MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 4 L-Erbgħa, 28 ta' Mejju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 4 L-Erbgħa, 28 ta' Mejju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.04 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 28 ta' Mejju, 2003

WERREJ

MINUTI 90

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 90

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA 95

AĠĠORNAMENT 120

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 122

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 003 li saret fit-27 ta' Mejju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZ PUBBLIKU – INGAĠĠ TA' SKRIVANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li għamlu l- eżami biex jidħlu jaħdmu bħala skrivani maċ-ċivil fl-aħħar sejħa?

Kemm għaddew minnhom?

Meta se jibda l-proċess biex jiġu ngaġġati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li kien hemm 994 kandidat li għamlu l-eżami ta' skrivan mas-servizz pubbliku fl-aħħar sejħa għal applikazzjonijiet ta' l-10 ta' Settembru, 2002.

Minn dawn għaddew 545 kandidat.

L-ingaġġ ta' skrivani jsir skond l-ordni tal-mertu tar-riżultat u meta jkun il-bżonn skond il-ħteġijiet tas-servizz.

KORDIN : FAĊILITA' KORRETTIVA – INGAĠĠ TA' GWARDJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru tal- Gustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess sabiex jiġu ngaġġati gwardjani mal-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

Kemm persuni applikaw u minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi l-proċess għall-ingaġġ ta` gwardjani mal-faċilita` korrettiva ta` Kordin se jibda u dalwaqt isiru l-interviews.

Kien hemm 295-il applikant u dawn ġejjin mil-lokalitajiet kif jidher hawn taħt:

|Attard |3 | |Balzan |2 | |B'Kara |10 | |Birzebbuga |13 | |Bugibba |1 | |Cospicua |3 | |Fgura |7 | |Floriana |1 | |G'Mangia |1 | |Gudja |3 | |Gzira |3 | |Hamrun |8 | |Iklin |1 | |Kalkara |3 | |Kirkop |5 | |Luqa |5 | |Marsa |12 | |M'Scala |7 | |M'Xlokk |5 | |Mellieħa |1 | |Mġarr |2 | |Mosta |3 | |Mqabba |3 | |Mrieħel |1 | |Msida |1 | |Mtarfa |1 | |Naxxar |1 | |Għarghur |2 | |Għaxaq |7 | |Għawdex |6 | |Paola |17 | |Pieta' |2 | |Qormi |10 | |Qrendi |17 | |Rabat |2 | |Safi |7 | |San Giljan |2 | |San Gwann |2 | |Senglea |6 | |Siġġiewi |5 | |Sliema |4 | |St Lucia |6 | |St Paul's Bay |4 | |St Venera |5 | |Tarxien |11 | |Valletta |8 | |Vittoriosa |1 | |Zabbar |11 | |Zebbuġ |10 | |Zejtun |26 | |Zurrieq |18 |

PERSUNI B'DIŻABILITA' – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikanti mad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali li għandhom xi membru tal-familja b'diżabilita'?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali għandu 184-il applikazzjoni ta' persuni li għandhom xi membru tal-familja bi problemi ta' mobilita'.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi l-lokalitajiet minn fejn ġejjin l-applikanti.

SINGLE PARENTS - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet mad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali ta' persuni li huma single parents?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li d-dipartiment għandu 735-il applikazzjoni pendenti ta' single parents - 334 minn dawn huma nisa single bit-tfal u 401 huma nisa separati bit-tfal – u fuq il-mejda tal-Kamra qed inpoġġi tabella li turi l-lokalitajiet minn fejn ġejjin dawn l- applikazzjonijiet.

TARZNA - ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għat-Teknologija ta' l-Informatika u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema barranin fit-tarzna ta' Bormla?

Jista' jgħid ta' liema nazzjonalita' huma, x'inhu l-grad tagħhom u x'salarju għandhom?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informatika u l- Investiment): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa t-tarzna ta` Bormla qiegħda timpjega tliet ħaddiema barranin ta` nazzjonalita' Ingliża.

Dawn huma:

ISEM GRAD SALARJU GROSS

Joseph P Moore chief executive LM118,727 David Kahlbom production executive LM 59,124 Chris Bell commercial executive LM 59,124

Is-salarju gross jinkorpora housing allowance ta`Lm15,000 fis-sena fil-każ ta' J.P. Moore; Lm5,850 fis-sena fil-każ ta' D. Kahlbom; u Lm5,850 fis- sena fil-każ ta' C. Bell.

Barra mis-salarju, dawn l-executives igawdu minn fringe benefits oħra li jikkonsistu f'biljetti ta' l-ajru, term assurance, health insurance, relocation costs u karozza tal-kumpannija.

MALTA DRYDOCKS - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għat-Teknologija ta' l-Informatika u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid f'kemm-il dipartiment hi maqsuma d-drydocks?

Jista' jgħid minn kemm-il ħaddiem hu magħmul kull dipartiment?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk fid-drydocks bħalissa hemmx nuqqas ta' ħaddiema f'ċerti snajja?

Kemm huwa veru li hemm il-ħsieb li jiġu mpjegati xi apprendisti għal dan ix-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, mill-memorja nista' ngħid li dan l-aħħar fit-tarzna infetħet skema għall-apprendisti - kien hemm min daħal għaliha u ma kompliex - u l-intenzjoni hi li din it-talba terġa' ssir.

Il-verita' hi li ċerti skills indispensabbli biex it-tarzna tibqa' għaddejja qegħdin jispiċċaw.

Għal dan il-għan, il-management tat-tarzna qed idaħħal apprendisti ġodda biex jaħdmu f'diversi oqsma li llum mhux faċli li ssibhom.

Naturalment is-suċċess ta' din l-iskema jiddependi mill-ambjent tax-xogħol li wieħed ikun se jidħol għalih u sa ċertu punt anke mill-kapaċita' ta' l- iskejjel li jippreparaw lill-istudenti għal dan il-għan.

Ċertament it- tarzna hija sfida mhux biss għall-pajjiż imma anke biex hi stess jirnexxielha wara dawn is-snin kollha, tħarreġ biżżejjed ħaddiema fi snajja li ħafna drabi mhuwiex komdu li taħdem fihom u wisq inqas huwa komdu l- ambjent li wieħed jaħdem fih.

Naħseb huwa challenge għall-pajjiż kollu li fil-kuntest sħiħ ta' ristrutturazzjoni li trid issir fit-tarzna, wieħed jirnexxielu jżomm il- bilanċ neċcessarju u filwaqt li ż-żewġ naħat tal-Kamra nirrikonoxxu li fit- tarzna hemm nies żejda f'pożizzjonijiet ġenerali, ma jistax ikun li minħabba f'hekk wieħed jingħalaq f'linja dejqa ħafna u ma jeħux ħsieb il- futur.

Kien għalhekk li nbdiet din l-iskema ta' apprendistat u l-ħsieb tal-management hu li jiddentifika t-taqsimiet fejn qed ikun hemm dawn il- vakanzi u jħajjar tfal Maltin biex jitħarrġu f'dawn is-snajja'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif nafu, il-ħaddiema tad-drydocks u tas-shipbuilding ingħataw l-opportunita' li jieħdu s-somma u jirtiraw mix-xogħol.

Hemm il- ħsieb li din is-sistema terġa' titħaddem?

X'beħsiebu jagħmel il-gvern biex jara li l-postijiet jerġgħu jimtlew?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-fatt dan kien wieħed mill-punti li ġew ttrattati fl-istudju li sar minn Appledore dwar il-proċess ta' ristrutturazzjoni li hemm bżonn li jitwettaq fit-tarzna.

Fost l-affarijiet li ġew proposti hemm ukoll ir-rakkmandazzjoni li jkun hemm sistema ta' apprendisti li bil-mod il-mod jitħarrġu biex tidħol ġenerazzjoni ta' ħaddiema ġodda fis-snajja u fil-kapaċitajiet li t-tarzna tassew għandha bżonn.

Fil-programm ta' ristrutturazzjoni li ġie approvat mit-task force hemm pjan li jaħseb biex fuq medda ta' seba' snin jintroduċi skema ta' rtirar volontarju ħalli jibdew jonqsu numru ta' ħaddiema.

Fil-fatt nafu x'kienu r- riżultati ta' dik l-iskema għax kienu ġew imħabbra pubblikament, anke fi stqarrija li kienet saret f'dan il-parlament.

Dan il-proċess jaħseb ukoll għall-introduzzjoni ta' skema ta' apprendistat u fil-fatt din l-iskema bdiet u mill-istqarrija li kien għamel il- management wieħed jinnota li għalkemm din l-iskema nfetħet għal numru ikbar ta' apprendesti, ma kienx hemm lanqas it-take-up li kien hemm bżonn biex jimtlew il-vakanzi ta' l-apprendisti li l-management kien qed jaħseb biex jintroduċi.

L-aħħar laqgħa tat-task force saret fi Frar li għadda u dakinhar l- intenzjoni kienet li jkun hemm preżentazzjoni ta' l-inizjattivi li l- management kien qiegħed jieħu.

Minn dakinhar ma reġgħetx saret laqgħa oħra minħabba l-fatt li kienet bdiet il-kampanja tar-referendum u mbagħad il- kampanja elettorali.

Wara l-elezzjoni ridt jiena stess bi prudenza inħalli ftit tal-ħin jgħaddi biex kulħadd jerġa' jaqbad ir-rutina, anke min-naħa ta' l-oppożizzjoni, biex ikun hemm konferma minn rappreżentanti tagħha bħala osservaturi parteċipattivi, u wara li ppruvajt nerġa' nlaqqa' it-task force din il-ġimgħa stess, dan ma setax isir minħabba l-fatt li s- segretarju ġenerali tal-GWU kien imsiefer għall-konferenza ta' l-ETUC.

Għalhekk hemm il-ħsieb li din il-laqgħa ssir fil-15-il ġurnata li ġejjin.

Permezz ta' dawn il-laqgħat il-gvern se jkompli miexi fuq il-programm ta' twettiq ta' pjan ta' ristrutturazzjoni, inkluż il-parti li tittratta l- assets li għandha t-tarzna kif ukoll l-ammont ta' flus li għandha tagħti lill-gvern.

Qed nippruvaw noħolqu sitwazzjoni fejn il-balance sheet tkun nadifa, ħalli b'hekk tkun tista' tinfetaħ paġna ġdida li tagħti lit-tarzna, ġejjieni li fuqu tkun tista' tibni.

Se tkun ta' priorita' ukoll l-urġenza li jiġi konkluż ftehim kollettiv.

Dan se jkun ta' ġid għat-tarzna għax permezz tiegħu se ndaħħlu sistemi effiċjenti ta' operazzjonijiet kif ukoll aspetti ta' flessibilita', biex kull ħaddiem ikun jista' jagħti l-massimu possibbli għall-azjenda tiegħu u fl-istess ħin hu stess ikun qed jingħata kumpens għal dak li hu jkun ikkontribwixxa għalih.

Se jintlaħaq ukoll ftehim fuq il-kodiċi ta' dixxiplina biex it-tarzna inkomplu mmexxuha 'l quddiem bi sforzi komuni bejn kulħadd għall-interess ta' pajjiżna.

KONSUM TA' ALKOĦOL – ETA` MINIMA

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru tal-Gustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jixtarr l-utilita` u l- bżonn urġenti li l-eta` minima għall-konsum ta' l-alkoħol tkun l-eta` ta' 18-il sena u mhux ta' 16-il sena?

ONOR.

TONIO BORG: Qed jiġu kkonsidrati diversi proposti għal kontroll aħjar tal-konsum u l-abbuż ta` l-alkoħol.

Una volta tittieħed deċiżjoni, isiru l-emendi neċessarji.

PROGRAMMI TA' L–UE – TAĦRIĠ BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienu l-klijenti ta' l-ETC li bbenefikaw minn programmi ta' l-UE, bħall-programm Leonardo da Vinci, u ġew mibgħuta għal perjodi ta' taħriġ barra minn Malta, speċjalment dawk li huma bla xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li 51 klijent ta' l-ETC ibbenefikaw mill-programm Leonardo da Vinci.

Dawn kienu maqsuma fi tliet gruppi matul l-aħħar tliet snin - 30 minnhom intbagħtu fis-sena 2000 filwaqt li l-21 l-oħra se jintbagħtu din is-sena - u fosthom hemm grupp ta' 15-il persuna li jirreġistraw ma' l-ETC bħala unemployed.

Tletin benefiċarju ntbagħtu taħt il-kategorija ta' trainers fl-FAS international consulting ltd. fl-Irlanda.

Dawn marru għal ġimgħatejn bejn Marzu 2001 u Diċembru 2002.

Waqt l-exchange, il-benefiċarji mit-training services division ta' l-ETC irċevew informazzjoni u taħriġ dwar l-FAS apprenticeship training, il-kontenut tal-kors, kif wieħed jamministra kors, servizzi dwar id-diżabili kif ukoll interventi ma' l-unemployed.

Żewġ gruppi ta' tliet persuni kull wieħed se jakkwistaw esperjenza ta' ġimgħa bejn Novembru 2003 u Marzu 2004 fiċ-childcare centres ta' Reggio Emilia, magħrufa għall-faċilitajiet li għandhom biex iqiegħdu tfal fiċ- ċentru ta' kull attivita'.

Il-benefiċarji japprofittaw ukoll minn opportunita' biex jitgħallmu aktar dwar il-proċess pedagoġiku adattat minn dawn iċ-ċentri.

Dan se jkun ta' profitt minħabba li f'Malta għad ma hawnx standards relatati mal-preparazzjoni pedagoġika tal-ħaddiem f'dan is- settur.

Ħmistax-il individwu li jirreġistraw bħala unemployed ma' l-ETC se jmorru għal 12-il ġimgħa ġo lukandi u ristoranti ta' kwalita' fl-Irlanda.

L-iskop ta' dan il-proġett, li qiegħed isir f'kollaborazzjoni ma' l-awtorita' tat- turiżmu, huwa biex dawn l-individwi jiksbu esperjenzi ġodda f'dan is-settur kif ukoll iżidu mal-possibiltajiet tagħhom li jsibu xogħol.

Dawn il- placements se jibdew fil-bidu ta' Settembru ta' din is-sena sa l-aħħar ta' Novembru ta' l-istess sena.

Dan ifisser li kull benefiċarju ser jagħmel madwar tliet xhur jaħdem fl-Irlanda u meta jirritornaw Malta se jiġu mogħtija ċertifikat kif ukoll xogħol b'kuntratt f'wieħed mill-hotels ta' kwalita' fi xtutna.

MEPA - PJAN LOKALI GĦAN-NOFSINHAR TA' MALTA

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jindika t- timeframe li matulu huwa maħsub li l-local plan għan-nofsinhar ta' Malta jkun lest?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent): Ninforma lill-Onor.

Membru li l-MEPA mistennija toħroġ id-draft tal-pjan lokali għan-nofsinhar ta' Malta għall-konsultazzjoni pubblika għal madwar Ottubru 2003

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid meta se jkun lest dan il-pjan u meta se jkunu lesti pjani oħra li hemm pendenti?

Hija ħaġa normali li lejliet l-elezzjoni, id-DCC jiltaqa' f'ħinijiet fit-tul u jiġu deċiżi ammont konsiderevoli ta' permessi?

Jista' jgħid ukoll jekk inżammetx il- prassi li l-files jidhru quddiem id-DCC, kull wieħed wara min imissu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dan il-pjan lokali għan-naħa t'isfel ta' Malta kellu jitlesta lejn l-aħħar tas-sena l-oħra u l-bidu ta' din is-sena.

Għar-rigward tal-ħinijiet, naħseb li l-Onor.

Membru m'huwiex informat tajjeb għax il-kummissjonijiet għall-kontroll ta' l-applikazzjonijiet baqgħu għaddejjin bix-xogħol u bil-ħinijiet normali tagħhom.

Tant hu hekk li jekk wieħed iqabbel n-numru ta' applikazzjonijiet li telgħu għad- deċiżjoni ma' perjodi oħrajn, isib li m'hemm xejn stramb.

Għar-rigward tal-prassi, safejn naf jien l-files li telgħu għad- deċiżjonijiet baqgħu bl-istess sistema li kien hemm qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li l-prassi dejjem kienet li d-DCC jiltaqa' minn filgħodu sal-11.00 p.m, kif għamlu fil-ġranet ta' qabel l-elezzjoni?

Jien noqgħod fuq il-kelma tiegħu u jekk nibqgħu mexjin b'dan il-mod nista' ngħid li sejrin tajjeb!

Jista' almenu jgħidilna minn meta bdiet din il-prassi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Kien l-Onor.

Mizzi stess li uża l-kelma ''prassi'' fil-kuntest tal-mistoqsija jekk il-files baqgħux jitilgħu wara xulxin.

Il-ħinijiet li fihom tiltaqa' id-DCC baqgħu l-istess u ma nafx jekk l-Onor.

Membru huwiex qed jalludi għall-bord ta' l-awtorita'.

Kien hemm żmien meta l-Onor.

Mizzi stess kien membru ta' dan il-bord - jaf ukoll l-Onor.

Membru li kienu jsiru konsultazzjonijiet bejn iċ-chairman u l- kumplament tal-membri - u minħabba li l-aġenda kienet tkun twila, il- laqgħat kienu jibdew minn filgħodu.

Għall-bqija, jien informat li d-DCC baqa' jiltaqa' kif kien normalment jiltaqa' qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jgħid jekk hijiex il-prassi li l- kunsilli lokali jippruvaw iwaqqfu proġetti li jkunu diġa' ġew approvati mill-MEPA?

Jista' jgħid ukoll jekk hemmx żmien stipulat meta kunsill lokali ta' lokalita' partikolari ikun jista' jagħmel l-oġġezzjonijiet tiegħu għal xi proġett li jkun qiegħed jiġi suġġerit, anke jekk ikun jikkonsisti f'dar ta' l-anzjani, per eżempju?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-perijodu li fih l-kunsill lokali jista' jagħmel oġġezzjoni għal xi applikazzjoni huwa ta' 21 ġurnata.

Ġaladarba applikazzjoni tkun ġiet approvata, il-kunsill lokali jista' jagħmel appell minn dik id-deċiżjoni, kif fuq kollox għandhom dritt jagħmlu individwi oħrajn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA

Ikompli mis-27 ta' Mejju, 2003.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ninforma lill-Kamra li s'issa n-naħa tal-gvern ħadet 138 minuta u n-naħa ta' l-oppożizzjoni ħadet 173 minuta.

GĦaldaqstant il- ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal- gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni bil-winding up għall-gvern.

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Grazzi, Sur President.

F'din l-okkażjoni biex nirrispondu d-diskors tal-President tajjeb li naraw x'qal l-Eċċellenza Tiegħu fil-bidu tad-diskors fejn jingħad hekk:

"Mill-ewwel, il-gvern tiegħi jrid jisħaq fuq il-fatt li dan huwa programm maħsub biex jivvantaġġja lill-poplu kollu bla eċċezzjoni.".

Hawnhekk l-istress hija fuq il-kelma "kollu".

Jien irrid ngħid minn issa li dan huwa importanti li jseħħ u nispera li din il-leġislatura ma timxix fuq il-prassi li mxiet biha proprju fil-ħames snin li għaddew.

Più o meno tista' tgħid li dan id-diskors huwa fotokopja tad-diskors li smajna ħames snin ilu u nafu b'każi fejn m'hu veru xejn li gvern Nazzjonalista preċedenti mexa b'riga dritta biex ngħid hekk għall-poplu kollu bla eċċezzjoni.

Hawnhekk m'iniex qed nagħmel kritika għall-persuna tal-President innifsu għax aħna nafu, li għalkemm inqara minnu, probabbilment huwa diskors li ġie ppreparat għalih.

Il-President għamel diskors mimli b'affarijiet sbieħ li kien fih wish list sħiħa dwar l-aspett edukattiv u tal-kultura, aspetti ambjentali, il-qasam soċjali u tal-familja, ix-xogħol u l-ekonomija, kif ukoll it-tmexxija pubblika.

Naturalment l-affarijiet li hemm fid-diskors innifsu huma kollha pożittivi u j'Alla din il-leġislatura jirnexxilha twettaqhom għax fil-maġġor parti tagħhom diġà kienu qegħdin hemmhekk proprju ħames snin ilu, imma sfortunatament baqgħu lampa stampa u ma ċċaqlaqna xejn 'il quddiem.

Biżżejjed naraw - u din xi ħaġa li lili ġenwinament tinkwetani - kif meta aħna qegħdin ngħidu li rridu nimbarkaw fuq programm biex intejbu s-sistema edukattiva, l-ambjent tagħna, il-qasam soċjali, ix-xogħol, l-ekonomija, kif ukoll t-tmexxija pubblika, u fl-istess ħin nafu l-istat finanzjarju kemmxejn prekarju - aħjar nuża l-kelma "kemmxejn" biex ma ninstemax allarmanti - li jinsab fih il-pajjiż bħalissa.

Sur President, illum għandna public debt li qiegħed jiżdied bir-rata ta' Lm300,000 kuljum.

Dan ifisser li jekk kull wieħed u waħda minna hawnhekk jitkellem għal medja ta' kwarta, mill-bidu sa l-aħħar tad-diskors ta' kull deputat tagħna, id-dejn nazzjonali qiegħed jiżdied bi Lm3,000, 'il fuq minn Lm3,000.

