MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 436 It-Tlieta, 10 ta' Ottubru 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 436

It-Tlieta, 10 ta' Ottubru 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 436

It-Tlieta, 10 ta' Ottubru 2006

WERREJ

MINUTI 534

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 534

TQEGĦID TA' KARTI 538

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET TAL-PULIZIJA (L-EWWEL QARI)

CODE OF POLICE LAWS (AMENDMENT) BILL (FIRST READING) 539

AĠĠORNAMENT 560

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 564

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 435 li saret fid-9 ta' Ottubru, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĦAŻ-ŻEBBUĠ - BUS SHELTERS

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l- Ministru jindaga x'qed iżomm lill-ADT milli tistalla bus shelters fi Triq il-Kandlora, f'dik il-parti ta' ħdejn il-mitħna f"Ħal-Muxi, wara l-istatwa tal-Madonna, u fi Triq il-Mitħna ħdejn il-flats tal-gvern, li huma kollha f'Ħaż-Żebbuġ, speċjalment issa li ġejja x-xitwa?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Iżvilupp Urban u Toroq): Fil-postijiet imsemmija ma jgħaddux karozzi tal- linja li jaħdmu bi skeda, għaldaqstant l-ADT m'għandha l-ebda ħsieb li tistalla bus shelters.

RABAT - GĦAR BARKA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: X'inhi r-raġuni li f'Għar Barka, ir-Rabat m'hemm l-ebda triq li se ssir mill-gvern ċentrali meta ħafna mit-toroq f'din l-akkwata għandhom ħsara ta' aktar minn 70% u għalhekk jaqgħu direttament taħt ir- responsabbilta` tal-gvern?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Il- programm li ħejjiet l-ADT jiffoka fuq toroq residenzjali li qatt ma nbnew.

Wara li tlestew it-toroq tal-Baħrija fir-Rabat, iffinanzjati mill-ADT, ma fadalx toroq ġodda x'jinbnew.

Madankollu ġew inklużi ħames toroq, li huwa ammont sostanzjali, biex fihom isir xogħol ta' resurfacing.

Tajjeb li wieħed jiġbed l-attenzjoni li x-xogħlijiet li għamel il-gvern fuq Triq ir-Riebu huwa ħafna aktar minn dak li jidher fil-programm għax minbarra l-culverts għall-ilma tax-xita saru wkoll bankini u l-wiċċ tat- triq.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dawk it-toroq li l-ħsara fuqhom hija ta' aktar minn 70% jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Jidhirli li t-toroq ta' Għar Barka, fir-Rabat, m'għandhomx ħsara li tammonta għal aktar minn 70%, pero' jiena xorta waħda se nitkellem ma' l-ADT biex forsi jagħmlu xi xogħlijiet huma.

Tajjeb li ngħid ukoll li l-kunsill lokali tar-Rabat regolarment jingħata l-flus sabiex jindirizza l-bżonnijiet ta' din il-lokalita`.

(Interruzzjonijiet) Naturalment imbagħad sta għas-sindku li jiddetermina kif dawn il-flus għandhom jiġu wżati.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Is-Segretarju Parlamentari ma qallix jekk it-toroq li jkollhom ħsara ta' aktar minn 70% jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tal-gvern ċentrali.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Safejn naf jien it-toroq jibqgħu responsabbilta` tal- kunsilli lokali.

RABAT - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: X'inhi r-raġuni li l-gvern ma ddedika l-ebda ċenteżmu biex itejjeb it-toroq fl-inħawi ta' l-Imtaħleb, il-Kunċizzjoni, Tas-Salib u l-akkwati ta' Wied Qlejgħa, l/o Rabat, liema toroq jagħtu għal postijiet sbieħ tal- pajsaġġ Malti u li huma frekwentati kemm minn Maltin kif ukoll minn turisti?

Hemm ħsieb li dawn it-toroq isiru?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): It- toroq fl-inħawi msemmija mill-Onor.

Interpellant m'humiex arterjali u lanqas distributorji u għalhekk il-manutenzjoni tagħhom ma taqax taħt il- gvern ċentrali.

Madanakollu fis-snin li għaddew il-gvern għamel xogħol ta' resurfacing f'dawn l-inħawi, inkluż it-triq li tagħti għall-Imtaħleb, il- Baħrija, il-Landrijiet u parti Tas-Salib, fl-inħawi taċ-Chadwick Lakes u tat-Tiġrija.

It-toroq iffinanzjati mill-protokoll Taljan, li jinkludu l-bypass ta' l- Imtarfa u toroq arterjali oħra ta' madwar ir-Rabat, se jkunu saru kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm il-ħsieb li f'dawn it-toroq issir il- manutenzjoni neċessarja biex l-ambjent ikun isbaħ u fl-istess ħin il- coaches li jgħaddu bit-turisti ma jġarrbux ħsarat?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sfortunatament din hija problema ta' kif jiġu managed il-flus tal-kunsilli lokali.

F'dan l-istadju jkun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jindirizza din il-problema lill-kunsill lokali tar-Rabat, li llum huwa mmexxi minn sindku Laburista.

Jien ċert li bejniethom ikun hemm il-koperazzjoni meħtieġa u dawn il-problemi jiġu ndirizzati mill-ewwel.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba s-Segretarju Parlamentari qed jgħid li l-fondi tal-kunsilli lokali għandhom jiġu utilizzati b'mod aħjar, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi komunikat dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Le, ma jeżisti l-ebda komunikat, anke għaliex il-budget tal-kunsilli lokali jiġi amministrat mis-sindku stess.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba qed jingħad li għandu jsir użu aħjar mill- finanzi tal-kunsill lokali, dan ifisser li l-finanzi m'humiex qed jintużaw għal ċerti prioritajiet?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naturalment jekk triq ma tkunx taqa' taħt ir- responsabbilta' tal-gvern u din ikollha ammont sostanzjali ta' ħsarat, is- sens komun jgħidlek li għandha tidħol fl-ogħla ranking ta' prioritajiet tal- kunsill lokali ta' dik il-lokalita`.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jekk kemm-il darba t-toroq jiġu ċertifikati li għandhom ħsarat ta' aktar minn 70%, ix-xogħlijiet jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-gvern?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Meta l-gvern għamel il-kunsilli lokali ddefinixxa sew ir-responsabbiltajiet tagħhom.

Toroq li qatt ma saru huma responsabbilta' tal-gvern, filwaqt li toroq li kienu jeżistu huma responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Għal din il-policy kien hemm proviso li tgħid li dawk it-toroq li saru xi darba u li llum fihom ammont sostanzjali ta' ħsarat - ma nafx jekk hux 60% jew 70% - xorta waħda se jieħu ħsiebhom il-gvern.

Madankollu wieħed irid jara f'liema kondizzjoni kienu dawn it-toroq meta ġew mgħoddija lill-kunsilli lokali, għax jista` jkun li dawn tħallew jiddeterjoraw u l-perċentaġġ ta' ħsara kompla jikber.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Saret investigazzjoni dwar l-ammont ta' ħamrija li qiegħda tinżel fit-toroq li jinsabu f'żoni rurali?

Meta jiġu żviluppati dawn it-toroq se tiġi rispettata s-sistema idroloġika?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sibna diversi areas fejn wara li tkun għamlet ix- xita jinżel minnhom ammont ta' ħamrija fit-toroq.

F'ħafna minn dawn l-areas għamilna l-konkos fid-daħliet ta' l-għelieqi u għamilna wkoll humps biex il- ħamrija li tinġarr mill-ilma tax-xita tieqaf magħhom.

Ħafna drabi dan l- inkonvenjent jirriżulta meta l-għalqa tkun f'livell ogħla mit-triq u tkun trid tħalli aċċess għall-bidwi.

Aħna indirizzajna ħafna każi fejn kien hemm din il-problema imma jista' jkun li għad fadal xi oħrajn li għadna ma ndirizzajniex.

L-Onor.

Farrugia staqsieni jekk nirrispettawx is-sistema idroloġika meta jiġu żviluppati dawn it-toroq.

Li nista' ngħid hu li meta jsir l-iddisinjar ta' ċerti toroq nagħmlu minn kollox biex tiġi rispettata s-sistema idroloġika.

Per eżempju jekk inkunu qed nagħmlu storm water systems nipprovaw nidderieġu l-ilma lejn il-widien.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-ADT għandhiex xi espert fuq is-sistema idroloġika?

Jikkonferma li konna qed nagħmlu toroq b'tali mod li meta jiġi l-ilma minn taħt it-triq, għax ma jkunx hemm mekkaniżmu idroloġiku tajjeb, tixxarrab il-ħamrija ta' taħt u bil-piż tisfronda it-triq?

Dan ġara fil-bypass ta' l-Imtarfa?

Issa, fil-bini tat-toroq il-ġodda qed jingħalqu l-ġnub tagħhom bill- konsegwenza li l-ilma ma jgħaddix minn taħt, il-ħamrija ta' fuq tiħfief u tkompli toħroġ fit-triq.

Issa hawn irrid ngħid li l-gvern għandu ftehim ma' l-istitut ta' Bari fl-Italja, fejn hemm nies b'esperjenza kbira f'dan il-qasam.

Il-Ministru ma jistax jikkunsidra li nieħdu ċerti pariri mingħand dawn l-esperti biex ma nkomplux inwettqu xogħol ta' dilettanti kif qegħdin nagħmlu llum il-ġurnata?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT m'għandhiex esperti speċifikament fuq is- sistema idroloġika, pero' aħna xorta waħda nieħdu ċerti prekawzjonijiet.

Per eżempju bħalissa qed isiru xogħlijiet fuq il-bypass ta' San Pawl il- Baħar fejn hemm ukoll il-problema tat-tafal u ta' l-ilma li jkun ġej minn fuq, u għalhekk irridu naraw x'nagħmlu biex l-ilma jmur f'direzzjoni li ma taffetwax ħażin lil dik it-triq partikolari.

Għal dan il-għan qed niedħu in kunsiderazzjoni l-użu ta' ċerti prodotti bħalma huma l-geo-textile materials.

L-awtorita' dwar it-trasport għandha żewġ esperti Ġermaniżi u kultant iġġib esperti oħrajn skond il-proġetti li jkollha.

Fil-fatt qegħdin naħsbu biex għall-proġetti ta' toroq, bridges u multi-level junctions li se jkunu ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea, jekk ikun hemm il-ħtieġa nġibu expertise minn barra.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidilna min jagħżel lill-persuni li jinvestigaw il-ħsarat li jkunu seħħew fuq it-toroq, u jekk tiġix ikkonsultata l-fakulta' ta' l-iżvilupp rurali fl-universita`?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn żmien għal żmien inġibu l-esperti li jkun hemm bżonn.

Ġieli ġibna esperti strutturali u anke esperti tal-ġeoloġija.

Fil-proġetti li qed nagħmlu dan l-aħħar, il-kuntratturi li jkunu nkarigat mill-bini tat-triq huma obbligati li jiżviluppaw il-pjanti tagħhom fid- dettall, u anke huma jistgħu jġibu esperti.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-esperti tal-ġeoloġija jagħtukom il-parir li tużaw il- konkos biex is-sistema idroloġika tiġi amministrata aħjar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naturalment mhux it-toroq kollha jinbnew bl-istess mod u ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant huwiex qed jirriferi għal xi triq partikolari.

Ġieli jiġi wżat is-cement stabilisation material, torba mħallta bis-siment, li għalkemm m'huwiex konkos, meta jixxarrab u jitħalla joqgħod ikollu l-istess proċess tal-konkos.

Hemm diversi metodi kif jiġu kostruwiti t-toroq.

Hemm dawk li ngħidulhom flexible pavements fejn it-triq titħalla tiġi deflected kollha kemm hi u hemm dawk li ngħidulhom inflexible pavements, fejn jingħata l-konkos mat- triq - kif kien sar fil-Fgura fi żmien gvern Laburista. din ma jkollhiex iċ-ċans li tiġi deflected.

Id-deċiżjoni dwar kif nintervjenu fuq it-triq jeħduha l-esperti konsulenti li għandna.

Wieħed miż-żewġ esperti li għandna, li kif diġa' għedt huma Ġermaniżi, jagħmel it-testijiet fuq it- toroq u jieħu deċiżjoni skond ir-riżultat li joħroġ.

Naturalment mhux dejjem ikun hemm il-ħtieġa li jintuża s-cement stabilisation material.

Per eżempju, meta t-triq tkun fuq il-blat tintuża torba normali.

Hawn irrid ngħid li ma jidhilrix li fuq il-proġetti li kellna riċenti wżajna l-konkos bħala sub-base fit-triq.

PULZIIJA - OVERTIME/ALLOWANCES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tħallsu flus f'overtime u allowances oħra lill-pulizija din is-sena?

Kemm hemm flus li għadhom ma tħallsux?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Matul din is-sena s'issa tħallsu Lm521,105 għal overtime maħdum minn membri tal-korp tal-pulizija filwaqt li l-ħlas f'allowances kien jammonta għal Lm1,288,327.

Kif diġa' kelli l-okkażjoni nispjega, il-ħlas ta' l-overtime isir b'xahrejn b'lura, għaldaqstant l-overtime li nħadem bejn Awissu u Settembru għad irid jiġi komputat.

PULIZIJA SOSPIŻI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm membri tal-korp tal-pulizija sospiżi llum, u għaliex?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Fil-preżent hemm disa' membri tal-korp tal-pulizija sospiżi mid-doveri tagħhom minħabba li hemm proċeduri kriminali pendenti fil-konfront tagħhom.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati persuni lill-pulizija li weġġgħu waqt inċidenti tat-traffiku?

Kemm mietu, weġġgħu gravi jew weġġgħu ħafif din is- sena?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Bejn Jannar u Awissu ta' l-2006 ġew irrapportati lill- pulizija li weġġgħu 777 persuna f'inċidenti tat-traffiku.

Sitta minn dawn tilfu ħajjithom, 185 sofrew feriti gravi, filwaqt li 586 sofrew feriti ta' natura ħafifa.

ŻWEĠIJIET ĊIVILI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru żweġijiet ċivili din is-sena u kemm minnhom kienu bejn Maltin?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Settembru 2006, fir- reġistru pubbliku saru 621 żwieġ ċivili, li minnhom, 578 saru f'Malta u 43 f'Għawdex.

Minn dawn, 63 kienu bejn Maltin u barranin - 57 saru f'Malta u 6 saru f'Għawdex.

SERQ TA' MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew rapportati mobile phones misruqa jew mitlufa din is- sena?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern): Bejn Jannar u Awissu ta' l-2006, ġew irrapportati lill-pulizija li nsterqu 1,418 mobile phones.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dawn kollha ġew misruqa jew jista' jkun li ntilfu?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Dawn ġew irrapporti bħala misruqa, imma jekk kenux mitlufa jew misruqa jirriżulta aktar 'il quddiem mid-diversi inkjesti u investigazzjonijiet li jsiru.

STUDENTI TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm kien in-numru ta' persuni li ġew Malta biex jistudjaw l-Ingliż din is-sena u fl-aħħar ħames snin?

Minn liema pajjiżi ġew?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi): It-tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

SKOLA VINCENZO BORG BRARED

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' l-Ministru jaċċerta lill-Kamra li l-workshops tat-technology education li saru fl- iskola Vincenzo Borg Brared ġewwa Birkirkara huma safe u ħielsa minn kull periklu u allura skond l-istandards meħtieġa, fosthom anke l-iswitches għall-makkinarju?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru ġentilment ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra ċ-ċertifikazzjoni li tindika li dawn il-workshops huma safe u skond l-istandards meħtieġa?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Il- laboratorju tad-disinn u teknoloġija (Technology Education Workshop) huwa safe u ħieles minn kull periklu, u allura skond l-istandards meħtieġa.

Anke l-iswitches għall-makkinarju huma safe u skond l-istandards.

Se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra ċertifikazzjoni li tindika li l- laboratorji (workshops) huma safe u skond l-istandards meħtieġa.

Dan ġie kkonfermat anke mill-istess għalliem u ż-żewġ technicians fil-preżenza tal- kap ta' l-iskola u l-uffiċjal edukattiv tad-disinn u t-teknoloġija.

VERDALA JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex informat bl-ittra li nbagħtet mill-kap tal-junior lyceum tal- Verdala, li issa se jkunu fl-iskola Adelaide Cini, fejn fiha, fost ħwejjeġ oħra, qed jgħid lill-ġenituri tat-tfal li "anke jekk il-ħsara ma jkunx għamilha apposta għandha tiġi mħallsa mill-ġenituri"?

Ma jaħsibx li filwaqt li wieħed jifhem il-ħtieġa li ma ssirx ħsara, speċjalment wara li jkun sar xi xogħol, il-fatt li qed iwissi lill-ġenituri li anke f'każ ta' ħsara aċċidentali dawn għandhom iħallsu hija xi ftit esaġerata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Se ngħaddi kopja ta' l-imsemmija ċirkolari lill-Onor.

Interpellant fejn fiha la tirrizulta ċ-ċitazzjoni li hemm fil-mistoqsija u lanqas xi esaġerazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kotba ġodda li ġew introdotti fl-iskejjel primarji u sekondarji fis-sena skolastika 2006/2007, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 20738; u

f'isem il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista ta' vapuri li daħlu fit-tarzna għat-tiswija bejn l-1 ta' Jannar 2006 u l-4 ta' Settembru 2006, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21007; u

Tagħrif dwar mains ġodda u mains imġedda li saru bejn Jannar 2000 u Lulju 2006, flimkien ma' servizzi ġodda li saru bejn Jannar 2000 u Settembru 2006 mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma f'Malta u f'Għawdex, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 21043.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 238 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 dwar Rekwiżiti Minimi għar-Rendiment tal-Bini fl-Użu ta' l-Enerġija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TAL-LIĠIJIET TAL-PULIZIJA

CODE OF POLICE LAWS (AMENDMENT) BILL

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, huwa ta' sodisfazzjon kbir għalija li qiegħda nressaq dan l-abbozz ta' liġi li se jemenda l-Kodiċi tal- Liġijiet tal-Pulizija.

Ħalli nibda mill-ewwel billi niċċara x'inhu l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi.

L-għan tiegħu huwa li jipprovdi pieni għal kulmin ibigħ jew jixtri l-alkoħol f'isem xi minuri jew inkella għal kulmin iservi jew iforni l-alkoħol lill-minuri f'xi ħanut, triq jew post pubbliku.

Bl-istess mod qegħdin ngħidu li l-minuri ma jistgħux jikkonsmaw, jiksbu jew inkella jkollhom fil-pussess tagħhom l-alkoħol fil-postijiet imsemmija.

Se jiġi ntrodott programm ta' ħidma sorveljata għall-ħati li jkun minuri u allura, fost provvedimenti oħra se jkun jikkonsisti f'ħidma ta' servizz komunitarju bla ħlas.

Il-punt kruċjali ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li permezz tiegħu se nkunu qegħdin nistabbilixxu eta' minima għall-konsum ta' l-alkoħol.

U hawnhekk se niċċara xi ftit affarijiet għaliex sfortunatament rajt ħafna taħwid u konfużjoni fl-imħuħ ta' ħafna nies matul is-snin li fihom konna qegħdin nitkellmu fuq dan l-abbozz.

Fil-fatt kien hemm anke ġurnalisti u gazzetti li qalu li dan se jkun abbozz ta' liġi li se jżid l-eta' stabbilita għall- konsum ta' l-alkoħol.

Dan assolutament m'huwiex minnu.

Anzi għall-ewwel darba qegħdin nistabbilixxu f'dan il-pajjiż eta' minima għall-konsum ta' l- alkoħol.

F'kelma waħda llum qegħdin ngħidu li min għadu taħt is-16-il sena u jikkonsma l-alkoħol, se jkun qiegħed jikser il-liġi.

S'issa f'pajjiżna ħarisna biss lejn il-bejgħ ta' l-alkoħol mentri llum, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, se nibdew inħarsu wkoll lejn aspetti oħra.

Se npoġġu r-responsabilita' mhux biss fuq min ibigħ l-alkoħol imma anke fuq persuni oħra.

Aktar 'il quddiem inkunu nistgħu nagħtu daqqa ħafifa lejn l-emendi li nsibu fih.

Qabel xejn nistgħu ngħidu li fih innifsu dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex xi wieħed twil.

Anzi fih ftit emendi li pero' huma kruċjali.

Jiena ngħid li dawn l-emendi ilhom mistennija minn ħafna nies u għaldaqstant issa qegħdin nikkonfermaw li minn ibigħ l-alkoħol lil dawk li għadhom taħt is-16-il sena, se jkun qiegħed jikser il-liġi.

Qed ngħidu wkoll li min jixtri l-alkoħol f'isem il-minuri, min iservi jew b'xi mod iforni l-alkoħol lill-minuri f'ħanut, triq jew post pubbliku, se jkun qiegħed jikser il-liġi.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-minuri – jien se nsejħilhom tfal lil dawk li għadhom taħt is-16-il sena - ma jistgħux jikkonsmaw alkoħol f'ħanut, triq jew post pubbliku.

Lanqas jistgħu jiksbu jew jipprovaw jiksbu jew inkella jkollhom fil-pussess tagħhom l-alkoħol f'dawn il-postijiet.

Lanqas jistgħu jqarrqu meta jiġu biex jagħtu l-eta' tagħhom għall-fini tal-konsum jew għall-kisba ta' l-alkoħol.

Hawnhekk qegħdin inħarsu lejn artiklu li qiegħed ipoġġi r-responsabilita' fuq il-minuri ta' taħt is-16-il sena.

La jistgħu jikkonsmaw u lanqas jistgħu jqarrqu meta jiġu biex jagħtu l-eta' tagħhom.

Għaldaqstant qegħdin ngħidu li dawk iż-żgħażagħ li jiksru dan l- abbozz ta' liġi, se jkunu ħatja ta' kontravvenzjoni.

Sur President, iż-żgħażagħ iridu joqogħdu attenti meta jiġu biex jagħtu d- dettalji personali tagħhom għaliex jekk iqarrqu fid-dettalji li jagħtu lill- pulizija, se jeħlu fuq reat ieħor.

Fil-fatt tista' tittieħed deċiżjoni sabiex dak iż-żagħżugħ ħati jkollu jagħmel programm li jiġi deċiż mill- qorti stess.

Naturalment hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-qorti tal- minuri.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti għal dak li qed ngħidu ħalli mhux mill-ewwel nibdew nallarmaw ruħna.

Fl-istess ħin lanqas irridu nnaqqsu mill-gravita' tar-reat.

Aħna rridu nagħtu s-saħħa lil din il-liġi għaliex jekk ma nagħtuhiex is-saħħa li għandha bżonn, ma tkunx qiegħda tagħti protezzjoni lit-tfal tagħna.

Hija liġi li jrid ikollha l-forza, hija liġi li jrid ikollha l-infurzar tal-liġi, hija liġi li jrid ikollha l- edukazzjoni u hija liġi li jrid ikollha l-impenn kollettiv ta' dan il- pajjiż.

Jekk ma jkollhiex dawn l-affarijiet ma nkunu qegħdin nagħmlu xejn konkret.

F'dan l-abbozz ta' liġi nsibu wkoll il-penali li se jeħlu dawk li jbigħu jew jagħtu x-xorb lill-minuri.

Qegħdin inħarsu wkoll lejn il-provvediment ta' counselling fejn ikun hemm bżonn.

Qegħdin ngħidu li qabel ma tidħol fis-seħħ din il-liġi, se nkunu qegħdin nagħmlu kampanja edukattiva.

B'hekk tibda tidħol bil-mod il-mod l-idea li tfal taħt is-16-il sena m'għandhomx jixorbu.

Pajjiżna huwa wieħed mediterranju u l-konsum ta' l-alkoħol għalina hija xi ħaġa ta' kuljum.

