MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 347 Il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 347

Il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.05 a.m.

Talba

Seduta Nru. 347

Il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, 1994

WERREJ

MINUTI 311

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 311

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 317

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1994/95 TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR 317

AĠĠORNAMENT 336

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 341

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 346 li saret fit-23 ta' Novembru, 1994 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

XEMXIJA - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet hemm biex l- inħawi residenzjali fuq l-għolja tax-Xemxija jiġu mdawwla adegwatament, peress li għad hemm postijiet mudlama bil-perikli kollha li d-dlam iġib miegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): It-talba biex jiġu mdawla l-inħawi residenzjali tax-Xemxija qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Issa li l-iskola għal din is- sena skolastika ilha li bdiet aktar minn xahar, jista' l-Ministru jagħti l- figuri tan-numru ta' studenti li jattendu l-iskejjel tal-Knisja u skejjel privati?

Kemm minn dawn huma subien u kemm bniet?

Kemm jattendu Kindergarten, Primarja, Sekondarja u Sixth Form?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li l-għadd ta' studenti li qed jattendu l-iskejjel tal-knisja huwa ta' 18,253 u ta' dawk li qed jattendu l-iskejjel privati hu ta' 6,795.

Iċ-ċifri huma mqassma hekk:

SKEJJEL TAL-KNISJA Subien Bniet Total

Kindergarten 983 1,156 2,139 Primarji 4,142 4,549 8,691 Sekondarji 4,062 2,824 6,886 Sixth Form 333 204 537

Total 9,520 8,733 18,253

SKEJJEL PRIVATI Subien Bniet Total

Kindergarten 1,200 929 2,129 Primarji 1,966 1,371 3,337 Sekondarji 678 478 1,156 Sixth Form 84 89 173

Total 3,928 2,867 6,795

MR SPEAKER (L-Onor.

Lawrence Gonzi): L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani jekk sarx xi studju biex il-Gvern ikun jista' jara kemm hemm studenti li jattendu s-Sixth Form għas-sempliċi raġuni li ma sabux fejn jaħdmu.

Jekk ma jkunx hemm interess biżżejjed fost l-istudenti biex ikomplu jistudjaw huwa inutli li jattendu bilfors, aktar u aktar meta dawn ikunu waslu fit-tieni sena u jiġu biex jidħlu l-Universita'.

Jista' jingħata xi xogħol alternattiv għal dawk li jmorru s-Sixth Form sempliċement għall-istipendju?

Dan huwa fatt magħruf u jiddispjaċik li meta titkellem ma' ċerti studenti jgħidulek ċar u tond li jekk isibu xogħol ieħor jitilqu minn hemm.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwelnett veru jkun hemm studenti li jmorru s- Sixth Form biex jieħdu l-istipendju, imma dawn huma waħdiet.

Aħna qegħdin nagħmlu ċertu kontrolli aktar mill-qrib milli konna nagħmlu qabel u lil dawk li narawhom ifallu ma nkomplux noħorġulhom l-istipendju.

Pero' l- fatt li wieħed qed imur is-Sixth Form, ifisser li għandu ċertu kapaċitajiet għaliex biex daħal hemm kellu l-kwalifiki neċessarji.

M'hux kull min għamel l-'O' Level jidħol is-Sixth Form.

Dawk li ma jġibux ċertu kwalifiki jmorru l-Higher Secondary School u jingħataw allowance żgħira ħafna, m'hux stipendju.

Jiġifieri l-fatt li wieħd ikun is-Sixth Form juri li għandu ċertu kapaċitajiet għaliex ikun ġab ċertu kwalifiki.

Allura jkun ħela u ma jkunx fl-interess tal-pajjiż li dawn in-nies li għandhom il- kapaċita' ma jkomplux jitgħallmu u jimxu 'l quddiem.

L-interess tal-pajjiż huwa li dawn in-nies ikomplu jimxu 'l quddiem u m'hux li nħajruhom joħorġu jaħdmu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru dwar l-ispazju fil-bini tal-Kindergarten tal-Mosta.

L-aħħar li ġew aċċettati tfal kienu dawk li għalqu l-erba' snin sa Frar li għadda, jiġifieri hemm numru kbir ta' tfal li jagħlqu sninhom fix-xhur ta' wara u li qegħdin jitolbu li jdaħħluhom, imma m'hemmx spazju għalihom.

Naħseb li dan il-każ ilu sejjer tliet snin jew erba'.

Hemm il-ħsieb li tinstab soluzzjoni għal din?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: F'ċertu postijiet, partikolarment dawk li kibru demografikament u fejn hemm koppji żgħażagħ, għandna problemi ta' nuqqas ta' spazju fejn indaħħlu t-tfal.

Probabbli l-aktar problema akuta hija fil- Mosta.

GĦalhekk qegħdin infittxu soluzzjoni long-term, fis-sens li qegħdin naraw fejn nistgħu nibnu kindergarten ġdida.

Huwa mpossibbli li dan il- bini jinbena bil-flus li ġew ivvotati għall-1995, jiġifieri mhux se jkun lest f'Ottubru li ġej, imma nispera li jkun lest f'Ottubru ta' wara.

Sadanittant irridu nsibu short-term solution sakemm dan il-bini jkun lest.

Ma nafx dawk li daħlu humiex dawk li għalqu l-erba' snin sa Frar kif qed jgħid l-Onor.

Micallef, pero' ma mmerihx.

L-informazzjoni li għandi jien hi li s-sena l-oħra dawk li għalqu l-erba' snin wara Frar ma daħħluhomx, imma din is-sena dawk li għalqu sninhom wara Frar daħħalnihom għax ovvjament kien hemm min beda l-primary school.

Pero' xorta hemm il-queue għaliex dawk li qegħdin jagħlqu sninhom minn mindu bdiet l-iskola, veru m'għandniex fejn indaħħluhom.

Jiġifieri l-problema m'hijiex akuta daqskemm kienet fi Frar tas-sena li għaddiet.

Kif għidt, se naraw kif insibu soluzzjoni temporanja sakemm dan il-bini l-ġdid ikun lest.

MR SPEAKER: L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk il-pjanijiet li kien hemm xi erba' jew ħames snin ilu dwar estensjoni ma' l-iskola primarja ġewx abbandunati.

L-ex Ministru ta' l-Edukazzjoni kien esprima ruħu bil-miktub li hemm pjanijiet li kellha ssir estensjoni.

Din se ssir jew it-tfal se jkollhom imorru band'oħra?

MR SPEAKER: L-Onor.

Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, fil-fatt l-iskola primarja tal-Mosta kif inhi mibnija llum ma tiflaħx li tiġi mkabbra iktar għax m'hemmx spazju.

Bil-popolazzjoni ta' tfal li hemm fl-iskejjel primarji llum m'hemmx open areas u spaces biżżejjed - jien naħseb li dan anke l-Onor.

Interpellant jafu.

Jiġifieri mhux sewwa li nkomplu niffollaw l-iskola b'iktar tfal.

Biex issir estensjoni hemm żewġ options - it-tnejn jinvolvu esproprjazzjoni ta' art privata - jew li nkabbru l-iskola billi nieħdu l- art li hemm viċin l-iskola li hija ġnien privat - dwar din il-ħaġa hemm question mark - jew li d-Dipartiment jesproprija jew jixtri biċċa art li hemm faċċata ta' l-iskola u jibniha f'kindergarten.

Pero' l-idea tagħna hi li l-kindergarten jekk ma tkunx eżatt ma' l-iskola primarja tkun viċin ħafna.

Ovvjament il-ġenituri li jkollhom iktar minn tifel wieħed jippreferu li jmorru triq waħda biex jieħdu t-tfal tagħhom l-iskola u mhux imorru min-naħa għall-oħra tar-raħal.

Jiġifieri l-intenzjoni hi li jekk ma ssirx estensjoni tinbena kindergarten fl-akwati ta' l-iskola.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, nixtieq nistqasi lill-Ministru dwar x'qed jagħmel id-Dipartiment biex l-istudenti tat-tieni sena tas-Sixth Form ikollhom teachers tajbin biżżejjed ħalli l-istudenti ma jkollhomx bżonn imorru private lessons meta jiġu biex jagħmlu t-tliet "A" Levels tas- suġġetti li jkollhom bżonn.

Din hi ħaġa li tweġġa' għax ħafna mill- istudenti donnhom jippreferu li jmorru lezzjonijiet privati milli jattendu fil-klassi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien naħseb li sfortunatament din hi parti mill- kultura li għandna dwar il-lezzjonijiet privati.

Jien ma nemminx li hemm daqstant tfal li għandhom bżonn ta' lezzjonijiet privati.

Ma neskludiex il- fatt tal-possbilita' li jkun hemm xi ħadd li jkun baqa' lura f'xi suġġett u jkollu bżonn ta' ftit għajnuna.

Dan l-istess bħal meta wieħed ikun ftit debboli u jieħu xi vitamini - dawn ikunu fil-minoranza għax il-maġġoranza l-kbira tan-nies li jieklu normali u m'għandhomx bżonn ta' vitamini extra.

Pero' sfortunatament fl-edukazzjoni daħlet il-mentalita' u l-kultura li kulħadd irid jieħu l-lezzjonijiet privati.

Jien konvint li bit-tagħlim li qed jingħata u bit-teachers li jgħallmu fix-Sixth Form, jekk l-istudenti jsegwu dan it-tagħlim sewwa jkollhom biżżejjed biex jgħaddu mill-eżamijiet.

Wara kollox din hija tad-daħk għax ħafna min-nies li jagħtu l-privat huma l-istess nies li jgħallmu fl-iskejjel - ma noqogħdux ninħbew wara subgħajna.

Mela allura dawn it-teachers meta jgħallmu fl-skejjel huma ħżiena u meta jagħtu l-lezzjonijiet privati jsiru tajbin!

Jien ma naħsibx li dan hu l-każ.

Irridu nifhmu u ndaħħlu l-kultura anke f'moħħ il-ġenituri li m'għandhomx jistrieħu daqstant fuq il-privat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' jagħti l-każ li minħabba li l-istudenti ma jkollhomx teachers, dawn qed ikollhom imorru l-privat?

Nixtieq insemmi każ f'dan ir-rigward.

Il-klassi 2C tal-Junior Lyceum tal-Verdala - jien naf li l-Ministru jinsab informat b'dan il-każ - ilhom bla teacher tal-literature u tal-geography kważi minn mindu bdiet l-iskola u minħabba f'hekk ħafna studenti qed ikollhom imorru l-privat.

Jista' l-Ministru jgħidli x'passi ttieħdu rigward dan il-każ?

Nispera li l-Ministru jieħu passi immedjati biex tiġi solvuta din il-problema.

Il-Ministru jaf ukoll li fil-Form 4 tal-Junior Lyceum taż-Żejtun hemm teacher li għal xi raġunijiet mhux magħrufa - jistgħu jkunu raġunijiet ta' saħħa - qed tassenti ruħha ta' spiss.

GĦalhekk jien nixtieq nitlob lill- Ministru biex jieħu l-passi meħtieġa f'każi bħal dawn.

M'inix ngħid li għandha ssir vendikazzjoni ma' din it-teacher, imma jekk hi qiegħda f'sitwazzjoni li ma tistax tagħti servizz lill-istudenti trid tinstab soluzzjoni jew inkella jintbagħat teacher ieħor.

Jien qed nitlob lill-Ministru biex jieħu l-passi meħtieġa rigward il-każi li għamilt mistoqsija parlamentari dwarhom illum ħalli almenu l-istudenti li jridu jitgħallmu jingħataw iċ-ċans li jagħmlu dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Sfortunatament għad fadal xi skejjel sekondarji li għandhom xi teachers neqsin, imma wieħed irid jifhem li la d-Dipartiment u lanqas il-Ministru ma jista' jfaqqa' subgħajh u jibgħat teacher mill-ajru.

Wieħed irid jifhem ukoll li jien ma nistax naqbad u nneħħi teacher minn klassi biex inpoġġih fi klassi oħra għax b'dan il-mod il-problema xorta ma tiġix solvuta.

Imma jien qed nagħmel l-isforzi kollha biex id-Dipartiment jutilizza r-riżorsi li għandu b'mod aħjar.

Jien naf li għandna xi nuqqas ta' teachers f'ċerti suġġetti, pero' nemmen li b'ippjanar u bi tqassim iktar għaqli tar-riżorsi umani li diġa' għandna l-problema ta' dan in- nuqqas tista' tkun ferm inqas.

(Interruzzjonijiet) Sfortunatament ma kontx naf li rrid nagħmel it-timetables ta' l-iskejjel jien ukoll!

Din issa skoprejtha!

L-affarijiet isiru b'mod li ma jkunx hemm ħafna ħela.

Ħalli nispjega x'irrid ngħid.

Per eżempju, sfortunatament jien ikolli ngħid li ġieli ssir ċerta akkomodazzjoni bejn il-heads u t-teachers b'mod illi t-teachers jagħtu lezzjonijiet inqas milli jistgħu jagħtu - skond l- agreement ta' l-MUT - u ssib ċerti skejjel fejn il-heads minflok ma jagħmlu 10 klassijiet jagħmlu 11-il klassi b'inqas tfal.

Veru li b'dan il- mod il-head ikun aktar komdu, ir-relazzjonijiet tiegħu mat-teachers ikunu iktar tajbin u ma jkollux problemi magħhom, pero' l-fatt hu li b'dan il-mod il-head ikun qed juża iktar teachers milli jkun hemm bżonn.

GĦalhekk min- naħa tagħna rridu naraw kif se nutilizzaw ir-riżorsi umani tagħna stess b'mod iktar effiċjenti u effikaċi.

Ovvjament issa l-iskejjel laħqu bdew u għalhekk jien mhux se noqgħod inbiddel it-timetables jew innaqqas il-klassijiet għax inkella nisfratta lill-istudenti.

Pero' aħna qed nagħmlu li nistgħu biex insolvu dawn il- problemi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, ma naqbilx ma' l-ewwel ħaġa li qal il-Ministru li bl-ikel li nieklu m'għandniex għalfejn nieħdu vitamini għax kieku l-isforzi li qed jagħmel il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali biex wieħed jiekol affarijiet naturali u mhux affarijiet artifiċjali ifisser li huma għalxejn.

Illum il-mod li ċerti ommijiet u missirijiet jitimgħu lil uliedhom ma jitwemminx meta llum f'Malta għandna dawn il- faċilitajiet.

L-istess ngħid lill-Ministru rigward it-tagħlim li pparagunah mal-mod li nieklu aħna d-dar.

Jien naħseb li hemm nuqqas kbir ta' sorveljanza dwar x'inhu jiġri fil-klassijiet sekondarji u se ngħid għaliex.

Jien ma nafx jekk il-Ministru josservax - forsi anke bħala missier - id-differenza li jara meta jidħol għand familji li jgħidulek li t-tifel għal ħafna żmien ma jkun għamel progress ta' xejn f'xi suġġett partikolari u għax ikun ilu jmur xahar privat jaraw bidla kbira.

Dan jirrifletti li hemm xi ħaġa nieqsa.

Jien naħseb li għandu jkun hemm aktar sorveljanza ħalli wieħed ikun jaf kif inhuma mexjin ċerti klassijiet b'mod speċjali dawk li jkunu qed jippreparawhom biex jagħmlu pass ieħor 'il quddiem.

Wieħed għandu jagħfas l-aktar bħala guidance u għandna naraw jekk aħniex armati biżżejjed biex issir sorveljanza tal-livell li qed jilħqu l-istudenti flimkien.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għalkemm naħseb li l-parir tal-vitamini huwa tajjeb ma naqbilx ma' l-Onor.

Interpellant li ma qabilx miegħi dwar din il- kwestjoni li semmejtha bħala eżempju.

Jien naħseb li għandu raġun fuq it- tieni punt dwar il-fatt li jrid isir monitoring għax għalkemm qed isir monitoring ma nħossx li qed isir biżżejjed.

Jien naħseb li rridu nżidu l- isforzi tad-Dipartiment anke fuq dan.

Waħda mill-affarijiet li tinkwetani - u issa partikolarment wara li għamilna l-agreement ma' l-MUT qed nipprovaw insolvuha permezz ta' in- service courses mhux iktar fuq bażi volontarja imma fuq bażi li jimponiha d- Dipartiment - hija li jkollok teachers, ġieli fl-istess skola jew fi skejjel differenti, li jgħallmu l-istess livell u l-istess suġġetti u dawn qatt ma jiltaqgħu flimkien u qatt ma jipparagunaw x'ikunu qed jagħmlu u allura jkollok id-diskrepanzi.

Jkollok teacher qed jgħallem Year 5 f'Birżebbuġa, per eżempju, u qed jaqdef b'ċertu mod u jkollok teacher ieħor qed jgħallem Year 5 fil-Mosta li jkun qed jaqdef b'ċertu mod.

Għalhekk peress li mhux qed niddiskutu l-problemi, m'hemmx idea li qed nilħqu ċertu livell, m'għandniex monitoring u allura, kif għidt, jeżistu d- diskrepanzi.

Jien mhux qed neskludi l-fatt li f'ċerti areas minħabba ċirkostanzi partikolari tifel jkollu bżonn imur il-privat u jagħmel progress, kif qed jgħid l-Onor.

Interpellant.

Jista' jkun riżultat ta' dan in-nuqqas li qed insemmi.

Aħna qed nagħmlu l-isforzi tagħna, rridu nirriorganizzaw ħafna biex inkomplu nsaħħu dan is-servizz.

Il-monitoring tal-livell tat-tagħlim li jsir fl-iskejjel irid isir mhux biss għall- iskejjel tal-Gvern imma anke għall-iskejjel privati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-Ministru għandu jiftakar li hemm ċerti studenti li jkunu qed jaspiraw biex iġibu tliet "A" levels grade A at one go għax hekk jitlob l-ogħla livell għal ċerti professjonijiet ġewwa l- Universita'.

Hawnhekk wieħed jara kemm għandu jsir monitoring ta' x'qed jiġri fil-klassijiet biex l-istudent ikollu l-kuraġġ ikompli l-istudji mingħajr il-bżonn li joqgħod jieħu l-private lessons.

Hemm studenti li nafhom jien personalment li kull fil-għaxija jkunu jridu jmorru għall- private lessons, meta diġa' għandek il-kap tal-familja mgħobbi bl-ispejjeż li allura se jkomplu jiżdidulu bil-fees tal-private lessons.

Hemm minnhom li jmorru mhux biss mit-Tnejn sal-Ġimgħa iżda anke s-Sibtijiet.

Barra minn hekk hemm il-fatt illi dan l-istudent tant tissikkah illi jibda kważi jaraha żejda li jmur fil-klassi għax iħoss illi mill-private lessons qed jitgħallem iżjed milli meta jkun fil-klassi.

Dan li ridt nispjega u nixtieq li ma jiġrix.

Jien nixtieq li l-istudent jitgħallem biżżejjed fil-klassi ħalli jkun kapaċi jġib il-grade minn hemm.

Id- Dipartiment għandu jiftaħar illi l-istudent iġib il-grades mill-iskola u mhux mill-private lessons.

Kull fil-għaxija wara l-bibien ta' ċerti teachers li jgħallmu fis-Sixth Form għall-"A" levels tara dak in-numru kbir ta' studenti qed jistennew għall-private lessons.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Naħseb l-uniku punt li rrid nikkummenta fuqu dwar dak li qal l-Onor.

Portelli huwa l-problema ta' kors partikolari, il-Kors tal-Mediċina illi biex tkun ċert li tidħol għal dan il-kors mhux biss trid tgħaddi mill-"A" levels, imma trid iġġib tliet A's f'sessjoni waħda.

Dan huwa veru u hija sitwazzjoni fejn qed toħloq pressjoni kbira fuq min irid jidħol l-Universita' għall-Kors tal-Mediċina.

Hija riżultat tal-fatt illi t-tobba jinsistu li fil-Kors tal-Mediċina ma jistgħux idaħħlu iktar minn ċertu numru, minħabba li għandna sptar wieħed u allura ma jistgħux jgħallmu ħafna tobba fl-istess ħin.

Kemm jien u kemm il-Prim Ministru dejjem ngħidu li ma nistgħux nibqgħu b'din is-sitwazzjoni imma t-tobba jibqgħu jirreżistu.

Fil-fatt nispera li meta nibnu l-isptar San Raffaele u ssir riforma fl-isptar San Luqa jkun possibbli li jidħlu iktar studenti għall- kors tal-mediċina u ma tibqax iktar l-iskuża tan-numerus clausus li minħabba fiha qed tinħoloq din il-pressjoni.

Wara kollox ma jfissirx li dawk l-istudenti li rnexxielhom jgħaddu minn tliet "A" levels f'session waħda huma l-aħjar nies biex isiru tobba.

Imma sfortunatament din hi s- sitwazzjoni.

Issa nfatti biddilna wkoll il-mod li bih wieħed jidħol l- Universita'.

Is-sistema ta' three "A" levels f'session waħda trid tispiċċa għax issa l-mod li bih tista' tidħol fl-Univerista' se tkun bbażata - se tkun tgħodd għal dawk li se jidħlu fis-Sixth Form is-sena d-dieħla - fuq l- International Baccalaureate, jiġifieri trid tgħaddi minn ħames suġġetti; tnejn fl-Advanced level u tlieta fl-Intermediate biex l-istudent ikollu iktar ideat ta' dixxiplini differenti u biex naraw liema huma n-nies li għandhom il-kapaċitajiet u l-kwalifiki li jkomplu bl-istudji tagħhom.

MTARFA - TELEPHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' applikazzjonijiet pendenti għal telephones fl- Imtarfa?

L-aktar applikazzjoni li ilha pendenti, kemm fil-fatt ilha li saret?

Meta hemm il-ħsieb li dawn l-applikanti jingħataw is-servizz?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Jiena nformat li sa l-aħħar ta' Ottubru 1994, n-numru ta' applikazzjonijiet pendenti fl-Imtarfa kien ta' wieħed u sebgħin (71) maqsuma kif jidher hawn taħt:

Qabel l-1989 1 1991 1 1992 6 1993 31 1994 (sa Ottubru) 32

Total 71 Għalkemm l-ippjanar tal-proġett minn naħa tal-Korporazzjoni Telemalta sar, s-servizzi se jkunu jistgħu jingħataw wara li titlesta t-trinka ppjanata mill-Awtorita' tad-Djar fil-proġett ta' l-Imtarfa biex is-servizzi jgħaddu minn taħt l-art.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk huwiex f'pożizzjoni li jagħti garanzija illi sa l-aħħar ta' din is-sena dawn in-nies se jkollhom is-servizz tat-telefon, inkluża l-linja?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nagħmel mill-aħjar li nista' biex dan is-servizz, inkluż il-linja, jingħataw sa l-aħħar ta' din is-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li pubblikament u uffiċċjalment il-Ministru qal li sa l-aħħar ta' Diċembru kulħadd se jingħata t-telefon, xi jfisser dan?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena m'għidtx li Telemalta hija perfetta u naħseb li l-eċċezzjoni kultant tipprova r-regola.

Fid-debate li kellna dwar Telemalta kont għidt li sa l-aħħar tas-sena se jibqa' 1000 applikazzjoni.

It-target kien u għadu li nagħmlu service on demanda f'Malta kollha imma wieħed jista' jiltaqa' ma ċerti diffikultajiet u naturalment dawn iridu jiġu ssuperati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li Telemalta qalet - u jien għandi provi biżżejed - li sa l-1994 kulħadd se jkollu s-servizz tat-telephone, jikkonfermax il-Ministru li jiena kelli raġun meta għidt li Telemalta mhijiex se tlaħħaq ma' dan it-target?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma naħsibx li huwa l-kompitu tiegħi li nagħti raġun jew nuqqas ta' raġun lill-Onor.

Mizzi.

Il-fatti huma li Telemalta ħadmet u rrenxxielha tniżżel b'mod drastiku l-waiting list u qed nistennew li sa' l-aħħar ta' din is-sena nkunu fil-livell ta' madwar 1,000 applikazzjoni pendenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Ambjent.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Skeda ta' kif kienu r-rati ta' l-elettriku f'dawn l-aħħar 20 sena, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 22974

MR SPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru għall- Ikel, Agrikoltura u Sajd.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1994/95 TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad- Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1994 sat-30 ta' Settembru, 1995, skond l-Att XV ta' l-1976 dwar l-Awtorita' tad-Djar.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Qabel nibdew, hemm xi arranġamenti kif se nipproċedu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nipproponi li l-ħin allokat għad-diskussjoni fis- seduti ta' dalgħodu u ta' llejla jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat, bil- winding up għall-Gvern; u li l-votazzjoni fuq din il-Mozzjoni tittieħed ħames minuti wara li tintalab.

MR SPEAKER: Il-Kamra taqbel ma' dak li għadu kemm ippropona l-Ministru?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, għandna quddiemna għad-diskussjoni l- Estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar u r-Rapport Annwali dwar ix-xogħol li sar matul is-sena li għaddiet kif ukoll il-proġettazzjonijiet li hemm għas-sena li ġejja.

