MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 362 It-Tlieta, 7 ta' Marzu 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 362

It-Tlieta, 7 ta' Marzu 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

Seduta Nru. 362

It-Tlieta, 7 ta' Marzu 2006

WERREJ

MINUTI 859

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 859

TQEGĦID TA' KARTI 864

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA 864

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ID-DEMM UMAN U T-TRAPJANTI (IT-TIENI QARI) 864

HUMAN BLOOD AND TRANSPLANTS BILL (SECOND READING) 864

AĠĠORNAMENT 882

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 886

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 361 li saret fis-6 ta' Marzu, 2006 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĦADDIEMA TAT-TARZNARI

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l- Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' ħaddiema fiż- żewġ tarznari?

Kemm minnhom huma taħt il-35 sena?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): In-numru ta' ħaddiema fil-Malta Shipyards hu ta' 1,750 li 407 minnhom għandhom 35 sena jew inqas.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Kemm verita' hemm dwar l-għajdut li fil-ġejjieni jista' ikun hemm downsizing jew redeployment tan-nies?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-fatt kien hemm aktar minn għajdut wieħed u proprju f'dawn il-ġranet, il-management tat-tarzna ltaqa' mar- rappreżentanti tal-union biex fost affarijiet oħra jiċħad totalment dawn l- għajdut.

Ngħad li se nnaqqsu xi 500 ruħ mit-tarzna, li m'huwiex veru.

Ngħad li xi nies mit-tarzna se jiġu ttrasferiti għal ma' l-IPSL, li m'huwiex veru.

Ngħad li l-gvern għandu l-intenzjoni li joħroġ xi early retirement scheme jew voluntary redundancy scheme, li m'huwiex veru.

Ngħad li se ssir repair and maintenance company u li se nittrasferixxu xi nies biex jagħmlu dan ix-xogħol fit-tarzna.

Dan m'huwiex veru lanqas għax naturalment ir-repairs and maintenance fit-tarzna jsiru mill-ħaddiema tat- tarzna stess.

SKEJJEL TAL-KNISJA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm flus għadda l-gvern lill-iskejjel tal-knisja din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): L- Onor. Membru huwa mitlub jirriferi għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 17112.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Supply kindergarten assistant li tidħol f'xi skola tal-knisja u mbagħad tiġi dikjarata redundant, tkun tista' tiġi mpjegata fi skola tal-gvern?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, diġa' saritli mistoqsija simili u weġibt li meta supply kindergarten assistant tingaġġa ruħha ma' l-iskejjel tal-knisja, tkun qed tingaġġa ruħha ma' employer privat u allura ma tkunx tista' tiġi ttrasferita għal xi skola tal-gvern.

BASTIMENTI JTAJRU BANDIERA MALTIJA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' bastimenti li ġew reġistrati taħt il-bandiera Maltija u x'inhu t-tunnellaġġ?

Kemm hu t-tunnellaġġ reġistrat bħala total?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni): Jien informat li n-numru ta' bastimenti li ġew reġistrati matul is-sena 2005 taħt il-bandiera Maltija hu ta' 675, b'tunellaġġ gross ta' 4,203,472.

Sal-31 ta' Diċembru, 2005 kien hemm total ta' 4,104 bastimenti reġistrati taħt il-bandiera Maltija, b'tunnellaġġ gross ta' 24,186,698.

REĠISTRU TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' dawk mir-raba' distrett elettorali li qed jirreġistraw taħt l-ewwel parti ma' l-ETC?

ONOR.

LOUIS GALEA: Skond il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ, kien hemm 610 jirreġistraw taħt l-ewwel parti tar-reġistru f'Jannar 2006 mir-raba' distrett elettorali.

Kien hemm ukoll 2,534 mill-istess distrett elettorali li bdew jaħdmu fl-2005.

KSUR TAL-LIĠI TAL-VAT

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni hemm li ma ħallsux il-multa mposta fuqhom bil-liġi tal-VAT, bil-multa tiġi kkonvertita f'ħabs?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Ninsab informat li matul l-aħħar ħames snin, id-dipartiment tas- servizzi korrettivi rċieva 85 referral ticket mill-qorti dwar multi tal-VAT mibdula f'ħabs.

Jista' ikun il-każ li persuna jkollha aktar minn referral ticket wieħed.

JOB EXPERIENCE SCHEME

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jindika l-ammont ta' żgħażagħ li ħadu sehem fil-job experience scheme?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li tagħrif aġġornat għadu ma wasallix, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Hemm xi skema ta' l-ETC għal persuni b'diżabilita'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, il-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ għandha servizzi personalizzati għal dawk il-persuni li jista' ikollhom bżonnijiet speċjali u li qegħdin ifittxu x-xogħol.

Hemm taqsima u reġistru apposta bl- iskop li dawn il-persuni jingħataw kull għajnuna possibbli.

Għal dan il-għan hemm ukoll skemi ta' taħriġ u inċentivi lil employers biex kemm jista' ikun niffaċilitaw l-ingaġġ ta' dawn il-persuni.

TJUR TAS-SIMNA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li minkejja s- sussidji li ngħataw lill-produtturi tat-tjur tas-simna, il-produzzjoni naqset daqstant matul l-2005?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Il-produzzjoni tiddependi fost l-oħrajn mill-konsum u għalhekk jekk ikun hawn il-biża', bħalma kien hawn, il-konsum jonqos.

Minbarra hekk, l- importazzjoni ta' prodotti minn barra kibret u għalhekk il-produttur bilfors inaqqas il-produzzjoni.

GĦENEB GĦALL-GĦASIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 16860, tista' il-Ministru tagħti r-raġunijiet għala ma nżammetx statistika qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Qabel l-2004 ma kenitx tinżamm statistika minħabba li ma kienx obbligatorju għall-bdiewa li jagħmlu dikjarazzjoni tal-produzzjoni ta' l-għeneb għall-għasir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'ġara mir-riċerka li għamel il-gvern sabiex seta' jagħmel in-negozjati mal-Kummissjoni Ewropea fis-settur tal-biedja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Veru li xogħli huwa part-time f'dan is-settur, imma mhux dejjem inkun naf su due piedi l-informazzjoni kif qed jiddomandaha l- Onor. Interpellant!

Għalhekk, anke minħabba d-delikatezza tas-suġġett, ma nazzardax nagħti risposta qabel ma ninforma ruħi sewwa u nkun ċert li t- tweġiba li nagħti hija dik korretta, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura forsi jista' jirrispondini s-Segretarju Parlamentari hawn preżenti?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS (Segretarju Parlamentari): Kif jaf tajjeb l-Onor.

Farrugia, minkejja dak kollu li kien u għadu jingħad min-naħa l-oħra, bir- riformi li hemm għaddejjin nistgħu ngħidu li qatt ma ħadna spinta daqshekk 'il quddiem fejn jidħol it-tkabbir tad-dwieli.

Minkejja ċ-ċirkostanzi li għaddejna minnhom u minkejja l-grid kontinwu li konna nisimgħu minn sħabna ta' l-oppożizzjoni li kollox se jfalli, kollox se jispiċċa u li m'hemmx futur, innegozjajna diversi miżuri biex inkunu f'qagħda li ngħinu lil dan is-settur, Sur President.

L-oġġettiv prinċipali hu li l-bdiewa jibqa' ikollhom l-għajxien tagħhom garantit u l-art tibqa' tinħadem.

Jiena ċert li meta nikkomparaw il-biedja ta' pajjiżna ma' dik ta' pajjiżi oħra, fejn ukoll għaddejjin minn ristrutturar qawwi ħafna f'dan il-qasam ...

Ma ninsewx li dan il-qasam hu s-cinderella ta' kull gvern, mhux ta' din in-naħa jew tan-naħa l-oħra.

L- istatistika turi li mhux talli għamilna qabża 'l quddiem, talli għamilna bidla enormi u kellna investiment qawwi.

Illum kull biċċa art hija fuq il- computer u nafu x'nistgħu nkabbru u ma nistgħux.

Permezz tas-sussidji li ngħataw, in parti mill-gvern u in parti mill-Unjoni Ewropea, wieħed jinnota li sar avvanz b'mod partikolari fil-qasam ta' l- għeneb għall-għasir.

Nistgħu liberament ngħidu li l-prodott Malti tant huwa mfittex li saħansitra wħud mill-proċessuri ma jistgħux ilaħħqu mad- domanda li għandhom, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kif jispjega dan li qed jgħid is-Segretarju Parlamentari meta preċedentement huwa on record li stqarr li l-konsumatur Malti ifittex prodott ta' barra?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Jien qed inkun ċar ħafna u qed nitkellem speċifikament dwar inbid Malti ta' kwalita'.

Fil-fatt il-poċessuri jgħidulek li għandhom domanda ħafna akbar milli jistgħu jlaħħqu magħha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Filwaqt li nirrispetta l-pożizzjoni tas-Segretarju Parlamentari, jista' jgħidli x'ġara mis-sussidju ta' Lm35-il tomna li kellhom jingħataw lil dawk li jkabbru d-dwieli?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, jekk l-Onor.

Farrugia qed jirriferi għal xi individwi partikolari, nitolbu jagħtini d-dettalji ħalli nkun nista' nagħtih l-informazzjoni preċiża.

Huwa minnu li jaf ikun hemm ċertu dewmien ta' natura amminstrattiva sakemm jingħataw dawn il-flus, imma dan minħabba s-serjeta' li hemm fis-sistema u anke b'riżultat ta' l-awditjar li jsir b'mod regolari min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea.

Ċertament il-ħlasijiet li ġew maqbula se jiġu rispettati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura jista' ikun il-każ li l-policy m'għadhiex fuq kemm jipproduċi l-bidwi imma fuq kemm dwieli jkabbar?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, il-policy ma nbidletx.

Jien qed nirriferi għall-mod amministrattiv ta' kif jinħadmu dawn is-sussidji.

(Interruzzjonijiet) Ovvju li jista' ikun hemm każi fejn ikun hemm il- ħtieġa li jsiru ċerti verifiki u dan bilfors itawwal iż-żmien biex jinħarġu s-sussidji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ifissirx dan li hemm min diġa' ħa s-sussidju għad- dwieli?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Safejn naf jien dan il-proċess għadu għaddej.

Pero' jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi nies li għadhom ma tħallsux, nitolbu jgħaddili l-informazzjoni ħalli nkun nista' nivverifika l- affarijiet sewwa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid xi prekawzjonijiet qegħdin jittieħdu minħabba l-avian flu, issa li din il- marda waslet viċin tagħna?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Kif jaf kulħadd, in-numru ta' pajjiżi bil-marda ta' l-avian flu fost it-tjur selvaġġ jiżdied kull ġimgħa qiegħed.

Biss mill-analisi, mit-testijiet u mill-monitoraġġ li qed isir, nista' nassigura lill-poplu Malti li lanqas fit-tjur selvaġġ li qed ipassi ma ġiet irrapportata din il-marda f'pajjiżna.

Qegħdin jittieħdu diversi miżuri, fosthom it-tisħiħ tal-monitoraġġ proprju fost it-tajr selvaġġ li jiġi rrapportat mejjet u anke ħadna diversi prekawzjonijiet fuq il-farms tagħna stess.

Għandna programm ta' kontinġenza li qegħdin naħdmu fuqu flimkien ma' l-Unjoni Ewropea u qegħdin naħdmu b'mod kordinat ma' oqsma oħrajn, partikolarment fil-qasam tas-saħħa.

Ħadna diversi miżuri oħrajn, fosthom it-traceability tal-prodott u l-aktar ħaġa importanti hi li dejjem naraw kif insaħħu l-prevenzjoni.

Qed isir wkoll ispezzjonar tal-vetturi li jiġu minn Sqallija permezz tal- catamaran, peress li ġew irrapportati xi każi anke fi Sqallija u qegħdin insaħħu s-servizz veterinarju fejn qegħdin ukoll fil-proċess li ningaġġaw numru ta' veterinarji mhux biss għal dan l-iskop, imma anke biex jissaħħaħ b'mod ġenerali dan is-settur li, kif għedt, qed jara titjib sostanzjali f'dak li huwa livell ta' monitoraġġ u ta' iġene fuq il-farms tagħna, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li jiena m'iniex nitkellem dwar ftit bdiewa li ma tħallsux imma dwar il-bdiewa kollha li baqgħu ma ħadux is-sussidju ta' Lm35-il tomna u dan għar-raġuni li l-aġenzija tal-pagamenti m'hijiex tiffunzjona kif suppost, jista' is-Segretarju Parlamentari jgħidli meta se jitħallsu dawn in-nies?

Jista' jgħid ukoll meta se jingħataw is-sussidji għall-2005 il-produtturi ta' l-inbid, li wieħed minnhom saħansitra għandu problemi ta' cashflow u mhuwiex f'pożizzjoni li jħallas għall-għeneb li xtara mingħand il-bdiewa f'Awissu li għadda?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih tweġiba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Peress li jidher li ċerti raħħala qegħdin jifaċċaw sensiela ta' diffikultajiet meta jiġu biex jitħajru jagħmlu upgrading tal-farm, jista' is-Segretarju Parlamentari jgħid jekk tingħatax xi għajnuna mid-dipartiment ta' l-agrikoltura biex dawn l-applikazzjonijiet tal-bdiewa u r-raħħala jiġu pproċessati b'mod aktar spedit?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Fil-fatt għaddejjin taħditiet ħalli dawn l- applikazzjonijiet ikunu jistgħu jiġu fast tracked kemm jista' ikun.

Qed inżommu laqgħat mal-koperattivi, b'mod partikolari mal-koperattiva tal- produtturi tal-ħalib kif ukoll ma' koperattivi oħrajn li jistgħu jkunu interessati u qegħdin inżommu informati lill-presidenti u lill-kumitati konċernati.

B'mod regolari qegħdin nagħmlu laqgħat mar-raħħala stess ħalli ninformawhom bil-proċeduri li għandhom jadottaw ħalli kemm jista' ikun inħaffu l-ipproċessar ta' dawn l-applikazzjonijiet.

Wieħed irid japprezza li kultant ikun hemm ċertu dewmien minħabba xi problemi dwar min ikun sid l-art u allura l-ipproċessar ta' l- applikazzjonijiet jeħodlok aktar żmien milli tkun qed tistenna, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Teżisti xi target date għall-approvazzjoni ta' dawn il- permessi?

Is-Segretarju Parlamentari huwa informat bil-problemi li qed jiffaċċaw ċerti raħħala għall-fatt li l-biċċa l-kbira tagħhom għadhom ma jistgħux jiffirmaw il-kuntratt mal-koperattiva tal-ħalib dwar ċerti regoli li hi qed timponi, liema regoli huma marbuta mal-policy tal-gvern u mal- politika komuni agrarja ta' l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li naf b'dawn id- diffikultajiet u, kif diġa' għedt, qed ikollna laqgħat b'mod regolari.

Għandna madwar 100 farm, pero' nafu eżattament liema huma dawk il-farms li qegħdin jaffaċċaw din il-problema b'mod partikolari.

Dawn jammontaw għal madwar 40 farm u ħafna minnhom jinsabu f'built-up areas.

Dawn għandhom terminu ta' żmien sakemm jistgħu jibqgħu joperaw u aħna qegħdin fi ftehim magħhom kif nistgħu ngħinuhom, ħalli almenu jagħmlu dak li hu minimament meħtieġ minnhom.

Nerġa' ngħid li dan kollu m'huwiex qiegħed isir għall-wiċċ l-Unjoni Ewropea imma f'ġieħ l-iġene, f'ġieħ li jkun hemm standards stabiliti li minkejja kollox huma favur l-istess raħħal, favur l-istess merħla, favur l-istess prodott u favur l-istess konsumatur.

Iva, nafu b'dawn il-problemi u qegħdin nittekiljawhom bl-iktar mod dirett, Sur President.

VALUR TAL-LIRA MALTIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħidilna għaliex meta l-baskett tal- muniti kien ivarja bejn 60% għal 70% fl-euro, 20% għal 22% fl-isterlina u 8% għal 10% fid-dollaru, il-valur tal-lira Maltija kien jissarraf f'medja ta' bejn euro 238 u 242 għal kull Lm100, iżda llum li l-baskett tal-muniti huwa 100% fl-euro, il-valur għal kull Lm100 ivarja bejn euro 222 u 228 u dan meta suppost li ssaħħet il-munita?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor Interpellant li l-ispjegazzjoni tinsab fil-fatt li l- valur tal-lira Maltija kien u għadu sal-lum jiġi influwenzat miċ-ċaqliq fis- swieq internazzjonali tal-kambju.

Dan peress li l-lira Maltija minn dejjem kienet marbuta ma' baskett ta' muniti li, b'differenża minn dik Maltija, jiġu nnegozajti fis-swieq internazzjonali.

Sa l-aħħar ta' April 2005 il-valur tal-lira Maltija kontra l-euro kien jiġi determinat miċ-ċaqliq fis-swieq ta' l-istess euro (70%), tad-dollaru Amerikan (10%) u tal-lira Ingliza (20%).

Mill-bidu ta' Mejju 2005, il-lira Maltija tinsab marbuta 100% ma' l-euro u għalhekk il-valur tagħha jibqa' l- istess kontra l-euro iżda jiċċaqlaq kontra l-muniti internazzjonali l-oħra, skond kif jiċċaqlaq il-valur ta' l-euro.

Illum li l-lira Maltija ġġib inqas euro milli kienet iġġib bejn l-2002 u l- 2004, huwa dovut għall-fatt li filwaqt li sa l-2004 l-euro kien qed jiddgħajjef kontra l-lira Maltija, minn Jannar 2005 sad-dħul tal-lira Maltija fl-ERM II f'Mejju, l-euro reġa' beda jissaħħaħ.

Nixtieq nippreċiża li illum Lm100 iġibu €233 skond ir-rata ta' parita' ċentrali li daħlet fis-seħħ fit-2 ta' Mejju, 2005 li kienet ir-rata ta' l- egħluq fis-suq fit-30 ta' April.

Ir-rati ta €222 sa €228 li qed jikkwota l- Onor. Interpellant jistgħu jkunu rati li jikkwotaw tal-ħwienet u li jinkudu spejjeż bankarji u oħrajn.

Ta' min ifakkar iżda li rati bħal dawn huma biss indikattivi għax il-munita legali ta' pajjiżna hija l-lira Maltija u ħadd ma jista' jiġi mitlub iħallas għal xi prodott jew servizz bl-euro jew b'xi munita barranija oħra.

KONSUM TA' FUELS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien il-konsum globali taż-żjut matul l-2005?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 17168.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti u nsejjaħ lill-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: F'isem il-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar vakanzi f'diversi karigi fl-AFM, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 17372;

Tagħrif dwar vakanzi f'diversi karigi fl-AFM, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 17373;

Tagħrif dwar konsulenti mqabbda minn dipartimenti u enti oħra taħt id- dekasteru tal-prim ministru u ministru tal-finanzi, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 17571; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' studenti u ħaddiema Għawdxin li ngħataw sussidju għat-trasport bejn Malta u Għawdex, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 17280.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar minn uffiċjali f'dipartimenti, kumpanniji u enti oħra taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 17191.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR ID-DEMM UMAN U T-TRAPJANTI

HUMAN BLOOD AND TRANSPLANTS BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita'): Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar id-Demm Uman u t-Trapjanti".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA (Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, jekk wieħed jifli fid-dettall l- għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi, naħseb li jkun aktar faċli li wieħed jifhem il-bżonn li nressquh.

Dan il-bżonn mhux qed inħossuh aħna biss bħala pajjiż imma anke pajjiżi oħrajn li jimmiraw għall-kwalita' u għall-eċċellenza.

Aħna nqisu lill-Ingilterra bħala dak il-pajjiż li miegħu nkejlu s-servizzi li noffru.

Minkejja li dan il-pajjiż joffri servizzi ta' kwalita' għolja, din it-tip ta' liġi li tiggarantixxi dawn l- istandards f'dan il-pajjiż għaddiet fis-sena 2005.

Barra minn hekk, l-għan ta' dan l-abbozz hu li jittrasponi tliet direttivi ta' l-Unjoni Ewropea li huma d-Direttiva 2002/98KE, 2004/33KE u 2004/23 KE u biex jassigura ċerti standards f'dawk l-attivitajiet li għandhom x'jaqsmu mat-teħid u l-eżami tad-demm uman - ikun x'ikun l-iskop intiż tagħhom - u mal-preparazzjoni, il-ħżin u d-distribuzzjoni tiegħu meta dan ikun intiż għat-trasfużjoni.

Dawn l-attivitajiet iridu jsiru biss minn postijiet ta' depożitu tad-demm f'Malta li jkunu ġew awtorizzati u li jkollhom liċenzja mill-awtorita' dwar il-liċenzji proprju għal dak l-iskop.

Mr Speaker, aktar minn hekk, l-abbozz jistabbilixxi l-livell ta' kwalita' u ta' sigurezza għat-tessuti u ċelloli umani intiżi għall-applikazzjonijiet umani sabiex jiġi żgurat livell għoli ta' protezzjoni għas-saħħa tal- bniedem.

Meta wieħed jidħol fid-dettall ta' dan l-abbozz, isib li huwa maqsum proprju f'żewġ partijiet, l-ewwel parti tenfasizza l-istandards tal- kwalita' tat-trasfużjoni tad-demm u t-tieni parti ta' dan l-abbozz titkellem fuq l-istess livelli li jridu jiġu milħuqa f'dak li għandu jaqsam ma' tessuti.

