MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 66 L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 66 L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2003

WERREJ

MINUTI 240

KUNSENS 240

RULING TA' MR SPEAKER 240

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 240

TQEGĦID TA' KARTI 247

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' INFIQ TAL-KORPORAZZJONI TA' XOGĦOL U TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2003-2004 248

AĠĠORNAMENT 271

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 276

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 65 li saret fis-26 ta' Novembru, 2003 ġew konfermati.

KUNSENS

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-Aġent President għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XVI ta' l-2003 - Att ta' l-2003 dwar Elezzjonijiet għall- Parlament Ewropew.

RULING TA' MR SPEAKER

MR SPEAKER: Nagħti ruling b'riferenza għall-każ ta' ksur ta' privileġġ imressaq mill-Onor.

Justyne Caruana fis-seduta tas-17 ta' Novembru, 2003.

Wara li s-Sedja eżaminat ir-rapport li deher fil-gazzetta, ikkonkludiet li l-ilment ta' l-Onor.

Membru ma jidhirx li jikkostitwixxi ksur ta' privileġġ taħt subartiklu (4) ta' artiklu 11 ta' l-Ordinanza dwar is-Setgħat u l- Privileġġi tal-Membri tal-Kamra tad-Deputati.

Biex waslet għal din il-konklużjoni, is-Sedja ħadet ukoll in konsiderazzjoni rapport li deher fil-ħarġa sussegwenti ta' l-istess gazzetta.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

UFFIĊĊJU KONĠUNT - BEJGĦ TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: F'każ li jkun hemm nuqqas ta' qbil bejn l-aħwa - anke jekk dan ikun ġej minn persuna waħda - u per conseguenza l-bejgħ ta' proprjeta' ma jkunx jista' isir, jista' il-Ministru jgħid jekk ix-share ta' dik il-persuna jistax jitpoġġa l-qorti?

Jekk ir-risposta hija fin-negattiv, il-gvern jikkonsidra li jagħmel tibdil fil-liġi f'dan is-sens?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il- Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Kull koproprjetarju għandu d-dritt li jagħżel hu jekk kemm-il darba jridx ibiegħ sehmu jew le.

GĦalhekk jekk ma jkunx hemm qbil, wieħed irid jibda proċeduri legali sabiex jew tiġi maqsuma l-proprjeta` komuni jew inkella jsir il-bejgħ b'subbasta, proċedura li tieħu l-ħin tagħha u taf tkun kumplikata.

Nista' ukoll ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fi klawsola 46 ta' l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) - preżentement dan l- abbozz ta' liġi qiegħed fuq l-aġenda tal-Kamra - qegħdin nipproponu proċedura li tagħmel dawn il-każi anqas diffiċli sabiex jiġu riżolti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Meta persuna jkollha proprjeta' mikrija mill- uffiċċju konġunt, tista' hi stess terġa' tikri dik il-proprjeta' lil terzi?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Bħala linja ġenerali, min ikollu kirja m'għandux id-dritt li jagħmel sullokazzjoni pero' hemm każi fejn il- kuntratt ikun ilu li sar minn qabel il-gwerra - għax f'dak iż-żmien kien hemm id-dritt tas-sullokazzjoni – u jekk dan huwa l-każ, allura wieħed jista' jikri dik il-proprjeta' lil terzi.

Hemm ukoll każi fejn fil-kuntratt, is-sid jirriserva d-dritt li jagħti jew ma jagħtix permess għal sullokazzjoni u allura jista' ikun li hemm kuntratti simili għal dan.

Għalhekk l-ewwel ħaġa li wieħed irid jagħmel hi li jara l-kuntratt tal-kera tal-każ partikolari.

Jekk il-ħabib tiegħi jrid jagħtini d-dettalji, inkun nista' nagħtih l- informazzjoni aktar 'il quddiem.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, domanda supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Illum fil-gazzetti dehru xi artikli dwar il-qorti tal-familja u ntqal li mill-1 ta' Jannar, 2004 se jkun hemm xi tibdil f'din il-liġi.

Jista' il-Ministru jgħidilna fiex jikkonsisti dan it- tibdil?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: L-ewwelnett nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant tad-domanda partikolari li għamilli għax din tgħin biex wieħed jiċċara ftit is-sitwazzjoni.

Effettivament fil-qorti tal-familja qegħdin ngħidu li se nibdlu ftit l-istruttura għax se ndaħħlu medjatur biex l- ewwelnett jipprova jirrikonċilja l-partijiet u jekk jara li dan huwa impossibbli, jipprova jgħinhom sabiex jaslu biex jagħmlu l-kondizzjonijiet tas-separazzjoni.

Qegħdin ngħidu wkoll illi l-avukat se jkun preżenti mill-bidunett fil- proċess ta' medjazzjoni.

Qegħdin nagħmlu din il-proċedura mhux sabiex intawlu imma biex l-affarijiet nagħmluhom b'aktar attenzjoni.

Sfortunatament ikollna numru ta' każi fejn in-nies jidħlu f'kuntratt ta' separazzjoni mingħajr ma jkollhom lil ħadd jispjegalhom l-affarijiet sewwa.

Allura hekk, Sur President, qegħdin nieħdu ħsieb li mhux biss ikun hemm spjegazzjoni ta' l-affarijiet fid-dettall imma se ndaħħlu wkoll sistema fejn jiġi appuntat avukat apposta biex jieħu ħsieb l-interessi tat-tfal.

Għax ħafna drabi l-partijiet li jkunu se jisseparaw iħarsu lejn l-interessi tagħhom u ma jħarsux lejn l-interessi tat-tfal.

Għal dan il-għan se ndaħħlu avukat biex fi kwestjonijiet ta' separazzjoni jkollu l-interess tat- tfal biss.

Issa lanqas qegħdin ngħidu li l-medjazzjoni se tkun proċess li ma jispiċċa qatt.

Anzi l-ħsieb hu li fejn il-medjatur jara li l-partijiet ma jistgħux jiftehmu, jgħaddihom mill-ewwel għal proċeduri normali.

Il-ħsieb hu li niffaċilitaw aktar l-affarijiet billi fi kwestjonijiet ta' separazzjoni jkollna aktar dettall, tittieħed attenzjoni akbar dwar il-futur tal- partijiet u nnaqqsu ftit mill-animożita' li jkun hemm bejniethom.

Din il-proċedura m'aħniex se ndaħħluha biss f'dawk il-każi fejn persuna tkun se tissepara għall-ewwel darba - għax ta' min jgħid li fil-qorti hemm ukoll numru ta' każi oħra fejn koppja tkun ilha li sseparat, ikun sar kuntratt bejniethom, aktar tard jerġgħu jiġġieldu u terġa' tqum il- kwestjoni ta' x'għandu jkun ir-rapport ġuridiku bejniethom - imma qed ngħidu li l-medjatur se jidħol f'każi fejn koppja tkun ilha li sseparat.

Il-medjatur se jidħol ukoll f'każi fejn ikun hemm tfal barra ż-żwieġ u jintervjeni biex bl-ebda mod ma jiġi wżat ħażin il-futur tagħhom fil- kwestjoni fejn tidħol il-kura tat-tfal, il-kustodja tagħhom, l-aċċess għalihom u l-manteniment tagħhom.

Allura kumplissivament l-idea tal-qorti tal-familja hi li wieħed jieħu ħsieb dawn il-problemi tal-familja, joqgħod attent li l-kuntratt ta' separazzjoni jkun ġust bejn il-partijiet, jirrispetta d-drittijiet tagħhom, jirrispetta l-kwestjoni tal-manteniment u tal-futur tagħhom u jieħu ħsieb ukoll il-pożizzjoni ta' l-ulied.

B'hekk wieħed ikollu naqra inqas attrizz u naqra inqas diffikultajiet fi kwestjoni ta' separazzjoni għax nafu x'workload joħolqu għall-qorti l-kawżi ta' separazzjoni.

Kif inhi s-sitwazzjoni Illum, biex wieħed jagħmel rikors fis-Sekond'Awla u mbagħad jagħmel kawża ta' separazzjoni qed ikollu jħabbat wiċċu ma' ċertu dewmien.

Għalhekk aħna se nippruvaw ndaħħlu sistema li biha nħaffu aktar il-proċeduri, inħarsu aktar fid-dettall lejn kwestjonijiet ta' separazzjoni u jkollna medjatur trained apposta biex jipprova jressaq il-partijiet lejn xulxin.

Jekk din is-sistema taħdem tajjeb – aħna ċerti li hekk se taħdem – ikun ifisser inqas attrizz bejn il-partijiet u kawża ta' separazzjoni ddum inqas il-qorti, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nafu li fejn jidħlu każi ta' dixxiplina ma jkunux jistgħu jittieħdu passi mill-PSC jekk l-istess każ ikun quddiem il- qorti.

Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid jekk teżistix xi preskrizzjoni ħalli jekk il-qorti ddum iżjed minn sentejn biex tagħti s- sentenza tagħha, il-każ ma jdumx daqshekk biex jidher quddiem il-PSC?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, su due piedi ma nistax inwieġeb għax l-ewwelnett wieħed irid jara x'inhu l-każ partikolari.

Naturalment l-aspetti tal-punti li wieħed iressaq quddiem il-PSC mhux neċessarjament ikunu l-istess aspetti li tkun qed tittratta l-qorti u allura wieħed irid l-ewwelnett iħares lejn il-materja proprja.

Imbagħad wieħed irid jara wkoll għaliex il-kawża qed iddum u x'inhi l- impostazzjoni tagħha u allura jekk imbagħad tgħaqqad dawn iż-żewġ affarijiet flimkien, wieħed ikun f'pożizzoni li jagħti parir legali kif qed jitlob l-Onor.

Mizzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, domanda supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Jista' jaġġornana s-Segretarju Parlamentari fuq il-ħidma taċ-ċentru ta' arbitraġġ?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, kif iddikjarajt diġa', nixtiequ li jinstemgħu aktar kawżi miċ-ċentru ta' l-arbitraġġ u qegħdin naħdmu biex naqbdu ċerti kawżi u nibagħtuhom direttament quddiem iċ-ċentru.

Kwestjonijiet ta' inċidenti tat-trafikku fejn ma jkunx hemm personal disability u fejn l-ammont ikun taħt il-Lm5,000, il-qorti m'hijiex se tieħu aktar konjizzjoni tagħhom u jekk wieħed irid jiftaħ kawża dwar dawn l- affarijiet, għandu jmur dritt fiċ-ċentru ta' arbitraġġ.

Hemm ukoll numru ta' setturi oħra żgħar fejn qed ngħidu illi bil-liġi wieħed għandu jmur direttament fiċ-ċentru ta' arbitraġġ.

Bħalissa din is- sitwazzjoni diġa' qiegħda taħdem fejn jidħlu ċerti provvedimenti ta' l-Att dwar il-Condominia u jekk xi ħadd ikollu kwestjoni, irid bilfors bil-liġi jmur quddiem iċ-ċentru ta' arbitraġġ.

Hemmhekk is-sistema qiegħda taħdem, pero' sfortunatament il-mentalita' jew il-kultura legali għadha m'hijiex preparata li tmur quddiem iċ-ċentru ta' arbitraġġ, forsi għax mhux kulħadd għadu jaf x'inhuma l-vantaġġi taċ-ċentru.

L-ewwel vantaġġ hu li kwestjonijiet legali jinqatgħu fi żmien tliet xhur.

It-tieni, l-ispejjeż pagabbli fiċ-ċentru huma kwart ta' l-ispejjeż li wieħed is-soltu jħallas il-qorti.

Barra minn dan, m'għandekx żvantaġġi għax anke minn sentenza mogħtija miċ-ċentru ta' arbitraġġ, wieħed jista' imur quddiem il-qorti ta' appell.

Allura qegħdin naħdmu fuq din il-linja sabiex iċ-ċentru ta' arbitraġġ jirċievi iktar kwestjonijiet.

Naturalment irid ikun hemm biżżejjed faċilitajiet u biżżejjed nies biex jieħdu ħsieb din il-ħaġa.

Nerġa' ngħid li rridu nippruvaw nibdlu l-mentalita' ta' l-avukatura sabiex tieħu kawżi bħal dawn quddiem iċ-ċentru ta' arbitraġġ, li allura jkun jista' jiddeċiedi kwestjoni ferm iktar malajr u ma nibqgħux immorru l- qorti qisu l-Mecca, fuq kollox meta ċ-ċifri juru li fil-qorti hemm wisq kawżi li ilhom għal snin twal pendenti.

L-aħħar statistika li ġiet ippubblikata turi li madwar 40% tal-kawżi fil-Prim'Awla ilhom ħames snin u aktar pendenti u anke għandna 1,000 kawża li ilhom 'il fuq minn għaxar snin pendenti l-qorti.

Naħseb li hemm bżonn li nibdew nieħdu miżuri sabiex il-qorti nnaqqsulha mill-piż tagħha u l-kawżi li jimmeritaw li jmorru hemm, jingħataw iktar attenzjoni u s-sentenzi jingħataw iktar malajr.

Għalhekk ċerti kawżi jistgħu jintbagħtu fiċ-ċentru ta' arbitraġġ sabiex jiġu tackled aktar malajr.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq nerġa' nirriferi għall- mistoqsija oriġinali, fejn ġustament is-Segretarju Parlamentari wieġeb li fuq l-aġenda tal-Kamra hemm l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili.

Jikkonsidra li forsi anke fi stadju ta' kumitat wieħed jista' jiddiskuti dan l-aspett li qanqalt jien aktar fid-dettall?

Fi klawsola 46 ta' dan l-abbozz qed jiġi propost li jiġi miżjud artiklu ġdid u fl-ewwel subartiklu tiegħu qed issir riferenza għal meta xi ħaġa tkun inżammet in komun għal iżjed minn għaxar snin.

Ma jidhirlux li għaxar snin huwa perjodu daqsxejn twil f'każ li jkun hemm diżgwid bejn il- familjari?

Ma jikkonsidrax allura li biex jitħaffef aktar il-proċess, il- parti ta' dak il-wieħed dissidenti għandha tiġi depożitata l-qorti u mbagħad meta l-affarijiet jitranġaw, dan jieħu x-share tiegħu?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, l-ewwelnett l-Onor.

Membru jrid japprezza li s-sistema legali tagħna dejjem żammet bħala wieħed mill- pilastri tagħha, id-dritt fundamentali tal-proprjeta' privata.

Is- sitwazzjoni preżenti hi li l-liġi tipproteġi ħafna lill-proprjetarju u tipproteġih tant li jekk xi ħadd ikollu farka fi proprjeta', anke jekk waħda minn 125, għandu dritt jibqa' jgħid le u l-proprjeta' ma tinbigħx.

Issa ma rridux inġibu sistema fejn l-affarijiet naqilbuhom ta' taħt fuq u min għandu l-maġġoranza, jaqbad u jgħaddi fuq il-koproprjetarji l-oħrajn għax inkella nkunu qegħdin nagħmlu inġustizzja bil-kontra.

Allura trid issib il-linja tan-nofs li tittieċiedi fejn għandek taqta'.

Aħna qegħdin insemmu perjodu ta' għaxar snin, pero' jekk kemm-il darba jsiru xi proposti oħra fi stadju ta' kumitat min-naħa ta' l-oppożizzjoni, aħna żgur li nikkonsidrawhom.

F'dan l-abbozz għandek ukoll il-vantaġġi għax f'subartiklu (3) ta' artiklu ġdid 495A - kif propost fi klawsola 46 - qegħdin ngħidu li fejn ma jkunux magħrufa koproprjetarji oħrajn ...

Għax ċerti drabi jkun hemm wirt li jeħel u ma tistax tagħmel kawża l-qorti għax ma tkunx tista' ssib min huma l-werrieta u dan għaliex kif taqbeż ġenerazzjoni jew tnejn, in-nies jiżdiedu.

Fil-qorti kien hemm kawża li kienet ilha li nbdiet mill-1936 u nqatgħet riċentement għax ħadd ma seta' jinduna min kienu sewwa sew il- proprjetarji.

Kien hemm ukoll kawża oħra li nbdiet fl-1944 u għadha pendenti minħabba diffikultajiet simili.

Issa li qegħdin nippruvaw nagħmlu hu li noħolqu sistema ftit differenti mingħajr ma ntellfu d-drittijiet tal- proprjetarji u mingħajr ma niżbilanċaw is-sitwazzjoni.

Ċertament wieħed m'għandux iżomm lil ħaddieħor milli jbiegħ proprjeta' mingħajr raġuni valida u qed nippruvaw ukoll nagħmlu s-sitwazzjoni ftit iktar veloċi billi flok dak li jkun jippreżenta ċitazzjoni, jippreżenta rikors il-qorti.

B'dan il-mod aħna qegħdin nippruvaw inħeffu l-proċedura u nagħmluha aktar faċli.

KOTTONERA : KUMPLESS SPORTIV - ĦADDIEMA BIS-SAHRA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid meta se jitħallsu ta' l-overtime, it-tmien ħaddiema li għamlu xogħol fil-kumpless sportiv tal-Kottonera kif ukoll fil- Marsa sports ground?

Jaf li hemm min ħadem l-overtime fi Frar iżda għadu ma tħallasx tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Ministru għaż- Żgħażagħ u Kultura): Ma jidhirlix li hemm ħaddiema li għamlu xi sahra fi Frar u għadhom ma tħallsux tiegħu.

Jien informat ukoll illi l-ħaddiema li hemm mal-kunsill Malti għall-isport, għandhom sa Ġunju ta' din is-sena mħallas u li fil-preżent qiegħed isir xogħol amministrattiv biex jitħallsu tax-xogħol li sar f'Lulju u Awissu ta' din is-sena.

GĦAQDIET SPORTIVI - TQASSIM TA' FONDI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm tqassmu flus matul din is-sena lil għaqdiet sportivi taż-żgħażagħ u oħrajn?

Kemm ħadu kull wieħed u minn liema vot tqassmu dawn il-fondi?

Jista' jgħid ukoll min iddeċieda kemm tkun l- għotja?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): L- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAMRUN : SKOLA MARIA ASSUNTA - PHYSICS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li studenti ta' bejn form 1 u form 4 ta' l-iskola Maria Assunta tal-Ħamrun mhux qed jagħmlu l-lezzjoni tal-physics fil-laboratorji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-preżent, il-blokk tal-laboratorji qiegħed jiġi refurbished u għandu jkun lest sa l-aħħar ta' Diċembru 2003.

Sar arranġament biex il-parti tal-prattiku tas-sillabu ssir mit-tieni term 'il quddiem.

ĦAMRUN : SKEJJEL MARIA ASSUNTA U ADELAIDE CINI – PASSAĠĠ TA' L-INJAM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jara li l-passaġġ bejn l-iskola Maria Assunta u l-iskola Adelaide Cini fil-Ħamrun jiġi rranġat u mhux jibqa' ta' l-injam meta huwa tant perikoluż?

Jista' jgħid ukoll kemm intnefqu flus f'żebgħa u xogħol iehor marbut mas-sinjali tat-traffiku ġewwa l-istess skejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt assigurat li l-passaġġ in kwestjoni m'għandux jippreżenta periklu, pero' xorta waħda tlabt lil min hu konċernat biex jikkonsidra s-sitwazzjoni u jagħtini parir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk minn dakinhar sal- lum itteħdux passi f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq ngħid li lili qatt ma nġibditli l-attenzjoni dwar xi periklu konness ma' dan il-passaġġ u tant ma jidhirx li hemm problema ta' xi periklu, li kien proprju llum li erġajt tlabt lil min hu nkarigat biex jikkonsidraha.

Issa malli jkolli ċans immur niċċekkja personalment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet f'din l-istess skola kien hemm attivita' li għaliha attendejna kemm jiena kif ukoll il- Ministru u fil-ħin li konna se nitilqu, kien hemm għalliema li waqgħet proprju f'dan il-passaġġ.

Qed insemmi dan ħalli jekk hemm xi periklu jitneħħa minnufih.

SKEJJEL - DISKORS TAL-GRADWAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li hemm selection committee li jagħżel liema student jagħmel id-diskors fiċ-ċerimonja tal-gradwazzjoni?

Jista' jgħid ukoll fejn hu maħsub li se jsiru ċ-ċerimonji ta' gradwazzjoni għal din is-sena?

X'kienet ir-raġuni li saret bidla fil-post fejn normalment isiru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-universita' tistieden lill-kunsill ta' l-istudenti universitarji biex għal kull ċerimonja, jagħżlu huma r- rappreżentant ta' l-istudenti biex jagħmel diskors ta' l-okkażjoni.

L- universita' ma taħtar l-ebda kumitat ta' għażla.

Iċ-ċerimonji ta' gradwazzjoni ta' din is-sena se jsiru fil-multipurpose sports hall fl-universita' minħabba l-kwantita' kbira ta' gradwati.

GĦAWDEX- SUSSIDJU LIL BDIEWA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2691, tista' il- Ministru tgħid kemm flus ngħataw f'sussidju lil bdiewa għax-xiri ta' makkinarju ġdid minn April ta' din is-sena 'l hawn?

Kemm bdiewa bbenefikaw minn din l-għajnuna?

Tista' il-Ministru tinformani dwar il-pożizzjoni f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Jien informata li minn April ta' din is-sena 'l hawn, f'Għawdex ingħataw Lm79.95 f'sussidju ta' imgħax fuq self mill-bank għal skop li jinxtara makkinarju - dan il- makkinarju ma jinkludix dak imsemmi f'mistoqsija parlamentari 2950 – liema għajnuna ngħatat lil tliet persuni.

Dan l-ammont huwa parti mill-imgħax dovut fuq self li l-individwu jkun baqagħlu jħallas lill-bank mis-self oriġinali .