Fil-fatt il-konsum ta' l-alkoħol jibda sa minn eta' żgħira u aħna mdorrijin f'kultura fejn anke fl-antik konna nagħtu l-flipp lit-trabi tagħna u konna saħansitra nbillulhom il-gażaża fl-inbid sabiex joqogħdu aktar kwieti.

Għalhekk naħsbu li għandna soċjeta' li mdorrija bix-xorb.

Anke llum il-ġurnata ssib lil min jgħidlek għalfejn qegħdin noħolqu dan l-abbozz ta' liġi.

Kien hemm xi ħadd li staqsieni għalfejn konna se nirrovinaw il-gost ta' kulħadd.

Sur President, allaħares li l-messaġġ ta' l-adulti tagħna - li suppost jagħtu protezzjoni lit-tfal tagħhom - ikun dak li biex tieħu gost trid tixrob.

Żgur li aħna m'aħniex qegħdin nagħmlu din il-liġi sabiex inneħħu mill-gost ta' xi ħadd.

Irrid nenfasizza li m'hemm xejn fundamentalist f'dan l-abbozz ta' liġi.

Fl-opinjoni tiegħi, dan l-abbozz ta' liġi jmissu ilu li daħal fis-seħħ.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn lista ta' informazzjoni li għaliha pparteċipaw 37 pajjiż minn madwar id-dinja, insibu li pajjiżna qiegħed fost l-uniċi disa' pajjiżi li m'għandhomx eta' minima għall-konsum ta' l-alkoħol.

Imbagħad pajjiżna, flimkien ma' tliet pajjiżi oħra, għandu l-eta' għall-bejgħ ta' l-alkoħol li hija ta' 16-il sena.

Lanqas l-Italja m'għandha din l-eta' għaliex madwar ġimagħtejn ilu bidlet il-liġijiet tagħha dwar ix-xorb u għolliet l-eta' kemm għall-bejgħ kif ukoll għall- konsum ta' l-alkoħol minn 16-il sena għal 18-il sena.

Fl-Istati Uniti biex ibigħulhom u jikkonsmaw l-alkoħol irid ikollhom 21 sena.

Fir-Russja biex ibigħulhom jrid ikollhom 21 sena u biex jikkonsmaw irid ikollhom 18-il sena.

Il-Ġappun irid ikollhom 20 sena kemm biex ibigħulhom kif ukoll biex jikkonsmaw l-alkoħol.

Għandek l-Awstralja, il- Kanada u s-South Korea li jrid ikollhom 19-il sena u mbagħad għandek lista twila ta' pajjiżi li jirrikjedu l-eta' ta' 18-il sena sabiex dak li jkun, ikun jista' jixtri jew jikkonsma l-alkoħol.

Min-naħa l-oħra pajjiżna jinsab fl-aħħar postijiet fiż-żewġ okkażjonijiet.

Fil-fatt nistgħu nbigħu l-alkoħol lil dawk li għandhom minn 16-il sena 'il fuq u mbagħad, lanqas biss teżisti eta' minn kemm jistgħu jibdew jikkonsmaw l-alkoħol.

Għaldaqstant din hija xi ħaġa li għandha tinbidel minnufih jekk verament nemmnu li rridu nagħtu protezzjoni, edukazzjoni u stil ta' ħajja lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna.

Issa aħna veru li m'għandniex liġi li tikkontrolla u tistabbilixxi l-eta' minima tal-konsum ta' l-alkoħol, pero' għandna ħafna liġijiet fejn jissemma kemm ix-xorb kif ukoll it-tfal taħt is-16-il sena.

Jekk inħarsu lejn l- istess Kodiċi tal-pulizija li qegħdin nitkellmu fuqu llum, naraw li fost affarijiet oħra, ma jistax jinbiegħ inbid, birra jew spirti oħra lil persuni taħt is-16-il sena.

Għandna r-regolamenti tat-trading licences li jgħidu l-istess ħaġa, jiġifieri li ma jistax isir il-bejgħ ta' l-alkoħol lil dawk li għandhom inqas minn 16-il sena.

Għandna wkoll ir-regolamenti tat-tourism operations li jgħidu li ma jistax jinbiegħ alkoħol lil min għadu taħt is-16-il sena f'dawk il-premises li huma liċenzjati ma' l- awtorita' għat-turiżmu.

Għandna wkoll ir-regolamenti dwar attivitajiet li għandhom bżonn il-permess mingħand il-kunsilli lokali, fejn regolamenti 9, 10 u 11 jgħidu li ma jistax isir dan it-tip ta' bejgħ.

Sur President, jekk inħarsu lejn liġijiet oħra, insibu wkoll riferenza għat- tfal li għadhom taħt is-16-il sena.

Fil-fatt insibu parti minn liġi li tgħid li persuna taħt is-16-il sena ma tistax tidħol jew tkun ħdejn l- entratura ta' xi bar jew premises oħra where there are barmaids or artists employed.

Jekk inħarsu lejn ir-regolamenti dwar il-bonordni fil-postijiet tad-divertiment – jiġifieri fit-Trade Descriptions Act - insibu li għandna affarijiet oħra.

Għalhekk kif qed taraw għandna bosta liġijiet u regolamenti li jħarsu lejn il-bejgħ ta' l-alkoħol lil dawk li għandhom inqas minn 16-il sena.

Issa llum qegħdin inħarsu lejn l-estensjoni ta' dawn ir-regolamenti u l-liġijiet kollha li qegħdin jistabbilixxu l-eta' minima.

Dan qegħdin nagħmluh għaliex sfortunatament qed naraw trends koroh ħafna fiż-żgħażagħ ta' madwar id-dinja żviluppata kollha.

Jien m'għandix dubju li dan huwa abbozz ta' liġi li se jiġi diskuss minn bosta membri ta' din il-Kamra.

U naħseb li m'aħniex se nitkellmu biss bħala membri tal-Parlament.

Personalment ma nħossnix li qiegħda hawnhekk illum sabiex nitkellem biss min-naħa ta' ministru imma l-maġġoranza tagħna se jitkellmu mil-lat ta' ġenituri.

Kollha kemm aħna għandna l-esperjenzi tagħna bħala membri tal-familja.

Min għandu t-tfal li għad m'għandhomx 16- il sena u allura forsi qegħdin f'eta' vulnerabbli u f'eta' ta' tħassib, min għandu t-tfal tat-tfal u min għandu tfal żgħar ħafna imma li xorta qiegħed jitħasseb bit-trends li qegħdin jiżviluppaw.

Żgur li fuq dan l-abbozz ta' liġi se jkollna ħafna li se jressqu l-emozzjonijiet personali bħala membri tal-familja.

U hekk għandu jkun għaliex fl-aħħar mill-aħħar aħna ma niġux f'din il-Kamra bħala membri parlamentari biss u ninqatgħu mir-realta' tal- familja u mir-realta' li hemm barra.

Sur President, aħna niġu f'din il-Kamra bl-esperjenzi, bl-opinjonijiet u bl- attitudinijiet tagħna.

Jien ma nafx min tkellem kontra li nistabbilixxu l- eta' minima tal-konsum, pero' kien hemm min ma jistax jifhem għalfejn se nagħmlu din il-liġi.

Kien hemm ukoll min qalilna li din il-liġi mhux se taħdem f'pajjiżna għaliex diġa' ma ninforzawx il-liġijiet li għandna.

Kien hemm ukoll min qalilna li jkun aħjar jekk ninforzaw il-liġijiet li għandna bħalissa u mbagħad 'il quddiem naraw.

Kien hemm min qalilna li dawn huma prohibitions u meta fil-passat kellna l-prohibitions, ir-riżultati kienu counterproductive.

Naturalment jien ma naqbilx ma' min jirraġuna b'dan il- mod għaliex fi kliem ieħor qiegħed jgħidli biex ma nagħmel xejn.

Dan huwa atteġġjament negattiv għall-aħħar.

Li rridu nagħmlu huwa li nbiddlu l- affarijiet u lkoll kemm aħna rridu nagħmlu l-isforzi tagħna sabiex dan it- tibdil jiġi fis-seħħ u naraw li jkun suċċess.

Nerġa' ngħid li dan huwa abbozz ta' liġi li fih innifsu huwa pożittiv ħafna.

Madanakollu jeħtieġ li jkun hemm sforz kollettiv, ibda mill- ġenituri, mit-tfal ta' taħt is-16-il sena, mill-għalliema, mill- awtoritajiet kollha responsabbli, mill-media, mill-edukaturi u mill-membri tal-leisure industry li jridu jagħtu wkoll is-sehem tagħhom.

Issa hawnhekk irrid ngħid li jiena kelli l-opportunita' li nitkellem ma' dawn in-nies u anke huma m'humiex kontra dan l-abbozz ta' liġi.

Kien hemm konsultazzjoni wiesgħa ħafna fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Wieħed irid iżomm saqajh ma' l- art u jgħid li fil-kultura tagħna hemm affarijiet li rridu nbiddluhom.

Dawn l-affarijiet nbiddluhom imma rridu noqogħdu attenti li ma noħolqux xi terrimoti partikolari.

Pero' rridu naraw li dan it-tibdil isir.

Niftakar meta jiena u l-Onor.

Coleiro konna ħadna sehem f'seminar, li jekk m'iniex sejra żball kien sar f'St. James Cavalier, konna bdejna nitkellmu proprju fuq it-tħassib li għandna żieda fil-konsum ta' l-alkoħol fost iż- żgħażagħ tagħna.

Fil-fatt kien minn hemm li nibtet l-idea li nagħmlu speċi ta' parliamentary committee ad hoc, li fil-verita' beda jiltaqa' f'waħda mill-kmamar tal-kumitati tagħna.

F'dan il-kumitat kien hemm numru ta' persuni ġejjin minn firxa wiesgħa tas-soċjeta' tagħna.

Kien hemm il-membri tal-leisure industry, diversi membri parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra, membri ta' l-għaqdiet tal-ġenituri, membri mis-Sedqa u minn għaqdiet volontarji, il-kummissarju tal-pulizija u ħafna nies oħra.

Ilkoll kemm aħna ltqajna flimkien sabiex naraw eżattament x'inhi the way forward ta' din il-problema.

Il-way forward kienet li naraw l-ewwel u qabel kollox x'jgħidu l-liġijiet preżenti u llum semmejt xi wħud mill-provvedimenti f'dawn il-liġijiet u r-regolamenti.

Il-way forward kienet ukoll li naraw eżattament x'seta' jsir b'mod immedjat u għal dan il-għan, kien hemm ftehim ma' l-aġenzija Sedqa sabiex jibdew jitwaħħlu stickers f'postijiet pubbliċi bħalma huma grocers u supermarkets dwar kif ma jistax jinbiegħ xorb lil dawk ta' taħt is-16-il sena.

Dan il-kumitat kien iltaqa' darbtejn oħra u fihom konna ħadna l-linji gwida tagħna.

Maż-żmien dan il-kumitat beda jsir daqxejn top heavy minħabba n- numru ta' membri li kien fih u għaldaqstant beda jsir diffiċli ħafna sabiex niltaqgħu kollha, pero' minn hemmhekk malajr beda x-xogħol u jiena kont għamilt presentation fil-Cabinet committee.

F'din il-presentation kien hemm miegħi l-Ministru Louis Galea għall-edukazzjoni, il-Ministru Louis Deguara għas-saħħa u l-Onor.

Helen D'Amato li tifforma wkoll parti mill- ministeru tas-saħħa.

Il-preżentazzjoni saret mill-aġenzija Sedqa u oħrajn li kienu involuti f'dan ix-xenarju.

Dakinhar konna rajna x'inhuma jgħidu ċ- ċifri u t-trends tal-ġurnata; rajna xi ħteġijiet kellna bżonn, ħteġijiet ta' edukazzjoni, ħteġijiet ta' tibdil leġislattiv, ħteġijiet ta' infurzar u ħteġijiet ta' kuntatti u ta' networking bejn aġenzija u oħra, bejn kumitati u bejn NGOs differenti.

Minn hemmhekk żviluppajna l-memo li tela' quddiem il-Kabinett.

Naturalment wara li l-Kabinett ra dawn il-proposti, saru t- tibdiliet meħtieġa u llum għandna quddiemna dan l-abbozz ta' liġi.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi staqsejt x'kienet il-ħtieġa ta' dan l-abbozz ta' liġi u tajt ukoll risposta ġenerika.

Issa se nkompli ngħid għalfejn ħassejna din il-ħtieġa.

Jekk xi ħadd jara l-gazzetti ta' dawn l-aħħar tliet snin isib li l-għaqdiet tal-ġenituri esprimew it-tħassib tagħhom dwar dak li kien qiegħed jiġri fil-postijiet tad-divertiment pubbliċi.

Fil-fatt iż-żgħażagħ tagħna, f'dawn il-postijiet, kienu qegħdin jixorbu b'rata li kienet dejjem qiegħda tiżdied.

Kienet daħlet it-trend tal-binge drinking.

Sa ftit taż-żmien ilu dan il-fenomenu tal-binge drinking ma kienx jagħmel parti mill-kultura tad-divertiment ta' pajjiżna.

Binge drinking tfisser li għandek persuna li fi żmien qasir ħafna tikkonsma ammont kbir ta' alkoħol.

F'dan il-każ qegħdin ngħidu żgħażagħ ta' 13 u 14-il sena li f'sagħtejn jew tlieta jafu jieħdu mal-ħames drinks alkoħoliċi.

Dan ifisser li qiegħed ikollok konsum qawwi ta' alkoħol fi żmien qasir, b'effetti negattivi ħafna fuq dak li jkun.

Sur President, ilkoll kemm aħna konna żgħar u lkoll kemm aħna niftakru ż- żogħżija tagħna.

Għaldaqstant naħseb li ħadd m'hu se jiskanta li jkollok żgħażagħ li jesperimentaw fix-xorb ta' l-alkoħol bħalma hija l-birra, l- inbid jew spirtu ieħor.

Ħafna drabi l-ewwel tentattivi jsiru fid-djar tagħna stess.

Aħna pajjiż li mdorrijin bl-alkoħol fid-dar u lkoll niftakru kif qabel l-alkoħol kien jinżamm magħluq fil-cocktail cabinet għal meta jiġu l-mistednin.

Issa llum il-ġurnata l-konsum ta' l-alkoħol sar ħafna aktar diffuż.

Jiena trabbejt f'familja fejn waqt l-ikel kien ikun hemm l- inbid fuq il-mejda għall-ġenituri tiegħi u mbagħad fis-salott kien ikollna x-xorb li joħroġ meta kienu jiġu xi mistednin id-dar.

Nemmen li fi żmieni l-maġġoranza tal-familji Maltin kienu hekk u lili ħadd ma kien qalli biex ma nixrobx.

Nerġa' nirrepeti li dawk ta' l-eta' tiegħi drajna f'dak l- ambjent, pero' l-maġġoranza tagħna ma kenux imorru d-dar u jaqbdu jixorbu sakemm jiddamdmu.

Madanakollu llum qegħdin naraw kultura differenti.

Daqs 15-il sena ilu ż-żgħażagħ tagħna ma kenux joħorġu waħedhom ta' 13-il sena.

Issa llum qed naraw li tfal ta' 13 u 14-il sena joħorġu mal-ħbieb tagħhom.

Barra minn hekk lanqas għadhom joħorġu bejn is-6.00p.m u t- 8.00p.m. imma għandhom ħinijiet differenti u sfortunatament ix-xorb sar ukoll parti minn din il-kultura.

Sa ftit taż-żmien ilu l-maġġoranza taż- żgħażagħ tagħna kienu jmorru għas-soft drinks, mentri llum l-maġġoranza taż- żgħażagħ qegħdin imorru għall-alkoħol.

Dawn jagħmlu hekk għaliex mingħalihom li billi jixorbu l-alkoħol qegħdin juru kemm huma sofistikati, maturi u adulti.

Għalhekk il-messaġġ li rridu ngħaddulhom huwa li meta żagħżugħ ta' 13, 14 jew 15-il sena jixrob l-alkoħol, la huwa matur, la huwa adult u wisq inqas sofistikat.

Anzi meta qiegħed tixrob l-alkoħol ta' dik l-eta', qiegħed tagħmel xi ħaġa li jista' jkollha effetti negattivi ħafna.

Sur President, hawnhekk nibqa' ninsisti fuq il-messaġġ komuni li għandu joħroġ mingħandna lkoll.

Jekk jiġi xi ħadd u b'ċertu xettiċiżmu jargumenta kontra din il-liġi ma jkun qed jagħmel l-ebda pjaċir liż-żgħażagħ tagħna.

Aħna qegħdin inwasslu t-tħassib ta' l-edukaturi u ta' ħafna ġenituri dwar dak li qed jiġri fost iż-żgħażagħ tagħna.

L-ewwel semmejt l-għaqdiet tal- ġenituri u jkolli ngħid li dawn l- għaqdiet tal-ġenituri ilhom jagħmlu l- pressjoni tagħhom sabiex l-affarijiet jitbiddlu u jkollna minimum consumption age.

Issa llum qegħdin inwettqu x-xewqa ta' dawn il-ġenituri.

Ovvjament il-ġenituri jibqgħu l-ewwel edukaturi ta' wliedhom u la l-liġi, la l-awtoritajiet, la l-Parlament u lanqas il-pulizija ma jistgħu jieħdu xi darba post il-ġenituri.

Dawn kienu u jibqgħu l-ewwel edukaturi ta' wliedhom.

Ikolli ngħid li nitħasseb mhux ħażin meta jiġu quddiemi ġenituri u joħorġuli bil-frażi: "Xi trid tagħmel?

Illum mhux kulħadd hekk?

Ibni joħroġ jixrob u x'ħin jiġi lura d-dar ikun kollu riħa ta' alkoħol.

U kollu ta' xejn dak li ngħidlu.".

Mela għalfejn nissejħu ġenituri?!

Kif nafu t- tfal tagħna m'humiex perfetti u lanqas aħna m'aħna xi ġenituri perfetti, pero' żgur li l-ġenituri ma jistgħux jabdikaw mir-rwol tagħhom.

Illum xi kultant il-kelma "dixxiplina" saret tinstema' xi ftit kerha imma d- dixxiplina hija meħtieġa ħafna fit-trobbija tat-tfal.

Jiena naħseb li l- ewwel dover tal-ġenituri huwa li jaċċertaw ruħhom li t-tfal tagħhom ma jiġux id-dar mimlijin tilja xorb wara serata barra.

L-ebda ġenitur m'għandu jiġi jistaqsi x'se jagħmel għaliex mhux se ngħallmuhom aħna dwar dak li jridu jagħmlu.

It-tfal huma tiegħek u għaldaqstant għandek tkun int li tedukahom u tara li ma tħallihomx jidħlu f'periklu.

Inti għandu jkollok l-awtorita' fuq it-tfal tiegħek u turihom b'mod u manjiera kostruttiva li x- xorb alkoħoliku hija xi ħaġa verament żbaljata.

Sur President, jiena għandi empatija mal-ġenituri għaliex jiena stess għandi erbat itfal u naf x'jiġifieri t-trobbija tat-tfal.

Il-familja tiegħi m'hijiex nieqsa minn ċerti problemi, bħal kull familja oħra.

Madanakollu m'hijiex xi ħaġa aċċettabbli li tisma' ġenituri jgħidu li ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu bit-tfal tagħhom - ta' 13-il sena – meta dawn joħorġu u jidħlu lura d-dar fis-sakra u mdamdmin.

Dawn il-ġenituri jiġu fuqna u jgħidulna li għandna nagħmlu xi ħaġa dwar din il-problema u llum qegħdin nagħmlu din il-liġi apposta.

Madanakollu nibqa' ninsisti li kemm il-liġi u kif ukoll l-awtoritajiet m'humiex xi replacement għall- edukazzjoni li l-ġenituri jistgħu jagħtu lil uliedhom.

L-akbar edukazzjoni jibqa' l-eżempju li jagħtu l-ġenituri.

Kien hemm min qalli li jekk għandek il-ġenituri li l-ħin kollu jixorbu, it-tfal tagħhom se jitilgħu f'kultura fejn għalihom l-alkoħol ma fih xejn ħażin.

Il-verita' hi li s-self-regulation tibqa' l-aħjar metodu ta' kif nistgħu nedukaw lil uliedna.

Jekk aħna, bħala ġenituri, nagħmlu użu mill-alkoħol, għandna nagħmluh b'mod kawt u meqjus.

Nerġa' ngħid li hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq no alcohol imma qed ngħidu użu ta' alkaħol b'mod għaqli għal dawk li għandhom 'il fuq minn 16-il sena mentri m'għandu jkun hemm l-ebda xorb alkoħoliku għal dawk li għandhom inqas minn 16-il sena f'postijiet pubbliċi.

Din il-liġi bl-ebda mod m'hi qiegħda tidħol fid-djar privati, jiġifieri fid-djar tal-ġenituri jew fid-djar ta' xi familjari oħra.

Meta ġejna sabiex niddiskutu x'jiġifieri "post pubbliku", kien hemm min staqsieni jekk dan jgħoddx għal waqt xi tieġ.

U għalhekk se niċċara xi affarijiet.

Hawnhekk il-liġi titkellem fuq ħanut, triq jew post pubbliku.

Post pubbliku jfisser post li huwa liċenzjat.

Ladarba tieġ ikun qiegħed isir f'post liċenzjat, dan għandu jitqies bħala post pubbliku.

Għalhekk min iġorr ir- responsabilita' ta' dak il-post pubbliku, qiegħed iġorr ukoll ir- responsabilita' għall-alkoħol f'idejn it-tfal.

Anke jekk ikun hemm il- ġenituri preżenti f'dak il-post, xorta waħda jibqa' post pubbliku.

F'ħanut hija xi ħaġa ovvja.

Hawnhekk ukoll irridu noqogħdu attenti għaliex sa ftit taż-żmien ilu, kien mingħalina li nistgħu nħallu liż-żgħażagħ tagħna jixtru x-xorb minn supermarket jew grocer anke jekk ikollhom inqas minn 16-il sena.

Din assolutament m'hijiex il-verita'.

U nista' ngħid b'garanzija li din kienet il-prassi għaliex darba minnhom kont qiegħda ma' waħda mit-tfal tiegħi ta' 12-il sena u ridt nagħmel prova; għidtilha sabiex tmur tixtri xi prodotti ta' l-alkoħol minn supermarket u ħadd ma qalilha xejn.

Dan mhux suppost.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin insemmu wkoll it-toroq.

Issa ħadd ma jiġi jgħidilna li t-tfal kienu qed jixorbu fil-festa tat-tali qaddis jew tat- tali qaddisa u li f'dik il-ġurnata kulħadd ikun f'burdata ta' ċelebrazzjoni!

Din għidtha pubblikament u se nerġa' ngħidha hawnhekk.

Waħda mill-affarijiet li verament turtani u tweġġagħni hija meta nara marċ ta' festa, marċ li suppost huwa ċelebrazzjoni tal-festa tal-knisja u minflok tara tfal ta' 13-il sena jew 14-il sena għaddejjin bil-fliexken tax- xorb f'idejhom.

Wara ftit tarahom kollha fis-sakra u ħadd ma jkellimhom jew jagħti kashom għaliex dik hija l-festa tar-raħal.

Issa jekk forsi lil xi ħadd dawn l-affarijiet ma jdejquhx, ngħid għalija lili jdejquni mhux ftit.

Il-fatt li hemmhekk għandi t-tfal mitfugħin fuq bankina fis-sakra, jidhirli li hija xi ħaġa ta' min jistmerriha.

U nistenna li bħala pajjiż ngħidu le għal dawn l-affarijiet.

Għalhekk kemm is-sid tal-bar jew tal- klabb li jkun qiegħed jgħaddi x-xorb, kemm in-nies li qegħdin barra, kemm il-ġenituri li qegħdin preżenti għall-festa u kif ukoll dawk li qegħdin jieħdu sehem fiċ-ċelebrazzjoni, għandhom jaraw li fejn hemm it-tfal, ma jħalluhomx jixorbu l-alkoħol.