L-ewwel ħaġa li xtaqt ngħid hi li d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kien il-katalist li xpruna sensiela ta' abbozzi ta' liġi ġewwa din il-Kamra bil-għan li jtejbu l-kwalita' tas-servizzi li jieħdu ċ-ċittadini tagħna.

Ladarba Malta saret parti mill-Unjoni Ewropea, iċ-ċittadini Maltin għandhom il-liberta' li jmorru minn pajjiż għall-ieħor bl-inqas restrizzjonijiet possibbli.

Dan ifisser li l-għan ta' l-Unjoni Ewropea primarjament huwa li tiżgura li jmorru fejn imorru, iċ-ċittadini ta' l- Unjoni Ewropea jsibu l-istess kwalita' għolja ta' servizz.

Mr Speaker, kif għidt, id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea xpruna sensiela ta' abbozzi u f'moħħi qed jiġini l-Medicines Act li kien għadda unanimament minn din il-Kamra xi tlett snin ilu.

Fil-fatt dan kien wieħed mill-abbozzi fejn iż-żewġ naħat tal-Kamra tkellmu fuqu b'mod mill-aktar kostruttiv.

Iż- żewġ naħat kienu qed jaqblu li l-għan ta' dak l-abbozz kien ukoll biex itejjeb il-kwalita' tal-prodotti mediċinali li jinsabu f'pajjiżna.

Att ieħor li għaddejna sentejn ilu kien il-Health Care Professions Act li kien immirat biex jiżgura mhux biss l-awtonomija tal-kunsilli li jipproteġu u jħaddmu s-sistema medika u paramedika imma riedu wkoll jiżguraw li jkun hemm livell għoli ta' kwalita' fis-servizz tagħhom.

Minn din il-Kamra għaddejna wkoll b'mod unanimu t-twaqqif tal-food safety commission u qbilna li wasal iż-żmien li kellu jkollna sistema ta' traceability tal-prodotti ġewwa pajjiżna mhux biss biex nidhru sbieħ mat-turisti kif konna naħsbu qabel imma anke għax kien hemm għarfien fost il-Maltin li wasal iż-żmien li l-Maltin jiġu ttrattati u jiġu ppreżentati bi prodotti ta' livell li wieħed isibf'pajjiżi oħra ewropej.

Jiena semmejt tliet diretti ta' l-Unjoni Ewropea u nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-għan ta' dawn id-direttivi.

L-ewwel direttiva li semmejt kienet it- 2002/98KE li kienet tistabbillixi standards ta' kwalita' u ta' sigurezza waqt il-kollezzjoni, it-testjar, l-ipproċessar, il-ħażna u d-distribuzzjoni tad-demm uman u komponenti ta' dan id-demm.

It-tieni direttiva, il- 2004/33KE, kienet direttiva li timplimenta direttiva oħra tas-sena 2002 tal- Parlament Ewropew u tal-Kunsill u din id-direttiva tirrigwarda bżonnijiet tekniċi dwar il-partijiet tad-demm u prodotti tad-demm.

L-aħħar direttiva li semmejt kienet tistabbilixxi standards ta' kwalita' u ta' safety fid- donazzjoni, fil-prokurament, fit-testjar, fl-ipproċessar, fil- preservazzjoni, fil-ħażna u fid-distribuzzjoni ta' tessuti u ċelloli umani.

Ovvjament dawn kollha kellhom l-għan aħħari li jżidu l-kwalita' tal- prodotti, kemm dawk li wieħed isib ġewwa pajjiżna u anke dawk li wieħed isib f'pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Barra minn hekk, dan l-abbozz irid jiżgura li anke f'dawk il-każi meta aħna nimportaw prodotti li għandhom x'jaqsmu ma' tessuti u ċelloli kif ukoll prodotti li għandhom x'jaqsmu ma' l-għoti tad-demm jew l-għoti ta' partijiet tad-demm, irridu nistabbilixxu l-istess garanzija biex ġejjin minn fejn ġejjin, igawdu l-fiduċja ta' dawk li jkunu se jużawhom.

Biex naslu għal dak li għadni kemm għidt, irid ikollna kriterji ċari u unanimi kemm fil-laboratorji, kemm fil-blood banks u kif ukoll f'dawk l- istabbilimenti fejn mhux biss jiġi prokurat id-demm imma jiġi pproċessat u ppreparat biex finalment jingħata lill-bniedem.

Għan ieħor ta' din il-liġi huwa li nistabbilixxu katina mhux biss ta' kredibilita' imma ta' responsabbilizzazzjoni dwar dan il-proċess kollu billi nwaqqfu awtorita' li tkun tista' tilliċenzja dawn l-istabbilimenti.

Fl-aħħarnett dan l-abbozz qiegħed jidentifika wkoll persuna li tkun responsabbli ta' dan il-proċess kollu.

Iżjed ma wieħed isemmi dawn l-affarijiet, iżjed wieħed jinduna kemm dan l-abbozz ta' liġi jixbah abbozzi ta' liġijiet oħrajn li għaddejna fosthom il-Medicines Act li wkoll kienu mmirati biex jilħqu livelli ta' kwalita' u jiżguraw livelli ta' prodotti għoljin lill-konsumaturi tagħna.

Dan l-abbozz jagħti poteri lill-ministru li jkun jista' jagħmel regolamenti biex jara li dawk l-istandards jintlaħqu u tiġi stabbilita sistema li tiżgura li dawk l-istandards jibqgħu jinżammu l-ħin kollu.

Allura ovvjament f'dik il-parti li tagħti dan il-poter lill-ministru, hemm stipulat li l-ministru jrid jistabbilixxi dawk l-istandards li huma mitluba mill-istabbilimenti tad-demm jew stabbilimenti li jipproċessaw it- tessuti, li jistabbilixxi standards għolja għall-banek tad-demm kemm dawk tal-privat kif ukoll ta' l-isptarijiet u li jrid jiżgura wkoll l- emoviġilanza.

Din il-liġi tagħti poter lill-ministru li jkun jista' jippreskrivi ħlasijiet għall-ħruġ ta' dawn il-liċenzji kif ukoll kull ħaġa oħra li għandha x'taqsam ma' dan l-Att.

Jekk imbagħad immorru lejn l-abbozz proprju u nħarsu kif inhuwa maqsum, insibu li fl-ewwel parti, imsejħa t-taqsima preliminari, hemm imniżżel sensiela ta' definizzjonijiet li jagħmlu riferenza speċifika għad- direttivi li għadni kif semmejt u tifsiriet ta' ċertu nomenklaturi li ovvjament ġew definiti skond id-definizzjoni mogħtija universalment minn dawn id-direttivi.

Irrid ngħid ukoll li jekk wieħed iħares lejn dawn id- definizzjonijiet, jibdew joħorġu ċerti dubji għaliex, per eżempju, qed issir distinzjoni bejn stabbiliment tad-demm u bank tad-demm ġewwa sptar.

Naħseb li din se tqum waqt id-diskussjoni u għalhekk irrid inserraħ moħħ il-kollegi tiegħi li dawn id-definizzjonijiet ma ġewx imtellgħin lokalment imma huma transpożizzjoni diretta ta' dak li hemm imniżżel fit-tliet direttivi li semmejt qabel.

It-tieni taqsima tirriferi speċifikatament għall-poteri u l- identifikazzjoni ta' l-awtorita' dwar il-liċenzji, fejn hawnhekk l-abbozz qiegħed jipproponi li jkun is-superintendent tas-saħħa pubblika li jkun l- awtorita' dwar il-liċenzji għall-finijiet ta' dan l-Att.

Jekk nidħlu iżjed fid-dettall, insibu li l-awtorita' trid tivverifika li l-postijiet tad- depożitu jkunu konformi mal-ħteġijiet stabbiliti taħt dan l-Att u r- regolamenti magħmulin taħtu; trid tindika wkoll lill-post ta' depożitu liema attivitajiet jistgħu jsiru ġewwa fih u tistabbilixxi l- kondizzjonijiiet li japplikaw għall-postijiet ta' depożitu u nibqgħu sejrin b'sensiela ta' affarijiet li se jkunu responsabbilta' diretta ta' l- awtorita' li trid iġġedded, temenda, tibdel, tissospendi jew tirrevoka liċenzji skond dan l-Att.

L-awtorita' se tkun inkarigata li tagħmel l- ispezzjonijiet ta' postijiet ta' depożitu u regolarment torganizza miżuri ta' kontroll f'dawk il-postijiet ta' depożitu li fl-ebda każ ma jkunu inqas minn darba kull sentejn.

Huwa proċess li jiggarantixxi li mhux biss għandna l-obbligu li nistabbilixxu l-istandards fil-bidu imma l-awtorita' se jkollha wkoll l-onus li tibqa' tara li dawk l-istandards, permezz ta' numru ta' spezzjonijiet li jsiru fuq bażi regolari u mhux inqas minn darba kull sentejn, jibqgħu jinżammu wkoll.

L-awtorita' trid tagħmel ukoll spezzjonijiet addizzjonali f'postijiet ta' depożitu skond ma tqis li jkun meħtieġ bil-għan li tiġi żgurata konformita' mal-ħteġijiet ta' dan l-Att u regolamenti magħmulin taħtu.

Barra minn hekk, għandha r-responsabbilta' li tispezzjona banek tad-demm kemm fl- isptarijiet kif ukoll fil-privat sabiex tiżgura li dawk il-banek u l- persuni responsabbli għat-tmexxija ta' dawn il-banek ikunu konformi mal- ħteġijiet ta' dan l-Att u mar-regolamenti.

L-awtorita' trid torganizza wkoll, f'każ ta' xi okkorrenza gravi avversa jew ta' xi reazzjoni jew suspett ta' dan, spezzjonijiet u miżuri oħra ta' kontroll.

Trid tistabbilixxi linji direttivi li jirrigwardaw il-kondizzjonijiet ta' l- ispezzjonijiet u tal-miżuri ta' kontroll u t-taħriġ u l-kwalifika ta' l- uffiċjal involut sabiex jintlaħaq livell ta' kompetenza u twettiq konsistenti.

L-awtorita' trid tistabbilixxi u żżomm reġistru li jkun aċċessibbli għall- pubbliku dwar postijiet ta' depożitu ta' tessuti u ċelloli li jkunu jispeċifikaw l-attivitajiet li tkun inħarġitilhom liċenzja dwarhom.

Apparti dan kollu, l-awtorita' trid tagħmel dak kollu li tista' u li hemm bżonn bil- għan li tiġi żgurata konformita' mad-dispożizzjonijiet kollha ta' dan l-Att jew regolamenti magħmula taħtu.

Dan huma fi ftit kliem il-funzjonijiet tas- superintendent tas-saħħa pubblika li kif qed ngħidu f'dan l-abbozz, se jkun maħtur fl-awtorita' dwar il-liċenzjar.

It-tielet taqsima titkellem speċifikatament fuq postijiet ta' depożitu tad-demm u banek tad-demm fi sptar.

Waħda mill-affarijiet li diġa' rriferejt għaliha hija d-distinzjoni bejn postijiet ta' depożitu tad-demm u banek tad-demm ġewwa sptar għaliex ma' l-ewwel daqqa t'għajn, wieħed jista' jaħseb li dawn huma l-istess ħaġa u allura ma kienx hemm għalfejn wieħed jirrepetihom darbtejn.

Pero' meta wieħed jibda jidħol fid-definizzjoni tagħhom, jibda jara li hemm varjazzjonijiet bejniethom li jagħmlu dawn id-definizzjonijiet importanti.

Din it-taqsima titkellem fuq x'suppost wieħed ikollu f'dawn id-depożiti, x'liċenzja trid toħroġ, min se jkun il-persuna responsabbli li tara li l- affarijiet isiru, min se jkun responsabbli ta' l-accountability tal-proċess kollu minn meta jittieħed id-demm sa meta jingħata lill-konsumatur u sensiela ta' affarijiet oħra li għandhom jiżguraw li l-prodott li jasal għand il-klijent ikun ta' l-ogħla kwalita'.

Ovvjament din it-taqsima titkellem ukoll dwar ir-revoka jew sospensjoni ta' liċenzja f'dawk il-każijiet li ma josservawx din il-liġi.

Fil-fatt fi klawsola 5 hemm imniżżel ċar u tond li kull sospensjoni għandha tkun għal dak il-perjodu li l-awtorita' dwar il-liċenzji tqis li jkun meħtieġ meta tqis xi jkunu r-raġunijiet ta' sospensjoni.

Ir-raba' taqsima tirrepeti dak kollu li għidna fuq il-bank tad-demm, fuq il-garanzija ta' standards li wieħed għandu jżomm u x'sistemi tista' timplimenta l-awtorita` biex tara li dawk l-istandards jinżammu pero` tirriferi speċifikatament għal dak li għandu x'jaqsam mat-tessuti u ċ-ċelloli.

Mr Speaker, qegħdin nitkellmu fuq abbozz li jrid jiżgura kwalita` ta' prodott tad-demm li jieħdu l-klijenti tagħna.

Ħafna drabi bħalma jiġri f'ħafna affarijiet oħra, tibda tapprezza l-għan ta' dan l-abbozz meta jkollok bżonn - j'Alla ma jiġi bżonn ħadd pero` l-verita` m'hijex dik - li tingħata d-demm.

Meta tiġi fil-bżonn li tingħata d-demm, ovvjament tibda tifhem x'hemm wara sempliċement għoti ta' demm u għaliex hija responsabbilta` ta' din il-Kamra li b'dan l-Att tiżgura l-ikbar u l-ogħla livelli li wieħed għandu jiggarantixxi lill-klijenti tagħna.

Wara kollox il- fatt li wieħed ikollu bżonn id-demm m'hijiex xi ħaġa riċenti fl-istorja tal- bniedem u ilu mijiet ta' snin jagħmel dan anke jekk fil-qedem ma setax jagħmel wisq bih.

Waħda mill-affarijiet li l-aktar ġabet a konoxxenza tal- bniedem il-bżonn tad-demm kienet il-gwerra li l-istorja tal-bniedem hi mimlija bihom.

Naħseb li kulħadd konxju li l-istorja tal-bniedem hija mifnija bi gwerra wara l-oħra, b'invażjoni għal divesi raġunijiet, min biex jikseb iżjed artijiet, min biex jikseb iktar rikezzi u min biex wieħed ikollu poteri fuq bnedmin oħrajn.

Nistgħu ngħidu li sensiela ta' affarijiet dejjem kienu jispiċċaw jiġu deċiżi bi gwerra, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' reliġjonijiet għaliex illum nitkażaw b'dak li qiegħed isir fl-isem tar- reliġjonijiet pero` jekk immorru lura fiż-żmien, nindunaw li dak li qegħdin naraw madwarna llum kien jeżisti wkoll fil-passat.

Naħseb waħda mill-osservazzjonijiet li kienu jsiru waqt dawn il-gwerrer kienet li l-persuna li kienet titlef ħafna demm fuq il-battlefield kienet kważi dejjem tispiċċa tmut u l-persuna li forsi kienet tkun imbiċċra daqs il-persuna l-oħra pero` titlef inqas demm, kienet b'xi mod jew ieħor tibqa' ħajja.

Għalhekk in-nies bdew jirrealizzaw li ovvjament id-demm kien xi ħaġa importanti li żżomm bniedem ħaj.

Fil-fatt kull bniedem li mar għall- gwerra, kien b'saħħtu u l-ebda wieħed minnhom ma kien qed jitlef id-demm qabel ma mar pero' jekk tara l-istess persuna wara l-gwerra tara d- differenza u ġeneralment tinduna li dak li wassal għall-mewt kienu l- emoraġiji li kienu jseħħu wara li jiġu feruti.

Pero` ħalli niġi għall-punt b'iktar dettall.

Aħna forsi naħsbu li t-trasfużjoni tad-demm hija xi ħaġa pjuttost riċenti u hija xi ħaġa ta' science fiction mentri fil-fatt l-ewwel record li għandna ta' trasfużjoni tad-demm kien sar - believe it or not - fl-1492.

Dan jagħtina x'naħsbu wkoll li minkejja li dik is-sena kienet l-ewwel sena li ġiet irrekordjata bħala l-ewwel trasfużjoni tad-demm, is-suspett huwa li b'xi mod jew ieħor dawn l- esperimenti kienu jsiru minn qabel.

Ovvjament dak iż-żmien l-għoti tad- demm kien jingħata mingħajr ma kienu jafu x'inhuma l-blood groups u l- komplikazzjonijiet li nafu bihom illum.

Xi ħaġa interessanti hija li l- ewwel persuna li ngħatat trasfużjoni ta' demm kien proprju l-Papa Innoċent VII.

Fl-opinjoni tiegħi, biex xi ħaġa simili ġiet ipprovata fuq papa kien hemm żewġ possibilitajiet: Jew il-papa kien in estremis jew inkella l- esperimenti kienu ilhom isiru u kienu diġa' qegħdin jaslu għal ċertu ammont ta' fejqan.

Allura dan kien diġa' ġie pprovat bħala l-aħħar mezz ta' kura li setgħu joffru lill-Papa Innoċent VII.

Is-sabiħa kienet li minkejja t-trasfużjoni tad-demm ittieħed minn tliet persuni differenti, il-papa xorta waħda miet.

Issa ma nafux jekk mietx kawża tat-trasfużjoni - li probabbilment hekk ġara - jew inkella tant kien batut li t-trasfużjoni m'għamlitlu differenza ta' xejn.

Wara dik is-sena damu sa l-1628 sakemm ħarġu bl-ewwel teorija fuq iċ-ċirkolazzjoni tad-demm.

Din it-teorija nħarġet mill-kirurgu Ingliż William Harvey, fejn qal li d- demm jiġi ppumpjat mill-qalb, jgħaddi minn ġo fiha għall-estremitajiet kollha tal-ġisem permezz ta' l-arterji u jerġa' jmur lura lejn il-qalb tramite l-pulmun, fejn ovvjament jiġi ossiġenat u jerġa' jibda jiċċirkola.

Dan l-istudju kien sar fuq annimali ħajjin u l-għarfien ta' l-iskoperta ta' Harvey ġiet applikata fuq il-bniedem meta bdew isiru għall-ewwel darba l- awtopsji dokumentati.

Mr Speaker, minn wara dik it-teorija għaddew kważi 25 sena sakemm Richard Lower beda jagħmel it-trasfużjonijiet tad-demm bejn kelb u ieħor.

Dan ifisser li x-xjenzjati ta' dak iż-żmien bdew jaraw il-potenzjal li kien qed joffri dan il-proċess, aktar u aktar meta Richard Lower, fl-1665 beda jitrasfuża d-demm minn kelb għal kelb, bil-maġġoranza tagħhom jibqgħu ħajjin.

Sentejn wara dawn l-esperimenti, l-istess Lower beda jagħti trasfużjonijiet bejn annimali u persuni.

L-annimali li kienu jintużaw sabiex jitteħdilhom id-demm għat-trasfużjoni fuq in-nies kienu nagħaġ jew frieħ.

Madankollu hawn bdiet toħroġ xi ħaġa ġdida għaliex dawn it-tip ta' trasfużjonijiet bdew ikunu akkompanjati minn mortalita' tant għolja li l- proċess ġie banned.

Għaldaqstant għal 150 sena sħaħ ma saru l-ebda esperimenti fuq it-trasfużjonijiet tad-demm.

U naħseb li kienu 150 sena moħlija għaliex meta wieħed jara l-proċess u l-progress kbir li beda jsir minn meta x-xjenzjati kisbu aktar għarfien fuq il-valur u s-sigurezza ta' l-għoti tad-demm, bdew juru biċ-ċar li kienet triq li għandna nimxu fuqha.

Fil-fatt kien ċertu tabib Amerikan bl-isem ta' Sing Physic li fl-1795 beda għall-ewwel darba jagħmel esperimenti ta' trasfużjoni tad-demm bejn persuna u oħra.

Din it-trasfużjoni kienet suċċess.

Il-każ kien ta' omm li kienet għadha kemm welldet u tilfet ħafna demm wara emoraġija.

Physic ta d-demm lill-omm billi ġibed id-demm permezz ta' siringa mir-raġel tagħha u l-mara rkuprat.

Naħseb li meta nidħlu fid-dettall ta' l-istorja nsibu li aktar kienet xi ħaġa ta' ċans milli xi ħaġa ta' valur.

Pero' fissret li r- riċerka fuq it-trasfużjoni tad-demm reġgħet ingħatat spinta ġdida sabiex isiru skoperti aktar malajr.

Fil-fatt 70 sena wara dawn l-esperimenti kontinwi wasslu sabiex ċertu Karl Landsteiner jiskopri għall-ewwel darba li kien hemm tliet gruppi ta' demm.

Dawn ġew identifikati għall-ewwel darba u għalhekk bdejna nitkellmu fuq grupp 'A', grupp 'B' u grupp 'O'.

Kienet ir-riċerka ta' dan il-professur u ta' l-istudenti tiegħu li sentejn wara skoprew grupp ieħor barra dawk it-tlieta li kien tkellem fuqhom Landsteiner.

Dan kien il-grupp AB u r-riċerka li saret bejn l-1900 u l- 1902 wasslet sabiex ir-riċerkatur Landsteiner jirbaħ il-premju Nobel għax- xjenza fl-1930.

