MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 37 L-Erbgħa, 30 ta' Settembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 37 L-Erbgħa, 30 ta' Settembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Settembru, 2003

WERREJ

MINUTI 708

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 708

TQEGĦID TA' KARTI 716

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ELEZZJONIJIET GĦALL-PARLAMENT EWROPEW (IT-TIENI QARI)

EUROPEAN PARLIAMENT ELECTIONS BILL (SECOND READING) 716

AĠĠORNAMENT 743

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 744

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 36 li saret fit-30 ta' Settembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

DISKOTEKI - SPEZZJONIJIET SANITARJI

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid jekk uffiċjali tad-dipartiment tas- saħħa jagħmlux żjajjar regolari f'discos u postijiet ta' divertiment biex ikun żgurat li l- viti ta' l-ilma jkunu miftuħa għall-kumdita` tal- klijenti?

Kemm saru spezzjonijiet mill-1 ta' Jannar sal-15 ta' Lulju?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Tali spezzjonijiet dwar viti ta' l-ilma ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru tiegħi u għaldaqstant lill-Onor Interpellant nissuġġerilu jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

KORP TAL-PULIZIJA – MEMBRI SOSPIŻI

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu t-total ta' membri fil-korp tal-pulizija?

Jista' jgħid kemm hemm pulizija sospiżi?

Fuq liema akkużi?

X'rank huma?

Meta ġie sospiż kull wieħed?

Liema huma dawk li diġa` dehru quddiem il-qorti u qed jistennew li jidhru quddiem il-PSC?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi fil-preżent hemm 1,862 membru fil-korp tal-pulizija.

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija, it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher fuq it-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Inġibditli l-attenzjoni illi tagħrif dwar in-numru ta` kuntistabbli li jien tajt bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 372, bi żvista kien ingħata bħala 1,872 meta fil-fatt ried ikun 1,462.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx min għandu aktar minn akkuża waħda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Quddiemi m'għandix din l-informazzjoni imma peress li issa hawn preżenti il-ministru inkarigat, ikun aħjar jekk din id-domanda ssir lilu.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Mizzi jagħmel il-mistoqsija tiegħu mill- ġdid.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk kuntistabbli jkun għamel aktar minn offiża waħda, din tingħadd ma' l-oħrajn jew separatament?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, l- istatistika li tajt hija ta' każi li kollha spiċċaw il-qorti.

Każ ta' dixxiplina jieqaf sakemm ikollna sentenza tal-qorti u mbagħad skond ir- regolamenti tal-PSC, kemm jekk kuntistabbli jinstab ħati kif ukoll jekk jiġi lliberat, il-każ imur quddiem il-PSC.

Ir-raġuni għal dan hi li jista' ikun li l-individwu ma jkunx ħati ta' akkuża kriminali pero' ikun ħati ta' akkuża dixxiplinarja, fis-sens li ma jkunx kiser il-liġi imma jkun kiser id-dixxiplina.

Safejn naf jien dawn huma kollha każi separati u m'hemmx każi fejn l-istess persuna għamlet żewġ offiżi.

WIED IL-GĦAJN - TINDIF U ĠBIR TA' SKART

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela): staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid ta' min hi r- responsabbilta` li jsir it-tindif u l-ġbir ta' l-iskart fil-post magħruf bħala l-Munxar, f'Wied il-Għajn faċċata l-bajja tar-Ramla?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninforma lill- Onor. Interpellant li r-responsabbilta' li jsir it-tindif u l-ġbir ta' l- iskart fiż-żona msemmija hija tal-kunsill lokali ta' Wied il-GĦajn.

SKEJJEL - BASELINE ASSESSMENT TAT- TFAL

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'sar f'dawn l-aħħar sentejn u x'inhu jsir fil-preżent fir-rigward ta' dak li hemm fil-kurrikulu nazzjonali dwar il-baseline assessment għal tfal li qegħdin f'year three?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qiegħda tagħmel xogħol preparatorju għall-introduzzjoni tal-baseline assessment.

Dan jinvolvi xogħol fuq tifsil ta' sillabu li se jinkludi learning objectives speċifiċi kif ukoll attainment targets ċari.

Id-diviżjoni qed taħdem ukoll fuq tifsil ta' level descriptors li jkunu jindikaw f'liema livell ikunu waslu l-istudenti.

EDUKAZZJONI - FTEHIM KOLLETTIV GĦALL-INSTRUCTORS

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela): staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se titwettaq b'mod sħiħ klawsola 2.5.3. tal-ftehim kollettiv għall-instructors datat 3 ta' Ottubru, 1996?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li minn mindu ġiet fis-seħħ il-klawsola 2.5.3 tal-ftehim imsemmi laħqu żewġ heads of trade school, u kif tipprovdi l-istess klawsola, iż-żewġ assistant heads of trade school l-aktar anzjani tpoġġew fuq skala 6 fuq bażi personali.

FES QUALITY ASSURANCE

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu jsir fil-preżent sabiex ikun assigurat li l-kwalita' fis-sistema edukattiva tagħna qed tintlaħaq?

Hemm xi pjani li din tiġi mtejba?

X'qed jiġi propost?

Xi rwol għandha l-FES fil-kunċett ta' quality assurance?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li fil- preżent hemm miżuri li jitħaddmu u li jitwasslu għal tisħiħ fil-kwalita' tas-sistema edukattiva f'żewġ oqsma.

L-ewwel qasam huwa dak tal-management ta' l-iskejjel.

Il-kapijiet ta' l-iskola kull sena jiltaqgħu ma' l-assistent direttur tar- reġjun tagħhom biex jiddiskutu fuq il-ħidma tagħhom matul is-sena li tkun għaddiet u jippjanaw il-ħidma għas-sena ta' wara, il-performance management programme.

Minn naħa tagħhom dan l-eżerċizzju jiġi mwettaq fl-iskola ma' l- assistenti kapijiet u mill-għalliema.

S'issa dan l-eżerċizzju qed isir biss fl-iskejjel primarji fejn jidħlu l-għalliema.

Mis-sena d-dieħla diġa' tlestew it-tħejjijiet meħtieġa biex l-eżerċizzju jsir ukoll fl-iskejjel sekondarji.

Il-qasam l-ieħor huwa dak tat-tagħlim fil-klassijiet.

Wieħed mill- għanijiet ewlenin tad-dipartiment tal-kurrikulu huwa li jassigura li l- provvedimenti tal-kurrikulu nazzjonali jiġu mplimentati.

Fost dawn il- prinċipji nsibu li l-ewwel prinċipju ta' dan il-kurrikulu huwa fil-fatt li jipprovdi edukazzjoni ta' kwalita' lil kull student.

Il-kwalita' fis-sistema edukattiva tiġi assigurata billi l-uffiċjali edukattivi jagħmlu żjarat fl-iskejjel fuq sistema regolari.

F'każi fejn ikun hemm ilmenti minn ġenituri jew kapijiet ta' skejjel, l-uffiċjali edukattivi jagħmlu sforzi kbar biex jassiguraw li l-istudenti jieħdu l- entitlement li ħaqqhom u dan isir bi żjarat aktar spissi.

Teżisti wkoll is-sistema ta' probation fejn l-għalliema, biex ikomplu jaħdmu wara l-ewwel sena ta' xogħol tagħhom, irid jinħarġilhom ċertifikat li jissejjaħ confirmation of appointment report, kemm mill-kapijiet ta' l- iskola kif ukoll mill-uffiċjali edukattivi.

Dawn ta' l-aħħar jagħmlu analisi tal-kwalita' ta' tagħlim li jsir.

Il-kwalita' tintlaħaq ukoll billi d-dipartiment tal-kurrikulu joħroġ karti ta' l-eżami annwali tal-livelli meħtieġa.

Dan isir kemm fil-livell primarju kif ukoll sekondarju.

Il-fatt li l-istudenti ikollhom joqogħdu għall-eżami jservi mhux biss biex l-istudenti jaħdmu biex imorru tajjeb, iżda jirrifletti wkoll l-impenn ta' l-għalliema.

Fil-kuntest tal-year 6 u tal-form V, din it-tip ta' tensjoni tkun tinħass b'mod ċar.

Id-dipartiment tal-kurrikulu joħroġ statistika tar-riżultati annwali ta' l- istudenti fil-livelli kemm primarju kif ukoll sekondarju.

Din tingħata lill-uffiċjali edukattivi konċernati biex isegwu l-progress ta' l- istudenti.

Il-kapijiet ta' l-iskejjel jingħatalhom ir-riżultat average ta' l-istudenti kollha kif ukoll l-average ta' l-istudenti li jattendu l-iskola tagħhom.

B'dan il-mod ikunu jistgħu iqabblu fejn qegħdin l-istudenti tagħhom.

Id-dipartiment tal-kurrikulu jaħdem biex jassigura l-kwalita' ukoll billi jipprovdi tagħlim in-service lill-għalliema.

Fil-fatt f'Ġunju li għadda kważi 2000 għalliem ipparteċipaw fil-korsijiet ta' l-inset li d-dipartiment tal-kurrikulu organizza.

Id-dipartiment tal-kurrikulu qed jaħdem ukoll fuq sistema ta' level descriptors li eventwalment ikun jista' jgħin biex jiġi stabbilit f'liema livell qegħdin u fejn għandhom jaslu.

Is-sistema ta' quality assurance msemmija huma kkonsidrati bħala bidu u tinħass il-ħtieġa li jiddaħħlu strutturi u mekkaniżmi ġodda sabiex il- kwalita' tkun tista' tiġi verifikata u assigurata f'kull livell ta' l- edukazzjoni f'pajjiżna.

Il-ministeru ta' l-edukazzjoni, filwaqt li m'għandu l-ebda prekunċett dwar rwoli fl-istrutturi li għad iridu jinbnew, qed jinvestiga u janalizza s- sitwazzjoni lokali u esperjenzi f'pajjiżi oħra biex ikun f'qagħda li jmexxi diskussjoni informata ma' dawk involuti.

Il-FES għandha l-irwol ta' katalista ieħor fil-formolazzjoni tal-politika u l-istrateġija permezz ta' esperjenzi ta' proġetti pilota u ta' esperjenzi ta' tagħlim ta' forom ġodda.

ĦAL TARXIEN : TRIQ MARJANU GERADA - ASFALTAR

L-ONOR.

DAVID AGIUS (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata dik il-parti ta' Triq Marjanu Gerada li tiżbokka fi Triq Dun Karm Sant, f'Ħal Tarxien?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi t-triq imsemmija ġiet inkluża fil- programm ta' kostruzzjoni ta' toroq li qed isiru mid-direttorat u x-xogħol isir aktar 'il quddiem, dejjem skond il-prijoritajiet li jkollu quddiemu d- direttorat.

ĦAL TARXIEN : TRIQ DUN ĠUŻEPP CALLEJA - ASFALTAR

L-ONOR.

CLYDE PULI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata Triq Dun Ġużepp Calleja, f'Ħal Tarxien?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi t-triq imsemmija ġiet inkluża fil- programm ta' kostruzzjoni ta' toroq li qed isiru mid-direttorat u x-xogħol isir aktar 'l quddiem, dejjem skond il-prijoritajiet li jkollu quddiemu d- direttorat.

ĦAL TARXIEN - TRIQ KELINU CACHIA - ASFALTAR

L-ONOR.

DAVID AGUIS (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata Triq Kelinu Cachia, f'Ħal Tarxien?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi t-triq imsemmija ġiet inkluża fil- programm ta' kostruzzjoni ta' toroq li se jsiru mid-direttorat u x-xogħol isir aktar 'il quddiem, dejjem skond il-prijoritajiet li jkollu quddiemu d- direttorat.

ĦAL TARXIEN : TRIQ IL-KURUNELL MAS - ASFALTAR

L-ONOR.

CLYDE PULI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata dik il-parti ta' Triq il-Kurunell Mas, f'Ħal Tarxien li sal- lum għadha m'hijiex asfaltata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat tat-toroq bagħat perit biex jispezzjona t-triq imsemmija u nstab li t-triq jonqosha ħafna żvilupp xi jsir u għalhekk l-asfalt f'din it-triq isir aktar 'l quddiem meta l- iżvilupp jitlesta.

ĦAL TARXIEN : TRIQ LEONARDU ABELA - ASFALTAR

L-ONOR.

DAVID AGIUS (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslu l-pjani sabiex Triq Leonardu Abela, f'Ħal Tarxien tiġi asfaltata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'ghandi xejn xi nżid mar-risposta mogħtija għall- mistoqsija parlamentari 142.

OMBUDSMAN GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

CLYDE PULI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonsidra t-twaqqif ta' ombudsman għall-anzjani sabiex jiġu kkontrollati aħjar każi ta' abbuż mill-anzjani, speċjalment fejn si tratta ta' ġid u proprjeta' li jistgħu jiġu mberbqa mill-familjari ta' anzjani dgħajfa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant se jiġi kkonsidrat fid- dawl ta' l-istrutturi u l-provvedimenti legali diġa' eżistenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Stefan Bountempo, domanda supplimentari.

ONOR.

STEFAN BOUNTEMPO: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx il- ħsieb li jitwaqqaf ombudsman fil-qasam tal-housing?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-mistoqsija oriġinali kienet dwar ombudsman għall-anzjani u fil-mistoqsija supplimentari tiegħu, l-Onor.

Buontempo qed jagħmilli suġġeriment li nwaqqfu ombudsman għall-housing!

Naħseb li hawn irridu noqogħdu ftit attenti, meta diġa' għandna istituzzjoni ta' l- ombudsman regolata b'liġi.

(Interruzzjonijiet) Kieku jien noqgħod ftit attent qabel ma nimxu bi proliferazzjoni tal-kunċett ta' l-ombudsman.

Għall-mument ngħid li għandna l-istrutturi sabiex naraw li l-affarijiet isiru sew, sabiex ikun hemm trasparenza u sabiex ikun hemm l- accountability.

Pero` mingħajr ma ngħid deffinittivament "iva" jew deffinittivament "le", l-opinjoni tiegħi f'dan l-istadju hi li għandna neżaminaw din il-proposta u nirriflettu ftit fuqha għax jista` ikun li l- proliferazzjoni ta' din it-tip ta' istituzzjoni fl-oqsma differenti m'hijiex l-aħjar triq.

F'dan is-sens ikun tajjeb li naraw xi strutturi għandhom pajjiżi oħra, xi proċeduri jużaw u x'esperjenzi għandhom biex forsi dak li jkun adattat għal pajjiżna, nikkonsidrawh u nipproponuh.

MEDITERRANEAN ACTION PLAN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Xi tweġiba kellha Malta mid-diversi pajjiżi li ġew avviċinati bħala parti mill-eżerċizzju ta' lobbying sabiex jinkiseb appoġġ għall-kandidatura Maltija għall-post ta' kordinatur tal- Mediterranean action plan secretariat?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi wara li saret sejħa pubblika mill-UNEP f'Nairobi għall- post ta' kordinatur tas-segretarjat tal-MAP f'Ateni - il-Mediterranean action plan - l-għażla għal din il-kariga se ssir mid-direttur esekuttiv ta' l-UNEP.

Il-kuntatti li saru ma' diversi pajjiżi membri tal-MAP kienu bil-ħsieb li jinġieb għall-attenzjoni tagħhom il-fatt li fost l-applikanti hemm ukoll applikant Malti.

MTA - OVERSEAS TRAVEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 1524 u jgħid kemm intnefqu flus fuq overseas travel mill-MTA s-sena li għaddiet u din is-sena?

Kemm intnefqu flus fuq konsulenti fl-istess medda ta' żmien?

Kemm hemm ħaddiema ta' l-MTA li huma koperti b'personal insurance scheme privata a spejjeż ta' l-MTA innifisha?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BANDIERA MALTIJA: VAPURI REĠISTRATI - INĊIDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera): staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti li jikkonċernaw vapuri rreġistrati taħt il-bandiera Maltija fl-2001, fl-2002 u fl-2003 u jagħti dettalji tagħhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn Ottubru 2002 'il hawn ġew irrapportati 93 inċident li jikkonċernaw vapuri rreġistrati taħt il- bandiera Maltija, b'dawk il-każi li ġraw matul l-2001 u l-2002 ippubblikati fir-rapporti annwali ta' l-awtorita' marittima u anke tqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista` il-Ministru jgħid jekk uħud minn dawn l- inċidenti seħħewx minħabba li l-bastiment ma kienx seaworthy?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, lill-Onor.

Interpellant ngħidlu li m'għandux ikun hemm każi ta' inċidenti li jseħħu minħabba li l-vapur ma jkunx seaworthy u r-raġuni hija sempliċi għaliex l-awtorita` marittima tagħmel kontinwament dak kollu li hu possibbli biex il-vapuri li huma reġistrati taħt il-bandiera Maltija jkunu seaworthy fil-veru sens tal- kelma.

Tant l-awtorita' tinsisti li l-vapuri li jkollha reġistrati magħha jkunu ta' l-ogħla kwalita', li s-sena li għaddiet ir-rata ta' detenzjonijiet reġgħet naqset b'1% ieħor fuq dak li kienet is-sena ta' qabel u ma hemm indikazzjoni ta' xejn li seta' kien hemm xi każ partikolari li seħħ minħabba nuqqas ta' seaworthiness.

Naturalment hawnhekk m'għandix ir-rapport ta' kull vapur partikolari pero', anke mill-esperjenza taż-żmien li għadda, nassumi li m'hemmx riżultat ta' nuqqas ta' seaworthiness fl-inċidenti li ġraw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Ministru qed jinsa li kien hemm bastimenti li ġarrbu inċidenti u kienu huma l-kaġun ta' diżastri kbar, proprju minħabba l-fatt li dawn ma kenux seaworthy u fil-fatt hemm pajjiżi li qed ifittxuhom għad-danni li kkawżaw?

Għax għalkemm vapur suppost ikun seaworthy meta jiġi rreġistrat, qed jirriżulta mod ieħor.

Il-Ministru jirriżultalu li inċidenti bħal dawn – nassumi li la joħorġu r- risposti mill-inkjesta jkun jafhom – seħħew minħabba li l-membri tal-crew ma kenux trained biżżejjed jew ma kellhomx il-kwalifiki meħtieġa biex ikunu jistgħu jieħdu impjieg ta' baħħara?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, hawnhekk l-Onor.

Interpellant m'huwiex qed jagħmel riferenza għat-93 inċident li semmejna imma għal inċidenti oħra li seħħew numru ta' snin ilu.

Irrid nenfasizza illi mkien ma jirriżulta li ġara xi inċident minħabba li l-vapur ma kienx seaworthy.

Hemm inkjesti sħaħ li saru mill-awtoritajiet lokali kif ukoll mill-awtoritajiet barranin u mkien ma jirriżulta li l-inċident seħħ minħabba nuqqas ta' seaworthiness tal-vapur partikolari.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, nagħmel enfasi li biex persuna tiġi mpjegata bħala membru ta' crew fuq vapur li jkun reġistrat Malta, irid ikun hemm il-garanzija li dik il-persuna għandha ċertifikazzjoni rikonoxxuta mhux biss lokalment imma anke internazzjonalment.

Allura ma jistax jirriżulta li xi baħri jew xi uffiċjal partikolari ma jkollux l-esperjenza neċessarja biex ikun impjegat fuq vapur bħal dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura nassumi li l-baħrin li hemm fuq it-tugboats li huma reġistrati Malta ukoll huma kollha kwalifikati hux hekk!

Il-Ministru jassumi din ir-responsabbilta`?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, naħseb li hawnhekk morna daqsxejn 'il bogħod.

L-informazzjoni li għandi jien tolqot vapuri li huma reġistrati taħt il-bandiera Maltija u li jbaħħru internazzjonalment.

Huwa għal dawn it-tip ta' vapuri li l-awtorita` marittima għandha l-obbligu li tara li jkun hemm ċertifikazzjoni internazzjonali.

Issa jekk l-Onor.

Mizzi jrid xi informazzjoni partikolari dwar personnel li jaħdmu fuq tugboats li joperaw fl-ibħra Maltin, jista' jagħmel domanda bil- miktub u ma naħsibx li l-ministru konċernat ma jagħtihx l-informazzjoni neċessarja.

OPM – RAPPORTI DWAR MALTA FL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid matul l-2000, l-2001 u l-2002 u l- 2003 kemm ġew ikkuntrattati rapporti u studji fuq aspetti legali, aspetti ekonomiċi, fiskali u oħrajn dwar id-dħul ta' Malta fl-UE?

Min huma n-nies li ġew maħtura sabiex iħejju tali rapporti u studji?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant dwar is-sena 2000 ingħatat fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari 23461 ta' Frar 2001.

Wara s-sena 2000, ġie kkummissjonat rapport ieħor mill-MITTS Ltd dwar "The application to MITTS Ltd of the EU Public Procurement Rules", rapport ippreparat f'Jannar 2001 minn White and Case, ditta bbażata fi Brussels li tipprovdi xogħol ta' konsulenza legali.

POLITIKA SOĊJALI – RAPPORTI DWAR MALTA FL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid matul l-2000, l-2001 u l-2002 u l-2003 kemm ġew ikkuntrattati rapporti u studji fuq aspetti legali, aspetti ekonomiċi, fiskali u oħrajn dwar id-dħul ta' Malta fl-UE?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma ġie kkuntrattat ebda rapport relatat ma' l- Unjoni Ewropea minn dan il-ministeru sussegwentement għal dak li għamilt riferenza għalih fit-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 23462 fil-leġislatura preċedenti.

F'dik it-tweġiba kont tajt informazzjoni tar-rapporti li kienu saru u minn dakinhar sal-lum ma kienx hemm rapporti oħra.