GĦAWDEX - SUSSIDJU LIL BDIEWA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2692, tista' il-Ministru tgħid kemm flus ingħataw f'sussidju lil bdiewa għax-xiri ta' pompi ġodda minn April ta' din is-sena 'l hawn?

Tista' il-Ministru taġġornani dwar il- pożizzjoni f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li minn April ta' din issena 'l hawn, f'Għawdex ma ngħatax sussidju lil bdiewa għax-xiri ta' pompi ġodda.

GĦAWDEX – SUSSIDJU LIL BDIEWA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2693, tista' il-Ministru tgħid kemm flus ingħataw f'sussidju lil bdiewa għall- bini ta' ġwiebi ġodda minn April ta' din is-sena 'l hawn?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li minn April ta' din is-sena 'l hawn f'Għawdex ingħataw Lm904 għall-bini ta' ġiebja, liema għajnuna li ngħatat lil persuna waħda.

GĦAWDEX - SUSSIDJU LIL BDIEWA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2694, tista' il-Ministru tgħid kemm flus ingħataw f'sussidju lil bdiewa għall- bini ta' agricultural stores ġodda minn April ta' din is-sena 'l hawn?

Tista' il-Ministru taġġornani dwar il-pożizzjoni f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li minn April ta' din issena 'l hawn f'Għawdex ingħataw Lm17.68 f'sussidju ta' imgħax fuq self mill-bank bl- iskop li jinbnew agricultural stores, liema għajnuna ngħatat lilpersuna waħda.

GĦAWDEX – SUSSIDJU LIL BDIEWA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2695, tista' il-Ministru tgħid kemm flus ingħataw f'sussidju lil bdiewa għax- xiri ta' tractors minn April ta' din is-sena 'l hawn?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li minn April ta' din issena 'l hawn f'Għawdex ingħataw Lm1200 għax-xiri ta' loader, liema għajnuna ngħatat lil persuna waħda.

TRAFFIKAR TA' DROGA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm rapporti permezz ta' telefonati jew ittri tressqu lill-kwartieri ġenerali tad-depot tal-pulizija dwar traffikar ta' droga ħdejn id-detox centre - inkluż traffikar li jsir saħansitra bejn l-4.00 a.m. u l-5.00 a.m. - tant li jirriżulta li hemm residenti fl-inħawi mwerwra minħabba dak li jaraw?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat illi ma tinżammx statistika ta` telefonati jew ittri kif qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

Pero' matul dawn l-aħħar xhur, il- pulizija rċeviet xi lmenti minn familja li toqgħod fil-viċinanzi ta` l- isptar dwar persuni li jattendu d-detox centre, liema persuni qegħdin ta' spiss jinsabu bilqiegħda fuq l-għatba tal-bieb tagħhom u li allegatament juru mġiba mhux xierqa.

Il-pulizija ħadet l-azzjoni meħtieġa dwar dawn ir-rapporti billi ta` kuljum bejn is-6.00 a.m. u s-2.00 p.m. qed ikun hemm żewġ kuntistabbli bl-uniformi fil-viċinanzi tad-detox centre, kif ukoll tal-ħanut tax-xorb li hemm fil- kantuniera ta` l-imsemmija pjazza.

Barra minn dan, qed ikun hemm ukoll membri tal-pulizija pajżana mill-iskwadra ta` kontra d-droga f`ħinijiet differenti tal-ġurnata.

Ta` min iżid illi tul dawn l-aħħar ġimgħat, qed ikun hemm ukoll żewġ membri mit-taqsima tal-muturi sabiex ikun ikkontrollat aħjar it-traffiku ġewwa u fil-viċinanzi ta` l-isptar.

Dan kollu barra ż-żewġ membri l-oħra tal-korp li jkun hemm għassa kontinwament ġewwa d-dipartiment ta' l-emerġenza ta` l- isptar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' is-Segregarju Parlamentari jgħid jekk il- gvern huwiex qed jikkonsidra li ċerti zoni jkunu alcohol-free?

Per eżempju, meta għandek ħanut tax-xorb viċin skola, jikkonsidra li dak il- ħanut ma jkunx jista' jiftaħ jew inkella ma jkunx jista' joffri alkaħol waqt il-ħin ta' l-iskola?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, ma naħsibx li dan huwa suġġeriment ħażin u ta' min wieħed jistudjah.

(Interruzzjonijiet) Jiena ħsibtu se jistaqsini jekk għandux ikun hemm ukoll smoke-free zones.

Bħalissa għaddejja wkoll kontroverja fir-Renju Unit dwar din il-ħaġa.

Dawn huwa affarijiet interessanti u huwa tajjeb li wieħed jistudjahom u jipprova joħroġ b'xi ħaġa konkreta.

(Interruzzjonijiet) Altru li wieħed jgħid li jaqbel għax imbagħad meta tiġi fil-prattika biex tara kif se tħaddimha, dik kwestjoni oħra.

Pero' żgur li dan huwa suġġeriment tajjeb, bħalma jkun ukoll suġġeriment tajjeb li wieħed jibda jaħseb ukoll biex jagħmel smoke-free zones.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, jaħseb is-Segretarju Parlamentari li d- detox centre għandu jitneħħa minn ġewwa l-isptar minħabba l-kuntatt li jista' jkun hemm ma' nies li jagħmlu użu mill-isptar?

Ma jaħsibx ukoll li għandu jiżdied ir-rinforz ta' pulizija pajzana minħabba li ħafna minn dawk li jmorru f'dan iċ-ċentru biex jitnaddfu mid-droga, xorta waħda qed ikollhom kuntatt mingħajr ma jridu ma' nies li jmexxu d- droga f'dawk l-inħawi?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Kull suġġeriment f'din id-direzzjoni huwa welcome, pero' wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li għandek madwar 11-il membru tal-korp tal-pulizija li jkunu qegħdin on a 24 hour basis fl-isptar u madwar id-detox centre.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsija għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Dalli.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 375 ta' l-2003 - Regolamenti ta' l-2003 li jemendaw it- tmien skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 374 ta' l-2003 - Regolamenti ta' l-2003 li jemendaw it- tielet skeda li tinsab ma' l-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u Professjonijiet Oħra li għandhom x'jaqsmu magħha (Emenda Nru. 2)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittri li jien bgħatt fl-20 ta' Novembru, 2003 liċ-Chairman tal-Group of 77 and China, liċ-Chairman tal-Grupp Asjatiku tal-Group of 77 and China u liċ-Chairman tal-Movement of Non-Aligned Countries, b'riferenza għat-tmiem tas-sħubija ta' Malta f'dawn il-gruppi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' INFIQ TAL-KORPORAZZJONI TA' XOGĦOL U TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2003-2004

(Ikompli mis-26 ta' Novembru, 2003)

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Clyde Puli.

ONOR.

CLYDE PULI: Mr Speaker, dak kollu li qiegħed jiġi diskuss hawnhekk jeħtieġ li nħarsu lejh mill-perspettiva sħiħa taċ-ċirkostanzi li qegħdin ngħixu fihom illum, ċirkostanzi li qegħdin jinbidlu kontinwament u allura minnu nnifsu dan il-fatt waħdu jiddettalna li nfittxu soluzzjonijiet differenti.

Irridu nirrikonoxxu li soluzzjonijiet li kienu tajbin għall- bieraħ m'hux neċessarjament tajbin għal-lum.

Spjega ruħu tajjeb il- ministru tal-finanzi li l-programm ekonomiku u finanzjarju li qed iressaq il-gvern għas-sena d-dieħla jieħu in konsiderazzjoni diversi fatturi, inkluż l-isfond ekonomiku ftit jew wisq negattiv li għaddejja minnu d- dinja bħalissa.

Kif qal l-Onor.

John Dalli, pajjiżna għadu kemm ħareġ minn żewġ kampanji elettorali u rridu nammettu li din it-taqtigħa politika interna ikkreat ċertu element ta' inċertezza, speċjalment b'deficit li llum ilaħħaq Lm33 miljun iktar milli konna qed nistennew.

Imbagħad fuq kollox, il-programm ekonomiku u finanzjarju li qiegħed iressaq il-gvern jieħu in konsiderazzjoni r-realta` ġdida ta' Malta bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea u allura ta' pajjiż li għandu potenzjal li bi ftit sagrifiċċji jista' ikompli jiżviluppa.

Ovvjament dan bl-ebda mod ma jfisser li qegħdin f'xi stat diżastruż, kif donnu hawn min jixtieq jagħti l-impressjoni.

Per eżempju, nafu li minkejja d-diffikultajiet li ffaċċjajna fit-tkabbir ekonomiku għal din is-sena – it-tkabbir hemm qiegħed, ftit kemm hu ftit - kien hemm tkabbir ta' 1.5% u nafu wkoll li bil-programm li qed jipproponi l- gvern, huwa mistenni li s-sena d-dieħla jkollna tkabbir ta' 3.5%.

Qed ngħid dan għaliex inutli li jkollna lista twila ta' aspirazzjonijiet u mbagħad ma neħdux il-passi li għandna nieħdu biex dawn l-aspirazzjonijiet nilħquhom.

Inutli naspiraw għal kwalita` ta' ħajja aħjar, jekk ma tikbirx l-ekonomija.

Inutli nitkellmu fuq it-tqassim tal-ġid jekk m'aħniex kapaċi noħolqu l-ġid.

F'dan il-budget, il-gvern qiegħed jipproponi sensiela ta' inizjattivi li permezz tagħhom pajjiżna jista' ikun verament armat għal dawn iż-żminijiet il-ġodda, liema sensiela ta' inizjattivi finalment għandhom iwasslu għall- ħolqien ta' iktar ġid u allura anke ta' iktar xogħol.

Per eżempju, nistgħu nsemmu l-investiment ta' Lm40 miljun f'bini ta' fabbriki adatti kemm għaż- żminijiet tal-lum kif ukoll għal dawk t'għada - għax importanti li nħarsu lejn il-futur ukoll - sabiex nagħtu spinta lil dak l-investiment li jrendi f'pagi tajba u mhux f'cheap labour.

F'dan il-budget, il-gvern qiegħed jipproponi wkoll inizjattivi u programmi ġodda fis-settur tas-servizzi finanzjarji li kulma jmur qiegħed jikber u joħloq iktar impjiegi u anke fis-settur tar-riċerka u ta' l-innovazzjoni.

Dan minbarra li kif diġa` nafu, il-bdiewa se jingħataw għajnuna ta' Lm12- il miljun biex isaħħu l-operat tagħhom u b'hekk mhux biss itejbu l-prodott imma huma stess ikunu iktar kompetittivi wkoll.

Irrid ngħid ukoll li anke s-sajjieda, diġa` qed igawdu minn diversi għajnuniet biex jimmodernizzaw lilhom infushom.

Illum dawk li jaħdmu għal rashom se jkollhom aċċess ikbar għall-kuntratti pubbliċi, u dan biex ma nsemmux ukoll investiment ta' Lm10 miljun biex lokalitajiet turistiċi jingħataw dehra aħjar u jissebbaħ l- ambjent in ġenerali.

Ma nistax ma nagħmilx riferenza anke għall-programm estensiv t'afforestazzjoni li qed isir sabiex intejbu l-prodott għas-settur tat- turiżmu.

Pero`naħseb li lkoll nirrikonoxxu li mhux biżżejjed li l-gvern jippreżenta programm aġġornat għal żminijietna, kif fil-fatt għadu kif għamel u lanqas m'hu biżżejjed li jkollna s-sistemi aġġornati.

La d-dinja tax-xogħol qiegħda tinbidel fin-natura tagħha, huwa neċessarju li l-ħaddiem ukoll jibdel l-atteġġament tiegħu.

Dak li qabel kien isir esklussivament bl-idejn, illum qed isir bil-makni u allura nistgħu ngħidu bla tlaqliq li llum il-makni qed jieħdu post il-ħaddiema.

Madanakollu jien ngħid li din m'għandhiex tkun xi ħaġa li tbeżżagħna jew taqtgħalna qalbna, kif ġieli ġara fis-snin l-imgħoddija u dan għaliex irridu nirrikonoxxu li wara kull makna finalment hemm il-ħaddiem.

Għalhekk aħna dejjem għaddejjin minn dan iċ-ċiklu għax jispiċċa l-bżonn ta' ċertu xogħol u jinħoloq xogħol ġdid ieħor.

Pajjiżna wkoll qiegħed iħoss l- effetti ta' din il-bidla u fil-fatt qiegħed jara li jilqa' għall-isfidi li għandu quddiemu billi jarma ħalli jaħtaf opportunitajiet ġodda.

Dawn l- isfidi u opportunitajiet iridu jfissru xogħol imħallas iktar tajjeb u allura kwalita` ta' ħajja aħjar għall-istess ħaddiema u l-familji tagħna.

Irridu nammettu li din it-trasformazzjoni tinħass b'mod tanġibbli, Sur President.

Kif qal il-ministru tal-finanzi, in-numru ta' ħaddiema fis-settur tal- manifattura naqas b'1,161 minn Settembru 2002 sa Settembru 2003, iżda fl- istess ħin in-numru ta' ħaddiema fis-settur tas-servizzi żdied b'1,511.

Għalhekk jekk irridu nwaqqfu ż-żieda fin-numru ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol - din is-sena żdiedu b'422 - jeħtieġ li ninkoraġġixxu iktar Maltin ifittxu linja ta' xogħol u setturi li preżentement qed jifjorixxu u se jkomplu jifjorixxu.

Tieħu gost, per eżempju, tiskopri li llum fis-settur tas-servizzi finanzjarji, mingħajr ma tgħodd id-ditti ta' l-awdituri, għandna 5,500 ħaddiem full-time u dan minbarra mijiet ta' persuni oħra li jaħdmu part-time f'dan is-settur.

Ta' min jgħid li llum dan is-settur tas-servizzi finanzjarji qiegħed jikkontribwixxi għal 12% tal-prodott gross domestiku.

F'din it- trasformazzjoni tal-workforce mhux biss tat sehem qawwi l-universita` li din is-sena rat jiggradwaw 2,100 student kontra l-250 li ggradwaw fl-1987, mhux biss ta sehem qawwi l-MCAST - liema kulleġġ kien ġie abolit minn gvern Laburista u reġa` twaqqaf fuq insistenza tal-ministru ta' l-edukazzjoni attwali - imma tat sehem ferm importanti wkoll il-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Illum l-ETC għandha l-obbligu li tilħaq l-istandards Ewropej li l-poplu Malti aspira għalihom u li finalment ħadem għalihom kemm permezz tar-referendum kif ukoll permezz ta' l-elezzjoni li għaddiet.

L-ETC għandha l-obbligu li tilħaq dawn l-istandards f'dawk li huma mpjiegi, fl-iżvilupp tal-kapital uman, fl-ugwaljanza bejn is-sessi u anke fl-integrazzjoni ta' persuni b'diżabilita`, filwaqt li fl-istess ħin trid tagħmel l-almu kollu tagħha biex taqta' l-abbuż u tikkontrolla x-xogħol kollu li s'issa m'huwiex dikjarat.

F'dinja ta' xogħol dejjem tinbidel, jeħtieġ li l-ETC tipprovdi taħriġ li jagħti ħiliet ġodda lil numru ta' ħaddiema biex minn sitwazzjoni ta' reġistrar għax-xogħol, jiġu integrati fid-dinja tax-xogħol.

B'hekk mhux biss ikollna numru ikbar ta' ħaddiema li jkunu qed jikkontribwixxu għall-ħolqien tal-ġid nazzjonali iżda jkollna wkoll numru ikbar ta' persuni li f'ħajjithom ikunu laħqu l-milja tagħhom.

Għalhekk jien nara li r-rwol ta' l-ETC m'huwiex wieħed sempliċement ekonomiku imma huwa wkoll rwol soċjali.

F'dan ir-rigward, nieħu gost nosserva r-rapport ta' ħidma għas-sena 2002/2003 jelenka kemm il-korporazzjoni stinkat biex tilħaq l-għanijiet tagħha u wieħed ma jistax ma jfaħħarx uħud mill-inizjattivi li ħadet l-ETC, bħalma kienu n-knowledge centres u t-tagħlim tal-European computer and driving licence, li jirrikonoxxu l-avvanz teknoloġiku li qed iseħħ fi żmienna, liema inizjattivi jirrikonoxxu l-bżonn li jkollna numru dejjem ikbar tal-workforce tagħna computer literate.

Illum u iktar u iktar għada, min m'hux se jkun kapaċi juża l-computer se jkun l-illiterat modern u għalhekk infaħħar lill-ETC li qed tieħu passi bħal dawn u qed tikkontribwixxi wkoll lejn l-edukazzjoni u t-training tal-ħaddiema.

Wieħed ma jistax ma jfaħħarx ukoll, per eżempju, ċerti inizjattivi bħall- advanced Maltese and English literacy courses, mhux biss għall-pubbliku Malti b'mod ġenerali, fejn naraw li din is-sena pparteċipaw 367 persuna, imma wkoll għar-refuġjati u allura hawn naraw il-kontribut soċjali u s- solidarjeta`.

Din is-solidarjeta` kienet estiża anke għal dawk li huma magħrufa bħala young offenders u li allura qegħdin fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin kif ukoll għall-gwardjani ta' l-istess faċilita`.

Ma nistax ma ninnotax b'sodisfazzjon li dawk li attendew għal dawn il-courses regolarment kienu jlaħħqu l-5,000, sinjal ċar illi l-messaġġ ta' l-ETC favur il-bżonn ta' taħriġ kontinwu qiegħed jasal fejn għandu jasal.

Għalhekk hawn wieħed iħeġġeġ biex inkomplu nwasslu dan il-messaġġ billi nagħmlu l-isforzi kollha tagħna.

Xi ħaġa oħra li nnotajt b'sodisfazzjon, anke permezz ta' kampanja edukattiva fejn twaħħlu saħansitra billboards, kienet il-kampanja li saret mill-ETC favur impjiegi għal dawk li għalqu l-40 sena.

Ma nafx għaliex illum donnu saret iktar diffiċli li ġaladarba persuna ta' 40 sena tkun spiċċat mix-xogħol, terġa` tintegra ruħha fid-dinja tax-xogħol.

Xi kultant jien nemmen li din hija iktar kwestjoni ta' perception ta' l-employers u allura l-ETC sew tagħmel li tniedi kampanja bħal din.

Mr Speaker, f'dan il-ftit ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi ma kellix il-ħsieb li nidħol wisq fid-dettall dwar il-ħidma ta' din il-korporazzjoni, imma jidhirli li jekk wieħed janalizza l-kuntest sħiħ tal-pajjiż u tad- dinja li qed ngħixu fiha u jagħti ftit fatti mir-rapport ta' ħidma ta' l- ETC, ikun evidenti biżżejjed li Lm2.7 miljun li qegħdin jiġu allokati għal din il-korporazzjoni huma neċessita` u money well spent.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, f'dawn l-għaxar minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi xtaqt nagħmel riferenza għall-business plan ta' l- ETC, liema pjan ikopri l-perijodu ta' bejn Ottubru 2000 u Settembru 2003.

Fil-fatt kont nieħu pjaċir aktar kieku l-ETC tatna review dwar x'ġara matul dawn it-tliet snin vis-à-vis dak li hemm fil-pjan ta' ħidma.

Jista' ikun li f'dan ir-rapport li għandna quddiemna hemm xi affarijiet li jirriferu għal dan, pero` kien ikun aħjar li kieku sar rapport li jiġbor fih dak li ġara matul dawn it-tliet snin minflok ma ġejna ppreżentati b'rapport annwali biss.

Għaldaqstant jiena se nagħmel riferenza għal xi affarijiet mir-rapport u fil-winding-up forsi l-ministru responsabbli jagħtina tweġiba.

Ħalli nibda proprju b'dik li fir-rapport annwali qed tissejjaħ bħala t-taqsima tan-national training institution project.

L-ewwelnett f'dan l-annual report hemm l-idea li l-ETC issir a national training institution u għalhekk jien nixtieq nistaqsi x'kordinament qed ikollha l-ETC regolarment ma' l-MCAST għaliex matul ix-xhur li għaddew ingħatat l-impressjoni li kien qed isir dupplikar ta' xogħol.

Per eżempju, għal ħabta ta' Ottubru 2002 kienu tfaċċaw billboards ta' part-time courses mill-MCAST u mbagħad ftit wara rajna billboards oħra jirreklamaw courses oħra simili iżda din id-darba organizzati mill-ETC.

Naturalment dan il- pajjiż żgur li ma jiflaħx għal dupplikar ta' xogħol u ma jaffordjax jara riżorsi finanzjarji sejrin down the drain.

Għaldaqstant jien nixtieq inkun naf - u nispera li jkolli tweġiba - x'tip ta' kordinament regolari qed ikollha l-ETC ma' l-MCAST.

F'dan l-annual report insibu taqsima oħra li titkellem dwar "observing employment and training trends", u hawn nixtieq nagħmel riferenza għal dik il-parti tar-rapport ta' ħidma li titkellem f'dan ir-rigward, li qiegħda eżattament f'paġna 9 taħt il-heading "tracer studies", fejn hemm miktub dan li se ngħid:

"To date, there has been little solid and accurate information on the careers that students pursue after they have completed their education.

ETC's objective of the tracer studies is to fill this gap.".

Jien nemmen li jekk se nibqgħu għaddejjin b'sistema edukattiva li toħroġ prodott mod meta s-suq tax-xogħol jiddetta xi ħaġa oħra, aħna se nibqgħu b'dan il-mismatch fl-iskills u allura nibqgħu bi skills gap enormi.

Din torbot mal-kwestjoni ta' l-investiment barrani, Sur President.

F'dan il-pajjiż, l-unika ħaġa li għandna u li tista' tattira investitur barrani, huwa r-riżors uman, pero` dan ir-riżors m'għandux ikun kif ġie ġie imma għandu jkun highly skilled u jekk jista' ikun multi-skilled biex inkunu nistgħu niġu f'qagħda fejn ngħidu li qed nattiraw investituri biex jiġu jinvestu f'pajjiżna.

