MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 411 Il-Ħamis, 6 ta' Lulju 2006 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 411

Il-Ħamis, 6 ta' Lulju 2006

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 p.m.

Talba

Seduta Nru. 411

Il-Ħamis, 6 ta' Lulju 2006

WERREJ

MINUTI 374

TQEGĦID TA' KARTI 374

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TA' SFIDUĊJA FIL-MINISTRU AUSTIN GATT 374

AĠĠORNAMENT 467

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 467

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 410 li saret fil-5 ta' Lulju, 2006 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Skond il-ftehim milħuq fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, il-ħin tal-Mistoqsijiet ta' din is-seduta mhux se jittieħed u għalhekk nistgħu ngħaddu mill-ewwel għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Austin Gatt.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ġarr ta' vetturi kummerċjali fuq ir-rotot Mġarr - Sa Maison - Mġarr u Mġarr-Ċirkewwa-Mġarr, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 19693.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

L-Onor.

Charles Mangion.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TA' SFIDUĊJA FIL-MINISTRU AUSTIN GATT

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President; Din il-Kamra tinnota –

Li fis-seduta parlamentari tal-31 ta' Mejju, 2006 il-Ministru Austin Gatt, bl-aktar mod arroganti, ammetta li b'nuqqas ta' osservanza ta' liġijiet viġenti u minħabba l-fatt li l-gvern għandu maġġoranza ta' ħames deputati fil-Parlament, l-istess gvern jista' jikser il-liġi u huwa konvint li jista' retroattivament jirratifika kull vjolazzjoni u ksur tar-regolamenti u liġijiet ta' pajjiżna;

Li l-ammissjoni minn ministru ewlieni tal-gvern li l-liġi ma ġietx osservata tikkostitwixxi abbuż sfaċċat tal-poter inaċċettabbli f'demokrazija vera u rispettabbli;

Li stqarrija bħal din twaqqa' l-ogħla istituzzjoni kostituzzjonali tal- pajjiż u tirrendi l-Parlament bħala timbru amministrattiv ta' deċiżjonjiet tal-gvern, huma x'inhuma;

Li dan l-aġir ma jirrispettax il-konvenzjonijiet kostituzzjonali u prinċipji bażiċi tad-demokrazija u, agħar minn hekk, jinsulenta lill-poplu Malti u Għawdxi li jemmen li l-Parlament għandha tkun rispettata mid- deputati kollha eletti u li trid tkun imħarsa wkoll mill-gvern;

Li l-arroganza manifestata fid-dikjarazzjoni tal-Ministru Gatt timmina r- rispett lejn waħda mill-ogħla istituzzjonjiet ta' pajjiżna, tirrendi f'farsa kull prinċipju ta' demokrazija u tinsulenta lis-Sedja bħala istituzzjoni kostituzzjonali;

Li dan kollu huwa inaċċettabbli għall-oppożizzjoni li l-membri tagħha ġew eletti mill-poplu u li temmen li kull membru għandu obbligu lejn il-poplu li jassigura li r-regoli u l-konvenzjoni parlamentari u l-liġijiet viġenti jiġu osservati u mħarsa u mhux abbużati.

Għaldaqstant din il-Kamra:-

Tikkundanna d-dikjarazzjoni u l-aġir arroganti tal-Ministru Austin Gatt;

Tinsisti li l-Prim Ministru għandu, mingħajr tlaqliq, jikkundanna d- dikjarazzjoni tal-Ministru Austin Gatt u jirrikonferma bl-aktar mod ċar ir- rispett lejn l-istituzzjoni tal-Parlament;

Tikkonferma li l-ksur tal-liġi, kif ammetta l-Ministru Austin Gatt, għandu jġorr miegħu responsabbilta' politika f'demokrazija u għalhekk il-Ministru Gatt għandu jirriżenja;

Tħeġġeġ lill-membri parlamentari kollha li, b'rispett lejn il-ġurament meħud minnhom, jirrikonfermaw il-lealta' tagħhom lejn l-istituzzjoni tal- Parlament u l-ħarsien tal-Kostituzzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tieħu s-seduta odjerna, li allura tiġi sospiża fis-2.00 p.m. u terġa' tibda fl-4.30 p.m. u nibqgħu sejrin sad-9.30 p.m., bil-ħin jinqasam 3:7 bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-winding-up għan-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, l-ewwel ħaġa li rrid nissottolinja huwa x'kien li effettivament xpruna u mmottiva din il-mozzjoni.

Għalhekk se mmur għal dak li ntqal fil-31 ta' Mejju f'dan il-parlament waqt li kienu qegħdin isiru xi mistoqsijiet mid-deputat l-Onor.

Joe Mizzi fir-rigward tal- privatizzazzjoni tal-Maltacom.

Fl-opinjoni tiegħi din hija issue li tinteressa lill-poplu Malti kollu kif ukoll lil dan il-parlament għaliex din hija waħda mill-akbar entitajiet nazzjonali li qiegħda tiġi privatizzata.

Anke rigward il-prezz ta' l-ishma kien hemm ukoll nuqqas ta' qbil mhux bejn l-oppożizzjoni u l-gvern - għaliex tista' tgħid li dejjem jiġri dan in-nuqqas ta' qbil fuq ċerti affarijiet bejn l-oppożizzjoni u l- gvern - imma anke b'mod wiesa' mill-poplu in ġenerali.

Fil-fatt kulħadd kien qiegħed jirrimarka dwar kif kien imħabbar il-proċess tal- privatizzazzjoni kif ukoll dwar il-valur jew le ta' l-ishma.

Filwaqt li kienu qegħdin isiru dawn il-mistoqsijiet, seħħ dak li ġiegħlna nressqu din il-mozzjoni.

Dan il-Parlament qiegħed hawnhekk sabiex jagħmel ċerti mistoqsijiet u li jekk ma nagħmluhomx inkunu qegħdin naħlu flus il- poplu, xi ħaġa li forsi dan il-gvern ma tantx jagħti kas tagħha.

Aktar minn hekk, il-mistoqsijiet u r-risposti m'għandhomx ikunu xprunati minn dan it-tip ta' risposti li ngħatajna mill-ministru Gatt.

Fir-risposta tiegħu l- ministru kien wieġeb hekk:

"Iva, naqbel perfettament ma' l-Onor.

Mizzi li teknikament trid tiġi fil-Parlament.

Pero' billi dan il-gvern għandu l-maġġoranza u dik il- maġġoranza jżommha dejjem u mhux kif ġara qabel, meta kien hemm maġġoranza ta' wieħed u ntilfet, aħna ċerti li tgħaddi mill-Parlament ukoll.".

Imbagħad kompla jgħid hekk:

"Jiġifieri jekk aħna naħsbu f'dan il-pajjiż, aħna li għandna maġġoranza hawnhekk ta' ħamsa min-nies, li ma nistgħux nagħtu dawn il- garanziji fin-negozjati, allura verament qed noħolmu issa.".

Issa veru wieħed jista' jgħid li l-gvern għandu l-maġġoranza u jista' jgħaddi li jrid.

Pero' hawnhekk nixtieq ningħaqad ma' l-appell li għamilt int, Sur President, fis-Sette Giugno dwar l-istituzzjoni tal-parlament u x'irridu nagħmlu minn din l-istituzzjoni.

Jekk din l-istituzzjoni se nirrenduha b'tali mod fejn ngħidu li l-esekuttiv għandu l-maġġoranza assoluta u allura d-diskussjoni li għandha ssir fil-parlament m'hijiex importanti, dak kollu li nagħmlu hawnhekk ikun irrilevanti.

Allura l- laqgħat u x-schedules li għandna bħalissa fejn il-liġijiet li qegħdin ngħaddu llum bil-għaġġla forsi stajna niddiskutuhom qabel meta ma kellniex aġenda biżżejjed.

U għalhekk il-laqgħat ta' filgħodu u ta' filgħaxija saru bl-għaġġla sabiex nikkordinaw u nippruvaw niftiehmu ħalli ngħaddu dawn il- liġijiet fil-kumitat.

Pero' jekk dan huwa l-atteġġament, il-mistoqija dejjem se tibqa' issir: Meta se nagħtu rendikont u fejn se nagħtuh id- dritt lill-poplu li jkun jaf u jkollu l-informazzjoni meħtieġa u neċessarja permezz tal-mistoqsijiet parlamentari li jsiru f'din il-Kamra?

Sur President, jien m'iniex qiegħed ngħid dan il-kliem għall-membri tal- gvern biss imma qiegħed ngħidu anke għall-membri ta' l-oppożizzjoni.

Kull membru elett f'din il-Kamra qiegħed jirrapreżenta lill-poplu u għalhekk għandu kull ġustifikazzjoni li jistaqsi mistoqsijiet ta' kjarifika.

Issa forsi l-membri tal-gvern imorru jistaqsu l-mistoqsijiet tagħhom minn wara l- kwinti, pero' għall-informazzjoni pubblika huwa importanti li l-atteġġament u kif jaħdem dan il-Parlament naraw li jkun wieħed indipendenti.

Minn naħa waħda rridu li jkollna Parlament indipendenti u min-naħa l-oħra qiegħed ikollna gvern - li għandu l-obbligu li jħares il-Parlament – li f'daqqa waħda qiegħed jirraġuna li hu għandu l-maġġoranza u allura kważi kważi jrid jgħid li m'għandu jagħmel l-ebda dikjarazzjoni!

Hawnhekk irridu nagħmlu distinzjoni bejn it-tmexxija ta' l-esekuttiv, li min hu fil-gvern għandu d-dritt li jmexxi u l-Parlament.

F'dan l-istadju jkolli nistaqsi din il-mistoqsija: Dak li ilna nhewdnu u ngħajtu fuqu, fejn ingħaqadna ma' l-Unjoni Ewropea sabiex insaħħu d-demokrazija u fejn nagħmlu s-separazzjoni tal-poter, bl-esekuttiv għalih, bil-ġudikatura għaliha u bil-parlament bħala istituzzjoni oħra, x'ifisser dan il-kliem kollu?

Dan huwa biss lip service?

Ma jfisser xejn aktar?

Mhux sew li nibqgħu għaddejjin bid-deċiżjonijiet minħabba li għandna s-saħħa esekuttiva mingħajr ta' lanqas nagħtu rendikont ta' dak li qed isir meta jsiru l- mistoqsijiet parlamentari bl-aktar mod leġittimu minn din il-Kamra!

Dan l-atteġġament ilu jiżviluppa f'din il-Kamra u għalhekk qiegħed nagħmel din il-mistoqsija.

X'irridu nagħmlu minn dan il-Parlament?

Irridu naslu li fil-konfrontazzjoni li tinqala' nistaġnawh, jew irridu li l-Parlament jaqdi d-dmirijiet tiegħu lejn dan il-pajjiż?

Dawn huma ż-żewġ għażliet li għandna u l-gvern, kull ministru tal-gvern, kull rappreżentant tal-gvern u l-esekuttiv kollu għandhom obbligu lejn liema triq iridu jmexxu lil dan il- parlament.

L-appell li għamilt inti, Sur President, kien appell ġustifikat.

Kif nafu, l-iSpeaker tal-Kamra huwa istituzzjoni kostituzzjonali wkoll u mhux xi pavaljun li ndendluh għall-festa tal-Karmnu jew għal xi festa oħra u mbagħad inneħħuh meta rridu!

Imma aktar minn hekk, l-iSpeaker għamel appell dwar il-bżonn li jkun hemm aktar kuntatt dirett min-naħa tal-Parlament mal-poplu u ma' dawk l-organizzazzjonijiet li jistgħu jgħinu fit-teħid tad-deċiżjonijiet u li jagħmlu ġid lis-soċjeta' Maltija.

Il-kumitati tal-Parlament jistgħu wkoll iservu sabiex dan l-għan jintlaħaq.

Mela inti, Sur President, qiegħed tagħmel l-appell li r-rwol tal-Parlament irid ikun hemmhekk sabiex jagħti sodisfazzjon lill-poplu u dan huwa r-rwol tal-membru parlamentari meta jistaqsi l-mistoqsijiet - anke mistoqsijiet bil-miktub – f'din il-Kamra.

Madankollu nagħmlu l-mistoqsijiet bil-miktub u jweġbuna li r-risposta tingħata f'seduta oħra!

Din il-proċedura tibqa' għaddejja ħalli forsi jkun hemm l-impatt – li tista' tkun xi strateġija politika minn dak li joqgħod jiġbed il-ħbula minn wara l-kwinti – u r- risposta ma tingħatax, anke meta l-mistoqsijiet ikunu fundamentali u li jolqtu affarijiet li qed iweġġgħu lill-poplu in ġenerali.

Per eżempju, dan l-aħħar kellna diversi mistoqsijiet dwar is-surcharge tad-dawl u l-ilma.

Min jiltaqa' mal-poplu jkun jaf kif qed jiġu affettwati n-nies b'dan is- surcharge ta' kull xahrejn u allura jkollu jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu dwar dan l-effett.

Fost il-mistoqsijiet ikun hemm min jistaqsi dwar jekk xi ħadd għandux jiġi meħlus minn din is-surcharge minħabba s-sitwazzjoni soċjali tiegħu.

Ħalli nsemmi lil dak il-pensjonant li ma jistax ilaħħaq mal-ħajja, li qiegħed jispiċċa mhux biss ma jixtrix air-conditioner imma lanqas qiegħed jixgħel bozza biex jipprova jlaħħaq bil-pensjoni!

Dan il- bniedem jista' jikkwalifika sabiex ma jiġix affettwat mis-surhcarge?

Jew inkella nistaqsu fuq kif wasalna għall-konklużjonijiet ta' l-istimi tas- surhcarge u kif jinħadmu u r-risposta li ningħataw hija dejjem l-istess waħda: "Risposta tingħata f'xi seduta oħra" jew inkella: "Is-suġġett in kwestjoni jaqa' taħt ministeru ieħor"!

Sur President, dan huwa proċess sabiex sistematikament lil dan il-Parlament ma jħalluhx jaħdem kif suppost.

Waħda mill-affarijiet li l-aktar irridu nirriflettu fuqha hija li l-pajjiż, bil-problemi kollha li għandu quddiemu, ikollu l-istituzzjonijet tiegħu li qegħdin verament jirriflettu dak li qiegħed jingħad fil-Kostituzzjoni ta' Malta.

Dan l-istatement huwa recorded u tahuli verbatim l-uffiċċju ta' l-iSpeaker.

Għalhekk nixtieq nistaqsi jekk f'pajjiżna nagħmlux distinzjoni bejn il-Parlament, l- esekuttiv u l-partit.

Milli jidher il-partit qisu sar kollox!

Il-partit rifless fl-eżekuttiv u l-poplu huwa l-aħħar wieħed li jingħata sodisfazzjon.

Allura din hija l-politika l-ġdida li ġiet imwiegħda mill- prim ministru?

Din hija l-politika miftuħa li ħareġ biha l-prim ministru sentejn jew tliet snin ilu meta ġie elett?

Din hija l-politika miftuħa li fiha mbagħad naraw deċiżjonijiet ta' l-eżekuttiv li jinqdew bl- istituzzjonijiet bħala paraventu?!

Taparsi għaddejja d-diskussjoni hemmhekk u mbagħad ma jsir xejn għaliex id-deċiżjoni hija ta' xi ħadd li qiegħed fuq nett, mentri l-ieħor huwa sempliċement rubber stamp sabiex jimplimenta dawk id-deċiżjonijiet.

Dawn l-affarijiet qegħdin narawhom anke mir-regolaturi u mill- istituzzjonijiet li qegħdin hemmhekk mhux biex iħarsu l-gvern imma biex iħarsu l-konsumatur.

Ir-reazzjonijiet tagħhom jiġu ħafna wara illi l- konsumatur ikun imħares.

Tgħiduli x'jiġifieri?

Kellna per eżempju, il-każ tas-surcharge fuq id-dawl u l-ilma.

Din il-kwestjoni ilha li tqanqlet mhux biss f'dan il-parlament imma anke minn enti ċivili li tant saret riferenza għalihom.

Dawn iridu jgħinu fid-deċiżjonijiet, jistaqsu l-mistoqsijiet tagħhom u r-regolatur, sabiex jimmotiva u jċaqlaq xi ħaġa – qiegħed nirriferi għall-istudju li sar mir-resources authority – kellhom jgħaddu x- xhur.

Dan ir-regolatur li qiegħed hemmhekk mhux biex iħares il-gvern imma biex iħares lill-konsumatur, lanqas biss tħajjar jiċċaqlaq qabel ma tah il- fiat il-gvern!

Din hija l-politika ġdida li rridu nwasslu?

Din hija l- politika li biha l-gvern irid jiffaċċja l-problemi li qiegħed jiltaqa' magħhom il-pajjiż?

Min-naħa tal-gvern qiegħed jgħid li dawn il-problemi ma jeżistux, pero' jekk titkellem man-nies f'organizzazzjonijiet ċivili jgħidulek mod ieħor.

Jien mhux se nitkellem fuq dawn il-problemi bħala Charles Mangion rappreżentant u deputat kap tal-partit Laburista, għaliex forsi tgħidu li l- oppożizzjoni qatt ma taqbel mal-gvern jew li l-oppożizzjoni qiegħda hemm sabiex tikkritika.

Madankollu l-enti ċivili jitkellmu b'mod ċar dwar il- problema li għandhom fil-qasam turistiku.

Sal-bieraħ stess kellna dikjarazzjoni mill-ogħla uffiċjali f'dan il-qasam li qalu li l-istaġun tat- turiżmu tax-xitwa kien wieħed ħażin u l-prospetti tal-futur m'humiex sbieħ.

Allura l-istituzzjonijiet li jridu jmexxu 'l quddiem lil dan il-pajjiż, fosthom il-Parlament, għandna ngħidulhom li ma jinteressaniex?

Dan l- ispirtu ta' diskussjoni li jien qiegħed hawn, u ladarba għandi l-poter f'idejja, nista' nagħmel li rrid, huwa żbaljat.

Jekk irridu mmexxu lil dan il-pajjiż b'dan il-mod immexxuh, pero' imbagħad se jkollna l-konsewgenzi u dawk il-konsegwenzi jrid iġorrhom min ikun fid- driving seat.

Meta min-naħa ta' l-oppożizzjoni ftehimna fuq id-Deputy Speaker u fuq kif għandna nagħmlu l-pairing, għamilnieh bi spirtu pożittiv u għamilnieh sabiex il-governabilita' tal-pajjiż tibqa' għaddejja.

Għaldaqstant naħseb li jekk ma jkunx hemm ftehim bil-miktub, is-sens tar- rispett u ta' l-irġulija - li inti għamilt aċċenn għalih fid-diskors tiegħek - għandu jirrenja.

Barra min hekk, dan it-tip ta' approach qiegħed ikattar f'pajjiżna t-tribaliżmu.

Mela jien qiegħed fil-gvern, għandi l- klijent tiegħi u dan il-klijent jista' jagħmel li jrid, mentri l-oħrajn huma emarġinati.

Dan mhux qiegħed nagħmlu b'xi sens ta' inferjorita', imma huwa fatt li dan il-feeling qiegħed jinħass f'pajjiżna.

F'pajjiż żgħir bħal tagħna nagħmlu l-appelli sabiex naraw kif se niffaċċjaw il-problemi nazzjonali.

Ngħidu li rridu nitkellmu flimkien ħalli naraw kif se nsolvu dawn il-problemi nazzjonali u kulħadd jagħmel dan l-appell.

Issa dan l-appell irid jiġi l-ewwel u qabel kollox mingħand dawk li qegħdin imexxu l-pajjiż u hawnhekk għandna speċi ta' turning point u għalhekk l- importanza ta' din il-mozzjoni.

Għadna nemmnu li l-istituzzjoni tal- Parlament għandha l-funzjonijiet tagħha, jew inkella l-Parlament sar a talking shop bħalma hija l-MCESD?

Nafu li l-MCESD ġiet iddikjarata li hija a talking shop, allura l-Parlament se jsir bħalha?

Hawnhekk irrid niġbed l- attenzjoni għal dak li għandna fil-Kostituzzjoni tagħna.

Naħseb li f'din il-Kamra kulħadd ħa l-ġurament ta' lealta' lejn il-Kostituzzjoni u jaf li din tipprova toħroġ bl-aktar mod ċar id-distinzjoni bejn l-esekuttiv u l- Parlament tiegħu.

Din hija xi ħaġa li nirrikonoxxuha.

Il-gvern ġie elett b'mod leġittimu u għandu l-esekuttiv bir-responsabbiltajiet li jrid jerfa' u d-deċiżjonijiet li jrid jieħu.

Il-gvern għandu r-responsabbilta' li jmexxi, imma għandu r-responsabbilta' li jmexxi b'ċerta good governance ukoll – good governance tfisser li tkun accountable u tmexxi fl-aħjar interess pubbliku – u għalhekk meta jitqanqlu mistoqsijiet fejn l-interess pubbliku jkun ewlieni, jeħtieġ li tingħata risposta u ma tingħata l-ebda indikazzjoni min-naħa tal-gvern li ladarba huwa ddeċieda xi ħaġa, allura kulħadd irid jaċċettaha.

Ċertament li dan ma jirrispekkjax il-Kostituzzjoni għaliex jekk inhuwa hekk, nistgħu naqbdu l-Kostituzzjoni u naħarquha f'nofs il-pjazza li għanda quddiem il- Palazz.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nfakkar daqsxejn lill-viċi prim ministru.

Jekk huwa jerġa' jikkonferma l-lealta' tiegħu lejn il- Kostituzzjoni, nieħu gost għaliex ikun l-ewwel membru li qed jgħid li għandu rispett lejn il-Parlament.

Fil-mozzjoni qiegħed jingħad li kulħadd jikkonferma r-rispett tiegħu lejn dan il-Parlament, u mid-dehra inti se tkun l-ewwel wieħed u għalhekk ngħidlek prosit!

Sur President, tajjeb niġbdu l-attenzjoni tal-Kamra li s-sezzjoni tal- Kostituzzjoni dwar il-Parlament tgħid ċar u tond li l-Parlament huwa kompost mill-President u mill-membri parlamentari eletti.

Mela hawnhekk mhux qed tgħid li l-Parlament huwa kompost mill-President u mill-ministri.

Jiġifieri għandna din id-distinzjoni.

Allura l-obbligu tal-membri parlamentari l-ewwel u qabel kollox huwa lejn il-poplu li jkun eleġih.

F'din il-Kamra qegħdin ifformati f'partiti politiċi u t-tnejn li aħna għandna l-politika tal-partit tagħna, pero' kull membru għandu l-obbligu li jassigura l-good governance u jassigura li jagħmel dak kollu li jista' u li huwa leġittimament korrett sabiex iħares l-interess pubbliku.

Dan għandu jagħmlu l-ewwel u qabel kollox kull wieħed u waħda minna li qegħdin f'din il-Kamra.

X'ħin niġu għall-esekuttiv, id-distinzjoni toħroġ biċ-ċar lejn min huma responsabbli għaliex, il-kabinett li jkun ifformat mill-prim ministru u mill-ministri li jagħżel il-prim ministru fid-diskrezzjoni tiegħu, insibu li artiklu 79(2) jgħid hekk:

"The cabinet shall have the general direction and control of the Government of Malta and shall be collectively responsible to Parliament."

Ir-responsabbilta' tat-tmexxija hija f'idejn il-gvern, imma l-kabinett – jiġifieri l-ministri kollha – huwa responsabbli lejn il-Parlament u mhux lejn l-oppożizzjoni jew lejn il-gvern.

Il-mistoqsija li se nagħmel torbot kollox ma' din il-mozzjoni: Aħna se naċċettaw din id-distinzjoni u dan il- prinċipju?

Meta niltaqgħu u nitkellmu sabiex insibu mezz ta' kif nagħmlu x-xogħol tal- Kamra, meta nkunu ppressati bil-laqgħat tal-kumitat, dejjem sibna l- kollaborazzjoni ta' xulxin.

Kif nafu, kulħadd ikollu l-impenji u x-xogħol tiegħu, pero' aħna għandna l-obbligu li mmexxu dawk il-liġijiet li nkunu vvotajna kontra tagħhom.

U naħseb li s'issa dejjem sibna l-kollaborazzjoni sħiħa – qiegħed ngħidha b'responsabbilta' - min-naħa ta' l-oppożizzjoni sabiex dak li l-gvern irid jagħmel, jiġifieri li jgħaddi l-liġijiet, jgħaddi minn hawnhekk bi ftehim ħalli l-affarijiet jimxu 'l quddiem.

Naturalment dan nagħmluh mhux fl-interess tiegħi jew fl-interess tal-prim ministru jew ta' xi membru parlamentari ieħor, imma nagħmluh fl-interess nazzjonali.

Allura issa dan il-bilanċ se jispiċċa?

Dan il-bilanċ se jisfratta?

Jekk dan il-bilanċ jisfratta, min se jmur ħażin?

Dan se jkun fl-aħjar interess tal-pajjiż?

Sur President, aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin naraw b'mod konsistenti li d-diskrezzjoni amminstrattiva qiegħda tiġi wżata b'mod arroganti.

Issa jekk dan se jkun il-pattern u l-istil li bih se mmexxu, allura jkolli ngħid li m'aħniex se mmexxu lil dan il-pajjiż 'il quddiem imma se nirrelegawh għal sitwazzjoni ta' tribu.

Din hija xi ħaġa li kulħadd jgħid li m'għandhiex issir, kulħadd jaqbel li r-riżorsi limitati li għandna f'pajjiżna għandna nutilizzawhom, imma dan ma jfissirx li għandu jkun hemm qbil f'kollox.

Kif jista' jkun!

Kulħadd għandu opinjoni.

Il-gvern għandu l-opinjoni tiegħu u l-oppożizzjoni għandha l-opinjoni tagħha, imma d- diskussjoni hija waħda libera.

L-espressjoni ta' l-opinjoni u l-kritika li għandha ssir m'għandu jkollha l-ebda limitazzjoni.

Lanqas għandu jkun hemm l-atteġġament li dan m'għandux għalfejn isir, li ma jiswa għal xejn u li huwa kollu ħela ta' ħin!

Hawnhekk ma nistax ma nirrimarkax fuq ċerti affarijiet li seħħew riċentement u li qed jiġru fuq kull livell amministrattiv.

Ħalli nieħu, per eżempju, l-irranġar tat-toroq u nitkellem b'mod partikolari fuq il- lokal tiegħi ta' Ħal-luqa.

Hawnhekk forsi se nkun xi ftit partiġġjan, imma dawn l-affarijiet jista' jarahom u jmisshom kulħadd.

Il-ministru responsabbli mit-toroq ried jagħmel it-toroq tal-periferija li huma fir- responsabbilta' tal-gvern.

Għalhekk il-ministru talab lill-kunsill lokali sabiex it-traffiku kollu jibda jgħaddi min-nofs Ħal-Luqa.

Min-naħa tiegħu, il-kunsill aċċetta għaliex ma jistax jgħid li ma jridx li t-toroq isiru, pero' talab lill-ministru sabiex dawk it-toroq li jitkissru minħabba t-toqol tal-vetturi li jkollhom jgħaddu mir-raħal, il-gvern jerġa' jirranġahom.

Saħħa li r-residenti jittolleraw dawk it-trakkijiet kollha li jkollhom jgħaddu min-nofs ir-raħal, imma ta' l-anqas għandhom jirranġawlhom it-toroq li jkunu kissru.

Issa jekk dawn m'għamlux ftehim bil-miktub żgur li ltaqgħu wiċċ'imb'wiċċ u l-ministru qal lis-sindku li hekk kif ilestu dawn it-toroq li hemm fil-periferija, jirranġaw immedjatament dawk it-toroq li tkissru.

Madankollu t-tip ta' arroganza li ntużat f'dan il-każ lanqas titwemmen.

Wara li spiċċa x-xogħol kollu, il-gvern qalilhom li m'għandux aktar flus x'jonfoq.

Speċi x'jimpurtah mit-toroq li tkissru!

Issa l-gvern ma qalx dan il-kliem lilna li qed nissollevaw dan il-punt imma qalu lir-residenti kollha li qegħdin ibatu minn dan in-nuqqas.

Allura tajjeb li mmexxu b'dan il-mod?

Il-gvern lanqas biss qal li mhux se jagħmilhom dan ix-xahar imma se jagħmilhom ix-xahar id-dieħel jew daqs xahrejn oħra dawk it-toroq li tkissru, wara li ġie aġevolat ħalli jkun jista' jagħmel il-parti l-oħra tat-toroq.

Dan kollu sar b'inkonvenjent għar-residenti li huma dawk il-votanti li lejlet l-elezzjoni mmorru nħabbtulhom il-bieb - iż-żewġ naħat - sabiex neħdulhom il-vot tagħhom.

Jien qiegħed insemmi dan kollu għaliex ir-residenti qegħdin igorru minn dan l-atteġġament.

Issa dan it-tgergir qiegħed jasal għandna, iżda nimmaġina li xi ħin jew ieħor jasal għand l-istess membri tal-gvern.

Allura din hija t- tip ta' tmexxija li qiegħda tiġi applikata u li baqgħet tielgħa sal-livelli ta' fuq.

Per eżempju, għadna nitkellmu fuq il-famuż każ tal-golf course li rridu nagħmlu f'pajjiżna.

X'qiegħed jiġri hawnhekk?

Jien wieħed minn dawk li m'iniex konvint biżżejjed li bil-golf course se nġibu f'daqqa waħda mal- 100,000 turist, pero' dik hija kwestjoni oħra u forsi opinjoni personali.

Għal għaxar snin sħaħ kellna lill-MEPA, li suppost qiegħda tiddeċiedi fejn għandha ssir u fejn m'għandix issir din il-golf course minħabba l-aspetti ambjentali.

Din hija l-awtorita' li bil-liġi trid tiddetermina għażla bħal din, għażla li se jkollha impatt fuq iċ-ċokon tal-gżira tagħna.

F'pajjiżna limitati f'kollox u ninsabu maqtugħin minn kullimkien u għaldaqstant għażla bħal din tirrikjedi li jsiru ċerti studji.

Naħseb li din kulħadd jifhimha.

Madankollu, wara snin ta' deliberazzjoni u wara snin ta' konsiderazzjoni ta' l-applikazzjonijiet minn individwi, jiġi one fine day il-kabinett – din ħabbarha il-prim ministru bħala l-kap tal-kabinett – u jiddeċiedi hu fejn għandha tiġi l-golf course.

Allura għalfejn qegħdin nagħmlu dawn l- awtoritajiet kollha?

Għalfejn qegħdin nagħmlu dawn il-paraventi li qegħdin jiswew lill-pajjiż madwar Lm78 miljun fis-sena?

F'daqqa waħda ġie l-gvern u qal lil din l-awtorita' li l-golf course jridha f'dak it-tali post!

Issa min-naħa tagħkom irranġawli dak kollu li hemm bżonn isir ħalli d-deċiżjoni tiegħi tkun ġustifikata!

Jekk dan se jkun l-atteġġament, fejn il-gvern jieħu d-deċiżjonijiet huwa stess, allura għandu jgħid li dik hija deċiżjoni tiegħu.

B'hekk il-poplu jkun jista' jiġġudika aħjar.

Illum il-poplu qiegħed jinduna b'dawn l-affarijiet.

L-organizzazzjonijiet ċivili m'humiex stupidi u qegħdin jaraw li din hija kummiedja.

Il-verita' hi li m'għandniex triq oħra jekk irridu nkunu serji ħlief li nġibu lil dawk l- awtoritajiet li ġew approvati minn dan il-Parlament sabiex iservu ta' bilanċ għall-esekuttiv.

Dak huwa l-iskop tagħhom u dak huwa l-ispirtu kostituzzjonali ideali li llum ilkoll qegħdin nitkellmu fuqu.

Hawnhekk qiegħed nipprova ma noqgħodx fuq il-livell kostituzzjonali u l- argumenti kostituzzjonali, għaliex żgur li hawn min huwa aktar espert minni u li se jidħol fid-dettal.

Li qiegħed nipprova ngħid huwa li t-tmexxija ta' gvern, it-tmexxija ta' pajjiż, il-good governance, l-accountability, il- mod ta' kif l-infiq isir, jekk hux ġustifikat dak li jsir u jekk hux ġustifikat li jkollok nefqa ta' jumejn safar li titla' għal Lm4,000 jew Lm5,000.....

Forsi hawn min jgħid li dawk m'huma xejn ħdejn il-miljuni li ntefqu, pero' għal min qiegħed iħallas Lm100 surcharge kull xahrejn dawk is- somom huma ħafna.

Dawn l-issues huma kollha marbutin flimkien u għalhekk qiegħed norbot mal-fatti reali dwar jekk it-tmexxija b'mod ġenerali hijiex tmexxija b'mod arroganti.

Ovvjament tista' tgħid li hija tmexxija leġittima, pero' bejn dak li huwa leġittimu u dak li huwa arroganti, żgur li huwa argument ieħor.

Huwa dan li jrid jiġi deċiż ħalli naraw fejn irridu nistradaw lil pajjiżna.

Ħalli nkompli nsemmi kwestjonijiet oħra bħal dik li semmejt tal-golf course.

Dawn l-awtoritajiet fejn qegħdin?

L-awtoritajiet għaddejniehom minn dan il- parlament wara diskussjonijiet li kien hemm kemm fuq il-MEPA, kemm fuq ir- resources authority, kemm fuq it-transport authority u kemm fuq il-maritime authority.

Dawn l-awtoritajiet għaddejniehom b'tali mod li jkunu qegħdin hemm sabiex iħarsu lill-konsumatur u mhux biex jipproteġu lill-gvern.

Madankollu, qegħdin inġibu l-istituzzjonijiet jipproteġu lill-gvern u issa anke f'dan il-Parlament iridu jipproteġuh lill-gvern.

Mela skond il- Kostituzzjoni, ir-responsabbilta' kollettiva tal-kabinett għandha tkun lejn il-Parlament, mentri issa qegħdin bħal speċi naqilbuha rasa 'l isfel għax qegħdin ngħidu li r-responsabbilta' kollettiva tal-Parlament għandha tkun lejn il-kabinett.

Naqilbu l-prinċipji ta' taħt fuq u nagħmlu kollox bil- maqlub, dak li qegħdin nagħmlu, Sur President.Minbarra tal-MEPA, kellna wkoll il-kwestjoni tal-maritime authority li għadni ma nistax nifhimha, kwestjoni fuq it-tariffi tal-portijiet.

Smajna b'riforma u mhux riforma fil-portijiet - u jkolli nistqarr li ma nistax nifhem x'qiegħed jiġri – u wisq nibża' li xi ħadd qiegħed jgħix f'dinja oħra.

Dan għaliex wieħed jgħid li t-tariffi roħsu b'5% u l-ieħor jgħid li t-tariffi żdiedu bi kważi 40% u kulħadd ixejjer id-dokumenti!

Allura fejn sejjer dan il-pajjiż?

Forsi aħna l-Maltin sirna immune għal dawn il-kummiedji, imma li kieku jiġi xi ħadd minn barra u jara dawn l- affarijiet żgur li ma jibdiex jemmen 'il għajnejh.

Naħa waħda jkollok il- ministru u l-MMA jiddikjaraw li t-tariffi roħsu u fuq in-naħa l-oħra jkollok l-aġenti jgħidulek li t-tariffi għolew.

Tgħidlu le, Sinjur, il- ministru għadu kemm qalilna li t-tariffi roħsu, imma hu jibqa' jinsisti miegħi li dawn għolew.

Tistgħu timmaġinaw dawn is-sitwazzjonijiet li qegħdin jiżviluppaw f'pajjiżna?

Il-maritime authority x'qiegħda tiddermina hemmhekk?

Nimmaġina li biex tgħid jekk it-tariffi roħsux jew le m'għandhiex tkun xi ħaġa diffiċli.

Kulma trid tagħmel huwa li taqbad container ta' tant piedi u jekk qabel ir- riforma kont trid tħallas Lm200 sabiex itellgħu sa l-istore u issa qed tħallas Lm190, allura t-tariffi roħsu.

Pero' jekk minn Lm200 issa qiegħed tħallas Lm250, jista' xi ħadd ibellagħha lil min irid iħallas li t-tariffi roħsu?

Allura dan huwa l-livell diġenerat ta' kif il-pajjiż irridu mmexxuh 'il quddiem?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Mangion sabiex ikompli bl-intervent tiegħu u jindirizza lis-Sedja, jekk jogħġbu.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, l-aħħar waħda li kellna imma li m'hijiex l-inqas, hija l-kwestjoni ta' l-estensjonijiet ta' l-iskemi ta' l- artijiet.

U hawnhekk ikolli nerġa' insemmi lill-MEPA bħala dik l- istituzzjoni li għandha x'taqsam b'mod dirett f'din il-biċċa.

Issa hemm xi tgħid kontra l-MEPA u l-mod ta' kif jimxu u ma jimxux, pero' m'iniex se nidħol f'dak il-mertu.

Naħseb li sħabi l-periti għandhom ħafna fatti x'isemmu fuq kif il-MEPA daqqa timxi mod u mbagħad f'daqqa waħda l-kriterji jinbidlu.

Min-naħa tagħha, il-MEPA ilha s-snin tgħid x'għandna bżonn, anzi qalet li m'hemmx bżonn li nestendu għaliex hawn aċċess biżżejjed.

Wara li għamlet l-istudji tagħha qalet li hawn biżżejjed bini li jista' jiġi żviluppat fl-aħjar interess.

Dan kien dejjem il-messaġġ li ngħata mill- MEPA, l-awtorita' responsabbli mill-environment u l-planning u dan hu l- parir li tat.

Imma issa f'daqqa waħda, b'deċiżjoni tal-kabinett - u din il- materja se tiġi quddiem din il-Kamra dalwaqt għad-diskussjoni - qegħdin ngħidu li se nestendu dawk iż-żoni li ġew indikati 'l hawn u 'hemm.

Ovvjament in-nies in ġenerali kif ukoll il-partit Laburista, li għamel il- kritika tiegħu, staqsew il-mistoqsijiet dwar min huma l-individwi, iżda bqajna bla risposta - naħseb li ma fiha xejn li tistaqsi affarijiet bħal dawn – u fiċ-ċokon ta' pajjiżna malajr tibda tagħmel one plus one u torbot dawn l-affarijiet flimkien.

Apparti dan kollu, issa qed ngħidu li l- kriterji li ħarġet bihom il-MEPA m'humiex ġustifikati u m'humiex neċessarji.

Dan meta kien l-esekuttiv stess li waqqaf lill-MEPA u dan għamlu sabiex ma jkunx hemm l-eċċessi mill-politiċi.

Dan kien l-argument u l-mottiv snin ilu.

Il-Perit Michael Falzon, li llum m'għadux membru fil- Parlament, kien għajjat ħafna li l-MEPA kienet se tinħoloq sabiex ma jkunx hemm abbuż mill-politiċi.

Effettivament illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-kabinett qiegħed jgħidilna li huwa jrid hekk, imma r-responsabbilta' għandha teħodha f'dan il-każ il-MEPA.

Il-gvern qiegħed jgħidilha lill-MEPA sabiex tendorsja d-deċiżjoni tiegħu.

Kien hemm 2,500 oġġezzjoni u fi tliet ġimgħat, bejn wieħed u ieħor, dawn irnexxielhom jarawhom kollha.

Imbierek Alla, f'daqqa waħda l-effiċjenza bdiet tielgħa 'l fuq!

Lil min irridu ngħaddu biż-żmien?

L-ewwel ridna dawn l-istituzzjonijiet sabiex taparsi nħarsu liċ-ċittadin u lill- konsumatur, imma issa rriduhom sabiex iservu ta' paraventu għal dak li jkun qiegħed jagħmel l-esekuttiv.

Allura, minflok qegħdin nimxu lejn gvern aktar miftuħ fil-politika u fid-deċiżjonijiet tiegħu billi meta tagħmillu l- mistoqsijiet tingħata risposta għalihom, l-affarijiet qegħdin immexxuhom bil-maqlub.

Qiegħed insemmi dawn il-punti fattwali li qegħdin jiġru b'mod regolari minn livell ta' kunsilli sa l-aktar deċiżjonijiet ta' natura nazzjonali.

Dan l-atteġġament issa tellajnieh għal-livell ta' parlament u għalhekk fil-mozzjoni qegħdin ngħidu li rridu stqarrija fuq jekk għadniex nemmnu fl-istituzzjoni tal-Parlament.

Nemmnu li dan il-kabinett għandu responsabbilta' kollettiva lejn il-Parlament, li jkun skrutinat u li jkun hemm mistoqsijiet li tingħata risposta għalihom?

Nemmnu li politikament kull ministru u kull uffiċjal irid iġorr ir-responsabbilta' politika tiegħu?

Irridu nsostnu l-accountability li tant nitkellmu fuqha?

Kull politiku, kull uffiċjal u kulmin għandu l-kariga ta' responsabbilta' jrid ikun accountable kemm ta' kif saret in-nefqa kif ukoll ta' jekk intlaħqux it-targets u x-xogħol li kellu jsir.

Irriduhom dawn l-affarijiet jew ma rriduhomx?

Dawn l-affarijiet irriduhom jekk irridu nilqgħu l-isfidi, id- diffikultajiet u l-problemi li għandu quddiemu pajjiżna.

Naturalment nistgħu noqogħdu ngħidu li f'pajjiżna ma jeżistux dawn il- problemi.

L-istess ħaġa nista' nagħmel jien billi mmur għand tal-ħanut u ngħidlu: "Taf kemm qiegħed tbigħ inti?"

U dan jgħidli: "Tista' tgħidli li trid int għaliex jien dak li qiegħed inħoss."

Nista' immur għand il- pensjonant li jirċievi l-kontijiet u li ma jistax ilaħħaq ma' l-ispejjeż tal-mediċini u ngħidlu: "Taf kemm qiegħed tajjeb int, neħħi dawk il- mediċini minn hemm għaliex m'għandekx bżonnhom!

Dak li jirrikmandalek it- tabib għal saħħtek m'għandekx għalfejn tieħdu!

Bil-pensjoni tiegħek tista' tlaħħaq mal-kontijiet tad-dawl u l-ilma, m'għandekx għalfejn toqgħod tikkonfondi!".

Billi noqogħdu ngħidu dawn l-affarijiet, min se jemminna?

Għalhekk importanti li din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż isservi ta' forum fejn isiru d-diskussjonijiet u ssir il-kritika, Sur President.

F'dan il-Parlament m'għandu qatt jirrenja l-ispirtu li għaliex għandi l- maġġoranza assoluta, allura nista' nagħmel li rrid, ma jimpurtanix minn ħaddieħor u l-mistoqsijiet li jagħmel kull membru parlamentari, il-kritika li ssir, tajba jew ħażina, ninjoraha kompletament.

Issa ġieli kellna okkażjonijiet fejn qbilna ma' xulxin u jkun hemm okkażjonijiet fejn ikun hemm suġġerimenti dwar xi liġi li mbagħad naqblu fuqhom.

Naturalment ikollna wkoll konverġenzi u diverġenzi ta' opinjonijiet u allaħares ma jkunx hekk għaliex dak huwa ir-rwol tagħna bħala oppożizzjoni.

Xi ħaġa li ridt ngħid ukoll hija li sfortunatament, ir-rispett lejna l-membri u r- rispett lejn il-politiċi ma tantx għadu qawwi fost l-elettorat.

Jekk l- elettorat ikompli jara din l-arroganza, fejn għaliex il-gvern għandu maġġoranza assoluta allura jagħmel li jrid, dak ir-rispett aktar se jkompli jonqos fost l-elettorat.

Min-naħa l-oħra, jekk l-elettorat iħoss li l-membri kollha fil-Parlament qegħdin hemm sabiex iħarsu l-interessi tiegħu u sabiex jagħmlu l- mistoqsijiet tagħhom, dak ir-rispett jibda jikber.

U l-mozzjoni li għandna quddiemna hija xprunata mill-fatt li dan il-Parlament m'huwiex rubber stamp u m'għandux ikun rubber stamp ta' l-esekuttiv, imma għandu jkun il-forum li fih isir l-iskrutinju ta' dak kollu li jkun qiegħed jagħmel il-gvern, naturalment fl-aħjar interess pubbliku.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, jien se nitkellem fil-qosor kemm jista' jkun u naturalment m'iniex se nagħmel Cicero pro domo sua u mhux se noqgħod niddefendi dak li għedt jew dak li m'għedtx.

Lanqas mhu se noqgħod nirrispondi l-ħafna allegazzjonijiet li saru mill-Onor.

Mangion u li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-mozzjoni tal-lum, imma se nsemmi biss numru ta' fatti.

Dik se nħalliha f'idejn sħabi.

Issa fuqhiex qegħdin nitkellmu hawnhekk?

Qegħdin nitkellmu fuq proċedura antika fejn il-policy approvata minn dan il-Parlament dwar it-tneħħija jew it-trasferiment ta' artijiet li huma tal-gvern, issir taħt proċedura li fosthom timponi li sabiex art tal- gvern tiġi trasferita - ħlief għal ċerti eċċezzjonijiet li ma jikkonċernawx dan il-każ – irid ikun hemm riżoluzzjoni mgħoddija mill-Parlament.

Huwa b'dan il-mod li jsir l-att tat-trasferiment u jiġi ffirmat il-kuntratt.

Din hija xi ħaġa li l-Onor.

Mangion jafha perfettament, Sur President.

Il-gvern jista' jagħmel - ejja nsejħulu hekk - konvenju, pero' dak il- konvenju jrid iġibu permezz ta' riżoluzzjoni ta' dan il-Parlament.

Din ir- riżoluzzjoni tiġi ppreżentata fil-Parlament, tmur quddiem il-House Business Committee u, jekk hemmhekk ikun hemm qbil, dik ir-riżoluzzjoni ma tiġix quddiem il-whole House.

Jekk min-naħa l-oħra ma jkunx hemm qbil tiġi dibattuta fil-whole House u vvotata fil-whole House.

Jekk tiġi approvata fil-business committee jew fil-whole House isir il-kuntratt, jekk ma tiġix approvata allura l-kuntratt ma jsirx.

Pero' il-konvenju, il-promessa ssir mill-esekuttiv, dejjem hekk kien u dejjem se jibqa' ikun hekk.

Allaħares mhux hekk u din hija xi ħaġa li għamluha huma stess.

Il-famuż kuntratt tal- Kottonera li ġabilhom il-gwaj kollu u li bih tilfu l-gvern, kien sar b'dan il-mod.

Il-gvern Laburista ta' dakinhar kien għamel il-promessa, anzi għamel aktar minn hekk, kif beħsiebni nsemmi aktar 'il quddiem, għax huma eskoġitaw kif jeħilsu minn dan il-Parlament, imma dik hija xi ħaġa li rrid insemmiha aktar 'il quddiem u mhux għalissa.

X'ġara f'dan il-każ, Sur President.

Aħna għamilna l-promessa u hawnhekk li nibda nistagħġeb.

Qabel ma qam dan l-inċident, jien kont poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra d-dokumenti kollha li għandhom x'jaqsmu mal-privatizzazzjoni tal-Maltacom.

Madankollu dawn ħadd ma ta kashom u nista' nassigurakom li ħadd ma qrahom.

Bħal dejjem, lanqas biss indenjaw ruħhom jarawhom u lanqas fil-Public Accounts Committee ma qalu sabiex nagħmlu session fuqhom.

Fost dawk id-dokumenti hemm l-impenn tal-gvern u ta' min xtara dawn l-artijiet.

Dawn id-dokumenti kienu fuq il- mejda tal-Kamra u nista' nissopponi li ħadd ma qrahom qabel ma għamlu din il-mozzjoni.

Għalhekk sejjer nikkwota minn dawn id-dokumenti u se npoġġi dan l-estratt fuq il-mejda tal-Kamra, Sur President.

Nerġa' ngħid li din hija xi ħaġa pubblika u li l-partit Laburista kienet f'idejh qabel ma qam dan l-inċident.

Hawn jgħid li:

"The vendor hereby undertakes that it shall procure all the necessary consents and authorisations from the relevant competent authorities, including but not limited to, the approval of the House of Representatives for the transfer of full legal title of the government properties to the company.

And subject to the receipt of such consents and approvals ..."

Dan xi ftiehem il-gvern u x'kien hawn fuq il-mejda tal-Kamra, li suppost tan-naħa l-oħra jafu bihom.

Għax dak li jsir hawnhekk isir bit-trasparenza kollha għaliex aħna verament nirrispettaw l-istituzzjoni tal-Parlament.

Madankollu intom ma tajtux kas u issa tridu tilagħbuha qiskom ma kontux tafu b'dawn id-dokumenti.

(Interruzzjonijiet)

Klawsola oħra minn dan id-dokument tgħid li:

"The vendor hereby undertakes to, within six months of completion ..."

- minn meta jsir is-sale tax-shares -

"... procure all the necessary consents and authorisations from the relevant competent authorities including, but not limited to, the approval of the House of Representatives, so as to authorise the vendor to enter into a notarial deed with the company".

Sur President, dak li ġie miftiehem u dak li ġie mpoġġi fuq il-mejda tal- Kamra, il-konvenju - il-promessa - tal-gvern li jiġi fil-Parlament bir- riżoluzzjoni tradizzjonali li dejjem niġu biha u li hija suġġetta li nġibu l-approval tal-Kamra tad-deputati sabiex isir it-trasferiment.

Hawnhekk ġiet osservata l-proċedura kif dejjem ġiet osservata minn dan il-gvern u minn min minnkom, meta kien fil-gvern, ried jagħmel trasferiment ta' artijiet.

Issa ħalli niġi għal dak li għedt jiena.

Jien mhux se noqgħod nikkumenta fuq dak li għedt imma se naqra biss x'għedt u se naqra kelma b'kelma u mhux partijiet mid-diskors, bħalma għamel l-Onor.

Mangion.

Hawnhekk biex qiegħed niġi akkużat jien, Sur President?

Qiegħed niġi akkużat li jien ammettejt li b'nuqqas ta' osservanza tal- liġijiet viġenti, aħna ksirna l-liġijiet.

Mela l-ewwel waħda hija li jiena ammettejt li ksirt il-liġijiet.

Imbagħad jien għedt ukoll li minħabba li l- gvern għandu maġġoranza ta' ħamsa fil-Parlament, l-istess gvern jista' jikser il-liġi.

Mela jien mhux biss ammettejt li ksirt il-liġi imma għedt ukoll li minħabba li għandna maġġoranza ta' ħamsa, allura nistgħu niksru l- liġi u li retroattivament nista' nirratifika dik!

Issa minn dak li qara l- Onor. Mangion, dawn joħorġu b'xi mod?

Jien għedt x'imkien li aħna ksirna l- liġi jew inkella li se nirratifikawha għaliex għandna maġġoranza ta' ħamsa?

Dawn huma l-falsifikazzjonijiet tan-naħa l-oħra!

Issa ħalli naqra preċiżament l-iskambju kollu li ntqal dakinhar.

Ħa nibda b'dak li qal l- Onor. Mizzi.

U se nikkwota mit-transcript tal-parlament li tani l-Clerk of the House.

L-Onor.

Mizzi qal hekk:

"Lili bagħtuli pakkett il-Ħamrun imma għadni ma ġbartux u naturalment il-karti għadni ma rajthomx."

Hawnhekk il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni fuq il-Maltacom qed jammetti li l-karti kien għadu ma rahomx.

Kien għalhekk li jiena għedt li ma qrawx dawk id-dokumenti.

Imbagħad kompla hekk l-Onor.

Mizzi:

"Xtaqt li l-Ministru jgħidli jekk hemmx xi artijiet u xi bini ta' exchanges u fil-każ liema huma."

Hawnhekk nidħol jien u nirrispondi l-mistoqsija.

Jien għedt hekk:

"Safejn naf jien, l-unika art li m'hijiex mibnija – pero' bl-amment qed nitkellem, jiġifieri subject to correction - hija biss dik li hemm fil-Qawra u hemm l-agreement li dik se tmur lura għand il-gvern.

Kontra dik l-art hemm numru ta' exchanges li l-Enemalta għandha titlu ta' kera jew ta' ċens fuqhom.

Dik l-art se tmur lura għand il-gvern u allura l-gvern jagħti titlu ta' xiri lill-Enemalta fuqhom.

Jiġifieri se jsir kontrokambju bejn artijiet li huma vojta, bħal din li semmejt u li ovvjament tiswa l-flus, kontra numru ta' exchanges li l-Enemalta diġa' għandha titlu ta' kiri jew ta' ċens fuqhom.

L- indirizzi preċiżi qegħdin imniżżlin fil-lista li semmejt.

"Irrid ngħid li dan l-iskambju kien ilu miftiehem xi sena.

Kien ilu biex isir numru ta' snin, imma ma' l-Enemalta domna ftit biex saru l- valutazzjonijiet kollha relattivi.

Fil-fatt lanqas spiċċaw saru u hemm biss promessa bejn il-gvern u l-Maltacom li dan prattikament isir f'xi żmien aktar 'il quddiem."

Din l-Onor.

Mangion konvenjetement qabiżha u ma qrahiex!

Imbagħad qabeż l- Onor. Mizzi u qal:

"Ladarba hemm affarijiet li m'humiex koperti skond il-liġi ..."

Naqbeż jien u nirrispondi hekk:

"Il-premessa hija ħażina għax mhux il-każ li m'humiex koperti bil- liġi".

Hawnhekk jaqbel miegħi l-Onor.

Mangion li legalment qegħdin mija fil-mija korretti.

Jien inkompli ngħid hekk:

"Fil-fatt huma koperti bil-liġi għax hemm agreement bejn il-Maltacom u l-gvern – teknikament jgħidulha permuta – li ssir il-bidla, li huwa dokument li jorbot legalment".

Jaqbeż l-Onor.

Mizzi u jgħid:

"Imma biex dawn iseħħu trid issir mozzjoni fil-Parlament".

Naqbeż jien u ngħid:

"Iva, naqbel perfettament ma' l-Onor.

Mizzi li teknikament trid tiġi fil-parlament.

Pero' billi dan il-gvern għandu l-maġġoranza u dik il- maġġoranza jżommha dejjem u mhux kif ġara qabel, meta kien hemm maġġoranza ta' wieħed u ntilfet, aħna ċerti li tgħaddi mill-Parlament ukoll!

Qabeż l-Onor.

Mizzi u beda jgħid li:

"Din hija arroganza u irresponsabbilta'!".

Jerġa' ikompli l-Onor.

Mizzi:

"Sar agreement meta hemm affarijiet li jridu jiġu l-ewwel mgħoddija mill-Parlament, iżda ma ġewx mgħoddija mill-Parlament u allura l- affarijiet ma mxewx kif suppost".

Kien hawnhekk li l-Onor.

Mizzi beda jiżbalja għaliex fil-verita', dan l- agreement ma kellux jgħaddi mill-parlament.

Għalhekk qbiżt jien u għedt hekk:

"Naqblu perfettament li eventwalment trid tiġi riżoluzzjoni fil- Parlament, pero' ma naħsibx li nkunu qed ngħixu f'dinja jekk ngħidu li dan il-gvern ma jistax jorbot lilu nnifsu li jagħti garanzija lil xi ħadd li mhux se jgħaddiha minn dan il-Parlament.

Jiġifieri jekk aħna naħsbu f'dan il-pajjiż, aħna li għandna maġġoranza hawnhekk ta' ħamsa min-nies, ma nistgħux nagħtu dawn il-garanziji fin-negozjati, allura verament qed noħolmu issa.".

Allura meta taqra dan kollu tista' b'xi mod tikkonkludi li jien ammettejt li nqasna milli nosservaw il-liġi viġenti, li jiena ammettejt li għaliex għandna maġġoranza ta' ħamsa allura m'għandniex għalfejn niġu l-Parlament, jew li b'din il-maġġoranza ta' ħamsa jien nista' retroattivament nirratifika xi ħaġa li ksirt il-liġi biha?

Għalhekk fl-opinjoni tiegħi l- bażi tal-mozzjoni taqa' għal kollox.

Naħseb li f'dan il-każ nagħti ftit tar-retroscena għaliex kellha ssir din il-permuta.

Sfortunatament ikolli ngħid li din il-permuta kellha ssir għaliex fl- eżerċizzju tad-due diligence li għamilna jirriżulta - u dawn qegħdin fid- dokumenti - li l-Maltacom qiegħda tokkupa numru ta' postijiet, sitta b'kollox, li m'humiex tagħha.

Il-Maltacom m'għandhiex titolu fuq dawn il- postijiet għaliex l-oriġinu tat-titolu huwa difettuż.

U din hija xi ħaġa li ħarġet mid-due diligence li għamilna.

Tant hu hekk, li kieku qraw id- dokumenti li poġġejna fuq il-mejda tal-Kamra kienu jsibu li parti mill- permuta li qed issir hija f'dak li huma msejħin third-party properties.

Ħalli naqra dak li hemm fl-agreement;

"Third-party properties" means the immovable properties listed on annex (a) which are subject to expropriation procedures and no compensation has been paid by the Government of Malta, the original owner thereof, in terms of the Land Acquisition Ordinance, Chapter 88 of the Laws of Malta.

The Government of Malta shall, in consideration of the transfer mentioned above, undertake to comply with all necessary procedures and formalities required at law, to ensure that the company shall be vested with full legal title to the third party properties at the vendor's cost and expense.".

Mela x'ġara?

Naturalment meta inti qiegħed tbigħ, ix-xerrej jagħmel ir- riċerki tiegħu ħalli jara li dak li qiegħed tbiegħ huwa verament tiegħek.

Waqt dan l-eżerċizzju kollu kompless tal-Maltacom, aħna għamilna wkoll dan l-eżerċizzju bħalma għamluh huma wkoll.

Minn dan l-eżerċizzju rriżulta li f'partijiet ta' sitt exchanges differenti, kien hemm art li xi darba kien ħadha l-gvern pero' li qatt ma kien ħallas għaliha.

Allura l-fażi ta' esproprjazzjoni ma ġietx konkluża u b'hekk ma kienx hemm it-titlu.

Il- gvern f'xi żmien kien għaddieha lil Maltacom u qatt ma kienu rranġaw it- titlu tagħha.

Għaldaqstant teknikament m'hemmx titolu fuq dawn l-exchanges.

Hekk kif skoprejnieha ħadna ħsiebha u se nirranġawha.

Issa ladarba rridu nħallsu lil min itteħditlu l-art, in kontrokambju se nieħdu lura l-art tal- Qawra.

Dan huwa l-agreement li sar u sar minħabba li hemm difett fit-titlu ta' ċerti artijiet li huma okkupati mill-Maltacom.

Dawn huma affarijiet li jiġru u bħala nutar, bilfors li l-Onor.

Mangion mhux l-ewwel darba li ltaqa' magħhom!

Dawn jiġru u trid tara kif se ssolvihom.

Qiegħed ngħid dan kollu għaliex dan id-difett sibnieh meta ġejna biex inbigħu 60%, mentri l-għorrief tan-naħa l-oħra ma skoprew xejn meta bigħu l-40%!

Sur President, jiena għandi l-IPO li kien sar fi żmien gvern Laburista u se npoġġih ukoll fuq il-mejda tal-Kamra.

F'paġna 34 insibu li kienu qalu hekk:

"The principal properties of the company consist of its head office at Marsa, its 16/17 switching stations located throughout Malta, including international exchanges at Birkirkara and St. George's and its payment centres and branch offices.

The company believes that its facilities are suitable for their present and intended purposes and are adequate for the company's current levels of operations."

Sur President, Birkirkara hija waħda mill-exchanges li m'hemmx titlu fuqha.

Fejn huwa d-disclosure ta' nuqqas ta' titlu?

Min għamlu d-due diligence fi żmien il-gvern Laburista?

Ma nistagħġibx b'dan kollu għaliex l-advisers li kellhom kienu Arthur Andersen, li qegħdin il-ħabs u l-HSBC li tant jgħajruhom talli ġew Malta!

Dawn kienu l-advisers tal-partit Laburista fil- gvern u bigħu kollox lil ma nafx min!

Issa fejn huwa n-nuqqas ta' titlu meta begħtu intom?

Għedtulhom lil min qiegħed jixtri li f'sitt exchanges, fosthom ta' Birkirkara, m'għamiltux due diligence u ma skoprejtux in-nuqqas ta' titlu?

U issa li qed nirratifikawha u li qegħdin nintrabtu li nagħmlu l-proċeduri kif għandhom isiru, qegħdin jgħajruna li qed nagħmlu ħażin!

Dan id-dokument se npoġġih ukoll fuq il-mejda tal-Kamra.

Madankollu l- oxxenita' m'hijiex dik imma hija xi ħaġa oħra li ħarġet minn riċerka u se nagħlaq biha għaliex, kif jgħidu l-Ingliżi, it takes the cake!

Jekk niftakar sew din kienet mozzjoni ffirmata mill-Onor.

Mangion u mill-Onor.

Mizzi.

Hawnhekk għandi dokument ieħor ta' l-Onor.

Mizzi flimkien ma' l-ex Ministru Portelli u, kif jgħid il-Malti, ix-xitan m'għandux ħalib għaliex dan id- dokument kien jikkonċerna the proposed transfer of land at Qawra to Maltacom.

Mela l-art tal-Qawra li qegħdin nitkellmu fuqha llum kienet għadha tal-gvern dak iż-żmien.

L-Onor.

Mizzi, dakinhar ministru bla portafoll u l-ex-Ministru Alfred Portelli, li kien responabbli mill-qasam tal-housing, għamlu joint memo li ġie approvat mill-kabinett u mill-prim ministru ta' dak iż-żmien Dr Alfred Sant.

F'dan il-memo pproponew li din l- art tal-gvern tal-Qawra tingħata lill-Maltacom.

Dan kien cabinet memo tal- 15 ta' Jannar, 1998 ref.

PSMH 163/97 li se npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra.

Kif għedna u qbilna aktar qabel, suppost li kellha ssir parliamentary resolution.

Madankollu hemm

metodi ta' kif ma ssirx din il-parliamentary resolution, kif l-Onor. ħbieb tiegħi jafu.

L-Onor.

Mizzi u dak iż-żmien l-ex Ministru Portelli ħadu parir u sabu kif jistgħu ma jgħadduhiex mill-Parlament.

B'hekk għamlu memo fejn irrakkmandaw dan li se naqra, u preċiżament;

"Nistgħu ngħadduha lill-housing authority u nħallu lilhom jiddiljaw mal-Maltacom.",

kif fil-fatt għamlu.

Imbagħad x'kiteb l-Onor.

Mizzi?

Huwa qal hekk:

"Apart from doing away with the need for a parliamentary resolution, this alternative would also obviate the requirement to negotiate and deal with the Holy See.".

L-Onor.

Mizzi sabiex jgħaddi l-art ma riedx jagħmel riżoluzzjoni tal- Parlament!

Din se npoġġiha wkoll fuq il-mejda tal-Kamra.

(Interuzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross-debate.

Inżommu l-ordni u l-kalma.

Il-Ministru jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, jiena m'iniex qed ngħid li din saret b'xi mod illegali kif allegaw huma fuqi.

Jien qiegħed ngħid li l-ħsieb li jevita l-parliamentary resolution kien ta' l-Onor.

Mizzi.

Dan il-metodu seta' isir u nammettih - mhux qed ngħid li ma setax isir - pero' huwa kellu l-ħsieb li jevita l-parliamentary resolution.

Fil-fatt qalha bil-miktub u se nerġa' naqraha;

Sur President, jien ma rridx noqgħod insemmi affarijiet oħra għaliex jistgħu jiġbruhom l-gazzetti wara li nlestu.

Fil-fatt huma kellhom parir li l-art tiswa Lm1.2 miljun imma huma riedu jbigħuha b'Lm0.4 miljun.

Madankollu dik hija xi ħaġa oħra u li, kif għedt, tal-gazzetti jistgħu dejjem jiġbru l-informazzjoni minn hawnhekk.

Nerġa' insostni li mit- transcript u mir-records ta' dan il-Parlament jirriżulta b'mod mill-aktar ċar li jiena fl-ebda ħin ma għedt li aħna ksirna l-liġi.

Fl-ebda ħin ma għedt li rridu nirratifikaw retroattivament xi ksur tal-liġi, f'ebda ħin ma abbużajt mill-pożizzjoni tiegħi ta' membru parlamentari - mhux ta' ministru - u fl-ebda ħin ma nqast mir-rispett lejn dan il-parlament.

Jien għamilt dak li jagħmel kull ministru f'dik il-pożizzjoni, fejn għamilna promessa ta' trasferiment ta' l-art u obbligajna ruħna bil-miktub f'dokument li kien diġa' fuq il-mejda tal-Parlament.

Fih għedna li se niġu f'dan il-Parlament u ngħaddu r-riżoluzzjoni neċessarja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li għandek xi dokumenti biex jitqiegħdu fuq il- mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Aye)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra;

Kopja ta' joint memo datat il-15 ta' Jannar 1998 mill-ministru tad- djar u mill-ministru mingħajr portafoll lill-kabinett, dwar trasferiment propost ta' art fil-Qawra lill-Maltacom.

Kopja ta' ittra datata 5 ta' Frar 1998 mingħand is-segretarju tal- kabinett lill-ministru għad-djar u l-kunsilli lokali.

Extracts relating to the deed of exchange bejn il-Gvern ta' Malta u third-parties.

Government properties report imħejji minn Camilleri Preziosi Advocates.

Kopja ta' dokument intitolat 'Maltacom plc – Offering of 37,484,884 shares directly or in the form of global depositary receipts', bid- data tat-8 ta' Ġunju, 1998.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, id-disrispett lejn il-Kamra tad-deputati ma joħroġx mill-ftehim li sar mal-Maltacom, imma joħroġ proprju fuq livell politiku mill-kliem li ċċita l-Ministru Austin Gatt stess fid-diskors li għamel illum.

Fil-fatt se nerġa' nikkwota dak li qal:

"...Ma naħsibx li nkunu qed ngħixu f'dinja jekk ngħidu li dan il-gvern ma jistax jorbot lilu nnifisu li jagħti garanzija lil xi ħadd li mhux se jgħaddiha minn dan il-Parlament.

Jiġifieri jekk aħna naħsbu f'dan il-pajjiż, aħna li għandna maġġoranza hawnhekk ta' ħamsa min-nies, ma nistgħux nagħtu dawn il-garanziji fin-negozjati, allura verament qed noħolmu issa.".

F'dan l-istatement politiku l-gvern ħa for granted mhux biss il-Parlament imma anke lill-kollegi tiegħu stess, inkluż dawk il-backbenchers li setgħu ma qablux ma' l-operat tiegħu f'din il-materja.

Fl-opinjoni tiegħi naħseb li għalkemm ir-responsabbilta' primarja taqa' fuq il-Ministru Gatt, inħoss ukoll li din għandha taqa' fuq il-prim ministru nnifsu.

Dak li żviluppa f'dan il-każ huwa konferma ċara ta' kemm il-prim ministru fil-prattika huwa politikament impotenti.

Dan rajnieh diġa' f'diversi okkażjonijiet oħra, pero' jien mhux se noqgħod nidħol fuq il-kwestjoni ta' jekk għandux jagħmel reshuffle jew le.

Dik hija prerogattiva tiegħu u m'hijiex xi ħaġa li niddiskutuha f'dan il-Parlament.

Madankollu jidher biċ-ċar li l-prim ministru attwali jinsab miexi pass pass - anke f'dawn l-affarijiet – fuq il- passi tal-prim ministru ta' qablu.

Qiegħed jiddefendi lill-ministri u lis- segretarji parlamentari tiegħu akkost ta' kollox, anke meta dawn ma jkollhomx nitfa' raġun, kif inhuwa l-każ li għandna quddiemna llum.

Sur President, nifhem li l-prim ministru, wara ċerti affarijiet li għadda minnhom, ma jistax jaffordja li jkollu aktar fallout politiku fil-partit tiegħu, iżda nemmen li hemm limitu għal kollox.

Naħseb li l-eħfef ħaġa għall-Ministru Gatt fis-sitwazzjoni tal-lum hi dik li joffri r-riżenja tiegħu minn rajh u mhux iħalli lill-oppożizzjoni tiċċensurah.

Aħna konna ilna nduqu mill-arroganza tiegħu f'dan il-Parlament, mhux biss fid-diskorsi tiegħu imma anke mill-mod ta' kif jirrispondi l-mistoqsijiet parlamentari.

U hawnhekk ma nistax nifhem kif riċentement jiġi l-Onor.

Tonio Borg, jaqbad il-kwestjoni minn saqajha u jgħid li aħna qegħdin nagħmlu dan l-attakk fuq Austin Gatt għaliex nafu li huwa ministru kompetenti.

Il-kwestjoni ta' l- allegata kompetenza tal-ministru ma tidħol assolutament xejn f'din il- kwestjoni u hija totalment irrilevanti.

Għalkemm jiena naqbel li kapaċi jieħu deċiżjoni, xorta waħda ma jfissirx li għaliex inti deċiżiv fl- azzjonijiet li tieħu, allura dejjem tkun qiegħed tieħu deċiżjonijiet għaqlin.

Daqstant ieħor ma jfissirx li sabiex tkun deċiżiv jeħtieġ li tkun arroganti.

Issa jien, bir-rispett kollu, inħoss li fl-istatement li għamel il-kollega tiegħi Austin Gatt, fuq livell politiku, kien qiegħed ikun arroganti u disrespectul lejn il-Parlament b'dak il-kliem li kkwota huwa stess.

Dan il-gvern, tajjeb jew ħażin, qiegħed jagħti l-impressjoni li diversi ministri qegħdin jimbuttaw 'il quddiem l-aġenda personali tagħhom.

Issa jekk dan japplikax għall-każ li qegħdin niddiskutu llum mhux se ngħidu jien, pero' ż-żmien jagħtina parir.

Li jmissu għamel il-Ministru Gatt hu li jenfasizza - kif għamel f'parti mid-diskors tiegħu – fuq il-punt li dan il-ftehim kien suġġett għall-approvazzjoni parlamentari u jieqaf hemm.

Kieku għamel hekk naħseb li ħadd ma kien jikkritika xejn minn dak li qal.

Għax li kieku kellna nużaw l-istess yardstick li uża l-Ministru Gatt, allura wieħed jista' faċilment jagħmilha fatta li meta l-gvern, per eżempju, jiġi quddiem il-Parlament bir-reviżjoni tal-konfini u ta' l-iskemi ta' l-artijiet għall-iżvilupp, din se tgħaddi faċilment peress li l-gvern għandu l-maġġoranza parlamentari.

U dan minkejja l-fatt li hemm piż min- naħa tagħkom.

Ejjew nieħdu l-prim ministru nnifsu li qiegħed riżoluzzjoni - kif għamilt jien ukoll min-naħa tiegħi - fuq il-mejda tal-Kamra sabiex ikollu l-approvazzjoni tal-Parlament għad-deċiżjoni li ħa l-gvern fuq il- kwestjoni tar-reviżjoni tal-konfini ta' l-artijiet.

Sur President, nerġa' ngħid li l-għemil tal-Ministru Gatt huwa insult lejn id-demokrazija parlamentari, iżda l-aktar lejn il-backbenchers Nazzjonalisti li jidhru li qed jittieħdu for granted mill-ministri tagħhom stess.

Aktar kmieni semmejt l-arroganza tal-Ministru Gatt meta jiġi biex iwieġeb il-mistoqsijiet parlamentari.

Jien kont qiegħed nirriferi għall- mistoqsijiet parlamentari li jsiru min-naħa tagħna u għalkemm dik l- arroganza hija xi ħaġa ħażina, pero' nifimha.

Madankollu għandna wkoll ċerti mistoqsijiet parlamentari li saru minn deputati Nazzjonalisti u li twieġbu bl-istess mod min-naħa tal-Ministru Gatt.

Minn mindu l-Ministru Gatt kien imexxi - anke bħala segretarju ġenerali - l-partit Nazzjonalista, nara li din hija xi ħaġa sintomatika fl-aġir u fit-tmexxija tiegħu.

Huwa bniedem intolleranti għall-kritika u jitkellem b'disrispett lejn il-kollegi parlamentari.

Jiena anke l-mod ta' kif titkellem fuq il-kap ta' l- oppożizzjoni nħoss li hija xi ħaġa totalment inaċċettabbli.