Nibda biex ngħid li x-xogħol kollu li għamlet l-Awtorita' tad- Djar ma kienx ikun possibbli kieku t-tmenin ħaddiem li hemm ma tawx sehem kontinwu u m'għamlux dak kollu li kien possibbli min-naħa tagħhom biex dan ix-xogħol jimxi 'l quddiem u jibqa' għaddej bil-passi li kien ippjanat.

Naturalment dan kien possibbli bid-direzzjoni li ta l-Bord ta' l-Awtorita' tad-Djar, bl-impenn li taw id-diversi mpjegati, kif ukoll minħabba l-fatt li l-pubbliku in ġenerali, li jmur kontinwament fl-uffiċċju ta' l- Awtorita', wera koperazzjoni ma' dawn l-impjegati u seta' japprezza li l- affarijiet li saru mill-Awtorita' kienu qed isiru b'mod trasparenti li kulħadd seta' jsegwi kontinwament.

Kuntrarjament għal dak li għamilt diversi drabi fil-passat, nista' ngħid li minn dawn l-Estimi 'l quddiem wieħed jista' jibda jitkellem aktar dwar kordinazzjoni ikbar u li tidher ferm aktar bejn l-Awtorita' tad-Djar u d- Dipartiment tad-Djar.

Din il-kordinazzjoni ġiet attwata matul is-sena li għaddiet bejn id-Dipartiment u l-Awtorita' tad-Djar proprju bl-iskop li finalment, f'dawk li huma affarijiet li jikkonċernaw id-djar, nispiċċaw biex ikollna Awtorita' li verament tikkontrolla u tieħu ħsieb dak kollu li għandu x'jaqsam mad-djar u ma nibqgħux kif aħna llum, maqsumin f'żewġ organizzazzjonijiet differenti.

Matul is-sena li għaddiet dan diġa' deher f'diversi oqsma u huwa l-ħsieb ta' l-Awtorita' li jkompli matul is-sena li ġejja.

Tant hu hekk li hija l-intenzjoni ta' l-Awtorita' li tieħu over numru ta' funzjonijiet li sal-lum kienu qed isiru mid-Dipartiment tad-Djar.

Ngħid ukoll li għall-ewwel darba minn din is-sena, il-Voti li għandha l- Awtorita' tad-Djar qegħdin ukoll jinkorporaw fihom Vot li sal-lum kien jidher taħt Vot differenti u dan huwa għall-Kostruzzjoni u Maintenance fil- Ministeru ta' l-Ambjent.

L-iskop preċiż huwa li x-xogħol kollu ta' kostruzzjoni jiġi kkontrollat, maħdum u maħsub mill-istess Awtorita', dejjem b'kordinazzjoni u bi ftehim mad-Dipartiment.

Pero', minn issa 'l quddiem il-kontroll fuq l-infiq kollu se jibda jsir mill-istess Awtorita'.

B'hekk l-Awtorita' tkun tista' timxi 'l quddiem, tikkordina iktar u anke tkun tista' tħares b'mod iktar integrali lejn l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' dan il-qasam.

Dan huwa ferm importanti fis-sens li jeħtieġ li fil-pajjiż ikun hawn min jieħu ħsieb ix-xogħol kollu li għandu x'jaqsam mad-djar kif hemm entitajiet oħrajn li jieħdu ħsieb setturi partikolari, bħall-Water Services Corporation, Telemalta u anke Enemalta.

Mill-funzjonijiet li kellu s-sena li għaddiet, il-Bord ta' l-Awtorita' tad-Djar jista' jħares lejn targets aħjar fil-futur biex ikun jista' jikkordina x-xogħol li hemm maħsub fil-qasam tad-djar bl-iskop preċiż li dak kollu li huwa marbut mad-djar jiġi mbagħad ikkontrollat minn din l- istess Awtorita'.

Issa jekk wieħed iħares lejn il-funzjonijiet priċipali li għamlet l-Awtorita' tad-Djar fil-bidu tas-sena li għaddiet, jara eżattament fejn riedet tasal u fejn effettivament waslet u jara wkoll x'inhuma l-pjanijiet tagħha għas-sena li ġejja.

Fil-fatt b'dawn il- pjanijiet li se jservu għal ħafna snin wara, se jwasluna wkoll biex bil-mod il-mod f'dan il-pajjiż tkun tista' tinbidel il-kuxjenza ta' kull wieħed minna fuq x'inhuma d-djar tal-Gvern u djar li suppost għandha l-Awtorita'.

Din qiegħda dejjem tħares lejn il-problemi soċjali - f'pajjiżna nsejħulu social housing.

L-iskop ta' dan huwa biex dawk kollha li għandhom bżonn l- iktar u li huma l-iktar batuti, ikunu jistgħu jingħataw l-għajnuna.

Meta wieħed iħares lejn ir-rapport ta' l-Awtorita' tad-Djar jara eżattament x'kienet il-funzjoni tagħha matul is-sena li għaddiet u jara wkoll kif kien maqsum ix-xogħol tagħha.

Prinċipalment ix-xogħol kien maqsum fi tliet sezzjonijiet.

Il-Bord ta' l-Awtorita' tad-Djar ried jara x-xogħol li sar fil-passat mingħajr ma joqgħod jidħol fil-mertu jekk dan kienx tajjeb jew ħażin jew inkella huwiex x'imkien fin-nofs u ried jara wkoll x'kienet il-funzjoni ta' l-Awtorita' f'dawn is-snin bl-iskop preċiż li jkun jista' jikkonsolida dan ix-xogħol u jkun jista' jara li dawk l- affarijiet li fl-opinjoni ta' l-Awtorita' u fl-opinjoni tagħna hemm bżonn li jiġu ddrittati, allura jiġu ddrittati ħalli verament inkunu nistgħu naħdmu b'mod kordinat u b'mod unit.

Jekk wieħed iħares lejn x'sar is-sena li għaddiet, isib li l-Awtorita' kompliet bix-xogħol fejjiedi tagħha fil-qasam soċjali u f'dak kollu li hu marbut mal-qasam tad-djar.

Barra minn hekk l-Awtorita' rat x'inhuma dawk ix-xogħlijiet li għandhom jitkomplew, ipproġettat ix-xogħlijiet tagħha għas- snin li ġejjin u rat x'għandhom ikunu l-funzjonijiet tagħha.

F'dan is-sens impenjat ruħha biex tidentifika numru ta' skemi li huma mħabbra f'dan ir- Rapport u li huma intenzjonati biex dawk kollha li bi dritt jibbenefikaw għal xi benefiċċju jew għajnuna, allura jkunu jistgħu jeħduhom.

Fost dawn l-iskemi prinċipali li wieħed irid jaħdem fuqhom fil-futur, insibu li hemm skema għall-fidi taċ-ċnus.

GĦalhekk se jsiru tibdiliet fir-regolamenti ta' l-Awtorita' u tibdil fil-kondizzjonijiet differenti tad-diversi issues ta' plots li kien hemm fil-passat.

L-Awtorita' rat ukoll kif se tagħmel biex tnaqqas id-diversi kategoriji li hemm.

Tajjeb li wieħed jgħid li minn 12-il ħarġa differenti ta' plots, ma kienx hemm ħarġa waħda li kellha l- istess kondizzjonijiet bħal dik ta' qabilha.

Dan wassal għal ħafna konfużjoni fl-imħuħ tan-nies u għalhekk l-Awtorita' ħasbet biex tnaqqas din il-burokrazija żejda billi qed tipproponi emendamenti.

Irrid ngħid li minkejja li l-Awtorita' tad-Djar matul is-sena li għaddiet ivvotat Lm0.5 miljun għall-irkupru u għal ħlas lura lis-sidien ta' art li ttieħdet fis-snin imgħoddija, xorta waħda kellha ċerti diffikultajiet li wasslu biex in-nefqa kienet ferm inqas għax jew id-Dipartiment ta' l- Artijiet ma kellux biżżejjed informazzjoni dwar is-sidien jew inkella s- sidien ma kenux kuntenti bil-ħlasijiet li toffri l-Awtorita' b'kumpens.

Iżda madankollu rrid ngħid li xorta sar ħafna xogħol li r-riżultat tiegħu huwa li s-sidien issa jistgħu jitħallsu aktar malajr basta jippreżentaw provi legali mal-claim tagħhom.

Jiena nemmen li kienet inġustizzja li ttieħdet art b'dan il-mod mingħajr ma sar il-kumpens neċessarju.

Inħolqot inġustizzja ma' nies li veru fil-bidu minħabba problemi legali bejn l- Awtorita' u d-Dipartiment ma setgħux jifdu ċ-ċens, imma issa se jkunu jistgħu jifduh.

Dan huwa importanti ħafna biex l-Awtorita' tad-Djar tkun tista' tnaqqas ix-xogħol burokratiku ta' kuljum f'dik li hija amministrazzjoni ta' proprjeta' - kien hemm madwar 8,000 benefiċċjarju matul is-snin - u allura huwa fl-interess ta' l-Awtorita' u tal- benefiċċjarji li nagħtu lok għall-fidi ta' dan il-ċens u ta' din il- proprjeta'.

Naturalment dan kollu jwassal biex illum l-Awtorita' għandha pożizzjoni ferm iktar ċara f'dak li jirrigwarda l-proprjeta' li qiegħda tamministra.

Il-pjanijiet ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-snin li ġejjin se jkunu fuq bażi ferm iktar soda, fuq figuri realistiċi u l-pendenzi ma' diversi dipartimenti u sidien privati se jkunu iktar reali.

Jibqa' l-fatt li l-Awtorita' ma tistax tħares biss lejn ix-xogħol tal-passat imma trid tħares ukoll lejn ix-xogħol tal-futur.

Filwaqt li bil-pjan immedjat tagħha l-Awtorita' kompliet bix-xogħol tagħha f'dik li hija amministrazzjoni ta' kuljum u qed tkompli tħares lejn il-proġettazzjonijiet għas-snin li ġejjin, bħalissa l-Awtorita' hi mpenjata b'iżvilupp u b'kostruzzjoni ta' 760 apartament u maisonette li qegħdin f'livelli differenti ta' finishing u li jridu jitkomplew matul din is-sena.

B'dan il-mod l-Awtorita' tad-Djar qed tkompli timpenja lilha nnifisha biex toħloq kuxjenza soċjali f'dawk li huma l-bżonnijiet tal-qasam tad-djar.

L-Awtorita' tad-Djar forsi qatt ma mpenjat ruħha daqs is-sena li għaddiet biex toħloq kuxjenza ħalli jitneħħew is-slum areas - m'inix ngħid li fil-passat dan ma sarx.

Bid-diversi skemi li saru fil-passat u b'dawk li hemm maħsuba għas-snin li ġejjin - hija l- intenzjoni ta' l-Awtorita' tad-Djar li ttejjeb il-postijiet sub-standard mingħajr ma jkun hemm il-bżonn dirett li l-Awtorita' takkwista l- proprjeta' hi - l-Awtorita' jidhrilha li issa wasal iż-żmien li tħalli f'idejn il-privat għal dawk li huma skopijiet ta' abitazzjoni.

Kif għidt fil-bidu, matul din is-sena l-Awtorita' tad-Djar, b'kordinazzjoni diretta mad-Dipartiment tad-Djar, kompliet ix-xogħol tagħha f'dak li huwa mpenn soċjali.

L-Awtorita ma kkordinatx mad-Dipartiment tad- Djar biss minħabba li d-Direttur għall-Akkommodazzjoni Soċjali huwa wkoll membru ta' l-Awtorita' tad-Djar, imma matul is-sena li għaddiet kompliet l- integrazzjoni tax-xogħol li qabel kien amministrat separatament mid- Dipartiment tad-Djar u mill-Awtorita' tad-Djar biex dak ix-xogħol ripetut u maqsum li kien isir miż-żewġ organizzazzjonijiet issa jibda jsir minn organizzazzjoni waħda.

Matul is-sena li għaddiet l-Awtorita' tad-Djar ħadet over it-tmexxija ta' l-iskema għat-tiswija tal-postijiet residenzjali mikrija lill-inkwilini u nefqet Lm180,000.

Din kienet skema li oriġinarjament inbdiet mid-Dipartiment tad-Djar u ġiet integrata fl- Awtorita' tad-Djar is-sena li għaddiet.

L-intenzjoni hija illi mill- esperjenzi tal-passat li kellhom l-Awtorita' u d-Dipartiment tad-Djar, issa jkollna skema integrata u marbuta bejn iż-żewġ naħat biex tieħu ħsieb il- bżonnijiet tal-postijiet mikrija lill-inkwilini.

Fil-fatt l-Awtorita' ppreparat - qegħdin fl-aħħar fażi ta' pubblikazzjoni - skema ġdida li permezz tagħha dawk li qegħdin f'postijiet bil-kera jkunu jistgħu jirranġaw il-post fejn joqogħdu.

Matul is-sena li ġejja hemm ukoll il-ħsieb illi l- istess Awtorita' tieħu t-tmexxija ta' skema għal sussidju ta' kera li sal- lum kienet amministrata mid-Dipartiment tad-Djar.

Din l-iskema tissussidja mhux biss il-kera mill-Gvern imma wkoll tissussidja l-kirjiet mill-privat.

Fl-opinjoni tiegħi din l-iskema ma kellhiex suċċess daqstant mixtieq, madanakollu bit-tibdil li se tagħmel l-Awtorita' fl-iskema biex tagħmilha iktar realistika għall-bżonnijiet tal-lum, aktar nies se jibbenefikaw minn sussidji fuq il-kera anke jekk jikru mill-privat.

Matul is-sena li ġejja se nkunu nistgħu ngħaddu funzjoni oħra - sal-lum amministrata mid- Dipartiment - lill-Awtorita' tad-Djar ħalli naslu għall-arranġament meħtieġ biex ix-xogħol kollu jsir mill-istess Awtorita'.

L-iskop ta' dan huwa biex kulħadd ikun jaf x'qed jiġri u dawk kollha li għandhom dritt jibbenefikaw ikunu jistgħu jmorru f'post ċentrali ħalli jaraw x'inhuma d-drittijiet fundamentali tagħhom fis-sens li kulħadd ikollu post ta' abitazzjoni diċenti.

B'dan il-mod il-ħafna traġitti amministrattivi li jsiru jinqatgħu u nkunu nistgħu verament nitkellmu dwar xi ħaġa li hi integrali u magħquda fil-veru sens tal-kelma.

Jien naħseb li l-iktar funzjoni importanti li kellha matul din is-sena l- Awtorita', apparti x-xogħol dwar is-sussidji, kienet l- amministrazzjoni ta' l-applikazzjonijiet li kellha quddiemha għal 240 plot li ħarġu f'Lulju tas-sena ta' qabel - ta' min ifakkar li s-sena finanzjarja ta' l-Awtorita' tibda minn Ottubru u tispiċċa f'Settembru ta' wara.

Din issa waslet biex tikkonkludi l-għoti ta' dawn il-plots lid- diversi persuni li kienu applikaw għalihom.

Matul is-sena li għaddiet l- Awtorita' tad-Djar ħarġet għall-pubblikazzjoni l-għoti ta' numru ta' appartamenti - jidhirli li kienu 85 appartament, 40 ġewwa l-Imtarfa u 45 fl- Imsida.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jgħid li l-Awtorita' tad-Djar għamlet tibdil dwar kif jingħataw dawn l-appartamenti, fis-sens li rriklassifikat id-diversi kategoriji li kienu jeżistu.

Minflok li għandha seba' jew tmien kategoriji differenti issa għandha biss ħames kategoriji - dan jgħodd anke għal applikazzjonijiet futuri - jiġifieri koppji miżżewġin, koppji għarajjes, persuni mhux miżżewġin li jgħixu flimkien, koppji miżżewġin 'il fuq minn 50 sena li m'għandhomx tfal u ġenituri li għandhom tfal pero' huma separati.

F'dan ir-rigward, fil-ħarġa partikolari ta' dawn l-appartamenti l-Awtorita' kompliet b'konsistenza magħha nnifisha tagħmel arranġamenti f'dak li hu kontroll ta' min jista' jew ma jistax jibbenefika mis-servizzi li tagħti.

B'konsistenza ma' dak li kienet għamlet fil-ħarġa ta' Lulju 1993 dwar il- plots, l-Awtorita' ħarġet applikazzjonijiet għal appartamenti, bil- kondizzjoni li min japplika ma jkollux proprjeta' li hija tiegħu jew li jkun bigħha sat-30 ta' Settembru 1992 - l-istess data li kienet marbuta mal- ħarġa tal-plots.

Dan għamlitu għax l-Awtorita' temmen li għandha tgħin verament lil dawk li għandhom bżonn u mhux lil dawk li forsi kellhom proprjeta' u bigħuha għax kienu jafu li ħerġin il-plots u l-appartamenti.

L-Awtorita' għamlet din il-kondizzjoni ferm importanti minħabba l- esperjenzi li kellha fil-passat fejn kien hemm nies li mingħajr ma forsi kisru l-liġi, ħadu proprjeta' mingħand l-Awtorita' wara li biegħu l- proprjeta' tagħhom biex ikunu jistgħu josservaw ir-regoli li kienu jgħidu li tista' tapplika għal plot jekk kemm-il darba dak inhar li tapplika ma jkollokx proprjeta' fuq ismek.

GĦalhekk f'dan ir-rigward issa stabbilejna d-data tat-30 ta' Settembru, 1992 biex ħadd ma jgħid li pprovajna nnaqqsulu mid-drittijiet tiegħu.

Kulħadd jaf li min kellu proprjeta' qabel dik id- data u għal xi raġuni jew oħra bigħha, ma jistax japplika għand l-Awtorita' tad-Djar.

Dan ifisser ukoll li dawk li llum għandhom proprjeta' ma jistgħux japplikaw għal dawn il-benefiċċji.

Saret bidla żgħira f'dawk li huma appartamenti fil-konfront tal-plots.

Jekk kemm-il darba persuna jkollha proprjeta' tagħha li pero' tinsab fi stat li ma tistax tgħajjex familja fiha, l-Awtorita' tad-Djar tista' tikkonsidra l-possibilita' li l-applikazzjoni tiġi kkonsidrata bħala waħda valida.

Din kienet bidla li l-Awtorita' ħasset li hemm bżonn li tagħmel wara l-esperjenza li kellha fis-sena ta' qabel.

Filwaqt li l-Awtorita' kompliet bil-ħidma tagħha dwar il-plots, riedet tħares ukoll lejn xogħlijiet li jistgħu jsiru fil-futur u għalhekk fasslet numru ta' skemi.

Fir-realta' dawn l-iskemi se jintegraw skemi li kienu f'idejn id- Dipartiment tad-Djar.

Permezz ta' skemi ġodda se jkun hemm il-possibilita' li ħafna nies ikollhom post - naturalment ma jkunx tagħhom personali - ta' livell aċċettabbli, bil-faċilitajiet kollha li wieħed jistenna li jkollu fiż-żmenijiet tal-lum.

F'dan ir-rigward l-Awtorita' tad-Djar faslet skemi ġodda u bniet fuq dawk li kienu jeżistu fil-passat.

Nibda billi nsemmi xi wħud minnhom.

Skemi li se jiġu mħaddma matul is-snin li ġejjin għad irridu nħabbruhom.

Aħna rridu naħdmu bis-serjeta' b'mod li dawk li se jibbenefikaw minn dawn l-iskemi ma jkollhomx nuqqas ta' informazzjoni fiex jikkonsistu.

Hemm skema li permezz tagħha dawk in-nies li kellhom proprjeta', bħal post mibni jew inkella plot mibnija li ġiet mogħtija lilhom u li kienet mill-ewwel għaxar ħarġiet fl-1987, ikunu jistgħu jifdu ċ- ċens tagħhom.

Kif kulħadd jaf, il-parti l-kbira tal-Maltin jippreferu li jkollhom id-dar proprja tagħhom.

Jiġifieri issa dawn in-nies se jkollhom il-possibilita' li mhux biss ikollhom id-dar tagħhom imma wkoll l-art tagħhom.

Din hija xi ħaġa ġdida li qabel ma kenux jistgħu jagħmluha dawk li kellhom id-dar tagħhom għax kien hemm xi kondizzjonijiet li ma kienx jista' jsir fidi ta' ċens.

Dan se jserraħ ħafna mħuħ ta' nies li dejjem xtaqu jagħmlu dan.

Hemm skemi oħrajn li jirrigwardaw ix-xiri ta' proprjeta' li fihom joqogħdu l-inkwlini.

Fil-fatt fil-passat kellna żewġ skemi differenti għal dan ir-rigward.

Waħda kienet fejn il-persuni li joqogħdu fil- proprjeta' tal-Gvern setgħu jixtru d-dar jew l-appartament tagħhom u t- tieni waħda fejn l-inkwlini fil-proprjeta' privata setgħu jieħdu għajnuna mill-Awtorita' tad-Djar biex jixtru l-proprjeta' li joqogħdu fiha.

Għal numru ta' xhur dawn iż-żewġ skemi kienu sospiżi bl-iskop li nkunu nistgħu niffaċilitaw aktar ix-xogħol ta' min ikun se jixtri u jibbenefika.

Issa l- Awtorita' ħadmet skema differenti minn dik tal-passat, skema li permezz tagħha, numru ferm ikbar ta' inkwilni se jkunu jistgħu jixtru l-proprjeta' tagħhom u numru akbar ta' persuni li joqogħdu fil-postijiet tal-Gvern se jkunu jistgħu jieħdu din il-proprjeta'.

B'hekk dawn in-nies ikunu jistgħu jserrħu rashom li d-dar jew l-appartament huwa tagħhom.

F'dan is-sens wieħed irid jgħid li rigward l-appartamenti l-Awtorita' kienet taffaċċja - u sa ċertu punt għadha wkoll - l-problema li għalkemm numru sostanzjali ta' appartamenti inbnew u tqassmu mill-Gvern, l-art li hija mibnija fuqhom għadha mhijiex effettivament f'idejn l-Awtorita' tad-Djar.

Matul is-sena li ġejja l-Awtorita' se tkompli timpenja ruħha biex aktar minn din l-art tgħaddi għandha u aktar minn din l-art tiġi mħallsa lis-sidien.

Hawnhekk wieħed irid jagħmel id-distinzjoni bejn dik l-art li ttieħdet għal skop ta' bini u dik l-art l-oħra li ttieħdet b'possession and use.

Naturalment għad baqagħlna numru ta' diffikultajiet li huma akbar minn dik li hija proprjeta' li ttieħdet aktar tard b'metodi oħrajn għaliex f'dan ir-rigward jinħolqu l-kumplikazzjonijiet li mhumiex biss marbutin ma' l-art li ttieħdet għall-Awtorita'; imma jeżistu każi fejn art ttieħdet għal diversi proġetti oħra li saru minn diversi ministeri oħra fix-xogħlijiet li jagħmel il-Gvern.

Hemm ukoll l-iskema l-oħra li permezz tagħha l-inkwilini li joqogħdu f'postijiet tal-privat ikunu jistgħu jieħdu l-għajnuna mingħand l-Awtorita' biex jixtru d-dar tagħhom.

Din l-iskema mhux se tieqaf biss sal-livell li tagħtik l-għajnuna biex tixtri l-post li inti tkun għext fih għal numru ta' snin.

Kif nafu f'dan il-pajjiż għandna d-diżgrazzja li ħafna min-nies li joqogħdu f'postijiet bil-kera, minflok jieħdu ħsieb il-post li jkunu qed jgħixu fih u jaraw kif jagħmlu biex iżommuh fl-aħjar stat possibbli, jippretendu li f'kull ħaġa li tinqala' - anke fl-iċken ħaġa - is-sid għandu jidħol u jirranġa hu bil-konsegwenza li numru ta' sidien jiġu jaqgħu u jqumu milli jirranġaw dik il-proprjeta'.

Peress li l-Awtorita' taf b'din ir-realta' soċjali - ħadd ma jista' jinnegaha - mhux biss qed tagħti għajnuna biex wieħed ikun jista' jixtri d-dar li joqgħod fiha imma din l- istess skema se tkun integrata ma' skema oħra b'riżultat li min jixtri l- post fejn joqgħod ikun jista' jirranġah bl-għajnuna ta' l-Awtorita' tad- Djar.

L-iskop huwa li titnaqqas il-pressjoni minn fuq l-Awtorita' u d- Dipartiment tad-Djar u nħarsu lejn dawk it-talbiet ta' persuni li verament ikollhom l-akbar problemi ta' akkomodazzjoni.

Ħafna drabi dawn il-problemi jinħolqu mill-istess nies li jkunu ilhom joqogħdu f'post għal xi tletin sena u li matul is-snin ikun ħallewh jitkisser mingħajr ma taw każ li jirranġawh.

