MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 214 Il-Ħamis, 16 ta' Diċembru, 2004 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 214 Il-Ħamis, 16 ta' Diċembru, 2004

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-602pm.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 16 ta' Diċembru, 2004

WERREJ

MINUTI 649

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 649

TQEGĦID TA' KARTI 658

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR L-GĦOTI B'ĊENS TAL-FORTIZZA TA' CHAMBRAY, GĦAWDEX 658

AĠĠORNAMENT 685

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 690

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 213 li saret fis-16 ta' Diċembru, 2004 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ENEMALTA - HEDGING TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-korporazzjoni Enemalta għamlitx hedging taż-żejt kemm ilu responsabbli minnha hu?

Jekk iva, meta sar dan il-hedging u jekk le, għaliex ma sarx?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 9294.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-reazzjoni tal-gvern għas-suġġeriment li għamel l-Onor.

Mizzi biex ikun hemm rappreżentant ta' nominee ta' l-oppożizzjoni fuq il-kumitat tekniku dwar xiri ta' żejt mill- Enemalta u biex dan jibda jirrapporta lill-Kamra tar-rappreżentanti mill- inqas darba kull sitt xhur?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, in linja ma' dak li kont għedt madwar ġimgħa ilu f'dan il-parlament, l-Enemalta se twaqqaf fuel purchasing advisory committee fi ħdanha.

Dan il-kumitat se jiġi chaired mill-Prof.

Joe Falzon, li huwa ekonomista, se jkun fih persuna nominata mill-Bank Ċentrali, li r-rwol partikolari tagħha jkun li tagħti pariri fuq il- currencies aktar milli fuq ħaġa oħra, kif ukoll dwar ix-xiri taż-żejt.

Se ningaġġaw ukoll b'mod permanenti - tlabt lill-Enemalta li tagħmel ir- riċerka dwar dan - professional firm barranija li mdorrija tagħti advice konness ma' l-industrija taż-żejt u kont bgħatt ittra lill-Onor.

Mizzi fejn tlabtu li jekk l-oppożizzjoni tixtieq, tista' tinnomina persuna teknika biex titpoġġa fuq dan il-kumitat.

Pero' l-oppożizzjoni rrispondiet li hi tippreferi ma tinnomina lil ħadd għax jidhrilha li dan huwa kumitat tekniku - aħna naqblu perfettament ma' dan - u allura għandha tiġi nominata persuna teknika.

L-ewwelnett jien ma kontx sorpriż b'din ir-risposta għax l-oppożizzjoni ma tantx turi wisq ħerqa meta jsiru dawn it-tip ta' suġġerimenti min-naħa tagħna.

L-oppożizzjoni lanqas f'affarijiet li m'humiex politiċi ma taċċetta l-inviti u l-istediniet li jagħmlilha l-gvern.

It-tieni, l- oppożizzjoni qalet ukoll li hi jidhrilha li dan il-kumitat għandu jirrapporta lill-parlament darba kull sitt xhur.

Jiddispjaċini, imma ma naqbel xejn ma' din il-pożizzjoni għall-istess raġuni li tat l-oppożizzjoni meta rrifjutat li tinnomina persuna teknika u cioe', illi dan huwa kumitat tekniku, huwa advisory committee għall-management u għall-bord tad- diretturi u bl-ebda mod ma jiddeċiedi hu.

Dan qiegħed hemmhekk biex jagħti l-pariri tekniċi neċessarji meta wieħed jiġi biex jieħu ċerti deċiżjonijiet dwar forward buying, ta' currencies, ta' żejt u affarijiet simili.

Il-kumitat hu strutturat fi ħdan l-Enemalta, kif għandu jkun, u hu strutturat - kif hemm indikat fl-ittra li jien bgħatt lill-Onor.

Mizzi - b'mod li jgħin lil min irid jieħu d-deċiżjonijiet dwar il-purchasing.

Għalhekk ridna li jkollna t-tekniċi biex dan il-kumitat jingħata l-pariri professjonali dwar x'jistgħu jkunu l-konsegwenzi ta' ċerti azzjonijiet u ta' ċerti deċiżjonijiet.

Jien ma nistax nara l-konsegwenza loġika li tgħid li għandek an advisory committee li qiegħed hemmhekk biex jgħin fid- deċiżjonijiet ta' purchasing li tagħmel l-Enemalta u mbagħad tagħmlu b'xi mod jirrapporta lill-parlament.

Għax dan il-kumitat żgur li l-inqas ħaġa li għandu hija l-funzjoni jekk jiġġudikax jew le jekk il-pariri tekniċi humiex tajbin jew le jew li joqgħod jiddiskuti l-pariri tekniċi.

Nerġa' ngħid li jien assolutament ma nara l-ebda loġika f'dan is-suġġeriment.

Jien xtaqt li l-oppożizzjoni tindika persuna jew tnejn li għandhom il- kwalifiċi u forsi anke l-expertise neċessarju, biex jitpoġġew fuq dan it- tip ta' kumitat imma sfortunatament l-oppożizzjoni dehrilha mod ieħor u dehrilha wkoll li tagħmel suġġeriment li dan il-kumitat tekniku jirrapporta hawnhekk - dak li jien ridt proprju nevita, u dan anke għedtu fl-ittra li bgħatt lill-Onor.

Mizzi u cioe' li materja bħal din, li hija teknika u professjonali, tiġi politiċizzata bla bżonn - biex żgur nippolitiċizzaw materja li m'għandhiex tiġi politiċizzata.

IPSL - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li filwaqt li l-ħaddiema ta' l- IPSL ġew informati sabiex jieħdu l-leave tagħhom b'mod li sa l-aħħar ta' Ottubru 2004 ikun fadlilhom biss ħamest ijiem, il-Kalaxlokk qegħda tirrifjuta li l-ħaddiema japplikaw għal-leave u qegħdin anke jiġu mhedda li jekk jibbenefikaw minn sick leave dawn se jiġu mkeċċija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li l-management tal-kumpannija Kalaxlokk irrifjuta applikazzjonijiet tal-leave ta' żewġ ħaddiema ta' l- IPSL li kienu qed jaħdmu taħt is-superviżjoni tal-management ta' Kalaxlokk.

Dawn iż-żewġ ħaddiema riedu leave fit-tul għall-kaċċa u l-insib u dan il- leave ġie rrifjutat minħabba esiġenzi tax-xogħol.

Il-management tal- kumpanija Kalaxlokk qatt ma hedded li min jieħu s-sick leave jiġi mkeċċi, pero' il-ħaddiema ġew informati li min jabbuza mis-sick leave, hu suġġett għal passi dixxiplinarji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mingħajr bl-ebda mod ma ninstema' qisni xi difensur ta' leave estiż għall-kaċċa u l-insib, huwa minnu li kien hemm ċirkostanzi li fihom il-ħaddiema ta' Kalaxlokk ġew ordnati jieħdu l-leave huma stess fuq direttiva tal-management?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li m'għandix din l-informazzjoni quddiemi, nitlob lill-Onor.

Brincat jagħmilli domanda bil-miktub ħalli nkun nista' niċċekkjalu.

GOZO CHANNEL

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fuq il-vapuri tal-Gozo Channel qed ikun hemm ħafna ħmieġ u qed isir ħafna tgergir min-naħa tal-passiġġieri?

Jista' jara li jittieħdu l-passi meħtieġa biex fuq il-vapuri jkun hemm aktar indafa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kumpannija Gozo Channel għandha servizz ta' tindif għal għaxar sigħat kontinwi bejn it-8.00 a.m. u s-6:00 p.m. kuljum.

Għalkemm jien informat li dan huwa diġa' suffiċjenti, il-kumpannija qed tagħmel arranġamenti nterni biex is-servizz ta' tindif jkopri s-sigħat kollha tas-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Caruana, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Il-bieraħ ġejt avviċinata minn persuna li tagħmel użu frekwenti tal-Gozo Channel peress li membru tal-familja tagħha ta' sikwit ikollu jitla' u jinżel lejn l-isptar minħabba li jkollu bżonn jagħmel it-terapija.

Peress li l-iskema li jibbenefikaw minnha dawn il- persuni se tiġi terminata, anke in vista ta' domandi parlamentari li saru preċedentement, jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi kambjament fl- iskemi li normalment jibbenefikaw minnhom persuni li jivvjaġġaw frenkwentement lejn Malta minħabba mard?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, ma kien hemm l-ebda tibdil fl-arranġament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: B'riferenza għall-mistoqsija li għamlet il-kollega tiegħi l-Onor.

Justyne Caruana, it-tindif li jsir huwa responsabilita' ta' l-istaff tal-Gozo Channel stess jew isir farming-out lil xi kumpannija tal- cleaning?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Su due piedi nista' ngħid li l-kuntratt li kien hemm qabel ma' min kien jieħu ħsieb il-bar, kien farmed-out u llum dan ittieħed mill-ħaddiema tal-Gozo Channel.

Jiġifieri qabel kien isir sub-contracting u llum m'għadux isir.

Dan qed ngħidu bl-amment u biex inkun aktar preċiż irrid inżid ngħid li f'xi perijodu kien hemm xi ħaddiema ta' Kalaxlokk jew ta' l-IPSL assenjati hemmhekk.

DAWL FI TRIQ MARIO CORTIS - Ħ'ATTARD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jara li tiġi rranġata l-fergħa tad-dawl difettuża li hemm fi Triq Mario Cortis, f'Ħ'Attard quddiem ir-residenza li n-numru tagħha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-manutenzjoni meħtieġa għandha ssir flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

DIZZJUNARJU TAL-LINGWA MALTIJA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Franco Galea) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi inizjattivi sabiex isir dizzjunarju teżawru għal-lingwa Maltija li jaħdem fis-sistema tal-Windows (Microsoft) fid-dawl tal-problemi li hemm fuq it-traduzzjoni tal-lingwa Maltija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

IPSL - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Meta l-ħaddiema ta' l-IPSL jiġu mibgħuta jaħdmu ma' xi dipartiment ieħor tal-gvern, il-kondizzjonijiet tagħhom, bħall-paga, rata ta' overtime u leave, jibqgħu l-istess bħal dawk li għandhom fil-preżent?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li meta l-ħaddiema tal-IPSL jiġu mibgħuta jaħdmu ma xi dipartiment ieħor tal-gvern, dawn jibqgħu igawdu l- istess paga, l-istess rata ta' overtime u l-leave li kellhom qabel ma ġew ingaġġati mal-kumpannija IPSL.

Il-paga u l-leave tal-ħaddiema jitħallsu mill-IPSL.

Il-flus għall-overtime joħroġhom id-dipartiment fejn ikun sar l- overtime imma jitħallsu mill-IPSL wara li d-dipartiment konċernat jgħaddi l- flus dovuti lill-IPSL.

Meta ħaddiem tal-IPSL jiġi trasferit ma' dipartiment tal-gvern jibqa' fil- grad li għandu iżda għandu jwettaq ix-xogħol skond l-esiġenzi ta' dak id- dipartiment li jkun ġie trasferit fih.

Fl-eventwalita' li l-ħaddiem ikun qed jagħmel xogħol ta' anqas mill-grad tiegħu, jibqa' jgawdi l-istess paga jew salarju.

SENIOR MANAGER PHILATELY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Justyne Caruana) staqsa lill- Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-post ta' senior manager philately għadux vakanti?

Jista' jgħid kemm kienu l-applikanti u xi kwalifiki ntalbu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li l-pożizzjoni ta' senior manager philately m'hijiex se timtela għalissa sakemm l-istruttura preżenti tal- management fil-Maltapost tkun riveduta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Caruana, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: B'riferenza għat-transfers tal-pustiera Għawdxin lejn Malta, hemm xi ħsieb fil-viċin li dawn jerġgħu jiġu re-transferred lejn Għawdex biex jagħmlu x-xogħol li kienu jagħmlu qabel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiddispjaċini, ma nafx nirrispondi din id-domanda imma jekk l-Onor.

Caruana tagħmilli domanda bil-miktub, inkun nista' nweġibha.

GOZO CHANNEL - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Jista' il-Ministru jgħid għal liema raġuni ġie terminat l-impjieg ta' erba' ħaddiema tal-Gozo Channel li kienu assenjati magħha minn mal-Kalaxlokk?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li dawn il-ħaddiema kienu sekondati mal- Gozo Channel temporanjament.

Minħabba li ma kellhomx bżonnhom aktar dawn reġgħu intbagħtu lura ma' Kalaxlokk.

Naħseb li dawn huma l-istess ħaddiema li rriferejt għalihom qabel fir-riposta tiegħi lill-Onor.

Brincat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' il-Ministru jagħtina indikazzjoni kemm fil- preżent hemm ħaddiema ta' Kalaxlokk li huma seconded ma' dipartimenti governattivi jew entitajiet parastatali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiddispjaċini ma nistax nagħti risposta bl-amment u għalhekk nitlob lill-Onor.

Brincat jagħmilli domanda bil-miktub ħalli nkun nista' nġiblu l-informazzjoni.

ENEMALTA - TNEĦĦIJA TA' CABLES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Huwa possibbli li l-Enemalta tressaq xi cables ta' l-elettriku li għaddejjin minn ma' gallerija li s- sid tagħha jrid jagħmel xi xogħol fiha?

Huwa possibbli li jittieħdu l- passi fl-iqsar żmien possibbli?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena nformat li l-persuna li għamlet dan l-ilment ġiet informata bil-proċeduri meħtieġa biex ikun jista' jsir ix-xogħol meħtieġ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, nixtieq ninforma lill-Ministru li l- persuna li rriferejt għaliha reġgħet avviċinatni u ġibditli l-attenzjoni li hi kulma talbet kien li jittressqu l-cables ta' l-Enemalta biex tkun tista' tirranġa l-gallarija tad-dar tagħha, kif wara kollox għandha d-dritt tagħmel.

Peress li l-ħaddiema ta' l-Enemalta talbu lill-individwu jurihom il-permess tal-MEPA qabel ma jressqu l-cables, jista' il-Ministru jgħid jekk din hijiex proċedura normali ta' l-Enemalta jew hija xi inizjattiva tal-foreman?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien sinċerament ma nafx x'inhi eżattament il- proċedura, pero' naraha stramba li dawn il-ħaddiema talbu lill-individwu l- permess tal-MEPA, għalkemm jista' jkun li din hija xi proċedura min-naħa tal-MEPA.

Jekk l-Onor.

Membru jerġa' jagħmilli domanda bil-miktub, inkun nista' nagħtih risposta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jgħid jekk isirx xi eżerċizzju min-naħa ta' l-Enemalta biex fejn ikun hemm wires żejda fid- diversi bliet u rħula - li naturalment ikunu tagħha - jitneħħew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Normalment meta tkun qed issir installazzjoni ġdida, l-Enemalta tieħu ħsieb li l-wires li jkunu redundant f'dik iż-żona partikolari jitneħħew, pero' ma nistax ngħid li teżisti xi policy biex dan ix-xogħol isir b'mod regolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jara li l-Enemalta tneħħi dak li fadal mill-cable antik li kien ġej minn ħdejn il-Verdala u jibqa' sejjer sar-Rinella W/T station li kellu kurrent qawwi ħafna u li ilu s-snin jiżżarma biċċa biċċa?

Għax barra li hemm arbli antiki tal-ħadid li m'humiex qed jintużaw, dawn qed ikerrħu wkoll l-ambjent peress li għaddejjin ukoll minn ġol-kampanja u għandhom imdendel magħhom wire oħxon ta' madwar ħames pulzieri djametru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Mizzi jerġa' jfakkarni, imqar jibagħtli e-mail, ħalli nieħu ħsieb li jsir dan ix-xogħol.

PRIVATIZZAZZJONI TA' L-INTERPRINT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: Peress li l- Ministru jikkonferma li hemm intenzjoni li l-Interprint tiġi privatizzata, jista' l-Ministru jgħid meta hu ppjanat li l-gvern joħroġ is-sejħa?

Jista' jgħid jekk hemmx min wera interess, kemm lokali kif ukoll barrrani, fix- xiri ta' din il-kumpannija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Kif diġa' kkonfermajt f'okkażjonijiet oħra u anke kif ħabbar l-Prim Ministru fid-diskors tal-budget għall-2005, il-proċess ta' privatizzazzjoni ta' l-Interprint hu maħsub li jsir is-sena d-dieħla.

Għadu kmieni wisq biex wieħed jgħid x'interess hemm fix-xiri ta' din il- kumpannija meta s-sejħa għadha lanqas biss ħarġet.

PRIVATIZZAZZJONI TA' L-INTERPRINT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għal Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informatika: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 9299, jista' l-Ministru jgħid meta hemm il- ħsieb li jibda l-proċess ta' privatizzar ta' l-Interprint?

Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx min wera interess fix-xiri ta' din il-kumpannija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 9529.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru jikkonferma li dak il-bini, jew parti minnu, fejn hemm l-Interprint illum fil-Marsa, inbiegħ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien ma smajt xejn dwar dan, pero' niddubita kemm dan il-bini jista' jinbiegħ peress li huwa ta' l-MDC u normalment l-MDC ma tbiegħx bini.

MEPA - ENFORCEMENT NOTICES

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm enforcement notices tal-MEPA pendenti?

Liema huwa dak li ilu l-iktar snin li ħareġ u meta ħareġ?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Ninsab informat li n-numru ta' każi ta' enforcement pendenti għand il-MEPA huwa ta' 6,154.

ECF 12/93 huwa l-ewwel avviż ta' twettiq li għadu pendenti minn meta twaqqfet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Dan l-avviż ta' twettiq inħareġ fit-2 ta' Jannar, 1993.

DAY CARE CENTRES

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' day care centres f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil- Komunita'): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Malta għandna 14-il day centre għall-anzjani.

Minħabba li Għawdex jaqa' taħt dekasteru ieħor, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

MEPA - ENFORCEMENT NOTICES

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm inħarġu enforcement notices tal-MEPA din is-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Ninsab informat li mill-1 ta' Ottubru, 2003 sa l-aħħar ta' Settembru 2004 inħarġu 1,061 avviż ta' twettiq mill-MEPA.

SERVIZZ U PROVIŻJON TA' L-IKEL FI SPTARIJIET TA' L-ISTAT

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb jew il-pjan li s-servizz u l-proviżjon ta' l-ikel ipprovdut fl-isptarijiet ta' l-Istat jiġi pprivatizzat?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, l-Anzjani u l-Kura fil- Komunita'): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tad-domanda 7430.

CONTROLLED DELIVERIES TA' DROGA MILL-PULIZIJA

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru controlled deliveries ta' droga bis-superviżjoni tal-pulizija skond kif jipprovdi Kap. 101 tal-Liġijiet ta' Malta, f'dawn l- aħħar ħames snin?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Ma nħossx illi dan it-tagħrif għandu jkun ippubblikat.

FAĊILITA' KORRETTIVA TA' KORDIN - GWARDJANI

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' gwardjani li ġew ingaġġati fil- faċilita' korrettiva ta' Kordin dan l-aħħar?

Kemm hu t-total issa?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Ninsab informat li bħalissa hemm 40 kadett gwardjan li qegħdin isegwu l-kors ta' gwardjani.

Minn dawn huwa maħsub li jiġu mpjegati mhux anqas minn 30 ruħ, dejjem jekk itemmu l-kors tagħhom b'suċċess.

Informat ukoll illi fil-preżent hemm 181 gwardjan.

ĦAXIX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana x'kienu r-raġunijiet li fl-ewwel disa' xhur tas-sena l-prezz tal-bdiewa tat-tadam lokali naqas fil-livell ta' 26.4%, il-faqqiegħ b'15.73% u l-qarabagħli li naqas b'49.12%?

Jista' jinforma lill-Kamra xi jfisser f'termini ta' flus għall-bdiewa dan il- persentaġġ u dawn il-punti mħabbra mid-dipartiment ta' l-istatistika?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill- ministru konċernat.

FROTT FRISK LOKALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana x'kienu r-raġunijiet li fl-ewwel disa' xhur tas-sena l-prezz tal-bdiewa għall-frott frisk lokali naqas fil- livell ta' 40.91% jew 53.72 punt?

Jista' jinforma lill-Kamra xi jfisser f'termini ta' flus għall-bdiewa dan il-persentaġġ u dawn il-punti mħabbra mid-dipartiment ta' l-istatistika?

ONOR.

FUEL GĦALL-BDIEWA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana x'kienu r-raġunijiet li fl-ewwel disa' xhur tas-sena l-fuel għall-bdiewa għola bi 18% kif dikjarat mid- dipartiment ta' l-istatistika?

Jista' jinforma lill-Kamra f'ċifra ta' flus kemm hija din it-18% żieda fuq il-prezz tal-fuel li qed iħallsu aktar il- bdiewa u raħħala?

ONOR.

INSURANCES TAL-BDIEWA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana x'kienu r-raġunijiet li fl-ewwel disa' xhur tas-sena l-insurances tal-bdiewa għolew bi 13.25% kif dikjarat mid-dipartiment ta' l-istatistika?

Jista' jinforma lill-Kamra f'ċifra ta' flus kemm hija din it-13.25% żieda fuq l-insurances li qed iħallsu aktar il-bdiewa u raħħala?

ONOR.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-policy li ġiet imwegħda lill-bdiewa u lis-sajjieda f'dik li hija assigurazzjoni ma twettqitx la fil-budget ta' qabel u lanqas fl-aħħar wieħed.

Peress li l-gvern ħabbar li se jwettaq ir- riċerka tiegħu fl-ewwel laqgħat tal-Kabinett għas-sena d-dieħla, jista' il- Ministru jgħidilna x'inhi s-sitwazzjoni f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nifhem sew li l-Ministru Gatt, li qed iwieġeb għan-nom tal-ministru konċernat, ma jaf xejn dwar il-wegħda li għamel gvern Nazzjonalista qabel l-elezzjoni lill-bdiewa u lis-sajjieda u cioe' li jagħmlilhom assigurazzjoni biex suppost ittaffi t-telf li qegħdin isofru minħabba li qaċċat is-sussidju ta' nofs il-bolla?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-Onor.

Interpellant jippretendi ħafna minni.

Jekk hu qed jippretendi li jiena nkun naf id-dettalji tal-policies tal-ministeri l-oħra kollha, żgur ikun qed jitlob l-impossibbli minni.

Id- dekasteru tiegħi huwa wiesa' biżżejjed, biex tlaħħaq miegħu trid biċċa xogħol u żgur li mhux se noqgħod nara kif l-Onor.

Pullicino miexi fuq il- policies ta' l-agrikoltura!

Dak jonqosni!

SAJJIEDA - BOLLA TA' L-NI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet fil-ġimgħa ż-żieda fil- bolla ta' l-NI li minn wara l-1 ta' Mejju bdew iħallsu s-sajjieda minħabba li l-gvern Nazzjonalista neħħa s-sussidju ta' nofs il-ħlas ta' din il-bolla ta' l-NI?

ONOR.

BDIEWA – NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet fil-ġimgħa ż-żieda fil- bolla tan-NI li minn wara l-1 ta' Mejju bdew iħallsu l-bdiewa minħabba li l- gvern Nazzjonalista neħħa s-sussidju ta' nofs il-ħlas ta' din il-bolla tan- NI?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u l- Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill- ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru huwa konxju almenu li l-gvern tiegħu qaċċat is-sussidji ta' nofs il-bolla lill-bdiewa, lir-raħħala u lis- sajjieda?

Jista' jispjega għaliex il-gvern qaċċat dawn is-sussidji U ma żviluppa l-ebda skema għaż-żgħażagħ bdiewa, raħħala u sajjieda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, ovvjament jiena m'iniex espert f'dan il- qasam imma meta nisma' lill-Ministru Pullicino jitkellem dwaru, hu dejjem jgħid li miexi 'l quddiem u sejjer tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Mingħajr m'għandi xi don ta' l-infallibilita', meta niġi biex nagħżel bejn iż-żewġ opinjonijiet u cioe' dik ta' l-Onor.