Naturalment għandek kull dritt li tikkritikah fuq il-policies, għandek kull dritt tgħid li ħa deċiżjonijiet żbaljati, kemm meta kien fil-gvern u anke issa li qiegħed fl-oppożizzjoni, imma li titkellem fuq bażi personali u b'mod disrespectful kif ġieli għamel f'din il-Kamra u anke barra minnha, nerġa' ngħid li hija xi ħaġa totalment inaċċettabbli.

Ha nfakkar ftit lill- Ministru Gatt ħalli ma jaħsibx li qiegħed nitkellem minn żniedi, Sur President.

Ftit taż-żmien ilu kien għamel diversi reklami stampati - ovvjament bi flus il-poplu - dwar il-kwestjoni tal-hedging.

Issa ma rridx ngħid li għamel ħażin għaliex dan għamlu sabiex jispjega l-policy tal-gvern.

Pero' minkejja li ma ħasibhiex darbtejn sabiex jagħmel dawn ir-reklami, lanqas ħasibha darbtejn sabiex bi flus it-taxpayer jinqeda b'dawn ir-reklami ħalli jinfexx f'ħafna tgħajjir kontra l-partit Laburista u b'mod partikolari kontra l-kap ta' l-oppożizzjoni.

Kellna riħa partiġġana f'reklami li suppost kienu ntiżi sabiex ifissru l-politika tal-gvern dwar l-enerġija.

Ftit ilu smajt ukoll xi kummenti fuq is-Super One ta' ċerti backbenchers Nazzjonalisti u anke ta' uffiċjali tal-partit Nazzjonalista.

U nista' ngħid li kien hemm kuntrast kbir fid-difiża li għamlu lil Austin Gatt min- naħa tal- Prim Ministru Gonzi, min-naħa tal-Viċi Prim Ministru Tonio Borg u min-naħa tas-Segretarju Ġenerali tal-partit Nazzjonalista Joe Saliba.

Issa ladarba dawn ħadu din il-pożizzjoni, issa jridu jassumu r-responsabbilta' ta' l-arroganza ta' Austin Gatt u jridu jassumu r-responsabbilta' tad- disrispett li Austin Gatt wera lejn dan il-parlament.

Sur President, inti kellek raġun meta fid-diskors tiegħek tas-Sette Giugno wrejt ċertu tħassib lejn in-nuqqas ta' tolleranza u rispett reċiproku fost il-parlamentari.

Dan huwa minnu u qegħdin ngħixuh ripetutament, pero' issa għaddejna għal fażi aktar delikata u preokkupanti.

Mill-fażi tan-nuqqas ta' informazzjoni mitluba mill-oppiżizzjoni u mill-fażi ta' nuqqas ta' risposti għall-mistoqsijiet parlamentari li jsiru minna, issa dħalna għall- fażi ta' żebliħ għall-Parlament innifsu għaliex fl-aħħar mill-aħħar, iż- żebliħ ma kienx biss lejn in-naħa ta' l-oppożizzjoni jew lejn il- backbenchers tal-partit Nazzjonalista imma kien lejn il-Parlament, qua istituzzjoni parlamentari.

Għaldaqstant inħoss li dan huwa aġir li fl- aħħar mill-aħħar jikkostitwixxi f'insult lejn is-Sedja wkoll.

Għaldaqstant nistaqsi jekk dan huwiex il-mod ta' kif il-partit Nazzjonalista sejjer jagħmel il-politika li ħabbar l-Onor.

Lawrence Gonzi meta nħatar bħala kap tal-partit u bħala l-kap tal-gvern.

Nistaqsi wkoll jekk din hijiex "ir- rebbiegħa" li wiegħed il-partit Nazzjonalista.

Veru li dan l-aħħar xi ħadd kiteb li fil-parlament ma jikbrux fjuri imma lanqas għandna nirriduċu l-parlament għal miżbla!

(Interruzzjonijiet) Huwa minnu li dak il-ktieb ilu li nkiteb, pero' il-Parlament ġie ridott għal miżbla dan l-aħħar.

Id-dnubiet ta' l-imgħoddi ma jiġġustifikawx id- dnubiet tal-preżent.

Nista' ngħid li meta l-prim ministru attwali kien iservi ta' Speaker tal-Kamra, kelli ammirazzjoni kbira għal mod ta' kif kien imexxi u anke għal mod ta' kif kien introduċa l-kumitati parlamentari.

Dan ngħidu mingħajr tlaqliq ta' xejn, imma l-fatt li issa l-prim ministru spiċċa jiddefendi lil min irid jirriduċi l-Parlament għal rubber stamp jirrifletti ħażin fuqu u juri li qiegħed jagħmel U-turn kbira.

Din il- pożizzjoni tal-prim ministru qiegħda tikkuntrasta ħafna mal-pożizzjoni moderata u anke matura ħafna li kien jieħu meta kien Speaker ta' din il- Kamra.

Kull mozzjoni suppost li tiġi dibattuta f'din il-Kamra u mhux sempliċement kemm nivvotaw fuqha.

Ara l-liġi riċenti dwar il-qrati rajna wkoll xi deputati Nazzjonalisti jagħmlu kritika meqjusa u kritika f'waqtha, li jiena persważ u nawgura lill-ministru Borg sabiex jagħtiha l-konsiderazzjoni neċessarja.

Allura xi ħaġa bħal din teħodha for granted li awtomatikament għaddiet mill-Parlament u ma tagħtix id-dritt ta' dissent min-naħa tal- parlamentari tiegħek stess?

Maġġoranza ta' wieħed, maġġoranza ta' tnejn u maġġoranza ta' ħamsa, fiċ-ċirkostanzi huma lkoll irrelevanti.

L-iċken pass li jista' jagħmel il-prim ministru fiċ-ċirkostanzi tal-lum huwa li jiċċensura pubblikament lill-Ministru Gatt u jitlobu jagħmel apoloġija pubblika.

Sur President, ninsab konvintissimu mill-intenzjonijiet tiegħek u nifhem ħafna s-sentimenti tiegħek kif riflessi fid-diversi diskorsi pubbliċi li għamilt, pero' bil- modestja kollha ngħid li huwa inutli li nitkellmu dwar kif nistgħu nsaħħu l-Parlament u nagħtuh l-awtonomija tiegħu jekk qabel xejn ma nsaħħuhx aħna nfusna, b'għemilna u bl-imġiba tagħna.

L-imġiba tal- ministru Gatt fuq livell politiku ma kienet xejn dekoruża, la mill-aspett parlamentari u wisq inqas mill-aspett ministerjali.

Li kieku l-partit Nazzjonalista kellhom bord ta' viġilanza kif għandna aħna, kien imisshom ilu li ħadu l-miżuri interni kontra l-Ministru Gatt għal dan id-diskors.

M'għandniex niskantaw bl-attitudni tal-Ministru Gatt, li m'għandi xejn personali kontra tiegħu, pero' nafu kif fl-imgħoddi ma ddejjaq xejn milli jżeblaħ - mhux lilna ta' l-oppożizzjoni – lill-ex- ministri li kienu jokkupaw l-istess dekasteru li llum qiegħed jokkupa huwa stess.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għal Prof Josef Bonnici.

Il-Ministru Gatt għamel diversi riferenzi għall-operat ta' l-Enemalta u l- operat ta' l-AirMalta, kummenti dispreġġattivi li wieħed ma jistennihomx minn ministru li qed jgħaddihom fuq ministru preċedenti u li kien jokkupa l- istess kariga tiegħu fl-istess kabinett.

Għalhekk meta ftit ilu kont għedt li l-Ministru Gatt huwa arroganti kont għedtha b'ċerta konvinzjoni.

Wara li rajt dak li ġara u wara li smajt dak li ntqal f'din il-kwestjoni tal- Maltacom, aktar se nkompli nsaħħaħ il-fehma tiegħi.

Il-Ministru Gatt għandu kwalitajiet tajbin bħala ministru, mela le, fuq kollox jien m'iniex xi wieħed li nħobb niddemonlizza lil xi ħadd.

Madankollu sfortunatament huwa a bull in a china shop, bid-differenza li issa ġejna f'sitwazzjoni li ma tantx baqagħlu ħafna x'ikisser għaliex erbat ijiem oħra se jkun kisser iċ-china kollha tal-pajjiż!

Sur President, jekk m'iniex sejjer żball għadni niftakar lill-ex ministru John Dalli li kien preżenti għad-diskussjoni taħt it-tinda organizzata mill- moviment "Iva", waqt il-kampanja referendarja ta' l-Unjoni Ewropea.

Taħt dik it-tinda kien hemm diversi kelliema min-naħa tal-gvern u min-naħa tal- moviment "Iva" li kollha bdew jgħidu li hekk kif nidħlu fl-Unjoni Eworpea, se titrażżan l-arroganza u l-prepotenza kemm min-naħa ta' l-esekuttiv kif ukoll min-naħa tal-ministri nfushom.

Allura hawnhekk nixtieq nistaqsi din il-mistoqsija lill-pubbliku li qiegħed isegwina: Trażżnet din il- prepotenza?

Trażżnet din l-arroganza?

M'iniex se nweġibha jien, imma se nħalli r-risposta f'idejn min qiegħed isegwi x-xena politika ta' pajjiżna.

Nagħlaq id-diskors tiegħi billi nagħmel din l-osservazzjoni.

Din m'hijiex xi mozzjoni li ressaqna b'sens ta' pika jew li tirrifletti l- kompetenza tal-Ministru Gatt.

Lanqas hija xi mozzjoni mressqa sforz il- lanżit li għandna personali kontra l-Ministru Gatt imma hija mozzjoni f'waqtha, mozzjoni propizja u mozzjoni ġustifikata.

Hija mozzjoni opportuna ħafna u hija intiża għal skop wieħed biss, dak li tagħti lura lill- Parlament il-ġieħ kollu li verament jixraqlu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, din il-mozzjoni m'hijiex mozzjoni li qiegħda tirrifletti biss is-sentimenti tal-partit Laburista fl- oppożizzjoni, imma hija mozzjoni li qiegħda tirrifletti s-sentimenti ta' ħafna Maltin u Għawdxin kif ukoll is-sentimenti ta' ħafna mill-korpi kostitwiti.

Fil-fatt dawn huma mħassba għall-mod kif il-gvern Nazzjonalista jinsab miexi fit-tmexxija tiegħu, fejn donnu qisu għaddej bil- gaffa minn fuq ras kulħadd.

Il-kwestjoni ta' l-arroganza, tan-nuqqas ta' trasparenza u n-nuqqas ta' kontabilita' min-naħa tal-gvern Nazzjonalista, saret waħda mill-issues li l-poplu Malti u Għawdxi qiegħed jitkellem fuqha llum.

Fl-idea tiegħi, ma nkunux qed nagħtu ġieħ la lil dan il-Parlament u wisq anqas lill-poplu tagħna jekk, waqt id-diskussjoni tal-lum, noqogħdu nħalltu ħafna polemiċi politiċi għaliex għalkemm għalina forsi jagħmlu sens u nifhmuhom, għall-poplu hemm barra ma jkunux qed jagħmlu sens u ma jifhimniex.

Fl-intervent qasir tiegħi, jien nixtieq nagħti spjegazzjoni żgħira tal-konċetti li jmexxuna u kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra rridu noqogħdu attenti u nagħmlu minn kollox sabiex nirrispettawhom u nħarsuhom.

Fil-fehma tiegħi għanda demokrazija li hija mibnija fuq tliet pilastri, li huma l-pilastru tal-leġislatur, il-pilastru ta' l-esekuttiv u l-pilastru tal-ġudikatura.

Huwa importanti li dawn it-tliet pilastri jkunu distinti minn xulxin, għaliex meta għandek din it-tip ta' demokrazija għandek ċerta fraġilita' u faċilment jistgħu jidħlu fuq xulxin.

Għalhekk jien se nikkonċentra biss fuq iż-żewġ pilastri - forsi huma l-aktar li jikkonċernawna minħabba l-mozzjoni tal-lum – tal-leġislatur u ta' l- esekuttiv.

Jekk hemm xi fraġilita' u li allura toħroġ il-ħtieġa li noqogħdu attenti ħalli ma nidħlux fuq xulxin fuq dawn il-pilastri, hija proprju meta nħarsu lejn il-pilastru tal-leġislatur u l-pilastru ta' l-esekuttiv.

Fil- fatt dan joħroġ bl-aktar mod ċar mill-Kostituzzjoni tagħna.

Sur President, aħna nafu li dan il-Parlament għandu l-pilastru demokratiku li huwa msejjaħ il-leġislatur.

Madankollu għandna wkoll numru ta' persuni li apparti r-responsabbilta' ta' leġislaturi, għandhom ukoll ir- responsabbilta' ta' parti sostanzjali mill-esekuttiv ta' pajjiżna.

Dan joħroġ mill-Kostituzzjoni tagħna u jekk wieħed iħares

lejn artiklu 79, fejn għandek l-ispjega fuq il-formulazzjoni tal-kabinett isib hekk:

"The cabinet shall have the general direction and control over the Government of Malta and shall be collectively responsible therefore to Parliament."

Mela minkejja li hawnhekk għandna parti mill-esekuttiv tal-pajjiż permezz tal-kabinett, l-istess kabinett huwa responsabbli bl-aktar mod dirett lejn il-Parlament.

Jekk imbagħad inħarsu lejn it-tieni parti tal-Kostituzzjoni, jiġifieri lejn artiklu 65 fejn għandek il-poteri u l-proċedura tal- Parlament, insibu bl-aktar mod ċar li l-provvedimenti ta' din il- Kostituzzjoni jesiġu li l-Parlament, sabiex jagħmel il-liġijiet dwar paċi, ordni u good government irid ikollu trasparenza u kontabilita' u allura żgur li ma jistax ikollu l-arroganza.

Sur President, kif qal sieħbi l-Onor.

Brincat, din il-mozzjoni ma tirriflettix is-sentimenti tiegħi jew tal-kumplament tal-membri l-oħra li niffurmaw il-Parlament, imma tirrifletti l-ħin kollu dak li l-poplu Malti u Għawdxi jrid minna.

Il-Parlament la huwa tiegħi, la huwa tal-gvern, la huwa ta' l-esekuttiv, la huwa ta' xi ministru u lanqas huwa ta' xi wieħed jew waħda minna f'din il-Kamra.

Il-Parlament huwa l-ogħla istituzzjoni fejn il-Maltin u l-Għawdxin irregolati mill-ogħla liġi ta' pajjiżna, li hija l-Kostituzzjoni, jippretendu minna trasparenza, kontabilita' u korrettezza politika.

Għaldaqstant żgur li ma jistax ikollna din it-tip ta' arroganza min-naħa ta' xi ħadd minna.

Hawnhekk xtaqt nagħti ftit ta' l- eżempji konkreti għalfejn qegħdin nitkellmu b'dan il-mod.

Fil-fehma tiegħi, dak li esprima l-Ministru Gatt, anke jekk illum qara t-text sħiħ u ta l-interpretazzjoni tiegħu, jiena ngħid li dan il-fatt huwa biss showcase ta' l-attitudni tal-gvern Nazzjonalista.

Kien hemm bosta sitwazzjonijiet fejn il-gvern Nazzjonlista naqas milli jkun għassies konkret u għassies prattiku tal-valuri demokratiċi.

Kien hemm bosta okkażjonijiet fejn, per eżempju, gvern Nazzjonalista mhux biss ma kkonsultax, mhux biss ma rax x'inhuma l-aspettattivi u l-bżonnijiet tal- poplu Malti u Għawdxi, imma saħansitra njora bl-aktar mod flagranti l- istess rakkomandazzjonijiet u suġġerimenti li kienet tagħtih is-soċjeta' ċivili.

U għalkemm m'għandniex soċjeta' ċivili b'saħħitha biżżejjed f'pajjiżna, anke dik il- ftit saħħa li kultant turi, il- gvern preżenti njoraha kompletament.

Kien hemm diversi okkażjonijiet fejn il-gvern Nazzjonalista, bil-ministri tiegħu u bil-Ministru Austin Gatt fuq quddiem nett, iddeċieda li jinjora kompletament bl-aktar mod arroganti dak li kienet qed tgħidlu s-soċjeta' ċivili.

Li ma jagħtix kas ta' l- oppożizzjoni nifimha, għalkemm il-gvern għandu dover kbir li jirrispetta dak li tkun qed tgħid l-oppożizzjoni f'din il-Kamra, għaliex wara kollox il- Kostituzzjoni ma tirrikonoxxix biss il-gvern imma tirrikonoxxi lill- Parlament kollu.

U kif nafu, il-Parlament ma jikkostitwix ruħu biss mill- gvern imma wkoll mill-oppożizzjoni.

Sur President, kemm-il liġi kellna f'dan il-Parlament jew policies amministrattivi li ġew introdotti min-naħa tal-gvern Nazzjonalista f'leġislaturi differenti fejn lanqas kien hemm mandat elettorali għalihom?

Jiġifieri meta l-poplu Malti u Għawdxi ġie mistoqsi b'mod demokratiku f'elezzjoni lil min irid itella' fil-gvern, tella' l-gvern b'pakkett ta' wegħdi elettorali.

Pero' meta mbagħad il-gvern Nazzjonalista qagħad fis- siġġu tal-poter, aġixxa b'mod differenti.

Kemm-il kwestjoni kellna fejn dan il-gvern injora anke r-rakkmandazzjonijiet u d-deċiżjonijiet ta' istituzzjonijiet internazzjonali?

L-aħħar waħda li nistgħu nħarsu lejha bħala l-landmark ta' dawn is-sitwazzjonijiet hija ta' kif l-ILO esprimiet ruħha dan l-aħħar fuq il-kwestjoni tal-vakanzi pubbliċi.

Minflok ma' l- gvern qal dak li kienet qed tgħid l-ILO, beda jhedded lill-GWU u jgħidilha li jekk hija kienet se tibqa' tinsisti fuq id-deċiżjoni ta' l-ILO, fuq ir- rakkmandazzjoni tagħha, allura kien se jiġi fil-Parlament u jnaqqas il- festi pubbliċi.

Affarijiet bħal dawn ma jirriflettux għajr arroganza sħiħa.

Kemm-il darba kellna sitwazzjonijiet ta' tassazzjoni fejn minkejja l- insistenza minn bosta bnadi sabiex ma ssirx tassazzjoni mingħajr representation, xorta waħda saret?

L-aħħar waħda kienet il-kwestjoni tas- surcharge, li għamel riferenza għaliha l-Onor.

Leo Brincat.

Niftakru kif is- sena li għaddiet kienet bdiet tinbena kampanja sħiħa mill-Onor.

Austin Gatt fil-gazzetti sabiex jiġi spjegat lill-poplu Malti dwar il-ħtieġa għar- reviżjoni kemm ta' l-ispejjeż ta' l-Enemalta u kemm taż-żieda fil- prezzijiet taż-żejt fuq is-suq internazzjonali.

Imbagħad f'daqqa waħda, qabel l-aħħar budget, il-gvern Nazzjonalista, b'mod unilaterali u mingħajr l-ebda diskussjoni f'dan il- Parlament, faqqa' is-surcharge b'mod indiskriminat, xi ħaġa li biha kompla jgħaffeġ lill-

poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu.

L-istess nistgħu ngħidu għall-kwestjoni tat-tariffi fil-qrati għax kellna żidiet straordinarji li kienu tħabbru mill-gvern Nazzjonalista u li kien responsabbli għalihom ukoll il-Ministru Gatt.

Jekk m'iniex sejra żball, dawn kienu tressqu fis-sajf tas-sena 2000 u tressqu mingħajr ħadd ma kien jaf fil-fatt x'se jiġri.

Illum insibu li dawn l-istess tariffi mhux biss għolew b'mod straordinarju għall-kawżi li ġew submitted minn dak iż-żmien 'il hawn, imma kien hemm ukoll deċiżjoni amministrattiva sabiex anke dawk il-kawżi li jridu jiġu ntaxxati wara, jiġu ntaxxati biż-żidiet tat-tariffi kif seħħew fis-sena 2000.

U dan minkejja li jkunu ġew submitted proprju qabel id-deċiżjoni li ttieħdet permezz tal-legal notices ta' dawk iż- żmenijiet.

Sur President, kellna wkoll il-bejgħ ta' l-assi tal-poplu.

Veru li dawn inbiegħu wara riżoluzzjoni ta'din il-Kamra, pero' l-affarijiet xorta m'humiex isiru sew bħal, per eżempju, il-mod kif ingħata Forti Chambray, post uniku fil-Mediterran li ngħata b'Lm10,000 u l-mod ta' kif inbiegħ il- Mid-Med Bank lill-HSBC.

Kellna mumenti fejn kellna l-opportunita' li niddiskutu dan il-bejgħ, imma l-opportunita' ingħatatilna meta l-affarijiet kienu diġa' fatta.

Ma kienx hemm l-opportunita' għal dan il-Parlament qabel ma laħaq sar il-ftehim ma' dawn l-azjendi jew enti kummerċjali li lilhom ġew mibjugħa dawn l-assi.

Tigne' ingħata b'xejn ukoll u mbagħad kellna l-kwestjoni tal-Maltacom, ta' Pender Place u tas-Sea Malta.

Għaldaqstant l-Onor.

Austin Gatt bilfors ikollu jissemma f'dan id-diskors għaliex apparti milli huwa l-protagonista ta' din il-mozzjoni, hemm fatti oħra li huwa nvolut fihom u li jaf bihom kulħadd.

Niftakru fit-theddida li saret fil-kwestjoni tas-SeaMalta fejn jekk ma jaċċettawx dak li qed jingħad min-naħa tal-gvern, allura din il-kumpannija kellha tagħlaq.

Fil-fatt is-Sea Malta ngħalqet u l-gvern ġie jaqa' u jqum mill-ħaddiema Maltin li kienu jaħdmu magħha.

Għalija m'hijiex skuża li tgħid li lill-ħaddiema sibnielhom xogħol alternattiv meta jiena stess naf b'numru ta' ħaddiema li damu minn ta' lanqas tlieta jew erba' xhur jistennew mingħajr ma jafu x'se jiġri minnhom u baqgħu saħansitra tul dak il-perjodu mingħajr it-terminal benefits li kien ħaqqhom.

Madankollu, il- gvern Nazzjonalista ddeċieda li jibqa' għaddej bħal dik il-gaffa li tgħaddi minn fuq iż-żrar.

B'dan il-mod baqa' għaddej il-gvern minn fuq ras dawn il- ħaddiema.

Sur President, nistgħu nsemmu l-kwestjoni riċenti tal-car park ta' Tas- Sliema.

Il-gvern iddeċieda li hemmhekk jagħmel car park u immaterjalment minn dak li kienu qegħdin jgħidulu n-nies u s-soċjeta' ċivili li ngħaqdet mal-komunita' ta' Tas-Sliema, il-gvern xorta waħda baqa' jinsisti.

Kellna wkoll il-kwestjoni tal-park and ride.

X'tip ta' konsultazzjonijiet saru jew se jsiru?

Kull darba nisimgħu xi ħaġa ġdida dwar dan il-park and ride!

U l-gvern jibqa' għaddej minn fuq ras kulħadd.

L-istess ħaġa ma' l-MCESD.

Kemm-il darba l-MCESD esprimew ruħhom mod u l-gvern jibqa' għaddej xorta waħda?

F'din il-Kamra kellna dikjarazzjoni - waqt li konna qegħdin nilleġislaw qafas legali għall-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali - fejn ex ministru tal-gvern ta' dak iż-żmien kien qalilna f'risposta parlamentari li għall-gvern it-tifsira ta' konsultazzjoni hija li l-gvern jisma' u mbagħad jiddeċiedi hu.

U dan qalu mingħajr tlaqliq ta' xejn.

Hekk tfisser għalihom il-kelma "konsultazzjoni"!

Għalhekk fl- opinjoni tiegħi dak li qegħdin niddiskutu hawnhekk huwa sempliċement showcase ta' l-arroganza li sfortunatament dan il-gvern Nazzjonalista bena matul is-snin li ilu jmexxi lil dan il-pajjiż.

L-istess kwestjoni tapplika għall-estenzjoni ta' l-artijiet għall-iżvilupp u f'dan il-każ anke l-Knisja Maltija rrimarkat fuqu.

Imbagħad smajna lill- prim ministru jgħidilna li dak li qed jagħmlu għandu skop soċjali.

Issa jien bħala waħda ffissata fuq dan il-qasam, għadni sal-lum ma nistax nifhem xi skopijiet soċjali jista' jkollha din id-deċiżjoni li l-gvern jibqa' għaddej minn fuq ras il-Maltin u l-Għawdxin.

U kull darba li tinġibed l- attenzjoni tal-gvern min-naħa ta' persuni integri u li għandhom il- protezzjoni tal-Kostituzzjoni, bħal per eżempju meta kien hemm l-ombudsman Joe Sammut, il-gvern ipprova jkisser il-kredibilita' tiegħu.

Issa kulħadd jaf kemm huwa persuna integra s-Sur Sammut, liema integrita' wettaqha fil- prattika tax-xogħol tiegħu.

Pero' minħabba li esprima ruħu kontra l- attitudni u s-stil tat-tmexxija tal-gvern Nazzjonalista, bħal per eżempju fil-każ ta' l-armata, il-gvern ħareġ qatta' bla ħabel u pprova kważi kważi jkisser il-kredibbilta' tiegħu.

Fl-opinjoni tiegħi dan l-aħħar ġara l-istess ħaġa fir-rigward tal- kummissarju għat-tfal, is-Sinjura Sonia Camilleri, li wkoll għandha l- backing ta' dan il-Parlament permezz tal-kumitat għall-affarijiet soċjali.

Is-Sinjura Camilleri hija persuna integra u li esprimiet dak li tara hi.

Madankollu b'xi mod jew ieħor, fl-irkejjen ikun hemm attentati serji sabiex titkisser il-kredibilita' ta' dawn in-nies.

Rajna wkoll l-attitudni ta' dan il-gvern anke ma' nies li jxejru l-bandiera Nazzjonalista, bħall-ex ministru John Dalli u s-Sinjura Marisa Micallef.

Kull meta kkritikaw l- andament tal-gvern, dejjem kellhom kampanji sħaħ kontra tagħhom sabiex titnaqqas il-kredibilita' tagħhom.

Sur President, minn hawn nixtieq nieħu l-opportunita' sabiex is-seduta li qed nagħmlu llum, lil kull wieħed u waħda minna ġġegħilna nirriflettu fuq ir-responsabbilta' kbira li għandna f'din il-Kamra.

Dak il-ġurament li ħadna fil-bidu ta' kull leġislatura jgħabbina b'responsabbilta' enormi lejn l-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna, il-Parlament, lejn il-Kostituzzjoni u fuq kollox lejn il-poplu Malti u Għawdxi.

Dan nistgħu nagħmluh billi nkunu mhux biss trasparenti u kontabbli fil-ħidma tagħna, imma li nkunu wkoll politikament korretti.

Hemm bżonn li kull wieħed u waħda minna nifhmu u nagħrfu din ir-responsabbilta' ħalli verament inkunu qegħdin inwettqu fil- prattika dak li titlob minna l-ogħla liġi ta' pajjiżna, jiġifieri l- Kostituzzjoni.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Allow me to welcome to the House The Hon.

Toshiki Kaifu, a senior member of the Japanese Parliament and also a former Prime Minister of Japan who is currently on a visit to Malta.

Mr. Kaifu, we wish you an enjoyable stay in Malta.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, wara li smajna lill-kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni, xtaqt nieħu l-ħin tiegħi sabiex jien ukoll nagħmel il- kummenti tiegħi fuq il-mozzjoni li qed niddiskutu llum.

Kif nafu ftit tal- ġimgħat ilu, eżattament fil-31 ta' Mejju, f'din li suppost hija l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, kellna lill-Ministru Austin Gatt li għoġbu jiddikjara li minħabba li l-gvern tiegħu għandu ħames deputati aktar, se jibqa' għaddej mingħajr tfixkil u mingħajr l-approvazzjoni ta' din il-Kamra fir-rigward ta' l-iffirmar ta' l-art tal-Maltacom.

Kif diġa' għedna f'okkażjonijiet oħra, bħala oppożizzjoni niddeploraw dan l-aġir min-naħa tal-ministru għaliex inħossu li qiegħed jirriduċi l-funzjoni tal-

Parlament għal rubber stamp.

Barra minn hekk, l-attitudni tal-Ministru Gatt tmur għal kollox kontra dak li għedt inti, Sur President, fid-diskors li għamilt fl-okkażjoni tal-festa nazzjonali tas-Sette Giugno.

Naħseb li hija drawwa ta' din il-Kamra li meta jkun hemm trasferiment ta' art tal-gvern lil xi ente privata, bħal fil-każ tal-Maltacom, titressaq mozzjoni sabiex dak it-trasferiment jiġi approvat minn din il-Kamra.

Fil- passat dejjem hekk sar, iżda din id-darba l-Ministru Austin Gatt għoġbu jibqa' għaddej u jirrombla minn fuq il-Parlament.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Agius.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, l-Onor.

Chris Agius qed jgħid li kuntrarjament għal dak li jsir is-soltu, sar kuntratt sabiex il-ministru jirrombla minn fuq il-Parlament.

Dan m'hu veru xejn għax hemm l-istess kondizzjonijiet tas-soltu, fost l-oħrajn li l-kuntratt ikun suġġett għall- approvazzjoni tal-Parlament.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Kif għedt aktar qabel, kull darba li jsir trasferiment ta' art, titressaq mozzjoni għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra.

Dejjem hekk ġara fil-passat u ngħid għalija, kemm ilni membru, jiġifieri mill- 1996 'il hawn, kellna l-proġett tal-Kottonera, fejn il-gvern Laburista ta' dak iż-żmien kien ressaq dan il-proġett quddiem din il-Kamra.

Dakinhar it- trasferiment ta' dik l-art kien ġie diskuss bil-kbir u kulħadd kien ingħata l-possibbilta' li jitkellem.

Fil-fatt is-seduta fuq il-proġett tal- Kottonera kienet ħadet ġimgħat sħaħ sakemm imbagħad ġara dak li ġara.

Naħseb li kulħadd jaf kif kien spiċċa dan il-proċess, Sur President.

Hekk kif inbidel il-gvern u reġa' tela' il-gvern Nazzjonalista, kompla fuq il-pjan tal-proġett tal-Kottonera.

Reġa' tnieda dan il-proġett li kien fih trasferiment ta' art u l-mozzjoni reġgħet ġiet quddiem din il-Kamra għad- diskussjoni.

Wara li kienet ġiet diskussa fil-kumitat tal-kontijiet pubbliċi, tressqet ukoll quddiem din il-Kamra sabiex saret l-approvazzjoni.

Tajjeb ngħid li dak iż-żmien il-gvern Nazzjonalista kellu wkoll ħames deputati aktar.

Anke meta jkun hemm riżoluzzjoni għal trasferiment ta' xi biċċa art lil xi soċjeta' sportiva jew lil xi għaqda soċjali jew lil xi kunsill lokali, dawn il-proċeduri li semmejt jiġu

osservati kollha.

Dan il-proċess demokratiku dejjem jitressaq quddiem din il-Kamra.

Sur President, minn hawnhekk nixtieq nifraħlek għall-40 sena li ilek sservi lill-poplu bħala membru ta' din il-Kamra.

Naħseb li din kienet l-ewwel okkażjoni tiegħek fejn kellek tgħaddi minn dan il-proċess li minnu għaddejjin illum.

U appuntu, fid-diskors tiegħek li għamilt fis-Sette Giugno, inti għedt dawn il-preċiżi kelmiet:

"Għalhekk nerġa' nagħmel appell minn qalbi lill-membri kollha sabiex iżommu quddiem għajnejhom il-bżonn kontinwu ta' tolleranza, rispett reċiproku u rispett lejn l-istutizzjonijiet waqt li jkunu qegħdin jaqdu d-doveri tagħhom kif jixraq.".

Naħseb li d-diskors tiegħek jirrifletti eżattament is-sentiment ta' din il- Kamra u allura xtaqt nagħmillek din il-mistoqsija.

F'dak id-diskors li ppreparajt dakinhar, kont qiegħed tesprimi d-dwejjaq tiegħek għal dak li sar f'din il-Kamra u li qajjem tant rabja?

Għalija l-verita' hi li dak li sar mill-Ministru Gatt huwa ċ-ċirasa fuq il-kejk għax ilna niġu mċaħħda minn ċerta informazzjoni li żgur li hija fl-interess tal-poplu.

Naħseb li bħala oppożizzjoni għandna kull dritt li nkunu nafu x'ikun qiegħed jiġri fl- amministrazzjoni tal-pajjiż.

Naħseb li huwa d-dritt ta' kull deputat li jagħmel il-mistoqsijiet parlamentari li jkunu ta' interess ġenerali kif ukoll ta' interess pubbliku.

Ovvjament ma nistgħux niċħdu li jkollna r- risposti għal ħafna mistoqsijiet parlamentari, pero' kien hemm istanzi fejn ċaħħduna mir-risposta.

Ma naħsibx li dan huwa l-mod ġust ta' kif jitmexxew l-affarijiet.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li tistaqsi mistoqsija fl- interess pubbliku, sabiex imbagħad ma ningħatawx tweġiba jew ir-risposta ma tkunx waħda sodisfaċenti.

Ħalli nagħti eżempju ta' xi ħaġa li ġrat lili daqs ġimgħa ilu, Sur President.

Fil-Kottonera għandna l-junior lyceum Ġużeppi Despott, fejn jattendu numru kbir ta' studenti.

Ħafna minn dawn l-istudenti flimkien mal-ġenituri tagħhom ġew jistaqsuni x'se jiġri mill-proġett li kellu jinbeda f'din l- iskola, proġett kbir u sabiħ li għandu jagħmel din l-iskola waħda mill- isbaħ.

Għalhekk għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Louis Galea fuq dan il-proġett.

U staqsejtu hekk:

"Jista' il-Ministru jgħid jekk il-pjanti għax-xogħol fuq l-iskola Ġuże' Despott ta' Bormla tlestewx?

Jista' ipoġġi kopja tagħhom fuq il- mejda tal-Kamra?

Meta se jibdew ix-xogħlijiet u meta se jitlestew?"

Naħseb li fuq mistoqsija bħal din dwar il-proġett li se jibda fi ftit tal- ġranet oħra kellna ningħataw risposta.

Madankollu l-ministru wieġeb hekk:

"Ma jidhirlix li għandi ndaħħal il-prattika li npoġġi l-pjanti fuq il- mejda tal-Kamra.

Il-bidu u t-tmiem tax-xogħol jiddependi minn meta jiġi konkluż il-proċess tat-tendering u l-għoti tal-kuntratti.".

Allura, meta dan huwa proġett li mistenni jibda fi ftit tal-ġranet oħra, x'inhi r-raġuni li l-ministru qed jgħid li jħoss li m'għandux ipoġġi dawn il-pjanti fuq il-mejda tal-Kamra u jagħti l-informazzjoni rikjesta dwar x'se jsir u kif se jintefqu flus il-poplu?

Naħseb li anke t-tieni parti tar-risposta fiha ħafna xi tgħid għaliex żgur li huwa fl-interess tal-ġenituri, ta' l-istudenti, ta' l-istaff u tan-nies ta' l-akkwati li jkunu jafu meta se jitlesta x-xogħol.

L-istudenti jridu jkunu jafu wkoll kemm se jdumu jattendu l-iskola l-oħra għax sakemm jitlesta x-xogħol fuq l-iskola tal-Verdala, l-istudenti se jkunu qegħdin jattendu l-iskola Adelaide Cini fil-Ħamrun u għalhekk bir-raġun kollu qegħdin jistaqsu meta se jmorru lura fl-iskola tagħhom.

Mhux dan il-mod kif għandhom jitwieġbu l-mistoqsijiet li wara kollox isiru fl-interess ta' kulħadd, imma donnu li din it-trend qed tintogħġob dejjem aktar minn uħud mill-ministri meta jħossu li m'għandhomx jirrispondu.

Ċertament din l- attitudni għandha tiġi indirizzata.

Ħalli nagħti eżempju ieħor ta' kif ċerti ministri qegħdin jirreaġixxu għal ċerti mistoqsijiet li nagħmlulhom, Sur President.

Fid-19 ta' Ġunju għamilt mistoqsija parlamentari lill-ministru ta' l- affarijiet barranin, l-Onor.

Michael Frendo u staqsejtu hekk:

"Jista' il-Ministru jgħid xi staff kien hemm fis-segretarjat privat tiegħu bejn Mejju 2005 u Mejju 2006?

Jista' jgħid ukoll x'kariga kienu jokkupaw u meta ngħataw tali kariga?".

Ir-risposta tal-ministru kienet f'dan is-sens:

"Il-ministru beħsiebu jitlob il-parir ta' l-avukat ġenerali sabiex ikun aċċertat li l-informazzjoni li tingħata ma tmurx kontra l-Att dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data..".

Sur President, jien ma nafx minn meta ttieħdet din id-deċiżjoni fejn issa l- Kamra lanqas dritt m'għandha li tkun taf min huma l-membri ta' l-istaff privat tal-ministru minħabba d-data protection.

Imma biex aktar inkompli nitħawwad, nagħmel l-istess mistoqsija lil ministri oħra u dawn jagħtuni l-informazzjoni kollha.

Mela ministru jiddeċiedi mod u ministru ieħor jiddeċiedi mod ieħor!

Safejn naf jien, il- bieraħ kien hemm risposta għal mistoqsija parlamentari fejn ingħataw sensiela ta' ismijiet.

Allura ma nafx jekk wara kollox għandux ikollna regola dwar x'jista' jidher b'risposta għal interpellanza u x'inhu dak li ma jistax jidher.

Ma' dan kollu xtaqt norbot xi ħaġa oħra li nnotajt dan l- aħħar.

Fit-22 ta' Mejju li għadda għamilt sensiela ta' mistoqsijiet parlamentari dwar il-proġett tal-Kottonera - issa ilu seba' snin li beda dan il-proġett – u fost dawn għamilt l-istess mistoqsija lil żewġ ministri differenti.

Il-mistoqsija kienet tgħid hekk:

"Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi progress fil-bini ta' lukanda fix-xatt tal-Birgu?"

Għamilt din il-mistoqsija lill-ministru responsabbli mit-turiżmu u għamiltha wkoll lill-ministru responsabbli mill-iżvilupp urban u t-toroq għaliex naħseb li t-tnejn li huma jafu x'qed jiġri fuq proġett tant bżonjuż u tant mistenni fil-Kottonera.

Fit-tweġiba tiegħu, l-Onor.

Zammit Dimech qal li ma sar l-ebda progress fil-bini ta' din il-lukanda.

Issa nippretendi li l-ministru tat-turiżmu għandu jkun jaf u għandu jkollu interess jekk tkun se tiftaħ xi lukanda, b'mod partikolari fi proġett tant kontroversjali bħalma hu l-proġett tal-Kottonera.

U mbagħad jirrispondini l-Ministru Mugliett għall-istess interpellanza u joħroġ jgħid hekk:

"Dan l-aħħar kelli laqgħa mal-periti u d-diretturi tal-Vittoriosa Gaming Ltd., li għandhom l-obbligu li jiżviluppaw hotel biswit il- Casino di Venezia.

Waqt din il-laqgħa, id-diretturi kkonfermaw li kienu lestew il-pjanti neċessarji u l-pjani għall-investiment tal- hotel.

Fil-fatt il-kumpannija bdiet taħditiet mal-MEPA dwar l- implikazzjoni għall-istess hotel.

Waqt l-istess laqgħa saru diskussjonijiet sabiex il-proċess tal- kostruzzjoni jimxi b'sinerġija ma' proġetti oħra li hemm fix-xatt tal- Birgu, inkluż ukoll dak tal-landscaping.".

Meta ħadt dawn ir-risposti bdejt nitfixkel lil min se naqbad nemmen u fl- istess waqt daħalli dubju dwar kemm it-tweġibiet li jingħataw hawn ikunu jirriflettu l-verita' tal-fatti.

Dawn l-affarijiet ma jmisshomx isiru u nippretendi li jekk il-ministru m'għandux tweġiba, allura jagħmel kif isir is-soltu u jgħidli li se jwieġeb għall-mistoqsija meta jkollu l- informazzjoni neċessarja.

Li tirrispondi mod u mbagħad ikun ħaddieħor u jirrispondi b'mod totalment differenti minn dak li qal ministru ieħor, ma naħsibx li huwa aċċettabbli għal din il-Kamra.

Għaldaqstant naħseb li huwa fid-dover tas-Sedja li tara li dawn l-affarijiet ma jibqgħux isiru.

Imma ħalli nsemmi xi ħaġa oħra li għandha x'taqsam mal-kontabilita' u mas- serjeta' li għandna f'dan il-pajjiż.

Il-bieraħ tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra, ir-rapport dwar l-inkjesta fuq l- operat ta' l-istazzjon Voice of the Mediterranean mill-uffiċċju ta' l- awditur ġenerali, b'lista ta' nuqqasijiet fl-osservanza tal-liġi, liema nuqqasijiet saru minn uffiċjali maħtura mill-gvern stess.

Dan ir-rapport ikompli jgħid li kien hemm nuqqasijiet ukoll mill-ministru responsabbli mill-affarijiet barranin.

Il-verita' hi li ħarġu nuqqasijiet kbar fit- tmexxija ta' flus il-poplu.

Naħseb li dan ir-rapport juri nuqqas ta' serjeta' u ta' kontabilita' kif ukoll abbuż ta' poter.

Fl-opinjoni tiegħi, ir-rakkmandazzjonijiet li għamel l-awditur ġenerali għandhom jittieħdu in toto ħalli dak li jista' jissewwa, jissewwa.

Jekk irridu li din il-Kamra tibqa' tgawdi r-rispett dovut lilha, hemm bżonn li jkollna aktar serjeta' u trasparenza dwar kif isir l-operat u t-tmexxija ta' l-amministrazzjoni pubblika.

Sur President, billi jkollok maġġoranza ta' ħamsa u tibqa' għaddej minn fuq ras kulħadd żgur li m'huwiex il-mod demokratiku ideali ta' kif għandhom jitmexxew l-affarijiet.

Naħseb dawn il-każi li semmejt u oħrajn li għad iridu jissemmew matul din il-ġurnata jkomplu jsaħħu l-punt tagħna, jiġifieri li l-affarijiet ma jistgħux jibqgħu mexjin f'din id-direzzjoni.

Anzi nemmen li għandu jkun il-prim ministru nnifsu li jara li dawn l- affarijiet jiġu rranġati kif jixraq f'demokrazija.

Fin-nuqqas ta' dan, naħseb li se tkompli tintilef il-fiduċja fina u fil-mod ta' kif qiegħda titmexxa din il-Kamra.

Bla dubju ta' xejn, jiena naqbel mal-mozzjoni li ressqet l-oppożizzjoni Laburista u nappella sabiex dawn il-kummenti li għaddejt jiġu attwati minnufih.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, illum qegħdin hawnhekk għaliex l- oppożizzjoni Laburista ħadet għaliha minn fatt sempliċi u minn fatt li ħadd ma' jista' jiċħdu.

L-oppożizzjoni ħadet għaliha għaliex fuq mistoqsija ta' l-Onor.

Joe Mizzi, il-Ministru Austin Gatt wieġeb b'dawn il-kelmiet:

"Iva, naqbel perfettament ma' l-Onor.

Mizzi li teknikament trid tiġi fil-Parlament.

Pero' billi dan il-gvern għandu l-maġġoranza u dik il- maġġoranza jżommha dejjem u mhux kif ġara qabel, meta kien hemm maġġoranza ta' wieħed u ntilfet, aħna ċerti li tgħaddi mill-Parlament ukoll!".

Il-partit Laburista kien waqa' għaċ-ċajt bejn l-1996 u l-1998 meta kien fil- gvern għax ma kienx kapaċi jżomm il-maġġoranza u jien nista' nifhem li jieħdu għalihom kull darba li nsemmulhom dan il-fatt.

Kif nafu, bħalissa għaddejjin bil-logħob għat-tazza tad-dinja u ħafna nies, bir-raġun kollu, qegħdin jitkellmu fuq il-world cup.

Issa fil-logħob tal-football ġieli jkollok sitwazzjoni fejn player jaqa' apposta fil-kaxxa l-kbira sabiex jipprova jirbaħ penalty.

Din l-azzjoni tissejjaħ simulazzjoni u meta r- referee jara xi ħaġa bħal din, juri l-karta s-safra lil dak il-player.

Illum għandna oppożizzjoni li qiegħda tipprova tagħmel l-istess tip ta' simulazzjoni għax daħlet fil-kaxxa l-kbira, tgerbet f'saqajha stess u waqgħet apposta u issa qiegħda tgħajjat u tnewwaħ għall- penalty!

L- oppożizzjoni qiegħda takkużana lilna li qegħdin noħolqu theddida għad- demokrazija u li hawn abbuż sfaċċat ta' poter, xi ħaġa inaċċettabbli f'demokrazija vera u rispettabbli.

Qegħdin jgħidulna wkoll li għamilna farsa minn kull prinċipju tad-demokrazija.

Madankollu min isegwi l-istorja politika ta' pajjiżna bħalissa qiegħed jgħid: Look who's talking now!

Ara min qiegħed jagħtina lecture fid-demokrazija!

Dawn huma l-aktar nies li meta kienu fil-gvern kasbru kull dritt fundamentali tal-bniedem u heddew bis-serjeta' id-demokrazija ta' pajjiżna.

Dan huwa partit li fil-passat, meta kien fil-gvern, żeblaħ lil dan il- Parlament, fejn kellna saħansitra l-brigadier ta' l-armata jiġi hawn jgħajjat mal-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, fejn ministru tal- gvern kien ħareġ jattakka lill-kap ta' l-oppożizzjoni u jqattagħlu l-karti li kellu u fejn żewġ persuni, magħrufa bħala l-qaħbu u l-qattus, li kienu fl-istrangers gallery, qabżu r-recint biex isawtu lid-deputati.

Ara min irid jiġi jagħtina lecture fuq kif għandna nirrispettaw l-istituzzjoni parlamentari!

Look who's talking now!

Dik kienet farsa għad-demokrazija, Sur President.

Farsa tad-demokrazija huwa wkoll il-kap ta' l-oppożizzjoni li jiddeċiedi kollox waħdu u ma jikkonsulta ma ħadd, lanqas ma' sħabu.

Jiġi hawnhekk jiddikjara l-policies tiegħu u mbagħad sħabu stess jiddikjaraw li lanqas biss ikunu jafu bihom!

F'dan ir-rigward insibu lista sħiħa u se nsemmihom malajr malajr.

Kellna l-kwestjoni ta' l-iżvalutar tal-lira, fejn John Attard Montalto jgħid li wħud mid-deċiżjonijiet ittieħdu mingħajr ma tressqu fil-kabinett.

Kellna lil Lino Spiteri jgħid li Dr. Alfred Sant kien iddeċieda waħdu li jneħħi l-VAT.

Lino Spiteri kien sema' bl-aħbar waqt li kien qiegħed jiekol f'restaurant u dan meta hu kien shadow minister f'dak il-qasam fejn jidħlu aspetti ta' natura fiskali.

Kellna l- kwestjoni tar-referendum dwar id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, b'Dr. Sant jiddeċiedi li sabiex ir-referendum ikun jorbot irid jintrebaħ b'60% tal-voti, iżda jaqbeż Alfred Mifsud u jgħidlu li tali deċiżjoni ħadha waħdu għaliex huma ma kenux jafu biha.

Sur President, theddida għad-demokrazija hija meta xi ħadd jitlef ir- referendum u xorta waħda joħroġ lin-nies jiċċelebraw għaliex jgħidilhom li kienu huma li rebħu.

Dik hija theddida għad-demokrazija, meta xi ħadd ma jiħux telfa elettorali.

Meta aħna mmorru nosservaw l-elezzjonijiet barra minn Malta ma noqogħdux biss għall-elezzjoni u għall-għadd tal-voti, imma nosservaw ukoll lil min ikun tilef l-elezzjoni, ħalli naraw jekk dan huwiex se jaċċetta jew le r-riżultat ta' l-elezzjoni.

Ma kellhiex għalfejn l- oppożizzjoni tieħu daqshekk għaliha meta għednielhom li huma ma kinux kapaċi jżommu l-maġġoranza tagħhom meta l-kap ta' l-oppożizzjoni, li dak iż- żmien kien prim ministru, kien jiġġieled ma' kulħadd.

L-Onor.

Leo Brincat qalilna li aħna nattakkaw b'mod personali lil Dr. Sant pero', safejn naf jien, jekk hawn xi ħadd li jattakka b'mod personali u jagħmel kampanji sħaħ sabiex ikisser lin-nies huwa proprju l-Onor.

Alfred Sant.

Dan jagħmel il-kalkoli tiegħu u jgħid: Mela f'dak id-distrett hemm ċans li nirbaħ siġġu jew nirbaħ kunsillier u jaqbad deputat jew ministru minn dak id-distrett u jqattgħu biċċa biċċa mingħajr l-ebda rispett!

Allura meta aħna nikkritikaw lill-kap ta' l-oppożizzjoni nkunu qegħdin nagħmlu kampanja personali?

Jien nerġa' nistaqsi lill-oppożizzjoni għalfejn ħadu għalihom meta l-Onor.

Austin Gatt qalilhom li ma kenux kapaċi jżommu l-maġġoranza tagħhom meta dan huwa fatt. Hawnhekk se nsemmi lista oħra ta' persuni li l-kap ta' l-oppożizzjoni, meta kien prim ministru, kien iġġieled magħhom.

U din il-lista hija twila mhux ħażin, Sur President.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni iġġieled ma' John Attard Montalto, ma' Alfred Mifsud u ma' Lino Spiteri.

Fil-fatt Lino Spiteri kien qal lil Dr. Sant li qabel ineħħi l-friża minn fuq l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea u jbiddel il-politika fiskali, huwa ma setax jagħmel budget sostenibbli.

Maria Camilleri, li kienet membru parlamentari, qalet li qatt ma kienet tobsor li kienet se tiġi attakkata mill-media tal-partit tagħha stess.

Sandro Schembri Adami kien irriżenja minn chairman tal-kumitat tal- foreign affairs.

Tony Nicholl kien ċempel lil Lino Spiteri sabiex jiċħad dak kollu li kien qiegħed jingħad fuqu mill-kap ta' l-oppożizzjoni waqt seduta parlamentari.

Alex Sciberras Trigona kiteb lil Dr. Sant fejn qallu li kien qiegħed iġelled Laburisti ma' Laburisti.

Lill-Perit Mintoff qallu li tilef il-boxxla.

George Abela kien ħareġ jgħid li għandna kap ta' l- oppożizzjoni li tant huwa bravu, li lanqas għandu bżonn konsulenti u fil- fatt George Abela spiċċa rriżenja minn konsulent tal-partit Laburista.

Dawn huma kollha fatti li seħħew.

Dawn il-persuni li semmejt m'humiex Nazzjonalisti imma Laburisti daqs l-Onor.

Sant.

Allura x'qal ħażin l-Onor.

Austin Gatt meta qal li l-oppożizzjoni ma kenitx kapaċi żżomm il-maġġoranza tagħha?

Dan iġġieled ma' kulħadd!

Jiena ngħid li l-pantomimi li qed jiġu jagħmlu f'din il-Kamra - inkluż meta daħal il-kap ta' l-oppożizzjoni jgħajjat b'mod isteriku waqt id- diskors tal-Ministru George Pullicino - huma kollha sintomi tat-taħwid u l- inkwiet intern li għandhom fil-partit Laburista.

Il-problemi nterni fil-partit Laburista qed iġibuhom hawn f'dan il-Parlament.

U bilfors li għandhom power struggle fil-partit tagħhom għaliex kieku s-segretarju ġenerali tagħhom ma kienx se jgħid - m'għandix il-quote eżatta – li huwa ma jaqbilx li jitneħħa l-leader tagħhom għaliex inkella jkunu qegħdin ipaxxu lin-Nazzjonalisti.

Li kieku m'hemmx issue fil-partit Laburista li jitneħħa l-leader, ma kienx se jgħid dan il-kliem.

Ara fil-partit Nazzjonalista m'hemm l-ebda issue sabiex jitneħħa l-Onor.

Lawrence Gonzi.

Waqt li kont qiegħed nipprepara d-diskors tiegħi ltqajt ma' kwotazzjoni ta' Rudyard Kipling, fejn qal li "the strength of the wolf is in the pack".

Is- saħħa tal-lupu qiegħda fil-fatt li jkun fi grupp u l-prim ministru tagħna għandu din is-saħħa mentri l-kap ta' l-oppożizzjoni m'għandux.

It-tmexxija tiegħu kienet tmexxija ta' inċertezza u għadha sal-lum tmexxija ta' inċertezza.

Hawnhekk irrid nagħmel ftit tal-kummenti fuq il-policies tal- partit Laburista.

Hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira għax tant aħna gvern mhux demokratiku, tant aħna gvern li ma nirrispettawx lil din l- istituzzjoni tal-parlament u tant ma nistmawx lill-oppożizzjoni, li llum l- oppożizzjoni talbet seba' sigħat u se teħodhom, mentri aħna se nieħdu tliet sigħat!

Huwa minnu li kieku ridna nieħdu seba' sigħat konna neħduhom ukoll, pero' huma talbu seba' sigħat u aħna kkuntentajnihom.

Naħseb li gvernijiet li ma jirrispettawx id-demokrazija mhux hekk ikunu.

Ara huma lill-Perit Mintoff lanqas biss riduh jitkellem fil-Parlament għaliex kien kontrihom u kellu jieħu l-ħin min-naħa ta' l-oppożizzjoni sabiex ikun jista' jagħmel id- diskors tiegħu!

Sur President, kif għedt ftit ilu rrid ngħid xi ħaġa fuq il-policies tal- partit Laburista.

Illum resqu b'issue li ma teżistix għaliex ressqu mozzjoni ta' sfiduċja fil-Ministru Austin Gatt u qed jgħidu li hawn theddida għad-demokrazija u li qed nagħmlu farsa mid-demokrazija.

Madankollu fir-realta' din l-issue ma teżistix.

Imbagħad fuq issues importanti, fejn il-pajjiż għandu jingħaqad flimkien ħalli nippruvaw insibu soluzzjoni, l-oppożizzjoni tkun assenti.

Fejn suppost titkellem u fejn hemm bżonn li tagħti l-kontribut tagħha, l- oppożizzjoni tagħżel li tkun assenti.

U dan l-aħħar kellna l-eżempju klassiku meta ħabbarna r-riforma fuq il-pensjonijiet.

Kif nafu, din hija problema li se tiġi fuqna daqs 20 sena oħra u għalhekk irridu nibdew naraw minn issa kif se nsolvuha.

Min-naħa tagħna, meta kien hemm il-fażi ta' konsultazzjoni, stennejna lill- oppożizzjoni sabiex tgħidilna fuqxiex taqbel u fuqxiex ma taqbilx magħna.

Insomma, stennejniha li se tagħti l-kritika tagħha, pero' l-oppożizzjoni m'għamlet xejn minn dan kollu.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni - jidhirli li kien f'Marzu - qalilna li kien qabbad lill-Onor.

Karl Chircop sabiex jagħmel rapport f'isem l-oppożizzjoni u li fi żmien xahrejn oħra dan ir-rapport kellu jitlesta.

S'issa għaddew diġa' erba' xhur u dan ir-rapport għadu ma deherx.

Meta staqsejna għalih qalulna li huma kienu se jagħtu l-kummenti tagħhom wara li l-gvern jippreżenta l-liġi.

Hekk tajjeb!

Fuq dawk l-issues li għandna bżonn il-kontribut ta' l-oppożizzjoni ħalli tagħtina l-kritika tagħha tagħżel li tibqa' assenti u mbagħad joħolqu u jivvintaw issue, bħalma għandna llum, li ma teżistix.

Imma ħalli nkompli nsemmi l-policies tal-partit Laburista.

X'inhuma joffru dawn lil pajjiżna?

Kif użawh il-ħin li ilhom fl-oppożizzjoni?

Suppost li l-oppożizzjoni aġġornaw il-politika tagħhom sabiex jippruvaw joffru lill-poplu Malti politika għal għada li tkun aħjar minn tagħna.

Dan se jagħmluh bl-10% żvalutar tal-lira?

Dawn huma kollha meħudin mir-rapporti tagħhom avolja meta nikkritawhom fuqhom jgħidu li huma abbozzi!

Dawn huma rapporti li jemmnu fihom għaliex kieku ma kinux se jippubblikawhom.

Il- politika ġdida li qed joffru lil pajjiżna se jagħmluha permezz ta' l-10% żvalutar tal-lira, billi jgħollu l-bolla għas-self-employed u għall-middle- class, billi jagħmlu taxxa fuq il-villeġġaturi, billi joffru edukazzjoni b'sistema ta' ħlas, billi jagħmlu friża fl-increments tal-ħaddiema tal- gvern u billi jneħħu l-bonus tal-ħaddiema u ta' l-anzjani.

Dawn mhux qed nivvintawhom aħna, imma huma proprju dak li qiegħed joffri l-partit Laburista jekk għada jkun fil-gvern!

Issa hawnhekk m'iniex qiegħed insemmi l-kap ta' l-oppożizzjoni ta' 25 sena ilu, meta huwa kien president tal- Malta Labour Party.

Tafu xi żmenijiet kienu dawk hux?

Dawk kienu żmenijiet ta' meta kien inqatel Raymond Caruana, meta fiż- Żejtun ma ħallewniex nidħlu ħalli nagħmlu l-meeting, meta nies bħall- ġenituri tiegħi u oħti ġew imsawta għaliex kienu qegħdin jistennew fil-kju sabiex imorru jivvotaw.

Lill-ġenituri tiegħi u lil oħti kienu qalulhom li n- Nazzjonalisti ma jistgħux jivvotaw u tawhom xebgħa, bħal ħafna nies oħra fiż-Żejtun.

Dak iż-żmien żgur li kellna theddida għad-demokrazija u Dr. Alfred Sant, li llum irid jagħtina lecture fuq id-demokrazija, kien il- president tal-partit Laburista.

Jien m'iniex qed ngħid x'kien qed joffri Alfred Sant ta' 15-il sena ilu meta kien kap ta' l-oppożizzjoni.

Jien qed ngħid Alfred Sant tal-lum x'qed joffri għal għada, politika għal għada, ideat skaduti tal-bieraħt lura.

Għalhekk ngħid li llum l-oppożizzjoni messha tuża l-ħin tagħha sabiex tagħmel update u tipprova tara bis-serjeta' l-policies li għandha għaliex dawn kollha skaduti.

Il-verita' hi li l- oppożizzjoni qiegħda taħli l-ħin tagħha fuq il-bankijiet tan-naħa l-oħra u m'hu qiegħda toffri l-ebda viżjoni għal pajjiżna.

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi xtaqt nagħmel l-aħħar kumment, Sur President.

Dan l-aħħar, il-partit Laburista ħabbar rapport b'tant pompa u f'dan ir- rapport qalulna kif kienu se jkabbru l-attivita' ekonomika u jżiedu l- impjiegi fil-pajjiż.

Tafu biex ħarġu?

Qalulna li f'Malta hemm bżonn li nibdew insewwu l-boots, iż-żraben u l-affarijiet tal-ġilda, kif ukoll li nżidu l-produzzjoni tal-melħ!

Dawn huma l-opportunitajet li qiegħed joffri l-partit Laburista liż-żgħażagħ tagħna?

Dik hija l-viżjoni li qegħdin toffru liż-żgħażagħ tagħna?

Min-naħa l-oħra, għandna l-Ministru Gatt li qiegħed jagħmel xogħlu u li qiegħed iġib ir-riżultati.

Għandna gvern li qiegħed jaħdem.

Nistgħu nsemmu Smartcity, li se tibda tħaddem mal-5,000 ruħ u l-bini ta' kulleġġi u skejjel ġodda.

Morru araw il-kulleġġ ta' San Benedittu u tant oħrajn, l-iskemi ta' taħriġ bħalma ħabbar il-Ministru Austin Gatt, fosthom "My Potential" u l-MCAST, li qiegħda tħarreġ ma' l-4,600 student ta' kull sena.

Mix-xejn ħarriġna żgħażagħ fil-qasam tal-farmaċewtika u llum għandna 15-il kumpannija tal- farmaċewtika.

Dawn ma ġewx b'kumbinazzjoni imma ġew għaliex ħarriġna liż- żgħażagħ tagħna.

Mix-xejn ħarriġna u għadna qegħdin inħarrġu liż-żgħażagħ fil-manutenzjoni ta' l-ajruplani.

U sal-lum għandna l-Lufthansa Technik li qiegħda taħdem fuq linja waħda iżda f'Ottubru li ġej se tiftaħ it-tieni linja tagħha.

B'hekk se tibda tagħmel il-manutenzjoni ta' żewġ ajruplani fl-istess ħin.

U mela t-tiswija tal- boots, taż-żraben, ta' l-affarijiet tal-ġilda u l-produzzjoni tal-melħ!

Dawk se toffru liż-żgħażagħ tagħna?

Sur President, nagħlaq id-diskors tiegħi bi proverbju Ċiniż, għaliex l- attitudni ta' l-oppożizzjoni tal-lum tfakkarni fih.

Dan il-proverbju jgħid: "The person who says it cannot be done should not interrupt the person who is doing it.".

Naħseb li kull kumment ieħor huwa żejjed.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, qiegħed nieħu pjaċir nisma lill- partit Nazzjonalista jitkellem fuq iċ-Ċiniżi u fuq il-qwiel.

Min jaf kemm- il darba l-partit Nazzjonalista għajjar lill-gvernijiet Ċiniżi u lill-poplu tiegħu għall-għajnuna li kienu jagħtu lill-partit Laburista meta aħna konna fil-gvern.

Għalhekk nagħtihom il-prosit u ngħidilhom prosit talli issa saħansitra saru jikkwotaw liċ-Ċiniżi wkoll!

Illum kont ippreparajt id- diskors tiegħi fuq id-demokrazija u fuq l-osservanza tal-liġijiet u tad- demokrazija parlamentari.

Issa mhux biss għandna ministru li xi ġimgħat ilu mar kompletament kontra l-osservanza tal-liġijiet u kontra d- demokrazija parlamentari, imma talli għandna wkoll il-whip tal-gvern li qiegħed jgħid li ladarba għandhom maġġoranza ta' ħamsa jistgħu jagħmlu li jridu!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, on a point of order.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, jiena m'għedtx dak id-diskors u nitlob lill-Onor.

Farrugia jirtira dak li qal.

Imur jisma d-diskors jekk irid ħalli jkun jaf li jien m'għedtx dak il-kliem.

Jien kont qiegħed naqra dak li ntqal mill-Ministru Gatt u allura din qiegħed jivvintaha l-Onor.

Michael Farrugia.

Nitlob li t-transcript jitlesta ħalli l-Onor.

Farrugia jsibli fejn għedt dak il-kliem.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, jiddispjaċini imma l-Onor.

Galea qiegħed jieħu mill-ħin tiegħi.

Jien nkompli nisħaq li l-ispirtu li tkellem fih il-whip tan-naħa tal-gvern, fejn ta s-support tiegħu għall-mod ta' kif mexxa l-affarijiet il-ministru - meta qal li ladarba l-gvern għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet, jaf li se tgħaddi u allura jista' jibqa' għaddej u addio l-liġijiet tal-pajjiż u addio d-demokrazija - ma jagħmilx ġieħ lil dan il-Parlament.

Nerġa' ngħid li llum ma kellix il-ħsieb li nitkellem b'dan il-mod li se nitkellem bih issa.

Min irid jitkellem fuq id- demokrazija?

Min kien jagħmel il-bombi u jibgħat lin-nies jagħmlu l-bombi?

Min kien jibgħathom lin-nies jagħmlu l-bombi u dan għax kellna gvern li kien qiegħed jipprova jmexxi lill-pajjiż u kien hawn min ried jiddistabilizzah?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, on a point of order.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, il-kumment li għamel fuq min kien jibgħat lin-nies jagħmlu l-bombi għandu jirtirah jew inkella jibdlu.

Ma jistax jgħid li din in-naħa kienet tibgħat lin-nies jagħmlu l-bombi.

M'għandu l- ebda dritt jgħid ħaġa bħal dik.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, min kien f'din il-Kamra li sawwat deputat Laburista?

Min kien?

Kien xi ħadd min-naħa tal-partit Nazzjonalista, jew inkella xi ħadd min-naħa tal-partit Laburista?

(Interruzzjonijiet) Min qatel lil Karen Grech?

Aħna qtilniha lil Karen Grech?

Għidulna min kien jibgħat lin-nies sabiex jagħmlu l-bombi!

Jien qiegħed nistaqsi u mhux qed ngħid min.

Min bagħat lin-nies jagħmlu l-bombi ħalli jiddistabilizza lill-gvern tal-ġurnata?

(Interruzzjonijiet) Min kien jagħmilhom dawn l-affarijiet?

MR SPEAKER: Nitlob lil kull membru li jkun responsabbli u meqjus fi kliemu.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, kieku nafu min qatilha lil Karen Grech diġa' tellajnieh il-qorti.

Safejn naf jien lanqas intom ma qbadtuh il-ħati!

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, jafu min qatilha lil Karen Grech.

Kellna prim ministru stess li kien jgħid li jaf lil min qatilha lil Karen Grech.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, l-akkuża fil-bidu kienet li din in-naħa kienet tibgħat lil min jagħmel il-bombi.

Issa qegħdin naqblu li dan m'huwiex veru.

MR SPEAKER: Nerġa għal darba oħra nitlob lill-Onor.

Membri sabiex ikunu meqjusin fid-diskorsi li jagħmlu u jassumu r-responsabbilta' ta' dak li jgħidu.

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, jekk irid ikun jaf min bagħat lil min jagħmel il-bombi, jista' imur jara l-kawża ta' Barbara u jara x-xhieda tiegħu.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, kemm huwa minnu li l-Onor.

Joe Debono Grech kien iffirma stqarrija ma' sħabu d-deputati li ladarba l-gvern tal- Perit Mintoff għandu l-fiduċja tad-deputati Laburisti, allura m'hemmx għalfejn tiġi diskussa mozzjoni ta' sfiduċja f'dan il-Parlament?

Qiegħed jgħidli li iva, jiġifieri qed tagħmel allegazzjoni li l-mozzjoni ta' sfiduċja fil-gvern Laburista ma ġietx diskussa f'dan il-Parlament għaliex kien hemm ftehim, karta bejniethom, sabiex ma tiġix diskussa f'dan il- Parlament.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Lill-Viċi Prim Ministru nerġa' ngħidlu li jekk irid ikun jaf min kien jibgħat lin-nies jagħmlu l-bombi, kulma għandu jagħmel hu li jmur jara x-xhieda li kien ta Barbara.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, infakkar li kien deputat Nazzjonalista li kien ta b'nerf lil deputat Laburista f'din il-Kamra.

Insemmi wkoll kif kien hawn persuna fl-istrangers gallery b'revolver fuqu.

L-ewwel ukoll għedt xi ħaġa,imma mid-dehra kelli l-microphone mitfi u għalhekk se nerġa' ngħidha, din id-darba bil-microphone mixgħul nispera.

Kien il-kap tal-partit Nazzjonalista, Eddie Fenech Adami, li kien qal li jaf min qatilha lil Karen Grech.

Kien qal ukoll li hekk kif jitilgħu fil- gvern kien se jressaqhom lil dawn in-nies.

Lil min ressaq?

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Farrugia, ejja nżommu mal-mozzjoni li għandna quddiemna.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, probabbilment sew qed tgħid imma kien imissek waqqaft lil ħaddieħor ukoll waqt id-diskors tiegħu.

Jien ma ġejtx hawnhekk sabiex nitkellem f'din il-vena, imma ladarba ħaddieħor tkellem b'dan il-mod ikolli nirrispondi lura.

Jien kelli l-ħsieb li nitkellem fuq in-nuqqas ta' demokrazija li miexi biha dan il-gvern.

Jien kont nippreferi li jkollna ministru li jiġi hawnhekk u jagħmel l-imħatri li l-qgħad f'Malta se jaqtgħu u mhux ikollna ministru li jagħmel l-imħatri li l-fabbriki tat-tessuti se jkollhom iżarmaw.

Jien kont nippreferi nara lil dawk involuti f'kuntratt li kienu rebħu wara sejħa għall-offerti, li mbagħad, hekk kif inbidel il-gvern fl-1988, ittieħdet deċiżjoni arbitrarja fejn twaqqaf il-kuntratt u spiċċajna biex ingħata kuntratt dirett lil kumpannija oħra, liema kuntratt kien jiswa l-miljuni tal-liri ...

U min kien involut f'dan kollu?

Naf min kien, imma qiegħed nistaqsi jien.

U nerġa' nagħmel il-mistoqsija li għamilt aktar qabel: Min kien jibgħat lin- nies ħalli jagħmlu l-bombi wara d-djar tan-nies li kienu jgħinu fit- tmexxija tal-partit Laburista fil-gvern, ħalli jiddistabilizza lill-gvern li dakinhar kien qiegħed jiggverna?

Min kellu dan l-interess, il-partit Laburista jew il-partit Nazzjonalista?

Min kien dak il-partit li pprova jixtri deputat minn tan-naħa l-oħra ħalli jaqsam il-Kamra?

Min kien dak il- partit?

Il-partit Nazzjonalista!

Dawn iridu jitkellmu fuq id-demokrazija?

Imissihom jistħu!

Issa għandna eżempju ieħor ta' ministru li jiġi jaqa' u jqum mil-liġijiet kollha li għandna, li jiġi jaqa' u jqum mid-demokrazija parlamentari u jiddeċiedi li għax għandu ħames siġġijiet warajh, allura jista' jaqbad u jmexxi u mbagħad dwar l-affarijiet l-oħra naraw wara x'jista' jinqala'.

Dik demokrazija min-naħa tal-partit Nazzjonalista, dik osservanza tal-liġi!

Naturalment issa se jkun hemm l-opportunita' fejn id-deputati tan-naħa tal- gvern, jekk huma leali lejn id-demokrazija, lejn l-osservanza tal-liġi u lejn il-Kostituzzjoni u l-ġurament li ħadu meta saru deputati, jivvotaw kif suppost għandhom jivvotaw.

Din tal-lum se sservi ta' mera għal xi tfisser id-demokrazija għall-partit Nazzjonalista.

Il-fehma tagħhom hija li huma jistgħu jgħidu li jridu, imma ħaddieħor ma jistax jiftaħ ħalqu!

Din hija d- demokrazija għall-partit Nazzjonalista!

Il-mozzjoni titkellem b'mod ċar u naħseb li l-ġist kollu qiegħed bażikament fl-aħħar paragrafu li jgħid hekk:

"...Tħeġġeġ lill-membri parlamentari kollha li, b'rispett lejn il- ġurament meħud minnhom, jikkonfermaw il-lealta' tagħhom lejn l- istituzzjoni tal-Parlament u l-ħarsien tal-Kostituzzjoni.".

Faċli li tkun arroganti, faċli li tgħid se tagħmel li rrid, pero' imbagħad għandek affarijiet oħra li bħala pajjiż dejjem ippruvajna nagħmlu mill- aħjar li nistgħu, fejn id-demokrazija, ir-rispett lejn il-liġijiet u lejn id-demokrazija parlamentari għandhom ikunu 'l fuq minn kull ħaġa oħra.

Jekk verament nemmnu dan allura nkunu għamilna l-ewwel pass 'il quddiem.

Huwa għalhekk li n-naħa ta' l-oppożizzjoni qiegħda titlob lill-membri parlamentari kollha sabiex jekk verament jirrispettaw il-liġijiet ta' pajjiżna u huma leali lejn il-Kostituzzjoni u l-liġijiet li għandna viġenti, jekk jirrispettaw id-demokrazija parlamentari u jekk verament jemmnu f'demokrazija vera, allura kulħadd għandu jissapportja l-mozzjoni mressqa mill-partit Laburista.

Jekk le, ikollna nistmawhom ta' li huma lil dawk il-persuni li ma jaqblux ma' din il-mozzjoni, jiġifieri bħala persuni anti-demokratiċi, li ma jirrispettawx il-liġijiet ta' pajjiżna, li jiġu jaqgħu u jqumu mill- ġurament ta' lealta' li ħadu meta saru membri parlamentari u li jiġu jaqgħu u jqumu mid-demokrazija parlamentari.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, illum qegħdin niddiskutu din il- mozzjoni li għandna quddiemna u kulħadd jitkellem fuq id-demokrazija.

