MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 344 It-Tlieta, 24 ta' Jannar , 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 344 It-Tlieta, 24 ta' Jannar, 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 344

It-Tlieta , 24 ta' Jannar, 2006

WERREJ

MINUTI 131

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 131

TQEGĦID TA' KARTI 136

MOZZJONIJIET

APPROVAZZJONI TA' L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 2006 137

APPROVAZZJONI TA' L-ESTIMI TA' L-UFFIĊĊJU

NAZZJONALI TA' L-AWDITUR ĠENERALI GĦAS-SENA 2006 137

RIŻOLUZZJONI DWAR IL-ĦRUĠ TA' ORDNI MILL-PRIM MINISTRU IN KONNESSJONI

MAR-RATIFIKA TAT-TRATTAT TA' ADEŻJONI BEJN L-ISTATI MEMBRI TA'

L-UNJONI EWROPEA U R-REPUBBLIKA TAL-BULGARIJA U R-RUMANIJA 138

AĠĠORNAMENT 160

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 164

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 343 li saret fit-23 ta' Jannar, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TARZNARI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti dettalji tad-dħul u nfiq taż-żewġ tarznari fl-ewwel sitt xhur ta' din is- sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi li d-dħul tat-tarzna fl-ewwel sitt xhur ta' l-2005 żdied b'Lm5 miljun meta kkomparat mas-sena ta' qabilha, waqt li l-infiq żdied b'Lm4.1 miljun u allura nistgħu ngħidu li t-telf tat-tarzna naqas b'madwar Lm0.9 miljun fl- istess perijodu.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Ġaladarba d-dħul żdied minn Lm5.5 miljun għal Lm10.5 miljun, ma jaħsibx il-Ministru li dan huwa sinjal pożittiv?

Jista' jgħidilna aktar dwar il-prospetti tax-xogħol għat-tarznari għal matul din is-sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li dawn iċ-ċifri jinkoraġġuk.

Nista' nantiċipa wkoll li minn ċifri preliminari, it-target li poġġejna quddiemna bħala turnover se jkun intlaħaq u aktarx neċċeduh bi ftit.

Il-prospetti juru li din hija l-aħjar sena li bdejna f'dawn l-aħħar tliet snin.

L-ewwel xhur ta' l-2004 kienu definittivament ħafna aħjar mill-ewwel xhur ta' l-2003, li konna bdejniha biss b'xi tliet ġimgħat xogħol ibbukkjat.

L-2005 bdejniha tajjeb ħafna u l-2006 bdejniha anke aħjar mill-2005, pero' matul din is-sena għandna sfidi partikolari li rridu niffaċċaw, Sur President.

Għalkemm jidher li s-sena 2005 se nagħlquha b'mod sodisfaċenti u nispera li nkunu lħaqna wkoll il-budgetary figures li ssetjajna, irrid nantiċipa mill- bidunett li l-2006 se tkun sfida qawwija ħafna.

Għax filwaqt li f'din is- sena t-turnover figures nistgħu nilħquhom, biex intejbu l-pożizzjoni tal- bottom line - jiġifieri nkomplu nnaqqsu t-telf u fl-2006 dan it-telf ikun dak li qegħdin nimmiraw għalih - irridu nagħmlu żewġ affarijiet.

L- ewwelnett irridu mmorru għal xogħol li m'huwiex ta' ship repair u li fl- istess ħin iħalli aktar profitt.

Dan ifisser li rridu nbiddlu l-kwalita' ta' xogħol li nagħmlu.

Illum, minħabba l-pagi u l-kondizzjonijiet tax-xogħol, it-tarzna ta' Malta f'dak li għandu x'jaqsam ma' ship repair ordinarju, m'hijiex aktar kompetittiva ħdejn tarznari oħra bħal dawk tal-Kroazja u t-Turkija.

Allura rridu mmorru għal xogħol li huwa ħafna iktar ogħla - din tixbaħ l-istess problema li għandna f'diversi oqsma oħra tal-manifattura - pero' biex nagħmlu dan irridu ntejbu ħafna iktar ir-rata ta' produzzjoni.

Sfortunatament għadna ma lħaqniex il-livell ta' produzzjoni li rridu nilħqu jekk irridu nikkreaw il-profit margins neċessarji biex nilħqu l-budgetary figures għall-2006 u biex innaqqsu wkoll it-telf bil-mod kif qed nipproġettaw li nnaqqsuh.

Filwaqt li l-2005 kienet sena nkoraġġanti kemm mil-lat ta' turnover figures li lħaqna kif ukoll mil-lat ta' improvement fil-bottom line, għax naqqasna t-telf kif konna qed nipprevedu, fl-2006 mhux tant irridu nilħqu t-turnover li qed nipprospettaw imma rridu nilħquh b'xogħol drastikament differenti milli konna qegħdin nagħmlu s'issa u biex nipproduċu dak li qed nipprospettaw li nagħmlu fil-bottom line, jiġifieri li t-telf ta' Lm8 miljun li kellna din is-sena nnaqqsuh għal madwar Lm4.6 miljun u l-livell ta' produzzjoni li l-ħaddiema qed jagħtuna fuq il-post tax-xogħol jogħla drastikament.

Jekk ma nagħmlux hekk m'aħniex se nilħqu l-budgetary figures li għandna quddiemna, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Kemm huwa sodisfatt il-gvern bit-tip ta' xogħol relatat ma' jottijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Li nista' ngħid hu li mexjin 'il quddiem pero' għadna ma wasalniex fejn irridu naslu.

Dan huwa xogħol partikolari u jiddependi ħafna fuq ir-reputazzjoni li jirnexxielek tibni f'dan il-qasam, imma naħseb li bil-mod il-mod resqin.

L-aktar importanti m'hux li nilħqu t-targets finanzjarji imma li tinbena reputazzjoni soda f'dak li għandu x'jaqsam ma' super yachts, li fit-tarzna tagħna x-xogħol jitlesta fil-ħin u l- prodott ikun ta' kwalita' għolja.

S'issa kellna f'idejna fost l-akbar super yachts li huma bbażati fl-Ewropa, ħdimna fuqhom b'mod tajjeb ħafna u r-reputazzjoni qiegħda tinbena.

Dan huwa niche market li m'huwiex faċli li tisfruttah, pero' naħseb li dak li għamilna fis-sentejn li għaddew jindika li l-ħaddiema huma kwalifikati u huma dependable ħafna f'dan il-qasam.

Jien nixtieq, jekk hu possibbli, li kważi kważi niżganċaw dan il-business mil-linja diretta tat-tarzna.

Dan m'huwiex business li jitmexxa b'mod faċli u ċertament il-prattiċi tax-xogħol u l-attitudni li hemm fil-baċiri l- oħra ma tistax tipprevali f'dan it-tip ta' xogħol.

Naħseb li jagħmel ġid lil kulħadd jekk b'xi mod jew ieħor kulħadd jikkonvinċi ruħu li biex dan ix- xogħol verament imur 'il quddiem, irridu iktar speċjalizzazzjoni u rridu wkoll metodi ta' xogħol drastikament differenti minn kif imdorrijin naħdmu fuq vapuri normali.

Jekk tidħol din il-mentalita', jekk ikun hemm il-bona volonta' ta' kulħadd li niżganċaw din it-tip ta' operazzjoni minn operazzjonijiet oħrajn u naħdmu b'metodi ta' xogħol differenti - mhux qed ngħid li hemm oppożizzjoni biex dan isir, pero' qed ngħid li din hija prospettiva li wieħed irid jikkonsidra - nemmen li jista' ikollna ħafna iktar suċċess milli kellna s'issa, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jirrikonoxxi li l-ħaddiema kienu produttivi biex seta' intlaħaq it-turnover li ntlaħaq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena għedt li għadna ma lħaqniex il-livell ta' produzzjoni li qegħdin nistennew u dan nerġa' nikkonfermah.

Meta wieħed janalizza fejn saru u kif saru l-profitti, isib li r-rata ta' produzzjoni li nistennew li tkun ħaġa normali fix-xogħol tat-tarzna għadna lura milli nilħquha.

Il-fatt li lħaqna t-turnover ma jfisser xejn għajr li begħna daqshekk.

Il-fatt illi lħaqna l-marġini ta' profitti li konna qegħdin nistennew ma jfissirx li lħaqnihom bis-saħħa ta' produzzjoni ogħla għax tista' tilħaqhom b'diversi metodi oħra fosthom, kif ġara, bit-tnaqqis ta' spejjeż diretti u indiretti.

Sfortunatament għadna lura milli nilħqu ċertu livell ta' produzzjoni kemm direttament kif ukoll indirettament.

Waħda mill-isfidi li għandha quddiemha t-tarzna, kif għandha kull tarzna oħra, hi li tnaqqas il-fixed costs tagħha.

Jekk il-fixed cost se jibqa' kif inhu, se jkollna problemi kbar biex nilħqu t-target tal- profittabilita'.

Ir-realta' hi li x-xogħol tat-tarznari llum huwa ċikliku.

M'għandekx xogħol biżżejjed biex tħaddem lil kulħadd matul is-sena kollha u dan jimponi li jkollok ċerti skills għal perijodi limitati ħafna, kif diġa' qed naraw.

Dan ifisser li jekk trid tagħmel profitt, huwa inevitabbli li taħdem b'contracted labour jew part-time labour.

Ifisser ukoll li ma tistax taffordja li jkollok ammont ta' nies impjegati full-time meta f'ċertu żmien tas-sena m'għandekx xogħol għalihom.

Ifisser ukoll li jridu jinbidlu l-metodi ta' kif naħdmu bihom, Sur President.

Is-sena l-oħra, per eżempju, it-tarzna ħarġet call for applications biex timpjega xi 40 apprendist - għax hemm numru ta' skills li għandna bżonnhom u huma neqsin – iżda mbagħad ma ssibx lil min irid jidħollok apprendist.

Jiġifieri għandek żewġ problemi fit-tarzna għax hemm ċerti areas li huma overmanned u għalhekk lil dawn irridu nsibulhom xogħol matul is-sena - għax dawn ma tistax tħaddimhom għax ma jkunx hemm xogħol għalihom, għax anke l- iskills qed jinbidlu - filwaqt li għandek bżonn ta' ċerti skills ġodda u mhux qed inħajru żgħażagħ, possibbilment minħabba l-ambjenti li hemm fit- tarzna, biex jidħlu għall-apprendistat.

Jiġifieri din hija sfida ta' industrija li qiegħda tinbidel b'rata mgħaġġla u sfida wkoll li għandu pajjiżna li t-tip ta' xogħol li jsir fit-tarzna jrid jinbidel ukoll.

Per eżempju, illum vapur li għandu bżonn mechanical repairs ma jħallilekx qligħ.

Iħalli qligħ biss dak it-tip ta' xogħol li jsir fuq l-LNG tankers, per eżempju, li bdejna naħdmu fuqhom, fejn trid speċjalizzazzjonijiet ġodda, fejn trid taħdem b'high-end engineering mhux kif konna naħdmu fl- antik.

Jiġifieri t-tarzna hija sfida li qed tiffaċċa l-manifattura kollha f'Malta bħalissa, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, il-Ministru qal li t-tarznari jridu jkunu aktar attenti u aktar attivi biex itejbu l-produttivita' tagħhom fis- suq tal-large yacht industry.

Jista' jgħid x'kordinazzjoni qed issir bil- għan li l-ħaddiema tat-tarzna u oħrajn jiżviluppaw aktar il-ħiliet tagħhom f'din is-sengħa partikolari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma nistax nifhem x'kordinazzjoni trid issir.

It- tarzna ovvjament tittrenja l-ħaddiema tagħha - forsi hawnhekk għandna xi nuqqasijiet, anke fuq livell ta' management - pero' il-problema vera hija l- adaptation ta' skills li jrid ikun hemm.

L-isfortuna hi - anke jekk wieħed iħares lejn l-isfidi partikolari li għandhom it-tarznari barra minn Malta - li inti trid dejjem iċċaqlaq minn sitwazzjoni ta' inflessibbilta' għal sitwazzjoni ta' flessibbilta' totali.

Waqt li l-collective agreement ovvjament jagħti din il-flessibbilta' ...

Hawn jien irrid nikkonstata li wara li spiċċajna d-diskussjonijiet mal-GWU matul is-sena l-oħra, l-atmosfera industrijali fit-tarzna mxiet 'il quddiem b'mod rimarkevoli u qed isiru t-tibdiliet.

Pero' nibqa' nenfasizza l-bżonn li kulħadd jirrealizza, speċjalment il-ħaddiema tat-tarzna, li għadna ma wasalniex fejn irridu naslu.

L-isfida tagħna hi li dak li kien tajjeb fil- passat m'għadux tajjeb illum.

Illum ħaddiem fit-tarzna jrid ikollu flessibbilta' totali u jrid ikun jaf xi tlieta jew erba' skills differenti.

Li ħaddiem joqgħod jiddependi minn ħaddiem ieħor biex jagħmel ċertu xogħol huwa lussu li m'għadux jeżisti.

Biex illum inkunu produttivi jrid ikollna l-multi-skilling li għadu ma bediex biżżejjed fit-tarzna - kultant tort tal-management ukoll - pero' mexjin lejn din it-triq fejn il-flessibbilta' trid tkun il-prinċipju kardinali tax-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Il-Ministru għadu fiduċjuż li s-sussidji jkunu spiċċaw u li t-tarznari jkunu viabbli sa l-2008?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Inkunx fiduċjuż jien jew le ma naħsibx li huwa tant importanti, imma li nista' ngħid hu li s'issa dan it-target ilħaqnih.

Nawgura li nkomplu f'din it-triq, pero' is-sena 2006 hi challenging ħafna u se jkollna bżonn il-koperazzjoni u l-impenn ta' kulħadd biex it-tibdiliet li bdejna nkomplu bihom, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li minn dak li qegħdin nisimgħu qisu l- ħaddiema huma l-problema fit-tarznari, jikkonferma l-Ministru li sal-lum il- management jew il-gvern għadhom ma kkomunikawx f'dak li l-Ministru qed isejjaħ flessibbilta', sija mal-unions u sija mat-tarznari tagħna, x'hemm bżonn biex il-ħaddiema jitħarrġu u jkunu accountable fil-ħiliet tagħhom ħalli jaħdmu fil-large yacht industry?

Sal-lum la l-unions u lanqas il- ħaddiema għadhom ma jafu kemm it-tarzna se jkollha bżonn ħaddiema mħarrġa f'dan il-qasam, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwelnett jiena ma tajt l-ebda impressjoni li kollox huwa tort tal-ħaddiema, anzi jiena faħħart lill-ħaddiema u għedt li r-riżultati lħaqnihom, speċjalment wara li spiċċajna d-diskussjonijiet mal- GWU dwar it-tibdil li kellna bżonn nagħmlu fil-collective agreement u kellna żmien twil mingħajr problemi industrijali.

Safejn naf jien lill-ħaddiema faħħarthom għalkemm lanqas ma rrid nilludihom, kif isir ħafna drabi min-naħa l-oħra tal-Kamra, billi nġegħilhom jaħsbu li m'għandniex sfidi quddiemna.

L-isfidi l-ħaddiema jridu jiffaċċawhom u ħadd aktar - u meta nsemmi l-ħaddiema nkun qed nirriferi mis- CEO sa l-iżgħar ħaddiem li hemm – u dawn kollha flimkien iridu jaħdmu.

Pero' lill-poplu Malti u lill-ħaddiema nkunu qed ngħadduhom biż-żmien jekk nipprovaw nagħtu l-impressjoni li għax is-sena l-oħra u din is-sena lħaqna t-targets, dawn se nilħquhom ukoll is-sena d-dieħla jew li mhux se jkollna bżonn inkomplu nagħmlu t-tibdil, Sur President.

It-tieni, m'hemm l-ebda sezzjoni li jisimha large yacht industry.

It-tarzna hija mpenjata li taħdem fuq super yachts li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' large yachts.

Mal-GWU qatt ma kellna argument dwar kemm għandna bżonn nies fuq is-super yachts.

Is-sezzjoni taħdem bin-nies li għandha bżonn, skond ix-xogħol li jiġi kkuntrattat u ħafna mix-xogħol bilfors trid tikkuntrattah barra minn Malta.

L-ispray painting, per eżempju, huwa xi ħaġa speċjalizzata ħafna u huwa kkuntrattat mill-yacht owner direttament, jiġifieri lanqas isir minn Malta stess.

Aħna m'għandna assolutament l-ebda argument mal-union dwar kemm għandu jkun hemm jew m'għandux ikun hemm nies.

Anzi li għandna nagħmlu hu li niżguraw li ma noqogħdux nidħlu fis-sistemi l-antiki fejn biex nagħmlu biċċa xogħol, ridna bilfors seba' min-nies.

Biex illum it-tarzna tassigura xogħol lil kulħadd trid tibqa' miexja fuq il-linji ta' riforma li rnexxielna nagħmlu f'dawn is-sentejn u rridu nkomplu sa l-2008 biex niżguraw profittabilita'.

Irridu niftakru u nerġgħu nfakkru lil kulħadd illi l-futur tat-tarzna jiddependi milli jsir il-profitt u mhux kif jgħid il-partit Laburista, li nkomplu nagħtuha s-sussidji.

Li tkompli twiegħed is-sussidji lit-tarzna hija l-agħar politika, mhux għall-pajjiż biss imma għall-ħaddiema stess.

Għax b'hekk tkun qed tagħti l-illużjoni li l-ewwelnett tista' tagħti s-sussidju wara l-2008, meta dan ma tistax tagħmlu, u t-tieni, naħsbu illi l-politika ta' sussidji hija politika viabbli għal dan il-pajjiż.

Dan il-pajjiż ma jistax jibqa' għaddej b'politika li tissussidja l-ineffiċjenza.

Ċertament il-gvern Nazzjonalista jippreferi li dawn il-problemi jiffaċċahom u jipprova jsolvihom, milli jilludi lil xi ħadd li jista' jagħmel affarijiet li huma impossibbli u llegali li jsiru, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għalkemm il-Ministru m'huwiex qed iwaħħal fil- ħaddiema, qed jgħid li l-produttivita' tagħhom għadha lura.

Għadha lura f'dak li huwa taħriġ sabiex dawn in-nies ikollhom ħiliet aktar ġodda quddiem l-isfidi li ġejjin, jew għax mhux qed ikun hemm il-flessibbilta'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Hemm diversi raġunijiet għala r-rata ta' produttivita' ma tintlaħaqx u hawnhekk impossibbli li wieħed jidħol fihom kollha.

B'mod regolari jsiru laqgħat bejn il-management tat-tarzna u l-GWU f'livelli differenti - jidhirli li darba kull ġimgħatejn - u jiddiskutu flimkien il-problemi li jiffaċċjaw.

Parti minnha ċertament ġejja mill-fatt li għandek sezzjoni ta' nies li għad għandhom mentalita' antika.

Per eżempju, nismagħhom jgħidu li qabel kien hemm grad li kien jissejjaħ titular.

Kull ħaġa li kien ikollhom bżonn kienu jibagħtu għal dan it-titular.

Illum, minkejja li spiċċaw dawn il- gradi kollha u għandek biss ħames gradi fit-tarzna, ħafna nies għadhom jaħdmu b'mod antik, fejn joqogħdu jistennew li jiġi xi ħadd biex iġorr xi pipe jew biex jagħmel xi xogħol ieħor ħalli huma jkunu jistgħu jkomplu warajh.

Imbagħad hemm l-estrem l-ieħor, fejn waħda mir-riformi prinċipali li kellna ndaħħlu kienet il-multi-skilling, fejn electrician tradizzjonali tittrenjah biex jaħdem fuq il-plumbing jew fuq l-electronics, li mil-lat ta' management dawn l-affarijiet għadhom ma daħħluhomx.

Hemm problemi wkoll fuq livell ta' management.

Hemm wisq middle managers – anke dawn rrappreżentati mill-GWU wkoll – u jien ngħid li din hija waħda mill- problemi li jeżistu fit-tarzna, li l-GWU tirrappreżenta kemm lill-managers kif ukoll lill-ħaddiema.

Jiena ngħid li din toħloq problema, Sur President.

Qed ngħid hekk għax naf li hemm ħafna middle managers li sfortunatament ma ġewx ittrenjati biex jimmaniġġaw u allura jibżgħu jimmaniġġaw.

Jiġifieri għad hemm diversi problemi li qegħdin iżommu r-rati ta' produzzjoni li nixtiequ naraw milli jitilgħu.

Pero' din hija problema li qed tiġi ffaċċata minn kulħadd u lanqas teżisti fis-sections kollha.

Jiena nara rapporti fejn daħlu 90% tar-riformi li kienu previsti u f'sections oħra forsi daħlu biss 30%.

Jiġifieri filwaqt li hawnhekk nagħmlu diskursata kultant fuqha u niġġeneralizzaw, ma rridx niġġeneralizzaha jiena.

Pero' b'mod ġenerali u minkejja dawn id-diffikultajiet kollha, f'dawn is-sentejn kollha lħaqna t-targets finanzjarji li ridna nilħqu.

Qed nenfasizza li s-sena d-dieħla se tkun sena partikolarment diffiċli - u din tafha l-union ukoll - l-ewwelnett għax għandna pressures esterni ...

Illum il-Kroazja u t-Turkija ħadu x-xogħol l-antik li aħna kellna ta' ship repair u ma nistgħux nikkompetu iktar magħhom.

Fil-Kroazja lill-welders iħallsuhom terz li nħallsu aħna hawn Malta u fit-Turkija jħallsuhom anke inqas.

Jiġifieri x-xogħol tagħna qed jinbidel.

Irridu mmorru up the value chain u nkunu iktar soffistikati fix-xogħol li nippruvaw nattiraw lejn Malta.

It-tieni, l-uniku mod kif nagħmlu dan m'huwiex billi nżidu sempliċement ix- xogħol, imma rridu ntejbu r-rata ta' produzzjoni biex inkabbru l-marġini ta' profitt li qegħdin nagħmlu.

Jekk din is-sena se nkunu attirajna Lm18 miljun f'turnover, nistgħu s-sena d-dieħla nattiraw Lm20 miljun.

Pero' jekk minn dawk l-Lm20 miljun ir-rata ta' profitt tkun ta' 2%, m'aħniex imbagħad se nagħmlu l-bottom line.

Li rridu nagħmlu hu li nattiraw Lm15-il miljun minflok Lm20 miljun, pero' ir-rata ta' profitt tagħna ma tkunx ta' 2% imma tkun ta' 10%, per eżempju.

U biex nagħmlu hekk iridu jkunu biss il- productivity ratios li jkabbru l-profitti li nistgħu nagħmlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kemm qed iġġib ħaddiema t-tarzna ta' Malta minn pajjiżi bħall-Bulgarija bħalissa?

Il-fatt li dawn il-ħaddiema qegħdin jitħallsu b'rata iktar baxxa minn ħaddiema Maltin qed jaħbi l-viabilita' tat-tarzna?

Jiġifieri l-viabilita' tat-tarzna hija marbuta ma' l-użu ta' dawn il-ħaddiema?

Kemm hu għaqli li mhux qed isir investiment għat-tiġdid teknoloġiku tat-tarzna u għat-tiġdid ta' ħaddiema lokali, bir-reklutaġġ ta' apprendisti, peress li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tikber l-average age u qed tixjieħ it-teknoloġija u qed tixjieħ il-workforce?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwel parti diġa' rrispondejtha.

Din is-sena għamilna tentattiv biex indaħħlu 40 apprendist.

Morna l-ETC, bagħtulna n- nies, ħriġna l-adverts fil-gazzetti, ġew sitta u baqgħu tnejn.

L-ewwelnett dan m'huwiex xogħol li jattira żgħażagħ Maltin.

Aħna nippruvaw, pero' b'daqshekk m'intix se ssolvi l-problema li qed iqajjem l-Onor.

Bartolo.

Illum il-workforce full-time qed tonqos - qed nitkellem fuq trends dinjin fit-tarznari - u t-tarznari qed jaħdmu b'nies contracted jew part-time.

Allura x'jiġri?

Tidħollok biċċa xogħol fejn għandek bżonn 80 welder u 90 pipe worker, per eżempju, pero' dawn għandek bżonnhom għal perijodu qasir għax m'għandekx dan it-tip ta' xogħol b'mod kostanti u għalhekk trid il-contracted labour.

Għal viabilita' u l-profittabilita' tat-tarzna - issa din tmur kontra l- mentalita' normali li għandna f'dan il-pajjiż - iktar ma tuża contracted labour kontra impjiegi full-time ...

Għax ix-xogħol m'huwiex dejjem kostanti bħal meta fit-turiżmu għandek is-seasonality ..... jifhimni mill- ewwel l-Onor.

Bartolo li hotels jimpjegaw part-time fis-sajf jew contracted labour fis-sajf li ma nużawx fix-xitwa.

Fit-tarzna għandna l-istess problema, Sur President.

Ikollok tip ta' xogħol, conversion ta' cruiseliner, per eżempju, fejn għandek bżonn ħafna skills differenti għal perijodu żgħir ta' żmien, pero' m'għandekx bżonnhom iktar matul is-sena u allura you have to contract labour.

Jiġifieri jekk it-tarzna tagħna tmur għal ħaddiema Bulgari, dan ma tagħmlux għax tħallashom inqas fir-realta' imma għax lanqas issib Maltin li jaħdmu f'dak it-tip ta' xogħol, fil-privat jew għal rashom, biex timpjegahom għal xahar.

Kieku inti tista' tagħti kuntratt lil xi ħadd Malti tagħmlu bil-qalb kollha, pero' ma ssibx Maltin li jaħdmulek għal perijodu żgħir ta' żmien.

U t-tarzna se tibqa' taħdem hekk.

Iktar ma nispeċjalizzaw, iktar se nibqgħu għaddejjin b'din it-tip ta' ħaġa.

Għax f'tarzna qatt ma tista' tiggarantixxi li jkollok l-istess tip ta' xogħol matul is-sena kollha.