Pullicino u ta' l-Onor.

Farrugia, nagħżel l-opinjoni ta' l-Onor.

Pullicino.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl li d-dipartiment ta' l-istatistika kkonferma illi l-industrija tal-life-stock f'pajjiżna, jiġifieri l- produtturi tat-tjur u l-bhejjem, tilfu Lm1, 300,000 f'dak li huwa dħul fl- ewwel disa' xhur ta' din is-sena, il-ministru qed jgħid li dan ma seħħx u li dawn in-nies sejrin tajjeb fix-xogħol tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, m'għandi l-ebda mod kif nista' nikkonferma din l- informazzjoni.

KAŻIJIET TA' FRODI QUDDIEM IL-QORTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u l-Intern: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' frodi li tressqu quddiem il-qorti din is-sena?

X'kienet is-somma totali involuta?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-akbar somma li l-pulizija qed tallega li ġiet iffrodata?

Il-każi ta' frodi qed jiżdiedu?

Jista' jgħid kemm tressqu persuni l-qorti fuq frodi mill-2000 sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l- Intern): Ninsab informat illi bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena tressqu 101 persuni quddiem il-qorti fuq akkużi ta' frodi, li kif rapportat globalment jammontaw għal Lm708,588.

Mir-rapporti magħmula lill-pulizija jidher illi l-akbar każ kien jinvolvi s-somma ta' Lm400,000.

Informat ukoll illi l-persuni mressqa l-qorti fuq akkużi ta' frodi mis-sena 2000 kienu kif ġej:

|200|200|200|200|2004| |0 |1 |2 |3 |* | |60 |77 |150|130|101 |

*sa 30.11.04

SKOLA ADELAIDE CINI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg: Jista' l-Ministru jgħid x'se jsir mill-iskola Adelaide Cini?

Jista' jagħti aktar informazzjoni dwar il-futur ta' din l-iskola?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg): Informat li l-iskola Adelaide Cini bħalissa se tiġi refurbished u huwa maħsub illi x-xogħol kollu jkun lest sabiex tkun tista' tilqa fiha studenti f'Ottubru ta' 2005.

Il-pjan hu li din isservi ta' relief school.

Dan ifisser li waqt li l-istudenti jkunu f'Adelaide Cini, l-iskola l-oħra li tiġi żvujtata, ikun jista' jsirilha xogħol ta' upgrading għal-livell ta' skola t'għada.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal tqegħid ta' karti.

Il-Ministru Dolores Cristina.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u tas-Solidarjeta` Soċjali): F'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjieg, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru. 506 ta' l-2004 - Ordni ta' Standard Nazzjonali ta' l-2004 dwar l-Inqas Paga Nazzjonali; u

Avviż Legali Nru. 507 ta' l-2004 - Ordni ta' Standard Nazzjonali ta' l-2004 dwar Żieda fil-Paga għall-Impjegati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR L-GĦOTI B'ĊENS TAL-FORTIZZA TA' CHAMBRAY, GĦAWDEX

(Tkompli mis-16 ta' Diċembru 2004)

MR SPEAKER: Infakkar lill-Kamra li skond il-ftehim milħuq, il-ħin tad- diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni.

Rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, nibda biex intenni dak li qal il-Ministru Gatt fl-introduzzjoni tiegħu dalgħodu.

This was a deal which went wrong u naħseb li m'hemmx mod ieħor kif tispjegah.

Naturalment meta tkun qed tagħmel deal, għandek ċans li tiġik żewġ jew li tfallilek.

M'hemm l-ebda dubju li oriġinarjament id-deal li kien sar fl-1993, ma kienx irnexxa.

Il- gvern kien qiegħed jagħmel dan id-deal with all the good intentions imma kif qed ngħid, ma rnexxiex.

Irrid infakkar li gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1971 diġa' kellu l-pjan li l-forti Chambray jiżviluppah f'sit turistiku u tajjeb li wieħed jagħti daqqa ta' għajn lejn l-istorja u d-destin - jien insejjaħlu "infeliċi" - ta' dan il-forti.

Forti Chambray kien inbena madwar 300 sena ilu, kienu bnewh l-kavallieri bl-idea li jagħmluha belt bħall-Belt Valletta u allura bdew bil-bini tas-swar.

L-ewwel destin infeliċi ta' dan il-forti kien proprju li meta l-kavallieri bnew is-swar, telqu minn Malta, il-forti waqa' f'idejn l-Ingliżi u kienu huma li bnew il-parti l-kbira ta' dan il-forti, jiġifieri l-parti ta' ġewwa.

Bla dubju ta' xejn - naħseb dwar dan hawn qbil f'din il-Kamra - Forti Chambray huwa post uniku fil-gżejjer Maltin.

Dan għandu potenzjal kbir, għandu potenzjal turistiku u kif għedna, ilu għal għexieren ta' snin jistenna sabiex jiġi żviluppat.

Għalhekk jiena għedt li għandu ftit destin infeliċi.

Jiena qrajt id-diskors li kienet għamlet is-Sinjorija tiegħek, Mr Speaker - naturalment dak iż-żmien kont liebes kappell differenti għax kont ministru għal Għawdex - fis-seduta tat-12 ta' Jannar, 1993 fejn kont tajt ċerti dettalji dwar l-istorja ta' dak li kellu jgħaddi minnu forti Chambray.

Kif għedna, fis-snin '60 kien hemm diġa' l-idea li forti Chambray isir proġett turistiku.

L-idea kienet li ssir lukanda ta' 320 sodda.

Fil-fatt fil- gazzetta tal-gvern tat-12 ta' Mejju, 1970 kien hemm lista tal-lukandi li l- Malta government tourism board ta' dak iż-żmien kien approva fil-31 ta' Marzu, 1967 u forti Chambray kienet waħda minnhom.

Ovvjament għal diversi raġunijiet dan ix-xogħol ma nbediex.

Imbagħad kien hemm żmien meta forti Chambray beda jservi bħala sptar mentali.

Għalhekk gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien ried jibni wing ġdid li tkun tagħmel parti mill-istpar ċentrali ta' Għawdex ħalli l-ispar mentali jiġi trasferit għal hemmhekk u forti Chambray ikun jista' jiġi żviluppat għal skopijiet turistiċi.

Ġara li fl-1971 kien hemm bidla fil- gvern, tela' gvern Laburista mmexxi mill-perit Mintoff, dan abbanduna għal kollox il-proġett turistiku u minflok ddeċieda li l-forti Chambray kellu jibqa' jservi bħala sptar mentali.

Jiġifieri gvern Nazzjonalista kellu l-idea li jibni wing ġdid kif fil-fatt ġara llum ħalli l-isptar mentali jiġi trasferit ġo fih u fl-istess ħin forti Chambray jiġi żviluppat f'sit turistiku.

U l-gvern ta' Mintoff ta' l- 1971 kien abbanduna dan il-pjan u ddeċieda li l-forti Chambray kellu jbqa' jservi bħala sptar mentali.

Tant hu hekk li kien sar investiment qawwi fil- forti, allura fl-isptar mentali.

Kulħadd jaf li l-isptar mentali ta' hemmhekk ma' kien xejn speċjali għax il-forti qatt ma kien intenzjonat li jservi bħala sptar mentali u kien sar investiment qawwi mill-ministru tas- saħħa Laburista ta' dak iż-żmien biex isir refurbishing ta' dan l-isptar mentali.

Mela l-messaġġ li kien twassal kien ċar, li gvern Laburista ta' dak iż- żmien ma kellu l-ebda intenzjoni li forti Chambray jużah bħala post turistiku - forsi kien għadu ma fehemx jew ma apprezzax il-potenzjal turistiku tiegħu - u kompla jinvesti fi sptar mentali.

Il-fatt interessanti hu li nhar il-Ġimgħa 25 ta' Ġunju, 1976 fil-11.00 a.m. eżatt, il-ministru tas-saħħa ta' dak iż-żmien kien għamel ċerimonja u kixef lapida sabiex ifakkar dan l-avveniment, jiġifieri l-immodernizzar ta' l-isptar mentali fil-forti Chambray.

U din kienet l-ewwel tbażwira ta' gvern Laburista fejn tidħol forti Chambray.

Għax huwa faċli għall-oppożizzjoni li tiġi tikkritikana li għamilna deed li ma marx tajjeb imma, ta' min ifakkar, imqar f'ġieħ l-istorja, li l-forti Chambray għadda minn diversi fażijiet u li ħafna tbażwir sar taħt gvernijiet Laburisti preċedenti.

Sur President, hawnhekk qed ngħidu li nfaqna l-eluf tal-liri biex prime site turistiku dawwarnih fi sptar mentali!

U dan kien l-ewwel parti mid- destin infeliċi li jien għedt li kellu jgħaddi minnu forti Chambray.

Fl- 1997 imbagħad - hawnhekk forsi ġejja t-tieni tbażwira - l-istess gvern Laburista kellu wake-up call.

Dan nesa' jew ġie jaqa' u jqum minn kemm nefaq flus biex jirranġa forti Chambray biex jużah bħala sptar mentali, u f'daqqa waħda stenbaħ u nduna li dan għandu potenzjal turistiku.

Allura ddeċieda li jittrasferixxi l-pazjenti ta' l-isptar mentali minn forti Chambray għall-post magħruf bħala Lazzarett, li kien qisu gaġġa, biex jiżviluppa dan il-forti bħala sit turistiku.

F'parentesi żgħira nixtieq ngħid li taħt gvern Nazzjonalista, fi żmien meta s-Sinjorija tiegħek kienet ministru għal Għawdex, kien inbena wing ġdid ma' l-isptar ġenerali u dan kien jagħmel ħafna sens.

Għax fl-antik, kemm meta nbena l-isptar Monte Carmeli kif ukoll meta forti Chambray, beda jintuża bħala sptar mentali, kien hemm l-idea li l-pazjenti mentali huma perikolużi u allura kienu jiġu marginalised.

Fil-fatt kien għalhekk li Mount Carmel inbena fejn jinsab illum ġewwa f'Attard għax hemmhekk qiegħed maqtugħ min- nies. l-kunċett modern tal-lum huwa li l-mard mentali huwa bħall-mard tal- qalb, bħall-mard tal-pressjoni u bħal kull mard ieħor u li dawk in-nies li jkunu qegħdin ibatu minn din il-marda għandhom jiġu ntegrati, kif fil-fatt ġara meta inti, Sur President, kont ministru għal Għawdex u l-wing tal-mard mentali kien inbena ma' l-isptar ċentrali.

Imma dak iż-żmien gvern Laburista kien għadu ma fehmiex din u kien reġa' kompla bil-marginalisation billi tefa' lill-pazjenti li kienu fl-isptar mentali ta' Chambray, f'Lazzarett.

L-ironija hi li kif diġa' għedt, kien sar investiment qawwi sabiex jiġi rranġat dan l-isptar u mbagħad f'daqqa waħda gvern Laburista kellu wake-up call u ddeċieda li jittrasferixxi l- pazjenti għax fehem li dan il-post għandu potenzjal turistiku.

Naħseb li hawnhekk imbagħad saret tbażwira oħra minn gvern Laburista għax f'daqqa waħda forti Chambray ingħata lil ċertu Campbell biex suppost imexxih għal skopijiet turistiċi.

Minn riċerka li għamilt u mid-debates li qrajt jidher li dan Campbell ma kienx xi operatur turistiku u ma kellu l- ebda kuntatti internazzjonali, imma xorta waħda għaddewlu dan il-forti.

Illum kollox huwa suspettuż u ħażin, imma dak iż-żmien kollox kien jista' jsir!

Jiddispjaċini ngħidha, imma hawnhekk tara l-ipokrezija li qed timxi biha l-oppożizzjoni Laburista.

Dawn illum qed jitkażaw għax għamilna deal li ma rnexxiex, imma li huma għaddew forti Chambray lil dan Campbell u li dan il-forti dam sentejn moħli, ma jimpurtax.

Barra minn hekk qabel l- elezzjoni ta' l-1987, dan il-post kien jintuża wkoll għal attivitajiet partiġġjani ta' xi kandidat tal-partit Laburista.

Jiġifieri tant ma kienx qed isir żvilupp turistiku f'dan il-forti, li qabel l-1987 spiċċa jintuża - dan ifisser li f'dan il-pajjiż ma kienx hawn liġijiet u min kien b'saħħtu kien iħawwel - għal attivitajiet politiċi partiġġjani.

U ħlejna sentejn!

Imbagħad waslet l-elezzjoni tad-9 ta' Mejju, 1987, il-prim ministru ta' dak iż-żmien kien Dr. Karmenu Mifsud Bonnici u reġgħet saret tbażwira oħra.

Għax ftit sigħat qabel il-votazzjoni ġie ffirmat ftehim mill-prim ministru ta' dak iż-żmien biex jagħti forti Chambray lil ċertu Zammit Tabona li kellu kumpannija jisimha "Fort Holidays" u din kellha biss kapital ta' Lm5,000 – ara x'serjeta'! – u lanqas impjegat wieħed ma kellha magħha!

U hawnhekk tara x'viżjoni kellu gvern Laburista ta' dak iż-żmien.

Forsi wieħed jassumi - ma nafux - li Fort Holidays Ltd. ingħatatilhom forti Chambray għax kellhom xi lukandi u kienu joperaw il-Captain Morgan, għalkemm ma nafx x'konnessjoni hemm!

Imma hija parti mill-istorja!

Lil din il-kumpannija għaddewlha forti Chambray għal ċertu żmien u mbagħad kellhom joħorġu l-applikazzjonijiet u lil din il-kumpannija ta' Zammit Tabona wegħduha the right of first refusal.

Fil-fatt huwa interessanti li lejlet l-elezzjoni, il-prim ministru u kap tal-partit Laburista ta' dak iż-żmien, Dr. Karmenu Mifsud Bonnici, iddeċieda li jieħu rikba minn din il-bravura li għamel u lejlet l-elezzjoni ta' l-1987 kien mar Għawdex biex jinawgura l-vapur "Ċittadella" u kif kien hemm għamel ċerimonja apposta għax kien se jgħaddi Chambray f'idejn il- kumpannija Fort Holidays, li nerġa' ngħid li kellha kapital ta' Lm5,000 u ma kellha lanqas impjegat wieħed magħha.

Sur President, naħseb li hemm daqxejn element ta' ipokrezija li llum hemm min qed jagħmel plejtu għax għamilna deal li ma rnexxiex!

Jiena ngħid: X'viżjoni kellu gvern Laburista għall-forti Chambray?

X'serjeta' mxew biha?

U ara ma jiġix xi ħadd mill-oppożizzjoni u jgħidilna li dak kien gvern ta' Karmenu Mifsud Bonnici!

Għax diversi drabi fil-ġranet li għaddew l-istess oppożizzjoni smajtha tgħid lill-Prim Ministru Gonzi li jekk saru żbalji mill-gvern ta' Fenech Adami, hu kien ministru taħt dan l-istess gvern.

Allura bl-istess argument, meta Dr. Karmenu Mifsud Bonnici bħala prim ministru jew il-gvern tiegħu kien qed jagħmel dan it-tbażwir, kien hemm ministri li llum huma deputati għan-naħa ta' l-oppożizzjoni, jew uffiċjali għolja tal-partit Laburista ta' dak iż-żmien, li llum huma deputati u shadow ministers fil-grupp parlamentari ta' l-oppożizzjoni.

U what's good for the goose is good for the gander.

Allura, jekk hemm uħud mid-deputati Laburisti li kienu ministri jew li kienu f'kariga għolja fi żmien meta sar it-tbażwir taħt gvern Laburista u meta Dr. Karmenu Mifsud Bonnici kien prim ministru, dawn illum għandhom iġorru ċerta' responsabilita' ta' dan it- tbażwir.

Argument ieħor li smajna hawn u smajnih mill-oppożizzjoni kien illi l- kuntratt il-ġdid ineħħi l-obbligu li l-iżviluppattur jibni lukandi fuq is- sit.

L-ewwelnett il-kuntratt il-ġdid ma jneħħix dan l-obbligu u jekk l- iżviluppatur irid jibni lukanda, jista' japplika għal-lukanda u jista' jibniha.

Imma jiena ngħid: Għandu jkun ir-rwol tal-gvern, għandhom ikunu l-politiċi li jiddeċiedu jew jobbligaw lil xi ħadd li jibni lukanda?

Jiġifieri issa se jkunu l-politiċi jew se jkun il-gvern li jiddeċiedu jekk għandhiex tinbena lukanda jew le?

M'hemm xejn, kif għedt, li jżomm lill- iżvilupattur milli jibni lukanda imma jekk jagħmel sens kummerċjali li jibnu lukanda u jekk minnha jaraw li se jkun hemm il-qliegħ, ngħid li jibnuha żgur u jagħmlu qligħ minnha u jagħmlu sew.

Imma x'vantaġġ jieħu l- pajjiż jekk il-gvern jagħmlilhom klawsola fil-kuntratt li jridu jibnu lukanda bilfors biex imbagħad tibqa' vojta?

U naħseb li hawn irridu noqogħdu attenti mill-excess capacity fis-settur turistiku u rridu nkunu realistiċi fuq il-volumi u n-natura tat-turisti fil- futur.

Meta tqabbel l-occupancy rates medji ta' Għawdex ma' dawk ta' Malta ssib li dawn huma ta' bejn is-66% u s-69% u allura jidher ċar li f'Għawdex għandhom iktar sodod milli fil-fatt għandhom bżonn.

Dan ifisser li l-gvern jiżbalja jekk hu stess jinsisti u jkompli jiggrava din il-problema billi lil min se jiżviluppa l-forti Chambray, norbtuh li jibni lukanda.

Jekk jara li hemm qligħ u li hemm post biex tinbena, ħalli tinbena lukanda.

Imma daqqa tiġi l-oppożizzjoni u tgħidilna li f'Għawdex hemm lukanda jew tnejn li se jagħlqu u se jsiru apartment flats u f'daqqa waħda tgħidilna: X'għarukaża, ma rbattuhx il-kuntrattur li jibni lukanda!

Jiġifieri anke hawnhekk hawn ċerta inkonsistenza min-naħa ta' l- oppożizzjoni, hawn two weights and two measures.

Apparti li nerġa' nsostni li l-idea - idea mmuffata u li ġejja minn żmien l-antik - li jridu jkunu l- politiċi li jiddeċiedu kollox, anke jekk operatur għandux jibni lukanda jew le, hija idea żbaljata!

Naħseb li għandna nħallu l-privat jagħmel il- kalkoli tiegħu u jiddeċiedi hu.

Imbagħad hemm l-istituzzjonijiet fejn wieħed japplika biex jagħmel lukanda u jimxi skond in-normal channels, imma m'għandniex inkunu aħna li nobbligaw lill-operatur li jibni lukanda.

Apparti dan xtaqt nagħmel kumment ieħor dwar il-holiday flats.

Kulħadd jaf li t-turisti tajbin għal Għawdex huma l-Maltin.

Naħseb li huwa investiment tajjeb u jagħti boost lill-ekonomija ta' Għawdex meta jkun hemm Maltin li jinvestu f'dar tal-vaganza ġewwa Għawdex.

Għax dawn se jonfqu kapital biex jixtru post f'Għawdex u barra minn hekk se jispiċċaw jagħmlu żjarat aktar spissi lejn Għawdex.

Allura se jonfqu aktar, se jieklu barra u se jmorru f'postijiet ta' divertiment.

U dan għandu a ripple effect fuq l-ekonomija ta' Għawdex.

Għalhekk naħseb li hija żbaljata l-idea - li donnha qegħda f,moħħ l- oppożizzjoni - li biex nagħtu boost lill-ekonomija ta' Għawdex, irridu bilfors nibnu lukanda f'forti Chambray.

Naħseb li jekk il-gvern isib mod ta' kif jinkoraġġixxi lill-Maltin jixtru holiday house f'Għawdex – min ikun jista' jaffordja li jagħmel dan – dan ikollu impatt aktar pożittiv fuq l-ekonomija ta' Għawdex milli nibnu lukanda kbira u sabiħa imma mbagħad tibqa' vojta.

Għax kif għedna diġa', l-occupancy rate turi li f'Għawdex hemm sodod żejda u mhux nieqsa.

Apparti minn hekk qalulna li dan id-deal li qed nagħmlu bħalissa m'huwiex deal tajjeb, meta minnu l-gvern se jdaħħal Lm3.7 miljuni!

Barra minn hekk l-operatur li se jieħu forti Chambray se jassumi r-responsabilita' tad-dejn kollu li kien hemm.

Issa m'hijiex xi ħaġa faċli li ssib lil xi ħadd li joħroġ kapital ta' Lm3.7 miljuni u fl-istess ħin jidħol għall- obbligazzjonijiet ta' dejn li kien hemm mal-banek!

Jien ngħid li dan il- gvern qed jipprova jagħmel xi ħaġa bis-serjeta' imma ovvjament għal kull ħaġa li nippruvaw nagħmlu bis-serjeta', insibu lil sħabna ta' l- oppożizzjoni jikkrtikawna.

Imma din hija l-istess oppożizzjoni li meta kienet fil-gvern hi, imxiet bl- aktar mod dilettantesk fejn jidħol forti Chambray!

Jiena tajt eżempji.

Semmejt kif bla ppjanar ta' xejn dawn investew fi sptar mentali, imbagħad f'daqqa waħda ddeċidew li jagħmluh sit turistiku, jiġifieri ġew jaqgħu u jqumu mill-investiment li għamlu, għaddewh lil Ċikku u mbagħad għaddewh lill-kumpannija oħra li kellha kapital ta' Lm5,000!

Jiġifieri dawn imxew bl-aktar mod dilettantesk meta kienu fil-gvern!

Dan m'huwiex gvern Laburista ta' xi 100 sena ilu imma tas-snin 70.

Naħseb li hemm punt ieħor importanti u nixtieq nagħmel mistoqsija biex forsi jqum xi ħadd mill-oppożizzjoni u jweġibha.

Dan Memmo kien hemm meta l-oppożizzjoni kienet fil-gvern bejn l-1996 u l-1998.

U Memmo kien ħażin u kien qed jonqos mill-obbligazzjonijiet tiegħu wkoll dak iż-żmien.

Meta huma kienu fil-gvern, għamlu xi ħaġa biex jirranġaw dan id-deal li kien mar ħażin?

Għax dawn jgħidulna li aħna ilna ħafna fil-gvern.

Skużi, meta huma kienu fil-gvern bejn l-1996 u l-1998, għamlu xi ħaġa?

U ma jiġux jgħidulna li ma kellhomx ċans u jwaħħlu f'Mintoff!

Għax miskin dejjem fih iwaħħlu!

F'dak kollu li m'għamlux it-tort ta' Mintoff għax kienu inkwetati bih u ma laħqu għamlu xejn.

X'għamlet l-oppożizzjoni biex toħroġ lil Memmo minn hemm?

Fi żmienna ħadna azzjoni u ma qagħdniex nimxu bl-ingwanti ma' dan Memmo.

Fejn kien hemm bżonn, il-MEPA ħarġet numru ta' enforcement notices biex ma tħallix li jinkisru l-kondizzjonijiet u biex nagħmlu dak kollu possibbli biex inħarsu l-wirt li hemm f'din il-forti, fosthom il-barracks, l-ifran ta' żmien il- kavallieri u ta' żmien l-Ingliżi, dar it-tabib u r-restawr tal-knejjes.

Fejn kien hemm bżonn, il-MEPA ħarġet numru ta' enforcement notices.

Imma huma x'għamlu biex joħorġu lil Memmo minn hemm fis-sentejn li għamlu fil- gvern?

Ara issa aħna qed nagħmlu xi ħaġa u esiġejna bis-saħħa kollha li Memmo jitlaq 'il barra u dan irnexxielna nagħmluh.

(Interruzzjonijiet) Il-bieraħ aħna ma keċċejnikomx, intom iddeċidejtu li titilqu 'l barra!