Filwaqt li b'dan l-iskop qed ngħinu lil dawn in-nies biex jixtru l-post li jkunu jabitaw fih, se ngħinuhom ukoll biex jirranġawh u b'dan il-mod jonqsu l-applikanti li jippretendu akkomodazzjoni jew plot b'mod dirett minn għand il-gvern tal-ġurnata.

Skema oħra li se terġa' tiġi ntrodotta u li se titħabbar minn hawn u ftit ġimgħat oħra hija l-iskema ta' tiswijiet f'dak li huwa xogħol ta' bini u proprjeta' li fiha joqogħdu l-istess sidien.

Fil-passat kienet teżisti din l-iskema li permezz tagħha bbenefikaw kważi 900 sid.

Din tidher ukoll fil- pagamenti li saru matul din is-sena u permezz tagħha numru ta' sidien irranġaw il-post li jabitaw fih.

Issa l-Awtorita' tad-Djar qed tkompli tintegra x-xogħol tagħha għas-snin li ġejjin u hija stess qed tieħu over ir- responsabbilta' li tamministra din l-iskema fejn is-sidien ikunu jistgħu jirranġaw id-dar tagħhom.

Għal darb'oħra l-iskop huwa li dawn is-sidien ma jippretendux li jieħdu appartamenti ġodda mingħand id-Dipartiment jew mingħand l-Awtorita' tad-Djar.

L-Awtorita' tad-Djar żammet idejha fuq ir-realitajiet soċjali ġodda li żviluppaw matul dawn l-aħħar snin.

Illum għandna numru ta' persuni li huma single parents, persuni li qed jitilqu mid-djar tagħhom għal raġunijiet differenti u persuni li qegħdin jisseparaw.

L-Awtorita' tad-Djar kellha bilfors tara kif lil dawn il-persuni tista' tgħinhom.

Billi nafu li r- realtajiet soċjali ta' dawn in-nies ħafna drabi ma jippermettulhomx li jixtru dar u li jkollhom proprjeta' f'isimhom b'mod dirett, għas-snin li ġejjin aħna rridu nħarsu - fil-fatt l-Awtorita' tad-Djar hekk għamlet is- sena li għaddiet - lejn varjeta' ta' soluzzjonijiet differenti minn dawk li kellna fil-passat.

L-ewwel soluzzjoni hi li jridu jingħataw sussidji aħjar fuq il-kirjiet li hemm; mhux biss fuq il-kirjiet tal-Gvern imma anke tal- privat.

Ilkoll kemm aħna rridu nifhmu li mhux biżżejjed ngħidu li l-Gvern għandu bżonn jibni iktar postijiet ħalli jkollu mnejn iqassam lil kulħadd għax din qatt ma tista' tkun soluzzjoni għall-problema tal-qasam tad-djar.

Din la kienet soluzzjoni għall-passat, la hi fil-preżent u anqas u anqas se tkun għall-futur.

Aħna rridu nintegraw il-forzi kollha li hawn f'dan il- pajjiż bl-iskop li nsolvu d-diversi diffikultajiet u problemi li jistgħu jinħolqu fil-futur fuq dan ir-rigward.

Dan nistgħu nagħmluh biss billi nimmassimizzaw l-użu tal-proprjeta' li għandna fil-preżent.

Kulħadd jaf li għalkemm hawn proprjeta' li m'hijiex okkupata u tista' tiġi okkupata, ħafna sidien ma jkunux iridu jagħtu l-proprjeta' tagħhom għall-kiri lil dawk in- nies li ma jkollhomx dħul biżżejjed jekk ma jkunx hemm is-sussidji neċessarji.

Kif nafu hemm xi limitazzjonijiet f'dawk li huma kontrolli ladarba l-proprjeta' tkun ingħatat għall-kiri lil xi inkwilin partikolari.

B'din il-kuxjenza, l-Awtorita' tad-Djar qed tistudja kif se tintroduċi inċentivi biex tħajjar lis-sidien jagħtu għall-kiri l-proprjeta' vojta li għandhom u li hija available għall-kiri.

L-Awtorita' tad-Djar qed tħabbar skema biex permezz tagħha s-sidien jiġu mħajra biex jikru proprjeta' taħt kondizzjonijiet differenti u lest li tagħti għajnuniet lil sidien li jridu jirranġaw il-proprjeta' tagħhom bl-iskop li jgħadduha għall-kiri.

B'dan il- mod filwaqt li se jkun hemm l-involviment u s-sehem ta' l-Awtorita' biex ikun hemm il-ħlasijiet neċessarji f'ċerti xogħlijiet, fl-istess ħin tkun qiegħda tgħin biex il-piż tal-bini ma jibqax jinġarr kollu minn din l- Awtorita' imma anke mill-privat.

Ħaġa oħra li trid tiġi amministrata mill-Awtorita' tad-Djar hija r- rimborż tal-ħlasijiet tal-VAT lil dawk li jagħmlu spejjeż wara l-1 ta' Jannar biex jiffinalizzaw ix-xogħol fuq l-ewwel dar tagħhom.

Kif ingħad il- bieraħt lura f'dan il-Parlament, l-Awtorita' tad-Djar se tamministra skema biex permezz tagħha l-VAT li titħallas għall-kostruzzjoni ta' l-ewwel dar tingħata lura.

Jekk wieħed qara sewwa fiex tikkonsisti din l-iskema, wieħed seta' jara li permezz ta' implimentazzjoni ta' affarijiet li diversi drabi smajna li huma koroh, fl-opinjoni tagħna dawn se jgħinu biex iqanqlu iktar kuxjenza soċjali f'dan il-pajjiż.

Din l-iskema tagħmel distinzjoni bejn proprjeta' li qed tinbena u bejn proprjeta' li hija mibnija imma għandha bżonn ta' xi arranġamenti.

GĦalhekk filwaqt li din l-iskema tagħti Lm2500 massimu għal dak li huwa bini ġdid, qiegħda tagħti l-massimu ta' Lm500 aktar, jiġifieri Lm3000, f'dak li huwa bini eżistenti, bl-iskop li f'dan ir-rigward ikollna politika li permezz tagħha twassal biex isir iktar użu minn dak li huwa parti mill-ġid nazzjonali ta' pajjiżna.

B'dan il-mod inkunu nistgħu nagħmlu użu aħjar mill-proprjeta' li qiegħda tiġi amministrata mill-Awtorita' tad-Djar bl-iskop li fis-snin li ġejjin kemm jista' jkun in-nies ikollhom dar li tkun sodisfaċenti u mgħammra bil- ħteġijiet kollha neċessarji.

Imma fl-istess ħin irridu naraw ukoll li jsir l-aħjar użu mill-istess proprjeta'.

Kif għidt diversi drabi oħra, aħna għandna nibdew nifhmu li hu inutli li nibnu dar daqshiex biex imbagħad ma nkunux nistgħu nimlewha.

Aħna nafu x'inhuma ċ-ċirkostanzi soċjali tal-familji f'pajjiżna li anke jirriflettu dak li qed jiġri f'diversi pajjiżi barranin, iżda rridu nifhmu li d-djar tagħna għandhom jirriflettu l-bżonnijiet tagħna kemm bħala individwi, kif ukoll bħala familja.

Jien nemmen li aħjar ikollna familji magħqudin fi djar żgħar, iżda bil-bżonnijiet kollha, milli jkollna familji mfarrka - bħalma qed naraw madwarna - fi djar kbar bil-piżijiet u strains kollha li jiġu minħabba s-self kbir li jkun sar.

Ngħidu x'ngħidu, r-realta' hi li koppja żagħżugħa - jekk ma jkollhomx ġenituri sinjuri li jgħinuhom - bilfors ikollha tissellef ħalli tibni darha.

Dan nista' ngħidu fid-dawl ta' l-esperjenza tiegħi personali, mhux biss f'dawn l-aħħar tliet snin kemm ili nvolut fit-tħaddim ta' l-Awtorita' tad-Djar, iżda anke meta wieħed jara nies li għalkemm ikunu ħadu plot u għajnuna mingħand l-Awtorita' xorta waħda jispiċċaw biex ma jinbnux dik il-plot mhux minħabba nuqqas ta' flus iżda talli l-koppja tissepara minħabba l-istrains li tkun qed issofri.

Peress li l-Awtorita' hija konxja minn dawn id-diffikultajiet, f'Marzu li għadda ħabbret skema ġdida biex tgħin lil dawk il-koppji li jkunu bdew jibnu darhom ibigħu il-proprjeta' tagħhom bil-kondizzjonijiet li nħarġu fl- avviż Nru. 47.

Dan setgħu jagħmluh bl-iskop li jeħilsu mid-diffikultajiet li kellhom.

Matul dan il-perjodu, l-Awtorita' rċeviet 51 talba ta' dan it- tip; 28 talba ġiew minn għarajjes li ħassru, 7 minn nies miżżewġa li sseparaw minn xulxin, 12-il talba ġiet minn nies li kellhom diffikultajiet finanzjarji, 3 persuni rtiraw l-applikazzjoni tagħhom u talba waħda ġiet irrifjutata.

F'dan ir-rigward l-Awtorita' mhux biss tiftaħar li tgħin billi tagħti plot, imma trid tkompli tgħin lil dawk il-koppji li jistgħu jsibu xi diffikultajiet wara li jkunu ħadu plot.

L-Awtorita' tad-Djar biex tkompli fil-kuxjenza soċjali tagħha riedet tara minn fejn u b'liema mod tista' ddaħħal ammont ta' flus bl-iskop speċifiku li tkompli bil-proġetti ta' bini ta' maisonettes u appartamenti li nitkellem fuqhom aktar 'il quddiem.

Waħda mill-affarijiet li ħolqot kritika kontra l-Awtorita' tad-Djar matul is-sena li għaddiet kien il-bejgħ b'mod kummerċjali ta' 33 plot.

Ma nafx x'ma ntqalx f'dan il-Parlament, fuq ir-radju jew fuq il-gazzetti dwar dawn it-33 plot!

Intqal li l-Awtorita' għamlet xi ereżija u jien konvint li anke matul din id-diskussjoni se nisimgħu dan l-istess argument.

Jidher li ħadd ma fehem xejn u n-nies li jitkellmu dwar il-housing għadhom ma fehmux x'inhi l-vera funzjoni soċjali ta' l-Awtorita' tad-Djar.

B'wiċċi mill- quddiem ngħid li ma jistax ikollok Awtorita' li tiftaħar li qed tgħin lil min għandu bżonn jekk tagħti plots għal semi-detached villas jew tagħti plots lil min mhux verament ikollu bżonn.

Din mhux il-funzjoni li suppost ikollha l-Awtorita'.

Veru li l-Awtorita' tad-Djar ħarġet 33 plot u 21 minnhom kienu għal semi detached villas u l-kumplament kienu plots li għal diversi raġunijiet ma setgħux jinbnew minn dawk li kienu ħadu l-plot oriġinarjament.

Ta' min jgħid li minn dawn it-33 plot l-Awtorita' tad- Djar daħħlet Lm400,000 liema flus ma marrux fil-but ta' l-Awtorita', imma qed jintużaw biex jinbnew aktar appartamenti u maisonettes ħalli verament ngħinu lil dawk li għandhom bżonn u b'hekk nibqgħu nżommu quddiem għajnejna l-funzjoni soċjali ta' l-Awtorita'.

Dan huwa importanti u naf li meta nitkellem b'dan il-mod inkun qed nitkellem kontra dawk il-ħafna nies - anke barra dan il-Parlament - li jjippretendu li għandhom dejjem jieħdu mingħand il-Gvern - idea li donna drajna biha hawn Malta li tieħu mingħajr ma tagħti dak li għandek tagħti.

Jien ngħid li kieku għamilna l-aħjar użu mill-proprjeta', kieku minflok ħriġna 8,000 plot - daqshekk ingħataw matul is-snin li għaddew - almenu stajna noħorġu noħorġu 20,000 plot u stajna nakkomodaw 20,000 familja.

Din l-art ġieli ttieħdet mill-Gvern b'konsegwenzi fuq is-sidien u jien inħoss li hija responsabbilta' tiegħi u ta' dawk kollha li qegħdin jamministraw il- pajjiż illum li nitkellmu dwar il-ħtieġa li nekonomizzaw f'dak li huwa użu ta' l-art bl-iskop preċiż li 'l quddiem uliedna u ulied uliedna ma jbatux il-konsegwenza ta' dan għaliex aħna ngħidu li dak li nsibu nixtiequ nħalluhulhom fi stat dejjem aħjar.

Irridu nifhmu li kull biċċa art li nagħtu għall-bini nkunu qegħdin inneħħuha mil-istat naturali tagħha u matul it-tletin sena li għaddew aktar milli rduppjajna l-ispazju mibni f'dan il-pajjiż.

L-Awtorita' tad-Djar fil-preżent għandna f'idejha l- kostruzzjoni f'fażijiet differenti ta' 760 appartamentiu kif inhi l-ħtieġa xorta qegħda tipprova tekonomizza f'dak li huwa użu ta' l-art.

Il- 200 maisonette li qegħdin jinbnew f'sitt jew seba' lokalitajiet differenti fil-pajjiż, liema lokalitajiet fil-parti l-kbira tagħhom kienu mitluqin u bla ebda użu jew bal użu speċifiku.

Peress li kien hawn id-diffikultajiet u l-problemi u peress li kien hawn l-idea li trid tagħti plots li ħafna drabi ma kenux se jittieħdu mill- privat, dawn il-postijiet baqgħu mingħajr ma nbnew.

L-Awtorita' tad-Djar ħarset lejn il-bżonnijiet, fittxet l-art li kien hemm li tista' tuża u rat kif se tagħmel biex tuża dik l-art fl-aħjar mod possibbli.

Nistgħu ngħidu li fil-preżent għandna 200 maisonette li qed jinbnew fil-parti l-kbira tagħhom f'postijiet li jew kienu abbandunati jew żgur ħadd ma ħaseb li jistgħu jispiċċaw għall-abitazzjoni fis-sens li qed insemmi.

Hemm ukoll l- użu aħjar ta' l-art fis-sens li minflok qed inħarsu lejn l-għoti ta' plot jew lejn il-bini ta' maisonette biss qed inħarsu wkoll, fejn hu possibbli, lejn il-kostruzzjoni ta' appartamenti.

Mr Speaker, hawnhekk kull wieħed minna għandu jibda jifhem ir-responsabbilta' li ma nibqgħux inħarsu bilfors lejn id-dar tagħna bil-mod tradizzjonali li dejjem ħarisna jiġifieri dar fuq u isfel, bi tliet kmamar tas-sodda li ħafna drabi jkunu kbar ħafna.

L-Awtorita' għandha pjani biex tibni appartamenti li jħarsu verament mil-lat ambjentali pero' jħarsu wkoll l-użu ta' l-art b'mod aħjar.

Dawn huma għanijiet fundamentali f'dik li hija ħidma ta' l- Awtorita'.

Jekk irridu nħarsu lejn il-qasam soċjali tad-djar ma jistax jonqos li l- Awtorita' tad-Djar ma tkunx ukoll responsabbli mit-tneħħija ta' slums f'dan il-pajjiż.

Ix-xogħol li nbeda matul is-sena li għaddiet irid jitkompla u jispiċċa matul ix-xhur li ġejjin.

Fil-fatt hemm 152 appartament għall- kostruzzjoni u dawn qed jieħdu post postijiet illi kieku kull wieħed minna kellu jmur jarahom qabel ma twaqqgħu, kien jaħrab jiġri jitbiegħed minnhom.

Id-diżgrazzja ma kenitx li dawn il-postijiet kienu mibnija u qed jaqgħu imma li dawn il-postijiet kienu postijiet okkupati minn ħutna l-Maltin.

Fil-fatt il-kondizzjonijiet mhumiex xierqa għall-bżonnijiet ta' l-1994, ftit snin qabel ma jibda seklu ġdid.

F'dan ir-rigward l-Awtorita' tad-Djar rat li twaqqa' postijiet li kienu mkissra, fi stat ta' abbandun u tibni minflokhom postijiet ġodda.

Minbarra l-proġetti li l-Awtorita' għandha f'idejha għandha wkoll numru ta' proġetti oħrajn li qiegħdin jew f'fażijiet ta' pjanti jew inkella l-identifikazzjoni tagħhom qiegħda quddiem l-Awtorita' jew tad-Djar jew inkella quddiem l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

B'hekk inkomplu nnaqqsu l-istat ta' mistħija li jaqbdek meta tara postijiet "hekk" aħseb u ara li tgħix fihom!

Hija r-responsabilita' tiegħi, ta' l-Awtorita' u tal-Gvern biex lil dawn in-nies ma nħalluhomx jgħixu iktar f'dawn il-kondizzjonijiet.

Jien ċert li kif inhi mmexxijja llum l-Awtorita' - minkejja l-kritika li tirċievi li ma qassmitx biżżejjed bil-mod tradizzjonali tagħha - se tibqa' taħdem biex lil dawn in- nies tkompli tgħinhom ħalli tassew inkunu nistgħu nħarsu 'l quddiem.

Funzjoni importanti oħra li għamlet l-Awtorita' s-sena li għaddiet kienet li tkompli tamministra l-kostruzzjoni ta' Belt Ġdida ġewwa l- Imtarfa.

Diversi drabi nisimgħu kemm se ndumu nkaxkru biex inlestu u kemm missu sar "hekk" u kemm missu sar "hekk".

Pero' l-Awtorita' tad- Djar kompliet bil-pjan tagħha li twassal biex din il-lokalita' tiġi ammeljorata.

Hawnhekk nixtieq insemmi każ ta' kemm hu sewwa li jsir użu aħjar ta' l-art.

Fl-Imtarfa kien hemm erba' postijiet li fihom kienu jgħixu erba' familji li minflokhom telgħin 78 appartament.

Fuq l-istess art u fl-istess spazju, pero' b'mod użat ferm aħjar, minflok dawk l-erba' familji se jkun hemm 78 appartament u 90 garage.

Taħt dan l-istess blokk se jkun hemm sports complex li jista' jintuża miż-żgħażagħ ta' dawk l- inħawi.

Fil-Belt ta' l-Imtarfa mhux biss sar l-irranġar, it-twittija u l- embellishment ta' l-areas bejn il-blokki l-qodma u dawk li nbnew riċentement, talli kompla l-programm ta' xogħol u ta' proġetazzjoni għal dawk l-inħawi għas-snin li ġejjin biex matul is-sena li ġejja nkunu nistgħu nwasslu dan il-pjan għat-tmiem tiegħu.

B'hekk inkunu nistgħu ngħidu li għandna post wieħed, belt konċentrata, belt ġdida, belt bil- faċiliajiet kollha u belt li minkejja l-kritika kollha li jista' jkun hemm dwarha, hija belt li fir-realta' qed tkompli tinħoloq bix-xogħlijiet li hemm għaddejjin u li se jkomplu fix-xhur li ġejjin.

Mr Speaker, irrid ngħid li matul is-sena li għaddiet tlesta blokk ta' 40 appartament u hemm 78 appartament li huma fil-kostruzzjoni.

Fil-preżent inbeda xogħol anke fuq iċ-ċentru tal-belt li se jinkorpora wkoll il-bini u l-faċiliajiet li hemm diġa' lesti f'dawn l-istess inħawi.

Se jinbena wkoll blokk ieħor - qiegħed fil-bidu tiegħu - ta' 40 appartament, bid-diversi garaxxijiet u faċilitajiet oħra li għandhom ikunu ta' importanza kbira.

Fl- istess żmien tkompla wkoll il-proġettazzjoni fuq ix-xogħol tat-toroq, it- tibdil tas-sistema kollha tal-faċilitajiet sanitarji, ta' l-ilma u tad-dawl bl-iskop li verament ikollna belt ġdida u wieħed ikun jista' jgħid li l- Awtorita' tad-Djar kienet responsabbli.

Is-sena li għaddiet u se jkomplu matul is-snin li ġejjin l-Aworita' tad- Djar flimkien ma' l-Universita' ta' Malta bdiet proġett dwar iffrankar ta' enerġija li ilu fuq il-karta għal diversi snin, imma issa li nbeda jien ċert li jitkompla u jagħti l-frott.

Kellna kritika li dan il-proġett ma jħarisx biss lejn il-problema tad-djar, u li mhux intiż biex verament jgħin lil min għandu bżonn, madanakollu dan il-proġett mhux biss iħares lejn dawn il-bżonnijiet imma jmur ferm iktar 'il bogħod.

Billi kif nafu f'dan il- pajjiż m'hawnx wisq nies fil-privat li lesti jesperimentaw u jinvestu biex ikunu jistgħu jfittxu dak li jista' jintuża għall-quddiem, l-Awtorita' tad- Djar ħadet ir-responsabbilta' li tara ssibx mezzi peress li pajjiżna jgawdi ħafna xemx, kif inkunu nistgħu bħal pajjiżi oħrajn - pajjiżi wkoll li m'għandhomx ix-xemx li għandna aħna - nisfruttaw aħjar din l-enerġija.

B'dan il-mod inkunu qegħdin niffrankaw l-enerġija mhux biss għal dawk it-12- il ruħ li sejrin joqogħdu f'dawn il-postijiet, imma mir-riżultati t'hemmhekk inkunu nistgħu ngħinu lil korporazzjonijiet u dipartimenti tal- Gvern fil-funzjoni tagħhom biex niffrankaw fin-nefqa u nħassru inqas l- ambjent li kull wieħed irid jgħix fih.

L-Awtorita' tad-Djar biex ikollha kuxjenza soċjali trid tħares lejn il- bżonnijiet ta' l-aktar nies batuti.

Ir-riżultati ta' matul is-sena li għaddiet u l-proġettazzjoni għas-sena li ġejja huma aħjar milli qatt jista' jkun hemm.

Jien normalment niddejjaq nagħmel paraguni dwar nefqiet li jsiru llum ma' dawk li saru fil-passat għax naf x'tip ta' kritika nista' nisma aktar tard, pero' llum se jkolli bilfors nagħmel dan.

Jekk wieħed iqabbel in-nefqa kapitali fl-1993/94 ma' dik fl-1986/87, isib li din hija mitt darba aktar u jekk tqabbilha mas-sena 1985/86 isib li hija 20 darba aktar.

Aktar importanti minn hekk, jekk inqabblu l-proġettazzjonijiet tagħna għas-sena li ġejja ma' dak li ntnefaq fl-1986/87 insibu li s-somma hija 250 darba aktar.

Dawn huma flus li diġa' ġew ivvotati u ntnefqu mill- Awtorita' tad-Djar.

Mr Speaker, l-istess ħaġa nistgħu ngħidu f'dak li hu infiq soċjali minn din l-istess Awtorita'.

Jien konvint li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni se nisma ma nafx kemm-il darba l-kliem li din l-Awtorita' m'għamlet xejn u ma ħaditx ħsieb lil dawk li l-aktar għandhom bżonn.

F'dak li hu nfiq soċjali nsibu li fl-1993/94 l-Awtorita' nefqet tliet darbiet u nofs aktar milli ntnefaq fis-sena 1986/87.

Dan huwa l-iktar mod ċar u qawwi ta' kif l- Awtorita' tad-Djar qed terfa' r-responsabilita', tagħti direzzjoni ta' kuxjenza u indikazzjonijiet soċjali, għax trid bis-serjeta' li tkun Awtorita' responsabbli mid-djar għal skop soċjali.

Dan se jkun il-mod ta' kif l-Awtorita' matul is-sena li ġejja se tkompli tonfoq il-flus, li mhux se nagħtihomlha jien imma se jagħtihomlha dan il-Parlament u dan il-poplu.

GĦalhekk il-Bord ta' l-Awtorita' għandu d-dover li jara li dawk il-flus jintnefqu verament għall-aħjar skop biex jgħin lil min hu batut u lil min l- iktar għandu bżonn.

Mr Speaker, din hija d-direzzjoni u l-funzjoni ta' kif l-Awtorita' trid tħares lejn ix-xogħol tagħha u ta' kif se taħdem, mhux biss fis-sena li ġejja, imma bil-preparazzjoni ta' din is-sena se tkun tista' tħares b'mod iktar qawwi lejn is-snin li ġejjin.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, id-diskors li sar dalgħodu mill- Ministru responsabbli mid-djar, inqisu bħal diskors li jagħmel għarus lill- għarusa tiegħu.

Qed nisimgħu ħafna diskors sabiħ, imma meta wieħed iħares lejn is-sitwazzjoni reali tal-housing f'pajjiżna, speċjalment fil-qasam soċjali, jara differenza kbira bejn il-kliem u l-indikazzjonijiet li smajna għal dak li l-pajjiż qed iġarrab.

Nibda biex nagħmel xi kummenti fuq l-accounts ta' l-Awtorita' tad-Djar li għalqu fit-30 ta' Settembru, 1994.

