MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 509 L-Erbgħa, 21 ta' Marzu, 2007 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 509

L-Erbgħa, 21 ta' Marzu, 2007

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

Seduta Nru. 509

L-Erbgħa, 21 ta' Marzu, 2007

WERREJ

MINUTI 372

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 372

TQEGĦID TA' KARTI 378

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU 2) (It-Tieni Qari)

CONSTITUTION (AMENDMENT) (NO 2) BILL (Second Reading) 379

AĠĠORNAMENT 400

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 404

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 508 li saret fl-20 ta' Marzu 2007, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĦAL FERĦ COMPLEX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' Ħal Ferħ illum?

Dan il-kumpless għadu ta' l-Air Malta jew tal-gvern?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ninsab informat li s-sitwazzjoni ta Ħal Ferħ ma nbidlitx f'din l-aħħar sena u l-ishma kollha tal-kumpannija għadhom ta' l-Air Malta.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi preparazzjonijiet maħsuba għall-istaġun turistiku li jmiss?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, Ħal-Ferħ se jibqa' magħluq.

THOMSONS AIRLINE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: X'inhi r-raġuni li Thomson qed iġġib żewġ titjiriet fil-ġimgħa minflok 20 titjira bit-turisti li kienet iġġib lejn pajjiżna fis-sajf?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): L-Onor.

Interpellant m'huwiex qed jagħmel riferenza ċara għal liema snin jew perjodi qiegħed jirriferi meta jsemmi t-titjiriet li topera t-Thomson lejn Malta.

Minnn analisi ta' slots irreġistrati fl-ajruport jirriżulta li Thomson topera medja ta' erba' titjiriet fil-ġimgħa matul is-sajf u ta' żewġ titjiriet fil-ġimgħa matul ix-xitwa permezz tal-linja ta' l-ajru tagħha.

Jirriżulta ukoll li t-titjiriet operati mill-linja ta' l-ajru Thomsonfly, li qabel kienet magħrufa bħala Britannia, qegħdin jonqsu, iżda dan it- tnaqqis huwa akkumpanjat minn żidiet sostanzjali ta' seat allocations li Thomson qiegħda tagħmel mal-linja nazzjonali l-Air Malta.

Ta' min isemmi li madwar 20 sena ilu Thomson kienet topera numru kbir ta' titjiriet permezz tal-Britannia, iżda dak kien żmien meta d-dipendenza ta' Malta fuq dan l-operatur kienet ferm akbar.

Illum fis-suq Ingliż insibu numru ħafna akbar ta' operaturi, fosthom speċjalisti, li żiedu l-market share tagħhom.

Dan minbarra l-fatt li l-profil tat-turist Ingliż lejn Malta qiegħed dejjem jinbidel, riżultat ta' xejriet ġodda ta' kif in-nies jivjaġġaw.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġie stabbilit x'inhi r-raġuni għaliex it-titjiriet ta' din il-kumpannija lejn Malta qed jonqsu daqstant minn sena għal oħra?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, wieħed irid jifhem it-tweġiba li qed nagħti fil-kuntest iktar wiesa' ta' x'qiegħed jiġri mis-suq Ingliż u allura ta' dak li qed ikollu effett dirett fuq Malta.

Is-suq Ingliż għalina huwa l-ikbar suq turistiku u l-outbound tourism permezz ta' tour operators, qiegħed jonqos bl-iktar mod drammatiku.

Dan apparti l-fatt li kif nafu u anke minn dak li żviluppa fil-ġranet li għaddew, qed ikun hemm ħafna konsolidament u anke mergers bejn it-tour operators il-kbar.

Għadu kif tħabbar fil-ġranet li għaddew il-probabbilta' li jkollok il-merger bejn it- 2e systems u l-first choice.

Meta dan jiġri, awtomatikament huma jikkonsolidaw l-operat tagħhom u Malta ssofri għal żewġ raġunijiet prinċipali.

L-ewwelnett għax b'mod ġenerali t-tour operators fl-aħħar snin kienu qed jiffokaw iktar fuq long haul destinations minħabba li l-profit margins fuq dawk id-destinazzjonijiet huwa akbar.

U mbagħad fejn huma jkollhom volum ta' turisti għal destinazzjonijiet li m'humiex long haul, bħal fil-Mediterran, jew titjira fi żmien qasir mir-Renju Unit, evidentement jagħtu preferenza jew għal swieq li huma ta' mass tourism f'termini ta' miljuni - li huwa aspett li Malta ma tista' qatt taspira għalih u fl-opinjoni tiegħi lanqas jaqblilha taspira għalih għal ħafna raġunijiet - jew inkella fis-swieq fejn huma diġa' jkollhom anke preżenza ta' lukandi jew akkomodazzjoni oħra, fejn il-marġini ta' profitt tagħhom ma jkunx biss fuq il-fatt li qed joperaw lejn il-pajjiż, imma anke li jużaw akkomodazzjoni tagħhom.

Huma dawn ir-raġunijiet prinċipali għala tour operators imbagħad inaqqsu t- titjiriet jew il-bookings tagħhom lejn pajjiż bħal Malta.

U dak li qed jiġri ma' Thomson jinkwadra ruħu f'dan ir-rigward.

Il-kuntatt ta' din il- kumpannija isir kemm minn rappreżentanzi li jsiru lilna direttament f'Malta, kemm minn kuntatti li jsiru magħhom ġewwa l-Ingilterra stess, permezz ta' l-uffiċċju rappreżentattiv li għandna ġewwa Londra u anke permezz ta' diskussjonijiet li jsiru f'okkażjonijiet bħal fieri tat- turiżmu, b'mod partikolari l-World Travel Market li tinżamm kull Novembru ġewwa Londra.

Ma jfissirx li kull talba li ssirilna nkunu nistgħu nilqgħuha għax ħafna talbiet li llum jagħmlu t-tour operators b'mod ġenerali huma għal għajnuna finanzjarja li tkun across the board, jiġifieri lanqas tkun marbuta ma' volum li jkun iggarantit ta' turisti li jistgħu jinġiebu lejn il-pajjiż u dik hija analisi li trid tagħmel każ każ l- awtorita' Maltija tat-turiżmu permezz tan-nies li għandha fil-marketing f'dan ir-rigward.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġaladarba jeżistu dawn il-kuntatti regolari, kien hemm xi rakkmandazzjonijiet min-naħa ta' Thomson Group bil-għan li jitjieb il-pakkett Malti lil hemm minn dawn l-inċentivi jew minn dawn it-talbiet finanzjarji?

Jekk iva, x'kienu dawn it-talbiet u x'konsiderazzjonijiet ingħataw?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ħafna minn dawn it-talbiet ma jiġux fil- livell ta' ministru, pero' minn dak li niftakar, għax m'għandix l- informazzjoni miegħi, kien hemm talbiet addizzjonali u kien hemm talbiet li kienu kkunsidrati mill-awtorita' Maltija tat-turiżmu.

Pero' anke kieku kelli din l-informazzjoni qegħda miegħi, ma naħsibx li kien ikun prudenti li nagħti dettalji dwar x'tip ta' talbiet ikunu saru għax dawn huma ta' natura kummerċjalment sensittiva ħafna.

U wisq inqas - anke fl-interess ta' Thomson innifisha, aħseb u ara fl-interess Malti - jekk nagħti dawk id- dettalji m'għandix ngħid xi tkun ir-reazzjoni tagħna.

Li nista' ngħid hu li kull każ ikun eżaminat fuq il-merti partikolari tiegħu u kull każ ma jkunx ikkonsidrat biss minn kemm tour operator partikolari qed jindika li jista' jżid jew ma jżidx il-volum ta' turisti lejn il-pajjiż.

Għax għalkemm ikun qed jitlob għajnuna finanzjarja bħala appoġġ ta' marketing għat-talba li jkun qed jagħmel - li titraduċi ruħha skond il-volum ta' turisti li jiġu - l-ewwel kalkolu li jkun irid isir ikun per capita biex wieħed jara jekk dak li qed jintalab jagħmilx sens.

Barra minn hekk trid issir ukoll analisi li tkun a paragun ma' talbiet oħra li jkunu qegħdin isiru l-ħin kollu minn tour operators u minn stakeholders oħrajn fil-qasam tat-turiżmu, bħalma huma l-istess low cost carriers, ħalli fl-aħħar mill-aħħar wieħed jagħmel l-aktar għażliet li jaqblu lill-pajjiż.

Naturalment aħna nibqgħu ninkoraġġixxu l-kuntatt u d-diskussjoni mat-tour operators pero' ma jfissirx li għax wieħed ma jkunx laħaq qbil fuq proposta partikolari, b'daqshekk se jingħalqu l-bibien.

L-analisi tibqa' issir, il- proposti jibqgħu jsiru, hemm dawk li jiġu aċċettati u oħrajn li jiġu rifjutati.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta l-Ministru qed jgħid li l-bibien m'humiex magħluqa, ifisser li għad hemm kuntatti kurrenti sabiex it-Thomson terġa' mill-ġdid iġġib l-ammont ta' turisti li kienet iġġib, jiġifieri medja ta' għaxar titjiriet fil-ġimgħa fix-xitwa u 20 titjira fil-ġimgħa fis-sajf kif kienet iġġib, flok iż-żewġ titjiriet fix-xitwa u l-erba' titjiriet fis-sajf kif qed iġġib illum?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif diġa' spjegajt, dak il-volum ta' titjiriet kienu jsiru madwar 20 sena ilu.

Diġa' spjegajt ukoll li l-fatt li qed jagħmlu titjiriet inqas ma jfissirx li qed iġibu b'mod relatat volum inqas ta' turisti għax it-Thomson illum qed tagħmel ukoll policy ta' seat allocation mal-linja nazzjonali ta' l-ajru.

Naħseb li lill-Onor.

Interpellant ma tagħmillux differenza jekk it-Thomson iġġibx in-nies permess tal-linji ta' l-ajru tagħha jew permezz tal-linji nazzjonali ta' l- Air Malta.

Anzi nippretendi li l-Onor.

Interpellant jippreferi ftehim li jinvolvi l-linja nazzjonali ta' l-ajru Maltija milli li dawn bilfors jużaw l-ajruplani tagħhom, jiġifieri l-paragun li qed jagħmel m'huwiex preċiż, imma naturalment id-diskussjonijiet dejjem huma possibbli li jsiru u dejjem huma miftuħa.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri dawn iż-żewġ titjiriet fix-xitwa u l-erba' titjiriet fis-sajf qegħdin isiru llum permezz ta' l-Air Malta jew minbarra dawn hemm titjiriet oħrajn li speċifikament qegħdin isiru mill-Air Malta a konjizzjoni ta' Thomson Group?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien qed ngħid li t-Thomson stess qed tagħmel seat allocation fuq l-Air Malta.

Dan ifisser li parti mill-volum li kienu jġorru t-Thomson bl-ajruplani tagħhom, illum qed iġorruhom fuq ajruplani ta' l-Air Malta, permezz ta' ftehim li għamlu mal-linja nazzjonali.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dak li t-Thomson qed tikkomunika direttament ma' l- Air Malta huwa lil hemm miż-żewġ titjiriet li jsiru fix-xitwa u l-erba' titjiriet li jsiru fis-sajf jew dawn il-kalkoli ma tagħmluhomx?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jew l-Onor.

Interpellant jippersisti li ma jifhimx jew mhux qed inkun ċar jien.

Meta kumpannija tagħmel seat allocation ma' linja oħra minbarra t-titjiriet tagħha, hija ħaġa naturali li fuq dik il-linja jkun hemm passiġġieri oħra apparti dawk li jkollha fuq il-linji ta' l-ajru tagħha!

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, it-Thomson qed topera ajruplani hi u qed tgħaddi turisti oħra biex jiġu bis-servizz ta' l-Air Malta.

Lill- Ministru qed nistaqsih - għax m'huwiex qed jiftiehem sew - kemm turisti qed jiġu direttament ma' l-Air Malta u kemm qed jiġu direttament mal-linji tagħha.

Jekk ma jafx iweġibni, jgħidli li ma jafx, jew inkella jgħidli li se jivverifika u mhux joqgħod idur mal-lewża!

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, bir-rispett kollu s'issa l- Onor. Interpellant ma talbnix breakdown ta' numru ta' passiġġieri.

L- argument kien sempliċement jekk hemmx traffiku addizjonali għat-tijiriet li joperaw huma għas-seat allocation li jagħmlu ma' l-Air Malta.

U t-tweġiba hija ovvja, li dik hija allocation addizjonali għax sinjal li t-titjiriet tagħhom ma jkoprux totalita' tal-klijenti tagħhom.

Dik hekk ifisser.

Meta għandek l-ajruplani tiegħek u titlob linja ta' l-ajru oħra biex tagħmel seat allocation, ifisser li għandek volum ta' xogħol akbar milli qed iġġorr bl-ajruplan tiegħek.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant irid ikun jaf l- breakdown ta' seat allocation mal-linja nazzjonali u ta' dak li jġorru huma bl-ajruplani diretti tagħhom, nitolbu jagħmel mistoqsija speċifika u jingħata l-informazzjoni.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Ministru qed jgħid li minbarra ż-żewġ titjiriet li tagħmel bl-ajruplani tagħha, Thomson qed tibgħat numru ta' turisti permezz ta' l-Air Malta, x'diffikulta' jsib biex jgħid kemm hu dan l-ammont?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor.

Interpellant irid tweġiba jrid jagħmel mistoqsija bil-miktub.

Ma jistax jippretendi li aħna niġu hawnhekk u noqogħdu ngħidulu kemm jinġarru passiġġieri fuq kull ajruplan.

Irid jagħmel mistoqsija speċifika u m'għandna l-ebda diffikulta' li nwieġbuh.

Meta fil-bidu kien hemm diskussjoni wiesgħa għar-rigward ta' turisti li jiġu Malta u ma' liema titjiriet jiġu, waħda mit-tweġibiet li tajna u li għadna nagħtu hi li darba dawn ikunu f'pajjiżna, ma noqogħdux naraw it- timbru fuq moħħhom jekk ġewx ma' l-Air Malta, ma' Lufthansa, ma' l- Alitalia, mar-Ryanair jew mat-ThomsonFly, l-importanti hu li jiġu hawnhekk.

Naturalment id-diskussjoni min-naħa tal-kumpannija Thomson tkun dwar kif jista' jkun hemm l-aħjar arranġamenti ta' marketing biex l-operat tagħhom ikun suċċess imma d-diskussjoni trid tkun waħda li twassal għal ftehim li jkun verament aċċettat miż-żewġ naħat.

INĊINERATUR TAL-BIĊĊERIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Kemm fil-fatt sewa sa issa l-iżvilupp tal-inċineratur fil- Biċċerija tal-Marsa?

Kemm hija mistennija li tqum l-ispiża biex jiġi modifikat l-inċineratur tal-Biċċerija?

Meta mistenni li tkun lesta l- modifikazzjoni fl-inċineratur u meta huwa proġettat li jibda jaħdem?

Fil- fatt hija l-politika tal-Gvern li għal ġejjieni l-ispejjeż tal-qatla fil- Biċċerija jgħaddu fuq il-produtturi?

Fil-preżent, kemm fil-fatt iħallsu flus il-produtturi/koperattivi għall-qatla tal-annimali li ssir fil- Biċċerija?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-programm tax-xogħlijiet li qed isiru fil-mument fil-Biċċerija sabiex din tiġi konformi mar-regoli u direttivi skond il-ħtieġa ta' l-aħħar esperti tal-Kummissjoni Ewropea?

Fil- fatt meta se jitlesta dan ix-xogħol sabiex ma ssirx aktar moħqrija ta' l- annimali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): L-inċineratur fil-biċċerija tal-Marsa nxtara wara li ħarġet sejħa għall-offerti taħt il-proċeduri tal-ħames protokol Taljan u sewa €10,445,450.

L-ispiża kontrattwali biex jiġi modifikat l-inċineratur biex dan jieħu skart ieħor mistennija tkun ta' Lm800,000.

L-impjant mistenni jibda jaħdem aktar tard din is-sena wara li jitlesta dan ix-xogħol.

M'hemmx ħsieb li l-politika tal-gvern fir-rigward ta' l-ispejjeż li jitħallsu mill-produtturi għall-qatla tinbidel.

Fil-preżent, il-produtturi u koperattivi jħallsu miżati kif stabbiliti fl-Avviż Legali 74 ta' l-1998.

Il-programm komprensiv ta' upgrading ġewwa l-biċċerija miexi skond il-pjan ta' ristrutturar u dan jinkludi:

Xogħlijiet fil-maqjel tal-bovini kif ukoll tal-majjali.

Dan ix-xogħol huwa meħtieġ sabiex jitjieb il-ħarsien ta' l-annimali qabel il-qatla;

Tibdil ta' makkinarju eżistenti kif ukoll makkinarju addizzjonali u installazzjoni ta' tagħmir ieħor biex jitjiebu l-faċilitajiet ta' iġene;

Tibdil fis-sistema ta' l-ilma;

Modifikazzjoni fis-sala tal-bejgħ tal-laħam;

Tibdil f'xi proċeduri fil-linja tal-qatla; u

Proċeduri oħra biex jitjieb il-ħarsien ta' l-annimali.

Il-programm jaħseb ukoll għal taħriġ ta' l-impjegati li jaħdmu ġewwa l- biċċerija.

Dawn ix-xogħlijiet mistennija jitlestew aktar tard din is-sena.

SPTARIJIET PRIVATI – KONTIJIET TAD-DAWL PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fil- preżent kemm fil-fatt hija ċ-ċifra ta' flus globali tal-kontijiet pendenti għall-konsum ta' l-ilma u tad-dawl fl-isptarijiet privati dovuti lil Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-figuri kif mitluba minnu għal sptarijiet privati, residenzi privati ta' l-anzjani, fabbriki. stabbilimenti kummerċjali u kumpanniji privati ma jistgħux jingħataw minħabba li l-kontijiet m'humiex distinti minn xulxin.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fil-fatt hemm kontijiet pendenti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Li jkun hemm kontijiet pendenti hija ħaġa normali, pero' d-distinzjonijiet li hemm fid-database ma jinżammux.

Li jinżammu huma ta' dawk commercial, industrial u private.

RESIDENZI PRIVATI TA' L-ANZJANI - KONTIJIET TAD-DAWL PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fil- preżent kemm fil-fatt hija ċ-ċifra ta' flus globali tal-kontijiet pendenti għall-konsum ta' l-ilma u d-dawl tar-residenzi privati ta' l-anzjani dovuta lil Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 23822.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli f'liema kategorija nista' nistaqsi biex nistabbilixxi dan il-pagament pendenti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Off the cuff, it-tliet kategoriji ta' tariffi li jeżistu huma dawk residenzjali, kummerċjali u industrijali u safejn naf jien, pero' m'iniex ċert, hemm sub-category oħra taħt il-kummerċjali li huma l-clubs.

FABBRIKI - KONTIJIET TAD-DAWL PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Fil-preżent kemm hija ċ-ċifra ta' flus globali tal-kontijiet pendenti għall-konsum ta' l-ilma u d-dawl fil-fabbriki privati dovuta lil Enemalta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 23822.

FLORIANA - SALA ROBERT SAMMUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'użu qed isir mis-sala Robert Sammut fil-Floriana u minn liema enti qed tiġi wżata?

Jista' jgħid ukoll xi pjani hemm għal dan il-post fil-futur qarib?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari)(f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Is-Sala Robert Samut fil-Floriana isservi bħala ċentru ta' konferenzi, seminars, laqgħat u wirjiet.

Tista' tintuza minn kull ente jew organizzazzjoni, pubblika jew privata, wara li tipprenota l-attivita' ma' l-uffiċjali tad-divizjoni ta' l-edukazzjoni responsabbli.

Il-pjani għal dan il-post tfasslu fil-bidu ta' l-2000 biex din il-Knisja Metodista li waqgħet f'idejn il-gvern Malti tiġi restawrata u konvertita f'ċentru nazzjonali għall-konferenzi.

Il-pjani twettqu u l-post qed jilħaq l-iskop tiegħu.

LISTA' TAL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-ismijiet kollha tal-persuni li jinsabu jaħdmu fis- segretarjat u fil-ministeru?

X'inhu x-xogħol ta' kull persuna u minn meta bdew jagħmlu dan ix-xogħol?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): It-tagħrif mitlub dwar il-persuni tas-segretarjat kien diġa' tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra f'xi seduta preċedenti.

KULLEĠĠI - PRECINCTS OFFICERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk dan l-aħħar ġewx maħtura xi persuni bħala precincts officers fil- kulleġġi?

Jekk fl-affermattiv, min ġie magħżul u kif u għal liema kulleġġi?

Jista' jgħid x'inhu l-ħlas u l-allowances tagħhom?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Il-proċess għall-ħatra ta' precincts officers tal-kulleġġi għadu qed jieħu l-kors tiegħu.

PIXXINI MIFTUĦA GĦALL-PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 24126, jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk il- pixxini li huma miftuħa għall-pubbliku?

Min huwa s-sid f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Ninsab informat li lista ta' swimming pools reġistrati tinsab għall- informazzjoni tal-pubbliku fuq il-paġna elettronika tat-taqsima saħħa ambjentali fi ħdan id-dipartiment tas-saħħa pubblika (www.health.gov.mt/dph/ehuhome.htm) skond provvedimenti ta' A.L. 129 ta' l- 2005.

Fir-rigward tad-dettalji tas-sid ta' kull swimming pool reġistrata, ninforma lill-Onor.

Interpellant illi din l-informazzjoni tinġabar mid- dipartiment skond l-Att dwar il-Protezzjoni tad-Data, 2001 u l-Att dwar is- Saħħa Pubblika għall-użu amministrattiv fl-interess tas-Saħħa Pubblika u għalhekk dan id-dipartiment iħoss li ma jistax jirriferi tali informazzjoni.

SWIMMING POOLS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 24122, jista' l-Ministru jgħid lil min ħarġu dawn il-garanziji?

Kontra min ittieħdu passi legali?

X'kienu l-akkużi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li nħarġu tmien garanziji skond Artiklu 13 ta' l-Att dwar is-saħħa pubblika fir-rigward ta' provvedimenti ta' l-A.L.129 ta' l-2005 lis-segwenti stabbilimenti:

Sunny Coast Resort Club, Qawra; Coastline Hotel, Sliema; Santa Maria Hotel, St Paul's Bay; San Anton Hotel, Sliema; Park Hotel, Sliema; Preluna Hotel & Towers, Sliema; Ramla Bay Resort, Marfa u The Riviera Resort & Spa, Marfa.

Il-garanziji kontra s-Santa Maria Hotel u San Anton Hotel ġew magħluqa peress li x-xogħlijiet li kellhom isiru saru fiż-żmien miftiehem.

Il- garanziji l-oħra għadhom fil-perjodu miftiehem biex ix-xogħlijiet jitwettqu.

Dwar swimming pools infetħu tliet kawżi kontra persuni u stabbilimenti differenti.

L-akkużi kienu s-segwenti:

Chapter 10 Art 121 (1)

L.N. 129 of 2005 Reg.3 (1) (a), Reg.

5 (1) (a), (b) & (c), Reg 8 (2) (a), Reg 8 (4) (d) & Reg 9 (a).

Art 18 (1) of the Public Health Act,

Dawn il-kawżi għadhom subjudice.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-ministeru tas-saħħa jagħmel skrutinju kontinwu dwar kemm se jiswa l-operat ta' l-isptar il-ġdid Mater Dei ġurnata b'ġurnata, ġimgħa b'ġimgħa, xahar b'xahar u sena b'sena?

Miċ-ċifri stabbiliti s-sena li għaddiet u dawk stabbiliti din is-sena kien hemm xi tibdil jew kollox baqa' l-istess?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għalkemm m'għandix l-aħħar ċifri, nissoponi li għadhom l-istess kif kienu ġew ikkalkolati sena ilu, jiġifieri li t-tħaddim ta' l- isptar il-ġdid se jqum madwar Lm1.2 miljun fil-ġimġħa.

EŻAMIJIET TAS-SEC U MATSEC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: X'kien l-ammont li ħallsu l-istudenti li se joqogħdu għall-eżamijiet tal-MATSEC u SEC separatament li se jsiru fil-ġimgħat li ġejjin?

Kien hemm min ma ħallasx dak li kien dovut?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Informat hekk :-

| |SEC |MATSEC |TOTAL | | |Mejju |Mejju | | | |2007 |2007 | | |Ħlasij|Lm317,|Lm163,73|Lm481, | |iet |615 |6 |351 | |Eżenzj|Lm |Lm |Lm | |onijie|456 |41 |497 | |t | | | |

SAN GWANN - TRIQ FURRAJNA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jindika jekk Triq Furrajna, San Gwann hix triq privata jew waħda pubblika għaliex bħalissa hemm katina li qed iċċaħħad l-aċċess għaliha u dan wkoll minħabba l-istat ta' telqa u ħmieġ li tinsab fiha din it-trejqa?