EDUKAZZJONI – RAPPORTI DWAR MALTA FL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid matul l-2000, l-2001 u l-2002 u l-2003 kemm ġew ikkuntrattati rapporti u studji fuq aspetti legali, aspetti ekonomiċi u fiskali u oħrajn dwar id-dħul ta' Malta fl-UE?

ONOR.

TONIO BORĠ (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ma jirriżultalix li kien hemm xi rapporti kkummissjonati.

FINANZI U AFFARIJIET EKONOMIĊI – RAPPORTI DWAR MALTA FL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid matul l-2000, l-2001, l-2002 u l-2003 kemm ġew ikkuntrattati rapporti u studji fuq aspetti legali, aspetti ekonomiċi, fiskali u oħrajn dwar id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Jista' jgħid min huma n-nies li ġew maħtura sabiex iħejju tali rapporti u studji u jagħti dettalji dwar dawn in-nies?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

TURIŻMU – RAPPORTI DWAR MALTA FL-UE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jgħid matul l-2000, l-2001 u l- 2002 u l-2003 kemm ġew ikkuntrattati rapporti u studji fuq aspetti legali, aspetti ekonomiċi, fiskali u oħrajn dwar id-dħul ta' Malta fl-UE?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li fuq inizjattiva tal-ministeru għat-turiżmu, matul is-sena 2001 tħejja rapport mill-consortium ECODES - "Assessment of the adoption of the acquis communautaire on the tourism sector in Malta" - li sewa Euro 13,000 u li kien maqsum f'żewġ studji.

Għandi l-pjaċir ngħid li n-nefqa tħallset kollha mill-Kummissjoni Ewropea.

Wieħed mill-istudji kien dwar il-guiding u tħejja minn Eduardo d'Amico u Richard Skinner, filwaqt li l-ieħor kien dwar l-impatt fuq in-negozji ż- żgħar, b'mod partikolari dwar il-lukandi u l-aġenziji ta' l-ivvjaġġar u tħejja minn Antonio Scipioni, Cerylle Boccaccia, John Downes u Anton Micallef.

MALTA SHIPBUILDING - TELF FINANZJARJU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'kien it-telf li sar fis-sena 2002 tal-Malta Shipbuilding?

Jista' jagħti d-draft accounts taż-żewġ tarznari?

Dawn l-accounts ġew mgħoddija lill-UE kif stipulat?

Dawn kif jipparagunaw mal-projections li għamel il- management?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment): It-telf tal-Malta Shipbuilding fis-sena 2002 kien ta' Lm10,874,994.

Id-draft audited accounts tal-Malta Shipbuilding huma lesti pero' għadhom ma ġewx approvati formalment mid-diretturi tal-kumpannija.

L-accounts tal- Malta Drydocks għall-2002 għandhom qed jiġu awditjati.

Dawn l-accounts għadhom ma ġewx mgħoddija lil-UE.

Filwaqt li t-telf proġettat fil-business plan għaż-żewġ tarznari għas-sena 2002 kien ta' Lm19.5 miljun, it-telf attwali kien ta' Lm26.2 miljun.

LAQGĦA MA' GEORGE BUSH

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid fiex waslu l-isforzi tal-gvern biex issir laqgħa bejnu u George Bush?

Fiex waslu l-isforzi tal-gvern tiegħu biex jinġieb Malta Gerhard Schroeder?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma nifhimx xi jrid ifisser l-Onor.

Interpellant bl-espressjoni "sforzi tal-gvern" u nissuġġerrilu joqgħod fuq sorsi ta' informazzjoni aktar attendibbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista` il-Prim Ministru jgħid jekk sarux dawn it- talbiet min-naħa tal-Gvern Malti, forsi permezz ta' l-uffiċċju tal-prim ministru jew tal-ministeru għall-affarijiet barranin?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kuntatti jsiru dejjem ma' diversi kapijiet ta' gvern, partikolarment meta wieħed imur għal laqgħat ta' natura internazzjonali, pero` ma naħsibx li dawn jikkwalifikaw għall-kliem 'sforzi tal-gvern'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri ma kienx hemm talbiet formali - mhux waqt laqgħat qed ngħid - biex xi president jiġi hawn Malta?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naturalment stedina lil xi president issir mill-President ta' Malta u nafu li hemm diversi viżiti statali pprogrammati, waħda minnhom hija tal-President ta' l-Estonia li se jkun Malta għada.

FORZI ARMATI – FUEL GĦALL-KLANDESTINI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Gavin Gulia) staqsa lill-Prim Ministru: Billi l-ministru tal-ġustizzja u intern stqarr pubblikament li d- deċiżjoni li jingħata l-petrol lil dgħajsa mimlija klandestini ttieħdet on the spot minn membri tal-forzi armati ta' Malta, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk id-deċiżjoni ttieħditx on the spot mill-fizzjali li kienu abbord l-opra tal-baħar tal-forzi armati jew jekk kienux qegħdin jaġixxu fuq ordni superjuri ta' uffiċjal għoli tal-forzi armati?

Jekk iva, min hu dan l- uffiċjal?

Jekk id-deċiżjoni ngħatat mill-forzi armati ta' Malta, ma jaħsibx il-Prim Ministru li għall-ġejjieni għandu jkun ikkonsultat qabel ma tittieħed deċiżjoni amministrattiva li jista' ikollha konsegwenzi ta' natura politika ma' pajjiżi ġirien tagħna?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-forzi armati aġixxew skond interpretazzjoni ta' policy directives stabiliti żmien ilu wara konsultazzjoni meħtieġa.

Jidher li f'dan il-każ qamet diverġenza dwar interpretazzjoni legali wara li l-forzi armati kienu ħadu d-deċizjoni tagħhom b'mod trasparenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: F'isem il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 254 ta' l-2003 – Recreational craft regulations, 2003;

Avviż Legali Nru. 255 ta' l-2003 – Regolamenti ta' l-2003 dwar kwantita` netta ta' oġġetti ta' l-ikel ippakkjati minn qabel;

Avviż Legali Nru. 256 ta' l-2003 – Avviż ta' l-2003 dwar eżenzjoni mit- taxxa fuq l-income (xogħol filantropiku);

Avviż Legali Nru. 257 ta' l-2003 – Regolamenti ta' l-2003 dwar il- protezzjoni tal-flora, fawna u abitati naturali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ELEZZJONIJIET GĦALL-PARLAMENT EWROPEW

EUROPEAN PARLIAMENT ELECTIONS BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, għandi Messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER:

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi dwar iż-żamma ta' elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew", jirrakomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

12 ta'Ġunju 2003.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar iż-żamma ta' elezzjonijiet għall- Parlament Ewropew".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, din hija liġi importanti għax tirregola l- elezzjonijiet għall-uniku fergħa fi ħdan il-Parlament Ewropew li hija eletta direttament mill-poplu.

Qed ngħid dan għaliex il-fergħat l-oħrajn ta' l-Unjoni Ewropea huma indirettament nominati jew eletti jew minn gvernijiet jew permezz ta' xi proċeduri oħrajn.

Però l-Parlament Ewropew, li għandu ċerti poteri importanti u iktar ma jgħaddi ż-żmien donnhom dejjem qed jiżdiedu, huwa elett direttament miċ-ċittadini u residenti li jkun hemm fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, mhux dejjem kien hekk.

Fil-fatt qabel l-1979 il-Parlament Ewropew kien jiġi elett permezz ta' nomina ta' deputati mill-parlamenti nazzjonali, kif fil-fatt qed nagħmlu aħna bħalissa bil-ħames membri osservaturi li għandna fil-Parlament Ewropew.

Kien biss fl-1979 li l- Unjoni Ewropea ddeċidiet li ġaladarba żdiedu wkoll il-poteri ta' kontoll tal-Parlemant Ewropew fuq il-kummissjoni Ewropea, fuq il-budget ta' l- Unjoni Ewropea, kif ukoll fil-co-decision, jiġifieri li hi tiddeċiedi mal- kummissjoni, mal-kunsill fit-tfassil tal-liġijiet ta' l- Unjoni Ewropea, allura kien xieraq li l-Parlament Ewropew ma jibqax iktar nominat, imma elett direttament mill-poplu.

Fil-fatt mill-1979 'il hawn bdiet issir elezzjoni kull ħames snin diretta mill-15-il Stat Membru - issa se jkunu 25 - ta' l-Unjoni Ewropea.

L-ewwel waħda kienet fl-1979, imbagħad l-oħrajn saru fl-1984, fl-1989, fl-1994, fl- 1999.

Allura s-sena d-dieħla, peress li t-terminu huwa ta' ħames snin, se ssir is-sitt elezzjoni għall-Parlament Ewropew.

Naturalment iktar ma għadda ż-żmien l-Istati membri ta' l-Unjoni Ewropea iktar pprovaw jarmonizzaw u jirregolaw kif isiru dawn l-elezzjonijiet.

Hemm differenza bejn Stat u ieħor, imma kemm jista` jkun jaraw li jkun hemm ċerti fatturi li jkunu komuni.

Iż-żewġ direttivi jew leġislazzjonijiet l-iktar importanti li jirregolaw dawn l-elezzjonijiet huwa l-Att ta' l-20 ta' Settembru ta' l-1976 li hemm riferenza għalih fl-abbozz - kull fejn hemm il-kelma "Att" qed nirriferu għall-Att ta' l-20 ta' Settembru ta' l-1976 - imbagħad hemm id-direttiva tal-kunsill tal-ministri, id-direttiva 109 ta' l-1993 fejn hemm ukoll tentattiv sabiex kemm jista` jkun kulħadd jadotta sistema simili ta' kif jiġu eletti d-deputati.

Fil-fatt riċentement anke l-Ingilterra biddlet is-sistema elettorali tagħha għall-elezzjoni tad-deputati fil-Parlament Ewropew u għall-ewwel darba qalbet għas-sistema proporzjonali, mhux għall- Parlament ta' Westminster imma għall-Parlament Ewropew.

Dawn l-elezzjonijiet isiru kull ħames snin.

M'hemmx xoljiment tal-Parlament qabel iż-żmien, dejjem isiru kull ħames snin f'perijodu ta' erbat ijiem u kull pajjiż jiddeċiedi f'liema data jagħmilha.

Pero` jridu jagħmluhom f'dawk l-erbat ijiem minħabba rispett lejn tradizzjonijiet elettorali li għandhom pajjiżi differenti.

Per eżempju, fl-Ingilterra l-kabinett jiltaqa` nhar ta' Ħamis u l-elezzjonijiet isiru nhar ta' Ħamis.

Hija tradizzjoni.

Jidhrilhom li l-Ħamis hija l-aħjar ġurnata sabiex jiltaqa` l- kabinett jew inkella sabiex isiru l-elezzjonijiet.

F'Malta l-kabinett jiltaqa' t-Tnejn ħalli jkollna l-ġimgħa quddiemna u l-elezzjonijiet isiru nhar ta' Sibt.

Fl-Amerika l-elezzjonijiet isiru fl-ewwel Tlieta wara l- ewwel Tnejn ta' Novembru.

Dawn ikunu tradizzjonijiet li jkunu ilhom ġejjin żmien twil u allura l-Unjoni Ewropea riedet tirrispetta din it-tradizzjoni.

GĦaldaqstant hemm range ta' erbat ijiem f'Ġunju tas-sena 2004 li fihom iridu jsiru dawn l-elezzjonijiet.

U fil-fatt, kif se ngħid iktar tard, sabiex ma jkunx hemm min jinfluwenza r-riżultat minn pajjiż għall-ieħor, għalkemm f'dawk l-erbat ijiem jista` jkollok elezzjonijiet qed isiru f'pajjiżi differenti f'erbat ijiem differenti, xorta waħda jista` jsir l- għadd tal-voti pero` r-riżultat ma jistax jitħabbar qabel ma tingħalaq l- aħħar votazzjoni fil-pajjiż li jkun se jagħmilhom l-aħħar.

Meta ġejna biex infasslu din il-liġi kellna nieħdu ċerti deċiżjonijiet u se nsemmi l-iktar tlieta importanti.

L-ewwel waħda li hija l-iktar waħda ovvja - pero` rridu niddiskutuha wkoll f'dan il-Parlament – kienet x'sistema` elettorali mill-ħafna li jeżistu sejrin nużaw għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew.

U qed ngħid dan għax mhux bilfors tadotta s-sistema elettorali għall-elezzjoni tal-parlament nazzjonali.

Aħna dehrilna li s- sistema proporzjonali permezz tas-single transferable vote li ġiet introdotta f'Malta l-ewwel darba għall-elezzjonijiet tas-self-government f'Ottubru ta' l-1921 hija sistema li ndrat.

Tista` tikkritikaha peress li biex tgħodd il-voti trid tieħu ċertu żmien.

Fil-fatt iċ-ċajta kurrenti f'kull elezzjoni tkun: Imn'Alla ċ-Ċina m'għandhomx l-istess sistema elettorali tagħna għax li kieku jdumu seba` snin biex joħroġ ir-riżultat elettorali.

Imma għall-votant hija sistema sempliċi, hija sistema fejn tista' tagħti preferenza,

pero` tista tivvota lil kulħadd, u allura konvenjenti wkoll għax tista' tgħid li vvotajt lil kulħadd u jekk trid tagħti preferenza lil kulħadd.

Barra minnhekk hija sistema li produċiet riżultati li b'mod ġenerali kienu jirriflettu r-rieda tal-poplu.

Qed ngħid b'mod ġenerali għax, kif nafu, kellna nagħmlu xi emendi fil-Kostituzzjoni sabiex verament ir-rieda tal- maġġoranza tiġi riflessa fir-riżultat elettorali.

Din hija sistema li pproduċiet gvernijiet stabbli b'eċċezzjoni tal-gvern ta' bejn l-1950 u l-1955.

U waqt li tirrispetta x-xewqat, ir-rieda u d- drittijiet tal-minoranza fl-istess ħin tipproduċi gvernijiet stabbli u tagħti maġġoranza relattivament komda lil min għandu maġġoranza, anke għaliex għandha sistema ta' threshold inerenti fuq bażi distrettwali.

Kif nafu fis-sistema tagħna trid iġġib parti waħda minn sitta tal-voti mitfugħa fuq bażi ta' distrett sabiex tkun tista' teleġġi deputat.

Però fl- istess ħin m'hemmx threshold nazzjonali li żżommok milli ttella' deputat sempliċement għax m'għandekx 5% tal-voti mixħuta b'mod nazzjonali.

L-uniku każ li niftakar ta' xi ħadd indipendenti li tela` b'din is-sistema kien tan- nutar Cauchi, li fl-1950 kien ġab wieħed minn sitta tal-voti mitfugħa u ġie elett minn GĦawdex.

Pero` ma ġabx il-5% fuq bażi nazzjonali kif għandhom ċerti pajjiżi, fejn bilfors trid iġġib 5% sabiex tiġi elett.

Kif se naraw lanqas dan m'hu se jikkomplika l-affarijiet għaliex se jkollna distrett wieħed għal Malta u GĦawdex.

U allura dehrilna li għandna nżommu s-sistema tas-single transferable vote li dejjem użajna mill-1921, kemm fl- elezzjonijiet ġenerali kif ukoll fl-elezzjonijiet tal-kunsill lokali, li aħna drajna u nafuha inside out.

It-tieni kwestjoni li kellna niddeċiedu kienet jekk għall-ħames deputati li se nivvotaw għalihom fit-tieni Sibt ta' Ġunju ta' l-2004 għandniex naqsmu Malta f'ħames distretti b'mod li kull distrett jibgħat deputat wieħed, jew inkella għandniex aħna niddikjaraw Malta u GĦawdex u Kemmuna bħala distrett wieħed, jiġifieri l-Maltin u l-GĦawdxin kollha jivvotaw fuq lista waħda.

Hemm xi tgħid kemm favur u kemm kontra ż-żewġ pożizzjonijiet li għadni kif semmejt.

Tista' targumenta li biex nassiguraw li dawn il-ħames deputati jkunu ġejjin minn partijiet differenti ta' Malta, l-aħjar sistema hija li, għal dan l- iskop biss, taqsam Malta f'ħames distretti.

X'inhuma l-perikoli jekk taqsam lil Malta f'ħames distretti?

L-ewwelnett, peress li anke fl- elezzjonijiet ġenerali fejn bilfors irridu naqsmu Malta fi tlettax-il distrett, in-numru ta' votanti f'kull distrett irid ikun plus or minus 5% tan-national average, jista' jkun hemm differenza ta' kważi 10% bejn distrett u ieħor.

Dan ifisser li iktar ma taqsam f'distretti iktar hemm il- possibilita` li jkollok riżultat pervers, jiġifieri l-partit li ma jkollux il-maġġoranza tal-voti jieħu l-maġġoranza tad-deputati.

Issa filwaqt li fl-elezzjoni ġenerali ta' Malta huwa possibbli li toħloq mekkaniżmi ta' aġġustament - kif għamilna fl-emendi ta' l-1987 u ta' l- 1996 biex nassiguraw li min iġib il-maġġoranza assoluta jew f'ċerti każi maġġoranza relattiva tal-voti, ikollu l-maġġoranza assoluta tas-siġġijiet - fl-elezzjonijiet ta' l-Ewropa ma tistax minn ħames siġġijiet iżżid tnejn oħra ħalli tagħmel l-aġġustament meħtieġ.

Din kienet l-ewwel raġuni għaliex il-gvern iddeċieda li f'dan l-abbozz jipproponi li Malta u GĦawdex ikunu distrett wieħed.

It-tieni raġuni hija li waqt li huwa importanti li fl-elezzjoni ġenerali pajjiżna jkun maqsum f'distretti għaliex huwa xieraq li jsir hekk ħalli jkollna rappreżentanza ġeografika minn kullimkien, jiġifieri GĦawdex ikollu ħames deputati li jkunu eletti esklussivament mill-votanti GĦawdxin, hawnhekk qed nitkellmu fuq ħames deputati li se jmorru f'parlament li huwa parlament b'deputati minn pajjiżi differenti u li huwa Pan-Ewropew, li jkopri kontinent.

U allura mhijiex daqstant importanti jekk ir- rappreżentanti Maltin ikunux mis-south jew min-north, jew inkella jkunu minn GĦawdex, u dawn il-ħafna distinzjonjiet artifiċjali li xi kultant nagħmlu f'pajjiżna, imma l-importanti huwa li jkunu Maltin jew GĦawdxin.

Dan hu t-tieni argument li mmilita favur li nadottaw is-sistema li Malta u GĦawdex ikunu distrett wieħed li jeleġġu ħames deputati.

B'dan il-mod ikollna inqas komplikazzjonijiet, inqas possibilita` li jkollna xi riżultat pervers, u inqas possibilita` li jkollna kwestjonjiet li dejjem jistgħu jinqalgħu meta tagħmel distretti.

Aħna nafu l-argumenti li jsiru anke minn partiti li mhumiex rappreżentati f'dan il-Parlament li minħabba kif inhuma d-distretti huma dejjem żvantaġġjati għax iridu jġibu 16.6% tal-voti fid- distrett.

Issa kulmin, kbir jew żgħir, iġib 16.6% tal-voti f'Malta u GĦawdex ikun jista` jeleġġi deputat fil-Parlament Ewropew.

It-tielet kwestjoni li kellna niddeċiedu kienet jekk ikunx possibli li xi ħadd li joħroġ għall-Parlament Ewropew ikunx ukoll deputat tal-parlament nazzjonali.

Issa din solvihielna l-kunsill ta' l-Unjoni Ewropea għax illum hemm deċiżjoni li dan mhux possibbli.

Imma fl-elezzjonijiet imgħoddija kien possibbli li deputat ta' parlament nazzjonali jkun ukoll deputat fil-Parlament Ewropew.

Każ li jiġini f'moħħi huwa Ciriaco De Mita li huwa deputat kemm fil-Parlament Taljan kif ukoll fil-Parlament Ewropew.

Aħna qed ngħidu li dan mhux possibbli li jsir, jiġifieri ma jistax ikollok iż-żewġ karigi.

Pero` m'hemm xejn x'iżomm ebda wieħed mill-65 deputat li hawn f'dan il-Parlament li jikkontesta l-elezzjoni għall-Parlament Ewropew.

M'hemmx għalfejn jirriżenja biex jikkontesta għall-Parlament Ewropew.

Pero` ġaladarba membru tal-Parlament jiġi elett bħala deputat tal-Parlament Ewropew irid jagħżel.

Ma jistax jokkupa siġġu hawnhekk u siġġu fi Brussell, irid jiddeċiedi.

U jekk ma jiddeċidix fi żmien ħamest ijiem allura jiġi meqjus li ċeda s-siġġu fil-Parlament Ewropew.

Qegħdin ngħidu dan għax b'liġi ordinarja ma nistgħux nemendaw il-kostituzzjoni li tirregola b'mod preċiż kif xi ħadd jitlef postu fil-parlament nazzjonali.

Allura ma stajniex nagħmlu liġi fejn ngħidu li f'każ li wieħed ma jagħżilx jitlef postu f'Malta għax biex nagħmlu hekk ikollna nemendaw il-Kostituzzjoni u jkun jeħtieġ li jivvotaw favur żewġ terzi tal-Kamra.

GĦalhekk qed ngħidu li wieħed jitlef postu fil-Parlament Ewropew, u jsiru l-casual elections.

Il-casual elections isiru kif isiru s-soltu għall-parlament nazzjonali.

Dawk kienu t-tliet deċiżjonjiet b'mod ġenerali li kellna nieħdu meta ġejna biex infasslu dan l-abbozz.