Mhux l-ewwel darba li rajna u smajna bi stejjer li għaddew minnhom ċerti pajjiżi biex jiddefendu d-demokrazija.

Fil-każ tagħna hawn Malta nistgħu nsemmu dak li għadda minnu l-partit Laburista matul iż-żmien, jekk verament irridu li jkollna idea tajba ta' dak li llum qegħdin niddiskutu.

Ngħiduha kif inhi, diskors bħal dak ta' l-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra li beda jitkellem fuq is-swat fiż-Żejtun, bilfors li jġegħilna nirreaġixxu.

Illum jiġu jsemmu lill-Perit Mintoff?

Fejn jaqblilhom issemmuh u jgħidu li huwa missier Malta!

Jien daparti tiegħi insellem lill-Perit Mintoff u nawguralu saħħa u għomor dejjem itwal.

Iva, irridu nibqgħu nagħtu ġieħ u nsellmu lil dawk li ħadmu għall-ġid tal-pajjiż.

Fejn kienu n-Nazzjonalisti meta kellna l-problema tal-linja medjana?

Lkoll niftakru meta l-prim ministru Nazzjonalista Fenech Adami kien għajjar lil-Libjani li huma tal-ħabba gozz u li huma maħmuġin.

Madankollu fil-kwistjoni tal-linja medjana, meta Dr. Fenech Adami qatt ma kien mar il-Libja, dakinhar mar.

Dakinhar lill-Perit Mintoff għajjarnieh u llum taparsi qegħdin ngħolluh.

Illum issemmew il-bombi u jien ngħid li dik qiegħda fuq il-kuxjenza ta' min għamilhom u ta' min bagħat lil min jagħmilhom.

Jekk min kien jagħmel il-bombi, min qatel lil Karen Grech u min qatel lil Raymond Caruana, ma jinqabadx f'din id-dinja, żgur li jrid iħallas ta' għemilu quddiem Alla.

Dan l-aħħar kien hawn min għamel kampanja sħiħa kontra tiegħi, Sur President.

Issa jien m'iniex wieħed minn dawk li nħobb nagħmel ħafna teatrini, pero' bilfors kelli nagħmel libell fil-qorti.

Din hija t-tip ta' politika li rridu nħaddmu f'dan il-pajjiż?

Sena u nofs sħaħ jibagħtu l- ittri anonimi kontra tiegħi lill-isponsors tal-programm televisiv li nagħmel.

Madankollu lil dawn in-nies nixtieq ngħidilhom li l-programm xorta waħda se jkompli u fil-fatt diġa' iffirmajna l-kuntratt.

Għaldaqstant se nkomplu ngħinu lin-nies u x-xogħol tagħna se jkompli għaddej.

Fost l-ittri anonimi kien riferenza għal karozzi li m'humiex tiegħi.

Joħorġu jgħidu li Silvio Parnis għandu karozza BMW u jibagħtu l- ittri anonimi lil Dr. Sant sabiex jinvestiga fuqi.

Isiru dawn il-ħafna kummiedji u mbagħad jirriżulta li dik il-karozza m'hijiex tiegħi imma tal- kumpannija jew ta' ħabib tiegħi li jaħdem mal-kumpannija u li meta jarani fit-triq iwaqqafli ħalli jwassalni.

Sur President, naħseb li kulmin jemmen fid-demokrazija, jemmen ukoll li aħna qegħdin fil-politika sabiex ngħinu lil ħaddieħor.

Dak huwa l-iskop ta' dak li qegħdin nagħmlu hawn ġew.

Issa ara ma jkunx hawn xi ħadd li jaħseb li tal-Labour biss jaħdmu għall-oħrajn, għaliex anke min-naħa l-oħra hemm min jaħdem għal ħaddieħor.

Dawk in-nies li jkunu qegħdin ibatu, li jkunu għaddejin minn tant problemi fil-ħajja tagħhom, żgur li ma jinteressahomx minn dan it-tgħajjir ta' bejnietna, l-ewwel wieħed jien.

Illum semmejt l- qtil ta' Karen Grech u minn hawnhekk irrid insellem lil missierha u lill- familja kollha tagħha.

Semmejt ukoll il-qtil ta' Raymond Caruana u nsellem ukoll lill-familja tiegħu li huma mid-distrett tiegħi.

Fil-fatt, meta nkun qiegħed inħabbat il-bibien tan-nies inħabbtilhom ukoll, għaliex dawn ukoll għaddew minn trawma kbira.

Jiena dejjem ħaddant twemmin li min jidħol f'dan il-Parlament għandu jipprova jagħmel politika ġdida u differenti u lil dawk li joperaw minn taħt biex jagħmluli l-ħsara permezz ta' l-ittri anonimi, ngħidilhom grazzi għaliex permezz tagħhom qegħdin jagħmluni aktar popolari fid-distrett.

Ngħidilhom grazzi għaliex kieku kelli nagħmel dawk ir-reklami kollha fil- gazzetta, kien ikolli nħallas il-belli liri għalihom!

U filwaqt li nirringrazzjahom ngħidilhom ukoll li għada pitgħada se jinqabdu u, jekk ma jinqabdux, għad jasal dak il-mument meta jibdew jiġuhom il-ħsebijiet kollha dwar il-ħsara li jkunu għamlu u żgur li se jiddispjaċihom għal għemilhom.

Issa forsi dakinhar jien diġa' inkun fil-qabar jew ma nafx fejn, pero' lil dawn in-nies ngħidilhom li ma nistgħux naħdmu b'dan il-mod.

Mela ejjew naħdmu sabiex flimkien ngħinu lil dawn in-nies li qegħdin ibatu.

Sur President, qegħdin jipprovaw jagħmlu minn kollox sabiex iwaqqfuli l- programm.

Madankollu, meta jkun il-waqt jien se ngħaddi d-dokumenti kollha u nkunu nistgħu nitkellmu dwarhom ukoll.

Nerġa' ngħid li dawn m'humiex affarijiet li jsiru hekk bl-addoċċ.

Għalfejn il-politika m'għandiex tkun b'mod filantropiku, ħalli tkun tista' tgħin lil ħaddieħor?

Għalfejn meta tiġi omm tgħidlek li lit-tifla tagħha se jaqtgħulha jdejha minħabba l-marda tal-kanċer u li allura jkollha bżonn il-flus, aħna ma ngħinuhiex?

Għalfejn m'għandekx toħloq din it-tip ta' għajnuna?

Dawn m'hemmx politika fihom.

Nazzjonalist jew Laburist, jekk huwa marid jew għandu bżonn l-għajnuna, għandna ngħinuh mingħajr ma ndaħħlu l-politika fihom.

Imma issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq id-demokrazija, Sur President.

Illum il-Ministru Gatt se jkollu jagħmel ġurnata sħiħa jisma' lilna nitkellmu u naf li huwa t-tip li jinfexx f'baraxx u li dak li jkollu fl- istonku joħorġu, fil-fatt nistħajlu Ġermaniż!

(Interuzzjonijiet) Imma ma jistax ikun li għaliex għandek maġġoranza ta' ħamsa tiddeċiedi li tagħmel li trid.

L-istess ħaġa tgħodd għalina.

Jekk aħna jkollna maġġoranza ta' tlieta ma nistgħux nagħmlu li rridu.

Jien stess ma rridx inkun f'partit li jagħmel dawn l-affarijiet.

Jien nemmen li l-partit Laburista għadda minn żminijiet diffiċli u minn hawnhekk irrid insellem lil Dr. Alfred Sant.

Ara kemm jgħajruh, jagħtuh mill-agħar u jaqilgħu affarijiet fuqu, pero' kapaċi jsaħħaħ id-demokrazija fil-partit u jneħħi l-arroganza.

Jekk jistgħu jgħajruh b'kollox, żgur li ma jistgħux jgħajruh li m'huwiex raġel serju, dinamiku u bniedem li jemmen fid-demokrazija.

Issa mhux kulħadd jiżbalja!

Jekk inparlaw ħafna, bħalma għamilt jien illum, nagħmlu xi żball nistgħu.

Issa min-naħa tagħna x'qegħdin nipproponu f'din il-mozzjoni?

L-ewwelnett qegħdin ngħidu li xi ħaġa bħal din m'għandhiex terġa tirrepeti ruħha ħalli b'hekk ma jerġgħux jiġru paprati bħal dawn.

Xi kultant faċli tparla u tgħid li "għaliex għandna maġġoranza ta' ħamsa, allura nagħmlu li rridu".

F'dan il-kliem hemm abbuż sfaċċat ta' poter li m'għandux jiġi ttollerat.

Ara ma taħsbux li llum in-nies ma jkunux jafu x'qiegħed jingħad f'din il-Kamra u fix-xena politika.

Illum in-nies ikunu jafu x'qed jiġri f'dan il-Parlament permezz tal-media, tal-gazzetti, ta' l-internet u anke permezz tar-radju.

Imma n-nies x'ikunu qegħdin jippretendu minna?

Ċetta, li r-raġel tagħha tilef ix-xogħol tiegħu, xi trid?

Din x'jinteressaha minn dawn id-debates ta' bejnietna fejn noqogħdu nitgħajru!

Ċetta jinteressaha li r-raġel ikollu x-xogħol.

Dawk it-tfal li jkunu spiċċaw mill-iskola u m'għandhomx fejn jaħdmu, żgur li ma jinteressahomx x'inhu jgħid Silvio Parnis fuq il-linja medjana.

Lanqas ma jinteressahom dak li jiddelitta bih l-Onor.

Mario Galea dwar kif kienu sawtu lil ommu u lil missieru, għalkemm nifhmu.

Jekk sawtuhom għamlu ħażin.

Jien ma naqbilx ma' dawn l-affarijiet u għalhekk flimkien irridu niġbdu ħabel wieħed ħalli min qiegħed ibati jgħid li dawk il-65 membru li hemm f'dik il-Kamra qegħdin jifhmuna u jiddefenduna.

Il-politika ma nistgħux nużawha sabiex inwaddbu t-tajn lil xulxin għaliex meta nagħmlu hekk l-ewwel li jiġri huwa li t-tajn jerġa' jiġi f'wiċċek.

Il- prim ministru kien qal li rridu noħolqu stil ta' politika ġdida u jiena daqsu nemmen f'dan l-istil, pero' meta nisma' lil Mario Galea jsemmi x'kien jiġri fis-snin tmenin, x'għamel il-partit Laburista, x'ġara fl-istrangers gallery, il-mewt ta' Raymond Caruana u ta' Karen Grech u dawn l-affarijiet kollha, żgur li dak m'huwiex l-istil ta' politika ġdida.

Aħna bħalissa qegħdin fl-oppożizzjoni, imma għada pitgħada rridu nkunu fil-gvern u jien dejjem ngħid li aħna rridu noqogħdu attenti li l-iżbalji li jagħmlu tan- naħa l-oħra ma nirrepetuhomx aħna stess.

L-istorja dejjem għallmitni li xi kultant huwa faċli li toqgħod gallerija u li toqgħod tipproponi.

Issa nittama li meta nkunu fil-gvern, inkunu kapaċi nitgħallmu mill-iżbalji li jagħmlu l-oħrajn.

Sur President, jiena ġej min-naħa t'isfel ta' Malta u jiġu jkellmuni ħafna ħaddiema tat-tarzna.

U bħalissa kulħadd jistaqsini jekk huwiex minnu li se jerġgħu jkeċċu l-ħaddiema tat-tarzna?

Faċli li nagħmlu statements li jkun fihom ċertu piż, b'mod speċjali meta tkun fuq in-naħa tal-gvern.

Jiena nemmen li meta nkunu f'din il-Kamra jew meta nkunu qegħdin niltaqgħu man- nies, għandna responsabbilta' kbira xi nġorru.

Din ir-responsabbilta' tista' tirrifletti ħażin fuqna u anke fuq min ġej warajna.

Fil-fatt, meta kont għadni barra minn din il-Kamra, ma kontx niddardar li mmur ħdejn il- każin tal-Hibs sabiex nieħu żewġ flixken birra, pero' illum li qiegħed fil- Parlament irrid noqgħod aktar attent.

U jekk ikolli flixkun birra nipprova nieħdu ġewwa u nipprova nixorbu f'tazza għaliex in-nies li jarawk malajr jibdew jgħidu li dak sakranazz.

Kif nafu, in-nies kapaċi tibni l-istejjer malajr.

X'qiegħed nipprova ngħid hawnhekk?

Qiegħed nirriferi għar- responsabbilta' ta' politiku.

Fl-aħħar mill-aħħar dan il-Parlament huwa istituzzjoni li għandha tkun rispettata mid-deputati kollha eletti u trid tiġi rispettata minn kulħadd, kemm min-naħa tal-gvern u kemm min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Il-Parlament huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u meta nidħlu hawnhekk ma rridux inġibu ruħna bħalikieku deħlin f'xi każin tal-futbol jew f'xi każin tal-banda.

Minn hawnhekk joħorġu l-liġijiet, bħalma huma dawk dwar il-paga minima nazzjonali, il-bonuses, il-benefiċċji soċjali kollha u dwar it- tagħlim b'xejn fl-iskejjel.

Jien mhux se nħallat lil Malta ma' Cuba jew ma' El Salvador.

Madankollu ma jistax ikollna lil xi ħadd fil-gvern li joħroġ dikjarazzjoni u jgħid li għaliex għandu maġġoranza ta' ħamsa, allura jista' jibqa' għaddej!

Imma naħseb li l-oppożizzjoni għamlet sew li ressqet din il-mozzjoni għax jekk ma ngħidu xejn u nħalluha għaddejja, taf jiġi għada u tinqala' xi ħaġa aktar gravi, u forsi jgħidu li għandna oppożizzjoni rieqda li lanqas tagħti kas ta' dak li qed jiġri.

Issa jista' jkun li l-ministru għamel ħafna affarijiet tajbin, imma fuq din żgur li ma naqbilx miegħu, u dan mhux qed ngħidu għaliex għandi xi ħaġa kontrih għax jien m'għandi xejn personali kontra l-ebda membru.

Sur President, bħala oppożizzjoni m'aħniex qegħdin nikkundannaw lill- Ministru Gatt personalment imma qegħdin nikkundannaw l-attitudni tiegħu u huwa proprju għalhekk li ressaqna din il-mozzjoni, fejn għandna ġurnata sħiħa nitkellmu dwarha.

Jien nittama fil-65 membru li aħna, anke għan-nom ta' dawk li ġejjin warajna, ħalli qatt ma jkollna għalfejn niffaċċjaw mozzjoni oħra bħal din minħabba theddida għad-demokrazija.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Roderick Galdes.

ONOR.

RODERICK GALDES: Illum għandna mozzjoni quddiemna li m'iniex se niddeskriviha kif iddeskriviha il-bieraħ wieħed mid-deputati Nazzjonalisti, meta qal li dan huwa kollu ħela ta' ħin.

Jiena ngħid li mn'Alla din il- mozzjoni sabiex ta' l-inqas tqajjem daqsxejn kuxjenza f'dan il-Parlament u b'hekk nixtarru bejnietna s-sitwazzjoni ta' fiex ġibna lil dan il-Parlament illum.

Hawnhekk nixtieq insostni dak li għedt inti, Sur President, fid- diskors tiegħek dwar l-importanza li għandna nagħtu lil dan il-Parlament.

Jekk m'għamlu xejn gvernijiet Nazzjonalisti f'dawn l-aħħar 19-il sena, żgur li rnexxilhom imewtu dan il-Parlament u qatgħuh mill-kuntatt mal-poplu.

Illum naħseb li għandna nistaqsu lilna nfusna jekk irridux li l-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna, fejn qegħdin jittieħdu l-aktar deċiżjonijiet importanti, nibqgħu nħallu lin-nies mingħajr ma jkunu jafu x'inhu għaddej.

Ejjew naraw x'inhi l-ħtieġa li dan il-Parlament għandu bżonn sabiex nerġgħu nagħtuh id-dekor li tant jixraqlu.

Veru li kienu żmenijiet oħra, imma kien hawn żmien fejn il-Parlament kien l-aktar istituzzjoni li l-poplu kien iħares lejha ħalli jara dak li kien qiegħed jiġri madwaru.

Insawtu?

Ejjew ngħixu llum!

Din il-Kamra kienet l- aktar istituzzjoni li l-poplu Malti kien isegwi b'mod kontinwu u dak li jkun qiegħed jiġri.

Allura llum kif spiċċa dan il-Parlament?

Dan il- Parlament spiċċa maqtugħ mill-poplu.

Anke bħala deputati, qegħdin inħossu li niġu hawnhekk u n-nies lanqas biss jafu x'qiegħed jiġri f'din il-Kamra.

U hawnhekk nerġa' nisħaq fuq dak li għedt inti, Sur President.

Irridu naraw x'se nagħmlu sabiex nagħtu l-importanza li jixraqlu dan il-Parlament.

Jekk hemm bżonn nagħmlu anke iktar użu mill-mezzi ta' komunikazzjoni sabiex lil dan il-Parlament nerġgħu nqajmuh fuq tiegħu.

Bħala deputat ma nsib l-ebda oġġezzjoni, anzi nibqa' insostni li għandna nimxu f'din it-triq.

Issa hawnhekk irrid insemmi xi ħaġa rigward l-arroganza, li qegħdin narawha f'diversi okkażjonijiet.

Kellna l-arroganza tal-Ministru Gatt li qed niddiskutu llum, fejn qal li ladarba jkollok maġġoranza ta' ħamsa tista' tibqa' għaddej u tieħu deċiżjonijiet li l-aktar jistgħu jaffettwaw lil pajjiżna mingħajr ma tiġi f'dan il-

Parlament.

Kellna wkoll l-aħħar atroċita' li saret dan l-aħħar min-naħa tal-gvern fejn, f'temp ta' sitt ġimgħat, se nkunu ddeċidejna fuq il-konfini ta' l-artijiet fuq medda ta' art li fiha daqs is-Siġġiewi kollu.

F'għaxart ijiem iddeċidew permezz tal-computer li jdaħħlu dawn l-artijiet mingħajr lanqas biss rawhom u issa se jiġu hawnhekk jittimbraw dawn l-atroċitajiet ambjentali.

Allura dan huwa l-mod li kienu wegħduna qabel ma dħalna fl- Unjoni Ewropea dwar kif se nagħmlu tip ta' tmexxija li tkun tirrispetta l- prinċipji ta' l-Unjoni Ewropea?

B'dan il-mod irredikolajnieh lil dan il- Parlament.

Kemm niġu hawnhekk nittimbraw kollox f'temp ta' tlett ijiem u ejja ħa mmorru?

Dawn huma l-issues li l-poplu tant qiegħed jistaqsi dwarhom.

Spiċċajna f'sitwazzjoni fejn il-partit Nazzjonalista, permezz tal-gazzetta tagħhom MaltaRightNow.com. infexx jikkritika lil patafjun ta' persuni li kitbu artikli fuq il-gazzetta "The Times", li wara kollox hija magħrufa li hija gazzetta oħra tan-Nazzjonalisti.

Dawn in-nies qalu lill-gvern li kien miexi fit-triq il-ħażina, iżda bl-arroganza kollha ġew jgħidulna li dawn huma erbgħa min-nies li huma voċiferi u li jridu juru fehemthom b'mod kontinwu fil-gazzetti bil-lingwa Ingliża u li allura qed jinstemgħu ħafna.

Qalulna li hemm maġġoranza siekta li qiegħda taqbel magħhom.

Għax ma jgħidulniex dak li qed jgħid il-poplu inġenerali f'dan ir-rigward.

Fuq dawn l-issues ambjentali jafu li l-poplu huwa kontrihom.

Allura jekk irridu nagħmlu proċess sabiex indaħħlu ċerta art fl-iskema, ejjew nagħmluh bi proċess trasparenti u fejn hemm l-inġustizzji naraw li ssir ġustizzja suret in-nies u mhux noħolqu aktar anomaliji, Sur President.

Hemm issues oħra ambjentali, bħall-każ tax-Xagħra l-Ħamra.

F'dan il-każ ukoll ġie l-ministru jgħidilna li l-gvern diġa' ddeċieda fuq ix-Xagħra l- Ħamra u għalhekk se nibqgħu għaddejjin.

Irredikolajna l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna, parodija sħiħa.

Naħseb li jien kont l-aħħar persuna li dħalt bħala membru f'din il-Kamra, imma qatt ma kont nistenna li dan il-Parlament huwa daqstant maqtugħ min-nies.

Dan huwa kollu tort tal-gvern li qiegħed juża' din l-istituzzjoni bħala rubber stamp u jibqa' għaddej minn fuq kulħadd.

Dak li qegħdin iħossu n-nies hemm barra mhux qiegħed jingħata kas tiegħu, għaliex il-gvern jemmen li għandna nużaw il-Parlament bħala formalita' fejn niddeċiedu u ejja ħa mmorru.

Għalhekk inkompli nsostni li jekk irridu nitkellmu fuq id-demokrazija, irridu nagħtu l-impetus meħtieġ lil dan il-Parlament sabiex jirrifletti dak li qed iħoss il-poplu.

Aħna għandna rwol importanti bħala membri parlamentari u rridu mhux biss inressqu l-ilmenti u nitkellmu skond dak li jgħidulna n-nies, li ovvjament niltaqgħu magħhom b'mod regolari, iżda jeħtieġ ukoll li d-deċiżjonijiet li nieħdu f'din il-Kamra, il-poplu jkun jaf bihom u jkunu aċċessibbli għal kulħadd.

Illum kif xi ħadd jiftaħ ir-radju u jisma' dak li jingħad f'din il-Kamra, jerġa' jagħlaqlu mill-ewwel għaliex mhux iħoss li hemm dak il- kuntatt bejn in-nies u l-Parlament.

Jeħtieġ li nagħtu aktar importanza lid- deċiżjonijiet li nieħdu hawnhekk għaliex huwa ħażin li jkollok il-poplu Malti sajjem minn dak li jkun għaddej f'din il-Kamra.

Titkellem ma' min titkellem issib li ħafna minnhom lanqas biss jafu xi jkun għaddej hawnhekk u x'liġijiet inkunu qegħdin niddiskutu.

Sur President, din il-ġimgħa kont qiegħed nara daqsxejn ir-reviżjoni li saret fuq il-liġi ta' l-edukazzjoni.

Kien hawn xi membri parlamentari li qattgħu sigħat sħaħ f'diskussjoni ma taqta' qatt sabiex jgħaddu din il- liġi, pero' illum ħafna minn dan ix-xogħol lanqas biss qiegħed jingħata l- importanza li tixraqlu man-nies li hemm hemm barra.

Jien hawnhekk qiegħed ninsisti mal-gvern Nazzjonalista li jara xi jrid.

Jekk irid li joqtol lil dan il-Parlament u jnaqqaslu l-importanza tiegħu, għandu jibqa' miexi fit- triq li qabad.

Pero' imbagħad ħadd ma jiġi jgħidilna li għandu jkollna istituzzjoni b'aktar diċenza u li jkollha l-identita' li jixirqilha.

Jien ħadt pjaċir nisma' lil dawk il-membri parlamentari barranin li ħadu sehem fis-CPA li kellna dan l-aħħar jgħidulna li l-Parlament ixandruh kontinwament fuq it-televiżjoni tagħhom u dan jagħmluh sabiex ix-xogħol tal- membri parlamentari jkun qiegħed jidher fost l-elettorat.

Sur President, l-appell tiegħi lill-gvern huwa dak li ma jibqax miexi bħal trakk dieħel fil-ħajt u li jibqa' għaddej bi speed eċċessiv u jitfa' lill- poplu Malti kollu warajh.

Jeħtieġ li l-affarijiet isiru b'mod sostenibbli jekk verament nemmnu f'dawn it-tip ta' kunċetti.

U jekk verament nemmnu li għandu jkollna dawk il-prinċipji li tesiġi minna l-Unjoni Ewropea – bħal dak li jkun hemm solidarjeta' anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- ambjent - ejjew naraw li ma nħallux l-arroganza tegħleb l-interess komuni ta' din is-soċjeta' u l-interess nazzjonali ta' dan il-pajjiż.

Għaldaqstant ejjew naraw li naħdmu flimkien sabiex lil dan il-Parlament nagħtuh l- importanza li tixraqlu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Darba f'gazzetta bl-Ingliż qrajt li Austin Gatt u Joe Debono Grech jixbħu ħafna lil xulxin fl-attitudni tagħhom.

Dawn qalu li t-tnejn li aħna nibqgħu għaddejjin u deċiżjoni li nkunu rridu nieħdu, naqbdu u neħduha.

Naħseb li fuq dak il-kumment naqbel.

Biss ngħidha b'wiċċi minn quddiem li fid-deċiżjonijiet li ħadt fuq kwestjonijiet ta' kumpanniji li dak iż-żmien kienu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi, jien dawn qatt ma ppruvajt inbigħhom jew nitlaqhom minn idejja.

Meta ħadna over aħna, il-posta, l-MIA u l-Gozo Channel kienu kumpanniji mfarrkin, kollha bid-dejn, imma qatt m'għedt li l-unika soluzzjoni għalihom hija li dawn il- kumpanniji jinbiegħu.

U huwa proprju hawnhekk li ma naqbilx ma' l-Onor.

Austin Gatt.

Dawn il-kumpanniji ppruvajna nirranġawhom billi biddilna d- diretturi u l-managers li kien hemm u f'affari ta' 20 xahar, bix-xogħol li għamlu d-diretturi u flimkien mal-ministeru, dawn irranġajnihom u ġibnihom viabbli, Sur President.

Fil-posta aħna konna sibna 'l fuq minn Lm1 miljun dejn u kien hemm ukoll xi flus li kellha tieħu mid-Deutsche Post.

Iżda bix-xogħol li kien għamel l- ex-segreterju permanenti Tony Mangion u nies oħra, mhux talli ma nfaqniex Lm2 miljun sabiex xtrajna l-post li fih riedet tmur il-posta, talli ġibnieha fuq saqajha wkoll.

Fuq dan il-punt nixtieq ngħid ukoll li l-Onor.

John Dalli, bħala ministru tal-finanzi, kien bagħat memorandum lill-bord ta' dak iż-żmien, fejn qalilhom li ma jaqbilx max-xiri ta' dak il-post li kien se jiġi jiswa Lm2 miljun.

Kien qallhom li kien hemm post ieħor - fejn hemm il-posta llum – li faċilment setgħu jirranġawh.

Madankollu l-bord ġie jaqa' u jqum minn dak li kien qallu l-ministru u qabad u daħal f'kuntratt – dan il-kuntratt meta tarah jaqbdek id-daħk – u l-bord intrabat li jixtri l-art b'Lm0.2 miljun, u mbagħad, jekk il-gvern fi żmien sena ma joħroġx il-permessi meħtieġa, jitlef dawk iż-Lm0.2 miljun.

Ara qattx smajna b'kuntratti ta' din il-kwalita'!

Madankollu lil dawn in-nies ħadd ma kellimhom u meta kont qajjimt dan il-punt f'din il-Kamra, kien ħareġ iċ- chairman jgħajjarni fil-pubbliku li ma kontx naf x'qed ngħid.

Qal ukoll li jien miġnun u li lanqas jixraqli li nkun ministru, pero' dan kollu li qalli jien ħadtu with a pinch of salt u l-posta rranġajnieha.

L-istess ħaġa l-Gozo Channel għax dik il-kumpannija ħadnieha b'Lm0.6 miljun dejn fuqha.

Id-diesel ma kienx jitħallas u l-ilma li kienu jieħdu dawn il- vapuri kien aktar milli hemm ilma fil-baħar!

Lanqas il-bolol ma kienu jitħallsu u sibna wkoll biljetti ħerġin minn hawn u minn hemm.

Xorta waħda l-kumpannija rranġajnieha u anke ġibnieha fuq saqajha.

Imma l-aktar ħaġa maħmuġa fil-Gozo Channel kienet il-bużullotta li saret fis-26 ta' Ottubru, 1996 – jiġifieri dakinhar ta' l-elezzjoni - fejn kien ġie ffirmat kuntratt għal tliet vapuri.

(Interruzzjonijiet) Anke kieku tela' gvern Nazzjonalista, forsi l-ministri l-ġodda ma kenux lesti jaqblu ma' dak li ġie ffirmat.

Ħaġ'oħra Ii ġrat f'din il-kumpannija kienet dik li nbiegħu x- shares ta' kumpannija falluta.

Fuq l-istess ittra, il-ministru bagħat jistaqsihom dwar jekk humiex lesti li jixtru dawn ix-shares bi prezzijiet fenomenali u l-kumpannija spiċċat biex ħarġet din is-somma fenomenali.

Madankollu meta aħna konna fil-gvern din il-kumpannija salvajnieha wkoll.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu għall-MIA, Sur President.

Hawnhekk kont sibt it-taħwid fil-kuntratti tal-ħwienet u tant kienet xi ħaġa gravi li kellna wieħed minnhom li ried jeħodna l-qorti.

Aħna konna nafu li l-kawża se nitilfuha fiż-żgur għaliex din il-persuna kellha kuntratt u l-kumpannija ma waslitx għaliex kien hemm xi diskrepanzi.

Madankollu aħna rranġajnieha wkoll.

Irranġajna wkoll il-kuntratti tal- ħwienet l-oħra li kien hemm.

Dawn huma l-affarijiet li sibna f'dawn il- kumpanniji, pero' xorta waħda ma begħna xejn minnhom.

Il-gvern tagħna kien jaqbel mal-privatizzazzjoni imma mhux ma' privatizzazzjoni totali.

Aħna konna ngħidu 60% jibqa' f'idejn il-poplu u 40% jinbiegħu bħala shares.

U llum ġara kollox bil-kontra.

Illum irridu neħilsu minn dawn il-kumpanniji u huwa hawnhekk li ma naqbilx mal-kollega tiegħi.

X'jiġifieri tbigħ l- affarijiet li qed iddaħħal il-flus minnhom?

Illum il-qligħ ta' dawn il- kumpanniji fejn sejjer?

Il-qligħ tagħhom kollu barra minn Malta sejjer, Sur President.

L-istess ħaġa għamilna bil-kumpannija tal-lottu għax tajnieha lil kumpannija Griega meta l-gvern kien qed jagħmel il-flus minnha.

Lanqas konna kapaċi nżommu x-shares f'kumpannija li l-gvern kien qed jagħmel il- flus minnha!

Imbagħad illum niġu f'din il-Kamra u ngħidu li għaliex għandna maġġoranza ta' ħamsa, allura nistgħu nibqgħu għaddejjin.

Dawn l-affarijiet ma jsirux hekk u jien ma naqbilx ma' din l-attitudni.

B'dan ir-raġunar nistgħu ma nagħmlu xejn aktar u niġu bħalma kienet ir-Russja u bħal dawk il- pajjiżi komunisti, fejn il-parlament jiltaqa' darba fis-sena, nagħmlu festa, kulħadd jixrob u jiekol u fl-aħħar niffirmaw għal dak li jkun għadda l-gvern jew l-amministrazzjoni tal-pajjiż.

Dan l-aġir m'huwiex tajjeb.

Inkella xi ħaġa oħra, Sur President.

Per eżempju, nagħmel interpellanza lill-ministru dwar jekk jaħsibx li huwa sewwa li fuq il-website tal-ministeru jingħad li l-leader ta' l- oppożizzjoni huwa xott, imqanżah, kapriċċuż, indeċenti, inkapaċi, ilsienu ħażin u li qatt m'hu se jirbaħ elezzjoni - dan jgħiduh f'website tal-gvern li qiegħda tiġi tiswa mas-Lm7,000 u li hija mħaddma mill-MITTS – u fir- risposta li jagħtini l-Ministru Gatt iweġibni hekk fuq it-tgħajjir fil- konfront ta' Alfred Sant:

"Ma naqbel xejn li xi waħda minn dawn l-istqarrijiet iġġorr aġġettivi xejn deċenti, iżda forsi d-definizzjoni tiegħi u dik ta' l-Onor.

Interpellant ta' kif l-aġġettivi jkunu jew ma jkunux diċenti hija differenti."

Allura tajjeb li fuq website tal-gvern jingħad dan il-kliem fuq il-kap ta' l-oppożizzjoni?

Dawn huma affarijiet li jagħmlulu unur lil dan il- Parlament?

Jiena kulħadd jaf x'inhu l-karattru tiegħi, madankollu qatt ma ppruvajt inweġġa' lil ħadd.

Issa xtaqt inwieġeb ftit lill-Onor.

Mario Galea dwar min qatel lil Karen Grech u lil Raymond Caruana.

Jiena niftakar li xahar qabel l-elezzjoni, l-ex-prim ministru ta' dak iż- żmien, illum il-President ta' Malta, kien qal li jaħlef solennement li sitt xhur wara li jkun fil-gvern kien se jgħid min qatel lil Karen Grech u lil Raymond Caruana.

Madankollu għaddew is-snin u sal-lum għadna ma nafu xejn.

Dawn l-affarijiet m'humiex sew, saru minn min saru u, anke jekk saru mil-Laburisti, jien ma naqbilx magħhom.

U min jaf min huma iżda qed iżomm sieket, mhux jagħmel sew lanqas.

Waħħalna f'ħafna nies iżda mbagħad kollox baqa' għaddej.

Inwaħħlu f'dak u fl-ieħor, iżda imbagħad insibu li ma hu veru xejn.

Noqogħdu ngħidu bi frame-up u mhux frame-up, meta dawn l- affarijiet m'humiex sewwa.

Jien għadni sal-lum nistenna li min hu ħati ta' dawn l-affarijiet jitressaq il-qorti, Sur President.

Kien hemm ukoll min għamel interpellanzi fuq ċerta kumpannija, iżda l- ministru responsabbli wieġeb li peress li l-kumpannija hija waħda privata ma setax jindaħlilha.

X'jiġifieri m'għandekx dritt tindaħal f'affarijiet tal-poplu?

Veru li l-kumpannija marret għand il-privat, imma allura noqogħdu nistaħbew wara tinda biex ma nirrispondux għall-mistoqsija!

Imbagħad weġbitni waħda li sa ftit ilu kienet taħdem hawnhekk u forsi lil din imissni nistaqsiha tgħidli kif għamlet biex daħlet taħdem l-MIA, jekk hux b'applikazzjoni jew inkella mod ieħor u mela tiġi twieġeb lili b'dak il- mod.

Aktar 'il quddiem inkun nista' inwieġeb, pero' m'hijiex xi ħaġa li ngħidha hawnhekk.

Jien għandi ħafna affarijiet xi ngħid u jekk xi ħadd qiegħed jaħseb li għaliex din il-kumpannija saret tal-privat, allura lill- ħaddiem ma hu se jiddefendih ħadd, qiegħed imur wisq 'il bogħod.

Kellna wkoll il-każ tal-cargo handling, li ħadnieha lill-GWU għaliex għedna li din m'hijiex tajba u tajnieha lil kumpannija minn Singapore bl- idea li l-affarijiet jorħsu.

Hekk għedna, imma issa diġa' rajna kemm roħsu l-affarijiet għaliex waqt li l-burdnara nqalgħu 'l barra, l- affarijiet diġa' għolew u dan meta din għadha lanqas bdiet topera.

Dawn huma t-tip ta' risposti li nirċievu mingħand l-Onor.

Austin Gatt.

X'jiġifieri tiġi tgħidli li din kumpannija privata u għandha l-permessi bil- miktub!

Allura qed tgħidli li m'għandix inkun naf x'inhu għaddej fil-port u fl-airport meta r-responsabbilta' finali hi tal-gvern?

Jekk xi ħadd qed jimmaġina li gvern Laburista se jħalli kollox għaddej minħabba li dawn huma kumpanniji privati, żgur li qed jaħseb ħażin.

Min qed jaħseb li jista' jibqa' għaddej minn fuq il-ħaddiem u li xejn mhu xejn, qiegħed jaħseb daqsxejn 'il bogħod.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif il-ministru li jieħu ħsieb dawn l-azjendi jista' jiġi f'din il-Kamra u jgħid li għaliex huma għandhom maġġoranza ta' ħamsa, allura jistgħu jibqgħu għaddejjin.

Nerġa' ngħid li huwa minnu li dawn il-kumpanniji hemm il-privat fihom, pero' il-gvern m'għandux jippermetti li jsiru affarijiet li jagħmlu ħsara lill-poplu Malti.

Madankollu wieħed irrid jistaqsi jekk fuq kollox din ġietx privatizzata jew le għax rajna l-mod ta' kif għolew it-taxxi ta' l-ajru.

Allura dawn il- flus min qed jeħodhom?

Qiegħed jeħodhom il-poplu Malti, jew qegħdin imorru barra minn Malta?

L-Onor.

Puli m'għandux għalfejn jidħak!

It-taxxa ta' l- airport, mhux dik li jieħu l-gvern imma li tieħu l-MIA.

Issa jekk irid joqgħod jidħak l-Onor.

Puli jista', nafu li boloh hawn għax anke l-anġli tal-festa jidħku!

Jien qiegħed ngħid għat-taxxa li tagħmel l-MIA.

Ma naħsibx li l-MIA ħadet il-kumpannija biex toqgħod tħares lejha.

Naturalment dawn ma jissejħux taxxi, imma xorta waħda l-poplu qed ikollu jħallas għalihom.

Intom issejħulhom aġġustamenti, imma xorta waħda l-poplu qiegħed iħallashom.

L-istess ħaġa s-surcharge fuq id-dawl u l-ilma, il- poplu qiegħed iħallasha.

Onor. Puli, mur għid lin-nies jew inkella lill- familji meta tmur tħabbat bieb bieb li s-surcharge m'hijiex taxxa imma aġġustament!

Għidilhom li dik it-taxxa li qed ikollhom iħallsu fuq id-dawl u l-ilma, kif ukoll fuq id-diesel u l-petrol, m'hijiex taxxa imma aġġustament!

Aktar jibdew jifhmuk kif tgħidilhom hekk!

Ġejna hawnhekk għax nafu li l-gvern huwa responsabbli lejn il-Parlament u huwa l-Parlament li jiddeċiedi jekk dawk l-affarijiet għandhomx jgħaddu jew le.

Jekk imbagħad, għaliex għandhom maġġoranza ta' ħamsa, iriduna nagħmlu bħall-mogħoż u kulħadd jgħid iva, dik ħaġa żgħira.

Aqbdu għidu mill-ewwel li dan mhu veru xejn Parlament għaliex, jiġri x'jiġri, se tgħaddi tagħkom minħabba li għandkom ħames membri aktar!

Għalhekk li l-partit Nazzjonalista qiegħed jinkwieta fuq il-kwestjoni tad-distretti.

Dan irid sistema mħawda ħalli jekk il-partit Laburista jitla' fil-gvern, ikollu biss maġġoranza ta' siġġu wieħed.

Pero' aħna m'aħniex se noqogħdu għaliha din.

Dawn huma sinjali ta' arroganza mhux biss min-naħa tal-Ministru Gatt imma mill-ministri kollha.

Dawn jistaħbew wara l-Ministru Gatt li għandu l- kuraġġ joħroġ jgħid dawn l-affarijiet bil-miftuħ.

Il-membri l-oħrajn jgħiduhom minn wara u l-Ministru Gatt kixfilhom il-maskra, Sur President.

M'hemmx bżonn li noqogħdu nistaħbew wara subgħajna għaliex nafu x'inhu jiġri.

Niġu hawnhekk u nbigħu l-affarijiet mingħajr ma nkunu nafu eżatt x'hemm u meta mbagħad niġu biex inpoġġuhom fuq il-mejda tal-Kamra, insibu fait accompli u lesta l-istorja.

Dawn huma l-affarijiet li lill-poplu qed idejquh u huwa proprju għalhekk li l-poplu m'għadux jagħti kas tal- Parlament.

Qabel kien ikun hawn it-televiżjoni li jxandar xi seduti, imma neħħewh għaliex qalu li n-nies ma jridux joqogħodu jisimgħuhom.

Allura għalfejn ma nużawx channel 22 sabiex jitrasmettihom u mhux noqogħdu nużawh biex nagħmlu propaganda lill-gvern?

Kellek raġun titkellem kif tkellimt fis-Sette Giugno, Sur President.

Tkellimt tajjeb meta għedt li l-Parlament hija istituzzjoni li rridu nirrispettawha, għax hawn min jirrispettaha din l-istituzzjoni iżda hawn min ma jirrispettahiex.

Kemm se ndumu nsemmu dak li ġara fl-imgħoddi?

Jien x'jimpurtani minn dak li għadda.

Li għadda ma tistax tirranġah, imma l-futur tista'.

Hawnhekk kellna garanzija li kollox se jimxi b'mod ġdid, imma minn dan kollu ma rajna xejn.

F'din il-Kamra ġejna b'ħafna affarijiet kompluti u llum sirna nafu għalfejn qed jagħmlu hekk.

Dan qed jagħmluh għaliex il-Ministru Gatt qalilna li għandhom maġġoranza ta' ħamsa u allura jistgħu jibqgħu għaddejjin.

Jien kont nippretendi li anke min-naħa l-oħra kienu se jiddiskutu dawn l- affarijiet.

Mela allura intom ma tiltaqgħux fil-grupp parlamentari u tgħidu li dawn l-affarijiet ma jistgħux isiru?

Kellkom wieħed f'din il-Kamra li kellu l-kuraġġ jgħid li ma jaqbilx magħkom.

Issa poġġejna fuq il-mejda tal- Kamra dawn il-karti u għedna li se niżviluppaw tliet kwarti ta' Malta.

X'affarijiet huma dawn?

Allura dawn l-affarijiet qbiltu magħhom fil-grupp parlamentari?

L-affarijiet ma jimxux hekk!

Saħansitra kien hemm membru min-naħa tagħkom li lanqas kien stmat mill-ministri.

U din m'hijiex xi ħaġa li qed ngħiduha aħna imma qaluha l-istess membri parlamentari tagħkom fuq il-gazzetti.

Fil-fatt dawn il-membri qalu li l-Parlament u l-grupp parlamentari Nazzjonalista m'huwiex stmat.

Dażgur, għalfejn tistmah ladarba l-gvern għandu l-garanzija li se jiġi hawn u jagħmel dak Ii jrid, peress li għandu maġġoranza ta' ħamsa!

X'jambih lil dak u lill-ieħor!

Din hija l-pożizzjoni li għandna llum f'dan il-Parlament u dawn huma affarijiet li ma jagħmluniex unur.

Sur President, illum jien nista' nitqies bħala wieħed mill-antiki f'din il- Kamra u kien hemm min għajjarni wkoll dinosawru.

M'hemmx x'tagħmel, ikollok tieħu paċenzja!

Madankollu min jaf kemm hawn min jixtieq li jkun dinosawru bħali f'dan il-Parlament.

Inti tkun dinosawru għaliex Alla jkun tak is- saħħa li tibqa' tiġi hawnhekk u diment li Alla jibqa' jagħtini s-saħħa, se nibqa' niġġieled għall-ħaddiema.

Nista' ngħid li jiena batejt mhux ħażin talli ġġelidt għall-ħaddiem.

Irrid ngħid ukoll li llejla lill-Onor.

Tonio Borg se nġiblu l-kawża li semmejtlu aktar kmieni dalgħodu ħalli ngħidlu min kien jagħmilhom il-bombi.

Dawn l-affarijiet nafuhom.

Il-Ministru Gatt jaf li jien għandi l-istess karattru tiegħu u dak li jkolli ngħidu, għaliex jekk inżomm sieket jibda' juġgħani l-istonku u filgħaxija ma nkunx nista' norqod sew!

Madankollu nitolbu sabiex ma jerġax jgħid dawk l-affarijiet li qal għaliex la jagħmlu unur lilu u lanqas jagħmlu unur lil dan il-Parlament.

Mhux sewwa li jseħħu dawn l-episodji fil-Parlament u naħseb li din il-mozzjoni kienet f'waqtha.

Mhux aħjar li bis-saħħa tal-mozzjoni naraw x'qiegħed jiġri f'din il-Kamra għaliex lin-nies t'hemm barra dejjaqniehom b'dawn l- affarijiet.

Araw ma taħsbux li n-nies se jieħdu pjaċir b'xi naħa jew oħra meta jseħħu dawn l-affarijiet!

Huwa minnu li fil-passat seħħew ċerti affarijiet, pero' dawk kienu żmenijiet oħra.

Dawk iż-żmenijiet illum spiċċaw u għalhekk m'għandniex nagħmlu bħalma jsir fil-Parlament Taljan!

Naħseb li hemmhekk kulħadd jaf x'isir.

Nerġa' ngħid li dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru u hawnhekk irrid nagħmel l-aħħar appell tiegħi.

Min jaf min qatel lil Karen Grech u lil Raymond Caruana, żewġ persuni innoċenti, għandu jgħid min huma għaliex mhux sew li jżommhom fl-istonku tiegħu.

Dawn l-affarijiet qiegħed nesiġihom għaliex huma affarijiet li ma neħux pjaċir bihom.

L-aħħar parir li xtaqt nagħti lil kull membru ta' din il-Kamra huwa li meta ma jkollokx xi tgħid, tgħid xejn ħalli ma naqgħux għaċ-ċajt!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Clyde Puli.

ONOR.

CLYDE PULI: Sur President, naħseb li l-mozzjoni mressqa mill- oppożizzjoni hija biss attentat fqir għall-gwadann ta' ftit propaganda rħisa, a skapitu ta' ħidma aktar sfiqa parlamentari aktar sfiqa u a skapitu tal-verita' sagrosanta, liema verita' diġa' iddeskriviha l-istess Ministru Austin Gatt.

Ikolli nammetti li l-mozzjoni sfortunatament se tagħmlilna l- ħsara.

Din il-ħsara mhux se ssir lilna bħala membri parlamentari fuq in- naħa tal-gvern, iżda fil-konfront ta' l-istess istituzzjoni parlamentari u għall-proċess demokratiku b'mod ġenerali, ħsara diretta lil element neċessarju ta' l-istess demokrazija, bħalma hija l-essenzjalita' tal- fiduċja, xi ħaġa li hija importanti li nsostnu fil-proċess politiku u fl- istituzzjonijiet tagħna.

Fl-opinjoni tiegħi, il-mozzjoni tal-lum hija waħda minn serje ta' azzjonijiet li qed inawru din il- fiduċja għal gwadanji oħra li wieħed jista' wkoll isejħilhom pwerili.

Sinċerament niddejjaq li kull darba rridu noqogħdu ninħlew f'attakki u kontrottakki, pero' filwaqt li kultant is-skiet huwa risposta, jiġu mumenti fejn ikun neċessarju li wieħed iwieġeb sabiex ixejjen il-kritika li tkun saret, fejn avolja din tkun waħda qarrieqa, pero' meta tkun qed issir b'mod sistematiku, pass wara pass, jum wara jum, Ħadd wara Ħadd, tibda wkoll toħloq illużjoni li xi kultant, sfortunatament, tibda wkoll tittieħed bħala verita'.

U għal din ir-raġuni ppermettili li nesprimi r-raġunijiet għad- disapprovazzjoni tiegħi.

L-akkuża prinċipali li tippreżenta din il- mozzjoni hija dik li diġa' spjega aktar kmieni l-Ministru Gatt innifsu, jiġifieri li l-gvern irriduċa lil dan il-Parlament f'eżerċizzju ta' rubber stamping u għaldaqstant f'istituzzjoni li m'hijiex daqstant demokratika.

Issa rrid ngħid li jekk illum niġi hawnhekk u nsostni li ninsab kompletament kuntent bil-mod ta' kif qiegħda taħdem is-sistema fil-preżent, forsi ma nkunx qiegħed ngħid is-sew.

Fil-fatt ma kenitx l-ewwel darba li jiena stess, flimkien ma' sħabi ta' din in-naħa, għamilt kritika kostruttiva ta' kif nistgħu ntejbu s-sistema parlamentari tagħna.

Ikolli nistqarr li m'iniex beħsiebni nieqaf hawn u fiż-żmien li ġej se nkompli nitkellem bil-għan li nipprova ntejjeb ukoll din l-istituzzjoni.

U min għandu din l-intenzjoni, anke jekk tkun ġejja min-naħa l-oħra, għandu mnejn isib l-appoġġ tiegħi u ta' sħabi.

Min-naħa l-oħra ma nistax niddikjara l- istess appoġġ lil min, għal skopijiet ta' moħħu, jiddikjara mingħajr ma jissostanzja li l-gvern irriduċa dan il-Parlament f'rubber stamp.

Kummenti simili m'humiex biss sproporzjonati imma naħseb anke xi ftit jew wisq esaġerati.

Biżżejjed infakkar li kienet din in-naħa tal-Kamra li introduċiet il-kumitati tal-Kamra, fosthom il-kumitat ta' skrutinju għall- affarijiet Ewropej u l-kumitat għall-kontijiet pubbliċi.

Issa naħseb li kumitati bħal dawn għandhom ir-rwol speċifiku li bl-aktar mod dirett isaħħu r-rilevanza tal-Parlament billi jiskrutinaw ukoll il- ħidma tal-gvern.

Infakkar ukoll li kienet din in-naħa tal-Kamra li kellha tressaq għad-diskussjoni abbozz dwar l-ombudsman, minkejja li fi programmi elettorali preċedenti, anke ta' gvernijiet Laburisti, kien hemm din il- proposta li baqgħet qatt ma twettqet.

U allura kellha tkun din in-naħa tal-Kamra li ressqet din il-proposta.

L-ombudsman flimkien ma' l- awditur ġenerali huma żewġ istituzzjonijiet taħt il-kappa parlamentari li wkoll qegħdin jgħinu sabiex din l-istituzzjoni tkun aktar effettiva fir- rwol ta' skrutinju tagħha tal-gvern.

Għalhekk altru milli rubber stamping!

Sur President, m'hemmx dubju li jien ukoll wieħed minn dawk li nixtieq nara Parlament awtonomu u standing orders aħjar, li jiffaċilitaw il-ħidma ta' dan il-Parlament u allura l-proċess demokratiku.

Iżda fejn huma l- kontroproposti ta' l-oppożizzjoni għall-proposti li ressqitilha din in-naħa tal-gvern xhur ilu?

Dawn mhux l-istess nies li ddikjaraw li din mhijiex xi ħaġa importanti u li allura ma kellhomx jagħtuha priorita'?

Allura kif illum nitkellmu mod u mbagħad l-għada nitkellmu mod ieħor?

Kif tista' l- oppożizzjoni tkun daqstant laxka u tipprova tirredikola lil din l- istituzzjoni b'akkuża ta' rubber stamping?

Tafu b'xi ħadd mid-deputati Nazzjonalisti li għandu xi bajunetta ma' sidru sabiex jivvota favur il- gvern, kontra r-rieda tiegħu?

Forsi l-oppożizzjoni taf b'xi direttiva fejn lid-deputati Nazzjonalisti qiegħda tneħħilhom id-dritt li jitkellmu fejn jixtiequ jew fejn jiġu mistiedna li jitkellmu?

Jew inkella l-limitazzjonijiet u s-sarimi li jaf bihom id-diktat tas-segretarju ġenerali tagħhom issa jridu jgħabbuhom fuq ħaddieħor?

Ħalli niċċaraw xi ħaġa darba għal dejjem.

Il-gvern tal-ġurnata, kemm f'dan il-Parlament u kemm f'negozjati ma' terzi, huwa komdu u liberu li meta jaġixxi f'ċerti parametri stabiliti, jagħti l- garanzija li se jsib il-kumplament tal-maġġoranza warajh.

Naħseb li din hija xi ħaġa importanti li niċċarawha.

Kull meta membru tal-kabinett jagħmel dan, ikun qed jagħmlu għaliex jaf li huwa jifforma parti minn team b'saħħtu, li jifforma parti minn partit magħqud u parti minn gvern.

Din il- garanzija jista' jagħtiha mhux biss għaliex għandna gvern li għandu maġġoranza komda ta' ħames deputati, imma għaliex huwa konxju li l-uniku gvern li tilef il-poter qabel iż-żmien huwa l-istess gvern immexxi minn seħibna ta' quddiemna.

Kulħadd jiftakarha dik il-kwestjoni li faqqgħet f'dan il-Parlament wara biss 22 xahar tal-Partit Laburista fil-gvern.

Huwa tajjeb li niftakru li gvern Laburista hekk imsejjaħ ġdid, dak iż-żmien ma waqax għax kellu maġġoranza parlamentari ta' siġġu wieħed.

Kien hemm gvernijiet miż-żewġ partiti li matul l-40 sena u fuqhom ta' indipendenza, kellhom maġġoranza ta' siġġu wieħed biss u qatt ma kellhom problemi simili.

Kien biss il-gvern Laburista, hekk imsejjaħ ġdid u mmexxi minn Dr. Alfred Sant, li ma rnexxielux jagħmel il-perijodu sħiħ tiegħu.

Kien biss il-gvern immexxi minn Dr. Sant li kien il-gvern ta' għomor qasir, għaliex waqa' wara biss 22 xahar!

Il- problema li kellha u li għad għandha l-oppożizzjoni Laburista mhix id-differenza ta' siġġu, imma kienet u għadha n-nuqqas ta' viżjoni politika u l-idea politika li fl-opinjoni tiegħi tista' tgħaqqad warajha numru kbir ta' nies, personalitajiet diversi, kultant opposti, imma kollha bl-istess idea, dan il-prinċipju u dik il-boxxla - li f'dawk is- sentejn kienet intilfet - li tiggwidahom għall-interess komuni u mhux għall- interess personali.

Fin-nuqqas ta' din il-viżjoni, il-farsa politika li kien hawn f'dan il- Parlament fl-1998 minn dawk l-istess nies li jixtiequ jerġgħu jiġu fuq din in-naħa tal-Kamra, għadha mhux biss possibbli imma hija wkoll fattibbli.

Dak li ġara dakinhar meta waqa' l-gvern ta' Dr. Alfred Sant għadu possibbli minħabba n-nuqqas ta' viżjoni politika.

Għalhekk il-partit Laburista ta' l- Onor. Sant m'huwiex kapaċi jagħti l-garanziji li jagħtu l-ministri ta' din in-naħa għaliex il-garanziji li kien ta fuq il-mollijiet tal-Kottonera fl- 1998 kienu swewh qares u allura ma jistax jagħtihom fil-futur għaliex l- għerq tal-problema ta' dakinhar għadu ma spiċċax.

L-għerq tal-problema ma jismux sempliċiment Duminku Mintoff imma kien jismu nuqqas ta' viżjoni, l- għajta għall-għaqda.

Huwa għalhekk dan l-għagħa kollu fuq l-art tal-Maltacom għaliex issa l-kap ta' l-oppożizzjoni kull ilma qiegħed jibqa' jaħsbu misħun.

Għalhekk l- istess kap ta' l-oppożizzjoni u sħabu kontiwament jirrikorru għall- interpretazzjoni perversa tal-fatti.

Dawn jinterpretaw il-ġlied u l- instabilita' tal-partit u tal-grupp parlamentari Laburista bħala xi best practice tad-demokrazija u fl-istess ħin jinterpretaw, dejjem b'mod erratiku, l-għaqda fi ħdan il-partit u l-grupp parlamentari Nazzjonalista bħala xi forma ta' rubber stamping.

Fil-priedki ta' nhar ta' Ħadd u fuq is- Super One kulħadd jista' jgħid li jrid.

M'hemmx dubju li probabbilment l- aktar fidili jistgħu japplawdu għal dak li jisimgħu, bħalma ġara fi Pjazza Gavino Gulia waqt il-furja ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996.

Madankollu jiena konvint li aktar ma jkun hawn mossi bħal dawn, aktar il- poplu se jkompli jifhem x'inhi d-differenza bejn iż-żewġ partiti.

Fil- fatt dak li għandna llum, minkejja d-difetti kollha tiegħu, huwa l-gvern Nazzjonalista - għax aħna m'aħniex nies perfetti - gvern ta' Dr. Lawrence Gonzi, gvern stabbli u gvern magħqud li baqagħlu sentejn oħra sabiex iwettaq il-programm sħiħ tiegħu.

Naturalment dan se nagħmluh minkejja kull tfixkil li jista' jinqala' matul iż-żmien.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Ippermettuli nibda d-diskors tiegħi b'espressjoni li ħarġet minn fomm l-Onor.

Clyde Puli.

Nista' ngħid li hemm persuni min-naħa tal-gvern li qed jiġu fuqna l-membri ta' l-oppożizzjoni – mhux bil- bajunetta – u jgħidulna biex nagħmlu aktar reżistenza għal ċerti liġijiet li qed jgħaddi l-gvern tagħhom.

Jgħidulna li huma ma jistgħux jitkellmu u allura jitolbu lilna sabiex nitkellmu aħna għalihom u b'hekk forsi ċerti liġijiet ma jgħaddux u ċerti affarijiet ma jsirux.

Dawn in-nies jiġu fuqi u jmorru fuq sħabi u jien lil dawn ngħidilhom li min għandu xi ħaġa x'jgħid, għandu jaqbad iqum u jitkellem hawn fil-Parlament.

Ma joqogħdux jistennew lilna li nitkellmu għalihom.

Imma issa ħalli niġu għall-każ tal- lum, Sur President.

In-naħa tal-gvern għandha maġġoranza ta' ħames siġġijiet, b'gerrymandering oxxen, għaliex matematikament ir-riżultat m'huwiex proporzjonali.

Gvern Nazzjonalista qatt ma kellu maġġoranza ta' ħamsa bħalma għandu llum u din il-maġġoranza sproporzjonata ġabuha minħabba li lagħbu bid-distretti.

Issa wara li tieħu maġġoranza ta' wieħed u ta' tnjen, l-akbar rispett tad- demokrazija huwa l-mod ta' kif tittratta mal-minoranza.

Jekk m'intix kapaċi tittratta tajjeb mal-minoranza li jkollok fil-Parlament, ma jkollok l-ebda demokrazija.

Dan għaliex il-maġġoranza taf tieħu ħsieb tagħha nnifisha u allura hija l-minoranza li għandha bżonn tal-protezzjoni.

Barra minn hekk, mhux dejjem il-minoranza għandha tort.

Din hija l-istess bħall-esperjenza ta' xena familjari.

Jaf ikollok il-ġenituri li jkunu jaħsbu li huma jafu kollox u mbagħad daqsxejn ta' tifel żgħir fl-istess familja jgħid ħaġa waħda u jkollu raġun!

Jien hawnhekk mhux se noqgħod nitkellem fuq id-demokrazija għaliex jekk inti tibqa' għaddej minħabba li għandek il-maġġoranza, m'intix qed tħaddem id-demokrazija imma tkun dħalt f'sistema oħra, tkun dħalt fis-sistema tal-faxxiżmu.

Huwa stil faxxista li tgħaddi minn fuq ħaddieħor għaliex għandek il-maġġoranza tas-siġġijiet.

Ta' l-anqas ismagħha lill-minoranza għaliex il-minoranza tista' turik kif ma tiżbaljax.

Dan l-aħħar kont imsiefer waqt li kienet qed issir il- kommemorazzjoni ta' Kalċidon Agius, li jien kont ktibt fuqu fuq il-gazzetta "The Times".

Meta konna aħna fil-gvern kien hemm min jagħmilha tal-bully u Kalċidon Agius kien iħobb juża l-espressjoni "What is sauce for the goose is sauce for the gander".

Fil-fatt jekk immorru nsibu d-debates insibu li din l- espressjoni hija wżata diversi drabi minn Kalċidon Agius.

Dan kien idur u jgħidulhom li dejquh, qażżuh u kien jagħmel minn kollox sabiex jipproteġi lill-minoranza.

Bħalma qal l-Onor.

Puli, wieħed jista' jgħid li jrid waqt li jkun qiegħed jitkellem f'xi distrett jew fuq it-television, imma meta niġu hawnhekk, bħala Parlament, il-membri kollha huma ndaqs u suppost li nivvutaw mhux biss according to party lines, imma skond il-kuxjenza tagħna.

Jekk ma nagħmlux hekk, x'se jiswa dan il-Parlament?

Sur President, issemmiet l-arroganza u dażgur li aħna nitkellmu fuq l- arroganza!

Illum il-kelma rubber stamp trid taraha fil-kuntest ta' meta jkollok il-leġislazzjoni.

Il-leġislazzjoni tagħti l-fakulta' lill-ministru li jagħmel regolamenti u r-regolamenti li jista' jagħmel il-ministru jridu jkunu jirriflettu dawk il-liġijiet kollha li suppost inkunu ilna niddiskutu f'dan il-Parlament.

Ħalli nagħti eżempju.

Saret emenda fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għal Artiklu 1009(a) fejn qed ngħidu li l-ministru jista' jagħmel regolamenti sabiex jattwa dan il-kodiċi.

Xi ħadd ħaseb li għandu l-poter li lill-qorti ċivili jista' jagħtiha l-ismijiet u s- sezzjonijiet u effettivament ġabha in konflitt ma' artiklu ieħor li għandna fil-Kostituzzjoni, li jrid ikun hemm prim awla tal-qorti ċivili.

Jekk tmur tfittex fl-organizzazzjoni u proċedura ċivili ma ssibhiex għaliex tneħħiet, pero' imbagħad issibha bħala regolament.

Il-verita' hi li l-ministru għandu poter li jattwa u mhux li jivvinta, Sur President.

Għax ma nneħħux il-ħmerijiet tal-kumitati permanenti għax ngħid għalija meta dan il-Parlament kien jagħmel ix-xogħol f'seduti plenarji, id- dibattiti kienu jkunu aktar effettivi u kien ikollna parteċipazzjoni akbar fil-Parlament.

Barra minn hekk, il-poplu kien ikun jaf aktar bl-affarijiet li qed iseħħu hawnhekk.

L-aqwa kriterju tad-demokrazija huwa li l-poplu jkun jaf b'dak li jkun għaddej u mhux aħna nkunu qiesna qed ninstemgħu fi programm tar-radju, l-ewwel jibda kantant u mbagħad jiġi l-ieħor warajh!

F'dan il-każ kulma jonqosna huwa li nibdew nagħmlu xi waqfa għar-reklami!

Dan huwa l-Parlament u dik hija t-tifsira ta' rubber stamp, Onor. Puli.

F'dan il-każ tidħol ukoll l-illegalita'.

Żmien ilu fl-1976, taħt gvern Laburista - għaliex kienu qegħdin isiru l- fouls taħt gvern Laburista – kienet saret il-liġi tad-disposal of government land act.

Din kienet torbot lil kull ministru tal-lands u lil kull ministru ieħor sabiex ma jaqbadx jaħseb li l-art pubblika hija xi patrimonju li ħallihulu n-nannu, imma jrid jgħaddiha jew b'mozzjoni fil- parlament, jew b'tender jew inkella skond policy li tkun tapplika.

Jekk wieħed jara l-Artiklu 3(1)(d) ta' dak l-Att isib li dak li l-ministru deherlu li għandu s-saħħa li jagħmel għaliex għandu l-maġġoranza, huwa illegali.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt, on a point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jidher li l-Onor.

Brincat għadu mhux jaraha r-rabta.

Ir- rabta qiegħda hemmhekk fuq il-mejda tal-Kamra u għalkemm kienet hemmhekk u ilha hemmhekk ix-xhur, l-Onor.

Brincat ma rahiex.

Din erġajt irrepetejtha dalgħodu u għedt li l-bejgħ isir subject to approval by the House of Representatives.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, fil-fatt biex tiġi trasferita art tal- gvern, Artiklu 3(1)(d) ta' l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern jesiġi li l-ewwel irid ikun hemm riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad- Deputati li tkun fis-seħħ filwaqt tat- trasferiment.

Qiegħed ngħid dan għaliex ma jistax l-ewwel tkun committed b'dak il-mod u mbagħad id- deċiżjonijiet ikunu ttieħdu kollha.

Allura x'tiġi tagħmel f'dan il- Parlament?

U issa niġu ngħidu li għandna l-maġġoranza!

L-Onor.

Puli qal ċertu diskors li fih x'tifhem u li bih aktar għarraq is- sitwazzjoni għax qal li kull ministru jaf li huwa qiegħed f'team magħqud u dak li jagħmel jaf li sħabu se jissapportjawh.

Mela kull ministru qisu għandu prokura mingħand kulħadd li dak li jagħmel huwa benfatt!

U dan huwa ħażin għaliex allura x'jiswa li jkollok il-kumitati sabiex jagħmlu l- iskrutinju?

X'jiswa li tagħmel ir-riżoluzzjonijiet fil-Kamra meta l- affarijiet ikunu diġa' kommessi?

U kommessi b'mod li tgħid li jiġri x'jiġri, se nibqa' għaddej għaliex għandi s-saħħa!

Huwa proprju hawn l- iżball għax fil-Parlament ma jistax ikollna l-attitudni li għaliex għandek il-maġġoranza tista' tagħmel li trid.

Meta tagħmel hekk tkun qiegħed turi arroganza, Sur President.

Bniedem li darba kien Nazzjonalist qalli li l-gvern ma jistax jibqa' għaddej minn fuq ras kulħadd.

Ma jfissirx li għaliex għandek il-maġġoranza se tirbaħ dejjem.

Jekk għandek raġun se tirbaħli dejjem, pero' mhux dejjem għandek raġun u mhux dejjem kull ministru, f'kull gvern, kellu jew ikollu raġun.

Mhux kull ministru fil-gvern dejjem kellu l-appoġġ u l-qbil ta' sħabu l-ministri l-oħra għaliex xi kultant bilfors ikollok tirfes il-kallu ta' l-ieħor.

Issa jekk ma rridux li niġu hawnhekk sempliċement għaċ- ċerimonja tal-mozzjonijiet, tat-tieni qari, ta' l-istadju ta' Kumitat u mbagħad tat-tielet qari, biex fl-aħħar issib li ma jkun sar assolutament xejn, irridu naraw x'se nagħmlu.

Aktar m'hu qed jgħaddi ż-żmien, aktar qiegħed joħroġ biċ-ċar li meta aħna nispjegaw l-affarijiet fuq ċerti liġijiet in good faith, jibqa' ikollna l-attitudni li we know it all, li aħna bravi u li intom ma tafu xejn.

Mela l-ewwel infattru l-oġġett u mbagħad naraw x'jiġri!

Sur President, jekk wieħed, per eżempju, jaqbad Kap. 480, li għandu x'jaqsam ma' l-armi, isib li dan għadda mill-Parlament b'taħwida papali.

Fil-fatt għandna liġi ta' l-armi li lanqas tgħid kif bdiet fis-seħħ, jekk bdietx jew ma bdietx, ħlief għal notament li nsibu taħt.

F'din il-liġi lanqas jingħata l-poter lill-ministru meta din jista' iġibha fis-seħħ.

Jekk wieħed iħares lejn ir-reati ta' l-armi u jara liema qorti hija kompetenti, isib tbażwira enormi.

Dan għaliex daqqa jgħid li hija l-qorti tal-maġistrati u mbagħad eżatt taħtha, issib li l-qorti tal-maġistrati ma tiddeċidix kollox u għalhekk trid tkun qorti istruttorja.

Parti kkupjawha mil-liġi l-antika u fiha daħħlu parti oħra ġdida.

B'hekk ġabu taħwida papali, bir-rispett lejn dak kollu li huwa papali.

Nerġa' ngħid li huwa ħażin jekk f'dan il-Parlament ma nirrispettawx lil xulxin.

Id-dmir tagħna bħala oppożizzjoni huwa li niftħu għajnejn il-gvern u hawnhekk ma nistħix ngħid li kemm-il darba jkun hemm affarijiet li nagħti s-suġġerimenti tiegħi fuqhom ħalli l-affarijiet isiru aħjar.

Dan nagħmluh għaliex id-dmir tagħna m'huwiex dak li ngħidu dik ħażina minn fuq s'isfel.

Id-dmir tagħna huwa li jekk xi ħaġa fiha d-difetti, naraw li ma nħalluhiex bihom u nippruvaw nagħmluha aħjar.

Għalfejn għandna nkomplu għaddejjin bl- iżball għaliex ħadd ma jkun irid ibaxxu rasu u jammetti li żbalja?

Jien kont tgħallimt li anke l-bniedem ġust jiżbalja mitt darba kuljum!

Issa jekk aħna kollha kemm aħna ġusti, suppost li niżbaljaw mas- 6,500 darba kuljum jew inkella kull darba li jiltaqa' l-Parlament!

L-istess ħaġa nistgħu ngħiduha fuq dak li jsir mill-art tal-gvern u minn kif pajjiżna qiegħed ibigħ lil ħaddieħor il-proprjeta' u l-affarijiet li kienu jirrendu u mbagħad wara nindunaw b'dak li nkunu għamilna.

M'hemmx għalfejn immorru l' bogħod ħafna għaliex biżżejjed naraw L-HSBC.

Kemm kienu qalu li ġabu prezz tajjeb tiegħu u mbagħad, fi żmien tliet snin, mill- profitti li għamel dan il-bank, irnexxielu jħallas dik is-somma li kien ħareġ.

Jiġifieri dawn ħadu flushom lura fi żmien tliet snin u miflok żdied l-employment bdew inaqqsu n-nies minn magħhom.

Biss biss jekk tħares lejn il-proprjeta' kollha li ħadu tinduna li s-somma kellha tkun wisq aktar minn hekk.

Għandna wkoll il-prime sites ta' pajjiżna, bħalma hija Forti Chambray.

Din ukoll ġiet committed lil persuna waħda u f'hiex spiċċajna?

Ir-risposta jafuha l-Maltin u l-Għawdxin.

F'Forti Chambray għamilna dawk il-flats minflok il-proġett li suppost kellu jsir.

U ġejna f'din il-Kamra u għaddejna dan il-proġett b'ċerti kriterji li bl-ebda mod mhu se noqgħod niddiskutihom.

Sur President, meta saret il-liġi tad-disposal of land act kienet saret proprju sabiex ikun hemm il-kontroll tal-Parlament.

Saħansitra kien ingħata d-dritt lill-membru parlamentari individwali li jista' jikkontesta, b'kawża ċivili, l-operat tal-ministru jew ta' l-awtorita' li tkun, quddiem il-qrati jekk kemm-il darba tkun inkisret din il-liġi.

Li qiegħed nipprova ngħid jien huwa li jekk jirriżultali dawn il-fatti preċiżi u jkunu dokumentati sa l-aħħar u jekk dawn l-affarijiet ma jsirux skond il-liġi, jiena bħala rappreżentant tal-poplu se niġi nħabbat il-bieb ta' l-uffiċċju tiegħek ħalli toħroġ id-dritt tar-reġistru u b'hekk din il-kawża tkun tista' issir.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, ma kenitx sorpriża għalija meta ġiet intavolata din il-mozzjoni, anke għax m'hijiex l-ewwel waħda fejn aħna tlabna għar-rizenja tal-Ministru Austin Gatt - jidhirli li din hija t-tieni jew it-tielet mozzjoni - għax bl-atteġġament tiegħu qisu m'hemmx post għall-partit Laburista.

Biżżejjed teżamina l-interventi li jagħmel fil- konfront tal-partit Laburista, tal-kap ta' l-oppożizzjoni u ta' uħud minna biex tinduna li għalih il-partit Laburista xi ħaġa żejda.

Pero` in-normi ta' kif titħaddem id-demokrazija żgur li m'għandhomx jiddependu fuq dak li jħoss il-Ministru Gatt, imma għandhom ikunu normi bbażati fuq sisien sodi ta' prinċipji demokratiċi u aħna għandna ngħożżu u nirriaffermaw dawn il- prinċipji.

Żgur li wieħed m'għandux jgħid li għax għandu l-maġġoranza għandu dritt li jkun arroganti u li l-oppożizzjoni qisha ma teżistix, anke jekk m'għandux grazzja mal-partit Laburista.

Sur President, hija ħasra li qed nużaw dan il-ħin tal-Parlament b'dan il- mod minħabba mġiba skorretta meta suppost qegħdin niddiskutu affarijiet ferm aktar importanti.

Din l-imġiba skorretta sal-lum għadha ma ġietx ikkoreġuta min-naħa tal-gvern u f'din il-mozzjoni aħna qed nuru l-għadab tagħna għal dan, u qed nitolbu li din l-imġiba tiġi kkoreġuta.