Hawnhekk jien nixtieq nistaqsi x'ġara u għaliex l-ETC ma waslitx biex tilħaq dan it-target meta din kienet xi ħaġa li ġiet imwiegħda f'business plan li l-perijodu tiegħu kien jibda minn Ottubru, 2000.

Per eżempju, minn dak li ġie rrapportat fil-gazzetti, il-bieraħ waqt ċerimonja tal-gradwazzjoni kien hemm student tal-liġi li qal ċar u tond illi l-universita` trid tkun iktar prattika u tagħti iktar ċans għall- prattika milli għat-teorija għaliex l-istudenti m'humiex qed iħossuhom preparati biżżejjed għad-dinja tax-xogħol.

Naturalment dan l-istudent ma kienx qed jitkellem biss f'ismu imma kien qed jitkellem anke f'isem sħabu l- gradwati l-oħra.

Naħseb li kulħadd jaf li d-diffikultajiet serji li għandha l-industrija tagħna ġejjin mill-fatt li m'għandniex biżżejjed ħaddiema b'ħiliet li s-suq tax-xogħol illum jiddetta, Sur President.

Issa nixtieq nagħmel riferenza għal qasam li jissemma fil-business plan, in- national qualification and certification system.

Din is-sistema x'sar minnha?

Sal-lum jiena ma nafx li beda jsir xi ħaġa b'mod konkret fuq in- national qualification and certification system, speċjalment meta nafu li f'rapport riċenti li għamlet il-Kummissjoni Ewropea dwar Malta, ikkummentat li madwar 9% tal-workforce m'għandhomx kwalifiki.

Jekk nieħdu biss dan l-aspett, dan ukoll jindika li hemm bżonn li din in-national qualification and certification system tibda titħaddem.

Aħna nafu wkoll kemm hawn ħaddiema li huma validi għax bl-esperjenza rnexxielhom jakkwistaw ċerti ħiliet, imma sfortunatament minħabba li m'għandhomx kwalifiki, meta jmorru għal interviews f'postijiet fejn jistgħu jkunu verament utli għal dak il-qasam tax-xogħol, jispiċċaw in the lurch.

Għalhekk hemm bżonn li n-national qualification and certification system tiġi mħaddma llum qabel għada għax issa ilna biżżejjed niġu mwiegħda minn sena għall-oħra u fi programm elettorali wara l-ieħor li din il-wegħda se tibda titħaddem, Sur President.

Issa nixtieq ngħaddi biex nitkellem dwar qasam ieħor importanti, il-qasam ta' l-early school leavers u se nibda mal-ewwel billi nirriferi għal mistoqsija parlamentari li dan l-aħħar għamilt lill-ministru ta' l- edukazzjoni, fejn staqsejtu kemm applikaw żgħażagħ għall-MCAST, għall- higher secondary u għall-junior college u kemm minnhom ġew aċċettati - fil- fatt jiena għamilt din l-interpellanza għaliex jekk aħna rridu naraw il- qasam tax-xogħol jimxi 'l quddiem, l-edukazzjoni bilfors trid tkun il- fundament ta' dan kollu – u jirriżulta li hemm mas-632 student li ma daħlux f'waħda minn dawn il-post-secondary schools mhux għax ma kellhomx kwalifiki imma għax ma ġewx aċċettati.

Uffiċjalment ma nafux x'inhi r-raġuni li dawn l-istudenti ma ġewx aċċettati, pero` anke minn esperjenza personali li għandi ma' diversi żgħażagħ li applikaw għall-MCAST, jien naf li minkejja li they met the criteria u r-rekwiżiti kollha stabiliti bħala entry requirements, dawn ma ġewx aċċettati għaliex m'hemmx l-infrastruttura in place biex tilqa' dak l- ammont ta' applikazzjonjiet.

Per eżempju, fl-MCAST kien hemm sitwazzjoni li fil-fehma tiegħi ma kenitx tagħmel sens.

Qed nirriferi għall-kors fil-higher diploma ta' l-IT fejn żgħażagħ li sentejn ilu għażlu l-MCAST biex jiksbu b'kollox tliet diplomas, ħalli mbagħad anke kważi jispiċċaw fl-ekwivalenza ta' first degree, meta din is- sena ġew biex jgħaddu għall-higher diploma qalulhom li ma jistgħux jaċċettawhom kollha.

Qalulhom li hemm spazju biss għal 40 ruħ, u terġa`, minn fosthom, qalulhom li se jagħżlu 32 għax għat-tmienja l-oħra se jsejħu call for applications minn barra.

Issa hawn ta' min jgħid li dawn l- istudenti li tħallew barra għandhom saħansitra żewġ "A" levels.

Naturalment din hija inġustizzja u se ngħid għaliex.

(Interruzzjonijiet)

Kif mhux veru!

Jiena mort nitkellem mal-head of department personalment fuq dawn l-affarijiet.

Tgħid m'iniex se noqgħod nivvinta jien!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Imma inti qed tgħid x'ġara issa.

(Interruzzjonijiet) Le, bir-rispett kollu m'intix korrett.

(Interruzzjonijiet) Jekk daħħaltuhom issa prosit, pero` tiġix tgħidli li dak li kont qed ngħid ma jirriflettix il-verita`.

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja, Onor. Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Imma, Mr Speaker, ma jiġix il-ministru jgħidli li m'hux veru meta jien qattajt kważi siegħa bit-telephone nitkellem ma' min hu inkarigat biex jispjegali x'inhi s-sitwazzjoni u mort l-MCAST personalment biex jispjegawli s-sitwazzjoni!

Kif għedt diġa`, il-problema kienet waħda ta' infrastruttura għax m'għandhomx biżżejjed spazju.

Issa jekk il-ministru qed jgħid li din is- sitwazzjoni ġiet irranġata, jien ngħidlu prosit għax mhijiex ġusta li wara li sentejn ilu dawn iż-żgħażagħ għażlu l-MCAST, issa jgħidulhom li allavolja għandhom il-kwalifiki u l-kriterji kollha biex ikomplu ma jistgħux ikomplu għax m'hemmx spazju u biex tgħaxxaqha, parti mill-ispazju li hemm ipprovdut se jagħtuh lil min ġej minn barra.

Kieku kien hemm l- ispazju, j'Alla jiġu minn barra!

Li kieku sentejn ilu xi ħadd indenja ruħu jgħid lil dawn iż-żgħażagħ li kienu se jiġu ffaċċjati b'din it-tip ta' diffikulta`, forsi dawn kienu jmorru l-junior college u mbagħad minn hemm jagħżlu biex jidħlu fl-universita` ħalli jiksbu l-first degree.

(Interruzzjonijiet) J'Alla ġiet irranġata din is-sitwazzjoni!

Issa dan apparti n-numru kbir ta' żgħażagħ li tħallew barra għax m'għandhomx kwalifiki u llum m'għandhomx fejn imorru.

Hemm żgħażagħ li m'humiex mixħutin fuq suġġetti akkademiċi imma minħabba li m'hawnx korsijiet li jagħtuhom back-up, nistgħu ngħidu li llum dawn iż-żgħażagħ spiċċaw.

Jiena nistaqsi: Kemm hija armata l-ETC biex tkun tista' tilqa' early school leavers?

Kif qatt nistgħu nattiraw investiment barrani ġdid li joħloq opportunitajiet produttivi għaż-żgħażagħ u għall-ħaddiema tagħna meta m'għandniex żgħażagħ b'ħiliet li s-suq tax-xogħol illum qed jiddetta?

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda l-kwestjoni tal-promotion of female participation in the labour market.

Hawnhekk se nerġa` nagħmel riferenza għar-rapport annwali ta' l-ETC u nirriferi għal paġna 20 fejn, taħt is-subtitle "Funds for childcare facilities", jingħad li:

"ETC believes that the lack of regulated and affordable childcare services is a significant barrier to women's labour force participation.".

Ta' min jgħid ukoll li paġna 16 titkellem dwar childcare traineeship.

Issa jiena nistaqsi: X'se jiġri ġaladarba m'hawnx opportunitajiet ta' xogħol għal dawn in-nisa li ġew imħarrġa minħabba li f'dan il-pajjiż lanqas ir- regolamenti ta' child-minding għadhom ma saru?

Is-sena li għaddiet fil- budget taparsi ġiet ivvotata somma flus biex jiġu ssussidjati dawn iċ- childcare centres li qed jiffunzjonaw skond l-istandards, u dan meta sal- lum standards għad m'għandniex!

Għalhekk, Mr Speaker, nixtieq li jkollna ftit iktar spjegazzjoni fuq x'għamlet l-ETC bejn Ottubru 2000 u Settembru 2003.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq insellem lill- uffiċjali ta' l-ETC li llejla qegħdin magħna biex ikomplu jsegwu dan id- dibattitu ħalli jkunu jafu x'naħsbu aħna d-deputati dwar il-ħidma ta' l- ETC.

Fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq niffoka fuq tliet areas, cioe` fuq l-apprenticeship schemes, fuq il-gender action plan u fuq il-partnerships li l-ETC għandha ma' għaqdiet governattivi kif ukoll ma' non-governmental organisations biex il-gruppi ta' nies li huma vulnerabbli jiġu megħjuna b'mod iktar effettiv.

Ħalli nibda bl- apprenticeship schemes.

Paġna 16 tar-rapport annwali ta' l-ETC tirriferi għall-problema ta' nuqqas ta' sponsorship min-naħa ta' dawk fil-qasam industrijali li jisponsorjaw studenti biex ikunu jistgħu jsegwu course fl-MCAST, permezz ta' l-extended skills training scheme u t-technician apprenticeship scheme, bil-għan li jkunu jistgħu jidħlu fil-qasam vokazzjonali.

Fil-fatt jien se nagħmel numru ta' mistoqsijiet għax peress li din il-parti tar-rapport ma tagħtix dettalji - u jien nifhem li f'rapport ma tistax tagħti wisq dettalji - nixtieq li nanalizzaw sew x'inhi l-problema u l-ewwel ma nistaqsi hija dwar l-entita ` tal-problema biex forsi nkunu nistgħu naslu għal soluzzjoni, Sur President.

Jiena nistaqsi wkoll f'liema oqsma l-iktar li qed tinħass din il-problema, jekk hux fl-istudji nawtiċi, jekk hux fl-inġinerija mekkanika, fl- inġinerija elettronika jew fl-informatika.

U din il-problema kienet teżisti minn dejjem, jew qed tinħoloq issa jew issa qed tiżdied?

Forsi ttieħdu xi deċiżjonijiet li ma ġewx komunikati lill-employers?

Seta' kien hemm breakdown in communications u dan in-nuqqas qed inħossuh issa?

Jista' ikun li xi settur partikolari ta' l-industrija m'għadux jespandi bl-istess rata bir-riżultat li ma kienx hemm talba u allura ma nstabux il-postijiet?

Jista' ikun li f'ċerti setturi hemm nuqqas ta' studenti u allura hemm min jagħti sponsorship f'ċerti areas u mbagħad m'hemmx studenti li jagħżlu l- kors?

Allura dan huwa l-mod ta' kif jiġu stradati l-istudenti?

U jien nistaqsi b'mod iktar dirett: Hemm setturi fejn it-talba għal apprendisti hija ikbar mis-supply ta' l-istudenti?

Ir-rapport annwali jgħid li waħda mir-raġunijiet għal dan in-nuqqas ta' l- isponsors hija "the increase in the contact hours that apprentices spend at MCAST institutes".

Allura jien ngħid: Possibbli li l-perijodu itwal li l- istudenti qed iqattgħu fl-MCAST qed igerrex daqstant lill-employers?

Allura l-employers m'humiex qed jarawh bħala vantaġġ il-fatt li qed jiżdied il-perijodu li l-istudenti qed ikollhom jgħaddu jistudjaw?

Possibbli li l- employers qed iqisu l-ħin itwal ta' studju bħala liability minflok bħala investiment?

Għalhekk hawn wieħed irid jibda janalizza ftit x'inhu għaddej mill-kurituri ta' moħħ l-employers.

Jien nifhem li ġaladarba issa s-sena skolastika ta' l-MCAST qed tibda fil- bidu ta' Settembru minflok fl-aħħar ta' Settembru u qed tispiċċa fl-aħħar ta' Ġunju minflok fl-aħħar ta' Mejju, id-days of work ta' dawn l-istudenti naqsu.

Pero` allura dan qed jitqies bħala liability minflok ma qegħdin ngħidu kemm huwa iktar importanti li flimkien mal-prattika, ikollna iktar teorija?

Ċertament dawn il-mistoqsijiet jeħtieġu tweġiba biex ma tinħoloqx problema oħra ta' nuqqas ta' studenti fis-settur vokazzjonali jew bl- istudenti jiddemoralizzaw ruħhom.

L-agħar ħaġa li jista' ikollok hija li jkollok studenti li jiġu demoralizzati jew li joħroġ il-messaġġ li billi huwa diffiċli li ssib sponsor, ikun aħjar jekk wieħed ma jidħolx l-MCAST.

L-istudenti jitkellmu bejniethom.

Issa jista' ikun li l-problema hija fuq każi speċifiċi imma jekk din tiġi interpretata bħala li hija xi problema, wisq nibża' li taf tħalli effett negattiv fuq l-istudenti, bil-konsegwenza li dawk l-isforzi kollha li qed isiru biex l-istudenti jieħdu l-linja vokazzjonali jisfaw fix-xejn.

Dik verament tkun ħasra għax nafu li hemm bżonn iktar ħaddiema f'dan il-qasam.

Issa jekk hemm xi settur partikolari li qed ibati, allura għandna nindividwaw dak is-settur u mhux inqisuha bħala xi ħaġa li qed tiġri kullimkien.

Fuq kollox irridu ngħidu li jekk ma jkollniex studenti mħarrġa tajjeb fil-qasam vokazzjonali, mhux se jkunu l-istudenti li huma l-ħaddiema ta' għada li se jbatu imma se tbati l-industrija nnifisha.

Għalhekk f'ġieh is-sewwa ejjew nikkomunikaw iktar ma' l-employers biex dan il-ħsieb jiġi fformulat aħjar.

Mr Speaker, irridu nirrikonoxxu li student li ma jsibx sponsor f'sistema fejn l-isponsor huwa parti integrali mill-istudju, se jsib ruħu f'ċerti żvantaġġi.

Per eżempju, dan ikollu l-iżvantaġġ li meta jiġi għat-tieni sena ma jibdiex jieħu stipendju jekk ma jsibx sponsor u jekk minkejja li ma jkunx sab sponsor, l-istudent jirnexxielu jispiċċa l-course, xorta waħda ma jingħatax il-journeyman's certificate li tagħti l-ETC.

Jien nista' nifhem għaliex f'dan il-każ l-istudent ma jingħatax il-journeyman's certificate - għax il-journeyman's certificate huwa iktar abbinat mal-prattika - imma dan se jsib ruħu fi żvantaġġ ħdejn oħrajn li forsi rnexxielhom isibu sponsor, u dan minkejja li jkunu marru tajjeb fl-eżamijiet ta' l-istituzzjoni li jkunu tgħallmu fiha, fis-City and Guilds, fil-B.

Tech. u f'eżamijiet oħra li jkunu għamlu.

Jista' ikun li min ma jsibx sponsor isib ruħu fi żvantaġġ meta jmur għal xi interview wkoll għaliex awtomatikament dan ikun ifisser li huwa ma jkunx għamel ċertu żmien ta' prattika.

Issa jekk aħna nemmnu li fil-qasam vokazzjonali għandna bżonn studenti li huma mħarrġin kemm fit-teorija kif ukoll fil-prattika, dan żgur li se jiġi meqjus bħala żvantaġġ.

Għalhekk jiena nixtieq li nanalizzaw sew is-sitwazzjoni għax kif din il-problema qiegħda mniżżla fir-rapport annwali tista' tgħaddi messaġġi ħżiena.

F'paġna 16 tar-rapport jissemma wkoll li hemm "perceived lack of fit between educational skills and the current labour market requirements".

Issa hawnhekk jien nibda biex nistaqsi: Għaliex intużat il-kelma "perceived"?

Jekk fil-moħħ ta' l-isponsors qed tidher firda bejn it- tagħlim akkademiku u l-ħiliet meħtieġa fuq il-post tax-xogħol, xi ħaġa trid issir, anke biex jekk din hija biss perception allura nwarrbu dik il- perception.

Jekk mill-banda l-oħra jirriżulta li din m'hijiex biss perception imma hija realta` li qed tissarraf negattivament f'nuqqas ta' sponsors, allura xorta waħda.

Anzi jien ngħid li iktar jikber il-bżonn li ssir xi ħaġa biex titneħħa jew tittaffa l-problema li qed jiffaċċjaw l- istudenti.

Hawnhekk wieħed jista' jistaqsi wkoll: Issir konsultazzjoni fuq bażi tripartite bejn l-ETC, l-MCAST u l-employers?

U l-Malta enterprise, li suppost ikollha pjan fit-tul anke għal dak li huwa investiment, kif qed tidħol fix-xena?

Jew ma hi qed tidħol fix-xena xejn?

Mr Speaker, irrid nagħmilha ċara li jiena bl-ebda mod ma qiegħda ngħid li dawn l-iskemi għandhom jispiċċaw, anzi wieħed jinnota b'mod pożittiv ħafna li ġew introdotti skemi ġodda, pero` għandha ssir analisi tal-problemi bir- reqqa u hemm bżonn li jkollna l-kuraġġ li nagħmlu l-bidliet meħtieġa.

Jekk l-iskemi kif inhuma llum m'humiex jagħtuna r-riżultati mixtieqa, dan ifisser li jeħtieġ isir aġġornament.

Wara kollox jekk isiru l-bidliet meħtieġa, dan mhux biss se jsir għall-ġid ta' l-istudenti u għall-ġid tat- taħriġ vokazzjonali imma anke għall-ġid ta' l-industrija għax m'hemmx dubju li bħalma l-istudenti jiddependu fuq l-industrija, hekk ukoll l-industrija tiddependi fuq l-istudenti.

Issa nixtieq ngħaddi biex nitkellem fuq il-gender equality action plan li hemm għas-snin 2003 u 2004, jiġifieri fuq bażi ta' sentejn.

Is-sena 2003 kważi għaddiet u għalhekk illum wieħed jista' jibda janalizza x'sar u x'ma sarx.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-ETC ħadet pass ferm għaqli meta ddeċidiet li timplimenta l-kunċett ta' gender mainstreaming, kemm fost l- impjegati tagħha kif ukoll fil-ħidma tagħha mal-klijenti.

Dan il-gender equality action plan jgħid li l-:

"ETC is committed to mainstream gender issues throughout the corporation.

We believe that to flourish, mainstream must be embedded throughout an institution and not depend on the efforts of a few individuals".

Fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk ma setgħetx tiġi espressa viżjoni aħjar.

Jiena m'għandix dubju li s-Sinjura Anna Borg, senior executive li pparteċipat fil-proċess biex dan il-gender equality action plan jiġi stabilit, se tagħmel minn kollox biex tara li l-gender mainstreaming jiġi embedded f'kull qasam u f'kull parti ta' l-ETC.

Pero` m'għandix dubju lanqas that she is going to have a few hard nuts to crack, għalkemm jiena persważa li s-Sinjura Borg għandha biżżejjed enerġija u inizjattiva biex tara li dak li jkun qed jiġi ppjanat jiġi esegwit.

Jekk wieħed iħares lejn il-gender equality action plan isib diversi inizjattivi li jkun tajjeb jekk wieħed janalizzahom, pero` ma fadallix wisq ħin u għalhekk ma nistax insemmihom kollha.

Biss se nsemmi fost l-oħrajn, per eżempju, il-gender impact guidelines, li għandhom iservu ta' għodda kemm għall-impjegati kif ukoll għall-clients ta' l-ETC.

Il-gender impact guidelines għandhom iservu wkoll ta' gwida għall-mod kif jiġu ppjanati l- courses.

Il-gender equality action plan jitkellem ukoll fuq promoting equal access to employment, guidance and counselling for women returners, promoting the vocational option for women, women's empowerment programme, gender audit kif ukoll childcare campaign.

Ġaladarba qed insemmi ċ-childcare campaign, irrid insemmi wkoll li l-ETC ħadet inizjattiva għall-impjegati tagħha billi bidlitilhom il-ħinijiet li jaħdmu fihom - naturalment l-ammont ta' ħin baqa' l-istess għax l-ETC biddlet biss il-ħinijiet.

Dawn ma baqgħux stereotyped u għall-benefiċċju ta' l-impjegati tagħha, ipprovdiet childcare facilities għalihom.

Pero` issa nixtieq li jinħarġu dawk l-imberkin regulations għax m'għandix dubju li huma dawn ir-regulations li jistgħu jgħollu l-livell taċ-childcare facilities, speċjalment f'dik li hija health u safety.

Xi ħaġa li ma semmejtx u li se niffoka ftit iktar fuqha hija s-support for guidance teachers.

Naħseb li dan huwa s-seba' diskors tiegħi dwar l-ETC - fil-fatt l-ewwel diskors li għamilt f'dan il-parlament kien proprju meta konna qed niddiskutu l-estimi ta' l-ETC - u jien dejjem sħaqt li jekk irridu naraw bidla fix-xejriet ta' l-għażliet li jagħmlu l-istudenti, bniet u subien, importanti li l-ETC jkollha kollaborazzjoni sħiħa min-naħa tal- guidance and counselling unit ta' l-education division.

Jeħtieġ li nkissru dak li huwa stereotyped, li sfortunatament għadu magħna minkejja l-ħafna avvanzi li saru.

