MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 402 It-Tlieta, 27 ta' Ġunju 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 402

It-Tlieta, 27 ta' Ġunju 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 402

It-Tlieta, 27 ta' Ġunju 2006

WERREJ

MINUTI 41

PETIZZJONI 41

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 41

TQEGĦID TA' KARTI 46

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-EDUKAZZJONI (IT-TIENI QARI)

EDUCATION (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 47

AĠĠORNAMENT 70

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 75

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 401 li saret fis-26 ta' Ġunju, 2006 ġew konfermati.

PETIZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, xtaqt nippreżentalek petizzjoni ffirmata minn 512-il resident mis-Swatar u l-Imsida li qegħdin joġġezzjonaw għall- proposta ta' żvilupp fil-wied ta' l-Imsida meta, skond l-istess north harbour local plan maħruġ mill-MEPA, din l-art tinsab f'żona ta' flood prevention.

Tant hu hekk li l-policy annessa ma' l-istess pjan lokali tisħaq li m'għandu jkun hemm l-ebda żvilupp f'dan is-sit, dejjem minħabba din il- kwestjoni perenni.

Jekk din l-art tiddaħħal fil-konfini ta' l-iżvilupp, se jkun ifisser li se tiggrava aktar il-problema tal-flooding fil-wied ta' l- Imsida.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għall-ewwel interpellanza li tidher fuq l- order paper.

L-Onor.

Noel Farrugia.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

REDEPLOYMENT EXERCISE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm calls for applications kien hemm biex jiġu mpjegati nies mir- redeployment fi ħdan l-istrutturi tal-gvern fil-ministeru, l- enti u l-kumplament tad-dekasteru minn Ottubru 2005 sal-lum?

Jista' jgħid x'karigi kien hemm vakanti?

Kif ġew magħżula l-applikanti, jiġifieri b'eżami, fuq bażi ta' kwalifiki jew b'interview?

F'każ li saru l- interviews, jista' jgħid jekk il-membri ta' l-interviewing board humiex mill-istess ministeru/dekasteru?

Xi skala huma dawk li tpoġġew f'dawn il- bordijiet ta' l-intervisti?

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li ma kien hemm l-ebda redeployment exercise għaddej fil- ministeru u l-kumplament tad-dekasteru matul il-perjodu indikat.

KIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Debono Grech) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk il- ministeru għandux proprjeta' mikrija għal xi tip ta' użu - kemm għall- ministeru, id-dipartimenti u l-enti li jaqgħu taħtu - u kemm kera qed titħallas minn fondi pubbliċi għal kull proprjeta'?

Fejn tinsab din il- proprjeta'?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għall-Affarijiet Barranin): L-informazzjoni mitluba hija din:

|Belt |Użu |Kera | | | |fix-Xahar | |Ateni |Ambaxxata |Lm 855.36 | | |Residenza | | | | |813.86 | |Beijing|Ambaxxata | | | | |2,232.00 | | |Residenza | | | | |1,759.00 | | |Residenza | | | |MBO |582.00 | | |Garage | | | | |22.55 | | |Store | | | | |22.55 | |Brussel|Ambaxxata | | |l | |5,393.00 | | |Residenza | | | |(EU) |2,366.00 | | |Residenza | | | |(Belġju) |1,690.00 | |Dublin |Ambaxxata | | | | |2,350.00 | | |Residenza | | | | |3,000.00 | |Ginevra|Ambaxxata | | | | |1,142.00 | | |Residenza | | | | |2,529.00 | | |Garage | | | | |55.00 | |The |Ambaxxata | 2,942.52| |Hague | | | | |Residenza | 3,074.43| |Il-Kajr|Ambaxxata | 1,164.65| | |Residenza | | | | |998.27 | |Kopenha|Ambaxxata | 1,887.00| |gen | | | | |Residenza | 1,285.00| |Londra |Ambaxxata |15,860.00 | |Madrid |Ambaxxata | 1,871.92| | |Residenza | 2,139.43| |Melbour|Konsulat | | |ne |Ġenerali |592.13 | |Parigi |Ambaxxata | 6,162.00| | |Residenza | 2,205.00| | |Garage | | | | |33.00 | |Rijadh |Ambaxxata | | | | |692.56 | | |Residenza | 1,180.49| |Ruma |Ambaxxata | 2,600.00| | |Residenza | 2,260.00| |Strasbo|Ambaxxata | | |urg | |966.19 | |Sydney |Konsolut | | | |Ġenerali |874.44 | |Toronto|Konsulat | 1,121.86| | |Ġenerali | | |Tunis |Ambaxxata | | | | |997.00 | | |Residenza | | | | |759.00 | |Vallett|Head Office | | |a | |554.58 | | |Diplo | | | |Foundation |425.18 | | |Garages | | | | |44.16 | |Vjenna |Ambaxxata | | | | |2,054.20 | | |Residenza | 1,149.79| | |Garage | | | | |87.64 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nagħmel mistoqsija rigward id- diskussjonijiet li hemm għaddejjin bejn Malta u l-Libja dwar ċerti problemi li qed jiffaċċaw sajjieda Maltin.

Ma nafx jekk il-Ministru jistax jirrapporta xi żviluppi f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, nagħżel li nwieġeb din il-mistoqsija, anke jekk mhix neċessarjament marbuta ma' l-interpellanza li tidher fuq l- order paper.

Kif jaf kulħadd, din l-issue tqajmet u ġiet diskussa diversi drabi bejn Malta u l-Libja.

Dan l-aħħar anke żar il-Libja l-ministru responsabbli mill-agrikoltura u sajd u nista' ngħid li saru xi diskussjonijiet fuq din il-kwestjoni.

Malta għamlet talba għal numru ta' liċenzji sabiex f'ċertu ħin partikolari jkun hemm numru ta' sajjieda li jkunu qegħdin joperaw fl-area in kwestjoni.

S'issa din it-talba ma ġietx milqugħa pero' saru wkoll diversi diskussjonijiet oħra, fosthom dwar x'jista' isir konġuntament bejn in-naħa Maltija u dik Libjana.

Fl-opinjoni tiegħi, dawn id-diskussjonijiet għandna nagħtuhom il-ħin tagħhom għaliex fil-verita' għadhom għaddejjin, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi l-Ministru fit-tweġiba tiegħu rrifera għal diversi missjonijiet u ambaxxati barra l-pajjiż, jista' jgħidilna jekk bħalissa hemmx xi ongoing exercise għaddej sabiex isir audit jew studju dwar l-aħjar utilizzazzjoni ta' l-ambaxxati, inkluż forsi l-possibbilta' li jkun hemm razzjonalizzar ta' xi wħud minnhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Fil-fatt dan it-tip ta' eżerċizzju diġa' konna għamilnieh fil-bidu tas-sena li għaddiet u nista' nikkonferma li dakinhar konna ħadna diversi deċiżjonijiet f'dan ir-rigward.

Fil-fatt għalaqna l- ambaxxata f'Budapest u nkarigajna l-ambaxxata fi Vjenna biex tkopri wkoll din il-mansjoni.

Anke għalaqna l-ambaxxata fi Stockholm u ddeċidejna li l- ambaxxata f'Copenhagen tieħu f'idejha l-inkarigu kollu għall-parti Skandinava.

Fl-istess ħin kellna żewġ ambaxxaturi preżenti fl-ambaxxata ta' Ruma u meta wieħed minnhom spiċċalu t-terminu, iddeċidejna li ma nkomplux b'din is-sistema u b'hekk nikkalkulaw li ffrankajna madwar Lm300,000 f'temp ta' sena.

Ovvjament jien kont qed nittama li dawn il-flus se nkunu nistgħu nużawhom għal dan il-budget, imma hekk kif il-ministeru tal-finanzi saru jafu b'dan ħaduhomlna.

Aħna ridna nagħmlu ċerti savings sabiex inkunu nistgħu niftħu ambaxxati oħra, fosthom, kif anke annunzjajt f'din il-Kamra, preżenza diplomatika kemm f'Tel Aviv kif ukoll f'Ramallah.

Xtaqna wkoll li jkollna high

commission fi New Delhi u ambaxxata f'Lisbona.

Fir-rigward ta' ambaxxata f'Lisbona, nista' njgħid li diġa' għandna l- ambaxxatur li qiegħed hemm u identifikajna wkoll fejn se tiġi l-ambaxxata u fejn se tkun ir-residenza ta' l-ambaxxatur.

Fir-rigward ta' New Delhi għadna qed nippjanaw li din nagħmluha fit-tieni parti ta' din is-sena.

B'dan il-mod se nkunu żammejna l-impenn tagħna biex niftħu dawn l-ambaxxati u anke se nkunu għamilna xi savings ukoll.

Pero' fir-rigward ta' Ramallah u Tel Aviv nbidlu ħesrem iċ-ċirkostanzi bl-elezzjoni tal-Hamas u bħalissa qiegħed kollox on hold, ħalli naraw x'se jiġri eżattament.

Sabiex nirrispondi speċifikament għal dak li staqsa dwaru l-Onor.

Brincat, nista' ngħid li m'għandniex eżerċizzju partikolari għaddej għax din hi xi ħaġa li qiegħda quddiem għajnejna l-ħin kollu.

Irridu nirrazzjonalizzaw pero' mbagħad ma rridux lanqas immorru oltre minn dak li huwa xieraq għalina bħala stat sovran.

Għalkemm pajjiżna huwa żgħir xorta waħda huwa stat sovran, b'impenji internazzjonali u allura rridu noqogħdu daqsxejn aktar attenti.

Waħda mill-affarijiet li qiegħed nagħmel b'aktar attenzjoni hija dik li forsi nsaħħu aktar l-ambaxxati tagħna f'ċerti postijiet.

Per eżempju, fejn qabel kellna ambaxxatur u officer wieħed fi Tripli, illum għandna ambaxxatur u żewġ officers, apparti dawk li jiġu mpjegati lokalment u allura saħħaħna l-ambaxxata b'aktar nies.

Fl-istess waqt, ċerti ambaxxati li huma multilaterali - f'dawn il-każi diffiċli ħafna li tlaħħaq max-xogħol kollu minħabba li x-xogħol huwa diversifikat immens - jidhirli li għandna naħsbu sabiex niffukaw aktar fuq l-aspetti multilaterali.

Għalhekk jista' jagħti l-każ li jkun hemm daqsxejn ta' deployment differenti fil-mod ta' kif inqassmu n-nies.

Fuq kollox, ladarba qegħdin ngħidu li rridu nagħmlu enfasi partikolari fuq ir-relazzjonijiet tagħna fil-Mediterran u r-relazzjonijiet tagħna mal- pajjiżi Għarab, b'mod partikolari mat-Tuneżija, mal-Libja u ma' l-Eġittu, irridu naraw li nindirizzaw id-deployment anke f'dawk l-inħawi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jiena ħadt nota ta' dak li għadu kemm qal il-Ministru u jekk fhimtu sew, hu qed jgħid li minħabba l-iżviluppi pjuttost negattivi fil-Lvant Nofsani, il-ftuħ ta' ambaxxata hemmhekk qiegħed on hold.

Qiegħed nifhem sew allura li l-Ministru mhux qed jitkellem biss dwar l-ambaxxata ta' Ramallah imma qed jitkellem ukoll dwar dik ta' Tel Aviv?

Li kieku mhux għall-problemi eżistenti, l-intenzjoni tal-gvern hi li jiftaħ dawn iż-żewġ ambaxxati piu o meno simultanjament?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, jiena evitajt li nuża l-kelma "negattivi" u semmejt żviluppi "partikolari" li ġegħluna nħarsu mill-ġdid lejn is-sitwazzjoni, li żgur mhix waħda feliċi.

Lkoll nafu bid- diffikultajiet li hemm mal-fruntiera tal-Gaza minħabba dan l-aħħar inċident li kien hemm.

L-intenzjoni tiegħi - u nispera li esprimejtha b'mod ċar – hi li niftħu bejn wieħed u ieħor fl-istess ġurnata, kemm l-ambaxxata f'Ramallah kif ukoll dik f'Tel Aviv u naħseb li jagħmel sens li wieħed iħares b'dan il-mod.

Madanakollu ma naħsibx li għandna noqtlu kompletament kwalunkwe livell ta' flessibilita' li jista' ikollna f'dan ir-rigward.

Din hija x-xewqa tagħna għaliex naħsbu li aħna dejjem għamilna minn kollox sabiex inżommu relazzjonijiet tajbin kemm mal-Palestina kif ukoll ma' Iżrael.

L-Iżrael huwa rikonoxxut bħala stat sovran u minn dejjem għidna li rridu stat sovran Palestinjan viabbli li jkun jista' jgħix ma' Iżrael fil-paċi.

Aħna dejjem tajna l-appoġġ tagħna għall-poplu Palestinjan u għad- drittijiet ġusti tiegħu.

Min-naħa tagħna bqajna ninsistu u se nibqgħu ninsistu li nibqgħu fil-kumitat dwar id-drittijiet inaljenabbli tal- Palestinjani, anke jekk nafu li hemm moviment fil-Ġnus Magħquda li jrid ineħħi dan il-kumitat.

Ċertament il-preferenza tiegħi hija li niftħu fl-istess żmien ħalli anke nagħtu dan it-tip ta' messaġġ.

Madanakollu rridu naraw iċ-ċirkostanzi u rridu naraw kif se jiżviluppaw l-affarijiet u fl-idea tiegħi ma nagħmlux ħażin li nżommu ċertu livell ta' flessibilita'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Filwaqt li naqbel li l-gvern għandu piu' o meno iżomm ċertu timing simultanju, fejn għandu x'jaqsam mal-ftuħ ta' ambaxxata f'Ramallah u oħra f'Tel Aviv, nistaqsi jekk il-gvern kellux xi rappreżentazzjonijiet, fis-sens jekk teżistix il-perċezzjoni min-naħa ta' Iżrael li d-deċiżjoni li tinfetaħ ambaxxata f'Tel Aviv setgħet ittieħdet as an afterthought, wara li l-gvern kien iddeċieda li jiftaħ missjoni ġewwa Ramallah?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: This is news to me!

L-ewwelnett żgur li qatt ma ġietna f'rasna li niftħu ambaxxata f'Ramallah u mbagħad bħala afterthought iddeċidejna li niftħu ambaxxata oħra f'Tel Aviv.

Għalija din li qed jgħid l-Onor.

Brincat qisha xi ħaġa tal-fantaxjenza għaliex aħna ridna li niftħu ambaxxata fiż-żewġ postijiet.

Ċertament lili ma wasalli l-ebda rapport li hemm din it-tip ta' perception.

Kelli diversi laqgħat, anke ma' l- Ambaxxatur Gol u fl-ebda mument fil-laqgħat li kelli miegħu ma tani l- impressjoni li kellu dan il-ħsieb f'moħħu.

Għaldaqstant għandi nissoponi li r-risposta hija le, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Fid-dawl tas-sitwazzjoni kemmxejn kumplessa li hemm bħalissa fil-Palestina, x'relazzjonijiet diplomatiċi għandu l-Gvern Malti jew x'tip ta' relazzjonijiet għandu l-Gvern Malti mal-Hamas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nista' ngħid li aħna m'għandna l-ebda relazzjonijiet mal-Hamas għax bħala parti mill-Unjoni Ewropea, qegħdin insegwu l-linja li fuqha ftehemna.

Dan għaliex id-deċiżjonijiet fl-Unjoni Ewropea jittieħdu fuq livell unanimu meta si tratta ta' politika barranija komuni u s- sigurta' ta' l-Unjoni.

Il-ftehim huwa li ma jkunx hemm kuntatti mal-Hamas, sakemm dawn ma jissodisfawx il-kondizzjonijiet li bihom jirrikonoxxu l- eżistenza ta' Iżrael, li jirrikonoxxu l-ftehim kollha li diġa' hemm u li jirrinunzjaw għall-vjolenza bħala mezz ta' azzjoni politika.

Fl-opinjoni tiegħi importanti li l-Hamas jaqbdu din it-triq, Sur President.

Bħall-bqija ta' l-Unjoni Ewropea, aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li rridu li l-Hamas ifallu għax aħna nirrispettaw l-għażla li għamel il-poplu Palestinjan f'elezzjoni ħielsa.

Ovvjament ma tistax tgħid li l-elezzjoni ma kenitx ħielsa għaliex meta din tiġi organizzata minn dawk li eventwalment ħarġu telliefa, hemmhekk għandek l-akbar ċertifikat li dik kienet elezzjoni ħielsa.

Fil-fatt dawk li organizzawha kienu l-Fatah u dawn tilfu l- elezzjoni.

L-Onor.

Mario Galea kien hemmhekk bħala wieħed minn grupp ta' persuni li marru sabiex jagħmlu monitoraġġ ta' l-elezzjoni.

L-issue m'hijiex li l-Hamas ifallu, imma li nersqu għal sitwazzjoni fejn jista' ikun hemm parti mill-gvern tal-Palestina li wieħed ikun jista' jinterloka miegħu.

Finalment ir-responsabbilta' għall-ambaxxati u għall-ambaxxaturi fil-basic law tal-Palestina taqa' taħt il-President Abbas u aħna nemmnu li l- President Abbas huwa interlokatur importanti ħafna.

Tant hu hekk li fid- dikjarazzjoni li għadha kif saret bejn l-Istati Uniti u l-Unjoni Ewropea, hemm espressjoni ta' inkoraġġiment u aċċettazzjoni ta' Abbas u l-platform tiegħu għall-paċi.

Dawk huma kliem li daħħlet Malta f'din id-dikjarazzjoni u dawk daħlu bl-intervent tagħna fl-Unjoni Ewropea u imbagħad ġew aċċettati anke min-naħa Amerikana.

Jiġifieri jekk Malta tgħid li se taħdem favur il- paċi u favur li naslu għal soluzzjoni paċifika, bil-għan li l-poplu Palestinjan ikun jista' ikollu l-art tiegħu u d-drittijiet tiegħu bħall- popli l-oħra kollha, allura dan huwa l-mod ta' kif aħna se nattwaw l- affarijiet.

Ċertament aħna nagħmlu l-politika tagħna madwar il-mejda ta' l- Ewropa, Sur President.

Fil-fatt b'mod raġonevoli u b'mod li ftehemna ma' sħabna l-oħrajn, din nista' ngħid li hija waħda mill-affarijiet fejn tajna l-kontribut tagħna, dikjarazzjoni importanti ħafna għaliex qegħdin ngħidu li l-Istati Uniti u l- Unjoni Ewropea huma magħqudin sabiex jappoġġaw il-platform tal-kapaċita' ta' Abbas u qegħdin ngħidu li nifhmu li Abbas huwa interlokotur.

Din dikjarazzjoni li għandha konsegwenzi importanti u nieħdu gost jekk ikun hemm kuntatti b'mod informali bejn il-gvern immexxi minn Olmert u l- President Abbas.

Fil-fehma tiegħi, din hija t-triq ta' kif irridu nimxu 'l quddiem, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, filwaqt li ħadt gost ninnota li l-Ministru qal li ma jixtieqx jara l-gvern tal-Hamas ifalli, jien m'iniex daqstant konvint li dan huwa t-thinking tal-membri kollha ta' 'l hekk imsejjaħ kwartett.

Interessanti wkoll li wieħed jinnota li għalkemm il-Ġnus Magħquda jiffurmaw parti minn dan il-kwartett, dan l-aħħar kien hemm think-tank influwenti, l- international crisis group immexxi minn Chris Patten u kostitwit minn diversi ex-diplomatiċi eminenti, li filwaqt li qiegħed jagħraf il- pożizzjoni li ħadet l-Unjoni Ewropea, qiegħed jgħid ukoll li m'għandniex neskludu l-possibbilta' li tramite l-Ġnus Magħquda, isiru xi forma ta' kuntatti informali mal-Hamas.

Dan qed ngħidu għaliex anke meta kien hemm il- kriżi bejn l-Iran u l-Istati Uniti, għalkemm ma kienx hemm kuntatti formali, xorta waħda kien hemm kuntatti informali.

Jiena naħseb li b'ħafna riġidita' mhux se jirnexxielna naslu u jirbaħ biss min jixtieq jara l-Hamas jiġi distabbilizzat, Sur President.

Ma rridx niftiehem li qiegħed nadvoka li l-Hamas għandha tkompli miexja mingħajr ma tirrikonoxxi lil Iżrael, pero' ma rridux ninsew lanqas li għandna quddiemna ġrajja ta' okkupazzjoni.

Għalhekk xtaqt l-opinjoni tal-Ministru u mingħajr ma norbtu bħala gvern, xtaqtu jgħidilna jekk fil-fehma personali tiegħu jaħsibx li jkun utli li think-tanks jew istituti ta' riċerka ta' affarijiet barranin, jesploraw il-possibbilta' ta' kuntatti informali mal- Hamas.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, sfortunatament jien m'għandix il-lussu li jkolli l-opinjoni personali tiegħi - forsi l-Onor.

Brincat għandu dak il- lussu imma jien m'għandix! – u allura ma nistax nesprimi ruħi eżattament dwar x'naħseb u ma naħsibx.

Naturalment din it-tip ta' diskussjoni ssir internament fl-Unjoni Ewropea - naħseb li s'hemmhekk nista' ngħid u ma nkunx qiegħed niżvela xi sigriet jekk ngħid li meta tiġi biex tagħmel politika, huwa importanti li madwar il- mejda tisma' lil kulħadd – u nifhem ukoll li jkun hemm ċerti think-tanks u dan it-think-tank immexxi minn Chris Patten, bniedem b'esperjenza kbira f'dan ir-reġjun u bniedem ta' ċertu intellett ....

Jiena kelli l-okkażjoni u l-pjaċir li għal ċertu żmien narah jopera fi ħdan il-kummissjoni u f'relazzjoni mal-kunsill tal-ministri u nista' ngħid li huwa bniedem ta' kwalitajiet għolja ħafna.

Veru li hemm min qiegħed jgħid li għandna nagħmlu kuntatt b'xi mod informali u jekk tara d-dikjarazzjoni fid-dettall ta' dak li tgħid, issib li din tgħid li għal raġunijiet operattivi l-kuntatt jista' isir.

Dan għaliex jekk inti tiġi biex tagħti assistenza u tkun trid tqassam l- assistenza, ngħidu aħna fil-każ ta' sptar, ma tistax toqgħod tgħid li min imexxi l-isptar huwa tal-Hamas .....

B'xi mod trid tikkomunika miegħu, pero' ma tkunx komunikazzjoni fuq livell politiku.

Sa ċertu punt kien hemm l-idea li tikkomunika tramite n-Nazzjonijiet Uniti u kien hemm ukoll min qal li tista' tikkomunika tramite l-Eġizzjani, li għandhom kuntatti tajbin ħafna, b'mod partikolari fil-Gaza, mal-Hamas u mal-factions l-oħra li hemm hemmhekk.

Fil-verita' l-Eġizzjani kienu kruċjali kemm waqt il-preparazzjoni ta' l- elezzjoni u anke sabiex iġibu l-kalma u n-nuqqas ta' attakki.

Jiġifieri li tikkomunika ma' xi ħadd u li xi ħadd jikkomunika miegħek, dawn l-affarijiet ma tistax iżżommhom.

Jekk inti tara kif l-Unjoni Ewropea tara r- relazzjoni tagħha mal-World Bank, biex imbagħad il-World Bank ikollha relazzjoni mal-Palestina biex tkun tista' tgħin lil min verament għandu bżonn, naħseb tista' tinterpretaha anke dan b'dan il-mod.

Jiena nemmen li l-pożizzjoni hija dik li hi, pożizzjoni komuni bejn l- Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti.

Il-Hamas jagħmlu tajjeb li jitkellmu anke ma' l-interlokuturi tagħhom interni u nisperaw li anke jsibu triq ma' min huma forza politika differenti minnhom, imma forza politika iktar lajka minnhom u forza politika li ilha hemmhekk għal ħafna – qed nirriferi partikolarment għall-grupp tal-Fatah.

Jien nispera li jkun hemm żbokk f'din il-pożizzjoni u l-iżbokk jista' jiġi permezz ta' Abbas.

Il-figura l- aktar importanti li għandna bħalissa f'din il-kwestjoni kollha huwa l- President Abbas u l-pożizzjoni ta' Malta fi ħdan l-Unjoni Ewropea b'mod konsistenti u mhux b'xi appoġġ kbir minn ħafna nies, dejjem kienet li ma nistgħux nabbandunaw lil Mahmoud Abbas.

Mahmoud Abbas huwa interlokutur importanti ħafna għaliex huwa bniedem elett u leġittimu fil-poter daqskemm huma l-Hamas.

Huwa għandu l-voti tan-nies u qiegħed hemmhekk b'mod legali u allura rridu nagħtu l-appoġġ kollu lill-President Abbas.

Meta tara l-basic law Palestinjana tifhem li dan huwa metodu ta' gvern li huwa simili għal dak Franċiż.

Illum m'għandniex gvern tal-Hamas biss imma għandna dak li l-Franċiżi jgħidulu cohabitation, bħal meta kien ikollhom president ta' partit, bil- prim ministru minn partit ieħor.

Din hija s-sitwazzjoni li hemm bħalissa fil-Palestina.

Għalhekk we don't endorse l-idea li qisu hemm gvern u ma tistax tagħmel kuntatt miegħu.

Kien hemm min ħa l-atteġġament li l- awtorita' Palestinjana m'għandhiex żewġ irjus għax ir-ras li tmexxi fuq nett l-awtorita' Palestinjana huwa l-President.

Dan għandu poteri partikolari u huwa interlokutur validu u leġittimu u għaldaqstant irridu nsaħħuh.

Biex ngħid hekk, jiena nħossni sodisfatt ħafna li parti mix-xogħol diplomatiku tagħna fi ħdan l-Unjoni Ewropea wassal għal dak l-istatement favur Abbas u l-platform ta' paċi tiegħu bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Torbot ħafna ma' dak li staqsa dwaru l-Onor.

Brincat, insibu li hawn a line of thought li jgħid li aktar ma taqta' l-foreign aid lill-Hamas, jew inkella aktar ma taqta' il-kuntatti mal-Hamas, aktar se twassal għal sitwazzjoni fejn ikollok il-Hamas taken over mill- fundamentalisti u mill-estremisti u allura fl-aħħar mill-aħħar se jkollok forma ta' Taleban ieħor.

X'inhi l-pożizzjoni tal-gvern dwar dan il-ħsieb?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Naħseb li diġa' spjegajt kif aħna qegħdin naħdmu fi ħdan il-kuntest ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq politika komuni barranija ta' sigurta' u aħna rridu li l-Hamas jagħmlu dan il-pass għaliex hemm bżonn li jagħmlu dan il-pass.

Ma nistgħux nibqgħu f'sitwazzjoni ta' stalemate.