Din hija s-sitwazzjoni kritika li tinsab fiha l-qagħda finanzjarja tal-gvern fil-preżenti.

Fid-diskors tal-President jissemmew id-diversi proġetti mibdija fosthom tax- Xatt tal-Kottonera fejn tgħidx kemm kienu qalulna li n-nies iridu jmorru passiġġati u jaqbżu jgħumu, imma fil-fatt in-nies hemmhekk baqgħu fl-istess sitwazzjoni għax dan il-proġett qajla mexa 'l quddiem.

Hemm il-proġett ta' Manoel Island, ta' Tigne`, tal-cruise liner terminal, tad-daħla tal-Belt, u għexieren ta' proġetti oħrajn li sfortunatament baqgħu l-istess.

Jekk dan il-gvern irid imexxi dawn il-proġetti 'l quddiem għax verament jemmen fil- potenzjal li t-turismu u anke l-qasam kulturali għandu ġewwa pajjiżna biex idawwar ir-rota ekonomika 'l quddiem, irridu verament nimbarkaw bis-sħiħ fuqhom.

Nerġa' ntenni li meta nara din is-sitwazzjoni finanzjarja kritika ta' pajjiżna ma nafx kemm sejjer jirnexxilna.

Importanti nagħtu daqqa t'għajn ukoll lejn dak li qal il-President dwar il- qasam soċjali, fejn qal:

"... is-servizzi soċjali jeħtieġ li jiġu mgħarbla mill-gvern, flimkien ma' l-oppożizzjoni u l-għaqdiet tas-soċjeta` ċivili, ċertament mhux biex jitnaqqsu jew jitnaqqru, iżda biex isiru aktar sostenibbli u jaqblu mal-bżonnijiet veri tan-nies.".

Din mhix xi ħaġa ġdida, imma assistejna għaliha tul il-ħames snin li għaddew, fejn gvern Nazzjonalista preċedenti għamel attakk sħiħ fuq il- benefiċċji soċjali kif konna nafuhom qabel.

Ikolli ngħid li bi skuża li l-gvern irid jiġġieled l-abbuż mijiet ta' familji nqatgħulhom benefiċċji soċjali b'mod inġust.

Dan rajnieh iseħħ fil- qasam taċ-children's allowance, per eżempju, fejn in-nefqa tagħha tnaqqset minn Lm21 miljun għal Lm14 miljun fi spazju ta' madwar ħames snin.

B'mod uffiċjali l-gvern kulma rnexxielu jiġġustifika minn dan it-tnaqqis ta' Lm7 miljun kien proprju Lm0.5 miljun biss għal dak li għandu x'jaqsam ma' frodi fil-qasam tad-dipartiment tas-sigurta` soċjali.

Huwa tajjeb li l-gvern jiġġieled l-abbuż kontra l-benefiċċji soċjali, iżda min-naħa l-oħra importanti li ma nesaġerawx.

Importanti li dak li huwa abjad nsejħulu abjad u dak li huwa iswed insejħulu iswed.

Ma nistgħux nagħmlu programm biex niġġieldu l-abbuż tal-benefiċċju soċjali u nibdew inqaċċtu ċerti benefiċċji bl-addoċċ għas-sempliċi raġuni li s-sistema interna fi ħdan id-dipartiment tas-sigurta` soċjali ma tlaħħaqx biex tgħarbel tajjeb biżżejjed il-claims li jkun hemm għal ċerti benefiċċji.

GĦax huwa proprju dan li qed jiġri.

Hemm nuqqas ta' staff u forsi s-sistema tas-SABS tal-computer għadha ma ġietx mgħallma tajjeb biżżejjed lill-istess impjegati u mhumiex ilaħħqu, allura taqbad u tinqata' l-kundanna bla ma ssir investigazzjoni serja biżżejjed fuq dawk l-eluf ta' każi li hemm pendenti.

GĦaldaqstant jaqbdu u jqaċċtu l-benefiċċji soċjali bl-addoċċ.

Mr Speaker, rigward il-qasam tas-saħħa il-President qal:

"Id-diviżjoni tas-saħħa, bħal dik ta' l-edukazzjoni, sejra xxaqleb xogħolha minn dik ta' operatur għal dik ta' regolatur ta' servizzi, b'aktar awtonomija lil kull sptar.

Il-ġrajja l-kbira f'dan il-qasam sejra tkun il-ftuħ ta' l-isptar Mater Dei fl-2005.

Sadattant, inkomplu ntejbu s-servizzi fl-isptarijiet tal-lum, l-aktar dawk fl-out- patients.".

Nerġa ntenni li dan huwa kollu diskors sabiħ li jimliek bil-kurraġġ però min-naħa l-oħra kont nistenna li l-istess gvern ta' l-Eċċellenza Tiegħu jagħmel daqsxejn enfasi fuq il-qasam primarju tas-saħħa.

Nafu li sfortunatament taħt il-gvern Nazzjonalista preċedenti l-qasam tas-saħħa primarja verament mar lura u qala' d-daqqa tal-mannara.

Diversi polikliniċi ġew magħluqa u oħrajn li spiċċaw jaħdmu fuq bażi part-time.

Naf li wieħed ma jistax jaqbad iparla u jfajjar bl-addoċċ għax hemm ċerti problemi, bħal nuqqas ta' tobba, allura ma tistax taqbad u tiftaħ polikliniċi kif ġieb u laħaq.

Però jidher ukoll li sfortunatament il-gvern mhux qed jagħmel il-homework tiegħu tajjeb biżżejjed biex jipproġetta li jkollu aktar tobba u aktar riżorsi umani għal dawn il-polikliniċi.

Tajjeb li jkollna sptar ġdid, sabiħ u effiċjenti, imma fl-istess ħin ma nistgħux ninsew il-bażi tal-kura tas-saħħa primarja għax nafu kemm għandna nies, b'mod speċjali anzjani, li ma jkollhomx il-faċilita` u l-fakultà li jmorru fl-isptarijiet jew inkella fid-dipartiment ta' l-out-patients, allura jkun iktar faċli għalihom li jinqdew fir-raħal tagħhom jew inkella fid-distrett tagħhom.

GĦaldaqstant huwa importanti li l-gvern jerġa' jeżamina bir-reqqa din is-sitwazzjoni għax nafu li hemm ċerti żoni ta' Malta fejn mhumiex moqdijin tajjeb daqs oħrajn mill-aspett ta' kura primarja.

Importanti li l-gvern jara kif jagħmel biex idaħħal aktar dixxiplina f'ċerti polikliniċi li mhumiex qed jagħmlu xogħolhom tajjeb biżżejjed, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' servizz ta' tobba u kemm servizz ta' paramediċi u anke l-bereġ ta' l-istess polikliniċi.

Iktar 'l isfel fid-diskors insibu enfasi li biex ikun jista' jottjeni dawn l-iskopijiet kollha, il-gvern se jikkontrolla aħjar in-nefqa pubblika.

Din hija xi ħaġa li ta' min jinkoraġġiha u nisperaw li wara dawn is-snin kollha jirnexxilna verament nibdew naqbdu l-barri minn qrunu u nirkbu l-barri!

Hemm każi fejn titwaħħax bis-sitwazzjonijiet finanzjarji li għandhom ċerti sezzjonijiet governattivi.

Proprju l-ġimgħa l-oħra wasal għal widnejja li fl-istess pixxina nazzjonali ġewwa tal-Qroqq hemm dejn ta' madwar Lm92,000.

Jiġifieri l-gvern għandu jagħti madwar Lm92,000 lill-kuntratturi li jissupplixxu l-ilma, jew li jissuplixxu l-kimiċi biex jiġi ttrattat l-ilma, meta aħna nafu li l-budget annwali tal-pixxina huwa ta' madwar Lm80,000.

Jiġifieri hemmhekk diġà għandna sitwazzjoni fejn ovvjament m'hu veru xejn li n-nefqa pubblika hija kkontrollata.

Huwa sabiħ li ssebbaħ it-traffic islands u r-roundabouts billi tiżra' l- fjuri, imma min-naħa l-oħra l-gvern qiegħed ilaħħaq ma' spejjeż iktar bażiċi?

Kif qed naraw, għandna diversi oqsma, b'mod speċjali fil-qasam soċjali, fejn il-gvern qiegħed dahru mal-ħajt u qed ikollu jqaċċat mill- benefiċċji soċjali bl-addoċċ.

Kemm huwa aħjar allura li nkomplu mexjin fuq it-triq li kien qabad il-partit Laburista fl-imgħoddi fejn kellna welfare state li kien l-għira ta' ħafna pajjiżi ġirien, milli nispiċċaw inqaċċtu benefiċċji bl-addoċċ bl-iskuża tal-welfare society u mhux welfare society.

Nerġa' ntenni li hija xi ħaġa sabiħa li nsebbħu dawn iż-żoni bħalma huma r- roundabouts, imma ma jagħmilx sens li mbagħad affarijiet bażiċi jibqgħu lura.

Nieħdu l-każ tal-mediċini li tgħidx kemm-il darba jkunu out of stock proprju fl-istess bereġ tal-gvern.

Jien tajt eżempju wieħed off-hand proprju biex nuri li m'hu veru xejn li l-gvern qed jikkontrolla n-nefqa pubblika b'mod serju.

Tajjeb naraw kif matul il-leġislatura l-oħra kien hemm ir-rapport interim jew preliminari ta' l-istess welfare reform commission, Ii reġgħet qed tissemma ħafna dan l-aħħar, li kien qal iswed fuq l-abjad, għal darba darbtejn, li l-istat finanzjarju prekarju li ninsabu fih huwa proprju responsabbli minnu l-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996.

Sfortunatament din hija t-track record li għandu l-partit Nazzjonalista fid-diversi gvernijiet li mexxa u ntenni li, jekk kemm il-darba din it-track record mhix se tiġi mibdula, ftit għandna ċans li nkunu nistgħu nwettqu dan il- ħafna wishful thinking li għandna f'dan id-diskors.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel riferenza għalih huwa proprju l-qasam tal- familja.

Il-familja tissemma diversi drabi f'dan l-ispeech, kemm fil-qasam tal-qorti tal-familja kif ukoll in ġenerali.

Huwa importanti li l-gvern iwennes u jieħu ħsieb lill-familji tagħna mill-aħjar li jista', għax nafu kemm qegħdin jintlaqtu ħażin bl-istresses tal-ħajja moderna kif ukoll bid- direzzjoni li qabad vis-à-vis il-kwestjoni tal-welfare society.

Minkejja li l-gvern jipprova jpinġi stampa sabiħa fil-qasam tax-xogħol, nafu li hemm ħafna u ħafna nies qiegħda f'dan il-pajjiż.

Barra minn hekk hemm ħafna u ħafna nies li qegħdin ifittxu xogħol u m'humiex qed jiġu sodisfatti.

Dawn huma kollha affarijiet li se jitfgħu piż negattiv fuq il- livell ta' l-għajxien tal-familji tagħna.

Min-naħa l-oħra erġajna smajna għat-tieni darba konsekuttiva l-fatt li l- gvern qiegħed iwiegħed li jwaqqafi l-qorti tal-familja, xi ħaġa li ilna nisimgħu biha għal madwar sitt snin, imma sfortunatament jidher li kollox baqa` kif inhu.

Jien nawgura li mhux biss tiġi mwaqqfa l-qorti tal- familja, imma li dawn il-ħafna xewqat sbieħ li hawn fid-diskors tal- President jiġu mwettqa għall-ġid tal-familji, tal-pensjonanti u tal- ħaddiema Maltin u għall-ġid tal-pajjiż kollu kemm hu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Grazzi, Sur President.

Il-programm tal-gvern, kontenut fid-diskors tal-President kif isir tradizzjonalment, in parti huwa kontinwazzjoni ta' dak li diġà beda l-gvern u in parti huwa programm ta' inizjattivi ġodda fid-dawl tal-programm elettorali.

Dan il-programm huwa msejjes fuq żewġ rebħiet f'konsultazzjonijiet elettorali li kellna matul din is-sena, kemm dik tar-referendum u kemm dik ta' l-elezzjoni ġenerali.

Naturalment dan m'iniex qed ngħidu b'sens trijonfalistiku, però importanti li meta niddiskutu l-programm tal-gvern inżommu dan quddiem għajnejna.

Il-partit attwalment fil-gvern rebaħ referendum speċifiku fuq l-Unjoni Ewropea, u ma ninsewx li rebaħ ħames elezzjonijiet mill-aħħar sitta in parti wkoll fuq pjattaforma tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

GĦaldaqstant m'hemmx dubju issa, kif qatt ma kien hemm fil-passat, li l- gvern Nazzjonalista għandu mandat elettorali ċar sabiex jagħmel it-tibdil meħtieġ sabiex pajjiżna jingħaqad ma' 24 pajjiż ieħor fil-bini ta' din l- Ewropa ġdida.

U dan diġà qed inwettquh.

Sur President, nixtieq naqsam mal-Kamra l-esperjenzi ta' l-ewwel laqgħa tal- kunsill tal-ministri ta' l-intern u tal-ġustizzja li attendejt għaliha bħala ministru minn pajjiż li se jissieħeb fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju tas-sena li ġejja.

F'dan il-kunsill aħna għandna rwol ta' osservaturi attivi, jiġifieri m'għandniex vot imma l-bqija għandna kollox.

GĦandna d- dokumenti kollha li jitqassmu matul dawn il-laqgħat, għandna d-dritt ta' attendenza mill-bidu sa l-aħħar f'dawn il-laqgħat u qegħdin niġu ttrattati sa minn issa bħala membri. l-unika ħaġa li m'għandniex hija l-vot, għalkemm ftit huma l-kwestjonijiet li jitilgħu għall-vot għax hemm ċertu sens ta' kompromess bejn pajjiż u ieħor f'dawk li huma direttivi, regolamenti u deċiżjonijiet li jieħu l-kunsill tal-ministri.

U ma ninsewx li dan huwa l-ogħla organu fejn jidħlu deċiżjonijiet li jorbtu fl-Unjoni Ewropea.

Mill-esperjenza tiegħi f'din il-laqgħa jien inħoss li aħna mhux talli ma tlifniex is-sovranità talli ssaħħet is-sovranita` ta' pajjiż żgħir.

Malta poġġewha bejn il-Ġermanja u l-Portugall bħala seating arrangements, jiġifieri l-pajjiżi ż-żgħar qed jinfilzawhom bejn pajjiżi li diġà huma membri ħalli ma jkunx hemm 15-il-pajjiż membru fuq naħa u l-10 li għadhom se jingħaqdu fuq naħa oħra.

Jiġifieri jien ħassejtni kburi li qed nirrappreżenta lil pajjiżi madwar mejda ma' 24 ministru ieħor u li nipparteċipaw mill-bidu sa l-aħħar fil-qasam tal-ġustizzja u l-intern.

Ministri oħrajn għandhom esperjenza f'oqsma oħra.

Xtaqt insemmi punt li qajjem l-Onor.

Anġlu Farrugia l-bieraħ - ħadt gost nisma' din il-parti li qbilt magħha, imma kien hemm affarijiet oħrajn li ma qbiltx miegħu fuqhom - fejn qal: Ejjew ningħaqdu ma' pajjiżi oħrajn newtrali fl-Unjoni Ewropea sabiex inħarsu n-newtralita`.

Naqbel miegħu perfettament fuq dan.

Naħseb dak li hemm sabiħ fl-Unjoni Ewropea, li ħadd ma jiddomina lil ħadd f'affarijiet importanti, speċjalment id-difiża, jew taxxi jew inkella żieda ta' membri ġodda.

Jien nemmen li bħala pajjiż newtrali se nkunu kapaċi nħarsu n-newtralita` tagħna, naturalment newtralita` fid-dawl taż-żmenijiet tal-lum.

(Interruzzjonijiet) Anzi, qiegħed naqbel miegħek dwar kemm huwa importanti li fl-Unjoni Ewropea ningħaqdu ma' pajjiżi newtrali oħrajn u dan juri li fl- Unjoni Ewropea ħadd ma jiddomina lil ħadd.

Anke fil-gwerra ta' l-Iraq rajna li kien hemm min qabel, kien hemm min ma qabilx, u kien hemm min qabel basta jkun hemm riżoluzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti.

Din hi l- libertà li se jkollna ġewwa l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li dan kien punt tajjeb li qajjem l-Onor.

Farrugia u nassigurah li aħna fil-fatt dejjem kellna dak il-ħsieb u naħseb li aħna kapaċi to defend our own turf.

Iżda ma naqbilx miegħu fuq il-kwestjoni li aħna qisna se nabdikaw l- awtonomija, is-sovranita` tal-qrati tagħna għax se jibdew japplikaw il- liġijiet ta' l-Ewropa.

L-ewwelnett il-liġijiet ta' l-Ewropa se jkunu mfasslin minna wkoll għax aħna se nkunu ġewwa Brussell mal-Portugiżi, mad- Daniżi u nfasslu d-direttivi, ir-regolamenti u d-deċiżjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

U l-proċess idum ħafna.

Per eżempju hemm direttiva li qed niddiskutuha bħalissa li ilha proposta mill-kummissjoni minn Ottubru tas- sena 2001, jiġifieri ħadd ma jieħu lil ħadd b'sorpriża.

Hemm ċertu proċess li fih jinħmew ir-regolamenti.

Jagħmel sens li jekk aħna nkunu pparteċipajna fit-tfassil tagħhom imbagħad aħna nkunu obbligati li nossservaw dawn ir-regolamenti.

Allura aħna se jkollna liġi Maltija, approvata mid-deputati Maltin, Ii tgħid li regolament li meta sar ikunu pparteċipaw fih il-Maltin isir parti mil-liġi Maltija.

Illum wara kollox diġà għandna eżempju ta' dan, għalkemm f'qasam limitat tad-drittijiet tal-bniedem.

Aħna diġà għandna liġi li tgħid li l-provvedimenti tal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem jirbħu fuq kwalunkwe provvediment ieħor ta' liġi li għanda f'pajjiżna.

Hawnhekk ma tidħolx il-kwestjoni taż-żewġ terzi, imma dejjem soġġetti għall- kostituzzjoni, jiġifieri aħna qatt ma nistgħu niksru l-Kostituzzjoni.

Però nistgħu nagħmlu liġi ordinarja li tgħid li l-liġijiet li nkunu pparteċipajna fihom aħna - fl-oqsma li għandhom kompetenza fihom l-Unjoni Ewropea għax f'ħafna affarijiet oħrajn l-Unjoni Ewropea m'għandhiex kompetenza u niddeċiedu kompletament aħna - jirbħu fuq liġijiet oħrajn li nkunu għaddejna aħna stess.

Imma liġi Maltija se tgħidu dan.

L-Onor.

Farrugia semma xi ħaġa wkoll fuq il-qorti tal-familja li tissemma wkoll fil-programm tal-gvern.

Jafu li sar progress kbir f'dan il-qasam għax mhux biss lesti r-regolamenti imma qed jitlesta l-bini sabiex ikollna qorti tal-familja suret in-nies.

Illum diġà għandna qorti li tieħu ħsieb is-separazzjonijiet u l-kawżi tal-familja, imma issa se jkollna qorti mhux biss speċifikatament fuq hekk imma se tieħu ċ-ċivil u l-kriminal li għandhom x'jaqsmu ma' kwestjonijiet tal-familja u jiġu deċiżi fi blokk li se jkun kompletament separat.

Jien ħadt gost ħafna nara li diġà ġew applikati - u jista' jikkonferma l- Onor. Farrugia - il-video conferencing ta' xhieda li ma jkunux iridu jixhdu fl-awla fejn ikun hemm preżenti l-akkużat jew inkella f'kawża ċivili.

Din hija liġi li għamel il-gvern Nazzjonalista taħt il-liġi tal-pulizija u li diġà qed tiġi attwata.

Jiġifieri dawn huma eżempji ta' x'nixtiequ nagħmlu aħna fil-qasam tal-ġustizzja biex ikollna dejjem iktar ġustizzja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Grazzi, Sur President.

Fl-intervent qasir tiegħi xtaqt li nagħmel xi rimarki fuq il-programm tal-gvern, għax importanti li wieħed jifhem li għalkemm kien l-Eċċellenza Tiegħu l- President li għamel id-diskors, fil-verita` huwa l-programm tal-gvern.

Bażikament qisu karta supplimentari jew kumplimentari għall-programm elettorali tal-partit Nazzjonalista.

Sur President, jien deherli li dan il-programm kellu jkollu ħafna iktar affarijiet inklużi fih, partikolarment meta tqis li fit-tieni paragrafu, f'paġna 3 tad-diskors, hemm miktub li dan huwa programm maħsub biex jivvantaġġja lill-poplu kollu bla eċċezzjoni.

Dan huwa kliem sabiħ u tħoss li huwa preludju għal affarijiet ħafna aktar konkreti.

Imma aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq partit li daħal ġdid fil-gvern għax din hija r-raba` leġislatura tiegħu, jiġifieri sa l-aħħar ta' din il-leġislatura se jkun għamel kważi 20 sena fil-gvern.

GĦaldaqstant ma nistgħux inħarsu lejn dan il-programm ta' ħidma għalih waħdu, imma bilfors irridu nħarsu wkoll lejn it-track record tat-tliet leġislaturi ta' dan il-partit fil-gvern.

F'dan id-diskors insibu li dan huwa programm li jmur lil hemm minn kull firda jew differenza politika.