Mr Speaker, 12-il sena wara, riċerkatur ieħor, ċertu Roger Lee beda jitkellem għall-ewwel darba fuq il-kliem "universal donor" u "universal recipient".

Universal donor tfisser li hemm grupp ta' demm li huwa differenti mill-gruppi A, B u AB li jista' jagħti d-demm tiegħu lil kulħadd għaliex huwa demm li jaqbel mal-gruppi l-oħra.

Mhux hekk biss, imma kienet l-ewwel darba li dan ir-riċerkatur induna li kien hemm tip ta' demm minn dawk deskritti, il-grupp AB, li seta' jirċievi d-demm mingħand kull persuna oħra.

Fil-fatt dan fisser li b'mod xjentifiku t-trasfużjoni tad- demm kienet qed tieħu dimensjoni ġdida, dimensjoni organizzata u bbekkjata mir-riċerka.

Għall-ewwel darba din id-dimensjoni bdiet toffri ċertu sens ta' sigurta' lil dawk li kienu qegħdin jirċievu t-trasfużjonijiet tad-demm.

Il-perjodu li qed nitkellmu fuqu kien fiż-żmien l-ewwel gwerra dinjija.

F'dan il-perjodu kien hemm komplikazzjoni oħra.

Fil-fatt dak iż-żmien kienu għadhom ma sabux għaliex meta jittieħed id-demm mingħand xi ħadd, dan id-demm kien jagħqad u allura ma

kienx qiegħed jippermetti li jiġi merfugħ.

Kien biss fl-1914 li għall-ewwel darba bdiet tintuża sustanza abbażi ta' ċitrat li ma kenitx qed tippermetti li d-demm jagħqad hekk kif dan kien jiġi meħud mingħand xi ħadd.

Illum nafu li d-demm fil-bniedem għandu sistema li filwaqt li jkun qiegħed jiċċirkola fil-bniedem jibqa' maħlul, pero' f'każ li jkun hemm emoraġija, jiskatta mekkaniżmu - li l-potenzjal tiegħu diġa' qiegħed fid-demm - li ma jippermettix li l-persuna titlef kwantitajiet kbar ta' demm u tispiċċa b'emoraġija.

Fil-fatt l-iskoperta taċ-ċitrat fissret li għall-ewwel darba d- demm seta' jibda jinħażen sabiex jintuża għal meta jkun hemm il-bżonn.

Din ir-riċerka wasslet sabiex fl-1932 jinfetħu l-ewwel banek tad-demm bħalma nafuhom illum ġewwa l-Amerika.

Minn dak iż-żmien l-iskoperti f'dan il-qasam bdew jippreċipitaw.

Seba' snin wara, fl-1939, Philip Levin skopra li minbarra l-erba' gruppi ta' demm, kien hemm fattur ieħor li seta' jfixkel it-trasfużjoni tad-demm.

Fil-fatt skopra li hemm differenza fid- dmija bejn rhesus positive u rhesus negative.

Kif għidt aktar kmieni, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq iż-żmenijiet ta' viċin il-gwerra, li ġeneralment jixprunaw riċerki kbar anke fil-kamp mediku.

Dawn ir-riċerki wasslu sabiex fl-1950 jiġu prodotti fl-Amerika għall-ewwel darba l-boroż tal-plastik għall-ħażna tad-demm.

Dawn il-boroż neħħew l-iskomdu u l- iżvantaġġi li kienu assoċjati mal-flixken tal-ħġieġ li setgħu jinkisru u li kienu goffi sabiex jinżammu u allura kien ikun hemm ċerta limitazzjoni fuq il-ħażna tagħhom.

Fl-1970 id-demm beda jiġi kollezzjonat u bdew isiru sejħiet għall- volontiera ħalli jagħtu d-demm u b'hekk ikun hemm storage tajjeb.

Allura fil-qosor nistgħu ngħidu li l-ewwel instabu l-gruppi ta' demm, imbagħad skoprew kif id-demm ma jagħqadx u fl-aħħar kif tista' tippreserva d-demm għal perjodu ta' żmien.

It-twaqqif tal-blood banks wasslu għal ċerta organizzazzjoni fl-għoti tad-demm kollu.

Hawnhekk għall-ewwel darba ħareġ il-konċett ġdid dwar ir-responsabilita' ta' l-awtoritajiet tas-saħħa konċernati sabiex jiġi żgurat mhux biss is-safety u l-kwalita' tal-prodott fl-interess ta' min se jirċievi d-demm, imma li jiġi żgurat ukoll li anke min qed jagħti d-demm ikollu garanzija ta' ċerta kwalita' u safeguards.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jagħmilx riferenza għall-fatt li l-aħjar ħaġa f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għoti tad-demm huwa li kull pajjiż - bħalma nagħmlu ġewwa pajjiżna - ikun auto-

sufficient fil-provvista tad-demm.

F'pajjiżna għaddejna minn perjodu li minnu tgħallimna mill-iżbalji tagħna stess meta ġibna d-demm minn barra.

Ovvjament it-tort ma kien ta' ħadd għaliex dak iż-żmien ma kenux jafu b'ċertu mard, pero' spiċċajna sabiex numru ta' pazjenti Maltin, li ħadu demm minn nies barranin, ħadu infezzjonijiet serji minn dan id-demm li ngħatalhom.

Fl-1971 id-demm beda jiġi għall-ewwel darba ttestjat għal Hepatitis B. Ftit wara l-każ li qiegħed nirriferi għalih, fejn sfortunatament affettwa numru ta' pazjenti Maltin, ġejna a konoxxenza tal-HIV.

Għalhekk id-demm kollu mogħti beda jiġi ttestjat għall-HIV.

Issa hawnhekk wieħed japprezza kemm qegħdin nitkellmu fuq dati viċin l-eżistenza tagħna.

Jiġifieri minkejja li għidt li l-ewwel trasfużjoni kienet saret madwar 500 sena ilu, l-isplużjoni fir- riċerka seħħet mit-tieni gwerra 'l hawn.

Allura fl-1987, kull flixkun ta' demm li beda jingħata, beda jiġi ttestjat għall-Hepatitis B, għall-virus tal-HIV u anke kontra l-Hepatitis C.

Mr Speaker, issa wasalna għall-preżent, fejn minkejja li avvanzajna 'l quddiem u minkejja li nistgħu niggarantixxu li d-demm li jingħata f'pajjiżna jkun ta' l-ogħla kwalita', xorta baqa' intopp wieħed.

Minkejja r-riċerki kbar li saru, l-ebda organizzazzjoni ma kienet kapaċi tipproduċi d-demm artifiċjalment.

Dan ifisser li sabiex isiru ċerti operazzjonijiet, xorta waħda rridu nibqgħu nibbażaw ruħna mija fil-mija fuq il-kapaċita' tagħna li ngħallmu u nħajru lin-nies sabiex jagħtu d-demm.

Dan ġegħilna nkabbru l-kampanji ta' għarfien dwar il-bżonn tad-demm mhux biss f'Malta imma anke fil-gżira Għawdxija.

U naħseb li kulmin jiftaħ ir-radju jew it- televiżjoni jisma' jew jara avviżi ripetuti għal talbiet tad-demm.

Aktar tard se ngħid għaliex isiru dawn it-tip ta' appelli.

Fil-fatt fl-1995 waqqafna bank tad-demm f'Għawdex ħalli l-isptar Għawdxi ma jibqax aktar jiddependi fuq l-isptar ta' Malta għall-għoti tad-demm.

Għamilna passi oħra 'l quddiem, fejn, per eżempju, sentejn ilu ġibna makna li setgħet tintuża waqt l-operazzjonijiet.

Din il-makna tieħu d-demm mill- pazjent, tnaddfu, tiddiżinfettah u terġa' tagħtih lura lill-pazjent.

Dan jissejjaħ l-autologous donation fejn il-pazjent ikun qiegħed jirċievi d- demm tiegħu stess li jkun qed jitlef waqt l-operazzjoni.

Ladarba għandna l- kapaċita` li naħżnu d-demm bdejna nagħmlu xi ħaġa oħra.

Kulmin kellu jagħmel operazzjoni bdejna nħajruh jagħti d-demm minn xahar qabel l-operazzjoni tiegħu.

Dak id-demm jiġi miżmum għalih stess.

Ovvjament dan id-demm jiġi ttestjat xorta waħda imma jiġi miżmum għall-użu tal-persuna li tkun se tagħmel l-operazzjoni.

B'hekk tingħata trasfużjoni ta' demm li jkun tagħha stess.

Naħseb li kulħadd huwa konxju mill-fatt li meta jsiru appelli għad-demm b'mod urġenti huwa minħabba li jkollna nuqqas ta' xi demm partikolari.

Ma ninsewx li ġieli jkollok każijiet fejn għal xi raġuni jew oħra, pazjent ikollu jingħata madwar 30 pinta demm sabiex ikunu jista' jiġi salvat.

Nixtieq ngħid ukoll li kull sistema ta' saħħa trid tiżgura li jkollha proviżjoni ta' demm għaliex jekk ma jkollokx biżżejjed demm, ċerti operazzjonijiet ma jkunux jistgħu jsiru.

Ovvjament hawnhekk qed nitkellmu fuq operazzjonijiet li jirrikjedu ċertu telf ta' demm li jkun irid jiġi ssupplixxit mill-ħażna ta' demm.

Din il-problema m'hijiex waħda lokali biss, tant hu hekk li numru ta' pajjiżi – fosthom il-Greċja – ma jagħmlux ċerti operazzjonijiet maġġuri - sakemm ma jkunux urġenti - fis-sajf għaliex huma konxji li fis-sajf ikollhom inqas donaturi tad-demm u allura l-ħażna tad-demm tonqos.

Issa ħalli naraw x'qiegħed jiġri fix-xena lokali għaliex minkejja l-appelli kontinwi li jsiru fuq l-għoti tad-demm, qegħdin naraw li n-numru ta' donaturi qegħdin jonqsu, għalkemm il-volum tad-demm li qed jiġi trasfuż qiegħed jiżdied u li kieku ma jiżdiedx ma nkunux nistgħu nkomplu bl-operazzjonijiet li nagħmlu llum.

Mr Speaker, naħseb li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għarfien ta' l-għoti tad-demm, il-bank tad-demm lokali kien ħa inizjattiva tajba ħafna.

Fil- fatt minbarra l-kampanji li kien jagħmel, beda jmur speċifikatament fl- iskejjel, fil-kulleġġi u beda jagħmel ukoll seminars għall-istudenti ta' l- universita'.

B'hekk bdejna nqajmu sens ta' responsabilizzazzjoni fost iż- żagħżagħ li għandhom 'il fuq minn 18-il sena għaliex huma l-akbar potenzjal ta' minn fejn tista' takkwista d-demm.

Madanakollu, kif għidt, minkejja dawn il-kampanji kollha, beda jidher biċ-ċar li hemm lok fejn nistgħu nagħmlu aktar.

Fil-fatt ippermettuli nikkwota ftit miċ-ċifri għas-snin 2003, 2004 u 2005.

Waħda mill-affarijiet li jolqtuk hija li minkejja li għad għandna proviżjoni adegwata ta' demm, in-numru ta' donaturi qiegħed dejjem jonqos.

Hawnhekk se nagħti xi fitt miċ-ċifri

miġbura mill-bank nazzjonali tad-demm.

Fis-sena 2003 kellek 'l fuq minn 9,600 persuna li resqu sabiex jagħtu d- demm, fis-sena 2004 kien hemm 8,300 persuna, mentri fis-sena 2005 dawn naqsu għal kważi 7,800 persuna.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-bank tad-demm ta' Għawdex, fis-sena 2003 marru 1,750 ruħ jagħtu d-demm, fis-sena 2004 telgħu għal aktar minn 1,800 ruħ mentri għas-sena 2005 reġgħu niżlu għal 1,600 donatur.

Mill-mobile unit inġabar kważi terz tad-demm kollu li niġbru.

Fil-fatt għas-sena 2003, filwaqt li kellna 9,600 ruħ li attendew huma stess fil-bank tad-demm, il-mobile unit irnexxielu jiġbor 'il fuq minn 3,500 donatur.

Fis-sena 2004 irnexxielu jiġbor 3,600 donatur mentri fis- sena 2005 irnexxielu jiġbor 3,400 donatur.

Ovvjament dan ifisser li l-mobile unit għadu jagħti valur kbir fil- kontribuzzjoni tad-donazzjonijiet.

F'pajjiżna għandna sors ieħor ta' demm li huwa l-bank imħaddem mill-Kavallieri ta' Malta.

Fil-fatt dawn kważi ġabru one-eighth tad-demm kollu li ġbarna.

Fis-sena 2003 kellhom 1,370 donatur, fis-sena 2004 kellhom 1,317, mentri fis-sena 2005 kellhom 1,235 donatur.

It-total ta' donaturi għas-sena 2003 kien ilaħħaq għal aktar minn 16,000, għas-sena 2004 kellna 'il fuq minn 15,000 mentri għas-sena 2005 kellna 'il fuq minn 14,000.

Issa dan ma jfissirx li marru daqshekk persuni sabiex jagħtu d-demm għaliex fir-realta' in-numru kien ferm akbar.

U hawnhekk insibu li fis-sena 2003 ġbarna demm mingħand 16,313 donatur mentri marru aktar minn 19,241 persuna għall-għoti ta' demm.

Fis-sena 2004 ġbarna demm mingħand aktar minn 15,000 persuna mentri marru 'il fuq minn 17,600 persuna.

Fis-sena 2005 ġbarna d-demm mingħand 14,000 donatur mentri marru kważi 16,500 persuna.

Dan ifisser żewġ affarijiet.

Minkejja li r-rata ta' donaturi qiegħda tiżdied, in-numru ta' persuni li potenzjalment nieħdu d- demm mingħandhom dejjem qiegħed jonqos kemm għaliex dejjem qegħdin nagħmlu screening aħjar u kif ukoll minħabba fatturi oħra.

Per eżempju, fejn qabel xi ħadd li kien imur jagħti d-demm volontarjament, kien jingħata ġurnata off mix-xogħol u allura dak kien inċentiv fih innifsu, din is- sistema ġiet abolita.

U wieħed jifhem aktar l-utilita' tal-mobile blood bank li minflok joqgħod jistenna lin-nies sabiex imorru jagħtu d-demm, ikun hu li jmur għand in-nies.

Statistika li toħroġ minn dawn iċ-ċifri li għadni kemm semmejt turi biċ-ċar li għandek żewġt irġiel donaturi għal kull mara donatur.

Madanakollu l-aktar ċifri li qed juru nuqqas fid-donaturi huma proprju l-irġiel iżda r-raġunijiet għal dan in-nuqqas għadna ma nafuhomx.

Fi ftit kliem dawn id-donaturi kienu kollha bejn it-18-il sena u s-60 sena.

Ovvjament dawk li għandhom 'il fuq minn 65 m'humiex konsiljabbli li jagħtu d-demm.

Rekwiżiti oħra huma li jkollok minn ta' l-anqas 50 kilo bħala piż, in-nisa m'għandhomx jagħtu demm aktar minn darba kull erba' xhur mentri l- irġiel jistgħu jagħtu darba kull tliet xhur.

Waħda mir-rekwiżiti essenzjali hija li kull persuna li tmur fil-bank tad-demm sabiex tagħti d- demm trid tkun b'saħħitha u ma tkunx għadha kemm mardet b'xi influenza jew mard ieħor.

Barra minn hekk, ma tridx tkun persuna enemika, ma tridx tkun tbati minn pressjoni għolja jew inkella jkollha d-deni.

Minkejja dawn l-affarijiet kollha li nistaqsu lin-nies permezz ta' kwestjonarju, xorta nesiġu li jsiru numru ta' testijiet fuq id-demm li jkun ingħata mid- donatur għaliex jista' jkun li ma' l-ewwel daqqa t'għajn dik il-persuna tkun tidher idonea sabiex tagħti d-demm u mbagħad meta jsiru t-testijiet wieħed isib li l-persuna tkun qed tbati minn xi ħaġa jew oħra li tagħmilha impossibbli li tagħti d-demm.

Ħafna nies jirraġunaw b'tali mod li ma jmorrux jagħtu d-demm għaliex jibżgħu li hekk kif isiru t-testijiet tad-demm u jsibu xi ħaġa, ma jkunux jixtiequ li ħaddieħor isir jaf b'dak li qed isofru.

Hawnhekk irrid inserraħ moħħ kulħadd li kulmin jagħti donazzjoni ta' demm il-particulars tiegħu jiġu filed b'tali mod li l-informazzjoni tibqa' biss fid-domain tad- diviżjoni u ma tingħata lil ħadd aktar.

Kif għidt aktar kmieni, isiru numru ta' testijiet fuq id-demm.

Fil-fatt isiru madwar 11-il test fuq kull pinta demm li nagħtu, fosthom testijiet kontra l-AIDS, kontra l-hepatitis, kontra s-syphilis u kontra l-hepatitis B and C. Dawn it-testijiet kollha jwasslu għal serħan il-moħħ ta' min ikun qiegħed jirċievi d-demm.

Issa sabiex nerġa' ndur fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, irrid ngħid li dan qiegħed isir proprju sabiex jiżgura li jkun hemm awtorita' sabiex tara li mill-mument li donatur jagħti d-demm sal-mument fejn il-pazjent jirċievi d-demm, ikun hemm katina sħiħa ta' accountability u katina ta' testijiet li jiżguraw li l-prodott finali huwa wieħed ta' l-ogħla kwalita'.

Għal dak li jirrigwarda x-xena lokali nixtieq nagħmel riferenza għall- appelli li jsiru fuq il-mezzi tax-xandir għal ċertu tip ta' demm li jkun aktar urġenti minn demm ieħor.

Jekk wieħed iħares lejn kif inhu maqsum il- persentaġġ ta' groups ta' demm li għandna fil-popolazzjoni tagħna jsib dawn iċ-ċifri li se nsemmi.

Għandek madwar 44% tal-Maltin li huma group A positive, 38% li huma O positive, 8% li huma B positive, 3% li huma AB positive, 4% li huma A negative u 3% li huma O negative.

Għandek il-B negative u l-AB negative li huma l-aktar żewġ gruppi rari.

Fil-fatt huwa kkalkolat li inqas minn 1% tal-popolazzjoni Maltija għandhom dan it-tip ta' demm.

Qed insemmi dan kollu sabiex wieħed ikun jista' jifhem aħjar għalfejn nagħmlu l-appelli tagħna sabiex niġbru ċertu tip ta' demm u mhux id-dmija kollha.

Mr Speaker, għadni kemm għidt li 38% tal-popolazzjoni Maltija huma O positive.

Dan il-group jista' jagħti d-demm lill-gruppi kollha l-oħra filwaqt li l-group A positive jista' jagħti d-demm biss lil dawk il-gruppi li huma A u lill-gruppi AB.

Il-group B positive jista' jagħti d-demm biss lil dawk li huma B u lil dawk li huma AB.

Il-group AB jista' jagħti biss lil dak li huma AB.

Issa meta wieħed jara li dawk fil-group AB jistgħu jieħdu d-demm mingħand il-group AB biss u li l-persentaġġ tagħhom fil- popolazzjoni Maltija hija biss ta' 3%, wieħed malajr jifhem għalfejn kultant isiru dawn l-appelli urġenti għal dak it-tip ta' demm.

Min-naħa l- oħra dawk li huma ta' group O jistgħu jirċievu d-demm mingħand kulħadd mentri dawk li huma ta' group B jistgħu jirċievu biss mingħand il-gruppi O u B. Dawk li huma ta' group A jistgħu jirċievu biss mingħand dawk li huma minn group O u A, filwaqt li l-group AB jista' jirċievi mingħand kulħadd.

Hawnhekk nixtieq ngħid li aħna se nibqgħu nesiġu sabiex it-testijiet li jsiru jkunu aktar ikkontrollati milli qed isir illum.

Għalkemm ħafna nies ma japprezzawx dawn it-testijiet, irrid ngħid li jieħdu ħafna żmien, jirrikjedu x-xogħol ta' persuni u jqumu wkoll ħafna flus.

Hawnhekk irrid nagħmel premessa fuq artiklu li deher fil-gazzetti ftit tal-jiem ilu fejn l- artikolista kważi kkritika s-sistema tas-saħħa f'Malta għaliex skond hu Malta hija fost waħda mill-pajjiżi li nonfqu l-inqas f'dak li għandu x'jaqsam mal-mard tal-qalb.

Jien se nagħti eżempju żgħir fuq it-testijiet għad-demm li jsiru f'pajjiżna u se nsemmi kemm dawn it-testijiet jiswew lill-poplu Malti u kemm jiġu jiswew f'pajjiżi oħra.

B'dan l-eżempju li se nagħti wieħed jibda jifhem aktar kif f'pajjiżna kapaċi nagħmlu daqs ħaddieħor bi spiża ferm anqas.

F'pajjiżna t-testijiet fuq ir-red blood cells, jiġifieri għoti ta' demm li jkun iffiltrat, jiġi jiswa Lm43.

Dan juri għalfejn bdejna bis-sistema fejn lill-isptarijiet privati li nissupplixxulhom id-demm, nitolbuhom il-ħlas.

Il-ħlas li nitolbu mhuwiex għad-demm, kif qed jgħidu xi wħud, imma sabiex inkopru l-ispejjeż ta' dan is-servizz.

Fl-Irlanda l-istess test iqum Lm104, fil-Ġermanja Lm75, fir-Repubblika Ċeka Lm80 u fl-Ungerija jqum Lm60.