Xtaqt nirrimarka dwar paġna 4, fejn insibu li l-Awtorita' tad-Djar fl-1993 qalgħet daqqa ta' ħarta minabba l- iżvalutazzjoni tal-lira Maltija u ħarġet b'telf ta' aktar minn Lm400,000.

L-Awtorita' fl-1993 kompliet sofriet telf ta' aktar minn Lm700,000 minħabba fluctuations in exchange rates and market valuations, u din is-sena tilfet Lm213,578.

Jien nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'qed tippjana l-Awtorita' biex ma jibqax ikollha dan it-telf.

Xtaqt nagħmel ukoll kumment dwar is- self ta' l-Awtorita' minn barra l-pajjiż u nistaqsi jekk setgħux isiru xi arranġamenti mal-banek Maltin biex jinħarġu shares fi stocks li jħallsu imgħaxijiet inqas minn dak li qed tħallas l-Awtorita' fuq flus li tissellef minn barra minn Malta, dejjem bl-iskop ġenwin li l-Awtorita' tiffranka l- flus.

F'paġna 12 ta' dan ir-Rapport, taħt Contingent Liabilities, insibu l-item "guarantees given on behalf of applicants in favour of Lohombus Corporation Ltd".

Hawnhekk naraw li fl-1994 l-Awtorita' daħlet garanti ta' Lm9 miljun, għalkemm diġa' kellha dejn fuq self li ssellfet direttament.

Nixtieq li ningħataw tagħrif dwar kif l-Awtorita' se tkompli tħallas dan id-dejn.

Jekk l-Awtorita' ma jkollhiex xi tbigħ se tibda tissellef b'rati ta' mgħax qawwija biex ikun jista' jitħallas id-dejn ta' Lm9 miljun li għandha?

Wieħed jista' jikkonkludi li jekk l-Awtorita' tiġi fi stat li ma jkollhiex xi tbigħ, is-sitwazzjoni ta' din l-Awtorita' tmur għall-agħar.

Mr Speaker, ma nistax ma niġbidx l-attenzjoni dwar dan.

Xtaqt ukoll nikkummenta u anke nikkritika r-Rapport Amministrattiv li ppreżentatilna l-Awtorita' tad-Djar għas-sena 1993/94.

Wieħed isib faqar f'dawk li huma allokazzjonijiet ta' postijiet.

Fl-1994 l-Awtorita' tad- Djar ħarġet biss 85 appartament, 45 fl-Imsida u 40 dar bil-ġaraxx fl- Imtarfa.

Insibu wkoll li d-Dipartiment alloka 396 appartament.

Nixtieq inkun naf fuq liema mertu ingħataw dawn l-appartamenti.

Hawnhekk tidħol il- koperazzjoni li għandu jkun hemm bejn l-Awtorita' u d-Dipartiment ta' l- Akkommodazzjoni Soċjali.

Nixtieq inkun naf jekk minn dawn it-396 appartament kienx hemm minnhom li tbattlu u reġgħu ingħataw matul dik l- istess sena.

Nixtieq inkun naf ukoll għaliex id-Dipartiment ġieli jdum ma jieħu ċ-ċwievet lura meta jkun jaf li min kellu post tal-Gvern jew post privat rekwiżizzjonat ikun irnexxielu jmur joqgħod band'oħra u jkun ingħata żmien biżżejjed.

F'ċerti każi ssib inkwilini li jkunu nkejjużi u ma jagħtux iċ-ċwievet lid-Dipartiment.

Dan mhux sewwa, speċjalment meta s-sid ikollu bżonn il-post għall-familja tiegħu jew inkella s-sid ikun jaf li dak il-post ġie traskurat u jekk jibqa' magħluq issirlu ħafna aktar ħsara.

Hawnhekk ta' min jgħid li tajjeb li d-Dipartiment jara li ma ssirx ħsara lill-postijiet rekwiżizzjonati.

Irrid ngħid li ħafna drabi permezz ta' mistoqsijiet parlamentari diretti u anke indiretti, nagħtu indikazzjonijiet ċari lid-Dipartiment ta' dak li jkun qed jiġri, u dan nagħmluh għaliex irridu li l-affarijiet isiru sewwa.

Nixtieq nistaqsi fuq liema kriterji postijiet rekwiżizzjonati jingħataw lura lis-sidien.

Kien hemm żmien meta diversi kelliema tal-Gvern kienu qed jagħtu indikazzjoni li se jkun ħafna aktar faċli li dawn il-postijet meta jitbattlu jingħataw lura lis-sidien, speċjalment meta dawn ikollhom bżonnhom għal xi familjari jew inkella għax il-post ikun qed isofri ħafna ħsara.

Jekk niġu għal dak li jiġi mwiegħed mill-Gvern, insibu li fejn jidħlu dati, wieħed ma tantx jista' joqgħod fuq dak li jingħad.

Fil-ħarġa tal- gazzetta "Il-Mument" tas-16 ta' Jannar ta' din is-sena, kien intqal li sa tmiem ix-xahar kellhom jinfetħu l-applikazzjonijiet għax-xiri ta' 85 appartament fl-Imsida u fl-Imtarfa, mentri dawn ħarġu fl-aħħar ta' Mejju.

L-appartamenti fl-Imtarfa ħarġu bil-prezz ta' madwar Lm23,000 u dawk ta' l- Imsida ħarġu bil-prezz ta' madwar Lm17,000.

U minkejja li dawn kienu sussidjati, żgur li ċerti kategoriji ta' familji ma setgħux japplikaw għalihom.

Dan juri kemm il-Gvern qiegħed dejjem aktar jorjenta l-Awtorita' tad-Djar lejn bejgħ minflok kiri ta' postijiet.

Infakkar li quddiem id- Dipartiment ta' l-Akkommodazzjoni Soċjali hemm aktar minn 3,000 applikazzjoni għal post alternattiv.

Naħseb li jkun tajjeb jekk id- Dipartiment ikollu statistika ta' kemm nies minn dawk l-applikanti huma lesti li jixtru, ħalli b'hekk ikun jista' jippjana aħjar.

Ħaġa oħra li jista' jagħmel id-Dipartiment hija li jibgħat xi tip ta' questionnaire biex jindaga x'inhu l-income ta' dawk il-familji u b'hekk almenu jkun jaf, bejn wieħed u ieħor, kemm hemm nies li jistgħu jixtru jew inkella jikru.

B'dan il-mod tkun riflessa bil-fatti x-xewqa ta' kull wieħed minna li jara li l-Awtorita' tad-Djar verament tgħin lil min l-aktar li għandu bżonn għajnuna.

Tajjeb li l-Awtorita' tad-Djar tagħmel ħilitha kollha biex bil-flus li ddaħħal mill-proprjeta', tkun tista' tagħmel iktar ġid.

Pero' jekk l- Awtorita' tad-Djar tagħmel dan biss, mingħajr ma tagħmel il-parti l-oħra, jiġifieri tindaga kemm hemm nies li bl-ebda mod ma jistgħu jixtru u allura bilfors ikollhom jikru, ma jkunx jista' jsir dan l-eżerċizzju li lkoll nixtiequ li jitwettaq.

B'dan il-mod wieħed ikun jista' jiġġudika kemm verament il-Gvern għandu jew m'għandux kuxjenza soċjali, fis-sens li jrid jara li kulħadd ikollu post xieraq fejn joqgħod.

Hawn nies li għadhom jgħixu f'ċerta estremita' u naħseb li meta jaraw kemm qed isiru sforzi biex aktar ċittadini jkollhom akkommodazzjoni aħjar jindunaw li għalihom m'hu jsir xejn jew qed isir ftit wisq.

Dawn xorta jkunu qed jaraw l-problema tikber għalihom minflok tiċkien.

L-Awtorita' tad-Djar trid tagħmel sforz billi jew tibni jew inkella tagħti inċentivi anke lill-privat sabiex dawk li ma jistgħux jibnu jew jixtru post ta' akkommodazzjoni, xorta jsibu fejn joqogħdu.

Dan għandu jkun il-qofol tal-ħidma ta' l-Awtorita' tad-Djar u ta' l-isforzi li għandu jagħmel kull wieħed minna.

In-numru ta' applikanti għal dawn il-85 flat kien ta' 358, jiġifieri għal kull flat kien hemm aktar minn erba' applikanti.

Meta wieħed jipparaguna din il-figura mal-figura tas-sena ta' qabel, meta kien hemm 450 applikant għal 51 post, isib li l- applikazzjonijiet naqsu b'20.5%.

Dan juri li l-poplu qed jersaq inqas lejn il-Gvern għax ma jiflaħx għall-prezzijiet li qed joffri l-Gvern.

Jien nasal għall-konklużjoni li l-kondizzjonijiet li qed joffri l-Gvern minflok li sejrin mit-tajjeb għall-aħjar, sejrin dejjem mill-ħażin għall-agħar.

L- applikazzjonijiet ta' koppji miżżewġin ukoll naqas b'36% mill-1993 għall- 1994, għaliex filwaqt li fl-1993 kien hemm 184 applikant, fl-1994 kien hemm 118-il applikant.

Dan ikompli juri li minkejja li l-Gvern offra iżjed, il- poplu resaq għandu inqas.

Jien nixtieq nistaqsi wkoll x'inhuma r- raġunijiet għal dan it-tnaqqis fl-applikanti, imma r-raġunijiet irid jagħtihom il-Gvern.

(Interruzzjonijiet) J'Alla jkun hekk li n-nies qed tibni.

Mr Speaker, jien nappella wkoll biex l-applikazzjonijiet kollha li jiġu rċevuti, jiġu verifikati.

Naturalment dan japplika anke għal talbiet għall- bdil minn post tal-Gvern għall-post ieħor tal-Gvern.

Tajjeb li tiġi analizzata s-sitwazzjoni finanzjarja ta' kull inkwilin ta' post tal-Gvern li jitlob akkommodazzjoni alternattiva mill-Gvern u forsi l-Awtorita' tad- Djar tista' tasal għal xi policy biex lil min ikun jiflaħ jixtri jew jibni post, tħajru jagħmel hekk, minflok ma jiddependi fuq il-Gvern biex isiblu post ieħor.

B'hekk ikun qed jagħmel il-wisa' lil ħaddieħor li jkollu bżonn aktar minnu ta' għajnuna mingħand il-Gvern.

L-Awtorita' jew id-Dipartiment ikunu qed jidħku bil-poplu meta jgħidu li vverifikaw l-applikazzjonijiet bir-riċerki, u fil-fatt ma jkunux għamlu hekk, aktar u aktar meta wieħed ikun jaf b'ċerti każijiet speċifiċi u tkun inġibdet l-attenzjoni tad- Dipartiment.

Rigward il-graphs nixtieq ngħid li l-graph li hemm f'paġna 6 tar-Rapport li turi l-Ħruġ ta' appartamenti u djar b'xiri u applikanti għall-1988-1994, turi faqar fl-għadd ta' appartamenti u djar b'xiri li ħareġ il-Gvern.

Insibu li fl-1993 l-Awtorita' tad-Djar ħarġet biss 51 post kollha b'xiri u fl-1994 ħarġet 85 post biss li kienu kollha b'xiri wkoll.

Meta nara dan ma nista' ngħid xejn ħlief li l-ħruġ ta' appartamenti u djar matul dawn is- snin kien tassew fqir u żgur li mhux se nsolvu l-problema tal-housing b'figuri bħal dawn.

Dwar ir-reviżjonijiet irrid ngħid li meta wieħed jipparaguna x-xogħol li sar matul din is-sena max-xogħol li sar matul is-sena l-oħra, jinnota li s- sena l-oħra ġew riveduti 3,200 file, filwaqt li din is-sena n-numru ta' files li ġew riveduti niżel għal 2,000.

Hawnhekk nistaqsi jekk dan ġarax għar-raġuni li dawn biss kienu l-files li kien imisshom jiġu riveduti - ir- reviżjoni ssir kull sentejn - jew inkella għax sar inqas xogħol.

Jien ma nistax nifhem ukoll kif m'hawn xejn dwar ir-reviżjonijiet tal-kera, għax safejn naf jien saru reviżjonijiet tal-kera ta' postijiet tal-Gvern, tant li l-kera ta' ħafna inkwilini rdoppjat.

Jiena nara li hemm bżonn issir reviżjoni xierqa ta' dawn ir-rati, inkluż tal-kera, għax il-Gvern Nazzjonalista ssikka wisq il-but ta' l-inkwilin u hija għarukaża li biex inkwilin jingħata l-għajnuna ta' Lm100 għall-kamra tal-banju, li għandu dritt għaliha, ikollu joqgħod jistenna s-snin.

Naf b'każijiet fejn anke kellhom jirrikorru għal azzjoni quddiem il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji sabiex jingħataw din is-somma.

Fl-opinjoni tiegħi, minħabba l-inflazzjoni għandhom jinstabu kondizzjonijiet aktar aġġornati għas-sitwazzjoni tal-lum sabiex l-inkwilini f'postijiet tal-Gvern ma jibqgħux ibatu daqskemm qegħdin ibatu fil-preżent.

Hemm min għax ħadem ċertu ammont ta' overtime, il-kera minn Lm187 għolietlu għal Lm420 fis-sena.

Irridu naraw jekk din hijiex ġustizzja soċjali.

Għalkemm jekk tikkalkolaha skond il-figuri stabbiliti tista' tasal għal din il-figura, fir-realta' ssib li hija sitwazzjoni iebsa ħafna għal kap ta' familja biex f'daqqa waħda jibda jħallas dak l-ammont kbir ta' kera, sempliċement għax f'xi sena partikolari ħadem ħafna overtime, imbagħad mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena ma tħalliex jaħdem aktar overtime.

Meta jiġri hekk żgur li jsibha diffiċli ħafna biex ilaħħaq ma' dik iż-żieda kollha fil-kera.

Għalhekk ħafna drabi dawn l-inkwilini qed ikollhom imorru quddiem id-Dipartiment u jitolbu li jħallsu l-kera bin- nifs.

Jien ngħid li m'għandniex ikollna skemi difettużi f'dan is-sens, jiġifieri li jwasslu biex jiġri dan li qed ngħid.

F'diskussjonijiet li kellna, anke fuq il-mezzi tax-xandir, bħar-radios, saru ħafna ammissjonijiet anke minn uffiċjali governattivi li s-ceilings f'din l- iskema huma baxxi.

Għalhekk huwa meħtieġ li dawn jiġu rranġati b'mod li jkunu applikabbli għaż-żmien tal-lum, għax żgur li l-pensjonijiet, il-pagi, iċ-children's allowance, eċċ., ma żdidux b'mod li jagħmlu tajjeb għal din iż-żieda kollha li kien hemm fil-kera li qed iħallsu dawn l-inkwilini.

Hemm bżonn inkunu aktar umani f'dan ir-rigward u mhux napprofittaw ruħna.

Kultant nissuspetta li dan qed isir bi tħejjija għall-White Paper dwar il- Liġi tal-Kera, biex 'il quddiem is-sidien ta' postijiet privati jkunu jistgħu jgħollu l-kirjiet tagħhom.

Pero' min-naħa l-oħra ġieli nibda nissuspetta li din il-White Paper qiegħda bil-mod il-mod titwarrab, għax kemm-il darba smajna mingħand il-Ministru Galea li fit-tali data se tiġi pubblikata din il-White Paper u mbagħad jgħaddu l-ġimgħat, ix-xhur u anke s- snin u din il-White Paper tibqa' ma tiġix ippubblikata.

Meta wieħed jara l-graph li turi r-rati sussidjati ta' imgħax fuq self imħallas minn benefiċċjarji ta' HOS plots, isib li l-policy ġenerali tal- Gvern qed twassal biex nies b'income żgħir qed jaqtgħu qalbhom li jisselfu u jibnu, naturalment apparti l-fatt li l-Gvern ma tantx ħareġ plots.

Għax la l-Gvern ma tantx ħareġ plots, bilfors li ma jkunx hemm numru kbir ta' nies li jisselfu.

Fil-fatt wieħed jara li n-numru ta' benefiċċjarji li ssellfu b'rati sussidjati ta' imgħax huwa verament żgħir.

Insibu li hemm biss ftit aktar minn 100 benefiċċjarju li qed iħallsu b'rata ta' 2.5% u 3% biex jibnu l-plot tagħhom, mentri l-oħrajn qed iħallsu b'rata ta' imgħax ta' bejn 3.5% u 7%.

Dan juri li m'huwiex qed jingħata inċentiv biex dawk li għandhom ċertu income mhux għoli jkollhom darhom.

B'hekk qed naraw li bil-mod il-mod il-Gvern qed jaqta' lil dawk il-kategoriji ta' nies li għandhom dħul ta' inqas minn Lm3000 fis-sena.

Allura wieħed jista' faċilment jara kemm hu kbir in-numru ta' nies li hemm bżonn jingħataw post b'kera u mhux b'xiri.

Il-graph li hemm f'paġna 6 tar-Rapport ta' l- Awtorita' tad-Djar turi b'mod ċar kemm qed ikunu ftit dawk il-benefiċċjarji li għandhom income ta' inqas minn Lm3,000 fis-sena u fil-fatt il-figuri juru li kien hemm tnaqqis b'mod ġenerali fl-għadd ta' benefiċċjarji mis- sena l-oħra għal din is-sena.

Jien qed nipprova nagħti xi raġunijiet għal dan it-tnaqqis, pero' naħseb li l-Awtorita' tad-Djar tista' tagħti aktar raġunijiet.

Mr Speaker, l-istess nista' ngħid dwar in-numru ta' benefiċċjarji għal appartamenti ġodda.

Il-graph turi li r-rati ta' l-imgħax tant huma għoljin li n-nies qed ikunu ssikkati għaliex mhux il-prezz tal-bejgħ biss huwa għoli, imma anke r-rati ta' l-imgħax.

Allura qed niġu fis-sitwazzjoni li ż-żgħir lanqas biss qed japplika għal dawn il-postijiet u se jibqa' fejn hu, u qed japplikaw biss dawk li għandhom dħul ta' bejn Lm3,000 u Lm5,000 fis-sena.

Mr Speaker, iktar ma naraw graphs, iktar naslu għall-konklużjoni li taħt dan il-Gvern, iż-żgħir ma jistax jimxi 'l quddiem, anzi qiegħed iktar jinżel 'l isfel.

Dan ikompli jikkonferma li l-Gvern qed jaħseb l- iktar f'dawk li jaqgħilu minn Lm3,000 'l fuq u liż-żgħir ma jħallihx jaġevola l-pożizzjoni tiegħu u jilħaq l-istess livell ta' ħaddieħor.

Mr Speaker, il-Gvern donnu tant staħa li ma sabx plots x'jagħti lill- poplu, li reġa' rrepeta dak li kien hemm fil-ħarġa tar-Rapport Annwali tas- sena li għaddiet, jiġifieri l-ħarġa ta' 244 plot taħt l-Iskema Home Ownership li saret f'Lulju 1993, u li għalihom applikaw 1,762 persuna.

Hawnhekk irridu niftakru li dak inhar kien hemm 1,518-il applikant li baqgħu barra.

Hawnhekk l-Awtorita' ma naqsitx li ssemmi li l-plots għall- allokazzjoni ttellgħu bil-polza, u jkun tajjeb li wieħed jirrimarka li din is-sistema daħħalha Gvern Laburista, allavolja f'wieħed mill-Kunsilli tal- Partit Nazzjonalista kien hemm min issuġġerixxa li din is-sistema titneħħa, naturalment bl-iskop li jkun hemm min jista' japprofitta ruħu u jieħu plot minħabba t-twemmin politiku tiegħu, u mhux għax ikun ġenwinament ħaqqu.

Rigward l-iskemi biex iħarju lill-kerrejj isir sid ta' daru, irrid ngħid li wieħed josserva li dawn kienu skadew fil-25 ta' Novembru 1992.

Tajjeb li wieħed ifakkar li wara li l-Gvern kien webbel lin-nies bihom, dawn l- iskemi qabad u għalaqhom; l-aqwa li kien laħaq wiegħed bil-kliem qabel l- elezzjoni.

Mr Speaker, wieħed jista' jara li l-akbar bejgħ ta' djar tal-Gvern kien taħt Skema G, fejn saru 86 kuntratt ta' bejgħ ta' djar u appartamenti tal- Gvern.

Jien nissuspetta li dan il-bejgħ kollu jista' qed isir għaliex l- inkwilini tal-Gvern qed iħossuhom sforzati jixtru post fejn joqogħdu minflok li jikru għax jibżgħu li wara ftit taż-żmien il-kera tista' tiġi riveduta u togħlilhom ħafna.

Jista' jkun li llum hemm min qed jikkalkola li jaqbillu jixtri post fejn joqgħod, milli jħallas mijiet ta' liri fis- sena bħala kera.

Min-naħa l-oħra nsibu li ftit kienu dawk l-inkwilini li xtraw post tal-privat.

Hawnhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni għall-fatt li jkun inutli li ngħidu li rridu li l-inkwilini jsiru sidien tal-post fejn joqogħdu, jekk imbagħad ma jinstabx mezz kif dan jista' jsir.

Ħafna drabi dawn l-inkwilini, speċjalment dawk li joqogħdu f'postijiet qodma u jkunu ilhom ħafna snin joqogħdu fihom u jirranġawhom, meta jitolbu lis-sid biex jixtru l-post, dan jirrifjuta li jbigħu.

Veru li għandu kull dritt li jagħmel hekk, imma jien nissuġġerixxi li l-Awtorita' għandha tara jekk tistax issib xi rimedju jew inċentiv - l-aktar għas-sid - biex dawn il- każijiet jiġu solvuti.

Jien nispera li l-Awtorita' ma ddumx ma toħroġ skemi biex jgħinu lil min irid jirranġa l-post fejn joqgħod u jkun tajjeb li jkun hemm skema ta' sussidju fuq il-kera ta' residenzi privati.

Jidhirli li l-Gvern Laburista kien laħaq ipprattika skema bħal din, jiġifieri li jekk wieħed isib post privat battal u s-sid jitlob ammont ta' kera li l-inkwilin ma jkunx jiflaħ għaliha - naturalment dan se jitlob ammont ta' kera li tkun adattata għaż-żmien tal-lum - dan imur għand il- Gvern u jara x'ammont ta' sussidju jista' jagħtih fuq il-kera ta' dak il- post. Ikun tajjeb li nħajru lil dawk is-sidien li għandhom postijiet magħluqa jaslu biex jibdew jikruhom, għaliex fuq kollox wieħed għandu jiftakar li l-ġid ta' kull wieħed minna għandu jiġi wżat għall-ġid tal- poplu kollu.

Mhux sew li ħafna postijiet idumu magħluqin għax issirilhom ħafna ħsara u mbagħad tkun trid spiża kbira biex tirranġahom.

L-istess ħaġa rrid ngħid dwar fidi ta' ċens.

Nixtieq nissuġġerixxi li peress li l-Joint Office illum il-ġurnata għandu f'idejh l-amministrazzjoni ta' dik li qabel kienet proprjeta' tal-Knisja, wieħed għandu jara li jkun hemm organizzazzjoni f'dan l-uffiċċju ħalli tkun tista' tinstab l-aħjar miżura għal dawk li kienu bnew fuq art tal-Knisja u/jew xtraw postijiet tal- Knisja u qed jagħmlu talbiet sabiex jifdu ċ-ċens.

Hemm persuni oħrajn li kienu bnew fuq art tal-Knisja u li għandhom kuntratt ta' ċens li jiġġedded kull mitt sena.

Nixtieq nissuġġerixxi li l-Awtorita' tara kif tista' ssib rimedju billi jew permezz ta' liġi jew bir-rieda taż-żewġ partijiet, li wieħed minnhom ikun is-sid, jiġifieri l-Joint Office, iċ-ċens ikun jista' jiġi mifdi mingħajr il-ħtieġa li wieħed joqgħod jistenna li jgħaddu l-mitt sena.

Hawn min ikun irid jifdi ċ-ċens biex ma jkunx hemm uliedu u ulied uliedu mgħobbijin biċ-ċens fuq art tal-Knisja, aktar u aktar meta dak li jkun ikun ħallas qares għalih.

Il-Gvern Laburista kien emenda l-liġi biex iċ-ċens li jagħlaq isir ċens perpertwu, kemm jekk tkun art tal-Gvern, kif ukoll jekk tkun art privata.

Hawnhekk wieħed jara n-nifs li kien ta l- Gvern Laburista fejn jidħol iċ-ċens.

Fir-Rapport ta' l-Awtorita' nsibu wkoll diversi referenzi għall-proġett ta' l-Imtarfa.

Naraw li dan il-proġett ilu għaddej madwar tmien snin; kien inbeda minn Gvern Laburista u mbagħad il-Gvern Nazzjonalista - kif kellu kull dritt li jagħmel - kien għamel xi tibdiliet fih biex jipprova jtejbu.

Pero' l-punt hu li bil-flus kollha li ġew ivvotati għalih s'issa, imissu diġa' tlesta.

