaħħal Lm23.4 miljun jiġifieri Lm200,000 inqas.

Issa x'inhuma l-kummenti tiegħi f'dan ir-rigward?

L-ewwelnett il-ministru kif jiġġustifika li qed jipproġetta li se jdaħħal Lm1.5 miljun inqas mil-liċenzji?

Jien naħseb li l-karozzi qed jiżdiedu fil-pajjiż.

Allura kif qed jipproġetta li se jkun hemm inqas karozzi fit-triq?

Li n-nies mhux se jkollhom żewġ karozzi jew li se jkollhom inqas karozzi?

Kif tista' tispjega nuqqas ta' introjtu ta' Lm1.5 miljun fuq il-licensing?

Din jien ma nistax nifhimha.

Għalhekk nixtieq li l-ministru jilluminani għaliex qed jipproġetta inqas dħul minn oġġett li suppost qed jiżdied.

Ma naħsibx li fil-budget se nnaqqsu kemm inħallsu fuq l-liċenzji.

Dan huwa punt li qed jinkwetani.

It-tieni punt li nixtieq nagħmel huwa fuq ir-reġistrazzjoni.

Huwa veru li n-nuqqas huwa minimu għax huwa ta' Lm200,000 biss - meta wieħed qed jitkellem fuq Lm23 miljun, Lm200,000 huwa ammont żgħir - pero' din hija xi ħaġa stramba.

Għaliex?

Din is-sena fil-budget hemm imdaħħlin l-emendi fis-sens li r-reġistrazzjoni tal-karozzi second-hand se jiżdied.

Per eżempju, jien tkellimt ma' dawk li jimportaw karozzi second-hand u karozzi ġodda u sibt li l-persentaġġ ta' karozzi mportati li huma second-hand huwa wieħed konsiderevoli.

Hemm min jgħid li nofs il-karozzi li daħlu f'Malta s- sena l-oħra kienu karozzi second-hand jew mill-Japan.

Ġeneralment dawn ikunu ġew refurbished u jdaħħluhom bħala second-hand.

Mela jekk inti se żżid ir-reġistrazzjoni fuq il-karozzi second-hand wieħed kien jistenna li l- introjtu tal-gvern mir-reġistrazzjoni tal-vetturi kien se jisplodi u jiżdied sostanzjalment.

Min kien jixtri karozzi first-hand se jibqa' jixtrihom – hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid li t-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq karozzi first-hand ma tnaqqsitx - u min kien jixtri karozzi second-hand se jibqa' jixtrihom ukoll ̧ għalkemm se jogħlewlu xi ftit.

Min jixtri karozzi second-hand sinjal li ma jaffordjax jixtri karozzi brand new.

Allura jekk inti se żżid it-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq kważi nofs il-karozzi mportati, il- loġika tgħidlek li l-introjtu tal-gvern imissu jisplodi u mhux jitnaqqas b'Lm200,000.

Jien ma nistax nifhem kif minn dan id-dipartiment se jkollok nuqqas daqshekk drastiku fl-introjtu tal-gvern meta suppost ̧ minħabba l- miżuri li ttieħdu fil-budget ̧ l-introjtu kellu jiżdied sostanzjalment.

U din it-taxxa fuq il-karozzi second-hand nikkritikaha.

Sur President ̧ jien m'għandi xejn kontra l-importaturi tal-karozzi ġodda anzi kważi għandi simpatija magħhom għax meta bdejt il-karriera tiegħi kont sponsored minn aġenzija kbira tal-karozzi u kont bdejt il-karriera tiegħi bħala avukat ta' waħda minn dawn il-kumpanniji l-kbar.

Għalhekk nifhem il- preokkupazzjoni tagħhom li s-suq jimtela b'karozzi second-hand u huma jitilfu x-xogħol aktar u aktar meta għandhom ħafna impjegati eċċ. Pero' mill-banda l-oħra din it-taxxa fuq karozzi second-hand hija taxxa pjuttost anti-soċjali għax hija taxxa li qed tolqot lil min hu fqir, lil min batut u lill-klassi ta' isfel.

Jien ma naħsibx li n-nies li jixtru karozzi second- hand huma n-nies li għandhom introjtu sostanzjali.

Allura jekk lil dawn in-nies se żżidilhom il-prezzijiet ̧ il-piż se jbatuh huma.

Mela din hija taxxa li se tolqot ħażin l-aktar klassi batuta fil-pajjiż.

Huwa veru li wieħed irid jara kif se jipproteġi lill-kumpanniji l-kbar pero' madankollu wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll iċ-ċirkostanzi reali tal- pajjiż.

Il-karozzi llum huma expensive ħafna, ir-reġistrazzjoni fuqhom hija diġà għolja ħafna, il-karozzi f'pajjiżna huma l-aktar karozzi għoljin fl-Ewropa minħabba t-tip ta' tassazzjoni li għandna u allura li tagħmel taxxa fuq l-uniċi karozzi li huma affordable għal ċerti klassi ta' nies tkun qed tagħmel taxxa anti-soċjali.

Pero' minkejja li l-gvern se jżid dan il-piż kollu fuq il-ħaddiema tagħna li jixtru dawn it-tip ta' karozzi xorta mhux qed jiġġustifika din il-miżura għax xorta qed jipprospetta li se jdaħħal inqas flus.

Għalhekk din it-taxxa aktar u aktar ma tagħmilx sens la mhijiex se żżid l-introjtu tal-gvern.

Xi ħaġa oħra stramba li nara hija l-airport tax.

Is-sena l-oħra mill- airport tax daħħalna Lm1.9 miljun u din is-sena huwa pprospettat li ndaħħlu Lm1.8 miljun.

Hawnhekk wieħed jippreokkupa ruħu għax din hija taxxa li tissarraf skond kemm ikunu deħlin u ħerġin nies mill-airpot tagħna.

Allura dan in-nuqqas fid-dħul ifisser li l-gvern qed jipprospetta li se jkollna inqas arrivals jew li ġejjin inqas turisti?

Din it-taxxa tirrifletti dan it-tip ta' kummerċ u jekk inti qed tipprospetta inqas introjtu minn dan il-lat allura bilfors li qed tipprospetta inqas negozju u inqas attività.

Għalhekk nixtieq li l-gvern jispjega kif min-naħa waħda qed jiftaħar li minn dak li qed jirriżultalu jidher li se jerġa' jkun hawn qawmien fit-turiżmu u fl-istess nifs għas-sena d-dieħla qed jipproġetta li se jkollna nuqqas.

Dan huwa punt inkwetanti mhux għax se nitilfu Lm100,000 imma għax huwa ħjiel li l-gvern stess ma tantx għandu prospetti sbieħ għas-sena li ġejja.

Sur President ̧ ikun tajjeb li wieħed janalizza ftit l-expenditure rikorrenti tal-ministeru li huwa ta' kważi Lm7 miljun fis-sena.

Fil-fatt għas-salarji hemm ivvotat Lm1.44 miljun, għal programmi u inizjattivi hemm ivvotat Lm2.7 miljun u għal kontribuzzjonijiet lil entitajiet governattivi hemm ivvotat Lm2.73 miljun.

Imbagħad hemm il-capital expenditure li huwa stmat li se jkun ta' Lm17.6 miljun; Lm9 miljun se jintużaw mill-ministeru għall-immodernizzar u improvement u Lm7.8 miljun se jintużaw għall-immodernizzar tar-road network programme.

Ta' min igħid li s-sena l-oħra kien hemm ivvotati biss Lm2.4 miljun.

Dawn il-flus jiġu taħt il-ħames protokoll Taljan.

Sur President, x'inhu eżattament dan ir-road network programme ma nafx.

Pero' mhuwiex żgur li wieħed jirranġa t-toroq tagħna li huma kollha ħofor u fi stat diżastruż.

Fil-fatt kienu saru rapporti kuntrattati minn diversi esperti barranin u dawn kienu qalulna x'għandna bżonn nagħmlu.

Kienu ġew il-Ġermaniżi, kejlu t-toroq, analizzaw l-istat tagħhom ̧ għamlu r- rakkmandazzjonijiet tagħhom u qalu x'hemm bżonn isir.

Imbagħad tbiddel il- gvern, erġajna mpjegajna esperti oħra u reġgħu għamlu rapport simili għax il-parir kien għadu hemm imma kien ġie outdated.

(Interruzzjonijiet) Fil- fatt tant ma sar xejn fuq dak ir-rapport li ma kienx sar rapport ieħor jiġifieri l-ministru għandu raġun.

Pero' kien sar rapport bi studju profond fuq l-istat tat-toroq tagħna, dan baqa' hemm u meta ġejna biex nibdew nimplimentawh, kien għadda wisq żmien u kien ġie outdated.

Li huwa żgur huwa – hawnhekk irrid nagħmel kritika qawwija – li l-istat tat-toroq tagħna huwa tal-mistħija.

Dan huwa ħażin mhux biss għax tkisser il-karozza jew għax lil pajjiżna jagħtuh dehra ta' pajjiż tat-tielet dinja jew tas-second division imma għaliex jaffettwa wkoll it-turiżmu.

Dan l-aħħar saret analisi dwar x'jaħsbu t-turisti u x'inhi l-aktar ħaġa li jikkritikaw fuq pajjiżna u rriżulta li fost l-aktar affarijiet li jdejquhom hemm l-istat tat-toroq.

Fil-fatt meta t-turisti jidħlu Malta – first impressions last the longest - mill-ewwel jiġu ffaċċjati bit-toroq tagħna li huma forsi l-agħar toroq li hawn fl-Ewropa.

Per eżempju ̧ meta nsiefer - ġieli nsiefer fuq xogħol parlamentari u ġieli le – l-aktar ħaġa li tolqotni hija l-istat tajjeb tat- toroq li hemm barra minn Malta.

Anke fi Sqallija, l-aktar pajjiż viċin tagħna, għandhom toroq li huma ferm aqwa minn tagħna.

Minkejja dan kollu l-gvern mhux se jżid l-ispiża tiegħu biex it-toroq tagħna nġibuhom up to standard.

Fil-fatt is-sena l-oħra kien ipprospetta nefqa ta' Lm8.4 miljun u din is-sena huwa prospettat li se nonfqu Lm6.8 miljun.

Dan ifisser li din is-sena huwa pprospettat li se nonfqu Lm2 miljun inqas fuq it-toroq.

Mela qed nonfqu ħafna flus fuq skemi u affarijiet simili ̧ bħal ̧ per eżempju, fuq road network programme li fuqu se nonfqu Lm7.8 miljun meta dan ma nafux eżatt x'inhu.

Fil-fatt qed jingħad li:

Lm7.8 million to be used on the modernization of the road network programme.

These funds will be obtained under the fifth Italian protocol which funds last year amounted to Lm2.4 million.".

Mela s-sena l-oħra fuq din ir-road network programme infaqna Lm2.4 miljun u din is-sena se nonfqu ħafna aktar pero' fuq it-toroq infushom li huma mimlijin toqob u li huma frakassati se nnaqqsu l-ispiża.

Dan ifisser li fuq affarijiet li huma inqas importanti nonfqu ħafna flus u fuq affarijiet li huma indispensabbli għall-pajjiż nonfqu inqas.

Sur President, dan mhuwiex is-suġġett tiegħi u ħadtu purament mil-lat ta' estimi u finanzi pero' jekk wieħed janalizza l-affarijiet fi ħdan dan id- dekasteru jsib li l-estimi ma jagħmlux sens.

Per eżempju ̧ anke s-sena l- oħra, kienu saru estimi kbar u forecasts in arja li ma jagħmlux sens – fil- fatt aħna hawnhekk minn din in-naħa konna analizzajnihom u jien stess kont għamilt mistoqsijiet kbar – u issa f'dan il-budget għandna diżastru.