Naħseb li anke fi ħdan il-Palestina u fi ħdan il-Hamas, hemm min diġa' ħass il-bżonn li jiċċaqlaq sabiex ikun hemm żbokk għal din is-sitwazzjoni, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar proprjeta' mikrija mill-ministeru u d-dipartimenti taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 18872.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-EDUKAZZJONI

EDUCATION (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' Ġunju, 2006.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, fil-fehma tiegħi, dan l-abbozz ta' liġi rridu nħarsu lejh b'lenti ħafna aktar wiesa' mill-emendi li qed jiġu mressqa għalih.

Din hija opportunita' - aktar minn dik l-opportunita' annwali u regolari li jagħtina l-budget - importanti ħafna sabiex aħna nwaddbu taħt il-lenti dan il-qasam li huwa tant kruċjali fl-aġenda ta' kwalunkwe gvern li jkun qiegħed imexxi l-pajjiż.

L-importanza ta' l- edukazzjoni m'hijiex xi ħaġa marbuta nazzjonalment imma hija rikonoxxuta minn diversi strumenti internazzjonali.

L-edukazzjoni kif inhi deskritta f'artiklu 26 u 27 taċ-Charter tal-Ġnus Magħquda fuq id-drittijiet umani, tiddentifika li l-aċċess għall-edukazzjoni huwa dritt fundamentali tal- bniedem.

L-edukazzjoni tingħata l-istess importanza fil-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar id-drittijiet tat-tfal, b'mod partikolari f'artikli 28 u 29 ta' din il-konvenzjoni li pajjiżna huwa wkoll parteċipi fiha.

L-importanza ta' l-edukazzjoni toħroġ ukoll mill-Enċiklika Papali, jiġifieri anke l- Knisja Kattolika twaddab taħt il-lenti l-importanza ta' l-edukazzjoni.

Issa aħna nafu kemm il-Knsija hija player importanti f'dan il-qasam ġewwa pajjiżna.

L-istess Kostituzzjoni ta' Malta f'Kapitlu 2 fejn għandna d- dikjarazzjonijiet tal-prinċipji, insibu artikli 10 u 11 li proprju jidentifikaw l-edukazzjoni b'importanza kbira u parti mill-prinċipji li kull gvern irid iħares sabiex iwettaq.

Jiġifieri l-importanza ta' l- edukazzjoni m'hijiex biss fi kliemna l-politiċi u lanqas hija xi jargon politiku imma l-edukazzjoni hija dmir impost fuqna minn strument internazzjonali, li aħna bħala pajjiż ninsabu parteċipi fihom, kif ukoll mill-ogħla liġi ta' pajjiżna li hija l-Kostituzzjoni tagħna.

Mr Speaker, inħoss li dan huwa qasam li m'għandniex neħduh mil-lenti partiġġjana imma huwa qasam li kulħadd għandu jagħmel ħiltu kollha sabiex naslu fejn għandna naslu.

M'iniex se ngħid sabiex nagħmlu kompromessi għaliex fuq l-edukazzjoni ma nħossx li għandu jkun hemm kompromessi.

L- ewwelnett il-qasam edukattiv għandu jitħalla lil hinn minn kwalunkwe kontroversja politika u l-policy li għandha tiddetermina l-edukazzjoni f'pajjiżna, għandha tkun waħda fuq livell nazzjonali.

Għandu jkun hemm kunsens nazzjonali fuq qasam daqshekk importanti u għalhekk jiena xtaqt li kieku l-gvern ikkonsulta ma' l-Oppożizzjoni minn qabel u mbagħad ġejna flimkien sabiex nitkellmu fuq aspett daqstant importanti.

Per eżempju, bħalma kull gvern iħoss il-ħtieġa li jkollu kunsens nazzjonali fuq is- servizzi finanzjarji, jiena xtaqt li anke fuq dan il-qasam insibu mod ta' kif inkunu flimkien meta niġu biex nilleġislaw u meta niġu biex inwaqqfu policies nazzjonali biex jirregolaw u jmexxu l-edukazzjoni.

Sfortunatament għadna m'aħniex qed inħarsu lejn dan il-qasam b'dan il-mod.

Mr Speaker, dak li għandu jmexxi u dak li għandu jixpruna l-edukazzjoni f'pajjiżna m'huwiex ta' xi gvern imma huwa tal-poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu.

Għalhekk huwa importanti li nkunu flimkien f'dak kollu li nkunu qegħdin nagħmlu fuq dan il-qasam tant importanti.

Jekk taħt gvern Nazzjonalista l-policy edukattiva ma trendix u ma tagħtix ir-riżultati mixtieqa u b'hekk ikollna tfal u żgħażagħ li jaqgħu lura fl-edukazzjoni tagħhom, il-problema mhux se jġorrha biss il-gvern Nazzjonalista imma l- problema se jkollha tinġarr mis-soċjeta' kollha.

Għalhekk huwa importanti li kemm jista' jkun dan il-Parlament, meta jiġi biex iressaq abbozzi ta' liġi jew meta jkun qiegħed jippjana xi tip ta' miżuri ġodda fil-qasam edukattiv, għandu jfittex sabiex ikun hemm xi tip ta' kunsens.

Fl-aħħar mill-aħħar dak kollu li aħna l-politiċi nkunu qegħdin nagħmlu meta mogħtija s-setgħat tal-poter, l-aktar fejn għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni, m'hijiex xi ħaġa li se tinġarr mill-gvern imma se tkun qiegħda tinġarr mis- soċjeta' kollha.

Jekk ikollna studenti, kif sfortunatament għandna, li qed jaqgħu barra mix- xibka edukattiva tagħna, meta jikbru u jiġu biex isibu posthom fis-suq tax- xogħol, mhux se jkollhom il-ħiliet neċessarji ħalli

jkunu jistgħu jiġu assorbiti mis-suq tax-xogħol, li llum jiddetta ħafna regoli u bidliet kontinwi.

B'hekk dawn iż-żgħażagħ se jispiċċaw jgħixu fil- faqar.

Dan ifisser li s-soċjeta' Maltija u Għawdxija trid tkompli ssostni lil dawn iż-żgħażagħ matul ħajjithom għaliex jekk ma jiġux imħarrġa aktar tard f'ħajjithom, se jibqgħu barra mis-suq tax-xogħol u jkollha tmantnihom is-soċjeta'.

Issa f'dan l-istadju tad-diskussjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi m'għandix ħsieb li noqgħod nintilef fuq ċifri bħalma smajna f'dawn l- aħħar żewġ seduti.

Min-naħa tiegħi se nipprova nitkellem mill-attwalita' u mill-esperjenzi li lkoll kemm aħna qegħdin ngħixu f'pajjiżna.

Qiegħda ngħid "ilkoll kemm aħna" għaliex ninsab ċerta li m'hawnx wieħed jew waħda minna f'din il-Kamra li ma ġewx avviċinati minn xi ġenituri jew żgħażagħ li rrakkontawlhom l-esperjenzi partikolari tagħhom waqt il-ħajja edukattiva tagħhom.

Mr Speaker, jidhirli li dan huwa l-mument fid-diskussjoni fejn nistgħu naffordjaw nitkellmu b'dan il-mod għaliex l-esperjenzi u l-attwalitajiet jistgħu jindikawlna f'liema triq irridu nimxu.

Huwa minnu li dan l-abbozz li għandna quddiemna jitkellem l-aktar fuq strutturi ġodda amministrattivi, fuq kif trid tiġi regolata s-sistema edukattiva, fuq il-qasam edukattiv in ġenerali, fuq kif se jkunu regolati l-warrants ta' l-għalliema u dawn l- affarijiet kollha, pero' tkun xi ħaġa negattiva jekk fit-tieni qari ta' dan l-abbozz nimmissjaw l-opportunita' li niftħu l-lenti tagħna fuq dak kollu li qiegħed jiġri fis-sistema edukattiva.

Naturalment se jkun hemm l- istadju tal-kumitat fejn wieħed ikun jista' jimbotta aktar l-aspetti tekniċi dwar l-abbozz innifsu.

Madanakollu jiena nħoss li l-kontribut tiegħi fuq dan l-abbozz irrid niftħu fuq id-diffikultajiet li s-sistema edukattiva qiegħda tippreżenta u li sfortunatament qiegħda tolqot b'mod dirett u ħażin lill-istudenti tagħna, lill-ġenituri tagħhom u fl-aħħar mill- aħħar, lis-soċjeta' kollha.

Matul dawn l-aħħar seduti kemm ilna niddiskutu dan l-abbozz qamet il- kontroversja dwar is-sustanza tas-sistema edukattiva versus l-istruttura ta' l-edukazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, qabel ma nistgħu nkunu f'qagħda li nistabbilixxu l-istrutturi rridu nkunu qegħdin nifhmu x'sustanza għandna fis-sistema edukattiva.

Irridu naraw jekk din hijiex sustanza li qed trendilna riżultati pożittivi jew inkella hux qed trendilna riżultati negattivi.

F'dan l-istadju jkun inutli li noqgħod nitkellem fuq dawk l- affarijiet li sejrin tajjeb għaliex dawk kulħadd jaf bihom.

Xogħolna hawnhekk huwa li nidentifikaw, b'mod kostruttiv u mhux bit-tgħajjir, dak li hemm bżonn li nixtħu għajnejna fuqu b'mod konkret ħalli naraw kif nistgħu nirranġawh.

F'dan id-dibattitu smajna lill-kelliema tal-gvern kontinwament ifakkruna kemm qed iwaddbu fondi għall-qasam edukattiv.

U allura aktar u aktar nemmen li fit-tieni stadju ta' dan l-abbozz, nitfgħu aktar taħt il-lenti dak li qed jiġri fis-sistema edukattiva tagħna għaliex mhux biżżejjed li niftaħru kemm qed inwaddbu fondi mit-taxxi tal-poplu jekk imbagħad ir- riżultati, li suppost qegħdin nakkwistaw permezz ta' achievement u suċċessi li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna suppost qed ikollhom fl-aħħar ta' l- edukazzjoni tagħhom, mhux qed nakkwistawhom.

Għaldaqstant tajjeb ngħidu fiex ninsabu f'dan il-qasam.

Bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea ninsabu fuq quddiem nett f'dik li hija nefqa fil-qasam edukattiv.

Madanakollu meta wieħed iqabbel ir-riżultati ta' dak li qed nieħdu minn dik in-nefqa daqshekk kbira u li ġġibna fuq quddiem nett fost il-25 pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea, insibu li pajjiżna jinsab fost l-aħħar postijiet fil-lista tar-rata ta' illitteriżmu.

Issa nafu li fid-dinja tal- lum, mhux biżżejjed li tkun taf taqra u tikteb imma jrid ikollok ħafna aktar skills.

Illum irridu mmorru lil hinn minn dik li hija numeracy and literacy sabiex inti tkun tista' tfendi f'din id-dinja li kontinwament qiegħda tinbidel bit-teknoloġija u bl-iżvilupp teknoloġiku li qed iseħħ b'mod kontinwu madwar id-dinja.

Ninsabu wkoll fl-aħħar tal-lista f'dik li hi r-rata ta' żgħażagħ li jkomplu jistudjaw wara l-eta' obbligatorja ta' l- edukazzjoni.

Dawn huma sfortuni għaliex nafu li llum mhux biżżejjed li tasal sal-Form V u forsi tkun għamilt erba' 'O' levels sabiex tmur għad- dinja tax-xogħol.

Illum trid tkompli tistudja, trid tkompli titħarreġ u kemm jista' jkun trid tikseb snajja' u ħiliet sabiex tkun tista' tfendi fid- dinja tax-xogħol.

Mr Speaker, illum nafu kemm il-konċett tal-life-long learning huwa importanti.

Nafu kemm l-istess Unjoni Ewropea titkellem fuq dan il-qasam u tinsisti sabiex il-gvernijiet, fuq livell nazzjonali jieħdu l-inizjattivi li hemm bżonn ħalli l-edukazzjoni ma tieqafx ta' 16-il sena imma tibqa' għaddejja matul il-ħajja ta' l-individwu.

Sfortunatament aħna fost il-25 membru ta' l-Unjoni Ewropea li ninsabu fl-aħħar postijiet għal dak li għandu x'jaqsam mal-ħajja edukattiva ta' l-istudenti tagħna wara li jagħlqu s-16-il sena.

Sfortunatament pajjiżna jinsab fl-aħħar postijiet anke ma' dak li għandu x'jaqsam mat-taħriġ taż-żgħażagħ tagħna fis-suġġetti tax- xjenza.

Nafu kemm ix-xjenza llum hija importanti, nafu kemm ix-xjenza hija l-gateway għall-aspetti ekonomiċi potenzjali sabiex pajjiżna anke jaqbad aktar art fuq livell ekonomiku, li mbagħad iwassalna sabiex nikbru aktar fil-ġid tal-pajjiż.

Mr Speaker, dawn huma r-riżultati li pajjiżna qiegħed jikseb bħalissa.

Issa ma jkunx hawn min jgħid li xorta qegħdin nagħmlu kambjament għaliex ilkoll nafu li qed isir kambjament.

L-unika problema hija li dan il- kambjament qiegħed isir bil-mod wisq.

Sfortunatament ħallejna wisq snin jgħaddu mingħajr ma qbadna l-barri minn qrunu ħalli nittekiljaw dawn is- sitwazzjonijiet akuti.

Issa sfortunatament dawn il-problemi saru akuti u qegħdin ixekklu l-mixja 'l quddiem mhux biss tal-qasam edukattiv imma anke l-mixja ekonomika 'l quddiem ta' pajjiżna.

Għalhekk dalgħodu xtaqt nikkonċentra d-diskors tiegħi fuq dawn il-punti.

Min-naħa tal-gvern smajna ħafna ċifri finanzjarji imma inutli li noqogħdu ngħidu li per capita qed nonfqu tant fil-qasam edukattiv.

Dak li tonfoq trid tarah back to back mar-riżultati li tkun qiegħed takkwista għaliex hemmhekk tkun taf jekk dak l-infiq huwiex qiegħed irendi jew le.

Matul dawn l-aħħar snin l-istatistiċi wrewna bl-aktar mod ċar li sfortunatament konna qed inwaddbu ħafna flus fil-qasam edukattiv mingħajr ma nieħdu r-riżultati mixtieqa.

Allura huwa aktar u aktar importanti li nieħdu l-opportunita' ta' dan id-dibattitu sabiex nikkonċentraw dwar dak li qiegħed jiġri fil-qasam edukattiv.

B'hekk ma nwaqqfux strutturi zoppi imma nwaqqfu l-istrutturi meta jkollna s-sustanza kollha f'postha ħalli trendi biżżejjed mhux biss għall-ġid ekonomiku tagħna, imma trendi wkoll għall- flus li l-poplu qiegħed jinvesti f'dan il-qasam daqshekk kruċjali.

Mr Speaker, jiena xtaqt nisma' min-naħa tal-kelliema tal-gvern xi ħaġa dwar l-implimentazzjoni tal-kurrikulu nazzjonali.

Hawnhekk irrid ngħid li l- kwestjoni tal-kurrikulu nazzjonali kienet inbdiet proprju fi żmien gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998.

Fil-fehma tiegħi, kienet xi ħaġa pożittiva ħafna li l-gvern Nazzjonalista ta' wara l-1998 ma remiex ix- xogħol li kien sar mill-gvern ta' qablu.

Lill-gvern Nazzjonalista ngħidlu prosit talli ma ddejjaqx ikompli x-xogħol tajjeb li kien beda gvern Laburista.

Naturalment dan ma jfissirx li l-viżjoni kollha li kellu gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 ġiet carried over.

Pero' kienet xi ħaġa pożittiva li xi ħaġa tajba li beda gvern ġiet meħuda mill-gvern ta' warajh u li għaraf biex ikompli dak ix-xogħol.

Għall-ħabta tas-sena 2000 niftakar li konna għamilna seduta fil-kumitat għall-affarijiet soċjali fejn iddiskutejna l-kurrikulu nazzjonali.

Issa wara sitt snin nixtieq nisma' xi ħaġa dwar l-implimentazzjoni tal- kurrikulu nazzjonali.

Per eżempju, nixtieq nisma' x'life skills ingħataw minn dawk li kienu envisaged f'dak il-kurrikulu nazzjonali?

Niftakar li kien hemm taħlita mill-isbaħ ta' xogħol li kellu jsir ma' l-istudenti fl- iskejjel kemm fuq livell primarju kif ukoll fuq livell sekondarju.

B'hekk it-tfal mhux biss ikunu ppreparati akkademikament imma fuq kollox jingħataw dawk il-life skills tant importanti għal meta jiffaċċjaw id-dinja tax- xogħol.

Anke meta jiġu biex jintegraw ruħhom mal-kumplament tas-soċjeta', ikunu jistgħu jagħrfu bejn it-tajjeb u l-ħażin, ikunu jistgħu jagħrfu bejn dak li huwa pożittiv u negattiv u jkunu jistgħu jissuperaw l-esiġenzi tal- ħajja.

Fost affarijiet li, fil-fehma tiegħi, kienu pożittivi ħafna niftakar li kien hemm il-fatt ta' l-inklużjoni ta' l-edukazzjoni tal-konsumatur, l- awareness li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna, sa miċ-ċokon tagħhom ikunu jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom bħala konsumaturi.

Per eżempju, kien hemm enfasi kbira fuq il-ħtieġa ta' l-ugwaljanza, fejn sa miċ-ċokon tagħhom, l- istudenti jkunu jafu li l-mara u r-raġel għandhom l-istess privileġġi u drittijiet fis-soċjeta' tagħna.

Jekk dan ma jsirx il-bniet jitilgħu b'sens ta' inferjorita'.

Dak il-kurrikulu kellu jaħseb sabiex miċ-ċokon tat-tfal tagħna, nibdew inkissru t-tradizzjoni u l-kultura antika fejn il-mara hija perceived bħala inferjuri għar-raġel.

Għalhekk irridu nderru lit-tfal tagħna dwar kif iż-żewġ sessi jridu jmexxu flimkien l-affarijiet għalihom infushom u għal pajjiżna.

Mr Speaker, jiena m'iniex se nidħol f'aktar dettall tal-kurrikulu nazzjonali għaliex diġa' nkitbu ħafna papers u kellna bosta kotba li mxew fuqu.

Ninsab ċerta li hawn ħafna li huma aware dwar dan.

Madwar sentejn ilu niftakar li kont f'laqgħa fejn kien hemm il-President tal-MUT, is-Sur John Bencini, li kien esprima ruħu b'mod pubbliku u qal li għadna lanqas biss bdejna nittekkiljaw il-kurrikulu nazzjonali, speċjalment f'ċerti skejjel.

Allura importanti li qabel nitkellmu fuq it-twaqqif ta' struttura li se jkollha bħala parti mill-kompetenza tagħha dak li tipproponi qafas ta' kurrikulu nazzjonali, xi ħadd jgħidilna x'ġara minn dak il-kurrikulu nazzjonali li kien ġie approvat u li tant ġie diskuss matul is-snin li għaddew.

Tajjeb li xi ħadd jgħidilna jekk dan bediex jitwettaq, safejn wasal u x'riżultati kellna minnu.

Min-naħa tiegħi se nagħti ftit riżultati li kellna matul dawn l-aħħar snin u li ħarġu mis-social statistics li ġew ippubblikati min-national statistics office.

Per eżempju, mill-istatistika dwar l-użu ta' l-internet mit-tfal, li ħarġet madwar tmien xhur ilu, ħareġ b'mod ċar li l-użu ta' l- internet mit-tfal ma kienx dak biex jgħinhom fl-istudji tagħhom imma kien qed iġibhom f'sitwazzjonijiet diffiċli u riskjużi.

Din kienet statistika li, fil-fehma tiegħi, kienet ta' eye opener kbira u għaldaqstant irridu nagħtu aktar kas tagħha.

Jiena ngħid dak il-kurrikulu nazzjonali kellu jaħseb sabiex it-tfal nedukawhom mill-aspett tal-media education li tant hija importanti u li anke f'dan il-Parlament, kemm-il darba tkellimt dwarha.

Nifraħ lill-iskejjel tal-Knisja li ilhom imexxu l-media education għal snin sħaħ fl-iskejjel tagħhom, pero' sfortunatament fl-iskejjel ta' l- istat, dan il-qasam għadu mhux qiegħed jiġi ttekkiljat biżżejjed.

Din it- tip ta' edukazzjoni hija importanti ħafna fil-ħajja edukattiva tat-tfal tagħna għaliex mhux biżżejjed li jkollna t-tagħlim akkademiku imma tajjeb li jkollna tagħlim li jagħti ċerti life skills.

Huwa tajjeb li t-tfal ikunu jafu jagħżlu u li jkunu jistgħu jifhmu li l-mezz ta' l-internet qiegħed hemm biex tkabbar l-għerf u mhux biex tikkomunika u tagħmel iċ- chatting ma' nies anonomi.

Minn din l-istatistika sibna li kien hemm tfal ta' 10 snin u 11-il sena li jispiċċaw jużaw l-internet sabiex jagħmlu blind dates ma' rġiel adulti.

Dawn l-affarijiet huma inkwetanti u xokkanti.

Matul dawn l-aħħar xhur smajna – dan qiegħda ngħidu bi spirtu ġenwin u m'iniex qiegħda nipprova nikkritika b'mod partiġġjan - fuq vittmi ta' droga li għadhom taħt is-16-il sena u anke kellna każijiet ta' mwiet.

Allura dan il-kurrikulu nazzjonali li tant ġie diskuss u li fl-aħħar ġie approvat, kemm ġie implimentat minnu sabiex xorta waħda għad għandna dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet?

Per eżempju, l-istatistika wrietna wkoll żidiet fit-tqala ta' tfajliet li għadhom ta' eta' żgħira.

Kemm fil-verita' l- implimentazzjoni tal-kurrikulu nazzjonali, li ġie approvat fis-sena 2000, qed iħalli l-effetti tiegħu?

Fl-opinjoni tiegħi, dawn huma l-affarijiet li rridu nagħrblu ħalli naraw dak li qed tagħtina s-sistema edukattiva tagħna.

Per eżempju, minn dak li jitkellmu miegħi l-ġenituri u anke mill- esperjenza tiegħi ta' omm, ma rajt l-ebda tibdil minn dak li nesperjenza jiena personali ta' omm sabiex innaqqsu t-tensjoni fit-tfal waqt il-perjodu skolastiku tagħhom.

Mr Speaker, matul dawn l-aħħar ġimgħat kull darba li tiftaħ ir-radju – l- aktar fuq Radju Marija - ħlief tisma' ġenituri jċemplu u jgħidu sabiex jitolbu għat-tfal tagħhom minħabba t-tensjoni ta' l-eżamijiet, ma tismax.

Nifhem li l-eżamijiet iġibu ċerta tensjoni fost l-istudenti imma llum it- tensjoni m'hijiex biss fil-perjodu ta' l-eżamijiet imma qiegħda tkun fihom b'mod kontinwu.

Is-sistema edukattiva saret qisha rat race u qiegħda tkun ta' cut throat għat-tfal tagħna.

X'inhuma r-riżultati ta' din it-tensjoni qawwija fuq it-tfal?

Issib tfal li minkejja li għandhom ħafna aktar affarijiet u vantaġġi milli kellna aħna fi żmienna, xorta ssibhom imdejqin u għajjenin.

Minkejja ċ-ċokon tagħhom, issib li t-tfal qed jgħejjew u għalhekk hemm bżonn li nittekkiljaw dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet.

Hemm bżonn li jkollna l-kuraġġ u d-determinazzjoni sabiex is-sistema edukattiva ma tagħtiniex riżultati ta' tfal brillanti akkademikament u mbagħad ma jkollhom l-ebda life skills.

Sfortunatament għandna tfal li huma biss bookworms iżda mbagħad minn dawk li huma life skills, ftit li xejn issibilhom.

U kważi kważi dawn l-istudenti diġa' qed jispiċċaw b'dipressjoni kronika sa minn ċkunithom.

Xi ngħidu mbagħad għall-kwestjoni tal-bullying fl-iskejjel tagħna?

Din hija xi ħaġa mill-aktar inkwetanti.

Waqt li kont qiegħda nagħmel ftit tar- riċerka fuq il-bullying sibt studju tan-national institute of child health and human development ta' l-Istati Uniti fejn għamlu studju għall-World Health Organisation fuq il-health behaviour in school age children.

Dan kien survey interessanti immens u jgħidlek x'inhuma l-effetti fuq il-vittmi tal-bullying.

Dan l-aħħar kellna dak il-famuż inċident ta' bullying fi skola partikolari u sfortunatmaent s'issa ħadd għadu ma jaf kif għandu jittekkilja sitwazzjonijiet bħal dawn.

Minn dan l-istudju joħroġ biċ-ċar l- effetti fuq min jiġi bullied li huma kemm short-term kif ukoll long-term psychological effects.

Il-vittmi li jesperjenzaw il-bullying jispiċċaw waħedhom, ikollhom problemi kbar sabiex jagħmlu adjustment soċjali, ikollhom problemi emozzjonali u jsibuha diffiċli ħafna sabiex jagħmlu l-ħbieb.

Dan l-istudju jkompli jgħid li l-vittmi tal-bullying ibatu minn umiljazzjoni, minn insigurta' u minn telf ta' self-esteem fihom infushom.

Il-vittmi jitilfu s-self-esteem fil- ħajja edukattiva tagħhom u jibżgħu jmorru l-iskola.

Issa se nikkwota parti minn dan l-istudju.

Dan jgħid hekk:

"The impact of frequent bullying often accompanies these victims into adulthood.

They are at greater risk of suffering from depression and other mental health problems including schizophrenia and in rare cases they may commit suicide.".

Il-bullying jista' jwassal għal dawn is-sitwazzjonijiet kollha.

Dan l- istudju jsemmi wkoll il-bully għaliex anke min jagħmel il-bullying għandu bżonn l-għajnuna sabiex joħroġ minn dawn is-sitwazzjonijiet.

Fir-rigward tal-bullies insibu miktub hekk:

"Bullying behaviour has been linked to other forms of anti-social behaviour such as vandalism, shoplifting, skipping and dropping out of school, fighting and use of drugs and alcohol.".

Il-professur li għamel din ir-riċerka jgħid li "bullying can lead to criminal behaviour later in life".

Issa llum nafu wkoll li l-konċett tal- bullying qiegħed jiġi diskuss mill-Unjoni Ewropea anke fuq livell ta' bullying at work.

Jiena naf b'każijiet ta' min jiġi bullied fuq il-post tax-xogħol tiegħu.

Illum il-konċett ta' bullying at work huwa attribwit ukoll ma' l-issue ta' health and safety.

Hawnhekk tkellimna diversi drabi fuq health and safety u jekk m'aħniex jirnexxielna naqbdu l-bullies fuq livell ta' skola, għandna nipprovaw nindirizzaw din il-problema permezz tal- health and safety authority.

Per eżempju, hawnhekk jissemma kif il- bullying jista' jikkawża wkoll il-problema ta' l-alkoħoliżmu u fuq dan is- suġġett xtaqt ngħaddi rimarka.