Ma nistax ma ninnotax b'sodisfazzjon li waħda mill-ewwel ħidmiet li saru mill-ETC kienet proprju mal-guidance and counselling unit u infatti sar workplan biex din il-ħidma tkompli tiġi sostnuta.

Ta' min jgħid ukoll li se jitfassal manual fuq il-gender equality in vocational guidance bħala gwida għall-guidance teachers u wieħed jittama li dan il-proċess jittieħed on board minn dawk kollha involuti.

Sfortunatament għad għandna deficit wisq qawwi fejn jidħol il-vocational training, speċjalment fejn jidħlu l- bniet u dan minkejja l-media campaigns li jsiru, li huma importanti ħafna u li għandhom jibqgħu jsiru għax in the long term jagħtu riżultat pożittiv.

F'ċerti oqsma vokazzjonali, tradizzjonalment oqsma maskili, girls are conspicuous by their absence u mill-banda l-oħra boys are conspicuous by their absence fil-caring professions, għax naturalment il-gender equality action plan jitkellem fuq kif jinħoloq impatt kemm fuq in-nisa kif ukoll fuq l-irġiel u mhux fuq in-nisa biss.

Huwa evidenti li x-xejriet m'għandhomx jibdew jiġu indirizzati meta ż- żgħażagħ joħorġu mill-iskola.

M'iniex se ngħid li jkun tard wisq jekk dawn ix-xejriet jiġu indirizzati meta joħorġu mill-iskola għax nemmen li fl- edukazzjoni qatt m'hu tard wisq u dejjem hemm ċans li tirkupra, pero` kemm huwa iktar diffiċli biex tistrada lill-istudenti f'areas differenti minn dak li jkunu fassluha f'moħħhom li se jieħdu.

Irridu noqogħdu attenti wkoll li dak li nagħmlu ma jispiċċax biss karta fuq l-ixkaffa.

Jiena m'għandix dubju li se jkun hemm min jimbotta biex dan il-manual jiġi esegwit, pero` il-ħidma ma tridx issir biss ma' l-għalliema inkarigati mill- guidance imma anke b'mod dirett ma' l-għalliema u mal-ġenituri għax anke l- ġenituri għandhom say dwar l-għażla li jagħmlu t-tfal tagħhom meta jkunu form 2.

Nemmen li għandu jkun hemm ukoll monitoring flimkien ma' l-ETC dwar il- laqgħat li jsiru mal-ġenituri u mat-tfal u dan mhux biex l-uffiċjali ta' l- ETC ikunu qishom supervisors fuq il-guidance teachers, imma biex janalizzaw il-messaġġi li jkunu qed joħorġu u jaraw kif dawk il-messaġġi jkunu qed jiġu rċevuti.

Għax jista' ikun li jkun mingħalik qed tibgħat messaġġi pożittivi, pero` at the end of the day ikun hemm break in communications min-naħa tar-receiving end.

Nerġa` nagħmilha ċara li jien ma rridx li jkun hemm xi guidance teachers li jifhmuni li jiena qed nissuġġerixxi li jkun hemm xi monitoring fuqhom, imma dan għandu jsir biss biex flimkien naraw kif il-messaġġi qegħdin jaslu.

Issa se nitkellem fil-qosor dwar il-gruppi vulnerabbli għax diġa` skadieli l-ħin, Sur President.

M'hemmx dubju li matul dawn l-aħħar snin rajna impenn iktar sostnut min- naħa ta' l-ETC biex tagħti attenzjoni partikolari lil dawk il-gruppi ta' nies li jsibuha iżjed diffiċli minn oħrajn biex jieħdu t-training, isibu x- xogħol u jżommu x-xogħol li jkollhom.

Għalhekk ma nistax ma nqisx bħala fattur pożittiv, il-fatt li l-ETC għandha partnership ma' għaqdiet bħalma huma r-Richmond Foundation, il-Caritas, l- OASI u issa anke l-equal partners foundation biex dawn jgħinuha iktar fit- taħriġ ta' dawk in-nies li għandhom problema ta' saħħa mentali, problemi ta' diżabilita` jew problemi oħra li jkunu sabu ruħhom fihom minħabba ċerti ċirkostanzi, bħal meta, per eżempju, ikunu għaddew perijodu ta' żmien fil- faċilita` korrettiva ta' Kordin.

L-importanti m'huwiex kemm nies jibbenefikaw minn dawn l-iskemi imma kemm dawn l-iskemi jirnexxielhom jivvantaġġaw lil dawn in-nies, jiġifieri hawnhekk aħna m'aħniex se noqogħdu nimpressjonaw ruħna bin-numri.

Ħadt gost meta sirt naf li l-ETC qed taħdem ma' l-equal partners foundation u qed isir anke tracer study dwar dawn in-nies għax naf li daqskemm huwa diffiċli għal dawn in-nies li jsibu x-xogħol, daqstant ieħor huwa diffiċli - biex ma ngħidx "iktar diffiċli - biex jirnexxielhom iżommu x-xogħol li jkollhom.

Naturalment jekk naraw li dawn in-nies qed iżommu x-xogħol li jkollhom u allura naraw li l-metodi li nkunu wżajna jkunu tajbin, allura m'hemmx għalfejn nagħmlu tibdil u kulma nagħmlu huwa li naġġornaw as we go along.

Imma jekk naraw li dawn m'humiex qegħdin iżommu x-xogħol li jkollhom allura għandna nfittxu metodi oħra.

Niftakar li s-sena l-oħra waqt li kont qed nitkellem f'dan il-parlament kont għedt li bħalma jsir tracer study f'oqsma oħra, għandu jsir tracer study anke f'dan il-qasam tant importanti, u għalhekk nifraħ lill-ETC għal dan il-pass pożittiv li ħadet.

Nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nirringrazzja lil kulmin huwa involut f'dan il-qasam, jiġifieri kemm lill-uffiċjali ta' l-ETC kif ukoll lill-partners kollha li jaħdmu ma' l-ETC biex il-workforce tagħna tkun dejjem waħda aġġornata u tagħmel ġieħ lil pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, meta wieħed jara r-rapport annwali ta' l-ETC bilfors ikollu jirrimarka fuq il-politika tal-gvern Nazzjonalista dwar ix-xogħol għax huwa evidenti li mill-elezzjoni 'l hawn, in-numru ta' persuni qiegħda żdied sewwa.

Fil-fatt skond ċifri li ħarġet l-ETC stess jidher li mill-inqas in-numru ta' persuni qiegħda żdied b'iktar minn 450, anke jekk waqt il-kampanja elettorali kien jisħaq il-Partit Nazzjonalista li dan m'hux se jseħħ.

Illum kulħadd jista' jara diversi fabbriki jagħlqu u kulħadd jaf bit- tnaqqis serju fil-workforce, bħal ngħidu aħna fit-tarzna.

Ġejna f'sitwazzjoni fejn nies li jridu jaħdmu qed jiġu offruti biex ma jibqgħux jaħdmu, anke meta dawn ikunu għadhom fl-aqwa tagħhom għax ikunu fl- erbgħinijiet jew fil-bidu tal-ħamsinijiet.

Ovvjament din żgur li mhux riflessjoni ta' xi ħaġa b'saħħitha, speċjalment meta wieħed jieħu in konsiderazzjoni li l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna hija bbażata fuq ix-xogħol.

Anke minn dan ir-rapport ta' l-ETC, minkejja li nkiteb kif inkiteb, wieħed mal-ewwel jieħu indikazzjoni li bħalissa teżisti kriżi tremenda fil-qasam tax-xogħol.

Per eżempju, f'paġna 3 tar-rapport annwali ta' l-ETC, eżattament taħt it- titlu "A stronger focus on meeting Malta's employment needs", hemm indikat ċar u tond li:

"In one year there was a marked drop in manufacturing employment, with the hardest-hit sectors being those of footwear, clothing and textiles.".

Jidher ċar li qbadna triq ħażina, Sur President.

Qabel l-elezzjoni kellna ħafna wegħdiet li kollox se jmur tajjeb – anzi kienu jgħidulna li se mmorru ħafna aħjar - u kif għedt dan l-aħħar meta ktibt artiklu fuq is- sitwazzjoni tax-xogħol, ma nistgħaġibx li fi żmien sena nilħqu ċ-ċifra ta' 10,000 ruħ qiegħda, iktar u iktar issa meta wieħed jaqra l-messaġġi fini li joħorġu mill-budget li għadu kif ressqilna l-ministru tal-finanzi.

Per eżempju, f'Għawdex - u inti tkun Għawdex iktar minni, Mr Speaker u dawn l-affarijiet tafhom iktar minni żgur - il-Ministru Giovanna Debono ilha żmien bir-record f'idejha ta' dawk li tgħaddihom bord biex ma jaħdmux iktar.

Imbagħad f'paġna 46 tal-budget speech insibu lill-Onor.

John Dalli jgħidilna li:

"Għalhekk se ndaħħlu sistema ta' awditjar mediku biex nassiguraw li kulmin qed jiġi ċċertifikat, verament ikun eliġibbli sabiex jibbenefika.".

J'Alla dan isir bis-serjeta`!

Ħalliha li mbagħad ma nafx fejn se jintbagħtu dawn in-nies għax jekk jerġgħu jintbagħtu lura għax-xogħol, jista' ikun li jsibu li l-post tax-xogħol li kellhom qabel ma ġew boarded out ma jkunx għadu jeżisti!

Meta tipprova toqtol il-welfare, kif qed jagħmel il-gvern Nazzjonalista bil-mod il-mod, bilfors ikollok ripple effect fuq is-soċjeta` u dan aħna diġa` bdejna nħossuh.

Irridu nifhmu li mhux imbilli nitkellmu fuq il-kompetittivita` u r-ristrutturar imma rridu nitkellmu wkoll fuq affarijiet oħra biex nibbilanċjaw, Sur President.

Meta wieħed jinqabad jikser il-liġi tax-xogħol u ħafna drabi jitkeċċa minn dak il-post, issib li l-employer ipoġġih f'kategorija li jkun diffiċli għalih li jaqa' taħt l-ewwel parti tar-reġistru u allura awtomatikament jispiċċa fit-tieni parti tar-reġistru.

Issa għal min ma jafx, min jaqa' taħt l-ewwel parti tar-reġistru f'dak il-perijodu li jkun qed jirreġistra jieħu l-unemployment benefit.

Issa rridu wkoll inżommu quddiem għajnejna li l-gvern idum sitt xhur qabel ma jibda jħallas l- unemployment benefit, bil-konsegwenza li joqogħdu jsiru l-appelli quddiem in-national employment authority - fil-fatt nista' ngħid li filwaqt li bejn l-1998 u l-1999 l-appelli kienu 509, s'issa din is-sena ċ-ċifra telgħet għal 762 - pero` huma biss 13% dawk li jirnexxielhom jirbħu l-każ tagħhom quddiem in-national employment auhority.

Sur President, issa jekk tippermettili, fil-ħin li fadalli nixtieq nitkellem ukoll dwar il-mod li bih qed titmexxa l-law enforcement fl-ETC.

Mill-istess rapport ta' l-ETC li għandna quddiemna jidher ċar li hemm ċerta bruda u nuqqas ta' direzzjoni f'dan il-qasam, anke jekk ir-rapport jipprova jbenġilha billi dan in-nuqqas jattribwieh "to the depletion of staff".

Għalija din hija skuża għax il-vot ta' l-ETC huwa sostanzjali u ma naħsibx li b'daqshekk huwa ġustifikat li filwaqt li fl-1998 - jiġifieri meta konna aħna fil-gvern - in-numru ta' dawk jirreġistraw li nqabdu jaħdmu kien ta' 385 u issa fl-2003, dan in-numru niżel għal 215.

Jidher bl-iktar mod ċar li m'hux qed isir enforcement b'saħħtu biżżejjed min-naħa ta' l-ETC.

Biżżejjed wieħed imur jara dak l-iskandlu li għandna f'Tal-Qroqq, fejn qed jinbena l-isptar il-ġdid, biex jara kemm hemm foreigners jaħdmu mingħajr permess.

Issa jekk forsi l-kuntrattur huwa xi wieħed minn dawk il-kuntratturi li ma jistax jintmess dik ħaġa oħra, pero` f'dak il-każ dan juri n-nuqqas ta' serjeta` tal-gvern Nazzjonalista.

Mr Speaker, meta wieħed jaqra dan ir-rapport ma jsib xejn dwar ir- relazzjoni bejn l-ETC u dipartimenti oħra tal-gvern.

Tissemma r-relazzjoni bejn l-ETC u d-dipartiment tal-VAT, l-inland revenue department u s-social security department, pero` ma tissemma l-ebda statistika ta' ħaddiema mċaħħda minn ċerti benefiċċji min-naħa ta' l-employer, bħalma huma t- terminal benefits, l-overtime u t-time-in-lieu u li l-każi tagħhom jispiċċaw il-qorti.

Fl-opinjoni tiegħi, importanti li l-ETC iżżomm statistika bħal din biex wieħed ikun jista' jagħmel analisi aħjar tas- sitwazzjoni tax-xogħol.

J'Alla l-ETC tibqa' tiffunzjona bl-iktar mod b'saħħtu u bl-iktar mod feliċi fl-interess tas-soċjeta` Maltija, Sur President.

Ċertament aħna ta' l-oppożizzjoni għandna fiduċja fl-istaff ta' l-ETC u nirringrazzjaw lill-impjegati kollha involuti.

Pero` jiddispjaċini ngħid li l-oppożizzjoni ma tistax tgħaddi l-istess messaġġ lill-gvern Nazzjonalista għax bil-politika tiegħu dan qed ipoġġi lill-ħaddiem f'sitwazzjoni mwiegħra.

Allaħares is-sitwazzjoni tibqa' tiggrava għax dan il-pajjiż jista' jiġrilu kif ġralhom fil-Georgia, fejn in-nies ħarġu fit-toroq, daħlu fil-parlament u kollox spiċċa out of hand.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, wara numru ta' snin, il-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ reġgħet sabet ruħha taħt il-ministeru ta' l- edukazzjoni.

Għalhekk jien nistaqsi: Forsi l-intenzjoni tal-gvern hi li tingħata iktar attenzjoni għat-taħriġ.

Jista' ikun ukoll li l-ETC tqiegħdet taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni sabiex nippruvaw nagħmlu sforz ħalli r-riżorsi kollha li jeżistu, mhux biss f'din il-korporazzjoni imma anke f'entitajiet edukattivi oħrajn, ngħaqqduhom flimkien u mhux kulħadd jaħdem għal rasu.

Dan tajjeb li jsir, speċjalment fil-qasam tat-taħriġ, pero` għad fadlilna ħafna iktar x'nagħmlu f'dan is-sens.

Huwa neċessarju wkoll li fil-korsijiet li torganizza, l- ETC issieħeb magħha istituzzjonijiet oħrajn bħall-MCAST fejn il-ħaddiema, l-għalliema u l-instructors ikunu jistgħu jagħtu kontribut siewi fit-taħriġ li tipprovdi l-ETC.

Fi kliem ieħor, jekk il-korporazzjoni tpoġġiet taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni u mhux iktar taħt il-ministeru għall- politika soċjali sabiex tiffoka iktar fuq it-taħriġ, jien ngħid li din għandha tkun bidla pożittiva għax inħoss li t-taħriġ qed isir iktar importanti, speċjalment fiż-żminijiet tal-lum.

Nixtieq nistaqsi wkoll dwar jekk il-fondi li l-ETC għandha u tiddedika għat- taħriġ humiex biżżejjed.

Skond ir-rapport annwali, il-budget għal inizjattivi u programmi tal-korporazzjoni jammonta għal iktar minn Lm1 miljun, pero` m'għandniex indikazzjoni jekk dan huwiex biżżejjed.

Li naf hu li kien hemm ċertu tnaqqis f'dan il-budget mis-sena l-oħra 'l hawn, differenza ta' xi Lm200,000.

Naturalment il-libsa trid tfassalha skond id- drapp li jkollok!

Jiġifieri hawnhekk m'iniex qed nagħmel kritika imma nixtieq inkun naf biss jekk dan il-budget li ġie vvotat huwiex biżżejjed jew le.

Kif diġa` għedt, qegħdin ngħixu fi żmien fejn it-taħriġ qed isir dejjem iktar importanti u dan se norbtu mal-problemi li għaddejjin bħalissa fil-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol.

Ir-rapport annwali ta' l-ETC, eżattament fejn hemm il-messaġġ taċ-chairman tal-korporazzjoni, isemmi li wieħed mill-oġġettivi tal-korporazzjoni huwa li jkollok "a qualified and trained workforce" għax dawn jistgħu jgħinu sabiex jiġi attirat l-investiment.

Huwa veru li meta jkollok ħaddiema mħarrġin u professjonali fix-xogħol tagħhom, tista' tgħid li jkollok waħda mill-għodda neċessarja biex pajjiżna verament ikollu l-investiment li tant għandu bżonn, pero` dan m'huwiex biżżejjed.

Naturalment l-ETC ma tistax tattira l-investiment hi u l-ikbar kontribut li tista' tagħti huwa li tħarreġ lill-ħaddiema ħalli dawn ikunu kkwalifikati u mħarrġa għaż- żminijiet tal-lum, pero` jibqa' l-fatt li llum pajjiżna huwa inqas kompetittiv minn qabel.

Jien persważ li fil-bord ta' l-ETC hemm nies li huma konxji tal-fatt li preżentement fil-pajjiż għandna problema ta' kompetittivita` u l- korporazzjoni għandha tkun fuq quddiem nett biex tiġbor madwarha entitajiet oħra responsabbli biex jattiraw investiment lejn pajjiżna.

Naturalment mhux biss biex nattiraw l-investiment, imma anke biex l-ETC tkun taf x'ħiliet hemm bżonn fil-qasam tax-xogħol ħalli mbagħad hi tkun tista' tiffoka iktar fuq it-taħriġ biex jinkisbu dawk il-ħiliet.

Jien nifhem li matul dawn l-aħħar snin l-ETC mxiet f'din id-direzzjoni, pero` naħseb li hemm bżonn niffokaw iktar fuq dan il-punt ħalli jkollna ħaddiema mħarrġin għall-investiment li jista' jiġi f'pajjiżna.

Punt ieħor li jispikka f'dan ir-rapport huwa li ż-żgħażagħ huma l-iktar kategorija li qed jintlaqtu minn nuqqas ta' xogħol.

Fil-fatt skond ċifri li ġew ippreżentati lilna, iktar minn 44% ta' dawk li qed jirreġistraw għax- xogħol huma żgħażagħ taħt it-30 sena.

Naħseb li dan huwa punt li għandu jinkwetana għax nafu li ż-żgħożija, speċjalment wara li wieħed joħroġ mill- iskola, huwa żmien kritiku għax huwa f'dak iż-żmien li wieħed ikun qed jibbaża l-futur tiegħu.

Dan il-fattur għandu jixprunana biex naħdmu iktar ħalli naraw x'inhuma l-problemi u kemm jista' ikun nilqgħu għalihom.

Punt ieħor ta' tħassib huwa li madwar 5,126 mis-7,942 li qed jirreġistraw għax-xogħol - jiġifieri iktar minn 64% ta' dawk li qed ifittxu x-xogħol - qed ifittxu xogħol fl-inqas livelli jew inkella ma tantx hemm prospetti għax-xogħol li qed ifittxu.

Per eżempju, jekk il-qasam tat-tessuti għaddej minn żmien diffiċli u għandek kumpanniji tat-tessuti li qegħdin jagħlqu l- fabbrika tagħhom jew inkella se jitilqu minn hawn biex imorru joperaw minn pajjiż ieħor, u fl-istess ħin għandek numru ta' persuni li qed jirreġistraw għax-xogħol fil-qasam tat-tessuti, ċertament ma tantx hemm ċans tajjeb li dawn jista' ikollhom opportunita` f'dan il-qasam.

Naħseb li dawn il-fatti għandhom iħassbuna u għalhekk għandna nagħmlu l- almu tagħna kollu biex niffokaw iktar fuq il-problema ta' employability li teżisti u fuq ir-retraining li tant huwa meħtieġ għax iċ-ċifri waħedhom juruna li hemm bżonn li nagħmlu dan.

Jien ma nsemmix iċ-ċifri biex ngħajjar lil xi ħadd għax fl-aħħar mill-aħħar hawnhekk qed nitkellmu fuq persuni li qed ifittxu x-xogħol, bil-għan li ħajjithom tkun aħjar milli hi llum, kif għandhom kull dritt li jagħmlu, u għalhekk, bħala politiċi li nixtiequ l-ġid lil dan il-pajjiż u liċ-ċittadini tiegħu, ma nistgħux ma nsemmux dawn iċ-ċifri biex niġbdu l-attenzjoni ta' min jista' jagħmel xi ħaġa f'dan is-sens fuq dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, it-taħriġ min-naħa ta' l-ETC m'għandux ikun indirizzat biss għal dawk li qed ifittxu x-xogħol imma anke għal dawk li jinsabu fid-dinja tax-xogħol, għalkemm l-iktar ħaġa importanti huwa li nilqgħu minn qabel ħalli dawn iċ-ċifri li kkwotajt ma jibqgħux telgħin.

Għalhekk jagħmel iktar sens li llum l-ETC taqa' taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni għax b'hekk il-korporazzjoni jista' ikollha link eqreb mas-settur ta' l- edukazzjoni u forsi nevitaw li iktar żgħażagħ li joħorġu mill-iskola jispiċċaw fuq il-kotba ta' l-ETC ifittxu x-xogħol għax ma jkunux jistgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol għal żmien twil minħabba nuqqas ta' ħiliet.

Kultant żmien għandha ssir ukoll - għalkemm naħseb li ssir, pero` f'dan ir- rapport ma ssemmitx - analisi biex naraw jekk it-taħriġ pprovdut mill-ETC huwiex qed ikun effettiv.

