MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 465 It-Tnejn, 20 ta' Novembru 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 465

It-Tnejn, 20 ta' Novembru 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 465

It-Tnejn, 20 ta' Novembru 2006

WERREJ

MINUTI 137

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 137

TQEGĦID TA' KARTI 145

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI

(EMENDA NRU.

2) - IT-TIENI QARI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) (NO.

2) BILL - SECOND READING 146

AĠĠORNAMENT 165

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 464 li saret fl-20 ta' Novembru 2006, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

OPM - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm kellu karozzi mikrija miegħu din is- sena l-ministeru u l-entijiet kollha li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): It-tagħrif mitlub rigward l-uffiċċju tal-prim ministru hu kif jidher fit-tabelli A u B li qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

ĦLASIJIET MILL-ESTIMI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm kien l-ammont ta' flus li d-dipartimenti tal-gvern, awtoritajiet, enti u kumpanniji tal-gvern ħallsu mill-estimi approvati u vvotati għall-2006 għal xogħlijiet, apparat, servizzi, pagi, eċċetra (għal spejjeż rikorrenti u kapitali) li effettivament saru fl-2005?

Jista' jagħti din l- informazzjoni għal kull dipartiment, awtorita', enti u kumpannija tal- gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella bl- informazzjoni dwar l-uffiċċju tal-prim ministru.

Rigward ministeri oħra, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija lill-ministri konċernati.

TAXXA FUQ BILJETTI TAS-SAFAR

L-ONOR.

FRANCO GALEA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21840 u jgħid x'inhi r-raġuni li meta individwu jibbukkja, iħallas u mbagħad jikkanċella ma jeħux lura l-ammont kollu ta' taxxi mħallsa fuq it-ticket?

Meta t-tour operators iżommu parti minn din it-taxxa, din tasal għand il-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 21840

HOME LOANS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Kemm hu stmat li l-banek f'pajjiżna silfu ammonti ta' flus bħala home loans lil dawk li applikaw fis-sena 2006?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din it-tip ta' statistika ma tinżammx.

BIĊĊA ART F'BORMLA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-persuna, li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tingħata tweġiba għat-talba li għamlet lid-dipartiment jew lit-taqsima proprjeta` tal-gvern madwar tliet xhur ilu?

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): It-taqsima għadha qed tagħmel il- verifiki neċessarji iżda huwa maħsub li tkun tista' tingħata risposta fil- futur qarib.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tara li ma tkomplix issir inġustizzja mal-persuna minn Bormla – li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - li tneħħielha r-relief?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali): L- għajnuna soċjali tal-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant twaqqfet wara li saret l-investigazzjoni u għal raġuni valida u mhux kapriċċożament kif qed jagħti x'jifhem l-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu.

Din il- persuna ġiet infurmata bil-miktub mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

TINDIF TA' FLATS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 20637, tista' l-Ministru tara li jittieħdu l-passi neċessarji?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-biċċiet tal-konkos kbar li ilmenta dwarhom l- Onor. Interpellant huma mejjilli li kienu saru bħala parti mill-washrooms meta nbnew il-blokki fil-qasam tad-djar li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

Dawn il-mejjilli ma fihom ebda ħsara, u għalkemm fiż- żmenijiet tal-lum m'għadhomx jintużaw, it-tneħħija tagħhom m'hijiex meqjusa bħala tiswija u għalhekk taqa' taħt ir-responsabbilta' ta' l-inkwilini li għandhom dritt jużawhom u li jneħħuhom ukoll jekk iridu jagħmlu dan.

KIRI TA' ĦANUT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Stefan Buontempo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Meta hu mistenni li joħorġu l-offerti għall-kiri tal-ħanut – li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - li huwa proprjeta' tal-gvern u li jinsab il-Baviera fil-Belt Valletta?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): L-offerti għall-kiri tal-ħanut imsemmi se joħorġu fil-futur qarib.

XIRI TA' KOTBA GĦALL-ISKEJJEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm ħarġu offerti għax- xiri ta' kotba għall-istudenti għal din is-sena skolastika?

Kemm-il kumpannija tefgħet l-offerta għal kull ktieb?

Kemm kienet kull offerta?

Lil min ingħatat?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Għas- sena skolastika 2006/2007, is-sezzjoni tal-procurement tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni ħarġet 21 offerta u sitt offerti oħra permezz tad-dipartiment tal-kuntratt biex jinxtraw kotba għall-iskejjel ta' l-istat.

Ser ngħaddi lill-Onor. membru kopja tal-lista li tinkludi d-dettalji ta' l-ismijiet tal- kotba, min tefa' l-offerta, kemm kienet kull offerta u min rebaħ kull offerta.

SUPPLY LEARNING SUPPORT ASSISTANT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Kemm applikaw persuni għal supply learning support assistant skond l-avviż li deher fil-gazzetta tal- gvern u li l-applikazzjonijiet għalih kienu jagħlqu fil-31 ta' Mejju, 2006?

Kemm minnhom ġew impjegati?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' persuni li applikaw għal supply learning support assistant għall-avviz li deher fil-gazzetta tal-gvern u li l- applikazzjonijiet kienu jagħlqu fil-31 ta' Mejju, 2006 kienu ta' 371.

Minn dawn għaddew 215 u s'issa ġew impjegati tlieta.

GĦAQDIET SPORTIVI - GĦOTJIET MILL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jelenka dawk l- għaqdiet sportivi li bbenefikaw minn għotjiet tal-gvern matul din is-sena?

Kemm ħadet kull għaqda?

Kif ġew deċiżi dawn l-għotjiet u x'kienu l- għanijiet li dawn il-fondi se jiġu wżati?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Matul din is-sena l-uffiċċju tal-Prim Ministru m'għamel l-ebda għotja lil xi għaqdiet sportivi filwaqt li l-ministeru tal-finanzi għamel dawn id- donazzjonijiet li jidhru fil-lista li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

APPROPRIATE SCHOOL NUTRITION ENVIRONMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 19410, jista' il-Ministru jgħid jekk it-task force imsemmija ressqitx id-dokument komprensiv dwar l-appropriate school nutrition environment li kellu jinkludi draft food policy?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-dokument li l-Onor.

Membru qed jagħmel riferenza għalih ġie pprezentat lill-kunsill nazzjonali tal-kurrikulu nhar it-2 ta' Awissu, 2006.

PULIZIJA - ĦLAS TA' EXTRA DUTY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jelenka kemm għandhom jieħdu membri tal-korp tal-pulizija minn kull għaqda sportiva li magħhom għamlu l-extra duty din is-sena?

Jista' jgħid meta sar l-aħħar ħlas?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninsab infurmat illi għad trid tinġabar is-somma ta' Lm12,738.65 għal servizz ta' extra duty maħdum matul din is-sena minn membri tal-korp tal- pulizija waqt attivitajiet sportivi, kif ġej:

|Għaqda sportiva| Ammont |L-aħħar | | |dovut |ħlas | |Marsa Racing |Lm |Ottubru | |Club |2,274.97 | | |Malta Football |Lm |Mejju | |Association |9,354.51 | | |Gozo Football |Lm |Mejju | |Association |1,051.81 | | |Gozo Football |Lm |Settembr| |Club |57.36 |u |

ESTIMI - VOT 16

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jispjega l-ħtieġa tat-Lm360,000 aktar f'allowance taħt Vot 16 li ġew approprjati għas-sena li ninsabu fiha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-divizjoni ta' l-edukazzjoni talbet għal Lm360,000 aktar f'allowances taħt Vot 16 minħabba żieda meħtieġa biex tkopri l-ammont totali ta' allowances li se jitħallsu mid-divizjoni fl-2006.

SURCHARGE FUQ ID-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 21612 u 21750 u jgħid kemm daħħlet flus l-Enemalta mis-surcharge fuq il-konsum tad-dawl u l- ilma?

Jista' jaqsam id-dħul mis-surcharge mid-domestic consumption, i.e. tal-familji, hotels u intrapriżi kummerċjali?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): L-istima tas-surcharge għall-perjodu minn l-1 t'Ottubru 2005 sas-13 ta' Settembru, 2006 hija ta' Lm 26.5 miljun, li minnhom Lm4.3 miljuni huma fuq l-ilma.

Ta' min jinnota li d-distinzjoni ta' dħul ta' surcharge bejn dawl u ilma tista' tvarja peress li l-capping jgħodd fuq il- kontijiet flimkien.

Għar-rigward ta' dħul totali ta' Lm26.5 miljuni, dawn jistgħu jinqasmu hekk: Lm 1.6 miljuni – hotels, Lm 3.7 miljuni – industrial u l-bilanċ ta' Lm 21.2 miljuni konsumaturi oħra.

Ta' min jenfasizza li dawn huma stimi.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella għad-dħul mis-surcharge minn Jannar 2005 sa Lulju 2006.

It-tabella tirrifletti s-surcharge fix-xahar li ħareg il-kont u mhux ix-xahar tal-konsum jew ta' ħlas.

Ta' min iżid li dawn l-figuri huma dawk maħrugin mill-billing system tal-WSC u għadhom ma ġewx verifikati.

Figuri preċiżi jkunu jistgħu jingħataw ġaladarba jiġi konkluż l- audit annwali tal-korporazzjoni Enemalta kif meħtieg bil-liġi, u għalhekk il-figuri mogħtija jistgħu jinbidlu.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli min iħallas għall-istreet lighting jekk hux il-gvern jew l-Enemalta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-istreet lighting iħallas għalih il-gvern.

Tant hu hekk li fl-estimi hemm vot għal dan il-għan.

KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21730 u jgħid x'sar outsourcing u kuntratti simili jew anċillari għall-provvediment ta' servizzi mill- ministeru, mid-dipartimenti u mill-enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal- ministeru tiegħu matul is-snin 2004, 2005 u 2006?

Min kienu l-kumpanniji, individwi, firms, eċċetra, li ħadu dan ix-xogħol (outsourcing u kuntratti ta' provvediment ta' servizzi) matul l-istess snin u perijodi?

Kemm tħallsu kull individwu u/jew enti li rċeviet xogħol bħal dan mill- ministeru, dipartiment jew enti li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu matul dawn l-istess perijodi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għadha qed tinġabar u tingħata meta tkun kompluta, billi din tinvolvi ġbir ta' nformazzjoni mingħand numru ta' entijiet fuq numru ta' jiem.

KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tirrispondi mistoqsija parlamentari 21733 u tgħid x'sar outsourcing u kuntratti simili jew anċillari għall-provvediment ta' servizzi mill-ministeru, mid-dipartimenti u mill-enti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru tagħha matul is-snin 2004, 2005 u 2006?

Min kienu l-kumpanniji, individwi, firms, eċċetra li ħadu dan ix-xogħol (outsourcing u kuntratti ta' provvediment ta' servizzi) matul l-istess snin u perijodi?

Kemm tħallsu kull individwu u/jew enti li rċeviet xogħol bħal dan mill-ministeru, dipartiment jew enti li taqa' taħt id-dekasteru tagħha matul dawn l-istess perijodi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif murija fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21736 u jgħid x'sar outsourcing u kuntratti simili jew anċillari għall-provvediment ta' servizzi mill-ministeru, mid-dipartimenti u mill-entijiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tal-ministeru tiegħu matul is-snin 2004, 2005 u 2006?

Min kienu l-kumpanniji, individwi, firms, etc. li ħadu dan ix-xogħol (outsourcing u kuntratti ta' provvediment ta' servizzi) matul l-istess snin u perijodi?

Kemm tħallsu kull individwu u/jew enti li rċeviet xogħol bħal dan mill-ministeru, dipartiment jew ente li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu matul dawn l-istess perijodi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku u jgħid x'irid ifisser b'outsourcing u għal liema kuntratti simili qed jirriferi.

KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21740 u jgħid x'sar outsourcing u kuntratti simili jew anċillari għall-provvediment ta' servizzi mill-ministeru, mid- dipartimenti u mill-entijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru tiegħu matul is-snin 2004, 2005 u 2006?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): L- informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MEMBRI TA' L-ARMATA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 21987, jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ilhom ma jingħataw żraben is-suldati ta' l-AFM?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor interpellant li t-tqassim ta' żraben lis-suldati baqa' għaddej normali sa madwar ħames xhur ilu meta fl-istokk kien għad baqa' diversi qisien ta' żraben.

Il-konsenja ġdida appik li tasal u t-tqassim għandu jerġa` jibda jsir b'mod regolari.

KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21728 u jgħid x'sar outsourcing u kuntratti simili jew anċillari għall-provvediment ta' servizzi mill-ministeru, mid- dipartimenti u mill-entijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru tiegħu matul is-snin 2004, 2005 u 2006?

Kemm tħallsu kull individwu u/jew enti li rċeviet xogħol bħal dan mill-ministeru, dipartiment jew enti li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu matul dawn l-istess perijodi?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Nista' nkun naf jekk il-Ministru jinsabx imsiefer fuq xogħol parlamentari u min huwa acting minfloku?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Ma nafx.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-problema hija din.

Il-ministru għall-affarijiet barranin f'dan il-parlament qal li m'hu veru xejn li meta l-partit Laburista kien fil-gvern għamel diskussjonijiet dwar il-kwestjoni tat- tiftix għaż-żejt bejn Tuneż u Malta.

Din il-ġimgħa wrejt dokument li juri l- kuntrarju u għalhekk xtaqt li l-ministru kien preżenti biex jekk jikkontesta dan, inpoġġi d-dokument fuq il-mejda tal-Kamra u jekk jibqa' jinnega nitlob li jittieħdu l-passi għax ikun qed jimmislijdja lill-Kamra.

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Id- dokument li qed jirriferi għalih l-Onor.

Mizzi tpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra jew le?

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Le, għadni ma poġġejtux u kont se nistaqsi lill-ministru jekk jafx bih għax hu kien innega totalment li l-partit Laburista kellu dikussjonijiet ma' Tuneż biex jasal għal joint venture.

Peress li l- ministru fuq il-mezzi tal-media qal ċertu diskors dispreġjattiv lejja - bħal speċi ried jikkuljunani - u jien urejt bil-provi dawn l-affarijiet, xtaqtu jikkonferma jew le li dak li qed ngħid jien huwiex minnu jew le biex fil-każ inpoġġi dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li kulħadd japprezza li fuq materja daqstant delikata, fejn l-Onor.

Interpellant qed isaqsi lill-ministru tal-gvern jikkonfermax jew le l-kontenut ta' dokument li jirrigwarda relazzjonijiet bilaterali bejn żewġ pajjiżi, l-għaqal jitlob li dan l-istess dokument jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra biex wieħed ikun jista' jevalwah u l- ministru jkun jista' jagħmel il-kummenti tiegħu.

Pero' ma naħsibx li wieħed jagħmel tajjeb li fuq kummenti li setgħu saru f'kontest ta' diskussjoni politika fuq il-mezzi tal-media jintalab li mbagħad jingaġġa fuq informazzjoni li tirriżulta minn xi dokument li wieħed ikun għadu ma rax u ma evalwax.

Nemmen li jkun tajjeb jekk l-Onor.

Mizzi jpoġġi dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra ħalli l-gvern ikun jista' jagħmel l-evalwazzjoni tiegħu u jagħti l-kummenti dwaru.

Imbagħad l-Onor.

Mizzi ikun in order li jekk iħoss il-bżonn ikun jista' jkompli jagħmel mistoqsijiet bil-miktub jew supplimentari lill-ministru responsabbli.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiena għalhekk staqsejt jekk il-ministru responabbli kienx qiegħed preżenti fil-Kamra u min huwa acting minfloku għax kieku kont immur inġib dan id-dokument u npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

Imma ladarba l-ministru m'huwiex hawn u ma nistax nistaqsih id-domandi, ma nħossx li għalissa għandi npoġġi dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

Pero' nemmen li huwa importanti li f'dan il-parlament inkunu nafu min ikun acting minflok ministru li ma jkunx qiegħed preżenti, speċjalment meta wieħed ikun irid jagħmel mistoqsija supplimentari dwar materja daqshekk importanti.

Għaldaqstant se nerġa' nistaqsi: Żgur li l-ministru huwa msiefer fuq xogħol parlamentari jew le?

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, naturalment inkun naf biss lil min inkun qed nissostitwixxi jiena.

Naturalment dejjem ikun hemm xi ħadd li jkollu r- rwol li jaġixxi flok ministru li ma jkunx preżenti fil-Kamra, pero' fil- mument ma nafx min qiegħed acting flok il-ministru għall-affarijiet barranin.

Irrid nirrileva li aħna naddottaw atteġġjament pjuttost liberali ħafna fuq il-mistoqsijiet supplimentari u naħseb li dan huwa tajjeb.

Pero' min-naħa l-oħra wieħed irid japprezza li min ikun acting, mhux bilfors ikun familjari jew responsabbli mis-suġġett partikolari, allura mhux dejjem ikun jista' jwieġeb su due piedi fuq dekasteru li m'huwiex responsabbli għalih minkejja li jkun dispost li jagħti l-informazzjoni sal-massimu possibbli.

ONOR.

JOE MIZZI: Filwaqt li nikkondividi dak li qal il-ministru, bl-ebda mod ma kont se nistaqsi lil min huwa acting flok il-ministru xi ħaġa li ma jafx iweġibni dwarha.

Peress li l-ministru għall-affarijiet barranin ma tantx ikun preżenti fil-Kamra, aktar u aktar nsostni li meta ma jkunx fuq xogħol ieħor parlamentari, għandu jkun qiegħed hawn għax ma tantx ikun hemm possibbilta' li wieħed jagħmillu mistoqsijiet supplimentari.

Kien għalhekk li jiena staqsejt u nerġa' nistaqsi jekk il-ministru jinsabx imsiefer fuq xogħol.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, la jiena u lanqas ħadd minn sħabi m'għandna din l-informazzjoni.

ADULTI MIBGĦUTA BARRA GĦALL-KURA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Kemm kien in-numru ta' adulti li ntbagħtu barra għal kura matul l-ewwel sitt xhur tas-sena?

F'liema pajjiżi ntbagħtu?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita': Matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena ntbagħtu 124 adulti għal kura barra minn Malta.

123 intbagħtu l-Ingilterra u ieħor intbagħat Iżrael.

TFAL MIBGĦUTA BARRA GĦALL-KURA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Kemm kien in-numru ta' tfal bejn l-eta' ta' sena u 12-il sena li siefru għal kura barra minn Malta matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

F'liema pajjiż intbagħtu għall- kura?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil- Komunita': Matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena intbagħtu 49 tifel u tifla bejn l-eta' ta' sena u 12-il sena għall-kura fl-Ingilterra.

MALTA RESOURCES AUTHORITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: X'inhi l-public service obligation li tħallas il-Malta Resources Authority lill-Enemalta?

ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Fil-preżent il-Malta Resources Authority ma tħallas l-ebda kumpens lill- Korporazzjoni Enemalta għal xi obbligazzjoni għal servizz pubbliku.

Madanakollu, tlesta' abbozz ta' kuntratt għal public service obligation li 'l quddiem għandu jingħata mill-gvern lill-Enemalta.

Dan skond il-politika tal-gvern kif imħabbra fl-aħħar budget.

Il-gvern se jgħaddi lura lill- Enemalta bħala sostenn għall-ġenerazzjoni ta' l-elettriku parti mill-fondi li jkun daħħal mid-dazju fuq il-fuels (ara tabella 13: Dħul u nfiq proġettat tal-gvern għall-2007 fid-Diskors tal-baġit 2007).

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidli jekk il-ministru jinsabx imsiefer fuq xogħol?

Jekk iva, jista' jgħidli min hu acting minfloku?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Iva, il-ministru jinsab imsiefer fuq xogħol, pero' m'iniex f'pożizzjoni li ngħid min hu acting minfloku.

MTARFA BYPASS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li l-fetħiet li hemm fis-centre strip ta' l-Imtarfa bypass jiġu magħluqa peress li huma ta' periklu kbir minħabba l-vetturi li jaqsmu minn naħa għall-oħra tat- triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq): Il-fetħiet li hemm fis-centre strip ta' l-Imtarfa bypass li qed jirreferi għalihom l- Onor. Interpellant saru sabiex ikunu jistgħu jintużaw f'każ ta' inċident jew emerġenza fil-karreġġjata li tagħti għall-Belt.

Sabiex jitnaqqas l- abbuż mis-sewwieqa u l-periklu tal-karozzi li jaqsmu t-triq, l-awtorita' tat-trasport ta' Malta se timplementa removable bollards li jkunu jistgħu jitneħħew f'każ ta' emerġenza.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Kemm kien ilu biex isir dan ix-xogħol partikolari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ix-xogħol issa sar u m'huwiex possibbli li nagħti d-dettall li qed jitlob l-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, wara l-ġnien ta' San Anton hemm triq passaġġa li ilha xahrejn maqlugħa minħabba li ġo fiha saret trinka, ġiet magħluqa u reġgħet infetħet.

Ma jaħsibx il-Ministru li wasal iż-żmien li din it-triq titlesta għax qed iżżomm ħafna traffiku li jkun nieżel mir- Rabat, speċjalment fil-ħin ta' filgħodu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jista' l-Ministru jmur jittawwal ħalli jara b'għajnejh x'hemm f'din it-triq?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: It-trinka li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant ma taqax taħt l-ADT.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mhux l-ADT toħroġ il-permessi u tara li l-affarijiet isiru kif għandhom isiru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT toħroġ il-permessi, pero' mhux dejjem tkun responsabbli hi dwar il-completion period ta' dawk ix-xogħlijiet li jkunu koperti bil-permessi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-ADT m'għandhiex l-obbligu li tara li t-triq tkun kif suppost?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva, l-ADT hija responsabbli li jsiru x-xogħlijiet skond l-ispecifications u mit-traffic management.

MR SPEAKER: L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Allura ħadd m'hu responsabbli mill-konfużjoni li qed ikun hemm filgħodu f'din it-triq?

L-obbligu ta' l-ADT huwa biss li tħalli warden għassa fil-kantuniera fis-7.00 a.m.?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT m'hijiex responsabbli mill-wardens.

Pero' naħseb li l-wardens huma neċessarji għat-treġija tat-traffiku.

Ħ'ATTARD - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg: Jista' l-Ministru jara li l- wiċċ tar-rampa tal-konkos li hemm fl-iskola primarja ta' Ħ'Attard (aċċess minn ġol-ġnien) jiġi llixxjat peress li hu fi stat imqalla' bil-konsegwenza li meta jaqgħu t-tfal jispiċċaw mibruxin kollha?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-intervent se jiġi kkunsidrat.

SPEZZJONAR TA' MAINS TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 21629 u 21878 u jgħid b'konnessjoni ma' proġetti ta' bini ta' toroq, liema meded tal-mains tad-drenaġġ ġew spezzjonati permezz tas-CCTV qabel ma nbeda x-xogħol matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ADT ma tagħmilx spezzjonijiet b'CCTV fuq mains tad-drenaġġ li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-waste water unit fi ħdan il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

L-awotrita' dwar it-trasport tagħmel il-konsultazzjoni neċessarja ma' din il-korporazzjoni dwar xogħlijiet ta' drenaġġ li jkunu meħtieġa max-xogħlijiet tat-toroq.