Pajjiżna għandu rata ta' alkoħoliżmu kbira meta tikkomparana mal-pajjiżi fl-Ewropa u permezz ta' surveys li ġew conducted mill-ESPAD insibu li pajjiżna għandu rata qawwija ta' żgħażagħ li jixorbu xorb alkoħoliku meta kkomparati ma' l-istess Ewropej.

Ftit ilu semmejt ukoll il-kwestjoni ta' l-abbuż mid-droga f'etajiet żgħar.

Din il-problema rridu nagħtu aktar kas tagħha, l-aktar meta qed naraw li sfortunatament il-frekwenza tagħha dejjem qiegħda tiżdied.

Din il- problema mhux biss qiegħda tolqot lill-familja li jkollhom tfal li jabbużaw mid-droga imma hija problema li, fl-opinjoni tiegħi, hija s-susa tas- soċjeta' Maltija u Għawdxija.

Xtaqt insemmi wkoll il-kwestjoni ta' l- assenteiżmu, fejn minkejja li matul dawn l-aħħar snin ir-rata niżlet xi ftit, xorta waħda għad għandna rata mill-aktar qawwija.

Għaldaqstant din tista' tkun ukoll indikazzjoni ta' dak li qed jiġri fis-sistema edukattiva tagħna.

Xtaqt nieħu wkoll l-opportunita' sabiex insemmi r-rapport annwali li ressqet il-kummissarju għat-tfal, is-Sinjura Sonia Camilleri.

Kif kulħadd jaf, din hija persuna li għandha l-fiduċja ta' kulħadd.

Fil-fehma tiegħi, ir-rapport li ressqet din is-sena għandu jingħata l- attenzjoni meħtieġa min-naħa tal-gvern għaliex għamlet ħafna xogħol siewi minkejja l-limitazzjonijiet li għandu l-uffiċċju tagħha.

Minn dan ir- rapport joħorġu ċerti indikazzjonijiet li għandna nagħtu kashom.

Is- Sinjura Camilleri ħadmet ħafna fl-ambjent ta' l-iskejjel tagħna u daħlet ħafna fuq problemi akuti.

Issemmi fost l-oħrajn il-kwestjoni ta' l-imġieba diffiċli ta' ċerti studenti u ssemmi l-bżonn li naraw x'qiegħed jiġri f'ċerti skejjel fejn għandna imġieba mill-aktar diffiċli.

Minbarra l- kwestjoni ta' bullying hemm aspetti oħra ta' mġieba diffiċli, fejn it-tfal ikunu qed jagħmlu reaction psikoloġiku għal xi sitwazzjoni li sfortunatament tkun qiegħda twaqqagħhom 'il barra mix-xibka tal-ħajja edukattiva.

Dan iwassal għal riżultati fejn l-istess studenti jispiċċaw jgħixu ħajja diffiċli ladarba jikbru.

Xtaqt insemmi wkoll il-kwestjoni tal-familji u l-ispejjeż li qed jiffaċċjaw fl-edukazzjoni ta' wliedhom.

Minkejja li dawn il-ġenituri jixtiequ ħafna li jmexxu 'l quddiem lil uliedhom fil-qasam edukattiv, mhux qiegħed jirnexxilhom ilaħħqu ma' l-ispejjeż.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti għaliex l-istess retail price index qed jurina li fejn għandek commodity groups li jolqtu direttament lill-familji u lill-qasam edukattiv, bħal, per eżempju, kotba, uniformijiet, trasport u servizzi oħra, dawn qegħdin jogħlew.

Barra minn hekk, hemm piżijiet oħra li qed jiġu mposti fuq il- familji tagħna li qed iġegħluhom jaqgħu lura u ma jkunux jistgħu jlaħħqu ma' l-ispejjeż skolastiċi ta' wliedhom.

Mhux l-ewwel darba li jiġu ġenituri fuqi u jgħiduli li ma jistgħux jibagħtu lit-tfal tagħhom għall- excursions li jiġu organizzati mill-iskejjel tagħhom.

Illum mhux dawk il- familji li jibagħtu t-tfal tagħhom fi skejjel privati qed ikollhom piż finanzjarju imma anke min jibgħat lit-tfal tiegħu fl-iskejjel ta' l-istat qiegħed ikollu jġorr ċerti piżijiet finanzjarji.

Mr Speaker, tliet ġimgħat oħra terġa' tibda ġirja sħiħa għall-uniformijiet u trid toqgħod tistenna fil-kjuwijiet.

L-Onor.

Anthony Abela qiegħed jaqbel miegħi hawnhekk.

Trid tonfoq il-belli liri bil-listi ta' kotba li ma jispiċċaw qatt.

U kif għidt dan ma jgħoddx biss għal dawk li jibagħtu lit-tfal tagħhom fl-iskejjel privati għaliex anke min jibgħat lit-tfal tiegħu fl-iskejjel ta' l-istat jgħaddi mill-istess uġigħ ta' ras.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell lill-għalliema u lill-kapijiet ta' l-iskejjel ħalli ma jitolbux affarijiet straordinarji mit-tfal ta' l-iskola, l-aktar bil- kwantita' ta' files li jiġu mitluba jieħdu magħhom l-iskola.

Dan l-aħħar kont qiegħda nitkellem ma' familja li sfortunatament għandhom persuna b'diżabilita' u allura għandhom piż finanzjarju aktar qawwi.

It-tifla l- kbira tagħhom qaltli ċar u tond li kellha bżonn żewġ project files u qaltli li ma tistax tixtrihom.

Aħna wkoll konna mmorru l-iskola u ma konniex niġu mitluba nieħdu dawn il-files kollha u għall-grazzja t'Alla xorta waħda rnexxejna fl-edukazzjoni tagħna.

Li qed nipprova ngħid jien huwa li l-files ma jagħmlux it-tfal tagħna aktar kompetenti fl-iskola.

Għalhekk ma noqogħdux nagħfsu bla bżonn lill-familji li jridu jżommu t-tfal tagħhom fl-iskola.

Hemm familji li ma jifilħux għal dawn l-ispejjeż u allura jkollhom jibagħtu lil uliedhom mingħajr dawn l- affarijiet li jiġu mitluba mill-iskola tagħhom.

Dan qiegħed iwassal sabiex it-tfal jidhru differenti ħdejn it-tfal l-oħra u naturalment jibdew kważi kważi jistħu minn sħabhom.

Nerġa' nappella lill-għalliema li fil-bidu tas- sena jagħmlu dawk it-tip ta' listi sħaħ sabiex ikunu raġjonevoli fit- talbiet tagħhom.

Issa nifhem li aktar ma jkollok xogħol organizzat aktar aħjar, pero' hemm mezzi oħra ta' kif il-familji jonfqu anqas u fl-istess waqt jiġu assigurati li t-tfal tagħhom ikunu jistgħu jlaħħqu mal-piżijiet.

Mr Speaker, xtaqt nagħmel riferenza fuq il-punt li ħareġ mill-community action programme ta' l-Unjoni Ewropea fuq is-social exclusion, policy studies findings number one, fejn proprju jqabbel il-kwestjoni tal-faqar ma' l-edukazzjoni.

Il-faqar x'impatt negattiv għandu fuq l-educational attainment tat-tfal tagħna?

Wieħed mill-punti ta' dan ir-rapport jgħid hekk:

"Parents' poverty and social exclusion have a strong impact on the cognitive development and educational attainment of children.".

L-istess rapport jitkellem ukoll fuq policy packages to reduce and prevent child poverty.

U jgħid hekk:

"Schools that recognise social inclusion as a priority and open themselves towards their students and the local community, can develop strategies to ensure the participation of all students.

This however requires both funding and political support.".

Jiena minn hawnhekk nappella lill-gvern sabiex jagħmel ħiltu u jkun politikament determinat sabiex jindirizza din il-problema.

Meta nitkellem fuq il-faqar ma nħobbx indaħħal il-politika partiġġjana għaliex lili ma jinkwetanix biss il-faqar tal-familji Laburisti jew il-faqar tal-familji Nazzjonalisti imma jinkwetani l-faqar kollu.

Il-faqar m'għandux kulur u għandu dejjem idejjaqna.

Għaldaqstant irrid nagħmel l-enfasi tiegħi sabiex il-gvern jindirizza din il-problema bis-serjeta'.

Il-piżijiet li hemm fuq ċerti familji qiegħed ikun tant qawwi li definittivament qiegħed ixekkel bl- aktar mod akut il-mixja 'l quddiem ta' l-edukazzjoni tat-tfal tagħhom.

U dan huwa pprovat minn dan id-dokument li għadni kif kkwotajt minnu.

Mr Speaker, qabel jiskadili l-ħin tiegħi xtaqt nagħmel riferenza fuq l- universita'.

Fil-fehma tiegħi, din għandha tkun moderna fl-approach tagħha.

Fl-universtia' għandek sitwazzjoni fejn kważi kważi tħossok li qiegħed ġo xi glorified secondary school bil-mod ta' kif isir it-tagħlim u l- eżamijiet.

Jien ma nippretendix li tkun f'kors universitarju fejn kważi tiġi assessed mhux għall-ħiliet u l-kapaċitajiet li ksibt matul is-sena akkademika imma tiġi assessed fuq il-bażi tal-memorja kbira li għandek.

Dan huwa aspett wieħed biss li qiegħda nsemmi għaliex hemm bżonn ukoll li l- universita' tiġi funded bis-serjeta' ħalli jkun hemm il-faċilitajiet meħtieġa li jkomplu jgħinu lill-istudenti jimmaturaw.

Għandu jkun hemm l- għażla fil-korsijiet li jiġu offruti u għandu jkun hemm relazzjoni bejn il- kors universitarju u d-dinja tax-xogħol.

Per eżempju, it-tourism studies huwa kors partikolari li għalih daħlu ħafna żgħażagħ matul dawn l-aħħar tliet snin, bil-ħsieb li ladarba jagħmlu l-kors jiġu assorbiti fl-industrija tat-turiżmu.

Madanakollu meta spiċċaw il-kors qalulhom li dan kien an academic course.

Prattikament kważi ħadd minnhom ma rnexxilu jidħol jaħdem fil-linja tat- turiżmu li għaliha kien qatta' erba' snin jistudja ġo l-universita'.

Hemm diversi aspetti oħra li xtaqt nitkellem dwarhom, bħal, per eżempju, il- bżonn li nikkonċentraw fuq il-bżonnijiet ta' l-information society li għandna bżonn u fuq il-kwestjoni tar-research and development, li sfortunatament is-sistema edukattiva tagħna għadha m'hijiex qiegħda trendi, apparti li għad m'hemmx il-kapital investit min-naħa tal-gvern sabiex proprju jilħaq dawn l-esiġenzi moderni li jistgħu jagħmlu lil pajjiżna mhux biss kompetittiv imma anke li jerġa' jibda jiġġenera l-ġid għall-Maltin u l- Għawdxin kollha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Mr Speaker, qiegħed nieħu gost li se nitkellem wara d-diskors ta' l-Onor.

Marie Louise Coleiro peress missierha kien wieħed mill-għalliema maħbubin tiegħi fl-iskola tal-gvern.

Minn hawnhekk irrid insellimlu għaliex fiż-żmenijiet l-imgħoddija, meta forsi l-mezzi tal- pajjiż kienu inqas, xorta waħda ma nistgħux ingergru mill-edukazzjoni u mid- dedikazzjoni li ħadna mill-għalliema tagħna.

Fl-opinjoni tiegħi, l- għalliema tal-lum għandhom l-istess dedikazzjoni li kellhom l-għalliema ta' qabilhom.

Li qiegħed idejjaqni - u hawnhekk mhux imbilli nagħmlu l-liġijiet – hija l- mentalita' fl-edukazzjoni u fl-iskejjel tagħna li qiegħda tinbidel radikalment.

Jiddispjaċini ngħid li qiegħed jidħol element, mhux biss fl- iskejjel privati imma anke fl-iskejjel governattivi, ta' pika, show-off u esibizzjoniżmu.

Spiċċajna f'sitwazzjoni fejn it-tfal qed ikunu kondizzjonati ħafna mit-televiżjoni u l-aktar ħaġa importanti għalihom hija li l-basket ta' l-iskola jkun tad-ditta u li r-running shoes ikunu tad- ditta!

Dawn l-affarijiet qed iġibu kompetizzjoni inġusta fuq it-tfal u fuq il-ġenituri tagħhom, kompetizzjoni li qiegħda therri valuri importanti tas-soċjeta' tagħna li huma l-għaqal u l-galbu.

Issa, bir-rispett kollu, nagħmlu kemm nagħmlu liġijiet, mhux se jġibu dawn il-valuri.

Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi xtaqt nitkellem fuq l-universita'.

Qegħdin niftaħru fuq kemm qiegħed ikollna studenti fl-universita' imma l- kontenut tat-tagħlim li qiegħed isir u jekk dan huwiex marbut mal- bżonnijiet ta' pajjiżna u mal-ħajja tax-xogħol, mhux qed nagħtu kasu.

Li qed jiġri huwa li qed joħorġu żgħażagħ gradwati u qegħdin ikollhom jirreġistraw għax-xogħol jew inkella jkollhom jaċċettaw xogħlijiet wisq aktar inferjuri mal-kapaċitajiet li suppost kisbu mill-universita'.

Qed ikollna sitwazzjoni oħra fejn min għandu missieru mqabbad jirnexxilu jimxi, filwaqt li l-oħrajn, sfortunatament qegħdin jispiċċaw ikollhom jaraw kif se jivvintaw xi xogħol ħalli għallinqas jaqilgħu xi ħaġa.

U, fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk għandna responsabbilta' enormi.

F'analiżi li saret mill-universita' stess sabiex jaraw x'qiegħed isir mill- gradwati sabu li hemm korsijiet li minnhom iggradwaw 87% ta' l-istudenti fl- 2004 u dawn sal-lum għadhom ma sabux xogħol.

Jekk isiru korsijiet għal social studies jew għal probation officers u affarijiet bħal dawn, u mbagħad il-gvern ma jħaddimhomx miegħu, fejn se jaħdmu min jiggradwa minn dawn il-korsijiet?

Qegħdin nibagħtu lit-tfal tagħna l-universita' u nġegħluhom jieħdu l-korsijiet, biex imbagħad meta joħorġu, ikollhom jaraw kif se jimpjegaw ruħhom bħala glorified clerks.

Kultant ikun hemm seduta fil-qorti ta' l-appell sabiex numru kbir ta' avukati jidħlu fil-professjoni billi jieħdu l-warrant u allura jkollhom jieħdu l-ġurament.

Li kieku dawn kollha jidħlu jaħdmu, f'sena waħda jkollna l-qorti mimlija bin-nies.

Madanakollu min imur jagħti titwila l-qorti jsib li hemm baħħ.

Issa forsi jkun hemm min jgħid li dawn il-gradwati qed isibu opportunitajiet oħra imma dan m'hu veru xejn.

Mr Speaker, qiegħed ikun hemm nies li narawhom darba fil-qorti u mbagħad jisparixxu.

Wara ftit tisma' li mar jimpjega ruħu x'imkien biex ma nsemmix każ ta' persuna partikolari, li daħal jaħdem bħala telephone operator ma' kumpannija wara li ggradwa.

Dan kien jaf kemm irid jaqta' bi snienu sabiex jgħajjex lill-familja tiegħu u għalhekk baqa' jaħdem f'dik il-kumpannija.

Il-kumpannija tħassritu u tagħtu xogħol ftit aktar deċenti għall-grad li kellu, pero' xorta waħda l-qligħ tiegħu kien dak li kien.

Meta tara l- istatisika ta' kif naqas ix-xogħol mill-qorti minħabba diversi raġunijiet u fl-istess waqt jibqgħu jiftħu l-korsijiet fl-universita' b'ċertu mod tkun qisek qiegħed tibgħat lil dawn l-istudenti għat-tiġrija li ssir fl-Amerika.

F'din it-tiġrija jieħdu parti fiha żgħażagħ, atleti, xjuħ u kulħadd jitlaq jiġri fil-bidu, pero' ftit ikun li jagħmluha sa l-aħħar!

Barra l- arrikkiment personali li tirċievi mill-edukazzjoni, trid tara wkoll kif se timla żaqqek għaliex inutli jkollok ħafna għerf u tagħlim jekk ikollok żaqqek vojta.

Mr Speaker, il-human rights tal-Lhud kienu bdew fi żmien Noah u mhux minn wara l-gwerra lil hawn bħal ta' l-Ewropa.

Wieħed mill-prinċipji li tkellmu fuqu kien dak ta' the right to education and the right against poverty.

Inutli li student jagħmel erba' snin kors u waqt li jkun l-universita' iġġiegħlu jħossu tajjeb, meta dan il-kors ma jkun qed iwasslu mkien.

Quddiemi qiegħed nara lill-Onor.

Anthony Abela u naħseb li jiftakar kemm kien hemm nutara meta ggradwa hu.

Dak iż-żmien kien hemm bejn 50 u 100 gradwat mentri llum hemm madwar 300 li se jiggradwaw bħala nutara.

L-Onor.

Abela qiegħed jgħidli li kienu ħadu l-warrant 24 gradwat.

Issa jekk ikun għaddej ċertu negozju, se jinqasam u dawk li ma jkunux stabbiliti se jiggranfaw u jaraw kif jipprovaw jagħmlu xi ħaġa.

Minflok ma l-universita' tintilef f'korsijiet li ma jipproduċu xejn jew li se tagħmel il-ħajja ta' l- istudenti diffiċli, għandha tavżahom għalxiex deħlin inkella l-universita' ġiet għall-professuri u mhux għall-istudenti.

Il-kollega tiegħi jiftakar fi żmien fejn biex xi ħadd jilħaq professur ried jgħaddi ħafna żmien minn fuqu.

Illum il-ġurnata l-kelma professur saret bħall- "professore" li jgħallmu fl-iskejjel sekondarji ġewwa l-Italja.

Imbagħad it-Taljani jsejħu lil dak il-professur bħala ordinario di diritto civile.

Mentri f'pajjiżna kulħadd professur; issib ħafna niċeċ u ħafna ġbid ta' fondi ta' l-universita' li suppost qegħdin jintużaw għal Malta.

Imbagħad għall-Maltin dħalna f'ħafna tbażwir u mingħajr ebda kontroll ta' trasparenza u taparsi mmorru universitajiet oħra u ħafna tberfil għaliex hemm bżonn li ssir xi ħaġa.

Il-fondi ta' l-universita' qegħdin jintnefqu skond dak li qed titlob is-soċjeta'?

Is-soċjeta' tfisser l-istudenti stess.

Jiddispjaċini ngħid li ġewwa l-universita' hemm żewġ qasmiet, waħda ta' l-istudenti li qegħdin hemmhekk biex jgħidu li marru l-universita' u hemm dawk li jaraw kif jagħmlu il-post tagħhom well cushioned u b'maniġġi li m'huma xejn sbieħ, jaraw kif jeħilbu lil din il-

baqra sa l-aħħar qatra!

Għalkemm il-liġijiet li nagħmlu jistgħu jfissru ċerti affarijiet imma huwa aktar importanti li naraw verament dak li qed isir.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi tkellimt fuq wieħed mill-għalliema tiegħi, is- Sur Coleiro li jiġi missier l-Onor.

Marie Louise Coleiro.

Għalliema bħal dawn kienu tawna bażi soda ta' edukazzjoni b'mezzi inqas milli għandna llum.

Meta konna l-universita' aħna kien hemm inqas mezzi, inqas postijiet u inqas professuri.

Pero' naħseb li tawna xi ħaġa.

Illum fl-universita' hemm min għadu lanqas ingħata l-credits għax il-lecturer jew il-professur kellu attivitajiet oħra u allura nesihom.

L-universita' qiegħda tmur għan- numri u mhux għall-kwalita'.

L-universita' m'hijiex qiegħda tipprepara lill-istudenti għall-ħajja.

Huwa veru li meta titkellem fuq dawn l- affarijiet kapaċi tweġġa' lill-ġenituri ta' dak it-tifel li ma daħalx l- universita' mentri t-tifel ta' ħaddieħor daħal.

Pero' jekk dak it-tifel li daħal l-universita' spiċċa jirreġistra bħal dak li ma daħalx, fl-aħħar tal-ġurnata t-tnejn sabu ruħhom bla xogħol.

Issa jekk forsi ma jkunx unemployed ikun underemployed u n-numru ta' underemployed fost il-gradwati huwa kbir.

Mr Speaker, meta jkun hemm il-gradwazzjoni l-istudenti jibdew ikantaw u jinbxu lil xulxin u l-aktar ħaġa li jinbxu lil xulxin biha – inzertajt rajthom jien stess – hija dik li joqogħdu jgħidu: "Morru rreġistraw".

Issa dan sewwa?

Naħseb li pajjiżna għandu bżonn ta' studji f'oqsma li m'humiex dawk tradizzjonali.

M'għandniex bżonn ta' eluf fil-professjoni li qbadt jien bi żball jew għaliex xtaqt nagħżilha.

Hemm oqsma oħra li m'aħna nagħmlu assolutament xejn fuqhom.

Żmien ilu konna qegħdin nitkellmu fuq l- Isvizzera fil-Meditteran u kien hemm min beda jgħaddina biż-żmien.

Pero' f'dan il-pajjiż kienu ħadu ħsieb l-affarijiet tat-teknoloġija mhux f'dan is- seklu li għadda imma f'ta' qablu u minn pajjiż magħluq minn kullimkien, it- teknika kibret u ġiet mgħallma mill-ewwel f'dan il-pajjiż.

Min-naħa l- oħra, f'pajjiżna it is looked down upon u naraw ix-xogħol ta' l-idejn bħala xi ħaġa baxxa.

Min jaħdem b'idejh qiegħed jaħdem b'moħħu wkoll u allura qiegħed juża żewġ kwalitajiet f'daqqa mentri min jaħdem b'moħħu, qiegħed juża kwalita' waħda biss.

Għalhekk nemmen li l-

ewwel ħaġa li għandna nagħmlu huwa li nigglorifikaw dawk l-oqsma li huma produttivi u li huma teknoloġiċi.

Jekk mhux se nagħmlu hekk se nispiċċaw bi studenti akkademiċi biss.

Issa jien m'iniex qed ngħid li l-akkademja m'hijiex sabiħa, pero' l-ewwel għandna naraw dak li huwa utli u dak li hemm bżonn.

Kif jgħid il-Malti, l- ewwel il-pappa u mbagħad l-impappa.

Madanakollu aħna aktar nieħdu gost bl- impappa.

L-edukazzjoni għandha bżonn ta' nies dedikati u li jagħtu xi ħaġa lill-istudenti.

L-istituzzjonijiet tagħna m'għandhomx bżonn ta' super strutturi sabiex jimxu.

Hawnhekk nixtieq nagħti eżempju.

Aħna għandna bżonn ta' nies li huma bħal dawk il-qassissin u l-missjunarji li jmorru jgħallmu t-twemmin tar-reliġjon.

M'għandniex bżonn tal-kapitlu tal- katedral, pero' ħafna minn dawn il-leġislazzjonijiet qegħdin proprju joħolqu kapitlu ieħor tal-katedral u kanonċi mentri s-sustanza qiegħda tisparixxi fix-xejn.

Hemm bżonn li fl-edukazzjoni nkunu aktar down to earth sabiex ikollna r- riżultati meħtieġa u min jitgħallem isib l-għajxien tagħhom.

Ħaddiema li żmien ilu kienu tgħallmu snajja' fl-iskola tad-dockyard u mbagħad marra l- Awstralja, għamlu suċċess f'ħajjithom.

Naħseb li f'dawk li huma kapaċitajiet, pajjiżna huwa aktar ikkakkmat ma' l-iskrivanija u m'aħniex qegħdin naħsbu għall-bżonnijiet reali li għandha bżonn is-soċjeta' tagħna.

Lanqas m'aħna naħsbu għal dak li għandna bżonn in the short-term u in the long-term.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mr Speaker, jiena wieħed minn dawk li ninsab imħasseb fuq din il-liġi li għandna quddiemna.

Mill- paraguni li qed isiru bejn ċerti standards edukattivi f'pajjiżna u standards edukattivi li qed jilħqu pajjiżi Ewropej, joħroġ biċ-ċar li f'dak li għandu x'jaqsam mal-miri ta' l-istrateġija ta' Lisbona, aħna waqajna lura.

Pajjiżna qiegħed fl-aħħar post u sena wara l-oħra qiegħed ikollna l- konferma li ninsabu f'dik il-pożizzjoni.

Jiena kont nistenna li għallinqas isir ħsieb strateġiku dwar pjan f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni.

Suppost li l-qasam edukattiv huwa meqjus bħala l-aktar qasam kruċjali li bih ir-riżors uman tagħna jitjieb.

Dejjem ngħidu li r-riżors uman huwa l-aqwa asset li għandu pajjiżna.

Hemm bżonn ta' pjan strateġiku sabiex l-edukazzjoni verament nivvalorizzawha u jirnexxilha ttella' 'l fuq l-istandards edukattivi taż-żgħażagħ u tat-tfal ħalli b'hekk inkunu nistgħu nersqu aktar lejn il-miri ta' Lisbona.

Dawn għandhom ikunu miri li jirriflettu standards edukattivi f'dak li għandu x'jaqsam ma' tagħlim akkademiku, ma' standards li jiriflettu miri teknoloġiċi u xjentifiċi, speċjalment fil-mod ta' kif jolqtu ma' l- innovazzjoni, mat-teknoloġija u mal-ħidma kreattiva fuq il-postijiet tax- xogħol u ma' miri li jirriflettu l-qagħda kulturali tal-pajjiż.

Jekk m'aħniex se nammettu li għandna problema u din il-problema trid tiġi ffaċċjata b'mod strateġiku, b'mod dedikat u b'mod li jħares fit-tul, naħseb li nkunu qegħdin infallu.

L-aqwa kritika li tista' tagħmel kontra l-ministru ta' l-edukazzjoni attwali hija li mhux biss mhux qed jirrealizza din l-isfida imma li qiegħed jimminimizzaha.

Il-ministru mhux talli m'huwiex qed iħejji xi forma ta' ħidma kordinata u mifruxa sabiex jilqa' għal din il-problema imma l- istrutturi li qed iressaq u l-proposti li qed jagħmel, tant huma nejja, tant huma fjakki li l-biża' tiegħi se tkun, li minflok nimxu 'l quddiem f'dak li qed jiġi propost, aktar se naqgħu lura.

Biżżejjed taqra t-test konfuż li għandna quddiemna, mid-definizzjonijiet 'l isfel, biżżejjed tagħrbel it-tip ta' strutturi li qed jiġu proposti u biżżejjed tifhem kif f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-implimentazzjoni ta' proposti edukattivi li għandhom ikunu validi għall-pajjiż, sabiex tinduna li t-test li għandna quddiemna jirrifletti nuqqas serju ta' ħsieb iffokat.

Donnu li ċerti pet projects tal-ministru u tal-ministeru jew ta' dawk li jdawru l-ministru huma iktar importanti mill-ħidma li tkun realment iffokata fuq il- bżonnijiet ta' l-istudenti.

