MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 240 It-Tlieta, 22 ta' Frar, 2005 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 240 It-Tlieta, 22 ta' Frar, 2005

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 22 ta' Frar, 2005

WERREJ

MINUTI 923

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 923

TQEGĦID TA' KARTI 929

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ARKIVJI NAZZJONALI (KUMITAT)

NATIONAL ARCHIVES BILL(COMMITTEE STAGE) 930

AĠĠORNAMENT 952

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 957

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 239 li saret fit-21 ta' Frar, 2005 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ĠUSTIZZJA U INTERN - MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienet l- ispiża totali tal-ministeru, inkluż ta' l-entitajiet li jaqgħu taħtu, għall- mobile phone calls u l-kiri jew xiri tagħhom matul is-sena 2004?

X'ammont tħallas s'issa?

Kemm hu n-numru ta' mobile phones li fil-preżent il- ministeru - jew l-entitajiet li jaqgħu taħtu - huwa responsabbli għall- pagament tagħhom u kemm kien dan fis-sena 2004?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretaru Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Ninsab informat illi t- tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

KOMPETITTIVITA' U KOMUNIKAZZJONI - MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u l- Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża totali għall-mobile phone calls u l-kiri jew xiri tagħhom matul is-sena 2004 għall- ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu?

X'ammont tħallas s'issa?

Kemm hu n-numru ta' mobile phones li fil-preżent il-ministeru – jew l-entitajiet li jaqgħu taħtu - huwa responsabbli għall-pagament tagħhom u kemm kien dan fis- sena 2004?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

SAĦĦA, ANZJANI U KURA FIL-KOMUNITA' - MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża totali tal- ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall-mobile phone calls u kiri jew xiri tagħhom matul is-sena 2004?

X'ammont tħallas s'issa?

Kemm hu n- numru ta' mobile phones li fil-preżent il-ministeru – jew l-entitajiet li jaqgħu taħtu - huwa responsabbli għall-pagament tagħhom u kemm kien dan fis- sena 2004?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u Kura fil-Komunita'): L-ispiża totali għall-mobile phones matul is-sena 2004 kienet ta' Lm10,232.42 waqt li s-somma li tħallset s'issa hija ta' Lm10,103.58.

In-numru ta' mobile phones li fl-2004 il-ministeru bl-entitajiet li jaqgħu taħtu kien responsabbli għalihom kien ta' 38 u din is-sena l-ammont baqa' l- istess.

FAMILJA U SOLIDARJETA' SOĊJALI - MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u s- Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm kienet l-ispiża totali tal-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall-mobile phone calls u kiri jew xiri tagħhom matul l-2004?

X'inhi s-somma li tħallset s'issa?

Kemm hu n-numru ta' mobile phones li fil-preżent il-ministeru - jew l- entitajiet li jaqgħu taħtu - huwa responsabbli għall-pagament tagħhom u kemm kien dan fis-sena 2004?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

AFFARIJIET BARRANIN - MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża totali tal-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu għall-mobile phone calls u kiri jew xiri ta' l-istess matul l-2004?

X'inhi s-somma li tħallset s'issa?

Kemm hu n-numru ta' mobile phones li fil-preżent il-ministeru - jew l-entitajiet li jaqgħu taħtu - huwa responsabbli għall-pagament tagħhom u kemm kien dan fis-sena 2004?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Ninsab informat illi l-ispiża totali tal-ministeru - inkluż l-entitajiet li jaqgħu taħt il-ministeru u l-ambaxxati - għall-mobile phones u l-kiri jew xiri tagħhom matul l-2004 kienet ta' Lm34,610.16, li minnhom s'issa tħallset is-somma ta' Lm33,749.72.

In-numru ta' mobile phones fil-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħtu, inkluż l-ambaxxati, huwa ta' 107 meta fl-2004 dan kien ta' 116.

SKEJJEL – XOGĦOL TA' MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra rapporti bir-rakkommandazzjonijiet li saru lid-dipartiment ta' l- edukazzjoni sabiex isiru xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-iskejjel ta' l- istat, dejjem bil-għan li jiġu evitati perikli li kawża tagħhom jistgħu jweġġgħu l-istudenti waqt il-ħin ta' l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impieg): Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni rċeviet żewġ rapporti b'rakkommandazzjonijiet mill-OHSA, wieħed fuq l-Iskola Sekondarja tas- Subien Vincenzo Borg Brared u l-ieħor fuq l-Iskola Primarja 'B' Sir Anthony Mamo.

Qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex isir xogħol fuq fence fil-bitħa ta' skola minnhom u xogħol ieħor ta' manutenzjoni fl-iskola l-oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta huwa maħsub li jiġi ffinalizzat dan ix-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiddispjaċini imma quddiemi m'għandix dan id- dettalji, għalkemm nassumi li x-xogħol in kwestjoni m'għandux jieħu daqshekk fit-tul biex jitlesta.

Ix-xogħol li jrid isir fi skola minnhom jikkonsisti fi twaħħil ta' fence fuq l-open edges ta' bitħa interna, filwaqt li fl-iskola l-oħra hemm diversi aspetti li rridu nieħdu ħsiebhom, fosthom low railing, upgrading ta' toilets u xogħol fil-main gate biex titnaqqas il-possibbilta' ta' żliq meta tkun ix-xita.

Jiena m'għandix informazzjoni dwar x'miżuri qed tieħu d-diviżjoni ta' l- edukazzjoni abbażi ta' dawn ir-rapporti, pero' beħsiebni niċċekkja.

TURIŻMU F'GĦAWDEX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dħul mis-settur tat-turiżmu għal Għawdex bejn l-1999 u l-2004?

Kemm turisti żaru Għawdex fl-istess perjodu?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Iċ-ċifri maħruġin mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika juru li n- numru ta' turisti li żaru Għawdex bejn l-2001 u l-2004 kien kif ġej:

2001 - 641,335 (56% tat-total ta' turisti) 2002 - 590,517 (54% tat-total ta' turisti) 2003 - 568,220 (52% tat-total ta' turisti) 2004 - 582,424 (52% tat-total ta' turisti)

Statistika għas-snin 1999 u 2000 ma teżistix, filwaqt li statistika dwar dħul mis-settur tat-turiżmu tinżamm għal Malta u Għawdex flimkien.

FAMILJA U SOLIDARJETA' SOĊJALI - KONSULENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenza, lokali jew barranin, li l-ministeru, inkluż korporazzjonijiet pubbliċi li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul l-2004?

Fiex jikkonsistu s-servizzi li ngħataw u xi ħlasijiet saru?

Kemm għad baqa' ħlasijiet x'isiru?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali): Dwar l-ewwel żewġ partijiet tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 7080; waqt li dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninsab informat li m'hemm l- ebda ħlasijiet pendenti ħlief f'xi każijiet fejn il-kont għadu ma ntbagħatx.

ŻVILUPP URBAN U TOROQ - KONSULENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenza, lokali jew barranin, li l- ministeru, inkluż korporazzjonijiet pubbliċi li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul l-2004?

Kemm għad baqa' ħlasijiet x'isiru?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq): Ninsab informat illi l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

TURIŻMU U KULTURA - KONSULENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenza, lokali jew barranin, li l- ministeru, inkluż korporazzjonijiet pubbliċi li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul l-2004?

Kemm għad baqa' ħlasijiet x'isiru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Qed inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk mal-lista li poġġa fuq il-mejda tal-Kamra hemmx xi rapport dwar it-turiżmu f'Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, din il-lista ta' konsulenzi u servizzi oħra konnessi ma tindikax xi rapport speċifiku dwar Għawdex.

Pero' nieħu l-opportunita' biex infakkar li fl-eżerċizzju ta' restructuring li għaddej fl-awtorita' tat-turiżmu, Għawdex ġie identifikat bħala wieħed mis-setturi li fuqu rridu niffokaw għal dak li huwa marketing.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid x'kuntatti saru mal- ministeru għall-affarijiet rurali u l-ambjent rigward attivitajiet agroturistiċi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ċertament mhux l-ewwel darba li kelli diskussjoni mal-ministru responsabbli mill-agrikoltura dwar dan il-qasam.

L-intenzjoni tagħna t-tnejn hi li niżviluppaw il-konċett ta' agroturiżmu.

Dan ifisser li jkollok nies kompetenti kemm fl-awtorita' tat-turiżmu kif ukoll fid-dipartiment ta' l-agrikoltura li jifformolaw policy guidelines flimkien.

Dan m'huwiex speċifikament indikat bħala wieħed mis-setturi prinċipali ta' marketing fir-restructuring ta' l-awtorita' tat-turiżmu, pero' meta ssir riferenza għal emerging markets ġodda jsir aċċenn għal din il-possibbilta'.

Naħseb li Malta tippresta ruħha tajjeb biex jekk u meta l-kondizzjonijiet ikunu tajbin, nikkonsidraw proġetti bħal dawn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li ħafna mill-kampanja qed tinqered u anke l- irdumijiet qegħdin jiġġarrfu, jista' l-ministru jgħidilna x'inhi l-policy tal-gvern fiċ-ċirkostanzi attwali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Evidentement l-irdumijiet għandhom il- valur tagħhom, pero' dwar il-konservazzjoni u l-ħarsien tagħhom ikun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub lill-ministru konċernat.

Jiena naqbel li l-irdumijiet huma attrazzjoni tajba u li jridu jingħataw attenzjoni speċjali flimkien ma' prijoritajiet oħra, fosthom il- wirt storiku, iż-żoni turistiċi u l-istat ta' pajjiżna b'mod ġenerali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għandi nifhem ukoll li l-ministeru għat-turiżmu jirċievi bosta rapporti mingħand uħud mit-tour operators dwar il-problemi li jiltaqgħu magħhom meta jżommu xi attivita' fil-kampanja.

Jista' l- ministru jgħidilna xi rwol speċifiku għandu l-ministeru tiegħu f'dan ir- rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif naħseb li jaf l-Onor.

Interpellant, il- ministeru għat-turiżmu kien ħa l-inizjattiva li jniedi numru ta' countryside walks.

Fil-fatt ħriġna pubblikazzjonijiet biex nippromwovu ċerti rotot u anke nidentifikaw dawk il-landmarks li n-nies għandhom ifittxu.

Jiġifieri f'dan is-sens għandna rwol, anke li nikkordinaw l- interessi tagħna flimkien mal-ministeru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jikkonferma l-ministru li qatt ma ssir spezzjoni ta' dawn ir-rotot, bir-riżultat li min jitħajjar imur mixja fil-kampanja ħlief żdingar ma jarax?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-awtorita' tat-turiżmu ġieli għamlet spezzjonijiet tar-rotot fejn isiru l-countryside walks indikati minnha flimkien mal-ministeru għat-turiżmu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nieħu pjaċir li l-ministru qed juri li japprezza l-importanza li l-kampanja tinżamm kemm jista' jkun nadifa u dan ħalli ma nagħmlux reklam ħażin lil pajiżna.

Jista' allura l-ministru jieħu l-inizjattiva u jara li dawn il-mogħdijiet jiġu spezzjonati regolarment minn gwardjani lokali jew minn xi nies maħtura apposta għal dan il-għan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment ma nsib l-ebda diffikulta' li ngħaddi s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant lill-ministeru konċernat.

MALTA SHIPYARDS – IMPJEGATI OVER AGE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni fuq il-kotba tal-Malta Shipyards li qabżu l-61 sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Malta Shipyards m'hemm l-ebda impjegat li qabeż il-61 sena.

BORMLA - SUR TA' SAN ĠWANN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni dwar l-area fuq is-sur ta' San Ġwann, peress li r-residenti ta' l-inħawi jixtiequ jibdew jieħdu ħsieb il-post huma ħalli dan ma jibqax mitluq?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern): Ninsab informat li t-taqsima proprjeta' tal-gvern tikkonsidra kwalunkwe talba sabiex tiġi allokata art tal-gvern sakemm l- iskop li tintalab għalih ikun approvat mill-MEPA.

Fi kwalunkwe każ, jekk it-talba tiġi aċċettata ikun meħtieġ li tinħareġ sejħa għal offerti.

F'dan il-każ partikolari ma jirriżultax li saret xi talba sabiex tiġi allokata l-art in kwestjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma x'inhi r-raġuni li art li tkun meħtieġa għall- ġid komuni u għall-interess tal-komunita', xorta waħda tingħata lil terzi u addio l-oġġezzjonijiet li jista' jkun hemm?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Li nista' ngħid hu li l-proċess biex tingħata biċċa art isir bl-aktar mod regolari u bl-aktar mod normali, fis- sens li wara li joħroġ il-permess tal-MEPA u wara li toħroġ sejħa għal offerti jsiru l-proċeduri kollha neċessarji, għalkemm ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant huwiex qed jirriferi għal xi ħaġa li hi barra mis-soltu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-komunita' Rabtija ilha s-snin titlob li jiġi estiż iċ-ċimiterju tal-post u anke li jkun hemm spazju għall- parking u proprju art li tista' tintuża għal dawn l-iskopijiet ingħatat lil individwu biex jagħmel ġnien privat.

Allura x'jistgħu jkunu r-raġunijiet li jwasslu lid-dipartiment ta' l-art biex jirrikonoxxi individwu partikolari u ma jirrikonoxxix il-ġid tal-komunita'?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: L-Onor.

Interpellant għandu dejjem id- dritt jagħmel domandi parlamentari pero', bir-rispett kollu lejh, m'iniex mir-Rabat u m'għandi l-ebda idea la tal-post li qed jirriferi għalih u lanqas ta' l-allokazzjoni li qiegħed jirriferi għaliha.

Jien ikolli nippreżumi li saru l-proċeduri kollha neċessarji li wieħed normalment jimxi bihom f'allokazzjoni ta' art tal-gvern.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal xi ħaġa li saret b'mod irregolari, hemm il-proċeduri legali neċessarji li bihom wieħed jista' jattakkahom.

We are open għal kwalunkwe forma ta' skrutinju tal-proċeduri li jsiru mid-dipartimenti tal-gvern.

Kien hemm każijiet fejn saru kawżi lil ċerti dipartimenti - mhux neċessarjament f'dan il-każ li qed nitkellmu fuqu - u nstab li dawn ma segwewx il-proċeduri neċessarji.

Pero' safejn naf jien, fil-maġġoranza tal-każijiet il-proċeduri jiġu osservati b'ċerta skrupolożita'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma jista' xi ħadd jgħidli fuq liema kriterji l- gvern jistabbilixxi li l-interessi ta' individwu privat għandhom jingħataw prijorita' fuq l-interess tal-komunita'?

X'iwassal biex il-gvern jiddeċiedi b'dan il-mod?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jien qed nippreżumi - għax hawnhekk qed nitkellmu fl-arja - li ħarġet sejħa fuq biċċa art u wara li saret l- offerta, ċerta persuna ġiet aġġudikata li tista' tieħu l-post.

Issa jekk kemm-il darba saritx talba qabel mill-kunsill lokali tar-Rabat biex din l- art tiżdied maċ-ċimiterju jew ma' xi ġnien pubbliku ma nafx, apparti li anke teżisti proċedura li trid tiġi segwita mill-kunsill lokali partikolari.

Jiena ma nafx x'rappreżentazzjonijiet saru dwar dan il-każ partikolari u bir-rispett kollu, l-Onor.

Interpellant għandu l-fakulta' li jagħmel mistoqsija parlamentari speċifika fuq dan il-każ u jingħata tweġiba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien nifhem li s-segretarju parlamentari qed jipprova jiżvijjani, imma xtaqt inkun naf x'inhi l- proċedura tal-gvern qabel ma jiddeċiedi li jagħti biċċa art lil persuna privata.

Jiġifieri l-gvern jagħmel evalwazzjoni jekk dik l-art tistax tkun ta' użu għall-ġid tal-komunita'?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Imma allura b'dak l-argument kull art tista' tingħata għal skop pubbliku u għall-ġid komuni!

Issa jekk sarx xi eżerċizzju biex issir evalwazzjoni ta' l-art partikolari ma nafx, imma kif tgħallem l-esperjenza, is-soltu tiġi eżaminata fil-kontest tat-talba li tkun saret.

U jkun hemm diversi drabi wkoll fejn wieħed jagħmel talba għal art tal-gvern abbandunata, il-gvern jara jekk dik it-talba tkunx ġustifikata jew le jew jekk kemm-il darba tkunx se tgħaddi xi triq minn hemmhekk jew jekk ikunx se jsir xi proġett skond il-pjan ta' żvilupp u mbagħad jiddeċiedi accordingly.

Issa jekk fil-każ partikolari kienx hemm talba minn xi kunsill lokali jew minn xi individwu ieħor jiddispjaċini ngħid li ma nafx nirrispondi.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri s-segretarju parlamentari qed jikkonferma li qabel ma jagħti biċċa art lil xi persuna privata, il-gvern jistħarreġ u jivverifika jekk dik l-art hijiex meħtieġa għall-ġid tal-komunita' aktar milli għall-ġid ta' l-individwu?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jiena ċert li proprjeta' li tkun se tgħaddi triq minn fuqha ma tingħatax lil xi ħadd b'offerta, kif isir normalment mil-lands.

Pero' dwar il-każ partikolari li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant ma nafx saritx verifika jew le.

Donnu li l- Onor. Interpellant qed jgħid li l-lands għandu joqgħod jara l-artijiet kollha li l-gvern għandu jistax l-ewwel jittrasformahom għal skop pubbliku u mbagħad wara jara jekk għandux jaċċetta sejħa mingħand xi ħadd.

Jien ma nafx jekk din tiġix segwita bħala proċedura normali u fil-każ partikolari nerġa' nirrepeti li ma nafx x'ġara u ma ġarax.

AWTORITA' TAD-DJAR - CARE AND REPAIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm każi ta' care and repair fil-Kottonera u fil-Kalkara li x-xogħol fuqhom għadu ma bediex?

Tista' tgħid kemm jieħu żmien sabiex jibda x- xogħol minn meta uffiċjali ta' l-awtorita' tad-djar iżuru l-post, dejjem jekk kollox ikun sew?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali): Ninsab informat li l-awtorita' tad-djar għandha dawn il-każijiet pendenti taħt l-inizjattiva ta' care and repair, u cioe': Ħamsa biex issir l-ewwel spezzjoni; 24 biex issir spezzjoni minn perit; sitta biex jiġu diskussi mill-panel u tlieta biex jitlestew id-dokumenti ta' sejħa għal offerti.

Iż-żmien biex jibda x-xogħol jiddependi minn diversi fatturi, fosthom mill-volum tax-xogħol meħtieġ; il-ħtieġa jew le ta' permessi mill-MEPA; il- bżonn jew le ta' ħruġ ta' sejħa għal offerti; jekk ix-xogħol jinvolvix bini perikoluż u jekk l-applikant ikunx lest li jsib kuntrattur u jissorvelja x-xogħol hu stess.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 49 ta' l-2005 - Regoli ta' l-2005 dwar Bejgħ ta' Prodotti tal-Biedja; u

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

K.L.B.L. 60/2/2005 - Bye-laws ta' l-2005 dwar l-Organizzazzjoni ta' Korsijiet (Kunsill Lokali Swieqi);

Tabelli li juru l-għadd u l-eta' ta' priġunieri fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin flimkien ma' dettalji dwar ir-reati li tagħhom instabu ħatja jew dwarhom qegħdin jinżammu taħt arrest preventiv, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 10856; u

Tabelli li juru l-għadd ta' persuni li ntbagħtu l-ħabs matul l-2004, ir-reati li dwarhom ġew sentenzjati u s-sentenza li ngħatat f'kull każ, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 10860.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd u l-grad ta' impjegati fil-Public Broadcasting Services (PBS) flimkien ma' tagħrif ieħor dwar spejjeż ta' l-istess kumpannija, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 10838.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Estimi tad-dħul u nfiq tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2005;

Rapport Annwali tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena 2004;

Audited financial statements tas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 2004;

Estimi tad-dħul u nfiq taċ-Ċentru Malti għar-Restawr għas-sena 2005;

Rapport Annwali taċ-Ċentru Malti għar-Restawr għas-sena 2004;

Report and financial statements taċ-Ċentru Malti għar-Restawr għas- sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 2004;

Estimi tad-dħul u nfiq ta' Patrimonju Malta għas-sena 2005;

Rapport Annwali ta' Patrimonju Malta għas-sena 2003-2004; u

Report and consolidated financial statements ta' Patrimonju Malta għas- sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 2004.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ARKIVJI NAZZJONALI

NATIONAL ARCHIVES BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mid-29 ta' Novembru, 2005.