Fil- fatt l-estimi tas-sena l-oħra kienu magħmulin b'mod xejn professjonali u ma kenux jirriflettu r-realta` u din is-sena jekk wieħed jieħu ministeru wara l-ieħor, jasal bl-istess konklużjoni; li l-estimi tal-pajjiż qed isiru b'mod kosmetiku u bla sens u mhux se jirrispjekkjaw ir-realtajiet tal- pajjiż.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President ̧ jien nixtieq nibda billi nitkellem fuq l-MIA u s-civil aviation department.

Kif qal sieħbi li tkellem qabli, jekk tfittex fid-diskors tal-budget issib kważi l-istess kliem li kien hemm is-sena l-oħra, donnu li dan is-suġġett mhuwiex importanti.

L-ewwelnett irrid ngħid li ħafna mill-makkinarju li hemm fis-civil aviation department għadu l-istess li kien jintuża qabel u l-ħaddiema huma mgħobbijin bix-xogħol.

Fil-fatt il-ħaddiema ma tantx jagħtu kashom u ma tantx jaraw x'inhu l-bżonn tagħhom u minkejja li saru xi lmenti ̧ dawn waqgħu fuq widnejn torox.

L-istress li jaħdmu fih il-ħaddiema ta' hemmhekk huwa xi ħaġa ta' l-għaġeb għax hemm ħafna ħaddiema neqsin.

Hemm ħaddiema li jagħmlu rapporti fuq kif qed ikun immexxi l-airport u li ċerti affarijiet li kellhom isiru ma sarux pero' qisu mhu qed jiġri xejn.

Issa kif jaf kulħadd l-airport huwa l-intrata tal-pajjiż għax it-turisti li jiġu Malta hemmhekk l-ewwel li jkunu.

Jien mhux se nsemmi l-ministru u mhux ministru imma din hija l-verità għax donnu li dan id-dipartiment qiegħed hemm biex ngħidu li għandna dipartiment tas-civil aviation.

Sur President ̧ nafu li llum parti kbira mill-MIA ġiet privatizzata u għandha chairman barrani.

Jien m'għandi xejn kontra ċ-chairman barrani li ġabu imma possibbli l-poplu Malti m'għandux nies kapaċi li jafu jmexxu l- MIA?

Kellna bilfors inġibu l-barranin?

Pero' apparti minn hekk.

Il- partit Laburista jemmen li l-privatizzazzjoni għandha tkun 40% u 60% u s- 60% għandhom ikunu tal-gvern u tal-poplu.

Iżda l-gvern igħid li b'dan il- mod telf u traskuraġni jkun hemm imma jien ngħid li mhux veru.

Naħseb li jkun ta' diżunur meta ngħidu dawn l-affarijiet għax inkunu qed nitfgħu l- ministru responsabbli f'dell ikrah.

Jien ma naħsibx li l-kollega tiegħi huwa irresponsabbli pero' meta kien hemm ministri serji l-azjendi tal-gvern marru 'l quddiem u mhux lura.

Jien mhux se ngħid li kollox kien perfett għaliex perfett Alla biss hawn; kieku kollox huwa perfett fid-dinja xorta tiddejjaq għax ħadd ma jagħmel xejn.

Pero' ma jistax ikun li fl-MIA ikun hemm it-taħwid li hemm illum fejn saħansitra kellu jidħol iċ-chairman.

Per eżempju, fuq il-kwestjoni tal-ħwienet ta' l-MIA kien hemm ħafna taħwid, saru rikorsi l-qorti u kellhom jerġgħu jaraw l-affarijiet.

Dan biex ma nsemmix il-kuntratti li kien hemm li la taf meta jagħlqu u lanqas meta jiftħu.

Meta jien sirt ministru responsabbli minn dan il-qasam ̧ dan it-tip ta' taħwid sibt.

Fil- fatt jien u l-kollega tiegħi ̧ l-Onor.

Gulia ̧ kellna nġibu kollox in order biex naraw li dawk l-affarijiet li jirrigwardaw il-ħwienet jimxu sew pero' jiddispjaċini ngħid li erġajna back to square one.

Issa jien mhux qed ngħid li l-ministru huwa mdaħħal f'dan kollu imma min kien responsabbli ma rax li l-affarijiet isiru sew.

Per eżempju ̧ il- ħaddiema ta' l-MIA ma jafux x'inhu jsir u ma jafux x'se jiġri minnhom għaliex it-taħwid li hemm hija xi ħaġa kbira.

Min isemmi x-shift u min jgħid li union minnhom taqbel max-shift u union oħra tgħid li ma taqbilx bil-konsegwenza li l-ħaddiema ma jafux fejn qegħdin.

Jien mhux se nidħol f'dawn il-kwestjonijiet pero' huwa mportanti li minn dak li rebaħ il- ħaddiem ma jonqos xejn għax dan ma jkunx fair.

Sur President, qed insibu li llum ħafna mill-ħaddiema mhumiex kuntenti bix- xogħol li qed jagħmlu u azjenda ma tistax timxi 'l quddiem b'dan il-mod.

Per eżempju ̧ jiddispjaċik meta tara li ċerti nies hemmhekk idaħħlu l- politika u l-ħaddiema jinfirdu.

Din mhijiex fair u jien ma naqbilx magħha għax hemmhekk hemm nies li huma ivvalenati kontra l-partit Laburista.

Qed ngħid dan għax dawn l-affarijiet għaddejt minnhom.

Per eżempju, meta kont ministru kien hemm nies li mhux talli lanqas kienu jkellmuk talli wara li tgħaddi, skużi jobżqulek ̧ pero' bil-mod il-mod irnexxielna nġibuhom.

Imma issa hekk reġgħet ġiet l-MIA.

Illum hemmhekk hemm żewġ blokki u l- azjenda ma tistax timxi 'l quddiem b'dan il-mod.

Anke l-barranin qed jidħku bina f'dawn l-affarijiet.

Per eżempju ̧ meta saret iċ-changeover daħlu l-barranin bla ma ħadd jaf kif.

Dan biex ma nsemmix l-inkwiet li kien hemm għax filwaqt li kien hemm kumpannija li riedet tidħol għal dan ix-xogħol, ġiet kumpannija oħra.

Issa aħna bħala partit u bħala oppożizzjoni la għandna kontra din il-kumpannija u lanqas kontra l-kumpannija l-oħra li kienet se teħodha imma dawn l- affarijiet ma jagħmlux unur lill-poplu Malti.

Aħna nafu l-affarijiet li saru u minn min saru biex daħlet din il-kumpannija minflok il-kumpannija l- oħra.

Barra minn hekk aħna ma naqblux li l-affarijiet tal-pajjiż jinbiegħu u qisu ma ġara xejn.

Per eżempju, huwa veru li l-gvern għad għandu maġġoranza ta' l-ishma fl-MIA imma issa qed igħid li se jeħles minnha wkoll.

Mhux sew li tbigħ l-azjendi li jkollok, li l-poplu Malti jkollu introjtu minnhom ̧ biex tħallas id-dejn u qisu ma ġara xejn.

Jien inħoss li dawn l- affarijiet m'għandhomx jiġru f'pajjiż ċivilizzat bħal Malta.

Sur President ̧ illum għaddejjin trattattivi biex is-sigurta` ta' l-airport titneħħa minn taħt l-armata u tgħaddi taħt l-MIA.

X'affarijiet huma dawn?

X'jiġifieri l-gvern ma jħallasx għal dawn l-affarijiet?

Per eżempju, illum wasalna fl-assurdità – din m'għandhiex x'taqsam imma se nsemmiha - li l-klawsola li konna għamilna fl-agreement dwar il-posta ̧ biex il-gvern ma jħallasx tal-posta tiegħu ̧ tneħħiet.

Naħseb li llum imkien fid- dinja ma tirċievi invit mingħand il-President ta' Malta bil-bolla!

Fejn qatt smajniha din!

Jien stħajt meta rajt l-envelope ta' l-invit tal- President bil-bolla!

Dawn x'affarijiet huma!

Kif għidt ̧ din m'għandha x'taqsam xejn ma' dak li kont qed ngħid imma fl- MIA f'din is-sitwazzjoni wasalna; niddependu mill-barranin.

Mela llum se nidħlu fl-Ewropa u tant mexjin tajjeb li n-nies tagħna lanqas huma kapaċi jmexxu l-azjendi tagħhom stess!

Dawn l-azjendi li kienu twaqqfu minn gvernijiet Laburisti - anke gvernijiet Nazzjonalisti waqqfu azjendi li kienu sejrin tajjeb – għamlu l-qligħ bil-Maltin u mhux bil-barranin.

Meta għaddejnihom f'idejn il-barranin morna l-baħar.

Sur President, issa qed igħidu li se jirranġaw l-MIA.

Kif se jirranġaw u x'se jiġri?

Meta jgħidu li se jirranġaw xi ħaġa ̧ l-ewwel ma jkissru huma l- ħaddiema.

Biex iżżomm lill-ħaddiem kuntent ma tistax tagħtih promozzjoni u ma jagħmel xejn!

Kif tista` tagħmilha din!

Dawn huma l-affarijiet li qed jiġru fl-MIA u fis-civil aviation department!

Jien nitkellem ma' ħaddiema u jekk igħiduli 100 ħaġa, nagħsar kollox u nżomm 40 ħaġa għax inkun naf li dawk huma veri.

Per eżempju, meta kont ministru kont nitkellem ma' ħaddiema fil-gradi ta' fuq imma aktar kont nitkellem mal- ħaddiema fil-gradi ta' taħt għax minn hemm tkun taf x'ikun qed jiġri verament.

U lill-ministru ngħidlu li l-ħaddiema fil-gradi ta' fuq li kollox sejjer tajjeb igħidulu.

Din bħal tal-Gozo Channel; qalulu li kollox sejjer tajjeb u mbagħad tlifna Lm1 miljun!

Fil-fatt ġejna għal dak li kien igħid gvern Laburista dak iż-żmien.

Imbagħad ġejna biex nirranġaw l-airport u minflok kabbarnih għamilna l- ħadid!

Ara meta aħna ridna nagħmlu xi ħaġa, kienet tiġi l-awtorità ta' l- ippjanar tgħidilna le!

Pero' llum għamlu dik il-pastażata ta' ħadid mad- dawra kollha ta' l-airport biex jagħmlu l-uffiċini u għall-awtorità ta' l- ippjanar qisu ma ġara xejn.

Issa qabel ma beda jinbena l-airport aħna konna għedna li hemmhekk m'hemmx fejn tkabbar.

Dawn huma l-affarijiet li rridu nsemmi.

Per eżempju ̧ aħna konna għedna wkoll li l-pompa tal-petrol ta' l-airport mhijiex qiegħda f'post tajjeb pero' kienu daħku bina meta konna għedna hekk.

Issa jien naf li hemm rapporti li qed jgħidulhom li dik il-pompa ma tistax tibqa` hemm.

Imma hekk jagħmluhom l-affarijiet dawn; l-ewwel jaqbdu u jgħaffġu, imbagħad meta jkunu għaffġu biżżejjed ikunu jridu jirranġaw!

Dawn l-affarijiet li qed jiġru fl-airport kuljum ħadd mhu qed jagħti kashom.

Per eżempju, meta għamlu d-dawl tar-runway, il-pariri li tajna ma kenux tajbin.

Sur President, hawnhekk nixtieq insemmi lill-maġġur Abela li kien espert f'xogħlu.

Meta spiċċa l-gvern Laburista ̧ dan applika biex jieħu ħsieb it- traffiku ta' l-ajru pero' qalulu li mhuwiex tajjeb.

Imbagħad kien applika biex jagħmel l-istess xogħol fi Brussels ̧ ġie l-ewwel u ħa dan ix-xogħol f'idejh.

Mela għal Malta ma kienx tajjeb u b'kumbinazzjoni għal barra minn Malta kien tajjeb!

Allura min huwa responsabbli għal dan kollu?

Għalhekk aħna għandna nies kapaċi.

Per eżempju ̧ fi żmienna għamilna chairmen ta' l-affari tagħhom u mexxew tajjeb.

Pero' issa nispera li għada pitgħada ma nneħħux il-management u ċ-chairman ta' l-MMA, għax dawn l- affarijiet waħda wara l-oħra jsiru.