U iktar ma nissoffistikaw u nispeċjalizzaw fit-tip ta' servizzi li nagħtu - li ma jibqgħux ġeneralizzati bħal mechanical repairs jew steelwork - iktar se jkollna mmorru għal contracted labour.

Tipikament xogħol ieħor huwa fis-super yachts.

L-ispray painting tas-super yachts mhux xi ħaġa li tokkorrilek darba fix-xahar imma forsi tagħmilha darba jew darbtejn fis-sena.

Allura dak ix-xogħol tikkuntrattah trid u ma jistax ikollok crew ta' nies speċjalizzati biex matul is-sena mbagħad ma jagħmlu xejn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd u n-nazzjonalita' ta' persuni li ngħataw ċittadinanza Maltija matul l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15796; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impiegi nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Lista tal-pajjiżi minn fejn ġejjin persuni li għandhom permess jaħdmu Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 15795; u

Lista tas-suġġetti li jgħallmu t-teachers li se jirtiraw bl-eta', bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16644.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Mr Speaker, f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni nqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 16 ta' l-2006 – Cosmetic products (amendment) regulations, 2006;

Avviż Legali 17 ta' l-2006 – Air Navigation (amendment) Order, 2006;

Tagħrif dwar l-awtoritajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministru għall-kompetittivita' u komunikazzjoni, kif ukoll dwar diretturi u membri tal-bord ta' kull waħda minnhom, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16609;

Tabella li turi l-impjegati ġodda li ddaħħlu matul is-sena 2005 mad- dipartimenti u enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministru għall- kompetittivita' u komunikazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16613; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-prezz medju tal-majjal frisk fl-ewwel disa' xhur ta' bejn l-2001 u l-2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 16299.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 18 ta' l-2006 – Regolamenti ta' l-2006 li jemendaw ir- regolamenti fuq il-provvista ta' l-elettriku; u

Tabella li turi l-ammont ta' overtime u allowances li tħallsu ħaddiema taż-żewġ tarznari fis-snin 2003, 2004 u 2005, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 14160.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjoniijet?

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

APPROVAZZJONI TA'

L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 2006

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi:

Illi wara li l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ra l-Ombudsplan ippreżentat mill-Ombudsman għas-sena 2006, li kopja tiegħu tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra fis-Seduta tas-26 ta' Settembru 2005;

Wara li sema' l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Ombudsman personalment fuq il-kummenti kollha li saruli fil-laqgħa ta' l-istess Kumitat li saret fit- 18 ta' Jannar 2006;

Wara li t-traskrizzjoni ta' dawn il-laqgħat ġiet ċirkolata lill-Membri tal- Kamra tad-Deputati; u

Wara r-rakkomandazzjoni li saret mill-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra;

Il-Kamra tad-Deputati tapprova l-Ombudsplan kif ippreżentat.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Nissekonda.

MR SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

APPROVAZZJONI TA' L-ESTIMI TA' L-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TA' L-AWDITUR ĠENERALI GĦAS-SENA 2006

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi illi:-

Wara li l-Kumitat tal-Kontijiet dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika ra l-Estimi ta' l-Awditur Ġenerali għas-sena 2006;

Wara li sema' l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Awditur Ġenerali personalment fuq il-kummenti kollha li sarulu fil-laqgħa ta' l-istess Kumitat li saret fis-17 ta' Jannar, 2006;

Wara li t-traskrizzjoni ta' din il-laqgħa ġiet ċirkolata lill-Membri tal- Kamra tad-Deputati; u

Peress li l-Kumitat dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika b'mod unanimu rrikkmanda li l-estimi għandhom jiġu approvati kif imressqa;

Il-Kamra tad-Deputati għalhekk tapprova dawn l-estimi kif imressqa u kif approvati mill-Kumitat dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

RIŻOLUZZJONI DWAR IL-ĦRUĠ TA' ORDNI MILL-PRIM MINISTRU IN KONNESSJONI MAR- RATIFIKA TAT-TRATTAT TA' ADEŻJONI BEJN L-ISTATI MEMBRI TA' L-UNJONI EWROPEA U R-REPUBBLIKA TAL-BULGARIJA U R-RUMANIJA

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nipproponi li:-

Peress li wara li saru n-negozjati bejn l-Istati Membri ta' l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal-Bulgarija u r-Rumanija ġie ffirmat Trattat ta' Adeżjoni bejn l-Istati Membri ta' l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal- Bulgarija u r-Rumanija fil-Lussemburgu fil-25 ta' April 2005;

Peress illi dan it-Trattt jinħtieġ li jiġi ratifikat mill-partijiet kollha sabiex jiġi fis-seħħ;

Peress illi bis-saħħa tas-subartikolu (2) ta' l-artikolu 2 ta' l-Att dwar l- Unjoni Ewropea (Kap. 460), il-Prim Ministru jista' jagħmel Ordni sabiex trattat speċifikat fl-ordni jitqies bħala ħaġa waħda mat-Trattat ta' Adeżjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea;

Peress illi l-istess subartikolu jipprovdi li l-ebda Ordni bħal din ma tista' ssir qabel ma abbozz ta' l-istess ikun approvat b'riżoluzzjoni tal- Kamra;

Peress li l-Prim Ministru beħsiebu joħroġ ordni kif fuq imsemmi li abbozz tiegħu qiegħed jiġi anness ma' din ir-riżoluzzjoni;

U peress illi s-subartikolu (2) ta' l-artikolu 2 ta' l-Att dwar l-Unjoni Ewropea jipprovdi li tali riżoluzzjoni għandha tiġi l-ewwel sottomessa għall-eżami mill-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin (jew dak il- Kumitat Permanenti li minn żmien għall-ieħor jissostitwixxi l-istess Kumitat);

Peress illi l-istess subartikolu jipprovdi wkoll illi l-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin għandu jiltaqa' fi żmien ħmistax-il jum minn meta tkun ġiet intavolata l-mozzjoni f'liema terminu għandu jsir rapport lill- istess Kamra dwar il-mozzjoni u d-diskussjoni dwarha f'dak il-Kumitat mill- President tiegħu, u l-Kamra għandha mal-preżentazzjoni ta' dak ir-rapport tipprovdi minnufih biex tivvota fuq il-mozzjoni mingħajr diskussjoni;

Peress illi fil-25 ta' Ottubru 2005 il-Prim Ministru ta avviż ta' din il- mozzjoni li ġiet sottomessa għall-eżami u ġiet eżaminata u dwarha sar rapport mill-President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Barranin kif fuq indikat;

Għalhekk issa din il-Kamra tirriżolvi li tawtorizza l-ħruġ ta' l-Ordni mill- Prim Ministru li l-abbozz tagħha jinsab anness ma' din ir-riżoluzzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Nifhem li l-ħin għad-diskussjoni se jinqasam ugwalment bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu r-ratifika tat- trattat li ġie ffirmat bejn l-istati membri ta' l-Unjoni Ewropea u r- Repubblika tal-Bulgarija u r-Rumanija.

Issa ladarba din tkun irratifikata mill-pajjiżi kollha, naturalment salv il-klawsola inkluża fit-trattat ta' adeżjoni li ġie ffirmat fil-25 ta' April, 2005, dawn iż-żewġ pajjiżi se jkunu jistgħu jsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Din tpoġġi quddiem għajnejna r-realta' ta' dawn iż-żewġ pajjiżi u tpoġġi wkoll quddiem għajnejna r-realta' ta' x'inhi l-Unjoni Ewropea u l-mod ta' kif għandha tikber fil-futur.

L-Unjoni Ewropea qiegħda tfittex li jkollha t-tkabbir ħalli tkompli fil-proċess tagħha ta' integrazzjoni Ewropea.

Malta bħala membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea diġa' ffirmat it-trattat ta' adeżjoni fil-25 ta' April, 2005 u issa qegħdin nipproċedu pajjiż pajjiż sabiex issir ir-ratifika ta' dan it-trattat.

Mr Speaker, kif nafu qabel ma l-Ewropa reġgħet ġiet maqgħuda flimkien, dawn iż-żewġ pajjiżi kienu jifformaw parti minn dik in-naħa ta' l-Ewropa li kienet wara l-purtiera tal-ħadid, jiġifieri dik il-parti ta' l-Ewropa li kienet taħt l-influwenza ta' l-Unjoni Sovjetika.

Għalkemm dawn il-popli kellhom aspirazzjonijiet għal-liberta', għad-demokrazija u għad-drittijiet tal-bniedem, żgur li ma kenux ir-realta' tagħhom.

Naħseb li huwa sinifikattiv ħafna mill-punto di vista tal-proċess storiku li naraw dawn iż- żewġ pajjiżi – għaliex illum diġa ffirmaw dan it-trattat - jipparteċipaw bħala osservaturi fil-proċess sħiħ ta' deċiżjonijiet li jittieħdu fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt qegħdin naraw lill-ministri u lid-deputati tagħhom jagħtu sehemhom u jsegwu mill-qrib il-metodi li bihom taħdem l-Unjoni Ewropea.

Madanakollu għadhom fis-sitwazzjoni fejn ma jistgħux jgħidu li huma membri sħaħ.

Allura dak li qed jiġi mitlub mill-Parlament Malti huwa li jirratifika dan it-trattat u li ngħidu li fil-fehma tagħna, dan it-trattat huwa wieħed ġust u li bih ir-Rumanija u l-Bulgarija jistgħu jifformaw parti mir-realta' ta' l-Unjoni Ewropea.

Minn hawnhekk jien nixtieq insellem lil dawn iż-żewġ pajjiżi u lill-popli tagħhom għaliex dawn huma popli Ewropej li għaddew minn ħafna diffikultajiet, huma popli li rnexxilhom joħorġu mid- diffikultajiet tagħhom u mill-esperjenzi diffiċli ta' dittatorjat li kellhom.

Illum dawn iż-żewġ pajjiżi daħlu fl-esperjenza demokratika u qegħdin iħaddmuha b'ċertu livell li fl-Unjoni Ewropea - u jien naderixxi ma' dan il- ħsieb ukoll - daħal il-konċett li dawn il-pajjiżi mhux biss kienu eliġibbli sabiex jibdew id-diskussjonijiet magħhom, imma li huma pajjiżi eliġibbli biżżejjed sabiex jingħalqu d-diskussjonijiet u li magħhom jiġi ffirmat dan it-trattat.

Dawn il-pajjiżi m'humiex biss pajjiżi mil-lvant ta' l-Unjoni Ewropea, imma huma wkoll pajjiżi marittimi li għandhom żbokk fuq il-Baħar l-Iswed, li kif nafu huwa magħqud permezz tal-Bosforous mal- baħar Meditterranju.

Allura għandhom ukoll tradizzjoni marittima bħalma għandu pajjiżna.

Għaldaqstant minn dan il-lat żgur li anke dawn iż-żewġ pajjiżi se jkollhom din il-perspettiva ta' pajjiż li jħares lejn l-aspett marittimu bħalma għandna aħna fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma żewġ pajjiżi li qegħdin ifittxu li jieħdu l-aħjar vantaġġ mis-sħubija ta' l-Unjoni Ewropea, żewġ pajjiżi li qed ifittxu li l-popli tagħhom imexxuhom 'il quddiem u li jgħollulhom il-livell ta' l-għajxien tagħhom.

Huma pajjiżi li f'dan il- proċess qed ifittxu wkoll li jsaħħu d-demokrazija u l-libertajiet li kienu rebħu wara li waqa' l-ħajt ta' Berlin u wara li spiċċat id-diviżjoni fl- Ewropa.

Mr Speaker, l-ewwel osservazzjoni tiegħi hija li Malta għandha tilqa' lill- Bulgarija u lir-Rumanija bħala pajjiżi ħielsa, pajjiżi demokratiċi u pajjiżi li qegħdin iħarsu lejn l-Unjoni Ewropea bħal dik l-unjoni li tista' ssaħħilhom il-prosperita' tagħhom, li tgħinhom sabiex jiżviluppaw u jilħqu mal-bqija ta' l-Ewropa.

Qegħdin iħarsu lejn l-Unjoni Ewropea anke bħala dik l-esperjenza u bħala dik l-unjoni li tista' ssaħħilhom id-demokrazija, il-ħarsien tal-liġi u d-drittijiet tal-bniedem fis-soċjetajiet tagħhom.

Naħseb li din hija wkoll xi ħaġa li se twassalna sabiex nirriflettu fuq kif fi żmien daqshekk qasir, l-Ewropa diviża f'żewġ kampi daqshekk b'saħħithom, b'daqshekk konflitt ma' xulxin u li ħolqu tant tensjoni fl-Ewropa, illum insibu Ewropa li miexja aktar lejn integrazzjoni u lejn Ewropa magħquda.

Għaldaqstant id-diskussjoni li għandna f'din il-Kamra hija diskussjoni marbuta mal-fatt li qed inħarsu lejn ir-realta' sħiħa ta' l-Unjoni Ewropea bħala dak il-mutur li bih se jkun hemm aktar integrazzjoni ta' Ewropa bla diviżjonijiet.

Hija realta' li meta tiġi biex tagħmel dan id-dibattitu tintlaqat aktar minn qatt qabel għaliex din hija espressjoni oħra ta' kif qegħdin nerġgħu nirrijunifikaw l-Ewropa.

Dan il-kontinent li kien tant mifni bi gwerer, b'tant diviżjoni u li għadda minn tant diffikultajiet, qiegħed jerġa' jingħaqad bil-mod il-mod - din id-darba mhux taħt xi imperu jew taħt xi forza militari – f'integrazzjoni ħielsa u volontarja f'unjoni ta' popli u ta' stati.

Irridu ngħidu wkoll li l-Kummissjoni Ewropea għadha għaddejja bil-moniteraġġ tal-progress fil-preparazzjonijiet li qed jagħmlu dawn iż- żewġ pajjiżi għall-isħubija tagħhom, kif fil-fatt huwa mniżżel fl-accession treaty tal-25 ta' April, 2005.

Għalhekk wieħed irid ikompli jsegwi dan ix- xogħol li qiegħed isir, sabiex imbagħad, għal nofs din is-sena l- Kummissjoni Ewropea għandha tirrapporta fuq jekk għandux ikun hemm l- adeżjoni b'mod immedjat jew inkella hemmx bżonn li dik l-adeżjoni tiġi ttardjata għal xi ftit ħalli hija tkun tista' tara jekk l-affarijiet tlestewx għall-isħubija.

Mr Speaker, huwa tajjeb li nagħmlu din il-konsiderazzjoni għaliex l-Unjoni Ewropea, aktar minn qatt qabel tinsab konxja li rridu nsaħħu l-valuri u l- livell ta' regolamentazzjoni u ta' metodu ta' gvernar li jeżisti fost il- pajjiżi kollha.

L-Unjoni Ewropea m'għandhiex il-konċett li b'xi mod trid tbaxxi l-livell ta' gvernar li tesiġi mill-membri tagħha kollha sabiex iddaħħal membri ġodda.

Naħseb li huwa tajjeb li nħarsu lejn membri ġodda sabiex jidħlu fl-Unjoni Ewropea, pero' għandna nżommu b'saħħtu t-twemmin tagħna, il-valuri u l-istandards tagħna għar-rigward ta' kif pajjiż għandu jiġi ggvernat, dwar ir-rule of law, dwar il-metodu ta' kif jitħarsu d- drittijiet taċ-ċittadini, dwar il-livell tal-proċessi demokratiċi u dwar kif għandhom jiġu sodisfatti l-kriterji kollha ta' Copenhagen, li huma l- kriterji li jmexxuna f'din il-materja.

Naturalment din m'hijiex xi ħaġa li tgħodd biss għal dawn iż-żewġ pajjiżi li qed ifittxu li jsiru membri ġodda ta' l-Unjoni Ewropea, imma tgħodd għal kull pajjiż ieħor li jista' jikkontempla li jsir membru fl-Unjoni Ewropea.

Naħseb li f'dan ir-rigward, waħda mill-affarijiet li rridu nżommu quddiem għajnejna hija li hemm pajjiżi oħra li qegħdin ifittxu li jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk anke ma' dawn il-pajjiżi jrid isir il-moniteraġġ neċessarju u kontinwu sabiex ikun hemm iċ-ċertezza morali u legali li dawn il-pajjiżi se jżommu mal-livell li titlob l-Unjoni Ewropea għaċ-ċittadini tagħha kollha.

Nafu li fil-pipeline hemm id-diskussjonijiet mal-Kroazja u mat-Turkija.

Nafu wkoll li hemm pajjiżi oħra bħal dak tal-Maċedonja li ġew aċċettati bħala pajjiżi kandidati.

Allura nafu li hemm din il-perspettiva Ewropea għall-parti kollha ta' l-Ewropa u tal-Mediterran, li qed tħares lejn sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, dan qiegħed ukoll jitfa' quddiem għajnejna l-issue tat-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa m'iniex qiegħed nirriferi biss għal dawn iż- żewġ pajjiżi li qed nitkellmu fuqhom għaliex it-tkabbir tagħhom huwa ċċertifikat u fuq dawn il-pajjiżi diġa' hemm il-ftehim u qegħdin fil- proċess tar-ratifika.

Hawnhekk qiegħed nirriferi wkoll għal dawk il- pajjiżi l-oħra, b'mod partikolari l-Kroazja, it-Turkija, il-Maċedonja u anke l-pajjiżi tal-Balkani li qed iħarsu lejn il-perspettiva Ewropea.

Nemmen li jekk irridu stabilita' u paċi fl-Ewropa ma nistgħux ngħidu li dan il-proċess ta' l-Unjoni Ewropea huwa magħluq.

Issa li sirna membri ta' l- Unjoni Ewropea ma nistgħux ngħidu x'limitu għandu jkun hemm bħala membri fl- Unjoni Ewropea u ma nistgħux ngħidu li issa daħlu biżżejjed nies u allura nistgħu nieqfu hawn.

Naturalment hemm min fl-Unjoni Ewropea jħoss li t-tkabbir li sar huwa tkabbir kbir u li allura għandna nnaqqsu t-tempo ta' kif dan it-tkabbir jista' jkompli.

Fil-fatt din kienet waħda mid-diskussjonijiet li qamet kemm fl-Olanda kif ukoll fi Franza waqt id-diskussjoni fuq it-trattat kostituzzjonali.

Nafu li dak it-trattat kostituzzjonali ma ġiex approvat minn dawn iż-żewġ pajjiżi.

Din hija wkoll waħda mill-konsiderazzjonijiet li tqajmet meta ġiet diskussa t-talba tal-Maċedonja għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Kien hemm ukoll min argumenta jekk l-Unjoni Ewropea għadhiex kapaċi tassorbi dawn il-bidliet kollha f'daqqa.

Fil-fehma tiegħi, ma nistgħux ngħidu li l-bieb issa huwa magħluq.

Dan mhux biss ikun żball storiku imma anke żball politiku għaliex il-perspettiva Ewropea hija perspettiva importanti għal ħafna pajjiżi sabiex jiksbu l-paċi u l-istabilita'.

Jekk inħarsu lejn il-pajjiżi tal-Balkani huwa ċar li l- perspettiva Ewropea hija dik li sservi ta' siment li jżomm l-istabilita' u li tagħti viżjoni ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea li biha dawn il-pajjiżi jistgħu jsibu paċi ma' xulxin, li jsibu l-metodu ta' kif jgħixu flimkien fil-paċi u fis-sliem, bħalma sabu pajjiżi li fl-istorja kienu tant għedewwa ta' xulxin fl-Ewropa tal-punent.

Mr Speaker, nafu li din hija esperjenza li ġrat fl-istorja tagħna.

Jekk immorru ftit lura fl-istorja kellna lill-Franza, lill-Ġermanja, lill- Ingilterra u lill-Italja li kienu jitqabdu ma' xulxin fi żmien il-gwerra pero' flimkien bnew l-Unjoni Ewropea fil-paċi.

L-istess perspettiva trid tkun miftuħa wkoll għal dawk il-pajjiżi li llum m'humiex membri ta' l- Unjoni Ewropea imma li jixtiequ jsiru membri.

Din tgħodd l-aktar għal dawk il-partijiet ta' l-Ewropa li għadhom volatile, dawk il-partijiet fejn kien hemm il-gwerer, dawk il-partijiet fejn saru l-massakri fi żmienna u fejn inqatlu nies innoċenti li sabu ruħhom vittmi ta' ħruxija u ta' krudelta' li żgur ma jagħmlux unur lill-ebda pajjiż jew ċivilta' Ewropea.

Għalhekk jien qiegħed nara l-proċess ta' sħubija tal-Bulgarija u tar- Rumanija bħala inkoraġġament għal dawk il-pajjiżi l-oħra, fl-istess reġjun, li qed iħarsu lejn il-perspettiva Ewropea u li xi darba anke huma jaslu biex ikunu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb irridu nifhmu lkoll li l- opinjoni pubblika fl-Ewropa trid ukoll tassorbi r-realta' ġdida ta' Unjoni Ewropea estiża.

Nafu li ftit aktar minn sena ilu l-Unjoni Ewropea kienet magħmula minn 15-il pajjiż u llum, din kważi rdoppjat fin-numru u saret magħmula minn 25 membru.

Issa b'dawn iż-żewġ pajjiżi l-Unjoni Ewropea se tkun magħmula minn 27 pajjiż.

Għaldaqstant ir-realta' ta' l-Unjoni Ewropea se tkun tbiddlet b'mod drammatiku f'perjodu qasir ħafna.

Pero' l-miri politiċi ta' stabilita' u paċi fl-Ewropa kienu jitolbu dan il-pass ta' kuraġġ li għamlu l-pajjiżi l- antiki ta' l-Unjoni Ewropea li jaċċettaw f'daqqa dawn il-pajjiżi kollha fi żmien relattivament qasir.

Fil-fatt meta nħarsu lejn il-mixja ta' l- iżvilupp fit-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea nsibu li kien tassew perjodu qasir ħafna.

Din il-verita' teżisti b'mod partikolari f'dawk il-15-il pajjiż li ħadmu flimkien sabiex jikbru flimkien.

Ovvjament dak it-tkabbir kien sar ħafna aktar bil-mod milli kif sar f'dawn l-aħħar ftit snin u xhur.

Fil-fatt meta l-Maċedonja ġiet aċċettata bħala pajjiż kandidat, issemma l- punt li għalkemm pajjiż jiġi identifikat bħala pajjiż kandidat, dan ma jfissirx neċessarjament li se jibdew in-negozjati miegħu b'mod immedjat.

Dan ifisser li t-tali pajjiż ġie ċċertifikat li wasal fi stadju ta' żvilupp u allura jkun biżżejjed li jingħata dik li qed ngħidulha l-perspettiva Ewropea.

Waħda mill-konsiderazzjonijiet li qamet fid-diskussjoni kienet il- konsiderazzjoni tal-kapaċita' li l-Unjoni Ewropea tassorbi t-tkabbir li jmiss.

Nafu li din il-konsiderazzjoni hija għolja u b'saħħitha wkoll f'ċerti pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari fil-każ tat- Turkija.

Mr Speaker, il-pożizzjoni ta' Malta fuq it-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea hija pożizzjoni ta' pajjiż li jemmen li dak l-istat u poplu li jkun qed jiżviluppa sabiex isir membru ta' l-Unjoni Ewropea, jingħata dik il- perspettiva Ewropea.

Dak il-pajjiż għandu jingħata perspettiva Ewropea u għandna nfittxu li l-kontinent Ewropew kollu niġbruh fi strutturi li jaħdmu sabiex iġibu l-paċi, l-istabilita' u l-prosperita' għall-membri tagħha kollha.

Għalhekk il-pożizzjoni tagħna fuq dan il-punt hija ċara.

Aħna ma nemmnux fil-bieb magħluq iżda nemmnu li l-bieb għandu jkun miftuħ għal kulmin għandu l-kapaċita' u għal min għandu l-preparazzjoni li jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea u li jissodisfa l-kriterji kollha neċessarji sabiex dan isir.

Il-pożizzjoni ta' Malta hija wkoll l-istess pożizzjoni ta' diversi pajjiżi oħra u anke f'ċerti każi, tal-Kummissjoni, cioe' li kull pajjiż dejjem irid jittieħed fuq il-mertu tiegħu nnifsu.

Ma nistgħux norbtu l-pajjiżi kollha flimkien imma rridu nħarsu lejn il-kapaċita' individwali ta' kull pajjiż.

Per eżempju, f'dan il-każ għandna nħarsu lejn il-Kroazja u lejn it- Turkija bħala pajjiżi kandidati u li magħhom infetħu n-negozjati sabiex jidħlu fl-Unjoni Ewopea.

Għalhekk m'għandniex ngħidu li pajjiż wieħed għandu jwaqqaf lill-pajjiż l-ieħor jekk dan ilesti n-negozjati tiegħu qabel.

L-assessments li jsiru mill-Unjoni Ewropea għandhom ikunu bbażati fuq ir-realtajiet ta' dak il-pajjiż u allura l-perspettiva Ewropea ta' dak il-pajjiż għandha tkun fuq il-kapaċita' tiegħu li jasal malajr fil- preparazzjoni tiegħu għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, aħna mhux biss konna favur id-dħul tar-Rumanija u tal-Bulgarija imma fi ħdan l-Unjoni Ewropea, Malta ħadet pożizzjoni b'saħħitha favur il- ftuħ tan-negozjati kemm jista' jkun malajr mal-Kroazja.

U naħseb li ż- żmien tana raġun għaliex konna fost dawk il-pajjiżi li tkellimna fuq l- importanza li mal-Kroazja jinfetħu n-negozjati sabiex issir membru fl- Unjoni Ewropea.

Dan għidnieh mhux biss għall-mertu tal-Kroazja nnifisha imma anke għall-mertu u għall-perspettiva Ewropea f'dak ir-reġjun kollu.

Nafu li llum f'dak ir-reġjun għandna s-Slovenja li kienet tifforma parti mill-Jugoslavja, li diġa' tifforma parti mill-Unjoni Ewropea.