SAN ĠWANN TA' L-GĦORGĦAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 22011, il-problema tikkonċerna l-parti ta' fuq ta' San Ġwann ta' l-Għorgħar, San Ġwann li tmiss ma' Naxxar Road u mhux kif indikat fit-tweġiba li ta l-ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn spezzjoni li saret fuq il-post minn uffiċjali tat-taqsima għall-immaniġġjar tat-traffiku rriżulta li fi Triq San Ġwann ta' l-Għargħar, minn kantuniera ma' Triq Naxxar sa kantuniera ma' Triq Bellavista, hemm road hump li m'hijiex mibnija skond l-ispecifications ta' l-ADT.

Minn riċerka li saret fir-records tat-taqsima għall-immanniġġjar tat- traffiku rriżulta li t-tali road hump ġiet approvata fis-7 ta' Diċembru, 1998 fuq talba tal-kunsill lokali u li ma' l-approvazzjoni ntbagħtu wkoll l- ispecifications għat-tali road hump.

It-taqsima għall-immaniġġjar tat- traffiku infurmat lill-kunsill lokali ta' San Ġwann li t-tali road hump m'hijiex mibnija skond l-ispecifications ta' l-ADT kif maħruġa mal-permess oriġinali sabiex tittieħed l-azzjoni neċessarja biex titranġa t-tali road hump.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ġaladarba l-kunsill lokali Nazzjonalista ta' dak iż- żmien ma mexiex skond l-awtorizzazzjoni li kellu, il-kunsill lokali preżenti se jiġi mitlub - kif nixtieq li jsir - li jneħħi din ir-road hump li qed ikollha impatt negattiv fuq ir-residenti ta' dik it-triq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ADT ma tiddistingwix jekk il-kunsill lokali jkunx Nazzjonalista jew Laburista imma timxi ma' l-ispecifications, u jekk dawn ma jkunux segwiti tieħu l-istess azzjonijiet, ikun xi jkun il-kulur tal-kunsill lokali.

Fil-fatt, l-aħħar sentenza tar-risposta tgħid speċifikament li l-ADT qed titlob sabiex tittieħed l-azzjoni neċessarja biex tiġi rranġata t-tali road hump, jiġifieri li din jew tinqala' jew tiġi rranġata biex tkun skond l-ispecifications.

SKEJJEL GOVERNATTIVI - HARDWARE TA' L-IT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 21993 u jgħid kif se tinħadem is-sistema tal-leasing tal-hardware ta' l-IT għall-iskejjel governattivi skond il-budget 2007?

Il-MITTS se jkunu involuti fil-proċess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Membru jirreferi l-mistoqsija lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien xtaqt ningħata outline dwar kif se tinħadem is- sistema tal-leasing tal-hardware ta' l-IT għall-iskejjel governattivi skond il-budget 2007 u jekk il-MITTS humiex se jkunu jew humiex diġa' involuti fil-proċess.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): L-owners tal-proċess huma l-MITTS.

Basically l-ownership huwa l-istess għall-iskejjel u għall-gvern.

M'għandix id-dettall dwar kif se tinħadem is-sistema, pero' ovvjament id-driving process irid isir skond l-ispeċifikazzjoni tat-tender.

Ir-raġuni bażikament hija li m'hemm l-ebda dubju li finanzjarjament għandna niffrankaw ħafna flus meta mmorru għal- leasing minħabba r-refresh update tal-hardware li għandek f'dan il-qasam.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il- Ministru Dolores Cristina.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru għall-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-pjanta tal-binja fil-Qawra li qed tinkera mill-Awtorita` tad- Djar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22153.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA` SOĊJALI (EMENDA NRU.

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitat, jippresjedi

(Ikompli mill-20 ta' Novembru, 2006)

Klawsola 2 – Emenda fl-artikolu 2 ta' l-Att prinċipali.

(Kont.)

Clause 2 – Amendment to article 2 of the principal Act.(Cont.)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Dalgħodu fil-ftit minuti li kien fadal qabel ma ntemmet is-seduta kont qed nirrispondi għal xi kummenti li għamel l-Onor.

Karl Chircop.

Ħarist ftit lejn xi kontradizzjonijiet li deherli li għamel partikolarment fl-introduzzjoni tiegħu, u anke lejn xi sweeping statements li għamel matul iż-żewġ interventi li għamel dalgħodu.

M'iniex se nerġa' nirrepetihom għaliex għandna ħafna xi ngħidu llejla, bħalma kellna dalgħodu u kif se jkollna għada u fis-seduti li ġejjin.

Pero` xtaqt nistaqsi mistoqsija rettorika - ma jistax iweġibni għax hija hypothetical - u se nweġibha jien stess ukoll.

Xi tfisser konsultazzjoni għall-Onor.

Karl Chircop u għall-partit Laburista?

U qed nagħmel din il-mistoqsija għaliex id-definizzjoni tal-kelma "konsultazzjoni" tiegħi żgur li hija differenti minn dik ta' l-Onor.

Karl Chircop.

Meta aħna bdejna l-ħidma biex bħala gvern ippubblikajna white paper, imxejna għall-final report, għamilna l-istudji tagħna u tkellimna ma' firxa wiesgħa ta' nies, naħseb li kienet konsultazzjoni vera, konsultazzjoni reali u konsultazzjoni li tatna riżultati.

U l-fatt li kien hemm ċaqliq mill-ewwel dokument għat-tieni dokument, għal dak li deher finalment, u anke għal dak li jidher fl-abbozz ta' liġi - u m'għandix dubju li sakemm noħorġu minn din il-Kamra naraw emendi oħra wkoll - f'dik il-konsultazzjoni li għamilna tajna widen, bħala gvern, u smajna lil kulmin ried ikellimna.

Bl-ebda mod ma naqbel mal-frażi "il-gvern sema` l-karba ta' xi ħaddieħor" li uża l-Onor.

Chircop.

Ma jidhirlix li xi ħadd minn dawk li tkellimna magħhom ġie jokrob.

Għamlu r-rakkmandazzjonijiet tagħhom kif kienu mistiedna li jagħmlu - kien hemm aktar 43 għaqda u individwi oħra li għamlu hekk - u aħna għamilna dak li kellna nagħmlu, u ikkonsidrajniehom bis-sinċerita` kollha, mhux per kortesija jew b'kirjanza.

U wara li għamilna dan dehrilna li kien hemm uħud minn dawn ir-rakkmandazzjonijiet li wieħed kellu attwalment jinfilsahom.

Allura jiena nħoss li wieħed irid ikun spreġġjattiv iż-żejjed biex juża l- frażi "sema' l-karba ta' xi ħaddieħor" wara li ħriġna white paper, tlabna lin-nies jagħtu l-feedback tagħhom, u mbagħad dik il-feedback ikkonsidrajnieha u anke utilizzajnieha.

Jien nemmen li l-konsultazzjoni li għamilna kienet waħda xierqa għax iltqajna ma' ħafna nies u smajniehom ukoll.

Iltqajna ma' l-għaqdiet tal-pensjonanti kemm-il darba - u jekk ikun hemm bżonn nerġa' niltaqa' magħhom ukoll - smajniehom u konna sensittivi għal dak kollu li qalu, kif konna sensittivi għal dak li qalu l-għaqdiet l- oħra wkoll.

Meta konna qegħdin nitkellmu ma' l-għaqdiet tal-pensjonanti għednielhom li aħna konxji ta' ħafna minn dak li qed jgħidulna, nagħrfu li hemm bosta anomaliji u nagħrfu wkoll ix-xewqat tagħhom.

Pero` darba minnhom il- Ministru Galea, b'nofs ċajta u nofs serjeta` qalilhom: Jien naf ir- rakkmandazzjonijiet tagħkom xi jsarrfu, pero` ħalli nistaqsikom mistoqsija jien issa.

Kieku kontu l-awtoritajiet, kieku kontu l-gvern jew l-ministru tal-finanzi, tagħmluhom is-somom?

Agħmiltuhom is-somom qabel ma ġejtu hanwhekk?

Sur President, wieħed irid jifhimha li meta niltaqgħu ma' għaqdiet, dawn, bħall-individwi, għandhom ir-rappreżentanza tagħhom u jressqu dak li jixtiequ huma.

Aħna ltqajna ma' l-MCESD fejn għandek firxa wiesgħa ta' rappreżentanza - naħseb li ħadd ma jista jgħid li fl-MCESD hemm xi ħadd li qiegħed bla vuċi - fejn smajna lil xulxin u stedinniehom biex jekk għandhom feedback x'jagħtuna tul is-sajf kollu, jkunu more than welcome.

Tkellimna magħhom u wħud minnhom fehmu li ċerti affarijiet, waqt li mixtieqa, m'humiex possibbli.

Dan ma jfissirx li hemm nuqqas ta' sensittivita`, imma jfisser li hemm realiżmu.

Pero`, fl-aħħar mill-aħħar, x'inhuma ż-żewġ kelmiet kruċjali ta' din ir- riforma?

Nitkellmu fuq adegwatezza u fuq sostennibilita`.

U hemmhekk irridu nibbilanċjaw it-tnejn.

U nemmen bis-sinċerita` kollha li dan l-abbozz ta' liġi se jagħmel it-tentattiv u jirnexxilu li jibbilanċja fiċ-ċirkostanzi preżenti dawn iż-żewġ affarijiet.

Meta kont qiegħda nisma' lill-Onor.

Galea jitkellem - aħna flimkien iltqajna ma' ħafna nies - beda jgħid li aħna nafu li hemm ħafna xogħol xi jsir parallel running ma' din ir-riforma tal- pensjonijiet.

U nixtieq infakkar li hemm ħafna xogħol li qiegħed isir in parallel ma' din ir-riforma.

U jekk ngħidu li dan mhux veru, allura bis- sinċerita` kollha ngħid li m'aħniex aware ta' x'qed jiġri f'dan il-pajjiż.

Pero` ħalli nikkonkludi fuq il-punt tal-konsultazzjoni, għaliex l-Onor.

Chircop bi tweġiba għal dak li qal il-Ministru Galea, meta qal li ma ssemmewx l-għaqdiet taż-żgħażagħ li jidħlu fil-faxxa ta' dawk li l-iktar li se jintlaqtu minn din ir-riforma, liema għaqdiet tkellmu b'mod pożittiv li jirrealizzaw li hemm problema.

Meta l-Onor.

Chircop kien qed jitkellem fl- istadju tat-tieni qari qal li hemm problema li għadha qed tinħoloq, imma għadha m'hijiex emerġenza.

Skużi, mela aħna nsolvu l-problemi meta jsiru emerġenzi?!

Insolvu l-problemi meta għadhom qegħdin jinħolqu għax hekk tgħidilna l-loġika.

Imma l-għaqdiet taż-żgħażagħ ma kenux biss dawk tal- kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ u ta' l-istudenti universitarji, li l-Onor.

Chircop qal li m'humiex rappreżentattivi taż-żgħażagħ kollha ta' Malta, għax kien hemm il-kumitat djoċeżan taż-żgħażagħ u anke l-fergħa taż- żgħażagħ tal-General Workers Union li taw il-feedback tagħhom.

Naħseb li anke r-rimarka li għamel fuq l-affiljazzjonijiet politiċi tal- membri involuti jrid jaġġustaha xi ftit jekk iħares lejn il-membri ta' dawn l-għaqdiet kollha.

Meta nħarsu lejn l-affiljazzjoni politika tal-membri jew l-alleanza ta' dawn il-membri rridu noqogħdu ftit attenti għax inħoss li nkunu qegħdin innaqqsu mill-mertu tal-feedback li jingħata.

Nirrepeti li l-feedback, bla dubju ta' xejn, ikollu ċertu element ta' territorjaliżmu għax ir-rappreżentanti jimbottaw dak li jeħtieġu għas-settur li jirrappreżentaw huma, imma fl-aħħar mill-aħħar jekk wieħed jixtarr il- feedback kollu li ġie - u kien hemm feedback sostanzjali – isib li x-xogħol li sar kien xogħol utli ħafna.

Hawnhekk nerġa' nipponta subgħajja lejn il- feedback li tawna ż-żgħażagħ għax kien fost l-iktar feedback matur li kellna.

Dawn ma qagħdux jgħidu li huma l-iktar li se jintlaqtu fil-futur u allura aħjar noqogħdu attenti għax ma rridux naħdmu sa 65 sena.

Ma qalux hekk, anzi raw x'inhuma r-realtajiet u taw l-feedback tagħhom b'mod pożittiv.

Ma qablux ma' kollox.

Mhux ovvja!

Mela xi ħadd jaqbel ma' kollox meta jiġi b'rappreżentanza jew b'feedback?!

Imma kien hemm element pożittiv għall-aħħar.

U allura fuq il-konsultazjzoni rrid nagħmilha ċara li kkonsultajna ma' kulħadd.

Ikkonsultajna mhux biss mar-rapporti imma anke ma' l-għaqdiet u ma' individwi, u jiena, bħall-Onor.

Chircop u bħal kull membru ta' din il-Kamra, niltaqa' ma' familji, ma' pensjonanti u ma' nies oħra li jkellmuni dwar il-problemi tagħhom.

Naħseb rarissmu niltaqa' ma' nies li ma jkellmunix dwar il-problemi tagħhom, għax wara kollox aħna għalhekk qegħdin hawnhekk, biex nisimgħu l-problemi tan-nies.

Għaliex?

Ħalli meta nisimgħu dawk il-problemi nixtarruhom u nagħmlu l-policy making tagħna biex inwieġbu għall-problemi, għall-ħteġijiet u għall-aspettattivi tagħhom.

U nemmen li dan huwa abbozz ta' liġi li qed iħares lejn l- adegwatezza u lejn is-sostenibbilita`.

Sur President, irrid ukoll nenfasizza dwar dak li ntqal fuq anomaliji għax dan l-abbozz m'huwiex qed iħares lejn anomaliji li jeżistu.

Għamilnieha ċara mill-bidu, anke fil-laqgħat li kellna ma' l-għaqdiet tal-pensjonanti, u għednielhom li għandna working group fil-minsiteru għall-familja u solidarjeta` soċjali li qed iħares lejn l-anomaliji.

Fil-fatt huma stess reġgħu ressqu xi rakmandazzjonijiet li kienu diġa` għamlu fi żmenijiet oħra.

Naf li dan l-aħħar, meta kellna laqgħa ma' l-alleanza tal- pensjonanti, qalulna li għadna ma sejjaħnielhomx biex jitkellmu fuq dawn l- anomaliji, u l-membri tal-working group, li l-maġġoranza tagħhom qegħdin preżenti hawnhekk - u nirringrazzjahom tax-xogħol li qegħdin jagħmlu - qalulhom li qegħdin jaħdmu fuq l-anomaliji, pero` se jkollna laqgħat biex niddiskutuhom.

Jiġifieri l-anomaliji kollha li jeżistu se nħarsu lejhom, u qegħdin inħarsu lejhom.

Dan hu x-xogħol ta' parallel running ma' din ir- riforma li qed nagħmlu.

L-ewwel l-Onor.

Chircop qal li hu jieħu gost li jiena erġajt ġejt hawnhekk u għal darb'oħra għedt li naqbel li l-liġi tas-sigurta` soċjali trid tinbidel u noħolqu benefiċċji ġodda.

Iva, u nerġa' ngħidha!

U nerġa' ngħidha mhux fl-arja, imma għax qed nara li x-xogħol realment qed isir.

Hemm grupp ta' nies li qed iħares lejn il-liġi tas-sigurta` soċjali għax nemmnu li verament għandha bżonn ta' overhaul.

Imma rridu napprezzaw li din m'hijiex xi ħaġa li tista' ssir fuq medda qasira ta' żmien għax hija liġi vasta li servietna għal numru ta' snin - iċċelebrajna l-50 anniversarju tagħha din is-sena - u li fiha ħafna tajjeb.

Pero' hemm affarijiet li issa huma anachronisms, li huma absolete, u li jridu jsiru mil-ġdid.

U dak qed nagħmluh ukoll.

Parallel running irridu naraw ukoll ir-riforma li saret fil-parti tal-liġi li tirrigwarda l-pensjoni ta' l-invalidita`.

U dik kienet ukoll bi preparament għar-riformi li qegħdin nagħmlu, għax meta tħares lejn benefiċċji differenti, bil-mod il-mod tkun qed tagħmel dik l-overhaul li mbagħad issir waħda komprensiva.

Naħseb li l-Onor.

Chircop jiftakar - għax kien hawnhekk hu wkoll - meta tkellimna fit-tul dwar il-pensjoni ta' l- invalidita` fejn ħloqna parametri ġodda, u issa hemm sistema ġdida li qiegħda hemmhekk biex tnaqqas ukoll l-abbuż, għax nafu li dak huwa benefiċċju fost l-iktar li jiġu abbużati.

Konna tkellimna wkoll fuq il- ħolqien ta' direttorat kontra l-frodi tal-benefiċċji soċjali, u dan huwa kollu xogħol parallel running li qed isir mid-dipartimenti tal-ministeru.

L-Onor.

Chircop qal li din ir-riforma ma tistax issir b'mod iżolat.

Ħadd m'hu qed jagħmel din ir-riforma b'mod iżolat.

Jekk inħarsu lejn ir-riformi li qegħdin isiru fl-edukazzjoni, fis-sistema tas-servizzi tas-saħħa u riformi oħra naraw li dan hu pjan ħolistiku.

L-oppożizzjoni tgħid li ħafna mil-liġijiet li ngħaddu minn dan il-parlament ikunu half baked.

Bir-rispett kollu, meta tiġi introdotta xi liġi, din tkun pedament għal ħafna affarijiet, u anke dan l-abbozz ta' liġi huwa pedament.

L-ewwel issemmiet ir-review li trid issir - marbutin bil-liġi - kull ħames snin.

Pero` l- ewwel review marbutin li nagħmluha qabel il-31 ta' Diċembru, 2010.

Jiġifieri qegħdin nitkellmu fuq perijodu iqsar.

Din għamilnieha għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett għax hija iktar clean cut li jkollok review kull ħames snin bejn l-2010, l-2015 u l-2020.

Pero` apparti minn hekk, dehrilna li l-ewwel waħda kellha tkun f'qasir żmien biex mill-ewwel naraw fejn sejrin b'din ir-riforma ġdida.

Għaliex?

Għax wieħed irid jagħmilha ċara li meta qed timplimenta riforma bħal din trid tagħmel monitering kontinwu biex tara fejn qed tieħdok għax, nerġa' nirrepeti, li dan huwa bidu.

Pero` nagħmilha ċara li lejn il-pensjonanti tal-lum għandna l-ikbar sensittivita` u bla dubju ta' xejn lesti li nħarsu lejn anomaliji li jeżistu u fejn hu posiblbli nirranġawhom ukoll.

Nerġa` nirrepeti l-kliem "fejn hu possibbli", għax ma jistax ikun li kollox isir f'daqqa jew li jsir kollox.

Pero` fejn hu possibbli nirranġaw, biex ħadd ma jgħid li wegħedna xi ħaġa u ma wettaqnihiex.

L-Onor.

Chircop l-ewwel tkellem fuq xi wegħdiet elettorali u qal li m'għandniex inwiegħdu dak li ma nistgħux nwettqu.

Ovvjament ħadt gost nisimgħu jgħidha, għax din hi xi ħaġa li d-deputati kollha rridu niftakruha.

M'iniex qed nagħmel xi wegħda.

L-unika wegħda li qed nagħmel hija l-impenn tal-dipartimenti fil-ministeru tiegħi li nħarsu lejn l-anomaliji, u mbagħad flimkien ma' ministeri oħra naraw fejn nistgħu nneħħu dawn l-anomaliji u nsolvu l-problemi.

Hawnhekk irrid noqgħod attenta wkoll għax fl-istadju tat-tieni qari l-Onor.

Chircop qal li għamilt nofs siegħa nitkellem fuq id-demografija.

B'daqshekk ma ħadtx għalija, imma naħseb li l-Onor.

Chircop għandu l-arloġġ jgħaġġel ħafna!

Naħseb li llum l-Onor.

Chircop tkellem iżjed minni fuq id- demografija.

Imma apparti dan, ta' min jgħid li d-demograifja hija importanti, u hawnhekk se jkolli nerġa' nirreferi għaliha għax ċerti konklużjonijiet li għamel l-Onor.

Chircop sfortunatament qed jagħtu stampa distorted, u anke fejn kellu l-arugment mibni tajjeb il-premessa kienet żbaljata.

Per eżempju, l-Onor.

Chircop qal li veru qed jitwieldu inqas tfal u veru li għaddejjin mill-fażi tal-baby boomers.

Imma minn hawn u ftit ieħor – din tinstema` kerha - dawn il-baby boomers jibdew imutu, u allura x'imkien se jkollok evening out.

Le, m'hijiex hekk, u allura se jkolli nerġa' nidħol ftit fid-demografija u nikkoreġih.

L-ewwelnett, jekk wieħed jara kif niżlet ir-rata tat-twelid isib li din niżlet b'rata fenominali, għax fejn kellna l-baby boomers konna qegħdin inħarsu lejn rata ta' twelid li kienet 39.3% għal kull elf ruħ tal- popolazzjoni u fl-2003 inżilna għal 10%.

Jiġifieri aħna kellna dik li jgħidulha decline vera qawwija.

Pero` mbagħad fejn żgur ma kellux raġun kien meta beda jitkellem fuq il-population ageing meta beda jgħid li x'imkien se nibbilanċjaw.

Le, mhux hekk!

Jekk wieħed jara l-white paper u rapporti oħra li għamilna fejn tkellimna fuq il-popolazzjoni u kif din se tibda tikber fl-eta` jsib li aħna l-Maltin se jibda jkollna an ageing population ta' rata għolja ħafna.

Jekk naraw iċ-ċifri ta' l-2003 insibu li għandna an ageing population ta' 18%.

Jekk inħarsu lejn is-sena 2025 insibu li f'dik is-sena nies ta' 60 sena u ikbar, dawk li qegħdin inħarsu lejhom issa bħala l-anzjani - verament għandek il-young old, il-middle old u l-old old - se jkollna kważi 27%.

Mela hemmhekk għandna r-rata ta' l-anzjani li qed togħla wkoll, u inti trid taħseb għalihom.

Veru li at a stage se jibdew imutu, pero` xorta għandek affarijiet oħra li trid tikkonsidra.

Trid tikkunsidra t-tul tal-ħajja li b'xi mod jew ieħor l-Onor.

Chircop semma, imma ċ-ċifra ma qalhiex tajba.

Għaliex?

Għax meta tara dik li ngħidulha l-longevity tal-ħajja u tgħoddha mar-rata tal-pensjonanti li qed tiżdied sas-sena 2050, in-nies li se jkollhom 60 sena jew iktar se jkunu 31% tal-popolazzjoni.

Jiġifieri se jkollok kważi terz tal-popolazzjoni li se jkollhom iktar minn 60 sena, waqt li r-rata tat-twelid, li lkoll kemm aħna rridu nagħmlu l-almu tagħna biex inżiduha, kellha decline qawwi ħafna u ma jidhirx li s'issa b'xi mod jew ieħor hemm xi xejriet differenti.