Jekk ovvjament hija triq pubblika, wieħed għandu jirreferi dan il-każ lill-kunsill lokali għal azzjoni meħtieġa sabiex tiġi żgurata l-indafa pubblika.

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill- ministru konċernat.

SAN GWANN - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jinvestiga l- ilment ta' diversi residenti ta' San Gwann dwar dewmien, kultant esaġerat, fis-servizz tal-karozza tal-linja Nru. 41, li tgħaddi minn San Gwann?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Jien infurmat li l-ADT qatt ma rċeviet ilmenti rigward din ir-rotta.

Din hija rotta ċirkulari mill-Belt u l-ħinijiet huma fis-7.40am, 8.00am, 8.35am, 9.05am, 9.35am, 10.05am, 10.35am, 11.05am, 11.35am, 11.45am, 12.05pm, 12.35pm, 12.45pm, 13.05pm, 13.35pm, 14.05pm, 14.35pm, 15.05pm, 15.35pm, 16.05pm, 16.35pm, 17.05pm, 17.30pm, 18.00pm.

Ta' min wieħed jinnota li barra din ir-rotta hemm ukoll ir-rotta 42 li tgħaddi minn San Ġwann.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'każ li jkun hemm xi ulterjuri ilmenti, dawn huma mitluba jinfurmaw immedjatament lill-Awtorita dwar it- Trasport ta' Malta fuq 21231216 fejn bejn il-5.30am u l-11.00pm ikun hemm dejjem uffiċjal inkarigat sabiex jieħu l-passi neċessarji u immedjati.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dikjarazzjoni għall-finijiet tas-subartiklu 14(4) ta' l-Att ta' l-1996 dwar is-Servizz tas-Sigurta' kif ukoll kopja tar-Rapport Annwali tal- Kumitat tas-Sigurta' għas-sena 2006; u

Tagħrif dwar riżultati ta' Bordijiet ta' l–Għażla li l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku qieset li kienu żbaljati bejn l-2001 u l- 2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24460.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar kiri ta' vannijiet u trakkijiet matul l-2006 u l-2007 mill-Ministeru għat-Turiżmu u Kultura u dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru għat-Turiżmu u Kultura, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24399;

f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar kiri ta' vannijiet u trakkijiet matul l-2006 u l-2007 mill-Ministeru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni u dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru għall- Kompetittivita' u Komunikazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24400;

f'isem il-Ministru għal Għawdex, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar ħaddiema li kienu, jew qiegħdin, jagħmlu xogħol ta' watchman fit-Taqsima tax-Xogħlijiet Pubbliċi f'Għawdex bejn l-1999 u Frar 2007, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24455 li ngħatat fis-Seduta Nru 508 ta' l-20 ta' Marzu 2007; Tagħrif dwar xogħlijiet li saru fuq Triq ir-Rabat, San Lawrenz, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24457; u

Tagħrif dwar shift allowance imħallas lill-impjegati fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex bejn l-1999 u l-2006, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24458.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' mobile phones fil-Ministeru, dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24564; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar kiri ta' vannijiet u trakkijiet matul l-2006 u l-2007 mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg u dipartimenti u enti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24398.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU 2)

CONSTITUTION (AMENDMENT)

(NO 2) BILL

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2006 li jkompli jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, illum il-Kamra se tiddiskuti abbozz ta' liġi li għandu żewġ għanijiet differenti minn xulxin imma li t-tnejn huma importanti.

L-ewwel għan li qiegħed jipproponi dan l-abbozz ta' liġi huwa dak li ndaħħlu fil-Kostituzzjoni tagħna l-kariga ta' l-ombudsman.

Wara l-esperjenza li kellna matul dawn l-aħħar 12-il sena bil-kariga u l- funzjoni ta' ombudsman, naħseb li wasal iż-żmien li din il-kariga tiġi marbuta fil-Kostituzzjoni tagħna - il-kelma teknika hija "entrenched" - b'tali mod u manjiera li sabiex dan l-uffiċċju jitneħħa, ikun hemm bżonn ta' l-approvazzjoni taż-żewġ terzi tal-Kamra.

It-tieni għan li qegħdin nipproponu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa dak li jżid l-eta' ta' l- irtirar għall-maġistrati ta' pajjiżna.

Dan għaliex illum l-eta' ta' l- irtirar ta' maġistrat hija ta' 60 sena, mentri hawnhekk qegħdin ngħidu li din għandha titla' għal 65 sena.

Fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se nipprova nintroduċi dan l- abbozz ta' liġi billi nispjega fil-qosor il-ħsieb wara dawn iż-żewġ emendi li qegħdin nipproponu lil din il-Kamra.

Irrid ngħid ukoll li meta naslu għat-Tielet Qari ta' dan l-abbozz ta' liġi, se jkun hemm bżonn ta' l- approvazzjoni ta' mill-inqas żewġ terzi tad-deputati ta' din il-Kamra.

Dan ifisser li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jkun jista' jgħaddi minn din il-Kamra biss jekk ikun hemm l-appoġġ ta' l-oppożizzjoni.

Hawnhekk se mmur lura għas-sajf tas-sena 2003, fejn matul dik is-sena partikolari, il-Kabinett kien approva proposta li kienet tressqet għall- konsiderazzjoni min-naħa tiegħi sabiex il-gvern jikkonsidra l-possibilita' li nżidu l-eta' ta' l-irtirar tal-maġistrati.

Għalhekk se nibda mill-ewwel fuq dan il-punt u mbagħad nitkellem fuq il-kwestjoni ta' l-ombudsman.

L-ewwelnett se nispjega x'inhi s-sitwazzjoni llum għal dawk li forsi qegħdin isegwuwna u li m'humiex daqshekk tekniċi fuq dawn l-affarijiet.

Aħna għandna sistema antika li tagħmel distinzjoni bejn l-eta' ta' meta maġistrat għandu jirtira u l-eta' ta' meta mħallef għandu jirtira.

Minn fejn twieldet din id-distinzjoni ma nafx, u għandi kurżita' kbira sabiex inkun naf.

Maġenbi hawn l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici u ma nafx jekk jafx minn fejn oriġinat, pero' tkun xi ħaġa interessanti li wieħed jipprova jfittex x'kien li wassal lil-leġislatur li jagħmel distinzjoni bejn l-eta' ta' meta maġistrat għandu jirtira u ta' meta mħallef għandu jirtira.

Fil- fatt dak iż-żmien kien ġie stabilit li maġistrat għandu jirtira fl-eta' ta' 60 sena mentri mħallef għandu jirtira fl-eta' 65 sena.

Sur President, għexna għal snin twal bis-sitwazzjoni fejn maġistrati li jkunu taw is-servizzi tagħhom fil-ġudikatura għal numru ta' snin, malli jagħlqu l-eta' ta' 60 sena, kienu obbligati jispiċċaw mill-kariga tagħhom ta' maġistrat.

Din is-sitwazzjoni għadha titħaddem sal-lum 'il ġurnata.

Din is-sitwazzjoni kienet qiegħda toħloq u għadha toħloq anomalija mhux biss stramba imma fl-opinjoni tiegħi, anke anomalija nġusta.

L-anomalija hija marbuta mal-liġijiet ta' pajjiżna għal dak li għandu x'jaqsam mal- pensjonijiet.

Għalissa se nwarrab il-bidliet li ressaqna quddiem dan il- parlament ftit tax-xhur ilu fejn għamilna r-riforma fis-sistema tal- pensjonijiet u li fiha, fost affarijiet oħra li pproponejna u approvajna f'dan l-parlament kien hemm iż-żieda ta' l-eta' tal-pensjoni li minn 61 sena titla' għal 65 sena.

Imma ejjew naraw kif kienet l-istampa sa ftit taż- żmien ilu fil-liġijiet tal-pensjoni tagħna.

Il-liġi tal-pensjoni tagħna kienet tgħid - u għadha tgħid hekk - li għal kategorija ta' nies f'pajjiżna, l-eta' ta' l-irtirar tagħhom tkun ta' 61 sena.

Mela x'kien qiegħed jiġri fil-każ tal-maġistrati f'pajjiżna?

Peress li maġistrat kien obbligat li jirtira mill-maġistratura fl-eta' 60 sena, kien qiegħed jispiċċa f'sitwazzjoni fejn għal sena sħiħa la jkun qiegħed jirċievi l-paga ta' maġistrat u lanqas il-pensjoni tiegħu, peress li jkun irid jagħlaq il-61 sena sabiex ikun jista' jirċievi l-pensjoni.

Il- maġistrati għadhom sal-lum f'din is-sitwazzjoni fejn għal 12-il xahar ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu.

Ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu għaliex maġistrat li jkun irtira mill-ġudikatura ta' 60 sena, l-ewwelnett sabiex jibqa' intitolat għal pensjoni sħiħa, irid ikompli jħallas il-bolla.

Issa biex ikompli jħallas il-bolla, se jkollu jerġa' jibda jaħdem.

Probabbilment il- maġistrat se jkollu jibda jaħdem ta' avukat u jħallas il-bolla ta' self employed għal perijodu ta' 12-il xahar ħalli hekk kif jagħlaq il-61 sena, ikun intitolat għal pensjoni sħiħa.

Jista' ukoll jimpjega ruħu ma' xi ħadd u l-employer tiegħu jħallaslu l-bolla ħalli kif jagħlaq il-61 sena jkollu pensjoni sħiħa.

Jew inkella jkollu jmur jirreġistra.

Sur President, din hija s-sitwazzjoni li għad għandna sal-lum 'il ġurnata.

Jekk dan l-abbozz ta' liġi ma ngħadduhx u nħallu l-affarijiet kif inhuma llum, se nħallu dawn l-affarijiet li issa ilhom għal snin twal jipperpetwaw fil-każ tal-maġistrati li jagħlqu s-60 sena.

Issa biex tkompli tikkomplika din l-istampa kollha, għandna l-emendi li għamilna ftit tax-xhur ilu bir- riforma tal-pensjonijiet.

Kif għedt aktar qabel, waħda mill-emendi kienet dik li fuq medda ta' snin, l-eta' ta' l-irtirar titla' minn 61 sena għal 65 sena u għalhekk is-sitwazzjoni tal-maġistrati ggravat ruħha aktar.

Dan għaliex jekk aħna fil-każ tal-maġistrati se nibqgħu bir-regola li l-eta' ta' l-irtirar tkun dik ta' 60 sena, maġistrat se jkollu issa mhux iħallas il-bolla għal 12-il xahar, imma se jkollu jħallasha għal sitt snin sħaħ, mill-eta' ta' 60 sena sa l-eta' ta' 65 sena.

Għalhekk il-maġistrat se jkollu jara x'se jagħmel f'dawk is-sitt snin ħalli jkun jista' jħallas il- bolla.

Ovvjament din m'hijiex sitwazzjoni feliċi għall-maġistrati u lanqas huwa fl-interess tal-pajjiż li nħallu din is-sitwazzjoni kif inhi.

Setgħet kienet sitwazzjoni li għexna biha sal-lum, pero' bl-eta' pensjonabbli li se titla' għal 65 sena, żgur li mhux se tkun iżjed aċċettabbli.

Jekk inħalluha kif inhi, wisq nibża' li l-isforzi kollha li saru minn gvernijiet differenti sabiex jintgħażlu individwi ta' kredenzjali adegwati, ta' serjeta' u ta' professjonalita' fil-postijiet tal-ġudikatura, se jisfaxxaw fix-xejn.

Diġa' konna qegħdin insibuha diffiċli sabiex insibu avukati ta' l-affari tagħhom li jabbandunaw il-professjoni tagħhom ħalli jilħqu maġistrati jew imħallfin.

Issa se ssir aktar diffiċli għaliex dak li jkun se jibda jġib quddiem għajnejh li jekk se jaċċetta li jsir maġistrat, malli jagħlaq is-60 sena se jkollu jirtira bilfors u jrid jerġa' jmur lura għallprofessjoni ta' avukat ħalli jkun jista' iħallas il-bolla.

Sur President, maġistrat li jkun wettaq id-doveri tiegħu b'kuxjenza u b'ġustizzja għal numru ta' snin, se jkollu jerġa' isib ruħu fil-kuriduri tal-qrati tagħna jipprattika l-professjoni ta' avukat.

Din iġġib magħha komplikazzjonijiet u diffikultajiet fuq il-maġistrat, inkluż il- possibilita' li jkollu jħabbat wiċċu ma' nies li jkun iġġudikahom huwa stess jew inkella ma' każi li jkunu ġew għall-attenzjoni tiegħu.

Fl- opinjoni tiegħi m'għandniex inħallu dan kollu jseħħ u għalhekk, bħala leġislaturi għandna d-dmir li nindirizzaw din id-diffikulta' u nsibu soluzzjoni għaliha.

Kif diġa' għedt, is-soluzzjoni pprovajna nidentifikawha żmien ilu, meta f'Awissu ta' l-2003 ipproponejna li l-eta' ta' l-irtirar tal-maġistrati u anke ta' l-avukat ġenerali titla' minn 60 sena għal 65 sena.

Id-deċiżjoni tagħna kienet dik li nġibuhom ekwivalenti għall-eta' ta' l-irtirar ta' l-imħallfin.

Hawnhekk irrid ngħid li l-imħallfin qegħdin jissuġġerixxu lill-gvern sabiex jikkonsidraw li anke l-eta' ta' l-imħallfin tiżdied minn 65 sena.

Madankollu dak il-pass ma ħadnihx imma ovvjament irrid nisma' u nanalizza ċerti affarijiet li seħħew f'pajjiżi barranin.

Naf li hemm pajjiżi oħra fejn daħħlu sistemi fejn l-eta' ta' l-irtirar ta' l-imħallfin hija ta' 70 sena u anke ta' eta' iżjed avvanzata.

Naturalment pajjiżna jrid jifhem li r-riżorsi umani f'dawn il-karigi huma limitati ħafna.

F'Malta m'għandniex il-lussu li forsi għandhom pajjiżi oħra fil-firxa wiesgħa ta' għażliet għal dawn it-tip ta' karigi.

Għalhekk naħseb li nista' nagħmel stqarrija kategorika li llum, li tirtira ta' 60, 61 jew 65 sena, tkun għadek f'kondizzjoni li tista' tikkontribwixxi ħafna iżjed lejn il-pajjiż.

Irridu nistaqsu lilna nfusna jekk fis-seklu li qegħdin ngħixu fih, fejn l-eta' u s- saħħa tal-bniedem qiegħda dejjem titjieb, nistgħux nitilfu s-servizz ta' nies li għadhom validi minħabba li mponejna giljottina artifiċjali, li tiddikjara li bniedem fl-eta' ta' 61 sena jew ta' 65 sena, irid bilfors jirtira mill-post tax-xogħol tiegħu?!

Dawn huma mistoqsijiet importanti li rridu nagħmlu u niddibattuhom.

Jiena ngħid li dawn il-mistoqsijiet irridu niddiskutuhom b'moħħ miftuħ.

Ma rridux ngħaġġlu fil-konklużjonijiet tagħna u rridu nieħdu l-affarijiet bl- analiżi u l-kawteli kollha li hemm bżonn għaliex il-ġudikatura, li qegħdin nitkellmu fuqha, hija pilastru fundamentali u ewlieni għas-saħħa tad- demokrazija ta' pajjiżna.

Dan huwa pilastru li finalment irid iżomm il- ġustizzja bħala l-valur ewlieni li fuqu s-soċjeta' tagħna trid tkompli timxi 'l quddiem.

Għaldaqstant irridu mmissu dawn l-affarijiet b'attenzjoni kbira.

Irrid ngħid li jiena kburi bil-professjoni tiegħi, li hija dik legali.

Din il-professjoni hija sabiħa ħafna u jiddispjaċini li minħabba l-politika kelli nabbandunaha.

Naħseb li din hija waħda mill- aktar affarijiet li jiddispjaċini li kelli nagħmel, pero' li kelli nagħmel sabiex nipprova nagħti servizzi f'qasam ieħor.

Naf kemm bħala avukat hija importanti l-ġudikatura u s-serjeta' tal-ġudikatura f'pajjiżna.

Allura nirrikmanda lili nnifsi, qabel ma nirrikmandaha lil ħaddieħor, ċerta kawtela u attenzjoni sabiex ma nċaqalqux istituzzjoni li tant hija importanti.

U jekk inħossu li wasal iż-żmien li nbiddlu u nċaqalqu dawn l- affarijiet, għandna nagħmluh biss wara li nkunu kkonsidrajna u poġġejna fil- miżien il-konsiderazzjonijiet kollha.

Sur President, din il-proposta fuq li l-eta' ta' l-irtirar tal-maġistrati tiżdied minn 61 sena għal 65 sena kienet saret ukoll mill-assoċjazzjoni tal- ġudikatura, li dak iż-żmien kienet ippreseduta mill-Imħallef Joseph Filletti.

Minħabba li l-gvern japprezza s-sensittivita' ta' dan kollu, għażel li ma jaqbadx u jippubblika d-deċiżjoni li ħa.

Minkejja li d- deċiżjoni konna ħadniha fil-Kabinett, konna qbilna li nikkomunikaw ma' l- oppożizzjoni ħalli fuq xi ħaġa bħal din, li għandu jkollha l-kunsens tagħna lkoll, inkunu nafu x'inhi r-reazzjoni tagħha wkoll.

Sfortunatament l-Viċi Prim Ministru li bħalissa qiegħed imsiefer fuq xogħol tal-gvern informani li l-oppożizzjoni qatt ma wieġbet għall-ittri bil-miktub li kien bagħtilha l-gvern ħalli nkunu nafu x'inhi l-pożizzjoni tagħha fuq dan il-punt partikolari.

Sur President, il-ministeru ta' l-intern kien kiteb ittra fil-21 ta' Frar, 2005 lill-oppożizzjoni, pero' dawn baqgħu ma tawx ir-risposta tagħhom.

Quddiemi għandi kopja ta' din l-ittra imma ma naħsibx li hemm għalfejn noqgħod inpoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra.

Madankollu nixtieq li l-kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni jispjegaw daqxejn għalfejn baqgħu ma rrispondewx l-ittra li ktibna fi Frar ta' l-2005 u għal ittra oħra li konna ktibna fit-18 ta' Jannar, 2006.

Din l-ittra kienet indirizzata lill- kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Angelo Farrugia.

Madankollu nerġa' ngħid li l-oppożizzjoni baqgħet ma weġbitx għal dak li konna qegħdin nissuġġerixxu aħna bħala gvern.

Hawnhekk irrid nagħmel parenteżi żgħira għaliex meta jiġri hekk jiddispjaċini ftit.

Ma rridx inkun polemikuż imma naħseb li l-gvern u l-oppożizzjoni għandhom jikkomunikaw bejniethom fuq dawn l-affarijiet, għaliex meta nagħmlu hekk, inkunu qegħdin nagħmlu l-ġid u mhux deni.

Li we sound lill-oppożizzjoni fuq ċerti issues u li jkollna r- reazzjoni tagħhom f'mument meta l-oġġett ikun għadu ma ħariġx fil-pubbliku, ikun ifisser li l-affarijiet inkunu nistgħu nirranġawhom bejnietna.

X'fiha li nirfinaw u ntejbu proposta li jkollna quddiemna?

Jiena dejjem kont miftuħ għal dawn l-affarijiet u naħseb li ħadd m'hu qiegħed jipprova jpoġġi lil ħadd f'xi xkora.

Hawnhekk qegħdin nipprovaw nagħmlu xi ħaġa għall-ġid ta' pajjiżna u ma naħsibx li hemm kontroversji politiċi li huma daqshekk fundamentali.

Irrid ngħid ukoll li jiddispjaċini ħafna meta nikkomunikaw ma' l- oppożizzjoni u din tibqa' ma tagħtix il-feedback tagħha.

Din ġrat kemm-il darba matul din il-leġislatura.

Kemm-il darba kellna okkażjoni ta' inizjattivi importanti u li xtaqna r-reazzjonijiet ta' l-oppożizzjoni fuq dak li konna qegħdin nipproponu, imma l-oppożizzjoni għażlet li tibqa' siekta.

Fost affarijiet oħra nsemmi xi ħaġa li kienet tiġri meta jiena kont ministru għall-politika soċjali.

Fil-fatt meta konna għamilna l-white paper li temenda l-liġi tax-xogħol u konna pproponejna l-liġi ġdida tax- xogħol.

Din kulħadd kien ikkontribwixxa għaliha.

Kulħadd kien bgħatilna l- opinjoni tiegħu imma l-oppożizzjoni ma kienet kitbitilna assolutament xejn.

Meta rsaqna quddiem il-parlament xorta waħda ħdimna tajjeb u ħdimna flimkien.

Kien hemm ukoll proposti tajbin min-naħa ta' l-oppożizzjoni u li aħna aċċettajnihom.

Niftakar li konna għamilna liġi tajba u kienet ġabet il-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Madankollu li kieku kellna l- parteċipazzjoni ta' l-oppożizzjoni fl-istadju tal-white paper, konna nkunu naslu ħafna iżjed milli wasalna.

L-istess ġralna meta kellna l-white paper u d-dokument li ppubblikajna wara l-white paper fuq ir-riforma tal-pensjonijiet.

Hawnhekk ukoll bqajna mingħajr l-ebda reazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Nerġa' ngħid li ma kellna l-ebda ntenzjoni li ndaħħlu lil xi ħadd f'xi xkora jew f'xi problema politika, imma ridna biss nisimgħu kif kienet qiegħda taħsibha l- oppożizzjoni fuq dan is-suġġett.

Riċentement kelli opportunita' tajba ħafna meta flimkien mal-kap ta' l-oppożizzjoni, indirizzajna l-konferenza ġenerali tal-Union Ħaddiema Magħqudin.

Dakinhar il-kap ta' l-oppożizzjoni kien għamel diskors tajjeb u fid-diskors li għamilt warajh, kont għedt pubblikament li jkun tajjeb għal pajjiżna li nisimgħu lil xulxin.

Jiena nħobb nisma' dak li tkun qiegħda tipproponi l-oppożizzjoni u fejn hemm suġġerimenti tajbin nagħmluhom u nwettquhom fejn ikun possibbli.

Daqskemm għandna sitwazzjonijiet fejn irfinajna bejn xulxin proposti leġislattivi li finalment għamlu ġid lill-pajjiż!

Żvijajt daqxejn fuq dan il-punt għaliex din kienet xi ħaġa li ġrat din id-darba wkoll.

Illum kont nippreferi niġi hawnhekk b'moħħi mistrieħ dwar l-atteġġjament ta' l-oppożizzjoni.

Xtaqt inkun naf jekk l-oppożizzjoni hijiex favur jew kontra dak li qegħdin nipproponu llum.

Ejjew nassumu li l-oppożizzjoni ma taqbilx ma' dan l- abbozz ta' liġi, għalfejn għandna noħolqu sitwazzjoni fejn oġġett li se jmiss il-ġudikatura ta' pajjiżna, niġu hawnhekk b'żewġ pożizzjonijiet differenti?

Mhux aħjar li niġu hawnhekk b'moħħna mistrieħ li t-tnejn naqblu fuq li għandna ngħaddu din il-liġi?

S'issa jiena għandi mingħajr dan is-serħan tal-moħħ.

Għalhekk qiegħed nagħmel dan l-appell u qiegħed nagħmlu b'sens kostruttiv u mhux b'xi nkejja.

M'għandniex nibżgħu minn dawn it-tip ta' kuntatti bejnietna.

Sur President, dan li se ngħid issa diġa' għedtu pubblikament u allura ma jien se nikxef l-ebda sigrieti.

Kemm ili prim ministru kien hemm mumenti fejn kellna l-kariga ta' l-ombudsman li kienet vojta, kellna l-kariga tal- kummissarju elettorali li kienet vojta jew li nkella kienet waslet sabiex tiskadi u kellna l-kariga taċ-chairman tal-Public Broadcasting Authority li kienet vojta.

Issa jiena u l-kap ta' l-oppożizzjoni ddiskutejna u tkellimna f'diversi okkażjonijiet sabiex nipprovaw insibu soluzzjonijiet aċċettabbli għaż-żewġ naħat fuq dawn il-karigi.

Dan anke għaliex fil- kariga ta' l-ombudsman kien hemm bżonn il-kunsens ta' żewġ terzi tal- parlament, pero' kien hemm karigi oħra li ma kellhomx bżonn iż-żewġ terzi u xorta ħdimna flimkien.

U l-poplu Malti kollu jaf li rnexxilna nsibu l- individwi meħtieġa sabiex jokkupaw dawn it-tliet karigi bi qbil bejn iż- żewġ naħat.

Huwa minnu li domna ftit tax-xhur sakemm wasalna għal dan il- qbil u kien hemm perjodu li fih kellna din il-kariga vojta, pero' naħseb li dan kien prezz irħis x'inħallsu sabiex ikollna dan il-qbil fuq tliet karigi daqshekk sensittivi għal pajjiżna.