Il-punt li Malta dejjem saħqet fuqu għar-rigward tal-Kroazja huwa dak li aħna nemmnu li l-ftuħ tan-negozjati u d-dħul tal-Kroazja fl-Unjoni Ewropea se jkollu effett fuq il-pajjiżi viċini tiegħu, jiġifieri fuq is-Serbia Montenegro, Bosnia-Herzegovina, Kosovo, Maċedonja u pajjiżi oħra li qegħdin iħarsu lejn perspettiva Ewropea għalihom ukoll.

Għalhekk nemmen li dak li qegħdin nagħmlu llum f'din il-Kamra m'huwiex biss riflessjoni fuq dawn iż-żewġ pajjiżi imma huwa riflessjoni wkoll fuq il-proċess kollu tat- tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk irridu verament li jkun hemm stabilita', progress fid-demokrazija, ħelsien fid-drittijiet tal-popli u fid-drittijiet umani f'dak ir-reġjun, irridu nuru serjeta' fil-mod ta' kif inħarsu lejn il-perspettiva Ewropea għall-pajjiżi tal-Balkani.

Jien naħseb li l-presidenza Awstrijaka se tagħti focus partikolari għal dan ir-reġjun, kif fil-fatt diġa' qalet li se tagħmel għaliex dan huwa reġjun viċin tar-realtajiet Awstrijaċi.

Malta wkoll tħoss li dan ir-reġjun huwa intimatament marbut mar-reġjun Mediterranju u allura huwa wkoll fl-interess tagħna - kemm għall-istabilita' ta' l-Ewropa u anke tar-reġjun Mediterranju – li nagħtu s-sehem tagħna sabiex il-proċess tar-rijunifikazzjoni ta' l- Ewropa jimxi 'l quddiem anke f'din il-parti ta' l-Ewropa.

Dan m'iniex qiegħed ngħidu biss għar-Rumanija u għall-Bulgarija, għalkemm nafu minn xiex għaddiet ir-Rumanija wara l-waqa' tal-ħajt ta' Berlin u wara l-waqa' tal-komuniżmu.

Jien qiegħed ngħid ukoll għar-reġjun viċin tagħha, b'mod partikolari the Western Balkans, liema reġjun għadda minn ġlied u gwerer anke fi żmienna.

Allura l-istabilita' f'dawk l-inħawi m'hijiex xi ħaġa li għandna neħduha for granted imma hija xi ħaġa li rridu naħdmu għaliha kuljum.

Mr Speaker, kull pajjiż irid ikun ikkonsidrat fuq il-merti tiegħu.

Il- pożizzjoni ta' Malta fir-rigward tat-Turkija dejjem kienet pożizzjoni ta' appoġġ u favur li t-Turkija ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Din ir- realta' jekk it-Turkija għandhiex tagħmel parti mill-Unjoni Ewropea ħolqot ħafna kontroversji f'ċerti pajjiżi.

Aħna naħsbu li t-Turkija, bħala pajjiż sekulari u li jsegwi r-reliġjon, huwa pajjiż li jfittex li jsaħħaħ id- demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem.

Jekk it-Turkija jkollha l-kriterji kollha f'posthom sabiex issir membru ta' l-Unjoni Ewropea jista' jkun pajjiż li jagħti l-eżempju ta' kif fl-Ewropa nimxu fuq il-valuri tad- demokrazija, tal-ħelsien, tal-libertajiet ta' l-individwi u fuq dawk il- valuri li jagħmlu l-Ewropa dik li hi.

Id-demokrazija u l-pluraliżmu huma l- valuri li bihom irridu nimxu u mhux nimxu bir-reliġjon ta' xi pajjiż.

Minn dan il-lat, is-sħubija tat-Turkija tista' tkun messaġġ ċar lid-dinja Għarbija, lid-dinja Islamika u lid-dinja li għandha l-istess tip ta' soċjeta' li għandha t-Turkija billi turihom li l-Ewropa hija miftuħa wkoll għal dawn ir-realtajiet.

It-Turkija hija parti importanti ħafna mil-lat ta' stabilita' strateġika ta' l-Ewropa u għalhekk aħna dejjem ħadna pożizzjoni favur il-bidu tan- negozjanti mat-Turkija.

It-Turkija kellha perjodu twil fejn bniet relazzjonijiet ekonomiċi ma' l-Unjoni Ewropea u l-pożizzjoni tagħna dwar dan kienet ċara.

Aħna konna favur li n-negozjati jkunu suġġetti għall- konsiderazzjonijiet li għamlet il-Kummissjoni.

Irrid nenfasizza li fost dawk il-konsiderazzjonijiet hemm dik ta' tolleranza żero fir-rigward ta' tortura, fir-rigward ta' ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu mad-drittijiet tal- bniedem u ta' affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-proċess demokratiku kollu.

Wieħed irid jilqa' b'interess l-iżviluppi li jkunu qed iseħħu fit- Turkija, fosthom il-kwestjoni riċenti ta' kittieb Tork magħruf.

Dan il- kittieb kien fl-istadju li jiġi pproċessat minħabba li esprima ruħu b'mod li kien hemm min ħass li offenda s-sentimenti jew in-nazzjonaliżmu Tork.

Il-qrati ħadu pożizzjoni differenti u għalhekk wieħed isellem dan l- iżvilupp.

Mr Speaker, wieħed irid isegwi wkoll ir-realtajiet tal-ħajja u Malta dejjem qalet b'mod ċar li m'hijiex kwestjoni li meta ssir membru ta' l-Unjoni Ewopea jrid ikollok il-liġijiet f'posthom biss imma għandna naraw li dawk il-liġijiet qed jiġu osservati.

Din kienet u se tibqa' l-pożizzjoni tagħna, pożizzjoni li ħadna b'mod konsistenti għaliex irridu li meta pajjiż isir membru ta' l-Unjoni Ewropea, il-membri kollha jkunu konvinti li l- valuri u l-liġijiet qed jiġu pprattikati.

Kollha kemm aħna rridu nkunu konvinti li hemm soċjeta' tolleranti u li dak il-pajjiż għażel il-metodu ta' ħajja Ewropea minn modi ta' ħajja oħrajn.

Naħseb huwa importanti li dan isir kontinwament u allura dan m'huwiex proċess li l-Unjoni Ewropea qiegħda tagħmel mar-Rumanija u mal-Bulgarija biss imma tagħmlu ma' kulħadd.

Naturalment min-naħa tagħna qegħdin nagħtu s-sapport tagħna fi proċess bħal dan.

Huwa importanti li nifhmu li dawn huma kollha konsiderazzjonijiet importanti fir-realta' ta' l-Unjoni Ewropea tal-lum.

L-Unjoni Ewropea hija realta' komplessa u trid iżżomm il-bibien tagħha miftuħa.

Fil-fehma tiegħi, huwa importanti li nagħtu l-appoġġ tagħna sabiex il-Bulgarija u r- Rumanija jingħaqdu wkoll f'dan il-proċess.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu din ir- ratifika fil-Parlament tagħna wara li ġiet mgħoddija mill-Kumitat ta' l- Affarijiet Barranin u Ewropej.

Din ir-ratifika ġiet diskussa fid-dettall f'dan il-kumitat u rrid nerġa' nirrepeti dak li għidt dakinhar, cioe' li wara li d-diskussjoni tgħaddi mill-kumitat, għandna ngħadduh ukoll fil- plenarju tal-Parlament Malti.

U għalhekk tkun xi ħaġa tajba li nkompli nżid ma' dak li qal l-Onor.

Michael Frendo fid-diskors tiegħu.

L-ewwelnett ladarba r-Rumanija u l-Bulgarija jidħlu fl-Unjoni Ewropea, se nagħlqu dak il-grupp ta' pajjiżi li kienu fost l-ewwel pajjiżi li kienu ġejjin mill-Ewropa tal-Lvant wara li kien waqa' l-ħajt ta' Berlin.

Malta u Ċipru konna nagħmlu parti mid-dħul ta' dan il-grupp allavolja ma konniex parti mill-Eastern European countries.

Oriġinarjament dan il-grupp kien jinkludi b'kollox 12-il pajjiż, fejn 10 minnhom daħlu fl-2004 u issa baqa' t-tkabbir ta' dawn iż-żewġ pajjiżi balkani.

Naħseb li meta wieħed jikkonsidra li l-ħajt ta' Berlin waqa' fl-1989 u fiex kien l-istat ekonomiku, legali u politiku ta' dawn il-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant, wieħed irid iħares lura b'sodisfazzjon lejn l-impetus li rnexxilha tagħti l- Unjoni Ewropea lil dawn il-pajjiżi msemmija.

Illum ħadd ma jħares lejn ir- Repubblika Ċeka, is-Slovakkja, is-Slovennja, l-Ungerija, il-Latvija, il- Litwanja, l-Estonja jew lejn il-Polonja bħal xi backwater community.

Sfortunatament is-sistema komunista kienet wasslet għar-rovina ta' dawn il- pajjiżi tal-Lvant.

Jiena dejjem sħaqt li għalkemm is-sistema soċjali m'hijiex sistema ħażina, is-sistema komunista kienet sistema li fl-aħħar mill-aħħar, barra li tisraq lill-bniedem mid-drittijiet fundamentali tiegħu, kienet tisraqlu wkoll il- jeddijiet ekonomiċi tiegħu.

U għalhekk is-sistema komunista kienet waħda li kienet se twassal għall-falliment ta' dawk il-pajjiżi.

Fil-fatt kienet is-sistema ekonomika prekarja tar-Russja u ta' dawn il-pajjiżi fl-Ewropa tal-Lvant li wasslu sabiex jaqa' l-ħajt li kien hemm bejn l-Ewropa tal- Lvant u l-Ewropa tal-Punent.

B'hekk inħolqot l-opportunita' sabiex l- Unjoni Ewropea tgħin lil dawn il-pajjiżi ġodda sabiex isaħħu d-demokrazija tagħhom, isaħħu d-drittijiet fundamentali tagħhom u jsaħħu wkoll l- ekonomija tagħhom.

Nafu li l-Unjoni Ewropea kienet għamlet il-kriterji ta' Copenhagen li kellhom jiġu milħuqa mill-pajjiżi kollha kandidati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u kienet qalet li jekk pajjiż irid isir membru, irid jissodisfa dawn il-kriterji kollha.

Huwa tajjeb li dawn il-kriterji tpoġġew bħala standard bażiku għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Li tkun pajjiż Ewropej huwa wieħed minn dawn l-istandards, pero' hemm ukoll l-istandard li trid tkun pajjiż demokratiku.

Ovvjament Malta ma kellhiex għalfejn tagħti xi prova tal-livell demokratiku ta' pajjiżha, pero' l-kumplament tal-pajjiżi li kienu wara l-ħajt tal-ħadid, kellhom jagħtu prova li laħqu l-kriterji ta' Copenhagen u dawn għamluh fi żmien tajjeb.

Naħseb li wieħed irid jgħid ukoll li għalkemm kien hemm id-dubji fuq jekk ir-Rumanija u l-Bulgarija kellhomx ikunu lesti sa l-2007 jew inkella kellhomx jiġu postposti sa l- 2008, kien hemm il-kunsens li dawn il-pajjiżi jinsabu lesti sabiex isiru membri fl-2007.

Allura billi l-Unjoni Ewropea kienet ippreparat u tat l-għajnuna tagħha lil dawn il-pajjiżi sabiex jgħollu s-sistema politika u ekonomika tagħhom u b'hekk ikunu ppreparati għas-sħubija, nistgħu nħarsu b'ċerta fiduċja u sodisfazzjon lejn il-fatt li dawn iż-żewġ pajjiżi se jkunu lesti sabiex jissieħbu fl-Unjoni Ewropea għall-ħabta ta' Jannar, 2007.

Ovvjament kien hemm bżonn ta' taqlib kbir f'dawn il-pajjiżi għaliex kienu fost l-aktar pajjiżi fqar li kien hemm wara l-purtiera tal-ħadid.

Għaldaqstant wieħed jista' jifhem li għad hemm teething troubles fuq ċerti kwestjonijiet, bħall- qrati, l-amministrazzjoni u l-ekonomija.

Madanakollu wieħed qiegħed jara sinjali pożittivi ħafna fir-riformi neċessarji.

U bħalma għamilt fil- Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin u Ewropej irrid nagħmel premura fir- rigward tar-Rumanija.

Meta kont membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa wieħed mill-ħbieb intimi tiegħi fuq in-naħa ta' l-EPP kien proprju avukat famuż fir-Rumanija, Mr Frunda.

Naħseb li anke l-Onor.

George Vella jaf min hu dan il-bniedem.

Nista' ngħid li Mr Frunda kien vokali ħafna f'dawk li huma d-drittijiet tal-minoranzi Ungeriżi li jgħixu f'parti mir-Rumanija.

Nafu li kien hemm problemi kbar bejn il-gvern Rumen u din il-minoranza, li għalkemm kienet fil-minoranza, xorta waħda kellha r-rappreżentazzjoni tagħha kemm fil-parlament Rumen kif ukoll fil-Kunsill ta' l-Ewropa.

Nispera li fiż-żmien li għad fadal sakemm ir-Rumanija tidħol fl-Unjoni Ewropea dawn il-problemi bejn il-gvern Rumen u l-minoranzi Ungeriżi jiġu solvuti.

Nafu li r-Rumanija hija pajjiż ortodoss mentri l-minoranza Ungeriża tappartjeni għar-reliġjon kattolika u għalhekk nispera li d- diskrepanzi li kienu jeżistu fir-rigward tar-Rumanija u l-minoranzi Ungeriżi jiġu solvuti.

Jeżistu diskrepanzi fejn jidħlu promotions fuq il- postijiet tax-xogħol u drittijiet għall-iskola, li żgur ma kenux affarijiet li wieħed seta' jsejħilhom demokratiċi.

Naħseb li anke d-dħul tar-Rumanija u l-Bulgarija se jservi ta' preludju interessanti għat-Turkija.

Jiena favur li t-Turkija ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea.

Kif qal il-ministru qabli, għalkemm il-maġġoranza tan-nies iħaddnu r-reliġjon Musulmana, it-Turkija hija stat sekulari.

Allura, fil- fehma tiegħi, naħseb li jkun sinjal pożittiv ħafna li t-Turkija jirnexxilha tadatta l-kriterji ta' Copenhagen sabiex tkun tista' tissieħeb fl-Unjoni Ewropea. llum stess stajna naraw l-artiklu bit-titolu ta' "Criminal charges against writer Pamuk dropped" u bħalu hemm ħafna kittieba oħra.

Milli jidher mill-1 ta' Jannar li għadda tbiddlet il-liġi.

Pamuk huwa kittieb famuż fit-Turkija u qegħdin jaħsbu li jista' jikkwalifika anke għall-premju Nobel fil-litteratura.

Allura dan huwa pass pożittiv li juri li t-Turkija bdiet taħdem bis-serjeta' sabiex tilħaq il-kriterji ta' Copenhagen.

Naħseb li t-Turkija trid turina wkoll daqsxejn aktar attitudini pożittiva fuq il-kwestjoni ta' Ċipru, pero' wieħed qiegħed jistenna li anke f'dan il-qasam se jkun hemm ċaqliq fil-futur mhux imbiegħed.

Mr Speaker, illum għandna ħafna aktar pajjiżi li huma kandidati fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk fil-kontest ta' dan kollu wieħed irid isemmi t-trattat kostituzzjonali li ġie ppreparat u li sfortunatament weħel f'żewġ pajjiżi.

Naħseb li aktar ma l-Unjoni Ewropea se tikber, aktar l-amministrazzjoni tagħha se ssir diffiċli u aktar se jibda jinħass il-bżonn li t-trattat kostituzzjonali jidħol fis-seħħ.

Naħseb li wieħed għandu jikkonsidra serjament li jtajjar l-aħħar biċċa tat-trattat kostituzzjonali u jikkonsidra li jżomm dak li huwa bażiku.

Imbagħad l-aħħar biċċa tkun tista' tidħol bħala forma ta' trattat ieħor jew inkella tiġi miftiehma f'deċiżjonijiet jew direttivi.

Pero' naħseb li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar se naraw il-bżonn ta' trattat kostituzzjonali ta' l-Ewropa għaliex minn 25 membru dalwaqt se nkunu 27 membru u wisq probabbli ma ndumux ma nilħqu t-30 membru.

Ovvjament ma nistgħux neskludu li jistgħu japplikaw pajjiżi oħra li sal-lum għadhom ma applikawx.

F'dan kollu huwa interessanti li nirrealizzaw kemm fl-Ewropa jeżisti sens ta' solidarjeta' internazzjonali.

Nafu li sfortunatament qabel il-gwerra kellna diżastri sħaħ li seħħew bejn il-pajjiżi ta' l-Ewropa, pero' jidher li wara dak iż-żmien, l-Ewropa bdiet tifhem - anke wara l-gwerra bierda – l- importanza li jkun hemm solidarjeta' internazzjonali f'dak li għandu x'jaqsam mal-politika ekonomika komuni.

Jidher li l-pajjiżi kollha fl- Ewropa qegħdin jirrealizzaw l-importanza tal-politika ekonomika komuni u qegħdin jifhmu kemm l-Unjoni Ewropea tista' tgħin lill-pajjiżi sabiex jimxu 'l quddiem.

Il-poplu Malti qiegħed jirrealizza wkoll kemm l-Unjoni Ewropea kapaċi tgħin lil Malta, fejn bażikament fuq perjodu ta' seba' snin se nirċievu s-somma ta' kważi €1 biljun.

Ovvjament din is-somma għadha trid tgħaddi mill-Parlament Ewropew pero' l- Parlament Ewropew ma aċċettax il-proposta tal-kunsill għaliex irid aktar flus fil-budget tiegħu.

Jiġifieri Malta tista' biss tiggwadanja aktar flus jekk ikun hemm ir-riallokazzjoni tal-flejjes u ovvjament wieħed jispera li dan ikun il-każ.

Fil-gazzetta llum rajna li l-Europol kien qed jindika li l-poplu Malti reġa' qiegħed juri fiduċja.

Fil-fatt il-gvern għandu madwar 51% tal-polls għaliex jidher li issa l-poplu Malti qiegħed jaċċetta l-fatt li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropea.

Il-poplu Malti qiegħed jinduna li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea, Malta tista' biss tirbaħ flejjes, opportunitajiet u ħafna affarijiet oħra.

Kif qal tajjeb il-kummentatur Dr. Pirotta, il-poplu Malti qiegħed jirrealizza wkoll li sabiex għada tieħu żewġ ħelwiet, trid tissagrifika l- ħewla tal-lum.

Huwa importanti li l-Maltin qegħdin jaċċettaw li for the long-term gain jista' jkun hemm perjodu ta' short-term pay.

Dan huwa importanti f'kollox u hija parti mill-ħajja li trid tagħmel is-sagrifiċċji sabiex tkun tista' timxi 'l quddiem.

Kulħadd jaf li meta tagħmel is- sagrifiċċji għal żmien qasir, fis-snin ta' wara tkun tista' timxi 'l quddiem b'pass aktar mgħaġġel milli kont miexi bih qabel.

F'dan ir- rigward ma fadalli xejn aktar xi ngħid.

Ovvjament naqbel perfettament li r- Rumanija u l-Bulgarija jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea u allura se nivvota favur dan it-trattat li qegħdin niddiskutu llejla.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ftit taż-żmien ilu konna qegħdin niddiskutu d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u llum bħala membri qegħdin niddiskutu fuq jekk għandniex naċċettaw li pajjiżi oħra jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Pero' dan huwa l-iżvilupp tal-politika.

Hawnhekk qegħdin nagħmlu dibattitu dwar ir-ratifika tas-sħubija tal-Bulgarija u r-Rumanija, żewġ pajjiżi li diġa' ġie ffirmat it-trattat ta' sħubija tagħhom.

Ovvjament issa trid issir ir-ratifika tagħhom.

Hawnhekk ta' min isemmi xi ħaġa wkoll fuq il-Bulgarija u r-Rumanija.

Il- Bulgarija għandha popolazzjoni ta' 8 miljun ruħ mentri r-Rumanija għandha popolazzjoni ta' 22 miljun ruħ.

Jiġifieri meta qed nitkellmu fuq ir- Rumanija, m'aħniex qed nitkellmu fuq pajjiż żgħir.

Dawn il-pajjiżi għandhom stat ta' żvilupp li għadu relattivament lura meta mqabbel mal-medja ta' l- Unjoni Ewropea.

Ir-rata ta' l-iżvilupp tagħhom bħala GDP per capita hija ta' 31% u 33%, jiġifieri daqs nofs l-average ta' l-Unjoni Ewropea.

Il- qgħad fil-Bulgarija huwa ta' 11.9% mentri fir-Rumanija huwa ta' 6.8%.

Dawn il-pajjiżi għandhom rata ta' inflazzjoni qawwija.

Per eżempju, il- Bulgarija għandha rata ta' inflazzjoni ta' 6% mentri tar-Rumanija hija ta' 11.9%.

Min-naħa l-oħra t-tkabbir ekonomiku tagħhom huwa tkabbir li wieħed irid jammirah.

Fil-fatt it-tkabbir ekonomiku għall-Bulgarija għas-sena 2003 kien ta' 4.5% u għar-Rumanija kien ta' 5.2%.

Fis-sena 2004 it-tkabbir ekonomiku tal-Bulgarija kien ta' 5.6% mentri tar-Rumanija kien ta' 8.3%.

Allura hawnhekk se nibda mill-ewwel sabiex inqabbel ir-rati fjakki li qed ikollu pajjiżna fit-tkabbir ekonomiku tiegħu.

Ovvjament dak li jgħodd għalina, jgħodd ukoll għal dawn il-pajjiżi u ma noqogħdux insemmu t-Twin Towers, il-marda tas-SARS u l-affarijiet l-oħra li seħħew dan l-aħħar.

Dawn huma pajjiżi li deħlin fl-Unjoni Ewropea b'din ir-rata ta' tkabbir ekonomiku.

Il-labour cost tar-Rumanija u tal-Bulgarija jqum biss wieħed minn sebgħa ta' Malta.

Qiegħed insemmih għaliex aktar 'il quddiem irrid ngħaddi xi rimarki fuq il-kompetizzjoni u fuq kif ċerti fabbriki jitilqu minn pajjiżi stabbiliti biex imorru f'pajjiżi bħal dawn.

Min-naħa l-oħra l- produttivita' tax-xogħol ġewwa dawn il-pajjiżi, minn ras għal ras tiġi bejn wieħed u ieħor nofs dik ta' Malta.

Ħalli ngħid xi ħaġa fuq kif beda l- proċess.

L-ewwel relazzjonijiet li għamlet il-Bulgarija ma' l-Unjoni Ewropea kienu fl-1989.

Is-sena ta' wara għaddiet għat-trade cooperation agreement, sabiex tliet snin wara għamlet dak li kien imsejjaħ il-European agreement u nħoloq il-free trade zone.

Fl-1994 il-Bulgarija applikat għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u sitt snin wara bdew in-negozjati.

Mr Speaker, in-negozjati għat-tkabbir spiċċaw f'Diċembru ta' l-2004 għaliex dawn kienu bdew mal-lot li fih kienet Malta, pero' minħabba l-istat ekonomiku u anke soċjali tagħhom spiċċaw lura.

Fil-fatt, kif qal il- ministru, f'April tas-sena li għaddiet ġie ffirmat it-trattat ta' l- adeżjoni mill-25 membru stat u għalhekk issa jonqos li ssir ir-ratifika.

L- istess ġara fil-każ tar-Rumanija, li bejn wieħed u ieħor imxiet fuq l- istess linji tal-Bulgarija.

Jiġifieri llum iż-żewġ pajjiżi qegħdin bi trattat ta' adeżjoni ffirmat u qed jistennew ir-ratifika.

Wieħed irid jifhem ukoll li dawn il-pajjiżi diġa' - kif konna għamilna aħna meta konna għadna ma sirniex membri – għandhom ir-rappreżentanti tagħhom fil-Parlament Ewropew.

Fil-fatt ir-Rumanija diġa' għandha 35 membru mentri l-Bulgarija għandha 18-il membru.

U hawnhekk nistgħu nifhmu x'saħħa se jkollhom fil- Parlament Ewropew.

L-aħħar mozzjonijiet li kien hemm dwar l-istat ta' preparazzjoni ta' dawn il-pajjiżi saru f'Novembru tas-sena l-oħra għall-Bulgarija u f'Diċembru għar-Rumanija.

Mozzjoni minnhom saret minn Jeffrey Van Orden mentri l-oħra saret minn Pierre Moskovici, l-ex-ministru ta' l-affarijiet barranin Franċiż.

Dawn iż-żewġ mozzjonijiet ġew approvati mill-Parlament Ewropew f'nofs Diċembru tas-sena li għaddiet.

Dan huwa l-kontinwazzjoni tal-ħames tkabbir mill-pajjiżi li kienu daħlu fil-lot li dħalna miegħu aħna, jiġifieri l-għaxar pajjiżi.

Issa fadal dawn iż-żewġ pajjiżi li kif għidt, minħabba li kienu għadhom lura, ma setgħux jidħlu dak iż-żmien.

Id-data tentattiva, anke jekk jiġu ratifikati t-trattati ta' l-adeżjoni, hija dik ta' l-1 ta' Jannar, 2007.

Pero' llum il-ġurnata fejn waslu l-affarijiet?

Mr Speaker, l-aħħar comprehensive monitoring report li ħareġ fuq dawn iż- żewġ pajjiżi kien f'Settembru tas-sena 2005.

Il-ministru tkellem b'mod tajjeb mil-lat akkademiku u ideoloġiku fuq it-tkabbir, pero' rridu naraw ukoll fejn qegħdin dawn il-pajjiżi li għada pitgħada se jsiru membri fl- Unjoni Ewropea.

Minn dan ir-rapport joħroġ Ii l-Bulgarija għandha bżonn ħafna li tirranġa s-sistema ġudizzjarja tagħha u li anke teħles mill- backlog li għandha fil-qrati ġudizzjarji.

Ir-rapport jagħmel enfasi kbira fuq il-bżonn li jkun hemm ġlieda kbira kontra l-kriminalita' organizzatta u kontra l-korruzzjoni anke f'livelli għoljin.