Din se tkun elezzjoni differenti għax għall- ewwel darba se jkun possibbli li jivvotaw ċittadini barranin ħafna iktar mis-soltu.

Nafu li għall-elezzjoni ġenerali ma tistax tivvota jekk ma tkunx ċittadin Malti.

Imbagħad konna għamilna eċċezzjoni waħda għar- rigward l-elezzjonijiet għall-kunsilli lokali, li jistgħu jivvotaw ċittadini tar-Renju Unit peress li r-Renju Unit jippermetti li ċittadini Maltin jivvotaw fil-kunsilli lokali ta' l-Ingilterra.

Allura fi skeda tal- liġi tal-kunsill lokali konna daħħalna l-possibbilta` li ċittadini tar- Renju Unit ikunu jistgħu jivvotaw ukoll fil-kunsilli lokali.

Fil-fatt mhux biss ivvotaw imma addirittura hemm kunsillier li huwa ċittadin tar-Renju Unit.

In vista wkoll tad-direttiva li semmejt qabel, se jkunu jistgħu jivvotaw persuni li jidhru f'żewġ reġistri.

Se nagħmlu żewġ reġistri; hemm ir- reġistru elettorali normali, dak li joħroġ darbtejn fis-sena li huwa l-bażi għall-elezzjonijiet ġenerali, u miegħu se jkun hemm reġistru tal-persuni li, għalkemm mhumiex Maltin, ikunu jistgħu jivvotaw fl-elezzjoni tal- Parlament Ewropew, imma jridu jkunu ċittadini ta' xi wieħed mill-25 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

Klawsoli 11 sa 14 jitkellmu fuq il-European Union electoral register.

Jekk int tkun fir-reġistru elettorali normali jew inkella fil-European Union electoral register tkun tista' tivvota.

Min jista' jidħol f'dan il- European Union electoral register?

Biex tkun reġistrat - u ġaladarba tkun reġistrat tkun tista` toħroġ bħala kandidat f'dan ir-reġistru elettorali ta' l-Unjoni Ewropea - u ma tkunx Malti, trid tkun ċittadin ta' xi wieħed mill-25 pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea, trid tkun residenti f'Malta u ma jridx ikollok xi skwalifika skond il-liġi tagħna jew skond il-liġi tan- nazzjonalita` tiegħek li ma tħallikx tivvota.

Ħa nagħti eżempju, Sur President.

Il-Kostituzzjoni tagħna tagħmilha ċara li xi ħadd li huwa kkundannat għal sena ħabs jew inkella għandu sena ħabs sospiżi ma jkunx jista' jivvota.

Fil-fatt il-priġunieri li joħorġu jivvotaw fl-elezzjoni jkunu ġew ikkundannati għal sentenza ta' inqas minn sena ħabs.

Mela kemm jekk wieħed ikun ikkundannat f'Malta u kemm jekk ikun ikkundannat f'pajjiżu, jiġi skwalifikat milli jivvota fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Imma jekk ikun residenti f'Malta u jkollu l-kwalifiki oħrajn li japplikaw għal ċittadini Maltin, jiġifieri jkollu 18-il sena, li jkun ilu residenti, mhux f'Malta biss imma fi kwalunkwe pajjiż ta' l- Unjoni Ewropea, għal sitt xhur u li ma jkollux l-iskwalifiki li semmejt, f'dak il- każ mhux biss ikun jista' jivvota għall-elezzjonijiet li se jsiru f'Ġunju li ġej, imma addirittura jkun jista` joħroġ bħala kandidat.

Jiġifieri ċittadin tar-Renju Unit, per eżempju, li qed jgħix f'Malta u ilux jgħix f'Malta jew inkella f'pajjiż ieħor ta' l-Unjoni Ewropea għal iktar minn sitt xhur, ikun jista' joħroġ għall-elezzjoni, u jekk il-Maltin iridu li wieħed mill-ħames deputati tagħhom ikun deputat li huwa ċittadin Ingliż, jeleġġuh.

Dik hija d-demokrazija, jiddeċiedu huma lil min jeleġġu bħala rappreżentant tagħhom fil-Parlament Ewropew.

Iżda biex ma jkunx hemm konfużjoni u abbuż, wieħed ma jistax jidher kemm fir-reġistru elettorali ta' Malta kif ukoll fir-reġistru elettorali ta' l- Unjoni Ewropea, jew inkella qiegħed jidher bħala votant kemm f'Malta kif ukoll fi kwalunkwe wieħed mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura qed nagħmluha ċara li meta xi ħadd japplika - u peress li din hija xi ħaġa ġdida allura rridu noqogħdu attenti li ma jkunx hemm abbużi, għax aħna mdorrijin li jkollna l-Maltin biss fil-lista elettorali - sabiex minkejja li mhuwiex Malti jkun jista' jivvota f'Malta għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew irid jiddikjara li se jeżerċita l-vot tiegħu f'Malta u f'Malta biss, li hu ma ġiex imċaħħad mid-dritt tal-vot tiegħu barra minn Malta, irid jispeċifika meta ġie joqgħod f'Malta u jrid iġib prova li huwa ċittadin ta' xi pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan qed isir sabiex il- kummissjoni elettorali tkun tista' tivverifika jekk għandux il-kwalifiki biex ikun reġistrat bħala votant f'Malta.

Irrid ngħid li aħna żammejna l-istess proċedura li teżisti llum għall- elezzjoni ġenerali, jiġifieri li l-proċess kollu mill-bidu sa l-aħħar ta' l- elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew se jkun regolat mill-kummissjoni elettorali li hija mwaqqfa bl-artikolu 60 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Din il-liġi qiegħda twettaq id-direttiva 109 ta' l-1993 li riedet telimina kwalunkwe diskriminazzjoni li seta' kien hemm kontra votanti li mhumiex ċittadini ta' dak il-pajjiż fejn huma residenti.

Qabel ħarġet id-direttiva li għaddiet fis-6 ta' Diċembru 1993 kien possibbli li pajjiżi jiddiskriminaw kontra votanti residenti fil-pajjiżi tagħhom li ma jkunux ċittadini ta' dak il-pajjiż.

Dan mhux se jkun possibbli iktar.

Filwaqt li malli l-Maltin jagħlqu t-18-il sena, wara li jkunu rreġistraw għall-identity card awtomatikament jidhru fir-reġistru elettorali - dawn l- aħħar 20 sena ġara hekk, għax niftakar li meta għalaqt it-18-il sena, fl- 1975, kelli napplika biex nidher fir-reġistru elettorali - u se jkollhom id- dritt awtomatiku, mingħajr ma jagħmlu xejn huma, li jivvotaw fl- elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, fil-każ taċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea, li jridu jeżerċitaw id-dritt tagħhom li jivvotaw f'Malta, iridu japplikaw biex jiġu reġistrati fir-reġistru ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li dan jelimina kemm jista' jkun l-abbuż.

Fid-direttiva għandna wkoll l- obbligu li b'mod amministrattiv nippubbliċizzaw kemm jista' jkun id- drittijiet ta' barranin li qegħdin f'Malta li ġejjin minn pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea li jistgħu, għax residenti f'Malta, jeżerċitaw dan id-dritt li jivvotaw f'Malta fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Sur President, kif għedt qabel, l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew se jsiru f'25 pajjiż differenti, pero` mhux se jsiru kollha fl-istess ġurnata imma f'perjodu ta' erbat ijiem differenti fit-tieni ġimgħa ta' Ġunju.

Sabiex ma jkunx hemm il-possibbilta` li riżultat elettorali ta' pajjiż jinfluwenza r-riżultat elettorali f'pajjiż ieħor se jkun hemm moratorium fil-ħruġ tar-riżultati sal-ġurnata li tagħlaq il-votazzjoni fl-iktar pajjiż li se jagħmel elezzjoni tard.

Ejja nassumu li l-erbat ijiem jgħoddu mill-Ħamis sal-Ħadd fit-tieni ġimgħa ta' Ġunju.

Mela l-elezzjoni ta' Malta se ssir fit-tieni Sibt ta' Ġunju - jew fi kwalunkwe data oħra li jista' jiddeċiedi l-Prim Ministru, imma jekk ma jiddeċidix mod ieħor hija t-tieni Sibt ta' Ġunju, għax hija data fissa mħabbra minn issa stess fil-liġi - u ejja nassumu li l-Italja jivvotaw il- Ħadd, skond it-tradizzjoni tagħhom, u l-Ingliżi se jivvotaw il-Ħamis.

Mela l-Ingliżi ma jistgħux jippubblikaw ir-riżultat tagħhom qabel il-Ħadd filgħaxija meta tagħlaq l-aħħar kaxxa tal-voti fl-Italja ħalli żgur ma jkunx hemm influwenza minn pajjiż għall-ieħor.

Hekk ukoll aħna l-Maltin għalkemm nivvotaw is-Sibt, jistgħu jibdew jingħaddu l-voti qabel ma tagħlaq il-votazzjoni f'pajjiż ieħor, il-Ħadd, pero` ma jistax jiġi ppubblikat ir- riżultat, partikolarment ta' l-ewwel count, qabel ma jkunu ngħalqu l-kaxxi fl-Ewropa kollha.

Fil-liġi nsibu li ma jistgħux jibdew jingħaddu, imma minħabba li kien hemm żvilupp fil-leġiżlazzjoni Ewropea f'dan ir-rigward, se nressqu emenda - safejn naf jien ġiet ikkomunikati diġà lill- oppożizzjoni - fis-sens li l-għadd tal-voti jista' jsir, pero` r-riżultat ma jistax jiġi ppubblikat qabel ma tingħalaq l-aħħar kaxxa tal-vot f'dak il- pajjiż li se jagħmel l-elezzjoni tiegħu għall-Parlament Ewropew l-iktar tard f'dawk l-erbat ijiem.

Kif tgħid klawsola 17 ħadd ma jista' joħroġ bħala kandidat f'iktar minn distrett wieħed.

F'Malta huwa possibbli li toħroġ fuq żewġ distretti, imma fl-elezzjoni tal-Parlament Ewropew mhux se jkun possibbli għax Malta u Għawdex se jkunu distrett wieħed.

Fil-fatt għamilt studju u sibt li f'Malta biss teżisti din is-sistema li wieħed joħroġ fuq żewġ distretti.

Fl-Irlanda fejn għandhom is-sistema eżattament bħal tagħna, la għall-elezzjoni tal-parlament Irlandiż u lanqas għall-elezzjoni tal- Parlament Ewropew ma hu possibbli li toħroġ fuq iktar minn distrett wieħed.

Iktar u iktar mhux possibbli f'Malta għax se jkun distrett wieħed.

Mr Speaker, lanqas huwa possibbli li inti tkun kandidat f'Malta u kandidat fi Sqallija.

Ma jistax jiġi xi ħadd Taljan joħroġ bħala kandidat hawn Malta u joħroġ bħala kandidat fl-Italja, u lanqas ma tista' tkun votant f'reġistru elettorali ta' żewġ pajjiżi differenti.

Min jipprova jabbuża b'dan il-mod ikun qed jagħmel reat kastigat b'piena ta' ħabs għal sitt xhur u multa ta' Lm10,000.

Se jkun possibbli li l-kummissjoni elettorali tikkommunika mal- kummissjonijiet jew uffiċjali li jmexxu elezzjonijiet f'pajjiżi oħrajn sabiex tkun tista' tivverifika li ma jsirx dan l-abbuż.

Dan l-exchange of information huwa regolat bil-klawsola 15 fejn għandna wkoll il-prinċipju li l-kummissjoni elettorali għandha tinnotifika lill-kummissjoni elettorali ta' pajjiżi oħrajn bi kwalunkwe dikjarazzjoni li jista` jagħmel votant barrani sabiex tiċċekkja jekk hux veru dak li qiegħed jiddikjara.

Sur President, qegħdin nagħmlu wkoll emenda sabiex meta d-data ta' l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali tidħol fl-orbita ta' erba` xhur minn dati meta jkunu se jsiru l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, jew l-elezzjonijiet ġenerali jew, kif kellna din is-sena, referendum, il-ministru responsabbli għall-kunsilli lokali jista`- jiġifieri mhuwiex obbligu - jew iġib 'il quddiem jew jipposponi l-elezzjoni għall-kunsilli lokali.

Pero` dan ma jistax jagħmlu oltre l-perijodu ta' erba` xhur.

Jiġifieri la jista' jipposponiha għal iktar minn erba` xhur u lanqas jista' jressaqha ħafna iktar 'il quddiem minn erba` xhur.

Jista' jkun possibbli, kif ġara fir-referendum ta' din is-sena, li l- elezzjonijiet għall-kunsilli lokali jsiru flimkien mar-referendum.

Din is- sena ġara li kien hemm id-data ta' l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li hija ffissata bil-liġi dwar il-kunsilli lokali bħala t-tieni Sibt ta' Marzu - li ma tistax tiċċaqlaq qabel ma nemendaw dik il-liġi - u allura huwa r- referendum li sar fid-data ta' l-elezzjonijiet tal-kunsill lokali.

Mentri b'dawn l-emendi se jkun possibbli Ii tiċċaqlaq id-data ta' l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tmur jew ma' l-elezzjonijiet ġenerali, jew mar- referendum jew ma' l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Mhux neċċessarjament isiru fl-istess ġurnata imma fl-ambitu ta' erba` xhur.

Dan mhuwex obbligu, imma huwa diskrezzjoni.

Nafu li meta ġara hekk fl-aħħar referendum il-kaxxa ta' Malta fil-fatt iffrankat ċerti spejjeż għax l-elezzjonijiet ma jsirux b'xejn għax ikun involuti l-pulizija, l-assistenti kummissarji u ħafna nies oħra.

GĦallinqas jekk jiġu abbinati - għax nerġa' ngħid mhux obbligu li jiġri hekk - niffrankaw xi ħaġa mill-kaxxa ta' Malta.

Apparti mill-aspett finanzjarju, anke biex ma ndejqux lin-nies għax ikollhom joħorġu jivvotaw erba' darbiet f'sena, għax jista' jkollok l-elezzjoni ġenerali, l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, l-elezzjoni għall-kunsilli lokali, u fit-teorija anke referendum.

Allura qegħdin nagħmlu din l-emenda fil-liġi li tagħti dan id-dritt.

Qegħdin ngħidu wkoll li peress li l-ħin tal-votazzjoni ta' l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali huma mis-7.00 a.m. sas-7.00 p.m., filwaqt li l- elezzjonijiet ġenerali jew inkella l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew jibdew mis-7.00 a.m. sa l-10.00 p.m., jekk jaħbtu fl-istess ġurnata, allura anke l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali jsiru mis-7.00 a.m. sa l-10.00 p.m. ħalli ma jkollniex kaxxa tingħalaq tliet sigħat qabel ma tingħalaq il- kaxxa l-oħra.

Qiegħed ngħid dan għax fit-8 ta' Marzu li għadda, meta sar ir-referendum flimkien ma' l-elezzjoni tal-kunsill lokali, dan kien possibbli mhux minħabba xi provvediment espress tal-liġi, imma minħabba deċiżjoni għaqlija tal-kummissjoni elettorali.

U aħna dehrilna li din id- deċiżjoni għaqlija tal-kummissjoni elettorali għandha tiġi riflessa fil- liġi nnifisha.

Sur President, ejja nagħmluha ċara li se jkunu jistgħu jivvotaw għall-ewwel darba f'pajjiżna l-Maltin li għandhom il-kwalifiki li jivvotaw f'Malta u allura jidhru fir-reġistru elettorali, jiġifieri min għandu 18-il sena, ċittadin ta' Malta u jkun residenti f'Malta f'sitt xhur fl-aħħar 18-il xahar qabel ma jkun ħareġ ir-reġistru elettorali.

Fil-każ ta' barranin irid ikollhom iċ-ċittadinanza ta' xi wieħed mill-25 pajjjiż ta' l-Unjoni Ewropea u jridu jkunu residenti fl-Istat membru fejn se jivvotaw.

Jiġifieri ma jistax jivvota xi ħadd li mhuwiex residenti f'Malta, irid imur jivvota f'pajjiżu, imma f'Malta trid tkun residenti hawn.

Pero` biex taħdem is-sitt xhur fl-aħħar 18-il xahar biex tara jekk huwiex intitolat għall-vot, ma teżaminax is-sitt xhur f'Malta biss, imma sitt xhur residenza fi kwalunkwe pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela jekk wieħed Ingliż qatta` l-aħħar ħames xhur fl-Awstralja u jiġi xahar f'Malta jew xahar ġewwa l-Ingilterra, dak ma jistax jivvota.

Imma jekk huwa għamel tliet xhur fl-Ingilterra u għamel tliet xhur f'Malta, u huwa reġistrat bħala residenti f'Malta u għandu l-identity card f'Malta biex jipprova r-residenza tiegħu, allura mhux biss ikun jista' jivvota imma anke joħroġ bħala kandidat f'Malta u jivvota f'Malta għall-elezzjonijiet tal- Parlament Ewropew.

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa oħra dwar punt li diġà semmejt.

Jien għamilt eżami ta' x'jiġri fil-15-il pajjiż attwali ta' l-Unjoni Ewropea u vverifikajt li kważi kollha jadottaw sistema proporzjonali ta' votazzjoni.

Jiġifieri ħadd m'għandu l-first past the post system li hija t-tradizzjoni Ingliża għall-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Fil-fatt anke l- Ingilterra għaddiet liġi u biddlet is-sistema għar-rigward l-elezzjoni tal- Parlament Ewropew.

GĦas-sistema ta' Westminster ħalliet is-sistema tal- first past the post, il-winner takes all, jiġifieri min iġib l-iktar voti jieħu dak is-siġġu u l-oppożizzjoni ma tieħu xejn, imma fil-każ tal- Parlament Ewropew, biex jalllineaw ruħhom mas-sistema Ewropea, introduċew sistema proporzjonali.

Hemm differenza wkoll bejn is-sistemi proporzjonali differenti, imma kollha għandhom sistema proporzjonali.

It-tieni ħaġa li vverifikajt kienet liema huma dawk il-pajjiżi li għamlu l- pajjiż tagħhom distrett wieħed u liema huma dawk il-pajjiżi li xorta waħda għamlu distretti elettorali biex jeleġġu d-deputati tagħhom.

Fil-fatt irriżultali li mill-15-il pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea huma biss il-Belġju, l-Irlanda, l-Italja u r-Renju Unit li ħallew sistema ta' distretti.

Ħalli nieħu l-każ ta' l-Irlanda għax l-Irlanda huwa l-uniku pajjiż fl- Unjoni Ewropea li għandu eżattament is-sistema li għandna aħna.

Jekk naraw x'għamlu l-Irlanda, insibu li żammew ukoll is-sistema tas-single transferable vote għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew, pero` flok qasmu d- distretti fl-istess numru li jagħmlu s-soltu, qasmu l-Irlanda f'erba` distretti, wieħed itella` tlieta, u t-tlieta l-oħra jtellgħu erbgħa kull wieħed, jiġifieri jkollhom 15-il membru.

Mela anke hawnhekk id-distretti huma inqas minn dawk li jkollhom fl-elezzjoni ġenerali.

Fil-pajjiżi l-oħra membri ta' l-Unjoni Ewropea l-pajjiż jitqies - b'mod ġenerali qed ngħid - bħala distrett wieħed u l-kwota tkun waħda nazzjonali.

Huma biss dawn l- erba` pajjiżi li semmejt qabel li adottaw din is-sistema.

Sur President, jien ma rridx nidħol f'ħafna iktar dettalji, imma ridt sempliċement ngħid x'deċiżjonijiet ħa l-gvern.

Hemm xi emendi oħra li diġà għaddejna lill-oppożizzjoni.

Waħda minnhom, kif diġà semmejt, hija dwar meta jista' jiġi ppubblikat ir-riżultat ta' l-elezzjoni.

Aħna qed ngħidu li r-riżultat ta' l-ewwel count - li f'Malta huwa importanti - ma jistax jiġi mħabbar qabel ma jispiċċaw il-votazzjonijiet fil-25 pajjiż kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Hemm xi emendi oħrajn tekniċi.

Waħda minnhom - li għaddejnieha wkoll lill-oppożizzjoni - hija fuq kwestjoni ta' wording, imma tinqara ħafna aħjar.

Jekk naraw kif inhuma elenkati l-iskwalifiki bil- Malti insibu li huma fid-double negative u d-double negative dejjem iħawdek.

Qed nirriferi għal klawsola 11 li tgħid:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' l-artikolu 12, persuna tkun kwalifikata sabiex tkun reġistrata fir-Reġistru Elettorali ta' l- Unjoni Ewropea jekk, u ma għandhiex tkun hekk kwalifikata kemm il- darba -

"(a) ma tkunx ċittadin ta' l-Unjoni Ewropea li isimha ma jkunx jidher fir-Reġistru Elettorali;

(b) ma tkunx meħtieġa jkollha, u hekk ikollha, karta ta' l- identita`skond l-Att dwar il-Karti ta' l-Identita`; u

(ċ) ma jkollhiex ir-rekwiżiti elenkati fil-paragrafi (b) u (ċ) ta` l-artikolu 57 tal-Kostituzzjoni:"

Issa għamilnieha fil-positive u qed ngħidu mill-ewwel x'inhuma ir-rekwiżiti li wieħed għandu jkollu biex ikun reġistrat bħala elettur biex min jieħu interess f'dawn l-affarijiet ikun jista` jifhimha aħjar meta jaqraha.

Sur President, nawgura li jkollna diskussjoni interessanti kemm fis-Second Reading kif ukoll fl-istadju tal-Kumitat li, peress li hawn il-messaġġ tal- President, irid isir mill-Kamra kollha.