Anke jekk naraw x'inhu jiġri f'pajjżi oħra fejn ipprovaw jindirizzaw id-declining birth rate insibu li s'issa, apparti xi eċċezzjoni, m'hemmx xi suċċessi stravaganti li tista' titkellem fuqhom għax iż-żieda tal-birth rate kienet waħda verament żgħira.

Jiġifieri hawnhekk id-demographics huma importanti.

L-Onor.

Chircop tkellem ukoll dwar l-open-method of co-ordination, u qal tajjeb li din tagħtina l-opportunita` li nagħmlu benchmarking, u li naraw fejn qegħdin aħna, li naraw fejn qegħdin pajjiżi oħra, u jkollna wkoll is- sistema ta' exchange of best practices.

Ħadd m'hu qed jiġri warajna u ħadd m'hu qed jgħidilna biex nagħmlu hekk.

L-Onor.

Chircop stess qal li f'oqsma fejn l-Unjoni Ewropea ma tilleġiżlax, l-unika ħaġa li tagħmel hija li tipprova tissettja standards u tagħti linji gwida biex il-pajjiżi jersqu lejhom.

Anke fejn tidħol il-pensjoni tat linji gwida u tkellmet fuq adequate and sustainable pensions, u qalet li kull pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea għandu jħares lejn "adequate and sustainable pensions by ensuring adequate retirement incomes for all, and access to pensions which allow people to maintain, to a reasonable degree, their living standard after retirement in the spirit of solidarity and fairness between and within generations."

U kif għandna nagħmluhom dawn l-affarijiet?

L-Unjoni Ewropea tramite l-open- method of co-ordination toħroġ dawn il-linji gwida u tgħidilna li jrid ikun hemm financial sustainability of public and private pension schemes, bearing in mind the pressures on public finances - għax kulħadd konxju tar- riżorsi li hemm - bearing in mind the ageing of populations and in the context of a three-pronged strategy for tackling the budgetary implications of ageing.

U dawn x'inhuma?

Dawn huma: notably supporting longer working lives and active ageing, balancing contributions and benefits in an appropriate and socially fair manner and promoting the affordability and the secuirty of funded and private schemes.

Naħseb li jekk verament wieħed jara dan l-abbozz ta' liġi, u jarah mingħajr preġudizzju - mingħajr blinkers - allura jsib li qegħdin nimxu fuq din il-linja ta' open-method of co-ordination.

L-Onor.

Chircop staqsa ħafna drabi jekk sarux rapporti, jekk sarux impact assessments, u jekk rajniex dik jekk rajniex l-oħra.

Iva, dħalna f'ħafna affarijiet u rajna ħafna affarijiet fi stadji differenti.

Għamilna rapporti u għamilna studji fi stadji differenti u kien hemm ukoll ċertu ċaqliq minn fażi għall-oħra, għax ir-rapporti u l-istudji li saru kienu juru li ċerti affarijiet m'humiex fattibbli għax kienu se jġibu piż mhux neċessarju li joħloq problemi oħra, u qatt ma kienet l-intenzjoni li dan l-abbozz ta' liġi jagħmel hekk.

Meta nitkellmu fuq adegwatezza nista` ngħid li kellna s- supplementary paper, is-seba' waħda, mal-final report tal-working group li ħares lejn x'għamlu pajjiżi oħra u lejn studji li saru - m'iniex se noqgħod nidħol fihom - u għamlu dawk il-mistoqsijiet li jgħidulhom il-key questions biex joħolqu budget ta' adegwatezza għall-pensjonjiet f'pajjiżna.

U mill-family budget unit ta' l-universita` ta' York ħareġ li inti trid tistaqsi mistoqsijiet dwar lejn liema items se tħares, il-kwantita` u l- kwalita` ta' dawk l-items, il-prezz, x'lifetime ta' kontribuzzjonijiet u ta' affarijiet oħra se jkollok u anke t-timeframes li se titkellem fuqhom.

Il-working group għamlu kollu dan l-istudju, u tant għamlu kollu li ħareġ rapport b'ċifri Maltin għas-soċjeta` Maltija dettaljat għall-aħħar u qiegħed hemm għal min irid jarah u għal min irid jifhmu.

Dan huwa x-xogħol tal-pensions working group li ħadu actual costs meta għamlu dan l- eżerċizzju.

Jiġifieri rridu noqogħdu ftit attenti meta nistaqsu jekk sarux rapporti.

Dażgur li saru rapporti, imma r-rapporti qegħdin hemm biex naqrawhom u nifhmuhom, u mhux biex inpoġġuhom fuq il-mejda tal-Kamra u jibqgħu hemmhekk.

Meta L-Onor.

Chircop tkellem fuq is-sostennibilita` qal li fl-2004 kien hemm surplus ta' madwar Lm38 miljun.

Is-sena ta' qabel kien hemm iktar, kien hemm Lm41 miljun, u fl-2005 kien hemm Lm32 miljun.

Jekk inti toqgħod tara kif qiegħed jonqos dan is-surplus - per eżempju, bejn is-sena 2005 u l-2004 kellek tnaqqis ta' Lm6 miljuni - allura issib li minn hawn u ftit snin oħra mhux se jkollok is-sostennibilita` li beda jitkellem fuqha l- Onor. Chircop.

U lanqas mh'u sew li anke ngħidu li l-kontribuzzjonijiet imorru għall-pensjonijiet.

Safejn naf jiena l-kontribuzzjonijiet ma jmorrux biss għall-pensjonijiet.

Imorru wkoll għal affarijiet oħra.

Jiġifieri dik trid tħares lejha wkoll, u ma noqogħdux nitfgħu l-affarijiet in arja!

Il- pajjiżi kollha, anke dawk li għandhom ekonomija stabbli, qegħdin iħarsu lejn xi jridu jagħmlu għall-pensjonijiet ta' 20 u 25 sena oħra.

Dan l- aħħar fil-magazine "The Economist" kien hemm li jekk l-Amerika ma tarax x'se tagħmel u tħares lejn riforma, se jkollha problemi kbar biex issostni l-pensjonijiet.

Jiġifieri li inti torbot riforma tal-pensjonijiet hawn Malta ma' xi ħaġa fuq nuqqas ta' stabbilita` jew inkella problemi ekonomiċi, lanqas hi xi ħaġa ġusta u lanqas hi korretta.

L-Onor.

Chircop għamel bosta kummenti dwar iċ-child care centres u r-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol, u se nerġa' allura nitkellem fuq dak li semmejt l-ewwel, il-parallel running exercises.

Aħna, biex inżidu l-parteċipazzjoni tan-nisa hawn Malta għandna problema, li m'hijiex biss in-nuqqas ta' child care centres, kif ħafna drabi jingħata x' jifhem.

U noqogħdu ftit attenti, għaliex kif nitkellmu fuq child care centres qisna li f'daqqa waħda kulħadd qed joħroġ tliet kwarti tal-paga tiegħu biex jibgħat lit-tfal fiċ-child care centres.

Jiena dort child care centres, għandek uħud minnhom li huma aċċessibbli finanzjarjament u oħrajn li huma ogħla, jiddependi fuq is-servizz li jagħtu.

Il-ħolma tagħna li hi li jkollna ħafna u ħafna child care centres Malta u Għawdex ukoll.

Fil-budget għedna li se niftħu child care centre ieħor Birkirkara.

Minn dakinhar 'il hawn tiskanta kemm kellmuna nies li qalulna li jridu jiftħu child care centres oħra - u aħna nagħmlu mill-aħjar tagħna – pero` jiena u l-Ministru Galea ilna nitkellmu wkoll fuq il-provvediment ta' child care centres premises li diġa` huma hemm, huma adegwati u huma fl-iskejjel tagħna.

Meta inti tħares lejn l-iskejjel tagħna - nerġa' nsemmi daqsxejn id- demografija – issib li issa għandek a decreasing school population, jiġifieri hemm l-ispazju.

Barra minn hekk, dawn huma diġa` child friendly u allura hija ħaġa minn ewl id-dinja li nistgħu noħolqu aktar child care centres fl-iskejjel hemmhekk fi żmien qasir, u mhux xi għexieren ta' snin oħra.

Pero` xi ħaġa li ħadd m'hu se jgħidha min-naħa ta' l-oppożizzjoni - u se nfakkarha jien - hi li f'dan il-budget għamilna ħafna xogħol fuq iċ-child care centres, fis-sens li lil dawk eżistenti qed ngħinuhom, tramite fondi ta' l-Unjoni Ewropea biex jilħqu l-istandards.

U għadhom ma sarux regolamenti formali għax kif diġa` kelli l-opportunita' ngħid, inti l-ewwel tridhom joħolqu l-istandards, u mhux toħloqilhom parametri li għadhom ma waslux fihom, u allura teknikament tpoġġihom kontra l-guidelines u kontra r- regolamenti.

Mela ejja nagħtuhom ftit żmien, medda ta' sentejn, tlieta - u diġa` għadda żmien sostanzjali minn hekk - nagħtuhom il-fondi li għandhom bżonn biex jilħqu l-istandards ħalli jkollna child care centre facilities ta' kwalita`.

Jekk tara l-provvediment fil-budget f'dan ir-rigward issib li aħna qegħdin ngħinu lil dawn il-ġenituri li jibagħtu t-tfal fiċ-child care centres billi se nagħtuhom tax credit sostanzjali.

Issa having said this, irrid ngħid ukoll li hawn Malta dejjem kellna problema biex inżidu r-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax- xogħol.

Għax għandek il-kultura li qiegħda hemmhekk, u għadna ma neħħejnihiex, u għandek l-għażliet personali tan-nies.

U fortunatament għal dan il-pajjiż għandek ukoll faxxa ta' nisa li jgħidulek li m'għandhomx bżonn joħorġu jaħdmu għax kif inhuma kuntenti.

U God bless them, u jalla jkunu kuntenti, għax kuntenti huma, kuntent kulħadd.

Pero` aħna nafu li hemm nisa oħra li jixtiequ li jkollhom il-faċilitajiet u l-għajnuna, u aħna se noħolqulhom l-istrutturi.

L-Onor.

Chircop semma wkoll il-means testing u qal li dan għandu jkun streamlined.

Infatti qed isir l-eżerċizzju - hawnhekk għandi d-draft ta' kif kienu l-means tested benefits and services fis-sajf li għadda - biex naraw kif nistgħu nagħmlu l-istreamlining, u fil- fatt il-bażi tax-xogħol kollu tiegħu diġa` sar.

L-Onor.

Chircop staqsa għaliex għażilna li wieħed għandu jirtira meta jagħlaq 65 sena u mhux meta jagħlaq 63 jew 64.

Jekk inħarsu lejn il-minimum retirement ages fl-Ewropa - mhux lejn il-pajjiżi kollha - insibu li għandek l-Awstrija, il-Belġju, id-Danimarka, il-Fillandja, Franza, il- Ġermanja, il-Greċja, il-Lussemburgu, l-Olanda, il-Portugal u Spanja fejn l- eta` ta' l-irtirar hija 65 sena.

Issa aħna qed inħarsu lejn l-eta` ta' irtirar ta' 65 sena fuq medda ta' għoxrin sena oħra.

Jiġifieri aħna deħlin b'mod gradat għax qed nitkellmu fuq medda twila ta' snin.

U għalhekk kellu raġun meta l-Ministru Galea qal li waħda mill-kritiki li rċevejna kienet li qed inkunu kawti.

Imma aħna hekk irridu nkunu, kawti.

Jiena nixtieq nara kif se jkunu l-anzjani tagħna minn hawn u għoxrin sena oħra, għax meta nħares lejn dawk li 20 sena ilu kont nikkonsidrahom anzjani u lejn dawk li huma anzjani llum, nara li d-differenza hija fenominali!

Sur President, l-active ageing sar xi ħaġa li niftaħru bih, narawh u mmissuh.

Dan l-aħħar kont qed nitkellem ma' għalliema li qaltli li tixtieq tkompli tgħallem imma se jkollha tiritra għax se tagħlaq il-61 sena.

Anke meta nitkellmu fuq in-nies li jridu jirtiraw, mhux kulħadd ikun irid jirtira.

Aħna tajna l-opt-out tal-61 sena li wkoll qiegħda fil-liġi.

Ladarba tkun ħallast il-kontribuzzjonijiet dovuti minnek, ta' 61 sena tista' tirtira u tgawdi l-pensjoni kollha tiegħek.

Jiġifieri l-opt-out hemm qiegħda wkoll.

Pero` jekk inħarsu lejn dawn l-etajiet tara li l-average ta' dawn il-pajjiżi li semmejt hija ta' 64 sena u 10 xhur, jiġifieri aħna qegħdin inħarsu li nilħqu din minn hawn u ħafna snin oħra.

Pero` wieħed irid iħares ukoll lejn aspetti oħra.

Meta konna qegħdin nitkellmu fuq l-eta` ta' l-irtirar u nagħtu r-raġunijiet għaliex għażilna li tkun 65 sena - u nerġa' nirrepeti għax konxji li n-nies qed jgħixu aktar u qed ikollna ħafna iktar active ageing - kellna reazzjoni li ngħidulha mħallta.

U meta kien hemm vox-pox u staqsew lin-nies jekk iridux jaħdmu sa 65 sena, huwa veru li ħadd ma qallhom li jixtieq jibqa` jaħdem sa dak iż- żmien.

Imma su due piedi ħadd m'hu se jgħidlek li jixtieq jibqa` jaħdem!

Din ma taħdimx hekk.

Taħdem meta bniedem jasal għall-eta` ta' l-irtirar, għax dakinhar jibda jikkonsidra jekk jibqax jaħdem jew le.

U fil-fatt għandna ħafna nies li jitolbuna biex ikomplu jaħdmu wara li jagħlqu 61 sena.

Imma kien hemm dawk li qalulna li huma jistgħu jarawha li l-eta` ta' l-irtirar titla` għal 65 sena, u taw raġunijiet diversi, u aħna ħdimna fuq permutations varji.

Sur President, saru studji kif ir-retirement age se jaffettwa lin-nies.

Jekk wieħed iħares lejn ir-rapporti li kien hemm meta ġie ikkonsidrat li r- retirement age tkun ta' 63 sena, dik li semma l-Onor.

Chircop dalgħodu, hemmhekk konna qegħdin inħarsu lejn pension's deficit għall-GDP tagħna ta' kważi 4%.

U allura hemmhekk fejn se nitkellmu fuq sostenibilita'?

Jien nemmen li din ir-riforma qed tagħmel żewġ affarijiet, qed iżżid l-eta` ta' l-irtirar għal 65 sena b'mod gradwali - mhux xi ħaġa li qed nagħmluha hekk malajr - u qiegħda wkoll tagħti l-opt-out lil dawk li jridu jieqfu ta' 61 sena, kif nieqfu llum, darba li jkunu ħallsu l-kontribuzzjonijiet kollha tagħhom.

Sur President, issa rrid inkompli nitkellem fuq klawsola 2 għax dalgħodu meta ippreżentajt klawsola 2 bdejt nitkellem fuq il-parti tar-retirement age u waqaft hemmhekk.

Pero` din il-klawsola fiha bosta partijiet, u nixtieq allura nkompli nħares lejha billi ngħaddi għat-tifsira tal-kliem "Pensjoni tas-Servizz".

F'dan l-abbozz qegħdin ngħidu li:

"fit-tifsira "Pensjoni tas-Servizz" minnufih wara l-proviso li hemm magħha, għandu jiżdied il-proviso ġdid li ġej:

"Iżda wkoll kull somma li titħallas bħala Pensjoni tas-Servizz m'għandhiex titqies bħala t-Tieni Pensjoni jew it-Tielet Pensjoni għall-finijiet ta' dan l-Att.".

Mela dan il-proviso kellu jiżdied minħabba l-introduzzjoni tat-tieni u tat- tielet pensjoni.

Hawnhekk qegħdin ngħidu b'mod l-aktar ċar li dawn iż-żewġ pensjonijiet m'għandhomx jitqiesu bħala pensjoni tas-servizz.

Hawnhekk nixtieq ngħid li għandi emenda għax dehrilna li kellna bżonn nagħmlu l-wording ftit iktar ċar.

Jiġifieri m'hemmx tibdil ta' kunċetti.

Din l-emenda tgħid hekk:

"A" Klawsola 2 għandha tiġi emendata kif ġej:

(a) minflok is-subparagrafu (ii) tal-paragrafu (a) tagħha għandu jidħol dan li ġej:

"(ii) fit-tifsira "Pensjoni tas-Servizz" fil-proviso li hemm magħha, minflok il-kliem "għall-ewwel darba;";" għandhom jidħlu l- kliem "għall-ewwel darba:" u minnufih wara għandu jiżdied dan il- proviso ġdid li ġej:

"Iżda wkoll it-Tieni Pensjoni jew it-Tielet Pensjoni li persuna tista' tirċievi m'għandhiex titqies bħala Pensjoni tas-Servizz għall-finijiet ta' dan l-Att;";

(b) fis-subparagrafu (iii) tal-paragrafu (a) tagħha, fit-tifsira "it- Tielet Pensjoni", il-kelma "individwali" għandha titħassar u minflok il- kliem "65D" għandhom jidħlu l-kliem "64D";

(c) fis-subparagrafu (iv) tal-paragrafu (a) tagħha, minflok il-kliem "l-iskema ta' pensjoni okkupazzjonali mandatorja" għandhom jidħlu l- kliem "l-iskema mandatorja ta' pensjoni" u minflok il-kliem "65C" għandhom jidħlu l-kliem "64C";

(d) minflok il-paragrafu (b) tagħha għandu jidħol dan li ġej:

"(b) fis-subartikolu (3) tiegħu, minflok il-kliem minn "Għall- finijiet ta' l-għoti ta' Pensjoni ta' Superstiti," sal-kliem "kif ikun il-każ, kienet persuna assigurata," għandhom jidħlu dawn il- kliem li ġejjin:

"Għall-finijiet li tingħata:

(i) pensjoni lir-romol jew pensjoni lil min jirtira, skond dan l-Att, persuna li tkun imwielda fil-31 ta' Diċembru, 1961 jew qabel u li matul l-aħħar għaxar snin li jintemmu fl-aħħar jum tas-sena kalendarja li tiġi minnufih qabel ma tirtira jew qabel ma ssir armla; jew

(ii) pensjoni għal invalidità, skond dan l-Att, persuna li matul l-aħħar għaxar snin li jintemmu fl-aħħar jum tas-sena kalendarja li tiġi minnufih qabel ma tkun saret invalida,

kienet persuna assigurata,".

"A" Clause 2 shall be amended as follows:

(a) for subparagraph (iii) of paragraph (a) thereof there shall be substituted the following:

"(iii) in the definition "Service Pension" in the proviso thereto, for the words "of such Service Pension;";" there shall be substituted the words "of such Service Pension:" and immediately thereafter there shall be added the following new proviso:

"Provided also that the Second Pension or the Third Pension which a person may receive shall not be considered as a Service Pension for the purposes of this Act;";

(b) in subparagraph (iv) of paragraph (a) thereof, in the definition "Third Pension", the word "individual" shall be deleted;

(c) in subparagraph (ii) of paragraph (a) thereof, for the words "mandatory occupational pension scheme" there shall be substituted the words "mandatory pension scheme"; and

(d) for paragraph (b) thereof there shall be substituted the following:

"(b) in subarticle (3) thereof, for the words from "For the purposes of awarding a Survivors' Pension," to the words "as the case may be, was an insured person," there shall be substituted the following words:

"For the purposes of awarding:

(i) a widows' pension or a retirement pension, in terms of this Act, a person born on or before the 31st December 1961 and who, during the last ten years ending on the last day of the calendar year immediately preceding such person's retirement or widowhood; or

(ii) an invalidity pension, in terms of this Act, a person who, during the last ten years ending on the last day of the calendar year immediately preceding such person's becoming an invalid,

was an insured person,".

Dan is-subartiklu jiddefenixxi kif persuna għandha titqies jew bħala persuna impjegata jew persuna li timpjega lilha nfisha, li allura fil-liġi tissejjaħ self-employed, jew persuna li taħdem għaliha nnifsha, li fil-liġi tissejjaħ self-occupied.

Allura hawnhekk qegħdin ukoll inħarsu lejn meta tiġi biex tingħata pensjoni ta' superstiti, pensjoni għal min jirtira jew pensjoni għall-invalidita`.

Qed nistabbilixxu l-kunċett importanti li qed inneħħu d-distinzjoni bejn min hu impjegat, min jimpjega lilu nnifsu jew min jaħdem għalih innifsu.

Allura b'riżultat ta' dan kellna nagħmlu emenda oħra konsegwenzjali, li forsi nitkellem fuqha aktar tard, għat- Tlettax-il Skeda fejn se titneħħa d-distinzjoni bejn dawn it-tliet klassijiet differenti għall-fini tal-kalkolu tad-dħul pensjonabbli.

Dik kienet xi ħaġa mixtieqa u aħna daħħalnieha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nitlob lill-membri tan-naħa tal-gvern li meta jkunu se jippreżentaw emenda għal xi emenda jagħtuhielna minn qabel.

Barra minn hekk, il-kopji ta' l-emendi oriġinali li għandi jiena huma bl-Ingliż, u jekk tistgħu tgħadduli kopja bil-Malti tant aħjar, ħalli nkunu nistgħu nimxu b'mod iktar effikaċi.

Pero` li rrid ngħid hu li jiena għad baqagħli xi affarijiet fuq temi ġenerali u anke affarijiet ta' natura iktar speċifika li nixtieq nsemmi.

Dalgħodu l-Ministru Cristina għoġobha tgħid li jien għamilt ħafna sweeping statements.

Imma fi kwalunkwe liġi l-ewwel artikli jkunu artikli li jkunu qegħdin jiddefenixxu l-iskop ta' dak li nkunu qed nemendaw u għal xiex inkun qegħdin nemendaw, u awtomatikament, kif dejjem jiġri infallibilment, inti bilfors trid tagħmel eżami tas-sitwazzjoni li tkun qiegħed tiddibatti fuq bażi iktar ġenerali.

Per eżempju, aħna ġejna mistoqsijin fiex kienu jikkonsistu l-konsultazzjonijiet tal-Malta Labour Party.

Jien ngħid li l- konsultazzjonijiet tal-Malta Labour Party kienu u għadhom għaddejjin f'dan il-qasam.

Sa din il-ġimgħa stess għandna meeting ma' għaqda li tirrapreżenta l-interessi tal-pensjonanti.

Laqgħat formali bħal dawn kellna għexieren, plus li anke niltaqgħu b'mod regolari ma' diversi esperti f'dan il-qasam biex jagħtuna l-feedback tagħhom.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ippermettili ftit, Onor. Chircop.

Xtaqt nagħmel kumment għaż-żewġ naħat.

Ħadt l-impressjoni li d-diskors tal-ministru kien forsi indirizzat għal xi kummenti li saru dalgħodu.

Nixtieq mis-Sedja niġbed l-attenzjoni taż-żewġ naħat għall-ordni permanenti 100, li bla dubju ta' xejn ilkoll familjari miegħu, li jgħid li fl-istadju ta' kumitat ma nitkellmux dwar il-prinċipji ta' l-abbozz imma dwar id-dettalji ta' l- abbozz.