Klawsola 4 – Għanijiet u funzjonijiet ta' l-Arkivji Nazzjonali.

Clause 4 - Objects and functions of the National Archives.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Mario de Marco): Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, f'din il-klawsola l-abbozz ta' liġi jagħti idea b'ċertu dettall ta' x'se jkunu l-iskopijiet u l-funzjonijiet ta' din l-organizzazzjoni.

Fis-seduti ta' qabel għaddejna klawsola 3 li tipprovdi għat-twaqqif ta' din l-organizzazzjoni li se tissejjaħ Arkivji Nazzjonali ta' Malta li se jkollha personalita` ġuridika distinta.

Allura se tgawdi ċertu awtonomija fil-ħidma tagħha u se tgawdi wkoll ċerti setgħat li ngħatawlha bil-liġi biex tkun tista' ġġib 'il quddiem dan is-settur.

Fi klawsola 4 se neżaminaw liema huma dawk l-affarijiet li għandhom jaqgħu taħt il-funzjoni ta' din l-organizzazzjoni.

Nerġa' nippreċiża li meta qed nitkellmu fuq arkivji nazzjonali m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq tant u tant ħwejjeġ li huma importanti ħafna imma li iktar jaqgħu fi ħdan il-qasam tal- patrimonju u tal-wirt kulturali, iżda qegħdin nitkellmu fuq dik il-ġabra ta' dokumenti pubbliċi li jinġemgħu minn jum għall-ieħor fid-dipartimenti u fl-entitajiet governattivi.

Dawn huma arkivji nazzjonali veri u proprji.

Naturalment hemm ħwejjeġ oħra li nsejħulhom arkivji imma jistgħu jkunu arkivji ta' entitajiet privati, ta' entitajiet kulturali jew ta' entitajiet ekkleżjastiċi.

Meta qed nitkellmu fuq arkivji nazzjonali qed nitkellmu fuq dik id-dokumentazzjoni li ħafna drabi nsibuha fil-files tad-dipartimenti u f'dokumentazzjoni fid-diversi ministeri, fil-Parlament u f'ċerti entitajiet oħrajn pubbliċi.

Huwa dan is-settur li qegħdin nipprovaw insaħħu.

Din l-organizzazzjoni li qegħdin inwaqqfu se jkollha bħala objettivi tagħha u bħala xogħol li tħares il-memorja kollettiva tan-nazzjon Malti u tipproteġi d-drittijiet ta' ċittadini Maltin permezz ta' l-għażla, preservazzjoni u aċċess għall-arkivji b'liema mezz ikun fl-ogħla livell.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq memorja kollettiva tan-nazzjon Malti, pero` b'riferenza għad-definizzjoni ta' arkivji nazzjonali.

Jiġifieri mhux il- memorja kollettiva kollha kemm hi, imma l-memorja kollettiva kif miġbura f'dawn id-dokumenti ta' natura pubblika.

Joħroġ ċar anke mit-test ta' din il-klawsola li hemm proċess li mhux kull biċċa karta li tiġi prodotta f'dipartiment tal-gvern, kull ittra, kull dokument fl-aħħar mill-aħħar se jispiċċa arkivju nazzjonali għax hemm kriterji, hemm sengħa u hemm taħriġ apposta ta' kif wieħed jagħżel dak li jappartjeni tassew, li se jifforma l-memorja kollettiva minn dak li ma jkunx.

U għalhekk hawnhekk qegħdin ngħidu li din il-protezzjoni tad-dritt taċ-ċittadini għal din il-memorja kollettiva jrid isir bi proċess ta' għażla.

Jiġifieri n-nies kompetenti fl-arkivji nazzjonali bl-għajnuna ta' uffiċjali oħra li se jkun hemm f'kull dipartiment, iridu jibdew jagħmlu għażla ta' x'se jgħaddi u x'mhux se jgħaddi għall-arkivji nazzjonali.

Hemm ukoll il-proċess tal-preservazzjoni.

Irid ikun hemm preservazzjoni iktar immedjata għal dawk id-dokumenti li diġa` huma rari għax għadda ċertu żmien minn fuqhom u li jeħtieġ li jkunu kkurati b'mod tajjeb.

Dawn id- drittijiet ikunu mħarsa b'mezz ieħor li huwa l-aċċess għall-arkivji, jiġifieri li dawn ikunu organizzati b'mod u manjiera li jkunu miftuħa għall- eżami tal-pubbliku skond kriterji li nitħaddtu dwarhom iktar tard f'dan l- abbozz ta' liġi.

Naturalment hawn pubbliku li jinteressah dan is-suġġett u ġieli wieħed imur l-arkivji nazzjonali u jiltaqa' ma' nies li m'humiex magħrufa li għandhom xi interess partikolari fir-riċerka u jħobbu jfittxu fl-istorja, fid- dokumentazzjoni li hemm fl-arkivji nazzjonali biex jifhmu iktar kif issawret l-istorja tagħna.

L-iktar li se jibbenefikaw minn dan l-aċċess huma dawk li jagħmlu riċerka storika ta' diversi aspetti biex ikunu jistgħu joħorġu stampa dokumentata u stampa ċara ta' minn xiex ikun għadda poplu, ta' kif ikunu saru deċiżjonijiet politiċi, ta' kif ikunu seħħew żviluppi soċjali, żviluppi ekonomiċi u żviluppi kulturali, almenu in parti, kif ikun irriżulta minn dawn id-dokumenti fl-arkivji nazzjonali.

It-tieni funzjoni ta' l-arkivji nazzjonali tkun li jinżamm reġistru nazzjonali ta' l-arkivji.

Tajjeb ngħid li din l-idea li jkun hemm reġistru nazzjonali ta' arkivji m'hijiex idea ġdida imma nibtet iktar minn 60 sena ilu meta s-suġġett kien qiegħed fuq l-aġenda tal-gvern ta' dak iż-żmien u reġgħet ġiet mqanqla minn ċerta Anne Williams f'konferenza li kienet saret dwar il-"Maltese history: What future?"

Illum bil-mezzi teknoloġiċi ta' awtomatizzazzjoni li jeżistu huwa ħafna iktar possibbli li jkun hawn reġistru ta' l-arkivju nazzjonali.

Funzjoni oħra hija li jissorvelja filwaqt li jkollu s-setgħa li jispezzjona kull prattika dwar iż-żamma ta' records ġo l-uffiċċji pubbliċi.

Hawnhekk qegħdin diġa` nagħtu indikazzjoni ta' prattiċi ġodda li rridu li jidħlu f'dawk li sal-lum konna nsejħulhom ir-registries tad-dipartimenti governattivi u ta' l-entitajiet pubbliċi.

Illum nafu li ħafna mid- dokumentazzjoni tiġi filed u wara li l-files jintużaw mill-uffiċjali konċernati jmorru lura fir-reġistri.

Min għandu esperjenza tas-sistema tal- filing tal-gvern żgur li jasal għall-konklużjoni li għandna bżonn li nagħtu ħarsa mill-ġdid lejn il-mod kif jinżammu l-files, b'mod partikolari lejn min ikun responsabbli għal dawn ir-reġistri u xi kwalifiki jrid ikollu.

Pero` fuq dan forsi nitkellmu iktar tard fi klawsoli susssegwenti.

F'dan l-istadju qed ngħidu li jekk wieħed jassumi li se jkun hemm is- sistemi f'kull dipartiment, f'kull taqsima tal-gvern, f'kull entita` pubblika xorta waħda din l-organizzazzjoni nazzjonali se jkollha s-setgħa li tispezzjona biex tara xi prattiċi qegħdin jintużaw fiż-żamma ta' dawn ir- records fid-diversi uffiċċji pubbliċi.

Funzjoni oħra ta' l-arkivj nazzjonali se tkun li jaċċetta u jakkwista records privati ta' ċerta importanza li jistgħu jsiru b'donazzjoni, b'xiri, tħollija b'wirt jew depożitu.

Jista' jagħti l-każ - dawn jinqalgħu minn żmien għall-ieħor – li jkun hemm xi ħadd li kellu karigi importanti fil- pajjiż li jkollu dokumentazzjoni importanti tiegħu personali fil-familja tiegħu u jkun qed iħoss li m'għandux biżżejjed serħan tal-moħħ x'se jiġri minn dik id-dokumentazzjoni meta għada pitgħada jiġi nieqes.

Allura wieħed jistaqsi jekk jistax jagħmel xi arranġament biex din id-dokumentazzjoni tinġabar mal-ħażna ta' l-arkivji nazzjonali minflok toqgħod tiġri minn id għall-oħra permezz tal-wirt u forsi tiġi frammentata għaliex mhux kulħadd ikun kapaċi japprezza l-valur ta' dik id-dokumentazzjoni.

Aħna qed ngħidu li l-arkivji nazzjonali għandhom ikollhom din il-funzjoni li jassumu r- responsabilita` għal dawk l-arkivji b'mod u manjiera li japplikaw għalihom l-istess diliġenza u l-istess kura u professjonalita` li jiġu applikati għall-arkivji pubbliċi.

L-arkivji nazzjonali f'ċertu sens diġa` għandhom ċerta expertise, kompetenza u esperjenza u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se jkollhom din l- esperjenza.

Allura huwa tajjeb li dawn jipprovdu direzzjoni għall-arkivji Maltin oħrajn, arkivji privati u arkivji ta' entitajiet kulturali oħra f'dawk l-oqsma bħalma huma l-preservazzjoni ta' records ta' arkivji, amministrar tagħhom u skemi nazzjonali ta' koperazzjoni.

Funzjoni oħra ta' l-arkivji nazzjonali hija li jinkoraġġixxu t-taħriġ professjonali kemm ta' l-arkivisti kif ukoll ta' l-amministraturi ta' records.

M'hemmx dubju li l-amministraturi tar-records li jkollhom id- dipartimenti tal-gvern jirrikjedu ċertu taħriġ professjonali.

Ir- registries fejn jinżammu r-records tad-dipartimenti tal-gvern jew ta' l- entitajiet pubbliċi ħafna drabi jkunu qed jiġu amministrati minn uffiċjali pubbliċi li mhux dejjem ikunu xtaqu li jaħdmu f'dak il-qasam jew inkella jkunu nies li għadhom kif jidħlu mal-gvern u jibdew l-ewwel esperjenza tagħhom f'dan is-settur li jidher settur mhux delikat, imma fil-fatt huwa delikat ħafna.

Allura jeħtieġ li noħolqu grupp ta' nies li huma mħarrġin professjonalment biex ikollhom f'idejhom din ir-riżorsa importanti.

Subklawsola (2) ta' klawsola 4 titkellem dwar ir-reġistru nazzjonali ta' l- arkivji.

Qed ngħidu li:

"... għandu jkun fih partikolaritajiet, f'dik l-għamla li l-Arkivista Nazzjonali jqis adatta;

i) ta' l-arkivji miftuħa għall-ispezzjon pubbliku u fejn tkun tinstab il-proprjeta`.'.

Inutli jkollok dokumenti reġistrati f'dan ir-reġistru nazzjonali jekk ma jgħidlekx fejn qegħdin u jekk ma tkunx taf kif tista' tispezzjonahom b'mod pubbliku.

Għandu jkun hemm dettalji ta' records ta' ċerta importanza nazzjonali li jistgħu jkunu f'arkivji privati biex wieħed jiffaċilita kemm jista' jkun in-networking u r-riċerka, naturalment wara li jkun ingħata l- permess meħtieġ mill-proprjetarju tar-records.

Ir-reġistru għandu jkun fih kull dettall jew informazzjoni oħra li jġibu 'l quddiem l-arkivji u l- provvediment ta' faċilitajiet ta' riċerka għall-pubbliku kollu.

F'dan l-istadju din hija l-ispjegazzjoni li xtaqt nagħti.

Naħseb li dawn il-punti huma spjegati b'mod ċar anke fl-istess abbozz ta' liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq ngħaddi xi tliet rimarki.

Waħda minnhom forsi qed ngħaddiha daqsxejn tard u jmissni tkellimt qabel.

Imma jekk irridu għad għandna l-opportunita` li nirranġawha.

Erġajt rajt – għax nistqarr li kont ilni li tlaqtu dan l-abbozz ta' liġi peress li ma bqajniex niddiskutuh b'mod kontinwu – id-definizzjonijiet u ndunajt li ma tajniex definizzjoni tal-frażi "memorja kollettiva".

Naħseb li ma tkunx idea ħażina li nikkonsidraw, anke f'dan l-istadju, li fost id-definizzjonijiet li qed nagħmlu ndaħħlu d-definizzjoni ta' "memorja kollettiva".

L-abbozz ta' liġi l-ħin kollu jsemmi l-frażi "memorja kollettiva" pero' m'għamilna d- definizzjoni tagħha mkien.

Naħseb li huwa importanti li nagħmlu d- definizzjoni tagħha anke biex nagħtu definizzjoni wiesgħa u moderna ta' xi tfisser il-memorja kollettiva u kif narawha llum.

Filwaqt li l-abbozz jagħmilha ċara li qed nitkellmu mhux biss fuq dokumenti miktuba, imma records f'kull għamla, jiġifieri qed nifhem li dik tinkludi videos, audio tapes, etc., huwa importanti ħafna li bħala wirt kulturali tagħna nqisu wkoll il-wirt ta' dawk li ma kenux jafu jiktbu u jaqraw imma kienu kapaċi jkantaw, jitkellmu u jesprimu ruħhom b'mod mhux miktub.

Naħseb li m'għandhiex tkun problema biex nagħmlu d-definizzjoni ta' "memorja kollettiva".

Meta ġejna biex nilleġislaw fuq il-ħarsien tal-wirt kulturali u storiku qgħadna attenti u hemmhekk daħħalna diċitura li naħseb tista' tkun ta' għajnuna għalina f'dan l-abbozz, fejn tkellimna ħafna fuq il-wirt storiku intanġibbli.

Allura nerġa' ngħid li jkun nuqqas jekk ma nagħtux definizzjoni ta' "memorja kollettiva" f'test ta' liġi li huwa mibni kollu kemm hu biex iħares il-memorja kollettiva.

Dak huwa l-ewwel punt li xtaqt nagħmel.

Nixtieq inqajjem il-kwestjoni dwar x'se jiġri minn dawk id-dokumenti ta' entitajiet pubbliċi li kellhom sehem importanti ħafna fil-mod kif żviluppat il-ħajja f'dan il-pajjiż u li maż-żmenijiet differenti ġew ipprivatizzati.

Nifhem li dawk ma jaqgħux iżjed taħt id-definizzjoni ta' "uffiċċju pubbliku" pero` żgur li għandna entitajiet bħal, per eżempju, banek jew korporazzjonijiet oħra, li żgur għandhom records importanti li għandhom ikunu aċċessibbli anke nazzjonalment, għallinqas sal-punt li mbagħad ġew taħt il-kontroll ta' kumpanniji privati.

Forsi wieħed jista' jgħid li qed naħsbu għaliha meta qed nitkellmu fuq arkivji privati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dan il-punt li qed iqajjem l-Onor.

Bartolo huwa kopert bil-proviso għal paragrafu (d) ta' partita 1 li hemm fit-Tieni Skeda li jittratta preċiżament il-każ ta' korporazzjonijiet pubbliċi jew parastatali, jew organizzazzjonijiet pubbliċi li ġew privatizzati.

Il- provvedimenti ta' dan l-abbozz japplikaw sad-data meta l-gvern ta' Malta jew xi korp tiegħu jew kontrollat minnu ma jibqax ikollu kontroll effettiv.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiġifieri qed nieħdu ħsiebha.

Din tfisser li taħseb ukoll għal kull ħaġa li kienet fil-pussess ta' l-entita` ta' qabel, inkluż dokumenti u affarijiet oħra kulturali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

Jien jidhirli li meta korporazzjoni pubblika jew organizzazzjoni pubblika tiġi privatizzata, hemm data kuntrattwali - jew b'liġi jew b'xi metodu legali li jkun ġie adottat - u sa dik id-data kull dokument jifforma parti u jaqa' taħt l-awspiċi ta' din il-liġi.

Nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Bartolo jekk għandux xi terminoloġija li wieħed jista' jiddiskuti dwar it-tifsira ta' "memorja kollettiva"?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jekk niftakar tajjeb, fil-liġi dwar il-ħarsien tal-wirt storiku dħalna fiha u naħseb li d-definizzjoni f'dik il-liġi tkun tajba biex tiġi applikata għal din il-liġi għaliex hemmhekk tkellimna fuq il-wirt storiku tanġibbli u intanġibbli.

Mingħalija tajna definizzjoni li naħseb tista' toqgħod hawnhekk.

ONOR LOUIS GALEA: Jien se neżamina l-punt jekk wieħed għandux jinkludi definizzjoni tal-frażi "memorja kollettiva".

Jien għadni m'iniex ċert u għad irrid nirrifletti ftit iktar.

Ma naħsibx li se nikkonkludu dan l- abbozz kollu kemm hu llum, allura jkollna ċans naħsbu ftit u niddiskutu.

Imma nerġa' nenfasizza n-natura ta' dak li qegħdin nipprovaw nagħmlu hawnhekk.

Meta qed nitkellmu fuq memorja kollettiva f'dan l-abbozz ta' liġi qed nirriferu għal dawk il-partijiet dokumentati b'kull għamla jew mezz li huma riżultanti minn atti pubbliċi jew minn proċessi pubbliċi.

Meta qed nitkellmu fuq memorja kollettiva, anke f'din il-klawsola qed ngħidu li waħda mill-funzjonijiet ta' l-arkivji nazzjonali hija li jħares il-memorja kollettiva tan-nazzjon Malti, fis-sens li jrid jippreserva u jipprovdi aċċess għall-arkivji kif definiti f'din il-liġi.

U bil-kelma "arkivji" qed nirriferu għal records ta' valur dejjiemi li jintgħażlu għal preżervazzjoni permanenti, imma huma records li aħna se nsibuhom fid- dipartimenti tal-gvern jew inkella f'istituzzjonijiet pubbliċi bħalma hu l- Parlament, il-Kabinett tal-ministri u entijiet pubbliċi oħrajn bħall- korporazzjoni enemalta u l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u oħrajn simili.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-iktar li kelli f'rasi kien il-PBS.

Irridu nagħmluha ċara li dawk ir-records huma inklużi.

Kif spjega l-ministru, fid- definizzjoni hemm li "b'kull mezz u għamla", u allura dik tinkorpora kolox.

Jiġifieri huwa importanti li dik tkun ċara.

Qed nifhmu tajjeb?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-public broadcasting services bla dubju ta' xejn hija organizzazzjoni pubblika mwaqqfa b'liġi u llum tieħu anke fondi pubbliċi u hija kkontrollata effettivament mill-gvern.

F'dan is-sens kull ħaġa li jagħmel il-PBS, il-proċess ta' decision-making u l-proċess amministrattiv, inkluż dak li jipproduċi, huma kollha arkivji li jridu jkunu protetti għall-finijiet ta' arkivji nazzjonali.

Hawnhekk għandna nies li huma esperti in materja, jiġifieri jekk hi kwestjoni li forsi rridu niċċaraw id-definizzjoni, irridu mmorru lura għal xi klawsola li diġa` għaddejna.