Dalgħodu l-kollega tiegħi l-Onor.

Charles Mangion, id-deputy leader tal- partit Laburista, qal li l-poplu għandu jiġġudika fuq dan id-deal.

Jiena ngħid: Mela le, jiġġudika l-poplu.

Il-poplu se jiġġudika bejn oppożizzjoni tal-paroli, oppożizzjoni li tabdika mir-responsabilitajiet tagħha, oppożizzjoni li sena wara l-oħra tpinġi u tara kollox iswed u kollox ħażin, kollox suspettuż, oppożizzjoni li titfa' it-tajn fuq kollox u mbagħad jagħmlu bħal Dar Malta, jiġu għall-fatti u ma jġibux lanqas biċċa prova waħda.

Mela le, il-poplu jiġġudika bejn oppożizzjoni tal-paroli, li titkellem biss, u gvern li huwa doer!

Aħna l-problemi niffaċċjawhom ...

(Interruzzjonijiet) Nagħmlu żbalji, mela le!

Aħna tant għamilna affarijiet f'dan il-pajjiż u tant għamilna bidla wara l-oħra li allaħares inkunu prużuntużi u ngħidu li aħna ma niżbaljawx!

Mela le, żbalji nagħmlu wkoll!

Imma meta nagħmlu żball niffaċċjawh u nippruvaw nikkoreġuh!

U dan kien deal li mar ħażin, veru, u issa qed nieħdu l-passi biex nirranġawh.

Jiena nagħlaq billi ngħid: Ħalluna weħidna f'din ukoll, ma jkun ġara xejn!

Issa drajna nieħdu d-deċiżjonijiet weħidna.

Kieku smajna minnkom m'għamilna xejn kemm ilna fil-gvern!

Kieku la bnejna power station, la bnejna lukandi ġodda, la għamilna airport ġdid, la konna nibnu sptar ġdid, la għamilna kunsilli lokali, la lliberalizzajna, la pprivatizzajna u lanqas dħalna fl-Unjoni Ewropea!

Kieku smajna minnkom lil Malta ħallejniha fid- dlam, bla ebda investiment, qisha presepju u l-Malti minflok ċittadin Ewropew, kien isir qisu pastur.

Grazzi Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Insellimlek Sur President.

Se nagħmel intervent qasir pero' ħassejtni fid-dover li nagħmlu.

Qed niddiskutu riżoluzzjoni dwar forti Chambray, is-saga ta' din il-forti li tant u tant ilna nisimgħu biha.

Bħalma taf inti, Mr Speaker, hemm ħafna ta' l-eta' tiegħi u iżgħar minni li qatt ma kellhom l-opportunita' li jidħlu u jżuru dan il-forti u jaraw x'joffri.

Dan il-forti jmur lura sa minn żmien il-kavallieri u matul iż- żmenijiet kien jintuża għal għanijiet differenti ħafna aktar milli qal l- Onor. Galea u ħafna aktar qabel ma' l-partit Laburista kien fil-gvern.

F'dawn l-aħħar snin, minkejja li x-xogħol kien wieqaf, l-aċċess xorta waħda ma kienx hemm, jiġifieri dan kien magħluq u ħadd ma seta' jidħol fih.

Ħdax- il sena ilu, gvern Nazzjonalista ddeċieda li b'titolu ta' ċens temporanju għal 99 sena, jikkonċedi dan il-forti u l-art tal-madwar lit-Taljani - jiġifieri ħwejjeġ il-poplu ngħataw lill-barranin - u l-kondizzjonijiet li ġew imposti, kienu minimi ħafna meta tikkonsidra l-importanza u anke l- kobor ta' dan is-sit.

Fil-fatt saru ammissjonijiet li dan id-deal ma tantx irnexxa.

Dak iż-żmien kont ħafna iżgħar, pero' niftakar li kienet qamet ċerta għagħa f'Għawdex għax kien hemm ħafna nies li ddiżapprovaw il-mod kif ingħata dan iċ-ċens.

U l-partit Laburista dak iż-żmien lanqas qagħad lura.

Kien anke semma' leħnu f'dik l-okkażjoni u organizza protesta biex jimmanifesta d- diżapprovazzjoni kemm tal-partit stess u anke tal-poplu li kien jirrappreżenta.

Pero' ċ-ċens xorta waħda ngħata u l-gvern la ta widen lil ħadd u lanqas ta' każ ta' xejn, iżda baqa' għaddej fuq kulħadd u fuq kollox qisu romblu.

Pero' kif nafu, dan huwa atteġjament tipiku tan-naħa l-oħra, li aħna kontinwament nesperjenzawh meta nippruvaw nikkritikaw b'mod kostruttiv u nressqu l-proposti tagħna u nagħmlu l-mozzjonijiet tagħna.

Sur President, kif kont qed ngħid, ingħata ċ-ċens, bdew ix-xogħlijiet u bdew iseħħu s-sagrileġġi fil-veru sens tal-kelma wieħed wara l-ieħor.

Għax anke ġie pprofanat ċimiterju, neħħew l-oqbra b'li kien fihom b'kollox u min jaf kemm affarijiet oħra saru bil-barka ta' dan il-gvern, sempliċement biex jiġi akkomodat dan l-avukat Taljan Memmo, li tant smajna bih.

U wara 11-il sena li tant ilna naraw u nisimgħu, il-ħniżrijiet li saru huma kbar!

Jiena nesiġi u ninsisti li l-gvern jagħti rendikont ta' dan kollu lill-poplu in ġenerali, kemm dak Għawdxi kif ukoll Malti.

Illum is-saga ta' Chambray reġgħet ġiet quddiemna u bejn wieħed u ieħor għandna l-istess pakkett li kellhom il-kollegi tiegħi quddiemhom u li ddiskutew 11-il sena ilu.

Id-differenza hi li issa minflok imprenditur Taljan, għandna imprenditur Għawdxi, li kemm jiena u kemm inti, Sur President, tafu.

Dan hu Għawdxi li jemmen fil-potenzjal ta' Għawdex, li dejjem ħadem għal Għawdex u persważa li se jkompli jaħdem għal Għawdex.

Dan daħal għal dan il-proġett kbir u daħal għall-piżijiet u d-djun kbar li ġew ikkreati mit-Taljani stess, pero' in konsegwenza tal-leeway u tal- liberta' li kkonċedielu dan il-gvern meta tah il-kuntratt fl-1993.

Bl- akbar responsabilita' ngħid li Għawdex ma bbenefika xejn minn dan il- proġett.

Se ma, ibbenefika xi ħadd u mela l-bwiet tiegħu!

U jiena ndur fuq il-gvern u ngħidlu: Jekk inti diġa' kellek diżastru, jekk kellek esperjenza qarsa u negattiva fuq dak li diġa' ġara - u qed ikollna l- konferma min-naħa l-oħra - għaliex ma tgħallimtx minn li ġara?

Ta' min jirriferi wkoll għal dak li qal l-Onor.

Galea stess, li llum l-imprenditur li se jidħol għal din il-biċċa xogħol, se jassumi responsabilitajiet kbar.

Allura għax ma kkawtelax ruħu l-gvern din id-darba?

Jien kont nippretendi li jsir b'mod differenti għaliex il-players huma differenti, kemm min-naħa tal-gvern għax issa taparsi nbidlu l-uċuh u anke min-naħa ta' l-enfitewta.

Bħala membru ta' l-oppożizzjoni nagħmilha ċara li jien m'għandi xejn kontra l-avukat Caruana u l-kumpannija tiegħu għaliex, kif għedt, nafu u naf kemm jemmen li l-investitur Għawdxi għandu jinvesti f'Għawdex.

Pero', nemmen li f'dan il-kuntratt id-deċiżjoni jekk tinbeniex lukanda jew le ma kellhiex titħalla daqshekk miftuħa.

Kieku jien kont nagħmilha li għandha tinbena lukanda, forsi minflok f'post tinbena f'ieħor, forsi jekk mhux illum jingħata terminu biex tinbena, pero' għandha tinbena.

U qed ngħid dan għaliex f'Għawdex irridu xogħol u investiment u ma nistgħux naffordjaw li nitilfu opportunitajiet oħra u wkoll ma nisfruttawx il-potenzjal li għandna.

Il-forti Chambray għandu potenzjal kbir u jista' jservi ta' landmark tal-gżira Għawdxija biex appuntu Għawdex jiġi reklamat bħala destinazzjoni separata minn Malta biex nattiraw l- upmarket tourism.

Fid-diskors dwar il-budget smajna li Għawdex irid jiġi pproġettat sabiex jattira atkar turisti u għalhekk jien niskanta kif tkellem l-Onor.

Galea.

Meta d-deċiżjoni jekk tinbeniex lukanda jew le qed tibqa' daqshekk miftuħa, il-gvern ikun qisu qed ipoġġi l-mannara fuq ras dawk l-Għawdxin kollha li huma għatxana għax-xogħol, speċjalment dawk iż-żgħażagħ ta' taħt it-30 sena.

Nerġa' ntenni li n-nuqqas m'huwiex min-naħa ta' l-imprenditur imma min-naħa tal-gvern.

L-imprenditur huwa ħerqan sabiex jidħol għal din il- biċċa xogħol, pero' hawnhekk il-gvern qed jonqos fid-drittijiet, fid- dmirijiet u fl-obbligi tiegħu fil-konfront tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Nemmen li l-gvern huwa obbligat li jħares dak kollu li hu tal-poplu Malti u Għawdxi.

Nirringrazzjak, Sur President u nirringrazzja lill-Onor.

Leo Brincat talli kkonċedieli ħames minuti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, il-gvern Nazzjonalista dejjem juża' l- jiem ta' qabel il-Milied biex jilgħabha ta' Father Christmas u sfortunatament jagħmel dan mhux bil-proprjeta' tiegħu stess, imma bil- proprjeta' tal-poplu Malti u Għawdxi.

Dan għamlu, jekk m'iniex sejjer żball, 12-il sena ilu lill-finanzier tal-P2 Roberto Memmo u qed jerġa' jagħmlu din id-darba.

Hawn bl-ebda mod ma rrid nitfa' xi dell fuq il- promotur li dieħel għal din il-biċċa xogħol.

Kif għamlet l-Onor.

Justyne Caruana, qiegħed nikkritika l-kondizzjonijiet li għamel il-gvern u mhux il-promotur innifsu, għaliex jien jidhirli li hawnhekk għandna sell- out mill-ġdid jekk inħarsu lejn it-termini u l- kondizzjonijiet li taħtu qed isir dan it-trasferiment ta' proprjeta'.

Kif qal ġurnalista lokali, Julian Manduca;

"The people whose names have figured at one stage or another in the ongoing Chambray controversy reads like a virtual ABC of Malta's rich and powerful.''.

Għaliex jekk naraw l-istorja tal-biki ta' dan il-proġett, naraw lil uħud mill-aktar nies b'saħħithom u involuti fil-poter ta' wara l-kwinti, ibillu subgħajhom tajjeb jew ħażin f'dan il-proġett.

Iżda l-akbar att ta' mistħija kien meta ġie nvolut Roberto Memmo li kien midħla sew kemm ta' Roberto Calvi li kien inqatel mgħallaq fi Black Friars Bridge f'Londra, kemm ta' Michele Sindona, il-finanzier frodista li qatta' snin sħaħ f'ħabs Amerikan u kif ukoll ta' Licio Gelli, il-kap tal-P2.

Biex inneħħi kull dubju ta' assoċċazzjoni ta' Roberto Memmo mal-P2, għandi lista tal-membri della Loggia P2 li nixtieq inpoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra.

Din mhux biss hemm fiha feature tas-sur jew dottor Roberto Memmo, imma apparti minn hekk, hemm mehmuż dokument ieħor minn rapport li jismu "I rapporti tra il senatore Andreotti e Michele Sindona" li jgħid ċar u tond li Roberto Memmo flimkien ma' l-inġinier Federici u ċertu dottor Barone kienu nvoluti f'dak li qed jissejjaħ "Un progetto di salvataggio elaborato dal colleggio difensivo del Sindona".

Jiġifieri dan, apparti milli kien fil-vertice tal- P2, kien ukoll involut f'operazzjoni ta' salvataġġ għall-operazzjoni bankarja li darba minnhom kien involut fiha l-famuż frodista Michele Sindona.

Sur President, hawnhekk nitlob il-permess sabiex inqiegħed dokument fuq il- mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

LEO BRINCAT: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Lista ta' membri fil-Loggia P2 u tagħrif ieħor relatat.

Minn riċerka li konna għamilna 12-il sena ilu, konna wrejna ċar li l- kumpanniji reġistrati f'Monaco li bihom Memmo kien ried iħaddem dan il- proġett ta' Chambray kienu shell companies b'bażi kapitali żgħira ħafna u mingħajr il-mezzi sabiex jidħlu għal proġett ta' dan il-kobor.

Huwa inutli li dan il-gvern jipprova jilgħabha tal-vittma u jgħid li għamilna esperiment which has backfired.

Kien jagħmel hekk li kieku l-oppożizzjoni dakinhar naqset milli tiftaħlu għajnejh.

Jekk wieħed ifittex id-debates kif għamilt jien stess biex niffriska ftit il-memorja ta' dak li konna ddiskutejna 12-il sena ilu, wieħed isib li dakinhar aħna konna ftaħna għajnejn il-gvern kemm dwar min kien se jidħol sħab fil-proġett u anke għaliex bżajna bil-konsegwenzi li setgħu rriżultaw u li fil-fatt irriżultaw.

Minkejja dan kollu, il-gvern baqa' jirrombla fuq l-interess nazzjonali mingħajr ma Memmo qatt indenja ruħu jagħti attenzjoni lill-proġett, l-aqwa li ġej u sejjer Malta dejjem jiltaqa' ma' l-ogħla kbarat tal-pajjiż, fosthom bniedem li dak iż-żmien kien qiegħed iservi ta' ministru u kull meta kien ikun fi gżiritna kien jiġi ttrattat qisu xi super VIP.

Dan il- proġett matul is-snin qanqal aktar mistoqsijiet milli tweġibiet iżda l- aktar difett li kellu l-proġett sa mit-twelid tiegħu kien li meta tfassal il-kuntratt, il-gvern qatt ma żgura li jdaħħal klawsoli biex jieħu lura l- proġett mingħajr ma jissuġġetta l-promoturi għal ċerti penali ebsin jew inkella li bih kien jorbothom li jlestu l-proġett f'medda ta' żmien stabbilit.

Għalkemm kif se nuri aktar tard il-gvern kien ftaħar oriġinarjament li dan il-proġett kien se jsaħħaħ l-infrastruttura turistika Għawdxija permezz tal- bini ta' lukanda deluxe, minn lukanda deluxe konna nżilna għal waħda 4- star, biex issa l-promoturi l-ġodda, filwaqt li m'hu se jkollhom ebda obbligu li jibnu lukanda fuq dan is-sit importanti, se jkollhom kull mezz biex jekk iridu jisfruttaw b'mod spekulattiv ġojjel tal-patrimonju Malti u Għawdxi.

F'dawn iċ-ċirkostanzi tal-biki, ma nafx kif imbagħad jiġi l- ministru tat-turiżmu u kultura u jgħid li jilqa' l-bejgħ ta' Chambray bil- ferħ għalkemm ma jqisux daqstant neċċessarju li tinbena lukanda fuq dan is- sit.

Anzi qal li irrispettivament minn jekk tinbeniex lukanda jew le, dan il-proġett se jippromwovi t-turiżmu f'Għawdex, tant li huwa jqisu bħala vot ta' fiduċja f'Għawdex u fl-industrija tat-turiżmu Għawdxija.

Dalgħodu l-ministru semma' l-konsulenza jew il-valuations li għamlu żewġ estate agents prominenti li għandi kull stima lejhom għax nafhom kemm personalment u anke professjonalment.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid li filwaqt li l-Ministru Zammit Dimech, li suppost huwa responsabbli biex jagħti boost lit-turiżmu, ipprova jiġġustifika li mhux se jkun hemm lukanda, min-naħa l-oħra fir-rapport li tħejja minn Frank Salt, jingħad li:

"The hotel must be constructed in order to give the owners of the units in Fort Chambray the facilities that hotels normally provide.".

Mela, minn naħa l-ministru tat-turiżmu li suppost qiegħed hemm sabiex jippromwovi l-bini ta' lukandi ġodda, qed jiġġustifika li mhux se tinbena lukanda fejn jgħid li ma jimportax jekk ma tinbeniex; u min-naħa l-oħra estate agent ewlieni li tqabbad sabiex jagħmel valuation qed jgħid li hemm il-ħtieġa li tinbena l-lukanda ħalli, min se jidħol għall-proprjeta', ikollu dawk is-servizzi anċillari li normalment wieħed jassoċja mal-bini tal-lukanda .

Jekk nerġa' nara l-artikolu ta' l-Onor.

Zammit Dimech insib li dan minn fuq qagħad jgħid li dan il-proġett se jwassal għall-ħolqien ta' forom differenti ta' akkomodazzjoni għall-Maltin u possibilment għall- barranin ukoll.

Nuqqas ieħor li forsi ta' min jitkellem dwaru huwa li m'hemm xejn fil- kuntratt li juri li se jkun hemm xi ħarsien tal-wirt arkitettoniku ta' dan is-sit, nuqqas li kien rifless ukoll fis-snin l-imgħoddija meta l-proġett kien f'idejn Roberto Memmo.

Li kieku Chambray ġie trasferit b'mod trasparenti u b'kondizzjonijiet xierqa u ma kienx jagħti lok għall- ispekulazzjoni rampanti, dejjem jekk il-promoturi jridu jagħmlu dan, kieku allura dan il-proġett kien jagħmel sens, għaliex minħabba ż-żmenijiet diffiċli li tinsab għaddejja minnhom l-ekonomija Għawdxija, żgur li Għawdex għandu bżonn ta' nifs ġdid.

Peress li l-promoturi ngħataw id-dawl aħdar sabiex ma jkollhomx l-obbligu li jibnu lukanda fuq is-sit tal-proġett, il- gżira Għawdxija se titlef diversi opportunitajiet ta' impjieg għall- Għawdxin li l-bini u l-operat ta' lukanda ġdida żgur kien se jġib miegħu.

Nafu li l-iżvilupp ta' l-appartamenti previst ftit li xejn se joħloq impjiegi permanenti għaż-żgħażagħ Għawdxin, kif kien il-ħsieb oriġinali.

Li ma nistax nifhem huwa kif il-gvern kien daqstant liberali fir-rigward ta' dan il-proġett u mbagħad mexa' b'id daqstant tal-ħadid fir-rigward tal- White Rocks project fejn jidher li ma ppermettiex li jsir żvilupp residenzjali.

Meta wieħed iqis il-prezzijiet kurrenti tal-proprjeta' fil-gżira Għawdxija, kif ukoll dak li qed jitlob il-gvern bħala prezz għall-ishma tiegħu, wieħed ma jridx ikun xi espert tal-proprjeta' biex jintebaħ li dawn l-ishma qed jinbiegħu bis-soldi.

Kien għalhekk li jien sejjaħtlu rigal ieħor tal- Milied lill-promoturi kif kienu għamlu fi żmien Memmo fis-snin 90.

Illum tqiegħed fuq il-Mejda ir-rapport tal-KPMG, imma mbagħad hemm rapport ieħor li xtaqt nitkellem dwaru.

Wieħed ma jistax ma jitkellimx dwar dan il- proġett mingħajr ma jitkellem ukoll dwar il-ħsarat li saru lill-forti matul l-aħħar snin.

Għalkemm il-MIMCOL qalu li l-promoturi preċedenti kienu laħqu nvestew ħafna flus f'dan il-proġett, il-fatti juru mod ieħor għax il- gvern Nazzjonalista kien għadda l-forti lit-Taljan Robert Memmo għas-somma miżera ta' Lm10,000 fis-sena.

U anke dakinhar, dan kien sar mingħajr ma kienet saret xi sejħa pubblika għall-offerti.

Kien f'Jannar ta' din is-sena li ġurnalista lokali kien kiteb fid-dettall kif permezz ta' dawra mal-forti wieħed seta' faċilment jara l- kondizzjonijiet li fihom jinsabu ċerti partijiet tas-swar ta' din il-forti.

Wieħed jista' jara t-tiċrita kbira li saret fis-swar biex b'hekk sar bieb u pont, kif ukoll l-ammont kbir ta' materjal ta' bini fuq l-istess swar, waqt li jidher biċ-ċar li fil-forti sar ammont kbir ta' bini fi spazju ristrett.

Dan il-ġurnalista kien innota wkoll li minkejja l-iżvilupp li kien sar ġewwa, għalkemm dakinhar ix-xogħol kien jinsab wieqaf, is-swar ma ngħataw l-ebda attenzjoni u jidher li ma sar l-ebda tip ta' irranġar jew restawr fuq dan il-patrimonju Malti.

Il-bini li sar ġewwa huwa nofsu lest, għax ħafna minnu baqa' bla aperturi u għad fadal ħafna xogħol xi jsir fuqu.

Il-fatt li f'dawn l-aħħar snin l-proġett ma kienx irnexxielu jattira investituri barranin serji, iġġammja l-proġett kollu.

Ir-raġuni prinċipali għal dan kienet li, kif għidt qabel, fil-forti tela' għadd kbir ta' bini fi spazju ristrett, u għalhekk l-investituri turistiċi prospettivi barranin kienu qegħdin jaraw li dan il-bini kien qed iwassal biex jirrendi lil dan il-proġett bħala wieħed li m'huwiex ideali għat-tip ta' turisti li kien intenzjonat li jiġbed lejh.

Jidher li kien hemm diversi investituri barranin li kienu wrew interess f'dan il-proġett.

Niftakar li, at one stage, kienu nteressati l-Ispanjoli tas-SorMelia iżda finalment ħadd ma wasal biex jikkonkludi ftehim.

Fi stadju partikolari kien qed jissemma' li l-kumpannija SorMelia kienu se jibnu lukanda ta' 250 kamra u għaxar vilel bil-ġonna, iżda meta ntebħu bl- ammont ta' bini li kien diġa' sar fil-forti, tilfu kull interess u ppreferew li jsir anqas bini biex jattiraw ċertu tip ta' turisti.

L-uniku perijodu li fih ix-xogħol fuq il-proġett ta' Chambray kien ingħata spinta 'l quddiem, kien fis-sena 2000 meta sar bini ta' vilel fil-forti, sar pont u nfetaħ bieb.

Infakkar ukoll li wara li beda jsir dan ix-xogħol kollu fil-forti u wara li saru rapporti li x-xogħol ma kienx skond il-permessi meħtieġa, il-MEPA kienet ħarġet diversi ordnijiet ta' infurzar.

Ordnijiet ta' infurzar kienu nħarġu wkoll f'Settembru ta' l-1998 meta kien tneħħa xi ġebel minn dik li kienet tissejjaħ il-polverista; fis-sena 2001 fuq xogħlijiet li saru meta għamlu tiċrita fis-swar; kif ukoll wara t-tneħħija ta' l-aperturi tal- barracks mibnija fi żmien l-Ingliżi.

Apparti mir-rapport tal-KPMG, jkun tajjeb li jkollna kopja tar-rapport tal-MIMCOL.

Jien fhimt li hemm żewġ rapporti - forsi l-ministru jista' jikkoreġini - għax kont qed nara xi cuttings li kienu dehru iktar kmieni din is-sena u kien hemm riferenza għar-rapport tal-MIMCOL - dejjem qed nibbaża ruħi fuq dak li qrajt fil-media - fejn ingħad li l-MIMCOL kienu anke ħejjew rapport lill-gvern b'għadd ta' rakkomandazzjonijiet li għaddew lill-Ministru Gatt.