Tajjeb ngħidu li l-Onor.

Austin Gatt mhux ġdid għal mġiba bħal din u jekk wieħed jara d-diskorsi tiegħu fil-konfront ta' ħafna kwistjonijiet jinduna b'dan.

Inzerta li jien u hu dħalna fil-Parlament fl-istess żmien, f'Ottubru 1996.

Pero` jiena kont nafu qabel għax kien ukoll segretarju ġenerali tal-partit Nazzjonalista anke meta pajjiżna kien immexxi mill-partit Laburista u dak iż-żmien ried jiddistabilizza l-ordni pubbliku billi anke kien organizzatur tal-famużi ġkieket blu.

L-arroganza ta' l-Onor.

Gatt baqgħet tielgħa, skaletta waħda wara l-oħra u bl-iskuża ta' restructuring 'l hawn u re- organisation 'l hemm, qed ikollna ħaddiema li qed jispiċċaw mill-impjieg tagħhom, ħaddiema li mhux qed ikollhom garanzija tax-xogħol għal aktar minn tliet snin u ħaddiema li jkollhom joqogħdu għal kondizzjonijiet mhux xierqa.

Dan kollu għaliex il-Ministru Gatt għoġbu jittratta lill-partit Laburista, lill-unions u lil dawk li għandhom għalihom l-interess tal- ħaddiema, b'dan il-mod.

Jiena naf li din il-mozzjoni m'hijiex se tgħaddi - qalilna hu! - għax il- partit Nazzjonalista f'dan il-Parlament għandu maġġoranza ta' ħamsa u nafu li din il-mozzjoni se tiġi defeated aktar tard illejla.

Imma huwa l- prinċipju li jgħodd.

Il-poplu Malti għandu jkun jaf li dan il-Parlament għandu jkun kompost minn parlamentari eletti mill-poplu li jimxu mas- sistema demokratika u jġibu ruħhom b'mod denn.

Il-membri parlamentari għandhom jimxu skond proċeduri li jagħtu l-istess dritt lill-parlamentari, sew jekk huma membri ta' l-oppożizzjoni u sew jekk huma membri tal-gvern, meta jiġu diskussi kwistjonijiet f'dan il-Parlament.

Fil-fatt qed nara hawnhekk lill-Onor.

Jason Azzopardi u oħrajn li b'kuraġġ, għax huwa Parlament ħieles, esprimew dak li ħassu anke jekk ma qablux ma dak li qal il-gvern.

L-istess ħaġa tapplika aktar u aktar meta għandek diskussjoni dwar trasferiment ta' proprjeta` li għandu interess fiha l-poplu Malti u għandha interess il-Maltacom.

Bl-aktar mod arroganti u b'nuqqas ta' rispett lejn il-prassi legali, il- Ministru Gatt għoġbu jgħid fis-seduta tal-31 ta' Mejju li għaliex il-gvern għandu maġġoranza ta' ħamsa, hu jista' ma jagħtix kas ta' dan kollu u jekk irid jista' jibqa' għaddej.

Immaġina li kieku atteġġament bħal dan kellna nħalluh għaddej unnoticed and unaddressed!

Jien kont nistenna li qabel ma wieħed jaħseb fuq din il-mozzjoni, il-Prim Ministru Gonzi u sħabu jgħidu li l-Ministru Gatt għamel ħażin li tkellem hekk, imma dan ma ġarax.

Allura l- oppożizzjoni x'tagħmel?

Taġixxi qisu m'hu qed jiġri xejn?

Din hija l- ġurnata meta aħna d-deputati eletti għandna nħarsu d-dritt fundamentali tad- demokrazija u ngħidu wkoll li l-esekuttiv huwa suġġett għall-Parlament u li l-Parlament huwa suprem fuq l-esekuttiv.

Il-kabinett m'huwiex 'il fuq mill-Parlament għax il-Parlament huwa l-ogħla instituzzjoni tal-pajjiż u tad-demokrazija, kif sanċit fl-istess Kostituzzjoni tagħna.

Allura kif jista' jiġi l-Ministru Austin Gatt u jgħid li għax għandu ħamsa maġġoranza fil-Parlament, allura hu suprem?

Is- supremazija hija tal-Parlament.

Dażgur li nikkundannaw dawn l-affarijiet!

Nikkundannaw u kif id-dikjarazzjonijiet u l-aġir arroganti tal-Ministru Austin Gatt!

Il-partit Laburista jemmen - u sofra għax jemmen f'dan - li l- elementi kollha tad- demokrazija jitolbu r-rispett lejn kull prassi, kull liġi, kull regolament u kull proċedura li hija stabilita, kemm fir- regolamenti għall-membri parlamentari tagħna u kemm f'dak kollu li jiddeċiedi l-Parlament as a whole.

Sur President, kif taf inti aħna ddeċidejna ħafna affarijiet fejn ma konniex naqblu u ddeċidejna li naqblu fl-interess nazzjonali.

Aħna l- parlamentari għandna d-dritt li naraw u nistaqsu lil kull ministru, speċjalment fil-question time, biex naraw li l-interess tal-poplu Malti verament qed jiġi mħares.

Imma kif jista' jiġi mħares jekk ikollok wieħed bħall-Ministru Austin Gatt li jitkellem b'din l-arroganza u bit-theddid fil- konfront ta' l-oppożizzjoni, tal-leader tagħna u fil-konfront tal-partit Laburista in ġenerali, qisu m'għandux metodu ieħor biex jindirizza lil din il-parti importanti tal-ħajja demokratika tal-pajjiż.

Il-poter telagħlu għal rasu lill-Ministru Austin Gatt u meta jiġri dan, ikollna problema.

Minkejja li jiena naf li hemm membri tal-gvern li ma jaqblux ma' dak li qed jagħmel il-Ministru Austin Gatt, nifhem li dawn għandhom istruzzjonijiet ċari biex jivvutaw mal-gvern sabiex il-Ministru Gatt ma jkollux jirreżenja.

Pero` il-verdett veru għandu jingħata mill-poplu Malti, Sur President.

Nisperaw li n-nies, wara li jisimgħu dan id-dibattitu u jqisu dak kollu li qed jagħmel il-Ministru Austin Gatt, jivvutaw b'mod li mhux biss dan jispiċċa fl-oppożizzjoni bħalma se jispiċċaw il-membri kollha tal-gvern, imma li dan jispiċċa d-dar.

Jekk il-Ministru Gatt mhux qed jifhem li għandu jkollu rispett lejn l-oppożizzjoni f'dak li huwa dibattitu u prassi demokratika f'dan il-Parlament, allura lanqas ħaqqu li jkun membru parlamentari.

J'Alla l-Ministru Gatt ikompli sejjer b'dan l-atteġġament wara li l-mozzjoni ma tgħaddix illejla sabiex dan jagħti ċertifikat aktar b'saħħtu lill-partit Laburista li tant ilu jaħdem biex dan il-pajjiż ikun aktar kredibbli u biex ikollna aktar demokrazija sħiħa f'dan il-Parlament u f'kull settur ieħor li jitolb li r-regoli tad-demokrazija jiġu salvagwardjati.

B'hekk il-poplu ikollu aktar raġunijiet għalfejn għandu jivvota lill-partit Laburista.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, jiena tal-fehma li kieku din il- mozzjoni kellha tkun is-suġġett ta' kawża quddiem il-qorti, l-oppożizzjoni kienet titlifha bl-ispejjeż - jekk mhux ukoll bi spejjeż doppji - għax indubbjament kienet titqies bħala kawża mmirata biex taħli l-ħin jew biex sempliċement iddejjaq lil dak li jkun.

Din hija mozzjoni li minnha nnifisha hija falza għax m'għandhiex pedamenti morali, politiċi u legali korretti.

Din il-mozzjoni hi mibnija fuq premessa falza u hija bbażata fuq premessa li persuna minn din in-naħa - inzerta ministru, imma seta' kien min kien - qalet kliem li effettivament ma qaletx, xi ħaġa li allura turi oppożizzjoni opportunista li ma tiddejjaq xejn tgħawweġ u tiżgwida l- opinjoni pubblika biex iġġib il-boċċa fejn il-likk.

Dik ukoll hija forma ta' arroganza u wieħed irid jissenjalaha għax meta wieħed jippreżenta mozzjoni u jpoġġi f'ħalq xi ħadd kliem li fil-fatt ma jkunx qal, dak ikun inġust u skorrett.

Jekk irridu li l-poplu jkompli jkollu opinjoni tajba tal- politiċi tiegħu ma jistax ikun li jsiru dawn l-affarijiet għax bihom naqgħu fil-baxx u l-poplu tagħna ma jixraqlux li jkollu politiċi ta' livell baxx.

Din il-mozzjoni tfakkarni f'dak il-proverbju ta' żmien ir-Rumani li jgħid li muntanja tqila twelled ġurdien ta' l-imramma u f'dan il-każ ġurdien żgħir ħafna!

Shakespeare kien qal much ado about nothing u hekk din il- mozzjoni.

Din hija mozzjoni bbażata fuq kliem li fil-fatt ma ntqalx u din hija xi ħaġa ovvja, pero` nixtieq immur lil hinn minn dan il-punt.

Jiena nixtieq inkun naf jekk hux qed nifhem sew ir-raġuni għala l-oppożizzjoni qed tagħmel din il-mozzjoni.

Forsi biex tipprova tiżvija l-opinjoni pubblika dwar il-fatt li l-oppożizzjoni għadha ma ħaditx pożizzjoni fuq ċerti materji ta' interess pubbliku, ewlenija fosthom ir-riforma fil- pensjonijiet?

Li jkollok partit fl-oppożizzjoni, it-tieni l-akbar partit fil-pajjiż, li jaspira li jkun fil-gvern għada pitgħada u li mbagħad fuq materja daqstant importanti bħalma hija r-riforma fil-pensjonijiet ma jieħux pożizzjoni, minkejja dak li ġie mwiegħed mit-tmexxija tal-partit Laburista, hija xi ħaġa nkwetanti and it smacks of irresponsibility.

Din hija xi ħaġa li wkoll irridu ngħidu waqt li qed niddiskutu mozzjoni bħal din għax hija xi ħaġa li l-poplu jrid jirrifletti fuqha.

L-oppożizzjoni hija verament lesta biex tassumi r-riedni tal-poter, Sur President?

Dan qed ngħidu għax faċli tikkritika, faċli titfa' l-kliem f'ħalq dak li jkun, faċli tiżgwida, faċli tqarraq, imma meta tiġi għas-si u n-no u l- poplu jgħidlek you must bite the bullet, x'pożizzjoni se tieħu fuq ir- riforma tal-pensjonijiet?

Jekk inti għada pitgħada tkun fil-gvern, jien kif se nintlaqat?

X'inhi l-opinjoni tiegħek?

X'inhi l-proposta tiegħek?

X'inhuma l-effetti tal-miżuri Ii inti se tieħu fil-konfront tiegħi għada pitgħada?

Din hija xi ħaġa importanti u ta' min jirrifletti fuqha għax huwa preokkupanti li l-oppożizzjoni mhix turi li lesta biex tiggverna, li hija responsabbli u li hija konxja mid-dmirijiet kostituzzjonali u politiċi tagħha.

L-istess, m'hemmx pożizzjoni min-naħa tal-partit Laburista dwar jekk Għawdex għandux jibqa' jew le distrett elettorali wieħed.

Din hija xi ħaġa li se tkun diskussa dalwaqt f'dan il-Parlament u l-partit Nazzjonalista issa ilu diversi ġimgħat li mpenja ruħu favur li Għawdex ikun distrett elettorali wieħed.

Saru diskussjonijiet u laqgħat bejn iż-żewġ partiti sabiex Għawdex ikun meqjus bħala reġjun wieħed, imma dawk id-diskussjonijiet nafu li ma wasslu għall-ebda riżultat.

Allura l-prim ministru, bħala persuna li jassumi r- responsabbiltajiet tiegħu, ressaq fil-Parlament emenda kostituzzjonali sabiex Għawdex jibqa' jitqies bħala distrett wieħed.

Aħna nafu x'jemmen il- partit Nazzjonalista.

Nemmnu li Għawdex għandu l-bżonnijiet partikolari tiegħu u għalhekk, anke fin-negozjati għal sħubija ma' l-Unjoni Ewropea ddiskutejna, iddibattejna u nnegozjajna biex Għawdex ikun dikjarat reġjun għalih, xi ħaġa li n-naħa l-oħra ma kenitx temmen fiha imma xorta wasalna biex nilħquha.

Filwaqt li l-partit Nazzjonalista huwa partit b'politika, f'dan il-każ, favur Għawdex u l-Għawdxin, aħna qegħdin insibu kurrenti kontra tagħna min-naħa tal-partit Laburista fl-inizjattiva tagħna favur Għawdex u dan qegħdin narawh f'affarijiet oħra.

L-istorja tirrepeti ruħha - u hawn infakkar dak il-proverbju li l-passat huwa mera tal-futur - fuq il- euro.

Il-kwestjoni ta' l-euro hija xi ħaġa oħra fejn, għal darb'oħra, qegħdin naraw lill-partit Laburista fuq quddiem nett idoqq id-diska tal-biża' mill- bidla, id-diska ta' min jibża' li jieħu deċiżjoni għax m'għandux fiduċja u għalhekk dejjem iħalli għal għada.

Din hija d-diska li l-mexxej Laburista reġa' qed jittanta jdoqq, l-istess diska li smajnieha tindaqq fuq is- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Kemm smajna li pajjiżna mhux preparat, kemm smajna li kien għadu kmieni wisq biex jissieħeb, kemm smajna li pajjiżna se jispiċċa joħroġ ferm aktar milli jdaħħal.

Niftakruh lil Dr. Sant jgħid: Allaħares qatt nidħlu!

Evidentement l-istorja tirrepeti ruħha.

Hija xi ħaġa li lili tippreokkupani u naħseb anke lill-poplu.

Mhux id- deputati tal-partit Laburista biss jiltaqgħu mal-kostitwenti u jien indur il-kostitwenti tiegħi kull ġimgħa u niltaqa' ma' nies, kemm ta' opinjoni Nazzjonalista u kemm ta' opinjoni Laburista, imma speċjalment floaters, għax dawk li jrebbħuk l-elezzjoni fl-aħħar mill-aħħar.

U l-floaters qegħdin jiżdiedu f'dan il-pajjiż, Sur President.

Meta titkellem mal-floaters, dawk li għandhom rashom fuq għonqhom, dawk li jirraġunaw bil- moħħ u mhux bil-qalb, jgħidulek li l-partit Laburista għadu mhux qed inissel fiduċja u mhux qed jagħti garanzija li huwa kapaċi jassumi r- responsabbiltajiet tiegħu u jmexxi.

Smajna ftit tal-ġimgħat ilu, per eżempju, lill-partit Laburista jgħid gidba oħra meta vvinta li l-bank ċentrali se jkollu jħallas Lm10 miljun multa fis-sena malli nidħlu fil- euro.

X'għamel il-bank ċentrali f'Malta dwar dan?

Ċaħad dak li vvinta l- partit Laburista.

X'għamel l-ECB fi Frankfurt dwar dan?

Ċaħad ukoll dak li vvinta l-partit Laburista, imma dan xorta ma qalx lill-poplu li kien żbaljat.

Il-partit Laburista - jew min qal dak il-kliem - ma ħariġx apoloġija u qal mea culpa, jiddispjaċini, kien lapsus jew xi ħaġa bħal din.

Iva, din ukoll hija forma ta' arroganza għax meta inti tgħid xi ħaġa u l- fatti juruk li ma kellekx raġun – bħal fil-każ tal-bank ċentrali - u inti xorta ma titlobx skuża lill-poplu, allura din ukoll hija forma ta' arroganza.

Ejja mmorru ftit lura għal qabel ir-referendum u niftakru x'kien ġara dakinhar li ħareġ ir-riżultat tar-referendum.

Dakinhar l-"Iva" rebaħ b'maġġoranza kbira u l-oppożizzjoni flok ma aċċettat ir-riżultat, ħeġġet lill-partitarji Laburisti biex joħorġu jifirħu u jiċċelebraw.

B'hekk spiċċajna b'xi ħaġa unika fid-dinja demokratika fejn min tilef u min rebaħ ħareġ jiċċelebra, bir-riskju li setgħu jseħħu xi inċidenti minħabba ċ- ċelebrazzjonijiet konfliġġenti li kienu qed iseħħu dakinhar.

Dik ukoll hija forma ta' arroganza, dik hija wkoll forma ta' diżonesta` intelletwali, għax id-diżonesta` għandha diversi forom.

Id-diżonesta` m'hijiex kwestjoni ta' flus biss.

Id-diżonesta` intelletwali hija just as bad u allura hija arroganza li jkollok partit Laburista li joħroġ jgħid li rebaħ meta kulħadd jaf li ma rebaħx u ta' dan qatt ma talab skuża lill-poplu.

Sur President, effettivament jien ngħid li din il-mozzjoni saret biex tħawwad l-imħuħ u l-opinjoni pubblika, pero` in-nies qegħdin jaraw ir- riżultati pożittivi li l-ekonomija qiegħda tagħti.

L-ekonomija qiegħda tesperjenza xi ħaġa pożittiva ferm għax għandna investiment barrani rekord li ġie tradott fil-ħolqien ta' kważi 4,000 impjieg ġdid u anke qegħdin naraw ġid minn proġetti li ġejjin, bħal, per eżempju ta' l-HSBC.

Kemm kienu kontra l-HSBC tal-partit Laburista!

Kemm marru wara l-bieb tal-bank qabel ma kien hemm it-transfer ta' l-HSBC u qalu li huma kontra l-bejgħ tal-Mid Med Bank lill-HSBC!

Dan kollu jfakkarni f'Luteru għax hekk kien jagħmel u mal-bibien tal-knejjes kien iħobb joqgħod iwaħħal it- tabelli!

Pero` nafu x'ġara fl-HSBC, x'vot ta' fiduċja min-naħa ta l-HSBC fil-ħolqien ta' call centre li ftit tal-ġimgħat oħra se jkun qed joħloq numru ta' impjiegi ġodda.

Sur President, dan kollu juri li għal darb'oħra, in-naħa ta' l-oppożizzjoni qiegħda tiżbalja u qiegħda tkun skorretta.

Għamel tajjeb il-Ministru Gatt li rrifera għal dak id-dokument ta' l-ex Ministru Portelli tal-gvern Laburista fl-1998.

Issa għandna dokument esebit fuq il-mejda ta' din il- Kamra - u nistenna u nispera li n-naħa l-oħra jikkummentaw fuq dan id- dokument – li juri manuvra biex dan il-Parlament jiġi evitat.

Hawnhekk jingħad:

"Apart from doing away with the need for a parliamentary resolution, this alternative would also obviate the requirement to negotiate a deal with the Holy See".

Allura hawnhekk għandna miktub, iswed fuq l-abjad, x'qed jgħid ministru Laburista f'memo lill-kabinett dwar x'għandhom jagħmlu biex jittrasferixxu art fil-Qawra lill-Maltacom mingħajr ma jmorru fil-Parlament.

What's good for the goose is good for the gander, għadu kemm qalilna l-Onor.

Joe Brincat.

Mela allura jekk kien ħażin dak iż-żmien ħażin illum ukoll, għalkemm m'huwiex veru, nerġa' ngħid, dak li qed tallega l-oppożizzjoni!

Pero`, if the worse comes to the worst, aħna nistennew kundanna u anke mozzjoni ta' awto-ċensura min-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq dak li hemm f'dan id-dokument.

Nistennew u naraw, Sur President.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, fil-ftit minuti li ilni hawn smajt lill- Onor. Jason Azzopardi jitkellem u, bir-rispett kollu lejh, ma naqbel xejn ma' dak li qiegħed jgħid li what's good for the goose is good for the gander għar-raġuni li two wrongs never make a right!

Naħseb dan kollu jdur mal-fatt dwar x'importanza wieħed għandu jagħti lill-Parlament.

Jien ilni f'dan il-Parlament mill-1987 u sena wara l-oħra qegħdin naraw li l- Parlament mhux biss qed jitlef l-importanza tiegħu bħala istituzzjoni, imma qed jitlef ukoll id-dinjita` tiegħu.

Qabel konna ngħidu li fil-Parlament ma jikbrux fjuri, pero` llum qegħdin naraw li l-eżempju li qegħdin nagħtu bħala membri parlamentari lill-poplu in ġenerali

mhux mill-aħjar.

Idealment, il-Parlament għandu jkun showcase u jagħti l- aħjar impressjoni bħala l-ogħla instituzzjoni tal-pajjiż.

Jiena mhux qiegħed ngħid fuq l-Onor.

Austin Gatt għax nirrispettah bħala politiku u bħala ħabib, pero` l-kwestjoni kollha hi dwar x'jaħseb fuq dan il-Parlament Ġanni ċ-ċittadin għax, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar in-nies qed jaħsbu li aħna niġu hawn għalxejn u qegħdin hawn għal butna biss.

Iva, hawn l-impressjoni li l-Parlament qiegħed hemm għalxejn ħlief biex aħna l- membri parlamentari nirċievu l-onorarju, għax mill-bqija ma nagħmlu xejn u dan ċertament mhux pożittiv.

Din hi l-impressjoni li rridu nneħħu u naħseb li hemm bżonn ukoll li meta jissejjaħ quorum, ikun hawn numru ta' membri biżżejjed fil-Kamra biex l-iSpeaker ma jkollux jaġġorna għal seduta oħra għax, kif għidt, dawn l-affarijiet qegħdin jagħtu impressjoni ħażina li l- Parlament verament qiegħed hemm għalxejn.

Issa jien qrajt dak li qal il- Ministru Austin Gatt fis-seduta tal-31 ta' Mejju, 2006 Sur President.

Aħna nitgħallmu li hawn Malta, b'differenza għall-Parlament Ingliż, il- Parlament tagħna huwa suprem fil-parametri tal-Kostituzzjoni, pero` bil-mod li qegħdin jevolvu l-affarijiet, il-messaġġ li qed joħroġ hu li l-Parlament m'huwiex suprem ħlief għal darba kull ħames snin meta l-poplu jmur jagħti l- verdett tiegħu.

Jiġifieri aħna qegħdin inbiddlu s-supremazija tal- Parlament li, fil-każ tagħna, hija entrenched fil-Kostituzzjoni, mas- supremazija ta' l-elettorat darba waħda f'ħames snin.

Naħseb hemm bżonn li l-messaġġ jinbidel u nuru lill-poplu li aħna m'aħniex Parlament tal- privileġġi u li m'aħniex qegħdin hawn biex naħlu ż-żmien, imma aħna fil- fatt wieħed mit-tliet organi ta' l-Istat - anzi nazzarda ngħid l-aqwa wieħed mit-tliet organi ta' l-Istat – u li qegħdin hawn biex nassiguraw il- ġid tal-poplu bil-leġislazzjoni li ngħaddu li mbagħad tiġi interpretata mill-ġudikatura.

Il-liġi in kwestjoni flejtha u meta tkellem il-Ministru Austin Gatt, fis-seduta tal-21 ta' Mejju, qal li hemm agreement li ssir permuta li tinvolvi t-trasferiment ta' art tal-gvern.

Fl-istess ħin huwa ammetta li teknikament din trid tgħaddi mill-Parlament, imma żied jgħid li ma jkunx qed jgħix f'dinja jekk xi ħadd jaħseb li l-gvern ma jistax jorbot lilu nnifsu u jagħti garanzija lil xi ħadd billi għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet fil-Parlament.

Jien naħseb li dawn l-affarijiet fil- Parlament m'għandhomx jingħadu għax jekk aħna qegħdin hawn biex sempliċement nagħmlu dak li jgħidilna l-whip tagħna u niġu naqgħu u nqumu minn dak li hu ta' benefiċċju għal Malta u Għawdex, inkunu qed niżbaljaw bil-kbir.

Għada per eżempju se ssir f'dan il-Parlament id-diskussjoni dwar il- kwestjoni ta' Għajnsielem u jien l-ewwel wieħed nistqarr li għada se ngħid dak li nħoss li huwa verament ta' ġid għal Għawdex u ta' Għajnsielem, jgħidli x'jgħidli l-partit tiegħi, għax l-ewwel jiġi l-poplu Għawdxi u mbagħad il-partit li jkun tellagħni f'dan il-Parlament.

Hu importanti li noqogħdu attenti x'ngħidu f'dan il-Parlament għax l-elettorat qiegħed il- ħin kollu għassa fuqna u lest biex jikkritikana.

Irridu noqogħdu attenti għal dak li nagħmlu – anke jekk forsi nkunu għamilna dan b'sens tajjeb jew forsi nkunu għamilna lapsus – se nsibu nies li jinterpretaw kif iridu huma u b'mod li jagħmel deni mhux biss lil dak li jkun qalu, imma anke lis- sistema parlamentari tagħna li sal-lum dejjem ħadmet u jiena kburi b'dan.

Jekk nagħtu daqqa t'għajn lejn il-liġi in kwestjoni li kien qiegħed jirriferi għaliha l-Ministru Austin Gatt, din tgħidlek li l-ebda proprjeta` immobbli ma tista' tiġi ttrasferita kemm-il darba dan it-trasferiment ma jsirx skond id-dispożizzjonijiet ta' Artiklu 3 ta' l-Att dwar it- Trasferiment ta' l-Artijiet tal-Gvern.

Issa f'sub-section (2) ta' sub- artiklu (1) ta' l-Artiklu 3 jingħad li biex art tal-gvern tiġi mogħtija lil xi ħadd, irid ikun hemm bilfors riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tal- Parlament, liema riżoluzzjoni trid tkun fis-seħħ waqt li jsir it- trasferiment.

Issa jekk aħna bil-Parlament nifhmu l-gvern u li għax għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet allura jagħmel li jrid u jirrombla fuq kulħadd, allura jien wieħed minn dawk li nemmen li din m'hijiex demokrazija għax id-demokrazija ilha minn żmien il-Griegi tinvolvi diskussjoni u l- parteċipazzjoni tal-poplu biex finalment ir-rieda tal-maġġoranza tirbaħ.

Barra minn hekk, l-istess artiklu jgħid ukoll li qabel jingħata avviż ta' mozzjoni li tkun proposta ta' riżoluzzjoni bħal dik imsemmija fl-artiklu li semmejt, dak il-ministru għandu jara li dik il-mozzjoni għandha tintbagħat quddiem il-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika u l-ebda avviż ta' mozzjoni ma jista' jingħata qabel ma dak il-kumitat ikun għamel diskussjoni dwar il-mozzjoni u rrapporta dwarha lill-Kamra.

Dan hu x'tgħid il-liġi u għalhekk jien ma naqbilx ma' l-Onor.

Jason Azzopardi li qal li għax dakinhar ġara hekk, illum qed jiġri hekk u allura dak li kien tajjeb jew forsi ħażin dakinhar hu tajjeb jew ħażin illum, imma għandna naċċettawh.

Dawn l-affarijiet assolutament m'humiex aċċettabbli, u ma nistgħux niksru l-liġi li tgħidlek espressament li qabel tingħata din il- mozzjoni trid tmur quddiem il-kumitat tal-kontijiet u nibqgħu għaddejjin qisu ma ġara xejn.

Dawn l-affarijiet ma jsirux.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt, on a point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nerġa' nagħmel l-istess kumment li għamilt fil-konfront ta' żewġ deputati oħra.

M'hemm ebda ksur ta' liġi, anke minn dak li qiegħed jgħid l-Onor.

Anton Refalo.

L-Onor.

Membru jaf li fuq il-mejda tal-Kamra hemm dokument li jorbot lill-gvern biex qabel ma jagħmel it-trasferiment - għax m'hemmx trasferiment - irid jiġi b'riżoluzzjoni fil-Parlament u allura m'hemmx ksur ta' liġi.

ONOR.

ANTON REFALO: Il-liġi tgħidlek ukoll li kull trasferiment ta' art li għaliha japplika Artiklu 3 u li jsir xort'oħra milli skond id- dispożizzjonijiet ta' dan l-artiklu, ikun null u bla effett.

Tgħidlek ukoll li n-nullita` tat-trasferiment ta' art li għaliha japplika l-imsemmi artiklu tista' tintalab ukoll minn membru Parlamentari.

Tgħid ukoll li kull persuna li tkun parti fi jew tidher fuq att, kitba jew kuntratt bi ksur ta' xi waħda mid-dispożizzjonijiet ta' l-imsemmi Artiklu 3 u kull persuna li ġġiegħel lil xi persuna oħra tagħmel dan, tkun ħatja ta' reat punibbli b'multa jew priġunerija.

Jiġifieri m'hemmx dubbju li jekk aħna verament irridu nimxu ma' dan l-Att, l-affarijiet li forsi qal bi żvista l- Ministru Gatt - u jien ċert li qalhom bi żvista u mhux b'intenzjoni - imorru kontra d-dispożizzjonijiet ta' din il-liġi.

Qed ngħid dan kollu għax veru importanti li you deliver - u hemm ħafna ministri who are not delivering - pero` min-naħa l-oħra trid toqgħod attent li when you deliver, ma tirrumblax fuq ħaddieħor.

Hawn niftaħ parentesi li lili, bis-serjeta` kollha, tweġġagħli qalbi għax tolqot direttament lill- Għawdxin u l-interessi tal-poplu Għawdxi.

Jien ma nifhimx – u din għidtha kemm-il darba – għaliex ġie introdott dan il-famuż arloġġ tal-kartun li minħabba fih il-Maltin biex jiġu Għawdex, iridu joqgħodu jiġru 'l hemm u 'l hawn biex isibuh – anke jekk tista' tixtrih minn fuq il-vapur - għax inkella jaqilgħu ticket, flok iħallu lill-Malti jiġi ġo Għawdex u jonfoq il- lira tiegħu!

Din ta' l-arloġġi għaliex ma saritx Malta wkoll?

Dawn affarijiet li għadna nbatu l-konsegwenzi tagħhom sal-lum għax tara Maltin li ma jridux jiġu f'Għawdex għax hemm din is-sistema ta' l-arloġġi u jekk ma jkollux wieħed isib il-warden lest għalih u jipparkja fejn jipparkja, jagħtih ticket!

Jekk il-ministru ried jagħmel dawn l-affarijiet missu għamilhom fid-distrett tiegħu, mhux ġie u tefagħhom ġo Għawdex!

Hawnhekk insemmi każ ieħor, u nuri għaliex filwaqt li hu importanti li you deliver, ma tridx tirrombla fuq ħaddieħor, Sur President.

Mela tbiddlet l-iskeda u l-ħinijiet tal-Gozo Channel, it-timetable ġiet ridotta u ma ġie kkonsultat ħadd, lanqas l-istess ministru għal Għawdex li pubblikament tgħid li lilha ma kkonsultawhiex.

Apparti hekk, meta għollew in-nollijiet tal-Gozo Channel kien hemm xi ħadd mit-tourism association jew mill-business chamber f'Għawdex li ġie kkonsultat?

Ma kien ikkonsultat ħadd!

Jien niftakar li konna għamilna laqgħa f'Ta' Ċenċ, imma l-Ministru rrabja u telaq 'il barra.

Kif jistgħu jimxu b'dan il-mod dwar l-interessi Għawdxin meta jgħollu l-preżżijiet perjodikament u ma jiddiskutu ma' ħadd?

Jekk jiena għandi d-deċiżjoni lesta, niddiskuti biex inkun iddiskutejt u mhux naqbad infajjar dawn l-affarijiet meta kulħadd jemmen li Għawdex għandu jkun iktar aċċessibbli u mhux nippermettu li tort ta' din id- deċiżjoni żbaljata, l-Għawdxin ibatu biex il-gvern jaqla' iżjed!

Sfortunatament, it-turiżmu ġo Għawdex illum huwa spiċċut u meqrud u dan jurih biċ-ċar il-fatt li fis-sajf 50% tas-sodod biss huma okkupati u fix- xitwa lanqas 5% u minkejja dan il-gvern jerġa' jgħolli l-prezzijiet.

Biex Malti jiġi Għawdex irid aktar minn sitt liri u meta fi żmienna konna ngħollu ftit il-prezzijiet, kienu għamlu pandemonju sħiħ.

Jekk trid tgħolli, almenu kkonsulta ma' min għandu interess fil-gżira Għawdxija u mhux taqbad u tgħolli b'dan il-mod li tkisser dak kollu li jkun inbena matul is-snin, inkluż meta inti, Sur President, kont ministru għal Għawdex.

Illum, tmur fejn tmur ġo Għawdex, għandek baħħ sħiħ fil-qasam turistiku.

Anke meta ngħalaq l-uffiċċju tax-xandir ġewwa Għawdex, dan ingħalaq mingħajr konsultazzjoni ma' ħadd u l-ħaddiema li kien hemm kienu se jintbagħtu jaħdmu Malta u msieken għamlu żmien twil taħt din it- theddida, pero` fl-aħħar irranġawlhom u baqgħu jaħdmu f'Għawdex.

Fejn qatt aħna bħala Għawdxin konna naħsbu li Għawdxi tista' tagħlaqlu l-post tax-xogħol u tgħidlu li minn għada trid tmur tibda taħdem Malta?

Dawn l-affarijiet qatt ma ġraw, Sur President, meta inti kont ministru għal Għawdex imma ġraw proprju dan l-aħħar.

Dawn huma affarijiet li jien bħala Għawdxi u li għandi għal qalbi l-interess ta' Għawdex, ma nista' qatt ninsihom u naċċettahom għaliex jagħmlu ħsara kbira lill-poplu Għawdxi.

Il- gvern mhux talli mhux jikkonsulta, mhux talli mhux jagħti widen lil leħen Għawdex u lil dawk il-ħafna għaqdiet li qegħdin hemm biex jagħmlu ġid lil Għawdex, imma talli dan qiegħed ikisser il-fibra tas-soċjeta` Għawdxija u kull kunċett li aħna bnejna maż-żmien li Għawdex huwa reġjun.

Hemm bżonn li l-gvern jaħdem bis-serjeta` biex lil Għawdex jagħmlu indaqs ma' Malta u li jiddiskrimina pożittivament favur Għawdex, għax ma jistax ikun li b'daqqa ta' pinna, because you want to deliver, tagħmel dawn l-affarijiet li jagħmlu ħafna deni lil Għawdex.

Sur President, għalhekk fl-abbozz tagħna ta' pjan ta' żvilupp għall-gżira Għawdxija qegħdin ngħidu ħafna affarijiet li jagħmlu sens u li jmorru kontra deċiżjonijiet ħżiena li qed isiru mill-ministri ta' dan il-gvern u li ma rriduhomx jiġru meta fi ftit taż-żmien ieħor ikun hemm il-partit Laburista fil-gvern.

Qegħdin ngħidu li se nirranġaw anomalija kbira u npoġġu l-Gozo Channel taħt ir-responsabbilta' tal-ministru għal Għawdex.

Jiena ma nistax nifhem kif l-unika kumpannija li hija Għawdxija qed tkun immexxiha minn ministru minn Malta.

Veru li dan nofsu Għawdxi, pero` xorta waħda m'hijiex immexxija minn Għawdxi!

Jiena wieħed minn dawk li dejjem emmint, nemmen u nibqa' nemmen sakemm immut li huma l-Għawdxin li jafu x'inhuma l-problemi tagħhom u l-ebda Malti.

Ngħid dan fil-Parlament b'wiċċi minn quddiem.

Ħadd m'hu ġej biex isolvi l-problemi tagħna l- Għawdxin.

Meta sar il-ministeru għal Għawdex, affarijiet importanti bħalma kienu l- VAT u d-dwana ħallewhom Malta għax lilna l-Għawdxin ma jafdawniex.

Dawn ma għaddewhomx direttament taħt il-ministeru għal Għawdex għax, nerġa' ngħidha, lilna l-Għawdxin ma jafdawniex.

Irridu nkunu aħna l-Għawdxin li nifhmu x'inhuma l-problemi tagħna.

Jien illum, per eżempju, ġejt hawn, se mmur Għawdex għax għandi funeral u nerġa' nitla' llejla biex nivvota.

Meta jiena u inti, Sur President, ippruvajna nagħmlu d-dwana f'Għawdex, x'ma' nqalax?

Meta int għamilt il-heliport ġo Għawdex, liema problemi ma nqalgħux?

Il-problemi joħolquhom il-Maltin u mhux l-Għawdxin, għax dawn ma jemmnux fil-ġid t'Għawdex.

Nagħlaq l-intervent tiegħi billi nsemmi Chambray, deċiżjoni żbaljata oħra.

Jiena niftakar meta inti kont hawn u għidt li Chambray huwa renju tal- gremxul u ladarba nagħtuh lill-barranin, se jiġu t-turisti!

Issa jiena nistaqsi: X'ħa Għawdex mill-bejgħ ta' Chambray?

Mhux talli ma ħax, talli l- flus li ħallsu ta' Caruana minn Chambray marru Malta.

Iva għallinqas il- flus ta' Chambray ma stajniex ħallejniehom Għawdex u ntefqu għall-ġid ta' Għawdex wara l-isfreġju kbir li sar fil-post?

Allura dan il-gvern ma kellux id-diċenza li almenu l-flus li daħħal mill-bejgħ ta' dan il-post jintefqu ġo Għawdex?

Għalhekk ngħid, Sur President, li hemm bżonn li we deliver, pero` meta nagħmlu dan irridu noqgħodu attenti li lil Għawdex mhux inħalluh is-cinderella ta' Malta, imma npoġġuh fiċ-ċentru ta' l-amministrazzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, illum qegħdin niddiskutu din il-mozzjoni mressqa mill-viċi kap tal-partit fl-oppożizzjoni li tirrigwarda kwestjoni li qamet minħabba l-atteġġament arroganti ta' ministru tal-gvern.

Iżda 'l hinn minn x'intqal u ma ntqalx mill-Ministru Austin Gatt fis-seduta tat-30 ta' Mejju, jiena nistaqsi jekk il-gvern preżenti għandux l-iċken bażi fuqxiex jiftaħar b'rixu u jkun daqshekk supperv u arroganti.

Jekk naraw it- track record ta' dan il-gvern almenu f'dak li jien nagħmel shadowing tiegħu, speċjalment il-qasam tax-xogħol, bilfors ikollna nikkonkludu li m'hemm l-ebda raġuni għala l-gvern għandu juri ruħu daqshekk merfugħ.

Jiena rrid nikkwota mhux dak li jgħid il-partit Laburista jew dak li qed jgħidu n-nies - għalkemm aħna l-aktar li noqogħdu hu fuq dak li nisimgħu mingħand in-nies tat-triq - imma l-labour market indicators maħruġa mill- NSO fit-3 ta' Lulju, għax f'dan is-survey wieħed jara kif fil-fatt is-suq tax-xogħol għaddej minn żmien diffiċli u ma jidhirx li qed jirpilja.

Dawn il-figuri jmorru lura sas-sena 2002, jiġifieri fuq medda ta' erba' snin u naraw li filwaqt li fis-sena 2002 ir-rata ta' l-attivita` tax-xogħol ta' l-irġiel kienet ta' 79.1%, is-sena l-oħra din niżlet għal 77.9%, jiġifieri tnaqqis ta' 1.2%.

L-istess ġara fir-rata ta' l-attivita` tax- xogħol tan-nisa fejn din naqset minn 37.6% għal 37% u dan meta xbajna nisimgħu lill-partit Nazzjonalista jgħid kemm għandu għal qalbu n- nisa u kemm jixtieq li iżjed nisa joħorġu jaħdmu.

Globalment, ir-rata ta' attivita` fis-suq tax-xogħol naqset minn 58.6% għal 57.7% matul dawn l- erba' snin.

Dawn żgur mhux riżultati li għandhom jagħmluk arroganti, u żgur m'għandhomx għalfejn iġiegħlu lil tan-naħa l-oħra jippretendu li jistgħu jaqbżu lill-Kamra tad-Deputati.

Naraw ukoll li l-employment rate ta' l- irġiel fl-aħħar erba' snin naqset marġinalment u l-employment rate tan-nisa naqset bi kważi 2% minn 34.5% għal 32.8%, biex b'hekk globalment l- employment rate naqset minn 54.5% għal 53.7%.

Hemm ukoll l-unemployment rate li żdiedet minn 6.9% għal 7.3% u din mhux jiena u l-NSO biss qed ngħiduha, imma anke l-bank ċentrali fir-rapport annwali tiegħu.

Il-gvern m'għandux għalfejn jibqa' għaddej bir-romblu minn fuq dawn il-fatti u figuri uffiċjali rrapportati minn organi uffiċjali, bħalma huma l-NSO u l-bank ċentrali.

Hemm ukoll il-kwestjoni tat-tnaqqis ta' sitt vaganzi pubbliċi minn dan il-gvern li suppost tant taħarqu qalbu għall-familji tal-ħaddiema, bl-iskuża tal-kompetittivita`.

Imma jekk hemm xi ħaġa li tgiddeb il-gvern dwar dan huma l-figuri tal-world economic forum u tal-eurostat li ġew ippubblikati fl-istess perijodu meta lill-ħaddiema serqulhom sitt vaganzi, fejn jingħad li pajjiżna mhux talli ma żdiedx fil- kompetittivita` talli tilef tliet postijiet.

Dan jesponi l-gidba sfaċċata tal-gvern Nazzjonalista meta bl-iskuża li jżid il-kompetittivita`, naqqas il-vaganzi pubbliċi.

M'hu veru xejn li l-kompetittivita` ta' pajjiżna żdiedet f'dan il-perijodu, anzi naqset u pajjiżna tilef tliet rankings mondjali.

Hemm il-kwestjoni tal-labour costs għax x'hemm iktar fattwali minn dan?

Il- gvern qed iġib l-iskuża li peress li l-industrija issa ffrankat sitt ijiem f'dawn l-aħħar 18-il xahar, suppost li l-ispejjeż għall-industrija naqsu.

Hekk jgħidlek is-sens komun imma fil-fatt, minn meta tnaqqsu dawn is-sitt btajjel pubbliċi, il-labour costs baqgħu l-istess u kien hemm perijodu fejn dawn adirittura żdiedu marġinalment.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' l-indiċi ta' l-ordnijiet ġodda fl-industrija u hawn nerġa' ntenni li dawn il-figuri mhux qed nivvintahom jien imma qed nikkwota mill-eurostat.

L-iktar pajjiż fl-Unjoni Ewropea li naqsulu l-ordnijiet ġodda għall-industrija hu Malta, fejn naqsu bi 3.9% u dan meta il-medja tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea qed turi xejra pożittiva, jiġifieri żieda u mhux tnaqqis fl-ordnijiet ġodda.

Aħna lanqas kapaċi nkunu taħt il-medja pero` ta' l-anqas għandna nkunu f'livell pożittiv.

Fil-fatt kellna tnaqqis ta' 4%.

Pajjiżi oħrajn, bħalma huma l-Latvja u l-Olanda, kellhom żieda fenominali.

Issa ma noqogħdux ngħidu li qed inqabblu ruħna mal-Latvja għax huwa pajjiż mill-ex-Soviet Union u kellhom żieda ta' 38.4%, imma anke fl-Olanda kien hemm żieda ta' 15.9% fl-ordnijiet ġodda fl-industrija.

Allura b'dawn ir- riżultati kollha negattivi, għandu għalfejn xi ministru tal-gvern jiġi hawn u jkun daqstant arroganti?

Mhux billi niġu noqogħdu nilagħbu l-imħatri hawnhekk dwar kemm se jagħlqulna kumpanniji sa l-aħħar tas-sena!

Mhux aħjar nagħmlu mħatra bejnietna biex naraw kif se nibdew indawru r-rota u ntejbu dawn il-figuri ħalli lin-nies t'hemm barra - dawk li kull wieħed u waħda minna jmorru jħabbtulhom il-bieb meta tkun qed toqrob l-elezzjoni u anke qabel, kif nagħmel jien l-ewwel wieħed - nagħtuhom ir-raġunijiet għala għandhom juru fiduċja fina u fix-xogħol li nkunu għamilna matul il- ħames snin ta' qabel?

Iva veru, kulħadd jaf li l-istess ekonomija ta' pajjiżna marret lura, Sur President.

Fil-fatt, fis-sena 2005, l-ekonomija ta' pajjiżna - nerġa' ngħid sfortunatament għax ma niħux gost insemmi dawn il-fatti u figuri - kienet l- inqas waħda li kibret fost l-ekonomiji tal-membri ġodda fl-Unjoni Ewropea, għax kibret biss bi 2.5%.

Apparti hekk, hawn ħafna ekonomisti Maltin li għandhom question mark fuq din il-figura.

Imma anke jekk għall-grazzja ta' l-argument ngħidu li din hekk kienet, xorta jibqa' l-fatt li kienet l-anqas waħda.

Barra minn hekk, skond l-istess Unjoni Ewropea huwa mbassar li għal din is-sena li qegħdin fiha u ta' warajha, ir-rata ta' tkabbir ta' l- ekonomija tagħna se tibqa' l-istess u mhux se tiżdied.

Skond ir-rapport li ġie ppubblikat mill-Unjoni Ewropea fil-jiem li għaddew dwar it-tbassir ekonomiku tal-pajjiżi membri tagħha, għal din is-sena se jkollna anqas tkabbir ekonomiku u rata ogħla ta' nies bla xogħol kif ukoll rata ogħla ta' għoli tal-ħajja.

Nerġa' nistaqsi: Fuq dawn il-fatti u figuri għandu għalfejn ikollna ministri li jkunu daqshekk arroganti?

Għalhekk qed jippretendu li jibqgħu għaddejjin bir-romblu minn fuq kulħadd?

Sur President, illum l-poplu huwa mifni bit-taxxi u din ma ngħidhiex jien, lanqas il-Partit Laburista, imma jgħiduha n-nies in ġenerali.

Allura għala n-naħa tal-gvern qed tkun daqshekk arroganti?

Fl-aħħar snin pajjiżna kellu l-akbar żieda fil-piż tat-taxxi fl-Unjoni Ewropea u dan meta l-medja tal- piż tat-taxxi fl-Unjoni Ewropea naqset.

Mhux talli l-poplu tagħna għandu problemi ta' xogħol, talli għandu wkoll problemi ta' kif se jlaħħaq ma' l-ispejjeż u piżijiet ta' taxxi.

Tafu li fis-sena 1999, il-gvern ġabar Lm480 miljun f'taxxi filwaqt li din is-sena li qegħdin fiha se jkun ġabar Lm780 miljun f'taxxi, kważi d-doppju?

F'sitt snin il-piż tat-taxxi kważi rdoppja minn Lm480 miljun għal Lm780 miljun.

Issa rridu naraw min fejn ġew dawn it-taxxi għax jekk tibda ssemmi ma tieqafx, bl-ikbar u l-aħħar waħda s- surcharge fuq id-dawl u l-ilma li qed tolqot ħafna familji.

Mank kellu d- diċenza dan il-gvern li jiddifferenzja bejn familji kbar u familji żgħar!

Fejn hi l-kuxjenza soċjali?

Mela għalfejn ngħidu li aħna nkwetati fuq ir- rata ta' fertilita` għaliex għandna familji li qed ikollhom inqas tfal u allura qed ikollna problema bis-sostenibilita` tal-welfare?

Fejn huwa l- inkoraġġiment li jrid jagħti l-gvern Nazzjonalista biex il-familji tagħna jkollhom aktar ulied meta naraw taxxa viljakka bħal din fuq il-familja?

Il- gvern qiegħed jintaxxa lil dawk il-familji li jkollhom il-kuraġġ, biex ngħid hekk, li jġibu aktar tfal mill-medja.

Fejn hija din il-kuxjenza soċjali?

Fejn spiċċat?

Kulmin għandu aktar tfal mill-medja jinsab imsallab bħalissa, speċjalment dawk li jgħixu bil-paga minima jew inkella jkollhom il-paga tagħhom sempliċement dik li hi u ma jistgħux jagħmlu mod ieħor biex iżidu l-qligħ tagħhom.

Ftit xhur ilu kont qed nitkellem ma' kap ta' familja minn Ħal Għaxaq li għandu erbat itfal u li minn Lm280 fix-xahar, nofshom iridu jmorru għad-dawl u l-ilma.

Dan kien jonqos mal-lista fenominali ta' taxxi li żdiedu f'dawn l-aħħar ftit snin!

Bilfors allura nsitaqsi kif u b'liema raġuni dan il-gvern juri ruħu daqshekk arroganti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, dak li qed niddiskutu llum għandu jwassal biex il-membri tan-naħa tal-gvern jieqfu u jirriflettu ftit.

Għalhekk qabel ma ngħaddi għal dak li għandi xi ngħid, qed nappella lill- Ministru Gatt biex ipoġġi ftit is-sens komun u l-irġulija fuq quddiem.

Jien lill-ministru nafu bniedem straightforward.

Imma kultant il-kliem bħaċ- ċirasa, jiġi f'ħalqek u tgħidu u l-ministru b'diskorsu wassal għal din ir- reazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni u dan għaliex, kif spjega huwa stess, il-gvern għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet u allura jista' jirrombla u jista' jieħu deċiżjonijiet li jmorru 'l hemm mil-liġi.

Issa hawn ħadd m'hu perfett u jien l-ewwel wieħed li nistqarr li m'iniex perfett.

Il-ministru jista' jerġa' jaqra t-transcript – jew aħjar jisma' r- recording mill-ġdid – u jkun jaf x'qal eżatt u kif qalu, għax issa wara li fattarha għalxejn jiġi jipprova jargumenta li fuq il-kuntratt m'hemmx hekk.

Wieħed għandu jkun ftit prattiku wkoll għaliex aħna ninsabu f'din il- maratona ta' diskorsi, anke minħabba li n-naħa tal-gvern qegħda tappoġġa xi ħaġa nieqsa mis-sens ta' l-irġulija u jien nifhem li kulħadd għandu sens ta' rġulija.

Dak li qal il-ministru ma jistax jiċħad li qalu.

Aħna nemmnu li dak it-tip ta' diskors huwa arroganti u ilna ngħidu li dan huwa gvern arroganti.

Hemm numru ta' realtajiet li ma jista' jiċħadhom ħadd.

Ħadd ma jista' jiċħad kemm dan il-gvern hu arroganti u fuq kollox, kemm hu inkompetenti fit-tmexxija tiegħu.

Din hi kritika li ġustament tgħolli l- kredibilita` ta' l-oppożizzjoni għaliex aħna ilna mill-bidu ngħidu li dan hu gvern inkompetenti u arroganti u bilfors jiġi f'ċerti sitwazzjonijiet antipatiċi waħdu.

Jiena lill-Onor.

Gatt nafu bħala raġel tal-kelma u allura ma nafx xi problema jista' ikollu billi jerġa' jisma' d-diskors, jammetti li mhux hekk ried jgħid u jieqaf kollox hemm.

Kieku ġara hekk – u diġa' għadda żmien biżżejjed u l-ministru seta' sab il-ħin u l-waqt biex jiskuża ruħu - illum mhux qegħdin niddiskutu din il-mozzjoni imma affarijiet iktar importanti.

Iżda l-arroganza tal-gvern tant tinżel fil-fond li l-ministri ma jridu jagħmlu xejn ħlief li jirrumblaw minn fuq in-nies u mingħalihom anke minn fuq l-oppożizzjoni.

Il-gvern qalilna li l-ekonomija miexja tajjeb u wegħdu li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, il-pagi se jogħlew.

Imbagħad nisimgħuhom jgħidu li l-bdoti ta' l-Air Malta, per eżempju, naqsitilhom il-paga b'Lm150 fix- xahar.

Il-maġġoranza tan-nies tħoss li l-ministri Nazzjonalisti huma arroganti, speċjalment il-Ministru Gatt.

Meta ngħidu hekk, mhux qed ngħidu xi ħaġa ġdida u mhux qed ngħidu hekk biex ninsulentah jew biex inweġġgħuh.

Dan huwa d-diskors fuq fomm in-nies, anke dawk ta' fidi politika Nazzjonalista.

Tisma' nies fit-triq jitkellmu fuq il-partit Nazzjonalista fil-gvern u jgħidu: "Daħqu bina!".

Ara aħna dejjem konna kredibbli u mill- ewwel għidna li dan hu gvern inkompetenti.

Xi ngħidu, per eżempju, fuq il- bus terminus li qatt ma sar u n-nies baqgħu esposti għall-elementi kollha naturali, speċjalment bħalissa f'din is-sħana taħt xemx daqstant qawwija?

Dan il-fattur ta' nuqqas ta' rġulija fl-amministrazzjoni, fejn daqqa n- Nazzjonalisti jgħidu ħaġa u mbagħad ibiddlu d-diskors, mhux biss insostnuh minn din in-naħa imma jaf bih il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

U dan ironikament aktar iweġġa' lil dawk id-diehards Nazzjonalisti milli lil- Laburisti, Sur President.

Il-gvern mhux qed jitwemmen meta joħroġ jgħid li aħna ma nafux x'qed ngħidu u dan nafuh għax bħalma l-membri tal-gvern jiltaqgħu ma' Laburisti, aħna niltaqgħu ma' Nazzjonalisti u bħalma jkun hemm Laburisti li magħkom jgħidu kelma għaliex ikunu jafdawkom, aħna wkoll insibu Nazzjonalisti li jagħmlu l- istess ħaġa u jgħidu li din hi mozzjoni ġusta, għaliex il-Ministru Gatt hu tassew arroganti fil-mod kif iġib ruħu.

Jien qed ngħid hekk mhux biex nattakka għax dawn huma fatti.

Probabbilment semagħhom hu wkoll u min qed jismagħna semagħhom ukoll.

B'min ma dħaktux?

Dħaktu bil-ħaddiema, bil- bdiewa, bin-nies fis-settur tat-turiżmu u b'ħafna nies li l-ewwel għedtulhom li jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea se jkollna taxxa ta' Lm25 fuq kull biljett ta' l-ajru, biex imbagħad għamiltuha Lm50 wara li dħalna.

Fil-ħajja kulħadd jgħaddi minn xi ċirkostanzi diffiċli u aħna mgħallmin li wieħed għandu jaħfer u li kieku mqar l-Onor.

Austin Gatt qal li ma riedx jinftiehem hekk u talab apoloġija għax inftiehem hekk, ma kien jiġri xejn.

Imma l-arroganza ġġiegħlek tagħmel affarijiet barra mil-limitu, li tinsa s- sens komun, li tinsa l-obbligi mhux biss ta' avukat jew ta' membru parlamentari, imma anke l-valur ta' l-irġulija li ta' kuljum suppost għandu jiggwidana.

Għalkemm partitarji u sostenituri Laburisti jistgħu ġustament jgħidu li mhux bihom daħak il-gvern għax proprjament dan daħak bin-Nazzjonalisti, fil- fatt hemm kumment wieħed fuq fomm il-poplu: Daħku bina!

Dan x'qed jgħidu n- nies tat-triq u mhux x'tgħid l-oppożizzjoni.

Hawnhekk mhux qed nitkellem fuq it-teatru l-imwaqqa' li wara ħamsin sena baqa' kif kien, imma dwar il- bus terminus.

Smajna tant affarijiet fuq it-trasport pubbliku matul dawn l- aħħar snin, imma xorta n-nies baqgħu bla bus shelter barra l-Belt u jekk tkun xemx qawwija jew ix-xita nieżla, tough luck!

Minkejja dan, il-gvern jibqa' jonfoq bla rażan u nistgħu ngħidu li ħoloq sitwazzjoni perikoluża għaliex l-economy of scales tagħna hija dik li hi u l-cost of production, bil-politika inkompetenti u arroganti tal-gvern, dejjem jogħla, b'konsegwenza li l-marġini ta' dħul dejjem nieżel 'l isfel.

Qegħdin fis- sitwazzjoni diffiċli li qed jinqata' l- overtime għall-ħaddiema u qed tispiċċa s-saħħa tal-pensjoni u tal-paga quddiem l-esiġenzi tal-ħajja ta' kuljum.

Il-gvern jibqa' jgħid li l-affarijiet sejrin tajjeb meta nies mhux membri ta' din il-Kamra ilhom jispjegaw kif f'pajjiżi oħra, it-tkabbir ekonomiku hu bil-wisq aktar minn tagħna.

Issa naturalment aħna m'aħniex qegħdin hawn biex insemmu xi affarijiet li b'eċċezzjoni setgħu saru b'mod tajjeb.

It- tajjeb imur mat-tajjeb u dak li wieħed għandu jikkritika jmur ma' dak li għandu jikkritika, imma ma naħsibx li jagħmel sens li xi ħadd li jippretendi li hu raġel, jinsa d-diskors li jkun qal u jiġi jgħid x'għamel il-gvern fuq il-kuntratt meta aħna ma ressaqniex mozzjoni fuq il-kuntratt.

Aħna ressaqna mozzjoni fuq il-mod arroganti li bih ministru tal-gvern għamel ċerta dikjarazzjoni.

Jien għadni sal-lum ma nistax nifhem kif il- Ministru Gatt ma refax ir-responsabbilta` meta nafu bħala bniedem tal- kelma.

X'kien se jiswielu li jkun gentleman, kif finalment kull wieħed minna hu u jammetti li żbalja?

Din il-mozzjoni se nkomplu nisħqu fuqha u nieħdu l-vot fuqu għaliex l-arroganza kulma tmur qed tiżdied, mhux biss bil-fomm imma anke fit-twettiq tal-politika.

Jiena nħobb insemmi l-każ tar-riklamar fuq it-turiżmu u niskanta kif ħadd ma jgħid jekk għandniex raġun jew le.

Meta aħna nafu li nofs it-turisti li jiġu Malta jiġu mir-Renju Unit u meta nafu wkoll li tliet kwarti tal- Brittaniċi jaraw l-iSky TV - l-iSky News huwa fost l-aktar li jsegwu għal numru ta' raġunijiet - allura x'inhi r-raġuni li nirriklamaw fuq is-CNN u mbagħad ma nirriklamawx fis-suq Ingliż, l-akbar suq tagħna?

In-nies jifhmuhom dawn l-affarijiet u jafu li trid issir bidla f'dan il-pajjiż.

Illum in-nies qed jisimgħu u jitkellmu mal-kelliema ta' l-oppożizzjoni, il- partit tal-futur, dwar numru ta' issues u dwar l-aġġornament li għandu jsir fit-twettiq tal-politika sabiex jintlaħaq l-ogħla ġid komuni.

Imma dan ma jsirx bl-arroganza u bl-inkompetenza ta' xi ministru partikolari jew ta' xi gvern partikolari, Sur President.

Jiena nappella lill-kelliema tan-naħa l-oħra biex jisimgħu u jagħtu kas id- diskors li ħiereġ minn fomm ħafna ħaddiema u minn fomm ħafna mill-elettorat li xi darba kellu fiduċja fil-gvern Nazzjonalista.

Jekk mhux se jsir dan, il-gvern se jkompli jidħol fil-ħajt aktar milli diġa` daħal.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni, Żgħażagħ u Impjiegi): Sur President, din is-sena se nagħlaq 30 sena fil-Parlament u fl-esperjenza mhux qasira tiegħi kelli l-opportunita` nsegwi kwantita` ta' mozzjonijiet imressqa mill-oppożizzjoni.

Imma jkolli nammetti li qatt ma rajt oppożizzjoni titqanżaħ daqs kemm qed titqanżaħ l-oppożizzjoni tal-partit Laburista mmexxija minn Dr Alfred Sant biex tipprova tiġġustifika għaliex qed tuża għaxar sigħat ta' dibattitu - l-ekwivalenti ta' erba' seduti ta' dan il-Parlament - biex tispjega għaliex ressqet din il-mozzjoni.

Min segwa dan id-dibattitu mill-bidu sa l-aħħar, jinduna li għandna oppożizzjoni li ma tafx eżattament xi trid, oppożizzjoni konfuża.

L-Onor.

Farrugia għadu kemm qalilna li l-partit Laburista huwa l-partit tal-futur u jiena ngħidlu iva, imma tal-futur remot, għaliex għadhom lanqas bdew jagħtu l-prova li ħaqqhom ikunu fdati bit-tmexxija tal- pajjiż.

Issa l-oppożizzjoni ma sejħitilniex hawnhekk biex aħna nitkellmu fuq il- ħidma tal-gvern imma fuq din il-mozzjoni.

Hu ovvju li hemm x'tikkritika fil- ħidma tal-gvern, wisq aktar meta għandek gvern kif inhu l-gvern ta' Dr. Lawrence Gonzi li għaddej bi kwantita` enormi ta' xogħol.

Ma ssibx x'tikkritika f'min ma jagħmel xejn jew f'min mhux jaħdem jew f'min qiegħed bilqiegħda fuq pultruna fir-rwol ta' armchair critic.

Dażgur li jkun hemm x'tikkritika u dażgur li l-gvern mhux kuntent biżżejjed bil-ħidma tiegħu għax dejjem irid riżultati aħjar!

Dażgur li aħna għandna ħidma ta' gvern li qiegħda tiffaċċa ċerti sfidi fil-qasam ta' l-ekonomija u fil-qasam tax- xogħol minħabba r-ristrutturar li aħna qed naħdmu fuqha!

Pero` issa għal din il-mozzjoni qed niddedikaw għaxar sigħat u rrid ngħid li din hi mozzjoni mibnija fuq gidba.

M'iniex ċert jekk din tikkwalifikax biex tiġi deskritta bħala misleading of the House, għax din hi mozzjoni mibnija fuq gidba, il-gidba li l-Ministru Austin Gatt ammetta nuqqas t'osservanza tal- liġijiet tal-pajjiż, il-gidba li l-gvern, għax għandu ħames deputati maġġoranza, jista' jikser il-liġi; il-gidba li l-gvern retroattivament lest jirratifika vjolazzjoni u ksur tar-regolamenti u tal-liġijiet ta' pajjiżna; il-gidba li l-ministru ewlieni tal-gvern qed jgħid li l-liġi ma ġietx osservata, mozzjoni nerġa' ngħid mibnija fuq gidba.

Il-premessa ta' din il-mozzjoni li ta' l-oppożizzjoni ġabuna hawn biex niddiskutu għal għaxar sigħat hija gidba, kif inhija gidba l-premessa tal- politika kollha tal-partit Laburista.

Iż-żmien għad jagħtina parir dwar dan għax il-poplu Malti għad jinduna li l-proposti tal-partit Laburista huma mibnija fuq premessi ta' gideb, qerq u propaganda fiergħa partiġġjana.

Tant hija mibnija fuq premessa ta' gidba li filwaqt li ċafalsu din il- mozzjoni bejn l-erba' ħitan tal-kamra ta' l-oppożizzjoni, meta ġejna hawn wiċċ imb'wiċċ - għax din hi t-tattika tagħhom - lanqas biss kellhom id- diċenza jippruvaw isostnuha dik il-gidba.

Il-viċi kap ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Mangion, qalilna li dak li qal l-Onor.

Gatt jgħodd, l-istess Onor. Gatt li b'paċenzja kbira ilu hawn jisma' d-diskors u donnu se jibqa' jisma' l-interventi sa l-aħħar.

Jekk inhu veru li x'qal il-Ministru Gatt jgħodd, mela wisq aktar din il-mozzjoni ma kellha qatt tidħol fil-kuritur ta' moħħ ħadd għaliex meta wieħed jeżamina t-test tad-dibattitu, minn imkien ma joħroġ dan li qed jgħidu ta' l-oppożizzjoni.

Trid tkun qed tikteb xi novella tal-fantaxjenza biex tasal għall- konklużjonijiet li ta' l-oppożizzjoni qed jippruvaw ibellgħu lil dan il- Parlament u lill-poplu Malti.

Allura għaliex saret din il-mozzjoni?

Forsi l-oppożizzjoni għandha qalbha taħraqha għar-rispett lejn il-Parlament?

Jien forsi nibda nikkonvinċi ruħi li l-partit Laburista nbidel u li beħsiebu jirrispetta l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u li jkun tassew demokratiku u tassew jirrispetta l-intelliġenza tal-poplu meta dan jagħmel għaxar snin fil-gvern u jġib ruħu għallinqas skond l-istandards għolja li l- partit Nazzjonalista fil-gvern daħħal f'dan il-Parlament u mhux skond dak li jgħidu mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni, għax fl-oppożizzjoni jsiru ħafna teatrini.

L-Onor.

Leo Brincat dalgħodu qalilna li d-dnub tal-passat ma jiġġustifikax id-dnub tal-lum.

L-ewwelnett trid tkun ċert li llum hemm id-dnub u aħna qed ngħidu li assolutament m'hemmx dnub u din lanqas huma m'huma qed jgħiduha.

Qed nisimgħu ħafna kliem ta' propaganda u kellna wkoll l-ammissjoni ta' dnub tal-passat.

Jiena, inti, Sur President, u min kien f'dan il-Parlament bejn l-1971 u l- 1987 nafu kemm jiswa dan il-kliem li qed jgħidu ta' l-oppożizzjoni, speċjalment uħud minnhom li kienu bħali fil-Parlament dak iż-żmien u ma refgħux subgħajhom meta dan il-Parlament kien l-iżjed istituzzjoni mżebilħa f'dan il-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Ma naħsibx li kont hawn Onor. Noel Farrugia bejn l-1971 u l-1987!

Dawn li qed jgħidulna li aħna disrespectful, arroganti, prepotenti, li aħna insult għad- demokrazija u anke ppruvaw jimpikawna mal-backbenchers, fejn kienu meta quddiem għajnejna ssawtu n-nies?

Fejn kienu dawn meta ministru ewlieni tal- gvern qasam il-Kamra u ġie jsawwat lill-kap ta' l-oppożizzjoni u ħadlu l- karti?

Fejn kienu dawn meta ġew jattakkawna?

Fejn kienu dawn meta dik il- gallerija, illum dejjem vojta, kienet tkun ippakkjata bil-manigoldi tal- partitarji Laburisti li mhux biss iċapċpu, jgħajtu u jinsulentaw lill- oppożizzjoni imma anke kienu jidħlu hawn ġew.

Jiena niftakarhom dawn l-affarijiet, imma ż-żgħażagħ t'hemm barra ma jiftakrux u ma jafux u ma nagħtihomx tort, għax għalfejn joqogħdu jinkwetaw fuq il-passat?

Għalhekk jiena għidt li biex nikkonvinċi ruħi li qalbhom tassew qed taħraqhom ħalli jaraw din l-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna rispettata u d-demokrazija mwettqa, iridu jagħmlu mhux ħafna snin fl- oppożizzjoni, li diġa` għamlu u donnu li se jkomplu jagħmlu, imma li jagħmlu xi għaxar snin fil-gvern u jġibu ruħhom almenu bl-istess mod li ġab ruħu l-partit Nazzjonalista.

Kien dan il-gvern li ta lil dan il-Parlament id-dinjita` għax dan kien tilifha.

Dan il-Parlament qatt ma kellu informazzjoni mingħand il-gvern daqskemm qed ikollu dan illum.

Qatt ma ġew imwieġba mistoqsijiet bid-dettall daqs kemm qed isir f'dan il-Parlament.

Qatt ma kien hawn skrutinju ta' kollox daqskemm hawn f'dawn iż-żminijiet.

Allura kif tiġi l-oppożizzjoni u titkellem fuq tmexxija arroganti?

Dawn iridu jagħmlu frame-up ta' partit fil-gvern sabiex ipinġuh li hu magħmul min-nies arroganti.

Issa jiena naf il-membri ta' dik in-naħa u naf il-membri ta' din in-naħa.

Kollha għandna l-karattru tagħna pero` ma naf l-ebda politiku arroganti, la tal-partit Laburista u lanqas tal-partit Nazzjonalista.

Jiena naf li l- politiċi li hawn f'din il-Kamra u dawk li għadhom m'humiex f'din il-Kamra imma li qed jaspiraw li jkunu f'din il-Kamra, huma nies li għandhom l- aspirazzjonijiet tagħhom ta' tmexxija fil-politika, imma li finalment iridu jagħtu servizz lill-poplu tagħna.

Staqsu d-deputati taż-żewġ naħat ħa naraw kemm huma arroganti, ħa naraw kemm jaraw nies id-dar f'kull ħin tal-ġurnata mit-Tnejn sal-Ħadd!

Ejjew fejn id-dar tiegħi, fis-6.30 a.m., araw tarawx il-queues!

Staqsu l-partitarji tagħkom tas-Siġġiewi u jgħidulkom jekk il- bieb tiegħi hux miftuħ!

Morru f'xi pajjiż ieħor u araw jekk iċ-ċittadini għandhomx l-aċċessibilita` għall-politiċi kif għandhom hawn Malta!

Mela tiġu intom tagħmlu kampanja li hawn l-arroganza fil-Parlament meta dik il- kampanja qiegħda proprju therri u timmina l-image tal-politiku Malti!

Allura kif tridu ġġibu r-rispett tal-poplu Malti u Għawdxi lejn il-politiku jekk intom stess qed therruha?

U mela taqbdu ma' skuża banali u taħlu għaxar sigħat tal-ħin tal-Parlament!

Intom se tgħidu li l-Ministru Gatt ma jirrispettax id-demokrazija?

Intom se tgħidu jekk il-Ministru Gatt iħobbx il-liberta`?

Intom se tgħidu jekk il-Ministru Gatt jirrispettax l-ogħla istituzzjonijiet ta' pajjiżna?

Intom se tgħidu?

Ma tarax!

Jiena rajtu fil-battalja lill-Ministru Austin Gatt.

(Interruzzjonijiet) Mela titkellmu fuq dawn l-affarijiet!

Sur President, nerġa' ngħid, li dan hu żball ieħor ta' l-oppożizzjoni għax dan huwa gvern li rrivoluzzjona s-sistema ta' kif naħdmu f'dan il- Parlament.

Veru li għad għandna d-difetti u nixtiequ li ntejbu l- affarijiet.

Jiena nifhem ukoll il-preokkupazzjoni tas-Sedja li tixtieq li l- Parlament ikollu iktar riżorsi, sew umani u sew ta' appoġġ.

Nifhem id- direzzjoni li qed tagħti s-Sedja biex il-Parlament ikollu iktar spazju politiku - mhux b'capital "p" imma with a small "p" - biex ikun jista' jassigura li l-Parlament ikompli jogħla fl-istatus u fl-istima li jgawdi u jwettaq il-ħidma tiegħu aħjar.

Dan nifhmuh, imma jekk inqabblu ż- żminijiet tal-partit Laburista fil-gvern maż-żmien ta' dan il-gvern insibu li hemm differenza daqs bejn in-nhar u l-lejl.

Għalhekk jiena nemmen li hija assolutament spurja l-allegazzjoni li hawn xi naħa ta' dan il- Parlament li hija arroganti.

Jiġu jistaqsuna jekk għadniex nemmnu fil- funzjoni tal-Parlament u jiena ngħidilhom: Intom għad tridu tagħtu prova jekk temmnux fil-funzjoni tal-Parlament!

Qabdu, per eżempju, fuq din il-kwestjoni tar-razzjonalizzazzjoni tal-pjan ta' struttura u ppruvaw ipinġuha bħala manipolazzjoni oħra tal-gvern.

Il- ministru għall-affarijiet rurali u ambjent għadu kif ippreżenta l-mozzjoni fil-Parlament, xhieda oħra li dan hu proċess li huwa previst mil-liġi, se jkun hawn riżoluzzjoni, se jkun jista' jsir skrutinju tad-deċiżjonijiet kollha, skrutinju tad-direzzjoni li ta l-kabinett, skrutinju tax-xogħol li għamlet il-MEPA, u finalment se jkun dan il-Parlament li se jiddeċiedi.

L- Onor. Anton Refalo uża nofs il-ħin tiegħu biex jaqra l-liġi li tirregola t- trasferiment ta' l-artijiet pubbliċi.

Lil min se jimpressjona b'daqshekk?

Iċ-ċirkostanzi u l-fatti kollha ta' dan il-każ juru li sa mill-bidu nett, il-gvern mexa skond il-liġi u din ammettieha l-Onor.

Mangion.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Karl Chircop jitkellem fuq kwestjonijiet ta' xogħol u x'jgħid l- NSO.

Dak nitħaddtu fuqu wkoll, imma dan ma jistax b'xi mod ideffes dan kollu u jgħid li aħna noqogħdu niftaħru u li rridu b'xi mod naqbżu l- Parlament.

L-ewwelnett hija ħaġa tajba li tikkomunika lill-poplu l-affarijiet tajba li tagħmel bi flus il-poplu.

