MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 14 It-Tlieta, 24 ta' Ġunju, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 14 It-Tlieta, 24 ta' Ġunju, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 24 ta' Ġunju, 2003

WERREJ

MINUTI 513

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 513

TQEGĦID TA' KARTI 518

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UNJONI EWROPEA (IT-TIENI QARI)

EUROPEAN UNION BILL (SECOND READING) 518

AĠĠORNAMENT 545

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 546

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 13 li saret fit-23 ta' Ġunju, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

EDUKAZJONI – GRAD TA' SUPERVISORY MAID

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta ħerġin il-promozzjonijiet ta' supervisory maids mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni?

Kemm fil-fatt hu n-numru ta' maids li bħalissa qed jagħmluha ta' acting supervisors u f'liema skejjel?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ġejt informat li m'hemm l-ebda supervisory maid mad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

MOSTA: TRIQ IL-KBIRA – GĦARAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għas-sitwazzjoni fi Triq il- Kbira fil-Mosta, fejn wara kull xita li tagħmel ir-residenti qed jispiċċaw jidħlilhom ħafna ilma kawża tal-fatt li x-xogħol fuq il-kanali għadu ma sarx, jista' il-Ministru jara li dan l-inkonvenjent għal dawn il-familji jitranġa mill-aktar fis possibbli?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 36847 fl-aħħar leġislatura.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, ma nistax nifhem kif la l-ministru ta' l- edukazzjoni u lanqas il-ministru għat-trasport u komunikazzjoni m'huma preżenti fil-Kamra - kulma hawn il-Ministru Tonio Borg u s-segretarji parlamentari l-Onor.

Dolores Cristina u l-Onor.

Anthony Abela – u mhux aċċettabbli li ma nistgħux nagħmlu domandi supplimentari sempliċement għax il-ministru responsabbli mhux preżenti.

Min-naħa l-oħra, naħseb li lanqas hija sistema tajba li wieħed jirriferik għal domanda parlamentari li tkun saret fil-leġislatura l-oħra meta hawn deputati ġodda f'din il-leġislatura.

Forsi l-Ministru jitħajjar jgħidli x'kienet tgħid ir-risposta li rriferieni għaliha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwelnett ir-risposti parlamentari huma kollha on record u anke qegħdin available online.

Jiġifieri ma jfissirx li jekk tkun deputat ġdid ma tistax tfittex biex tara x'kienet tgħid ir-risposta, aktar u aktar meta din aktarx tkun simili jekk mhux identika għall- kwestjoni li tkun qed titqajjem.

Effettivament id-domanda parlamentari 36847 kienet titkellem dwar ilmenti mir-residenti ta' Triq il-Kbira, il- Mosta dwar l-ilma tax-xita u l-mistoqsija parlamentari 114 hija wkoll dwar ilmenti mir-residenti ta' Triq il-Kbira, il-Mosta dwar l-ilma tax- xita.

Allura it follows li r-risposta ngħatat kif ingħatat, Sur President.

Issa ħa naqralek ir-risposta għad-domanda li kienet saret preċedentement.

"Jien informat li l-proġett biex tiġi eliminata l-problema ta' l-ilma tax-xita fi Triq il-Kbira fil-Mosta hu ppjanat li jitwettaq mill- kunsill lokali.

Min-naħa tiegħu, id-direttorat għat-toroq ħa ħsieb li jara li l-easements, jiġifieri s-services li jridu jsiru biex il- culvert tkun tista' tinbeda, fil-fatt isiru.

Minbarra hekk, naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li Triq il- Kbira ilha mibnija ferm aktar minn erba' snin".

Nixtieq inżid ngħid, Sur President, li fis-26 ta' Ġunju 2000 kienet saret domanda oħra lill-istess ministru fuq it-triq u l-water culverts ta' Triq il-Kbira, il-Mosta.

Dakinhar ir-risposta kienet tgħid hekk:

"Id-dipartiment tat-toroq informa lill-kunsill lokali li kien ilu bil- ħsieb li jagħmel culverts f'din il-lokalita' biex tonqos il-problema ta' l-għarar.

Għalissa dawn il-pjani għadhom ma ġewx iffinalizzati."

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma allura għax għandna sistema online għandna noqogħdu mmorru nfittxu fuq il-computer waqt il-ħin tad-domandi?

Ma nafx, imma forsi l-Ministru jaf jgħidli x'sar fuq din il-kwestjoni mis-sena 2000 sal-lum.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, ma nara xejn ħażin li ministru jirriferi għal domanda li tkun saret f'xi seduta preċedenti.

Anke jekk niġu biex nieħdu d-domanda li tidher l-aħħar fuq l-agenda tal-lum u ngħidu aħna fir-risposta li nagħti nagħmel riferenza għal xi domanda tal-bidu, ma naħsibx li l-Onor.

Interpellant se joqgħod joħroġ mill-Kamra biex jirriferi għaliha!

Jista' ifittex dik id-domanda wara u mbagħad jagħmel domanda oħra jekk irid.

Barra minn hekk, naħseb li kont ġentili biżżejjed għax meta ġejt nistaqsi dwar id-domandi li saret riferenza għalihom, ikkwotajthom it-tnejn li huma, anke dik tas-sena 2000.

Forsi kien imissni bdejt minn dik tas-sena 2000 u mbagħad mort għar-risposta li ngħatat fl-2002, biex ma nagħtix l- impressjoni li sejrin lura flok 'il quddiem!

Nittama li ma fixkilt lil ħadd b'daqshekk u f'dak il-każ niskuża ruħi.

Fil-fatt ir-risposta għad-domanda li saret fl-2002 kienet tirriferi għall- progress li sar inkwantu għas-services li kellu jieħu ħsiebhom id- direttorat tat-toroq - għax hemm ċerti affarijiet li jaqgħu taħt il- ġurisdizzjoni esklużiva tal-kunsill lokali u allura fihom ma jistax jindaħal il-ministeru tat-toroq - u hawnhekk qed jingħad li l-ministeru ħa ħsieb jara li l-easements isiru biex il-culvert tkun tista' tinbeda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-ewwelnett, jekk xejn il-mistoqsijiet preċedenti li rrifera għalihom il-Ministru jikkonfermaw li x-xogħol ma sarx.

Imma jista' il-ministru responsabbli mill-protezzjoni ċivili, fid-dawl illi r- residenti ta' din it-triq kemm-il darba talbu l-intervent tal-pulizija ħalli jitbattal l-ilma minn ġod-djar, jgħid xi programm għandu l-ministeru tiegħu ħalli nkunu nafu jekk sitwazzjonijiet ta' din ix-xorta humiex tabilħaqq ikunu kkordinati?

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ippermettili imma jimporta tgħajjat lill-ministru responsabbli mill-protezzjoni ċivili?

MR SPEAKER: Jien ilmaħt lill-ministru għat-trasport u komunikazzjoni jgħolli jdejh u lħaqt għajjatlu.

Issa warajh insejjaħ lill-ministru tal- ġustizzja u intern.

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kultant niskanta b'ċerti affarijiet, Sur President.

Mela ftit minuti ilu l-Onor.

Mizzi qam biex jagħmel domanda f'isem deputat ieħor li wkoll ma kienx preżenti fil-Kamra u oġġezzjona għall-fatt li l- ministru li lilu kienet indirizzata l-interpellanza ma kienx preżenti; u issa tfaċċa d-deputat li għamel l-interpellanza oriġinali li qed jilmenta għax il-ministru li lilu d-domanda kienet indirizzata qam jirrispondi!

(Interruzzjonijiet) Dan kollu għax kumbinazzjoni għal darba ma kontx hawnhekk fis-6.00 p.m. preċiż, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru.

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jrid jirrispetta l-fatt li jien kont qed nagħmel mistoqsija lil sieħbu - jien m'għedtx għax l-Onor.

Censu Galea ma kienx qiegħed hawn – u kont qed ngħid li kull meta tagħmel ix-xita jegħrqu bosta familji.

Għedt ukoll li nqajmu l-kwestjoni hawn fil- parlament imma donnu ħadd ma jagħti kas ta' xejn, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Biex inkunu preċiżi, jien m'għedtx li m'hawnx l-Onor.

Ċensu Galea imma għedt li la hawn il-ministru ta' l-edukazzjoni, la l- ministru għat-trasport u komunikazzjoni u lanqas il-ministru għall- affarijiet rurali u ambjent.

Fil-fatt l-ewwel tliet mistoqsijiet li jidhru fuq l-agenda huma indirizzati lilhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien u ġej stajt insegwi kull kelma li ntqalet.

L-Onor.

Mizzi qal li m'huwiex aċċettabbli li jiġri bħal dak li kien jiġri fi żmien meta kien ministru hu, li ministru wieħed iqum iwieġeb għal kulħadd!

Il-ministri tal-lum ikunu hawnhekk regolarment biex iwieġbu għad-domandi.

Tant hu hekk li aħna hawnhekk qegħdin preżenti, iżda l- Onor. Farrugia qed jagħmel l-istorbju għax forsi ma jridx jisma' ir- risposta.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Nitlobkom tkunu meqjusin ħafna fil-kliem li tużaw għax jista' jinftiehem ħażin.

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, domanda bil-miktub fuq dan is-suġġett saret almenu tliet darbiet - dik li għandna quddiemna llum u żewġ domandi oħra preċedenti li għamel riferenza għalihom il-ministru tal-ġustizzja u intern aktar kmieni, waħda tal-25 ta' Novembru 2002 u l-oħra tas-26 ta' Ġunju 2000 – u fir-risposta li tajt hemm riferenza ċara ta' min hija r- responsabbilta' u min suppost jagħmel ix-xogħol.

Dak li għadu kemm qal l-Onor.

Farrugia li għalxejn tagħmel id-domandi għax ma teħux risposta, m'huwiex korrett u huwa ferm 'il bogħod mill-verita'.

Dan qed ngħidu għax fl-għaxar sena tal-kunsilli lokali, nippretendi li l- 65 membru ta' din il-Kamra għadhom ikunu jafu x'inhuma r-responsabbiltajiet tal-gvern ċentrali, x'inhuma r-responsabbiltajiet tal-kunsill lokali u fejn hemm demarcation line, ħalli almenu meta nitkellmu f'dan il-parlament u barra minn dan il-parlament, f'ġieħ l-onesta' u f'ġieħ dak kollu li jissemma', inkunu f'pożizzjoni li lill-kostitwenti li jiġu jkellmuna fuq ħaġa jew fuq oħra, mhux biss nippreżentawlhom kopja tad-domanda parlamentari li tkun saret – naturalment xejn ħażin b'daqshekk u kull membru jista' jagħmlu dan - imma nkunu nistgħu niddereġuhom ukoll biex ngħidulhom ta' min hi l-vera responsabbilta`, ħwejjeġ dawn li normalment ma jinbidlux jekk partit ikunx fil-gvern jew inkella jkunx fl- oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili dejjem jagħmel l-intervent tiegħu meta jkun hemm l-għarar, imma wieħed jifhimha li meta l-uffiċjali tal-civil protection ikollhom ħafna talbiet f'salt ma jkunux jistgħu jlaħħqu u allura jkollhom jimxu skond l-ordni ta' priorita'.

Dan ifisser li meta ma jaslux fuq il-post mill-ewwel, sinjal li jkollhom xi problema akbar li forsi tkun theddida għall-ħajja ta' xi ħadd.

Jiena ġieli kelli lmenti ta' dan it-tip, pero' wieħed irid japprezza wkoll li ħafna drabi dawn il-persuni jkollhom jieħdu deċiżjoni ta' malajr dwar fejn se jmorru l-ewwel.

Dan l-istesss bħall-isptar għax jekk tmur fl- emerġenza u tinzerta inti l-ewwel wieħed, ma jfissirx li se jaraw lilek l- ewwel imma se jimxu skond it-tip ta' emerġenza li jkun hemm.

Wieħed irid japprezza li l-interventi daparti tad-dipartiment tal- protezzjoni ċivili mhux bilfors isiru kollha f'salt.

Li huwa żgur hu li kieku ma kienx għall-ħidma ta' dawn in-nies, f'ħafna okkażjonijiet kien ikollna konsegwenzi ħafna iktar serji minħabba l-għarar li jkollna.

Jien ċert li l-Onor.

Farrugia japprezza l-ħidma ta' dawn in-nies, kif ukoll japprezza li dawn ikollhom jimxu b'ordni ta' priorita'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex qed isir pjan biex jiġu mnaddfa ċerti culverts, peress li bħalissa huwa ż-żmien ideali li jsir dan ix-xogħol?

Il-gvern lest li jikkonsidra li l-istormwater division tmur mar-roads department?

Jista' jgħid ukoll jekk hemmx din it- tip ta' kordinament bejn id-dipartiment tat-toroq u l-istormwater division?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien naqbel perfettament ma' l-Onor.

Galea dwar il-ħtieġa li l-culverts jiġu mnaddfa.

Fil-fatt hekk qed jiġri għax dawn jiġu mnaddfa b'mod regolari għal ħabta ta' Awissu u l-bidu ta' Settembru, biex proprju jiġi evitat li jinstaddu b'dak il-ħafna mbarazz li jkun inġabar fihom matul is-sajf u l-ilma jispiċċa joħroġ f'nofs tat-triq flok jgħaddi minfejn għandu jgħaddi.

Riċentement sar xogħol fejn il-culverts ta' l-ilma saru b'mod li ma jkunux esposti għal dak il-ħafna mbarazz li jinġabar 'l hawn u 'l hinn fit-toroq.

Naturalment dan ma jkunx twaddab minn xi ministru jew minn xi membru ta' l- oppożizzjoni imma ċertament iservi biex jagħmel ħsara kbira fis-sistema tal- kontroll ta' l-ilma.

Biex nassiguraw rwieħna li l-ilma tax-xita ma jibqax jiġri mal-wiċċ tat-triq, irridu nkomplu ntejbu s-sistema u għalhekk qed nenfasizzaw li meta jsir xogħol ġdid ta' toroq, indaħħlu dawn il-culverts biex nevitaw din id-diffikulta'.

Eventwalment irridu naslu wkoll biex l- ilma li jinġabar mhux biss jitwassal sal-baħar, kif jiġri sal-lum, pero' jitwassal f'ġibjuni li għad iridu jinbnew matul dawn it-rotot, ħalli l-ilma tax-xita jkun kemm jista' jkun użat b'mod aħjar milli huwa wżat sal-lum.

Għar-rigward tal-parti l-oħra tad-domanda, sal-lum il-ħaddiema li jagħmlu x- xogħol ta' tindif ta' culverts ma jaqgħux taħt il-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni.

Pero' ħadt nota tas-suġġeriment li għamel l-Onor.

Galea biex possibbilment isir dan l-arranġament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru jikkonferma li diversi ġibjuni ta' l- ilma li jġarrbu ħsarat kbar m'humiex qegħdin jissewwew, bil-konsegwenza li ma jkunux jistgħu jżommu ilma fihom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fil-verita` numru ta' ġibjuni nbnew biex ma jżommux ilma fihom, ħafna minnhom taħt gvern Laburista.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Abela qed jidħaq għax din tinstema` ħaġa stramba, pero' numru minn dawn il-ġibjuni nbnew proprju biex fihom jaqa' l- ilma tax-xita, jinżel fil-water-table u meta terġa' tagħmel ix-xita, jservu ta' filter biex l-ilma jmur fl-underground water system.

Għalkemm min ħareġ b'din l-idea fil-passat seta' kellu idea tajba li almenu parti minn dak l-ilma kien jiġi filtered għal ġo l-aquifer, aktar ma beda jgħaddi ż-żmien, anke minħabba l-fatt li l-ilma tax-xita jgħaddi mit-triq u jġorr miegħu trabijiet u ħafna materjal irqiq li jispiċċa fil-qiegħ tal- ġibjun, dawn il-ġibjuni spiċċaw biex jillikjaw b'mod għal kollox differenti minn dak li kienu nbnew għalih.

Issa d-domanda hija din: Nistgħu nibnu ġibjuni li fil-fatt iservu bħala kontenitur għall-ilma li jaqa' fihom?

Fit-teorija nistgħu nagħmlu hekk, pero' wieħed irid ifakkar li malli tagħmel l-ewwel jew it-tieni xita, il- ġibjun jimtela' u allura l-funzjoni proprja tiegħu u cioe' biex fih imur l- ilma, tispiċċa xorta waħda.

Allura d-diffikulta` hi x'tip ta' ġibjuni għandek tibni, kif tibnihom, fejn tibnihom u x'ikun l-aħjar użu li tagħmel mill-ilma.

Nafu li sfortunatament ix-xita tagħmel fil-perjodu meta l-inqas li jkollok bżonn użu għall-irrigazzjoni ta' ilma.

Pero' dan ma jfissirx li m'hemmx modi oħrajn ta' kif wieħed jista' jagħmel użu mill-istess ilma għal diversi skopijiet differenti minn dak li nagħmlu użu minnhom illum fil-ħajja normali tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea u warajh l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi l-gvern u anke l-kunsilli lokali issa għaddejjin bi pjan illi jsiru ċerti toroq li qabel ma kenux jiġu asfaltati u allura kienu jixorbu ammont ta' ilma, u billi nafu li meta triq tiġi asfaltata l- ilma aktar jgħaddi jiġri, jista' il-Ministru jgħid jistax isir xi forma ta' eżerċizzju biex meta nagħmlu numru ta' toroq f'catchment area, nagħmlu management ta' l-ilma tax-xita?

B'dan il-mod wieħed ikun jaf fejn ikun sejjer l-ilma tax-xita, xi problemi jista' jikkawża u kif l-aħjar naħsbu għalih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, x'kordinament għaddej biex dawn iċ- ċirkostanzi li nsibu f'din it-triq tal-Mosta - fejn meta tagħmel ix-xita jegħrqu n-nies, fejn il-kunsill m'għandux flus biżżejjed biex jagħmel ix- xogħol u fejn in-nies tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili jmorru biex ibattlu l-ilma - jittaffew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ħalli nirrispondi l-ewwel domanda u mbagħad immur għall-oħra.

Ħafna bliet u rħula ġew iddisinjati b'tali mod li jew għandek xi saba' ħiereġ 'il barra mill-kumplament tar-raħal jew xi biċċa bini li tkun żdiedet f'xi żmien partikolari.

Għalkemm dawn il- postijiet jistgħu jidhru sbieħ, teknikament ma jagħmlux sens.

Allura f'ċirkostanzi bħal dawn ikun ferm diffiċli li tieħu l-passi li semma' l- Onor. Galea.

Għar-rigward tat-tieni domanda, lill-Onor.

Farrugia nassigurah li l-fatt li f'ċerti postijiet ikun hemm l-għarar meta tagħmel ix-xita, huwa ta' preokkupazzjoni kbira mhux biss għalih imma anke għalija kif ukoll għall- Ministru Tonio Borg.

Madankollu, with all due respect lejn kulħadd, biex insolvu din il-problema ta' l-għarar irridu nibnu ħafna aktar culverts.

Sfortunatament fil-passat ma kenux jibnew rainwater culverts biżżejjed.

Illum qegħdin nippruvaw nerġgħu ndaħħluhom għax dawn huma meħtieġa u importanti biex jgħaddi minnhom l-ilma tax-xita.

Irridu naslu biex nestendu l-programm ta' xogħol marbut mal-kwestjoni ta' water culverts f'toroq eżistenti, pero` ma rridux nilludu ruħna, Sur President.

Din hija ħaġa diffiċli ħafna, b'mod partikolari meta fi triq partikolari tipprova tagħmel rainwater culvert u ssib dik il-parti tat-triq ippakkjata b'sistema tad-drenaġġ, pajpijiet u cables ta' kull tip.

It-toroq tagħna m'humiex free mill-problemi, anzi għall-kuntrarju fihom ħafna diffikultajiet.

Fil-fatt mhux darba jew tnejn li kelli esperjenza diretta fejn prattikament issib li m'hemmx linja minn fejn tgħaddi bejn tarf ta' bankina u tarf ta' bankina oħra tat-triq għax tant ikun hemm affarijiet għaddejjin li jkun impossibli li taħdem.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Il-Ministru tas-Saħħa.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tabella li turi l-għadd u l-grad ta' impjegati fir-Residenza San Vincenz de Paule, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 678.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UNJONI EWROPEA

EUROPEAN UNION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-23 ta' Ġunju 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, fit-8 ta' Marzu l-poplu ffirma kuntratt mal-partit Nazzjonalista li nsinwajnih fit-12 ta' April.

Għalhekk b'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llejla rridu nissiġillaw u nipotekaw dak li nsinwajna fit-12 ta' April.

Il-bieraħ jien skandalizzajt ruħi nisma' lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem qisu f'time warp ̧ maqbud fil-morsa taż-żmien, qisu dak ix-xi ħadd li daħal fil-fosdqa u aljena ruħu mir-realta` ta' madwaru.

Dak kien l-istess diskors li konna nisimgħu fi Frar u f'Marzu ta' din is-sena, diskors maqtugħ minn dak is- sens ta' realiżmu tant essenzjali fil-politika.

Sur President ̧ illum qed tissemma l-politika tar-realiżmu u naħseb li jekk hemm xi ħaġa li spikkat fid-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet proprju l-assenza totali ta' realpolitik.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nesa li dan it-trattat li qegħdin nintalbu nirratifikaw huwa l-milja u l-quċċata tas-sovranita` tagħna.

Biex insostni dan li qed ngħid se nagħti żewġ eżempji żgħar.

Ħafna jgħidu – dawn ikunu ilħna fid-deżert - li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea pajjiżna jew il-vuċi tal-parlament nazzjonali se tkun diluted jew se tkun inqas importanti u b'saħħitha minn qabel.

Pero' r-realta` hija li frott il-Konvenzjoni Ewropea li pproponiet it-trattat kostituzzjonali li ġie ppreżentat minn Valery Giscard d'Estaing ġewwa s-summit ta' Tessaloniki l-Greċja l-ġimgħa l-oħra - min irid jista' jara paġna 6 tar-rapport - għall-ewwel darba l-parlamenti nazzjonali se jkunu involuti direttament fl- applikazzjoni tal-prinċipju tas-sussidjarjeta`.

Ħalli nikkwota eżatt minn dan id-dokument li jgħid:

"National parliaments will be in a position to publicly alert not only the European institutions but also their own governments to any proposal which they feel does not comply with the principle of subsidiarity.

They will have the power to refer matters to the courts of justice.".

Din hija l-vuċi l-ġdida tal-parlament nazzjonali li s'issa ma kellniex; dan l-istess parlament li skond dawn il-Ġeremiji se jsir parlament irrelevanti, se jsir rubber stamp u se jsir parlament bla vuċi.

Pero' l-verità hija l- oppost.

Bi sħubija fl-Unjoni Ewropea u anke bit-trattat kostituzzjonali li ġie ppreżentat il-ġimgħa l-oħra fil-Greċja, il-vuċi tal-parlament li huwa l- ogħla istituzzjoni ta' dan il-pajjiż, se tkun vuċi ogħla, aqwa u aktar b'saħħitha.

Nerġa' ngħid li għall-ewwel darba there is the direct involvement of national parliaments.

Biex nuri kemm l-Unjoni Ewropea qiegħda tagħti importanza lill-parlament Ewropew irrid ngħid li paġna 11 ta' l-istess rapport ta' Valery Giscard d'Estaing jagħti summary tal-konklużjoni tat-trattat kostituzzjonali.

Fil- fatt hemmhekk qed jingħad li fejn illum il-parlament Ewropew għandu l-co- decision f'37 area, dan in-numru se jitla' għal 80 area.

Dan ifisser li f'dawk l-areas li l-parlament Ewropew mhux biss jintalab li jiġi kkonsultat imma jintalab jagħti d-deċiżjoni - għalhekk co-decision - il-ġurisdizzjoni tiegħu qiegħda tiżdied minn 37 area għal 80 area; 80 suġġett, 80 kapitlu.

Dawn huma żewġ punti żgħar biex nuri kemm bi sħubija l-parlament nazzjonali tagħna u l-parlament Ewropew se tissaħħilhom u tiżdedilhom il- vuċi tagħhom.

Din ir-ratifika tfisser li lil Malta qegħdin nagħmluha politikament rilevanti.

U dan il-pass nista' nqabblu ma' dak li ġara fi tmiem il-ġimgħa li għadda ġewwa Tessaloniki l-Greċja.

Għall-ewwel darba pajjiżna pparteċipa ma' 15-il pajjiż membru u ma' disa' pajjiżi oħra applikanti fil- Kunsill Ewropew u għall-ewwel darba l-Prim Ministru Malti pparteċipa to the full f'dan il-Kunsill Ewropew.