Sur President, fir-rigward ta' l-eta' taż-żgħażagħ illum hija xi ħaġa faċli biex tirrikkonoxiha għaliex l-ID card għal dawk ta' bejn l-14 u s-16-il sena hija differenti mill-oħrajn.

Naturalment min għandu inqas minn 14-il sena m'għandux ID card.

Meta titkellem mas-sidien tal-leisure industry jgħidulek li dawn iż-żmenijiet huwa diffiċli - speċjalment fejn jidħlu t- tfajliet - sabiex tkun taf l-eta' taż-żgħażagħ.

Din tista' ssir bl-aktar mod sempliċi; kemm titlobhom għall-identity card.

M'hu veru vejn li fil- bars u fid-discos jitolbuhom l-ID card għaliex li kieku verament jagħmlu hekk, ma kienx ikollok 32% taż-żgħażagħ taħt l-eta' li jgħidu li l-aħħar li xorbu kien ġewwa disco mentri 14% oħra jgħidu li xorbu ġo pub jew ġo bar.

F'kelma waħda qegħdin ngħidu li 46% ta' dawn it-tfal xorbu f'postijiet pubbliċi u fejn mhux suppost kienu qegħdin jixorbu.

Barra minn hekk, fil- każ tad-discos qiegħed isir reat ieħor għaliex taħt is-16-il sena lanqas suppost jidħlu!

Jiena qiegħda ngħid li l-leisure industry trid tagħmel id-dover tagħha u trid taċċerta ruħha li dawk li qegħdin jidħlu ġod-discos għandhom 'il fuq minn 16-il sena, mentri dawk li qegħdin jixorbu għandhom aktar minn 16-il sena.

Dan għaliex issa, dan l-abbozz ta' liġi mhux se jippermettilhom aktar li jilagħbuha li ma jafux.

Hawnhekk irrid nagħmel ukoll aċċenn għall- enforcement.

Veru li huwa diffiċli li jkollok il-pulizja kullimkien u ġieli tisma' l-argument: "Mela aħna xi police state!".

Allura f'pajjiżi oħra x'jagħmlu?

Jien kont fl-Irlanda u rajt li fejn hemm il-bars u l- ħwienet tad-divertiment, ikollok il-pulizija jagħmlu r-ronda fuq iż- żwiemel.

Dan ma jagħmluhx biss biex jikkontrollaw l-inkwiet imma rajthom ukoll iwaqqfu lil ċerti żgħażagħ li dehrilhom li kienu żgħar u talbuhom juru d-dokumenti ħalli jaraw kemm għandhom żmien.

Napprezza wkoll li l-korp tal-pulizija għandu problemi ta' riżorsi imma l- aktar ħaġa importanti huwa l-impenn.

Jiena nemmen li bl-impenn inwasslu l- messaġġ u nimplimentaw il-liġijiet tagħna.

Għalhekk fil-bidu tad-diskors tiegħi għidt li dan l-abbozz ta' liġi jeħtieġ impenn kollettiv.

Jiddispjaċini meta nisma' lil xi ħadd jgħid li l-pulizija hija ineffettiva għaliex meta tara lil min huwa taħt l-eta' jixrob l-alkoħol, ma tagħmlilhom xejn.

Hawnhekk irrid naqbeż għall-korp tal-pulizija għaliex bil-liġi li għandna fil-preżent, il-korp tal-pulizija m'għandux saħħa.

Aħna nitkellmu ħafna fuq il-ħwienet li hemm fid-daħla ta' Paceville għaliex hemmhekk l- aktar li jidhru ż-żgħażagħ jixorbu.

F'San Ġiljan kellna alco-park.

Darba minnhom waqaft inkellem żewġ pulizija li kienu fl-inħawi u dawn qaluli li huma ma setgħu jagħmlu xejn għaliex ħadd ma kien biegħ l-alkoħol lil dawn it-tfal imma dawn kienu ġabuh magħhom.

U għalhekk setgħu jixorbu kemm iridu għaliex ma kenux qegħdin jiksru xi liġi tal-pajjiż.

Allura llum irridu nagħtu l-forza meħtieġa lill-awtoritajiet tagħna ħalli anke meta jaraw żagħżugħ qiegħed jixrob, jgħidulu huma stess li b'dak li qed jagħmel qiegħed jikser il-liġi.

Fl-aħħar mill-aħħar dik hija l-aktar ħaġa kruċjali li għandna bżonn nagħmlu.

Sur President, ngħid il-verita' li Paceville huwa viċin id-dar tiegħi, pero' bħal Paceville għandna diversi postijiet oħra f'Malta.

Naturalment l- aktar li jissemma huwa Paceville għaliex hemmhekk għandek l-akbar konkregazzjoni ta' żgħażagħ.

Madanakollu hemm ħafna postijiet oħra f'Malta fejn jingħaqdu u jiltaqgħu ż-żgħażagħ tagħna, fosthom fl-irħula u fl- ibliet.

Dan l-aħħar il-kunsill lokali ta' San Ġiljan għamel by-law sabiex jipprojbixxi t-tazzi u l-fliexken tal-ħġieġ barra fit-triq.

Din għamilha għal żewġ raġunijiet; waħda biex jekk allaħares qatt ikun hemm xi inkwiet, il-fliexken u t-tazzi ma jintużawx bħala armi u l-oħra, sabiex inaqqsu mix- xorb taż-żgħażagħ tagħna barra.

Madanakollu xorta sibna minn fejn ngħaddu għaliex bdew jintużaw il-kontenituri tal-plastik.

Għalhekk beda jkollna żgħażagħ jixorbu l-vodka mill-fliexken ta' l-ilma!

Għaldaqstant s'issa m'aħna nagħtu l-ebda protezzjoni liż-żgħażagħ tagħna.

Fejn jidħol il- bejgħ, jekk jien qiegħed inbigħ l-alkoħol ġo bar jew ħanut u jiġi żagħżugħ ta' 18-il sena u jixtri x-xorb mingħandi u mbagħad jgħaddih lil xi ħadd ta' 15-il sena, ma tkun qed tinkiser l-ebda liġi għaliex il-bejgħ ma sarx lil xi ħadd li huwa taħt is-16-il sena.

Allura rridu noqogħdu attenti li mmexxu l-liġi kif irriduha aħna.

L-ewwel semmejt il-ġenituri u jiena verament jiddispjaċini għal dawk il-ġenituri li jkollhom it-tifel jew it- tifla tagħhom li minħabba xarba ta' darba, ikollhom konswegenzi fatali.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq tfajliet u ġuvintur li għadhom żgħar u li ġisimhom ma jkunx imdorri għal ammont qawwi ta' xorb.

Fil-fatt kellna diversi okkażjonijiet fejn żgħażagħ spiċċaw l-isptar minħabba xorb eċċessiv.

Dan l-aħħar kien hemm artiklu fuq gazzetta lokali bl-Ingliż fejn ġie rrapportat li n-numru ta' żgħażagħ li qegħdin jidħlu l-isptar minħabba xorb eċċessiv ta' alkoħol qiegħed dejjem jiżdied.

Jissemmew ukoll f'dan l- artiklu dawk il-ħafna żgħażagħ li jiġu f'pajjiżna fix-xhur tas-sajf sabiex jitgħallmu l-Ingliż.

Għal dawn iż-żgħażagħ Malta hija xalata għaliex hawnhekk jistgħu jixorbu kemm iridu mentri f'pajjiżhom xi ħaġa bħal din ma jistgħux jagħmluha.

Hawnhekk irridu nagħmluha ċara li dawk iż-żgħażagħ li jiġu fostna sabiex jistudjaw l-Ingliż, waqt li jkunu f'pajjiżna huma responsabilita' tagħna wkoll.

U allura wieħed irid jikkonsidrahom ukoll fix-xena lokali.

Nafu li minn dawn iż-żgħażagħ ikollna ħafna, l-aktar fix- xhur tas-sajf.

Aħna għandna r-riżultati li ħarġu mill-ESPAD dwar il-konsum ta' alkoħol u droga.

Dan l-istudju jsir darba kull sentejn u jsir fuq studenti li għandhom inqas minn 16-il sena.

L-aħħar riżultat li għandna huwa dak li sar fis-sena 2003 u niftakar li kienet saret press conference fuq ir- riżultati li ħarġu minnu.

Jiena kont preżenti għal din il-press conference u fiha smajt lill-aġenzija Sedqa titkellem dwar dak li ħareġ minn dan ir- rapport.

U dak li ħiereġ hija raġuni oħra għalfejn aħna qegħdin nagħmlu dawn l-emendi llum.

Madanakollu kien hemm anke kummenti negattivi ħafna meta kien qiegħed joħroġ dan ir-rapport.

Kien hemm min qal li dan is- survey – li ħareġ f'Jannar – sar f'Diċembru u allura minħabba l-Milied, bilfors li ż-żgħażagħ se jgħidu li xorbu.

Dan m'huwiex minnu għaliex ma tistax tibbaża ruħek fuq mistoqsija bħal dik u tgħid li l-informazzjoni miġbura hija xi ftit storta.

Dan għaliex is-survey kien fih madwar 50 mistoqsija u kollha kemm huma kienu jkopru dak kollu li xtaq ikun jaf is- surveyor.

Dan huwa studju xjentifiku li jsir f'madwar 35 pajjiż.

Ir- riżultati li joħorġu minnu huma appoġġjati minn studji oħra li saru f'pajjiżna matul żmenijiet differenti tas-sena u minn nies differenti.

Ir- riżultati kollha kienu l-istess.

Sur President, ħalli naraw daqsxejn ir-riżultati li ħarġu minn dan is- survey u naraw kif marret Malta vis-à-vis l-35 pajjiż li ħadu sehem f'dan is-survey.

Iż-żgħażagħ Maltin li għandhom inqas minn 16-il sena ġew l- ewwel f'dak li huwa l-konsum ta' l-inbid u ta' spirti oħra.

Dawn l-ispirti xorbuhom almenu tliet darbiet jew aktar fl-aħħar xahar ta' qabel ma sar is- survey.

Iż-żgħażagħ Maltin ġew it-tieni f'dak li huwa l-konsum ta' l-inbid u ta' spirti oħra waqt l-aħħar drinking session tagħhom.

Imbagħad iż- żgħażagħ Maltin ġew fil-ħames post għal dak li huwa l-binge drinking.

Ta' min ifakkar li dawn iż-żgħażagħ jinsabu fl-aħħar snin ta' l-iskola sekondarja tagħhom.

Kien hemm 25% ta' dawn iż-żgħażagħ li ammettew il- binge drinking.

Sur President, forsi jkun hawn min jgħidlek li aħna qed nagħtu dawn iċ- ċifri biex nallarmaw lin-nies.

Xejn minn dan!

M'għandna l-ebda skop li nallarmaw lil xi ħadd.

Jiena ma ġejtx hawnhekk sabiex nallarma lin-nies.

Għandi jiġu ġenituri, edukaturi u anke nies li qegħdin fl-industrija jgħiduli li għandna bżonn naraw x'se nagħmlu għaliex hemm barra tgħidx x'qiegħed jiġri.

Dawn jgħidulna: Tafu l-ammont ta' xorb li qiegħed jiġi kkonsmat miż-żgħażagħ tagħna?

Tafu x'inhu r-riżultat li qed iħalli fuqhom dan il-konsum kollu?

Naturalment ma tistax tara l-konsum ta' l-alkoħol miż- żgħażagħ tagħna bħala xi ħaġa waħedha imma trid taraha bħala parti minn diversi affarijiet oħra.

Għandek żgħażagħ li meta jixorbu jibdew jieħdu deċiżjonijiet li xejn ma jkunu għaqlin.

Jibdew jagħmlu affarijiet li kieku ma xorbux ma kenux jagħmluhom.

Jagħmlu affarijiet li jħallu riperkussjonijiet negattivi fuqhom u li xi kultant dawn ir- riperkussjonijiet jibqgħu matul ħajjithom kollha.

L-ewwelnett jekk għandek żgħażagħ ta' 13, 14 u 15-il sena li qegħdin jikkonsmaw ammont ta' alkoħol fuq bażi regolari, hemm il-possibbilta' enormi li dawn jibqgħu jikkonsmaw ammont sostanzjali ta' alkoħol tul ħajjithom kollha.

Għandna s-social drinkers, għandna lil min jixrob ta' kuljum u għandna lil min jgħidlek li huwa jiflaħ għax-xorb.

Madanakollu meta tikkonsma ammont sostanzjali ta' alkoħol fuq numru ta' snin, qiegħed tħalli riżultati negattivi ħafna fuq is-saħħa tiegħek.

Issa fuq iż- żgħażagħ tagħna qiegħed ikollna problemi li jinqalgħu b'mod immedjat waqt li jkunu qegħdin taħt l-effett ta' l-alkoħol.

Nerġa' nirrepeti li m'hemmx għalfejn ikunu fis-sakra.

Jista' jkollok tifel ta' 13-il sena li qatt ma xorob f'ħajtu u mbagħad jekk jieħu tazza inbid, tkun biżżejjed sabiex ma tħallihx jaħseb ċar u tista' wkoll tagħmillu d-deni.

Kważi kważi jekk tagħmillu d-deni tista' sservih ta' lezzjoni.

Madanakollu dan jista' jagħmel xi ħaġa li tħalli fuqu riżultati negattivi anke fit-tul.

U dik hija xi ħaġa differenti għal kollox.

Sur President, qiegħda ngħid hekk għaliex minn dan is-survey sibna li kien hemm 3% taż-żgħażagħ li qalu li kellhom relazzjoni sesswali wara li kienu xorbu.

Dawn qalu wkoll li l-għada filgħodu ddispjaċihom ta' dak li għamlu għaliex ma kenitx l-intenzjoni tagħhom li jagħmlu dawk l-affarijiet.

Li kieku ma xorbux ma kenux jagħmluhom, pero' sfortunatament kienu għamluhom.

Kien hemm 5% li qalu li huma kienu involuti fil-ġlied minħabba li kienu taħt l-effett ta' l-alkoħol.

U kien hemm 2% li qalu li kellhom problemi mal-pulizija għaliex kienu taħt l-effett ta' l-alkoħol.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq tfal taħt is-16-il sena u m'iniex qiegħda nidħol fix- xena tax-xorb ta' min għandu 'l fuq minn 16-il sena, fejn jidħlu l-problemi ta' sewqan u problemi oħra.

Hawnhekk qiegħda nħares biss lejn it-tfal ta' taħt is-16-il sena.

Sfortunatament illum saret parti mill-kultura u mill-entertainment taż- żgħażagħ tagħna li jixorbu.

Il-kelma li jużaw illum hija dik li "jiddamdmu" u mbagħad jużaw frażi oħra li m'hijiex adatta li tingħad hawn ġew.

Il-verita' hi li bħala pajjiż hemm il-ħtieġa li noħorġu bil-messaġġ: "Inti qiegħed tiżbalja".

Meta nħarsu wkoll lejn in-numru ta' ommijiet li għadhom taħt is-16-il sena nindunaw x'konsegwenzi jistgħu jispiċċaw fihom meta jkunu taħt l-effett ta' l-alkoħol.

Minn dawn l-ommijiet għandna ċifra sostanzjali u meta tistaqsihom jgħidulek li kellhom relazzjoni sesswali meta kienu taħt l-effett ta' l-alkoħol u għalhekk ħarġu tqal.

Dawn huma riperkussjonijiet li se jħallu l-effett tagħhom matul ħajjithom kollha.

Sfortunatament illum nafu li għandna ħafna taħlit u riskji li fi żmenijiet oħra ma kenux jeżistu.

Għalhekk irridu nduru fuq iż-żgħażagħ tagħna u ngħidulhom li ma jistgħux jixorbu l-alkoħol.

Issa meta aħna konna qegħdin nitkellmu ma' l-industrija tad-divertiment, kien hemm xi wħud minnhom li kienu ppreokkupati.

Kien hemm min qalilna li konna se nagħmlu dawn il- liġijiet u konna se ninforzawhom, pero' jekk jiġi xi żagħżugħ jew żagħżugħa u jagħtihom eta' falza, x'se jiġrilhom?

Naturalment is-sidien suppost li jitolbu liż-żgħażagħ l-identity card, pero' dawn l-emendi li qegħdin nagħmlu se jpoġġu r-responsabilita' fuq iż-żgħażagħ.

Kien hemm ukoll min wera ċertu tħassib għaliex konna se nitfgħu r-responsabilita' fuq iż- żgħażagħ ta' 16-il sena.

Dażgur li għandna nitfgħu r-responsabilita' fuqhom.

Mur kellem lil xi ħadd ta' 15 jew 16-il sena ħalli tara kemm ikun iridha ta' adult u kemm jibda jsemmi d-drittijiet tiegħu!

U allura ladarba għandek id-drittijiet tiegħek, trid terfa' wkoll ir-responsabilita' ta' għemilek.

Ladarba jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi, ir-responsabilita' taż- żgħażagħ se tkun dik li ma jixorbux xorb alkoħoliku.

Issa jekk imbagħad tixrob, ġorr ir-responsabilita' tiegħek u ħallas ukoll il-konsegwenza ta' għemilek.

Sur President, f'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin insemmu l-kontravvenzjoni għaliex jidhrilna li jekk ma nkunux serji biżżejjed, il-messaġġ li rridu nwasslu jibqa' ma jasalx.

Il-multa se tkun ta' bejn Lm3 u Lm25.

Din il- kontravvenzjoni ma rridux narmuha għaliex inkella nkunu qegħdin indgħajfu dak kollu li għamilna.

Issa barra minn hekk hemm ukoll il-possibbilta' li jekk żagħżugħ juri tendenzi koroh, jista' jkollu jgħaddi minn programm speċifiku, li jista' jkun community service jew inkella programm ta' counselling jew inkella t-tnejn li huma.

Dan il-programm huwa maħsub li jgħin lil dan iż-żagħżugħ jew żagħżugħa sabiex jinduna li l-alkoħol mhux qiegħed jagħmillu l-ġid.

Hawnhekk irrid infakkar li anke fil-Kodiċi Kriminali li għandna stabbilita teżisti ċerta responsabilita' fuq il-ġenituri.

U allura ġudikant, jekk jara problema jista' jżomm lill-ġenituri responsabbli għat-tfal tagħhom.

Fl-opinjoni tiegħi, naħseb li din hija xi ħaġa ġusta.

Jekk ikollok it-tfal li ma jmorrux l-iskola mhux il-ġenituri nżommu responsabbli ta' dik l- assenza?

Jekk isiru ċerti affarijiet oħra mit-tfal mhux il-ġenituri jinżammu responsabbli ta' l-għemil ta' wliedhom?

U f'dan il-każ ukoll il- ġenituri għandhom iġorru r-responsabilita' ta' l-aġir tat-tfal tagħhom, naturalment meta l-ġudikant jiddeċiedi li hekk għandu jkun.

Ovvjament aħna m'aħniex qegħdin nipprovaw nagħmlu xi witch-hunt.

Din diġa' għidtha darb'oħra u se nerġa' nirrepetiha llum.

Aħna m'aħniex iċ-child catchers tal-famuż film "Chitty chitty bang bang".

Aħna ma rridux naqbdu t-tfal jixorbu sabiex ngħallmuhom lezzjoni imma rridu ngħallmuhom lezzjoni minn qabel ma jibdew jixorbu.

Madanakollu nafu li bejn dak li nixtiequ u r- realta' hemm differenza enormi u allura trid tkun il-liġi li tistabbilixxi l-parametri ta' dak li għandu jsir.

Sur President, hawnhekk nafu li għandna bżonn ta' kampanja edukattiva.

Għandna bżonnha għaliex aħna ma nemmnux li kif tidħol fis-seħħ din il-liġi, f'daqqa waħda se jibda jkollok numru ta' każijiet ta' żgħażagħ li qegħdin jitressqu l-qorti għaliex ikunu xorbu l-alkoħol.

Xejn minn dan.

Aħna qegħdin ngħidu li rridu nwettqu kampanja ta' edukazzjoni mfassla fuq numru ta' xhur.

Fil-fatt din diġa' qiegħda tiġi mfassla minn working group sabiex naraw li tkun kampanja ta' edukazzjoni li tasal għand kulħadd.

F'dan ir-rigward nistenna li l-media tagħtina l-għajnuna tagħha u m'għandix dubju li hekk se tagħmel.

Nista' ngħid li matul dawn is-sentejn li ilna nitkellmu fuq din il-liġi, kemm fil-Cabinet committee u kif ukoll fuq programmi televiżivi, dejjem sibna l-għajnuna tal-media.

Jiena ngħid li l- media trid tkun sabiex twassal il-messaġġ fid-djar tagħna.

Preferibbilment dan il-messaġġ għandu jasal għand iż-żgħażagħ minn żgħażagħ oħra bħalhom.

Nemmen li b'dan il-mod il-messaġġ ikun ħafna aktar effettiv.

Il-media trid twassal il-messaġġ ukoll lill-ġenituri u lill-edukaturi tagħna u turihom kif dawn għandhom jgħallmu liż-żgħażagħ tagħna dwar kemm huwa ħażin ix-xorb.

Ngħid għalija dan it-tagħlim huwa importanti daqs is- suġġetti tal-matematika, ta' l-Ingliż u ta' l-istorja.

Il-media trid twassal il-messaġġ lill-industrija u jiena naf li l-industrija tinsab favur dawn l-emendi fil-liġi.

Il-messaġġ għandu jasal għand kulħadd, pero' jekk nibdew inxellfu biċċa minn hawn u biċċa minn hemm, inkunu qegħdin indgħajfu kollox.

Kien hemm min qalli li allura dawn iż-żgħażagħ lanqas ċikkulatina li fiha l-licquer ma jistgħu jieħdu?

L-ewwelnett din m'hijiex xarba alkoħolika imma ċikkulatina u allura ma fiha xejn ħażin.

Issa jekk se noqogħdu naqgħu f'dawn ir-redikolitajiet, nistgħu naqbdu u ma nagħmlu xejn mill-ewwel.

Kien hemm ukoll min staqsieni jekk il-pulizija kenux se jibdew iħabbtu l- bibien tad-djar privati ħalli jaraw jekk it-tfal kenux qegħdin jixorbu l- alkoħol.

Nerġa' nirrepeti li dan m'huwiex minnu għaliex il-pulizija m'humiex se jidħlu fid-djar tan-nies.

Fid-djar hemm il-ġenituri li għandhom jgħallmu lit-tfal tagħhom.

Il-ġenituri jiżbaljaw jekk jaqbdu u jgħidu le għax-xorb għaliex dik imbagħad tkun verament counterproductive.

Il- ġenituri jridu jgħallmu lit-tfal tagħhom li x-xorb qiegħed hemm għall-użu għaqli u għall-użu fiż-żmien opportun.

Ix-xorb mhux qiegħed hemm sabiex tintilef minn sensik jew sabiex tispiċċa jħossok ħażin.

X'gost hu li tispiċċa f'dak l-istat?

Jiena ta' spiss ngħaddi minn Paceville filgħaxija u ġieli nara żgħażagħ fis-sakra u nibda nistaqsi lili nnifsi x'gost qegħdin jieħdu b'daqshekk.

Anke jekk tgħaddi fis-7.00 ta' filgħodu minn ċerti postijiet, tara żgħażagħ - jiena ngħidilhom il-leftovers tal-ġurnata ta' qabel - għadhom hemmhekk b'wiċċhom abjad karti.

Allura dawn x'gost ikunu ħadu u x'gost qegħdin jagħtu lil ħaddieħor?

Sur President, il-messaġġ tagħna għandu jkun dak li tista' tieħu gost kemm trid imma jekk inti taħt is-16-il sena, m'għandekx bżonn l-alkoħol sabiex tieħu gost.

Fil-verita' l-alkoħol ta' l-ebda eta' m'għandek bżonnu sabiex tieħu gost.

Naturalment jekk trid tieħu ftit alkoħol għaliex tieħu gost tixorbu, well and good, sakemm l-għażla tiegħek tkun waħda għaqlija.

Ħadd m'hu qed jgħidlek biex ma tixrobx.