Naturalment wasalna għal dan il-qbil għaliex it-tnejn li aħna konna kapaċi npoġġu bilqiegħda, u fil-kuntatt ta' bejnietna nsibu s-soluzzjonijiet li konna qegħdin infittxu.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lil kap ta' l- oppożizzjoni talli kien miegħi dakinhar.

Aħna ħdimna mal-gruppi rispettivi tagħna u għalhekk kellna eżempji ċari ta' kif wieħed jista' jaħdem flimkien u jasal b'mod kostruttiv.

Fl-imgħoddi kien ikollna kwestjonijiet kbar, bħal tal-kummissarju elettorali, li kienu jsiru boycotts fuqhom.

Daqskemm għaddejn minn affarijiet, imma minħabba li kkomunikajna ma' xulxin, dejjem sibna s-soluzzjonijiet.

Għalhekk nixtieq li f'din l-okkażżjoni nagħmlu l- istess ħalli naslu wkoll.

Jiena mejjet biex nisma' x'inhi l-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni fuq il-parti li għandha x'taqsam mal-maġistrati.

Dan għaliex nixtieq li nkunu qegħdin naqblu bejnietna għaliex din hija xi ħaġa li se tmiss il-ġudikatura u allura huwa importanti ħafna li jkun hemm il- qbil taż-żewġ naħat.

Issa dan iġibni għat-tieni għan li nsibu f'dan l- abbozz ta' liġi, jiġifieri dak li jdaħħal fil-Kostituzzjoni tagħna l- istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Fl-1995 għaddejna abbozz ta' liġi li waqqaf għall-ewwel darba f'pajjiżna l-istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Dan ma kienx ġie mix-xejn imma kien ilu jsir il-proċess ta' studju f'pajjiżna mill-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista ħalli naraw kif se nwelldu din l- istituzzjoni ġdida.

Sur President, dan kien kunċett kompletament ġdid għal pajjiżna, pero' aħna konna nafu li dan il-kunċett ħadem tajjeb f'pajjiżi barranin.

Konna rajna mudelli differenti li kienu jeżistu f'pajjiżi oħra, fosthom dawk ta' l- Awstralja u tan-New Zealand.

U din il-persuna li kellha tkun l-ewwel ombudsman tagħna, kif kien jixraqilha, ħadmet ħafna fuq din il-biċċa tax- xogħol.

Din il-persuna ma kien ħadd ħlief is-Sur Joe Sammut.

Niftakar li dak iż-żmien jiena kont nippresjedi lil din il-Kamra u kont insegwi b'mod oġġettiv dak li kien qiegħed jiġri fuq din il-biċċa tax-xogħol.

Kont interessat ħafna li nara t-twelid ta' l-istituzzjoni ta' l-ombudsman li seħħet fl-1995.

Ma rridux ninsew li matul dik is-sena kellna wkoll l- introduzzjoni tal-kumitati fi ħdan il-parlament.

Xi kultant ninsewhom dawn l-affarijiet u għalhekk tajjeb li nitfakru kif kienu ġew introdotti dawn il-kumitati, bil-public accounts committee jkun ippresedut minn membru deputat ta' l-oppożizzjoni.

Dawn l-affarijiet sirna neħduhom forgranted, pero' jiena ngħid li kienu dawn l-affarijiet kollha li biddlu radikalment lill-pajjiż u li mexxewh 'il quddiem.

Kienu jfissru wkoll qabża ta' maturita' kbira.

Fost l-affarijiet ta' tisħiħ ta' l- istituzzjoni parlamentari kien hemm ukoll għaddejjin żewġ inizjattivi oħra.

Waħda kellha x'taqsam ma' l-awditur ġenerali mentri l-oħra kellha x'taqsam ma' l-uffiċċju ta' l-ombudsman.

Nerġa' ngħid li s-Sur Joe Sammut ħadem ħafna sabiex jara kif kienu qegħdin jaħdmu s-sistemi ta' l-ombudsman f'pajjiżi barranin u sabiex jara kif jista' jaddottahom għal pajjiżna.

Kien il-gvern Nazzjonalista mmexxi mill-Prim Ministru Eddie Fenech Adami li dak iż-żmien fassal mhux biss il-kunċett imma anke l-liġi li eventwalment tressqet quddiem dan il-parlament.

U b'hekk rajna t-twelid ta' din l- istituzzjoni li kellha tieħu bħala l-ewwel persunaġġ li jaqbadha u jmexxiha fl-ewwel passi tagħha bħala tarbija, lis-Sur Joe Sammut.

Kif għedt aktar qabel din l-istituzzjoni twieldet fl-1995 u bħal kull ħaġa oħra, kien hemm mumenti faċli u mumenti diffiċli.

Kien hemm mumenti ta' kritika, mumenti ta' tisħiħ, kien hemm esperjenzi ta' dibattiti fil-parlament u kien hemm esperjenzi ta' rapporti fil-parlament li kienu rapporti ebsin, rapporti kritiċi u anke rapporti li jfaħħru.

Kien hemm mumenti ta' analiżi li saru fil-kumitat dwar l-affarijiet tal-parlament għaliex l-ombudsman beda jirrapporta lill-kumitat dwar l-affarijiet tal-parlament.

U f'dak il- kumitat beda jagħti rendikont ta' l-amministrazzjoni tiegħu, tan-nefqa tiegħu, tal-każi li kien qiegħed jittratta, tal-preċedenti li kien qiegħed jistabilixxi u tas-sistemi.

Naturalment meta tħares lejn din l-istituzzjoni b'mod oġġettiv tibda tinduna li wellidna xi ħaġa tajba f'dan il-pajjiż.

Issa stajt ikkritikajt u stajt faħħart ukoll.

Naħseb li fejn kelli nfaħħar faħħart u fejn kelli nikkritika kkritikajt.

Fl-opinjoni tiegħi dik hija parti mill-ħajja demokratika tagħna u kienet xi ħaġa tajba li għamilniha.

Meta nħares lura nibda ngħid li lkoll flimkien konna kapaċi nwelldu din l-istituzzjoni, fejn il-mixja li bdiet bħala tarbija llum wasslitha f'istituzzjoni stabilita' u f'istituzzjoni li qiegħda taqdi funzjoni importanti.

Fil-fatt iċ-ċittadini jirrikorru għaliha, għandhom fiduċja fiha u jsibu fiha s-soluzzjonijiet dwar jekk għandhomx raġun jew le f'każijiet li jkun hemm amministrazzjoni ħażina jew xi każ ta' allegat amministrazzjoni ħażina min-naħa tal-gvern.

Mit-twelid ta' din l-istituzzjoni għadda ftit taż-żmien mhux ħażin u naħseb li kieku kellna niġbdu konklużjoni fuq it-track record tagħha, naħseb li b'mod unanimu naqblu li din l-istituzzjoni ta' l-ombudsman kienet waħda ta' suċċess.

Min ħaddem din l-istituzzjoni ta servizz tajjeb lil pajjiżna.

Min qiegħed iħaddimha llum qiegħed jagħti wkoll dan il-kontribut.

Din l- istituzzjoni tat prova tagħha nnifisha u wrietna li kapaċi ssostni lilha nnifisha, li kapaċi tkun soda u serja fl-affarijiet tagħha, li tiflaħ għall- kritika u tirrispondi wkoll għall-kritika li ssirilha u li tibqa' istituzzjoni li timxi 'l quddiem u li għandha rwol mhux ta' l-imgħoddi imma tal-futur.

Issa din hija t-tieni emenda li qegħdin inressqu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li fih erba' artikoli b'kollox.

Forsi l-aktar ħaġa li qiegħda tagħmel din l-emenda hija dik li tagħti futur garantit lil din l-istituzzjoni wara 11-il sena ta' esperjenza.

Sur President, b'dak li qegħdin nipproponu bħala gvern permezz ta' din il- liġi qegħdin nagħmlu waħda mill-aktar dikjarazzjonijiet b'saħħithom li jista' jagħmel il-parlament favur istituzzjoni.

Il-parlament Malti ma jistax ikun iktar kategoriku u b'saħħtu fl-atteġġjament tiegħu ħlief meta jgħid li din l-istituzzjoni tant hija tajba li minn issa 'l quddiem, sabiex tinbidel jew titneħħa, irid ikun hemm żewġ terzi tal-parlament li japprova l-proposta.

Dikjarazzjoni iktar b'saħħitha minn din ma jistax ikollok.

Dan il-parlament jista' jaqleb id-dinja ta' taħt fuq għaliex jista' jagħmel kollox.

Hawnhekk nistgħu ngħaddu l-budget, nivvotaw il-miljuni u nbiddlu l- liġijiet għaliex għandna s-sovranita' mogħtija lilna mill-maġġoranza tal- poplu Malti.

Issa din l-istess maġġoranza tal-poplu Malti, li hija rrappreżentata mid-deputati ta' din in-naħa tal-maġġoranza, qiegħda tipproponi li minn issa 'l quddiem, l-istituzzjoni ta' l-ombudsman ma tistax tinbidel bil-maġġoranza biss imma jrid ikun hemm iż-żewġ terzi ta' dan il-parlament.

Issa b'mod loġiku wieħed jifhem li żewġ terzi jfisser iż- żewġ naħat tal-Kamra, u dan li qegħdin ngħidu hawnhekk.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nagħmlu stqarrija mill-aktar ċara u din qegħdin nagħmluha mingħajr l-ebda diffikulta'.

Din hija stqarrija ta' apprezzament u ta' fiduċja f'din l-istituzzjoni.

Hija wkoll stqarrija ta' persważjoni u konvinzjoni li din l-istituzzjoni għamlet il-ġid u se tkompli tagħmel il- ġid għal pajjiżna.

Sur President, jien illum ma rridx nisma' lil min jargumenta li aħna konna kkritikajna lil din l-istituzzjoni.

Ovvjament min irid jitkellem b'dan il- mod jista' jagħmlu u naċċettah, għaliex dik hija wkoll parti mil-logħba politika, imma ejjew nitkellmu bis-sustanza.

Naħseb li l-messaġġ tagħna joħroġ aktar b'saħħtu għaliex ġej proprju minn din in-naħa tal-Kamra, li kellha mumenti fejn faħħret lil din l-istituzzjoni daqskemm kellha l- mumenti fejn ikkritikat.

Minkejja l-kuntest ta' kritika li stajna għamilna fl-imgħoddi, xorta nemmnu bil-qawwa kollha li din hija istituzzjoni li pajjiżna għandu bżonn mhux biss jirrikonoxxiha imma wkoll jissodaha b'tali mod u manjiera li jdaħħal din l-emenda fil-kostituzzjoni tagħna.

Issa anke fuq din il-kwestjoni konna tlabna r-reazzjoni ta' l-oppożizzjoni imma sfortunatament ma rċevejna l-ebda reazzjoni min-naħa tagħhom.

Ma ninsewx li din din hija sitwazzjoni aktar importanti għaliex għandha bżonn taż-żewġ terzi tal-Kamra sabiex ngħadduha.

L-abbozz ta' liġi qiegħed jipproponi li jemenda l-artikolu 66 tal- Kostituzzjoni tagħna.

Dan l-artikolu 66 huwa l-pern tal-Kostituzzjoni kollha għaliex qiegħed jispjega x'tista' tbiddel fil-Kostituzzjoni tagħna b'maġġoranza sempliċi u x'tista' tbiddel fil-Kostituzzjoni tagħna biż-żewġ terzi tal-Kamra.

Mela l-artikolu 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jipproponi li jidħol paragrafu ġdid fil-Kostituzzjoni, fejn qegħdin insemmu l-istituzzjoni ta' l-ombudsman.

Dan l-artikolu l-ġdid se jkun innumerat bħala l-artikolu 64(A).

Mela hawnhekk qegħdin nintroduċu żewġ paragrafi ġodda fil-Kostituzzjoni li huma taħt l-artikolu 64(A), intitolat "Kariga ta' Ombudsman".

Imbagħad qegħdin naqbdu artikolu 66 tal-Kostituzzjoni, li fih hemm miktub x'nistgħu nbiddlu mill-Kostituzzjoni bis-saħħa taż-żewġ terzi, u fih qegħdin indaħħlu l-artikolu 64(A).

Mela aħna qegħdin ngħidu li dan l-artikolu l-ġdid għandu jkun wieħed minn dawk il-ftit artikoli tal-Kostituzzjoni tagħna li sabiex jinbidlu jew jitneħħew, irid ikun hemm l-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li meta ppubblikajna l-abbozz ta' liġi li qegħdin nikkonsidraw illum, kien hemm ukoll ir-reazzjonijiet ta' l- ombudsman innifsu li llum huwa l-imħallef Said Pullicino.

L-ombudsman Said Pullicino ħareġ stqarrija fis-6 ta' Settembru, 2006 li fiha qal li huwa laqa' bil-ferħ il-ħsieb tal-gvern li jdaħħal il-kariga ta' l-ombudsman fil- Kostituzzjoni tal-pajjiż.

Ftit wara, matul din is-sena, ġie ppreżentat, bħalma jiġri kull sena, il-pjan ta' ħidma tiegħu, dak li aħna ngħidulu l- ombudsplan għas-sena 2007.

F'dak il-pjan l-ombudsman kiteb hekk:

"U f'dan il-kontest li l-ombudsman jilqa' b'sodisfazzjon il- pubblikazzjoni ta' l-abbozz ta' liġi sabiex l-uffiċċju jiġi entrenched fil-kostituzzjoni ta' Malta bħala xhieda ta' l-impenn tal-gvern li jħares id-dritt taċ-ċittadini għall-amministrazzjoni tajba."

Sur President, qiegħed nislet dan il-ħsieb ta' l-ombudsman għaliex huwa l- ispirtu li qiegħed jimmotiva lill-gvern li jagħmel din l-emenda.

Huwa minnu li fl-entrenchment, fil-konsolidazzjoni u fit-tisħiħ ta' l-istituzzjoni ta' l-ombudsman fil-Kostituzzjoni tagħna, se nkunu qegħdin inħarsu d-drittijiet taċ-ċittadini għal amministrazzjoni tajba.

Il-gvern qiegħed jaqbel li ċ- ċittadini Maltin u Għawdxin, jekk iħossuhom li ġew ittrattati ħażin mill- gvern tal-ġurnata, ikollhom istituzzjoni li jistgħu jirrikorru għaliha.

Din l-istituzzjoni hija waħda indipendenti mill-gvern u ma tiddependix mill- kuntentizza tal-gvern tal-ġurnata.

Fil-fatt l-ombudsman ma jirrapportax lill-gvern imma jirrapporta lil dan il-parlament.

Għalhekk iċ-ċittadini għandu jkollhom il-fiduċja sħiħa għaliex l-ilmenti li jressqu quddiem l- ombudsman se jiġu analizzati kif suppost.

Nixtieq infakkar lill-Kamra li l-abbozz ta' liġi ġie formalment ippubblikat fil-gazzetta tal-gvern fis-6 ta' Ottubru, 2006.

F'ittra li l-ombudsman kiteb fis-27 ta' Diċembru, 2006 ippropona xi ħaġa differenti.

Din kienet emenda għal dak li qegħdin nipproponu f'dan l-abbozz ta' liġi.

F'din l- ittra l-ombudsman kiteb hekk:

"The proposed amendment entrenching the office is preceded by another clause that recognises the right of every individual to good administration."

Fl-ittra tiegħu l-ombudsman qal li huwa tajjeb ħafna li se ndaħħlu l- artikolu 64(A) fil-Kostituzzjoni tagħna, liema artikolu jistabilixxi l- kariga ta' l-ombudsman, u li biex tinbidel dik il-klawsola trid tkun entrenched biż-żewġ terzi tal-Kamra.

L-ombudsman qal ukoll li jmissna ndaħħlu klawsola oħra qabel dan l-artiklu u li fiha nistabilixxu l-fatt li l-individwu għandu d-dritt għall-amministrazzjoni tajba.

Fil-fatt il-kliem preċiżi tiegħu kienu dawn; "the right of every individual to good administration."

Fid-dibattitu dwar l-ombudsplan għas-sena 2007, quddiem il-kumitat dwar ix- xogħol tal-Kamra, liema seduta saret fis-17 ta' Jannar li għadda, l- ombudsman ġie mistoqsi sabiex jiċċara dak li kien qiegħed jipproponi.

Dan il-punt tqajjem fil-preżenza tal-viċi prim ministru u fil-preżenza ta' xi rappreżentanti min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Jekk m'iniex sejjer żball kien hemm preżenti l-Onor.

Charles Mangion.

Għal din il-mistoqsija l-ombudsman qalilna hekk;

"Dan id-dritt ġdid ta' l-individwu għandu jiġi nkluż biss f'kapitolu 2 tal-Kostituzzjoni, ċioe' dak il-kapitolu tal-Kostituzzjoni li jsemmi fih biss id-drittijiet li ma jistgħux jiġu nforzati fil-qorti."

Sur President, għall-avukati din il-frażi tinftiehem, pero' min ma jifhimx f'dawn l-affarijiet mhux se jifhem x'aħna ngħidu.

Il-Kostituzzjoni fiha kapitoli differenti u nsibu kapitolu minnhom li jniżżel numru ta' dikjarazzjonijiet li huma importanti ħafna imma li ma tistax tinforzahom fil-qorti.

Dawn huma prinċipji li jiggwidawk u fis-sentenzi tagħha, il- qorti teħodhom in konsiderazzjoni u tiżinhom bħala linja ta' gwida.

Madankollu m'humiex enforceable u ma tistax tinforzahom f'qorti.

L- ombudsman kompla jgħid hekk:

"...iżda l-prinċipji li hemm fihom huma b'danakollu fundamentali għall- iggvernar tal-pajjiż u jkun l-iskop ta' l-istat li japplika dawn il- prinċipji fl-għemil tal-liġijiet.".

Dan huwa l-kliem ta' l-ombudsman, jiġifieri qiegħed jikkonferma dak li qiegħed nipprova nispjega fid-diskors tiegħi.

Nerġa' ngħid li dan huwa kapitolu tal-Kostituzzjoni tagħna li fih hemm lista ta' drittijiet li ma tistax tinforzahom bil-liġi.

Madankollu huma gwida importanti għall- kwalita' ta' demokrazija li jrid ikollna f'pajjiżna u kwalita' ta' ħajja li nixtiequ ngħixu f'pajjiżna.

Hawnhekk nasal biex nikkonkludi l-intervent tiegħi fuq l-introduzzjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Min-naħa tiegħi ninstab dispost li nisma' r-reazzjoni ta' l-oppożizzjoni fuq dan is- suġġeriment ukoll.

Dan is-suġġeriment m'huwiex inkorporat fl-abbozz ta' liġi għaliex wasal għall-attenzjoni tagħna wara li konna diġa' ippubblikajnih.

Jiena dispost li nikkonsidrah qabel ma niddeċiedu fuq jekk għandniex nagħmluha u nixtieq nisma' wkoll ir-reazzjoni ta' l-oppożizzjoni fuq dan is-suġġeriment.

Jekk naraw reazzjoni pożittiva min-naħa ta' l-oppożizzjoni, nikkonsidraw li fl-istadju ta' kumitat inressqu emenda approprjata ħalli ndaħħlu dan l- artikolu fil-kapitolu 2 tal-Kostituzzjoni tagħna.

Nerġa' ngħid li dan huwa abbozz ta' liġi importanti ħafna avolja jidher li huwa inokwu.

Huwa abbozz ta' liġi li fih biss erba' artikoli u tista' taħrablek l-importanza tiegħu.

Madankollu bħala leġislaturi nafu li mhux it-tul ta' paġni jew in-numru twil ta' artikoli li jgħodd imma s-sustanza ta' dak li qiegħed jiġi propost.

Dak li qegħdin nipproponu f'dan l-abbozz ta' liġi huwa f'ċertu sens storiku għaliex qegħdin nieħdu istituzzjoni stabilita f'pajjiżna f'livell ieħor, f'livell ta' maturita' politika li huwa frott ta' maturita' politika mibnija matul is-snin li għaddew.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li dan huwa sinjal ta' progress f'pajjiżna u sinjal ta' maturita' politika.

Għalhekk aħna kburin li qiegħed ikollna dan il-privileġġ li nressqu dan l-abbozz ta' liġi għall- konsiderazzjoni tal-Kamra.

Ma rridux ninsew ukoll li miegħu daħħalna wkoll il-punt li semmejt fil-bidu tad-diskors tiegħi, jiġifieri l-kwestjoni ta' l- irtirar tal-maġistrati.

Dan ukoll huwa punt importanti għaliex kif diġa' għedt, qiegħed imiss il-ġudikatura li hija waħda mill-pilastri importantissimi fit-tisħiħ tad-demokrazija tagħna.

Min-naħa tiegħi se nsegwi b'attenzjoni kbira dan id-dibattitu ħalli mbagħad fl-għeluq tiegħu, inkunu nistgħu niġbdu l-konklużjonijiet tagħna u b'hekk, dan l-abbozz ta' liġi nkunu nistgħu mmexxuh 'il quddiem għall-istadji li jmiss.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, meta dan l-abbozz ta' liġi ġie ppreżentat lill-oppożizzjoni, kien fih emendi oħra minbarra dawk li għandna quddiemna llum.

Issa biex inkun ġust mal-fatti kif seħħew irrid ngħid dak li ġara meta kitibli l-Onor.

Tonio Borg fit-18 ta' Jannar, 2006.

Il-prim ministru qalilna li aħna bqajna ma tajniex risposta pero' l-fatti ma kenux hekk.

Meta jiena nirċievi xi ittra mingħand xi ministru, li f'dan il-każ kienet mingħand il-piċi prim ministru, ix-xogħol tiegħi bħala parlamentari min-naħa ta' l-oppożizzjoni, huwa dak li mmur niddiskutiha mal-grupp parlamentari.

Hekk isir normalment u dak kien li għamilna aħna bħala oppożizzjoni.

Issa l-prim ministru esprima l-opinjoni tiegħu li bħala oppożizzjoni kellna l-obbligu li nirrispondu lura għal dik l-ittra.

Issa jien m'għandi l-ebda obbligu ħlief li wara li nkunu ħadna d-deċiżjoni tagħna bħala grupp parlamentari, niġi hawnhekk u ngħid x'inhuma l-ħsebijiet tagħna fid-dibattitu stess.

Dan għaliex kull meta jkollok dibattitu fil- parlament, inti trid tagħti l-wisa' għal dibattitu ħieles ħalli kemm jista' jkun, ikollna dibattitu kostruttiv u mhux ikollna dibattitu li jkun akkademikament orjentat.

Wara kollox m'għandux ikollna constraints fuq dak li rridu ngħidu.

Issa aktar 'il quddiem nispjega dak li qiegħed ngħid, l- aktar fuq il-kwestjoni ta' l-ombudsman pero' għalissa se nibda niddiskuti l- punt tal-ġudikatura.

Sur President, fuq il-ġudikatura aħna dejjem emminna li hija xi ħaġa ħażina li jkun hemm il-perception li maġistrat huwa differenti minn imħallef.

Mela mħallef għandu d-dritt li jibqa' jaħdem sa 65 sena mentri maġistrat għandu jirtira ta' 60 sena.

Maġistrat huwa mħallef sa ċertu ġurisdizzjoni u mħallef għandu ġurisdizzjoni aktar għolja minn dik ta' maġistrat.

Dik il- perception kienet qiegħda tweġġa' lill-istess membri tal-ġudikatura.

Naħseb li għamel sew l-Imħallef Filletti meta kiteb li hemm anomalija bejn imħallef u maġistrat li trid tiġi regolata.

Issa kien hemm uħud mill- maġistrati li ma xtaqux jibqgħu jaħdmu sa 65 sena, pero' ħalli ngħid mill- ewwel li bħala oppożizzjoni naqblu li l-eta' pensjonabbli tal-maġistrati titla' għal 65 sena.

Naħseb li għandha titħalla fil-liberta' tal-maġistrat sabiex ikun hu li jiddeċiedi jekk iridx jirtira qabel jew le.

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-prim ministru ma kienx korrett meta qal li min jirtira ta' 60 sena, bil-liġi l-ġdida se jkollu jħallas il-bolla sa 65 sena.

Dan għaliex il-liġi l-ġdida ma tgħoddx għal kulħadd.

(Interruzzjonijiet) Aħna qegħdin nitkellmu fuq dawk li rtiraw issa.

Issa l-liġi li qegħdin nagħmlu llum ma tapplikax għal dawk li sfortunatament they missed the bus.

(Interruzzjonijiet) Li rrid ngħid huwa li d- distinzjoni diġa' hija kerha, u għalhekk qegħdin nagħmlu sew - u naqblu magħha - li ntellgħu l-eta' pensjonabbli għal 65 sena.

L-oppożizzjoni qiegħda taqbel mal-gvern mhux għaliex naqblu ma' l-eta' pensjonabbli ta' 65 sena, imma għaliex naqblu li huwa tajjeb li ġudikant li jkun għadu f'saħħtu u jkollu l-eta' ta' 60 sena, jibqa' jaħdem fil-kariga tiegħu.