Għalhekk permezz ta' din ir-ratifika qed nagħmlu lil Malta aktar rilevanti.

Per eżempju, nhar is-Sibt filgħodu meta l-kapijiet tal-gvern ̧ inkluż il-Prim Ministru tagħna ̧ kellhom laqgħa mal-kapijiet tal-pajjiżi tal-Balkani, fosthom il-Kroazja, il-Bosnia u l-ex- Repubblika tal-Jugoslavja, il-Prim Ministru tagħna ntalab ikun preżenti u ntalab jagħti l-opinjoni tiegħu ̧ jiġifieri kellu kull dritt li jitkellem bħal kull prim ministru ieħor f'laqgħa li fihom kellhom jaraw meta l- Kroazja tkun ippreparata biex issir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li qed inkunu konsultati u qegħdin nintalbu nieħdu sehem fi proċess dejjem għaddej, proċess irriversibbli li qed jagħmel Ewropa aħjar u Ewropa aktar b'saħħitha.

Pero` biex dan il-proċess ikun jista' ikompli u biex dan il-proċess jagħti lil Malta tagħna dik il-vuċi aktar rilevanti li rridu aħna fuq ix-xena internazzjonali hemm bżonn din ir-ratifika, inkella ma nsirux membri u x-xogħol kollu u l-preparazzjoni kollha li għamilna matul dawn l-aħħar ftit tas-snin jispiċċaw fix-xejn.

Din ir-ratifika m'hijiex it-tmiem ta' proċess imma hija l-bidu ta' mixja.

Din ir-ratifika hija l-bidu ta' era ġdida fl-istorja politika ta' pajjiżna u hija l-pass loġiku u naturali wara d-deċiżjoni ta' l-elettorat fir-referendum u fl- elezzjoni.

Kultant aħna stess lanqas napprezzaw x'importanza kellu r- referendum tagħna fuq ix-xena internazzjonali.

Jien se nsemmi ċirkostanza żgħira ħafna.

Meta l-Ħamis li għadda kien hemm is-summit tal-partit popolari Ewropew, fost oħrajn tkellimt mal-Prim Ministri tal-Lussemburgu u tas-Slovakkja.

Wara li fraħt lill-Prim Ministru tas-Slovakkja għas-suċċess li kellhom fir- referendum dan qalli li hu kellu jifraħ lilna; kellu jifraħ lill-Prim Ministru tagħna li b'għaqal mexxa kampanja bħal dik kif ukoll lilna l- Maltin għax ir-referendum tagħna kien l-ewwel wieħed mir-referenda kollha li saru fil-pajjiżi applikanti.

Qalli wkoll illi kieku r-referendum tagħna m'għaddiex kien ikun hemm konsegwenzi differenti.

Il-fatt li r-referendum tagħna intrebaħ b'dak id-distakk kien importanti mhux biss għalina imma wkoll għall-pajjiżi l-oħra.

Sur President, xi jgħid dan it-trattat fis-sustanza?

Jien m'iniex se nidħol fid-dettall għax il-ħin ma jippermettilix pero` it all boils down to one thing; dan it-trattat ifisser livell ta' ħajja aħjar fl-ambjent, fl- ekonomija, fil-finanzi u fil-ħarsien tal-konsumatur.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq opportunita` unika, li m'hijiex hux se tirrepeti ruħha ̧ biex insemmgħu leħen il-Mediterran aktar u aktar f'dan il-mument partikolari ta' dak li qed iseħħ fil-Lvant Nofsani.

Aħna li tant ngħidu li rridu lil Malta twassal il-vuċi tal-Mediterran fil-fora internazzjonali, għandna opportunita` tad-deheb għax issa se nkunu nistgħu nwasslu l-vuċi tal- Mediterran ̧ speċjalment tal-Lvant Nofsani ̧ fil-qalba ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk aħna għandna vokazzjoni li ebda pajjiż ieħor m'għandu.

Lanqas Ċipru m'għandu dik il-vokazzjoni minkejja li huwa pajjiż Mediterranju.

Hija Malta li għandha l-fiduċja ta' l-Iżraeliti u tal-Palestinjani u jekk irridu naħtfu din l-opportunita` nistgħu nisfruttawha mhux għall-ġid tagħna biss imma għall-ġid tal-Lvant Nofsani biex verament hemmhekk issaltan il- paċi; the peace of the brave kif kien jgħid il-Prim Ministru Yitzhak Rabin.

Sur President, kif għedt fil-bidu, din ir-ratifika hija l-bidu ta' mixja u mhux tmiem ta' proċess.

Ovvjament din il-mixja mhux se tkun dejjem għall- wita imma se jkun hemm it-tlajja u se jkun hemm l-inżul.

Pero' hawnhekk nixtieq infakkar xi ħaġa li qal Winston Churchill fit-tieni gwerra: Kites rise highest against the wind not with the wind.

Aktar ma l-avversita`, aktar ma' l-oppożizzjoni u aktar ma d-diffikultajiet ikunu kbar, it-tajr aktar jogħla 'l fuq jiġifieri l-vuċi ta' dak il-pajjiż jew ta' dak il- partit aktar u aktar tkun b'saħħitha.

Per eżempju, il-filosfu Ruman Seneca kien jgħid li: If fire be the test of gold, adversity is the test of strong men.

Jekk it-test tad-deheb huwa n-nar, it-test ta' raġel għaqli huwa l-avversità.

Għalhekk din ir-ratifika trid issibna ċittadini b'saħħitna u qalbiena li għallenija rridu naħtfu l-ġejjieni pero` ma rridux nieqfu hemm.

Irridu ngħidu grazzi lil diversi nies, l-aktar lill-Prim Ministru preżenti li fi Frar ta' l-1979 kellu dik il-viżjoni li ħafna lanqas biss kienet tgħaddilhom minn moħħhom.

Fil-fatt meta l-Onor.

Eddie Fenech Adami fi Frar ta' l-1979 kien ippropona li l-politika tal-partit Nazzjonalista tkun marbuta ma' sħubija fl-Unjoni Ewropea kien qed jagħmel pass kbir 'il quddiem ta' viżjoni u ta' kuraġġ.

Irridu ngħidu grazzi wkoll lill- predeċessur tal-Ministru Joe Borg, il-Prof.

Guido de Marco li kien tant determinanti biex wara l-elezzjoni ta' l-1998 nerġgħu niksbu l-fiduċja ta' l-Unjoni Ewropea.

Niftakar lill-Hans van den Broek jgħidlu: Mela intom switch on, switch off?!

Dik kienet il-ħsara li kienu għamlulna s-sentejn fil-friża u ma kenitx faċli li erġajna bdejna r-rota.

Jien dejjem ngħid li l-Ministru Joe Borg huwa bniedem li għandu isem komuni pero` kwalitajiet rari.

L-Onor.

Joe Borg kien il-bniedem propizju u ideali biex verament wasalna fejn ridna u ġibna l-pakkett li ridna.

Nixtieq insemmi wkoll lil Richard Cachia Caruana li kien tant strumentali biex insemmgħu leħinna fin-negozjati.

Insemmi wkoll il-MEUSAC, il-MIC, l- ambaxxati u s-servizz pubbliku pero` rridu nirringrazzjaw fuq kollox lill- elettorat tal-fiduċja u tal-kuraġġ li wera.

L-elettorat wera li m'huwiex mazzun u li meta jiġi f'salib it-toroq jaf jagħżel b'dixxerniment.

Importanti li nirriflettu wkoll li din ma kenitx mixja faċli.

Sur President, ma rridux ninsew il-kampanja ta' qerq u ta' diżonesta` li saret min-naħa l-oħra.

Qatt fl-istorja politika riċenti ta' pajjiżna ma kien hawn kampanja ta' ħmieġ, ta' qerq u ta' nofs veritajiet.

Kemm qalu li bi sħubija se jispiċċaw il-pensjonijiet u se jispiċċaw iċ-children's allowance!

Ma kenitx faċli li nirribattu għax huwa diffiċli ħafna li tegħleb il-biża'.

Huwa faċli ħafna li tiżra' l-biża' imma huwa diffiċli ħafna li tiġġelidha pero` bl-għajnuna t'Alla rnexxielna nagħmlu dan.

L-awtur Ingliż Graham Greene darba kien qal: "There comes a time not often when the door opens and lets the future in."

This is such a moment għax b'din ir-ratifika qegħdin niftħu l-bieb għall-futur ta' pajjiżna.

B'din ir- ratifika l-parlament Malti qed jiftaħ il-bieb tal-futur ta' ġensna.

Fl- istorja parlamentari Maltija ftit kienu dawk il-ġenerazzjonijiet li kellhom il-privileġġ u r-responsabbilta` li jagħtu daqstant lil ta' warajhom.

Għalhekk aħna li qed ngħixu f'dan iż-żmien għandna nkunu kburin li għandna dan il-privileġġ.

Aħna f'dan il-Parlament għandna l-oneru pero` għandna wkoll l-unur li mmexxu, li niftħu l-bieb tal-futur ta' ġensna u dan il- futur nilqgħuh b'idejna t-tnejn mingħajr eżitazzjoni.

J'Alla din ir-ratifika tkun ukoll il-bidu ta' proċess bis-serjeta` ta' politika ta' konverġenza – din kien jitkellem ħafna fuqha Aldo Moro - li naqblu fuq il-prinċipji ġenerali.

Ħalli nagħmlu battibekki fuq id-dettall u fuq it-teknikalitajiet pero` fuq il-prinċipji ġenerali tal-politika għandu jkun hemm qbil.

J'Alla din ir-ratifika tkun tfisser it-tmiem tal- politika ta' l-oppożizzjoni li kienet timxi bl-ideat tal-bieraħ għal Malta ta' għada bi ħsara kbira għaliha u għal Malta.

J'Alla din ir-ratifika tkun it-tmiem ta' kampanja ta' politika ta' l-ostrich.

Darba kien hemm avukat penalist Ingliż li miet xi erba' snin ilu – dan kien wieħed mill-aqwa avukati penalisti li kellhom l-Ingliżi – li kien jgħid: Never act like an ostrich because when the ostrich puts its head in the sand it is thereby exposing its thinking parts.

Qatt taġixxi bħall-ostrich u tipprova tiżola ruħek mir-realta` ta' madwarek pero' sfortunatament l-oppożizzjoni, volontarjament jew involontarjament, hekk għamlet matul dawn l-aħħar sentejn.

Dik kienet il-politika li l-poplu Malti fit-8 ta' Marzu u fit-12 ta' April qal le għaliha.

Sur President ̧ fl-imperu Ruman kienu jgħidu "vox popoli vox Dei".

Daqshekk kienet importanti l-vuċi tal-poplu fi żmien l-imperu Ruman!

Imbagħad jerġa' jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li fit-8 ta' Marzu rebaħ il- partnership.

Dawn infatmu minn dik l-analisi ta' l-istorja.

Imisshom jistħu jibqgħu jipprovaw jgħattu x-xemx bl-għarbiel u jgħidu li l- partnership rebaħ fit-8 ta' Marzu.

Għandhom ikollhom il-kuraġġ, id-diċenza u l-umilta` li jgħidu: Żbaljajna; ħalli nibdew paġna ġdida u kapitlu ġdid fl-istorja ta' pajjiżna.

Quddiemi qed nara lill-Onor.

Anġlu Farrugia, li huwa ħabib kbir tiegħi għax naf kemm huwa bniedem ġenwin.

Fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni hemm ħafna membri parlamentari bħall-Onor.

Anġlu Farrugia, li huma ġenwini u li jridu l-ġid tal-pajjiż, pero` bil-politika tagħhom qed jagħmlu bħal Dante; qed jispiċċaw nemici di Dio e nemici dei nemici di Dio, jiġifieri qed jispiċċaw għedewwa ta' kulħadd, u dan qed jagħmluh għax iridu huma.

Mr Speaker, f'dan il-mument qed niftakar f'dak li kien qal Monet meta qal:

"In this moment we are not merging countries but uniting peoples.".

J'Alla din ir-ratifika tgħaqqad anke lill-poplu tagħna, għax kif jgħidu, fejn hemm l-għaqda hemm is-saħħa.

Dmirna huwa li dejjem infittxu l-kunsens u li nixtarru għal rieda politika idonea sabiex ħadd iktar ma jkun eskluż jew imwarrab minn dan il-proċess ta' sħubija.

Jien ngħid bla tlaqlieq li lill-oppożizzjoni għandna bżonnha wkoll.

Fil-fatt l-oppożizzjoni għandha rwol importanti ħafna u vitali f'dan il-proċess.

M'iniex xi wieħed minn dawk li ngħid li nistgħu niggvernaw mingħajr l-oppożizzjoni because a strong opposition makes a strong government, pero` aħna determinati li nagħmlu suċċess minn din is-sħubija u ħadd u xejn m'hu se jaqtagħlna qalbna.

Aħna lesti li nħallsu kwalunkwe prezz, li nerfgħu kwalunkwe piż, li nilqgħu kwalunkwe sfida, li nikkollaboraw ma' kulmin hu ta' rieda tajba u li nopponu lil kulmin irid jagħmel il-bsaten fir-roti.

Se nikkonkludi dan id-diskors bi kwotazzjoni li kien ikkwota wkoll Giscard D'Estaing.

Qed nirriferi għall-kliem li kien qal Thucydides, filosofu Grieg:

"Our constitution is called a democracy because power is not in the hands of a minority but in the hands of the greatest number.".

Din ir-ratifika trid tagħmel unur lill-vuċi u lir-rieda tal-maġġoranza assoluta tal-poplu tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, se nibda dan id-diskors billi nagħmel dikjarazzjoni li jien m'iniex xi wieħed mill-ostriches li qed isemmi l- Onor. Jason Azzopardi, anzi jien ngħid li l-Membri tan-naħa l-oħra huma ostriches, speċjalment fil-kamp kostituzzjonali.

Jien nassumi li l-Onor.

Azzopardi, bħala avukat, u avukat tajjeb, għandu japprezza li meta ma tifhimx xi tgħid il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna tkun ostrich, pero` dwar dan se nitkellem iktar tard.

L-ewwelnett ejjew naraw x'wassal biex illum għandna quddiemna dan l-abbozz ta' liġi, li l-mod kif ġie ppreżentat huwa tal-mistħija.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq id-deċiżjoni li ħa l-poplu Malti, għax kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ, aħna bħala oppożizzjoni nirrispettaw il-verdett tal-poplu.

Jien m'iniex se noqgħod insemmi minn xiex għadda kull wieħed u waħda minna matul il-kampanja referendarja u matul il-kampanja elettorali għax il-mod kif aħna ġejna ppreżentati matul dawn iż-żewġ kampanji ma jagħmilx ġieh lill-Membri tan-naħa l-oħra, pero` ħalli ma nidħolx fuq din il-kwestjoni biex ma naqlax polemiċi personali.

Kont qed ngħid li r-rispett lejn il-verdett qiegħed hemm; Malta ddeċidiet li ssir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Dak huwa l-verdett.

Imma fir- referendum, filwaqt li l-poplu ġie mistoqsi jekk jaqbilx li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea jew le fl-1 ta' Mejju 2004, ma ġiex mistoqsi ...

Xi tlett ijiem jew erbat ijiem ilu l-Prim Ministru bagħtilna ittra u magħha bagħtilna diskette.

Il-heading ta' dak li kien hemm f'din id- diskette kien jgħid "Common foreign and security policy", pero` mill-bqija ma nafux b'liema lingwa kien miktub dan l-artiklu għax l-alfabet ma kienx kif nafuh aħna.

Forsi wieħed jista' jgħidli li jmessni ksibt kopja ta' dak li kien hemm miktub b'lingwa li nifhimha, u fil-fatt jien hekk għamilt, pero` l-punt tiegħi huwa li filwaqt li l-poplu Malti ddeċieda fuq id- domanda ta' jekk jaqbilx li Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea fl- 1 ta' Mejju, 2004, huwa ma ngħatax l-opportunita` li jiddeċiedi fuq affarijiet oħra.

X'irrid ngħid b'dan, Mr Speaker?

Per eżempju, il-poplu Malti ma ġiex mistoqsi x'jaħseb fuq il-fatt li huwa se jiżvesti ruħu minn dak li akkwista matul iż-żminijiet fl-istorja riċenti u anke fl-istorja tal-passat f'dak li għandu x'jaqsam mal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, u qed ngħid dan biex ma noqogħdux induru mal-lewża.

Il-Prim Ministru ġie jippreżentalna dan l- abbozz ta' liġi biex jemenda biċċa mill-Kostituzzjoni ħalli jkun jista' jagħmel lilu nnifsu gvernatur ta' pajjiż kolonjali li joħroġ order in council, jiġifieri jkun jista' joħroġ l-ordnijiet u dawn jiġu b'effett ta' liġi, bħalma kien isir fis-snin sittin meta pajjiżna kien kolonja u konna nieħdu l-order in council mingħand il-gvernatur wara li dan iwassal il- messaġġ tar-reġina.

Anke l-qrati tagħna se jispiċċaw ikunu jridu jaderixxu ma' kull deċiżjoni jew ma' kull tip ta' dritt li tista' tiġi interpretata minn xi deċiżjoni li tieħu l-qorti tal-ġustizzja tal-komunitajiet Ewropej.

Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li mhux talli huwa nofsu nej, talli għadu lanqas biss beda jinħema.

Biżżejjed ngħid li f'dan l-abbozz ta' liġi, li qiegħed kontinwament jagħmel riferenza għat-trattat, kulma hemm miktub fuq it-trattat huwa - u hawn se nikkwota minn klawsola 3 - li:

"Mill-Ewwel ta' Mejju 2004, it-Trattat u attijiet eżistenti u futuri adottati mill-Unjoni Ewropea għandhom jorbtu lil Malta u għandhom ikunu parti mil-liġi domestika tagħha taħt il-kondizzjonijiet stipulati fit-Trattat.".

Jiġifieri anke dawk l-attijiet li llum għadhom jeżistu biss fil-ħolm tagħna, 'l quddiem inkunu rridu naderixxu u nbaxxu rasna għalihom!

U nkompli nikkwota minn klawsola 6 li tgħid:

"Għall-finijiet ta' l-Att dwar ir-Ratifika ta' Trattati, il-Gvern ta' Malta huwa b'dan awtorizzat jirratifika t-Trattat.".

Mela llum aħna ġejna f'dan il-Parlament biex sempliċement ngħidu jekk naqblux jew le li l-gvern jirratifika xi ħaġa li m'hijiex qed tiġi diskussa f'din il-Kamra.

Fil-fatt il-bieraħ il-Prim Ministru qal ċar u tond li kulma għandna nagħmlu aħna huwa li ngħidu jekk naqblux jew le ma' dak li se jiġi rratifikat, u minkejja li nistgħu nistaqsu li rridu dwar dak li se jiġi rratifikat, ir-ratifika fiha nnifisha m'hijiex parti mid-diskussjoni.

Allura jien nistaqsi: Aħna x'qegħdin nagħmlu hawn?

Aħna għalfejn ġejna hawnhekk ġaladarba quddiemna diġa` għandna abbozz ta' liġi li qed jipprovdi dwar l-adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Jekk inħarsu lejn id- dikjarazzjoni unilaterali li għamlet Malta fit-trattat insibu dan il-kliem li se naqra verbatim li ma mmurx nittraduċih bil-Malti u nagħmel xi insult lil-lingwa tiegħi li tant għadni ngħożż - hawnhekk qed niftakar f'dawk il- persuni li ġew imħallsa eluf kbar ta' liri biex lanqas biss kienu kapaċi jagħmlu traduzzjoni mill-Ingliż għall-Malti! -:

"Malta affirms its commitment to the common foreign and security policy of the European Union as set out in the treaty on the European Union.

Malta confirms that its participation in the European Union's common foreign and security policy does not prejudice its neutrality.".

Jien nistaqsi: Fejn jaf il-Prim Ministru, li għamel din id-dikjarazzjoni, jekk 'il quddiem il-foreign and security policy ta' l-Unjoni Ewropea hijiex se tkun ta' preġudizzju għan-newtralita` tagħna?

Ejjew naraw xi tgħid il-Kostituzzjoni ta' Malta, li wara kollox għamilnieha aħna l-Laburisti u n-Nazzjonalisti flimkien f'dan il-Parlament.

Subartiklu (3) ta' artiklu 1, li jitkellem dwar ir-Repubblika ta' pajjiżna, jgħid hekk:

"Malta hija stat newtrali li jrid attivament jilħaq il-paċi, is- sigurta` u l-progress soċjali fost in-nazzjonijiet kollha billi jħaddan politika ta' non-allineament u jirrofta li jipparteċipa f'kull alleanza militari.".

Sur President, meta tagħmel dikjarazzjoni unilaterali tista' tgħid ħafna affarijiet imma hawnhekk m'hawn l-ebda riferenza għall-artiklu tal- Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Issa li nafu li pajjiżna se jkun membru fl- Unjoni Ewropea awtomatikament se nkunu qegħdin f'alleanza.

U jekk il- politika ta' l-Unjoni Ewropea mhijiex militari, ċertament hija politika allinjata, mentri l-politika tagħna hija politika li kostituzzjonalment hija marbuta man-non-allinjament.

Din hija xi ħaġa li qatt ma tressqet quddiem dan il-parlament biex tiġi emendata.

Pero' hawnhekk huwa mportanti li wieħed jgħid li l-kwestjoni tan-non-allinjament mhijiex il-kwestjoni tan- newtralità għaliex filwaqt li pajjiżna huwa dikjarat newtrali taħt subartiklu (3) ta' artiklu 1 tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna hemm ukoll politika ta' non-allinjament.

Għalhekk ladarba se nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea awtomatikament pajjiżna mhux se jibqa' jħaddan politika ta' non- allinjament għaliex se jkun f'sistema politika li hija allinjata.

Dan huwa argument kostituzzjonali li jien ma jidhirlix li s'issa ġie ndirizzat f'din il-Kamra u dan huwa l-ewwel punt li rrid nagħmel.

Għalkemm sal-lum wieħed jista' jgħid li l-pożizzjoni ta' l-Unjoni Ewropea hija safe f'dak li għandu x'jaqsam ma' newtralità ̧ dwar il-politika ta' non- allinjament qegħdin niksru l-Kostituzzjoni.

Għalhekk bħalma għamlu pajjiżi oħrajn li ffirmaw it-trattat ta' sħubija f'Ateni aħna wkoll kellna nagħmlu l-emendi kostituzzjonali tagħna.

Per eżempju, meta s-Slovenja li huwa pajjiż żgħir u li għadu kif ħareġ minn kriżi kbira ta' gwerra fis-snin disgħin ġie biex jara kif se jkun effettwat fil-qasam tal-ġudikatura minħabba l-effett tas-supremizija tal-qrati, organizza domestic debate fil- parlament biex jara x'għandu jsir fil-Kostituzzjoni tiegħu ħalli mbagħad ikun jista' jagħmel il-proposed accession to the European Union u jkun b'saħħtu biżżejjed biex jilqa' għal ċerti miżuri.

(Interruzzjonijiet) Il- gvern tiegħek ma ġiex jiddiskuti dawn il-punti kostituzzjonali kollha fil- parlament għaliex donnu qed jgħid li ladarba l-poplu ddeċieda li jidħol membru fl-Unjoni Ewropea ̧ dak kollu li għandna miktub fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna nistgħu nitfgħuh fix-shredder.

(Interruzzjonijiet) Le, fl- istadju ta' Kumitat irridu nagħmlu l-emendi kollha u intom tridu timxu magħna.

Dik hija l-irġulija fejn tidħol il-Kostituzzjoni, u aħna dejjem hekk imxejna.

Dan huwa l-uniku Prim Ministru li meta kien hemm bżonn isir tibdil kostituzzjonali ma ġiex jiddiskutih fil-parlament kif għamlu sħabu imma mar quddiem il-poplu jistaqsi mistoqsija.

U issa qed jgħid li jista' jagħmel li jrid pero' dan ma jistax isir!

Dan jaf li hawnhekk għandna issues kbar kostituzzjonali li niġi għalihom waħda wara l-oħra pero' huwa tajjeb li f'din il-Kamra hawn ħafna avukati ħalli jekk tingħad xi ħmerija tinġibed l- attenzjoni jekk ikun hemm bżonn.

(Interruzzjonijiet) Pero' l-liġi kulħadd jaf jaqraha u inti daqsi taf taqraha għaliex tgħallem l-università.