Mela dak ftaħir?

Mela biex naqdu l-poplu bilfors irridu nagħmlu kif tagħmel l-oppożizzjoni u ngħidu li kollox iswed?

Ftit ilu l-kap ta' l-oppożizzjoni qal li hawn black box.

Veru hawn black box, l-oppożizzjoni!

L-Onor.

Chircop semma wkoll l-issue tal-public holidays, donnu nesa li b'daqqa ta' pinna dawn kienu neħħew disat ijiem public holidays.

Nesa li l-paragrafu li huwa kundannat mill-ILO huwa l-paragrafu li daħħal il-gvern Laburista fl-1975.

Imbagħad jgħidlek li l-ekonomija marret lura meta din kibret bi 2.5% tal-GDP!

Jiena nagħlaq billi ngħid li ma naħsibx li fid-dinja ċivilizzata hawn Parlament li jagħmel għaxar sigħat jiddiskuti mozzjoni mibnija fuq gidba bħal dik li ressqet l-oppożizzjoni llum!

MR SPEAKER: Grazzi.

Skond il-ftehim milħuq, is-seduta hija sospiża u nerġgħu niltaqgħu fl-4.30 p.m. biex inkomplu bid-diskussjoni.

Fis-2.00 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet fl-4.30 p.m.

MR SPEAKER: Onor. Membri, inkomplu bid-diskussjoni li bdejna dalgħodu fuq il-mozzjoni ppreżentata mill-Onor.

Charles Mangion u l-Onor.

Joe Mizzi.

S'issa n-naħa tal-gvern ħadet 78 minuta u n-naħa ta' l-oppożizzjoni ħadet 217-il minuta.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, din is-sena nagħlaq għaxar snin membru tal-Parlament u nistqarr pubblikament li huwa privileġġ għalija li nkun membru ta' din il-Kamra u privileġġ ukoll li f'din il-leġislatura mhux biss jien membru, imma wkoll Deputy Speaker u ngħin lis-Sinjurija Tiegħek fit- tmexxija tax-xogħol tal-Kamra.

Dan ngħidu għax fl-esperjenza tiegħi, mhux biss lokalment imma anke barra minn Malta, dejjem irnexxieli nifhem aktar il-ħtieġa u l-importanza tal-Parlament u ta' kif dan għandu jaħdem.

Għalhekk naħseb li dan id-dibattitu li għaddejjin bih fuq mozzjoni ta' sfiduċja fil-Ministru Austin Gatt - minħabba dak li intqal fis-seduta tat- 30 ta' Mejju - għandu jservi wkoll bħala dibattitu fuq il-Parlament Malti.

Aħna ta' spiss nisimgħu u ngħidu li l-Parlament huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u nixtieq nistaqsi jekk dan huwiex veru jew le.

Jiena naħseb li qabel xejn, aħna kollha f'din il-Kamra li niġu eletti bħala rappreżentanti tal-poplu, irridu nżommu dan il-Parlament bħala l-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż.

Meta ngħidu li aħna rappreżentanti tal-poplu jfisser proprju dak, li aħna tal-poplu u għalhekk jgħidulna "Onorevoli".

Niftakar l-ewwel darba li ġejt elett, ħabib tiegħi sejjaħli "Onorevoli" u jiena bi tbissima staqsejtu jekk kienx qed jiġbidli saqajja.

Pero` l-kumment għaref tiegħu kien li dak it-titlu jingħata minn nies biex inti tirrappreżentahom bl- aħjar mod possibbli fil-Parlament Malti.

Naħseb li din il-mozzjoni għandha tgħinna biex nagħmlu riflessjoni dwar x'nifhmu meta ngħidu li aħna rappreżentanti tal-poplu u dwar x'nifhmu meta ngħidu li l-Parlament huwa l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Jekk nagħmlu din ir-riflessjoni, nindunaw li din timplika bilfors li rridu nagħmlu eżami tal-kuxjenza ta' kif nġibu ruħna fil-Parlament, huma x'inhuma r-responsabbiltajiet tagħna u indipendentement jekk aħniex fuq in-naħa tal-gvern – kemm fuq il-bank ta' quddiem u kemm fuq il-bank ta' wara – jew aħniex membri ta' l- oppożizzjoni.

Aħna rridu nagħmlu dan l-eżerċizju u naħseb li dan l-eżerċizju rridu nagħmluh anke fl-isfond ta' ċerti ittri li jidhru fil-gazzetti, fejn qed jinkitbu ħafna affarijiet skorretti fuq il-membri parlamentari.

Aktar u aktar allura hija responsabbilta` tagħna li kemm jista' ikun inbiddlu l- perception ta' ċerti nies u dan nistgħu nagħmluh billi l-ewwel u qabel kollox nagħtu l-eżempju aħna.

Issa aħna nafu li l-avukati jużaw żewġ termini, de facto u de jure.

Veru li fis-sens ġerarkiku l-Parlament jiġi l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, għax il-liġijiet kollha jgħaddu minn hawnhekk, imma kemm aħna verament l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż?

Irridu naraw kif il-membri li jiffurmaw parti mill-Parlament l-ewwelnett qed jiġu trattati u r-riżorsi li l-Parlament għandu għad-dispożizzjoni tiegħu biex jaħdem fl-interess tal-poplu u tal-pajjiż.

Ħaġa oħra li rridu ngħidu hi li l-Parlament m'huwiex tal-gvern imma tal-membri kollha eletti mill-poplu li fil-ġudizzju tiegħu jaħseb li huma l-aħjar nies li għandhom jirrappreżentawh.

Jekk nemmnu dan, fl-aħħar mill-aħħar il-Parlament huwa magħmul mill-poplu għall-poplu.

Hu għalhekk li l-mozzjoni li għandna quddiemna għandha tiftaħ diskussjoni fuq l-operat tal-gvern u kemm il-gvern qed jirrispetta l-Parlament mhux biss bid-diskors u bir-rettorika imma bil- fatti.

Kemm fil-verita` l-Parlament Malti li suppost huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, qed jiġi stmat bħala tali?

Per eżempju, nisimgħu kelliema tal-gvern jgħidu li din il-mozzjoni hija ħela ta' ħin.

Tkun ħela ta' ħin jekk noqogħdu ninfexxu f'attakki u tgħajjir fuq naħa u fuq oħra u ma neħdux din l-okkażjoni biex minn din il-mozzjoni, nimxu 'l quddiem u naraw x'hemm x'jitranġa f'din l-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż.

Aħna ma konniex "naħlu l-ħin" fuq l-inċident li nqala' f'dik is- seduta - inzertajt kont qed nippresjedi jien minħabba li inti kont impenjat barra minn Malta, Sur President – li kieku l-ministru jew offra li jirriżenja kif titlob il-mozzjoni - imma naħseb li konna nkunu qed nitolbu wisq għax l-ebda riżenja qatt ma ġiet aċċettata! - jew għallinqas talab skuża u spjega ruħu aħjar meta kien għadu in time.

Imma lanqas dik ma ġrat, Sur President.

Jiena naħseb li kulħadd għandu transcript ta' dak li ntqal mill-Onor.

Austin Gatt u hawnhekk nagħmilha ċara li m'iniex qed nitkellem fuqu personali imma fuq dak li qal, għax jiena qatt ma nikkritika abbażi tal- persuna.

Pero` ċertament nikkundanna dak li qal u l-mod kif qalu – evidentement it-transcript ma jagħtikx l-istampa kollha – għax jekk tisma' l-mod kif intqalu l-kliem, wieħed bilfors ikollu jikkundanna dak li ntqal għax ipinġi l-Parlament bħala rubber stamp tal-gvern.

Għalhekk naħseb li m'għandniex naħlu l-ħin f'dan id-dibattitu billi noqogħdu ngħajru lil xulxin għax żgur li fix-xena politika ta' Malta ħadd m'hu pur u qaddis, kif tan-naħa l-oħra jippruvaw jpinġu l-istampa.

Il-partit Nazzjonalista għandu ħafna affarijiet minn xiex jistħi u ċertament id-demokrazija m'hijiex xi monopolju ta' naħa jew ta' oħra, imma hija frott tal-ħidma ta' kull min għandu għal qalbu l-pajjiż u l-frott il-ħidma tal-partiti l-kbar li ilhom jeżistu tant snin.

Ħaġa oħra ta' min jgħidha hija li l-liġijiet ta' Malta hemm bżonn li jiġu osservati mhux biss f'dak li hemm miktub imma anke fl-ispirtu tagħhom.

Smajna dikjarazzjonijiet hawnhekk li l-gvern huwa marbut li jiġi fil- Parlament biex jittrasferixxi art lil kumpannija privata li effettivament diġa` hemm ftehim magħha, u għalhekk qed ngħid li l-liġijiet ta' Malta għandhom jiġu osservati anke fl-ispirtu.

M'għandniex nistaħbew u ninħbew wara jekk għandekx garanzija ta' maġġoranza, għax fl-aħħar mill-aħħar il- maġġoranza trid dejjem issostniha u turiha meta tiġi msejjaħ biex tivvota.

Għalhekk, anke l-ispirtu tal-liġi jrid jiġi osservat billi qabel ikun hemm ftehim ma' kumpanija privata jew qabel xi art pubblika tingħata lil terzi, din għandha titla' fil-Parlament, ħalli dan jagħti l-approvazzjoni tiegħu jew le.

Kieku kont backbencher tal-gvern u kont nisma' lill-Ministru Gatt jitkellem b'dak il-mod kont nieħu għalija għax ma nkunx qed niġi meqjus li għandi x'nagħti lill-gvern, anzi, agħar minn hekk, jaħsbu li l-vot tiegħi huwa garantit, jipproponi x'jipproponi l-gvern.

Naħseb li huwa importanti li l-membri Parlamentari ma jitteħdux for granted, la ta' naħa u lanqas ta' oħra.

Dan m'huwiex rispett li wieħed juri lejn il-membri li jifformaw parti mill-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż!

Sur President, il-Parlament jistħoqqlu aktar rispett anke għaliex jekk nirrispettaw l-istituzzjoni paralmentari nkunu qegħdin nirrispettaw lill- poplu li poġġiena hawn.

Nisimgħu ħafna kliem u ħafna diskorsi dwar kemm naħdmu għall-poplu u li aħna nixtiequ l-ġid tal-poplu, għax kieku verament qegħdin hawnhekk għall-flus nistgħu nagħmlu xogħol ieħor li jrendi ħafna aktar finanzjarjament minn dak ta' membru parlamentari, u għalhekk ċerti affarijiet li ntqalu, b'mod partikolari dak li qal il-Ministru Austin Gatt, ma jagħmlux ġid u lanqas ġieħ lil din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Għaldaqstant nappella biex insaħħu u ntejbu din l-istituzzjoni, anke għaliex din hija responsabbilta` tagħna lkoll.

Kemm-il darba inti, Sur President, tkellimt f'okkażjonijiet diversi fuq kif nistgħu nsaħħu u ntejbu din l-istituzzjoni u naħseb li importanti li din ir- responsabbilta` neħduha lkoll kemm aħna għall-ġid tal- poplu Malti li tellagħna f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż biex aħna nirrappreżentawh bl-aħjar mod possibbli.

Għalhekk, nerġa' ngħid, l-aġir tal-Ministru Gatt żgur li ma jgħinx biex dan isir, anzi jkompli jnaqqas l-importanza tal- parlament li f'demokrazija huwa importanti ħafna biex pajjiż ikompli jimxi 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, din il-mozzjoni m'għandha x'taqsam xejn mal-Parlament u m'għandha x'taqsam xejn ma' l-issue li l-membri ta' l-oppożizzjoni qegħdin jonfħu.

Fl-ewwel parti tal-mozzjoni jingħad li l-Ministru Gatt aġixxa b'nuqqas ta' osservanza tal-liġijiet u issa anke dik rtiraw.

Din il-mozzjoni hija sempliċement parti mill-istrateġija tal-Malta Labour Party, kemm f'dan il- Parlament kif ukoll barra, b'mira diretta lejn dawk l-esponenti tal-gvern li tan-naħa l-oħra jidhrilhom li qegħdin jiksbu r-riżultati, biex dejjem jippruvaw idgħajfu l-gvern, għaliex naturalment lil min jarawh li qiegħed jaħdem jaraw kif jagħmlu biex jiżbranawh.

Din hija l-unika raġuni għal din il-mozzjoni u importanti li l-poplu Malti jkun jafu dan.

Sur President, irridu naraw jekk fost il-poplu Malti hemmx għagħa kbira biex il-Ministru Gatt jirriżenja u naħseb li r-risposta hija ċara.

Il- poplu Malti jaf li l-Onor.

Gatt huwa l-ministru li ħadem ħafna u kabbar is- settur ta' l-ICT.

Dan huwa l-ministru li għamel ftehim mal-Microsoft u mas- Cisco biex nibdew inħarsu lejn ekonomija ġdida u b'mod ġdid lejn kif mmexxu lil pajjiżna biex l-ekonomija tagħna tkun moderna u tassew nimxu lejn a knowledge-based society.

Il-poplu jaf li l-Onor.

Gatt huwa l-ministru li ħadem biex ġab SmartCity u eżattament din hija l-issue.

L-issue hija li jekk l-oppożizzjoni jaraw li jkun hemm ministru li qed jagħmel affarijiet li tanġibbilment qed imexxu l-pajjiż 'il quddiem, jaraw kif jistgħu joħolqu xi forma ta' issue mqanżħa u mġebbda bħaċ-chewing gum biex jippruvaw ifixklu dan ix-xogħol.

Fuq dan qed nitkellmu u mhux fuq kwestjoni ta' rispett lejn il-Parlament.

Kif qal l-Onor.

Mario Galea, look who's talking now!

Ma ninsewx li qed nitkellmu fuq partit li meta kien fil-gvern fl-1981, ġab li l-vot tan-nies ma jgħoddx tant kemm kien naqqar id-demokrazija.

Kien fadallu l-aħħar biċċa xi jnaqqas u din għamilha fl-1981 fejn, minkejja li l- maġġoranza assoluta vvotat mod, xorta ma ħaditx il-gvern li riedet, aħseb u ara kemm għandhom għal qalbhom din l-istituzzjoni!

Jiena għadni sal-lum nistenna u nittama li xi darba nismagħha l-apoloġija pubblika tal-MLP għal dak li għamel fil-gvern fis-snin li għaddew biex nassiguraw li qatt ma jirrepetu dak l-aġir.

Jiena m'għandix dubju li l-Onor.

Austin Gatt qed jaħdem għall-ġid ta' pajjiżna.

L-Onor.

Gatt huwa persuna dinamika u persuna li forsi hawn min jarah li mhux daqshekk bl-ingwanti, pero` x- xogħol ma jirrikjedix li jkollok l-ingwanti!

Ix-xogħol jirrikjedi li tmidd idejk, taħdem u tasal biex Malta tagħna tkun tista' timxi 'l quddiem u jkun

hawn aktar ġid għalina.

Altru milli jirriżenja, jiena nawgura li l-Ministru Gatt jkompli fix-xogħol li qed jagħmel biex nassiguraw li dan il-pajjiż ma jaqax f'idejn il-partit Laburista mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant, għaliex pajjiżna ma jixraqlux li jkollu dik it-tip ta' tmexxija.

Hemm bżonn naraw riforma sħiħa fil-Labour Party biex tassew ikollna l-possibbilta` ta' alternanza tal-poter li f'dan il-mument mhux possibbli, għaliex huwa importanti li dan il-pajjiż ikompli miexi 'l quddiem bir-ritmu li għandu bżonn u b'ministri li jagħtu l-ħin kollu tagħhom, id-dedikazzjoni, il-ħidma u l-kapaċita` tagħhom - bħalma qed jagħmel il-Ministru Gatt - biex ikompli jimxi 'l quddiem.

Altru milli jirriżenja, nawguralu aktar snin ta' ħidma għall-ġid tal-pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Turiżmu u Kultura): Sur President, kieku kelli nistaqsi lili nnifsi fuqhiex hija bbażata din il- mozzjoni mressqa mill-oppożizzjoni, inwieġeb li din hija bbażata fuq gidba sfaċċata għaliex il-mozzjoni tgħid affarijiet li ma ġrawx.

Jiena ngħid li aħna għandna lkoll d-dover li nirriflettu fuq l-atteġġament ta' l- oppożizzjoni fi ħdan il-Parlament u fi ħdan sistema demokratika.

Jiena u naqra l-mozzjoni kif imressqa mill-Onor.

Charles Mangion u mill-Onor.

Joe Mizzi f'isem il-grupp parlamentari Laburista, bdejt nistaqsi: Allura dan il- grupp parlamentari Laburista kollu kemm hu ma jafx x'ġara?

Dan il-grupp parlamentari Laburista joħloq ħlejqa u mbagħad jiġri warajha hu stess u jipprova jibni l-argumenti fuq ġidba sfaċċata?

Dawn qalulna li:

"L-Onor.

Austin Gatt ammetta..."

- bħallikieku kien qiegħed quddiem xi ġuri u qallhom li minflok jikkundannawh lest jammetti!-

... li b'nuqqas ta' osservanza tal-liġijiet viġenti u minħabba l-fatt li l-gvern għandu maġġoranza ta' ħames deputati fil-Parlament, l- istess gvern jista' jikser il-liġi u huwa konvint li jista' retroattivament jirratifika kull vjolazzjoni

u ksur tar-regolamenti u liġijiet ta' pajjiżna.".

Jiġifieri hawn qed jingħad li Austin Gatt ġie fil-Parlament, qal li kiser il-liġi u li dan ma jimpurtax għax jista' jiġi hawnhekk u jpatti wara għall- ksur tal-liġi.

Jiena nistaqsi lill-oppożizzjoni fejn mid-diskors li qal realment l-Onor.

Austin Gatt, kien hemm xi ammissjoni bħal din u kif jista' jkun hawn ammissjoni bħal din?

Jiena smajt minn ħin għal ħin ukoll xi deputati min-naħa ta' l-oppożizzjoni jitkellmu f'dan id-dibattitu u smajt anke wħud minnhom jgħidu biex ma noqogħdux ngħidu li fil-kuntratt jingħad li huwa suġġett li jrid ikun irratifikat mill-Parlament, għaliex mhux x'jgħid il-kuntratt jgħodd imma x'qal l-Onor.

Gatt fil-Parlament.

Mela jekk dak l-argument hu veru, mela allura skond l-oppożizzjoni, l-Onor.

Austin Gatt ġie hawn fil-Parlament jammetti xi ħaġa li ma ġratx Din bħal dawk il-każi ta' nies li jkunu taħt tortura u jibdew jgħidu li wettqu xi ħaġa li m'għamlux!

Imma dan m'huwiex il-każ lanqas, għaliex ma ġarax hekk u l-Onor.

Austin Gatt ma ġiex hawn jgħid hekk.

Il-proċedura li saret hija waħda mill-aktar normali meta inti tagħmel kuntratt li jinvolvi trasferiment ta' artijiet u, skond il-liġi, wara li tinnegozja u n-naħa l-oħra tiffirma, timxi bil-proċedura li l-kuntratt ikun suġġett għar-ratifika ta' dan il-Parlament.

Issa jekk xi ħadd jgħidli li meta gvern stabbli jkun qiegħed f'diskussjonijiet serji ma' xi ħadd fuq trasferiment ta' art u ma jistax jantiċipa li dak it-tali kuntratt bil- probabbilta' kollha se jgħaddi mill-Parlament, allura l-oppożizzjoni bir- rispett kollu lejha mhux biss qiegħda tgħix gidba oħra, imma qiegħda tkun inkonsistenti ma' l-aġir tagħha meta hi kienet fil-gvern.

Għaliex aħna rridu nfakkru li bejn l-1996 u l-1998, il-gvern Laburista ressaq riżoluzzjonijiet li jinvolvu t-trasferiment ta' artijiet differenti għall- approvazzjoni tal-Parlament.

Issa apparti x'għamel il-partit Laburista biex jagħti vantaġġ lilu nnifsu u x'qal internament - għax ma naħsibx li qal li din ma jafx jekk tgħaddix! - tajjeb insemmu li fuq il-proġett tal-Kottonera, meta kienu ġabu hawn il- kuntratt iffirmat u meta kellhom il-kritika, f'ħin minnhom qalulna: Issa nerġgħu nġibuh il-kuntratt u nressquh b'mod differenti.

Imma x'għamlu?

Taparsi biddlu kelma 'l hawn u 'l hinn u reġgħu ressquh l-istess!

Mela l- prattika li segwa l-partit Laburista meta kien fil-gvern – u bil- konsegwenzi li dakinhar għadda minnhom il-partit Laburista – hi li jekk hemm kuntratt li jinvolvi trasferiment ta' artijiet, l-ewwel jiddiskutuh, jinnegozjawh u jiffirmawh u mbagħad jiġu hawn biex jaraw jottenux ir-ratifika jew le tal-Parlament.

U jien ngħid li jekk nippruvaw nimxu bil-maqlub ta' hekk, allura se naqgħu fl-assurdita` li l-oppożizzjoni qed tgħidilna li għandna nitkellmu dwar il-kuntratt ta' xi ħadd fil- Parlament u mbagħad naraw in-naħa l-oħra taċċettax jew le.

Imma liema pajjiż jimxi b'dan il-mod?

Lanqas meta xi ħadd jagħmel konvenju ma' ħaddieħor ma jimxi hekk, għax meta tagħmel konvenju ma' ħaddieħor u taf li dan għandu bżonn l-awtorizzazzjoni jew il-finanzjament, il-konvenju tagħmlu suġġett għall-ħruġ tal-permessi relattivi mill-MEPA, jew suġġett li jkollok il-finanzjament meħtieġ mingħand il-banek.

Jiġifieri l-ewwel tiffirma mal-parti l-oħra u mbagħad tmur u tara ġġibx l-awtorizzazzjonijiet meħtieġa.

Kieku nagħmlu bil-maqlub ta' dan inkunu qed niġġamjaw il-pajjiż, b'konsegwenza li ma jkunx kompetittiv u ma nattirawx investiment.

Għalija l-fatt li l-oppożizzjoni qed tagħmel dan il-plejtu fuq każ daqshekk straightforward – talbu seba' sigħat ta' ħin parlamentari biex jiddiskutu gidba immaġinarja - juri min verament ma jirrispettax l-istituzzjoni tal-Parlament.

B'din il-mozzjoni, l- oppożizzjoni qed tipprova tagħmel farsa minn dan il-Parlament, għaliex inti ma tiġix tiddiskuti xi ħaġa bbażata fuq dak li ma ġarax u taħli seba' sigħat b'dan il-mod.

Jiena ma niskantax li l-oppożizzjoni qed tagħmel użu minn dan it-tip ta' prattiċi biex tipprova tieħu mileage politiku.

Ċertament l-oppożizzjoni kapaċi tuża l-ħin tagħha b'mod aktar produttiv anke għaliha stess, imma dan ma tagħmlux.

Aħna nafu li l-oppożizzjoni, meta tipproduċi policy paper waħda wara l-oħra, qiegħda tipproduċi ripetutament id-duħħan, għaliex meta aħna nagħsru l-policy papers tagħhom - bħall-aktar waħda riċenti dwar is- servizz pubbliku – insibu l-vojt għax m'hemmx ideat ġodda.

Din hi oppożizzjoni niexfa mill-ideat u m'għandha l-ebda issue ta' demokrazija kif kellu l-partit Nazzjonalista fil-passat.

U hawn ta' min ifakkar li l-Onor.

Austin Gatt kien protagonista sew fil-ġlidiet li l-partit Nazzjonalista kellu jagħmel biex dan il-pajjiż verament jerġa' lura għad-demokrazija, kemm bħala segretarju ġenerali tal-partit Nazzjonalista u anke bħala l- bniedem li kien imexxi l-Elcom u naturalment l-Onor.

Gatt qiegħed sew fil- mira ta' sħabna tan-naħa l-oħra.

Kif qal l-Onor.

Frendo, wasal iż-żmien li l-oppożizzjoni - jekk trid titkellem fuq id-demokrazija b'daqsxejn kredibilita` - titlob apoloġija lill-poplu Malti għall-aġir kollu tagħha, inkluż dak reċenti u hawn insemmi l-aġir tagħha wara r-referendum ta' l-2003.

Ta' l-oppożizzjoni ma jiħdux pjaċir meta nsemmulhom il-passat u jgħidulna li qed immorru lura b'ħafna snin, biss tar-referendum tliet snin ilu seħħet.

Kellna riżultat ċarissimu ta' referendum dwar jekk il-poplu Malti jridx jew le li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea u l-oppożizzjoni għadha sal- lum ma ammettitx li dakinhar il-verdett tal-poplu Malti qratu ħażin.

L- oppożizzjoni trid tmur il-kindergarten tad-demokrazija, u hawn mhux qed nikkwota dak li ġara fis-snin '70 u '80, għax irid ikolli ferm iktar ħin biex nagħmel analisi ta' dak iż-żmien.

Jien qed ngħid kif aġixxiet l- oppożizzjoni f'Malta tliet snin ilu.

Mela l-mentalita` hemm għadha, Sur President.

Anke l-fatt li dawn ġew quddiem dan il-Parlament u talbu dan il-ħin kollu biex jiddiskutu invenzjoni tagħhom huwa wkoll aġir anti-demokratiku.

Il- Ministru Austin Gatt żgur m'għandux bżonn appelli biex mhux biss ma jirriżenjax imma li jibqa' għaddej bil-ħidma u bit-talent tiegħu bħala parti minn dan it-team governattiv.

Lill-Ministru Austin Gatt ngħidlu wkoll biex jikkonsla għax l-oppożizzjoni ma tridx ir-riżenja tiegħu biss imma ta' ħafna ministri oħrajn.

Jekk naraw x'qal il-kap ta' l-oppożizzjoni f'Ħaż- Żebbuġ, dan beda jsemmi ministru wara l-ieħor li għandu jirriżenja u naħseb li lanqas meta tkun qed tilgħab il-bowling u tipprova tagħmel strike ma taġixxi b'dan il-mod!

Evidentement l-oppożizzjoni tant għandha kilba u għatx għall-poter li l-uniku interess tagħha hu li tipprova tagħmel kampanja sistematika fejn tattakka b'kull mod possibbli, kultant anke b'attakki personali li mhux ġustifikati, diversi membri tal-gvern.

U llum qed tagħmel hekk fuq diversi membri tal-gvern f'salt.

Dan li qed tagħmel l- oppożizzjoni.

Mhux veru li l-oppożizzjoni tiġi hawnhekk u tipprova titkellem fuq aġir ta' ministru jew ieħor u dan joħroġ minn kif l- oppożizzjoni qiegħda titkellem fil-pubbliku u meta jkollha l-konferenzi politiċi tagħha.

L-oppożizzjoni taqbad sistematikament numru minna l- ministri u s-segretarji parlamentari u tibda tfaqqa' mingħajr raġunijiet konkreti!

U f'dan l-isfond nistaqsi: Min jista' jagħti l-iċken tentufa ta' kredibilita` lill-oppożizzjoni?

Sur President, jiena ngħid li jekk din il-mozzjoni rridu niddiskutuha bis- serjeta`, għandna narawha f'kuntest aktar wiesa'.

Il-ftehim dwar il-bejgħ ta' l-ishma tal-gvern fil-Maltacom hu wieħed tajjeb għall-pajjiż jew le?

Huwa mod kif ikun hawn investiment aktar serju fil-pajjiż?

L-oppożizzjoni b'dan qiegħda tifraħ jew qiegħda tipprova ssib issa x-xagħra fl-għaġina kif tagħti d-daqqiet minn taħt u tostakola l-progress veru u l-kompetittivita` ta' pajjiżna?

Dan li għandna naraw.

L-oppożizzjoni taf li l-Kummissjoni Ewropea tkellmet dwar il-qabża spettakolari li Malta għamlet fil-qasam ta' l-informatika u tat-teknoloġija tal-komunikazzjoni fejn mis-16-il post telgħet għat-tieni post. L-oppożizzjoni kuntenta b'dan?

Meta l- oppożizzjoni tara l-ftehim negozjat u diskuss mill-Ministru Austin Gatt biex f'Malta jkun hawn SmartCity, hemmhekk f'daqqa waħda nisimgħu stqarrijiet li huma jaqblu li nkomplu mexjin f'din it-triq.

Allura meta se tiġi r-riżoluzzjoni fuq SmartCity u l-gvern jgħid li, skond ma qed jisma' mill-oppożizzjoni, il-Parlament se jkun unanimu fuq dik r-riżoluzzjoni, dawn se jieħdu għalihom?

M'hemmx serjeta` u m'hemmx kredibilita` fl- oppożizzjoni u mhux vera li din qed toffri politika serja u alternattiva għal pjani konkreti u għal ħidma bla waqfien u dedikazzjoni ta' dan il- gvern.

Sur President, jiena nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ningħaqad ma' dawk kollha li esprimew ringrazzjament għad-dedikazzjoni, għall-enerġija u anke għall-mod frank li bih jitkellem il-Ministru Austin Gatt.

Ikellem lil liema naħa tal-Kamra jkellem, tkun taf eżatt fejn qiegħed miegħu u tkun taf ukoll li dan finalment qed jaħdem favur il-ġid u l-progress ekonomiku ta' pajjiżna li suppost inħobbu lkoll.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

David Agius.

ONOR.

DAVID AGIUS: Sur President, bil-premessa li ebda ministru m'għandu bżonn xi backbencher biex jagħmel xi diskors favur tiegħu jew biex jiddefendih, għax kull wieħed f'dan il-Parlament kapaċi jiddefendi lilu nnifsu, pero` ma jistax ikun li għal għaxar kelmiet li qal l-Onor.

Austin Gatt naħlu għaxar sigħat.

Dan hu ħela ta' ħin u jekk dan mhux ħela ta' ħin, ma nafx x'jista' ikun.

Kieku kien hawn verament theddida għad- demokrazija u qam xi ħadd minn din in-naħa, mar fuq in-naħa l-oħra u ta xi daqqa ta' ponn lil xi ħadd, kif kien isir dari, kont ngħid li l-ħin meħud hu ġustifikat.

Kieku l-istrangers gallery mimlija bin-nies jgħajru lil xi deputat ta' l-oppożizzjoni, kif kien isir dari, ngħid veru għandna problema tad-demokrazija.

Imma li tiġi tagħmel għaxar sigħat dibattitu fuq għaxar kelmiet li qal il-Ministru Austin Gatt - fejn fakkarhom li lil Mintoff lanqas biss kellhom il-ħila jżommuh biex jivvota magħhom - ma nafx x'sens jagħmel.

Sur President, f'dawn is-sigħat ta' dibattitu li għamilna s'issa ma smajt l- ebda deputat min-naħa ta' l-oppożizzjoni jsemmi lil Mintoff u din hi l- istramba għax dak huwa l-ġist ta' dak li qal il-Ministru Austin Gatt f'dawk l-għaxar kelmiet.

Allura għalfejn qiegħda tagħmel hekk l-oppożizzjoni?

Għaliex ma ġietx hawn per eżempju u ddiskutiet għal għaxar sigħat sħaħ SmartCity jew il-ftehim li għadu kif sar ma' l-IBM?

Għaliex ma ġietx hawn u ddiskutiet l-immigrazzjoni illegali, il-euro jew dwar kif sejra Malta fl- Unjoni Ewropea?

M'għamlitx hekk għax ma jaqblilhiex u għax trid taqbad ma' xi ħadd.

Illum inzerta l-Ministru Austin Gatt u għada nista' nkun jien jew jista' ikun membru ieħor ta' din in-naħa.

Hekk taħdem l-oppożizzjoni, taqbad ma xi ħadd, tipprova tkissru u taqtagħlu qalbu biex ma jkomplix jaħdem.

Pero` jiena ngħid li dan l-aġir ta' l-oppożizzjoni qed jagħmel aktar ħsara lilhom milli lilna u dan għaliex il-poplu dan it-tip ta' atteġġament ma jridux.

Il-poplu ma jridx li naħlu għaxar sigħat f'diskussjoni bħal din u ta' dan jikkundannahom, Sur President.

Id-demokrazija f'dan il-pajjiż żgur mhux qed titkisser għax il-Ministru Austin Gatt qal li għandna ħames siġġiet maġġoranza u li se nżommuha għax aħna team magħqud.

Mela min hu t-team magħqud?

It-team tal-Labour li bejn l- 1996 u l-1998 waqqa' l-gvern?

Staqsuhom lil-Laburisti li qed jisimgħuna liema hu t-team qawwi tal-Labour Party, jekk hux tal-lum jew tal-bieraħ!

Jien lill-oppożizzjoni ngħidilha: Take care and watch it, kif jgħid il-kap tagħhom, għax dawn mingħalihom li bit-tbażwir u b'mozzjoni bħal din se jolqtu lill-Ministru Austin Gatt.

Imma fil-verita` dan kollu se jdur kontrihom.

Il-poplu ma jridx dan il-ħela ta' ħin, imisskom tistħu!

Aħjar ta' l-oppożizzjoni jaraw x'hemm bżonn li jsir biex dan il-Parlament jiddiskuti bis-serjeta' u biex dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

Jien inħoss li aktar ma' l-oppożizzjoni tagħmel dawn it-tip ta' mistoqsijiet, aktar aħna se nissaħħu u ningħaqdu.

Aktar ma l-oppożizzjoni tattakka individwi, aktar aħna noħorġu bħala team għax filwaqt li huma jattakkaw wieħed, aħna nattakkaw b'team sħiħ u t-team rebbieħ finalment ma jistax jonqos li jkun dak it-team magħqud u mhux dak it-team li l-leader tiegħu joħroġ jattakka lin-nies tiegħu stess.

Staqsu lil Lino Spiteri, staqsu lil Maria Camilleri, staqsu lil Alex Sceberras Trigona u anke lill-istess Mintoff!

Jien nista' ngħid li fil- partit tagħna ħadd ma jieħu for granted lil ħadd għaliex, meta jkun hemm affarijiet li għandna nikkritikaw, aħna stess nikkritikawhom u ngħidu li ma naqblux magħhom.

Jien l-ewwel wieħed tkellimt fil-pubbliku kontra l-idea li t-trade fair tersaq lejn ir-residenti tal-Mosta u Ħ'Attard.

Ħadd mill- oppożizzjoni ma tkellem.

Ara hemmhekk, ma ħlewx għaxar sigħat jiddiskutu!

Dik ħallewha għaddejja għax ma tinteressahomx, imma għax l-Onor.

Austin Gatt qal li għandna team magħqud u li l-maġġoranza li għandna se nżommuha, qajmu plejtu sħiħ u ħlew għaxar sigħat fuq diskussjoni finta.

Imissha tistħi l-oppożizzjoni tagħmel dawn l-affarijiet, Sur President!

Jiena naħseb li l-poplu Malti hemm barra li qed jisma' din id-diskussjoni, qed jifhem li la l-oppożizzjoni taqbad fuq dawn l-affarijiet, sinjal li m'għandhiex fuqhiex taqbad.

Ma nistħu xejn milli qal u għamel l-Onor.

Austin Gatt aħna għax issa se jkunu l-istess Laburisti li għada pitgħada jmorru jaħdmu SmartCity jew f'xi kumpannija oħra li tiġi hawn grazzi għall- Malta Enterprise.

Ara dawk ma jsemmuhomx!

Dawk ma jgħidux li huma theddida għad-demokrazija!

Qalulna li aħna biss ma nivvotawx skond il-kuxjenza tagħna.

Jien nistaqsi: Kien hemm xi ħadd mill-oppożizzjoni li vvota kif deherlu hu għal dak li għandu x'jaqsam mad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Kienu liberi dakinhar li jivvotaw kif xtaqu jew le?

Dakinhar imisskom kellkom għaxar sigħat ta' diskussjoni u għidtu kif verament tixtiequ li l-affarijiet isiru f'pajjiżna.

Jiena ċert li kien hemm Laburisti li riedu li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea u għalhekk għadda r- referendum u llum Malta tinsab fl-Unjoni Ewropea, imma l-membri parlamentari Laburisti dakinhar ma ngħatawx free vote biex jivvotaw kif iridu.

Sur President, nerġa' ngħid li aktar ma' l-oppożizzjoni tagħmel dawn it-tip ta' mozzjonijiet, aktar il-gvern jissaħħaħ għax aktar noħorġu qawwijin bħala team.

Li taħli għaxar sigħat ta' diskussjoni fuq għaxar kelmiet li ntqalu minn membru parlamentari u ministru tal-gvern, li żgur ma kiser l- ebda regola tad-demokrazija, mhux aċċettabbli u jeħtieġ li npoġġu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Naħseb li l-oppożizzjoni aħjar tara ftit hi stess x'għandha tagħmel għal dan il-Parlament wara li kasbritu fil-passat u anke kellna deputati min-naħa l-oħra jsawtu deputati ta' din in-naħa.

Sal-lum għadna ma ħadniex apoloġija ta' dan kollu.

Jekk irridu verament nirrispettaw lil xulxin f'dan il-Parlament ma nistgħux nieħdu l-affarijiet out of context u nużawhom kif jidhrilna aħna biex naħlu għaxar sigħat fuq għaxar kelmiet.

Jien forsi ħadt għaxar minuti biex ngħid dak li ridt ngħid, Sur President.

Nispera li dan il-Parlament jintuża biex niddiskutu issues li verament ikunu għall-ġid tal-poplu Malti u j'Alla l-membri parlamentari Laburisti, kull meta jiġu biex jivvotaw, jingħataw freevote biex jivvotaw kif iħossu, għaliex jien nemmen li mhux dejjem jagħmlu hekk min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Jien nista' ngħid li bħala membru parlamentari, qatt u qatt ma ġejt imġiegħel nivvota b'ordni ta' xi ħadd.

Qatt ma nqalgħet dik iċ- ċirkostanza u jekk xi darba tinqala', jien inkun l-ewwel wieħed li ma nibqax f'dan il-Parlament għaliex hemmhekk verament nitilfu r-rispett tagħna lejn din l-ogħla istituzzjoni.

J'Alla l-oppożizzjoni taħdem bħala team kif naħdmu aħna fil-gvern.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Sur President, ma nafx kif in-naħa tal-gvern qed jeħduha daqstant bi kbira li l-oppożizzjoni Laburista minn żmien għal żmien tressaq mozzjoni ta' ċensura għax f'pajjiżi demokratiċi huwa normali li jiġri hekk.

Tagħna huwa pajjiż demokratiku - almenu hekk nemmnu li hu - u hu normali li minn żmien għal żmien jiġri dan.

Naħseb li l-ebda ministru m'hu infallibbli u minn żmien għal żmien ikun f'loku li l-oppożizzjoni tiċċensura membru tal-gvern u għalhekk qed nagħmlu hawnhekk.

Ir-raġuni għaċ-ċensura m'hiijex xi waħda frivola, kif donnhom qed jgħidu l- kelliema tal-gvern u dan għax dak li qed jiġi dibattitut huwa kliem li seta' nftiehem li jmur kontra d-demokrazija parlamentari.

Meta aħna qed nitkellmu fuq kwestjoni ta' demokrazija u s-sovranita` tal-Parlament, ħadd ma jista' jgħid li l-kwestjoni hija xi waħda frivola jew xi waħda li nistgħu nħalluha għaddejja.

Ir-retroscena tal-mozzjoni tagħna huwa dan.

Minn stħarriġ wara l-ieħor jirriżulta biċ-ċar li l-poplu tagħna in ġenerali qed jitlef il-fiduċja fl-istituzzjonijiet ewlenin tal-pajjiż bħal qrati, speċjalment f'dan il-Parlament, li suppost

huwa l-vuċi tal-poplu għax huwa l-uniku organu rappreżentattiv ta' l-istess poplu.

Minn studju ieħor li sar, instab li r-raġuni għaliex il-poplu in ġenerali qed jitlef il-fiduċja f'dan il-Parlament hija l-perception li matul il- milja tas-snin, dan il-Parlament, tajjeb jew ħażin, ġie ridott għal sempliċement rubber stamp tal-gvern, fis-sens li niġu hawn niddibattu imma kważi kważi jkun ħela ta' ħin għaliex, jekk il-gvern ikun deċiż fuq ċerti abbozzi ta' liġi jew ċerti mozzjonijiet, ngħidu x'ngħidu, tgħaddi tiegħu għax għandu l-maġġoranza.

Allura r-rwol leġislattiv u ta' skrutinju ta' dan il-Parlament qiegħed jiddgħajjef.

M'ilux is-Sedja għaddietli – kif għamlet lil kull membru ta' din il-Kamra - ktieb ta' Prof. Pirotta dwar l- istorja tal-Parlament Malti.

F'dan il-ktieb, Prof. Pirotta jirrimarka bl-aktar mod ċar li sfortunatament il-prestiġju u r-rwol ta' dan il-Parlament matul is-snin qiegħed dejjem jiddgħajjef.

Allura fl-isfond ta' dan kollu, wieħed jippretendi li l- kelliema ta' dan il-Parlament ikunu aktar sensittivi u kawti għal dak li jgħidu fil-konfront tar-rwol ta' dan il-Parlament.

Mela għandek din l- istituzzjoni qed tiddgħajjef u għandek il-perception tan-nies li l- Parlament qed jitlef is-saħħa tiegħu kollha, allura r-responsabbilta` politika tirrikjedi li aħna d-deputati, meta nitkellmu fuq ir-rwol ta' din l-istituzzjoni, nuru aktar finezza u aktar kawtela.

Għalkemm l-Onor.

Austin Gatt huwa magħruf bħala bniedem mimli enerġija u li jħobb jaħdem - u dak nikkonċedih - ovvjament mhux dejjem naqblu ma' dak li jagħmel u għandu ħafna difetti, kif għandu kulħadd wara kollox, pero` għażżien żgur li mhux.

Pero` l-Onor.

Austin Gatt hu magħruf ukoll - u din hija ċ-ċensura - li huwa żbukkat, kultant hi ħaġa tajba u kultant ma hix, għax jgħid affarijiet li m'humiex politically correct.

Issa ċ-ċensura tagħna wieħed irid jaraha fl- isfond ta' dan kollu u fl-isfond tal-kritika sottili li hawn ta' kif qed jimxi l-Parlament, b'ministru ewlieni tal-gvern jgħid dan il-kliem.

Ovvjament aktar ma wieħed ikollu kariga importanti, aktar jesponi ruħu għall-kritika.

Jekk xi ħaġa bħal din tingħad minn Austin Gatt, ministru anzjan fi ħdan il-kabinett mod, u jekk tingħad minn xi kunsillier ġdid f'xi kunsill lokali mod ieħor.

Ministru anzjan tal-gvern ma jistax jagħti x'tifhem li għax il-gvern għandu s-saħħa tas-siġġijiet fil-Parlament, allura bażikament he takes for granted il-vot tal-Parlament.

Dak hu statement perikoluż, jgħidu x'jgħidu l-Onor.

Francis Zammit Dimech u l- Onor. David Agius.

Din hija l-mozzjoni ta' ċensura vis-a-vis il-Ministru Austin Gatt, Sur President.

L-Onor.

Gatt seta' rreaġixxa billi qal li hu ried jgħid hekk u mhux hekk u, jekk inftiehem ħażin, lest jiskuża ruħu.

Kieku għamel hekk, ma kien jiġri xejn għax aħna mhux qed ngħidu li l-Ministru Gatt hu ħati ta' xi att ta' korruzzjoni.

Hawn qed ngħidu sempliċiment li l-Ministru Gatt kien careless fid-diskors li għamel u kieku mqar irtira xi kelma jew tnejn, ma kien jagħmel xejn ħażin.

Dan seta' faċilment jagħti spjegazzjoni jekk ġie interpretat ħażin u konna niffrankaw dawn l-għaxar sigħat dibattitu.

Pero` li inti jkollok statement li jista' faċilment jiġi interpretat li jfisser li min ikollu l-maġġoranza ta' siġġijiet jista' jieħu l-Parlament for granted huwa l-akbar lapsus li qatt jista' jagħmel membru tal-gvern għaliex skond il-ġurament li nieħdu, aħna individwi għalkemm taħt dixxiplina parlamentari.

Allaħares le, għaliex kieku s-sistema ta' partiti ma tiffunzjonax!

Pero` dan ma jfissirx li d-deputati can be taken for granted, għaliex aħna għandna ġurament ta' lealta` mhux lejn il-partit tagħna imma lejn il-Kostituzzjoni u lejn il-poplu ta' Malta.

Sur President, jien niddikjara li jekk ikun hawn xi liġi li jiena nħoss li se tagħmel ħsara kbira lill-pajjiż u jien moralment ma nemminx fiha, jien għandi kull dritt li nivvota kontriha, tgħid x'tgħid id-dixxiplina parlamentari tal-partit tiegħi, kif qal wara kollox l-Onor.

Michael Gonzi u faħħartu dwar dan.

Michael Gonzi, li m'għandix dubju joqgħod taħt dixxiplina parlamentari bħalma noqgħod jiena, ġieli jagħmel l-awto-kritika.

B'daqshekk x'fiha?

Jiena ġieli nfaħħar ukoll uħud mid-deputati Nazzjonalisti li matul is-snin kienu kuraġġużi biżżejjed li jagħmlu awto- kritika u żgur li b'daqshekk m'għandhomx jiġu kkritikati, anzi!

Pero` li jien niġi taken for granted, jgħid x'jgħid il-gvern tiegħi u nkun qisni rubber stamp tiegħu fil-Parlament u niġi hawn nivvota favur, mhux aċċettabbli.

Don't take me for granted!

Għaliex jekk hawn liġi li ma naqbilx magħha, jista' mhux jiġi l-prim ministru u l-kabinett kollu, għaliex jien żgur nivvota kontra!

Jekk tkun xi ħaġa immorali u tmur kontra l-kuxjenza tiegħi, jista' jieħu għalih min irid, jistgħu jgħajruni kemm iridu, jeħduha kontra tiegħi kemm iridu, għax jiena nivvota kontra.

Jiena persważ li hekk jagħmlu wkoll id-deputati fi ħdan il-partit fil-gvern għaliex huma nies ta' fibra morali u m'għandix dubju minnhom.

Għalhekk hu ħażin li jsir ċertu diskors, Sur President.

Jiena naħseb li huwa sinjal ta' maturita` politika li l-oppożizzjoni tiġbed l-attenzjoni tal-gvern u ta' dan il-Parlament u ngħidu li l-ministru f'dak id-diskors went a little too far.

Nafu li hawn ħafna kritika fuq din l- istituzzjoni u int, Sur President, naf li qed tagħmel l-almu tiegħek dwar dan.

Jiena nsegwi d-diskorsi tiegħek u ma tgħaddix okkażjoni fejn int ma tagħmilx enfasi fuq kemm hu importanti li dan il-Parlament ikun independenti mill-branch esekuttiv tal-pajjjiż.

Issemmi per eżempju - u naqbel miegħek – li wasal iż-żmien li jkollna ċ-ċivil tagħna ġewwa l- Parlament ħalli niffunzjonaw b'mod awtonomu.

Is-Sinjorija Tiegħek ġieli semmiet il-possibbilta` li d-deputati jkunu full-timers u l-bżonn ta' infrastruttura ta' assistenza segretarjali.

Dawn kollha huma affarijiet tajbin biex insaħħu din l-istituzzjoni.

Sur President, issir kritika, per eżempju, li l-gvern mhux qed ikun sensittiv biżżejjed meta jiġi biex jagħmel liġi subordinata.

Kritika ewlenija hi li qed issir wisq drawwa tal-gvern li jaġixxi b'dan il-mod, ċertament mhux għax il-prim ministru dittatur imma għax hemm volum kbir ta' liġijijet li jridu jsiru.

Pero` minkejja dan, naħseb li l-gvern irid ikun ftit iktar kawt u ftit aktar responsabbli u ċerti liġijiet ngħadduhom mill- Parlament u mhux b'legal notice.

Kritika oħra lejn dan il-gvern, anke mill-oppożizzjoni, kienet meta, per eżempju, saru ċerti riformi radikali fil-qrati u ngħalqet il-family court b'legal notice, jew ikollok regolamenti ta' natura fiskali - u l-Parlament qiegħed hawn qabel kollox biex jagħmel skrutinju tan-nefqa pubblika - li jsiru b'legal notice.

Hu veru li l-Parlament xorta jista' jġib mozzjoni biex nikkritikaw dik il- legal notice, pero` fil-prattika - u rridu nkunu onesti nagħna nfusna - huwa impossibbli li fiżikament id-deputati ta' dan il-Parlament ikunu jafu eżattament x'legal notices qed jiġu reġistrati kuljum u jieħdu dik l- inizjattiva biex jagħmlu l-mozzjonijiet tagħhom.

Allura huwa ħażin li l- gvern jintroduċi liġijiet importanti mingħajr ma jgħaddihom mill-Parlament u għalhekk jien jidhirli li t-terminu subordinate legislation huwa misnomer għaliex għandek leġislazzjoni importanti li qed issir barra dan il- Parlament.

Huwa dmir ta' dan il-Parlament li jilleġisla, għalkemm l-istat jista' jiġi delegat b'ċerti poteri biex jagħmel regolamenti u legal notices, imma dawk ir- regolamenti u l-legal notices iridu jkunu subordinati għal-liġijiet prinċipali.

Imma mhux hekk qed jiġri, Sur President.

Jiena mhux qed ngħid li l-istituzzjoni parlamentari f'pajjiżna qiegħda f'xi kriżi, biex inkun fair.

Fil-fatt kelli bosta okkażjonijiet fejn rajt dibattitu tajjeb fl-esperjenza tiegħi ta' għaxar snin f'dan il-Parlament u ċertament li dan tranġa ħafna meta mqabbel ma' dak li kont insegwi qabel.

Anzi jkolli ngħid ukoll li d-dibattitu li jsir fil-plenarja huwa ta' ċertu livell u ninnota li l-kelliema miż-żewġ naħat tal-Kamra jiġu hawn preparati sew.

Ġieli jkollna dibattiti jaħarqu ħafna u ġieli nitlewmu daqsxejn bejnietna, pero` jeżisti wkoll ċertu element ta' kordjalita` li forsi, kif qal l-Onor.

David Agius, fil-passat ma kienx dejjem jeżisti.

In-nies saru iktar maturi u l-poplu in ġenerali ma jiħux pjaċir jara konfrontazzjoni jew aggressivita` żejda fil-Parlament.

Allura fl-isfond ta' dan kollu ngħid li meta għandek din il-perception mhux tant pożittiva fuqna, minkejja li nagħmlu l-aħjar tagħna, dawk l-għaxar kelmiet ta' l-Onor.

Austin Gatt – għax jidher li l-Onor.

David Agius qagħad jgħoddhom – ma kenux f'waqthom u naħseb li għandu jiġi ċċensurat fuqhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, jien segwejt ħafna mid-dibattitu u l- aktar żewġ interventi li saru qrib id-diskors tiegħi kienu ta' l-Onor.

David Agius u tal-Ministru Zammit Dimech.

L-Onor.

David Agius għamel diskors politiku, fejn attakka lill-partit Laburista għal dak li hu rrifera għalihom bħala eċċessi tad-demokrazija - ormai passato remoto - filwaqt li l-Ministru Zammit Dimech għamel intervent fuq l-aspetti legali.

Jiena nixtieq inwieġeb il-punti legali li ssemmew billi nqajjem osservazzjonijiet legali f'dak li għandu x'jaqsam ma' dak kollu li sar, għaliex irridu ngħidu li, xi ftit jew wisq, f'din il-kwestjoni saret froġa legali.

Pero`, fir- rigward tad-diskors politiku partiġġan li għamel l-Onor.

David Agius, fejn donnu ried jinnewtralizza l-argument li sar żball min-naħa tal-gvern dwar it-trasferiment ta' artijiet qabel ma għaddiet il-mozzjoni billi semma l- eċċessi tal-passat, irrid ngħid li dan donnu nesa li fil-perijodu li għamilna aħna fil-gvern bejn l-1996 u l-1998, tajna tagħlima fid- demokrazija lill-partit Nazzjonalista.

ONOR.

AUSTIN GATT: Biss, jekk tippermettili, ma sarx trasferiment ta' artijiet u dan jista' jiġi vverifikat billi jmur ir-reġistru pubbliku u jsib li m'hemmx kuntratt.

ONOR.

GAVIN GULIA: Il-ħsara li saret meta morna għal dik l-elezzjoni bikrija sfortunatament hija li mbagħad erġajna lura għall-eċċessi li kienu qed iseħħu qabel l-1996.

Aħna kellna gvern li tant kien jirrispetta d- demokrazija li kien jirrispetta lin-Nazzjonalisti fil-postijiet tagħhom.

Il-gvern Laburista ma ċaqlaqx lin-nies min-naħa għal oħra għax inbidel il- gvern u ta' dak batejna ħafna.

Dawn f'moħħhom ġie ikkanċellat il-perijodu sabiħ tad-demokrazija f'pajjiżna taħt gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998.

Ma kienx hemm żmien isbaħ minn dak għad-demokrazija f'pajjiżna.

Imma wara l-1998 erġajna morna għall-eċċessi ordinarji, b'dawk ta' ġewwa jinqdew mill- koxxa u addirittura mbagħad insibu nies li ħadmu sabiex jiddistabilizzaw il- gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998, jispiċċaw fl-aktar pożizzjonijiet mimlijin perkaċċi fil-ministeri tal-gvern.

Dak tajjeb għad-demokrazija f'pajjiżna?

Fejn għamilniehom aħna dawn l-affarijiet?

Iva, jiddispjaċik tisma' diskors politiku partiġġan bħal dak ta' l-Onor.

Agius li prattikament ikkanċella l-perjodu sabiħ ta' demokrazija li seħħ bejn l-1996 u l-1998 u minflok irrepeta l-affarijiet tat-tmeninijiet, biex mingħalih inessi dak li sar fil-perjodu l-aktar reċenti meta aħna konna fil-gvern.

Issa dawn għandhom memorja selettiva wkoll għaliex, jekk toqgħod fuqhom, l- istorja negattiva tibda mill-1971 u tagħlaq fl-1987 u donnhom insew l- eċċessi tas-sittinijiet meta huma kienu kompliċi mal-Knisja biex jidfnu l- Laburisti fil-miżbla.

Forsi dak mhux eċċess kontra d-demokrazija wkoll?

Jien kelli membri tal-familja tiegħi li difnuhom fil-miżbla.

Fejn kienu n- Nazzjonalisti dak iż-żmien?

Għaliex ma ikkritikawx lill-Knisja?

Ngħiduhom dawn l-affarijiet fil-Parlament, mela le!

Insew meta ħarġu bil-kavallerija ta' de Gray isawtu lil-Laburisti?

Dawn tal-partit Nazzjonalista ma jsemmuhomx?

Imisshom jistħu li fejn jaqbel lilhom biss isemmu affarijiet li lanqas jien ma nieħu pjaċir bihom - għax jien politiku moderat u jdejjaqni anke l-ħażin li sar minn din in-naħa - pero` f'ġieh l-istorja u d- demokrazija ejja nsemmu kollox!

Imma ngħaddi issa biex nitkellem fuq id- diskors legali tal- Mnistru Zammit Dimech li kien aktar irpużat u allura nkun naqra iktar irpożat jien ukoll.

L-Onor.

Zammit Dimech għamel riferenza għal dak il-kuntratt u qal li hemm is-salvagwardji legali kollha fil-kuntratt għaliex hemm imsemmi li għad trid tgħaddi mozzjoni dwar l-artijiet mill-Parlament.

Naħseb li sa hemmhekk naqblu, Ministru Gatt.

Issa jiena m'iniex se noqgħod nindirizza lill-Onor.

Austin Gatt għaliex nobgħod inkun personali.

Għalhekk ngħid li l-gvern has put the cart before the horse għaliex jekk aħna naraw il-poteri f'dan il- pajjiż - l-esekuttiv, il-leġislattiv u l-organu ġudizzjarju - huwa l- Parlament li huwa suprem u allura l-ewwel irridu niġu hawn qabel nidħlu għal ċerti obbligazzjonijet.

Issa dan mhux eżattment argument legali imma argument politiku, pero' hu argument legali wkoll għaliex huwa kostituzzjonali.

Din l-istituzzjoni hija suprema, Sur President u żgur li ma ngħatatx ir-rispett dovut lejha meta l-Ministru Gatt daħal għal dan il- kuntratt qabel ma ġie approvat mill-Parlament.

Il-Ministru Austin Gatt korrettament għamilli point of order u qalli li l-artijiet ma għaddewx, pero` l-kuntratt sar u allura ċerti effetti legali ta' titlu ta' proprjeta` għaddew.

MR SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, on a point of order

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, assolutament m'hemm l-ebda titlu ta' proprjeta` li għadda.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sar kuntratt u mhux konvenju!

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, le, assolutament.

Jiddispjaċini, imma bħal ħafna minn ta' l-oppożizzjoni, jidher li l-Onor.

Gulia ma qarax id-dokument li jien poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra.

ONOR.

GAVIN GULIA: Le, qrajtu!

Imma issa teħodlix mill-ħin tiegħi, jekk jogħġbok.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, skużi qed nagħmel point of order u m'hu qed neħodlok xejn.

Jekk l-Onor.

Gulia jgħid li sar trasferiment u għadda t- titlu, nitolbu jikkwotali liema kuntratt kien li għadda t-titlu.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GAVIN GULIA: Mhux fuq l-artijiet imma bħala kumpannija.

Tant hu hekk li jien għamilt mistoqsija parlamentari lill-ministru fuq xi ħaġa related u nikkwota:

"Billi l-Maltacom kienet qiegħda fl-istadju li toħroġ tender biex jiġu spustjati xi cables li kienu għaddejjin minn taħt l-art ..... u billi l- Maltacom issa għaddiet f'idejn azjenda privata, qiegħed il-Ministru f'pożizzjoni jgħid f'liema stadju wasal it-tender, billi x-xogħlijiet li kellhom isiru bis-saħħa ta' dan it-tender kienu ġew assunti mill- Maltacom, qabel ma din il-kumpannija għaddiet taħt il-kontroll ta' azjenda privata"?

Issa din kienet mistoqsija ċara u tonda u din m'għamiltiex apposta, lanqas l-iċken ħsieb ma kelli.

Kien hemm problema ta' cables għaddejjin minn taħt l-art u, bil-Malti, ħassejt li l-Maltacom bdiet tkaxkar saqajha għal raġunjiet tagħha.

Pero` r-risposta tal-Ministru Gatt kienet tipika:

"Peress li l-Maltacom hi kumpannija privata, l-informazzjoni mitluba ma tistax tingħata."

Allura skużi, għaddiet jew m'għaddiex?

Issa l-ministru għamilli ħafna points of order, pero` hawnhekk qed jagħtini l-akbar prova.

Din il- mistoqsija parlamentari għamiltielu fil-5 ta' Ġunju, 2006 wara li sar il- kuntratt mal-Maltacom.

Issa hu qed jgħid li l-artijiet m'għaddewx, pero` l- kumpannija għaddiet.

Allura x'taħwid legali hu dan?

Jiena għalhekk semmejt konvenju għax mat-Tecom konvenju kellu jsir.

U hawn toħroġ l-arroganza tal- gvern, għax ma rridx ngħid l-arroganza tal-Ministru Gatt.

Il-gvern għandu l- Parlament biex jista' jmexxi x-xogħol u seta' jtellagħha faċilment billi jagħmel il-mozzjoni.

Allura għalfejn għamel dan l-imbierek kuntratt l- ewwel?

Għalhekk aħna lill-gvern intennulu li din hija kwestjoni ta' putting the cart before the horse!

Meta nagħmlu dawn l-affarijiet nagħmlu konvenju u dan ikun suġġett għal diversi kondizzjonijiet.

Jista' ikun suġġett, per eżempju, li jsiru r- riċerki u li jkun hemm l-għoti ta' self bankarju sabiex jekk ċerti kondizzjonijiet ma jintlaħqux, il-konvenju jaqa'.

U hekk kellu jsir

f'dan il-każ partikolari.

Seta' kien hemm obbligazzjoni kuntrattwali f'dan is-sens mat-Tecom, li tgħid li se jgħaddu ċerti affarijiet once li tgħaddi l-mozzjoni, imma jekk riedu jgħaddu kollox b'mod ħolistiku setgħu għamlu konvejnu bil-kondizzjoni li l-mozzjoni tgħaddi mill-Parlament.

U jagħmel sens li tagħmel konvenju ħalli t-Tecom tkun marbuta sakemm tgħaddi l- mozzjoni ta' l-artijiet mill-Parlament.

Din hija l-pożizzjoni ġusta li kellha tittieħed mill-gvern, li l-ewwel jidħol f'konvenju, a promise of sale ta' l-assi, suġġett għal dawk il-kondizzjonijiet li nixxalaw fihom aħna l-avukati.

L-Onor.

Gatt u l-prim ministru, it-tnejn huma avukati u jafuhom dawn l-affarijiet.

Meta tgħaddi l-proprjeta` pero` l-uniċi salvagwardi legali li jibqa' huma biss il-garanziji, bħal per eżempju meta nbiegħlek post u nagħmillek il-garanzija tal-paċifiku pussess, jiġifieri jien begħtlek il-post u qed nagħtihulek vojt, bħal meta jien nagħmillek il-garanziji l-oħrajn skond il-liġi kontra difetti moħbija.

Dawk huma l-garanziji u jekk il-proprjeta` tkun għaddiet u jkun hemm ksur tal-garanziji, wieħed jista' jxolji l-kuntratt u terġa' tiġi bil- kondizzjoni oriġinali.

Dawk huma l-garanziji, mhux it-tip ta' kondizzjonijiet li semmejt qabel, bħalma huwa f'dan il-każ, fejn għad irridu nġibu l-awtorizzazzjoni tal-Parlament.

Allura ma ngħaddilek proprjeta` xejn!

Aħna ma nistgħux ngħidu li se naqsmu l-kumpannija Maltacom f'diversi partijiet, ngħaddu parti minnha issa u l-parti l-oħra la nġibu l-permess tal-Parlament.

Din hi proprju l-arroganza, għaliex il-gvern qed jgħid li għandu maġġoranza ta' ħamsa u tgħaddi tiegħu, pero` immaġinaw x'jiġri jekk ma tgħaddix.

Per eżempju, fl-emendi għall-Kodiċi Kriminali kien hemm ħafna deputati Nazzjonalisti li tkellmu kontra l-emendi li qed jipprova jgħaddi l-viċi prim ministru.

Jiġifieri mmaġinaw kieku din ma tgħaddix, tgħaddi parti mill- proprjeta` u l-parti l-oħra ma tgħaddix!

Ara x'taħwid legali u anke politiku jinqala', u l-ministru konċernat ukoll ikollu jikkonsidra l- pożizzjoni tiegħu f'dawk iċ-ċirkostanzi!

Immaġinaw li kieku l-ministru għadda legalment il-management tal-kumpannija Maltacom lit-Tecom biex imbagħad l-artijiet ma jgħaddux!

Issa l-gvern qed jirraġuna li għandu ħamsa maġġoranza u għalhekk se tgħaddi tiegħu, well and good.

Pero` skużi, dan mhux il-mod kif isiru l-affarijiet u għalhekk aħna ntennu li sar

żball legali u politiku li ma nġabx ir-rispett dovut lejn din l- istituzzjoni.

Il-gvern hawnhekk kellu jagħmel konvenju suġġett għall-kondizzjoni li l- mozzjoni tgħaddi mill-Parlament u mhux tagħmel kuntratt u tagħti l- kumpannija lit-Tecom kif intqal mill-istess Ministru Austin Gatt fi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari.

Dak kien żball u r-responsabbiltajiet politiċi jridu jiġu assunti.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Justyne Caruana.

ONOR.

JUSTYNE CARUANA: Sur President, illum qed niddiskutu mozzjoni li hija importanti ħafna fl-istorja tal-Parlament Malti, mozzjoni mressqa mill- grupp parlamentari Laburista li l-idea warajha hija s-salvagwardja tad- demokrazija ta' pajjiżna.

Minkejja li kellna xi interventi preċedenti fejn il-kelliema qalu li dan hu ħela ta' ħin, jiena nemmen li tiddefendi d- demokrazija m'huwiex ħela ta' ħin.

Din il-mozzjoni għandha l-oriġini tagħha f'intervent li sar f'Mejju li għadda minn ministru tal-gvern li ddikjara li għax għandhom maġġoranza ta' ħames deputati fil-Parlament, allura jistgħu jgħidu u jagħmlu li jridu u kif iridu.

Dan diskors li fil-fehma tiegħi qatt ma kellu jingħad, la hawn ġew u lanqas barra.

Issa jekk kenux għaxar kelmiet, kif qal l-Onor.

Agius, jew inqas, lili dejjem għallmuni li kelma żejda dejjem hija żejda u dejjem aħjar tgħid kelma anqas milli kelma aktar!

Allura jekk verament qed ngħixu u qed naħdmu f'pajjiż fejn suppost qed tirrenja d-demokrazija, ma nistgħux naċċettaw la dan l-aġir u lanqas dan id- diskors.

Huwa għajb li minħabba l-aġir tal-gvern, l-oppożizzjoni Laburista kellha tasal f'dan l-istadju sabiex tiġi salvagwardata d-demokrazija f'pajjżna.

Aħna kellna nagħmlu mozzjoni iebsa imma neċessarja u indispensabbli biex iżżomm ir-riedni ladarba l-gvern m'huwiex kapaċi jagħmel dan.

Qed nagħmlu dan bl-akbar rispett u lealta` lejn il- Kostituzzjoni u lejn l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Bħala rappreżentanti eletti demokratikament mill-poplu, kollha kemm aħna ħadna ġurament li wħud minna mid-dehra insew li ħaduh, jew inkella insew xi jfisser u ovvjament hawn qed nirreferi għall-membri tan-naħa tal-gvern.

Għalhekk hu xieraq li anke permezz ta' din il-mozzjoni, niftakru daqsxejn x'ġurament ħadna u

xi dmirijiet għandna fil-konfront mhux biss tal-poplu imma fil-konfront ta' kull wieħed u waħda minna, Sur President.

Jien m'iniex seasoned fil-politika u m'iniex daqshekk seasoned hawn ġew.

Dalgħodu ssemmew id-dinosawri u jien żgur m'iniex dinosawr, pero` għandna ministri hawnhekk li huma seasoned u ċertament li ħadd ma jippretendi li jisma' xi diskors jew jassistu għal atteġġament ta' dan it-tip.

Jien naċċetta li tan-naħa tal-gvern qed jiddefendu lil tan-naħa tagħhom għax aħna kieku nagħmlu l-istess, pero` mill-mod kif dawn qed jirreaġixxu juri li dawn qed jibżgħu li l-oppożizzjoni għandha l-guts tagħmel mozzjoni ta' din ix-xorta.

Il-politika essenzjalment hija xi ħaġa tajba u tramite l- politika jista' jsir ħafna ġid, speċjalment f'dan il-Parlament u għalhekk ma nippretendi qatt li jiġi xi ħadd min-naħa tal-gvern li jgħid li għandi illużjonijiet sbieħ u li l-Parlament hu sempliċement rubber stamp.

Huwa frustranti, ngħid għalija, bħala membru parlamentari eletta mill-poplu, li niġi hawn u nisma' li għax il-gvern għandu maġġoranza, allura jiena qegħda hawn għal xejn.

Dan ċertament m'huwiex atteġġament pożittiv u waħda mir- raġunijiet tal-mozzjoni hija appuntu din.

Jekk aħna qegħdin hawnhekk biex insaħħnu s-siġġu ħalli tan-naħa l-oħra jibqgħu għaddejjin minn fuqna, ma naħsibx li hija xi ħaġa tajba, anzi hija farsa għall-aħħar.

Sfortunatament dan hu l-atteġġament tal-gvern u dan m'għexniehx f'Mejju li għadda biss għax hu aġir rikorrenti.

Per eżempju, meta jkun hemm xi abbozz ta' liġi li aħna ma naqblux miegħu, dawn iqajmu rixhom u jirrispondu b'attakk sfrenat.

Fil-fatt, meta konna qed niddiskutu l-abbozz dwar l-edukazzjoni, dawn infexxew f'attakk sfrenat u personali fil-konfront tiegħek, Sur President, li kont qed tidderiġi l- abbozz f'isem l-oppożizzjoni u anke ppruvaw jirredikolawna b'rettorika li ddejjaq lil dak li jkun.

Onor. Agius, dik hi t-tip ta' rettorika li qed tintuża u li qed idejjaq il-poplu!

Eżempju ieħor ta' l-arroganza tal-gvern huma l-budget speeches.

Dawn jgħidulna li npinġu kollox iswed, li aħna mummji u li aħna empty bottles u l-Onor.

Edwin Vassallo addirittura joħroġ jattakkana li qed inxerrdu l-labour flu jew ma nafx kif poġġiha.

Naħseb li kummenti bħal dawn huma kummenti żejda u ċertament m'humiex flokhom għax ma jixirqux l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Għalfejn dejjem jippruvaw iwaqqgħuna għaċ-ċajt?

Per eżempju, il-Ministru Zammit Dimech qalilna li aħna tal-kindergarten fid- demokrazija.

Jien b'risposta ngħidlu li huma għandhom il-Ph.D fl- arroganza!

Jiena jiddispjaċini li jkolli ngħid dawn l-affarijiet għax ma nħobbx nitkellem hekk, imma ċertu atteġġament idejjaqni u jweġġagħni u qatt ma ppretendejt li jien niġi hawnhekk u naqla' dan it-tip ta' trattament għaliex jien parti mill-oppożizzjoni.

Eżempju ieħor hu meta nitkellmu fuq il-qgħad.

Jgħidulna li nagħmlu plejtu u npinġu kollox iswed, pero` l- ipokresija toħroġ meta javviċinawhom il-kostitwenti tagħhom li jkunu bla xogħol.

Ma naħsibx li jgħidulhom li qed jagħmlu xi plejtu u qed ipinġu kollox iswed, anzi pjuttost itaptpulhom fuq spallejhom u jgħidulhom li għandhom raġun, naturalment bl-idea li jeħdulhom il-vot.

Din hi l- ipokresija u l-arroganza ta' dan il-gvern tas-sinjuri li għandna quddiemna, Sur President.

Il-Ministru Gatt ferħan bil-maġġoranza u għandu raġun għaliex kieku aħna nkunu ferħanin ukoll u hekk se nkunu x'ħin inġibuha.

Pero` f'elezzjoni ġenerali, il-poplu jagħti l-mandat lil min iġib il-maġġoranza tal-voti biex iwettaq il-programm elettorali tiegħu.

Din hija s-sistema demokratika u dejjem hekk ħadmet, pero` fl-ebda ċirkostanza and by no stretch of the imagination ma jista' jiġi xi ħadd hawnhekk u jgħidilna li għax għandu l- maġġoranza, jista' jiddisprezza l-oppożizzjoni.

Safejn naf jien m'aħniex qed ngħixu f'dittatorjat jew f'sistema totalitarja u allura m'għandniex nissubixxu dan it-tip ta' trattament.

Suppost fuq in-naħa l-oħra hemm ħafna paladini tad-demokrazija, pero` fejn jaqblilhom id-demokrazija jħalluha tinżel down the drain.

U hawnhekk nirreferi għal dak li qal l-Onor.

Gavin Gulia meta semma is-sittinijiet.

Jien qatt ma smajt xi ministru tal-gvern jagħmel apoloġija għal dak kollu li għamlu lill-familjari tagħna li ġew trattati b'dak il-mod hekk ikrah.

Mhux sew li fejn jaqbel nitkellmu fuq id-demokrazija u fejn ma jaqbilx inħallu kollox għaddej qisu ma ġara xejn.

Aħna fl-aħħar mill-aħħar ma nippretendux li dak li ngħidu aħna jintgħoġob man-naħa tal-gvern, far from it.

Aħna qegħdin hawnhekk biex nagħmlu d-dmir tagħna, nitkellmu kif għandna nitkellmu u, jekk ma jogħġobhomx, kollox sew, jirreaġixxu, mela le!

Pero` dawn ma jistgħux u m'għandhomx dritt jiddisprezzawna u jien nappella lil kull min għandu l-interess nazzjonali għal qalbu sabiex la jittollera abbużi ta' poter u lanqas aġir li ma jixraqx lir-rappreżentanti tal-poplu.