F'dan l-abbozz insibu struttura wara l-oħra li huma konfużi fil-ħsieb, konfużi fl-implimentazzjoni u mingħajr ebda koerenza.

Donnu li l-aktar affarijiet importanti huma li nbiddlu l-fliexken mingħajr ma jimportana x'inwaddbu fihom.

Jekk qabel kellna flixkun tond, issa se nipprovaw nagħmlu flixkun tawwali u b'dan il-mod naħsbu li solvejna l-problemi.

Waħda mill-affarijiet li tispikka f'dan l-abbozz ta' liġi hija li m'hemm l- ebda iffokar, l-ebda interess u l-ebda analiżi serja ta' x'inhu jiġri fil- klassijiet minn isfel sa fuq.

M'hemm l-ebda iffokar fuq il-qagħda tax- xjenza u t-teknoloġija fil-klassijiet primarji u sekondarji, m'hemm l-ebda iffokar fuq il-mod ta' kif qed jiżviluppaw il-qagħdiet fil-klassijiet u fil- lecture rooms ta' l-universita'.

M'hemm l-ebda iffokar fuq l-ambjent li fih l-istudenti, minn isfel nett sa fuq nett qegħdin jiġu ma' l-interphase edukattiv.

M'aħniex nipprovaw naraw kif nistgħu nikkonċentraw il-kwalita' tat-tagħlim u r-riżorsi tat-tagħlim u lanqas qegħdin nistaqsu għaliex qegħdin naqgħu daqstant lura f'dak li għandu x'jaqsam max-xjenza u t- teknoloġija.

Minkejja dak il-ħafna ftaħir fuq l-informatika, mhux qed jirnexxilna naqdfu daqs ħaddieħor fl-istandards edukattivi u fit-twassil ta' l-informatika bħala mezz li bih kemm l-għalliem u kif ukoll l-istudent iħossuhom bħala parti mill-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Għaliex qed ikun hemm nuqqas ta' interess biex naraw minn fejn ġejja l-problema ta' l-ilitteriżmu?

M'hu veru xejn li qed navvanzaw meta tqabbel ir-rata ta' illiteriżmu llum ma' dik li kienet 40 sena ilu.

Din hija premessa falza.

Jekk trid tkun taf kif sejrin fl-illiteriżmu u x'inhu l-impatt ta' l-edukazzjoni u ta' l- istrutturi edukattivi fuqha, trid tħares lejn il-cohort li jkun ħiereġ sena wara l-oħra mis-sistema edukattiva.

Imbagħad tkejjel x'inhu l-persentaġġ ta' illiteriżmu f'dak il-cohort, jiġifieri f'dak il-grupp ta' studenti li ħerġin barra mis-sistema edukattiva.

Issa meta nagħmlu dak il-kejl għandna għalfejn ninkwetaw.

Huwa ta' tħassib li l-awtoritajiet edukattivi fil-pajjiż - kif personifikati mill-ministru attwali ta' l-edukazzjoni – qegħdin jimminimizzaw xi ħaġa bħal din.

Id-dmir tal-ministru huwa li jara li dawn l-affarijiet jingħataw prijorita' qawwija fil-ħidma tiegħu.

U bir- rispett kollu, li noqogħdu niġu hawnhekk u niddefinixxu direttorati ta' ministeru u nagħtuhom struttura legali, inkunu qegħdin naraw is-siġar u ma narawx il-foresta.

Mr Speaker, naħseb li dan huwa l-iżball kbir li qed isir.

Nerġa' ngħid li ridna noħorġu bi pjan serju - u mhux b'ħafna papers 'l hawn u b'ħafna papers 'l hemm - sabiex naraw kif ideat li diġa' tressqu bħall-kurrikulu nazzjonali nwettquhom u nimxu tabilħaqq fuqhom.

Issa nimxu fuqhom mhux b'ħafna liġijiet konfużi u bla koerenza bħal din li għandna quddiemna, imma b'ħidma parteċipattiva fil-veru sens tal-kelma.

Ma jistax ikun li tiltaqa' ma' l-għalliema u jgħidulek li huma ma ġewx konsultati u ma jafux x'inhu għaddej.

Ma jistax ikun li tiltaqa' ma' l-istudenti fl-universita' u barra minnha u jgħidulek li ħafna drabi - kif għadu kemm qal il-kelliem ta' qabli - jsibu ruħhom f'kondizzjonijiet fejn deċiżjonijiet li jittieħdu ma jkunux jafu lejn liema naħa qed jiġbdu.

Irridu jkollna approach li tkun ibbażata fuq x'inhu għaddej fil-klassijiet u fil-kontest edukattiv proprju.

Ma rridux noqogħdu nikkonċentraw fuq kif se nbiddlu l-fliexken tal-burokrazija u naraw kif se noħolqu saff ieħor ta' fliexken meta kollox ikun ad hoc.

Għandna kulleġġ 'l hemm li huwa definit skond il-kostitwenza tal-ministru u kulleġġ 'l hawn li huwa definit sempliċiment ma' kif tgħaqqad u ġġannat is-sistemi edukattivi bla ebda loġika koerenti.

L-aqwa li nbiddlu l-fliexken jew inżidu saff ieħor fejn inpoġġu l-fliexken!

B'dan il-mod m'aħniex se naslu.

Se nibqgħu niftaħru fuq kemm nistgħu mmorru tajjeb, bil-ħbieb tal-ħbieb tagħna jmorru minn ministeru għal ieħor u nagħtuhom garanzija ta' xogħol, mentri dak li għandu jsir sabiex l-affarijiet jinbidlu u jirrinovaw ruħhom għall-aħjar, jibqgħu ma jsirux!

Mr Speaker, din hija l-aqwa akkuża u kritika li tista' ssir għall-mod attwali ta' kif qed isiru l-affarijiet.

Rapporti fuq rapporti, kummissjonijiet fuq kummissjonijiet, strutturi fuq strutturi, fondazzjonijiet fuq fondazzjonijiet, li huma dejjem immexxija mill-istess nies, ħafna drabi lunga mano tal-ministru u nibqgħu għaddejjin.

Imbagħad l- affaijiet on the ground, fejn hemm il-problemi nimminimizzawhom minflok ma neħduhom head-on.

U allura n-nuqqas ta' konsultazzjoni li tkun għaddejja tirrifletti ħażin.

Mr Speaker, qegħdin ngħixu f'soċjeta' skonnettjata b'ministeru skonnettjat mill-għalliema, f'ċerti każi għalliema u studenti pożizzjonati sabiex ikunu skonnettjati minn xulxin u sistema edukattiva skonnettjata minn dak li jkun għaddej fil-bqija tal-pajjiż, fil-fabbriki tal-pajjiż u fl-investimenti li ġejjin lejn il-pajjiż.

Ir-realta' hija li meta jiġu kumpanniji tal-farmaċewtika hawn Malta mhux qed isibu gradwati teknoloġiċi fil-farmaċija daqskemm hemm bżonn.

Min-naħa ngħidu li għandna bżonn ta' gradwati f'dan il-qasam - u ilna ngħidu għal dawn l-aħħar sitt snin li għandna fejn nimirħu fl-investiment farmaċewtiku - u min-naħa l-oħra tisma' l-investituri jgħidulek li mhux qed isibu biżżejjed gradwati.

Li kieku qed tintqal mil-lum għal għada nifhimha, imma dawn ilhom seba' snin jgħiduha din il-ħaġa.

Nerġa' ngħid għandna sistema edukattiva li hija skonnettjata mis-sistema tax-xogħol.

L-istess ħaġa tapplika għall-qasam ta' l-informatika.

Kieku qed ngħiduha mil-lum għal

għada ħaġa bħal din nifhimha, imma issa ilna 20 sena ngħidu kemm hija importanti l-informatika!

Imbagħad on the ground insibu li s-sistema edukattiva m'hijiex qed twassal u minflok naħdmu biex xi ħaġa bħal din tiġi ffaċċjata, noqogħdu nilagħbu bi struttura 'l hemm u struttura 'l hawn u nifirħu fuq kemm sejrin tajjeb.

Mr Speaker, it-tfal, iż-żgħażagħ u l-familji tagħna jixirqilhom aħjar.

Ma jixirqilhomx tests fuq l-edukazzjoni inkoerenti u nejjin bħal dawn.

Ma jixirqilhomx li noqogħdu nbiddlu l-istrutturi sabiex taparsi nuru li qegħdin nilagħbu bl-istrutturi.

Ma jixirqilhomx li l-affarijiet isiru hekk, qishom qed ifaqqsu u ma jimportax x'relazzjoni għandhom, x'konsultazzjoni għandhom u x'parteċipazzjoni għandhom dawk li huma l- istakeholders fl-edukazzjoni.

Għandna sitwazzjoni skonnettjata, kif inhu skonnettjat del resto l-gvern kollu mill-bqija tal-pajjiż.

Jiena nappella lill-gvern sabiex jaħseb aħjar fuq din il-ħaġa u jagħtiha priorita' bis- sens.

Jekk fil-klassijiet tagħna, ix-xjenza u t-teknoloġija m'humiex deħlin tajjeb, allura jfisser li hemm xi ħaġa ħażina u mhijiex kwestjoni ta' strutturi 'l hemm u strutturi 'l hawn!

Hemm xi ħaġa ħażina fil-mod ta' kif qed jiġu indirizzati r-riżorsi u ta' kif qed isir ix-xogħol down the line.

Jiena naħseb li minn hemmhekk irridu nibdew u mhux noqogħdu nbiddlu l-liġi biex taparsi biddilna l-liġi ħalli nidhru sbieħ!

Dan huwa l-appell tiegħi, Mr Speaker, quddiemna għandna sitwazzjoni serja.

Jekk il-gvern ma jridx jieħu bis-serjeta' dak li qed tgħidilna l-aġenda ta' Lisbona, allura mhux qed ikun responsabbli!

Jekk qed naqgħu daqshekk lura, kif waqajna fil- qasam ta' l-edukazzjoni meta kkomparati mal-bqija tas-soċjeta' Ewropea, ma rridux nimminimizzawhom l-affarijiet imma rridu niffaċċjawhom.

Mhux biex kollox taparsi jidher sabiħ u biex inħossuna tajbin nippretendu li kollox miexi tajjeb, li kollox miexi fuq ir-rubini u li kulma għandna nagħmlu huwa li nbiddlu xi struttura 'l hemm u struttura 'l hawn!

Nerġa' ngħid, il- poplu tagħna, iż-żgħażagħ tagħna, l-istudenti tagħna u t-tfal tagħna, jixirqilhom aħjar.

L-akbar mistħija bħalissa hija li m'humiex qegħdin jingħataw l-aħjar li jistħoqqilhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Speaker, naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni laqat il-fus meta qal li dan il-gvern għandu d-drawwa li joqgħod jilgħab bl- istrutturi eżistenti.

Dan il-gvern għandu t-tendenza li jagħmel ħafna ismijiet sbieħ bħal dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, fejn qed iwaqqaf kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni ogħla u qiegħed jivvinta bord tal-kulleġġi ta' l-iskejjel ta' l-istat biex taparsi qiegħed jagħmel xi ħaġa.

Meta mbagħad tifli sewwa l-affarijiet issib diżastru f'kull settur u mhux inqas, diżastru fil-qasam edukattiv tal-gżira Għawdxija.

Irrid infakkar lil din il-Kamra f'waħda mill-mistoqsijiet parlamentari li kont għamilt jiena lill-ministru ta' l-edukazzjoni qabel ma l-partit Laburista fl-Oppożizzjoni kien ħareġ il-pjan ta' żvilupp għall-gżira Għawdxija fejn kont staqsejtu xi pjanijiet għandu l-ministru għall-gżira Għawdxija mis-sena 2005 sas-sena 2007.

U r-risposta li kien tani bħala ministru ta' l-edukazzjoni kienet illi dawn il-pjanijiet ma jħabbarhomx imma jattwahom fil-mument meta jkollu bżonn jagħmilhom.

Mr Speaker, dan juri l-mod kif qiegħda tiġi attwata politika ħażina għall- gżira Għawdxija, politika li qiegħda turi li mhux talli m'hijiex tagħmel frott, talli dak il kien hemm qiegħed jitkisser u jitfarrak.

Meta kont l- iskola jiena kellna sistema ta' edukazzjoni ħafna aħjar mil-lum u ma kellniex dawn il-kulleġġi u ma kellniex kummissjonijiet.

Jiena wieħed minn dawk li attendejt l-iskola tal-gvern u kollha kemm aħna lħaqna fejn kellna nilħqu, ħadna l-professjoni tagħna u ma kellniex dawn il-kulleġġi u dawn il- kummissjonijiet li dan il-gvern b'dawn il-buzz words qed jagħmel u l-iskop ikun biss li lil "x" jew "y" jagħtih xi post, jagħtih xi salarju, jagħtih xi karozza, jagħtih telephone, biex taparsi qiegħed jagħmel xi ħaġa!

Jiena nfakkar kemm sar ftaħir f'din il-Kamra fuq il-Fondazzjoni għall- Iskejjel ta' Għada.

Pero' sal-lum għadni ma nafx x'għamlet din il- fondazzjoni għall-gżira Għawdxija.

S'issa l-ministru għal Għawdex dejjem ftaħret fuq kemm sar tibjid u manutenzjoni fl-iskejjel.

Madanakollu fuq affarijiet ta' sugu u fuq affarijiet li jagħmlu sens fl-edukazzjoni, sal- lum għadni ma rajt xejn fl-iskejjel tagħna.

L-unika ħaġa li rajt kienet it- tkissir ta' l-iskola tal-Qala.

Il-ġimgħa l-oħra tkellimt dwar dan f'din il-Kamra u semmejt kif il-kontrollur tal-MEPA ħareġ jgħid li dan it-tkissir

sar mingħajr il-permessi neċessarji.

Jiena staqsejt lill-ministru għal Għawdex u anke lil din il-Kamra kif tħalla jsir dan it-tkissir meta kulħadd kien kontra tiegħu, inkluż il-Kamra tal-Periti, pero' sal-lum għadni bla risposta.

L-unika skuża li ngħatajt kienet dik li rridu nagħtu enfasi lill-iskola ta' l-ITS fil-Qala.

Xorta waħda għadni nistenna tweġiba u nixtieq li xi ħadd jagħtini tweġiba ta' kif sar dan it-tkissir ta' din l- iskola proprju meta kellek intervista f'"The Times" mill-Perit Falzon, fejn iddikjara li kienet oxxenita' kbira u qiegħed jikkundanna serjament dak it- tkissir.

Mr Speaker, ħalli nkompli fuq l-edukazzjoni ġewwa l-gżira Għawdxija.

Naħseb huwa fatt magħruf minn kulħadd li gvern Laburista tal-futur lest u qiegħed iwiegħed solennement u jiżgura li l-gżira Għawdxija tingħata l- importanza u l-attenzjoni kollha li għandha bżonn.

Tajjeb ukoll li kulħadd jirrikonoxxi l-fatt li din l-importanza u attenzjoni, gvern Laburista se jagħtiha f'kull qasam għall-iżvilupp soċjo-ekonomiku tal-gżira.

Min-naħa l- oħra jekk tara l-partit Nazzjonalista fil-gvern, mid-diversi mistoqsijiet parlamentari li għamilna f'dan il-Parlament, juri biċ-ċar li m'għandux għal qalbu l-interess ta' Għawdex.

Ftit li xejn jimportah mill-gżira Għawdxija u l-unika ħaġa li jimportah mill-gżira Għawdxija hija dik li jagħmel it- taxxi, li jgħolli n-nollijiet tal-Gozo Channel u biex jagħmel affarijiet li huma kontra dak li aħna dejjem tgħallimna li hemm bżonn għall-gżira Għawdxija.

Bħala gvern Laburista alternattiv fassalna iswed fuq l-abjad abbozz ta' pjan għall-iżvilupp tal-gżira Għawdxija u pjan li aħna kburin bih.

Saħansitra anke l-ministru għal Għawdex qalet espressament fuq programm televiżiv li hija taqbel mal-pjan Laburista.

Sal-lum gvern Nazzjonalista qatt ma kellu ħila jagħmel pjan ta' żvilupp għall-gżira Għawdxija matul dan iż-żmien kollu li ilu fil-gvern.

Bla dubju ta' xejn il-partit Laburista jemmen li l-edukazzjoni huwa wieħed mill-oqsma ewlenin u li meta jkun fil-gvern se jagħtih imbottatura fil-gżira Għawdxija.

Aħna nemmnu li l-edukazzjoni għandha tkun wieħed mill-pilastri soċjo-ekonomiku tal-gżira Għawdxija u li bih, aħna rridu nixprunaw l-ideat u l-edukazzjoni fil-gżira Għawdxija.

Aħna nemmnu li l-edukazzjoni ta' uliedna għandha tkun il-bażi ta' kull ħaġa li ssir u li nfittxu fil-gżira Għawdxija.

Kif diġa' spjegajt, l-abbozz tal-pjan Laburista għal Għawdex jipproponi diversi miżuri konkreti u konformi mal-politika moderna u aġġornata għall-qasam edukattiv.

Mr Speaker, qabel ma nibda nispjega ftit x'inhi l-viżjoni tal-partit Laburista għall-gżira Għawdxija, xtaqt ngħid ukoll li l-partit Laburista ltaqa' ma' diversi għaqdiet fil-gżira Għawdxija ħalli jieħu l-veduti tagħhom dwar dan il-pjan ta' żvilupp għall-gżira Għawdxija.

Waħda minn dawn l-għaqdiet kienet l-MUT, ippreseduta miċ-chairman tagħhom ta' Għawdex, il-Kavallier Joe M. Attard.

Min-naħa tagħha, l-MUT elenkatilna diversi affarijiet ħżiena li qegħdin isiru fil-qasam edukattiv ta' Għawdex, fosthom ħaġa li ilna ntambru fuqha għal snin sħaħ, jiġifieri l-bżonn li naħsbu minn kmieni meta kap ta' skola jkun wasal biex jirtira.

Din hija xi ħaġa amministrattiva imma s'issa għadu m'hemmx ħsieb ta' min se jimla d-diversi postijiet tal-kapijiet li waslu biex jirtiraw.

Din hija xi ħaġa li ma tridx ħafna ħila biex tagħmilha għaliex kulma trid sempliċi kordinazzjoni bejn Għawdex u Malta.

Il-gvern għandu jaħseb minn qabel ħalli meta jkun hemm xi kap ta' skola li se jirtira, ikollu diġa' lil ħaddieħor sabiex jieħu postu u mhux iħalli żmien twil bil-post vakant, bir-riżultat li tbati l-iskola u indirettament anke l-istudenti ta' l-istess skola.

L-MUT qaltilna li fil-qasam edukattiv hemm bżonn ta' kjarifikazzjoni dwar il-kompetenzi tal-kordinatur tal-kulleġġi, ta' l-assistent direttur ta' Għawdex, ta' l-education officer u tad-direttur tal-customer services fil- ministeru għal Għawdex.

Din hija waħda mill-problemi kbar li għandna fil- gżira Għawdxija, problemi li kif diġa' għidt, ġejjin mill-fatt li noħolqu l- istrutturi, ħafna ismijiet sbieħ u mbagħad ħadd jaf x'inhu l-poter tiegħu.

Per eżempju, għandek l-education officer u l-customer service ta' l- edukazzjoni u ħadd minnhom ma jaf x'inhu l-poter tiegħu, ħadd minnhom ma jaf fejn għandu jasal u fejn għandu jispiċċa, bir-riżultat li jispiċċaw b'konflitt ma' xulxin.

Wieħed jgħid mod u l-ieħor jgħid mod ieħor, wieħed jagħti ordni u l-ieħor iħassar dik l-ordni, bir-riżultat li għandek Torri ta' Babel fil-gżira Għawdxija!

Ħadd ma jaf fejn għandu jasal u ħadd ma jaf fejn hi l-kompetenza tiegħu.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li niċċaraw ir-rwol ta' kull bniedem li hemm f'dawn it-tliet uffiċċji b'tali mod u manjiera li ma jkollokx, per eżempju, id-direttur tal-customer service fil-ministeru għal Għawdex iħassar dak li jagħmel l-assistent direttur ta' l-

edukazzjoni.

Meta bniedem toqgħod tħassarlu l-ordnijiet li jkun għamel, tkun qed tkissirlu l-viżjoni tiegħu u tkissirlu dak li jkun jemmen li huwa ta' ġid fl-edukazzjoni.

Għalhekk hemm bżonn ta' kjarifika tal-kompetenzi ta' dawn l-uffiċċji għaliex b'dan il-fatt biss, l-edukazzjoni ta' Għawdex qiegħda tmur lura serjament.

L-MUT qaltilna wkoll li hemm bżonn li jkun hemm xi forma ta' dixxiplina dwar l-uffiċjali Maltin li jieħdu deċiżjonijiet għal Għawdex.

Skond l-MUT, dawn l-uffiċjali għandhom it- tendenza li jfarfru fuq il-gżira Għawdxija meta jkollhom jieħdu xi deċiżjoni diffiċli.

Din hija xi ħaġa żbaljata u mhux sew li meta jkollok deċiżjoni diffiċli, tfarfarha minn fuq spallejk u tibda twaħħal fuq xi ħadd responsabbli fil-gżira Għawdxija.

L-MUT qaltilna wkoll li wasal iż-żmien li ż-żewġ kumplessi sekondarji tal- gvern, jiġifieri l-Iskola Agius De Soldanis tal-bniet u l-Iskola Ninu Cremona tas-subien, jinqasmu fi tnejn, l-ewwel parti minn form 1 sa 2 u t- tieni parti minn form 3 sa 5.

Skond l-MUT, wasal iż-żmien - u naħseb li hemm sens f'dak li qegħdin jgħidu - li ż-żewġ kumplessi sekondarji tal- gvern jinqasmu fi tnejn.

Qaltilna wkoll li qiegħed ikun hemm ħela ta' riżorsi enormi f'dawn il-kumplessi.

Peress li dawn il-kumplessi qegħdin ħdejn xulxin, ċerti riżorsi, anke umani, jistgħu faċilment jintużaw mit- tliet skejjel f'daqqa, jiġifieri l-Iskola Agius De Soldanis, l-Iskola Ninu Cremona u l-Iskola Mikiel Anġ Refalo.

Eżempju ta' riżorsa li tista' tintuża mit-tliet skejjel huwa l-isports complex.

Ma nafx għalfejn affarijiet ta' kordinazzjoni u affarijiet sempliċi ma jsir xejn fuqhom ħalli jkollna anqas ħela ta' riżorsi.

L-MUT qaltilna wkoll li hemm bżonn ta' kumitat li jikkordina l-korsijiet u s-servizzi offruti f'Għawdex mill-istat permezz taċ-ċentru Sir Mikiel Anġ Refalo, l-MCAST, il-Gozo Centre ta' l-Universita', l-ITS u l-ETC.

Din hija problema kbira oħra fil-qasam edukattiv fejn għandek dak li tagħmel l-id ix- xellugija, ma tkunx taf bih l-id il-leminija.

Dan kollu joħroġ mill-fatt li fil-gżira Għawdxija m'hemmx kordinazzjoni, f'affarijiet żgħar li jfissru ħafna u meta tħallihom jimxu għal riħhom, they blow up out of all proportions.

Naħseb li hemm bżonn ikun hemm aktar sinerġija u kordinazzjoni bejn dawn iċ-ċentri ħalli wieħed ikun jaf x'inhu jagħmel l- ieħor.

Inutli li l-ETC toħroġ skemi u min-naħa l-oħra l-MCAST ma tkunx taf bihom.

Dawn huma affarijiet li bi ftit ħsieb u bi ftit ippjanar jistgħu faċilment jitranġaw.

L-MUT qaltilna wkoll li hemm bżonn li tingħata aktar attenzjoni fuq is- suġġetti non-akkademiċi, bħall-isports u kultura ġenerali u soċjali.

Din hija problema oħra fil-gżira Għawdxija u ma nafx għalfejn suġġetti bħal dawn ma jingħatawx spinta fil-gżira tagħna.

Problema kbira li semmewlna - naħseb li hawnhekk għandhom raġun u hemm bżonn li l-ministeru għal Għawdex tagħmel xi ħaġa konkreta dwarha u mhux nagħmlu dawn il-buzz words u dawn l- ismijiet li ma jfissru xejn - hija dik li normalment it-tfal Għawdxin ikollhom jinqatgħu mill-familja tagħhom qabel tfal tamparhom Maltin.

Dan ikollhom jagħmluh sabiex imorru jistudjaw jew jaħdmu f'Malta.

Din hija problema kbira u nħoss li dawn l-istudenti li jkollhom jinfatmu mill- familji tagħhom qabel studenti sħabhom Maltin, m'humiex realment jirċievu l- formazzjoni li hemm bżonn li jirċievu fl-iskola meta jasal il-mument li jħallu art twelidna, il-gżira sabiħa ta' Għawdex u jitilqu lejn id-dinja tax-xogħol jew lejn id-dinja ta' l-edukazzjoni terzjarja ġo Malta.

Mr Speaker, l-MUT qalet li peress li l-popolazzjoni Għawdxija hija ħafna aktar iżgħar minn dik ta' Malta, m'għandux ikun hemm l-istess numru minimu ta' studenti sabiex jinfetħu l-korsijiet.

Din hija xi ħaġa oħra li b'daqsxejn ta' kordinazzjoni tista' tingħata diskriminazzjoni pożittiva favur l-Għawdxin.

Jekk f'Għawdex għandek kollox magħluq, ma tistax tippretendi li biex jinfetaħ kors irid ikollok l-istess numru ta' studenti minimu kif hawn f'Malta.

Jekk nimxu b'dan il-mod verament lil Għawdex ma nkunux qegħdin niddiskriminawh pożittivament imma nkunu sempliċement qegħdin inwaddbu fil-baħar il-konċett ta' reġjonalita'.

Mr Speaker, fost il- prinċipji li gvern Laburista jemmen li bihom Għawdex għandu jkollu diskriminazzjoni pożittiva minħabba d-diffikultajiet naturali u permanenti li l-gżira tbati minnhom, hemm tlieta li għalija huma importantissimi.

Gvern Laburista tal-futur se jaħdem fuq dawn it-tliet prinċipji li huma l- prinċipju ta' l-inklussivita', il-prinċipju ta' l-iżvilupp ekonomiku u l- prinċipju tad-diversifikazzjoni.

Il-gvern preżenti għandu jara li l- prinċipju ta' inklussivita' jgħaqqdu mal-prinċipju ta' l-iżvilupp ekonomiku u mal-prinċipju tad-diversifikazzjoni.

Se nibda biex insemmi l-ewwel prinċipju, jiġifieri dak ta' l-inklussivita', li permezz tiegħu nemmen li jistgħu jinħolqu opportunitajiet fl-edukazzjoni.

B'dan il-mod tkun qiegħed tagħmel l-edukazzjoni aċċessibbli għal kulħadd.

Fuq dan il-punt se nieqaf ħalli nsemmi ftit is-sitwazzjoni tal-MCAST fil-gżira Għawdxija.