Jien nipproponi li nirriservaw il- pożizzjoni tagħna fuq dan il-punt ta' definizzjoni ta' "memorja kollettiva" biex nilħqu nikkonsultaw u nżommu quddiem għajnejna b'riferenza partikolari għal dawn il-kwestjonijiet ta' xandir pubbliku, sew jekk inhuwa l-PBS, sew jekk inhuwa l-universita`, sew jekk inhu Channel 22, hu liema mezz hu, biex nassiguraw li qed nipprovdu għalih ukoll.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Naqbel.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-punti li kien qed jagħmel il-kollega tiegħi ma jirriferux għal klawsola 4 imma għal klawsola 2 tat-tifsiriet.

Jien m'għandix diffikulta` li meta niċċaraw dan il-punt, jekk ikun hemm bżonn, immorru lura għal klawsola 2.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki fuq klawsola 4?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta 'Liġi.

Klawsola 5 – Ħatra ta' Arkivista Nazzjonali.

Clause 5 - Appointment of National Archivist.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, wara li waqqafna l-korp u sejjaħnielu arkivji nazzjonali ta' Malta issa se nipprovdu għal dak l-uffiċjal eżekuttiv ewlieni li se jkun responsabbli għat-tmexxija ta' kuljum ta' dan il-korp.

Dan qed insejħulu arkivista nazzjonali.

F'ċertu sens bħalma għandna l-librar nazzjonali, bħalma sal-lum kellna l-arkivista, illum qed nadottaw dan it-terminu uffiċjalment biex nadottaw nomenklatura għal dan l- uffiċjal għoli ta' din l-organizzazzjoni.

Klawsola 5 tgħid li:

"Ikun hemm arkivista nazzjonali li jkun persuna li jkollha kwalifiki professjonali, kompetenza rikonoxxuta u reputazzjoni fil-kamp ta' l- arkivji, u li tkun maħtura mill-Ministru wara konsultazzjoni mal- Kunsill għal perjodu ta' tliet snin taħt dawk il-pattijiet u l- kondizzjonijiet li jistgħu jiġu stabbiliti fl-ittra tal-ħatra.

Meta jiskadilha żmienha dik il-persuna tista' tiġi matħura mill-ġdid għal perjodu ieħor jew perjodi oħra ta' tliet snin:

Iżda l-ewwel Arkivista Nazzjonali jkun maħtur mill-Ministru għal perjodu tal-bidu ta' tliet snin.".

F'subklawsola (2) ta' din il-klawsola qed ngħidu wkoll li r-rappreżentanza legali u ġudizzjarja ta' l-arkivji nazzjonali għandu jvesti fl-arkivista nazzjonali u jkun hu li legalment jirrappreżenta din l-organizzazzjoni.

Imma naturalment qed nagħtu l-poter lill-arkivista li huwa jaħtar uffiċjali oħrajn jew impjegati biex ikunu jistgħu jidhru f'ismu f'kull proċediment ġudizzjarju jew f'kull kuntratt jidhru biex jiffirmaw skond il-ħtieġa jew skond kif jidhirlu li huwa xieraq.

Tajjeb nispjega li hawnhekk aħna qegħdin nużaw metodu li diġa` ħaddimnieh f'xi liġijiet oħra, fejn wara li nkunu waqqafna organizzazzjoni ġdida u nkunu qed nipprovdu għal min se jidħol għar-responsabbilta` ta' kuljum tagħha, imbagħad ngħaddu għall-manjiera ta' kif jiġi maħtur.

Jekk wieħed iħares, per eżempju, lejn l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, insibu ħatra li ssir fuq linji simili.

Anke jekk wieħed iħares lejn il-liġi dwar il-patrimonju kulturali jsib provvedimenti simili.

Il-liġi tipprovdi li l- ewwel arkivista nazzjonali jinħatar għal tliet snin, pero` wieħed jista' jiddiskuti t-terminu taż-żmien.

Hawnhekk nixtieq indaħħal emenda - li nipproponiha iktar tard fid- diskussjoni - biex inkunu nistgħu nispeċifikaw li għall-finijiet ta' Għawdex għandu jinħatar assistent arkivista nazzjonali għal Għawdex, li jkun jirrispondi lill-arkivista nazzjonali.

Diġa` għandi l-ħsieb li meta niġu għall-iskeda taħt l-arkivji jkun hemm inkluża t-taqsima ta' l-arkivji ta' Għawdex.

Jidhirli li l-proposta tal-Ministru għal Għawdex, l-Onor.

Giovanna Debono, kif ukoll ta' Fr Bezzina, li nipprovdu b'mod speċifiku għal din il-kariga fil-liġi hija ħaġa tajba.

Meta ddiskutejna dan il-punt fl-istadju tat-Tieni Qari kont fissirt li rridu nifhmu li l-arkivji nazzjonali huma organizzazzjoni waħda, huma l-arkivji ta' Malta li tinkludi dejjem lil Għawdex.

Pero` m'hemmx dubju li huwa importanti li d- dokumentazzjoni pubblika li tinġabar minn żmien għal żmien iktar tista' tiġi organizzata, ikun hemm il-preservazzjoni tagħha u anke l-aċċess għaliha f'Għawdex stess, kif wara kollox bdejna niżviluppaw u kif inhu l- ħsieb li nkomplu niżviluppaw.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Il-ministeru għandu l-ħsieb li jkun hemm section permanenti apposta għall-assistent arkivista għal Għawdex, mhux sempliċement li jkun arkivista stazzjonat Malta jirrappreżenta lil Għawdex, imma se jkun impjegat full-time għal din il-gżira?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa` għidt, beħsiebni li meta niġu għat-Tieni Skeda nipproponi emenda li tkun tgħid li r-records li joriġinaw f'Għawdex mill-ministeru, minn dipartimenti u minn entitajiet pubbliċi mwaqqfa f'Għawdex għandhom ikunu depożitati fis-sezzjoni ta' Għawdex ta' l-arkivji nazzjonali.

B'hekk dan nagħmluh ċar.

Sal-lum għandna lil xi ħadd li huwa part-time f'ċertu sens.

Meta tgħaddi din il-liġi u jkollna l-provvediment għal din il-kariga, imbagħad joħorġu l-applikazzjonijiet u ssir il- proċedura normali biex jinħatar xi ħadd.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Il-ministru għadu kif qal li se toħroġ sejħa għall-applikazzjonijiet.

X'garanzija se jkollhom l-istaff li hemm jaħdmu preżentement fl-arkivji nazzjonali li se jżommu l-pożizzjoni tagħhom fl- ambitu u fil-kontest ta' din il-liġi wkoll?

ONOR.

LOUIS GALEA: Napprezza jekk tagħtini parir kostituzzjonali kif dan nista' niggarantixxih.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Le, m'hijiex kwestjoni ta' Kostituzzjoni.

Il- persuni li qegħdin diġa' jagħmlu dan ix-xogħol hemmhekk, x'pożizzjoni se jkollhom vis-a`-vis din il-liġi l-ġdida?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien naħseb li l-Onor.

Caruana għandha tkun responsabbli biżżejjed li tifhem li jekk xi ministru hawn jagħti xi garanzija fuq call for application li għad trid toħroġ, ikun qed imur oltre l-limiti tiegħu u jkun qiegħed jesponi ruħu għal kritika ġustifikata.

Bir- rispett kollu, ma naħsibx li huwa prudenti li tagħmel din it-tip ta' mistoqsija.

Issa jekk trid tilgħab għall-gallarija, ilgħab għall- gallarija.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: M'iniex qed nilgħab għall-gallarija.

ONOR.

LOUIS GALEA: Hekk qed tagħmel.

Bir-rispett kollu, m'intix tkun responsabbli.

ONOR.

Waqt li kont qed nitkellem fl-istadju tat-Tieni Qari, staqsejt ukoll jekk min diġa' qed jaħdem hemmhekk hux se jkollu jerġa' japplika?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitolbok tagħtini metodu legali skond il-liġi kif timpjega lil xi ħadd b'mod regolari, jekk mhux b'applikazzjoni.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Allura se tkeċċuhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Imma min qallek?

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Qed nistaqsik.

ONOR.

LOUIS GALEA: Għalfejn qed tagħmel dawn il-mistoqsijiet?

Ma nistax inwieġbek jien.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Qed nagħmilhom għax inħossni fid-dover li għandi nagħmilhom.

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, bir-rispett kollu, m'intix qed taqdi dmirek.

Nerġa' ngħidlek li din hija irresponsabbilta`.

Jekk għandek sistema legali kif nagħmilha, agħtihieli.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Ma naħsibx li hija irresponsabbilta`!

U jekk qed taħseb li qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet biex nilgħab għall-gallarija għandek żball għax m'iniex it-tip li noqgħod nagħmel dawn l-affarijiet.

Fl- arkivji t'Għawdex hemm in-nies jaħdmu u nħossni fid-dover li nressaq dan il- punt.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nerġa' ngħidlek, agħtini sistema legali kif nagħmilha.

X'affarijiet dawn!

Inkredibbli kif titkellmu!

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Klawsola 5 tgħid:

"Ikun hemm arkivista nazzjonali li jkun persuna li jkollha kwalifiki professjonali, kompetenza rikonoxxuta u reputazzjoni fil-kamp ta' l- arkivji ..." .

Nixtieq li nkunu ċari fuq il-kelma "fil-kamp", anke jekk ma nbiddluhiex, imma biex joħroġ ċar fid-dibattitu x'kien l-ispirtu tal-leġislatur.

S'issa f'dan il-qasam ma kellniex nies li kienu professjonalment kwalifikati.

Kien ikollhom kwalifika akkademika u kienu nies li bit-tradizzjoni u bl- imħabba tagħhom għal dan il-qasam bnew kompetenza u anke reputazzjoni.

Dan il-kliem li qegħdin inpoġġu hawnhekk ifisser li qed nippreferu nies li jkunu tħarrġu fil-ħiliet u fil-kompetenzi li hemm bżonn biex tkun arkivista.

Nerġa' ngħid li kellna avukati li jien insellmilhom għax-xogħol li għamlu f'dan il-qasam.

Filwaqt li f'postijiet oħra l-kwalifiki professjonali huma ċari bħal, per eżempju, xi kwalifiki professjonali għandek bżonn biex tiġi mogħti l-warrant biex tkun edukatur, f'dan il-każ meta qed nużaw il-kliem "fil-kamp ta' l-arkivji" qed nagħmluha ċara li rridu nies li jkunu tħarrġu, mhux sempliċement bnew isem.

Huwa importanti li juru mħabba u impenn lejn dak il-qasam, imma jkunu għaddew anke mill- proċess edukattiv li professjonalment ikkwalifikahom biex jagħmlu xogħol speċifiku ta' arkivisti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Bla dubju ta' xejn, qegħdin nipprovaw nassiguraw li l- persuni li se jkunu qed jaħdmu f'dan il-kamp ma jkunux persuni li ġew maħtura mingħajr ma jkunu ġew ibbażati l-kriterji bis-serjeta`.

Meta wieħed qed jibni din l-organizzazzjoni ġdida bilfors irid jara li tkun immexxija minn xi ħadd li għandu dawn il-kwalifiki, li għandu din il- kompetenza u li għandu din ir-reputazzjoni fil-kamp ta' l-arkivji.

Forsi l- iktar nies li jaqgħu taħt din id-definizzjoni huma dawk li rriferiet għalihom l-Onor.

Justyne Caruana, imma naturalment dan qiegħed isir fi kwadru ta' provvediment li meta mbagħad tapplikah u toħroġ is-sejħa għall- applikazzjonijiet meħtieġa, min diġa` ilu jaħdem f'dan il-kamp u stabbilixxa reputazzjoni oġġettiva qed tagħtih ukoll ċerta garanzija li l- ħidma li hu għamel ma ttirx mar-riħ.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-punt li qed nipprova nagħmel huwa li dawn qed neħduhom li huma t-tliet kwalitajiet għall-arkivista nazzjonali, mhux in ġenerali.

Naħseb li dik hija distinzjoni importanti.

Irid ikollu kwalifiki professjonali, kompetenza rikonoxxuta u reputazzjoni, jiġifieri t- tlieta f'salt.

U meta qed ngħidu "fil-kamp ta' l-arkivji" jien nifhem li l- kwalifiki professjonali jridu jkunu fl-istudji ta' l-arkivji.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-qasam ta' l-arkivji.

Per eżempju, jekk xi ħadd li jkun għadu kif ġie with a first degree fl-arkivistika qed jikkompeti ma' xi ħadd li għandu kompetenzi pprovati għax kien qed imexxi l-arkivji tal- Knisja, għandu a proven record tal-ħidma f'dan il-kamp, mhux sempliċement kwalifika professjonali, allura dik tikkwalifikah biex ikun ikkonsidrat iktar minn dak li għandu a first degree biss.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Meta tiġi biex toħroġ is-sejħa għall- applikazzjonijiet għal arkivista nazzjonali huwa importanti li tkun ċara li biex wieħed ikun jista' japplika, mhux biex jiġi magħżul, irid ikollu kwalifiki speċifiċi ta' arkivista.

Persuna bħali ma nkunx intitolat biex insir arkivista nazzjonali, minkejja li jista' jkolli kwalifiki oħra, għax fl-ebda mument tal-formazzjoni professjonali tiegħi m'għamilt żmien nitħarreġ fl-istudju u fil-ħiliet arkivistiċi.

Din se tkun importanti.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien nemmen li min se jidħol għat-tmexxija ta' din it- tip ta' organizzazzjoni jrid ikun dotat b'ċerta esperjenza li trid tkun ipprovata u rrid ngħid pożittiva għax jista' jkun li tkun għamilt esperjenza li r-riżultati tagħha mbagħad ikunu qanqlu ċerta evalwazzjoni kritika.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li din il-persuna tkun maħtura mill- ministru.

Nafu li kull darba li ngħidu li l-ministru jaħtar, wieħed jibda jistaqsi mill-ewwel fuq liema kriterji se jaħtar.

Allura huwa importanti li l-ministru jkollu kriterji gwida li npoġġuhom ċari anke fil-liġi.

Sur President, jekk tagħtini ftit minuti nkun nista' nlesti l-emenda li rriferejt għaliha.

Kif għidt aktar kmieni, se nżid paragrafu ieħor f'din il-klawsola biex nipprovdu għall-assistent arkivista nazzjonali għal Għawdex.

Nipproponi din l-emenda:

"B" Minnufih wara subklawsola (2) ta' klawsola 5 għandha tiżdied din is-subklawsola ġdida li ġejja:-

"(3) Ikun hemm ukoll Assistent Arkivista Nazzjonali għal Għawdex bl- istess kwalifiki professjonali bħall-Arkivista Nazzjonali maħtur bl- istess mod u għall-istess perjodi kif hu maħtur l-Arkivista Nazzjonali.".

"B" Immediately after subclause (2) of clause 5 there shall be added the following new subclause:-

"(3) There shall also be an Assistant National Archivist for Gozo with the same professional qualifications as the National Archivist and who shall be appointed in the same manner and for the same periods of time as the National Archivist.".

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kif inhi miktuba, naħseb li r-responsabbilta` speċifika tiegħu hija għal Għawdex biss.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jfissirx li ma jkunx jista' jiġi jikkollabora għax huwa assistent ta' l-arkivista nazzjonali wkoll.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda "B" kif moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 5, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 6 – Funzjonijiet u dmirijiet ta' l-Arkivista Nazzjonali.

Clause 6 - Functions and duties of the National Archivist.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din il-klawsola se tispjega f'ħafna dettall ix-xogħljiet, id-dmirijiet u l-funzjonijiet ta' l-arkivista nazzjonali.

Għalkemm illum m'humiex ħafna n-nies li jaħdmu fl-arkivji nazzjonali, il-ħsieb huwa li eventwalment din it-taqsima tissoda ruħha u dawn id-dmirijiet ta' l-arkivista nazzjonali eventwalment iridu jitħarrġu fihom ukoll l-uffiċjali pubbliċi li se jkunu qed jaħdmu fid-diversi dipartimenti tal-gvern - li nitkellmu dwarhom iktar tard f'dan l-abbozz ta' liġi - bl-iskop li x-xogħol jibda jsir b'manjiera kemm jista' jkun tajba.

Qed ngħidu li l-arkivista nazzjonali jkun l-uffiċjal eżekuttiv ewlieni ta' l-arkivji nazzjonali u jkollu r-responsabbilta` għall-preservazzjoni ta' records pubbliċi ta' valur dejjiemi li ma jkunux records li t-trasferiment seta' ġie pospost taħt subartiklu (5) ta' l-artiklu 8 ta' dan l-Att.

Hawnhekk qed nirriferi għal ċirkostanzi fejn ċerti records ma jgħaddux taħt ir-responsabbilta` diretta ta' l-arkivista nazzjonali.

Pero' fuq dan nitkellem iktar tard fil-liġi.

F'din il-klawsola hawn sensiela ta' dmirijiet ta' l-arkrivista, fosthom li jipprovdi assistenza u parir professjonali dwar it-twaqqif u t-tmexxija ta' sistema ta' filing u tar-reġistru f'uffiċċji pubbliċi u jispezzjona l- prattiċi taż-żamma tar-records.

Huwa importanti ferm li jaqbel mal- kapijiet ta' l-uffiċċji pubbliċi, mad-diretturi, maċ-chief executives ta' dawn l-entitajiet pubbliċi dwar il-manjiera kif se jinżammu dawn ir-records biex meta jasal il-mument li jgħaddu f'idejn l-arkivji nazzjonali jkun sar xogħol b'manjiera tajba.

Parti mix-xogħol tiegħu huwa wkoll li jieħu ħsieb li jkun hemm konformita' ma' standards għat-tmexxija ta' records pubbliċi.

F'din il-klawsola nsibu diversi funzjonijiet li hu responsabbli għalihom l- arkivista nazzjonali.

Dan l-abbozz ta' liġi jipprovdi mhux biss id- deskrizzjoni tax-xogħol tiegħu imma ta' sħabu l-uffiċjali kollha li se jkunu qed jaħdmu f'dan is-settur.

Barra minn hekk, l-arkivista nazzjonali għandu jassumi responsabbilta` għall-amministrazzjoni, l-organizzazzjoni u l-kontroll amminisrattiv ta' l-uffiċjali u l-impjegati li jkunu jaħdmu f'dan is-settur.

Irid jiżviluppa l-istrateġiji meħtieġa, jagħti pariri lill-ministru u lill-kunsill dwar l-arkivji fuq kull materja li għandha x'taqsam ma' l-arkivji nazzjonali.

Fl-aħħarnett irid iwettaq dawk id- dmirijiet l-oħra skond ma l-ministru jista' jassenjalu minn żmien għal żmien.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 6.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 6 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 7 – Ġurament ta' Segretezza.

Clause 7 - Oath of Secrecy.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-arkivista nazzjonali u kull impjegat ta' l-arkivji nazzjonali għandu jieħu l-ġurament tas-segretezza li huwa msemmi fl-Ewwel Skeda.

Dan huwa importanti ħafna għaliex aħna rridu napprezzaw li mhux kull dokument, mhux kull file, mhux kull memorandum ta' xi dipartiment, xi ministeru, tal-Parlament jew ta' xi ħaġa jew oħra li tgħaddi fil-pussess ta' l-arkivista nazzjonali awtomatikament issir aċċessibbli għall-pubbliku.

Hija l-prattika internazzjonali li hemm diversi dokumenti li jibqgħu sigrieti għal ċertu numru ta' snin u anke fil-liġi nitkellmu fuq dan.

Allura kulmin jaħdem f'dan is-settur hu tenut li jipproteġi u josserva din il-konfidenzjalita`.