Aħna rridu ngħallmu liż-żgħażagħ tagħna li l-konsum ta' l-alkoħol għandhom iħalluh għal meta jikbru u dan għandhom jagħmluh bil-għaqal.

Kien hemm min qalilna jekk konniex qegħdin inqisu s- survey ta' l-ESPAD bħala xi vanġelu.

U minn hawnhekk nista' ngħidlu li aħna m'aħniex nikkwotawh bħala l-vanġelu.

Pero' kif diġa' għidt aktar qabel, dan m'huwiex l-uniku survey li wriena t-trends ta' dan il-pajjiż.

Għandna surveys oħra li saru minn ċerti kumpanniji u li r-riżultati li ħarġu juru l-istess riżultati li ħarġu mis-survey ta' l-ESPAD.

Issa l- problema tal-konsum ta' l-alkoħol miż-żgħażagħ tagħna ta' taħt is-16-il sena m'hijiex xi problema ta' l-individwu u lanqas hija xi problema tal- ġenituri tagħhom biss.

Din hija problema tagħna lkoll għaliex wisq nibża' li mill-ammont li jidher li qegħdin jikkonsmaw iż-żgħażagħ tagħna u min- numru ta' żgħażagħ li qegħdin jikkonsmaw ċertu ammont ta' alkoħol fuq bażi regolari, jista' jfisser li aktar 'il quddiem, dawn verament jistgħu jsiru dipendenti mill-alkoħol.

Naf li hawn min ma jaqbilx ma' dan il-kumment għaliex jgħidlek li kien hemm ħafna nies li kienu jixorbu meta kienu żgħar u mbagħad rabbew l-għaqal.

Min-naħa tagħna meta tkellimna mat-tobba, qalulna li meta jkun hemm konsum sostanzjali ta' alkoħol f'eta' żgħira, jista' jagħti l-każ li anke wara ċertu żmien, dak il-konsum jagħmel il- ħsara fil-ġisem ta' dak l-individwu.

U allura għal ħafna raġunijiet irridu nħarsu lejn iż-żgħażagħ tagħna u lejn il-konsum ta' l-alkoħol tagħhom.

Sur President, ftit ilu tkellimt dwar il-kampanja edukattiva.

Din il- kampanja edukattiva trid tgħallem lil kulħadd, fosthom kif għandhom jimxu l- pulizija f'dawn il-każijiet.

Żgur li m'huwiex l-iskop tagħna li l- pulizija f'daqqa waħda jibdew ibeżżgħu lit-tfal tagħna.

Jiena diġa' kelli xi suġġerimenti dwar xi emendi għal din il-liġi u jiena lesta li nilqagħhom sakemm dawn ma jkunux emendi li jdgħajfu l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Min-naħa l-oħra rridu noqogħdu attenti.

Jiena ngħid li din il-liġi rridu nagħmluha bil-forza kollha imma rridu nagħmluha b'mod kawt ħalli ma noħolqux xi pandemonju.

Nerġa' ngħid li aħna m'aħniex qegħdin hawnhekk sabiex noqogħdu nwerwru lit-tfal imma qegħdin hawnhekk sabiex nedukawhom.

Jiena qiegħda nistenna li l-edukazzjoni tasal għand kulħadd u dan għandu jasal anke bil-mod ta' kif isir l-advertising.

Il-Broadcasting Authority għamlet ċerti regolamenti ħalli ma jkunx jista' jsir reklamar ta' alkoħol f'ċerti ħinijiet.

Barra minn hekk, anke meta jsir ir-reklamar fil-ġurnali u fir-rivisti tagħna, ma jkunx hemm reklamar immirat lejn nies taħt l-eta'.

Kif nafu l-advertising huwa għodda qawwija u l-intenzjoni tiegħu hija li jagħti promozzjoni tal-prodott sabiex dan jinbiegħ.

U għalhekk irridu noqogħdu attenti fuq l-advertising li jsir.

Fil-fatt dan ġie kkontrollat b'manjiera għaqlija matul dawn l-aħħar snin.

Allura kulma rridu nagħmlu huwa li nibqgħu naraw li ma jkunx hemm advertising ta' xorb alkoħoliku mmirat lejn iż-żgħażagħ tagħna.

Sur President, dan l-aħħar kont qiegħda nara l-guidelines etiċi tal- festivals li jsiru f'pajjiżna ta' kull sena.

Nistgħu ngħidu li dawn illum saru parti mill-kalendarju nazzjonali tagħna u fosthom insibu l-beer festival.

L-aġenzija Sedqa ħarġet numru ta' guidelines f'dan ir-rigward.

Fl-opinjoni tiegħi, huma guidelines għaqlin ħafna.

Uħud minnhom jgħidu li m'għandhomx isiru competitions fejn jidħol l-alkoħol li jkunu mmirati lejn iż-żgħażagħ u li jekk imorru t-tfal f'dawn il-festivals, iridu jkunu akkumpanjati minn adult.

Hekk għandu jkun.

Jekk aħna qegħdin ngħidu li ż- żgħażagħ taħt is-16-il sena ma jistgħux jikkonsmaw l-alkoħol, allura rridu naċċertaw ruħna li ċerti regolamenti oħra jkunu konsonanti ma' dak li qed ngħidu hawnhekk.

Insibu li f'pajjiżi oħra l-minuri lanqas biss jistgħu jidħlu f'dawk il- postijiet li jbigħu l-alkoħol fihom.

Niftakar li f'lobby ta' hotel ġewwa l- Istati Uniti, dawk li kellhom taħt il-21 sena, lanqas biss setgħu jidħlu fil-bar ta' din il-hotel allavolja kienu akkumpanjati minn ġenitur.

Dan għaliex min kien qiegħed imexxi l-bar seta' jitlef il-liċenzja tiegħu jekk iħalli lil xi ħadd taħt il-21 sena jidħol fil-bar tiegħu.

Allura jekk pajjiżi oħra għandhom dawn l-affarijiet, għalfejn f'pajjiżna nġibu d-dinja fit-tarf, bħallikieku m'huwiex possibbli li aħna nagħmluhom ukoll?

Jekk tara r-rapporti kollha li ħerġin fuq il-konsum ta' l-alkoħol insibu li hemm lok għat-tħassib fit-trends kollha li qegħdin jiġu żviluppati madwarna.

Sur President, nitkellmu ħafna fuq l-abbuż tad-droga, pero' l-verita' hi li l-akbar abbuż qiegħed isir mill-alkoħol.

Issa naf li hemm min f'qalbu jgħid għalfejn qegħdin nagħmlu dan l-għaġeb kollu.

Madanakollu dan huwa sens komun u sens ta' responsabilita'.

Għalhekk din il-Kamra qiegħda tagħti l-protezzjoni meħtieġa liż-żgħażagħ tagħna.

F'kull seminar li kien hemm, dejjem ingħad li rridu nagħmlu xi ħaġa f'dan il-pajjiż sabiex nagħtu aktar protezzjoni liż-żgħażagħ.

U llum qegħdin nagħtu din il-protezzjoni permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Għalhekk nistenna li l-pajjiż kollu jieħu fuqu l-impenn sabiex jara li l-liġi li qegħdin indaħħlu, tiġi implimentata bis-serjeta'.

Aħna fortunati li f'pajjiżna għandna l-aġenzija Sedqa u minn hawnhekk irrid insellmilha għax-xogħol li tagħmel.

Din l-aġenzija twaqqfet mill-gvern madwar 12-il sena ilu u għandha kummissjoni kontra l-abbuż tad-droga, l-abbuż ta' l-alkoħol u sustanzi oħra.

Għandha wkoll il-health promotion unit li jaqa' taħt il-ministeru tas-saħħa.

Barra minn hekk, għandna għaqdiet oħra, fosthom l-għaqdiet tal- ġenituri, il-Caritas, l-OASI, l-Alcoholic Anonymous u sense groups li ħerġin mill-industrija.

Hawn min ikun daqsxejn ċiniku fuq xi ħaġa bħal din, pero' jiena ngħid li s-sense group, bil-kampanja li għamlu dan l- aħħar, ta' min jgħid li huma parti mill-kampanja edukattiva.

Rajna wkoll kif il-ħidma ta' l-aġenzija Sedqa, matul dawn l-aħħar snin, żdiedet mhux ħażin.

Ix-xogħol preventiv li tagħmel din l-aġenzija, fosthom it-tagħlim fl-iskejjel qiegħed ikun tagħlim utli ħafna u qiegħed iħalli l-frott tiegħu.

Ġieli kien hemm min staqsieni jekk aħniex qegħdin nirnexxu fil- kampanji tagħna ladarba l-konsum ta' l-alkoħol qiegħed jiżdied.

Naturalment ma tistax tagħti risposta realistika għal din il-mistoqsija għaliex trid tgħid ukoll li kieku ma kellniex kampanja edukattiva, kien ikollna sitwazzjoni agħar.

Sur President, kien ikollna sitwazzjoni ħafna agħar għaliex ir-riżultati li ħerġin mill-kampanji edukattivi li jsiru mingħand l-aġenzija Sedqa, mill- health promotion unit u minn diversi aġenziji oħra, qegħdin iħallu suċċessi reali.

Il-fatt li t-trends qegħdin jiżdiedu juru li rridu naħdmu aktar.

M'ilux kelli mistoqsija parlamentari dwar kemm kien hemm klijenti ġodda fl- aġenzija Sedqa matul l-aħħar sena u r-risposta kienet dik ta' 170 klijent ġdid, li minnhom kien hemm biss persuna waħda taħt is-16-il sena.

Dan ma jfissirx li m'hemmx tfal taħt is-16-il sena li għandhom bżonn l-għajnuna, pero' jista' jagħti l-każ li dawn qegħdin imorru għand il-privat.

Naturalment aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li t-tfal li jikkonsmaw l-alkoħol, kollha għandhom bżonn xi programm ta' counselling.

Aħna qed ngħidu li għandna tfal li għandhom bżonn ta' edukazzjoni aħjar u edukazzjoni ta' kuljum mill-ġenituri tagħhom, mill-iskejjel u mill-media permezz tar-reklami.

Hawnhekk ħadd m'hu qed jgħid li tifel jew tifla ta' 13- il sena li marru x'imkien u xorbu l-alkoħol, allura huma xi sakranazzi jew inkella qegħdin jabbużaw b'mod esaġerat mill-alkoħol.

Xejn minn dan.

Aħna qed ngħidu li xi ħadd ta' 13-il sena ma messux xorob u daqshekk.

Nafu li ta' dik l-eta' jeżistu perikli kbar minħabba x-xorb alkoħoliku.

Irrid nerġa' nirringrazzja lill-aġenzija Sedqa u lil dawk kollha li jieħdu sehem fil-kampanji edukattivi li jsiru minn żmien għal żmien.

Irrid nirringrazzja lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor jagħtu l-għajnuna tagħhom sabiex il-messaġġ tagħna jasal għand iż-żgħażagħ.

Għandna wkoll focus group li beda jiltaqa' ma' korpi kostitwiti sabiex tiġi mfassla l- kampanja edukattiva li rridu nagħmlu.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-għaqdiet tal-ġenituri ħadmu bis-sħiħ u għamlu ħafna pressjoni, pero' kien hemm mumenti fejn ħassejt li huma stess ma kelhomx biżżejjed appoġġ minn ġenituri oħra.

Fiha nnifisha l-għaqda tal-ġenituri tagħmel ix-xogħol imma ftit li xejn issib ġenituri oħra li b'mod voċiferuż jagħtuha għajnuna pubblika.

Nerġa' nirrepeti li l-ewwel edukaturi tat-tfal jibqgħu l-ġenituri.

Irrid infakkar li bħalissa għaddejja ħidma minn kummissjoni oħra li m'hijiex iffokata fuq it-tfal taħt is-16-il sena għaliex dik kienet xi ħaġa li waqgħet taħt il- ministeru tiegħi.

Pero' aktar kmieni din is-sena, il-gvern ħatar kummissjoni sabiex tirrevedi l-liġijiet relatati mal-postijiet tad- divertiment.

Din il-kummissjoni hija mmexxija mill-ħabib tiegħi, l-Avukat Joe Micallef Stafrace u twaqqfet wara t-traġedja li kellna fl-aħħar tas- sena li għaddiet.

Madanakollu jiena nemmen li rridu nħarsu lejn ix-xena kollha tad-divertiment.

Jekk inħarsu biss lejn kif tbiddlu ċerti trends, allura nazzarda ngħid li l-leisure industry irnexxilha toħloq il-patterns tal-familji tagħna u l-patterns ta' kif it-tfal tagħna joħorġu, f'liema l- ħinijiet joħorġu u ta' kif iqattgħu l-ħin tagħhom ma' ħbiebhom.

Sur President, aħna nitkellmu ħafna fuq il-peer pressure għaliex din hija waħda mill-affarijiet li ġġiegħel liż-żgħażagħ tagħna sabiex jixorbu.

Issib tfajla li tgħidlek ladarba l-ħabiba tagħha qiegħda tixrob, hi se tixrob ukoll, jekk ma tipprovax tixrob aktar minnha.

Issib ġuvni li ladarba jara lil sieħbu bil-flixkun tal-birra jew bil-flixkun ta' l-inbid f'idejh, allura hu se jagħmel bħalu għaliex inkella ma jidhirx cool bħal sieħbu.

Madanakollu l-peer pressure m'hijiex biss fuq it-tfal, imma rridu nammettu li hija wkoll fuq il-ġenituri.

Insibu ġenituri li jammettu li nqabdu f'ċerti drawwiet li m'humiex drawwiet li xtaqu għal uliedhom.

U issa li dawn id-drawwiet stabbilixxew ruħhom, huwa diffiċli ħafna sabiex jinqatgħu.

Tiltaqa' ma' ġenituri ta' tfal ta' 13 jew 14-il sena li jgħidulek li uliedhom jibqgħu barra sas-1.00 ta' filgħodu.

Pero' bħala ġenituri nafu x'qegħdin jagħmlu dawn it-tfal sas-1.00 ta' filgħodu?

Hawnhekk nerġa' ngħid li x-xenarju fl-entertainment tbiddel minn dak li kien qabel u għal xi wħud dan ix-xenarju huwa xi ħaġa ġdida għal kollox.

Jiena ngħid li hemm ġenituri li lanqas biss jikkonċepixxu eżattament x'qiegħed isir mit-tfal tagħhom fil-ħin liberu tagħhom.

Dawn jinsabu maqtugħin mir-realta', jinsabu mħassbin u mbeżżgħin, imma ladarba t-trend hija tali, allura jibqgħu mexjin ma' fejn jeħodhom il-kurrent.

F'dan ir- rigward pajjiżna jrid jiddeċiedi.

Aħna rridu nkunu li nimponu l-valuri jew inkella rridu li ħaddieħor jimponihom fuqna?

Issa forsi jkun hemm min jgħidlek dan x'għandu x'jaqsam mad-dibattitu tal-lum, pero' jiena ngħid li għandu x'jaqsam.

Sur President, it-tfal tagħna qegħdin inrabbuhom fuq dak li ngħidu aħna jew inkella qegħdin inħallu lil ħaddieħor irabbihomlna?

Illum spiċċa ż-żmien fejn dak li jgħidu l-ġenituri jitqies bħala vanġelu.

Il-ġenituri m'għadhomx l-aktar punt fiss u kruċjali fil-ħajja tat-tfal tagħhom imma hemm affarijiet oħra li qegħdin jieħdu post il-ġenituri.

Meta nħarsu lejn il-problemi soċjali ta' dan il-pajjiż, irridu naraw x'qiegħed jiġri minn meta ż-żgħażagħ joħorġu mal-ħbieb u jkunu ta' eta' żgħira.

Irridu naraw l- entertainment tagħhom x'inhu u x'qed ikunu l-patterns tagħhom.

Bħala ġenituri ma nistgħux noqogħdu d-dar u ngħidu li llum kulħadd joħroġ u kulħadd jidħol lura d-dar fit-tali ħin.

Naħseb li bħala ġenituri, fosthom jiena stess, hemm bżonn li nagħmlu eżami tal-kuxjenza u naraw eżattament x'inhi t-trobbija li qegħdin nagħtu lit-tfal tagħna.

Jekk it-trobbija li qegħdin nagħtu lit-tfal tagħna hija waħda mposta fuqna minn ħaddieħor, żgur li ma nistgħux ngħidu li qegħdin inrabbu t-tfal tagħna bl-aħjar mod.

U din hija waħda mill-mistoqsijiet kruċjali li kull ġenitur irid jagħmel lilu nnifsu.

L-ewwel semmejt diversi għaqdiet li jaħdmu f'dan is-settur u issa xtaqt nagħmel ftit enfasi fuq l-edukazzjoni informali li tindirizza mhux biss lit- tfal u liż-żgħażagħ imma li tindirizza wkoll lill-ġenituri.

Din hija edukazzjoni informali li ngħatat lilna - fil-maġġoranza tagħna - tramite programmi televiżivi u programmi fuq ir-radju.

U llum bl-abbundanza ta' stazzjonijiet li nsibu, irridu noqogħdu aktar u aktar attenti li bħala ġenituri nitgħallmu aktar.

Nista' ngħid li nitħasseb ħafna meta nara messaġġi negattivi għaddejjin kemm fuq stazzjonijiet Maltin kif ukoll fuq stazzjonijiet barranin li jwasslu għal drawwiet differenti u li l-ġenituri stess lanqas ikunu jafu x'se jagħmlu sabiex ixejnuhom.

Għalhekk l-appell tiegħi nista' nagħmlu biss lill-media Maltija u lill-istazzjonijiet televiżivi Maltin billi ngħidilhom li għandna nuru affarijiet b'mod reali u b'mod pożittiv.

Ma jistax ikun li naraw programmi fejn il-messaġġ li jwasslu - hawnhekk qiegħda nitkellem fuq programm li rajt dan l-aħħar fejn anke daħal is-suġġett ta' l-alkoħol – ma jkunx wieħed pożittiv.

Fl- opinjoni tiegħi, dik hija xi ħaġa ta' tħassib u allavolja għandna r- regolamenti fil-media tax-xandir, xi kultant taħrab xi ħaġa.

Dawn huma affarijiet tal-mistħija.

Sur President, ma nixtieqx inkompli ntawwal aktar anke għaliex se jkolli l- opportunita' fil-winding up sabiex inkompli nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Bla dubju ta' xejn se jkollna ħafna kelliema miż-żewġ naħat tal- Kamra li se jitkellmu dwar din il-liġi.

Min-naħa tagħna għandna lista twila ta' kelliema u m'għandix dubju li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni għandha l- istess.

Kif għidt fil-winding up inkun nista' nsemmi xi emendi li nixtieq inressaq f'dan l-abbozz ta' liġi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA: Sur President, naħseb li fejn tidħol is- saħħa ta' wliedna m'għandux ikun hemm diverġenzi politiċi u lanqas għandna nieħdu xi kritika kostruttiva bħala politika partiġġjana.

Filwaqt li m'hemmx dubju li l-Oppożizzjoni kienet preżenti fil-bidu tal- konsultazzjonijiet u waqt li kienet qiegħda tinħema din il-liġi, żgur li issa m'aħniex se nkunu qegħdin nopponu liġi bħal din.

Anzi jiena ngħid li din il-liġi għandna nkomplu ntejbuha u ntejbu wkoll l-affarijiet anċillari li jmorru pari passu magħha.

We need to endorse it mhux biss bħala gvern imma bħala Parlament li qiegħed jirrappreżenta lill-poplu Malti u Għawdxi fl-intier kollu tiegħu.

Fid-diskors tagħha l-ministru qalet li kien hemm min ipprova jlaqqam din il- liġi bħala xi ħaġa fundamentalista.

Għalhekk irrid nagħmilha ċara mill- ewwel li jekk hemm min qiegħed jaħseb li din il-liġi għandha xi ħsieb fundamentalista warajha, ngħidlu li dik hija problema tiegħu.

Personalment ma niddejjaq xejn jekk xi ħadd irid ilaqqamni bħala parti minn dan il-ħsieb fundamentalist.

L-importanti huwa li qiegħda nkun parteċipi f'xi ħaġa li se tagħmel il-ġid u li se tindirizza l-problema akuta fis-soċjeta' żagħżugħa tagħna.

M'għandniex għalfejn noqogħdu ninkwetaw ruħna li jkun hemm xi ħadd li forsi għandu dawn il-ħsebijiet.

L-importanti huwa li meta nqiegħdu idejna fuq il-kuxjenza tagħna nsibu li qegħdin inġorru kif suppost ir-responsabilita' tagħna lejn il-poplu Malti u Għawdxi.

L-aqwa li nkunu qegħdin nagħtu l-aħjar għodda f'idejn l-awtoritajiet u f'idejn l-istess poplu sabiex nagħmlu dak li hu l-aħjar possibbli fl-interess tat-tfal u taż- żgħażagħ tagħna.

Din il-liġi qiegħda tistabbilixxi deterrent u għodda aħjar għall-pulizija tagħna.

Fil-fatt l-għan tal-liġi jitkellem bl-aktar mod ċar u qiegħed jespandi dak li diġa' kellna f'liġijiet oħra li nsibu fil-kodiċi tagħna.

Għall-ewwel darba qegħdin nitfgħu r-responsabilita' fuq min jixtri l- alkoħol f'isem ħaddieħor u fuq min iservi jew iforni l-alkoħol lill-minuri f'xi ħanut.

Għandna wkoll il-punt kardinali fejn għall-ewwel darba qegħdin nistabbilixxu l-eta' minima ta' min jista' jikkonsma jew jixtri l-alkoħol.

Dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jistabbilixxi ċerti pieni anke għal min iforni jew jixtri l-alkoħol f'isem ħaddieħor.

Qiegħed idaħħal għal darb'oħra l-programmi fil-komunita' bħala passi dixxiplinarji għal dawk it- tfal u żgħażagħ li jiksru l-liġi.

Fil-fatt din diġa' nsibuha f'liġi oħra u reġgħet qiegħda tidħol f'dan l-abbozz ukoll.

Il-ħsieb warajha huwa li toffri rimedju pożittiv lil dak it-tifel jew lil dik it-tifla li tkun qiegħda tikkonsma l-alkoħol taħt l-eta' ta' 16-il sena.

Ma' dawn it-tip ta' programmi jista' jkun hemm marbut magħhom ukoll xi forma ta' counselling.

Sur President, żgur li dawn huma kollha passi pożittivi u issa nistgħu ngħidu li għandna qafas legali li jitkellem ċar u tond.

Għandna abbozz ta' liġi li qiegħed jistabbilixxi ċerti affarijiet bl-aktar mod ċar u mhux aktar b'interpretazzjonijiet differenti.

Madanakollu hawnhekk irrid nirriferi għal dak li qalet il-ministru u ngħid xi ħaġa fuq ir- responsabilita' tal-ġenituri.

Personalment xtaqt nara xi ħaġa f'dan l- abbozz li tindirizza wkoll ir-responsabilita' tal-ġenituri għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq minorenni, li naturalment jaqgħu taħt ir- responsabilita' tal-ġenituri tagħhom.

Il-ministru qalet li anke jekk tifel jew tifla ma jattendux l-iskola, il-ġenituri huma responsabbli ta' dak l- assenteiżmu.

Fil-fatt il-ġenituri jistgħu jiġu mmultati, kif fil-fatt deher dan l-aħħar minn mistoqsija parlamentari li saret dwar l-ammont ta' ġenituri li ġew immultati minħabba l-assentiżmu tat-tfal tagħhom mill- iskejjel.

Filwaqt li naqblu li r-responsabilita' tal-ġenituri għandha tibqa' tinġarr, jiena ngħid li f'dan l-abbozz ta' liġi għandna nsibu riflessjoni fuq din ir- responsabilita'.

M'huwiex biżżejjed li ngħidu li fil-Kodiċi Kriminali tissemma r-responsabilita' tal-ġenituri.