Allura jien kont nippretendi li f'dan il- programm tal-gvern insib kif dan il-partit, li sa l-aħħar ta' din il- leġislatura se jkun ilu 20 sena fil-gvern, se jittratta dawk l-inġustizzji li twettqu abbażi ta' diskriminazzjoni politika mal-Laburisti fil-bidu ta' din il-leġislatura, tant li fis-sena u għaxar xhur ta' gvern Laburista kellu jagħmel il-liġi dwar l-investigazzjoni ta' inġustizzji.

Kif se jirrimedja dawk l-inġustizzji li saħansitra ġew pruvati bil-qorti, u anke kellna sentenza tal-qorti, digriet tal-qorti?

GĦad hemm numru sostanzjali ta' dawn il-Laburisti li daħlu fil-proċedura ġudizzjarja u kien hemm deċiżjoni li jingħataw rimedju u sal-lum għadhom ma ngħatawx rimedju.

Jien ippretendejt li fid-diskors tal-President il-gvern jgħid li dan huwa programm maħsub biex jivvantaġġja lill-poplu kollu bla eċċezzjoni u li dan huwa programm li jmur lil hinn minn kull firda jew differenza politika imma minn dan kollu m'hemm xejn.

Għalhekk fil-bidu ta' din il-leġislatura jkun tajjeb li nsemmuhom dawn l-affarijiet għax m'hemmx dubju li dak li ġara fit- tribunal kontra l-inġustizzji u s-sentenzi li nħarġu minn hemmhekk li konsegwenza tagħhom ̧ sal-lum l-individwi li kienu milquta għadhom ma ħadux ir-rimedju kif ġie deċiż saħansitra mill-istess qorti, imur kompletament kontra artiklu 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Barra minn hekk artiklu 6 tal-liġi dwar it-tribunal ta' l-inġustizzji titkellem fuq dan b'mod mill- aktar ċar.

Sur President, nixtieq insemmi xi każijiet li sfortunatament minkejja li ġie deċiż li għandhom jingħataw rimedju mill-qorti, s'issa għadhom ma ngħataw l-ebda rimedju effettiv u jien naf nies li saħansitra ġew imċaħħda mix-xogħol.

Per eżempju, każ partikolari li nixtieq insemmi huwa dak ta' ċertu George Galea li kellu każ kontra l-kummissarju tal-Pulizija.

Dan kellu kiosk f'The Strand Tas- Sliema u fil-bidu ta' din il-leġislatura ta' gvern Nazzjonalista ħadulu l-liċenzja biex tawha lill-partitarju Nazzjonalista.

Ovvjament dan mar għand it-tribunal ta' l-inġustizzji, ingħata digriet biex din il-liċenzja tingħata lura u sal-lum għadu ma ħax lura x-xogħol tiegħu.

Fil-fatt issa għandu każ sub judice fl-Prim'Awla tal-qorti.

Għalhekk aħna se nagħmluha ċara mill-bidu ta' din il-leġislatura li aħna bħala partit mhux se noqogħdu b'idejna marbutin.

Aħna se nkunu qed nesploraw kull proċedura legali possibbli biex jekk ikun hemm bżonn dawk in- nies li kellhom digriet tal-qorti minħabba diskriminazzjoni politika kontra tagħhom u li sal-lum għadhom ma ħadux ir-rimedju, imorru quddiem il-qorti Ewropea għad-drittijiet tal-bniedem.

Jien kont nippretendi xi ħaġa f'dan is-sens ladarba mal-curtain-raiser ta' dan il-programm ta' ħidma tal-gvern ̧ eżattament fit-tieni paragrafu ̧ qed jingħad li dan huwa programm maħsub li jmur lil hinn minn kull firda jew differenza politika.

Pero' jidher li dan huwa biss kliem sabiħ fl-arja.

Jien nispera li l-gvern Nazzjonalista jiddeċiedi li dak li sar issa matul tliet leġislaturi jirranġah u jagħti rimedju lil dawn in-nies.

Nixtieq insemmi wkoll il-każijiet li ġew irrapportati mill-ombudsman.

F'wieħed mir-rapporti tiegħu l-ombudsman qal li fl-armata ġew iddiskriminati xi nies u allura irrikkmanda li dawn kellhom jingħataw rimedju xieraq ħalli din id-diskriminazzjoni tiġi megħluba pero' sal-lum dawn għadhom ma ħadu xejn.

Huwa mportanti li ngħid ukoll li fl-aħħar update tal-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-pożizzjoni ta' Malta fit-triq għal sħubija sħiħa kien hemm rimarka dwar il-kwestjoni ta' l- inġustizzji.

Għalhekk jien ippretendejt li dan kellu jissemma wkoll f'dan id-diskors tal-President.

Sur President, f'paġna 3 ta' dan id-diskors qed jingħad li jrid ikollna soċjetà kemm jista' jkun inklużiva u allura jien ippretendejt li jkollna aktar spejgazzjoni fuq il-kwestjoni tal-pensjonijiet.

Il-kwestjoni tal- pensjonijiet ilha tinkwieta lill-anzjani u lill-Maltin u l-GĦawdxin għax fuq kollox din mhijiex xi ħaġa marbuta biss ma' l-anzjani tal-lum imma hija marbuta aktar u aktar ma' dawk mill-mid-thirties 'il fuq.

Dawn in-nies iridu joqgħodu attenti għaliex quddiemhom m'għandhomx biżżejjed snin ta' xogħol li jistgħu jikkumpensaw għall-pensjoni xierqa 'l quddiem pero' dan il-programm ta' ħidma ma jsemmi xejn fid-dettall.

Kulma smajna kienu biss stqarrijiet min-naħa tal-ministru tal-finanzi, kważi ġimgħa wara r- riżultat elettorali, imma f'daqqa waħda kien hemm silenzju sħiħ u irranġar aħjar ta' kif ġew artikolati ċerti stqarrijiet.

Per eżempju ̧ dwar il-kwestjoni tas-servizzi soċjali kulma hemm huma tliet linji li ma jsemmu xejn konkret.

Jien kont nistenna li fid-diskors tal-President nisma' xi ħaġa wkoll dwar il-kwestjoni tal-faqar f'pajjiżna.

Qed ngħid dan għax minn rapport li ħareġ lejn l-aħħar tas-sena li għaddiet jew inkella fil-bidu ta' din is- sena min-national statistics office irriżulta li f'pajjiżna llum għandna madwar 15% tan-nies li qed jgħixu fir-riskju tal-faqar.

Dan l-istess rapport igħid ukoll li aktar minn 20% ta' l-anzjani minn 65 sena 'l fuq u 55% ta' dawk il-familji b'ġenitur u b'but wieħed ukoll qed jgħixu fir- riskju tal-faqar.

Pero' minkejja li qed ngħidu li rridu nħarsu lejn soċjeta` li tkun verament inklużiva dan il-programm ta' ħidma ma jidħolx fid-dettall u ma jsemmi xejn fuq din il-kwestjoni tant importanti.

Hawnhekk smajna diversi kelliema tal-gvern igħidu li l-pass li jmiss huwa qabża fil-kwalità imma naħseb li dawn in-nies li għadni kemm semmejt mhux qabża fil-kwalità iridu imma ġlieda għall-għajxien tagħhom.

Għaldaqstant jien kont nippretendi li dan il-programm tal-gvern ikun realistiku u allura jinkludi lil dawn in-nies ukoll.

Sur President, jien kont nippretendi wkoll li nidħlu aktar fid-dettall dwar il-kwestjoni tad-drittijiet tat-tfal.

Forsi hawnhekk il-membri tan-naħa l- oħra jgħiduli li fuq il-Mejda tal-Kamra tqiegħed abbozz ta' liġi dwar it- twaqqif għall-kummissarju tat-tfal.

Fil-ġranet li ġejjin dan l-abbozz ta' liġi se jkun qed jiġi diskuss f'dan il-parlament imma definittivament ma jiġborx fih il-qafas legali bżonjuż li għandhom bżonn it-tfal Maltin.

Per eżempju ̧ fil-bidu tal-leġislatura l-oħra Dr. Ugo Mifsud Bonnici li dak iż- żmien kien President kien ta l-parir lil dan il-parlament biex jemenda l- liġijiet li jirrigwardaw tfal imwielda barra ż-żwieġ pero' għaddew erba' snin u nofs u għadu ma sar xejn.

Fil-leġislatura li għaddiet tkellimna ħafna fuq il-kwestjoni tal-qafas legali ħalli nirregolaw il-fostering f'pajjiżna u ntejbu l-liġijiet dwar l- addozzjoni għax nafu kemm għandna koppji jistennew bil-ħniena li jkollhom l-opportunita` li jadottaw it-tfal.

Pero' sal-lum sfortunatament għadu ma sar xejn.

Jien kont nippretendi li fejn jidħlu t-tfal kellu jkun hemm xi ħaġa f'dan il-programm tal-gvern għal din il-leġislatura li ġejja pero' jidher li m'hemm xejn.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq il-liġijiet li jirrigwardaw in-nisa.

L-abbozz ta' liġi li fil-leġislatura ġie approvat minn dan il-Parlament m'huwiex qed jaqdi d-drittijiet tan-nisa f'pajjiżna, mhux biss id-drittijiet legal imma lanqas dawk l-affarijiet li fil-prattika huma mportanti biex jgħinu lin-nisa jimxu 'l quddiem, partikolarment meta nafu li dan il-pajjiż għandu bżonn ħafna l-kontribut u l-parteċipazzjoni tan-nisa Maltin u Għawdxin, anke fil-qasam tax-xogħol.

M'għandna l-ebda indikazzjoni f'dan il-programm ta' ħidma għal din il- leġislatura ta' dan il-gvern jekk hux qed ikun hemm xi tip ta' proponiment biex isir sforz ħalli jiġu ntrodotti aktar family friendly hours u aktar flexitime fuq il-postijiet tax-xogħol ħalli n-nisa bil-familja jkunu jistgħu jippartċipaw aktar f'dan il-qasam tant importanti għall-ekonomija tagħna.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-ambjent.

Fil-paragrafu li jitkellem fuq l-ambjent jissemmew il-widien u jien nixtieq niġbed l-attenzjoni li l- kwesjtoni tal-widien trid tmur lil hinn mill-kwestjoni ta' l-ilqugħ u mill- kwestjoni ta' l-ambjent naturali.

Per eżempju, illum Wied is-Sewda ġewwa Ħal Qormi m'għadux wied kif ħalqu l-Bambin imma sar zona residenzjali.

Fil- fatt hemmhekk illum hemm kważi żewġ irħula żgħar li nqatgħu mill-core tar- raħal ta' Ħal Qormi u allura huwa mportanti li dan il-post ikun safe għar- residenti kemm mill-aspett ta' traffiku li jgħaddi minnu u anke mill-aspett ta' l-ilmijiet li jilqa' ġo fih.

Aktar minn kollox dan il-wied sar bypass u allura meta nitkellmu fuq widien naħsbu fuq postijiet bħal dan.

Għalhekk ma nistgħux nippretendu li l-kunsill lokali jagħmel affarijiet li jridu eluf kbar ta' liri jiġifieri bilfors irid ikun hemm l-imbottar u l- animu ġenwin tal-gvern ċentrali biex ċerti affarijiet jitranġaw.

Huwa mportanti ħafna wkoll li semi-industrialised areas bħar-raħal ta' Ħal Qormi jkollhom policies ċari.

Ħal Qormi huwa wieħed mill-postijiet li llum jiġbor fih 40% tal-warehousing f'Malta; aktar minn raħal residenzjali kważi sar industrial estate.

M'huwiex biżżejjed li jkollna local plans imma rridu nidħlu fl-animu ta' dak li jkun qed jiġri ħalli l-affarijiet ikunu aktar lokalizzati u allura jkollna indirizz partikolari għad- diffikultajiet partikolari ta' lokalità bħal din.

Issemmew ukoll is-setturi tal-portijiet u tat-tarznari.

Per eżempju ̧ f'paġna 7 insibu sentenza li tgħid li fuq is-settur tal-portijiet għandhom jitkomplew id-diskussjonijiet dwar ir-riformi meħtieġa u dawn għandhom jiġu implimentati.

Din hija sentenza vaga li tista' tinkorpora ħafna affarijiet u allura t-tħassib f'imħuħ il-ħaddiema tal-portijiet ikompli jikber.

Huwa mportanti li l-gvern ikun ċar x'tip ta' regolament se jkollu jaċċetta issa li Malta se tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Għaldaqstant huwa mportanti li nkunu ċari ma' dawn il-ħaddiema ħalli b'hekk ikunu jafu fejn qegħdin.

Sur President, jien nixtieq nagħlaq fuq dan il-punt.

Minn programm ta' ħidma ta' gvern li sa l-aħħar ta' din il-leġislatura se jkun ilu 20 sena fil-gvern kont nippretendi aktar sustanza u affarijiet dettaljati għaliex hemm areas sħaħ li tħallejna sajmin kompletament fuqhom.

Għaldaqstant nappella lill-gvern biex jerġa' jagħti daqqa ta' għajn tajba ħalli d- defiċjenzi li fih dan il-programm tal-gvern ikunu nkorporati għall-ġid tal- poplu Malti u Għawdxi kollu.

Hemmhekk imbagħad inkunu ċerti li jkun programm li jkun qed jindirizza u jaħseb għal soċjeta` Maltija u GĦawdxija inklużiva.

Qabel nagħlaq irrid nifraħ u nawgura lill-kollegi ġodda tagħna f'din il- Kamra snin ta' ħidma siewja fl-aħjar interess tal-poplu Malti u GĦawdxi kollu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, jien irrid ningħaqad mal-kollega tiegħi l-Onor.

Marie Louise Coleiro u nifraħ lid-deputati kollha li telgħu miż- żewġ naħat tal-Kamra.

Nixtieq nifraħ ukoll lil dawk kollha li kkontestaw l- elezzjoni u ma ġewx eletti għax dawn ukoll taw il-kontribut tagħhom, lill- ex-deputati u lilek, Mr Speaker ̧ għall-ħatra tiegħek.

Jien nittama li jkollna parlament li fih nagħrfu naħdmu flimkien.

L-ewwel osservazzjoni li rrid nagħmel hija li l-oppożizzjoni trid tiddeċiedi x'inhi l-kritika tagħha fuq id-diskors tal-President għaliex s'issa kien hemm ftit kontradizzjoni f'dak li kienet qed tgħid.

Per eżempju, eżattament wara ċ-ċerimonja tal-ftuħ il-grupp parlamentari Laburista ħareġ stqarrija u qal li d-diskors tal-President kien biss kliem sabiħ.

Pero' mbagħad fl-istess nifs dawn għamlu kapital għax id-diskors tal-President kien fih ċertu awtokritika għax jammetti li hemm affarijiet li tħallew jitgħawġu u li jridu jiġu ddrittati.

Dikjarazzjoni dwar dan dehret ukoll fuq il-ġurnal "It-Torċa" ta' nhar il-Ħadd.

Diversi kelliema ta' l-oppożizzjoni għamlu plejtu għax il-gvern qed jammetti li ċerti oqsma ġew traskurati jew li stajna għamilnihom aħjar.

Jien lill-oppożizzjoni ngħidilha li m'għandhiex għalfejn tistagħġeb għax meta tammetti li għad fadal x'tirranġa ma tkunx qed tagħmel ammissjoni ta' falliment imma tkun qed tagħti prova ta' serjeta`.

Liema gvern tajjeb kemm hu tajjeb, hu f'liema pajjiż hu, ifformat mil-liema partit hu ̧ jista' jkun kredibbli jekk jiftaħar li għamel kollox perfett u ma żbalja f'xejn?

Jien naħseb li tiżbalja jekk temmen li tkun għamilt kollox tajjeb jew li m'għandekx x'tirranġa.

Darba kien hawn xi ħadd li tilef l-elezzjoni u qal li ma kienx tort tiegħu imma tal-poplu għax ma fehmux imma imbagħad ġiet elezzjoni oħra u reġa' tilifha.

Naħseb li anke dan huwa stil ġdid u frisk ta' tmexxija għax fil-pjan ta' ħidma tiegħu, il-gvern ammetta li kien hemm oqsma li seta' għamilhom aħjar.

Din hija prova ta' gvern li mhux qdiem jew spiċċa bla ideat, kif tħobb tgħidilna l-oppożizzjoni, imma huwa gvern ġdid li fid-diskors tal- ftuħ tal-Parlament ̧ minflok intilef fl-akkwisti kbar li għamel, semma affarijiet li jistgħu jitranġaw u jittejbu.

Nawgura li ħaddieħor ikollu l-kuraġġ, l-għaqal u l-umiltà li jammetti fejn żbalja jew fejn seta` għamel aħjar.

Jgħidu li l-ewwel pass biex tirranġa xi ħaġa huwa li tinduna inti stess li dik ix-xi ħaġa tista' ssir aħjar u aħna hekk għamilna.

Fid-diskors ta' l-eċċellenza tiegħu l-President, proprju f'paġna 4 ̧ hemm parti li tgħid hekk:

"L-ewwelnett ̧ għad jonqos inqas minn sena biex inwettqu fiha l-aħħar preparattivi meħtieġa ħalli nkunu nistgħu nagħmlu l-parti sħiħa tagħna bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea.

F'dan iż-żmien qasir, ħafna minna ̧ kemm mis-settur pubbliku, kif ukoll mis-settur privat ̧ iridu jsiru jafu minn ġewwa kif tassew jaħdmu l-istituzzjonijiet u s-sistemi Ewropej.".

Jien hawnhekk nixtieq ngħid li dan il-Parlament irid jitgħallem jaħdem f'din ir-realta` ġdida li se ġġib magħha s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Bħala istituzzjoni dan il-Parlament għandu bżonn jissaħħaħ u jrid jieħu l-miżuri minn issa biex jissaħħaħ.

Irid ikun Parlament aktar ippreparat u jridu jiżdiedu s-support services lid-deputati kollha taż-żewġ naħat biex inkunu nistgħu nagħmlu xogħolna sew.

Iridu jissaħħu wkoll il- kumitati tal-Kamra.

Per eżempju, huwa mportanti li s-Sedja tieħu l-passi meħtieġa biex il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin jissaħħaħ għax ir-rwol tiegħu se jitwessa` u se jsir ferm u ferm aktar importanti bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dan il-kumitat se jkollu r-rwol li mhux biss iżomm lill-membri ta' dan il- Parlament aġġornat b'dak li jkun qed isir fl-Unjoni Ewropea iżda jrid jagħmel monitoring ta' l-abbozzi u l-leġislazzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid xi ħaġa fil-qosor dwar ir-rwol ġdid ta' dan il-Parlament ladarba nsiru membri.

Kulħadd jaf li f'ċerti oqsma, bħal ̧ per eżempju, ir- regoli tas-suq ̧ il-leġislazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea għandha kompetenza esklussiva pero' ovvjament dejjem irid ikun hemm konsultazzjoni mal-pajjiżi membri.

Imbagħad hemm il-kompetenza li jgħidulha "shared" bejn l-Unjoni Ewropea u l-istati membri.

Imbagħad hemm il-kompetenza li tkun esklussiva għall-istati membri bħal per eżempju l-oqsma ta' l-edukazzjoni u r- reliġjon.

Dan ifisser li fejn jidħlu l-oqsma ta' l-edukazzjoni u r- reliġjon huma l-pajjiżi membri biss li għandhom il-kompetenza esklussiva li jilleġislaw.

Kontra dak li ġie allegat f'gazzetta lokali ftit ġranet ilu, il-fatti huma li jekk pajjiż membru fl-Unjoni Ewropea jidhirlu li l-Unjoni Ewropea tkun illeġislat f'area fejn m'għandhiex kompetenza dan il-pajjiż membru jista' jfittex rimedju anke quddiem il-qorti Ewropea.

Mhux veru li l- leġislazzjoni tagħna se tibda ssir kollha mil-Unjoni Ewropea jew inkella li dan il-Parlament se jitlef ir-rwol tiegħu kif ta' spiss sfortunatament għadna nisimgħu.

Jien ngħid li r-rwol ta' dan il-Parlament se tissaħħaħ ukoll għax hemm konvenzjoni li tipproponi li l-parlamenti nazzjonali għandhom dritt u obbligu li jagħmlu monitoring biex jaċċertaw jekk il- prinċipju tas-sussidjarjeta` jkunx qed jiġi salvagwardat jew le fil- leġislazzjoni li tkun qed tipproponi l-kummissjoni.

Barra minn hekk proposti leġislattivi u dokumenti ta' konsultazzjoni se jibdew jintbagħtu lill-parlamenti nazzjonali fl-istess ħin li jintbagħtu lill-parlamenti Ewropej u dan se jitlob mill-Parlament tagħna ċertu impenn.

Dan il-Parlament irid jibda jaħseb minn issa wkoll kif se jagħmel il- monitoring tal-leġislazzjoni ta' l-Unjoni Eworpea għax ladarba nsiru membri dan il-Parlament irid jagħmel il-monitoring tiegħu indipendentement mill- monitoring li jkun qed jagħmel il-gvern.

Dan il-Parlament irid ikollu l- istrutturi lesti li s'issa għad m'għandux għal dak kollu li jiġi propost mill-Unjoni Ewropea rigward abbozzi ta' liġijiet u dokumenti ta' konsultazzjoni.

Ta' min igħid ukoll li lanqas il-Kumitat Permanenti għall- Affarijiet Barranin għad m'għandu s-support services biex jagħmel dan il- monitoring u għalhekk naħseb li rridu nibdew naħsbu, naħdmu u nippreparaw minn issa.