Ir-rapport jenfasizza wkoll fuq il-ħarsien aħjar tad-drittijiet umani u tal-minoritajiet bħalma huma l- poplu tar-Roma jew kif nafuhom aħjar, il-gypsies.

Ġie nnotat li minkejja l-bidu tard li kellha l-Bulgarija fit-tibdil ekonomiku tagħha, xorta waħda għandha stabilita' makro-ekonomika mhux ħażin.

Nafu li t-tkabbir ekonomiku kien b'saħħtu u semmejt ir-rati ta' 5.6% u 4.5% meta suppost li x-xenarju internazzjonali kien wieħed imtappan.

Ir-rata ta' inflazzjoni fil-Bulgarija qiegħda tonqos u l-qgħad qiegħed jonqos ukoll.

Ġiet imwissija mill-Unjoni Ewropea sabiex tirranġa l- istrutturi amministrattivi tagħha.

Xi ħadd għamel enfasi f'dan ir-rapport fuq il-bżonn li l-Bulgarija tassorbi aħjar il-fondi ta' l-Unjoni Ewropea u li tassigura – din hija osservazzjoni interessanti - livell għoli ta' iġjene fl-ikel.

Apparentement jidher li fuq affarijiet ta' ikel għandhom xi ftit lura.

Fuq dan kollu għal din is-sena l-Unjoni Ewropea qiegħda tivvota s-somma ta' €545 miljun sabiex il-Bulgarija tagħmel dak li hemm bżonn.

Ir-rapport fuq il-moniteraġġ tar-Rumanija jitkellem kważi kważi fuq l- istess linja tal-Bulgarija.

Fil-fatt ir-rapport jgħid li hemm sistema ġudizzjarja li tranġat xi ftit dan l-aħħar u li qed issir aktar indipendenti milli kienet qabel.

Jgħid ukoll li kien hemm ftit tal- progress fil-liberta' ta' l-istampa, fl-għoti lura ta' proprjeta' u fuq il- protezzjoni tat-tfal u l-minoritajiet.

F'dan ir-rigward aħna l-Maltin għandna esperjenza mhux ħażin għaliex nafu minn xiex għaddew dawk il- persuni li kienu jitilgħu r-Rumanija sabiex jadottaw it-tfal minn hemmhekk.

U kulmin kien jitla' r-Rumanija kien ikollu esperjenza trawmatika u kien jitkellem fuq l-ambjent li fih kienu jinżammu t-tfal ġewwa r-Rumanija wara l-waqgħa tar-reġim ta' Ceausescu.

Mr Speaker, ir-rapport jirrimarka x'fadal x'jiġi rranġat fl-amminstrazzjoni pubblika, fir-riforma tas-sistema ġudizzjarja u fuq il-ġlieda aktar effettiva kontra l-korruzzjoni fil-pajjiż.

Jenfasizza wkoll fuq il-bżonn ta' ħarsien aħjar ta' persuni b'diżabilita' u tal-morda mentali.

L-areas ta' inkwiet li ġew sottolineati f'dan ir-rapport kienu li l-istrutturi u l- mekkaniżmi sabiex jittieħdu l-fondi strutturali għadhom m'humiex żviluppati kif suppost u li hemm bżonn aktar tisħiħ għall-ġlieda kontra l- kriminalita'.

L-areas ta' inkwiet għar-Rumanija kienu l-bżonn ta' aktar iġjene fl-ikel.

Għar-rigward taż-żewġ pajjiżi r-rapport jitkellem fuq il- bżonn li jħarsu aħjar il-fruntieri tagħhom u rigward l-immigrazzjoni illegali ġewwa pajjiżhom.

Tajt dan il-background fuq iż-żewġ pajjiżi ħalli nkunu nafu aħjar fuq min qed nitkellmu.

Sħabi semmew li dawn huma żewġ pajjiżi li qegħdin fix-Xlokk ta' l-Ewropa u li lkoll kemm aħna nafu x'ġara f'dik il-parti ta' l-Ewropa.

U allura hemm ċertu interess li wieħed jitkellem fuqhom.

Issa llum ġejna hawnhekk sabiex naraw jekk għandniex nirratifikaw jew le t-trattat ta' l- adeżjoni ta' dawn iż-żewġ pajjiżi.

Nista' ngħid minn issa li minkejja d- dibattitu li qegħdin nagħmlu f'din il-Kamra, wieħed jista' jieqaf hawnhekk u jgħid li kollha kemm aħna naqblu fuq ir-ratifikazzjoni.

Madankollu nixtieq nagħmel xi ftit tar-riflessjonijiet billi nistaqsi kif se jolqotna dan kollu.

Aħna bħalissa qegħdin membri fl-Unjoni Ewropea.

Allura direttament jew indirettament x'se jkun l-impatt ta' din iż-żieda fuq il-pajjiżi membri?

Per eżempju, għar-rigward tal-moviment ħieles tan-nies, minħabba li dawn il- pajjiżi għandhom pagi aktar baxxi minn tagħna, se jkun hemm aktar immigrazzjoni lejn l-Ewropa?

Se jkun hemm aktar kompetizzjoni?

Naħseb li wieħed irid jagħmel dawn il-kalkoli allavolja huwa diffiċli sabiex naraw x'se jkunu l-effetti.

Aktar kmieni fil-Kamra ssemma kif il-Bulgari ilhom li nvadew lil pajjiżna għaliex ġewwa t-tarznari - kif semma l-Ministru Austin Gatt - għandna numru kbir ta' Bulgari li qegħdin jaħdmu hemmhekk.

Ovvjament dawn il-Bulgari jiġu f'pajjiżna għaliex iċ-ċirkostanzi tagħna huma ħafna aħjar minn dawk li għandhom f'pajjiżhom.

Issa minkejja l- opinjoni tagħna, x'inhuma l-opinjonijiet ta' pajjiżi membri oħra fl-Unjoni Ewropea f'dan ir-rigward?

B'mod ġenerali rrid ngħid li l-opinjonijiet tal-pajjiżi membri huma pożittivi.

Fil-fatt fil-Kunsill Ewropew, kien hemm nies bħal Dr Wolfgang Schussel, il-president ta' l-Awstrija li tkellem favur tagħhom.

Il- Kummisssarju Frattini li huwa l-kummissarju ta' l-intern għamel enfasi kbira fuq il-bżonn tar-riformi fis-sistemi ġudizzjarji, fuq il-kontroll ta' l-immigrazzjoni illegali, fuq pulizija aktar effettiva, fil-ġlieda kontra l- kriminalita' u dawn l-affarijiet kollha.

Issa b'kuntrast ma' dawn kellek nies oħra, bħall-ministru ta' l-intern Franċiż, Nicolas Sarkozky li qal hekk;

"One should immediately halt the infernal and unending enlargement mechanism by freezing all new enlargement until the EU has the necessary political institutions to work with in place.".

Issa mhux qed jgħid li ma jridx lill-Bulgarija jew lir-Rumanija fl-Unjoni Ewropea, pero' qiegħed jistaqsi dwar jekk għandniex l-istituzzjonijiet sabiex naċċettaw dan it-tkabbir u jekk aħniex kapaċi nħaddmuh.

Naħseb li din hija riflessjoni interessanti ħafna u għalhekk hemm ħafna li qegħdin jitkellmu fuq il-kostituzzjoni.

Kif qalilna anke l-Onor.

Michael Asciak, hemm il-kwestjoni ta' x'se jiġri mill-kostituzzjoni sakemm joħroġ xi tip ta' eżitu.

Hemm min qed jgħid li t-tkabbir probabbilment jista' – dan qiegħed fit-trattat ta' l-adeżjoni tagħhom bħala klawsola ta' salvagwarda - jiġi pospost għas-sena 2008 minflok għas-sena 2007.

Issa x'inhuma l-vantaġġi li żewġ pajjiżi bħal dawn jiġu assorbiti u aċċettati fi ħdan l-Unjoni Ewropea?

Kif diġa' għidt, iż-żewġ pajjiżi msemmija qegħdin fix-Xlokk ta' l-Ewropa u huma taw kontribut kbir sabiex tissaħħaħ l-istabilita' fix-Xlokk ta' l-Ewropa.

Għenu wkoll sabiex anke tikber is-sigurezza u l-prosperita' f'dan ir-reġjun.

Ma ninsewx li dawn iż- żewġ pajjiżi qegħdin ħdejn ir-reġjun tal-Balkani, fejn għandna l-pajjiżi tal-Kroazja, is-Serbja Montenegro u l-Maċedonja.

Nafu li sa ftit tas-snin ilu f'dawn il-pajjiżi kienu qed isiru atroċitajiet li lanqas biss nimmaġinawhom.

Kienu għaddejjin minn mibgħeda ta' klassi u minn mibgħeda etnika.

Din ir-rabja miġbura splodiet f'daqqa wara l-mewt ta' Tito, li forsi kien qiegħed b'xi mod iżommhom flimkien.

Dawn il-pajjiżi dejjem kienu flimkien, pero' qatt ma saru ħaġa waħda.

Minkejja kollox, illum il- ġurnata qed naraw kif żviluppaw l-affarijiet u jrid jingħad li dawn il- pajjiżi, għada pitgħada jistgħu anke jingħataw x'jifhmu li jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura qed tingħatalhom ċerta stabilita' u dik ix-xi ħaġa li jaħdmu għaliha sabiex jakkwistawha.

Jien niftakar li meta kont ministru kont attendejt għal-laqgħa fil-Kunsill ta' l-Ewropa dakinhar li l-Kroazja daħlet bħala l-40 membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Allura dan wieħed irid jarah ukoll fil-kontest ta' applikazzjonijiet għas-sħubija tat-Turkija u tal-Kroazja.

F'Diċembru tas- sena l-oħra l-Kunsill Ewropew ta wkoll status ta' kandidat lill-Maċedonja, jiġifieri lill-former Yugoslav Republic of Macedonia, pero' mingħajr il- kondizzjoni li jkollhom taħdidiet formali.

Hemm ukoll min qed jgħid li diġa' qegħdin jitkellmu b'mod mhux uffiċjali mal-Montenegro għaliex hemm it- tama li dan il-pajjiż jiġi żganċat minn mas-Serbja ħalli mbagħad ikun jista' jimxi għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Issa kif għidt, dan huwa proċess sabiħ u proċess li jagħmillek il-kuraġġ għaliex aktar ma jkollok stabilita', aktar ma jkollok komunjoni ta' opinjoni ta' politika u aktar ma jkollok koperazzjoni fl-Ewropa, speċjalment fil-Balkani, aktar se jkun hawn serħan il-moħħ.

Ma ninsewx li dawn minn dejjem kienu pajjiżi jaħarqu u li kienu l-bidu ta' l-ispark fiż-żewġ gwerer mondjali.

Jiġifieri dawn minn dejjem kienu postijiet li jaħarqu u allura wieħed irid joqgħod attent kif jittrattahom.

Mr Speaker, m'iniex se nidħol fuq il-każ tat-Turkija pero' skantajt meta smajt dak li qalilna l-ministru.

Smajt lill-Onor.

Frendo jitkellem fuq kif il-gvern iddeċieda li l-politika tiegħu hija favur li t-Turkija tidħol fl- Unjoni Ewropea.

Ovvjament dan għandu d-dritt kollu li jiddeċiedi hekk, pero' jekk aħna għandna Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin li suppost qiegħed jiddiskuti dawn l-affarijiet, nixtieq inkun naf għalfejn qatt ma ddiskutejna dan is-suġġett.

Issa jien m'iniex qiegħed ngħid li ma naqbilx mas-sħubija tat-Turkija, pero' setgħu għallinqas talbu l-koperazzjoni tagħna.

Allura l-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin qbiżnieh kompletament għaliex f'dan il-kumitat lanqas biss tkellimna fuq din id-diskussjoni?

Safejn naf jien il-gvern ma kellu xejn fil-programm elettorali tiegħu li jgħid li huwa committed li t-Turkija tidħol membru fl-Unjoni Ewropea.

Ovvjament il-gvern jista' jgħid li huwa fil-gvern u allura għandu d-dritt li jiddeċiedi.

Pero' jekk se nagħmlu hekk, nistgħu ma niddiskutu xejn u l- gvern jaqbad u jieħu d-deċiżjonijiet waħdu.

Dan qiegħed ngħidu bla ebda pika personali, pero' jekk għandna Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin, li tant niftaħru li qed jaħdem b'consensus u li qed jagħmel xogħol utli, allura għandna niddiskutu dawn l-affarijiet u nieħdu l-opinjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-każ tat-Turkija huwa każ partikolari u kulħadd jaf li għandek opinjonijiet differenti għall-aħħar fuqu.

Nerġa' mmur għall-Franċiżi fejn insibu l-istess Sarkozky li qal ċar u tond li huma ma jaslu qatt li jaċċettaw li t-Turkija jkollha sħubija sħiħa.

Dawn iridu jagħtuha xi tip ta' partnership privileġġjat u mbagħad hemm pajjiżi oħra li għandhom opinjonijiet differenti minn ta' xulxin.

Fil-fatt anke l-Awstrija kienet ikkommettiet ruħha u qalet li ma tridx li t-Turkija tidħol bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Ovvjament dan għamlitu minħabba l-kobor tagħha, minħabba l-fatt li tħaddan ir-reliġjon Islamika u minħabba ħafna raġunijiet oħra.

Illum bħala president tal-Kunsill ta' l- Unjoni Ewropea l-Awstrija qalet li se żżomm ruħha newtrali u m'hu se tipprova tagħmel xejn sabiex iżżomm l-affarijiet lura.

Issa jien m'iniex qed ngħid li ma naqbilx ma' l-opinjoni tal-ministru meta qal li rridu nħarsu lejn it-Turkija mingħajr ebda preġudizzju.

Anzi rridu ngħidu li l-Punent għandu obbligi kbar lejn it-Turkija, speċjalment f'dik li hija sigurta' fl-Ewropa.

Il-Punent għandu obbligi kbar lejn it-Turkija bħala membru tan-NATO għaliex dejjem użaha bħala l-post minn fejn kien jispijja fuq il-bqija tar-Russja u kien dejjem jużaha bħala pjattaforma minn fejn itajjar l-ajruplani tiegħu.

Allura wieħed ma jridx jinsa dak li sar fil-passat.

Min-naħa l-oħra wieħed irid ukoll ikejjel l-impatt tal- kobor tagħha u l-impatt li qed titkellem fuq komunita' Islamika.

Jekk din se tidħollok fil-

valuri Ewropej, se jkollok il-problemi.

Huwa minnu li hemm komunitajiet kbar Islamiċi fl-Ewropa, pero' ħafna minnhom integraw ruħhom b'mod interessanti.

Dan stajna narawh b'mod speċjali fi Franza fejn, per eżempju, għandek ħafna komunitajiet mill- Afrika ta' Fuq li llum jagħmlu parti mill-komunita'.

Għandek ukoll element kbir ta' Torok Kurdi fil-Germanja, li kienu ġew imħajra jmorru hemmhekk fis- snin 60 wara l-gwerra ħalli jibnu mill-ġdid l-ekonomija tal-Ġermanja.

Ovvjament wara dawn it-Torok Kurdi saru piż fuq il-Ġermanja, li min-naħa tagħha bdiet tipprova tibgħathom lura anke bil-promessa li tibnilhom fabbriki u industriji f'pajjiżhom ħalli terġa' tibgħathom lura.

Jiġifieri hemm rabtiet li wieħed ma jistax assolutament jarmihom.

Allura hemm din il- kwestjoni li wieħed irid janalizzaha u jiżinha.

Sħabi qalu tajjeb li li l-ewwel u qabel kollox irid jiġi stabbilit jekk pajjiż huwiex Ewropew jew le u t-tieni, jekk kemm-il darba dak il-pajjiż jissodisfax il-kriterji ta' Copenhagen.

Dan għaliex jekk kemm-il darba dawn il-kriterji japplikaw għal ċerti pajjiżi, fuq liema kriterji se ngħid li l-Kroazja jew il-Montenegro ma jidħlux?

Nafu li hemm ħafna pajjiżi li huma pjuttost Islamiċi u ħafna minnhom huma primarjament Ortodossi.

Allura xorta waħda għandek kulturi differenti.

Il-mistoqsija l-oħra li rridu nistaqsu hija mhux fuq dak li trid l-Ewropa imma jekk it-Turkija hijiex lesta li taċċetta xi ħaġa inqas mis-sħubija.

Jekk din ma taċċettax, x'se jkun l-impatt fuq ir-relazzjonijiet tagħha ma' l-Unjoni Ewropea?

Dawn huma kollha affarijiet interessanti u huma suġġetti li taqra fuqhom fil-ġurnali u fir-rivisti ta' l-affarijiet barranin.

Dawn huma affarijiet topiċi ħafna u wieħed irid iżomm quddiem għajneh dawn il-perspettivi wkoll.

Mr Speaker, din tqajjem il-mistoqsija li jmiss: L-Unjoni Ewropea safejn kapaċi titkabbar?

Sarkozky qal ċar u tond li għandu jitwaqqaf dan it- tkabbir infernali li ma jispiċċa qatt sakemm l-Unjoni Ewropea jkollha l- għodda neċessarja li biha tkun tista' timmaniġġja dan it-tkabbir.

U l- mistoqsija li aħna bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea għandna nagħmlu kemm hawnhekk, kemm fil-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin u kif ukoll f'fora oħra hija din: L-Unjoni Ewropea għandna opinjoni dwar kemm għandha titkabbar?

Għandha tieqaf hawn?

Għandha ddaħħal dawn il-

pajjiżi biss li għandha t-trattati magħhom?

Għandha tinnegozja trattati oħra?

Għandha tesplora l-possibiltajiet ta' pajjiżi oħra?

Qiegħed ngħid dan kollu għaliex wara l-Balkani hemm ħafna li qed jistaqsu fuq jekk issa l- Unjoni Ewropea hijiex se titħaddet ukoll ma' l-Ukranja, mal-Georgia u ma' l- Azerbaijan.

Ma ninsewx li fl-Azerbaijan hemm l-interess taż-żejt.

Għalkemm dawn il- pajjiżi kollha jidhru fqar, pero' għandhom ukoll riżorsi naturali kbar.

Ma ninsewx li l-Azerbaijan kien kważi r-raġuni għaliex Hitler ipprova jidħol fir-Russja biex jieħu ż-żejt tagħha.

Jiġifieri anke hawnhekk ma nistgħux inċekknu r-relazzjoni li teżisti fil-politika internazzjonali tas-sorsi ta' l-enerġija li biha trid tibqa' titħaddem l-industrija tal-pajjiżi li huma żviluppati u li jridu jmexxu.

Issa forsi tgħiduli li qed immorru 'l bogħod għaliex ir-raġuni tal-clashes bejn ir-Russja u l-Unjoni Ewropea kien minħabba li r-Russja oġġezzjonat fuq dik li hija magħrufa bħala n- neighbourhood policy.

F'din il-policy l-Unjoni Ewropea nkludiet ukoll lill- Ukraina.

Ir-Russja kienet qalet li ma tistax toqgħod tgħid li dawn il- pajjiżi huma ġirien tiegħek għaliex huma pajjiżi li qegħdin bejnietna u allura wieħed irid jiddeċiedi x'se jkun il-futur tagħhom.

Kif diġa' għidt, ma ninsewx li diġa' kien hemm l-iskontri meta ġie elett Viktor Yushchenko ta' l-Ukraina.

Ir-Russja kellha l-kandidat preferit tagħha u kienet qiegħda tappoġġjah f'din l-elezzjoni.

Min-naħa l-oħra, Yushchenko għamel dak li għamel għaliex kien qed wiegħed lin-nies li se jersaq lejn l-Unjoni Ewropea.

Din kienet l-għajta tiegħu u allura l-Unjoni Ewropea issa ma tistax tgħid li se tagħtih the cold shoulder u ma tagħtix kasu.

Dawn l-affarijiet kollha jidħlu f'dan id-dibattitu u fuq il- kwestjoni ta' kemm irridu mmorru 'l bogħod.

Irridu naraw ukoll x'effett se jkollu fuq dik li hija magħrufa bħala n-neighbourhood policy ta' l-Unjoni Ewropea.

Din in-neighbourhood policy se twassal sabiex l-Unjoni Ewropea jkollha ċirku ta' ħbieb madwar dawk li diġa' huma membri ħalli bihom tagħmel buffer zone bejnha u bejn pajjiżi bħar-Russja, l-Iraq, l-Iran u dawn il-pajjiżi kollha.

Ovvjament dan qed tagħmlu għaliex il-politika tgħidlek li inti għandek tiddefendi lilek innifsek u trid tara li tkun moħħok mistrieħ billi jkollok buffer zone bejnek u bejn l-oħrajn.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq politika wiesgħa u li tmur ħafna 'il

bogħod minn sempliċiment tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea fil-preżent.

Mr Speaker, dan iċ-ċirku ta' ħbieb li l-Unjoni Ewropea qiegħda titkellem fuqu jinkludi numru ta' pajjiżi min-naħa ta' l-Afrika ta' Fuq bħall- Alġerija, it-Tuneżija u l-Eġittu.

L-iskop tagħha, apparti li toħloq aktar stabilita' u koperazzjoni bejniethom, hija li tkabbar il-koperazzjoni ekonomika u l-istabilita' politika.

F'dan il-każ wieħed irid jistaqsi fejn wasal il-proġett Ewro-Mediterranju.

Dan kien wieħed mill-proġetti ewlenin li kellha l-Unjoni Ewropea meta bdiet tħares lejn il-pajjiżi tal-Lvant ta' l-Ewropa u taċ-Ċentru ta' l-Ewropa wara l-waqgħa tal-ħajt ta' Berlin.

L- Unjoni Ewropea riedet tassorbi fiha l-pajjiżi bħall-Polonja, l-Ungerija, is- Slovenja u r-Repubblika Ċeka, kif ukoll il-pajjiżi tan-North bħal-Latvja, l- Estonja u l-Litwanja.

Fl-istess ħin qasmet il-Mediterran sabiex mill-1995 'il quddiem bdiet tagħmel politika mal-pajjiżi tal-Mediterran.

U hawnhekk għandna l-Mediterranean partnership.

Insibu wkoll lil dawk li qed jistaqsu jekk in-neighbourhood policy hux se tidħol minflok il-Euro-Mediterranean policy jew inkella hux se ssaħħaħha.

Ovvjament dawn jistgħu jaħdmu flimkien pero' jista' jkun ukoll li jkun hemm okkażjonijiet fejn xi ħadd se jieħu d-dritta fuq ħaddieħor.

Hawnhekk ta' min wieħed jieqaf ftit u jgħid aħna bħala membri x'irridu mill-politika Ewro-Meditteranja.

Naħseb li dan huwa suġġett ieħor li rridu niddiskutu u naf li fuqu dejjem kien hemm politika komuni bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fil-laqgħat li kellna barra minn Malta dejjem tkellimna bl-istess lingwa.

Kif kulħadd jaf din il-politika bdiet fl-1975 mill-famuża osservazzjoni li jekk ma jkollokx sigurta' u stabilita' fil-Mediterran, allura fl-Ewropa ma jistax ikun hemm sigurta' u stabilita'.

Għalhekk irridu naraw fejn mexjin fuq dan is-suġġett.

Huwa minnu li sas-sena 2015 se naslu?

Se nilħqu dak li kien ippjanat, cioe' li jkun hemm żona ta' kummerċ ħieles għall- Mediterran kollu?

Jiena ninsab xettiku ħafna u rridu ngħidu li l-miri marru ħafna żmerċ minn dawk li kienu qegħdin jiġu ppjanati.

Għalkemm kien hemm miżuri bħad- diagonal cumulation of origin ħalli l-pajjiżi tal-Mediterran jaħdmu flimkien u l-materja prima li tiġi minn pajjiż għall-ieħor tkun tista' tintuża u tiġi aċċettata bħala li tifforma parti mill-prodott li se jmur fl- Unjoni Ewropea, kien hemm affarijiet bħall-ftehim ta' Agadir bejn il- pajjiżi tan-North Africa u l-Jordan li s'issa, fil-fehma tiegħi, falla.

Dan il-ftehim falla għaliex ma ġiex stimulat il-kummerċ orizzontali bejn il- pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq u baqgħu jiddependu fuq il-kummerċ vertikali bejn l-Ewropa.

Għaldaqstant bqajna fis-sitwazzjoni fejn m'hemmx ftehim bejn dawn il- pajjiżi.

Dawn il-pajjiżi m'humiex jiddiversifikaw il-prodotti tagħhom u m'humiex qed jiddijljaw ma' l-Ewropa f'daqqa.

Issa hanwhekk m'iniex qed nattribwixxi ideat negattivi lill-Ewropa, pero' kif jgħidu: "Aqsam u ibqa' ikkmanda".

Aktar ma tiddijlja pajjiż pajjiż anqas se jkollhom saħħa minn meta kieku jiddijljaw ma' l-Ewropa bħala pajjiż sħiħ.

Jiddispjaċini nara li fl-aħħar summit Ewro-Mediterranju l-mexxejja tal-pajjiżi kollha madwar il-Mediterran għamlu – ma nafx jekk kienx ġest b'sinifikat politiku – stand out u ma marrux għall-konferenza Ewro-Mediterranja.

Dan għamluh sabiex jagħtu messaġġ li sal-lum għadni ma fhimtux.

U dan huwa fl-interess tagħhom bħalma hu fl-interess ta' l-Ewropa.

Mr Speaker, dan l-aħħar qegħdin jiżviluppaw ħafna opinjonijiet, speċjalment fir-rigward ta' dak li jista' jiġri f'każi bħal dawn.

Hawnhekk irrid insemmi wkoll il-politika ġdida ta' l-Ewropa fir-rigward ta' l-Afrika u se nsemmiha fil-kontest ta' dak li qed tagħmel l-Unjoni Ewropea u ta' dak li qed nagħmlu aħna li qegħdin fiha.

Irridu naraw x'interessi għandna u rridu naraw ukoll li l-ministru li jirrappreżentana fil-laqgħat tal- kunsilli differenti jieħu attitudini pożittiva fuq dawn l-affarijiet.