Il-ministru qalet li jekk xi ħadd minorenni jwettaq att kriminali, permezz tal-Kodiċi Kriminali l-ġenturi jistgħu jiġu ssentenzjati u jeħlu piena.

Jiena nixtieq li fejn għandek minorenni involuti, għandna nagħmluha tassattiva li l-ġenituri tagħhom iġorru l-liability ta' dak li jagħmlu wliedhom.

Jiena ngħid li l-ġenituri għandhom ikunu riflessi anke f'din il-liġi u jġorru r-responsabbilta' u l- liability tat-tfal tagħhom.

Allura filwaqt li t-tfal qegħdin jiġu stradati għal programm fil-komunita' bħala parti mid-dixxiplina tagħhom jew inkella jistgħu jingħataw il-counselling, qegħdin inħallu kompletament liberi lill- ġenituri mil-liability tagħhom għan-nuqqasijiet ta' wliedhom.

Għalfejn qiegħda ngħid hekk?

Sur President, illum qegħdin naraw sitwazzjoni f'pajjiżna fejn numru ta' ġenituri - mhux kulħadd - qishom bħal qatgħu qalbhom mit-trobbija ta' uliedhom u allura qegħdin jabdikaw minn ċerti responsabilitajiet lejn it- tfal tagħhom.

Dawn il-ġenituri qatgħu qalbhom jew inkella m'għandhomx l- istamina meħtieġa sabiex jiġġieldu l-peer pressure li wliedhom qegħdin isibu barra t-triq.

Jista' jagħti l-każ li dawn il-ġenituri m'għandhomx il- parental skills meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jpoġġu lil uliedhom fit-triq tal-valuri u ta' dawk l-affarijiet li jrendu fit-tul u mhux ta' dawk il- ftit mumenti ta' pjaċiri, li jgħaddu malajr sakemm ma jħallulhomx riperkussjonijiet tul ħajjithom kollha.

Għandna sitwazzjoni fejn sfortunatament, ċerti ġenituri għandhom dawn iċ-ċirkostanzi u qegħdin jabdikaw mir-responsabilitajiet tagħhom.

Bħalma qalet il-ministru fid-diskors tagħha, jiena nemmen li ħafna minna li se jitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi, m'humiex se jitkellmu mil-lat ta' politiċi imma se jitkellmu mill-esperjenzi tagħhom.

Waqt din id- diskussjoni, ħafna minna se jġibu magħhom l-esperjenzi personali tagħhom ta' ġenituri u b'dawk il-valuri li bħala ġenituri nġorru magħna u nixtiequ li naqsmuhom mhux biss mal-familji tagħna imma anke mal-kumplament tal- familji Maltin u Għawdxin.

Jiena nħoss li ma nistgħux nagħmlu liġi fejn inħallu kompletament barra r-responsabilita' u l-liability tal-ġenituri.

Forsi meta mmorru fl-istadju ta' kumitat, inkunu nistgħu nidħlu aktar fid- dettall ta' din il-proposta u niddiskutu aħjar b'liema mod għandna ndaħħlu r-responsabilita' tal-ġenituri ta' tfal minorreni li jkunu kisru l-liġi fuq xi ħaġa.

Jiena ma nistax nifhem – qiegħda nitkellem bħala omm - kif ikollok ġenituri li jħallu lit-tfal tagħhom, ta' 11-il sena, 12-il sena, 13-il sena u ta' 14- il sena, iqattgħu ljieli sħaħ f'postijiet tad-divertiment u jgħidulek li ma jistgħu jagħmlu xejn.

Din l-affari hija xi ħaġa li ma nistax nikkonċepiha u kull darba li nipprova nifhem, dejjem nikkonkludi li f'dawn il-familji hemm il-problemi.

Għaldaqstant irridu nibdew nindirizzaw ukoll dawn il- problemi li għandhom dawn il-ġenituri.

Ġenituri bħal dawn m'għandhomx il- parental skills li suppost għandhom sabiex verament jagħmluha ta' ġenituri.

Illum issib ħafna ġenituri li jgħidulek li jridu jkunu ħbieb mat-tfal tagħhom.

Issa jiena nemmen li trid tkun ħabib mat-tfal tiegħek, pero' xorta waħda trid tibqa' fir-rwol tiegħek ta' ġenitur.

Jekk kulħadd isir ħabib tat-tfal u ħadd ma' jagħmilha ta' ġenitur, x'se jsir minn uliedna?

Sur President, aħna wkoll xi darba konna tfal u żgħażagħ.

Nista' ngħid li jiena ġejja minn familja stretta ħafna u d-dixxiplina konna narawha mill- ġenituri tagħna.

Issa jiena l-ewwel waħda li kont daqsxejn ribelluża u r- regoli li kienu jimponu fuqna l-ġenituri kont narahom bħala strict ħafna.

Niftakar li ħin kien ikun ħin u ma tazzardax tittardja daqsxejn.

Meta kont żgħira kont attiva fl-azzjoni kattolika ta' Ħal Qormi u niftakar li l- papa' tiegħi kien iridni nidħol lura d-dar fit-8.00 p.m..

Darba minnhom bqajt inpaċpaċ ma' sħabi u l-ħin kont skadejtu b'żewġ minuti.

Meta mort lura d-dar sibt il-bieb magħluq u mbagħad għamluli xenata sħiħa għaliex kont mort żewġ minuti tard.

Ovvjament jiena mhux qed ngħid li għandna naslu f'dawn l-estremitajiet li kienu jeżistu 30 sena ilu, pero' lanqas nippretendi li nħalli lit-tifla tiegħi ta' 14-il sena titla' Paceville fl- 10.00 ta' filgħaxija u tidħol fis-1.00 ta' filgħodu.

Dawn x'regolamenti huma?

Dawn it-tfal jispiċċaw b'regolamenti li ma jagħmlux sens.

Li kieku t-tfal tagħna jkollhom il-life skills minn meta jkunu żgħar, ikunu kapaċi jagħrfu t-tajjeb mill-ħażin u l-ġenituri lanqas ikollhom bżonn jibqgħu jieħdu ħsieb ta' wliedhom.

Madanakollu n-natura turina li bniedem irid jgħaddi minn ċerti esperjenzi tal-ħajja - li jiġu mal-medda taż-żmien – sabiex jiżviluppa l-life skills tiegħu.

Dawn tiżviluppahom ukoll bit-taħriġ li tingħata permezz ta' l-edukazzjoni u tagħlim ieħor.

Għaldaqstant tista' tgħid li jrid ikollok ċerta eta' sabiex tagħraf dak li huwa tajjeb minn dak li huwa ħażin għalik.

U dan tkun kapaċi tagħmlu meta jkollok dan it-tip ta' background warajk.

Għalhekk nemmen li f'din il-liġi għandha tiġi riflessa r-responsabilita' li għandhom il-ġenituri lejn uliedhom li jkunu għadhom minorenni.

Xi ħaġa oħra importanti li rrid nitkellem dwarha diġa' semmietha l-ministru kemm fl-introduzzjoni tagħha llum kif ukoll fil-konferenza li saret għall- media meta kienu ġew ippubblikati r-riżultati ta' l-aħħar rapport ta' l- ESPAD.

Il-liġi waħedha mhux se tkun biżżejjed.

Naturalment il-qafas legali huwa importanti immens għaliex din se tagħti għodda aktar irfinuta lill-pulizija.

Għalhekk issa se jkunu jistgħu jinforzaw il-liġi.

Per eżempju, qabel ma kellhomx l-eta' bħala parti minn demarcation line ta' meta jkun hemm sitwazzjoni li m'hijiex leċita.

Madanakollu rridu wkoll strutturi ta' implimentazzjoni u ta' inforzar b'saħħithom.

Il-ministru qaltilna li m'huwiex possibbli li jkollna l-pulizija f'kull post. Hemm ukoll min jargumenta li jekk nagħmlu pulizija f'kull post se niġu police state.

Din hija xi ħaġa li nifhimha, pero' jekk hemm bżonn ħa jkollna police state f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Min ma jridx jisma' bis-sewwa, bil-kampanji edukattivi u bit-tagħlim li jiġi offrut minn żmien għal żmien, ikollu jisma' b'xi ħaġa.

Fl-aħħar mill-aħħar, bħala ġenituri rridu nerfgħu r- responsabilita' tagħna u mhux inħallu lil uliedna jiġru barra u esposti għal kull ħaġa li jistgħu jiltaqgħu magħha.

Għandna tfal u żgħażagħ li qegħdin iduru għal dan it-tip ta' abbuż mill-alkoħol.

Aktar 'il quddiem irrid nuri xi leaflets li ħarġet l-aġenzija Sedqa sabiex juru l-effett ħażin li jħalli l-alkoħol fuq il-bniedem.

Irrid insemmi wkoll riċerka barranija li turi l-effetti ħżiena ta' l-alkoħol kemm fuq is-saħħa fiżika kif ukoll fuq is-saħħa psikoloġika u riskji kbar ta' aċċidenti li dan iħalli fuq it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Sur President, hemm bżonn li jkollna inforzar bis-serjeta'.

Mhux biżżejjed li jkollok qafas legali u mbagħad ma jkollokx biżżejjed human resources sabiex jinforzaw din il-liġi.

Per eżempju, hawnhekk issemmiet ħafna l- leisure industry u d-discos, pero' jiena nsemmi wkoll il-parties li jsiru matul is-sena.

Ma rridux ninsew dawn il-famużi parties kbar li jsiru f'ċerti okkażjonijiet u dati speċifiċi matul is-sena.

Parties bħal dawn jattiraw numru kbir ta' żgħażagħ u sfortunatament, għalkemm ħarġu ċerti regolamenti, għadna lil hinn minn dak li verament nixtiequ.

Bħalissa qiegħda niftakar f'dik it-traġedja sfortunata li seħħet lejliet l-ewwel tas- sena lill-familja Mifsud.

Minn hawnhekk nixtieq ngħaddilhom is- solidarjeta' tiegħi u nagħtihom il-kondoljanzi.

Għaddew għaxar xhur minn dan il-każ u għadna ma nafux x'ġara f'dak l-imbierek party.

Għadna bid- diċeriji ta' jekk kienx hemm xi taħlit fix-xorb u ta' jekk kienx hemm l- affarijiet skond ir-regolamenti.

Issa jien m'iniex qiegħda nipprova nqajjem xi argument, pero' huwa importanti li nkunu trasparenti fuq ċerti affarijiet għaliex il-poplu għandu d-dritt li jkun jaf x'ġara u ma ġarax.

Dan għandu jsir ukoll anke għall-istess ġenituri u żgħażagħ, li wara kollox mhux kollha jmorru disco jew party biex jiddamdmu.

Hemm żgħażagħ serji biżżejjed li jattendu għal dawn il-parties sabiex iqattgħu ftit ħin ħieles f'dan it-tip ta' ambjent.

Minbarra l-ambjent tad-discos u l-parties, matul is-sena jsiru inizjattivi soċjali oħra fuq livelli ta' komunita'.

Nafu kif issa daħlet id-drawwa tal- beer festivals u tal-wine festivals f'pajjiżna.

Issa mill-indikaturi li għandna, kemm ta' l-ESPAD kif ukoll minn dak li ħareġ mill-health promotion unit, sibna li l-birra u l-inbid huma fost l-aktar imfittxijin mill- minorenni għaliex dan it-tip ta' xorb huwa l-irħas fil-prezz.

Għalhekk irridu noqgħodu attenti anke għal dawn it-trends.

Fihom infushom il-wine festivals huma inizjattiva tajba.

Żgur li jiena m'iniex qiegħda nikkritika dawn it-tip ta' festivals u lanqas m'hu qed ngħid li m'għandhomx isiru.

Per eżempju, dan l-aħħar f'Ħal Qormi kellna wine festival, xi ħaġa tradizzjonali ħafna f'Ħal Qormi.

Fil-fatt fl-antik Ħal Qormi kien post fejn il-vineyards u l-għasir ta' l-inbid kienu parti mis-snajja' u x-xogħol tan-nies li kienu joqogħdu hemm.

Allura billi qegħdin infakkru xi ħaġa folkloristika żgur li ma tistax tgħidilha ħażina.

Sur President, li qiegħda nipprova ngħid jien huwa li rridu naraw kif f'attivita' bħal din, jiġi assigurat li ma jkunx hemm minorenni.

Issa xi ħaġa bħal din b'liema mod nistgħu ninforzawha?

Jekk mhux se nużaw il- pulizija, irridu naraw lil min se nagħtu dan l-inkarigu.

Suppost li dan l- aħħar kellna l-environmental wardens u allura, jekk ikun hemm bżonn, naraw li jkollna dawn it-tip ta' nies li jieħdu l-inkarigu f'idejhom ħalli jinforzaw il-liġi.

Apparti minn dawn it-tip ta' attivitajiet li jsiru fuq livell ta' komunita' u li jsiru darba fis-sena, għandna l-bars u l-ħwienet tax-xorb li jinsabu ħdejn l-iskejjel.

Dawn qegħdin hemm is-sena kollha.

Issa diġa' hemm problema ta' pulizija u gwardjani lokali sabiex jidderieġu t-traffiku, aħseb u ara kif nistgħu nassiguraw li t-tfal ma jidħlux f'dawn il-bars sabiex jixtru x-xorb.

Issa aħna qegħdin nippretendu li s-sidien tal-ħwienet jitolbu l-ID card lit- tfal li jidħlu fil-ħanut tagħhom.

Din il-liġi se tkun qiegħda titlob mis- sidien tal-ħwienet li jitolbu l-ID card lil xi ħadd li jkollhom suspett li għadu żgħir fl-eta'.

Għandna ċerti sitwazzjonijiet li rridu nidħlu fihom li jmorru lil hinn mill-provvedimenti tal-liġi għaliex meta niġu biex nattwaw il-provvedimenti tal-liġi, se jkun hemm bżonn naraw kif se jsiru ħalli ma ngħidux li għandna liġi tajba imma m'hiijex qiegħda tħalli l- effetti tagħha.

Fil-fatt Dr. Spiteri, iċ-chief tal-health promotion unit għadda kumment f'konferenza ta' l-aħbarijiet li saret fil-25 ta' Settembru waqt il-launching tar-riċerka li saret minn Miss Agius, studenta universitarja kif ukoll waqt il-launching ta' xi findings li għamlu bħala health promotion unit, fejn qalilna li sfortunatament id-drink and drive campaign ma ħallietx daqshekk riżultati.

Permezz ta' dik il-kampanja faċilment nistgħu nevalwaw dak li sar ħalli forsi ntejbuha.

Pero' meta tiġi biex tinforza l-liġi, trid taħseb għall-istrutturi li se jimplimentaw dik il-liġi.

Wieħed mill-provvedimenti li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi jgħid li l- kelma "aġenzija" tfisser kull aġenzija msemmija għal dan il-għan fil- gazzetta mill-ministru responsabbli għall-politika soċjali.

Allura bl- istess mod li qiegħda nistaqsi jekk il-korp tal-pulizija għandux is-saħħa u r-riżorsi kollha li hemm bżonn sabiex jinforza liġi bħal din, irrid nistaqsi l-istess mistoqsija fuq l-aġenziji.

Jiena qiegħda nassumi li se jkunu l-aġenzija Sedqa u l-aġenzija Appoġġ – sakemm mhux se titwieled xi aġenzija oħra - li se jaħdmu b'mod dirett fuq dawn it-tip ta' programmi li qegħdin jissemmew hawnhekk.

Għalhekk nixtieq inkun naf jekk dawn l- aġenziji għandhomx biżżejjed human resources sabiex jagħmlu dan ix-xogħol.

Li kieku l-aġenzija Appoġġ għandha biżżejjed human resources ma kienx ikun hemm dik il-lista twila ta' tfal li rrapportaw abbuż fuqhom u li sal- ġurnata tal-lum, il-każ tagħhom għadu ma ġiex indirizzat.

Issa jekk se nkomplu ngħabbuhom b'aktar xogħol, aktar u aktar mhux se jkunu jistgħu jlaħħqu max-xogħol li jkollhom.

Il-bieraħ konna fil-kumitat għall- affarijiet soċjali sabiex niddiskutu r-rapport annwali tal-kummissarju għat- tfal, is-Sinjura Sonia Camilleri u fost il-problemi li ħarġu sibna li s- social workers ġewwa l-Aġenzija Appoġġ, tant għandhom case load kbira li mhux qed iħossuhom sodisfatti.

Għalhekk uħud minnhom qegħdin jitilqu u spiċċajna b'team ta' social workers li huma kompetenti imma li m'għandhomx l-esperjenzi meħtieġa sabiex jiddiljaw każijiet qawwija.

Sur President, hemm bżonn li naħsbu wkoll fuq dawn l-affarijiet.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi se nkunu qegħdin nagħtu għodda tajba lill- awtoritajiet.

Se jservi wkoll ta' deterrent għal dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet li qed iħallu effetti negattivi fuq it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna kif ukoll fuq il-familji tagħhom.

Fil-fatt l-effetti tal-konsum ta' l-alkoħol f'dawn l-etajiet mhumiex biss fuq il-persuna li tabbuża mill- alkoħol imma l-gwaj jinġieb ukoll fuq il-familja kollha kemm hi.

Jiena ngħid li anke s-soċjeta' in ġenerali tiġi affettwata minn din is- sitwazzjoni għaliex jekk min jabbuża mill-alkoħol jimrad, kemm fiżikament kif ukoll psikoloġikament, hija s-soċjeta' li jkollha tagħmel tajjeb permezz tas-servizzi kurattivi li l-istat joffri f'każijiet bħal dawn.

Allura filwaqt li bħala Oppożizzjoni naqblu ma' miżuri li joffru deterrent kemm għat-tfal li jabbużaw, kif ukoll għal dawk is-sidien ta' postijiet ta' divertiment li jbigħulhom l-alkoħol, irridu nassiguraw li l-istrutturi ta' implimentazzjoni u inforzar ikunu f'posthom ħalli naċċertaw ruħna li ma jkollniex biss liġi ta' l-isem u li titħalla fuq l-ixkaffa.

Xi ħaġa oħra li xtaqt niġbed l-attenzjoni dwarha u li mbagħad fl-istadju ta' kumitat inkompli nitkellem fuqha aktar fil-fond hija li f'subklawsola 10 ta' klawsola 3 ta' dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li "... jista' jiġi mgħaqqad ma' counselling".

Mela l-counselling m'hijiex xi ħaġa tassattiva?

Għalhekk nixtieq li xi ħadd jispjegali għaliex il-counselling m'hijiex xi ħaġa tassattiva.

Nemmen li f'sitwazzjoni fejn minuri jinqabad jabbuża mill- alkoħol u jiġi mqabbad jagħmel programm ta' ħidma sorveljata, bħalma huwa servizz fil-komunita' bla ħlas bħala piena għal dak li għamel, il- counselling għandu jitqies ukoll bħala parti importanti ħafna minn dan it- tip ta' programm.

L-istess ħaġa tiġri f'każ ta' probation.

Ħadd ma jingħata probation biss u mbagħad ma jkunx sorveljat.

Fil-fatt min jingħata probation, irid jingħata wkoll servizzi minn probation officer ħalli jkun jista' jiġi sorveljat u dak il-probation officer ikun qed jgħin lil dak li jkun sabiex jaqbad it-triq it-tajba.

Bl-istess mod għandu jingħata l-counselling f'każijiet bħal dawn.

Sur President, għalfejn aħna qegħdin naraw l-importanza ta' din il-liġi?

Ovvjament għaliex għandna sitwazzjoni inkwetanti.

Jiena nħobb inkun realistika u anke kieku m'għandniex dawn ir-rati daqshekk inkwetanti u forsi kienu inqas, xorta kont ngħid li għandna problema f'pajjiżna.

Pero' meta mbagħad tħares lejn ir-riżultati li ħarġu mill-ESPAD, naraw li pajjiżna ġie għal diversi drabi fl-aħħarnett tal-lista minn fost 37 pajjiż li ħadu sehem f'dan l-istudju.

U għalhekk żgur li hija xi ħaġa mill-aktar inkwetanti.

Dawn l-affarijiet tajjeb li nsemmuhom ħalli min qiegħed jismagħna jkun aware taċ-ċirkostanzi u jifhem aħjar għalfejn qegħdin inħossu l-importanza ta' din il-liġi.

Wara kollox il-liġijiet iridu jirriflettu l-bżonnijiet, l-aspettattivii u l-ħteġijiet tan-nies.

Iż-żgħażagħ Maltin, b'mod speċjali dawk ta' taħt is-16 sena - imma anke dawk li għandhom 'il fuq minn 16-il sena – qegħdin jikkonsmaw l-alkoħol b'tali mod li qegħdin jixbhu l-pajjiżi nordiċi ta' l-Ewropa u mhux dawk tas- south ta' l-Ewropa.

Din hija xi ħaġa li rridu nevalwawha wkoll għaliex Malta m'hijiex bħall-pajjiżi nordiċi fejn forsi għandhom skuża għalfejn jixorbu dak it-tip ta' xorb minħabba l-kesħa li jkollhom matul is-sena.

Imma f'Malta anke fl-aktar xhur sħan nibqgħu nikkonsmaw volum qawwi ta' alkoħol.

Għalhekk żgur li hemm xi ħaġa storta.

Fl-opinjoni tiegħi, ma nistgħux noqogħdu biss fuq dawn it-tip ta' indikaturi li għandna hawnhekk imma rridu nkomplu nagħmlu r-riċerka tagħna.

Sur President, aktar tard irrid inkompli nitkellem fuq il-kampanji edukattivi fuq il-prevenzjoni.

Jiena persuna li nemmen ħafna fil- prevenzjoni u għal dan il-għan irridu nkomplu nagħmlu r-riċerka tagħna.

Tajjeb li jkollna dawn il-comparative statistics għaliex ir-riżultati li juruna jallarmawna u jagħmluna konxji sabiex naġixxu.

Issa biex naġixxu jrid ikollna r-riċerka tagħna fuq dak li qiegħed jiġri u ma jiġrix f'pajjiżna.

Tant hu hekk li dan il-punt ġie rrakkommandat f'dawk l-għaxar punti ta' strateġija li kien ħareġ fil-European Charter taż-żgħażagħ.

Filwaqt li huwa importanti li nħarsu lejn il-problema minn aspett reġjonali u anke b'koperazzjoni ma' pajjiżi oħra, daqshekk ieħor huwa importanti li jkun hemm focus fuq id-dimensjoni lokali.

Għalkemm din hija xi ħaġa li kemm is-Sedqa kif ukoll il-health promotion unit qegħdin jaħdmu fuqha, jiena nemmen li rridu ninvestu aktar f'riċerka u fi studji oħra sabiex nistabbilixxu r-raġuni ta' din it-trend.

Żgur li waħda mit-trends li ġġiegħlek taħseb hija proprju għalfejn iż- żgħażagħ u t-tfal Maltin qed ikollhom xeltiet f'dak li huwa konsum ta' alkoħol li jersqu lejn il-pajjiżi nordiċi - fejn dawn il-pajjiżi huma kesħin u għandhom kultura differenti ħafna minn tagħna - milli qed ikollhom xeltiet li jersqu lejn il-pajjiżi tas-south ta' l-Ewropa.

L-ESPAD turina sitwazzjonijiet allarmanti ħafna u dan nistgħu narawh mill-aħħar rapport li ħarġu fl-2003.

Per eżempju, insibu li Malta tinsab fuq quddiem nett fejn jidħol il-konsum ta' l-inbid u tgħidilna li "wine consumption is three times or more during the last thirty days among all students.

F'din il-lista Malta tinsab fuq quddiem nett u din hija xi ħaġa li tinkwetak mhux ftit.

Pajjiżna jinsab fuq quddiem nett anke fuq il-consumption of spirits which is three times or more during the last thirty days.

Forsi hawnhekk għandna r-rifless ta' dak li huwa l-binge drinking, fenomenu li qed iseħħ fost iż-żgħażagħ tagħna.

Dawn qegħdin litteralment joħorġu sabiex jiddamdmu.