Dan għandna nagħmluh billi naraw kemm minn dawk li jkunu attendew għal xi kors partikolari sabu xogħol f'dak il-qasam li l- ETC tkun ħarrġithom fih, anke għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawn il-korsijiet jiswew il-flus u għalhekk tkun ħasra jekk ma neħdux value for money minnhom.

Issues oħra li ssemmew huma l-illitteriżmu u l-problema tal-long- term unemployment, li fil-preżent ilaħħaq is-37% ta' dawk unemployed.

Punt ieħor li huwa importanti li nħarsu lejh huwa l-lifelong learning policy.

L-Unjoni Ewropea qed timmira biex sas-sena 2010, għallinqas 15% tal- workforce ta' bejn il-25 u l-64 sena jkunu għaddejjin minn dan it-taħriġ tal-lifelong learning li llum kulħadd qed jitkellem fuqu, pero` aħna għad fadlilna naħdmu ħafna iktar biex naslu għal din il-mira.

M'hemmx dubju li f'dan il-mument diffiċli pajjiżna jeħtieġ jinvesti iktar fit-taħriġ, anke għaliex ir-riżors uman huwa l-uniku riżors li għandna.

Għalkemm dan m'hux biżżejjed fil-ħolqien ta' opportunitajiet ġodda ta' xogħol, hija t-tama tagħna li dan jista' ikun element ewlieni u importanti biex pajjiżna jerġa` isir kompetittiv.

Nikkonkludi billi nirringrazzja lill-bord u lill-ħaddiema kollha ta' l-ETC għax-xogħol li jagħmlu filwaqt li nawgura li s-sena d-dieħla, il-ħidma tagħhom tkun iffokata biex nilqgħu għall-isfidi li għandu pajjiżna u biex nifhmu r-responsabbiltajiet li għandna.

Nawgura wkoll li din il-ħidma twassal għal iktar riżultati pożittivi f'dan il-qasam.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Stefaan Buontempo.

ONOR.

STEFAN BUONTEMPO: Mr Speaker, illum għandna quddiemna r-rapport ta' l-ETC għas-sena 2002 u 2003.

Sinċerament ngħid li ma nixtieqx nitkellem fuq il-problema kbira tal-qgħad li jinsab għaddej minnha pajjiżna u lanqas nixtieq nitkellem fuq il-wegħdiet li għamel il-Partit Nazzjonalista qabel, waqt u wara l-aħħar elezzjoni ġenerali.

Fil-fatt dawn il-wegħdiet baqgħu għaddejjin sa ġimgħa ilu meta s-segretarju ġenerali tal- Partit Nazzjonalista wiegħed li matul il-ħames snin li ġejjin, se jinħolqu 20,000 opportunita` ta' xogħol għall-Maltin u l-Għawdxin.

Jien verament ma nixtieqx nitkellem f'dan il-kuntest u għalhekk ngħid biss li j'Alla li dak li qal Joe Saliba javvera ruħu.

Imma issa, Mr Speaker, nixtieq niffoka fuq l-ispecial needs unit li għandha l-ETC.

Dan il-unit joffri servizz personalizzat lir-residenti tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin, lil dawk li jabbużaw mid-droga u lil dawk kollha li s-soċjeta` tħares lejhom mil-lenti negattiva u b'ċerta stigma – u nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-bord ta' l-ETC u l-aġenziji bħall- Caritas, id-detox centre, is-Sedqa, Appoġġ, Suret il-Bniedem u anke mid- Dlam għad-Dawl għax-xogħol li qed jagħmlu għal dawn il-gruppi biex jerġgħu jiġu integrati fil-komunita` - u mill-informazzjoni li għandi jidher li qed jiġi offrut training għar-residenti ta' San Blas u anke sar xi programm għar-residenti tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

L-ETC qed taħseb ukoll għal dawk il-persuni li għandhom xi forma ta' problema biex isibu x-xogħol ħalli jiġu integrati lura fis-soċjeta`.

Ix-xogħol u l-iżvilupp tar-riżorsi tal-bniedem huma żewġ affarijiet li huma fundamentali f'soċjeta` li suppost ngħidu li hija inklussiva.

Kif jaf kulħadd, bħalissa pajjiżna għaddej minn żmien verament diffiċli minħabba l-problema tal-qgħad u n-nuqqas ta' opportunitajiet li hawn fil- qasam tax-xogħol.

Għalhekk nistgħu nimmaġinaw kemm hi ikbar il-problema għal dawk il-gruppi tas-soċjeta` li għandhom xi forma ta' problema soċjali biex isibu x-xogħol, fosthom l-ex-residenti tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Nafu li n-numru ta' nies jirreġistraw għax-xogħol qiegħed dejjem jiżdied u m'hawnx employers biżżejjed li jħaddmu nies li jkunu jridu jerġgħu jiġu integrati fis-soċjeta`.

Verament t'uġigħ ta' qalb meta tiftakar li filwaqt li wħud mill-ex-residenti tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin jew tar-riabilitazzjoni ta' San Blas qegħdin jagħmlu ħilithom biex jirriformaw ruħhom u jerġgħu jidħlu lura fil-komunita', is-soċjeta` tispiċċa tagħlqilhom il-bieb f'wiċċhom.

Mr Speaker, jekk irridu nkunu onesti rridu ngħidu li mhix ħaġa sempliċi biex timpjega wieħed li xi darba kien żbalja, imma hija verament ħasra li wara li dawn il-persuni jirriformaw ruħhom, ma jingħatawx l-opportunita` li jerġgħu jiġu integrati fis-soċjeta` u jibqgħu jiġu ddiskriminati u jkollhom jibqgħu jġorru l-istigma magħhom tul ħajjithom kollha.

Għalhekk għal darb'oħra nappella biex lil dawn in-nies nagħtuhom iċ-ċans li jerġgħu jiġu integrati fis-soċjeta` u ma nibqgħux inħarsu lejhom b'lenti negattiva.

Dan l-appell imur partikolarment għal min iħaddem għax wara li wieħed ikun irriforma ruħu u jkun ġie ċċertifikat, anke minn social workers, li lest biex jerġa` jidħol fid-dinja tax-xogħol, m'għandniex nagħlqulu l-bieb f'wiċċu.

Sur President, bħal kull wieħed u waħda minna li mdaħħlin fil-politika, ġieli jiġu kostitwenti jkellmuni fl-uffiċċju tad-distrett u ninsab ċert li xi darba jew oħra kull membru parlamentari marret għandu xi persuna li fil-passat kellha xi problema soċjali jew kienet residenti fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Bħalissa qed niftakar f'meta kien ġie jkellimni wieħed li qalli li kien tkeċċa minn fuq il-post tax-xogħol minħabba li min kien iħaddmu, skopra li fil-passat kien jabbuża mid-droga.

Din hija problema ta' mentalita`.

Issa hawnhekk ta' min jispjega li meta wieħed li jabbuża mid-droga tinqatagħlu l-probation mill-qorti, il-fatt li huwa għandu problema ta' droga ma titniżżilx fuq il-kondotta u allura m'għandu jsib l-ebda problemi biex jimpjega ruħu.

Pero` jekk imbagħad wara li jiġi impjegat, min iħaddmu jiskopri li dan kellu problema ta' droga u jkeċċih mix-xogħol, hemm possibbilta` kbira li dan jerġa` jaqa' fil-vizzju tad- droga.

Dawn huma każi li qed jiġru anke fid-distrett tiegħi stess.

Jista' ikun li bħalissa r-residenti tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin qed jisimgħuna u minn hawnhekk jien insellmilhom.

Dawn huma Maltin u Għawdxin bħalna u għandna nagħtuhom l-opportunita` biex jerġgħu jiġu integrati fis- soċjeta` u jsibu x-xogħol.

Ikun tajjeb li nżommu f'moħħna li fid-dinja, mis-sema 'l isfel kulħadd xorta għax kulħadd jista' jiżbalja u wara li persuna li tiżbalja tħallas għal dak li tkun għamlet, għandha titħalla tintegra ruħha lura fis-soċjeta`.

Jekk dawn in-nies jaraw li hemm min għandu fiduċja fihom, jibdew jħossuhom li reġgħu daħlu lura fis-soċjeta` u b'hekk jinħallu minn dak iċ-ċirku vizzjuż li jkunu daħlu fih ukoll.

Nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nappella lill-ETC biex tagħmel kuntatt ma' l-għaqdiet ta' min iħaddem ħalli forsi ftit ftit tinbidel il- mentalita` ta' l-employers, bir-riżultat li dawk li kellhom xi problema soċjali jingħataw opportunita` ta' xogħol u b'hekk jerġgħu jiġu integrati fis-soċjeta` u jerġgħu jibdew jifformaw parti mill-familja Maltija u Għawdxija.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, ma nistax nibda dan id-diskors li se nagħmel fuq l-ETC mingħajr ma nsellem lill-ħaddiema kollha u lil dawk li għandhom familja u għaddejjin minn żmien diffiċli minħabba li qed jirreġistraw għax jinsabu bla xogħol.

Insellem b'mod partikolari lill- impjegati ta' l-ETC u lil dawk kollha li jaħdmu minn qalbhom ngħidilhom prosit u grazzi.

Is-solidarjeta` tiegħi tmur ukoll għal dawk il-ħaddiema li minkejja li ilhom jirreġistraw, għadhom ma sabux xogħol.

Kull persuna li taħdem u li tagħti s-sehem tagħha f'dan il-pajjiż hija importanti.

Pajjiżna m'huwiex miexi għax imexxuh il-prim ministru, il-kap ta' l-oppożizzjoni jew il- president.

Mill-kbir saż-żgħir kulħadd jagħti kontribut biex pajjiżna jibqa' miexi u jekk ilkoll nifhmu r-responsabbilta` li għandna bħala ċittadini Maltin żgur li nkunu qed ngħinu lil pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Kif kulħadd jaf, sfortunatament il-qagħda tax-xogħol f'pajjiżna ma tantx hija waħda pjaċevoli, minkejja li min-naħa l-oħra nisimgħu lil min jgħid li l-problema hi li m'hawnx nies biżżejjed jaħdmu għax-xogħol li hawn.

Fil-fatt jien niskanta meta nisma' dawn l-argumenti għax tgħidx kemm niltaqa' ma' nies li ma jistgħux isibu post. Biss biss skond statistika li għandi f'idejja, fid-distrett li nirrappreżenta jien - jiġifieri dak ta' Raħal Ġdid, Ħal Tarxien, il-Marsa, il-Gudja u Santa Luċija - in-numru ta' nies qiegħda jlaħħaq is-794 ruħ.

Għal dawk li għandhom 'il fuq minn 45 sena, qed ikun partikolarment diffiċli biex isibu xogħol u fil-fatt il- Partit Laburista kien ħa diversi inċentivi f'dan ir-rigward, imma mill- budget li għadna kemm smajna jidher li m'hu se jsir xejn konkret f'dan is- sens.

Irridu nifhmu li mhux biżżejjed li noqogħdu nfajru ċ-ċifri u ngħidu li se noħolqu tant impjiegi jgħodd.

Anzi f'ħin minnhom, waqt li kien qed jaqra d- diskors tiegħu tal-budget, l-Onor.

John Dalli ammetta li teżisti problema fil-qasam tax-xogħol.

Jien nista' ngħid li llum stess ġie żagħżugħ għandi u qalli li minkejja li għadu kif spiċċa kors fl-universita` u ggradwa bħala għalliem, għadu bla xogħol għax filwaqt li minn dan il-kors iggradwaw xi 137, il-gvern impjega biss 37 minnhom bil-konsegwenza li 100 minnhom qegħdin jirreġistraw minħabba li għadhom ma sabux fejn jaħdmu.

Din hija xi ħaġa li qegħdin narawha tirripeti ruħha kull sena u rridu naħdmu bis-serjeta` biex din il-problema nsolvuha.

J'Alla li dak li qed jgħidu l- esponenti tan-naħa l-oħra huwa minnu u j'Alla ikun hawn xogħol għal 20,000 ruħ, pero` s'issa ħlief paroli għadna ma smajniex, Sur President.

Ġaladarba qed nitkellmu fuq il-ħaddiema, nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insemmi lil ħutna l-ħaddiema tat-tarzna li jinsabu inċerti dwar il-futur tagħhom u żgur li l-ETC se ssib ma' wiċċha numru ta' ħaddiema oħra jirreġistraw.

Huwa veru li hemm numru ta' individwi li jmorru jirreġistraw minkejja li jkollhom xi job ieħor, pero` nafu wkoll li hemm oħrajn li minħabba li jkunu għamlu xi dikjarazzjoni u l-każ tagħhom ikun quddiem il- bord ta' appell, jispiċċaw bla ebda dħul, bil-konsegwenza li l-familjari tagħhom jispiċċaw ibatu l-ġuħ.

Forsi xi wħud jaħsbu li qed ngħaġġibha meta qed ngħid li dawn jispiċċaw ibatu l-ġuħ, pero` iva, dawk il-familji li jkollhom it-tfal - speċjalment jekk dawn jibdew l-iskola u għalhekk il- ġenituri jkunu jridu jixtrulhom l-uniformi u materjal ieħor għall-iskola - u ma jkun qed ikollhom l-ebda dħul ieħor jispiċċaw ibatu l-ġuħ.

Filwaqt li jien nitfa' r-responsabbilta` għal dan kollu fuq il-gvern - u minn hawn nappellalu biex jaħdem ħalli jġib ix-xogħol - nitfa' ir-responsabbilta` ukoll fuq l-ETC biex din verament taħdem b'żelu u mħabba ma' dawk in-nies li m'għandhomx xogħol għax jien naf kemm ibatu.

Imma issa ħa ndur għall- persuni b'diżabilita` u d-drogati.

Il-ġimgħa l-oħra, waqt li kont qed nieħu biċċa ħobż fil-pjazza ta' Raħal Ġdid, iltqajt ma' żagħżugħ li ġie jkellimni u qalli "Nhar l-Erbgħa jien għall-ħabs".

Jien naf li dan iż-żagħżugħ għadda minn problema tad-droga u sabha diffiċli biex jibni fiduċja fih innifsu, anke għax ra li ħaddieħor ma tahx il-fiduċja tiegħu.

Ma trid tagħti tort lil ħadd, la lill-employers u lanqas lilu li għadda minn dik il-problema għax meta mbagħad sirt naf l- istorja tiegħu u sirt naf minn xiex kien għadda, fejn kulħadd kien kontra tiegħu fil-ħajja, stajt nifhem iktar kif dan spiċċa biex reġa' waqa' fil- vizzju tad-droga.

Ovvjament din ma kenitx soluzzjoni tajba, pero` kemm jiflaħ bniedem meta fil-ħajja ħlief bibien magħluqa ma' wiċċu ma jsibx?

Terġa` missieru lanqas jaħdem, jiġifieri dan illum jinsab fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin mingħajr l-ebda dħul ta' xejn.

Minn dan l-eżempju li tajt ta' dan iż-żagħżugħ, joħroġ ċar kemm huwa importanti li nies bħal dawn ma nagħtuhomx il-ġenb, Sur President.

Rigward persuni b'diżabilita`, irrid ngħid li fortunatament dejjem ħdimna biex lil dawn in-nies intellgħuhom tarġa.

Fil-fatt f'dan il-parlament wasalna saħansitra biex għaddejna liġi li lil persuni b'diżabilita` tagħtihom l-istess drittijiet li għandna aħna lkoll, għax fl-aħħar mill- aħħar dawn in-nies m'għandhom xejn inqas minni, minnek u minn kull wieħed u waħda minna.

Madanakollu sal-lum dawn il-persuni għadhom isibu bibien magħluqa meta jiġu biex jaħdmu u għalhekk irridu naħdmu iktar bis-serjeta` f'dan ir-rigward.

Irid ikollna widna li tkun lesta tisma' iktar u jekk mhux se nkunu aħna li lil dawn in-nies niftħulhom il-bibien magħluqa li qed isibu, m'huma se jaslu mkien.

Kemm hija kiefra li tqum filgħodu u ma ssibx x'tagħmel!

Jien naf li hemm dawk il-waħdiet li jabbużaw u jiksru l- liġi tax-xogħol, pero` mbagħad hemm oħrajn li huma ddisprati biex isibu xogħol ħalli jkunu jistgħu jmantnu lil uliedhom u lill-familja.

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok ikkonkludi, Onor. Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Nittama li f'dan il-pajjiż nifhmu li meta bniedem tagħtih xogħol li jkun jixraqlu, tkun qed tagħtih id-dinjita` tiegħu.

Nittama wkoll li meta s-sena d-dieħla jerġgħu jitressqu quddiemna l-estimi ta' l-ETC, inkunu għamilna pass 'il quddiem f'dan il-qasam mhux għalina personali jew inkella għall-ħaddiema tal-korporazzjoni, imma għal dawk il- ħaddiema kollha li qed ifittxu x-xogħol.

Fl-aħħar imma mhux l-inqas nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li qed jipprovdu xogħol lil min qiegħed jirreġistra.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq ngħaddi kumment ta' natura ftit personali billi ngħid li aħna li qegħdin fil-politika, impenjati fil-ħidma politika tagħna, ikollna ħafna ċirkostanzi ta' diżappunt, ta' frustrazzjoni u xi kultant ta' nkwiet pero` imbagħad ikollna wkoll mumenti ta' sodisfazzjon.

Fil-fatt huwa ta' sodisfazzjon għalija meta niftakar fit-taħbit li għaddejt minnu biex wellidt l-ETC fl- ewwel snin ta' amministrazzjoni mmexxija mill-Partit Nazzjonalista fl-1987 u meta nara kif din il-korporazzjoni żviluppat, evolviet, x'servizzi ħolqot, kemm irraffinat is-servizz ta' l-impjiegi u kif irrinnovat u kienet kapaċi ġġedded l-iskemi ta' taħriġ f'dan il-kamp.

Huwa ta' sodisfazzjon għalija wkoll meta nara din il-korporazzjoni tagħti dan il-frott kollu, Sur President.

Issa nixtieq ningħaqad ma' sħabi taż-żewġ naħat tal-Kamra li raddew ħajr lill-bord ta' l-ETC u lil dawk kollha li qed jagħtu xi servizz f'din il- korporazzjoni.

Ħadt gost nisma kliem ta' ringrazzjament, ta' apprezzament u ta' tifħir miż-żewġ naħat tal-Kamra għall-ħidma li qed iwettqu l- uffiċjali kollha ta' l-ETC, ibda miċ-chairman, il-membri tal-bord, iċ-chief executive, id-deputy chief executive u l-managers kollha u spiċċa fl- impjegati kollha li qegħdin jagħtu kontribut f'din il-korporazzjoni, mill- kbir saż-żgħir.

Naħseb li dan għandu jkun ta' sodisfazzjon għall- korporazzjoni u għandu jservi wkoll ta' xprun.

Nixtieq inrodd ħajr ukoll lil dawk kollha li l-korporazzjoni kellha x'taqsam magħhom, jiġifieri lil min iħaddem, unions, istituzzjonijiet edukattivi, esperti u oħrajn.

Fl- aħħar imma mhux l-inqas nixtieq inrodd ħajr lill-kelliema kollha li ħadu sehem f'din id-diskussjoni u lil sħabi ta' l-oppożizzjoni li nħoss li għamlu diskorsi bi kliem meqjus li wieħed irid jixtarrhom tajjeb.

Tkun fejn tkun l-ETC - kemm jekk tkun taqa' taħt il-ministeru ta' l- edukazzjoni, kemm jekk tkun taqa' taħt il-ministeru għall-politika soċjali, kemm jekk tkun taqa' taħt il-ministeru tal-finanzi kif ukoll jekk tkun taqa' taħt is-servizzi ekonomiċi - kulħadd irid jaħdem biex isir l-aħjar użu tar-riżorsi li għandna fil-pajjiż.

Jien nemmen - u dan ġie rilevat kemm fid-dibattitu ta' llejla kif ukoll f'dak ta' dalgħodu - li hemm lok għal iktar sinerġija u razzjonalizzar, u tkun taħt liema ministeru tkun, l- ETC trid tisfrutta r-relazzjoni speċjali li tkun trid tinħoloq fi ħdan il- ministeru li tkun.

Imma dalgħodu sar kumment li ma nistax inħallih għaddej u hawn qed nirriferi għal min qal li għall-Partit Nazzjonalista l-ħaddiema saru numri.

Jekk hawn partit li għalih il-ħaddiema qatt ma kienu numri anzi kienu proprju l-qofol tal-ħidma, ta' l-ideali u tal-viżjoni tiegħu, dan huwa proprju l-Partit Nazzjonalista.

Il-Partit Nazzjonalista ma jinkwetax bil-paroli biss imma jinkwieta bil-fatti għal kull Malti u Maltija li jixtiequ jaħdmu iżda m'għandhomx l-opportunita`.

Aħna nħossuha bil-kbir, Sur President, l-ewwelnett għaliex aħna wkoll għandna ħutna, neputijiet u nies li jiġu minna li qed jgħixu f'din l- ekonomija ta' pajjiżna u t-tieni nett għaliex nafu d-dinja x'toffri, nafu x'jiġifieri li tkun kap ta' familja, li mara toħroġ taħdem u x'jiġifieri li żagħżugħ jew żagħżugħa jkunu jixtiequ jibdew il-ħajja tagħhom u ma jkollhomx xogħol.

Dan ċertament inħossuh aħna.

Bħall-Onor.

Silvio Parnis, jien ukoll ngħid li kull individwu huwa importanti.

Huwa veru li l-gvern għandu rwol x'jaqdi, imma dan għandu l-limitazzjonijiet tiegħu wkoll.

Madanakollu safejn ikun possibbli, aħna dejjem nieqfu ma' dawk il-ħaddiema li jsibu ruħhom f'diffikulta`.