Nafu li din bdiet bil-presidenza Ingliża fejn qalu li rridu nagħtu importanza lill-Afrika, mhux sempliċement għaliex kienet kolonji f'ħafna minnhom imma għaliex illum l-Afrika bil-problemi li għandha, qiegħda tkun ta' theddida anke għall-Ewropa kollha.

Ma ngħidx li l-ministru huwa ffissat fuq dan is- suġġett, pero' għandu raġun għaliex il-kwestjoni ta' l-immigrazzjoni illegali ħaditlu ħafna ħin.

Jekk m'aħniex se nirranġaw is-sitwazzjoni fl- Afrika, tas-Sahara, tal-Mali, tas-Sudan u ta' dawn il-postijiet kollha se jkollna l-problemi għaliex dawn in-nies qed jaqsmu l-pajjiżi l-oħra ta' l- Afrika u qed jaqsmu l-Meditteran sabiex imorru fl-Ewropa.

U ovvjament aħna qegħdin inbatu u nieħdu dawn il-problemi kollha fuqna.

Hawnekk xtaqt nagħmel rimarka interessanti ħafna għaliex nemmen li hija xi ħaġa tajba ħafna li l-Ewropa qiegħda tipprova tagħmel minn kollox ħalli tagħti aktar importanza lill-Afrika.

Fil-fatt hemm commitment ta' l-Unjoni Ewropea għall-promozzjoni ta' żvilupp, sigurezza u good governance f'dawn il-pajjiżi.

Skond huma jridu jintlaħqu l-millennium development goals, jiġifieri l-għaxar għanijiet li jagħtu stabilita' u livell ta' ħajja aħjar lil dawn il-pajjiżi li minnhom qed ikollna dawn l-eluf ta' immigranti illegali.

Apparti minn dan, irridu nħarsu lejn din il-kwestjoni mil-lat purament uman.

Dawn in-nies li qed jitilqu minn pajjiżhom qegħdin jegħrqu u qed isibu diffikultajiet kbar kemm fuq ir-ramel tad-deżert u kemm fil- baħar tal-Mediterran u qegħdin jagħmlu dan il-vjaġġ sabiex jiksbu dinja aħjar.

Naħseb li fuq l-iżvilupp tal-politika barranija ta' l-Unjoni Ewropea nistgħu nieqfu hawn u nistgħu nibdew inħarsu b'mod intern għaliex illum aħna parti minn dak il-makkinarju.

L-ewwel mistoqsija hija din: Mil-lat amministrattiv ta' l-Unjoni Ewropea, b'dawk l-istrutturi istituzzjonali li hemm illum, huwa possibbli li wieħed ikompli jestendi u jitkabbar?

Il- mistoqsija l-oħra li kulħadd qiegħed jistaqsi hija din: It-Trattat ta' Nizza, bir-regoli u bil-mod li bih jittieħdu d-deċiżjonjiet, qiegħed ikun biżżejjed sabiex namministraw u mmexxu bih?

Issa qiegħed nitkellem fil- plural għaliex illum aħna wkoll għandna l-obbligi tagħna f'dawn l- affarijiet.

Ladarba ninsabu membri fl-Unjoni Ewropea, għandna d-dmir li naraw li jekk kemm-il darba nistgħu nagħtu kelma ta' kawtela, huwa dmir tagħna li nagħtuha u għalhekk lill-ministru għidtlu li aktar ma ninvolvu lil dan il-Parlament u aktar ma ninvolvu lill-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin, aktar il-vuċi tal-poplu Malti se tasal f'dawn il-fora.

Ħafna qegħdin jgħidu li għalhekk f'Nizza nibtet l-idea li jkun hemm trattat kostituzzjonali sabiex ikun hemm forma differenti ta' korp ta' liġijiet sabiex it-tkabbir li jmiss ta' l-Unjoni Ewropea jkun jista' jsir b'mod iktar effiċjenti.

Hawnhekk ta' min jistaqsi l-mistoqsija - u l-Onor.

Michael Asciak għamel riferenza għaliha – dwar x'ġara mit-trattat kostituzzjonali li kien ir-riżultat tax-xogħol li għamlet l-Unjoni Ewropea ħalli jitfasslu liġijiet ġodda u liġijiet li jkunu jistgħu jgħinu l- amministrazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Illum nafu li l-proċess huwa wieqaf wara li Franza u l-Olanda waqqfuh u għandek ħafna opinjonijiet minn mexxejja differenti madwar l-Ewropa ta' x'jista' jiġri jew le dwar dan.

Għalija l-presidenza Ingliża kienet diżappunt kbir għax minkejja l-ħafna wegħdi, m'għamlet xejn dwar dan.

Issa għandna l-presidenza Awstrijaka li għallinqas ma qalitx li se ssolvi l-problemi imma qalet li se tqajjem kuxjenza ħalli b'xi mod dan it-trattat jerġa' jibda jiġi kkonsidrat u mogħti l-importanza li għandu bżonn.

Illum il-Ġermanja qed tgħid li temmen li hi se twassal għal xi forma ta' ftehim meta tasal il-presidenza tagħha u nafu sew li kemm il-Franċiżi kif ukoll l-Olandiżi qegħdin jgħidu li ma jaċċettawx li jerġgħu jmorru għand l- elettorat bl-istess draft tat-trattat kostituzzjonali u allura hemmhekk wieħed irid jara x'se jsir.

Tajjeb li l-poplu Malti jkun informat li għaddejja attivita` kbira fl-Ewropa fuq din il-kwestjoni anke fil-livell tal-Parlament Ewropew fejn tnejn min-nies li żgur li l-ministru jiftakarhom, Andrew Duff u Johannes Voggenhuber li ħadu parti attiva ħafna fil-konvenzjoni, ressqu mozzjoni fil-Parlament Ewropew li ġiet aċċettata fejn huma pproponew ħafna emendi.

Ħafna mill-emendi tagħhom ġew respinti għax il-Parlament Ewropew qallhom ċar u tond li ma kellhomx jorbtulhom idejhom.

Il-Parlament Ewropew qallhom biex ma naslux f'deċiżjonijiet qabel ikun iddeċieda l-poplu għax inkella nistgħu ma nagħmlux taħdidiet.

Ir- riżoluzzjoni tagħhom – m'għandix ċans nidħol fid-dettall hawnhekk – ħalliet il-bieb miftuħ għall-alternattivi dwar kif tiġi ffaċċjata l-problema tat- trattat kostituzzjonali.

Huwa importanti li wieħed jinnota li f'din id- dikjarazzjoni hemm enfasi kbira li jiġu involuti fid-diskussjonijiet il- parlamenti nazzjonali, il-partiti politiċi u s-soċjeta` ċivili.

Dan m'hu xejn ġdid għax il-Parlament Ewropew għandu feeling ta' parlament u ta' x'iridu l-popli għax hemmhekk hemm nies eletti li jirrappreżentaw nies differenti minn pajjiżi differenti u allura bilfors tieħu dik il-feeling.

Ir-rwol tagħna għamilnieh f'dan il-pajjiż fis-sens li aħna għamilna d- dibattiti fil-partiti tagħna u anke iddiskutejna fil-Parlament.

Forsi hemm min jgħid li stajna niddiskutu aktar u hemm min jgħid li stajna nerġgħu nikkonsultaw lill-poplu pero` pajjiżna kien għadu ħiereġ minn dibattitu sħun u trawmatiku li ħlielna ħafna mil-enerġija tagħna u għalhekk ma kienx għaqli li nagħmlu dan.

Forsi hawn min ma jaqbilx miegħi pero` ma kienx għaqli li nerġgħu nidħlu f'dibattitu dettaljat ta' dokument legal u kompless bħal dan biex nispiċċaw naħlu ż-żmien u bir-riskju li jittieħdu deċiżjonijiet li jkunu dettati minn alleanza partiġġjana milli minn deċiżjoni serja fuq il-kontenut proprju u l-għanijiet aħħara tat-trattat kostituzzjonali.

Il-partit Laburista, kif għidt, għamel l-istudji tiegħu u kif qal anke l- mexxej tal-partit għandu r-red lines tiegħu.

Illum il-kelma red lines qed tiġi użata ħafna.

Il- partit għandu linja li beyond which ma jaċċettax li jmur u dan se jibqa' validu anke jekk isir dibattitu ġdid fuq it-trattatt kostituzzjonali u anke jekk kemm-il darba se jgħidu l-ewwel parti u t-tieni parti naċċettawhom pero` t-tielet parti għandna xi tibdiliet eċċ. Qed isiru ħafna proposti.

Hemm min qed jgħid li terġa' ssir konvenzjoni oħra u hemm min qed jgħid li għandhom isiru laqgħat mill-Parlament Ewropew mal-parlamenti nazzjonali u mal-Kummissjoni.

Issa naraw x'jiġri pero` r-red lines li aħna ddeċidejna fuqhom li jinkludu l-ħarsien tan-newtralita`, l-entrenched clauses tal- Kostituzzjoni Maltija, il-miżuri għall-espansjoni ekonomika, it-twettiq ta' politika ta' ħarsien soċjali u l-qagħda ta' Għawdex bħala reġjun se jibqgħu hemmhekk u jkunu validi, tkun xi tkun id-diskussjoni li tqum għada pitgħada rigward dan id-dokument.

L-Unjoni Ewropea għandha bżonn dokument effettiv, dokument li jkun l-għodda li bih tista' titmexxa bl-aktar mod ċar l-Unjoni ta' għada u għalhekk qed norbtu mat-tkabbir għax ma tistax tkabbar mingħajr ma tkabbar il-management u mingħajr ma jkollok statut li fuqu tmexxi b'kompetenzi li jkunu ċari.

Dan huwa l-famuż plan D u issa jrid isir assessment ta' dak kollu li jkun qed isir fil-pajjiżi differenti fir-rebbiegħa tas-sena d-dieħla.

Nerġa' ngħid li kelli okkażjoni nkun hemm meta l-Viċi President tal-Kummissjoni Margot Wallström qalet li l-Unjoni Ewropea la kellha plan A u lanqas plan B imma forsi kellha plan D. Jien ħadt l-impressjoni li din tefgħetha hekk u kulħadd beda jipprova jgħid D for democracy, D for discussion, D for dialogue u daħħlet l-idea tal-plan D. Pero`, hi x'inhi, anke l-paper li ħarġet il-Kummissjoni rigward il-plan D tgħid ċar u tond li hemm bżonn li jsiru d-diskussjonijiet mal-poplu ħalli naraw x'irridu nagħmlu.

L-appell tiegħi lill-Ministru Michael Frendo fid-dibattitu tal-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin kien proprju li tibda d-diskussjoni fuq dan is- suġġett f'pajjiżna għax id-diskussjoni rigward l-Unjoni Ewropea mietet.

Għamilna mill-1992 sa xi sentejn ilu at each other's throats fejn kull kelma u kull rapport li joħroġ nargumentaw fuqu u mbagħad dħalna membri u f'daqqa waħda waqaf kollox.

Il-kwiet wara t-tempesta, Mr Speaker.

Imma issa l-Unjoni Ewropea stess qiegħda fi problemi istituzzjonali u għandha bżonn id-dibattitu u għalhekk l-appell sinċier tiegħi huwa li niddibattu ħalli naraw x'inhuma l-opinjonijiet tal-pubbliku.

B'rispett u bi gratitudni ngħid li l-ministru laqa' t-talba tiegħi mill-ewwel; ovvjament mhux qed ngħid li vara l-forum Malta fl-Ewropa minħabba li għidtlu hekk għax kien diġa` qed jaħseb fuqu pero` ħadem fuqu u immedjatament qalli li se jagħmel mezz kif nibdew niddiskutu.

Nhar il-Ħamis se jkollna l-ewwel seminar ħalli nibdew nitkellmu.

Ngħid ukoll li għalkemm jiena u l-ministru għandna relazzjoni tajba, xorta ma ddiskutejniex fit-tul u ma wasalniex biex inkunu nafu eżatt bil- quddiem x'forum se jkun.

Dan se jkun sempliċiment forum ta' konsultazzjoni għall-gvern biss?

Kif se jintegra mal-Parlament?

X'se tkun ir-relazzjoni tiegħu mal-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin u Ewropej?

Min se jiddeċiedi kif u meta jiltaqa' u x'aġenda se jkollu?

Mhux qed ngħid li nattribwixxi xi motivi oskuri lilll-ministru!

Huwa jaf li għandi kull rispett personali lejh u mhux qed ngħid dan biex naħslu bix-xemgħa imma qed nitkellem b'mod sinċier.

Hemm bżonn li jkollna strutturi aktar trasparenti u mfasslin għall- bżonn tal-pajjiż li ma jitmexxewx mill-gvern tal-ġurnata imma li jkunu tal- poplu u tal-Parlament u mhux tal-ministeru.

Bir-rispett kollu, il-ministeru huwa tal-gvern tal-ġurnata imma l-Parlament huwa tal-poplu.

Il-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin huwa tal-Parlament.

Il-ministru għidthomlu dawn il- ħsibijiet u jaf li kont nippreferi xi ħaġa taħt dan il-Parlament.

M'iniex qed ngħid li mhux se jaħdem imma rridu nkunu nafu x'inhuwa r-rwol tiegħu u x'se jsir u ma jsirx.

Ridt nistaqsi wkoll: Se jirdoppja x-xogħol ta' l-iscreening committee?

Qed ngħid dan għaliex il-ministru f'ħin minnhom kien qalli li se jibda jara x'ġej mill-Unjoni Ewropea u jiddibattih mas- soċjeta` ċivili u l-NGOs.

Issa ta' min ifakkar li aħna lanqas għandna liġi dwar min huma l-NGOs f'dan il-pajjiż u għalhekk ma nafx kif se niddeċiedu min huma.

Bħalma jaf il-ministru, appena jistedinni biex nieħu parti, se nieħu parti bil-qalb kollha għaliex nemmen li għandna nikkontribwixxu għad- dibattitu f'dan il-pajjiż pero` huwa importanti li nagħmlu strutturi li verament ikunu rappreżentattivi.

Mr Speaker, jiena nappella biex inħallu dan kollu warajna għaliex hawn min għadu qed iqanqal il-kwestjoni dwar x'konna u ma konniex u nħarsu 'l quddiem.

Bir-rata li għaddejjin biha pajjiżi oħra - anke dawk li ngħidulhom li għadhom lura bħall-Bulgarija u r-Rumanija li qed nitkellmu fuqhom proprju f'dan id-dibattitu – se naqgħu lura.

Jekk tħares lejn ir-reklami li jagħmlu dawn il-pajjiżi fuq it-turiżmu biss bħall-Kroazja u l- Montenegro, titbellah!

L-iżvilupp li għamlu huwa kbir u ma nistgħux nibqgħu nitqattgħu ġo xulxin, nigirfu lill-xulxin, niġġieldu ma' xulxin u nħallu l- pajjiż aljenat bil-problemi ta' bejnietna.

Dawk l-affarijiet għandhom jispiċċaw u għandna nħarsu 'l quddiem u nkunu pożittivi.

Forsi hawn min jistaqsini għaliex qed nitkellem b'dan il-mod illum.

Ir-risposta tiegħi hija li l-interess tiegħi mhux il-partit Laburista imma l-pajjiż u la l- kompetizzjoni għaddejja sparata, aħna ma nistgħux nibqgħu għaddejjin bit- tlikki tlikki u nipprovaw naraw min kellu raġun.

Dak id-dibattitu għamilnieh, il-poplu ddeċieda u aħna rridu naħdmu flimkien ħalli nieħdu dak kollu li nistgħu u nagħmlu l-aħjar għall-poplu tagħna.

Mr Speaker, irid isir stocktaking serju ta' fejn qegħdin u dan la jsir bil- one-liners, la bil-feel-good factor u lanqas bil-paroli fil-vojt.

Irridu naraw xi kwalitajiet għandu dan il-pajjiż, x'opportunitajiet għandu, x'inhuma d-difetti li għandu, xi jżommu lura u x'nistgħu niżviluppaw.

Dan li rridu nagħmlu u jien nemmen li dan għandu jkun id-dibattitu minn hawn 'l quddiem ħalli naraw kif se nistgħu nieħdu l-aħjar li nistgħu fil-qafas ta' l-Unjoni Ewropea.

Inutli nkunu qegħdin fil-ġenna ta' l-art jekk ma nkunx naf liema frotta hija tajba għall-ikel u liema tista' tagħmlilna d-deni.

Irrid inkun naf x'jien nagħmel, inkella se nibqgħu nħarsu filwaqt li ħaddieħor għaddej xkanat.

Issa biex nagħmlu hekk, mhux retorika u propaganda rridu imma hard facts u nqabblu pajjiżna ma' membri oħra issa.

Jekk aħna qegħdin hemmhekk u rridu nikkompetu, mhux ngħidu li qegħdin aħjar mil-Libja u mill-Alġerija.

Aħna rridu nqabblu pajjiżna ma' min qiegħed fl- istess dgħajsa magħna ħalli nieħdu l-investiment u x-xogħol li qed imur għandhom u nieħdu t-turisti li qed imorru għandhom.

Ma jfissirx li għaliex qegħdin fl-Unjoni Ewropea, kulħadd se jibda jġiblek sehmek fuq it- tray għaliex sehmu kulħadd irid jiġġieled għalih!

Din hija xi ħaġa li naraha anke fir-renju ta' l-annimali.

Anke l-istess frieħ tat-tigra, meta jmorru biex jerdgħu minn ommhom, jispiċċaw jiġġieldu bejniethom min se jaħtaf l-ewwel għaliex dan huwa l-istint.

Ma nistgħux nippretendu li jġibulna l-affarijiet fuq it-tray tal-fidda jekk ma niġġieldux għalihom aħna.

Meta tagħmel l-istocktaking, fatti trid u mhux feel good factor.

Il-fatti huma li wara li saru ħafna wegħdi li kollox kien se jissolva ruħu malli nsiru membri, issa l-poplu qed jirrealizza ċerti affarijiet u ma nistgħux ninjorawh jew ngħidulu li qed jimmaġina!

Dak ukoll irridu nagħtu kasu u nkejluh u mhux noqogħdu fuq l-istatistika u ngħidu li kien hemm professur li qal li aħna l-aktar pajjiż ferħan.

Dan huwa ġenn!

Aħna qegħdin hawnhekk nirrappreżentaw lill-kostitwenti tagħna, lill-Maltin u l-Għawdxin u mhux dan il-professur!

Mr Speaker, il-gvern qed jgħid lill-poplu li fl-ewwel ħames snin irridu nbatu ftit imma dan irid ikun onest u jgħid lill-poplu li dawn l-affarijiet kien jafhom imma ma qallux lill-poplu biex jakkwista l- vot favur is-sħubija.

Kien hemm min kien jgħid li l-Irlanda damu 13-il sena sakemm sabu saqajhom imma lilna kienu jakkużawna li qed inbeżżgħu, li ma nifhmux u li aħna injoranti f'dawn l-affarijiet.

Nispera li aħna ma ndumux daqshekk imma naqblu li rridu ngħaddu forsi anke aktar minn ħames snin – nittama li l-perjodu jkun inqas - f'din is-sitwazzjoni.

Imma, kif jgħidu l- Ingliżi, let's come clean u ngħidu l-affarijiet sew.

Jiena m'iniex se nattakkakom fuq dawn l-affarijiet imma rridu npoġġu l- fatti fuq il-mejda u ngħidu x'inhi s-sitwazzjoni u minn fejn irridu nitilqu.

Għalkemm għadni kemm għidt li għandna ħames snin inbatu pero` mhux kulħadd bata, għaliex dawk li sabu jobs fi Brussels, Luxembourg, Strasbourg u anke f'pajjiżna żgur ma batewx.

Dawn ħadmu għaliex kienu qegħdin jaraw diġa` x'se jieħdu huma u ġew jaqgħu u jqumu x'se jiġri mill- poplu.

Ħadd minnhom - u nisfidahom wieħed wieħed - ma qal lill-poplu Malti dak li qed jingħad issa dwar il-fatt li fl-ewwel ħames snin ikun hemm it- tbatijiet.

Il-Prim Ministru kien jgħidilna li mill-għada se mmorru tajjeb imma issa dawn huma affarijiet li rridu npoġġuhom fil-ġenb.

Mr Speaker, nieħdu eżempju ta' fejn qiegħed dan il-pajjiż.

Issemmiet ħafna l-istrateġija ta' Lisbona li hija strateġija li suppost tirranġa l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea ħalli jifformaw l-aktar ekonomija dinamika bbażata fuq l-għerf fid-dinja.

Meta sar l-istudju biex naraw fejn qegħdin fil-parametri kollha tagħha, rajna li aħna konna fl-aħħar postijiet u l- iskuża tan-naħa l-oħra kienet li ma konniex nafu jekk hux se nidħlu jew le fl-Unjoni Ewropea.

Mela hemm bżonn tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea biex tinduna li d-dinja miexja lejn il- komputerizzazzjoni, lejn it-teknoloġija avvanzata u lejn il-globalizzazzjoni?

Allura jekk ma nidħolx fl-Unjoni Ewropea dawn ma nagħmilhomx jew għallinqas ma nibdihomx?

Jiġifieri ma tikkommettix ruħek li dawn l-affarijiet tibdihom fl-iskejjel sekondarji, fl- universitajiet, fil-kulleġġ vokazzjonali ħalli jkollna biex nagħmlu l-ikbar profitt minn dawn iċ-ċirkostanzi li se jiġu quddiemna?

Imbagħad rajna r-revised Lisbon Strategy ta' Wim Kok li qal li l-affarijiet ma tantx imxew 'il quddiem u aħna għadna kemm varajna in-national reform programme.

Wieħed jara li dan il-programm għandu ħafna miri u għandu strateġija għat-tkabbir u għall-ħolqien tal-postijiet tax-xogħol, uħud qed jgħidu li għadhom fl-istadju ta' l-ippjanar, oħrajn jgħidu li huwa on- going pero` hemm ftit wisq policies li ġew adottatti.

Forsi ninsab żbaljat u jekk hu hekk nixtieq li l-ministru jikkorreġini pero` jiena ma qrajt imkien dwar fejn se jkollok monitoring u kull kemm se jkun hemm progress reports biex nassiguraw li l-miri ppjanati f'dan ir-rapport jintlaħqu u li l-flus li jintnefqu jagħtuna veru value for money.

M'iniex forsi tekniku biżżejjed imma ma rajt imkien kif se jiġi monitored dan il-pjan ta' azzjoni.

Fil-kontest ta' dawn l-affarijiet, irrid nitkellem fuq il-każ tas-social Europe.

Bħala membru tal-partit soċjalista ma nistax ma nitkellimx fuq il- każ tas-social Europe fejn nistgħu nkabbru l-ekonomija imma rridu nissalvagwardaw il-politika soċjali ta' pajjiżna.

Hawnhekk ngħid li dan irid jiġi difiż a tutti i costi kif jgħidu t-Taljani.

Jiena nikkwota l- favorit tiegħi, Jacques Delors, li huwa wieħed mill-viżjonarji ta' l- Ewropa.

Qabel kellna l-Jean Monnet imma llum il-viżjonarju per eċċellenza ta' l-Ewropa kif inhi llum u kif se tkun fil-futur għalija huwa Jacques Delors.

Minkejja l-eta` li għandu, dan xorta jitkellem b'ċertu responsabbilta` u nikkwota xi ħaġa li qal riċentement:

"Governments will always change right, centre, left but European consensus must be able to hold on to what is essential.

The difference between national experiences has to be accepted around two central ideas ...",

– żewġ ideat bażiċi – "..... finding a balance between social values and the power of the market economy, ..."

– u dawn qed ngħidhom anke bħala gwida għalina l-leġislaturi li rridu nagħmlu dak li hemm bżonn ħalli mmexxu lill-pajjiż 'il quddiem anke ekonomikament.

Nappella biex ma nitilfux dawn il-prinċipji minn quddiem għajnejna.

"..... finding a balance between social values and the power of the market economy, and two, recognising ....

- u din interessanti għax fil-Lisbon agenda u anke fir-rapport ta' Wim Kok kien hemm min beda jgħid li ma nistgħux inkomplu nżommu l-valuri soċjali għax irridu nagħmlu t-tkabbir ekonomiku -

".... social issues as a development factor ..." - mhux piż, mhux mażżra ma' għonqok, dawn huma a development factor -

"... and not as a by-product of the economy.

Moreover the countries that are best prepared for the changes in Europe are those which have the most successful social dialogue and a solid welfare heritage.".

Kliem tad-deheb li rridu niżnuh u rridu nagħtuh l-importanza tiegħu għaliex dan huwa żgur balzmu għal min għandu għal qalbu l-welfare soċjali tal- pajjiż u tal-ħaddiema u tan-nies li jkollhom bżonn ta' din it-tip ta' attenzjoni.

U Jacques Delors żgur mhux bniedem li tinjorah.

Barra minn hekk, qal ukoll - forsi ma tantx għandu x'jaqsam, imma importanti li wieħed jikkwotah –

"One can longer say today that free trade in all its aspects leads to progress for all peoples.".

Wieħed jista' jitkellem iktar fuq din il-kwestjoni u ta' min anke jfakkar x'inhu għaddej fil-grupp soċjalista fil-Parlament Ewropew u fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea fejn qegħdin nipproduċu monographs, kotba fuq l-Ewropa soċjali, fuq il-problemi demografiċi ta' l-Ewropa, fuq it-tkabbir u l- istrateġija ta' l-investiment bl-għan aħħari wieħed; il-ħolqien tal- postijiet tax-xogħol.

Kif għidt, dan huwa kliem għaref li wieħed għandu jixtarru.

Ħalli nikkwota wkoll x'kien qal Jean Monnet: "The goal of European construction was to bring people together rather than just states.".

Kellu l-viżjoni li mhux inġibu biss il-gvernijiet flimkien imma nġibu lill- popli flimkien u l-popli ma tistax iġġibhom flimkien jekk mhux billi jkollok iktar ġustizzja, ekwita` fit-tqassim tal-ġid u anke liberta` u prosperita`.