Sur President, mistoqsija li nixtieq nagħmel hija din: Il-monitoring tal- leġislazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea se jibda jsir mill-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin?

Xi wħud igħidu li ladarba nsiru membri ta' l- Unjoni Ewropea ma jagħmilx sens li l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l- Unjoni Ewropea għandhom jibqgħu jaqgħu taħt il-Kumitat Permanenti għall- Affarijiet Barranin għax l-Unjoni Ewropea mhux se tibqa' xi ħaġa estera għalina imma se ssir parti mir-realta`.

Min-naħa l-oħra x'se nagħmlu( Se nagħmlu kumitat ieħor esklussivament għal materji ta' l-Unjoni Ewropea( Hemm pajjiżi applikanti li l-parlamenti tagħhom diġa` waqqfu jew għandhom il-ħsieb li jwaqqfu kumitati permanenti tal-Kamra biex jittrattaw materji ta' l-Unjoni Ewropea imma jien ngħid li m'għandux isir hekk.

Naħseb li bil- limitazzjoni tar-riżorsi li għandna jkun żball li dan il-Parlament iwaqqaf kumitat ieħor assoċjat biss ma' l-Unjoni Ewropea.

Fl-opinjoni tiegħi - warajja se jitkellem l-Onor.

Jason Azzopardi li bla dubju ta' xejn huwa aktar espert minni f'dan il-qasam - li rridu nagħmlu huwa li nibqgħu bil- kumitat eżistenti li jittratta l-affarijiet barranin u forsi nbiddlulu ismu.

Dan nistgħu nsemmuh kumitat għall-affarijiet Ewropej u barranin.

Pero' naħseb li din hija waħda mid-deċiżjonijiet li rridu nieħdu din is- sena.

Jien għandi suġġeriment ieħor fuq il-kompożizzjoni ta' dan il-kumitat li issa se jkollu rwol daqstant wiesa' u impenjattiv.

Per eżempju, jekk ikollna abbozz jew dokument ta' konsultazzjoni mill-Unjoni Ewropea dwar l- industrija ̧ il-kumitat għall-affarijiet Ewropej u barranin ikun jista' jistieden lill-ministru responsabbli mill-industirja u flimkien max-shadow minister jew mal-kelliem ta' l-oppożizzjoni għall-industrija biex jifformaw il-kumitat għall-affarijiet barranin.

Jien ngħid li l-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin jagħmel sew jekk minn issa jibda jagħmel xi forma ta' public hearings.

Hija ħasra li dawn ma nagħmluhomx f'dan il- Parlament imma għallinaqas jista' jagħmilhom dan il-kumitat.

Dan għaliex hemm nies esperti f'dawn il-materji li jifhmu ħafna aktar milli jifhmu wħud minna hawn ġew dwar it-tibdiliet li hemm bżonn isiru f'dan il- Parlament ladarba nsiru membri fl-Unjoni Ewropea imma dawn m'għandhomx vuċi għax m'humiex membri parlamentari.

Għalhekk naħseb li jagħmel sew il- Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin jekk jieħu l-inizjattiva u jibda jistieden nies esperti – bħalissa għandi f'moħħi lil Fr. Peter Serracino Inglott - li jiġu hawn u nistaqsuhom x'inhi l-opinjoni tagħhom.

Mhux bilfors li dak li jgħidu se naċċettawh kollu imma għallinqas nibdew nisimgħu x'għandhom xi jgħidu nies li huma mdorrijin jaħdmu fir-realta` ta' l-Unjoni Ewropea u forsi jistgħu jagħtuna parir dwar x'tibdiliet għandhom isiru f'dan il-Parlament u fil-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin ladarba nsiru membri.

Hemm nies li m'humiex membri parlamentari li għandhom ħafna x'jgħidulna.

Dawn huma ftit mill-għażliet li għandna quddiemna.

L-argument tiegħi huwa li f'din is-sena li fadal irridu nibdew naħdmu biex insaħħu lil dan il- Parlament ħalli nkunu nistgħu nlaħħqu ma' l-ammont tax-xogħol li se jaqa' fuqu.

Sur President, jien irrid nagħlaq fuq dan il-punt.

Il-bieraħ kien hemm komunikat lill-president tal-konvenzjoni mil-Kap ta' l-Oppożizzjoni u mill- Onor. George Vella li ħadu pożizzjonijiet li jxaqilbu lejn il- pożizzjonijiet li kienu ħadu ż-żewġ rappreżentanti l-oħra tal-gvern fuq il- konvenzjoni.

Jidher li issa aktar minn rwol passiv, se jgħaddu għal rwol attiv.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni se jibdew jieħdu rwol attiv għalkemm sfortunament dan se jsir biss fl-aħħar ftit ġimgħat li l-konvenzjoni fadlilha ħajja.

Dan jawgura tajjeb għax forsi issa jista' jibda jkollna politika nazzjonali u dan huwa punt li ssemma anke mill-eċċellenza tiegħu Monsinjur Arċisqof fil-quddiesa tal-ftuħ ta' dan il-Parlament li qal li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea rridu nibdew naħsbu u naġixxu bħala nazzjon.

Jien nawgura li anke dan il-Parlament jagħraf jagħmel il-pass li jmiss u aktar miż-żewġ naħat tal-Kamra, aħna u huma, inkunu Parlament wieħed b'żewġ gruppi, b'ideat differenti u b'pożizzjonijiet differenti iżda li jkollna l- għaqal li fejn ma naqblux ̧ naqblu li ma naqblux.

Iżda hemm diversi oqsma fejn nistgħu naħdmu u niġbdu ħabel wieħed għall-ġid ta' pajjiżna u b'sens ta' lealta` għal dawk li eleġġewna.

Jien konvint li l-maġġoranza assoluta tal-poplu tistenna li l-gvern u l-oppożizzjoni jikkooperaw flimkien għall-ġid ta' pajjiżna aktar u aktar issa li se nissieħbu fl- Unjoni Ewropea.

Nagħlaq billi ngħid li għandi tama qawwija – anzi qawwija ħafna - li anke f'dan il-Parlament se tibda rebbiegħa ġdida.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, inħossni kważi kommoss għall-fatt li għalkemm din hija t-tieni leġislatura għalija bħala membru parlamentari, illum qed nagħmel l-ewwel intervent tiegħi fl-ewwel leġislatura bħala Malta Ewropea, u aħna l-65 membru parlamentari li hawn f'din il-Kamra għada pitgħada se nkunu nistgħu niftaħru li aħna konna parteċipi, konna xhieda u konna atturi prinċipali mill-viċin ta' proċess li ttrasforma lil pajjiżna.

Din hija epoka ġdida, u jien insejjaħ din il-leġislatura bħala a watershed legislature li timmarka l-bidu ta' xi ħaġa li l-effetti tagħha se jkunu dejjiema.

Aħna l-65 membru parlamentari li hawn f'din il-Kamra se jkollna responsabbilta` kbira matul il-ħames snin li ġejjin, u fil-fatt niddubita jekk mill-1962 'l hawn qattx kien hemm leġislatura oħra li l-effetti tagħha kienu daqstant dejjiema.

Huwa veru li l-leġislatura ta' l-1962 kienet importanti għax matulha pajjiżna kiseb l-indipendenza tiegħu, pero` din il- leġislatura daqstant ieħor se tkun far reaching fl-effetti tagħha.

Naħseb li aħna stess għadna lanqas irrealizzajna kemm dak li se jiġri matul din il- leġislatura se jeffettwana mill-viċin għax il-bidla li se ssir m'hijiex se ssir mil-lat fiżiku u strutturali but it is a cultural change.

Irridu nibdew nagħmlu a quantum leap ahead anke fil-mod kif nagħmlu l-politika tagħna.

Mr Speaker, ħadt verament gost nisma' lill-ħabib u kollega tiegħi l-Onor.

Mario Galea li tista' tgħid li qaxxar is-suġġett bil-mod inimitabbli tiegħu.

Huwa laqat il-musmar fuq rasu meta qal li matul din il-leġislatura se nagħmlu politika ġdida, u jekk jippermettili jien se nżid ngħid li se nagħmlu politika ġdida with a capital "p" and not with a small "p".

Hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insellem lil Aldo Moro, li kien famuż - kif wara kollox għadu - għall-politika ta' konverġenza li kien jagħmel, u sal-lum għadna nsibu ħafna kitbiet fuq il-politika ta' konverġenza tiegħu.

Kif qal tant tajjeb l-Onor.

Mario Galea, għandna nagħmlu politika ta' kompromess billi naraw x'hemm tajjeb fl-argumenti li tkun qed iġġib in-naħa l-oħra tal-Kamra.

Dan l-Onor.

Membru naħseb li qrali moħħi meta rrifera għall-fatt li l-pożizzjoni li ħadu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Onor.

George Vella fid-diskors li għamlu waqt il-konvenzjoni Ewropea hija kważi identika għall-pożizzjoni tal-gvern.

Naf li forsi se jkun hemm min jgħidli li dan huwa pass żgħir 'il quddiem, pero` ġaladarba l-pożizzjonijiet li qed jieħdu l-gvern u l-oppożizzjoni qed iqarrbu flimkien, dan jista' jkun bidu ġdid.

L-awtur Graham Greene f'waħda mill-kitbiet tiegħu jgħid li "there is always a moment when the door opens and lets the future in", u dan li qed ngħaddu minnu llum huwa preċiżament dak il-mument fejn we are letting the future in.

Il-futur irridu nittraduċuh fil-ħobża ta' kuljum ta' kull wieħed u waħda minna, pero` kif qal l-E.T. l-Arċisqof nhar is-Sibt li għadda waqt l-omelija, biex nagħmlu dan il-mument tassew storiku u memorabbli huwa vitali li naġixxu u li naħsbu bħala nazzjon.

Irridu nattakkaw l-argument u mhux il-persuna li tkun qed tagħmel dak l-argument.

Fi kliem ieħor, irridu nikkritikaw il-messaġġ u mhux il-messaġġier.

Fil-fehma tiegħi, hemm bżonn nagħmlu iktar kompromessi.

Naturalment dawn m'għandniex nagħmluhom mal-prinċipji jew mal-valuri, imma fuq ċerti pożizzjonijiet u fuq ċerta politika għandu jkun hemm iktar tqarrib u iktar konverġenza.

Fl-affarijiet nazzjonali għandu jidħol spirtu ġdid.

Irridu nibdew naslu għal pożizzjoni komuni, u fil-fehma tiegħi, jekk hemm xi ħaġa li l-Unjoni Ewropea se tbiddel f'pajjiżna, dan huwa l-mod kif nagħmlu u nħaddmu l-politika tagħna.

L-Unjoni Ewropea se tgħolli 'l fuq il-kwalita` u l-livell tad-dibattitu politiku f'pajiżna, se jkun hemm iktar lok ta' qbil u inqas lok ta' konfrontazzjoni, jiġifieri anke fil-livell ta' dibattitu parlamentari se jkollna a quantum leap ahead.

Mr Speaker, is-senatur Kennedy kien iħobb jikkwota frażi li kien jgħidha l- awtur Irlandiż George Bernard Shaw: "People see things that are and ask why; I see things that never were and ask why not".

Aħna wkoll irridu nibdew nagħmlu dawn it-tip ta' mistoqsijiet u ngħidu, per eżempju: Għaliex m'għandux ikun hemm iktar konverġenza fuq il-politika soċjali, edukattiva, ambjentali u rurali fost l-oħrajn?

Għaliex m'għandux jinbidel il-partit Laburista u jkollna partit Laburista li joħroġ b'ideat ġodda?

Żgur li jien m'għandi l-ebda dritt nimponi fuq il-partit Laburista, pero` l-poplu jesiġi li jkun hemm bidla f'dan il-partit.

Qed ngħid dan mhux għax inħobb lill- partit politiku tiegħi inqas imma għax inħobb lil Malta iktar, kif intqal fil-ktieb ta' Shakespeare; Julius Caesar, meta ntqal, "Not because I love Caesar less but because I love Rome more".

Aħna nixtiequ li l-partit Laburista jinbidel u joħroġ b'ideat ġodda li jkunu inqas distruttivi u iktar kostruttivi.

Per eżempju, x'ġid ħareġ mill-politika tal-partit Laburista li dan il-partit ma jipparteċipax fil-kummissjoni għar-riforma tas-saħħa mentali?

M'iniex se nsemmi n-nuqqas ta' parteċipazzjoni tal- partit Laburista fil-MEUSAC ukoll.

Hemm xi ħaġa li m'hijiex daqstant apolitika fir-riforma tas-saħħa mentali?

Madanakollu l-partit Laburista ddeċieda li ma jagħtix is-sehem tiegħu f'din il-kummissjoni.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, id-diskorsi li għamlu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni u l-Onor.

George Vella waqt il-konvenzjoni Ewropea juru li almenu kien hemm moviment fil-politika tal-partit Laburista, u għalkemm dan ma jfissirx li l-politika tal-partit Laburista nbidlet, għallinqas hemm indikazzjoni ta' ċertu tibdil, u j'Alla fil-futur qarib naraw iktar tibdil bħal dan.

Aħna rridu wkoll li s-soċjeta` tagħna tkun waħda inklussiva, u jekk hemm xi ħaġa li veru laqtitni fid-diskors ta' l-E.T. l-President tar- Repubblika nhar is-Sibt li għadda, din kienet meta semma s-soċjeta` inklussiva.

Mr Speaker, l-erba' snin u nofs li għaddew kienu ta' esperjenza tajba ħafna ta' kif id-diversi għaqdiet li jifformaw is-soċjeta` ċivili jistgħu jaħdmu flimkien mal-gvern bil-għan li f'pajjiżna jitkattar il-ġid u li jkun hemm solidarjeta` fost il-poplu tagħna.

Jekk il-MEUSAC kien trendsetter, jien nemmen li fil-qafas leġislattiv tal-liġi tal-Malta council for economic and social development hemm lok biex dan nagħmluh.

Jekk wieħed iħares lejn artiklu 6 tal-liġi ta' l-MCESD isib dan il-kliem:

"The council shall, at its first sitting, proceed to appoint a standing civil society committee ...".

Fil-fatt dan il-kumitat diġa` jeżisti u tlaqqa' kemm-il darba, pero` fl- opinjoni tiegħi, hemm bżonn li nagħtuh profil ikbar u rwol iktar preċiż.

In-non-governmental organisations ukoll jifformaw parti mis-soċjeta` ċivili, u hawnhekk ta' min isemmi li filwaqt li fi żmien il-partit Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 l-NGOs kienu jieħdu Lm400,000 fis-sena, kif tela' l-gvern Nazzjonalista fl-1998 dawn bdew jingħataw Lm800,000 fis- sena, jiġifieri fi żmien il-gvern Nazzjonalista l-għajnuna lill-NGOs irduppjat.

Jien naqbel mal-Ministru għall-Politika Soċjali li jkun hemm iktar ċentri reġjonali għall-familja bħal dak li nfetaħ is-sena l-oħra fil- Kottonera bl-isem "Aċċess" għax dawn iservu ta' għajnuna kbira għall- familji.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll il-European affairs committee, li kumbinazzjoni aċċenna għalih ukoll l-Onor.

Mario Galea.

Ma nikkonsidrax ruħi bħala espert, kif għoġbu jgħidli l-Onor.

Mario Galea, għax nassigurah li baqgħali ħafna x'nitgħallem, pero` nemmen - jew għallinqas din hi l- opinjoni umli tiegħi - li l-Ewropa m'għadhiex iktar taħt il-mansjoni ta' l- affarijiet barranin.

Illum l-Ewropa saret parti minn darna, saret parti mill-politika tagħna ta' kuljum u hija magħġuna mal-politika soċjali, mal- politika ta' l-edukazzjoni, mal-politika ambjentali, mal-politika tal- biedja u s-sajd, mal-politika taż-żgħażagħ u tal-kultura u ma' tant oqsma politiċi oħrajn.

L-Ewropa saret parti minn darna, l-Ewropa saret parti minna u aħna sirna parti mill-Ewropa.

Għalhekk l-Ewropa m'għadhiex iktar mansjoni ta' l-affarijiet barranin.

Jien nemmen li għandna nsibu r-riżorsi biex jitwaqqaf a European affairs committee minħabba l-leġislazzjoni ta' l- Unjoni Ewropea, pero` nemmen li għandna nindirizzawha għax tkun misnomer li l-European affairs committee jkun jieħu ħsieb affarijiet relatati ma' l- Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, ma nixtieqx intawwal għax inkun qed nieħu mill-ħin ta' ħaddieħor, pero` rrid nagħmel l-aħħar punt tiegħi.

Jien nemmen li dan il- gvern mhux se jkun gvern Nazzjonalista imma se jkun gvern Malti mmexxi mill- partit Nazzjonalista, li tagħmel differenza.

Irridu nkunu fidili għall- valuri li jagħtuna l-identita` tagħna bħala Maltin, bħala pajjiż Ewropew u bħala pajjiż Mediterranju.

Irridu nqiegħdu s-sisien f'dak kollu li għandu x'jaqsam ma' patrimonju kulturali, soċjali u reliġjuż ta' l-Ewropa.

B'hekk biss nistgħu nagħmlu lil Malta ta' għada aħjar minn Malta tal-bieraħ, kif wara kollox jistħoqqilha.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, qabel ma ngħaddi biex nagħmel l- intervent tiegħi nixtieq insellem lill-membri parlamentari ġodda li ġew eletti kif ukoll lill-ministri u lis-segretarji parlamentari l-ġodda filwaqt li nsellem lil dawk il-ħbieb tiegħi miż-żewġ naħat tal-Kamra li kienu membri parlamentari fil-leġislatura li għaddiet u li ma ġewx eletti għal din il-leġislatura.

Min-naħa tal-partit Laburista nsellem lil sieħbi l-professur Louis Buhagiar, lill-perit Carmelo Borg, lin-nutar Joe Cilia u lis-sinjura Rita Law u min-naħa tal-partit Nazzjonalista nsellem lis-Sur Michael Bonnici, lill-ex-ministru Michael Refalo, lill-ex-segretarju parlamentari George Hyzler, lil Dr John Vella, lil Dr Michael Asciak, lil Dr Jean Pierre Farrugia u lis-Sur Victor Galea Pace.

Matul il-leġislatura li għadha kemm għaddiet jien qattajt ħafna ħin ma' dawn in-nies u nista' ngħid li tgħallimt ħafna mingħandhom, liema tagħlim se nibqa' ngħożżu u napprezzah tul ħajti kollha.

Issa ħalli niġi għall-intervent tiegħi.

Nibda biex ngħid li l-qagħda soċjali tal-poplu tagħna llum hija dik bħal tas-sold xelin, u għalhekk nista' nifhem għaliex fid-diskors mirqum tiegħu, l-E.T. il-President tar-Repubblika tkellem fis-sens li pajjiżna għandu bżonn jiddritta dak li tħalla mgħawweġ.

Fid-diskors tiegħi beħsiebni niffoka fuq ċerti sitwazzjonijiet li qed jiltaqa' magħhom il-poplu Malti u Għawdxi llum u li dwarhom jeħtieġ li jkollu risposta jew rimedju mill-iktar fis possibbli.

Ħalli nibda billi nirriferi għas-servizzi tas-saħħa.

Sfortunatament illum iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin li jinqdew mill-erba' ċentri tas-saħħa ewlenin li għandna f'pajjiżna, jiġifieri dawk tar-Rabat, ta' Ħal Qormi, ta' Birkirkara u ta' Bormla, jinsabu mingħajr is-servizz ta' tabib b'xejn fuq bażi ta' 24 siegħa kuljum.

Biex tkompli tagħqad, is- sitwazzjoni fil-każ taċ-ċentru tas-saħħa tar-Rabat hija agħar għax mhux qed ikun ipprovdut is-servizz tat-teħid ta' l-X-ray lanqas, u dan għar-raġuni li żmien ilu dan l-apparat ġralu l-ħsara u sal-lum baqa' ma ssewwiex.

Minħabba f'hekk, ir-residenti tal-Baħrija, ta' Ħad-Dingli, ta' l-Imdina, ta' l-Imtarfa u tar-Rabat qed ikollhom imorru jinqdew miċ-ċentru tas-saħħa tal-Mosta, u allura dan qed jikkawża inkonvenjent anke għar-residenti tal- Mosta, tal-Mellieħa, ta' l-Imġarr, ta' San Pawl il-Baħar, ta' Buġibba, tal- Bidnija, ta' Burmarrad, tal-Manikata, tal-Qawra, tan-Naxxar, tal-Għargħur u ta' l-inħawi tal-madwar għax kif wieħed jista' jimmaġina, dawn qed ikollhom jistennew għal ħin twil biex jinqdew.

Dan iwassalni biex nitkellem fuq il-fatt magħruf li bis-sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, il-poplu Malti u Għawdxi se jeħel spejjeż ġodda, u għalhekk il-gvern huwa fid-dmir li jiddikjara minn fejn se jkunu pprovduti dawn l-ispejjeż il-ġodda.

Nispera li minħabba dawn l-ispejjeż il-ġodda, il- gvern ma jiddeċidiex li jnaqqar il-pensjonijiet u l-benefiċċji soċjali l- oħra jew inkella ma jiddeċidiex li jimponi iktar taxxi.