Naħseb li mozzjoni bħal din għandha tħeġġiġna lkoll biex nagħmlu eżami tal-kuxjenza u naraw jekk aħniex verament qegħdin inwettqu dak il-ġurament li aħna ħadna hawnhekk.

Sur President, aħna lkoll kemm aħna għasafar tal-passa, filli hawnhekk u filli m'aħniex u naħseb li ma jixraq lil ħadd li waqt li nkunu qed inservu hawnhekk titħalla xi tebgħa fuq xi ħadd, la f'din il-leġislatura u lanqas f'oħrajn.

Aħna qegħdin ngħixu din il-leġislatura u għandna nkunu denji li nirrappreżentaw il-poplu li eleġġiena hawnhekk.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Sur President, illum l-oppożizzjoni għażlet li tressaq din il-mozzjoni biex tipprotesta kontra dikjarazzjoni ta' ministru tal- gvern li filwaqt li ammetta li hemm bżonn li tgħaddi riżoluzzjoni mill- Parlament qabel ma tiġi trasferita l-art, għażel li jibqa' għaddej bil- proċess mingħajr ma jersaq għall-approvazzjoni tal-Parlament taħt l-istess liġi tat-trasferiment ta' artijiet tal-gvern, liġi li kien għamel gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 biex ikun hemm aktar trasparenza fl-għoti ta' artijiet pubbliċi lill-privat.

Aħna ħassejna li għandna nressqu din il- mozzjoni għax din tirrifletti ħafna fuq x'nifhmu aħna bil-kelma "demokrazija".

Naħseb li ż-żewġ partiti naqblu t-tnejn li aħna li żbalji li saru, fl-aħħar mill-aħħar ħallew vittma l-proċess demokratiku.

Il-partit Laburista fis-snin sittin bata minn bojkott ekklesjastiku, dak iż-żmien appoġġat mill-partit Nazzjonalista u ħafna nies spiċċaw ikkundannati bid-dnub il-mejjet minħabba l-fehma politika tagħhom, ċertament żmenijiet koroh.

Min-naħa l-oħra, il-partit Nazzjonalista jilmenta minn dak li għadda minnu tul is-snin tmenin u naħseb li għall- ġenerazzjoni tal-lum, li jinteressaha hu li minn dawk id-diffikultajiet nitgħallmu, biex għallinqas ma nirrepetux l-istess żbalji, għax fl-aħħar mill-aħħar l-istorja qiegħda hemm.

Iż-żewġ partiti huma magħmulin minn nies umani u la aħna umani niżbaljaw u naħseb jiena rridu nħarsu lejn l-iżbalji tagħna biex proprju nitgħallmu minnhom.

Għalhekk mhux sew li ministru tal- gvern jiġi hawnhekk u jgħid li hu jista' jmexxi għax il-liġi xorta se tgħaddi għax għandhom ħames deputati maġġoranza.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għal darb'oħra jkolli nerġa' nirrepeti biex forsi l- Onor. Abela jifhimha wkoll li ma sar l-ebda trasferiment ta' art.

Li tgħid li kellha tgħaddi votazzjoni mill-Parlament għax sar it-trasferiment ta' l- art huwa żbaljat.

Ma sar l-ebda trasferiment ta' art.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Imma l-kuntratt sar.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma sar l-ebda kuntratt.

Tista' tmur tfittex fir- reġistru pubbliku u ssib li m'hemmx kuntratti.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Il-lakuna hija li l-ministru dakinhar stess waqt is- seduta ammetta li l-każ veru kellu jgħaddi mill-Parlament.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mur aqra t-transcript - jiena kkwotajtu dalgħodu - u tara li jien m'ammettejtx dak li qed tgħid int. Jien fid-diskors tiegħi ma ammettejt imkien li mxejt ħażin.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Jiġifieri għandna ministru li jikkometti ruħu li jasal fi ftehim meta jaf li jrid jiġi quddiem il-Parlament u qisu xejn m'hu xejn, għax xorta se jgħaddi.

ONOR.

AUSTIN GATT: Diġa` poġġejt il-ftehim fuq il-mejda tal-Kamra u għalhekk qed inkun preċiż x'qed ngħid, Sur President, għax ma nistax niġi miskwotat f'dak li għidt.

Jiena għamilt ftehim - kif isir kull ftehim, inkluż il-ftehim tal-Kottonera li għamlu l-oppożizzjoni meta kienu fil- gvern, fejn ikun hemm trasferiment ta' artijiet - li jgħid li dan hu suġġett għar-riżoluzzjoni neċessarja tal-Parlament.

MR SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Abela bl-intervent tiegħu.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Mela għandna sitwazzjoni, kif qed jgħid il-ministru, fejn il-ftehim laħaq sar biex l-art tiġi trasferita u l-Parlament kulma jrid jagħmel issa hu li jagħti t-timbru tiegħu għax in-naħa tal-gvern għandhom ħames deputati aktar.

Allura issa nistgħu ma nressqu l-ebda liġi oħra, nistgħu ninjoraw l-oppożizzjoni għax la l-gvern għandu ħames deputati iktar, jista' jagħmel li jrid.

Imma d-demokrazija m'hijiex liċenzja għal dittatorjat ta' ħames snin fejn il-poplu jagħtik il-liċenzja, tramite l- elezzjoni u mbagħad inti tagħmel li trid f'dawk il-ħames snin.

Il-Ministru Gatt għalxejn joqgħod isemmi tal-Kottonera għax dak konvenju kien u mhux kuntratt u dan jaf li din mhux l-istess ħaġa.

Il-ministru serraħ rasu għax għandhom ħames deputati aktar, imma dan ma jistax jimxi b'dan il-mod għax inkella l-Parlament jispiċċa sempliċement rubber stamp ta' dak li tiddeċiedi l-maġġoranza meta d-demokrazija hija ħafna iktar minn hekk.

Id-demokrazija titlob ir-rispett tal-minoranza wkoll u fil-Parlament ma nġibux rapport jew suġġett għad-diskussjoni biex sempliċement ikun approvat.

Hawnhekk inġibu suġġett għad-diskussjoni biex naraw x'inhuma l- punti tajbin u l-punti ħżiena, u ħafna nies ma jafux li fl-istadju tal- kumitat, kemm il-membri tal-gvern u kemm il-membri ta' l-oppożizzjoni jikkontribwixxu biex itejbu dak li jkun qiegħed iressaq il-gvern.

Allura żgur li mhux aċċettabbli li dan il-Parlament jinqabeż b'dan il-mod u l- ministru jagħmel dak li jfettilu għas-sempliċi raġuni li għandu ħames deputati maġġoranza.

Din m'hijiex aċċettabbli anke minħabba l-perception tal-Parlament li nkunu qed nagħtu lin-nies.

In-nies diġa` qed jgħidulna: Mhux tagħhom se tgħaddi la għandhom ħamsa maġġoranza?

Din hija sitwazzjoni miskina u tirrifletti ħażin mhux biss fuqna bħala oppożizzjoni imma anke fuq il-backbenchers tan-naħa tal-gvern, għax il-ministru qed jeħodhom for granted.

Jien mhux qed ngħid li m'hemmx ċerti kriterji li wieħed irid jimxi magħhom, imma wieħed ma jistax' jassumi l-affarijiet li assuma l-Ministru Austin Gatt.

Din il-ħaġa tirrifletti ħażin wkoll fuq id-dritt tal-membru parlamentari li jkun jista' jesprimi l-opinjoni tiegħu bl-aktar mod ċar.

Kif jista' wieħed jiddibatti l-affarijiet jekk il-ministru jkun diġa` ddeċieda kollox?

Hekk sirna nagħmluhom l-affarijiet f'dan il-pajjiż?

Id- demokrazija titlob li nimxu skond il-liġijiet u kulħadd għandu jobdihom, anke l-ministri tal-kabinett.

Dawn għandhom jimxu mal-proċeduri għax inkella din l-istituzzjoni tkompli titlef mir-rispett li tgawdi fost il- poplu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, hemm ftit hekk imsejħa parlamenti madwar id-dinja fejn il-parlament jiltaqa', l-aktar, darba f'sena u r-Re jew is-Sultan jew il-partit "dittatur" li jkun fil-gvern jgħid x'beħsiebu jagħmel u daqshekk.

Ma naħsibx li suppost qed niddiskutu jekk il-Parlament tagħna hux se jispiċċa hekk ukoll, imma min juri disprezz lejn ir-rwol tal- Parlament li jilleġisla, li jissorvelja l-operat tal-gvern, li jwassal il- leħen taċ-ċittadin u li anke jiddiskuti d-deċiżjonijiet tal-gvern sabiex itejjibhom, ma tantx jgħin.

Suppost li fis-seklu 21 u fi żmien fejn pajjiżna suppost qed jiffaċċa sfidi ġodda, suppost li aktar qed niddiskutu kif insaħħu l-Parlament u l-operat tiegħu.

Fl-14-il sena li ilni f'dan l-Parlament ma nafx kemm-il darba fl-okkażjoni tas-Sette Giugno smajt diskorsi – it-tradizzjoni issa saret li dan il-jum sar kważi jinżamm bħala Jum il-Parlament minħabba s-sagrifiċċji kbar li għamlu ta' qabilna biex f'pajjiżna tidħol id-demokrazija rappreżentattiva – li l-Parlament għandna mhux biss nirrispettawh u nsaħħuh imma nagħmluh b'mod li ma jibqax qisu estensjoni tal-gvern, imma jsir awtonimu u indipendenti.

Għall-ġid ta' pajjiżna għandna bżonn li dan id-diskors isir bil-fatti għaliex, jekk il-Parlament tassew irid jagħmel ix-xogħol tiegħu fir-rwol tad-demokrazija, ma jistax ikun sempliċement timbru tal-gvern jew post ċerimonjali fejn jiltaqgħu għal tant ħin kull tant żmien il-membri li jirrappreżentaw liċ-ċittadini, iżda li dawn jagħmlu x-xogħol tagħhom b'mod tajjeb għall-ġid tal-pajjiż.

Illum missna qegħdin niddiskutu kif se nsaħħu s-sehem tal-Parlament u kif se nagħmlu biex il-Parlament jibda jwettaq il-funzjoni tiegħu fejn mhux biss jilleġisla, mhux biss jissorvelja l-operat tal-gvern, mhux biss iwassal il-leħen taċ-ċittadin, imma li jaħdem ħafna aħjar minn qatt qabel biex din l-istituzzjoni tkun tista' tassew tagħti sehemha għall-ġid u għall- iżvilupp tal-pajjiż.

Hu patetiku li flok dan kollu għadna rridu nitkellmu fuq il-bżonn ta' rispett lejn id-demokrazija parlamentari.

Il-Parlament tagħna f'dawn l-aħħar snin kellu jiffaċċa sfidi ġodda għax beda jiffaċċa rwol ġdid, bħalma kellu jagħmel ftit snin qabel minħabba l-kunsilli lokali.

U dak ċertament kien żvilupp għax waqt li inti tagħti kas il-bżonnijiet tal- lokalitajiet, tenfasizza l-perspettiva nazzjonali ta' dak li jkun għaddej fil-pajjiż, aktar milli tiddiskuti l-bżonn ta' xi bozza 'l hawn u bankina 'l hemm, għalkemm fil-mistoqsijiet parlamentari għadu jkollna mistoqsijiet fuq dawn l-affarijiet u wieħed jistenna li dawn jonqsu.

Apparti dan, bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, parti oħra mill-funzjoni tal-Parlament għaddiet għand istituzzjonijiet Ewropej u dan tant hu veru li aħna stess kellna nagħmlu ċerti bidliet fil-mod ta' kif naħdmu biex il- Parlament ma jiżvujtax mill-funzjoni demokratika tiegħu.

Sa sentejn ilu, jiena kont qed nenfasizza ħafna f'dan il-Parlament il-bżonn li nsaħħu l- kumitati li għandhom x'jaqsmu ma' l-iskrutinju u mas-sorveljanza tad- direttivi, regolamenti u proposti li ġejjin mill-Unjoni Ewropea biex dan il- Parlament proprju ma jiżvujtax mill-funzjoni demokratika tiegħu, ħalli jibqa' ikun il-post fejn f'isem iċ-ċittadin jilleġisla dwar dak li jkun għaddej fil-pajjiż u dwar dak li bih il-pajjiż jintrabat biex imexxi lilu nnifsu.

Għalhekk aktar kont nistenna li bħalissa qed nirriflettu ftit fuq is-sitwazzjoni li għaddejna minnha s'issa bħala membru fl-Unjoni Ewropea biex naraw li l-affarijiet inkunu qed nagħmluhom sew.

Sfortunatament, l-għodda biex l-affarijiet nagħmluhom sew għad m'għandniex u dan il-Parlament għad fadallu ħafna biex isir tassew istituzzjoni demokratika li tissorvelja l-operat tal-gvern u mhux sempliċement rubber stamp tal-gvern għax ikollu l-maġġoranza.

Dan hu ħażin kemm għall-gvern, kemm għall-Parlament u finalment għall-pajjiż kollu kemm hu u, flok nittalbu l-ħniena biex niġu rikonoxxuti għas-sehem li nagħtu, suppost qed niddiskutu kif intejbu din l-istituzzjoni.

Min jiddisprezza r-rwol tal- Parlament ma jkunx qed jiddisprezza biss l-oppożizzjoni imma jkun qed jiddisprezza lill-pajjiż kollu kemm hu, għax l-aqwa sehem li jista' jagħti l-Parlament fil-ħajja tal-pajjiż hu proprju li ma jkunx sempliċement timbru tal-gvern.

L-aktar demokraziji żviluppati u maturi huma dawk fejn hemm distinzjoni netta bejn il-gvern u d-deċiżjonijiet li jrid jieħu biex imexxi u x-xogħol tal-Parlament li jgħarbel u jissorvelja bis-serjeta` dak li jkun qed jagħmel il-gvern.

L-aktar demokraziji parlamentari u istituzzjonijiet rappreżentattivi taċ-ċittadini llum rabbew rwol importanti ħafna u meta tara x-xogħol u r-rapporti li jsiru minnhom issib li hu diffiċli tagħraf min huma l-membri tal-gvern u min huma l-membri ta' l-oppożizzjoni.

Jiena ħadt sehem f'diversi kumitati ta' din il-Kamra, fosthom il-kumitat tal-kontijiet pubbliċi.

F'pajjiżi oħra ġieli attendejt għal-laqgħat simili li jsiru u jekk ma tkunx taf isimhom, ma tkunx taf min hu mal-gvern u min hu ma' l-oppożizzjoni.

Min jidher quddiemhom ikun imbeżża' għax il-mod kif jiġi grilled bil-mistoqsijiet hu wieħed serju u matur, għax dawn jagħmlu xogħolhom bis-serjeta`.

Sfortunatament, kif jista' wieħed jippretendi li jkollok nies iġibu rispett meta jiġu quddiem l-istituzzjoni parlamentari meta proprju jkollok membri tal-gvern li jesprimu d-disprezz tagħhom lejn ir-rwol tal-Parlament!

Kif jistgħu n-nies jirrispettaw istituzzjoni jekk jaħsbu li din qegħda hemm biss bħala ritwal, bħala democratic facade li tidher sabiħa minn barra biss!

Aħna suppost qed nitkellmu fuq r-rwol importanti li għandu jkollu l-Parlament illum u mhux nitolbu l-ħniena biex niġu rikonoxxuti b'xi mod jew ieħor fis-sistema parlamentari.

Sur President, din l-istituzzjoni trid terġa' tikseb ir-rispett, imma r- rispett ma tiħdux awtomatikament, speċjalment fit-tibdiliet soċjali tal- lum.

Ir-rispett trid tiksbu mhux sempliċement bil-kliem imma anke bil-fatti u bil-mod kif tkun effettiv fix-xogħol li tkun qed tagħmel.

Għalhekk huwa ħażin li minħabba attitudni ta' arroganza u ta' suppervja dan il-Parlament jiġi stmat bħala ħela ta' ħin u addirittura, meta ma jkunx hemm quorum u tiġi aġġornata l-Kamra, tan-naħa l-oħra jgħidulna li sejrin jaħdmu għax dan kollu ħela ta' ħin!

Din it-tip ta' imġiba ta' ċerti ministri hi tassew tal- mistħija u hawn l-anqas se noqgħod nidħol fil-każ ta' x'inhi l-kwalita` tax- xogħol li qed isir, għax kieku almenu qed issir kwalita` ta' xogħol tajjeb fit-tmexxija tal-pajjiż nieħdu xi ħaġa.

Imma dan żgur mhux minnu għax kieku pajjiżna jinsab f'sitwazzjoni ekonomika u soċjali ħafna aħjar milli jinsab fiha llum.

Il-fatt li l-Parlament jiġi stmat b'dan il-mod huwa mhux biss tal-mistħija imma juri s-sitwazzjoni patetika u tal-biki li ninsabu fiha.

Aħna diġa` għandna problemi serji anke jekk nagħmlu xogħolna sew f'dan il- Parlament, għax il-Parlament tagħna mhux biss huwa l-iċken parlament fl- Unjoni Ewropea imma huwa l-uniku parlament ta' part-timers.

U dan meta din l-istituzzjoni hi suppost importanti għax trid tgħaddi l-liġijiet li jsiru f'pajjiżna stess u tissorvelja l-proposti, ir-regolamenti u d-direttivi li tipproponi l-Unjoni Ewropea.

Ma nistgħux niftaħru li għandna xi record ta' kemm rajna regolamenti u direttivi, għax l-importanti mhux kemm tara, imma kif qed tarahom u tissorveljahom, kif ukoll jekk intix qed tara biżżejjed x'effett se jħallu fuq pajjiżna.

Waħda mill-affarijiet inkwetanti ta' dan il-Parlament fil-fehma tiegħi hi kif inhu skonness mill-ħajja tal-pajjiż.

Waħda mill-affarijiet li ngħallem fix-xogħol tiegħi bħala għalliem fl- Universita` hija r-relazzjoni bejn il-mezzi ta' l-istampa u l-Parlament u kull sena, meta niġi biex niddiskuti ma' żgħażagħ ta' xi 20 sena dwar x'fehma għandhom tal-Parlament u kemm isegwu x'qed jiġri fil-Parlament, nibqa' imnikket għax ħafna drabi dawn mhux talli ma jkunux jafu meta jiltaqa' il-Parlament u kemm hemm membri parlamentari, imma lanqas biss ikunu jafu x'inhi l-funzjoni tal-Parlament.

U hawn ma ninsewx li qed nitkellmu fuq studenti universitarji!

Dan juri kemm għad fadlilna x'naqdfu jekk dan il-Parlament verament irid jagħmel ix-xogħol tiegħu fiż-żminijiet tal-lum.

Nerġa' ngħid li m'għandniex il-mezzi biex naħdmu bis-serjeta` u nagħtu sehemna.

Ix-xogħol parlamentari qisu hobby li tagħmlu fil-ħin li jibqagħlek wara x-xogħol u l-impenji l-oħra.

Jekk forsi jibqagħlek ftit ħin, tista' taqra ftit l-abbozzi ta' liġi li jkun hawn biex imbagħad forsi tqum titkellem u tgħid xi ħaġa fuq dak li jkun qed jiġi diskuss.

Fil-fehma tiegħi, dan żgur li m'huwiex il-mod kif għandu jaħdem Parlament.

Naf li aħna pajjiż ċkejken u li għandna limitazzjonijiet kbar, imma ċertament nistgħu naħdmu ħafna aħjar milli qed naħdmu.

Ħafna drabi anqas hi kwestjoni ta' riżorsi.

Jiena wieħed minn dawk li ma naqbilx li biex il-Parlament jirbaħ xi status ġdid għandu bżonn xi bini ġdid, anke għaliex l-ewwel ma rridu nagħmlu hu li nibnu r-riżorsi minn ġewwa biex fl-aħħar nifhmu li l- funzjoni importanti ta' Parlament mhux sempliċement li tparla u tiddiskuti x'qed jiġi leġislat, imma li tissorvelja bis-serjeta` l-operat tal-gvern, speċjalment meta fost l-istituzzjonijiet parlamentari għandna l-ombudsman u l-awditur ġenerali.

Fil-fehma tiegħi wieħed mill-akbar nuqqasijiet li għandna f'dan il- Parlament hu li m'għandniex relazzjonijiet istituzzjonali u regolari mal- protagonisti soċjali u ekonomiċi f'pajjiżna.

Parlamenti oħra sabu kif permezz ta' kumitati jkun hemm kuntatt ħaj għaddej bejn il-membri parlamentari u n-nies li jaħdmu f'diversi oqsma ta' l-industrija u ta' l- ekonomija biex il-membri parlamentari stess ikunu jafu x'inhi l-konsegwenza ta' dak li jkunu qed jiddiskutu f'dan il-Parlament.

M'hijiex l-ewwel darba li għaddejna affarijiet minn hawn mingħajr ma konna nafu x'se jkunu l- konsegwenzi tagħhom.

Din hija xi ħaġa ħażina u nerġa' ngħid li flok niddiskutu, aħna qisna qed nitolbu l-ħniena biex niġu rikonoxxuti għax- xogħol li qegħdin nagħmlu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, naħseb li l-kwestjoni li qegħdin niddiskutu llum hija waħda mis-sintomi tal-marda li għandu dan il-gvern.

Din il-marda mhux biss qegħdin jitkellmu fuqha n-nies fit-triq jew l- oppożizzjoni - fid-dover tagħha l-oppożizzjoni li tagħmel kritika kostruttiva - imma qegħdin jitkellmu fuqha u ġibdu l-attenzjoni tal-gvern fuqha dawk in-nies li l-partit Nazzjonalista qabbadhom sabiex jagħmlulu rapport.

F'dan ir-rapport kellhom jgħidulu x'inhi r-raġuni għala tilfu daqshekk bil-kbir l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew li kellna ftit taż- żmien ilu.

Dawn in-nies ta' fiduċja tal-partit Nazzjonalista li ġew mitluba jagħmlu din l-analisi u jsibu x'inhi l-marda tal-partit Nazzjonalista fil- gvern, qalulu ħafna affarijiet.

Fost dawn l-affarijiet qalulu – se nikkwota minn dan ir-rapport stess – li hemm ħafna nies li qegħdin jassoċjaw lill-ministri, lill-ministeri, lill-aġenziji tal-gvern u liċ- ċivil ma' ħela ta' flus, ma' nuqqas ta' dixxiplina, ma' nuqqas ta' rieda u ma' letarġija sħiħa.

Dawn qalulu li l-gvern kellu – għaliex hekk kien iwiegħed – jibda jidher li huwa fuq in-naħa tal-poplu, mentri dan m'għamlux.

Kellu jidher li huwa fuq in-naħa tal-poplu billi ma jagħtix raġun lil dawk in-nies li huma responsabbli għall-isparpaljar ta' fondi pubbliċi u għal deċiżjonijiet strambi u nġusti.

U din id-deċiżjoni li qegħdin niddiskutu llum hija proprju waħda minn dawk id-deċiżjonijiet strambi u nġusti.

Dan ir-rapport ikompli jgħidilhom li ċerti nies ma jiġu kkastigati qatt u jibqgħu dejjem jokkupaw pożizzjoni, li f'ħafna każi la huma kwalifikati għalihom u lanqas ma juru xi ħila partikolari sabiex jokkupaw dawn il-pożizzjonijiet.

Hawnhekk qegħdin jirreferu għal headships fiċ-ċivil u għal ċerti ministri.

Din hija l-marda li għandu pajjiżna.

Huwa minnu li hija l-marda tal-kabinett u l-marda tal-partit Nazzjonalista, imma hija wkoll il-marda tal-gvern li qiegħed imexxi lil dan il-pajjiż.

U għalhekk qiegħed imarrad ukoll lill-pajjiż kollu.

Issa, kif għedt aktar qabel, dan il-kliem mhux qed jgħidu l-poplu Malti jew il-partit Laburista, imma qegħdin jgħiduh l-istess nies tal-partit Nazzjonalista li ġew imqabbda jħejju dan ir-rapport.

Dawn in-nies li studjaw is-sitwazzjoni fil-partit Nazzjonalista qalulhom li waħda mir-

raġunijiet hija proprju din il-marda li għandu l-gvern fi ħdanu.

Għaldaqstant meta tara dawn l-affarijiet tibda tifhem dak li qegħdin niddiskutu llum, sitwazzjoni fejn il-ministri li għandna qisu ħadd ma jista' ikellimhom.

Jaqbdu u jiddeċiedu l-affarijiet mingħajr l-ebda diskussjoni ma' ħadd.

Smajna f'din il-Kamra stess jgħidu li m'hemmx għalfejn jiġu jiddiskutu l-affarijiet fil-Parlament.

Issa li kieku l-gvern preżenti kien qiegħed jikseb xi suċċessi f'kull settur ta' dan il-pajjiż, forsi tgħid li għandhom raġun tikbrilhom rashom.

Xorta ngħid li jagħmlu ħażin jekk iħallu rashom tikbrilhom għaliex naħseb li l-umilta' hija l-akbar virtu' li jista' ikollu l-bniedem.

Madankollu titkellem ma' min titkellem, kulħadd jgħidlek li suċċessi mhux qed ikun hemm.

Morru tkellmu man-nies tal-business ħalli taraw x'jgħidulkom.

L- Onor. Edwin Vassallo jitkellem man-nies tal-business u meta jkellimhom jgħidilhom sabiex imorru jiftħu l-business tagħhom barra minn Malta jekk hawnhekk m'humiex sejrin tajjeb.

Fil-fatt dan il-kliem li qal lill- businessmen Maltin qiegħed ikkwotat.

Kif għedt, tħares 'il fejn tħares issib li kull settur ta' pajjiżna sejjer lura u mhux 'il quddiem.

Sur President, nerġa' ngħid li kieku dawn kienu qegħdin iġibu lil Malta 'l quddiem, forsi nistgħu nagħlqu għajn waħda talli ħadd ma jista' jkellimhom, imma din m'hijiex is-sitwazzjoni li għandna.

Bħalissa għandna sitwazzjoni ta' problemi kbar u biżżejjed insemmi l-qasam tat-turiżmu li bħalissa qiegħed fuq fomm kulħadd minħabba li suppost qiegħed fl-aqwa tiegħu.

Madankollu kulħadd jaf x'inhi s-sitwazzjoni preżenti f'dan is-settur partikolari.

Nerġa' ngħid li kieku wieħed jitkabbar għaliex verament ikun qiegħed jagħti xi ħaġa lill-pajjiż, tgħid ħa tagħtih raġun għaliex qiegħed jagħti xi ħaġa lil pajjiż.

Pero' li għandna quddiemna hija attitudni arroganti u mhu qed naraw xejn ħlief fjask wara l-ieħor f'kull settur ta' pajjiżna.

Tinduna li l-vapur qiegħed jegħreq u jippruvaw isoddu t-toqob bil- lapazzar.

Imbagħad kif jitkellem bniedem serju u ta' l-affari tiegħu, naqbżu fuqu u ngħidu li ma jafx x'inhuwa jgħid.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-ombudsman u l-arroganza li wera miegħu dan il-gvern.

Madwar sentejn ilu, l-ombudsman tkellem fuq il-patrunaġġ politiku meta tkellem fuq l-eżerċizzju ta' kif ingħataw il-promozzjonijiet fil- forzi armati.

Dan qal li l-promozzjonijiet ingħataw bl-addoċċ u qal li għalkemm il-korruzzjoni hija xi ħaġa diffiċli sabiex tiddefiniha, kellu każijiet fejn persuna kellha 400 punt u ma ngħatatx promozzjoni mentri ħaddieħor li kellu inqas minn 400 punt ingħata promozzjoni.

Semma wkoll l- evidenza li kellu dwar kif l-Air Malta, il-linja nazzjonali ta' l-ajru, tingaġġa ħaddiema fis-sajf fuq konsiderazzjonijiet politiċi.

Dan huwa l- kliem li qal l-ombudsman.

U minflok ma' l-prim ministru jinvestga dawn l- affarijiet, ħareġ jattakka lill-ombudsman u qallu li kien qiegħed jitkellem b'mod politiku u li qisu kien ħiereġ għall-elezzjoni.

Mela għalfejn qiegħed hemm l-ombudsman?

Jekk dan investiga u sab li fil-forzi armati kien hemm min kellu aktar punti u baqa' l-art, mentri ħaddieħor li kellu inqas punti ħa promozzjoni u qisu ma ġara xejn?

L-ombudsman ħareġ jgħid dawn l-affarijiet kollha u l-prim ministru qallu li qiegħed jitkellem b'mod politiku.

Dik hija l-marda li għandu dan il-pajjiż.

Jitkellem l-awditur ġenerali fuq il-mod ta' kif qed jitmexxew l-affarijiet f'ċerti oqsma u qisu tkellem ix-xitan!

Issa dan l-awditur ġenerali għandu l-fiduċja taż-żewġ naħat ta' din il-Kamra, imma hekk sirna f'dan il-pajjiż.

Lill-partit Nazzjonalista nafuh bħala partit li dejjem ta ħafna kas ta' dak li jgħidulu l-għaqdiet internazzjonali.

Issa din id-darba, fejn l-ILO qablet ma' dak li qalet l-GWU, lanqas naf x'ma qalux minflok ma' ammettew li aktarx ma mxewx kif suppost kellhom jimxu.

Il-partit Nazzjonalista fil- gvern ma riedx jagħti kas ta' dak li qaltlu l-ILO u f'daqqa waħda din l- għaqda internazzjonali tax-xogħol ma baqgħetx tajba.

L-istess ħaġa ġara fuq il-kwestjoni ta' l-MCESD.

Jien qed insemmi dawn l-eżempji għaliex huma eżempji konkreti ta' kif il-gvern taparsi se jiddiskuti, imma fil-verita' jibqa' għaddej b'deċiżjonijiet ħżiena li qegħdin jagħmlu ħafna ħsara lill- pajjiż.

Staqsuhom lin-nies ħalli taraw x'jgħidulkom!

In-nies qegħdin aħjar illum?

Ħajjithom qiegħda titjieb?

Qiegħed ikollhom livell ta' għajxien aħjar?

Wara kollox, x'inhi l-politika?

Għalfejn qegħdin fil-politika aħna?

Qegħdin fil-politika sabiex intejbu l-ħajja tal-poplu Malti u dan nagħmluh mill-iċken wieħed sa l-ikbar wieħed.

Bil-politika inti tiżviluppa lill- pajjiż, tmexxih 'il quddiem u ttejjeb il-ħajja tal-poplu.

Pero' anke fuq l- MCESD issa qed jitkellmu dwar li jagħtu priorita' lil expediency politika milli lil konsiderazzjonijiet soċjo-ekonomiċi tal-pajjiż.

Għalhekk qed jgħidu li fl-MCESD se jdaħħlu l-majority voting, meta suppost l-MCESD huwa korp konsultattiv.

Naturalment din tal-majority voting se tgħin lill-gvern sabiex ikun jista' jirbaħ xi political points, pero' issa se tispiċċa dik il-kultura fejn ikollok pożizzjonijiet kuntrastanti li tressaqhom flimkien u twassal għal proċess ta' bargaining.

Ovvjament kull sieħeb soċjali se jitlef xi ħaġa u se jirbaħ xi ħaġa, pero' dak huwa l-mod ta' kif tagħmel il-policy making, il-mod ġdid ta' kif issir il-public policy.

Dan huwa l-mod li trid tiżviluppa sabiex timxi 'l quddiem u tipprova tieħu dawn l-ideat kontrastanti flimkien u mhux tipprova ddaħħal il-majority voting.

Hawnhekk se jiġri l-istess ħaġa bħalma qal il- Ministru Gatt, jiġifieri għandna l-maġġoranza u allura se jirbaħ il-gvern.

Hemmhekk se jiġri l-istess.

Mela allura din m'hijiex xi ħaġa li qalha biss il-Ministru Gatt imma hija xi ħaġa li qed isseħħ f'ħafna oqsma u setturi.

Din hija l-kultura li hawn f'pajjiżna, kultura li qed tagħmlilna ħafna ħsara bħala nazzjon.

Il-perċezzjoni tan-nies fuq il-politiċi u fuq il- politika qiegħda ssir realta' għaliex in-nies jaġixxu fuq dik il-perċezzjoni.

Eżempju ieħor ta' l-arroganza li qed juri l-gvern insibuh fil-kwestjoni ta' l-artijiet, Sur President.

Wara li nqala dak li nqala fuq din il-kwestjoni, il-gvern qalilna li dak li kien qed jagħmel kien qiegħed jagħmlu għal skopijiet soċjali.

Min-naħa tiegħi, ippruvajt naħseb ħafna fuq dan il-kumment tal-gvern, imma xorta waħda bqajt ma wasalt imkien.

Kien ikun hemm skopijiet soċjali li kieku l- gvern ħa ħsieb li jkun hemm xi kwalita' ta' social housing għal dawk il- ħafna familji żgħar li qegħdin jitkissru bil-mod ta' kif qegħdin jintrabtu mal-bank sabiex jixtru xi żewġt ikmamar ħalli jkollhom saqaf fuq rashom u jibnu familja.

Dak huwa l-iskop soċjali u mhux il-mod ta' kif ingħataw il- permessi fuq l-artijiet mingħajr ma għaddew mill-awtorita' li kien waqqaf l- istess gvern.

Minn dan kollu ma sar xejn, imma b'daqqa ta' pinna, il-gvern ġie jgħidilna li issa se jkollna dawn l-artijiet kollha għall-iżvilupp.

Ilejla jiena qiegħda nipprova nillustra b'mod konkret dak li kien qed jipprova jgħidilhom il-grupp ta' persuni li ġew imqabbda mill-partit Nazzjonalista stess sabiex jagħmlu dak ir-rapport li semmejt fil-bidu tad- diskors tiegħi.

Il-gvern talabhom isibu t-tweġibiet għall-problemi li kien qiegħed jiffaċċa l-partit.

U dawn min-naħa tagħhom qalulhom li huma ma kenux qegħdin jagħtu kas tal-poplu.

Dawn qalu lill-gvern li huwa kellu rasu fis-sħab u l-pajjiż qiegħed sejjer lura.

Madankollu, minkejja r- rapport u dak kollu li kien hemm fih, il-gvern xorta waħda baqa' għaddej bl- istess mod li kien miexi bih qabel.

Jiena nittama li din l-attitudni ħażina li qegħdin jitkellmu dwarha anke n-nies li jridu l-ġid lill-partit Nazzjonalista, tinbidel.

U dan nittamah mhux għalina l-membri parlamentari imma għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi li bħalissa qiegħed ibati bis- serjeta'.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Sur President, naħseb li fl-istorja parlamentari ta' gżiritna qatt ma nqala' daqshekk għaġeb fuq inċident li fir-realta' qatt ma sar skond jien.

Is-sabiħa hi li sa mill-ewwel intervent ta' l-oppożizzjoni diġa' bdiet tbiddel il-pożizzjoni tagħha.

Ħalli nispjega aħjar.

L-Onor.

Charles Mangion, li flimkien ma' l-Onor.

Joe Mizzi ppropona din il-mozzjoni, allega għal erba' darbiet li l-Ministru Gatt għandu jitkeċċa minħabba li kiser il-liġi.

Din m'għamilhiex darba imma erba' darbiet.

L-ewwel allegazzjoni fis-sens li l-Ministru Gatt naqas milli josserva l-liġijiet viġenti.

It-tieni allegazzjoni hija li l-Ministru Gatt qal li l-gvern jista' jikser il-liġi.

It-tielet allegazzjoni hija li l-gvern sejjer retroattivament jirranġa ksur tal-liġi li qed jagħmel - mela l-gvern se jiġi fil-Parlament sabiex jissana dak il-ksur ta' liġi - u r-raba' u l- aħħar allegazzjoni qiegħda fit-tieni paragrafu tal-mozzjoni fejn qed jingħad li l-liġi ma ġietx osservata.

Wara li l-Ministru Gatt spjega kif dak li ġara fil-Maltacom huwa l-istess ħaġa bħalma ġara fil-każ tal-MIDI u fil-każ tal-Kottonera u f'kull kuntratt ieħor ta' proġett pubbliku fuq art tal-gvern li s'issa sar, l-Onor.

Mangion kellu jammetti li ma kienx hemm ksur ta' liġi imma li kien hemm affarijiet oħra.

Unbelievable!

Tant l-oppożizzjoni m'hijiex ikkordinata li lanqas biss segwew dak li kien qiegħed jingħad mill-viċi kap tagħhom – apparentement kellhom x'jagħmlu dalgħodu - u allura bdew jirrepetu din l- allegazzjoni b'mod pappagallesk.

U dan għamluh meta l-proponent tal- mozzjoni tagħhom stess ammentta li ma kienx hemm ksur ta' liġi.

Issa aħna ma nafux li ma kienx hemm ksur ta' liġi!

Mela qatt xi darba kien hemm gvern li fuq proġett li jinvolvi art tal-gvern, l-ewwel ġie f'din il-Kamra u mbagħad mar jinnegozja?

Niġu tajjeb li kieku kellna nagħmlu hekk!

Il- gvern l-ewwel imur jinnegozja u mbagħad fil-ftehim li jagħmel jew fil- konvenju li jagħmel - għaliex hemm diversi forom ta' kif tintrabat – jgħid li huwa suġġett għall-approvazzjoni parlamentari.

L-akkuża kienet tkun ġusta li kieku l-Ministru Gatt iffirma dak l- understanding mingħajr ma għamel riferenza għall-approvazzjoni parlamentari.

Madankollu kif qal il-Ministru Gatt stess, f'żewġ partijiet mill-ftehim hemm ir-rabta li l-gvern irid jiġi quddiem dan il-Parlament, naturalment għaliex jassumi li għandu l-maġġoranza.

Allura b'daqshekk qiegħed juri xi arroganza?

Jekk ministru jassumi li l-gvern għandu maġġoranza fil-Parlament, qiegħed ikun arroganti?

Mela mhux kull gvern jassumi li hemm maġġoranza fil-Parlament?

Anke meta l-gvern Laburista kellu maġġoranza ta' wieħed, kien jassumi li għandu l-maġġoranza!

Madankollu f'mument minnhom assumew ħażin u naħseb li dan huwa l-veru spirtu tal- mozzjoni.

Fil-fatt, il-Ministru Gatt f'ħin minnhom qal lill-oppożizzjoni li huma kellhom maġġoranza ta' wieħed imma ma żammewhiex u ħadu għalihom u sabiex ipattuhielu għamlu din il-mozzjoni.

Dan huwa l-veru spirtu tal- mozzjoni mressqa quddiemna llum.

Sur President, jien qrajt id-debate u smajt ir-recording minn fuq il- website tal-Parlament għaliex dakinhar kont imsiefer u nista' ngħid li dan kien l-ispirtu kollu ta' dan il-famuż inċident li qatt ma seħħ.

Allaħares ma kienx hekk għax immaġinaw li se mmorru ninnegozjaw u l-ewwel niġu fil- Kamra u mbagħad immorru ninnegozjaw wara!

Kieku kellna nagħmlu hekk, aqta' kemm ikollna saħħa fin-negozjati għaliex ma' min se ninnegozjaw, ikun jaf diġa' x'inhuma l-parametri tagħna!

Għalhekk l-ebda gvern preċedenti qatt ma qaleb dan il-proċess.

L-ewwel tmur tinnegozja, tipprova ġġib l-aħjar kondizzjonijiet għall-gvern, kemm f'dawk li huma mpjiegi, kemm f'dak li huwa proġett u kemm f'dawk li huma kondizzjonijiet ta' trasferiment ta' art tal-gvern u mbagħad tiġi quddiem il-Parlament sabiex jiġi kkonfermat jew miċħud il-proġett.

Hekk ġara fin-negozjati li saru fil-każ tal-Kottonera.

Illum smajna l-qaddisin kollha min-naħa ta' l-oppożizzjoni jgħidulna li dan il-Parlament m'għandux iservi ta' rubber stamp u li ħadd m'għandu jassumi li għaliex għandu maġġoranza ta' membri jista' jaqbad u jagħmel li jrid.

Madankollu l-ewwel li assumejtu li għandkom maġġornaza fil-Parlament kontu intom stess u dan kien fil-każ tal-Kottonera u mbagħad, għaliex kien hemm persuna li vvotat kontra dak li ridtu intom, ħriġtu tgħajruh traditur u nżiltu fix-xatt tal-Birgu tgħajruh traditur.

Mela llum għandna oppożizzjoni li qiegħda tipprova tgħallimna li kulħadd huwa liberu fil-vot tiegħu u mbagħad meta kien hemm xi ħadd fil-partit tagħhom li ma vvotax kif riedu huma, ħarġu jgħajruh traditur u marru x-xatt tal-Birgu jgħajruh traditur!

Mela s'issa diġa' kellna ammissjoni min-naħa ta' l-opożizzjoni li m'hemmx ksur ta' liġi u nisperaw li l-ewwel żewġ paragrafi tal-mozzjoni jiġu emendati u rtirati qabel ma niġu għall-vot fuqha.

Jekk iridu jistgħu jikkritikawna fuq affarijiet oħra, pero' fuq din żgur li ma jistgħux jikkritikawna, Sur President.

Kif qal tajjeb il-Ministru Gatt, dan kollu għamilnieh sabiex ngħattu l- iżbalji li għamlu huma meta kien ħareġ il-prospett ta' trasferiment ta' 40% ta' l-ishma tat-TeleMalta.

Dakinhar lin-nies ma qalulhomx li kien hemm sitt postijiet li qegħdin fuq il-Maltacom mingħajr ma kienu tagħha.

Min- naħa tagħna issa qegħdin nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta' u filwaqt li se nittrasferixxu 60% ta' l-ishma, irridu nissanaw dak id-difett li huma ma rranġawx billi jsir it-tpartit ta' art li l-Maltacom għandha fil-Qawra, li se jeħodha l-gvern u l-gvern se jagħtiha l-art li diġa' qiegħda tokkupa bħalissa.

Dan kollu se jsir bis-saħħa ta' ftehim kif ikkonfermat minn dan il-Parlament.

Hawnhekk irrid ngħid li min-naħa ta' l-oppożizzjoni kulħadd bir-raġġiera fuq rasu.

Jiġu jgħidulna li l-Parlament spiċċa bħala rubber stamp u li mhux qiegħda ssir diskussjoni valida.

Imbagħad din in-naħa tal-Kamra tagħmel proposti lill-oppożizzjoni sabiex jissaħħaħ il-proċess parlamentari u sabiex ikun hawn aktar diskussjoni u din tibqa' siekta.

Dawn il-proposti għaddejnihom lill-oppożizzjoni qabel is-sajf ta' l-2004 u fil-fatt għamilna lista ta' proposti li ħafna minnhom kienu bbażati fuq ir- rapport ta' Dr Ugo Mifsud Bonnici.

Fost dawn il-proposti għednielhom li minflok li nibqgħu għaddejjin bil-question time b'ċertu mod konfuż – l- ewwel nibdew fuq il-joint office u mbagħad naqbżu fuq id-drenaġġ tal- Kalkara u mbagħad naqbżu fuq it-tħaffir taż-żejt mat-Tuneżija - għaliex ma nibdewx norganizzaw ruħna aħjar?

Għalfejn ma nagħmlux bħalma jsir fl- Ingilterra, fejn kultant żmien ikun hemm question time lill-prim ministru?

Madankollu min-naħa ta' l-oppożizzjoni silenzju perfett!

Anke pproponejna li darba kultant l-oppożizzjoni tagħżel suġġett li trid hi - m'hemmx għalfejn li jkun fuq xi liġi – u ssir diskussjoni fuqu.

L-istess, silenzju perfett!

Aħna għamilna proposti konkreti lill-oppożizzjoni u huma min-naħa tagħhom għadhom jistudjaw dawn il-proposti għax issa hekk sirna f'kollox.

Sabiex ma nikkommettux ruħna ngħidu li rridu nistudjaw il-proposti!

Fuq l-emenda kostituzzjonali, fuq l-ombudsman, fuq l-emenda ta' l-abort, fuq l-emenda sabiex il-maġistrati jirtiraw ta' 65 sena u fuq l-istanding orders, fejn uħud minnhom huma ta' benefiċċju nett għall-oppożizzjoni, dejjem jgħidu li qegħdin jistudjawhom!

Għalfejn ma jistaqsux lil min qabbdu jagħmel dan l-istudju kemm se jdum jistudja?

Dawn idumu jistudjaw daqshekk meta qegħdin fl-oppożizzjoni meta allura ma tantx għandhom x'jagħmlu, aħseb u ara meta jitilgħu fil-gvern kemm se jdumu jistudjaw aktar!

Issa jien ma nħobbx nidħol f'affarijiet partiġġani, imma llum tant saru akkużi li se jkolli nikkwota minn diksors li kien sar fis-7 ta' Ġunju, 1998 minn Speaker differenti.

Hawnhekk smajna kif il-Parlament m'għandux ikun rubber stamp, li kulħadd għandu jkun liberu li jivvota kif irid hu u li ħadd m'għandu jiġi mġiegħel jivvota skond kif jgħidlu l-partit tiegħu.

Fis-7 ta' Ġunju ta' l-1998 kien diġa' beda jberraq għall-gvern Laburista ta' Dr Alfred Sant għaliex kellhom membru li ma tantx ried jivvota kif ried il-gvern tiegħu u l-iSpeaker dakinhar kienet għamlet dan id-diskors.

Fid- diskors tagħha qalet hekk:

"Il-backbenchers f'kull grupp parlamentari jrid ikollhom ukoll is-sens ta' dixxiplina u responsabbilta' kollettiva.

Kull wieħed u waħda minnhom iridu jirrealizzaw li meta jiddipartixxu..."

- araw fejn hu r-rubber stamp! -

"...minn dan is-sens ta' dixxiplina u responsabbilta' kollettiva lejn sħabhom fl-istess grupp, ikunu qegħdin jipperikolaw l-istabilita' tat- tmexxija u jistgħu joħolqu chaos parlamentari u kostituzzjonali."

Il-botta f'dak id-diskors kienet li jekk xi ħadd min-naħa tal-gvern ma jivvotax kif irid il-gvern tiegħu, kien se jagħmel ħażin għaliex kien se joħloq chaos parlamentari u kostituzzjonali.

Imbagħad hawnhekk jiġu jagħmlulna mozzjoni u jakkużaw lill-Ministru Gatt għaliex assuma li ladarba għandna maġġoranza ta' ħamsa - u assuma tajjeb – il-mozzjoni kienet se tgħaddi.

Allaħares mhux hekk għaliex kieku aqta' kemm jiġu jinnegozjaw ma' gvern li għalkemm għandu l-maġġoranza fil-Parlament ma jkunx jista' jwettaq dak li jwiegħed!

X'saħħa jkollu l-gvern li kieku ma jkollux maġġoranza stabbli favur tiegħu?

Allura b'daqshekk għandna ngħidu li l-Parlament qiegħed iservi ta' rubber stamp?

Jien naf kemm liġijiet kellna li ġew drafted minni stess u ħsibt li huma perfetti iżda mbagħad inpoġġihom għall-iskrutinju u nibda ninduna li m'huma perfetti xejn.

Ġieli ninduna jiena stess u ġieli jiġbduli l-attenzjoni sħabi ta' l-oppożizzjoni u allura nbiddlu għall-aħjar.

L-ewwel darba li saret din l-emenda?

Min jaf kemm kellna każi simili, ġieli b'division u ġieli b'koperazzjoni ma' xulxin.

Allura b'daqshekk ngħidu li l-Parlament huwa rubber stamp?

Ma ninsewx ukoll li kemm ilna aħna fil-gvern, ħloqna strutturi u prattiċi ġodda li qabel ma kenux jeżistu.

Jien għamilt żmien fejn kont naqla' Lm2 għall kull seduta li nattendi u nħejji rapport parlamentari għall-gazzetta "in-nazzjon".

Ovvjament dan kont nagħmlu qabel ma lħaqt deputat ta' din il-Kamra u matul dak iż-żmien, li kien fiż-żmien ta' gvern Laburista, qatt ma rajt question time.

Fil-fatt l-iSpeaker kien joħroġ fis-6.30 p.m. u l-ewwel ħaġa li kien jgħid li l-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Dak kien l-iskrutinju kollu tal-gvern!

Kull seduta kienet tibda bil-ħin tal-mistoqsijiet li jkun għadda.

Dan ma kienx jiġri biss 22 sena ilu jew 19-il sena ilu, imma anke f'dawk it- 22 xahar li fihom iggverna l-partit Laburista ta' Dr Sant.

Min jaf kemm-il darba l-iSpeaker tal-Kamra kienet toħroġ fis-6.15 p.m. jew fis-6.20 p.m. u allura l-question time kien jispiċċa f'għaxar minuti.

Konna qisna l-House of Commons, l-istess ħaġa konna!

L-Ispeaker tal-House of Commons joħroġ fis-6.00 p.m. - kif qed noħorġu issa – wara li jagħmlu nofs siegħa skrutinju ta' kull ministru li jinzerta jkollu l-ewwel mistoqsija fuq kwalunkwe suġġett fuq l-agenda.

Dan biex ma nsemmix il-prattika li kienu jħaddmu fejn kulħadd kien jitfa' ix-xogħol fuq il-Ministru Mizzi, li min- naħa tiegħu, miskin, kien ikollu joqgħod jirrispondi għal xi ħames ministri differenti!

Nerġa' ngħid li m'iniex qed nitkellem fuq 20 sena ilu, imma qiegħed nitkellem fuq tmien snin ilu, Sur President.

Iżda l-akbar dnub kontra l-iskrutinju ta' dan il-Parlament sar fi żmien il- gvern Laburista ta' l-1984.

Naħseb li xi ħaġa bħal din qatt ma ġrat qabel dik id-data u lanqas wara.

Dakinhar il-gvern kien fl-eqqel tal-kriżi tiegħu, kien gvern sfiduċjat li baqa' jiggverna għal ħames snin u nofs kontra r-rieda tal-maġġoranza.

Dak rispett lejn il-Parlament!

Suppost li aħna kellna maġġoranza ta' wieħed imma kellhom maġġoranza ta' tlieta huma u baqgħu jiggvernaw għal ħames snin u nofs.

Baqgħu hemm sa l-aħħar ġurnata u ma setgħux joqgħodu aktar mid-9 ta' Mejju ta' l-1987.

Dak nerġa' ngħid rispett lejn il-Parlament u lejn id-demokrazija!

Pero' l-agħar ħaġa seħħet f'Settembru ta' l-1984, fl-eqqel tal-kwestjoni ta' l-iskejjel tal-Knisja, fejn il-gvern ta' dakinhar kien bagħat lill-pulizija mal-kulleġġi u ma' l- iskejjel primarji u sekondarji tal-Knisja ħalli jagħlaqhom.

Dakinhar ma konniex qed niddiskutu l-kriżi tat-TeleMalta imma l-kap ta' l- oppożizzjoni, l-Onor.

Fenech Adami, kien ressaq mozzjoni ta' sfiduċja kontra l-gvern.

Issa hawn mozzjoni aktar serja minn dik?

Mozzjoni ta' sfiduċja mhux f'ministru tal-gvern imma mozzjoni ta' sfiduċja kontra l- gvern innifsu minħabba l-kriżi li l-iskejjel ta' wliedna kienu qegħdin jingħalqu mill-pulizija.

Hawn xi ħaġa aktar serja minn hekk?

Issa ara ma jmurx xi ħadd jaħseb li din il-mozzjoni ġiet diskussa fil-parlament għaliex imur żmerċ.

Dawn qabdu karta u ffirmawha kollha kemm huma u li fiha wrew li għandhom fiduċja fil-gvern ta' Duminku Mintoff.

Mela kull deputat – li minnhom fadal tlieta f'din il-Kamra – iffirma din il-karta u qalu li huma kellhom fiduċja fil-gvern tagħhom u allura kien jidher biċ-ċar li m'hemmx għalfejn issir id-diskussjoni fuq il-mozzjoni mressqa mill-oppożizzjoni ta' dakinhar.

Fil-fatt dawn qalu hekk:

"Billi d-deputati kollha tal-partit tal-ħaddiema ddikjaraw il-fiduċja tagħhom fil-gvern soċjalista mmexxi mill-Prim Ministru Dom Mintoff, il- mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma tgħaddix u għalhekk m'hemmx għalfejn niddiskutuha fil-Parlament.".

Dan ifisser li l-Parlament kien sar biss mill-grupp parlamentari tagħhom.

Dawn, kollha kemm huma, iffirmaw karta u oħroġ il-għaġeb, mozzjoni li saret fit-3 ta' Settembru u bil-Parlament li kellu jiltaqa' fit-8 ta' Ottubru, sa l-aħħar ta' Diċembru l-mozzjoni baqgħet ma ġietx diskussa.

Immaġinaw llum xi ħadd jiġi jressaq mozzjoni ta' sfiduċja fil-gvern u aħna niffirmaw karta bejnietna u ngħidu li għandna fiduċja fil-gvern u allura l-mozzjoni ta' sfiduċja ma tiġix diskussa f'dan il-Parlament!

Issa tnejn mill-membri li kienu ffirmaw dik il-karta qamu dalgħodu jgħallmuna u jippridkawlna dwar x'inhi l-indipendenza tal-Parlament.

Fil-fatt meta staqsejt lill-Onor.

Debono Grech jekk hux veru li kien iffirmaha ma ċaħadx.

B'dan il-mod konna nittrattawh il-Parlament.

U jekk xi ħadd jaħseb li dawn il-bużullotti kienu jsiru biss fi żmien il-Perit Mintoff sejjer żball.

Sur President, xi ngħidu mbagħad fuq l-affarijiet oħra li tant tkellem tajjeb dwarhom l-Onor.

Mario Galea?

Ikollok il-brigadier bl-uniformi jidħol fil-Parlament jgħajjar lill-kap ta' l-oppożizzjoni?

Min-naħa tagħhom lanqas biss jiskużaw ruħhom u jgħidu li se jagħtuh warning ta' dak li għamel, xejn minn dan.

Il-brigadier telaq mill-Kamra qisu qatt ma ġara xejn!

U l-partit Laburista fil-gvern baqa' jtawwal sakemm din il-persuna ma weħlet xejn.

Imbagħad għaliex Demicoli kkritika lil wieħed minnhom tellgħuh quddiem il-Parlament, mentri l-brigadier, bil-penzijiet kollha u bl-uniformi, jidħol fil-Parlament u jgħajjar lill-membri parlamentari bħalma kienu jgħajruna min-naħa ta' l-istrangers gallery.

Almenu dawk kienu stranġieri u mhux xi ħadd bl-uniformi.

Dik kienet id-dinjita' tal- Parlament!

Min-naħa tagħna x'ma għamilniex f'dan il-parlament?

Apparti milli organizzajna l-affarijiet kif suppost, jien niftakar żmien fejn id- debates kienu joħorġu xi għaxar xhur jew 11-il xahar wara.

Ħloqna s-sistema tal-kumitati, Sur President.

Min għamilhom il-kumitati?

Dawn saru fi żmienhom?

Le, il-kumitati saru fi żmienna u saru mhux biss biex iħaffu x-xogħol tal-Kamra, imma anke sabiex joħolqu skrutinju u kontroll fuq ix-xogħol tal-Kamra.

Min waqqfu l-public accounts committee li huwa ppresedut minn membru ta' l-oppożizzjoni?

L-istess ħaġa s-social affairs committee u l-foreign affairs committee.

Dan ta' l-aħħar twaqqaf sabiex il-politika barranija ma tkunx xi ħaġa riservata tal-ministru ta' l- affarijiet barranin, imma nkunu nistgħu niddiskutuha f'dan il-Parlament.

Meta fi żmien gvern Laburista kien hemm r-rispett lejn il-Parlament?

Bħalissa qiegħed niftakar f'xi ħaġa oħra, Sur President.

Darba kellna lill-kap ta' l-oppożizzjoni li kien ma jiflaħx u kellu ċertifikat mediku sabiex ma joħroġx mid-dar.

Dakinhar konna se nressqu mozzjoni fuq il-VAT u l-gvern kien qalilna li sabiex titressaq il-mozzjoni kellu jkun hawn il-kap ta' l-oppożizzjoni personalment f'din il-Kamra.

Għalhekk fl-24 ta' April, 1997 kellu jiġi l-kap ta' l-oppożizzjoni direttament mis-sodda tiegħu u għamel għaxar minuti, għax ma felaħx jitkellem aktar.

U dan għamlu sabiex ma taqax il-mozzjoni.

Dakinhar fid- diskors tiegħu qal li huwa qiegħed hawn jissogra ħajtu.

Fenech Adami mar il-Parlament kontra l-parir tat-tobba.

Dan kien ir-rispett lejn l- oppożizzjoni fi żmien gvern Laburista.

Sur President, x'inhu l-animu veru ta' din il-mozzjoni?

L-animu ta' din il- mozzjoni huwa li jitfgħu dell fuq wieħed mill-ministri l-aktar attivi li għandna fil-kabinett.

Naturalment dan ma jfissirx li naqblu dejjem miegħu f'kollox u allaħares kien hekk!

Pero' huwa wieħed mill-aktar ministri attivi f'dan il-Parlament u f'dan il-kabinett.

U jekk il-partit Laburisa jaħseb li se jitfa' xi dell fuqu sejjer żmerċ għaliex bis-saħħa ta' dan id- dibattitu u bis-saħħa tal-faqar ta' l-argumenti ta' l-oppożizzjoni, il- Ministru Austin Gatt se joħroġ aktar imsaħħaħ quddiem l-opinjoni pubblika.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Sur President, huwa ta' l-għaġeb kif il-viċi prim ministru jħoss li qegħdin nagħmlu għaġeb fuq inċident li qatt ma kien għaliex jiena nista' ngħid li kelli l-privileġġ li mhux biss nisma' id- diskorsi tiegħu f'din il-Kamra, imma kien ukoll jgħallimni l-liġi kostituzzjonali meta kont għadni student fl-universita'.

U jkolli ngħid li tisimgħu hawnhekk, ovvjament fir-rappreżentanza politika tiegħu u tisimgħu jitkellem bħala lettur fl-universita', issib li hemm qabża kbira!

Per eżempju, smajnieh jitkellem fuq il-proposti li għamlu huma meta kienu fil-gvern sabiex ibiddlu s-sistema parlamentari, b'mod partikolari dak li għandu x'jaqsam ma' standing orders, ma' question time u ma' kumitati.

X'jiswa dan kollu?

Din hija l-kritika li qegħdin nagħmlu hawnhekk.

Aħna mhux qegħdin nagħmlu xi witch-hunt fuq xi persuna partikolari jew membri prominenti fil-gvern tal-ġurnata u qegħdin naraw kif nistgħu naqtgħulhom rashom.

X'differenza tagħmel għall-oppożizzjoni li minflok il-Ministru Austin Gatt ikun hemm ministru ieħor?

L-unika differenza hija li aħna rridu Parlament bħal dak li kien jgħallimna fuqu l-Onor.

Tonio Borg fl- universita', jiġifieri Parlament li jirrifletti d-demokrazija parlamentari tal-pajjiż.

X'jiswa li jkollok l-isbaħ standing orders, li jkollok l-isbaħ kumitati li jista' jkollok u li jkollok l-aqwa question time, jekk imbagħad meta niġu biex napplikaw l-aktar regola fundamentali li hemm f'kull Parlament, tiġi tgħid li m'hemmx ħtieġa ta' diskussjoni għaliex taf li għandek il- maġġoranza?

Il-Parlament ismu miegħu.

Issa jekk inti se tgħid li għaliex għandek l-maġġoranza allura m'hemmx għalfejn niddiskutu, tista' taqbad u tneħħi l-Parlament.

Tista' ukoll tneħħi l-kunsilli lokali u kulma trid tagħmel huwa li taqbad lil min għandu l-akbar ammont ta' voti fil-pajjiż u jiġi f'din il-Kamra sabiex jgħaddi l-liġijiet.

U jekk ikun hemm bżonn lanqas il-backbenchers m'għandhom għalfejn jitkellmu b'dan l-argument, għaliex xorta waħda tgħaddi mill-Parlament.

Għaldaqstant din hija l- kritika li qegħdin nagħmlu min-naħa tal-partit Laburista.

Sur President, jien kont sorpriż kif il-vici prim ministru semma d-diskors ta' l-iSpeaker fl-1998.

M'hijiex xi ħaġa ovvja li għandu jkun hemm id- dixxiplina parlamentari?

Naħseb li l-vici prim ministru qrah l-Erskine May għaliex bħala lecturer kien jirreferi għalih fl-universita'.

F'dan il-ktieb monumentali nsibu kapitli sħaħ fuq id-dixxiplina parlamentari.

U allaħares ma jkunx hemm id-dixxiplina parlamentari fi grupp parlamentari għaliex inkella għalfejn ikun hemm il-gruppi parlamentari?

Il-gruppi parlamentari ma nsibuhomx hawnhekk biss imma jeżistu gruppi parlamentari anke fil- Parlament Ewropew u dawn ukoll għandhom id-dixxiplina parlamentari.

Għandek il-whips u l-whip ismu miegħu, frosta!

Pero' x'għandha x'taqsam id- dixxiplina parlamentari ma' l-attitudni arroganti ta' gvern li jiddispensa mid-diskussjoni?

Dan huwa l-punt li qegħdin inqajmu llum u lill-Onor.

Tonio Borg nitolbu sabiex ma joqgħodx jiddevja l-attenzjoni billi jssemmi dak li ġara 20 sena ilu.

In-nies jinteressahom minn dak li qed jiġri bħalissa.

Staqsu lin-nies ħalli taraw jekk l-attitudni ta' dan il-gvern hijiex qiegħda tnaffarhom, b'mod partikolari lil dawk li tradizzjonalment jivvotaw lin-Nazzjonalisti - għandhom kull dritt jivvotaw lil min iridu - u llum jinsabu mnaffrin u mdejqin minħabba l-arroganza li qed jaraw fil- partit tagħhom.

Morru daqsxejn sa Tas-Sliema u staqsu lil dawk li għandhom għal qalbhom l- ambjent.

Araw l-esponenti li qegħdin jiktbu f'gazzetti bħal "The Times", "the Malta Independent" u anke "in-

nazzjon".

Dawn in-nies qed juru li huma mdejqin.

Naħseb li l-karikatura li kien hemm fil-gazzetta "The Times" "vote" u "get" rajtuha bħali u fl- opinjoni tiegħi ma tantx kien xi messaġġ ħelu.

Għal żmien twil kellna gvern jiftaħar li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea sejrin insaħħu dawn l-istrutturi demokratiċi.

Issa nemmen li llum il-ġurnata nistgħu ngħidu li għandna l-opportunita' sabiex ċerti strutturi - mhux biss dawk parlamentari – nkunu nistgħu nsaħħuhom aktar.

Madankollu hija xi ħaġa tal- mistħija li jkollna diskors bħal dan minn persuna prominenti fil-gvern li jġegħilna nagħmlu mozzjoni bħal din.

Dan id-diskors wassalna mhux li nikkritikaw lilu, għaliex dak għandna kull dritt li nagħmluh, imma wassalna biex nagħmlu din il-mozzjoni.

Bilfors kellna nagħmlu din il-mozzjoni għaliex irridu nwasslu messaġġ.

U huwa d-dmir tagħna li nwasslu messaġġ minn din il-Kamra.

Jiena wieħed li nemmen li llum l-politika għandha ssir iżjed minn hawn ġew milli minn barra u li ħadd m'hu se jirrombla minn fuq l-oppożizzjoni.

X'jiswa li noqogħdu nagħmlu l-mass meetings barra?

Il-messaġġ minn hawnhekk irid jitlaq u minn hawnhekk irridu nuru li għandna oppożizzjoni soda u sensittiva għal dak li jingħad mill-gvern.

Din m'hijiex oppożizzjoni mimlija apatija, li niġu naqgħu u nqumu minn dak li jkun għaddej.

Aħna ma niġux naħlu l-ħin tagħna hawnhekk.

Min qiegħed fuq din in-naħa u anke l-backbenchers tagħkom, bħal-lum jew għalqu l-uffiċċju tagħhom jew inkella ħallew il-familja waħedha.

Allura x'niġu nagħmlu hawnhekk jekk nafu li l-gvern dejjem se tgħaddi tiegħu?

Allura dan lanqas irid jismagħna?

Possibbli li dan il-gvern għandu d-don ta' l- infallibbilta' u li lanqas biss irid jisma' l-punto di vista tagħna?

Daqshekk injoranti aħna?

Daqshekk qegħdin tarmuna?

Possibbli li m'għamilna xejn tajjeb aħna?

Din hija xi ħaġa tal-mistħija u din l- arroganza qiegħda ddejjaq ukoll lil dawk li verament iridu jmexxu l- politika 'l quddiem u f'direzzjoni li tagħmel sens u mhux li nibqgħu f'sistema tribali.

Sfortunatament it-tmexxija tal-gvern b'mod arroganti mhux qiegħda tirrifletti ruħha biss f'din il-Kamra.

Rajna riċentement il-mod li bih mexa l-gvern fil-kontront tal- unions, b'mod partikolari mal-GWU, mal-ħaddiema, mal-professjonisti li llum qegħdin jitnaffru wkoll, ma' l-NGOs u ma' l-għaqdiet ambjentali.

Din il-lista kulma tmur aktar qiegħda tiżdied.

Madankollu filwaqt li din il-lista qed tiżdied, l-appoġġ tal-gvern qiegħed dejjem jiddgħajjef.

Dan għaliex kulħadd jifhem x'inhi l-funzjoni tal-Kamra tad-Deputati u għalxejn, bir- rispett kollu, li l-viċi prim ministru jipprova jagħti l-impressjoni li l- oppożizzjoni qiegħda tipprova toħloq a storm in a teacup b'din il-mozzjoni.

Dan m'hu veru xejn!

M'aħniex qegħdin nagħmlu għaġeb fuq xi inċident li qatt ma kien.

Mela d-diskors mhux minn ħalq xi ħadd ħareġ?

Xi ħadd irid ikun responsabbli għal dak li jgħid.

Jekk ma nkunux responsabbli għal dak li ngħidu, għalxiex irridu nkunu responsabbli?

X'inhi l-funzjoni tal-Kamra tad-Deputati?

Student ta' 17-il sena li qiegħed fil-bank ta' l-ewwel sena ta' l-universita' jista' jgħidilna x'inhi l-funzjoni ta' din il-Kamra u mbagħad ministri li suppost huma kapurjuni tal-liġi jiġu hawnhekk u jaqilbu kollox ta' taħt fuq.

Sur President, jekk ma nemmnux f'demokrazija parlamentari u jekk ma rridux li jkun hemm verament demokrazija parlamentari, allura nistgħu naqbdu u nbiddlu l-Kostituzzjoni!

Naturalment sabiex dan isir, iridu l-appoġġ tagħna, xi ħaġa li żgur mhux se jkollhom.

Pero' il-gvern jista' jipprova jirrombla minn fuqna ħalli ma jkunx hemm aktar żewġ partiti imma jkun hemm partit wieħed.

Dan jibda jiltaqa' darba fix-xahar sabiex jgħaddi l-liġijiet kollha f'ħames minuti.

Hekk tridu?

Kien hemm min semma l-mistoqsijiet parlamentari.

Il-viċi prim ministru qagħad isemmi l-mistoqsijiet parlamentari ta' l-1984 - dak iż-żmien kelli għaxar snin – imma jien se nsemmilu l-mistoqsijiet parlamentari t'issa.

Tal-mistħija!

Fil-ħin li kienu jsiru l-mistoqsijiet fl-1998 jien kont inkun preżenti f'din il-Kamra u kont ukoll nagħmel il-mistoqsijiet li kienu jiġu mwieġba bħalma kienu jiġu mwieġba tagħkom.

Issa jekk fl-1998 ma kontux tagħmlu mistoqsijiet parlamentari biżżejjed tort tagħkom, għaliex ma kontux tagħmlu xogħolkom kif suppost - ara min-naħa tagħna ma jkunx hemm seduta waħda fejn ma jkunx hemm mistoqsijiet parlamentari – imma ħalli nieħu mistoqsija parlamentari li saret illum.

Il-ministru wieġeb li m'huwiex fl-interess ta' din il-Kamra li l- informazzjoni tingħata.

X'jiġifieri?

Kulħadd marbut bis-sigriet professjonali hawn ġew?

Jekk inti qiegħed tistaqsi mistoqsija ta' interess pubbliku, kif jiġi l-ministru u jirrifjuta milli jagħtik dik l- informazzjoni?

Din hija l-attitudni li rridu nieħdu f'din il-Kamra?

Jekk hu hekk, tista' mhux tbiddel l-istanding orders u tagħmel question times iffokati fuq ministru wieħed.

Jekk ministru ma jridx jagħtik l- informazzjoni u xorta waħda jibqa' ma jagħtihielekx, x'tagħmel Onor. Borg?

Dik hija l-attitudni li trid tinbidel.

Fl-1996 tafu x'kienu jkunu l- mistoqsijiet parlamentari?

Jiena niftakar persuna hawnhekk li llum laħqet kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea, fejn kienet tiġi tistaqsi fuq ir- relazzjonijiet li għandha Malta ma' l-Uganda u mal-Mozambique!

Dan huwa l- interess pubbliku li tant għandna għal qalbna, jew li jkun hemm l- iskrutinju u l-accountability ħalli nkunu nafu from A to Z fejn qegħdin jintefqu l-fondi pubbliċi?

Sur President, ma rridux noqogħdu nsemmu l-awditur ġenerali u l-public accounts committee, li t-tnejn huma xi ħaġa tajba.

U huwa tajjeb li aħna nippresjedu dan il-kumitat, li wara kollox huwa xogħolna.

Din hija l-Kamra li tirrappreżenta l-poplu, xi ħaġa li kulħadd jgħidha, pero' ħadd m'hu qed japprezza l-valur u s-sinifikat tagħha.

Din hija l-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż flimkien mal-presidenza.

Allura dan se ninsewh?

Jew dan il-kliem tajjeb biss għall-bankijiet ta' l-universita', Onor. Tonio Borg?

U flimkien ma' dan id-diskors il-ministru kien jgħallimna wkoll li barra r- responsabbilta' ministerjali għandek ukoll ir-responsabbilta' kollettiva.

Aħna ma qgħadniex ngħidu jekk il-Ministru Austin Gatt hux qed jaħdem biżżejjed jew le fil-kabinett.

Dak x'argument hu?

L-argument tagħna huwa jekk aħniex qegħdin nieħdu attitudni tajba sabiex dan il-Parlament jiffunzjona kif suppost.

Din hija xi ħaġa marbuta wkoll mal-good governance tal-gvern, mhux ġo din il-Kamra biss imma barra minnha.

Sur President, jiena rrid nagħlaq id-diskors tiegħi b'dawn l-aħħar żewġ punti.

Din mhix mozzjoni ntiża biex nagħmlu xi witch-hunt.

Dan m'hu veru xejn, għaliex aħna m'aħniex interessati f'persuna partikolari, imma interessati biss li din il-mozzjoni tagħti lura d-dinjita' li din il-Kamra jistħoqqilha.

Illum ħadd ma jinteressah jekk kienx hemm żmien fejn din il- Kamra ma kellhiex id-dinjita' li jistħoqqilha.

Aħna qegħdin ngħixu llum u min għandu l-eta' tiegħi jinteressah il-preżent u l-futur.

It-tieni punt huwa li għandna gvern li sfortunatament qiegħed ixejjen din l-istituzzjoni u qiegħed jirrelegaha mhux għas-second division imma anke għat-third u għal fourth division.

L-Onor.

Joe Brincat qalilna dalgħodu li din l-attitudi hija simili għall-ideoloġija faxxista.

Madankollu, biex inpoġġuha aktar fil- perspettiva tal-lum, din hija ideoloġija li tixbaħ lil dik tat-Taliban.

Qegħdin nagħmlu bħall-gvern tat-Taliban, diskussjoni xejn, kollox fatt kompjut u dejjem isir dak li jgħid ta' fuq.

Għalhekk ningħaqad flimkien ma' sħabi u nikkundanna d-dikjarazzjoni li saret mill-ministru u fFl-istess ħin nirringrazzja lill-Ministru Austin Gatt talli bl-attitudni tiegħu qiegħed iwassal lil ħafna persuni sabiex jitbiegħdu mill-partit Nazzjonalista u jersqu aktar lejn il-partit Laburista, partit moderat u demokratiku.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, il-mozzjoni mressqa mill-oppożizzjoni għandha l-motivazzjoni tagħha f'indirizz li sar waqt dibattitu.