Ma nafx jekk huwiex opportun li dan ir-rapport tal-MIMCOL jitqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra, iżjed u iżjed biex wieħed ikun jista' jara x'inhuma r- rakkomandazzjonijiet speċifiċi li saru min-naħa tal-MIMCOL lill-Ministru, għax naħseb li huwa fl-interess pubbliku li nkunu nafu x'kienu, iżjed u iżjed fid-dawl li għandna ċerti riżervi dwar it-termini u l-kondizzjonijiet li fuqhom tħejja dan l-abbozz ta' ftehim.

Il-gvern sab ruħu jiffaċċja checkmate l-aktar wara li rriżulta li kien sar ammont kbir ta' xogħol f'dik li hija kostruzzjoni fil-forti.

Id-difett prinċipali kien li fil-ftehim oriġinali biex isir il-proġett ma kienx jagħmilha faċli għall-gvern biex jerġa' jieħu l-art lura wara għaxar snin jekk il-proġett ikun għadu ma tlestiex.

U r-raġuni għaliex waqgħet l- option tal-lukanda hija li diversi investituri ma jarawx li f'dak il-forti, kif inhu llum, jistgħu jinbnew 236 unit residenzjali, lukanda ta' madwar 300 sodda u ċentru kummerċjali flimkien ma' parkeġġ.

Fil-fatt, l- investituri jaraw li dan il-proġett u l-ispazju provdut għalih lanqas ma jikkwalifikaw għal investiment 5-star.

Apparti dan, ma sar l-ebda titjib fil-fortifikazzjonijiet li jdawru dan il-forti Għawdxi u issa, minħabba li l-kondizzjoni tagħhom kompliet ħżienet, anke minħabba x-xogħlijiet li saru, se jkun hemm bżonn spiża akbar sabiex jitranġaw.

Jien informat li l-kunsill lokali ta' Għajnsielem kien ilmenta li tħalla fid-dlam għal żmien twil, tant li s-sindku kien ġie rrapportat li qal li kienu ddispjaċuti ħafna għax lilhom ħadd ma kien qed jinformahom x'kien qed isir f'dan il-proġett.

Fil-fatt bħala kunsill kienu talbu anke lill- investituri biex jesebixxu l-mudell ta' dak li kienu qegħdin jipproponu li jibnu u li llum inbena.

Il-kunsill irċieva bosta ilmenti mir-residenti Għawdxin li ta' spiss kienu jistaqsu x'inhu jiġri, l-aktar meta jaraw it- telqa u l-ħsarat kbar li kien hemm fis-swar.

Tajjeb li wieħed jikkwota lis-Sur Mario Farrugia, id-direttur tal- Fondazzjoni Wirt Artna, li ftit ilu mar jgħid on record li xejn ma ġie investit biex jitranġaw is-swar ta' dan il-forti.

Ix-xogħol li sar fuq il- forti, skond hu, ma għenx biex ma ssirx ħsara lis-swar tal-forti u s-Sur Farrugia kien iebes meta qal li minn dan l-eżempju l-gvern għandu jitgħallem li l-ewwel għandhom isiru x-xogħlijiet tar-restawr fis-swar u mbagħad isir l-iżvilupp.

Naħseb li sal-lum qatt ma kien hemm proġett li f'pajjiżna qanqal tant dibattiti, skandli, claims u counter-claims, minkejja li bħala proġett għadu ma jistax jitqies li twieled.

Naħseb li fl-1993 il-gvern Nazzjonalista qajla kien jaħseb li sa 11 jew 12-il sena wara l-proġett kien se jkun għadu fil-limbu.

Ma rridux ninsew ukoll ir-rwol li kellha l- kumpannija Forti Development li suppost kellha tibni tourism complex fuq dan is-sit.

Nerġa' ngħid, kif għedt aktar kmieni, li naħseb li jekk hemm xi ħadd li wera kemm kienet ġustifikata l-kritika tiegħu dwar dan il-proġett kien proprju l-partit Laburista li mill-ewwel intebaħ li kien hemm riħa tinten madwar il-proġett u li kellu riżervi serji dwar il-promoturi, l-aktar dwar Memmo, li minkejja li pproġetta ruħu bħala promotur kbir ta' l-arti, kien hemm żmien fejn apparti mir-rabtiet u s-sħubija tiegħu fil-P2, kien anke qed jiġi nvestigat mill-awtoritajiet internazzjonali għall-allegat ħasil ta' flus maħmuġin.

Biex inkun fair, irrid ngħid li anke min-naħa ta' l-MDC kien hemm riservi dwar dan il-proġett.

Teżisti korrispondenza ta' wieħed miċ-chairmen li kellha l-MDC taħt gvern Nazzjonalista - qed nirriferi għaċ-chairman ta' żmien ilu, is-Sur Michael Soler - fejn dan kien wissa, qabel ma biss intbagħtet applikazzjoni lill-Planning Authority, li dak li kien se jinbena seta' ma jiġbidx l-elite tat-turisti kif maħsub oriġinarjament.

Se nikkwota verbatim mill-ittra li bagħat is-Sur Michael Soler lill- Ministru Dalli, u se nikkwota bl-Ingliż ħalli nkun leali kemm jista' jkun lejn dak li kiteb is-Sur Soler.

Dan kien kiteb hekk:

"The development proposed by Dr. Memmo lays too much emphasis on the real estate aspect of the project and could result in a densly populated complex in a confined space, which is clearly not a deluxe 5- star scenario.".

U fil-fatt hekk jidher li rriżulta, iżda jidher li l-Ministru Dalli - li qaluli li hu ħabib ħafna tas-Sur Memmo - kien impressjonat b'ħidmet Memmo f'Monaco u jingħad li kien strumentali biex ipperswada lill-ex Prim Ministru Fenech Adami li l-gvern kellu jwaqqaf kumpannija ma' Memmo, ħaġa li fil-fatt intlaħaq ftehim preliminari dwarha fl-10 ta' Lulju, 1990.

Mhux ta' b'xejn li l-gvern issa jidher li tgħallem il-lezzjoni, u għallinqas qed jinsisti li x-xerrej għandu jaġixxi biss tramite kumpanniji rreġistrati f'Malta, filwaqt li l-beneficiary shareholders kellhom ikunu magħrufa lill- gvern.

Huwa tajjeb li jkollna spjegazzjoni wkoll min-naħa tal-gvern għaliex dan il- proġett dam ma tressaq quddiem il-parlament.

Qed ngħid hekk l-aktar għax fis-sajf li għadda kien qed jingħad - dan intqal anke waqt media briefing li kien għamel il-Ministru Gatt, jekk m'iniex sejjer żball - li r- riżoluzzjoni kellha titla' saħansitra qabel il-vaganzi tas-sajf.

F'din l- okkażjoni ma nistax ma nagħmilx riferenza għal dak li ġie diskuss f'din il- Kamra 11-il sena ilu, proprju fl-istess jiem ta' ftit qabel il-Milied.

Dakinhar, l-ex Ministru Michael Falzon kien tkellem dwar l-obbligi li s- swar jissewwew, tant li kienet issemmiet is-somma ta' Lm0.2 miljun għal din it-tiswija ta' swar.

Dakinhar kien sar ħafna ftaħir li d-development brief kien jagħti kas tal-fatt li dan huwa sit b'fortifikazzjoni storika f'post strateġiku, tant illi apparti ċ-Ċittadella, dan huwa wieħed mill-aktar postijiet storikament importanti fil-gżira Għawdxija.

Naqbel perfettament.

Għalkemm il-kuntratt kien one-way favur Memmo, l-ex Ministru Falzon kien ftaħar li l-kuntratt ma kienx wieħed faċli u li damu xhur jekk mhux snin jinnegozjawh.

Fl-1993 il-gvern kien mingħalih se jagħti ċans li jiġi varat proġett serju u importanti għal Għawdex.

Il-Ministru Falzon kien ftaħar li se jkun proġett li bih inkomplu nattiraw it-turisti, l-investiment u x-xogħol lejn il-gżira ta' Għawdex.

Ftaħar ukoll li dan kien se jkun sors ta' ħolqien ta' xogħol ieħor f'Għawdex u aktar minn hekk mezz kif nagħmlu upgrading tat- turiżmu.

Jien niftakar lill-Onor.

Charles Buhagiar jgħid fil-Parlament li meta pparaguna l-kondizzjonijiet li bih ingħatat art għall-bini ta' lukanda five- star f'San Ġiljan, biċċa art li kienet inqas minn nofs l-art li hemm fil- Forti Chambray, tajniha bi prezz li huwa ħames darbiet aktar milli tajna Chambray.

Għalkemm illum jidher li mhux se tinbena lukanda, dakinhar li ngħata l-permess lil Memmo ir-riżoluzzjoni ġiet fi żmien fejn il-ministru kien qal li ma kienx se jagħti aktar permessi għall-bini ta' lukandi, biex imbagħad fil-kuntratt lil Memmo tajnih id-dritt li jibni lukanda li ma konniex nafu kemm kien se jkun id-daqs tagħha.

Bħala oppożizzjoni mill- ewwel konna xammejna li konna se nagħtu biċċa art mill-Forti Chambray lil kumpannija biex tinnegozjaha u mhux biss biex tibni lukanda, imma wkoll biex tkun tista' tbiegħ il-plots.

Meta fl-1987 l-MDC kienet ħarġet applikazzjonijiet għal dawk kollha interessati li jiżviluppaw il-Forti Chambray, kienu qalu li wieħed kien irid jgħid kemm se jkun hemm ħolqien ta' impjiegi ġodda.

U jien nistaqsi: X'inhi s-sitwazzjoni llum?

Hawn m'iniex qed nitkellem dwar xi kuntratturi li jagħmlu xogħlhom imbagħad jitilqu 'il hemm.

Dakinhar aħna konna wrejna t-tħassib tagħna li ma stajniex inkunu nafu l-marketing plan tal-lukanda kif kien se jkun jekk lanqas biss konna nafu min kienu se jkunu l- operaturi tal-lukanda nnifisha, lukanda li baqgħet fantażma sal-lum u li, mill-kuntratt il-ġdid, jidher li se tibqa' fantażma anke fis-snin tal- ġejjieni.

Sur President, fil-kuntratt ta' dakinhar kien hemm klawsola li tgħid li l- kumpannija Forti Chambray tista' toħroġ minn dak il-kuntratt u l-gvern ikollu jħallasha ta' l-ispejjeż kollha li tkun għamlet sa dakinhar.

Ta' min jgħid li għalkemm kemm fi żmien Memmo u kif ukoll illum se jkun hemm lok għal spekulazzjoni lampanti, meta qabel ma tfaċċa Memmo kien hemm nies jinnegozjaw ma' l-MDC fuq l-istess Forti Chambray, u dawn staqsew jekk setgħux ibigħu l-appartamenti li kienu qed jipproponu li jibnu dakinhar, jingħad li kien qabeż l-ex Ministru Dalli u kien irrispondihom li ma kinux se jħalluhom ibigħu l-appartamenti daqskemm ma kinux se jħalluhom ibigħu xi kamra minn xi palazz f'Malta.

Imma milli jidher, il-gvern at some stage biddel fehemtu - kif u għaliex ma nafx!

Meta kont tkellimt fuq ir-riżoluzzjoni ta' l-1993 kont użajt kliem iebes f'din il-Kamra għal ta' l-apposta għaliex kont għidt illi għandna l-akbar sell-out ta' art li qatt kellna f'pajjiżna minn mindu l-partit Nazzjonalista kien fil-gvern fis-snin '60, meta ittratta lil Kemmuna fil- mod li ttrattaha.

Meta kienu qed jinnegozjaw ma' Memmo, n-Nazzjonalisti ippruvaw ipoġġu l-kliem f'ħalqna u qalu li aħna ma konniex favur proġett turistiku, imma qalu li ridna housing estates għall-Għawdxin.

Dan m'hu veru xejn, għax aħna kemm dakinhar u anke llum ninsabu committed li Chambray jiġi żviluppat turistikament, imma żgur mhux bil-kondizzjonijiet la ta' dakinhar u lanqas tal-lum.

F'dik l-okkażjoni, Sur President, konna qed nagħtu blank cheque lill-promoturi biex jintgħażel operatur li lanqas biss kien qed jiġi identifikat, filwaqt li llum qed naraw quddiemna kondizzjonijiet tal-mistħija li juru li għandna mill-ġdid sell-out oħra tal- patrimonju Għawdxi.

Huwa interessanti li xi ftit tal-ġimgħat jew xhur ilu kemm l-ex Ministru Joe Grima kif ukoll is-sinjura jew sinjorina Marisa Micallef Leyson f'artikli tagħhom kienu ndikaw li l-partit Laburista, b'xi mod jew ieħor, kien se jkun favur dan il-proġett għal raġunijiet ulterjuri u li aħna konna saħansitra se nivvotaw favur dan il-proġett ta' Chambray.

Naħseb li l- istand li ħa l-grupp parlamentari, il-pożizzjoni li diġa' ħadna aħna l- kelliema u li se jieħdu kelliema oħrajn juri li dawn it-tnejn kienu żbaljati fil-konklużjonijiet tagħhom, għaliex fejn jidħol l-interess nazzjonali, aħna tal-partit Laburista ma nagħmlux kompromessi, huma min huma l-persuni nvoluti.

Sur President, meta l-gvern aċċetta li jagħmel kondizzjonijiet ġodda inqas onerużi, bħat-tneħħija ta' l-obbligu tal-bini ta' lukanda, kien qed jaċċetta li jagħmel kondizzjonijiet anqas onerużi fuq l-iżviluppatur u b'hekk ġab lil Memmo f'pożizzjoni li jġib prezz aħjar tax-share tiegħu.

Il- qalja qiegħda hawnhekk, li l-economic profit jew l-economic rent, minflok ma ħadu l-gvern, ħadu Memmo.

U dan il-gvern għamlu b'mod konxju billi ta ċ- ċans illi l-profitt kollu kemm jibbenefikaw minnu persuni privati barranin.

Il-gvern seta' llikwida l-kumpanniji nvoluti u nnegozja a fresh with the world at large u mhux ma min deherlu li jdaħħal fil-proġett Memmo skond il- buona volonta' tiegħu.

Imma anke li kieku l-gvern qaċċat lill-Maltin, xorta kien jibqa' mwaħħal b'Memmo li huwa magħruf li ma riedx jurtah.

Il- ministru qalilna li f'sitt snin kien hemm għaxar tibdiliet f'shareholding.

Li ma qalx huwa dak li qed jgħidu wħud minn dawn ix-shareholders li ħadd minnhom ma ried ikompli joħroġ iktar flus, għax ma ridux ipaxxu lit-Taljan li qatt ma ħareġ sold għal dan il-proġett.

Kif għidt iktar kmieni għandi informazzjoni li meta Memmo kien jiġi Malta kien jiltaqa' ma' nies importanti ħafna li wieħed minnhom, dak iż-żmien, kien membru tal-Kabinett.

Jingħad ukoll, anke mill-istess shareholders infushom, illi Memmo qatt ma ried ibigħ dment li din il-persuna kienet għadha ministru.

Ma nafx jekk hijiex koinċidenza jew le li kollox irranka meta sar tibdil fil-Kabinett, kif ma nafx jekk kenitx konċidenza jew le li dan l-ex ministru ftit jiem ilu smajnih hawnhekk jattakka lill-MEPA fuq diversi counts u fuq diversi affarijiet.

Memmo ovvjament f'dan il-proġett kien komdu għax ġie u qatt ma ħareġ sold.

Il-qofol ta' kollox huwa li l- Parlament għadda xi ħaġa prestiġjuża lil xi ħadd, dan ma qagħadx mal- kondizzjonijiet u minflok ma ġie penalizzat, ġie ppremjat mhux minn but xi ħadd, imma għad-dannu tal-poplu Malti nnifsu.

Issemmiet il-kwestjoni ta' jekk Għawdex għandux ikollu l-potenzjal li jkollu iktar bed stock u saturation.

Jista' ikun li għandu saturation.

Jiena jkolli feedback fuq dak li għaddej f'Għawdex, imma jekk verament f'Għawdex hemm l-excessive bed stock li jingħad li hemm, anke minħabba dak li indika l-ministru aktar kmieni dalgħodu dwar il-pjani prospettivi ta' l- Imġarr Hotel u tal-lukanda San Lawrenz, għalija din hija ammissjoni ċara li l-gvern jaf li t-turiżmu f'Għawdex mhux biss mar lura, iżda lanqas jidher li għandu ċans jirpilja in the foreseeable future.

Billi l-Gvern Nazzjonalista ilu fil-poter minn mindu sar il-kuntratt oriġinali li għamel l-istess Gvern Nazzjonalista, nistaqsi: Għaliex dam dan iż-żmien kollu biex iċċaqlaq?

Il-ministru ta l-impressjoni li l-promoturi l-ġodda se jieħdu riskju kbir.

Jiena ngħid il-kuntrarju u mingħajr ma nitfa' dell fuq il-promoturi, ngħid li dawn se jieħdu kollox fi platt tad-deheb.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq il-kondizzjonijiet, nixtieq li fil-winding-up l-Ministru jassigurana li l-pożizzjoni dwar il-barracks m'hijiex se tinbidel.

Qed ngħid hekk għaliex kemm f'Għawdex u kemm f'Malta hemm diċeriji – qed ngħid diċeriji għax la ma jkollix il-provi ma nħobbx nagħmel allegazzjonijiet infondati – li hemm understanding li ċerti kondizzjonijiet fuq il-barracks jistgħu jitneħħew.

Għaliex qed ngħid hekk?

ONOR AUSTIN GATT: Mija fil-mija li le.

ONOR LEO BRINCAT: Nieħu l-kelma tal-ministru li mija fil-mija li le.

Huwa konfort għallinqas, għaliex jekk il-barracks jitneħħew kif kien hemm min forsi qed jagħmel lobbying biex jiġri, il-konsegwenza kienet tkun lli jkun hemm area ġdida ta' Alla biss jaf kemm-il tomna art li tista' tiġi liberalizzata għall-iżvilupp.

U ovvjament minn hawn kienet tinbet il- mistoqsija naturali: Li kieku kellu jiġri hekk x'kien se jagħmel il-gvern?

Kien se jiċċarġja xi premium ogħla jew inkella kien se jagħmel an added bonus gratwit?

Imma l-Ministru għamel statement kategoriku u nittama li ż- żmien juri li kellu a binding commitment li se jiġi onorat.

Lejn it-tmien tal-winding-up tiegħu dalgħodu l-ministru qalilna li din hija storja ta' niket dwar proġett li ma rnexxiex.

Jien ngħid il-kuntrarju, din hija ġrajja skandaluża frott tal-makakkerija ta' gvern li forsi huwa politikament għajjien u fallut, imma li f'dan il-proġett wera ċerta malizzja li ma tantx tista' taħfirhielu malajr.

Hija lezzjoni għal kull gvern, kemm tal-lum, ta' għada u anke ta' pitgħada, li sa mill-bidu nett għandek tistaqsi lilek innifsek dwar il-loġika li ġie barrani b'ħafna ftaħir meta ma jkunx sejjer joħroġ sold minn butu stess.

Għalkemm f'Lulju l-gvern għamel press briefing fejn qal li d-developers kienu avviċinaw lill-familja Caruana u nnegozjaw magħhom u li l-gvern ma kellu ebda diskussjonijiet mad-developers il-ġodda, huwa l-gvern effettivament li se jgħaddi dan ir-rigal lill-iżviluppaturi l-ġodda.

L- iżvilupp kien ilu wieqaf minn Lulju 2002 meta d-development permits kurrenti kienu waqgħu mingħajr ma ġew imġedda mill-iżviluppaturi.

Iżda apparti li kien hemm sitt stop notices dwar l-iżvilupp, kien hemm problemi kbar ta' finanzjament, bl-iżviluppaturi mingħajr il-ħila jew ir-rieda li jinvestu iktar flus f'dan il-proġett.

Jien ngħid li kienet nieqsa mhux il- ħila imma r-rieda li jinvestu iktar flus f'dan il-proġett.

Għalkemm dalgħodu l-ministru qal li sar ċertu restawr fuq dan is-sit, iżda hemm bżonn li jsir iktar, fis-sajf huwa kien tkellem mod ieħor.

Jien qed nibbaża fuq dak li qrajt fil-"Malta Independent" u fil-fatt qed nara xi cuttings ta' dak li qal fil-media brief.

Dakinhar kien qal li l-MEPA kellha diversi issues pendenti ma' l-iżviluppaturi, għaliex użaw metodi li għamlu ħsara lis-siti storiċi b'mod li ma kienx in line mal-permessi maħruġa.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li sar restawr u kien hemm bżonn li jsir xi ftit iktar, imma kien hemm statement kategoriku li l- iżviluppaturi użaw metodi li permezz tagħhom għamlu ħsara lis-siti storiċi b'mod li ma kienx in line mal-permessi maħruġa.

Il-Ministru Gatt qalilna, speċi bħala konsolazzjoni, li fil-kummerċ mhux kollox jirnexxi u li x'aktarx li meta sar il-kuntratt oriġinali saru għażliet żbaljati.

Jien immur oltre minn hekk, u ngħid li l-kuntratt innifsu li kien għamel il-gvern Nazzjonalista 12-il sena ilu kien difettuż bil-konsegwenza li se jiġi aġevolat min kiser l-obbligi kuntrattwali tiegħu, bħalma ġara fil-każ ta' Skanska.

Nerġa' ngħid li aħna bħala partit Laburista għallinqas għandna l-kuxjenza at rest, għaliex ġbidna l- attenzjoni tal-gvern from day one li seta' jiġri hekk, u effettivament hekk ġara.

Tant hu hekk li fis-sajf il-ministru ammetta li billi l-avukat Memmo kellu l-enfitewsi oriġinali ta' l-iżvilupp, kull ftehim ġdid kellu bżonn il- kunsens tiegħu.

Il-gvern Nazzjonalista, oltre li ma ssalvagwardjax l-interessi tiegħu kuntrattwalment, wera ruħu wkoll bħala gvern politikament impotenti, mingħajr ma sirna nafu min huwa accountable għall-mod ħażin kif inħadem il- kuntratt oriġinali, u mingħajr ma għadna nafu sal-lum stess min se jġorr il- piż ta' l-iżball ta' 12-il sena ilu meta l-gvern naqas mhux biss li jissalvagwarda l-interessi tiegħu, imma l-interessi tal-poplu Malti u Għawdxi.

Billi niġu hawnhekk b'evalwazzjonijiet ta' żewġ estate agents ma nkunu solvejna xejn.

Kif għedt iktar kmieni, m'iniex qed nikkritika lill- estate agents magħżula - nafhom kemm personalment kif ukoll professjonalment bħala nies li jgawdu stima fil-professjoni tagħhom - iżda kif kellna esperjenza anke aħna stess fil-proġett ta' Manoel Island meta qabbadna valwazzjonijiet indipendenti, anke aħna kellna evalwazzjonijiet li ultimately ikunu soġġettivi u li jkunu jvarjaw minn xulxin.

Meta naraw dan kollu nifhem jien għaliex il-Prim Ministru Gonzi, meta tkellem f'xi waħda minn dawn il-laqgħat ta' nhar ta' Ħadd, qal li hemm bżonn li niktbu paġna ġdida fuq il-proġett ta' Chambray u ma noqogħdux nitkellmu fuq il-passat.

Nifhem għaliex qal hekk; għaliex irid jaħrab u jiżganċja ruħu mill-passat u mid-dnubiet li għamlu dawk li ġew qablu.

Dan għaliex il-passat tal-gvern Nazzjonalista f'dan il-proġett - u jien illum qed nillimita ruħi strettament għal dan il-proġett - huwa wieħed ta' faħam miblul u minflok se tiġi mrażżna l-ispekulazzjoni fil-proġett se tikber it- tentazzjoni biex tiġi estiża aktar fil-ġejjieni.

Jien m'iniex qed ngħid li min dieħel għall-proġett huwa spekulatur ħalli ħadd ma jifhimni ħażin.

Kif qalet l-Onor.