Aħna rridu nħarsu lejn kemm nagħmlu progress jew le mis-sħubija tagħna fl- Unjoni Ewropea mill-punto di vista taċ-ċittadin u mhux mill-punto di vista ta' l-istat.

Jekk il-GDP per capita ta' stat jidher sabiħ fuq il-karta, irridu naraw jekk l-individwu u ċ-ċittadin ta' dak il-pajjiż hux qed imissu sehmu minn dak li hemm imniżżel fuq il-karta.

Hawnhekk jien dejjem inħobb b'rispett insemmi l-każ ta' l-Irlanda li, għalkemm għandha wieħed mill- ogħla GDP per capita ta' l-Unjoni Ewropea, hemm faxex tal-popolazzjoni, speċjalment l-anzjani, li m'humiex qegħdin komdi daqskemm qegħdin komdi l- anzjani sħabhom f'pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk Jacques Delors qal li l-pajjiżi l-iktar li huma ppreparati għat- tibdil fl-Ewropa huma dawk li kellhom djalogu soċjali li ta frott u li kellhom solid welfare heritage għax hemmhekk għandek l-appoġġ tal-poplu wkoll.

U għalhekk irridu li jkun hemm konsultazzjoni wiesgħa bejnietna f'dan il-pajjiż, li titkellem fuq policies u miżuri li jirrigwardaw liċ- ċittadin aktar milli lill-istituzzjonijiet.

U hawnhekk nerġa' nirrepeti dak li għidt fil-bidu.

Irridu nagħtu kas x'qed jgħid il-poplu, mhux x'qed jgħidulna l-istituzzjonijiet minn barra, mhux ir-rapporti ta' nies fl- uffiċċju ġewwa Brussell li jiġu hawnhekk jieħdu ftit statistika, jixtarruha, jagħmlu rapport u jibagħtuhulna.

Billi jkollna survey li minnu rriżulta li Malta hija wieħed mill-iktar pajjiżi ferħana fid-dinja, jiena m'iniex se ninsa r-realta` li niltaqa' magħha kuljum!

Mr Speaker, irridu nagħtu kas l-inkwiet li jesprimu ċ-ċittadini u x'inhuma t-tamiet tagħhom.

B'dan il-mod biss nistgħu nipproduċu policies ġodda u nagħmlu għanijiet li rridu nilħqu biex nagħtu iktar suċċess lis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea.

B'hekk biss nistgħu nilħqu l-miri, meta naraw li dawn qegħdin jiġu msarrfa f'ħajja aħjar għaċ-ċittadin, f'iktar xogħol għaċ- ċittadin, iktar opportunitajiet għaċ-ċittadin, u wkoll pajjiż li ovvjament irid ikollu s-suċċessi tiegħu wkoll.

Imma ma tistax tibni ekonomija u welfare state tajjeb jekk ma jkollokx iċ-ċittadini li qegħdin tajjeb.

Sfortunatament l-approach hekk imsejjaħ neo-liberali biex ma ngħidlux konservattiv li ħa spinta mhux ħażin fl-Ewropa ma jaħdmix sew għall- ekonomija.

U dan rajnieh.

Per eżempju, riċentement rajna x'kien se jiġri fil-port workers directive fejn in-neo-liberaliżmu jgħid li la għandek il- kumpanniji multi-nazzjonali rridu nilliberalizzaw is-servizzi.

Jekk taħseb u tirraġuna spassjonatament u tinsa li inti bniedem u li ħdejk u madwarek ikollok min jaqla' x'jiekol, tgħid li fit-teorija tajjeb għaliex tagħmel ekonomija min-nies, għandek iktar effiċjenza, eċċ. Pero` jekk ikollok kuxjenza soċjali, tista' tpoġġi l-ideat neo-liberali fil-prattika meta tkun taf li li bihom se tagħmel ħsara lill-ħaddiem?

Kellna din il-port workers directive u kellna wkoll il-famuża Bolkestein directive tas-servizzi li llum ħadd ma jagħti kasha.

Illum il-Parlament Ewropew kissirha u ramiha.

Apparti l-esperjenza li kelli fil-Parlament Ewropew, insegwih sew u naħseb li qed jagħmel ftit xogħol mhux ħażin għaliex rajna każi, bħalma kellna fil- kwestjoni tal-port workers directive, fejn in-naħa soċjalista u dawk li jxeqilbu lejn ix-xellug irnexxilhom jikkonvinċu lin-naħa konservattiva, lill-EPP, li mexjin fid-direzzjoni ħażina rigward din id-direttiva.

Forsi f'okkażjonijiet oħra l-EPP ikollhom il-kapaċita` jikkonvinċu lis-soċjalisti fuq affarijiet oħra, imma f'din il-kwesjtoni qegħdin naraw kemm l-ideat neo- liberali ta' nies bħal Bolkestein, li llum m'għadux kummissarju, ma kenux se jġibu ġustizzja mal-ħaddiema, imma kienu se jeqirdu ħafna jobs u ħafna postijiet tax-xogħol fil-portijiet tagħna.

Tgħidli li forsi kienu jraħħsu xi ftit is-servizz.

Jista' jkun li veru, pero` ma tistax ittellef il-ħobża ta' kuljum lil dawn in-nies kollha biex traħħas ftit is-servizz għax hemm l- element uman.

U kif qalilna Jean Monnet l-ewwel irridu naħsbu fin-nies u anke Jacuqes Delors qalilna biex l-ewwel inħarsu lejn il-lat soċjali u mhux nagħtu kas in-neo-liberaliżmu li qed joħnoq l-Ewropa u anke f'oqsma oħra, mhux l-Ewropa biss imma d-dinja kollha.

Il-politika ta' dawn il-multi-nazzjonali llum hija neo-liberali u jimpurtahom biss mill-profitti u ma jaraw xejn iktar.

Per eżempju, il- bieraħ il-Ford qalet li m'għandhiex bejgħ u se ttajjar eluf ta' nies.

Għaliex?

Għaliex huma jimpurtahom biss li meta fl-aħħar tas-sena jmorru x- shareholders, jgħidulhom li għamlu daqstant profit u kieku żammew iktar impjegati ma kenux jagħmlu dak il-profitt.

Forsi tistaqsini: Se tibqa' bl- idea li żżommhom għall-karita`?

M'iniex qed ngħid hekk imma trid issib bilanċ bejn in-neo-liberaliżmu u bejn il-ġustizzja soċjali.

U f'pajjiż bħal tagħna, fejn m'għandniex l-opportunitajiet fejn wieħed jimraħ minn job għal ieħor, irridu bilfors nibżgħu għal ċerti kategorji.

Fl-Unjoni Ewropea tal-lum irridu noħolqu l-postijiet tax-xogħol.

Din hija l-iktar ħaġa importanti, kif jgħid il-famuż slogan tal-partiti soċjalisti "Jobs, jobs, jobs" għaliex l-Ewropa, minkejja l-claims ta' kemm mexjin 'il quddiem, illum għandha ma' wiċċha madwar 20 miljun ruħ qiegħda.

Dan m'iniex qed ngħidu biex ngħajjar lill-Ewropa.

U hawnhekk irrid nagħmel rimarka.

Riċentement konna fuq programm u għamiltha ċara li rridu nibqgħu kritiċi ta' l-Unjoni Ewropea.

Ma nistgħux ngħidu li la issa aħna membru, nagħlqu ħalqna.

Irridu nibqgħu kritiċi għax jekk ma tibqax kritiku ssir kompliċi f'dak li jkun qed isir, u mbagħad jikkritikak ħaddieħor.

Irridu nibqgħu għajnejna miftuħin għal dak li jkun għaddej ħalli nkunu ċari f'dak li qegħdin nagħmlu.

Irridu l-ħolqien tax-xogħol u rridu tqassim tajjeb tal-ġid u anke tax- xogħol.

Il-ġid tal-pajjiż m'huwiex tal-pajjiż, imma jrid imur fi bwiet il- poplu, jitqassam b'mod ekwu u b'mod ġust mhux lill-għażżien u lil dak li ma jrid jagħmel xejn, imma lil min hu ċittadin serju u onest u bi dritt jistenna li jieħu sehmu mill-ġid tal-pajjiż.

Irridu nsibu mezzi kif inkabbru l-ekonomija u noħolqu l-impjiegi, irridu niġġieldu lill- konservattivi li jemmnu li biex nirnexxu, minħabba l- kompetizzjoni globali u l-popolazzjoni li dejjem tikber - il-famuża problema demografika - irridu nnaqqsu mill-welfare state.

Dan m'hu veru xejn.

Nerġa' nikkwota lil Jacques Delors li qal li l-iktar pajjiżi li jagħmlu suċċess huma dawk li jorbtu dawn iż-żewġ affarijiet flimkien.

F'każ li ma jsirx dan, la nistgħu nitkellmu fuq solidarjeta`, la fuq ġustizzja u lanqas fuq tqassim ekwu tal- ġid.

L-isfida ta' l-Ewropa llum hija li tiffaċċja l-globalizzazjzoni u tibdilha f'opportunita` għall-benefiċċji taċ-ċittadini Ewropej u tal-bqija tad-dinja għax ma rridux ninsew ukoll ir-rwol fid-dinja politika, ekonomika ta' l- Unjoni Ewropea li iktar ma tikber iktar se jkollha piż u iktar se jkolha effett kull meta tiċċaqlaq 'l hemm jew 'l hawn.

Dawn m'humiex sfidi faċli imma sfidi li rridu niddiskutu flimkien u sfidi li jagħtu ħafna materjal li nkunu nistgħu ngħidu bejnietna x'naħsbu fuq dawn l-affarijiet.

X'se jkun il-kontribut tagħna?

X'se ngħidu meta mmorru hemmhekk bħala ministri?

Kif se tibqa' l-linja biex jekk jista' jkun mat-tibdil tal-gvern ikollna kontinwita`, ma jkollniex min jgħid mod u min jgħid mod ieħor?

B'dan il- mod ikollna politika diġa` msawra u msajra mill-Parlament ħalli għada pitgħada jkun hemm kontinwita`.

Irridu naraw, per eżempju, kif tikkompara l-Ewropa fix-xenarju internazzjonali globali tal-kompetittivita`.

Politikament nafu li għandha rwol importanti.

F'dawn il-fora li qed nissuġġerixxi li jsiru u f'dan id- dibattitu wiesa' li hemm bżonn jinfetaħ irridu nagħmlu dibattitu kif l- ekonomija ta' Malta tikkompara anke ma' dik tal-Bulgarija u tar-Rumanija li qed nitkellmu fuqhom u membri ġodda oħra.

Irridu nitkellmu dwar id-dejn nazzjonali, l-investiment barrani u l-prospetti ta' żvilupp ekonomiku.

Mr Speaker, b'saqajna ma' l-art irridu nammettu li ekonomikament m'aħniex sejrin tajjeb f'dan il-pajjiż, jgħid x'jgħid il-partit Nazzjonalista fil- gvern - mhux il-gvern - għax hemm għanijiet partiġġjani biex nibqgħu nbellgħu lin-nies ir-ross bil-labra.

Tkellmu man-nies fit-triq u jgħidulkom, għalkemm intom tafu x'jgħidulkom imma forsi minħabba l-bżonn poliitku ma tammettux!

Jekk inħarsu lejn l-istatistika nsibu li l-budget deficit tagħna huwa r-raba' l-ogħla fost il-25 membru ta' l-Unjoni Ewropea.

L-inflazzjoni ta' 2.7% hija ogħla mill-medja kemm tal-15-il membru u kemm tal-25 membru ta' l-Unjoni Ewropea u f'Diċembru tas-sena l-oħra laħqet 3.01%.

Id-dejn nazzjonali kompla jikber allavolja, to be fair, b'rata inqas mgħaġġla.

Il-gross domestic product fis-sena 2004 kiber b'0.4% filwaqt li l-Bulgarija u r-Rumanija – jekk tippermettuli nuża l-frażi "pajjiżi backward" - kellhom tkabbir ta' 5% u 6%.

Aħna għandna l-iċken tkabbir fil-pajjiżi kollha ta' l- Unjoni Ewropea.

Il-forecast għas-sena 2005 kien ta' 1.7% u anke dan kien l- iċken fost il-pajjiżi membri kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Id-dejn tal- gvern fis-sena 2000 kien 50.7% tal-gross national product, fis-sena 2001 tela' għal 62.4%, is-sena ta' wara għal 62.7%, fis-sena 2003 tela' għal 71.8% u fis-sena 2004 tela' għal 75%.

Mid-dehra se nibqgħu telgħin!

Meta se naqbdu n-niżla?

Fejn jidħol iI-GDP per capita, dak li jgħidulu PPS bħala fattur, Malta huwa l-uniku pajjiż li niżel mill-pajjiżi membri ġodda u mistenni li jkompli jinżel meta tqabblu ma' pajjiżi oħra.

Ftit ilu kellna argument fuq stazzjon televiżiv dwar il-fatt li kkwalifikajna għal Objective One.

Ikkwalifikajna mhux għax tħabat il-gvern imma għax filwaqt li konna qegħdin noqorbu s-75% u naqbżu l-average ta' l- Unjoni Ewropea, f'dawn l-aħħar sentejn kellna downturn li providenzjalment - għalkemm huwa negattiv - kien pożittiv għalina għax il-gvern seta' jikklejmja li għadna ma wasalniex għal 75% tal-EU average u allura nikkwalifikaw awtomatikament għal Objective One.

F'termini reali l-medja tad-dħul fil-ġimgħa għal kull persuna li għandha impjieg f'dan il-pajjiż niżlet b'0.8%.

U dan huwa l-average.

F'termini reali wkoll fl-2004 l-ekonomija wriet titjib żgħir ta' 0.5% u fis-sena 2003 dan kien negattiv, -1.7%.

Skond is-Segretarju Parlamentari Tonio Fenech u skond il-Prim Ministru dawn l-istatistiċi juru li sejrin tajjeb ekonomikament meta fl-ewwel tliet xhur tas-sena 2005 ir-real GDP kien 3.8% inqas meta mqabbel ma' l-istess perjodu ta' l-2004?!

Fil-manifattura kellna negative growth fl-aħħar 15-il xahar u l- esportazzjoni ta' l-affarijiet u s-servizzi fis-sena 2004 niżlet b'0.8% meta mqabbla mas-sena ta' qabel.

Fl-ewwel tliet xhur tas-sena 2005 l- esportazzjoni ta' prodotti u servizzi waqgħet bi 12.9% meta mqabbla ma' l- ewwel tliet xhur tas-sena 2004, jiġifieri f'termini reali kien hemm tnaqqis ta' 14.1%.

Dan tista' ssejjaħlu progress?

Għalhekk irridu npoġġu saqajna ma' l-art u nagħmlu stocktake bis-serjeta`.

B'din is-sitwazzjoni kif se nikkompetu f'din id-dinja ta' 25 membri ġodda jikkompetulna bi prezzijiet irħas, iktar aċċessibilita` għax jaslu iktar malajr għandhom peress li m'hemmx baħar jifridhom, b'pagi baxxi u b'nies kapaċi?

Mr Speaker, ma rridux ninsew li għalkemm dawn għandhom pagi baxxi, huma nies intelliġentissimi u kapaċi jagħmlu dak kollu li jkun hemm bżonn jagħmlu.

Dawn l-affarijiet mhux qed nivvintahom jien imma huma fatti ppubblikati mill-uffiċċju ta' l-istatistika ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa d-diskors inbidel u m'għadhomx jgħidu li mill-għada li nidħlu membri se mmorru tajjeb imma qegħdin jgħidu li jridu jgħaddu mill-inqas ħames snin.

B'dawn iċ-ċirkostanzi u b'din it-tip ta' tmexxija ma nistgħux nikkalkolaw kif u meta se nieħdu r-ruħ.

Inutli li jissemmew il-fondi għaliex jekk ma tamministrahomx tajjeb tista' titfagħhom ġo lenbut u jintremew, tista' titlifhom u ma tkun qed tieħu l-ebda value for money għalihom.

Hawn min jaqla' ħafna flus pero' għaliex jagħmel ħafna kapriċċi, fl-aħħar tas-sena jsib li ma jkun faddal xejn u ma nvesta xejn għaliex ikun berbaqhom.

Wisq nibża' li dan il-pajjiż miexi f'din il- linja.

Dan kollu qed jirrifletti ruħu f'dak li qed jgħidu u jħossu n-nies.

Jien nemmen li rridu nagħmlu sforz kollettiv fl-interess ta' pajjiżna.

Nerġa' ngħid li m'iniex qed nagħmel kritika distruttiva imma qiegħed nappella biex niġbdu linja minn hawn u naħdmu ħalli nwaqqfu lili dan il- pajjiż fuq saqajh u nagħtuh l-imbuttatura li għandu bżonn biex nimxu 'l quddiem.

Nerġa' mmur għal dak li tkellimt fuqu u l-ministru qabel miegħi.

Irridu nagħmlu dibattitu wiesa' nazzjonali, li jkun ongoing, ninvolvu lil kulħadd, bla preġudizzju kontra ħadd, bla patronizzar u rridu niddeċiedu x'irridu minn din is-sħubija u kif se nakkwistaw dak li rridu.

Jien ma nagħtix kas il-Euro barometers li jgħidu għax 50%, 57% ...

Ħafna minnhom lanqas jafu fiex qegħdin, sempliċement kuntenti li għandna s-sħubija.

Pero' issa rridu nsarrfu din is-sħubija in real terms billi nagħtuha l- valur tagħha u nagħmluha konkreta.

Irridu nkunu nafu fejn jaqblilna u fejn ma jaqblilniex, u ma nibżgħux ngħidu le meta ma jkunx jaqblilna.

Meta jmorru l-ministri tagħna jirrappreżentaw lil pajjiżna jrid ikollhom il-guts li fejn ma jaqblux jgħidu li ma jaqblux u jekk ikollhom xi riservi fuq xi ħaġa ma jiddejqux jgħidu li ma jistgħux jaċċettaw għalissa.

Kif għidt, irridu ninvolvu lill-poplu u anke lill-Parlament.

Per eżempju, jiena nistaqsi: Għaliex ma sar l-ebda dibattitu fil-Parlament dwar il-budget ta' l-Unjoni Ewropea?

Illum jien membru tal-Parlament Malti u nemmen li għandu jkun hawn dibattitu ħaj jew stqarrijiet dwar deċiżjonijiet bħal dawn ħalli wieħed ikun jaf x'ġara matul il-proċess, tad- deċiżjonijiet, x'attitudini ħa l-prim ministru tagħna, stajniex ġibna iktar, stajniex kellna inqas, x'seta' mar agħar, kif nikkomparaw ma' pajjiżi oħra u jingħataw spjegazzjonijiet għaliex ħaddieħor ħa dak l-ammont kollu u aħna ħadna dak l-ammont.

M'iniex qed nallega li ma kienx hemm xogħol tajjeb għaliex sinċerament ma nafx x'ġara.

Aħna qrajna l-figuri u r-riżultati finali u kellna noqogħdu hemmhekk.

Il-fatt huwa li għandna nanalizzaw, per eżempju, kif intlaqtu ċerti setturi, fosthom is-settur agrikolu u s-settur tar-raħħala.

M'għandix ċans inkompli għax qed nara li l-ħin wasal biex jiskadili.

Jistgħu, per eżempju, isiru studji dwar kif se jintlaqtu l-valuri tradizzjonali tagħna?

Ma rridx inkun twajjeb iż-żejjed imma qegħdin nisimgħu ċerti ideat anke fuq il-morali tagħna li qegħdin jiġu bandied about.

M'iniex qed nipprova nallarma lill-poplu, imma għandu jkollna forum fejn niddiskutu, per eżempju, kif se nintlaqtu bid-divorzju, kif se nintlaqtu bil-gay marriages u affarijiet bħal dawn?

Jiena għad m'għandix opinjonijiet ifformati fuqhom, imma rridu nifformawhom, għax żgur se nkunu ffaċċjati biċ-ċans li nagħmlu għażla u nieħdu deċiżjonijiet.

Nistgħu nfasslu pjan nazzjonali bil-miri li rridu nilħqu fi żmien stipulat, mhux gvern u soċjeta` ċivili biss u nħallu barra lil min ma jogħġobniex.

Irridu nsaħħu l-istrutturi parlamentari u nipprovdu iktar fondi għal parteċipazzjoni ikbar fil-fora ta' l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li l-istat ta' pajjiżna fil-preżent ifakkarni f'poezija li kiteb Alcaeus, poeta Grieg li kien jgħix 700 sena qabel Kristu, jisimha "The ship of state".

M'għandi l-ebda ħsieb li naspira li jkolli komportament politiku bħalma kellu Alcaeus għax ma tantx kien sabiħ, imma dak li kiteb ifakkarni fis-sitwazzjoni f'pajjiżna u l- ministru se jitbissem la naqrahielu.

Din il-poeżija tgħid hekk:

"Whether the winds rise or fall I cannot tell, for one way it goes out of 'ere another goes back in, And in the open sea within this wretched ship Gravely we suffer from the tempest.

At the bottom of the mast, water has gathered all around, our sail is riddled from near edge to far, everywhere gaping holes and rigging hanging loose.".

Forsi daqsxejn negattiva ż-żejjed, pero` jiena nappella biex inxammru l- kmiem ħalli ma nħallux lil dan il-bastiment la jinkalja u lanqas jegħreq għax ilkoll negħrqu miegħu u d-dover tagħna huwa li nagħmlu minn kollox biex inwassluh fil-port li rridu nwassluh.

Nagħlaq billi ngħid li naqblu mal-gvern li għandu jirratifika l-adeżjoni tal-Bulgarija u r-Rumanija ġewwa l-Unjoni Ewropea.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Ministru biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, naħseb li dan id-dibattitu juri li huwa importanti li jkollna diskussjonijiet fuq kif irridu li l-Ewropa timxi 'l quddiem.

Fil-fatt l-iskop ta' dan id-dibattitu ma kienx biss li nirratifikaw it-trattat li diġa` ġie ffirmat - naturalment dak huwa l-iskop prinċipali – imma biex jagħtina wkoll l-opportunita`, kif fil-fatt tana, li nesprimu ftit ħsebijiet dwar kif irridu lill-Unjoni Ewropea tiżviluppa.

Nirringrazzja lill-kollegi tiegħi miż-żewġ naħat tal-Kamra li taw il- kontribut tagħhom.

Veru li d-dinja llum għandha ħafna affarijiet li huma in a state of flux u forsi l-poeżija li semma l-Onor.

George Vella tindika dawn id- diffikultajiet.

Allura rridu nkunu iktar flessibbli u iktar kapaċi li nirreaġixxu malajr għat-tibdil.

Naħseb li l-fatt li nkunu fl-Unjoni Ewropea u li nipprovaw niżviluppawha kif nixtiequ aħna huwa parti mill- proċess tas-sħubija.

Fil-fatt il-forum "Malta fl-Ewropa" huwa intiż li jkompli dan il-proċess u din id-diskussjoni biex inkunu nistgħu nallaċċjaw iktar mas-soċjeta` ċivili, nieħdu l-opinjonijiet tagħhom u nfittxu li jkun forum li jallaċċja ma' l-istrutturi eżistenti biex inkomplu dan id- dibattitu.

L-ewwel dibattitu li se jsir il-Ħamis huwa dibattitu ġenerali fuq xi jmiss issa għall-Ewropa.

Huwa tajjeb li jsiru dibattiti bħal dawn u dawn m'għandhomx jeskludu l-laqgħat f'diversi livelli, anke laqgħat parlamentari f'diversi fora oħrajn.

Imma dan huwa forum tas-soċjeta` ċivili nnifisha u kif il-gvern jista' jallaċċja magħha.

Jiena naqbel li dawn id-dibattiti jinfirxu kemm jista' jkun u għalhekk fil-fatt twaqqaf il-forum "Malta fl- Ewropa" li għadu fil-proċess li jagħmel ir-reklutaġġ tan-nies u ta' l- istrutturi tiegħu, jiġifieri għadu qed jinbena minn dak il-lat ukoll.

Pero` dan huwa mezz importanti kif wieħed jista' jinstiga d-dibattitu u d- diskussjoni.

Għamilna żmien niddibattu fuq jekk għandniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea jew le, għamilna l-għażla u issa li qegħdin ġewwa rridu nżommu d-dibattitu għaddej fuq livell ieħor, fuq kif l-aħjar nagħtu l-kontribut tagħna.

Nassigura lill-Onor.

Vella u lill-pubbliku Malti li bla ebda dubju - għax jien naf kif naġixxu meta mmorru fil-Kunsill tal-Ministri u kif naġixxu meta mmorru fil-working groups - fil-kontest Ewropew aħna nfittxu li nimbuttaw l-interessi ta' Malta bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Irridu nieħdu ħsieb l-interessi ta' pajjiżna u rridu wkoll Ewropa li tkun suċċess għax b'hekk inkunu suċċess aħna wkoll.

Jiġifieri aħna nemmnu li l-Ewropa trid tagħti valur ġdid liċ-ċittadini u lill-istati membri tagħha, jiġifieri l-value added irid ikun għalihom ukoll.

Fil-fatt ma fhimtx eżatt għaliex l-Onor.

Vella tani l-impressjoni li qisu l- gvern iddeċieda waħdu li ndaħħlu lit-Turkija fl-Unjoni Ewropea.

Jien nixtieq nagħmilha ċara li jien kont qed nirriferi għad-deċiżjoni li ttieħdet f'Diċembru mhux tas-sena 2005 imma tas-sena ta' qabel, biex jinfetħu n-negozjati mat-Turkija wara r-rapport li għamlet il-Kummissjoni and we endorsed il-pożizzjoni tagħha.

Dakinhar kien ġie deċiż li għandhom jibdew in-negozjati, għandu jsir il-monitoring li qed titlob il-Kummissjoni u għandu jkun hemm zero tollerance għall-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' tortura, ma' ksur ta' human rights u ma' nuqqas ta' demokrazija għax nafu li t-Turkija kellha ħafna minn dawn id-diffikultajiet.