Il-binge drinking hija xi ħaġa li bdiet tiżviluppa ruħha fil-bidu tad-disgħinijiet f'pajjiżi oħra ta' l-Ewropa u sfortunatament xi ħaġa bħal din laqtitna bħalma laqtet pajjiżi oħra.

Imma issa rridu nindirizzaw dan il-fenomenu.

Għalfejn biex iqattgħu l-ħin ħieles tagħhom iż-żgħażagħ qegħdin ifittxu d-discos, il-bars u x-xorb?

Irridu wkoll nistaqsu, nevalwaw, nirriċerkaw u nistudjaw dawn il-mistoqsijiet ħalli forsi jkollna ftit risposti.

Jiena ngħid li dan m'huwiex ġej biss mill- peer pressure, mill-media u mill-ambjent konsumerista li llum ninsabu ngħixu fih.

It-tfal u ż-żgħażagħ tagħna għandhom biżżejjed faċilitajiet differenti sabiex isibu kif iqattgħu l-ħin ħieles tagħhom?

Sur President, qiegħda ngħid hekk għaliex meta f'Ħal Qormi jkun hemm xi attivita' fil-komunita', bħal, per eżempju, il-Ġimgħa l-Kbira, tibda tara ammont kbir ta' tfal u żgħażagħ li għal numru ta' ġimgħat jkunu okkupati fl- organizzazzjoni tal-festa tal-Ġimgħa l-Kbira.

U għalija din hija xi ħaġa li taffaxxinani.

Naturalment m'hemmx għalfejn li jkollna xi festa jew okkażjoni bħal din sabiex niġbru liż-żgħażagħ.

Kull meta jkun hemm xi attivita' fuq livell ta' komunita', it-tfal u ż-żgħażagħ Qrima jinġabru f'numru sostanzjali ġol-komunita' u jieħdu gost b'dak li jkunu qegħdin jagħmlu.

Naturalment jien m'iniex qiegħda ngħid li rridu ntellgħu xi ħitan bejn l-irħula ħalli ż-żgħażagħ jibqgħu ġol-konfini tagħhom imma rridu naraw kif nistgħu noffrulhom alternattivi oħra għaliex b'hekk għandna ċ-ċans li naqbdu numru sostanzjali ta' żgħażagħ u nħajruhom iqattgħu l-ħin ħieles tagħhom f'xi ħaġa differenti mill-ambjent ta' bar, disco jew party u jitbiegħdu minn dak l-ambjent fejn il-konsum ta' l-alkoħol huwa wieħed mill- fatturi predominanti.

Issa fl-irħula tagħna għandna ħafna infrastruttura li wara ċertu ħin tkun mejta.

Għandek ammont ta' grounds fl-iskejjel primarji u sekondarji li wara s-2.30 p.m. jew wara t-3.15 p.m. ikunu magħluqin u ma jiġux utilizzati għal diversi dixxiplini sportivi kif ukoll dawk ta' l-arti.

Illum min ikollu l-ġenituri tiegħu li jifilħu jħallsu, ikun jista' imur f'gym sabiex jipprattika xi sport jew inkella xi dixxiplina oħra kulturali jew artistika.

Min-naħa l-oħra, min m'għandux mezzi finanzjarji, ma jistax jagħmel l-istess ħaġa.

Għalhekk irridu nirriċerkaw u nistudjaw dak li qiegħed jiġri f'ċerti komunitajiet.

Jekk aħna noffru lit-tfal u liż- żgħażagħ tagħna alternattivi sani fil-ħin ħieles tagħhom, bħalma huwa sport, kultura u arti, aktar għandna ċans li noħolqu deterrent pożittiv minflok deterrent li qed toffri din il-liġi.

B'hekk it-tfal tagħna jkunu okkupati u l-effett tal-peer pressure u l-ambjent konsumerista li llum qegħdin ngħixu fih, ma jħallix dak l-effett qawwi li qiegħed iħalli fuqhom illum il-ġurnata.

Sur President, din il-liġi qiegħda tipprovdilna l-opportunita' li nitkellmu b'aktar mod ħolistiku fuq affarijiet oħra li jmorru pari passu ma' din il- problema.

Jekk nerġa' indur fuq dak ħareġ mir-rapport ta' l-ESPAD, insibu li fuq il-konsum ta' l-inbid, pajjiżna qiegħed fit-tieni post ta' din il- lista.

Fl-ewwel post insibu s-Slovenja.

Fir-rigward ta' spirti oħra ninsabu wkoll fit-tieni post u fl-ewwel post ikunu l-Pharoe Islands.

Kif qed naraw fl-affarijiet negattivi pajjiżna sar jibrilla.

Għalhekk irridu nħarsu lejn il-fatti għaliex dawn xejn m'huma sbieħ.

Hawnhekk xtaqt nagħmel appell bħalma għamlet il-ministru u Dr. Spiteri fil-press conference li ta fis-25 ta' Settembru f'isem il-health promotion unit: Let's join forces għaliex is-sitwazzjoni hija waħda mill-aktar inkwetanti mhux biss għaliex ix-xorb żejjed fuq kulħadd huwa ikrah u jwaqqgħek għaċ- ċajt, imma għaliex dan iħalli effetti ħżiena fuq is-saħħa fiżika u psikoloġika tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna.

Fuq dan il-punt nixtieq nagħmel riferenza għal-leaflet li ħarġet l-aġenzija Sedqa fuq l-effetti ta' l-alkoħol fuq il-ġisem.

Fost affarijiet oħra ssemmi l-ħsara fil-moħħ, riskju ta' puplesija, vista mċajpra, diskors imħawwad, griżmejn misluħin, pressjoni għolja, diffikulta' respiratorja, problemi fil-qalb, mard fil-fwied, ulċera fl-istonku, ulċera jew kanċer fl- imsaren u f'każ ta' nisa tqal, anke ħsara lit-tarbija fil-ġuf.

Għandek ukoll impotenza fl-irġiel, il-muskoli jiddgħajfu u ħsara fl-għadam.

F'din il-leaflet insibu lista sħiħa ta' mard ikkawżat mix-xorb żejjed.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-effetti ta' l-alkoħol fuq ġisem adult, aħseb u ara l-effetti li jħalli fuq tfal ta' 11 jew 13-il sena!

Hawnhekk irrid nerġa' nagħmel appell lill-ġenituri, l-aktar lil dawk li m'humiex qegħdin jifhmu u jagħrfu l-effetti mill-aktar koroh li qiegħed iħalli x- xorb alkoħoliku.

Mhux l-ewwel darba li kont f'xi party privat u nara lil xi ġenitur jagħti lit-tifel tiegħu daqsxejn birra.

Naturalment nipprova niġbed l-attenzjoni tal-ġenitur imma r-risposta tagħhom tkun li t-tifel irid jidra!

Hemm bżonn indaħħlu f'rasna li dawn huma affarijiet serji.

Dik id-daqsxejn birra li tajt lit-tifel tiegħek, taf tkun il-bidu li ġġiegħlu jaqbad ix-xorb u forsi dan it-tifel jibda jdaħħal f'rasu li jrid jixrob il-birra jekk irid jidher li huwa raġel.

L-aġenzija Sedqa ħarġet bosta leaflets differenti.

Insibulhom ukoll pakkett għall-ġenituri sabiex dawn ikunu kapaċi jwieġbu lit-tfal tagħhom fuq is-suġġett ta' l-alkoħol.

Għaldaqstant nifraħ lill-aġenzija Sedqa u nagħtihom il-prosit ta' dan ix-xogħol li qegħdin jagħmlu.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li dan il-materjal m'huwiex daqshekk għad-dispożizzjoni tal-ġenituri.

Ġieli dħalt f'uffiċini tal-kunsilli lokali u sibthom fl- istands tagħhom, pero' jekk irridu li kulħadd ikun aware ta' dawn l- affarijiet, għandna naraw li informazzjoni bħal din tasal għand kulħadd.

Ninsab ċerta li jekk dan il-ġenitur li semmejt ftit ilu, ikun jaf bl- effetti li jista' jħalli fuq ibnu x-xorb alkoħoliku, ma kienx idewwaqlu l- birra.

Għandi nissoponi li l-ebda ġenitur responsabbli u li verament iħobb lil uliedu, ma jinkwetax ruħu jekk allaħares qatt it-tfal tiegħu taqbadhom xi waħda minn dawn il-mardiet li semmejt.

Għalhekk nerġa' ngħid li dawn il- leaflets irridu nwassluhom f'kull dar ħalli b'hekk nippenetraw fil-familji kollha.

Hemm bżonn li jkollna kampanji pubbliċitarji b'saħħithom ħalli ninterferixxu mar-reklami, mal-media u mal-peer pressure li ż-żgħażagħ tagħna qegħdin jinqabdu fihom.

Sur President, xtaqt nagħmel riferenza għall-konferenza li ngħatat mill- health promotion unit fil-25 ta' Settembru ta' din is-sena.

F'din il- konferenza ngħatat statistika li tkopri l-konsum ta' l-alkoħol minn tfal sa l-eta' tenera ta' 11-il sena.

Per eżempju, Malta tinsab fl-ogħla rata ta' tfal ta' 13-il sena li jikkonsmaw xorb alkoħoliku.

F'gazzetta lokali ntqal hekk fuq din il-konferenza:

"Dr Mario Spiteri qal li minkejja x-xogħol siewi li qed isir minn diversi aġenziji dwar l-abbuż mill-alkoħol, xorta waħda f'Malta għandna problema kbira peress li l-alkoħol huwa legalizzat.".

Forsi din il-frażi li ġiet irrapportata minn din il-gazzetta għandha tingħata spjegazzjoni aħjar għaliex meta qed jingħad li l-alkoħol huwa legalizzat, naħseb li kien qiegħed jirreferi għan-nuqqasijiet li għandna fil-qafas leġislattiv.

Fil-fatt aktar tard jingħad li Dr. Spiteri għamel riferenza għal dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Dan l-artiklu jkompli jgħid li:

"Minn studju li sar minn Maria Rita Agius, li qiegħda tistudja l- farmaċija fl-universita', jirriżulta li l-aktar xorb alkoħoliku li jikkonsmaw it-tfal ta' bejn 11-il sena u 15-il sena huwa l-inbid u l- birra.".

Allura din l-indikazzjoni tista' tagħtina lok sabiex naħsbu fuq dak li nistgħu nagħmlu mhux biss permezz ta' l-abbozz ta' liġi imma anke kif se naqbdu u nindirizzaw din il-problema.

Per eżempju, jekk huwa stabbilit li l-inbid u l-birra huma fost l-aktar xorb alkoħoliku li jinxtorob mit-tfal - forsi minħabba l-prezz tagħhom - allura għandna naraw jekk nistgħux intellgħu d-dazji tagħhom bħalma għamilna fuq is-sigaretti.

Fil-fatt żidna d-dazji fuq is-sigaretti sabiex noħolqu speċi ta' deterrent għal min ipejjep ħalli jieqaf mill-vizzju li għandu.

Dawn l-affarijiet ma niddejjaqx ngħidhom għaliex fejn tidħol is-saħħa tat-tfal u taż- żgħażagħ tagħna, għandna nkunu kuraġġjużi u niffaċċjaw il-problemi b'mod solidu.

Sur President, għal dak li jirrigwarda konsum ta' l-inbid minn subien u bniet ta' 11-il sena nsibu li l-persentaġġ kien ta' 44.6% u 29.1% rispettivament; ta' dawk ta' 13-il sena kien 67.4% tas-subien u 57.3% tal- bniet filwaqt li ta' dawk ta' 15-il sena kien 97.3% tas-subien u 65.9% tal- bniet.

Dawn ir-rati jinkwetawk u jħassbuk.

Għalhekk irridu naraw x'jista' jsir lil hinn minn din il-liġi.

Liġi bħal din hija importanti għaliex tagħtina għodda aktar effiċjenti u effettiva, pero' rridu naħsbu wkoll x'jista' jsir b'mod pożittiv lil hinn mil-liġi ħalli kemm jista' jkun lit- tfal nilħquhom qabel ma jibdew jabbużaw mill-alkoħol.

Punt interessanti li semma Dr. Spiteri kien li l-istudji qegħdin juru li ta' kull sena s- sitwazzjoni sejra għall-agħar.

Din hija xi ħaġa li nistgħu narawha anke mill-istudji li saru mill-ESPAD.

Minn l-aħħar tliet studji li għamlet l- ESPAD naraw li kull darba qiegħed ikun hemm żieda f'dawk li jabbużaw mill- alkoħol.

Allura filwaqt li qegħdin isiru l-isforzi u l-inizjattivi ta' kampanji edukattivi, xorta hemm xi ħaġa li qiegħda tfixkel lil dawn il- kampanji edukattivi u b'hekk mhux qegħdin jinkisbu r-riżultati mixtieqa.

L-uffiċjali ta' l-aġenzija Sedqa semmewli d-diversi programmi li għamlu fl- iskejjel tagħna.

Per eżempju, fl-aħħar perjodu tas-sena skolastika l- aġenzija Sedqa indirizzat lil madwar 8,000 tifel u tifla tal-primarja u qassmet madwar 12,000 workbook lill-istudenti tal-primarja, ta' l-iskejjel tal-Knisja u dawk privati.

Qassmet ukoll materjal ieħor lil madwar 8,000 student tas-sekondarja u għamlet madwar 200 session ma' l-istudenti ta' l- iskejjel sekondarji li bihom laħqet 'il fuq minn 6,000 student.

Kif qed taraw ix-xogħol qiegħed isir, pero' hawnhekk m'humiex jissemmew l-iskejjel terzjarji u l-universita'.

Meta kont qiegħda niġbor l-informazzjoni għad- diskors tiegħi ftakart f'dak ix-xogħol li konna għamilna fil-kumitat ta' l- affarijiet soċjali fil-leġislatura l-oħra meta ċ-chairperson kienet l-Onor.

D'Amato.

F'dan il-kumitat konna għamilna numru ta' seduti niddiskutu r-riskji li jiffaċċjaw it-tfal u fosthom kien hemm kampanji edukattivi kontra l-abbuż tad-droga u jiena flimkien ma' l-Onor.

D'Amato konna għamilna field work u konna morna l-Junior College sabiex nindirizzaw lill-istudenti.

Waqt din il-laqgħa konna tlabna l-fehmiet ta' l-istudenti u skoprejna li l-istudenti ta' l-aħħar sena qatt ma kienu ġew indirizzati fuq l-effetti tad-droga.

U din l-informazzjoni fakkritni fuq dak li qegħdin niddiskutu llum.

X'tip ta' awareness campaigns qegħdin isiru f'dawn il-livelli?

Nafu li l-MCAST illum jiġbor fih numru sostanzjali ta' studenti.

L-istess ħaġa l-Junior College, il-higher secondary u l-universita'.

Dawn huma kollha postijiet li fihom jinġabru ħafna żgħażagħ ta' etajiet żgħar u li bejniethom jorganizzaw ċerti parties.

Sur President, din il-liġi qiegħda tindirizza lil dawk li għandhom taħt is- 16-il sena u meta qegħdin nitkellmu fuq l-istudenti tal-Junior College, tal- higher secondary u ta' l-MCAST, qegħdin nitkellmu wkoll fuq żgħażagħ li jibdew minn 15-il sena f'dawn l-iskejjel.

Għalhekk hemmhekk ukoll irid ikollna kampanji ta' edukazzjoni bħalma qiegħed isir fl-iskejjel primarji, u fis-sekondarji.

Xtaqt nagħmel riferenza għal studju li sar mid-dipartiment tal-psikoloġija ta' l-universita' ta' East London u ma' l-universita' ta' Bristol.

Dan id- dipartiment qiegħed jgħid b'mod konċiż x'inhuma l-konsegwenzi li jġib il- binge drinking.

Naturalment dan qiegħda nsemmih sabiex inkomplu nqiegħdu fil-perspettiva l-bżonn li jkollna qafas leġislattiv bħal dak li għandna quddiemna imma anke l-bżonn ta' kampanji edukattivi.

Kif qalet tajjeb il- ministru fid-diskors tagħha, għandna noħolqu kuxjenza, awareness u edukazzjoni dwar din il-problema.

U dawn l-affarijiet it-tfal għandhom jeħduhom mid-dar tagħhom stess.

Għalhekk fil-bidu ta' l-intervent tiegħi bdejt nisħaq fuq ir-responsabilita' li għandna bħala ġenituri.

Bħala ġenituri ma nistgħux nabdikaw mir-responsabilita' tagħna għaliex il- ġenituri huma l-ewwel forma ta' edukazzjoni li t-tfal jiġu f'kuntatt magħha.

Ovvjament ħafna ġenituri huma konxji - imma hemm oħrajn li m'humiex - tar-riperkussjonijiet serji li x-xorb iħalli fuq it-tfal u ż- żgħażagħ.

Dan l-istudju li semmejt ftit ilu jgħid hekk;

"binge drinking has dire consequences upon health and well being including unplanned pregnancies."

Din hija xi ħaġa li semmitha wkoll il-Ministru Cristina.

Għandna rata qawwija ta' pregnancies minn single mothers ta' etajiet verament żgħar.

Minn studji li saru apposta nstab li qiegħed ikun żgħażagħ li qegdħin iwettqu l-att sesswali waqt li jkunu taħt l-influwenza ta' l-alkoħol.

Dan l-istudju jkompli jgħid hekk;

"...sexually transmitted diseases such as HIV, AIDS, crime and car accidents.

The prevailance of binge drinking among young people is alarming.

Despite this as yet a review of existing literature on binge drinking amongst young people is lacking.".

Sur President, hawnhekk ridt nagħmel enfasi fuq l-effetti tax-xorb inġenerali u mhux bil-binge drinking biss.

Se nsemmi l-effetti li jħalli x- xorb regolari fuq il-post tax-xogħol jew inkella fuq l-iskola.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-etajiet ta' bejn il-11-il sena u l-15-il sena jew 16-il sena.

Per eżempju, qatt staqsejna dwar jekk ċertu perċentaġġ ta' assenteiżmu jistax ikun il-kawża ta' hangovers li jkollhom it-tfal wara li jkunu kkonsmaw l-alkoħol?

Fuq il-postijiet tax-xogħol għandna wkoll żgħażagħ ta' 16-il sena u xi kultant anke ta' 15-il sena.

Allura jista' ikun li jkollna inċidenti fuq il-postijiet tax-xogħol minħabba l-effett ta' alkoħol li dawn ikunu xorbu matul il-lejl ta' qabel?

Dan l-aħħar kont qiegħda għand familja fejn it-tifel tagħhom kien għadu kemm tilef ix-xogħol tiegħu.

U filwaqt li l-ġenituri tiegħu kienu nkwetati minħabba li binhom tilef ix-xogħol, bdew ilumuh ukoll għaliex meta t-tifel tagħhom joħroġ, ħafna drabi l-għada ma jmurx għax-xogħol għaliex ikun imdamdam.

Għalhekk jiena ngħid li huwa importanti li dawn il-mistoqsijiet nibdew nagħmluhom u nevalwaw dak li qiegħed jiġri.

Dan għaliex jista' ikollna dan l-impingement fuq sitwazzjoni aktar wiesgħa.

Ix-xorb ta' l-alkoħol ma jaffettwax b'mod ħażin is-saħħa tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna imma jista' iħalli l-effetti tiegħu fl-assenteiżmu mill-iskejjel u f'inċidenti fuq il- postijiet tax-xogħol.

Dawn il-ħaddiema jistgħu jkunu ta' perikolu kemm għalihom infushom kif ukoll għall-ħaddiema li jkunu qegħdin jaħdmu magħhom.

Jiena għamilt l-appell tiegħi sabiex fuq xi ħaġa bħal din, kulħadd jingħaqad.

Jiena nemmen li mhux biss il-forzi kollha soċjali fil-pajjiż iridu jingħaqdu imma jrid ikun hemm koordinament kbir bejn l-entitajiet tal- gvern.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq il-post tax-xogħol, tajjeb li naraw ir-riskji li jġib miegħu x-xorb żejjed.

Żgur li hemm riskju ta' health and safety meta jkollok lil xi ħadd li jmur fuq ix-xogħol b'hangover fuqu, l- aktar jekk ikun fdat fuq makni li jirrikjedu ċerta preċiżjoni.

Dan il- ħaddiem żgur li se jkun ta' perikolu għal saħħtu u anke għal saħħet il- ħaddiema li jkunu miegħu.

Nemmen li l-Health and Safety Authority trid tidħol fix-xena wkoll ħalli kkollna studju u b'hekk nistabilixxu mhux biss indikaturi, suspetti u mistoqsijiet imma naraw dak li qiegħed jiġri eżattament.

Bl-expertise tal- Health and Safety Authority ikunu jistgħu jiġu żviluppati aktar il-kampanji ta' pubbliċita' u ta' edukazzjoni sabiex nindirizzaw l-effett negattiv li jħalli x-xorb alkoħoliku.

Xtaqt nagħmel riferenza wkoll għal fatt li aħna suppost għandna dmirijiet u responsabilitajiet fuq dan il-qasam fuq livell internazzjonali.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-kwestjoni tal-European alcohol action plan, li suppost tkopri bejn is-sena 2000 u s-sena 2005.

Fil-fatt din kienet ġiet maqbula fid-49 sessjoni tal-kumitat reġjonali għall-Ewropa.

Din l-action plan m'hijiex marbuta ma' l-Unjoni Ewropea imma għandha x'taqsam mal-World Health Organisation.

Madankollu kienet iffokata fuq ir-reġjun ta' l-Ewropa għaliex instab li r-reġjun Ewropew huwa l-aktar reġjun li fih jiġi kkonsmat l-alkoħol.

Sur President, xtaqt li hawnhekk nagħmlu evalwazzjoni tal-commitments li suppost kellna u li joħorġu minn din l-action plan ħalli naraw ir- riżultati.

Mhux biżżejjed li ngħidu li se nagħmlu xi ħaġa jekk ma jkollniex a continous monitoring ta' dak li jkun qiegħed isir.

Jekk ma nagħmlux dan il-proċess, ħafna drabi nkunu qegħdin ninvestu fix-xejn mhux biss fondi pubbliċi imma anke enerġiji tagħna.

Huwa għal dan il-mottiv li jiena qiegħda nagħmel dawn it-tip ta' mistoqsijiet u qiegħda ninsisti dwar il-ħtieġa jkollna dawn l-indikturi f'posthom.

Irridu naraw ukoll kif se nindirizzaw l-affarijiet u nkomplu nistaqsu billi nagħmlu r-riċerka fuq il- kuntest Malti.

L-ewwel għamilna riferenza għall-kwestjoni tal-binge drinking u għedna li din hija fenomenu li bdiet fl-Ewropa fis-snin disgħin u li aħna ġejna maħkumin minnha wkoll.

Issa tajjeb li nsemmu wkoll dak li qiegħed jagħmel ħaddieħor f'dan ir-rigward u naraw jekk qiegħedx ikollu riżultati aħjar minn tagħna.

F'dan il-ħin li fadalli se nsemmi x'kienu l- main objectives ta' dan l-action plan li semmejt.

Wieħed minn dawn l- oġġettivi jgħid li;

"By the year 2005 all countries of the European region should reduce the harm that can be done by alcohol in the work place in particular accidents and violence."

Dan kien wieħed mill-oġġettivi msemmija f'dan ir-rapport u kien għalhekk li għamilt riferenza fuq jekk aħniex qegħdin naraw x'qed jiġri fuq il- postijiet tax-xogħol.

Jiena ngħid li l-Health and Safety Authority għandha tkun involuta fir-riċerka u għandu jkun hemm koordinazzjoni bejn l- entitajiet tal-gvern li qegħdin jaħdmu fuq dan il-qasam.

B'hekk il- programmi li rridu nagħmlu, kemm ta' l-awareness, kemm ta' l-edukazzjoni u kemm kurattivi jinbdew wara li nkunu ġbarna r-riċerka kollha meħtieġa.