Forsi l-akbar diskrepanza nsibuha f'dak li għandu x'jaqsam mal-platelets, jiġifieri dik iċ-ċellola tad-demm li hija parti integra sabiex tgħaqqad id- demm.

F'Malta sabiex tagħmel unit ta' platelets minn donatur wieħed tiġi tiswina Lm93.

Fl-Irlanda tiswa Lm345, fil-Ġermanja Lm550 plus il-VAT, fir- Repubblika Ċeka Lm300 u fl-Ungerija Lm540.

Jekk imbagħad immorru għall- platelets li huma pooled, insibu li dawn jiġu jiswew lil pajjiżna Lm45.

Fl- Irlanda jiġu jiswew Lm345, fil-Ġermanja Lm390 bil-VAT u fir-Repubblika Ċeka Lm185.

Jekk tmur għal plasma test insibu li f'Malta jiġi jiswina Lm20.

Fl- Irlanda l-istess test iqum Lm136, fil-Ġermanja Lm110 bil-VAT, fir- Repubblika Ċeka Lm27 u fl-Ungerija Lm44.

Mr Speaker, qiegħed ngħid dan kollu għaliex ħafna drabi min jirċievi d-demm ma tantx japprezza x-xogħol, id-dedikazzjoni, l-impenn u l-back-up services li jkunu mogħtija minn min iħaddem il-bank tad-demm.

Għalkemm ix-xjenza għamlet passi ta' ġgant, il-bank tad-demm irid jaħdem fuq bażi regolari.

Madanakollu llum għandna tekniċi biżżejjed sabiex jagħtu ċerta garanzija fl- użu tad-demm.

Per eżempju, il-globuli l-ħomor ġewwa d-demm għandhom shelf- life ta' 42 ġurnata, il-platelets għandhom shelf-life ta' madwar ħamest ijiem u l-fresh frozen plasma għandha shelf-life ta' madwar sena.

Il- cheiroprecipitate għandu shelf-life ta' sena mentri l-frozen plasma għandha shelf-life ta' madwar erba' snin.

Dan huwa kollu possibbli għaliex sar investiment qawwi fil-blood bank.

Fil-fatt beħsiebna nimmodernizzaw kompletament il-blood bank tagħna sabiex jilħaq l-istandards mitluba mill-Unjoni Ewropea u sabiex inkomplu niggarantixxu li dak li konna kapaċi nagħtu sal-lum, inkomplu nagħtuh anke fil-futur.

Ovvjament dan il-bank sar possibbli grazzi għal numru ta' nies li jħaddmuh b'dedikazzjoni li m'hawnx bħalha u li qegħdin

jagħtu servizz lil min verament għandu bżonn.

U minn hawnhekk irrid insellem lid-direttur Dr. Alex Aquilina u lill-istaff kollu tiegħu li għalkemm m'huwiex xi wieħed kbir ħafna, pero' min-numru ta' donaturi li għadni kemm semmejt u mir-riżultati li ksibna, juri biċ-ċar kemm huwa staff dedikat u li jagħti l-kontribut tiegħu sabiex is-servizz tad-demm jibqa' għaddej.

Dan is-servizz jiddependi primarjament fuq nursing officer wieħed, seba' full-time SRNs u wieħed part-time, żewġ full-time SENs u tnejn li jaħdmu fuq sigħat ridotti.

Fil-unit hemm ukoll erba' full-time nursing aids, żewġ clerks u żewġ ward clerks oħra.

Dan huwa dak li għandu x'jaqsam mal-blood bank li hemm fl-Isptar San Luqa.

Imbagħad għandek il-mobile unit, li kienet il-ħolma tad-direttur preċedenti tal-blood bank, Dr. Schembri Wismayer.

Il-mobile unit taħdem bejn tlieta u erba' darbiet fil-ġimgħa, li ġeneralment jitqassmu f'jumejn matul il-ġimgħa u jumejn oħra fil-weekends.

Irrid ngħid li kull meta nagħmlu l-kampanji għall-ġbir tad-demm, grazzi wkoll għall-koperazzjoni tal-kunsilli lokali, dejjem kellna rispons tajjeb.

Ġeneralment il-mobile unit imur fl-industrial estates bejn it- 8.30 a.m. u s-1.30 p.m. Fil-fatt matul is-sena 2005 il-blood bank ħareġ 184 darba u kull darba li ħareġ ġabar medja ta' 18-il unit.

Jekk wieħed jara l-vot li nonfqu sabiex jinġabru dawn it-18-il unit isib li qed nitkellmu fuq ċifra sostanzjali.

Mr Speaker, illimitajt ħafna mid-diskussjoni tiegħi għal dak li għandu x'jaqsam mad-demm u naħseb li dan is-suġġett se jkun parti essenzjali mid- dibattitu tagħna.

Madanakollu ma rridux ninsew li dak li għidna għad-demm, japplika wkoll għal dak li għandu x'jaqsam mal-banek tat-tessuti.

Issa forsi f'pajjiżna dawn il-banek m'humiex daqshekk a konoxxenza tal-pubbliku daqskemm huwa l-għoti tad-demm, pero' hija xi ħaġa li qiegħda tikber u li se tibqa' tikber.

Illum nafu li dan huwa l-mezz ta' kif wieħed jista' jikkura ċertu tip ta' mard li sal-lum konna nqisuh mard inkurabbli.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa sabiex mhux biss ikollna donaturi tad-demm imma li jkollna wkoll aktar nies li jivvolontarjaw ruħhom għad-donazzjoni ta' l-organi.

Ħaġa pożittiva hija li minn popolazzjoni ta' inqas minn 400,000 ruħ għandna 'l fuq minn 55,000 persuni li huma reġistrati bħala donaturi ta' l-organi.

Ħafna minn dawn id-donaturi għadhom ta' eta' żgħira u dan huwa sinjal pożittiv li juri li l-kampanji li nagħmlu qegħdin iqajmu l-għarfien altruwistiku ta' dak li jkun.

Sal-lum għadna limitati għal dak li għandu x'jaqsam mat-trapjanti ta' l- organi.

Ovvjament sabiex wieħed ikun donatur u li minnu nkunu nistgħu nieħdu numru ta' organi, trid tkun persuna li kienet b'saħħitha u li tkun mietet taħt ċerti ċirkostanzi kontrollati.

Ġeneralment din il-persuna tkun mietet fl-ITU u fejn wara l-mewt tagħha xorta waħda tinżamm fuq il-makni sabiex niżguraw li l-organi li ġew donati jkunu fl-aħjar kondizzjoni possibbli.

Kif diġa' għidt, f'pajjiżna għadna limitati f'dan il-qasam, fis- sens li sal-lum l-aktar trapjanti li nagħmlu huma tal-corneas.

Il-corneas għandhom vantaġġ akbar minn organi oħra għaliex għandek numru ta' sigħat itwal sakemm tista' tieħu l-organu u tittrapjantah.

Dan iwassal sabiex ma jkunx hemm il-ħtieġa li l-persuna tkun mietet ġewwa l-ITU sabiex isir użu mill-corneas.

Madanakollu f'pajjiżna jsiru wkoll donazzjonijiet ta' organi oħrajn, fosthom il-qalb u l-kliewi.

Hawnhekk irrid insellem ukoll lit-team li kienu l-pijunieri sabiex dawn it-teknoloġiji ġodda setgħu jidħlu f'pajjiżna.

S'issa għadna ma nagħmlux trapjanti tal-fwied, tal-pulmun u tal-frixa pero' wieħed irid jevalwa bir-reqqa jekk huwiex vijabbli li nkomplu fit-triq li xi darba nkunu kapaċi nagħmluhom minħabba li l- catchment area tagħna u n-numru ta' donaturi potenzjali huwa wieħed żgħir.

Tant hu hekk li wieħed serjament jiddubita jekk huwiex vijabbli li nespandu dawn it-tip ta' servizzi meta s-supply hija daqshekk limitata.

Naħseb li ħadt ħafna iżjed ħin milli kont qiegħed naħseb fuq dan id-dibattitu.

Fil- fatt kont ippjanajt li nieħu madwar tliet kwarti imma qiegħed ninnota li diġa' qbiżt is-siegħa.

M'għandix dubju li ż-żewġ naħat tal-Kamra se jagħrfu l-utilita' ta' dan l-abbozz ta' liġi u allura m'għandix dubju li se jgħaddi b'mod unanimu.

Fl-opinjoni tiegħi, iż-żewġ naħat tal-Kamra għandhom għal qalbhom t-titjib fis-servizzi tas-saħħa u li dan it-titjib jibqa' jiġġedded għall-ġejjieni.

Għaldaqstant nawgura li d-diskussjoni li se tqum fuq dan l-abbozz ta' liġi tkun waħda kostruttiva, pożittiva u li tkompli tkattar il-fiduċja tal-poplu Malti fis-servizzi li noffru.

Mr Speaker, minkejja li qegħdin ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi, m'aħna qegħdin nagħmlu kważi xejn ġdid.

B'dan l-abbozz ta' liġi mhux se jkollna kwalita' ta' prodott aħjar għaliex dik il-kwalita' diġa' qegħdin inwassluha u niggarantuha.

Kulma qegħdin nagħmlu hawnhekk hija biss forma strutturata ta' kif dan is-servizz jista' jiġi kkontrollat b'mod li mhux biss nikkonformaw ruħna mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea imma li anke nkomplu nkattru l-fiduċja tan-nies li jfittxu dan is-servizz.

U fl-aħħar inkomplu nkattru l-fiduċja ta' dawk in-nies li b'mod volontarju joffru ruħhom bħala donaturi għall-ġid ta' dawk inqas fortunati minnhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi pjuttost tekniku li fih insibu numru ta' regoli dwar it-teħid u l-eżami tad-demm uman, fuq il-komponenti tad-demm u li jassigura u jistabbilixxi livelli ta' kwalita' u sikurezza għat-tessuti u ċ-ċelloli umani intiżi għal trapjanti fuq il-bniedem.

L-Oppożizzjoni m'għandha l-ebda oġġezzjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi, li kif għidt huwa pjuttost tekniku pero' tajjeb li wieħed jgħid li forsi fl-istadju tal-Kumitat se jkun hemm diversi punti li nkunu nistgħu niddiskutuhom aktar fid-dettall ħalli jsiru dawk l-emendi neċessarji sabiex kemm ikun possibbli, intejbu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Apparti minn hekk, nixtieq ngħid li ħafna drabi fejn jidħlu abbozzi ta' liġi għas-settur tas-saħħa biex ikun hemm regolamentazzjoni tas-servizzi li jkunu qed jingħataw u anke fuq il-mod ta' kif jingħataw, inkunu qed nagħmluh sabiex nirriaffermaw il-mod ta' kif ikunu qegħdin isiru l- affarijiet - bħalma għadu kif qal tajjeb il-ministru - jew inkella sabiex inkunu nistgħu ntejbu s-servizzi li nagħtu.

Għalhekk dawn l-abbozzi ta' liġi dejjem jiġu milqugħa b'ferħ u ħafna drabi ma jkunx hemm għalfejn li wieħed joqgħod jiddibatti ħafna fuq il-liġi li tkun qiegħda tiġi mressqa quddiemna.

Li ma nkunux irridu huwa li filwaqt li fid-dibattiti nkunu qegħdin nitkellmu bl-aktar mod sinċier ħalli l-affarijiet jirnexxu, ma jinħolqux ċerti intoppi li jostakolaw dak li rridu nagħmlu.

Forsi aktar 'il quddiem inkun nista' nirriferi għal xi liġijiet li nkunu għaddejna minn dan il-Parlament u li sa ċertu punt laħqu l-iskop tagħhom.

Min-naħa l-oħra rrid insemmi wkoll id-diversi skossi fil-proċess ta' kif kienu qegħdin isiru l-affarijiet, bir-riżultat li r-regolamenti joħorġu wara li jkun għadda l-abbozz ta' liġi f'dan il-Parlament.

Tajjeb li wieħed jgħid li m'għandux għalfejn ikollna direttivi minn imkien sabiex noffru servizzi tajbin.

Nista' nsemmi li d-dipartiment relatat mal- komponenti tad-demm kif ukoll id-dipartiment relatat mas-settur tat- trapjanti mxew b'ċerta effiċjenza.

Fl-opinjoni tiegħi, kienu skruplużi ħafna fil-mod ta' kif dejjem imxew u naħseb li bażikament kulma qegħdin nagħmlu f'dan l-abbozz ta' liġi huwa li nirriaffermaw dak li fil-fatt ilu jsir għal tul ta' żmien.

F'partijiet minn dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jingħad b'mod ċar li mhux qiegħed jirriferi għall-isptarijiet eżistenti imma qiegħed jirriferi għal setturi u postijiet oħrajn 'il barra mill- isptarijiet.

Issa se nibda nitkellem daqsxejn fuq il-kwestjoni ta' l-għoti tad-demm.

L-għoti tad-demm jiddependi fuq l-istocks li jkollu l-bank tad-demm.

Ovvjament l-operazzjonijiet jiddependu mill-ħażna ta' demm li jkollna u din il-ħażna tiddetermina jekk ċerti operazzjonijiet isirux jew le.

Agħar minn hekk, nafu wkoll li mhux l-ewwel darba li jkun hemm xi inċident – kemm tat-traffiku u kemm inċidenti oħra - gravi li jwassal għal talba ta' numru sostanzjali ta' fliexken tad-demm sabiex tiġi salvata ħajja ta' bniedem.

Nafu wkoll li mhux l-ewwel darba li kellna każijiet fejn kważi l-istock kollu ta' demm jiġi wżat matul lejla waħda, speċjalment jekk ikun hemm inċidenti gravi li fihom persuni jkunu tilfu ammont sostanzjali ta' demm.

Mr Speaker, xtaqt nirriferi wkoll għal xi punti oħra dwar l-għoti tad-demm li aċċenna anke għalihom il-ministru.

Sfortunatament matul l-aħħar snin rajna xi tibdil fil-mentalita' ta' l-għoti tad-demm.

Nafu li meta donatur tad-demm kien imur jagħti d-demm waqt il-ħin tax-xogħol, ġeneralment wara kien jintbagħat id-dar.

Sfortunatament dawn id-drawwiet qegħdin jinqatgħu u mhux l-ewwel darba li min iħaddem, għalkemm iħalli lil dak li jkun sabiex imur jagħti d-demm, jippretendi li l-ħaddiem tiegħu jerġa' jmur lura fuq il-post tax-xogħol wara l-għoti tad-demm.

Issa dan nistgħu ngħidu li kien speċi ta' "inċentiv" sabiex in-nies jersqu aktar lejn l-għoti tad-demm.

Għaldaqstant naħseb li tkun xi ħaġa utli li min-naħa tad-dipartiment tas-saħħa jsiru ċerti riċerki ħalli naraw x'kien ir-riżultat li numru ta' individwi ma baqgħux jagħtu d-demm tagħhom.

Fl-opinjoni tiegħi, naħseb li hemm diversi punti li jekk nagħrfu nidentifikawhom, inkunu nistgħu noffru soluzzjonijiet denji għalihom.

U jekk ma noffrux soluzzjonijiet, inkunu nistgħu nressqu suġġerimenti u proposti ħalli aktar 'il quddiem inkunu nistgħu naraw kif ċerti intoppi li xi individwi qegħdin jiffaċċjaw illum, intaffuhom, insolvuhom jew addirittura ntejbuhom.

Nafu li hemm ċerta eta' marbuta ma' l-għoti tad-demm.

Għalhekk għal raġunijiet ovvji rridu minn issa nibdew naraw xi proposti se nkunu qegħdin inressqu ħalli nħajru aktar lin-nies sabiex jagħtu d-demm.

Dan irridu nagħmluh aktar u aktar illum meta nafu li għandna popolazzjoni li qiegħda ssir aktar anzjana u allura l-persentaġġ ta' persuni li ma jistgħux jagħtu d-demm se jkun ħafna u ħafna aktar minn dak li għandna llum.

Sussegwentement in-numru ta' persuni li se jkunu disponibbli għall-għoti tad-demm se jkun qiegħed jonqos bħala perċentwal tal-popolazzjoni.

U bla dubju ta' xejn huwa importanti li jkollna liġijiet u abbozzi ta' liġijiet li jassiguraw il-kwalita' tad-demm.

Pero' min-naħa l-oħra rridu nibdew naħsbu minn issa 'l fejn nixtiequ attwalment immorru.

Mr Speaker, nistgħu ngħidu l-istess ħaġa rigward it-trapjanti.

Quddiemna għandna abbozz ta' liġi li bażikament qiegħed jassigura l-kwalita' u l-mod ta' kif jittieħdu, jiġu storjati u wżati l-organi għat-trapjanti.

Hawnhekk żgur li wieħed irid jirringrazzja lid-donaturi u lill-qraba tagħhom talli jaċċettaw li jkun hemm id-donazzjoni ta' l-organi għaliex bil-ġest tagħhom ikunu qegħdin isalvaw diversi ħajjiet umani.

L-isfortuna hija li għadna ma wasalniex fejn wieħed jixtieq jasal għaliex in-numru ta' nies li qegħdin fuq il-kidney machines u oħrajn li qegħdin taħt kura oħra tal-kliewi u li qed jistennew trapjanti tal-kliewi, aktar qegħdin jiżdiedu minflok jonqsu.

Dan ifisser li s-supply hija waħda baxxa ħafna meta mqabbla mad-domanda li qiegħed ikollna.

Ilkoll kemm aħna konxji li l-maġġor parti tal-persuni li ħadu xi organi ta' persuni oħra, illum il-ġurnata - apparti dawk li kellhom l-isfortuna ta' rejection ta' l-organu li ġew mogħtija – qegħdin jgħixu ħajja verament tajba.

Ovvjament ta' dan irridu nirringrazzjaw lit-team kollu li jipparteċipa fl-operazzjonijiet tat-trapjanti u għal dawk l- individwi li jkun taw l-organi tagħhom għall-benefiċċju ta' ħaddieħor.

Pero' bħalma għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi, dan l-abbozz ta' liġi huwa wieħed tekniku ħafna u għaldaqstant bħala Oppożizzjoni m'għandna l-ebda oġġezzjoni fuqu.

Madanakollu għadna ħafna 'l bogħod minn ċerti setturi u allura hemm bżonn li jkollna diskussjoni fuqhom.

Per eżempju, jien kont nistenna li f'din il-Kamra jew inkella fil-kumitat ta' l-affarijiet soċjali nagħmlu diskussjoni serja fuq il-problemi tat-trapjanti ta' l-organi.

Fil- fatt waħda mill-problemi li ħafna drabi tqum u li s'issa m'hemm l-ebda liġi fuqha hija fuq ir-rieda tad-donatur.

Ħalli nagħti eżempju.

Jien kont iffirmajt dikjarazzjoni li rrid inkun donatur ta' l-organi jekk kemm il- darba meta mmut inkun f'pożizzjoni li l-organi jkunu jistgħu jittieħdu.

Il- problema tqum meta jien niġi dikjarat bħala brain dead, jiġifieri moħħi jkun miet, imma nkun għadni fuq il-makni.

Issa wara li jiġu żewġ timijiet mediċi ħalli jiddikjaraw li jiena legalment mejjet, tqum l-akbar mistoqsija.

F'dan il-każ jista' jkun hemm oġġezzjoni li tmur kontra x-xewqa tiegħi għaliex minħabba li jien inkun mejjet, ħafna drabi se jmorru fuq il-qraba tiegħi sabiex jistaqsuhom jekk japprovawx id- donazzjoni ta' l-organi.

It-tobba juruhom bix-xewqa tiegħi li nagħti l- organi imma mbagħad se jistaqsu lilhom jekk japprovawx jew le.

Naħseb li dan huwa punt legalistiku u għandna bżonn li nittekiljawh u nressqu liġijiet apposta li jirrispettaw ix-xewqa ta' l-individwu.

Is-sistema tal- lum hija tali li għalkemm jien inkun urejt ix-xewqa li rrid nagħti l-organi tiegħi wara mewti u niġi mniżżel fil-lista tad-donaturi fid-dipartiment tas- saħħa, jista' jagħti l-każ li l-qraba tiegħi ma jaqblux mad-deċiżjoni li nkun għamilt meta kont għadni ħaj.

Għalhekk jistgħu jiddeċiedu mod ieħor u jmorru kontra x-xewqa tiegħi.

U żgur li din m'hijiex xi ħaġa tajba għaliex kif jista' xi ħadd jindaħalli fuq jekk irridx inkun donatur ta' l-organi tiegħi stess wara li mmut.

Għalhekk, Mr Speaker, nerġa' ngħid li dan l-abbozz ta' liġi huwa abbozz tekniku imma huwa importanti li na nħallux xi trufijiet minn fejn xi ħadd jista' jabbuża mis-sistema.

Għalkemm dan huwa abbozz ta' liġi tajjeb pero' għad hemm trufijiet kbar u serji li m'aħniex nittekiljawhom.

Allura nixtieq nagħti suġġeriment lin-naħa tal-gvern sabiex jekk ikun hemm il- ħtieġa, iż-żewġ naħat tal-Kamra niltaqgħu f'din il-Kamra jew anke fil- kumitat ta' l-affarijiet soċjali ħalli niddiskutu bis-serjeta' din il- problema.

Pero' ma nixtieqx li wara li niddiskutuha tispiċċa fuq l- ixkaffa u tintesa.