Għalhekk inutli tistaqsi jekk taqbilx jew le li pajjiżna jissieħeb fl- Unjoni Ewropea.

Jekk taqbel well and good imma issa x'se nagħmlu fuq dawk l-affarijiet li għaddejna f'din il-Kamra?

(Interruzzjonijiet)

Sur President ̧ il-bieraħ fid-diskors tiegħu l-Prim Ministru qal li l-unika emenda li se jagħmel dwar il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna tinsab fi klawsola 7 li qed temenda subartiklu (1) ta' artiklu 65 tal-Kostituzzjoni.

Fil- fatt din il-klawsola tgħid hekk:

"Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta' din il-Kostituzzjoni, il- Parlament jista' jagħmel liġijiet għall-paċi, ordni u gvernar tajjeb ta' Malta b'mod konformi ma' rispett sħiħ għad-drittijiet tal-bniedem, il-prinċipji ġeneralment aċċettati tad-dritt internazzjonali u l- obbligazzjonijiet internazzjonali u reġjonali ta' Malta partikolarment dawk assunti bit-trattat ta' l-adeżjoni ma' l-Unjoni Ewropea iffirmat f'Ateni fis-16 ta' April, 2003."

Dan ifisser li b'din l-emenda l-pajjiż jista' jagħmel liġijiet li jibgħathomlna ħaddieħor.

(Interruzzjonijiet) Issa ħu ftit paċenzja, Onor. Borg.

(Interruzzjonijiet)

Meta tara l-liġijiet li għaddew pajjiżi oħra wara t-trattat issib li fl- ebda waħda minnhom m'hemm "the prime minister is empowered".

Mhux talli hekk talli qed jingħad li l-prim ministru jista' jagħti d-delega lill- ministru jew awtorità u jgħidilhom li jridu jagħmlu t-tali liġijiet mingħajr ma jgħaddu mill-proċedura parlamentari għaliex hekk tkun ħarġet l- ordni minn hemm fuq.

Fil-fatt fit-tieni proviso ta' klawsola 4 jingħad li:

"F'dan is-subartikolu "Ministru jew Awtorità msemmija" tfisser li dak il-Ministru jew Awtorita` governattiva li jistgħu minn żmien għal żmien ikun hemm imsemmija b'ordni tal-Prim Ministru fir-rigward ta' kull materja jew għal kull għan li jkun ̧ iżda bla ħsara għal dawk ir- restrizzjonijiet jew kondizzjonijiet (jekk ikun hemm) li jistgħu jiġu speċifikati fl-ordni.".

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa abbozz ta' liġi oxxen għax qegħdin naqbżu kull livell ta' demokrazija u ta' dibattitu demokratiku.

Donnu se jkun hawn ordering council kif kien hemm fis-snin ħamsin u sittin meta kien jitkellem ir-re u allura dan ma jagħmilx żbalji u jista' jgħid li jrid!

Pero` mbagħad għandna wkoll li l-prim ministru issa jista' wkoll joħloq ir-reati.

Fil-fatt paragrafu (b) ta' subklawsola (4) ta' klawsola 4 jgħid li:

"... joħloq xi reat kriminali ġdid li jkun soġġett għall-pieni ta' priġunerija għal iżjed minn sentejn jew multa ta' iżjed minn għaxart elef lira (jekk din ma tkunx kalkulata fuq bażi ta' kull ġurnata) jew multa ta' iżjed minn mitt lira kuljum.".

Mela issa qed nitkellmu fuq prinċipju legali li qatt ma eżista fejn il-prim ministru jista' jgħid li t-tali ħaġa is punishable with imprisonment għax tkun ħarġet minn xi trattat ̧ protokoll jew ordni li tiġi minn Brussels.

Għalhekk prim ministru Ewropew jista' jagħmel bħalma kien jagħmel Napuljun u jgħid li t-"tali" ħaġa minn għada se tkun reat.

Għalhekk issa l-poplu Malti u Għawdxi mhux il-liġijiet li jgħaddu minn dan il-parlament biss irid ikun jaf imma anke dawk li se jibdew jgħaddu minn Kastilja, minn fejn hemm il-Prim Ministru Fenech Adami.

Allura hija serjetà li niġu hawnhekk niddiskutu abbozz ta' liġi li jinsulta l-pubbliku Malti, abbozz ta' liġi li qed jagħmel dawn il-gaffes kostituzzjonali, proċedurali, legali u anti-demokratiċi li qed ipoġġu lill-Prim Ministru fuq il-pedestral ta' dittatur?!

Għalhekk jien b'saħħa kbira ngħid kemm se nieħu pjaċir nivvota le għal dan l-abbozz ta' liġi għax minbarra li huwa perikoluż, huwa abbozz ta' liġi tal- ġenn li jagħmel ħsara kbira lid-demokrazija ta' pajjiżna.

Dan l-abbozz ta' liġi mhux qed jitkellem fuq l-Ewropa imma qed jgħid li aħna nistgħu mmorru 'l hinn għax ċerti affarijiet se jgħaddu mingħajr ma jitressqu quddiem il- parlament.

Din hija l-verità!

(Interruzzjonijiet) Onor. Gonzi ̧ inti avukat bħali u taf xi trid tagħmel meta niġu għall-Kostituzzjoni.

Taf ukoll xi trid tagħmel biex tirrispetta lill-qrati u taf li għall-finijiet ta' kull proċediment fl-artiklu 5 ...

(Interruzzjonijiet) Issa rrispondini għax jien nieħu pjaċir.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, dwar id-deċiżjonijiet tal-qrati rrid ngħid li jekk il-qrati tagħna kienu kkonsultati u kienu jafu b'kollox li se jiġi għalihom u kulħadd ferħan, for them it's all well and good, imma għall- poplu Malti it is not all well and good għaliex il-poplu Malti jrid ikun jaf x'inhu jsir fl-evoluzzjoni legali f'pajjiżna.

Fil-qorti Maltija, kif kulħadd jaf, m'għandniex is-sistema tal-preċedent.

Jiġifieri dak li jiddeċiedi wieħed mhux bilfors trid toqgħod fuqu imma jista' jkollok qorti ta' l-appell li taqta' differenti.

Imma issa se ndaħħlu s-sistema tal- preċedent minn Brussels u qed ngħidu hekk:

"Għall-finijiet ta' kull proċediment, quddiem xi qorti jew awtorita' ġudikanti oħra, kull kwestjoni dwar it-tifsir jew l-effett tat- Trattat, jew dwar il-validita`, tifsir jew effett ta' xi strumenti li joħorġu minnu jew taħtu, għandha tiġi trattata bħala punt ta' dritt u jekk ma tkunx riferita lill-qorti tal-ġustizzja tal-komunitajiet Ewropej, tkun għad-deċiżjoni bħala tali skond il-prinċipji stabbiliti minn, u kull deċiżjoni rilevanti ta', il-qorti tal-ġustizzja tal- kumitatjiet Ewropew jew ta' kull qorti marbuta magħha.".

Issa jekk din hija tajba ħafna u kulħadd jemmen li hekk għandhom isiru l- affarijiet jien ngħidlek all's well and good, pero` il-poplu Malti ma ddeċidiex biex fil-kawżi tiegħu issa jiġi sottomess li jkun jaf ukoll b'mod regolari dak li jrid jiġi ppumpjat minn hemm fuq fil-konfront tiegħu fil- qrati tal-ġustizzja ta' Malta.

Din hija ġennata.

Qed niġu sottomessi għal dan kollu mingħajr ma sar l-ebda dibattitu f'dan il-kuntest.

Issa f'artiklu 66 tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna hemm entrenched tajjeb dwar dak kollu li jista' jsir fil-Parlament u biex aħna nnaqqsu, inżidu jew nemendaw xi artikli tal-Kostituzzjoni rridu bilfors id-due terzi tal- Parlament.

Allura filwaqt li lill-Onor.

Gonzi ngħidlu li naf li sar ir- referendum u l-elezzjoni, u nirrispetta l-verdett ta' l-elezzjoni ġenerali, ngħidlu wkoll li rrid nirrispetta wkoll il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

U l- Onor. Gonzi jaf li jekk il-poplu Malti jrid ibiddel jew iżid ma' dawn l- artikli, sta għall-parlamentari f'dan il-Parlament li jemendaw.

Jiġifieri kulmin se jitkellem irid jindirizza dawn il-problemi kostituzzjonali.

Aħna m'aħniex qegħdin hawn biex naljenaw ruħna minn dak li għadu hemm.

Aħna m'aħniex qegħdin hawn biex niskartaw dak li bnejna.

Aħna m'aħniex qegħdin hawn biex naċċettaw dak li l-poplu Malti ma vvotax fuqu.

Aħna m'aħniex qegħdin hawn biex inħallu lill-Prim Ministru Malti tal-lum ma jimxix skond il-proċeduri li tagħtih l-istess Kostituzzjoni u mbagħad jiġi hawn b'att sempliċi jipprova jbellagħlna dak li ma jistax isir.

Aħna m'aħniex qegħdin fl-oppożizzjoni biex ma nirrispettawx dak li jrid il-poplu Malti.

Irridu naraw li naċċettaw dak li jrid il-poplu Malti, li vvota favur l-Ewropa u li pero` fl-istess ħin kellu oppożizzjoni qawwija għal ċerti tibdiliet f'dan il-pajjiż.

Sur President, il-mod kif inhu miktub l-att innifsu, kull fejn hemm poter imur fuq il-prim ministru.

Il-kostituzzjoni ta' pajjiżna li hija l-ogħla liġi tal-pajjiż tirrikjedi li tiġi indirizzata minn dan il-Parlament.

Inutli toqgħod tgħidilna li rbaħt l-elezzjoni.

L-elezzjoni rbaħtha u issa trid tmexxi.

Pero' issa għandek il-Kostituzzjoni u l-Parlament huwa l-uniku forum li jista' jkun superjuri fuq il-Kostituzzjoni billi jagħmel it- tibdiliet meħtieġa skond dak li hemm fl-istess Kostituzzjoni.

Sur President, il-Finlandja li hija pajjiż newtrali, wara ċertu żmien fl-UE ħasset il-ħtieġa li tagħmel survey dwar il-common defence policy u minn dan is-survey irriżulta li 51% tal-Finlandiżi ma jridux din il-common defence policy.

Għaliex?

Għax dawn qed jaħsbu li dan jista` jkun xi replika tan- NATO.

Jien hawnhekk għandi rapport ta' "The Observer" u wieħed jekk irid jista' jarah.

Dawn jemmnu li din il-common defence policy tista' tagħmlilhom il-ħsara f'dak li għandu x'jaqsam ma' security status fil- pajjiż.

Allura xi jfisser dan kollu, Mr Speaker?

Ifisser li dan l-abbozz huwa wieħed perikoluż u ma jagħmilx ġieħ lil pajjiżna u mhux sew li ġibnih hawnhekk biex niddiskutuh mingħajr ma t-trattat kien parti mil-liġi.

M'huwiex sew lanqas li nagħmlu liġijiet li jistgħu jgħaddu mill- Kostituzzjoni ta' pajjiżna u jweġġgħu lill-istess prinċipji kostituzzjonali mingħajr ma nagħmlu l-homework sew billi nwettqu dak li trid il- Kostituzzjoni.

Għalhekk minn hawn niddikjara li bħal sħabi se nivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, huwa tassew żmien importanti għal pajjiżna li qegħdin niddiskutu t-trattat ta' sħubija ta' Malta ma' l- Unjoni Ewropea wara li għal darba darbtejn il-poplu Malti esprima l- opinjoni tiegħu bl-iktar mod ċar.

Jien nifhem li jkollok pożizzjoni għal dan l-inkarigu li topponi u tipprova toffri alternattivi, pero` wara li l- oppożizzjoni għamlet dan kollu, irriżulta li l-poplu Malti ma kienx konvint mit-triq u mill-alternattivi li kien qed joffri l-partit fl-oppożizzjoni.

Sur President, irrid ngħid li issa dħalna fi żmien differenti; m'aħniex aktar fiż-żmien li l-poplu Malti għadu jrid jiddeċiedi.

Il-poplu ddeċieda u jkun tajjeb jekk in-naħa ta' l-oppożizzjoni jirrealizzaw li issa għandhom responsabbilta` huma wkoll biex jgħinu f'din id-deċiżjoni.

Sfortunatament, s'issa t-ton tad-diskussjoni ma kienx wieħed li jagħmillek kuraġġ li kien hemm bidla fit-tattika li kienet għamlet minn kollox biex tipperswadi lill- poplu Malti jivvota kontra s-sħubija.

Din ma rnexxietx u llum wieħed jistenna li n-naħa ta' l-oppożizzjoni jirrispettaw id-deċiżjoni b'mod effettiv u mhux bil-kliem biss.

Il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, bil-mod kif tkellem, bażikament beda jipprova jiġġustifika għaliex il-partnership aħjar u għaliex il-partnership rebaħ.

Issa din tar-referendum għalija hija ereżija tal-prima klassi.

Kellna referendum li għadda bi 53% favur li nissieħbu fl-Unjoni u għandna l- ereżija li tan-naħa ta' l-oppożizzjoni jibqgħu jgħidu li kien 48% tal-voti kollha possibbli, inkluż il-mejtin, favur is-sħubija.

Jiġifieri rridu niftakru x'qed jipprovaw jgħidu ta' l-oppożizzjoni.

Qed jipprovaw jagħmlu hijack anke lil min ma esprimiex opinjoni għaliex ma setax jesprimiha.

Naħseb li jkun tajjeb li fuq din il-partit Laburista jara kif ibiddel il- folja għaliex la qed tagħmel ġieħ lilu u lanqas lil pajjiżna.

Sur President, kif taf il-Kamra jiena ili għal dawn l-aħħar xahrejn rappreżentant fil-Parlament Ewropew u kelli l-opportunita` nara kif jaħdem mill-qrib il-Parlament Ewropew.

Minn dak li smajt il-bieraħ jidher li Dr Sant huwa out of touch mar-realtajiet tal-lum.

Jinsab out of touch minn kif il-politika fl-Ewropa tiġi magħġuna, tiġi influwenzata u tiġi wkoll tirrifletti allura l-interessi tal-membri ta' l-UE.

Jien għandi l-ktieb ta' Diana Wallis intitolat "Forgotten Enlargement" li fih titkellem fuq il- forgotten enlargement ta' Iceland, Norway u Switzerland.

Pero` hawn parti li nixtieq naqraha għaliex hija relevanti ħafna għall-pożizzjoni li naħseb li l-partit Laburista għandu jirrikonsidra.

Din il-parti tgħid hekk:

"It is quite wrong to believe that all important or useful influence is determined only by the size of a new member state or that the legislative process is not receptive to the unique predicaments or peculiarities of individual states.

A seat in the council of ministers or European parliament is not important for hard bargaining issues alone, often it simply makes it much easier to get legislation tailored to the needs of an individual member state.".

U jien nammetti li din rajtha in action fl-Ewropa proprju l-ġimgħa li għaddiet meta anke l-interessi tal-Lussemburgu, fuq ċerti aspetti, fil- kumitat ekonomiku monetarju mhux talli ġew rispettati mill-pajjiżi l-oħra kbar u mill-membri parlamentari ta' pajjiżi kbar, talli proposti tal- commission ġew defeated minħabba l-interess ta' pajjiż żgħir.

Jiġifieri aħna qed nidħlu f'sistema differenti ta' kif wieħed jinfluwenza d- deċiżjonijiet u mhuwiex veru dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li l- attitudni hija one size fits all. Din il-kelma taf min jużaha fil- parlament Ewropew?

Jużawha l-ultra konservattivi, in-nationalists, dawk li huma proprjament at the fringe tal-politika fl-Ewropa.

U jirriżulta li fil- fatt hemm reception tajba ħafna għall-pożizzjoni ta' pajjiżna u għall- opinjonijiet li aħna nesprimu.

Il-fatt huwa li fil-Parlament Ewropew, li issa se jissaħħaħ, se jkun hemm madwar 75% tad-deċiżjonijiet li se jittieħdu through co-decision; mhux se jittieħdu iktar mill-commission biss jew mill-kunsill tal-ministri biss imma hemm dan l-element ta' co-decision skond il-kostituzzjoni li qed tiġi msawra.

Pero` jirriżulta li fil-Parlament Ewropew hemm tliet stadji ċari; qabel l- istadju plenarju fejn naturalment jittieħdu l-voti u allura huwa l-istadju finali hemm żewġ stadji oħra li huma dak tal-kumitati fejn il-liġijiet jew il-proposti tal-commission jew tal-kunsill tal-ministri jiġu emendati u fejn il-commission trid tiddefendi l-pożizzjoni tagħha.

Imbagħad jekk il- kumitat tal-Parlament ikun qed jieħu pożizzjoni li ma taqbilx ma' tal- commission hemm anke mekkaniżmu biex dawn ikunu jistgħu jilħqu ftehim dwar dik il-pożizzjoni.

Allura għandek dan id-dibattitu kontinwu u ħaj li jwassal għal influwenza mhux żgħira.

Hemm ukoll l-istadju tal-gruppi politiċi, u hawnhekk irrid ukoll nistieden lil tan-naħa l-oħra li jagħtu attenzjoni lil dan l-istadju.

Għaliex?

Għax waqt li l-membri rappreżentanti tal-gvern huma mill-partit politiku tal-European People's Party, ta' l-oppożizzjoni donnu jidher li se jkunu mill-partit Soċjalista, għalkemm għadhom observers.

F'dan l-istadju tal- gruppi politiċi hemm il-possibbilta` li wieħed mhux jinfluwenza bin-numru tiegħu biss, imma jinfluwenza proprju fi ħdan il-grupp politiku tiegħu.

U dan huwa stadju importanti ħafna.

Kull membru għandu l-faċilità li jesprimi l-opinjoni ̧ jiddiskuti u jipproponi affarijiet li jolqtu lilu jew lil pajjiżu mill-qrib.

Allura hawnhekk hawn lok fejn in-naħa ta' l-oppożizzjoni flimkien man-naħa tal- gvern ikunu jistgħu jippreżentaw affarijiet ta' interess nazzjonali.

Dan rajtu jseħħ fil-Lussemburgu u f'pajjiżi oħrajn fejn ikun hemm proposti li jkunu jridu jiġu rfinati biex jieħdu in konsiderazzjoni l-ispecific needs ta' l-istess pajjiżi.

Għalhekk it-teżi ta' l-Onor.

Sant li one size fits all hija waħda żbaljata.

M'għandniex nibqgħu nsostnu l-propaganda ta' qabel l-elezzjoni u ta' qabel ir-referendum meta r-realtà hija differenti.

Huwa mportanti ħafna li neħilsu minn dan l-inkubu li kien hawn f'pajjiżna u nidħlu fi żmien ġdid u differenti fejn aħna nkunu nistgħu nużaw il-miżuri kollha li qabel ma kellniex għad-dispożizzjoni tagħna.

Sur President, illum għad m'għandniex vot għax għadna ma dħalniex membri fl-Unjoni Ewropea pero` għandna l-faċilità li niddiskutu u ninfluwenzaw deċiżjonijiet li se jittieħdu fil-futur qarib.

Naħseb li dan huwa wieħed mill-akbar gwadann li għandna.

Huwa żgur li l-kunsill tal-ministri jistgħu jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet speċjalment meta jkunu ta' natura li jirrigwardaw l-interessi ta' pajjiżna.

M'hemmx dubju li hemm goodwill fil- parlament Ewropew bħalma hemm goodwill fil-kunsill tal-ministri li l-ebda stat ma jiġi minsi meta wieħed ikun qed jikkonsidra l-bidliet proposti.

Fil-fatt fil-ktieb ta' Diana Wallis hemm spjegat bl-aktar mod ċar il- problemi li qed jiffaċċjaw pajjiżi bħal Iceland ̧ Norway u Switzerland li huma assolutament neqsin mill-aspett ta' influwenza u parteċipazzjoni fl- istadju kollu tad-deċiżjonijiet.

Tant hu hekk li dawn ikollhom jaċċettaw id-deċiżjonijiet għax għandhom it-trattat ta' free trade area li l-partit Laburista ilu żmien jgħidilna fuqu pero` llum meta wieħed iħares lejn din il-politika jsib li aktar hija on its way out milli on its way in.

Għalhekk dawn il-pajjiżi mhux biss qed ikollhom jagħtu kontribut għas- social cohesion ta' l-UE nkluż tal-pajjiżi li qed jidħlu, talli sfortunatament ftit li xejn għandhom influwenza allavolja jkollhom jaċċettaw 80% jew 90% tad-deċiżjonijiet ta' l-UE għaliex huma parti minn suq wieħed.

Sur President ̧ il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkellem ukoll dwar is- sovranità ekonomika u nixtieq nirrifletti ftit fuq dan ukoll.

Is-sovranità ekonomika ta' kull pajjiż ̧ speċjalment ta' pajjiżi żgħar, hija dipendenti ħafna mit-trattati li jkun hemm.

Dan spjegajnih għal darba, tnejn, tlieta, anke fil-pubblikazzjoni "Prosperity in change" fejn issib li t-tip ta' relazzjoni taħt free trade area jew taħt l-hekk imsejjaħ partnership mhuwiex l-aħjar mod kif wieħed ikollu dik is-sovranità ekonomika għax dawk it-tip ta' relazzjonijiet fihom żvantaġġi kbar.

Proprju matul dawn il- jumejn kont qed nisma' lil ministru tal-Ġordan li kien qed jagħti press conference mas-segretarju tat-trade Amerikan u kien qed jitkellem dwar il- free trade area ma' l-Amerka.

Issa l-Ġordan diġà għandha association agreement ma' l-Unjoni Ewropea.

Jirriżulta li l-Amerka qed tinsisti li l- free trade area mal-Ġordan irid ikopri mhux biss l-agrikoltura imma jrid ikopri wkoll is-servizzi kollha.

U l-ministru tal-Ġordan qal li mhux biss qed iħarsu lejn dan l-aspett imma qed iħarsu wkoll kif jistgħu jsaħħu t- trattament li għandhom ma' l-Ewropa għax bħalissa m'għandhomx il- possibbiltà – dik li jsejħulha l-cumulation – tal-valur miżjud bejn il- pajjiżi kollha tal-Mediterran u l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa żvantaġġ spjegat bl-aktar mod ċar fid-dokument "Prosperity in change".

Għalhekk meta nibda nisma' lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jerġa' jirrepeti r- retorika ta' qabel ir-referendum li tilef u r-retorika ta' qabel l- elezzjoni li tilef nibda naħseb li hawnhekk għandna problema ta' friża fil- mentalità.

M'għandniex żvilupp 'il quddiem min-naħa ta' l-oppożizzjoni u l- pajjiż għandu bżonn ikollu dan l-iżvilupp għaliex ir-rwol ta' l- oppożizzjoni ̧ kemm fi ħdan l-istituzzjonijiet bħall-parlament Ewropew u anke f'dan il-parlament mhijiex li ssostni biex tgħid kemm kellha raġun meta minn dak li qed naraw jirriżulta li ma kellhiex.

Din it-tip ta' parteċipazzjoni trid tinbidel.

Sur President ̧ donnu li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tant għamel żmien igħid kontra l-Unjoni Ewropea u tant inqata' mill-proċess kollu tan-negozjati, għax hu ħalla lilu nnifsu barra l-partit Laburista ̧ li llum donnu hemm vacuum fil-ħsebijiet tiegħu.

Jien minn dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni l-bieraħ ma smajtx element ġdid dwar kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mar-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea ħlief repetizzjoni li konna nisimgħu qabel ir-referendum u qabel l-elezzjoni ġenerali.

Dan ifisser li l-partit Laburista għadu maqbud fil-passat u mhux veru qed jirrispetta d-deċiżjoni tal-poplu Malti li permezz tagħha se jkollna orizzonti ġodda li jistgħu jkunu ta' benefiċċju kbir għal pajjiżna.

Jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li hemm bżonn li n-naħa ta' l-oppożizzjoni tirrealizza l-bidliet li saru u tpoġġihom fil-prattika u mhux tibqa' tinsisti fuq ideat li fil-verità huma nofshom imsajra, ideat li ma jagħtux dehen lil pajjiżna għax ipoġġuh aktar vulnerabbli għal dak kollu li qed jiġri fid-dinja.

Il-poplu Malti kellu informazzjoni u sens biżżejjed biex iwarrab din it-triq u issa għandna opportunità tad-deheb li tiżgura li l-livell ta' l-għajxien mhux biss ikompli jiżdied imma jkompli jirranka kif għamlu pajjiżi oħra wara li daħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dan kollu huwa dokumentat fil-ktieb "Prosperity in change" meta dan jittratta l-iżvilupp fil-Portugall, fl-Irlanda ̧ fil-Greċja u f'postijiet oħra.