Mela l-barranin kemm huma tajbin aktar minna?

GĦaliex nagħmlu hekk meta għandna Maltin li mexxew tajjeb?

Per eżempju ̧ meta jien sirt ministru u ħadt over il-Gozo Channel bid-dejn kollu li kellha ̧ għalkemm iċ-chairman li kien hemm ma kellux ħafna ittri wara ismu, ħalliha b'Lm1.5 miljun qligħ meta spiċċa u ħallas id-dejn kollu.

Meta ħadt over ukoll l-MIA ̧ it-taħwid li kien hemm kien tal-biżgħa pero' rranġajnieh.

Biżżejjed insemmi l-ħwienet li kien hemm li minnhom il-gvern kien idaħħal il-miljuni.

Illum armejna kollox biex issa qed naqsmu l- affarijiet mal-barranin għax dawn kapaċi jorganizzaw aktar minna.

Nerġa' ntenni li jien m'għandi xejn kontra l-barranin u kontra ċ-chairman li hemm imma possibbli m'hawnx Maltin li kapaċi jmexxu!

Naħseb li dan huwa insult għall-poplu Malti.

Niftaħru li se nidħlu fl-UE ̧ niftaħru li l-prim ministru rebaħ l-unur ta' l-Ewropew tas-sena ̧ għedna li qlibniha lil Tony Blair u lill-irjus kbar kollha u mbagħad m'għandniex bniedem biex imexxi azjenda tal-gvern!

Issa aħna nafu li x-xogħol li sar meta twaqqfu l-Air Malta ̧ is-Sea Malta, l- MIA u kumpanniji oħrajn kienu l-Maltin li mexxewhom.

Jien mhux qed ngħid li kollox kien ward u żahar għax kien hemm min ma kienx tajjeb u spiċċa.

Imma l-Maltin mexxewhom dawn; ma mexxihom ħadd aktar.

Per eżempju, niftakar żmien fil-Medserv meta kienu jmorru xi nies fuq ir-riggijiet.

Hawnhekk nixtieq insemmi lis-Sur Puglisevich ̧ Alla jaħfirlu u jagħtih il- glorja tal-Ġenna, - minn hawn nixtieq insellimlu – li għamel ħafna ġid liż- żgħażagħ Maltin u bdejna nibagħtuhom hemmhekk.

Tant hu hekk li llum fuq ir-riggijiet Amerikani u Ingliżi hemm ukoll inġiniera Maltin.

Pero' mix-xejn bdejna u l-Maltin mexxew.

Fil-fatt l-ewwel kien hemm ̧ kif għedt, is-Sur Puglisevich u warajh kien hemm jien pero' mbagħad il-gvern Nazzjonalista kien keċċieni u din ma nistħix ngħidha.

Pero' apparti minn hekk.

Lil dawn in-nies li mexxew m'għandniex nagħtuhom daqqa ta' sieq!

Sur President ̧ nerġa' ntenni li mhuwiex sew li nħallu s-civil aviation department u l-MIA jitkissru u mbagħad inġibu l-barranin.

Il-gvern għandu jkun responsabbli li jara jekk fil-bord ikunx hemm nies li ma jkunux kapaċi jmexxu.

Jekk ma jkunux kapaċi ma jkunux!

Mhux kulħadd kapaċi għal kollox!

Pero' ngħid għalija nħossni offiż meta nara l-barranin imexxu lil Malta.

Allura għalfejn ħadna l-indipendenza u l-ħelsien?

Għalfejn immorru barra u mbagħad noqogħdu ngħidu li aħna aqwa minn dak il-pajjiż u mill- pajjiż l-ieħor!

Il-pajjiżi tat-tielet dinja u min mhuwiex kapaċi, imexxi bil-barranin.

Il-poplu Malti kapaċi jmexxi.

Per eżempju ̧ l-aqwa ħaddiema u inġiniera mid-dockyard ħarġu.

U meta l-Lufthansa għamlet joint venture ma' l-Air Malta fuq it-tiswija ta' l-ajruplani, ħafna mill-inġiniera Maltin ħaduhom u faħħruhom.

Issa jien mhux qed ngħid li għamilna ħażin li ġibna l-Lufthansa imma qed ngħid li meta ġibna lill-barranin, lill-Maltin faħħruhom ħafna.

Meta lin-nies tagħlqilhom il-bibien u ma tagħtihomx ċans ̧ jaqtgħu qalbhom u ma jagħtux kas.

Pero' nista' ngħid li fl-MIA, fid-DCA u fl-MMA hemm nies li ħadmu.

Per eżempju, l-MMA mhux bis-saħħa tal-barranin qiegħda fil- ħames post mid-dinja kollha imma bis-saħħa tal-Maltin u ejjew noqogħdu attenti li issa ma nkissrux din ukoll!

Meta kellna l-Maltin imexxu l-MIA din marret 'il quddiem.

Issa kien hemm min kien traskurat u minħabba fih il-kumpannija marret lura ̧ bħalma kien ġralha darba l-Air Malta jiġifieri mhux qed ngħid li kollox kien miexi tajjeb.

Wara kollox anke barra minn Malta jiġru dawn l-affarijiet imma dawn bil-ħaddiema tagħhom jaħdmu.

Sur President ̧ għalissa se nagħlaq hawn u nixtieq nawgura lill-ħaddiema li jaħdmu f'dawn l-azjendi Milied ħieni u sena mimlija risq lilhom u lill- familji tagħhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u issa l-ħin kollu li fadal huwa għall-gvern.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lill-erba' kelliema ta' l- oppożizzjoni li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Dalgħodu għandna għad-diskussjoni l-voti marbutin mal-ministeru għat- trasport u komunikazzjoni, ministeru li jolqot diversi setturi tal-ħajja li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed isiru rilevanti.

Irrid ngħid li parti sostanzjali mill-ministeru ma ssemmietx fid-diskussjoni li kellna s'issa u hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għall-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni u għall-wireless telegraphy department.

Minkejja li l- Onor. Debono Grech għamel xi riferenzi qosra għas-civil aviation department nista' ngħid li prattikament dan id-dipartiment inqabeż.

Jien ukoll irrid noqgħod attent li ma naqbiżx dawn is-setturi għaliex nemmen li huma setturi fost l-aktar rilevanti li se jaffetwawlna ħajjitna matul iż-żmien li ġej.

Sur President, fis-sena li qegħdin fiha d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili ssemma fil-ġurnali Maltin f'okkażjoni waħda li ma kenitx pożittiva.

Fil-fatt dan kien issemma meta min imexxi d-dipartiment għalaq ir-runway f'festa partikolari.

Pero' d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili ma kienx rieqed fil-bqija tas-sena u qam biss biex jagħlaq ir-runway imma kien qed jagħmel xogħlu.

Sfortunatament għal dan id-dipartiment u għall-ħaddiema li jaħdmu fih ̧ dan id-dipartiment ̧ min- natura tax-xogħol tiegħu ̧ jissemma biss meta jkun hemm xi kontroversja.

Sakemm id-dipartiment ta' l- avjazzjoni ċivili jkun qed jagħmel id-doveri tiegħu, lokali u internazzjonali, allura dan id-dipartiment ikun qisu qed jaħdem mingħajr ma jeżisti.

Pero' jien irrid nirrikonoxxi x-xogħol kollu li jagħmlu kemm l-uffiċjali tiegħu kif ukoll il-ħaddiema li b'xi mod imissu ma' dan il- ministeru.

Sur President, id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili għandu responsabbiltajiet kemm lokali kif ukoll internazzjonali pero' x-xogħol tiegħu ma niġġudikahx jien ̧ in-naħa tal-gvern jew in-naħa ta' l- oppożizzjoni imma jiġġudikawh awtoritajiet li parti minnhom huma lokali u parti kbira minnhom huma internazzjonali.

Fil-fatt id-dipartiment ta' l- avjazzjoni ċivili huwa membru ta' diversi għaqdiet internazzjonali li kull waħda minnhom trid tara kif u kemm id-dipartiment tagħna qiegħed jimxi mal- kriterji internazzjonali, kriterji li Allaħares ma jkunux qegħdin jiġu osservati minn dan id-dipartiment għax inkella jista' jkollna problemi kbar li jista' jkollhom riperkussjonijiet kbar mhux fuq id-dipartiment ta' l- avjazzjoni ċivili, imma fuq Malta u fuq l-ekonomija Maltija ̧ b'mod partikolari fuq it-turiżmu u ma' dak kollu li għandu x'jaqsam ma' ġarr ta' merkanzija.

Minn żmien għal ieħor il-performance tad-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili tiġi analizzata mill-international civil aviation organisation, mill- European organisation for civil aviation ̧ mill-joint aviation authorities u anke mill-federal aviation authorities Amerikani.

Kull waħda minn dawn l-organizzazzjonijiet għandha interess li l-ajruport tagħna u d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili tagħna jkunu qed josservaw ir-regoli internazzjonali meħtieġa għax b'hekk ikunu ċerti li dawn ikunu qed jonoraw ir-responsabbiltajiet tagħhom lejn il-Eurocontrol u għaqdiet oħrajn.

Irrid ngħid li matul din is-sena li waslet biex tintemm id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili kellu jara wkoll li l-affarijiet li suppost isegwi minn żmien għal ieħor jiġu tested u analizzati.

B'dan il-mod wieħed ikun jaf jekk ir-regolamentazzjoni ta' l-avjazzjoni ċivili tagħna hijiex skond l- istandards ta' l-UE.

Hawnhekk irrid ngħid li għal darb'oħra d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili rnexxielu jilħaq il-criteria u r-requirements li għandu jkollu biex ikun qed jaqdi r-responsabbiltajiet mhux żgħar li għandu lejn diversi obbligazzjonijiet internazzjonali.

Sur President, issa nixtieq nagħti daqqa ta' għajn żgħira lejn xi attivitajiet li huma marbutin ma' ħidma lokali li għamel dan id-dipartiment u li fil-fatt ried jara li tkun kontinwament in place.

Kif għedt qabel ̧ ladarba d-dipartiment tagħna huwa membru ta' l-ICAO ried jara li l-ħin kollu jkun up to scratch.

Per eżempju ̧ fid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili sar ċertu investiment b'mod partikolari fil-ħaddiema u fl-ingaġġ ta' nies li mhumiex Maltin.

Hawnhekk irrid nirrimarka li ma kienx possibbli li jiġri mod ieħor u jien nixtieq li għada pitgħada, kulmin jaħdem fid- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, kulmin b'xi mod ikollu l-kontroll fuq l-attivita` ta' l-avjazzjoni f'pajjiżna jkun Malti u jkun mgħallem f'pajjiżna pero` sakemm għandna nuqqas minn dawn il-persuni ma nistgħux nagħmlu mod ieħor.

Per eżempju, bħalissa għandna persuni li qed jiġu trained barra minn Malta biex ikunu jistgħu jieħdu jobs ma' l-avjazzjoni ċivili f'ranks aktar għoljin proprju biex nassiguraw li attwalment dawn il- vakanzi li jistgħu jinħolqu minn żmien għal ieħor jimtlew mill-Maltin.

L- isfortuna kbira hi li dan huwa settur li fih m'hemmx biżżejjed persuni Maltin li jitħajru għal dan ix-xogħol, forsi minħabba l-perception li hemm ċertu riskju fix-xogħol ta' l-avjazzjoni ċivili.

Pero' fiż-żmien li ġej j'Alla jkollna aktar u aktar Maltin li jkunu tal-livell mixtieq.

Matul is-sena li għaddiet id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili kien responsabbli wkoll li jara li l-operazzjonijiet tekniċi, b'mod partikolari dawk taż-żewġ kumpanniji l-aktar importanti li għandna jaħdmu f'Malta – hawnhekk qed nirriferi għall-Air Malta u għall-Medavia - ikunu l-ħin kollu up to scratch mar-requirements internazzjonali.