Fil- winding up tal-ministru, nixtieq li tagħmel riferenza għall-għaxar strateġiji li stabilit il-European charter fuq l-alkoħol.

Min-naħa tiegħi se nsemmihom fuq fuq.

L-ewwel strateġija tgħid li;

"Inform people of the consequences of alcohol consumption on health, family and society and of the effective measures that can be taken to prevent or minimize harm, building broad educational programmes beginning in early childhood"

Sur President, forsi jkun tajjeb li nitkellmu aktar fuq x'inhuma l- programmi li jeżistu ħalli l-poplu jkun aktar konxju ta' dak li diġa' għandna.

L-ewwel semmejt il-leaflets tas-Sedqa u għedt kif dawn m'humiex daqshekk ready available għal kulħadd.

Allura hemm bżonn li nsibu l-mod ta' kif dawn it-tip ta' leaflets u materjal ieħor edukattiv jasal fid-djar ta' kulħadd.

Dan il-materjal m'għandniex niltaqgħu miegħu b'kumbinazzjoni imma jekk hemm bżonn, anke jinxtara aktar air time fuq l-istazzjonijiet tagħna.

B'hekk naraw li jkollna programmi fuq skills għall-ġenituri ħalli dawn ikunu kapaċi jiggwidaw aktar lit-tfal tagħhom u jdaħħlulhom dawk il- valuri li hemm bżonn sabiex ikunu kapaċi jgħidu le għal ċertu peer pressure li jkollhom fuqhom.

It-tieni strateġija tgħid li;

"to promote public, private and working environments protected from accidents and violence and other negative consequences of alcohol consumption.".

Mhux l-ewwel darba li tisma' ħaddiema li jgħidulek fuq il-post tax-xogħol tagħhom hemm l-abbuż tad-droga u issa qiegħed ikun hemm anke l-abbuż ta' l- alkoħol.

Xi ħaġa oħra li xtaqt nisma' dwarha hija proprju dik ta' kif qegħdin nindirizzaw din il-problema permezz ta' din l-istrateġija li aħna suppost ninsabu parteċipi fiha.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-European charter li tmur ma' din l-action plan.

It-tielet strateġija tgħid li;

"Establish and enforce laws that effectively discourage drink-driving."

Din hija xi ħaġa li f'pajjiżna diġa' teżisti imma kif qal proprju Dr Spiteri, fil-press conference li għamel fil-25 ta' Settembru, din il- kampanja tad-drink driving ma tantx qabdet art.

Allura għalfejn din il- kampanja ma ħallitx ir-riżultati mixtieqa?

Naħseb li l-kampanja edukattiva kontra t-tipjip qabdet art.

Fil-fatt anke fost it-tfal issib li ħafna minnhom jgħidulek li t-tipjip m'għadux moda.

Allura għalfejn il-kampanja kontra t-tipjip qabdet l-art mentri dik kontra l-alkoħol ma ħallietx effett?

Ir-raba' strateġija tgħid li;

"Promote health by controlling the availability, for example for young people, and influencing the price of alcoholic beverages, for instance by taxation."

Matul id-diskors tiegħi għamilt riferenza għal din l-istrateġija.

Naturalment ma tantx se ninstema' popolari b'dak li għedt, pero' fejn tidħol is-saħħa tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna m'għandna nħallu xejn unturned.

Is-saħħa ta' wliedna m'hijiex għażiża għalina bħala ġenituri imma għandha tkun xi ħaġa għażiża għas-soċjeta' kollha kemm hi.

Dan mhux biss għaliex irridu l-well being taż-żgħar tagħna imma anke għall-well being finanzjarju ta' pajjiżna.

Fl-aħħar mill-aħħar, sabiex nikkuraw lil dawn iż-żgħażagħ li jkollhom problema, l-ispiża jkollha tiġi mit-taxxi tal- poplu kollu.

Il-ħames strateġija tgħid li;

"Implement strict controls, recognizing existing limitations or bans in some countries, on direct and indirect advertising of alcoholic beverages and ensure that no form of advertising is specifically addressed to young people, for instance, through the linking of alcohol to sports"

Sur President, din hija xi ħaġa li rridu kasha.

Irridu noqgħodu attenti għat-tip ta' reklami li jsiru.

Per eżempju, fl-istudju tal-Health Promotion Unit, instab li ċerti kategoriji ta' tfal jibdew jesperimentaw fix-xorb billi jixorbu dawk li jgħidulhom Alco pops.

Imbagħad iduru għal dak li huwa alkoħol aktar b'saħħtu.

Din ix-xarba tidher li m'hi xejn imma rridu noqogħdu attenti lejn il-mod ta' reklamar li jsir fuqha.

Hemm bżonn li naraw jekk ir-reklamar li jsir fuq din ix-xarba huwiex qiegħed jinfluwenza lit-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Strateġija Nru. 6, 7 u 8 jgħidu li;

"Ensure the accessibility of effective treatment and rehabilitation services, with trained personnel, for people with hazardous or harmful alcohol consumption and members of their families", "Foster awareness of ethical and legal responsibility among those involved in the marketing or serving of alcoholic beverages, ensure strict control of product safety and implement appropriate measures against illicit production and sale" u "Enhance the capacity of society to deal with alcohol through the training of professionals in different sectors, such as health, social welfare, education and the judiciary, along with the strengthening of community development and leadership"

Dan ma jfissirx li kull professjonist ikun qiegħed jfihem u jagħraf l- implikazzjonijiet ta' ċerti problemi.

Għalhekk naħseb li hemmhekk irid ikun hemm ċerta awareness mgħoddiha lill-professjonisti ħalli x-xogħol tagħhom ikun aktar focused fuq dan il-qasam partikolari.

Id-disa' strateġija tgħid li;

"Support nongovernmental organizations and self-help movements that promote healthy lifestyles, specifically those aiming to prevent or reduce alcohol-related harm.".

Hawnhekk wieħed jista' jgħid li jeżistu numru ta' inizjattivi u għandna naraw x'tip ta' inizjattivi jistgħu jkomplu jittieħdu fuq il-livell ta' komunita'.

Wieħed irid juża l-infrastruttura li diġa' qiegħda hemmhekk ħalli l-ħin ħieles tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna tkun tista' tiġi stradata fuq ċerti oqsma apparti mill-parties, discos u barijiet fejn il-konsum ta' l-alkoħol huwa daqshekk predominanti f'dan l-ambjent.

L-aħħar strateġija tgħid li;

"Formulate broad-based programmes in Member States, taking account of the present European Charter on Alcohol; specify clear targets for and indicators of outcome; monitor progress; and ensure periodic updating of programmes based on evaluation.".

Sur President, naħseb li l-aħħar strateġija tiffoka l-argument tiegħi.

Din semmejtha għaliex inħoss li huwa importanti li niffittjaw dak li kien qed jiġri matul dawn il-ħames snin flimkien ma' dawn l-istrateġiji ħalli naraw x'riżultati ksibna minnhom.

Sfortunatament ir-riżultati li ksibna m'humiex riżultati li jqawwulna qalbna.

Nemmen li b'dan l-abbozz ta' liġi se nkunu qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem sabiex nindirizzaw il-problema serja li għandna fost it-tfal u ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Pero' nerġa' insostni li l-qafas legali waħdu m'huwiex biżżejjed sabiex jindirizza l-problema.

Se jkun hemm bżonn ta' strutturi effettivi ta' l-implimentazzjoni u infurzar, flimkien ma' kampanji ta' edukazzjoni ndirizzati lejn it-tfal u ż- żgħażagħ kif ukoll u b'mod partikolari lejn il-ġenituri li jridu jibqgħu jġorru r-responsabilita' ta' wliedhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin u għalhekk nitlob lill-Ministru għal Familja u Solidarjeta' Soċjali sabiex f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern, tressaq l-aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 11 ta' Ottubru 2006, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari (Kont);

Diskussjoni miftuħa dwar rapport maħruġ mis-Segretarjat għan-Negożji Żgħar u s-Self-Employed - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Sur President, f'dan l-Aġġornament xtaqt nitkellem fuq l-istqarrija li ħarġet il-Kummissarju għat-Tfal fuq l-open day li saret mill-Forzi Armati u li dwarha "The Times" ġabet ritratti ta' tfal iżommu armi tal-gwerra u anke ngħataw l-opportunita` biex jużaw l-istess armi.

Jiena naqbel mal-kummissarju li xeni bħal dawn kienu ta' dwejjaq kbar għal min għandu għal qalbu l-interessi tat-tfal.

Aħna lit-tfal tagħna nipprovaw nagħtuhom l-aħjar messaġġi possibbli u nipprovaw inrabbuhom f'familji tajbin.

It-tfal tagħna mdorrijin f'ambjent tal-paċi mingħajr gwerra u mdorrijin imorru l-iskola mingħajr ma jkollhom problemi ta' xejn.

Il- problemi li għandhom it-tfal tagħna m'huma problemi xejn mal-problemi ta' tfal oħra li jgħixu f'żoni ta' gwerra.

Sur President, aħna dejjem nitkellmu fuq kif se ntejbu l-livell ta' l-għajxien tat-tfal tagħna u mhux li mhux se niftħu xi skola wara xi bumbardament.

Minkejja dan, tajjeb li nifhmu li t- tfal tagħna m'humiex qegħdin jgħixu f'bozza fejn kulħadd qed jgħix tajjeb u kuntent, u l-fatt li huma qegħdin tajjeb ma jfissirx li t-tfal tad-dinja kollha qegħdin jgħixu tajjeb.

Fil-fatt jagħmel sens li lit-tfal tagħna nedukawhom fuq it-tbatijiet li l-gwerra u l-konflitti madwar id-dinja qegħdin jikkawżaw fuq ħafna tfal bħalhom.

Il-gwerra lil dawn it-tfal qed iċċaħħadhom mit-tfulija tagħhom, mill-edukazzjoni tagħhom u mill- opportunitajiet li aktar 'il quddiem tista' toffrilhom il-ħajja.

Dan biex ma nsemmix, Sur President, il-miljuni ta' tfal li għandna madwar id-dinja li għandhom xi forma ta' diżabilita` proprju minħabba xi gwerra.

Għalhekk, Sur President, ma jagħmilx sens li f'din l-open day tal-forzi armati jħajru lit-tfal bl-armi.

Jiena hawnhekk irrid inkun ċar.

L-armata tagħna tagħmel xogħol tajjeb, u tajjeb li tagħti rendikont ta' xi tkun qed tagħmel bħal, per eżempju, issalva tfal bħalhom ta' l-immigranti irregolari mill-għarqa.

Jiġifieri bl-ebda mod ma qiegħed niddisprezza l-armata jew inmaqdar ix-xogħol tagħha, imma huwa importanti li t-tfal nieħdu ħsiebhom.

Proprju llum għedna li t-tfal m'għandhomx jixorbu l-alkoħol għax dan jagħmlilhom il-ħsara, allura daqstant ieħor għandna nagħmlu enfasi li lit- tfal ma nesponuhomx għal affarijiet oħra li jistgħu jagħmlulhom il-ħsara jew li jtellgħuhom f'mentalita` fejn arma tan-nar hi sempliċement toy.

Sur President, dan l-aħħar kont mistieden għand konstitwent tiegħi u kif dħalt nara t-tifel tiegħu jilgħab logħba fuq il-computer fejn dan kien qed imexxi tank tal-gwerra u jispara fuq id-djar, xi ħaġa simili għal dak kollu li naraw fuq it-television f'żoni ta' gwerra.

Dan it-tifel, li għad għandu sitt snin, qed jilgħab din il-logħba - jidhirli li tittratta dwar xi terrorist - u aktar ma jwaqqa' djar aktar itella' punti.

Allura jiena mort fuq dan it-tifel u staqsejtu jekk qattx irrifletta li f'dik id-dar jista' jkun hemm xi tifel bħalu jew xi omm jew xi persuna b'diżabilita`.

Dan it- tifel baqa' ċass u qalli li hu ma ried joqtol lil ħadd minn dawn, u li kulma kien qiegħed jagħmel hu li jilgħab sempliċi logħba.

Jiena għidtlu li l-logħba hija simbolika u għalhekk, Sur President, hu importanti li fl- edukazzjoni tat-tfal nevitaw li dawn jiġu esposti għal affarijiet li jagħmlulhom il-ħsara, u ċertament li dawn it-tip ta' logħob jagħmlu l- ħsara.

Għarukaża li hawn ċertu logħob tal-computer fejn, per eżempju, wieħed jista' jsir boss tal-mafia u joqtol u jisraq kemm irid bl-iskuża li din hija logħba, u allura dan huwa aċċettabbli.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li dawn il-logħob mhux biss għat-tfal m'humiex tajbin, imma lanqas għall- adulti.

Dawn it-tip ta' logħob is-soltu jkunu adults only, biss diffiċli ħafna li tikkontrolla min jilgħab dawn il-logħob għax bl-internet tista' tniżżel kull tip ta' logħba.

Pero` għallinqas għandna nikkontrollaw dak li jidħol fis-suq ħalli logħob bħal dan ma jispiċċax f'idejn it-tfal.

L- effett ta' dan it-tip ta' logħob fuq it-tfal tagħna mhux se narawh illum, imma se narawh fi żmien għaxar snin jew 15-il sena oħra, u għalhekk importanti li jekk nistgħu nagħmlu xi ħaġa, nagħmluha issa.

Dan kien li wassal biex fil-passat, organizzazjonijiet bħal-Laboratorju tal- Paċi - għax kellhom viżjoni twila u kbira - waqqfu l-premju tat-Tjubija Papa Ġwanni XXIII.

X'inhu l-iskop ta' dan il-premju?

Kull sena l- Laboratorju tal-Paċi jagħżel tifel li jkun ta' servizz lil xi tifel ieħor li huwa aktar żvantaġġjat minnu u ċ-ċerimonja nagħmluha fis-sala ta' l- ambaxxaturi proprju fil-bini ta' dan il-Parlament u dan għaliex għalina dak it-tifel huwa ambaxxatur tal-paċi fost it-tfal l-oħra.

Il-paċi m'hijiex xi ħaġa astratta u trid taħdem għaliha u proprju pajjiżna għandu missjoni biex jistinka u jġib il-paċi u fil-passat, taħt gvernijiet Laburisti, din il- missjoni pajjiżna kien jistinka biex iwettaqha u ċertament kienet sitwazzjoni differenti minn dik tal-lum fejn qed inħallu l-bastimenti militari Amerikani jidħlu fil-portijiet tagħna waqt li jkunu sejrin jibbumbardjaw lill-Iraq.

Sur President, illum lit-tfal tagħna lanqas m'għadna ngħallmuhom l-aktar affarijiet bażiċi.

Tkellimna tant fuq l-Ewropa!

Fejn qed jitgħallmu t-tfal tagħna fuq ix-xogħol li qed twettaq l-Unjoni Ewropea għall-paċi?

Qisu l- kelma "paċi" saret xi taboo fl-iskejjel tagħna, saret xi ħaġa tal-passat.

Id-dinja kollha titkellem fuq kif se nġibu l-paċi u fl-iskejjel tagħna qatt ma tissemma, minkejja li l-problemi tan-nuqqas ta' paċi qed immissuhom kuljum b'idejna minħabba l-problema ta' l-immigrazzjoni irregolari.

X'inhi l-problema ta' l-immigrazzjoni irregolari?

Inutli noqogħdu nitkellmu b'ħafna filosofiji.

Hawn xi ħadd li jieħu gost jitlaq minn pajjiżu u jħalli kollox warajh għax ikollu aptit?

Daqskemm kellhom aptit missirijietna jitilqu lejn l-Awstralja u l-Amerika, Sur President!

Meta pajjiżna beda joffri aktar opportunitajiet, il-Maltin ma baqgħux jitilqu minn hawn u l-istess hi s-sitwazzjoni ta' l-immigranti irregolari.

Ħafna mill-pajjiżi Afrikani jinsabu fi stat terribbli fejn hemm gwerer kontinwi u n-nies t'hemmhekk jgħixu f'inċertezza kbira u anke fil-faqar.

Uħud minnhom anke qed isofru persekuzzjoni minħabba xi raġuni jew għaliex ma jitħallewx jesprimu ruħhom taħt gvernijiet dittatorjali fejn kull forma ta' drittijiet tal-bniedem huma mkasbra.

La dawn in-nies qed jgħixu f'faqar estrem u ma jistgħu jagħmlu xejn dwar dan, wieħed bilfors ikollu jipprova jgħix ħajja oħra f'pajjiż ieħor biex iwettaq il-ħolm tiegħu.

Kulħadd għandu ħolm tiegħu, l-istess bħalma għandhom ħolm it-tfal tar-refuġjati li għandna hawnhekk.

Jekk kien hemm xi ħaġa fuqxiex wieħed jammira lil dan il-gvern - anke jekk wara ħafna pressjoni inkluż minni bħala membru tal-Laboratorju tal-Paċi - kienet meta dan aċċetta li t-tfal tar-refuġjati ma jħallihomx magħluqin fiċ-ċentri ta' detenzjoni imma jeħodhom fl-iskejjel tagħna u jħallathom ma' tfal oħra.

Minn dan ma gawdewx biss it-tfal tar-refuġjati imma anke it-tfal tal-Maltin li bdew jitgħallmu fuq kulturi differenti u fuq problemi differenti ta' nies li ġejjin mir-reġjuni differenti tad-dinja.

Malta mhux bozza u b'dan il-mod t-tfal tagħna ma jibqgħux jaħsbu li t-tfal kollha tad-dinja huma bħalhom.

Lit-tfal Maltin hemm xi ħadd li qed jurihom kemm qed imutu tfal fit-territorji okkupati fil-Palestina u kemm hemm tfal li mhux qed ikollhom opportunita` li jmorru l-iskola?

Dawn jafu minn xiex qed jgħaddu t-tfal fid- Darfur, fis-Sudan, fejn qed jiġu raped b'ommhom b'kollox u t-torturi li qed jgħaddu minnhom missirijiethom?

Dawn isofru umiljazzjonijiet ta' kuljum, Sur President.

It-tfal tagħna qed jiġu edukati fuq id-drittijiet tal-bniedem?

Mhux li jimmemorizzaw xi ħaġa għall-eżami tas-social studies, Sur President!

Għax aħna bdilna l-kunċett ta' l-edukazzjoni minn wieħed fejn it-tfal nedukawhom biex isiru ċittadini tajbin għal waħda fejn nagħmluhom makni tal-memorja, qishom computers, nagħtuhom xi ħaġa u jagħtuk dak li tridhom jagħtuk minflok tgħallimhom jaħsbu.

Qed ngħallmuhom fuq dawn l-affarijiet, Sur President?

Jiena nikkonkludi l-intervent tiegħu billi ngħid li jiena m'għandi xejn kontra l-open day li għamlu l-forzi armati, anzi għandna nuru l-aspetti umani kollha ta' l-armata imma żgur m'huwiex aċċettabbli - u din kont diġa` semmejtha fis-social affairs committee meta konna qegħdin nitkellmu fuq l-issue tar-refuġjati - li t-tfal tagħna jitħallew jilagħbu b'armi tan-nar u li aħna naċċettaw l-importazzjoni ta' l-armi tal-logħob u ta' logħob vjolenti tal-computer li minħabba fihom it-tfal tagħna, minflok ma jitgħallmu kif isiru ċittadini tajbin, jitgħallmu kif jieħdu r-rwoli tal- kriminali.

Dan huwa l-appell tiegħi, Sur President, u nittama li l- awtoritajiet jieħdu nota ta' dan.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, xtaqt nibda dan l-aġġornament tiegħi llejla billi ngħid li aktar 'il quddiem se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' petizzjoni ffirmata minn numru sostanzjali ta' residenti li jgħixu fl-irziezet fl-Aħrax tal-Mellieħa u dan għaliex dawn qegħdin ibatu regolarment minn vultaġġ baxx ta' l-elettriku u sfortunatament dan qed iwassal biex jinħarqulhom il-pompi ta' l-elettriku li jużaw fir-raba` tagħhom u għall-użu domestiku.

Għaldaqstant nitlob biex l-Enemalta tieħu azzjoni immedjata biex din is-sitwazzjoni li issa ggravat sew ma tibqax kif inhi.

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq xi ħaġa oħra, Sur President.

Kif nafu s- servizz tal-posta żdied minn 7 ċenteżmi għal 8 ċenteżmi biex titwassal ittra lokali imma jiena nifhem li jekk għandek iżżid it-tariffa u ma ttejjibx is-servizz, almenu għandek iżżomm is-servizz li kont tagħti qabel.

Qed ngħid dan għax naf b'xi ħaġa li fl-opinjoni tiegħi hija ta' stmerrija kbira u nappella lid-diriġenti tal-Maltapost biex jieħdu azzjoni immedjata dwar dan u din tapplika għal Malta iżjed milli għal Għawdex.

Qed jiġri li meta jaslu l-parcels minn barra l-Ewropa - u dan ikollna ħafna minnhom, ta' ġenituri, anke anzjani, li jirċievu l-affarijiet mit-tfal tagħhom li jkunu emigraw lejn l-Amerika - dawn ma jintbagħtux fl-uffiċċju postali tad- distrett imma wieħed ikollu jinżel għalihom Ħal Qormi.

Per eżempju, ġew ikellmuni anzjani mill-Mosta għax irċevew karta li jridu jmorru Ħal Qormi biex jiġbru parcel u dawn la għandhom mezzi ta' trasport u lanqas għandhom min jeħodhom hemmhekk.

Qaluli wkoll li huma mhux se jħallsu taxi jew jikru karozza biex imorru Ħal Qormi, u jippreferu li l-parcel jerġa' jmur lura!

Din hija ġennata u minn dan il-Parlament nħeġġeġ biex il- Maltapost tieħu azzjoni immedjata kontra din l-ordni bla sens li qed tolqot b'mod ħażin ħafna l-anzjani tagħna u nafu li n-numru tagħhom qed jikber u qed jgħixu aktar.

Għalhekk importanti li ma nagħmlulhomx xkiel bla sens bħal dan.

Huma ħafna dawk l-anzjani li ġew jilmentaw miegħi u ma' membri parlamentari oħra miż-żewġ naħat tal-Kamra dwar dan u għalhekk jiena qed inqajjem din il-kwestjoni f'dan il-Parlament u nappella biex l-affarijiet jitranġaw.

It-tielet punt li nixtieq nitkellem fuqu, Sur President, hu dwar ix- xogħlijiet li qed isiru fil-housing estate Ta' Mlit.

Jiena nifhem li la darba jsir ix-xogħol, xi inkonvenjent jinqala' imma għandu jkun hemm daqsxejn diċenza biex ma jinħoloqx l-inkonvenjent kollu li qed jinħoloq.

Qed ikissru t-triq min-nofs fit-toroq sekondarji tal-housing estate u mhux qed iħallu spazju biex wieħed imur minn post għall-ieħor jew minn blokk għall-ieħor.

Sur President, għandu jkun hemm daqsxejn attrezzaturi min-naħa ta' min hu nkarigat mix-xogħlijiet biex l-inkonvenjent jittaffa kemm jista' jkun u anke nħeġġeġ lill-kunsill lokali tal-Mosta, li huwa involut f'dan il- proġett, biex jagħti l-attenzjoni tiegħu għal din il-problema.

Ir-raba' punt hu dwar il-bdiewa li għandhom il-qbiela ta' l-art tal-gvern fil-Mellieħa.

Dawn ġew informati mit-taqsima tal-proprjeta` tal-gvern li jekk iridu jibbenefikaw minn din l-iskema, l-għalqa tagħhom trid tiġi kkalkolata, iridu jaraw kemm għandhom kmamar dawn il-bdiewa u fuq dan kollu tinħadem kera annwali.

Kif qed tinħadem din il-kera annwali, Sur President?

Per eżempju, fuq kamra li fiha kejl ta' 70 metru kwadru u li qabel kienu jħallsu madwar Lm3 jew Lm5 fis-sena, issa għamluha Lm120.