L-Unjoni Ewropea se tagħtina ħafna opportunitajiet u allura issa it's up to us li nisfruttaw l-iżviluppi li għandna quddiemna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, naħseb li dak li qed jiddiskutu l- parlament illum huwa wieħed mill-aktar importanti li jien personalment qatt għaddejt minnhom matul dawn is-snin kollha li ilni f'dan il-parlament.

Dan huwa dibattitu mportanti fuq liġi mportanti li timmarka pass ieħor kostituzzjonali fl-iżvilupp ta' pajjiżna.

Il-bieraħ il-Prim Ministru qal li dan il-mument speċjali li qed ngħaddu minnu qed jissiġilla esperjenza li għexniha flimkien fuq medda ta' snin, esperjenza li ġiet dibattuta bl-aktar mod qawwi u bl-aktar mod wiesa' f'pajjiżna għal medda twila ta' snin, esperjenza li għaddiet minn proċess ta' għażliet elettorali tal-poplu tagħna f'aktar minn elezzjoni waħda u esperjenza li wasslet biex ħaġa rarissima fl-istorja ta' l-iżvilupp kostituzzjonali ta' pajjiżna tqiegħdet għar-referendum ħalli l-poplu Malti jkun jista' jieħdu d-deċiżjoni indipendenti minn kwalunkwe konsiderazzjoni oħra.

Din id-deċiżjoni finali fuq dan il-pass kostituzzjonali ta' pajjiżna ma kenitx biżżejjed għax kif nafu kellha tiġi kkonfermata u ssiġillata f'riżultat ta' elezzjoni ġenerali.

Dan kollu wassal biex illum qegħdin napprovaw abbozz ta' liġi li effettivament jirratifika ftehim li l-Prim Ministru ta' Malta tela' biex jiffirma ġewwa Ateni erbat ijiem wara l-elezzjoni ġenerali ta' pajjiżna.

Kif spjega l-Prim Ministru l-bieraħ dan il-kontest huwa wieħed storiku u pass ieħor importanti fil-mixja kostituzzjonali ta' pajjiżna u jien li qgħadt naħseb ftit ̧ anke waqt li kont qed nisma' l-interventi tal-bieraħ, f'mument minnhom fakkart lili nnifsi li b'din il-liġi li qed niddisktu u li eventwalment nittama li napprovaw f'dan il-Parlament se nkunu qegħdin insaħħu s-sovranità ta' pajjiżna u tal-poplu tagħna għax permezz ta' din il- liġi, b'effett mill-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla, il-poplu tagħna se jkun jista' jiddeċiedi x'jiġri fil-Ġermanja ̧ se jkun jista' jieħu sehem f'deċiżjonijiet li jaffettwaw lit-Taljani u f'ċerti deċiżjonijiet se jkun jista' jżomm 24 pajjiż ieħor milli jieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Meta tirrealizza li dan l-abbozz ta' liġi se jagħti din id-dimensjoni ġdida għal dan il-parlament ̧ għalina d-deputati u għall-poplu tagħna allura tibda tirrealizza kemm kellu raġun il-Prim Ministru l-bieraħ li jgħid li dan huwa pass ieħor 'il quddiem fl-iżvilupp kostituzzjonali ta' pajjiżna.

Huwa żgur li se nkunu nistgħu ninfluwenzaw, niddeterminaw u niddeċiedu affarijiet li jolqtu lilna u li jolqtu pajjiżi oħrajn u se nkunu nistgħu wkoll inżommu milli jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Dan qed nagħmluh għaliex il-poplu Malti sovran – mhux l-Onor.

Eddie Fenech Adami jew il-gvern Nazzjonalista – ħa deċiżjoni ċara u skjetta ̧ li fuqha ma jista' jkun hemm ebda dubju ta' xejn, li jrid li wara dawn is-snin kollha ta' diskussjonijiet Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq membru sħiħ u mhux fuq membru biċċa għax għal snin sħaħ kien hawn min kien jindika li tista' tkun membru biċċa u mhux membru sħiħ.

Din erġajna qed nisimgħuha f'dan id- dibattitu pero' l-verità hi li deħlin membri fl-Unjoni Ewropea bid- drittijiet kollha ̧ bir-responsabbiltajiet kollha u bl-obbligi kollha.

Għalhekk wara li l-bieraħ bdejt insegwi l-interventi li saru mill-ewwel ridt nenfasizza dan il-punt importantissimu ta' pass 'il quddiem ta' tisħiħ tas- sovranità tagħna ̧ ta' poplu u pajjiż li issa qed jieħu postu fejn jixraqlu ma' 24 pajjiż ieħor madwar il-mejda li tissejjaħ l-Unjoni Ewropea.

Dan il-pass importanti ħafna rrid nenfasizzah.

Pero' naħseb li huwa mportanti li nenfasizza wkoll il-fatt li kont qed nistenna b'ċerta attenzjoni u ħerqa wkoll l-interventi tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u tal- kelliema ta' l-oppożizzjoni li jipparteċipaw f'dan id-dibattitu u minbarra l-intervent tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni smajt l-intervent ukoll ta' l-Onor.

Anġlu Farrugia.

Kif qed ngħid il-bieraħ segwejt l-intervent ta' l-Onor.

Sant b'interess għax ridt inkun naf x'inhi l-pożizzjoni tiegħu.

Dan għaliex matul il- ġimgħat li għaddew wara r-riżultat elettorali jien smajt dikjarazzjonijiet ġejjin min-naħa ta' l-oppożizzjoni, f'diversi okkażjonijiet, li issa l- poplu Malti ddeċieda u l-partit Laburista se jirrispetta r-rieda tal- maġġoranza ̧ se jaċċetta din ir-realtà ġdida politika u se jopera fi ħdan din ir-realtà.

Dan l-istatement smajtu l-bieraħ ukoll mingħand l-Onor.

Sant u issa nixtieq nikkwota xi ħaġa li qal li ġiet rapportata wkoll kelma b'kelma fil-ġurnal "l-orizzont":

"L-oppożizzjoni titlaq minn aċċettazzjoni tal-verdett tal-poplu fl- aħħar elezzjoni jiġifieri li Malta se ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.".

Dan huwa statement ċar daqs il-kristall u napprezzah għax jaċċetta l- verdett tal-poplu Malti u mhux ta' l-Onor.

Eddie Fenech Adami, tal-gvern Nazzjonalista, ta' Napuljun jew tad-dittaturi.

Pero' wara li jien kont qed nittama li kien se jibda jkollna atmosfera ġdida ġejt hawnhekk u smajt dawn it-tip ta' aġġettivi.

U allura jien nibda ngħid: X'qed jiġri?

Fejn hi l-ġenwinità u s-sinċerità fil-linja politika?

Wieħed irid jifhem li ladarba se taċċetta l-verdett tal-poplu ma tistax taċċettah bil- kondizzjonijiet jew bl-"imma".

Il-poplu jrid li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

U biex Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea ġie ffirmat trattat li jrid jiġi ratifikat.

Issa dan l-abbozz ta' liġi jawtorizza lill-gvern biex jirratifika dak it-trattat.

Imma dak huwa li għamel Malta fl-Unjoni Ewropea?

Le ̧ l-Unjoni Ewropea mhijiex sempliċement trattat imma hija ħafna iżjed minn hekk.

L-Unjoni Ewropea tfisser il-liġijiet kollha li jagħtu drittijiet ġodda u obbligi lin-nies tagħna, lill-ħaddiema tagħna u lill- familji tagħna li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

It-trattat ifisser li biex Malta ssir membru fl-Unjoni Ewropea l-liġijiet kollha ta' l-Unjoni Ewropea jridu jsiru parti mil-liġijiet ta' pajjiżna.

Sur President, fl-ewwel parti tad-diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tana spjegazzjoni ta' l-iżvilupp ta' l-Unjoni Ewropea, mill-bidu tagħha sal- lum.

Imbagħad tana spjegazzjoni ta' l-iżvilupp kostitizzjonali tagħha u wara beda jerġa' jipprova jispjegalna x'kienet l-pożizzjoni ta' l- oppożizzjoni tul dawn ix-xhur, speċi beda jiġġustifika l-pożizzjoni u l- argumenti ta' l-oppożizzjoni u l-politika ta' Svizzera fil-Mediterran u l- partnership.

Din tinstema' qisha apoloġija ta' dik il-pożizzjoni pero' l- Kap ta' l-Oppożizzjoni ħass il-bżonn li jagħmilha.

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni beda jikkritika l-abbozz ta' liġi u mkien u f'ebda ħin f'diskors ta` siegħa u nofs ma fakkarna jew ftakar hu li issa ilna s-snin ngħaddu l-liġijiet minn dan il-Parlament, ilna snin niġu kkritikati mill-oppożizzjoni li dawn il-liġijiet jimplimentaw l-acquis ta` l-Unjoni Ewropea, ilna s-snin biex inġibu lil pajjiżna fil-livell ta` istituzzjonijiet leġislattivi b'kapaċita` bħall-Unjoni Ewropea u skond l- acquis ta` l-istess Unjoni Ewropea u li ilna żmien niddibattu ad nauseam f'dan il-Parlament il-vantaġġi u l-isvantaġġi tas-sħubija ta` Malta fl- Unjoni Ewropea ma` kull liġi li daħlet hawn ġew.

Anke fil-liġi dwar id- drittijiet ta` l-annimali tkellimna fuq l-Unjoni Ewropea.

Lanqas semmielna wkoll li tul dawn is-snin, partikolament fl-aħħar snin, waqt li kien għaddej dan id-dibattitu Malta kollha ħadet sehem fih.

Meta ngħid Malta kollha nkun qed infisser li ħadu l-korpi kostitwiti u s- soċjeta` ċivili.

Ifformajna organu nazzjonali li jismu l-MEUSEC.

Tajna spazju lil kulħadd biex jiġi u jinfluwenza l-proċess.

Tajna spazju lil kulħadd biex jgħin lill-gvern Malti jinnegozja.

Kulħadd ħa sehem, kemm min ma` jaqbilx magħna politikament u anke min kellu opinjonijiet differenti jew setturi u interessi differenti.

L-opożizzjoni biss għażlet li tkun assenti.

Jien niddejjaq li fid-diskors tiegħu l-Kap ta` l-Oppożizzjoni mar lura għal żmien l-Indipendenza u anke għal żmien it-tieni gwerra, ħamsin sena lura.

Dan id-diskors fih black hole u dan il-black hole huwa l-fatt li għamilna erba` snin, ħames snin, sitt snin – imma partikolarment l-aħħar erba` snin – fejn tajna l-opportunita` kollha biex anke l-oppożizzjoni tieħu sehem f'dan id-dibattitu.

Imma le, dik il-parti l-Kap ta` l- Oppożizzjoni ma semmihiex.

Pero` anke dik lest li ngħix biha.

Imma ma nistax nispjega lili nnifsi kif inti tista` tgħid żewġ affarijiet fl-istess ħin.

Kif tista` tgħid iva u le fl-istess ħin?!

Ħalli nispjega ruħi x'irrid ngħid.

Il-Kap ta` l- Oppożizzjoni qal li l-punt tat-tluq ta` l-oppożizzjoni hija l-aċċettazzjoni tal-verdett tal-poplu Malti u mbagħad qal li din il-liġi li għandna quddiemna hija waħda dittatorjali.

Kellna lill-Onor.

Farrugia li qalilna li hawnhekk għandna "Napuljun".

Imma kif jista` jiġi xi ħadd hawnhekk u jitfa` dawn l-aġġettivi bl-addoċċ li ladarba int trid taċċetta l-verdett tal-poplu Malti?!

Il-verdett tal-poplu Malti jfisser li issa t-trattat u l-liġijiet ta` l-Unjoni Ewropea jridu jkunu applikabbli għal pajjiżna u l-liġijiet tagħna jridu jaddattaw ruħhom għal-liġijiet ta` l-Unjoni Ewropea.

Jekk int tipprova tgħid li se taċċetta l-verdett tal-poplu imma ma tridx li l- liġijiet ta` l-Unjoni Ewropea applikati għal pajjiżna, allura tkun qed tikkontradixxi lilek innifsek u mhux veru li inti qed tgħid li trid tirrispetta l-verdett tal-poplu Malti.

Huwa importanti għal kulħadd li jkun hemm kjarifika sewwa min-naħa ta` l-oppożizzjoni.

Importanti għal pajjiżna u għall-kredibilita` tagħna kollha.

Jiena nieħu pjaċir nisma` lill- oppożizzjoni tgħid li taċċetta l-verdett tal-poplu Malti.

Nieħu pjaċir nisma` lill-Kap ta` l-Oppożizzjoni jgħid, kif qal il-bieraħ, li m'għandhom l-ebda intenzjoni li jagħtu gambetti li xi ħadd.

Importanti wkoll li nisma` l-Kap ta` l-Oppożizzjoni, kif qal il-bieraħ ukoll, li jridu jħarsu 'l quddiem u jaħdmu f'din ir-realta`.

Dan kollu importanti, pero` waqt li qed tagħmel dawk l-istqarrijiet importanti hemm bżonn ukoll li taċċetta l-fatt li biex tagħmel hekk trid bilfors tirratifika t-trattat li ġie ffirmat f'Ateni biex Malta tkun tista` ssir membru fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta` Mejju, 2004.

U hawn hija l-perplessita` li ħassejt u għadni qed inħoss s'issa meta l-bieraħ smajt id-diskors tal-Kap ta` l-Oppożizzjoni u meta llum smajt id-diskors ta` l-Onor.

Anġlu Farrugia.

Hemm bżonn, naħseb jiena, li niċċaraw żewġ punti, forsi anke għall- benefiċċju ta` kelliema oħrajn min-naħa ta` l-opożizzjoni, li qed nħoss li jista` jkun li huma misinterpretazzjoni.

Għalhekk għażilt li naqbad u nitkellem ħalli jekk nistgħu niċċaraw ftit l-arja.

Il-bieraħ meta il-Kap ta` l-Oppożizzjoni kien qed jirreferi lejn il-liġi fejn jingħad li l-Prim Ministru b'ordni jkun jista` jagħmel bidliet fil-liġijiet tagħna biex jiġu konformi ma` ta` l-Unjoni Ewropea skond kif rapportat fil-ġurnal "l- orizzont" qal hekk:

"Jiġifieri jekk il-Prim Ministru jqis li dan ikun meħtieġ jista` jibdel liġi mgħoddija mill-Parlament Malti u jagħmel dan mingħajr l- rbda riferenza lejn il-Parlament."

Issa jista` jkun li qed nifhem ħażin, pero` jista` jkun li qed nifhem tajjeb.

U jekk qed nifhem tajjeb hemm bżonn li niċċarawha din.

Jista` jkun li l-oppożizzjoni bil-kliem tal-liġi "may by order" qegħdin jifhmu li "ordni" tfisser xi ordni tal-Prim Ministru li hija maqtugħa mill-proċess parlamentari.

Irrid nispjega, biex inkunu ċari mill-bidunett ta` dan id- dibattitu, li jekk tirriferi lejn l-Att dwar l-Interpretazzjoni u tfittex il-kelma "order" biex tara xi tfisser issib li "order" jew "ordni" f'dan il- kuntest hija ekwivalenti għal dak li aħna bejnietna aktar nafuh bħala avviż legali.

Allura jfisser li meta l-Prim Ministru jeżerċita d-dritt tiegħu taħt dan l-artiklu u b'dan l-abbozz, jekk ikun irid ibiddel liġi jrid jagħmilha b'ordni li tkun effettivament in forma ta` l-avviż legali li jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, u li l-ħbieb tiegħi deputati jafu li bir- regolamenti tagħna l-proċess parlamentari ta` kontestazzjoni ta` avviż legali jeżisti, u jeżisti wkoll għal dawn il-proċeduri.

Issa jiena qed nagħmel dan il-punt għax donni fhimt, jista` jkun li fhimt ħażin, li l-oppożizzjoni .....

(Interruzzjonijiet) Across the floor tan- naħa ta` l-oppożizzjoni qed jgħiduli li bil-kelma "ordni" fehmu li ma jkun hemm bżonn li l-avviż legali jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

This which is not the case u nistedinkom biex tivverifikawha.

Dawn huma punti li wieħed jista` jikkjarifikahom anke fl-istadju ta` kumitat.

Pero` anke għall- benefiċċju tad-dibattitu u ta` l-interventi tal-kelliema importanti li mill- ewwel inkunu ċari.

Jekk tagħmlu riferenza lejn l-Interpretation Act u ssibu xi tfisser il-kelma "order" tirrealizzaw li l-proċess m'huwiex jaqta` barra l-proċess parlamentari.

U jiena inżid biċċa oħra.

L-oppożizzjoni diġa` semgħet lill-gvern jgħid li aħna rridu li jkollna anke dan il- Parlament jiffunzjona b'kumitat, sal-lum nafu bħala l-kumitat dwar l- affarijiet barranin, li jkun jista` jittrasforma ruħu u niddiskutu ftit kif dan il-kumitat ikun jista` anke jinfiltra ruħu fil-proċess ta` direttivi u regolamenti ġodda li għada pitgħada l-Unjoni Ewropea tista` toħroġ.

Jiġifieri l-intenzjoni min-naħa tal-gvern m'hijiex li jagħmel short circuiting tal-proċess parlamentari.

Issa wieħed jista` jgħid: Imma mhux liġi se jġib quddiem il-Parlament, imma legal notice.

Pero` l-legal notice tinkludi l-proċess parlamentari.

F'mument minnhom meta kien qed jirreferi għall-fatt li l-gvern Malti ffirma t-trattat u għall-fatt li fl-1 ta` Mejju Malta se ssir membru ta` l-Unjoni Ewropea il-Kap ta` l-Oppożizzjoni uża l-frażi "jiena nifhem".

Allura jaf, anke mil-lat prattiku, li effettivament dan ifisser li l-liġijiet tagħna għandhom jiġu aġġornati kif għandhom jiġu aġġornati.

Jiġifieri l-Kap ta` l-Oppożizzjoni f'mument minnhom qal li huwa jifhem li l- gvern għandu l-prioritajiet u programm tiegħu u jrid li b'xi mod jew ieħor il-liġijiet li għandhom jinbidlu, jinbidlu u jiġu konformi mal-liġijiet ta` l-Unjoni Ewropea.

Allura jiena naħseb li meta jagħmel dan l-istatement hu jifhem l-aspett prattiku li aħna jrid ikollna soluzzjoni li tkun tippermetti lill-gvern biex iwettaq ir-rieda tal-poplu Malti ħalli fl-1 ta` Mejju tas-sena d-dieħla nkunu għamilna li għandna nagħmlu.

U l-mod prattiku kien dan li qed nagħmlu b'din il-liġi.

Issa xi ħadd jista` jgħidli: Imma dan minn fejn ivvintajtuh?

Ivvintajtu triq minn żniedkom?

Le, rajna x'għamlu pajjiżi oħra – din qalha l-Prim Minsitru l-bieraħ – u meta rajna x'għamlu pajjiżi oħra ma qgħadniex infittxu kullimkien.

Ipprovajna nfittxu pajjiżi li għandhom sistemi jixbħu lil tagħna u li nafu li nistgħu nużaw il-mudell tagħhom u naddattawh għalina nfusna.

Allura rajna x'għamlu l-Ingilterra.

Rajna l-liġi li l-Ingilterra għaddiet fl-1972 biex hi għamlet dak li qed nagħmlu aħna llum fil-Parlament.

Il-gvern Ingliż kellu wkoll jgħaddi liġi bħalma qed ngħaddu aħna llum u kellu l-istess problemi li għandna aħna.

Jiġifieri kellu terminu ta` żmien u ried ikollu ċerti poteri biex bihom ikun jista` jbiddel il-liġijiet ħalli jiġu konformi ma` dawk ta` l-Unjoni Ewropea.

Aħna rajna din il-liġi u nistieden lill-membri taż-żewġ naħat, speċjalment tan-naħa l-oħra biex huma wkoll jarawha.

Jekk hemm bżonn nista` ngħaddilkom anke kopja tagħha.

Din hija liġi li tagħtina gwida kif wieħed jista` jagħmel ħalli b'mod prattiku wieħed ikun jista` jasal għall-għan finali, u mhux tagħmel xi "Napuljun" Onor. Farrugia.

(Interruzzjonijiet) Mhux jagħmel Eddie Fenech Adami imma nagħmlu x'qalilna biex nagħmlu l-poplu Malti ħabib tiegħi.

Mhux lilna biss qal hekk imma qal anke lilkom.

Il-poplu Malti fil-verdett tiegħu - u l-Kap ta` l-Oppożizzjoni qal li l-punt tat- tluq tiegħu hu li jirrispettah - qal lill-gvern u lill-oppożizzjoni li dan hu li jrid.

Allura issa għandna d-dmir, u l-oppożizzjoni għandha dmir daqsna li nwettqu dak li jrid il-poplu.

U hawn irrid nagħmel dan il-punt.

Din m'hijiex responsabbilita` tal-gvern biss.

Jiena ma naqbilx mal- pożizzjoni ta` l-oppożizzjoni li qegħdin jgħidu li se jivvotaw kontra.

Affari tagħhom, ma rridx nindaħlilhom imma ma naqbilx.

Pero` l-piż, il- messaġġ u l-verdett intefgħu fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra u jekk irridu tassew nimplimentaw id-demokrazija f'pajjiża, allura filwaqt li rridu nirrispettaw id-drittijiet tal-minoranza rridu wkoll nonoraw r-rieda tal- maġġoranza.

Pero` r-rieda tal-maġġoranza hemm qiegħda, u tirbaħ, u l-piż mhux fuqi biss qiegħed bħala deputat min-naħa tal-gvern imma qiegħed ukoll fuq id-deputati tan-naħa ta` l-oppożizzjoni u vot "le" – issa tekniku u mhux tekniku – ifisser li qed tgħid le għall-verdett mogħti mill-maġġoranza tal-poplu Malti.

Pero` dik hija xi ħaġa ta` l-oppożizzjoni u nirrispetta d- dritt li jieħdu d-deċiżjoni tagħhom.

Jiena għandi d-dritt li nikkritika pero` nirrispetta d-deċiżjoni tagħhom.

Pero` rrid ngħid li kieku jiena kont fiż-żarbun ta` l-oppożizzjoni kont inħossni skomdu għax inħossni li qed nikkontradixxi lili nnifsi.

Jekk qed noqgħod għall-verdett tal-poplu għandi niġi fil-Parlament u nawtorizza lill-gvern li jmur jirratifika għax hekk irid il-poplu Malti u mhux niġi hawn u ngħidlu li ma rridux imur jirratifika.

Hekk se jgħidulna ta` l-oppożizzjoni.

Bil-vot kontra dan l- abbozz, għax hekk qal li se jagħmlu l-Kap ta` l-Oppożizzjoni, se jgħidulna le, ma rridux nirratifikaw u ma noqogħudx induru mal-lewża.

Din hekk tfisser meta tagħsarha.

Sur President, ma rridx intawwal iż-żejjed għax ma rridx nieħu ħafna ħin biex ma nirrepetix affarijiet li diġa` ntqalu.

Pero` xtaqt nagħmel l-aħħar punt li jorbot mal-fatt li l-opożizzjoni trid teddeċiedi jekk hux veru se taċċetta l-verdett tal-poplu jew inkella hux qed tgħid iva u le fl-istess ħin, squaring a circle.

You cannot square a circle.

Trid tiddeċiedi jew tgħidlha circle or a square.

You're either in or out.

Nerġa` ngħid apprezzajt ċerti statements li għamel il-Kap ta` l-Oppożizzjoni waqt id- diskors tiegħu l-bieraħ, pero` li mbagħad jiġi u għal darb'oħra jagħmel l- argument li fir-referendum li sar f'pajjiżna 48% tal-poplu Malti biss ivvota favur is-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea, għalija dan ineħħi t- tapit kollu minn taħt id-diskors ta` siegħa u nofs li għamel.

Għax allura filwaqt li qed jgħid li jrid jirrispetta l-verdett tal-poplu Malti qed jgħid li l-verdett tal-poplu Malti espress fir-referendum, u biex żgur ineħħulu kull dubju rrepetewh bl-iktar mod ċar u qawwi fir-riżultat elettorali ħames ġimgħat biss wara r-riżultat tar-referendum....