Ma nistgħux ngħidu li dawn id-diffikultajiet għaddew kollha, jiġifieri dan il- monitoring irid ikompli għaddej.

M'għandix dubju li fi ħdan il-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin u Ewropej jista' jkun hemm lok għal diskussjoni dwar is-sitwazzjoni tat-Turkija llum.

Imma l-pożizzjoni li ħa l-gvern m'hijiex xi pożizzjoni ġdida u ma ħabbarthiex jien hawnhekk imma sempliċement ħadt l-okkażjoni ta' dan id-dibattitu fuq ir-ratifika tat-trattat ta' adeżjoni bejn l-Unjoni Ewropea u r-Rumanija u l-Bulgarija biex nitkellem fuq is- sitwazzjoni tat-Turkija u l-pożizzjoni li ħadna.

L-istess fir-rigward tal-Kroazja, Malta fi ħdan l-Unjoni Ewropea dejjem qalet - u din hija pożizzjoni pubblika għall-aħħar - li huwa importanti li l-Kroazja tikkollabora mill-iktar fis possibbli u tfittex li jkun hemm soluzzjoni - u fil-fatt kien hemm soluzzjoni - għall-issue tal-ġeneral Gotovina.

Pero` huwa importanti li nżommu l-istess playingfield għall- Kroazja u mhux nagħmlu xi ostaklu lill-Kroazja iktar milli nagħmlu għal ħaddieħor.

Allura fil-kontest mhux biss tal-Kroazja imma wkoll ta' l- istabilita` fil-Balkani nilqgħu l-ftuħ tad-diskussjonijiet mal-Kroazja għax iktar ma kienu qed idumu ma jinfetħu n-negozjati mal-Kroazja iktar kien qed jintbagħat messaġġ negattiv lill-Balkani.

Naħseb li dan mhux biss huwa fl- interess ta' l-Unjoni Ewropea, imma ta' pajjiżna għaliex huwa pajjiż fir- reġjun Mediterranju.

Dan mhux biss huwa pajjiż tal-kontinent Ewropew, imma huwa pajjiż b'kosta kbira Mediterranja u b'interess kbir fil-baħar Mediterran.

Naħseb li l-pożizzjoni tagħna kienet ġusta u naħseb li ż-żmien tana raġun ukoll.

L-Unjoni Ewropea fil-kontest tat-tkabbir trid tara wkoll tistax tkompli tiffunzjona b'mod li tkun effettiva.

Dan huwa importanti ħafna u din hija r- raġuni għaliex aħna favur li l-presidenza Awstrijaka terġa' taqbad id- diskussjoni dwar x'inhi t-triq li għandna nieħdu issa li t-trattat kostituzzjonali weħel f'żewġ pajjiżi.

Mr Speaker, naħseb li huwa importanti li d-diskussjoni ssir pero` l-ftehim li kien hemm fuq il-perspettivi finanzjarji biex il-pajjiżi l-ġodda jkunu jistgħu jirċievu l-għajnuniet li għandhom bżonn kien importantissimu.

Jiena ngħid li kien importanti li ntlaħaq il-ftehim taħt il-presidenza Ingliża għax dak kien l-iżbokk li reġa' fetaħ id-diskussjoni u kieku ma kienx għal dak l-iżbokk, kien ikun diffiċli ħafna li taqbad id-diskussjoni fuq it-trattatt kostituzzjonali.

Malta tat is-sehem li kellha tagħti u fittxet li tieħu l-aħjar deal għaliha.

Ma naqbilx mal-pożizzjoni li semma l-Onor.

George Vella.

Jiena għandi l-ikbar rispett għall-kontribut tiegħu fil-Parlament u fix-xogħol politiku tiegħu kollu pero` ma naqbilx li l-Objective One qisha ġiet mingħajr sforz min-naħa tagħna.

Nista' nassigurah li kien hemm sforz min- naħa tagħna u ma naħsibx li jkun ġust li ngħidu hekk għax kien hemm mument fejn jiena bħala ministru ta' l-affarijiet barranin mort fil-kumitat tal- ministri li jitkellem dwar l-affarijiet ġenerali u r-relazzjonijiet esterni, li huwa l-kumitat li fih jiltaqgħu l-ministri ta' l-affarijiet barranin u li huwa l-kumitat li fl-istruttura ta' l-Unjoni Ewropea l- ministri ta' l-affarjiet barranin jibqgħu l-lead ministry għar-rigward il- financial perspectives u għandhom x'jaqsmu wkoll ma' Objective One issues.

Forsi għal ħafna nies din tidher anomalija pero` dan seħħ għax għal żmien twil fl-Unjoni Ewropea kien hemm biss kunsill wieħed u dan kien il-kunsill magħmul mill-ministri ta' l-affarijiet barranin.

Din baqgħet parti mir- remit ta' dan il-kunsill u allura mort hemmhekk u kont għidt bl-iktar mod kategoriku li għal Malta m'huwiex aċċettabbli li aħna għadna deħlin fl- Unjoni Ewropea u ma nkunux pajjiż fl-Objective One.

Din kienet dikjarazjzoni kategorika u kienet marbuta mal-fatt li aħna nemmnu li ma kellu qatt jidħol pajjiż fl-Unjoni Ewropea u b'xi mod jiġi mneħħi minn Objective One għax ikun hemm l-effett tat-tkabbir li kienet ir-raġuni li kienet se toħroġna mill-Objective One.

Aħna ddefendejna l-biċċa tagħna u għidna kategorikament li mhux aċċettabbli għalina.

Imbagħad ġara li r-reviżjoni ta' l-istatistika wriet li fil-fatt konna nidħlu fl-Objective One.

Apparti minn hekk, il- Ġermanja rrevediet l- istatistika tal-GNI tagħhom 'il fuq u allura dik żgur għenitna pero` diġa` konna għamilna dikjarazzjoni bl-aktar mod ċar u ħdimna ħafna.

Fl-aħħar mill- aħħar li jinteressana hu li pajjiżna daħal fl-Objective One u jiena ngħid li ma tistax tħares lejn sitwazzjoni fejn aħna dħalna fl-Unjoni Ewropea u konna ninħarġu 'l barra minnha b'dan il-mod.

Naħseb li dik hija sodisfaċenti għal pajjiżna.

Jiena nemmen li l-Unjoni Ewropea tagħti opportunitajiet oħrajn li n-nies tan-negozju f'pajjiżna għandhom bżonn iħarsu lejhom bis-serjeta`.

Hawnhekk għandna bżonn diskussjoni u għandna bżonn ukoll li ngħollu l-viżibilita` ta' x'qed jiġri fl-Unjoni Ewropea.

Jiena għadni ġej mil-Libja fejn ħdimna ħafna wkoll bħalma ħdimna mal- pajjiżi tas-south tal-Mediterran biex inkomplu nsaħħu r-relazzjonijiet ekonomiċi tagħna.

Dik hija realta`, pero` hemm realta` oħra li tirrigwarda s-suq intern.

Naħseb li huwa importanti ħafna li nirrealizzaw li d-dħul tar-Rumanija u tal-Bulgarija qed isaħħaħ u jkabbar dak is-suq intern u li hemm opportunitajiet għal pajjiżna li għandna nħarsu lejhom f'dawn is-swieq.

Mhux qed nitkellem għall-opportunitajiet ta' min ikun fil-kummerċ u jmur jinvesti fil-proprjeta` u affarijiet bħal dawn imma qed nitkellem aktar fuq kif aħna nistgħu noffru s-servizzi tagħna u nieħdu vantaġġ mill-ftuħ ta' dawn is-swieq.

Il-kumpanniji tagħna li huma b'saħħithom f'dawn is-setturi għandhom jaraw x'opportunitajiet jista' jkollhom f'dan is-suq intern għax dan joħloq xogħol f'pajjiżna wkoll.

Il-kummerċ huwa dejjem two way u l- kummerċ joħloq ix-xogħol f'pajjiżna meta jinfetħu swieq oħrajn.

Irridu nesportaw mhux biss ħwejjeġ u prodotti oħrajn imma anke servizzi.

Dawn huma affarijiet li żgur irridu nkomplu niddiskutu f'dibattitu nazzjonali u naħseb li dak li pprovajna nagħmlu f'dan id-dibattitu kien eżattament dan; li jkollna aktar opportunitajiet li niddiskutu l-politika barranija u tajjeb li nagħmlu

dan kemm fi ħdan il-kumitat kif ukoll meta nkunu f'din il-Kamra.

Anke bħala gvern ridna li din ir-ratifika ssir billi jkun hawn dibattitu bħal dan fil-Parlament għax tatna l-okkażjoni li mhux biss inħarsu lejn ir- realta' ta' dawn iż-żewġ pajjiżi imma nħarsu lejn kif qed tiżviluppa l- Unjoni Ewropea kollha.

Nerġa' ngħid li għandna nilqgħu lil dawn iż-żewġ popli ta' dawn iż-żewġ pajjiżi fil-familja Ewropea.

Aħna rridu li d- dibattitu fuq fejn sejra l-Unjoni Ewropea jkompli għaddej fil-pajjiż.

Il- viżjonijiet tagħna ta' kif qed tiżviluppa l-Unjoni Ewropea m'humiex statiċi imma huma dinamiċi.

Ikun hemm realtajiet ġodda li jinħolqu fid-dinja li aħna rridu nħarsu lejhom ukoll u hawn dibattitu għaddej fil-pajjiż dwar dan.

Per eżempju, hawn min qed jistaqsi fejn huma l-fruntieri ta' l-Ewropa, kemm aħna kapaċi nassorbu pajjiżi f'daqqa u dwar x'inhu t-tempo li rridu nużaw.

Illum aħna parti minn din id-diskussjoni u Malta llum huwa l-pajjiż li jrid jgħid iva għad-dħul tar-Rumanija u tal-Bulgarija imma aħna rridu nkunu impenjati li nkunu ċari fuq x'irridu eżatt li tkun l-Unjoni Ewropea.

Jien diġa` għidt li aħna bħala gvern nemmnu - u din esprimejniha kemm-il darba - li aħna favur li l-Ewropa tibqa' miftuħa għat-tkabbir pero` nemmnu wkoll li rridu nżommu quddiem għajnejna li t-tkabbir irid ikun suċċess u biex ikun suċċess it-tkabbir, iridu jkunu lesti għat-tkabbir kemm dawk li diġa` qegħdin fl-Unjoni Ewropea kif ukoll dawk li jridu jidħlu u rridu naraw ukoll li l-livell ta' ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem, tad- demokrazija u tal-pluraliżmu jinżamm dejjem fit-territorju kollu ta' l- Unjoni Ewropea.

Dan huwa proċess li Malta hija parti minnu.

Malta qed tibnih flimkien ma' ħaddieħor u naħseb li d-dibattitu f'dan il-Parlament wera li qed infittxu aktar konverġenza fil-politika barranija biex il- kredibilita` ta' pajjiżna tkompli tikber.

Mr Speaker, jiena nirringrazzja lil kulmin tkellem f'dan id-dibattitu u naħseb li għandna consensus f'dan il-Parlament li għandna nirratifikaw dan it-trattat li permezz tiegħu, aħna nkunu għamilna dak kollu li nistgħu biex ir-Rumanija u l-Bulgarija jsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru

għall-Affarijiet Barranin.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Insejjaħ issa lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 25 ta' Jannar 2006, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Abbozz ta' Liġi biex jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi - Tielet Qari. -----------------------------------

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Insejjaħ lis-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, nixtieq li f'dan il-ħin li għandi naqsam ma' din il-Kamra tliet ħsebijiet, il-ħtieġa tal-konċett ta' manutenzjoni, il-kunsilli lokali bħala l-enerġija għall- ħolqien ta' impjiegi fil-komunita' kif ukoll il-valur tal-volontarjat.

Forsi dawn huma tliet ħsebijiet ftit distinti minn xulxin imma fuq livell komunitarju, meta wieħed iħares lejn kif tiżvolġi l-ħajja fis-soċjeta' tagħna naħseb li hemm relazzjoni bejniethom.

Mr Speaker, l-ewwel li nixtieq insemmi huwa l-konċett tal-ħtieġa tal- manutenzjoni.

Hawnhekk għadu kif kellna dibattitu fuq l-Unjoni Ewropea u fuq il-pajjiżi li qed jaspiraw li jidħlu membri fiha.

Meta aħna konna għadna fil-fażi ta' l-applikazzjoni, il-poplu Malti kien jaspira li la nidħlu membri fl-Unjoni l-affarijiet jibdew isiru aħjar.

Issa li dħalna membri u r-running in għaddej ġmielu rridu nibdew nidraw nitkellmu dwar kif nistgħu niżviluppaw dan il-konċett ta' xi tfisser manutenzjoni.

Qed ngħid hekk għaliex ħafna drabi tkun miexi jew qed issuq u tibda tara bankini u toroq b'ħafna patching li jkun sar b'intenzjoni tajba u li jkun sar tajjeb pero' mbagħad maż-żmien ma tkunx saret il-manutenzjoni tiegħu.

Jiena hawnhekk mhux qed nirreferi għat-toroq biss, għax din il-ħaġa tiġri anke fil-każ ta' mollijiet, pjazez, monumenti u roundabouts.

Il- manutenzjoni hija mod kif wieħed jieħu ħsieb proġett kapitali u ma' kull nefqa fuq proġett kapitali, kemm jekk tkun saret minn kunsill lokali kif ukoll jekk tkun saret mill-gvern ċentrali, wieħed għandu jivvota wkoll ċertu ammont għall-manutenzjoni.

Mr Speaker, qed nesprimi dawn il-ħsebijiet għaliex il-lokalitajiet tagħna rridu nħarsu lejhom bħala enerġija għall-ħolqien ta' impjiegi.

Għal dan il- għan irridu nibdew nagħtu ratings għall-affarijiet li nagħmlu.

'Il quddiem għad irridu nibdew nagħmlu rating jekk, per eżempju, bankina hijiex safe jew le biex wieħed jimxi fuqha.

Ma jistax ikun li nibqgħu fis-sitwazzjoni li bankina li tkun saret b'mod tajjeb bil-madum numru ta' snin ilu ma nagħmlux manutenzjoni tagħha bil-konsegwenza li jkollna ħafna madum jiċċaqlaq u min jimxi fuqhom jibda jaħseb li se jweġġa'.

Hawnhekk kulħadd irid iġorr ftit tar-responsabbilta'.

Kulħadd għandu ftit tat-tort u kulħadd għandu ftit tal-preġju imma rridu nerfgħu r-responsabbilta'.

Mr Speaker, aħna dħalna responsabbli li jsiru t-toroq fiż-żoni tal-Ħandaq u ta' l-Imrieħel.

Dan kien xogħol tajjeb pero' mbagħad mill-banda l-oħra ma tistax tagħmel proġett kapitali u ladarba tkun lestejtu titilqu għal rieħu u tippretendi li dan il-proġett se jibqa' tale quale għal mitt sena.

Xejn m'hu sagrosant u xejn ma jibqa' jservi għal mitt sena.

Mr Speaker, dawn l-affarijiet jiġru.

Wieħed ħabib tiegħi sarkastikament kien jgħidli biex ma naqtax qalbi għax forsi la nidħlu fl-Unjoni Ewropea l- affarijiet jibdew jitjiebu.

Pero' issa aħna membri ta' l-Unjoni Ewropea u l-affarijiet għadhom ma nbidlux.

Dan jiġri mhux biss fi proġetti li jkun għamel il-gvern ċentrali imma fi proġetti li jkunu saru minn kunsill lokali.

U kultant forsi tidħol il-pika għax ċertu proġett ikun sar minn ċertu sindku u allura s-sindku li jiġi warajh ma tantx jagħtu kasu għax ma jkunx għamlu hu.

Jiena qed niġbed l-attenzjoni dwar dan għaliex huwa importanti li kemm il- kunsilli lokali kif ukoll il-gvern ċentrali jaraw li ssir il-manutenzjoni meħtieġa.

Ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni li affarijiet li jkunu saru b'mod tajjeb jitħallew jitkissru.

Nifhem li hemm spejjeż involuti, pero' dawn huma affarijiet li importanti li jsiru.

Dan qed ngħidu għax minn għaxar snin ilu 'l hawn ħafna kunsilli lokali rrivoluzzjonaw id-dehra ta' dan il-pajjiż permezz ta' toroq u bankini ġodda, imma mbagħad, ladarba dawn tlestew, qatt ma saritilhom manutenzjoni.

Mr Speaker, f'dawn l-aħħar ġimgħat ħafna toroq saritilhom il-ħsara minħabba l-maltemp.

Dawn ma jistgħux jitranġaw faċilment sakemm jieqaf dan il- maltemp, pero' ta' min igħid li l-biċċa l-kbira tal-ħofor li hemm fit-toroq qegħdin fejn xi darba sar il-patching minħabba s-servizzi tal-water services.

Il-maltemp ma tistax tevitah u allura ma jistax ikun li jibqa' jkollna irresponsabbilta' bil-konsegwenza li fejn qabel kien hemm il- patching illum hemm toqba.

Ma jistax ikun li ħadd ma jerfa' r- responsabbilta'.

Jiena qed ngħid dan min-naħa tal-gvern, u qed ngħidu għax ma naċċettax li nagħmel parti minn sistema li għax aħna mdorrijin nagħmlu hekk allura nibqgħu nagħmlu hekk.

Kif tieqaf din ix-xita, il-kunsilli lokali u l-gvern se jonfqu eluf kbar ta' liri biex jirranġaw dawn il-ħofor.

Ma jistax ikun li dawn jiġu rranġati mingħajr garanzija li dawn ma jerġgħux jinqalgħu ma' l-ewwel erba' taqtiriet li jmiss.

Wara kollox, il-flus li jintnefqu f'dawn it-toroq, kemm jekk mill-kunsilli lokali u kif ukoll mill-gvern ċentrali, huma flus il-poplu.

Mr Speaker, jiddispjaċini jekk qed nweġġa' lil xi ħadd imma jidhirli li għandha tinġibed l-attenzjoni dwar dan.

Jekk hemm proċeduri li jridu jitranġaw, jitranġaw, pero' ma jistax ikun li l-water services corporation u l-kunsilli lokali jibqgħu jirranġaw it-toroq bil-cold asphalt.

Din is- sistema wżajniha biżżejjed biex inkunu f'pożizzjoni nieqfu ftit, inħarsu lura u nibdew naraw x'nistgħu nirranġaw minn dak li bdejna naħdmu fuqu.

Ħsieb ieħor li nixtieq inwassal huwa dwar kif il-komunitajiet tagħna huma l-enerġija li kapaċi toħloq l-impjiegi.

Jien hawnhekk irrid infaħħar il- konċett li qegħdin ikomplu jiżviluppaw anke bħala GRTU li llum m'għadhiex biss tiddiskuti issues fuq livell ċentrali biss, imma qed tiddiskuti mal- gvern anke issues ta' natura lokali li huma importanti ħafna għas-sidien tan-negozji ż-żgħar.

F'dan il-pajjiż il-gvern m'huwiex waħdu u allura jekk trid issolvi l-problemi trid tara ż-żewġ konċetti flimkien.

Hemm l- issues li trid tiddiskuti mal-gvern ċentrali u l-issues li tiddiskuti ma' xi 70 gvern lokali.

Per eżempju, l-Unjoni Ewropea bil-Lisbon Agenda tnissel it-tellieqa bejn il-gvernijiet ċentrali tal-pajjiżi membri għall- aħjar sistema edukattiva u l-aħjar sistema ta' l-IT.

Bil-Lisbon Agenda wieħed jista' jikkalkula liema pajjiż huwa attrezzat l-aħjar f'dawn l- oqsma.

Jiena ngħid li wasal iż-żmien li niżviluppaw b'dan il-mod ukoll it- tifsira tal-gvern lokali.

Il-gvernijiet lokali jridu jkunu mbuttati – u dan għidtu lis-sindki fil-laqgħa ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali – biex jibdew iħarsu lejn il-komunitajiet tagħhom bħala sors ta' ħolqien ta' impjiegi.

Iridu jibdew jikkalkolaw x'impjiegi qegħdin joffru n-negozji li għandhom.

Mr Speaker, din m'hijiex l-ewwel darba li tkellimna b'dan il-mod.

Dan il- ħsieb ilni nipprova niżviluppah għal dawn l-aħħar ħames snin u nsibuh imniżżel fil-programm ta' ħidma li konna ppubblikajna f'Ġunju 2005.

Irridu naslu f'sitwazzjoni fejn ikollna djalogu sostenibbli bejn is-settur kummerċjali u l-komunita'.

Ma jistax ikollna iżjed sindki li jgħidu, anke f'laqgħat pubbliċi, li l-interess primarju tagħhom huma l-ħteġijiet tar- residenti.

L-interess primarju tas-sindku huwa tal-komunita' sħiħa li hi magħmula mis-settur kummerċjali u industrijali u mis-settur residenzjali.

Il-ħteġijiet tagħhom għandhom ikunu ta' l-istess importanza u bħala gvern lokali jrid jipprova jilħaq bilanċ bejn il-ħteġijiet tat-tnejn li huma.

L- ebda wieħed m'għandu jkollu supremazija fuq l-ieħor.

M'għandux ikun li wieħed jirkeb fuq l-ieħor jew li wieħed ibaxxi rasu għall-ieħor, imma ż- żewġ setturi, dak tar-residenti u dak tal-kummerċ iridu jifhmu li jridu jgħixu flimkien u allura rridu nirresponsabbilizzaw liż-żewġ setturi flimkien.

Issa jekk irridu nibqgħu nitkellmu fuq ħolma, nibqgħu nitkellmu fuq ħolma, pero' dak li huwa prattiku u reali llum xi darba kien ħolma għal xi ħadd u għax ħolom u tkellem fuqu, sar realta' llum.

Mr Speaker, ftit tal-ħin ilu konna qegħdin nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea.

Xi darba kienet ħolma li aħna nkunu membri fiha pero' llum hija realta' għax xi ħadd ma beżax u ma staħax jesprimi ħolma.

U din għandha tkun il- ħolma tagħna, li naraw il-kunsilli lokali jħarsu 'l quddiem u jaraw kif huma jistgħu jiżviluppaw il-politika imprenditorjali fil-komunita' tagħhom.

Il-GRTU tagħmel tajjeb li tinsisti li l-komunitajiet għandhom ikunu enerġija għall-ħolqien ta' l-impjiegi.

Għalhekk jagħmel sens dak li kont qed ngħid qabel li l-kunsilli lokali għandhom jaraw li ssir il-manutenzjoni għaliex wara kollox il-manutenzjoni ġġib il-kumdita' lil kulħadd.

Għaldaqstant jiena nerġa' nisħaq fuq din il-ħtieġa.

Huwa veru li anke l- gvern ċentrali jidħol f'din il-ħaġa, pero' dan qed ngħidu mhux għax il- gvern ċentrali jibża' jerfa' l-piż waħdu, imma għax il-bidu tal-politika ċentrali hija fil-politika lokali.

Jiena nemmen li ma nistgħu niżviluppaw l-ebda settur ta' politika ċentrali jekk ma jkollhiex il-bidu tagħha fil-politika lokali.

Għal din ir-raġuni huwa tajjeb li għandna l-politika ta' l-isport, il-politika taż-żgħażagħ, il-politika għall-anzjani u l-politika għall-infrastruttura fil-kunsilli lokali.

Hawnhekk mal-kelma "politika" jiena nixtieq indaħħal ukoll il-kelma "attenzjoni" għaliex huwa tajjeb li l-kunsilli lokali jagħtu attenzjoni lill-anzjani, lill-infrastruttura, liż-żgħażagħ u lill-isport għax huwa minn dan il-livell li tibda tiġi żviluppata l-politika li mbagħad issib il- milja tagħha fil-politika ċentrali.

B'dan il-mod ukoll ikun hemm sinerġija fil-mod ta' kif tiġi żviluppata l-ħidma politika f'dan il-pajjiż bejn iż- żewġ fronti, dak lokali u dak ċentrali.

Mr Speaker, jiena niftakar dan il-konċett jiġi spjegat numru ta' snin ilu, kważi 12-il sena ilu, meta l-partit Nazzjonalista għall-ewwel darba kien ippubblika fuljett li kien jistqarr x'inhuma l-ideali tiegħu.

Dak iż-żmien jiena kont president tal-kulleġġ tal-kunsilliera.

Dak kien id-diskors tagħna.

Illum qed nerġa' kważi nirrepeti x'konna għidna 12-il sena ilu fuq kif għad trid tiżviluppa l-politika tal-kunsilli lokali.

Issa rridu nagħmlu qabża 'l quddiem.

Ħafna toroq saru, ħafna bankini saru, ħafna dwal inxtegħlu u l-kunsilli lokali żviluppaw.

Issa jmiss it-tieni għaxar snin ta' ħidma tal-kunsilli lokali, u minn hawn nappella lill-kunsilli lokali biex mhux biss iħarsu lejn il-ħtieġa ta' l-interessi tar-residenti imma tal- komunita' sħiħa.

Mr Speaker, xtaqt nitkellem ukoll fuq il-valur tal-volontarjat li huwa valur importanti fil-ħajja tagħna.

Jiena mhux l-ewwel darba li qomt nitkellem f'Aġġornament u qsamt ħsebijieti dwar dan is-suġġett.

Rigward il- volontarjat jiena ġieli semmejt il-kelma "deficit socjali".

F'dan il- Parlament nitkellmu ħafna fuq id-deficit strutturali u fuq dak fiskali.

B'xi mod il-gvern għandu jidher li għandu kontroll assolut tad-deficit fiskali pero' mill-banda l-oħra d-deficit soċjali m'huwiex responsabbilta' tal-gvern biss imma tan-nisġa kollha li għamel lill-poplu tagħna dak li hu.

II-gvern jerfa' waħdu r-responsabbilta' tad-deficit

finanzjarju, imma r-responsabbilta' tad-deficit soċjali ma jistax jerfagħha waħdu.

Mr Speaker, dan qed ngħidu għax meta nħares lejn il-mod kif qed tiżviluppa s-soċjeta' tagħna jiena nara li ħafna drabi l-fibra morali, il-fibra ta' l- etika, il-fibra tal-valur anke tal-volontarjat, donnha qiegħda ttaffi u qiegħda tisparixxi.