Nixtieq infakkar lil din il-Kamra li skond il-mission statement, l-MCAST twaqqaf - u hawn se nikkwota - sabiex "nipprovdu edukazzjoni, taħriġ vokazzjonali u professjonali li jintlaħaq minn kulħadd, f'dimensjoni internazzjonali u li jaqdu l-bżonnijiet ta' individwi u ta' l-ekonomija".

Mela l-mission statement ta' l-MCAST qiegħda tgħaqqad l-edukazzjoni mad- dimensjoni mhux biss vokazzjonali u professjonali imma anke mad-dimenzjoni tal-bżonnijiet ta' l-individwu u ta' l-ekonomija.

Żgur li f'Għawdex dan il- mission statement mhux qed jintlaħaq kif mixtieq u l-Għawdxin m'humiex jingħataw l-istess opportunitajiet li qed jingħataw sħabhom il-Maltin għaliex, kif jaf kulħadd, l-MCAST huwa magħmul minn disa' istituti li kollha joffru korsijiet full-time u part-time.

Il-korsijiet full-time huma fuq erba' livelli li jibdew minn foundation u jwasslu sa diploma.

F'Malta qegħdin jingħataw 89 full-time course fuq 50 suġġett filwaqt li f'Għawdex qed jingħataw 13 full-time course fuq 12-il suġġett u foundation certificate course.

Mr Speaker, hemm tliet istituti, ta' l-agri-business, ta' l-arti u d-disinn u dak tal-marittimu u ta' l-inġinerija mekkanika li m'huma jagħtu l-ebda kors f'Għawdex.

Bħala korsijiet part-time f'Malta hemm 165 kors mentri f'Għawdex hemm biss sitt korsijiet.

Bil-permess tal-Kamra, nixtieq inpoġġi tabella li turi n-numru tal-korsijiet full-time u part-time li huma offruti f'Malta u f'Għawdex.

Din it-tabella turi li għall-agri-business hemm erba' korsijiet full-time f'Malta mentri f'Għawdex ma nsibu lanqas kors wieħed.

In-numru ta' korsijiet part-time nsibu sebgħa f'Malta mentri f'Għawdex m'għandek xejn.

Korsijiet fuq arti u disinn, f'Malta nsibu sebgħa offruti mentri f'Għawdex xejn.

Korsijiet part-time fuq dan is-suġġett jiġu offruti 22 f'Malta mentri f'Għawdex xejn.

Korsijiet full-time fuq l-inġinerija tal- bini u l-kostruzzjoni, f'Malta għandek 16 mentri f'Għawdex għandek wieħed.

Korsijiet part-time f'Malta għandek 10 mentri f'Għawdex m'għandek xejn.

Korsijiet full-time tan-negozju u l-kummerċ, f'Malta għandek 12 mentri f'Għawdex għandek erbgħa.

Korsijiet part-time għandek 21 f'Malta mentri f'Għawdex għandek wieħed.

Korsijiet full-time fis-servizzi fil-komunita' f'Malta għandek 15 mentri f'Għawdex għandek tnejn.

Part-time għandek erbgħa f'Malta u f'Għawdex m'għandek xejn.

Korsijiet full-time fl-inġinerija elettrika u l-elettronika għandek sebgħa f'Malta mentri f'Għawdex għandek tnejn biss.

Part-time għandek tmienja f'Malta mentri f'Għawdex għandek wieħed.

Korsijiet full- time fit-teknoloġija ta' l-informazzjoni u l-komunikazzjoni għandek ħamsa f'Malta mentri f'Għawdex għandek tnejn.

Part-time għandek 52 f'Malta mentri f'Għawdex għandek erbgħa.

Korsijiet full-time fuq il-marittimu għandek sebgħa f'Malta mentri f'Għawdex m'għandek xejn.

Part-time għandek 36 f'Malta mentri f'Għawdex m'għandek xejn.

Korsijiet full-time fuq l- inġinerija mekkanika għandek 16 f'Malta mentri f'Għawdex għandek wieħed.

Part-time għandek ħamsa f'Malta mentri f'Għawdex m'għandek xejn.

Mr Speaker, jekk tiġi għat-total issib li għandek 89 kors full-fime ġo Malta mentri f'Għawdex għandek 12-il kors offruti.

Bħala korsijiet part- time ssib li f'Malta għandek 165 mentri f'Għawdex għandek sitta biss.

Naħseb li minn din it-tabella wieħed jara l-faqar ta' dan il-gvern fejn jidħol il-qasam edukattiv għall-gżira Għawdxija.

Tinduna wkoll kemm aħna l- Għawdxin m'aħniex qegħdin niġu ttrattati like with like ma' sħabna l- Maltin.

U din li tagħmilna inferjuri mal-Maltin iddejjaqni lili għaliex mhux sewwa li dawn l-affarijiet isiru fil-gżira Għawdxija.

Għalhekk il- gvern Laburista se jimpenja ruħu fuq dan in-nuqqas mhux biss billi l-MCAST jibda jipprovdi aktar korsijiet f'Għawdex iżda anke billi jibda jingħata sussidju speċjali – u dan qegħdin inwegħduh fil-pjan ta' żvilupp għall- gżira Għawdxija - lill-istudenti Għawdxin li qegħdin fl-MCAST ta' Malta.

B'hekk l-istudenti Għawdxin ikunu jistgħu jsegwu korsijiet li ma jsirux f'Għawdex mingħajr ma jkollhom jagħmlu spiża żejda meta kkomparata ma' l- istudenti residenti f'Malta.

Gvern Laburista ġdid jiżgura wkoll li l-prinċipju ta' l-edukazzjoni tevolvi b'sinerġija ma' l-iżvilupp ekonomiku anke f'Għawdex, fejn l-istudenti għandhom bżonn ta' gwida u direzzjoni aħjar fl-għażliet tagħhom.

Huwa importanti ħafna li jkun hemm aktar sinerġija bejn l-edukazzjoni u l- iżvilupp ekonomiku.

Ma nafx għalfejn dan il-gvern, li tant jiftaħar li għandu viżjoni, din il-biċċa xogħol ta' sinerġija bejn l-edukazzjoni u l- żvilupp ekonomiku għadu qatt ma ħaseb dwarha.

Aħseb u ara kemm qiegħed jippjanaha għall-gżira Għawdxija!

Fil-fatt jirriżulta li minn 996 student li ggradwaw mill-Universita' ta' Malta fl-aħħar seba' snin, kien hemm 266 li ggradwaw fl-edukazzjoni mentri 9 biss iggradwaw fit-teknoloġija ta' l- informazzjoni u 13 fin-negozju u fil-computing.

Jekk ma' dawn jiżdiedu l- istudenti li ggradwaw miċ-ċentru ta' l-Universita' f'Għawdex insibu li minn total ta' 1,098 Għawdxi li ggradwaw f'dawn l-aħħar seba' snin, kien hemm 319 li ggradwaw fl-edukazzjoni.

Mr Speaker, biex jirrisolvi din il-problema, gvern Laburista tal-futur se jiżgura li jsiru korsijiet ġodda fiċ-ċentru ta' l-Universita' f'Għawdex bħalma huma Diploma, Baċellerat u Masters fir-riċerka, fit-teknoloġija ta' l-informazzjoni, fl-ippjanar, fl-agrikoltura u fin-negozju u fil-computing.

Qegħdin inwiegħdu li tingħata għotja lill-universita' għall-ingaġġ ta' għalliema u professuri li jkunu speċifikatament fuq dawn il-korsijiet.

Irridu wkoll li tinħoloq sinerġija bejn iċ-ċentru ta' l-universita', l- MCAST, l-ETC u l-iskejjel post-sekondarji.

Difett kbir li dan il-gvern għadu lanqas ittenda bih huwa li m'hemmx din is-sinerġija bejn iċ-ċentru ta' l-universita', l-MCAST, l-ETC u l-iskejjel post-sekondarji.

Bħala gvern Laburista tal-futur qegħdin nippromettu wkoll li jingħata sussidju speċjali lill-istudenti Għawdxin fl-Universita' ta' Malta u li qegħdin isegwu korsijiet f'oqsma speċifiċi, bħalma huma dawk relatati max-xjenza u ma' l-innovazzjoni.

Kif qegħdin taraw, il-pjan ta' żvilupp tal-partit Laburista huwa pjan imsejjaħ fuq prinċipji bażilari, prinċipji li min-naħa waħda għandek l- edukazzjoni u min-naħa l-oħra għandek it-tagħlim u l-iżvilupp ekonomiku tal- gżira Għawdxija.

Fuq il-vapur ta' Għawdex il-bieraħ iltqajt ma' persuna li għamlet erba' snin kors fil-computing u fil-banking.

Qaltli li marret tfittex ix-xogħol u marret tapplika mal-banek iżda wara erba' snin kors għadha ma sabet imkien.

Il-bieraħ kellha titla' Malta ma' missierha ħalli tmur l-ETC biex forsi ssib impjieg x'imkien.

Dawn huma affarijiet ħżiena li qed jiġru.

Hemm bżonn li l-istudenti Għawdxin nimmirawhom fuq dawk is- suġġetti fejn wara li jieħdu d-degree, ikunu verament jistgħu jaħdmu u jaqilgħu l-għajxien tagħhom.

Per eżempju, mhux sewwa li joħorġu ħafna avukati u nutara mill-universita' biex imbagħad, ikollhom jaħdmu ma' avukati oħra bil-Lm1 is-siegħa.

Dawn huma l-oxxenitajiet li qegħdin isiru ġewwa Malta u ġewwa Għawdex.

Wara kors ta' ħames snin tispiċċa taħdem ma' avukat ieħor u titħallas bil- Lm1 is-siegħa u tkun qisek il-bidillu tiegħu jew iż-żibel tiegħu!

Dan jagħtik Lm1 is-siegħa sabiex tagħmillu d-dirty work mentri hu jitħallas tal- kumplament.

Mhux sew li nħallu dawn l-affarijiet iseħħu u l-partit Laburista ilu jgħidhom dawn l-affarijiet.

Hemm bżonn li l-istudenti nedukawhom u nuruhom fejn għandhom jaħdmu.

Jekk ma nagħmlux dawn l- affarijiet, il-gżira Għawdxija se tbati.

Kif wieħed jista' faċilment jinduna, gvern Laburista qiegħed jieħu miżuri taħt il-prinċipji ta' l- inklussivita' u tas-sinerġija għall-ħteġijiet ta' l-iżvilupp ekonomiku.

Fl- istess ħin jassigura d-diversifikazzjoni fil-programmi ta' taħriġ offruti f'Għawdex.

Fejn dan mhux possibbli, l-istudenti Għawdxin se jkunu esposti għall-akbar firxa ta' tagħlim f'dixxiplini varji.

U dan se jsir billi l- gvern Laburista jgħinhom kif inhu jixraq sabiex isegwu korsijiet f'Malta.

Mr Speaker, dan huwa l-impenn li qiegħed jagħmel il-partit Laburista, bħala gvern alternattiv, fl-abbozz tiegħu ta' żvilupp għall-gżira Għawdxija; impenn li bih gvern Laburista se jgħin kif jixraq lill-istudenti Għawdxin sabiex dawn ikunu jistgħu jsegwu korsijiet f'Malta.

Dan huwa l-impenn li qiegħed jagħmel il-partit Laburista fl-abbozz tiegħu għall-iżvilupp tal- gżira Għawdxija, impenn li l-għada li l-partit Laburista jieħu l-gvern f'idejh, se jwettaq fl-interess tal-poplu Għawdxi.

Fl-opinjoni tiegħi, gvern Laburista tal-futur se juri bis-serjeta' kemm għandu għal qalbu lill- poplu Għawdxi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li tixtieq tpoġġi xi dokument fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Speaker, inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra;

Lista li turi l-korsijiet tal-MCAST f'Malta u Għawdex flimkien ma' l- għadd ta' studenti f'kull kors.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Mr Speaker, nixtieq nibda l- intervent tiegħi proprju fejn spiċċa l-kollega tiegħi l-Onor.

Anton Refalo, fejn għamel riferenza għall-gradwati u għall-istudenti Għawdxin li jkollhom jiġu Malta sabiex ikomplu l-istudji tagħhom.

Naħseb li jekk qatt kien hemm xi ħadd li ħaseb fil-gradwati Għawdxin, dan kien proprju l-gvern preżenti.

Fil-fatt bħalissa għadna kemm nidejna skema għall-gradwati Għawdxin sabiex ikunu jistgħu jimpjegaw ruħhom ġewwa Għawdex stess.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-graduate scheme li nidejna bil-fondi ta' l-Unjoni Ewropea, skema li ħadmet għaliex kellna applikanti Għawdxin li applikaw u proprju ġew ingaġġati f'Għawdex stess ma' employers Għawdxin.

Għalhekk dan diġa' kien pass 'il quddiem, inizjattiva li ħadna bħala ministeru għal Għawdex favur il-gradwati Għawdxin.

Kienet skema li rnexxiet u skema li beħsiebna nirrepetuha anke 'il quddiem.

L-Onor.

Refalo spiċċa d-diskors tiegħu b'riferenza għall-istudenti Għawdxin li jkollhom jiġu Malta.

Din kienet realta' fis-snin li għaddew, għadha hekk illum u naħseb li se nkomplu ngħixuha aktar 'il quddiem.

U għaliex le?

Aħna rridu li ħafna studenti Għawdxin ikomplu l-istudji tagħhom fl- universitajiet tagħna, pero' aħna lanqas abbandunajnihom lil dawn l- istudenti.

Anzi kien proprju fil-budget tas-sena l-oħra meta aħna żidna l- istipendju u l-allowance li l-ministeru għal Għawdex jagħti lill-istudenti Għawdxin proprju għaliex jiġu jgħixu f'Malta matul il-kors tagħhom.

Naturalment din ma kenitx żieda kożmetika imma kienet żieda sostanzjali, tant li llum, student Għawdxi li jiġi jistudja f'Malta għandu kważi madwar Lm100 fix-xahar proprju sabiex ipatti għall-ispejjeż kbar li jkun qiegħed għaddej minnhom.

Żgur li din iż-żieda m'hijiex biżżejjed pero' kien proprju dan il-gvern li s-sena l-oħra żied l-allowance ta' l-istudenti, apparti l-istipendju normali li jieħdu bħal kull student ieħor Malti.

U naħseb li dan huwa pass ieħor 'il quddiem.

Mr Speaker, fil-passat kienet tingħata l-allowance biss lil dawk l- istudenti ta' l-universita' imma aħna frixniha wkoll għal kull student Għawdxi li qed jagħmel kwalunkwe kors f'Malta, irrilevanti jekk huwiex fl- universita' jew le.

Dan jgħodd ukoll għal dawk li jieħdu kors fl-MCAST jew fl-ITS.

Jiġifieri dawn huma żewġ passi 'il quddiem favur l-istudenti Għawdxin u qegħdin nagħmluhom għaliex nemmnu fihom.

Nemmnu li rridu nkomplu ninkoraġġuhom u anke ngħinuhom sabiex itaffu l-piżijiet kbar li għandhom.

Din kienet proposta li jiena ressaqt u li ġiet aċċettata mill- gvern tal-ġurnata.

Allura b'wiċċna minn quddiem ngħidu li m'hu veru xejn li dan il-gvern qiegħed jabbanduna l-istudenti Għawdxin.

Anzi kien proprju dan il-gvern li kompla jħeġġeġ sabiex nagħtu u noħorġu b'ideat ġodda ħalli ntaffu l-piżijiet tal-familji Għawdxin u anke sabiex ninkoraġġixxu aktar studenti li jiġu jistudjaw f'Malta.

Ħalli issa niġi għall-emendi li qed jiġu mressqa għad-diskussjoni fuq l-Att dwar l-Edukazzjoni.

Irrid ngħid mill-bidunett li huma emendi li jkomplu jsaħħu l-qasam edukattiv, kemm għaliex għall-ewwel darba qegħdin jagħtu valur ta' professjoni lill-vokazzjoni ta' l-għalliema kif ukoll għaliex jenfasizzaw il-viżjoni ta' kwalita' fejn jidħlu t-tfal tagħna.

Illum bil- fatti u mhux bil-kliem nistgħu ngħidu li l-qasam ta' edukazzjoni, f'kull livell mar passi ta' ġgant 'il quddiem minn kif konna writnieh fil-passat.

F'din il-Kamra ssemmiet il-Ministru Agatha Barbara għall-kontribut tagħha fl-edukazzjoni u jiena wkoll insellmilha għax-xogħol li għamlet f'dan il- qasam.

Pero' rridu nsellmu b'mod mill-aktar qawwi anke lil kull ministru ta' l-edukazzjoni li kien hawn taħt gvern Nazzjonalista.

B'mod partikolari rrid nenfasizza fuq il-Ministru Louis Galea, għall-ġid kbir li qiegħed iwettaq fil-kamp edukattiv, għall-ħeġġa tiegħu, għall-inizjattivi tiegħu u għall-ideat verament innovattivi li minn ġurnata għal oħra joħroġ favur il- kamp edukattiv.

Mr Speaker, illum l-edukazzjoni terzjarja hija realta' meqjusa mill-parti sostanzjali ta' l-istudenti.

Illum huma mijiet, anke minn Għawdex stess, li jidħlu s-sixth form u jkomplu l-Universita' ta' Malta, l-MCAST jew fi stituti oħra bħall-ITS.

Grazzi għall-ħidma intensiva ta' dan il-gvern, illum l-edukazzjoni hija meqjusa b'valur u fejn ħafna ġenituri jirsistu ma' wliedhom sabiex ma jitilqux il-bank ta' l-iskola, minkejja li ma jkunux għadhom fil-fażi ta' l-edukazzjoni obbligatorja.

Fl-istess ħin qegħdin naraw apprezzament ukoll lejn l-opportunitajiet edukattivi li qed joffri l- gvern f'livelli u f'areas differenti fejn tidħol l-edukazzjoni għall- adulti.

Għandna ċifri inkoraġġanti u li jistimulaw lill-gvern sabiex ikompli għaddej bl-isforzi tiegħu f'dan il-qasam.

Min-naħa l-oħra, l-edukazzjoni obbligatorja għall-istudenti fil-livelli primarji u sekondarji, bla dubju ta' xejn ma tingħarafx minn dik ta' 20 sena ilu, fejn illum insibu mhux biss livelli u miri ġodda ta' tagħlim imma wkoll għodda u metodi ġodda ta' tagħlim li jippermettu riżultati aħjar għall-istudenti tagħna.

U mela jiġi l-Onor.

Anton Refalo, fil-bidu tad- diskors tiegħu jgħid li m'hemmx paragun bejn l-iskola tal-lum u l-iskola ta' meta kien imur hu!

Jiġifieri l-Onor.

Refalo irid jgħid li aħna morna lura?

Jiena ma nafx imma kultant jiġini dubju jekk aħniex qegħdin ngħixu fl-istess pajjiż.

M'hemmx paragun fis-sens tajjeb għaliex morna ħafna 'l quddiem fil-qasam edukattiv.

Il-faċilitajiet li fihom qegħdin jiġu edukati ż-żgħar tagħna huma għal kollox differenti minn dak li konna writtna dan.

U dan wara li l-gvern preżenti irnexxielu jagħmel investimenti ta' miljuni ta' liri fl-iskejjel tagħna, li żgur dawn il-miljuni komplew jgħinuna nimxu 'l quddiem.

Mr Speaker, għal dan il-gvern l-edukazzjoni hija verament il-pedament ta' soċjeta' stabbli.

Dan il-gvern identifika l-qasam ta' l-edukazzjoni anke bħala wieħed mit-tliet pilastri ewlenin ta' ħidmietu, flimkien ma' l- ekonomija u l-ambjent.

L-edukazzjoni tibqa' binarju mill-aktar importanti fl-iżvilupp ta' kwalunkwe bniedem u għalhekk din l-insistenza min-naħa tal- gvern Malti lejn ir-realizzazzjoni tal-potenzjal sħiħ tal-bniedem fejn jidħol dan il-qasam.

L-edukazzjoni tibqa' ċ-ċavetta tas-suċċess ta' kwalunkwe soċjeta' daqskemm l-injoranza jew in-nuqqas ta' opportunitajiet ma joħolqux il-possibilita' ta' tkabbir.

Jekk inħarsu lejn il-lat akkademiku naraw ċifri ta' achievement li huma impressjonanti.

Hawnhekk niġi għall-parti ta' Għawdex u jekk inħarsu lejn il-livell primarju, ninnotaw li mill-istudenti li jiddeċiedu li jidħlu għall-eżami tal-junior lyceum, matul l-aħħar għaxar snin kellna żieda ta' 14% f'Għawdex.

Fl-1995 kienu jgħaddu għall-junior lyceum madwar 50% mentri fl-2005 din iċ- ċifra telgħet għal 64%.

Issa mit-total kollu ta' studenti li jattendu year 6 f'Għawdex, jiġifieri mill-istudenti kollha li wħud minnhom jagħmlu l- eżami u oħrajn le, għaddew 48% mill-eżamijiet tal-junior lyceum fl-1995, filwaqt li s-sena l-oħra, dawn telgħu għal 59%, żieda sinifikanti ta' 11%.

Din hija konferma ta' kemm il-ħidma, min-naħa tal-gvern fuq il-kwalita' ta' l-edukazzjoni għaż-żgħar tagħna qiegħda tagħti l-frott tagħha.

Ċifra oħra impressjonanti hija dik ta' l-istudenti Għawdxin li jiddeċiedu li jkomplu l-edukazzjoni terzjarja tagħhom f'Għawdex billi jsegwu l-kors tal- matsec fis-sixth form Għawdxija.

Hawnhekk ukoll, fis-sena skolastika 1998/99, kien hemm 345 student fis- sixth form ta' Għawdex, mentri fis-sena skolastika li għaddiet, kellna rekord ta' aktar minn 500 student, jiġifieri żieda kważi ta' aktar minn 36%.

Matul dawn l-aħħar snin, f'Għawdex, l-opportunitajiet edukattivi għaż- żgħażagħ tagħna ma kenux biss dawk marbuta mal-kors tal-matsec jew ma' korsijiet oħra li toffri s-sixth form f'Għawdex imma tajjeb li wieħed ifakkar, li hawnhekk, dan il-gvern waqqaf ċentru tal-MCAST fix-Xagħra fl- 2002 u fis-sena ta' wara waqqaf ċentru ieħor, din id-darba fix-Xewkija.

Irrid ngħid li fl-istess żmien kellna wkoll kritika dwar l-MCAST.

Fil-fatt il-kelliem ta' qabli tkellem fuq kif f'Malta hemm numru ta' full-time courses mentri f'Għawdex m'għandniex dak in-numru kollu.

Madanakollu jiena nħares lejn l-MCAST b'mod pożittiv u ngħid li kien proprju gvern Nazzjonalista li m'abbandunax lil Għawdex.

Jekk fetħu xi istituti f'Malta, ftaħnihom f'Għawdex ukoll.

Iż-żieda ta' studenti li qed ikollna minn sena għall-oħra f'dawn l-istituti jagħtina l-kuraġġ sabiex inkomplu nimxu aktar 'il quddiem u niftħu aktar korsijiet full-time u part-time.

Fl-ewwel sena li ftaħna l-MCAST kien hemm biss 66 student, mentri llum, tliet snin wara, dan in-numru tela' għal 113.

Fir-rigward ta' Għawdex, għall-kuntrarju ta' dak li qal il-kelliem ta' qabli, għamilna diskriminazzjoni pożittiva għaliex korsijiet fejn kellna biss erba' jew ħames studenti biss għamilnihom xorta waħda.

Jekk inħarsu lejn iċ-ċentru ta' l-ITS naraw li kellna wkoll il-kritika fuq dan il-proġett li ninsabu għaddejjin bih bħalissa u li huwa ffinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Il- kritika li qiegħda ssir huwa minħabba li qed inwaqqgħu l-iskola tal-Qala.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li m'hu veru xejn li waqqajna l-iskola kollha tal-Qala.

L-iskola primarja tal-Qala għadha hemm, ma waqa' xejn minnha u lanqas se nwaqqgħu minnha.

Aħna għamilna applikazzjoni sabiex inwaqqgħu l-parti li kienet tokkupa l-ITS, jiġifieri l-garaxx tan-naħa ta' fuq.

Min-naħa tagħna, sabiex nakkomodaw anke lill-Kamra tal-Periti, żammejna l-faċċata ta' l-iskola.

B'hekk waqqajna biss il-parti ta' wara u dan għamilnieh bil-permessi neċessarji min-naħa tal-MEPA.

Bħalissa għaddejjin bix-xogħlijiet tagħna sabiex f'Għawdex ikollna aktar studenti mħarrġa fis-settur turistiku.

Allura hawnhekk tara s-sinerġija u l-mod ta' kif ngħaqqdu l-edukazzjoni ma' l-ekonomija sabiex ikollna studenti trained aħjar għas-settur turistiku.

Mr Speaker, mill-kelliema ta' l-Oppożizzjoni Għawdxin kont nistenna li proġett bħal dan ifaħħruh.

Jien ma nistax nifhem kif tista' titkellem dwar l-edukazzjoni u l-ekonomija meta mbagħad tiġi tikkritika proġetti li huma marbutin bejn l-edukazzjoni u l-ekonomija u li huma anke għall-ġid ta' Għawdex tagħna.

Xi kultant dawn l-affarijiet ma nifhimhomx u lanqas naċċettahom.

Jekk xi ħadd jaħseb li se jostakolana milli nkomplu mexjin f'din il-linja, sejjer żball għaliex aħna determinati, u b'kuraġġ kbir se nkomplu nagħmlu dak kollu possibbli ħalli jkollna studenti kapaċi li jsibu ruħhom fid-dinja tax-xogħol tal-futur.

Issemmew ukoll skejjel oħra u rrid ngħid li llum, l-iskola ta' l-arti u l-artiġġjanat kif ukoll l-iskola tal- mużika komplew mexjin 'il quddiem.

Ma nistax ma nagħmilx riferenza għall- iskola ta' l-arti u l-artiġġjanat, fejn għall-ewwel darba f'Għawdex se jkollna incubation centre li huwa l-kontinwazzjoni ta' dak li inti titgħallem fl-iskola ta' l-arti u l-artiġġjanat.

Madanakollu xi wħud mill- Għawdxin dawn l-affarijiet litteralment ma jagħtux kashom.

Nerġa' ngħid mill-ġdid li n-numru ta' studenti fl-Universita' ta' Malta żdied bil-kbir u aħna hekk irridu.

Irrid ngħid ukoll li hemm numru impressjonanti ta' Għawdxin li qegħdin isegwu ħafna korsijiet, kemm f'Għawdex stess kif ukoll f'Malta.

Fil-fatt fiċ-ċentru ta' l-universita' f'Għawdex żidna l-korsijiet.

Jekk inhu fl-ITS żidna l-korsijiet, jekk inhuwa l-ETC ħdimna magħhom ukoll u żidna ħafna korsijiet.