Il-gvern għandu jassigura wkoll li l-paga tal-ħaddiema ma tinxtorobx sabiex il-pajjiż ilaħħaq ma' dawn l-ispejjeż il-ġodda.

Il-gvern huwa fid-dmir li jgħid kemm jirriżultalu li jridu jiżdiedu l-pagi tal-ħaddiema bi sħubija fl-Unjoni Ewropea sabiex jiġi evitat li fil-futur jinħoloq tilwim mat-trade unions dwar dan.

Għaldaqstant il-Prim Ministru għandu jippubblika l-prezzijiet interni u esterni tal-prodotti ta' l-ikel fl-Unjoni Ewropea, liema prezzijiet kien irrifjuta li jippubblikahom qabel ir-referendum.

Mr Speaker, illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn fl-istess nifs li l-Bank Ċentrali qed jitkellem fuq l-ottimiżmu li hawn fil-pajjiż għal dak li hu investiment, kemm il-federazzjoni ta' l-industriji kif ukoll il-general retailers' and traders' union qed jitkellmu dwar il-problemi ta' kompetittivita` li pajjiżna għandu quddiemu.

Ta' min isemmi wkoll li minkejja l-argumenti li nġabu dwar it-tisħiħ u l-ħarsien tan-newtralita` u tal-Kostituzzjoni ta' Malta, spiċċajna biex filwaqt li tkun għaddejja gwerra, nimlew il-portijiet storiċi tagħna bil-vapuri qerrieda tal-gwerra, u dan meta ż-żewġ naħat tal-Kamra jemmnu li jridu jattiraw iktar kummerċ f'pajjiżna.

Il-gvern Nazzjonalista huwa fid-dmir li jispjega kif se jirrimedja għal dawk il-ħwejjeġ li telaq fil-ġenb.

Wara l-2004 huwa se jkun neħħa l- vantaġġ li kellhom l-imprendituri lokali li jimportaw is-sorsi ta' l-ikel li ma nipproduċux lokalment bla dazju jew tariffa minn dawk il-pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea, u dan meta storikament pajjiżna kien u jibqa' importatur nett sabiex jissodisfa d-domanda ta' l-ikel tal-Maltin u l-Għawdxin, tat-turisti, tat-tjur u tal-bhejjem.

Il-gvern huwa fid-dmir li jassigura wkoll illi l-imprendituri lokali jibqgħu jgawdu minn prezzijiet kompetitivi li minn żmien għal żmien jiddominaw fis-swieq internazzjonali ta' l-ikel.

Nixtieq nagħmel riferenza wkoll għall-bidliet li se jsiru fil-munita.

Is-saħħa tal-valur tal-lira Maltija ġejja minn mekkaniżmi li nużaw f'pajjiżna, liema mekkaniżmi jissarrfu f'kambju vantaġġjuż tant li llum għandna sitwazzjoni fejn Lm10 miljun jissarrfu f'Euro 23.3 miljun.

Għalhekk il-gvern Nazzjonalista huwa fid-dmir li jgħidilna għaliex se jarmi dawn il-mekkaniżmi attwali tal-lira Maltija.

Ta' min jgħid li dawn il- mekkaniżmi jnaqqsu ċ-ċans li l-ekonomija ta' Malta ġġarrab żbilanċ kbir b'kawża ta' riċessjoni fil-pajjiżi ta' l-Euro-zone, u għalhekk il-gvern Nazzjonalista huwa fid-dmir li jispjegalna kif jista' jkun li meta jinbidlu dawn il-mekkaniżmi u Malta ddaħħal il-Euro, mhux se jkun hawn għoli tal- ħajja.

Huwa fid-dmir ukoll li jispjega lill-poplu kif il-mekkaniżmi l- ġodda tal-Euro se jibqgħu jsostnu l-kompetittivita` li tgawdi l-industrija lokali llum permezz tal-mekkaniżmi attwali.

Ikun interessanti jekk il- gvern jispjega lill-poplu xi pjani għandu sabiex jikkonforma ma' l-esiġenzi tar-regolamenti l-ġodda ħalli Malta tidħol fil-Euro-zone u x'se jiswa lill- poplu dan it-tibdil.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-iżvilupp rurali.

Mill-1998 'il hawn il- kampanja tal-gżejjer Maltin tħalliet abbandunata tant li llum nistgħu ngħidu li tinstab fi stat ta' telqa totali.

Biżżejjed insemmi l-irdumijiet imġarrfa, in-nixfa fil-ġibjuni, it-telqa fil-widien u l-ilma tax-xita, li parti sostanzjali minnu jispiċċa jintrema' l-baħar.

Jissemma' dejjem il- bini tal-ħitan tas-sejjieħ, pero` llum spiċċajna fejn il-gvern, minflok m'hu qed jibni l-ħitan tas-sejjieħ, qed jibni ħitan tal-konkos u tal-ġebel tal-franka.

Fil-ħin limitat li għandi nixtieq nagħmel riferenza wkoll għas-settur tal- biedja u għall-konsumatur.

Jintqal kontinwament li hekk kif nissieħbu fl- Unjoni Ewropea, il-prezzijiet ta' l-ikel se jorħsu, pero` fl-istess waqt qed nissussidjaw il-prezzijiet tal-prodotti ta' l-ikel li jkunu ġejjin mill- Unjoni Ewropea.

Jintqal kontinwament ukoll kemm il-bdiewa u r-raħħala se jmorru tajjeb bis-sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, pero` fl- istess waqt il-gvern qed jissussidja lill-bdiewa u r-raħħala minħabba li qed ibassar li bir-regoli ta' l-Unjoni Ewopea se jmorru ħażin.

Ma nistax nitkellem fuq is-settur tal-biedja mingħajr ma nawgura lill-Ministru l-ġdid li huwa responsabbli mill-biedja, mill-ikel u mill-ambjent, biex jagħraf isolvi dawn il-kontradizzjonijiet u d-diversi diffikultajiet li sab ma' wiċċu.

Nixtieq nikkonkludi dan id-diskors bħalma għamilt kif bdejtu, u dan billi nsellem lill-ex-deputat mexxej tal-partit Laburista, l-Onor.

George Vella filwaqt li nirringrazzjah għall-mod kif mexxa lill-partit Laburista.

L- Onor. Vella għallimni ħafna affarijiet, fosthom li għandi nkun umli u ġeneruż ma' kulħadd, u biex nissostanzja dan li qed ngħid huwa biżżejjed li nsemmi ħaġa waħda biss.

Meta jien sirt membru ta' dan il-Parlament, kont għadni ma naffordjax li nixtri karozza, u l-Onor.

Vella, minkejja li hu kien miż-Żejtun, kien jieħu paċenzja bija u jwassalni r-Rabat.

Issa hawnhekk wieħed irid japprezza li bħala tabib, l-Onor.

George Vella kien ikun ilu ġurnata sħiħa jsuq biex imur fid-djar jagħti s-servizz mediku tiegħu, pero` minkejja dan kollu, huwa kien jogħġbu jtellagħni sar-Rabat wara li jispiċċa l-Parlament, jiġifieri wara d-9:30 p.m., qabel ma jinġabar id-dar tiegħu.

Dawn huma affarijiet li tibqa' tiftakarhom jgħaddi kemm jgħaddi żmien, pero` l-Onor.

Vella ma kienx umli u ġeneruż miegħi biss imma ma' sħabi kollha taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Nixtieq insellem ukoll lill- Onor. Alfred Sant tal-ħatra tiegħu bħala mexxej tal-partit Laburista.

Mingħand l-Onor.

Sant tgħallimt ħafna wkoll, fosthom li l-interessi ta' pajjiżna għandhom jiġu l-ewwel u qabel kollox.

Nittama li matul il-ġimgħat u x-xhur li ġejjin jien, bħala membru parlamentari, inwettaq id-dmir tiegħi li nara li f'dan il-Parlament tiġi rispettata r-rieda tal-poplu għax wara kollox, żgur li l-iskop ewlieni tal- Membri taż-żewġ naħat tal-Kamra hu dak li nagħmlu l-aħjar possibbli ħalli naraw li l-poplu Malti u Għawdxi jkollu verament kwalita` ta' ħajja aħjar, liema kwalita` ta' ħajja m'għandhiex tassiguralu piżijiet imma għandha tassiguralu opportunitajiet xierqa u għajxien diċenti.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Is- Segretarju Parlamentari Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, jien ukoll nixtieq li fil-bidu ta' din il-leġislatura nikkummenta fuq id-diskors li għamel l-E.T. l-President tar-Repubblika, li huwa l-programm tal-gvern il- ġdid li jien nagħmel parti minnu, liema programm il-poplu Malti u Għawdxi vvota favur tiegħu b'mod demokratiku u li allura aħna għandna l-obbligu li naraw illi jitwettaq.

L-ewwelnett ta' min jirrimarka li dan il-programm huwa mqassam fuq ħamest oqsma, u hekk kif wieħed iħares lejn dan il-programm jinduna mal-ewwel li l- iskop prinċipali ta' dan il-gvern huwa li jmexxi 'l quddiem dawk l- interessi kollha li jeffettwaw lill-individwu.

Id-diskors ta' l-E.T. l- President tar-Repubblika huwa mirqum b'mod li jipprovdi tagħrif dwar dak kollu li għandu f'moħħu jagħmel il-gvern fil-ħames snin li ġejjin, u għalhekk żgur li m'huwiex b'kumbinazzjoni li l-ewwel qasam li jissemma f'dan id-diskors huwa dak ta' l-edukazzjoni.

Sur President, aħna nemmnu li l-edukazzjoni tal-poplu tagħna hija l-iktar ħaġa importanti li l-bniedem jista` jakkwista għax b'hekk iseħħ l-iżvilupp sħiħ ta' kull persuna.

Ir-rwol tal-gvern huwa li joħloq ambjent demokratiku, ambjent ta' opportunita` u ambjent ta' ġustizzja.

Jien, li għaddejt 43 sena ngħix f'dan il-pajjiż nista' ngħid li f'pajjiżna kien hawn żmenijiet fejn dawn l-opportunitajiet mhux dejjem setgħu jittieħdu bl- istess mod, speċjalment fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Illum għad għandna ħafna sfidi x'niffaċċjaw.

Mingħajr ma nkun klassista, għax ma nemminx li l- qasma fil-klassi għadha kif kienet fl-antik, jien ngħid li għad fadlilna ċerti gruppi ta` nies fis-soċjeta` tagħna li jenħtieġ li huma wkoll jieħdu sehem fil-proċess ta' edukazzjoni.

Jien ċert li issa, speċjalment bl-introduzzjoni tat-tagħlim ta' l- informatika, li l-gvern qed jagħtiha spinta 'l quddiem b'investiment qawwi - f'din il-leġislatura ġie introdott ministeru speċifikament għal dan il- qasam - il-popolazzjoni se tibbenefika minn dan il-metodu ġdid ta' tagħlim.

Il-gvern għandu programm vast fejn jidħol il-qasam ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna, pero` nixtieq nara aktar żvilupp fil-qasam tekniku, mhux biss fil-qasam universitarju.

Qasam ieħor li l-gvern qed jagħtih priorita` huwa dak ta` l-ambjent.

Issa wasal iż-żmien li nieħdu stock ta' dak li ġara u naraw li kull żvilupp li se jseħħ fil-futur jieħu in konsiderazzjoni r-riżorsi li għandna, fosthom il-baħar, il-ftit art agrikola li għad fadlilna u s-sorsi ta' l-ilma għax dawn huma oqsma li bihom irridu ngħixu u nkabbru l-industriji tagħna, partikolarment l-industrija tat-turiżmu li fiha tinvolvi ħafna nies u li għalhekk tuża ħafna minn dawn ir-riżorsi.

Għalhekk jeħtieġ li mhux biss inħarsu lejn lat fiskali u ekonomiku imma rridu nħarsu wkoll mil-lat ta' żvilupp sostenibbli.

Sur President, ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq il-qasam soċjali.

Il-qasam soċjali, għal ħafna, huwa meqjus li huwa bbażat fuq in-nukleu tal-familja.

Pero` l-familja Maltija tal-lum m'hijiex biss kif ħafna jpenġuha, ir-raġel, il-mara u t-tfal, imma tista' tkun magħmula minn diversi persuni li qegħdin jgħixu flimkien taħt saqaf wieħed jaqsmu l-problemi u l-ġid li għandhom flimkien.

Naħseb li dan huwa mudell li kull partit, irrispettivament mil- politika li jħaddan, irid jissalvagwardja għax il-familja hija l-aqwa ċellula tas-soċjeta`.

Jekk fil-qasam soċjali, fil-qasam ekonomiku u fl- oqsma kollha tal-leġislazzjoni ma jkollniex politika, across the board, li ma tħarisx lejn l-impatt li jista` jkollha fuq il-familja jista' jkun li jkollna policies li l-familja jitfgħuha lura, u dan ma nixtiequhx li jsir.

Huwa ferm importanti li l-membri vulnerabbli f'dan in-nukleu u li m'għandhomx saħħa ekonomika bħalma huma l-anzjani, it-tfal u persuni b'diżabilita, fil-liġijiet u fl-implimentazzjoni tagħhom isibu kull sostenn u kull għajnuna.

L-implimentazzjoni tal-liġijiet tagħna trid tkun tali li twassal li l-familja Maltija tkun vera familja b'saħħitha.

Trid tassigura li jkun hemm ekwita` fit-tqassim tal-benenfiċċji soċjali u li ssir ġustizzja soċjali ma` dawn il-membri li, kif diġa` għedt, jistgħu b'xi mod ikunu vulnerabbli u għax forsi m'għandhomx saħħa ekonomika jkunu mwarrbin.

Sur President, hawnhekk wieħed ukoll irid isemmi l-pożizzjoni tal-mara fil- familja li għalkemm it-trend hija li x-xogħol volontarju li jagħmlu fil- familja qiegħed dejjem jonqos nista` ngħid li dan għadu ta' valur kbir u ta' importanza ekonomika biex is-soċjeta` tagħna tkompli miexja 'l quddiem.

Ta` min jgħid ukoll li meta wieħed jistudja kif taħdem l-ekonomija tagħna jrid iqis ix-xogħol li jwettqu l-anzjani, in-nanniet meta jkunu qed jieħdu ħsieb it-tfal tat-tfal tagħhom.

Dawn huma kollha fatturi importanti li aħna rridu nisfruttaw b'mod għaqli f'pajjiżna.

Sur President, aħna dejjem ngħidu li Malta hija gżira żgħira, imma rridu nivvantaġġjaw ruħna anke mid-distanzi qosra li għandna f'pajjiżna meta naħsbu fir-rwol li għandha l-familja.

Ħafna drabi noqogħdu naħsbu biex nibnu istituzzjonijiet li jkunu ftit 'il bogħod u ma naħsbux biżżejjed fuq mezzi ta' trasport ħafna iktar effikaċi u li jservu iktar għall-bżonnijiet tal-lokalitajiet tagħna.

Illum permezz tal-prinċipju tas-sussidjarjeta` fil- politika li ġab dan il-gvern m'humiex biss il-Parlament jew il-kabinett u l- ministri li għandhom il-poter li jbidlu xi ħaġa f'pajjiżna.

Permezz tal- kunsilli lokali għandna d-deċentralizzazzjoni tal-poter.

Hawnhekk wieħed jista' jara l-vantaġġi li ġġib magħha politika ta' dan it-tip.

Ta` min jirrimarka wkoll kien dan il-gvern waħda li mexxa dawn l-affarijiet 'il quddiem għax dejjem sab l-oppożizzjoni min-naħa l-oħra biex idaħħal dawn il- prinċipji fil-prattika.

Sur President, qasam ieħor importanti li jissemma fid-diskors tal-President huwa dak tat-tmexxija pubblika.

Dan huwa qasam li għandu bżonn ta' iktar riformi.

Ilna nitkellmu fuq dan il-qasam għal snin twal, sar ħafna titjib, imma hemm bżonn li dan il-qasam inkomplu ntejbuh.

It-tmexxija pubblika ta' pajjiżna trid tkun tali li tiġbed l-aħjar nies u ma jibqax ikollna dik id-drain, li dejjem kellna, fejn l-aħjar nies imorru fis-settur privat.

Is-settur pubbliku għandu jiġbed in-nies tajbin u mhux in-nies li jfittxu biss il-job security.

Iridu jkunu nies li jfittxu challenges u kapaċi jagħmlu karriera anke fis-settur pubbliku.

Dan il-gvern, permezz ta' ftehim kollettiv, wieħed wara l-ieħor, wassal biex is-servizz pubbliku jżomm dawn it-tip ta' nies.

Dan huwa importanti ħafna għaliex it-tmexxija pubblika taffettwa l- maġġoranza tas-servizzi li jaffettwaw lill-maġġoranza tan-nies, bħalma huma s-servizz tas-saħħa, is-servizzi soċjali u ħafna u ħafna servizzi oħrajn.

It-tmexxija pubblika huwa qasam li jenħtieġ li nkomplu nindukrawh.

Huwa qasam ukoll li jimmerita li nħarsu lejh mil-lat ta' iffinanzjar b'lenti qawwija biex il-flus jintnefqu bl-iktar mod għaqli.

Ma jistax ikun li f'dan il-qasam ma jkollniex accountability u metodi ta' kif inkunu nafu kif, fuq hiex u min qed jintnefqu flus il-poplu.

Dawn huma affarijiet li jeħtieġ isiru u b'dan il-programm il-gvern se jkollu l- li dan jitwettaq.

Dan huwa importanti għaliex imbagħad biex ma nibqgħux nitkellmu fuq impressjonijiet, imma nitkellmu fuq il-fatti għax ikollna l-metodi li jwasslu sabiex wieħed jara li l-flus qed jintnefqu bil-mod li kienu ppjanati li jintnefqu.

Sur President, jien naħseb li fuq kollox dan kollu li hawn f'dan il- programm qed isir għall-ġid ta' pajjiżna.

F'dawn il-15-il minuta li tkellimt il-kelma "Ewropa" ma semmejtiex darba, dan biex nuri li bid- diskors tiegħu, il-President kien qiegħed jindirizza lill-poplu Malti u lill-ebda istituzzjoni oħra.

Dan se nagħmluh għaliex jaqbel lilna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, naħseb li d- dover tiegħi llejla huwa li nesprimi d-diżappunt tiegħi lejn il-kontenut tad-diskors tal-President għax naħseb li mhux l-oppożizzjoni biss, imma l- poplu kollu stenna li jkun hemm diskors li jkun fih iktar kontenut strateġiku u li jagħti direzzjoni mhux fl-ajru, imma b'mod konkret għal dak li għandu quddiemu pajjiżna fiż-żmien li ġej.

Sur President, jien nhar is-Sibt li għadda tajt notizia ta' emenda li tista' titressaq mill-oppożizzjoni.

Għamiltha għal raġunijiet proċedurali, imma m'iniex se nressaq emenda.

Min-naħa tagħna se nivvotaw kontra l- indirizz tal-President – dan ma kitbux il-President tar-Repubblika ovvjament, imma huwa mod kif il-gvern ressaq il-proprosti tiegħu għall- futur - għaliex stennejna ħafna u ħafna aħjar.

Stennejna indirizz li għallinqas issa jieħu into account ta' x'għadda minnu pajjiżna fl-aħħar snin u jippreżenta dak li jiena nsejjaħlu road map għall-futur.

Stennejna pjan ta' tmexxija għall-futur li b'mod ċar, sempliċi u konkret ipoġġi quddiem il-pajjiż x'se jiġri, x'se jkunu l-indirizzi tal-gvern fil-ħames snin li ġejjien biex jitwettqu ċerti oġġettivi li huma preċiżi jew li kellhom ikunu preċiżi, u npoġġi fil-ġenb il-ħafna kliem tekniku vag, jew ideoloġiku vag u fl-aħħar għallinqas f'din ir-road map nuru kif il-gvern qed jipproponi li jimxi 'l quddiem biex iwettaq l-oġġettivi tiegħu li għandhom ikunu l-oġġettivi tan-nazzjon.

Ovvjament dan fl-isfond li qed ngħixu.

Issa għaddejna ċertu żmien ta' kontroversja li matulu kien hemm għażliet x'isiru u naħseb li l-isfond huwa sfond li aħna lkoll nifhmu x'inhu.

X'inhu l-kwestjonijiet li għandna madwarna f'dan il-qafas, u li l-gvern kien mistenni li jagħti risposta għalihom bir-road map li kellu jippreżenta, u li m'għamilx, fl-indirizz tal-President?

L-ewwelnett l-aktar ħaġa ċara hija l-kwestjoni kollha ta' x'għandha tkun l-aħjar relazzjoni bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

Il-qasma dwar x'inhi l-aħjar rabta bejn Malta u l-Unjoni Ewropea li kellna, li rajna u għexna fl-aħħar snin.

Imma mbagħad mal- kwesjtonijiet li jitqanqlu minn din il-kontroversja kollha kien hemm mill- inqas żewġ issues oħrajn enormi li ilhom jiffaċċjawna u li ilna nistennew risposta serja għalihom.

L-ewwelnett hemm l-issue tal-modernizzar tal- pajjiż.

Nisimgħu u milli jidher se nibqgħu nisimgħu fuq il-ħtieġa li ntejbu l-produttivita` tal-pajjiż, li nżidu l-investiment dirett fil- pajjiż, li l-ambjent ta' pajjiżna nagħtuh nifs ġdid u nirranġawh.