Caruana, jien naf li huwa businessman ta' l-affari tiegħu imma bit-terms and conditions li bihom saret din it-transazzjoni, jekk kien hemm spekulazzjoni fil-proġett fl- imgħoddi, l-opportunita` biex l-ispekulazzjoni tiġi estiża qiegħda hemmhekk.

Imbagħad minn fuq jiġi l-Ministru, kif tkellem fil-parlament, qisu qiegħed jindirizza xi konfessjonarju!

L-argument li l-gvern ma jridx jidħol il-qorti minħabba l-ineffiċjenza tal- qorti huwa vot ta' sfiduċja tal-gvern fil-mod kif qed jitmexxew il-qrati Maltin.

Naf li l-Ministru Gatt kien ipprova jċaqlaq l-affarijiet meta kien ministru responsabbli mill-ġustizzja – ta' dak għandi nagħtih kredtu - imma jekk anke l-gvern stess qed jibża' li jbati l-konsegwenzi tas-sistema ġudizzjarja li għandna, aħseb u ara l-povru ċittadin innifsu kemm jispiċċa għarwien u mingħajr difiża quddiem l-ineffiċjenzi tal-qrati Maltin!

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li din ir-riżoluzzjoni, minflok vot ta' fiduċja f'Għawdex u fl-Għawdxin, kif qed jipprova jpinġiha l-gvern, m'hi xejn ħlief vot ta' sfiduċja tal-gvern fih innifsu.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

David Agius.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, bil-permess tal-Kamra nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern għadda mill-istadju ta' kumitat b'xi emendi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Falzon.

ONOR.

JOSEPH FALZON: Mr Chairman, id-diskussjoni tal-lum tirrigwardja l- kuntratt tat-trasferiment tal-forti Chambray.

Imma hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għad-diskorsi li segwejna fil-jiem li għaddew marbuta mal- budget.

Forsi tistaqsuni, x'għandu x'jaqsam dan?

Iva, hemm rilevanza kbira għax meta konna qegħdin niddibattu l-iżvilupp urban, kelliema ta' l- oppożizzjoni qalu li meta tiġi biex tinnegozja fuq kwalunkwe proġett - per eżempju, il-proġett ta' dock number one tal-Kottonera jew il-proġett ta' Bieb il-Belt - li huwa ta' entita` daqshekk kbira, l-ewwel m'għandek tagħmel biex dak il-proġett jirnexxi huwa li tikkonsidra x'inhuwa l- andament tan-negozju.

Għaliex x'inhu l-iskop li inti tagħmel development brief jekk din ma tkunx ekonomikament vijabbli?

Qed ngħid dan għaliex l-oppożizzjoni qed tinsisti ħafna li fil-proġett ta' Chambray għandha tiġi imposta l-kondizzjoni li f'dak is-sit partikolari ssir lukanda.

Hawnhekk tajjeb li niċċaraw jekk aħniex nitkellmu fuq xi wish list, ħalli nsejħilha hekk, jew inkella jekk aħniex niddiskutu proposta li tagħmel sens, li ekonomikament hija vijabbli u tinkoraġġixxi biex isir il-proġett u mhux biex ma jsirx.

Jien nixtieq nagħmel riferenza anke għal-line of thought ta' ċerti żviluppaturi fir-rigward ta' ċerti żviluppi f'Għawdex.

L-Onor.

Joe Brincat qiegħed fuq il-bord tal-MEPA u jaf ukoll li l-MEPA llum għandha domanda kbira ħafna biex dawk il-proġetti ta' lukandi jinqalbu fi proġetti ta' appartamenti.

Jien m'iniex ekonomista u m'iniex se noqgħod nidħol fil-mertu ta' l- iżvilupp ekonomiku u l-iżviluppi l-oħra kollha.

Pero' jekk hemm diversi applikazzjonijiet biex numru ta' appartamenti jinqalbu f'lukandi, sinjal li n-negozju hekk qed jitlob fiż-żmien tal-lum.

Nista' saħansitra nġib eżempju ta' proġett li għadu kif ġie approvat mill-bord tal-MEPA.

Qed nirriferi għall-proġett ta' Duke of Edinburgh, fir-Rabat, Għawdex, li eventwalment ġie ipproċessat, għadda mill-istadji kollha tal-MEPA u t-talba kienet biex hemmhekk isir a commercial centre u fuqu lukanda.

U dan il- proġett ġie approvat.

Pero' ta' min jgħid li mhux iżjed minn tmien ġimgħat wara, reġgħet ġiet applikazzjoni biex dak l-istess sit li kien se jiġi żviluppat f'lukanda, jiġi żviluppat f'appartamenti.

Din hija ħaġa li jafha kulħadd.

Biex wieħed jikkonfermaha, biżżejjed jara n-numru ta' applikazzjonijiet li hemm quddiem il-major project team biex dawn il- lukandi kollha jiġu kkonvertiti f'appartamenti.

Nista' insemmi l-każ ta' l-Imġarr Hotel, per eżempju, li kulħadd jaf li se tiġi kkonvertita f'appartamenti.

Hemm applikazzjoni wkoll biex Andar Hotel taqa' u minflokha jitilgħu appartamenti.

(Interruzzjonijiet) Imma l- argument m'huwiex dak.

Jekk ix-xewqa kbira ta' l-iżviluppaturi hi din u anke s-sens komun jitlob hekk, huwa inutli li timponi li jsiru lukandi jekk ekonomikament din ma tagħmilx sens.

U bir-rispett kollu jien ma nistax nifhmu dan l-argument.

(Interruzzjonijiet) Illum it-trend hi li l-hotels jiġu żviluppati f'appartamenti!

Jista' jkun li għad jiġi żmien li minħabba li mil-lat ta' turiżmu l-ekonomija tiffjorixxi, ikollna bżonn sites biex fihom isiru lukandi ġodda, pero' llum l-iżvilupatturi kollha jgħidulek li l- proġetti li tagħmel lukandi m'għadhomx daqshekk vijabbli.

Jien qed ngħid dan kollu skond l-applikazzjonijiet li jiġu quddiem il-major projects team tal-MEPA.

Anke f'Malta hemm interess kbir biex ċerti siti ta' lukandi jinqalbu f'appartamenti.

Waħda minn dawn tinstab fis-south u oħra fiċ- ċentru ta' Malta.

Wara kollox ma nafx x'inhu l-iskop ta' l-oppożizzjoni li tesiġi li jkun hemm żvilupp ta' lukandi.

Ħalli niġi għall-proġett innifsu.

Issemmew hawnhekk diversi enforcement notices u diversi stop notices.

Għamlet sewwa l-MEPA li ħarġet dawn in- notices fejn ix-xogħol ma sarx skond il-kondizzjonijiet oriġinali tal- permess jew fejn saret xi ħsara fil-fortifikazzjonijiet.

Ġew imposti wkoll garanziji bankarji ta' Lm50,000 u ta' Lm100,000 fuq ċerti proġetti.

Fil- fatt l-istadju tal-proġett beda imma m'huwiex komplut għax għad fadal l- infrastruttura, il-landscaping, il-finishes u r-restawr tal-forti.

Dan huwa intiż primarjament biex l-iżvilupp ma jibqax imwaħħal kif ilu mwaħħal għal 12-il sena.

Għax l-option hi li nħallu kollox kif inhu, jiġifieri nħallu kollox jitmermer, u mbagħad noqogħdu niskantaw fejn qiegħda r- riġenerazzjoni ta' dawn is-setturi tan-negozju f'Għawdex u kif ħallejna kollox mitluq għal riħu.

Aħna rridu li dawn l-affarijiet inżommuhom f'moħħna u li proġetti bħal dawn invarawhom kemm jista' jkun malajr.

Dawn il-proġetti għandhom mhux biss jiġu mibdija imma jiġu wkoll konklużi.

Dawn hemm marbut magħhom il-proġett ta' restawr tal-fortifikazzjonijiet u se jiġu mposti garanziji bankarji biex il-proġett isir komplut fit-totalita' tiegħu.

Dan il-proġett fih innifsu jirrikjedi li jkollok riabilitazzjoni ta' dik l-area, u din hemm bżonnha kemm jista' jkun malajr.

Meta niġu għall-parametri tal-kuntratt fih innifsu, qed ngħidu li għandna diversi options,. jew li nħallu kollox kif inhu jew inkella nistaqsu lilna nfusna jekk irridux li l-proġett jimxi 'l quddiem, u li proġetti bħal dawn ninkoraġġuhom.

Iva, dak huwa l-impenn tagħna.

L-iskop priniċipali ta' dan il-kuntratt hu li proġetti bħal dawn invarawhom kemm jista' ikun malajr.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, hemm min jgħid li l-istorja tirripeti ruħha darbtejn; l-ewwel darba bħala traġedja u t-tieni darba bħala farsa.

Ma nafx f'dan il-każ x'jiġi l-ewwel, jekk hux it-traġedja jew il-farsa, jew it-tnejn taħlita f'xulxin, għax naħseb li t-tnejn għandhom aspetti traġiċi u farseski.

Ladarba wasalna s'hawn, ta' min jistaqsi wkoll kif wasalna hawn.

Meta proprju 12-il sena ilu konna ġejna biex niddiskutu l-proġett oriġinali, konna smajna ħafna diskors sabih, li Għawdex se jsir Monaco, li l- affarijiet se jinbidlu, li se jinħolqu opportunitajiet ġodda u ħafna kliem ieħor bħal dan.

Qed infakkar ftit minn dan id-diskors għax qegħdin tajjeb f'dan il-pajjiż!

L-affarijiet li qabel kienu sostenibbli, illum m'għadhomx sostenibbli u filwaqt li ngħidu li issa m'hemmx flus, ħadd min-naħa tal- gvern m'hu qed jistaqsi - għalkemm in-nies jistaqsu - kif wasalna s'hawn u min ġabna f'din il-qagħda.

Naturalment l-affarijiet ma ġewx weħidhom u Memmo ma ħadux waħdu dan il- post. Memmo ingħata l-post minn gvern Nazzjonalista!

It-tħarbit u l- vandaliżmu li sar f'Chambray, li huwa wirt storiku u li suppost nieħdu ħsiebu, sar anke bil-kompliċita' tal-gvern.

Lanqas għandna noqogħdu nistaqsu jekk għandniex inħalluh joqgħod jitmermer.

Il-mistoqsija hija pjuttost: Għaliex wasalna s'hawn?

U l-mistoqsija l-oħra hi: Allura issa m'hemmx futur turistiku f'Għawdex?

Qed ngħidu li hemm ħafna sodod f'Għawdex jew hemm ftit turisti u allura m'hemmx biżżejjed xogħol għal- lukandi miftuħin?

U dik hi l-mistoqsija li rridu nwieġbu!

Issa qegħdin tajjeb mela, ma nġibux biżżejjed turisti u nibdew ngħidu li għandna żieda ta' sodod!

Alla jbierek kellna żieda ta' sodod fl-istess jiem li tgħidx kemm ftaħarna li fl- aħħar għandna prim ministru kuraġġuż li qal li f'pajjiżna rridu nżidu t- turiżmu b'50,000 fis-sena!

Imma dan it-taħwid x'inhu?

Biex aħna jkollna turiżmu vijabbli f'pajjiżna, huwa kkalkolat, minn min hu imprenditur f'dan il-qasam, li għandna bżonn ta' 1.5 miljun turist fis- sena.

Se niddeċiedu x'se nagħmlu?

Irridu iżjed turisti?

Għandna wisq sodod?

U dan kollu riżultat li m'hemmx pjan kif immexxu u l-affarijiet jiġru waħidhom.

U din hija sitwazzjoni tal-biki, qisna pajjiż li jsib iż- żejt kuljum u nistgħu naffordjaw li l-ftit art li għandna, nagħtuha lill- barranin.

U minbarra li lill-barrani tajnih l-art, tajnih il-miljuni tal- liri u qegħdin ngħidu li issa t-trend hi, li l-lukandi jsiru djar tax-xjuħ jew jinqalbu f'appartamenti.

X'jiġifieri tgħid li t-trend hi hekk!

Jekk ma nkunux qed nirnexxu fit- turiżmu jew ma nkunux qed noħolqu biżżejjed xogħol, ngħidu li t-trend hi hekk!

Jekk r-rate of return għall-imprendituri hija ta' bejn 3% u 6% biss fil-qasam tal-lukandi għax m'għadniex kompetittivi, ma tistax tgħid li dik hija t-trend, qisu hemm xi hidden hand ta' xi ħadd.

Irridu naraw għaliex għandna din is-sitwazzjoni u jekk nistgħux nirranġawha.

Il-bqija ma jagħmilx sens li noqogħdu nitkellmu b'dan il-mod!

Aħna f'Għawdex għandna bżonn serjissimu li noħolqu żvilupp ekonomiku ġdid, hemm bżonn li noħolqu opportunijiet ġodda fit-turiżmu, Għawdex huwa gżira żgħira.

Il-kelliem ta' qabli qal li jekk it-trend tinbidel u jerġa' jkollna bżonn li nibnu lukandi ġodda, irid jibqgħalna ftit siti.

Mela b'din ir-rata se jibqgħalna siti!

Naħseb li fl-Addolarata u ma nafx fejn iżjed se nkunu nistgħu niżviluppaw aktar mill-areas li jibqagħlna jekk se noqogħdu nibnu 'l hawn u 'l hemm!

Meta wieħed jasal Għawdex u jħares lejn l-għolja ta' Chambray jara ghetto u dak il-kruha ta' bini!

Kif tista' tinteressa lil xi żviluppatur biex hemmhekk jagħmel dak li kien ippjanat li jsir?

Ta' min ifakkar x'kien ġie mwiegħed lilna u kemm kasbruna 12-il sena ilu meta qajjimna d-dubji li qajjimna!

L-ewwel fażi, li kellha titlesta fi żmien sitt xhur, kienet tikkonsisti fi twaqqigħ ta' bini li kien hemm permess li jitwaqqa', kellu jissewwa l-bini sabiex isir top class club ta' 112-il sodda, kellha ssir analiżi strutturali tas-swar u kellu jsir heliport.

Dan hu dak li ntrabat bih Memmo biex suppost għamel dak li kellu jagħmel!

Sal-1992, meta kienu ftehmu ma' Memmo, kellu jissewwa l-bini biex isir top class club ieħor ta' 40 sodda, il-palazz kellu jiġi ristrutturat bħala casino, kellha tinbena lukanda ta' 400 sodda, kellha tinkiseb l-art biex issir korsa tal-golf u kellu jsir ċentru ta' xiri u tiswija tas-swar.

Sal-1994, kellhom jibnew appartamenti turistiċi li jkunu jesgħu 600 sodda, l-ewwel fażi tal-bini ta' yacht marina, tkissir ta' toroq u pont, tħejjija għall-korsa tal-golf u tiswija tas-swar.

Imbagħad sal-1996, il-proġett kollu kellu jkun lest, jiġifieri bini ta' appartamenti turistiċi li jesgħu 300 sodda, tlestija ta' yacht marina, tlestija tar-restawr tas-swar u tiswija tal-bini tal-fond.

Dawn huma l-affarijiet għala kien ġustifikat li dak iż-żmien gvern Nazzjonalista qal li se jagħti dik l-art daqshekk b'irħis lil Roberto Memmo.

U nafu li minn dan kollu ma sar assolutament xejn.

Anzi sar agħar minn hekk għax sar tkissir u żvilupp esaġerat u ħażin.

U d-dnub li sar l-ewwel darba kif ingħata, qed jiġi ripetut din id- darba.

Għalhekk għedt li ma nafx kif l-istorja qed tirrepeti ruħha din id- darba u jekk l-ewwel ġratx it-traġedja u mbagħad il-farsa jew bil-maqlub jew iż-żewġ aspetti f'daqqa.

U huwa interessanti li wieħed ifakkar id-diskors li aħna konna għedna dak iż-żmien.

Meta f'Diċembru ta' l-1992 konna ġejna nikkritikaw dak li ressaq il-partit Nazzjonalista, dak iż-żmien lanqas konna nafu li fi ħdan il- Kabinett Nazzjonalista stess kien hemm min għamel kritika spjetata tal- kondizzjonijiet li bihom l-affarijiet kienu qed jingħataw lil Memmo!

Meta l-Perit Michael Falzon - li dak iż-żmien kien ministru għall-ambjent - fil- 25 ta' Mejju, 1992 kien kiteb memorandum lill-prim ministru ta' dak iż- żmien, lil Dr Eddie Fenech Adami - nerġa' ngħid li aħna ma konniex nafu li kien inkiteb dan il-memo - kien qal hekk:

"It is felt that the draft deed is too much weighted in favour of the developer and that therefore the deed should be reviewed."

B'dan il-mod l-ex Ministru Falzon kien fetaħ għajnejn il-prim ministru ta' dak iż-żmien, f'Mejju 1992, qabel ma ġie d-dibattitu hawnhekk f'Diċembru ta' l-istess sena.

Imma l-kritika li għamel l-ex Ministru Falzon dakinhar biex jiftaħ għajnejn il-Gvern ħadd ma ta kasha!

L-ex Ministru Falzon dak iż-żmien kien qal ukoll illi l-premium ta' Lm100,000 kull acre, kien irħis wisq u kien ippropona li dan il-premium kellu jiżdied.

Imma mbagħad meta dan ġie ffirmat fit-13 ta' April, 1993, il-premium mhux talli ma żdiedx, imma tnaqqas.

L-ex-Ministru Falzon kien ikkritika wkoll il-proposti ta' Memmo li ngħata d-dritt li jbigħ u jikri partijiet mill-proprjeta'.

Dan kollu kien ittimbrah li se joħloq għanijiet spekulattivi aktar milli involviment fit-tul min-naħa ta' Memmo.

Anzi kien qal li fil-kuntratt għandha tidħol klawsola biex Memmo ma jkunx jista' jbigħ postijiet qabel ma jgħaddi ċertu żmien.

Anke f'dan il-każ, il- proposta tal-perit Falzon ma ngħatatx importanza.

Dak iż-żmien il-Perit Falzon kien ikkritika l-ammont ta' Lm200,000 li l-gvern Nazzjonalista kien qed jorbot lil Memmo li jonfoq fuq xogħol ta' restawr u kien qal li din hija ftit wisq.

Anke hawnhekk, il-Ministru Falzon ma kienx ingħata kas.

Ma konniex nafu li l-Perit Falzon, li dak iż-żmien kien ministru, kien qal dan id-diskors.

Ma konniex nafu għax konna nġibu ruħna daqsxejn differenti meta mbagħad smajna lill-istess Perit Falzon jiddefendi dak li kien ikkritika hu stess - għax kien ministru ta' l-ambjent - f'memorandum lill-prim ministru tiegħu.

Imma ġie għax kien ministru ta' l-ambjent, ressaq hu l-każ tal-gvern u kellu jiddefendi xi ħaġa li hu kien ikkritika diġa' f'memorandum li bagħat lill-prim ministru tiegħu.

U kien ikkritika u qajjem l-istess punti li l-oppożizzjoni Laburista kienet qajmet fl-1992.

Ta' min isemmi kemm konna ġejna mgħajra qisna aħna mhux biss ma ridniex il- ġid ta' Għawdex imma li aħna m'aħniex nies serji!

Infakkar ukoll li l-Prim Ministru Eddie Fenech Adami kien qal li l-gvern deherlu li ma kellux imur lura mid-deċiżjoni li ħa għax fil-verita' l- oppożizzjoni ma kienet qalet xejn għajr kliem li hu vojt!

Jiġifieri l- kritika kollha li għamilna aħna f'Diċembru, 1992, li mbagħad is-snin kollha ta' wara tawna raġun waħda wara l-oħra, l-għaref Prim Ministru Eddie Fenech Adami, kien qal li dik il-kritika kollha ta' l-oppożizzjoni ma kienet xejn għajr kliem vojt.

Din hija essenza ta' arroganza li nafu fejn wasslet lil dan il-pajjiż!

U llum ngħidu li t-trend hekk hi!

Meta l-affarijiet imorru ħażin, Gvern Nazzjonalista jwaħħal fit-trend, f'Bin Laden ufis-SARS, imma t-tajjeb dejjem hu jagħmlu.

Hu qatt m'għandu tort, lanqas biss għandu d-diċenza li jgħid: Veru li kont għamilt ħniżrija 12-il sena ilu u veru sraqt biċċa art daqshekk importanti f'Għawdex minn żvilupp li l-gżira għandha bżonn.

Le, xejn minn dan!

L-arroganza baqgħet tikkarga matul is-snin u għadha tikkarga llum minkejja dak li kultant bil- pulit u bl-etikett insejħulu "żball kummerċjali".

Dan żball kummerċjali ieħor?

Dan skandlu kummerċjali u biċċa korruzzjoni kummerċjali!

Għax żball kummerċjali fil-business jieħdu kulħadd, imma mhux meta hemm min qed jiftaħlek għajnejk x'se jiġri min-naħa tiegħek u hemm min qed jiftaħlek għajnejk minn tan-naħa l-oħra u xorta tibqa' għaddej!

Dak m'huwiex żball kummerċjali.

Dik hija biċċa korruzzjoni kbira.

U nerġa' nfakkar x'kien qal il-prim ministru Fenech Adami f'Jannar, ftit wara li kien sar id-dibattitu hawn ġew, li t-turiżmu kien sar jaf bl- interess ta' l-avukat Roberto Memmo u tas-soċjeta' Antimen permezz tal- korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp.

Qal li mir-riċerki li huma għamlu, stabbilew li Antimen u Memmo kienu kapaċi.

U dan meta aħna konna għednilu li dik hija kumpannija shell, kumpannija li għandha wiċċ biss, mhux veru hija kumpannija li qiegħda f'qagħda li tiżviluppa dawk l-affarijiet kollha li ntrabat li jiżviluppa, fosthom casino, lukandi, stabbilimenti residenzjali għat-turisti, korsa tal-golf u yacht marina.

Kif għedna, Għawdex kien se jsir Monaco ieħor!

Aħna minn hawn ġew smajnih dak id- diskors.

Qalulna: Kif intom tridu ċċaħdu lill-Għawdex mill-opportunita' li jsir Monaco ieħor?

F'Monaco hemm affarijiet koroh ukoll, u naħseb li dik il-parti ta' Monaco ħadna; il-parti tat-taħwid, ta' money laundering u ta' korruzzjoni, mhux l-affarijiet ta' żvilupp.

Il-Prim Ministru Fenech Adami kien qal li stabbilixxejna li dawn il-persuni għandhom track record tajjeb fi żviluppi simili u fuq kollox network ta' marketing immirrat lejn grupp soċjal-ekonomiku għoli.

Hekk kien qalilna l-Prim Ministru Fenech Adami fl-1993, li dawn kellhom track record tajjeb.

U nafu xi track record tajjeb kellu Memmo!

U żammha l-konsistenza tiegħu, kif mix-xejn irnexxielu jagħmel il-flus!

Għax minn dan l-iżvilupp kollu nħall, minn din ir-rabta kollha nħall, u telaq b'Lm2 miljuni fil-but.

Imma issa hekk hi t-trend hux!

Qisu dan il-pajjiż jiflaħ mhux biss ma jiżviluppax l-affarijiet li għandu bżonn imma jiflaħ jagħti anke lill- barranin affarijiet li lanqas jagħtihom liċ-ċittadini tiegħu stess.

Għax aħna kif nistgħu nittieħdu bis-serjeta' meta l-gvern kien ta art bħal dik b'dawk il-kondizzjonijiet u llum qed jerġa' jagħtiha b'dawn il- kondizzjonijiet meta nafu fl-isfond!?...

Għax kulħadd iqabbel l-esperjenza tiegħu ma' dak li jkun għaddej fil-pajjiż.

Aħna nafu llum x'ifisser għal min irid jikseb biċċa saqaf fuq rasu u min irid jgħajjex familja.