Min-naħa l-oħra ma rridx ninsa ngħid li ma nsibu l-ebda referenza għall- proġett ta' Pembroke u għall-bini ta' postijiet għan-nies ta' Tigne' li r- residenti ġew imġiegħla joħorġu minnhom.

Dawn huma nies li ilhom żmien twil anzjużi ħafna biex jaraw kif se tispiċċa din il-biċċa xogħol.

GĦedewwa tal-Partit Laburista kienu nqdew bil-programm televiżiv "Dahrek mal-Ħajt", li kien jippreżentah is-Sur Godfrey Grima, bl-Alternattiva Demokratika, u anke b'Ministri u Segretarji Parlamentari li kulma għamlu kien li sawtu lill-Gvern Laburista talli lil dawn in-nies tahom dawk id- djar f'Tigne'.

Dak iż-żmien kienet il-policy ta' kull gvern, anke tal- Gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1971, li postijiet tas-servizzi Ingliżi jintużaw għal skopijiet ta' social housing.

Illum jekk wieħed iżur Pembroke, St. Andrews, u St. Georges - bħama għamilt jiena - jara li dawn il-lokalitajiet huma abbandunati, u r-residenti kontinwament jilmentaw dwar ħafna bżonnijiet li għandhom.

Meta wieħed iħares lejn attivitajiet oħra ta' l-Awtorita' tad-Djar għal matul is-sena li għaddiet, isib li kien hemm numru ta' benefiċċjarji ta' plots tal-Gvern li, għal xi raġuni jew oħra, talbu li jittrasferixxu l-plot tagħhom lil terzi jew biex jirtiraw l-applikazzjoni.

Jien se nirreferi biss għal dawk it-12 li telqu l-plot li kienu ħadu minħabba raġunijiet finanzjarji u tlieta li rrtiraw l-applikazzjoni.

Naħseb li wieħed għandu jgħarbel sew il-fatturi ewlenin li joħolqu diffikultajiet finanzjarji b'mod li koppja jkollha tabbanduna l-plot, jew parti minnha, għax ikun hemm min laħaq bena parti minnha.

Dan qed ngħidu għax m'hux biżżejjed li wieħed jgħid li dan sar għal raġuni finanzjarja, imma jrid jara wkoll x'inhi r- raġuni finanzjarja li wasslet lil dak li jkun biex jabbanduna l-plot u forsi jara kemm-il darba jkunx hemm ċans li tinstab xi soluzzjoni ħalli jkun jista' jitkompli l-bini.

Jiena nara li l-Awtorita' m'għandhiex tkun daqshekk bil-għatx li taqbad u tieħu l-plot mingħand dik il-koppja biex tagħmel użu ieħor minnha, imma l-ewwelnett għandha tħares lejn l-interess ta' dik il-koppja u tipprova tara tistax f'ħinha taqta' xewqitha u tibni dak il-plot li tkun ħadet.

Il-Gvern reġa' semma l-fatt li kien ħareġ għall- bejgħ b'irkant 33 plot u llum wieħed irid jara jekk il-flus mill-bejgħ ta' dawn il-plots hux verament se jintefqu għal postijiet li jingħataw b'kera, għax inkella ma jkunx qed jintlaħaq l-iskop li semma l-Ministru, li d-dħul ta' flus minn dawn il-plots li nbiegħu bl-irkant imur għal min verament jeħtieġ l-għajnuna.

Rigward is-sezzjoni Teknika jiddispjaċini ngħid li għalkemm din qed ikollha ħafna xogħol, it-target tal-Gvern xorta m'hux jintlaħaq.

Biex jintlaħaq dan it-target jeħtieġ ħafna iktar xogħol, mhux biss minn din is- sezzjoni, iżda anke minn dipartimenti oħra u saħansitra fejn tidħol il- policy ġenerali tal-Gvern.

Il-Gvern Nazzjonalista bil-policy tiegħu qiegħed iwassal biex ħafna nies qed isibuha dejjem aktar diffiċli li jixtru plot u jibnuh jew inkella li jixtru dar.

Meta nidħlu fid-dettal ta' dan ir-Rapport, insibu li jerġgħu jissemmew l- appartamenti li ħarġu bl-offerta mill-Gvern f'Buġibba u Tal-Pieta' fit-28 ta' Mejju, 1993.

Qabel xejn, wieħed jista' jara li dak li hemm miktub f'dan ir-rigward huwa kkopjat kelma b'kelma minn dak li kien hemm fir- Rapport tas-sena ta' qabel.

Ma narax x'inhu l-iskop li wieħed ried jerġa' jikteb dak li deher fir-Rapport tas-sena l-oħra, jekk mhux għax wieħed qabad u kkopja r-Rapport tas-sena l-oħra bi ftit tibdil biss, u f'xi partijiet spiċċa biex ikkopja paragrafi sħaħ.

Hawnhekk naraw li l- Awtorita' tad-Djar qed tagħmel anke xogħol ta' negozjant.

Fil-fatt daħlet ħafna f'dan il-qasam, imma huwa mistenni illi waqt li qed tidħol f'dan il- qasam, ma tinsiex lil dawk l-eluf ta' nies li għandhom bżonn fejn joqogħdu u ma jifilħux jixtru jew jikru jekk il-Gvern ma jgħinhomx.

Inutli li l- Gvern jgħidilna illi l-Awtorita' għandha bżonn id-dħul ta' flus biex tkun tista' tibni biex issolvi l-problema, jekk imbagħad il-bini li jsir ma jingħatax lil dawk li l-inqas li jifilħu jħallsu.

Mr Speaker, mill-iskema SHD insibu illi bbenefikaw 458, pero' jidher li dawn kienu benefiċċjarji ta' l-iskema li kienet ħarġet qabel, għax ma jidhirx illi kien hemm skemi ġodda din is-sena.

Jiġifieri dawn kienu applikanti ta' dik l-iskema li ħadu dan iż-żmien kollu biex ġew megħjuna.

Tajjeb li wieħed josserva illi matul din is-sena ġie ffirmat il-ftehim bejn l-Istitut tar-Riċerka fil-Ġebel ta' l-Universita' u l-Awtorita' tad- Djar.

Naturalment aħjar tard milli qatt, u nittama illi permezz ta' dan il- ftehim ikun hemm ir-riżultat mixtieq dwar il-proġett ta' bini ta' units bl- iskop li jsir użu aħjar mill-enerġija naturali.

Matul din is-sena għandhom joħorġu applikazzjonijiet għal 103 maisonette.

GĦalkemm ma jissemmiex jekk dawn humiex se joħorġu b'bejgħ jew b'kiri, minn dak li smajt qabel nifhem illi se jkunu b'xiri.

Ma nafx jekk għadx hemm l-idea illi, kif intqal fir-Rapport tas-sena l-oħra, dawn jingħataw lil koppji għarajjes jew miżżewġin bi dħul medju.

U x'inhu d- dħul medju li għandu f'moħħu l-Gvern?

Jien nappella biex meta l-Awtorita' tad-Djar tiddeċiedi li tibni maisonettes, plots li qabel ma tteħdux jew inkella oħrajn ġodda f'ċerti areas, kemm l-Awtorita' tad-Djar kif ukoll l- Awtorita' ta' l-Ippjanar jaraw li l-ippjanar isir b'mod illi ma nġibux dak il-housing estate partikolari qisu xi slum area, imma jinżamm bilanċ xieraq bejn bini u spazju.

Nistaqsi wkoll għaliex fir-Rapport tas-sena l-oħra kien intqal li se jinbnew 274 maisonette u din is-sena qed jingħad li se jiġu allokati 199 maisonette.

Dan ifisser li 75 maisonette minn dawk imsemmija s-sena l-oħra twarrbu jew inkella għadhom plots u huma inklużi mas-87 li hemm imsemmija f'paragrafu 3 taħt it-titlu Proġetti Ġodda?

Qed jingħad li s-sena d-dieħla se jinħarġu għall-allokazzjoni 96 appartament ieħor.

Wieħed jittama li x-xogħol ma jdum ma jitlesta, għaliex hemm numru kbir ta' nies li jeħtieġu dar fejn joqogħdu.

Is-sena l-oħra l-Awtorita' tad-Djar qalet li qed tistudja kif jistgħu jitwaqqfu koperattivi f'dan il- qasam, imma skond ir-Rapport ta' din is-sena, jidher li dawn l-istudji għadhom ma tlestewx.

Nixtieq nistaqsi jekk f'każ li dawn il-koperattivi jitwaqqfu, humiex se jiġu eżentati mill-VAT bħalma ċerti koperattivi oħrajn huma eżentati mill-income tax, u humiex se jingħataw inċentivi konnessi ma' imgħaxijiet.

Xtaqt nikkummenta dwar il-kerrejiet.

Huwa xieraq li naħdmu lkoll kemm aħna biex nindikaw fejn huma dawn l-areas ħalli eventwalment jitwaqqgħu u minflokhom jitla' bini li jixraq lis-soċjeta' tal-lum.

Gvern Laburista ħadem ħafna f'dan ir-rigward u f'kull Amministrazzjoni waqqa' areas sħaħ fl- ibliet u fl-irħula tagħna biex minflokhom bena bini ġdid, minkejja l- kritika ħarxa li kienet issir dak iż-żmien minn partiti politiċi avversarji.

Eżempju ta' dan huwa t-twaqqigħ ta' bini antik fil-Mandraġġ.

Hawnhekk nixtieq nosserva li fil-lokalitajiet fejn l-aktar li jmissu tħaffef ix-xogħol għaliex hemm nies bi problemi soċjali, bħal f'Bormla u l- Belt Valletta, ix-xogħol aktar miexi bil-mod.

Dan forsi għaliex meta jitlestaw suppost li se jingħataw b'kera u mhux b'xiri?

Ix-xogħol għadu lura għaliex il-Gvern m'hux se jdaħħal flus minnhom daqskemm idaħħal minn bini li jbigħ?

Illum hawn estates li huma substandard għaliex fihom hemm postijiet li huma bla qatran, bla btieħi, bla bjut, eċċ. X'se tagħmel l- Awtorita' tad-Djar b'dawn il-postijiet?

Hemm ċerti postijiet li ftit taż- żmien ilu kienu jidhru tajbin biex wieħed jgħix fihom għal numru ta' snin, li llum il-ġurnata jidhru li m'għadhomx tajbin biex wieħed jgħix fihom.

Qed nirreferi partikolarment għal postijiet fil-Housing Estate ta' Verdala u l-Housing Estate ta' San Nikola f'Bormla, kif ukoll l-area magħrufa bħala Dockyard Terrace fl-Isla.

Wieħed jieħu pjaċir josserva li hawn nies li jieħdu interess f'dawn il-problemi u jġibuhom a konoxxenza ta' l- awtoritajiet.

Kien hemm anke periti li kitbu dwar il-problemi li jeżistu f'dawn il-postijiet, fosthom il-Perit Stefan Buontempo.

Tajjeb li jkun hemm min jiġbed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet għal dawn l-affarijiet, għax aktar ma wieħed jagħraf il-problemi kmieni, aktar ikun jista' jsib rimedji għalihom.

F'dan ir-Rapport ma naqasx li jingħad li kienet id-dedikazzjoni u l- koperazzjoni ta' l-impjegati kollha ta' l-Awtorita' "biex seta' jinkiseb dan is-suċċess u b'hekk wieħed japprezza l-ġustizzja soċjali li qed ssir fil-Qasam tad-Djar".

Imma jidher li bil-kitba jingħad mod, u bil-fatti jsir ieħor.

L-informazzjoni li għandi hi li l-agħar impjegati li marru bir- riforma fis-Servizz Ċivili huma proprju dawk li jaqgħu taħt il-Ministru Galea, cioe' dawk tal-Housing Department u tal-Housing Authority.

Jien ġejt avviċinat ukoll minn persuni li lmentaw li dawk li jissejħu ħaddiema irregolari baqgħu ma sarux tal-post bħal ħaddiema oħra u baqgħu ma ħadu l- ebda żieda, filwaqt li baqgħu jagħmlu x-xogħol li kienu jagħmlu qabel.

Hemm ħaddiema li qegħdin f'kantina l-ġurnata kollha, ilhom hemm snin sħaħ fost ħsejjes ta' pompa ta' l-ilma taħdem, imġiegħla jilbsu l-uniformi, ma jitqabbdu jagħmlu xejn u malli jiċċaqilqu jaqilgħu charge, mentri ħaddiema oħrajn m'humiex issikkati daqshekk.

Hemm diversi lmenti oħra mill-ħaddiema u jien nippretendi li l-Awtorita tad-Djar, kif ukoll il-Ministeru, jafu b'dawn l-affarijiet għax diġa' ġew rapportati lilhom, anke permezz tat- trade unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema ta' hemmhekk.

Meta wieħed jeżamina fil-qosor l-Estimi għas-sena 1994/95, isib li l- Gvern naqqas in-nefqa soċjali f'sussidji, u qed jgħid ukoll li dawn l- Estimi ma jinkludux fondi oħra mill-Fond Konsolidat allokati għal programm ta' bini ta' djar u sussidji fil-qasam tad-djar li jistgħu jiġu approvati fl-Estimi tal-Gvern aktar tard matul is-sena.

Issa niġi għall-figuri li semma l-Ministru lejn it-tmiem tad-diskors tiegħu.

Jiena ma niddejjaqx mill-figuri, anzi huwa l-Gvern Nazzjonalista li għandu għalfejn jiddejjaq meta jiġi għall-figuri.

Wieħed għalhekk jara li n-nefqa soċjali f'sussidji l-Gvern naqqasha.

Jiena nara li dan ir-Rapport iktar huwa eżerċizzju ta' propaganda milli rapport li jara fir-realta' x'inhi l- problema tal-housing f'pajjiżna.

Kieku verament il-Gvern qed jara s- sitwazzjoni reali tal-housing f'pajjiżna, jagħti iktar attenzjoni u jaħdem iktar biex isolvi din il-problema.

Meta niġu għan-nefqa kapitali, insibu li l-istima għas-sena 1993/94 kienet ta' Lm1.5 miljun, mentri l-Awtorita' nefqet biss nofs il-vot, jiġifieri Lm723,760, għall-programm ta' bini ta' appartamenti u djar.

GĦalhekk wieħed jara kemm waqgħet lura l-Awtorita' fil-programm tal-bini ta' appartamenti u djar.

Dan xejn ma jawgura sabiħ għall-Awtorita', speċjalment meta wieħed jaf kemm hija kbira l-problema.

Inutli li l-Gvern jistma li għas-sena 1994/95 se jonfoq Lm2.5 miljun għal dan il-għan.

Meta wieħed iħares lejn in-nefqa kapitali fuq il-proġett tal-belt il- ġdida fl-Imtarfa, isib li waqt li l-istima għas-sena 1993/94 kienet ta' Lm2 miljun, l-ispiża attwali kienet tammonta għal ftit aktar minn nofs dik is- somma u fil-fatt kienet ta' Lm1,088,770.

Dan għar-rigward tal-proġett ta' l-Imtarfa, imma fejn jidħlu spejjeż kapitali oħra, f'ċerti każijiet insibu li lanqas biss intnefaq nofs l-ammont stmat.

GĦalhekk kif għidt diġa', li kieku l-Gvern mexa fuq il-pjanijiet li kien għamel, din il-belt hija lesta u n-nies ilhom igawduha.

L-istess nistgħu ngħidu rigward l-istudju fuq il-proġett tal-bini ta' djar.

GĦall-istudju fuq il-proġett tal-bini ta' djar, il-Gvern kien għamel stima li se jonfoq Lm20,000, imma minħabba li ma sar ebda studju ma ntnefaq xejn.

Għalhekk filwaqt li l-ispiża stmata għan-nefqa kapitali ta' l- 1993/94 kienet ta' Lm4,201,000, in-nefqa proprja kienet ta' Lm1,994,174.

Mela huwa inutli li l-Membri tan-naħa tal-Gvern joqogħdu jiġu hawnhekk u jsemmulna stimi li jammontaw għal miljuni kbar ta' liri biex jipprovaw jagħtu l-impressjoni li se jsir ħafna xogħol, jekk imbagħad lanqas biss isir in-nofs ta' dak li jkun qiegħed jiġi proġettat.

Huwa inutli li noqogħdu naqraw li għas-sena 1994/95 dan il-Gvern qed jistma li n-nefqa kapitali f'dan il-qasam se tkun tammonta għal Lm5,233,000, għax aħna ma nistgħux nieħdu l-figuri li jagħti l-Gvern bis-serjeta'.

Kulħadd jista' jara kemm mar lura x-xogħol li kien ippjanat mill-istess Awtorita' għal din is-sena.

U mhux din is-sena biss mar lura, imma anke fis-snin l- imgħoddija.

Rigward in-nefqa soċjali f'sussidji, naraw li għas-sena 1992/93 in-nefqa kienet ta' Lm3,212,213.

L-istima għall-1993/94 kienet ta' Lm3,098,000 filwaqt li l-Gvern nefaq Lm2,676,755 biss.

Issa għas-sena 1994/1995 huwa stmat li s-somma għal dan il-għan tilħaq Lm2,847,000.

Dawn il-figuri juru li kull sena l-Gvern qed inaqqas din l-ispiża soċjali, għax iċ-ċifra stmata għall-1994/1995, Lm2,847,000, hija inqas minn dik li kienet ġiet stmata għas-sena li għaddiet, u hija ferm inqas minn dik minfuqa fl-1992/93, li kienet ta' Lm3,212,213.

Minn dan naraw li minkejja l-ftaħir kollu li nisimgħu, il-Gvern qiegħed inaqqas in-nefqa soċjali f'sussidju.

Kemm in- nefqa attwali f'sussidju għall-inkwilini tas-settur privat biex jixtru darhom, kif ukoll is-sussidju għall-inkwilini tas-settur privat biex jirranġaw id-dar fejn joqogħdu kienu inqas mill-ammonti stmati għas-sena li għalqet f'Settembru ta' din is-sena.

Għalkemm nisimgħu ħafna diskors sabiħ, meta niġu għall-figuri u għall-fatti nsibu mod ieħor.

Dawn il- figuri kollha qed neħodhom mir-Rapport li ġie ppreżentat lilna.

In-nefqa rikorrenti għas-sena 1994/1995 hija stmata li tilħaq iċ-ċifra ta' Lm2,850,000.

Din l-ispiża tikkonsisti prinċipalment fi ħlas ta' imgħaxijiet u kapital fuq self għall-iżvilupp li għas-sena 1993/1994 kienet stmata li tlaħħaq Lm1,200,000, mentri n-nefqa proprja laħqet Lm1,336,999.

Nixtieq nistaqsi jekk din id-differenza hijiex dovuta għal ħlas ta' imgħaxijiet qawwijin.

Dan jerġa' jġibni għad-domanda li għamilt qabel: X'inhi tagħmel l-Awtorita' biex ma ssibx ruħha fid-diffikulta' li meta ma jkollhiex xi tbigħ xorta trid tħallas dawk l-imgħaxijiet qawwijin għas-self li daħlet għalih mal-Lohombus, self ta' Lm9 miljun.

Meta wieħed jara d- dettalji dwar il-ħteġijiet ta' l-uffiċċju u trasport isib li l-Awtorita' iktar se tonfoq flus għall-ħteġijiet ta' l-uffiċċju u tat-trasport milli għall-istudju tal-proġett ta' bini ta' djar, li għalih, skond paġna 33 tar- Rapport, qed jiġi stmat li tintnefaq is-somma ta' Lm20,000.

Ngħid għalija, b'din is-somma ma nafx kemm tista' tagħmel studju daqstant professjonali!

Meta wieħed jara x'kien id-dħul mill-bejgħ tal-proprjeta' tal-Gvern fis- sena 1993/94 isib li l-istima għal dik is-sena kienet ta' Lm2.5 miljun filwaqt li d-dħul minn bejgħ ta' appartamenti ġodda kien ta' Lm1,450,926.

Dan ifisser li d-dħul kien stmat li se jkun 'il fuq minn Lm1 miljun aktar milli fil-fatt kien.

Allura x'kienu r-raġunijiet prinċipali li għalihom kien hemm dik id-differenza kollha fid-dħul mill-bejgħ ta' proprjeta' tal- Gvern?

(Interruzzjonijiet) Allura l-figura tavviċina Lm1 miljun?

(Interruzzjonijiet)

Rigward id-dħul ta' Lm483,592 minn bejgħ ta' bċejjeċ ta' art, nixtieq nistaqsi jekk l-Awtorita' għandhiex iddaħħal iktar flus mill-plots.

Jien naħseb li f'dan l-ammont hawn inkluż ukoll dawk it-33 plot li kienu ħarġu bl-offerta.

Filwaqt li d-dħul tal-Gvern minn bejgħ ta' bċejjeċ ta' art matul is-sena li għaddiet kien jammonta għal Lm483,592, l-istima tal-Gvern għall-1994/95 hija li dan id-dħul se jammonta biss għal Lm50,000.

Hawnhekk wieħed bilfors ikollu jistaqsi jekk dan ifissirx li l-Gvern ma għandux iżjed art għall-bejgħ.

Fil-vot tad-dħul rikorrenti jissemma wkoll il-fatt li l-Housing Authority se tkun milquta mill-VAT.

Dan jidher mill-ammont ta' Lm800,000 maħsub biex jipprovdi fondi għall-pagament ta' VAT fuq bini ta' djar.

Jiġifieri minkejja dak li qal il-Ministru Dalli li fil-Budget il-Gvern daħħal miżuri biex ikopru l-VAT, jidher li l-VAT se tolqot lil dan il-qasam ukoll.

Jien naħseb li din it-taxxa se tolqot bil-qawwi lil dawk il-koppji żgħażagħ li jridu jakkwistaw fejn joqogħdu.

Bilfors li hekk se jiġri, għax ladarba l- kuntrattur se jkollu jħallas VAT fuq kollox, inkluż il-materjal tal-bini, bilfors ikollu jgħolli l-prezzijiet li mbagħad irid iħallashom iċ- ċittadin li jrid jibni daru.

Ta' min ifakkar li l-iskema li se jagħmel il- Gvern għar-rifużjoni ta' ħlas ta' VAT, kif imħabbra fil-Budget, hija limitata ħafna.

Qabel, tonfoq kemm tonfoq, ma kont teħel ebda VAT meta tibni, imma llum jekk wieħed irid jieħu lura l-VAT li jkun ħallas, ma jridx jonfoq iktar minn Lm35,000.

Barra minn hekk, il-VAT jeħodha biss min jibni l-ewwel dar tiegħu, u għalhekk se jmur ħażin min irid jibni jew jixtri t-tieni dar.

Hawnhekk ta' min jgħid li jkun hawn nies li għall- ewwel jixtru dar li ma tkunx tiswa ħafna flus, pero' mbagħad meta l- bżonnijiet tal-familja jikbru - speċjalment jekk ikun hemm żewġt itfal jew tlieta - ikollhom jitilqu minn dik id-dar u jixtru jew inkella jibnu post ieħor, ġaladarba huwa diffiċli ħafna li ssib tikri.

Il-VAT se tagħti daqqa ta' ħarta lil dawn il-familji għaliex il-Gvern se jagħti lura l-VAT li tkun tħallset lil dawk biss li jixtru jew jibnu l-ewwel dar tagħhom.

B'hekk il-problema tal-housing se tkompli tikber.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħu, il-Ministru għoġbu jagħmel paraguni li ma kienx jaqbillu jagħmel, imma la għamilhom jien ma nistax ma ngħidx xi ħaġa fuqhom.

Il-Ministru qalilna li meta wieħed jagħmel paragun bejn dak li nefaq Gvern Nazzjonalista u dak li nefaq Gvern Laburista, isib li n-nefqa kapitali għall-1995 se tkun ta' 250% aktar minn dik għall-1986/87.

Pero' l- aktar deċiżjoni importanti m'hijiex dwar kemm tonfoq, imma dwar kif tonfoq.

Per eżempju, fl-1976 Gvern Laburista bena 1,024 flat u dar u fl-1977 bena 1,650 flat u dar u l-ispiża minfuqa kienet inqas minn dik li nefaq Gvern Nazzjonalista.

Il-Gvern Nazzjonalista bejn l-1987 u l-1991 nefaq Lm18.2 miljun, waqt li l-Gvern Laburista bejn l-1971 u l-1981 nefaq kważi Lm20.6 miljun.

Għat-twaqqigħ ta' kerrejiet bejn l-1971 u l-1981 Gvern Laburista nefaq Lm1,894,556 u minkejja li bħala nefqa kapitali il-persentaġġ kien ferm inqas milli hu llum, - skond kif qed jgħidilna l-istess Ministru - il- Gvern Laburista dak iż-żmien kien irnexxielu jibni ammont kbir ta' flats.

Fil-fatt Gvern Laburista bena 5,358 post f'housing estates, 471 post fi slum clearance, irriabilita 229 post li kienu tas-Servizzi u 66 post li kienu fi stat ta' abbandun, alloka 4,622 plot ta' l-HOS u 1,248 plot tal- BDA.