Ovvjament jekk timrad m'hemmx x'tagħmel.

Kif nafu fil-ħajja filli tkun f'saħħtek u filli timrad jew jiġrilek xi ħaġa u ma tibqax aktar f'saħħtek.

Imma hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dawk li jibqgħu f'saħħithom u li jkunu jifilħu dik il-workload li jkollhom quddiemhom.

Niftakar li l-Maġistrat Dennis Montebello kien kiteb ittra lill-prim ministru – għandi kopja ta' l- ittra tiegħu - fejn fiha wrieh ix-xewqa tiegħu li jibqa' jaħdem ta' maġistrat.

Il-Maġistrat Montebello kien qiegħed jistenna li b'xi mod jew ieħor, jiġi maħtur bħala an acting magistrate.

Niftakar fi żmenijiet fejn maġistrati bħall-avukat anzjan Ciappara u l- avukat anzjan Stafrace għamlu perijodu ta' acting magistrates.

U bħalhom kien hemm oħrajn.

Dawn huma nies ta' esperjenza enormi.

Ovvjament jien m'iniex se noqgħod nagħmel l-eloġji fuq il-Maġistrat Montebello jew fuq persuni oħra, pero' kif nafu, dan kien wieħed mill-aħjar maġistrati li kellna fuq il-bank tal-ġudikatura tal-maġistrati.

Il-Maġistrat Montebello kien wieħed mill-aħjar maġistrati l-aktar f'dak li għandu x'jaqsam mal- clearance rate, mal-mod ta' kif kien imexxi l-awla u mal-mod ta' kif kien jiddeċiedi.

Kien ukoll maħbub minn kulħadd.

Hija ħasra li ma laħaqx din l- emenda li qegħdin inressqu llum quddiem din il-Kamra, pero' il-gvern għandu wkoll il-workload tiegħu.

Ovvjament m'iniex qiegħed ngħid li din il-liġi kien imissna ressaqniha qabel għaliex naf li l-gvern ikollu l-workload tiegħu pero' hawnhekk nerġa' ngħid li hekk kif aħna, bħala oppożizzjoni, irċevejna dan l-abbozz ta' liġi, iddiskutejnih fid-dettall u qbilna mill- ewwel ma' din l-emenda li se tgħolli l-eta' pensjonabbli ta' maġistrat għal 65 sena.

Sur President, naf ukoll min huwa ta' l-idea li ntellgħu din l-eta' minn 65 sena għal 70 sena.

Fuq din it-tema tista' titkellem ħafna għaliex hemm ħafna xi tgħid.

It-tradizzjoni fil-qrati Ewropej donnha dejjem kienet dik li l-eta' fil-maġistratura tkun waħda aktar anzjana.

Per eżempju, wieħed mill-imħallfin li baqa' jaħdem sa l-eta' ta' 89 sena kien Lord Denning.

Fl- Ingilterra kellhom dik it-tradizzjoni, fejn f'ċertu kampijiet tal- ġudikatura, speċjalment fl-appelli, ikollhom dawn l-imħallfin ta' ċerta anzjanita'.

Kif qiegħed insemmi l-Ingilterra, qiegħed jiġini isem ieħor interessanti ta' Malti, li huwa mħallef Ingliż.

Dan huwa l-Imħallef Judge li għandu l-parentela ma' Micallef Judge hawn Malta.

Dan huwa wieħed mill- aqwa imħallfin fl-Ingilterra u qiegħed in line sabiex ikun wieħed mit-top judges fl-Ingilterra.

Wieħed jawgura li nsalvaw dak li nistgħu nipproteġu anke mill-eta' ta' 60 sena għal 65 sena.

Il-prim ministru semma' punt importanti ħafna u naħseb li għandna narawh ukoll.

Hawn Malta daħlet id- drawwa – li hija ħażina - li dawk li jkollhom ċerta anzjanita' fil- professjoni tagħhom, joqogħdu lura milli jmorru għall-maġistratura.

B'hekk qiegħed ikun hemm maġistrati li huma ta' ċerta eta' mhux żgħira imma żgur li jistgħu jitqiesu bħala junior.

Avukat li ma jkunx ilu jipprattika l- professjoni tiegħu għal aktar minn 12-il sena u jsib ruħu bħala maġistrat, se jkollu inqas esperjenza minn ħaddieħor li jkun ilu f'dan il-qasam għal tant snin.

Hawnhekk mhux qed ngħid li m'huwiex kompetenti, imma kemm huwa aħjar, anke għall-ġudikatura stess, li jkollok maġistrati u mħallfin li jkollhom ċerta anzjanita' fix-xogħol tagħhom u li jkollhom esperjenza vasta qabel ma jitilgħu f'dak il-livell ta' mħallef jew ta' maġistrat.

Meta inti qiegħed televa mħallef fl-eta' ta' 50 sena jew fl-eta' ta' 54 sena, jekk se tħallih maġistrat sa 60 sena, se tieħu sitt snin xogħol mingħandu, meta dan jista' jagħtik ħafna aktar minħabba l-esperjenza li jkun kiseb fix-xogħol tiegħu.

Għaldaqstant fuq dan il-punt naqblu li l-eta' pensjonabbli tal-maġistrati għandha titla' sa 65 sena.

Din l-eta' għandha titla' ukoll għall-fatt li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni bejn imħallef u maġistrat.

L-ewwel semmejt lill-Maġistrat Dennis Montebello bħala maġistrat li spiċċa mill- kariga tiegħu, imma rrid insemmi wkoll lill-Maġistrat Joe Cassar, li għal ftit ġimgħat tilef din l-okkażżjoni wkoll.

Għalhekk, bħalma qalilna l- prim ministru, dan spiċċa mingħajr l-ebda ntrojtu u jkollu jibqa' jħallas il-bolla minħabba l-pensjoni.

Issa qaluli l-Dr.

Joe Cassar applika ħalli jieħu l-unemployment benefit.

Mela dan spiċċa tilef the bus bi ftit ġimgħat minħabba li l-gvern ma kellux iċ-ċans li jressaq qabel dan l-abbozz ta' liġi.

Hawnhekk xtaqt ngħid xi ħaġa fuq il-punt li qajjem il-prim ministru fir- rigward tar-riforma fil-pensjonijiet.

Ma naħsibx li huwa korrett li ngħidu li qegħdin inżidu l-eta' pensjonabbli ta' maġistrat minn 60 sena għal 65 sena minħabba r-riformi li għamilna fil-pensjonijiet.

Ħalli nispjega għalfejn qiegħed ngħid hekk.

Meta l-eta' pensjonabbli ta' imħallef telgħet għal 65 sena ma kien hemm l-ebda riforma fil-pensjonijiet.

U meta bħala oppożizzjoni ddiskutejna din il-kwestjoni, għamilna sew li ma naqblux li din għandha titla' minn 60 sena għal 65 minħabba r-riforma tal- pensjonijiet, imma naqblu li għandha titla' minħabba l-fatt li qatt ma kellux ikun hemm diskriminazzjoni bejn l-istess membri tal-ġudikatura f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-eta' pensjonabbli.

Ovvjament persuna għandha tiġi rispettata jekk din tagħżel li tirtira ta' 61, bħalma għandu d-dritt maġistrat li jiddeċiedi li ma jibqax jaħdem sa 65 sena imma li jieqaf qabel.

Hawnhekk insemmi wieħed mill-anzjani, Apap Bologna, li ddeċieda li m'għandux jibqa' jaħdem sa 65 imma li għandu jieqaf ta' 61 sena.

Dan għandu jkollu d-dritt, bħalma għandu kulħadd, li jagħżel li jirtira ta' 61 sena.

Għalhekk ma noqgħodux ngħidu li din l-emenda qegħdin nagħmluha minħabba r-riforma fil-pensjonijiet.

Aħna bħala oppożizzjoni qegħdin nagħmluha ċara li qegħdin naqblu li l-eta' pensjonabbli għandha titla' minn 60 sena għal 65 sena ħalli tiġi fl-istess livelli ta' mħallef u anke fil- livelli ta' avukat ġenerali, li dan ta' l-aħħar il-prim ministru ma semmihx fid-diskors tiegħu.

Il-livell ta' avukat ġenerali huwa prattikament daqs dak ta' imħallef u allura hu wkoll għandu jkollu dik l-eta' pensjonabbli.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, l-ewwelnett l-avukat ġenerali semmejtu fid-diskors tiegħi.

Xtaqt niċċara ftit l-eta' pensjonabbli li beda jirriferi għaliha l-Onor.

Farrugia.

Ħalli nerġa' nispjegaha fil-qosor għaliex milli jidher ir-raison d'etre' bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra huwa differenti.

L-Onor.

Farrugia qiegħed jgħid li bħala oppożizzjoni jaqblu li minn l-eta' ta' 60 sena titla' għal 65 sena għaliex m'għandux ikun hemm distinzjoni bejn imħallef u maġistrat.

L-ispirtu tagħna u r-raġuni tagħna m'hijiex ibbażata fuq dak il-prinċipju imma hija bbażata fuq xi ħaġa differenti.

Illum kif inhi l-liġi, maġistrat irid jirtira ta' 60 sena u mbagħad jibda jieħu l-pensjoni ta' 61 sena.

Mela għandu 12-il xahar li fihom ma jafx x'se jaqbad jagħmel.

Din hija l-pożizzjoni fil-preżent.

Issa bir-riformi li għamilna fil-pensjonijet, l-eta' tal-pensjoni telgħet minn 61 sena għal 65 sena.

Mela minn issa 'l quddiem, irridu jew ma rridux, dawn il-povri maġistrati se jkollhom jirriżenjaw ta' 60 sena mill- kariga tagħhom u minflok se jkollhom sena li fiha ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu, issa se jkollhom sitt snin!

Jiena spjegajt kif l-anomalija li kellna fis-sistema tagħna issa aggravat ruħha għaliex is-sistema li kellna sal-lum kienet tfisser li maġistrat, meta jispiċċa bl-eta', għandu sena li fiha jrid jibqa' iħallas il-bolla għaliex inkella ma jkunx jista' jieħu l-pensjoni sħiħa.

Bir-riforma li għamilna fil-pensjonijiet, din l-anomalija kibret u mmultiplikat ruħha b'ħames darbiet.

U din hija r-raġuni għalfejn għandna bżonn nindirizzaw din il-problema llum għaliex hija akbar minn dik li kienet sa ftit taż- żmien ilu.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia jista' ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, jiena smajt l-ispjegazzjoni li għadu kif tana l-prim ministru, imma xorta waħda ma naqbilx miegħu.

L-Onor.

Gonzi qiegħed jgħidilna dak li jrid jifhem hu.

L-argument tiegħu huwa ċar.

Li kieku ma saritx ir-riforma fil-pensjonijiet, l-eta' pensjonabbli ta' imħallef diġa' kienet ta' 65 sena, mentri dik ta' maġistrat kienet ta' 60 sena.

Mela allura maġistrat huwa żvantaġġjat jekk kemm-il darba jrid jibqa' jaħdem sa l-eta' pensjonabbli ta' 65 sena.

Dak huwa l-argument kollu.

Issa kif se jaqa' fit-tabella u jekk għandux dritt li jieħu l- pensjoni sħiħa, naħseb li hija kwestjoni oħra.

Dan għaliex mhux kull maġistrat li rtira jaqa' f'dik il-bracket.

Jien li llum għandi 51 sena, skond ir-riforma l-ġdida tal-pensjonijiet, se jkolli nirtira ta' 62 sena.

Allura b'liema argument qiegħed tgħid li min se jispiċċa ta' 60 sena, irid jistenna sa 65 sena qabel ma jieħu l-pensjoni?

(Interruzzjonijiet) Imma dak huwa l-argument kollu.

Inti jista' ikollok maġistrati li bħali se jkollhom jirtiraw ta' 62 sena imma jistgħu jibqgħu jaħdmu sa 65 sena.

Jien qiegħed nifhem li dawn jistgħu jagħżlu li jispiċċaw qabel is-65 sena u xorta jkunu ntitolati għall-pensjoni.

(Interruzzjonijiet) Għalkemm maġistrat se ngħollulu l-eta' pensjonabbli minn 60 sena għal 65 sena, jekk dan irid jirtira ta' 62 sena jista' jirtira u jieħu l-pensjoni ta' 62 għaliex ikun baqa' jaħdem sa l-aħħar.

Jien qiegħed ngħid għal dawk li għandhom l-eta' tiegħi.

Issa mbagħad il-maġistrati li għadhom żgħar, bħalma huwa Tony Ellul, se jkollhom jibqgħu jaħdmu sa l-eta' ta' 65 sena.

Dak huwa l-argument tiegħi.

Aħna qegħdin ngħidu li l-oppożizzjoni hija ċara ħafna fuq din.

Aħna se nivvotaw favur din l-emenda għaliex nemmnu li m'għandux ikun hemm distinzjoni bejn imħallef u maġistrat fuq l-eta' pensjonabbli.

Dik hija l-pożizzjoni tagħna u l-istess ħaġa tapplika għall- avukat ġenerali.

Sur President, jien nifhem il-ħsieb tal-prim ministru li jista' ikun hemm min jixtieq li jibqa' jaħdem wara l-65 sena u probabbilment, dak li jkun, ikun jista' jibqa' jagħti kontribut lis-soċjeta' tagħna.

Nifhem ukoll li hawn imħallfin li jippresjedu ħafna bordijiet jew awtoritajiet.

Għalhekk inħeġġeġ lil dawk li diġa' rtiraw minħabba li bl-eta' tagħhom ma laħqux din l-emenda, bħall-maġistrati Dennis Montebello u Joe Cassar, li jerġgħu jingħataw xogħol ta' xi ħaġa.

Dawn in-nies jinsabu ma jagħmlu xejn wara snin twal ta' esperjenza fil-qasam ċivili u fil-qasam tal-bordijiet, bħalma kellu l-Maġistrat Cassar.

Jien hawnhekk qiegħed inwassal l-uġiegħ ta' ħafna persuni.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi spjegajt għalfejn meta rċevejna l-ittra mingħand il-viċi prim ministru ma rrispondejniex lura pero' kemm hija aktar kerha li jkollok sentenzi mill-ġudikatura li l-gvern jibqa' jinjorahom?!

Hawnhekk qiegħed nirriferi għall-gvern ta' Gonzi u għall- gvern ta' Fenech Adami.

Kemm hija aktar kerha li jkollok deċiżjonijiet fil- konfront ta' nies Maltin li tkun saret xi nġustizzja magħhom u dawn id- deċiżjonijiet jiġu njorati mill-gvern?

Naħseb li din hija aktar kerha mill- ittra li bgħatilna l-viċi prim ministru u ma rrispondejnihiex.

Jien m'iniex qiegħed nitkellem fuq retorika imma qiegħed nitkellem fuq il-fatti.

U allura jekk hawn min irid jimxi bis-serjeta' f'dan il-pajjiż, għandu jara li jimxi bis-serjeta' f'kollox.

Issa ħalli niġi għall-kwestjoni ta' l- ombudsman.

Sur President, ħalli ngħid il-fatti kif inhuma fir-realta'.

L-ewwel darba li ssemmiet il-kelma "ombudsman" f'Malta kien proprju mill-partit Laburista.

Jien niftakar li meta kont għadni żgħir, fil-kampanja ta' l- 1976, il-partit Laburista, dak iż-żmien kien ħareġ bl-idea li l-pajjiż għandu jikkonsidra li jkollu ombudsman.

Kienet xi ħaġa sabiħa li din l- idea żviluppat u tajjeb ukoll li kien hemm il-gvern Nazzjonalista li fl- 1995 sab l-apoġġ qawwi u totali ta' l-oppożizzjoni, li dak iż-żmien kienet diġa' mmexxija mill-Onor.

Alfred Sant.

Dakinhar għamilna l-liġi flimkien fejn ħloqna l-uffiċċju ta' l-ombudsman, pero' l-ebda membru parlamentari min-naħa tal-partit Laburista qatt ma ħareġ jattakka lill-persuna ta' l- ombudsman personalment.

Fid-diskors tiegħu, il-prim ministru laqa' minn qabel għal dan it-tip ta' diskors għaliex qalilna li ma jridx joqgħod jisma' lil min jgħid li n-nazzjonalisti kkritikaw lill-ombudsman.

Sur President, dawn mhux kritika għamlu fil-konfront ta' l-ombudsman imma attakk feroċi fuq deċiżjoni jew rakkmandazzjoni li kien għamel l-ombudsman ta' dak iż-żmien, is-Sur Joe Sammut, fil-konfront ta' dak li kien qiegħed jiġri fl-armata.

Issa kif nafu l-armata kienet xi ħaġa li taqa' taħt il- prim ministru, imma minflok ma qal li l-ombudsman kellu raġun, ħareġ jattakka l-persuna ta' Joe Sammut!

Din kienet xi ħaġa li qatt ma seħħet min-naħa tal-partit Laburista u lanqas sejra sseħħ.

Madankollu din kienet xi ħaġa li seħħet mhux darba biss min-naħa tal-gvern Nazzjonalista fil- gvern u allura jiena ngħid li dan huwa kollu dmugħ tal-kukkudrilli għaliex hekk jafu jagħmlu n-nazzjonalisti.

Min-naħa tagħna naqblu li għandna nitkellmu bis-serjeta' fuq x'għandu jsir mill-ombudsman u fuq kif għandna nsaħħu l-liġi li tifforma l-ombudsman.

Bħala oppożizzjoni naqblu wkoll li l-kariga ta' l-ombudsman għandha tidħol fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Dan qegħdin ngħiduh għaliex anke meta taqra r-rapporti ta' l-ombudsman fuq dak li għandu x'jaqsam mal-MEPA, tinduna kemm m'huwiex jiġi stmat fid- deċiżjonijiet li jieħu.

L-ombudsman jagħti ċerta rakkmandazzjonijiet fuq l- inġustizzji li qegħdin isiru f'kull livell tal-MEPA, inkluż il-mod ta' kif jingħataw il-promozzjonijiet f'din l-awtorita', imma l-MEPA tibqa' tagħmel li trid u ma jinteressahiex minn dak li qiegħed jgħid l-ombudsman!

Sur President, bħal dawn hemm każijiet oħrajn.

Nista' insemmi dipartimenti tal-gvern li njoraw rakkmandazzjonijiet ta' l-ombudsman.

Allura issa x'se nagħmlu?

Qegħdin ngħidu li se nagħmlu l-kariga ta' l-ombudsman bħala kariga kostituzzjonali u mbagħad m'aħniex se nagħtuh il-protezzjoni meħtieġa ħalli dak li jirrakmanda - wara li jinvestiga – jiġi osservat?

Jekk se nagħmlu hekk se nispiċċaw bħalma ġara bit-twaqqif tat-tribunal ta' l-investigazzjonijiet ta' l-inġustizzji.

Hemmhekk il-gvern fejn qabillu ma qal xejn, fejn qabillu għalaq għajnejh u fejn qabillu qal li mhux se jagħti kas u mhux se jirrispetta d-deċiżjoni tat-tribunal għall- investigazzjonijiet ta' l-inġustizzji.

Allura din x'serjeta' hi?

What's the use li niġi hawnhekk niddiskuti l-kariga ta' l-ombudsman meta dan m'aħniex se nagħtuh il-protezzjoni ħalli dak li jgħid jiġi rispettat?

Issa rrid niġi wkoll għall-emenda li ppropona l-istess ombudsman.

Din m'hijiex l-ewwel darba li persuna b'kariga kostituzzjonali tiġi attakkata personalment mill-gvern Nazzjonalista.

Biss biss nistgħu nsemmu l-każ ta' l-awditur ġenerali, is-Sur Galea, li ġie attakkat personalment mill-membri tal-Kabinett Nazzjonalista minħabba r-rapport li għamel fuq l-ambaxxatur għal Malta f'Dublin, is-Sur Richard Muscat, li kien għamel straġi mir-radju "Voice of the Mediterranean".

Mela dan għamel diżastru mill-flus il-poplu u minflok, jiġi attakkat l-awditur ġenerali!

Fejn huwa d-dmugħ ta' min irid imexxi bis-serjeta' lil dan il-pajjiż?

Dawn l-affarijiet imissna nsemmgħu u mhux l-ittra li bagħtli l-Onor.

Tonio Borg u li jien ma rrispondejtx!

L-ittra li bagħatilna l-Onor.

Tonio Borg iddiskutejniha, imma issa għandna niddibattu l-affarijiet kif inhuma.

Issa hawnhekk l-ewwelnett irrid ngħid li kull meta ġie biex jiġi nnominat l- ombudsman, aħna bħala partit Laburista dejjem iddiskutejna din il-kariga b'serjeta' kbira.

U l-kap ta' l-oppożizzjoni flimkien mal-prim ministru dejjem waslu għan-nomina.

Kien hemm persuni li aħna dehrilna li kienu idonei bħala ombudsman, dawn l-ismijiet għaddejnihom pero' min-naħa tal- partit Nazzjonalista m'aċċettawhomx.

Filwaqt li aħna rridu mmexxu u rridu li l-affarijiet ikunu smooth għal pajjiżna, b'mod speċjali f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-investigazzjoni ta' l-inġustizzji, l-aktar dawk li għandhom x'jaqsmu ma' ċerti dipartimenti li jaqgħu taħt il-kompetenza ta' l- ombudsman, ma nistgħux ngħidu l-istess ħaġa għall-gvern Nazzjonalista.

Dan għaliex mhux dejjem kien hemm il-koperazzjoni min-naħa tiegħu.

Sur President, bħala partit Laburista qegħdin naqblu ma' din l-emenda.

Issa din l-emenda qiegħda tgħid hekk:

"Ikun hemm kummissarju għal investigazzjonijiet amministrattivi li jissejjaħ ombudsman li jkollu l-funzjoni li jinvestiga kull azzjoni li ssir minn jew f'isem il-gvern, jew minn dik l-awtorita', dak il-korp jew dik il-persuna oħrajn skond ma jista' jiġi provdut (inkluża awtorita', korp jew kariga stabbiliti b'din il-kostituzzjoni), li jkunu azzjonijiet...".

Għalissa se nieqaf ftit fuq din għaliex naħseb li hawnhekk m'aħniex ċari u għalhekk fl-istadju tal-kumitat għandna narawha daqxejn.

Jekk hawnhekk qegħdin ngħidu li l-ombudsman jista' jkollu l-poteri li jinvestiga l- funzjonijiet ta' min għandu kariga kostituzzjonali, allura bħala partit Laburista ma naqblux.

Per eżempju aħna ma naqblux li dak li jiddeċiedi l- awditur ġenerali jista' jaqa' taħt l-iskrutinju tal-kariga l-ġdida tal- kummissarju ta' l-investigazzjonijiet amministrattivi.

Dan għaliex dak li huwa stabbilit fil-Kostituzzjoni bħala kariga, il-persuna li tkun qiegħda tokkupa dik il-kariga hija persuna indipendenti u għandha twieġeb biss lil dan il-parlament.

Il-kummissarju għall-investigazzjonjiet amministrattivi, jiġifieri l-ombudsman kif nafuh illum, għandu jibqa' dak li hu stabbilit bil-liġi kif inhi llum.

U jekk bħala parlament jidhrilna li 'l quddiem għandna nżidulu aktar ma' dak li għandu s'issa, għandna nagħmluh permezz tal-parlament u mhux b'sempliċi emenda li qegħdin inressqu hawnhekk.

B'din l-emenda li għandna quddiemna wieħed jista' jagħti interpretazzjoni li tista' tkun perikoluża u li tista' toħloq il-problemi 'l quddiem.

Jiena ngħid li din l-emenda trid tiġi nterpretata differenti u nifhem li wieħed jista' jkollu r-raġunijiet għalfejn jagħmel dan id-drafting.

Imma hawnhekk nerġa' nagħmel l-enfasi tiegħi u ngħid li bħala oppożizzjoni ma naqblux ma' din l-emenda jekk kemm-il darba din tfisser li l-kummissarju għandu jkollu poteri addizzjonali u li bihom ikun jista' jissindika x-xogħol ta' min għandu kariga kostituzzjonali oħra taħt l-istess Kostituzzjoni.

Sur President, bħalissa qiegħed niftakar f'laqgħa li kelli ma' l-ex- ombudsman fuq każijiet li kont qajjimt jien f'dan il-parlament.

Niftakar li kien bagħat għalija ħalli nagħtih l-informazzjoni fuq każijiet ta' korruzzjoni li kellhom x'jaqsmu ma' artijiet f'Malta.

Waħda mill- affarijiet li ħadt pjaċir niddiskuti mas-Sur Sammut kienet dik li l- uffiċċju tiegħu ħolqu mix-xejn u bi ftit staff irnexxielu jagħmel uffiċċju li ħalla wirt tajjeb għal min daħal minfloku, jiġifieri għall-ex Imħallef Said Pullicino.