Jien mhux se nidħol fil-kuntest li fih saret din id-dikjarazzjoni, pero' żgur li minnha jemanu żewġ punti kardinali li fis-sekwenza li se nipproponihom jagħtu tifsira lil dak li aħna nemmnu fih u li nipprattikaw.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn il-kompożizzjoni demokratika ta' dan il-Parlament u ta' l- istituzzjonijiet demokratiċi kollha fejn għandek gvern li jkun elett b'maġġoranza, hemm min jinterpretah bħala d-dittatura tal-maġġoranza.

Jiġifieri l-maġġoranza timbotta u timponi dak li jidhrilha hi bħala tajjeb jew ħażin.

Fir-realta' hawn Malta għandna gvern li għandu maġġoranza ta' ħamsa.

Din hija xi ħaġa reali, pero' fit-teorija, għalkemm il-gvern għandu l- maġġoranza, bl-ebda mod ma jista' jinjora l-proċedura u l-liġijiet li jirregolaw u jiddetta fuq l-istess maġġoranza.

Huwa proprju dan l-argument li joħroġ minn dikjarazzjoni li saret minn esponent tal-gvern.

Dan qiegħed ngħidu għaliex kwalunkwe membru, segretarju parlamentari u ministru li jifforma parti mill-gvern qiegħed jirrappreżenta lill-istess gvern.

Kull individwu huwa parti minn grupp kollettiv u allura hawnhekk għandna l- opportunita' li neżaminaw fil-prattika l-attitudni tal-gvern b'mod ġenerali.

U għalhekk mid-dikjarazzjoni tal-ministru joħorġu ż-żewġ punti li semmejt, jiġifieri li l-gvern, għax għandu maġġoranza ta' ħamsa, jista' prattikament jagħmel li jrid u kważi kważi l-Parlament jsir biss rubber stamp.

Min-naħa l-oħra, huwa żbaljat li ssir tali assunzjoni għaliex żgħira kemm hi żgħira l-oppożizzjoni, il-gvern għandu d-dmir li jismagħha u li jagħti kasha.

Dan irid jagħmlu bil-għan li tiġi pprattikata d- demokrazija u li jiġu ssalvagwardati d-drittijiet tal-minoranza.

Huwa proprju għalhekk li s-sistema demokratika tagħna hija mibnija fuq tliet kolonni prinċipali, li huma l-Parlament, l-esekuttiv u l-ġudikatura, sistema fejn wieħed jikkontrolla lill-ieħor u sistema kif tiġi salvagwardata l-istess demokrazija u l-istess drittijiet taċ-ċittadin.

Jekk ma jkollokx ġudikatura b'saħħitha l-gvern jagħmel li jrid.

Jekk ma jkollokx esekuttiv b'saħħtu, sew il-ġudikatura u sew il-Parlament jagħmlu li jridu.

U huwa għalhekk li għandek l- indipendenza ta' dawn it-tliet pilastri.

Fir-realta' hawn Malta għandna l- isfortuna li l-esekuttiv u l-gvern huma biċċa waħda, li huma sinonimi ma' xulxin u li ma tantx hemm distakk bejniethom.

Għalhekk forsi ma narawx dak id-distakk bejn it-tlieta imma narawh bejn il-ġudikatura u l-Parlament.

Allura tidher akbar l-importanza li tiġi diskussa hawnhekk kwalunkwe proposta, mozzjoni jew ħsieb li jkollu l-gvern ħalli huwa jkun jista' jindirizza l-kritika li tista'ssir.

Sur President, qegħdin naraw kif il-Parlament jista' jiġi ridott għal rubber stamp fil-veru sens tal-kelma għaliex dak li jrid il-gvern jibqa' għaddej mingħajr kważi kważi m'għandu għalfejn jiġi jiddiskutih fil- Parlament.

Din l-attitudni ma tirriflettix ruħha biss f'sempliċement dikjarazzjoni li saret minn ministru imma tirrifletti ruħha anke fi kwestjonijiet li għandna bħalissa.

Ejjew nieħdu, per eżempju, il-każ ta' l- estensjoni ta' l-artijiet għall-iżvilupp.

Bħalissa għandna diskussjoni sħiħa fuq din il-kwestjoni u kulħadd huwa kontra l-gvern għaliex ħadd ma jrid li l-boundaries jiġu estiżi.

Madankollu l-gvern jiġi jaqa' u jqum sew minn dak li qed tgħid l-oppożizzjoni u sew minn dak li qed jgħidu n-nies in ġenerali u donnu li se jibqa' għaddej b'dak li jrid jagħmel.

Il-gvern iddeċieda hekk u allura hekk jagħmel.

Din hija xi ħaġa li turi kemm il- gvern qiegħed juri disrispett lejn il-Parlament.

Hemm ukoll il-kwestjoni tat-tariffi tal-qorti.

Hemmhekk ukoll insibu protesti kbar għaliex hemm persuni li qegħdin jitilfu d-drittijiet tagħhom fil-qrati minħabba t-tariffi esorbitanti li għandna.

Fuq dawn it-tariffi tkellem il-poplu u anke l-oppożizzjoni għamlet il-kritika tagħha.

Madankollu l-gvern baqa' għaddej, impona dawn it-tariffi u l-konsegwenzi diġa' qegħdin narawhom.

Hemm il-kwestjoni tas-separazzjonijiet fejn tidħol is-sekond' awla.

Min-naħa tagħna ilna nikkritikaw u saret kritika wkoll kemm mill-kamra ta' l-avukati u kemm mill-istess avukati direttament lejn il-ministru, imma dan min-naħa tiegħu ma tax kas tagħhom.

Hemm ukoll il- qasam tas-self-employed.

Ilna nisimgħu bit-tgergir ta' min qiegħed f'dan il-qasam li kollha qed jgħidu kif inhuma mgħaffġin bit-toqol tat-taxxi u bil-mod arroganti li ċerti dipartimenti, bħat-tax compliance unit, qed jittrattaw mas- self- employed.

L-organizzazzjonijiet ċivili ilhom jiġbdu l-attenzjoni tal- gvern, imma safrattant dan jibqa' jinjora kollox u lil kulħadd.

Din l- attitudni ilha tiġi prattikata u issa daħlet ukoll fil-Parlament.

U meta gvern jibda jirraġuna b'dan il-mod, wieħed ikollu jibda jistaqsi jekk għadniex f'demokrazija jew inkella bdejniex xi dittatorjat żgħir.

Mhux billi nikkritikaw u nsemmu l-imgħoddi u hawnhekk naqbel ma' dak li qal l- Onor. Chris Cardona qabli.

Jien ilħaqt xi ftit minn dak il-perijodu, biss min ġie warajja ma jiftakrux u għalih dak huwa sempliċement kliem fieragħ.

Issa jien ngħid b'wiċċi minn quddiem u mingħajr ma niddejjaq xejn li jien soċjalist, kburi li soċjalist u kburi biż-żmenijiet ta' qabel l-1987, għaliex kien dak il-gvern li liċ- ċittadin Malti tah dar fejn jista' jogħqod.

Kien hemm problemi kbar fejn jidħlu d-djar u l-gvern ta' dak iż-żmien ipprovda d-djar.

Illum il-ġurnata x'għandna?

Tmur fejn tmur, dejjem issib l-istess karba, jiġifieri kemm qiegħed ikollna prezzijiet eżorbitanti tad-djar.

Tiddiskuti dan l-argument ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar, u din tgħidlek li ma nistgħux ngħollu l-bini 'l fuq.

Li nieħdu mir-raba' verġni ma jimpurtax, imma li ngħollu 'l fuq ma nistgħux!

Dak iż-żmien lanqas ma kellna l- problema tal-mediċini bħalma għandna llum, fejn il-prezzijiet saru xi ħaġa fenomenali.

Mhux hekk biss, għaliex fejn suppost li l-mediċini jingħataw b'xejn lil dawk li kienu ġabu lil dan il-pajjiż fuq saqajh u li llum huma pensjonanti, dawn l-istess nies qiegħed ikollhom joqogħdu jistennew għal ħinijiet twal fil-kjuwijiet sabiex jittallbu l-mediċini.

Għandna l-kwestjoni ta' l- edukazzjoni.

Kien gvern soċjalista ta' qabel l-1987 il-pijunier fil-qasam ta' l-edukazzjoni u fil-qasam tax-xogħol.

Illum in-nuqqas ta' xogħol sar pjaga aktar mit-taxxa.

Qabel konna ngħidu li l-bolla balla, imma llum ix- xogħol sar problema ħafna akbar.

Fil-fatt il-lum stess ħarġu ċifri uffiċjali li juru li n-numru ta' nies qegħda reġa' żdied.

Għandna wkoll il- kwestjoni ta' l-isptarijiet.

Gvern Soċjalista kien għamel l-isptar b'xejn, mediċini b'xejn u kura b'xejn.

Lanqas kien hemm il-kjuwijiet li qiegħed ikollna llum.

Bħalissa biex tagħmel sempliċi intervent għandek tliet snin tistenna.

Allura jiena kburi li nappartjeni lill-kamp soċjalista.

Imma ħalli issa

nerġa' niġi għall-punt li bdejt bih, Sur President.

Il-fatt li l-Parlament qiegħed jiġi njorat u qiegħed iservi biss ta' rubber stamp qiegħed jirriżulta wkoll f'attakk kontra l-istess qrati.

Kif diġa' għedt aktar qabel, il-qorti hija istituzzjoni li tissalvagwarda l-istess demokrazija u l-qrati huma indikatur ta' jekk aħniex demokratiċi jew le.

Issa fl-opinjoni tiegħi l-qorti qiegħda tiġi mwarrba fil-ġenb.

Qiegħed isir minn kollox mill-amministrazzjoni preżenti sabiex il-qorti kemm jista' jkun tiġi żvestita mill-poteri tagħha li tissorvelja l-andament tal-gvern.

Kif qiegħed jiġri dan?

L-ewwel bdejna bit-tribunali ż-żgħar, fejn kien hemm kritika fil-konfront tagħhom.

Hawnhekk mhux qed nirriferi għas-sistema, għaliex jekk ikollok small claims f'dak l-ammont nifimha, imma li tpoġġi bħala ġudikant avukat prattikanti naħseb li hija xi ħaġa li timmina l- element tal-ġustizzja.

Mela filgħodu nipprattika ta' avukat sabiex niddefendi kawża u filgħaxija nagħmilha ta' ġudikant fuq kawża oħra, fejn kapaċi nkun qiegħed niġġudika lill-istess klijent li għada pitgħada se nkun qiegħed fl-uffiċċju tiegħu sabiex jagħtini x-xogħol.

Naħseb li dan huwa każ ċar ta' kif tista' tiġi mminata l-ġustizzja.

Madankollu dak ma kienx biżżejjed għax issa ħloqna l-arbitraġġi, xi ħaġa aktar informali u perikoluża għaliex issa qiegħed ikun hemm ċerti mħallfin li qed jirriferu l-kawżi miċ-ċivil għall-arbitraġġ.

Inħoss li dan huwa mod sempliċi ta' kif tnaqqas min-numru li jkollok fuq il-lista tiegħek, pero' huwa wkoll mod mill-aktar ċar ta' kif qiegħda tiġi mminata l-ġustizzja.

Għandna wkoll il-kwestjoni tat-tribunali lokali, fejn iddipenalizzajna ħafna minn dawk li qabel kienu meqjusin bħala reati u ġibniehom inqas gravi sabiex inkunu nistgħu nitfgħuhom fil-kunsilli lokali.

Madankollu wieħed jibda jistaqsi għalfejn dawn il-każi tfajniehom fit-tribunal tal-kunsilli lokali.

U r-risposta hija sempliċi.

Irrendejna dak li qabel kien mezz ta' korrezzjoni għall-poplu f'jackpot.

Fil-fatt illum għandna s-sistema tal-wardens, li hija mmexxija minn kumpannija privata, li qegħdin jiġbru l-eluf tal-liri miċ-ċitazzjonijiet.

Dan nistgħu narawh ukoll mill-ilmenti li jidhru fil-gazzetti lokali ta' kuljum fejn naqraw fuq il-mod arroganti ta' kif joħorġu ċ-ċitazzjonijiet.

Kulħadd igerger minn din is-sistema, imma l-aqwa li l-ispekolatur qiegħed jagħmel dawk l-ammonti ta' liri!

Dan m'huwiex il-mod ta' kif issir il- ġustizzja u jkun aktar ġust li kieku dawk il-flejjes li qed jinġabru jerġgħu jiġu wżati mill-istess soċjeta', kif suppost jiġri, għall- benefiċċju ta' l-istess ċittadin.

Hemm imbagħad il-konfużjoni bejn il- leġislattiv, il-gvern u l-partit.

M'għadhiex tidher distinzjoni bejn il- gvern per se, bejn il-leġislattiv per se u bejn il-partit per se.

Kważi kważi illum għandek il-partit li qiegħed jiġi mmexxi min-nies li ma jifformawx il-partit.

U min jiltaqa' man-nies jisma' dawn l-ilmenti.

Illum għandna kritika kbira fuq il-fatt li għandna erbgħa, ħamsa, sitt negozjanti u kuntratturi kbar li ħatfu l-pajjiż kollu.

Issib saħansitra min jgħidlek li dawn in-nies kulma jonqoshom jieħdu hija ċ-ċavetta ta' Kastilja, għaliex li jridu huma jagħmlu.

Dan il-kliem qiegħed jingħad bir- raġun kollu, għaliex jekk ikolli kumpannija żgħira tal-kostruzzjoni u nħaddem barrani miegħi, mill-ewwel tara ta' l-ETC ġejjin jagħmlu karnival bija, mentri għandek ċerti kuntratturi u l-gvern innifsu li qegħdin jimpjegaw il-barranin magħhom u qisu mhu qed jiġri xejn!

Lil dawn in-nies ħadd ma jkellimhom, u allura tibda tinduna li veru għandhom ċerta protezzjoni.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-ġustizzja soċjali.

Fejn qiegħda l- kuxjenza soċjali li tant kien jgħajjat biha l-gvern bejn l-1996 u l-1998?

Il-gvern tilef ir-rotta u għemilu m'għadux jirrifletti dak li fuqu ġie elett.

Fl-aħħarnett għandna t-tielet pilastru, li huwa l-Parlament.

Baqgħalna aktar bżonnu jew le?

Il-konfużjoni issa kibret iżjed bejn il-Parlament u l- kunsilli lokali u fl-opinjoni tiegħi wieħed minn dawn it-tnejn sar żejjed.

Fejn qabel kont tagħmel mistoqsija parlamentari u tkun taf l-andament ta' ċerti dipartimenti, illum m'aħniex ningħataw risposta għaliex jgħidulek li l-materja taqa' taħt il-kompetenza tal-kunsill lokali.

Min-naħa l-oħra meta tikteb lill-kunsill għall-informazzjoni meħtieġa xorta waħda tibqa' mhux sodisfatt.

Fil-fatt, jekk inħarsu lejn il-minuti tal-kunsilli lokali ssib biss minn perpura sa tnejn, għaliex kollox fil-magħluq.

Allura x'funzjoni baqagħlu l-Parlament?

Sur President, nixtieq insemmi l-aħħar kwestjoni fuq tema aktar ġenerali, jiġifieri l-kwestjoni dwar kemm il-gvern iżomm ma' dak li jwiegħed, u hawnhekk qiegħed nirriferi speċifikament għall-kwestjoni tal-kaċċa u l- insib.

Dak iż-żmien, fil-furja tar-referendum dwar l-Unjoni Ewropea, il- gvern tgħidx kemm wiegħed lid-dilettanti kollha li mhux se jmissilhom in- namra tagħhom.

Madankollu, meta l-gvern ħa dak li ried u rebaħ r- referendum, reġa' lura minn kliemu u llum il-ġurnata milli għedna m'hemm xejn!

Allura hekk sewwa?

Hekk għandhom jimxu l-affarijiet?

Sfortunatament il-partit fil-gvern tilef il-forma tiegħu, mhu qiegħed jirrispetta d-drittijiet ta' ħadd u qed jagħmel biss dak li jfettillu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Akar rimarki?

L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, filwaqt li qgħadt insegwi dan id- dibattitu bdejt nistaqsi lili nnifsi x'qegħdin nagħmlu hawnhekk.

Bdejt niftakar fil-każ ta' Galileo meta kien ażżarda jgħid li d-dinja ddur max- xemx u mhux bil-kontra.

U talli qal dak il-kliem, is-santi padri ta' dak iż-żmien, Ii mingħalihom dak li tgħid il-Bibbja għandu jittieħed ad litteram, ipproċessawh u għaddewh minn martirju kbir.

Illum donnu qegħdin hawnhekk għaliex l-Onor.

Austin Gatt qisu skopra li 35 huwa akbar minn 30!

Hawnhekk il-ministru tal-gvern għamel negozjati, kif inhuwa fid-dmir li jagħmel u fl-assessment tiegħu seta' jistma li peress li l-gvern għandu 35 vot, allura jista' joqgħod fuqhom.

Dan għaliex ikun għadda mill-proċessi normali li jgħaddu affarijiet bħal dawn fi ħdan l-organi kollha li jkollhom jgħaddu.

Il-ministru qal lil dawk li qed jinnegozja magħhom li se jiffirma, pero' bil-proviso - jiġifieri jiddependi - li jkollu l-approvazzjoni tal- Parlament.

Fil-fatt, fid-dokumenti kollha li l-Onor.

Gatt qiegħed fuq il- mejda tal-Kamra u li kulħadd seta' jagħmel użu minnhom kien jidher ċar li l- ministru kkondizzjona d-deċiżjonijiet u l-għemil tiegħu għall-aħħar deċiżjoni ta' dan il-Parlament.

Madankollu huwa ħass li dan il-Parlament kien se jaqbel ma' dak li se jipproponi għaliex din in-naħa għandha 35 vot mentri n-naħa l-oħra għandha 30.

Allura minħabba li l-ministru assuma din il-ħaġa għandna noqogħdu ġurnata sħiħa niddiskutu l-għemil ta' l-Onor.

Austin Gatt?

Fl-opinjoni tiegħi din hija xi ħaġa li jagħmilha kull ministru tal-gvern meta jkun qiegħed jieħu ċerti deċiżjonijiet.

Allura għalfejn dan il-kjass kollu?

Allura bilfors nibda nistaqsi lili nnifsi fejn huma l-prioritajiet ta' dan il-Parlament, Sur President.

Jiena smajt lid-deputati min-naħa ta' l-oppożizzjoni jitkellmu fuq il- Parlament u kien hemm min għadu żgħir ħafna li pprova jfakkarna ftit fil- passat tal-Parlament u qalilna li qabel ma kienx dak li huwa llum.

Veru li l-Parlament ma kienx dak li huwa llum u dan jistgħu jikkonfermawh diversi membri.

Staqsu lill-George Bonello du Puis b'żewġ sinniet nieqsa minn quddiem ħalli jgħidilkom kemm l-affarijiet fil-Parlament ma kenux bħal-lum!

Staqsu wkoll lil min kien jissawwat f'dan il-Parlament ħalli jgħidulkom xi żmenijiet kienu!

Meta n-naħa l-oħra kienu fuq din in-naħa u kellhom il- maġġoranza, kienu jaħsbu li jistgħu jagħmlu li jridu bid-drittijiet tagħna.

Staqsihom ħalli jgħidulkom x'tip ta' Parlament kellna dak iż- żmien!

Imbagħad neħduha bi kbira għaliex il-Ministru Austin Gatt ħassu komdu li 35 jaqilbuha lil 30 meta jiġu biex jivvotaw.

L-oppożizzjoni ġiet tgħidilna li għandna nirrispettawh lil dan il-parlament.

Issa minn dak li qrajt fid-dokumentazzjoni li tqiegħdet fuq il-mejda tal-Kamra, minn dak li smajt fid-dibattitu u mir-risposta parlamentari famuża li qanqlet dan il- pogrom kollu, jidher li l-Onor.

Austin Gatt qatt ma wera diżrispett lejn il- parlament.

Dan għaliex dejjem issottometta u kkondizzjona d-deċiżjoni li se jieħu f'dan il-parlament.

Naħseb li r-rispett għal dan il-Parlament għandna nuruh ilkoll kemm aħna.

Għandna nuruh l-ewwelnett billi ma noqogħdux nitilfu u ntellfu l-ħin tal- Parlament f'ħafna diskorsi ripetuti, mġebbdin u mtawlin tant li jdejqu lil kulħadd.

Hekk għandna nuru rispett lill-Parlament u forsi għandna nieħdu lezzjoni minn parlamenti oħra barranin fejn diskorsi ma jdumux aktar minn ħames minuti.

F'dan il-Parlament għandna nirregolaw ruħna għal diskorsi ta' sustanza u ta' ideat li jwasslu lil dan il-pajjiż x'imkien.

Jekk wieħed jaqra d-dibattiti li saru matul dawn l-aħħar 20 sena - dalwaqt nagħlaq 20 sena f'dan il-Parlament - naħseb li jiddejjaq, għaliex se jsib dejjem l-istess affarijiet li dejjem jingħadu seduta wara oħra.

Nuru r- rispett tagħna lejn dan il-Parlament meta ma ninqdewx bl-immunita' li jagħtina l-Parlament sabiex inċappsu lil dak u lill-ieħor b'affarijiet ivvintati.

Imbagħad għaliex ma nkunux kapaċi nissostanzjawhom jew ma nkunux kapaċi nerfgħu r-responsabbilta' ta' dak li nkunu qegħdin ngħidu, niġu hawnhekk nirrepetu l-istess kliem ħalli nċappsu lin-nies.

Inkunu qegħdin nuru r-rispett lejn il-Parlament billi meta nitkellmu, nitkellmu bis-sustanza, ngħidu l-verita' u nkunu responsabbli għal dak kollu li ngħidu.

Tafu kemm huwa faċli li xi ħadd li għandu x'jirbaħ u x'jiggwadanja jiġi jfesfsilna f'widnejna ħafna affarijiet u aħna, mingħajr ma noqogħdu niċċekkjaw x'qiegħed jgħidilna, niġu nirrepetuhom f'din il- Kamra!

Kemm huwa faċli!

Faċli ħafna, imma hija wkoll xi ħaġa irresponsabbli u ma nkunux qegħdin nagħmlu ġid la lil dan il-Parlament u lanqas lill-pajjiż.

Ħalli nsemmi wkoll eżempju żgħir li seħħ dalgħodu.

Dalgħodu l-Onor.

Charles Mangion semma l-Forti Chambray u qal li aħna tajnieh b'kera ta' Lm10,000.

Din mhi xejn ħlief gidba u min jgħid hekk ikun qiegħed jigdeb.

Huwa minnu li l-kuntratt li kien sar fuq Chambray kien kuntratt ta' Lm10,000 kera, pero` il-gvern kellu jieħu wkoll nofs il- profitt li kellu jsir mill-proġett ta' Chambray.

Mela ara x'kien jaqla' l- gvern li kieku dak il-proġett ġie fis-seħħ!

Dak kien il-kuntratt.

Meta l- partit Laburista jiġi hawnhekk u jgħid nofs verita', ma jkunx qiegħed jirrispetta lill-Parlament.

Meta nitkellmu fuq ir-rispett lejn il- Parlament inkunu qegħdin nitkellmu fuq il-bżonn li ngħidu dak li huwa ta' sustanza, li nitkellmu dwar dawk li huma l-ideat u l-viżjoni għal pajjiżna.

Nitkellmu fejn dan il-pajjiż irridu neħduh, nikkritikaw fejn hemm bżonn nikkritikaw, imma mingħajr ebda disrispett uman u ngħidu s-sewwa u l- verita'.

X'ħin kont ġej hawnhekk qgħadt insegwi d-dibattitu mill-karrozza u mbagħad komplejt insewgwih minn din il-Kamra.

U tibda tisma' l-istess diskors u d- dibattitu jiġġebbed fuq kwalunkwe suġġett.

Dan juri n-nuqqas ta' dixxiplina li hawn f'dan il-Parlament.

Aqraw ftit dak li jingħad!

Nixtieq li l- ġurnalisti wkoll jieħdu xi ftit ta' l-interess f'dak li jingħad hawn ġew, imma lil dawn lanqas biss tarahom b'nemes!

Kulħadd fl-uffiċċju jew id-dar, forsi jisma' xi biċċa 'l hawn u 'l hinn ħalli jieħu xi ftit tan-noti, imbagħad jirrapporta dak li jidhirlu hu.

Issa li kieku wieħed jagħsar id- dibattitu li kellna llum, kemm minnu jsib li huwa fuq il-mozzjoni mressqa mill-oppożizzjoni?

Kemm mid-diskors spiċċa jinfetaħ ma' l-erbat irjieħ tad- dinja?

Allura din hija s-serjeta' ta' dan il-Parlament?

Għadna kif smajna lill-Onor.

Joseph Sammut jitkellem fuq il-qrati u fuq bosta affarijiet oħra.

Jekk irridu li ndaħħlu s-serjeta' f'dan il-Parlament hemm bżonn li ma nqisux lil din il-Kamra bħala mezz ta' kif niġu ngħaddu ż-żmien, jew inkella xi post fejn niġu ngħidu xi ħaġa, tkun xi tkun, fuq liema suġġett ikun.

Jekk inkunu ffukati aktar, inkunu nistgħu nagħmlu ħafna aktar ġid lil dan il-pajjiż għaliex inkunu nistgħu niżviluppaw ħafna iktar ideat ta' kif dan il-pajjiż jista' jimxi 'l quddiem.

Inkunu

nistgħu nwasslu ħafna aħjar dak li qed iħoss il-poplu, li wara kollox aħna qegħdin hawnhekk biex nirrapreżentawh.

Meta l-poplu vvotalna biex inkunu f'dan il-Parlament, ma vvotax bħalma ma jsir f'xi beauty contest, għaliex lili żgur ma kienux itellgħuni.

In-nies ivvotawlna għall-ħsebijiet tagħna u sabiex aħna nressqu dak li qed iħossu u dak li jridu huma f'dan il- Parlament.

Jekk qed niddiskutu l-Parlament, allura rridu niddiskutu l- Parlament u rridu nagħmluh b'lealta' lejn il-poplu li tellagħna hawnhekk.

Il-poplu ma tellagħniex sabiex noqogħdu nintgħoġbu wieħed ma' l-ieħor u lanqas biex noqogħdu nqattgħu lil xulxin qisna qegħdin f'xi arena tal- gladjaturi.

Il-poplu tellagħna f'din il-Kamra sabiex inkunu serji, sabiex inwasslu dak li qiegħed iħoss il-poplu u sabiex nippruvaw inġibu 'l quddiem dak li l-poplu jixtieq.

U x'jixtieq il-poplu?

Ma nemminx li l-poplu jixtieq parlamentari jgħajtu u aggressivi f'din il-Kamra ħalli n-nies joqogħdu jgħidu: Marelli, marelli dak kemm qed jagħtihom!

Dak iż-żmien tan- nanniet għadda.

Irridu parlamentari li jafu jaħsbu u li għandhom l- esperjenza ta' kif il-problemi li jiffaċċa l-pajjiż minn żmien għal żmien ikunu jafu jsolvuhom.

Dawn il-problemi ma noħolquhomx aħna imma jinħolqu minn ħafna ċirkostanzi oħrajn.

Ħafna drabi jonħolqu 'il bogħod minna u mbagħad jiġu fuqna ħabta u sabta.

Per eżempju, tfeġġ il-bird flu fiċ-Ċina.

Li kieku din kellha tivvampja, ara x'jiġri mis-settur turistiku li għandna f'pajjiżna!

Ara xi problemi jkollna niffaċċaw.

Ilna ħafna nsemmu l-problema taż-żejt u għalkemm hawn min jgħid li ż-żieda fil-prezz taż-żejt m'hijiex problema, ma jkunx serju.

Din hija problema reali u li qed ikollha tiffaċċaha d-dinja kollha.

Għalhekk irridu naraw x'inhu jiġri fid-dinja, irridu nħarsu lejn il-fatturi kollha tal-produzzjoni globali li qegħdin jixxiftjaw minħabba l-konsum akbar ta' materja prima globali minħabba l-iżviluppi kbar li qed isiru f'ekonomiji li qabel kienu mejta u li issa qegħdin iqumu fuq tagħhom.

Ladarba dawn il-pajjiżi qamu mill-mewt, iridu jieklu mill-materja prima li hawn fid-dinja ħalli jkunu jistgħu joħolqu l-enerġja għall-ekonomija tagħhom.

Naturalment dan qiegħed jirriżulta f'ħafna żidiet qawwija fil- prezzijiet ta' ħafna prodotti u servizzi fil-pajjiż.

Dawn huma problemi reali li qiegħed jiffaċċja l-pajjiż, u l-poplu jridna niddiskutu dawn il- problemi u mhux niġu naħlu ġurnata biex niddiskutu l-fatt li l-Onor.

Gatt għamel xi

skoperta kbira meta qal li 35 huma aktar minn 30!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, illum inħossni ppreokkupat ħafna aktar minn qatt qabel.

Ilni għal din l-aħħar sena nħambaq li f'dan il-Parlament hawn kriżi serja li qed taffettwa d-demokrazija parlamentari u li b'mod indirett qiegħda taffettwa wkoll id-demokrazija tal-pajjiż.

Kienu bosta l- interventi tiegħi sabiex niġbed l-attenzjoni tas-Sedja u tal-Kamra.

Diversi drabi ġbidt l-attenzjoni dwar kif il-mistoqsijiet parlamentari mhumiex qegħdin jiġu mwieġba u li mhux qed tingħata l-informazzjoni mitluba u li l-ministri qegħdin jaħarbu milli jirrispondu l-mistoqsijiet li nagħmlulhom.

Qed ikollna każi fejn ministru jgħid mod u ministru ieħor jgħid mod ieħor, xi ħaġa li ġrat kemm-il darba.

Il-verita' hi li l-ħin tal-mistoqsijiet huwa ħin ta' skrutinju fuq l-operat tal-gvern, imma dak il-ħin qiegħed jiġi mċaħħad lilna u qed ikun kontinwament imminat.

Dak il-ħin qiegħed jiġi mminat anke bis-sistema ta' kif qegħdin isiru l- mistoqsijiet supplimentari, fejn iqum xi ħadd mill-bank ta' wara fuq in- naħa tal-gvern li jagħmel mistoqsija supplimentari, ħalli min ikun qiegħed jirrispondi jaqbad ma' xi ħaġa oħra, jibqa' sejjer jieħu l-ħin kollu disponibbli u ma jħalli l-ebda ħin għal mistoqsijiet oħra min-naħa tagħna.

Allura kif nistgħu aħna nagħmlu xogħolna u niskrutinaw ix-xogħol tal-gvern jekk qed jisirqulna l-ħin tagħna.

U xi ngħidu għad-dibattiti li jsiru f'din il-Kamra?

Isiru proposti min-naħa ta' l-oppożizzjoni u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Niftaħru tant bil-kumitati u kemm saru laqgħat tal-kumitati!

Morru isimgħu x'jingħad fil-kumitati!

Morru araw b'għajnejkom ħalli taraw kemm ikun hemm deputati jonħru waqt il-laqgħat!

L-istess ħaġa fil-kumitati ta' skrutinju, fejn l-affarijiet inkunu diġa' għaddejniehom u qbilna magħhom u ma nafx għalfejn nerġgħu ngħadduhom u xorta waħda ħadd ma jkun jaf xejn.

Dan huwa l-mod serju ta' kif jimxu l-affarijiet fil-Parlament tagħna għax tiġi hawnhekk u ssibu vojt!

Imbagħad għaliex niġbed l- attenzjoni u niġġieled għad-dritt tiegħi, billi nuża l-arma demokratika tal- quorum, jippruvaw jikkuljunawni u jgħidu li qed inħarbat l-affarijiet.

Dan li jiġri fil-Parlament, bil-partit Nazzjonalista mingħalih jiddefendi ruħu billi jgħid li m'hawnx oppożizzjoni, mentri fl-1996, meta huma kienu fl-oppożizzjoni, kien joħroġ l-Onor.

Ċensu Galea - dak iż-żmien hu kien il- whip tal-partit tagħhom - jgħid li hija responsabbilta' tal-gvern li jkollu quorum.

Issa għax qegħdin huma fil-gvern iridu jagħmlu bil-kontra u jridu li l-oppożizzjoni żżomm hi l-quorum.

Il-membri tal-gvern tkażaw għaliex jien għajjat għaxar quorums meta huma kienu għajtu 13-il quorum f'seduta waħda.

U tafu fuqiex?

Fuq banalitajiet!

Forsi m'hijiex xi ħaġa serja li jiena niġbed l-attenzjoni tas-Sedja minħabba li ma jkunx hawn biżżejjed membri?

Kien l-ex prim ministru tagħhom stess li kien għajjat quorum minħabba li ma kienx hawn membri f'din il-Kamra.

Imbagħad joqogħdu jitkażaw għaliex nagħmel l-istess ħaġa jien, meta wara kollox nagħmlu fl- interess tad-demokrazija.

Jien niġi f'din il-Kamra sabiex insemmi l- ħneżrijiet li jkunu qegħdin isiru u nitkellem b'responsabbilta'.

Eżempju ċar hu dak ta' meta semmejt il-każ tal-frame-up li kien sar fil- MEPA u li mbagħad ħarġu jakkużaw lili talli għedt li kien l-ieħor li għamel frame-up u mhux dak li qed jiġi akkużat.

Imbagħad immorru l-qorti u jirriżulta dak li kont għedt jien!

Irriżulta wkoll li kien hemm segretarju parlamentari, li llum huwa ministru, li kien mdaħħal f'din l-affari għaliex kien hu li qallu kif għandu jagħmel l-affarijiet.

Irriżulta wkoll li kien hemm falsifikazzjoni tal-pjanti.

Madankollu dawn l-affarijiet maħmuġin ħallejniehom għaddejjin!

Imma kif nistgħu nħallu dawn il-ħneżrijiet għaddejjin?

Jiddispjaċini imma jkolli ngħid ukoll li qed ikollna nuqqas serju anke min-naħa tas-Sedja.

Dan jidher ċar minħabba li hemm il- partiġġaniżmu fin-nofs u nsemmi każ speċifiku.

L-aħħar darba li ġabuni bi ksur ta' privileġġ - minkejja l-kontestazzjoni kollha li hemm, għax jien nibqa' insostni li l-affarijiet ma mxewx kif kellhom jimxu - is-Sedja ddeċidiet favur prima facie ksur ta' privileġġ.

Sfaċċatament, fil-media tal-partit Nazzjonalista, ħarġu jgħidu li s-Sedja qalet li jien ħati.

Imbagħad inressaq ksur ta' privileġġ - għall-fatt li s-Sedja stess kemm-il darba qalet li prima facie ksur ta' privileġġ ma jfissirx li dak li jkun ikun ħati - u l-iSpeaker jagħti ruling li m'hemmx ksur ta' privileġġ meta jien ressaqt ilment minħabba li fil-media tagħhom qalu li jien ħati.

Dik imparzjalita'!

X'nista' ngħid

iktar minn hekk meta jien għedt li suppost trid tgħaddi proċess, imma s- Sedja kkonfermat u aċċettat li jien diġa' ħati?

Dawn x'affarijiet huma?

Missha m'hijiex theddida serja għad-demokrazija ta' pajjiżna din!

U mhux hekk biss.

Illum it-theddida hija aktar serja għaliex il-membri tal-gvern li tkellmu injoraw totalment is-sustanza vera tat-theddida serja għad- demokrazija parlamentari.

Ħalli nibda nsemmi l-kelliema min-naħa tal-gvern li qamu jitkellmu llum.

L-Onor.

Clyde Puli qalilna li din id-diskussjoni se tagħmel ħsara lill-Parlament.

Dażgur li tagħmel ħsara lill-Parlament u se ngħid fejn hi t-theddida serja għall-Parlament.

Bilfors li ssir il-ħsara u nsemmi xi ħaġa li kien involut fiha l-istess Onor. Clyde Puli, li huwa ċ- chairman tal-kumitat għall-affarijiet soċjali.

L-istanding orders jgħidu li dak li jsir fil-kumitat huwa tal-Kamra kollha u mhux ta' individwu wieħed.

Madankollu, l-Onor.

Puli jagħmel rapport u jinjora lill-oppożizzoni u la s-Sedja u l-ebda persuna oħra mill-Parlament ma tiġbidlu l-attenzjoni li qed imur kontra r-regolamenti tal-Kamra!

Tawh il-faċilita`sabiex joħroġ barra dan id-dokument meta dak huwa tal-Kamra.

Dawn huma l-affarijiet li qegħdin jiġru fil-Parlament, imma ħadd ma jrid jagħti kas ta' xejn.

Illejla tkellem ukoll il-viċi prim ministru u qalilna li dan l-inċident qatt ma kien.

Jien ngħidlu li dan mhux inċident li qatt ma kien imma li qatt ma seħħ bħalu.

U din hija theddida serjissima għad-demokrazija parlamentari.

Biex jipprova jagħmilha tal-bravu, il-viċi prim ministru beda jgħidilna li huma tant jemmnu fid-demokrazija li kienu għamlu proposti sabiex jinbidlu l-istanding orders.

Pero` jekk irid id-dettalji nista' nispjegalu wkoll xi ħmerijiet hemm proposti min-naħa tagħhom sabiex jissalvagwardaw l-interessi tagħhom ukoll.

Jekk il-partit Nazzjonalista veru jemmen fid-demokrazija u jrid li l-affarijiet isiru sew u bi trasparenza, għalfejn ma aċċettawx il-proposta ta' l-iSpeaker sabiex il- laqgħat tal-kumitati jiġu trasmessi minn fuq il-mezzi tax-xandir?

Għalfejn ma aċċettajtux?

Cowards!

Aħna aċċettajna, mentri intom le.

Ara kieku kien hemm affarijiet li l-partit Nazzjonalista kien se jiggwadanja minnhom, hemmhekk kien jaċċetta mill-ewwel Onor. Tonio Borg.

X'ipokrezija!

Dakinhar kien imissek aċċettajt il-proposta ta' l-iSpeaker ħalli l-poplu jkun jaf x'inhu jiġri f'dan il-Parlament!

Tkellem ukoll l-Onor.

John Dalli fejn qal li biex nirrispettaw lill- Parlament, dak li jgħodd huwa s-sustanza fl-ideat kif ukoll li ngħidu s- sewwa u l-verita'.

Hekk hu!

Ejjew ngħidu l-verita' kollha fuq dak li ġara.

L-Onor.

Dalli ġab ukoll l-eżempju ta' Galileo, imma hawnhekk mhux fi żmien Galileo qegħdin iżda fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Semma ukoll id-differenza matematika bejn 30 u 35 u qalilna li dan huwa s-sugu kollu tal-kwestjoni.

Dan m'huwiex minnu.

Is-sugu tal-kwestjoni hija t-theddida serja għall-Parlament.

L-Onor.

Dalli ma jiftakarx kemm-il darba semma l- istalletti f'dahru?

Ma jiftakarx?

U allura, jekk hemm xi ħadd li forsi mhux wieħed minn dawk li tah bl-istallett, mhux bilfors li b'mod pulit se jipprova jiddefendih?

Madankollu xorta jibqa' il-fatt li l-kwestjoni kollha hija theddida serja għad-demokrazija parlamentari.

Tkellem ukoll il-Ministru Michael Frendo, fejn qal li din il-mozzjoni li għandna llum quddiemna m'għandha x'taqsam xejn mar-realta'.

Din ma neħodhiex b'sorpriża għaliex l-Onor.

Frendo qatt ma jkun fil-Parlament!

Biex jagħmilha tal-bravu qagħad jipprova jikkuljunana billi kkwota minn dak li qal qablu l-Onor.

Mario Galea u qalilna: Look who is talking now!

Forsi l-Onor.

Frendo ma jiftakarx is-slogan li "B'tal-Linja Jaqbillek"?

Look who is talking now!

Hekk ngħidlu lill-Onor.

Michael Frendo.

Kien l- Onor. Mario Galea li qal li aħna qegħdin nagħmlu s-simulations bħalma jagħmlu fil-football, madankollu jiena ngħidlu li s-simulations isiru mill- partit Nazzjonalista.

Tafu kif isiru s-simulations?

Kellna ex-prim ministru li kien jgħid li jaf min qatel lil Raymond Caruana u lil Karen Grech, pero' finalment bqajna fejn konna.

Dik simulation, għaliex kienu waslu l-elezzjonijiet!

Nużawhom għall-gwadann politiku u xejn aktar!

Tafu fejn hi s-simultation?

Is-simulation qiegħda meta ssemmiet persuna li kienet f'Tal-Barrani, fejn din il-persuna, li kienet kontra l-partit Laburista, qalu li saret qaddis.

Daħal il-knisja u ġiegħluh jippriedka wkoll!

X'ġara mbagħad?

Irriżulta li kien hemm inċident fejn din il-persuna tilfet ħajjitha.

Din il-persuna kienet marret mal-partit Nazzjonalista meta aħna konna fil-gvern bejn l- 1996 u l-1998.

Il-vilta` hi li meta ġara l-inċident fejn din il-persuna tilfet ħajjitha, ippruvaw jakkużawna li konna aħna li għamilna xi frame-up.

Jien li kont responsabbli, there and then tlabt inkjesta u ħallejt lin- Nazzjonalisti stess jagħmluha.

Ridt li l-verita`

toħroġ u rriżulta li ma kien hemm l-ebda frame-up, imma min kien qal li din il-persuna saret qaddis ipprova jaħbi l-affarijiet sabiex jgħatti xturu.

Dawn huma s-simulations.

Simulation oħra saret qabel l-elezzjoni fejn l-ex-prim ministru mar fuq it- televiżjoni jakkuża lill-Onor.

Alfred Sant li ma kienx daħħallu lil ibnu l- universita'.

U l-vilta' hi li wara dan kollu, jiġi f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u jagħtuh il-vot sabiex ikun fl-ogħla kariga.

Allura dik m'hijiex tal-mistħija u ta' theddida għad-demokrazija?

Tkellem ukoll il-Ministru Francis Zammit Dimech li qal li aħna ħloqna ħlejqa, imbagħad qagħad jitkellem fuq kemm l-affarijiet mexjin sew taħt il-gvern Nazzjonalista.

Allura aħna ħloqna ħlejqa?

Jien aktar naħseb li huma ħolqu ħlejqa.

Intom għedtu li t-turiżmu sejjer tajjeb u mbagħad min qiegħed fit- turiżmu talab lill-gvern Nazzjonalista sabiex itajjar lill-ministru min- nofs!

Kif tista' tifimhom dawn l-affarijiet?

Tkellem ukoll l-Onor.

David Agius li qal li fuq għaxar kelmiet qegħdin naħlu għaxar sigħat.

Is-sabiħa hi li ġie hu wkoll sabiex jieħu sehem fil- ħela tal-ħin!

Qalilna li qed inqajmu dan l-għagħa kollu fuq għaxar kelmiet.

Imma skużi, anke fuq kelma waħda tista' tqajjem għagħa, skond xi tkun il- kelma li tingħad u xi tfisser!

Għalhekk l-Onor.

Agius jew ma jridx jifhem, jew inkella ma fehemx xi tfisser din it-theddida serja lejn il-Parlament.

Qalilna wkoll li hemm barra ħadd mhu qed jitkellem fuq il-mozzjoni.

Pero' ma qalilniex li hemm barra n-nies qegħdin jitkellmu fuq is-surcharge tad- dawl u l-ilma, fuq li m'hawnx impiegi, fuq kif l-anzjani mhux isibu l- pilloli meħtieġa għalihom u fuq il-waiting lists twal fl-isptar u fuq il- klandestini.

Sadanittant in-naħa tal-gvern jibqgħu jgħidu kollox miexi sew u milli jidher anke l-Onor.

David Agius qiegħed jgħix f'dinja oħra, Sur President.

Tkellem ukoll il-Ministru Louis Galea u qalilna li qegħdin nagħmlu għaxar sigħat teatrin.

Ma jafx li anke hu ħa sehem f'dan it-teatrin, sabiħa din!

Kif jista' ikun li nemmen lill-Onor.

Galea meta jibda jgħid li huma qrib il-poplu u li m'humiex arroganti.

Qalilna wkoll li dak li qal il-Ministru Gatt ma jammontax għal arroganza.

Imbagħad insibu li f'rapport sigriet imħejji mill-partit Nazzjonalista stess jirriżultalhom li kienu tilfu l- elezzjoni ta' l-MEPs minħabba l-arroganza ta'

ċerti ministri li jinsabu maqtugħin mill-poplu, naturalment apparti affarijiet oħra.

Dawn l-affarijiet m'għednihomx aħna imma qaluhom in-nies tagħhom stess.

Allura kif jista' ikun li xi ħadd se jmur jakkuża lil xi ħaddieħor minn sħabu meta hu stess għandu xi ħaġa warajh, Sur President?

Ġie jitkellem ukoll l-Onor.

Jason Azzopardi li qalilna li kieku dħalna l- qorti, konna nitilfu l-kawża bl-ispejjeż.

Naturalment m'hemmx għalfejn jgħidilna l-Onor.

Azzopardi għaliex nafu li l-qorti hija marmalja tan- Nazzjonalisti.

Huma stess jgħidu li l-qorti jidħol min għandu tort u mhux min għandu raġun – hekk jgħidu huma – pero' hawnhekk m'aħniex qegħdin il- qorti imma l-Parlament.

Kulħadd jaf li fil-qorti hemm nies min-naħa tal- gvern li joqogħdu jsefsfu fil-widnejn u jitkellmu fuq sħabhom il-ministri li huma korrotti.

Mhux darba jew tnejn li jitkellmu fuq l-abbużi min-naħa tagħhom stess.

L-akkużi jagħmluhom fil-kuriduri tal-qorti, imma m'għandhomx il-guts li jirrepetuhom f'dan il-Parlament.

Illum l-istess, m'għandhomx guts jiddefendu d-demokrazija parlamentari u allura għoġobhom jitkellmu fuq affarijiet oħra sabiex jiżvijjaw il-kwestjoni serjissima li qegħdin niddiskutu llum.

Nerġa' ngħid li din hija xi ħaġa li qatt ma ġrat f'dan il- Parlament, qatt.

Għandna theddida serjissima fejn, għal min irid jifhem, tfisser li jrid ikollna stat faxxista.

Imma ħalli issa nitkellem ftit fuq dak li qal l-Onor.

Austin Gatt dalgħodu, Sur President.

Il-kwestjoni kollha hija li għandna theddida serja għad-demokrazija parlamentari għaliex għandna min jiġi jaqa' u jqum minn dak li tgħid il- Kostituzzjoni.

Dawn jaħsbu li għaliex għandhom il-maġġoranza jistgħu jabbużaw u kollox jibqa' għaddej.

Naħseb kulħadd jaf li meta xi ħadd jitkellem - in-nies fil-politika, in-nies fid-diplomazija, in-nies ta' ċertu standard, in-nies li għandhom ċerta edukazzjoni u anke dawk li m'għandhomx - il-messaġġ ma jkunx biss fil-kliem li jgħid imma jkun ukoll between the lines u hemm ukoll it-ton ta' kif ilissen il-kliem.

Għalhekk il- poplu kollu jaf x'messaġġ ħareġ minn dan il-Parlament, bħalma taf il-media kollha li kkwotat dan il-messaġġ.

Allura issa ma noqogħdux nippruvaw ningannaw lin-nies billi noqogħdu naqraw kelma b'kelma dak li tniżżel fid- debates tal-Parlament.

Fid-debates tal-

Parlament ma jkunx hemm it-ton li wieħed jitkellem bih u lanqas ikun hemm id-diskors li ma jkunx inqabad mill-microphone.

Sur President, l-indikazzjoni mill-ewwel kienet - u saret b'ċerta arroganza – li għaliex huma għandhom maġġoranza ta' ħamsa, jistgħu jibqgħu għaddejjin minn fuqna.

Wara reġa' sar intervent ieħor u minflok ma l-ministru rranġa dak li qal, ipprova sarkastikament iweġġa' lin-naħa ta' l-oppożizzjoni, minħabba li aħna kellna maġġoranza ta' wieħed u dak il-wieħed kien ivvota kontra.

L-Onor.

Austin Gatt nesa' jgħid li dak iż-żmien huma kienu wiegħdu li se jivvotaw favur liġi partikolari u mbagħad, meta raw li se jiggwadanjaw politikament, ivvotaw kontriha.

U dan kollu seħħ fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Mela nerġa' ngħid li s-sustanza kollha tal- kwestjoni hija li għandna theddida ċara għad-demokrazija għaliex xi ħadd għandu l-maġġoranza.

Issa jien ngħidilhom li jekk iridu jistgħu jgħaddu mill-Parlament u jekk ma jridux jistgħu ma jgħaddux ukoll!

Dan qiegħed jorbot lil kulħadd, allavolja l-Kostituzzjoni tagħti dritt lil kull individwu.

Kif tista' torbot lil kulħadd?

Kif tista' torbot ukoll lil dak tas-sema?

Issa anke lil dak irbatna!

X'affarijiet huma dawn!

Il-ministru għoġbu jipprova jikkwota kelma b'kelma meta kulħadd jaf x'ried ifisser meta qal dak il-kliem.

It-tifsira qiegħda fit-ton li uża u kif fissruh fil-gazzetti u mhux imbilli jgħidu li huma mhux qed jagħtu kas ta' dak il-kliem.

Id-demokrazija f'dan il-Parlament tnaqqret, aħseb u ara x'sar mid-demokrazija fil-pajjiż!

Fejn qatt smajna bil-korruzzjoni bejn l- 1996 u l-1998?

Meta reġgħet bdiet tfaqqa' l-kelma korruzzjoni?

Meta reġgħu bdew ifaqqgħu dawn l-affarijiet moqżieża li qed iseħħu llum?

Smajna b'dak li ġara fl-ADT u smajna b'ħafna affarijiet oħra, imma qisu mhu qed jiġri xejn!

Għalhekk l-oppożizzjoni trid tagħmel l-iskrutinju f'dan il-Parlament u se tagħmlu xogħolha.

U kull darba li l-oppożizzjoni tagħmel xogħolha tiġi akkużata u mżebilħa li qiegħda tisfratta u taħli l-ħin tal-Parlament!

Sur President, il-ministru dalgħodu ħarab minn dan kollu u ma skużax ruħu għal dak li qal.

L-istess għamlu sħabu.

Dawn tawh l-appoġġ tagħhom, naturalment bil-konċett ta' ħokkli dahri ħalli nħokklok tiegħek.

Dalgħodu l- ministru pprova jitkellem ukoll b'mod tekniku.

Jien mhux se nagħmel hekk, imma se nirrispondi għal dak li semma dalgħodu.

Qalilna li meta jien kont ministru ma kontx ġejt fil-Parlament u xorta waħda sar kuntratt fuq art tal- gvern.

Qal ukoll li dan kien sar skond il-liġi u kif suppost.

Dan il- kuntratt sar kif suppost, ma kien hemm xejn ħażin u li kieku kien hemm il- bżonn li niġu fil-Parlament, konna nressquh fil-Parlament.

Żgur ma kontx se ngħid li għax aħna għandna l-maġġoranza, allura m'għandniex għalfejn inressquh fil-Parlament għaliex kont noħloq disgwid.

Issa fuq din il- kwestjoni tal-Maltacom kontu tajtuna l-backing tagħkom intom ukoll.

Imbagħad il-ministru pprova jgħid kif din il-proċedura ssir f'dan il- Parlament, billi tmur quddiem il-kumitat tal-verifika u wara tgħaddi mill- plenarja.

Allura l-ministru ma jafx li l-kumitat tal-verifika ma kienx jeżisti dakinhar?

Il-kumitat tal-verifika sar fl-2003 u mhux meta sar il- kuntratt min-naħa tiegħi.

Jaf jew ma jafx il-ministru b'din il-ħaġa?

Fl- 2003 kienet saret din ir-riżoluzzjoni imma l-ministru pprova jagħti l- impressjoni li jien evitajt xi ħaġa.

Imma ħalli ngħid xi ħaġa oħra, Sur President.

Kien hemm ftehim mal-Maltacom fejn il-gvern kien se joħdilha xi art ħalli jkun jista' jagħmel proġett.

Allura sabiex inkunu aktar ġusti qabbadna lin- nies sabiex jagħmlu evalwazzjoni serja.

Barra minn hekk, aħna konna se nipprivatizzaw 40% biss mentri s-60% l-oħra kienu se jibqgħu f'idejn il- poplu.

Madankollu llum se tiġi privatizzata kollha kemm hi.

Dak iż-żmien jekk ridt tkun taf xi ħaġa, kont tagħmel il-mistoqsijiet u dawn kienu jiġu mwieġba.

U meta aħna pprivatizzajna l-Maltacom kien hemm ukoll dibattitu fuqha fil-Parlament.

Illum fejnu d-dibattitu fuq il-privatizzazzjoni tal- Maltacom?

Minkejja li intom għedtuli u ġġelidtu miegħi biex ikollkom dibattitu fuq il-Maltacom u aħna, min-naħa tagħna, konna aċċettajna fil- prinċipju, bqajtu qatt m'għamiltu xejn.

Din hija l-verita` u r-realta` tal- fatti.

Illum il-ġurnata tagħmel il-mistoqsijiet fuq il-Maltacom u tiġi tgħidli li din hija kkwotata fil-borża ta' Malta u taparsi ma tistax tagħtini l-informazzjoni mitluba!

Jien imbagħad kont ġibtlu l-provi ta' kif il-Maltacom kienet qiegħda tagħtih il-background kollu u l-informazzjoni kollha.

Dawn il-provi poġġejthom fuq il-mejda tal-Kamra, ħalli nurih li dawn l-affarijiet ma kienu veri xejn.

Min-naħa tagħhom huma kellhom kull faċilita` dak iż-żmien sabiex jiksbu l-informazzjoni.

Illum jien m'għandi l-ebda faċilita` għaliex tgħidli li dawk l-affarijiet huma tekniċi jew inkella ma tirrispondiniex.

Il-ministru pprova jżeblaħ lill-oppożizzjoni għaliex qalilna li aħna lanqas biss rajna r-rapport li kien poġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Dan ir-rapport poġġieh fuq il-mejda tal-Kamra fid-29 ta' Ġunju u meta dakinhar tlabt kopja tiegħu ħadd ma tani għax ma kienx hemm extra copies available.

Il-kopja tawhieli fit-30 ta' Ġunju filgħaxija u allura minn filgħodu sa x'ħin wasalna għal-laqgħa ta' filgħaxija, ftit li xejn kelli ħin narah, rapport oħxon għaxar pulzieri.

Jien mill-ewwel għedt li ma rajtux, pero' xorta waħda dawn l-affarijiet innotajthom.

Għaliex ma tgħidux il-verita'!

Jiena għedtlek meta poġġejtu fuq il-mejda tal-Kamra u għedtlek ukoll meta jien ħadt kopja tiegħu.

Jien preċiż fi kliemi u għedt mill-ewwel li r-rapport ma rajtux, għaliex ma jistax ikun li rapport hekk voluminuż tarah f'siegħa.

Aħna għedna l-verita` u issa rrid ngħid lill-ministru xi ħaġa oħra, Sur President.

Li kieku kellek l-intenzjoni li trassaqha f'dan il-Parlament, kieku din tar- riżorsi u l-artijiet kienet tkun fil-lista ta' liġijiet li konna se niddiskutu, pero' din ma kenitx fil-lista.

Ġurnata qabel kienu saru xi mistoqsijiet minn sieħbi l-Onor.

Noel Farrugia, proprju fuq l-immobbli u l- ministru pprova jdur mal-lewża.

Fil-fatt fl-ebda mument ma semma li se tiġi riżoluzzjoni quddiem il-Parlament.

Min-naħa tiegħu, l-Onor.

Farrugia dam jagħmel il-mistoqsijiet.

Imbagħad ġara dak li ġara għaliex, meta qomt nagħmel il-mistoqsija tiegħi, il-ministru ried juri kemm huwa bravu u kemm huwa arroganti.

Issa jien m'hemmx għalfejn noqgħod ngħidlu kemm-il chairman irriżenja minn taħtu, għaliex dawn l-affarijiet jafhom huwa stess.

Lanqas hemm għalfejn ngħidlu bid-dikjarazzjoni li kien għamel huwa stess, fejn qal li ċerti postijiet qegħdin ikunu għan-Nazzjonalisti.

Jiena ngħid li mhux għan-Nazzjonalisti biss qed ikunu, imma anke għal tiegħu!

Sur President, x'jiġifieri jiġi l-ministru f'din il-Kamra u jgħid li għaliex huma għandhom maġġoranza ta' ħamsa, allura jistgħu jagħmlu li jridu u qisu ma jeżisti xejn aktar?

X'jiġifieri torbot lil kulħadd meta skond il- Kostituzzjoni aħna meqjusin b'mod individwali?

Inutli toqgħod issemmi fuq kif jivvotaw f'parlamenti fl-Ewropa, għaliex fl-Ewropa jivvotaw hekk fejn hemm policy.

Hawnhekk policy għandna?

Illum qed nitkellmu fuq xi liġi?

Illum qegħdin nitkellmu fuq theddida għad-demokrazija parlamentari, xi ħaġa li m'għandha x'taqsam xejn ma' l-individwu.

Minflok ma l-partit Nazzjonalista talab lill-Ministru Gatt sabiex jiskuża ruħu talli għamel xi ħaġa li qatt ma missha saret f'dan il-Parlament, għażlu li joqogħdu kwieti.

Li kieku l-partit Nazzjonalista jibda jmexxi b'dan il-mod iwassal għal stat faxxista u mhux għal stat demokratiku.

Ħadd min-naħa tal-gvern ma kellu l-guts li jlissen kelma waħda lill-ministru u din hija xi ħaġa tal- mistħija.

Sur President, jien qatt ma bżajt nagħti s-sehem tiegħi f'dan il-Parlament, avolja attakkawli d-dar tiegħi.

U lil min attakkali d-dar reġgħu daħħluh jaħdem fil-post li kellu qabel għaliex qabżu għalih huma stess.

Madankollu jien la bżajt u lanqas se nibża' u xorta waħda se nibqa' għaddej bix-xogħol tiegħi.

Lili attakkawli d-dar u lill-familja tliet darbiet, imma xorta waħda se nibqa' nagħmel xogħli.

Jekk il-poplu jrid ikun jaf il-verita` fuq dak li jiġri f'dan il-Parlament, nistiednu sabiex jiġi hawnhekk ħalli jara b'għajnejh stess kif jimxi l-gvern tal-ġurnata.

Il-gvern jiġi jiftaħar b'kemm-il mistoqsija ssir u b'kemm-il seduta ssir, iżda l-ħmerijiet li jitwettqu u t-tbażwir li jsir ħadd ma jista' jarah għaliex dan minn barra ma jidhirx.

Suppost li f'din il-Kamra aħna nagħmlu skrutinju tat-tmexxija tal-gvern u naraw li l-affarijiet isiru kif suppost.

Madankollu meta niġbdu l-attenzjoni li l-affarijiet mhux mexjin sew, jaħslu idejhom u jippruvaw jgħattu lil dak li jkun baxx baxx.

Għalfejn qed isiru dawk il-ħneżrijiet kollha fl-ADT u fil-MEPA?

L-isqof stess wasal biex qalilhom li l-flus jgħaddu minn id għall-oħra!

Meta jiena kont fil-bord tal-MEPA kont ninvestiga l-affarijiet u tgħidx x'għamlu ħalli ma jagħtunix iċ-ċans li nagħmel xogħli.

Qabel kienu jiġu rrekordjati s-seduti tal-bord, imma mbagħad dawn twaqqfu ħalli ħadd ma jkun jaf x'jingħad f'dawn is-seduti.

Meta kont nara l-files tal-MEPA kienu jagħmluli l-għassa li ma mmurx nagħmel xi kopja ta' xi file!

Jekk inti m'għandekx x'taħbi għalfejn tagħmel dawn l-affarijiet?

Jiena tlabt ir- rapport fuq ir-riżorsi iżda ma ridux jagħtuni kopja.

X'irriżulta mbagħad?

Irriżulta li fejn se ssir l-engineered landfill kien hemm ġebel tajjeb u ta' prima kwalita`.

Wara nbidel kollox u ħadu ħaddieħor li qed iġib il- prezz tiegħu.

L-istess ħaġa ġara fl-isptar.

Meta sar l-environment impact assessment kienu qalulhom li dik il-ġebla hija tajba u li setgħu jibnu l- isptar biha.

Dawn ma tawx kas u għamlu li riedu.

Allura għalfejn dak il- ħela kollu?

Riedu jagħmlu hekk sabiex idaħħlu l-flus fil-but tal-ħbieb tal- ħbieb.

Dan kollu qiegħed isir bil-barka tal-gvern Nazzjonalista li tant jiftaħar li l-affarijiet qed isiru bi trasparenza.

Imbagħad joħroġ rapport magħmul minnhom stess li saħaq li fil-partit kien hemm l-arroganza, li huma maqtugħin min-nies u li qiegħed ikun hemm l-abbużi.

Xi trid aktar mir- rapport li ġie mħejji minnhom stess?

Nerġa' ngħid li l-kwestjoni kollha hija t-theddida serja li għandna lejn dan il-parlament, Sur President.

Kull membru parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra għandu jkollu l-kuraġġ li juri l-lealta` tiegħu lejn il-Parlament u jgħid li veru għandna theddida għad-demokrazija.

Li tgħid li għax inti b'saħħtek tista' tibqa' għaddej minn fuq kulħadd hija theddida li twassal lill-pajjiż sabiex imur għas- sistema faxxista.

Allaħares jiġri hekk u għaldaqstant nispera li l-poplu kollu jkun jaf x'inhi l-verita` kollha.

Il-verita' hija li meta xi ħadd f'ċerta pożizzjoni jibgħat messaġġ, mhux bilfors tieħdu biss kelma b'kelma imma trid tieħdu wkoll mit-ton tiegħu.

U fil-fehma tiegħi kulħadd fehem il- messaġġ li ried iwassal il-ministru dakinhar, messaġġ ta' theddida serja għad-demokrazija parlamentari.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Prim Ministru u Ministru tal-Finanzi): Sur President, qegħdin noqorbu lejn l-aħħar ta' dibattitu li b'kollox se jkun ħa għaxar sigħat mill-ħin ta' din il-Kamra, dibattitu li beda dalgħodu bl- introduzzjoni ta' l-Onor.

Charles Mangion, fejn sorprendentement għamel dikjarazzjoni u ammetta li l-affarijiet li kellhom x'jaqsmu mal- privatizzazzjoni u l-bejgħ tax-shares tal-Maltacom saru skond il-liġi u li m'hemm l-ebda ksur ta' liġi.

Issa kellna kelliem ieħor, l-Onor.

Joe Mizzi, li qam jagħmel ammissjoni oħra.

Qalilna li l-akkuża m'hijiex fuq dak li hemm reġistrat fir-records tal-Parlament imma fuq it-ton.

Din l-ammissjoni tfisser li dak li hemm fir-records tal-Parlament jikkonferma - u fil-fatt hekk hu - li l-Ministru Gatt iddikjara bl-aktar mod kategoriku li għad trid titressaq riżoluzzjoni quddiem il-Parlament, pero` għall-Onor.

Mizzi li hu ħażin huwa t-ton u dak li hemm between the lines.

Ikolli ngħid li kemm ilni fil-Parlament qatt ma smajt u qatt ma rajt stramberija ta' dibattitu fuq mozzjoni stramba daqs din!

Smajna wkoll dwar it-theddida għad-demokrazija parlamentari.

Il-verita` hi li t-theddida għad-demokrazija tiġi meta tisma' kelliem, bħal dak li għadu kif tkellem ftit ilu, li jiddeskrivi l-qrati bħala "marmalja tan- Nazzjonalisti" u jgħid li ma jidħolx il-qorti għaliex jaf li l-oppożizzjoni qatt mhu se tirbaħ minħabba li l-qorti hija marmalja Nazzjonalista.

Jekk hawn xi ħadd li għandu xi biża' dwar it-theddida għad-demokrazija, nistiednu sabiex joqgħod attent għal dan id-diskors u l-messaġġ li qiegħed jagħtina l-whip ta' l-oppożizzjoni.

Il-whip, li huwa r-rappreżentant tal- grupp parlamentari ta' l-oppożizzjoni, ġie llejla jiddefendi mozzjoni u fid- difiża tal-mozzjoni jiddeskrivi l-qrati tagħna li huma pilastru importantissimu f'demokrazija moderna bħala marmalja tan-Nazzjonalisti.

Il- verita` hi li din il-Kamra għandha mozzjoni quddiemha li ġiet preżentata mill-oppożizzjoni u għandha miktub ċar u tond fiha x'qiegħda tipproponi.

Diġa`saru diskorsi min-naħa tal-kelliema tal-gvern li jindikaw kif din il- mozzjoni hija mibnija fuq premessi żbaljati u fuq dikjarazzjonijiet li ma tistax tiddeskrivihom aħjar milli bħala gidba.

Issa l-kelma "gidba" fid-diskors parlamentari dejjem tinstema' xi ftit stunata, imma hawnhekk m'iniex qiegħed nuża din il-kelma bl-addoċċ.

Ħalli nipprova nispjega ruħi u se naqra mill-mozzjoni li ppreżentat l- oppożizzjoni.

L-ewwel paragrafu ta' din il-mozzjoni jgħid hekk;

"Din il-Kamra tinnota -

Li fis-seduta parlamentari tal-31 ta' Mejju, 2006 il-Ministru Austin Gatt, bl-aktar mod arroganti ammetta li b'nuqqas ta' osservanza ta' liġijiet viġenti u

minħabba l-fatt li l-gvern għandu maġġoranza ta' ħames deputati fil- Parlament, l-istess gvern jista' jikser il-liġi u huwa konvint li jista' retroattivament jirratifika kull vjolazzjoni u ksur tar- regolamenti u liġijiet ta' pajjiżna.".

Il-mozzjoni ta' l-oppożizzjoni qiegħda tgħid lil din il-Kamra li fis-seduta tal-31 ta' Mejju, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet, il-Ministru Gatt għamel dikjarazzjoni fejn ammetta li b'nuqqas ta' osservanza tal-liġijiet huwa jista' jgħaddi u jirranġa affarijiet li saru kontra l-liġi jew kontra xi ksur tar-regolamenti ta' pajjiżna.

Jien għandi quddiemi t-text, recorded kelma b'kelma, ta' dak li ntqal f'dak l-iskambju li qam fil-ħin tal- mistoqsijiet.

Fid-dibattitu li kellna s'issa, jiġifieri mid-9.00 a.m. s'issa, ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma qal li din it-traskrizzjoni hija żbaljata.

Dak li hawn miktub kulħadd jista' jaqrah u dak li hawn miktub jirrifletti l-verita', kelma b'kelma ta' dak li ntqal waqt dan l- iskambju.

Jekk iddur għal dan id-diskors kollu li ntqal ma ssib imkien fejn il-Ministru Austin Gatt qed jammetti li b'nuqqas ta' osservanza tal- liġijiet viġenti u minħabba l-fatt li l-gvern għandu maġġoranza ta' ħames deputati fil-Parlament, allura l-istess gvern jista' jikser il-liġi.

Imkien ma ssib din id-dikjarazzjoni fid-diskors, anzi ssib bil-kontra.

U allura jekk inħares lejn il-mozzjoni u lejn it-traskrizzjoni ta' dik is- seduta, insib gidba fl-ewwel paragrafu.

Fil-mozzjoni ppreżentata mill-oppożizzjoni hemm gidba u din qegħdin jitolbuna napprovawha f'dan il-Parlament, mozzjoni biex napprovaw gidba!

Gidba oħra hi li mkien ma hemm f'dan id-diskors li ntqal u kif reġistrat fir-records tal-Parlament, li l-gvern jista' jikser il-liġi.

It-tielet gidba hi li mkien m'hemm li l-gvern jista' retroattivament jirratifika kull vjolazzjoni u ksur tar-regolamenti u l-liġijiet ta' pajjiżna.

Imkien fl- iskambju tad-diskors li sar dakinhar m'hemm dawn l-affarijiet li nsibu fil- mozzjoni.

U għalhekk jien nissorprendi ruħi.

Allura spiċċajna f'dan il- Parlament b'oppożizzjoni li tippreżentalna mozzjoni mibnija fuq serje ta' gideb sfaċċat?

Dan il-gideb jirriżulta mir-records tal-Parlament.

Kif jista' ikun li niġu hawnhekk u nisimgħu diskorsi min-naħa ta' l- oppożizzjoni fuq kif għandna nirrispettaw il-Parlament meta, fl-istess nifs, min qiegħed jippreżenta din il-mozzjoni qiegħed jippreżenta gidba sabiex tiġi approvata minn dan il-Parlament?

Fil-verita' kollha, x'qal l-Onor.

Austin Gatt waqt dan l- iskambju?

L-Onor.

Gatt qal bil-kontra ta' dak li qed tgħid il-mozzjoni għax f'żewġ okkażjonijiet, il-ministru għamel dikjarazzjoni mill-iktar ċara dwar kif għad trid titressaq riżoluzzjoni għall-approvazzjoni tal-Parlament.

F'mument minnhom l-Onor.

Joe Mizzi qal lill-ministru li biex dawn iseħħu trid issir mozzjoni fil-Parlament.

B'risposta, il-ministru qal li jaqbel perfettament ma' l-Onor.

Mizzi li teknikament trid tiġi fil-Parlament.

Din hija dikjarazzjoni kategorika fejn il-ministru qed jagħmel commitment, skond il-proċeduri normali ta' dan il-Parlament li dejjem ġew applikati fis- snin li għaddew.

Fil-fatt dawn dejjem ġew applikati skond il-proċeduri u skond il-liġijiet ta' pajjiżna.

F'mument ieħor il-ministru jerġa' jirrispondi lill-Onor.

Mizzi u jgħidlu:

"Naqblu perfettament li eventwalment trid tiġi riżoluzzjoni fil- Parlament, pero' ma naħsibx li nkunu qed ngħixu f'dinja jekk ngħidu li dan il-gvern ma jistax jorbot lilu nnifsu li jagħti garanzija lil xi ħadd li mhux se jgħaddiha minn dan il-Parlament".

Mela ħalli nibdew mill-aktar punt fundamentali għaliex smajna ħafna diskorsi min-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq diversi affarijiet, pero' ħadd minnhom ma kkwota mill-mozzjoni jew mid-diskors li ntqal fil-ħin tal- mistoqsijiet.

Jien ma nistax nifhem kif tiġi l-oppożizzjoni tippreżenta mozzjoni u mbagħad mill-kelliema kollha, ħadd ma pprova jissostanzja dak li huma stess qegħdin jgħidulna sabiex napprovaw.

Naturalment m'għamluhiex għar-raġuni ovvja li dak li hawn miktub hawnhekk m'huwiex minnu.

Dan id- diskors li ntqal hawnhekk m'huwiex veru, anzi bil-kontra.

U allura hawn il- falsifikazzjoni ta' kif seħħew verament l-affarijiet.

Il-ministru qal ukoll li l-gvern għandu maġġoranza ta' ħamsa - fil-verita' hija maġġoranza ta' erbgħa - u hija abbażi ta' dik il-maġġoranza li l-gvern jista' jagħti garanzija lil xi ħadd waqt li jkun qiegħed jinnegozja miegħu.

Fil-fatt diġa' saru interventi sabiex jispjegawha u se nerġa' nirrepetiha jien, avolja l-viċi prim ministru għamel spjegazzjoni tajba ħafna.

Mid- dehra l-membri ta' l-oppożizzjoni ħasbu - u jidher li ħasbu bi żball, jew inkella ma fehmux jew m'għandhomx idea ta' kif isiru l-affarijiet - li malli l-gvern ikkonkluda n-negozjati għall-bejgħ tas-60% ta' l-ishma u li dawk in-negozjati kienu jinkludu wkoll trasferimenti ta' titlu ta' proprjeta', li l-gvern qabad u ffirma kuntratt u ttrasferixxa t-titlu mingħajr ma ġie fil-Parlament.

Issa li kieku għamilna hekk, kont inkun jien l-ewwel wieħed li niġi hawnhekk u nitlob apoloġija ta' l-iżball li nkunu għamilna.