Dan il-ġurament tas-segretezza jittieħed l-aktar għaliex l-arkivista nazzjonali u l-uffiċjali tiegħu se jkollhom id-dritt li jmorru f'dipartimenti jispezzjonaw il-files, li wħud minnhom jista' jagħti l-każ li jkunu għadhom viġenti u jkunu għadhom qed jintużaw.

Fil-files governattivi, bħalma hu l-każ fil-files ta' kull entita' oħra, ikun hemm ħwejjeġ ta' natura diversa; tista' tkun ta' natura ta' interess pubbliku, tista' tkun ta' natura ta' sigurta` u tista' tkun ta' natura kummerċjali li tkun sensittiva bħala informazzjoni.

Għalhekk l-arkivista nazzjonali u l- ispetturi tiegħu huma marbuta b'dan il-ġurnament ta' segretezza li huma josservaw din il-konfidenzjalita`.

Il-ħsieb hu li l-ispezzjoni ssir fuq prattiċi ta' żamma ta' records u mhux fuq il-kontenut.

Imma naturalment meta wieħed qed jara kif jinżammu l-files f'ċertu sens, trid u ma tridx, tkun qiegħed tara l-kontenut tagħhom ukoll.

Jidhrilna li huwa importanti li wieħed iserraħ ras kwalunkwe uffiċjal pubbliku ieħor u kwalunkwe entita' pubblika għal dak li jirrigwarda l- materjal sensittiv.

B'hekk qegħdin inkopru sew dak il-materjal li jista' jmur fl-arkivju u anke materjal li għadu mhux miftuħ għall-pubbliku.

Din il-klawsola diġa` għandna bħalha fil-liġi dwar l-arkivji nazzjonali ta' l- 1990, li issa qegħdin inneħħu bil-mod il-mod.

Imma l-lista ta' records pubbliċi li għandna fl-iskeda ma' dan l-Att hija wiesgħa ħafna wkoll.

L- iktar bidla importanti hija li fl-Att ta' l-1990 insemmu ċerti kategoriji ta' records bħal, per eżempju, testi ta' ċerti liġijiet, mentri fl-abbozz li għandna quddiemna ftaħna ħafna l-iskop ta' l-arkivji nazzjonali.

Il- pubblikazzjonijiet li jaqgħu taħt il-provvediment tal-legal deposits ta' l- Att dwar il-libreriji huma ħwejjeġ li jaqgħu taħt il-librerija nazzjonali.

Jiġifieri f'ċertu sens m'aħniex qed indaħħlu prinċipju ġdid hawnhekk għax il-prinċipju tas-segretezza konna diġa` ħsibna għalih f'artiklu 5 tal-liġi ta' l-1990 u issa qegħdin inġorru dan il-prinċipju f'din il-liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma nafx jekk iniex nifhem tajjeb il-forma tal- ġurament.

Għandi l-impressjoni li kif qiegħda deskritta hawnhekk, min qed jieħu l-ġurament qed jintrabat li ma jikxef xejn waqt il-qadi ta' dmirijietu, imma jekk jispiċċa minn dak is-servizz qed jinħall minn dak l- obbligu?

Forsi ma fhimthiex tajjeb.

Dan il-ġurament jgħid hekk:

"... ma nikxifx u ma nxandarx, waqt l-impieg tiegħi bħala Arkivista Nazzjonali/impjegat ta' l-arkivji Nazzjonali, jew f'xi żmien wara, xi ħaġa li nsir naf biha li għandha x'taqsam ma' xi persuna, ...".

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kliem "jew f'xi żmien wara" ma jkoprix?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Imma l-kliem "f'xi żmien wara" huma vagi ħafna.

Safejn naf jien il-liġijiet Ingliżi fejn jidħlu karigi ta' dan it-tip jgħidu kemm ikun dan iż-żmien u ma jħalluhiex daqshekk miftuħa "f'xi żmien wara".

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien nirringrazzja lill-Onor.

Bartolo li ġibidli l- attenzjoni għal dan il-punt.

Pero` nixtieq nieħu parir fuqha.

Meta niġu biex ngħaddu l-Iskeda nikkonsidraw jekk nistgħux inkunu aktar preċiżi fuq il-frażi "jew f'xi żmien wara".

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Xtaqt nagħmel punt ieħor.

Meta qed ngħidu li fil-qadi ta' dmirijietu l-arkivista jispezzjona kif qed jinżammu l-arkivji ta' uffiċċji pubbliċi, jista' jkun li d-Data Protection Act ma tħallix li dan ikun jista' jidħol jispezzjona?

Ħalli nagħti eżempju.

Naturalment hemm oqsma sensittivi ħafna, bħalma huma r-records fl-isptar u għalhekk tajjeb li nagħmlu dan il-ġurament.

L-arkivju ta' l-isptar huwa importanti ħafna għax minnu tista' tieħu l-istorja mhux biss individwali imma anke ta' soċjeta`, jiġifieri għal riċerka epidemoloġika dawn ir-records huma importanti.

Bis-saħħa li qed tagħti din il-liġi n-nies li se jaħdmu ma' l- arkivji nazzjonali se jkollhom dritt ta' aċċess għal din l-informazzjoni u d-Data Protection Act m'hijiex se żżommhom milli jaraw files ta' dan it- tip?

Qed nistaqsi għaliex m'iniex bniedem legali imma naħseb li ta' min jagħti daqsxejn kasha.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-pożizzjoni hija li għandna l-liġi biex nipproteġu l-privatezza tad-data taċ-ċittadini tagħna, issa qed ngħaddu liġi oħra li se tagħti l-opportunita` lill-arkivista nazzjonali u lin-nies tiegħu li jagħmlu spezzjonijiet ta' registries ta' postijiet fejn jinżammu dawn ir- records pubbliċi, mhux tant biex jaraw il-kontenut imma biex jaraw il- manjiera ta' kif qed jinżammu.

Naturalment fil-kors ta' dan il-proċess huwa mistenni li dawn l-uffiċjali jkunu qegħdin jaraw tagħrif u informazzjoni oħra.

U għalhekk qed nimponu dan il-ġurament ta' segretezza.

Id-Data Protection Act toħloq ukoll ċerti kriterji ta' kif dik id-data trid tiġi miżmuma u protetta.

M'għandix il-liġi quddiemi biex inkun nista' nagħmel riferenza speċifika.

Pero` b'din il-liġi l-Parlament se jkun qiegħed jawtorizza taħt ġurament ta' segretezza li ċerta dokumentazzjoni tkun tista' tiġi eżaminata għall-finijiet ta' din il-liġi, prinċipalment biex wieħed jara kif ikunu qed jinżammu l-arkivji.

Jiġifieri ma naħsibx li se jkun hemm konflitt bejn id-Data Protection Act u din il-liġi.

Rigward il-frażi fil-forma tal-ġurament li aktar kmieni qanqal id- diffikulta` dwarha l-Onor.

Evarist Bartolo, se nipproponi din l-emenda:

"C" Fit-test Malti ta' l-Ewwel Skeda għal klawsola 7, minflok il- kliem "waqt l-impieg tiegħi bħala Arkivista Nazzjonali/impjegat ta' l- Arkivji Nazzjonali, jew f'xi żmien wara," għandu jidħol dan il-kliem "waqt l-impieg tiegħi bħala Arkivista Nazzjonali/impjegat ta' l- Arkivji Nazzjonali, u fl-ebda żmien wara,".

"C" In the Maltese text of the First Schedule to clause 7, for the words "waqt l-impieg tiegħi bħala Arkivista Nazzjonali/impjegat ta' l- Arkivji Nazzjonali, jew f'xi żmien wara," there shall be substituted the words "waqt l-impieg tiegħi bħala Arkivista Nazzjonali/impjegat ta' l-Arkivji Nazzjonali, u fl-ebda żmien wara,".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ridt nagħmel rimarka oħra biss.

Jien semmejt id- Data Protection Act għaliex minn mindu għaddiet ma reġax kellna dibattitu fuqha u jidher li qed tiġi stabbilita prassi li biha qed jinqabżu l-limiti tal-liġi nnifisha u qed tintuża b'mod esaġerat.

Għalhekk esprimejt ċertu tħassib.

(Interruzzjonijiet) Fil-fehma tiegħi, qed tintuża b'mod esaġerat probabbilment għax għadha fil-bidu tat-tħaddim tagħha, sakemm wieħed jistabbilixxi sewwa x'jiġri u x'ma jiġrix.

Imma jekk aħna moħħna mistrieħ li n-nies li jmorru jaraw kif jinżammu l-arkivji ma jinżammux 'il barra bl-iskuża tad-Data Protection Act, allura m'għandix għalfejn nitħasseb.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Meta staqsejt lin-nies li jieħdu ħsieb l-arkivji nazzjonali fuq dan il-punt qaluli li ma jidhrilhomx li hemm xi ħaġa li tista' żżomm lill-uffiċjali ta' l-arkivista, ladarba qed nawtorizzawhom b'din il-liġi biex jispezzjonaw.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda "C" kif imressqa u moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "C" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 7, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 7, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 8 – Rekords li għandhom jiġu depożitati fl-Arkivji.

Clause 8 – Records to be deposited in the Archives.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din hija klawsola importanti għaliex tidħol fid-dettall biex tiddeskrivi liema huma dawk ir-records pubbliċi li għandhom jiġu preservati fl-arkivji nazzjonali.

L-ewwelnett qiegħed jiġi speċifikat li r-records li għandhom jiġu preservati fl-arkivji nazzjonali huma dawk ir-records pubbliċi elenkati fit-Tieni Skeda li tinsab ma' dan l- Att.

Allura tajjeb li mill-ewwel immorru fuq it-Tieni Skeda fejn insibu l- lista ta' records pubbliċi li minn banda tispeċifika u mill-banda l-oħra tiġġeneralizza f'ċertu sens.

Partita 1 tat-Tieni SkedaTajjeb tgħid li records u arkivji pubbliċi li għandhom jiġu preservati f'repositorju ta' arkivji li jaqa' taħt ir- responsabbilta` ta' l-arkivji nazzjonali huma dawk ir-records u arkivji oriġinati, jiġifieri li jinħolqu, riċevuti – jista' jkun li nirċevuhom – jew li jkunu konservati f'dawn il-postijiet li se nsemmi: L-Uffiċċju tal- President ta' Malta, il-Kamra tar-Rappreżentanti, l-Uffiċċju tal-Kabinett tal-Ministri, imbagħad xi ministeru, dipartiment, kummissjoni, awtorita`, aġenzija jew uffiċċju pubbliku ieħor.

Imbagħad qed nagħmlu proviso li fil- każ ta' dawk il-korporazzjonijiet pubbliċi jew parastatali, jew organizzazzjonijiet pubbliċi li ġew privatizzati jew se jiġu privatizzati, il-provvedimenti tal-liġi ta' l-arkivji nazzjonali japplikaw sad-data meta l-gvern ta' Malta jew xi korp tiegħu jew kontrollat minnu ma jibqax ikollu kontroll effettiv.

Naħseb li din hija ċara għar-rigward ta' dawk l-oqsma li jiġu privatizzati, jiġifieri ma jibqgħux taħt il-kontroll effettiv tal-gvern.

Il-kliem "kontroll effettiv tal-gvern" huwa meħud mill-Kostituzzjoni li diġa` għandu interpretazzjoni ċara u m'hemmx dubju x'inhu taħt il-kontroll tal-gvern u x'mhux taħt il-kontroll tal-gvern.

Imbagħad il-lista tkompli tindikalna dawk l-uffiċċji li d-dokumentazzjoni tagħhom taqa' taħt is-superviżjoni ta' l-arkivji nazzjonali.

Dawn huma records konservati minn xi ambaxxata jew rappreżentanza tal-gvern Malti barra minn Malta, jew minn xi uffiċjal li jkun qed jaqdi dmirijietu f'dik il-kariga; mill-kummissjoni elettorali jew minn xi kumitat jew uffuċjal tagħha; mill-qrati tal-ġustizzja jew minn xi qorti oħra jew tribunal ieħor li jkollhom ġurisdizzjoni f'Malta jew minn xi imħallef, maġistrat jew uffiċjal ieħor ta' dik il-qorti; minn xi kunsill lokali jew awtorita`, kumitat jew sotto-kumitat jew uffiċjal tiegħu.

Hemm ukoll dawk ir-records konservati minn xi predeċessur jew suċċessur ta' xi waħda minn dawk l-istituzzjonijiet, korpi jew individwi imsemmija aktar qabel.

Imbagħad għandna records preservati minn xi korp jew individwu ieħor hekk imsemmi mill-ministru b'regolamenti magħmulin skond dan l-Att.

Għada pitgħada jista' jkun hemm xi taqsima b'xi dokumenti ta' natura pubblika li forsi wieħed jista' jidħol f'diffikulta` jekk jaqgħux taħt l- arkivji nazzjonali u għalhekk il-ħsieb huwa li nagħtu l-possibbilta` li dan ikun jista' jiġi dikjarat permezz ta' regolamenti apposta mill-ministru konċernat.

Iktar tard beħsiebni ndaħħal dik il-parti li tirrigwarda lil Għawdex.

Jiġifieri taħt din l-Iskeda rrid inżid paragrafu li jgħid li records li joriġinaw mill-ministeru għal Għawdex, minn dipartimenti governattivi u entitajiet pubbliċi mwaqqfa Għawdex, għandhom ikunu depożitati fis-sezzjoni ta' Għawdex ta' l-arkivji nazzjonali.

Partita 2 tat-Tieni Skeda tgħid li dawk ir-records pubbliċi u l-arkivji kollha li filwaqt tad-dħul fis-seħħ ta' dan l-Att kienu fil-kustodja ta' l- arkivji nazzjonali ta' Malta għandhom jitqiesu bħala records pubbliċi għall- finijiet ta' dan l-Att.

Naturalment din m'hijiex l-ewwel liġi li tirregola l-arkivji nazzjonali għaliex kellna l-liġi ta' l-1990.

Minn dak iż-żmien twaqqaf l-arkivju nazzjonali, hemm it-taqsima f'Għawdex u b'dan il-provvediment irridu niddikjaraw li dawk huma wkoll records pubbliċi għall-finijiet ta' din il- liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Irrid nirrimarka - u anke l-kollegi tekniċi tagħna rrimarkaw dwar dan il-punt - jekk il-kelma "xi" li qed tintuża fit- Tieni Skeda hijiex vaga wisq u minflokha għandhiex tidħol il-kelma "kull".

Bl-Ingliż tgħid "any embassy" imma fil-każ tal-Malti qed nistaqsi jekk hijiex vaga wisq.

Jekk naħsbu li m'hijiex vaga wisq tibqa' kif inhi.

Jekk naħsbu li trid tkun aktar ċara li qed ngħidu kull ambaxxata, kull kunsill lokali, kull kumitat jew aġenzija pubblika, allura għandna nibdluha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Xtaqt nirriferi għall-parti fejn qed jissemmew il- kunsilli lokali jew awtorita`, kumitat jew sotto-kumitat jew uffiċjal tiegħu.

Peress li aħna daħħalna u qed nipprovaw indaħħlu l-konċett ta' gvern lokali f'dan il-pajjiż u nafu li f'dawn l-aħħar għaxar snin kien hemm diversi kunsilli lokali li ħadu inizjattivi biex itejbu l-libreriji tagħhom u jipprovaw jiġbru materjal u informazzjoni dwar il-lokal tagħhom biex in- nies tal-lokal ikollhom aċċess għal din l-informazzjoni, jien qed nifhem li wara li jgħaddi ż-żmien dan il-materjal se jispiċċa f'idejn l-arkivji nazzjonali f'post ċentrali.

Pero` naħseb li ta' min jistħarreġ il- possibbilta` li nagħtu aktar aċċess għall-informazzjoni fil-lokalitajiet stess.

Jista' forsi l-ministru jiddiskuti jew inkella jaħseb dwar il- konċett li l-informazzjoni li tinżamm mill-kunsill lokali tibqa' aċċessibbli fil-lokal partikolari milli tittieħed fl-arkivji nazzjonali fuq bażi ċentrali?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Assolutament m'hawn xejn fil-liġi li jipprojbixxi dan.

Issa ħalli nkunu b'saqajna fl-art.

Meta saret il-liġi ta' l-arkivji nazzjonali kien għad ma kellniex kunsilli lokali u dak iż-żmien ma konniex qed nieħdu ħsieb l-arkivistika nazzjonali b'mod tajjeb.

Issa li żdiedu l- kunsilli lokali u m'hemmx dubju li dawn qegħdin iġemmgħu records pubbliċi li jitfgħu dawl u xiehda fuq il-ħajja ta' kull lokalita` tagħna, se jkun ifisser li mmultiplikajna sostanzjalment l-ammonti ta' files u ta' arkivji nazzjonali li jridu jinġabru.

Jiġifieri naħseb li hawn irridu ngħaddu minn learning curve li teħodilna ċertu żmien.

Il-gvernijiet iridu jdaħħlu subgħajhom fil-but u jibdew jaħsbu kif se jittrattaw din il-problema.

Aħna diġa` qed niddiskutu anke l-possibbilta` ta' bini ġdid biex inkunu nistgħu eventwalment inpoġġu fih dawn l-arkivji.

Santu Spirtu huwa bini li qdiena, li minnu rnexxielna diġa` nibnu ċerta esperjenza u ċerti standards f'dan il-kamp, imma huwa ċar li meta tara liema huma l-istandards li qegħdin nimmiraw għalihom, dawn huma standards li sew mill-punto di vista ta' spazju, ta' ambjent klimatiku, ta' l-għodda teknoloġika li se jkollna bżonn biex niffaċilitaw il-ħażna u l-aċċess ta' l- informazzjoni, se jasal dak iż-żmien meta l-gvern tal-ġurnata jrid jipprovdi bini li l-iskop tiegħu mill-bidunett ikun għal arkivju nazzjonali.

Allura jiġi ddisinjat għal dan l-iskop u b'hekk inkunu nistgħu nwettqu l-obbligi li qed nidħlu għalihom b'din il-liġi.

Issa min se jkun qed imexxi l-arkivji nazzjonali jrid jara x'inhu ta' ġid għall-arkivji nazzjonali u kif iwettaq l-obbligi tal-liġi li ma jinkludux biss l-għażla u l-preservazzjoni, imma jinkludu wkoll l-aċċess.

Jista' jagħti l-każ li jkun hemm possibbiltajiet li biex iżżomm din l-arkivistika kollha forsi tkun trid iktar minn post wieħed u wieħed jista' jikkonsidra jekk għandux ikun hemm ċertu tqassim reġjonali tal-ħażna ta' din id- dokumentazzjoni.

Dan nistgħu nipprospettawh illum bl-informazzjoni li għandna f'idejna, pero` m'aħniex fil-pożizzjoni li niddeċiedu issa u tkun trid tiġi deċiża fil-mument proprju meta min ikun qed imexxi jkun irid jagħmel dik id-deċiżjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: L-argument proprju tiegħi huwa dwar jekk nistgħux għallinqas inħallu option għal dawk il-lokalitajiet li diġa` għandhom xi forma ta' infrastruttura.

L-arkivista nazzjonali jibqa' responsabbli għall- informazzjoni anke bħala kordinazzjoni mal-lokalitajiet, pero` l-gvern lokali għandna nagħtuh l-option partikolari li, jekk irid, ċerti dokumenti jinżammu fi spazju anke approvat min-naħa ta' l-arkivista nazzjonali biex kemm jista' jkun dik l-informazzjoni tkun aċċessibbli.

Għallinqas nistgħu nagħtu l-option lil dawk li għandhom l-infrastruttura meħtieġa biex f'dan il-pajjiż nibdew naħsbu għall-futur ukoll.

Dak huwa l-argument tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Minstru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-punt huwa li fil-liġi mkien m'aħna nispeċifikaw xi post partikolari f'Malta fejn jinżammu dawn l-arkivji jew inkella m'hemm xejn fil-liġi li b'xi mod jeskludi lill-arkivista nazzjonali milli jiddefinixxi post f'kull lokalita` bħala li jkun l-arkivju nazzjonali li fih jinżammu l-arkivji ta' dak il-kunsill lokali.