Jekk ikun hemm xi punti li bihom nistgħu nipperfezzjonaw din il-liġi, aħna disposti li nagħmluhom.

Imma naħseb d-deċiżjonijiet importanti ħadniehom, huma tajbin u nemmnu li jista' jkollna elezzjoni li żgurissimu tkun iktar ħielsa minn kontroversji dwar distretti għax mhux se jkun hemm distretti.

Jiġifieri Malta u GĦawdex u Kemmuna se jkunu distrett wieħed.

Din kienet deċiżjoni li domna naħsbu fuqha, imma apparti li hija deċiżjoni tal-maġġoranza ta' Stati Membri, naħseb li l-komplikazzjonijiet li jistgħu jinqalgħu jekk Malta u GĦawdex taqsamhom f'distretti mingħajr il-possibbilta` ta` aġġustament f'każ ta' riżultat pervers, jimmilitaw favur li Malta u GĦawdex ikunu distrett wieħed.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Ministru Tonio Borg ta interpretazzjoni teknika ta' din il-liġi u ma naħsibx li għandi għalfejn nerġa' nirrepeti l- interpretazzjonijiet, ħafna minnhom tekniċi u mhux kontroversjali, li ta hu.

Allura jien iktar se ngħaddi ġudizzju politiku fuq dawn l- elezzjonijiet, kemm fuq livell Ewropew kif ukoll fuq livell Malti.

M'hemmx dubju li l-akbar sfida li jkollha kull elezzjoni għall-Parlament Ewropew - u dan tindikah anke l-istorja minn meta bdew isiru l- elezzjonijiet diretti għall-Parlament Ewropew - tkun il-parteċipazzjoni tal- votanti, kemm iċ-ċittadini joħorġu jivvotaw.

Jekk wieħed janalizza ftit ir- rata ta' kemm iċ-ċittadini ħadu sehem f'dawn l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew isib li bħala medja fl-Istati Membri l-għadd ta' dawk li jieħdu sehem f'dawn l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew ġeneralment qiegħed jonqos, ħlief f'ċerti Stati Membri, u fuq livell in ġenerali r-rata ta' parteċipazzjoni fil-fatt bdiet nieżla.

Wieħed irid jara x'se jiġri f'Ġunju 2004 fejn hemm min qed ibassar li jista` jkun li jitla` minħabba li jista` jkun li l-parteċipazzjoni tal-pajjiżi membri ġodda tkun ogħla minn ta' dawk tal-pajjiżi li huma membri bħalissa, u allura tgħolli r-rata b'mod in ġenerali.

Nerġa ngħid jekk wieħed jara x'ġara fil-ħames elezzjonijiet diretti li ġraw s'issa jsib li r-rata tal-parteċipazzjoni nieżla.

Fl-ewwel elezzjoni li saret fl-1979 ir-rata ġenerali kienet ta' 63%; fl-1984 niżlet għall-61% ta' dawk li kellhom id-dritt li jivvotaw għall-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew; fl-1989 reġgħet niżlet bi kważi 3% u niżlet għall-58% u fl-1994 reġgħet niżlet għal kważi 57%.

Imbagħad l-iktar waħda baxxa kienet ta' l- 1999 fejn inqas min-nofs taċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea ħarġu jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Fil-fatt kien hemm ftit iktar minn 49% li ħadu sehem f'dawn l-aħħar l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

Dan ġab tħassib serju fl-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea u fost affarijiet oħra bdew jitkellmu fuq il-passi li hemm bżonn jittieħdu biex iċ- ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea jieħdu sehem iżjed f'dawn l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

Beda jissemma wkoll li l-proġett ta' l-Unjoni Ewropea għandu perikolu kbir li jkun - huma jużaw il-kelma Ingliża "disconnected" - maqtugħ mill-kuntatt ħaj maċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea.

Qed jaraw li l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea huma 'l bogħod minnhom u jsibuha diffiċli jieħdu sehem fihom, fis-sens li jgħidu li dawn huma istituzzjonijiet 'il bogħod, ftit għandhom kontroll fuq x'qed jiġri f'dawk l-istituzzjonijiet 'il bogħod u allura ma joħorġux jivvotaw.

Jekk wieħed jara kif tvarja r-rata tal-parteċipazzjoni minn pajjiż għall- ieħor - s'issa dejjem qed nitkellmu fuq dawk il-15 li huma membri - isib li l-pajjiż fejn l-inqas li jieħdu sehem fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew huma l-Ingliżi li fl-1999 kienu 24% biss li ħarġu jivvotaw.

Pajjiż ieħor fejn ir-rata ta' parteċipazzjoni kienet baxxa wkoll kien l-Olanda.

Hemmhekk ħarġu jivvotaw 29.9% biss, kważi l-istess bħall-Finlandja li fl- 1994 ivvotaw 60% u fl-aħħar elezzjonijiet ivvotaw in-nofs, 30% biss.

Dan huwa interessanti u forsi jista' jindika xi ħaġa dwar kif se tkun ir- rata ta' parteċipazzjoni ta' l-elezzjonijiet f'pajjiżna fejn għandna t- tradizzjoni li, speċjalment għall-elezzjoni tal-Parlament Malti, ir-rata tkun ta' aktar minn 90%.

Ir-rata ta' parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali hija wkoll meqjusa ogħla mill-medja ta' ħafna pajjiżi oħra.

Allura se jkun interessanti naraw x'se tkun l-esperjenza Maltija fl-ewwel elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

Fost il-pajjiżi fejn l-iktar hija għolja r-rata ta' parteċipazzjoni f'dawn l-elezzjonijiet hemm il-Belġju - forsi għax hemmhekk iħossu l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea qrib u qrib ġmielhom għax qegħdin fosthom - u l-Lussemburgu fejn ir-rata dejjem kienet ta' aktar minn 85%.

Issa naraw x'se jiġri s-sena d-dieħla meta fostna jsiru l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

Il-fatt li ż-żewġ partiti l-kbar se jieħdu sehem f'dawn l-elezzjonijiet - għax anke l-Partit Laburista diġà ddeċieda li se jkollu kandidati għall- elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew - għandu jgħin biex ir-rata ta' parteċipazzjoni f'dawn l-elezzjonijiet tkun ukoll qawwija, probabbli tkun ogħla minn ta' ħafna mill-pajjiżi diġà membri.

Pero` m'għandniex neħduha for granted li se jkun hawn parteċipazzjoni qawwija fl-elezzjonijiet għall- Parlament Ewropew.

Naħseb li jkun tajjeb li kemm il-partiti li se jressqu l-kandidati tagħhom kif ukoll il-kandidati nfushom jagħmluha ċara li l-membri fil-Parlament Ewropew qegħdin hemm bl-għeruq tagħhom xorta fir-realta` lokali u se jkunu hemm biex jaħdmu għall-interessi u għall-ġid ta' Malta u GĦawdex.

Nerġa' ngħid ħafna ċittadini jsibuha diffiċli li jorbtu l-esperjenza tal-ħajja tagħhom ta' kuljum ma' l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

GĦalhekk isir diskors li l-Unjoni Ewropea għandha u trid tiffaċċja dak li jissejjaħ id-deficit demokratiku, li ċ-ċittadini ma jħossux li għandhom sehem ħaj u sħiħ f'dak li jiġri fl-istituzzjonijiet li jiddeċiedu affarijiet li jolqtulhom ħajjithom.

Waħda mill-akbar problemi li għadha tiffaċċja l-Unjoni Ewropea, anke fil- pajjiżi diġà membri, hija li għadhom jaraw l-Unjoni Ewropea bħala ħaġa ta' politika barranija, mentri fil-fatt hija politika lokali, hija politika domestika għaliex ħafna, ħafna u ħafna mid-deċiżjonijiet, mid- diskussjonijiet li jsiru fil-Parlament Ewropew, fil-kunsill tal-ministri u fl-istituzzjonijiet l-oħra fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea għandhom x'jaqsmu ma' politika domestika, ma' politika li għandha x'taqsam ma' l-ekonomija u li għandha x'taqsam mas-soċjeta` taċ-ċittadini fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

GĦalhekk huwa importanti li anke ċ-ċittadini Maltin jieħdu sehem qawwi fl- elezzjoniijiet tal-Parlament Ewropew għax dan issa se jkun it-tielet saff fejn iridu jsemmgħu leħinhom, fejn iridu jaħtru r-rappreżentanti tagħhom biex iservuhom.

GĦandna l-kunsilli lokali fil-livell lokali, il-Parlament Malti fil-livell nazzjonali u l-Parlament Ewropew fil-livell Ewropew.

Din hija xi ħaġa li importanti li jifhmuha ċ-ċittadini, u hija r-responsabilta` tal-partiti u tal-politiċi li jispjegaw din.

Mr Speaker, qed isir sforz anke mill-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea nfushom biex jiġi megħlub dan id-deficit demokratiku, u wieħed mill-modi kif dan qiegħed isir huwa billi jkun hemm rabta iżjed bejn l- istituzzjonijiet fil-livelli differenti.

Il-mexxejja ta' l-Unjoni Ewropea jħossu li b'dan il-mod tista' tiżdied is-saħħa tal-Parlament Ewropew u jkun hemm iżjed kooperazzjoni bejn il-Parlament Ewropew u l-parlamenti nazzjonali tal-Membri Stati.

Anke fl-ewwel sentenzi ta' l-abbozz tal- kostituzzjoni ġdida jingħad li l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea jridu jagħmlu sforzi ikbar biex jersqu lejn iċ-ċittadini fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Aħna li se nkunu l-iċken pajjiż bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea se tkun ikbar il-problema għalina għax se jkollna l-inqas numru ta' membri parlamentari fil-Parlament Ewropew, kif inhuma l-affarijiet issa u kif se jibqgħu żgur għallinqas sa l-elezzjoni mhux biss li jmiss ta' Ġunju tas- sena 2004, imma anke dik ta' Ġunju tas-sena 2009.

Malta u Għawdex se jkollhom ħames membri parlamentari Ewropej jirrappreżentawhom.

Mr Speaker, għandu jsir kull sforz biex dak li qed jiġi ssuġġerit fil- kostituzzjoni l-ġdida ta' l-Unjoni Ewropea ma jseħħx għax jekk nagħmlu hekk mill-ħamsa li għandna nitilfu wieħed u ninżlu għal erbgħa.

GĦandna nagħmlu kull sforz aħna u pajjiżi oħra fejn insibu allejati - mhux bilfors insibu ħafna allejati għax bħala pajjiż żgħir f'dan il-każ se nkunu bl-aktar problemi - biex il-ħamsa li għandna mhux talli ma jsirux erbgħa iżda jsiru sitta, daqskemm għandhom tal-Lussemburgu bħalissa.

Jien naħseb li f'ħaġa bħal din huwa fl-interess tal-Lussemburgu wkoll li jaħdem biex għallinqas mis-sitta li għandu ma jitlifx tnejn.

Ikun hemm min iġib l-argument - u jien stess ġieli għamilt l-argument - li huma ftit wisq dawn il-membri parlamentari tagħna biex iwasslu l-leħen tagħna.

Dan m'għandux iservi bħala argument għaliex ċ-ċittadini ma jeħdux sehem f'dawn l-elezzjonijiet u jaħtru l-membri parlamentari Maltin biex jirrappreżentawna fil-Parlament Ewropew.

M'għandux iservi biex ma nipparteċipawx f'dawn l-elezzjonijiet għax huwa importanti ħafna, proprju minħabba ċ-ċokon tagħna, proprju minħabba n-numru ta' membri li se jkollna, li nkunu attivi iżjed minn pajjiżi oħra f'dan il-qasam.

GĦaldaqstant se jkun importanti ħafna li l-membri tagħna fil-Parlament Ewropew jinħatru b'mandat qawwi mill-poplu tagħna u li jkunu membri li jafu xi problemi kbar se jkollhom biex ilaħħqu max-xogħol u li jagħrfu jaħdmu fl- aħjar interess ta' pajjiżna.

Se tkun problema biss biss biex ilaħħqu mal- kumitati differenti tal-Parlament Ewropew.

Bħalissa hemm 17 u dawn mistennija li jkomplu jiżdiedu, allura se jkollhom bżonn jagħżlu xi jkun fl- akbar interess, fl-akbar ġid komuni ta' pajjiżna biex jieħdu sehem fihom.

Jekk pajjiżna mhux se jkun qed jieħu sehem mill-aktar attiv kmieni kemm jista' jkun fid-diversi istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea, kemm fil- Parlament Ewropew, kemm fil-kumitati li jipproċessaw id-deċiżjonijiet u x- xogħol għall-kunsill tal-ministri u fl-istituzzjonijiet l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea, biex nieħdu sehem fil-mod kif ikunu qed jintgħaġnu d- deċiżjonijiet, ikun hemm ċans kbir li l-affarijiet ma jintgħaġnux fl- interess tagħna.

Għalhekk se jkun importanti li f'kull istituzzjoni nfittxu l-aħjar ġid għalina, naħdmu ma' dawk il-pajjiżi l-oħra li forsi jista' jkollhom interess bħal tagħna fuq kull kwestjoni partikolari u kmieni kemm jista' jkun nieħdu sehem fil-mod kif ikunu qed jintgħaġnu d-deċiżjonijiet.

Iktar kemm inħallu għall-aħħar, iktar kemm inħallu l-affarijiet jinħmew u jsiru inqas ikun hemm ċans li l-affarijiet isiru billi jagħtu konsiderazzjoni xierqa tal-bżonnijiet tagħna, tal-ġid tagħna u tar-realta` tagħna.

Għalhekk aħna nittamaw li wieħed mill-impenji, li se jieħu l-gvern fil- konferenza bejn il-gvernijiet ta' l-Istati Membri li se tibda dalwaqt f'Ruma, se jkun biex mhux talli ma jonqosx in-numru ta' membri parlamentari Ewropej Maltin, talli jiżdiedu minn ħamsa għal sitta.

Naħseb li xi ħaġa pjuttost pożittiva fl-abbozz tal-kostituzzjoni l-ġdida l- Unjoni Ewropea hija l-fatt li se jissaħħaħ is-sehem tal-Parlament Ewropew.

Kif spjega l-Ministru Borg, din hija l-unika istituzzjoni fejn hemm rappreżentanza diretta taċ-ċittadini.

Allura hemm bżonn li jissaħħaħ is- sehem tal-Parlament Ewropew.

Imma hemm bżonn ukoll li jissaħħaħ ħafna ħafna s-sehem tal-parlamenti nazzjonali fil-proċess leġislattiv u deċiżjonali ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-kostituzzjoni l-ġdida ta' l-Unjoni Ewropea tibni fuq it-trattati ta' qabel ta' l-Unjoni Ewropea u qed iżżid ftit jew wisq is-sehem tal- parlamenti nazzjonali.

Naħseb li dan huwa importanti u fil-każ ta' pajjiżna huwa importanti iżjed minn pajjiżi oħra.

Diġa` spjegajt li l-fatt li aħna se nkunu bl-inqas numru ta' membri parlamentari fil-Parlament Ewropew iġibilna diffikultajiet li rridu nagħrfu negħlbu jekk ma rridux li jolqtuna ħażin.

Iktar ma ndaħħlu l-Parlament Malti fil-proċess leġislattiv u deċiżjonali ta' l-istituzzjonijiet Ewropej iktar intaffu dak in-nuqqas.

GĦalhekk għandu jkun hemm sforz komuni, serju u ta' veru biex is-sehem ta' dan il- Parlament fix-xogħol deċiżjonali ta' l-Unjoni Ewropea jkun b'saħħtu u qawwi.

B'hekk ma nispiċċawx qisna għandna ħames membri parlamentari Ewropej biss maħtura mill-poplu tagħna biex jiddefendu u jmexxu 'l quddiem l-iżvilupp u l-ġid ta' dan il-pajjiż.

Iżda anke aħna, il-membri parlamentari fil-Parlament Malti, nkunu nistgħu nikkontribwixxu bis-sehem sħiħ li nkunu qed nagħtu fl-istrutturi parlamentari tagħna li jkunu gganċjati ma' l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Nafu li waħda mill-proposti hi li fl-istess ġurnata li l-Kummissjoni Ewropea tibgħat proposta lill-gvernijiet ta' l-istati membri, lill- Parlament Ewropew, tibgħat ukoll lil-parlamenti nazzjonali.

Allura għandna nieħdu dik l-opportunita` bis-serjeta` biex kemm jista' jkun indaħħlu lill- Parlament kollu b'mod sħiħ fix-xogħol deċiżjonali u leġislattiv ta' l- Unjoni Ewropea.

Hekk pajjiżna, fil-fehma tiegħi, ikun qed jikkumpensa u jtaffi daqsxejn il-fatt li aħna se nkunu pajjiż bl-inqas membri parlamentari fil-Parlament Ewropew.

Għalhekk nittama li jittieħdu deċiżjonijiet serji dwar kif din il-Kamra se tipproċessa x-xogħol li se jkun ġej mill-Unjoni Ewropea.

Dan se jkun volum qawwi għax nafu li kull parlament nazzjonali jirċievi bejn 1,000 u 2,000 proposta ta' direttiva u ta' xogħol leġislattiv mill- Unjoni Ewropea.

Sintendi mhux kollha jkunu ta' importanza li trid tiddiskutihom fit-tul, imma żgur li se jkun hemm xogħol kbir għal dan il- Parlament biex id-direttivi, il-liġijiet, ir-regoli li jkunu għadhom qed jiġu proposti mill-Unjoni Ewropea nipprovaw nagħtu sehemna biex fl-aħħar mill-aħħar jitfasslu b'mod li jagħtu kas il-bżonnijiet u r-realta` tagħna.

Għalhekk huwa importanti ħafna li s-sehem ta' dan il-Parlament ikun b'saħħtu u mhux biex taparsi nagħmlu xi ħaġa, għax imbagħad bix-xogħol li jista' jsir mill-membri parlamentari Ewropej Maltin fil-Parlament Ewropew u x-xogħol li jista' jsir mill-membri parlamentari Maltin u Għawdxin f'dan il- Parlament inkunu qegħdin naħdmu għall-ġid ta' pajjiżna.

Punt ieħor - diġa` sar mill-Ministru Borg - li jikkontempla dan l-abbozz ta' liġi huwa dwar meta jsiru l-elezzjonijiet u jaħbtu ma' skadenzi elettorali oħra, elezzjonijiet oħra li jkunu se jsiru f'pajiżna.

Naħseb li ma tkunx idea ħażina, anzi tkun proposta tagħmel sens li l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tal-Parlament Ewropew jsiru fl-istess data s-sena d- dieħla.

Jekk l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew se jsiru t-tieni Sibt ta' Ġunju naħseb li anke l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali għandhom isiru f'dak il-jum minħabba l-istat finanzjarju li jinsab fih il-pajjiż.

Issa qed nitkellmu daqsxejn – ngħid "daqsxejn" biex inkun kristjan u ġeneruż - differenti minn kif konna nitkellmu qabel ir-referendum u qabel l-elezzjoni fejn tant smajna li l-finanzi huma fis-sod u li kollox sejjer 'il quddiem.

Issa nafu li s-sitwazzjoni hija differenti ħafna minn kif kienet pinġuta qabel ir-referendum u qabel l-elezzjoni.

Mr Speaker, naħseb li jkun att ta' responsabbilta` min-naħa tal-gvern li biex ma nżidux l-ispejjeż li jridu jġorru ċ-ċittadini jew f'taxxi jew f'dejn - allura taxxi mħallsa għada - nagħmlu l-elezzjoni tal-Parlament Ewroepw u tal-kunsilli lokali fl-istess ġurnata.

Għax inkella ma tagħtix tort liċ-ċittadini li jgħidu li dawn il-politiċi għandhom flus biex jagħmlu l-elezzjonijiet u mbagħad għall-pensjonijiet, għas-saħħa u għal affarijiet oħra m'għandhomx.

Allura nttama li l-gvern b'att ta' responsabbilta` jibgħat dan il-messaġġ biex fil-fatt nipprovaw intaffu l-ispejjeż ta' l- elezzjonijiet.

Punt ieħor li nixtieq insemmi u li għamel riferenza għalih ukoll il- Ministru Borg huwa fuq min se jkun intitolat jivvota f'dawn l- elezzjonijiet.

S'issa l-unika esperjenza li kellna, li ċittadini ta' pajjiżi oħra jistgħu jivvotaw f'elezzjonijiet miżmuma lokalment kienet fl- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali fil-każ ta' ċittadini Ingliżi biss.

Issa fl-elezzjoniijiet tal-Parlament Ewropew se jkunu jistgħu jieħdu sehem ċittadini ta` l-Unjoni Ewropea li jkunu joqogħdu hawn.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn kemm iċ-ċittadini ta' pajjiżi oħra jieħdu sehem f'dawn l-elezzjonijiet meta jkunu joqogħdu f'pajjiż ieħor isib li hemm rata baxxa ħafna.

Inqas minn 6% taċ-ċittadini li jkunu residenti f'pajjiż ieħor, li jkun ukoll Stat Membru, jieħdu sehem fl-elezzjoni tal- Parlament Ewropew.

Skond l-aħħar statisitka ppubblikata mill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea - li hija inkwetata fuq kemm huma ftit iċ-ċittadini ta' pajjiżi oħra li jieħdu sehem fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew - 5.8% biss jieħdu sehem.

Ta` min jgħid li fost l-inqas li jieħdu sehem huma f'pajjiżi bħall-Greċja, ftit inqas minn 2%, u l-Ingilterra fejn jivvotaw ftit inqas minn 2% taċ-ċittadini ta' pajjiżi oħra.