Jiġifieri nixtieq nappellalkom li issa li qegħdin niddiskutu klawsola 2 għandna nżommu ma' dak li hemm f'din il-klawsola.

Naħseb li se jkollna sensiela ta' seduti fuq dan l-abbozz ta' liġi, u jekk ikun hemm il- koperazzjoni miż-żewġ naħat id-diskussjoni tkun waħda interessanti.

Pero` kemm jista' jkun irridu nillimitawha għad-dettalji, kif wara kollox jitolbu l-ordnijiet permanenti tal-Kamra.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, din il-liġi tolqot l-interessi ta' firxa wiesgħa ta' nies, kemm ta' dawk li huma diġa` pensjonanti, kemm ta' dawk li waslu biex jirtiraw, kemm ta' oħrajn li huma f'fażi tranżitorja, kif ukoll ta' oħrajn li lanqas biss għadhom daħlu fid-dinja tax-xogħol.

Għalhekk ma tista' qatt tikkummenta dwar il-pensjonijiet mingħajr ma tagħmel riferenza, f'xi ħin jew ieħor, għal diversi fatturi li se jimpinġu fuq dan is-suġġett.

Per eżempju, hemm il-kwesjtoni tat-timeframes, li hija waħda mill-issues l-iktar kontenzjużi bejn iż-żewġ partiti l-kbar, fuq kemm fil-fatt din ir-riforma hija ta' natura urġenti jew le.

Fid-diskors tiegħi fl-istadju tat-tieni qari jiena għedt li hemm problema li qiegħda tinħema, imma r-rata li biha qed tinħema m'hijiex ta' natura urġenti daqskemm qed jgħid il-gvern.

Meta l-Ministru Cristina tkellmet dwar il-kwestjoni tar-rata tat-twelid qalet li jekk naraw x'inhu jiġri f'pajjżi oħra fejn ipprovaw jindirizzaw id- declining birth rate, insibu li s'issa, apparti xi eċċezzjoni, m'hemmx xi suċċessi stravaganti li tista' titkellem fuqhom, u allura tat wieħed x'jifhem li, jsir x'isir, din il-problema diffiċli innaqqsuha.

M'hu veru xejn li m'hemmx pajjiżi li ma rnexxielhomx idawru r-rotta f'dan il-qasam.

Jirriżulta, per eżempju, li Franza u d-Danimarka irnexxielhom jagħmlu miraklu żgħir, biex nsejħulu hekk, għax filwaqt li rnexxielhom iżidu r-rata tal-fertilita`, fl-istess ħin irnexxielhom ukoll iżidu r-rata tal- parteċipazzjoni femminili fis-suq tax-xogħol.

M'għandix il-figuri quddiemi, imma l-fatt hu li żdiedet, u jekk żdiedet ifisser li kellek miżuri ta' sostenn soċjali min-naħa tal-gvernijiet konċernati li daħlu għal dawn iċ-challenges bis-serjeta` u effettivament spiċċaw biex il-problema indirizzawha bis-serjeta`.

Inutli li jkollok gvern li jimbarka fuq programm li jżid il-parteċipazzjoni femminili fis-suq tax- xogħol u konsegwenza ta' hekk tispiċċa tonqoslok ir-rata tat-twelid.

Għalfjen qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax fl-aħħar mill-aħħar in the long term se jkollok problemi iktar akuti fil-futur għax id-diskrepanzi u d- differenzi demografiċi - ovvjament aħna qegħdin nitkellmu dwar ageing population - se jkomplu jiżdiedu.

Sur President, huwa tajjeb ukoll li wieħed jitkellem dwar ċerti issues fundamentali għax jiena nemmen li meta jgħaddu l-ewwel ftit artikli ta' din il-liġi, imbagħad l-oħrajn, li huma ta' natura kemm xejn iktar teknika, inkunu nistgħu ngħaddu through them b'mod aċċellerat.

Imma imporanti li nirrimarkaw u nenfasizzaw il-pożizzjoni li ħa l-Partit Laburista u għalfejn ħa din il-pożizzjoni.

Għaliex?

Għax milli jidher tan-naħa tal-gvern iridu, b'xi mod jew ieħor, jirribattu dak li qed ngħidu aħna u jipprovaw ikissru l- argumenti tagħna kultant b'mod inġust.

Dan qed ngħidu għax waħda mir- rimarki li għamilna, mhux biss aħna bħala partit fl-oppożizzjoni imma għamluha diversi organizzazzjonijiet li huma konċernati fis-settur tal- pensjonijiet, kienet li dawn l-emendi li għandna quddiemna, bħala pakkett kif inhu, huma soċjalment rigressivi.

Per eżempju, fl-istadju tat-tieni qari meta l-Onor.

Tonio Fenech ġie biex jirribatti dak li kont għedt jiena għajjarni cowboy, u qalli li jiena xjentist u tajjeb fil-mediċina, u aħjar nibqa' fuq il-mediċina biss!

U jiena kont ressaqt il-workings li ħadem fuqhom il-Partit Laburista li kienu preparati minn diversi esperti f'dan il-qasam li juru b'mod aritmetiku li verament dan il-pakkett ta' emendi huma soċjalment rigressivi u effettivament se jkunu qegħdin jiffavorixxu lil dawk li jaqilgħu iktar.

Pero` għażel li juża dan il-ħafna kliem dispreġġjattiv li jien qatt ma nagħmel użu minnhom, u nippretendi li s-Sedja, tkun min tkun, għandha tieħu azzjoni dak il-ħin stess.

Imma apparti dan kollu, jiena kont ħriġt b'workings fejn kont tajt eżempju fuq tliet kategorji ta' persuni.

Dawn l-eżempji huma dwar persuni li jaqilgħu Lm75 fil-ġimgħa, dawk li jaqilgħu Lm93 fil-ġimgħa u oħrajn li jaqilgħu Lm124 fil-ġimgħa, li mill- ewwel ta' Jannar 2007 ikollhom 45 sena, u li allura se jinqabdu fir-riforma l-ġdida in toto.

Aħna qbadna dawn it-tliet kategorji u eżaminajna dawn it- talin li għandhom 45 sena issa jew se jagħlquhom fl-1 ta' Jannar, 2007 u li 20 sena oħra se jiġu at retirement age, li se tkun ta' 65 sena.

Ippreżentajna l-figuri tagħna u kif nissopponu - mhux b'mod arbitrarju u se ngħid kif – li dawk it-tliet kategorji ta' ħaddiema, li lum għandhom 44 sena jew 45 sena, se jispiċċaw bil-pensjoni bis-sistema ta' kif inhi llum u bis-sistema ta' kif qed tiġi introdotta mill-gvern.

U jirriżulta, sfortunatament għan-nies li għenu lill-Onor.

Tonio Fenech biex jipprepara d- diskors tant għaref tiegħu, li l-figura li ħareġ biha hu hija ftit jew wisq bħal dik li ħriġt biha jien.

Issa meta jiena għedt li l-ewwel kategorja ta' nies jispiċċawlek b'pensjoni ta' Lm3,640, it-tieni kategorija b'Lm4,264 u t-tielet kategorija b'Lm4,500, in-nies ħasbu li aħna insejna nieħdu ż-żewġ terzi ta' dak l-ammont, u ħasbu li dak l-ammont huwa l-paga per se.

M'hu veru xejn.

Aħna ħdimna fuq assumption, imma mqarrba lejn ir-realta`, li fuq medda ta' 20 sena dawk in- nies ta' 45 sena li se jkollhom jaħdmu iktar biex jiġu jilħqu l-eta` pensjonabbli ta' 65 sena, jekk se jiżdiedu Lm2 fil-ġimgħa, u din iż-żieda tibqa' tingħata on average għal dawn l-20 sena li ġejjin, b'kumbinazjoni l- figura tiġi dik li semmejt jien.

Ma nafx kif l-Onor.

Tonio Fench ħareġ jitgħajjar u jgħid li aħna lgħabna bil-figuri u li l-pensjoni ta' l-ewwel kategorija ta' nies kienet Lm1,000 inqas minn dak li ddikjarajt jiena.

Dan m'hu veru xejn, u l-argument tiegħu jaqa' kompletament.

L-argument huwa, u jibqa` jreġi, li kif inhi proposta s-sistema issa, li r- retirement age titla' għal 65 sena u l-perijodu kontributorju biex tikkwalifika għal pensjoni ta' żewġ terzi jrid jiżdied minn 30 sena għal 40 sena, se jirriżulta li l-pensjoni ta' dawk li qegħdin fl-ewwel u fit-tieni kategorjia kulma se tiżdidilhom huwa 1%, filwaqt li dawk li qegħdin fit- tielet kategorija, li bħalissa jaqilgħu Lm124 fil-ġimgħa, il-pensjoni se tiżdidilhom bi 33%.

Din hija r-realta`, u din hija l-problema li se toħloq din is-sistema ġdida li jrid jdaħħal il-gvern fil-qasam tal-pensjonijiet, u għalhekk qegħdin ngħidu li din hija sistema soċjalment rigressiva.

Mela aħna niġu bl-ikbar sinċerita` bil-workings maħdumin bl-ikbar trasparenza u bl-ikbar integrita` biex nippruvaw nispjegaw lill-poplu dak kollu li jrid ifassal il-gvern, imbagħad niġu mgiddbin b'dan il-mod diżonest, u minn fuq jgħidulna li n-nies tagħhom qalulhom li m'hu veru xejn dak li qed ngħidu aħna!

Aħna ħdimna fuq eżempju teoretiku ta' tliet saffi.

Għandek l-ewwel kategorija ta' nies li jaqilgħu Lm75 fil-ġimgħa u t-tieni kategorija li jaqilgħu Lm93 fil-ġimgħa.

Veru li l-pensjoni ta' l-ewwel kategorija ta' nies fil-preżent hija Lm2,600, imma 20 sena oħra din se titla' għal Lm3,600 bil-cost of living adjustment li joħroġ ta' kull sena.

Aħna ħdimna fuq dik il-figura ta' mbagħad, jiġifieri fid-diskors tiegħi fl-istadju tat-tieni qari jiena ppubblikajt il-figura ta' mbagħad u mhux ta' issa.

Dawn in-nies li aħna ħdimna fuqhom mhux se jirtiraw issa, għax għad għandhom 45 sena u baqgħalhom 20 sena oħra quddiemhom.

Dan hu li naqas milli jeżamina l-Onor.

Tonio Fenech, u minn fuq ħareġ jgħajjarna li aħna cowboys u li aħna xjentisti tajbin fil-mediċina biss!

Sfortunatament in-nies tiegħu, li qegħdin jaħsbu li huma iktar intelliġenti minn ma nafx min, fallew milli jaraw din ir-realta`.

Xejn iktar u xejn inqas!

Aħna ntennu li kif inhuma proposti, dawn l-emendi bilfors li se joħolqu tbatija u differenzi soċjali ikbar milli diġa` jeżistu fil-preżent.

B'dawn l-emendi l-gvern se jkun qed jaġevola - m'hemmx kelma oħra xi tgħid - lil dawk li fil-preżent jaqilgħu kważi d-doppju tan-nies li qegħdin fl-ewwel saff.

U nista` ngħid li ħadd min-nies li tkellimna magħhom fl-outreach li għamilna bħala Partit Laburista ma jaqbel ma' dawn l-emendi minħabba din ir- raġuni.

Anzi kulħadd qabel li kif inhu propost dan il-pakkett bħalissa huwa soċjalment rigressiv.

Rigward il-kwestjoni ta' l-eta` ta' rtirar, li tkellimna ħafna fuqha, nixtieq ngħid li ħadt gost li l-gvern għamel emenda għall-ewwel pakkett oriġinali ta' emendi fejn iddaħħlet l-opt-out clause, għax qabel l-emendi kienu karatterizzati minn assolutiżmu, fejn kellek dik l-iskaletta kif se jirtiraw skond l-age brackets li ġew imfasslin fil-liġi.

Iżda ma kienx hemm il-proviso li ddaħħal iktar tard f'din il-liġi, cioe' l- idea ta' kontribuzzjonijiet.

Dik almenu hija xi ħaġa pożittiva, għax dawk in-nies li f'ħajjithom ikunu ħallsu 2,080 kontribuzzjoni, jirtiraw ta' 61 sena jew ta' 65 sena xorta se jikkwalifikaw għal pensjoni sħiħa ta' żewġ terzi.

Kif kienet qabel, kienet qiegħda tmur totalment kontra ċerti klassijiet ta' ħaddiema, fosthom il-bennejja, li ħafna minnhom joħorġu fuq il-lant tax-xogħol minn eta` żgħira ħafna - jiena ma naqbilx ma' dan għax imbagħad għandek il-problema ta' l-illitteriżmu, eċċtra - għax ikunu family- run business, u t-tifel jmur jgħin lill-missieru ta' 15 jew ta' 16-il sena.

Jiġifieri bl-emendi kif kienu proposti qabel, dawn in-nies kienu se jkunu żvantaġġjati, imma issa ġiehom iċ-ċans li almenu jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-pensjoni taż-żewġ terzi jekk jirtiraw qabel l-eta` ta' 65 sena.

Xi ħaġa ta' natura iktar gravi kemm soċjalment, kemm ekonomikament kif ukoll politikament, għax nafu li dan il-gvern m'għandux mandat elettorali biex iwettaq dawn ir-riformi, hija li meta tifli sew dan l-abbozz u tara x'hemm moħmi further on hekk kif se jiġi mogħti d-daqqa tal-mannara u jiġi mgħoddi minn din il-Kamra, il-ministru jew inkella l-gvern tagħha se jkun mogħti l-poter li meta jrid, fi x'ħin irid u kif irid idaħħal is-second u t- third pillar pensions.

Issa aħna nafu li fil-press conference li għamel il- Prim Ministru Gonzi fl-1 ta' Marzu ta' din is-sena hemm ukoll iswed fuq l- abjad li l-gvern huwa konxju li l-familji tal-ħaddiema ma jifilħux għal ċerti piżijiet, u allura din il-parti tar-riforma, kif il-gvern xtaq oriġinarjament jagħmel, se titħalla fuq l-ixkaffa.

Min-naħa l-oħra meta mbagħad niġu biex naraw il-crunch ta' l-artiklu li għandna quddiemna - u din għalija hija xi ħaġa ferm iktar serja mill- kwestjoni ta' l-eta' ta' l-irtirar, għalkemm in-nies l-aktar li jaraw b'mod dirett hija l-eta' ta' l-irtirar, u ma tagħtihomx tort għax huma jridu jiġġieldu mal-ħajja minn ġurnata għall-oħra - il-kwestjoni tas-second and third pillar pensions qiegħda tiddaħħal fil-liġi mingħajr parametri u l- ebda dettall ta' xejn dwar dan il-fattur.

Hawnhekk irrid ngħid li fuq bażi ġenerali aħna nafu - kif diġa' għedt dalgħodu u ntenni llejla - li fi kwalunkwe pajjiż fejn l-ekonomija li m'hijiex sejra tajjeb, meta saru r- riformi fis-sistemi tal-pensjonijiet, speċjalment fejn daħlu s-second and third pillar pensions, fallew, u l-aktar li batew kienu dawk li l-aktar kellhom bżonn l-għajnuna ta' l-istat.

U ma ninsewx li sa ftit xhur ilu pajjiżna kien għaddej u għadu għaddej minn diversi problemi fl-ekonomija.

Nafu li l-andament ġenerali ekonomiku ta' pajjiżna bħalissa, per eżempju, jesibixxi l-figura ta' madwar 2.5% tal- growth, li hija waħda mill-iżgħar jekk mhux l-iżgħar rata ta' growth li hemm fl-Unjoni Ewropea.

Għandek ukoll il-parteċipazzjoni fil-qasam tax- xogħol, u ma tistax ma tidħolx fihom dawn il-figuri, Sur President.

Il- parteċipazzjoni in ġenerali fil-qasam tax-xogħol tvarja bejn 56% u 57% li hija wkoll rata baxxa ħafna.

Imbagħad hemm l-problema, li xbajna nitkellmu dwarha f'din il-Kamra u anke barra, tal-parteċipazzjoni femminili fil-qasam tax-xogħol li wkoll, bħala figura ta' 33% għal 34%, hija figura baxxa ħafna.

Sur President, fl-opinjoni tiegħi dan l-artiklu, nerġa` ngħid apparti l- fattur ta' l-eta' ta' l-irtirar li se titla għal 65 sena, fih tentattiv tost - għax ma ninsewx li dan il-gvern m'għandu l-ebda mandat elettorali biex iwettaq dawn ir-riformi għaliex fil-programm elettorali ta' l-2003 dawn ma jidhru imkien - li tiddaħħal is-sistema tat-tieni u t-tielet pilastru meta lanqas biss għandek id-dettalji fuqha, u jippretendu li l- oppożizzjoni tivvota favur xi ħaġa li qiegħda in arja, meta m'għandniex id- dettalji dwarha.

Aħna nafu li meta se niġu biex inniedu s-sistema tat- tieni pilastru b'xi mod jew ieħor irid isir il-carve-out mill-N.I., jiġifieri l-gvern irid jaqbad parti mill-N.I. contributions tiegħu u jirrindirizzaha għal dan l-iskop tat-tieni pilastru.

U kemm se jkun dan il- carve-out?

Jekk il-gvern irid idaħħal din l-emenda biex meta jrid idaħħal it-tieni pilastru, kif jista' jkun li aħna nivvotaw favurha meta lanqas biss nafu din il-carve-out mill-N.I. kemm se tkun?!

Dawn huma mistoqsijiet li jien diġa` għamilthom fl-istadju tat-tieni qari, imma sfortunatament ħadd ma rrispondieni min-naħa tal-gvern, u nħoss l-obbligu morali li nirrepetihom anke f'dan l-istadju meta għadna fuq dan l-artiklu li qed jindirizza l- issue tat-tieni u t-tielet pilastru.

Ma jistax ikun li le, għax fl-aħħar mill-aħħar aħna se nkunu qegħdin inwittu t-triq għal xi ħaġa kbira fil- pajjiż.

Jekk inti se tagħmel overhaul tas-sistema pensjonistika tiegħek se tkun qiegħed tagħmel xi ħaġa kbira li tista' tmurlek tajjeb u tista' tmurlek ħażin.

U jekk tmurlek ħażin, għidli inti liema qaddis se jgħinek biex issolvi l-problema mbagħad!

Mela l-ewwel mistoqsija hi kemm se tkun il- carve-out mill-N.I. għat-tieni pilastru.

Mistoqsija oħra hi din.

Jekk u meta ssir il-carve-out mill-N.I., il-flus li se jitnaqqsu mir-revenue tal-gvern minn fejn se jiġu biex imbagad jagħmlu tajjeb għall-kumplament tal-benefiċċji soċjali?

Fl-2004 b'kollox kien hemm madwar Lm250 miljun, bejn sovvenzjoni tal-gvern u l-N.I. miġbura mill- employers u mill-employees.

Ejja ngħidu, per eżempju, li se tagħmel carve- out ta' 1%.

Mela għandek Lm2.5 miljuni - u qed insemmi figura żgħira - li se teħodhom mill-N.I. li mbagħad trid tagħmel tajjeb għalihom minn x'imkien ieħor.

Allura l-gvern se jżid it-taxxi kif qegħdin nissoponu li se jagħmel din is-sena wkoll - għax qal li jrid jiġbor madwar Lm50 miljun extra mill- poplu - billi jdaħħal taxxi indiretti oħra biex jibbilanċja l-carve-out, jekk kemm-il darba se tiġi mnedija s-sistema tat-tieni pilastru tal- pensjonijiet?

Sur President, ħa niġi għal mistoqsija oħra.

Lilna qegħdin jistennewna li nivvotaw favur din ir-riforma meta qegħdin idaħħlu emenda in arja dwar it- tieni u t-tielet pilastru u ma jgħidulniex, per eżempju, dan it-tieni pilastru - ħallih t-tielet pilastru għalissa - fuq medda ta' kemm żmien se jiddaħħal.

Se jiddaħħal sena, sentejn wara?

Se jiddaħħal meta issir l- ewwel review tas-sistema fl-2010?

Ma nafx, qed nistaqsi!

Inħoss li kemm bħala rappreżentant tal-poplu, imma wisq u wisq iktar bħala rappreżentant tal-partit tal-ħaddiema - u aħna nħossu li l-iktar li se jintlaqtu ħażin minn din ir-riforma huma l-familji tal-ħaddiema – li dawn il-mistoqsijiet jiġu indirizzati.

Liema huma l-etajiet li se jiddaħħlu b'mod mandatorju fit-tieni pilastru?

Nerġa' ngħid li aħna hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa totalment in arja.

Għalhekk lilna ma tagħtiniex tort li nagħmlu dawn il-mistoqsijiet, għax il-gvern qed jippretendina li nagħtuh is-signor si u nivvotaw miegħu favur din l-emenda fis-sħab mingħajr lanqas ikollu d-diċenza li jagħtina ħjiel ta' dawn id-dettalji.

Se jkun hemm xi age brackets li se jitħallew barra, bħal fil-każ, per eżempju, taż-żieda fl-eta' ta' l-irtirar?

Se jkun hemm xi age brackets li se jaqgħu x'imkien in between bejn is-sistema l- antika u s-sistema l-ġdida?

Dawk l-etajiet li se jitħallew barra se jingħataw l-opportunita' biex, jekk iridu u jekk ikunu jifilħu jħallsu, jitħallew jidħlu fit-tieni pilastru wkoll?

Dawk li ma jifilħux iħallsu, il- gvern x'se jagħmel biex jgħinhom speċjalment meta llum nafu li s-savings ratio għeb għal kollox?

Is-savings ratio għeb għal kollox, u għeb anke minn fuq il-figuri tal-gvern għax imkien ma ssibu fl-estimi finanzjarji!

Fejn qabel konna narawh, u konna naraw li bil-mod il-mod qed jonqos - fis- sena 1995 kellek savings ratio ta' 10%, u tmienja, disa' snin wara niżel għal 1% - illum dan għosfor għal kollox!

Imma again, dawn in-nies li aħna se nkunu qegħdin allura nippretendu minnhom li jikkontribwixxu għall- finanzjament tat-tieni pilastru, minn fejn se jagħmlu dan?

Għiduli minn fejn, għax ma jistax ikun li tippretenduna li nagħtukom il-golden hand shake meta ħallejtu kollox in arja u meta nafu li m'għandkomx il-mandat elettorali li tagħmlu dan!

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk.

Dawn huma affarijiet serjissimi, Sur President.

Jiena kemm-il darba ngħid li aħna għasafar tal-passa, illum qegħdin hawn, għada pitgħada nafu ma nkunux!

Imma fil-preżent, sakemm jiena qiegħed hawn, inħossni sinċerament responsabbli li dak li nagħmel u ngħid irrid nibqa' responsabbli għalih anke wara li niltaq minn din il-Kamra.

Għaliex le?

Mistoqsija oħra fuq il-kwestjoni tat-tieni u t-tielet pilastru hija din.

Dawk li diġa' għandhom pensjoni privata mixtrija minnhom fuq bażi volontarja - għax jeżistu dawn in-nies ukoll - se jiġu affettwati b'din is- sistema?