Fl-aħħar mill-aħħar irridu nassiguraw li jkun hemm iċ-ċertezza u l-garanzija li l-ajruplani li jiġu u jitilqu minn Malta, b'mod partikolari dawk li huma ta' oriġini Maltija u dawk li huma reġistrati taħt il-bandiera tas-civil aviation Maltija, ikunu up to scratch ukoll.

Id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili kompla jara li l-operaturi li jagħmlu l-maintenance fuq l-istess ajruplani jkunu tal-livell ta' JAR-OPS 1 u JAR-145.

Dawn huma żewġ nomenklaturi wżati fil-qasam ta' l-avjazzjoni ċivili li r-rilevanza tagħhom għas-sigurta` fl-avjazzjoni ċivili hija mportanti ħafna.

Sur President, l-istess dipartiment ħa ħsieb ukoll is-servizz li jingħata mill-Air Malta, permezz tas-sussidjarji tagħha, bejn Malta u Għawdex.

Dan se jkun parti integrali mir-regolamenti u mill-kondizzjonijiet u l- garanziji li wieħed jistenna li jkun hemm għal dan is-servizz.

B'dan il- mod nipprovaw niggarantixxu l-aħjar servizz li għandu jkun hemm bejn iż- żewġ gżejjer.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira li ma tolqotx direttament lid- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili.

Bħalissa l-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni qed jilqa' persuni li jista' jkollhom interess li jipprovdu servizz ta' titjiriet bl-ajru bejn Malta u Għawdex u nispera li sa l-aħħar tas-sena jkun hemm persuni li juru li huma kapaċi li joffru servizz vijabbli u ta' ċertu entita`, ladarba min qed jipprovdi t-titjiriet illum iwaqqaf dawn it-titjiriet.

Issa se nieqaf hawnhekk dwar l-avjazzjoni ċivili u ngħaddi biex nitkellem ftit dwar l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni.

Sur President, naħseb li l-aktar darba li l-oppożizzjoni tkellmet dwar din l-awtorita` kienet bejn wieħed u ieħor tliet snin ilu meta għamilna madwar 30 seduta li fihom ipprovajna nistabbilixxu l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni.

Minn dakinhar sal-lum l-oppożizzjoni ftit li xejn tkellmet dwarha u għamlet biss riferenzi żgħar ħafna.

Pero' jien nemmen li huwa obbligu tiegħi li nagħmel enfasi fuq l-achievements li għamlet l- awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni u ngħid kemm se tkompli tikber il- funzjoni tagħha fil-futur.

Meta ġejna f'dan il-parlament biex niddiskutu l-liġi li waqqfet l-awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni kellna ħafna domandi; minjaf x'se jiġri, minjaf min se jbati, minjaf liema ħaddiema se jitkeċċew mill-post tax- xogħol u minjaf liema nies mhux se jibqgħu jeżistu aktar fil-qasam tal- komunikazzjonijiet f'dan il-pajjiż.

Pero' aħna bqajna ninsistu li meta titwaqqaf l-awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni konna se naraw rivoluzzjoni sħiħa f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal- komunikazzjonijiet f'pajjiżna.

Dakinhar f'din il-Kamra kien hemm min ipprova jiddieħak bina u kien hemm min ipprova jwaqqa' lin-naħa tal-gvern għar-redikolu għax konna qed ngħidu li dan huwa pass kbir importanti li fuqu trid taħdem l-ekonomija kollha ta' pajjiżna.

Sur President ̧ aħna ridna naraw li l-programm għal-liberalizzazzjoni tas- settur tal-komunikazzjoni ma jkunx xi ftit paġni marbut ma' liġi li kienet qed titressaq quddiem il-parlament imma jkun programm imfassal u mħejji li jiġi attwat biex Malta tkun tista' tibbenefika minn dawk il-bidliet li seħħew u li għad iridu jkomplu jseħħu matul iż-żmien li ġej.

Tajjeb li wieħed ifakkar li l-programm kollu li kellu jwassal għal-liberalizzazzjoni sħiħa tas-settur tal-komunikazzjoni kellu jiġi fis-seħħ fl-1 ta' Jannar ta' din is-sena li qegħdin fiha u tajjeb li wieħed jgħid li dakinhar is- setturi kollha tal-komunikazzjoni f'pajjiżna ġew liberalizzati.

Pero` l- fatt li fl-1 ta' Jannar ilħaqna l-għan li nilliberalizzaw is-settur ma jfissirx li issa nistgħu ngħidu li fuq il-karta għandna l-liberalizzazzjoni sħiħa u allura nieqfu hemmhekk.

Aħna ridna nassiguraw li l-awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni tkompli tara kontinwament x'inhuma l- iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu f'diversi pajjiżi.

Naturalment aħna ridna nkomplu fuq it-track record ta' dan il-partit fil- gvern li l-affarijiet jagħmilhom bis-serjetà.

Jien niftakar x'tip ta' diskussjonijiet kienu jsiru f'dan il-parlament ftit tas-snin ilu imma għall- grazzja ta' Alla, il-gvern tal-ġurnata għandu d-determinazzjoni li jibqa' miexi 'l quddiem biex f'kull qasam tal-ħajja nkunu fost l-aħjar minn madwar id-dinja kollha.

Għalhekk huwa żgur li fil-qasam tal-komunikazzjoni ma stajniex nibqgħu lura.

Per eżempju ̧ dalgħodu l-Onor.

Mizzi għamel riferenza għal Malta bħala gżira.

Huwa veru li Malta hija gżira żgħira fil- Mediterran, jekk irridu nżidu din il-frażi wkoll ̧ pero' l-poplu ta' din il- gżira għandu qalb kbira, huwa poplu li jrid ikun minn ta' quddiem u meta fil-gvern ikollu partit li jagħtih l-opportunità, dan jimxi 'l quddiem.

Fil-fatt dan il-poplu mhux biss joqgħod jara x'qed jagħmel ħaddieħor u jikkuppjah imma jkun innovattiv u jara kif jagħmel biex jimxi 'l quddiem fis-setturi kollha.

Sur President ̧ l-iżviluppi li seħħew fil-qasam tal-komunikazzjoni – mhux se nuża l-kelma "telekomunikazzjonijiet" għaliex din il-kelma waħedha saret parti żgħira wisq mill-komunikazzjonijiet kollha - iħalluk iċċassat.

Sa ftit tas-snin ilu kont tkun xortik tajba jekk wara ma nafx kemm-il sena jkollok servizz ta' telephone b'fixed line.

Niftakru l-istejjer marbutin ma' dan is-settur pero` dak iż-żmien għadda.

Aħna konna ħdimna biex is- settur tal-fixed telephony, l-aktar mezz tajjeb li wieħed seta' juża biex jikkomunika min-naħa għal oħra jkun imqiegħed fuq sisien sodi u ridna naraw li f'dak il-qasam Malta tkun minn ta' quddiem nett fl-investiment li tagħmel.

Fil-fatt Malta kienet l-ewwel pajjiż li kienet milħuqa totalment minn sistemi diġitali tat-telefonija.

Pero` wieħed jista' jgħid li dak kien il-bidu – nistgħu ngħidu li kien bidu żgħir - għal dan is-settur għax iridu jkomplu jseħħu ħafna żviluppi oħrajn f'dan is-settur.

Malta kienet mill-ewwel pajjiżi – jekk m'iniex sejjer żball mill-1989 – li kellhom il-qasam tat-telefonija ċellulari.

Imbagħad wara kważi 12-il sena ta' telefonija ċellulari kellna 15,000 jew 18,000 persuna li kellhom il-mobile telephone.

Dak iż-żmien meta wieħed kien jara lil xi ħadd bil- mobile telephone kien igħid li qed jitkessaħ bih fit-triq u forsi kien hemm min saħansitra jaħseb li dan mhux veru kien qed jitkellem ma' xi ħadd!

Pero' llum nistgħu ngħidu li tkun qed titkessaħ jekk tgħid li m'għandekx mobile telephone.

Qed ngħid dan għax minn 20,000 persuna li kellhom il- mobile telephone tliet snin ilu, illum kważi lħaqna t-300,000.

Illum ma tridx tkun xi professjonist jew xi membru parlamentari biex ikollok il- mobile telephone għax dan jintuża minn kulħadd.

Fil-fatt għandna 75% ta' l- hekk imsejħa penetration tas-servizz lil dawk il-persuni li għandhom mobile telephone.

Pero` jekk qabel konna ngħidu li l-mobile telephone huwa simbolu ta' qżież illum dan nistgħu ngħidu li dan sar simbolu ta' bżonn.

U aktar ma jgħaddi żmien aktar qed naraw żviluppi fis-servizzi.

Fil-fatt kull ġimgħa l-operaturi ta' dan is-servizz, anke f'Malta, qegħdin f'kompetizzjoni bejniethom biex is-servizzi li jipprovdu lilna l- konsumaturi jtejbuhom, igħollulhom il-livell tagħhom u jaraw li dawn ikunu ta' l-aħjar kwalita`.

Naħseb li f'ċerti aspetti aħna qegħdin qabel pajjiżi oħra wkoll.

F'dan ir-rigward l-awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni trid tassigura li dak li qed jiġi pprovdut lilna bħala konsumaturi jkun skond il-liġi ta' pajjiżna bid-drittijiet kollha.

Ikun tajjeb li wieħed igħid li t-300,000 telefon ċellulari li qed jintużaw illum ma jintużawx biss għat-telefonati u għall-messaġġi imma jintużaw għal ħafna oqsma tax-xogħol oħrajn.

Dak li għamilna f'dawn l-aħħar tliet snin għadu biss il-bidu ta' rivoluzzjoni akbar li trid isseħħ f'Malta u sa ftit snin oħra dan il-poplu jrid jara servizzi aqwa minn dawk tal-lum.

Per eżempju ̧ sa ftit snin ilu d-daqs tal- mobile telephone kien ħafna akbar milli hu llum; illum lanqas biss issibu f'idejk.

Pero' l-iżviluppi li jridu jsiru se jkunu ferm akbar minn dan li qed insemmi.

Sur President ̧ hemm ukoll fatturi oħrajn li wieħed irid isemmi.

Per eżempju, bejn is-sena 2001 u s-sena 2002 Malta u pajjiż ieħor kienu l-uniċi pajjiżi li minkejja l-isplużjoni ta' servizzi li kienu qed jingħataw permezz tal-mobile telephone, in-numru ta' fixed line telephones ma kenux qed jonqsu.

Dawn ma kenux qed jonqsu għaliex il-ħtieġa ta' aktar komunikazzjoni qiegħda tiżdied b'mod allarmanti minn sena għal oħra.

Hawnhekk wieħed jista' jgħid li għandna madwar 270,000 telefon fissi li jintużaw fid-diversi oqsma tal-ħajja; fid-djar, fl-uffiċċju u fil- postijiet tax-xogħol li kollha għandhom funzjoni x'jaqdu.

Matul dan iż-żmien kienu qegħdin iseħħu wkoll rivoluzzjonijiet oħrajn.

Illum nitkellmu fuq l-internet bħala bżonn ̧ donnu li hija l-ħobża ta' kuljum li ma tistax tgħaddi mingħajrha.

Ftit tas-snin ilu, meta l-uffiċjali tal-parlament offrewlna s-servizz ta' l-internet minjaf kemm kien hemm minna li qalu: Imma aħna dan l-internet x'irridu nagħmlu bih?

Pero' llum ħadd minna hawn ġew ma jgħaddi mingħajru.

Illum ħafna nies ma jgħixux mingħajru u aktar ma jgħaddi żmien, mil-livell tat-tfal ta' l-iskola sal- postijiet tax-xogħol u l-postijiet tan-negozju, dan il-bżonn se jkompli jikber.

Sur President ̧ f'dan il-qasam pajjiżna miexi b'pass mgħaġġel u qiegħed minn ta' quddiem nett; saħansitra qiegħed qabel pajjiżi li diġà huma membri ta' l-UE u pajjiżi li bħalna se jissieħbu fl-1 ta' Mejju li ġej.