Sa l-1985/86 il-Gvern Laburista kien diġa' bena madwar 11,900 post, minkejja li, fi kliem il-Ministru stess, ma nfaqniex daqstant flus.

Fil- fatt konna nfaqna 250 darba inqas minn dak li nefaq il-Gvern Nazzjonalista f'dawn l-aħħar snin u għamilna ħafna xogħol.

Infakkar lill-Ministru li l- Awtorita' tad-Djar - skond il-policy tal-Gvern Nazzjonalista - kienet wiegħdet li qed timxi fuq guidelines li jindikaw li jridu jiġu provduti 10,000 unit, bejn appartamenti, djar u bċejjeċ ta' art, fuq perjodu ta' għaxar snin, jiġifieri mill-1987 sa l-1997.

L-Awtorita' kienet wiegħdet li f'għaxar snin se tqassam 6,000 biċċa art, infatti ntqal fil-gazzetta "Il- Poplu" ta' Lulju 1988:

"Din l-għajnuna finanzjarja tar-Resettlement Fund mistennija li tkopri 40% mill-finanzjament tal-pjan tal-Gvern li jibni 3,500 appartament ġdid u jqassam 6,000 biċċa art fl-għaxar snin li ġejjin.".

L-ex Segretarju Parlamentari responsabbli mill-housing, l-Onor.

Joe Cassar,fit-13 ta' Ġunju, 1988, kien qal li l-Gvern Nazzjonalista kellu f'moħħu li jqassam 6,000 biċċa art.

Ħafna koppji u għarajjes żgħażagħ li ħasbu li l-Gvern diġa' kien jaf fejn huma dawn is-6,000 plots li kien se jqassam fl-għaxar snin ta' wara, ġew ingannati u baqgħu b'xiber imnieħer, għax hemm falliment f'dik il-policy li kellu l-Gvern u llum qed jgħid li ma fadalx spazju.

Mr Speaker, għadni ma nistax nara kif il-Gvern jista' jikkonvinċi lill-poplu li qed jagħmel ħiltu kollha ħalli juża l-ispazju b'mod tajjeb.

Jiena nara li f'dak li għandu x'jaqsam ma' art tal-privat, il-Gvern m'hu qed jagħmel l-ebda sforz.

Fil-fatt jekk wieħed ikun lest li jħallas, isib jixtri plot fejn irid u kbira kemm irid mingħand il-privat; jista' anke jixtri ħames plots ħdejn xulxin jekk irid.

F'każijiet bħal dawn, il-Gvern ma jgħidx li skond il-kuxjenza soċjali l-art m'għandhiex tinħela.

Ma rajna l-ebda passi konkreti min-naħa tal-Gvern f'dan ir- rigward.

Jekk kemm-il darba l-Gvern iridna nieħdu bis-serjeta' t-teorija tiegħu, imissu jgħidilna x'qed jagħmel dwar l-20% tal-postijiet li hawn battala fl-istock tal-housing?

MR SPEAKER: Onorevoli, ikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, nagħlaq billi nissuġġerixxi li jingħataw inċentivi aktar qawwija u realistiċi jekk verament irridu nġiegħlu lis-sidien jikru l-postijiet battala li hawn.

Hija ħasra li dawn il-postijiet jinsabu kollha battala u mitluqin.

Jekk irridu li aktar spazju jiġi wżat għandna naraw kif inħajru lill-privat biex dawk id-djar li huma mibnija b'sular wieħed, jiżdidulhom it-tieni u t-tielet sular.

Dan jista' jsir, anke permezz ta' pilot schemes, sistema li kienet teżisti fi żmien il-Gvernijiet Laburisti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

F'12.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal- lejla, il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar 1994/95 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kompetizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Ligi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrallati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, fil-kuxjenza tiegħi inħoss li għandi niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra għall-fatt li ġiet rapportata ħsara fl- ilma nhar is-Sibt, 19 ta' Novembru, fid-9.30 p.m. u ssewwiet proprju llum fl-10.00 a.m. Naħseb li f'dan il-każ xi ħadd kien irresponsabbli; mhux qed nirreferi għall-Ministru jew għas-Segretarju Parlamentari għax dawn kienu jafu bil-ħsara u rrapportawha, bħalma rrapportajtha jien.

Pero' fil- kuxjenza tiegħi nħoss li għandi nressaq dan l-ilment dwar il-foreman jew ħaddiema tal-Gvern irresponsabbli li kienu jafu bil-problema kbira li kien hemm quddiem skola tat-tfal, fi triq li minnha jgħaddi ħafna traffiku, imma ħallewha mimlija bl-ilma - aktar u aktar bil-lejl, meta titqawwa l-pressa - għal dan iż-żmien kollu sakemm sewwew il-ħsara li kien hemm.

Ħalli ngħid kif ġrat is-sekwenza ta' l-affarijiet.

Jiena ċempilt is- Sibt, 19 ta' Novembru, fid-9.30 p.m., il-Ħadd ma ssewwa xejn u erġajt ċempilt fit-8.00 p.m. meta kien beda ħiereġ gelgul kbir ta' l-ilma.

It- Tnejn irrapportajt lill-Water Services Corporation u ma sar assolutament xejn.

It-Tlieta fil-Parlament kienu qed jiġu diskussi l-Estimi tal-Water Services Corporation u jien kellimt liċ-Chief Executive, is-Sur Riolo, li kien qiegħed hawnhekk, dan ħa nota ta' l-ilment fuq karta imma xorta ma sar xejn.

L-Erbgħa erġajt qbadt mal-Water Services Corporation imma ma setgħu iqabbduni ma' ħadd.

Jiena kellimt lil messaġġier li hu ħabib tiegħi u li naf li huwa responsabbli u jeħu interess, u dan qalli li se jagħmel kull mezz possibbli, pero' xorta baqa' ma sar xejn.

L-Erbgħa fil-għaxija erġajt kellimt lis-Segretarju Parlamentari Ninu Zammit - kif diġa' kont għamilt - u l-Ħamis ġew il-ħaddiema, ħaffru ħofra u sempliċement għamlu neck socket li kienu jafu li hu difettuż, kif qaluli l-ħaddiema stess dalgħodu.

Imma peress li dan kien l-uniku socket li tawhom, bilfors lilu kellhom iwaħħlu, b'konsegwenza li beda ħiereġ aktar ilma minn qabel, għaliex kienu qatgħu l- kanna.

Il-bieraħ kellimt lill-Manager tal-Water Services Corporation, kemm fil-għodu kif ukoll wara nofsinhar u qalli li se jieħu ħsieb.

Matul dan il-lejl reġgħet ħarġet kwantita' kbira ta' ilma, eluf u eluf ta' glalen, sakemm dalgħodu, fl-10.00 a.m., bagħtu lill-ħaddiema jsewwu l-ħsaa li kien hemm.

Issa nispera li t-tiswija li saret, saret b'mod permanenti.

Qed insemmi dan il-każ, għax jidhirli li għandhom jittieħdu passi dixxiplinarji ħorox kontra l-foreman ta' dan id-distrett, li jekk m'iniex sejjer żball huwa dak tar-Rabat, u jekk hemm bżonn jiġi sospiż u ssir inkjesta biex jaraw kif inħela dan l-ilma minħabba l-irresponsabilita' ta' ħaddiema li ma tawx kas.

Ħaġa oħra li rrid insemmi hija s-servizz tat-teletext fejn wieħed jista' jsib il-prezzijiet tal-mediċini.

Mr Speaker, ix-xogħol tiegħi jinvolvi l- bejgħ ta' mediċini u allura jien involut f'dawn il-prezzijiet.

L-ewwelnett nixtieq ngħid li hija xi ħaġa oriġinali ħafna u ta' min ifaħħarha li l- Gvern qed jintroduċi din is-sistema għall-kontroll tal-prezzijiet.

Jien favur ħafna ta' din is-sistema u kull min għandu responsabilita' għandu jara li ħadd ma jiġi misruq, li jinżammu prezzijiet raġjonevoli u ġusti, u li l-qliegħ ikun raġjonevoli wkoll.

Din is-sistema oriġinali li qed jintroduċi l-Gvern Nazzjonalista hija ta' min ifaħħarha u se tiswa ħafna 'l quddiem.

La l-Oppożizzjoni u lanqas ħadd m'għandu jeħodha kontra din is- sistema.

Naqraw ħafna ittri fil-gazzetti, u nisimgħu ħafna kummenti fuq ir-radjijiet tagħna dwar għoli fil-prezzijiet ta' mediċini u ta' affarijiet oħra.

Issa se jkun hemm metodu kif kulħadd ikun jista' jiċċekkja l- prezzijiet għolewx minn ġurnata għal oħra.

Din ħaġa ta' min ifaħħarha, tajjeb li se tibda issa qabel tiġi ntrodotta l-VAT f'Malta biex wieħed ikun jista' jiċċekkja l-prezzijiet.

Nista' ngħid, bħalma qalu diversi organizzazzjonijiet li huma konnessi ma' l-importazzjoni jew mad- distribuzzjoni ta' mediċini, li veru hemm xi difetti.

Issa rrid ngħid il-verita', u mhux se nitkellem bħala kelliem min-naħa tal-Gvern.

Il-verita' hija illi ħafna minn dawn il-prezzijiet - naħseb iktar minn nofshom - huma korretti.

Hemm ukoll żbalji ħoxnin li jistgħu jkunu typing errors - din ma neskludihiex għax diġa' ċċekkjajt xi ħaġa - f'ċerti figuri, u hemm żbalji oħrajn li wieħed jista' jivverifikahom u jistħarreġ fuqhom iktar fil-fond.

Jien nifhem li hawn Malta għandna żewġ kwalitajiet ta' prodotti ta' mediċini.

L-ewwelnett l-ebda importatur ma jimporta mediċini bi kwantitajiet enormi għax is-suq ta' Malta huwa żgħir u ma jiflaħx għal dawk il-kwantitajiet kbar.

It-tieni raġuni hija minħabba l-expiry dates tagħhom.

Ħafna drabi l-expiry date tkun ta' sena, sentejn, tliet snin jew l-iktar erba' snin.

Qatt ma jkollok expiry date iktar minn hekk fuq prodotti mediċinali, bħalma qatt ma jkun hemm expiry date ta' iktar minn hekk f'oġġetti ta' l-ikel.

Allura l-aġent joqgħod attent ħafna li jordna skond l-estimi li jkollu tas-suq ta' qabel.

Imbagħad wieħed irid jikkonsidra wkoll il-promozzjoni ta' dawn il- prodotti u f'liema livell tkun il-lira meta jiġu mportati, b'mod speċjali l- kambju meta jiġi ffissat prezz mit-Trade Department flimkien ma' l- importatur.

Għalhekk jista' jkun hemm fluctuations fil-prezz bejn batches differenti li jiġu mportati.

Din wieħed jifhimha u ħadd ma jista' jgerger fuqha.

Il-lira ġieli tkun għolja u ġieli tkun baxxa.

Pero' ħafna drabi l- aġenti li jimportaw il-mediċini jżommu ċertu livell ta' prezzijiet, fis- sens li jekk darba batch minnhom ġie 5c ogħla, ma joqgħodx jgħolli l-prezz ta' dik il-batch biex imbagħad id-darba ta' wara jerġa' jraħħas il-prezz.

Għalhekk jipprova jżomm prezz medju.

Din hija xi ħaġa li jifhimha kulħadd u għandha ssir dejjem u kullimkien.

Għalkemm din lista ta' prezzijiet li qed tixxandar permezz tat-teletext hija tajba, xorta hemm x'wieħed jirrimedja.

Naf li l-bieraħ kellhom jiltaqgħu l-partijiet konċernati f'dawn il-prezzijiet u nittama li minflok ma noqogħdu nitkellmu u niktbu fil-gazzetti - anke l-Oppożizzjoni donnha se tipprova tagħmel kapital politiku minn din il-kwestjoni - ...

Din m'għandhiex tkun.

L- Oppożizzjoni kellha r-raġunijiet tagħha li titkellem dwar l-għoli ta' xi prezzijiet u l-poplu wkoll kellu raġun jikteb fil-gazzetti għax huwa veru li kien hemm ċerti prodotti li għolew, imma bi ftehim - dan il-Gvern dejjem kien gvern ta' djalogu - għandna nsibu rimedju għal din is-sitwazzjoni.

Huwa inutli li ħafna organizzazzjonijiet - inkluża l-Oppożizzjoni li ngħaqdet magħhom - joqogħdu jiktbu u jgħidu kontra l-Gvern; naħseb li jkun aħjar kieku ninġabru madwar mejda u nerġgħu nirrevedu l-kotba, l-invoices, il-karti u dak kollu li hemm bżonn biex noħorġu prezzijiet ġusti għal kulħadd.

Fid-dinja ħadd m'hu perfett u nittama li tinstab soluzzjoni fl- aktar żmien qasir biex il-prezzijiet li joħorġu jkunu korretti u jiġu stabbiliti permanentement.

Intqal li din il-lista ntbagħtet lill-ispiżjara u lill-ispiżeriji biss.

Din il-lista għandha tintbagħat ukoll lid-distributuri u lill-importaturi tal-mediċini li huma stess jiffissaw l-invoices.

Wieħed irid jifhem li l- ebda spiżjar u l-ebda impjegat fi spiżerija ma jaqbad u jagħmel il- prezzijiet tal-mediċini hu.

Il-prezzijiet isiru skond l-invoices li jirċievu u fuq dik l-invoice ikun hemm ir-retail u l-wholesale price.

Naħseb li kull spiżerija timxi b'mod onest skond l-invoices li tirċievi mal- prodotti.

Jiena ċert li l-Gvern qed jaħdem fuq din il-ħaġa, għalkemm jista' jkun hemm xi żbalji ħoxnin jew żbalji żgħar.

Nittama li fi żmien qasir, forsi l-ġimgħa d-dieħla, is-sitwazzjoni terġa' tiġi għan-normal u l- iżbalji li hemm fil-prezzijiet imxandrin bit-teletext jiġu korretti għas- sodisfazzjon ta' kulħadd.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa dwar is-saħħa pubblika.

Dan hu suġġett li semmejtu anke fl-Aġġornament ta' nhar l-Erbgħa u rrid nkompli nagħmel enfasi fuqu.

Irridu nifhmu li l-motto tal-Gvern huwa "Malta Hospitals for the year 2000".

X'irid jilħaq il-Gvern b'dan il-motto?

Il-Gvern irid jara li fl-isptarijiet u fil-kliniċi ġodda li jistgħu jiżviluppaw sas-sena 2000, jingħata l-aħjar servizz għall-poplu.

Meta l-Gvern ġietu l-idea tal- proġett ta' l-isptar San Raffaele wara sentejn jew tliet snin ta' studju - issa beda anke x-xogħol fuq it-toroq u fuq il-pedamenti ta' dan l-isptar - kien qed jaħseb li waqt li jkun hawn sptar ieħor, l-isptarijiet l-oħra fil- pajjiż ma jiġux traskurati.

Tant hu hekk, li qabel ma beda x-xogħol fuq l- isptar il-ġdid, kien diġa' beda x-xogħol ta' refurbishment ta' l-Isptar San Luqa.

Malli wieħed jidħol l-Isptar San Luqa jista' jara x-xogħol li qed isir; qed jiġu rranġati ħafna wards b'mod li jkun hemm diversi faċilitajiet moderni u ta' kumdita'.

Aħna nafu li l-ewwel pedamenti ta' l-Isptar San Luqa kienu nbnew bejn l-1930 u l-1940 u għalhekk issa li għaddew 60 sena, wasal iż-żmien li jsiru xi arranġamenti fuq proġett bħal dan.

Jien m'għandix dubju li x-xogħol, partikolarment dak tal-wards, qed isir sew u j'Alla li fi żmien sentejn oħra ħafna mill-wards ikunu lesti b'mod li jgawdu minn dawn il-faċilitajiet dawk il-pazjenti li sfortunatament ikollhom jidħlu l-isptar għall-kura.

Mr Speaker, ħaġa oħra li xtaqt insemmi hija l-apparat modern li dejjem qiegħed jiżdied fl-isptarijiet tal-Gvern.

Jien qrajt l-Estimi vvotati għall-isptarijiet għas-sena li ġejja biex inkun naf x'apparat beħsiebu jintroduċi l-Gvern fl-isptarijiet tagħna.

Wieħed ma jistax ma jsemmix ċertu apparat - ma naħsibx li hemm għalfejn nagħti dettalji għax għandu mnejn lanqas jiftiehmu - għal operazzjonijiet, partikolarment dawk ta' l- għajnejn.

Infatti dan l-aħħar beda jopera apparat ġdid ta' l-għajnejn li permezz tiegħu ħafna nies - anke dawk li llum jużaw in-nuċċali, bħali - għada pitgħada jistgħu ma jkollhomx bżonn nuċċali.

L-introduzzjoni ta' apparati ġodda fl-isptar tagħna, għada pitgħada se jkun ta' l-ikbar benefiċċju għall-poplu Malti.

Mr Speaker, jien nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll rigward l-indafa fl- isptarijiet.

Jien naqra ħafna ittri fil-gazzetti b'ilmenti dwar in-nuqqas ta' ndafa fl-Isptar San Luqa.

Imma wieħed għandu jifhem li dan hu dovut għar-refurbishment li qed isir f'dan l-isptar.

Sakemm ikunu qed isiru dawn ix-xogħlijiet bilfors ikun hemm xi trabijiet u ma jkunx hemm il-livell mixtieq ta' iġjene.

Pero' minn dan il-Parlament nixtieq nappella lill- pubbliku biex hu wkoll jikkopera ma' l-impjegati ta' l-Isptar San Luqa u ta' l-isptarijiet l-oħra - kemm ma' dawk ta' Mount Carmel Hospital, Boffa Hospital, San Vincenz de Paule Residence u sptarijiet oħra - billi jżomm l- isptarijiet tagħna kemm jista' jkun nodfa.

Jien kważi kuljum immur l- isptar biex nara xi pazjenti u mhux l-ewwel darba li nara pakketti tas- sigaretti, karti, ħobż u affarijiet oħra mitluqin ma' l-art.

Għalkemm il- health assistants għaddejjin bit-tindif ta' l-isptar f'kull ħin tal-ġurnata - bħal dawk ta' l-airport - jien nappella lill-pubbliku biex jikkopera iktar.

Hemm ħafna iktar x'wieħed jixtieq li jsir biex nameljoraw l- affarijiet fl-isptar, imma bir-riforma li qiegħda ssir permezz tar- refurbishment se jkun hemm ħafna progress.

Nista' ngħid li l-Gvern qed jonfoq eluf kbar ta' liri fuq apparat għall- ispstarijiet, għaliex dan kollu jiswa ħafna flus.

Per eżempju, fl-Isptar Boffa hemm pazjenti b'mard tal-ġilda u anke cancer cases u għal dawn it-tip ta' mard se jiġi ntrodott il-linear accelerator u l-Cobalt Unit.

Kulħadd jaf x'tip ta' colbat unit kien hemm qabel - fil-fatt kien jagħmel il-ħsara - imma llum il-ġurnata għandna apparat ta' l-onkoloġija li huwa modern ħafna u huwa ta' standard internazzjonali.

L-iskop ta' dan l-apparat huwa li min ikollu marda terminanti ma jitħalliex ibati ħafna fl-aħħar żmien ta' ħajtu.

Hawn nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-isptar mentali.

Hawn Malta qed issir mental health reform.

Nista' ngħid li Mount Carmel Hospital m'għadux kif kien fis-snin ħamsin u sittin.

Fil-fatt saru fih ameljoramenti kbar, anke fi żmien il-Gvern Laburista.

Hemmhekk hemm nies li għalkemm m'humiex għal kollox f'sensihom, ibatu minn dipressjoni kbira.

Jien naħseb li dawk li jbatu minn din il-marda mentali għandhom jiġu kkurati individwalment.

Fil-fatt qed jiġu mħarrġin nurses apposta ġewwa dan l- isptar, u qed jingħataw korsijiet kemm barra kif ukoll hawn Malta biex ikun jafu jadattaw ruħhom għal dawn it-tip ta' każijiet.

Jekk illum il- ġurnata wieħed ma jirriformax u ma jorganizzax ruħu u ma jkollux tagħrif biżżejjed biex ikun jista' jifhem lil dawn il-pazjenti b'mod speċjali, allura ma jkunx jista' jintlaħaq l-għan li tingħata l-kura meħtieġa.

Mr Speaker, jien nittama li r-riforma fil-kura ta' pazjenti li jbatu minn mard mentali tieħu prijorita' biex min isib ruħu f'dawn iċ-ċirkostanzi ma jsofrix bla ħtieġa.

Jien ngħid li sar pass ieħor importanti u dan huwa li l-Maltin sar għandhom fiduċja fis-servizzi tas-saħħa.

Minn statistiċi li għandna - dawn huma importanti ħafna u ta' min jirrefletti fuqhom - dwar kemm il- Maltin għandhom fiduċja fl-isptarijiet ...

Naturalment mhux kulħadd joħroġ kuntent u sodisfatt bis-servizzi ta' l-isptar.

Imkien ma jiġri dan, kulħadd għandu d-difetti tiegħu, u hekk ukoll fil-kura għas-saħħa pubblika.

Per eżempju, matul is-sena l-oħra kien hemm 329,000 persuna li għamlu użu mill-health centres, mhux biex jiġbru xi mediċini jew għal xi kura oħra, imma għal vista għand it-tabib.

F'dipartimenti speċifiċi, bħalma hija l-podoloġija, attendew 27,000 persuna u 28,500 persuna marru jieħdu X-rays fil-kliniċi tas-saħħa.

Hawnhekk m'iniex qed ninkludi d- Dipartiment ta' l-Emerġenza ta' l-Isptar San Luqa jew postijiet oħra.

Tajjeb li wieħed jinnota illi fid-Dipartiment tad-Dentistrija attnedew 14,275 pazjent għall-kura fl-Isptar San Luqa; fil-Well Baby Clinic attendew 6,552 omm biex jagħtu kura lit-trabi tagħhom, u meta wieħed jikkonsidra li n-numru ta' trabi li twieldu matul l-1993 kien ta' 4,716, jara li kien hemm numru sostanzjali li segwew il-ħarsien tas-saħħa tat-trabi tagħhom.

Dan juri kemm in-nisa Maltin huma interessati fis-saħħa ta' wliedhom u juri kemm għandhom fiduċja fis-sistemi tas-saħħa li għandna f'Malta.

Fl- isptarijiet matul l-1993 kien hemm kważi 600,000 każ ta' pazjenti li kienu jinħtieġu l-kura mit-tobba, żieda ta' 100,000 persuna fuq is-sena ta' qabel.

Il-visti fid-djar minn infermiera tal-Gvern - dawn qed jagħtu servizz tajjeb u qed jiffrankaw ħafna spazju fl-isptarijiet filwaqt li l- pazjent ikun qed jieħu l-kura fil-kumdita' tad-dar tiegħu - laħqu n-numru ta' 350,000.

Wieħed irid jara wkoll il-kura li tingħata mid-Dipartiment tas-Saħħa fl- iskejjel tal-Gvern.

Is-sena l-oħra, per eżempju, saru 14,626 medical examination fl-iskejjel kollha tal-Gvern.

Meta ngħidu medical examination inkunu qed infissru li l-istudenti ġew eżaminati minn tabib.

Saru wkoll 7,391 visual check għal dawk it-tfal li forsi jkunu jbatu minn vista ħażina jew skorretta.

L-aktar ħaġa li tispikka hija l-head inspection, dawk li konna ngħidulhom nits and lice inspections.

Fil-fatt matul is-sena li għaddiet saru spezzjonijiet fuq 40,000 tifel u tifla.

Għalkemm il- ġenituri jinkwetaw dwar il-possibilita' li wliedhom jistgħu jiġu nfettati b'dawn il-lice, illum il-ġurnata din m'hix problema, għax permezz tal- mediċinali wieħed jista' jeqridha fi żmien qasir ferm.

Mr Speaker, il-ħsieb tal-Gvern hu li jkompli jagħti dan is-servizz ta' saħħa għall-ġid tal-poplu Malti.

Tajjeb li wieħed jgħid li Malta trid tkun ukoll iċ-ċentru ta' ċerti laqgħat internazzjonali dwar is-saħħa fejn jiġu diskussi ċerti topics fuq livell internazzjonali.

Per eżempju, hawnhekk irrid insemmi l-laqgħa bit-tema "Smile for Health" li saret f'April ta' din is-sena fil-Holiday Inn u li kienet organizzata mid-Dipartiment tad- Dentistrija ta' l-Isptar San Luqa u l-Universita' ta' Malta.

Din il-laqgħa ħalliet effett tajjeb ħafna u kienet organizzata tajjeb ukoll.