Dawk li diġa' għandhom pensjonijiet privati se jingħataw xi forma ta' tax credit?

U kemm se jkunu t-tax credits ta' dawk li jagħżlu li jixtru pensjoni fit-tielet pilastru?

Kemm sejra tkun l-ispiża amministrattiva ta' dan kollu?

Altru milli ndaħħlu rasna fir-ramel, Onor. Galea, aħna evalwajna wkoll - tista' tistaqsi l-kollega tiegħi l-Onor.

Mangion – kemm f'sens reali u ekonomiku se tiġi tiswa żieda ta' 1% biss fl- ispiża amministrattiva tal-prodott gross domestiku tas-sena finanzjarja 2004.

Tafu x'se tkun tfisser żieda ta' 1%?

Se tkun tfisser Lm19 miljun fi spejjeż amministrattivi.

Il-pajjiż dawn l-ispejjeż jiflaħ għalihom?!

Apparti l-carve-out li rridu nagħmlu, u li trid tiġi minn bwiet in-nies, dawn l-ispejjeż amministrattivi ta' Lm19-il miljun, fl-eżempju ta' 1% tal- prodott gross domestiku, minn fejn se jiġu jekk mhux minn bwiet in-nies?

Mil-lat soċjali, sar studju biex ċerti gruppi ta' pensjonanti u/jew ħaddiema li għadhom qegħdin jaħdmu fil-preżent naraw kif se jintlaqtu b'din il-miżura?

Jista' l-gvern jippubblika dawk l-istudji li għamlu l-pensions working group u l-kummissjonijiet ħalli naraw l-istat tal-fatti kif inhuma?

Jista' wieħed ikollu f'idejh dawn id-dettalji li qiegħed nagħmel referenza għalihom illum?

Again, il-gvern qiegħed jippretendi - bl-akbar irresponsabbilta' jkolli ngħid - li l-oppożizzjoni taċċetta u tivvota favur dan il-pakkett ta' miżuri biex imbagħad jiddaħħlu fis-seħħ anke t-tieni u t- tielet pilastru, forsi in bulk, jew jistgħu jiġu attwati b'mod spezzettat, single handedly, mill-ministru konċernat.

Ma nistax nifhem kif il-gvern qiegħed jippretendi li aħna ta' l-oppożizzjoni nagħtu l-golden hand shake għal dan kollu.

Sur President, fejn qiegħda mbagħad ir-rabta mat-tkabbir fl-ekonomija li tant għandna bżonn biex inkunu nistgħu nwettqu din ir-riforma?

Ma ninsewx li l-istess emenda f'artiklu 2 tal-liġi qed tgħidilna li "different dates may be so appointed for different purposes and provisions of this Act."

Jiġifieri fl-aħħar mill-aħħar se jkollna dawn il-question marks kollha quddiemna li żgur li m'humiex se jiġu spjegati min-naħa tal-gvern, u żgur li jagħmlu għajb u ma jagħmlux ġieħ lil dawk li l-aktar għandhom bżonn l- għajnuna ta' l-istat issa, u iktar u iktar fil-futur.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nipprova nikkorreġi diversi impressjonijiet żbaljati li qiegħed javvoka l-kollega tiegħi l- Onor. Chircop.

Ħalli nerġa' mmur fuq statement li għamel l-Onor.

Chircop dwar il-kwestjoni ta' l-importanza li riforma fis-sistema tal-pensjonijiet ta' pajjiżna għandha tibda tinħadem minn issa u mhux titħalla għal aktar tard.

Naturalment hemm ir-risposta l-iktar ċara, jiġifieri li aħna qegħdin nilleġislaw bidliet li jiġu fil-milja tagħhom 25 jew 30 sena oħra.

Pero', iktar ma ndumu ma nibdew il-mixja lejn dawn id-deċiżjonijiet, iktar hemm il- possibbilta' li meta jasal il-mument is-sitwazzjoni taggrava iktar ruħha, Sur President.

Pero' l-Onor.

Chircop ħaseb u qal li jekk ikollok pajjiż li għandu ekonomija sana, ekonomija sejra tajjeb, ekonomija li trendi, allura ma jkunx hemm il-problema tal-pensjonijiet.

Il-kelliemi ewlieni ta' l-oppożizzjoni għamel dan l-istatement fil-kuntest ta' din id-diskussjoni, u donnu ried jgħid li jekk inti jkollok ekonomija sejra tajjeb m'għandekx għalfejn toqgħod tinkwieta fuq il-pensjonijiet.

Dan huwa statement żbaljat u perikoluż.

Għaliex?

Għax hawn pajjiżi sinjuruni li għandhom ekonomiji b'saħħithom, għandhom riżorsi kbar u ma daħħlux rashom fir-ramel, kif il-ħin kollu qed tipprova tagħmel l-oppożizzjoni fuq din l- issue, u xorta waħda għandhom eta' ta' pensjoni ta' 65 sena - f'xi każijiet anke iktar - u qed jitħaddtu fuq eta' ogħla ta' pensjoni.

U dan allavolja għandhom sistemi ta' kontribuzzjonijiet ħafna iktar onerużi fuq id-dħul tal-ħaddiema milli qegħdin nikkonsidraw u nipprospettaw aħna.

Issa dawn qed nitkellmu fuq pajjiżi li għandhom ekonomija sana li trendi u li għandhom riżorsi, inkluż riżorsi naturali bil-kbir.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm il-ħsieb ta' l-oppożizzjoni Laburista fuq is- suġġett tal-pensjonijiet huwa kompletament fallaċi u żbaljat.

Li l- oppożizzjoni, li qed tispira li tkun fil-gvern, taħseb li jekk ikollok ekonomija b'saħħitha m'għandekx għalfejn taħseb biex tagħmel riforma fil- pensjonijiet hija kwestjoni assolutament inawdita, li lanqas biss għandek tgħidha!

Għaliex?

Għax il-kwestjonijiet tal-pensjonijiet huma fondamentalment marbuta ma' rivoluzzjoni, ma' fenomenu mill-iktar kbir li seħħ fl-istorja ta' l-umanita' fl-aħħar ftit snin, mill-gwerra 'l hawn, għax fl-istorja ta' l-umanita' l-bniedem qatt ma kellu ħajja twila daqskemm qed ikollu issa, Sur President.

Meta tieħu l-kwestjoni ta' kemm in-nies qed jgħixu iktar u kemm hu t-tul ta' dak l-għajxien iktar u mbagħad tikkombinahom ma' kemm qed jitwieldu tfal, inti, pajjiż sinjur jew le, xorta waħda trid taħseb għal riforma fil-pensjonijiet.

U jiena rrid nikkorreġi din l-impressjoni żbaljata li għandha l-oppożizzjoni, li biex tkompli ddaħħal rasha fir-ramel u għall-opportuniżmu politiku ma tiddiskutix din il-problema fl-interess nazzjonali, u jġibu dawn l- argumenti żbaljati li kif jgħid l-Ingliż huma argumenti that do not hold any water.

Issa aħna tkellimna fuq x'jgħidu l-għaqdiet u l-konsultazzjonijiet li saru u affarijiet oħra bħal dawn, pero' saru surveys ukoll.

Jiġifieri, barra milli l-gvern huwa konfortat bid-djalogu li sar, saru wkoll surveys, wieħed wara l-ieħor, fejn il-poplu ġie mistoqsi.

Ta' min jgħid li wieħed mill- itwal djalogi li qatt kien hawn fil-pajjiż fuq dan is-suġġett sar proprju f'dawn l-aħħar snin, u sar fuq bażi mill-iktar informata, u donnu li l- oppożizzjoni biss ma tridx titkellem minn bażi informata, allvolja poġġejna fuq il-mejda tal-Kamra d-dokumenti, ir-rapporti u l-assessments kollha li saru fuq din il-kwestjoni.

Issa dawn mhux il-gvern fid-djalogu mal-korpi kostitwiti, mhux il-gvern fi ħdan il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali, mhux il-gvern fil-laqgħat li jkollu ma' l-għaqdiet taż-żgħażagħ.

U m'għandna l-ebda tort jekk il-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ fih rappreżentanti li ma jagħżilhomx il-gvern.

Dawn ir-rappreżentanti li hemm fil-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ jagħżluhom l-għaqdiet taż-żgħażagħ, bħalma huma l-forum taż-żgħażagħ Laburisti, l-għaqda żgħażagħ tal-GWU u għaqdiet oħrajn.

Huma jagħżluhom, u f'dak il-kunsill nazzjonali, ir-rappreżentanti taż-żgħażagħ, fil-maġġoranza tagħhom, esprimew fehma li mhux biss din hija kwestjoni li huma konxji tagħha, imma li hemm bżonn nitrattawha issa.

U s-surveys regolari li saru - uħud minnhom pubblikati fil-ġurnali bħalma hu s-Sunday Times - juru biċ- ċar konsistentement li l-poplu huwa konxju li din hija kwestjoni li ma tistax tintefa` taħt it-tapit.

Il-poplu huwa konxju li din hija kwestjoni li għandha tiġi ttakiljata, u iktar minn hekk, fil-maġġoranza stragranti tiegħu, il-poplu jrid li din il-kwestjoni tiġi trattata issa u mhux aktar tard.

Jekk m'iniex sejjer żball wieħed mis-surveys ta ċ-ċifra ta' 71% ta' dawk li ġew surveyed jesprimu l-opinjoni li l-kwestjoni għandha tiġi trattata issa.

U hemm raġunijiet validi għaliex, Sur President.

L-Onor.

Chircop qalilna li ma jħobbx jenfasizza l-argument tad-demografija, u qalilna li d-demografija saret il-forċina tal-gvern f'din il-kwestjoni.

Oppożizzjoni li tittraskura x-xenarju demografiku, bir-rispett kollu, hija oppożizzjoni li, iva, tkun qed iddaħħal rasha fir-ramel, jew inkella tkun oppożizzjoni li trid twarrab l-iktar ingredjenti fondamentali f'kull diskussjoni ta' natura soċjo-ekonomika li trid tagħmel fil-pajjiż.

X'qed turi r-realta` demografika?

Ir-realta` demografika qed turina, per eżempju, kif żdiedu s-snin li jgħixu l-bnedmin.

Malta ssegwi l-mudell tad- dinja żviluppata.

Fid-dinja żviluppata, jekk tieħu l-Amerika u jekk tieħu l- Ewropa, insibu li fil-bidu tas-seklu l-ieħor in-nies kienu, on average, jgħixu sempliċement 47 sena.

Illum meta jmut xi ħadd ta' 47 sena, fir-raħal fejn inkun jgħix kulħadd jidba jgħid miskin kemm miet żgħir.

Fil-bidu tas-seklu kulħadd żgħir kien imut.

On average, il-popolazzjoni kienet tgħix 47 sena.

Fil-bidu tas-seklu li qegħdin fih, on average, in-nies qed jgħixu 77 sena, minn 47 sena tela` għal 77 sena, li hija qabża enormi.

U huwa kkalkolat li l-life expectancy tiżdied b'sentejn u nofs kull għaxar snin.

Dan se jwassal biex eventwalment sa 45 sena oħra l-life expectancy se tkun telgħet għal 90 sena, jiġifieri l- average li wieħed jgħix ikun 90 sena.

Issa meta ngħidu on average tafu x'jiġifieri?

Ifisser li on average jgħixu 90 sena, u se jkollok min se jmut ta' inqas minn 90 sena, imma n-numru ta' dawk li se jaqbżu l-100 u l- 110 u joqorbu l-120 se jiżdied.

Diġa' qed naraw li n-numru ta' dawk li jaqbżu l-100 sena qed jiżdiedu ħafna iktar.

Hawnhekk tajjeb ngħid li qabel, biex konna naraw lill-president jew lill- prim ministru jmur jawgura lil xi ħadd li għalaq 100 sena, kienet tkun fula f'qargħa.

Illum issir ta' sikwit, kważi m'għadhiex iktar ta' news value, li l-prim ministru u l-president imorru jifirħu lil mara jew lil raġel li jagħlqu 100 sena, Sur President.

Jiġifieri rridu nifhmu li wieħed mill- aspetti ta' l-issue tad-demografija huwa kemm qed jgħixu nies.

U l-Onor.

Chircop jaf ħafna iktar minni u mill-Onor.

Dolores Cristina x'jiġifieri jkollok numru ħafna ikbar ta' nies li qed jgħixu ħafna iktar - 70, 80 u 85 sena.

Ifisser li jkollok, mhux biss nies li qed jiġu intitolati għall- pensjoni u għall-grazzja t'Alla jdumu jgawduha għal numru ħafna iktar ta' snin milli qatt kienu jgawduha kemm ilhom jeżistu l-pensjonijiet, imma jfisser ukoll li jkollok numru ħafna ikbar ta' nies li wkoll qed jagħmlu użu ħafna iktar intensiv mis-servizzi tas-saħħa.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-population ageing.

Kemm mill-popolazzjoni hemm popolazzjoni li qiegħda tixjieħ?

Jiena wieħed minn dawk li nappartjeni għall-ġenerazzjoni li twielidna immedjatament wara l-gwerra, li jsejħulna l- baby boomers, għax fis-snin immedjatament ta' wara l-gwerra kien hawn boom ta' babies.

Jiena ġej minn familja fejn għall-grazzja t'Alla konna disa` aħwa, u niftakar li ħdejna kien hemm familji li kellhom 11 u 12-il tifel u tifla.

Ħlief tfal jitwieldu, meta kont qed nitrabba, ma niftakarx dak iż- żmien!

X'irrid ngħid Sur President?

Fl-1950, jiġifieri ftit iktar minn 50 sena ilu, in-numru ta' anzjani fil-popolazzjoni kienu ta' bejn wieħed u ieħor ta' xi 8%.

Din il-figura llum hija ta' l0% u hu mistennija li titla` għal 21% sa l-2050, jekk nieħdu l-popolazzjoni dinjija.

Jekk nieħdu s- sitwazzjoni tagħna, ta' Malta, mhux 21% mistennija titla`, imma kważi 32% sa l-2050.

Mela rajna l-life expectancy u l-population ageing, u hemm ukoll il-fattur l-ieħor, il-fertility rate, jiġifieri kemm qed jitwieldu tfal li l-Ministru Cristina diġa' fissret fid-dettall kif din waqgħet bil-kbir fl-aħħar 50 sena.

U ma tridx tistenna ċ-ċensiment biex tarah dan.

Kull sena jiġu ppubblikati l-figuri ta' kemm twieldu tfal f'dik is-sena partikolari u minn hemm tkun taf li għandek triq għan-niżla kontinwa.

Dan l-impatt demografiku tista` tinjorah għax ikollok ekonomija b'saħħitha?

Ejja nimmaġinaw li l-ekonomija ta' Malta flok tikber b'2.5% tikber b'5% jew b'6%.

Allura dan ifisser li jekk tikber b'6% aħna nistgħu naffordjaw li ninjoraw dan il-fattur?!

Dażgur li le Sur President!

L-ewwelnett dawn il- fatturi demografiċi li qegħdin insemmu għandhom impatt qawwi ħafna anke fuq it-tkabbir ekonomiku.

Waħda mill-problemi l-kbar tal-pajjiżi, speċjalment fl-Ewropa, fejn il- fatturi demografiċi juru popolazzjoni anzjana li qiegħda progressivament tikber, hija l-impatt qawwi ta' dawn il-fatturi demografiċi fuq l- ekonomija.

Issa biex nifhmu kif dan jaffettwa l-kwestjoni tal-pensjonijiet tajjeb ngħidu li jekk illum għal kull pensjonant hemm jikkontribwixxu kważi erba` ħaddiema, 3.9 workers for every pensioner, sa 45 sena oħra se jkun hemm ħaddiem u nofs jikkontribwixxi għal kull pensjonant, sew jekk għandek ekonomija li qed tikber bi 2.5% u li għad irridu nkomplu niżviluppaw, u sew jekk ikollok ekonomija li qed tikber b'5%.

Jiġifieri jekk ikollna ekonomija li qed tikber b'5% xorta se jkollok wieħed u nofs ħaddiem qed jikkontribwixxi għall-pensjonant 45 sena oħra.

Allura huwa importanti ferm li ma nibqgħux nilludu ruħna u nippruvaw nimmiżinformaw l-opinjoni pubblika li l-kwestjoni tal-pensjonijiet tista' tħares lejha mill-angolu simpliċistiku ta' li jekk l-ekonomija qiegħda tikber allura mhux se jkollok problemi tal-pensjonijiet fil-futur.

Dan huwa żball.

Nerġa' ngħid li l-kwestjonijiet demografiċi għandhom problemi mhux biss fuq il-kwestjoni tal-pensjonijiet, imma għandhom ukoll impatt fuq kemm tikber jew ma tikbirx l-ekonomija, u allura rridu nifhmu li l-ħlas tal- pensjonijiet bis-sistema pay as you go - għax din irridu nifhmuha wkoll - ma jaqax mis-sema.

Il-ħlas tal-pensjonijiet xi ħadd qed iħallas għalihom, u dan ix-xi ħadd huma l-ħaddiema li qegħdin jaħdmu llum.

Illum aħna qegħdin inħallsu l-pensjonijiet ta' dawk li l-bieraħ kienu ħaddiema u llum huma pensjonanti.

U nisperaw li meta nsiru pensjonanti aħna, il-ħaddiema ta' dak iż-żmien ikunu jistgħu jħallsu l-pensjonijiet tagħna.

Għaldaqstant irridu nifhmu li meta wieħed jitkellem fuq il-kwestjoni ta' l- eta' marbuta mal-pensjonijiet, m'aħniex qegħdin inpoġġu fil-kwadru din il- kwestjoni biss illi l-oppożizzjoni tenfasizza bħallikieku hija kwestjoni ta' li tirtira u meta tieħu l-pensjoni.

Ir-riforma tal-pensjonijiet qiegħda tipprova tagħti kas aspetti diversi ta' l-iżvilupp soċjo-ekonomiku tal-pajjiż, Sur President.

Meta jkollok soċjeta` li se jkollna ħafna anzjani - diġa' konna qed ngħidu li s-soċjeta' tagħna se jollha kważi terz tagħha li huma 'l fuq minn 60 sena - inti se jkollok bżonn tieħu miżuri biex in-numru ta' dawk li huma attivi fl-ekonomija mhux jonqos, imma jiżdied.

U allura riforma fis-sistema tal-pensjonijiet trid taħseb ukoll biex tinkoraġġixxi n-nies jibqgħu attivi kemm jista' jkun.

Kif qalet l-Onor.

Dolores Cristina, in-numru ta' dawk li qed jinsistu illi jkomplu jkunu attivi u jkomplu jaħdmu, minkejja li laħqu l-eta' tal- pensjoni, qiegħed jiżdied u jiżdied kuljum.

Illum il-pressure qiegħda tkun pressure biex il-gvern iżomm jaħdmu miegħu n-nies li għalqu 61 sena.

Fis- settur privat bdiet il-pressure ma' l-employers biex nies li għalqu 60 sena, jekk inhuma nisa, u 61 sena jekk huma rġiel, biex jibqgħu jaħdmu.

Jibkulhom numru minnhom lill-employers biex iżommuhom jaħdmu magħhom!

Tinduna li ħafna minnhom ikunu, għall-grazzja t'Alla, għadhom b'saħħithom ħafna, u jekk l-employers ma jestendulhomx isibu manjiera kif jagħmlu xogħol ieħor, anke għax il-gvern tagħna, il-gvern Nazzjonalista, daħħal il- liġi li jekk inti pensjonant tista' tibqa' taħdem sakemm taqla' in-national minimum wage li llum tqarreb is-Lm60 fil-ġimgħa.

Bdejna naraw x'jiġri jekk inti ma tagħmel xejn?

Jekk ma tagħmel xejn x'jiġri minnha s-sostenibilita`?

U jirriżulta biċ-ċar li kieku wieħed kellu jħalli l-eta' ta' l-irtirar kif inhi llum, id-deficit, a paragun mal- prodott gross domestiku, assolutament jitla` bil-kbir.

M'hemmx sostenibilita'.

Inħadem ukoll mill-working group x'jiġri jekk flok ta' 61 sena, wieħed jirtira ta' 63 sena.

Jekk nibqgħu nirtiraw ta' 61 sena d- deficit tal-GDP ikun madwar 9%, jekk intellgħu l-eta' ta' l-irtirar għal 63 sena d-deficit jonqos għal 4%.

U allura meta wieħed qiegħed jipproponi li l- eta' ta' l-irtirar ta' 65 sena tiddaħħal fil-pajjiż gradadament, kulmin hu f'sensih, lil dan il-gvern oġġettivament għandu jagħmillu l-kritika li mhux qed ikun kuraġġuż biżżejjed u jdaħħal l-eta' ta' l-irtirar ta' 65 sena b'rata iktar aċċellerata.

Imma biex aħna ma nkunux soċjalment rigressivi qed nagħżlu li niġu kritikati, min-nies f'Malta u min-nies barra minn Malta, li l-eta' ta' l-irtirar indaħħluha gradadament.

U per di piu', Sur President, qed nagħtu wkoll il-possibbilta` li wieħed jirtira ta' 61 sena jekk ikun għamel il-kontribuzzjonijiet kollha li wieħed jistenna li għandu jagħmel biex jieħu pensjoni sħiħa, li huma l-kontribuzzjonijiet ta' 40 sena.

L-oppożizzjoni, f'intervent wieħed wara l-ieħor, qed tibqa` tgħid li l-problema m'hijiex urġenti daqskemm qed jgħid il-gvern.

U minkejja li qed jiġu rinfaċċati bil-fatti tas-sitwazzjoni demografika kif qed tevolvi u kif qed nipprospettaw li tevolvi - mur fejn trid u ara kull fejn qed tiġi diskussa din il-problema jekk l-alfa u l-omega ta' dan id-dibattitu humiex il-fatturi demografiċi - l-oppożizzjoni tibqa' tgħid li l-kwestjoni tista' tiġi ritardata u m'hemmx għalfejn nittrattawha għalissa għax is-sitwazzjoni m'hijiex daqshekk kritika li għandna għalfejn nibdew nidħlu fiha issa.

Irrid ngħid li l-Onor.

Chircop reġa` semma l-eżempju li qajjem fl-istadju tat-tieni qari, tal-famużi tliet kategoriji, u qed jgħid li fuqhom qed jibni l-argument li s-sistema hija soċjalment rigressiva.

Issa x'qalilna l- Onor. Chircop?

Ġab il-każ ipotetiku ta' xi ħadd lli jaqla' Lm75 fil- ġimgħa, ta' xi ħadd li jaqla' Lm93 fil-ġimgħa u ta' xi ħadd li jaqla' Lm124 fil-ġimgħa.

Issa nerġa` ngħid li meta l-Onor.

Chircop jagħmel l-istatement li s-sistema tiffavorixxi lil dawk li l-aktar jaqilgħu fis-soċjeta' tagħna, ikun qed jagħmel statement populista li meta qed tiddiskuti l-kwestjoni ta' sistema ta' pensjonijiet fejn l-ewwel pillar ta' din is-sistema hija mibnija fuq żewġ terzi tal-paga sa dħul massimu pensjonabbli, minnha nnifisha hija loġika li żewġ terzi ta' Lm75 huma tant, żewġ terzi ta' Lm93 huma iktar u żewġ terzi ta' Lm124 huma wkoll iktar.