Ċertament ma nistgħux nibqgħu nipposponu iktar deċiżjonijiet u road map għall-futur li l-poplu qed jistenna.

Marbuta ma` dan imbagħad hemm it-tielet direzzjoni strateġika li hija t- tmexxija tas-settur pubbliku.

Irridu naraw il-mod kif is-settur pubbliku, li qiegħed jixrob daqstant mid-dħul tal-familji u mir-riżorsi tal-pajjiż, qiegħed jintuża jew ma jintużax kemm biex iwettaq l-oġġettivi tal-pajjiż u anke wkoll biex iżomm ċertu sens ta' bilanċ bejn setturi differenti - bejn is-soċjal, il-produttiv, l-infrastrutturali, l-amministrattiv u kif se nimmaniġjaw dawn l-affarijiet.

Mela mill-inqas fl-isfond li kellna quddiemna fil-kwestjonijiet ta' x'se joħroġ issa mill-iżviluppi vis-à-vis l- Unjoni Ewropea, il-modernizzazzar ta' pajjiżna u t-tmexxija tas-settur pubbliku, ir-road map li stennejna mill-indirizz tal-President ma rajnihiex.

Kellna stqarrija ta' intenzjonijiet sbieħ, parti minnhom espressa b'mod tajjeb, parti minnhom espressa b'mod ftit stort fl-opinjoni tiegħi, imma bħala programm ta' tmexxija b'mod konkret li l-poplu jista` jgħid li dan hu li se nkunu qed nagħmlu u li hekk se nkunu qed naħdmu, lil hinn minn affarijiet vagi, kummenti vagi u affarijiet li ilna nisimgħu, ma kienx hemm.

Nixtieq li fuq kull waħda minnhom nagħmel ir-rimarki tiegħi fl-isfond, kif diġa` għedt, li mhux se nressqu emenda għall-mozzjoni li għandna quddiemna.

L-ewwelnet dwar l-Unjoni Ewropea rrid nibda billi ngħid li jidher ċar, u nifhimha, li fl-indirizz tal-President il-kwestjonijiet ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea qegħdin hemm biex idawwlu bil-kbir – ħalli nuża l-kelma "idawwlu" – il-mod kif il-gvern qed iħares lejn il-ħames snin ta' quddiemu.

Imma tajjeb li nifhmu minn xiex għaddejna wkoll.

F'pajjiżna, bejn iż-żewġ partiti l-kbar, kellna kunsens dwar il-punt li Malta jrid ikollha l-aħjar rabta ma' l-Unjoni Ewropea, liema rabta tivvalorizza l-pożizzjoni Mediterranja u l-pożizzjoni Ewropea tagħna, tkabbar l-iżvilupp f'pajjiżna u tippermettilna nipparteċipaw, skond in-normi u l-kondizzjonijiet tagħna, għall-integrazzjoni u l-iżvilupp Ewropew.

Li ma konniex qed naqblu, u ilna snin ma naqblux fuqha, hija l-forma ta' din ir-rabta - jekk hijiex sħubija sħiħa kif ried il-gvern jew forma oħra ta' tmexxija kif kienet qed tissuġġerixxi l-oppożizzjoni Laburista.

Issa saret kif saret l-għażla finali, l-elezzjoni li għaddiet tat il-verdett fuq sħubija sħiħa u allura huwa ċar li fis-snin li ġejjin Malta se tkun qiegħda ssir parti mill-Unjoni Ewropea.

F'dan il-kuntest xorta waħda rridu niffaċċjaw il-mistoqsijiet li anke min- naħa tal-gvern xi kultant tqajjmu - imma kienet tqajjimhom ukoll in-naħa ta' l-oppożizzjoni - dwar kif il-valuri li joħorġu mill-parteċipazzjoni fl- integrazzjoni Ewropea bis- sħubija sħiħa, għax Malta se tkun parti mill- proċess ta' integrazzjoni Ewropea, se jintrabtu, se jitwaħħdu, se jiġġeddu għall-valuri li safejn nafu aħna lkoll nemmnu fihom - il-valuri ta' l- indipendenza, il-valuri tal-ħelsien u l-valuri tan-newtralita`.

Hawnhekk ir- road map li l-gvern irid jippreżentalna hi dwar kif fil-proċess li Malta tkun qed issir parti mill-Unjoni Ewropea dawn il-valuri li m'humiex tan- Nazzjonalisti biss jew tal-Laburisti biss imma ta' kulħadd se jinżammu sodi, se jiġġeddu u se jimxu 'l quddiem.

Tajjeb li nirriflettu fuqhom anke f'kuntest istituzzjonali kif qed jagħmel l-indirizz li għandna quddiemna.

Dan l-indirizz tal-President iħares biss lejn il-futur mil-lat istituzzjonali u naħseb li dan hu żball kbir.

Mhux biżżejjed li jagħmel hekk u l-impatt tad-dimensjonijiet l-oħra qisna m'aħniex qegħdin nidħlu fihom.

Imma anke mil-lat istituzzjonali tajjeb li nirriflettu ftit anke b'mod konkret.

Ejja, per eżempju, nieħdu l-kwestjoni istituzzjonali tar-rappreżentanza ta' Malta fil-Parlament Ewropew fejn mistennija li jkollna ħames deputati Ewropej, għalkemm hemm ċans li nispiċċaw b'erbgħa jekk tgħaddi l- kostituzzjoni li qed tiġi diskussa bħalissa.

Imma mhux se nidħol jekk għandhomx ikunu erbgħa, ħamsa jew sitta frankament, għalkemm huwa punt.

It- tmexxija tal-Parlament Ewropew li għandha poter ugwali istituzzjonalment daqs il-Kunsill tal-Ministri fil-liġijiet li japplika mal-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Kif jitmexxa l-Parlament Ewropew?

Jitmexxa b'dan il- mod: Għandek, jekk niftakar tajjeb, madwar 17-il sottokumitat li jidderieġu, u sewwa jagħmlu, ix-xogħol li minnu joħorġu l-liġijiet, id- direttivi Ewropej li japplikaw għall-pajjiżi kollha.

U jekk se niffokaw biss fuq il-lat istituzzjonali l-mistoqsija se tkun din.

Kif se nkunu f'pożizzjoni li aħna nagħmlu sorvelja sħiħa u serja ta' dawn il-liġijiet u proposti li se jkunu qed jaffettwaw lil pajjiżna?

U għandna nagħmluha din is-sorvelja għax dak li jgħaddi minn hemm awtomatikament se jidħol f'pajjiżna.

Din hija kwestjoni prattika istituzzjonali li stennejna xi forma ta' road map fuqha li torbot ukoll imbagħad, għaliex le, ma` kif il- valuri ta' l-indipendenza, il-ħelsien u n-newtralita` tagħna, li se nsostnu, jintrabtu wkoll mal-ħtieġa li nagħtu sehem sħiħ għall-binja Ewropea.

Minn dan kollu, bir-rispett kollu, ma smajna xejn min-naħa tal- gvern.

Imma ma naħsibx li fuq il-qasam ta' l-Unjoni Ewropea rridu niffokaw biss, kif għamel il-gvern, fuq il-lat istituzzjonali għax jekk tanalizza u tifli dak li qal il-President fid-diskors tiegħu għan nom tal-gvern, il-proposti għall-futur huma sempliċement istituzzjonali, kif se ndaħħlu l-liġijiet u d- direttivi ta' l-Unjoni Ewropea u kif se ndawwru r-rota fuqhom.

Imma issa lil hinn minn hemm, ma nistgħux nibqgħu fuq autopilot, dak li tgħidilna l- Unjoni Ewropea nagħmluh.

Kollox sew tagħmlu jekk ikun maqbul, imma lil hinn minn hemm issa rridu naraw x'inhuma l-konsegwenzi u kif se niggwidaw il-konsegwenzi u x'inhuma l-konsegwenzi li rridu u ma rridux.

U fuq dan, bir-rispett kollu, m'għandna l-ebda indikazzjoni mid-diskors tal-President.

Sur President, issa permezz tal-qafas ġdid li se jidħol f'pajjiżna rridu nimmiraw għal iktar impjiegi, għal inqas inflazzjoni, għal iktar investiment u għal titjib fil-provvista tat-tmexxija tal-pajjiż.

Irridu naraw kif se nkunu qed immexxu r-relazzjonijiet internazzjonali tagħna mhux biss diplomatiċi imma anke ekonomiċi.

Irridu naraw x'se jkun l-indirizz tagħna, x'se jkunu t-targets tagħna.

Irid ikollna road map bi pjan li tgħid għal dawn il-ħames snin se nersqu "hemm", se nagħmlu "hekk" u "hekk".

Mhux bilfors tasal imma ma nistgħux nibqgħu autopilot.

Fl-aħħar ħames snin li għaddew wieħed jifhem li l-gvern kellu dik li jien kont ngħidilha ossessjoni li jdaħħal lil Malta akkost ta' kollox fl-Unjoni Ewropea u jinnegozja bil-kbir biex idaħħal id-direttivi u r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Dak biss kien l-oġġettiv tiegħu.

Forsi kien xogħol diffiċli wkoll, imma l-iktar xogħol faċli meta mbagħad se tqabblu ma' kif f'dan il-qafas li se tkun qed iddaħħal se tkun qed tinnaviga bħala pajjiż u bħala gvern u fejn se timmira biex tilħaq oġġettivi li huma l-oġġettivi li jridu l- familji tagħna wara kollox.

At the end of the day jekk dak huwa l- oġġettiv li ssettja l-gvern u laħqu, trid tara kif issa se jkun qiegħed jittraduċi dan l-oġġettiv politiku, ideoloġiku, għidulu li trid, f'għanijiet konkreti ta`tmexxija tal-gvern b'għanijiet, b'oġġettivi u b'targets li jirriflettu fuq il-ħajja tal-poplu.

Minn dan kollu, bir- rispett kollu ma hawn xejn u l-indirizz jerġa' jitlaq bl-istrateġija ta' l- aħħar ħames snin li jgħid li rridu ndaħħlu direttivi li jipprattikaw fl- Unjoni Ewropea.

Jien naħseb li dan huwa żball strateġiku.

Ma nistgħux nibqgħu autopilot, dak li jridu minn Brussel inwettquh, u għalhekk qed nivvotaw, ċertament jien, kontra l-indirizz tal-President.

Issa li l- gvern laħaq dak li ried hemm bżonn li jittraduċi dak ġab, sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea, f'targets ta' tmexxija li jirriflettu fuq il-ħajja tal- familja fil-futur tagħna, imma r-road map għall-futur, fl-indirizz tal- President ma narawx.

Sur President, jiena nemmen li għaddejna wisq żmien bi gvern iffokat biss fuq l-oġġettivi ta' l-unjoni Ewropea u bl-affarijiet l-oħra qegħdin imperrċa u mdendlin u ma nafux fejn sejrin.

Semmejthom fil-bidu u nerġa' insemmihom issa.

Il-kwestjoni ta' investiment ġdid f'pajjiżna.

X'inhuma t- targets tal-gvern?

X'inhija r-road map tal-gvern biex issa li laħaq it- target politiku ideoloġiku tiegħu jressaq investiment ġdid lejn pajjiżna?

Bir-rispett kollu, issa billi noqogħdu nirrepetu u ngħidu li se nagħmlu l- Malta enterprise u l-korporazzjoni għall-iżvilupp, l-IPSE u l-METCO se ngħaqqduhom flimkien!

Imma mhux dak hu l-punt.

X'se jkun qed isir fil- prattika biex inżidu l-produttivita` ta' pajjiżna u biex nattiraw investiment ġdid lejn pajjiżna?

Dan għandna bżonnu bħall-ħobż.

Fuq dan, għal min jifhem kif għandhom jiġu ppreżentati l-affarijiet, m'hemm xejn.

U li hemm stramb f'din l-istorja kollha hija li meta taqra t-trattat li ffirma l-gvern hemm numru sħiħ ta' impenji biex joħloq pjan "hemm", pjan "hemm" u pjan "hemm" fis-setturi kollha.

Jiġifieri issa se nkunu qed nagħmlu dawn il-pjani proforma, sempliċement għaliex qiegħda fit-trattat, jew hemm xi road map strateġika biex tgħidilna x'targets irridu nilħqu fl- oqsma kollha.

Fil-qasam ta' l-investiment, fil-qasam ta' l-ambjent u anke fil-qasam ta' l-edukazzjoni!

Billi ssemmilna tliet miżuri li huma barra mill-isfond!

Imma skużi, dawn xi proposti huma!?

Jien nemmen allura li issa, fl-oqsma kollha, hemm bżonn sens ta' direzzjoni.

Ma nistgħux nibqgħu aktar indaħħlu l-miżuri ta' l-Unjoni Ewropea u donnu kollox se jimxi waħdu għax l-affarijiet m'humiex se jimxu waħidhom.

Irid ikun hemm sens strateġiku u pjan strateġiku min-naħa tal- gvern u l-gvern irid jgħidilna x'inhu dan il-pjan.

Jien nemmen li dan ma jeżistix, ħlief dak li nibqgħu autopilot u sempliċement dak li naħsbu li jridu ta' Brussell, indaħħluh f'pajjiżna!

L-argument m'huwiex jekk indaħħlux dak li jridu ta' Brussell.

L-argument hu li fil-qafas ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea hemm bżonn li l-gvern jagħmel stqarrija ċara, li ma kenitx saret u lanqas saret fid-diskors tal-President, u jgħidilna x'inhuma t-targets tiegħu fis-setturi vitali ta' l-ekonomija u fost l-oħrajn, ta' tmexxija soċjali.

Imbagħad dawn jorbothom mar-riżorsi tal-pajjiż, mat-tmexxija tal-pajjiż u mat-tmexxija aministrattiva.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni nagħmilha ċara li aħna se nkunu qed naħdmu fl- interess nazzjonali u r-realtajiet naċċettawhom.

Aħna m'aħniex qegħdin ngħidu "le" għal kull ħaġa li jipproponulna, kif jippruvaw ipinġuna l- karikaturisti tal-media Nazzjonalista.

Aħna naraw x'inhu l-mertu ta' kull każ u fejn ikun hemm qbil, immexxu, mela le!

Imma min-naħa l-oħra nistennew imbagħad li nkunu nafu x'inhuwa l-kejl li fuqu qed jaħdem il- gvern.

Nistennew li l-gvern jgħidilna x'inhuma t-targets għal kull settur u fejn irid imur skond ir-realta` Maltija u ma nibqgħux biss autopilot!

Għax huwa veru li bi sħubija sħiħa rridu naħdmu f'ċerti parametri imma dawn il-parametri aħna kkontestajnihom fl-imgħoddi u issa qegħdin hemm.

Imma issa bir-rispett kollu, qed nistennew min-naħa tal-gvern li jgħidilna mhux iktar li se jibqa' jdaħħal minn dawn il-parametri.

Idaħħal kemm irid parametri, għax ikollu jagħmilhom, fair enough, imma almenu jgħidilna kif se jinnaviga fl-oqsma differenti li huma vitali għall-familji tagħna u għall-futur tagħna.

Sur President, jien nemmen li dan ma ntqalx fid-diskors tal-President.

Naħseb li dan huwa żball kardinali u nħeġġeġ lill-gvern li fix-xhur li ġejjin, jiftaħ qalbu mal-poplu Malti u Għawdxi u jgħidlu dwar il-qafas li għandna quddiemna, li huwa realta' f'pajjiżna, u għal xiex se nkunu qed nimmiraw f'kull każ.

Min-naħa tagħna se nkunu lesti li nagħtu l-għajnuna tagħna imma dejjem irridu nikkonvinċu ruħna li każ b'każ, ikun hemm tabilħaqq rieda tajba u pjani tajbin għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Prim Ministru biex jagħlaq dan id-dibattitu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, dan huwa parlament ġdid f'ċirkostanzi uniċi, mhux għax kien hawn elezzjoni, għax dik hija rikorrenza ta' kważi kull ħames snin, imma għax il-pajjiż għadda minn perijodu ta' soul searching, fejn ifittex u jipprova jeżamina.

Naħseb li jien ngħid sewwa ad litteram li kull persuna, kull ċittadin Malti għarbel lilu nnifsu dwar id-deċiżjonijiet li kellu jieħu.

Għaddejna prattikament 11-il ġimgħa ta' kampanja referendarja u kampanja elettorali, kampanji li naħseb li jiddistingwu ruħhom minn kull kampanja oħra li qatt kellna f'pajjiżna, kemm għall-intensita` ta' l-attivitajiet li saru kif ukoll għall-intensita` ta' l-argumenti li ġew esposti lill- opinjoni pubblika.

Nista' ngħid li l-poplu Malti ħareġ bl-unuri kollha għax kellna dibattitu intens, qawwi, all persuasive u wasalna għall- konklużjonijiet li kulħadd jafhom.

Qegħdin niltaqgħu issa fil-parlament il-ġdid u qed niddiskutu d-diskors tal- President, li huwa prattikament il-messaġġ tal-gvern il-ġdid lil din il- Kamra, dwar ix-xogħol li jrid jitwettaq fis-snin ta' din il-leġislatura.

Jien għedt kemm-il darba fiż-żewġ kampanji, li f'Malta konna qed ngħixu mument storiku, kemm għal Malta, għax trid tieħu pass ta' importanza unika, irrepetibbli u straordinarja, u mument storiku wkoll għax nafu li d- dibattitu fil-pajjiżi ta' l-Ewropea kien u għadu għaddej fuq l-Ewropa, li se ssir fil-veru sens tal-kelma, Ewropa waħda, bit-tkabbir li għandu jitwettaq fl-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla.

Kulħadd jaf u kulħadd qed jassisti b'ċerta attenzjoni u b'ċerta ansjeta` għad-dibattitu li qed isir fl-Unjoni Ewropea fil-konvenzjoni dwar il-futur ta' l-Ewropa.

Huwa maħsub li l-Ewropa jkollha għall-ewwel darba kostituzzjoni, ikollha trattat ġdid u l-moviment bħalissa, partikolarment f'dibattitu li sar proprju f'dawn il-ġranet, ġie ppreżentat, minn dak li hu msejjaħ il-presidium tal-konvenzjoni, l-ewwel draft ta' din il- kostituzzjoni proposta.

Qiegħed isir ukoll dibattitu akkanit u jien nagħmel l-ewwel rimarka u ngħid li nieħu pjaċir naqra fil-gazzetti tal-lum li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Onor.

George Vella, li huma membru u sostitut fil-konvenzjoni li jirrappreżentaw l-Oppożizzjoni, kitbu formalment il-pożizzjoni kif qed jarawha huma dwar din il-proposta konvenzjoni u naturalment fuq l-iktar argumenti u punti sħan li għad iridu jiġu dibattuti.

Mr Speaker, jien nieħu pjaċir proprju b'dan l-atteġġjament ta' l- oppożizzjoni li nista' nsejjaħlu post-election u post-referendum, u biex nuża l-espressjoni li għadu kemm uża l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ir-riżultat li l-oppożizzjoni taċċetta r-realtajiet.

Rajna li l-oppożizzjoni issa qiegħda anke tipparteċipa bl-ideat tagħha dwar il-kostituzzjoni li jrid ikollha l-Ewropa.

Jien dan nieħu pjaċir bih u nawgura li l-membri kollha tagħna fil-konvenzjoni; ir-rappreżentanti ta' dan il-parlament kif ukoll ir- rappreżentanti tal-gvern, dan jibqgħu isegwuh.

Nafu li fis-summit li se jsir fit-Tessaloniki fil-21 ta' Ġunju, se jkun hemm quddiem il-Kunsill Ewropew l-ewwel draft tal-kostituzzjoni għall-kummenti u għall- approvazzjoni - tkun xi tkun id-deċiżjoni - li fiha aħna se nipparteċipaw.

Kif jaf kulħadd, ftit tal-ġranet ilu, ġie Malta l-president attwali tal- kunsill Ewropew, Costas Simitis, li huwa l-Prim Ministru tal-Greċja, u f'laqgħa li kellu miegħi, talabni ngħidlu x'inhi l-pożizzjoni tal-gvern Malti fuq id-diversi proposti li hemm quddiem il-kummissjoni.

Jien esprimejt il-qbil tiegħi fejn kien il-każ, ir-riżervi tal-gvern Malti u naturalment għedt li l-pożizzjonijiet finali tal-gvern Malti neħduhom meta jkun il-mument, pero` s'issa fuq diversi proposti m'hemmx il-qbil tal-gvern Malti.

Ma naħsibx li huwa l-mument opportun li nidħlu fid-dettalji pero` nerġa' ngħid li hija ħaġa pożittiva li jidher li ż-żewġ naħat tal-Kamra issa qegħdin jipparteċipaw b'mod attiv u kostruttiv f'din il-konvenzjoni.

Mr Speaker, jien konvint li l-pajjiż għaddej minn mument fejn wieħed jistenna li jkollna perijodu twil sew ta' stabilita` f'pajjiżna.

Jien m'iniex qed ngħid li qabel il-pajjiż ma kienx stabbli, imma issa li d- direzzjoni finali tal-pajjiż għal ħafna snin li ġejjien ġiet determinata u ż-żewġ naħat tal-Kamra - anke fid-diskorsi li saru f'dawn it-tlett ijiem - qed jgħidu li dan huwa fatt rikonoxxut minn kulħadd

u rridu naħdmu fil-parametri ġodda bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, naħseb li għall-poplu Malti dan huwa verament mument importanti ħafna, anzi nżid ngħid li huwa mument psikoloġiku importanti ħafna wkoll, li tajjeb li nibnu fuqu.