Is-Sur Sammut, bil-konferenzi li attenda u li attiva ruħu fihom kien ta' mudell għal ċerti pajjiżi.

Ġibilta', li huwa wkoll pajjiż żgħir, ħa l-mudell ta' Malta sabiex jaħdem fuqu u huma wkoll ikollhom ombudsman li jitħaddem b'mod b'saħħtu u b'mod effettiv bħalma huwa dak ta' pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi this is a feather in the cap kemm għalmin mexxa l-uffiċċju ta' l-ombudsman dak iż-żmien kif ukoll għall-parlament Malti.

Jiena ngħid li dan il-kontribut li qegħdin nagħtu bħala membri f'din il-Kamra, huwa xi ħaġa li jagħtina l-kredibilita' f'dak li nagħmlu.

L- importanti li meta nitkellmu fuq din il-kariga kostituzzjonali, noqogħdu attenti minn dak li ngħidu.

Li nikkritikaw ma fiha xejn ħażin imma mhux li tattakka lill-persuna.

Jien nista' u għandi nikkritika affarijiet li jistgħu jtejjbu l-uffiċċju ta' l-ombudsman imma mhux li nikkritika d- deċiżjonijiet li jkun wasal għalihom.

Dik hija xi ħaġa li qatt m'għandha ssir għaliex inti m'għandekx tattakka l-essential characteristics ta' l- ombudsman.

Dawn il-karatteristiċi essenzjali ta' l-ombudsman huma l- indipendenza, l-imparzjalita' fil-mod ta' kif imexxi l-investigazzjonijiet tiegħu u l-kunfidenzjalita' li jimxi biha fl-uffiċċju tiegħu.

Imbagħad l- ombudsman jagħmel ir-rapporti tiegħu u jiġi xi ħadd, bħall-Ministru Austin Gatt, li jaqbad u jaqlagħlu left right and centre!

Dawn huma affarijiet li lanqas biss temminhom.

Dan huwa l-gvern Nazzjonalista li jiġi jattakkana għaliex bqajna silenzjużi sal-lum dwar dawn l-emendi.

Sur President, aħna niġu hawnhekk ippreparati għaliex kif tista' tiġi titkellem fuq l-ombudsman jekk ma tarax ukoll li ma' dak li qed tgħid, jiġifieri li tagħti saħħa kostituzzjonali lill-kariga ta' l-ombudsman, ma tarax ukoll kif se ttejjeb l-uffiċċju tiegħu?

Irridu naraw li dan ikollu staff aktar adegwat ħalli jkun jista' ilaħħaq aħjar mal-complaints li qiegħed ikollu.

Dan l-uffiċċju llum qiegħed ikollu complaints li m'għadhomx biss każi fejn xi ħadd kellu oġġett f'dipartiment u ma ħadux.

Illum għandek complaints kontra l-kunsilli lokali, kontra l-istess korporazzjoni Enemalta u kontra ministri li jinjoraw ċerti complaints.

Illum għandek ruxxmata complaints fuq il-kwestjoni ta' l-artijiet.

Għandek per eżempju, inġustizzji ma' persuni li titteħditilhom l-art u lanqas biss jiġu avżati.

Imbagħad ix-xogħol jibqa' għaddej u dawn il-complaints jibqgħu jsiru għal snin twal.

L-ombudsman jagħmilha ċara f'ħafna affarijiet minn dawn imma l- gvern jibqa' ċass u ma jagħmel xejn.

Allura aħna, bħala oppożizzjoni qegħdin ngħidu li għandna ntejbu l-kariga ta' l-ombudsman billi naraw li tidħol fil-Kostituzzjoni tal-pajjiż, pero' irridu wkoll intejbu l-uffiċċju tiegħu.

L-uffiċċju tiegħu għandu jiġi rispettat u mhux imkasbar.

Wara kollox meta' tkellimt ma' persuni li ħadmu viċin l-ombudsman, ħadd ma qal kelma waħda biss li dan xi darba kien skorett fl-imġieba tiegħu.

U għalhekk żgur li qegħdin nitkellmu fuq persuna li għandha ċerta integrita'.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq dak li nistgħu nagħmlu f'dan il-parlament ħalli jkollna uffiċċju aħjar.

Fl-opinjoni tiegħi wieħed għandu jara x'qiegħed jiġri f'pajjiżi oħra, pajjiżi li għandhom mudell ta' sistema ta' imparzjalita' fit-tħaddim ta' dan l-uffiċċju.

Għalija l-mudell nordiku dejjem kien l-aħjar mudell fuq xiex wieħed għandu jimxi.

Kif nafu l-uffiċċju ta' l-ombudsman beda mill- mudell nordiku, jiġifieri mill-Isvezja, min-Norveġja u mill-pajjiżi tan- North, fejn hemmhekk jagħmlu minn kollox sabiex kemm jista' jkun, il- kwalifiki ta' kif għandu jitħaddem l-uffiċċju ta' l-ombudsman ikunu ta' l- aktar livelli għolja.

Għaldaqstant aħna wkoll għandna ntejbu l-liġi ta' l- ombudsman billi naraw li jkollna l-istess affarijiet li għandhom dawn il- mudelli, li jagħmlu l-uffiċċju ta' l-ombudsman fost l-aħjar fl-Ewropa.

Jien niftakar li meta ġie f'pajjiżna l-ombudsman Grieg, waħda mill- affarijiet li qalilna dakinhar kienet li dak li qiegħed jagħmel hu u li jista' jagħmlu ħaddieħor, jista' jsir aħjar.

Meta niftakar f'dan il-kliem "li jista' isir aħjar" ninduna li aħna wkoll nistgħu nagħmlu aħjar dak li diġa' huwa tajjeb.

Min-naħa tagħna m'għandniex nieqfu fuq dak li diġa' għandna, imma għandna nkunu kuraġġużi biżżejjed ħalli naraw kif nistgħu ntejbu dak li diġa' għandna.

Din l-emenda kostituzzjonali se ttejjeb dak li diġa' għandna u allura l-oppożizzjoni taqbel magħha għaliex se tagħti iktar dinjita' lill-istess uffiċċju ta' l-ombudsman.

Issa ħalli niġi għall- emenda li għamel l-istess ombudsman u li semmiha hawnhekk il-prim ministru fid-diskors tiegħu.

Sur President, din l-emenda li ppropona l-ombdusman titkellem fuq id-dritt lill-individwu għall-aħjar amministrazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi kważi lanqas hemm għalfejn ngħiduha din.

L-ewwelnett irrid ngħid li din hija ħaġa li meta bħala oppożizzjoni qrajniha, ma rajniex li kienet ġejja min-naħa tal-gvern, imma aktar rajniha bħal meta wieħed jikteb xi ħaġa u jgħid li hu jidhirlu li għandu jkun hemm dik il-frażi.

Dan qisu bħal meta jkollok white paper, fejn kulħadd jgħid tiegħu.

Mela ejjew din neħduha bħala white paper.

Personalment din id-dikjarazzjoni naraha bħala xi ħaġa pożittiva u bħala xi ħaġa fejn f'dan il-pajjiż kulħadd għandu jemmen li kull ċittadin għandu d-dritt ta' good administration.

Madankollu min huwa avukat bħali u bħall-prim ministru jaf li billi niddikjaraw biss, m'aħna nagħmlu xejn kbir.

Jien nista' niddikjara xi ħaġa li mbagħad ma nkunx nistax nenforzaha.

Ejjew ngħidu li jiena nemmen li għandu jkollna gvern tajjeb fil-pajjiż u li jkollna good administration.

Issa llum għandna gvern Nazzjonalista, li għamel affarijiet tajbin imma għamel ħafna aktar affarijiet ħżiena.

Allura billi nixtieq li jkollna gvern tajjeb ma tfisser xejn.

Bħala dikjarazzjoni hija sabiħa, imma s'hemm tista' tasal.

Fl- opinjoni tiegħi naħseb li din l-emenda, ladarba ma kenitx part and parcel minn dan l-abbozz ta' liġi, għandna narawha fl-istadju ta' kumitat u kważi kważi huwa inutli li noqogħdu niddiskutuha f'dan l-istadju.

Meta tara s-sekwenza ta' dan l-abbozz ta' liġi ssib li qiegħed jitkellem ċar u tond fuq il-kariga ta' l-ombudsman.

Mela hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq drittijiet imma qegħdin nitkellmu sempliċiment fuq il-kariga tiegħu.

Imbagħad għandek l-emenda għall-istess artikolu 66 li tittratta l- kwestjoni taż-żewġ terzi li se tkun entrenched mal-kariga ta' l-ombudsman flimkien ma' dik tal-ġudikatura u għandek ukoll il-kwestjoni dwar l-eta' pensjonabbli tal-maġistrati.

Din hija xi ħaġa li qiegħda tistona u qisha bħal meta wieħed filli qiegħed jitkellem fuq il-karrozzi u mbagħad jispiċċa jitkellem fuq il-ħelu.

Madankollu nerġa' ngħid li bħala dikjarazzjoni m'hijiex xi ħaġa li tweġġa' imma hija xi ħaġa pożittiva.

Kif jaf tajjeb l-Onor.

Mifsud Bonnici, għandna problemi fil-Kostituzzjoni fuq każijiet li jkunu jirriflettu ksur tal-Kostituzzjoni.

Ġieli jkun hemm każijiet li ma tistax tippreżenta rikors kostituzzjonali fuqhom għaliex dak il-ksur, li inti taħseb li huwa ksur kostituzzjonali fil-konfront tiegħek, ikun sempliċement każ li jaqa' taħt id-dikjarazzjoni.

Per eżempju, f'pajjiżna u anke f'pajjiżi oħra, inqalgħu ħafna problemi fuq the right to family.

Il-fatt li inti qiegħed tiddikjara li s-soċjeta' Maltija hija mibnija fuq il-familja kif nafuha aħna, jien ma nistax nagħmel kawża kostituzzjonali għaliex b'xi mod jew ieħor inħoss li d-dritt tiegħi lejn il-familja jista' jiġi vvjolat b'xi ħaġa, jekk kemm-il darba dak ma jaqax taħt il-kapitolu l- ieħor fejn jiena nista' ninforzaha.

Għalhekk ikun tajjeb li wħud minn dawn id-dikjarazzjonijiet naħsbu xi ftit fuqhom ħalli naraw kif b'xi mod jew ieħor, inpoġġuhom in a hybrid position u jkollna ftit ta' l-enforceability tagħhom.

Jien għadni ġej mill-Indja fejn morna bħala delegazzjoni fuq xogħol.

Issa mbilli tmur fl-Indja u tgħidilhom li kulħadd għandu dritt li jiekol u jaħdem x'se tieħu?

Imbagħad tmur fejn tmur tara nies kważi mejtin mixħutin ma' l-art, min jiġbdek minn hawn u min jiġbdek minn hemm minħabba l-problemi li għandhom.

Filwaqt li qiegħed nifhem il-mottiv tal-prim ministru, għaliex la għandu din l-emenda li għaddielu l-ombudsman, aħna rridu nikkonsidrawha, ikolli nerġa' ngħid li bħala oppożizzjoni ma narawhiex li hija daqshekk urġenti f'dan l-istadju.

Madankollu nistgħu nħalluha għal meta niġu fl-istadju tal-kumitat ħalli hemmhekk inkunu nistgħu narawha aħjar.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari, l- Onor. Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, jidher li llum id-dibatittu qiegħed fi stadju ferm aktar matur milli kien sa ftit tal-jiem ilu.

Fortunatament illum għandna dikjarazzjoni tal-kelliem ta' l-oppożizzjoni għall-ġustizzja fejn qalilna bl-aktar mod ċar u espress li huwa jaqbel mal- kontenut ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Ovvjament wieħed jieħu pjaċir b'din id- dikjarazzjoni u jħares 'il quddiem sabiex inkunu nistgħu nibnu l-affarijiet aktar aħjar.

Fid-diskors tiegħi ma xtaqtx noqgħod nirrepeti dak kollu li qal il-prim ministru, pero' wieħed irid jgħid li hija xi ħaġa tajba li l- membri tal-maġistratura se jkunu jistgħu jingħataw din il-possibilita' li jaħdmu sa l-eta' ta' 65 sena.

Min-naħa tiegħi naqbel ma' dak li ntqal li kulmin qiegħed fuq il-bank tal-maġistratura, m'għandu xejn x'iżommu milli f'xi mument jew ieħor jaqbad u jitlaq mill-kariga tiegħu jekk kemm-il darba jiddeċiedi li jkun ħadem biżżejjed.

Jekk maġistrat jiddeċiedi li wasal fit- tmiem tal-karriera tiegħu, m'hemm xejn fil-liġi x'iżommu milli jagħti r- riżenja tiegħu u jwarrab.

Naturalment din m'hijiex xi ħaġa awspikabbli jew xi ħaġa li wieħed ikun qiegħed iħares lejha, pero' dejjem hemm il-liberta' ta' kulmin jokkupa dawn it-tip ta' karigi istituzzjonali, li f'mument minnhom, jekk ikun xaba' jew inkella għal raġunijiet oħra, fosthom dawk li jkun sab xogħol ieħor barra minn Malta, jiddeċiedi li jitlaq mix-xogħol tiegħu hawnhekk.

Sur President, irrid ngħid ukoll li naħseb li l-anomaliji li semma' l-prim ministru ħarġu frott taż-żmien u frott ta' l-iżvilupp li għadda minnu pajjiżna.

Għalhekk b'din il-liġi qegħdin nissanaw dawn l-affarijiet u qegħdin nissanawhom ukoll fir-rigward ta' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

L-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali huwa kkonsidrat fl-istess livell ta' maġistrat u għalhekk hija xi ħaġa tajba li l-avukat ġenerali tiżdiedlu l- eta' pensjonabbli minn 60 sena għal 65 sena.

Dan l-abbozz ta' liġi ċkejken li għandna quddiemna qiegħed jissoda tastiera oħra fid-diversi biċċiet li kien hemm bżonn li jiġu ssodati f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal- ġudikatura.

Ħafna drabi wieħed isib li jiret sistema ġudizzjarja li fiha jkollha ċerti affarijiet li jkunu jridu jiġu rfinati imma li jkunu baqgħu kif inhuma.

B'hekk imbagħad niġu f'pożizzjoni li bilfors ikollok tagħmel l- emendi neċċessarji.

Naħseb li llum qegħdin f'dan l-istadju fejn hija xi ħaġa ta' neċessita' li wieħed jgħaddi dawn l-emendi.

Sur President, il-ħabib tiegħi semma' żewġ maġistrati li sfortunatament laħqu spiċċaw mill-kariga tagħhom qabel ma stajna nressqu dan l-abbozz ta' liġi quddiem din il-Kamra.

Madankollu wieħed irid jgħid li min-naħa tal- gvern ippreparajna l-abbozz ta' liġi kif ukoll atti preparatorji minn qabel ħalli nipprovaw, kemm jista' ikun li ngħaddu din il-liġi malajr kemm jista' ikun.

Sfortunatament hemm il-pendlu tal-ħajja u l-eventi tal-ħajja wieħed jimmaġina li jista' jikkontrollahom imma ħadd ma jista' jikkontrollahom.

Għalhekk sfortunatament dawn iż-żewġ maġistrati spiċċaw mill-kariga tagħhom.

Hawnhekk ma nixtieqx noqgħod nagħmel ħafna eloġji fuqhom għaliex diġa' saru minn ħaddieħor.

Irrid ngħid biss li dawn huma żewġ maġistrati li taw il- kontribut tagħhom fis-setturi partikolari tal-qorti.

It-tnejn kienu mogħnija b'ħafna esperjenzi fis-setturi tagħhom, pero' it-tnejn li huma ħallew il-marka u l-kontribut tagħhom fl-istorja tal-ġudikatura Malitja.

Allura ma nixtieqx li wieħed iġib din l-emenda fuq il-binarju li aħna qegħdin nagħmluha minħabba xi ħadd partikolari.

Din l-emenda qiegħda ssir għall-maġistrati kollha li m'humiex daqshekk 'il bogħod mill-eta' ta' 60 sena kif ukoll għal dawk li m'ilhomx li laħqu f'din il-kariga.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li meta wieħed jersaq sabiex isejjaħ nies għal ġudikatura, irid ikun hemm il-propensita' ta' dak li jkun li jaċċetta li jidħol f'kariga bħal din.

Għalkemm mhux dejjem hija r-regola, xi kultant wieħed jinnota li meta jkollok avukati ta' ċerta eta', dawn jippreferu li minflok isiru maġistrati, isiru mħallfin.

Ħafna drabi din il-pożizzjoni tappella għal nies li jkunu laħqu sew fil-karriera tagħhom imma li ma jkunux qabżu l-eta' ta' 50 sena.

Din hija r-realta' tal-lum u wieħed irid jaċċetta wkoll li x- xogħol tal-maġistrati żdied ħafna aktar matul dawn l-aħħar 20 sena.

L- involviment tal-maġistrati fis-sistema kriminali u ċivili kibret bil-bosta.

Meta lħaqt avukat jien, maġistrat kellu kompetenza li kważi kważi kienet taħt il-Lm50, mentri llum maġistrat għandu kompetenza ta' Lm5,000.

Anzi f'abbozz ta' liġi ieħor għandna emenda fejn din il-kompetenza qegħdin intellgħuha minn Lm5,000 għal Lm10,000.

Fis-settur tal-kriminal, apparti li żdiedu wkoll id-diversi branki ġodda, bħal dak tal-VAT jew inkella speċjalizzazzjonijiet oħra, żdiedu wkoll b'mod qawwi d-delitti fil-Kodiċi Kriminali.

Illum il-maġistrat huwa kkonfrontat minn ħafna xogħol impenjattiv u xogħol li jitlob mingħandu ċerta drive u enerġija sabiex ikun jista' jeħles mid-diversi kwestjonijiet li jiltaqa' magħhom ta' kuljum.

Fl-opinjoni tiegħi din il-liġi hija wkoll rikonoxximent lejn il-fatt li l- maġistrati jagħmlu xogħol utli ħafna fil-pajjiż.

Għaldaqstant tajjeb li wieħed iħares sabiex il-karriera tal-maġistrati tkun fl-istess livelli tal- karriera ta' l-imħallfin.

Fi żmenijiet oħra kien hemm min awspika l-ħsieb li ma jkunx hemmx differenza bejn maġistrat u mħallef.

Fuq dan il-ħsieb hemm ħafna x'wieħed jista' jgħid.

Kien hemm ukoll min wera l-fehma tiegħu li xi ħadd li jokkupa l-kariga ta' maġistrat ma jiġix imbagħad imċaqlaq għall-kariga ta' imħallef.

Allura jekk inti ġejt nominat maġistrat, tibqa' dejjem maġistrat u jekk ġejt nominat imħallef, tibqa' dejjem imħallef.

S'issa kellna diskussjoni verament interessanti u s'issa żammejna mal-linja li nżommu dawn iż-żewġ korpi separati minn xulxin.

Fl-opinjoni tiegħi jiena naħseb li hija xi ħaġa tajba li maġistrat jitla' pass 'il quddiem u jilħaq il-pożizzjoni ta' mħallef.

Sur President, f'din id-direzzjoni wieħed irid jgħid li l-maġistratura, u flimkien magħha l-avukat ġenerali, illum qegħdin jiġu rikonoxxuti aktar fl- istess livell li għandhom jingħataw.

Din l-emenda qiegħda ssir ukoll minħabba punt importanti li tqajjem mill-prim ministru fid-diskors tiegħu.

Kif nafu llum għandek anomalija fl-eta' tal-pensjoni, jiġifieri fir-riforma tal-pensjoni qegħdin ngħidu li l-eta' massima ta' l-irtirar hija dik ta' 65 sena.

Imma mbagħad għandek dan is-settur daqshekk importanti tal- ġudikatura fejn l-eta' pensjonabbli qegħdin inħalluha ta' 60 sena.

Għalhekk naħseb li dan l-argument huwa wieħed validu u li jrid jiġi kkonsidrat ukoll.

Naturalment qiegħed nieħu pjaċir li ż-żewġ naħat tal- Kamra qegħdin jaqblu fuq dan il-punt, bħalma qegħdin naqblu wkoll fir- rigward ta' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Ridt nitkellem ukoll fuq dan l-uffiċċju għaliex huwa uffiċċju li jagħmel ħafna xogħol siewi f'pajjiżna.

Dan l-uffiċċju mhux dejjem jingħata r- rikonoxximent jew il-meritu li jixraqlu, pero' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali huwa wieħed indispensabbli għall-pajjiż.

Barra minn hekk l- informazzjoni u l-esperjenza li l-avukati ġewwa dak l-uffiċċju jiġbru, hija esperjenza li wieħed m'għandux jitlifha.

F'dan l-uffiċċju kien se jkollna sitwazzjoni fejn l-avukat ġenerali, li qiegħed fuq, irid jirtira ta' 60 sena, mentri dawk ta' taħtu jistgħu jibqgħu hemmhekk sa ma jagħlqu l-65 sena.

Permezz ta' din l-emenda, aħna qegħdin nikkoreġu din l-anomalija, filwaqt li nagħtu aktar rikonoxximent lill-istess uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

L-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali huwa responsabbli minn diversi affarijiet fosthom dak li jagħmel il-prosekuzzjoni fil-pajjiż, li janalizza diversi liġijiet, li jgħarbel u jiddefendi l-gvern fid-diversi kawżi kostituzzjonali, li jirrappreżenta lill-gvern fid-diversi istituzzjonijiet barranin u li jagħti pariri importanti fir-rigward tad-diversi suġġetti li jkunu marbutin ma' kwestjonijiet tal-parlament.

Għalhekk żgur li hija xi ħaġa tajba li aħna ħadna ħsieb li dan l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali jingħata pass sew 'il quddiem u li l-eta' pensjonabbli tiegħu titla' ukoll għal 65 sena.

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kwestjoni ta' l-uffiċċju ta' l-ombudsman.

L-uffiċċju ta' l-ombudsman huwa uffiċċju importanti ħafna u rridu ngħidu li kuntrarjament għal dak li wieħed setgħa jingħata x'jifhem mill-ħabib tiegħi ta' l-oppożizzjoni, il-maġġoranza tar-rakkmandazzjonijiet ta' l-uffiċċju ta' l-ombudsman jintlaqgħu u jiġu mplimentati.

Huma biss affarijiet minimi li ma jiġux attwati għaliex il-maġġoranza tagħhom jitħaddmu tajjeb.

Min-naħa tiegħi naqbel mal-linja li l-uffiċċju ta' l- ombudsman qiegħed dejjem jimxi aktar 'il quddiem fil-kwalita'.

Hawnhekk irrid ngħid li l-uffiċċju ta' l-ombudsman huwa mogħni b'diversi persuni ta' l-affari tagħhom u li jagħmlu x-xogħol tagħhom tajjeb.

Ovvjament kwalunkwe żieda ta' nies fl-uffiċċju ta' l-ombudsman dejjem se tiġi aċċettata bħal kwalunkwe dipartiment ieħor pero' wieħed irid jgħid ukoll li l-uffiċċju ta' l-ombudsman għandu biżżejjed nies sabiex ikun jista' jlaħħaq max-xogħol tiegħu.

Wieħed irid jgħid ukoll li rajna ċaqliq 'il quddiem fil-kwalita' u fil- livell tad-deċiżjonijiet ta' l-ombudsman.

Il-fatt li bħalissa bħala ombudsman għandna ex-prim imħallef, terġa' qiegħed iżżid aktar fil-kontenut għaliex l-ex-prim imħallef, Joe Said Pullicino huwa bniedem li għandu karriera twila fil-kamp legali.

Għaldaqstant żgur li l-kontenut u l-mod ta' kif jinkitbu d-deċiżjonijiet ta' l-ombudsman huma deċiżjonijiet imsawwrin tajjeb ħafna.

Qegħdin naraw ukoll li l-uffiċċju ta' l-ombudsman qiegħed jiżviluppa ferm u ferm 'il quddiem.

Kien hemm ċertu xettiċiżmu fil- bidu, l-aktar mill-kamp legali, li bdew jaraw lill-ombudsman bħala uffiċċju li ġej mill-common law Ingliża, u allura minn liġi li hija kompletament bil- kontra ta' dak li għandna f'pajjiżna.

Madankollu l-ombudsman integra ruħu u għamel ix-xogħol tiegħu tajjeb.

Barra minn hekk qegħdin naraw li d- deċiżjonijiet li joħroġ bihom l-ombudsman, dejjem ikun fihom ħafna sustanza.

Xtaqt ukoll nagħmel kumment żgħir fuq il-kummissjoni għall- investigazzjonijiet ta' l-inġustizzji għaliex dan il-punt dejjem jinsih l- Onor. Farrugia.

Din hija kummissjoni li twaqqfet mill-gvern Laburista.

Darba minnhom kelli l-opportunita' li nispjega b'mod ċar dwar kif din kienet deċiżjoni li saret mill-gvern Laburista, fejn dak li jingħad mit- tribunal ta' l-inġustizzji ma jkunx awtomatikament implimentat.