Fil-fatt kellna liġijiet oħra li konna tkellimna fuqhom snin ilu u s'issa għadu ma sar xejn fuqhom.

Fost dawn il-liġijiet li ntesew hemm il-liġi li għandha x'taqsam mas-saħħa mentali.

Din kienet ġiet diskussa għal perjodu ta' żmien fil-kumitat ta' l-affarijiet soċjali imma mbagħad l-abbozz ta' liġi li kien beda jiġi magħġun u maħdum intesa u s'issa għadna ma smajna xejn fuqu.

Għaldaqstant nittama li kemm l-abbozz ta' liġi fuq is-saħħa mentali kif ukoll l-abbozz ta' liġi fuq ix-xewqa tad- donatur ta' l-organi nressquhom malajr kemm jista' ikun.

Mr Speaker, insibu wkoll pajjiżi oħra li jmorru fl-estrem l-ieħor għaliex jgħidu li kulħadd huwa donatur sakemm ma jkunx hemm xi oġġezzjoni minn x'imkien ieħor.

U għalhekk hemm bżonn li wieħed iħares lejn id-diversi liġijiet eżistenti f'pajjiżi oħra ħalli naraw x'nistgħu nagħmlu għas- sitwazzjoni ta' pajjiżna.

B'hekk naraw kif insolvu l-problema tad-domanda għall-organi li hija akbar mis-supply tagħna.

Forsi fis-snin li ġejjin ikomplu jsiru aktar żviluppi fuq ir-riċerka li għaddejja ta' l-istem cells u forsi jinħolqu sistemi fejn mingħajr il-bżonn li jinqatlu l-embryos, ikun possibbli li b'xi mod jew ieħor, inkunu kapaċi niżviluppaw organi minn ċelloli ta' l-individwi.

B'hekk inkunu nistgħu naraw, bil-mod il-mod, żviluppi ta' organi għat-trapjanti mingħajr il-bżonn li jkollna d-donaturi bħalma hija s-sitwazzjoni llum.

Hawnhekk irrid ngħid li l-iżviluppi li saru fl-aħħar 60 sena fil-qasam tal-mediċina kienu żviluppi enormi u li qegħdin jagħtu futur isbaħ lis-settur tal-mediċina mondjali.

Għaldaqstant nittama li f'Malta ma naqgħux lura f'dan is-settur u fl-istess ħin nirrispettaw l-etika u l-moralita' li hemm warajha.

Mr Speaker, illum tkellimna fuq dan l-abbozz ta' liġi u tkellimna wkoll fuq kif għad hemm ħafna affarijiet relatati ma' dawn iż-żewġ suġġetti, b'mod speċjali mas-settur tat-trapjanti, li rridu nkomplu niżviluppawhom.

Ftit ilu tkellimt ukoll dwar abbozzi ta' liġi oħrajn.

Min-naħa tiegħu l- ministru aċċenna għal diversi liġijiet oħra li għaddew minn dan il- Parlament jew li saru d-diskussjonijiet fuqhom.

Fost id-diskussjonijiet li kellna dak iż-żmien, kien hemm ċerti talbiet li l-esperti li kienu qed jakkumpanjaw lill-ministru, baqgħu lura milli jagħtu ċerti dettalji fuqhom.

Biss meta ġew biex jiġu implimentati, urew li fil-prattika ħolqu diversi problemi.

Issa kemm jien u kif ukoll il-ministru naqblu li għandu jkun hemm reġistrazzjoni tal-mediċini.

Fil-fatt konna tkellimna fid-dettall kemm fil- Parlament u kif ukoll fil-kumitat parlamentari sabiex naraw kif nistgħu ntejbu dawn l-abbozzi ta' liġijiet.

Irrid ngħid li meta ġejna għall-prattika, iddaħħlu t-tariffi fuq ir- reġistrazzjoni tal-mediċini.

Mhux hekk biss, imma wara li kull oġġett tkun irreġistrajtu, trid kull darba terġa' titlob permess, liema permess kien jitlob għal aktar tariffi.

Issa wħud mit-tariffi ma kenux żgħar meta toqgħod tqis id-daqs tal-popolazzjoni tagħna.

Nerġa' ngħid li l-konċett ta' l-abbozzi kienu tajbin u ż-żewġ naħat tal-Kamra qablu fuqhom pero' x'ħin ġejna għall-prattika u daħħalna t-tariffi, ħloqna diversi problemi.

Issa hawnhekk m'iniex se noqgħod insemmi għaliex qabel kellna 8,000 pillola fis-suq privat u llum għandna madwar 2,000 inqas.

Dak m'huwiex l-argument tiegħi.

L-argument tiegħi huwa li kellek numru ta' mediċini ta' kwalita' tajba li issa m'għadhomx aktar fis-suq.

Minħabba dan daħlu mediċini oħra li nsejħulhom il-generics.

Ħafna minnhom huma tajbin pero' mhux kollha u għalkemm meta tħares lejn id-dossiers issib li huma ta' ċertu livell, the proof of the pudding is in the eating għaliex ħafna drabi min ibiddel xi mediċina jinduna li għalkemm ikun fiha l-istess kimika ta' dik li kien jieħu qabel, ir-riżultati ma jkunux eżattament l-istess.

U din hija xi ħaġa li nsibuha f'diversi setturi, anke f'tipi ta' inhalers tara d- differenza.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li jkollok lil xi ħadd li jkun ibati bl-asthma u meta juża prodott ta' ditta jaħdem fuqu mill-ewwel u mbagħad jekk juża l-istess kimika imma ta' prodott minn kumpannija oħra, ma jkollux l-istess riżultat.

Din hija xi ħaġa li nsibuha fil-prattika ta' kuljum u ħafna drabi qegħdin insibu li l-mediċini li qed jidħlu mhux dejjem ikunu ta' ċertu livell.

Huwa minnu li dawn il-mediċini jgħaddu mill- għarbiel tar-reġistrazzjoni imma fl-aħħar mill-aħħar, ċerti prodotti li kien ikollna qabel u li issa m'għadhomx jiġu reġistrati, kienu aħjar minn dawk li għandna llum fis-suq.

Mr Speaker, qiegħed insemmi dan il-punt għaliex ħafna drabi meta jkollna abbozzi ta' liġijiet tekniċi ngħadduhom litteralment malajr.

Madanakollu nittama li meta jkun hemm ċerti mistoqsijiet ningħataw spjegazzjoni aħjar fl-istadju tal-Kumitat, l-aktar fejn jidħlu ħlasijiet u tariffi li se jkunu qed jintalbu, kif ukoll affarijiet oħra simili li dan l-abbozz qiegħed jitkellem fuqhom.

Waħda mill-problemi li qed nipprova nwassal illum hija li anke fuq abbozzi ta' liġijiet li ddiskutejna fil-passat u li teknikament kienu tajbin, ħolqu diversi problemi meta ġew fil-prattika.

Allura naħseb li wasal iż-żmien sabiex il-gvern jerġa' jikkonsidra bis- serjeta' li filwaqt li jżomm il-konċett ta' reġistrazzjoni u jipprova jbiegħed minn pajjiżna dawk il-prodotti li m'humiex ta' kwalita' tajba, fl- istess ħin jaċċerta ruħu dwar x'inhi l-problema vera li numru ta' mediċini m'humiex qed jiġu reġistrati.

Il-gvern għandu jara wkoll jekk hemmx il- ħsieb li anke dawk li għandna llum jitneħħew mis-suq.

Naħseb li bħalma jersqu għandi diversi persuni sabiex ikellmuni fuq il- problemi li jiltaqgħu magħhom ta' kuljum bir-reġistrazzjoni ta' mediċini, qegħdin jersqu wkoll għand il-ministru.

Qed jiltaqgħu ma' problemi kull darba li jkunu jridu jdaħħlu xi ħaġa żejda jew inkella meta jkunu jbiddlu l- lokalita' ta' minn fejn jiġu manifatturati l-mediċini jew minħabba li jkun hemm xi kondizzjoni oħra ta' dik il-mediċina li tkun trid tiddaħħal fl- insert li jkun hemm mal-mediċini.

Hemm ħafna problemi li qed jiffaċċjaw dawk li jġibu l-mediċini u meta wieħed iħares lejn it-tariffi jsib li dawn m'humiex biss ta' għexieren ta' liri imma wħud minnhom, saħansitra jitilgħu għal mijiet ta' liri.

Nerġa' ngħid li meta wieħed jikkonsidra l- popolazzjoni żgħira ta' Malta, ħafna mill-kumpanniji qed jistaqsu lilhom infushom kemm hija worth it li jkomplu jbigħu l-mediċina tagħhom hawnhekk.

Mr Speaker, ħalli issa nitkellem daqsxejn b'mod ġenerali fuq is-settur tas- saħħa.

Sa ftit taż-żmien ilu kont wieħed minn dawk li ma nagħtix kas tas- surveys li jkunu qegħdin isiru.

L-isfortuna hija li hemm min jagħti kashom u jagħtihom ukoll ċerta importanza.

Min-naħa tiegħi ma nagħtihomx din l- importanza u fil-fatt, naħseb li jien wieħed minn dawk li meta jkun hemm xi survey, qatt ma nirriferi għalih.

Madanakollu llum se jkolli nagħmel bil- kontra ta' dak li s-soltu nagħmel u se jkolli nagħmel ċerta riferenza.

Ovvjament dan se nagħmlu għaliex ħaddieħor għamel ċerti riferenzi.

Għal nofs Frar kien sar survey dwar is-settur tas-saħħa ġewwa Malta.

L- istess survey kien sar ukoll daqs sentejn u nofs ilu.

Issa l-ministru tas- saħħa kien semma dan is-survey li tressaq fi Frar li għadda u tah ċertu importanza.

Ngħid il-verita' ma tantx tajtu importanza għall-ewwel imma mbagħad għidt li aħjar nara daqsxejn x'kienet it-trend ta' dan is-survey u anke ta' oħrajn li kienu saru qabel.

Filwaqt li ċerti oqsma ġew imfaħħra u oħrajn ġew immaqdra, kien hemm xi ħaġa li nkwetanti mhux ftit għaliex kienet tirrifletti dak li aħna konna ilna ngħidu għal żmien twil.

Bħala Oppożizzjoni konna ilna ngħidu li qed ikun hemm investimenti f'ċerti setturi mentri f'oħrajn ma kienx qiegħed ikun hemm.

Jekk wieħed jieħu s-survey li kien sar fl-1 ta' Settembu, 2003 mill- gazzetta "The Sunday Times" isib eżattament dawn il-kummenti:

"81.3% of those interviewed said that they were happy with the service provided by the health service, 17% said they were generally not satisfied while 1.7% did not give an opinion.".

Issa min kien għamel dan is-survey ikkumenta b'dan il-mod:

"Conclusions on survey on health services in Malta: What emerges clearly from the findings of "The Sunday Times" survey on health services in Malta is that they are clearly providing a service that is quite positively upraised since 81.3% of respondents registered their general satisfaction with the Maltese system.

However, this should not be interpreted that satisfaction is universal because of the remaining 17% unequivocally stated that they are unhappy with what they are getting from the public system of healthcare while 1% preferred not to express their views about the matter.

This dissatisfaction level of almost 20% of all Maltese aged over 18 is not minimal and the providers of the various public services would do well to meet expectations of their paymasters, the Maltese taxpayer."

Min kien qiegħed imexxi dan is-survey qal li veru li hemm 81% tal- popolazzjoni li huma sodisfatti bil-kura medika imma kompla jgħid li hemm kważi 20% oħra li mhumiex sodisfatti bis-servizz li kien qiegħed jingħata.

Ikompli jgħid li meta jkollok 'l fuq minn 20% tal-popolazzjoni li m'hijiex sodisfatta, allura għandek problema għaliex dan ifisser li min qiegħed imexxi l-isptarijiet m'huwiex jilħaq l-aspettazzjonijiet ta' min qed iħallas it-taxxi.

Issa ħalli naraw ir-riżultat tas-survey li sar fit-12 ta' Frar, 2006.

Nerġa' ntenni li jiena ma nemminx fis-surveys pero' llum kelli nsemmihom minħabba li l-ministru rrifera għalihom.

Fis-survey preċedenti rajna kif hemm madwar 20% tal-popolazzjoni li ma kenux sodisfatti bis-servizz u allura l-gvern suppost ra kif se jsolvi l- problema.

Fis-survey li sar fi Frar insibu hekk:

"Well over half - 56.7% - of those interviewed in the latest opinion survey carried out by "The Sunday Times" are generally satisfied with the health service in Malta but almost two-thirds - 63.7% - indicated that improvement is necessary in the appointment system in hospitals.".

X'qegħdin ngħidu hawnhekk?

F'dan is-survey qegħdin ngħidu li fi żmien sentejn u nofs il-livell ta' sodisfazzjon fis-servizz tas-saħħa niżel minn 81.3% għal 56.7%.

Dan ifisser li għandek madwar 43% tal-persuni li ġew intervistati jew huma mxebbgħin bis-servizz jew ma redux jikkummentaw.

Jekk nieħdu dak li ntqal sentejn u nofs ilu, li jekk ikollok livell ta' aktar minn 20% tal-persuni li mhumiex sodisfatti l-gvern tibda tixgħellu l- bozza l-oranġjo u allura għandu jagħmel xi ħaġa sabiex itejjeb is- sitwazzjoni, illum għandna l-bozza l-ħamra li qiegħda tixgħel.

Dan juri li fis-sentejn u nofs li għaddew il-poplu Malti u Għawdxi rrikonoxxa aktar dak li konna ilna ngħidu kemm f'din il-Kamra u kif ukoll barra minn din il- Kamra.

Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li jiena niddejjaq nagħmel riferenzi għas- surveys għaliex ma nemminx fihom.

Madanakollu jekk xi ħadd se jsemmihom għandu għallinqas jagħmel il-paraguni kollha li joħorġu minn dawn is- surveys.

Nerġa' ngħid li quddiemna għandna abbozz ta' liġi li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin naqblu fuqu.

Xi ħaġa inkwetanti hija li l-affarijiet bżonnjużi u li huma relatati ma' dawn iż-żewġ punti li semmejt, għadu ma sar xejn fuqhom.

Safejn naf jien ma jidher li hemm xejn fil-pipeline sabiex jitressqu xi liġijiet f'din il-Kamra biex intejbu s-servizz li qegħdin nagħtu.

Huwa tajjeb li l-oġġett tagħmlu tajjeb, li tippreparah tajjeb u li tutilizzah kif suppost, pero' dak huwa biss parti mis-servizz għaliex biex ikollok servizz komplut irridu nagħmlu wkoll dak li konna qegħdin nitkellmu fuqu qabel.

Apparti dan kollu, għanda setturi oħra li għandna bżonn nittekkiljawhom u hemm bżonn li naqbdu l-barri minn qrunu.

Il-problema f'dan is-settur hija li kollox intelaq għal riħu u fil-fatt il- perception ta' kulħadd hija li m'hemmx kontroll fuq il-mod kif mexjin l- affarijiet.

Matul dawn l-aħħar snin kull darba li nsemmu problemi relatati mas-settur tas-saħħa, jibda jingħad li l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq se jsolvi l- problemi kollha.

Ma nafx kemm għadu ġdid dan l-isptar għaliex naħseb li s- swar tal-Belt inbnew f'perjodu iqsar milli nbena dan l-isptar meta dak iż- żmien ma kellhomx l-apparat li għandna llum!

Huwa minnu li l-isptar f'Tal- Qroqq se jsolvi l-problemi kollha?

Diġa' qegħdin naraw suġġerimenti li wħud minnhom kollna ilna li tkellimna fuqhom pero' kien hemm min qal li "better late than never".

Jien aktar ngħid li dawn huma affarijiet li suppost ilna li ħsibna għalihom.

Reċentement issemma li s-servizzi li jingħataw fl-Isptar Boffa se jiċċaqilqu għall-Isptar Zammit Clapp.

Kien intqal ukoll li Zammit Clapp se jitlaq minn fejn hu - bis-servizzi tal- fiżjoterapija, occupational therapy u s-setturi l-oħra – sabiex imur fil- bini ġdid li jrid jinbena ġewwa San Vinċenz De Paule.

Mr Speaker, jiena ngħid li dan it-tidwir kollu jinvolvi spejjeż żejda.

Issa jekk il-flus ġejjin mingħand Ċikku, mingħand Peppi jew mingħand Ġanni huwa irrelevanti għaliex dawn il-flus jistgħu jintużaw għal bżonnijiet u servizzi oħra għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Madanakollu jekk trid iċċaqlaq l-affarijiet trid iżżomm ċerti problemi loġistiċi f'moħħok.

Hawn min jgħid li Malta m'hijiex kbira u għaldaqstant m'għandniex problemi sabiex naslu minn post għall-ieħor.

Pero' xorta waħda jibqa' l-fatt li għandna naraw ukoll li l-katina ta' servizzi li jingħataw ikunu f'postijiet ċentrali.

Issa naf li l-gvern għandu problema dwar x'se jagħmel bl-Isptar Zammit Clapp għaliex dan qiegħed b'kuntratt mas-sidien u jekk kemm il- darba ma jintużax bħala sptar, se jerġa' jaqa' f'idejn is-sidien tiegħu.

Allura l-gvern għandu problema dwar x'se jkun qiegħed jagħmel sabiex jutilizza dak il-post.

Hemm ħafna ħsebijiet ta' kif dak il-post jista' jintuża mingħajr il-bżonn li jkun hemm infiq esaġerat.

Fl-opinjoni tiegħi, l-Isptar Boffa huwa sptar li diġa' jagħti servizzi essenzjali għall-kura tal-kanċer u allura biex jittieħed l-apparat kollu f'Zammit Clapp trid issir spiża relattivament kbira.

Apparti minn hekk, ma tagħmilx sens li ċentru ta' riabilitazzjoni titfgħu f'post li m'huwiex ċentrali bħalma huwa San Vincenz de Paule.

Fil- fatt viċin l-Isptar Zammit Clapp diġa' hemm żewġ binjiet li wieħed jista' jkompli jiżviluppahom ħalli s-servizzi jkun jista' jagħtihom minn hemmhekk.

Alternattiva oħra hija li Zammit Clapp jibqa' jintuża bħala sptar.

Issa hawnhekk m'iniex se noqgħod nidħol fil-konċett jekk dan l-isptar għandux jintuża kif inhu llum jew inkella jintuża għal xi ħaġa oħra.

L-Isptar San Luqa m'huwiex 'il bogħod ħafna mill-Isptar Mater Dei.

Hemm ukoll postijiet ta' riabilitazzjoni li għandhom bżonn ta' refurbishment.

Naf li parti mill- isptar kien ġie refurbished u naf li għad baqa' fejn jiġi refurbished.

Għalhekk ir-refurbishing li għandu jsir illum, irid ikun magħmul b'mod permanenti, bil-ħsieb li ċ-ċentru ta' riabilitazzjoni jkun fl-Isptar San Luqa.

Jekk hemm xi fondi li nistgħu nġibu sabiex nagħmlu r-refurbishment ta' dak li diġa' għandna, naħseb li aktar għandna nutilizzawhom f'servizzi soċjali oħra li minnhom ikun jista' jgawdi l-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Fl-opinjoni tiegħi, l-Isptar San Luqa għandu jintuża mhux biss għar- riabilitazzjoni imma għal ħafna servizzi oħra assoċjati miegħu.

Fil-fatt dawn semmejthom kemm il-darba u dan l-aħħar semmejthom f'intervista li kelli mal-ġurnal "Il-Ġens" u se nerġa' nsemmihom illum.

Għandna ċentru ta' riabilitazzjoni li jista' jintbagħat hemmhekk; parti minnu jista' jintuża għal dawk il-persuni b'diżabilita' li ma jkollhomx familjari li jieħdu ħsiebhom u ma jkunux jistgħu jgħixu fil-komunita' u għalhekk iservi ta' post alternattiv fejn jistgħu jmorru.

Parti minnu jista' jintuża għal skopijiet oħra li jipprovdu anke income għall-gvern Malti billi nutilizzaw teatri u servizzi anċillari oħrajn ġewwa l-Isptar San Luqa sabiex nagħtu servizzi lill-pajjiżi oħrajn, b'mod speċjali pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq.

Parti minnu jista' jintuża wkoll sabiex jiġu ttrattati ċerti social cases.

Mr Speaker, ma rridux ninsew ukoll il-problema ta' l-anzjanita' għaliex għandna anzjani li m'humiex isibu postijiet fejn imorru.

Illum it-trend ta' pajjiżna nbidlet u kemm il-mara kif ukoll ir-raġel qegħdin ikollhom joħorġu jaħdmu sabiex ilaħħqu mal-ħajja.

Konsegwenza ta' dan qegħdin ibatu l-ġenituri tagħhom, speċjalment dawk li għalihom m'huwiex possibbli li jgħixu ħajja indipendenti jew li jutilizzaw is-servizzi li joffri l-gvern fid-djar ta' l-anzjani.

Li qed nipprova ngħid huwa li l-flus li jistgħu jiġu utilizzati m'hemmx għalfejn nonfquhom kollha f'bini ġdid li sal-lum lanqas biss nafu kemm se jiġi jiswiena.

Barra minn hekk, minħabba li m'huwiex post ċentrali, kif se nutilizzaw u nwasslu t-trasport hemmhekk?

U jekk se jkun hemm bżonn ċentru ta' riabilitazzjoni, se nħaddmu konsulenti li kienu diġa' responsabbli ta' dak il-pazjent jew inkella se nħaddmu konsulenti relatati mar-riabilitazzjoni?