Wieħed għandu jinkoraġġixxi laqgħat bħal dawn fejn tobba minn diversi pajjiżi jiltaqgħu hawn Malta u jagħmlu konferenzi li jkunu ta' interess kbir għall- ġid tas-saħħa tal-bniedem.

B'hekk minbarra li nkunu qed insaħħu l- industrija tat-turiżmu u nagħmlu reklam sabiħ għal Malta, inkunu qed nagħmlu xi ħaġa ta' interess għas-saħħa pubblika wkoll.

Per eżempju, meta sar is-seminar tal-Malta College of Family Doctors, qajjem interess kbir u minnu ħareġ ħafna frott.

Nistgħu nsemmu t-training seminar li sar b'mod speċjali dwar community psychiatry.

Illum il-ġurnata din hija fergħa importanti fil-qasam tas-saħħa u jkun tajjeb li wieħed jirrealizza liema huma l-aktar ailments komuni li minħabba fihom il-poplu jfittex il-kura tat- tabib u xi jkollu bżonn.

Huwa interessanti wkoll x'jara t-tabib, b'mod psikoliġiku, meta pazjent imur għandu.

GĦalkemm dan is-seminar sar fuq livell lokali, nistgħu ngħidu li kien ħalla effett tajjeb ħafna.

Id-dnub hu li kellha ssir laqgħa internazzjonali mir-Royal College of Obstetricians and Gynaecologists imma diżgrazzjatament, minħabba nuqqas ta' parteċipanti minn diversi pajjiżi - l-ewwel wiegħdu li se jibagħtu rappreżentanti tagħhom, imbagħad ma setgħux jibagħtuhom - baqgħet ma saritx.

Aktar kmieni dan ix-xahar, f'Malta saret konferenza internazzjonali li kienet tittratta mard tal-ġilda, u qed nirreferi għall-Maltaderm Conference.

Hemm iktar konferenzi u seminars ippjanati għas-sena d-dieħla u j'Alla jkollhom is-suċċess mixtieq.

Per eżempju, f'Mejju tas-sena d-dieħla se ssir konferenza bit-tema "Updating Psychiatry" u bħal dan iż-żmien sena se ssir it-Third Maltese Medical School Conference.

Dawn l-attivitajiet se jattiraw professuri u nies impenjati fis-saħħa minn diversi pajjiżi, li nittama li d-diskussjonijiet li jkollhom iħallu frott kbir għall-ġid tal- pazjenti tagħna.

Mr Speaker, jien nittama li dak li qed jagħmel il-Gvern fir-rigward tas- saħħa m'għandux jiġi injorat.

GĦalhekk għandna napprofitaw ruħna mill- flejjes kbar li qed jiġu vvotati minn dan il-Parlament fil-Budget sabiex il-poplu jkun jista' jieħu ħsieb saħħtu aħjar u jħares l-interessi tiegħu, kif ukoll ta' wliedu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla 25 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

QRATI - IMĦALLEF ANTON DEPASQUALE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu ndispost l-Imħallef Anton Depasquale?

Peress li ħafna mill-kawżi ta' quddiemu qed jiġu differiti għal tlieta u erba' xhur wara, jista' l-Ministru jgħid jistax isir xi ħaġa biex dawn il- kawżi jkomplu għaliex hemm ħafna li ilhom żmien twil?

L-istess qiegħed jiġri fil-każ taż-żewġ Maġistrati li qabel kienu jservu Għawdex fejn kawżi qed jiġu differiti għal xhur wara għaliex "il-Maġistrat sedenti ġie assenjat xogħol Malta".

Dan ix-xogħol issa se jittieħed miż-żewġ Maġistrati li hemm issa f'Għawdex?

ONOR.

JOE FENECH: Jiena nformat li l-Imħallef Anton Depasquale ilu ndispost minn April ta' din is-sena.

Jiena nformajt bil-pożizzjoni lill- Kunsill ta' l-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja dwar is-sitwazzjoni u tlabthom jissuġġerixxu rimedji.

Informajt ukoll lill-Prim Imħallef li skond il-Kostituzzjoni għandu l-poteri li jassenja id-doveri ta' l- Imħallfin.

Informat li l-kawżi kostituzzjonali pendenti quddiem l-Imħallef Depasquale ġew assenjati lil ħaddieħor u l-istess qed isir għal kawżi li għadhom ma bdewx.

Fil-frattemp qed jittieħdu mi'uri biex jinstab Aġent Imħallef ukoll.

Huwa naturali li meta ssir ridistribuzzjoni ta' xogħol fost il-ġjudikanti ikun hemm perjodu ta żmien sakemm kollox jibda jopera b'mod normali u jsir l-aġġustament.

Ix-xogħol taż-żewġ Maġistrati li qabel kienu jservu Għawdex, ħaduh iż- żewġ Maġistrati li issa qegħdin iservu hemm.

FOOTBALL GROUNDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jagħti lista sħiħa tal-grounds li huma taħt il-gurisdizzjoni tiegħu?

Liema huma dawk li huma:-

Mikrija?

Lil min?

Kemm?

Mogħtija lil xi għaqda anke mingħajr ħlas?

Lil min?

Kien hemm xi kunsilli lokali li talbu lill-Ministeru tiegħu biex jieħdu f'idejhom dawn il-grounds għaliex kellhom bżonn jużaw aktar il-faċilitajiet sportivi speċjalment fil-weekend?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Għar-rigward il-grounds li l-Ministeru għandu taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għall-mistoqsija parlamentari numru 17150.

Il-grounds mikrija lill-għaqdiet-assoċjazzjonijiet huma dawk li jaqgħu taht il-ftehim li kien sar mal-Malta Football Association.

Is-somma involuta kienet ta` Lm10,000 għal Ta` Qali u Lm3000 għal dak ta` Pace Grasso, somma li trid titħallas lill-Kumissarju ta` l-Artijiet.

Kif diġa' ntqal fil-mistoqsija parlamentari numru 20646, ma hemm l-ebda ground ieħor li ngħata b`kera.

Il-Gvern jagħti l-faċilita` lill-clubs li jagħmlu użu mill-grounds li għandu ghad-dispozizzjoni tiegħu u ma tithallas l-ebda kera.

Informat li kien hemm xi kunsill li ressaq talba simili.

RAĦAL ĠDID - PACE GRASSO FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Bħala l-Ministru responsabbli mill-grounds tal-football, jaf li ħajt tal-ground ta' Pace Grasso iġġarraf fl-aħħar maltemp li kien hawn?

Jaf li hemm ħitan oħra fl-istess ground li huma fi stat perikoluż?

Jaf li fl-istess post hemm ħafna nuqqasijiet oħra?

Jista' l-Ministru jara li perit jiżgura li m'hemm l-ebda periklu f'dan il- ground?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Wasalli tagħrif li kienet saret xi ħsara f`wieħed mill-ħitan tal-ground tal-Pace Grasso.

Il-Kummissarju ta` l- Artijiet ukoll kien informat b`dan u safejn naf jien ħa ħsieb is- sitwazzjoni.

Ma niftakarx li qatt inġibditli l-attenzjoni għal xi periklu li qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika xi jrid ifisser bil-kliem ``b`ħafna nuqqasijiet oħra``.

Wara li rċevejt il-mistoqsija parlamentari ta' l-Onor.

Interpellant għaddejt it-talba kontenuta fl-aħħar parti tal-mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENT LI KELLU BŻONN KONSULTA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex pazjent (RB: 843453 M) li daħal l-Isptar San Luqa b'uġiegħ f'daru u djufija f'dirajh it-tnejn fit-12 ta' Ottubru, 1994, fejn sarulu numru ta' investigazzjonijiet li wasslu li kellu bżonn konsulta ma' konsulent Kirurgu li baqgħet ma saritx sakemm dam l-isptar?

Minflok, il-pazjent wara 20 ġurnata ġie lliċenzjat mill-Isptar fl-1 ta' Novembru waqt li kien għadu muġugħ u mingħajr ma ġie operat.

Il- pazjent ġie mogħti appuntament biex jara l-istess konsulent fid-Dipartiment ta' l-Out-Patients fl-10 ta' Novembru, 1994.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-verżjoni tal-fatti mediċi li għandu t-Tabib Prinċipali tal-Gvern fuq il-każ huma ferm differenti minn dak li qed jiġi allegat.

Nistieden lill-Onor.

Membru li, fil-kwalita' professjonali tiegħu ta' tabib, jifli konfidenzjalment it-tagħrif kollu li jeżisti fuq dan il- każ.

Għandi għax nifhem li wara li jara l-verżjoni li għandi, l-Onor.

Interpellant ikun raġel biżżejjed u jirtira l-allegazzjonijiet li qed jagħmel.

QUEIROZ FRANCESCO DE ASSIS - MAĦFRA PRESIDENZJALI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Ġie rapportat f'xi gazzetti li waqt forum fil-Belt li l-poplu inkluż inti stess mhux neċessarjament jaqbel mad-deċiżjoni li ħa l-Ministru Joe Fenech fir- rakkommandazzjoni li għamel biex it-traffikant tad-drogi l-Brażiljan Francisco de Assis Queiroz jiġi mogħti l-maħfra residenzjali.

Jista' l- Prim Ministru jgħid ċar u tond jekk jaqbel jew ma jaqbilx mad-deċiżjoni li ħa l-Ministru tiegħu?

Jekk ma jaqbilx, għaliex ma ordnalux li jirriżenja jew almenu li jordna li l-każ tal-Brażiljan jiġi nvestigat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena ma niddubitax li l-Ministru tal- Ġustizzja ħa d-deċiżjoni tiegħu onestament u għalhekk ma deherlix li huwa l- każ li nitolbu jirriżenja.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KORS GĦAL HEALTH ASSISTANTS (NURSING)

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Fi Frar ta' l-1990 kien ħareġ ktejjeb mid-Dipartiment tas-Saħħa bi proposti tan-Nursing Studies Unit, ta' l-Institute of Health Care b'introduzzjoni tas-Segretarju Parlamentari responsabbli għall-Qasam tas- Saħħa.

Dan il-ktejjeb kien jittratta dwar il-kors għal Health Assistants (Nursing) bil-għan li jipproduċi "a well trained highly motivated and caring nursing assistant".

Dan it-tip ta' kors kien beda jitħaddem mis- sena 1989 u numru sewwa ta' Health Assitants komplew il-korsijiet.

Għaliex ħafna minn dawn għadhom ma ħadux l-appointments?

Għaliex hemm bżonn li dawn il-Health Assistants li spiċċaw b'suċċess korsijiet ta' Health Assistants (Nursing) jerġgħu jagħmlu kors ieħor ġdid ta' Nursing Aids, meta huwa magħruf li meta dawn itemmu dan il-kors se jkunu jistgħu jaħdmu fis- swali u mal-pazjenti meta jkun hemm bżonn biss?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istudenti li spiċċaw b'suċċess il-Kors ta' 'Health Assistant' ('Nursing') għadhom ma ħadux l-'appointment' għax il- proċedura wara s-sejħa għall-applikazzjonijiet mill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku għadha mhix finalizzata.

Filwaqt li nirreferi għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22237, inżid ngħid li l-Kors il-ġdid ta' 'upgrading' għall-'Health Assistants' li jwassal għall-ħatra ta' 'Nursing Aide' huwa riżultat tal- Ftehim li sar bejn il-Gvern u l-'Unions' f'Mejju 1993.

SPTAR SAN LUQA - PRIĠUNIER LI QED JINŻAMM FIS-SALA TA' L-OFTALMIJA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għat-tweġiba li tajtni għall-Interpellanza numru 21886, waqt li l-każ tal-priġunier (M.G) li ilu jinżamm fis-Sala ta' l- Oftalmija fl-Isptar San Luqa, qed jiġi mistħarreġ, jista' l-Ministru jwieġeb x'miżuri ta' sigurta' qed jittieħdu miegħu?

Nispera li wara li l- każ jkun mistħarreġ, ningħata risposta għall-mistoqsija għaliex dan il- priġunier ilu fuq disa' xhur jinżamm fis-Sala ta' l-Oftalmija.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-priġunier għandu l-istess miżuri ta' sigurta' li jkollu priġunier meta jkun qed jinżamm għall-kura fl-Isptar.

Il-priġunier għandu skorta tal-Pulizija l-ħin kollu miegħu, li hija responsabbli għas- sigurta'.

SPTARIJIET - TESTIJIET GĦAL MARDA EPATITE B

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa kkalkolat li tkun ir-rata ta' testijiet li jsiru għal marda Hepatite B u joħorġu b'riżultat ta' False Positive?

X'miżuri jittieħdu fil-Laboratorju biex dan ir-riżultat falz ikun ta' lanqas rata jew li jkun evitat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li kull kampjun ta' demm li jkun 'reactive' fl-'iscreening test' inizjali għall-'Epatite B' jerġa' jiġi ittestjat bl-istess metodu.

F'każ li dan il-kampjun jibqa' reattiv wara t- tieni 'test', allura jsir 'test' konfirmatorju, ('HbsAg Neutralising Confirmatory Test').

Riżultat reattiv b'dan l-aħħar tip ta' 'test' jikkonferma li l-kampjun oriġinali kien verament reattiv u huwa dan li jiddetermina r-riżultat finali.

Ninsab assigurat mill-esperti tiegħi f'din il-materja illi dan ifisser li safejn jafu huma, l-ebda każ ta' 'false positive' ma ġie rraportat.

SPTAR SAN LUQA - MEDICAL RECORDS

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Saret ħaġa frekwenti li Medical Records ta' pazjenti fl-Isptar San Luqa ma jinstabux jew jintilfu.

Niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li dan hu dovut minn nuqqas ta' Management u dixxiplina fid-Dipartiment tar- Records fejn tirrenja anarkija sħiħa.

Waqt li f'dan id-dipartiment hemm biżżejjed ħaddiema, ma teżisti l-ebda dixxiplina u direzzjoni.

Kulħadd jagħmel li jrid.

Hemm min ma jidħolx għax-xogħol u jippanċjalu xi ħadd ieħor.

Oħrajn ikunu jagħmlu part-time job waqt li suppost ikunu xogħol.

Oħrajn joħorġu x'ħin iridu.

Mhux ta' b'xejn li jkun hemm bżonn li jingħata ħafna overtime.

Nitlob il-Ministru li wasal iż-żmien li ssir investigazzjoni biex jinqata' dan l-abbuż u li jitfassal programm ta' direzzjoni biex is-servizz mistenni minn dan id-dipartiment jintlaħaq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed nilqa' t-talba ta' l-Onor.

Membru u se nieħu passi biex tiġi istitwita investigazjoni xierqa biex tidħol fl- allegazzjonijiet f'din il-mistoqsija u ħwejjeġ oħra li jistgħu jkunu relatati.

PULIZIJA- ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Billi fuq programm tar-radju lokali rriżulta li hawn diversi sidien li qed jinqdew bil-Pulizija billi jirrapportaw barranin li jkunu ħadmu magħhom għal xhur u meta dawn jiġu deportati jiffrankaw li jħallsulhom il-paga, tista' l-Pulizija taqta' dan l-isfruttar mal-barranin li meta tinterroga lill-barranin li jinqabdu jeħdulhom stqarrija dwar min kien iħaddimhom u b'liema paga u taħt liema kondizzjonijiet?

Jista' l- Ministru f'dan il-każ jordna lill-pulizija li barra li tressaq lis-sid li jkun ħaddem barranin bla permess, takkużahom li jkunu naqsu li jħallsuhom u li jittrattawhom skond il-liġi?

Ma jaħsibx il-Ministru li l-Pulizija kull ma qed tagħmel hu li tesigwixxi l-liġi u tkeċċi lill-barranin bla ma qegħda tindaga aktar fil-fond?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Pulizija ġieli kellha suspett illi sidien li jkunu ħaddmu barranin bla permess, jirrapportaw lill-istess barranin li jkunu Malta meta l-visa tkun skadietilhom.

Rapporti bħal dawn huma ftit u jsiru anonimi.

Meta dan ikun il-każ, il-Pulizija dejjem tipprova tiġbor evidenza mingħand il-persuni barranin in kwestjoni, meta jinstabu.

Sfortunatament dawn ta' l-aħħar ftit li xejn ikunu ta' assistenza biex l-identita' tal- Maltin konċernati u l-attivitajiet tagħhom ikunu magħrufa.

Il-Pulizija pero' qed tagħmel minn kollox biex jinqata' kull abbuż li għandu x'jaqsam ma' barranin li għal xi raġuni jkunu Malta illegalment.

Fejn jidħol xogħol illegali, tagħmel diversi spezzjonijiet, xi drabi ma' Membri tal- Korporazzzjoni għax-Xogħol u Taħriġ, biex dan l-abbuż jitrażżan.

Wara dawn l-ispezzjonijiet u investigazzjonijiet xi barranin u Maltin tressqu l- Qorti.

Kull meta l-Pulizija jkollha provi, dejjem tressaq lill-barranin u l- Maltin, li jkunu ħadmu jew ħaddmu bla permess, il-Qorti, u talba biex il- barranin jitkeċċew minn Malta ssir dakinhar li jittressqu l-Qorti u wara li dawn jagħtu x-xhieda tagħhom kontra min ikun impjegahom bla permess.

Il-Maltin in kwestjoni jiġu akkużati bi ksur ta' l-Artikolu 32(b) tal-Kap 217 tal-Liġijiet ta' Malta, kif ukoll bi ksur ta' l-Avviż Legali 181 ta' l- 1991 u 79 ta' l-1992.

Meta jinstabu ħatja, dawn jeħlu multa ta' mhux inqas minn Lm500 u mhux aktar minn Lm1,000, barra mill-possibbilita' li jekk jitressaq darbtejn fuq l-istess akkużi, tista' tiġi sospiża l-liċenzja tan- negozju tagħhom.

Il-Pulizija tressaq u takkuża lil dawn il-Maltin kif imsemmi aktar 'il fuq skond il-Liġi u tindaga kif meħtieġ dwar kull każ li jiġi quddiemha.

Hija x-xewqa tal-Pulizija li taqta' dan l-isfruttar u kull illegalita' oħra konnessa ma' l-immigrazzjoni, u qed tagħmel dak kollu possibbli biex dan iseħħ.

PULIZIJA - KAŻI TA' KUNTRABANDU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kif kienu baqgħu d-diversi każi ta' Maltin li inqabdu bil- kuntrabandu tal-bnedmin?

Billi kien hemm aktar minn okkażjoni waħda fejn Maltin inqabdu jużaw id-dgħajjes tagħhom biex jittrasportaw nies mill- Afrika għal Sqallija, min kienu dawk li nqabdu?

Meta nqabad kull wieħed jew waħda minnhom?

Meta tressqu il-Qorti?

Meta saret l-aħħar seduta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li kien hemm 3 każijiet fejn persuni nqabdu f'Malta jipprovaw iħarrbu barranin klandestinament.

Fit- tliet każijiet kien hemm involuti 7 persuni ta' nazzjonalita Maltija.

Dawn kienu kif jidher hawn taħt:

Pulizija vs Jose' Scerri u Publius Zammit.

Ġew arrestati mill-Pulizija fl-1 ta' Diċembru 1991, u tressqu l-Qorti fl-10 ta' Diċembru 1991.

L-aħħar seduta kienet fis-26 ta' Ottubru 1994, u s-seduta li jmiss qiegħda għat-2 ta' Diċembru 1994.

Pulizija vs Jose' Scerri, John Muscat, John Cassar u Doris sive Maria Dolores Montebello.

Ġew arrestati fis-7 ta' Novembru 1993 u tressqu l- Qorti fis-16 ta' Novembru 1993.

L-aħħar seduta kienet fl-14 ta' Novembru 1994 u s-seduta li jmiss qiegħda għall-5 ta' Diċembru, 1994.

Pulizija vs Joseph Gheiti u Brian Rosso.

Ġew arrestati fit-2 ta' Ġunju 1989, u tressqu l-Qorti fil-5 ta' Ġunju 1989.

Iż-żewġ akkużati ġew immultati Lm500 kull wieħed mill-Qorti tal-Maġistrati, pero' l-każ qiegħed quddiem il-Qorti ta' l-Appell.

PULIZIJA - KAŻI TA' KUNTRABANDU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Kif kienu baqgħu d-diversi każi ta' Maltin li nqabdu bil-kuntrabandu tal- bnedmin?

Billi kien hemm aktar minn okkażjoni waħda fejn Maltin inqabdu jużaw id-dgħajjes tagħhom biex jittrasportaw nies mill-Afrika għal Sqallija, min kienu dawk li nqabdu?

Meta tressqu l-Qorti?

Meta saret l-aħħar seduta?

ONOR.

JOE FENECH: Nitlob lill- Onor. Interpellant biex jirreferi din il- mistoqsija lill- Ministeru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

SPTAR SAN LUQA - KURA LIL VITTMI TA' INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Billi l-Gvern qed jonfoq eluf kbar ta' liri biex jikkura fl- Isptar San Luqa vittmi ta' inċidenti tat-traffiku għaliex il-Gvern ma jibgħatx il-kont lill-insurance tas-sewwieqa li jkunu nstabu ħatja bi traskuraġġini weġġgħu jew qatlu nies f'inċidenti tat-traffiku?

Jaf il-Ministru li f'każ minnhom passiġġier diġa' ilu aktar minn tliet xhur jieħu kura bi spejjeż kbar għal poplu Malti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-suġġeriment tiegħu fil-fatt, diġa' qed jiġi kkonsidrat.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm kienu l-pazjenti li daħlu fl-Isptar San Luqa din is-sena minħabba inċidenti tat-traffiku, inkluż dawk li daħlu fl-Emerġenza u ntbagħtu d-dar?

Kemm hu kkalkolat li qamu flus lill-Istat dawn l-inċidenti meta huwa magħruf li pazjent iqum lill-poplu Malti Lm50 kuljum?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub jenħtieġ ċertu żmien biex jinġabar.

SPTARIJIET - BARRANIN MDAĦĦLA GĦAL KURA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm barranin daħlu l-isptar għal kura din is-sena?

Mil-liema nazzjonalita' kienu?

Kemm kien l-average length of stay li damu l-isptar?

Ma' liema pajjiżi li ġew minnhom il-pazjenti Malta għandha ftehim reċiproku u b'hekk dawn ma jħallsux?

Kemm hemm barranin li daħlu l-isptar li fil-fatt ħallsu s-sena li għaddiet?

Kemm jiġu ċċarġjati kuljum dawn il-barranin li ma' pajjiżhom m'għandniex ftehim riċiproku?

ONOR.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - REGOLAMENTI ĠODDA DWAR METER U KONSUM TA' DAWL U ILMA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kif qed japplikaw r-regolamenti l-ġodda dwar meter u konsum ta' elettriku u ilma dwar garages meta jkunu jagħmlu parti mir-residenza privata jew ikun garage waħdu?

Ir-rata tiġi affettwata skond il-kobor tal-garage?

X'inhi r-regola dwar ħlas meta garage ikun jagħmel parti waħda minn residenza ġdida iżda jkun jesa' fih aktar minn karozza waħda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'hemm ebda regolamenti ġodda fuq in-naħa ta' l-elettriku.

Il-ħlasijiet dwar garages jidhru fir-Regolamenti ta' l-elettriku Clause 29 u Clause 33(2).

F'garaxxijiet li jkunu jifformaw parti mir-residenza privata, kemm l-ilma u kemm id-dawl jiġu ċċarġjati r-rata domestika.

Garaxx waħdu jiġi ċċarġjat rata kummerċjali għall-elettriku, u r-rata ta' l-ilma applikabbli għalih hi kif jidher hawn taħt:

Charge ta' Lm1.50 kull erba' xhur li miegħu jingħataw ħames metri kubi b'xejn.

Konsum bejn ħames metri kubi u għaxar metri kubi jitħallas bir-rata ta' 80c kull metrukubu.

Konsum bejn għaxar metri kubi u 42 metri kubi jitħallas bir-rata ta' Lm1.00 kull metru kubu.

Konsum 'il fuq minn 42 metru kubu jitħallas bir-rata ta' Lm1.25 kull metru kubu.

Dment li ma jkunx qed isir użu partikolari mill-garage, ħlief għall-użu biex tiġi pparkjata l-karozza tal-konsumatur, id-daqs tal-garage ma jaffettwax ir-rata.

Fejn ikun hemm xi dubbju, jintalab li jsir Tariff Survey biex jiġi stabbilit liema rata tkun applikabbli għal dak il-garage partikolari.

Garaxxijiet li jintużaw biex fihom isiru xi xogħlijiet jew jintużaw bħala storijiet jiġu ċċarġjati l-elettriku bir-rata kummerċjali, waqt li l-ilma jiġi ċċarġjat kif jidher hawn taħt:

Charge ta' Lm5.00 kull erba' xhur, li miegħu jingħataw 57 metri kubi b'xejn.