Kieku nixtiequ nieqfu ma' kulħadd bl-istess mod, pero` l-liġijiet ta' pajjiżna ma jippermettux dan.

Per eżempju, biżżejjed insemmi l-mod ta' kif il-gvern Nazzjonalista jieqaf ma' dawk il- ħaddiema fis-settur pubbliku li jgħaddu minn fażijiet ta' ristrutturar.

Kemm-il skema ġeneruża ta' irtirar kmieni introduċa l-gvern biex jgħin lil dawk il-ħaddiema li jkunu għaddejjin mir-ristrutturar f'organizzazzjonijiet pubbliċi?

L-aħħar każ li kellna huwa l-każ tat-tarzna, Sur President.

Jekk inħarsu lejn il-każ tal-ħaddiema tat-tarzna, jien nifhem id- diffikulta` li jgħaddi minnha ħaddiem li jkun qed jara l-post tax-xogħol tiegħu jiġi mibdul, sew jekk dak li jkun ikun se jibqa' jaħdem fil- kumpannija li se tibqa' tmexxi x-xogħol tat-tarznari kif ukoll jekk dak li jkun ikun se jmur jaħdem fil-kumpannija l-oħra għal servizzi u produzzjoni, fejn il-gvern qed jipprova joffri xogħol alternattiv lil dawk li ma baqgħux jaħdmu fit-tarzna.

Imma anke f'dan il-każ, nistgħu naraw il-ġest kbir ta' solidarjeta` li l-gvern wera ma' dawn il-ħaddiema fejn mhux biss ta lil dawk li riedu jagħżlu skema ta' irtirar kmieni ġeneruża, liema skema ġiet maqbula mal-unions, imma anke offra xogħol alternattiv lill-ħaddiema l- oħra.

Ikun tajjeb jekk ngħidu li dan il-ġest ta' solidarjeta`, il-gvern ma jistax jagħmlu ma' l-impjegati li jaħdmu fis-settur privat fejn meta l- fabbrika tagħhom tagħlaq jew issib ruħha f'diffikulta`, ma jkollhomx il- wens li sabu u li jsibu l-ħaddiema li qegħdin fis-settur pubbliku.

Għalhekk jien irrid nenfasizza li iva, aħna għandna għożża għall-ħaddiema.

We care għal kull persuna li tixtieq taħdem u ma ssibx ix-xogħol.

Aħna ninkwetaw għal kull persuna li titlef ix-xogħol u nibqgħu nimpenjaw ruħna bil-ħila kollha tagħna biex nibqgħu nersqu lejn il-boxxla li għandna quddiemna ta' xogħol għal kulħadd għaliex dik hija l-politika li jsegwi l- gvern.

Punt ieħor li sar, Sur President, huwa dwar it-tnaqqis fl-infiq ta' l-ETC għax il-membri tan-naħa l-oħra qalulna li huma kienu qed jistennew li l- budget ta' l-ETC kellu jiżdied.

Mela sew.

Dan l-aħħar, kemm il-bieraħ waqt id-dibattitu li kellna dwar il-housing kif ukoll illum, kien hemm min kien qed jgħidilna: X'għarukaża, kif ma jieħu l-ebda miżura l-gvern biex inaqqas l-ispiża tiegħu?

Imma issa llejla qed jgħidulna li jmessna żiedna l-ispiża!

Per eżempju, issemma l-vot għall-programmi u l-inizjattivi.

Issa jien nista' ngħid li jien wieħed minn dawk li għandi ftit l- esperjenza fuq il-front bench tal-gvern u naf li meta inti tiġi biex tara liema huma dawk il-programmi u dawk l-inizjattivi li flimkien ma' l- uffiċjali tiegħek tkun tixtieq twettaq biex tilħaq l-objettivi tal- ministeru tiegħek sal-milja tagħhom, jiena ngħid li given the chance the sky is the limit.

Jekk naraw il-business plans tal-ministeri kollha kemm huma u naraw fejn żdiedet l-ispiża pubblika b'rata sostanzjali, insibu li din żdiedet proprju taħt l-item ta' "programmi u inizjattivi".

Pero` filwaqt li dejjem tkun tixtieq li l-ministru tal-finanzi jagħtik iktar, jien nifhem li l-karus li trid tieħu minnu huwa limitat.

Issa hawn irrid infakkar li jekk nieħu l-cut-off point li miegħu nagħmlu l-paraguni ...

Jgħidu li l-paraguni huma odjużi u forsi m'humiex daqstant rilevanti, imma rridu niftakru li fl-aħħar ħames snin l-investiment fl-ETC tela' minn Lm1.5 miljun għal Lm2.7 miljun, jiġifieri żieda ta' Lm1.25 miljun.

Min-naħa tiegħu, il-gvern qal lill-ETC li trid tilqa' l-isfida biex bil-fondi li għandha tipprova tkun iktar effettiva u tilħaq iktar l-objettivi li għalihom hija mwaqqfa.

Sur President, ma setax jonqos milli jsir il-punt fuq is-sitwazzjoni tax- xogħol f'pajjiżna.

Kien hawn min staqsa: Imma l-gvern kif jista' jitwemmen meta jgħid li fil-qasam tax-xogħol sejrin tajjeb?

Issa wieħed jista' iwieġeb b'mistoqsija oħra, kif jagħmlu l-Ġiżwiti, billi jistaqsi: Imma llum kif jista' jitwemmen min jgħid li hawn diżastru?

Hawn żewġ perspettivi għal din il-problema.

Meta l-gvern jgħid li sejrin tajjeb, dan ma jfissirx li ma jkunx konxju li fil-qasam tax-xogħol in-numru ta' nies li qed jisfaw bla xogħol qed jiżdied għal raġunijiet differenti, kif forsi jkolli l-ħin nispjega iktar tard, pero` huwa importanti wkoll li ma nagħmlux il-bikja li hawn diżastru.

Illejla xi ħadd bilkemm ma tħajjarx jgħid li s-sitwazzjoni ta' pajjiżna hija bħal dik fil-Georgia u qal li ma jixtieqx jara nies joħorġu fit-toroq u jagħmlu għall-parlament.

Jien naħseb li dawn kollha huma esaġerazzjonijiet, Sur President, għax jekk inħarsu lejn l-istorja ta' pajjiżna u lejn l-istorja tal-pajjiżi kollha li nagħmluha magħhom, speċjalment dawk Ewropej, insibu li t-taqbida għall- ħolqien tax-xogħol u t-taqbida biex ma jintilfux l-impjiegi hija taqbida ta' kuljum li titbiddel u tiżviluppa minn ġurnata għall-oħra u minn żmien għall-ieħor.

Meta kont qed nintroduċi dawn l-estimi jien għedt li niftakar żminijiet oħra meta kont għadni żgħir u niftakar aħjar iż-żminijiet tas- sittinijiet, anke għax jien kont wieħed minn dawk li ħriġt nipprotesta flimkien ma' l-istudenti ta' l-universita` fuq ir-rundown tas-servizzi.

Għalhekk wieħed irid ikun ftit raġonevoli u jien nixtieq nagħti ftit ċifri biex inkunu nafu fejn qegħdin.

L-ewwelnett dejjem huwa żball li wieħed jipprova jiġġudika żvilupp ekonomiku u jagħmel ġudizzju assolut meta jiġi biex iqabbel iċ-ċifri ta' sena ma' sena.

F'dan l-istadju jien se nagħti xi ċifri fuq firxa ta' għaxar snin, eżattament bejn l-1993 u Settembru ta' din is-sena, għax anke l-popolazzjoni f'dawn l-għaxar snin żdiedet b'36,390, Sur President.

Jekk naraw kif żdiedet il-working population matul l-istess perijodu, insibu li din żdiedet bi kważi 30,000 ruħ u qed nitkellem f'termini assoluti u mhux f'termini perċentwali.

Jekk inqabblu dawk li kienu jirreġistraw għax-xogħol fl-1993 ma' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol f'Settembru ta' din is-sena, insibu li hemm qabża ta' 992.

Skond in- national statistics office, bejn l-1993 u Settembru ta' din is-sena kellha żieda fil-labour supply ta' iktar minn 25,000.

Naraw ukoll li, per eżempju, filwaqt li fl-industrija tas-servizzi kellna żieda ta' 7% - għax minn 40% fl-1993 tlajna għal 47% fl-2003 - ix-xogħol fi produzzjoni diretta naqas bi 3% għax minn 32% fl-1993 niżel għal 29% fl-2003.

U mhux billi ssemmulna s-sensji mingħajr ma tirrikonoxxu kif f'dawn l-aħħar ħames snin, taħt it-tmexxija tal-bord u bid-direzzjoni li taha l-viċi prim ministru u ministru għall-politika soċjali, l-ETC żviluppat b'manjiera ħafna iktar dinamika u kienet kapaċi tilqa' għall-isfidi l-kbar li poġġiet fuqha l-politika ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Ta' min isemmi li fl-1997 kien hawn 2,257 sensja, fl-1998 kien hawn 2,123 sensja, fl-1999 kien hawn 2,500 sensja, fl-2000 kien hawn 1,972 sensja filwaqt li fl-2003 kellna 2,800 sensja.

GĦaliex qed ngħidu dan?

Għax jekk inħarsu lejn dawn iċ-ċifri sena b'sena nsibu li n-numru ta' impjiegi ntilef b'medja ta' 2,200 u 2,300 kull sena matul l-aħħar għaxar snin, pero` imbagħad ma nsibux li dan it-telfien ta' impjiegi rrifletta ruħu f'xi diżastru ta' nies li qed ifittxu x-xogħol għax il-maġġoranza l-kbira ta' dawn in-nies ġew assorbiti.

Dan nistgħu narawh ukoll mill-istatistika li żżomm l-ETC u minn kif din l-istatistika bdiet tinżamm minn ftit taż-żmien ilu 'l hawn bil-labour force survey.

Fil-fatt jien ħadt gost li din id- darba ma kienx hawn battibekki qawwija fuq id-diskrepanza li jkun hemm bejn l-istatistika li żżomm l-ETC u l-istatistika li toħroġ mil-labour force survey.

L-ewwelnett għandu jiġi ċċarat li l-labour force survey m'hijiex komparabbli mal-manjiera ta' kif tinżamm l-istatistika mill-ETC, u dan mhux b'kumbinazzjoni imma din hi kwestjoni ta' metodoloġija għaliex, anke jekk naraw l-economic survey li poġġa l-ministru tal-finanzi fuq il-mejda tal- Kamra u li tana kopja tiegħu, insibu li l-economic survey ma tibbażax ir- raġunament tagħha għall-performance ta' l-ekonomija fuq il-labour force survey imma tibbaża dan ir-raġunament fuq l-istatistika kif miżmuma mill- ETC.

U allura xi nsibu aħna?

Insibu li on the one hand għandek l-ETC li żżomm headcount - u aħna żgħar u nistgħu ngħoddu lill-poplu kollu, aħseb u ara kemm hu faċli li żżomm kont ta' dawk li jkunu qed jirreġistraw għax- xogħol - u on the other hand hemm il-labour force survey li sar jagħmel in- national statistics office, biex inkunu konformi mal-Eurostat u biex napplikaw l-istess standards ta' l-international labour organisation, fejn darba kull tliet xhur isir household survey fost il-popolazzjoni ta' bejn il-15 u l-64 sena, mentri l-ETC iżżomm biss record ta' dawk li għandhom bejn is-16 u l-61 sena.

Dan x'ifisser, Sur President?

Dan ifisser li l-labour force survey jgħodd lil kulmin għandu 15-il sena u jrid jaħdem - u jien nifhem li kważi kulmin ikollu 15-il sena jkun irid jaħdem – waqt li l-ETC lanqas tista' tgħoddhom lil dawn in-nies għax hemm liġi li tgħid li jekk wieħed ikollu inqas minn 16-il sena u ma jmurx skola, jittella' il-qorti.

Ta' min jgħid ukoll li lil dawk li għandhom iktar minn 16-il sena u qegħdin f'xi istituzzjoni edukattiva, li tista' tkun post- sekondarja jew terzjarja u allura m'humiex available għax-xogħol immedjatament, il-labour force survey jgħoddhom ukoll mentri l-ETC ma tistax tgħoddhom.

Anke lil dawk li għandhom iktar minn 61 sena, l-ETC ma tistax tgħoddhom jekk dawn ma jkunux self-employed u allura jistgħu jkunu intitolati għall-pensjoni sa 65 sena.

Ara l-labour force survey lil dawn in-nies jgħoddhom.

Dawn huma wħud mir-raġunamenti, Sur President, pero` imbagħad xi nsibu?

Insibu li l-economic survey - u din aħna ma ħbejnihiex, jiġifieri m'aħna qed nippruvaw nidħku b'ħadd - jgħid li l-performance ekonomika tas-sena li għaddiet kienet "subdued".

L-economic survey ma jidħak b'ħadd u jgħid ċar u tond li fil-labour supply kellna "marginal growth".

Issa aħna x'irridu ngħidu?

Ejjew inqabblu l-aħħar ħames snin għax, nerġa` ngħid, it-trend ma teħodhiex minn sena għal sena imma trid tifrixha fuq perijodu ftit itwal.

Matul dawn l-aħħar ħames snin il-labour supply żdiedet bi kważi 3,000.

Biss biss il-labour supply tan-nisa żdiedet bi 3,431 filwaqt li l-labour supply tal-gainfully occupied li jaħdmu full-time żdiedet b'2,662.

Jekk imbagħad nieħdu lil dawk li qegħdin jaħdmu part-time imma l-part-time job tagħhom huwa kważi l-job primarju, insibu li matul l-aħħar ħames snin dawn żdiedu b'7,366 u matul l-istess perijodu, in-numru ta' dawk jirreġistraw żdied b'294.

X'insibu iktar, Sur President, meta nagħmlu dawn il-paraguni?

Insibu li f'ħames snin, fis-settur privat kien hemm żieda ta' 5,815 jaħdmu u huwa hawnhekk fejn nibdew nidħlu fir-restructuring.

Jekk inħarsu lejn in-numru ta' dawk jaħdmu fis-settur produttiv direttament, insibu li hemm kellna tnaqqis ta' 454 imma mbagħad kellna żieda ta' 6,161 fis-settur tas- servizzi.

Dan huwa r-restructuring li qed iseħħ.

L-istess nistgħu ngħidu għas-settur pubbliku.

Fis-settur pubbliku matul dawn l-aħħar ħames snin kien hemm tnaqqis ta' 3,135.

Meta aħna naqbdu l-market share tas-settur pubbliku u tas-settur privat u naraw x'ġara f'dawn l-aħħar għaxar snin insibu li, jekk f'Ġunju ta' l-1993 is-settur pubbliku kellu share tal- labour market ta' 42%, f'Ġunju ta' din is-sena kellu share ta' 34%.

Jekk imbagħad immorru fuq is-settur privat u naraw x'kien ix-share tas-settur privat mil-labour market għaxar snin ilu, insibu li s-settur privat kellu bħala sehem mill-forza tax-xogħol 58% mentri llum dan is-settur għandu 66%

Sur President, ħafna drabi l-oppożizzjoni taqbad mal-labour force survey u tgħidilna: Araw ftit kemm hawn nies bla xogħol!

Issa jien ngħid li what's good for the goose is good for the gander u jekk se nieħdu l- kriterju tal-labour force survey għal dawk li huma bla xogħol, mela ejjew nieħdu l-kriterju tal-labour force survey għal dawk li qed jaħdmu għax il- labour force survey ma jgħidlekx biss kemm sab nies ma jaħdmux imma jgħidlek ukoll kemm sab nies jaħdmu.

Filwaqt li skond l-ETC il-labour force jammonta għal 144,544, skond il-labour force survey dan in-numru jammonta għal 156,070, jiġifieri prattikament in-numru huwa ikbar ħafna iktar minn dak attwali.

Issa hawnhekk jien ma rridx ninftiehem ħażin u għalhekk tajjeb li niċċara li qed ngħid dan mhux biex innaqqas il- preokkupazzjoni tal-gvern għal dawk li llum huma bla xogħol, imma biex nuri li meta nkunu rridu nanalizzaw bis-serjeta` x'qed jiġri ekonomikament għandna nagħmlu dan b'mod tajjeb.

S'issa ċ-ċifri li semmejt huma kollha dawk li rriżultaw f'Malta, pero` naħseb li jkun tajjeb jekk nippruvaw inqabblu lilna ma' ħaddieħor ukoll.

Fl-2002 sar labour force survey fost dawk il-pajjiżi li bħalna se jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea f'Mejju li ġej, u x'insibu?

Insibu, per eżempju, li r-rata ta' dawk li huma unemployed fl-acceding countries kollha kemm huma bħala total hija ta' 14.8% filwaqt li fil-pajjiżi membri ta' l- Unjoni hija ta' 7.6%.

Issa r-rata fil-każ tagħna hi ta' 5%, jiġifieri inqas mill-medja tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea u kważi terz tal- pajjiżi li se jissieħbu fl-Unjoni.

Jekk imbagħad nieħdu l-long term unemployed, jiġifieri lil dawk li jkun ilhom jirreġistraw għal iktar minn sena, insibu li din ir-rata f'dawk il-pajjiżi li se jsiru membri ta' l- Unjoni f'Mejju li ġej hija ta' 54.3%, filwaqt li r-rata medja tal-long term unemployed fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni hija ta' 40.2%.

F'Malta din ir-rata hija ta' 40.5% u allura dan ifisser li aħna qegħdin in line ma' dawk il-pajjiżi li diġa` huma membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk imbagħad nieħdu liż-żgħażagħ insibu li bħala medja - u saret ħafna enfasi fuq iż-żgħażagħ - il-persentaġġ ta' dawk li huma bla xogħol u li għandhom bejn il-15 u l-24 sena f'dawk il-pajjiżi li għadhom se jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, huwa ta' 31.6%.

Ta' min jgħid ukoll li fil- pajjiżi membri ta' l-Unjoni, dan il-persentaġġ huwa ta' 7% filwaqt li dan il-persentaġġ f'pajjiżna huwa ta' 6.5%.

Jekk imbagħad nieħdu lil dawk li għandhom bejn il-25 sena u l-64 sena nsibu li filwaqt li dan il-persentaġġ fil-pajjiżi li se jsiru membri ta' l-Unjoni jlaħħaq il-medja ta' 12.6%, il- persentaġġ li għandu pajjiżna f'dan ir-rigward huwa sostanzjalment inqas.

Issa dan jien qed ngħidu, Sur President, anke għax sar il-punt li l- kondizzjonijiet tax-xogħol tagħna qed jiddgħajfu u jitnaqqsu, iżda hawn jien irrid infakkar żewġ fatturi.

L-ewwelnett din is-sena, ir-rata ta' l-għoli tal-ħajja naqset minn 2.82% għal 1.1%, li kważi hija l-iċken rata ta' inflazzjoni li hemm fl-Unjoni Ewropea ħlief għall-Ġermanja.

Anke jekk wieħed jara l-indiċi tal- prezzijiet fejn jidħol l-ikel isib li kellna tnaqqis.

Pero` hemm fattur ieħor importanti f'dan 'il hekk imsejjaħ "diżastru" li ma għandniex ninsew, cioe` id-dħul mill-impjiegi.

Matul id-disa' xhur li għaddew, id- dħul mill-impjiegi żdied b'Lm21.8 miljun jew bi 3.8% fuq is-sena li għaddiet u d-dħul medju fil-ġimgħa bejn il-ħaddiema kollha kemm huma, żdied bi 3.1% jew b'Lm4.72.

Dan qed ngħidu biex inpoġġi l-kwestjoni taċ- ċifri fil-perspettiva kollha tagħha, Sur President.

Niġi issa għal dik l-għodda innovattiva li qed tuża l-ETC, l-employment barometer – sal-lum kellna żewġ readings għax dan isir kull quarter u issa wasalna fil-quarter tal-ħarifa, dik il-famuża "ħarifa qarsa" li suppost qed ngħixu – u se nipprova nispjega sewwa sew fiex jikkonsisti dan l-employment barometer.

Darba kien hawn xi ħadd li qalilna li biex tkun taf kemm il-pajjiż ikun sejjer tajjeb jew ħażin, it- temperatura tiegħu trid tkun il-qgħad.

Fil-fatt dan l-employment barometer hekk jagħmel u jieħu t-temperatura fil-qasam tas-suq tax-xogħol.

Is-survey ma jsirx minn fost min irid jaħdem imma minn fost min iħaddem u lanqas ma jittieħed sample żgħir għax jiġu surveyed 1,100 employer.

Ħalli niċċita minn dan l-employment barometer:

"When comparing the employment levels required by employers for April 2003 ..."

- jiġifieri meta sar is-survey ta' qablu -

"... and the eventual recruitment levels achieved, one notices a net variance of 511 more recruitments than expected, excluding government departments.

This resulted from the prudent approach adopted by a number of employers prior to the national events occurring between March and April 2003."

Kulħadd jaf minn liema trawma għadda l-pajjiż f'dawk iż-żmenijiet.

Imbagħad għandek indikazzjoni dwar liema huma dawk is-setturi li qed jitilfu l-ħaddiema, dwar liema huma s-setturi li qed iżidu l-ħaddiema u hawn ħafna informazzjoni oħra, imma m'għandix il-ħin li noqgħod nidħol fid- dettal tagħha, Sur President.

Li hemm interessanti f'dan l-employment barometer huwa li dan isir b'mod indipendenti minn riċerki oħra.

M'hemmx għalfejn ngħidu li meta r-riċerka li ssir minn sorsi indipendenti tibda tikkonverġi, dak allura jikkonvalidalek il-proċess kollu li tkun qed issegwi.

Għaliex meta tara l- perception survey tal-bank ċentrali u mbagħad tara l-industry survey tal- federazzjoni ta' l-industriji, issib li dawn it-tliet organizzazzjonijiet qegħdin on the same wavelength.