Jien naħseb li l-poplu Malti huwa sodisfatt li issa l- kwestjoni ta' sħubija ġiet determinata b'mod finali u rridu naraw kif il- pajjiż sejjer juża dawn l-opportunitajiet li se jiġuna, biex nieħdu l-ikbar vantaġġ għal pajjiżna.

Mr Speaker, huwa mument li naħseb li jrid joħloq dan li jien sejjaħtlu - meta tkellimt f'postijiet oħra – milieu ġdid f'pajjiżna, ambjent li anke hawn f'dan il-parlament fit-tlett ijiem tad-dibattitu, jien ħadt pjaċir li rrifletta ruħu ħafna.

Jien segwejt prattikament id-diskorsi kollha li saru miż-żewġ naħat tal-Kamra u nista' ngħid li t-tema rikorrenti f'kull intervent kienet li issa li għandna d-deċiżjoni meħuda mill-poplu Malti, irridu - u nerġa' nuża anke l-istess kliem li għadu kemm uża l-Kap ta' l- Oppożizzjoni - naħdmu fl-interess nazzjonali.

Jien ħadt pjaċir nisma' dan il-kwalita` ta' diskors, nerġa' ngħid li proprju l-Onor.

Alfred Sant għadu kif qal, li aħna lesti li naħdmu fl- interess nazzjonali, nirrikonoxxu r-realtajiet li għandna quddiemna u lesti wkoll nagħtu l-għajnuna tagħna fejn ikun hemm bżonn u fejn naturalment l- għajnuna ta' l-oppożizzjoni tkun xierqa għax iħossu li jistgħu jagħtu l- għajnuna tagħhom.

Dan kollu fil-kwadru ta' dan il-mument storiku, uniku u rripetibbli ta' pajjiżna li Malta se ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Proprju f'dan il-kuntest imbagħad nistqarr li ma fhimtx sewwa l-portata tad- diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta qal li huwa se jivvota kontra l- mozzjoni li tirringrazzja lill-President tad-diskors li għamel lill-Kamra, għax dan id-diskors huwa nieqes minn road map għal dak li Malta se tgħaddi minnu bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien naħseb li ħadd ma kellu jistenna u żgur li d-deputati m'għandhomx jistennew, li fid-diskors tal-President ikun hemm id-dettalji kollha ta' x'se tfisser is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dak il-proċess ormai għaddejnih, għaddejnih f'perijodu twil ta' snin, ta' preparazzjoni, ta' diskussjoni fil-pajjiż li nvolviet lis-soċjeta` ċivili kollha, dħalna fl- irqaqat ta' x'se tfisser is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, u bħala riżultat ta' dawk id-diskussjonijiet kważi interminabbli, wasalna biex aħna konna f'pożizzjoni li niffirmaw it-trattat li sar f'Ateni fis-16 ta' April, li proprju jirriproduċi r-riżultati ta' dawk in-negozjati kollha.

U allura ngħid sinċerament li ma tantx nifhem il-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li ppretenda li jkun hemm xi road map f'dan is-sens għax jekk nitkellmu fuq road map, jiġifieri kif aħna se nadottaw dak li hemm qbil fuqu diġa` fl-Unjoni Ewropea għal pajjiżna, dan diġa` ddeterminajnih.

Fil-fatt il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kompla u qal li fuq l-Unjoni Ewropea kien hemm dejjem kunsens dwar li Malta għandha tfittex l-aħjar rabta u dik issa ġiet deċiża.

Imbagħad qal li issa li Malta se tidħol, irridu nkunu kafu kif il-valuri tagħna sejrin inżommuhom bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea u semma indipendenza, ħelsien u newtralita`.

Naturalment dawn kienu element ta' diskussjoni fin-negozjati li kellna.

Dwar indipendenza ma kienx hemm x'tinnegozja għax il-gvern iqis - kif hemm imsemmi fid-diskors tal-President - li sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hija l-milja ta' l-indipendenza, għax il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea li diġa` ingħaqdu jew se jingħaqdu ma' l-Unjoni Ewropea, huma kollha kemm huma pajjiżi indipendenti, saru membri, baqgħu indipendenti u proprju għax kollha kienu indipendenti u sovrani, għamlu l-għażla ħielsa li jidħlu fl- Unjoni Ewropea kif qiegħda tagħmel Malta f'dan il-mument.

Jiġifieri ma nistax nifhem kif wieħed jista' jippretendi li fid-diskors tal-President ikun hemm road map li tgħid kif se nissalvagwardjaw il-valur ta' l- indipendenza u l-ħelsien meta Malta meta se tidħol fl-Unjoni Ewropea.

L-istess ngħid għan-newtralita`.

Fin-negozjati kien hemm diskussjoni fuq in-newtralita`, li ġiet riflessa wkoll fit-trattat li ffirmajna f'Ateni fis- 16 ta' April, fejn kien hemm dikjarazzjoni dwar in-newtralita` ta' Malta.

U l-gvern Malti qed jgħid li aħna se nżommu dik in-newtralita` u se nipprattikawha.

Dan ifisser li l-Unjoni Ewropea aċċettat il-pożizzjoni tagħna ta' pajjiż newtrali, kif hemm imniżżel fil-kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Nerġa' ngħid li jiena sinċerament ma nistax nifhem xi tfisser li wieħed kellu jistenna xi road map fuq dawn 'l hekk imsejħa valuri, fid- diskors tal-President.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-kwestjonijiet istituzzjonali fl-Unjoni Ewropea u semma l-każ tan-numru ta' membri tal-parlament, li nafu li sal- lum huma ħamsa.

Il-gvern Malti dejjem baqa' jgħid u jinsisti - l-aħħar darba proprju mal-Prim Ministru Simitis - li għal kull pajjiż membru ta' l- Unjoni Ewropea għandu jkun hemm minimum ta' sitt membri parlamentari.

Forsi hawn min jistaqsi jekk wieħed jagħmilx daqshekk differenza.

Iva, tagħmel differenza għax aħna konxji li rridu nipparteċipaw bil-mezzi kollha tagħna partikolarment fejn jiġu moħmija u ppreparati d-deċiżjonijiet, jiġifieri fil-kumitati.

Illum għandna esperjenza żgħira ħafna.

Proprju l-Onor.

Josef Bonnici u l- Onor. Tonio Fenech, irritornaw illum mil-laqgħat tal-kumitati.

Nafu li wieħed jipparteċipa b'mod attiv f'dawn il-laqgħat u jkun qed isegwi u naturalment jagħti l-veduti tiegħu b'mod ugwali daqs l-oħrajn.

Li aħna jkollna ħames membri jew eventwalment forsi sitt membri, veru toħloq diffikulta`, imma din tfisser li l-isforzi tagħna rridu nirduppjawhom, irridu nkabbruhom u rridu naraw kif aħna verament inkunu nistgħu nlaħħqu ma' dak kollu li jkun qed jiġri fl-Unjoni Ewropea.

Nistgħu dan nagħmluh?

Naħseb li l-eżempju huwa ta' pajjiż ieħor żgħir bħal tagħna li għandu sitt membri fl-Unjoni Ewropea.

Qed nirriferi għal-Lussemburgu.

Dan il-pajjiż huwa magħruf li huwa attiv il-ħin kollu f'dak kollu li jiġi deċiż pero` huwa veru li dan se jagħmel strain fuq il-ħames jew is-sitt MEPs li eventwalment ikollna u rridu nitgħallmu naħdmu.

Irridu nitgħallmu, per eżempju, kif ikollna l-funzjonarji tagħna li jkunu qegħdin hemmhekk u jsegwu partikolarment dak kollu li ma jistgħux jagħmlu direttament il- membri tal-parlament Ewropew Maltin.

Jiġifieri anke hawn jien ma nifhimx x'wieħed seta' jistenna f'dan ir- rispett għar-rigward ta' kif se jaħdmu l-MEPs tagħna.

Huwa importanti ħafna li minn issa nibdew nitgħallmu.

Jiena persważ li kif it-tliet membri nominati min-naħa tal-gvern, hekk ukoll iż-żewġ membri min-naħa ta' l-oppożizzjoni, jibdew dan l-eżerċizzju ...

Għax finalment meta Malta tkun membru ma nibqgħux hemmhekk ngħidu "il-gvern u l-oppożizzjoni" imma rridu nkunu lkoll Maltin u naraw li l-interessi ta' pajjiżna nissalvagwardjawhom f'kull okkażjoni li jkun hemm.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kkummenta wkoll li m'hemmx indikazzjonijiet kif aħna se nġibu l-investiment.

Hawn ukoll naħseb li meta għamilna kampanja, meta għamilna diskussjonijiet mal-constituted bodies ta' Malta u kien hemm qbil ġenerali, kważi totali, ta' l-operaturi kollha li qed jgħidu li l- ikbar inċentiv u l-ikbar possibbilta` li l-investiment jiġi Malta huwa b'Malta fl-Unjoni Ewropea, ir-risposta tiegħi hi li l-fatt li l-poplu tagħna aċċetta kif aċċetta - wara li kull wieħed u kull waħda minna għarbel miegħu nnifsu x'inhu l-aħjar għal Malta – kellna d-deċiżjoni li jekk irridu li l-investiment f'Malta jikber u jekk irridu li l-ekonomija f'Malta tikber, fattur ewlieni se jkun il-fatt li Malta se tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni staqsa dwar kif aħna se noħolqu aktar impjiegi f'pajjiżna u kif nikkontrollaw l-inflazzjoni f'pajjiżna.

Jien naħseb li wieħed m'għandux jistenna li d-diskors tal-President biex jidħol fid- dettalji ta' dawn l-affarijiet għaliex il-programm ta' dan il-gvern nafu x'inhu.

Dan il-programm huwa ddikjarat mill-ġdid fid-diskors tal-President, u naturalment wieħed irid jara kif se tirreaġixxi l-ekonomija tagħna għaċ- ċirkostanzi ġodda li qegħdin fihom.

Jien smajt id-diversi diskorsi tad-deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra u nixtieq issa nagħmel riferenza għal xi punti li ssemmew.

L-Onor.

Evarist Bartolo qal li l-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea ħarġet is-second monitoring report dwar xi progress għamlu l-pajjiżi kandidati.

Huwa staqsa jekk kienx hemm xi slippage min-naħa ta' Malta.

Il-pożizzjoni safejn naf jien hija li l-monitoring report għadu ma sarx.

Il-proċess jibqa' għaddej u ma jiqafx għax il-kummissjoni li tipprepara dan il-monitoring report tagħmel diversi komunikazzjonijiet mal-gvernijiet ta' kull pajjiż, inkluż naturalment Malta.

Il-kummissjoni tipprepara tabelli li l-gvern Malti jirreaġixxi għalihom u jara humiex korretti.

Il-ministeri u d-dipartimenti tagħna jaraw x'hemm nieqes u jara wkoll x'kummenti tajba jkun hemm.

Dan il- proċess għaddej, ikompli għaddej u mistenni li l-kummissjoni tkun f'pożizzjoni li tagħlaq ir-rapport tagħha f'Ġunju u jiġi ppubblikat f'Lulju.

Mr Speaker, dan ifisser li r-risposta għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Evarist Bartolo dwar jekk hemmx xi slippage min-naħa ta' Malta hi li f'dan l- istadju ma rċevejna ebda twissija.

Qed insemmi t-twissija għaliex il- kelliemi semma wkoll jekk il-gvern Malta kellux xi twissija.

Hu għamel riferenza għal xi rapport ta' xi diskors ta' Gunther Verheugen fejn qal li hemm pajjiżi fejn numru ta' setturi baqgħu lura.

Lill-Onor.

Bartolo nista' ngħidlu li huwa veru li hemm affarijiet li għad irridu nagħmluhom, pero' mhux qegħdin f'pożizzjoni li ngħidu li kien hemm xi rapport li ġibidilna l- attenzjoni formalment li aħna m'aħniex qegħdin inlaħħqu ma' dak li suppost għamilna.

M'hemmx dubju li għad hemm ħafna xi jsir fuq dak kollu li kkommettejna ruħna għalih fin-negozjati u dan irid isir sad-data ta' sħubija fl-ewwel ta' Mejju tas-sena d-dieħla.

Mr Speaker, mill-bqija naħseb li l-Onor.

Louis Galea rrisponda għad-domandi li saru mill-Onor.

Evarist Bartolo fuq is-sistema edukattiva.

Jien ħadt pjaċir li l-kummenti kienu pożittivi fis-sens li l-Onor.

Bartolo apprezza li f'din il-kwesjtoni hawn qbil żgur miż-żewġ naħat li nagħmlu l-progress li nistgħu.

L-Onor.

Bartolo għamel xi domandi dwar skejjel primarji u sekondarji pero' dawn huma affarijiet ta' dettal li dan il-parlament ikun jista' jitkellem dwarhom 'il quddiem.

Mr Speaker, irrid nagħmel riferenza għall-punt li semmewh almenu żewġ deputati min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, jekk m'iniex sejjer żball mill-Onor.

Anglu Farrugia u mill-Onor.

Leo Brincat.

Dawn qalu li l-gvern qed jgħid li se jipprivatizza l-Air Malta, is-Sea Malta u l-Gozo Channel.

Jiddispjaċini li mhux hekk hawn miktub fid-diskors tal-President u lanqas m'hija l- intenzjoni tal-gvern li jagħmel dan.

Naturalment wieħed hawn bilfors irid jirrimarka li d-diskors tal-President m'huwiex xi diskors li fih wieħed ikun jista' jdaħħal patafjun dettalji.

Ma fiha xejn li nqerru li l-ewwel draft kien diskors ta' xi siegħa u kwart, imbagħad qtajna, qtajna u qtajna minnu pero' xorta waħda baqa' daqsxejn twil!

Insomma, ma tistax tistenna d- detalji, pero' fih hemm paragrafu li jitkellem dwar l-Air Malta, is-Sea Malta fejn hemm miktub dan il-kliem: "Tkompli l-privatizzazzjoni ta' l-impriżi li m'għandhomx jibqgħu f'idejn il-gvern.".

Hawnhekk irrid ngħid li ormai ilna li bdilna l-filosofija ekonomika ta' pajjiżna.

Aħna għedna li l-gvern mhux qiegħed hemm biex moħħ kummerċjali, imma l-gvern qiegħed hemm biex imexxi l-pajjiż u allura fejn l-operazzjoni m'hijiex eżattament u strettament funzjoni tal-gvern, aħna nipprivatizzaw.

Pero' mbagħad it-tieni sentenza tgħid hekk:

"Servizzi bħall-Air Malta, Sea Malta u l-Gozo Channel, l-istess bħall- korporazzjonijiet responsabbli għall-enerġija u għall-ilma jridu jaħdmu b'suċċess f'ambjent liberalizzat, fid-dawl ukoll ta' l-obbligi soċjali tal-gvern.".

Hawnhekk hawn żewġ kunċetti.

L-ewwelnett dawn l-oqsma mhux se jiġu privatizzati għaliex is-sinifikat ta' dan il-paragrafu huwa bil-maqlub.

Filwaqt li fl-ewwel sentenza tkellimna fuq il-privatizzazzjoni, fit-tieni sentenza qegħdin nitkellmu fuq x'm'aħniex se nipprivatizzaw, pero' meta ma tipprivatizzax ma jfissirx li żżomm sistemi ta' monopolju u ta' nuqqas ta' kompetizzjoni.

Hawnhekk aħna qegħdin ngħidu li iva, rridu korporazzjonijiet - u fosthom semmejna b'isimha dik ta' l-enerġija u ta' l- ilma - li jridu jidraw jaħdmu f'ambjent liberalizzat.

Dan ma jfissirx li se jiġu dawn privatizzati.

Issa forsi m'huwiex tort tad-deputati li nterpretawha hekk, imma jidher ċar li dan huwa s-sinifikat li qed ngħidu hawn.

It-tieni kunċett huwa importanti ħafna u jikkwalifika l-ewwel statement.

Qegħdin ngħidu li jridu jaħdmu b'suċċess f'ambjent liberalizzat fid-dawl ukoll ta' l-obbligi soċjali tal-gvern.

B'dan il-mod aħna qegħdin ngħidu li l-Gozo Channel, il-Water Services Corporation, l-Enemalta u l-Air Malta għandhom obbligi soċjali.

Fit-terminoloġija ta' l-Unjoni Ewropea dan ifisser li għalkemm iridu jitħaddmu fil-kunċett ta' kompetizzjoni fejn inti għandek tara li dawn l-azjendi jitħaddmu fi klima liberalizzata, imma l- gvern irid iqis li hu jimplimenta l-obbligi soċjali tiegħu.

Jiġifieri jien naħseb li hawn kien hawn daqsxejn ta' misunderstanding.

It-tielet sentenza fl-istess paragrafu tgħid li t-tarznari jridu jiġu fuq saqajhom bir-ristrutturazzjoni diġa' mfassla.

Hawn ħadd ma qal li se nipprivatizzaw it-tarzna.

Forsi ftehmet hekk għax it-tarzna qegħda msemmija fl-istess paragrafu ma' l-awtoritajiet.

Jien ma nsib ebda diffikulta' li nipprivatizza t-tarzna kieku din tkun fuq saqajha u tkun tista' taħdem mingħajr il-bżonn ta' għajnuna mill-gvern.

Hawn qed nitkellmu fuq il-futur nittamaw mhux imbiegħed ħafna, imma żgur li m'hijiex xi ħaġa ta' issa.

Mr Speaker, kif għedt diġa' dan id-dibattitu kien dibattitu li ta indikazzjoni tajba ta' kif beħsiebna naħdmu f'dan il-parlament.

Min-naħa tal-gvern hemm iddikjarat fid-diskors tal-President u nerġa' niddikjarah jien, li aħna nixtiequ li jkollna amministrazzjoni differenti milli qatt kien hawn qabel Irridu li tkun amministrazzjoni li twassal biex id- deċizjonijiet żgħar u kbar jittieħdu kemm jista' jkun b'konsensu wiesa' fl- interess nazzjonali.

Naturalment il-key phrase tal-ħidma tagħna jien irrid li tkun - u ħadt pjaċir ħafna nerġa' ngħid li wżaha wkoll il-Kap ta' l- Oppożizzjoni - l-interess nazzjonali.

Fid-deċiżjonijiet kollha li se jkollna quddiemna, biċċiet minnhom mhux tant diffiċli, oħrajn diffiċli u oħrajn diffiċli ħafna, irridu npoġġu mhux fil-ġenb, imma ninjoraw l- interess settorjali u fuq kollox meta naslu għad-deċiżjonijiet irridu nfittxu u naħdmu lkoll għall-interess nazzjonali.

Jien naħseb li kemm dan id-dibattitu kif ukoll l-ambjent ġenerali fil- pajjiż huwa irrepetibbli għaliex wara li l-poplu Malti kollu għamel sforzi kbar biex ikun f'pożizzjoni li jiddeċiedi tajjeb fuq issue daqstant importanti bħalma hi s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u wara li l- poplu Malti kkonferma d-deċiżjoni li kien ħa fir-referendum bl-għażla tal- gvern il-ġdid, issa f'pajjiżna hawn l-ispirtu li rridu lkoll nagħmlu qabża ta' kwalità.

Jien nerġa' ngħid li anke aħna d-deputati rridu nagħmlu qabża ta' kwalità fid-diskorsi li nagħmlu għax fejn aħna nagħmlu diskorsi ta' 40 minuta li fihom ngħidu li rridu fil-parlament Ewropew id-diskors huwa limitat għal tliet minuti u dan huwa diffiċli.

Fil-fatt f'dawk it-tliet minuti trid tgħid affarijiet importanti ħafna, trid tkun preċiż u trid tkun to the point u sħabna li qed ikollhom l-ewwel esperjenzi fl-Unjoni Ewropea, anke fil-parlament Ewropew, dan jafuh sew.

Per eżempju, hawnhekk qed nara lill-Onor.

Michael Frendo li kważi dejjem bagħatli d-diskorsi li għamel li dejjem ikunu ta' tliet minuti.

Jien nawgura ̧ u nibda minni, li dan il-Parlament jirreaġixxi għal dawn iż- żmenijiet mibdula li qed ngħixu llum billi nagħmlu wkoll qabża ta' kwalità f'dak kollu li se nagħmlu f'din il-Kamra.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa se ngħaddi biex inqiegħed il-mistoqsija fuq il- mozzjoni kif imressqa mill-Onor.

Joseph Falzon fis-seduta ta' nhar is-Sibt ̧ 24 ta' Mejju, 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division se tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Peress li intalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fid-9:00p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Membri jieħdu posthom ̧ jekk jogħġobhom.

Issa se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa mill-Onor.