Dan kollu ġara għaliex min kien qed imexxi lil dan il-pajjiż kien jaf fejn irid iwassal lill-poplu Malti; ried iwasslu sa dawk il-pajjiżi li qegħdin quddiem nett.

Dan irnexxielna nagħmluh ukoll bl-investiment li għamel dan il-gvern.

Pero' dan m'għamilnihx biss għat-telefon u għall-internet imma għamilnih ukoll għas-servizzi l-oħrajn kollha li hawn f'dan il-pajjiż.

Illum id-dinja ta' komunikazzjoni u d-dinja diġitali ma tieqaf imkien.

Sur President ̧ matul is-sena 2002 intbagħtu kważi 80 miljun messaġġ minn poplu ta' 400,000 ruħ.

Dan mhuwiex xi numru li vvintajtu jien imma huwa riżultat ta' attivita` ta' komunikazzjoni li qed jagħmel dan il-poplu.

Din is-sena li wasalna biex nagħlqu bdiet b'kontroversja fuq is-servizz ġdid li ġie riżultat tal-liberalizzazzjoni tas-settur tal-komunikazzjoni.

Naħseb li fil-bidu tas-sena ħadd minna ma kien qed jobsor li f'pajjiżna se jibda jingħata wkoll is-servizz tal-voice over internet protocol.

Pero' llum dan is-servizz qed jingħata wkoll u r-riżultat huwa li filwaqt li fl- aħħar tas-sena li għaddiet kien hemm zero minutes ta' telefonati permezz ta' dan is-servizz, matul ix-xahar ta' Ġunju kien hawn 1.2 million minutes ta' telefonati permezz tal-voice over internet protocol.

Imbagħad għax- xahar ta' Settembru l-istatistika tkompli turi żieda ta' 59% f'dak li huwa użu tas-servizz tal-VOIP.

Naturalment dan qed jirriżulta kollu mill-bżonn tagħna li nagħmlu n-negozju, il-bżonn tagħna li nikkomunikaw, il-bżonn tagħna li nkunu l-ħin kollu minn ta' quddiem fost dawk kollha li b'xi mod imissu ma' dawn l-affarijiet.

L-awtorità Maltija dwar il-komunikazzjoni riedet tara li taqdi d-doveri tagħha f'dan il-qasam bis-serjeta`.

Dan m'huwiex xogħol faċli meta jkun hemm il-kompetizzjoni, meta jkun hemm l-innovazzjoni u meta mhux kulħadd ikun bilfors miexi mal-bidliet li jkunu qegħdin iseħħu.

Fil-fatt jista' jkun hemm min jaħseb li xi ħadd qed jipprova jieħu inizjattivi jew passi biex wieħed jiġi vantaġġjat u ieħor jiġi żvantaġġjat.

Pero` r-rwol li għandha l-awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni huwa li tkun l-ewwel u qabel kollox id-difensur tad-drittijiet tagħna l-Maltin li qed nagħmlu użu minn dawn is-servizzi li qed jingħataw.

Fl-istess ħin qed tagħmel minn kollox ukoll biex iżżomm ruħha nformata bil-bidlet teknoloġiċi kbar li qed iseħħu fil-qasam ta' l-informatika.

Fil-fatt l-awtorità ̧ b'numru żgħir ta' persuni li teknikament huma ppreparati tajjeb, qed taħdem biex Malta tkun dejjem u l-ħin kollu minn ta' quddiem nett f'dan il-qasam.

Nista' ngħid li matul is-sena li ġejja l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni se tkun minn ta' quddiem nett biex tkompli tfassal il- policies tagħha dwar id-digital television pero` se tkun qed tara wkoll ir- requirements ġodda li se jkun hawn bħala riżultat ta' dan l-iżvilupp li għal darb'oħra se jbiddel il-mod ta' kif ngħixu.

Hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għal dak li sal-lum huwa magħruf bħala l-wireless telegraphy u ngħid li r-rwoli tiegħu se jkunu ntegrati ma' l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni.

Hawnhekk irrid insellem lill-persuni kollha li ħadmu f'dak id-dipartiment li kienu qed jaħdmu fi żmenijiet ta' diffikulta`, żmenijiet li fihom kienu qed iseħħu ħafna bidliet.

Il-ħaddiema li jaħdmu fid- dipartiment tal-wireless telegraphy jafu li se jkollhom bżonn jibdew jaħdmu b'mod differenti milli ħadmu sal-lum pero` xorta se jibqgħu jagħtu s-sehem sħiħ tagħhom għal dan il-pajjiż.

Fil-fatt uħud minnhom se jaħdmu ma' l- awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni u dawk li jagħmlu servizz marbut mal-wireless telegraphy li huwa konness b'mod partikolari mal-qasam tas- shipping se jagħmlu xogħol fl-awtorita` marittima.

Dawn xorta se jibqa' jkollhom is-sodisfazzjon tax-xogħol pero` naturalment b'mod mibdul għax ladarba l-ħteġijiet tal-lum huma differenti minn dawk li kienu ftit tas- snin ilu rridu naraw li dawn in-nies jibqgħu jagħtu s-sehem tagħhom skond il-bżonn tal-pajjiż.

Naturalment hawnhekk irrid nara li kemm min ikun qed jaħdem fl-awtorità Maltija dwar il-komunikazzjoni kif ukoll min ikun qed jaħdem fl-awtorità marittima jkun qed jagħti servizz tajjeb.

Sur President, dalgħodu saret riferenza għas-servizzi tal-posta.

Fih innifsu s-servizz tal-posta ma jaqax taħt il-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni imma dan il-ministeru ̧ permezz ta' l-awtorita` Maltija dwar il-komunikazzjoni, huwa r-regolatur tas-servizz li jingħata permezz tal- posta.

Meta ġejna biex biddilna l-liġi dwar is-servizzi postali f'pajjiżna kien hemm min għamel diversi mistoqsijiet u kritika - parti minnhom kienu ġustifikati u parti le - dwar is-servizz li kien jingħata u s-servizz li għad irid ikompli jingħata.

Ir-rwol li għandha l-awtorita` Maltija dwar il- komunikazzjoni fil-qasam postali huwa marbut mal-fatt li s-servizzi postali f'dan il-pajjiż se jkomplu jgħaddu minn bidliet kbar għaliex aktar ma jgħaddi żmien aktar se jkun hemm persuni li jużaw l-internet u sistemi ta' komunikazzjoni oħrajn li huma ferm aktar mgħaġġla mill-posta li aħna mdorrijin biha.

Illum ittra ̧ per eżempju ̧ tista` tasal dak il-mument stess u allura min jipprovdi s-servizz postali jaf li se jkollu jbiddel is-servizz li jagħti jekk aħna l-Maltin nibdew nagħmlu użu minn dawn is-servizzi l-ġodda.

Minkejja dan ̧ m'għandix dubju li s-servizzi postali jistgħu jibqgħu jagħtu servizz tajjeb u kostanti fl-oqsma mibdula li jridu jiżviluppaw fil-futur.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq setturi oħrajn li tkellmet fuqhom l- oppożizzjoni dalgħodu, setturi li huma parti integrali minn dan il- ministeru.

Pero' qabel nixtieq nagħmel riferenza għal dak li qalu l-Onor.

Joe Debono Grech, l-Onor.

Charles Buhagiar, l-Onor.

Jose' Herrera u l-Onor.

Joe Mizzi.

L-Onor.

Mizzi tkellem dwar l-awtorita` marittima u dwar il- qasam marittimu pero' kieku kelli noqgħod fuq dak li qal nibda nitħawwad u ninkwieta mhux ftit.

Per eżempju, dan beda bi kwotazzjoni mill-editorjal ta' "The Times" tat-18 ta' Ġunju ta' din is-sena, editorjal li kont ftakart sewwa x'kien il-kontenut tiegħu.

Fil-fatt meta ġibt il-hard copy tiegħu sibt li l-Onor.

Mizzi qabad sentenza mill-editorjal sħiħ u qalibha rasha 'l isfel biex jipprova jiġġustifika l-argumentazzjoni li kien qiegħed jipprova jasal għaliha.

Skond l-Onor.

Mizzi hija għarukaża li fil-portijiet tagħna għandna diżastru, kemm mil-lat fiżiku kif ukoll mil-lat ta' amministrazzjoni ta' kuljum.

Pero' fil-verita` dan l-editorjal kien qed jitkellem mhux fuq xi diżastru fiżiku fil-post imma fuq il-bidliet meħtieġa fil-prattiċi tax- xogħol li għandna fil-portijiet tagħna, b'mod partikolari fil-port il-kbir.

Il-ħtieġa ta' riformi u bidliet radikali fil-portijiet ta' pajjiżna u fil- prattiċi tax-xogħol li għandna hemmhekk huma xi ħaġa li din in-naħa tal- Kamra taqbel magħhom.

Fil-fatt aħna mpenjati li nwettquhom u m'għandix dubju li matul iż-żmien li ġej se jkun dan il-partit fil-gvern li bis- serjetà jbiddel dak li huwa meħtieġ li jinbidel fil-portijiet.

L-akbar bidliet li huma meħtieġa fil-portijiet ta' pajjiżna m'humiex jekk nagħmlux accropodes jew le 'l barra mill-breakwater tal-port il-kbir jew inkella jekk nagħmlux moll itwal jew iżgħar imma l-bidliet il-kbar li hemm bżonn huma fil-prattiċi tax-xogħol li hemm fil-portijiet tagħna.

Sur President ̧ nista` ngħid li d-diskussjonijiet ilhom għaddejjin żmien twil b'mod partikolari mal-GWU għax hija l-union li tirrappreżenta l-akbar setturi ta' ħaddiema li jaħdmu fil-portijiet.

Issa hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid li dan il-gvern dejjem impenja ruħu biex iżid id-dħul ta' dawn il-ħaddiema.

Dan ma nistaqsihx lill-Onor.

Mizzi jew lil xi ħadd membru ta' din il-Kamra imma nistaqsih lill-istess ħaddiema li jaħdmu fil-portijiet ta' pajjiżna.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar 17-il sena kien hemm żieda kbira ħafna fid-dħul ta' dawn il-ħaddiema.

Dan seħħ għax kien hemm żieda kbira fl-attivita` tal-portijiet tagħna.

Permezz taż-żieda fix-xogħol igawdu l-ħaddiema ̧ min jagħti s-servizzi tiegħu fil-portijiet ta' pajjiżna u min jagħraf xi jkunu l-opportunitajiet li jkunu qegħdin jinħolqu f'dan il- qasam tax-xogħol li jrid jiżviluppa.

Huwa mportanti li wieħed igħid ukoll li matul din is-sena li wasalna biex nispiċċaw daħlu fil-portijiet ta' pajjiżna madwar 450 cruiseliner.

Issa hawnhekk mhux se nagħmel riferenza għall-fatt li dawn ġabu kważi 500 ̧000 turist iżuru lil pajjiżna pero` se nagħmel riferenza għall-fatt li dan huwa xogħol ġdid li żviluppa matul is-snin li għaddew.

L-Onor.

Joe Debono Grech qal li issa jispera li ma jkun hawn ħadd li jitħajjar iżarma l- awtorita` marittima u jdaħħal xi barranin biex imexxuha.

Dażgur li m'għandux ikollna barranin imexxu l-awtorita` marittima!

Pero` jien ma nifhimx kif l-Onor.

Mizzi, li tkellem l-ewwel wieħed fid-dibattitu ta' dalgħodu, għamel attakk fuq l-awtorita` marittima u qal li hija għarukaża li bejn wieħed u ieħor din għadha tagħmel l-istess xogħol li kien jagħmel qabel id-dipartiment tal-portijiet.

Għal mument jien ħsibt li l-awtorita` marittima waqqafniha s-sena li għaddiet pero' fir-realtà din twaqqfet 13-il sena ilu.

Allura dalgħodu l-Onor.