Din kienet deċiżjoni li ttieħdet b'għajnejn miftuħa u fil-fatt fil-parlament, meta tqajjem dan it-tribunal kien qam ukoll dan il-punt.

U l-maġġoranza dak iż- żmien kienet iddeċidiet li t-tribunal m'għandux ikollu s-setgħa li dak li jiġi deċiż, jiġi awtomatikament implimentat.

Għalhekk meta nisma' lil ħabib tiegħi jilmenta fuq dan il-punt, ikun qiegħed jilmenta kontra dak li kien sar mill-istess partit li welled dan it-tribunal għall- investigazzjonijiet ta' l-inġustizzji.

Issa hawnhekk irrid ngħid ukoll li l-maġġoranza tad-deċiżjonijiet li ttieħdu minn dan it-tribunal għall-investigazzjonijiet ta' l-inġustizzji ġew implimentati mill-gvern.

Kienu biss ammont żgħir li ma ġewx implimentati, u kull darba kien hemm raġunijiet validi għalfejn ma setgħux jiġu mplimentati.

Issa wieħed jista' jaqbel magħhom u wieħed jista' ma jaqbilix magħhom, pero' dawn huma bħal kwalunkwe sentenza tal-qorti, fejn inti jista' jkollok sentenzi tal-qorti li tista' żżommhom fil-file u ma tista' tagħmel xejn bihom, u jkollok sentenzi tal-qorti li tista' tattwahom u ġġibhom fis-seħħ.

Jista' jkollok sentenzi li huma dikjaratorji, u jista' ikollok sentenzi li fir-realta' ikunu qegħdin jagħtuk raġun imma dak li tkun tlabt fiċ-ċitazzjoni ma jkunx jista' jitqiegħed fil-prattika.

Għalhekk ħadd m'għandu jilmenta fuq xi ħaġa li hu stess kellu parti fiha.

Issa jiena naħseb li l-ħabib tiegħi ma kienx jaqbel magħha, pero' illum din hija sorpassata.

Fil-fatt il-funzjoni ta' dan it-tribunal spiċċa għaliex m'għadx fadal aktar kawżi quddiemu.

Sur President, nerġa' ngħid li kien pass tajjeb u għaqli li l-ombudsman se ndaħħluh fil-Kostituzzjoni tagħna.

Fl-opinjoni tiegħi dan ukoll huwa pass importanti, pass pożittiv u pass li bih qegħdin aktar nimxu lejn integrazzjoni aħjar tad-diversi kunċetti jew tad-diversi istituzzjonijiet li kkreajna matul iż-żmien.

B'hekk issa nkunu nistgħu nipprovaw indaħħluhom fil-Kostituzzjoni tagħna ħalli nagħtuhom protezzjoni akbar u nkunu nistgħu nserrħu rasna li għada pitgħada ma jkunx hemm xi partit li jiddeċiedi li l-ombudsman m'għadux aktar rilevanti u jaqilgħu 'l barra mill- kostituzzjoni tagħna.

L-importanti huwa li wieħed jieħu ħsieb ħalli l- ombudsman jiġi mdaħħal fil-kostituzzjoni.

Is-suġġeriment li għamel il-prim ministru fuq dak li ssuġġerixxa l-ombudsman ħalli fil-kapitolu 2 tal- liġijiet ta' Malta jidħol ukoll il-prinċipju tal-good governance fl- amministrazzjoni, lili ma jdejjaqni assolutament xejn.

Anzi rrid ngħid li kważi kważi dan il-prinċipju se jidħol b'mod indirett fil-liġi tagħna meta nġibu fis-seħħ l-abbozz ta' liġi dwar it-tribunal amministrattiv.

Meta t-tribunal amministrattiv jiġi fis-seħħ, fil-liġi tagħna se nkunu qegħdin indaħħlu awtomatikament numru ta' prinċipji fosthom dak tal-good administration,.

Ovvjament il-valur tal-kapitolu 2 tal-liġijiet ta' Malta huwa wieħed li jiġi dibattut fir-rigward tal-kamp legali għaliex dawn m'humiex enforzabbli.

F'kelma waħda dawn m'humiex artikoli tad-drittijiet fundamentali bħalma għandek fil-kapitolu 4 tal-liġijiet ta' Malta, pero' xorta huma prinċipji li wieħed irid jeħodhom in konsiderazzjoni meta jagħti s-sentenzi tal-qorti.

Issa kemm jiġu meħuda in konsiderazzjoni huwa punt ieħor.

Li nista' ngħid huwa li forsi l-avukati ma tantx jagħtu importanza lill-kapitolu 2 tal-liġijiet ta' Malta, mentri wieħed għandu jagħtihom l- importanza tagħhom għaliex dawn huma prinċipji li wieħed irid jaspira ruħu lejhom fl-attwal tal-liġijiet, kif ukoll fl-interpretazzjoni ta' dawk il- liġijiet mill-qrati tagħna.

Jiena naqbel li dan il-prinċipju għandu jidħol fil-kapitolu 2 tal-liġijiet ta' Malta u naqbel ukoll li wieħed issa jipprova jħares ftit oġġettivament lejn il-Kostituzzjoni ta' Malta.

Kif kulħadd jaf il-Kostituzzjoni tagħna żidnilha diversi prinċipji ma' l-ewwel Att ta' l-1964 u llum il-ġurnata, wieħed irid jistaqsi jekk din għadhiex tagħmel linja waħda unika u ċara mill-bidu sat-tmiem ma' kif kienet oriġinarjament jew inkella hemmx pockets li fihom ġiet emendata imma li forsi jonqoshom biċċa oħra sabiex jagħmlu sens bħala kostituzzjoni sħiħa.

Jien jogħġobni ħafna l-ħsieb li għada pitgħada, f'dan il-parlament, inkunu nistgħu npoġġu ftit bilqiegħda u nħarsu lura lejn il-kostituzzjoni li għandna, u mingħajr ma mmissu l- prinċipji bażiċi tagħha, naraw daqxejn il-workings interni ta' l- istituzzjonijiet tagħha.

Hawnhekk m'iniex qiegħed ngħid li mmissu d-drittijiet fundamentali tal- kostituzzjoni, bħal per eżempju, li s-soċjeta' tagħna hija bbażata fuq il- familja, u li l-familja hija magħmula minn mara u raġel, kif ukoll li wieħed irid jagħti protezzjoni lit-tfal u lid-diversi ċittadini tal-pajjiż tagħna. imma kif diġa' għedt, li nħarsu lejn l-istituzzjonijiet li nsibu fil-Kostituzzjoni tagħna.

Aktar ma l-kostituzzjoni tagħna tieħu ħsieb li tħares lejn din is-sitwazzjoni u aktar ma tħares b'mod li l-mekkaniżmu intern li għandna fil-Kostituzzjoni tagħna, f'dak li għandu x'jaqsam mat- tliet istituzzjonijiet tagħna tal-ġudikatura, ta' l-eżekuttiv u tal- leġislattiv, kif ukoll tad-diversi organi oħra li twieldu matul iż-żmien u li twieldu sforz l-esperjenza tajba li kellhom barra kif ukoll l-esperjenza tajba li kellna hawn Malta, wieħed irid ukoll iħares li jgħaqqad ftit aktar dawn l-affarijiet.

Personalment nemmen li l-uffiċċju ta' l-ombudsman huwa fl-istadju inizjali tiegħu.

Wara 12-il sena li ilu mwaqqaf l-uffiċċju ta' l-ombudsman jiena nemmen li għadu fl-ewwel fażi ta' l-iżvilupp tiegħu.

Ovvjament meta issa jiġi għat-tieni għaxar snin tiegħu se jkun jista' jidħol f'fażi aktar interessanti għaliex fil-bidu kien qiegħed imiss ma' art li għadha ġdida, mentri issa se jidħol f'kamp li diġa' ġie affermat u allura jibda jidħol fl- irkejjen kollha.

Per eżempju, hemm skeda fil-liġi ta' l-ombudsman li tgħid li hemm ċerti areas li fihom l-ombudsman ma jistax jissindikahom jew inkella li m'għandux jissindika.

Għalhekk jiena ċert li għada pitgħada l- irkejjen sħaħ ta' dak li jista' jiġi ssindikat mill-ombudsman, u safejn jista' jiġi ssindikat minnu, inkunu nistgħu nidħlu aktar fid-dettall tiegħu ħalli nkunu nafu x'ġara u ma ġarax.

Sur President, aħna qegħdin hawnhekk ħalli naraw l-issudar tad-dritt amministrattiv.

Din hija tastiera oħra li qiegħda tirrikonoxxi ndirettament il-preżenza tad-dritt amministrattiv fuq livell kostituzzjonali.

Mhux hekk biss imma qiegħda tagħti protezzjoni liċ- ċittadin sabiex ebda gvern, għada pitgħada ma jkun jista' jiġi hawnhekk u jgħid li l-uffiċċju ta' l-ombudsman m'għadux jeżisti.

Anzi l-preżenza ta' l-ombudsman se tkun fil-Kostituzzjoni tagħna u dan ifisser li l-ombudsman ma jistax jinħareġ 'il barra.

Din hija protezzjoni importanti ħafna għaċ- ċittadini tagħna għaliex permezz tagħha, se nkunu qegħdin niżguraw li meta ċittadin ikollu xi lment kontra l-pajjiż jew kontra l-amministrazzjoni, dan se jkollu post fejn jista' jikteb dwar l-ilment tiegħu.

Forsi jkun hemm min dam jistenna ħafna sabiex jarawlu l-applikazzjoni tiegħu, forsi jkun hemm min dam jistenna sabiex jipproċessawlu xi ħaġa jew inkella dam ħafna qabel ma ħa l-benefiċċju li kien mistħoqq.

Hi x'inhi r-raġuni, se jsib l- ombudsman li se jieħu ħsieb li jżommu sod.

Wieħed irid jgħid li l-fatt li l-uffiċċju ta' l-ombudsman se jidħol fil- Kostituzzjoni tagħna, dan se jkun ifisser li se jkollna uffiċċju sod u protett.

Naturalment m'għandniex noqgħodu ninkwetaw ruħna għaliex ikun hemm l-ilmenti quddiem l-ombudsman.

Anzi l-fatt li l-uffiċċju ta' l- ombudsman jiġi wżat u jiġi wżat b'mod tajjeb miċ-ċittadin, għandha tkun xi ħaġa li lilna aktar tqawwilna qalbna dwar l-importanza ta' l-ombudsman.

Mela l-fatt li l-ombudsman jirċievi numru ta' ilmenti matul is-snin se tkun garanzija aktar dwar kif il-pajjiż qiegħed jifhem x'inhu l-uffiċċju ta' l- ombudsman.

Hawnhekk qegħdin invaraw liġi imma din il-liġi issa trid tasal għand iċ-ċittadini ħalli huma jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dawn il- mekkaniżmi legali.

Fortunatament il-kelma t-tajba fuq l-uffiċċju ta' l- ombudsman ġriet u għadha qiegħda tiġri mal-pajjiż kollu.

Għalhekk jekk fil- bidu, dan l-uffiċċju kien għadu qiegħed jirranka, issa llum, bil-mod il-mod qiegħed jissoda aktar ruħu.

Anzi jiena ngħid li taħt dan l-ombudsman li għandna llum, qiegħed nistenna li għada pitgħada jiġi quddiemna b'suġġerimenti legali li jkunu aktar profondi milli qatt kellna qabel.

Fil- fatt lanqas biss għadu daħal fix-xogħol tiegħu u diġa' resaq quddiemna b'din l-emenda kostituzzjonali sabiex indaħħluha fil-kapitolu 2 tal- liġijiet ta' Malta.

Għaldaqstant żgur li qegħdin inħarsu lejn uffiċċju li se jkompli jissoda ruħu.

Fil-fatt hija l-intenzjoni tal-gvern li jieħu ħsieb li jissoda dan l-uffiċċju u kuntrarjament għal dak li forsi wieħed ipprova jagħti x'jifhem, dejjem kienet din in-naħa tal-Kamra li mexxiet 'il quddiem lil dan l-uffiċċju.

Dan għaliex altru milli tiddikjara li se tagħmel xi ħaġa u mbagħad ma tagħmilhiex, u altru li tiddikjara xi ħaġa li fil-fatt tagħmilha.

Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Farrugia qalilna li fil-manifest elettorali tal- partit Laburista ta' l-1976 kien iddikjara għall-ewwel darba li jrid idaħħal l-uffiċċju ta' l-ombudsman f'pajjiżna.

Madankollu jiena jidhirli li kien fl-1971 meta l-partit Laburista ħareġ bil-proposta għall-ombudsman fil-manifest elettorali.

Naturalment mill-1971 sa l-1987 – f'16-il sena sħaħ – il-partit Laburista fil-gvern ma sabx ħin biżżejjed ħalli jwaqqaf l- ombudman!

Imbagħad kellu jkun il-partit Nazzjonalista fil-gvern li daħħal l- ombudsman f'pajjiżna u tah il-ħajja ħalli jkun jista' jaħdem.

Għalhekk żgur li ħadd ma jista' jakkuża lil din in-naħa tal-Kamra li aġġixxiet kontra l-ombudsman jew li nkella kellha xi avverżjoni lejn dan l-uffiċċju.

Anzi jidher ċar li l-ombudsman tħalla jaħdem fl-akbar liberta' u seta' jinvestiga u jara l-affarijiet tiegħu.

Żgur li ma kien hemm l-ebda ilment fil-pajjiż jew f'din il-Kamra dwar kif l-ombudsman ried jinvestiga xi ħaġa u ma tħallix jew li nkella kien hemm xi mumenti fejn il-gvern kien komdu għaliex ma kellniex ombudsman nominat.

Anzi kif qal tajjeb il-prim ministru, kien hemm attivita' istituzzjonali u politika importanti sabiex wieħed jasal għal ftehim fuq in-nomina ta' diversi persuni għall-uffiċċju ta' l-ombudsman u fuq iċ-chairman tal-Public Broadcasting Authority.

U dawn huma frott il-ħidma demokratika ta' dan il-pajjiż.

Jien ma naf bl- ebda pajjiż li jirnexxilu jsib ftehim mill-ewwel fuq persuna waħda.

Is- soltu dejjem ikun hemm bukett u minn dak il-bukett ikun hemm min togħġbu fjura u jkun hemm min togħġbu fjura oħra, sakemm fl-aħħar isibu fjura waħda li fuqha jaqblu t-tnejn li huma.

Nistgħu ngħidu li hekk ġara fil-każ tal-Prim Imħallef Joseph Said Pullicino għaliex kienet nomina li għandha l-appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra.

L- ombudsman dejjem għandu jkollu l-appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra u aktar ma jkollu dan l-appoġġ, aktar aħjar għaliex tqiegħdu f'pożizzjoni ta' kumdita' fil-ħidma tiegħu.

B'din il-pożizzjoni jkun jista' jaħdem above board u mingħajr ma jkun hemm l-idea li xi partit partikolari nnomina tali persuna minħabba xi raġuni partikolari.

Nistgħu ngħidu wkoll li minn kemm ilu jeżisti l-uffiċċju ta' l-ombudsman, dejjem sab l-għaqda taż-żewġ naħat tal- Kamra.

Min-naħa tiegħi nista' ngħid li kont preżenti meta reġa' ġie kkonfermat għat-tieni darba Joe Sammut bħala ombudsman, u kont preżenti wkoll meta ġie nnominat u approvat l-Prim Imħallef Emeritus Joseph Said Pullicino.

Hija xi ħaġa tajba li qegħdin indaħħlu l-uffċċju ta' l- ombudsman bħala parti sħiħa fil-Kostituzzjoni tagħna.

Bħala student universitarju dejjem ħarist lejn id-dritt amministrattiv bħala dak id-dritt li l-aktar li jmiss liċ-ċittadin fl-affarijiet tiegħu ta' kuljum.

Għalhekk b'din l-emenda qegħdin nagħtu garanzija ċara lill-poplu kollu li dan l- uffiċċju m'huwiex se jintmess imma se jibqa' marbut fil-Kostituzzjoni tagħna.

Dan l-uffiċċju se jibqa' protett bil-Kostituzzjoni u ż-żewġ naħat tal-Kamra se jkunu dejjem imħeġġa sabiex jaqblu fuq ismijiet ta' persuni li għandhom jokkupaw din il-kariga.

Ovvjament l-għażla dejjem għandha ssir bil-galbu għaliex kif jgħid il-Malti, qis mitt darba u aqta' darba.

Il- persuna nnominata għal dak l-uffiċċju trid tkun persuna li jkollha mhux biss l-appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra imma jrid ikollha viżjoni fit-tul għal dak li trid twettaq f'dan l-uffiċċju.

Trid tkun persuna li tifhem id- dmirijiet tagħha fil-konfront tal-poplu kollu, b'mod speċjali fl- amministrazzjoni li kull darba tkun qiegħda tiżviluppa.

Illum għandna wkoll l-istituzzjoni ta' l-ombudsman Ewropew, jiġifieri istituzzjoni li tippermetti liċ-ċittadin Malti sabiex jikteb direttament lill-ombudsman Ewropew.

Ovvjament dan l-ombudsman Ewropew jieħu l-ilment taċ-ċittadin Malti u jsegwih.

Wieħed irid jgħid ukoll li d-diversi prinċipji ta' amministrazzjoni tajba li ġew elaborati mill-uffiċċju ta' l- ombudsman Ewropew u li ġew approvati fuq livell Ewropew, l-ewwel fil- Kunsill ta' l-Ewropa u mbagħad fil-parlament Ewropew, fil-liġi li għamilna taħt tat-tribunal tad-dritt amministrattiv, ħaddanna ħafna minn dawk il- prinċipji.

Issa din il-ġabra ta' regoli, għada pitgħada se jimxu u se jagħtu pass importanti u vitali.

Irrid infakkar li l-att li għadu abbozz ta' liġi, aħna wasalna fl-aħħar tiegħu u qegħdin fit-Third Reading tiegħu.

Issa hemmhekk qegħdin nitkellmu fuq kif meta jkun hemm każ quddiem wieħed minn dawn it-tribunali amministrattivi, l-amministrazzjoni trid tagħmel available l-file ta' dik il-persuna partikolari u allura, dak li huwa għad-dispożizzjoni tal-gvern, se jkun ukoll għad-dispożizzjoni taċ- ċittadini.

Dan iffisser li aħna qegħdin nagħmlu umbrella tad-dritt amministrattiv, u taħt din l-umbrella wieħed se jkun jista' iħares 'il quddiem sabiex nissodaw ferm aktar lill-pajjiż.

Nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li qiegħed nieħu pjaċir li ż-żewġ naħat tal-Kamra se jivvotaw favur dan l-abbozz ta' liġi.

Naturalment fl- istadju tal-kumitat se jkunu jistgħu jiġu kkonsidrati s-suġġerimenti li kellna miż-żewġ naħat tal-Kamra u kif jiġri diversi drabi, jekk kemm-il darba jkunu suġġerimenti li qegħdin isaħħu l-iskopijiet tagħna, inkunu nistgħu neħduhom ukoll on board.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, nibda billi ngħid li jiena naqbel pjenament ma' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u se nibda nitkellem mill-ewwel fuq il-parti li tikkonċerna lill-ġudikatura.

Indubbjament wasal iż-żmien li l-maġistrati tagħna jibdew jirtiraw ta' 65 sena minflok ta' 60 sena.

Ir-raġunijiet li semma' l-prim ministru kienu fis-sens li l-eta' pensjonabbli tal-ħaddiema se tibda tkun ta' 65 sena, mentri l-eta' ta' meta jirtiraw il-maġistrati tagħna hija ta' 60 sena.

Issa l-eta' pensjonabbli tal-maġistrati hija protetta bil-Kostituzzjoni u allura meta nagħmlu liġijiet li ma jkunux qegħdin jemendaw il- Kostituzzjoni, din il-kwestjoni ta' l-eta' tal-maġistrati ma tiġix affettwata.

B'hekk kellna nbiddlu l-Kostituzzjoni ħalli meta l-eta' pensjonabbli tiġi ta' 65 sena, il-maġistrati tagħna wkoll ikun jistgħu jirtiraw ta' 65 sena.

Dan huwa argument validu, pero' inħoss li dik ma kenitx l-unika raġuni għalfejn kellhom jirtiraw ta' 65 sena.

L-ewwelnett, tradizzjonalment min jilħaq fil-ġudikatura ma jilħaqx ta' 25 sena.

Fil-fatt il-Kostituzzjoni stess tgħidlek li min jingħtażel bħala maġistrat irid ikun bniedem ta' ċerta esperjenza u li jkollu ammont ta' snin.

Allura min jilħaq f'din il- kariga aktar ikun viċin ta' l-40 sena milli jkun fl-għoxrinijiet.

Bniedem li jilħaq maġistrat dejjem irid ikollu dawk l-20 jew 25 sena ta' esperjenza u allura ma jagħmilx sens li jkollok l-eta' pensjonabbli li tkun baxxa.

It- tieni nett, ix-xogħol tal-maġistrati u anke ta' l-imħallfin m'huwiex xi xogħol fil-ġebel imma huwa xogħol intellettwali.

Aktar ma persuna tikber, aktar se timmatura fil-professjoni tagħha, aktar se trabbi esperjenza u aktar se trabbi konoxxenza tal-liġi.

Bniedem ta' 60 sena fil-bank tal- ġudikatura se jkun għadu fl-aqwa tiegħu.

Dawn huma kollha raġunijiet għaliex wieħed m'għandux iħalli l-eta' li wieħed jirtira kif inhi.

Sur President, hawnhekk jien m'iniex se nitkellem f'isem il-partit Laburista imma se nitkellem biss fuq dak li naħseb personalment.

Din hija kwestjoni li ma ġietx diskussa bejn il-partiti għaliex ma kenitx proposta.

Madankollu xtaqt inqajjem dan il-punt u kien għalhekk li għamilt dan l- intervent tiegħi llum.

Żgur li ma ħadtx dan il-ħin sabiex noqgħod nirrepeti dak li qal l-Onor.

Farrugia jew dak li qal l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

Ma' dan ta' l-aħħar kien hemm xi ħaġa li ma qbiltx miegħu.

Jiena naqbel li għandu jkollok ġerarkija ġudizzjarja fil-qrati tagħna.

Nemmen li għandu jkun hemm differenza bejn il-livell ta' maġistrat u dik ta' imħallef.

F'kelma waħda, il-kariga ta' maġistrat għandha tkun meqjusa bħala kariga nferjuri għal dik ta' imħallef.

L-ewwelnett anke l- Kostituzzjoni tagħna ssejjaħ lill-qrati tal-maġistrati bħala qrati nferjuri u l-qrati ta' l-mħallfin bħala qrati superjuri.

It-tieni nett il- kompetenzi bejn iż-żewġ qrati tvarja sostanzjalment.

Huwa minnu li llum il- kariga ta' maġistrat, kif qal tajjeb l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, ġiet elevata u l-kompetenza ta' maġistrat fil-kriminal żdiedet sa għaxar snin, mentri l-kompetenza fiċ-ċivil żdidet sostanzjalment u se tibqa' tiżdied.

Ma nara xejn ħażin b'daqshekk għaliex wara kollox, maġistrat huwa a junior judge li għandu l-protezzjoni tal-Kostituzzjoni u huwa wkoll fil-bank tal- ġudikatura.

Anzi jiena naqbel perfettament mal-ħsieb li nżidu ftit ieħor mal-kompetenza li għandu l-maġistrat illum pero' il-kariga ta' imħallef, fin-natura tagħha u fil-ġurisdizzjoni tagħha hija superjuri għal dik ta' maġistrat.

Biss biss fil-kompetenza tagħhom fil-prim-awla, l-imħallfin għandhom poteri ta' imħallfin tal-qorti kostituzzjonali tal-prim'istanza.

F'kelma waħda għandhom il-poter li jistgħu jiddeċiedu li jannullaw saħansitra l-liġijiet li jgħaddi dan il-parlament.

Dan huwa poter kbir ħafna u lanqas dan il- parlament m'għandu poter simili u għalhekk il-poter ta' imħallef huwa kbir ħafna.

Anzi tista' tgħid li huwa mingħajr limitu għaliex kif għedt, dan għandu poter li jannulla l-liġijiet li jgħaddi dan il-parlament, għandu poter li jissindika l-amministrattiv u għandu poter li jissindika l- eżekuttiv.

Jekk ministru jagħmel regolamenti jew bye-laws li jkunu irraġjonevoli, l-imħallef jista' jannullahom mentri l-maġistrat ma jistax.

U allura l-kompetenza u l-ġurisdizzjoni ta' l-imħallfin hija superjuri għal dik tal-maġistratura.

Sur President, min-naħa tiegħi qatt ma qbilt ma' l-argument li kien iressaq l-Onor.

John Attard Montalto meta kien jgħid li m'hemmx differenza bejn maġistrati u mħallfin.