Jekk wieħed jara l-prezzijiet tal-proprjeta' u ta' l-appartamenti kif splodew u l-problemi kbar li qed jinħolqulhom il-koppji, anke dawk li daħlu f'impenji biex jixtru dar fejn joqogħdu u m'humiex qed ilaħħqu biex iħallsu r-rati ta' l-imgħax biex jixtru d-dar tagħhom u, sadanittant, iridu jlaħħqu mal-bżonnijiet l-oħra tal-ħajja, nafu f'liema sitwazzjoni diffiċli jinsabu!

Allura mbagħad aktar 'jinħarqu' u jweġġgħu meta jaraw art - li suppost hija tal-poplu - tingħata b'kundizzjonijiet iebsa u oħrajn jingħataw art b'daqshekk irħis.

Naf li f'dawn l-aħħar żmenijiet f'pajjiżna saret riċerka dwar kif għola l- prezz tal-proprjeta' fl-aħħar snin.

U ta' min isemmi ftit konklużjonijiet minn din ir-riċerka.

Għax nerġa' ngħid li n-nies ikejlu x'ikun qed jiġri fil-pajjiż anke mit-tiġrib personali tagħhom.

Wieħed isib li fl-1984, jiġifieri 20 sena ilu, flat komplut kien jiswa Lm10,500.

Illum l-istess tip ta' flat iqum Lm45,500.

Jiġifieri l-prezz sar kważi aktar minn erba' darbiet aktar.

Dan ifisser li għal kull Lm1 li koppja kienet toħroġ biex tixtri flat 20 sena ilu, illum trid toħroġ Lm4.50.

Maisonette komplut 20 sena ilu kien jiswa Lm11,250.

Illum huwa kkalkulat li jiswa mill-inqas Lm55,000, jiġifieri kull Lm1 li kien jiswa 20 sena ilu, illum jiswa Lm5.

Biex ma nsemmux dar, li llum ftit huma dawk il-koppji li għadhom jaffordjaw li jixtruha.

Fil-fatt dar li kienet tiswa Lm15,000, illum tiswa madwar Lm95,000, jiġifieri sitt darbiet aktar.

U meta l-Maltin u l-Għawdxin jipparagunaw kif l-art tingħata mill-gvern mal- prezzijiet li huma jħallsu u kemm qegħdin ibatu biex ilaħħqu mal-ħajja, ma tagħtihomx tort jekk jiskantaw li f'pajjiżna l-affarijiet jimxu b'dan il- mod.

Imbagħad ngħidu li dak żball kummerċjali u li t-trend hija hekk!

Skużi, mela x'ħin tiġi biex timponi l-uġigħ u t-tbatija, hemmhekk m'hemmx trend u m'hemmx żbalji kummerċjali, u dawk taqbad u tagħmilhom, imma x'ħin tiġi biex tagħmel affarijiet li lil dan il-pajjiż wassluh fejn wassluh u anke faqqruh....!!

Għax kellna żbalji kummerċjali oħra, bħax-xiri ta' l- RJ's u bħall-involviment fl-Azzurair li lill-Air Malta spiċċaw ħadulha cashflow ta' Lm50 miljun.

Illum nafu f'liema sitwazzjoni qegħdin!

Għax tiġi l-elezzjoni, nagħmlu collective agreement ġeneruż lill-ħaddiema u malli tgħaddi l-elezzjoni, ngħidulhom li ħadu żżejjed u li l-kumpannija ma tiflaħx aktar, mingħajr ma nistaqsu għala l-kumpannija ġiet f'dik is- sitwazzjoni.

U mbagħad tispiċċa tnaqqsilhom l-income tagħhom mill-inqas b'10%.

Mela dawn l-affarijiet huma żbalji kummerċjali!?

U lanqas min jagħmel dawn l-iżbalji kummerċjali ma jkollu d-deċenza jitlob maħfra għax ikun għamilhom.

Anzi f'pajjiżna min jagħmel l-iżbalji kummerċjali jiġi ppremjat.

Għax ħafna drabi n-nies li kienu mdaħħlin fi ħneżrijiet u fi skandli bħal ta' Chambray, f'xiri ta' RJ's u involviment fl- Azzurair, dawk jispiċċaw ippremjati u mhux jispiċċaw minn taħt.

Ibatu dawk in-nies li diġa' għandhom problemi kbar biex irabbu l-familji tagħhom fis- sitwazzjonijiet diffiċli li ninsabu.

Għax is-sitwazzjoni tal-lum hija t- trend ukoll, li wasalna għal deficit!

Għax dak ukoll huwa żball kummerċjali ieħor, li dan il-pajjiż llum jinsab fis-sitwazzjoni li qiegħed, u spiċċa jonfoq aktar flus biex iħallas id-dejn ta' l-imgħoddi milli jinvesti fil-futur tiegħu.

Għedt diġa' li 12-il sena ilu konna semmejna l-prezzijiet u l- kondizzjonijiet redikoli li bihom il-gvern kien qed jgħaddi 90 tomna art lill-kumpanniji fantażma ta' Roberto Memmo.

Aħna konna għamilna r-riċerki tagħna u konna sibna li dawn il-kumpanniji m'għandhomx is-saħħa biex jagħmlu dak l-iżvilupp kollu ta' yacht marina, ta' korsa tal-golf, ta' residenzi għat-turisti u ta' lukanda.

Imma b'arroganza kbira min-naħa l- oħra, flok qalulna li dak ix-xogħol kien messhom għamluh huma u kien messhom iċċekjaw dwar l-affidibilita' u s-saħħa ta' kumpanniji bħall- Antimen, flok irringrazzjawna talli għamilna x-xogħol li suppost għamel il- gvern, kasbruna u qalulna li aħna ma rridux il-ġid ta' Għawdex u ma rridux l-iżvilupp f'Għawdex.

Imbagħad ftit tal-ġimgħat wara li konna qed nagħmlu din il-kritika joħroġ il-prim ministru ta' dak iż-żmien, Dr. Eddie Fenech Adami, u jgħid li mir- riċerki tagħhom irriżultalhom li dawn huma kumpanniji serji.

Allura mbagħad tibda tissuspetta dwar qerq u ingann sħiħ u tibda tgħid: Allura dawn m'għamlux ir-riċerki sewwa fuq dawn il-kumpanniji?

Jekk inhu hekk, allura l-gvern huwa inkompetenti - għax żgur li l-istess għodda li kellna aħna biex niċċekkjaw dawn il-kumpanniji seta' jużahom il-gvern - u jekk użahom u kien jaf x'isarraf dan Roberto Memmo, allura aktar u aktar ma tibqax kwestjoni ta' inkompetenza imma ssir ukoll kwestjoni ta' kompliċita'.

Għax lil Memmo mhux biss tawh ċertifikat mill-aqwa u qalu li se jkun f'pożizzjoni li jagħmel dan l-iżvilupp, li għandu track record tajjeb u li għandu network ta' marketing immirat lejn grupp soċjali ekonomiku għoli, imma aktar minn hekk, kien hemm min qalilna li dan huwa bniedem providenzjali.

Darba kienu qaluha dwar Mussolini wkoll li dan hu l-uomo mandato da Dio.

Fil-fatt kienu qalulna: Huwa providenzjali li ltqajna ma' l- avukat Roberto Memmo, li għandu gosti għall-affarijiet antiki u li japprezza l-affarijiet sbieħ.

Ara kemm messna aħna ħriġna nilqgħuh bil-palm dan meta ġie fostna għax kien se jagħmlilna tant ġid f'Chambray u kien se jiżviluppaha.

Dan issejjaħ bħala bniedem uniku, għax qalu li s-soltu n-nies tal-flus ma jkollhomx....!

(Interruzzjonijiet) Rumanz miktub minnkom, rumanz tal-mistħija!

Jekk trid, ngħid min qal dan il-kliem.

(Interruzzjonijiet) Mela se ngħid.

Kien l-Avukat Ugo Mifsud Bonnici li fit-12 ta' Jannar fil- Parlament qal li l-Avukat Roberto Memmo hu mibgħut mill-providenza għax hu mhux biss bniedem ta' kummerċ, imma għandu wkoll gosti sbieħ.

U żgur li għandu gosti sbieħ, ġie hawn u tajnieh dawk il-kondizzjonijiet!

Imisshom jisħtu, Sur President, jidħku b'dawn l-affarijiet tan-naħa l-oħra.

Jiġi bniedem hawn, nagħtuh dawk l-affarijiet kollha, ma jagħti xejn lura u jitlaq minn hawn b'Lm2 miljuni fil-but!

THE CHAIRMAN: Ippermettili Onor. Bartolo.

Il-Ministru Austin Gatt on a point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, kelli nagħmel point of order għax dalgħodu tkellem l-Onor.

Mangion u qagħad ftit attent kif qalha għax qal "li qed jissemma li ħa Lm2 miljuni" pero` l-Onor.

Bartolo għamilha bħala fatt u għalhekk jekk għandu l-informazzjoni, nitolbu biex jissostanzjaha din.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo jista' jkompli.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kif seta' jinħall mill-kuntratt dan?

Kemm ingħata l-avukat Roberto Memmo?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt bil-permess ta' l-Onor.

Bartolo.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-gvern żgur li ma tahx sold u dan diġa` għidtu filgħodu.

L-Onor.

Bartolo qed jgħid li dan ħa Lm2 miljuni u jekk għandu xi fatti li jista' jipprova din l-allegazzjoni, jiena nitolbu biex jgħidhom u jpoġġi d-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo jista' jkompli.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, il-gvern għamlulu kuntratt tant favorevoli li biex jgħaddi dik l-art.

(Interruzzjonijiet) U x'ma għandix il-fatti!

Tant għamlulu kuntratt favorevoli lill-avukat Roberto Memmo li biex jitlaq minnu..!

(Interruzzjonijiet) Dan mhux aħna biss qed ngħiduh imma kien qalu l-ex-Ministru Michael Falzon f'memorandum lill-Prim Ministru tiegħu li ovvjament kienet kunfidenzjal,i pero` imbagħad, meta ġie fil- Parlament, kien iddefenda dik il-mistħija ta' kuntratt.

Bil-kundizzjonijiet favorevoli li għamlu lill-Roberto Memmo, dan żgur li ma spiċċax minn taħt.

Tajjeb li nkunu nafu għala issa qed jaċċetta li jinħall minn xi ħaġa bħal din, fejn ma żammx kelmtu u ħafna mix-xogħol li sar fuq is-sit, sar mill- flus tal-Maltin li daħlu miegħu.

Sur President, jiena għidt kif 12-il sena ilu konna ppruvajna niftħu għajnejn il-gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien fuq x'kien hemm lest bit- tip ta' kuntratt u bit-tip ta' kondizzjonijiet li kien qiegħed jorbot bihom lill-Memmo biex suppost jiżviluppa dak li kellu jiżviluppa.

Aħna, anke dak iż-żmien, konna għidna li l-affarijiet kif qed isiru, jagħtu lok mhux għall- inkompetenza imma għall kompliċita` u korruzzjoni.

Għaliex il-gvern m'għamilx il-verifiki tiegħu biex jara lil min se jgħaddi din il-biċċa art għall-iżvilupp turistiku f'Għawdex b'dawk it-tip ta' kondizzjonijiet.

Dan il-proġett suppost tlesta f'erba' snin, mill-1992 sa l-1996, u issa mhux biss bqajna fejn konna 13-il sena ilu, imma talli hemm ħafna ħsara fuq il- post bl-iżvilupp goff li sar.

Kif jista' xi ħadd iħalli dak l-iżvilupp – anqas jixraqlu l-kelma żvilupp – iseħħ f'destinazzjoni ta' kwalita` bħal Għawdex meta f'dan l-iżvilupp inkisru ħafna kondizzjonijiet.

Jiena niftakar li l-MEPA kienet ħadet passi wara li kont qajjimt sensiela ta' mistoqsijiet parlamentari xi erba' snin ilu għaliex l-affarijiet kienu qed isiru assolutament bla ebda prudenza "mill-persuna ta' ġosti sbieħ li l- providenza bagħtitilna" li kellu jsolvilna l-problema tar-restawr ta' Forti Chambray.

Flok sar ix-xogħol kif kellu jsir, sar xogħol ħażin ħafna.

Aħna konna pruvajna niftħu għajnejn il-gvern fil-bidu u anke waqt li l- affarijiet kienu għaddejjin.

Ma tagħtix tort li n-nies 'jinħarqu' meta jsir ħafna sorveljar fuq min irid jagħmel xi biċċa xogħol żgħira u jekk ma jimxix skond ir-regolamenti jieħdu l-passi kontrih u imbagħad iħallu għaddejjin dawk li għandhom il-flus u l-kuntratti l-kbar u jistgħu jħawdu kemm jifilħu.

F'dan il-każ, anke jekk kultant tard wisq, imn'Alla kienu l- mistoqsijiet parlamentari tagħna li kienu jiġbdu l-attenzjoni ta' x'kien qed ikun għaddej.

Aħna konna għidna li dawk iż-żewġ kumpanniji fantażma ta' Memmo mhux biss m'għandhomx il-kredenzjali u s-saħħa biex jagħmlu x-xogħol li suppost kellhom jagħmlu imma konna għidna wkoll dak iż-żmien li l-kuntatti u n- networks ta' Memmo ma jistgħux jiġbdu lejn Għawdex nies fil-grupp soċjali ekonomiku għoli.

Meta ssemmiet il-masonic lodge tal-P2, ma ġara xejn.

Erħila li għat-teatrin min jaf kemm il-partit Nazzjonalista kien għamel dikjarazzjonijiet li nies fil-mażunerija m'humiex fdati u m'għandhomx ikunu fdati u wieħed irid iżomm 'il bogħod minnhom.

Fil-każ ta' Memmo, bniedem li l-providenza bagħtilna biex issolvilna l-problemi tar-restawr ta' Chambray, dik ir-regola ma kinitx teżisti u ma kinitx issemmiet għax sintendi dawn l- affarijiet isiru skond il-konvenjenza.

Sur President, issa qed ninnota li qed isir ħafna enfasi fuq il-fatt li m'hemm xejn ħażin li l-aspetti u l-karatteristiċi turistiċi ta' dan il- proġett tneħħew.

Nerġa' ngħid li fl-1992, meta l-partit Nazzjonalista kien ġie bid-development brief, iġġustifika l-kondizzjonijiet daqshekk favorevoli lil Roberto Memmo għax dan kellu jkun proġett turistiku.

Issemmiet il-lukanda, issemmew ir-residenzi għat-turisti, issemmiet il-golf course, issemmiet il-yacht marina u ssemma l-casino.

Issa f'daqqa waħda waqaf kollox, u t-trend issa hi li Għawdex għandu biżżejjed sodod u allura ma jimpurtax li post b'potenzjal bħal Chambray ma jkollux aspett turistiku.

Din turi s-sitwazzjoni vera gravi li qegħdin fiha għaliex fil-qasam turistiku kemm għall-Malta u kemm għal Għawdex, mexjin mingħajr pjan.

Allura meta jgħidu li għandna bedstock żejjed f'Għawdex, b'liema mod u fuq liema kriterju jkunu qed jgħiduha?

Kif waslu għal din il-konklużjoni?

Dan ifisser li mhux qed jirnexxielna niġbdu biżżejjed turisti lejn Malta u lejn Għawdex u iktar ma jdum il-gvern biex isolvi l-problema tas-servizz bl-ajru bejn Malta u Għawdex, aktar se jkun hemm sodod żejda f'Għawdex.

Imma, nerġa' ngħid, din mhux kwestjoni ta' sodod żejda, din hija kwestjoni ta' nuqqas ta' turisti.

Mindu waqaf is-servizz tal-helicopter, turisti li kellhom bookings biex imorru Għawdex għall-vakanzi, ħassru dawn il-vakanzi; jiġifieri din mhux kwestjoni ta' bedstock żejda imma ta' nuqqas ta' turisti.

Illum hawn it-trend tal-weekend breaks u Għawdex jista' jkun eċċezzjonali bħala destinazzjoni għall-weekend breaks,għax dawn in-nies li jieħdu l-weekend breaks ġeneralment ikunu jieħdu gost imorru f'destinazzjoni kwieta u fejn ikun hemm ambjent ta' kwalita` għolja.

Issa ħadd m'hu se jmur Għawdex għall-weekend break jekk dan se jispiċċa jdum aktar jivvjaġġa milli jistrieħ.

Altru milli bi break, jispiċċa bi breakdown, għax lanqas ikollu ċans igawdi l-vakanza tiegħu!

Din l-istorja ta' bedstock żejjed hi bla sens u hija perikoluża ħafna għaliex aħna m'aħniex mexjin bi pjan ta' żvilupp turistiku la għal Malta u lanqas għal Għawdex.

Dan kollu jfisser li m'aħniex qed niġbdu biżżejjed turisti lejn Malta u lejn Għawdex u dan minkejja li aħna nafu li mhux biss għandna bżonn niġbdu iżjed turisti lejn Malta, u iżjed u iżjed lejn Għawdex, għaliex bħalissa Għawdex kull ma qed jieħu mit-turiżmu huwa l-frak li jaqa' minn fuq il-mejda ta' Malta.

Dan minkejja li jingħad ħafna paroli fuq kif Għawdex għandna niżviluppawh bħala destinazzjoni għaliha u unika.

Issa għallinqas fl-aħħar world travel market, l-istand ta' Għawdex kellu Gozo fuqu u kien għallinqas fir-rokna ta' Malta u għalhekk wieħed seta' jara li jeżisti Għawdex.

Hemm gżejjer żgħar Griegi li għandhom l-istand tagħhom u ma jbiegħuhomx bħala biċċa mill-Greċja imma jbiegħuhom bħala gżejjer għalihom.

Għalhekk jien naħseb li Għawdex, li għandu l-potenzjal jiġbed lejh turisti ta' kwalita` ogħa minn dawk li niġbdu f'Malta, għandu bżonn li jkollu l-identita` tiegħu.

U mela niġu ngħidu li għandna sodod żejda f'Għawdex!

F'Għawdex mhux sodod żejda għandna imma nuqqas ta' turisti li jimlew is-sodod.

L-istaġun diġa` huwa batut, diġa` huwa diffiċli ħafna li jkollok karriera fit-turiżmu f'Għawdex, diġa` huwa diffiċli biex issib staff tajjeb u jekk mhux se jkollna pjan serju ta' żvilupp turistiku għal Għawdex, se nispiċċaw bil- lukandi magħluqa għax hemm sodod żejda.

Jiena naħseb li din il-gvern qed joħodha kompletament ħażin u jekk issa l-MEPA taċċetta l-argument li hemm sodod żejda u tħalli lil dawk li ingħataw l-art bil-kundizzjoni li jagħmlu żvilupp turistiku, ma jagħmlux dan l-iżvilupp imma jagħmlu żvilupp residenzjali u jagħmlu l-appartamenti, din tkun ammissjoni ta' falliment totali fil-politika turistika tal-gvern.

Nerġa' ngħid li din tas-sodod żejda m'hijiex raġuni biex ġawhra bħal dik ma jsirx żvilupp turistiku fiha.

Hekk suppost kien hemm ippjanat li kellu jsir f'Chambray u dan kien se jarrikkixxi ħafna l-prodott turistiku Għawdxi għax kien se jkollu varjeta` sħiħa ta' affarijiet bħal-lukanda, clubs esklussivi, golf course, yacht marina u casino.

Issa dan il-gvern qed inħassar kollox u se mmorru għal iżjed u iżjed bini.

Frankament jien kultant naħseb li anke min qed imexxi l-banek f'pajjiżna ma jafx x'inhu jagħmel.

Dawn qed jgħidu: Mhux tajjeb li nagħtu flus għal aktar investiment f'Għawdex fuq it-turiżmu għaliex hemm bedstock żejda.

FMalta l-istess.

Aħna jrid jirnexxielna niġbdu biżżejjed turisti tul is- sena kollha fiż-żewġ gżejjer li jonfqu iżjed sabiex it-turiżmu jibqa' vijabbli f'pajjiżna għax b'dak li qed nagħmlu mhux qed inħalluh vijabbli u m'aħniex se nirnexxu fil-politika turistika tagħna.

Ma nafx kif il-banek bl-istess raġunament imbagħad qed ikomplu jħeġġu lin-nies jitfgħu iżjed flushom fil-proprjeta` u jispekulaw iżjed fil-proprjeta` mingħajr ma jistaqsu l-mistoqsija li llum jew għada din il-bużżieqa se tinfaqa' u trid tinfaqa'.

Imbagħad x'ngħidu?

Għandna wisq appartamenti vojta?

Meta tinfaqa' din il-bużżieqa x'se jiġri?

Qed nassumu li l-barranin se jixtru l-ħafna proprjeta` li hawn fis-suq tagħna.

Pero` ma jidhirx li aħna informati x'qed joffru pajjiżi oħra, għax biżżejjed wieħed jara x'hemm għall-bejgħ f'postijiet bħal Franza, Sqallija, il-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Marokk.

F'Malta ma tantx qed tinbiegħ il- proprjeta`.

Il-Maltin aktar qed jixtru għax jaħsbu li jistgħu jispekulaw.

Din hija xi ħaġa perikoluża ħafna li se ddaħħal lil pajjiżna f'aktar u aktar problemi, għax kieku tgħid li qed naqbdu dik it-triq li se twassalna biex ikun hawn aktar flus fl-idejn u aktar flus ġejjin minn barra, tgħid li veru qed tħallas prezz, imma 'l quddiem iġġibu lura.

Imma sfortunatament m'hemm l-ebda indikazzjoni li dan se jiġri, u tajjeb li wieħed jara anke l- istudji li saru.

Mela bedstock żejda għandna u nitkellmu fuqha, u imbagħad li għandna ħafna vacant residences, dik ftit li xejn nitkellmu fuqha qisha xi ħaġa sostenibbli li nistgħu nibqgħu għaddejjin biha.

Qisu f'pajjiżna għandna xi liġi ekonomika unika li waqt li swieq oħra tal-proprjeta` jikkollassaw u jkun hemm riperkussjonijiet serji fil-pajjiżi, is-swieq tagħna ma jistgħux jikkollassaw.

Qegħdin naħsbu li nistgħu nibqgħu nonfħuha din il-bużżieqa ta' l-ispekulazzjoni tal-proprjeta` u mhux se tinfaqa'.

Imma meta tinfaqa' din, u se tinfaqa', se jkun hawn ħafna li jweġġgħu.

Pajjiżna mhux bżieżaq għandu bżonn imma pjan ta' żvilupp serju f'kull qasam, inkluż dak turistiku u għalhekk aħna se nivvotaw kontra din ir-riżoluzzjoni tal-gvern għax Għawdex mhux hekk għandu bżonn, Għawdex għandu bżonn żvilupp turistiku serju.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, kieku kelli niġbor fi tliet kelmiet, forsi anke fi tnejn, l-argumenti ta' l-aħħar kelliem min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo, ngħid Memmo u bedstock għax ma nafx kemm-il darba dan – u anke l-kelliema l-oħrajn ta' l-Oppoiżizzjoni - semma lil Memmo u l-bedstock li kien konċett marbut ma' l-iżvilupp tal- lukanda u jekk din għandhiex issir jew le.

Dan għalaq b'kumment interessanti meta semma' li aħna għandna bżonn pjan ta' żvilupp serju.

Meta nibda nisma' dan il-kliem u kliem ieħor fuq spekulazzjoni mill-Onor.

Evarist Bartolo, dak li għada pitgħada se jkun il-ministru tat-turiżmu, nibda nistaqsi: Imma pjan ta' żvilupp għall-partit Laburista jfisser li min qiegħed fis-settur kummerċjali jrid jagħmel dak li jgħidlu l-gvern Laburista?

Kull gvern u pajjiż serju jaġixxu skond iċ-ċirkostanzi ta' fejn tkun sejra l-ekonomija u l-iżvilupp ekonomiku u allura jippermettu li dak il-kummerċ ikun jista' isir.

Issa aħna gvern li iżjed m'hu qed jgħaddi ż- żmien iżjed jemmen f'ċerta flessibbilta' u opportunita' biex il-kummerċ jieħu l-iżvolta' tiegħu.