Aħna għad irridu naraw x'se jiġri hawn Malta.

L-Unjoni Ewropea fasslet direttivi sabiex taqta' ċerti abbużi li setgħu saru qabel.

Ngħidu "setgħu saru" għax bir-rati daqshekk baxxi ta' parteċipazzjoni ta' ċittadini minn pajjiżi oħra żgur li ma kienx hemm lok għall-abbużi, u ta' min jgħid ukoll li s'issa ftit kienu ċ-ċittadini ta' pajjiżi oħra li ġew eletti fil-Parlament Ewropew minn pajjiż ieħor.

Skond l-aħħar statisitka li għandi - li hija għall-parlament l-ieħor u mhux għal dan li hemm bħalissa - kien wieħed biss li ġie elett biex iservi liċ- ċittadini ta' pajjiż differenti minn dak ta' l-oriġini tiegħu.

Meta qed nitkellmu fuq il-bżonn ta' proċess elettorali demokratiku, nadif u korrett anke fil-każ ta' l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew, naħseb li m'għandniex nitilfu l-punt li rridu niżguraw li jkollna proċess elettorali nadif mhux biss biex niżguraw li ma jkunx hawn ċittadini li jivvotaw darbtejn jew f'Malta jew f'pajiż ieħor ta' l-Unjoni Ewropea għal dawn l- elezzjonijiet tal-Parlament Ewroepw, iżda biex jivvotaw dawk li tassew huma intitolati biex jivvotaw, skond il-kriterji kostituzzjonali u legali tagħna wkoll.

Għalkemm nafu li f'dawn l-elezzjonijiet żgur mhux se jkun hemm l-akkuża ta' gerrymandering għax se jkollna distrett wieħed, xorta għad baqa' żewġ issues kbar li għad iridu jiġu riżolti fuq il-proċess elettorali lokali.

L- issue ta' kif isiru l-konfini elettorali u l-issue ta' min hu tassew intitolat li jivvota peress li issa sar iktar faċli li jivvota min ma jikkwalifikax biex jivvota bil-kriterji kollha tal-Kostituzzjoni f'pajjiżna.

GĦadhom ma tteħdux passi serji biex dak l-abbuż jinqata' u naħseb ikun importanti anke għall-ħajja demokratika ta' pajjiżna li dawn il- problemi niffaċċjawhom bis-serjeta`.

Kif diġa` għedt mill-bidu l-Partit Laburista se jieħu sehem f'dawn l- elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew għax aħna wkoll irridu nagħtu sehemna permezz tal-kandidati tagħna, permezz tal-membri parlamentari tagħna fl- istituzjzonijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

F'dan il-parlament diġa` kellna l- okkażjoni ngħidu li aħna qed naċċettaw li pajiżna mill-1 ta' Mejju tas-sena 2004 se jaħdem fil-qafas ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Ilna minn Jannar tas-sena 2001 li ddikjarajna li r-relazzjonijiet futuri bejn Malta u l-Unjoni Ewropea għandhom jiġu deċiżi permezz ta' l-elezzjoni ġenerali.

Din l-elezzjoni ġenerali saret u l-elettorat Malti kellu żewġ għażliet ċari quddiemu: L-għażla ta' sħubija mressqa mill-Partit Nazzjonalista u l-għażla ta' partnership imressqa mill-Partit Laburista.

L- għażla tal-Partit Nazzjonalista kienet tgħid li pajjiżna jaqbillu jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea u b'hekk jieħu l-obbligi kollha ta' membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Min-naħa tal-Partit Laburista l-proposta mressqa kienet li f'dawk l-oqsma fejn huwa ta' ġid kemm għal Malta u kemm għall-Unjoni Ewropea li naħdmu bl-istess regoli, li naħdmu fl-istess qafas, nagħmlu dan, iżda f'dawk l-oqsma li l-Partit Laburista jħoss li huwa ta' ġid għal pajjiżna li jmexxi b'linja differenti, allura kellu jitħalla fil-liberta` li jmexxi b'linja differenti.

Meta wieħed jitkellem fuq din l-għażla ma' uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea u jiddefenixxi li d-differenza kbira bejn iż-żewġ partiti kienet li l-Partit Laburista ried li dak li nnegozja l-Partit Nazzjonalista fil-gvern għal perijodu ta' tranżizzjoni ta' tliet snin, ta' ħames snin, ta' seba' snin jew ta' għaxar snin riedu għal dejjem, riedu permanentement, bi tbissima fuq wiċċhom dawn jgħidulek - ovvjament issa li għaddiet is-saħna tal- kampanja tar-referendum u ta' l-elezzjoni - li dak mhux membership.

Jien infakkarhom li huwa proprju għal din ir-raġuni li aħna konna nressqu proposta differenti għax ridna li f'ċerti oqsma nintrabtu bl-istess regoli imma f'oqsma oħra nibqgħu mmexxu bir-regoli tagħna minħabba r-realta` tagħna.

Huwa possibbli li jkollok relazzjonijiet differenti ma' l-Unjoni Ewropea, kif innegozjaw fi ftehim bilaterali f'oqsma differenti ma' l- Isvizzera u bħall-konċett li qed jgħidu issa, il-proġett ta' l-Ewropa iktar wiesgħa.

Kif għedna, tajna din l-għażla u l-poplu għażel li pajjiżna jissieħeb fl- Unjoni Ewropea.

Aħna għedna li konna se nirrispettaw dik l-għażla bħala partit demokratiku u qed nirrispettaw dik l-għażla u qed naċċettawha bis- serjeta` anke biex pajjiżna ma jiżdidulux il-problemi kbar li għandu.

Mal- problemi kbar ta' dejn, mal-problemi kbar tal-qgħad, mal-problemi kbar ta' nuqqas ta' investiment pajjiżna żgur li m'għandux bżonn ukoll inċertezza għas-snin li ġejjin.

Issir ħafna ħsara lil pajjiżna jekk il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea tibqa' miftuħa u jkun diffiċli ħafna għall-investituri lokali u barranin li jeħduna bis-serjeta` jekk se nkomplu ntawlu l- kwestjoni ta' x'relazzjonijiet għandu jkollu pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea.

Għax wara s-snin li pajjiżna ħa biex jipprepara għas-sħubija, wara s-snin li se jkun ilu membru qabel l-elezzjoni li ġejja, jekk wieħed jerġa' jiftaħ l-istorja kollha ikun qed jitfa' lil dan il-pajjiż fi problemi kbar meta diġa` għandu problemi kbar ħafna x'jiffaċċja.

Fil-fatt waħda mir-raġunijiet ewlenin għalfejn il-Partit Laburista ħareġ bil-proposta ta' partnership kienet proprju li l-pajjiż kellu diġa` problemi serji x'jiffaċċja dwar kif se jirranġa l-finanzi tiegħu, kif se jiġbed l-investiment, kif se jsolvi problemi kbar li ħalla jikbru sena wara sena, u allura l-politika ta' partnership kienet se tagħti l-possibbilta` ta' gradwalita` li l-pajjiż jieħu ż-żmien li jkollu bżonn.

Fil-fatt qatt m'għalaqna l-bibien, imma għedna li nħallu l-bibien miftuħa biex dawn ir- relazzjonijiet jibqgħu jiżviluppaw skond l-iżviluppi li jseħħu f'pajjiżna u l-iżviluppi li jseħħu fl-Unjoni Ewropea.

Fl-ispirtu ta' dan ma jagħmilx sens li dan il-pajjiż jerġa' jintefa' f'xi baħar ta' inkwiet u ta' taħwid li terġa' tiftaħ il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Żgur li dan ma jkunx ta' ġid għal pajjiżna, u għalhekk għamiltha ċara mill-bidu li se nkunu qed nagħtu sehemna biex, fil-qafas ta' Malta bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea, naħdmu għall-aħjar ġid ta' Malta u Għawdex.

Nagħlaq l-intervent tiegħi billi ngħid li jekk irridu li l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew jirnexxu jrid isir sforz kbir mill-partiti politiċi u mill-politiċi biex din l-istituzzjoni tidher li hija rilevanti għaċ- ċittadini tagħna, u li hija xi ħaġa ta' ġid għalihom li jkunu rappreżentati f'dawk l-istituzzjonijiet.

Se jkun importanti ħafna li jsir dan ix-xogħol ta' perżważjoni demokratika fost iċ-ċittadini tagħna.

Nerġa' ngħid li mod kif ngħinu biex dan isir hu li lill-Parlament Malti nagħtuh sehem sħiħ, ħaj u qawwi fix-xogħol leġislattiv u fix-xogħol deċiżjonali li hemm bżonn isir minn pajjiżna għall-Unjoni Ewropea.

B'dan il-mod inkunu qed norbtu l- Parlament Malti, il-Parlament Ewropew u istituzzjonijiet oħra li bħalissa jinħassu 'l bogħod ħafna miċ-ċittadini.

Nerġa' ngħid li s-sehem taċ- ċittadini fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew juri dan.

Kif diġa` għedt, mexxejja serji, politiċi serji fl-Unjoni Ewropea kemm-il darba ħassew li din hija problema kbira u li jridu jagħmlu sforz kbir biex fl-Unjoni Ewropea l-istituzzjonijiet jsiru iktar demokratiċi, iżjed miftuħin għaċ-ċittadini u ċ-ċittadini jħossuhom iżjed qrib.

Wieħed mill- modi kif dan jista' jsir huwa billi jintrabtu iżjed flimkien dawk l- istituzzjonijiet li bħalissa ċ-ċittadini diġa` jieħdu sehem fihom; il- kunsilli lokali fuq livell tal-lokalita` tagħhom, il-Parlament Malti fuq il- livell nazzjonali u l-Parlament Ewropew fuq il-livell Ewropew.

Jekk dawn ma jingranawx u ma jaħdmux flimkien ikun hemm problema li ċ-ċittadini jibqgħu jħossu li dawn l-istituzzjonijiet huma 'l bogħod.

F'ċerti pajjiżi din il-problema wasslet mhux biss biex ir-rata fl- elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew tkun baxxa, imma anke baxxiet ir-rata ta' parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet ta' l-istituzzjonijiet tagħhom għax min-naħa waħda jħossu li pajjiżhom ikun għadda oqsma sħaħ u proċess sħiħ deċiżjonali mit-territorju nazzjonali għall-istituzzjonijiet Ewropej, u mod kif tikkumpensa għal dak it-trasferiment ta' poter deċiżjonali jkun li l- istituzzjonjiet lokali tħallilhom sehem sħiħ u qawwi f'dak ix-xogħol deċiżjonali li jrid isir.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Iktar rimarki?

Il- Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, jekk wieħed iħares lejn il- Kamra u jara l-parteċipazzjoni tad-deputati ma jeħux l-impressjoni reali tat-tifsira ta' x'qegħdin nagħmlu llum f'dan il-Parlament.

Fil-fatt naħseb li nistgħu ngħidu li bir-riżultat tad-deċiżjoni tal-poplu Malti, tar- referendum u ta' l-elezzjoni ġenerali, li Malta ssir membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea, il-poplu Malti ddeċieda billi ħa pass li żgur 'il quddiem se jissejjaħ pass storiku għal pajjiżna.

Issa b'din il-liġi qegħdin nagħmlu pass storiku ieħor biex il-poplu Malti jkun jista' jipparteċipa b'mod demokratiku f'din li hija l-Unjoni Ewropea li għaddejja wkoll, bla dubju ta' xejn minn mument storiku.

Dan huwa mument storiku għax it- tkabbir se jkun minn 15-il membru għal 25 membru li prattikament nistgħu ngħidu li l-Unjoni Ewropea llum tirrappreżenta t-totalita` ta' l-Ewropa demokratika, xi ħaġa li kien hemm ħafna li ħolmu li xi darba l-pajjiżi ta' l-Ewropa jingħaqdu bejniethom.

U dan effettivament se jiġri fl-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla.

Irridu nifhmu s-sinifikat ta' din l-Ewropa.

Jien għadni ġej mill-assemblea ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti u hemmhek saret riferenza, kif għamilt riferenza jien ukoll fl-intervent tiegħi, għall-fatt li l-Unjoni Ewropea hija organizzazzjoni reġjonali, jiġifieri organizzazzjoni tal-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea li issa ilha teżisti.

Bla dubju ta' xejn kienet suċċess kbir bħala organizzazzjoni reġjonali, b'mod partikolari għal dak li jirrigwardja l-iżvilupp tal-pajjiżi membri, imma bil-mod ukoll kif din l- organizzazzjoni reġjonali li hija l-Unjoni Ewropea tkun vuċi politika importanti fil-konsultazzjonijiet internazzjonali li jsiru f'kull żmien.

Naħseb li rridu nagħtu l-messaġġ lill-poplu tagħna li aħna llum qegħdin nilleġislaw biex issa jkollna vuċi diretta, rappreżentattiva mhux biss tal- gvern li jkollna fil-pajjiż, imma rappreżentattiva direttament tal-poplu Malti fil-Parlament Ewropew.

Naħseb li dan għandu jiġi apprezzat bħala avveniment mhux biss uniku, kif inhu żgur, imma avveniment ta' importanza kbira għal pajjiżna.

Niftakar żmenijiet oħra meta l-politika tal-partit ta' l-oppożizzjoni kienet li Malta tidħol f'għaqda ma' pajjiż wieħed, ma' l-Ingilterra - li kienet tissejjaħ integration - u kważi l-lixka ta' dak iż-żmien kienet li kieku saret dik l-unjoni ma' l-Ingilterra Malta kien se jkollha l-membri tagħha fil-House of Commons Ingliża.

L-istorja politika nafuha, mhux se nikkummenta fuqha, pero` tajjeb li issa nirrealizzaw li Malta se jkollha deputati tagħha fil-Parlament ta' l-Ewropa, Ewropa ta' 25 pajjiż li żgur se tikber iktar billi jiżdiedu iktar membri.

Il-gvern ikkonsulta lill- oppożizzjoni dwar il-kontenut ta' din il-liġi u ħadt pjaċir nisma' ż-żewġ diskorsi li saru s'issa għax prattikament qed nifhem li min-naħa ta' l- oppożizzjoni hemm qbil totali fuq il-kontenut ta' din il-liġi dwar l- elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Sur President, kif diġà ntqal, huwa veru li, skond kif inhu l-ftehim s'issa, in-numru li Malta se jkollha huwa ħames deputati u ssemma wkoll li tajjeb li għandna nibqgħu nagħmlu ħilitna biex ikollna sitt deputati u ċertament m'għandux jonqos in-numru ta' ħamsa.

Qed nieħu pjaċir ħafna nara li llum l-oppożizzjoni qed tagħti palata f'dak li huwa żgur ta' interess nazzjonali.

Infakar li meta fis-summit ta' Nizza kien hemm id-diskussjoni fuq it-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea hemmhekk ukoll kienet saret il-proposta li n-numru ta' deputati għal Malta għandu jkun ta' erbgħa.

Jien kont intervjenejt direttament mal-President Chirac bil-lejl, waqt is-seduta twila li kienu għamlu Nizza, u kont għedt li Malta m'għandux ikollna erbgħa imma għandu jkollna sitt deputati bħala minimu, u finalment kienu tawna ħamsa.

Dan qed ngħidu għax huwa tajjeb li wieħed jara li ż-żewġ naħat tal-Kamra jridu jiġbdu ħabel wieħed f'dak li hu ta' interess nazzjonali.

Jien żgur li jekk nagħmlu hekk f'kull qasam minn issa 'l quddiem inkunu nistgħu nieħdu l-aħjar vantaġġi għal pajjiżna mis-sħubija.

Sur President, forsi hawn min jaħseb li l-Parlament Ewropew m'għandux dik l- importanza kif għandhom il-parlamenti nazzjonali.

Irridu nifhmu li l- Parlament Ewropew m'huwiex fotokopja tal-parlamenti nazzjonali għax l- Unjoni Ewropea m'hijiex stat, m'hijiex super state.

Ma rriduhiex tkun super state u allura l-poteri u l-funzjoni tal-parlament m'humiex identiċi għal dawk ta' parlament nazzjonali.

Però għandna l-esperjenza ta' ftit xhur meta qegħdin nibagħtu ħames deputati tagħna bħala osservaturi fil- laqgħat tal-Parlament Ewropew u b'mod partikolari fil-kumitati tal- Parlament Ewropew u naħseb li d-deputati tagħna diġa` apprezzaw li għalkemm in-numru tagħna huwa limitat, ma jfissirx li ma jistax ikollna influwenza fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Il-Parlament Ewropew jaħdem l-iktar permezz ta' kumitati.

Hemm jiġu msawra d-deċiżjonijiet li jieħu l-Parlament Ewropew u f'dawk il-kumitati, li numru tagħhom huwa relattivament żgħir, id-deputati tagħna għandhom funzjoni importanti kif diġa` tixhed il-parteċipazzjoni tad-deputati tagħna bħala osservaturi.

Naħseb li ħadd ma jrid ikun polemiku hawnhekk u mhux se nkun polemiku lanqas jien, imma saret riferenza għal diskorsi differenti qabel ir- referendum u qabel l-elezzjoni u d-diskorsi ta' issa.

Kif għedt riċentement, hemm bżonn li dan il-mument ta' importanza straordinarja għal pajjiżna jkun mument li jġib bidla wkoll fil-mod kif nagħmlu l-politika.

Jien issuġġerejt li minn issa rridu nħarsu 'l quddiem, inutli noqogħdu nħarsu lura u naraw l-iżballji li għamlet naħa jew l-oħra u nallokaw l- iżballji.

Naturalemnt irridu nitgħallmu mill-iżballji li jkunu saru imma importanti li issa nħarsu 'l quddiem.

Naħseb li huwa mument feliċi għal pajjiżna li ż-żewġ partiti ewlenin politiċi qegħdin ngħidu li rridu naħdmu flimkien biex niksbu l-aħjar frott mis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea għaddejja minn żmien ta' formazzjoni u proprju fuq il- Mejda tal-Kamra hemm dan il-ktieb li għandi f'idejja bħalissa, li huwa d- draft treaty establishing a constitution for Europe.

Il-kliem "constitution for Europe" juri kemm hu importanti dan il-mument fl-istorja tal-pajjiżi ta' l-Ewropa.

Jekk immorru ftit xhur ilu, sakemm bdiet tiltaqa' l-konvenzjoni fuq il-futur ta' l-Ewropa, jekk kont issemmi kostituzzjoni għall-Ewropa kienu jikkorreġuk fuqha.

Kienu jgħidu mhux kostituzzjoni għax kostituzzjoni tfisser li se jkun hemm stat Ewropew.

Illum qegħdin formalment bil-ktieb f'idejna wara li kellna dibattiti twal u ta' interess fil-konvenzjoni li pproduċiet draft ta' kostituzzjoni għall- Ewropa.

Nerġa' ngħid mhux biex noħolqu super state ta' l-Ewropa imma biex noħolqu din l-unjoni li tkun tabilħaqq tirrendi mhux biss, kif għamlet s'issa, b'mod partikolari fil-qasam ta' l-ekonomija, fil-qasam fejn nistgħu ngħixu aħjar, fil-qasam li żżomm il-paċi, imma bil-mod ġdid li se taħdem bih l-Unjoni Ewropea trid takkwista iktar qawwa politika.

Wara nofsinhar smajt id-diskors li għamel Tony Blair fil-konferenza ġenerali tal-Labour Party.

GĦamel diskors qawwi fuq il-pożizzjonijiet li ħa hu bħala Prim Ministru.

Pero` laqtitni frażi partikolari meta qal li jkun ġenn - il-kelma li uża kienet madness - jekk l-Ingilterra telimina minn issa l-possibbilta` li ddaħħal il-Euro.

Dan qed ngħidu għax dan huwa l-perijodu feliċi li għaddejja minnu l-Ewropa fejn bi sforzi komuni tal- membri kollha tagħha qiegħda tinbena Ewropa ġdida, forza politika ġdida li tkun forza aqwa milli qatt kienet s'issa, l-ewwelnett għaż-żamma tal-paċi u t-tieni nett biex tara li l-popli tagħha jibqgħu jimxu 'l quddiem.

Kif għedt, nieħu pjaċir nara li fuq il-liġi stess m'hawnx diverġenzi.

Naturalment kien hemm options li kellhom jiġu kkonsidrati fosthom, kif diġa` semma l-Ministru Tonio Borg, jekk Malta kollha tkunx distrett wieħed jew le.

Naħseb li huwa għaqli - u nifhem li l-oppożizzjoni qiegħda taqbel ma' dan - li Malta tkun distrett wieħed li teleġġi l-ħames deputati tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, m'iniex se ntawwal, imma nerġa' ngħid li importanti ħafna li l-poplu tagħna jifhem li dak li qed nagħmlu llum aħna r-rappreżentanti tiegħu għandu jkollu sinifikat qawwi għal pajjiżna.

Pajjiżna se jkun parti minn din l-Unjoni Ewropea u se jkollu l-vuċi fil-Parlament Ewropew.

B'hekk Malta se tkabbar l-eżerċizzju tas-sovranita` tagħha.

Forsi ma jkunx għal kollox korrett jekk wieħed jgħid tkabbar is-sovranita`.

Is-sovranita` hija fuq pajjiżna pero` b'dik is-sovranita` tagħna u bil-preżenza tagħna fil- Parlament Ewropew aħna qegħdin nifirxu l-eżerċizju ta' din is-sovranita` ta' pajjiżna.

Għaldaqstant dan għalija u għall-poplu Malti huwa mument storiku.

Sur President, l-Onor.

Bartolo tkellem fuq il-parteċipazzjoni ta' l- elettorat fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.