U f'Għawdex stess illum għandna rekord ta' kemm qegħdin isiru korsijiet full-time u part-time.

Ovvjament dan minbarra l-korsijiet obbligatorji, primarja, sekondarja u sixth form.

Pero' nerġa' ngħid li qatt daqs illum ma kien hemm daqstant korsijiet għal kull faxxa tas-soċjeta' għaddejjin f'Għawdex.

Ma ħallejna lil ħadd barra għaliex nemmnu li llum, l-edukazzjoni hija lifelong learning u allura ridna li l-korsijiet li norganizzaw ġewwa Għawdex ikunu mifruxa għal kull ċittadin Għawdxi.

Għaldaqstant b'wiċċna minn quddiem ngħidu li s-sistema edukattiva tagħna m'hijiex fqira - kif għamel riferenza għaliha l-Onor.

Anton Refalo - imma hija sinjura.

Qatt ma kienet sinjura daqs illum u dan mhux biss jikkonfermawh l-istudenti tagħna, bin-numru ta' żieda li kellna fihom, bin-numru inkoraġġanti ta' riżultati fil-junior lyceum, fl-'O' levels u fl-'A' levels imma anke għaliex illum qegħdin inkomplu nagħmlu l-edukazzjoni f'Għawdex aktar sinjura mil-lat ta' infrastruttura.

Hawnhekk irrid ngħid li għandi bżonn ħafna iktar ħin sabiex wieħed japprezza dak kollu li għamilna matul dawn l-aħħar għaxar snin.

Kien proprju fil-bidunett ta' l-amministrazzjoni tiegħi meta kont qbadt kull skola, rajt x'inhuma l-ħteġijiet tagħha f'dik li hija infrastruttura u għamilna rapport intensiv ta' kull skola li għandna ġewwa Għawdex.

Imbagħad sena wara l-oħra bdejna ntejbu l-infrastruttura u l-ambjent ta' kull skola.

Il-lista ma tispiċċa qatt u hija lista verament impressjonanti.

Imxejna bi priorita' u bdejna mill-aktar affarijiet neċessarji.

Naturalment dawn ma kenux xi lagħqa żebgħa kif smajna dalgħodu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni imma sar refurbishment totali.

Fil-fatt kellna wkoll nibnu partijiet ġodda kompletament u morna għal dak l-aktar li huwa essenzjali.

Per eżempju, deherli li l-ewwel affarijiet li għandna nagħtu l- aktar kas tagħhom kienu proprju l-parti fejn tidħol il-faċilitajiet sanitarji, li sfortunatament kienu għadhom antikwati għall-aħħar.

Morna wkoll għal dik li hija s-saħħa u s-sigurta'.

Dan għaliex kellna skejjel f'Għawdex li lanqas biss kellhom salvavita, mentri aħna rrimedjajna għal dan ukoll.

Irrid ngħid ukoll li bħalissa proprju għaddejja ħidma sabiex l- iskola primarja tax-Xewkija nagħtuha facelift mill-aktar qawwi.

Mr Speaker, fir-rigward ta' l-iskola tax-Xewkija rrid ngħid li aħna bdejna naħdmu fuqha mhux meta tressqet xi petizzjoni hawnhekk fil-Parlament.

Din irrid nagħmilha ċara mill-ewwel.

Kull darba li l-ministeru għal Għawdex joħroġ b'idea ta' proġett u nibdew naħdmu fuqha - u l-fażi preparatorja tieħu ħafna żmien - ssib fuq il-mejda tal-Kamra petizzjoni ħalli nibdew dan il-proġett.

Jiena lill-poplu Għawdxi dejjem emmint fih, naf li huwa intelliġenti u m'hu se jidħak bih ħadd.

Jekk aħna se nagħmlu refurbishment sħiħ, b'somma li kważi taqbeż il-Lm160,000 għall-iskola tax-Xewkija, ma kenitx idea li tfaqqa' subgħajk u twettaqha.

Din l-idea ilna naħdmu fuqha x-xhur u allura kien inutli li xi ħadd minn din il-Kamra jmur jiġbor il- firem tal-ġenituri tax-Xewkija biex jgħidilhom li rridu li l-iskola tagħna tingħata r-refurbishment li hemm bżonn, meta dan ir-refurbishment kien ippjanat u konna diġa' ħriġna t-tenders għalih.

U xi kultant dawn l- affarijiet jimmeraviljawni.

Madanakollu l-akbar meravilja hija l-pjan ta' ħidma li qiegħed jitkellem dwaru l-partit Laburista.

Sfortunatament fuq Għawdex kien fqir ħafna u l- ftit riferenza li għamel għalih kien proprju dak li aħna diġa' qegħdin inwettqu u li se nkomplu nwettqu 'l quddiem.

F'dan il-pjan ta' ħidma ma kien hemm l-ebda novita'.

Issa din il-kritika li m'hemmx kordinament bejn l-amministraturi u d-diretturi huwa kollu kliem fil-vojt.

Jiena nista' nagħti konferma li dak kollu li jsir f'Għawdex ma jsirx b'ħidma ta' persuna waħda imma jsir bi sforz kollettiv.

Kulħadd għandu t-terms of reference tiegħu u kulħadd jaħdem id f'id.

Wara kollox aħna ma nħarsux lejn is- suċċess tal-persuna individwali imma nħarsu lejn il-fatt li nirnexxu sabiex it-tfal tagħna jkunu aħjar u biex ikollhom skejjel tajbin.

Finalment dan jissarraf ukoll f'ċittadini aħjar u allura tgawdi minn dan kollu l- komunita' Għawdxija kollha kemm hi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Jekk m'hawnx aktar rimarki, insejjaħ lill-Ministru biex jagħlaq id-dibattitu.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Mr Speaker, id-dibattitu fuq l-edukazzjoni mhux se jieqaf għaliex qegħdin nagħmlu l-winding up fuq liġi li qiegħda tressaq diversi emendi għall-Att dwar l-Edukazzjoni.

Id-dibattitu mhux se jieqaf għaliex issa se ngħaddu għall-istadju ta' kumitat fejn l-abbozz ta' liġi jiġi eżaminat bir-reqqa.

Id-dibattitu mhux se jieqaf hawn għaliex l-edukazzjoni hija proċess kontinwu u dinamiku u l-gvern wera bil-fatti kemm huwa miftuħ għall-ideat, għall-kritika u għas-suġġerimenti.

Kull suġġeriment ġie kkonsidrat u mbagħad ittieħdu dawk id-deċiżjonijiet li huma fl-aqwa interess ta' pajjiżna.

Hawnhekk ma nistax ma nagħmilx xi kummenti ta' natura politika għalkemm kont nippreferi li ninjora d-diversi kummenti li saru mill- kelliema ta' l-Oppożizzjoni u nikkonċentra fuq ċerti punti li għandhom x'jaqsmu u li huma rilevanti għal-liġi li għandna quddiemna.

Madanakollu wara li dalgħodu smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ma nistax ma nikkonkludix li meta tanalizza u tevalwa oġġettivament il-kontribut ta' l-Oppożizzjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi, jidher biċ-ċar li jekk hawn xi ħadd li huwa skonness mir-realta', hija proprju l-Oppożizzjoni Laburista.

L-Oppożizzjoni hija skonnessa kompletament minn dak li tassew qed jiġri fl- edukazzjoni u tirrepeti biss dak li jsefsfulha f'widnejha xi wħud.

Hija Oppożizzjoni li l-aġenda tagħha llum m'hijiex l-aġenda biex intejbu l- edukazzjoni tal-pajjiż imma hija l-aġenda ffokata biss fuq kif se naħdmu - jekk hemm bżonn anke max-xitan - sabiex jintrebħu l-voti.

M'iniex qiegħed ngħid li l-aġenda ta' l-Oppożizzjoni hija aġenda anti-demokratika jew xi aġenda li m'hijiex fil-kontest ta' oppożizzjoni politika, pero' meta nagħsar dak kollu li ntqal mill-kelliema kollha, inkurunati mid-diskors tal- Kap ta' l-Oppożizzjoni, insib li quddiemi għandi Oppożizzjoni li mhux veru qiegħda tħejji ruħha għal x'inhu l-interess veru tal-pajjiż.

L-Oppożizzjoni li għandi quddiemi mhux veru qiegħda tifhem x'inhuma l- problemi veri u mhux veru li qiegħda tfassal soluzzjonijiet għal meta xi darba tkun fil-gvern.

Dak kollu li smajna min-naħa ta' l-Oppożizzjoni huwa kollu kemm hu indirizzat sabiex nogħġbu lil dan il-grupp jew lil dak l- individwu.

U kif jgħidu l-Ingliżi they are hunting with the hound and running with the hare.

Dak kien l-eżerċizzju li rajna hawnhekk, l-istess eżerċizzju li l-Oppożizzjoni tagħmel kemm fuq l-agrikoltura, kemm fuq it- turiżmu, kemm fuq is-servizzi soċjali u kif ukoll fuq is-saħħa.

Meta tagħsar dak kollu li jintqal issib ħafna stqarrijiet ġeneralizzati u stqarrijiet mingħajr l-ebda bażi ta' analiżi.

Dawn sempliċement jiġu mixħutin hekk, fl-ajru u allura bilfors li jġiegħluk tgħid: Imma x'qed tgħid l-Oppożizzjoni?

Mr Speaker, dalgħodu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkellem fuq il-fliexken u għalhekk jiena ngħidlu li empty bottles make most sound!

Huwa xebbah l- emendi li qed iressaq il-gvern f'dan l-Att dwar l-Edukazzjoni mal-fliexken.

U għalhekk nerġa' ngħidlu li empty bottles make most sound.

Ma nistax ngħid li ssorprendejt ruħi b'dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għaliex kont naf eżattament xi stand se jieħu.

Din kienet l-istess stand li ħa meta kont ressaqt il-liġi dwar il-patrimonju kulturali ta' Malta, jiġifieri dwar l-arkivji nazzjonali.

Din hija l-istand li jieħu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni fid-diskorsi tiegħu, kull darba li l-Ministru Galea jew il- gvern joħolqu strutturi sabiex itejbu servizz fid-diversi oqsma ta' pajjiżna; il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dejjem jgħid li kulma qed nagħmlu huwa li noħolqu l-istrutturi.

U għalhekk għidt li ma ssorprendejtx ruħi bid- diskors tiegħu.

Jekk tmorru tfittxu fid-dibattitu li kien sar meta waqqafna l-Heritage Malta, issibu l-istess sustanza tad-diskors li għamel illum.

Ma ssorprendejtx ruħi għaliex dan huwa d-diskors li jagħmel il-kap Laburista fil-każini Laburisti u fil-laqgħat tal-partit.

Madanakollu jiena ma nippretendix li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġi f'din il-Kamra u jagħmel biss għaxar minuti meeting ta' partit u daqshekk.

Mr Speaker, l-Onor.

Sant qalilna li fil-liġi m'hemmx focus dwar x'inhu jiġri fil-klassijiet, dwar l-ambjent li fih jitgħallmu l-istudenti u dwar x'qed nagħmlu għax-xjenza u t-teknoloġija.

Min qallu lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni li dawn il-materji rridu niktbuhom fil-liġi?

Anke l-Onor.

Carmelo Abela qalilna li fil-liġi m'hemm xejn dwar l-aġenda ta' Lisbona.

Naħseb li kieku ma kienx

hawn l-aġenda ta' Lisbona, l-Oppożizzjoni ma kien ikollha assolutament xejn xi tgħid fuq dan il-qasam.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li jmissna nistaqsu lilna nfusna għalfejn qegħdin naqgħu lura.

L-ewwelnett irrid ngħid li ma naqbel xejn mal-kelliema ta' l-Oppożizzjoni li aħna qed naqgħu lura għaliex tħares fejn tħares, issib li pajjiżna miexi 'l quddiem.

Huwa minnu li għad fadlilna aktar x'nagħmlu imma l-indikaturi, fid-diversi livelli u fid-diversi oqsma huma indikaturi tajbin u juru li qegħdin nimxu 'l quddiem.

Minn fejn ġabha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni li m'aħniex nagħtu importanza lill-qasam ta' l-illiteriżmu?

Minn fejn ġabha?

Min bellagħhielu din?

Min qabbel ma' 40 sena ilu?

Mela kien qiegħed fis-seba' sema?

Aħna qabbilna ma' l-aħħar ċensiment li sar għaxar snin ilu u qabbilna ma' dik il-famuża ċifra li l-Oppożizzjoni tant ilha ttambar fuqha, dik iċ-ċifra li huma ġibduha għad-dritt u qalu li kienet ta' 12%.

Iċ-ċensiment nazzjonali li sar fl-1995 kien jgħid li mill-popolazzjoni kollha hemm 11.3% ta' illiterati.

Issa jien qabbilt dik iċ-ċifra maċ-ċensiment li sar is- sena l-oħra u għidt li din iċ-ċifra niżlet għal 7.3%.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qalilna li trid tara l-persentaġġ ta' kull cohort.

Li kieku naraw il-persentaġġ tal-cohort li joħorġu mill-iskola ta' 16-il sena, insibu li mhux 7.3% ta' illitteriżmu għandna imma xi 1.5% jew 2%.

Allaħares insibu 7.3% kif qed jgħid iċ-ċensiment meta qed jagħmel average għall-popolazzjoni kollha!

Meta aħna nagħtu dawn iċ-ċifri, ma nagħtuhomx biex nimminimizzaw is-sitwazzjoni.

Modestament ngħid li jiena bniedem li ma nħobbx nimminimizza l-problemi imma nkun irrid naf x'inhi r-realta' sħiħa.

Għalhekk matul is-snin insistejt li jkun hemm analiżi kritika tad- diversi aspetti tas-sistema edukattiva.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna wkoll li we are missing the wood for the tree.

Dan għaliex skond hu, aħna suppost qegħdin naraw kif twettaq tabilħaqq il-kurrikulu nazzjonali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed jgħix fil-preżent jew qed jgħix fis-sħab?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed jgħix fuq il-gżira li għandu fl-immaġinazzjoni tiegħu, fejn irid ipinġi r- realta' sewda kif jaraha hu ħalli jipprova jbellagħha lill-poplu Malti li s- salvazzjoni ta' Malta u Għawdex tinsab biss ġol-kurituri ta' moħħu?

Jekk dan li qed nagħmlu m'humiex għodda u miżuri sabiex nassiguraw il-miri tal- kurrikulu, mela x'inhuma?

Jien niggarantilek, Mr Speaker, li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ma jafx x'jiġifieri kurrikulu nazzjonali għaliex li kieku jaf xi jfisser ma jitkellimx b'dan il-mod.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu stampa biased u ppreġudikata, li wassluhielu nies preġudikati.

Li ma kienx hekk ma kienx jiġi jitkellem b'din il-manjiera partiġġjana u negattiva fuq xi ħaġa li konsistentement jiena qgħadt attent li nitkellem b'manjiera fejn inħalli l-politika partiġġjana barra.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li rridu nkunu nafu x'qed jiġri fil- klassijiet, pero' min-naħa tiegħu, qraha l-liġi?

Jiena ngħid li lanqas qraha għaliex kieku qara l-liġi kien ikollu risposta għal din il- mistoqsija.

Kien jinduna li l-liġi qed tipprovdi għodda aħjar milli diġa' għandna.

Fil-liġi qed ngħidu li se jkun hemm l-ispettorat edukattiv u li qegħdin ninsistu fuq proċess ta' verifika interna ta' kwalita', liema proċess diġa' beda.

Din m'hijiex xi ħaġa li qed insemmuha fil-liġi u li għad trid issir għaliex il-proċess ta' kwalita' interna huwa proċess li diġa' beda fis-sistema edukattiva.

Allura kif jiġi l-Kap ta' l- Oppożizzjoni u jitfa' dawn il-kummenti bl-addoċċ?

Qalilna li hemm bżonn that we attack the problems head-on.

Allura meta jien nipproponi that we attack the problems head-on, il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni jgħid li qiegħed nagħmel terremot u meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jħares min-naħa l-oħra - qisu għandna Oppożizzjoni li qed tara werċ – jgħid li aħna qegħdin nimminimizzaw l-affarijiet u m'aħniex qed nieħdu l-affarijiet bis-serjeta'!

Mr Speaker, qalilna wkoll li l-istrutturi qegħdin ifaqqsu.

L-istrutturi kienu jfaqqsu fi żmienhom.

Hawnhekk ħlief manjiera mill-aktar fjakka sabiex jipprovaw b'xi mod jagħtuna xi ħjiel ta' x'setgħu għamlu fl- edukazzjoni, ma smajtx min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, għad iridu jaħdmu ħafna aktar sabiex ineħħu minn moħħ il-poplu Malti u Għawdxi d-diżastru fl-edukazzjoni li ġabu huma meta kienu fil-gvern.

Issa meta ngħid diżastru ma rridx infisser li kulma għamel gvern Laburista kien kollu ħażin.

Pero' l-kumulu tiegħu kien ħażin.

Jiena nistieden lil dawk li qegħdin in their mid-30s, early 40s u nistieden lill-ġenituri tagħhom, flimkien ma' l-eluf ta' għalliema ħalli jgħidulna minn xiex għaddew taħt partit Laburista fil-gvern.

Smajna lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem fuq l-aġenda ta' Lisbona.

Għalfejn ma tkellimx fuq meta kien hu nvolut fis-sistema ta' l-universita'?

Il-kap tal-partit Laburista messu tkellem fuq kif kienu jidħlu l-istudenti u fuq kif żammejna l-universita' magħluqa.

Niftakru kif dak iż-żmien, l- istudenti li kienu jiggradwaw bilkemm kienu jlaħħqu l-ftit mijiet.

Jiena nfakkar li fl-1985 iggradwaw biss 219-il student.

Dan kien fi żmien Dr. Alfred Sant.

Fl-1987 imbagħad telgħu qrib l-400.

Issa Dr. Sant jaf li s- sena l-oħra kien hemm 2,635 iggradwat?

Min jaf, li kieku fl-1988 kellna 800 gradwat minflok 400, forsi kieku llum qrobna daqsxejn aktar lejn l- aġenda ta' Lisbona.

Allura kif jista' jitkellem fuq din il-materja l-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Meta hawnhekk nisma' dak li qal il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni fuq l- edukazzjoni, dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u dak li qalu diversi membri oħra min-naħa opposta, bilfors ikolli ngħid li "with friends like these, education does not need enemies".

Dawn m'humiex il-ħbieb ta' l- edukazzjoni.

Mela jekk tkun ħabib ta' l-edukazzjoni, tiġi titkellem b'din il-manjiera?

L-ewwel jiġu jgħidulna li jaqblu li jkun hemm regolatur u operatur, u mbagħad f'daqqa waħda jgħidu li l-istrutturi tad-direttorat li jkun regolatur u d-direttorat li jkun l-operatur, huma biss fliexken, finzjoni jew dilettantiżmu tal-Ministru Galea!

Kif tista' tieħu lill- Oppożizzjoni bis-serjeta' meta l-ewwel tgħid li għamlet dokument - li jien ngħidlu anonimu - li fih taqbel li jkun hemm distinzjoni bejn il-funzjoni ta' l-istat sabiex aħna nirregolaw l-istandards, il-kwalita' u dak li qed jiġri mill-klassijiet u mbagħad, fl-istess nifs, niġu hawnhekk u min jgħid li se nagħmlu terremot għaliex se nagħmlu din il-bidla u min li din hija xi ħaġa frivola jew xi ħaġa tal-fliexken.

Mr Speaker, il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni qal ukoll li meta jiena, fi Frar ta' din is-sena, għamilt stqarrija dwar il-Kummissjoni Nazzjonali ta' l- Edukazzjoni, kelli biss il-ħsieb li nbiddel dawk l-aspetti li jolqtu lil din il-kummissjoni.

U allura staqsieni kif issa ġejt f'din il-Kamra b'dawn l-emendi kollha.

Madanakollu l-Onor.

Abela qiegħed jara dawn l-emendi kollha mentri l-Onor.

Sant qiegħed jgħid li hawnhekk m'aħna nagħmlu xejn speċjali, li kollox superfiċjali u li ma jfissru xejn.

L-ewwelnett qiegħed nistagħġeb kif il-kelliem ewlieni ta' l-Oppożizzjoni ma fehemx dak li kont ressaqt jien.

Meta għamilt dik l-istqarrija kont qed ngħid li l-gvern, wara li kellu r-rapport Chalmers fl-2004 u wara li kellu d-dokument dwar il- kummissjoni nazzjonali għal edukazzjoni ogħla f'Novembru ta' l-2005, waqqafna l-kummissjoni nazzjonali fi Frar 2005 b'deċiżjoni tal-Kabinett.

Din il-kummissjoni, fost l-ewwel terms of reference li se jkollha, huwa dak li tagħti l-pariri tagħha dwar x'bidliet hemm bżonn fil-liġi ta' l- edukazzjoni ħalli b'hekk inkunu nistgħu nagħtu bażi legali lil din il- kummissjoni.

Jiena kont għidt li f'dan l-istadju m'iniex se mmiss sostanzjalment l- issues ta' l-edukazzjoni ogħla li għandna fil-liġi ta' l-edukazzjoni imma se nagħti biss bażi legali lill-kummissjoni.

Imbagħad una volta li l- kummissjoni jkollha l-bażi legali tagħha, inkunu nistgħu naqbdu x'għandna fil-liġi ta' pajjiżna li jolqot l-edukazzjoni ogħla, x'għandna rigward l- MCAST, l-ITS, l-Universita' u l-edukazzjoni ogħla li qed issir ġo pajjiżna minn istituzzjonijiet privati Maltin u barranin, u wara li nisma' lill- kummissjoni, nerġa' nġib l-emendi għal dik il-parti.

Dak kien id-diskors li għamilt jien fl-istqarrija.

Jiena m'għidtx li m'iniex se nġib l-emendi tad-direttorat, m'għidtx li m'iniex se nġib l-emendi tal-kulleġġi u m'għidtx li m'iniex se nagħmel il-kunsill dwar il-professjoni ta' l- għalliema.

Min qalha din?

L-Onor.

Carmelo Abela fehem ħażin u daqshekk.

Dakinhar jien kont ċar fi kliemi u għidt li qed nitkellem biss fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni ogħla.

Issa bir-rispett kollu, imma jekk ma fehemhiex f'dan il-kontest, allura lanqas qiegħed jifhem l-affarijiet b'mod tajjeb.

Dakinhar kont ċar daqs il-kristall u jekk tikkwotaha ssib din it-tifsira.

U jekk tridu tinterpretaw l-affarijiet b'dik il-manjiera dejqa li tinterpretaw ħafna affarijiet, għamlu affarikom.

Mr Speaker, x'inhi l-liġi li għandna quddiemna?

Din hija traduzzjoni f'liġi tad-dokument "Biex uliedna jirnexxu lkoll".

L-Onor.

Membru qiegħed jgħidli li dak kien anonimu, pero' jiena ngħidlu sabiex jaqra l- acknowledgement u jkun jaf min huma n-nies li ħadu sehem fih.

Jara min huma n-nies mill-ministeru tiegħi, mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, mill- universita' u mill-MCAST li qegħdin jagħtu l-pariri għaliex jien naf bihom.

Dawn l-ismijiet ma jiġux ippubblikati u jien ma nsib l-ebda diffikulta' sabiex nagħmel dan għaliex fl-edukazzjoni dejjem għidt li everything is on board.

Fl-edukazzjoni m'għandix x'naħbi.

Jekk f'Ġunju ta' l-2005 ippubblikajna d-dokument "Biex uliedna jirnexxu lkoll" u sena wara se nagħmluh f'liġi, dan ifisser li sar f'daqqa?

Jekk jiena kelli r-rapport ta' Lino Spiteri dwar l-edukazzjoni inklussiva u speċjali u issa nemenda dawk l-artikli li rrakkommandali dan ir-rapport, qed nagħmel xi ħaġa ħażina?

Per eżempju, l-Onor.

Abela qalilna li l-fakulta' ta' l-edukazzjoni qalet li hija ma taqbilx ma' dan id-dokument.

Issa jista' jgħidilna meta l- fakulta' ta' l-edukazzjoni qalet hekk?

Li xi ħadd mill-fakulta' jesprimi xi opinjoni naqbel imma li l-fakulta' ltaqgħet u ddiskutiet m'huwiex minnu.

Mr Speaker, aħna għamilna proċess twil, maħsub u informat sabiex inġibu lil kulħadd konxju ta' dak li qed nagħmlu.

Min-naħa l-oħra l-Oppożizzjoni kitbet ftit faċċati u qiegħda ssejjaħlu pjan għall-edukazzjoni.

Ġabet lil dawn li jissejħu stakeholders, bil-media preżenti, għal xi laqgħa ta' xi nofs siegħa jew tliet kwarti, ħalli mbagħad tkun tista' tgħid kemm kellha ftaħir fuq dak il-pjan!

Dik diskussjoni?

Għalija dik m'hi xejn ħlief farsa.

Min għandu għal qalbu l-edukazzjoni ma jittrattahiex b'dan il-mod.

Mela Oppożizzjoni serja tittratta l-edukazzjoni b'dan il-mod?

L- Oppożizzjoni ma qalet xejn fuq id-dokument "Biex uliedna jirnexxu lkoll".

Ġiet mistiedna, anke bil-kitba, sabiex tgħidilna x'taħseb bħala Oppożizzjoni.

Issa l-Onor.

Abela qiegħed jgħid li ma rċieva xejn.

L-ewwel neħħa ma nafx kemm-il kopja tad-dokument "Biex uliedna jirnexxu lkoll" minn dan il-Parlament u mbagħad qed jgħid li ma rċieva xejn!

L-istqarrija tal- gvern uffiċjali erga omnes, għal kulħadd kienet.

Mela l-white papers, il-green papers u l-proċessi ta' konsultazzjoni mhux għalhekk isiru?

Meta ppubblikajna l-white paper tal-pensjonijiet, il-gvern kien qal li kulmin għandu x'jgħidilna fuq il-pensjonijiet, jista' jaqbad u jagħtina l-pariri tiegħu.

Għidna li dawn ir-rapporti fihom l-analiżi fattwali tal-world bank għal min ried jarah.

Irċevejna mazz mhux ħażin imma min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma rċevejna xejn, bħalma ma rċevejna xejn mill-Oppożizzjoni fuq ir-rapport ta' Lino Spiteri.

Veru li Lino Spiteri u l-grupp marru sabiex jiltaqgħu ma' l-Oppożizzjoni, huwa minnu wkoll li ċ- Chalmers mar biex jiltaqa' ma' l-Oppożizzjoni, veru wkoll li ċ-chairman tan- national commission iltaqa' magħhom, pero' ma smajna xejn fuq il- konklużjonijiet, fuq l-analiżi u fuq ir-rakkommandazzjonijiet ta' l- Oppożizzjoni.

Baqgħet assenti u skonnessa, basta nibqgħu hunting with the hound and running with the hare.