Il- bdiewa qaluli: Kif jista' jkun li konna nħallsu Lm3/Lm5 fis-sena biex naħdmu r-raba' u jkollna kamra fejn inpoġġu l-għodda u issa f'daqqa waħda din togħla b'aktar minn Lm100!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq żieda astronomika ta' 800% jew 900%.

Dan huwa gvern li mhux qed ikejjel l-affarijiet kif suppost imma qed jimponi tariffi astronomiċi f'kull limitu.

Sur President, wasal iż-żmien li l-partit Laburista jerġa' jitla' fil-gvern u nerġgħu nirranġaw l-affarijiet għax bħalissa kulħadd jinsab b'dahru mal-ħajt.

L-aħħar punt li nixtieq insemmi hu dwar il-qorti.

Sur President, jiena ilni nipprattika fil-qorti u ninnota ċerti affarijiet.

Mhux se nagħmel kritika fuq il-qorti imma se nagħmel osservazzjoni li bilfors ikolli ngħidha.

Dan l- aħħar xi ġudikanti spiċċaw mit-tribunal tat-talbiet iż-żgħar minħabba l- eta` u ġew appuntati tnejn jew tlieta oħra.

Issa d-direttur tad-diviżjoni tal-qrati tal-ġustizzja ħareġ memo numru 42 fejn ta ordni lid-deputati reġistraturi biex il-messaġġiera ma jingħatawx leave jekk kemm-il darba ma jkunx lestew ċertu xogħol li suppost isir u dan meta hu magħruf li bħalissa m'hemmx messaġġiera biżżejjed fil-qorti.

Allura, Sur President, sta għall- gvern li jara li jkun hemm messaġġiera biżżejjed.

Fil-memo tiegħu, is-Sur Kevin Mahoney jgħid li huwa importanti li qualsiasi rakkommandazzjoni tad- deputati reġistraturi sabiex il-messaġġier jingħata leave, issir wara li jiġi assigurat li x-xogħol ta' 15-il ġurnata bil-quddiem ikun tlesta għas- sodisfazzjon tagħhom.

Jiena ngħid li dan huwa abbuż ta' poter u din hi amministrazzjoni ħażina tas-sistema tal-qrati.

Jekk min qed imexxi ma baqagħlux ideat kif imexxi għandu jgħid li spiċċa bla ideat, u mhux jabbuża mill-istess ħaddiema li minn fuq li qed jagħmlu s-sagrifiċċji biex ilaħħqu ma' ċertu xogħol għax qegħdin bin-nieqes, sopra corna bastonate jispiċċaw jiġu kkastigati għax ikollhom bżonn il-leave.

Sur President, fil-qrati tagħna l-affarijiet staġnaw u dan minkejja t-tentattiv fallaċi li kien hemm biex xi xogħol jitneħħa mill-qrati tagħna u jintefa' x'imkien ieħor.

Is-sitwazzjoni hi gravi u ta' allarm u jiena nħeġġeġ lill-ministru tal-ġustizzja u lis- segretarju parlamentari biex ma jkomplux jgħaffġu u jilagħbu mal-qorti u biex iħallu l-affarijiet isiru b'mod aktar organizzat.

Jekk kemm-il darba m'għandux biżżejjed messaġġiera, il-gvern għandu jara li jdaħħal aktar messaġġiera biex ix-xogħol fil-qorti jsir.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Għandi nifhem li l-Onor.

Farrugia għandu xi dokument biex ipoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' petizzjoni ffirmata minn numru ta' residenti fl-Aħrax tal- Madonna, limiti tal-Mellieħa, dwar vultaġġ baxx ta' l-elettriku fl- inħawi.

MR SPEAKER: Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 11 ta' Ottubru 2006, fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KOTBA ĠODDA FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'kotba ġodda se jiġu introdotti din is-sena skolastika ġdida?

Ta' liema suġġett u f'liema sena?

Kemm kienet in-nefqa u min ħa t-tender tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MASTERS FIL-PSIKOLOĠIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kors tal-masters fil- psikoloġija hux se jiftaħ matul din is-sena akkademika?

Jekk iva, meta u kemm se jkun jiswa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa beda l-aħħar semester tal-masters fil- psikoloġija.

L-istudenti se jkollhom l-eżamijet finali fl-aħħar ta' Frar u l-external examiner se tiġi Malta f'April 2007 biex, flimkien mad- dipartiment tal-psikoloġija, issir evalwazzjoni tal-kors.

Huwa maħsub li kors ieħor ta' taħriġ għall-psikoloġija jibda f'Ottubru 2007.

IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 19978 u 20392 billi jgħid:

Kemm kienet l-ispiża mill-gvern u/jew mill-enti konċernati biex l-iskart kollu jinġarr lejn l-impjant ta' Sant'Antnin matul il-perijodu 2002-2005;

kemm kienet l-ispiża mill-istess gvern u/jew enti biex il-fdalijiet ta' l- istess skart jinġarr mill-impjant ta' Sant'Antnin lejn bnadi oħra tul l- istess perijodu;

x'kien it-tip ta' skart li nġarr lejn u mill-impjant ta' Sant'Antin matul l- istess perijodu;

x'kien l-volum ta' kull xorta ta' skart; u

jekk l-iskart ta' Għawdex tul dan l-istess perijodu kienx qed jinġarr lejn l-impjant ta' Sant'Antin u l-ispiża involuta, inkluż tar-rejects mill- impjant lejn bnadi oħra?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kull ammont ta' skart li nġarr lejn l-impjant ta' Sant'Antnin bejn l-2002 u l-2005 kien jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal- kunsilli lokali.

Għaldaqstant il-Wasteserv m'għandhiex statistika dwar il- ħlasijiet għal dan is-servizz.

L-ispiża biex il-fdalijiet ta' l-istess skart jinġarr mill-impjant ta' Sant'Antnin lejn bnadi oħra kienet kif tidher hawn taħt:

|Sen|Tunnell|Rata |Spiża | |a |aġġ |(kull |(VAT | | | |tunnell|inkluża)| | | |ata) | | |200| |Lm 1.60|Lm | |2 |5,040.3| |8,064.61| | |8 | | | |200| |Lm 2.10|Lm | |3 |8,504.1| |17,858.7| | |5 | |2 | |200| |Lm 2.15|Lm | |4 |13,209.| |28,399.3| | |00 | |5 | |200| |Lm 3.14|Lm | |5 |13,380.| |42,013.4| | |09 | |8 |

It-tip ta' skart li nġarr lejn u mill-impjant ta' Sant'Antin matul l-istess perijodu kien mixed municipal waste, green waste, separate waste, bulk u tyres.

Il-volum (tunnellaġġ) ta' kull xorta ta' skart hu kif jidher hawn taħt:

|Sen|Mixed |Green|Separ|Total | |a |Municipal |Waste|ate |Waste | | |Waste | |Waste| | |200|14,972.54 |21.54|559.1|15,553.| |2 | | |4 |22 |

|Sen|Mixed |Gre|Separ|Tyres|Total | |a |Munici|en |ate | |Waste | | |pal |Was|Waste| | | | |Waste |te | | | | | |23,410|90.|745.4|188.0|24,434| |200|.03 |77 |4 |9 |.33 | |3 | | | | | |

|Sen|Mixed|Green|Separ|Bulk |Tyr|Total| |a |Munic|Waste|ate | |es |Waste| | |ipal | |Waste| | | | | |Waste| | | | | | |200|29,15|1,535|3,202|139.6|962|34,99| |4 |3.50 |.03 |.04 |9 |.28|2.54 | |200|30,69|3,382|4,550|1,278|841|40,75| |5 |8.34 |.00 |.26 |.80 |.29|0.69 |

L-iskart minn Għawdex beda jinġarr lejn Sant'Antnin u l-Magħtab meta l- miżbla tal-Qortin giet magħluqa f'Mejju 2004.

Minn dak iż-żmien 'il hawn l- ispiża għall-ġarr ta' l-iskart lejn Sant'Antnin biss kienet kif jidher hawn taħt:

|2004 |Spiża | | |totali | | |(VAT | | |inkluża) | |Mejju |Lm | | |11,921.37 | |Ġunju | | | |15,626.64 | |Lulju | | | |19,609.58 | |Awissu | | | |17,570.79 | |Settemb| | |ru |14,846.57 | |Ottubru| | | |13,521.96 | |Novembr| | |u |12,754.43 | |Diċembr| | |u |8,788.09 | |Sub-tot| | |al |114,639.43 |

ILLITTERIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 20393 u jgħid meta sar l-aħħar studju dwar l-illitteriżmu f'pajjiżna?

Kemm hu stmat li hawn nies illitterati?

Kemm minnhom huma ta' l-eta' ta' l-iskola?

X'inhi t-tifsira uffiċjali ta' persuna illitterata f'pajjiżna?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 20393.

SISTEMA PISCES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 20546, billi waqt id-dibattitu dwar it-trasferiment ta' art lill-Gvern Amerikan għall- bini ta' ambaxxata ġdida jien bqajt mingħajr tweġiba dwar jekk is-sistema PISCES hijiex stand-alone system jew jekk xi gvern barrani għandux aċċess għat-tagħrif miġbur permezz tagħha dwar nies li jkunu deħlin l-ajruport ta' pajjiżna, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni attwali?

ONOR.

TONIO BORG: Is-sistema PISCES qiegħda tintuża fil-port controls ta' l-airport kif ukoll tas-seaport, liema sistema tiġbor informazzjoni li jkun hemm fuq il-passaport u l-moviment ta' persuni minn pajjiżi li m'humiex fl- Unjoni Ewropea.

It-tagħrif li jinġabar fuq din is-sistema huwa għall-użu ta' l-awtoritajiet lokali u s-sistema m'hi mqabbda ma' l-ebda sistema barra l-pajjiż.

GENERAL HAND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, ilu snin sħaħ biex minn general hand jilħaq supervisor?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-individwu li għalih qed issir riferenza laħaq general hand fil-ministeru fl-4 ta' Frar, 1992.

Minn dakinhar sal-lum ħarġu tliet sejħiet għal supervisor f'dan il- ministeru.

Għall-ewwel żewġ sejħiet, l-individwu ma tefax applikazzjoni għal dawn il-postijiet.

Huwa tefa' applikazzjoni għas-sejħa ta' ċirkolari 121/01 ta' l-MPO, fejn ma ġiex magħżul għall-post ta' supervisor.

SWIMMING POOL BL-ILMA INFETTAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 20590, il-lukanda li rriferejt għaliha ilha żmien twil bis-swimming pool mimli ilma qiegħed f'Bay Junction, San Ġiljan u l-ilma tagħha kien u għadu infettat sal-lum.

Jista' għalhekk il-Ministru jaċċertana li l-awtoritajiet tas-saħħa jidentifikaw il-post indikat u jieħdu l-passi meħtieġa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fid-29 ta' Awissu, 2006 waqt spezzjoni li saret minn uffiċjal tas-saħħa pubblika, kien muri swimming pool waħda, dik li qiegħda fuq il-bejt ta' l-istess kumpless.

Għaldaqstant waqt spezzjoni oħra fl-4 ta' Ottubru fir-rigward ta' mistoqsija parlamentari 20873 ġie kkonfermat li teżisti swimming pool oħra fi trejqet il-Bajja San Ġiljan li hi parti mill- istess kumpless.

Din hi aċċessibbli minn passaġġ sotteran.

Waqt l-ispezzjoni ġie kkonfermat li ammont ta' ilma qiegħed kien jeżisti ġo l-istess swimming pool.

Il-fond indikat jidher li ġie meħud minn wieħed mill-banek kummerċjali u għalhekk inħareġ avviż lill-istess bank sabiex isiru x-xogħlijiet meħtieġa.

Wara li saret spezzjoni oħra minn uffiċjal tas-saħħa pubblika nhar il- Ġimgħa 6 ta' Ottubru, 2006 fil-fond fi Trejqet il-Bajja, San Ġiljan ġie kkonfermat li l-ilma qiegħed li kien hemm fis-swimming pool tneħħa u l- istess pool ġiet imnaddfa u diżinfettata.

In oltre s-swimming pool ġiet mgħottija b'materjal b'tali mod li ma tistax tidħol xita fiha.

DISABILITY ALLOWANCE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid meta se tinħareġ l-allowance tad-disabilita' lil tifel li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

SKEJJEL - TFAL B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk itteħditx xi deċiżjoni li ma jiddaħħlux persuni biex jassistu tfal diżabbli li jkollhom bżonn l- appoġġ fl-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, bil-kontra.

Qed inħaddmu politika ta' edukazzjoni inklussiva li ġiet aġġornata wara r-Rapport Spiteri dwar edukazzjoni speċjali u inklussiva.

STATEMENTING MODERATING PANEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm ilu ma jiltaqa' l- istatementing moderating panel?

Kemm għandu każi pendenti quddiemu?

Meta beħsiebu jikkonsidrahom?

Jista' jgħid meta ngħataw facilitators l-aħħar lil tfal li għandhom bżonn dan is-servizz?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'nofs Settembru 2006 sar meeting tal-bord moderatur għall-istatementing biex jevalwa r-rapporti mediċi u psikoloġiċi tat-tfal li kienu deħlin kinder f'din is-sena skolastika.

In-numru ta' każi pendenti quddiem il-bord moderatur għall-istatementing li għandhom iċ-ċertifikati mediċi u psikoloġiċi neċessarji hu ta' 397.

Dawn huma ta' tfal studenti Maltin u Għawdxin ġejjin mill-iskejjel ta' l-Istat kif ukoll mill-iskejjel tal-Knisja.

Dawn il-każi qed jiġu evalwati u se jkomplu jiġu deċizi fil-ġejjieni qarib.

Id-divizjoni ta' l-edukazzjoni għadha kif allokat numru ta' facilitators fil-bidu ta' Ottubru 2006.

EROTIC DANCERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni għandhom permess biex jaħdmu ta' erotic dancers?

Kemm huma barranin u minn liema pajjiż ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Illum m'hawn l-ebda persuna li għandha permess tax- xogħol ta' erotic dancer.

IMPJIEG FIS-SETTUR TURISTIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni jaħdmu fil-qasam turistiku?

Kemm minnhom huma full-time?

Dan kif kien jikkompara ma' kull sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Skond l-aħħar statistika ta' l-NSO, f'April ta' l- 2006 kien hawn 9,032 full-timers u 8,150 part-timers fis-settur turistiku (hotels and catering).

Minn ċifri ta' dawn l-aħħar ħames snin jidher li din hi l-ogħla rata ta' impiegi, kemm għal dak li huwa full-time kif ukoll għal dak li huwa part- time.

STABILIMENTI F'PACEVILLE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex diversi ħwienet f'Paceville qed jibqgħu miftuħa wara l-ħin li fih suppost ikunu għalqu?

Kemm persuni ttellgħu l-qorti fuq reati bħal dawn?

ONOR.

TONIO BORG: Il-ħinijiet tal-ftuħ ta' postijiet kummerċjali jvarja skond il-genere ta' l-attivita' kummerċjali ġestita.

Il-pulizija regolarment tagħmel spezzjonijiet fi stabilimenti kummerċjali ġewwa Paceville sabiex tivverifika li jkunu qed joperaw skond il-liċenzja maħruġa mill-awtorita' regolatorja.

OPRI TAL-BAĦAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm opri tal-baħar hawn reġistrati u ta' liema tip?

Kemm minnhom għandhom berth ġo yacht marina?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 20464.

Dwar in-numru ta' opri tal-baħar li għandhom berth ġo yacht marina, jien informat li hawn 933 yacht li għandhom berth fil-marinas ta' l-MMA.

M'għandix informazzjoni dwar kemm hemm berths f'marinas privati.

VAPURI TAL-GWERRA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm vapuri tal-gwerra daħlu din is-sena, x'nazzjonalita' kienu u ta' liema tip?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Il-bastimenti tal-gwerra li daħlu Malta minn Jannar sa Settembru 2006 hu kif ġej:

|Tip ta' |Nazzjonalita' | |bastiment | | |Survey |Wieħed mir-Renju Unit | |Vessel | | |Patrol |Franza 1, Ġermanja 8, | |Crafts |Italja 5, Greċja 2, | | |Irlandiża 1 | |Frigates |Portugall 1, Canada 1,| | |Stati Uniti 1, | | |Ġermanja 2, Polonja, | | |1, Franza 2, Danimarka| | |1 u Svezja 4 | |Supply |Wieħed minnFranza | |Vessel | | |Submarines|Olanda 1, Ġermanja 1 | |Destroyers|Stati Uniti 1, Renju | | |Unit 3 | |Support |Ġermanja 1, Spanja 1 | |Vessels | | |Mine |Ġermanja 1, Greċja 1, | |Hunters |Spanja 1, | | |Turkija 1 | |Corvette |Wieħed mill-Portugall | |Tug |Wieħed mill-Italja | |Cruiser |Wieħed mill-Ġermanja | |Training |Wieħed mit-Turkija | |Ship | |

IMPORTAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid kemm vetturi bil-mutur ġew importati kull sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

Kemm minnhom kienu ġodda u kemm kienu second hand?

X'tip kienu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant għandu jkun informat li hemm distinzjoni bejn importazzjoni ta' vettura u reġistrazzjoni ta' vettura.

Għaldaqstant nitolbu jispeċifika xi jrid eżattament peress li l-ADT iżżomm informazzjoni dwar vetturi reġistrati.

Nitlob l-Onor.

Kollega jispeċifika preċiżament l-informazzjoni li għandu bżonn minħabba l-fatt li din it-talba tant hi estensiva li mhux viabbli li tinġabar.

VETTURI ĠEJJIN MINN GĦAWDEX

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li numru ta' sidien ta' vetturi kbar ġejjin minn Għawdex għal Malta l-ġimgħa l-oħra wara xogħol fuq ġbid ta' film intalbu sabiex jorbtu l-istess vetturi fuq il-vapur minħabba ċ-ċaqliq?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 21001.

OPERATURI FIL-QASAM TA' L-ISTAMPAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji li fuqhom tingħata assistenza mill-Malta Enterprise lill-operaturi fil-qasam ta' l-istampar?

Jista' jgħid kemm-il operatur f'dan il-qasam ibbenefika minn assistenza mill-Malta Enterprise matul l-2006?

Kemm-il talba saret minn operaturi f'dan il-qasam għal assistenza matul is- sena 2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kriterji wżati mill-Malta Enterprise li fuqhom tingħata assistenza ma japplikawx biss għall-qasam ta' l-istampar imma japplikaw għas-setturi kollha.

Dawn il-kriterji jinkludu n-numru ta' impjegati, l-ammont ta' valur miżjud, il-potenzjal ta' esportazzjoni, l- element ta' innovazzjoni, l-ammont ta' investiment, l-ammont ta' assistenza mitluba komparat mal-benefiċċju lill-ekonomija ta' Malta, u fattibilità u viabilità tal-proġett fosthom, analisi ta' swieq, pjan ta' bejgħ u strateġija, pjan u strateġija finanzjarja, il-kapaċitajiet tal-promoters fl- intrapriża, u l-effett pożittiv ta' clustering li l-proġett joħloq ma' kumpabniji eżistenti.

Matul l-2006 il-Malta Enterprise approvat assistenza favur ħames intrapriżi involuti fil-qasam ta' l-istampar.

Żewġ talbiet oħra għal assistenza ġew miċħuda filwaqt li talba oħra għadha pendenti.

Matul l-2006 il-Malta Enterprise irċeviet seba' talbiet għal assistenza u kien hemm talba oħra li kienet għadha pendenti mis-sena ta' qabel.

FABBRIKI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm fabbriki hemm joperaw f'kull wieħed miz-zoni industrijali?

Kemm hemm ħaddiema f'kull zona?

ONOR.

AUSTIN GATT: In-numru ta' fabbriki li joperaw mill-oqsma industrijali amministrati mill-Malta Industial Parks Ltd huwa hekk:

|Attard |18 | |Bulebel |81 | |Hal Far |55 | |Kordin |16 | |Hutment area| | |Kordin |76 | |Luqa |110 | |Marsa |92 | |Mosta |22 | |Mriehel |24 | |Ricasoli |24 | |San Gwann |66 | |Ta' Dbiegi |18 | |Tal-Karwija |2 | |Kirkop |2 | |Xewkija |39 |

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministeru konċernat.

TARZNA TA' MALTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema vapuri daħlu t-tarzna għat-tiswija matul l-2006?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tinvestiga każ ta' housing ta' anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li toqgħod ma' binha u qed tħallas Lm100 kera fix-xahar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni għall-akkomodazzjoni alternattiva mill-persuna indikata qed tiġi kkunsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

Din il-persuna ilha tibbenefika minn sussidju fuq il-kera minn Lulju 2006.

SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Peress li xhur ilu tlabt li jiġi miżbugħ mill-ġdid il-line isfar li hemm quddiem residenza ta' anzjana diżabbli li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, u ġejt riferut lill-kunsill lokali u dan baqa' ma ħax passi, jista' jinżebagħ mill-ġdid il-line imsemmi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn riċerka li saret fir-records tat-taqsima għall-immaniġġar tat-traffiku, ma nstabet l-ebda talba għal sinjal isfar u lanqas m'hemm ebda approvazzjoni għal tali sinjal li għalih qed tirriferi din il-mistoqsija parlamentari.

SAQAF TA' GARAXX TAL-GVERN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Peress li xhur ilu f'risposta għall-mistoqsija parlamentari ġejt imwiegħed li se ssir spezzjoni ta' garaxx tal-gvern li huwa mikri lill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, minħabba l-periklu ta' saqaf bil-ħsara, tista' il-Ministru tgħid meta se ssir l-ispezzjoni meħtieġa?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-ispezzjoni li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant trid issir mid-dipartiment tal-kostruzzjoni u manutenzjoni fit- taqsima tax-xogħlijiet fil-ministeru għar-riżorsi u infrastruttura peress li l-fond mhux wieħed residenzjali.

Għalhekk l-Onor.

TRIQ L-ETNA, MELLIEĦA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkomplew il-ħajt u l-crash barrier fi Triq l-Etna, Mellieħa ħdejn Villa Sunset Beach, peress li l-fetħa fil- ħajt u l-crash barrier jagħtu l-impressjoni li hemm public path fi proprjeta' privata tar-residenti ta' Villa Sunset Beach?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PETROLEUM DIVISION

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li tiġi pprivatizzata l-petroleum division ta' l-Enemalta?

L- aviation fuel se jiġi pprivatizzat separatament?

Jikkonferma li l-Enemalta qabbdet ħaddiema barranin f'din is-sezzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MAINS TA' L-ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid il- WSC x'tul ta' mains ġodda (estensjonijiet) u main renewals għamlet?

Kemm servizzi ġodda ngħataw mis-sena 2000 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

BINI TA' TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet in-nefqa kapitali għall-bini u manutenzjoni ta' toroq arterjali u bini ta' toroq residenzjali mill-2000 sal-lum?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 17295.

PROMOZZJONIJIET FID-DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm sejħiet għal promotions fid-dipartiment tad-drenaġġ inħarġu f'dawn l-aħħar 12-il xahar?

Kemm applikaw u kemm persuni ntgħażlu?

ONOR.

KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jitħaffef il-proċess tal-bord ta' l-appell fuq kontjiet tad-dawl u l-ilma fil-każ ta' koppja anzjana li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, peress li jidher li hemm xi żball fil-mod kif inħadmu l-kontiijet b'konsegwenza li hemm Lm136.63 bħala outstanding?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-każ għandu jiġi mressaq quddiem l-advisory board tad- WSC fl-ewwel laqgħa li jmiss u l-konsumatur se jkun infurmat bid-deċiżjoni li jkun ħa l-board.

BDIL TA' APPARTAMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'irid isir sabiex persuna li tokkupa flat b'kera f'Ħal Farruġ u li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tibdel ma' ieħor f'Ħ'Attard?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Onor.

Interpellant għandu jagħti parir lill- persuna indikata biex jagħmel talba formali ħalli jibdel il-post mal- customer care section tad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.