Jiġifieri min qed jaqla' l-iktar, min qed jaqla' Lm124 fil-ġimgħa, is-sistema qiegħda tagħtih iktar pensjoni minn dak li jaqla' Lm75.

Għaliex huwa populista, jiġifieri li inti tipprova tagħmel l-argument għal widnejn li m'humiex biżżejjed informati u li jgħidu li sew qed jgħid li min jaqla' l-inqas, min jaqla' Lm75 se jieħu pensjoni inqas minn min jaqla' Lm124?

Huwa populista għax l-ewwelnett mhux qed jgħid li min jaqla` Lm75 qed iħallas 10% ta' Lm75 u min jaqla' Lm124 qed iħallas 10% ta' Lm124, u 10% ta' Lm75 hu ħafna inqas minn 10% ta' Lm124.

Jiġifieri hawn irridu noqogħdu ftit attenti.

Imma x'qed tipproponi l-oppożizzjoni meta dawn jgħidu li s-sistema hija soċjalment rigressiva għax tiffavorixxi lil dawk li jaqilgħu l-aktar fis-soċjeta` tagħna kontra dawk li jaqilgħu inqas?

Jiġifieri huma għandhom ġo moħħhom xi sistema ta' pensjonijiet li ġġib lil kulħadd l-istess, li jerġa' jkun hawn "il-missier etern", gvern Soċjalista, li jiddeċiedi wieħed kemm għandu bżonn biex jgħix, kif għamel fis- sebgħinijiet u tmenijiet, u lilek jgħidlek li taqla' x'taqla, iktar minn daqshekk pensjoni mhux se jkollok?!

Se nerġgħu nirritornaw għal sistema ta' dan it-tip biex b'mod mill-iktar falz taparsi ma jkunux soċjalment rigressivi?!

Hawn xi ħadd li llum għadu jgħid li l-gvern Soċjalista meta daħħal l-iskema taż-żewġ terzi ma kienx soċjalment rigressiv?

X'qegħdin nippruvaw ngħidu meta ngħiduha din?!

Mela l-Onor.

Chircop ġabilna l-eżempju ta' dawk il-kategoriji li firixhom fuq medda ta' 25 jew 30 sena u għamel ċerti kalkoli - l-Onor.

Tonio Fenech diġa' spjega fid-dettall meta wieġeb għalihom u wera kemm il-manjiera kif l- oppożizzjoni qed taħdem b'dawn l-eżempji hija żbaljata u li tqarraq – u lanqas jieħu in konsiderazzjoni, per eżempju, li kull ħames snin se jkun hawn reviżjoni.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Chircop qed jistaqsi dan x'għandu x'jaqsam.

Bir-rispett kollu, mela inti tista' taqbad iċ- ċirkostanzi tal-lum, inkluż il-paga ta' Lm75....?

Inti taħseb li 30 sena oħra se jkun hawn xi paga li hija Lm75 realistikament?!

(Interruzzjonijiet) Imma allura jekk se tiżdied, taf kemm se tiżdied?

Ma tafx hux!

Lanqas aħna ma nafu, u għalhekk qegħdin ngħidu li kull ħames snin ikun hawn reviżjoni, għax kull ħames snin jiġru ħwejjeġ fis-soċjeta' li l-ebda politiku m'hu kapaċi li jipprevedi.

Imma Alla jbierek l- oppożizzjoni, fis-sapjenza tagħha, f'dan l-eżempju li hi stess qed issejjaħlu ipotetiku, li saż-żmien li qed jgħid hu hemm erba' reviżjonijiet tas-sistema......

Dan sempliċement qabad il-fatturi magħrufa llum u ipproġettahom kollha kemm huma in a most sweeping statement fuq firxa ta' 30 sena oħra, Sur President!

Ara kif jista' jkun iġġib dawn it-tip ta' eżempji biex tipprova tasal għal ċerti konklużjonijiet!

U diġa` qalulu, u spjegalu wkoll is-segretarju parlamentari tal-finanzi, l- Onor. Tonio Fenech, li l-eżempju li ġab huwa eżempju mibni ħażin, u bir- rispett kollu mhux se noqgħod nerġa` naħli l-ħin tal-Kamra biex noqgħod nispjega fid-dettall dak li huwa recorded diġa` fid-debates ta' dan il- parlament.

Issa mbagħad hemm oħra.

Il-gvern qed jipproponi miżuri biex jibda proċess ħalli jpoġġi s-sistema tal-pensjonijiet fuq bażi ta' sostennibilita` li tagħti pensjonijiet adegwati.

Il-gvern il-ħin kollu qiegħed jgħid u jirrikonoxxi li biex nassiguraw dan, is-soċjeta' kollha trid timpejna ruħha bil-kbir u taħdem ħafna biex intejbu l-ekonomija tagħna.

Għaliex?

Għax biex intejbu l-ekonomija tagħna rridu nżidu l- parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol tagħna, liema żieda fil-parteċipazzjoni tista' tiġi biss minn iktar nies li jkollhom ċerta eta' u jibqgħu attivi, u minn parteċipazzjoni akbar tan-nisa.

Dan ifisser li rridu nidħlu għal diversi miżuri soċjali oħrajn, u l-katina tibqa' sejra.

B'danakollu l- premessi kollha tar-rapporti u tas-social impacts kollha huma ppermjati li biex verament għal quddiem - nerġa` ngħid mhux għal issa, mhux għal-lum, imma għall-futur - inkunu nistgħu nassiguraw l-adegwatezza, irridu naħsbu mhux f'pensjoni waħda imma f'żewġ pensjonijiet.

U kieku l-gvern Soċjalista tas-snin sebgħin m'għamilx l-iżball madornali li qatel l-iskemi kollha tal-pensjonijiet tas-servizz - għaddew 30 sena - immaġina fi 30 sena l-pensjonijiet tas-servizz kif kienu jiżviluppaw!

Il- pensjonijiet tas-servizz tal-gvern kienu daħlu, u fit-tarzna kellhom pensjoni tas-servizz li kienet negozjata, kienet protetta u kienet b'saħħitha.

Il-banek kienu wkoll daħħlu l-pensjonijiet tas-servizz, u l- fabbriki kienu bdew idaħħluhom ukoll.

Fil-fatt il-unions, fil-collective agreement tagħhom, wara li kienu kisbu l-bażi b'saħħitha tal- kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema, next in line kienu bdew jinnegozjaw service pension agreement.

Kienet saret il-moda li jkollok it- tieni pensjoni, imma din qatilha l-gvern Laburista tas-snin sebgħin.

Qatilha din!

Mela 30 sena ilu konna diġa' b'perċentwal għoli ta' ħaddiema li kien qed ikollhom it-tieni pensjoni - jiena nikkalkula li sal-lum madwar 60% tal-ħaddiema u iktar diġa' għandhom it-tieni pensjoni - u issa rridu nerġgħu nibdew mill-bidu f'ċirkostanzi li huma ħafna iktar diffiċli minn ta' dak iż-żmien.

Dik hija l-problema li għandna, u għalhekk nitkellmu fuq l-adegwatezza.

Mela tiġina l-oppożizzjoni u tgħidilna li din mhux urġenti u li kulma hemm bżonn huwa li jkollna ekonomija b'saħħitha!

Il-gvern qed jaħdem biex ikollna ekonomija li trendi.

L-ekonomija tagħna diġa' qed turi sinjali pożittivi, u nisperaw li nkomplu nirreġistraw progress u jkollna ekonomija li trendi iktar.

Imma xi żball kbir jagħmel il-gvern jekk jaħseb li għax għandu ekonomija li trendi m'għandux għalfejn ikompli jippersisti ħalli jkollna riforma fis-sistema tal-pensjonijiet.

U kemm irridu naħdmu biex nassiguraw li lil dawk li ma jifilħux iħallsu almenu niggarantulhom pensjoni minima nazzjonali, dik li qed insejħulha l-guaranteed national minimum pension.

Jiġifieri mhux biss din nipproteġuha għax nagħtuha l-cost of living input li jsir fil-pajjiż minħabba l-inflazzjoni, imma nżommuha wkoll skond il-paga medja li hija qabża kbira, Sur President.

Illum in- national minimum pension tiżdied b'żewġ terzi - ikkoreġġuni jekk qed niżbalja - tal-cost of living, imma l-proposta tagħna għal dawk li l- oppożizzjoni qed tgħid li ma jkunux jifilħu jħallsu biex jidħlu għat-tieni pensjoni hija li l-pensjoni minima nazzjonali tkun garantita billi tiżdied mhux biss skond l-inflazzjoni, imma nieħdu wkoll kif qed jiżdied id-dħul nazzjonali u ndaħħlu wkoll l-element tiegħu.

Sur President, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Chircop qal li l-gvern ikkonċeda u daħħal l-opt-out clause, jiġifieri l-għażla li xi ħadd jista` jirtira qabel 65 sena jekk ikun għalaq il-61 sena u jkollu 40 sena kontribuzzjonijiet imħallsa.

Din m'hijiex kwestjoni ta' li l-gvern ikkonċeda.

Meta f'Mejju ta' din is-sena l-prim ministru għamel il- konferenza stampa, qal li wara li l-gvern eżamina l-farraġni ta' rapporti u dokumenti u studji li saru minn speċjalisti u sotto-speċjalisti fuq dan is- suġġett, wasal għall-konklużjoni li fiċ-ċirkostanzi ta' issa, f'dan l- istadjunistgħu nagħmlu dan l-ewwel passi.

Imbagħad meta semma x'inhuma dawn il-passi qal li issa se nkomplu nisimgħu lil kulħadd biex kulmin għandu xi suġġerimenti x'jagħmel, jgħidhomlna.

U niftakar li meta ltqajna ma' l-alleanza tal-pensjonanti u tkellmu fuq dan is-suġġett, aħna dehrilna li wieħed mid-diversi punti validi li kienu qed jagħmlu kien li m'għandniex nittraskuraw li min ikun ħallas l-40 sena kontribuzzjonijiet ma nagħtuhx l- option li jekk irid jista` jirtira ta' 61 sena.

Jien niddikjara li aħna ma naqblux li jekk ikollok 40 sena ħlas ta' kontribuzzjonijiet tista' tirtira` meta trid - għax jista` jkollok 40 sena kontribuzzjonijiet imħallsa jekk ikollok 58 sena - jew jekk ikollok 60 sena.

Aħna ma' dan il-prinċipju ma naqblux, Sur President.

Dan hu prinċipju żbaljat fit-teorija, u żbaljat wisq iktar anke meta tpoġġih fuq il-bank tal-prova tar-realta`, Pero' aħna, għax irridu ninkoraġġixxu li l- persuna tibqa' kemm jista' jkun attiva, irrikonoxxejna li hemm kategoriji ta' ħaddiema li min-natura tax-xogħol tagħhom jiġu fi stat li jkunu ħallsu diġa` l-40 sena kontribuzzjonijiet, u allura wieħed għandu jagħti l-għażla li wieħed jista` jirtira bejn il-61 sena u l-65 sena, jekk ikun laħaq ħallas dawk il-kontribuzzjonijiet kif tkellimna.

Sur President, l-Onor.

Chicop qalilna li m'għandniex il-mandat elettorali biex nagħmlu din ir-riforma għax ma kenitx fil-programm elettorali tal- gvern.

Imma l-Onor.

Chircop ma jafx li qabel morna għall-elezzjoni ta' l- 1998, il-gvern Laburista nnifsu kien diġa' poġġa ir-riforma tal- pensjonijiet fuq l-aġenda u kien għamel il-working groups tiegħu?

Imbagħad qabel morna għall-elezzjoni ta' l-2003 reġgħu komplew isiru l-istudji u rapporti u diskussjonijiet fuq ir-riforma tal-pensjonijiet!

U kulħadd kien aware - u qalilna wkoll dalgħodu l-Onor.

Chircop - li gvern Laburista kien diġa' beda jistħarreġ din il-problema u li l-gvern Nazzjonalista ta' wara l- 1998 kompla jistħarriġha.

Imbagħad wara l-2003 il-gvern Nazzjonalista ried jibda jagħmel xi ħaġa għax ma riedx li jibqa' jistħarreġ u jistħarreġ, ikunu għaddew għaxar snin, u nibqgħu nistħarrġu biss!

Allura, bir-rispett kollu, jiena nħoss li m'huwiex argument validu li wieħed jgħid li din ma kenitx miktuba eżatt fil-manifest elettorali.

L-oppoizzjoni, li għamlet kwantita` kbira ta' laqgħat u mbagħad għamlet rapport li fih erba' faċċati kollox, qed tgħidilna li din il-problema m'hi urġenti xejn, u biex nagħmlu din ir-riforma rridu ndaħħluha fil-programm elettorali ta' l-elezzjoni li jmiss.

Imbagħad jekk jitilgħu fil-gvern, fl-2009 jew l-2010, jibdew jaħdmu fuqha.

Jiġifieri jibdew jaħdmu fuqha sentejn u nofs oħra mil-lum qisu.

Daqshekk m'hijiex urġenti din, li sentejn u nofs oħra l-gvern Laburista suppost qed jgħid li se jibda jaħdem fuqha!!

Issa ħalli niġi ftit għall-kwestjoni tat-tieni pensjoni.

Ejja nerġgħu nagħmluha ċara.

Il-pensjonijiet m'humiex manna li taqa` mis-sema.

Jekk qed nieħdu l-pensjoni tas-sigurta` soċjali, din qed neħduha għax qed inħallsu għaliha.

Qed iħallas għaliha l-ħaddiem, qed iħallas għaliha l-employer u qed iħallas għaliha l-gvern mit-taxxi tal-poplu.

U meta konna nieħdu l- pensjoni tas-servizz, jiġifieri meta kellna ħaddiema li jieħdu t-tieni pensjoni - għax kellna ħafna u għad għandna min għad għandu dritt għat- tieni pensjoni u qed jgħidilna li mhux sewwa li qed nagħtu kas it-tieni pensjoni tiegħu u b'xi mod naffettwawlu l-ewwel pensjoni – din ukoll ma kenitx taqa` mis-sema.

Fil-fatt, it-tieni pensjoni kienu jħallsu għaliha wkoll.

Fis-settur privat u fis-settur li ma kienx tal-gvern kien hemm arranġamenti ta' ħlasijiet over and above il-ħlasijiet tas-social security.

Ħadd ma ta pensjoni tas-servizz lill-ħaddiema b'gost jew għax diġa' kienu qed iħallsu l-bolla.

Ħadd!

Fis-settur governattiv kien hemm il-kunċett reali tad-deferred payments, li inti kont tieħu pensjoni taħt l-ordinanza tal-pensjonijiet fuq il-premessa li qed ikollok suppression fil-pagi tiegħek a paragun mas-settur privat, għax inti kellek is-security of tenure fil-prattika bħala policy, mhux b'liġi, u kellek ukoll id-dritt tal-pensjoni taħt l-ordinanza tal- pensjonijiet, il-pensjoni tas-servizz.

Il-pensjonanti tas-servizzi Ingliżi kienu wkoll jikkontribwixxu għaliha, u fil-postijiet tas-settur privat, fit- tarzna, fil-banek u fil-fabbriki kienu nħadmu skemi u kienu nħolqu pension funds li għalihom kienu jikkontribwixxu.

Jiġifieri meta llum aħna qegħdin insemmu t-tieni pensjoni m'aħniex qed nivvintaw ir-rota - assolutament li le - ħlief li qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li kienet akkwist għall-pajjiż, li spiċċat, u li issa rridu nerġgħu nibdewha.

U hawnhekk fejn il-gvern miexi b'manjiera soċjalment mill-iktar ġusta u mill-iktar responsabbli.

Ara x'qalulna l-world bank u l-working group fuq it-tieni pensjoni.

Il-parir tagħhom kien li jekk irridu naħdmu kemm għas-sostenibilita` u kemm għall- adegwatezza rridu nddaħħluha issa din.

Imma aħna mhux hekk għamilna.

Aħna għedna u staqsejna: Biex issa terġa' tibda mill-bidunett, mir-radd tas- salib, sistema tat-tieni pensjoni, din biex wieħed iħallas għaliha, x'piżijiet se ġġib?

U aħna għedna li m'aħniex lesti li nibdew sistema tat- tieni pensjoni fi stat fejn din iġġib piżijiet li l-ħaddiema u l-employers ma jifilħux għalihom, u li allura tista' tbati l-ekonomija u tiġina z-zalza ogħla mill-ħuta.

Fejn hu l-paniku?

Min qed iġebbidna ma nafx minn fejn, lilna?!

Konna niġġebbdu ma nafx minn fejn kieku qbadna u daħħalnieha.

U kien hawn pressjoni lokalment u minn barra biex indaħħluha s-sistema tat- tieni pensjoni.

Imma l-gvern x'qed jagħmel fuq din tat-tieni pensjoni?

Il- gvern qed jgħid: Isma', aħna ma jidhrilniex li fiċ-ċirkostanzi kif inhuma bħalissa nistgħu ngħabbu lill-ħaddiema jew lill-employers b'aktar piżijiet.

Fiċ-ċirkostanzi ta' l-ekonomija tagħna, ta' kemm qed jaqilgħu l-ħaddiema, tal-produttivita' u l-kompetittivita' u tal-profittabilta` ta' l-employers tagħna għadu m'huwiex il-waqt, u allura fil-liġi qegħdin indaħħlu a declaration of intent.

Qed ngħidu: Ejja minn issa nuru d-direzzjoni x'inhi.

U d-direzzjoni hi li xi darba f'Malta irridu nibdew naħsbu ħalli l- ħaddiema jkollhom it-tieni pensjoni.

Aħna qegħdin inkunu ċari meta nitkellmu fuq dan is-suġġett.

Anke jekk taqra l-artikolu rilevanti tal-liġi f'dan ir-rigward, m'aħniex qegħdin nitkellmu b'xi mod sibilliku, b'xi mod li ma jiftiehemx.

L-oppożizzoni qed tgħidilna: Imma intom tippretendu li aħna nivvotaw hekk, fl-arja?

M'aħniex qed ngħidulkom biex tivvutaw fl-arja.

Hawnhekk l-oppożizzijoni l-ħin kollu tivvota favur - u kultant kontra - enabling clauses, jiġifieri favur liġijiet li jagħtu s-saħħa lill-gvern li jagħmel regolamenti.

Għaliex?

Għax l-oppożizzjoni taf li r-regolamenti huma wkoll liġijiet u huma liġijiet ukoll ta' din il-Kamra.

U huma liġijiet ta' din il-Kamra għax ir- regolamenti ma jakkwistawx forza ta' liġi jekk l-ewwel ma jiġux f'din il- Kamra u jitpoġġew fuq il-mejda.

U jridu jgħaddu 28 ġurnata biex żgur l- oppożizzoni jkollha ċ-ċans li jekk hemm xi ħaġa f'dawk il-liġijiet - insejħulhom regolamenti - li ma jogħġbuhiex tkun tista' tiċċalinġjahom, kif kellha l-opportunita` diversi drabi li tagħmel.

Allura mhux sew li l- oppożizzoni targumenta b'mod li qisha ma tafx b'dawn l-affarijiet.

Imbagħad saru l-mistoqsijiet meta se tiddaħħal, min se jiddaħħal fiha, jekk hux se jkun hemm xi age bracket, jekk hux se jkun hemm possibbilta' li volantarjament wieħed jista' jidħol u x'inhu l-carve-out.

Aħna qed inkunu ċari u qegħdin ngħidu li rridu naħsbu biex ikun hawn it-tieni pensjoni.

Issa aħna veru li nitkellmu fuq maġġoranza, imma nagħmlu ħilitna kollha biex inġibu consensus, u fuq din l-issue hawn ħafna consensus fil-pajjiż.

Ma jfissirx li għax il-partit Laburista mhux qed jaqbel, il-ġeneralita` tal- partitarji Laburisti l-argument ma jifhmuhx u ma japprezzawhx.

Għax kieku kif fis-surveys ikollok 71% li jgħidu li dan l-argument għandu jiġi trattat?

Imma meta naqblu li it-tieni pensjoni għandha tidħol, din trid tkun xi ħaġa mandatorja.

Din hi d-direzzjoni li qed nagħtu.

Kien hawn min qal li t-tieni pensjoni għandna ndaħħluha, imma jidħol fiha min irid.

U aħna qbilna mal-parir li jekk tgħid li għandu jidħol fiha min irid, min tassew ikollu bżonnha biex 'il quddiem ikollu pensjoni adegwata ma jidħollokx, u min għada pitgħada jkollu mezzi biex anke jsostni lilu nnifisu jidħol fiha għax ikun jaffordjaha.

Hemm konna nkunu soċjalment rigressivi, Sur President.

Aħna tajna direzzjoni għat-tieni pensjoni u tkun mandatorja.

Imbagħad x'qegħdin ngħidu?

It-tieni pensjoni kif tinbena?

Tinbena mill-persuni li ma jkunux laħqu l-eta' tal-pensjoni.

Il-ħaddiema u l-employers jagħmlu l- kontribuzzjonijiet għall-fondi tat-tieni pensjoni.

Min se jiddaħħal?

Se jiddaħħlu l-persuni li ma jkunux laħqu l-eta' tal-pensjoni u l-impjegati tagħhom kif ikun il-każ, jiġifieri kull ħaddiem.

(Interruzzjonijiet) Mandatorja għal kulħadd din.

Qed ngħidu se nagħmlu r-regolamenti.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux se ngħidlek kemm.

(Interruzzjonijiet) M'hijiex kwestjoni ta' carve-out din.

Tippruvax timmislidja.

(Interruzzjonijiet) Il-prim ministru x'qal darba minnhom?

Il-prim ministru qal li t-tieni pensjoni jikkonsidra biss li jintroduċiha issa, jekk ikun jista' jwarrab biċċa mill-ħlas tal-kontribuzzjoni tas-sigurta' soċjali biex jitfagħha fil-fond tat-tieni pensjoni.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, imma l- prim ministru meta ra l-affarijiet kollha qal li le, ma tistax issir f'dan l-istadju.

Jista' jkun li 'l quddiem ikun jista' jagħmel kalkolu.

Meta dak il-kalkolu jasal, jgħidlek kemm.

(Interruzzjonijiet) Le, għax inti qed tivvota for an enabling clause.

Tivvotax favur tagħha!

Allaħares meta nagħmlu l-enabling clauses inkunu rridu nagħtu dejjem d- dettalji kollha immaġinabbli li ....

(Interruzzjonijiet) Le, aħna ċari konna fuqha din tat-tieni pensjoni, Sur President.

Aħna għedna li fuq din m'aħniex se nieħdu l-pariri - wħud minnhom kienu speċifiċi ħafna - ta' kemm irid iħallas l-employer, ta' kemm irid iħallas lill-ħaddiema u kif jinbena l-fond tat-tieni pensjoni, min jimmaniġġjah, eċċetra.

Dan m'aħniex se nidħlu fih issa.

Qed ngħidu biss li 'l hemm se nimxu.