Li jiġi hawn u fid-diskors li fih ukoll frażijiet pożittivi u mbagħad jgħid li jibqa` l-fatt li fir-referendum kienu 48% biss kienu dawk li vvotaw favur is-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea għalija jwaqqa` l-bażi kollha ta` l- argument tiegħu.

Bir-rispett kollu din il-frażi lili tibda ddaħħalli dubji serji mill-pożizzjoni li qed jippreżentalna Dr Sant.

Dubji serji fis-sens li wieħed jibda jistaqsi: Veru għandna stil u tip ta` politika differenti milli aħna mdorrijin biha f'dan il-pajjiż?

Aħna veru għandna bidla li huwa importanti li ssir u li nixtieq li nikkontribwixxi biex issir allavolja anke jien inkun żbaljat biex ma ssirx din?

Verament nixtieq nagħmel pass 'il quddiem biex l-istil u t-tip ta` politika f'pajjiżna tinbidel darba għal dejjem?

Forsi kont jien kawża li kultant ma għentx biżżejjed biex dan l-istil jinbidel.

Ittamajt li issa ladabra għaddejna minn dan il-proċess u minn dan il-punt storiku f'pajjiżna wasal il-mument li nistgħu nagħmlu stil ta` politika ġdida.

Imma mbagħad jiġi l-Kap ta` l-Oppożizzjoni u jgħid li jgħidu x'jgħidu l-membri tan-nomenklatura uffiċjali - issa nomenklatura uffiċjali jiġifieri l-komunisti u allura għall-Kap ta` l-Oppożizzjoni jiena membru tan-nomenklatura uffiċjali wkoll – fir-referendum organizzat mill- gvern Nazzjonalista dwar is-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea 48% biss tal-votanti kollha rresġistrati biex jivvotaw ivvotaw favur.

Jiġifieri fil- mument fejn fl-istorja tad-dinja l-pajjiżi li qabel kienu komunisti kaxkru 'l barra din is-sistema u aċċettaw ir-regoli demokratiċi u qed jingħaqdu ma` l-Unjoni Ewropea jiġi l-Kap ta` l-Oppożizzjoni hawnhekk f'Ġunju tas- sena 2003 wara telfa fir-referendum u wara telfa oħra fl-elezzjonijiet ġenerali u jużali frażijiet ta` żmien il-komunisti.

Iddeċiedi.

Se nbiddluh lil dan il-pajjiż?

Se nbiddluha l-politika ta` dan il-pajjiż?

Se nimxu 'l quddiem?

Allura jiena ngħid li dan m'huwiex il-mod kif nimxu 'l quddiem u lanqas huwa l-mod kif nittrattaw dan l-abbozz ta` liġi.

Dan huwa abbozz ta` liġi li jissiġilla d-deċiżjoni ta` l-elettorat Malti f'eżerċizzju demokratiku li huwa l-aqwa eżerċizzju demokratiku li jista` jkollok: l-eżerċizzju tar- referendum u dak ta` l-elezzjoni ġenerali.

Dan huwa s-siġill li l-poplu Malti jridna nagħtu bl-approvazzjoni ta` dan l-abbozz ta` liġi.

Dan hu li qed niddiskutu u l-poteri li hemm mibnija f'dan l-abbozz ta` liġi li nistgħu niddiskuthom meta niġu fl-istadju ta` kumitat huma poteri li huma neċessarji biex titwettaq ir-rieda tal-poplu u mhux biex titwettaq xi ambizzjoni ta` xi ħadd ħalli l-viżjoni li l-poplu Malti aċċetta li jrid għalih innifsu għall-ġenerazzjonijiet tal-lum u għall-ġenerazzjonijiet ta` għada dan il-Parlament iwettqu.

F'dan il-mument il-Parlament huwa serv umli tal-poplu Malti u bħala serv umli tal-poplu Malti rridu naħdmu bil- għaqal biex dik id-deċiżjoni tal-poplu tagħna narawha titwettaq, u narawha titwettaq skond kif ried il-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, se nitkellem bħala wieħed li sa mill- għada ta' l-elezzjoni ġenerali ktibt diversi drabi li għandu jkun hemm rispett sħiħ għar-rieda tal-maġġoranza kif espressa fl-elezzjoni ġenerali.

Ktibtha mhux b'konvenjenza, ktibtha mhux b'opportuniżmu, ktibtha b'konvinzjoni, nemminha u nħoss li għandna nipprattikawha wkoll u mhux biss nagħmlu dak li jgħidulu lip service għal dan kollu.

Imma jkun żball min- naħa tal-gvern li jinterpretaw kritika għall-abbozz ta' liġi nnifisu bħala nuqqas ta' rispett min-naħa tagħna għar-rieda tal-maġġoranza kif espressa fl-elezzjoni ġenerali.

Anke jekk wieħed jgħarbel id-diskors kollu - u mhux b'mod isolat – li għamel il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jsib li fil- bidu, fin-nofs u anke fit-tmiem tad-diskors tiegħu kien hemm rispett sħiħ lejn ir-rieda tal-maġġoranza li m'għandu jiġi mxekkel fl-ebda mod min-naħa tagħna bħala oppożizzjoni.

Il-verdett ċar ta' l-elettorat fl-aħħar elezzjoni kien is-siġill dwar il- kwestjoni kollha ta' l-UE.

Jiġifieri aħna m'għadna l-ebda intenzjoni li nerġgħu niftħu xi kaxxa biex nerġgħu noħorġu l-fniek u nagħmluha ta' magicians biex noħorġu issue ġdida.

L-issue ġiet deċiża u kien il-partit Laburista stess li ssettja dawn il-benchmarks meta kien qal li l-elezzjoni ġenerali se tkun id-determining factor dwar l-issue ta' l-UE, u mhux qed nagħmlu u-turn llum għax aċċettajna r-riżultat.

Konna nkunu qed nagħmlu u- turn kieku l-ewwel għedna li naċċettaw il-verdett tal-poplu imbagħad, għax il-poplu ma tax raġun lill-politika tagħna bil-vot tiegħu, niddeċiedu u naġixxu b'mod kuntrarju.

Jekk wieħed iħares lejn id-dikjarazzjonijiet li saru min-naħa tat-tmexxija tal-partit - mhux minni għax jien m'iniex mexxej tal-partit - wieħed issib li mill-elezzjoni ġenerali sal-lum kien hemm loġika, kien hemm sens komun u kien hemm sens qawwi ta' realiżmu politiku fl-istatements li saru.

F'kull wieħed mid-diskorsi li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mill-elezzjoni sal- lum dejjem tkellem dwar ir-realtajiet ġodda li qed jiffaċċja pajjiżna.

Anzi l-oppożizzjoni żiedet tgħid li għandna nilqgħu għad-daqqiet u nisfruttaw l-opportunitajiet li s-sħubija sħiħa se ġġib magħha.

Jiġifieri m'aħniex qed ngħidu li s-sħubija sħiħa se tkun daqqiet biss.

Se jkun hemm il-qares, se jkun hemm it-toqol, se jkun hemm il-piżijiet imma se jkun hemm anke l-opportunitajiet.

U għalhekk aħna stess ħeġġiġna biex dawn l- opportunitajiet jiġu sfruttati bl-iktar mod pożittiv.

Nista' ngħid ukoll li l-oppożizzjoni marret oltre minn hekk u f'diversi diskorsi pubbliċi bejn l-elezzjoni u llum qalet li għandna nimminimizzaw it-tbatijiet u nimmassimizzaw il-benefiċċju li din is-sħubija ġġib magħha.

Hawnhekk irrid nipparaguna diskors oġġettiv bħal dan mal-mod kif kien irreaġixxa l- partit Nazzjonalista fl-1996 meta tlajna aħna b'vantaġġ elettorali u xorta waħda ġie jaqa' u jqum mill-mandat li kellna u bil-pożizzjoni li konna ħadna dakinhar li konna fil-gvern abbażi tal-manifest elettorali li konna ġejna eletti fuqu.

Sur President, jien nitkellem ċar u ngħid li filwaqt li aħna rridu nuru rispett sħiħ lejn l-eluf kollha li vvutaw lill-partit Laburista fl-aħħar elezzjoni ġenerali, għax ma nistgħux inwarrbu dan l-appoġġ li ġie espress xahrejn u nofs ilu, fl-istess ħin jien irrid personalment ukoll nindirizza lil Laburisti oħrajn, li ma kenux ftit, li ma vvotawx magħna fl-aħħar elezzjoni.

Dawn huma nies li kellhom u għad għandhom post fil-partit Laburista, imma emmnu – kif kellhom kull raġun u kull dritt jagħmlu – li sħubija sħiħa fl-UE hija l-aħjar triq għall-ġejjieni.

U għalhekk jien naħseb li l-partit Laburista m'għandux jiġi kkalpestat għal dnubiet li ma wettaqx.

Il-Viċi Prim Ministru f'ħin minnhom qal: Għaddejna tant liġijiet biex niġu konformi ma' l-UE fil-leġislatura l-oħra!

Li nesa' jgħid kien li f'dawk il- liġijiet li dehrilna li kienu jagħmlu sens ma qgħadniex ngħidu: Isma' dawn il-liġijiet billi huma favur l-alignment ma' l-Unjoni Ewropea se nivvotaw kontra tagħhom fuq bażi ta' prinċipju.

Fejn kienu liġijiet li dehrilna li kienu jagħmlu sens, minkejja li aħna kellna politika ta' partnership u mhux politika ta' sħubija fl-UE xorta waħda vvotaja favur.

Anzi kien hemm żmien fejn il-partit Nazzjonalista kien ikkritikana, anke editorjalment fil- gazzetti tagħhom, li minkejja li għaddew ħafna liġijiet biex iġibu l- leġislazzjoni in line ma' dik ta' l-UE f'ħafna każi l-oppożizzjoni Laburista saħansitra vvotat favur il-gvern.

Allura issa se naqilgħuha miż- żewġ naħat!

Jekk ivvotajna favur dak li għamel il-gvern jikkritikawna li vvotajna favur minkejja li konna kontra l-membership qabel l-aħħar elezzjoni u jekk min-naħa l-oħra vvotajna kontra jgħidu li konna qed inkunu obstructionists u negattivi.

Jien ngħid li bl-attitudni prudenti u realistika li qegħdin nadottaw illum qed nuru sens ta' bilanċ bejn dawn iż-żewġ interessi.

Filwaqt li nagħmlu l- kritika tagħna u nuru d-dissens anke ta' ċertu faxx tal-poplu Malti li tana s-support tiegħu fl-aħħar elezzjoni, m'aħna qed nagħmlu xejn u m'aħna se nagħmlu xejn fil-ħames snin li ġejjin biex inxekklu jew nimblukkaw il- proċess li l-maġġoranza tal-Maltin xtaqu li jiġi mbuttat 'il quddiem.

U jien hawnhekk nikkritika lil min diġa` qed iwebbel lin-nies biex joħroġ lil Malta mill-UE.

Jien hawnhekk ngħidilhom ċar u tond li filwaqt li għandhom dritt jesprimu din l-opinjoni - kulħadd għandu dritt jesprimi ruħu - m'għandhomx dritt jippruvaw jimponu l-fehmiet tagħhom fuq il-partit Laburista għax m'huwiex it-thinking tal-main stream tal-Laburisti.

Il- Laburisti m'humiex biss aħna d-deputati parlamentari u m'humiex biss id- delegati tal-partit Laburista; il-Laburisti huma ċ-ċittadini komuni li niltaqgħu magħhom fit-triq, in-nies li għandhom fehmiet liberi li jaslu għall-konklużjonijiet tagħhom mingħajr il-bżonn li ninfluwenzawhom aħna b'xi mod f'xi direzzjoni.

Sur President, biex niġi għas-suġġett tal-lum jiena nerġa' ngħid li aħna għandna d-dritt nagħmlu l-kritika tagħna fuq dan l-abbozz ta' liġi għax l- abbozz ta' liġi kif inhu - kienu x'kienu l-intenzjonijiet tal-gvern kif ipprova jiġġustifikahom il-Viċi Prim Ministru - ġie worded f'mod ivvizzjat.

U jien nistaqsi: Kemm kien hemm mill-poplu Malti li vvota għall- partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni li kien jaf verament x'kien fih il- pakkett miksub mill-UE?

Kemm kien hemm nies li kienu qraw it-Treaty of Accession li anke f'verzjoni mqassra li l-MIC ħarġu fi Frar, 2003 kien fih aktar minn 200 paġna?

Kemm kien hemm parlamentari fostna preżenti u anke forsi passati li għarblu dan it-trattat kif suppost?

Dan qed nistaqsih għax proprju kien ftit jiem ilu biss qabel id-dibattitu li l-Prim Ministru ġentilment offrielna kopja fuq CD tat-trattat sħiħ, u llum quddiemna għandna kemm it-trattat innifsu kif ukoll l-att biex jipprovdi dwar l- adezjoni ta' Malta ma' l-UE.

U hawnhekk nerġa' nistaqsi diversi mistoqsijiet loġiċi: Din il-liġi li se tgħaddi b'maġġoranza sempliċi tista' titneħħa jew tiġi emendata b'liġi oħra b'maġġoranza sempliċi?

Din se torbot lill-ġenerazzjonijiet li ġejjin għal dejjem ta' dejjem ikun min ikun fil-gvern?

Sur President, il-liġi fiha wisq blank cheques għall-gvern tal-ġurnata, anke jekk għandu mandat biex idaħħal lill-Malta fl-UE.

U anke fejn titkellem dwar trattati oħra li jkunu jemendaw jew jissostitwixxu dan it- trattat dwar l-UE ma rridux ngħidu biss li dan għandu jiġi ratifikat b'att tal-Parlament, iżda rridu ngħidu wkoll li dan jenħtieġ li jiġi ratifikat b'att simili.

Anke l-wording m'huwiex feliċi f'dan il-kuntest.

Jien l-aktar aspett tal-liġi li jinkwetani hija subklawsola (1) ta' klawsola 3 li tgħid:

"Mill-Ewwel ta' Mejju 2004, it-Trattat u l-attijiet eżistenti u futuri adottati mill-Unjoni Ewropea għandhom jorbtu lill-Malta u għandhom ikunu parti mil-liġi domestika tagħha taħt il-kondizzjonijiet stipulati fit-Trattat innifsu.''.

Xi jfisser dan?

Li jkunu x'ikunu dawn l-attijiet se jolqtuna għal dejjem?

Dan ifisser li dawn il-liġijiet ikunu parti mil-liġi domestika anke jekk ikunu kontra xi provvedimenti Kostituzzjonali?

Il-liġi ta' l-UE se tkun tipprevali fuq dik Maltija, jiġifieri wkoll fuq il-Parlament Malti u anke fejn skond artiklu 66 tal-Kostituzzjoni jenħtieġu żewġ terzi tal-vot tal- membri kollha tal-Kamra?

Id-diċitura ta' ċerti aspetti tal-liġi - mhux l-intenzjoni tal-gvern ħalli nagħti l-benefiċċju tad-dubju lill-gvern – jirriduċu lill-Parlament qisu talking shop għaliex donnhom huma ntiżi biex jaqbżu lil din il-Kamra.

Li jinkwieta mhux biss lili imma anke lil ħafna minn sħabi l-membri parlamentari - dan ħareġ meta kellna d-diskussjoni fuq il-liġi nnifisha – huwa li anke jekk ninsew it-trattat u nieħdu l-liġi nnifisha donnu li hemm ċerti setgħat li qed jingħataw lill-prim ministru fejn is-separation of powers bejn l-eżekuttiv u l-qasam leġislattiv qegħdin jitnaqqsu u jitnaqqru sew.

B'żieda ma' dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ il-grupp parlamentari Laburista huwa magħqud fis-sens li ħass li kellu jivvota kontra din il-liġi għal diversi raġunijiet.

L-ewwel raġuni hija b'rispett lejn in-nies li vvotawlna fl-aħħar elezzjoni, it-tieni raġuni hija għall- mod kif inhi miktuba l-liġi nnifisha u t-tielet raġuni hija għall-poteri eċċessivi - il-Viċi Prim Ministru din ipprova jiġġustifikaha imma l- perception xorta qiegħda hemmhekk – li tagħti lill-prim ministru nnifsu kif ukoll għar-riżervi tagħna dwar il-pakkett li nnegozja l-gvern Malti ma' l- UE.

Issa ħalli nieħu spunt mill-pakkett.

Mela jekk jien inkun kritiku lejn il- pakkett li nnegozja l-gvern ma' l-UE jfisser li jien ma nirrispettax ir- rieda tal-Maltin li nissiebu fl-UE?!

Għax aħna favur jew lesti li naċċettaw ir-rieda tal-maġġoranza bilfors irridu nappoġġjaw il-pakkett innifsu wkoll?!

L-għarfien tagħna tar-rieda tal-maġġoranza ma tista' qatt tiġi nterpretata li aħna għandna bilfors inkunu favur l-abbozz ta' liġi difettuż li għandna quddiemna llum.

Daqstant ieħor ma tistax tiġi nterpretata li aħna għandna naċċettaw bħala carte blanche il-pakkett kif innegozjat ma' Brussels, aktar u aktar meta skond dokument li għandna available fuq il-website ta' l-istess UE li jismu ''Report on the Results of the Negotiations on the Accession of the Ten New Member States'' joħroġ ċar il-kuntrast bejn il-konċessjonijiet li kisbet Malta u l-konċessjonijiet ħafna aktar ġenerużi li kisbu għadd ta' pajjiżi applikanti oħrajn fin- negozjati tagħhom, li bħal tagħna ġew konklużi nhar Jum ir-Repubblika tas- sena li għaddiet.

Sur President, filwaqt li jien naċċetta li t-triq ta' Malta hi fl-UE għax hekk iddeċieda l-poplu Malti fl-elezzjoni ġenerali li għaddiet, personalment nagħmel distinzjoni ċara anke bejn ir-referendum u l-elezzjoni ġenerali.

Qed ngħid hekk għax hi x'inhi t-tifsira li wieħed jagħti lir- riżultat tar-referendum jibqa' l-fatt li fi kliem l-UE stess, ir-referendum li nżamm f'Malta kien wieħed purament konsultattiv u li ma jorbotx tant li huma stess sejħulu ''consultative and non binding''.

Din mhijiex xi ħaġa li għedniha aħna bħala partit Laburista imma kienet xi ħaġa li ġiet riferuta għaliha fil-kuntesti u fir-riferenzi kollha li saru għar- referendum.

Issa f'dan l-istadju jien m'iniex qed nidħol fl- interpretazzjoni tar-riżultat imma qed nitkellem biss dwar l-istatus li kellu dan ir-referendum.

Fir-rigward ta' l-elezzjoni ġenerali l-argument jinbidel.

L-eżitu u l- interpretazzjoni tagħna huwa mod ieħor għax wara kollox, kif għedt aktar kmieni, konna aħna stess li għedna li l-verdett finali għandha tkun l- elezzjoni nnifisha.

U aħna żgur li m'aħniex se nerġgħu lura mill-kelma li tajna fil-kampanja elettorali nnifisha.

Sur President, jien dan il-gvern jinkwetani għaliex minkejja li suppost iħossu konfortat mis-sens ta' realiżmu politiku li mexa bih il-partit Laburista mit-tħabbir ta' l-elezzjoni 'l quddiem, għadu inċert, beżgħan u kważi maħkum minn sens ta' paniku u kumpless ta' inferjorità meta jiġi għall-proċess ta' skrutinju.

Dan ma ħassejnihx biss il-bieraħ fl- interventi li saru mill-Prim Ministru qabel ma beda d-dibattitu nnifsu, iżda anke mill-mod kif irreaġixxa l-gvern s'issa – għallinqas sa għaxar minuti ilu ̧ sa qabel ma tkellem l-Onor.

Gonzi - dwar il-kumitat ta' skrutinju dwar l-UE bħalma għandhom fil-House of Commons Ingliż.

Qed ngħid hekk għax jien segwejt b'attenzjoni kbira d-diskors tal-Prim Ministru tal- bieraħ u fl-ebda stadju ma fhimt li l-Prim Ministru kien qed jibgħat xi messaġġ li din il-Kamra hija lesta li twaqqaf kumitat ta' skrutinju għall- affarijiet Ewropej kif għandhom il-House of Commons.

Jekk jien fhimt ħażin, nikkoreġi ruħi and I stand to be corrected.

Il-kritika tagħna hija li din il-Kamra m'għandhiex tistrieħ biss fuq il- Foreign Affairs Committee għax mhuwiex il-brief ta' dan il-kumitat li jagħmel dan ix-xogħol.

Għandna mingħajr ma nagħmlu reinventing of the wheel naraw kif għandhom diversi pajjiżi - mhux biss membri ta' l-UE imma pajjiżi anke applikanti - inwaqqfu bis-serjetà standing committee għall- iskrutinju ta' dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-affarijiet Ewropej.

U hemmhekk wieħed jgħarbel bir-reqqa kollha, forsi anke bl-istess frekwenza kif jagħmlu l-Ingilterra ̧ id-diversi direttivi li kultant żmien toħroġ l- UE.

Jekk m'iniex sejjer żball meta ltqajna ma' dawn in-nies tal-kumitat ta' l-iskrutinju qalulna li jaraw xi 1,800 direttiva fis-sena.

Għalhekk dan huwa wieħed mill-aktar kumitati li jaħdem.

Fil-fatt dan tant jaħdem u tant għandu backup resources li għandu saħansitra research staff ikbar fin-numru milli għandu membri fuqu.

Qed ngħid dan biex nuri x'importanza kbira tagħti l-House of Commons Ingliża lil dan il-kumitat.

Issa jien napprezza li r-riżorsi ta' dan il-parlament forsi ma jippermettux li jsir dan kollu imma naħseb li huwa faċli li jitwaqqaf kumitat simili li jopera b'dan il-mod.

Allura jekk pajjiżi oħrajn għandhom kumitat bħal dan li jagħrbel id- direttivi kollha, għaliex il-Prim Ministru l-bieraħ ħadha daqshekk bi kbira meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni wera l-intenzjoni li fl-istadju tal-Kumitat niskrutinizzaw it-trattat?

Dawn jiskrutinizzaw direttiva direttiva!

Kulma qed ngħidu aħna hija li din hija l-ewwel opportunità li fi plenary session jew f'kumitat inkunu nistgħu nanalizzaw it-trattat innifsu.

Aħna mhux qed nippretendu li se nbiddlu t-trattat innifsu - nafu li dan għadda minn ċertu proċess u allura huwa diffiċli li jinbidel – pero` l- ewwelnett irridu niddistingwu bejn il-liġi u t-trattat u t-tieni nett naħseb li għandna dritt li nitolbu spjegazzjonijiet u kjarifiki dwar diversi aspetti tat-trattat u nkunu qed nonqsu minn dan id-dmir jekk aħna nżommu lura milli nagħmlu dan bħala oppożizzjoni viġilanti.

Sur President ̧ xi skop kien ikun hemm li jitqassam it-trattat jekk aħna lanqas biss se jkollna ċans li nagħmlu dan l-għarbiel fl-istadju tal- Kumitat innifsu?

Jien ma nħossx li huwa argument validu li sempliċement ngħidu li għax il-poplu jkun ivvota kif ivvota fir-referendum u fl- elezzjoni allura t-trattat għandna neħduh taken as read.

Kif għedt ̧ m'iniex qed ngħid li għandna nbiddluh għax il-proċess ma jippermettix dan iżda naħseb li għandna nagħrblu diversi partijiet minnu u nistaqsu mistoqsijiet rilevanti.

Per eżempju, s-suġġett dwar il-munita Euro lili jinteressani.

Naf li l-każ tagħna huwa differenti minn dak ta' l-Ingliżi għaliex il-pajjiżi applikanti m'għandhomx opt out clause minnu, iżda l- istess kif l-Ingliżi poġġew quddiemhom ħames testijiet ekonomiċi u finanzjarji biex jaraw jekk iridux jidħlu jew le, fil-każ tagħna ̧ għalkemm nafu li rridu nidħlu fl-EMU rridu u ma rridux, naħseb li huwa mportanti li nkunu nafu kemm aħna 'l bogħod milli nagħmlu dan.

Huwa mportanti li nkunu nafu x'livell ta' tħejjija ntlaħaq s'issa biex ma ngħidx ukoll jekk il-qagħda finanzjarja ta' pajjiżna hijiex in line mal- projections finanzjarji li tgħabba bihom il-gvern biex ikun jista' jidħol membru ta' l-EMU fi żmien pre-determinat.

Dan qed ngħidu aktar u aktar għax il-gvern ilu jgħid li jrid ikun minn ta' l-ewwel li jissieħħeb fl- għaqda ekonomika u monetarja.