Hemm ħafna affarijiet li rridu naħsbu fuqhom u li rridu niddiskutuhom.

Il- gvern huwa mistenni li jitkellem fuq dawn l-affarijiet illum u mhux inħallu kollox in arja.

Ma jagħmilx sens li għadna qegħdin niddiskutu fuq binja li rridu nibnu ġewwa San Vinċenz meta f'sena u tliet xhur oħra rridu nibdew naħsbu għat-trasferiment tal-pazjenti mill-Isptar San Luqa għall-Isptar Mater Dei.

Dawn huma l-problemi li għandna fis-settur tas-saħħa.

L- isfortuna hija li filwaqt li Ruma qiegħda tinħaraq, aħna qegħdin nitkellmu fuq bini 'l hemm u 'l hawn.

Fis-settur tas-saħħa għandna diversi problemi u dan nistgħu narawh mill-ammont ta' appuntamenti li qed ikun hemm fl- isptar li minflok qegħdin jieħdu inqas żmien, qegħdin aktar jitwalu.

Minkejja li żdiedu t-tobba fid-dipartiment ta' l-emerġenza ta' l-isptar, mhux l-ewwel darba li jkollna rapporti ta' individwi li kellhom jistennew tmien sigħat sħaħ sabiex jinqdew mid-dipartiment ta' l-emerġenza.

Barra minn hekk, mhux l-ewwel darba li meta xi ħadd imur jiġbor il-mediċini essenzjali mill-isptar, jgħidulu li huma out of stock.

Għandna sitwazzjonijiet fejn sabiex jarak konsulent l-ewwel darba, trid tagħmel minn erba' xhur sa tmien xhur tistenna u jekk xi tabib ikollu xi dubju li l- pazjent jista' jkollu xi ħaġa gravi, irid jara kif se jsaqqaf wiċċu sabiex xi ħadd forsi jara l-pazjent qabel l-appuntament.

Allura żgur li dawn m'humiex sitwazzjonijiet ideali u jien ma niskantax li numru sostanzjali ta' persuni tkellmu dwar il-problema ta' l-appuntamenti għaliex f'dak is- settur għandna problemi kbar ħafna.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li huwa importanti li jitressqu abbozzi ta' liġijiet bħal dawn quddiemna, pero' hemm problemi kbar li għandna bżonn nittekkiljawhom illum qabel għada għaliex diġa' qegħdin tard.

Irrid nagħmilha ċara li ma nistgħux naffordjaw li l-problemi eżistenti li għandna fis-servizzi tas-saħħa jkunu magħna fl-1 ta' Lulju 2007 għaliex inkella se jkollna l-problemi bl-Isptar Mater Dei.

Darba kien hemm xi ħadd li kiteb fil-gazzetta ta' "The Times" u qal li jiena kont għidt li l-biża' tiegħi huwa li se jkollna xi white elephant.

Jiena wisq nibża' li se jkollna sptar b'bini sabiħ u ġdid pero' dik se tkun biss il-qoxra għaliex bħalma nafu jista' jkollok il-qoxra li tkun tidher sabiħa u mbagħad issib li l- ġewwieni tagħha huwa kollu msewwes.

Sfortunatament għad hemm ħafna problemi fis-settur tas-saħħa li qed joħolqu s-susa u jekk mhux se nittekkiljaw dawn il-problemi se nkunu qegħdin immorru fi sptar li minn barra jidher sabiħ imma minn ġewwa jkun mifni bil-problemi għaliex ma nkunu solvejna xejn.

Anzi se nkunu qed noħolqu aktar problemi, speċjalment meta wieħed jirrikonoxxi li l-isptar f"Tal-Qroqq se jkun iżgħar mill-Isptar San Luqa, l-Isptar Karin Grech u l-partijiet kollha anċillari ma' dak l-isptar.

Mr Speaker, ma kenitx l-intenzjoni tiegħi li nieħu daqshekk fit-tul pero' ridt ngħid li ladarba nkunu ddiskutejna dan l-abbozz ta' liġi se jgħaddi ma' l-oħrajn.

Madanakollu huwa importanti li meta nkunu qegħdin ngħaddu r- regolamenti, wieħed iżomm f'moħħu l-bżonnijiet kollha neċessarji relatati kemm mad-donazzjoni ta' l-organi kif ukoll ma' l-għoti tad-demm.

Nerġa' nirripeti li hemm il-bżonn urġenti li dan l-abbozz ta' liġi ma npoġġuhx fuq l-ixkaffa u ninsewh bħalma għamilna bil-liġijiet tas-saħħa mentali.

Hemm bżonn li jitressaq quddiem dan il-Parlament ħalli min ikun wera x-xewqa li jkun donatur ma jkunx hemm min imur kontra x-xewqa tiegħu wara mewtu.

Issa minn hawnhekk irrid infaħħar lil dawk il-qraba ta' persuni li allavolja l-qarib tagħhom qatt ma kien wera x-xewqa li jkun donatur, xorta waħda jaċċettaw li l-organi tiegħu jiġu mogħtija lil ħaddieħor u għalkemm jiġu ffaċċjati fl-aktar mument diffiċli għalihom, jaċċettaw bil-qalb kollha d-donazzjoni ta' l-organi tal-qarib jew qariba tagħhom li tkun ġiet iddikjarata mejta ħalli jingħataw lil xi ħadd fil-bżonn u b'hekk ħaddieħor ikun jista' jgħix ħajja aħjar.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa l-akbar ġest uman u kristjan li wieħed jista' jagħmel mal-proxxmu tiegħu.

Meta tkun għaddej minn mument daqshekk ta' dulur minħabba li jkollok lil xi ħadd għażiż li qiegħed fl-aħħar nifsijiet ta' ħajtu u taċċetta li tagħti l- organi tiegħu, tkun qed tagħmel ġest verament sabiħ u nobbli.

Sadanittant filwaqt li qegħdin niddiskutu dawn l-affarijiet kollha, huwa importanti li l-gvern jerġa' jirrevedi ċerti tariffi li ddaħħlu u li semmejt aktar qabel fid-diskors tiegħi.

Dawn il-liġijiet kienu teknikament tajbin imma meta ġew biex jitpoġġew fil-prattika u magħhom iddaħħlu dawn it- tariffi, ħloqna diversi problemi ġewwa pajjiżna.

Fil-fatt dawn il-problemi għollew il-prezzijiet tal-mediċini, qed inaqqsu mill-kompetittivita' u anke mill-kwalita' tagħhom.

Fl-aħħar mill-aħħar irridu nittekkiljaw ukoll il-problemi li għandhom x'jaqsmu mat-tmexxija tas-settur tas-saħħa.

Is- settur tas-saħħa m'huwiex miexi fil-linja t-tajba u hemm bżonn ta' riforma mill-qiegħ, l-aktar fejn għandu x'jaqsam mad-dewmien tal-pazjenti u mas- servizz li qed jingħata.

Il-kura hija tajba imma s-servizzi in ġenerali u l-mod ta' kif qed jitmexxew huma ħżiena.

Għalhekk ma nistgħux naffordjaw li sena u erba' xhur oħra jkollna dawn il-problemi li għadhom ma' saqajna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, dan il-Parlament qiegħed iħares lejn abbozz ta' liġi importanti li għandu x'jaqsam mat-tessuti umani.

Forsi llum m'aħniex se mmissu dan is-suġġett fil-fond imma fil-futur żgur li se jkollna niddiskutuh.

Ħafna mir-riċerka li għaddejja bħalissa fid-dinja qiegħda tindika li għada pitgħada din il-liġi se tiġi in vigore u għalhekk se jkollna naġġornawha ta' spiss.

Nixtieq infakkar ukoll li r-razzjonal wara din il-liġi huwa sabiex indaħħlu tliet direttivi ta' l-Unjoni Ewropea fil-liġi Maltija.

Dawn it-tliet direttivi jħarsu lejn ħaġa waħda, cioe' li jsaħħu l-kwalita' tas-servizz mediku li għandu x'jaqsam mat-tessuti umani u d-demm.

Dawn id-direttivi huma direttiva 2002/98/EC, direttiva 2004/33/EC u direttiva 2004/23/EC.

Aktar tard se nitkellem fuq x'inhuma eżattament dawn id-direttivi u nagħti spjegazzjoni tagħhom.

Dan l-abbozz ta' liġi qiegħed iħares lejn żewġ affarijiet essenzjali, l-ewwel ħaġa li tirrelata ma' attivita' li tħares lejn il-kollezzjoni u l-ittestjar tad-demm uman u tal- komponenti li joħorġu minnu u mbagħad iħares lejn il-preparazzjoni ta' kif jiġi storjat u mqassam meta jiġi trasfuż jew għal użu ieħor ġo stabbilimenti apposta.

Dan l-abbozz ta' liġi se jħares lejn stabbilimenti apposta li se jiġu designated minn awtorita' li se tkun qiegħda tissorveljahom.

It-tieni ħaġa hija li l-istess awtorita' se tpoġġi ċerti standards ta' kwalita', liema standards se jserrħulna moħħna fuq kif it- tessuti u ċ-ċelloli umani jistgħu jiġu applikati aktar 'il quddiem u dwar kif jistgħu jiġu storjati għall-użu tagħhom aktar 'il quddiem meta jkollna bżonnhom għar- riċerka.

Kif diġa' għidt, il-background ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li nħarsu lejn dawk it-tliet direttivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Fl-aħħar mill-aħħar dawn id-direttivi qegħdin jitolbu lill-istati membri ta' l-Unjoni Ewropea li minħabba l-freedom of movement, fejn iċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea jistgħu jmorru minn pajjiż għal ieħor b'mod liberu, irid ikun hemm ċerti standards fil-pajjiżi membri li jiżguraw li jekk jien immur f'pajjiż ieħor ta' l-Unjoni Ewropea, se nsib l-istess ħaġa li nsib f'pajjiżi u dan l- aktar meta niġu fuq xi ħaġa daqshekk essenzjali bħalma hija t-trasfużjoni tad-demm.

Bħalma qal il-ministru, aħna rridu nżommu f'moħħna li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa modernissima.

Fil-fatt qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li qabel l-1987, ċerti viruses li jinstabu fid-demm lanqas biss konna nafu bihom u lanqas konna nafu kif nistgħu nsibuhom u ma nsibuhomx.

Allura li jkun hemm standards identiċi fil- pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa li għandha sserrħilna moħħna.

Mr Speaker, hawnhekk xtaqt nagħmel punt ieħor u ngħid li dan kollu qiegħed isir grazzi għall-gvern Nazzjonalista li daħħalna fl-Unjoni Ewropea.

B'hekk qegħdin indaħħlu wkoll dawn id-direttivi li qegħdin jiżgurawlna kwalita' ta' ħajja aħjar.

Fl-aħħar mill-aħħar dan huwa wieħed mill-vantaġġi kbar tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Issa ħalli nkompli mas-suġġett tiegħi.

Meta nitkellmu fuq it-tessuti umani nafu li din hija xi ħaġa li kulma jmur aktar qiegħda tespandi u żgur li ħadd ma jista' jgħid x'se jkunu l-opportunitajiet li se jkollna sa 20 sena oħra.

Madanakollu nafu li wisq probabbli sa 20 sena oħra l-human genome se jkun immappjat u b'hekk se nkunu nafu sa l-inqas biċċa mid-DNA tal-bniedem.

Għalhekk ir-riċerka fuq it-tessuti umani se tkun importanti ħafna għaliex jista' jagħti l-każ li sa 20 sena oħra se naslu f'punt fejn ċertu mard, li sal-lum għadu inkurabbli, inkunu sibna l-kura għalih u peress li nafu li l- kura ta' dan it-tip ta' mard tista' titlaq mit-tessut uman, huwa importanti li jkollna standards ta' kwalita' fuq kif għandna nieħdu ħsieb u nistorjaw it-tessuti umani, li għada pitgħada jistgħu jsalvaw il-ħajja tal-bniedem.

L-impatt ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li permezz tiegħu l-poplu Malti se jkun jaf li teżisti awtorita' li se tagħti liċenzja lil dawk l- istabbilimenti privati jew governattivi li se jkunu qed jieħdu ħsieb kemm is-sistema tad-demm kif ukoll is-sistema tat-tessuti.

Peress li l- affarijiet qed javvanzaw ma' l-Ewropa kollha, huwa importanti li aħna nkunu up to standard ukoll mar-requirements li hemm fl-Ewropa.

Dan l-abbozz ta' liġi se jagħti s-saħħa lill-ministru tas-saħħa sabiex ikun jista' jagħmel regolamenti wara li ssir il-konsultazzjoni meħtieġa mal-licensing authority ħalli dawn jaċċertaw li d-demm u t-tessuti li se jiġu storjati f'dawn l- istabbilimenti jkollhom prattika u standards adegwati xi jsegwu.

Dan l-abbozz ta' liġi se jagħti s-saħħa lill-ministru sabiex ikun ċert u sodisfatt li l-hospital blood banks qegħdin jimxu skond requirements essenzjali.

Issa kif qalu kemm il-ministru kif ukoll l-Onor.

Michael Farrugia, din hija liġi teknika pero' fiha xi ħaġa importanti li wieħed irid jisħaq fuqha.

U hawn qed nirriferi għall-haemo-vigilance, li tfisser li jkun hemm sorveljanza organizzata ta' proċeduri li jirrelataw ma' problemi li jistgħu jinħolqu minn reazzjonijiet li jista' jkollhom dawk li jirċievu l-organi jew li jirċievu d-demm.

Għalhekk l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jagħti l-poter sabiex il-haemo-vigilance issir kif suppost.

Hawnhekk xtaqt inħares ukoll lejn it-tliet direttivi li semmejt fl-introduzzjoni tiegħi.

Mr Speaker, l-ewwel direttiva li hija t-2002/98/EC ħarġet fil-Parlament Ewropew u fil-Kunsill ta' l-Ewropa fis-27 ta' Jannar, 2003.

Ir-raġuni tagħha kienet sabiex temenda d-direttiva 2001/83/EC u sabiex tpoġġi standards ta' kwalita' u ta' safety fuq kif jiġi kollezzjonat, ittestjat, ipproċessat u storjat id-demm uman u l-komponenti li joħorġu minnu.

U minn hemm telaq kollox.

Issa din id-direttiva saret minħabba li l-Unjoni Ewropea bdiet tħoss li kien hemm ċerti gaps bejn pajjiż u ieħor għal dak li għandu x'jaqsam mal-blood transfusion chain.

Meta nitkellmu fuq xi ħaġa daqshekk essenzjali bħalma huwa d-demm uman, tistgħu timmaġinaw kif ma jistax ikollok gaps fis-sistema għaliex jekk tħalli dawn il-gaps tkun qiegħed tipperikola s-saħħa tal-bniedem.

Allura l-Unjoni Ewropea ħasset li l-membri kollha tagħha għandhom jiġu in line ħalli ma jkunx hemm dawn il- gaps.

Hawnhekk nixtieq infakkar li bħala pajjiż m'aħniex qegħdin tard f'din il-liġi għaliex proprju l-Ingilterra għaddiet din il-liġi fl-aħħar tas-sena 2005.

Jiġifieri pajjiżna qiegħed verament in line mal-pajjiżi l- oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Skond id-direttiva li qed nitkellem fuqha, x'se jkunu l-obbligi tal- pajjiżi?

L-ewwelnett li jkun hemm proviżjoni li tassigura li kull unit ta' demm kien miġbur u ttestjat b'sistemi li huma kollha l-istess fl-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri qegħdin ngħidu li ma jistax ikun sistemi differenti minn xulxin u din hija importanti ħalli wieħed ikun jista' jikkompara like with like.

Fir-rigward tal-proviżjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l- istabbilimenti ta' fejn jinġabar id-demm, din id-direttiva tgħid li jrid ikun hemm komunikazzjoni ma' l-awtorita' kompetenti - li fil-liġi Maltija se nsejħulha licensing authority - li se tiġbor l-informazzjoni neċessarja ħalli tkun tista' toħroġ il-liċenzja.

Id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea tgħid ukoll li dawn l-istabbilimenti jridu jimplimentaw ir-requirements meħtieġa u jagħtu l-aqwa kwalita' f'dan is-servizz.

Fl-istabbilimenti jrid ikun hemm ukoll kwalita' serja ta' documentation u record keeping.

Fil-fatt id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea tħares lejn documentation on operational procedures, guidelines, training and reference manuals.

Skond id-direttiva jrid ikun hemm rekords ta' informazzjoni u fil- fatt qiegħda tidħol fid-dettall ta' kemm trid tidħol fil-fond, x'mard trid iddaħħal u fuq kemm iridu jgħaddu ġranet jew snin.

Allura nistgħu ngħidu li din hija xi ħaġa verament magħmula b'ħafna studju u b'ħafna konsultazzjonijiet.

Jekk m'iniex sejjer żball meta ħarġet il-liġi Ingliża kien hemm 'il fuq minn 500 konsultazzjoni fuqha u għalhekk nistgħu ngħidu li dawn l-affarijiet ġew studjati fil-fond ħafna.

Ħaġa oħra li diġa' aċċennajt għaliha hija l-famuża haemo-vigilance.

Waħda mill-affarijiet li d-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea qiegħda tħares hija dik li jkun hemm traceability.

Dan ifisser li meta jkollok pinta demm, tkun taf kollox fuqha, jiġifieri jrid ikollok l-informazzjoni kollha, minn meta d-donatur mar jagħti d-demm sal-mument li ġiet trasfuża u viċi versa.

U għalhekk fil-bidu tad-diskors tiegħi għidt li din il-liġi se tagħtina ħafna serħan il-moħħ.

Jista' jkollok ukoll il-free movement fejn demm jew komponenti tiegħu jiġu importati minn pajjiżi terzi, jiġifieri minn pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea qiegħda tgħid li din il-liġi trid isservi ta' gate keeper u taċċerta li meta prodott jidħol f'pajjiż membru tagħha jkollu l-istess gate keeping għaliex inkella jkollna l-problemi.

Kif spjegajt din il-biċċa xogħol ta' haemo-vigilance hija importanti ħafna.

Mr Speaker, id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea tħares ukoll lejn ċerti requirements li għandu jkun hemm fuq il-kwalita' u s-safety tal-prodotti tad-demm.

Sabiex dan ikun possibbli jrid ikun hemm ġbir ta' informazzjoni li trid tingħata lid-donaturi prospettivi.

Qabel ma jagħtu d-demm id- donaturi jrid ikollhom l-informazzjoni kollha ħalli jkunu jafu b'mod ċar dak li se jagħmlu u għalfejn qed jagħtu d-demm u x'se jiġri u ma jiġrix.

Sabiex ikun hemm kwalita' fis-servizz huwa importanti li tingħata wkoll l- informazzjoni meħtieġa mid-donaturi stess.

Min-naħa tagħhom dawn għandhom jagħtu informazzjoni fuq is-saħħa tagħhom u jgħidu jekk għandhomx xi problemi mediċi fil-preżent jew inkella kellhomx xi ħaġa fil-passat.

Dawn huma kollha affarijiet importanti sabiex jiġi assigurat serħan il-moħħ.

Għal min irid jarahom dawn l-affarijiet qegħdin kollha mniżżlin fl-annex tad-direttiva.

Sabiex tkompli tissaħħaħ il-kwalita' u s-safety fl-għoti tad-demm insibu wkoll l-eligibility criteria tad-donaturi, jiġifieri min jista' jagħti u min ma jistax jagħti d-demm.

Barra minn hekk, hemm ukoll l-exclusion criteria, jiġifieri dawk il-kriterji fejn wieħed ma jistax jagħti d-demm.

Fost l-oħrajn insibu l-eta', mard fil-passat u li meta jsir it-test tad- demm ma jridx ikollok ċerti numri li m'humiex kif suppost.

Dawn l- affarijiet kollha se jassiguraw kwalita' aktar għolja fl-għoti tad-demm.

Id- direttiva ta' l-Unjoni Ewropea qiegħda titlob ukoll li d-donatur jiġi eżaminat, li d-donazzjoni tad-demm tkun waħda volontarja u li ma jkunx hemm ħlas għad-donazzjoni.

Imbagħad tkompli tgħid fuq kif għandhom isiru t- testijiet tad-donaturi u x'mard għandu jiġi ċċekkjat.

Issa ovvjament din hija xi ħaġa li trid tiġi updated time and time again għaliex aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar nindunaw b'ċertu mard li qabel ma konniex nafu bih.

Għaldaqstant huwa importanti ħafna li wieħed jibqa' dejjem jemenda din il- liġi.

Mr Speaker, qabel l-1987 id-demm ma kienx jiġi ttestjat għall-virus ta' l- HIV u mbagħad f'daqqa, kif ġie skopert, kellna ndaħħlu din is-sistema ġdida.

Issa min jaf fil-futur x'viruses oħra rridu niskopru u li llum ma nafux bihom.

Għalhekk fl-aħħar mill-aħħar l-autologous transfusion - it- transfużjoni tad-demm tiegħek stess - hija l-aktar ħaġa tajba għaliex inti tkun qiegħed tieħu mid-demm tiegħek stess u mhux ta' l-oħrajn.

Madanakollu sakemm naslu għal dan l-istadju jridu jgħaddu bosta snin oħra.

Issa se nħares ftit lejn id-direttiva 2004/23/EC li tittratta t-tessuti umani.