Meta jasal il-waqt u meta l-pajjiż ikun jiflaħ - u bil-pajjiż nifhmu meta l-ħaddiema u l- employers ikunu jifilħu għaliha - aħna niddiskutu biex nagħmlu regolamenti u nkunu nistgħu nibdew it-tieni pensjoni, li tkun ħlas ta' qligħ regolari jew benefiċċji oħra li jieħdu l-ħaddiema li jkunu kkontribwew, li jieħdu d- dipendenti tagħhom meta jilħqu l-eta' tal-pensjoni.

U b'dawn ir-regolamenti nipprovdu wkoll dwar ir-rata tal-kontribuzzjonijiet li titħallas, kif ukoll il-metodu u ż-żmien meta jkunu jistgħu jsiru dawk il-ħlasijiet.

Ċara daqs il-kristall!

M'aħniex nikkwantifikaw, m'aħniex qed ngħidu kemm irid iħallas il-ħaddiem u kemm irid iħallas l-employer.

F'dan l-istadju hija prospettata t-tieni pensjoni.

Qegħdin inħossu l-bżonn tagħha għall-finijiet ta' l-adegwatezza, pero' nafu wkoll li fis-sitwazzjoni tal-lum ma nistgħux inżidu piżijiet, la fuq il-ħaddiema u lanqas fuq l-employers.

Dan hu x'jiġifieri tkun soċjalment responsabbli.

U meta qegħdin naħdmu b'din il- manjiera aħna jidhrilna li qegħdin naħdmu b'mod tassew responsabbli u ta' sens komun.

Ma kienx ikun ta' sens komun kieku aħna qbadna u għedna: Ejja nitilqu biex indaħħlu t-tieni pensjoni, għax iktar kemm nitilqu malajr bit-tieni pensjoni iktar l-benefiċċji għaż-żgħażagħ ta' għada pitgħada jkunu jistgħu jinbnew.

M'għamilniex hekk, u m'għamilniex hekk bi skop preċiż.

Issa kieku dan m'għedniehx, Onor. Chircop, nifhem li terġa' tistaqsi, imma aħna up front fuqha din l-issue.

Nixtiequ li aħna għandna sitwazzjoni li fiha nistgħu nintroduċu t-tieni pensjoni kif jiġu introdotti kullimkien.

Pero', li aħna npoġġu fuq l-istatute book tagħna minn issa l-qafas biex id- dettalji tagħhom jimtlew meta l-mument ikun matur, għax l-ekonomija tagħna u l-ħaddiema tagħna jkunu jifilħu, dak huwa tajjeb li nagħmluh.

Għax hemm bżonn li nibdew nissensibillizzaw lis-soċjeta' kollha kemm hi li l- adegwatezza tal-livell ta' l-għajxien ta' 30 sena oħra rridu nibdew naħsbu għaliha mhux biss bil-pensjoni tas-sigurta' soċjali, imma anke b'mezzi oħrajn.

U bl-istess spirtu u bl-istess manjiera qegħdin nipproponu wkoll l- possibilita' li jkun hemm il-fond tat-tielet pensjoni.

Dak ikun volontarju.

Jekk trid tidħol għalih idħol, jekk ma tridx oqgħod.

U jekk trid tidħol għalih, nagħmlu l-aħjar li nistgħu biex anke jkun hemm ċerti benefiċċji fiskali ħalli aħna ninkoraġġixxu!

Issa tajjeb ukoll wieħed jiċċara, Sur President, li hawn pajjiżi fejn il- pensjonijiet huma kollha mibnijin fuq fondi privati.

U veru, hawn pajjiżi fejn poġġew il-bulk f'qoffa waħda ta' dawn il-fondi finanzjarji, marrulhom ħażin u batew ħafna nies.

Imma aħna mhux hekk qed nagħmlu.

L-ewwelnett l- istat Malti qed jiggarantixxi l-ewwel pensjoni, akkwist li huwa importanti ħafna.

Dan ħdimtu għalih intom, bħala partit Laburista tajtu kontribut matul iż-żmenijiet, u kompla jaħdem l-gvern Nazzjonalista, daqqa wieħed u daqqa l-ieħor.

Imma bejnietna żgur ħdimna biex nagħtu garanzija għal ta' l- inqas pensjoni waħda, li hija l-pensjoni tas-sigurta' soċjali.

It-tieni pensjoni hija kwestjoni li hija ħafna iktar komplessa minn daqshekk, u ħafna iktar delikata.

Allura aħna rridu nipprovdu l-qafas għaliha issa, biex proprju nibdew nissensibilizzaw biex fuq l-agenda tal-pajjiż, ta' l- employers, tal-klassi tal-ħaddiema u ta' l-ekonomija u tal-finanzi tal- gvern ikun hemm ukoll, at the back of everybody's mind, li jrid jiġi ż- żmien meta f'xi mument nibdew naħsbu għaliha.

Issa meta se jasal dan iż- żmien?

Jien ma nafx ngħidlek meta se jasal.

Kif u kemm wieħed se jkun jista' jħallas u ma jħallasx, għadu kmieni biex wieħed jgħid.

Jien nibqa' nirritjeni li biex wieħed jagħmel dan ikun qiegħed jaġixxi b'mod li m'humiex korrett.

Għalhekk, Sur President, meta wieħed jara li f'din il-klawsola 2 qegħdin nagħmlu dawn il-proposti li m'humiex earth shaking, li jqarrbuna lejn il- maġġoranza tal-pajjiżi Ewropej biex bil-mod il-mod l-eta` ta' l-irtirar intellgħuha sa 65 sena u biex ngħidu li xi darba jkun hawn it-tieni pensjoni li bl-ebda mod ma tiġi kkonsidrata bħala li hija pensjoni tas- servizz, u biex ukoll eventwalment tispiċċa d-distinzjoni, - għax qed ngħidu li, sew jekk inti self-employed u sew jekk inti impjegat, ladarba tkun qed tikkontribwixxi għandek tittieħed bħala kategorija waħda ta' pensjonanti - naħseb li m'hemmx għalfejn nagħtu ħafna iktar spjegazzjoni milli diġa' tajna.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni fuq din il-klawsola ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitat irrapporta progress u talab il- permess sabiex il-kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 21 ta' Novembru, 2006 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali (Emenda Nru. 2) - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jirregola l-Infurzar ta' Drittijiet ta' Proprjeta` Intellettwali - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru. 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru. 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġustizzja Amministrattiva - Tieni Qari; u

Diskussjoni dwar rapport maħruġ mis-Segretarjat għan-Negożji Żgħar u s-Self Employed - Kontinwazzjoni. --------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (Emenda Nru. 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, il-bieraħ fil-ġurnal "KullĦadd" l- oppożizzjoni pprovat tonfoħ u titqanżaħ, kif nefħet u tqanżħet diġa`, dwar il-każ tal-kuntratt tat-tindif tal-qorti.

Ħabbrulna li kien hemm żviluppi ġodda, li ma kienu ġodda xejn, dwar dan il-każ, u kien hawn anke ġurnalisti hawn barra jistaqsu dwar dan.

Meta mort nara dawn l-iżviluppi x'kienu - u issa jien se nħabbar żvilupp ġdid dwar dan il-każ - niskopri li dawn kienu qed jgħidu li erba' snin u nofs ilu, is-servizz tas-sigurta` jew l- awtoritajiet tal-ħabs kien saru jafu b'mobile phone li kien daħal illegalment fil-ħabs għand dan il-priġunier Camilleri, u b'mod intelliġenti - u jien kont naf dak kollu li kien qed jiġri dakinhar, erba' snin u nofs ilu - minflok qabdu u ġabru l-mobile phone, inħareġ warrant minn taħt idejja, għax dawn il-warrants irrid niffirmahom jien jew il-prim ministru, sabiex is-servizz tas-sigurta` jissemma dawn it-telefonati li kienu qed isiru erba' snin u nofs ilu ġewwa l-ħabs.

Dan ma kienx sigriet.

Tant ma kienx sigriet li fil-fatt meta bdew il- proċeduri tpoġġew fil-qorti t-tapes tar-recordings li kienu jsiru mill- ħabs.

U mnalla għamlu hekk l-awtorita` tal-ħabs u s-servizz tas-sigurta`.

U mnalla jien iffirmajt li jistgħu jsiru dawn l-interċettazzjonijiet telefoniċi.

Għaliex?

Għax bis-saħħa ta' dan l-imbierek mobile phone - u mnalla daħal il-ħabs erba' snin u nofs ilu - il-pulizija, flimkien mas- servizz tas-sigurta`, irnexxielhom jidentifikaw 19-il traffikant tad-droga li kienu qed jikkonġraw bejniethom, uħud ġewwa l-ħabs u uħud barra mill- ħabs, biex iġibu 4 kilogrammi ta' droga f'pajjiżna.

Bis-saħħa ta' dawk ir- recordings u bis-saħħa ta' dawk it-telefonati sibna li anke fis-sistema ġudizzjarja kien hemm min kien lest, sfortunatament, li jaqa' f'ċerti tentazzjonijiet.

Se nieqaf hemmhekk għax il-każ qiegħed sub judice, imma hemm ir-recordings dwar x'kien qiegħed jinħema.

Bis-saħħa ta' hekk allura bdew l-investigazzjonijiet li wasslu biex żewġ imħallfin ġew akkużati l- qorti.

Jiġifieri issa tal-ġurnal "Kullħadd" qed jgħidulna li hemm żvilupp ġdid għax il-priġunier Camilleri mhux lill-avukati biss kien iċempel mill-ħabs imma wkoll lit-traffikanti tad-droga.

Ħalli nikkwota eżatt x'qalulna:

"Minn tagħrif li ħareġ fil-qorti nhar l-Erbgħa li għadda jirriżulta li Mario Camilleri, magħruf bħala l-Imnieħru, mhux biss lill-avukati jċempel mill-ħabs ta' Kordin, iżda saħansitra lil nies involuti fit-traffikar tad- droga.".

Dan ġara mhux illum imma erba' snin u nofs ilu, u bis-saħħa ta' dawk it- telefonati, li kulħadd kien jaf dwarhom, ġew solvuti diversi reati serji.

Għaliex qegħdin jgħidu dan issa?

Għax kumbinazzjoni bħalissa hemm il- kumpilazzjoni dwar dan il-każ....

Il-kumpilazzjonijiet ta' Camilleri diġa` kienu bdew erba' snin u nofs ilu, bħalma kienu bdew ta' l-imħallfin.

Mela dan ma kien sigriet xejn, għax dawn it-telefonati ġew esebiti l-qorti.

Pero' issa għadu kif ġie estradit lejn Malta persuna ta' nazzjonalita` Marokkina - u jissemma f'dawn it-telefonati - li skond il-pulizija kienet qiegħda tibgħat id-droga mill-Olanda lejn Malta.

Pero` erba' snin u nofs ilu, il-pulizija kienu għadhom ma sabux eżatt fejn hi u ma kenux għadhom ġabu l-informazzjoni biex jagħmlu l-estradizzjoni.

L-estradizzjoni ddum, u fl-aħħar ġiet din il-persuna hawn Malta.

Jien ħsibt li se jgħiduli prosit li bis-saħħa tal-mandat li kont iffirmajt erba' snin u nofs ilu - u li ma kien sigriet xejn - bis-saħħa ta' dawn it-telefonati li kienu jsiru mill- ħabs, telefonati li ma kenux skond ir-regolamenti dakinhar imma li konna nafu bihom u konna segwejna, solvejna dawn il-każijiet kollha.

Niġu issa għat-telefonata ta' erba' snin u nofs wara, il-famuża telefonata ta' theddid lill-Onor.

Farrugia, li fuqha l-pulizija ħadet passi mill- ewwel.

Issa jekk hux theddid jew le, dak tarah il-qorti.

Jien niskanta kif din it-telefonata li saret fid-29 ta' Ottubru, meta l-għada kellna d- dibattitu tal-budget, Alla jbierek ma ssemmiet xejn hawnhekk.

Jiġifieri ġurnata wara ma semmiet assolutament xejn.

Lili, li dejjaqni huwa li ntalbet ir-riżenja tiegħi u ta' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici minħabba li saru telefonati mill-ħabs, qisu huwa xi dnub li jsiru telefonati mill-ħabs.

Għax issa skoprejna li ta' l-Onor.

Herrera mhux telefonata kienet, imma xi ħaġa li saret waqt li deputat Laburista kien qiegħed jiddefendi lil dan il- priġunier Camilleri fl-appell.

Jiġifieri waqt il-kawża stess hemm allegazzjoni li dan l-istess priġunier li kien qed jiddefendih deputat Laburista hedded deputat ieħor li kien warajh.

Immaġinawha din, fil-qorti, waqt li qed jittratta l-avukat membru parlamentari Laburista għan-nom ta' Camilleri, fl-istess waqt dan Camilleri jdur u skond l-Onor.

Herrera heddu.

Issa dan il-każ qiegħed il-qorti wkoll.

Alla jbierek, l-Onor.

Herrera lanqas kwerela ma għamel, u kellha tmexxi l-pulizija mingħajr kwerela.

Issa qed jgħid li qed jaħfirlu, jiġifieri f'daqqa waħda dan il-każ ma nafx kif se jispiċċa.

Jien lanqas kont insemmih kieku ma talbux ir-riżenja tiegħi minħabba din it-telefonata.

Imma issa jien irrid nikxef kollox, Sur President, ħalli ngħidilkom li vera hemm żviluppi ġodda fuqhom.

Mela l-kap ta' l-oppożizzjoni qalilna: X'jiġifieri li mill-ħabs jċemplu lid- deputati Laburisti u jkun jaf ukoll il-mobile personalissimu ta' l-Onor.

Farrugia.

L-ewwelnett f'xahar wieħed mill-ħabs - huma jċemplu mil-landline imma jċemplu jew fuq il-mobile tad-deputat jew inkella fuq il-landline tad- deputat - lill-Onor.

Herrera u lill-Onor.

Farrugia ċemplulhom 50 darba.

Għedtilhom biex ifittxu ta' dawn l-aħħar tliet xhur, u issa, Alla jbierek, irriżulta li saru 260 telefonata.

Mela dawn qed jitkażaw għaliex priġunier ċempel lid-deputat u jgħidu: X'jiġifieri jaqbad b'din il-liberta` kollha u jċempel!

Dażgur, dawk kollha huma monitored u skond ir-regolamenti tal- ħabs.

Issa jekk jgħiduli, kif għedt jien fil-programm "ViċiVersa", li jridu jwaqqfu t-telefonati tal-ħabsin lid-deputati Laburisti, jgħidulna u naraw inwaqqfuhomx jew le.

Ma naħsibx li jaqblilhom jekk jieqfu, għaliex ħafna minnhom dawn huma persuni li jkellmuhom fuq xogħol.

Pero` jistgħu ma jkellmuhomx fuq xogħol, għax inti tista' ma tkunx avukat u jċempillek biex jgħidlek li hemm xi ħaġa li mhux qed togħġbu fil-ħabs.

Issa jien illum se nieqaf hawnhekk għax għandi ħafna aktar xi ngħid fuq it- telefonati.

Imbagħad jekk jittantawni, lest li ngħidhom!

Kemm-il telefonata saret mill-priġunier Camilleri lil xi deputat Laburista?

Jgħidulna!

Kemm- il waħda saret?

Waħda saret?

Din il-waħda li dwarha hemm il-kawża l- qorti, jew saru xi oħrajn u ma pprotestax li rċevihom - hu min hu - la f'dan il-parlament u lanqas barra dan il-parlament, u allura b'ipokrisija kbira issa nipprovaw nitkażaw għaliex saru telefonati mill-ħabs, meta telefonati mill-ħabs tan-naħa l-oħra, bħalma nimmaġina ta' din in-naħa wkoll, jirċievu kuljum?!

Għalissa, jien din se nistaqsi.

Dan huwa l- iżvilupp ġdid.

Issa jekk ikunu jriduni, imbagħad inkompli nżid fuq il- kapitli ta' din l-istorja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, jiena se nitkellem fuq suġġett totalment differenti minn dak li għadu kif tkellem fuqu l-Viċi Prim Ministru.

Se nitkellem dwar affarijiet li min hu bħali fil-politika jiltaqa` magħhom fil- ħajja ta' kuljum, speċjalment meta jkun qed jiltaqa' mal-kostitwenti fid- distrett elettorali li fih jikkontesta l-elezzjoni ġenerali.

Se nagħmel dan għax wara li fl-aħħar ġimgħat għal darba darbtejn tkellimt f'aġġornamenti fuq problemi lokali, kien hemm żewġ tipi ta' reazzjonijiet.

Reazzjoni naturali hi ta' min ikun kellmek fuq xi problema u jieħu gost li l-problema tiegħu tkun qed tiġi mwassla anke f'dan il-parlament, allavolja rrid nistqarr li kultant meta tkun parti mill-front bench ikollok diffikulta` fuq il-mod ta' kif tressaq ċerti punti f'din l-istituzzjoni.

Pero' nistqarr ukoll li ma nistax inħalli ċirkostanzi fejn għas-sempliċi raġuni li tkun fil-front bench ma twassalx anke l-ilmenti pubbliċi, speċjalment meta taf li jkun hemm min qed jgħid lin-nies li "dak" għalxejn tkellmu, u affarijiet bħal dawn!

Pero' mbagħad ikun hemm reazzjoni oħra fejn issib lil min jgħidlek: Isma` possibbli m'għandekx fuqhiex titkellem?

Possibbli m'għandekx problemi biżżejjed fil-ministeru li int responsabbli minnu?

Iva, Mr Speaker, dawn jeżistu wkoll, pero' nemmen li fl-aħħar mill-aħħar kull wieħed minna, kemm jekk tkun fil-front bench kemm jekk ma tkunx, għandu wkoll responsabiltajiet distrettwali li jrid ikompli jieħu ħsiebhom u jitkellem dwarhom, proprju għax fl-aħħar mill-aħħar il-gvern irid jipprova kontinwament jara li l-messaġġ tiegħu jkun qiegħed jasal għand l-ikbar numru possibbli ta' persuni.

Kull wieħed minna għandu l-mod differenti tiegħu ta' kif jittratta dawn id-diffikultajiet, imma naturalment hemm il- persuni li jippretendu li l-kelma tagħhom titwassal f'dan il-parlament.

Nista' nistqarr li fuq ċerti punti li ġieli tkellimt kien hemm reazzjonijiet u ttieħdu passi biex fil-fatt jiġu solvuti.

Se nitkellem fuq diversi punti li mhux kollha huma problemi jew diffikultajiet li jolqtu l-gvern.

Il-bieraħ kelli l-opportunita' li nattendi għall-ftuħ tal-Buġibba Boċċi Club, club żgħir fih innifsu, li kien ilu s-snin jitħabat biex iż-żewġ kmamar li kellu ibiddilhom u jiżviluppahom u jagħmel minnhom post aktar attraenti u akkoljenti milli kien sa ftit tax- xhur ilu għall-persuni li jiffrekwentawh.

Matul dawn l-aħħar sitta jew seba' xhur il-kumitat li jmexxi dan il-club kien qiegħed jagħmel investiment qawwi fuq l-art li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu - art li kienet mgħoddija lil dan il-kumitat b'riżoluzzjoni ta' dan il-parlament - biex jassigura li jkollu faċilitajiet minn dawk li kellu sa ftit taż-żmien ilu.

Il-ħidma ta' dan il-kumitat biex ibiddel is-sit kienet ilha għaddejja numru twil ta' snin.

Ftit tax-xhur ilu l-iżvilupp importanti li kien meħtieġ biex l-awtorita' ta' l-ippjanar ħarġet il-permessi neċessarji seħħ, u l-kumitat qatta' l-blat li kellu jaqta', bena l-bini li kellu jibni bl- għajnuna u bis-sostenn ta' numru ta' persuni li huma parti integrali mill- istess club, u l-post inbidel radikalment.

Irrid nieħu din l-okkażjoni biex ukoll nitkellem fuq faċilitajiet sportivi oħra fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar.

Bħalissa ħdejn l-iskola ta' San Pawl il-Baħar hemm post, li wkoll kien mogħti minn dan il-gvern numru ta' snin ilu, fejn numru sostanzjali ta' żgħażagħ imorru jipprattikaw is-surfing kull nhar ta' Sibt filgħodu.

Ħdejn l-iskola ta' San Pawl il-Baħar ukoll, hemm il-club tal-boċċi l-ieħor li hu magħruf bħala Ta' l-Għażżenin Boċċi Club li ilu miftuħ madwar 17-il sena li għandu wkoll is-sehem tiegħu x'jagħti lill-komunita` ta' dawk l-inħawi.

Hemm ukoll s-Sirens waterpolo club li minbarra l-ħidma li għamel il-gvern, hemm il-kumitat ta' dan l- istess club li qiegħed jaħdem ħafna biex itejjeb il-faċilitajiet li għandu ħalli jkompli jattira aktar żgħażagħ jipprattikaw l-isport tal-waterpolo.

Ħdejn il-knisja ta' San Pawl Nawfragu għaddej ukoll il-bini, u qed joqrob lejn it-tmiem tiegħu, ta' l-għaqda delittanti sajjieda ta' Buġibba.

Dawn huma numru ta' postijiet fil-lokal, minn ħafna oħrajn, li qegħdin jintużaw biex iħajru persuni jieħdu sehem fl-attivitajiet sportivi li għamilt referenza għalihom.

Kuntrarju għal dak li jaħsbu xi wħud li l- membri ta' dawn il-kumitati li jkunu qegħdin imexxu assoċjazzjonijiet bħal dawn ma tantx ikollhom x'jagħmlu, nista` ngħid li dawn jagħmlu ħidma kontinwa u volontarja li ħafna drabi teħdilhom ammont sostanzjali ta' ħin mill-ħajja tagħhom.

Din hija ħidma ferm meħtieġa għax tassigura li dawk il- persuni li jagħtu s-sehem tagħhom f'dawn l-attivitajiet sportivi fil-lokal tagħhom ikunu jistgħu wkoll jiddistanzjaw lilhom infushom minn problemi soċjali.

Matul il-ġranet li għaddew kien hemm żvilupp li jikkonċerna r-residenti tal- Manikata.

Wara li kienu ilhom għal numru ta' xhur preokkupati minħabba xi tibdil li kien propost li se jsir fir-rotta tat-traffiku, issa ġew assigurati, mill-awtorita` dwar it-trasport, li l-proposta li tgħaddi bypass minn dawk in-naħiet waqgħet.

M'għandix dubju li meta r-residenti tal- Manikata rċevew din l-informazzjoni, b'mod speċjali dawk li kienu qed jaħsbu li dan il-proġett se jolqothom b'mod negattiv, ħadu r-ruħ u setgħu ikomplu jikkonċentraw fuq l-attivita' agrarja tagħhom.

Issa nispera li l- persuni li matul ix-xhur li għaddew kienu qegħdin irewħu b'mod mill-iktar qawwi kontra dan l-iżvilupp, f'xi ħin jew ieħor, ikunu huma stess li jispjegaw lil dawn ir-residenti li l-proġett li kienu qegħdin ibeżżgħu lin- nies bih, wara li l-gvern iffinalizza l-pjanijiet tiegħu, m'huwiex se jsir.