Nipprovaw nidhru sbieħ ma' kulħadd u qisu ma ġara xejn għaliex l-aktar oġġettiv iffokat ta' l-Oppożizzjoni huwa li jitilgħu fil-gvern.

Jekk tagħsar kollox x'issib li hija s-soluzzjoni tagħhom għall-poplu Malti?

Is-soluzzjoni tal-partit Laburista huwa li jwarrbu lil dan il-gvern min-nofs ħalli minfloku jidħlu huma.

Naturalment il-partit Laburista se jkun fil-gvern xi darba għaliex f'dan il- pajjiż teżisti l-alternanza wkoll, pero' meta nara lill-Oppożizzjoni tieħu dan l-atteġġjament fuq l-edukazzjoni, kemm bħala ċittadin u kif ukoll bħala missier, nibda ninkwieta.

Bħala missier ngħid li hija ħasra li l- edukazzjoni ta' Malta u Għawdex tista' terġa' tiġi f'idejn il-partit Laburista għaliex f'dawn it-tliet seduti, l-Oppożizzjoni wriet biċ-ċar li mhux veru temmen fil-bidla.

L-Oppożizzjoni għadha temmen fl-istess binarji u konċetti li bihom mexxiet l-edukazzjoni fis-snin sebgħin u fis-snin tmenin.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu fuq il-manjiera ta' kif jitkellmu fuq il-kwestjoni tat-trade schools.

Possibbli li l-Oppożizzjoni se tgħid lill- gvern fuq l-importanza ta' l-edukazzjoni teknika?

Mr Speaker, min waqqaf l-istituti tekniċi ta' Raħal Ġdid u tan-Naxxar?

Mhux il-gvern Nazzjonalista ta' Borg Olivier waqqafhom dawn l-istituti?

Intom x'għamiltu meta tlajtu fil-gvern?

Ħloqtu t-trade schools u għalkemm l-intenzjoni tagħhom kienet tajba, imma l-manjiera ta' kif għamiltuhom kissirtuhom u l-edukazzjoni teknika tajtuha stima baxxa.

Kien il-partit Laburista fil-gvern li ta stima baxxa lill-edukazzjoni teknika u għadna nbatu l-konsegwenzi sal-lum.

U mela jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem fuq l-aġenda ta' Lisbona!

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu huma l-aħħar nies li għandhom dritt jitkellmu fuq l-aġenda ta' Lisbona għaliex jekk kien hawn gvern li tellifna snin twal ta' progress f'ħafna oqsma, kien proprju l-partit Laburista fil-gvern.

Jiena dejjem ngħid li kont u għadni ammiratur tal-Perit Mintoff, pero' lil Mintoff u lil ta' warajh ngħidilhom li kellhom opportunita' tad-deheb, fejn setgħu għamlu ħafna aktar ġid milli għamlu - biex ma ninftehimx li qed ngħid li m'għamlux ġid - u l-opportunitajiet li kellhom m'għarfuhomx.

Is- sinjali taż-żmenijiet ma kontux tafu taqrawhom.

U minn dak li smajt f'dawn it-tlitt ijiem, lanqas issa m'huma qegħdin jaqraw is-sinjali taż-żmenijiet.

L-Oppożizzjoni tagħmel bħall-pappagalli, tirrepeti l-frażijiet u tgħid li hija moderna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa prammatiku għaliex jemmen fil- marketing, pero' lanqas dak m'hu qiegħed jirnexxielu jagħmel tant tajjeb.

Hemm ħafna issues oħra x'wieħed isemmi.

Per eżempju, jiena nagħmel fil- liġi l-proposta għall-kumitat permanenti dwar l-edukazzjoni ħalli proprju nassigura li jkun hemm il-kordinament

bejn kulħadd u mbagħad jiġi l-kelliem ta' l-Oppożizzjoni u jistaqsini għalfejn se nagħmluha bħala liġi.

Mela filli jgħidli għalfejn se tagħmluha b'liġi u mbagħad jgħidli għalfejn m'hemmx trasparenza!

Mr Speaker, min qallu li fil-kunsill dwar l-għalliema m'hemmx trasparenza?

Hemm trasparenza kif inhu l-kunsill ta' l-għalliema u jiena nibqa' open għal kull proposta li nirċievi - anke mingħand l-MUT – ħalli żgur nagħmluh aħjar.

Staqsewni wkoll għalfejn ġibt l-emendi tal-kunsill ta' l-għalliema.

Jekk f'dawn l-aħħar snin għamilna l-kunsill ta' l-accountants, tas-social workers, tal-psikologi, ta' l-inġiniera u ta' kull professjoni oħra, issa għax se nagħmlu l-kunsill ta' l-għalliema qisna se nivvintaw ir-rota?

Mhux kunsill bħal dan irridu nagħmlu ħalli mbagħad ikun applikabbli anke għall- għalliema?

Hemm diversi ħwejjeġ oħra li naturalment se jkollna ċ-ċans li niddiskutuhom fl-istadju ta' kumitat.

Hawnhekk irrid ngħid li quddiemna għandna dan l-abbozz ta' liġi, pero' l-liġijiet li fih m'humiex bħall- kmandamenti ta' Mose' miktubin fil-ġebel.

L-esperjenza tiegħi hija li l-Oppożizzjoni tagħti l-kontribut tagħha fl- istadju ta' kumitat u nieħu gost b'dak il-kontribut li tagħti.

Min-naħa tiegħi se nibqa' fi spirtu kostruttiv u fi spirtu ta' djalogu fis-seduti li għandna quddiemna.

Se nara wkoll x'inhuma l-proposti, is-suġġerimenti u x'inhuma d-diffikultajiet li wieħed jista' jkollu.

Naturalment se nagħmel mill-aħjar li nista' sabiex nagħti l-aħjar spjegazzjoni.

Xi ħadd qal li għandu d-dubji tiegħu fuq xi ħaġa jew oħra.

Jekk inti għandek sistema edukattiva li tiddependi minn ma nafx kemm-il ġenituri, li tiddependi minn 50,000 student, minn xi 7,000 għalliem u minn ma nafx kemm-il mitt uffiċjal, żgur li l-liġi m'hijiex is-soluzzjoni ta' dan kollu.

Il-liġi hija biss għodda u appoġġ, imma fl-aħħar mill-aħħar irridu niddependu fuq dawn l-eluf ta' nies li għandhom x'jaqsmu b'mod dirett mal-qasam edukattiv.

Sal-lum dawn in-nies taw ħafna riżultati u dak li qed nipprovaw nagħmlu llum huwa li nkomplu ntejbu r-riżultati miksuba għaliex fl-aħħar mill-aħħar l-ambizzjoni tagħna hija dik li wliedna jirnexxu lkoll tassew.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se ngħaddi biex inqiegħed il-mistoqsija.

Il- mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l- Edukazzjoni, Kap. 327" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum it-Tlieta, 27 ta' Ġunju, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tieni Qari. ----------------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Adozzjoni ta' l-Euro - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġarr Stradali Internazzjonali ta' Merkanzija - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Intermedjarji fl-Assigurazzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, bl-aġir politiku pervers tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ġejna fid-dubju fuq xiex tista' tkellem lill-kostitwenti tiegħek u fuq xiex tista' titkellem man- nies li jiġu għandek bħala politiku għall-għajnuna.

Ġejna f'dubju fuq jekk tistax tibgħat ittra għan-nom tagħhom u fuq kif għandek titkellem magħhom.

Nhar il-Ġimgħa, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, b'ċerta nostalġija għall-bini ta' Kastilja, iddeċieda li jiġi hemmhekk sabiex jiltaqa' ma' l-istampa u jerġa' jakkużani.

Pero' issa drajna b'dawn ix-xeni, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jakkużani u jien nibqa' sejjer b'xogħli.

Akkużani li fuq letterhead ta' l-uffiċju politiku fis-segretarjat tiegħi, ktibt lill-Joint Office fejn informajthom li kostitwent kien aċċetta l-prezz mitlub minnhom sabiex jifdi ċens skond skema li tagħti parametri fissi ta' prezzijiet.

U bgħattilhom ukoll dokument li kienu talbuni.

Issa l-ewwel ħaġa li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet li kiser id- Data Protection Act fil-konfront tal-persuna li fuqu nsterqet karta mill- Joint Office sabiex ġiet mgħoddija għand l-Onor.

Sant.

Dan mingħalih li għamel xi opra sagra u taha lill-press.

Fuq din il-karta kien hemm miktub D033/2001, li kienet tirriferi għal ċertu Sur Ellul, li kien ġie għandi bħala politiku sabiex ngħinu fl-applikazzjoni tiegħu għall-fidi ta' ċens.

Meta mbagħad ġietu l-ittra tal-prezz, reġa' ġie għandi sabiex niktiblu ittra u ngħarraf lill-Joint Office li huwa kien se jaċċetta l-prezz.

F'kelma waħda din il-persuna kienet lesta li tagħmel il-kuntratt.

Dan il- kuntratt irid isir minn nutar tal-gvern.

X'għamel l-Onor.

Sant?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, b'mod pervers, ipprova jdawwar din l-ittra billi beda jgħid li jien kont qiegħed nipprova nagħmel xi biċċa negozju jew li inkella din l-ittra kienet taffettwa lin-notarjat tiegħi.

Madanakollu lill- Onor. Sant inserraħlu moħħu li llum l-uffiċju notarili tiegħi jinsab immexxi minn ħija, minn erba' nutara oħra u mit-tifel tiegħi, li għall- grazzja t'Alla laħaq nutar ukoll.

Għaldaqstant hemm biżżejjed min imexxi l- uffiċċju tiegħi.

Naturalment min jiġi jkellimni fuq affarijiet konnessi ma' politika, naqdih jien u meta jibda jkellimni fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-professjoni tiegħi, ngħaddih għand wieħed min-nutara l-oħra.

Issa n-nies ikellmuni fuq ħafna affarijiet.

Ħadd ma jiġi jkellimni fuq jekk għandux jieħu l-panadol jew xi mediċina oħra għaliex m'iniex kompetenti f'dak il-kamp, la bħala politiku u lanqas mod ieħor.

Pero' n- nies li jiġu għandi jkellmuni fost l-oħrajn fuq l-income tax.

Dan l-aħħar kelli baraxx ta' nies fid-diversi uffiċini fejn nara n-nies għall-politika, li ġew għandi sabiex nimlewlhom il-formola tal-capital gains tax.

Dan għaliex sfortunatament, mill-income tax department jibagħtuhom għand il-politiku, għand nutar jew għand xi ħaddieħor, minflok ma jibagħtuhom għand accountant biex jimlewlhom l-affarijiet tal-capital gains tax.

Madanakollu tieħu paċenzja u timlilhom dawn il-formoli.

Min- naħa tiegħi ma niddejjaq xejn niffirma dawn il-karti għaliex inkun qiegħed ngħin lin-nies fil-problemi li jkollhom.

Wara kollox konna aħna li rranġajna l-liġi dwar l-income tax u allura huwa tajjeb li nfiehmu lin-nies u nuruhom kif din taħdem.

Mr Speaker, in-nies jiġu jkellmuni wkoll fuq problemi tal-Joint Office għaliex fl-1996 ħriġna skema għal min joqgħod f'post tal-Joint Office u mbagħad, emendajniha anke għal min għandu post tal-villeġġjatura tal-Joint Office, fejn dak li jkun seta' jifdi ċ-ċens temporanju bi skema li l- prezzijiet tagħha jiddependu skond kemm tħallas u skond kemm baqagħlek żmien tagħha.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħidlu li sa dalgħodu stess ktibt żewġ ittri oħra bħal dawn għaliex ġew ikellmuni żewġ persuni oħra.

Anke wara r-reklam li għamilli fuq il-gazzetta "L-Orizzont" nhar is-Sibt li għadda, ġew ikellmuni n-nies fuq affarijiet oħra.

In-nies jiġu jkellmuni fuq il-bżonnijiet tar-Rabat u fuq letterhead tiegħi ktibt fuq bżonn li għandu r-Rabat u li fuqha ġie jkellimni l-president tal-partit Laburista tar-Rabat nhar is-Sibt li għadda.

Għalhekk nispera li l-president tal- partit Laburista tar-Rabat ikollu d-diċenza li jgħid lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni li nhar il-Ġimgħa filgħaxija, waqt li kienet qed tinfetaħ exhibition, ġie jkellimni fuq problema li hemm fuq l-Abatija tad-Dejr u li jien ktibt fuq letterhead tiegħi dwar din il-problema.

In-nies jiġu jkellmuni wkoll fuq il-housing authority, fuq ir-raba', fuq il- bdiewa, fuq is-surcharge, fuq il-MEPA u fuq xogħol għaliex il-politika tfisser li inti tkun għas-servizz tal-poplu.

In-nies għandhom ukoll l-idea li l-politiku huwa s-soluzzjoni ta' kollox.

Il-politika hija l-għodda sabiex inti tgħix tajjeb u sabiex tara li l-pajjiż ikun pajjiż tajjeb u li fih tista' tgħix.

Madanakollu dan m'għadux importanti aktar għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-importanti għalih huwa li fejn jista', jitfa' t-tajn u jċappas, kif ipprova jċappas lili, lill-Ministru George Pullicino, lill- Ministru Jesmond Mugliett, lill-Ministru Austin Gatt u lill-Ministru Michael Frendo.

Fl-opinjoni tiegħi, lill-Onor.

Alfred Sant nistgħu nagħtuh il-ministeru tat-tiċpis għaliex dejjem jipprova jċappas biex forsi xi darba teħel xi ħaġa!

Pero' bl-aktar politika perversa, minflok ma jpoġġi fuq il- mejda soluzzjonijiet għal għada u juri li forsi fil-ħajja politika tagħna, hemm affarijiet li nistgħu nagħmluhom aħjar milli għandna sal-lum, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, bl-għajnuna tal-mezzi tax-xandir u l-gazzetti tal-GWU, jara kif jipprova jsawwat lil dak li jkun.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jara kif jipprova jalludi li qegħdin isiru affarijiet li mhux suppost isiru.

Mr Speaker, jien la għadni nippubblika kuntratti u lanqas għadni nippubblika testmenti.

Il-warrant tiegħi ta' nutar qiegħed in suspended animation għall-perjodu li fih inkun fil-kariga ta' segretarju parlamentari u sakemm il-Prim Ministru jogħġbu jżommni f'din il-pożizzjoni.

Nerġa' ngħid li meta jiġu jkellmuk in-nies, dawn se jkellmuk fuq kollox.

Allura jekk jiġi jkellimni bniedem u jgħidli nagħtih parir għaliex xtaq jixtri post lit-tifla tiegħu, jien ikolli ngħidlu: Tkellimnix għaliex qed tkellimni fuq post u bilfors trid tagħmel kuntratt għand in-nutara li hemm fl-uffiċċju tiegħi?

Le, jien ngħidlu li bintu se tagħmel sew li tinvesti fil-bini u tixtri proprjeta' għaliha.

B'hekk dawk il-flus li għandha minflok ma tonfoqhom f'affarijiet oħra, tinvestihom u għada pitgħada jkollha post taħt rasha, anke jekk forsi tiġi biex tieħu l-istat tagħha.

Madanakollu għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni dan huwa ksur ta' etika, meta hu, bħala prim ministru, kien jippermetti lin-nies tiegħu sabiex jeżerċitaw ix- xogħol tagħhom f'ċertu ħinijiet ħalli jibqgħu in konnessjoni man-nies aktar milli għal ħaġa oħra.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mingħalih li dak li jkun jista' ma jibqax in konnessjoni man-nies, qiegħed jagħmel l-akbar żball li jista' jagħmel mal-poplu.

Issa hawn min jagħmel l-affarijiet tiegħu fl-apert u allura jsib lil min jipprova jgħid li qed jikser l-etika u hawn min jista' joqgħod id-dar waħdu, jikteb ktieb u jippubblikah.

Imbagħad ir-royalties ta' dak il-ktieb ma jeħodhomx jew inkella jagħtihom lil ħaddieħor jew forsi jgħid li ma kitbux hu dak il-ktieb!

Naħseb li l-ħin liberu kulħadd jużah kif irid hu, pero' hemm min għandu l-ħajja tiegħu ktieb miftuħ u jaraha kulħadd, u hemm min jagħmel ċerti affarijiet f'ħajtu bil-moħbi u bil- magħluq.

Meta nitkellmu fuq l-etika, tajjeb li kulħadd ikun jaf li hawnhekk ngħixu ġo dar tal-ħġieġ, fejn kulħadd ikun jaf li meta qegħdin neżerċitaw il-ħajja politika tagħna, irridu nagħmlu ħafna affarijiet siewja sabiex nipprovaw nuru li aħna qegħdin hemm għas-servizz tal-poplu.

Issa lili jistgħu jċappsuni kemm iridu għaliex jien noqgħod ġo raħal fejn in- nies jafuni, jafu sa fejn nasal u jafu kif nimxi magħhom.

Issa ma' ħaddieħor l-Onor.

Sant jista' jipprova joqgħod iċappas u jgħid li jrid.

Jiena nista' ngħid ħaġa waħda biss.

Mingħajr ma nipprova niftaħar, fil- ministeru tiegħi, li jaqa' taħt l-Uffiċju tal-Prim Ministru, nipprova nagħmel mill-aħjar li nista' għall-kostitwenza ta' Malta kollha.

Dan għaliex ladarba ssir segretarju parlamentari jiġu jkellmuk minn Malta kollha.

Sa dalgħodu stess ġew ikellmuni nies minn San Ġwann u minn Ħ'Attard fuq problemi tal-Joint Office.

Issa naħseb li jien la fuq Ħ'Attard m'hu ħiereġ għall-elezzjoni u wisq inqas fuq San Ġwann, pero' xorta waħda għenthom għaliex dawk huma wkoll ċittadini Maltin u allura għandhom id-dritt li jgawdu mill-iskemi u mid-drittijiet li joħroġ il- gvern.

Issa jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġi jgħidilna li din m'hijiex tajba, x'kien qiegħed jipprova jgħid dalgħodu fl-intervent tiegħu fuq il- liġi li għadha kif għalqet?

Beda jipprova jgħid li aħna qegħdin f'ħidma parteċipattiva?

Mr Speaker, l-Oppożizzjoni taf tgħid le u l-kap tagħha huwa l-aktar wieħed li jaf jgħid le.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiddispjaċini ngħidlu li din id-darba reġa' daħal fi sqaq.

Qiegħed jidħol fi sqaq fil-konfront ta' ħafna ministri u segretarji parlamentari u qiegħed jipprova jagħmel minn kollox sabiex iċappasna.

Madanakollu aħna se nkomplu naħdmu bis-serjeta' u se nkomplu naħdmu sabiex liċ-ċittadin nagħtuh dak li hu tiegħu.

Minn hawnhekk nixtieq nitlob lill-Onor.

Sant sabiex ikollu d-diċenza li ma jilgħabx bl-affarijiet tal-partikular.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nitlob lid-direttur tad-data protection sabiex jieħu passi kontra l- Kap ta' l-Oppożizzjoni talli esebixxa dokument li fih innifsu kien jalludi għal persuna li lili, nhar il-Ġimgħa stess qaltli li qatt ma tat dan id- dokument lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u wisq inqas qatt ma awtorizzatu li jitkellem fuqu.

Din il-persuna minflok sabet l-għajnuna li kellha bżonn mal-Joint Office, sabet skoll bil-mod ta' kif aġixxa magħha l-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Mr Speaker, xtaqt ngħaddi ftit tal-kummenti fuq risposta li tajt għal domanda parlamentari li qajmet ċertu interess mhux biss ġewwa din il- Kamra imma anke barra minnha.

Qiegħed nirriferi għal mistoqsija parlamentari 18951 magħmula mill-Oppożizzjoni li fiha jiena ġejt mistoqsi x'inhi l-waiting list għall-operazzjonijiet mhux urġenti u għal dawk urġenti.

L-ewwelnett irrid ngħid li bħal kull ħaġ'oħra, inti tuża ċertu kriterju.

Meta nitkellmu fuq operazzjonijiet, nitkellmu fuq operazzjonijiet minuri, fuq operazzjonijiet intermedjarji u fuq operazzjonijiet maġġuri, bl-aħħar grad ikun dak ta' operazzjonijiet maġġuri kkomplikati.

Meta tuża dik il-klassifika, tibda ssib li minkejja li hija klassifika tajba għal ħafna affarijiet, hija wkoll diffiċli sabiex kull operazzjoni li ssir, tkun tiffittja f'waħda minn dawn il-kategoriji mingħajr ma jkollok forsi dubju dwar jekk it-term minuri jew intermedjarju huwiex qiegħed jintuża bl-istess mod.

Pero' ħalli nerġa' niġi għall- mistoqsija.

Fir-risposta li tajt weġibt li sal-lum hemm jistennew 3,812-il persuna għall-operazzjoni tal-katarretti.

Dawk li huma urġenti jridu jistennew sitt xhur, dawk li m'humiex daqshekk urġenti jridu jistennew sena mentri dawk li huma ta' rutina jridu jistennew bejn sentejn u nofs u tliet snin.

Ir-reazzjoni għal din l-istatistika li tajt kienet mistennija allavolja kont fidil għall-klassifikazzjoni li ġeneralment nużaw meta nitkellmu fuq waiting list ta' operazzjonijiet.

Tant hu hekk li wara li rrispondejt dik il-mistoqsija, ħareġ leader min-naħa tal-gazzetta "L-Orizzont" li beda kważi jitkaża u qal: "Ara fiex wasalna issa, għal operazzjoni urġenti bħalma hija dik tal-katarretti, trid tistenna mill-inqas sitt xhur għall- operazzjoni!".

Dan staqsa x'inhi r-raġuni ta' din l-istennija u jekk hemmx xi definizzjoni ġdida tal-kelma "urġenti".

Jien m'għandix dubju li l- maġġor parti ta' l-argument tiegħu kien kostruttiv, pero' xorta waħda ma setax jegħleb it-tentazzjoni li fl-aħħar jgħaddi wkoll xi kummenti politiċi, fis-sens li stieden lill-qarrejja sabiex jaslu għall- konklużjonijiet tagħhom dwar dan is-servizz partikolari fil-qasam tas- saħħa.

Fl-aħħar ta' l-artiklu tiegħu għamel statement speċifika lill- pazjenti li kienet tgħid hekk:

"Trid tpoġġi lilek innifsek flok persuna li taf li tinħtieġ li tkun operata b'urġenza, imma li trid tistenna mill-inqas sitt xhur.

Min ikun fl-istorja jaf xi rridu nfissru.

Kull minuta taraha siegħa u kull siegħa taraha ġurnata, aktar u aktar meta taf li tinħtieġ operazzjoni b'urġenza.".

Mr Speaker, għaldaqstant deherli li għandi nikkjarifika ċerti affarijiet.

L-ewwelnett nista' nagħmel sweeping statement u ngħid li m'hemm l-ebda operazzjoni tal-katarretta li tista' titqies urġenti.

F'kelma waħda m'hemmx medical indication sabiex operazzjoni tal-katarretta tiġi deċiża urġenti jew le.

Jekk irrid nippreċiża, forsi f'sena sħiħa jkollok tnejn jew tliet operazzjonijiet tal-katarretta li jitqiesu urġenti, fis-sens li jkunu immedjati u allura jsiru mill-ewwel.

Madanakollu dawn isiru mhux minħabba l-katarretta nnifisha imma minħabba komplikazzjonijiet oħra li jkollha l-persuna nvoluta.

Hawnhekk dejjem insemmu kemm għad baqagħlna x'nagħmlu mingħajr ma nsemmu x'għamilna wkoll.

Fl-aħħar sena għamilna 1,104 operazzjoni tal-katarretta, b'medja ta' 21 operazzjoni fil-ġimgħa.

Issa meta taqsamhom bejn l-erba' konsulenti li għandna, insibu li kull konsulent jagħmel medja ta' 5 operazzjonijiet fil-ġimgħa.

Ovvjament wieħed jista' jagħmel iżjed li kieku għandna iżjed teatri dedikati għall-oftalmija u li kieku għandna iżjed spare capacity fis-sessions tat-teatru.

Fil-fatt diġa' qegħdin nipprovaw nagħmlu xi ħaġa.

Tant hu hekk li numru ta' operazzjonijiet tal-katarretti, qegħdin isiru mill-konsulenti anke nhar ta' Ħadd ħalli b'hekk innaqqsu mil-lista li għandna.

Ħaġa interessanti hija għalfejn twalet il-waiting list.

Jiena għamilt eżerċizzju fejn użajna l-istess kriterji li persuna kienet titpoġġa fuq waiting list 15-il sena ilu.

Dan għaliex l-ewwelnett persuna kienet titpoġġa fuq il-waiting list meta kważi ma kienet tkun tara assolutament xejn.

Peress li kien hemm rata ta' komplikazzjonijiet fl-operazzjoni, il- konsulent stess kien jgħid lill-pazjent tiegħu sabiex ma jagħmilx din l- operazzjoni qabel ma kważi jmurlu d-dawl għal kollox.

B'hekk jekk l- operazzjoni ma tirnexxix, il-pazjent jibqa' fejn hu u ma jkun tilef xejn.

Illum il-ġurnata s-safety margin ta' din l-operazzjoni huwa kważi ta' 100% u allura meta persuna tiġi identifikata li għandha bżonn operazzjoni tal- katarretta, titpoġġa mill-ewwel fuq il-waiting list.

Issa li kieku qegħdin nużaw il-kriterji li kienu jintużaw 15-il sena ilu, fuq il-famuża waiting list, li skond ir-risposta parlamentari jiena għidt li hemm 3,812-il persuna, kien jibqa' biss 400 pazjent.

Naturalment jekk wieħed jara kemm qegħdin nagħmlu operazzjonijiet isib li f'sena waħda nagħmlu 1,104 u allura malajr tifhem kif din il-waiting list ta' 400 pazjent – li kieku nużaw l- istess kriterji li konna nużaw 15-il sena ilu – nistgħu neħilsuha fi

żmien sitt xhur.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li m'hemm l-ebda indikazzjoni medika għalfejn operazzjoni tal-katarretti għandha titqies bħala urġenti.

Allura min huma dawk in-nies li qegħdin jitpoġġew taħt il-lista ta' l-urġenti?

Naħseb li hawnhekk aħjar li nagħti eżempju.

Ħalli nieħdu persuna ta' 80 sena li tgħix mal-familja tagħha u li għandha katarretta.

Naturalment din il- persuna għandha bżonn tagħmel l-operazzjoni tal-kataretta.

Għandek imbagħad l-istess persuna li għandha katarretta f'għajn waħda u li qiegħda tgħix waħedha, li wkoll tpoġġiet fuq il-lista ta' l-urġenti.

U fl-aħħar għandek pazjent ieħor ta' l-istess eta', li għandu katarretta waħda, jgħix waħdu u joqgħod fit-tielet sular.

It-tliet persuni għandhom l-istess kondizzjoni bl-istess gravita' u t-tlieta għandhom bżonn ta' l-istess operazzjoni.