Pero` mhux il-każ li wieħed jispeċifika f'xi parti fil-liġi li l-arkivista nazzjonali jkollu s- setgħa li jispeċifika post f'lokalita` għal dan l-iskop.

Dan m'huwiex eskluż u ma naħsibx li hemm għalfejn ngħiduh f'dan l-istadju.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Jekk qed nifhem sew bħalissa l-arkivista nazzjonali proprjament jista' jasal għal deċiżjoni bħal din u ma jżommu ħadd.

ONOR.

LOUIS GALEA: Infatti aħna m'għandniex biss il-post ta' Santu Spirtu imma hemm postijiet oħra fejn hemm ħażna ta' arkivji.

Naturalment meta nsemmu l-arkivji nazzjonali jekk ma nkunux qed nirriferu għal dak tal- kavallieri li qiegħed il-Bibljoteka, mill-ewwel nifhmu jew għat-taqsima f'Għawdex jew inkella għat-taqsima li għandna f'Santu Spirtu.

Imma fil- fatt taħt ir-responsabbilta` ta' l-arkivji nazzjonali hemm postijiet oħrajn fejn hemm ħażna ta' arkivji għaliex ma kienx hemm spazju u lanqas personnel li permezz tagħhom stajna nagħmlu din l-għażla ħalli wieħed jiddeċiedi x'se jżomm u x'mhux se jżomm, imbagħad jibda l-proċess ta' preservazzjoni u l-ikkatalogar tagħhom.

Sur President, qabel inkompli nispjega klawsola 8, se nipproponi din l- emenda għat-Tieni Skeda:

"D" Fit-Tieni Skeda għal klawsola 8, paragrafu 2 għandu jiġi enumerat mill-ġdid bħala paragrafu 3 u minnufih wara paragrafu 1 għandu jidħol dan il-paragrafu 2 li ġej:-

Rekords li joriġinaw mill-Ministeru għal Għawdex, minn sezzjonijiet ta' Għawdex ta' dipartimenti governattivi, u minn entitajiet pubbliċi mwaqqfa Għawdex, għandhom ikunu depożitati fis- sezzjoni ta' Għawdex ta' l-Arkivji Nazzjonali.".

"D" In the Second Schedule to clause 8, paragraph 2 shall be renumbered as paragraph 3 and immediately after paragraph 1 there shall be inserted the following new paragraph 2:-

Records originated by the Ministry for Gozo, Gozo sections of government departments, and by public bodies established for Gozo shall be deposited at the Gozo Section of the National Archives.".

Sur President, subklawsola (1) ta' klawsola 8 tispjega fid-dettall liema huma r-records li għandhom jiġu preservati.

Imbagħad subklawsola (2) ta' klawsola 8 tgħid hekk:

"Dawk l-Arkivji ta' xorta partikolari li huma regolati b'xi liġi oħra li tkun fis-seħħ minn żmien għal żmien għandhom jinżammu u jkunu regolati skond dik il-liġi sakemm dawk l-arkivji jkunu preservati u magħmulin aċċessibbli skond standards miftiehma ma' l-Arkivista Nazzjonali.".

Subklawsola (3) ta' klawsola 8 tgħid li:

"Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' subartikolu (2) hawn iktar qabel, il- Ministru jista' bi ftehim mal-Ministru resposabbli għal xi arkivju partikolari, jordna t-trasferiment ta' dokumenti miżmuma f'dawk l- arkivji għall-Arkivji Nazzjonali, hekk li dan jiġri taħt dawk il- kondizzjonijiet li jistgħu jiġu miftiehma bejn il-Ministru u l- Ministru responsabbli għal dawk l-Arkivji; u meta xi dokument bħal dak ikun trasferit għall-Arkivji Nazzjonali dak id-dokument għandu, għall- fini ta' kull liġi li tirregola d-depożitu ta' dak id-dokument fl- arkivji eżistenti, jitqies li huwa depożitat kif imiss skond dik il- liġi, u kull responsabbilta` relattiva għal dak id-dokument, inkluż il- ħruġ ta' kopji u estratti minn hemmhekk, kif ukoll awtentikazzjoni tiegħu, għandha mat-trasferiment ta' dawk id-dokumenti tkun tvesti fl- Arkivista Nazzjonali.".

Dawn iż-żewġ paragrafi xi jfissru, Sur President?

Aħna nafu li llum, minbarra l-arkivji nazzjonali jeżisti wkoll l-arkivju notarili li diġa` huwa regolat b'liġi apposta li tipprovdi dwar iż-żamma ta' kuntratti kollha tan-nutara Maltin u Għawdxin u hemm ukoll l-arkivju ta' l-Ordni ta' San Ġwann, li llum qiegħed miżmum mill-Bibljoteka Nazzjonali.

Mhux l-ewwel darba li tqanqal il-punt jekk l-arkivji ta' l-Ordni ta' San Ġwann u l-arkivji tan-nutara, u jista' jkun xi arkivji oħrajn, għandhomx jingħaqdu f'post wieħed.

Sur President, illum dan mhux possibbli li jsir fiżikament, pero` mhux eskluż li 'l quddiem ikun hawn dawn il- possibbiltajiet.

Il-konċett jista' jkun li huwa tajjeb u allura m'għandhiex tiġi eskluża l-possibbilta` għall-futur.

Dan l-artiklu jagħtina l-liberta` li f'mument propizju wieħed ikun jista' jieħu dan il- pass b'mod gradwali mingħajr ma jkun hemm il-ħtieġa li wieħed jerġa' joqgħod jilleġisla.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nissanzjonaw l-eżistenza ta' arkivji oħra li huma regolati b'liġi oħra.

Kulma qed ngħidu huwa li l-arkivista nazzjonali jkun jista' jagħti pariri dwar kif għandhom jinżammu l-affarijiet, u forsi anke jagħti daqqa t'id f'dan ir-rigward.

Imbagħad 'il quddiem jekk ikun hemm il-possibbilta` li wieħed jgħaqqad dawn it-taqsimiet differenti ta' dokumenti pubbliċi - kif inhuma dawk ta' l-arkivji notarili - ma jkunx hemm bżonn li wieħed joqgħod jerġa' jgħaddi liġi mill-Parlament.

Ikun possibbli li jkun hemm il-ftehim meħtieġ bejn il-ministri li huma responsabbli għal dan it-trasferiment.

Naturalment jiġu mħarsa l-kondizzjonijiet meħtieġa u b'din il-manjiera wieħed ikun għadda dawn l-arkivji f'idejn in-nies li jkunu jifhmu.

Subklawsola (4) ta' klawsola 8 tgħid li:

"L-Arkivista Nazzjonali jista' jiċċertifika li xi rekords dipartimentali partikolari li jkunu għaddew minn fuqhom iżjed minn tletin sena ma għandhomx għaliex jiġu trasferiti fl-Arkivji Nazzjonali għall-preservazzjoni, u dawk ir-rekords li jiġu hekk ċertifikati għandhom jinżammu fl-uffiċċji pubbliċi adatti jew, skond il-każ, jintbagħtu lura f'dak l-uffiċċju pubbliku, fejn dawn jistgħu jinżammu, jew isir minnhom, bla ħsara għall-għoti ta' awtorizzazzjoni taħt l- artikolu 6 ta' dan l-Att.".

Il-portata ta' din is-subklawsola hija li wara li wieħed jagħmel eżami ta' dawn id-dokumenti pubbliċi, jista' jiddeċiedi li m'humiex ta' xi interess partikolari li għandhom jinżammu fl-arkivji nazzjonali u allura jista' jiġi ordnat li dawn jinżammu fid-dipartiment konċernat jew inkella jista' jkun hemm ukoll l-awtorizzazzjoni li dawn it-tipi ta' dokumentazzjoni ma tibqax lanqas tinżamm u wieħed jiddispondi minnhom skond kif ikun awtorizzat.

Fi klawsola 6 għidna li hija l-funzjoni ta' l-arkivista nazzjonali li jagħti ċerti deċiżjonijiet dwar kif wieħed għandu jiddisponi minn records pubbliċi jekk ma jkunx hemm raġuni għalfejn ikunu preservati.

Allura hawnhekk qed ngħidu li jridu jinżammu sa 30 sena, imbagħad wieħed ikun jista' jieħu anke din id-deċiżjoni partikolari.

Subklawsola (5) ta' din il-klawsola tgħid li:

"L-Arkivista Nazzjonali jista' jipposponi li jaċċetta t-trasferiment ta' rekords u arkivji fil-kustodja tiegħu jekk ma jkollux fejn iqegħidhom jew ma jkunx jista' jagħmel arranġamenti oħra biex iżommhom fl-Arkivji tiegħu.".

Kif għidna kemm-il darba fil-kors tad-diskussjoni ta' din il-liġi, is- sitwazzjoni hija 'l bogħod minn dik li suppost tkun fejn jidħlu l-arkivji nazzjonali.

Hemm backlog ta' xogħol li huwa verament qawwi u kieku kull dipartiment kellu jaqbad il-files li għandu u jpoġġihom wara l-bieb ta' l- arkivista nazzjonali, inkunu qegħdin noħolqu chaos.

Irrid ngħid li dan ma jiġrix f'Malta biss, imma jiġri anke barra minn pajjiżna.

F'din il- klawsola hemm provvediment apposta biex nissalvagwardaw li jibda proċess u jieħu l-kors taż-żmien tiegħu sakemm f'xi mument fil-futur l-affarijiet jiġu kif suppost.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: F'subklawsola (4) qed ngħidu li dawk ir-records li jkunu għaddew minn fuqhom iżjed minn 30 sena jistgħu jiġu ċertifikati li m'għandhomx għaliex jiġu trasferiti fl-arkivji nazzjonali.

Ħalli nieħdu l- każ tal-qorti.

Fil-qorti għandna records li ma jistgħu qatt isiru aċċessibbli għall-pubbliku, anke jekk għandhom interess pubbliku.

Hawnhekk konna semmejna l-każ ta' Borg Pisani.

Is-sentenza nafuha, imma safejn naf jien ix-xiehda li ngħatat fil-proċess m'hijiex aċċessibbli.

Naf min ipprova jirriċerka dan il-każ, imma żammewh milli jieħu l-informazzjoni.

Nixtieq inkun naf jekk aħniex inbiddlu dik is-sitwazzjoni għaliex m'għandix idea.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri jekk il-qorti tkun ordnat li x-xiehda tinżamm sigrieta, anke wara li jgħaddu 30 sena nibqgħu marbutin li ma nistgħux nieħdu dik l-informazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Irrid nistaqsi fuqha.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien naħseb li din hija importanti għaliex għandna każi ċelebri fl-istorja tagħna, speċjalment peress li aħna konna kolonja, u allura mhux l-ewwel darba li kien hemm ordnijiet biex tinżamm segretezza dwar affarijiet li l-Ingliżi kienu jiddefinixxuhom bħala sensittivi.

Din ma kenitx xi definizzjoni akkademika imma definizzjoni politika biex jiddefendu l-interessi tagħhom.

Jien naħseb li għall-memorja kollettiva tagħna u għall-istorja tagħna jkun importanti li jinfetħu każi ta' dan it-tip għaliex hemm sensiela sħiħa.

Semmejt il-każ ta' Borg Pisani bħala eżempju, imma żgur li kellna mumenti storiċi oħra fejn tressqu nies quddiem il-qrati tagħna.

Għaddew is-snin u d-dokumenti fejn hemm xiehda importanti dwarhom baqgħu m'humiex aċċessibbli għalina.

Naħseb li wasal iż- żmien li jkollna xi ħaġa dwar dan.

Ma nemminx li għandu jkun hemm ġustifikazzjoni.

Is-sabiħa hi li aħna li konna kolonja għandna ċerti dokumenti sensittivi li jibqgħu eternament mistura u l-pajjiż kolonizzatur għandu liġijiet li jirregolaw kif anke records ta' dak it-tip jiġu pubbliċi, dejjem jekk huwa fl-interess tiegħu li jagħmilhom pubbliċi.

Għaliex din hija l-ironija ta' kolonja!

Ħafna mill-informazzjoni sensittiva li nsiru nafu, insiru nafuha malli jiġu rivelati skond l-obbligi tal-public records office f'Londra.

Din tkun xi ħaġa interessanti għax għandna każi sensittivi, bħal, per eżempju, x'ġara mill-avukat Nerik Mizzi u sħabu, x'ġara minn Borg Pisani, minn Manuel Dimech u attivisti oħrajn li jien nemmen li kollha aġixxew kif fiehmu li kien l-aħjar biex iressqu 'l quddiem lil dan il-pajjiż.

Jien nemmen li dawn in-nies ġenwinament kienu jemmnu fil-kawża tagħhom, anke jekk wieħed jaqbel jew ma jaqbilx magħhom, imma dik hija kwestjoni oħra.

Jien naħseb li anke għall-memorja kollettiva tagħna hemm bżonn li tagħrif bħal dan jibda jsir aċċessibbli għaliex naħseb li waħda mir-raġunijiet għalfejn f'pajjiżna għandna problema biex tifforma kuxjenza nazzjonali hija proprju minħabba li qisu lanqas l-istorja tagħna ma tappartjeni għalina b'mod komuni.

Jien nawgura li xi darba kulmin kien jappartjeni għal din il-familja Maltija jsir parti mill-memorja kollettiva tagħna u parti mill-kuxjenza storika tagħna, mhux wieħed joqgħod jiġġudika llum jekk kienx jaqbel magħhom jew le.

Per eżempju, jien għalija parti mill-kuxjenza storika tagħna għandha tkun li wieħed jaċċettta kemm nies bħal Manuel Dimech u kif ukoll nies bħal Nerik Mizzi għaliex huma parti mill-memorja kollettiva tagħna.

Din m'hijiex kwestjoni ta' ġudizzju jekk wieħed jaqbilx ma' l-ideat ta' wieħed jew ta' l-ieħor, imma memorja kollettiva ta' nazzjon tfisser proprju l- memorja ta' kulħadd.

Il-kolonji jkollhom problema biex jiżviluppaw din il- memorja kollettiva għaliex parti mil-logħba ta' kif kolonizzatur jiddomina kolonja hija proprju li jifred sezzjoni kontra oħra ta' l-istess popolazzjoni.

U dik l-istrateġija tant magħrufa li saret cliche' ta' "ifred u saltan" ġiet imħaddma tajjeb ħafna hawn Malta u l-effett għadu jinħass sal-lum.

Jien għandi dubji serji kemm hawn individwi f'dan il- pajjiż li lesti jaċċettaw nies ta' ideoloġiji differenti, ta' twemmin differenti u ta' viżjonijiet differenti bħala parti mill-memorja kollettiva tagħna.

Qisna għadna niġġudikaw jekk dawk l-individwi ta' 100 sena ilu, ta' 80 sena ilu jew ta' 60 sena ilu humiex magħna jew kontra tagħna.

Pajjiżi oħra għaddew minn dan l-iżvilupp imma mal-milja tas-snin ċerti esperjenzi li għall-bidu jkunu bdew bħala esperjenzi ta' naħa jew ta' oħra jsiru parti mill-memorja kollettiva tagħhom.

Meta jsiru parti mill-memorja kollettiva jkun sinjal li dik il-komunita` nazzjonali qed tingħaqad għaliex jekk wieħed jibqa' mifrud anke fuq l-istorja, iktar u iktar se jibqa' mifrud fuq il-preżent u fuq il-ġejjieni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ivverifikajt ma' l-esperti dwar il- punt li qanqal l-Onor.

Bartolo u jirriżulta li l-Kodiċi Kriminali diġa` jipprovdi li proċessi verbali ma jsirux pubbliċi jekk mhux bil-permess ta' l-avukat ġenerali tar-repubblika.

Jista' jkun hemm ukoll proċessi oħrajn kriminali li fil-kors tal-proċeduri jkun hemm digriet tal-qorti li dawn għandhom jibqgħu sigrieti jew jinstemgħu bil-magħluq, allura meta jiġi mitmum il-proċess kollu, dik il-parti li tkun instemgħet bil-magħluq tibqa' wkoll bil-magħluq u hekk tiġi arkivjata.

Jidher li din il-problema tqum biss fil-każijiet li huma ta' natura kriminali, mhux każijiet ta' natura oħra, li tista' tkun ċivili jew inkella kostituzzjonali.

Naħseb li l-aħjar rimedju f'dan l-istadju hu li wieħed jikkonsulta lill-avukat ġenerali fuq dan il-punt għaliex hemm provvedimenti fil-Kodiċi Kriminali li jirregolaw kif ċerti dokumenti ta' proċediment kriminali jsiru pubbliċi jew inkella jinżammu sigrieti u ma nħossnix fil- pożizzjoni li nista' nieħu pożizzjoni.

Jien qed nifhem il-punt li qed iqanqal l-Onor.

Bartolo.

Per eżempju, jien ma kontx naf li hemm partijiet mill-proċeduri tal-każ ta' Borg Pisani li m'humiex aċċessibbli għall- pubbliku.

Nafu, anke skond ir-records office Ingliż, li kultant żmien tisma' li nfetħu dokumenti ta' ċerta epoka u jkun hemm avviż apposta biex wieħed ikun jaf x'qed jiġri.

Għaldaqstant irridu nidħlu sew f'dan il-punt ma' l-avukat ġenerali tar-repubblika u naraw xi jfisser għax xi kultant tkun bdiet tiġi applikata ċerta proċedura u ħadd ma jikkontestaha u kulħadd jibqa' għaddej biha.

Jista' jkun li niddiskutu l-punt u l-avukat ġenerali jgħidilna li m'għandux ikun hemm diffikulta` li meta jgħaddi tant żmien minn fuqhom, ladarba qegħdin għand l-arkivji nazzjonali, dawn għandhom jiġu regolati bir-regolamenti ta' l-arkivji nazzjonali.

Se niddiskuti ma' l-oppożizzjoni u anke mal-kollegi tiegħi fuq dan il-punt biex fi stadju ulterjuri, jekk ikun hemm bżonn, nagħmlu provvediment apposta biex nindirizzawh.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Dan ifisser li d-diskussjoni fuq klawsola 8 se tiġi posposta u ngħaddu għall-klawsola li jmiss?

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, Sur President, jien qed nipproponi li ngħaddu l- klawsola bl-emenda proposta għat-Tieni Skeda u wara li nkunu rajna sew bejnietna dan il-punt li tqanqal, jekk naqblu li għandna nressqu xi provvediment, inressquh ad hoc iktar tard fl-istadju ta' dan il-kumitat.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "D" għal klawsola 8, kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "D" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 8, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 8, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 9 – Ma jistgħux jinħarġu rekords mill-Arkivji Nazzjonali mingħajr permess

Clause 9 - Records may not be taken out of the National Archives without permission.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din hija klawsola li tirregola l-ħruġ ta' records mill-arkivji nazzjonali.

Naturalment minħabba l-valur ta' l- arkivji nazzjonali l-prinċipju huwa li ebda record jew oġġett preservat fl- arkivji nazzjonali ma jista' jinħareġ mill-post fejn ikunu jinstabu l- arkivji nazzjonali.

Dan il-prinċipju jista' jiġi sorvolat jekk ikun hemm il- permess bil-miktub ta' l-arkivista nazzjonali.

U kull permess li jingħata għandha tinżamm kopja tiegħu u anke tkun disponibbli biex tiġi spezzjonata.

Qed ngħidu wkoll li biex joħroġ xi ħaġa mill-post fejn hemm l-arkivji nazzjonali, bilfors irid ikun hemm il-permess ta' l-arkivista nazzjonali u biex joħroġ xi dokument barra minn Malta li jappartjeni għall-arkivji nazzjonali, dan ikun jeħtieġ il-permess tal-ministru responsabbli wara li jkun ikkonsulta kemm lill-arkivista nazzjonali, kif ukoll lill-kunsill dwar l-arkivji.