Għalhekk jien nemmen li issa l-ETC trid taħdem biex isir użu aħjar minn dan l-employment barometer għax dan irid isir iktar dinamiku u effettiv, b'sinerġija ma' ħafna organizzazzjonijiet oħrajn, minħabba li rridu naslu f'sitwazzjoni fejn minnha nisiltu l-kejl veru ta' l-effettivita` tal-policies li jkunu qegħdin jiġu adottati, imqabbla mar-riżultati miksuba fuq il-postijiet tax-xogħol.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa fuq ir-rapport annwali, Sur President.

Meta wieħed jeżamina dan ir-rapport isib li dan m'huwiex sempliċement rapport ta' tifħir imma huwa rapport oġġettiv u fejn jidher li waqajna lura, ir-rapport jgħid li waqajna lura.

Fejn jidher li ma ksibniex riżultati tajbin biżżejjed, jgħid li ma ksibniex riżultati tajbin biżżejjed u fejn għad jonqos biex naslu, jgħidu wkoll.

Jien nemmen li dan hu importanti ħafna u jara wkoll li saret ħidma ta' siwi kbir mill-ETC.

Nafu li l-uffiċjali ta' l-ETC ħadmu fuq il-pjan nazzjonali għall-iżvilupp tar-riżorsi umani.

Nafu wkoll li l-ETC qiegħda tipparteċipa f'diversi laqgħat u organizzazzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea u llum immoltiplikat il-konnessjonijiet tagħha ma' organizzazzjonijiet internazzjonali li kollha qed jgħinu biex l-ETC tibqa' għodda effettiva, relevanti u in tune mhux biss ma' dak li qed jiġri f'Malta imma wkoll ma' dak li qed jiġri fl- Ewropa.

Jien nieħu gost nara l-ETC tinvesti fil-ħaddiema tagħha fejn qed tibgħathom l-universita` biex jagħmlu kors li jwasssal għal diploma fl- occupational guidance and career counselling.

Irrid ngħid li ksibna wkoll ċerti riżultati, Sur President.

L-ewwelnett insibu li għal dawk li huma engagement forms - u hawn ta' min jgħid li dawn l-engagement forms isiru għal kull persuna li taqbad taħdem - filwaqt li fl-2002 kellna 49,831, fis-sena 2003 kellna 49,224.

Għalhekk din is-sena kellna 600 ruħ jaħdmu inqas milli kien hemm is-sena l-oħra, pero` imbagħad hemm statistika interessanti fir-rigward tat-termination form li timtela' meta wieħed jitlef ix-xogħol.

Fil-fatt f'dan il-każ filwaqt li termination forms is-sena l-oħra saru 53,370, din is-sena n- numru ta' termination forms naqas għal 49,233.

Jiġifieri bħala termination forms kellna 4,137 inqas milli kellna s-sena li għaddiet.

Lanqas nista' ma nsemmix ix-xogħol kbir li tagħmel it-taqsima ta' l-employment services bil- job experience scheme, bil-community work scheme u bit-training and employment exposure.

Issa hawnhekk m'iniex se noqgħod niċċita ċ-ċifri għax nerġa` ngħid li m'għandix il-ħin biex nagħmel dan, imma rrid insemmi li l- ETC qed tipprova tagħti ċerti kontribut anke fir-rigward tar-refuġjati.

Wieħed irid isemmi wkoll il-ħidma li ssir mill-ETC ma' l-għaqdiet volontarji, liema ħidma diġa` issemmiet mill-kollega tiegħi l-Onor.

Helen D'Amato.

Ta' min isemmi wkoll is-sehem ta' l-ETC fil-Leonardo da Vinci programme u fil-youth outreach programme, li qed isir fil-lokalitajiet ta' Ħaż-Żabbar, iż-Żurrieq u l-Belt Valletta.

Inkisbu riżultati oħrajn, bħal per eżempju fil-law compliance fejn, filwaqt li hawn min għandu l-idea li għandna nikkonċentraw iktar fuqha, hawn min jgħidilna li m'għandniex nibqgħu nikkonċentraw daqstant fuqha imma għandna niffokaw iktar fuq it- taħriġ u l-placements.

Dawn huma żewġ veduti li t-tnejn iridu jiġu evalwati u fil-fatt it-tnejn li huma ssemmew f'din il-Kamra, għax kien hemm min għamel enfasi fuq il-bżonn ta' iktar law compliance u kien hemm ukoll min għamel enfasi li hemm bżonn niffokaw iktar fuq it-taħriġ u fuq affarijiet bħal dawn.

L-Onor.

Chris Agius staqsa jekk il-placements li saru fis-settur pubbliku matul din is-sena sarux l-iktar fil-perijodu elettorali.

Ir-risposta hija ċara: Le, il-placements fis-settur pubbliku ma sarux fil-perijodu referendarju u elettorali, anke għaliex dan il-gvern kien daħħal il-policy ...

Infakkar li l-gvern Laburista ta' l-1986 matul perijodu ta' sitt xhur, kien daħħal mal-gvern 8,000 ruħ fis-settur pubbliku, aktarx xi 2,200 minnhom b'mod irregolari.

Imma dik il-prattika spiċċat għaliex il-prim ministru attwali, mertu personali tiegħu, iddeċieda li malli jkun hemm xamma ta' elezzjoni jitwaqqfu l-proċeduri għal reklutaġġ fis-settur pubbliku.

Imma issa ħa niġi għat-taqsima tat-taħriġ, Sur President.

Anke hawn, Sur President, wieħed jara li m'hux veru dak li ntqal, li l-ETC mhix tagħti kas ta' dawk li għandhom bżonn il-basic skills.

Fil-fatt sar ħafna xogħol fuq basic skills u remedial training u llum qed naraw li r- rata ta' parteċipazzjoni f'dan il-programm żdiedet b'ċertu perċentwal.

Naturalment jifdal dejjem iktar x'isir.

Infakkar fin-knowledge centre li ħolqot l-ETC fi Blata l-Bajda, miftuħ mit-8.30 a.m. sas-7.00 p.m. - fejn hemm anke opportunitajiet sostanzjali ta' taħriġ fil-qasam tal-computers.

Imbagħad hemm ix-xogħol li jsir ta' l-apprendistat u tajjeb ngħid li kellna 655 apprendist li 334 minnhom instabilhom placement mill-ETC.

Jien naqbel ħafna mal-kollega tiegħi l-Onor.

Helen D'Amato li dan huwa suġġett li rridu nagħmlu evalwazzjoni aktar tiegħu u l-ETC m'hijiex qiegħda lura milli tersaq lejn din l-evalwazzjoni għaliex waqqfet apprenticeship board li huwa magħmul minn diversi stakeholders biex dan ikun jista' jsir.

Fil- qasam tat-taħriġ kellna ftit aktar minn 5000 persuna jieħdu sehem f'diversi korsijiet li tagħmel l-ETC.

Hawn ta' min isemmi wkoll ix-xogħol li għamlet l-ETC biex twassal lil nies jiġu ċċertifikati fil-European computer driving licence u fil-fatt kellna 2,364 li għamlu dan l-eżami.

Imbagħad hemm ix- xogħol tan-night institute for further technical education, fejn hemmhekk ukoll kellna ammont relevanti ta' parteċipanti.

Issa nixtieq inwieġeb għal xi kummenti li għamlet l-Onor.

Coleiro biex nikkoreġi xi informazzjoni li ngħatat, Sur President.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-istudenti kollha ta' l-MCAST li kienu kkwalifikati biex ikomplu l-higher national diploma fit-teknoloġija ta' l- informatika u aċċettaw l-offerta daħlu għal dan il-kors.

Huwa veru li kien hemm mument meta l-amministrazzjoni ta' l-MCAST kienet qed tara kif tista' toffri dan il-kors anke lil min ma kienx student ta' l-MCAST, imma l- ġustizzja titlob - u hawn naqbel ma' l-Onor.

Coleiro - li min kien diġa` student ta' l-MCAST kellu jingħata preferenza.

Irridu nifhmu wkoll li meta ngħidu li baqa' 600 barra mill-MCAST, wieħed irid jara kif jevolvu l- affarijiet għaliex mill-mument ta' meta jkun hemm l-applikazzjonijiet sal- mument ta' meta dawn jiġu pproċessati u mbagħad ngħaddu għall-fażi ta' l- implimentazzjoni u l-istudenti jibdew jidħlu, ikun hemm ħafna taqlib.

Per eżempju, ġieli jkollok lil min japplika biex jidħol l-MCAST u biex jidħol il-junior college u mbagħad jirrifjuta li jidħol l-MCAST u jmur il- junior college jew il-Giovanni Curmi higher secondary school.

Ikollok ukoll oħrajn li japplikaw għal korsijiet li m'humiex kwalifikati biex jidħlu għalihom u allura l-fatti huma li mhux 600 baqgħu barra mill-MCAST imma madwar 280.

Ir-raġuni għaliex dawn baqgħu barra hija għaliex jew m'humiex eliġibbli minħabba li m'humiex fully qualified jew inkella hemm ukoll ċirkostanzi, speċjalment fil-foundation courses, li ma jkunx hemm ir- riżorsi meħtieġa ta' spazju u ta' għalliema biex dan isir.

Sar ukoll kumment fuq Għawdex, u rrid ngħid li Għawdex mhux biss m'huwiex passiv fil-kwestjoni tar-ristrutturar u fil-kwestjoni li għandha x'taqsam man-nies li qed ifittxu x-xogħol imma talli nafu li qed issir ħidma biex Għawdex ikun jista' jibbenefika b'mod partikolari - u hekk hu l-ftehim - minn diversi programmi ta' għajnuna, kemm tal-gvern nazzjonali kif ukoll ta' l-Unjoni Ewropea.

Hemm ukoll pjan ta' azzjoni li qed issir ħidma fuqu fejn fih huma involuti l-ETC, l-istitut għall-istudji turistiċi, l-MCAST, il-Gozo university centre u istituzzjonijiet oħrajn biex nassiguraw li anke Għawdex ikun jista' jersaq għall-milja tiegħu.

Sur President, diġa` tajna daqqa t'għajn biex naraw x'inhi s-sitwazzjoni mil-lat ta' statistika u żgur li fil-kors tad-dibattitu tal-budget, il-kap ta' l-oppożizzjoni, il-prim ministru u ministri oħrajn se jkollhom iċ-ċans li jkomplu jelaboraw fuq il-performance ekonomika taħt il-politika ta' dan il-gvern, pero` il-proċess ta' ristrutturar aħna m'aħniex se nwaqqfuh.

Jekk hawn xi ħadd li jaħseb illi l-gvern jew xi gvern jista' jagħmel xi ħaġa biex iżomm kumpanniji milli jiddeċiedu li jirrilokaw f'pajjiżi oħrajn fejn il-pagi huma irħas u l-kondizzjonijiet tax-xogħol huma inqas minn tagħna, ikun qiegħed idaħħal rasu fir-ramel.

Għalhekk ma nistgħux ma nagħtux kas, per eżempju, dak li jkun qiegħed jgħid il-gvernatur tal-bank ċentrali.

Is-Sur Michael Bonello ġibdilna l-attenzjoni u qalilna li hawnhekk irridu noqogħdu attenti għaliex għandna bżonn inġibu l-produttivita`, il-ħiliet tan-nies u l-abbilta` ta' l-innovazzjoni flimkien u rridu nassiguraw li l- ispiża tax-xogħol tkun tiġġustifika l-investiment li jagħmel kemm min jinvesti minn fost il-Maltin kif ukoll minn fost il-barranin.

Il-gvernatur tal-bank ċentrali qed jgħidilna li "our unit labour costs are relatively high" u qed jgħidilna li hemm bżonn kollaborazzjoni effettiva bejn il- partijiet kollha, suġġett li ntmess miż-żewġ naħat tal-Kamra u għamel enfasi fuqu anke l-kelliem ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Karl Chircop.

Hemm bżonn li jsir sforz nazzjonali.

Il-gvernatur tal-bank ċentrali qed jgħidilna li l-kompetizzjoni ikbar li se ġġib magħha s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea u li aħna rridu niffaċċjaw m'għandniex nibżgħu minnha, imma "we should consider it to be the driving force to move ahead rapidly with the required structural reforms".

Il- gvernatur tal-bank ċentrali kompla jgħidilna li hemm bżonn nonfqu iktar on innovative activities and business investment, u dan insibuh rifless anke fil-budget għax għall-ewwel darba fl-istorja tal-pajjiż hemm vot ta' Lm300,000 taħt il-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija dovut proprju għar-riċerka.

Dan sar wara li l-kunsill ippreżenta lill-kabinett pjan nazzjonali għall-innovazzjoni.

L-isfida li għandna quddiemna - u din l-isfida hija ikbar minn dik li nnaqsu l-qgħad - hija li rridu niksbu full employment ta' impjiegi ta' l- ogħla valur miżjud għax aħna rridu nġibu l-ikbar tkabbir ekonomiku possibbli.

Irrid ngħid li fil-budget tal-ministeru tiegħi biss, minbarra l- budgets tal-ministeri l-oħra, hemm Lm800,000 li għandhom x'jaqsmu - u wħud minnhom għandhom x'jaqsmu sew - ma' l-għajnuna mill-Unjoni Ewropea u dan ir- restructuring se jkompli.

Huwa kkalkolat li sa l-2005 se jirtiraw 10,600 u se nitilfu wkoll 6,000 ħaddiem ieħor b'dak li jgħidulu natural attrition, jiġifieri minħabba mwiet u ċirkostanzi oħrajn, imma mbagħad sa dak il- perijodu se jkollna 9,100 li se jispiċċaw mill-universita` u mill-MCAST.

Irridu niftakru li 89% ta' l-employers impjegaw magħhom inqas minn ħames ħaddiema, anke għax 94% minnhom huma micro-organisations, u għalhekk jien naħseb li d-diskors li għamel l-Onor.

Karl Chircop dwar il-fatt li issa l- ETC trid tagħmel analisi kritika dwar il-mod kif wettqet ir-rwol tagħha, dwar il-mod kif wettqet il-missjoni tagħha u dwar il-qafas legali li jappoġġjaha kien f'waqtu.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Chircop li dik hija l- linja li aħna rridu nsegwu, li rridu nagħmlu din l-evalwazzjoni u din l- analisi kritika biex flimkien niddeċiedu fuq xiex se niffokaw.

Se niffokaw, kif kien hawn min issuġġerixxa, fuq iktar investiment f'dak li huwa inforzar tal-liġijiet jew inkella dak irridu naraw li jibqa' isir imma fl-istess ħin ma naħlux l-enerġija kollha tal-korporazzjoni f'dan ir- rigward biex l-enerġija tal-korporazzjoni nkunu nistgħu nitfgħuha fuq kwestjonijiet oħrajn?

Jien nieħu gost jekk inkun nista' nkompli naqsam id- dibattitu fuq dan is-suġġett ma' l-oppożizzjoni għax naħseb li huwa importanti.

Sur President, aħna għandna quddiemna aġenda nazzjonali li trid tinkwadra ruħha fl-aġenda ta' l-Unjoni Ewropea.

Proprju llum għadu kif ippubblika r- rapport tal-kummissjoni tat-taskforce Wim Kok, rapport intitolat "Jobs, jobs, jobs - Creating more employment in Europe".

Ta' min jgħid li din it- taskforce qed tavżana biex noqogħdu attenti għax qed insibu diffikulta` biex nilħqu t-targets li poġġejna f'Lisbona, fosthom it-targets ta' full employment, ta' quality and productivity of work, ta' social cohesion and inclusion, ta' entrepreneurship, ta' innovation, ta' vantaġġi lil small enterprises, ta' iktar nisa jaħdmu u ta' iktar nies u anzjani vvantaġġati.

Fil-fatt it-target ta' iktar nisa u anzjani jaħdmu se jkun fenomenu ġdid.

Mr Speaker, nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li rridu naħdmu lkoll flimkien biex nagħmlu link ma' dak ix-xogħol li diġa` għamlet l-ETC bil- għan li tpoġġi bħala bażi l-pjan nazzjonali għall-impjiegi, ħalli l- ownership ma jkunx ta' l-ETC biss imma jkun l-ownership tal-gvern kollu, ta' l-istakeholders kollha u tal-pajjiż kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni mressqa mill- Ministru ta' l-Edukazzjoni fis-seduta ta' dalgħodu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa` inpoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni mressqa mill-Ministru ta' l-Edukazzjoni fis-seduta ta' dalgħodu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ninforma lill-Kamra li għan-naħa tal- gvern qegħdin jiġu paired:

L-Onor Jason Azzopardi; L-Onor Josef Bonnici; l-Onor Tonio Borg; L-Onor Dolores Cristina; L-Onor John Dalli; L-Onor George Pullicino; u L-Onor Edwin Vassallo.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, għan-naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin jiġu paired:

L-Onor John Attard Montalto; L-Onor Evarist Bartolo; L-Onor Joseph Brincat; L-Onor Leo Brincat; L-Onor Helena Dalli; L-Onor Joe Debono Grech; u L-Onor Karmenu Vella.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 27

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Censu | |Agius David |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Arrigo Robert |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Borg Joe |Gonzi Michael | |D'Amato Helen |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |de Marco Mario |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Debono Giovanna |Mugliett Jesmond| |Deguara Louis |Puli Clyde | |Falzon Joseph |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Fenech Antonio |Zammit Ninu | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Frendo Michael | |

KONTRA : 23

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Abela Joseph |Gulia Gavin | |Agius Chris |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buontempo Stefan |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Farrugia Angelo |Vella George | |Farrugia Michael | |

Il-Mozzjoni għaddiet u l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għall-perijodu mill-1 ta' Ottubru, 2003 sat-30 ta' Settembru, 2004 ġew approvati.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 1 ta' Diċembru 2003, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

Mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 2004 (L-Ewwel Jum Imħolli kollu għall-Oppożizzjoni).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, il-bieraħ l-Onor.

Frendo tkellem fuq l- importanza tar-rappreżentanza tagħna fil-Parlament Ewropew.

Naħseb ikun tajjeb li nkomplu ninsistu fuq r-rappreżentanza tagħna mhux biss fi ħdan il- Parlament Ewropew imma anke fi ħdan id-diversi kumitati u laqgħat li jkun hemm.

Il-kontribut li r-rappreżentanti Maltin jagħtu f'dawn l- istituzzjonijiet mhux se jibdew jagħtuh minn meta nissieħbu fl-1 ta' Mejju li ġej imma diġa` bdew jagħtuh minn issa.

Importanti li l-poplu jibqa' jiftakar fid-diskors ta' Rev. Prof. Peter Serracino Inglott - kien l-ewwel rappreżentant Malti li tkellem bil-Malti f'sede ta' l-Unjoni Ewropea – li wassal għall-ewwel darba l-vuċi Maltija fuq dak li qed jiġri madwarna u anke fil-kuntest ta' l-Unjoni, li se tkun qed tikkomprendi 500 miljun persuna b'kulturi differenti imma magħqudin b'motiv ekonomiku wieħed.

Jien ċert li għandna nibqgħu naħdmu fuq il- Kostituzzjoni Ewropea u għandna nagħtu l-kontribut tagħna.

Issa jekk naqblux li jkun hemm żewġ presidenti flimkien, jekk il-presidenza tibqax għal sitt xhur, jekk naqblux li kull pajjiż ikollu kummissarju, jekk il-vot għandux ikun b'maġġoranza jew b'unanimita` u affarijiet oħra, aħna qegħdin nieħdu sehem f'dan kkollu minkejja li sal-lum m'għandniex dritt għall-vot.

Fil-kuntest tal-ministeru li jiena nifforma parti minnu, s'issa attendejt għal laqgħat li saru kemm taħt il-presidenza Griega u kemm taħt il- presidenza Taljana u pparteċipajt f'laqgħat tal-kunsill tal-ministri, kemm taħt l-umbrella ta' l-ECOFIN kif ukoll tal-kompetittivita`.

Hemmhekk stajt nara kif taħdem il-politika ta' l-Ewropa, kif qegħdin iħarsu lejn market system ġdida, kif qegħdin jippruvaw joħolqu a level playing field għall- macro industry għal kull pajjiż u għas-soċjetajiet u koperativi.

Kull meta kien hemm il-bżonn li l-ministri tagħna jgħidu tagħhom, kulħadd waqaf u sema` dak li kellna xi ngħidu għax issa għandna d-dritt nitkellmu u mhux sempliċement niġu ttollerati nitkellmu.

F'dan il-kuntest, importanti ħafna li naraw li n-nies li neleġġu fil- Parlament Ewropew ikunu nies li tassew jixirqilhom li jirrappreżentaw lil pajjiżna.

Il-Partit Laburista diġa` ddeċieda l-erba' kandidati tiegħu li minnhom irid itella' tnejn u jekk tibqa' l-għażla tal-poplu favur min wera determinazzjoni li jmur fl-Ewropa, aħna sejrin intellgħu tlieta.

Nixtiequ li jkun hemm iżjed rappreżentanza tal-poplu Malti pero`, ikunu kemm ikunu r- rappreżentanti tal-poplu Malti, l-importanti hu li aħna nkunu hemm.

Inkunu hemm biex insemmgħu leħinna, inkunu hemm biex nipparteċipaw u biex niddeċiedu.

Nistgħu naraw x'vantaġġi hemm meta nipparteċipaw fil-Parlament Ewropew u fid-diversi kumitati tiegħu.

Ġimgħatejn ilu attendejt għal-laqgħa tal-European Investment Bank għas- settur tal-Mediterran, fejn kien hemm rappreżentanza mhux biss tal-pajjiżi li se jissieħbu magħna fl-Unjoni Ewropea imma anke kien hemm rappreżentanti minn pajjiżi Skandinavi u kien hemm ukoll rappreżentanza sostanzjali mill- pajjiżi tan-North Africa.