Illum qisu li ċ-ċittadin m'għadux tant jimportah mill- ġid komuni u iżjed qed jimportah mill-ġid personali tiegħu.

Illum donnu li ċ-ċittadin m'għadux jaħseb fuq il-cake sħiħ imma jaħseb biss fuq x'se jmissu minn dan il-cake.

Illum qegħdin naraw ftit iktar egoiżmu u ftit iktar indifferenza lejn il-ġid komuni.

Mr Speaker, parti minn dan kollu forsi jiġi mill-fatt li dan il-gvern Nazzjonalista f'dawn l-aħħar snin qeda l-ħteġijiet fundamentali tal-poplu tagħna.

Illum il-poplu tagħna sar iżjed indipendenti mill-ħidma tal-gvern u sar iżjed irid jaħseb għal rasu għaliex il-valuri prinċipali tas-soċjeta' b'xi mod ġew moqdija matul is-snin.

Illum m'għadx għandna issues li fuqhom irridu niġġieldu flimkien.

Issa hija iżjed kwestjoni ta' min se jkollu l- iktar ġid personali.

Jiena naħseb li dan huwa l-effett anke tas-soċjeta' materjalista li qed ngħixu fiha u għalija dan huwa d-deficit soċjali.

Mr Speaker, proprju l-aħbarijiet tal-Ħadd li għadda kienu ddominati mill- konsagrazzjoni ta' Mons. Mario Grech bħala Isqof għal Għawdex.

Kif qal anke l-President ta' Malta meta ġie intervistat fuq stazzjon televiżiv lokali, kienet ħaġa sabiħa li tara lill-poplu magħqud jifraħ f'dik l-okkażjoni.

Is- sabiħ kien li rajna poplu għadu jifraħ b'dawn l-affarijiet.

Mons. Mario Grech, bil-konsagrazzjoni tiegħu ta' isqof ġiegħel lill-poplu Malti jaħseb fuq min hu l-isqof.

Meta kellem lill-poplu Malti dan l-isqof ġdid qal sentenza li jiena naħseb li biha ħalla impressjona tajba fuq min kien qed jisimgħu.

Huwa qal li jrid jagħti ħajtu għas-servizz tal-poplu.

F'dinja fejn kulħadd sar jaħseb iżjed fih innifsu, sar jaħseb iktar x'jista' jakkwista hu u x'se jmissu hu fuq livell personali hu, sentenza bħal din donnha ħasdet u qajmet is-subkonxju ta' ħafna nies.

Donnu li din is- sentenza ġiegħlet lil ħafna nies jaħsbu li għallinqas għad baqa' min huwa lest jagħti ħajtu għal xi ħadd.

Mr Speaker, jiena qed nagħmel din ir-riflessjoni għaliex din is-sentenza laqtet lili wkoll u ġegħlitni nirrifletti.

Kemm hawn nies li meta jilħqu ċerta pożizzjoni, jilħquha biex ikunu ta' servizz?

Għandna nies li jaħsbu li meta laħqu, ma laħqux għal ħaddieħor imma laħqu għalihom infushom biss.

Ilħaqt avukat, ilħaqt saċerdot, ilħaqt membru parlamentari, ilħaqt ministru, segretarju parlamentari, ilħaqt x'ilħaqt, donnhom ħafna nies jaħsbu li laħqu għalihom infushom, biex jagħtu servizz lilhom infushom f'dik il-kariga.

Kemm għandna nies li meta jilħqu jew jiġu fdati b'xi responsabbilta', din tkun tfisser li se jsiru kollox għal dawk li jiddependu minnhom?

Kemm għandna nies li jagħmlu din ir-riflessjoni?

Hawn numru ta' nies fis-soċjeta' tagħna li l-istatus tagħhom fis-soċjeta' jużawh biex l-ewwel ħaġa jippromwovu l-interessi tan-negozju tagħhom aktar mill-interessi ta' dawk li jirrappreżentaw.

Jiena qed nagħmel din il- mistoqsija għax inħossni fid-dmir li nagħmilha.

M'iniex qed nitkellem fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu mad-distrett tiegħi imma fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu mat-tessut soċjali li jagħmel il-ħajja tagħna dik li hi.

Mr Speaker, qed ngħid dan kollu biex nuri li s-sabiħ tal-volontarjat hu li - u anke fil-politika għandna ħafna minnu – li dak li jkun jagħti servizz.

Dan għandu jkun il-għan anke fil-politika, u jiena naf li fuq iż- żewġ naħat tal-Kamra għandna politiċi, kunsilliera u sindki li qegħdin hemm proprju biex iservu.

Fit-tellieqa dawn huma n-nies li jingħarfu minn dawk li laħqu għall-iskopijiet tagħhom personali.

Lil dawn in-nies li qegħdin hemm biex iservu jiena nsellmilhom tas-servizz li huma qegħdin jagħtu.

Jiena naħseb li l-volontarjat qiegħed jintilef ftit ftit.

Ħafna nies iħobbu jagħmlu volontarjat in short term.

Per eżempju, l-għada tal-Milied kien hemm il-programm "L-Istrina", fejn ħafna żgħażagħ taw volontarjat u għandna wkoll il-Kerygma li permezz ta' nies li joffru s-servizzi tagħhom jorganizzaw il-maratona tal-volleyball.

Imma l-volontarjat on the long term kemm għadu bħala valur?

U hawnhekk jiena rrid nagħmel sejħa.

Għandna ħafna ċentri taż-żgħażagħ f'idejn l-azzjoni kattolika u f'idejn għaqdiet oħra li huma magħluqa fil-komunitajiet tagħna.

Huwa komdu li toqgħod id-dar u mhux tieħu ħsieb xi ċentru taż-żgħażagħ - u jiena naf x'jiġifieri tieħu ħsieb ċentru taż-żgħażagħ – pero' minn dan il-post uffiċjali minn fejn nista' nkellem lill-poplu tagħna, nappella biex jinfetħu aktar ċentri għaż- żgħażagħ.

Fl-aħħarnett nagħmel sejħa wkoll lill-kunsilliera u lis-sindki li qed jagħtu servizz ta' volontarjat nobbli.

J'Alla jkollna wkoll nies li qegħdin fin-negozju, huma ta' liema kulur huma – u jiena inħobb nagħmel dan l- appell kważi kull sena qabel l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali – li jaslu biex ikunu ta' servizz għal sħabhom billi joħorġu għall-elezzjonijiet lokali.

Dawn m'għandhomx jidħlu għal dan it-tip ta' volontarjat għal wiċċhom biss jew għall-ħteġijiet tagħhom biss imma għandhom jidħlu biex joffru s-servizzi tagħhom u l-viżjoni tagħhom fil-kunsilli lokali għall-ġid tas-settur kollu kemm hu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa 25 ta' Jannar 2006 fis-6.00p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra ġiet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ENERGY POLICY

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta hu maħsub li tiġi approvata energy policy ibbażata fuq l-obbliġi ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li d-draft ta' l-energy policy hija lesta.

Il-gvern, flimkien ma' l-awtorita' dwar ir-riżorsi, qed jirrivedi xi punti importanti u meta jittieħdu d-deċiżjonijiet fuqhom, il-policy document ikun jista' jiġi ppubblikat għall-konsultazzjoni.

Informat ukoll illi ma jeżisti l-ebda obbligu komunitarju li jiġi prodott dokument ta' dan it-tip, iżda dan id-dokument xorta waħda se jkun konsistenti ma' dak kollu li Malta nnegozjat u/jew qed tinnegozja ma' l- Unjoni Ewropea fir-rigward ta' din il-materja.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx talba għat-twaqqif ta' kunsilli lokali ġodda?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-preżent m'hemm l-ebda talba biex jitwaqqfu kunsilli lokali ġodda.

ĦRUĠ TA' VISAS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' visas li nħarġu lil Cinizi biex jidħlu Malta fl-2004 u l-2005?

ONOR.

TONIO BORG: Waqt li matul l-2004 inħarġu 2,648 visa għal persuni ta' nazzjonalita' Ċiniża sabiex ikunu jistgħu jidħlu Malta, fl-2005 inħarġu biss 846.

ĦADDIEMA TAT-TARZNARI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm tħallsu overtime u allowances il-ħaddiema taż-żewġ tarznari fl-2003, 2004 u 2005?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

ĦRUĠ TA' VISAS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jindika n-numru ta' visas li nħarġu fl-2004 u l-2005 biex nies mill-Ukrajna jkunu jistgħu jidħlu Malta?

ONOR.

TONIO BORG: Waqt li matul l-2004 inħarġu 3,565 visa lil persuni ta' nazzjonalita' Ukrena sabiex jidħlu Malta, fl-2005 inħarġu biss 2,862.

PERMESS TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn refuġjati u/jew klandestini li għandhom permess tax-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ammont ta' refuġjati b'permess tax-xogħol sa Ottubru 2005 kien ta' 247, filwaqt li l-ammont ta' persuni bi stat umanitarju u bil-permess tax-xogħol kien ta' 19.

Informat ukoll li b'kollox hawn 2,203 persuni li m'humiex ċittadini ta' pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea li għandhom permess tax-xogħol.

TWELID TA' TRABI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm trabi twieldu lill-immigranti rregolari f'Malta?

ONOR.

TONIO BORG: In-numri ta' trabi li twieldu minn immigranti irregolari akkomodati f'ċentri ta' detenzjoni bejn l-2002 u l-2005 hu ta' 38.

PERMESS TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni ta' nazzjonalita' barranija għandhom permess jaħdmu hawn Malta u minn liema pajjiż huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ammont ta' persuni ta' nazzjonalita' barranija b'permess tax-xogħol sa Ottubru 2005 kien ta' 3,533, bil-lista ta' minfejn ġejjin titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni ngħataw iċ-ċittadinanza Maltija f'dawn l-aħħar ħames snin u minn fejn ġejjin?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 13530, ninsab informat li l-informazzjoni mitluba għas-sena 2005 qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SERVIZZI VETERINARJI U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15862 u jgħid għaliex ma ġiex appuntat direttur ġenerali għas-servizzi veterinarji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Waqt li l-pożizzjoni li qed issir riferenza għaliha issa tissejjah direttur ġenerali, servizzi veterinarji u sajd, nista' nikkonferma li l-post ġie reklamat fis-17 ta' Awissu, 2005 permezz ta' ċirkolari OPM 34/2005.

Ġew intervistati numru ta' kandidati, iżda l-proċess ta' l-għazla għadu ma ġiex iffinalizzat.

AGRIKOLTURA U SERVIZZI RURALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15863 u jgħid għaliex għadu ma ġiex appuntat direttur ġenerali għall-agrikoltura u servizzi rurali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Waqt li l-pożizzjoni li qabel kienet tissejjaħ direttur ġenerali, agrikoltura u żvilupp rurali saret tissejjaħ direttur ġenerali, servizzi rurali u kap tal-paying agency, nista' nikkonferma li l- post ġie reklamat fis-17 ta' Mejju, 2005 permezz ta' ċirkolari OPM 21/2005.

Il-kandidati ġew intervistati u fit-8 ta' Novembru, 2005 ġew mgħarrfa li ħadd ma nstab idoneu biex jimla dan il-post.

ĦADDIEMA MAL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15898 u jassigurana li l-ħaddiema li d-WSC bagħtet mal- kunsilli f'Għawdex, ma jitilfux id-dritt li jirritornaw għax-xogħol li kellhom mal-korporazzjoni kemm-il darba ma jidrawx ix-xogħol mogħti lilhom?

ONOR.

TONIO BORG: Il-ħaddiema li ġew assenjati mal-kunsilli lokali ta' Għawdex huma kollha uffiċjali pubbliċi li qabel kienu detailed mal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

L-imsemmija ħaddiema, li jammontaw għal 33, kellhom id-detailing tagħhom revokat minn ma' l-istess korporazzjoni u ġew trasferiti għal mad-dipartiment għall-gvern lokali biex jiġu assenjati lill-kunsilli lokali Għawdxin.

Dan issa hu l-post permanenti tagħhom.

MALTA DAIRY PRODUCTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 15904, jista' il- Ministru jinformana minfejn tixtri l-ħalib il-Malta Dairy Products Ltd.?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l- Malta Dairy Products Ltd mhijiex kumpannija li l-gvern għandu l-maġġoranza ta' l-ishma fiha.

PREZZ TAL-BAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15900 u jagħti l-prezz medju tal-bajd frisk at farmgate level fl-ewwel disa' xhur tas-sena 2005?

Jista' jipprovdi simili informazzjoni għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-prezz medju tal-bajd frisk fis-sena 2004 kien ta' Lm35.71 kull 100kg, jiġifieri 67c4-il kartuna.

Il-prezz medju fl-ewwel disa' xhur ta' l-2005 kien ta' Lm33.03 kull 100kg, jiġifieri 62c0-il kartuna.

Ma teżistix statistika għall-ħames snin li għaddew.

PREZZ TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15902 u jagħti l-prezz medju tal-majjal frisk at farmgate level fl-ewwel disa' xhur tas-sena 2005?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali u barranin, li l-ministeru u l-enti kollha li jaqgħu taħtu għamlu użu minnhom matul l-2005?

Fiex jikkonsistu s-servizzi li ngħataw f'kull każ u x'kienu l-ħlasijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar- risposta ta' mistoqsija parlamentari 16264.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhi l-ispiża totali li l- ministeru, inkluż l-enti kollha li jaqgħu taħtu, għamlu fuq mobile phones matul is-sena 2005?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tali informazzjoni għandha tinġabar, aktar u aktar meta tagħrif dettaljat fuq l-infiq attwali tal-gvern jingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-ispiża totali li l-ministeru u l-enti kollha li jaqgħu taħtu għamlu fuq mobile phones matul l-2005?

ONOR.

TONIO BORG: Sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tali informazzjoni għandha tinġabar, aktar u aktar meta tagħrif dettaljat fuq l-infiq attwali tal-gvern jingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża totali li l-ministeru u l-enti kollha li jaqgħu taħtu għamlu fuq mobile phones matul l-2005?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tali informazzjoni għandha tinġabar, aktar u aktar meta tagħrif dettaljat fuq l-infiq attwali tal-gvern jingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża totali li l-ministeru u l- enti kollha li jaqgħu taħtu għamlu fuq mobile phones matul l-2005?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tali informazzjoni għandha tinġabar, aktar u aktar meta tagħrif dettaljat fuq l-infiq attwali tal-gvern jingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża totali li l- ministeru u l-enti kollha li jaqgħu taħtu għamlu fuq mobile phones matul l- 2005?

ONOR.

LOUIS GALEA: Sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tali informazzjoni għandha tinġabar, aktar u aktar meta tagħrif dettaljat fuq l-infiq attwali tal-gvern jingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena.

PARK AND RIDE

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett tal-park and ride fil-Floriana, peress li jidher li x-xogħol waqaf ħesrem?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk hijiex kostitwita l- kummissjoni għas-saħħa mentali?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kummissjoni għas-saħħa mentali għadha mhijiex kostitwita peress li qiegħda tiġi mistħarrġa l-possibbilta' li din il- kummissjoni terġa' tiġi kostitwita b'termini ta' riferenza xierqa u rilevanti.

MPO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid xi ħsieb għandu l-gvern dwar il- management & personnel office?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bħal diversi ministeri oħra, l-uffiċċju tiegħi għaddej minn ristrutturar fil-livelli għolja tal-ministeru.

L-uffiċċju tal- management and personnel kif ukoll il-post ta' direttur ġenerali jifformaw parti minn dan ir-ristrutturar u huwa ttamat illi deċiżjoni dwar din il- vakanza, bħal oħrajn, tittieħed kemm jista' ikun malajr.

ENTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid liema huma l-kumpanniji u awtoritajiet/corporations li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha?

Min huma d-diretturi u l-membri tal-bord ta' kull waħda mill-enti msemmija aktar 'il fuq?

X'inhu l-ħlas annwali ta' kull membru?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda kumpannija, awtorita' jew korporazzjoni taħt id-dekasteru tiegħi.

ENTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-kumpanniji u awtoritajiet/corporations li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Min huma d-diretturi u l-membri tal-bord ta' kull waħda mill-enti

msemmija aktar 'il fuq?

X'inhu l-ħlas annwali ta' kull membru?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 16421.

ENTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-kumpanniji u awtoritajiet/corporations li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Min huma d- diretturi u l-membri tal-bord ta' kull waħda mill-enti msemmija aktar 'il fuq?

X'inhu l-ħlas annwali ta' kull membru?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati matul l-2005 mad- dipartimenti u enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Apparti għal min issostitwixxa persuni f'pożizzjonijiet eżistenti jew mela pożizzjonijiet eżistenti, il-ministeru ngaġġa senior adviser u erba' support officers.

Sa l-aħħar ta' l-2005, kienu marru jaħdmu f'istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea 24 impjegat tal-ministeru.

ENTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-kumpanniji u awtoritajiet/corporations li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

X'inhu l-ħlas annwali ta' kull membru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 16423.

IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati matul l-2005 mad- dipartimenti u enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li matul l-2005 l-impjegati ġodda mal-ministeru u l-enti li jaqgħu taħtu kienu kif ġej:

|Ente |Impjega|Grad | | |ti | | |MTA | 1|Executive | | | |chairman | |MTA | 1|Procurement | | | |manager | |Ministeru | 1|Advisor - EU | | | |Matters | |Turiżmu u | 1|Adv. - Academy | |Kultura | |of Music | |Teatru | 1|General manager | |Manoel | | | |St James | 3|Art animators | |Cavalier | | | |St James | 10 |Guest relations | |Cavalier | |officers | |Heritage | 14 |Front office | |Malta | |assistants | |Heritage | 3|Executives | |Malta | | | |Heritage | 1|Conservator | |Malta | | | |Heritage | 1|Data collator | |Malta | |technician |

IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati matul l-2005 mad-dipartimenti u enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

ENTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid liema huma l-kumpanniji u l- awtoritajiet/corporations li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

X'inhu l-ħlas annwali ta' kull membru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 16424.

IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati matul l-2005 mad-dipartimenti u enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ENTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid liema huma l-kumpanniji u awtoritajiet/corporations li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha?

X'inhu l-ħlas annwali ta' kull membru?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 16425.

IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati matul l-2005 mad- dipartimenti u enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-ministeru għal Għawdex ma ddaħħal l-ebda mpjegat ġdid matul l-2005.

IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati matul l-2005 mad-dipartimenti u

enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu skond il-grad?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TIBDIL FIL-LIĠIJIET TA' DIVERTIMENT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-kummissjoni li twaqqfet biex fost l-oħrajn tissuġġerixxi tibdil fil-liġijiet ta' divertiment, ngħatatx terminu ta' żmien meta għandha tlesti r-rapport tagħha?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, fl-iqsar żmien possibbli.

KORS TAT-TEFL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jwiegeb mistoqsijiet parlamentari 16201 u 16533 u jgħid jekk għal dan il-kors kienx hemm aktar minn lecturer wieħed?

Min huma u x'kellu jkun is-suġġett tagħhom fil-kors tat-TEFL?

Possibbli li kellu jitħassar il-kors għax wieħed minnhom kien indispost?

Ma jaħsibx il-Ministru li dawk li applikaw u ddeċidew li jattendu ma kellhomx jiġu ddiżappuntati fl-aħħar sigħat qabel ma jibda l-kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-korsijiet mill-MUS u l-ISE huma ta' natura kummerċjali u offruti biss jekk u meta kummerċjalment viabbli.

KORS TAT-TEFL F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16534 u jgħid kemm qed jattendu għall-kors tat-TEFL fiċ-ċentru ta' l- universita` f'Għawdex?

Min qed jagħti l-lectures?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kors tat-TEFL għadu ma bediex – applikaw 11-il persuna u jekk ikun hemm 17-il applikant, x'aktarx li l-kors jibda fis-17 ta' Frar 2006 - bil-kors jiġi offrut minn Bell International, bil- kollaborazzjoni taċ-ċentru ta' l-universita' u l-ministeru għal Għawdex.

ST.

EDWARDS COLLEGE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16313 u jgħid x'passi ttieħdu mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni rigward il- periklu li jeżisti fil-gallarija ta' dik li qabel kienet id-dar tas-surmast tal-Kulleġġ St. Edwards?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li m'hemmx gallarija fid-dar tas-surmast imma hemm parapett.

Informat ukoll li l-perit tal-kulleġġ ma kkundannax dan il-parapett u li se jsir xi xogħol u refurbishment ieħor - dan il-bini ma jintużax ħlief għal xi live-ins u fih ma jkunx hemm tfal – u li l-perit qatt ma ta parir biex it-tfal jitwarrbu minn hemm, għalkemm it-tfal mhux qed jitħallew fil- viċinanzi.

Fil-parapett isir biss it-tindif.

KORS TAT-TEFL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jwiegeb mistoqsijiet parlamentari 16200 u 16532 u jgħid min hu l-lecturer li kien indispost?

Kemm dam indispost?

Kemm applikaw u kemm minnhom irtiraw u ddeċidew li ma jattendux il-kors tat-TEFL?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kien hemm 17-il student li applikaw u minnhom irtiraw sebgħa.

Dwar il-parti l-oħra tal-mistoqsija mhux tingħata informazzjoni peress li dan il-każ jinvolvi mard.

GĦALLIEMA JIRTIRAW BL-ETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għalliema se jirtiraw bl- eta` fit-tieni u t-tielet term ta' din is-sena skolastika?

X'suġġetti jgħallmu u f'liema skejjel qegħdin bħalissa?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' għalliema li se jirtiraw bl-eta' ta' 61 sena matul it-tieni u t-tielet term ta' din is-sena skolastika huwa ta' 36.

Lista tas-suġġetti li jgħallmu bħalissa qed titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra.

AWTORITA' GĦALL-PORTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall- Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għad-diskors tal-budget, fejn intqal li l-awtorita' marittima u d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili se jiġu amalgamati f'awtorita' waħda, jista' il-Ministru jgħid meta hu maħsub li sseħħ din l-amalgamazzjoni?

Se jkunu involuti xi esperti u/jew ħaddiema mill-awtorita' marittima u d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili fil- proċess kollu ta' l-amalgamazzjoni?

Jista' jgħid min ġie kkonsultat s'issa?

Jikkonferma li l-kondizzjonijiet preżenti tal-ħaddiema taż-żewġ awtoritajiet/dipartimenti se jibqgħu l-istess jew jitjiebu għal kulħadd u ħadd mill-ħaddiema li llum hemm maż-żewġ awtoritajiet/dipartimenti, m'hu se jitlef ix-xogħol jew jibda jitqies bħala redundant worker?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dan il-proċess għadu fil-fażi inizjali tiegħu.

TA' PARIS

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jingħata t- tarmac fil-parking area ta' ħdejn il-blokka ta' flats B1, C1 u D f'Ta' Paris, wara l-playground ta' l-iskola sekondarja, liema area ilha mingħajr tarmac għal aktar minn 20 sena?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

XIRI TA' GAZZETTI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 16270 - fejn tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi n-nefqa fuq gazzetti minn uffiċjali fid-dekasteru tiegħu - jista' il-Ministru jgħid kif in-nefqa minn ċerti uffiċjali hija Lm64.92 aktar minn ta' uffiċjali oħra, apparti ta' xhur oħra fejn ukoll hemm diskrepanza kbira bejn in-nefqa ta' l-uffiċjali?

Jista' jagħti breakdown ta' liema gazzetti nxtraw u kemm kopji nxtraw ta' kull gazzetta xahar b'xahar matul l-2004 u l-2005 mill-communications coordinator?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-communications coordinator jixtri żewġ settijiet tal-gazzetti kollha li jiġu ppubblikati f'Malta bil-Malti u Ingliż mit-Tnejn sal-Ħadd.

Sett minnhom jinżamm fl-uffiċċju tiegħu fejn jiġu analizzati u jinqatgħu dawk il-partijiet mill-gazzetti li jkunu jitrattaw stejjer dwar il- ministeru, l-awtoritajiet, enti, kummissjonijiet u kumitati li jaqgħu taħt l-istess ministeru - jinqatgħu wkoll stejjer barranin li jitrattaw it- turiżmu, il-kultura u x-xandir pubbliku - bis-sett l-ieħor idur mas- segreterija tal-ministeru u wara jinżamm għal ċertu żmien bħala riferenza.

Sa l-2004 il-communications coordinator kien jixtri wkoll sett gazzetti bl- Ingliż u l-Malti mit-Tnejn sal-Ġimgħa għall-uffiċċju tas-segretarju permanenti.

ĊENTRU GĦALL-KLANDESTINI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 16471, il-Prim Ministru jiċħad jew jikkonferma li x-xogħol ta' kostruzzjoni li sewa Lm112.744 b'direct order sar kollu minn Ballut Blocks u ma kienet involuta l-ebda kumpannija oħra bħala sub-contractor fix-xogħol, anke jekk

il-kumpannija Ballut Blocks kienet responsabbli għaliha?

Jiċħad jew jikkonferma li xi proprjetarju/i u/jew direttur/i u/jew managers tal-kumpannija Ballut Blocks għandhom parentela ma' xi deputat tal-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Jista' jiġi vverifikat x'servizzi soċjali hija intitolata għalihom persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali informa bil- miktub lill-persuna indikata dwar il-każ tagħha.

TRIQ IN-NASSAB F'ĦAL QORMI

L-ONOR.

RODERICK GALDES staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid għaliex ix-xogħol ta' tarmac fi Triq in- Nassab, Ħal Qormi waqaf ħesrem diversi xhur ilu?

Meta se jitkompla x- xogħol?

ONOR.

TRIQ L-IMTARFA

L-ONOR.

JOSEPH CASSAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jgħid għalfejn qed ikun hemm daqshekk dewmien biex jingħata l-asfalt fi Triq l-Imtarfa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-triq imsemmija hi nkluża fil-programm għall- bini ta' toroq ġodda li jridu jsiru skond il-prioritajiet li jirriżultaw.