Joseph Falzon fis-seduta ta' nhar is-Sibt 24 ta' Mejju, 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

1 FAVUR: 34 L-Onor. |Abela Anthony |Fenech Adami | | |Eddie | |Agius David |Frendo Michael | |Agius Francis |Galea Censu | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Azzopardi |Galea Mario | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Borg Joe |Gonzi Michael | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |D'Amato Helen |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Falzon Joseph |Zammit Dimech | |Fenech Antonio |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA: 25

L-Onor. | | | |Abela Joseph |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buontempo Stefan |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Caruana Justyne |Sammut Joseph M | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech | | |Joseph | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, ninforma lill-Kamra li minħabba li nhar it-Tnejn hemm l-iSmall Nations Games, qbilna li ma jkunx hemm seduta tal-Parlament u allura qed nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 3 ta' Ġunju, 2003 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Ħatra ta' Deputy Speaker.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari; u

Xi agenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, l-ewwel u qabel kollox, nixtieq nirringrazzja lill-votanti tad- distrett tiegħi talli għal darba oħra għażluni biex nirrappreżentahom f'dan il-parlament bħal ma għamilt f'dawn sittax-il sena u nirrigrazzja lil dawk kollha li għenu sabiex il-partit Nazzjonalista jibqa' fil-gvern u jkun jista' jkompli jmexxi lil pajjiżna 'l quddiem fi żmien li ġej.

Bħalma jiġri wara kull elezzjoni, il-gvern sab sitwazzjonijiet u pożizzjonijiet ġodda li għandu josserva u jaħdem fuqhom sabiex ikun f'qagħda li jaħdem tajjeb kemm fuq livell distrettwali u kemm fuq livell nazzjonali.

Kull waħda minn dawn is-sitwazzjonijiet u pożizzjonijiet hi esperjenza fiha nfisha.

M'għandix dubju li sa din l-aħħar leġislatura, l- iżjed bidla importanti li ġab il-gvern kienet meta ntroduċa l-kunsilli lokali f'dan il-pajjiż pero` f'din il-leġislatura l-ġdida, il-gvern se jintroduċi bidla akbar u hawn qed nirreferi għad-dħul ta' Malta fl-UE.

F'dan il-kuntest, kull membru parlamentari li hawnhekk jirrapreżenta lid- distrett tiegħu u l-Ministri li jirrapreżentaw lil Malta għandhom ikunu lesti għal sfidi ġodda.

Meta Malta tidħol membru ta' l-UE, lkoll kemm aħna se nkunu qed ngħixu esperjenza ġdida u hu fid-dmir ta' kull wieħed mill-65 membru li hawn f'din il-Kamra, li mhux biss jgħixha hu din l-esperjenza imma li jittrasmetti din l-esperjenza lin-nies tad-distrett tiegħu.

Sur President, kull wieħed minna hawn ġew, għandu jħares lura lejn l- esperjenzi li jkun għadda minnhom fis-snin ta' qabel, jiftakar fl-iżbalji li saru fil-passat u jaħdem sabiex dawn l-iżbalji ma jiġux ripetuti sabiex inkunu f'pożizzjoni aħjar biex naqdu l-obbligi tagħna lejn il-poplu.

Kull membru hawn ġew għandu dejjem jaħdem biex itejjeb is-servizz tiegħu lejn dawk li hu jirrapreżenta u dan jista' jagħmlu billi jħares lejn ix-xogħol li għamel fil-passat u jsib metodi aħjar kif jaħdem.

Illejla, xtaqt nagħmel enfasi fuq xi punti li huma marbutin mal-kostitwenza li jiena nirrapreżenta f'dan il-parlament.

Uħud minn dawn il-punti, imorru 'l hemm mill-obbligi ministerjali tiegħi pero` dawn huma punti li jiena nħossni fid-dmir li nitkellem fuqhom.

Sfortunatament ma għandix ħin biżżejjed biex insemmi l-punti kollha u għalhekk sejjer insemmi punti li forsi ħaqqhom iżjed attenzjoni minn oħrajn, punti li ħarġu proprju waqt il- kampanja elettorali meta aħna l-politiċi jkollna iżjed ċans nitkellmu man- nies.

Sur President, se nibda biex nitkellem fuq id-dar ta' l-anzjani fil- Mellieħa, dar li fuqha l-Mellieħin ilhom jitkellmu għal dawn l-aħħar tnax- il sena.

Jiena naf li xi ftit xhur ilu, il-MEPA solviet il-problemi kollha li kien hemm marbuta ma' din id-dar pero` wara li ħareġ il-permess, xi NGOs ħarġu stqarrijiet kontra l-bini ta' din id-dar partikolari.

Jiena nemmen li hu l-obbligu tagħna bħala gvern, li nkomplu bil-bini ta' din id-dar ta' l- anzjani u nsibu modi differenti biex din id-dar tkun tista' tiġi ffinanzjata u tibda topera.

Ma ninsewx li l-Mellieħa hu raħal maqtugħ għalih u jkun tajjeb li l-anzjani f'dan ir-raħal, li huma pjuttost numerużi, jingħataw faċilitajiet ta' kura li għandhom anzjani oħra f'pajjiżna.

Fl-istess raħal, hemm ukoll il-kwestjoni tax-shooting range li għada ma saritx realta`.

Id-dilettanti ilhom is-snin jistennew il-permess sabiex bi flushom stess, ikunu jistgħu jinvestu f'din ix-shooting range u jibdew jipprattikaw id-delizzju tagħhom.

Għalhekk, jiena naħseb li wasal iż-żmien li l-kriterji li fuqhom jistgħu jsiru shooting ranges – tajjeb li ngħidu li l-ewwel kriterji ġew drafted seba' snin ilu – jiġu applikati ħalli dawn id-dilettanti jkunu jistgħu jinvestu f'din ix-shooting range u jaqtgħu x- xewqa tagħhom

Kwestjoni oħra marbuta mal-Mellieħa hija kwestjoni ta' Santa Marija Estate li llum hija meqjusa bħala wieħed mill-iżjed postijiet f'Malta fejn hemm bini ta' kwalita` għolja.

F'dawn in-naħat, hemm kwestjonijiet marbutin ma' numru sostanzjali ta' toroq.

Kien hemm ħafna drabi fejn nies li qegħdin fil- politika jew le, ippuntaw subgħajhom lejn il-gvern tal-ġurnata u akkużawh li ma jridx jagħmel l-investiment meħtieġ f'din il-lokalita`.

Ir-realta` hi li hemm kwestjonijiet legali pendenti quddiem il-qrati ta' pajjiżna u naħseb li għadda żmien biżżejjed biex dawn jiġu deċiżi ħalli nkunu nafu min hu legalment responsabbli biex jagħmel dawn it-toroq sabiex fl-aħħar mill- aħħar, dawn in-naħat ikollhom toroq ta' livell tajjeb.

Nagħmel appell lil dawk kollha li qed jgħidu lin-nies li l-gvern tal-ġurnata ma jridx jagħmel dawn it-toroq - meta fil-fatt jafu li r-realta` mhux hekk - biex jieqfu.

Hemm ukoll il-kwestjonijiet tal-bypass ta' San Pawl il-Baħar u dak ta' l- Imtarfa.

Dawn huma żewġ biċċiet xogħol fil-pajjiż li huma meħtieġa.

Fil-każ ta' l-Imtarfa, parti sostanzjali mix-xogħol lest u l-parti oħra titkompla matul iż-żmien li ġej.

L-investiment tal-gvern f'din il-bypass huwa wieħed sostanzjali pero` l-gvern għandu l-impenn biex ikompli u jlesti dan ix- xogħol.

Fuq il-bypass ta' San Pawl il-Baħar, saru numru kbir ta' domandi parlamentari u hawnhekk irrid nenfasizza li din hija waħda mit-toroq li tifforma parti mit-trans-european network u li l-flus li se jintefqu fuq din il-parti tan-network se jkunu ġejjin mill-UE.

Tajjeb li ngħid li t- trans-european network fit-territorju Malti se jkun twil, bejn wieħed u ieħor, 56 kilometru u dan jibda mill-inħawi tal-Freeport u jibqa' sejjer saċ-Ċirkewwa u anke partijiet ġewwa Għawdex.

Hu fuq dan in-network li se nonfqu madwar 14-il miljun lira fit-tliet snin li ġejjin u għalkemm dan kollu mhux se jsolvi l-problemi kollha tat-toroq f'pajjiżna, pero` tajjeb li n-nies ikunu jafu li x-xogħol qed isir u qed isir bis-serjeta`.

Irrid nagħmel riferenza wkoll għat-Lm12 miljun li ġejjin mill-protokoll taljan bħala investiment fil-qasam tat-toroq f'pajjiżna.

Dawn il-flus sejrin jintefqu fuq parti oħra tan-network prinċipali ta' pajjiżna, dik li twassal mill-airport għall-inħawi tal-Mosta via Ħaż-Żebbuġ.

Tajjeb li ngħid li dawn l-Lm14 miljun mill-UE u t-Lm12 miljun mill-protokoll taljan mhux se jkunu biżżejjed biex isir ix-xogħol kollu meħtieġ fir-road network ta' pajjiżna.

Ċertament, dawn huma flus li ġew għax il-gvern tal-ġurnata għażel it-triq tal-membership fl-UE u grazzi għal dan il-fatt, aħna qegħdin f'pożizzjoni li ninvestu dawn il-flus over and above l-investiment normali li l-gvern jagħmel is-soltu.

Pero` tajjeb li nerġa' nenfasizza li dawn il- flus mhux se jkunu biżżejjed biex nirranġaw ir-road network kollu u għandna bżonn livell ta' investiment akbar minn dak li seħħ f'dawn l-aħħar ħames snin li għaddew biex it-toroq tagħna jkunu jistgħu jilħqu livell tajjeb.

Fil-ħames snin li għaddew, saru madwar 100 kilometru ta' toroq f'pajjiżna pero` dan ċertament mhux biżżejjed.

Jekk il-gvern jrid li jkollna toroq ta' livell, jiena nappella sabiex dan ikompli jkabbar l-investiment, over and above il-flus li ġew minn barra sabiex fl-aħħar mill-aħħar, dawk it-toroq kollha - mhux dawk prinċipali biss – li m'humiex ta' livell tajjeb, jiġu upgraded.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll dwar il-vandaliżmu.

F'dan il-pajjiż qegħdin kontinwament ninvestu f'signage sabiex it-traffiku jiġi kkontrollat bl-aktar mod effiċjenti.

Sfortunatament, uħud minn dawn it-traffic signs qed jiġu mkissra minn persuni irresponsabbli.

Eżempju ta' dan qiegħed fejn ir-roundabout tax-Xemxija fejn hemm t-tabella li tindika San Pawl il-Baħar, mgħawġa.

Hu ċar li din it-tabella xi ħadd għawwiġha u żgur ma ġietx hekk minħabba ċirkostanzi naturali.

Eżempju ieħor ta' dan li qiegħed ngħid qiegħed ħdejn il-mina ta' Regional Road fejn tara t-tabella li tindika lejn Birkirkara biż-żewġt itruf mgħawġin.

Dan hu att vandalu ieħor minn persuni li għax għawġu tabella, mingħalihom għamlu xi bravura kontra l-Gvern.

Nappella biex dawn l-atti ta' vandaliżmu jieqfu għax ikun għal xejn li l- gvern jinvesti il-flus – flus li ġejjin mit-taxxi tal-poplu - f'signage jekk imbagħad ikun hemm xi persuni irresponsabbli li ma' l-ewwel ċans imorru u jkissru dak ix-xogħol kollu li jkun sar.

Fuq l-istess argument, nixtieq ngħid li minkejja li l-overhang signs li qegħdin nagħmlu hawn Malta huma madwar metru aktar għoljin mill-istandards internazzjonali u minkejja l-fatt li hemm leġislazzjoni li titkellem dwar il-ħtieġa li l-load li jkun qed jinġarr ma jkunx iżjed minn 4.5 metri għoli mill-art, xorta għadna naraw overhang signs imkissra u ħaġa ta' l-iskantament, ħadd ma jinduna b'din il-ħsara li tkun saret!

Tajjeb li ngħid ukoll u nagħlaq hawn, li s-sinjali li jsiru mhux qegħdin hemm biex isebbħu imma biex dak li jkun, pedestrian jew driver, jirrispettahom u jużawhom ħalli jkun hemm traffic flow effiċjenti u iżjed importanti minn hekk, ħalli nħarsu s-saħħa u l-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 3 ta' Ġunju, 2003 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9:50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

HEALTH PROMOTION UNIT - MOVE FOR HEALTH

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Wara s-suċċess miksub fil-move for health organizzata mill-health promotion unit tad- dipartiment tas-saħħa, liema attivita' saret fil-bidu ta' Mejju 2003 u li fiha ħadu sehem kważi 100 ruħ, jaħseb il-Ministru li mixjiet simili fil- kampanja għandhom jibqgħu jiġu organizzati regolarment matul is-sena minbarra fil-ġranet tas-sajf?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-dipartiment għall-promozzjoni tas-saħħa organizza l-mixja fil-kampanja dan ix-xahar sabiex isaħħaħ il-kuxjenza pubblika dwar l-importanza ta` l-attivita` fiżika għall-ħajja b'saħħitha u l-benefiċċji soċjali u ekonomiċi marbuta ma` l-attivita` fiżika.

Id-dipartiment għamel appell sabiex jistieden lid-dipartimenti, setturi oħra fil-gvern u liċ-ċivil, il-media u wkoll lis-setturi privati biex huma wkoll jagħtu l-appoġġ, jieħdu azzjoni u joħolqu nċentivi ħalli tiżdied il- kultura ta` l-attivita` fiżika fost il-poplu Malti u Għawdxi.

Id- dipartiment jinsab lest li jikkollabora ma` dipartimenti, kunsilli lokali u setturi kemm tal-gvern kif ukoll tal-privat li jixtiequ jaħdmu flimkien ħalli jinkiseb l-istess għan.

Dan hu l-mod l-iktar sostenibbli li bih wieħed jista` jsaħħaħ is-saħħa pubblika fil-gżejjer Maltin.

Sadanittant id-dipartiment lest li jibqa` jorganizza regolarment il-mixjiet fil-kampanja matul is-sena, safejn hu possibbli.

INĊIDENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu l- persentaġġ ta' inċidenti li kienu nvoluti fihom ħaddiema fuq il-post tax- xogħol li waqgħu mill-għoli matul l-ewwel ħames xhur tas-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

INĊIDENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk il-ħaddiema li kienu nvoluti f'inċidenti fuq il-post tax-xogħol mill-1 ta' Jannar, 2003 sal-lum u kif dan in-numru jipparaguna ruħu ma' l-istess perjodu tas-sena l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

QAWRA – XOGĦLIJIET ILLEGALI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fuq liema kriterji nħareġ il-permess biex isiru xogħlijiet li jinsabu kif indikati fil-mistoqsija parlamentari 2688?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara li ġiet irrifjutata PA 443/98, kif issemma' qabel, daħlet applikazzjoni PA 455/01 to replace existing stairs in front garden.

L-applikazzjoni ġiet approvata fit-2 ta' April, 2001 għax tneħħiet il-canopy mill-front garden u allura ma kienx hemm iżjed oġġezzjoni għall-proposta.

AGRO-INDUSTRIJA – PRE-ACCESSION FUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jindika x'inhuma l-fondi reġjonali nazzjonali ta' l-UE sabiex pajjiżna jattira u jippromwovi investimenti ġodda fl-agro- industrija?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li attwalment Malta qed tibbenefika minn pre-accession funds bl-għan ewlieni li nsaħħu l- istrutturi nazzjonali u nippreparawhom għad-dħul fl-Unjoni Ewropea.

Fir- rigward ta' l-agro-industrija, Malta qed tibbenefika minn dawn il-proġetti:

| |Fondi li|Fondi li | | |ġejjin |jinħarġu | | |mill-UE |mill-gvern| | |(million|Malti | | |euros) |(million | | | |euros) | |IACS |1.00 |- | |Elaboration |0.142 |- | |of a code of | | | |food | | | |agriculture | | | |practice | | | |(GOCAP) | | | |Scoping |0.096 |- | |study: | | | |Institute of | | | |agribusiness | | | |(MCAST) | | | |Animal |0.580 |- | |health/public| | | |health | | | |(veterinary | | | |control) | | | |Capacity |0.500 |0.250 | |building at | | | |the | | | |viticulture | | | |unit | | | |Feasibility |0.025 |- | |study for the| | | |const. of a | | | |cold storage | | | |facility | | | |Rural dev. |1.350 |0.01 | |Project | | | |PRDSS |1.450 |0.230 | |Capacity |0.450 |0.200 | |building in | | | |Malta-oenolog| | | |y unit | | | |Capacity |0.150 |- | |building in | | | |the food and | | | |veterinary | | | |regulation | | | |division in | | | |the area of | | | |milk | | | |production | | | |Total |5.743 |0.690 |

B'dan it-tisħiħ, pajjiżna jkun qed iħajjar ukoll investimenti ġodda f'dan is-settur.

NON-EU COUNTRIES – TARIC FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid min se jħallas it-TARIC dovuta lill-UE fuq l-importazzjoni ta' materja prima ta' l-ikel u ta' prodotti ta' l-ikel importati minn non-EU centres wara s-sħubija, skond il-kalkoli ta' l- importazzjoni attwali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li Malta fl-Unjoni Ewropea se tkun qed issegwi l-iskeda tat-tariffi li għandha l-UE ħlief ghal dak li ġie maqbul fin-negozjati li Malta kellha ma' l-Unjoni.

Pero' f'dan il-kuntest, tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li l-UE għandha ftehim ta' kummerċ ħieles ma' 'l fuq minn 100 pajjiż ieħor.

Dan ifisser li bħala membru ta' l-Unjoni Malta tkun tista' timporta wkoll minn dawn il-pajjiżi mingħajr tariffa jew b'tariffa preferenzjali.

UE – SUSSIDJU FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' ZOKKOR U ĊEREALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Ladarba l-gvern Nazzjonalista aċċetta li jgħabbi lill-poplu b'piż ta' Lm6 miljun sabiex jissussidja l-prezz għoli taz-zokkor u ċereali importati mill-Unjoni Ewropea fl-ewwel tmien xhur biss tas- sħubija ta' Malta fl-Unjoni kif dikjarati fl-SMPPMA, jista' il-Ministru jgħid jekk dawn il-flus humiex ġejjin minn taxxi ġodda, minn tnaqqir tal-benefiċċji soċjali jew minn sorsi oħrajn?

ONOR.

JOHN DALLI: Infakkar lill-Onor.

Interpellant li fin-negozjati ma' l- Unjoni Ewropea, il-gvern ħaseb sabiex ikollu pjan strateġiku li jwassal għall-viabilita' ta' l-agrikoltura permezz ta' investiment u għajnuna speċjali lill-bdiewa u r-raħħala.

Il-gvern ħaseb ukoll sabiex jagħmel tajjeb ghal xi differenzi li jista' ikun hemm fil-prezzijiet ta' xi prodotti importati wara s-sħubija.

Tajjeb li wieħed jgħid li huwa ippjanat li parti minn dan is-sussidju se jkun ġej mill-Unjoni Ewropea.

NON-EU COUNTRIES - TARIFF QUOTAS FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L- IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid minn meta l-prodotti ta' l-ikel importati minn non-EU countries se jibdew ikunu kkontrollati permezz tas-87 kwota li l-Unjoni se timponi fuq pajjiżna wara s-sħubija?

Jista' il- Ministru jagħtini breakdown tal-kwoti tal-prodotti in kwestjoni u minn liema pajjiżi ġejjin?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Interpellant jaf li fil-Uruguay round, l-Unjoni Ewropea introduċiet sistema ta' tariff quotas fuq numru ta' prodotti minflok is-sistema ta' liċenzjar u kwoti kwantitattivi li kienu jeżistu qabel.

B'rizultat ta' dan, wara s-sħubija Malta wkoll tkun tista' timporta dawn il-prodotti b'tariffi mnaqqsa.

Dettalji dwar il-kwoti li qed jagħmel referenza għalihom l-Onor.

Interpellant jinsabu fit-TARIC li hija aċċessibbli mill-website ta' l-UE.

NON-EU COUNTRIES - SPECIAL SAFEGUARDS FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid minn meta l-prodotti ta' l-ikel importati minn non EU countries se jibdew ikunu kkontrollati permezz tal- 539 special safeguards li l-Unjoni se timponi fuq pajjiżna wara s-sħubija?

Jista' il-Ministru jagħti breakdown tal-prodotti u l-pajjiżi li magħhom se jkollna nibdew nosservaw dawn is-safeguards mposti fuq l-importazzjoni ta' l-ikel tal-poplu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bħala parti mill- arranġamenti dwar il-kummerċ fil-qafas tal-world trade organisation, huwa possibbli li pajjiż jintroduci special safeguards fuq ċerti prodotti meta s- settur ikun qed jiffaċċja ċirkostanzi speċjali.

Bi sħubija fl-Unjoni, Malta se tkun tista' tieħu din it-tip ta' azzjoni kontra xi prodotti li jkunu ġejjin minn barra l-Unjoni Ewropea.

Dettalji dwar l-ispecial safeguards li qed jagħmel riferenza għalihom l- Onor. Interpellant, jinsabu fil-world trade organisation integrated database li hija aċċessibbli mill-website tal-world trade organisation.

NON-EU COUNTRIES - DAZJU FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomici: Jista' il-Ministru jgħid kemm hi t-tariffa u kemm hu d-dazju li l-gvern Nazzjonalista se jimponi fuq il-poplu Malti u Għawdxi wara Mejju ta' l-2004 fuq zokkor, qmuħ u ċereali importati minn pajjiżi li mhumiex membri ta' l-UE?

Meta se jiġu fis-seħħ?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-rati ta' dazju għas-sena 2004 għal oġġetti importati għal ġewwa l-Unjoni Ewropea għadhom ma' ġewx stabiliti.

Dawn jiġu ppubblikati normalment għal ħabta ta' Novembru 2003.