L-Onor.

Evarist Bartolo ħa qatgħa għax sieħbi l-Onor.

Joseph Falzon tkellem rigward trend, u ma nistax nifhem kif u għaliex il-ministru tat-turiżmu tal- futur jista' jgħid le għat-trend!

Allura pjan ta' żvilupp għall-partit Laburista jfisser li jkollna xi ħaġa statika?

Ifisser li jkollna xi pjan ta' ħames snin li jew timxi miegħu jew m'hemm l-ebda opportunita'?

F'dan id- dibattitu għandna għażla bejn żewġ partiti, dak li għadu jemmen li l- ekonomija tista' ssir kif imfassla minn dan il-parlament bħalissa u hawn min jemmen li d-dinja tal-kummerċ tmexxiha minn imneħirha għal fejn tridha inti.

Taf xi tmexxi minn imnieħru fejn trid inti?

Tmexxi ħmar jew annimal imsawwat u mejjet bil-ġuħ.

Dak tmexxih fejn trid int. Jekk ikun ħmar jew annimal mitmugħ tajjeb, ma tmexxihx fejn trid int. U nispera li n-naħa tal- partit Laburista m'għadhiex taħseb - sa ċertu punt - li għadna fi żmien fejn inti tiddetta lill-iżviluppaturi f'dan il-pajjiż dwar l-attivita' kummerċjali.

Il-gvern għandu bżonn li jkollna ferm iktar minn dawn l-iżviluppaturi li jieħdu riskji u jiżviluppaw l-attivitajiet kummerċjali tagħhom.

Lil dawn ma tistax tipprova teħodhom biex jixorbu l-ilma li tkun tridhom inti u fejn tridhom inti u meta tridhom inti.

Jiena ma nemminx li qegħdin f'dak iż- żmien.

Ma tistax tiggverna b'dan it-tip ta' mentalita' li inti lis-settur kummerċjali se tgħidlu: Ngħidlek jien fejn nieħdok, għax jien il-gvern.

Jekk ikollna mentalita' simili, mbagħad naraw fejn se jispiċċa dan il- pajjiż!

Imbagħad naraw fejn se jmorru bl-iżvilupp li jkunu jixtiequ jagħmlu!

L-Onor.

Evarist Bartolo tkaża wkoll li għandna bedstock żejjed!

Għaliex ma jistaqsix lil sieħbu l-Onor.

Karmenu Vella, li huwa midħla ħafna tas-settur turistiku, biex ikun jaf kif fis-settur turistiku f'Malta għandna bedstock żejjed.

Qed ngħid hekk għax by elimination, l-Onor.

Evarist Bartolo ħareġ bit-teorija li għandna bedstock żejda għaliex m'humiex jiġu turisti.

Taf għaliex għandna siġġijiet vojta, Sur President, f'dan il-parlament?

Għaliex m'hawnx membri parlamentari għal dan id-dibattitu bħalissa.

Kull m'hawn tliet membri parlamentari u bik erbgħa.

Mela by elimination, għax hawn erba' membri parlamentari, is-siġġijiet l-oħrajn huma żejda.

Bl- istess mod ta' ħsieb, l-Onor.

Evarist Bartolo wasal għall-konklużjoni li wasal għaliha.

Pero' illum nistgħu niddeċiedu mod ieħor.

Ejjew niddeċiedu dan il-bedstock meta oriġina!

X'ċirkostanzi kien hawn u kif kien it-trend meta oriġina?

Irid jew ma jridx l-Onor.

Evarist Bartolo, it-trends għandhom rwol importanti.

L-irwiefen li jkunu qegħdin jonfħu lis-settur kummerċjali huma ferm iktar qawwija minn dawk li nipprovaw nonfħu minn hawnhekk bħala politiċi.

Aħna kellna epoka ta' ċertu żvilupp u llum għandna epoka ta' żvilupp differenti.

F'pajjiżna kien hemm żmien meta kellna craze fejn kulħadd jipprova jagħmel sold billi jibni blokk flats ġewwa Buġibba u jikrihom bħala furnished flats.

Illum għadu dak iż-żmien?

Illum m'għadux dak iż- żmien għax m'aħniex tajbin fit-turiżmu bħalma konna dak iż-żmien.

Kien hemm żmien fejn min kien jiġri miegħi ma kienx ilaħħaq miegħi.

Illum jekk nipprova nerġa' mmur niġri, l-ieħor irid jagħtini vantaġġ ta' siegħa u t- tellieqa ddum nofs siegħa biex ma jilħaqnix.

Ma nistgħux nipparagunaw iż- żmien meta dawn il-lukandi ġew mibnija f'ċertu mod b'bedstock maħluq f'ċertu sitwazzjoni maż-żmien tal-lum.

Dak kien żmien ieħor.

Dak kien żmien meta kull min ried jagħmel sold, investiment f'lukanda kienet l- opportunita' li kien hawn f'dan il-pajjiż.

Illum huwa żmien differenti.

Mela mhux trend!

Illum, Mr Speaker, wieħed qed jiddeċiedi b'mod differenti dwar l-użu ta' l-art.

Ħafna drabi r-riżors ta' art f'ċertu postijiet strateġiċi huwa limitat ħafna , u d-deċiżjoni dwar possibbiltajiet x'tagħmel bih tasal biex teħodha skond il-valur ta' l-art.

U l-valur ta' l- art iwasslek biex inti tiddeċiedi fuq il-profit motive tiegħek ta kif se tagħmel l-iktar flus, kif se tasal għall-ikbar sostenibbilta' u għall-ikbar vijabbilta' kummerċjali minn dik l-art.

Kellna sitwazzjonijiet f'pajjiżna fejn l-aħjar return ta' investiment minn postijiet strateġiċi wieħed kien jieħdu jekk jibni lukanda.

Bħala eżempju nista' nsemmi x-Xemxija fejn kien hemm tal-Mistra, u lukandi oħrajn fosthom l-Imġarr hotel f'Għawdex.

Illum l-iżviluppaturi jagħmlu return ta' iktar flus jekk jibnu appartamenti.

Dak li kien qed jgħid l-Onor.

Falzon.

Ma kellux għalfejn jieħu għalih dak li qed jaspira li għada jkun il-ministru tat-turiżmu.

Irrid ngħid ukoll li llum qegħdin naraw ukoll diversifikazzjoni fl- industrija tat-turiżmu, fejn għandna wkoll dik li nsejħu l-leisure industry.

Illum il-ġurnata l-bini u l-bejgħ ta' appartamenti huma investiment li qed jirrendi hafna u li permezz tiegħu jsir ċertu kummerċ li huwa upgraded ħafna.

Il-bini ta' appartament ta' eluf kbar ta' liri llum ikollu jdur miegħu value added workmanship, value added crafts u value added industry oħra biex tissupplixxih.

Per eżempju fil-proġett ta' Tigne', safejn naf jien, m'hemmx lukanda, pero' l-iżvilupp kollu kemm hu huwa marbut ma' l-upgrading tal-leisure industry f'dan il-pajjiż.

U l- leisure industry hija riżultat tad-diversifikazzjoni fl-industrija tat- turiżmu.

Dan kollu qed ngħidu biex nirribatti l-ewwel argument min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, dan il-kuntratt li qegħdin nitkellmu dwaru llum m'għadux jimponi fuq l-iżviluppatur li bilfors irid ikun hemm lukanda.

Din hija għażla li saret bejn il-gvern u min qed jiddilja mal-gvern.

Fl-opinjoni tiegħi dan il-kuntratt wasal biex jiġi finalizzat għaliex qiegħed jippermetti ċerta flessibbilta'.

Ma kienx ikun kuntratt tajjeb kieku dan il-kuntratt tressaq kif inhu llum 13, 15 jew 20 sena ilu.

Ta' 13-il sena ilu, l-intenzjonijiet kollha tiegħu kienu kuntratt tajjeb, maħsub bl-aħjar mod, għaliex l-aħjar investiment li seta' jinħoloq dak iż-żmien u li seta' jiġi maħsub dak iż-żmien kien il-bini tal-lukanda.

Illum il-bini tal- lukanda m'hijiex bilfors l-aħjar priorita', m'hijiex bilfors l-aħjar triq.

Minkejja dan, il-kuntratt qed jaħseb li jekk issir, allura dawk li se jidħlu għal dan l-iżvilupp iridu jibnu l-lukanda li tkun 4-Star jew 5- star.

Dan ifisser li aħna mhux qed ngħidu li l-lukanda ma ssirx, qegħdin ngħidu li l-għażla hija ta' l-iżviluppatur skond il-mottiv tal-profitt tiegħu.

Wara kollox, jekk ma jkunx hemm profit motive l-ebda żviluppatur ma jersaq għall-ebda tip ta' kuntratt, u la jsir xiri u lanqas bejgħ.

Il-gvern qed iħalli f'idejn l-iżviluppatur, u jien naħseb parti mis-suċċess ta' dan il-kuntratt huwa dovut għal hekk.

U jiena ngħid "parti mis-suċċess", għax diġa' huwa suċċess li l-Ministru Austin Gatt wasal hawn, għaliex dawn żgur li għamlu xhur sħaħ jitkellmu fuq kif se jaslu kemm mal-land department, mal-ministeru konċernat kif ukoll ma' l-iżviluppaturi msemmijin hawnhekk.

Għalhekk, rridu nkunu flessibbili u nippermettu li fil-policies tagħna nkunu flessibbli – u dan huwa argument li nħobb nuża anke meta l-MEPA tkun se toħroġ xi policy - għaliex fil-kummerċ ma tafx x'jista' jinqalgħalek għada.

Ir-riga trid tkun flessibbli.

Mingħajr flessibbilta' l-gvern tal-lum u ta' għada ma jkunx jista' jippermetti li n-negozju jikber.

M'għandux ikun li ma nkunux flessibbli għaliex naħsbu li nikkmandaw aħna u li niddeċiedu aħna lil min se jinvesti l-flus f'dan il-pajjiż.

Jekk niddeċiedu kif irridu aħna l-ebda żvilupp ma jersaq 'il quddiem.

Jien nimmaġina li kieku l- Ministru Austin Gatt ried bilfors lukanda, kieku llum mhux qed niddiskutu dan il-kuntratt.

Il-prezz li kellu jħallas dan il-gvern biex dan il- kuntratt jersaq hawn kien li jagħti l-flessibbilta' lil min irid jiġi biex japplika ħalli jkun jista' jiżviluppa.

Issa nerġa' ngħid li aħna mhux qed ngħidu li mhux se jkun hemm lukanda.

L-option li tinbena lukanda tħalliet, pero' jekk tinbena din trid tkun 4-star jew 5-star.

Sur President, dan li qed ngħid jien jista' ma jintogħġobx minn min huwa konservattiv, minn min m'huwiex business-minded jew minn min forsi jħaddan politika Laburista.

Fid-dokumenti tagħhom, anke l-aħħar dokument li qegħdin jiddiskutu, jgħidu li jridu jindaħlu biex jidderieġu u ma jħallux liberta' lil min qiegħed fil-kummerċ jaħdem għal rasu.

Jien naħseb li dik it-tattika lil dan il-pajjiż mhux titfgħu 'l quddiem, imma titfgħu lura.

Sur President, kritika oħra inġusta min-naħa ta' l-Onor.

Evarist Bartolo kienet li f'dan il-pajjiż qegħdin jinħattu lukandi.

Issa ta' min igħid li qed jinħattu mhux lukandi li kienu mibnija l-bieraħ imma li kienu mibnija 15-il sena ilu.

Binja ta' 15-il sena ilu hija kkonsidrata antika għas-suq turistiku tal-lum.

Fis-suq turistiku, ftit ilu rajna l-Hilton li kienet għadha sabiħa fid-dehra, waqgħet u wara ftit xhur reġgħet inbniet iktar sabiħa milli kienet.

Dak hu li għandna bżonn.

Illum għandna l-Golden Sands ġewwa Għajn Tuffieħa fejn twaqqa' dak li kien hemm mibni 20 sena ilu biex jerġa' jinbena mill-ġdid.

Ħafna nies jgħidu li din hija ħasra, pero' dak li tfisser il-kompetittivita', Mr Speaker.

Jekk tmur il-Balluta ssib li minn roqgħa art li ma kienet xejn tara lukanda oħra kbira li qed tinbena ġdida.

Allura din ma nsemmuhiex, Onor. Bartolo?

Il-Cavallieri Hotel, lukanda mibnija 15-il sena ilu, qed titwaqqa biex tinbena waħda iżjed sabiħa minnha.

Allura ma nsemmuhiex dik, Onor. Bartolo?

Il-Fortina, taqa' lukanda biex jitla' torri, lukanda isbaħ.

Din se tkun waħda min-novitajiet fil-qasam tal-lukandi ġewwa Malta.

Dik hija l- kompetittivita', mela nsemmu l-kwantita' ta' bedstock biex ngħidu kemm għandna bedstock!

Biex inżidu l-bedstock nistgħu mmorru Buġibba li hija mimlija holiday flats u tgħidx kemm inżidu bedstock!

Fost eżempji oħra nista' nsemmi wkoll il-Grand Hotel ġewwa Għawdex, l-Inter-Continental, li ġiet miftuħa kważi sena ilu u l-Marsalforn Hotel f'Għawdex, miftuħa dan l- aħħar u rranġata ftit tax-xhur ilu.

Dan hu s-settur turistiku.

Biex nikkompetu, biż-żwiemel is-sbieħ irridu nikkompetu, bl-isbaħ lukandi rridu nikkompetu.

Illum, lukanda ta' 15-il sena, hija lukanda antika.

Jekk il-valur ta' l-art jagħti aktar qligħ lill-iżviluppaturi, allura dan l-iżvilupp għandu jitħallas għax Malta tkun aktar kompetittiva jekk l-iżviluppaturi jaqilgħu aktar flus.

Lil min se jinbnew dawn l-appartamenti?

Numru ta' appartamenti diġa` nbnew u nbiegħu lill-barranin u oħrajn inbiegħu lill-Maltin.

Hija għażla ta' dan il-poplu bħalma hija għażla l-craze li hawn fuq il- maisonettes.

Qed jitwaqqgħu djar mibnijin 12-il sena ilu bit-trends ta' 12- il sena għax it-trends ta' 12-il sena ilu m'humiex it-trends tal-lum.

Min għandu villa qed imur joqgħod f'appartament - qabel konna ngħidulu flat u llum ngħidulu appartament - u min għandu flat irid imur joqgħod ġo maisonette.

L-oppożizzjoni qalulna fuq l-iżvalutar tal-lira.

Issa l-Onor.

Evarist Bartolo beda jsemmi l-prezzijiet tal-flats.

Mur ara l-prezzijiet ta' dawn il-flats kieku jseħħ l-iżvalutar, Sur President!

Qegħdin jipprovaw jiżvalutaw is-settur kummerċjali, u jien dan li jbeżżgħani.

L-Oppożizzjoni għadha bil-mentalita` li tista' tidderieġi kollox kif trid hi.

Sur President, jien ngħid li dan il-kuntratt se jwassal biex f'Għawdex ikun hemm żvilupp.

Hemm flessibbilta` garantita lill-iżviluppaturi u skond x'jirrendi fis-suq dawn se jkunu qegħdin jibnu.

Hemm kundizzjonijiet li huma imposti fuq l-iżviluppaturi, bħal per eżempju, l-istandard tal-hotel u li kull xogħol li jsir irid ikollu l-permessi meħtieġa.

Hemm ukoll klawsoli biex ikun hemm ir-repair and maintenance fuq il-fortifikazzjonijiet u dak kollu li huwa ta' valur storiku.

L-iżviluppaturi bilfors iridu jagħtu l- aċċess lill-pubbliku in ġenerali sabiex dan ikun jista' jgawdi dawk l- attrazzjonijiet storiċi li hemm.

Dawn ma jistgħux jagħmlu excavations barra minn swimming pools u l-underground parking minħabba sejbiet arkeoloġiċi, u kull sejba arkeoloġika li tinstab - din hi l-liġi ta' dan il-pajjiż - tkun proprjeta` tal-gvern.

Smajna wkoll mingħand l-Oppożizzjoni li dan qed jingħata bl-irħis.

Issa jien niftakar li meta l-Onor.

Alfred Sant kien Prim Ministru, dan ried jagħti lil forti Sant'Anġlu - fortikazzjoni prime site – b'pagament ta' seqer!

Allura x'nista' ngħidlu jien?

Li kien qed jiżvaluta l-preġju u l- prezz tal-forti Sant'Anġlu li kien se jgħaddih lill-Ordni ta' San Ġwann?

Allura x'nista' ngħidlu jien, li kien qed jgħaddi dan il-forti b'xejn lill- Ordni ta' San Ġwann għaliex kien qed jitlob seqer għalih?

Din hi parentesi umoristika, Sur President, u ma tfisser xejn, imma ejjew ma noqogħdux ngħidu bħalma qal l-Onor.

Mangion li jekk tikkunsidra l-prezz ta' appartament ġewwa Tas-Sliema li jiswa eluf kbar ta' liri, allura din l-art ingħatat b'xejn.

Pero` l-art li fuqha hemm mibnija dawk il-50 appartament ġewwa Tas-Sliema, ma kinitx tiswa daqs kemm jiswew l-appartamenti kollha flimkien.

Parti mill-prezz mhux se jitħallas lill-gvern direttament fi flus imma dan xorta se jwassal biex il-gvern u l-poplu Għawdxi jgawdi għax se jiġu ġenerati l-impjiegi.

U l-investiment li se jsir fuq l-appartamenti se jiġġenera wkoll mpjiegi indiretti għax joħloq additional commercial activity u jsaħħaħ l-industrija tal-kostruzzjoni.

Dawn ma nistgħux ma nsemmuhomx Sur President, għaliex jekk se jkun hemm il- bini ta' appartamenti, u fl-appartamenti se jmorru joqogħdu n-nies, mela dan ikun ifisser li numru ta' nies ser imorru Għawdex, illum bil-vapur u għada wkoll bil-helicopter jew fixed wing.

Se jkun hemm iżjed nies li se jmorru jixtru l-ħtiġijiet ta' kuljum minn negozji ta' Għawdex u se joħorġu jieklu fir-restaurants ta' Għawdex.

Dan hu s-settur turistiku modern li jien minflok insejjaħlu settur turistiku, insejjaħlu l-leisure industry li, kif għidt fil-bidu, hija d-diversifikazzjoni tas-settur turistiku kif konna nafuh oriġinarjament.

Iva, f'dan il-kuntratt m'aħniex naraw gvern spekulatur, pero' qed naraw gvern li qed jaħseb kif jiġġenera l-impjiegi, gvern li qed jaħseb kif f'dan il-pajjiż titkattar – speċjalment f'Għawdex – l-attivita` kummerċjali.

U din l-attivita` kummerċjali titkattar bil-bini ta' din iz-zona.

Fiha nnifisha din se toħloq u se tiġġenera l-attivita` kummerċjali.

Għalhekk irridu nkunu attenti meta niġu hawnhekk u nikkritikaw għaliex mhux se tinbena lukanda.

L-Onor.

Leo Brincat qalilna li hawnhekk għandna sell- out u imbagħad l-Onor.

Bartolo qalilna li ma jafx kif il-banek qegħdin jiffinanzjaw il-bini tal-proprjeta`.

Sur President, hawnhekk qegħdin naraw the Opposition at work, tirredikola lill-banek.

Għandna l-Onor.

Evarist Bartolo, il-ministru tat-turiżmu alternattiv ta' gvern alternattiv li lill- banek qed jgħidilhom: Inthom tafu x'inthom tagħmlu?

Kif qegħdin issellfu u tiffinanzjaw il-bini tal-proprjeta`?

Faċli, Onor. Bartolo, għaliex il-bini tal-proprjeta` fil-preżent hu l-aħjar investiment.

Irridu noqogħdu attenti sabiex il-banek jiffinanzjaw lukandi wkoll, imma lukandi li jagħmlu sens.

Sur President, dan il-kuntratt fih innifsu huwa riżultat ta' riskju li l- gvern qiegħed jieħu, riskju biex ngħid hekk fil-prinċipju tal- flessibbilta`.

Qabel kellna kuntratt li jorbot u issa għandna kuntratt li huwa aktar inklinat li jwassal għas-suċċess ta' dan l-iżvilupp, suċċess li jien ngħid għandu jirrendi tajjeb għall-Għawdxin mill-Għawdxin.

Permezz ta' dan l-investiment ikollna proġett ieħor bħalma hu ta' Tigne`, tal-Birgu u ta' Portomaso li fl-aħħar mill-aħħar se jgħin biex dan il-pajjiż jiġġenera iktar impjiegi speċjalment f'Għawdex.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9:00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

KUMITATI PERMANENTI

MR SPEAKER: L-Onor.

Robert Arrigo.

ONOR.

ROBERT ARRIGO: Sur President, jien li kont chairman tal-Kumitat dwar l-Abbozzi ta' Liġi minflok l-Onor.

David Agius, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi li jkompli jemenda l-Kodiċi Ċivili għadda mill-istadju ta' kumitat b'emendi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u l-Intern): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa 17 ta' Diċembru 2004 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Medjazzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jkompli jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tielet Qari;

Riżoluzzjoni dwar l-għoti b'ċens tal-Fortizza ta' Chambray, Għawdex – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar Arkivji Nazzjonali - Kumitat (Kont); u

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari. ------------------------

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, xtaqt li nieħu dan l-Aġġornament biex nagħti rendikont tax-xogħol li sar tul din is-sena fil-Ministeru tal-Ġustizzja u Intern speċjalment fis-settur tal-Qrati.

Irrid infakkar li bħal-lum sena, fil-15 ta' Diċembru 2003, daħħalna in vigore għall-ewwel darba l-avviż legali li bih biddilna l-qafas ta' kif taħdem u topera l-Qorti tal-Familja, fejn għall-ewwel darba daħħalna l- medjazzjoni bħala parti mill-proċess legali li l-koppji li jkunu se jisseparaw iridu jmorru għalih.

Minn dik il-ġurnata rrid ngħid li ħadna numru kbir ta' miżuri sabiex immexxu aktar 'il quddiem dan is-settur tal- ġustizzja.

Irrid infakkar ukoll li bl-Att IX ta' din is-sena, daħħalna wkoll numru ta' miżuri li permezz tagħhom irnexxielna nħaffu numru ta' proċeduri li jsiru fil-qrati tagħna.

Ta' min isemmi b'enfasi li daħħalna emenda li permezz tagħha kull min ikollu jieħu fuq kambjala, jekk jibgħat ittra uffiċjali lill-parti l-oħra li jkollha tagħtih, fi żmien jumejn li wieħed ikun irċieva dik il-kambjala dik tkun tfisser li tkun saret sentenza tal-qorti.

Irridu nirreġistraw li minn meta daħħalna partijiet mill-Att IX fis-seħħ fl- 10 ta' Awissu sal-lum, diġa` daħlu mal-200 -ittra uffiċjali u dan ifisser li 200 ruħ kellhom sentenza tal-qorti fi żmien jumejn u li naqsu 200 kawża mill-qorti.

Apparti hekk dawn il-persuni ħallsu ferm inqas flus milli kienu jħallsu li kieku għamlu azzjoni kambjarja.

Miżura oħra li għamilna kienet dik li ngħaddu numru ta' kawżi liċ-Ċentru Malti għall-Arbitraġġ.

Minn Settembru ta' din is-sena, l-inċidenti tat- traffiku kollha li huma minn Lm1,500 sa Lm5,000 għaddejnihom lil dan iċ- Ċentru u s'issa kellna disa' każi, jiġifieri medja ta' erba' każi fix-xahar li kienu ttrattati hemmhekk.

L-istatistika turi li kull min jippreżenta l- proċeduri tiegħu fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ qiegħed jiffranka medja ta' 50% u jista' jasal anke sa 60% ta' l-ispejjeż li wieħed kieku jonfoq fil-qorti.