Mizzi kif ħolom u ftakar li darba kien jeżisti d-dipartiment tal-portijiet!

Sal-lum kulħadd fehem li l-awtorita` marittima qiegħda hemm biex tkompli tiżviluppa u tkompli għaddejja bl- attivitajiet tagħha.

Hawnhekk ma nistax ma nagħmilx riferenza għall-ħidma bla waqfien li għamlet u li se tkompli tagħmel din l-awtorità.

Hemm diversi setturi li jaqgħu taħt l-awtorita` marittima pero' jien irrid nagħmel riferenza għad-direttorati differenti li jaqgħu taħtha.

Jien mhux se nitkellem fit-tul wisq fuq dan għax naf li eventwalment irid ikollna dibattitu dwar l-awtorita` marittima pero' nixtieq nagħmel riferenza għall-yachting centres directorate, għall-merchant shipping directorate, għall-ports directorate u għall-capital projects directorate.

Dawn huma erba` direttorati li ħadmu kemm setgħu biex jassiguraw li permezz ta' l-awtorita` marittima ̧ Malta tistabbilixxi lilha nnifisha bħala awtorita` li jkollha identita` marittima li tkun tixraq verament lil pajjiż imdawwar bil-baħar.

Sur President ̧ x'għamlet l-awtorita` marittima matul is-snin li għaddew?

Matul is-snin li għaddew l-awtorità ħadmet biex tistabbilixxi lilha nnifisha bħala dik l-awtorita` li qed tirrappreżenta bis-serjeta` l-qasam marittimu kollu.

Aħna rridu li dan is-sors ta' dħul finanzjarju u dan is- sors qawwi għall-ekonomija ta' pajjiżna nkomplu nisfruttawh.

Issa forsi jkun hawn min igħid: Issa billi jkun hemm daqshekk vapuri reġistrati taħt il-bandiera Maltija; x'differenza se tagħmilli?

Ir-realtà hi li din tagħmel differenza kbira mhux għall-ministru, għall-gvern jew għall-avukati li jaqilgħu l-għajxien tagħhom minn dan ix-xogħol imma għall-mod ta' kif il- barranin iħarsu lejn Malta u għall-mod ta' kif jistgħu jiżviluppaw setturi oħrajn.

Jien m'għandix dubju li l-iżviluppi li għad iridu jkomplu jseħħu fil-qasam tal-yachting huma kbar.

Fil-fatt illum minbarra l-yacht marina li hemm fl- Imsida hemm ukoll diversi inizjattivi privati.

M'għandix dubju wkoll li l- faċilitajiet tal-yachting fil-Mediterran se jibqa` jiġi żviluppat u allura se jkollna aktar nies li jkollhom il-yacht tagħhom.

Għalhekk fiż-żmien li ġej se jkun hemm il-bżonn ta' aktar yachting centres u yachting marinas.

Sur President, jien mhux se nitkellem fuq proġetti li ma jeżistux jew li qatt ma tfasslu.

Jekk m'iniex sejjer żball il-ġimgħa li għaddiet il-kap ta' l-oppożizzjoni reġa' għamel riferenza għall-yacht marina ta' GĦawdex pero' nerġa' nirrepeti għal darb'oħra li din ma kenitx teżisti u ma kien hemm l-ebda tifsil tagħha jiġifieri ma kien hemm l-ebda indikazzjoni li kienet se ssir.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Joe Debono Grech, illum Malta għandha kważi 27 miljun tunnellata ta' vapuri reġistrati taħt il-bandiera tagħha u qiegħda fil-ħames post. Pero' dan ma jfissirx li għandna noqogħdu ngħidu kemm imxejna 'l quddiem biss.

Il-ħames post huwa indikazzjoni ta' x'tip ta' responsabbilta` u obbligi lokali, Mediterranji u internazzjonali għandu jkollu pajjiżna.

Sur President, hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira.

Ġimgħatejn ilu kien hemm l-elezzjoni għall-eżekuttiv ta' l-international maritime organisation u bi pjaċir ngħid li Malta reġgħet ikkontestat u għal tliet darbiet wara xulxin irnexxielha tkun eletta bħala membru ta' l-eżekuttiv ta' din l-organizzazzjoni.

Din hija indikazzjoni ta' kif iħarsu lejna pajjiżi oħrajn li huma membri ta' l-IMO għaliex kieku jħarsu lejna b'mod ikrah żgur li ma kenux jivvotawlna.

Fil-fatt hija l-ewwel darba li ġrat li pajjiżna jiġi elett għal tliet darbiet wara xulxin.

L-aħħar darba li pajjiżna kien ġie elett kien fl-1977 u mbagħad għal numru twil ta' snin waqafna milli nkunu membri ta' dan l-eżekuttiv.

Saret riferenza wkoll għall-moll taċ-Ċirkewwa li skond l-Onor.

Joe Mizzi huwa mimli difetti.

Jien nitolbu li jekk għandu xi informazzjoni dwar dawn id-difetti jgħaddihom lill-awtorita` jew lili ħalli nkunu nistgħu naraw jekk fil-fatt hemmx il-problemi li għamel riferenza għalihom.

Per eżempju ̧ l-Onor.

Mizzi qal li l-breakwater huwa qasir.

Li nista' ngħidlu jien huwa li qabel ma dan ġie ddisinjat u mqiegħed fil-post u qabel ma ddeċidejna x'tip ta' kostruzzjoni għandu jkun hemm, la kien hemm il-ministru u lanqas iċ-chairman ta' l-awtorita` imma kien hemm persuni barranin għaliex f'Malta m'għandniex il-mod ta' kif tagħmel ċerti testijiet.

Fil-fatt dawn kellhom l-inkarigu li jaraw li jsiru testijiet skond il-kondizzjonijiet taċ- Ċirkewwa u allura għażlu l-aħjar tul possibbli biex wieħed ikun jista` jagħmel użu minn dak il-port kemm jista' jkun.

Għalhekk kien hemm ċertu disinn u ċertu mod ta' kif isiru l-affarijiet.

Issa jekk forsi l-Onor.

Mizzi jew xi ħaddieħor jaħseb li jaf aktar minn min huwa espert f'dan il- qasam ma nafx!

Qalilna wkoll li l-lanterna mhijiex f'postha imma fil- verità din għadha qed issir u allura rrid nara x'inhi din l-allegazzjoni ta' l-Onor.

Joe Mizzi.

L-Onor.

Mizzi għamel riferenza wkoll għall-cruiseliners u qal li l-awtorità marittima ma tafx fejn hi sejra għax filwaqt li ngħidu kemm qed jidħlu vapuri tat-turisti hawn Malta, fl-istess ħin qed naqilgħu l-vapuri tat- turisti minn posthom u ndaħħlu minflokhom il-vapuri navali.

Pero' m'huwiex il-każ li l-vapuri navali qed jaqilgħu minn posthom lill-vapuri tat- turisti.

Naf li kien hawn kontraversja dwar dan u naf li hemm min għadu jipprova jgħid li l-awtorita` marittima qed tiskarta l-possibbilta` li jkun hemm il-cruiseliners fil-portijiet tagħna għall-benefiċċju tal-vapuri navali.

Dan mhuwiex il-każ bħalma m'huwiex il-każ li għamel riferenza għalih l-Onor.

Mizzi meta qal li l-awtorita` marittima taparsi jkollha dikjarazzjoni u mbagħad tħalli l-vapuri nukleari jidħlu f'pajjiżna daqslikieku xejn.

L-ewwelnett naħseb li l-Onor.

Mizzi jaf kif isiru l-affarijiet f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn id-dikjarazzjonijiet.

Nafu li dikjarazzjonijiet bħal dawn ma jsirux lill-awtorita` marittima.

Min jagħmel dikjarazzjonijiet fuq il-preżenza jew le ta' l-armi nukleari jkun jaf x'tip ta' dikjarazzjonijiet ikun qed jagħmel u min ikun qed jirċevihom ikun jaf ukoll x'tip ta' dikjarazzjoni jkun qed jirċievi.

L-awtorita` marittima tipprovdi l-berthing facilities u tara li r-regoli jkunu qed jiġu mħarsa.

L-Onor.

Mizzi għalaq id-diskors tiegħu billi għamel riferenza għad- direttiva li ma nafx kemm sar storbju fuqha ̧ mhux biss f'dan il-pajjiż imma anke barra, dwar il-mod ta' kif jiġu regolati d-drittijiet u l- kondizzjonijiet tax-xogħol li għandhom il-ħaddiema li jaħdmu fil-portijiet ta' pajjiżna.

Il-gvern tal-ġurnata, u jien personalment, dejjem għamilniha ċara – l-uffiċjali tal-GWU dan jafuh - li l-interess tagħna huwa li l- ħaddiema fil-portijiet tagħna jibqgħu jaqilgħu għajxien tajjeb pero' fl- istess ħin iridu jifhmu li wasal iż-żmien li r-riformi u l-prattiċi tax- xogħol ta' pajjiżna nbiddluhom jekk irridu nibqgħu kompetittivi u jekk irridu nkomplu nkabbru x-xogħol.

Min jaħdem fil-portijiet tagħna jaf kif kien jaħdem qabel u kif qed jaħdem issa.

Saret riferenza wkoll għal dak li qed jiġri fl-Imġarr GĦawdex.

L-Onor.

Mizzi qal li l-ewwel għidna li dan il-proġett se jqum tant u fil-fatt se jqum aktar.

Fil-fatt erba' snin ilu ngħad li kellu jkun hemm ċertu nefqa għal dan il-proġett pero' wieħed jista' jgħid li l-bini ta' terminus inbidel b'mod drastiku minn kif kien proġettat kemm minħabba l-ħteġijiet li kellha l-awtorita` ta' l-ippjanar kif ukoll biex filwaqt li ntejbu l- faċilitajiet, innaqqsu l-impatt ambjentali.

Fil-fatt wieħed jista` jgħid li llum għandna proġetti mibdijin li meta jitlestew ikunu ħafna aħjar minn kif kienu proposti li jsiru.

Parentesi żgħira li nixtieq nagħmel huwa dwar il-famuż ritratt tat-tank li deher nhar il-Ħadd li għadda fuq waħda mill-gazzetti lokali.

Fil-fatt dak il-proġett mhux se jsir għax ma kienx approvat mill-awtorita` ta' l- ippjanar.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq l-awtorita` dwar it-trasport ta' Malta.

Din hija awtorita` li għandha taħt il-kappa tagħha responsabbiltajiet li m'humiex żgħar, responsabbiltajiet li jolqtu lilna lkoll fil-ħajja tagħna ta' kuljum u hawnhekk naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Charles Buhagiar.

Fil- fatt dak li qal l-Onor.

Buhagiar, li għal darba ma kienx negattiv ̧ naqblu miegħu.

Pero` d-differenza bejn l-oppożizzjoni u l-gvern hija li l- oppożizzjoni tista` tiġi hawnhekk b'lista ta' xewqat imma l-gvern ma jistax iħalli dik il-lista ta' xewqat fuq il-karta.

Jien inħobb ngħid li l- ideat ma jiswewx flus imma biex twettaqhom huma very expensive.

Sur President, diversi persuni joħorġu b'ħafna ideat fil-ġurnali.

Kellna min ried li bejn Malta għal GĦawdex ikollna sistema ta' vvjaġġar bl-ajru ̧ kellna min ried jagħmel l-undergrounds eċċ. Per eżempju, dalgħodu l- Onor. Charles Buhagiar qal li s-sitwazzjoni tat-traffiku f'pajjiżna tixbaħ lis-sitwazzjoni tat-traffiku li hemm fil-Lussemburgu li bħalna huwa pajjiż b'popolazzjoni żgħira.

Dan qal li l-Lussemburgu ̧ li huwa membru ta' l-UE ̧ m'għamilx l-underground għaliex imbagħad ma jkunx jista' jiffinanzja dik is- sistema.

Fil-fatt tajjeb jew ħażin in-nefqa kapitali tagħmilha – għalkemm din hija problema wkoll - imma mbagħad trid tara li dak li tkun għamilt issostnih u tara li tagħti servizz tajjeb.