Sfortunatament fil- pajjiżi li diġa` huma membri rajna li l-parteċipazzjoni bdiet pjuttost għolja fil-pajjiżi kollha u mbagħad naqset f'elezzjoni wara l-oħra.

Hawn Malta mdorrijin noħorġu nivvotaw bi ħġarna f'kull opportunita` li jkollna u naħseb li l-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew li se jkollna għall-ewwel darba f'Ġunju tas-sena d-dieħla għandhom juru l-kredenzjali demokratiċi ta' pajjiżna u r-rieda soda tal-poplu tagħna li jipparteċipa.

Allura nistenna li l-parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew s-sena d- dieħla f'Malta juru l-istess assidwita` demokratika ta' pajjiżna u jkollna turnout kbir ta' dawk li jmorru jivvotaw.

Sur President, jien ngħid li f'Mejju tas-sena d-dieħla, meta jkollna l- elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew, se tkun landmark oħra għal pajjiżna u nawgura li d-deputati li nibagħtu hemmhekk, magħżula direttament mill- poplu, jagħmlu ġieħ lil-pajjiżna u jaħdmu kollha kemm huma għall-ġid nazzjonali ta' pajjiżna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, l-att li għandna quddiemna huwa iktar intiż biex jirregola kif se jinżammu l-elezzjonijiet biex jiġu eletti membri parlamentari li jirrappreżentaw lil Malta fil-Parlament Ewropew.

Għalkemm naħseb li l-euphoria li kien hawn dwar l-Unjoni Ewropea għaddiet wara l-elezzjoni u naħseb issa huwa ż-żmien li meta nitkellmu iktar b'saqajna ma' l-art.

Dan qed ngħidu minħabba l-fatt li l-Prim Minsitru tkellem ħafna dwar il-vuċi tagħna fil-Parlament Ewropew u fl-Unjoni Ewropea.

Huwa importanti li jkollna l-vuċi tagħna hemmhekk, imma rridu nifhmu li aħna pajjiż żgħir, li n-numru ta' membri tagħna - jekk ma jitnaqqasx fil- kostituzzjoni għall-Ewropa - s'issa huwa ħamsa u bl-insistenza ta' din in- naħa waqt il-parteċipazzjoni tar-rappreżentanti tagħna fil-laqgħat preċedenti dwar il-Kostituzzjoni Ewropea, jidher li hemm ukoll l-appoġġ biex ikunu sitta.

Aħna nsistejna li jkunu sitta appuntu għax bl-iktar mod realistiku nifhmu li f'din l-istruttura kbira pajjiżna jeħtieġ li jkollu l- vuċi tiegħu qawwija u li tinstema', mhux sempliċement biex ngħidu li qegħdin hemmhekk u qegħdin ninstemgħu u għandna rappreżentanza, imma biex niddefendu l-ewwel u qabel kollox l-interessi ta' pajjiżna.

Min isegwi l-aħbarijiet u jara dak li ngħidulu l-horse-trading li jsir - u l-Bambin biss jaf x'ikun qed isir minn wara l-kwinti - jifhem mill-ewwel li kull pajjiż iħares lejn l-interessi tiegħu, u sewwa jagħmel.

Din hija ħaġa li rridu nżommu quddiem għajnejna.

GĦaldaqstant hawnhekk ningħaqad ma' l- Onor. Evarist Bartolo li għamel appell biex ikun hemm parteċipazzjoni qawwija mhux sempliċement biex ikollna rappreżentanza.

Jekk joħorġu jivvotaw 5% biżżejjed biex ikollna rappreżentanza u jekk jivvotaw 20% wkoll ikollna rappreżentanza, imma jekk ikun hemm il-mandat qawwi jkun il-messaġġ ċar li l-vuċi rridu nwassluha.

U din il-ħolqa torbot ma' dak li konna għedna aħna mill-oppożizzjoni meta konna qegħdin nirratifikaw it-trattat - u kien hawn ħafna emendi minn din in-naħa li fl-aħħar mill-aħħar ġew introdotti fil-liġi - primarjament il-bżonn li dan il-Parlament ikollu rwol importanti fl-iskrutinju ta' dak kollu li jkun qed isir fl-Unjoni Ewropea u kif effettivament jolqot lil pajjiżna.

Sur President, qabel ir-recess tas-sajf aħna semmejna l-bżonn li jkollna kumitat ta' l-affarijiet Ewropej b'saħħtu - li llum ġie introdott fil-liġi - taħt l-awspiċi tal-Parlament fejn ikun hemm il-parteċipazzjoni ekwa taż- żewġ naħat.

Dan irid ikollu s-support services neċessarji ħalli jgħin lill- membri parlamentari jipparteċipaw attivament biex janalizzaw x'impatt se jħallu d-direttivi u r-regoli li jibdew jitfasslu fuq is-soċjeta` tagħna, kemm fil-qasam soċjali, fil-qasam politiku kif ukoll fil-qasam ekonomiku.

Huwa importanti li flimkien mar-rappreżentanti tagħna jkollna din il-ħolqa fil-Parlament Malti - f'pajjiżi oħra din l-istruttura hija żviluppata u b'saħħitha ħafna - ħalli nwasslu l-vuċi tal-poplu Malti bil-qawwa kollha.

Aħna bħala partit diġa` għamilna s-sottomissjonijiet biex inkunu membri sħaħ mal-partiti soċjalisti Ewropej, għaliex hemmhekk jeħtieġ li ningħaqdu ma' sħabna s-soċjalisti demokratiċi Ewropej ħalli bl-appoġġ tagħhom - li huwa mwiegħed u diġa` qegħdin narawh - inkunu qegħdin effettivament niddefendu l-interessi ta' pajjiżna.

Dawn huma elementi importanti li l- poplu jrid jifhem.

Wara d-deċiżjoni elettorali li biha Malta għamlet l-għażla li nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea trid tibda l-ħidma ħalli nimmassimizzaw il-vantaġġi li nistgħu niġbdu lejna u nnaqqsu u nillimitaw kemm jista' jkun l- iżvantaġġi.

Dan huwa element importanti li rridu nikkommettu ruħna għalih.

Għalhekk irid ikollna struttura vertikali li tibda l-ewwel u qabel kollox mill-Parlament Malti megħjun, kif diġa` għedt, minn kumitat għall- affarijiet Ewropej li jgħarraf lill-membri parlamentari kollha fuq l- effetti ta' dak li jkun għaddej mhux biss fil-Parlament Ewropew imma fl- istituzzjonijiet kollha Ewropej.

Imbagħad se jkun hemm il-membri eletti li ma jkunux membri ta' din il-Kamra - għax l-istess liġi teskludi li jkunu membri ta' din il-Kamra, u ma jistax ikun li jkun hekk - li se jwasslu l- vuċi soda tagħhom fl-istess istituzzjonijiet fejn huma jkunu qed jirrappreżentaw l-interessi ta' pajjiżna l-ewwel u qabel kollox.

Huwa importanti li l-ewwelnett nifhmu dan il-bżonn, imma sussegwentement irid jitwettaq bis-serjetà.

Sur President, meta wieħed jifli l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jirrealizza li għandna proposti interessanti.

Per eżempju, se jkun hemm ir- reġistru elettorali lokali, ir-reġistru elettorali ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll reġistru uffiċjali ta' stat ieħor.

Dan minħaba l-fatt li għall- elezzjonijiet Ewropej se jkun hemm ċittadini ta' stat ieħor eliġibbli biex jivvotaw peress li l-elezzjoni ssir fl-istess ġurnata.

Allura jkollna ċittadini ta' pajjiż ieħor li jistgħu jivvotaw hawnhekk, basta l-vot tagħhom ikun fi stat wieħed.

Id-data ta' l-elezzjonijiet hija stabbilita fi klawsola 5 li tgħid li dawn isiru kull ħames snin fit-tieni Sibt ta' Ġunju jew f'data oħra li l-Prim Ministru jista' javża.

Għalkemm il-Prim Ministru għandu l-fakulta` u d- diskrezzjoni li jistabbilixxi xi data oħra minn żmien għal żmien, pero` d- data hija definita bejn wieħed u ieħor.

Naħseb huwa importanti li nirrispettaw din id-data għax meta tkun ġejja elezzjoni dejjem ikun hemm ċerta attivita` politika minn min ikun interessat li jikkontendi.

Allura jkun aħjar, anke għall-ħajja ekonomika, li d-data tkun iffissata ħalli ma jkunx hemm ħafna spekulazzjoni dwar meta ġejja l-elezzjoni.

Iktar ma nnaqqsu dan l-element ta' inċertezza iktar ikun aħjar għall-pajjiż in ġenerali.

Fil-liġi nsibu wkoll min jista' jkun kandidat għall-elezzjonijiet tal- Parlament Ewropew.

Kull persuna li hija reġistrata fir-reġistru elettorali lokali jew fir-reġistru elettorali ta' l-Unjoni Ewropea tista' tkun kandidat prospettiv u jekk jirċievi l-voti neċessarji jista' jkun elett bħala rappreżentant ta' pajjiżna.

Fir-realta` kull pajjiż ikollu r- rappreżentanti partikolari tiegħu.

F'din il-liġi waħda mill-affarijiet li hija simili għal-liġi elettorali tagħna hija l-fatt li ċerti uffiċjali pubbliċi jew xi klassi jew klassijiet tagħhom jistgħu jkunu ristretti milli jikkontestaw dawn l-elezzjonijiet mill-kodiċi dwar il-management tas- servizz pubbliku jew regolamenti, regoli jew normi oħra bħal dawk applikabbli minn żmien għal żmien għas-servizz pubbliku.

Tajjeb li fil-winding-up il-ministru jgħidilna jekk il-parteċipazzjoni tal- public officials fl-elezzjoni għandhiex tkun abbażi ta' diskrezzjoni ta' xi awtorita`.

Il-liġi hekk timplika għax il-kelma "may" tfisser li jistgħu jiġu ristretti jew mill-kummissjoni elettorali jew inkella mis-servizz pubbliku.

Naħseb li f'dan ir-rigward huwa importanti li l-kriterji ta' min jista' jipparteċipa mis-settur pubbliku jkunu ċari ħalli kulħadd ikun jaf il-pożizzjoni tiegħu.

Sur President, klawsola 19 titkellem dwar il-persuni li mhux kwalifkati biex jikkontestaw elezzjoni.

Infatti qed teskludi lil min ikun membru ta' xi korp dixxiplinat, kif definit f'artikolu 47 tal-Kostituzzjoni, persuna li jkollha kariga li l-funzjonijiet tagħha jkunu jinvolvu xi responsabbilta` għal jew b'konnessjoni mat-tmexxija ta' l-elezzjonijiet ta' membri tal-Parlament Ewropew - ovvjament għax ikun hemm l-interess dirett - persuna li tkun falluta u mhux riabilitata, jew persuna li tkun interdetta mill-qorti minħabba xi mard mentali jew minħabba prodigalita` minn qorti.

Huwa eskluż ukoll milli jikkontesta min ikun qed jiskonta sentenza ta' priġunerija ta' iktar minn 12-il xahar, jew min ikollu suspended sentence.

Ma jistax jikkontesta lanqas min ikun membru tal-ġudikatura, jew inkella min ikun ġie skwalifikat milli jikkontesta għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew skond xi liġi li tkun fis-seħħ, jew inkella min ikun qed jikkontesta għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew f'xi stat ieħor.

Jiġfieri min jagħżel li jikkontesta jista' jikkontesta bilfors fi stat wieħed.

Sur President, ta' min jinnota li pajjiżi bħall-Irlanda għandhom żewġ esklużjonijiet oħra, li huma uffiċjali għolja ta' l-istituzzjonijiet ta' l- Unjoni Ewropea u min ikollu kariga ta' ministru.

Jidher li f'din il-liġi m'għandniex dawn l-esklużjonijiet, imma qed tgħid li jekk membri tal-Kamra tad-Deputati jew membri tal-kunsilli lokali, ikunu eletti jridu jirriżenjaw mill-kariga li jkunu qegħdin iżommu.

Punt interessanti ieħor huwa li l-Prim Ministru jista' jistabbilixxi l- infiq li jista' jsir minn kandidat fl-elezzjoni tal-membri għall-Parlament Ewropew.

Ikun interessanti li wieħed ikun jaf kif se tiġi stabbilita l- figura.

(Interruzzjonijiet) Il-figura se tkun dik li hemm times thirteen biex tirrispekkja dak li jsir is-soltu?

Jiġifieri jekk hemm xi Lm600 għall- membri parlamentari fuq distrett partikolari, se nagħmluha times thirteen?

Naħseb li diffiċli biex wieħed jikkalkola kemm hi l-figura adegwata, imma wieħed jifhem li se jkun hemm ukoll il-parteċipazzjoni tal-partiti fuq Malta kollha bħala distrett wieħed.

Dan huwa punt interessanti ħafna għax iktar ma wieħed ikollu finanzi għall-kampanja elettorali iktar ikun jista' jġib voti.

Allura huwa importanti li jkun hemm dan il-capping biex jagħti opportunita` ekwa kemm jista' jkun lil kulħadd.

Punt ieħor li tajjeb li wieħed isemmi huwa l-fatt li qed nagħmlu xi emendi fil-liġi dwar il-kunsilli lokali.

Jagħmel sens li meta jkollok elezzjonijiet fil-qrib, dawn jinżammu fl-istess ġurnata.

Huwa tajjeb li tingħata l-fakulta` li tinbidel id-data ta' l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, li tiġi f'Marzu, biex tiġi kemm jista' jkun tkun qrib l-elezzjoni għall-Parlament Ewropew.

Fl-opinjoni tiegħi huwa importanti li l- elezzjonijiet ikunu fl-istess ġurnata ħalli wieħed jevita li jkun hemm elezzjonijiet kontinwament għaddejjin.

Kif diġa` għedt, apparti l-ispiża li dawn jinkorru - skond l-aħħar figura l- kummissjoni elettorali din is-sena żiedet l-ispiża tagħha b'Lm2 miljun minħabba ż-żamma ta' l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, ir-referendum u anke l-elezzjoni ġenerali - huwa importanti li jkun hemm mill-inqas disruption fil-ħajja ekonomika u soċjali ta' pajjiżna.

Fiċ-ċirkostanzi li qegħdin naraw jiżviluppaw anke f'pajjiżna kemm fil-qasam tat-turiżmu, kemm fil-qasam ta' l-impjiegi u kemm fil-qasam ta' l-industrija naħseb li inqas ma jkun hemm disruptions iktar ikun ta' ġid għall-pajjiż.

Wieħed mill-aspetti li huwa importanti li nikkonsidraw huwa l-impenn li dawk id-deputati li se jkunu eletti se jkollhom hemmhekk.

L- istituzzjonijiet li jeżistu fl-Unjoni Ewropea huma numerużi; jekk m'iniex sejjer żball hemm xi 17-il kumitat differenti li mbagħad jinqasmu f'diversi setturi, u n-numru tagħhom jista' jikber.

Kull kumitat jinvolvi ħafna xogħol u għalhekk nappella lil min ikun se jikkontesta - kemm jekk ikun deputat f'din il-Kamra kif ukoll jekk ikun impenjat fi kwalunkwe xogħol pubbliku ieħor - u effettivament jiġi elett, li huwa importanti ħafna li jifhem li se jidħol għal biċċa xogħol kbira mhux ħażin u li se jkollu limitazzjoni ta' riżorsi minħabba n-numru żgħir ta' membri li se jirrappreżentaw lil pajjiżna.

S'issa jidher li se jkun hemm ħames rappreżentanti li se jirrappreżentaw lil pajjiżna, imma l- oppożizzjoni Laburista kienet issuġġeriet li jkun hemm sitt rappreżentanti biex almenu jkollna rappreżentanti daqs il-Lussemburgu, u dan m'għamlitux kapriċċjożament jew b'sens ta' suppervja imma għamlitu għaliex temmen li b'hekk ikun hemm iktar impenn biex jitħarsu u jiġu protetti l-interessi ta' pajjiżna.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nerġa` nagħmel l- appell li bdejt bih, ċioe` li kemm jista' jkun għandna nipparteċipaw f'dawn l-elezzjonijiet ħalli pajjiżna jkun jista' jsemma leħnu fid-deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu, kemm fuq livell ta' parlament kif ukoll fuq livell ta' istituzzjonijiet oħra.

Huwa importanti ħafna li l-vuċi tagħna tinstema' bil-qawwi ħalli b'hekk inkunu nistgħu nipproteġu l-ewwel u qabel kollox l-interessi ta' pajjiżna, pero` biex jiġri dan irridu nagħmlu l- isforzi kollha tagħna.

Huwa tajjeb li nkunu qegħdin bil-qiegħda madwar l- istess mejda ma' 25 pajjiż u li jkollna relazzjonijiet bilaterali u multilaterali għax l-ebda pajjiż ma jista' jgħix mingħajr dawn ir- relazzjonijiet, pero` l-iktar ħaġa importanti hija li l-preżenza tagħna tkun qiegħda hemmhekk biex inkunu nistgħu nħarsu l-interessi tal-Maltin u l- Għawdxin u ta' pajjiżna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, kif qalu l-Ministru Borg u anke l- Prim Ministru, bla dubju ta' xejn it-tieni Sibt ta' Ġunju, eżattament it-12 ta' Ġunju, se tkun ġurnata importanti oħra għall-istorja ta' pajjiżna għax il-poplu Malti se jiġi msejjaħ biex jeleġġi l-ħames rappreżentanti tiegħu fil-Parlament Ewropew.

Din l-elezzjoni mhux se tħalli iktar lill-poplu Malti fil-marġini ta' l-Ewropa imma se twassal fil-qalba ta' l-Ewropa l- parteċipazzjoni tal-poplu Malti fid-deċiżjonijiet demokratiċi li jittieħdu anke f'din l-istituzzjoni.

Forsi sal-lum hawn min għadu xi ftit xettiku dwar kemm pajjiżna se jkollu vuċi bil-ħames membri li se neleġġu fil- Parlament Ewropew.

Anke matul il-kampanji elettorali li kellna konna niffokaw ħafna - u naħseb bir-raġun - dwar x'saħħa jista` jkollu pajjiżna bil-kummissarju li bħall-pajjiżi oħra se jkollna.

Il-Prim Ministru ta' pajjiżna se jpoġġi fuq il-mejda tad-deċiżjonijiet mal- prim ministri ta' pajjiżi oħra u ta` min jgħid li hemmhekk f'ħafna materji għadha titħaddem il-policy li jrid ikun hemm qbil unanimu biex jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Jien, bħala osservatur fuq dan il-Parlament Ewropew, nemmen li anke b'ħames membri biss - it-tama tagħna hi li jkollna sitt membri, u kulħadd jaf kemm il-gvern huwa impenjat f'dan is-sens - pajjiżna diġa` jista' jaħdem biex jara li l-interessi ta' pajjiżna jiġu salvagwardjati.

Ovvjament mhux l-interessi ta` pajjiżna biss iridu jiġu salvagwardati għax id-deċiżjonijiet li se jittieħdu fuq livell Ewropew mhux biss se jeffettwaw lilna imma se jeffettwaw lid-dinja kollha ta' madwarna.

Il-qawl Malti li jgħid li l-essenza tinsab fil-fliexken iż-żgħar jgħodd ukoll fil-kontest tal-Parlament Ewropew għax jekk il-ħames membri li se jirrappreżentaw lil pajjiżna jagħmlu l-ħila kollha tagħhom biex iħarsu l- interessi ta' pajjiżna, allavolja pajjiżna huwa żgħir, f'din l-istituzzjoni jista' jkollu ħafna influwenza.

Il-Prim Ministru spjega kif jaħdem il-Parlament Ewropew, u jien nista' ngħid li huwa fatt li meta inti tkun qiegħed titkellem fuq il-mejda tal- kumitati - il-kelliema ta' qabli diġa` spjegaw li l-ħidma tal-Parlament Ewropew hija maqsuma f'diversi kumitati - ma tkunx qiegħed titkellem mas- 620 membru tal-Parlament Ewropew li hemm illum imma tkun qed titkellem f'sala li fiha jkun hemm 30 jew 40 ruħ.

Terġa` u tgħid li d-deċiżjonijiet ma jittieħdux f'dak il-kumitat.

Imma l-partiti politiċi li l-membri parlamentari Maltin se jkunu affiljati magħhom jiddiskutu fi grupp iżgħar dak li jkun qed jiġi diskuss.

Allura jekk il-parlamentari Maltin fil- Parlament Ewropew jikkonvinċu lil dak il-grupp żgħir li jkun qiegħed fuq l- istess kumitat magħhom fuq deċiżjoni partikolari, dan se jfisser li magħhom se jkaxkru vot ħafna ikbar fil-Parlament Ewropew.

Ħalli nagħti eżempju.

Il-Partit Nazzjonalista huwa affiljat mal-Partit Popolari Ewropew li minn parlament ta' 625 membru għandu 231minnhom.

Min- naħa l-oħra l-Partit Soċjalista f'dan l-istess parlament illum għandu 175 membru.

Allura jekk il-membri parlamentari Maltin fil-Parlament Ewropew jaħdmu bil-għaqal, dawn ikunu jistgħu jġibu l-interess ta' pajjiżna 'l quddiem.

Huwa mistenni li wara l-elezzjonijiet li se jkun hemm f'Ġunju li ġej il-Parlament Ewropew se jikber għal kważi 750 membru, imma dawn il- gruppi xorta se jibqgħu influwenti.