Sur President, ġieli jkollna l-problema li jkun hemm bżonn li jiġu ppreżentati fil-qorti xi dokumenti li jinstabu fl-arkivji nazzjonali.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li biex isir dan l-arkivista nazzjonali:

"... għandu jesebixxi jew xort'oħra juża l-oriġinal wara li jagħmel kopja tiegħu għall-preservazzjoni fl-arkivji jekk dan ikun possibbli.".

Fil-passat kellna l-esperjenza li xi dokumenti li jkunu ġew ippreżentati fi proċessi l-qorti - u ħafna drabi l-qorti tinsisti li jiġi prodott l- oriġinal - imbagħad jibqgħu f'dak il-proċess u ma jerġgħux jirritornaw u jkun hemm ċerti diffikultajiet.

Hawnhekk naħseb li qegħdin nistipulaw biżżejjed il-manjiera ta' kif wieħed ikun jista' joħroġ dawn id-dokumenti.

F'ċirkostanzi normali qed inħallu f'idejn l-arkivista nazzjonali biex jagħti l-permessi meħtieġa.

Huwa biss fejn si tratta li jkun hemm bżonn li wieħed jibgħat xi dokument barra minn Malta, ħafna drabi għal raġunijiet validi bħalma huma wirjiet jew inkella kkuppjar speċjalizzat, li ndaħħlu lill-ministru fin-nofs u lanqas jiddeċiedi waħdu imma jiddeċiedi b'konsultazzjoni ma' l-arkivista nazzjonali u mal-kunsill dwar l-arkivji.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 9.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 9 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 10 – Aċċess għal rekords.

Clause 10 - Access to records.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, hawn qegħdin nikkonfermaw ir-regola internazzjonali li tistabbilixxi l-perjodu ta' 30 sena qabel ċerti records isiru pubbliċi.

Qegħdin ngħidu li:

"Bla ħsara għal kull liġi li tipprojbixxi jew tillimita l-iżvelar ta' informazzjoni f'xi rekord pubbliku, ir-rekords pubbliċi fl-Arkivji Nazzjonali, jew f'xi repositorju ta' arkivji ieħor taħt il-kontroll ta' l-Arkivista Nazzjonali, għandhom ikunu disponibbli għall-ispezzjon pubbliku wara li jgħaddi perjodu ta' tletin sena minn meta jkunu oriġinati, ħlief sakemm ma jkunx ġie ordnat mill-Ministru perjodu itwal jew iqsar wara konsultazzjoni mal-Ministru responsabbli għal dak l-uffiċċju pubbliku li jkun oriġina r-rekords jew is-suċċessur fil- qadi tal-funzjonijiet tiegħu.".

Dan huwa t-tip ta' provvediment li wieħed isib f'diversi liġijiet oħrajn li jirregolaw din il-materja.

Apparti dak li tkellimna dwaru iktar qabel, li se naraw kif nistgħu nissorvolaw dawk il-liġijiet li jipprojbixxu jew jillimitaw l-iżvelar ta' informazzjoni f'xi record pubbliku għall-finijiet ta' xi proċessi li kellna fil-qrati, naħseb li din ir-regola għaddiet mit- test taż-żmenijiet u ta' esperjenzi ta' pajjiżi oħrajn.

Naħseb li wieħed m'għandux isib diffikulta` fuqha.

Pero` l-klawsola tkompli tgħid li:

"Meta jiskadi l-perjodu ta' tletin sena ordnat fis-subartikolu (1), rekords li jintgħażlu għal preservazzjoni permanenti li jkunu għadhom klassifikati bħala konfidenzjali, jew sigrieti, għandhom ikunu eżaminati mill-Kunsill sabiex jiġi aċċertat sew jekk ikunx meħtieġ li dawn jibqgħu jiġu klassifikati u, jekk dak ma jkunx meħtieġ, dawn għandhom jiġu de-klassifikati u jkunu miftuħa għall-ispezzjon pubbliku taħt is-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu.".

Din qed indaħħluha biex jekk xi ħadd jgħid li xi informazzjoni hija sigrieta jew konfidenzjali, wara li jgħaddu 30 sena l-kunsill ta' l-arkivji jaraha u jista' jiddeċiedi li m'hemm xejn li verament se jipperikola s- sigurta` tal-pajjiż fiha u allura tiġi de-klassifikata u tkun tista' tinfetaħ għall-pubbliku.

Skond subklawsola (2) ta' klawsola 10 hemm ukoll il-possibbilta` li:

"Il-Ministru jista', bil-parir ta' l-Arkivista Nazzjonali, jillimita l- aċċess mill-pubbliku għal dokumenti u oġġetti meta fid-diskrezzjoni tiegħu:

a) dawn ikun fihom informazzjoni li tkun inkisbet minn xi awtorita` pubblika taħt obbligazzjoni ta' segretezza jew konfidenzjalita`; jew b) is-sigurezza Statali jew is-sigurta` personali ta' xi individwi jkunu hekk jeħtieġu; c) jew il-fraġilita` ta' l-Arkivji tkun hekk teħtieġ; jew d) dan ikun meħtieġ biex tkun tista' ssir l-organizzazzjoni ta' l- arkivji.".

Subklawsola (3) tgħid li:

"... kull kopja ta' dokument, maħruġa bħala kopja vera siġillata kif imiss bis-siġill ta' l-Arkivji Nazzjonali u ffirmata mill-Arkivista Nazzjonali, għandha għall-finijiet ta' kull liġi, titqies bħala kopja awtentika u għall-iskop ta' prova f'qorti jew tribunal titqies li hija waħda ekwivalenti għall-oriġinal.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Subklawsola (2) tgħid li:

"Il-Ministru jista', bil-parir ta' l-Arkivista Nazzjonali, jillimita l- aċċess mill-pubbliku għal dokumenti u oġġetti meta fid-diskrezzjoni tiegħu ...".

Fl-istadju tat-Tieni Qari jien kont diġa` rrimarkajt fuq il-kliem "fid- diskrezzjoni tiegħu" u għidt li qed nagħtu wisq poter lill-ministru, li huwa persuna politika, li jiddeċiedi s-sigurezza statali.

Naħseb li għandu jkun hemm differenza bejn ġudizzju li jista' jagħti ministru u ġudizzju li jista' jagħti arkivista nazzjonali.

Se nagħmel dan it-tip ta' ġudizzju fuqi ħalli ma nkunx qed nirrifletti fuq ħadd aktar.

Naħseb li bħala politiku kieku jien meta niġi biex niddeċiedi jekk dokument għandux ikun aċċessibbli jew le, probabbilment nagħmel konsiderazzjonijiet politiċi iktar milli konsiderazzjonijiet professjonali u konsiderazzjonijiet li jagħtu aċċess għar-riċerkaturi.

Kif inhi d-diċitura tal-liġi, qed tagħti wisq diskrezzjoni lill-ministru, speċjalment meta qed tgħid: "Il-ministru jista', bil-parir ta' l-arkivista nazzjonali, jillimita l-aċċess mill- pubbliku għal dokument u oġġetti meta fid-diskrezzjoni tiegħu", lanqas biss tgħid "fid-diskrezzjoni tagħhom" għaliex kieku għallinqas għandek il- ġudizzju politiku u l-ġudizzju professjonali.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li għandek raġun.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jekk naslu għal dik naħseb li jien inkun sodisfatt, anke jekk b'dak li qed ngħid qed nitfa' dell fuq il-politiċi.

ONOR.

LOUIS GALEA: Pero` qisha qiegħda ftit żejda, fis-sens li diġa` qegħdin ngħidu li hawn dawn l-erba' każi speċifiċi li nafu x'inhuma.

Il- liġi qed tgħid meta l-informazzjoni tkun inkisbet minn awtorita` pubblika taħt obbligazzjoni ta' segretezza jew konfidenzjalita`.

Dak faċilment jiġi stabbilit.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Hekk hu, hemm benchmark.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ċirkostanza oħra hija meta s-sigurezza statali jew is-sigurta` personali ta' xi individwu jkunu hekk jeħtieġu.

Irrid nifhem li kulħadd se jaġixxi b'responsabbilta`, kemm il-ministru u kif ukoll l- arkivista.

Jiġifieri jkun hemm diskussjoni bejniethom jekk ikun il-każ.

It-tielet ċirkostanza hija meta l-fraġilita` ta' l-arkivji tkun hekk teħtieġ.

Din il- materja żgur li iktar jifhem fiha l-arkivista milli l- ministru.

U l-aħħar ċirkostanza li tissemma fil-liġi meta jista' jiġi limitat l-aċċess hija meta jkun hemm bżonn issir l-organizzazzjoni ta' l- arkivji.

Ħalli nerġa' nġib l-eżempju li xi darba jinbnew arkivji nazzjonali - forsi naqra far-fetched minħabba l-qagħda tal-finanzi fil- pajjiż f'dan il-mument – u jiġi l-mument meta tkun se tittrasferixxi u torganizza l-arkivji, u għaldaqstant ma jkunux aċċessibbli.

Allura din id- diskrezzjoni għalfejn għandha tidħol?

Jiġifieri naqbel miegħek, ma narax li din hija essenzjali.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nistaqsi lill-ministru - nitolbu jikkumpatini jekk se ngħid xi ħmerija legali - jekk meta qed ngħidu: "Il- Ministru jista', bil-parir ta' l-Arkivista Nazzjonali" l-Interpretation Act tobbligax li dak il-parir ikun bil-miktub jew le?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Interpretation Act f'dan is-sens tistabbilixxi li ministru jista' jmur kontra d-direzzjoni ta' l-arkivista, basta hu jiġġustifika bil-miktub ir-raġuniijet għaliex mhux qed jaqbel.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiġifieri dak l-obbligu hemm qiegħed.

Għalhekk ma ħassejtx il-bżonn li nressaq emenda.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien kemm ilni ministru forsi kelli żewġ jew tliet okkażjonijiet fejn ħassejt li kelli nikteb minuta dettaljata biex ngħid għaliex ma kontx qiegħed naqbel mad-direzzjoni li kont qed niġi mogħti.

Sur President, wara l-kummenti li għamel l-Onor.

Bartolo dwar subklawsola (2) se nipproponi din l-emenda:

"E" F'subklawsola (2) ta' klawsola 10 il-kliem "fid-diskrezzjoni tiegħu" għandhom jitħassru.

"E" In subclause (2) of clause 10 the words "in his discretion" shall be deleted.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda "E" għal klawsola 10, kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "E" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 10, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 – Dritt ta' preferenza eżerċitabbli mill-Gvern.

Clause 11 – Right of preference exercisable by the Government.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din hija klawsola li tipprovdi għal dritt ta' preferenza fejn ikun hemm il-bejgħ ta' xi record jew dokument li fil-fehma tal-ministru, wara konsultazzjoni ma' l-arkivista nazzjonali, għandu valur arkivistiku jew storitiku u jkun fl-interess pubbliku li dan jiġi akkwistat biex jinżamm bħala parti mill-arkivji nazzjonali.

Dan huwa prattikament l- istess kliem li għandna fil-liġi dwar il-patrimonju kulturali.

Hija ħaġa tajba għax kultant ikun hemm xi dokument ta' ċertu valur li jkun qiegħed għall-bejgħ.

Ġieli kellna pitturi li kienu għall-bejgħ jew inkella oġġetti ta' arti u mhux l-ewwel darba li l-gvern eżerċita d-dritt ta' preferenza biex dawn jakkwistahom għall-patrimonju ta' pajjiżna.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 11.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 11 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 12 – Relazzjonijiet mal-Ministru.

Clause 12 – Relations with the Minister.

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 12 hija klawsola standard li tista' tgħid qiegħda fil-liġijiet kollha ta' dan it-tip fejn wieħed jispjega x'inhi r- relazzjoni bejn l-arkivista nazzjonali u l-ministru.

Bażikament il- ministru, kif inhu obbligat, għandu d-dritt li jagħti direzzjoni ta' policy u meta jagħti din id-direzzjoni l-arkivista nazzjonali jkun irid isegwi dik il-policy tal-gvern.

Naturalment il-ministru jkollu l-faċilita` għall-ksib ta' informazzjoni dwar l-arkivji nazzjonali.

Din hi meħtieġa għal ħafna raġunijiet ta' kontabilita` pubblika u hija t-tip ta' klawsola li kważi nsibu fil-liġijiet kollha kemm huma.

THE DEPUTY CHAIRMAN: AIktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 12.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 12 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 - Eżenzjoni minn ċertu taxxi.

Clause 13 - Exemption from certain taxes.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din hija wkoll meħuda verbatim mill-artiklu 13 tal- liġi dwar il-patrimonju kulturali.

Dan ifisser li l-arkivji nazzjonali jkunu eżenti mill-ħlas ta' ċerta taxxa fuq servizzi bħal kopji fotostatiċi, eċċ.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 13.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 13 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Nitlob liIl-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 23 ta' Frar 2005, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Prevenzjoni ta' Abbuż fis-Swieq Finanzjarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali – Kumitat (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru Austin Gatt li hu responsabbli mill-enemalta, dan l-aħħar talab lill-ħaddiema ta' din il-korporazzjoni biex jiskużaw ruħhom mal-poplu għas-sitwazzjoni tal-biki li jinsab fiha l- pajjiż fil-każ taċ-ċilindri tal-gass.

Jien f'isem il-poplu se nitlob lill- Ministru Austin Gatt u lill-bord ta' l-enemalta biex jirriżenjaw minħabba s- sitwazzjoni li ġabu lil pajjiżna fiha għax għalkemm sirna membri ta' l- Unjoni Ewropea qisna qegħdin fi żmien il-gwerra, kulħadd fil-kju biex jixtri ċ-ċilinidri tal-gass.

Din hi sitwazzjoni tal-mistħija!

Raġuni oħra għaliex qed ngħid li għandhom jirriżenjaw hi l-manipulazzjoni li saret biex ħbew il-verita' mill-poplu.

Għandha tingħad il-verita' dwar min hu responsabbli għat-taħwid li hemm fl-enemalta u l-gvern għandu jerfa' r-responsabbilta' għall-falliment tagħha.

Kif jista' jkun li wieħed ikun jaf x'passi qed jieħu l-gvern u kemm hu responsabbli minn kull qasam tista' tgħid, apparti mill-enemalta, jekk il-poplu ma jiġix informat x'inhu jiġri?

Minkejja li l-gvern qed jaħseb li l-poplu Malti u Għawdxi hu imbeċilli u qed jittrattah ta' imbeċilli, naċċertah li għandu moħħ biżżejjed biex ikun jaf x'inhu jiġri u jagħraf il-mod kif qed jiġi ttrattat.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax illum se niżvela r-raġuni għaliex wasalna f'din is-sitwazzjoni tal-biki, għax mhux talli fil-pajjiż għandna kriżi minn kull aspett, talli għandna kriżi morali kbira u dan jaħti għalih il-gvern bil-mod kif qed jaġixxi.

Jekk wieħed jiftakar sew, madwar sena ilu l-enemalta kienet neħħiet ċertu tip ta' ċilindri tal-gass mis-suq u begħithom għall-iskrapp għalkemm kienu għadhom tajbin biex jintużaw.

Ftit żmien wara rriżulta li l-enemalta kellha bżonn tixtri ċ-ċilindri tal-gass għaliex kien hemm nuqqas tagħhom, allura kien hemm żmien meta l-poplu ma setax jixtri ċilindri tal-gass ġodda u min kien għadu kemm iżżewweġ kellu diffikulta' biex jixtri ċilindru tal- gass.

Meta ġew iċ-ċilindri tal-gass il-ġodda, il-gvern qal li dawn setgħu kienu difettużi u allura dawn inġabru lura.

X'ġara?

Saret inkjesta u sal- lum għadna ma nafux min hu responsabbli u spiċċajna biex il-poplu ħareġ il- flus biex inxtraw dawn iċ-ċilindri.

Il-konsegwenzi se jbatihom il-poplu Malti u dan l-aħħar erġajna ġejna f'sitwazzjoni fejn kien hemm ineffiċjenza kbira f'dak li għandu x'jaqsam mad-distribuzzjoni tal-gass u minkejja li kien għad hemm problema dwar iċ-ċilindri tal-gass, lill-poplu qalulu li dawn dalwaqt jaslu.

Huwa tajjeb li nfakkar li fid-9 ta' dan ix-xahar waqt il-ħin tal- mistoqsijiet, jien għamilt diversi mistoqsijiet lill-ministru responsabbli u waħda minnhom kienet tittratta proprju dwar in-nuqqas ta' ċilindri tal- gass.

Il-ministru responsabbli kien spjega li dan ġara minħabba li nġabru ċerti ċilindri li jistgħu jkunu difettużi, imma madankollu ma spjegax min refa' r-responsabbilta' għal dan il-fatt.

Imbagħad beda jiġi ndikat li l- problema m'hijiex biss dik taċ-ċilindri tal-gass, imma kienet tirrigwarda wkoll il-ħaddiema ta' l-enemalta minħabba li hemm prattiċi antikwati u nġibdet ukoll l-attenzjoni tal-unions.

Min-naħa tagħhom l-unions qalu li ma jafux li kien hemm diskussjoni dwar dan, jiġifieri kien qed jidher li se niżvijjaw l-affarijiet min-nuqqas ta' ċilindri tal-gass għall-problema tal- ħaddiema.

Imma l-biċċa xogħol hija din.

Fid-9 ta' Frar il-ministru fl- ebda mument ma qal il-verita' dwar in-nuqqas ta' distribuzzjoni ta' ċilindri tal-gass, għaliex wieħed mill-fatturi ma kienx in-nuqqas ta' ċilindri tal-gass fis-suq – huwa veru li kien hemm nuqqas ta' ċilindri, imma kienu ġew ammont ta' ċilindri - għax l-enemalta tiċċekkja regolarment kemm hemm gass storjat u peress li kien jidher ċar li l-ammont ta' gass maħżun kien żgħir ħafna, inqabdu f'panic għax irriżulta li jekk ma jnaqqsux l-ammont fid-distribuzzjoni tal-gass, dawn jinqabdu fuq sieq waħda.

Allura ħasbu li jnaqqsu n-numru ta' ċilindri tal-gass li jitqassmu u sadanittant jagħmlu pressjoni biex il-konsenja tal-gass tasal f'pajjiżna mill-iktar fis possibbli ħalli ma jilħaqx jispiċċa l-gass kollu u jqum kaos sħiħ.

Min-naħa tagħna nista' ngħid li konna nafu li kien hemm nuqqas ta' gass, pero' biex żgur ma jakkużawniex li qed noħolqu panic fil-pajjiż u ma jgħidux li l-gass spiċċa għaliex aħna ġegħilna lill-poplu jmur jixtri l- gass, m'għamilna xejn minn dan u jien qgħadt lura milli nitkellem dwar dan.

Imma m'huwiex sew li meta l-awtorita' kienet taf b'dan - peress li kuljum jittieħed rendikont ta' kemm hemm gass fit-tankijiet, allura kienu jafu f'liema sitwazzjoni qegħdin - lill-poplu ma qalulux il-verita' dwar is- sitwazzjoni tal-ħażna tal-gass, imma qagħdu jduru mal-lewża u jwaħħlu fil- ħaddiema.

Għalhekk ma jistax ikun li l-poplu jaċċetta li min hu responsabbli ta' manipulazzjoni bħal din - jiġifieri l-ministru responsabbli u l-bord ta' l-enemalta - ma jeħux ir-responsabbilta' li jirriżenja.

Dawn kienu jafu li hemm nuqqas ta' gass u fil-fatt ftit ġranet wara fil-gazzetta ħarġet l-aħbar li hemm nuqqas ta' gass, imma spiċċajna biex minflok ma l-gvern ħa passi kontra min hu responsabbli, dawwarha fuq il-ħaddiema.