Konsum fuq il-57 metri kubi jiġi kalkolat bir-rata ta' Lm1.20 kull metru kubu.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Imbilli waqt id-diskors ta' l-Estimi ta' Enemalta l-Ministru qal li d-dħul ta' l- impjegati ta' Enemalta żdied b'65% mill-1987 sa l-1994, tista' tingħata "breakdown" ta' kif ġiet ikkalkolata din iż-żieda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-medja tad-dħul ta' l-impjegati tal- Korporazzjoni Enemalta żdiedet minn Lm50.8 fil-ġimgħa fil-1987 għal Lm83.87 fl-1994 jiġifieri 65% f'żieda tul il-perjodu msemmi.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - KONSUM TA' ENERĠIJA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Imbilli l-Gvern qed jgħid kemm żdied il-konsum ta' l-enerġija fil-pajjiż, tista' tingħata spjegazzjoni għaliex il-bejgħ tal-gas, petrolium u ta' l-elettriku għal 1994/95 huma stmati li se jkunu anqas minn dawk ta' l-1992/93, b'4%, 13.5% u 5.6% rispettivament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-raġunijiet għaliex il-konsum tal- prodotti ta' l-Enerġija se jkun inqas huma:

Il-Gass - Bejn l-1992/93 - 1993/94 (revised) il-bejgħ tal-gass naqas 1.2% peress li x-xitwa ma kenitx qawwija.

Jekk jiġri l-istess jista' l-bejgħ tal-gass jerġa' jonqos fl-1994/95.

Il-Korporazzjoni bħalissa bdiet sensiela ta' taħdidiet biex ikun hemm aktar konsumaturi li jużaw il-gass peress li huma ferm aktar effiċjenti mill-elettriku.

Nesperaw li r-riżultati ikunu aħjar.

Petroleum - Ma hemm ebda nuqqas anzi hemm żieda kif jidher hawn taħt:

|Actual 1992/93 |Lm63,573 | |Revised 1993/94|Lm63,000 | | |(l-istess) | |Estimated |Lm56,416, Lm15,104| |1994/95 | | | |Lm71,520 + 13.5% |

Elettriku - Fl-1994/95, l-ammont ta' Lm30,745,000 jirrappreżenta l-ammont nett li sejra tbiegħ il-Korporazzjoni wara li tinqata' l-VAT minn Jannar 1995.

L-ammont ta' VAT fuq dawn il-kontijiet li sejjer jitħallas mill- Korporazzjoni u mhux mill-konsumaturi huma ta' Lm3.8 miljun.

Għalhekk jekk iżżid dan l-ammont ma' l-ewwel ċifra ta' hawn fuq, il-bejgħ gross jitla' għal Lm34,545,000 jiġifieri aktar milli kien fl-1992/93 u 1993/94.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - DĦUL MID-DIPARTIMENT TA' L-AVJAZZJONI ĊIVILI (DCA)

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Imbilli l-item ta' dħul ta' Lm1349942 li Enemalta kellha ddaħħal mingħand id- Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili (DCA) din is-sena ma dehritx fl-Estimi tal-Korporazzjoni, dan ifisser li din l-item ġiet settled?

Jekk fl- affermattiv, kif?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li kien hemm qbil dwar l- ammont bejn iż-żewġ partijiet, u l-ammont dovut sejjer jitnaqqas mill- ammonti dovuti minn Enemalta lill-Ministeru tal-Finanzi f'Diċembru 1994.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - DĦUL MINGĦAND "ST.LUCIAN OIL CO"

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Imbilli s-somma ta' Lm641,264 li Enemalta kellha ddaħħal għal "through put fee" mingħand is-"St. Lucian Oil Co" għal-"leasing" tat-tankijiet, din is-sena ma dehritx fl-Estimi ta' Enemalta.

Hemm xi spjegazzjoni għal dan?

Jekk fl-affermattiv, x'inhi r-raġuni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett l-ammont mitlub minn Enemalta huwa dovut mingħand il-Gvern u mhux mingħand San Luciano Oil Co. kif qiegħed jassumi l-Onor.

Interpellant.

Nirreferi għal paġna 13 - Nota 14 ta' l-Audited Accounts għas-sitt xhur li għalqu fil-31 ta' Marzu 1994.

Dan l-ammont m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-Estimi u qatt ma deher ġo l- Estimi.

MTARFA: KAPPELLA OSWALD - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi dwar il-kappella Oswald ta' l-Imtarfa, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bl-iżviluppi ċioe' meta se jibdew ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħlijiet neċessarji għall-manutenzjoni tal-Kappella St Oswald se jibdew fi żmien qasir.

ATTARD: TRIQ SAN PAWL - TISWIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' d-dipartiment jara li ssir il-manutenzjoni ta' Triq San Pawl, Attard partikolarment jissewwew il-gandotti u l-ħofor u jsir asfalt aħjar?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li manutenzjoni fi Triq San Pawl, Attard se ssir fi żmien qasir.

AIR MALTA - TIME LOADER/ CLEANER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet id-deċiżjoni ta' l-interview li sar lil persuna li għandha r-referenza KM/HR/EMP/102 li għamel l- interview għal Time Loader/Cleaner ma' Air Malta?

Jista' l-Ministeru jara li din il-persuna tkun informata u preferibbilment tingħata l-impieg peress li ilha tirreġistra s-snin?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Ir-referenza kwotata mill-Onor.

Interpellant ma tirreferi għal ebda persuna imma tirreferi għall-general employment file ta' Air Matla.

Interviews għall-impjieg ta' part-time loaders/cleaners ma' Air Malta għadu sejjer u għandi għax naħseb li jekk wieħed ma jiġix magħzul, il- kumpannija tinformah.

Il-fatt li wieħed ilu jirregistra ma jfissirx li għandu vantaġġi għall- impjieġ fuq ħaddieħor li jista jkollu kwalifiki aktar.

POSTIJIET STORIĊI: ĦARSIEN TA' FDALIJIET STORIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi ħafna mil-fdalijiet fil-kampanja bħal plieri, ħawtijiet u ġebel ieħor qed dejjem jonqos, jista' l-Ministeru jgħid x'manutenzjoni qed issir biex dawn il-fdalijiet ma jkomplux jinqerdu u/jew jgħibu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħalissa id-Direttorat għall-Ippjanar qed jaħdem fuq in-North West Malta Countryside Conservation Plan.

Mhux biss dan l-eżerċizju jkopri l-parti l-kbira tal-kampanja Maltija, iżda ukoll wieħed mill-għanijiet tiegħu jidentifika l-miżuri meħtieġa għall-ħarsien sħiħ tal- kampanja.

Dan naturalment jinkludi ukoll il-konservazzjoni ta' fdalijiet storiċi eċċ. li jkomplu jagħtu karattru lill-kampanja tagħna.

XEMXIJA - BAJJA TAL-FEKRUNA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 22777 u ċioe' b'referenza għall-aħħar ilmenti tar-residenti tax-Xemxija dwar il-każ tal- Bajja tal-Fekruna, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bil- konklużjonijiet tal-Ministeru u ta' l-Awtoritajiet konċernati dwar dan il- każ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed jittieħdu l-passi kollha neċessarji sabiex id-deċiżjoni tal-Bord ta' l-Appelli dwar il-każ in kwestjoni tiġi applikata.

WIED IL-GĦAJN - SQAQ L-GĦARGĦAR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall-aħħar ħarġa tar-Reġistru Elettorali tat-III Distrett, jista' l-Prim Ministru jgħidli (a) jekk Sqaq l-Għargħar, f'Wied il-Għajn bidlulux ismu; u

(b) f'każ li ma bidlulux ismu, għaliex ma jidhirx f'dan ir-Reġistru Elettorali?

(Fir-Reġistru ta' qablu kien jidher f'paġna 11 wara Triq l-Għaġuża).

X'inhi r-raġuni li fuq l-istess Reġistru l-irħula m'għadhomx fl-ordni li kienu bħal ta' qablu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li Sqaq Għargħar ma nbidilx ismu.

Fir-Reġistru Elettorali li għadu kif ħareġ, dan jidher f'paġna sittax (16) minħabba li għall-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali dan ma baqax jagħmel parti mill-lokalita' ta' Wied il-Għajn iżda sar parti minn Ħaż Żabbar.

Ninsab informat ukoll li l-irħula m'għadhomx fl-ordni li kienu qabel peress li r-Reġistru Elettorali ta' Ottubru 1994 mexa bl-ordni stabbilita fil-Liġi tal-Kunsilli Lokali.

ŻABBAR: MISRAĦ IS-SLIEM - BOZZA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi, ċioe' jista' l-Ministru jara li l-Korporazzjoni Enemalta tieħu passi biex tiġi msewwija l-bozza ta' ħdejn id-dar Nru. 2, Misraħ is-Sliem, f'Ħaż Żabbar li ilha bil-ħsara għadd ta' ġranet u fit-tweġiba li tajtni taf li din reġgħet intfiet?

Hemm xi rimedju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant lill-Korporazzjoni Enemalta.

BANEK: LOHOMBUS - SELF TA' FLUS

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Kemm kien l-għadd ta' applikanti li ħadu self mill-Korporazzjoni Lohombus għal skop ta' xiri u bini ta' djar (bħala residenza) u kemm kien l-ammont sħiħ ta' files mislufin sena b'sena mill-1970 sa l-aħħar ta' Ottubru, 1994?

ONOR.

JOHN DALLI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

AWTORITA' TAD-DJAR - PLOTS LI MA NBNEWX

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: L-Awtorita' tad-Djar, kemm-il plot ħadet lura mingħand l-applikanti li kienu ngħataw plot mill-1970 sa l-aħħar ta' Ottubru 1994 sena b'sena u ma bnewhiex u għal-liema raġuni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-Awtorita' tad-Djar m'għandhiex records ta' kemm ingħatat lura plots.

Il-plots li jiġu lura fil-pussess tagħha jew ħarġu taħt skemi oħra ta' plots jew ser jinbnew minnha stess bħala maisonettes.

Normalment dawn il-plots jiġu lura fil-pussess tagħha meta ma jkunx sar xogħol fuqha u wara li ssir ftehim ta' rexissjoni fuq il-plot bejn il- benefiċċjarju u l-Awtorita'.

Hemm każijiet fejn l-Awtorita', permess ta' ittra mibgħuta mill-legal advisor tagħha lill-benefiċċjarju, tieħu lura l- pussess tal-plot u dan wara li jkun għadda ċertu ammont ta' żmien mingħajr ma jkun sar ebda żvilupp fuq il-plot u mingħajr tiġi mogħtija raġuni valida.

F'każ wieħed biss, mill-1987 'l hawn, li l-Awtorita' ħadet lura l-pussess vakant ta' plot wara kawża fil-Qorti.

YACHT MARINA - DĦUL TA' YACHTS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu yachts fil-Yacht Marina tul is-snin 1990 sal-lum?

Kemm daħlu vapuri fil-Medserv base bejn is-snin 1990 sal-lum?

Kemm kienu jammontaw il-berthing fees, sena b'sena?

Kemm daħħal il-Gvern, sena b'sena f'Port Duties?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hi kif tidher hawn taħt:

Yacht barranin li daħlu fil-Yacht Marina

|1990|1991|1992|1993|1994 (sa | | | | | |Ottubru) | |895 |994 |1170|1406|1411 |

Numru ta' vapuri li daħlu fil-Medserv Base

|1990|1991|1992|1993|1994 (sa | | | | | |Ottubru) | |136 | 212|329 |222 |165 |

Berthing Fees - Yacht Marina

|1990 |Lm149,748 | |1991 |Lm156,001 | |1992 |Lm302,238 | |1993 |Lm456,947 | |1994 |Lm362,101(sa | | |Settembru) |

Port Dues

|1990 |Lm220,050 | |1991 |Lm234,256 | |1992 |Lm277,508 | |1993 |Lm266,817 | |1994 |Lm182,505 | | |(sa | | |Settembru) |

DWANA - ANTI-DRUG SECTION

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Meta twaqqfet l-Anti-Drug Section fid-Dwana?

Kemm inqabdet droga?

Kemm Cannabis?

Kemm Cannabis Resin?

Kemm Hasish?

Kemm Heroin, u dan sena b'sena mid-data tat-twaqqif sal-lum?

Kemm ġew akkużati f'Malta u mogħtija sentenza?

Kemm ġew liberati?

Kemm ilhom l-istess staff fid-Dwana f'din is-section u jħoss il-Ministru li maż-żmien għandu jbiddel lil dawn in-nies?

Mil-liema pajjiżi kienu dawk li nqabdu bid-drogi sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-'Anti-Drug Section' tad-Dwana tagħmel parti mid- Dipartiment tad-Dwana li jaqa' taħt ir-responsabbilita' tal-Ministru tal- Finanzi.

ATT DWAR BASTIMENTI MERKANTILI - LEĠISLAZZJONI SUSSIDJARJA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Kemm saret subsidiary legislation taħt il-Merchant Shipping Act 1973?

Jista' l-Ministru jagħti lista komprensiva tagħhom?

ONOR.

JOE FENECH: Nitlob lil Onor. Interpellant biex jirreferi din il- mistoqsija lil Ministeru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija.

PARLAMENT - BINI ĠDID

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'sar minnu l-proġett ta' Parlament ġdid - Sede ġdida?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Il-progett ghadu qed jigi studjat.

MARSA - IRRANĠAR TA' L-AKWATI TAL-PARROĊĊA MARIA REĠINA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa ill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li titranġa t-triq u l-akwati ta' quddiem il-Parroċċa ta' Maria Reġina, Marsa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kif għidt f'diversi tweġibiet oħra, mis-sena d- dieħla dawn ix-xogħlijiet se jibdew isiru bi ftehim bejn id-Dipartiment tal- Kunsilli Lokali u d-Dipartiment tat-Toroq.

MARSA - DAWL U RRANĠAR QUDDIEM IL-PARROĊĊA TAT-TRINITA'

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jsir aktar dawl u titranġa t-triq ta' quddiem il-Parroċċa tat- Trinita' il-Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lill-Korporazzjoni Enemalta u lid-Dipartiment tad-Distretti.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - FLUS MINGĦAND KUMPANNIJI PRIVATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Kemm huma f'numru dawk il-każijiet fejn id-Dipartiment tat-Taxxi Interni qed jieħu miżuri sabiex kumpanniji privati jirrifondu flus lid-Dipartiment tat- Taxxi Interni, liema flus ikunu diġa' tħallsu lill-kumpanniji mis-salarji tal-ħaddiema li jimpjegaw?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta għal din l-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

AWTORITA' TAD-DJAR - KUNTRATTI TA' ART MAĦRUĠA BL-HOS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' lokalitajiet li fuqhom sar bini taħt skemi maħruġa mill-Gvern u li għadhom bla kuntratt ta' l-art li ħadu?

Kull lokalita' kemm għadda żmien minn meta ħarġu l-permessi sal-ġurnata tal-lum?

X'inhu jsir biex din is-sitwazzjoni tiġi rranġata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Il-lokalitajiet ta' HOS plots fejn il-kuntratt għadu ma ġiex finalizzat huma:-

Malta:

Lija, Fgura, Marsa, Marsascala, Naxxar, Mtarfa, Qormi, Attard, Bugibba, Dingli, Gudja, Luqa, Rabat, Santa Lucia, Siggiewi, Swieqi, Zurrieq, Birġebbugia, Mqabba, Mosta, Mgarr, B'Kara, Zebbug, Burmarrad, Għargħur, Kalkara, Kirkop, Paola, Msida.

Għawdex:

San Lawrenz, Nadur, Xagħra, Victoria.

Is-snin minn meta nħarġu l-permessi jvarjaw minn erbgħa sa 16-il sena.

Għal dan il-għan l-Awtorita' tad-Djar ipprovdiet fl-estimi tagħha nofs miljun lira fis-sena finanzjarja 1993/1994 u l-istess ammont għas-sena finanzjarja 1994/1995.

Pero' l-proċeduri biex dawn l-ammonti jiġu utilizzati għall-ħlas lis-sidien ta' l-artijiet fuq imsemmija biex b'hekk jkun jista' jsir l-kuntratt finali mal-benefiċċjarji ta' l-Awtorita' tad- Djar isir mid-Dipartiment ta' l-Art.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - ĠBIR TA' TAXXA PERMEZZ TAL-WITHOLDING TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġabar taxxa l-Gvern permezz tal-Witholding Tax ta' 15% fuq interest payments to residents?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġieba għal din l-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

MALTA DAIRY PRODUCTS - ŻIEDA FIL-PREZZ TAL-ĦALIB

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kif seta' l-Gvern jippermetti li flixkun ħalib issir iqum 12c5m meta kulħadd jaf li l-munita tal-5m m'għadhiex tinstab fiċ- ċirkolazzjoni u b'hekk se jiftaħ il-bieb għall-abbuż ta' "overcharging"

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-millezmi għadhom jintużaw f'ħafna prezzijiet.

IMPIEGI - XOGĦOL GĦALL-ISTUDENTI TAL-PANEL BEATING"

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex kuntrarjament għal dak li kien isir qabel din is-sena l-Gvern mhux qiegħed jiggarantixxi x-xogħol lill-istudenti ta' l-ESTS fis-sengħa tal-"Panel Beating" li jattendu l-iskola tas-snajja' tan-Naxxar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għall-kuntrarju ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant, fil-fatt qatt ma kienet tingħata garanzija lill-istudenti ta' l-ESTS li l-Gvern kien se jħaddimhom miegħu meta jispiċċaw it-taħriġ fl- iskema.

Fil-każ ta' dawk li daħlu fl-iskema mill-1 ta' Settembru 1991 'il hawn, meta saret is-sejħa għall-applikazzjonijiet fil-Gazzetta tal-Gvern, kien dikjarat mill-ewwel li "m'hemm ebda garanzija li apprendisti taħt din l- iskema jiġu mpjegati minn min qed jisponsorjahom wara li jtemmu b'suċċess l- apprentistat".

GĦaldaqstant jekk jingħataw impiegi, dawn isiru skond il- bżonn u wara sejħa pubblika permezz tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku.

Dan jgħodd mhux għall-panel beaters biss imma għas-snajja' kollha.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li l-karozzi tal- linja li suppost jgħaddu minn quddiem l-Isptar San Vinċenz de Paule bejn is- 6.00 p.m. u 8.10 p.m. attwalment jagħmlu hekk għax ħafna drabi dan ma jsirx, b'konsegwenzi serji għall-viżitaturi u l-impjegati li jaħdmu f'dan il-kumpless?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku ilha żmien twil ma tirċievi rapporti li karozzi tar-Rotta 35 ma jżommux mar-rotta tagħhom bir-riżultat li ma jgħaddux, kif suppost, minn ħdejn il-kumpless San Vinċenz de Paule.

Minn żmien għal żmien jintbagħtu Enforcement Officers fl-inħawi biex ikun żgurat li abbużi bħal dawn ma jsirux, iżda din is-superviżjoni mhux possibbli li ssir kuljum.

Il- pubbliku jista' jgħin ħafna billi jirrapporta immedjatament lill-Awtorita' abbużi ta' din ix-xorta biex ikunu jistgħu jittieħdu l-passi meħtieġa.

Rapporti wara l-ħin ta' l-uffiċċju għandhom isiru lill-Enforcement Officers fuq in-numru tat-telephone numru 225916.

BALZAN: PRAIDENCE STREET - SINJALI TA' TRAFFIKU

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li jsiru "No Entry" signs f'Praidence Street, Balzan kantuniera ma' Main Street, Balzan biex b'hekk din it-triq issir one-way f'din id-direzzjoni?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Se nirreferi t-talba ta' l-Onor.

Interpellant għal konsiderazzjoni tal-Bord għall-Kontroll tat-Trafffiku.

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - BDIL TA' METERS TA' L-ILMA

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm inbidlu meters ta' l-ilma matul is-sena finanzjarja 1993/94?

Kemm minn dan ix-xogħol sar mill-impjegati tal-Korporazzjoni u kemm mill- kuntratturi (kull kuntrattur separatament)?

Fejn inbidlu dawn il-meters?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SANT'ANTNIN: IMPJANT TA' RIĊIKLAĠĠ - TRATTAMENT TAD- DRENAĠĠ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'persentaġġ tal-volum tad-drenaġġ ta' Malta qiegħed jiġi ttrattat fl-impjant ta' Sant'Antnin?

X'inhu l-volum ta' l-ilma "second class" prodott minn dan id-drenaġġ?

Kemm jiġi jiswa flus dan l-ilma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-volum ta' l-ilma prodott mid-drenaġġ li jiġi trattat fl-impjant ta' Sant' Antnin ivarja skond id-domanda u iċ- ċifri ta' din is-sena huma kif ġej:

|MONTH|INFLUE|EFFLUE|TREATE| % | | |NT |NT |D | | | |cub. |cub. |cub.mt|recyc| | |mtrs |mtrs |rs |led | | | | | |/day | |Janua| 52840|1704 | | | |ry | | | | | |Febru|52150 |1862 | | | |ary | | | | | |March|163760|5283 | | | |April|143524|120270| 4009 |84 | |May |172196|169295|5461 |98 | |June |184296|160655|5355 |87 | |July |186808|176560|5695 |95 | |Augus|205196|181455|5853 |88 | |t | | | | |

Id-drenaġġ ittratat f'Sant'Antnin bħalissa huwa xi 6% tad-drenaġġ ta' Malta.

L-ilma jinbiegħ bil-prezz ta' 7mils kull metru kubu; u mill- agrikoltura id-dħul medju hu ta' Lm8600 fis-sena.

PUBLIC SERVICE COMMISSION - PUBBLIKAZZJONI TAR-RIŻULTATI GĦAL CONSULTANT FIL-PSIKJATRIJA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm lil Public Service Commission milli tippubblika r-riżultati ta' l-interviews li saru fl-aħħar ta' Awissu għal Consultant fil-Psikjatrija meta dawn hemm tant bżonnhom u fejn minn compliment ta' tmienja bħalissa hemm tlieta biss?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-mistoqsija għandha ssir lill-Prim Ministru.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - TNAQQIS FIL-KONTIJIET TAD-DAWL

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid meta f'dawn l-aħħar 20 sena ngħata xi tnaqqis fil-kontijiet ta' l-elettriku?

Meta sar dan?

Kif ġie applikat dan it-tnaqqis fil-każijiet domestiċi, kummerċjali u industrijali?

Kien hemm xi tnaqqis ieħor lill-pensjonanti jew dawk li ma jgawdux minn pensjoni kontributorja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Minflok noqgħod nagħti t-tagħrif mitlub biċċa biċċa, poġġejt skeda ta' kif kienu r-rati ta' l-elettriku f'dawn l- aħħar 20 sena fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Iż-żidiet u t-tnaqqis jidher kollu f'din l-iskeda ħlief għal dawn iż-żewġ żewġ każijiet.

a) Ir-rata tal-meter ta' l-elettriku għal dawk li jirċievu s-servizzi soċjali taħt l-iskema magħrufa "Relief" iħallsu biss 25 ċenteżmu bħala Meter Rent.

b) Fl-1994 kull household li tidher fir-reġistru elettorali f'Ottubru 1993, irċeviet jew sejra tirċievi Lm12.00,0 bħala tnaqqis fuq il-kont ta' l- elettriku.

SKEJJEL PRIMARJI - EŻAMIJIET

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid hux veru li fl-iskejjel primarji ta' l-Istat lill-istudenti se jsirilhom biss eżami ta' nofs is-sena u f'każ li ma jgħaddux minnu ma jitħallewx jagħtu l-eżami għall-Junior Lyceum?

Jekk mhux hekk, kif se tkun is-sistema?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fl-iskejjel ta' l-Istat it-tfal f'Year 6 se jersqu għal żewġ eżamijiet: dak ta' nofs is-sena fi Frar u l-eżami għad-dħul fil- Junior Lyceum.

Dan qiegħed isir biex it-tfal ma jersqux għal tlett eżamijiet jew iżjed bejn Frar u Ġunju u biex titnaqqas it-tensjoni li ħafna eżamijiet fi żmien qasir iġibu fuq it-tfal.

L-eżami ta' nofs is-sena li jsir fi Frar se jkun fuq bażi nazzjonali.

Il- karti ta' l-eżami se jkunu mħejjija mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u se jkunu bażati fuq dik il-parti mis-sillabu li tkun mgħallma minn Settembru sa Frar.

L-eżami għad-dħul fil-Junior Lyceum se jsir f'Mejju u dan ikun bażat fuq is-sillabu tas-soltu li jkun ippubblikat ukoll fil-Gazzetta tal-Gvern meta joħorġu l-applikazzjonijiet għal dan l-eżami.

It-tfal kollha, imwielda fis-sena 1983 jew 1984, se jkunu jistgħu jersqu għall-eżami tad-dħul fil-Junior Lyceum.

Mhux minnu li se jkunu jistgħu jersqu għal dan l-eżami dawk biss li jkunu għaddew mill-eżami ta' Frar.