Dan ifisser li l-ispejjeż fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ huma 50% inqas minn dawk fil-qorti.

Wieħed irid jgħid li l-proċedura fiċ-ċentru ta' l-arbitraġġ timxi b'aktar ħeffa.

Fl-ewwel laqgħa li ssir bejn il-partijiet, l-arbitru jistabbilixxi l- ġranet u l-ħin meta l-partijiet għandhom jixhdu, u dan ifisser tnaqqis fit- telf tax-xogħol u ta' żmien ta' dawn il-persuni li huma involuti f'dawn it- tipi ta' inċidenti.

Għalhekk, għall-ewwel darba qed tingħata fiduċja fil- mod ta' kif wieħed jopera l-ġustizzja f'dan is-settur partikolari.

Irridu ngħidu wkoll li b'avviż legali li se joħroġ fis-17 ta' Jannar tas- sena li ġejja, se nżidu l-kompetenza taċ-ċentru ta' l-arbitraġġ u minflok jidħlu kawżi minn Lm1,500 sa Lm5,000, jibdew jidħlu kawżi minn Lm500 sa Lm5,000.

Dan hu proċess gradwali li wieħed jitgħallem minnu kontinwament għax huwa proċess innovattiv u forsi radikali.

Sur President, irridu nenfasizzaw li din is-sena, b'dan il-pass erġajna għamilna qabża oħra 'l quddiem.

Irrid ngħid ukoll li l-kabinett riċentement ukoll approva white paper li fiha qed nagħmlu 13-il proposta ġdida fil-kamp ċivili u 13-il proposta ġdida fil-kamp kriminali u li, jekk Alla jrid, fil-bidu ta' din is-sena ser tkun ippubblikata u mqiegħda- għad-diskussjoni.

L-intenzjoni tal-gvern hija li għat-tliet jew erba' xhur ta' wara, niddiskutu d-diversi punti li aħna nixtiequ nemendaw, wara li nikkonsultaw lil dawk kollha involuti fis- settur, bħalma huma l-avukati, il-prokuraturi legali, in-nies fil-kummerċ u n-nies li jaħdmu f'ċerti setturi, bl-intenzjoni li wara li nirċievu dawn l- opinjonijiet kollha, ngħaddu biex nagħmlu l-liġijiet neċessarji.

Sur President, irrid ngħid li f'dan il-ministeru qegħdin naħdmu wkoll sabiex aktar 'il quddiem inressqu abbozz ta' liġi dwar il-mandati eżekuttivi u l-mandati kawtolatorji.

Sur President, kif qegħdin fil-kodiċi illum dawn il-mandati huwa antikwat, u allura beħsiebna nipproponu numru ta' emendi li permezz tagħhom dawn il-mandati jimxu b'mod iktar raġonevoli u mgħaġġel mingħajr ma nnaqqsu d-drittijiet tad-debituri, imma fl-istess ħin niżguraw li wieħed li jkun ħa sentenza fil-Qorti, jista' attwalment jesegwiha.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa kollu frott tad-determinazzjoni tagħna li naraw li l-Qorti taħdem aħjar u tagħti r-rimedji neċessarji liċ-ċittadini tagħna.

Kulħadd jammetti li sfortunatament għad għandna pockets fis- sistema legali tagħna fejn in-nies qegħdin ibatu, pero' huwa minnu wkoll li ġeneralment kien hemm improvement kbir.

Kif għedt fid-diskors tiegħi tal- budget, għamilna qabża 'l quddiem fis-sens li għandna 'l fuq minn 50% tal- kawżi li jiġu ppreżentati l-qorti - jiġifieri fil-Prim'Awla, fil-Qorti tal- Maġistrati u fit-tribunal għat-talbiet iż-żgħar - jieħdu anqas minn tliet snin biex jiġu deċiżi.

Mhux biss imma din is-sena għall-ewwel darba rreġistrajna tnaqqis ta' 10% fil-kawżi fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fuq dak li kellna s-sena l-oħra.

Sur President, dawn huma kollha passi 'l quddiem li se jagħtuna aktar riżultati fix-xhur li ġejjin sabiex f'dan il-pajjiż ikun jidher iktar ċar li l-ġustizzja mhux biss issir, imma tidher li qed issir u ssir b'aktar ħeffa.

Wieħed irid jgħid li l-preokkupazzjoni tagħna mhix tant l- istatistika ta każi fil-qorti, imma iktar u iktar għax nemmnu li wara n- numri ta' l-istatistika, hemm in-nies.

U allura ladarba hemm in-nies wara dawk in-numri ta' l-istatistika, aħna ninkwetaw u nixtiequ li nnaqqsu mid- dwejjaq u mid-diffikultajiet kbar li jgħaddu minnhom dawn in-nies.

Iva, dan kien l-iskop tal-passi li ħadna, jiġifieri l-Att tal-Qorti tal-Familja, l-abbozz tal-liġi numru IX, il-white paper li ħierġa dalwaqt u l-Abbozz ta' Liġi fuq iċ-Ċentru tal-Medjazzjoni li qiegħed fit-tielet stadju, u li, jekk Alla jrid, għada l-Parlament se japprovah.

Irrid ngħid ukoll li kif ġie rrapportat fil-Parlament illejla, ġie konkluż ukoll l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili li ilna sena sħiħa naħdmu fuqu.

Fil-fatt, irrid nirringrazzja lin-nies kollha li ħadu sehem f'dan il-kumitat, b'mod partikolari lill-Avukat tar-Repubblika Dr Peter Grech li kien involut f'dawn l-emendi tal-kodiċi ċivili.

Jekk wieħed jiġbor dan ix-xogħol u l-emendi kollha li għamilna, wieħed jinduna li din kienet sena tajba ħafna favur is-sistema tal-ġustizzja f'dan il-pajjiż.

Għar-rigward il-Qorti tal-Familja, wieħed issa jrid jibda jeżamina x'ġara wara esperjenza ta' sena.

Jien għandi f'idejja ftit statistika li qiegħda toħroġ mill-Qorti tal-Familja.

Din hi statistika li għad irridu ngħarbluha aktar fil-fond, pero` s'issa wieħed diġa` jista' jara ċertu trends.

Ninnotaw li tul din is-sena, jiġifieri mis-16 ta' Diċembru tas-sena li għaddiet sal-lum, ġew ippreżentati 1,015 ittra fejn saret talba għal separazzjoni.

Irridu ngħidu li minn dawn l-1,015 ittra, madwar 546 ġew konklużi u 430 minnhom għadhom għaddejjin bil-proċedura tal-medjazzjoni.

Mill-istatistika jidher b'mod ċar li l-maġġoranza kbira tan-nies, 90% ta' dawn il-persuni, aċċettaw u ħadmu fil-medjazzjoni.

Fil-fatt, mill-1,015 każ, kellna 96 każ biss fejn il-partijiet ma wrew l-ebda interess fil- medjazzjoni, pero` fil-bqija tal-każi l-oħra, kien hemm interess.

Sur President, irridu ngħidu li mill-546 każ konklużi fil-medjazzjoni, 54 minnhom ingħalqu b'mod favorevoli fis-sens li kellna 14-il ittra li ġew irtirati u 40 każ fejn il-partijiet irrikonċiljaw.

Jiġifieri, 10% ta' dawn il-564 każ irrikonċiljaw wara li bdew il-proċess tas-separazzjoni.

Minn dawn il-546, għandna 333 każ li ngħataw l-awtorizzazzjoni biex jipproċedu l- qorti u minn dawn it-333, għandna dawn il-100 każ li semmejt ta' persuni li m'humiex interessati, Kellna 50 każ fejn waħda mill-partijiet hija msiefra - u allura l-parti l-oħra ma setgħetx tipparteċipa fil-medjazzjoni u allura l-proċess tal-medjazzjoni ngħalaq mill-ewwel – u kellna 190 każ ta' persuni li daħlu fil-proċedura tal-medjazzjoni pero` ma waslux għal ftehim.

Mill- 546 irridu ngħidu li 160 minnhom waslu għal ftehim biex jagħmlu s- separazzjoni bonarja, u dan ifisser li b'mertu tal-medjazzjoni, il- partijiet ikkonkludew il-proċeduri u ftehmu kif se jagħmlu s-separazzjoni mingħajr ma marru l-Qorti.

Dawn il-160 każ fejn sar kuntratt ta' separazzjoni huma nklużi fil-figura ta' kważi 450 każ ta' koppji b'kuntratt ta' separazzjoni.

Jekk wieħed jara l-istatistika li kellna s-sena l-oħra, wieħed isib li bejn wieħed u ieħor, għar-rigward il-kuntratti tas- separazzjoni, bqajna fl-istess livell li konna s-sena l-oħra.

Fil-fatt, is- sena l-oħra kienu ġew approvati kważi 520 kuntratt ta' separazzjoni u din is-sena ġew approvati 450 kuntratt ta' separazzjoni.

Li nistgħu nanalizzaw minn dawn ir-riżultati huwa li l-medjazzjoni qiegħda taħdem u qed taħdem tajjeb.

Hemm parteċipazzjoni qawwija fil-medjazzjoni u fil-fatt irrid ngħid li oriġinarjament, meta għamilna dan l-avviż legali, ħsibna li 40 siegħa fil-ġimgħa minn dawn il-medjaturi għandu jkun biżżejjed biex ilaħħaq mal-każi.

Illum tlajna għal kważi 180 siegħa ta' medjazzjoni, mogħtija minn numru kbir ta' medjaturi, u dan juri li l-Istat qiegħed jipprovdi s-servizz tal-medjazzjoni u hemm għatx ukoll għaliha.

Jiġifieri, s'issa l-feedback li għandna huwa ta' persuni li qegħdin jipparteċipaw.

Irrid ngħid ukoll li kellna wkoll ittri għar-rigward tat-tfal, jiġifieri ittri li ġew ippreżentati jew minn koppji li m'humiex miżżewġin jew inkella ittri minn koppji li huma miżżewġin pero` għandhom diffikulta` fuq l-aċċess għat-tfal.

Din is-sena kellna 193 ittra f'dan is-sens u nfakkar li dawn il- persuni jmorru wkoll quddiem il-medjatur.

Inżid ngħid ukoll li din is-sena kellna 64 ittra għall-medjazzjoni fejn kien hemm diġa` kuntratt ta' separazzjoni bejn il-partijiet u l-partijiet inbidlulhom iċ-ċirkostanzi u allura reġgħu marru quddiem medjatur sabiex dan ikun jista' jara l- affarijiet.

Għaldaqstant, minn dak li wieħed jista' jara s'issa, jirrizulta li l-medjazzjoni ħadmet tajjeb u tat ħafna frott.

Aħna għadna m'aħniex mija fil-mija sodisfatti kif qed taħdem is-sistema u rridu naraw li, iktar 'il quddiem, nagħmlu numru ta' emendi f'din id-direzzjoni sabiex intejbu s-sistema.

Iva Sur President, irridu nirreġistraw li qegħdin naraw li l-medjazzjoni hija aċċettata, li there is no going back over mediation u li 90% - li huwa livell għoli ħafna meta tikkunsidra li din hija xi ħaġa innovattiva fil-pajjiż -qegħdin jużawha.

Sur President, irrid ngħid ukoll li rajna progress kbir fis-sezzjoni tal- parti kriminali tal-Qorti tal-Familja - fejn ikun hemm każi kriminali relatati mal-familja bħal, per eżempju, fil-każi fejn ir-raġel jew il-mara ma jkunux ħallsu l-manteniment, il-mara ma tkunx għaddiet it-tfal lir-raġel jew inkella jkun hemm każi ta' swat lill-komponenti tal-familja.

Dawn il- każi m'għadhomx isiru fid-distrett imma qegħdin imorru direttament quddiem maġistrat, li huwa maġistrat inkarigat fil-Qorti tal-Familja biex jispeċjalizza fuq dawn it-tip ta' każi.

Irridu ngħidu li dan hu pass pożittiv ħafna anke għaliex rajna għall-ewwel darba b'mod ċar x'inhi s-sitwazzjoni hemmhekk.

Wieħed irid jgħid li s- sitwazzjoni fil-kamp tal-vjolenza domestika hija sitwazzjoni li titlob attenzjoni mil-leġislatur.

Jien smajt lill-Onor.

Dolores Cristina waqt id- dibattitu tal-budget tgħid li l-abbozz ta' liġi dwar il-vjolenza domestika dalwaqt ikun ippreżentat u nisperaw li jkun.

Sur President, xtaqt nikkonkludi billi ngħid li ġeneralment din kienet sena ta' ħidma kbira u rrid ngħid ukoll li s-sena li ġejja, jekk Alla jrid, tkun ukoll sena oħra ta' ħidma, li fiha wieħed jagħti attenzjoni iktar lill- problemi kbar li hemm fil-qorti.

Aħna ma ninħbewx wara paraventi u ngħidu li fil-qorti m'hemmx problemi.

Fil-qorti hemm problemi, u hemm problemi kbar, pero` li hu żgur hu li aħna determinati li naffrontaw dawn il- problemi u nipprovaw insibu s-soluzzjonijiet bil-koperazzjoni tan-nies li huma involuti.

Irrid insemmi wkoll li ħadt pjaċir li llum irċevejt direttiva maħruġa mill- Kamra ta' l-Avukati dwar kif għandha topera aħjar ir-relazzjoni bejn l- avukati u l-ġudikatura f'dak li għandu x'jaqsam man-notifiki.

Din il- kwestjoni ġibdet l-attenzjoni tal-pubbliku riċentement minħabba każi li qam il-qorti, iżda tajjeb li ngħid li l-koperazzjoni bejn il-ġudikatura u l- avukatura tjiebet ħafna għax hemm punti ta' qbil li fuqhom wieħed għandu jipproċedi.

Din hija d-direzzjoni t-tajba.

Aktar ma jkun hemm koperazzjoni u uniformita` fil-qorti – uniformita` fil-mod kif jaħdmu l- ġudikanti u anke koperazzjoni mill-avukati - aktar il-piż tax-xogħol fil- qorti jeħfief.

Sur President, nispera li s-sena li ġejja ikollna aktar minn dawn is- suċċessi.

Irrid ngħid ukoll li grazzi għall-Prim Imħallef, din is-sena beda jopera wkoll dak li jissejjaħ rule making body li huwa kumitat imwaqqaf mill-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili li permezz tiegħu l-Prim Imħallef u numru ta' ġudikanti jagħmlu regoli li bihom ikun hemm uniformita` akbar fuq kif taħdem is-sistema tal-qorti.

Naħseb li bil-koperazzjoni u bil- ħidma - għaliex jekk ma jkunx hemm il-ħidma ta' kulħadd wieħed ma jimxix 'il quddiem - wieħed ikun jista' jagħmel progress kbir.

Nagħmlu x'nagħmlu hawnhekk, jekk ma jkunx hemm il-koperazzjoni ta' min jiġġudika u ta' min jipprattika bħala avukat u bħala prokuratur legali, l-affarijiet ma jimxux 'il quddiem.

Nagħlaq billi ngħid li tul din is-sena bdejna nbiddlu ċerti mentalitajiet u kulturi legali li għada pitgħada ngawdu l-frott tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Joseph Falzon.

ONOR.

JOSEPH FALZON: Sur President, nieħu din l-okkażjoni biex nagħti l- awguri tal-Milied u s-sena tajba lill-familja tiegħi, lilek b'mod speċjali Sur President, lill-iSkrivan tal-Kamra u l-ħaddiema kollha tiegħu kif ukoll lill-membri kollha taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Sur President, ikun tajjeb li dan il-Parlament inkomplu nkabbrulu l-ġieħ u d-dinjita` li jixirqulu.

Dan il-Parlament hu magħmul minn żewġ partiti u l- partit tan-naħa tal-gvern b'mod partikolari huwa impenjat biex waqt li jkabbar l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna u jagħmlu iżjed kompetittiv, dan ma jinsiex il-kuxjenza soċjali speċjalment fejn jidħlu ż-żgħażagħ tagħna.

Sur President, nixtieq nieħu dan il-ħin biex nistieden liż-żgħażagħ – li huma parti importanti mis-soċjeta` tagħna - biex jieħdu sehem attivament f'dan il-proġett interessanti li għandna għal Malta tagħna.

Ovvjament, jiena mhux liż-żgħażagħ biss nistieden imma lis-soċjeta` kollha fid- diversi strati tagħha.

Irridu lkoll nifhmu li rridu niġbdu ħabel wieħed biex f'dan il-pajjiż nirnexxu.

Ejja ma nadottawx politika ta' konfrontazzjoni u ma nitbiegħdux minn xulxin minħabba piki li ħafna drabi ma jwasslu mkien, għax il-pajjiżi ġirien tagħna mexjin 'il quddiem u aħna biex nikkompetu rridu naħdmu b'solidarjeta` kbira ma' xulxin sabiex insaħħu lil pajjiżna.

Sur President, nieħu din l-okkażjoni wkoll biex ngħid x'fissret il-walk out mill-Parlament min-naħa ta' l-Oppożizzjoni lbieraħ.

Ma rridx nindaħal u l- Oppożizzjoni tara hi l-politika tagħha.

Pero` aħna rridu nersqu lejn xulxin għaliex il-politika teħtieġ li nkunu serji f'dak li nagħmlu u jkollna għemil u ħsieb tajjeb ħalli pajjiżna mmexxuh 'il quddiem.

Sur President, nagħmel appell dwar il-proġett ta' l-Istrina li issa qed isir minn sena għal oħra.

Jien nirringrazzja b'mod partikolari lil Peppi Azzopardi għall-ħidma kbira li jagħmel, u lit-team tiegħu u nixtiqilhom suċċess.

Nawgura lit-team kbir li għandu u lil dawk il-persuni li se jivvolontarjaw u se jikkontribwixxu.

Il-qalb tagħna l-Maltin hi kbira u hi verament solidali u ġeneruża.

Tajjeb li l-Maltin jingħaqdu biex jikkontribwixxu għal dan il-proġett ta' l-Istrina li daħal fil-kalendarju tagħna u j'Alla jinqabeż mhux biss il-Lm1 miljun imma ferm u ferm iżjed.

Nagħlaq billi nawgura l-festi t-tajba lill-poplu Malti u Għawdxi kollu b'mod speċjali lill-kostitwenti kollha tad-disa' distrett.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Ġimgħa, 17 ta' Diċembru 2004 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PROGRAMM ISTRINA – ĠBIR TA' FLUS MILL-ISKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jivverifika lmenti li rċevejt li tfal fl-iskejjel ta' l-Istat qed jiġu mġiegħla jiġbru l-flus għal programm l-Istrina?

Jista' jikkonferma rapporti li għandi li dan il-ġbir qed isir b'impożizzjoni minflok b'mod volontarju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultaw l-ebda lmenti dwar ġbir fl-iskejjel konessi ma' l-inizjattiva tal-community chest fund Istrina.

Kull ġbir ta' flus fl-iskejjel hu regolat skond ċirkolari OPS 65/98.

Kull ġbir hu volontarju.

GĦALLIEMA - DIPLOMA COURSE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Minstru jgħid jekk għalliema li jitħajjru jagħmlu xi diploma course fl-Universita' ta' Malta jiġux inkoraġġiti u mħajra jagħmlu hekk?

Kemm kien hemm għalliema li matul din is-sena applikaw sabiex jagħmlu xi kors?

Kemm ġew aċċettati?

X'kienu r-raġunijiet li ngħataw dawk li ma ġewx mogħtija l-permess li jagħmlu xi kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Għalliema li jitħajjru jsegwu courses l-universita' mhux soltu jitolbu permess biex jagħmlu dan għaliex kulħadd għandu dritt juża l-ħin liberu tiegħu kif jixtieq.

Għalhekk mhux possibbli li wieħed jgħid kemm applikaw matul din is-sena għaliex m'hemmx bżonn ta' permess għal dan.

Dwar il-korsijiet ta' filgħodu l-għalliema jkunu fuq xogħolhom fl-iskola f'dan il-ħin u mhux possibbli li wieħed, bħala regola, jaċċetta talbiet biex ikunu assenti mill-iskola sabiex jattendi l-korsijiet.

SKEJJEL TA' L-ISTAT – ĠBIR TA' FLUS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-policy dwar ġbir ta' flus fl-iskejjel ta' l-Istat?

Xi kriterji jintużaw sabiex jingħataw il- permessi meħtieġa, jekk hu l-każ, lil dawk li japplikaw?

Fil-każ li huwa hekk, jista' jgħid jekk il-persuna - li isimha qed jintbagħat separatament - applikax u ngħatax il-permess?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-iskejjel jimxu fuq ċirkolari OPS 65/98 fejn jidħol ġbir fl-iskejjel.

Din iċ-ċirkolari tgħid li ma jistgħux isiru aktar minn ħames ġabriet fis-sena u tispeċifika li waħda minnhom għandha tkun lejn il- community chest fund.

Informat ukoll li meta jaslu talbiet minn organizzazzjonijiet differenti għal permess ta' ġbir fl-iskejjel, id-diviżjoni tikkonsidra l-ġenwinita' ta' l-organizzazzjonijiet, pero' tħalliha f'idejn il-kap ta' l-iskola jekk jagħżilx organizzazzjoni minn oħra, fil-limitu ta' mhux aktar minn dak li jidher fiċ-ċirkolari.

Din it-talba għaddiet bil-proċess normali u ngħata l- permess.

REGOLAMENTI DWAR VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9483 u cioe' jikkjarifika jekk persuna li ħadet il-liċenzja fis-sewqan f'April 2003 u tkun ħallset kontravenzjoni ta' Lm10 dwar ipparkjar fuq double yellow line jitnaqqsulhiex il-punti skond hekk, peress li skond Regolament 34 tar- Regolamenti ta' l-2002 dwar il-Vetturi bil-Mutur il-kontravenzjoni mhijiex waħda mill-offiżi elenkati fis-6th schedule, Regulation 341 tad-Driving Offences Codes S.L.65.18?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Peress li l-liċenzja tas-sewqan in kwestjoni ħarget qabel Jannar 2004, jiġifieri qabel ma bdiet topera s-sistema ta' liċenzji "bi prova" ibbażata fuq tnaqqis ta' punti penali, ma jitnaqqsux punti minn fuq din il-liċenzja.

Rigward il-kontravenzjoni dwar ipparkjar fuq double yellow line, din tinsab fis-6th schedule, TS4.

ĦRUĠ TA' FLUS BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9577 u coe' jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet minn individwi u kumpanniji għall-ħruġ ta' flus minn Malta minn Jannar 2003 sa Ottubru 2004?

Kemm jammontaw id-depożiti tal-banek lokali f'munita barranija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ammont ta' flus maħruġ minn individwi u kumpanniji Maltin bejn Jannar 2003 u Ottubru 2004 kien ta' Lm 65,151,000.

Kien hemm 10,431 applikazzjoni.

Fl-aħħar ta' Ottubru 2004 id-depositi f'munita barranija tal-banek kollha li joperaw f'Malta kienu jammontaw għal Lm1,370 biljun.

Dan l-ammont jinkludi d-depositi ta' Maltin kif ukoll ta' barranin.

MUNITA BARRANIJA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 9578 u cioe' jgħid kemm-il applikazzjoni rċieva r-regolatur għal ħruġ lill- pubbliku ta' fondi denominati f'munita barranija matul is-snin 2003 u 2004?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TRASPORT PUBBLIKU - ŻIEDA FIN-NOLLIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u l-Impjiegi: Wara li fil-budget għas-sena 2005 il-gvern ħabbar żieda fil-prezz għat-trasport pubbliku, jista' il-Ministru jgħid x'inhi r- raġuni li l-istudenti fil-junior college u l-universita' ma jikkwalifikawx għall-eżenjoni minn din iż-żieda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat, tajjeb jiġi nnotat li n-noll speċjali għall-istudenti dejjem kien japplika sa 16-il sena.