Qatt ma' qbilt ma' dak l-argument għaliex kullimkien fid-dinja għandek il-ġerarkija fost il-ġudikatura.

U dan għaliex hemm kompetenzi diversi u importanti ħalli jkollok sistema ta' checks and balances intern.

Fil-fatt jista' jkollok imħallef tal-qorti ta' l-appell li qiegħed jirrivedi sentenzi tal-maġistrati.

Allura lil dan tista' tqiesu daqs maġistrat?

Ma tistax tagħmel hekk għaliex huwa l-imħallef li jirrivedi s-sentenzi tal-qorti nferjuri.

Jiena ngħidlek li anke mħallef tal- prim'istanza għandu jiġi meqjus ġerarkikament inferjuri għal imħallef tal- qorti ta' l-appell għaliex il-qorti ta' l-appell qisha s-supreme court ta' Malta, fejn l-imħallfin ta' l-appell jirrevedu s-sentenzi ta' l-imħallfin tal-prim'istanza.

Tradizzjonalment, fiċ-ċirki legali, l-imħallfin ta' l- appell dejjem jitqiesu bħala aktar anzjani u ġerartikament aktar importanti mill-imħallfin tal-prim'istanza.

Din hija s-sistema li tintuża kullimkien fid-dinja u għalhekk ħadd m'għandu jieħu għalih.

Għaldaqstant ma naqbilx li l-eta' ta' l-irtirar ta' l-imħallfin għandha tkun daqs dik tal-maġistrati.

Naturalment din hija biss l-idea tiegħi u ta' ħadd aktar.

Jien qiegħed ngħid li tradizzjonalment, meta saret il- Kostituzzjoni tagħna fl-1964 u anke fl-1962, din kienet tgħid hekk.

Anke tradizzjonalment, l-eta' pensjonabbli ta' l-imħallfin dejjem kienet aktar minn dik tal-maġistrati.

U dan mhux biss minħabba prestiġju imma anke minħabba li persuni li tradizzjonalment jiġu appuntati bħala mħallfin ikunu nies pjuttost anzjani.

Tradizzjonalment l-imħallfin tagħna ma jilħqux ta' 38 sena jew ta' 40 sena għaliex ta' dik l-eta' jilħqu maġistrati.

Jilħqu mħallfin wara li jkunu għamlu karriera twila fil-maġistratura u jkollhom eta' medja ta' 50 jew 55 sena.

Fost l-imħallfin li laħqu ta' din l-eta' nsibu proprju z-ziju ta' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Philip Sciberras u Joe Galea Debono.

Uħud mill-aqwa mħallfin li kellna f'pajjiżna laħqu meta kellhom aktar minn 55 sena.

Dan ma jfissirx li għaliex għandek 55 sena, allura spiċċajt.

Allura inti tappunta mħallfin nies li jkunu avukati anzjani jew li jkunu attorney generals irtirati jew li se jirtiraw, bħalma kien Victor Borg Costanzi.

Dan kien se jirtira ta' 60 sena u għalhekk sar imħallef.

Sur President, tradizzjonalment l-attorney generals kollha kważi jsiru mħallfin meta jaslu biex jirtiraw mill-kariga tagħhom.

Mela kulmin isir imħallef ikun viċin is-60 sena.

Allura min għamel il-Kostituzzjoni tagħna għamilha b'għaqal.

Irrealizza li lill-imħallfin trid tħallilhom aktar żmien qabel ma jirtiraw.

Issa jien għamilt ftit tar-riċerka fuq dan is-suġġett.

Mill-Ewropa kollha f'Malta biss għandna mħallfin li jiritiraw ta' 65 sena.

Qabel fl-Ingilterra ma kenux jirtiraw u fil-fatt kien hemm Lord Denning li kien irtira ta' 87 sena.

Jerġa' irtira mill-kariga tiegħu mhux bl-eta' imma minħabba li kien ta sentenza amministrattiva li fuqha kienet inqalgħet polemika minħabba kwestjoni ta' diskriminazzjoni razzjali.

Pero' imbagħad l- Ingliżi dehrilhom li l-eta' kienet qiegħda tkun esaġerata għaliex kellek imħallfin ta' 80 sena u anke ta' 90 sena u għal din ir-raġuni għamlu l-eta' pensjonabbli ta' 75 sena.

Fl-Italja l-eta' pensjonabbli ta' imħallef hija ta' 70 sena mentri f'pajjiżi oħra ġewwa l-Ewropa hija ta' 70 jew ta' 75 sena.

Kif għedt f'Malta biss l-eta' pensjonabbli ta' imħallef hija ta' 65 sena.

Issa din qiegħda tikkrea problemi kbar u hija xi ħaġa li ddiskutejtha wkoll ma' membri tal-ġudikatura, ma' imħallfin u ma' imħallfin tal-grad ta' appell.

Dan l-aħħar saret ċerta kritika f'waqtha.

U għamel sewwa l-gvern li meta jiġu biex jirtiraw l-imħallfin, minħabba l-esperjenza vasta tagħhom jappuntahom bħala chairmen fil-bordijiet u l-kummissjonijiet.

Fil-fatt madwar id-dinja kollha nsibu li jiġri hekk.

Allura meta l-imħallfin jiġu biex jirtiraw mill-kariga tagħhom, dawn minflok ma jieħdu l-pensjoni, jiġu appuntati bħala ombudsman, jew bħala chairman tat-tribunal għall- investigazzjonijiet ta' l-inġustizzji jew inkella chairman tal-broadcasting authority.

Il-pensjoni tagħhom meta tikkomparaha mas-salarju li kien ikollhom, issib li dawn qegħdin jieħdu l-karawett.

U hawnhekk wieħed irid jitkellem realistikament.

L-imħallfin għandhom salarju tajjeb u huwa ogħla minn dak taċ-ċivil.

L-imħallfin għandhom salarju garantit mill- Kostituzzjoni u jitħallsu direttament mill-consolidated fund.

Fil-fatt is- salarju ta' imħallef huwa aktar minn dak tal-ministri.

Madankollu filwaqt li l-ministri, meta jirtiraw għandhom two-thirds tal- pensjoni, l-imħallfin għandhom is-ceiling normali.

Issa l-imħallfin ikunu mdorrijin b'ċerta lifestyle u dawn għandhom vantaġġ fuqna l-politiċi.

Dan għaliex aħna l-politiċi, hekk kif nispiċċaw minn din il-Kamra nintesew soċjalment, ħlief għal dak ix-xi ħadd li jkun xi stilla.

Issa l-problema hija din.

Hemm it-tentazzjoni li fl-aħħar tal-karriera tagħhom, minħabba li l-aspett ekonomiku jidher li jkun qiegħed jikkompromettihom fl-aħħar fażi tal-karriera tagħhom, li forsi jkunu qegħdin jidhru wisq kompromettenti mal-gvern tal-ġurnata sabiex għada pitgħada, ikunu jistgħu jieħdu dawn l-appointments li semmejt ftit ilu.

Għalhekk din hija xi ħaġa li tista' taffettwa l-indipendenza tal-ġudikatura.

Allura nemmen li l- perijodu ta' l-imħallfin għandu jiżdied ukoll.

Naturalment m'iniex qiegħed ngħid li għandna nagħmluh bħalma għamlu l-Ingliżi, pero' naħseb li għandna ngħollulhom l-eta' pensjonabbli tagħhom bi tliet snin jew b'erba' snin aktar.

U dan għandna nagħmluh kemm sabiex nuru distinzjoni bejn iż-żewġ karigi, distinzjoni li qiegħda hemm tradizzjonalment u hemm se tibqa', kif ukoll sabiex nevitaw dawn it-tip ta' battibekki.

Kien għalhekk li meta konna tkellimna fuq il-liġi tat-tribunal ċentrali, jiena ma kontx favur li ċ-chairman ikun imħallef irtirat.

Dan għaliex imħallef irtirat m'għandux ma jgawdix mill-garanziji li tipprovdi l-istess Kostituzzjoni għall-imħallfin li jkunu għadhom attivi.

Fuq l-eta' xtaqt ngħid xi ħaġa oħra.

Il-Kostituzzjoni tagħti l-fakulta' lill-gvern sabiex jappunta dak li jissejjaħ l-aġent imħallef.

Madankollu din ma tantx għadha tintuża.

Jiena niftakar f'Victor Borg Costanzi li meta kien ġie biex jirtira minn imħallef ta' 65 sena, kien ingħata extension u għamel sa 70 sena bħala aġent imħallef.

Niftakar ukoll f'Ċensu Scerri li wkoll kien sar imħallef meta kellu qrib is-60 sena u li kien ingħata extensions ħalli jkompli fil-kariga tiegħu.

Sur President, kellna bosta mħallfin li kellhom dawn l-extensions imma llum qegħdin nagħżlu li nagħtuhom iċ-chairmanships minflok l-extensions.

Issa jiena ngħid li din hija xi ħaġa perikoluża u kien hemm ukoll xi kritika fuqha fil-gazzetti tagħna kemm minn nies fiċ-ċirku legali kif ukoll min- nies li huma barra minn dan iċ-ċirku.

Jiena ngħid li din hija problema li wieħed jista' jindirizzaha.

Naf li m'hijiex parti mill-pakkett li qiegħed jiġi ppreżentat f'dan l-abbozz ta' liġi, imma nħoss li din għandha tiġi mdaħħla wkoll.

U dan qiegħed ngħidu bħala l-opinjoni tiegħi biss għaliex naħseb li hija importanti li ssir.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il- kwestjoni ta' l-ombudsman.

Naqbel li l-abbozz ta' liġi fuq l-ombudsman huwa skeletru.

Fil-fatt jekk taqrah ma ssibx li l-ombudsman huwa entrenched fil-Kostituzzjoni u fuq kemm jista' idum fil-kariga tiegħu, jekk hux għal ħames snin u jekk il-kariga tiegħu tistax tiġi mġedda.

Lanqas għandek kif għandu jiġi appuntat l- ombudsman.

Dan għaliex l-ombudsman, fin-natura tiegħu ma jistax ikun totalment awtonomu bħall-membri tal-bank tal-ġudikatura.

Ġuridikament dan ma jagħmilx sens għaliex l-ombudsman m'hu xejn ħlief uffiċjal ta' dan il- parlament.

Din il-persuna qiegħda hawnhekk sabiex isservi u tirrakkmanda lil dan il-parlament.

L-ombudsman m'għandux poteri eżekuttivi u lanqas għandu jkollu.

Jekk wieħed jara l-blueprint ta' meta ġie kkreat l- ombudsman, isib li dan m'għandux poteri eżekuttivi u qatt ma jista' jkollu għaliex dejjem huwa uffijċal tal-parlament.

Mela tajjeb li f'din il-liġi qegħdin nirriservaw id-dritt li aħna fil- parlament irridu nirregolaw il-funzjonijiet ta' l-ombudsman.

L-ewwelnett għad m'għandniex esperjenza twila biżżejjed ta' l-ombudsman għaliex dan ilu jopera biss fuq perijodu ta' 15-il sena.

Mela l-kariga tiegħu għadha trid tevolvi ruħha.

Il-poteri ta' l-ombudsman għadhom m'humiex ben definiti u dawn jistgħu jiġu ristretti, kif ukoll jistgħu jiġu mwessa'.

Għalhekk m'għandniex norbtu lil ta' warajna skond l-esiġenzi tal-mument.

Madankollu tajjeb li qbilna li kien wasal il-mument li nieħdu nota ta' l-importanza ta' dan l-uffiċjal u nsemmuh ukoll fil-kostituzzjoni tagħna.

Kulma qegħdin ngħidu fil-kostituzzjoni huwa li għandu jkollna ombudsman.

Xejn inqas u xejn iżjed.

Imbagħad il-poteri li għandu jkollu l-ombudsman għandna narawhom hawnhekk fil-parlament.

L-ombudsman huwa uffiċjal tal-parlament u għalhekk għandu jkun il-parlament li jirregola lill-uffiċjali tiegħu.

Dan jgħodd ukoll għall-awditur ġenerali.

Sur President, l-awditur ġenerali huwa wkoll uffiċjal ta' dan il-parlament u għalhekk ma jistax ikun daqstant awtonomu li ma jirrispondix għall- parlament.

Ara l-ġudikatura hija xi ħaġa kompletament differenti.

Il- ġudikatura evolviet qabel ma kien hawn il-parlament u għandha storja li tmur lura għal eluf ta' snin.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici li jħobb id- dritt ruman jaf li l-ġudikatura ilha teżisti għal millennji sħaħ u saħansitra tmur għaż-żmien tar-Rumani u anke aktar qabel.

Naturalment matul il-milja tas-snin il-ġudikatura evolviet bħala wieħed mit-tliet branki ta' l-istat.

L-istat jikkonsisti minn tliet branki, li fosthom insibu l-ġudikatura.

Għalhekk il-ġudikatura trid tkun indipendenti u l- Kostituzzjoni tgħidlek b'mod iddettaljat kif jistgħu jiġu appuntati l- membri tal-ġudikatura, kif jistgħu jitneħħew u x'funzjonijiet għandhom.

Ma nistgħux ngħidu l-istess ħaġa fuq l-ombudsman.

Kif diġa' għedt, dan huwa uffiċjal tal-parlament u x-xogħol tiegħu huwa dak li jirrikkmanda lil din il-Kamra u li jagħti rimedju fil-forma ta' dak li jirrikkmanda.

Il- weakness fis-sistema ġuridika tagħna kien l-aspett tad-dritt amministrattiv.

Din dejjem kienet l-aktar part dgħajfa mill-aspett ġuridiku ta' pajjiżna.

Issa għamilna l-ewwel pass billi ppreservajna l- ġurisdizzjoni residwali u tradizzjonali fil-kwestjoni tal-qrati ordinarji, u kkrejajna t-tribunal ċentrali.

Issa wieħed jispera li eventwalment dan l- istess tribunal jevolvi fi stadju ieħor sabiex isir qorti amministrattiva bħalma nsibu f'pajjiżi oħra.

Dan sa jkun it-tieni u l-aħħar pass sabiex id- deficit li għandu pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mad-dritt amministrattiv, jiġi magħluq u sorvolat.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Onor.

Mifsud Bonnici, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Marzu, 2007 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tielet Qari;

u xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. --------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, xtaqt nieħu dan l-aġġornament sabiex nitkellem ftit fuq ir-rebħa kbira Laburista li kellna fl-aħħar elezzjoni tal-kunsilli lokali speċjalment f'ċerti lokalitajiet li tradizzjonalment kienu nazzjonalisti.

Hawnhekk qiegħed nirriferi b'mod partikolari għad- distrett tal-Mosta, fejn għamilna rebħa assoluta, liema rebħa kkonfermat is- swing qawwi li l-poplu tal-Mosta għamel favur il-partit Laburista.

Dan huwa dovut għax-xogħol kbir li għamel il-partit Laburista, partit li jiena kburi li nappartjeni lilu u jiena wkoll wieħed minn dawk li naħdem bla heda fih b'mod speċjali ma' dak li għandu x'jaqsam mal-Mosta.

Jiena xtaqt nirringrazzja lill-kandidati kollha li ħarġu għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali taħt il-partit Laburista fil-Mosta, li flimkien wasslu sabiex ikollna din ir-rebħa konvinċenti għall-ewwel darba fl-istorja tal-kunsilli lokali tal-Mosta.

Fil-fatt għall-ewwel darba fil-Mosta se jkollna kunsill lokali Laburista.

Nixtieq mill-ewwel nifraħ lis-sindku l-ġdid Dr. Pawlu Chetcuti Caruana, li kien ta wkoll il-kontribut tiegħu fis-snin '80 f'isem il-partit Laburista minn dawn il-bankijiet tal-parlament.

Illum, bil-kontribuzzjoni tal- kandidati l-oħra kollha, wassal lil dan il-partit Laburista għal rebħa kbira Laburista fil-lokal tal-Mosta.

Dan ifisser li issa l-Mosta se jkollha sindku ġdid li se jibda jaħdem flimkien mal-kunsilliera kollha eletti.

Minn hawnhekk nixtieq nawgura lil dawk kollha li ġew eletti kif ukoll lil dawk li ma ġewx eletti imma li taw ukoll il-kontribut tagħhom.

Fil-fatt bil-voti tagħhom inkisbet ukoll il-maġġoranza Laburista f'dan il- kunsill lokali u issa nawgura lis-sindku sabiex jaħdem flimkien mal- kunsilliera l-oħra ħalli nagħmlu dak il-programm li bħala partit Laburista ndirizzajna lill-poplu Mosti u b'hekk ikollna Mosta aħjar.

Aħna rridu li jkollna Mosta aħjar milli ħallejniha.

Irridu nindirizzaw il- problemi tal-lokal speċjalment dawk li aċċenajna għalihom fil-kampanja elettorali tagħna, jiġifieri dawk il-problemi li għandhom bħalissa l- Mostin, l-aktar dawk li jgħixu fil-periferija, fosthom dawk li jgħixu fiż- żoni tal-housing estate, dawk li jgħixu fiż-żoni ta' Santa Margerita, taż- Żokrija u postijiet oħra.

Ma jistax ikun li kien ikollna kunsill lokali li kien jindirizza biss il-problemi taċ-ċentru tal-Mosta.

Naturalment tajjeb li jkollna ċentru sabiħ, imma rridu wkoll naraw li jkollna l-affarijiet neċessarji, bħalma huma toroq aħjar, servizzi għall-poplu Mosti aħjar u li jkun hemm aktar serjeta' fil-ġlieda kontra l-kriminalita'.

Wieħed għandu jindirizza dawn il-problemi kollha u persważ li l-kunsill lokali Laburista dawn se jindirizzahom.

Sur President, illum nitlob li kulmin qiegħed fil-kunsill lokali tal-Mosta u kulmin għandu għal qalbu l-lokal tal-Mosta, għandu jaħdem ma' dan il- kunsill lokali ġdid Laburista ħalli verament ikun jista' jwettaq il- wegħdiet tagħna u li jitfa' l-enerġiji kollha ħalli jkun hemm sinerġija kollettiva.

Nixtieq ukoll ngħid xi ħaġa lil dawk li ma vvotawx lill-partit Laburista imma li vvotaw lill-kandidati tal-partit Nazzjonalista u lil kandidat ta' l-Alternattiva Demokratika.

Dawn l-eletturi wkoll għamlu d- dover tagħhom għaliex tefgħu l-vot tagħhom, imma issa jridu jaraw li jirrispettaw il-vuċi Mostija li tat din ir-rebħa Laburista.

Iridu jirrispettaw id-deċiżjoni tal-poplu Mosti li ddeċieda li jagħti t-tmexxija tiegħu f'idejn kunsill lokali Laburista.

Illum il-Mosta hija t-tieni l- akbar belt f'Malta, b'popolazzjoni li tavviċina l-20,000 ruħ.

Fil-fatt bħala kobor niġu eżatt wara Birkirkara u għaldaqstant jixraq, li ladarba dan il-pajjiż tant kiber, li jkollu gvern lokali aħjar minn dak li wiret permezz tal-gvernijiet lokali Nazzjonalisti, li ħallew problemi kbar.

Nerġa' ngħid li dawn il-problemi se jiġu ndirizzati u fejn hemm dokumenti li wieħed għandu jarahom, aħna se narawhom bil-kwiet.

Ninsab ċert li s- sindku Pawlu Chetcuti Caruana se jagħmel xogħlu sew għaliex dejjem kellu u għad għandu għal qalbu l-ġid fil-Mosta.

Dak li għamel mill-aspett privat fix-xogħol tiegħu se jagħmlu wkoll mill-aspett pubbliku flimkien mal- kunsilliera l-oħra Laburista li se jaħdmu miegħu.

Għaldaqstant wieħed iħares lejn il-Mosta b'ċerta freskezza.

Ilum inħarsu lejn il-Mosta b'arja friska Laburista li se tagħmel il-ġid lill-poplu kollu tal-Mosta.

Il-poplu Mosti emmen li għandu jkollu bidla fit-tmexxija tal-kunsill lokali u din il- bidla kienet ilha tinħass.

Kellna kandidatura b'saħħitha u kandidatura minn kull strata, fosthom il-perit Chris Grech, Mario Sammut u oħrajn.

Dawn kollha taw rebħa konvinċenti għall-aħħar.

Issa dan x'jawgura?

Sur President, il-poplu Mosti tkellem b'vuċi qawwija u qal li ried rebħa Laburista.

Issa se jerġa' jitkellem fi żmien ftit xhur oħra flimkien mal- bqija tal-poplu Malti u Għawdxi sabiex ikollna rebħa oħra din id-darba fit- tmexxija tal-pajjiż.

Din hija xi ħaġa li ma ddumx ma tasal.

Ma ddumx ma tasal għaliex illum, il-poplu Malti jaf li s-snin kollha li ġie mċaħħad mit- tmexxija Laburista kien kollu dovut għall-qerq, gideb u duħħan li ħareġ min- naħa tal-gvern Nazzjonalista.

Dan ma qalx il-verita' ħalli b'hekk ikun jista' jinganna lin-nies u jirbaħ l-elezzjoni u r-referendum li kellna dak iż-żmien.

Illum kulħadd jaf li kellna tradiment ċar u tond fil-konfront tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Eżempju ċar kienet il-kwestjoni tal- kaċċaturi u n-nassaba.

Tista' taqbel mal-kaċċaturi u man-nassaba u tista' ma taqbilx, imma dak m'huwiex il-punt.

Il-punt huwa l-mod ta' kif tgħid l- affarijiet, u l-gvern gideb ma' dawn in-nies.

Il-gvern ipprova jdewwaqli d- doża ta' l-opium ħalli jipperswadini bl-affarijiet li ma kienux veri.

B'hekk inganna mijiet u eluf ta' ċittadini Maltin sabiex jirbaħ l-elezzjoni u r-referendum.

Sur President, illum il-poplu kollu nduna b'dan il-gideb għaliex kif jgħidu, il-giddieb għomru qasir.

Naturalment il-giddieb jista' jkollu għomru twil imma fl-aħħar mill-aħħar, se jinqabad, bħalma nqabad il-gvern Nazzjonalista.

Illum il-gvern Nazzjonalista nqabad u huwa priġunier tiegħu stess.

Kien proprju għalhekk li fil-kunsill lokali tal-Mosta, ta' Ħ'Attard, tal-Gżira u tax-Xagħra ġewwa Għawdex kellna maġġoranza Laburista.

Dan ma jiġix mix-xejn imma ġie mix-xogħol li għamel il-partit Laburista.

Ġie wkoll mill-fatt li l-partit Laburista dejjem qal il-verita', avolja kienet tista' tweġġa'.

Illum il-poplu Malti u Għawdxi qiegħed jirrealizza li s-sinjal l-aħmar ilu mixgħul ħafna u s-siegħa tal-prova qiegħda viċin.

Tissejjaħ meta tissejjaħ l-elezzjoni, aħna se nkunu lesti.

J'alla tissejjaħ għada l-elezzjoni u lill-gvern Nazzjonalista ngħidlu sabiex joqgħod attent għaliex meta jsejjaħ l-elezzjoni, aħna se nkunu lesti ħalli għal kull ħaġa li l-gvern se jgħid u li ma tkunx tirrifletti l-verita', noħorġu l-verita' aħna.

Illum iċ-ċertifikat ma tawhulniex biss il-poplu Malti imma qiegħda tagħtihulna l-istess Ewropa għaliex qalet li aħna dejjem għedna l-affarijiet preċiżi mentri l-gvern Nazzjonalista dejjem inganna lill-poplu.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, qabel ma nitkellem fuq ir-rebħa kbira Laburista fil-kunsilli lokali, xtaqt ngħid xi ħaġa fuq l-armata.

Dan l-aħħar qegħdin jasluli diversi rapporti minn diversi suldati fuq kif il- Kaptan Micallef - donnu li xi ħadd qiegħed jagħtih l-arja - qiegħed jagħżel nies b'tendenzi laburisti sabiex jiddixxiplinahom mingħajr ebda raġuni u mingħajr l-ebda ġustifikazzjoni.

Mhux hekk biss imma qiegħed ukoll jintimidahom.

Issa jien ma tantx inħobb insemmi ismijiet f'din il- Kamra imma qiegħed inwissi lil din il-persuna sabiex toqgħod attenta b'dak li qiegħda tagħmel għaliex jekk se tibqa' b'din l-attitudni, mhux se jkollna triq oħra ħlief dik li bħala partit Laburista nieħdu l-pożizzjoni li għandna nieħdu fil-mument opportun.

Qiegħed nagħmilha ċara li din il-perusna għandha terġa' tirrifletti l- pożizzjoni tagħha ħalli tassigura ruħha li ma tibqax tintimida lis-suldati li huma ta' tendenza laburista.

Li jkollok tendenza laburista ma tfissirx li inti ċittadin tat-tieni klassi jew inkella li għandek tiġi vvendikat jew intimidat.