Din qalha l-Ministru Dalli kemm-il darba u qalha darba anke l-Prim Ministru meta kien qed jindirizza laqgħa annwali tal-GRTU.

Issemmew ukoll l-istructural funds.

Sa lejliet l-elezzjoni konna ningħataw l-impressjoni li qisu għandek pompa ta' l-ilma bi pressa liema bħalha li lanqas se nkunu nistgħu nlaħħqu magħha.

Issa f'daqqa waħda bdejna nisimgħu dwar id-diffikultajiet loġistiċi li hemm.

Dawn semmihom diġà l-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ u qrajnihom ukoll fil-gazzetti fil- kuntest ta' seminar privat li ġie organizzat minn ditta ta' awdituri l- ġimgħa li għaddiet.

Fil-fatt aħna qrajna u smajna kelliema tas-settur privat, kelliema tal-korpi kostitwiti fosthom korpi kostitwiti li kienu fuq quddiem nett jissapportjaw lill-gvern fl-adeżjoni tiegħu għas-sħubija ta' Malta fl-UE, li qed iħossu ruħhom maqtugħin mill-proċess ta' konsultazzjoni dwarhom.

Korpi bħall-FOI bir-raġun kollu jgħidu li l- benefiċċju ta' dawn il-fondi jriduhom issa u mingħajr aktar dewmien.

Dan qed jintqal at a point in time meta l-gvern qiegħed taħt akkuża li kkappara l-fondi kollha għas-settur pubbliku mingħajr ma ħalla spazju jew fondi available għas-settur privat li għandu jkun benefiċjarju qawwi ta' dawn il-fondi daqs is-settur pubbliku nnifsu.

Sur President, dan iwassalni għal argument ieħor; is-single programming documents li permezz tiegħu l-gvern qed iwassal lil Brussell, il-proġetti li jixtieq finanzjament għalihom taħt l-structural cohesion funds.

Kif jirriżulta mill-negotiating documents li tqiegħdu fuq il-mejda tal- Kamra fl-aħħar jiem tal-leġislatura l-oħra, mas-single programming documents kellu jkun hemm ukoll in-national development plan tas-snin 2003 - 2006 li dwaru ma smajna xejn f'dawn l-aħħar xhur.

Jiena hawnhekk nixtieq nistaqsi fiex wasal dan l-pjan.

Dan kollu mhux qed ngħidu biex ninħela fid- dettall imma għaliex meta konna fi stadju ta' negozjati, il-gvern Malti kien qal lil Brussell li kien fil-fażi li ntemm dan il-pjan li kien maħsub li mhux biss jinkludi estimi dwar in-nefqa pubblika iżda kellu jkollu ġo fih ukoll, estimi dwar kemm minn din in-nefqa pubblika kellha tkun marbuta ma' l-obbligi tal-co-financing ta' l-structural cohesion funds.

Qed ngħid dan għaliex ma rridux ninsew li meta nitkellmu fuq fondi simili, ma rridux nitkellmu biss dwar dak li se niksbu minn Brussell imma rridu nżommu f'moħħna wkoll il-kontribuzzjoni finanzjarja tagħna lejn il-kisba ta' dan kollu.

Dan li qed nistaqsi jiena huwa fl-interess pubbliku u naħseb li l-Kamra għandha kull dritt li tkun informata dwaru.

Sur President, ninsabu inqas minn sena bogħod mis-sħubija sħiħa ta' pajjiżna fl-UE u xorta għadna fid-dlam dwar diversi aspetti bħall-EU Savings Tax Directive.

L-Onor.

Mangion ħareġ statement il-ġimgħa l-oħra u rrispondieh il-Ministru Dalli.

Li ma ntqalx min-naħa tal-gvern kien li fil- media internazzjonali, Malta ġiet imsemmija li flimkien ma' tliet pajjiżi applikanti oħra, talbet żmien transitorju ta' sentejn, mis-sena 2005 sas- 2007, biex tiġi fis-seħħ din id-direttiva.

Il-gvern Malti sal-lum għadu lanqas biss ippronunzja ruħu formalment dwar dan, anzi għandi informazzoni – ma nafx jekk hijiex korretta jew le – li l-gvern kellu jirtira din it- talba għax induna li ma kellux ċans li din tiġi milqugħha min-naħa tal- kummissjoni Ewropea.

Jiena ngħid li anke n-negozjati nfushom saru taħt ċerti premessi żbaljati għaliex jekk wieħed iħares lejn is-supporting documents li tqassmu f'dan il- parlament lejn tmien il-leġislatura l-oħra, jinduna li hemm ħafna commitments tal-gvern Malti li ma seħħewx; fosthom li Malta kienet se tnaqqas gradwalment id-deficit tagħha.

Jista' jkun li fil-kampanja elettorali kien hemm min qalilna li kellna l-finanzi fis-sod imma llum ħadd, lanqas l-istess korpi kostitwiti li appoġġaw il-kandidatura Maltija fl-UE m'huma ta' din il-fehma.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jiġi ppreżentat fi żmien meta ntlaħaq ftehim dwar l-abbozz tal-konvenzjoni Ewropea.

Minkejja dan il-ftehim, ħadd għadu ma jaf għalxiex verament riesqa l-UE għax għad trid issir l-inter-governmental conference biex wieħed ikun jaf eżattament x'pożizzjoni speċifika se jieħdu ħafna pajjiżi li żgur li se jinqdew minn din l-IGC biex jagħmlu l-lobbying tagħhom ħalli jimbottaw 'il quddiem l-interessi nazzjonali tagħhom.

Qed ngħid dan kollu għaliex veru li issa qed nitkellem fuq konvenzjoni li għad trid tiġi diskussa u approvata mill-pajjiżi involuti kollha pero` minkejja l-qbil fil-livell tal-konvenzjoni u anke fis-summit ta' Thessaloniki, xorta waħda ħadd ma qed jazzarda jbassar l-għamla futura ta' l-UE.

Kulmin iħares 'il quddiem ma jistax jitkellem biss dwar l-UE kif inhi llum imma x'se tkun l-UE għada u pitgħada.

Naħseb li dawn huma affarijiet li lilna jinteressawna mill-viċin iżjed u iżjed meta issa ġejna aċċettati u Malta se tissieħeb minn hawn u sena oħra.

Qed ngħid dan kollu għax għada ħaġa nċerta ħafna jekk humiex se jipprevalu l-federalisti li jixtiequ jaraw aktar poteri f'idejn l-UE jew dawk kritiċi li jibżgħu mid-dominanza tas-superstate Ewropew immexxi minn Brussell.

Hemm ħafna pajjiżi żgħar li qed juru biżgħa ġenwina, fosthom pajjiżi li mhux normalment jieħdu pożizzjoni Ewro-xettika fil-politika tagħhom, li l-pjani ġodda għall-presidenza Ewropea jistgħu jagħtu aktar piż lill-pajjiżi kbar a skapitu tal-pajjiżi żgħar.

Dawn huma fatturi li rridu nżommu f'moħħna minn issa għax din hi l-ewwel u naħseb l-unika okkażjoni li se jkollna biex niddiskutu dan t-trattat u l- abbozz ta' liġi fi stadju plenarju ġo dan il-parlament.

Il-gvern m'għandux għalfejn ikun daqstant sensittiv meta aħna wrejna dan l-impenn min-naħa tagħna li jkun hemm element ta' skrutinju mhux biss għall-abbozz ta' liġi imma anke għat-trattat fl-istadju ta' kumitat.

Dan mhux se jkun att ta' filibustering min-naħa ta' l-oppożizzjoni; l-intenzjoni tagħna hi li nagħmlu interventi meqjusa biex naraw aktar dawl mitfugħ fuq dak li Malta ntrabtet dwaru mingħajr ma nonsqu bl-ebda mod mir-rispett għad-deċiżjoni sovrana li ħa l-poplu Malti fl-elezzjoni ġenerali tat-12 ta' April.

Aħna nafu tajjeb li bil-maġġoranza li għandu l-gvern, sejra tgħaddi tiegħu, imma min-naħa l-oħra naħseb li l-oppożizzjoni tkun qed tonqos minn dmirha jekk ma tagħmilx dan kollu, kif ukoll tkun qed tonqos fi dmirha jekk tħoss li hemm ċerti provedimenti li jistgħu jqajjmu elementi kostituzzjonali u ma tagħmel xejn dwarhom.

Il-gvern għandu juri l-impenn tiegħu biex jara li l- leġislazzjoni tkun aċċettata min-naħa tagħna ukoll.

Ix-xewqa tiegħi, u hawnhekk se niġi naqbel ma' dak li qal il-Viċi Prim Ministru, hi l-istess xewqa li għandhom in-naħa tal-gvern.

Sfortunatament f'dan il-pajjiż kien hawn ħafna nies – kemm min-naħa tal-gvern kif ukoll min-naħa tagħna - li dan dibattitu dwar l-UE irriduċewh fuq livell ideoloġiku u kultant anke fuq livell teoloġiku!

Issa wasal iż-żmien li d- dibattitu nnifsu jinżel f'livell prattiku fejn inkunu nistgħu nilqgħu għad- diffikultajiet u anke għall-opportunitajiet li sħubija sħiħa tista' ġġib magħha.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qatt ma tkellem dwar diffikultajiet biss u minn mindu ħareġ ċar il-verdett tal-poplu, dejjem tkellem b'mod meqjus ħafna kemm dwar dawk li huma d-diffikultajiet kif ukoll l-isfidi u l- opportunitajiet li se jiffaċċja l-poplu Malti.

Illum qed naraw li l-attitudni tal-gvern hi differenti minn dik ta' qabel l- elezzjoni.

Illum m'għadhomx jitkellmu dwar xi magic wand li f'daqqa waħda sejra ssolvi l-problemi kollha li qed jiffaċċja l-pajjiż; illum jitkellmu dwar sagrifiċċji li hemm bżonn isiru u l-fatt li hemm bżonn iż-żmien biex l- affarijiet isiru.

Il-commissioner Gallimore qalilna ċar u tond biex ma nistennewx xi big bang mill-għada li Malta tidħol fl-UE.

Jiena nifhem li hemm setturi li se jmorru ħażin bħat-tarznari u s-self-employed u setturi oħrajn li mhux se jintlaqtu ħażin bħall-qasam ta' l-informatika; qasam li jiena nħoss li jista' anke jmur 'il quddiem bis-sħubija ta' Malta fl-UE.

Ma nistgħux nibqgħu nħarsu lejn dawn l-affarijiet b'kunċett ta' abjad u iswed għax inkella ħadd ma jemminna; aħna rridu nsemmu kemm dak li hu negattiv kif ukoll dak li hu pożittiv.

Jiena persważ li l-partit Laburista, mhux f'dawn il-jiem biss ta' diskussjoni fil-parlament imma f'din il- leġislatura kollha se jkun qed juri maturita` kbira fejn filwaqt li joffri difiża għall-familji u ħaddiema Maltin, min-naħa l-oħra se jkun qed jaħdem biex l-opportunitajiet li l-UE toffri, jittieħdu.

Li hemm bżonn issa hu li niflu dak kollu li għandna niflu u nieħdu l-passi kollha li għandna nieħdu, anke dawk kostituzzjonali jekk inkunu forced nagħmlu dan.

Fl-istess ħin, il-pajjiż – issa m'iniex qed nitkellem f'termini ta' gvern u oppożizzjoni – irid ikun lest to get down to business biex iġib l-aqwa benefiċċji mill-UE u jħares l-interessi tal-familji u l- ħaddiema Maltin.

Qed ngħid dan kollu b'awgurju wieħed, li meta tersaq elezzjoni ġenerali oħra, l-issue ta' l-UE ma tkunx aktar agenda item kif kienet fl-aħħar snin, imma tkun agenda item biss fis-sens ta' liema jkun l- aħjar partit li kapaċi jġib l-aħjar benefiċċji mill-UE.

Il-partit Laburista determinat biex jaħdem fuq dawn il-linji u fil-ġimgħat li ġejjin se nagħmlu institutionalization tar-relazzjonijiet tagħna mal-grupp Soċjalista Ewropew li jiena persważ li jinsab lest li jilqa' l-partit Laburista Malti fi ħdanu.

L-akbar sfida tagħna f'din id-dinja globalizzata se tkun li ndawru l- akbar problemi fi sfidi u opportunitajiet għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Min-naħa tagħna, għandna r-rieda, il-kapaċita` u l-impenn biex nirnexxu f'dan.

Nirringrazzjak

MR SPEAKER: Grazzi.

Ninforma lill-Kamra li ntlaħaq ftehim sabiex il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol jitwal b'nofs siegħa u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, il-liġi li għandna quddiemna hi waħda indispensabbli biex titwettaq is-sħubija ta' Malta fl-UE, liema sħubija ġiet konfermata b'mandat elettorali qawwi.

Qed ngħid dan għaliex il-partit Nazzjonalista rebaħ ħames elezzjonijiet u referendum fuq platform ta' sħubija ta' Malta fl-UE u naħseb li l-ebda gvern Ewropew ma kellu jgħaddi minn ħames rebħiet elettorali u rebħa ta' referendum biex jidħol fl-UE!

L-Onor.

Brincat qalilna li l-referendum kien konsultattiv imma jien ngħidlu li r-referenda kollha huma konsultattivi għax dawn m'humiex strumenti legali imma politiċi u ċertament li ħadd ma jista' jgħid li l-gvern m'għandux mandat biex jagħmel dak li hemm bżonn biex Malta tidħol fl-UE.

Wieħed mir-rekwiżiti biex il-gvern jagħmel dan hu proprju li jagħmel liġi bħal din li qed niddiskutu llum.

Ġaladarba Malta se tkun involuta fil- proċess leġislattiv ta' l-UE, jiġifieri se tieħu sehem fil-formazzjoni ta' dawn il-liġijiet, ikun ovvju li once li dawn il-liġijiet jgħaddu mill-UE, ikunu applikabbli f'Malta wkoll.

L-UE għandha żewġ tipi ta' leġislazzjoni u waħda minnhom hi leġislazzjoni li hija direttament applikabbli f'Malta.

Aħna qed nagħmlu liġi fil- parlament Malti biex f'Malta napplikaw dawn il-liġijiet Ewropej direttament, liema liġijiet ikunu pparteċipaw fihom il-ministri Maltin ukoll.

Dan qed ngħidu għaliex faċli li għal skopijiet demagoġiċi, nibdew ngħidu li l-barranin ta' Brussell se jibdew jilleġislaw fuq Malta pero` l- verita` hi li issa Malta hi parti minn Brussell għax aħna l-politiċi Maltin nieħdu sehem fiha u ninsabu nvoluti direttament fit-tfassil ta' dawk id- direttivi u r-regolamenti li joħorġu minn hekk.

Huwa l-parlament ta' Malta u mhux ta' Brussell li se jgħid li dawk id-direttivi u r-regolamenti li se nkunu approvajna aħna – u fuq ċerti affarijiet għandna anke poter ta' veto – se jkunu applikabbli f'Malta.

Kien hawn min, kemm barra dan il-parlament kif ukoll ġo fih, għamel ħafna storbju għax se niddikjaraw is-supremazija tal-liġijiet ta' l-UE fuq il- liġijiet tagħna.

Jiena nfakkar lill-membri ta' l-oppożizzjoni li diġa` għandna liġi simili u hawn qed nirreferi għal-liġi li għaddejna dwar il- konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem.

Minħabba nuqqas ta' qbil ma' l-oppożizzjoni, dakinhar ma konniex daħħalniha fil-kostituzzjoni dik il- liġi imma kienet saret liġi ordinajra.

Dik il-liġi kienet tgħid li kull liġi li ma taqbilx mal-konvenzjoni Ewropea, taqa' u tirbaħ il-European Convention Act.

Hawnhekk kellna każ klassiku ta' liġi ordinajra li m'hijiex parti mill-kostituzzjoni ta' pajjiżna imma li għandha min-natura tas-super law fis-sens li tirbaħ fuq liġijiet oħra.

U se nikkwota biċċa minn din il-liġi li tgħid hekk:

"Where any ordinary law is inconsistent with the human rights and fundamental freedoms, the said human rights and fundamental freedoms shall prevail and such ordinary law shall, to the extent of the inconsistency, be void.".

Issa din m'hijiex problema ta' pajjiżna biss imma ta' dawk il-pajjiżi kollha li għandhom kostituzzjoni miktuba u ħadd minnhom ma rrinunzjaha minħabba l-UE.

Jiena ma nistax nara fejn il-kostituzzjoni tagħna tista' tikkozza ma' l-acquis jew mad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, anzi ċ- charter tal-human rights ta' l-UE iżid ma' dawk id-drittijiet.

Issa nisperaw li xi ħadd mhu se jqum u jgħid li jekk iżżid id-drittijiet, tkun qed tikkozza l-kostituzzjoni għax f'dak il-każ, id-drittijiet kollha li għandna li m'humiex miktubin fil-kostituzzjoni huma llegali!

Dan ifisser li hu possibbli li tagħmel kif għamlu l-Ingliżi fl-1972 u tagħmel liġi bħal din.

Issa jiena antiċipajt li xi ħadd kien se jgħid li l- Ingliżi m'għandhomx kostituzzjoni miktuba, pero` tajjeb li nfakkar li s- supremazija tal-parlament Ingliż tmur lura ħafna fiż-żmien u hi xi ħaġa sagra għalihom u minkejja dan kollu, dawn xorta għaddew liġi li tgħid li r- regoli ta' l-UE jirbħu fuq kwalunkwe liġi oħra u huma direttament applikabbli għal pajjiżhom.

Issa aħna qed nagħmlu l-istess; suġġetti għall-kostituzzjoni – fejn ma jista' jkun hemm xejn li jikkozza ma' xi provvediment espress tal- kostituzzjoni – il-liġijiet ordinarji kollha li ma jaqblux ma' dawk il- liġijiet li aħna nkunu pparteċipajna fihom fi Brussell jaqgħu u jirbħu dawk ta' Brussell.

M'hemm xejn ħażin f'dan għax fil-kamp limitat tad-drittijiet tal-bniedem diġa` għamilniha fl-1987 u issa se napplikaw l-istess prinċipju fuq area iżjed kbira, dik li fuqha għandha ġurisdizzjoni l-UE.

Il-punt jibqa' li m'hemm xejn li qed jikkozza mal-kostituzzjoni meta nagħmlu dan għax dan il-parlament huwa suprem – ovvjament fi ħdan kostituzzjoni aktar suprema – u fis-supremazija tiegħu jista' jgħid li l-liġi ta' l-UE hija direttament applikabbli f'pajjiżna.

Sur President, jien nixtieq nikkwota mill-awtobijografija u l-memoirs ta' Sir Geoffrey Howe li kien is-solicitor general li fil-gvern ta' Edward Heath kien fassal il-European Communities Bill ta' l-1972.

Dan kien qal li għamel weekend jaqra l-argumenti kollha ta' Enoch Powell - argumenti li kienu simili għal dawk li smajna llum min-naħa ta' l-oppożizzjoni - kontra li ssir liġi bħal din u fl-aħħar qal hekk:

"The electorate has endorsed the principle of membership.

The final crucial stage could be properly entrusted to parliament itself for the very sovereignty of parliament entitled that body to manage or deploy that sovereignty on behalf of the British people in partnership with other nations on such terms as parliament itself might decide.".

Issa l-gvern Nazzjonalista għandu l-mandat elettorali tal-poplu li kemm-il darba esprima ruħu favur sħubija fl-UE u għandna liġi ordinarja - li in parte wkoll se temenda l-kostituzzjoni u fuq din nitkellem aktar 'il quddiem – li qed tgħid li dawk ir-regolamenti direttament esegwibbli fil- pajjiżi membri, se jkunu esegwibbli f'Malta wkoll.

Ma hawn xejn straordinarju hawnhekk għax kull pajjiż li jidħol fl-UE jagħmel l-istess biex jaddatta l-leġislazzjoni tiegħu għar-rekwiżiti ta' l-UE; min jemenda l- kostituzzjoni u min jagħmel liġi.

Aħna se nagħmlu ż-żewġ affarijiet f'salt għax se nagħmlu l-liġi ordinarja u biex żgur niċċaraw l-affarijiet - mhux għax kellna bżonn nagħmlu hekk - se nemendaw artiklu 65 tal-kostituzzjoni fejn se ngħidu li l-parlament jista' jagħmel kwalunkwe liġi f'pajjiżna nkluż dawk taħt id-dritt internazzjonali u taħt it-trattat ta' sħubija ma' l-UE.

Din l-emenda se tkun entrenched – anke jekk fl-inqas forma, dik ta' maġġoranza assoluta – fil-kostituzzjoni u biex nagħmlu dan għandna bżonn 33 vot favur.

Anke jekk ħadd ma jivvota kontra, xorta jrid ikun hemm 33 vot favur biex nemendaw dik il-parti tal-kostituzzjoni.

F'liġi ordinarja, kulma għandek bżonn hu maġġoranza sempliċi ta' dawk li jkunu preżenti f'dak il- mument meta jittieħed il-vot.

Dan ifisser li jekk se jkun hawn maġġoranza assoluta meta nivvotaw fuqha fit-third reading, din se ssir parti mill- kostituzzjoni.

Dan se jsir mhux għax kien hemm għalfejn imma biex nagħmlu kif għamlu pajjiżi oħrajn u nsemmu l-UE fil-kostituzzjoni tagħna.

Fil-fatt, jiena qgħadt noqgħod naqra l-kostituzzjonijiet kollha tal-membri preżenti ta' l-UE u b'eċċezzjoni ta' xi tnejn minnhom, kollha kemm huma għandhom riferenza għall-UE fil-kostituzzjoni tagħhom; hemm min għandu riferenza sempliċi u hemm min għandu riferenza dettaljata.

Aħna ħadna the middle of the road approach u sejrin nemendaw artiklu 65 sabiex nikkonfermaw id-dritt tal-parlament Malti li ġaladarba hu suprem dejjem fi ħdan il-kostituzzjoni, dan jista' jgħaddi kwalunkwe liġi, anke liġi li tkun fuq liġijiet oħrajn.

F'dan il-parlament għaddew anke liġijiet inġusti imma sakemm ma kisrux il-kostituzzjoni, dawn xorta baqgħu.

Sur President, issemmew il-qrati tal-Lussemburgu.

Fil-European Convention Act aħna tajna d-dritt li jekk ċittadin Malti jirbaħ kawża quddiem il- qrati Ewropej ta' Strasbourg, is-sentenza ta' dawk il-qrati tkun inforzata f'Malta.

Ħalli nagħti eżempju.

Ejja ngħid li f'każ partikolari, qorti internazzjonali tagħti sentenza kontra l-gvern Malti sabiex dan iħallas lil Mr "X" Lm50,000 imma minkejja dan, il-gvern Malti ma josservax dik is- sentenza.

F'dak il-każ, Mr "X" jista' jmur quddiem il-qorti kostituzzjonali Maltija u din malli tara li Mr "X" għandu sentenza maħruġa mill-qorti Ewropea, taqbad u tinforza dik is-sentenza.

Tafu xi jfisser dan?

Li jekk Mr "X" tilef kawża quddiem il-qorti kostituzzjonali Maltija u mar Strasbourg u hemmhekk rebaħha, il-qorti kostituzzjonali ta' Malta jkollha tibla s-sentenza u tinforzaha kontra l-parir tagħha stess!

Dan ifisser li dawn l-affarijiet diġa` saru f'ambiti oħra u allura m'hemm xejn straordinarju ħlief li se tinbidel l-entita`; qabel dik kienet fuq id- drittijiet tal-bniedem biss, issa din se tkun fuq l-affarijiet li l-UE għandha ġurisdizzjoni fuqhom.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li jien verament ma nara xejn f'din il- liġi li tikser il-kostituzzjoni, aktar u aktar meta dan il-provvediment li huwa meħtieġ għal sħubija fl-UE ġie konfermat kemm-il darba mill-elettorat Malti.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, quddiemna għandna liġi li tirrapreżenta l-aħħar parti ta' mixja twila li l-poplu tagħna għamel biex jidħol fl-UE.

Kif qal tajjeb il-Prim Ministru, dan hu ċertament mument storiku anke mil-lat kostituzzjonali għaliex qegħdin ngħidu li Malta finalment se tkun parti mill-UE u li bħal pajjiżi l-oħra membri ta' l-UE, se jkollha wkoll is-sistema legali tagħha marbuta mas-sistema legali ta' l- istess unjoni.