Qabel l-elezzjoni l-partit Laburista wiegħed li jekk jitla' fil-gvern jagħmel sistema ta' underground għal dan il-pajjiż pero' llum qed jirrikonoxxi li l-Lussemburgu, li huwa pajjiż żgħir bħal Malta ̧ huwa diffiċli ferm għalih li jkollu l-underground.

Fil-fatt huma ħafna li ħasbu fuq l-idea ta' l-underground pero' din hija diffiċli li ssir għax kif qal l-Onor.

Buhagiar dalgħodu, aħna poplu żgħir u biex tmantni sistema ta' underground trid tagħmel nefqiet kbar.

Sur President, l-awtorità dwar it-trasport għandha fi ħdanha diversi direttorati li huma responsabbli mit-toroq ̧ mil-liċenzji, mit-traffic planning u mit-trasport pubbliku.

Bħala poplu rridu naraw bis-serjetà fejn irridu naslu u kif nistgħu naslu f'dan il-qasam.

Per eżempju ̧ fejn qabel ċerti dipartimenti kienu jagħmlu parti mill-amministrazzjoni tal- gvern illum l-awtorità dwar it-trasport hija responsabbli għal ċerti setturi wkoll.

Meta ġejna biex ngħaddu l-liġi dwar l-awtorita` dwar it- trasport minn dan il-parlament l-oppożizzjoni kienet iddikjarat ruħha li kienet kontra l-mod kif din l-awtorita` kienet qed tiġi fformata.

Għalhekk wara madwar sena u nofs minn meta twaqqfet din l-awtorita` kont nistenna li l-oppożizzjoni tgħid jekk l-għan li għalih twaqqfet hux qed jintlaħaq jew le.

Dalgħodu l-Onor.

Buhagiar qalilna ħafna affarijiet li jixtieq jarahom iseħħu pero' li għadhom ma seħħewx.

Pero' huwa żgur li llum irrid nirrikonoxxi l-fatt li l-oppożizzjoni m'għamlitx riferenza għax-xogħol li qed tagħmel l-awtorita` dwar it-trasport - b'mod partikolari d-direttorat responsabbli mit-toroq - dwar it-toroq ta' pajjiżna ̧ xogħol li huwa ta' kwalita` ferm aħjar minn dak li kien isir qabel.

Illum ma smajtx kelliem wieħed min-naħa ta' l-oppożizzjoni jgħid li x- xogħol fuq it-toroq huwa ta' kwalita` ħażina.

Ta' dan irrid nirringrazzja lill-oppożizzjoni li naturalment mhux se tgħid fil-pubbliku li għamilna qabża kbira fil-kwalita` tax-xogħol.

Pero' l-Onor.

Buhagiar għamel riferenza għall-fatt li għadna qed indumu żżejjed f'dawk li huma proġetti li jsiru mill-gvern tal-ġurnata.

Din hija bidla radikali oħra li rridu naraw isseħħ f'pajjiżna.

Illum il- kwalita` tax-xogħol hija ħafna aħjar minn dik li kienet issir qabel pero' rridu nindirizzaw il-problema tad-dewmien.

Per eżempju, jien naqbel li fiż- żmien li ġej ikollna wkoll dik il-famuża klassifikazzjoni tal-kuntratturi li ilna nitkellmu dwarha ma nafx kemm-il sena imma li sal-lum għadna m'għamilnihiex.

M'għandix dubju li rridu naslu f'sitwazzjoni fejn ikollna bidla kbira fil-mod ta' kif nagħmlu x-xogħol f'dan il-pajjiż.

Sur President, saret riferenza għall-biżgħa, għall-inkwiet u għad- diffikulta` li qal li għandu l-Onor.

Buhagiar dwar il-fondi li jridu jiġu mill-UE u mill-protokoll Taljan.

Almenu l-Onor.

Buhagiar m'għamilx l- iżball li għamlu oħrajn min-naħa ta' l-oppożizzjoni Ii ma nafx kemm ilhom igħidu li hija għarukaża li l-flus mill-UE u mill-Italja għadhom ma waslux.

Għallinqas l-Onor.

Buhagiar irrikonoxxa l-fatt li l-flus mill-UE ma kellhomx jaslu qabel l-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla.

Min-naħa l-oħra l- flus mill-protokoll Taljan għandhom jaslu għax fil-fatt dan il-protokoll ġie ratifikat ftit jiem ilu mill-parlament.

Fil-fatt jonqos biss xi firem żgħar pero` l-flus iridu jaslu biex dak il-protocol jiġi fis-seħħ b'mod totali.

Sur President, illum id-direttorat responsabbli mit-toroq qed ikompli fuq il-ħidma li kien jagħmel qabel id-dipartiment tat-toroq.

Dan id-direttorat ma qagħadx bil-qiegħda jħares u jistenna lil xi ħadd biex igħidlu x'għandu jagħmel.

Fil-fatt l-ewwel ħaġa li għamel wara l-elezzjoni ta' l-1998 ...

Hawnhekk nixtieq nikkoreġi xi ħaġa li qal l-Onor.

Jose' Herrera.

Dan qal li l-ewwel ġew il-Ġermaniżi jagħmlu rapport ̧ imbagħad ġew esperti oħrajn biex jagħmlu rapport ieħor għax ħasbu li l-ewwel rapport li kienu għamlu l-Ġermaniżi kien ġie skartat.

Dan mhuwiex il-każ għax l-istess esperti li għandna f'pajjiżna ilhom hawn Malta minn April ta' l-1998.

Jien nirrikonoxxi li l-organizzazzjoni Ġermaniża ġiet hawn Malta fi żmien il- gvern l-ieħor.

Li ma nirrikonoxxix hu dak li ngħad min-naħa ta' l- oppożizzjoni li fi żmien tliet xhur, fl-1998 ̧ kienu lestew dak kollu li kellu x'jaqsam ma' xogħol ta' toroq.

Il-programmi kollha marbutin max- xogħol ta' toroq li għandna bżonn f'pajjiżna saru wara Settembru ta' l-1998 u minn dakinhar sal-lum ̧ ix-xogħol kollu li qed isir fil-qasam tat-toroq għaddej proprju fuq il-programm imfassal għal toroq arterjali u għat-toroq distributorji ta' pajjiżna.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix id-diffikultajiet u l-problemi li jkun hemm mal-kuntratturi.

Ġieli jkun hemm tender u wieħed jirtira minnha u ġieli jkun hemm proċess ta' aġġudikazzjoni u f'daqqa waħda xi ħadd ma jibqax jgħid li jrid jibqa' għaddej bix-xogħol u ħafna problemi oħrajn.

Minkejja dan kollu d-determinazzjoni tagħna trid tkompli twassal biex il-ħin kollu naraw li l-kwalità tax-xogħol li lħaqna tibqa' hemm.

Per eżempju ̧ ċerti kuntratturi jaħdmu bil-prattiċi li kienu jħallulhom aktar flus milli qed iħallulhom issa pero' s-serjetà titlob li jkun hemm analisi ta' dak li qed isir.

Ma smajna xejn lanqas fuq il-culverts tas-servizzi li qed isiru fit-toroq arterjali.

Pero' aħna għandna d-determinazzjoni li bid-diffikultajiet kollha nibqgħu mexjin bit-tfassil ta' dak li hemm bżonn isir.

Sur President ̧ lill-Onor.

Buhagiar irrid infakkru li l-proċess marbut mal- protokoll Taljan fl-ebda mument ma waqaf, bħalma ma waqafx lanqas il- proċess marbut mal-fondi li jridu jiġu mill-UE.

L-ewwelnett kieku d- direttorat tat-toroq ma kien qed jagħmel xejn kien joqgħod jistenna biex il-protokoll Taljan jiġi ffirmat, imbagħad naraw x'se nagħmlu b'dawn il- flus ̧ liema toroq se nagħmlu, naraw kif se nippreparaw id-dokumenti tat- tender, naraw meta se jagħlqu dawn id-dokumenti u naraw min se jkun il- kuntrattur u mbagħad inqumu u nsibu li s-sena 2005 tkun għaddiet u nkunu tlifna l-fondi.

Pero' m'għamilniex hekk għax matul is-sena li għaddiet rajna x'inhu meħtieġ biex meta dawn il-fondi jkunu available inkunu nistgħu nonfquhom.

Sur President, kien hemm diversi kuntratturi, fil-parti l-kbira minnhom Taljani ̧ li wrew interess li jagħmlu xogħol marbut mal-finanzjament tal- protocol Taljan – jekk m'iniex sejjer żball id-data kienet tagħlaq fid-9 ta' Mejju li għadda - u aktar tard kien hemm proċess ta' shortlisting ta' dawk li kienu wrew interess li jaħdmu f'dan il-qasam hawn Malta.

Eventwalment wieħed jista' jgħid li l-proċess tat-tendering kollu huwa mistenni li jagħlaq fil-15 ta' Jannar ta' l-2004 meta t-12-il tenderer li wera interess li jibqa' għaddej b'dan ix-xogħol, ikun jista' jiffinalizza u jippreżenta t-tendering documents tiegħu.

Hawnhekk nixtieq insemmi ftit liema huma t-toroq li fuqhom se jintnefqu l- flus li se jiġu mill-protokoll Taljan.

Ovvjament, bi qbil anke ma' l- esperti Taljani ̧ rajna li dawn il-flus jintnefqu fuq toroq li huma prinċipali.

Finalment ġie deċiż li jkun hemm diviżjoni ta' dawn il-flus fuq tliet tenders differenti li globalment jinkorporaw dawn il-postijiet li se nsemmi.

Il-postijiet huma Tarġa Gap, tal-Qlejgħa ̧ l-Imtarfa ̧ ir-Rabat ̧ l-Imġarr, Ħ'Attard ̧ l-inħawi Ta' Srina, ħdejn ir-roundabout li hemm fil-bidu ta' Ħaż-Żebbuġ ̧ ħdejn ir-roundabout ta' Ħal Qormi u tibqa' sejjer lejn fejn spiċċa x-xogħol ta' Mdina Road numru ta' snin ilu.

Hemm ukoll dik it-triq li mir-roundabout ta' Ħaż-Żebbuġ tieħdok lejn is-Siġġiewi u l- parti li minn ħdejn il-wied ta' Ħal Qormi twasslek san-naħa ta' l-airport.

Hemm il-possibilita` wkoll li jiġu nkorporati toroq oħrajn jekk kemm il- darba wara li fil-15 ta' Jannar ̧ meta jagħlqu t-tenders ̧ ikun jidher ċar li jkun baqa' ammont ta' flus li nistgħu nonfqu f'postijiet oħrajn.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-fondi mill-UE.

Fl-ebda ħin ma seta' xi ħadd jaħseb jew jipprova jemmen li dawn il-fondi se jiġu Malta qabel id- dħul tagħna fl-UE jiġifieri qabel l-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla.

U hawnhekk ukoll ma qgħadniex nistennew ħalli naraw x'se jiġri meta nissieħbu fl-UE imbagħad naraw jekk għandniex nagħmlu tenders jew le.

Sur President ̧ l-ewwel ħaġa li għamilna kienet kif se nikkonvinċu lill- awtoritajiet Ewropej li Malta għandha tkun inkorporata fil-programm imsejjaħ transport infrastructure needs assessment programme ̧ programm ta' l-UE li janalizza l-ħteġijiet tat-trasport f'pajjiż partikolari.

Dan għaliex bejn l-1996 u l-1998 kellna gvern li ma kienx jinteressah mill-UE.

Għalhekk f'dawk is-sentejn Malta tilfet iċ-ċans li fil-fatt ikollha l- analisi tagħha.

Wara diffikultajiet mhux żgħar finalment Malta ġiet aċċettata biex ikollha analisi tal-bżonnijiet tagħha.

Fil-fatt ġie deċiż li 96 kilometru ta' toroq f'pajjiżna huma eliġġibli għall-fondi li jistgħu jiġu mill-fondi ta' l-UE.