Nerġa' nagħmilha ċara li din il-persuna għandha tirrifletti l- pożizzjoni tagħha għaliex jekk tibqa' sejra hekk ma jkollniex għażla oħra ħlief dik li meta jasal il-mument opportun, nieħdu l-pożizzjoni xierqa.

Issa xtaqt nitkellem fuq ir-rebħa kbira Laburista fil-kunsilli lokali.

Naturalment din m'hijiex l-ewwel rebħa li għamel il-partit Laburista fl- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Sfortunatament fl-aħħar elezzjoni tal-kunsilli lokali ma kontx hawn Malta minħabba li kont fuq xogħol parlamentari ġewwa l-Ingilterra.

Fil-fatt konna ġewwa l-House of Commons li huwa l-parlament Ingliż u jkolli ngħid li kienet żjara interessanti ħafna.

Madankollu ma stajtx insegwi mill-qrib dak li kien qiegħed jiġri ġewwa pajjiżna u lanqas stajt niċċelebra mal- maġġoranza tal-poplu Malti din ir-rebħa hekk sabiħa.

F'dan il-mument ma nistax ma nosservax ċerti punti li awtomatikament jiġuk f'moħħok meta ssemmi dan is-suġġett.

L-ewwelnett din m'hijiex l-ewwel rebħa għall-partit Laburista.

Kien hemm ħafna li pprovaw jagħmlu character assassination fuq Dr. Alfred Sant billi jgħidu li b'Alfred Sant fit-tmexxija, il-partit Laburista m'huwiex se jirbaħ.

Issa din id-diska bdiet iżżarżar u m'għadhomx idoqquha għaliex deher biċ-ċar li b'Alfred Sant fit-tmexxija, il- partit Laburista rebaħ erba' elezzjonijiet in fila tal-kunsilli lokali.

Barra minn hekk irbaħna wkoll rebħa nazzjonali fl-elezzjoni tal-membri parlamentari Ewropej.

B'kollox il-partit Laburista rebaħ ħames rebħiet elettorali in fila u issa jonqos biss ir-rebħa fl-elezzjoni ġenerali li jmiss.

Punt ieħor li xtaqt nosserva hawnhekk huwa dak fuq bażi ta' lokalitajiet.

F'din l-aħħar elezzjoni kellna lokalitajiet li tradizzjonalament kienu nazzjonalisti imma li llum il-partit Laburista kiseb il-maġġoranza fihom.

Fl-opinjoni tiegħi din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Dan qed ngħidu għax f'dawn il-lokalitajiet tradizzjonalment nazzjonalista, il-laburisti mhux biss żiedu fil-voti tagħhom - li minnu nnifsu huwa pożittiv - imma saħansitra rebaħ il-maġġoranza.

Il-fatt li teqleb il-maġġoranza favur tiegħek f'lokalitajiet tradizzjonalment nazzjonalisti bħal fil-każ tal- Mosta juri b'mod ċar il-fiduċja tal-poplu Malti fit-tmexxija tal-partit Laburista fuq bażi lokali.

Dan huwa suċċess lokali li jrid iwassalna lejn suċċess u rebħa nazzjonali.

Jiena niftakar meta kont għandi kelliem għall- kunsilli lokali fis-sena 1998, fejn il-partit Laburista kien biddel il- pożizzjoni tiegħu u ddeċieda li jibda jikkontesta l-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali.

Din kienet xi ħaġa iebsa imma llum 'il ġurnata wasalna s'hawn.

Aħna konna ħadna pożizzjonijiet ċari, għedna l-verita' u wiegħdna dak li fil-fatt seta' jseħħ.

Min-naħa tagħna m'għamilniex wegħdi ta' illużjonijiet jew inkella wegħdi li huma impossibbli li twettaqhom.

Ma tkellimniex fuq wegħdi li ma jistgħux isiru ħalli ma nidħkux bin-nies, u dak li għamilna minn dak iż-żmien lil hawn kiseb suċċess sena wara l-oħra.

Dan ir-riżultat inkiseb b'politika ta' etika, b'politika nadifa, b'politika tal-verita', b'politika li hija l-bogħod mill-qerq, b'politika li hija l- bogħod mill-korruzzjoni, b'politika li hija l-bogħod mill-favuri.

Dan huwa r-riżultat li l-partit Laburista qiegħed jikseb sena wara l-oħra.

Jiena dieħel u ħiereġ mid-djar tan-nies u niltaqa' kemm mal-laburisti, kemm man- nazzjonalisti u kemm ma' dawk li jissejħu l-floaters, jiġifieri ma' dawk li daqqa jivvotaw għal partit u daqqa jivvotaw għall-partit l-ieħor.

Minn dak li nara jinħass b'mod evidenti li l-affarijiet m'humiex kif qed igħid il- partit Nazzjonalista, li pprova jiġġustifika din it-telfa billi ħareġ jgħid li din l-elezzjoni ma tirriflettix il-qagħda nazzjonali.

Issa dawn ġarrbu ħames telfiet elettorali waħda wara l-oħra!

Sur President, ovvjament dan ma jfissirx li aħna se nkunu over-confident u li b'daqshekk qegħdin naħsbu li għandna rebħa assigurata fl-elezzjoni li ġejja.

Anzi aħna se nibqgħu naħdmu sa l-aħħar u se nibqgħu ngħidu l- verita' lill-poplu Malti, xi ħaġa li l-partit Nazzjonalista m'għamilx.

Illum il-gideb tal-partit Nazzjonalista qiegħed jaħbat ma' wiċċu stess.

Il- qerq u l-inganni tiegħu qegħdin jerġgħu jaħbtu ma' wiċċu għaliex illum il- poplu qiegħed idur fuqu u jgħidlu li dak li wegħdu ma żammux.

Il-gvern kien qal li l-pajjiż se jkollu dawn il-pożizzjonijiet u llum il-pajjiż m'għandux dawn il-pożizzjonijiet.

Sieħbi l-Onor.

Anġlu Farrugia tkellem fuq kif ġew ingannati l-kaċċaturi u n-nassaba imma jiena ngħid li hemm ħafna aktar eżempji.

Dan il-gvern mhux biss inganna lill-poplu imma anke fid-delivery tiegħu kien gvern fjakk.

Jekk taqbad settur wara l-ieħor issib li kellna gvern fjakk.

Kellek il- qasam tas-saħħa, il-qasam ta' l-edukazzjoni, l-għoli tal-ħajja u l-qasam tat-turiżmu, li huwa wieħed mill-akbar oqsma ta' pajjiżna, li fihom rajna xahar wara l-ieħor kriżi waħda wara l-oħra.

Imma l-gvern Nazzjonalista ma kienx wiegħed dawn l-affarijiet lill-poplu Malti.

Iċ-ċittadini ġew imwiegħda opportunitajiet kbar, fejn qalulhom li kellu jinfetaħ suq ta' 400 miljun ruħ u li Malta se tfur bl-investimenti.

Madankollu għandna diversi oqsma li jinsabu fi kriżi minħabba dak li qiegħed joffri l-partit Nazzjonalista fil-gvern lill-poplu Malti.

Din hija politika ta' falliment li Fenech Adami bella' lill-poplu qabel l-aħħar elezzjoni li għaddiet u li issa, l-Onor.

Lawrence Gonzi qiegħed ikompli jimxi fuqha.

Din hija l- verita' u llum il-poplu Malti qiegħed jintebaħ bil-qerq li wera miegħu dan il-gvern.

Inti forsi jirnexxilek tqarraq bin-nies għal darba, imma mbagħad mat-tieni darba se tinqabad.

Sur President, fuq dan il-punt ridt nagħmel parenteżi żgħira.

Issa se nistennew attentat iddisprat min-naħa tal-partit Nazzjonalista li se jipprova jirkupra dawn id-daqqiet kbar li l-poplu Malti qiegħed jagħtih.

Jiena lill-poplu Malti ngħidlu li diġa' kellu xogħfa waħda, issa għandu jara li ma jħallix lil dan il-gvern - fl-aħħar xhur tal-ħajja tiegħu - jerġa' jipprova jqarraq bih.

Tħallux lill-gvern jixtri l-vot tagħkom fl- aħħar xhur tal-ħajja tiegħu ħalli mbagħad jerġa' jitfgħakom f'ħames snin ta' għaks!

Lill-poplu Malti ngħidlu joqgħod attent mill-karrotti li se jibdew jiddendlu f'dawn l-aħħar xhur ħalli ma jerġax jgħaddi minn dak li għadda minnu f'dawn l-aħħar erba' snin, fejn ġie ngannat u mqarraq.

Fl-istess ħin ngħid lil-Laburisti kollha u lil dawk li qegħdin jersqu lejn il-partit Laburista,anke minn ħdan il-partit Nazzjonalista, sabiex ma jibżgħux minn dan il-pass.

Dan huwa mument ta' bżonn għal dan in-nazzjon.

Ejjew fi ħdan il-partit Laburista għaliex aħna miftuħin għal kulħadd.

Il- partit Laburista huwa l-partit ta' kulħadd.

Il-partit Laburista jrid jagħti l-ispazju lil kulħadd.

Hawnhekk niġi fi kliem Eddie Fenech Adami ta' qabel l-1987 meta kien jgħid lin-nies sabiex ma jibżgħux jieħdu dak li joffrulhom.

U llum se ngħidilhom l-istess kliem lil-Laburisti u lil dawk li qegħdin jersqu lejna.

Dak li joffrilkom il-partit Nazzjonalista fl- aħħar disprament tiegħu ħuduh imma mbagħad, meta tmorru biex tivvotaw, se tkunu waħedkom.

Kulħadd jaf x'għandu bżonn il-pajjiż, kulħadd jaf x'inhu l- aħjar għall-futur tiegħu u kulħadd jaf kif irid jivvota.

Sur President, fl-aħħar tad-diskors tiegħi xtaqt l-ewwelnett nifraħ lill- kumitati Laburisti, b'mod partikolari dak tal-Gżira, lill-kandidati tal- kumitat Laburista tal-Gżira, lill-kumitat tal-veterani, lill-kumitat tan- nisa, lill-volontiera fil-kumitat tal-Gżira u lill-kandidati kollha li kkontestaw għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Xtaqt nifraħ ukoll lil dawk il-kandidati li ma telgħux u lil dawk li servew fil-kunsill lokali li għadu kif spiċċa u li ma reġgħux ikkontestaw din l-elezzjoni.

Pero' nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lil dawk il-kunsilliera li ġew eletti fil-Gżira u li kienu kapaċi jegħlbu l-qerq li kien hemm qabel matul is-snin.

Lil dawn il-kunsilliera ngħidilhom li għandhom sfida quddiemhom.

Iridu jaraw li ma jimxux fuq il-qerq li mexa bih il-kunsill lokali ta' qabilhom.

Ngħidilhom sabiex jgħidu l-verita', jimxu b'ġustizzja, b'responsabbilita' u b'integrita'.

Fuq kollox għandhom jagħtu r-riżultati meħtieġa ħalli tliet snin oħra jmorru kburin quddiem il-poplu tal-Gżira ħalli jerġgħu jiksbu l-maġġoranza li ħadu waqt din l-elezzjoni.

Xtaqt nagħti wkoll il-prosit tiegħi lil sieħbi Fava u lil Richard Matrenza u l-kumitat kollu tas-Swieqi għall-ħidma tagħhom.

Dan kien riżultat inkorraġġanti f'lokal li tradizzjonalment kien meqjus bħala nazzjonalista.

Għandna nibqgħu naħdmu bl-istess ħeġġa ħalli nressqu aktar nies lejn il- partit Laburista u b'hekk dawn ukoll ikunu jafu x'inhi l-verita'.

Jiena ngħid li l-importanti m'huwiex li tkun f'partit jew f'ieħor imma li ssegwi x'inhi l-verita', li ssegwi l-partit li joffrilek il-verita', il-partit li joffrilek il-futur, il-partit li joffrilek viżjoni u l-partit li ma jqarraqx bik.

Dan kollu ssibu fil-partit Laburista.

Apparti dawn in-nies li semmejt jiena nixtieq nifraħ ukoll lil dawk is-sindki u kunsilliera li ġew eletti miż-żewġ naħat għaliex kulħadd għandu l-kontribut tiegħu x'jagħti.

Ma ninsewx li l-biċċa l-kbira ta' dawn in-nies huma volontarji u jagħtu mill-ħin tal-familja tagħhom jew mill-ħin privat tagħhom għas- servizz tal-lokalita'.

U minn hawnhekk nixtieq nawguralhom kull ġid possibbli u j'Alla li l-ħidma tagħhom tissarraf f'ġid għal-lokalitajiet ta' Malta u Għawdex kollha.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Marzu 2007, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mis-Segretarju Parlamentari.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006 sal- lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Informazzjoni mużitluba mill-Onor.

Interpellant hija din:

Fis-sena 2006 ma saru ebda kirjiet; u fis-sena 2007 sal-lum, l-istess, ma saru ebda kirjiet.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is-sena 2006 sal- lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kiri ta' vannijiet u trakkijiet matul l- 2006 sal-lum kien kif jidher fit-tabelli li qed inpoġġi fu il-mejda tal- Kamra.

Ta' min jinnota li parti sostanzjali mill-ammont totali ta' Lm93,605.35 tikkonsisti fl-ispiża tal-kirja tal-makkinarju li jintuża għat- tindif tax-xtut.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is- sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

KIRI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm inkrew vannijiet u trakkijiet bid-driver u mingħajr, mill-ministeru u enti oħra li jaqgħu taħtu matul is- sena 2006 sal-lum, xahar b'xahar, u jgħid l-ispiża x'kienet f'kull każ u mingħand min saret il-kirja?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minn Jannar ta' l-2006 sal-lum fil-ministeru tiegħi u l- enti li jaqgħu taħtu hemm mikri van wieħed mingħajr driver bir-rata ta' Lm11.80 kuljum, VAT inkluża, mingħand Godwin's Garage, Għargħur.

Ma kienx hemm kiri ta' trakkijiet matul il-perjodu msemmi.

BORMLA - ĦAMIEM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 23980, jista' l-Ministru jara jistax isir xi ħaġa sabiex ikun ikkontrollat l-ammont dejjem jiżdied ta' ħamiem fl-area tal-knisja ta' Sta.

Tereża Bormla u dan peress li qed ikun ta' inkonvenjent kbir għar-residenti?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-kontroll fuq l-ammont ta' ħamiem f'lokalitajiet residenzjali jista' isir b'metodi naturali, fosthom li jittieħdu miżuri sabiex jitnaqqas l-ammont ta' ikel disponibbli kif ukoll jitnaqqsu l- postijiet fejn il-ħamiem jista' ibejjet, bħal ventilaturi u strutturi oħrajn.

F'dan il-każ, il-ministeru lest li, flimkien mal-kunsill lokali, jinvestiga l-possibbiltà li jittieħdu miżuri bħal dawn biex tiġi indirizzata l-problema.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'passi ħa d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali dwar l-individwu li dettalji dwaru qed jintbagħatu separatament, biex jieħu post alternattiv?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

RABAT – INFORMAZZJONI DWAR FOND

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, hux okkupat jew le?

ONOR.

TONIO BORG: Skond ir-records miżmuma fid-dipartiment tat-taqsima tal- proprjeta', il-fond imsemmi huwa mikri.

RABAT – INFORMAZZJONI DWAR FOND

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid jekk il-fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, hux okkupat jew le?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-post indikat hu okkupat.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'qed iżomm lid-dipartiment biex persuna li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, titħalla tibdel il-post?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata diġa' qegħda tgħix f'post tal- gvern.

Id-dipartiment ma jistax ibiddel l-akkommodazzjoni tan-nies ħlief għal raġunijiet validi, sakemm dawn ma jsibux huma stess lil xi ħadd li lest ibiddel magħhom.

INFORMAZZJONI DWAR FOND

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, hux milqut mil-liġi tal- possession and use?

Jista' jinxtara?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-fond li qiegħed jirreferi għalih l-Onor.

Membru jinsab mibni fuq proprjeta' li ġiet esproprjata taħt it- titolu ta' pussess u użu, u għaldaqstant ma jistax jinxtara mill-inkwilini.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid fejn waslet it-talba tal- persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, u x'possibbilta' hemm li din il-persuna li tgħix ma' tlett persuni oħra, waħda minnhom b'diżabilita', tieħu post?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-talba għal akkomodazzjoni alternattiva qed tingħata l-attenzjoni meħtieġa.

Ninsab informata wkoll li din il-persuna applikat u riċentement ġiet allokata post taħt l-iskema tax-shared ownership ta' l-awtorita' tad-djar, iżda s'issa għadha ma kkonfermatx jekk hux se taċċetta dan il-post.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 23208, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa netta fuq kull safra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mogħtija fit-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 23208 diġà turi n-nefqa netta fuq kull safra.

SAN LAWRENZ - TRIQ RABAT

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24132 dwar it-Triq Rabat, San Lawrenz, tista' issa l-Ministru tagħtini t-tagħrif mitlub?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ma kienx hemm prezzijiet li nbidlu wara li ntrebħet l-offerta u li l-ispejjeż tax-xogħol skond kif kienu aċċettati meta ngħatat l-offerta kienu jammontaw għal Lm1,885,043 u l-ispejjeż ta' l-ewwel fażi jammontaw għal Lm2,214,067.

SAN LAWRENZ - TRIQ IR-RABAT

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24134 dwar Triq ir-Rabat, San Lawrenz, tista' issa l-Ministru tagħtini t-tagħrif mitlub?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-iskeda bil-kwantitajiet oriġinali ġiet annessa mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 23409.

L-iskeda bil-kwantitaijiet il-ġodda qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SPTAR ĠENERALI TA' GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm kien hemm impjegati skond il-grad tagħhom li kellhom shift allowance fl-isptar ġenerali fl-aħħar ta' kull sena mill-1999 ' il hawn?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba hija mogħtija fil-lista li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

SERVIZZ BL-AJRU BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24131 dwar servizz bl-ajru bejn Malta u Għawdex, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk setgħetx tiġi emendata l-liġi tal-VAT biex l-imsemmi servizz ikun eżentat mill-ħlas tal-VAT?

Jekk setgħet tinbidel il-liġi, għaliex ma nbidlitx?

Jekk ma setgħetx tinbidel il-liġi, għaliex ma setgħetx tinbidel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BORDIJIET TA' L-GĦAŻLA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 23732 dwar bordijiet ta' l-għażla, jista' jekk jogħġbu l-Prim Ministru jgħid għal liema postijiet kienet il-ħatra/promozzjoni f'kull każ?

F'liema ministeru kienu l-postijiet f'kull każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tagħrif mitlub dwar riżultati ta' bordijiet ta' l- għażla li l-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku qieset li kienu żbaljati hu miġbur fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

GĦAWDEX - SKOLA NINU CREMONA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 24146 dwar kumpless fis-sit ta' l- iskola Ninu Cremona, rigward il-miżuri ta' sigurta' għat-tfal fejn hija qalet li se ssir triq ġdida aċċessibbli għat-trasport ta' l-istudenti biex dawn jitwasslu u jittieħdu quddiem il-bieb ta' l-iskola, tista' l-Ministru tgħid kif dawn il-miżuri se joffru sigurta' lil dawk l-istudenti li ma jużawx it-trasport għall-iskola bħalma huma t-tfal tar-Rabat u minn irħula viċin, kif ukoll studenti oħra mill-irħula li jibqgħu r-Rabat wara l-iskola biex imorru għal lezzjonijiet tal-privat jew għal xi raġuni oħra?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-mizuri ta' sigurta' imsemmija fil-mistoqsija huma dawk l-istess mizuri applikabbli llum f'kull skola f'Malta u Għawdex.

SMARTCITY SOCIAL ECONOMIC IMPACT ASSESSMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie jiswa r-rapport ta' KPMG u Prof. L. Briguglio dwar Smartcity social economic impact assessment?

Ġew ikkonsidrati xi awdituri u ekonomisti oħrajn qabel saret l-għażla finali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KPMG STUDY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' l- istudju li kien ikkummissjona huwa stess bl-isem ta' assessment of the macro economic impact of the rationalisation of scheme boundaries minn KPMG?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall- mistqosijiet parlamentari 23675 u 23177, jista' l-Ministru jwieġeb fil-każ tal-ministeru, dipartimenti u l-enti li jaqgħu taħtu?

ONOR.

ADT – ĦADDIEMA SOSPIŻI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx persuni sospiżi mill-impjieg ma' l-awtorita' dwar it-trasport u għaliex?

Jista' jgħid jekk hemmx uħud minnhom li xorta qed jagħmlu użu minn karozza ta' l-awtorita' dwar it- trasport?

Jekk iva, kemm ilhom?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fl-awtorita' dwar it-trasport hemm 11-il impjegat li jinsabu sospiżi mill-impjieg għall-fatt li qed jistennew sentenza mill- qorti.

M'hemm l-ebda wieħed/a minnhom li jagħmlu użu minn karozzi ta' l- awtorita' dwar it-trasport.

(Irriferi għal dokument nru.

6432 li tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra fis-seduta nru.

510 tas-26 ta' Marzu, 2007)

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid-dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

Kemm minn dawn intilfu jew insterqu f'dawn l-aħħar ħames snin u minn liema dipartiment jew ente?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid-dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' mobile phones fid-dekasteru tiegħi hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

F'dawn l-aħħar ħames snin ma kienx hemm rapporti li ntilef jew insteraq xi mobile phone.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid- dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid-dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Għall-ewwel mistoqsija, in-numru huwa 88.

Ma narax l-utilita' li ssir riċerka fuq ħames snin sħaħ biex tiġi mwieġba t-tieni mistoqsija.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mobile phones fid-dekasteru u dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fil-Ministeru tiegħi u d-dipartimenti, awtoritajiet u l-enti kollha li jaqgħu taħtu hemm 47 mobile phone.

F'dawn l- aħħar ħames snin insteraq mobile wieħed mill-ministeru u ntilfu tnejn mill- fondazzjoni ċentru għall-kreattivita' ta' San Ġakbu.

KUNSILLI LOKALI - PLAYING FIELDS

L-ONOR.

ROBERT ARRIGO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid hux minnu li l- kunsilli lokali mhux qed isibu kumpaniji li jinxurjawlhom il-playing fields li jinstabu ġo l-irħula tagħna?

Jekk fl-affermattiv, x'passi qed jittieħdu mid-dipartiment tal-kunsilli lokali u xi ħsieb hemm li dawn il- playing fields jinbidlu biex jikkonformaw ruħhom ma' standards Ewropej?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kunsilli lokali qegħdin isibu diffikulta' sabiex jassiguraw il-playing fields fil-lokalitajiet tagħhom kontra telf, ħsara, korriment jew mewt u kontra kull xorta jew forma ta' danni jew talbiet minn terzi persuni kif meħtieġ fir-regolamenti dwar kunsilli lokali (finanzi).

Id-dipartiment għall-gvern lokali qiegħed f'taħditiet ma' l-assoċjazzjoni kunsilli lokali bil-għan li tinkiseb xi forma ta' block policy.

Peress li r-responsabbilta' taż-żamma u manutenzjoni tal-playing fields hi tal-kunsilli lokali, jinkombi lill-istess kunsilli lokali li l-apparat fil- playing fields jikkonformaw ma' l-istandards rikjesti.

SIĠĠIEWI - DAY CENTRE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru tas- Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern jafx bix-xewqa ta' ħafna anzjani Siġġiewin li jkollhom day centre għalihom?

Jekk jaf, hemm pjani min-naħa tal-gvern li dan id-day centre jitwaqqaf?

Jekk hemm pjani, meta huwa ppjanat min-naħa tal-gvern li jinfetaħ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: F'Novembru 2005 id-dipartiment għall-anzjani u kura fil-komunita' kien irċieva ittra mill-kunsill lokali tas-Siggiewi biex jaraw il-possibbilta' li jkun hemm day centre.

Fil-fatt kienet saret laqgħa formali fuq is-suġġett imsemmi bejn il-kunsill, dipartiment għall- anzjani u kura fil-komunita' u s-segretarjat għall-anzjani.

Fil-preżent anzjani mis-Siġġiewi qed jattendu ċ-ċentru ta' matul il-jum taż-Żurrieq.

Fl-istess waqt id-dipartiment huwa dispost li jkompli jiddiskuti mal- kunsill lokali xi proposti li jkun hemm għall-futur.

SUPPLY KINDERGARTEN ASSISTANTS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid jekk supply kindergarten assistant li ilha taħdem f'dan ix-xogħol għal aktar minn erbgħa snin, tistax tapplika biex issir full time minkejja li ma jkollhiex warrant?

L-esperjenza ta' snin f'dan ix-xogħol jista' jiġi kkonsidrat bħala kwalifika biex tkun tista' tingħata warrant jekk ikun hemm bżonn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Diffiċli tingħata tweġiba ġenerali.

Napprezza jekk l- Onor. Membru jgħaddili d-dettalji ta' l-individwu konċernat biex nipprokuralu t-tagħrif meħtieġ skond il-każ.