Niġi għal xi ħaġa oħra.

Suppost li hemm ir-regolatur li jara li jkun hemm ħażna biżżejjed ta' gass u ta' riżorsi oħra.

Ħaġa ta' l-iskantament hi li l-Malta resources authority għadha lanqas biss tniffset.

Qed tieħu flus il- poplu biex suppost tagħmilha ta' regolatur u sal-lum għadha ma tniffsitx.

Allura mhux bilfors jidher ċar li n-nies f'din l-awtorita' huma nies tal- qalba li qed jitħallsu l-belli liri minn flus il-poplu u m'humiex qed jagħmlu xogħolhom?

U min hu responsabbli għal dawn l-affarijiet?

Mhux il- gvern?

Allura l-poplu iktar u iktar jitlob bi dritt ir-riżenja tal- ministru responsabbli u tal-bord ta' l-enemalta li fallew u waqqgħu lil pajjiżna għar-redikolu.

Imma l-isbaħ waħda hi kif fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż isiru dawn il-manipulazzjonijiet biex jaħbu r-realta' tas- sitwazzjoni f'pajjiżna, imbagħad biex inkomplu ndaħħku niġu hawn fil-ħin tal-mistoqsijiet, isiru mistoqsijiet b'mod dirett biex toħroġ il-verita' u kemm il-ministru responsabbli mir-resources authority u kif ukoll is- segretarju parlamentari li kien qed jirrispondi f'isem il-ministru responsabbli mill-enemalta, jew jgħidulek biex tagħmel mistoqsija bil- miktub jew inkella jgħidulek li l-problema dalwaqt isolvuha.

Huma qalu li din kienet ta' darba, imma d-domanda tal-gass żdiedet.

Issa min qed jgħid li dan ġara minħabba li din ix-xitwa l-kesħa żdiedet u min qed jgħid li dan ġara peress li għola l-pitrolju u minfloku qed jużaw il- gass.

Il-gvern ħallas tant esperti u biddel tant nies u poġġa nies oħra minflokhom biex l-affarijiet jimxu sew, skond hu, imma jidher biċ-ċar li n- nies ma nbidlux biex isiru l-affarijiet sew imma nbidlu għaliex huma tal- qalba u spiċċajna biex morna għall-agħar.

Dawn lanqas jafu jikkalkolaw li fix-xitwa se jkun hemm domanda ikbar ta' gass!

Allura x'inhi s- sitwazzjoni?

Hija sitwazzjoni tal-biki.

Wara kollox min hu responsabbli għal din l-ineffiċjenza kbira li hawn fil- qasam ta' l-enerġija?

Mhux min ilu 17-il sena fil-gvern?!

Mela l-ministru ġie jgħid li hemm dawn in-nuqqasijiet minħabba l-prattiċita' tal-ħaddiema!

Jekk issa qed jgħid li hemm dawn in-nuqqasijiet u ilu 17-il sena fil-gvern, allura qatt ma kien induna?

Dan ix-xogħol huwa kollu tort tiegħu għaliex minkejja li l-affarijiet ilhom ma jsiru sew għal 17-il sena, baqa' ma ħax passi.

Din hija sitwazzjoni tal-biki fejn il-verita' nħbiet mill-poplu, għax l- awtoritajiet kienu jafu li l-ħażna tal-gass hija limitata ħafna u pprovaw jimmanipulaw u jtawlu ż-żmien billi jnaqqsu d-distribuzzjoni tal-gass li kien hemm preżenti biex lill-poplu ma juruhx li kien hemm nuqqas ta' gass.

Jipprovaw jidħku bl-intelliġenza tal-poplu għax jaħsbu li hu imbeċilli.

Għaliex?

Biex jimmanipulaw u jaħbu l-ineffiċjenza tal-gvern u ta' min hu responsabbli mill-bord ta' l-enemalta.

U għalhekk jien bi dritt f'isem il- poplu nitlob li kemm il-ministru responsabbli u kif ukoll iċ-chairman u l- bord ta' l-enemalta jirriżenjaw.

Wara kollox jien niftakar li l-ministru kien qal li l-kariga politika tagħhom trid tkun magħżula b'mod politiku.

Din mhux qalha biss imma għamilha.

Hu qal kemm-il darba li dawk qegħdin hemmhekk biex jimxu kif irid il-gvern.

Mela issa, la l-politika tal-gvern falliet, għandu jirriżenja hu u jirriżenja l-bord.

M'hemmx triq oħra jekk veru jemmen fid-demokrazija u jemmen li kulħadd għandu jkun accountable.

Mhux billi jgħid li l-ħaddiem għandu jkun accountable jekk hu ma jkunx accountable.

Ma nistax nifhem kif l-uniku tort li jista' jieħu dan il-gvern hu li jwaħħal f'ħaddieħor li m'għamilx l-affarijiet sew.

Imma fir-realta' min jieħdu t-tort?

It-tort dejjem jieħdu l-poplu.

U min iħallashom għall- iżbalji?

Iħallashom il-poplu u l-ħaddiema għaliex dan l-aħħar l-attakki dejjem qed imorru diretti fuq il-ħaddiema biex issa meta ntajru lil xi nies minn x'imkien biex ipoġġu nies oħra, ikollhom skuża li taparsi kien hemm l- ineffiċjenza u l-affarijiet marru ħażin.

Mentri jkunu qed jinbidlu minħabba li huma tal-qalba u l-iżbalji li jsiru min-nies tal-qalba jinħbew.

Ma nistax nifhem kif s'issa għadu ma ġiex żvelat min kien responsabbli biex jinġabu dawk iċ-ċilindri li qalu li kienu difettużi jew mhux aċċettabbli.

Min ħa din ir-responsabilita'?

Wara kollox il-poplu qed iħallas.

Ma nistgħux naċċettaw iktar is-sitwazzjoni li niftaħru li dan il-pajjiż hu demokratiku, fejn min suppost qed jipproteġi d-demokrazija qed jidħak bil- poplu u jimmanipulah biex ma jurihx il-verita'.

Ma jistax ikun li naċċettaw dawn l-affarijiet fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Din hi sitwazzjoni tal-biki!

Mhux bilfors li l-poplu qed jitlef il-fiduċja f'dan il-pajjiż meta min hu responsabbli ammetta falliment huwa stess meta talab lill-ħaddiema ta' l- enemalta jiskużaw ruħhom mal-poplu?

Min hu responsabbli mill-enemalta?

Mhux hu?

(Interruzzjonijiet) Le, ma qalx li jiskuża ruħu.

Trid tkun ipokrita meta tgħid lill-ħaddiema ta' l-enemalta jiskużaw ruħhom meta tkun int responsabbli mill-enemalta u tkun inti li għażilt lil dawk in-nies li huma responsabbli għal dan in-nuqqas kbir ta' ħabi li sar.

Ma nistgħux naċċettaw li min qiegħed hemmhekk biex jara li d-demokrazija sseħħ veru, joħnoq id-demokrazija.

Jien ma nistax nifhem kif lill-poplu tista' taħbilu l-verita' u twasslu biex ma jkunx jaf x'inhi s-sitwazzjoni fil-pajjiż.

Is-sitwazzjoni hi li tista' tgħid hawn kriżi f'kull qasam, imma issa spiċċajna komplejna żidna kriżi oħra bil-fatti morali, għaliex m'hemmx limitu minn dan il-gvern bil-mod li jasal biex jaħbi r-realta' tas- sitwazzjoni mwiegħra li jinsab fiha l-pajjiż.

U nerġa' ngħid li ninsab persważ li l-poplu Malti u Għawdxi jaqbel miegħi meta qed nitlob ir-riżenja tal-ministru responsabbli u tal-bord ta' l-enemalta.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-għoli tal-ħajja f'pajjiżna qed ikompli jirranka minn ġimgħa għall-oħra u minn xahar għall-ieħor, sitwazzjoni f'pajjiżna li kulma tmur qed tkompli tnixxef is-saħħa tal-paga tal-ħaddiema, is-saħħa tal-pensjonijiet u tal-benefiċċji soċjali.

Kulma tmur din is-sitwazzjoni qed tkompli tnixxef il-flus fiċ-ċirkolazzjoni ta' l- ekonomija u fid-dawl ta' dan qed naraw li iktar ma jmur id-dejn tal- komunita' kummerċjali dejjem tiela'.

Dawn huma sitwazzjonijiet li jindikaw b'mod ċar li dan il-poplu qiegħed f'sitwazzjoni li jitlef dak li aħna lkoll flimkien nirrikonoxxu bħala l-ġid komuni tiegħu, il-kwalita' ta' ħajja f'pajjiżna.

F'dawn l-aħħar jiem numru ta' familji Maltin u Għawdxin qed jirċievu mill-ġdid in-notifika biex iħallsu l-ħlas ta' l-assigurazzjoni privata tas-saħħa u jirriżulta li ċerta insurance, biex tiggarantixxi s-servizz tas-saħħa għal persuna waħda għoliet b'Lm37 fis-sena.

Dan huwa mod ieħor ta' l-għoli tal-ħajja, irrispettivament miż-żidiet fl-ikel u fix-xorb li l-familja qed tiffaċċja kontinwament u minbarra ż-żidiet fil-fuel u fuq l-affarijiet essenzjali għall-ħajja ta' kuljum.

Din is-sitwazzjoni kulma tmur qiegħda toħloq żvantaġġi u tifflaġella l-ġid komuni tal-familji tagħna.

Hemm bżonn li dan il-gvern ma jkomplix jirrombla lill-poplu u jdaħħlu b'rasu ġol-ħajt.

Il- gvern wiegħed politika differenti minn dik li llum qed tifflaġġella l-bwiet tal-familji kollha Maltin u Għawdxin u għaldaqstant għandu jara kif isostni l-wegħdiet li għamel.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem fuq il-qagħda fis-settur tal-biedja.

Illum meta tiltaqa' mal-bdiewa full-time li huma magħrufin għall-ħila u l- kapaċita' tagħhom, jgħidulek li m'għadhomx jaqilgħu l-ħobża tagħhom mir- raba', imma kellhom ifittxu xogħol ieħor u qed jagħmlu xogħol ieħor.

Mela pajjiżna qed jitlef fost l-aqwa ħiliet patrimonjali, għaliex il-biedja hija l-ikel għall-bniedem, għat-tjur u għall-bhejjem u meta jkollok bdiewa u raħħala li jerfgħu mix-xogħol, ifisser li qed jerfgħu nies li huma marbutin ma' l-istorja u mal-patrimonju ta' pajjiżna.

U għaldaqstant irrid nagħmel appell li ħafna bdiewa u raħħala qed isofru wkoll telf.

Dawk li għadhom ma refgħux mill-mestier qed isofru telf kbir.

Jien nidħak meta nisma' lill-Ministru Austin Gatt - kif għadu kemm qal sieħbi l-Onor.

Joe Mizzi - jipprova jitlob lill-ħaddiema tal-korporazzjoni enemalta jagħmlu apoloġija lill-poplu.

Jien m'iniex nitlob lill-ħaddiema jagħmlu apoloġija lill-bdiewa, lir-raħħala u lill-familji tagħhom, imma qed nitlob lill-gvern Nazzjonalista jikkumpensa lil dawn in-nies fid-dawl tad- dikjarazzjonijiet foloz li għamel meta wiegħed lin-nies tax-xogħol, lill- imprendituri u lill-industrijalisti li jekk kemm-il darba jkun hawn ħtieġa u jinħass nuqqas ta' spazju għall-bejgħ tal-prodotti tagħhom, dan se jintroduċi l-miżuri ta' salvagwardi.

F'dan il-każ irriżulta, kif konna ngħidu aħna, li dawn il-miżuri ta' salvagwardi ma jistgħux joperaw.

Illum il-poplu huwa konxju li dan il-gvern daħak bih, bħalma huma konxji l-bdiewa u l-produtturi.

Mela fid-dawl ta' din id-daħka l-gvern għandu jikkumpensa lil dawn in-nies li għamlu investiment kbir sija jekk kienu industrijalisti, bdiewa jew raħħala, għax ġew imwiegħda mill-gvern li s-suq tagħhom se jkun protett.

Illum, per eżempju, jirriżulta li fl-industrija tat-tjur il-bejgħ naqas b'40%.

L-industrija lokali tat-tjur qalgħet daqqa ta' ħarta kbira fost numru ta' raħħala u l-familji tagħhom tilfu 'l fuq minn Lm200,000 wara li l-koperattiva tagħhom falliet totalment.

It-telf ta' flus enormi huwa kkawżat minħabba d-dikjarazzjonijiet foloz li għamel il-gvern Nazzjonalista b'mod diżonest, kemm qabel ir-referendum u kif ukoll wara l-elezzjoni u llum jaf x'inhi s-sitwazzjoni.

Huwa tort tiegħu li dawn is-setturi qed ifallu u li l-pajjiż qed jitlef dejjem is-saħħa tal- flus tiegħu.

Rajna kif matul l-2003 u l-2004, minkejja li l-basket tal-muniti ssaħħaħ bi 92% ta' l-investiment tiegħu - 70% fil-Euro u 22% fl-iSterlina - b'mod mill- iktar inġust il-lira tagħna tbaxxiet fil-livell ta' Euro 228 għal kull Lm100 meta qabel ma sar it-tisħiħ tal-valur kemm tal-Euro u kif ukoll l- iSterlina kienet Euro 240.

F'dawn iċ-ċirkostanzi l-gvern għandu jkun ċar mal-poplu u jispjega jekk dan l-iżvalutar jew diprezzament hux se jerġa' jseħħ bejn l-2005 u l-2006, bejn l-2006 u l-2007 u bejn l-2007 u l-2008, jiġifieri jekk dan huwiex se jwassal biex il-valur tal-lira tagħna jinżel fil-livell ta' Euro 180 jew Euro 160 għal kull Lm100.

Qed ngħid dan għaliex kif kont qed nistqarr kulma jmur il-flus qed jinxfu mill-idejn u d-dejn tal-komunita' kummerċjali dejjem tiela'.

Kulma jmur il- ħajja qiegħda dejjem togħla fil-marġini kollha tagħha u dawn huma sitwazzjonijiet li qed jifflaġġellaw fil-laħam il-ħaj il-qagħda tal-familja tagħna.

Illum tiltaqa' ma negozjanti kbar, tiltaqa' ma' nies li tliet snin jew erba' snin ilu kont tieħu gost tarahom jintegraw fil-ħajja tal-kummerċ f'pajjiżna, anke dawk li jaħdmu fuq il-mobiles u fuq ħafna affarijiet li llum saru essenzjali għall-istil ġdid li l-progress iġib miegħu fis- soċjeta', jgħidulek: Illum aħjar inkun responsabbli mill-attivita' ta' din l-aġenzija fuq bażi reġjonali milli jkolli l-kummerċ tiegħi għaliex id-dħul qiegħed dejjem jonqos, il-marġini tal-profitti dejjem qed jonqsu u n-nies ħafna drabi ma jħallsux malajr.

Illum għandek numru ta' kumpanniji li jimpjegaw in-nies li jgħidulek li l-attivita' kummerċjali ma tiflaħx tiġbor il-flus tagħha fi żmien 30 jum u wisq aktar f'40 jum, allura qed ikollhom jeċċedu ż-żmien għal 60 jum u anke aktar.

Kawża ta' dan dejjem qed tonqos u tinxef id-domanda tal-flus f'dawn l-azjendi u din hi problema oħra li qed tolqot lill-poplu Malti u Għawdxi.

Imbagħad insibu ċerti banek fejn ikollok azjendi li minkejja li jkollhom valur ta' Lm1 miljun proprjeta', għal xi raġuni jew oħra ma jagħtux sosteniment finanzjarju meta jafu li din is-sitwazzjoni hija kkawżata minħabba l-andament ekonomiku li għaddej fil-pajjiż.

Riżultat ta' dan ħafna kumpanniji qegħdin jispiċċaw daharhom mal-ħajt, qed imorru jitolbu ċerti overdrafts u l-banek tagħna m'humiex jeċċedu minkejja li l-proprjeta' tkun tagħmel tajjeb fid-dawl tad-differenza li teżisti bejn il-bilanċ li l- azjenda jew individwu jkollu bżonn iżid bħala overdraft għal dak li huwa l- valur tal-proprjeta' attwali.

Mr Speaker, jekk se nkomplu nittraskuraw u se jibqa' jkollna gvern li qisu m'hu qed jiġri xejn quddiem dawn l-affarijiet, dan il-pajjiż se jaqa' fi kriżi ferm aktar serja milli qiegħed fiha llum.

U għaldaqstant f'dan l- intervent tiegħi irrid nappella lill-gvern biex janalizza sew il-qagħda ekonomika għax dan il-gvern mar lura minn kelmtu, inqabad li daħak bin-nies u nqabad li għamel dikjarazzjonijiet foloz bir-riżultat li llum m'għandniex kontroll fuq l-għoli tal-ħajja.

Illum kollox jindika li fix-xhur u l- ġimgħat li ġejjin l-ħajja bilfors trid tkompli togħla u dan minħabba numru ta' fatturi, fost kollox minħabba li l-gvern għamel dikjarazzjonijiet foloz ripetutatment matul l-aħħar snin u allura hemm bżonn l-id tar- responsabbilta'.

Għalhek nappella lill-Prim Ministru Gonzi sabiex janalizza s-sitwazzjoni qabel ma jkun hu l-kaġun li jdaħħal lil pajjiżna b'rasu ġol-ħajt.

Jien nappella b'mod sinċier biex in-naħa l-oħra ma tkomplix tagħlaq għajnejha t-tnejn, ma tkomplix issodd widnejha, ma tkomplix taħbi wiċċha minn din il-qagħda diffiċli u din il-kriżi li ħolqu huma stess.

Għandhom ikunu kredibbli biżżejjed u janalizzaw kif jistgħu jwettqu viżjoni li tabilħaqq terġa' tagħti lura dak in-nifs ġdid kif fuq kollox huwa ppreparat li jagħti l-partit Laburista meta l-gvern jogħġbu jsejjaħ l-elezzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 23 ta' Frar, 2005 fis-6.00p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SIGURTA' SOĊJALI – BORD TA' APPELL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid minn min hu magħmul il-bord ta' l-appelli tas-sigurta' soċjali?

Kull meta jiltaqa'?

Kemm ilu ma jiltaqa'?

Jista' jgħid meta se jinstema l-każ tas-sinjura li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-bord li jittratta appelli minn deċiżjonijiet tad-direttur tas-sigurta' soċjali hu maħtur skond l-Artikolu 107 ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap. 318).

Il-bord ikun kompost minn arbitru jew deputat arbitru u jkun megħjun minn panel ta' assessuri li jirrappreżentaw lill-ħaddiema u lil min iħaddem.

Fil-bidu ta' din is-sena ġie maħtur l-Onor.

Imħallef Franco Depasquale bħala arbitru ġdid iżda l-panel ta' assessuri għadu ma ġiex maħtur għax id- dipartiment qed jistenna n-nomini ta' l-assessuri li jirrappreżentaw lill- ħaddiema biex jiġu maħtura fuq il-panel.

Għal din ir-raġuni u peress li d- deċiżjoni ta' meta u kif jinstemgħu l-appelli hu, skond il-liġi, f'idejn l- arbitru, f'dan l-istadju mhux possibbli nagħti data ta' meta se jinstema l- każ tal-persuna ndikata.

ADT – KAŻ DWAR APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jara li jsir xi ħaġa fuq il-każ - dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - peress li din il-persuna li ma tafx tikteb talbet li l-karozza tkun garaged u min imlielu l-karti għamillu to scrap?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ladarba l-applikazzjoni kienet titlob biex tiġi skreppjata l-karozza, l-awtorita dwar it-trasport imxiet skond din it- talba.

Għalhekk m'huwiex possibbli li tiġi revokata d-deċiżjoni u l-vettura ma tkunx tista' terġa' tintuża.