Għaldaqstant huwa importanti li l- poplu Malti jkun jaf li l-kandidati eletti biex jirrappreżentaw lil pajjiżna se jkunu placed f'dawk il-gruppi li jistgħu jinfluwenzaw b'mod sinifikanti d-deċiżjonijiet li jittieħdu fil-Parlament Ewropew.

Sur President, bla dubju ta' xejn biex dawn il-membri parlamentari jkunu jistgħu jaqdu l-funzjonijiet tagħhom u l-ħtiġijiet u l-aspirazzjonijiet tal- poplu Malti ma jistgħux jitħallew jaqdfu waħedhom imma hemm bżonn li jkun hemm l-appoġġ u l-istrutturi meħtieġa.

Għaliex?

Għax mit-18-il kumitat tal- Parlament Ewropew jgħaddu patafjun ta' dokumenti, kemm dokumenti li jiġu mill-kummissjoni kif ukoll dokumenti oħra li jkunu ġġenerati mill-parlament innifsu b'diversi opinjonijiet biex jinfluwenzaw il-pożizzjoni li jkun qed jieħu l-kunsill tal-ministri jew il-kummissjoni.

Allura hemm bżonn ukoll li jkun hemm struttura li tagħmel monitoring ta' dawk id-dokumenti li jkunu jolqtu lil pajjiżna biex b'hekk nassiguraw li bħala pajjiż inkunu qed nieħdu l-massimu minn din l-istituzzjoni, liema istituzzjoni se tikber fl- importanza tagħha, anke fil-kostituzzjoni l-ġdida.

Ġaladarba semmejt il-kostituzzjoni l-ġdida, ta' min jgħid li prattikament b'din il-kostituzzjoni l-Parlament Ewropew qed jiġi mogħti s-saħħa ta' 70% tad-deċiżjonijiet li jridu jittieħdu b'dak li jissejjaħ co-decision.

Jiġifieri mhux biss iridu jaqblu l-istati bejniethom Ii jivvotaw fil- kunsill tal-ministri, imma jrid jaqbel u japprova wkoll il-Parlament Ewropew.

Huwa tajjeb li ngħidu wkoll li ħafna drabi l-kunsill tal-ministri jidħol f'ħafna affarijiet fid-dettall u ġeneralment jiddeċiedi fuq livell iktar għoli ta' policies.

Pero' il-fatt hu li d-dettalji tal-klawsoli ħafna drabi jkunu qed jiġu diskussi fil-Parlament Ewropew, f'dawk il-kumitati li semmejt, u hemmhekk ċerti affarijiet li forsi pajjiżna ma jkunx qed iġib fuq livell ta` gvern, biex ngħidu hekk, fuq il-mejda tal-kunsill tal- ministri jistgħu jiġu influwenzati billi nġibu favorina l-Parlament Ewropew u allura jkollna iktar saħħa f'deċiżjoni finali għal-liġi tli tkun qed tiġi approvata.

Il-ħames membri parlamentari Maltin li se jkunu qed jirrapreżentawna fil- Parlament Ewropew m'humiex se jkunu hemm biss biex jirrappreżentaw lil Malta imma se jkunu wkoll membri affiljati ma' gruppi politiċi li jħaddnu ċerti valuri.

Għalhekk meta jiġi biex jagħżel, il-poplu Malti għandu jivvota għal dawk in-nies li jaħsbu li se jħaddnu dawk l-istess valuri.

Jekk naraw x'qed jiġri bħalissa fix-xena tal-Parlament Ewropew nsibu li proprju fl-aħħar seduta li kien hemm fi Strasbourg ġiet imressqa mozzjoni mill-Partit Popolari Ewropew, li huwa l-partit li jħaddan il-valuri demokristjani, biex fil-kostituzzjoni l-ġdida ssir ir-riferenza għall- kristjaneżmu.

Sfortunatament il-Parlament Ewropew ma vvotax favur din il- mozzjoni.

Filwaqt li l-Partit Popolari Ewropew ivvota favurha, il-gruppi l- oħra, fosthom il-grupp Soċjalista u l-grupp tal-Ħodor, ivvotaw kontra u allura l-vuċi tal-Parlament Ewropew rigward din il-materja hija li m'għandhiex issir riferenza għall-kristjaneżmu.

Kif nafu, il-pożizzjoni tal-gvern Malti hija favur din il-mozzjoni, u fil- fatt il-Prim Ministru diġa` ddikjara li fil-konferenza inter-governattiva se jitkellem favur din l-inklużjoni.

Pero` rridu nifhmu li fuq livell Ewropew jeżistu partiti politiċi b'valuri u allura aħna rridu nivvotaw wkoll għal dawk il-valuri.

Naħseb li lkoll niftakru x'kontroversja kienet qamet xi ftit xhur qabel ir-referendum dwar rapport li kien imwieled mill- Parlament Ewropew innifsu, liema rapport kien jgħid li l-abort kellu jidħol fil-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Nafu wkoll li l-Partit Popolari Ewropew kien ivvota kontra din ir-rakkmandazzjoni waqt li partiti oħrajn li kienu vvotaw favur.

Għalhekk huwa importanti li fl-għażliet tagħna nagħrfu li l-partiti politiċi f'livell Ewropew iridu jkunu viċini ta' l-aspirazzjonijiet tagħna u li n-nies li jirrappreżentawna jridu jkunu b'saħħithom fuq dan il-livell.

Sur President, prinċipju ieħor importanti li joħroġ mill-kostituzzjoni huwa li l-Parlament ta' pajjiżna se jkun jista' anke jinfluwenza d-deċiżjonijiet li jieħu l-Parlament Ewropew minn kmieni.

Għaliex?

Għax jekk ikun hemm liġi li l-Parlament Malti jħoss li m'għandhiex tkun diskussa fuq livell ta' Parlament Ewropew, allura l-Parlament Malti jista' jgħid lill-Parlament Ewropew li huwa ma jemminx li din il-liġi għandha tiġi mgħoddija biex b'hekk jissalvagwardja l-prinċipju tas-sussidjarjeta`.

Issemmiet ukoll il-kwestjoni tal-parteċipazzjoni.

Jien nawgura li l-poplu Malti jifhem l-importanza ta' l-elezzjoni li ġejja.

U naħseb li l-poplu Malti se japprezza li l-vot tiegħu se jfisser li pajjiżna mhux biss se jkun preżenti fuq il-mejda tad-deċiżjonijiet imma se jkun preżenti fit-tfassil tal-futur tiegħu innifsu.

Ikun tajjeb jekk napprezzaw ukoll li deputat Malti fil-Parlament Ewropew se jkun qed jirrappreżenta 17,000 votant filwaqt li deputat fil-Ġermanja - għalkemm il-Ġermanja għandha ħafna iktar deputati mill-Maltin - se jkun qed jirrappreżenta 800,000 votant.

Għalkemm huwa veru li n-numru ta' ħames membri m'hux sodisfaċenti għal din il-Kamra u aħna qed nimpenjaw ruħna biex naraw li jkollna s-sitt membru fil- Parlament Ewropew, huwa importanti ħafna li nassiguraw ruħna li jkollna kemm jista' jkun rappreżentanti b'saħħithom b'appoġġ mill-poplu Malti u l- vuċi ta' pajjiżna fil-Parlament Ewropew ma tkunx biss vuċi ta' ħamsa min- nies imma tkun il-vuċi tal-poplu Malti.

Mill-esperjenza li kelli bħala osservatur tal-Parlament Ewropew stajt ninduna kemm wieħed jista' jkollu influwenza f'dan il-parlament.

Per eżempju, materja li tolqot l-interessi ta' pajjiżna u li aħna, bħala osservaturi, qed naħdmu b'mod konkret favur tagħha, hija l-kwestjoni dwar jekk Malta għandhiex tkun ikkonsidrata fl-ambitu ta' l-Unjoni Ewropea bħala island region.

Dan għaliex bħalissa fil-Parlament Ewropew għaddejja diskussjoni dwar it-tfassil tal-politika ta' l-Ewropa fuq il-fondi strutturali li jridu jibdew jiġu in action fil-budget li jmiss, jiġifieri fis-sena 2007.

Biex nagħti ftit spjegazzjoni, dan ir-rapport kien qed jissuġġerixxi lill- kummissjoni li fil-politika l-ġdida reġjonali jkun hemm għajnuna speċifika għal dawk il-gżejjer reġjuni fl-Ewropa li għandhom handicap naturali minħabba l-fatt li huma qegħdin 'il bogħod mill-mainland, hemm il-baħar jaqsamhom u għaldaqstant għandhom ċerti żvantaġġi naturali.

Aħna riedna u xtaqna li dan ma jkunx jinkwadra biss gżejjer reġjuni imma wkoll gżejjer stati, pero` fid-definizzjoni li kienet mogħtija fit-trattat ta' Amsterdam kienu msemmija biss l-island regions għas-sempliċi raġuni li ma ridux stati kbar li huma gżejjer, bħal per eżempju, l-Irlanda u l-Ingilterra, jiġu intitolati għal xi tip ta' għajnuna finanzjarja.

Illum l-Ewropa qed tirrikonoxxi li hemm dimensjoni ġdida.

Illum għandna gżejjer stati żgħar, bħalma huma Malta u Ċipru, li għandhom l-istess problemi bħalma għandhom il-gżejjer ta' Corsica, Sardinja, Sqallija, il- gżejjer ta' Kreta u gżejjer oħra, l-iktar dawk fil-Mediterran.

Għalkemm il- pożizzjoni tagħna ma kenitx mifhuma mal-ewwel minn kulħadd, bil-mod il-mod filwaqt li aħna qed nagħmlu l-ħidma tagħna biex nitkellmu mal-grupp politiku tagħna, jidher ċar li meta se jerġa' jiġi r-rapport finali l-grupp politiku tagħna se jkun favur din l-inklużjoni.

Fil-fatt anke l-president tal-grupp tal-Partit Popolari Ewropew ġie rrapportat li qal li huwa jifhem il-pożizzjoni ta' Malta u Ċipru u l-Partit Popolari Ewropew beħsiebu jaħdem favur din il-pożizzjoni.

Dan juri li l-ħidma ta' tliet osservaturi fil- Partit Popolari Ewropew fi ħdan il-Parlament Ewropew ġabet u qed iġġib bidla fl-opinjoni.

Allura b'ċertu kuraġġ jien ngħid lill-poplu Malti li għandna nagħtu importanza lil dawn l-elezzjonijiet u li għandna nagħtu s- saħħa demokratika lil dawk li se neleġġu biex jirrappreżentawna għax dawn jista' jkollhom influwenza importanti.

Kif għedna aħna u kif qalet anke l-oppożizzjoni, ħames membri parlamentari fil-Parlament Ewropew jistgħu jkunu ftit wisq.

Pero` dawn jistgħu jkunu ftit wisq jekk aħna ma nagħtuhomx l-appoġġ amministrattiv biex ikunu jistgħu jwettqu l-ħidma tagħhom.

Ta' min jgħid li fi ħdan il-Parlament Ewropew hemm 17-il kumitat u aħna rridu nagħrfu li huwa importanti li nagħmlu anke alleanzi ma' pajjiżi żgħar oħrajn li għandhom interessi simili bħal tagħna u li allura jistgħu jifhmu aktar il-pożizzjoni tagħna.

Per eżempju, fuq din il-kwestjoni qed naħdmu ma' Ċipru biex huma jimbottaw l- istess pożizzjoni.

Ikun tajjeb ukoll jekk inkabbru l-ħbiberija tagħna mal- grupp Ingliż u mal-grupp Taljan.

Fil-fatt ma' dawn ta' l-aħħar diġa` għamilna laqgħat informali biex jifhmu l-pożizzjonijiet tagħna u jgħinu sabiex iċ-ċokon tagħna ma jkunx ta' xkiel filwaqt li l-interessi ta' pajjiżna jibqgħu jkunu ssalvagwardati.

Probabbli l-ħames deputati Maltin li se jkunu membri tal-Parlament Ewropew se jiġu mqassma fi gruppi politiċi differenti, naħseb li dawn se jitpoġġew fi ħdan il-Partit Popolari Ewropew u fi ħdan il-Partit Soċjalista.

Jien nawgura li dawn il-ħames membri jsibu l-okkażjoni li jiltaqgħu flimkien, li jitkellmu flimkien u li jinfluwenzaw il-gruppi politiċi fuq l-istess linja biex l-interess ta' pajjiżna jiġi ssalvagwardat, u dan ma jagħmluhx biss il- pajjiżi ż-żgħar imma anke l-pajjiżi l-kbar.

Per eżempju, meta darba minnhom kelli diskussjoni ma' l-Ispanjoli, dawn qaluli li huma jitkellmu ħafna flimkien biex l-interess ta' Spanja jiġi mbuttat f'kull livell.

Ara mbagħad il-Ġermaniżi jaħdmu individwalment.

Fil- fatt meta darba minnhom il-membri tal-grupp Ġermaniż ivvotaw flimkien, il- president tal-Partit popolari Ewropew, li hu Ġermaniż huwa wkoll, ikkummenta fuq kemm kien mistgħaġeb li għal darba l-membri tal-grupp Ġermaniż ivvotaw kollha flimkien.

Jien m'għandix dubju li l-elezzjonijiet li ġejjin se jkunu miġġielda minn kulmin se jikkontesta biex jiġi assigurat li jitilgħu rappreżentanti f'isem il-partiti rispettivi, u ġaladarba dawn ikunu eletti, kemm jista' jkun aħna għandna naħdmu flimkien fl-interess ta' pajjiżna biex b'hekk nassiguraw li jkollna vuċi b'saħħitha fil-Parlament Ewropew.

Sur President, ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li għalkemm fil-Parlament Ewropew hemm 'il fuq minn 600 membru, ikun nukleu żgħir li tassew ikun qed jaħdem.

Per eżempju, il-Ġermanja għandha 99 membru fil-Parlament Ewropew, pero` huwa nukleu veru żgħir li jkun qiegħed jaħdem tassew għax l-oħrajn - forsi sfortunatament imma fortunatament għal pajjiżna - imorru biss biex jivvotaw.

Fil-fatt 10% biss tal-membri parlamentari Ewropej jagħmlu l-almu tagħhom biex jipparteċipaw fit-tfassil tal-pożizzjonijiet tal-Parlament Ewropew u l-oħrajn jappoġġjaw dik il-pożizzjoni li jieħdu huma.

Ovvjament pajjiżna ma jaffordjax li jaħdmu biss 10% tal-ħames membri li se jkollna fil-Parlament Ewropew għax dan ikun ifisser li taħdem biss nofs persuna filwaqt li aħna rridu li jekk jista' jkun, ikunu 150% tal-ħamsa li jiġu eletti fil-Parlament Ewropew illi jaħdmu.

Jekk il-ħames membri parlamentari li se jirrappreżentaw lil pajjiżna jaħdmu b'impenn, allura aħna se nkunu parti minn nukleu li se jinfluwenza d-deċiżjonijiet li jittieħdu fil-Parlament Ewropew.

Ovvjament dan ma jfissirx li dejjem se tgħaddi tagħna għax kif nafu, dan m'hux possibbli, pero` m'għandix dubju li f'ħafna okkażjonijiet se naraw li l-interessi ta' pajjiżna se jkunu ggarantiti u ssalvagwardati kemm jista' jkun.

Fattur interessanti huwa li l-abbozz ta' l-liġi ma jsemmix in-numru ta' kemm Malta għandha teleġġi membri għal din l-elezzjoni.

Pero` huwa jirriferi għat-trattat u jgħid li n-numru ta' membri jrid ikun iddeterminat mit-trattat li aħna ffirmajna għalih.

Aħna nafu li l-gvern Malti jixtieq li jkollu sitt membri parlamentari rappreżentati fil-Parlament Ewropew, pero` kif qalilna l-Prim Ministru stess, anke biex ikollna ħames membri parlamentari li jirrappreżentaw lil pajjiżna fil-Parlament Ewropea kellna niġġieldu.

L-oppożizzjoni qalet li l-kostituzzjoni qed tirrikkmanda li l- iżgħar pajjiż ikollu erba' membri fil-Parlament Ewropew.

Pero` l- kostituzzjoni tgħid ukoll li jekk pajjiż ikollu iktar minn erbgħa, dan irid jaċċetta hu li jnaqqas membru parlamentari minnhom biex il-ħames membri parlamentari jinżlu għal erbgħa.

Allura billi l-kostituzzjoni tgħid li n- numru minimu huwa ta' erbgħa, dan ma jfissirx li fl-elezzjoni tas-sena 2009 aħna se nitilfu siġġu ieħor awtomatikament.

Sur President, min isegwi l-aħbarijiet jaf li diversi pajjiżi, kemm dawk żgħar kif ukoll dawk medji, qed juru li m'humiex qed jaqblu ma' dak li qed jiġi propost fil-kostituzzjoni f'dawk li huma kambjamenti li qed isiru għall-mod kif jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Dak li hemm fil-kostituzzjoni żgur li ma jistax jittieħed bħala ben fatt, u infatti dawn il-pajjiżi m'humiex qed jaqblu mal-proposti li saru fil-kostituzzjoni dwar diversi materji, fosthom dwar il-livell tad-deċiżjonijiet li jkunu jridu jittieħdu, ir-rappreżentanza fil-parlament, il-vot fil-kunsill tal-ministri u jekk pajjiż għandux ikollu kummissarju jew le.

F'waħda mil-laqgħat fejn kont preżenti anke jien, Aznar qal li l-kompromess kien diġa` ntlaħaq f'Nizza, u allura m'għandux ikun hemm kambjament drastiċi minn dak li ġie deċiż hemmhekk.

Dan juri li aħna x'aktarx nibqgħu b'ħames siġġijiet.

Jien m'għandix dubju li l-gvern se jagħmel ħiltu kollha biex jipprova jżid in-numru ta' membri parlamentari Maltin għal sitta fil- Parlament Ewropew, anke biex inkunu qed nipparteċipaw iktar fit-tfassil tal- politika li jkunu qed jieħdu l-kunsill tal-ministri u l-kummissjoni.

Sur President, ma nixtieqx intawwal ħafna u għalhekk se nagħlaq l-intervent tiegħi billi għal darb'oħra nawgura li Malta tkun eżempju għall-pajjiżi Ewropej l-oħra tal-parteċipazzjoni u ta' l-interess li l-poplu għandu jkollu f'dawk li huma l-elezzjonijiet li jkunu qed isiru.

M'għandix dubju li anke għall-elezzjoni tal-Parlament Ewropew se jkun hawn interess qawwi mill-poplu Malti u Għawdxi.

Kif il-poplu Malti għamel għażla favur li pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea ħalli jagħmel parti mit-tfassil tal- politika tal-kontinent Ewropew, issa se jara u jassigura li se jkollu r- rappreżentanza tiegħu denja f'din l-istituzzjoni li fiha trid titwassal il- vuċi ta' pajjiżna.

Grazzi.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 6 ta' Ottubru 2003, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont.); u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjonijiet tas-Saħħa – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Saħħa Pubblika - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Professjoni tax-Xogħol Soċjali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Professjoni ta' l-Accountancy - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, f'dan il-ħin limitat li għandi xtaqt insemmi xi inizjattivi li qed jieħu l-Ministeru tal-Ġustizzja u l-Intern u nixtieq nitkellem fuq suġġetti partikolari li huma l-Qorti tal-Familja u l- immigrazzjoni illegali.

Kif tħabbar mill-President tar-Repubblika fid-diskors li għamel fil-ftuħ ta' dan il-Parlament u kif wiegħed il-gvern, bħala ninsabu għaddejjin b'ritmu mgħaġġla sabiex sa l-aħħar ta' din is-sena jkollna l-Qorti tal- Familja.

Kif diġa` kelli l-okkażjoni nispjega pubblikament, aħna qegħdin nieħdu ħsieb li l-Qorti tal-Familja nwaqqfuha b'ħidmiet fi tliet direzzjonijiet.

L-ewwel ħaġa hu l-bini nnifsu li għandu jkun bini dinjituż għall-Qorti tal-Familja u għandu jkun separat mill-bqija tal-binja tal- qorti.

Fil-fatt ġie ddentifikat il-post magħruf bħala l-annexe b'mod li u kulmin kellu uffiċċju hemmhekk għall-amminstrazzjoni jew għal xi skop ieħor ġie allokat f'post ieħor ħalli dan il-bini jkun kompletament separat mill- bqija tal-qorti u jkun dedikat biss għall-Qorti tal-Familja.

Fuq dan il- bini sar investiment ta' 'l fuq minn Lm0.5 miljun sabiex jitkabbar u jiġi adattat għall-persuni li se jmexxuh għax kif se nispjega aktar tard, il- persuni li se jmexxuh mhux se jkunu biss l-imħallfin imma anke esperti u medjaturi oħrajn li s'issa ma kenux involuti fil-proċess tas-separazzjoni.

It-tieni direzzjoni tal-ħidma tagħna fuq il-Qorti tal-Familja kienet is- setting tar-regolamenti nnifishom ta' din l-entita`.

Aħna ridna li l-Qorti tal-Familja, minkejja li l-imħallef jibqa' jiddeċiedi kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mas-separazzjonijiet, dawn il-kawżi ma jibdewx neċessarjament quddiem l-imħallef imma jkun hemm proċess ta' konċiljazzjoni segwit minn proċess ta' medjazzjoni qabel ma jkun hemm l-awtorizzazzjoni sabiex wieħed imexxi kawża ta' separazzjoni.

Deherilna li din hija ħaġa importanti mhux għaliex irridu nbiddllu ir-rieda u x-xewqat tan-nies imma sabiex ħadd ma jieħu impressjoni li f'Malta, is-separazzjoni hija xi ħaġa li ssir b'għafsa ta' buttuna u toħroġ mill-kompjuter.