Issa ħalli nikkomplika ftit l-affarijiet.

Għandek l-istess persuna li tgħix waħedha u li toqgħod fit-tielet sular, pero' għandha bżonn li tiġi operata għall-kataretti fiż-żewġ għajnejn.

Naturalment it-tliet persuni qegħdin fl-istess livell ta' urġenza skond il-konsulent.

Pero' naħseb li l-persuna li verament trid titqies qabel it-tnejn l-oħra, hija dik il-persuna li għandha bżonn tiġi operata għall-katarretti fiż-żewġ għajnejn u li tgħix waħedha fit-tielet sular.

Ovvjament din il-persuna għandha l-kwalita' tal-ħajja ferm agħar minn tat-tnejn l-oħra.

Issa ħafna drabi, ma jkollokx bżonn operazzjoni ta' katarretta waħda għaliex hawnhekk inkunu qegħdin nitkellmu fuq persuni anzjani u li allura, peress li l-katarretta hija kondizzjoni deġenerattiva, ġeneralment jiġu affettwati ż-żewġ għajnejn.

Mela ħalli nerġa' nagħti eżempju ieħor.

Għandek żewġ pazjenti ta' 80 sena li t-tnejn li huma affettwati bil- kataretti bl-istess mod.

Wieħed minnhom saritlu l-operazzjoni u allura ġie jara tajjeb ħafna minn għajn waħda, pero' xorta jrid jistenna sabiex jiġi operati fl-għajn l-oħra.

U għandek il-pazjent l-ieħor li għadu m'għamel l- ebda operazzjoni.

F'dan il-każ naħseb li l-preċedenza trid tingħata lil dik il-persuna li għandha żewġ katarretti u li għadha ma ġietx operata fl- ebda għajn.

Għalhekk nerġa' ngħid li hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq urġenza medika, fuq operazzjoni immedjata kif forsi niftiehmu għal operazzjonijiet oħra.

Anzi hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq tip ta' operazzjoni li tista' u għandha ttejjiblek il-kwalita' tal-ħajja.

Madanakollu m'hemmx dik l-

urġenza għaliha allavolja qiegħda kklassifikata - kif kien hawn fir- risposta parlamentari - taħt il-grupp ta' l-urġenti.

Issa l-aħħar kumment li għadda l-editorjal ta' "L-Orizzont" kien jgħid hekk:

"Inkwetanti ma' dan kollu hemm ukoll il-fatt li fit-tweġiba tiegħu, il- Ministru..."

- għalkemm ma kontx mistoqsi –

".. imkien ma ta ħjiel ta' kif tista' tissolva din is-sitwazzjoni tal- biki".

Kompla jgħid li:

"Minn imkien ma jirriżulta xi pjan għandu l-gvern, jekk għandu, biex din is-siwazzjoni tissokta.".

Mr Speaker, naħseb li min kiteb l-editorjal ma jismax ta' spiss dwar il- proġetti li għandu l-gvern.

Naħsb li l-istess kritika seta' għamilha b'mod aktar qawwi għad-dokument li għadu kemm ġie ppubblikat mill-Oppożizzjoni dwar il-viżjoni tagħha dwar l-iżvilupp u s-soluzzjonijiet għall-isfidi li għandu quddiemu s-settur tas-saħħa.

U għalkemm dan id-dokument kien ilu jiġi ppreparat is-snin, ma nsibu l-ebda indikazzjoni ta' kif se tissolva l- problema tal-waiting list, mhux biss tal-katarretti imma anke waiting lists li primarjament huma assoċjati mal-fatt li aħna qegħdin ngħixu aktar.

L- unika ħaġa li kien hemm f'dak id-dokument huwa li l-partit Laburista kien se jimpenja ruħu sabiex inaqqas il-waiting lists bi 15% kull sena.

Madanakollu kif dan se jsir ma nafux u naħseb li lanqas l-Oppożizzjoni ma taf kif!

Per eżempju, l-Oppożizzjoni tirfina xi ħaġa ta' kull ġimgħa.

Issa qalu li se jagħmlu xi fond speċjali sabiex jaqtgħu l-waiting lists u ħafna minn dawn l-affarijiet.

Bħas-soltu ħafna proġetti fl-arja u xejn konkret.

Saret karatteristika ta' l-Oppożizzjoni li joħorġu dokument wara dokument mingħajr ma jgħidu xejn ta' sustanza fih.

Ħalli nerġa' ndur għall-mistoqsija li saret u ngħid x'qiegħed jagħmel il- gvern.

Naħseb li jagħmel sens li filwaqt li aħna mexjin lejn sptar ġdid li beħsiebna niftħu minn hawn u sena oħra, wieħed joqgħod attent li l- investiment fl-Isptar San Luqa jitkompla, kif fil-fatt qegħdin nagħmlu.

Per eżempju, fl-oftalmija hemm numru ta' apparat sostanzjali, bħalma huma mikroskopji u affarijiet oħrajn li kienu earmarked għall-Mater Dei, li diġa' qegħdin jintużaw fl-Isptar San Luqa.

Qegħdin ukoll impenjati li nsibu mod ġdid ta' kif naħdmu.

Ma jistax ikun li l-isptar tagħna jibqa' jaħdem bin-nofs ta' nhari biss fejn jidħlu operazzjonijiet mentri wara l- ħin isiru biss operazzjonijiet ta' l-emerġenza.

Issa hawnhekk irrid inneħħi l-kappell lil min imexxi d-dipartiment ta' l-oftalmoloġija u l- konsulenti kollha li jaħdmu mad-dipartiment, li qegħdin jidħlu l-Ħdud biex jagħmlu medja ta' 7 katarretti kull darba.

Hemm min forsi jgħidilna li rridu nħaddmu iżjed it-teatri.

Tista' tħaddem iżjed it-teatri pero' jrid ikollok ukoll I-istaff sabiex tħaddimhom.

Ma mmorrux niġru u naħsbu li l- oftalmologu jopera waħdu.

L-oftalmologu jkun qiegħed jopera fiżikament waħdu imma jkollu bżonn tal-back-up services ta' parti sostanzjali ta' l- isptar għal dak li jista' jinqala'.

Fil-mistoqsija li saret semmejna l-każijiet urġenti u għalhekk irrid ngħid li fejn tidħol urġenza, m'hemm assolutament xejn fil-waiting lists ta' l- isptar.

Mhux qed ngħid għall-oftalmija biss imma qed ngħid għall-firxa tas- setturi kollha u ta' l-operazzjonijiet u servizzi differenti li jsiru.

Pero' jekk xi ħadd qiegħed jaħseb li din l-isfida li għandna quddiemna - ta' waiting lists li dejjem jitwalu - hija sfida għal Malta biss, sejjer żball.

Wieħed irid jara wkoll x'qegħdin jagħmlu pajjiżi oħra, kif anke l- Unjoni Ewropea qiegħda b'mod serju ħafna tara kif se tindirizza din il- problema, aktar u aktar wara li żewġ każi li ġew deċiżi mill-Qorti Ewropea, taw raġun lill-pazjent li jista' jiċċaqlaq minn pajjiż għall-ieħor jekk l- istennija għal ċertu operazzjoni li huma meqjusa urġenti idumu aktar milli jkun miftiehem.

Aħna wkoll qegħdin nipparteċipaw attivament f'dan l- eżerċizzju li qiegħda tagħmel l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt, fil-laqgħat informali li qegħdin isiru mill-ministri tas-saħħa, dan is-suġġett qiegħed jiġi diskuss u qegħdin nagħtu kontribut siewi ħafna sabiex fl-aħħar mill- aħħar, insibu soluzzjoni għall-problema li m'hijiex unika għal Malta biss imma kif għidt, qegħdin jiffaċċjawha s-sistemi tas-saħħa kollha fil-pajjiżi Ewropej.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tlieta, 27 ta' Ġunju 2006, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il- ministeru għandux proprjeta' mikrija għal xi tip ta' użu - kemm għall- ministeru, id-dipartimenti u l-enti li jaqgħu taħtu – u kemm kera qed titħallas minn fondi pubbliċi għal kull proprjeta'?

Jista' jgħid fejn tinsab din il-proprjeta'?

ONOR.

TONIO BORG: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għal proprjeta' mikrija mingħand il-privat, bl-informazzjoni dwar tali kirjiet titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

REDEPLOYMENT EXERCISE

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm calls for applications kien hemm biex jiġu mpjegati nies mir-redeployment fi ħdan l-istrutturi tal-gvern fil- ministeru, l-enti u l-kumplament tad-dekasteru bejn Ottubru 2005 u llum?

Jista' jgħid x'karigi kien hemm vakanti?

Kif ġew magħżula l-applikanti, jiġifieri jekk hux b'eżami, fuq bażi ta' kwalifiki jew b'interview?

F'każ li saru l-interviews, jista' jgħid jekk il-membri ta' l-interviewing board humiex mill-istess ministeru/dekasteru u xi skala huma?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Bejn Ottubru 2005 u llum ma kien hemm l-ebda call for applications biex jiġu mpjegati nies minn redeployment.

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm uffiċjali fi skala 14, 15 jew 16 siefru fuq xogħol tal-gvern matul l-2005 u l-2006?

Xi skala huma u x'kienet ir-raġuni tas-safra?

X'kienet id-destinazzjoni u kemm iljieli għamlu?

Kemm flus qamet kull safra?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sar xogħol barra minn Malta minn persuni fi skala 14, 15 u 16 b`rabta ma' l-istallazzjoni ta` apparat ta' IT fl-ambaxxati ta' Malta.

Peress li l-unika persuna li l-ministeru għandu fl-IT department qiegħed b'salarju fi skala 16, is-segretarju permanenti awtorizzat il-vjaġġi ta` din il-persuna għal xogħol barra minn Malta – fl- 2005 kien hemm persuna fi skala 15 li siefret għall-istess raġuni – u b'dan il-mod il-ministeru qiegħed juża' ir-riżorsi disponibbli bl-aktar mod effettiv kif se ngħid:

|Sena|Skala|Destinazzj|Spiża |Ljiel| | | |oni | |i | |2005| 15 | Moska|Lm665 | 04 | | | 16 | | | 08 | | | |Brussell |860 | | |2006| 16 | Kajr | | 04 | | | | |375 | | | | 16 | Ruma | | 03 | | | | |430 | |

PROPRJETA' VAKANTI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il- ministeru, id-dipartimenti u l-enti li jaqgħu taħtu għandhomx xi tip ta' proprjeta' li għal xi raġuni mhix tintuża?

Fejn tinsab?

X'inhi r-raġuni li mhix tintuża?

ONOR.

TONIO BORG: It-taqsima proprjeta' tal-gvern għandha diversi proprjeta' madwar Malta u Għawdex li mhix tintuża - ir-raġuni għal dan in- non-uso tvarja minn art xagħri għal kmamar li fihom xi ħsarat – waqt li d- diviżjoni tal-qrati tal-ġustizzja bħalissa għandha proprjeta' fi Strada Stretta, il-Belt li mhix tintuża, bil-ħsieb li din tiġi żviluppata f'judges chambers.

TAGĦLIM TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19409 u wara li fil-gazzetti dehru ferm aktar minn seba' avviżi biex skejjel tat-tagħlim ta' l-Ingliż għall-barranin jorganizzaw korsijiet simili, jista' il-Ministru jinvestiga u jara jekk dawn applikawx jew le?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kull skola mis-sebgħa li applikaw biex jorganizzaw korsijiet għal dawk li jixtiequ jgħallmu l-Ingliż lill-barranin, matul din is-sena organizzat diversi korsijiet.

Għalhekk fil-gazzetti kien hemm avviżi ferm

aktar min-numru ta' skejjel li organizzaw korsijiet simili.

SWATAR TRAINING CENTRE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 19514, jista' il-Ministru jgħid jekk iċ-ċentru ta' taħriġ tas- Swatar huwiex proprjeta' tal-gvern?

Min hu responsabbli għat-tmexxija tal- post?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-post huwa tal-gvern u qiegħed f'idejn il-MITTS.

TAGĦLIM TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 19409, jista' il-Ministru jgħid jekk id-79 persuna li għaddew biex jgħallmu l- Ingliż lill-barranin, applikawx kollha għal teaching permit?

Kemm persuni għandhom permess jgħallmu l-Ingliż, b'teaching permit mill-EFL board?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhux id-79 persuna kollha li għaddew biex jgħallmu l-Ingliż lill-barranin applikaw lill-EFL monitoring board għal teaching permit.

Hemm b'kollox 1,978 għalliem li għandhom teaching permit maħruġ mill-EFL monitoring board.

SKEJJEL TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Peress li jidher li qed isiru wisq korsijiet mill- iskejjel ta' l-Ingliż biex ikollhom persuna fil-klassi għal ma' l- istudenti, jista' il-Ministru jgħid x'tip ta' kontrolli jsiru f'dawn l- iskejjel?

Kemm ispezzjonijet saru mill-1 ta' Jannar sal-lum u f'liema skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-korsijiet minn dawk l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż biex ikollhom persuna fil-klassi li tgħallem lill-istudenti, huma kkontrollati mill-monitoring board permezz ta' linji gwida u l-ħtieġa ta' l- iskejjel li japplikaw lill-monitoring board għall-permess ħalli jorganizzaw dawn il-korsijiet.

S'issa mhijiex il-prattika li jsiru spezzjonijiet waqt dawn il-korsijiet.

EŻAMIJIET TAS-SEC

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi deċiżjoni dwar jekk u meta se tiġi introdotta s-sistema l-ġdida ta' l-eżamijiet tas- sec/matsec biex dawn jibdew isiru f'Ġunju, bir-resit f'Novembru?

Ma' min saru l-konsultazzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-deċiżjoni dwar meta se tidħol is-sistema l-ġdida li l-eżamijiet tas-sec u taċ-ċertifikat tal-matrikola jibdew isiru f'Ġunju, bir-resit f'Novembru, għad trid tittieħed.

Dan iseħħ wara li jintemmu l- konsultazzjonijiet ma' rappreżentanti ta' dawk involuti.

ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Għar-rigward ta' ħaddiema tal-gvern, kemm jekk professjonisti kif ukoll jekk mhux, jista' il-Ministru jgħid kemm hemm minnhom li jaħdmu abbażi ta' kuntratt definit?

Kemm hemm minnhom li ilhom jaħdmu fuq din il-bażi għal aktar minn erba' snin?

Min huma u f'liema dipartiment/sezzjoni qegħdin?

Xi grad, kariga jew professjoni għandhom u skond liema salary scale jitħallsu?

Min huma dawk li għandhom grad sostantiv u min huma dawk li m'għandhomx?

Jista' ipoġġi fuq il-medja tal-Kamra kampjun ta' kull tip ta' kuntratt definit li bih il-gvern impjega lil dawn il-ħaddiema fuq bażi definita fis- snin 2000-2006?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Għar-rigward ta' ħaddiema tal-gvern, kemm jekk professjonisti kif ukoll jekk mhux, jista' il-Ministru jgħid kemm hemm minnhom li jaħdmu abbażi ta' kuntratt definit?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Għar- rigward ta' ħaddiema tal-gvern, kemm jekk professjonisti kif ukoll jekk mhux, tista' il-Ministru tgħid kemm hemm minnhom li jaħdmu abbażi ta' kuntratt definit?

Xi grad kariga jew professjoni għandhom u skond liema salary scale jitħallsu?

Tista' tpoġġi fuq il-medja tal-Kamra kampjun ta' kull tip ta' kuntratt definit li bih il-gvern impjega lil dawn il-ħaddiema fuq bażi definita fis- snin 2000-2006?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Għar-rigward ta' ħaddiema tal-gvern, kemm jekk professjonisti kif ukoll jekk mhux, jista' il-Ministru jgħid kemm hemm minnhom li jaħdmu abbażi ta' kuntratt definit?

Xi grad, kariga

jew professjoni għandhom u skond liema salary scale jitħallsu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Għar-rigward ta' ħaddiema tal-gvern, kemm jekk professjonisti kif ukoll jekk mhux, jista' il-Ministru jgħid kemm hemm minnhom li jaħdmu abbażi ta' kuntratt definit?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Għar-rigward ta' ħaddiema tal-gvern, kemm jekk professjonisti kif ukoll jekk mhux, jista' il-Ministru jgħid kemm hemm minnhom li jaħdmu abbażi ta' kuntratt definit?

Kemm hemm minnhom li ilhom jaħdmu fuq din il-bażi għal aktar minn erba' snin?

Min huma u f'liema dipartiment/sezzjoni qegħdin?

Xi grad, kariga jew professjoni għandhom u skond liema salary scale jitħallsu?

Min huma dawk li għandhom grad sostantiv u min huma dawk li m'għandhomx?

Jista' ipoġġi fuq il-medja tal-Kamra kampjun ta' kull tip ta' kuntratt definit li bih il-gvern impjega lil dawn il-ħaddiema fuq bażi definita fis-snin 2000-2006?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SCHOOL LEAVERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm studenti temmew l- edukazzjoni tagħhom matul is-sena skolastika 2004/2005 fl-iskejjel sekondarji statali, junior lyceum, skejjel privati u skejjel tal-knisja?

Kemm minnhom kisbu grad 1 sa 5 fl-eżamijiet tas-sec fil-Malti, Ingliż, Matematika, Fiżika u Teknoloġija ta' l-Informatika?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-numru ta' studenti li temmew l-edukazzjoni sekondarja tagħhom fis-sena skolastika 2004/2005 hu hekk:

| |Stat|Sekon|J.Lyce|Knisj|Ind | | |ali |d. |um |a | | |Subi|812 |746 |103 |806 |247 | |en | | | | | | |Bnie|725 |973 | 57 |675 |192 | |t | | | | | |

In-numru ta' kandidati li kisbu grad minn 1 sa 5 fl-eżamijiet tas-sec fil- Malti, Ingliż, Matematika u Fiżika fl-eżamijiet ta' Mejju u Settembru 2005 hu kif jidher hawn taħt:

|Malti |2,916 | |Ingliż |3,780 | |Matematika |3,350 | |Fiżika |2,939 | |Computer |1,233 | |Studies * | |

*eżami fil-computer studies isir f'Mejju biss.

ENFORCEMENT NOTICES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba l-MEPA ħadet il- passi meħtieġa kontra persuni li joperaw illegalment f'Għajnsielem?

Kontra min ittieħdu l- passi?

Jirriżultalu li f'Għajnsielem għad hemm min għadu qed jopera illegalment bħala mastrudaxxa?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Matul dawn l-aħħar ħames snin inħarġu 129 avviż ta' twettiq f'siti ġo Għajnsielem.

Minnhom żewġ avviżi nħarġu minħabba li kien qiegħed isir xogħol ta' mastrudaxxa mingħajr permess u infatti kontra wieħed minnhom qegħdin jittieħdu l-proċeduri mill-pulizija.

KAŻ TA' ANZJANA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19676, jista' il-Ministru jgħid meta l-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, se tiġi ammessa fir-residenza San Vincenz?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Wara li l-każ ġie eżaminat u wara li ttieħdu in konsiderazzjoni l-aspetti kollha soċjali, dan il-każ tpoġġa fuq l-urgent list.

TITJIRIET LEJN MALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 19675 u jgħid għaliex persuni li jixtiequ jivvjaġġaw lejn pajjiżna minn bliet differenti, bħal Pariġi, qed isibuha diffiċli biex isibu seat fuq l-Air Malta, anke meta jirriżulta li l- ajruplan itir b'ħafna seats vojta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KAŻ TA' ANZJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jara li anzjan li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, jingħata sussidju biex ikun jista' jibqa' jgħix ġewwa Villa Messina?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Li persuna tinsab diġa' ġewwa dar għall-anzjani privata mhux kriterju biex jingħata sussidju.

RESERVED PARKING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jivverifika jekk fi Triq il-Gandoffli, Buġibba hemmx każ fejn qed jingħata parkeġġ riżervat lil ċerta persuna li tgħix hemm bejn Ġunju u Settembru, meta l-istess jedd hu miċħud lil residenti oħra li jgħixu fl-istess triq is-sena kollha?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Minn riċerka li saret fir-records tat-taqsima għall-immaniġġar tat-traffiku jirriżulta li hemm erba' reserved parking spaces għal persuni b'diżabilita' fi Triq il-Gandoffli - approvati bejn is- snin 1999 u l-2001 - bid-dettalji għand il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Fis-sena 2004 ġew approvati żewġ reserved parking spaces għal persuni b'diżabilita' fi Triq il-Gandoffli u mir-records tat-taqsima għall- immaniġġar tat-traffiku, jirriżulta li wieħed minnhom għandu karta ta' l- identita' fuq Triq il-Gandoffli u l-ieħor għandu d-dokumenti neċessarji maħruġa mill-Ingilterra, apparentement applikabbli għal kull pajjiż ta' l- Unjoni Ewropea.

Tali dokumenti jissodisfaw il-kriterji li hemm bżonn sabiex l-applikanti jkunu eliġibbli għal servizz ta' reserved parking is-sena kollha.

LAĦAM TAT-TJUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm produtturi tal-laħam tat-tjur għadhom jistennew xi forma ta' pagament f'sussidju u/jew għajnuna finanzjarja?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jispeċifika għal liema sussidju/għajnuna qiegħed jirriferi.

AGRO-INDUSTRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm persuni fl-agro-industrija għadhom jistennew xi forma ta' pagament f'sussidju u/jew għajnuna finanzjarja?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jispeċifika għal liema sussidju qiegħed jirriferi.

ĠBEJNIET FRISKI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm produtturi ta' ġbejniet friski għadhom qed jistennew xi forma ta' pagament f'sussidju u/jew għajnuna finanzjarja?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Produtturi tal-ġbejniet ma jaqgħu taħt l-ebda skema ta' sussidju.

ĦWIENET MAL-WATERFRONT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid taħt min taqa' ir- responsabbilta' tal-kirjiet tal-ħwienet mal-waterfront?

Kemm ħwienet hemm mikrija u kemm jinkrew?

Kemm minnhom hemm vojta?

ONOR.

TONIO BORG: Dawn il-ħwienet jiffurmaw parti mill-konċessjoni enfitewtika mogħtija lil Viset, soċjeta' privata u l-gvern m'hu involut bl- ebda mod fil-kiri ta' dawn il-ħwienet.

DWIELI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hjemm minn dawk li jkabbru d- dwieli li għadhom qed jistennew xi forma ta' pagament f'sussidju u/jew għajnuna finanzjarja?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-Onor.

MUSHROOMS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 19535, jista' il-Ministru jikkonferma jekk hux qed jiġu rrapportati każi ta' mushrooms

friski fejn ix-shelf-life teċċedi l-ħamest ijiem?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Bħal kull frott u ħaxix ieħor, fil-każ ta' mushrooms friski m'hemmx il-ħtieġa ta' indikazzjoni ta' shelf-life, dejjem skond ir- regolamenti ta' l-2004 dwar twaħħil ta' tikketti, preżentazzjoni u reklamar ta' oġġetti ta' l-ikel.

ART AGRIKOLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jista' il-Ministru jaġġornana dwar mistoqsija parlamentari 19686?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 19686.

LIĊENZJI TAL-KAROZZINI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 19630, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm karozzini tat-turisti kien hawn liċenzjati wara l-1992?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 5123.

POSTIJIET TA' DIVERTIMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari preċedenti dwar ħinijiet li fihom postijiet ta' divertiment jistgħu jdoqqu l-mużika, jista' il-Ministru jgħid jekk il-liġi tobbligax lil min idoqq mużika bejn id-9 00 p.m. u l-4 00 a.m., li jkollu l-premises tiegħu sound-proof, inkella jridx idoqq il- mużika b'mod li ma tkunx tinstema' minn barra, għax inkella r-residenti ta' l-inħawi jkunu jistgħu jistrieħu biss wara l-4 00.a.m., meta mbagħad ikun kważi sar il-ħin biex iqumu għax-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-liġi tobbliga operaturi ta' postijiet ta' divertiment idoqqu mużika b'mod li ma tkunx tinstema minn barra wara l-11.00 p.m f'kull parti ta' Malta u Għawdex, ħlief għal xi lokalitajiet ta' divertiment elenkati fl-avviż legali fejn il-mużika ma tistax tinstema' minn barra wara s-1.00 am.

Minbarra dan, kull persuna hi mħarsa permezz tal-Kodiċi Kriminali kontra inkonvenjent fi kwalunkwe ħin tal-ġurnata.

SKAVAR

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista'

il-Ministru jgħid x'kondizzjonijiet jagħmlu l-awtoritajiet, fosthom il- MEPA, meta jinħarġu permessi għal skavar u/jew qtugħ ta' blat fl-abitat?

X'kontroll isir biex ikun aċċertat li l-kondizzjonijiet jiġu osservati?

Qatt ittieħdu passi kontra xi ħadd?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DELIMARA POWER STATION

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk qattx sar studju min-naħa ta' l-Enemalta għall-ġenerazzjoni ta' enerġija mill-ilma li joħroġ mill-mina għal ġol-baħar u li jintuża għall-cooling system ta' l-istess power station ta' Delimara?

ONOR.

AUSTIN GATT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĊIMITERJU TA' L-ADDOLORATA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jikkonsidra l-Ministru li matul ix-xhur tas-sajf, il- ħaddiema taċ-ċimiterju ta' l-Addolorata jibdew jidħlu ftit aktar tard filgħodu u jdumu ftit aktar filgħaxija, sabiex id-dfin ma jibqax isir biss sa l-3.45 p.m.?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-dfin fiċ-ċimiterju ta' l-Addolorata jista' isir bejn is-7.00 a.m. u nofsinhar u bejn is-2.00 p.m. u l-4.00 p.m. Barra mid- dfin, ix-xogħol fiċ-ċimiterju jinvolvi tindif ta' oqbra pubbliċi u privati u anke trasport ta' kadavri minn qabar għall-ieħor.

Għaldaqstant il- proposta biex il-ħaddiema ta' l-Addolorata jidħlu għax-xogħol iktar tard u jdumu aktar filgħaxija mhijiex prattikabbli għaliex trid tieħu in konsiderazzjoni x-xogħol l-ieħor li jrid isir barra d-dfin.

L-aktar fattur li jillimita l-ħinijiet li fihom isiru l-funerali huwa dovut għall-ħinijiet allokati mill-kappillani għall-quddies fil-knejjes.

XIRI TA' OQBRA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn ċimiterji b'kollox?

Kemm talbiet pendenti hawn għal xiri ta' oqbra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' applikazzjonijiet pendenti għal xiri ta' oqbra f'ċimiterji tal-gvern huwa 5,032, kif ġej:

|Addolorata|2,796 | |Burmarrad | 445 | |Kalkara | 26 | |Mellieħa | 69 | |Imġarr | 29 | |Mosta | 502 | |Qormi | 201 | |Rabat | 614 | |Ta' Braxia| 127 | |Żebbuġ | 223 |

F'Malta u Għawdex hawn 62 ċimiterju li numru konsiderevoli minnhom ma jintużawx u oħrajn huma tal-militar.