DIRETTUR TAT-TOROQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid min hu d-direttur tat-toroq?

Meta laħaq u post min ħa?

X'inhu s-salarju u benefiċċji oħra li jġorr miegħu dan il- post?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Id-direttur tad-direttorat tan-network infrastructure huwa Prof H. Semar.

Huwa laħaq f'Awissu 2004 u minn din id- data ssostitwixxa lis-Sur Carmel Zammit.

Prof Semar huwa mpjegat mal-GTZ-Deutsch Gesellschaft fur Technishe Zusammenarbeit Kmbh, Germany (German agency for technical corporation) liema kumpannija għandha kuntratt ma' l-awtorita' dwar it-trasport biex toffri servizzi professjonali.

Bħala benefiċċji għandu karozza u użu ta' mobile phone bl-ispejjeż kollha mħallsa.

KAŻ DWAR GĦALLIEM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- persuna - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - ma ġiex imġedded il- warrant temporanju tiegħu meta ilu snin sħaħ li kellu dan il-warrant?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li minkejja li ilu 15-il sena u aktar jgħallem ma ngħatax warrant permanenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-persuna konċernata ressqet l-ilment tagħha quddiem it-tribunal skolastiku.

Għaldaqstant mhux prudenti li wieħed jippronunzja ruħu sakemm il-każ hu sub judice.

TRIBUNAL SKOLASTIKU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid meta twaqqaf it-tribunal skolastiku u min huma l-membri tiegħu?

Kemm-il darba ltaqa' dan it- tribunal u x'każi jitilgħu quddiemu?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tribunal skolastiku huwa nkluż fl-artiklu 42 (2) u (3) ta' l-Att dwar l-Edukazzjoni (Kap 327).

Dan l-att jgħid li l-persuni nominati huma msejħa biex iservu fuq it-tribunal għal perjodu ta' ħames snin.

Fl-1 ta' Diċembru 2004 twaqqaf it-tribunal skolastiku għal ħames snin li ġejjin.

Il-membri tat-tribunal skolastiku preżenti huma: Dr. Anna Felice LL.D., President

Il-membri eletti mill-iskejjel statali, privati u tal-Knisja huma: Mr Carmel D'Amato, Dip.

Educ (Adm. & Mang.), B.A.(Hons) M.Ed.; Mr Joseph Muscat, B.A.(Hons); Rev. Fr. Alan Scerri, S.TH.B., M.Ed.Sc., Ph.D.

PBS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10724 u cioe' jgħid kemm hemm ħaddiema bħalissa fil-PBS skond ir-rank u d-dipartiment tagħhom?

Kemm ġie jiswa lill-gvern u lill-PBS il-proċess ta' ristrutturar tal-kumpannija?

Kemm hemm kontributuri u part-timers mal-PBS bħalissa?

Kemm qed tlaħħaq l- ispiża totali tal-kontributuri bħalissa kif ukoll tal-programmi li qed jiġu farmed out, possibbilment skond il-qasam rispettiv tagħhom?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

KAŻ DWAR CHEQUE TAL- PENSJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10723 u cioe' billi l-anzjan - id-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - ilu żmien rikoverat f'San Vincenz de Paule u billi m'għadx hemm familjari joqogħdu f'dak l-indirizz, x'inhi r-raġuni li minkejja li l-persuna l-oħra - id-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - ilha żmien twil titlob biex il-pensjoni tintbagħat fl-indirizz ta' dan ta' l-aħħar billi għandha prokura fuq iċ-cheque tal-pensjoni ta' l-anzjan, it-Teżor xorta waħda qed jibqgħu jibagħtu ċ-cheques fl-indirizz antik ta' l-istess anzjan?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'każijiet bħal dawn, is-sezzjoni pensjonijiet tat- Teżor titlob lill-pensjonant konċernat sabiex jimla' u jiffirma formula maħruġa mit-Teżor jew jibgħat ittra lit-Teżor fejn jitlob u jindika fejn għandu jibda jirċievi iċ-cheque tal-pensjoni.

PROF.

L BRIGUGLIO

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari 10542, jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża ta' konsulenza nvoluta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kif għidt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 10542, l-ispejjeż qed jinqasmu bejn l-inter-governmental panel on climate change u l-ministeru ta' l-affarijiet barranin.

Għal-laqgħa li se ssir f'Cairns, l-Awstralja bejn l-14 u s-17 ta' Marzu 2005 bħala preparazzjoni biex jiġi ffinalizzat ir-rapport, saru arranġamenti sabiex l-ispejjeż tal-passaġġi ta' l-ajru għall-Awstralja u lura se jitħallsu mill-inter-governmental panel on climate change, waqt li l-Gvern Malti se jħallas is-somma globali ta' Lm300 bħala per diem allowance and contingencies lill-Prof Briguglio.

Fil-panel ta' l-inter-governmental panel on climate change ma jsir l-ebda ħlas ta' konsulenza.

GĦAWDEX – FANAL TA' L-GĦASRI

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid jekk il-fanal ta' l-Għasri huwiex jitħaddem u jekk hemmx ħaddiema tal-gvern hemm?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-fanal ta' l-Għasri, magħruf aħjar bħala l- fanal tal-ġurdan, qiegħed jaħdem b'mod normali u li m'hemm l-ebda ħaddiema tal-gvern jaħdmu fih.

GĦAWDEX: L/O GĦAJNSIELEM – DRAINAGE BLOCKAGE

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni l-blockage ta' drenaġġ li hemm f'Ras il-Ħobż limiti ta' Għajnsielem, f'Għawdex għadu ma ssewwiex minkejja li issa d-drenaġġ ilu ħiereġ ġol-baħar għal iktar minn ġimgħa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ix-xogħol biex jitneħħa l-blockage inbeda, pero' kellu jiġi pospost minħabba l-maltemp li kien qiegħed jikkaġuna periklu kbir għall-ħaddiema.

Ix-xogħol se jitkompla mmedjatament meta t-temp ikun jippermetti.

GĦAJNUNA LIR-RAĦĦALA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Peress li fl-applikazzjoni għall-għajnuna lir-raħħala mill-Unjoni Ewropea qed ikun hemm rekwiżit tal-permess mill-MEPA u peress li l-ipproċessar ta' tali permess jieħu ċertu tul u jilħaq jiskadi t- terminu għall-applikazzjoni għall-għajnuna, jista' il-Ministru jgħid x'rimedju għandhom dawn ir-raħħala biex ma jiġux imċaħħda milli japplikaw għall-għajnuna?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-applikazzjoni għal permess mill-MEPA huwa proċess skond il-liġi u jikkostitwixxi proċedura li ilha tiġi applikata f'Malta għal bosta snin, irrispettivament jekk se tintalab għajnuna jew le.

Biex jintlaħqu r-rekwiżiti ta' l-Unjoni Ewropea qed isir kull sforz biex iż- żmien ta' l-ipproċessar jonqos u jkun hemm servizz iffukat aktar fuq l- applikazjonijiet minn bdiewa u raħħala.

Tant hu hekk li ġie ffurmat kumitat speċifiku bejn l-agrikoltura u l-awtorità sabiex jissorvelja l- ipproċessar ta' dawn l-applikazzjonijiet, .

Ġiet ukoll imfassla policy aġġornata dwar żvilupp agrikolu li bħalissa qiegħda għall-konsultazzjoni pubblika.

CCF - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni l-ħabs illum, għaliex qegħdin hemm u jagħti breakdown tar-reati u l- etajiet tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-21 ta' Frar 2005 fil-ħabs ta' Kordin kien hemm 287 priġunier.

Minn dawn hemm 72 taħt arrest preventiv u 215 issentenzjati.

Ir-reati li għalihom ġew misjuba ħatja jew qegħdin jinżammu taħt arrest preventiv kif ukoll l-eta' tagħhom huma kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-seduta.

KLANDESTINI - MARD INFETTIV

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm mill-klandestini li waqgħu taħt il-kustodja ta' l-armata kienu jbatu minn mard infettiv meta waslu Malta?

X'kien it-tip ta' mard?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fid-dipartiment tas-saħħa pubblika matul is-sena 2004 ġew rappurtati ħames każi ta ' klandestini li kienu jbatu b'mard infettiv.

Peress li n-numri huma żgħar u allura jistgħu jiġu identifikati, mhux se tingħata aktar informazzjoni.

PULIZIIJA - VETTURI NVOLUTI F'INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il vettura tal-pulizija kienet involuta f'xi kolliżjoni s-sena l-oħra u kemm nefqu l- pulizija biex ġiet irranġata l-ħsara?

ONOR.

TONIO BORG: B'żieda mat-tagħrif li tajt bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 7803, matul is-sena l-oħra kien hemm 16-il vettura oħra tal-pulizija involuta f'inċident tat-traffiku, li 11-il każ minnhom irriżulta li t-tort ma kienx tal-pulizija.

It-total tat-tiswija tal-ħames vetturi l-oħra kien jammonta għal Lm1,084.

IMMIGRANTI KLANDESTINI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm nefqet l-armata fuq il- klandestini s-sena l-oħra u kif u fuqxiex intnefqu dawn il-flus?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Matul is-sena 2004 l-armata nefqet Lm1,014,691 in konnessjoni ma' l-immigranti rregolari.

Dawn intnefqu kif ġej:

|Pagi f'għases |Lm474,| | |258 | |Pagi ta' suldati | | |mpjegati fil-kċejjen|200,35| | |0 | |Pagi ta' xufiera – | | |twassil ta' |29,310| |immigranti | | |fil-Health Centres | | |tal-Gvern u | | |sptarijiet | | |Pagi | | |f'amministrazzjoni |73,183| |ġenerali | | |Ikel | | | |128,40| | |9 | |Affarijiet | | |tat-tindif (bħal |15,481| |dawk użati | | |fit-tindif ta' | | |kċejjen, | | |akkomodazzjoni u | | |iġjene personali) | | |Spejjeż Varji1 | | | |41,654| |Manutenzjoni | | |tal-postijiet fejn |41,098| |joqogħdu | | |l-immigranti | | |irregolari | | |Ilma u elettriku | | | |7,303 | |Trasport – Konsum | | |ta' fuel u żjut |2,928 | |Fuel ieħor bħal | | |ċilindri tal-gas |684 | |għat-tisjir | | |Medikazzjoni | | | |33 |

Dawn intnefqu fi fridges, sodod double tier, camp beds, tined (tip Marquee), saqqijiet, servizzi ta' l-iskip u ta' tindif tal-fosos (mhux inklużi fit-tabella t'hawn fuq), boroż taż-żibel, tindif u manutenzjoni ta' mobile toilets u xi ftit rations oħra li jingħataw lis-suldati waqt li dawn ikunu stand-by waqt xi rewwixta mill-immigranti rregolari.

CCF - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni ntbagħtu l-ħabs is-sena l-oħra u għaliex f'kull każ individwali, għal kemm żmien u x'kien ir-reat?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2004 in-numru ta' dokumenti biex persuna tinżamm il-ħabs maħruġa mill-Qrati ta' Malta kien ta' 663.

Dawn kienu maqsumin fi 335 sentenza u 328 ordni biex jinżammu taħt arrest preventiv.

It-tagħrif dwar ir-reati li nstabu ħatja dwarhom u l-pieni li ngħataw hu kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra aktar kmieni fis- seduta.

REATI KONNESSI MAD-DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l-qorti s-sena l-oħra fuq reati konnessi mad-droga?

X'kien ir-reat u x'weħlu f'kull każ individwali?

ONOR.

TONIO BORG: Matul is-sena 2004 il-pulizija ressqet 569 persuna quddiem il-qorti fuq akkużi relatati ma' droga.

Il-każijiet ta' 164 minn dawn ġew deċiżi filwaqt li l-oħrajn għadhom pendenti.

Is-sentenzi mogħtija kienu jinkludu ħabs, multa, sentenza ta' ħabs sospiża u probation.

PROĠETT TA' MANOEL ISLAND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 10545 u cioe' billi f'laqgħa li d-diriġenti tal-MIDI kellhom mal-Gżira United FC għarrfuhom li l-proġett ta' Manoel Island għandu jibda tard din is-sena, jista' il-Ministru jgħarraf lill-Kamra: jekk il-Gżira United FC jistgħux ikunu jafu meta se jibda x-xogħol tal-ground il-ġdid fil-proġett ta' Manoel Island, liema ground għandu jkun l-ewwel xogħol tal-proġett?

Jekk il-Gżira United FC jistgħux ikunu jafu jekk hemmx ftehim bejn il-gvern u l-MIDI dwar it-titlu tal-ground?

Jekk il-Gżira United FC jistgħux ikunu jafu jekk hix l-intenzjoni tal-gvern li jsir ftehim mal-Gżira United FC fuq tmexxija u titlu legali tal-ground?

Jekk il-Gżira United FC jistgħux ikunu jafu li jekk mhix l-intenzjoni li jsir ftehim bejn il-partijiet konċernati, x'inhi l-intenzjoni tal-gvern?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

INVENTARJU TA' L-AMBAXXATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk hemmx regolamenti li f'kull każ meta jinbidlu ambaxxaturi jsiru nventarji qabel jitlaq l-ambaxxatur u malli jasal ta' warajh?

Jekk iva, dan se jsir fid-dawl tat-tibdiliet varji ta' ambaxxaturi li għadu kif ħabbar?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-prattika hi li meta jinbidlu ambaxxaturi jsiru inventarji fir-residenza qabel jitlaq l-ambaxxatur u malli jasal ta' warajh (għalkemm m'hemm ebda regola li titlob dan).

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nikkonferma li m'hemm ebda ħsieb li din il-prattika li ġiet segwita sa llum tinbidel.

Fi kwalunkwe każ l-ambaxxatur huwa responsabbli għall-inventarju tar- residenza u ta' l-ambaxxata.

AMBAXXATURI - UŻU TA' VIP LOUNGE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk meta persuna tispiċċa minn ambaxxatur iżżommx id-dritt li tuża l-VIP Lounge ta' l-ajruport u li tiġi upgraded fuq il-vjaġġi ta' l-Air Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li filwaqt li l-impjegati ta' l-Air Malta kellhom tnaqqis fis-salarju sabiex jagħmlu tajjeb għat-telf, mhux l-istess fil-każ ta' barrani li għandu salarju fenomenali - in-nazzjonalita' qed tintbagħat separatament - li għadu fil-kariga mingħajr ma nstabet persuna oħra li tista' tagħmel l-istess xogħol b'anqas spejjeż?

X'ammont ġie mnaqqas mis-salarju jew allowances ta' l-istess persuna sabiex jagħmlu tajjeb għad-diffikultajiet li l-kumpannija għandha?

ONOR.

ĠNIEN L-ARGOTTI - TRAINEE GARDENERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm trainee gardeners fl-Argotti herbarium and university botanic gardens?

Kemm ilu trainee kull wieħed minn dawn?

Veru li l-kuntratt ta' dawn it-trainee gardeners qed jiġġedded xahar b'xahar?

Hemm ħsieb li dawn isiru tal-post?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li l-Argotti Herbarium u l-University Botanic Gardens jaqgħu taħt ministeru ieħor, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li missier u iben joħorġu bħala kandidati tal-kunsilli lokali fuq l-istess distrett?

ONOR.

TONIO BORG: M'hemm xejn fil-liġi li żżomm missier u iben milli jikkontestaw bħala kandidati fl-istess kunsill lokali.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid kemm-il każ ta' separazzjoni kien hemm bejn is-sena 1991 u s-sena 2005 bejn Maltin miżżewġin ma' barranin u kemm minnhom qed jieħdu social benefits?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ebda dipartiment jew entita' taħt id-dekasteru tiegħi ma jżomm l-istatistika mitluba..

ARTISTIC DANCERS

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jikkonferma jekk hux qed jingħataw permessi għal artistic dancers u xi tfisser eżattament din it- terminoloġija?

ONOR.

TONIO BORG: Normalment talbiet għal ħruġ ta' liċenzji ta' impjieg għal entertainers, inklużi dancers, jintlaqgħu.

Dawn iżda, joħorġu bil-kundizzjoni li l-kummissarju tal-pulizija għandu dritt iwaqqaf kwalunkwe spettaklu jekk isiru xi atti indiċenti jew jekk jintuża lbies mhux xieraq.

TIFTIX TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi studji li jindikaw fiex waslet Malta fit-taħditiet bejn Malta, il-Libja u t-Tuneżija dwar il- linja tat-territorju Malti għat-tiftix taż-żejt?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-taħditiet bejn Malta u l-pajjiżi ġirien dwar il- qsim tal-blata kontinentali għadhom għaddejjin u meta jkun hemm bżonn li jingħata xi tagħrif jingħata f'waqtu.

KUNTRABANDU FUQ IL-BAĦAR

L-ONOR.

FRANCO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inqabdu nies f'dawn l-aħħar ħames snin b'kuntrabandu minn fuq il-baħar?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FAĊILITA' FINANZJARJA INTERNAZZJONALI

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: In vista tal-fatt li riċentement l-idea ta' faċilita' finanzjarja internazzjonali bħala għajnuna għal żvilupp kienet milqugħa tajjeb ħafna minn ħafna pajjiżi Ewropej u anke in vista tal-fatt li l-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi tal-Lussemburgu Jean Claude Junker qal li l-biċċa l- kbira tal-ministri tal-finanzi ta' stati membri ta' l-Unjoni Ewropea huma favur id-dħul ta' taxxa fuq il-pitrolju u/jew biljetti ta' l-ajru u li huwa kien se jagħmel suġġerimenti biex taxxa bħal din tiddaħħal biex mid-dħul tiġi ffinazjata din l-għajnuna għall-iżviluppi, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk din il-proposta kenitx fuq l-agenda ta' l-aħħar laqgħa ta' l- ECOFIN?

Jista' jgħid x'reazzjoni għandu l-gvern tiegħu għal proposta bħal din, stante l-fatt li proprju ftit ġranet ilu pajjiżna diġa' kellu żieda sostanzjali fuq il-prezz tal-pitrolju u fuq it-taxxa għall-biljetti ta' l- ajru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

XGHAJRA - ŻVILUPP TA' SIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'tama hemm li s-sit li tinsab ix-Xgħajra kif indikat fil-pjanta - kopja tagħha qed tintbagħat separatament - jinħariġlu permess għal żvilupp?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Is-sit immarkata fuq il-pjanta annessa mal- mistoqsija jinsab barra l-limitu ta' l-iżvilupp f'post fejn l-uniku żvilupp permessibbli huwa dak relatat ma' l-agrikultura.

XGĦAJRA - TRIQ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk xi parti mis-sit li tinsab ix- Xgħajra kif indikat fuq il-pjanta - kopja tagħha qed tintbagħat separatament - hijiex se ssir triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jibgħat pjanta aktar ċara peress li dan is-sit ma jistax jiġi determinat eżatt.

SIĠĠIEWI - APPARTAMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid meta se jiġu stallati lifts fi blokki 2 u 3 fi Triq Ramija, fis-Siġġiewi?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: It-tender għall-istallar tal-lifts qiegħda fil- proċess ta' evalwazzjoni mid-dipartiment tal-kuntratti.

BIRGU - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'tama hemm li familja ta' tmien persuni mill-Birgu - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li jgħixu f'fond wieħed u li għandhom 122 punt u ta' bilfors ikollhom jużaw il- washroom bħala kamra tas-sodda, jiġu pprovduti b'post tal-gvern mid- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkunsidrata.

FGURA - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'tama hemm li anzjan ta' 81 sena - dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - jiġi pprovdut post alternattiv mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali m'għandux applikazzjoni pendenti mingħand il-persuna ndikata.

FGURA – KAŻ DWAR SERVIZZI SOĊJALI

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u tas- Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex il-persuna mill- Fgura - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - qed tallega li qed tirċievi inqas servizzi soċjali milli suppost?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna ndikata ġiet infurmata bil-miktub dwar il-każ tagħha.