Pajjiżna beda miexi f'qafas differenti milli kellna qabel, qafas fejn id-deċiżjonijiet li jittieħdu, ma jitteħdux biss minn pajjiż waħdu imma jittieħdu kollettivament mill-pajjiżi kollha membri ta' l-UE.

Wieħed għandu jenfasizza li din hija liġi li fil-fatt qiegħda tgħid li t- trattat tas-sħubija bejn Malta u l-UE kif ukoll attijiet preżenti u futuri addottati mill-UE għandhom jorbtu f'Malta wkoll u jsiru parti mil-liġi domestika.

Il-Ministru Borg għadu kif għamel riferenza għall-fatt li r- relazzjoni bejn il-livell tad-drittijiet internazzjonali u l-livell ta' dritt intern kultant jidħlu f'xulxin.

Fil-fatt dan hu l-mod kif l-UE ħadmet u ħadmet tajjeb tul iż-żminijiet u din hi s-sistema li biha jaħdmu l- pajjiżi l-oħra ta' l-UE.

Importanti li ngħidu li din hi liġi li qed tagħmel bidla fil-kostituzzjoni fejn qed tagħmel riferenza li l-parlament jista' jagħmel liġijiet għar- rigward tas-sħubija tagħna ma' l-UE u anke rigward obbligi reġjonali u internazzjonali tagħna.

Din hija klawsola mportanti u interessanti għaliex għall-ewwel darba s-sistema legali tagħna qegħdin neħduha fuq livell aktar modern, livell li jirrifletti r-realtajiet taż-żmenijiet tal-lum.

Per eżempju, l-obbligi internazzjonali ta' Franza daħlu fis-sistema legali interna tagħhom.

Huwa veru li kif qal tajjeb il-Ministru Tonio Borg, forsi din il-klawsola ma kienx hemm bżonn li ssir, pero` jien naraha li qiegħda f'postha hemmhekk u għalhekk ikun tajjeb li wieħed jagħmel riferenza għaliha.

Issa ħalli ndur biex nitkellem fuq affarijiet oħra għax dwar il- klawsoli li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi nistgħu nitkellmu fid-dettall meta naslu fl-istadju ta' kumitat.

Matul dan id-dibattitu, l-oppożizzjoni tat wieħed x'jifhem li fl-istadju ta' kumitat se tagħmel analisi u anke se tiskrutinja l-mod kif se jopera dan l-abbozz ġaladarba jsir liġi.

Nistgħu ngħidu li dan huwa wkoll mument politiku għax Malta waslet biex tagħlaq dan iċ-ċiklu.

Jien ħadt gost nisma' lill-Onor.

Leo Brincat jgħid li sa elezzjoni oħra l-kwestjoni ta' Malta fl-UE m'hijiex se tibqa' issue u li l-issue se tkun liema partit politiku se jmexxi lil Malta fl-UE l-aħjar.

Jien naħseb li politikament kien ikun ħafna iktar għaqli li kieku l-partit Laburista ħa dak l- atteġġjament anke qabel ir-referendum u l-elezzjoni li għaddiet.

Naturalment kulħadd huwa fil-liberta` li jagħmel il-politika li jrid hu, pero` rrid ngħid li jien ma qbiltx mal-partit Laburista meta dan iddikjara li għalkemm hu se jaċċetta r-rieda tal-maġġoranza, se jivvota kontra dan l- abbozz ta' liġi, anke għaliex l-argument li qed iġib ma jreġix.

Ħalli nispjega għaliex qed ngħid hekk.

Il-partit Laburista qed jgħid li ġaladarba vvotaw numru ta' nies għalih minħabba li huwa kontra l-adeżjoni ta' l-UE allura huwa se jivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi b'rispett lejn dawn in-nies, biex ikun qed jirrappreżenta lil min appoġġjah fl-elezzjoni li għaddiet.

Madanakollu ta' min ifakkar li qabel l-elezzjoni l-partit Laburista kien qal li hu ma jirrikonoxxix ir-riżultat tar-referendum imma jirrikonoxxi r-riżultat ta' l- elezzjoni, u allura jekk ried ikun konsistenti, wara l-elezzjoni kellu jirrikonoxxi r-riżultat ta' l-elezzjoni, jaċċetta li dik hi r-rieda tal- poplu u juża dik l-okkażjoni biex jagħmel bidla fil-politika tiegħu fid- dawl ta' dak li qal hu stess qabel l-elezzjoni.

Wara kollox il-partit Laburista stess kien jgħid li r-referendum kien konsultattiv u kien fl- elezzjoni fejn kellha ssir l-għażla.

Imma nsomma, issa dawn l-argumenti għamilniehom kollha ad nauseam u naħseb li kulħadd xeba' jismagħhom, pero` bilfors ridt nagħmel il-punt li konsistement mad-dikjarazzjonijiet politiċi li għamel il-partit Laburista stess, fil-fehma tiegħi huwa żball li l- partit Laburista se jivvota "le" għal dan l-abbozz ta' liġi.

Jekk irid, il- partit Laburista għandu ċans jirrivedi d-deċiżjoni tiegħu sakemm naslu biex nivvotaw.

Fid-diskors tiegħu, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni pprova jiġġustifika l-mod kif aġixxa, pero` kif qal il-partit Laburista stess, issa huwa għandu joqgħod għar-rieda tal-maġġoranza, jaċċetta dak ir-riżultat u jagħmlu tiegħu.

Ikun ħafna iktar ta' ġid għal Malta u anke għall-partit Laburista nnifsu li kieku ż-żewġ naħat tal-Kamra jivvotaw favur l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax b'hekk dan il-pajjiż kien ikun jista' jmexxi u jittratta materji oħrajn.

Wara kollox l-għażla li Malta tidħol fl-UE ħadha l-poplu stess.

Sur President, meta kien qed jitkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, huwa qal li ma rridux ninsew l-ispeċifiċita` ta' pajjiżna, jiġifieri li din il- gżira, li qiegħda fil-periferija ta' l-Ewropa, hija waħda mill-iċken membri, anzi bħalissa hija l-iċken membru ta' l-UE u waħda mill-iċken pajjiżi fl-Ewropa.

Jekk fhimtu sew, huwa kien qed iġib dak l-argument biex jipprova jiġġustifika l-pożizzjoni li ħa l-partit Laburista qabel ir- referendum u wara r-referendum, qabel ma saret l-elezzjoni.

Fil-fehma tiegħi, dan l-argument li ġab il-Kap ta' l-Oppożizzjoni iktar jikkonferma kemm wieħed għandu jivvota favur l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax huwa proprju minħabba dawn il-fatturi li semma l-Kap ta' l- Oppożizzjoni li pajjiżna ma jistax jaffordja li jibqa' biss backwater politiku u ekonomiku imma jrid jidħol fil-qalba ta' l-affarijiet u jagħti l- kontribut tiegħu.

B'hekk inkunu qed nassiguraw li nkunu qed naġixxu fuq livell internazzjonali u nkunu qed nagħmluha possibbli għalina li jkollna say fid-deċiżjonijiet li jittieħdu u li jkunu se jeffettwawna.

Ma nixtieqx intawwal għax hawn diversi kelliema li jridu jitkellmu, pero` rrid ngħid li issa li l-Prim Ministru u l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin iffirmaw it-trattat f'Ateni biex insiru membri ta' l-UE, imiss li din il-Kamra, li tirrappreżenta lill-poplu kollu tagħna, tirratifika dik il- firma.

Wara kollox hija espressjoni ta' demokrazija li meta pajjiż jagħmel rabta internazzjonali, dik ir-rabta internazzjonali mhux biss tiġi attwata imma tħalli anke effett legali.

Fil-fatt dan li qed nagħmlu llum huwa prova li l-proċess parlamentari huwa importanti ħafna fi ħdan l-attivita` kollha ta' dan il-pajjiż, u li dan il-Parlament huwa kruċjali biex dan it- trattat ikun jista' jiġi attwat u validament ratifikat.

Kif rajna, diġa` hemm pajjiż li rratifika t-trattat ta' adeżjoni ma' l-UE, li huwa d- Danimarka, u fil-fatt qed nistennew li l-pajjiżi l-oħra jagħmlu l-istess.

Jien nawgura li dak li ħadem għalih u għażel il-poplu Malti jitwettaq bl- appoġġ ta' dan il-Parlament, għalkemm kif għedt diġa` - imma din hi l- opinjoni tiegħi, u naturalment nirrispetta l-opinjoni ta' kull politiku f'dan il-parlament - kien ikun ħafna iktar għaqli li kieku biex jiġi rratifikat dan it-trattat kien ikollna l-consensus sħiħ taż-żewġ naħat ta' din il-Kamra.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Fenech.

ONOR.

TONIO FENECH: Sur President, jiena naqbel mal-kelliema ta' qabli li qalu li dan hu mument storiku kemm għal pajjiża kif ukoll għall-parlament Malti.

Jiena nħossni tassew kburi li nifforma parti minn dan il-parlament li wasal biex jirratifika t-trattat ta' sħubija ta' pajjiżna fl-UE wara snin ta' negozjati intensivi.

Meta bdejt nisma' id-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ u bil-mod kif beda jpoġġi d-diskors tiegħu fil-bidu, kelli xi ftit tat-tama li sa fl- aħħar, Dr. Sant kien se jgħid li postna hu tassew fl-Ewropa.

Sfortunatament minflok ġara hekk erġajna smajna r-retorika Laburista tal-kampanja elettorali li għada kif għaddiet u cioe` li l-partnership hi l-aħjar għażla u l-poplu missu għażel lilha.

Agħar minn hekk, Dr. Sant qal li dan il-gvern rebaħ l-elezzjoni għax xtara l-voti matul il-kampanja elettorali.

Ċertament li dan ma jaqbilx ma' dak li qalu uffiċjali oħra tal-partit Laburista fejn sostnew li huma tilfu l-elezzjoni għax il-kurrent kien favur sħubija fl-UE u għalhekk ma nistax nifhem kif Dr. Sant wasal għal dik il- konklużjoni.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni nisimgħu kliem bħal li l-UE hi stat ta' fatt u jridu jaħdmu fi ħdanha u fl-istess ħin nisimgħu kliem ieħor bħal din li ssir kruċjata kostituzzjonali kontra din ir-ratifika fejn qed jipprovaw idaħħlu ħafna dubji dwar jekk din il-liġi hijiex b'xi mod se tikser il- kostituzzjoni jew tnaqqas minn xi drittijiet li l-poplu Malti għandu safeguarded b'din il-kostituzzjoni.

Jiena m'iniex persuna li nista' nitkellem b'awtorita` fuq il-kostituzzjoni pero` jidher ċar li din il-liġi bl-ebda mod ma hi se xxekkel il- kostituzzjoni.

Ma hu minnu xejn dak li qed tipprova tgħid l-oppożizzjoni li l-Prim Ministru se jiġi f'sitwazzjoni fejn jaqbad u jagħmel il-liġijiet.

Kif spjega tajjeb il-Viċi Prim Ministru, kull liġi li l-Prim Ministru jkollu bżonn jagħmel, ikollu l-ewwel joħroġ legal notice dwarha imbagħad iressaqha quddiem il-parlament.

Jiena naħseb li l-poplu Malti qed jistenna xi ħaġa differenti minn dan id- dibattitu.

Il-poplu Malti ma jridx jisma' iżjed dwar jekk pajjiżna għandux jidħol jew le fl-UE imma qed jistenna li l-parlament kollu jerfa' r- responsabbilta` li h u stess tah fir-referendum u fl-elezzjoni u jibda jagħmel it-tibdiliet meħtieġa fil-liġijiet ta' pajjiżna sabiex iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin ikollhom l-istess drittijiet tal-popli Ewropej l-oħra.

Il- poplu Malti illum irid jisma' dwar il-bibien li se jinfetħu permezz ta' l- UE, bibien li nistgħu ngħaddu minnhom kollha jekk inkunu kapaċi naħdmu flimkien għall-ġid ta' pajjiżna.

Wasal iż-żmien li nitkellmu dwar kif se naħdmu flimkien biex nieħdu kemm nistgħu mill-UE.

Fl-esperjenza tiegħi ta' osservatur fil-parlament Ewropew u bħala membru fil-kumitat tal-budget ta' l-UE, ikolli kuntatt mill-qrib ma' diversi deputati minn diversi pajjiżi Ewropej u ċertament kienet interessanti d-diskursata li għamilt ma' wieħed Ġermaniż fejn staqsejtu kif l-Ispanjoli qed jirnexxilhom jieħdu madwar 80% tal-fondi allokati lilhom mill-UE meta l-average tal-pajjiżi l-oħrajn hu ta' 65%.

Ir-risposta uffiċjali ġeneralment kienet tkun li l-Ispanjoli jieħdu dawk il-fondi kollha għax ikollhom proġetti tajbin pero` dan il-Ġermaniz qalli li s- sigriet ta' l-Ispanjoli hu li jafu jaħdmu ħafna flimkien; il-kummissarju Spanjol u l-membri Spanjoli tal-parlament Ewropew – kemm dawk poplari, kemm dawk Soċjalisti kif ukoll il-Greens - jiġbdu ħabel wieħed għall-ġid ta' pajjiżhom.

Keeping in mind li diġa` kien hemm xi kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni li wrew it-tħassib tagħhom li Malta mhux se jirnexxilha tieħu il-fondi kollha, jiena ngħid li aħna għandna fejn nitgħallmu mill-Ispanjoli għax ma jistax ikun li aħna nidħlu fl-UE u l-oppożizzjoni tibqa' tilgħab il-logħba tal-gallarija; l-approach ta' l-oppożizzjoni li tħalli lill-gvern jaħdem waħdu u toqgħod biss tosserva x'qed jiġri mhux approach li se jwassal biex Malta tieħu l-massimu li tista' tieħu mill-Ewropa.

Jekk pajjiżna jimxi 'l quddiem fl-Ewropa, se ngawdu aħna lkoll - anke d-deputati ta' l- oppożizzjoni – u għalhekk, iż-żewġ partiti għandhom jibdew jaħdmu flimkien biex il-fondi li hemm għal pajjiżna neħduhom, mhux biss għax dawn itejbu l- ħajja tal-poplu Malti fuq livell ambjentali u strutturali imma anke għaliex dawn kapaċi jagħtu spinta lill-ekonomija Maltija.

Sħubija fl-UE se tkun tfisser garanzija fuq l-istandards u r-regolamenti Ewropej.

Matul il-kampanja elettorali, smajna lill-oppożizzjoni tgħid li għandna għalxiex nibżgħu minn dawn ir-regolamenti, pero` dan mhux minnu.

M'għandniex għalxiex nibżgħu minn dawn ir-regolamenti - li jittrattaw fost oħrajn is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, il-livell u l-kwalita` tal-prodotti sabiex dawn ikunu aħjar għall-familji tagħna, l-urban waste water directive li tipproteġi l-ilma tagħna u l-mod kif niddisponu mill- iskart – għaliex dawn huma kollha regolamenti fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi u dawk il-ftit regolamenti li ma kienux jgħoddu għalina minħabba ċ- ċirkostanzi partikolari ta' pajjiżna ġew innegozjati fejn fost l-oħrajn ġibna d-deroga fuq ix-xiri tat-tieni propjeta`, fuq il-moviment ħieles tal- ħaddiema, rikonoxximent dwar il-ħtiġijiet ta' reġjun ta' Għawdex, iz-zona ta' konservazzjoni għas-sajjieda Maltin, ir-rikonoxximent tan-newtralita`, il-protokoll dwar l-abort, l-għarfien tal-Malti bħala lingwa uffiċjali u l- kundizzjoni li f'Malta ma tidħolx il-VAT fuq l-ikel u l-mediċini sakemm jibqa' jkun hemm pajjiżi fl-UE li m'għandhomx din il-kundizzjoni.

Il-fatt li din il-liġi tagħti l-poter lill-Prim Ministru biex b'ordni jirranġa xi regolamenti hu fatt pożittiv u se ngħid għaliex.

Malta diġa` għaddiet minn proċess biex il-liġijiet Maltin u dawk ewropej jiġu jaqblu imma jekk b'xi żball, kellna liġi li għaddiet mingħajr ma tat ċertu dritt li suppost kellha tagħti skond il-liġijiet ewropej, il-Prim Ministru se jkollu l-poter li jemenda din il-liġi sabiex ma nkunux f'sitwazzjoni fejn ħaddiem Malti jkollu anqas drittijiet minn wieħed Ewropej.

Sħubija fl-UE se tfisser ukoll li l-Maltin se jkollhom l-istess drittijiet ta' l-Ewropej u dan ma jfissirx biss li l-Maltin se jkunu jistgħu jgħaddu mill-"EU Citizens" section ta' l-ajruport imma jfisser li kumpanniji Maltin se jkunu jistgħu jesportaw u jinvestu ġewwa l-Ewropa bla restrizzjonijiet, iż-żgħażagħ tagħna se jkunu jistgħu jistudjaw fl-Ewropa u jkunu trattati bħala ta' ġewwa, il-Maltin ikollhom dritt li jagħżlu li jagħmlu esperjenza ta' xogħol barra pajjiżna bla xkiel u jkollhom id-dritt li l-pensjoni li jakkumulaw f'pajjiżna, ma tintilifx jekk imorru jaħdmu f'pajjiż Ewropew ieħor.

Sur President, anke jekk l-oppożizzjoni ma tasalx biex tivvota favur dan it- trattat - kif fl-opinjoni tiegħi għandha tagħmel biex tirrispetta r-rieda tal-poplu – aħna xorta sejrin nirrispettaw id-deċiżjoni tagħhom.

Jiena nemmen li l-importanti hu li minn issa 'l quddiem, il-gvern, l-oppożizzjoni u l-poplu Malti kollu jibdew jaħdmu flimkien biex pajjiżna jieħu il-massimu li jista' jieħu mis-sħubija tiegħu fl-UE.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 25 ta' Ġunju, 2003 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Unjoni Ewropea – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont). ----------------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar Awditjar Intern u Investigazzjonijiet Finanzjarji – Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra taġġorna għal għada, l-Erbgħa, 25 ta' Ġunju, 2003 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat wara li saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EMBELLISHMENT AND LANSCAPING CONSORTIUM - SPIŻA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Mindu twaqqaf il-consortium tal-landscaping, jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fuq pjanti, xitieli, siġar, vetturi, inġenji u apparat simili?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-flus allokati għall-embellishment and landscaping consortium s'issa nħarġu sitt ċertifikati għax-xogħol konness mal-proġett public private partnership li jammontaw għal total ta' Lm1,887,094.27, eskluż il-VAT, iżda inkluż is- salarji tal-ħaddiema kollha, li jiffurmaw il-biċċa l-kbira ta' l-ispiża.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT – DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mill-ministeru u dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu fix-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is-sena?

Kemm hi ċ-ċifra fi flus ta' dawn id- direct orders?

Jista' jagħtini l-informazzjoni għall-perjodu 2001 u 2002?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għax- xiri b'direct order ta' affarijiet u servizzi li jiswew aktar minn Lm 2,500 minħabba f' urġenza jew singularita' ta' provvista wara li ntalab u ngħata permess mill- ministeru tal-finanzi.

L-informazzjoni mitluba li tirrigwarda lil dak li qabel kien il-ministeru ta' l-agrikoltura u s-sajd u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu hu kif ġej:

|Jannar-Apr|xejn | |il 2001 | | |Jannar-Apr|Provvista ta' IPC | |il 2002 |għas-sistema | | |komputerizzata | | |tal-klassifika | | |tal-karkassi | | |tal-majjali – | | |Lm3,750 | |Jannar-Apr|xejn | |il 2003 | |

EDUKAZZJONI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm direct orders ħarġu mill-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu fix-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is-sena?

Kemm hi ċ-ċifra fi flus ta' dawn id-direct orders?

Jista' il-Ministru jagħtini l-istess informazzjoni għall-perjodu 2001 u 2002?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid kemm direct orders ħarġu mill-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha fix-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is-sena?

Tista' il-Ministru tagħtini l-informazzjoni għall-perjodu 2001 u 2002?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li b'kollox kien hemm 95 direct order li ħarġu mill-ministeru għal Ghawdex u d-dipartimenti li jaqgħu taħti matul s-snin 2001 u 2002 kif ukoll bejn Jannar u April ta' din is-sena.

i) Dipartiment għas-servizzi korporattivi u segretarjat permanenti

|Sena |Direct |Ammont | | |Orders | | |2001 |5 |Lm5900 | |2002 |9 | | | | |9729 | |2003 |3 | | | | |6817 |

ii) Customer service department

|Sena |Direct |Ammont | | |Orders | | |2001 |25 |Lm103.99| | | |1 | |2002 |25 | | | | |117.376 | |2003 |9 | | | | |33.613 |

iii) Dipartiment tal-progetti u żvilupp |Sena |Direct |Ammont | | |Orders | | |2001 |5 |Lm52,445 | |2002 |9 | | | | |78198 | |2003 |5 | | | | |13383 |

ĦAŻ-ŻABBAR: ST.

PETER'S – ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk għandux xi pjani sabiex isir resurfacing tat-toroq fl-area ta' St Peters Ħaż-Żabbar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat għat-toroq qed ifassal programm għall-asfaltar ta' toroq fl-inħawi imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm kuntistabbli, surġenti, spetturi, suprentendenti u assistenti kummissarji fil-korp tal-pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-preżent fil-korp tal-pulizija hemm seba' assistenti kummissarji, 18-il supretendent, 82 spettur, 303 surġenti u 1,872 kuntistabbli.

BORMLA: TRIQ IX-XATT – ĦRUĠ TA' ILMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jara li ssir investigazzjoni dwar ilma ħiereġ ta' kuljum fi Triq ix-Xatt, Bormla, ħdejn il-ħanut Galea Sluta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma diġa' għamlet ċertu stħarriġ biex ikun stabilit mnejn ħiereġ l-ilma iżda dan s'issa ma tax riżultat.

L-investigazzjonijiet għadhom għaddejjin u se jiġi stabilit ukoll jekk dan l-ilma huwiex ilma tax-xorb.

REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm karozzi ġodda ġew reġistrati f'Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is-sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li n-numru ta' vetturi ġodda li ġew reġistrati matul l-ewwel erba' xhur ta' din is-sena hu kif ġej:

|Janna|619 | |r | | |Frar |604 | |Marzu|503 | |April|719 |

ETC - BARRANIN MINGĦAJR PERMESS TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il- Ministru jgħid kemm u fejn saru rapporti matul Jannar, Frar, Marzu u April 2003 ta' fejn instabu barranin jaħdmu bla permess?

X'sar f'kull każ u x'kien ir-riżultat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li rapporti dwar barranin li saru minn Jannar sa April ta' din is-sena huma dawn:

|Xaha|Rappo|Post | |r |rti | | |Jann|3 |tliet lukandi | |ar | | | |Frar|3 |żewġ lukandi u post | | | |ta' kostruzzjoni | |Marz|4 |post kummerċjali, | |u | |wieħed industrijali u | | | |tnejn ta' kostruzzjoni| |Apri|1 |lukanda | |l | | |

F'kull każ indikat, l-uffiċjali ta' l-ETC għamlu l-ispezzjoni meħtieġa u rrapportaw il-każ lill-pulizija sabiex jittieħdu l-passi skond il-liġi.

TIĠDID TA' PASSAPORTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jara li persuni 'l fuq minn 75 sena jingħataw il- faċilita' li jġeddu l-passaport kull sena jew sentejn flok għal perjodu sħiħ ta' għaxar snin?

ONOR.

TONIO BORG: Is-suġġeriment ta` l-Onor.

Interpellant se jiġi kkonsidrat mid-dipartiment konċernat.

TAXXI INTERNI - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 313 - u cioe` dwar każi pendenti ta' persuni b'kontijiet x'jagħtu lid-dipartiment tat-taxxi interni u lid-dipartiment tal-VAT - jista' il-Ministru jgħid jekk dawn il- każi issa ġewx solvuti?

Jista' jgħid kemm kellhom jagħtu bħala total u kemm attwalment tħallas?

ONOR.

JOHN DALLI: Mhux magħruf eżattament għal liema każi pendenti qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant.

Jekk dawn jirriferu għall-ftehim li għandu d-dipartiment tat-taxxi interni ma' taxpayers biex iħallsu t- taxxa dovuta għas-snin l-imgħoddija f'pagamenti fix-xahar, l-informazzjoni hija din:

|Numru ta' ftehim |4283 | |Ammont |Lm3,205,| |globalment dovut |079 | |Ammont imħallas | | | |2,055,53| | |4 | |Bilanċ dovut | | | |1,149,54| | |5 |

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fil-każ tal-VAT, id-dipartiment joħroġ biss kontijiet skond id-dikjarazzjonijiet li jirċievi fuq bażi ta' self- assessment.