Fil-fatt kif għedt qabel, il-proposta li tgħaddi bypass minn dawk l-inħawi waqgħet.

Sur President, la qed nitkellem dwar il-Manikata rrid ukoll nagħmel riferenza għax-xogħol tal-WSC li ilu għaddej għal numru ta' xhur, liema xogħol ħadd ma jista' jiċħad li m'huwiex neċessarju.

Il-persuni li joqogħdu l-Manikata, b'mod partikolari dawk il-persuni li għandhom konnessjoni iktar diretta mal-Mellieħa u li allura kienu jużaw it-triq ta' wara l-knisja, t- telgħa ta' Għajn Żnuber u t-Triq tat-Tomna, matul iż-żmien li għadda kellhom jiffaċċjaw ċerti inkonvenjenzi biex jaslu sal-Mellieħa.

Pero` issa, bix-xogħol li qed tagħmel l-WSC, dawn l-inkonvenjenzi qed jaslu lejn it- tmien tagħhom.

Issa li x-xogħol tal-WSC prattikament wasal fl-aħħar, nispera li min għandu proposti għal xi xogħol ieħor - u li jidher li l- Enemalta għandha proposti oħrajn għal xogħlijiet oħra fl-inħawi - meta jiġi biex jwettaq ix-xogħol neċessarju għall-inħawi ma jtawwalx daqskemm tawlu tal-WSC biex lestew ix-xogħol li kellhom jagħmlu.

Nittama wkoll li jekk ix- xogħol mhux se jibda għalissa, it-triq tiġi b'xi mod magħmula mill-ġdid b'mod temporanju biex l-inkonvenjent li ilu jaffettwa lir-residenti f'dawn ix-xhur jitnaqqas, u possibilment jispiċċa - anke jekk għal ċertu żmien - għax imbagħad se jkun hemm il-ħtieġa li jinqalgħu ċerti partijiet tat-toroq biex isiru trinek oħrajn.

Sur President, matul il-ġimgħa li għaddiet il-ministru responsabbli mill- affarijiet rurali u ambjent kellu għal darba oħra l-opportunita' li jiġi fl- inħawi ta' Kennedy Grove, tal-Qawra u Buġibba biex flimkien ma' numru ta' persuni ħawwel siġar – din kienet parti mill-kampanja "3 4 U" - biex il- masġar fl-inħawi ta' Kennedy Grove ikompli jikber.

Il-ministeru qiegħed jgħid - u qed jagħmel sew - li għall-ewwel ftit snin, jekk ikun hemm bżonn, l-aċċess dirett għan-nies f'dawn l-inħawi se jkun projbit għax sfortunatament minħabba ftit persuni ikollna ċirkostanzi fejn numru ta' siġar li jkunu tħawwlu u li jkunu ma qabdux mas-sistema tan-natura ta' l- art jinqalgħu u jiġu vandalizzati.

Allura huwa tajjeb li dan is-sit jiġi protett.

Għaldaqstant, jien nappella li meta jerġa` isir it-taħwil ta' siġar f'dawk l-inħawi jkun hemm involviment iktar qawwi tal-kunsill lokali, li safejn infurmat jien m'huwa involut bl-ebda mod f'dan ix-xogħol li qed isir, u l- involviment ta' l-istudenti ta' l-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar, għax fl-aħħar mill-aħħar jien nemmen li l-ewwel u l-ikbar imħabba li għandu jkun hemm lejn dan il-masġar għandha tiġi bl-involviment dirett tat-tfal u żgħażagħ li joqogħdu fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar.

Għaliex?

Għax se jkunu huma l-iktar li jistgħu jgawdu dan il-masġar.

Irrid ngħid ukoll li filwaqt li huwa meħtieġ u importanti li jkun hemm dawl adegwat f'dawn l- inħawi, hemm bżonn li min waħħal id-dawl jirranġah ftit għaliex ir- reflectors li hemm qed ikunu ta' dannu għas-sewwieqa li jkunu ġejjin min- naħa tas-Salini, huma u neżlin min-naħa tat-Telgħa ta' Alla u Ommu, għax isibuhom ma' wiċċhom u jtellfuhom mill-viżta tagħhom.

Għalhekk importanti li naraw kif nistgħu nirranġaw id-dawl f'dawn l-inħawi biex nevitaw milli ssir xi diżgrazzja.

Dan l-aħħar fid-daħla l-antika ta' Kennedy Grove twaħħlet xi xatba.

Nifhem ir-raġuni għaliex twaħħlet din ix-xatba, pero' wieħed irid jiftakar li l- istess inħawi antiki qegħdin iservu ta' post ta' rikreazzjoni għal numru kbir ta' nies li jiġu bil-vetturi tagħhom.

Filwaqt li l-vetturi m'għandhomx jitħallew jidħlu fuq il-ħamrija, għandu jinstab mezz kif jitwaqqaf l-aċċess mhux mixtieq u fl-istess ħin, matul il-ġurnata, ikun hemm l-aċċess neċessarju għal dawk li jkunu jixtiequ jidħlu f'dawn l- inħawi.

Ħaġ'oħra li qed tinkwetani hija li qed ikollna ċirkostanzi fejn numru ta' pelican lights f'diversi nħawi qed jiġu mkissra, mhux biss permezz ta' atti vandali imma wkoll b'inċidenti tat-traffiku.

Il-weekend ta' qabel, il-pelican lights ta' ħdejn il-knisja ta' Burmarrad ġew imkissra b'inċident tat-traffiku, ġew irranġati mill-ħaddiema tal-gvern u l-weekend li għadda reġgħu tkissru f'inċident tat-traffiku ieħor.

Onestament m'għandi l-ebda ħjiel min kienu l-persuni involuti f'dawn l-inċidenti, pero' nappella lis-sewwieqa biex kemm jista` jkun ikunu responsabbli fis-sewqan tagħhom ħalli inċidenti bħal dawn nevitawhom għax barra li jistgħu jweġġgħu huma stess, joħloqu periklu għal dawk il-persuni li jkunu jridu jaqsmu minn dawn il-postijiet tant traffikużi.

Sur President, nixtieq ngħid li ħadt gost ninnota li fl-aħħar pjan lokali ta' pajjiżna hemm propost li l-fortizza ta' Campbell, almenu parti minnha, tiġi żviluppata b'mod li jkun jixraq lil dawn l-inħawi.

Il-fortizza ta' Campbell sfortuntament iżżarmat u numru kbir ta' travi tal-ħadid li kien hemm fil-post insterqu.

Pero` issa hemm proposti li wieħed jista' jqishom bħala bażi soda li fuqhom nistgħu nibnu matul iż-żmien li ġej biex il- fortizza Campbell - xi darba kienet isservi għas-suldati barranin li kienu joqogħdu f'pajjiżna - u l-inħawi ta' Selmun jiġu żviluppati kif jixraq.

Dan l-aħħar ukoll, il-gvern minn fond apposta taħt il-ministeru tal- finanzi, ta għajnuna finanzjarja lill-Mellieħa Sports Club biex itejjeb il- faċilitajiet li għandu.

Fl-aħħarnett irrid nappella biex ix-xogħol fuq il- bypass ta' San Pawl il-Baħar jitkompla kemm jista' jkun malajr ħalli l- inkonvenjent tat-traffiku, f'dak li huwa ammont, li jkun għaddej minn San Pawl il-Baħar, jitnaqqas.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 21 ta' Novembru, 2006, fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PARKEĠĠ FIL-BELT VALLETTA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jagħti lista tat-toroq li minnhom se jitneħħew l- ispazji ta' parkeġġ li huma definiti bħala illegali, fil-Belt?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Bħalissa l-awtorita' dwar it-trasport qiegħda taħdem fuq lista ta' parkeġġi illegali li se jitneħħew mit-toroq tal-Belt.

Din il-lista tinkludi parkeġġi li bħalissa jsiru fuq il-bankini u li jostakolaw żoni pedonali; parkeġġi f'kantunieri li jostakolaw il- visibilita' ta' min ikun qed isuq kif ukoll l-abilita' ta' immanuvrar tas- sewwieqa, u parkeġġi f'toroq dojoq li mhux permess minħabba l-wisa' tat- triq.

Dawn il-parkeġġi illegali huma kollha ta' dannu mil-lat ta' sigurta', għalhekk l-ewwel se jibdew jitneħħew mit-toroq tal-Belt Valletta.

STALLAZZJONI TA' LIFTS FIL-GŻIRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Il-housing authority qiegħda f'pożizzjoni li tilqa' talbiet minn inkwilini ta' Marshall Court, Gżira għal stallazzjoni ta' lifts, billi wħud mill-fondi huma allokati mill-housing u oħrajn huma tal-privat?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-awtorita' tad-djar tikkonsidra applikazzjonijiet għal istallazzjoni ta' lifts:

*fi djar privati taħt skema 7 - għajnuna finanzjarja fuq xogħlijiet ta' irranġar u titjib f'residenzi okkupati minn persuni b'diżabilita' ta' mobilita' - jekk ikun hemm persuna b'diżabilita' ta' mobilita' tgħix f'dik id-dar; jew

*fi blokki tal-gvern mikrija taħt l-iskema dwar istallazzjoni ta' lifts fi blokki residenzjali proprjeta' tal-gvern.

F'każ ta' blokki tal-gvern fejn jgħixu kemm inkwilini u kemm sidien, ir- residenti jistgħu japplikaw għal stallazzjoni ta' lift taħt dawn l-iskemi.

Il-blokk li għamel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant hu blokk tal- privat, għalhekk ma tistax tiġi kkonsidrata applikazzjoni għal għajnuna għal istallazzjoni ta' lift f'dan il-blokk.

VALLETTA BUS TERMINUS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fuq il-bus terminus tal-Belt Valletta?

Kemm se jiġi jiswa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ILMA MILL-AQUIFER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu kkalkolat li jittella' ilma mill-aquifers f'sena?

Kemm hu kkalkolat li jinżel ilma tax-xita fl- aquifer?

Kif inhu l-bilanċ tad-dħul u l-ħruġ f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Huwa stmat li madwar 33 miljun metru kubu ilma jittellgħu mill-aquifers kollha f'Malta u Għawdex kull sena.

L-ammont ta' ilma tax-xita li jinfiltra u jinżel fl-aquifers huwa kkalkolat bħala 32% tax-xita kollha li tkun għamlet.

Meta wieħed iqabbel id-dħul u l-ħruġ ta' l-ilma fuq tul ta' żmien (long term average) fl-aquifers kollha kull sena, isib li hemm bilanċ żgħir kumplessiv ta' madwar miljun metru kubu.

NITRATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid f'liema livelli waslu n-nitrati abbażi tad-direttivi ta' l-EU li pajjiżna jrid ikun konformi magħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-livell ta' nitrati indikat fid-direttiva ta' l-EU huwa ta' 50 milligram kull litru.

In-nitrati fl-aquifers kollha f'Malta jaqbżu dan il-livell.

Il-livell ta' nitrati fl-aquifers ta' fuq it-tafal f'Malta jeċċedi l-100mg kull litru, filwaqt li fl-aquifers tal-pjan f'Malta jinsab f'livelli ta' bejn il-50 u l- 75 milligram kull litru.

Il-livell ta' nitrati fl-aquifer tal-pjan f'Għawdex huwa madwar 50 milligram kull litru.

Dawn il-valuri huma averages maħduma fuq l-aquifers kollha.

Kien għalhekk li l-pajjiż kollu ġie dikjarat bħala "żona vulnerabbli għan- nitrati" u qiegħed jiġi attwat programm ta' azzjoni sabiex jitnaqqsu dawn il-livelli kif stabilit mill-istess direttiva ta' l-EU.

IRZIEZET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn irziezet f'Malta u Għawdex li laħqu l-livelli stabiliti tal-waste treatment facilities?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jispeċifika xi jrid ifisser eżatt b'waste treatment facilities.

ISTALLAR TA' LIFT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'inhuma l-prospetti li jiġi stallat lift fir-residenza indikata separatament, fid-dawl taċ-ċertifikati mediċi on file, inklużi każi ta' sciatica?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Bħalissa l-awtorita' tad-djar għaddejja bi programm ta' istallazzjoni ta' lifts f'diversi lokalitajiet.

Il-possibbilta' li jiġi stallat lift fil-blokk indikat se tiġi kkonsidrata fil-futur qarib.

KAŻ DWAR PENSJONANT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, tnaqqsietlu taxxa minn ras il-għajn iktar mis-soltu anke meta jkun hemm il-bonus maċ-cheque tal-pensjoni li rċieva skond workings tad-dipartiment tas-servizzi soċjali?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 21335, 21683 u 21982 u jagħti lista ta' toroq arterjali li ġew upgraded mill-2003 sal-lum?

X'kien it-tul ta' kull triq u x'kienet l-ispiża tax-xogħlijiet?

Liema huma t-toroq li qed isir xogħol fuqhom bħalissa u x'inhu t-tul tagħhom?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti tal-fond/binja indikata f'mistoqsija parlamentari 21999?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Kopja tal-pjanti tal-blokk li għalih qed issir riferenza qed jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra.

REKLAMAR KONNESS MAT-TURIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Kemm nefqet l-awtorita' tat-turiżmu fuq reklamar f'pajjiżi oħra matul is-snin 2004 u 2005?

Kemm se tonfoq fis-sena 2006 u kemm hu stmat li se tonfoq fis-sena 2007?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-nefqa ta' l-awtorita' tat-turiżmu f'reklamar f'pajjiżi oħra fis-snin 2004, 2005 u 2006 hi kif ġej:

|2004 |Lm1,882,315 | |2005 |Lm2,098,849 | |2006 |Lm2,159,602 |

L-ispiża għas-sena 2007 hi maħsuba li tkun viċin dik ta' l-2006.

PROĠETTI TURISTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu t-total ta' fondi mill-Unjoni Ewropea li se jintnefqu fi proġetti turistiċi fis-sena 2007?

X'tip ta' proġetti se jsiru, fejn se jsiru u kemm se tkun in-nefqa fuq kull proġett?

Meta se jibda x-xogħol fuq kull proġett u meta se jintemm?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-sena d-dieħla mill-fondi strutturali 2004- 2006 se jintnefqu Lm697,000 fuq il-proġett ta' Ħaġar Qim u l-Imnajdra u fuq taħriġ għall-industrija tat-turiżmu.

Kif imħabbar fil-budget, għas-sena 2007 hemm maħsub li jintnefqu Lm5.83 miljun għall-proġetti turistiċi u kulturali mill-fondi strutturali ta' l- Unjoni Ewropea 2007-2013.

F'dan l-istadju għadu kmieni biex jingħataw dettalji fuq il-proġetti speċifiċi, minħabba kif jaħdem l-istess proċess ta' mekkaniżmu tal-fondi strutturali.

Hemm numru ta' proġetti oħra maħsuba li jsiru permezz ta' fondi oħra mill- Unjoni Ewropea, partikolarment minn programmi ta' fondi diretti.

Dettalji dwar dawn il-proġetti jkunu jistgħu jingħataw aktar 'il quddiem.

SIĠAR TA' L-AKAĊJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitneħħew iz-zkuk tas- siġar ta' l-akaċja li s-sena l-oħra tqaċċtu mill-inħawi ta' madwar l-iskola primarja ta' San Ġiljan, peress li qed ikerrħu l-post u jagħtu dehra ta' telqa u żdingar?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

TRAFFIKU F'SAN ĠILJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jara li jiġi mmaniġġjat aħjar it-traffiku li jgħaddi minn taħt l-iskola primarja ta' San Ġiljan peress li l-ġenituri esprimew miegħi t-tħassib tagħhom dwar li m'hemm xejn x'jgħin lit-tfal u lill-ġenituri biex jaqsmu t-triq ħalli jmorru l-iskola għax m'hemm xejn x'jikkalma t-traffiku u ta' spiss karozzi jgħaddu b'ħeffa kbira waqt li t- tfal ikunu qed jaqsmu?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħti l-isem tat- triq li għaliha qed issir riferenza sabiex l-awtorita' dwar it-trasport tkun tista' tevalwa din il-problema.

SIDIEN TA' RISTORANTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid b'liema kriterju d-dipartiment ta' l-artijiet dan l-aħħar ikkwadrupla l-ħlasijiet li jkollhom iħallsu s-sidien ta' ristoranti li joħorġu l-imwejjed barra?

B'liema avviż legali ġiet awtorizzata din il-qabża qawwija fil-ħlasijiet?

Saret kordinazzjoni mal-ministeru tat-turiżmu meta ġew iffissati dawn il- ħlasijiet?

Saret evalwazzjoni dwar l-impatt fuq ir-ristoranti li dawn il- ħlasijiet se jħallu?

ONOR.

TONIO BORG: M'hu minnu xejn li t-taqsima proprjeta' tal-gvern b'xi mod għolliet il-ħlasijiet li jsiru biex sidien ta' ristoranti joħorġu l- imwejjed u s-siġġijiet barra.

Il-ħlas li jintalab mit-taqsima hu kkalkolat fuq Lm10 għal kull metru kwadru ta' art li fuqu jingħata permess.

Din ir- rata ilha hekk għal aktar minn għaxar snin.

POMPI TAD-DRENAĠĠ TAL-PWALES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm- il darba waqfu jew intfew il-pompi tal-Pwales tul dawn l-aħħar tliet xhur u kien hemm żbroff ta' drenaġġ fil-bajja tax-Xemxija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fl-aħħar tliet xhur, il-pompi tad-drenaġġ tal-Pwales la waqfu u lanqas intfew.

FAWRAN TA' DRENAĠĠ F'ĦAL QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għall- Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid x'qiegħed isir, jew għallinqas x'se jsir, min-naħa tal- gvern dwar id-drenaġġ li qed joskula fil-bidu ta' Triq l-Għargħar f'tarf Triq il-Wied Ħal Qormi, li qed jikkawża mhux biss irwejjaħ u insetti iżda detriment serju għal saħħet ir-residenti ta' l-area u għal kulmin jaħdem u/jew jgħaddi mill-akkwata?

Jista' jordna li jsiru spezzjonijiet fuq il-post ħalli r-residenti jiġu mistoqsija dwar dak li qed jiġri, peress li hu importanti li jindikaw eżattament il-post fejn dan il-leak ta' drenaġġ qed jiżbroffa għax l- uffiċjali ma jkunux midħla ta' l-akwata u jkun diffiċli li jidentifikaw il- post eżatt?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TWESSIEGĦ TA' TRIQ F'ĦAL QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO PRECA staqsiet lill-Ministru għall- Iżvilupp Urban u Toroq: Jista' l-Ministru jgħid meta l-kantuniera fi Triq San Ġwakkin, kantuniera ma' Triq Valletta, Ħal Qormi se tiġi mwessa' skond il-linja tat-triq li diġa' teżisti, biex jiġi megħlub il-periklu ta' blind corner, eċċ.?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid x'inhi r-raġuni għaliex persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatement, għadha qed tiġi rifjutata lilha l-għajnuna soċjali meta r-raġel tagħha, li dettalji dwaru wkoll qed jintbagħtu separatament, għadu sal-lum diżokkupat u għalhekk ħadd minnhom m'hu qed jirċievi l-ebda għajnuna soċjali u l-ebda introjtu ta' xejn?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-persuna indikata ġiet informata bil-miktub mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali dwar il-każ tagħha.

UNEMPLOYMENT BENEFIT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tispjega kif filwaqt li l-gvern jgħid li l-qgħad naqas, iċ-ċifri ta' l-NSO dwar in-nefqa tal-gvern fuq l- unemployment benefit qed turi li kien hemm żieda ta' aktar minn 13% f'dan il-benefiċċju, fejn f'tabella 1 l-infiq tal-gvern fuq dan il-benefiċċju juri żieda ta' Lm69,000 - minn Lm529,000 is-sena l-oħra għal Lm598,000 din is-sena?

Tista' tagħti breakdown ta' kemm kien hemm persuni li rċevew l-unemployment benefit u kemm sewa dan il-benefiċċju kull xahar?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Twegiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦRUQ FL-UNIVERSITA'

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għall-ħruq ta' l- istores ġewwa l-universita' u jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

1) site plan tal-campus ta' l-universita' ġewwa tal-Qroqq; 2) pjanta li turi l-blokki u l-istores fejn ġara l-ħruq fid-dettal; 3) x'materjal kienu magħmula minnhom dawn l-istores; 4) kemm kienet id-distanza ta' bejn l-istores li qabdu u l-bini ta' ma' ġenbhom; 5) lista tal-kimiċi u l-kwantita' u affarijiet oħra li kienu jinżammu f'dawn l-istores li qabdu; 6) lista tal-kimiċi u l-kwantita' u affarijiet oħra li kienu jinżammu fil- bini viċin dawn l-istores; 7) kemm żmien kien ilhom jinżammu dawn il-kimiċi fl-istores li ħadu n-nar; 8) għal liema raġuni kienu jinżammu hemm; 9) x'passi ta' sigurta' kien hemm u liema passi ta' sigurta' fallew sabiex ġara dan il-ħruq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TINDIF TA' FLATS F'BORMLA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' l-Ministru tgħid għaliex ma tteħdux passi dwar domanda parlamentari 20637?

Tista' tara li jittieħdu l-passi neċessarji u mill-aktar fis ħalli tiġi eliminata l-problema?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 22035.

NATIONAL EURO CHANGEOVER COMMITTEE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jikkonferma l-Prim Ministru li n-national euro changeover committee dan l-aħħar xtraw għadd ta' computers u notebooks mingħajr ma ħarġet call for applications?

Mingħand min inxtraw?

Kemm kienu jiswew?

Min kien responsabbli għall-kisba tal-kwotazzjonijiet?

Għaliex ma ġewx osservati l-procurement regulations tas-soltu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond ir-records tal-ministeru, ix-xiri ta' computers u laptops għan-national euro changeover committee matul l-2006 kien kif jidher hawn taħt:

|date |PC/lapt|value |supplier | | |op | | | |3/2/0|4 PCs |Lm1,207.|FGL | |6 | |99 |Informati| | | | |on | |3/2/0|2 |Lm1,026.|FGL | |6 |laptops|01 |Informati| | | | |on | |21/6/|2 |Lm2,340 |FGL | |06 |laptops| |Informati| | | | |on | |26/6/|2 |Lm1,254.|FGL | |06 |laptops|01 |Informati| | | | |on |

Il-computers u l-laptops fi Frar 2006 ġew akkwistati direttament mis-suq liberu, wara li tqiesu r-restrizzjonijiet ta' l-għażla u d-disponibbilta'.

L-apparat li nxtara f'Ġunju ġie akkwistat wara li nkisbu l-kwotazzjonijiet permezz tas-sistema ta' l-informatika e-procurement.

L-uffiċjali responsabbli biex jinkisbu dawn il-kwotazzjonijiet huma l-information management officer u finalment id-direttur tas-servizzi korporattivi tal- ministeru.

Din is-sistema hija miftuħa għal kulħadd u l-awards li jsiru fuq din is-sistema huma aċċessibbli għal skrutinju ta' kulħadd fuq www.e- procurement.gov.mt Fid-dawl ta' dan kollu, nikkonferma li f'kull każ imsemmi aktar qabel, il- procurement regulations ġew osservati.