Anzi li se nagħmlu huwa li kull min jirreġistra l-intenzjoni tiegħu li jissepara, għandu jgħaddi mill-proċess ta' rikonċiljazzjoni ħalli jekk inhuwa possibbli, l- esperti f'dan il-qasam jipprovaw jirrikonċiljaw il-partijiet.

Jekk dan ma jirnexxix, allura ngħadduh fi stadju ta' medjazzjoni fejn ikun hemm tentattiv sabiex il-miżżewġin li ddeċidew li jisseparaw jersqu lejn separazzjoni konsenswali flok jidħlu l-qorti u jesponu d-difetti u l- inċidenti kollha li kien hemm matul iż-żwieġ tagħhom fil-pubbliku.

Dan il- proċess allura jservi sabiex fejn jista' jkun ma nagħmlux rikorsi u kawżi ta' separazzjonijiet fejn inġiegħlu u ninvolvu lit-tfal u xhieda oħra jixhdu fuq affarijiet personali.

It-tielet direzzjoni tal-ħidma tagħna hija t-twaqqif ta' qorti kriminali li tieħu ħsieb l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu biss mal-familja.

Illum għandna sitwazzjoni fejn kwalunkwe abbuż sesswali jew offiżi fuq it-tfal jew nisa jispiċċaw imħalltin u proċessati ma' kawżi oħrajn.

Issa se jkun hemm maġistrat li jieħu ħsieb dawn l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal- familja fosthom reati ta' att sesswali jew reati fuq persuni vulnerabbli bħall-minorenni.

Il-bini l-ġdid se jkun attrezzat sabiex wieħed ikun jista' jagħmel video conference sabiex il-vittmi ta' dawn ir-reati jkunu jistgħu jieħdu sehem fil-proċeduri mingħajr ma jkunu preżenti fl-awla nnifisa.

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa fuq suġġett kompletament differenti li pero` jaqa' wkoll taħt il-ministeru tiegħi u cioe` l-immigrazzjoni illegali.

Il-gvern bilfors irid jimxi b'politika li filwaqt li tħares id- drittijiet ta' kulmin għandu dritt għall-protezzjoni – u cioe` dawk li huma persegwitati politikament u dawk li ma jistgħux jirritornaw f'pajjiżhom għax hemm inkwiet serju – ma jistax jittollera li jkun hemm immigranti illegali li ma jaqgħux taħt dawn iż-żewġ kundizzjonijiet li semmejt u li xorta jibqgħu jgħixu f'pajjiżna.

Naf li f'diversi pajjiżi ta' l-Ewropa anke persuni li jkunu tilfu l-każ tagħhom quddiem il-Kummissarju tar-Refuġati jibqgħu f'dak il-pajjiż u naf ukoll li diversi pajjiżi Ewropej qed ibiddlu din l-attitudni liberali tagħhom minħabba problemi li qed ikollhom b'dawn l-immigranti illegali u minħabba li dan qed iwassal għal aktar appoġġ għall-partiti tal-lemin estrem.

Aħna se nkomplu nsegwu t-triq tan-nofs, jiġifieri noffru protezzjoni lil min għandu dritt għall-protezzjoni u nimxu b'id iebsa kontra min ma ħaqqux il-protezzjoni.

Aħna għamilna liġi tar-refuġati li għall-ewwel darba tat sensiela twila ta' drittijiet lil min ħaqqu protezzjoni bħad-dritt ta' xogħol, dritt ta' relief, id-dritt ta' l-għajnuna medika, id-dritt tal-passaport, dritt ta' dokumenti biex ikunu jistgħu jivvjaġġaw u anke dritt ta' l-appell li jmorru quddiem il-bord ta' l-appell tar-refuġati.

Pero`, jekk wara dan kollu l- immigrant illegali ma jkollux dritt ta' protezzjoni, dan se jkollna nimxu miegħu b'id iebsa.

Ovvjament, ħadd ma jieħu gost jimxi b'id iebsa imma pajjiżna għandu densita` ta' popolazzjoni ta' 1,200 kull kilometru kwadru u ma jistax jilqa' fostna r-refuġati, il-każi umanitarji u anke nies oħrajn li la huma wieħed u lanqas l-ieħor.

Dan mhuwiex possibbli u għalhekk aħna żammejna iebes fuq il-politika ta' detenzjoni li naħseb li ħalliet ċertu effett.

L-aħħar darba, xi għaqdiet ikkritikaw lill-Kummissarju tal-Pulizija għax qal li d-detenzjoni sservi wkoll bħala detterrent.

Jien naħseb li m'hemm xejn ħażin f'dak li qal il-Kummissarju tal-Pulizija.

Aħna għandna liġi - li m'għamilnihiex issa imma ilha hemmhekk 33 sena għax saret fl-1970 - li tgħid li kull min jidħol Malta illegalment, toħroġ ordni ta' tneħħija kontra tiegħu u malli toħroġ din l-ordni, dak li jkun jibqa' in detention.

Iċ-ċifri jitkellmu waħedhom għax is-sena li għaddiet ġew f'Malta illegalment 1,680 persuna.

Din il-figura hi nofs ir-rata ta' twelid f'Malta.

Dan ifisser li għal kull żewġ persuni li twieldu f'Malta ġie immigrant illegali f'Malta.

Din is-sena bil-kemm qbiżna l-400 ruħ; araw naqra xi tnaqqis kien hemm fl-ewwel disa' xhur tas-sena.

Għalhekk, Sur President, hu importanti li jasal il-messaġġ li aħna pajjiż tant żgħir li ma nifilħux ċertu influss ta' immigrazzjoni illegali.

B'riferenza għall-inċident ta' dan l-aħħar fejn Malta b'deċiżjoni politika - u mhux taħt it-trattat ta' ripatriju li għandna bejn Malta u l-Italja - aċċettat lura 148 klandestin nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lill- ambaxxata Eġizjana li f'temp ta' ġimgħa aċċettat li tieħu 95% tal-persuni involuti li kienu proprju minn dan il-pajjiż.

Fadal biss tnax minn dawn l- immigranti li ġew mibgħuta lura mill-Italja lejn Malta u minn dawn, ħdax se jitilqu lura lejn il-Marokk din il-ġimgħa u jifdal wieħed biss.

Jiġifieri minn 148 li kellna se jkun fadal wieħed biss li l-każ tiegħu qed jiġi eżaminat.

Jien nittama li nkunu f'pożizzjoni li nikkonkludu ftehim ta' ripatrijazzjoni ma' pajjiżi ġirien tagħna.

Mhux faċli li jsir għaliex dawn il-pajjiżi jaċċettaw iċ-ċittadini ta' pajjiżhom stess u mhux ta' pajjiżi oħrajn, anke jekk dawn ikunu telqu minn pajjiżhom direttament lejn Malta.

Nittama wkoll li din is-sena nkunu kapaċi ngħaġġlu aktar l-iproċessar ta' applikazzjonijiet għal status ta' refuġjat sabiex filwaqt li nżommu bla mittiefsa l-politika u l-liġi tagħna dwar id-detenzjoni, din id-ditenzjoni ma tkunx għall-perijodu li ma jkunx raġonevoli.

Wara kollox, kulħadd għandu dritt li ma jibqax detenut għall-perijodu li jmur oltre dak dettat bir-raġuni, partikolarment jekk xi ħadd ikun għamel l-applikazzjoni tiegħu għal status ta' refuġjat.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, fil-ftit ħin li għandi nixtieq nitkellem fuq żewġ punti, wieħed jirrigwarda sitwazzjoni fil-livell nazzjonali u l-ieħor jirrigwarda l-kontribut ta` Malta fuq il-livell internazzjoanli.

L-ewwel punt li xtaqt nsemmi huwa dwar każ ġie rrapportat fil-gazzetti f'dawn l-aħħar jiem.

Dan għandu x'jaqsam ma` l-azzjoni li ħadu ċerti membri li joperaw it-taxis fix-xatt meta daħal cruiseliner Malta għax kellu emerġenza medika.

Minħabba dan, il-kaptan tal-vapur iddeċieda li jagħti trasport lill-persuni fuq dak il-cruiseliner sabiex jeħodhom il-Belt ħalli jkunu jistgħu jqattgħu ftit tal-ħin hemmhekk.

B'dan il-mod għamel għamel għażla biex jgħin il-prodott li hu qed ibigħ permezz tal-cruises fil- qasam tat-turiżmu kif isir fid-dinja kollha.

Veru li kulħadd għandu dritt jesprimi ruħu u jagħmel protesta, allaħares le.

Aħna ngħixu f'soċjeta` demokratika u d-demokrazija qiegħda f'kull qasam jew settur u għalhekk kull persuna għandha dritt li turi l-opinjoni tagħha u l-protesta hija waħda mil-libertajiet fundamentali ta' kull soċjeta`.

Qed ngħid dan kollu għaliex ma rridx niġi misinterpretat u xi ħadd jaħseb li jiena kontra li xi ħadd jew xi settur jipprotesta.

Pero` rridu noqogħdu ferm attenti f'dan il-pajjiż li ma ninqabdux fi strutturi u f'xi sistemi li huma insostenibbli jew li jpoġġuna fi strait jacket u minħabba fihom ma nkunux nistgħu noffru servizzi oħrajn ta' trasport differenti sabiex pajjiżna jkun jista' jikkompeti internazzjonalment.

Meta qed nitkellmu fil-qasam tat-turiżmu u fil-qasam tal-cruiseliners partikolarment, irridu nifhmu li hemm kompetizzjoni kbira fil-portijiet tal- Mediterran għal cruiseliner business.

Jien kont responsabbli mill-qasam tat- trasport fiż-żmien meta konna rrealizzajna li l-qasam tal-cruiseliner business fil-Mediterran kien se jikber bl-aktar mod mgħaġġel u fil- Mediterran kien se jibda jsir il-livell ta' cruiseliner business bħalma jsir fil-Karibew u f'ibħra oħrajn.

Minn dakinhar - mis-sena 1994 meta jiena kont responsabbli tas-settur tat- trasport - bdejna nippreparaw u nsaħħu lil Malta bħala post fejn jistgħu jiġu l-cruiseliners.

Konna kabbarna l-mollijiet sabiex ikollna aktar minn tnejn jew tliet cruiseliners li jistgħu jpoġġu ħdejn xulxin madwar il-moll u jkun moll ta' livell ta' kwalita' għolja biex dak li jkun, meta jasal pajjiżna, jħoss li wasal f'pajjiż li huwa żviluppat u li qiegħed jieħu ħsieb l-infrastruttura tat-turiżmu tiegħu.

Konna bdejna wkoll nitkellmu fuq kif nistgħu nassiguraw li Malta jkun post li jieqfu l-cruiseliners għaliex dak il-mument kien importanti ħafna għax kif diġa` għedt, il- cruiseliner business kien qed jiżviluppa b'ritmu iktar mgħaġġel u ridna naċċertaw li l-port ta' Malta ma jiġix maqbuż u li jidħol fl-itinerarju ta' min jagħmel dawk il-cruises.

L-amministrazzjonijiet ta' wara komplew dan ix- xogħol u ħadmu sabiex dan il-pajjiż nagħmluh anke home port tal- cruiseliners, xi ħaġa li diġa` sar ħafna xogħol fuqha u li baqa' ħafna xi jsir għaliex dan hu għan importanti li rridu nilħqu.

Sfortunatament, meta jkollok inċident bħalma kellna aħna riċentament, dan jista' jwassal għal dannu kbir mhux biss għall-image ta' pajjiżna imma anke għas-settur turistiku nnifsu.

Dan ifisser li min jieħu deċiżjoni biex jagħmel azzjoni sabiex jesprimi l-opinjoni tiegħu għandu joqgħod attent li ma jagħmilx ħsara lil dak is-settur li huwa stess jiekol minnu.

Il- progress ma jistax jitwaqqaf.

Ħadd ma qiegħed f'pożizzjoni li jgħid li issa m'għandu jsir l-ebda bdil.

Il-bidla tista' tirreżistiha għal ftit imma fl- aħħar din tieħu over.

Is-settur tat-taxis f'pajjiżna huma importantissimu għat-turiżmu u dan is- settur għandu jingħata kull appoġġ biex iżidu l-business tagħhom.

Anzi jien nemmen li hemm ħafna opportunitajiet f'dan is-settur li jistgħu jittieħdu, pero` hemm bżonn li l-prezzijiet ikunu raġonevoli b'mod li jħajru aktar nies li jużawhom.

Jiena naħseb li kieku jsir studju mill-operaturi nnifishom dwar x'opportunitajiet ekonomiċi jeżistu biex is-settur tat-taxis jikber, wieħed jinduna li m'għandux għalfejn iħossu marbut ma' ċerti tipi ta' business imma għandu joffri servizzi differenti u alternattivi sabiex jikkompeti.

Dan hu li jiġri f'diversi portijiet mad-dinja kollha u dan hu li jistenna min imur fuq cruiseliner illum.

Wieħed jistenna li meta jasal f'port ikollu l-għażla li jew imur fuq tour jew inkella jieħu t-trasport pubbliku - inklużi t-taxis - sabiex imur fiċ-ċentru tal-Belt.

Apparti dan, ikun hemm diversi nies li ma jkunux iridu jmorru ma' tours u anqas ma jkunu jridu jmorru sempliċement f'post wieħed u għalhekk jiddeċiedu li jieħdu servizz personalizzat bħat-taxi u jkunu jistgħu jduru fejn iridu.

B'hekk tat-taxi jieħu nofs ta' nhar sħiħ ta' xogħol minn fuq dawn il-klijenti.

Meta nħarsu lejn il-qasam tat-trasport m'għandniex nħarsu lejh qisu maqtugħ mill-bqija ta' l-iżvilupp ekonomiku tagħna.

Il-qasam tat- trasport huwa importantissimu għall-iżvilupp ekonomiku tagħna u ma nistgħux inħarsu lejn kif niżviluppaw il-cruiseliner business tagħna jekk miegħu ma norbtux qasam tat-trasport li jkun varjat u li joffri l-għażla lill- klijent.

Aħna rridu nkunu pajjiż indirizzat lejn it-turist.

Ħadd m'għandu jippretendi li qisna qed nagħmlulhom xi pjaċir li lin-nies jiġu hawn u jinqdew bis-servizzi.

Ir-realta` hi li aħna qed nikkompetu fuq suq internazzjonali u biex nikkompetu rridu nagħtu servizzi varji u tajbin.

Jien m'għandix dubbju li min jopera fil-qasam tat-taxis huwa kapaċi jikkompeti anke fis-suq lokali.

Meta wieħed jara l-persentaġġ ta' kemm nies ikollhom bżonn jiċċaqalqu f'diversi bliet jinduna x'potenzjal hemm.

Dan il-potenzjal, fil-fehma tiegħi, tat-taxis għadhom lanqas biss ħarsu lejh biex jiżviluppawh.

Dan huwa qasam li qed jistenna li jkun hemm min joħroġ b'ideat li jkunu jagħmlu sens ekonomikament – u anke f'ġieħ l- ambjent ta' pajjiżna – sabiex ikabbar l-utilizzar tas-sistema tat-taxis fis- suq lokali.

F'Ateni, it-taxis mhux biss itellgħu persuni għal traġit f'area partikolari imma jekk ikun hemm persuni oħrajn sejrin fl-istess direzzjoni, tat-taxi jrikkibhom ukoll b'riżultat li s-servizz ikun aktar aċċessibbli u effiċjenti.

Sur President, wieħed għandu jkun kreattiv u m'għandux ikun restrittiv.

Irridu nifhmu li fil-qasam tat-turiżmu huwa kruċjali li aħna jkollna servizzi ta' l-aqwa livell li jiswew l-inqas li jistgħu jiswew.

Dan hu l- mod kif tgħix fid-dinja kompetittiva tal-lum.

Jeħtieġ li nmeddu għonqna għax-xogħol biex inkunu nistgħu nikkompetu ma' ħaddieħor u nkomplu naħdmu biex pajjiżna mmexxuh 'il quddiem u ngħollu l-livell ta' l-għajxien ta' kull wieħed u waħda minna.

Meta kont responsabbli minn dan is-settur u konna qed nippreparaw biex Malta tkun tista' tilqa' l-cruiseliners kont fil-fatt ħdimt - u nieħu gost ngħid li din irnexxiet – biex inbiddlu dawk il-coaches jew xarabanks antiki li kellna għax ma kienx jagħmel sens li jasal 5-star cruiseliner f'pajjiżna u n-nies ta' ġo fih noħduhom fuq dawn il-coaches jew xarabanks antiki biex jagħmlu t-tour.

Għalhekk bdilnihom u ġibna coaches tat-turisti ta' livell u ta' kwalita'.

L-istess sar fil-qasam tat-taxis b'mertu ta' l-operaturi tat-taxis stess għaliex il-kwalita` tat-taxis li qed naraw illum fit-toroq tagħna huma ferm aħjar milli kellna sa ftit snin ilu.

Sur President, fil-fehma tiegħi ħadd m'għandu jibża' mill-kompetizzjoni għaliex fl-aħħar mill-aħħar huwa l-klijent li se jagħżel u meta jkollok numru kbir ta' klijenti, bħalma jkollok meta jkollok turisti neżlin minn fuq vapur, se jgawdi kulħadd basta nkunu kapaċi noffru prodotti attraenti bi prezz kompetittiv u servizz mill-aqwa.

Din hija regola li ma nistgħux naħarbu minnha.

Il-bidla tista' tirreżistiha imma xi darba tieħu over u għalkemm wieħed jista' jgerger għaliex issa se jinbidlu l-affarijiet u jaf jitlef ħobżu, dan għandu jimxi maż-żmenijiet, ikun kompetittiv, ikun kreattiv u jassigura li jkollu prodott li t-turist jfittxu waħdu.

Hawn diversi nies li naturalment ifittxu l-kumdita` u l-flessibilita` li jagħti is-servizz tat-taxis imma dawn ifittxu wkoll li l-prezzijiet ikunu mill- iktar kompetittivi.

Sur President, naħseb li tajjeb li dan il-kliem jingħad anke f'dan il- Parlament għaliex aħna rridu li pajjiżna jkun kompetittiv.

Ma nistgħux ngħixu f'soċjeta` li ma tkunx kompetittiva fl-oqsma kollha għaliex il- kompetizzjoni qiegħda tikber partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam mat- turiżmu.

Jekk wieħed jara l-effett tal-cruiseliners f'pajjiżna jifhem li dawn il-cruiseliners jġibu tip ta' turiżmu li qabel forsi ma kellniex, tip ta' turiżmu li jaffetwa pożittivament il-kummerċ fil-Belt kapitali tagħna.

In-nies li jinżlu mill-cruiseliners jagħtu xogħol anke lil diversi setturi oħrajn inkluż s-settur ta' taxis u għalhekk hemm bżonn li nibżgħu għall- kummerċ u n-negozju ta' pajjiżna u rridu nifhmu li kull azzjoni li nagħmlu jista' jkollha riperkussjonijiet negattivi fuq l-istess persuni u setturi li jieħdu dawn l-azzjonijiet.

Sur President, it-turiżmu huwa settur importanti ħafna għal Malta u l- cruiseliner business - issa se jkollna wkoll żvilupp ta' terminal ġdid fejn jiġu l-cruiseliners - huwa kruċjali għall-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Din hija għażla strateġika u rridu nassiguraw li ma naslux tard għal dan is-suq.

Diġa` hemm ħaddieħor li qed jikkompeti magħna; hemm bliet akbar minna bħal Barċellona li għandhom ħafna cruiseliners li jibdew minn hemm u bliet bħal Ġenova li tradizzjonalment kellhom il-cruiseliners li jibdew minn hemm u illum sabu kompetizzjoni minn ibliet bħal Barċellona.

Aħna qegħdin f'nofs il-Mediterran, għandna storja li hija tassew interessanti u li kull min jiġi jibqa' mbellah bid-diversita` ta' kultura u ta' ġid kulturali li għandna f'pajjiżna u għalhekk m'għandniex nagħmlu xkiel lilna nfusna.

Nerġa' ngħid, Sur President, jien favur li kulħadd għandu jesprimi ruħu u għalhekk jien qiegħed f'dan il-Parlament għaliex nemmen fid-demokrazija.

Pero` importanti li nkunu kollha kemm aħna lesti biex naħdmu u nirsistu sabiex il-cruiseliner business f'pajjiżna jimxi 'l quddiem u dan nagħmluh jekk noffru prodott b'servizz mill-aqwa u bi prezz kompetittiv sabiex min juża' dawn is-servizzi jmur lura f'pajjiżu u jħajjar nies oħrajn biex jiġru f'pajjiżna sabiex inkomplu ntejbu l-livell ta' l-għajxien tal-Maltin u l- Għawdxin kollha.

Grazzi

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 6 ta' Ottubru, 2003 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BORMLA - SERQ TA' FJURI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li każ ta' allegat serq ta' fjuri li jikkonċerna persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, għadda f'idejn il-pulizija ta' Ħaż-Żabbar?

Jista' jara li l-pulizija tieħu deċiżjoni billi jew tressaq lil din il-persuna quddiem il- qorti jew tiddikjara li m'għandhiex provi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-proċeduri kriminali dwar il-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant se jibdew fil-futur qarib.

AĠENZIJA APPOĠĠ – KUNSENS TAT-TFAL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 1410, jista' il-Viċi Prim Ministru jieħu l-passi biex l-aġenzija Appoġġ tagħti spjegazzjoni bil-miktub lil ċerta persuna li sal-lum għadha ma tafx ir- raġunijiet li wasslu biex hi ma jibqax ikollha l-kunsens tat-tfal?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.