Din id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea telenka 34 raġuni għalfejn ħarġet u għalfejn fil-31 ta' Marzu ta' l-2004 l-Unjoni Ewropea tat rakkommandazzjoni lill-istati membri sabiex iħarsu lejn din id-direttiva ħalli huma jiġu up to standard.

Ir-raġuni prinċipali għalfejn kellha toħroġ din id-direttiva kienet minħabba li t-tessuti umani kienu qegħdin ġo kamp li kulma jmur kien qiegħed jespandi.

Allura bilfors kellha tinħoloq din id-direttiva u toħroġ bħala liġi.

Ovvjament dawn l-34 raġuni wieħed jista' jarahom bil-kwiet fuq the official journal of the European Union u nista' ngħid li huma raġunijiet interessanti ħafna.

Fil-fatt hekk kif bdejt naqrahom bdejt ninduna li għalkemm l-Unjoni Ewropea hija daqshekk kbira u komplikata fiha nnifisha, meta tiġi għal direttivi bħal dawn, il-pajjiżi kollha membri jidħlu fiha u tara t-tolleranza bejn liġi ta' pajjiż u ieħor għaliex fl- aħħar mill-aħħar l-aktar ħaġa essenzjali hija li f'oqsma importanti bħal dawn ikun hemm l-istandards u s-safety.

Mr Speaker, irrid nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li għalkemm dan l- abbozz ta' liġi huwa wieħed tekniku, minnu joħorġu żewġ affarijiet essenzjali.

L-ewwel waħda hija li dan huwa gvern li daħħalna fl-Unjoni Ewropea u minħabba f'hekk, illum qegħdin niddiskutu abbozz ta' liġi li se jserraħ moħħ il-poplu Malti anke f'affarijiet li sal-lum ħadnihom for granted.

Il-gvern Malti qiegħed jassigura li jkollna l-aqwa kwalita' u safety li jista' jkollna meta qed nitkellmu fuq it-trasfużjoni tad-demm, fuq kif jiġi storjat, fuq kif jiġi pproċessat u fuq kif jidħol fina.

It- tieni ħaġa hija li bħala gvern qegħdin nassiguraw li anke meta niġu għal affarijiet bħal riċerka fuq it-tessuti umani, li għada pitgħada kif għidt, tista' ssalva ħafna nies, m'aħniex nibżgħu milli nagħmlu dan il-pass li qed titlobna nagħmlu l-Unjoni Ewropea.

U minħabba f'hekk qegħdin inressqu f'din il-Kamra xi ħaġa li forsi ftit jifhmu l-importanza tagħha.

Madanakollu għada pitgħada, bħala membru ta' din il-Kamra, inkun nista' ngħid li kont kuntent li stajt nitkellem fuq abbozz ta' liġi daqshekk importanti.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 8 ta' Marzu, 2006 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Abbozz ta' Liġi dwar id-Demm Uman u t-Trapjanti - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Intermedjarji fl-Assigurazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi biex jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Securitisation – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li Jirratifika l-Konvenzjoni ta' Ruma fuq l- Obbligazzjonijiet Kuntrattwali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi se nitkellem għan-nom tar-residenti ta' Santa Luċija.

Fil-fatt se nippreżenta 210 firma kontra proposta ta' outside development zone.

Qabel ma niġi għal dan il-punt nixtieq nieħu spunt mill-istate of the environment report li għadu kemm ġie mniedi mill-ministeru ta' l-ambjent.

Dan huwa rapport tajjeb ħafna li jkopri s-sitwazzjoni ambjentali fil-pajjiż matul l-2005, li fih issib kapitlu dedikat għall-klima, l-art, il-ħamrija, l-ilmijiet, l-arja u affarijiet ambjentali oħra.

Jiena naħseb li kull Malti għandu jaqra t-12-il kapitlu li fih dan ir-rapport għaliex kif jgħid il-Ministru Pullicino fl-introduzzjoni tiegħu, dan ir-rapport dettaljat huwa eżempju ta' l-impenn tal-gvern għal aktar trasparenza u għal aktar aċċess għall-informazzjoni rigward din il-materja daqstant sensittiva.

Mr Speaker, darba kien hemm rebbieħ tal-premju nobel għal-litteratura, Gunter Grass, li kien qal li "The future is already in place".

Naħseb li dan l-istate of the environment report huwa mezz kif inkunu nistgħu nħarsu lejn il-futur, pero' fl-istess ħin ikollna ritratt tal-preżent.

Se nikkwota żewġ ċifri biss minn dan ir-rapport voluminuż u dettaljat biex wieħed jifhem il-pressjoni li qed ikollna biex tittiekel aktar art agrikola.

Ta' min jinnota li bejn l-1971 u l-1986 kull sena kienu jintilfu 200 tomna art agrikola, filwaqt li bejn l-1986 u l-2001 dan l-ammont niżel għal 80 tomna art agrikola li tintilef kull sena għall-iżvilupp.

Ċifra oħra importanti li turi l-pressjoni li qed ikollna fl-iżvilupp tal-pajjiż hija li bejn l-1990 u l-2004, ġie żviluppat bejn wieħed u ieħor 5% tal-coastal buffer area ta' kilometru, għax madwar il-pajjiż hemm buffer area ta' kilometru.

Dawn iż- żewġ ċifri li nsibu f'dan ir-rapport juru kemm irridu noqogħdu attenti, u jagħmlu sew il-ministeru ta' l-ambjent u l-MEPA li qed jagħmlu ħidma ma taqta' xejn sabiex jissalvagwardaw l-ambjent.

Hawn irrid ngħid li għalkemm il-MEPA, bid-difetti kollha tagħha, hija awtorita' li tiżgura trasparenza assoluta fil-proċess ta' l-iżvilupp u l-ippjanar, fl-istess ħin qed inkunu ffaċċjati b'avvenimenti u b'applikazzjonijiet għal żvilupp li jistonaw.

Mr Speaker, jiena ġejt mitlub li għan-nom tar-residenti ta' Santa Luċija – dan hu lokal fir-raba' distrett li għandi l-unur u l-privileġġ li nirrappreżenta f'dan il-Parlament - inġib għall-attenzjoni ta' din il-Kamra applikazzjoni għal żvilupp ta' art għall-bini ta' 12-il maisonette u garaxxijiet taħthom bħala outside development zone, kollha f'art agrikola.

Huwa tajjeb li ngħid li l-art kollha kemm hi qiegħda barra l-limiti ta' l- iżvilupp u għalhekk jien flimkien mar-residenti ta' Santa Luċija nħossu li m'għandu jsir l-ebda bini ieħor fuqha.

Il-biċċa l-kbira ta' l-art hija art agrikola b'għelieqi għammiela u tkun verament ħasra li nkomplu nitilfu raba' tajba minħabba raġunijiet purament kummerċjali.

Irrid nenfasizza li din l-art flimkien ma' l-art ta' ħdejha hija l-aħħar medda ta' art mhux mibnija li tifred l-irħula ta' Santa Luċija minn Ħal Luqa.

Għalhekk jekk isir bini fuq din l-art, dan se jibda jgħaqqad iż-żewġt irħula flimkien u tintilef l-identita' kemm tal- lokalita' ta' Ħal Luqa kif ukoll dik ta' Santa Luċija.

Jekk din l-art titħalla tinbena, il-konsegwenza hija li ma jkunx hemm raġuni għalfejn l- għelieqi ta' ħdejha ma jinbnewx ukoll għaliex dawn isiru għelieqi dellija.

Ladarba ma jkollhomx id-dawl tax-xemx fuqhom ikun jista' jsir l-argument li dawn l-għelieqi ma jrendux u allura nispiċċaw biex niżviluppawhom ukoll.

Mr Speaker, din l-art li qed insemmi tagħti nifs safi lil mijiet ta' studenti li jmorru l-Junior Lyceum Margaret Mortimer ta' Santa Luċija u lir- residenti ta' din il-lokalita'.

Huwa importanti li wieħed jinnota wkoll li l-cables tal-high tension li jinsabu għaddejjin qrib din l-art agrikola se jkunu ta' periklu għas-saħħa tar-residenti li eventwalment imorru joqogħdu f'dawn il-maisonettes.

Għal dawn ir-raġunijiet kollha, jiena ġejt mitlub li nippreżenta fuq il-mejda tal-Kamra petizzjoni ffirmata minn 210 persuna.

Dawn il-persuni qegħdin jitolbu u jittamaw li l-awtoritajiet kompetenti jiċħdu din l-applikazzjoni u kull applikazzjoni simili li tista' ssir.

Mr Speaker, dan qed nagħmlu bħala r-rappreżentant tal-poplu ta' Santa Luċija għax naħseb li huwa importanti li jkun hemm aktar minn dawn ir-residenti li qegħdin juru din is-sensibilita' u dan is-civic mindedness.

Dawn ir- residenti ġabru dawn il-firem fi spazju ta' jumejn jew tlieta u talbuni sabiex nippreżentahom, ħaġa li jien se nagħmel bl-umilta' kollha u bi pjaċir kbir.

Jiena nittama serjament li din l-art agrikola, li fiha nnifisha hija art tajba li tagħti identita' lil-lokalita' ta' Santa Luċija u tipprovdi arja safja lir-residenti u lit-tfal tal-Junior Lyceum, ma tintilifx.

Għalhekk nagħmel dan l-aċċenn u nagħlaq kif bdejt.

Skond the state of the environment report il-futur jinsab fil-preżent u jekk ma nħarsux l- ambjent issa, ħadd m'hu se jħarisulna fil-futur.

Grazzi.

Nitlob il- permess tal-Kamra sabiex inqiegħed din il-petizzjoni fuq il-mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess biex dan id-dokument jitqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra li residenti minn Sta Lucija bagħtu lill-MEPA dwar żvilupp ta' art agrikola.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, nhar is-Sibt se jsiru l-elezzjonjiet tal-kunsilli lokali għal terz tal-popolazzjoni ta' Malta u llum bħala Rabti nixtieq nitkellem fuq xi ħaġa li nkwetatni mhux ħażin.

Dan l-aħħar fuq l- aħbarijiet smajt xi ħaġa li ma tantx daqqitli u se ngħid il-fatti kif inhuma.

Din l-istorja bdiet meta dan l-aħħar, membri tal-partit Laburista kienu qed iżuru l-impjant ta' riċiklaġġ f'Wied il-Għajn.

F'dak il-ħin saret press conference fejn id-deputat Laburista George Vella nstema' jgħid li bħall- impjant ta' Sant'Antnin jistgħu jsiru impjanti oħra f'postijiet differenti.

Huwa qal li n-naħa ta' fuq tar-Rabat hemm area enormi fejn jistgħu jagħmlu impjant bl-istess sistema.

Dan id-diskors ħadtu minn fuq clip li ntwera fuq wieħed mill-istazzjonijiet televiżivi u bħalma smajtu jien, semgħuh ħafna nies oħra wkoll.

Mr Speaker, din hija ħaġa li lili tinkwetani ħafna mhux biss għax jien mir- Rabat u nħoss li dan huwa wieħed mill-isbaħ postijiet li għandna f'Malta - u forsi hanwhekk se nkun xi ftit suġġettiv - imma għax meta smajtu jsemmi n-naħa ta' fuq tar-Rabat bdejt nimmaġina fejn jista' jkun dan il-post.

Issa jien mhux se ngħid li ninkwieta għax l-istazzjon Super One l-bieraħ ipprova jirredikola lill-Onor.

Gonzi billi kważi ġabu jitkellem kontra San Pawl imma li jinkwetani huwa l-fatt li f'nifs wieħed il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma ħafna pjanijiet u talab lill-gvern ċentrali s-somma ta' Lm400,000 u qalilna li jekk nagħtuhomlu jgħidilna fejn jaħseb li għandhom isiru l- impjanti imbagħad wara ftit instema' l-Onor.

George Vella jgħid dak id- diskors.

Fl-istess ġranet, il-gazzetta "The Times" tas-6 ta' Marzu, 2006 f'artiklu miktub minn Herman Grech li kien intitolat "No MLP plans for Rabat recycling plant", ippubblikat dawn il-preċiżi kelmiet:

"Claims that a future Labour government would be proposing a regional waste recycling plant in Rabat were nothing more than blatant lies, Opposition leader Alfred Sant said yesterday".

Hawnhekk nibda nistaqsi x'inhu jiġri, għax ma jistax ikun li bniedem jisma' xi ħaġa u f'daqqa waħda jkun hemm xi ħadd li jgħid li m'huwiex veru li ntqalet.

Kieku ntqal li din il-kelma ħarbitlu jew li mhux veru kienu ddiskutewha imma kienet biss idea, nifhimha.

Li xi ħadd jgħid xi ħaġa oħra tifhimha wkoll, imma huwa diffiċli li wieħed jgħid li din il-kelma ma ntqalitx meta ħaddieħor huwa ċert li semagħha.

Ma nistax nifhem x'inhu jiġri f'dan il-pajjiż.

Kieku l-partit Laburista qal li din kienet biss idea ta' l-Onor.

George Vella li qalha dak il-ħin, forsi kien joħroġ minnha imma l-Onor.

Sant qal li dak li qal il-partit Nazzjonalista kienu "blatant lies".

Mr Speaker, dan it-tip ta' diskors lili jħawwadni u nibda nistaqsi: X'inhi l-verita'?

Jekk din hija gidba sfaċċata, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni lilna r- Rabtin għandu jserrħilna moħħna li jekk għada pitgħada jkun hemm gvern Laburista fl-ebda area fir-Rabat u l-limiti tiegħu m'hu se jkun hemm impjant ta' riċiklaġġ, żgħir kemm hu żgħir.

Sinċerament ngħid li dwar dan kollu nqala' ftit fervur u allura huwa importanti li l-poplu Rabti jkun jista' jserraħ moħħu.

Qed ngħid dan mhux bħala politiku, imma għax sinċerament inħoss li din hija xi ħaġa li l-poplu Rabti għandu jkun jafha.

Dan l-aħħar ir-Rabat instema' ħafna fl-aħbarijiet u l-bieraħ, it-Tnejn 6 ta' Marzu, f'seduta 361 l-Onor.

Charles Buhagiar għamel din il-mistoqsija parlamentari 17540 lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura:

"Jista' l-Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu dwar l-allegat dħul ta' ilma u qatran fil-passaġġ li jagħti għall-grotta ta' San Pawl fir- Rabat?"

Il-Ministru għat-Turiżmu u Kultura, l-Onor.

Francis Zammit Dimech, irrisponda hekk:

"Ninsab informat li fl-14 ta' Frar 2006, is-sovrintendenza tal-patrimonju kulturali spezzjonat is-sit tal-grotta ta' San Pawl, Rabat, wara li sar rapport dwar ħsara f'dan il-post.

Waqt din l-ispezzjoni ġie nnotat li saret ħsara f'xi katusi li jgħaddu minn fuq passaġġ taħt l-art li jgħaqqad il-grotta ta' San Pawl mal-mużew ta' Wignacourt.

B'konsegwenza ta' din il-ħsara, kull meta tagħmel xita qawwija

qiegħed jidħol ilma u tajn f'dan il-passaġġ.

Jidher li din il-ħsara ġiet ikkawżata minn xogħol reċenti ta' surfacing bl-asfalt tat-triq li tgħaddi minn fuq l-istess passaġġ.

Skond informazzjoni li għandha s-sovrintendenza, ir-responsabilta` għat- tiswija ta' din il-ħsara hija tal-kunsill lokali tar-Rabat, bl-istess sovrintendenza tal-patrimonju kulturali qiegħda żżomm kuntatt kemm mal- kuratur tal-grotta ta' San Pawl u mal-kunsill lokali tar-Rabat sabiex tassigura li t-tiswija fuq dan is-sit issir minnufih."

Jien naħseb li din ir-risposta l-poplu Rabti jrid jeħodha b'serjeta' kbira.

Irrid infakkar li l-elezzjonijiet ta' nhar is-Sibt se jsiru fuq konċett lokali u għar-Rabtin il-grotta ta' San Pawl hija xi ħaġa li ma tistax ma tkunx lokali.

Dan huwa post li huwa għal qalbhom ħafna.

Barra minn hekk, din il-grotta hija wkoll parti mill-patrimonju nazzjonali.

Kif għidt dan l- aħħar f'wieħed mill-artikli tiegħi fil-gazzetta "The Times" huwa inutli li noqogħdu nintilfu fuq jekk din is-sustanza inorganika kenitx asfalt, tajn jew ħamrija meta l-problema prinċipali hija li fil-passaġġ li jagħti mill- mużew ta' Wignacourt għall-grotta ta' San Pawl daħal l-ilma.

Jiena ngħid li statement bħal dan tas-sovrintendenza tal-patrimonju kulturali, li naħseb jafu x'inhuma jgħidu, għandu jinkwieta lir-Rabtin kollha u jġegħilhom jistaqsu domanda serja fuq il-kunsill lokali li kellna, li sfortunatament kien immexxi minn maġġoranza Laburista.

U fir-Rabat ma sarx hekk biss, imma saru ħafna iktar affarijiet serji.

Mr Speaker, il-bieraħ stess il-Ministru Jesmond Mugliett irrisponda mistoqsija ta' l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando dwar jekk il-poplu Rabti jafx li ħafna mit-toroq fil-Baħrija saru b'fondi li ta l-gvern ċentrali.

Din il-mistoqsija saret għax kien hawn min ipprova jagħti l-impressjoni li l-flus ġew mis-sema.

Forsi l-poplu tal-Baħrija ma jafx li l-Lm75,000 li ngħataw biex isiru t-toroq, ingħataw mill-gvern Nazzjonalista u ma ġewx mis- sema.

Forsi l-poplu Rabti li joqgħod fi Triq Ġorġ Borg Olivier ma jafx li f'waħda mill-mistoqsijiet parlamentari l-Ministru Mugliett wieġeb ċar u tond li l-problema tat-traffic management li hemm f'din it-triq trid tissolva mill-kunsill lokali flimkien mal-gvern ċentrali.

Nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nfakkar li l-poplu Rabti għandu jesiġi li l-partit Laburista jserrħilna rasna darba għal dejjem li qatt m'hu se jkollna impjant ta' riċiklaġġ fir-Rabat jew fil-limiti tiegħu.

Nesiġu wkoll li qabel ma jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsill lokali ningħataw risposta serja dwar x'se jiġri fuq il-maħbuba grotta ta' San Pawl.

Hawnhekk nitlob lir-Rabtin kollha biex meta nhar is-Sibt imorru jivvotaw, jaħsbu fuq il-fatt li l-kunsill lokali għandu r-responsabbiltajiet tiegħu u ma jista' qatt jagħti l-impressjoni li l-affarijiet ma sarux għax il-gvern ma tax biżżejjed fondi, jew inkella jipprova jagħti l-impressjoni li kieku l-gvern ta iktar għajnuna kienu jsiru iktar affarijiet.

Ir-realta' hi li kull kunsill lokali għandu l-amministrazzjoni tiegħu u għandu l-obbligi tiegħu u meta mmorru nivvotaw nhar is-Sibt irridu nivvotaw b'dan f'moħħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 8 ta' Marzu 2006, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16888 u jgħid kemm kienet l-ispiża globali tal-ministeru, dipartimenti u kumpanniji taħt ir-responsabbilta' tiegħu f'safar matul l-2005?

Xi tħallas s'issa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ispiża fuq safar matul is-sena 2005 kienet ta' Lm510,428 liema spiża tinkludi is-somma ta' Lm408,540 fuq pazjenti mibgħuta għal kura barra minn Malta.

Din is-somma tinkludi wkoll nefqa kif ġej li tħallset kollha:

|Diviżjoni |Lm | |tas-Saħħa |78,706 | |Sptar Monte | | |Carmeli |1,873 | |Dipartiment ta'| | |l-Anzjani |761 | |CEO, MDH | | | |11,517 | |Medicines | | |Authority |8,359 | |Sptar Zammit | | |Clapp |671 |

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 16886 u jgħid kemm kienet l-ispiża tal- ministeru, dipartimenti u kumpanniji taħt ir-responsabbilita' tiegħu f'safar matul l-2005?

Xi tħallas s'issa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

TRASPORT BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 14217, tista' il-Ministru tagħti n-numru ta' studenti kemm għas-sena 2004 kif ukoll għas-sena 2005?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-medja ta' dawk li bbenefikaw mis-sussidju għat- trasport bejn Malta u Għawdex hi kif muri fit-tabella li

qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li qed ikun hemm dewmien esaġerat sabiex l-għalliema jingħataw l-allowances għad- diplomi u post-graduate degrees li jkunu kisbu?

Lil min trid issir it- talba?

Min hu responsabbli għall-ħruġ ta' dawn l-allowances?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhux kull talba li ssir tkun ġustifikata billi l-kwalifika li fuq il-bażi tagħha tkun qed issir it-talba tista' ma tkunx rikonoxxuta jew tal-livell meħtieġ, jew ma tkunx tissodisfa il- kondizzjonijiet stipulati fil-public service management code.

Anke jekk talbiet bħal dawn jistgħu f'xi każi jieħdu xi ftit fit-tul minħabba li jkun jenħtieġ issir verifika tal-kwalifika barra minn Malta, ma jirriżultax li dan il-ministeru għandu xi talba li ilha pendenti għal aktar minn sena, għalkemm każ magħluq jista' dejjem jerġa' jinfetaħ jekk l- applikant ma jaċċettax id-deċiżjoni meħuda.

XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid xi tħallas għal xogħol ta' tindif fl-uffiċċju tiegħu u l-kumplament tad-dekasteru matul is-snin 2004 u 2005?

Jista' jgħid min kienu l-kuntratturi u kemm ħadu?

Min approva n-nefqa?

Inħarġet xi forma ta' tender?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'seduta oħra.

TIĠDID TAL-KUNTRATT

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi segretarju permanenti, diretturi ġenerali, diretturi u assistenti diretturi fid- dekasteru tiegħu li ma ġġeddidilhomx il-kuntratt matul is-snin 2004 u 2005?

Jista' jgħid min huma u għaliex ma ġġeddidilhomx il-kuntratt?

Fejn qegħdin jaħdmu

llum?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Min-naħa tal-ministeru/dipartiment għall- iżvilupp urban u t-toroq m'hemm l-ebda segretarju permanenti, direttur ġenerali jew assistent direttur li ma ġġeddidlux il-kuntratt matul l-2004 u l-2005.

Min-naħa ta' l-awtorita' dwar it-trasport kien hemm persuna li ma ġġeddidilhiex il-kuntratt, il-Perit Anthony Zammit li fil-preżent qed jaħdem mal-works division, bid-deċiżjoni tittieħdet mill-bord.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' mobile phones użati mill-membri ta' l-istaff tiegħu u kemm huwa s-ceiling?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: In-numru ta' mobile phones użati mill-membri ta' l-istaff tas-segretarjat tal-ministeru għall-iżvilupp urban u t-toroq huwa ħamsa, b'erbgħa minn dawn skond il-kondizzjonijiet tal-kuntratt, kif jidher mill-guidelines għall-ingaġġar ta' staff fis-segretarjati privati.

Il- mobile phone l-ieħor jagħmlu użu minnu ż-żewġ xufiera tiegħi u skond il- proċedura, l-awtorizzazzjoni f'każi bħal dawn tingħata minni.

M'hemm l- ebda ceiling għal dawn il-mobile phones.

GĦASSA MA' L-IMMIGRANTI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15984 u jgħid jekk hux minnu li hemm ammont ta' suldati mal-klandestini li għandhom il-virus tat-TB mute?

Jista' jgħid kemm hemm li għandhom dan il- virus u ngħatatx it-tilqima kontra din il-marda qabel ma dawn is-suldati ġew f'riskju minħabba xogħolhom?

Jista' jgħid x'kura qegħdin jingħataw u x'kumpens se jieħdu?

F'każ li ma ngħatatx it-tilqima jew ingħatat tard, jista' jgħid x'inhi r-raġuni u jħossx li dan huwa każ serju ta' irresponsabbilta'?

Jista' jgħid jekk hijiex tingħata din it-tilqima llum lil dawk is-suldati kollha li qegħdin jaħdmu mal-klandestini qabel ma jiġu f'riskju?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-AFM ilha għaddejja fuq programm ta' screening u vaccination għal numru ta' snin.

Mis-suldati kollha li ġew eżaminati għall- marda tat-TB instab li numru zgħir minnhom huma strongly positive, jiġifieri li b'xi mod għandhom il-mikrobu tat-TB mute.

Dawn kollha ġew investigati permezz ta' X-ray tas-sider iżda ħadd minnhom ma wera li għandu xi marda infettiva, fis-sens li seta' jgħaddiha lill-ħaddieħor.

F'dawk il- każi fejn kien medikament indikat dawn ġew offruti trattament preventiv.

Fost aktar minn 680 suldat li ġew screened, 32 irriżultaw pożittivi u għaldaqstant ġew ittrattati bil-mod imsemmi.

Tajjeb li wieħed ifakkar li għal dawn l-aħħar 40 sena, tfal Maltin ta' bejn it-12 u t-13 il-sena qed jiġu screened fl-iskejjel u dawk li jirriżultaw negattivi għat-TB, jingħataw il-vaċċin neċessarju illi normalment jipprovdi immunita' għat-tul il-ħajja kollha.

Għaldaqstant jekk wieħed kellu jserraħ fuq dan l-iscreening ta' l-iskejjel, ħafna mill-membri li hemm tal-forzi armati diġa' għandhom immunita' mit-TB.

Minkejja dan, xorta waħda qed isir screening fl-armata biex jiġi assigurat li kull min jiġi f'kuntratt mal- mikrobu ta' din il-marda, ikun protett.

Is-suldati li hemm jaħdmu ma' l-immigranti irregolari kollha ġew riferuti għall-iscreening neċessarju.

Minbarra dan, kulmin b'xi mod jew ieħor ikun se jiġi detailed fuq xogħol li jkun jirrikjedi kuntatt ma' dawn in-nies, qed isirlu l-screening ukoll u jingħata l-vaċċin meħtieġ jekk jinstab li hu negattiv għat-TB..

VAKANZI FL-AFM

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15988 u jgħid kemm vacancies kien hemm fl-armata matul l-2004 u l-2005 għall-karigi ta' gunner, lance bombardier, bombardier, sergeant, staff sergeant, BSM, RSM, second lieutenant, lieutenant, captain, major, lieutenant colonel, colonel u brigadier?

Jista' jgħid f'liema sezzjoni kienu l-vakanzi matul l-2004 u l-2005 mir-rank ta' lieutenant 'il fuq?

Jista' jgħid kemm imtlew minn dawn il-karigi minn uffiċjali li kienu diġa' fis-servizz?

Jista' jgħid kemm imtlew minn dawn il-karigi minn nies minn barra s-servizz?

Jista' jgħid kemm karigi ġodda nħolqu matul l-

2004 u l-2005 minn captain 'il fuq u minn min imtlew?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tinsab fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

AFM

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 15989 u jgħid kemm vacancies kien hemm fl-armata matul l-2002 u l-2003 għall-karigi ta' gunner, lance bombardier, bombardier, sergeant, staff sergeant, BSM, RSM, second lieutenant, lieutenant, captain, major, lieutenant colonel, colonel u brigadier?

Jista' jgħid f'liema sezzjoni kienu l-vakanzi matul l-2002 u l-2003 ta' lieutenant 'il fuq?

Jista' jgħid kemm imtlew minn dawn il-karigi minn nies minn barra s- servizz?

Jista' jgħid kemm karigi ġodda nħolqu matul l-2002 u l-2003 minn captain 'il fuq u minn min imtlew?

ONOR.

TA' QALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jikkonferma l-Ministru li l-kumpannija li trid twaqqaf tinda ġganteska f'Ta' Qali applikat u ngħatat il-permessi kollha meħtieġa?

Jaf li meta titwaqqaf din it-tinda se tkun qed ixxekkel it-tgawdija tal-wesgħat ta' Ta' Qali?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Bħalissa għaddejja konsultazzjoni pubblika dwar il-pjan ta' azzjoni ta' Ta' Qali u deċiżjoni finali tittieħed wara li jintemm dan il-proċess.

Il-pjan li ħareġ għall-konsultazzjoni pubblika jindika li attività temporanja bħal dik tieħu parti

minn spazju li llum huwa ddedikat għal parkeġġ pubbliku u bl-ebda mod m'għandu jixxekkel l-ispazju użat mill-pubbliku għal rikreazzjoni informali.

TA' QALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Minbarra l-park nazzjonali u l-area fejn it-teatru miftuħ, jista' il-Ministru jgħid xi pjani hemm biex jissebbħu l-wesgħat ta' Ta' Qali?

Hemm il-ħsieb li jinbnew toilets u faċilitajiet oħra biex it-tfal jinġabru f'ambjent aktar nadif u sigur?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-estensjoni tal-park ta' Ta' Qali se tkompli din is-sena bl-embellishment tal-parti ta' quddiem l-entratura.

Hemm pjani anke għar-riabilitazzjoni tar-runway u iktar tħawwil ta' siġar u arbuxelli fil-parti informali ta' Ta' Qali.

SHORT COURSES MANAGER

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għall-post ta' manager short courses fl-universita'?

Meta se jsiru l-interviews għal dan il-post?

Kemm saru short courses minn din it-taqsima fl-2005?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Malta University Services Ltd. irċeviet 19-il applikazzjoni għall-post ta' short courses manager (designate).

Id-data ta' l-interviews għad trid tiġi stabilita.

L-MUS organizzat 63 short course fl-2005.

TAĦT L-INFLUWENZA TAX-XORB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid jekk daħlux fis-seħħ il- provvedimenti kif irrapportat fil-media li l-kabinett iddeċieda li dawk taħt is-16-il sena taħt l-influwenza tax-xorb, jiġu mmultati?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

TOUR OPERATORS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 16512 u 17247, jista' il-Ministru jgħid jekk jirriżultalux li xi tour operators barranin din ix- xitwa ddeċidew li għal xi żmien jieqfu jġibu turisti lejn pajjiżna?

Min huma dawn l-operators?

Ittieħdu xi passi rimedjali dwar dan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'dawn l-aħħar snin saret prassi illi tour operators, speċjalment dawk mir-Renju Unit, jissospendu l-programm tagħhom għal xi perijodu ta' żmien fix-xitwa.

Din hija ħaġa normali li ssir u tiġi ppjanata bil-quddiem, ħafna qabel il-bidu ta' l-istaġun, meta l-operatur ikun qiegħed ifassal il-programmi tiegħu.

Mit-tweġibiet mogħtija lilna mill-operaturi ewlenin fir-Renju Unit jirriżulta illi l-perijodi fejn il-programmi tagħhom twaqqfu għax-xitwa ta' din is-sena, huma bejn wieħed u ieħor l-istess bħal tas-sena l-oħra u ma kienx hemm xi tibdil sostanzjali.

Madanakollu u minkejja li s-sitwazzjoni ma tinħteġx li jittieħdu passi rimedjali għal ta' l-apposta, l-MTA xorta waħda qed tissokta bil-programm ta' joint marketing activities, bil-għan illi servizzi ta' tour operators barranin lejn Malta jissaħħu.

Il-programm ta' tour operator support jikkonsisti fost l-oħrajn, f'kampanji ta' marketing u ta' pubbliċità għal Malta li jittellgħu bi sħab bejn l- operaturi u l-awtorità.

Barra minn hekk, mil-lat ta' promozzjoni u marketing qed isir kull sforz sabiex tissaħħaħ il-pubbliċita' għal Malta, speċjalment f'dawk li huma swieq ewlenin.

Fil-perijodu tax-xitwa ta' din is-sena, per eżempju, l-ispiża għall-pubbliċita' u l-promozzjoni fir-Renju Unit kienet 'il fuq minn ħames darbiet aktar mill-ispiża għall-istess perijodu tas-sena l-oħra.

Għal dawk li huma ismijiet ta' kumpanniji speċifiċi, minħabba n-natura kummerċjalment sensittiva ta' l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant, ma nħossx li tali informazzjoni għandha tingħata, aktar u aktar meta qed tintalab informazzjoni kummerċjali dwar l-istaġun kurrenti.

SERVIZZ TAL-HELICOPTER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Kompetittivita' u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 17244, jista' il-Ministru jgħid jum b'jum minn meta bdiet topera, meta ma onoratx l- obbligi tagħha l-kumpannija del Sureste skond il-kuntratt li ffirmat mal- gvern?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 17244.

KUNTRATT TA' XOGĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 17099 u 17243, jista' il-Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-ftehim u l-kuntratt ta' xogħol li persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, għandha mal-ministeru ta' l-edukazzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna li għaliha tirriferi l-mistoqsija parlamentari ġiet detailed biex taħdem fil-ministeru ta' l-edukazzjoni u qed isiru l-arranġamenti neċessarji biex din il-persuna tingħata kuntratt.

XOGĦOL FIL-MAGĦTAB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 17189, jista' il-Ministru jgħid liema xogħol b'kuntratt qed isir fis-sit tal-Magħtab u jagħti lista sħiħa tal-kuntratti u l-ħlasijiet li ħadu l-kunratturi fl- 2005?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Risposta tingħata f'seduta oħra.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li jittieħdu l-passi neċessarji biex jiġi rranġat saqaf ta' tromba ta' taraġ li jinsab fi stat perikoluż u li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Għaddejt it-talba lid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar biex jispezzjonaw u jivverifikaw dwarha.

POST TAL-GVERN

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid fejn waslet talba ta' inkwilin ta' post tal-gvern li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, biex jibdel ma' post ieħor tal-gvern?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

STATWA TA' SAN LAWRENZ

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid fiex jikkonsisti x-xogħol li qed isir fuq l-istatwa ta' San Lawrenz fil-Birgu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minn studji li qegħdin isiru fuq l-istatwa u l- pedestal, hemm indikazzjoni li qiegħda ssir ħsara minħabba ċaqliq fl- istruttura nnifisha tal-pedestal.

Għaldaqstant l-istatwa u l-pedestal qegħdin jiġu mnaddfa minn passati ta' żebgħa biex terġa' tinkixef l- iskultura fina ta' din il-kompożizzjoni sabiex isir monitoraġġ taċ-ċaqliq, bl-istatwa tissewwa bl-inqas intervent possibbli ħalli tiġi mħarsa l- integrita' oriġinali ta' din l-istruttura.

Dan ix-xogħol inbeda f'April 2005 u għalkemm ġie sospiż diversi drabi minħabba ċirkostanzi mhux normali, hu mistenni li jitlesta fi żmien xahrejn.

CARE AND REPAIR

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tara li d-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar jagħmel ispezzjoni ta' fond li dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, minħabba li s-soqfa mhumiex f'kondizzjoni tajba?

ONOR.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għala persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament u li post fejn toqgħod m'għandhiex, qed tiġi mċaħħda mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali milli tiftaħ file?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ma jirriżultax li l-persuna indikata qatt għamlet jew għandha xi applikazzjoni pendenti mad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid għaliex id-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali qatt ma approva akkomodazzjoni alternattiva lil single parent b'żewġt itfal, bid-dettalji dwarha jintbagħtu separatament?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: L-applikazzjoni qed tiġi kkonsidrata flimkien m'oħrajn simili.

ĊENSIMENT NAZZJONALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 17183, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika hux qed jipprova jidentifika madwar 27,000 persuna b'tagħrif meħtieġ għaċ-ċensiment nazzjonali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tweġiba għal din il-mistoqsija hi fin-negattiv.

L-NSO mhux qiegħed jipprova jidentifika 27,000 persuna, imma qiegħed juża diversi reġistri amministrattivi biex jassigura li jkun inqabad kulħadd fiċ- ċensiment.

Għaldaqstant intbagħtu madwar 26,000 kwestjonarju sabiex ikun aċċertat li kulħadd jinqabad fiċ-ċensiment.

GĦARGĦAR FIL-GŻIRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 17251, jista' il- Ministru jgħid x'passi se jittieħdu biex il-wied li jinżel ma jibqax joħloq għargħar u problemi oħra f'ċerti nħawi tal-Gżira?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'seduta oħra.

DFIN

L-ONOR.

JUSTYNE CARUANA staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid f'Għawdex jekk hemmx xi persuna responsabbli li tara li d- dfin fiċ-ċimiterji jsir skond il-liġi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-awtorita' tas-saħħa hija responsabbli li d-dfin fiċ-ċimiterji jsir skond il-liġi u r-regolamenti eżistenti.

F'Għawdex din ir-responsabbilta' taqa' taħt is-sezzjoni ta' l-ispettorat tas-saħħa fid- dipartiment tal-customer services tal-ministeru għal Għawdex.

Il-pulizija hija responsabbli għall-ħruġ tal-permessi ta' dfin.

Rigward ċimiterji li jaqgħu taħt il-kompetenza ta' l-awtoritajiet ekkleżjastiċi, l-inkarigu jaqa' fuq l-amministrazzjoni tal-parroċċa fejn ikun lokat iċ-ċimiterju.

Madankollu dawn xorta waħda huma tenuti li josservaw il-liġi u r-regolamenti u dan mingħajr ebda preġudizzju għal kull azzjoni li tista' tittieħed mill-awtorita tas-saħħa fin-nuqqas ta' ħarsien ta' dawn il-liġijiet u regolamenti.

KONSULENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jirrispondi mistoqsijiet parlamentari 16376, 16677 u 17246 u jagħti lista ta' konsulenti jew kumpanniji ta' konsulenti, lokali u barranin, li l-ministeru tiegħu, inkluż l-enti kollha li jaqgħu taħtu, għamel użu minnhom matul is-sena 2005?

Fiex jikkonsistu s-servizzi li ngħataw u x'kienu l-ħlasijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella 'A' għar-rigward ta' l-uffiċċju tal-prim ministru, waqt li tabella 'B' turi l- istess informazzjoni fil-każ tal-ministeru tal-finanzi.

GĦASSA TA' L-IMSIDA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal- Ġustizzja u Intern: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jissewwew il- ħsarat strutturali fl-għassa tal-pulizija ta' l-Imsida?

ONOR.

TONIO BORG: Il-korp tal-pulizija għaddej b'eżerċizzju sħiħ ta' manutenzjoni f'diversi għases.

Uħud mix-xogħlijiet li saru s'issa kienu kbar, sa anke kien hemm fejn kważi nbnew mill-ġdid.

L-għassa ta' l-Imsida hija waħda mill-għases li hemm l-intenzjoni li tiġi rranġata, xogħol li jrid isir mill-membri tal-korp u jsir b'ċertu ritmu.

Bħalissa l-korp tal-pulizija għadu kemm lesta l-għassa f'Tal-Pieta' u għaddej b'xogħol fuq bini ta' lift ġewwa l-kwartieri ġenerali, kif ukoll bini ta' uffiċċju kbir li għandu jiġbor fih l-interpol, il-europol, is- sirene office u l-iskwadra ta' kontra t-terroriżmu.

Qed isir ukoll xogħol ta' tindif ta' materjal fil-parti ta' l-ospizio, wara d-depot, kif ukoll fil-garage tal-pulizija fejn se jiġu allokati t- taqsimiet tat-traffiku u l-ALE.

KORSIJIET FL-IT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 17199 u jgħid jekk il-gvern, stante li l-MITTS hi ente governattiva, għandux xi ħsieb li jagħti xi tip ta' għajnuna lil dawk il-ġenituri li uliedhom jattendu korsijiet fis-Swatar training centre, liema korsijiet iwasslu għal diploma, advanced diploma jew B.Sc u dan għaliex min jidħol għall-B.Sc jkollu jħallas medja ta' Lm4,000?

Jista' il-gvern, bi ftehim mal-ministeru tal-finanzi, jikkonsidra li l-ħlas li jagħtu jinqata'

mit-taxable income ta' dik is-sena jew li l-istudenti jingħataw l-ismart card bħal sħabhom ta' l-universita' jew xi tip ta' stipendju żgħir biex wieħed jagħmel tajjeb għall-ispejjeż ta' l-ivjaġġar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-regolamenti dwar l-għoti ta' manteniment lill- istudenti ma jkoprux iċ-ċentru msemmi, għalkemm il-proposta ta' l-Onor.

Membru għandha tiġi kkonsidrata fir-review li jmiss kif diġa' tħabbar.

TRIQ SIDRA FIS-SWIEQI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jikkonferma l-Ministru li hemm talba quddiem l-ADT biex Triq Sidra fis-Swieqi ssir one-way?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: F'laqgħa li saret mal-kunsill lokali tas-Swieqi fid-9 ta' Novembru, 2005 tali one-way ġiet approvata u għalhekk tista' tiġi implimentata mill-istess kunsill.

CARE WORKERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: Tista' il-Ministru tgħid x'se jiġri mill-care workers li jaħdmu fiċ-ċentru soċjali ta' Sta.

Venera?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- care workers impjegati mal-gvern li jaħdmu fl-adult training centre ta' Sta Venera, ninsab informata li qed isiru diskussjonijiet biex bħal fil-każ ta' impjegati oħra tal-gvern f'dawn iċ-ċentri, dawn jiġu deployed mal- fondazzjoni għal servizzi ta' ħarsien soċjali b'dawn il-kondizzjonijiet:

*Id-dritt li jżommu l-grad sostantiv tagħhom qabel id-deployment;

*Iżommu d-drittijiet u l-privileggi applikabbli għall-uffiċċju pubbliku tagħhom u dawk tal-classification agreement rispettiv;

*Fil-każ ta' impjegati pensjonabbli, is-servizz mal-fondazzjoni jkun jgħodd għal skop ta' pensjoni; u

*Ikollhom kondizzjonijiet mhux anqas favorevoli minn dawk tal-fondazzjoni.

MANUTENZJONI TA' POST TAL-GVERN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Familja u Solidarjeta' Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 12902 dwar manutenzjoni ta' post tal-gvern, jimporta niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li s'issa x-xogħlijiet programmati għadhom ma sarux?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ix-xogħol meħtieġ fil-każ indikat mill-Onor.

Interpellant jikkonsisti f'tikħil ta' fili mal-faċċata u nista' nikkonferma li min-naħa tiegħi, dan ix-xogħol jagħmel parti mill-programm ta' xogħlijiet li għandu d-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar.

Naturalment fil-programm estensiv ta' xogħlijiet u fid-dawl tar-riżorsi disponibbli li għandu, id-dipartiment bilfors irid jagħti priorita' lil xogħlijiet aktar urġenti, partikolarment fejn ikun hemm periklu.

TRIQ PIETRU SALIBA F'ĦAL-LUQA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se ssir Triq Pietru Saliba, f'Ħal-Luqa?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Risposta tingħata f'seduta oħra.