Madanakollu, minn żmien għal żmien jinħarġu stimi f'każi fejn isiru investigazzjonijiet.

Matul Jannar – Mejju ta' din is-sena kien hemm ukoll numru ta' taxpayers li bagħtu l-formula tal-VAT mingħajr il-ħlas tat-taxxa dikjarata.

Minn dawn kien hemm 62 taxpayer u t-taxxa pagabbli kienet tammonta għal Lm300,231.

Id-dipartiment ħa l-passi meħtieġa u 48 taxpayer ħallsu t-taxxa dovuta li kienet tammonta għal Lm206,124.

Fl-aħħar ta' Mejju kien hemm 14-il taxpayer li kellhom jagħtu Lm94,107.

F'dawn il-każi qed jittieħdu proċeduri ċivili sabiex tinġabar it-taxxa dovuta.

WELFARE COMMITTEE – INTERNAL AUDIT REPORT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba li ngħatajt għall-mistoqsija parlamentari 309, jista' il-Prim Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-rapport li hemm riferenza għalih f'appendix 2b dwar il-welfare committee?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li hija prattika stabilita, anke fis-settur privat, li l-awditur intern jirrapporta direttament lill- management ta' l-entita` konċernata u li r-rapporti ta' l-awditur intern jibqgħu konfidenzjali, għalkemm l-awditur estern għandu d-dritt li jitlob u li jirċievi kopja ta' dawn ir-rapporti.

Din il-prattika hija riflessa fl- abbozz ta' liġi dwar verifika interna u investigazzjonijiet li bħalissa qed jiġi kkonsidrat mill-parlament fl-istadju ta' kumitat.

Nirriferi b'mod partikolari lill-Onor.

Membru għall-klawsola 22 ta' dan l- abbozz li tispeċifika lil min u f'liema ċirkostanzi r-rapporti ta' l- awditur intern jew l-informazzjoni li jkun ġabar jistgħu jingħataw.

MELLIEĦA: TRIQ CARUANA DINGLI – BINI TA' ĠNIEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal il- proġett bejn l-awtorita' tad-djar u l-kunsill lokali tal-Mellieħa biex tinbena l-wesgħa art bejn Triq Caruana Dingli u Triq Sifa fil-Mellieħa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-progett ta' bini ta' ġnien fil- post indikat mill-Onor.

Interpellant se jsir bejn id-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar u l-kunsill lokali tal-Mellieha.

Ninsab informat ukoll li ricentement sar qbil li l-proġett jinbeda fis-snin li gejjin jekk il- kunsill ikun kiseb il-permessi meħtieġa.

SKEJJEL - MATERIALS AND SUPPLIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: X'inhi r-raġuni li l-flus dovuti għal materials and supplies għadhom ma ntbagħtux lill-iskejjel meta s-soltu dawn jaslu għall-bidu ta' Mejju?

Japprezza l-Ministru li bħalissa l-iskejjel ikollhom ħafna ħlasijiet pendenti u jridu jaħsbu għal materjal edukattiv?

Meta hemm il-ħsieb li jintbagħtu dawn il-flus?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li l-proċess ġie ffinalizzat u bħalissa qed tittieħed l-azzjoni meħtieġa biex it-tieni instalment dovut lill- iskejjel jitħallas mill-aktar fis.

VAT - MULTI MAĦFURA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-tagħrif mitlub mill-ġurnal The Malta Financial and Business Times tal-11 ta' Ġunju ta' din is-sena, jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom mhix qed tingħata l-informazzjoni mitluba?

Jista' jqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba dwar l-ammont ta' multi li nħafru qabel l-elezzjoni ġenerali 2003 lil min ma ddikjarax il-VAT dovuta kif suppost?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-maħfriet li qed jirriferi għalihom l-Onor Interpellant huma miżura li tħabbret fil-budget għal din is-sena u li ġiet implimentata fil-kuntest tal-provvedimenti fil-liġi tal-VAT 1995 u l-liġi tas-CET 1997.

Ma nistgħux nagħtu d-dettalji mitluba għaliex din il-miżura kienet waħda ġenerali u għalhekk għad irridu naraw minn se jieħu vantaġġ minnha.

Id-dettalji ma nagħtuhomx ukoll għaliex din hi informazzjoni konfidenzjali bejn it-taxpayer u d-dipartiment.

FTEHIM MAL-MICROSOFT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-ministeru dwar l-oġġezzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea għas-sensiela ta' ftehim li diversi gvernijiet, fosthom anke dak ta' Malta, iffirmaw mal- Microsoft?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel riferenza aktar ċara dwar l-oġġezzjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea li jagħmel riferenza għalihom fil-mistoqsija tiegħu.

SKEJJEL – SEX EDUCATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk fl-iskejjel ta' l-istat studenti subien u bniet jiġux mgħallma l-possibbilta` li jieħdu sexually-transmited infections jekk jipprattikaw is-sess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li studenti fil-form IV għandhom parti mill- programm ta' personal and social development li jittratta dwar STIs fil- module ta' health and sexuality.

Barra li jitgħallmu fuq id-differenza bejn HIV u AIDS u l-mod kif din tista' tgħaddi fuq l-istudenti, jiġu mgħallma l-infezzjonijiet ewlenin bħall-chlamydia, gonhorrea, hepatitis, herpes u syphilis u kif dawn tista' teħodhom.

GĦalhekk l-istudenti qed jiġu mgħallma kif dan il-mard għandu jiġi evitat u xi protezzjoni tista' tuża kontrihom.

L-għalliema tal-PSD ngħataw taħriġ fuq is-sexuality and relationship education fl-inservice courses tas-sena 2002.

SKEJJEL – PHYSICAL EDUCATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li huwa fatt magħruf li l-obesita` fost it-tfal hija allarmanti, jista' il- Ministru jgħid x'inhu jagħmel id-dipartiment ta' l-edukazzjoni biex jiżgura li l-lezzjonijiet f'kull livell ta' l-iskejjel primarji, sekondarji u sixth form fl-edukazzjoni fiżika jiżdiedu?

X'qed isir biex il-ġenituri jintwerew il-benefiċċju li t-tfal jagħmlu eżerċizzji fiżiċi regolari u li dawn għandhom jibdew l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dipartiment tal-kurrikulu jorganizza regolarment korsijiet għall-għalliema biex jadottaw strateġiji ta' tagħlim biex aktar jimmotivaw lill-istudenti lejn l-attivita' fiżika.

Ikunu organizzati għadd ġmielu ta' field days u fun runs fuq bażi ta' reġjun, ta' lokalita' u ta' skola.

F'ħafna minn dawn jipparteċipaw il-ġenituri.

Id-dipartiment tal-kurrikulu jemmen li parti sostanzjali tal-problema tista' titnaqqas bi programm edukattiv.

L-istudenti jingħataw tagħrif u parir mhux biss mill-PE teachers iżda wkoll minn teachers tal-PSD u tal- home economics meta l-istudenti jagħżlu dan is-suġġett bħala option.

Id- dieta u r-relazzjoni bejn l-attivita' u l-ikel huma wkoll temi fis-sillabu għall-istudenti tal-PE option.

SKEJJEL - PHYSICAL EDUCATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fis-sena skolastika li ġejja jkun hemm aktar lezzjonijiet ta' l-edukazzjoni fiżika?

Kemm kien hemm f'din is- sena li se tagħlaq?

Jista' jagħti l-figuri għal kull livell?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhux previst li fis-sena li ġejja jkun hemm żieda fil-lezzjonijiet ta' l-edukazzjoni fiżika.

Fis-sena li għaddiet, it-taqsim ta' ħin għal-lezzjonijiet ta' l-edukazzjoni fiżika kien hekk:

Skola primarja - sagħtejn u nofs fil-ġimgħa; junior lyceum forms 1 u 2 - żewġ lezzjonijiet fil-ġimgħa; skola sekondarja forms 1, 2 u 3 - żewġ lezzjonijiet fil-ġimgħa; junior lyceums forms 3, 4 u 5 - lezzjoni waħda fil- ġimgħa; skola sekondarja forms 4 u 5 - lezzjoni waħda fil-ġimgħa; junior lyceum (PE option) forms 3, 4 u 5 – erba' lezzjonijiet fil-ġimgħa; u skola sekondarja (PE option) forms 4 u 5 - ħames lezzjonijiet fil-ġimgħa.

Biex jinġabar in-numru ta' lezzjonijiet li attwalment saru matul is-sena skolastika jkun jeħtieġ li tintbagħat ċirkolari mid-dipartiment ta' l- operations fi ħdan id-diviżjoni.

SKEJJEL – PE TEACHERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika mpjegati mad- dipartiment ta' l-edukazzjoni?

Dawn huma kollha mpjegati fix-xogħol li ggradwaw għalih?

Kemm minnhom jgħallmu f'aktar minn skola waħda?

Kemm huma assenjati għall-iskejjel primarji, sekondarji u sixth form?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa hawn 125 għalliem ta' l- edukazzjoni fiżika fl-iskejjel statali.

X'uħud minnhom jgħallmu suġġett ieħor ukoll.

Mhux kollha huma B.Ed għaliex x'uħud attendew it-training colleges waqt li oħrajn huma instructors - 37 minnhom jgħallmu f'iktar minn skola waħda.

Dawn l-għalliema huma assenjati fl-iskejjel kif jidher hawn taħt:

|peripatetic |23 | |fl-iskejjel primarji | | |activity teachers |11 | |fl-iskejjel primarji | | |swimming promotion |1 | |unit | | |fis-sekondarji u |83 | |junior lyceums | | |sekondarja għolja |7 |

SEXUALLY-TRANSMITTED INFECTIONS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien hemm rapporti ta' sexually-transmitted infections fl-2002 u fl-ewwel ħames xhur ta' din is-sena?

Il-pazjenti kienu kollha Maltin?

Kemm kien hemm nisa?

Liema infezzjonijiet kienu irrapportati minn tobba u kemm ġew ittrattati l-isptar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien informat li s'issa għadha ma teżistix notifika statutorja ta' sexually-transmitted infections.

Għaldaqstant mhumiex magħrufa kwalunkwe infezzjonijiet li jiltaqgħu magħhom il-GPs u l- ispeċjalisti l-oħra fl-isptarijiet.

Madanakollu huwa l-ħsieb li s-sexually- transmitted infections ikunu notifikabbli hekk kif jiġi fis-seħħ l-Att dwar is-Saħħa Pubblika.

SEXUALLY-TRANSMITTED INFECTIONS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid kif it-taqsima tas-saħħa tispjega lill-istudenti fl-iskola u lill-poplu inġenerali dwar sexually-transmitted infections?

Isiru xi kampanji edukattivi għal dan il-għan?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li b'mod ta' rutina, kull skola li titlob is-servizz tad-dipartiment għall-promozzjoni tas-saħħa fil-qasam tas- saħħa sesswali tiġi moqdija.

L-interventi jieħdu forma ta' talks formali ma' l-istudenti u jintużaw videos adattati.

B'mod ġenerali, ir-reklamar fuq il-mezzi tax-xandir jgħin biex iqajjem kuxjenza fuq il-bżonn li persuna tkun informata fuq ir-riskji kollha relatati mas-sess.

Id-dipartiment iqassam ukoll leaflets informattivi.

Fil-qasam tal-prevenzjoni sekondarja, il-kumitat imwaqqaf apposta (STIPC) jagħmel reklamar fuq il-mezzi tax-xandir kollha biex iħeġġeġ lill-pubbliku jagħmel użu mis-servizzi fosthom screening tal-GU clinic li hemm fl-isptar Boffa.

JAPANESE INTERNATIONAL CO-OPERATION AGENCY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid jekk kenux ġew finalizzati t-taħditiet mal-JICA sabiex nirċievu assistenza teknika mill-Gvern Ġappuniż?

ONOR.

JOE BORG: Il-Japanese international co-operation agency, l-aġenzija tal-Gvern Ġappuniż responsabbli mill-implimentazzjoni ta' programmi ta' koperazzjoni teknika, ilha sa mill-aħħar tat-tmeninijiet tipprovdi lil Malta b'assistenza teknika fuq bażi regolari.

Kienu diversi dawk il-Maltin li matul is-snin ibbenefikaw minn din l-assistenza b'korsijiet ta' taħriġ f'oqsma varji ta' attivita' u ta' studju.

L-expert dispatch programme hija skema tal-JICA responsabbli biex tipprovdi u tibgħat esperti Ġappuniżi fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw f'oqsma ta' attivita' li jenħtiġilhom l-assistenza esperta tagħhom.

Is-sena l-oħra, il-Gvern ta' Malta għażel li jissottometti disa' proposti għal assistenza esperta ta' dan it-tip għan-nom ta' diversi dipartimenti u korporazzjonijiet governattivi.

Ir-rikjesta għadha qed tiġi kkonsidrata mill-awtoritajiet Ġappuniżi li f'Mejju li għadda ngħataw informazzjoni ulterjuri konnessa ma' dawn il-proposti, liema informazzjoni hija ntiża sabiex tgħinhom jistudjaw aħjar ir-rikjesta mill-gvern ta' Malta.

Nispera li nkun f'pożizzjoni li ninforma lill-Onor.

Interpellant f'qasir żmien bl-eżitu ta' din ir-rikjesta għal assistenza teknika.

TAXXI INTERNI - PAYMENT GATEWAY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jibdew isiru financial transactions tad-dipartiment tat-taxxa permezz tal- payment gateway kif kien propost oriġinarjament?

Huwa minnu li sal-lum għad hemm oġġezzjonijiet tal-ministeru tal-finanzi dwar dan għaliex ma jridux iħallsu persentaġġ ta' l-ammonti tat-transazzjonijiet finanzjarji lill-kumpanniji li lilhom ġie outsourced dan ix-xogħol fuq il-gateway?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li huwa ppjanat li fil- futur il-payment gateway jibda jintuża għal numru kbir ta' servizzi elettroniċi.

GĦadu kmieni biex nirrispondi għat-tieni mistoqsija peress li bħalissa l- ministeri konċernati qegħdin jiddiskutu l-parametri finanzjarji li bihom se tkun qed topera din il-payment gateway.

MITTS U CIMU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jikkonsidra l-Ministru li hemm nuqqas ta' kompatibilita' għall-fatt li l-MITTS, li għandha rwol operational, u c- CIMU, li hija aktar involuta f'xogħol ta' policy u ta' regolatur, għandhom l-istess chairman?

ONOR.

AUSTIN GATT: Iċ-CIMU m'għandhiex funzjoni ta' regolatur.

Fejn jidħlu l-MITTS, iċ-CIMU tistabilixxi technical standards għal sistemi ta' informazzjoni li jħaddem il-gvern waqt illi l-MITTS tibni u tħaddem dawn is- sistemi.

Ir-regolatur - jekk tista' issejjaħlu hekk - hi l-Malta standards authority li tfassal standards għall-pajjiż kollu.

TERRANET –PAYMENT GATEWAY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm qed titħallas il- kumpannija terranet għall-outsourcing li sar lilha fuq il-payment gateway?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-terranet qed titħallas is-somma ta' Lm12,000 fis-sena għal xogħol li ngħata lilha fuq il- payment gateway.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMAZZJONI – ISSP STRATEGIC PLAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ministeru tiegħu huwiex qed jaħdem fuq ISSP strategic plan għall-information technology għas-snin li ġejjin?

Fiex wasal dan?

Ġie approvat?

Meta mistenni li jibda jiġi attwat?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

EMU - IMPLIKAZZJONIJIET TA' IT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex qed jaħdem fuq l-implikazzjonijiet ta' IT għas-sistemi finanzjarji li bidla għall-munita euro tista' ġġib magħha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

BORMLA - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

STEFAN BUONTEMPO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet it- talba H15673 għal akkomodazzjoni alternattiva?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-applikazzjoni qed tigi kkonsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet pendenti ohrajn li ghandu quddiemu d-dipartiment ghall-akkomodazzjoni socjali.

LICENSING FEES – REVENUE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'kien id-dħul mil-liċenzji tal- vetturi u mil-liċenzji tas-sewqan matul is-sena 2002?

Jista' jgħid kemm mid-dħul mil-liċenzji tal-vetturi huwa dovut għal-liċenzja għad-dħul fil- Belt?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-dħul mil-liċenzji matul is-sena 2002 kien kif ġej:

|Liċenzja tat-triq|Lm10,672,95| |tal-vetturi |6 | |Liċenzji |Lm | |tas-sewqan |560,468 | |Liċenzji |Lm | |għad-dħul |603,658 | |fil-Belt | |

HERITAGE MALTA - KUNTRATTI TA' KONSULENZA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'kuntratti ta' konsulenza ngħataw miċ- chairman ta' Heritage Malta lil Elizabeth Aylin, Patrick Abela u architecture project?

Dawn il-kuntratti ta' konsulenza ngħataw wara sejħa għal offerti?

Kemm hu l-valur ta' dawn il-kuntratti?

X'kuntratti ta' konsulenza oħrajn ingħataw minn Heritage Malta?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-kuntratti mogħtija lill-persuni li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant ingħataw mingħajr sejħa għal offerti.

Il- kuntratt ta' Elizabeth Ayling bħala communications consultant kien ta' Lm250 fix-xahar mill-1 ta' April sa l-31 ta' Diċembru ta' din is-sena, liema kuntratt spiċċa fil-31 ta' Mejju wara r-riżenja ta' Ms. Aylin.

Dak ta' Patrick Abela bħala I.T. technical consultant kien bejn l-1 ta' Diċembru 2002 sal-31 ta' Marzu ta' din is-sena u sewa Lm150 fix-xahar.

Il-kuntratt ma' architectural project se jkun jiswa Lm2,950 għal xogħol relatat ma' l-uffiċċju ewlieni fi Triq il-Merkanti, il-Belt.

L-uniku kuntratt ieħor mogħti kien dak ma' l-Avukat Antonio Tufigno għall- perjodu ta' bejn l-1 ta' April ta' din is-sena u l-31 ta' Marzu 2004 għal servizzi legali u biex jagħmilha ta' segretarju tal-bord u li għalih qed jitħallas Lm250 fix-xahar.

Ma kienx hemm sejħa għal offerti.

AFM - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid meta se jinħarġu l-promozzjonijiet fir-rank ta' logutenent kurunell fl-armata sabiex jimtlew il-postijiet vakanti li hemm fir- reġimenti peress li dan in-nuqqas qiegħed iħalli effett negattiv fuq is- sigurta' u l-ibħra ta' madwarna minħabba li taffettwa l-effiċjenza u l- amministrazzjoni ta' l-armata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-proċess ta' l-għażla beda u li ma jirriżultax li hemm xi diffikultajiet kif qed jallega l-Onor.

Membru.

MAGĦTAB - SKART TA' L-INDUSTRIJA TAL-KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Peress li l-Ministru ġie kkwotat li qal li l-iskart ta' l- industrija tal-kostruzzjoni mhux se jitħalla jidħol il-Magħtab minn Lulju li ġej, jista' jgħid jekk dan ifissirx li se jingħata package 1 tat-tender tal-waste management?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tender ta' package 1 ingħatat fit-8 ta' April 2003.

SVPR - IMPJEGATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema jaħdmu ġewwa r-residenza San Vincenz de Paule u x' inhu l-grad tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoggi fuq il-mejda tal Kamra lista ta' l- impjegati ġewwa r-residenza San Vinċenz de Paule.

SVPR - APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm anzjani jistennew biex jidħlu fir-residenza San Vinċenz de Paule u fid-djar ta' l- anzjani?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' anzjani li bhalissa qed jistennew biex jidħlu fir-residenza San Vinċenz de Paule huwa 734 u biex jidħlu fid-djar ta' l-anzjani huwa 912.

SVPR – AIR CONDITIONING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma s-swali fir- residenza San Vinċenz de Paule li m'għandhomx air conditioning?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-swali fir- residenza San Vinċenz de Paule li m'ghandhomx air conditioner istallat huma: ward 11/12 female fil-main corridor; RB1; RB2A; RB2B; ward 9/10 female; ward 13 female - temporanjament il-ward giet ttrasferita għat- teatru minħabba xogħol fuq il-blocks il-ġodda tan-nisa u ta' l-irġiel.

SVPR – TRANSFERS TA' IMPJEGATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru transfers mill-1 tas-sena 2002 sal-lum fir-residenza San Vinċenz de Paule?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiccara l-mistoqsija tiegħu billi jgħid jekk hux qed jalludi għat-transfers interni.

KAŻI TA' OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm mietu persuni b'overdose mill-bidu ta' din is- sena sal-lum u kemm kellhom żmien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul din is-sena ġew irrapportati lill-pulizija żewġ każi ta` overdose li l-eżitu tagħhom kien fatali.

Wieħed mill-vittmi kellu 21 sena filwaqt li l-ieħor kellu 24 sena.

KAŻI TA' SUWIĊIDJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru suwiċidji mil-bidu tas-sena 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena 2002 ġew irrapportati lill-pulizija 15-il każ ta` persuni li kkommettew suwiċidju.

Rigward il- każi li seħħew din is-sena bejn Jannar u Mejju, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 140.

DREAM HOLIDAYS GĦAL TFAL RUSSI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il- gvern huwiex involut fl-arranġamenti ta' dawk li qed jissejħu dream holidays għat-tfal Russi biex jinġabu Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL QORMI: TRIQ IL-WIED – ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jaf il-Ministru li fi Triq il-Wied, Ħal Qormi hemm leakage tad-drenaġġ?

X'qed jagħmel id-dipartiment biex isolvi din il-problema?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fi Triq il-Wied m'hemm l-ebda leakage tad-drenaġġ.

Biss meta tagħmel ħafna xita jkun hemm overflow f'Valletta Road - quddiem Zammit nurseries - li jibqa' nieżel għal ġo Triq il-Wied.

ETC - PLACEMENT TA' PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru placements ta' xogħol minn kemm ilha mwaqqfa t-taqsima għall-persuni b'diżabilita' fl-ETC?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li il-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ għamlet dawn il-placements ta' xogħol għal persuni b'diżabilita' minn Ottubru 1995 sa Settembru 2002.

|Ottubru sa |Tota| |Settembru |l | |1995-1996 |66 | |1996-1997 |64 | |1997-1998 |59 | |1998-1999 |40 | |1999-2000 |27 | |2000-2001 |45 | |2001-2002 |67 |

KORDIN : FAĊILITA' KORRETTIVA - YOURS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-arranġamenti tal-programm yours għal dawk iż-żgħażagħ fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin biex jiġu riabilitati fil-qasam tax-xogħol?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nitlob l-Onor.

Interpellant tagħmel din il- mistoqsija lill-ministru ta' l-intern.

AĠENZIJA APPOĠĠ – ĦATRIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'appointments ġodda ngħataw matul din l-aħħar sena fl-aġenzija Appoġġ?

Xi kwalifiki għandhom il-persuni li ġew appuntati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Matul din l-aħħar sena ġewwa l-agenzija Appoġġ kien hemm dawn l-appointments ġodda:

Ħames service area leaders - il-kandidati li mlew dawn l-appointments għandhom diploma fis-social work u waħda bid-degree fis-social work kif ukoll esperjenza bħala co-ordinators;

Tliet co-ordinators - tnejn mill-kandidati għandhom degree in social work għalkemm waħda minnhom għandha ċ-ċertifikat fil-livell intermedju tal- family therapy; l-aħħar kandidata għandha diploma fis-social work kif ukoll ċertifikat fit-terapija tal-gestalt.

Tliet managers - it-tlieta li huma għandhom il-masters u waħda minnhom qed tkompli tagħmel id-dottorat.

27 child care worker;

Sitt uffiċjali tal-psikologija, kollha b'degree fil-psikologija u waħda minnhom qed tagħmel masters fil-psikoloġija kriminali;

Uffiċjal għall-komunikazzjoni u marketing b'degree fil-communications.

Uffiċjal fit-taħriġ b'degree fil-youth studies kif ukoll b'degree fl- edukazzjoni;

14 social workers, kollha b'degree fis-social work; u

Tliet clerks b'edukazzjoni fl-livell avanzat.

TNEĦĦIJA TA' IRZIEZET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex veru li l-farms bl- annimali se jitneħħew mill-abitat?

Dawk milquta se jingħataw post jew art alternattiva?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Se jsir master plan flimkien mal-koperattivi biex jiġu indirizzati problemi li għandhom xi rziezet u jekk ikun hemm bżonn jinstabu siti alternattivi skond il-każ.