Dawn il-fondi jridu jintnefqu fuq dawn it-toroq; it-triq li tibda min-naħa tal-freeport, tasal sa Ħal Far ̧ - imbagħad hemm il-biċċa ta' Ħal Far li fil- fatt illum hija lesta - tkompli lejn il-Marsa u lejn Regional Road, tibqa` sejra lejn Baħar iċ-Ċagħaq, għall-bypass ta' San Pawl il-Baħar, għall- bypass tal-Mellieħa, l-GĦadira u ċ-Ċirkewwa.

Imbagħad hemm it-triq li mix- xatt ta' l-Imġarr tibqa' sejra sa l-industrial estate tax-Xewkija.

Dawn huma toroq li jridu jiġu ffinanzjati permezz tal-fondi mill-UE.

Issa naturalment l-UE ma taqbadx iċ-ċekk u tgħidlek li l-flus tista' tonfoqhom kif trid – huwa sewwa li jiġri hekk – imma trid tara li l-flus li jiġu mill- fondi strutturali jkunu qed jintnefqu b'mod tajjeb.

Irrid ngħid ukoll li se jsir finanzjament ta' bejn wieħed u ieħor euro 1.4 miljun li ġejjin mill-fondi ta' l-UE, dak li qed jissejjaħ l-environmental impact assessment ta' dawn il-proġetti.

Fil-fatt numru ta' xhur ilu ħarġet tender – jekk m'iniex sejjer żball se tingħata matul dawn il-ġranet - biex xi organizzazzjoni Maltija jew barranija tagħmel analisi tal-bżonnijiet ambjentali ta' dawn il-proġetti li qed tidentifika Malta.

Fil-fatt id- direttorat tat-toroq qed jipprepara t-tender documents għal meta jispiċċa dan il-proċess u jien m'għandix dubju li se jkun hemm persuni Maltin li kapaċi jagħmlu x-xogħol.

Issa nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuq il-kuntratturi.

Qabel l- elezzjoni kien hawn min qal li bil-protokoll Taljan il-kuntratturi Maltin se jinqalgħu 'l barra minn xogħolhom.

Il-kuntratturi Maltin iridu jaraw kif inhu l-aħjar mod ta' kif jagħmlu x-xogħol fl-oqsma differenti, xejn inqas fil-qasam tat-toroq.

Sur President ̧ saru riferenzi wkoll għat-traffic management li hawn f'dan il-pajjiż.

Aktar ma jgħaddi żmien kull wieħed minna aktar qed jara li jkollu l-karozza tiegħu imma wieħed irid jiftakar li fit-toroq tagħna għandna madwar 268,000 vettura.

Fil-fatt wieħed mill-kelliema ta' l- oppożizzjoni qal li dan huwa fost l-akbar numru ta' karozzi għal kull 1,000 persuna fost il-pajjiżi membri kollha ta' l-UE u probabbilment fost il- pajjiżi fid-dinja kollha.

Dan jitfa' fuqna l-Maltin kollha responsabbiltajiet kbar.

Huwa faċli li tgħid li t-traffiku li hawn huwa għarukaża.

Min igħid hekk huwa ppreparat li jħalli l-karozza tiegħu l- garaxx u x-xogħol imur ma' ħaddieħor jew b'xi mezz ta' trasport ieħor?

Dik hija domanda li rrid inwieġeb jien u kull wieħed u waħda minna.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq it-trasport pubbliku.

Jien l-ewwel wieħed li nirrikonoxxi li dan is-servizz hemm bżonn li jitjieb u nbiddlu dak li hemm.

Per eżempju ̧ f'ħin minnhom l-Onor.

Buhagiar qal li mhux se jitkellem fit-tul dwar dan is-settur għaliex jekk ix-xewqat ta' l-awtorità dwar it-trasport isiru verità allura nistgħu ngħidu li se nimxu 'l quddiem.

Jien naqbel ma' dan pero' mhuwiex biżżejjed li naqblu aħna t-tnejn.

Irridu jaqblu wkoll dawk li joffru s-servizz.

Xi ħaġa li laqtitni fil-konklużjoni ta' l-Onor.

Buhagiar kienet li ma nistgħux nibqgħu nħallu lid-diversi operaturi li jaħdmu f'dan is-settur jiddefendu n-niċċa tagħhom.

Kemm konna nkunu aħjar kieku l-operaturi differenti ma jibqgħux jiddefendu n-niċċa tagħhom!

Pero' aħna rridu ngħixu fir-realtà tal-ħajja bil-konflitti mhux żgħar li hemm bejn id- diversi operaturi.

Per eżempju ̧ il-bieraħ fil-parlament kien hawn min qal ukoll li bis-servizz tal-karozza tat-turisti "Visit Malta" se jkun hemm min jista' jitlef l-għajxien tiegħu.

Jien nista' nassigura lil din il-Kamra li kull darba li niltaqa' ma' operaturi differenti tat-trasport – jistgħu jkunu tat-taxis, tal-minibuses ̧ tal-coaches jew tal-karozzi tal-linja – insib li l-ħażin qatt ma jkun tagħhom imma dejjem jipprovaw iwaħħlu f'ħaddieħor li jkun qed jipprovdi servizz ta' trasport differenti.

Din hija l-problema kbira li għandu dan il-pajjiż.

Għalhekk lil dawn in- nies irridu ninkoraġġuhom biex jifhmu r-realtajiet tal-ħajja tal-lum.

Issa billi f'ċerti rħula u bliet tipprovdi servizz jekk m'hemm ħadd li jirkeb; x'inhu l-iskop tiegħu?

Bl-istess mod ma jagħmilx sens li għandek diversi postijiet f'pajjiżna li għandhom bżonn ta' bidla fil-mod ta' kif jingħata s- servizz pubbliku u dan jibqa' ma jingħatax.

Huwa għalhekk li l-awtorità dwar it-trasport qed tgħid li se nbiddlu l-mentalità ̧ se nbiddlu l-mod ta' kif noperaw u li se nneħħu s-sistema li biex tmur f'xi raħal bilfors trid tidħol il-Belt.

Dażgur li naqblu li minn Ħ'Attard għal Ħaż-Żebbuġ, għas- Siġġiewi u għal postijiet oħra jkun hemm servizzi diretti.

Pero' jrid ikun hemm ukoll min lest li jagħmel dawn is-servizzi.

Għalhekk wasal iż-żmien – hawnhekk nerġa' nirrepeti dak li għedt drabi oħra – li jekk min qed jipprovdi s-servizz illum mhuwiex ippreparat li jagħmel dawn is-servizzi allura jkun hemm ħaddieħor li jingħata l-possibbiltà li jagħmel dawn is- servizzi.

Naturalment jekk nipprovaw nagħmlu dan l-oppożizzjoni se tgħid li lix- xufiera tal-karozzi tal-linja se noqtluhom bil-ġuħ.

Aħna m'għandna l-ebda intenzjoni li noqtlu lil dawn in-nies bil-ġuħ.

L-intenzjoni tagħna hija li f'dan is-settur indaħħlu s-serjetà għall-bżonnijiet mhux ta' 508 sid tal- karozzi tal-linja imma għall-bżonnijiet tal-poplu Malti.

Illum in-nies m'għadhomx jivvjaġġaw darba fix-xahar jew darba fil-ġimgħa imma huma ħafna li jivvjaġġaw kuljum.

Għalhekk huwa mportanti li jkollna servizz li jaqdi lil dawn in-nies.

Per eżempju, irrid ngħid hawnhekk li rridu nintroduċu night service f'diversi bliet u rħula u naħseb li jkun hemm min jipprotesta wkoll, fosthom tal-minibuses u min joffri servizz li mhux dejjem ikun legali.

Sur President ̧ l-Onor.

Buhagiar semma l-problema li kienet inqalgħet meta għalaqna xi toroq minħabba l-kunċert ta' Elton John.

Pero' rrid ngħid li aħna l-Maltin kull sena nagħlqu t-toroq ta' pajjiżna minħabba l-patrun tar- raħal!

Fil-fatt diġà tajna indikazzjoni ċara li matul is-sena li ġejja rrid naraw li dan l-għeluq ta' toroq ma jibqax iseħħ.

U nispera li dawk li jorganizzaw id-diversi festi – jien m'għandi xejn kontra l-festi anzi nieħu pjaċir immur – ma jħallux għal lejlet il-festa biex jindunaw li għandhom bżonn jagħlqu xi triq.

L-awtorità dwar it-trasport qiegħda fil-pożizzjoni li tara x'inhuma l-arranġamenti ġodda mibdula li għandhom bżonn iseħħu.

Għalhekk ejjew naħdmu flimkien minn issa biex dawk l-affarijiet li għandna nagħmlu ̧ nagħmluhom.

Sur President, matul is-snin li għaddew għamilna diversi miżuri li permezz tagħhom ipprovajna ̧ b'ċertu suċċess ukoll, naraw li s-safety fit-traffiku jkompli jissaħħaħ.

Dan qed isir għax ma jistax ikun li jsiru aktar mwiet fit-toroq tagħna.

Fil-fatt saret dikjarazzjoni fil-pubbliku li hija l- intenzjoni tagħna li sas-2010 nnaqqsu n-numru ta' mwiet li jsiru fit-toroq tagħna bin-nofs.

Biex jirnexxielna nilħqu dan il-għan irridu ntejbu l-kwalità tas-sewqan tagħna.

Minbarra dan se nbiddlu s-sistema ta' kif tingħata l-liċenzja, se ndaħħlu s-sistema tal-punti għal min għandu l-liċenzja u se nkomplu nirriformaw is-servizz li jingħata biex nassiguraw li t-trasport, minflok ikun mod ta' kif nipperikolaw lilna nfusna jkun mod ta' kif niffaċiltaw l- ivvjaġġar tagħna.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Joe Mizzi għal Vot 32.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Il-Kumitat ġie sospiż fin-12.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 32 imressqa mill-Onor.

Joe Mizzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, għan-naħa tal-gvern qed jiġu paired l- Onor:

Pullicino George Dalli John Frendo Michael Azzopardi Frederick

Arrigo Robert

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor:

Cardona Chris Gulia Gavin Sant Alfred Vella George Vella Karmenu

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 17

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Dalli Helena | |Abela Joseph |Debono Grech Joe| |Agius Chris |Farrugia Angelo | |Bartolo Evarist |Farrugia Michael| |Brincat Leo |Farrugia Noel | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buontempo Stefan |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cuschieri Joseph | |

KONTRA: 28

L-Onor. |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius David |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Borg Joe |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |De Marco Mario |Mugliett Jesmond| |Debono Giovanna |Puli Clyde | |Deguara Louis |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Falzon Joseph |Vassallo Edwin | |Fenech Antonio |Zammit Ninu | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 32 – MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,398,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 32 għaddiet

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi :

VOT 33 – AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 561,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 – Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 33 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VI – MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 17,630,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Voti VI għaddiet.

Fin-12.37 p.m. il-Kamra rrizumiet u l-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 32, 33 u VI tal- ministeru għat-trasport u komunikazzjoni ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Aġġornament.

Il-Viċi Prim Ministru.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla ̧ il- Ħamis, 11 ta' Diċembru ̧ 2003 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2004

Id-Disa' Jum

Voti tal-Ministeru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla ̧ il- Ħamis ̧ 11 ta' Diċembru, 2003 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fis-12.38 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija..

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

FORZI ARMATI – INTELLIGENCE OPERATORS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jikkonferma li riċentement fl-armata saru eżamijiet tat-trade ta' intelligence operators grade II?

Jista' jgħid għaliex dawn l-eżamijiet ġew mgħaġġlin daqshekk filwaqt li eżamijiet oħra fit-trade ta' storeman baqgħu ma sarux minkejja l-parir ta' l-ombudsman?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nikkonferma li sar l-eżami msemmi.

Ninsab informat li ma kien hemm għad ħadd bit-trade ta' intelligence operator grade II qabel ma sar dan l-eżami.