Aħna qegħdin fiċ-ċentru tal-Mediterran u huwa importanti li nipparteċipaw u nagħtu l-kontribut tagħna.

Jekk hawn pajjiż li importanti li jkun fi ħdan dawn il-laqgħat biex jagħti l-opinjoni tiegħu, dan hu pajjiżna li jħobb b'qalbu u jmiss b'idejh dak li jiġri fil- pajjiżi li jmissu ma' dan il-baħar.

Naraw li mhux biss iltaqgħu l-imħuħ sabiex jaraw iċ-ċifri, pero` dik l-okkażjoni serviet ta' forum fejn tkellimna fuq l-esiġenzi tal-kulturi u waqt laqgħat informali, esprimejna ħafna affarijiet differenti ta' interess u importanza komuni għalina.

L- Ewropa hija ta' importanza vitali għalina, iktar u iktar meta għandna ekonomija żgħira u nsulari u għandna bżonn inżommu għajnejna miftuħin lejn naħa u lejn oħra biex niġbru u ndaħħlu fi ħdanha x-xogħol li aħna kapaċi għalih.

F'dan il-kuntest, mhux ta' b'xejn li dan l-aħħar kemm Moodys kif ukoll min ġie biex jara s-sistema finanzjara tagħna qal li Malta llum qiegħda tiġi meqjusa bħala pajjiż stabbli, pajjiż li jaf fejn sejjer, pajjiż li jaf eżatt x'hemm lest għalih u safejn irid jasal.

Allura r-rappreżentanti tal- poplu Malti fil-Parlament Ewropew għandu jkollhom viżjoni ta' x'għandu bżonn pajjiżna mill-Unjoni Ewropea u ta' dak li nistgħu niksbu, mhux billi nittalbu imma bi dritt sabiex nimxu 'l quddiem u nilħqu l-livelli ta' pajjiżi li ilhom igawdu minn din l-għajnuna, programmi u support li tagħti l-Unjoni.

Dan jiġri aktar faċilment jekk ir-rappreżentanti tagħna fil- Parlament Ewropew ikunu magħqudin għax jekk inkunu ħamsa niġġieldu fuq xi ħaġa, dejjem aktar inkwiet għalihom milli kieku nkunu tnejn jew tlieta.

Qed ngħid inkwiet mhux fis-sens li naqilgħu l-ġlied imma li ssir xi ħaġa ħalli meta uliedna jħarsu lura, dawn ikunu jistgħu jgħidu li l-ewwel rappreżentanti ta' Malta fil-Parlament Ewropew taw lezzjoni ta' kif għandek tiġġieled għal pajjiżek u mhux nintilfu fuq xi pettegolezzi, bħal meta jiġi l-kap ta' l-oppożizzjoni u joqgħod jagħmlilna l-panaġierki fuq min jista' jikkontesta jew le għall-Parlament Ewropew.

Naħseb li importanti li min jikkontesta, ikollu karattru li jfittex mhux il-limelight imma jfittex politika serja li tgħin tassew lil pajjiżna.

Jien ngħid li mhux importanti l-preżenza fiżika as such ta' min se jirrappreżentana, imma aktar importanti l-messaġġ li dawn iridu jwasslu minkejja ċ-ċokon ta' pajjiżna, messaġġ li jrid iwassal dak il-Malti li se jkun fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea, messaġġ li rridu nwasslu aħna fid- diversi kumitati li se nkunu qegħdin nattendu għalihom, il-messaġġ li forsi anke xi darba jrid iwassal dak il-Malti li jkun chairman ta' wieħed minn dawn il-kumitati, il-messaġġ li rridu nwasslu aħna billi nippreparaw il-viżjoni tagħna għall-futur fl-Ewropa, messaġġ li rridu nwasslu billi naraw li jekk hemm fondi li nistgħu nużaw għall-ġid ta' Malta, inġibuhom għall-ġid tal-Maltin kollha.

Din hija s-serjeta` li rridu nuru u nispera li anke f'kuntest lokali, Sur President, ninsew li fil-bidu ta' l-ewwel nifs ngħidu għax issa l-poplu ddeċieda hekk u allura se mmorru għall-Unjoni Ewropea u fit-tieni biċċa ta' l-istess nifs nerġgħu nisimgħu lill-istess persuna tgħidlek li l-partnership kien ikun aħjar.

Issa dħalna fil-familja u aħna llum kollha tfal ta' l-istess familja u mhux aktar partners.

Partner mal-barranin, imma x'ħin insir parti minn familja nkun qiegħed ma' ħuti fil-familja u mhux aktar partner.

Pero' il- partnership tafu x'jgħidu( Il-partnership fl-ajru!

Pero` issa se nkunu parti minn familja taħt saqaf wieħed, biex flimkien nagħtu dik l-ispinta ta' l-isfog li se jkun hemm bżonn u allura min jippretendi li huwa alternattiva għall-gvern tal-lum, alternattiva għall-mexxej tal-lum, alternattiva li tirrappreżenta lil dan il-pajjiż, allura għandu piż ikbar f'moħħu biex jara li n-nies li juża jkunu nies denji u ppreparati sew mhux għal sfida lokali imma għall-isfida Ewropea, dik l-isfida li għandna bżonn inpoġġu rasna mal-ħajt - jekk hemm bżonn insabbtu rasna ma' ħajt u nsabtu rasna ma' xulxin - u naffrontawha flimkien u bl-istess politika u b'opinjoni waħda.

Iva, Sur President, għandu responsabbilta` li mhux joqgħod jintilef fuq il- persuna li trid tikkontesta.

Issa jekk hux Guido de Marco, jekk hux Censu Abela, jekk hux Michael Cassar, hu min hu – qed insemmi ismijiet bl-amment apparti dak ta' Guido de Marco – irridu naslu biex jekk hemm bżonn hawnhekk nifformaw kumitat u naraw li n-nies li se jikkontestaw għandhom ċertu ammont ta' preparament u għandhom viżjoni komuni, imbagħad finalment niddeċiedu fuq il-persuna.

Pero` b'rispett bejn dan il-poplu, irid l-ewwel il-partit jiddeċiedi jekk hux qiegħed verament hemm jew le.

Nispera li dan il-messaġġ jasal għax verament nixtieq li nieħdu l-aħjar mill-Unjoni Ewropea u jekk aħna lkoll naħdmu bil-għaqal, kapaċi naslu imma jekk noqogħdu niġġieldu bejnietna, ħaddieħor jiekol u aħna nibqgħu b'xejn!

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

David Aguis.

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, waħda mir-riformi li hemm proposti u li issa ilna nisimgħu dwarha hi r-riforma fis-servizz pubbliku.

Jiena naħseb li r-riforma fis-servizz pubbliku proposta mill-gvern tfisser li kulħadd irid isir iktar accountable.

Saru diversi attentati biex wieħed itejjeb is-sitwazzjoni, pero` naħseb li issa wasal iż-żmien biex ikollna diskussjoni aktar iffokata dwar x'hemm bżonn isir fis-servizz pubbliku.

Jien diġa` tkellimt dwar li għandna naraw kif qed jaħdem l-uffiċċju ta' l- ombudsman, kif jista` jiġi msaħħaħ u jekk hemm bżonn, naraw kif verament l- ombudsman jibqa' ikun tarka ta' dawk kollha li jmorru għandu.

L-istess, ikun tajjeb li naraw x'importanza għandha tingħata lill-uffiċċju ta' l- awditur ġenerali għax ma nistgħux nippretendu li dan l-uffiċċju jaħdem tajjeb jekk ma jkollux il-makkinarju u jekk ma jkollux in-nies meħtieġa għax-xogħol li jagħmel.

Dan qed ngħidu fl-isfond ta' pajjiż li issa miexi lejn dħul fl-Unjoni Ewropea għax, kif nafu tajjeb, ħafna mid-deċiżjonijiet dwar jekk neħdux fondi jew le mill-Unjoni se jkun jiddependi fuq kemm is- servizz pubbliku se jkun kapaċi li f'ċertu timeframe, ilesti l-bżonnijiet kollha minnu mitluba mill-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, qegħdin naraw li l-gvern se jipprovdi Lm10 miljun fuq perijodu ta' erba' snin biex isiru proġetti ta' tisbiħ li jsaħħu l-attrazzjoni turistika ta' pajjiżna.

Dan huwa tajjeb pero` rridu nifhmu wkoll li hemm ħaddiema li jridu jagħmlu dan ix-xogħol u l-ħaddiema jridu jingħataw l- għodda kollha biex pajjiżna verament ikollu t-tisbiħ neċessarju.

Meta rajna l-public private partnership jaħdem, rajna ħaddiema tal-gvern li b'management tajjeb jafu jkunu effiċjenti - forsi qabel konna ngħidu li dawn m'humiex effiċjenti biżżejjed – u għalhekk hemm bżonn li s-servizz pubbliku jkollu management tajjeb li jista' imexxi b'effiċjenza.

Jeħtieġ li l-poplu Malti mhux biss jara li l-affarijiet li jagħmel jagħmilhom tajjeb u li jiffunzjonaw, iżda wasal il-mument biex nagħtu dehra isbaħ lil pajjiżna u nagħtu kas tad-dettal.

Jeħtieġ li ndaħħlu l-mentalita` li l- affarijiet jridu jkunu tajbin mill-bidu sa l-aħħar.

Ma nistgħux nibqgħu ngħidu li dik tgħaddi u l-oħra tgħaddi imma rridu nfittxu l-eċċellenza f'kollox għaliex min jiġi u jara pajjiżna fit-totalita` tiegħu, jinnota dawn l-affarijiet bħalma aħna ninnotawhom meta mmorru barra.

Għandna diversi affarijiet oħra li rridu naħdmu fuqhom biex id-dehra ta' pajjiżna tkun aħjar, Sur President.

Hemm bżonn naraw li l-gvern ikompli għaddej b'ħidma qawwija fuq proġetti diġa` mibdija - it-triq bejn is-Salina u t-Telgħa ta' Alla u Ommu, it-triq ta' Birguma u l-Iklin, it-toroq li jagħtu għall-isptar Mater Dei, it-triq ta' taħt l-Imtarfa, Triq il-Ħtajriet bejn il-Mosta u n-Naxxar - u ovvjament fl-istess ħin għandna bżonn naħdmu wara li għal dawn it-tliet snin li ġejjin, se jkollna Lm26 miljun ġejjin mill-Unjoni Ewropea bħala parti mill- protokoll Taljan ukoll, li bihom irridu naraw, per eżempju, li jsiru toroq bħat-triq li minn Ħaż-Żebbuġ tagħti għas-Siġġiewi, it-triq li minn Ħaż- Żebbuġ tagħti għar-Rabat, it-triq li minn Wied Qlejgħa tagħti għal taħt ir- Rabat, it-triq li minn Ħaż-Żabbar tagħti għal Wied il-Għajn u l-bypass ta' San Pawl il-Baħar.

Ovvjament, dan kollu għandu jsir biex pajjiżna jkollu dejjem dehra aħjar, pero` rridu wkoll li t-toroq li jitlestew u dawk li jinbdew, minn barra li jkunu mibnija fuq bażi soda kif qed isir illum, għandhom jiġu attrezzati b'sinjali moderni, tabelli ċari, flimkien ma' żebgħa fl-art li tiggwida s- sewwieq u dan mhux biss għalina l-Maltin, imma anke għat-turisti li ma jkunux familjari mat-toroq tagħna.

Iva, hemm bżonn id-dettal u l- eċċellenza anke fit-toroq, Sur President.

Hemm bżonn li kull wieħed u waħda minna nieħdu ħsieb li dak li jsir mill-gvern, nibżgħu għalih u hemm bżonn indaħħlu fil-mentalita` tagħna, il-kultura tal-maintenance.

Ma jistax ikun li nagħmlu diversi affarijiet, imbagħad il-maintenance tagħhom ma jsirx tajjeb.

Għandna bżonn nieħdu ħsieb affarijiet oħra biex id-dehra ta' pajjiżna tkun aħjar bħall-iżvilupp ta' parks u ġonna pubbliċi li fihom il-familji Maltin ikunu jistgħu jqattgħu l-ħin liberu tagħhom.

Il-gvern għaddej ukoll bi proġetti bħall-ħajt ta' Buġibba, bħall-promenade tax-Xemxija u bħar- riġenerazzjoni ta' Paceville.

Dawn għandhom jitkomplew u fl-opinjoni tiegħi għandhom jitlestew kemm jista' ikun malajr biex jitgawdew kemm mill-Maltin kif ukoll mit-turisti.

Min-naħa l-oħra, għandna zoni f'pajjiżna li rridu nieħdu ħsiebhom bħal Għar Lapsi, Wied Iż-Żurrieq, irdumiet spettakolari bħalma huma dawk ta' Ħad-Dingli u l-Imtaħleb, Marsaxlokk, il-Qajjenza kif ukoll il-bajja tal-Mellieħa.

Irridu nieħdu ħsieb il-qalba ta' l-ibliet u l- irħula tagħna għax dawn ukoll huma parti minn dak li jagħmel id-dehra ta' pajjiżna aħjar u fix-xhur li ġejjin, il-gvern għandu jikkonċentra wkoll fuq proġetti li permezz tagħhom jirrestawra u jirriġenera l-pjazez fil- qalba tal-bliet u rħula biex jerġa' jagħtihom dik id-dehra tipika li forsi ntilfet f'xi nħawi.

Irridu wkoll nieħdu ħsieb l-ambjent tagħna għalina, għal uliedna u għat-turisti.

L-ambjent, kemm l-arja li nieħdu nifs minnha, kemm l-ilma li nixorbu, kemm il-baħar li ngħumu fih u dak kollu li hu madwarna, għandu jibqa' fuq nett bl-aġenda tal-poplu Maltin.

Kulħadd irid jifhem li l-ambjent li ngħixu fih jiddetermina l-kwalita` u t-tul ta' ħajja li ngħixu.

L-ikel li nieklu, in- nifs li nibilgħu flimkien ma' bosta affarijiet oħra huma essenzjali għal ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

M'għandi l-ebda dubbju wkoll li dan jiġi mill-edukazzjoni li tingħata f'kull livell tas-soċjeta` Maltija.

Hemm bżonn li fl-edukazzjoni, kif diġa` qed isir u hemm bżonn li jkompli jsir, nifhmu li nrawmu kuxjenza favur l-ambjent u dan biex kulħadd iħoss id-dmir li biex l-ambjent ta' madwarna jkun ta' livell għoli, jeħtieġ li kulħadd jagħti sehmu.

Matul din il-ġimgħa qed naraw diversi żgħażagħ jieħdu d- degree u dan hu ċertament tajjeb, pero` huwa wkoll importanti li dawn iż- żgħażagħ imexxu 'l quddiem l-idea li aħna rridu nieħdu ħsiebu l-ambjent tagħna.

Jekk għadek kif iggradwajt bħala manager, trid tagħti sehmek biex meta tmur fil-post tax-xogħol tiegħek, tara li dak li tagħmel tagħmlu biex ikollna kwalita` ta' ħajja aħjar.

L-istess jgħodd għal min laħaq inġinier jew avukat jew kull ħaġa oħra, kulħadd għandu r-responsabbilta` li jagħti sehmu sabiex l-ambjent tagħna jkun aħjar.

Hemm bżonn ukoll tad-dixxiplina.

Veru li f'pajjiżna għandna l-MEPA, pero` hemm bżonn li din tħaffef il-proċess tagħha kemm fuq livell burokratiku kif ukoll fuq bażi ta' żmien.

Hemm bżonn li din tkompli timxi b'mod rigoruż fuq il-ħarsien ta' l-ambjent.

F'dan il- kuntest għandna bżonn naraw jekk wasalx iż-żmien li nintroduċu l-wardens ambjentali li b'mod serju - mhux biss iservu bħala detterent - ikunu edukaturi tar-regoli ambjentali ta' pajjiżna.

Sur President, aħna li ngħixu f'dan il-pajjiż rridu naraw li jkollna dejjem pajjiż aħjar, pajjiż li nieħdu pjaċir ngħixu fih, pajjiż li min jiġi fih jieħu pjaċir jara li għandu arja nadifa, pero` irridu nagħtu inċentivi biex dan isir u jeħtieġ li nkomplu għaddejjin bl-isforzi diġa` mibdija flimkien mat-tnedija ta' sforzi ġodda li permezz tagħhom tkompli titnaddaf l-arja ta' mardwarna.

Jiena nemmen li l-gvern għandu jkompli jinċentiva l-użu ta' l-enerġija solari kif ukoll l-użu ta' karozzi u mezzi ta' trasport oħrajn li jaħdmu bl-elettriku u għalhekk jirrispettaw l-ambjent.

Ovvjament, kollox ifisser flus pero` dawn huma affarijiet li jekk iridu nħarsu lejn il-futur ta' pajjiżna, irridu nitkellmu dwarhom, irridu ndaħħlu din il-kultura biex ma nħossuhiex bi tqila li ndaħħlu idejna fil-but u noħorġu l-flus għal dawn it-tip ta' affarijiet.

Veru li ġew numru ta' karozzi tal-linja ġodda, pero` hemm bżonn li tiġi żviluppata s-sistema tat- trasport pubbliku sabiex tkun realment effiċjenti u effettiva biex permezz tagħha, il-pubbliku jinqeda aħjar milli jinqeda b'karozza privata.

Jiena ma għandi l-ebda dubbju li kemm l-awtorita` kif ukoll il-ministeru konċernat qegħdin jaħdmu bil-għaqal biex dan l-aspett jitwetteq ukoll.

Ovvjament irridu naħdmu lkoll flimkien biex naraw li anke dawk li bħalissa jkunu qegħdin igawdu l-passatemp tagħhom bħall-kaċċa u l-insib, ikunu huma li jkabbru l-ispeċi ta' l-għasafar sabiex ikunu jistgħu jikkaċċjaw fuqhom.

Jiena naħseb li din hi xi ħaġa li jekk nirrispettaw in-natura, l-istess kaċċaturi u nassaba għandhom igawdu minnha.

Fl-istess ħin irridu nżommu għajnejna miftuħin fuq ir-regolamenti ħalli kulħadd ikun jista' igawdi mill- ġid ambjentali li hawn f'dan il-pajjiż.

Hemm bżonn li nieħdu ħsieb lil dawk li jieħdu ħsieb l-ambjent fix-xogħol tagħhom u qed nirriferi għall-bdiewa.

Fl-opinjoni tiegħi, il-bdiewa huma l-iżjed nies li jgħinu l-ambjent u l- pajsaġġ Malti u Għawdxi u għalhekk jiena nemmen li hu xieraq li l-gvern ikompli jagħtihom l-għajnuna kollha possibbli biex ikomplu l-ħidma tagħhom li jieħdu ħsieb l-uċuħ tar-raba u l-ħitan tas-sejjiegħ.

Sur President, jiena nagħlaq billi ngħid li dak li niżirgħu llum ingawduh għada u jgawduh uliedna u dawk li jiġu warajna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra hi aġġornata għal nhar it-Tnejn, 1 ta' Diċembru 2003 fis-6.00 pm bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TARXIEN - TERMINAL BENEFIT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara jekk anzjan li d- dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, għandux dritt għat-terminal benefit?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara għal liema terminal benefit qed jirriferi li jista' ikollu dritt għalih il-pensjonant indikat.

RAĦAL ĠDID - TERMINAL BENEFIT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara jekk anzjan li d- dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, għandux dritt jieħu terminal benefit?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara għal liema terminal benefit qed jirriferi.

INTEGRATED ADMINISTRATION & CONTROL SYSTEM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess biex jitwettqu l- impenji meqjusa bħala urġenti fil-konklużjonijiet tal-comprehensive monitoring report on Malta's preparations for membership, u cioe' "the implementation of integrated administration and control system, external trade mechanisms and transmissible spongiform encephalopathies and animal waste treatment"?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Rigward l-IACS, sar progress kbir f'dik li hija reġistrazzjoni tal-bdiewa u l-biċċa l-kbira tagħhom illum huma rreġistrati fis-sistema komputerizzata.

Fir-rigward ta' external trade mechanism, qed jiġi żviluppat is-software biex l-aġenzija tal-pagamenti tkun f'pożizzjoni li tħaddem is-sistema ta' export refunds, ħruġ ta' liċenzji u tamministra l-kwoti u t-tariffi fuq prodotti ta' pajjiżi terzi.

Min-naħa l-oħra, sar ix-xogħol kollu għall-kontroll ta' transmissible spongiform encephalopathies.

ĦAL LUQA - SERQ MILL-KWARTIERI ĠENERALI TA' L-ARMATA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'irriżulta mill-investigazzjoni li kellha ssir dwar serq mill-kwartieri ġenerali ta' l-armata f'Ħal Luqa, fejn ġie allegat l- involviment tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-investigazzjonijiet dwar il- każ għadhom għaddejjin.

AFM – "UNDERCOVER" FILMING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il tip ta' servizz ingħata mill-forzi armati ta' Malta biex jinġibdu siltiet minn "Undercover" fl-aħħar ġimgħa ta' Awissu, kemm bil-mezzi ta' l-ajru kif ukoll bil-mezzi tal-baħar?

Kemm-il siegħa nħliet, kemm tħallsu flus u jekk l-armata tħallsitx tas-servizz kollu li ngħata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li biex inġibdu siltiet mis- sensiela Undercover intużaw żewġ helicopters tat-tip Alouette, ajruplan Islander, patrol boat u rescue boat.

Uħud mix-xeni inġibdu waqt xogħol ta' rutina u għalhekk ma ġiex mitlub ħlas.

Għal titjiriet oħra li saru apposta, il-forzi armati tħallsu s-somma ta' Lm1,150, waqt li għax-xeni tar-rescue boat għad iridu jibagħtu l-kont lill- kumpanija konċernata.