Mela le, jien qatt ma ddejjaqt nammetti fejn ikun sar żball!

Madankollu l-oppożizzjoni ħasbu li sar it-trasferiment.

Tant hu hekk li f'din is-seduta li kellna, il-Ministru Gatt qam minn ta' l-inqas tmien darbiet, jekk mhux aktar, sabiex kull darba jagħmel point of order fil-konfront ta' diversi kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Il-ministru ma nterrompiex biss lill-Onor.

Joseph Abela li tfixkel waqt id-diskors tiegħu - għaliex f'daqqa waħda nduna li kien qed jgħid ħmerija - imma

interrompa lil diversi kelliema oħra sabiex jgħidilhom li ma sar l-ebda trasferiment ta' titlu.

Il-kor tħarbat għax f'daqqa waħda rriżulta li l- vuċijiet huma stunati u li l-mozzjoni tagħhom hija bbażata fuq premessa żbaljata, li turi jew intenzjoni ħażina minn dak it-tip li trid verament tattakka d-demokrazija parlamentari - għaliex qiegħda tipproġetta gidba u tibni argument fuq gidba - jew inkella turi superfiċjalita' mill-aktar grassa.

Tant hu hekk li lanqas biss indenjaw ruħhom jaqraw id-dokumenti u lanqas qagħdu attenti għad-dikjarazzjoniet u għall-ispjegazzjonijiet li għamilna f'din il-Kamra.

Min-naħa tal-gvern għażilna li l-ewwel kelliem għan-naħa tagħna jkun il- Ministru Gatt, ħalli għal darb'oħra jispjega x'ġara, x'inhi l-proċedura u jekk segwejniex il-proċedura li dejjem segwejna skond il-liġi.

U l- ministru ta l-ispjegazzjoni tiegħu.

Għażilna li jkun hu l-ewwel kelliem min-naħa tagħna ħalli mill-ewwel id-dibattitu nibbażawh fuq il-fatti u mhux fuq l-immaġinazzjoni, fuq il-fantasija u fuq il-ħrejjef.

Madankollu donnu li ħadd ma ta kas u ħadd ma sema' jew ħadd ma ried jisma' għaliex baqgħu ttimbrati b'dan il-messaġġ li mingħalihom li sar trasferiment ta' titlu ta' proprjeta' mingħajr ma ġejna quddiem il-Parlament.

Issa l-Ministru Gatt fl-introduzzjoni tiegħu diġa' spjega x'inhi l-proċedura, x'qiegħed isir u d-diffikultajiet ta' titlu li skoprejna li kienu jeżistu fuq sitt postijiet li kellha l-Maltacom.

Din il- problema ilha teżisti għaliex twieldet tul medda ta' snin u hija problema li messhom solvew il-partit Laburista meta kienu fil-gvern.

Quddiemi għandi lill-kap ta' l-oppożizzjoni li dak iż-żmien kien prim ministru.

Fi żmienu 40% ta' l-ishma tal-Maltacom inbiegħu lil fantasmi għaliex ma nafux lil min inbiegħu.

Ara kemm jgħidu bit-trasparenza u fuq kif għandna nkunu trasparenti, imbagħad l-unika ħaġa li nafu hija li fi żmienhom inbiegħu 40% ta' l-ishma tal-Maltacom lil nies li ma nafux min huma!

Is-sabiħa hi li biex biegħu dawk l-40% kienu ppubblikaw dokument fejn qalu li l-Maltacom għandha dawn l-assi li huma tagħha, jiġifieri li hija proprjetarja tagħhom.

Fil-verita' jirriżulta li hemm numru ta' proprjetajiet li huma kienu jgħidu li huma tal-Maltacom mentri fir-realta' ma kenux.

Issa jien mhux se noqgħod nidħol fil-mertu ta' jekk kenux jafu jew ma jafux f'dak iż-żmien.

Li huwa importanti u ta' sustanza għal dan id- dibattitu huwa li aħna kellna u għandna d-dmir li s-sitwazzjoni nirranġawha u nġibu l-affarijiet kif suppost sabiex kollox ikun fair and square, trasparenti u li kollox ikun bl-iktar mod ġust u li nimxu skond il-pariri ta' l-esperti.

Allura kif jiġi kelliem wara l-ieħor min-naħa ta' l- oppożizzjoni u jagħti l-impressjoni li aħna diġa' ttrasferejna?

Naħseb li hawnhekk irridu nkunu ċari u importanti ħafna li niftiehmu mhux biss għall-imgħoddi imma anke għal li ġej.

Aħna nitgħallmu mil- lezzjonijiet il-ħin kollu u l-ħajja dejjem tgħallmek il-lezzjonijiet.

Quddiemi għandi l-oppożizzjoni u faċċata tiegħi hawn il-kap ta' l- oppożizzjoni.

Aħna qegħdin nifhmu sew kif għandna nittrattaw l-affarijiet mhux biss illum imma anke fil-futur?

Jekk il-gvern ikun irid jinnegozja ma' xi ħadd sabiex jipprivatizza jew sabiex jagħti kuntratt, x'qed tgħidu min-naħa tagħkom?

Qed tgħidu li l-ewwel il-gvern għandu jiġi f'din il- Kamra u mbagħad jinnegozja wara?

Il-gvern għandu l-ewwel jiġi hawn u jgħid li lit-tali se nitolbuh Lm10 miljun u jekk ma jagħtiniex dik is-somma, ninżlu għal Lm9 miljun?

Hekk tridu?

Tridu li niġu hawn u npoġġu l- parametri tan-negozjati f'din il-Kamra qabel ma mmorru ninnegozjaw?

Jekk tridu dan, aqbdu u għidulna.

Aħna ma naqblux ma' dan u lanqas intom meta kontu fil-gvern ma mxejtu b'dan il-mod.

Jien hawnhekk nixtieq nappella lill-kap ta' l-oppożizzjoni u lill- oppożizzjoni kollha kemm hi għax ma jistax ikollna kejl differenti għalikom skond fejn tkunu bilqiegħda f'din il-Kamra.

Mela tajba din, jekk tkunu bilqiegħda fuq in-naħa tal-gvern timxu bl-istess mod ta' kif qegħdin nimxu aħna, jiġifieri bir-regoli parlamentari u bil-liġijiet tagħna, pero' issa li qegħdin fl-oppożizzjoni tridu taqilbu d-dinja ta' taħt fuq u tridu li l- affarijiet isiru bi proċedura kompletament differenti, bi proċedura li ma tagħmilx sens u li tagħmel ħsara nazzjonali.

F'dawn is-sentejn li ilni prim ministru diġa' kelli togħma qarsa waqt li kont qiegħed ninnegozja ma' Skanska fuq l-isptar il-ġdid.

Dakinhar ma sibt l-ebda koperazzjoni min- naħa ta' l-oppożizzjoni, imma sibt biss tfixkil.

Kulma kien jonqosni huwa li niġi hawnhekk u niddibatti l-parametri ta' dak li kien qed jiġi nnegozjat.

Sibt it-tfixkil mingħajr ma kienet ippubblikata l- informazzjoni tan-negozjati, aħseb u ara li kieku ġejt hawnhekk bid- diskorsi, bl-attakki u bil-ħmieġ u bit-tajn li ppruvaw jitfgħu fuq diversi nies serjissimi waqt li kienu għaddejjin dawk in-negozjati!

Allura mhux minn ewl id-dinja li inti l-ewwel tmur tinnegozja u mbagħad tpoġġi dak li tkun innegozjajt għall-approvazzjoni tal-Parlament?

Sur President, b'kumbinazzjoni ġie f'idejja dokument tal-budget ta' l-2004 u fih hemm imsemmi li wieħed mill-programmi li l-gvern għandu huwa proprju l-privatizzazzjoni tal-Maltacom.

Aħna bqajna ngħidu sena wara l-oħra li waħda mill-affarijiet li l-gvern irid jagħmel hija l-privatizzazzjoni tal- Maltacom.

Għalhekk żgur li din ma kenitx xi ħaġa li ħriġnieha b'sigriet.

Kulħadd kien jaf li l-gvern kellu dik il-mira f'rasu.

Issa aħna nnegozjajna u wasalna għall-konklużjoni ta' dawk in-negozjati.

Għalhekk, kif kellna d-dmir li nagħmlu, fejn kien hemm obbligu skond il-liġi li l- ewwel inġibu l-approvazzjoni ta' dan il-Parlament, niżżilna fid-dokumenti li ffirmaw iż-żewġ naħat u għedna li aħna qed niftiehmu hekk, pero' dan il- ftehim isir biss malli jkun hemm l-approvazzjoni tal-Parlament.

Din tinsab miktuba f'żewġ postijiet differenti ta' dan id-dokument.

U allura nistieden lill-oppożizzjoni - jonqos il-kap ta' l-oppożizzjoni sabiex jagħlaq dan id-dibattitu – sabiex jiddikjaraw bl-aktar mod ċar x'inhi l- proċedura.

Se nżommu magħha din il-proċedura jew inkella qed jipproponu li din il-proċedura naqilbuha ta' taħt fuq?

F'dak il-każ nista' ngħid minn issa li din il-proċedura m'hijiex fl-interess ta' pajjiżna li nagħmluha.

Naħseb li lkoll kemm aħna naqblu li l-gvern għandu jkun fl-aħjar pożizzjoni li jinnegozja sabiex ikun jista' jikseb l-aħjar kondizzjonijiet possibbli.

U meta jkollna xi ħaġa bħal din, fejn ikun hemm it-trasferiment ta' proprjeta' u ta' titlu, skond il-liġi trid tiġi fil-Parlament u l-gvern irid iwieġeb il-mistoqsijiet u jiddibatti fejn hemm bżonn.

Fejn huwa meħtieġ irid jispjega u jgħid kif se jsiru l-affarijiet.

Madankollu l- gvern żgur ma jridx ipoġġi lil ebda gvern futur, ikun min ikun, f'pożizzjoni li jmur jinnegozja f'sitwazzjoni dgħajfa.

Il-gvern irid jiġi hawnhekk u mbagħad, skond id-dibattitu wieħed imexxi.

Fl-imgħoddi kellna okkażjonijiet fejn il-gvern ġie quddiem dan il-Parlament b'abbozz ta' kuntratti u konvenji u waqt id-diskussjoni f'din il-Kamra ġew irranġati l- affarijiet!

Kellna sitwazzjonijiet bħal dawk, imma dejjem ġejna fil- Parlament, Sur President.

L-oppożizzjoni qiegħda teħodha bi kbira għaliex il-Ministru Gatt għamel dikjarazzjoni fejn qal li għaliex għandna maġġoranza ta' ħamsa, allura hemm il-garanzija li din nistgħu nagħmluha.

Imma din mhux ovvja!

L- oppożizzjoni tista' tmur tinnegozja hi mal-Maltacom?

Kif jista' jkun!

Malli tpoġġi bilqiegħda mal-Maltacom jew ma' xi ħaddieħor se jgħidulhom mal- ewwel: X'garanzija tistgħu tagħtuna li n-negozjati tgħadduhom mill- Parlament?

L-oppożizzjoni qiegħda fil-minoranza u allura ma tista' tagħti qatt dik il-garanzija li jista' joffri l-gvern.

Mhux bilfors irid ikollok il-maġġoranza biex tkun tista' tinnegozja?

Jew issa għax għandna l- maġġoranza se nqisuha bħala theddida lejn id-demokrazija?

Issa hekk spiċċajna?

Id-deċiżjoni tal-poplu Malti fl-elezzjoni ġenerali ta' l-2003 tat maġġoranza ta' ħamsa lil dan il-partit u issa f'daqqa waħda qed ngħidu li din hija arroganza!

Tafu x'intom tgħidu?

Intom qed takkużaw lill-poplu Malti li huwa arroganti għaliex meta mar jivvota għażel lill-partit Nazzjonalista bħala l-partit li għandu jkun fil-gvern.

Kien proprju l- poplu Malti u ħadd iżjed li ta lil dan il-partit il-maġġoranza ta' ħamsa f'dan il-Parlament.

F'parti mid-diskors isemma wkoll ir-rispett lejn il-Parlament u l-mod ta' kif għandna nittrattaw il-Parlament.

Din diġa' irrisponda dwarha l-viċi prim ministru u għalhekk m'iniex se noqgħod nidħol fl-argumenti ta' kif ikollok rispett lejn il-parlament.

Madankollu żgur li l-ikbar rispett lejn il-Parlament huwa li f'din il-Kamra ngħidu l-verita' u mhux ngħawġu id- diskors li jkun intqal.

Lanqas ma trid tiffalsifika d-diskors kif fil-fatt qed jiġri f'din il-mozzjoni.

Fir-rigward tal-mozzjoni, in-naħa tal-gvern għandha l-għażla li kieku trid temendaha, pero' għażilna li ma nemendawhiex ħalli tibqa' miktuba fl-istorja u jkun jista' jiġi vverifikat li l- oppożizzjoni li għandna llum kellha l-wiċċ li tippreżenta mozzjoni mibnija fuq gidba.

Dan għaliex ir-record ta' dak li ntqal jeżisti u r-record ta' x'hawn miktub f'din il-mozzjoni jeżisti wkoll.

Issa indur għat-tielet ħaġa, Sur President.

Qed jgħidulna li aħna arroganti u li ma nikkonsultawx u lanqas naf kemm titli u aġġettivi tawna.

Jien b'wiċċi minn quddiem ngħid li l-gvern elett fl-2003 mill-poplu Malti hu wieħed mill-gvernijiet li l-aktar ikkonsulta mal-poplu Malti mill-indipendenza 'l hawn.

Min-naħa l-oħra, l-oppożizzjoni li għandi quddiemi llum hija waħda mill-oppożizzjonijiet li l-inqas ipparteċipat f'dan l-eżerċizzju ta' konsultazzjoni mill-indipendenza 'l hawn.

Fil-fatt din l-oppożizzjoni baqgħet dejjem iżżomm ruħha fil-ġenb ħalli ma tmurx iċċappas idejha jew tieħu xi pożizzjoni u titlef xi vot.

Ħalli nfakkar ftit lil kulħadd sabiex naraw din l-arroganza kollha li għandu l-gvern tal-ġurnata!

F'Ottubru ta' l-2003 dan il-gvern ippubblika white paper dwar ir-riforma fis-servizz pubbliku.

Fejn huwa l-kontribut ta' l-oppożizzjoni dwar dik il-white paper?

Minn dak iż-żmien diġa' għaddew tliet snin.

Inċidentalment l-abbozz ta' liġi dwar ir-riforma fis-servizz pubbliku se jitressaq fil-ġimgħat li ġejjin.

Fi Frar ta' l-2004 ippubblikajna white paper dwar qafas regolatorju għas- suq tat-telekomunikazzjoni.

Ma kellna l-ebda kontribut min-naħa ta' l- oppożizzjoni dwar dan.

F'Novembru ta' l-2004 ippubblikajna white paper dwar ir-riforma fil-pensjonijiet u anke hawnhekk ma kellna l-ebda kontribut min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

F'Jannar ta' l-2005 ippubblikajna d-dokument "Lejn Ġustizzja Aħjar u Eħfef", bi skiet perfett min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

F'Ġunju ta' l-2005 ippubblikajna d-dokument "Biex uliedna jirnexxu lkoll" u l-istess, skiet perfett.

Issa qegħdin fil-Parlament niddibattu l-liġi u f'daqqa waħda nindunaw li qegħdin fil-Parlament meta kien hemm iċ-ċans kollu li fl-abbozz ta' liġi jiġu nklużi l-kummenti ta' l- oppożizzjoni li setgħu jgħinuna ħalli nimxu 'l quddiem f'xi ħaġa li hija ta' interess nazzjonali u li m'għandux ikun hemm partiġġaniżmu fiha.

F'Lulju ta' l-2005 ippubblikajna d-dokument ta' qabel il-budget, xi ħaġa li qatt ma kienet saret qabel fl-istorja ta' pajjiiżna.

Kien proprju dan il- gvern li għażel li f'nofs is-sena jagħti stampa ta' fejn ikun wasal il- pajjiż u jagħti indikazzjoni tad-direzzjoni li aħna jidhrilna li l-pajjiż għandu jieħu skond ir-riżultati li nkunu qegħdin nakkwistaw.

Fejn kien il- kontribut ta' l-oppożizzjoni dwar dan?

Ċertament meta aħna ngħidu li ppubblikajna xi ħaġa għall-pubbliku ma nkunux qed infissru li l-oppożizzjoni m'hijiex parti mill-pubbliku.

L-ewwel istituzzjoni, ħa nsejħilha hekk, li għandha tikkontribwixxi hija proprju l-oppożizzjoni.

Din qiegħda tipproġetta li tkun hi l-gvern tal-futur u l-ewwel dmir tagħha huwa li tikkritika lill- gvern.

L-isbaħ opportunita' fejn dan tista' tagħmlu huwa meta l-gvern jippreżenta white paper.

Aħna qegħdin nitolbuhom jagħtuna r-reazzjoni tagħhom u kważi kważi bkejnielhom sabiex jagħuna r-reazzjoni tagħhom.

Huwa minnu li jiena wegħidt li rrid nagħmel politika ġdida, imma l-politika ġdida sseħħ mhux min-naħa waħda biss imma jekk in-naħa l-oħra tipparteċipa.

Dokument wara dokument nistednuhom sabiex jagħtuna l-opinjoni tagħhom, u din id-dikjarazzjoni għamilnieha kemm-il darba.

Aħna rriduh il-kontribut ta' l-oppożizzjoni.

F'Lulju ta' l-2005 ippubblikajna d-dokument dwar l- istrateġija sabiex tiżdied l-aċċessibilita' għall- Belt u l-Floriana.

Fejn hu l-kontribut ta' l-oppożizzjoni?

X'inhi l- viżjoni ta' l-oppożizzjoni sabiex il-belt kapitali narawha timxi 'l quddiem?

F'Awissu ta' l-2005 ippubblikajna n-national reform programme, importantissimu għal pajjiżna, pero' xorta waħda skiet perfett min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

F'Ottubru ta' l-2005 ippubblikajna d-dokument dwar il- kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni ogħla u wkoll skiet perfett min- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Fl-istess xahar ippubblikajna dokument dwar kif għandha tissaħħaħ is-sistema ta' l-eżamijiet tal-matsec.

F'April ta' l- 2006 ippubblikajna d-dokument dwar l-edukazzjoni bikrija ta' uliedna.

F'April ta' din is-sena ppubblikajna wkoll in-national strategic reference framework, il-programm ta' kif aħna qed naħsbu li għandu jiżviluppa bl-użu tal-flus ta' l-Unjoni Ewropea għall-perijodu ta' bejn l-2007 u l-2013.

Fejn hi l-oppożizzjoni f'dan kollu u fejn huma l-kummenti tagħhom?

Allura l-oppożizzjoni kif tiġi tgħidilna li aħna arroganti u li ma nikkonsultawx meta qatt ma kien hemm perijodu fl-istorja politika ta' pajjiżna li kien hemm gvern li poġġa għad-diskussjoni pubblika bl-aktar mod miftuħ il- ħsiebijiet li għandna u kif naħsbu li għandna nimxu 'l quddiem?

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni nsibu assenza totali.

Dan biex ma nsemmix in-numru ta' okkażjonijiet li morna quddiem l-MCESD sabiex nispjegaw l-affarijiet u dawk il-ħafna drabi fejn jiena stess kelli konsultazzjoni pubblika f'Kastilja u barra minn Kastilja, ħalli kemm jista' ikun kulħadd iħossu parteċipi f'dan kollu.

Sur President, illum iddedikajna għaxar sigħat fuq gidba u falsifikazzjoni ta' fatti u xejn iżjed.

Li jinkwetani huwa li dan li għandna llum mhu xejn ħlief il-mera ta' l-istrateġija sħiħa tal-partit Laburista fl-oppożizzjoni.

Il-partit Laburista fl-oppożizzjoni għandu strateġija mibnija fuq il-gideb, fuq il-qtigħ il-qalb u fuq eżerċizzju sfrenat sabiex jippruvaw ipinġu kollox iswed.

U fejn il-pajjiż ikun miexi 'l quddiem, minflok jirrikonoxxu dak il-fatt, jippruvaw idawru l-affarijiet u jgħidu bil-kontra.

Madankollu xorta nibqa' ma naqtax qalbi.

Għal darb'oħra, nerġa' nistieden lill- oppożizzjoni sabiex tagħti l-kontribut tagħha mhux bil-mod ta' kif qed tagħmel illum, mhux billi tippreżenta mozzjoni mibnija fuq il-gideb, imma billi tippreżenta l-opinjonijiet, il-kritika u l-verżjoni tagħha ta' kif għandhom isiru l-affarijiet.

Min-naħa tagħna nassigura lill-oppożizzjoni li se

nagħtu widen lill-opinjoni tagħha.

Nistgħu ma naqblux, imma importanti li tinstema' dik l-opinjoni u jgħidulna x'inhi l-pożizzjoni tagħhom fuq il-pensjonijiet, fuq il-prezz taż-żejt u fuq diversi affarijiet oħra.

Ma jistax ikun li jkollna oppożizzjoni li tiġi hawnehkk b'mozzjoni mibnija fuq il-gideb u fuq it-tgħawwiġ.

Il-pożizzjoni tagħna fuq diversi affarijiet hija ċara daqs il-kristall.

Għada se jkollna d-dibattitu fuq l-emenda kostituzzjonali u nistennew ħalli naraw x'inhi l- pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni fuq il-kwestjoni ta' Għawdex.

Minn hawn u ftit ieħor se jkollna d-diskussjoni fuq iż-żoni ta' l-iżvilupp u naraw x'ser ikun il-kontribut ta' l-oppożizzjoni fuq xi ħaġa li ilha biex issir 'il fuq minn 13-il sena.

Opportunitajiet għandna kemm irridu sabiex flimkien nagħmlu politika ġdida fl-interess nazzjonali ta' pajjiżna.

Madankollu din trid tkun mibnija fuq il-verita' tal-fatti u mhux fuq il- gideb u t-tgħawwiġ.

Trid tkun mibnija fuq l-inkoraġġiment u mhux fuq il- qtigħ il-qalb.

Trid tkun mibnija fuq ir-rispett reċiproku u mhux fuq mozzjonijiet bħal din li għandna quddiemna li tikxef biss strateġija ta' għerq u ta' tgħawwiġ.

Il-Ministru Austin Gatt huwa wieħed mill-ministri tal-kabinett li qiegħed jagħmel ħiltu kollha sabiex lil pajjiiżna mmexxuh 'il quddiem u sabiex jsiru t-tibdiliet li hemm bżonn ħalli nkunu nistgħu nisfruttaw l- opportunitajiet kbar li għandna f'pajjiżna.

Fil-fatt qegħdin inġibu r- riżultati u rrid nirringrazzja pubblikament lill-Ministru Gatt għax-xogħol qawwi li għamel fix-xhur li għaddew u għas-suċċessi li akkwistajna bħala pajjiż.

Dawn is-suċċessi mhux se jgawdi minnhom hu personalment imma se jgawdu minnhom uliedna, il-ħaddiema tagħna u l-pajjiż kollu f'dawn l-20 sena li għandna quddiemna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex, jekk jogħġbu, jagħlaq id-dibattitu.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, naħseb li għallinqas dan id-dibattitu serva sabiex jilħaq parti mill-iskop tiegħu, l- iskop li jitfa' searchlight fuq problema fundamentali li għandu quddiemu dan il-pajjiż.

Pajjiżna għandu bħalissa kriżi dejjem tielgħa ta' skonnessjoni.

Is-soċjeta' tħossha skonnettjata mill-istituzzjonijiet tal- pajjiż u l-gvern innifsu huwa skonnettjat.

Il-gvern qiegħed jaħdem b'mod fejn il-ministri jitkellmu bejniethom u ħadd ma jkun jaf x'inhu jingħad bejniethom.

Dawn qegħdin jiddeċiedu bejniethom u mhux dejjem tkun ċara d- direzzjoni tad-deċiżjonijiet tagħhom.

Għandna lill-prim ministru li meta jfettillu jagħmel konferenza stampa li ddum tliet sigħat għaddejja quddiem il-ġurnalisti u jibqa' jgħid, jgħid u jgħid!

Kollox skonnettjat f'dan il- kuntest pero', agħar minn hekk għandna wkoll kriżi ta' kredibilita'.

Mela għandna skonnessjoni ma' nuqqas ta' kredibbilta'.

Nisimgħu kliem sabiħ bħal SmartCity u mhux SmartCity!

Għadna kif smajna b'elenku sħiħ ta' white papers li l-gvern qed jgħid li qed jagħmel u mbagħad niġu f'sitwazzjoni fejn l-istituzzjonijiet tal-pajjiż huma paralizzati, m'humiex jaħdmu u fosthom insibu l-istituzzjoni ta' dan il- Parlament li m'hijiex taħdem tajjeb.

Raġuni importanti għaliex m'hijiex taħdem tajjeb hija t-tmexxija ta' Dr. Gonzi u tal-gvern tiegħu, li qalilna li se jkun the harbinger, il-protagonista, il-bniedem li jersaq fuq iż- żiemel l-abjad sabiex idaħħlilna politika ġdida fil-pajjiż, taħt il- bandalora ta' rebbiegħa ġdida!

Bir-rispett kollu, għandna Parlament li effettivament qiegħed jintuża bħala rubber stamp, bħala siġill tal-gvern, fejn għaliex għandu ħamsa aktar minna jemmen li jista' jagħmel li jrid u jista' jmexxi kif irid.

U għandu raġun sieħbi l-Onor.

Joe mizzi f'dak li qal.

Minkejja d-disprezz tal-prim ministru għal dak li ntqal, għandu raġun l-Onor.

Mizzi meta jgħid li għandna nħarsu lejn it-ton ta' kif tkellem il- Ministru Gatt, meta dan ta' l-aħħar qal li għandhom ħamsa aktar minna u allura jistgħu jagħmlu li jridu.

Għandna raġun li aħna naħdmu b'dan il- mod.

U dik hi li ddaħħal kriżi f'demokrazija, mhux f'sistema ta' Mussolini u Badoglio - hemmhekk le, ma ddaħħalhiex din l-affari - imma f'sistema ta' demokrazija moderna iva, iddaħħal kriżi u nuqqas ta' fiduċja fl- istituzzjonijiet tal-pajjiż.

Naħseb li dan id-dibattitu kellu r-riżultat li mmirajna għalih.

Issa x'inhu r-riżultat?

Ir-riżultat hu li qed nibagħtu sinjal lill-gvern li dan il-Parlament għadu jeżisti.

Naturalment tistgħu tittrattawh bħala paljazza u tistgħu tittrattawh kemm tridu bħala punching bag, ħalli meta jkun hemm ministru li jrid jirrombla jkun jista' jibqa' għaddej!

Il-Parlament tistgħu tużawh kemm tridu sabiex tħallu l-affarijiet jiskulaw, ħlief f'dak il-mument meta tkunu tridu tgħaddu xi ħaġa ta' malajr bħal, per eżempju, qabel il-vakanzi tas-sajf.

Madankollu dan huwa s-sinjal li ħareġ illum minn dan il-Parlament u għalhekk għamilna dibattitu ta' għaxar sigħat.

Jekk il-prim ministru ddejjaq, jekk il-viċi prim ministru ddejjaq, jekk il- Ministru Galea ddejjaq, jekk l-Onor.

John Dalli ddejjaq u jekk il-Ministru Gatt iddejjaq, jiddispjaċini!

Pero' aħna qegħdin nagħtu sinjal li dan il- Parlament jeżisti u jeżisti għaliex għandu funzjoni f'demokrazija.

Il- Parlament għandu l-funzjoni ta' skrutinju, ta' kontabilita' u ta' fejn l- affarijiet li jintqalu jitmexxew bi proċedura stabilita li tkun rispettata minn kulħadd, kemm min-naħa li għandha 30 u kemm min-naħa li għandha 35!

Naħseb li t-tema ewlenija ta' dak kollu li ntqal matul il-ġurnata tal-lum hija l-arroganza li qed niffaċċaw f'dan il-Parlament, li qed jiffaċċja l- poplu, b'ministri skonnettjati mir-realta', ta' kif qed jgħixu l-familji, ta' kif il-ħaddiema qed jiffaċċaw ix-xogħol u l-kondizzjonijiet tax-xogħol, ta' kif is-self-employed iż-żgħar qed jiġu affettwati minn deċiżjonijiet li jieħdu l-ministri, ta' kif l-anzjani u l-familji li qed jikkompetu mal- ħajja - dik hija l-kelma eżatta - qegħdin jaraw li dan huwa gvern li għax jaf li għandu 35 membru, jista' assolutament imexxi fuq dak li jgħid hu.

Sħabi li tkellmu llum qalu kif il-gvern jista' jagħmel li jrid għaliex għandu 35 u għalhekk dan huwa s-sinjal li qed nagħtu min-naħa tagħna permezz ta' din il-mozzjoni.

Aħna qed ngħidu li l-Parlament jeżisti u jeżisti bħala mezz li bih il-poplu jkun jaf x'inhu għaddej fil-ħin u skond il-proċeduri maqbula bil-Kostituzzjoni u bil-liġijiet.

U mhux imbilli noqogħdu nfettqu bil-legalismi u mhux legalismi!

Il-materja li għandna hija ċara.

Il-materja li għandna llum u li qanqlet din il-mozzjoni hija s- sitwazzjoni fejn ministru jirrombla fuq kulħadd għaliex jaħseb li jista' jirrombla ladarba għandu 35 mentri aħna għandna 30.

That's the point at issue, Sur President.

Sur President, min-naħa tal-gvern tqanqlu diversi kummenti, fosthom dak li aħna tkellimna out of subject.

Aħseb u ara kemm kienu out of subject ċerti mustaċċuni u zerbinotti, speċjalment meta bdew jitkellmu dwar l-istorja politika riċenti u anke dik mhux daqstant riċenti ta' dan il-pajjiż!

Issa jiena wieħed minn dawk li dejjem inħobb noqgħod lura milli nitkellem fuq l- istorja politika tal-passat, imma llum se jkolli nagħmel mod ieħor.

Dan b'liema dritt in-Nazzjonalisti li għandi faċċata tiegħi jipproġettaw ruħhom bħala dawk li għamlu xi claim fuq id-demokrazija aktar minn ħaddieħor?

Bir- rispett kollu, l-istorja politika ma bdietx fis-snin tmenin jew fis-snin sebgħin imma bdiet fis-snin tletin sas-snin sittin u mbagħad, imxejna għas- snin sebgħin u għas-snin tmenin.

Jiena ngħidilkom sabiex tħarsu ftit lejn x'kien jiġri fis-snin tletin u fis-snin erbgħin u araw daqsxejn ir-rabtiet li kellhom dawn li jippożaw ta' demokratiċi mal-faxxiżmu l-antik!

Ħarsu ftit lejn is-snin sittin ħalli taraw il-mod assolutament oxxen ta' kif kienu jiġu manipulati l-imħuħ u l-istituzzjonijiet mill-partit Nazzjonalista u l-esponenti tiegħu.

Dawn kienu jużaw il-Knisja, l- istruttura tal-ġunta, il-kappillani u kull ħaġa li tiġi għal idejhom sabiex jagħfsu bl-aktar mod oxxen fuq il-mentalita' u l-kuxjenza tan-nies.

Kienu jgħidu li jekk tkun Laburist inti maħmuġ, inti bl-interdett u allura ma jistax ikollok trattament tajjeb.

Matul dak iż-żmien kellna bħala l-alleat tal-partit Nazzjonalista lill-Arċisqof Gonzi.

Ejjew insemmuhom dawn l- affarijiet!

Intom se tippużaw ta' l-arċiprieti tad-demokrazija hawnhekk?

Intom semmejtu dawn l-affarijiet u allura se nsemmuhom aħna wkoll.

L- istess ħaġa meta fis-snin sebgħin il-gvern Laburista daħal fil-gvern.

Min kien li pprova jxaħħam deputat Laburista Għawdxi f'dan il-Parlament sabiex jivvota kontra l-gvern tiegħu?

Min kien?

Żgur li ma kenux il-Perit Mintoff u sħabu tal-kabinett Laburista!

Allura intom se tiġu tippużaw bħala l-granmastri tad-demokrazija?

Naslu għas-snin sebgħin u għas-snin tmenin.

F'dak iż-żmien min qatel lil Karen Grech u lil Wilfred Cardona?

U l-bombi li kienu jsiru, taħsbu li kien il-partit Laburista li ried jagħmilhom ħalli jħarbat il-gvern tiegħu stess?

In-nies ta' qattagħni, li intom tgħidu kienu mal-Labour, imma bir-rispett kollu kienu magħkom ukoll, bil-kukkannji li kontu tittolleraw u għaddejjin il-ħin kollu.

Bir-rispett kollu, jekk se nitkellmu fuq l-istorja u l- iskonnettjar li tippruvaw iddaħħlu fl-interpretazzjoni storika tad- demokrazija f'pajjiżna, jaqblilkom teħduha bil-mod, għaliex fiż-żmien li ġej wieħed jista' faċilment juri fejn qegħdin ir-responsabbiltajiet anke jekk laħaq għadda ż-żmien.

Ngħid għalija jien dejjem noqgħod attent li dak li għandu x'jaqsam ma' l-istorja noqgħod lura milli nsemmih, Sur President.

Naturalment dan nagħmlu mhux għax nibża' minnu jew inkella għaliex għandi xi dubji dwar x'inhi l-aħjar interpretazzjoni raġonevoli dwar dak li ġara, pero' li jiġu tan-naħa l-oħra u jippruvaw jippużaw bħala l-arċiprieti u l- granmastri tad-demokrazija, dawn iż-żerbinotti u mustaċċuni, huma min huma, li jaħsbu li għandhom xi forma ta' monopolju fuq il-verita', ngħidilhom aħjar joqogħdu attenti għaliex se jiżżersqu lejn sitwazzjoni fejn se jinħarqu mill-istorja tagħhom stess.

Din nibqa' ngħidha għaliex jiena naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Chris Cardona fejn li jgħodd huwa dak tal- lum.

Huwa minnu li tal-lum jgħodd u l-poplu jistenna minn għandna li nitkellmu dwar dak li qiegħed jiġri llum.

Kien proprju f'dan il-kuntest li llum ħarġet l-arroganza li biha qed imexxu l-Onor.

Lawrence Gonzi u sħabu tal-kabinent.

L-arroganza li hemm fil-kabinett tinħass.

Sur President, il-Parlament huwa istituzzjoni nazzjonali, pero' hemm ukoll istituzzjonijiet oħra nazzjonali li min-naħa tagħna dejjem għamilna minn kollox - din qiegħed ngħidha bl-aktar mod sinċier u bl-aktar mod ġenwin – sabiex nassiguraw li dawn l-istituzzjonijiet nazzjonali jitmexxew b'ċerta trasparenza u b'ċertu sens ta' fair play.

Meta aħna konna fil-gvern fil- perijodu ta' bejn l-1996 u l-1998, tan-naħa l-oħra ppruvaw iżebilħu lili u lil sħabi għal dak li konna qegħdin nagħmlu.

Ippruvaw iżebilħuna ma' kull pass li ppruvajna nagħmlu, ħalli l-istituzzjonijiet nazzjonali nagħtuhom sentimenti aktar permanenti u maqbula minn kulħadd.

U ara taħsbu li dawn is-sentimenti ġew reċiprokati min-naħa l-oħra.

Anzi bil-maqlub, ġejna mżebilħa!

Issa apparti minn dak li ġara down the line f'appointments ta' ċerti nies li nżammu, illum se nsemmi xi ħaġa li qatt ma semmejtha qabel, il-ħatra ta' l-aġent president.

Ovvjament il-president qiegħed hemmhekk sa tmiem il-ħatra tiegħu u l-aġent president huwa xi ħadd li jiġi appuntat mill-gvern tal-ġurnata fil-mument li l-president ikun nieqes jew tinqalagħlu xi ħaġa.

Sa l-1996, meta dħalna fil-gvern, il-proċedura kienet li l-gvern tal-ġurnata jappunta lil xi ħadd tal-fiduċja tiegħu u jekk m'iniex sejjer żball dan kien Dr. George Hyzler.

Issa aħna x'għamilna?

Aħna ridna nippruvaw noħolqu aktar ġenwinita' u fiduċja fil-pajjiż u għalhekk ridna ndaħħlu sistema li biha jkollna l- kunċett ta' żewġ aġenti presidenti, b'wieħed ikun ta' twemmin Nazzjonalista mentri l-ieħor ikun ta' twemmin Laburista.

Din għamilnieha u allura żammejna lil Dr. Hyzler, ladarba kien ġie appuntat mill-prim ministru Nazzjonalista u miegħu bdejna b'alternanza nappuntaw aġent president ta' twemmin Laburista, li dak iż-żmien kien Dr. Ġuże Cassar.

Issa forsi tgħiduli: Din x'għandha x'taqsam?

Imma jien ngħid li għandha x'taqsam ukoll għax il-mozzjoni li għandna quddiemna llum tirrifletti l-mod ta' kif titmexxa istituzzjoni nazzjonali bħal dik tal-Parlament u għalija dan huwa sintomu ta' dwejjaq, ta' malaise u ta' kriżi li għandu dan il-pajjiż.

Ħaġa torbot ma' l-oħra għax ladarba qiegħed nitkellem fuq l-aġent president, irrid nirrifletti wkoll fuq kif, across the board, it-tmexxija ta' l- istituzzjonijiet ta' dan il-pajjiż sejra lura bil-kbir.

Issa aħna għamilna ż-żmien li kellna nagħmlu fil-gvern għaliex imbagħad ġara dak li ġara u nqaleb il-gvern.

Fil-bidu tal-gvern Nazzjonalista ta' l- 1998, din is-sistema li konna bdejna aħna nżammet, jiġifieri l-president ikun min ikun u l-aġent president jalterna, daqqa Laburist u daqqa Nazzjonalist.

Madankollu rriżulta li Dr. Ġuże Cassar, li konna għażilnieh fil-bidu, kellu jirtira minħabba raġunijiet ta' saħħa.

Wara ġara li b'impożizzjoni, il-gvern Nazzjonalista qabad u qal li se jżomm is-sistema, basta jkun hu li jagħżel il-persuna li kienet se tieħu post Dr. Ġuże Cassar.

Dawn x'affarijiet huma?

Skużi, jekk hemm sistema ta' alternanza bħal din, tista' għallinqas tagħtina ċ-ċans li nagħżlu aħna min ikun l- aġent president!

Jista' ikollok din id-diċenza, Sur Gvern?

Madankollu il- gvern qalilna li kien hu li se jagħżel.

Issa l-persuna li riedu jagħżlu kienet ġentlom mill-aktar u qalet ċar u tond li jekk il-partit Laburista jixtieq lil ħaddieħor, huma kellhom id-dritt li jagħżlu lil min iridu.

L- għażla tal-partit Laburista ma ġietx aċċettata mill-gvern u allura minn dak iż-żmien lil hawn erġajna morna għas-sistema l-antika.

Bir-rispett kollu, issa nbidel il-prim ministru u xorta bqajna bl-istess sistema u allura kif nista' nemmen fil-ġenwinita' ta' min jiġi jippontifika hawnhekk dwar kemm huwa interessat fi tmexxija ġenwina u trasparenti ta' dan il-pajjiż meta sinjal bħal dan li tajna aħna - stajna ma tajnieh xejn - mhux biss ma jirrispettawhx imma talli jwaddbuhulna lura f'wiċċna, biex ma ngħidx kelma aktar pastaża!

Għalhekk jiena ngħid li l-arroganza li għadejja bħalissa m'hijiex biss arroganza personali imma hija arroganza istituzzjonali, arroganza ta' nies li jgħidu: Aħna għandna 35 u intom għandkom 30 u warrbulna għax lesti nirrumblaw minn fuqkom!

Dan huwa l-mod ġdid ta' kif iridu jmexxu?

Dan huwa l-mod li kien jintuża fil-medjuevu u nista' nuri, per eżempju, l-istil ta' kif tirrifletti l-arroganza istituzzjonali ma' l-arroganza personali.

Kellna l-prim ministru nnifsu li daqqa jsejħilna fliexken vojta, daqqa jsejħilna qtates jingħu, imbagħad sejjaħ lill-Laburisti mummji u wara qal ukoll li ma jimpurtah xejn min dawk li ma jaqblux miegħu u se jibqa' għaddej minn fuqhom.

Kellna wkoll lill-Ministru Ninu Zammit li waqt li kien fuq radju 101, ċemplitlu waħda li ma qabilx magħha u sejħilha "waħda minn dawk l-imtaten li ma tridx tifhem"!

Din lanqas hija xi ħaġa tal- ministri upfront, imma ittieħdet mill-gvern kollu.

Fil-fatt kellna deputat parlamentari Nazzjonalista, il-psikjatra Joe Cassar, li qal li l-kritika li għamlulna l-Laburisti tixxiebah mal-mard.

Kellna lis-segretarju parlamentari Edwin Vassallo li qal li l-akbar problema tal-pajjiż hija dik li l-influwenza Laburista tittieħed u toqtol.

Kellna mbagħad lil seħibna n- nutar Tony Abela fejn sejjaħ lil dawk li jipprotestaw kontra t-tmexxija tal- gvern tiegħu bħala ddisprati.

Insomma nistgħu nibqgħu nsemmu għaliex il- lista ma tispiċċa qatt.

Kien hemm ukoll il-ministru George Pullicino li qalilna li kull min jipprova jgħid li kien hemm xi ħsieb ta' eżerċizzju ta' xiri ta' voti fil- proċess ta' l-estenzjoni taż-żoni ta' żvilupp, bilfors għandu problemi mentali.

U ejja!

Dan huwa l-istil ġdid ta' kif immexxu l-politika?

Imma n- nies, aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar qegħdin jifhmu u jagħrfu x'inhu joħroġ minn dan kollu.

Qiegħda tinbena xbieha ta' gvern ta' Gonzi fejn għandek numru ta' elite żgħar li huma maqtugħin u skonnettjati.

Din tħossha wkoll fil-mod ta' kif jirreaġixxu għall-kritika li ssirilhom.

Qisek qiegħed tmur kontra xi qdusija jew kontra xi ħaġa li ma tistax tiftiehem!

Jien l-ewwel wieħed bqajt imbellah nisma' li Dr. Gonzi, bħala prim ministru, kien qed jipprova jindaħal fl- ittri li jidhru fil-gazzetti sabiex jirribatti poster min-naħa ta' l-NGOs u min-naħa tas-soċjetajiet ta' l-ambjent li deher f'waħda mill-manifestazzjonijiet li saru dan l-aħħar.

Fil-fatt qalilhom li jekk bħala għaqdiet ta' l-ambjent ma jiċħdux dak il- poster u jġibuha fil-gazzetta The Times - għallinqas hekk deher fir-rapport - kien se jkollhom l-problemi.

Il-madoffi, dawn x'qed iħossuhom?

Dawn qed iħossuhom qishom f'bozza magħluqa, skonnettjati, bozza li qed tixgħel imma l-batterija qed taqa' u huma qed jindunaw li qiegħda taqa'!

Assolutament ma nistax nifhem għalfejn din l-għarukaża kollha u għalhekk staqsejt x'inhi din l-għarukaża kollha.

Jidher li l-għarukaża kollha kienet fuq manifestazzjoni li saret fejn kien hemm waħda attivista ex-Nazzjonalsita li kellha bandalora u fuqha kien hemm miktub "Vote George, Get Lorry".

Issa ma nistax nifhem għalfejn din l- għarukaża kollha meta hija xi ħaġa ovvja li jekk tivvota lil George Pullicino se jkollok lil Lorry Gonzi!

Mhux lil Lorry Gonzi qed tivvota, mhux ovvja!

(Interruzzjonijiet) Allura kien hemm għalfejn dan il-kjass u dan l-iskandlu kollu?

Verament ma nistax nifhem.

Il-problema hija li dawn in-nies huma skonnettjati mill-bqija tal-poplu.

Naħseb li dan id-dibattitu kellu jservi sabiex joħorġilkom s-sinjal ħalli tmorru qrib in-nies.

U f'dan il-Parlament, anke jekk tgħidu li għandkom 35 mentri aħna għandna 30, aħna qegħdin hawn biex nirrappreżentaw lin-nies.

Jien ngħid li d-diskors f'dan il-Parlament m'huwiex xi ħaġa li toqgħod tiskanta, li toqgħod twaqqa' għaċ-ċajt u li toqgħod iżżebblaħ.

Id-diskors tal-Parlament, anke jekk ikun sfukat, ikun qed jirrifletti l- aspirazzjonijiet, id-dwejjaq u l-biża' tan-nies.

Minn hemm li toħroġ l- essenza tad-demokrazija u allura naħseb li hawnhekk irridu nużaw dan id- dibattitu sabiex nifhmu l-iskonnettjar li għaddej bħalissa bejn il-gvern u l-Parlament u anke bejn il-gvern u l-bqija tas-soċjeta'.

Dik hija xi ħaġa li l-gvern attwali, jekk tabilħaqq għandu l-interess nazzjonali u naħseb jien, anke jekk għandu f'moħħu l-interess li jirbaħ l-elezzjoni li ġejja, għandu jaħseb fuqha.

Jiena flimkien ma' sħabi ilna għal dawn l-aħħar ġimgħat niltaqgħu mas-soċjeta' ċivili u dawn jgħidulna li jitkellmu kemm jitkellmu, xorta waħda ma jafux fejn se jaslu.

Jew inkella jgħidulna li ma nitkellmu xejn u d-deċiżjonijiet jaqgħu fuqna.

Għandna gvern skonnettjat.

Issa trid ukoll tiftiehem minn ċertu lingwaġġ li jużaw huma stess.

Per eżempju, din il-ġimgħa f'dan il-Parlament - għalhekk importanti il- Parlament – ġejt wiċċ imb'wiċċ mas-Segretarju Parlamentari Tony Abela, li qed jagħmel dawk l-affarijiet bil-barka sħiħa ta' Dr. Gonzi u qisu ma ġara xejn.

Qisu ma ġara xejn!

Għalhekk tkellimt man-nies li huma ta' fehma Nazzjonalista u anke ma' dawk li m'humiex u staqsejthom jekk dan l-aġir hux qed jiskandalizzahom, hux qed idejjaqhom u jekk hux qed jarawh normali.

U dawn qaluli mill-ewwel li din ma kenitx xi ħaġa normali u għalhekk m'għandhiex issir.

Staqsejt ukoll lis-segretarju parlamentari jekk meta jibgħat xi ħaġa kważi professjonali, anke jekk hi għall-kostitwenza u qiegħed jimmarkaha bit-timbru tiegħu ta' nutar u f'isem l-uffiċċju tal-prim ministru, jarahiex normali.

Tagħmel sens din?

Tikkozza jew ma tikkozzax mal- kodiċi ta' etika?

Is-segretarju parlamentari qalilna ċar u tond li huma qegħdin hemm għall-qadi.

Din tfakkarni f'waħda mill-misteri ta' l-Eġittu l- antik, fejn hemm il-Farawni u l-ħu l-Farawni u kulħadd qed jaqdih.

Din hija l-essenza ta' kif il-gvern irid jikkonettja mal-poplu?

Billi juża l- funzjoni uffiċjali tiegħu b'mod mill-iktar ċar, mill-iktar kiesaħ, mill- iktar dirett u jużah sabiex jaqdi?

Hawnhekk għandna overlapping ma' funzjonijiet professjonali u dan it-tip ta' aġir jifforma parti mill-motivazzjoni u mill-affarijiet li wasslu għal dan id-dibattitu li għandna quddiemna.

Il-Ministru Austin Gatt huwa in kawża, imma miegħu hemm in kawża l-ministri l-oħra li qegħdin jimxu b'mod arroganti u li qed jiskonnettjaw kompletament mill-aspirazzjonijiet u mill- istennija tal-poplu Malti u Għawdxi.

Kien forsi għalhekk li meta tkellmu ħafna minn sħabu llejla - ħlief għall-prim ministru - qagħdu attenti li ma jiddefendux lill-Ministru Gatt b'mod dirett u b'mod personali.

Anzi daru dawra mal-problema u tkellmu fuq affarijiet oħra.

Kienet xi ħaġa ċara għalina li nanalizzaw il-mod ta' kif isiru d-diskorsi u li nifhmu xi jkun hemm wara l-faċċata tad-diskorsi li jintqalu.

Għaldaqstant jekk quddiemna għandna ministri li m'humiex qegħdin jirrendu, li m'humiex qed iwasslu għal dak li jixtieq il-poplu imma skonnettjati mill-poplu, allura huma kollha fl- izbarra, inkluż il-Prim Ministru Gonzi nnifsu.

Per eżempju, kif il-prim ministru għandu ministru ta' l-affarijiet barranin li jagħmel riċeviment - jew inkella sħabu jagħmlulu riċeviment - u taparsi ma jkunx jaf x'inhu għaddej?

Bħallikieku jekk inti ministru u qed jagħmlulek riċeviment il-canvassers u l-ħbieb tiegħek, ma tafx x'inhu għaddej.

U ejja!

Issa jekk jogħġbok f'dan ir-riċeviment bdew jitqassmu diski pirati u qisu ma ġara xejn.

Min-naħa l-oħra, xi kultant nisimgħu b'akkużi li joħorġu fuq in-nies tal-monti u nies oħra li jbigħu dawn id- diski pirati.

Imbagħad għall-ministru ta' l-affarijiet barranin li qiegħed f'dan ix-xogħol - jew inkella daħħluh f'dan ix-xogħol - qisu ma ġara xejn!

Nerġa' ngħid li l-Onor.

Gatt huwa in causa f'din il-mozzjoni, imma miegħu hemm dawk in-nies l-oħra li qegħdin quddiemna li jew iddefendewh jew li ma ddefendewhx imma għandhom x'jaqsmu, li għandhom mano in pasta u li għandhom x'jaqsmu ma' kif dan il-gvern huwa skonnettjat.

Qisu ma ġara xejn lanqas fuq il-korruzzjoni tal-liċenzji u ta' l-eżamiijiet għal-liċenzji tas-sewqan.

Din ma kenitx xi ħaġa li faqqset mil-lum għal għada, imma mid-dehra ilha għaddejja.

U ilha għaddejja riferibbilment għan- nies li huma viċin ħafna tal-ministru konċernat, jiġifieri l-Onor.

Mugliett.

Qisu ma ġara xejn u minn fuq jgħidulek li jien il-ħin kollu jwaddab it-tajn!

Bir-rispett kollu, imma din hija xi ħaġa li qed tiġi investigata mill-pulizija u hemm responsabbilta' ministerjali ċara u diretta.

Indawru wiċċna n-naħa l-oħra u qisu ma ġara xejn!

Araw naqra x'inhu għaddej fl-Ingilterra fuq xi ħadd bħal Prescott u fuq nies oħra fil- kabinett Ingliż, fil-kabinett Taljan u fil-kabinett Franċiż!

Fuq il-korruzzjoni dwar l-għoti tal-liċenzji għas-sewqan, kien hemm ex- ministru Nazzjonalista li darba kien qalilna: Mela le, għalhekk toħroġ permess fil-każ ta' dan il-bini, għaliex min-naħa għandu żewġ sulari u min- naħa l-oħra għandu ħames sulari.

Allura tagħtihulu fuq żewġ sulari jekk inhuwa żewġ sulari, jew fuq ħames sulari jekk inhuwa ħames sulari, skond kif tħares lejh!

U dan ħareġ jgħid li din il-kwestjoni tal-liċenzji tas- sewqan hija "petty corruption", korruzzjoni minuri u nippruvaw inbajdu dawn l-affarijiet bil-ġir.

Din taraha għaddejja l-ħin kollu.

Hemm ukoll il-kwestjoni l-oħra li nsemmiha wkoll għaliex hija parti mill-pakkett ta' nuqqas ta' kredibilita', fil-mod ta' kif dan il-kabinett tal-ministri, li suppost qed jitmexxa skond stil ġdid ta' politika, qed imexxina u qed iwaqqagħna lura u għalhekk qiegħed jitlef il-kredibilita' man-nies tiegħu stess.

L-informazzjoni Ii tasalli ħafna drabi ma tiġix mil-Laburisti, għaliex kif jistgħu l-Laburisti jagħtuk l-informazzjoni jekk huma ġew esklużi mill-ħafna postijiet minn fejn jistgħu jġibu xi informazzjoni jew xi influwenza?

Dawn huma nies diżillużi u nies Nazzjonalisti ġenwini li jiġu jwasslulna din l-informazzjoni, Sur President.

Naslu wkoll għall-punt l-ieħor, il-pakkett sħiħ li fih aktar mis-Siġġiewi, li Dr. Gonzi u l-kabinett tiegħu jridu jdaħħlu fiż-żoni tal-bini.

Dan qed jagħmluh meta għal dawn l-aħħar 20 sena, fir-rapporti tal-MEPA dejjem ħarġu jgħidu li m'hemmx bżonn ta' aktar żoni ta' bini.

Issa f'daqqa waħda ddeċidew li se jagħtu żona kbira daqs is-Siġġiewi ma' Malta u Għawdex.

L- agħar ħaġa hija li qed jagħmluha b'mod li l-firma taħt dawn iż-żoni kollha qiegħda taħt il-kabinett, ħalli ma nkunux nafu min huma n-nies konċernati minn din jew mill-oħra.

Jien sfidajtu lil Dr. Gonzi u qiegħed nerġa' nisfidah illum.

Qiegħed nisfida lill-prim ministru sabiex jippubblika l- ismijiet kollha tal-bini kollu u ta' l-artijiet kollha.

Dawn għandhom jiġu ppubblikati issa ħalli naraw min huma s-sidien.

Din it-talba ilni diġa' ġimagħtejn li għamiltha u għadni bla risposta u għalhekk imbagħad tqum minnufih il-kwestjoni kollha tal-kriżi ta' tmexxija xierqa.

Din m'hijiex tmexxija xierqa u m'hijiex tmexxija li qed iżżomm il-kejl ta' kif wieħed jaħdem b'rispett tal-maġġoranza tiegħu u b'rispett tal-minoranza tan-naħa l-oħra u fuq kollox b'rispett sħiħ fl-ambitu nazzjonali.

Wara kollox ma nafx kemm hija minoranza li għandna aħna għaliex aktar naħseb li għandna l-maġġoranza.

Il-Ministru Austin Gatt jippersonafika dan in-nuqqas ta' rispett u dan in-nuqqas ta' imġiba xierqa f'dan il-qasam.

Nista' ngħid x'ġara u x'ma ġarax miċ-chairpersons ta' enti li kienu jaħdmu mal-ministeru tiegħu, li tkeċċew jew li spiċċaw minn miegħu.

Jien mhux se nsemmi ċ- chairperson tas-Sea Malta imma se nsemmi ċ-chairperson tal-PBS, persuna li żgur m'huwiex Laburist.

Anzi mhux l-ewwel darba li kkozzajt ma' Dr. Austin Sammut!

X'qal Dr. Sammut fuq il-Ministru Gatt?

Dan qal li spiċċa minn chairman fejn kien ġie trattat qisu żibel.

Hekk qal u qiegħda miktuba x'imkien.

Sur President, kellna l-ħaddiema tad-Denim fejn kien hemm 850 ruħ li ngħataw is-sensja.

Dak huwa l-agħar żmien għall-ħaddiema u għall-familji tagħhom.

Għalhekk hawnhekk irid ikollok ftit tas-sens u trid tkun ikkonnettjat ma' l-emozzjonijiet, mal-biża' u mad-dwejjaq li jkunu qegħdin iġarrbu l-ħaddiema u l-familji tagħhom.

Madankollu l-Ministru Gatt għażel dak il-mument sabiex jgħidilhom li huwa kien lest li jilgħab il-flus dwar kemm se jagħlqu fabbriki bħal tagħhom fl-għaxar snin li ġejjin.

Veru kkonnettjat il-ministru u veru juri kemm qed jifhem id-dwejjaq tan-nies!

Dan huwa l-mod ta' kif jitkellem ministru?

Meta mbagħad kien hemm 100 ħaddiem minn tal-Llyods li spiċċaw bis-sensja, x'qalilhom il-Ministru Gatt?

Lil dawk li qed jintlaqtu ħażin bl-għeluq tal-fabbriki qalilhom sabiex jieħdu paċenzja.

Il-ministru kompla jqabbel l-għeluq tal-fabbriki tagħhom mal-mod ta' kif sparixxew mill-Belt Valletta l-iskrapan, il-ħajjata u dawk li jsinnu s-skieken.

Allura dan huwa l-mod kif turi li qiegħed taħdem qrib in-nies?

Dan huwa l-mod ta' kif tifhem li trid tkun ikkonnettjat u li trid tipparteċipa fil-ħajja tan-nies?

Għalhekk qiegħed ngħid li l-mozzjoni li ressaqna llum serviet ta' sinjal għal dan il-gvern li għandu bżonn jifhem li l-istituzzjonijiet tal-pajjiż irid jaħdem magħhom b'sens ta' umilta' u mhux b'arroganza.

Irid jaħdem magħhom b'sens li l-parteċipazzjoni trid timxi 'l quddiem.

U m'hu veru xejn li hemm sens ta' parteċipazzjoni.

Ħudu, per eżempju, l-aġenda tal-Parlament li għandna quddiemna bħalissa.

Sa qabel il-vakanzi tas-sajf, jiġifieri sa ġimagħtejn oħra, qegħdin jippakkjaw sett sħiħ ta' miżuri maħsuba sabiex f'ġimagħtejn jgħaddu patafjun ta' regolamenti malajr malajr.

X'inhu l-ħsieb hemmhekk?

Il-ħsieb ovvjament huwa li l-gvern għandu 35, mentri l- oppożizzjoni għandha 30 u allura jistgħu jirromblaw minn fuqna, ċara din!

Se nibqgħu sejrin hekk?

(Interruzzjonijiet) Fl-aħħar naqra se nagħmlu għaxar seduti!

Sur President, għandna mhux biss korruzzjoni istituzzjonalizzata f'dan il- pajjiż imma għandna wkoll disprezz istituzzjonalizzat.

Meta aħna qegħdin insemmu lill-Ministru Gatt mhux qed insemmuh għaliex irridu b'xi mod jew ieħor nimmiraw lejh personali.

Għalkemm jixraqlu li jiġi targeted personalment, għandna quddiemna performance ta' gvern li fl-iskonnettjar tiegħu, fil-mod ta' kif qiegħed jikkonċepixxi l-affarijiet, m'huwiex qiegħed iwassal.

Il-gvern mhux qiegħed jasal għaliex m'huwiex qrib taċ- ċittadin.

Wegħduna stil ġdid ta' politika, iżda mhux talli ma wettquhx dan l-istil ġdid ta' politika, imma talli daħħlu miżuri ta' tmexxija li aktar qegħdin jirriflettu d-disprezz u l-arroganza.

U għalhekk għandna din il- problema.

In-nies qegħdin jistennew tmexxija ġenwina iżda m'humiex jarawha.

In-nies tagħna jridu tmexxija serja u tmexxija ppjanata iżda m'humiex jarawha.

Qegħdin jistennew tmexxija għaqlija u tmexxija trasparenti iżda m'humiex jarawha.

Fuq kollox in-nies tagħna jridu tmexxija onesta, ċara u ffukata imma m'humiex jarawha.

Morru staqsu lill-operaturi fil-qasam tat-turiżmu ħalli jgħidulkom jekk humiex jaraw tmexxija ffukata fit-turiżmu.

In-nies tagħna la qed jaraw tmexxija ffukata u lanqas qegħdin iħossuha.

In-nies tagħna jridu - u għandhom raġun għaliex it-taxxi dejjem telgħin u dejjem jagħfsu fuqhom - tmexxija effiċjenti, imma lanqas din m'huma jaraw jew iħossu.

Dan kollu jorbot ma' dak li qegħdin niddiskutu llejla.

Il-Maltin u l-Għawdxin iridu tmexxija li tirrispetta l-ispirtu u l-kelma tal- Kostituzzjoni u tal-liġijiet, imma lanqas din m'huma jaraw u jħossu.

Sur President, min-naħa tagħna qegħdin inwiegħdu li se nibqgħu naħdmu.

Sakemm tasal l-elezzjoni, aħna u n-nies kollha li jirrappreżentaw lill- partit Laburista se nkunu qegħdin nagħmlu ħilitna kollha sabiex niltaqgħu wiċċ imb'wiċċ mill-inqas ma' tliet kwarti tal-poplu Malti u Għawdxi.

Dan qegħdin nagħmluh bil-ħsieb li tabilħaqq inkunu nistgħu nagħtuhom dak li jridu, dak li qed jaspiraw għalih, jiġifieri soċjeta' li tkun mill-ġdid marbuta u magħquda, soċjeta' li tkun parteċipattiva u ta' tmexxija li tkun kif irriduha aħna, soċjeta' taħt l-għajta tagħna ta' xogħol, ħarsien u dinjita'.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, Hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa mill-Onor.

Charles Mangion.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Fid-9.30 p.m. is-Seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' inpoġġi l-mistoqsija fuq il-Mozzjoni kif imressqa mill-Onor.

Charles Mangion.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor. |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Abela Joseph |Farrugia Michael | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist |Galdes Roderick | |Brincat Joseph |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buontempo Stefan |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Caruana Justyne |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joseph | | | | |

KONTRA : 34

L-Onor. |Abela Anthony |Frendo Michael | |Agius David |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Franco | |Arrigo Robert |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Borg Tonio |Gonzi Michael | |Cassar Joseph |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |D'Amato Helen |Mugliett Jesmond | |Dalli John |Puli Clyde | |de Marco Mario |Pullicino George | |Debono Giovanna |Pullicino Orlando| | |Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Falzon Joseph |Zammit Ninu | |Fenech Antonio |Zammit Dimech | | |Francis |

Il-Mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru, biex jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 7 ta' Lulju, 2006 fid-9.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Adozzjoni ta' l-Euro - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Intermedjarji fl-Assigurazzjoni - Tielet Qari. ----------------------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ġarr Stradali Internazzjonali ta' Merkanzija - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Reġistru Ċentrali - Kumitat Permanenti;

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ġimgħa, 7 ta' Lulju, 2006 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.38 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm- il darba siefru l-membri tal-private staff bejn l-2004 u l-2005?

Kien hemm xi ħadd minnhom li siefer first jew business-class?

Fejn marru u x'kienet ir-raġuni?

Kemm flus ingħataw għal kull safra?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bejn l-2004 u l-2005 kien hemm erba' uffiċjali mis- segretarjat tiegħi li siefru fuq xogħol uffiċjali tal-gvern - b'kollox kien hemm 22 safra li saru lejn Brussell, Budapest, Ruma, l-Awstrija, Pariġi, Londra, Amsterdam, Praga, l-Irlanda, Dubai, Napli u t-Tuneżija – u ngħataw flus skond il-proċeduri stabiliti mill-gvern u kif pubblikati f'ċirkolari maħruġa mill-MPO ta' kull sena.

Peress li xi drabi dawn l-uffiċjali akkumpanjaw lili u peress li ħafna drabi, minħabba l-qosor tas-safra, il-biljett awtomatikament joħroġ business-class, kienu tliet darbiet biss fejn l-uffiċjali vvjaġġaw economy- class.

F'numru sostanzjali ta' safriet kien hemm rifużjoni tal-biljett ta' l-ajru.

KONSULENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm konsulenti hemm fil-ministeru u d-dekasteru tiegħu li qegħdin jieħdu xi forma ta' remunerazzjoni jew ħlas?

Min huma u x'tip ta' konsulenza qegħdin jagħtu?

X'inhu l-ammont ta' remunerazzjoni jew ħlas li qegħdin jingħataw?

Min ingaġġahom u għal kemm żmien?

Min awtorizza tali ngaġġ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Mal-ministeru tiegħi m'hemmx konsulenti.

XOGĦOL TA' TINDIF

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa globali fil-każ ta' kumpanniji privati li għamlu xogħol ta' tindif fil-ministeru u d-dekasteru tiegħu matul l-2004 u l-2005?

Min huma l-kuntratturi?

Kemm ħadu kull wieħed u min approva tali nefqa?

Inħarġet xi forma ta' tender għal dan ix-xogħol?

ONOR.

AUSTIN GATT: In-nefqa għal xogħol ta' tindif fil-ministeru u d- dekasteru tiegħi kienet ta' Lm1,658 fl-2004 u Lm2,666 fl-2005.

Il- kuntrattur huwa l-bad boy u l-approvazzjoni ngħatat mid-direttur servizzi korporattivi.

Is-somma involuta ma tirrikjedix ħruġ ta' tender.

LIGHT HEATING OIL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li qed isiru investigazzjonijiet dwar abbuż mil-light heating oil?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

CHOGM

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru u Ministru tal- Finanzi: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk xi ministru jew segretarju parlamentari xtarax għall-użu uffiċjali xi waħda mill-BMWs taċ-CHOGM?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor Interpellant hu mitlub jirriferi għall- mistoqsija parlamentari 19883.

ĠARR TA' VETTURI KUMMERĊJALI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Investiment, Industrija u Teknoloġija ta' l-Informazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm biljetti nbigħu għall-ġarr ta' vetturi kummerċjali mill-1992 'il hawn, skond it-tariffa mħallsa fuq ir-rotta Mġarr-Sa Maison-Mġarr u Mġarr- Ċirkewwa-Mġarr?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra, għalkemm irrid ngħid li tagħrif għall-perijodu ta' qabel is-sena finanzjarja 1997/8 mhuwiex available u dak tas-sena 2005/6 hu għall- perijodu sa April 2006 biss.

BILJETTI TA' L-IVJAĠĠAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t- Toroq: Jikkonferma l-Ministru li membru fil-bord ta' l-ADT ġie investigat dwar abbużi fl-użu ta' biljetti ta' l-ivjaġġar?

X'irriżulta mill- investigazzjoni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Wara li saru allegazzjonijiet fuq membru tal-bord ta' l-ADT dwar abbużi fl-użu ta' biljetti ta' l-ivvjaġġar, saret investigazzjoni interna.

Minn din l-investigazzjoni ħareġ li ma kien hemm l- ebda abbuż, anzi rriżulta li l-prezz tal-flight kien inqas minn dak li normalment kien jintnefaq għal vjaġġi simili.

DOUBLE DECKERS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Peress li kellna każi fejn barranin operaw double deckers hawn Malta - u meta u fi x'ħin iridu jistgħu jerġgħu jibdew joperaw - ma jidhirlux il-Ministru li din hija inġustizzja ma' operaturi lokali?

Ma jaħsibx li dan huwa abbuż min-naħa ta' l-ADT?

Kif jispjegah dan l-aġir il- Ministru?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma teżisti l-ebda diskrepanza bejn id-drittijiet ta' operaturi barranin u dawk ta' operaturi Maltin fejn jidħlu double- deckers.

Irrid nispjega li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, daħlu fis-seħħ regoli komuni dwar il-ġarr stradali internazzjonali ta' passiġġieri - regolamenti tal-kunsill 684/92 u 11/98 - liema regoli jgħoddu għall- pajjiżi kollha membri ta' l-Unjoni.

Dawn ir-regoli jippermettu li operaturi koperti b'liċenzja tal-komunità, ikollhom aċċess sħiħ fis-suq internazzjonali biex joperaw servizzi ta' trasport ta' passiġġieri minn pajjiż għall-ieħor fl-Unjoni.

Meta operatur ikun f'pajjiż ieħor ta' l- Unjoni u mhux dak stabilit, jista' iwettaq servizzi temporanji, magħrufa bħala kabotaġġ, għal perijodu ristrett ta' żmien u skond id- dispożizzjonijiet tar-regolament tal-kunsill 12/98.

Skond il-leġislazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea, is-servizzi kollha għall-ġarr internazzjonali ta' passiġġieri jridu jsiru bl-użu ta' vetturi li jikkonformaw mal-liġijiet tal-komunità dwar il-piżijiet u d-dimensjonijiet massimi tal-vetturi.

Tibdil li riċentement sar f'dawn il-liġijiet dwar il- piżijiet u d-dimensjonijiet massimi tal-vetturi - direttiva tal-kunsill 2002/7/KE li emendat direttiva 96/53/KE - daħal fis-seħħ f'Malta tard is- sena li għaddiet.

Bit-tibdil li sar fir-regolamenti tagħna, l-għoli massimu ta' erba' metri fir-rigward ta' vetturi tal-passiġġieri, li sa dak iż-żmien kien japplika biss għal vetturi użati għal servizzi internazzjonali, beda jgħodd ukoll għal vetturi reġistrati lokalment u wżati esklussivament f'Malta.

Ma teżisti l-ebda diskriminazzjoni fil-leġislazzjoni Maltija bejn vetturi għall-ġarr ta' passiġġieri reġistrati Malta u dawk reġistrati f'pajjiż ieħor imsieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Ir-restrizzjonijiet li ġew stabiliti mill- awtoritajiet fl-użu ta' vetturi ta' ċertu għoli fl-ibliet u l-irħula u f'postijiet ta' interess naturali speċjali, jgħoddu kemm għal vetturi reġistrati Malta kif ukoll għal dawk reġistrati f'pajjiż ieħor waqt li jkunu qegħdin jiċċirkolaw f'Malta.

TRIQ ĠUŻEPPI XUEREB, B'KARA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tingħata t-tarmac Triq Ġużeppi Xuereb, f'B'Kara?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fix-xhur li għaddew f'Birkirkara saru u qed isiru xogħlijiet fi Triq Daħlet it-Tempju Megalitiku, Triq Notabile, Triq Grosseto, Triq il-Graffitti Navali, Triq Luigi Onofrio, Triq is-Sienja, Sqaq l-Ibgħal u Triq l-Għabex - barra minn hekk ingħata t-tender għal Triq tal-Qattus, Triq il-Vaguni, Triq il-Qanpiena u Triq Tas-Sisla – u l-Onor.

Interpellant ma jistax ma japprezzax li dawn ix-xogħlijiet ikopru programm estensiv f'lokalita' waħda.

Issa Triq Ġużeppi Xuereb taħbat waħda minn disgħa li għad fadal sabiex jitlesta l-programm kollu għal Birkirkara u peress li għad hemm irħula u bliet oħra fejn in-numru ta' toroq li jridu jinbnew huwa sostanzjali, żgur li mhux opportun f'dan l-istadju li tingħata data konkreta meta se jsiru dawn id-disa' toroq.

Madankollu l-ADT qed tfassal programm sabiex fis- sentejn li ġejjin isiru x-xogħlijiet kollha li baqa'.

DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid kemm impjegati hemm full- time u part-time fid-djar ta' l-anzjani u xi grad għandhom?

Kemm residenti hemm f'kull dar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba hi kif ġej:

|Head of homes |5 | |full-time | | |Nursing officer |1 | |" | | |Deputy nursing |1 | |officer " | | |Principal |1 | |" | | |Senior tradesman |4 | |" | | |Staff nurse |5 | |" | | |Enrolled nurse |7 | |" | | |Nursing aide | | |" |20 | |Senior careworker |2 | |" | | |Careworker | | |" |26 | |Asst. careworker | | |" |17 | |Supervisor |1 | |" | | |Cook |2 | |" | | |Hospital auxiliary |1 | |" | | |Health assistant |3 | |" | | |Health attendant |1 | |" | | |General hand |1 | |" | | |Operative |1 | |" | | |Charwoman |5 | |" | | |Enrolled nurse |3 | |part-time | | |Staff nurse |1 | |" | | |Social assistants | | |" |61 | |Social assistants- | | |relievers " |15 |

In-numru ta' residenti f'kull dar hu kif ġej:

|Bormla |132 | |Floriana | 45 | |Il-Gżira | 30 | |L-Imsida | 62 | |Il-Mosta | 64 | |L-Imtarfa|122 | |Iż-Żejtun|163 |

Tagħrif dwar residenti bl-iskema tal-private public partnership huwa kif ġej:

|Casa |23 | |Arkati | | |Villa |53 | |Messina | | |Casa |33 | |Serena | |

TRIQ ĠUŻEPPA PSAILA , B'KARA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tingħata t-tarmac Triq Ġużeppa Psaila, f'B'Kara?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fix-xhur li għaddew f'B'Kara saru u qed isiru xogħlijiet fi Triq Daħlet it-Tempju Megalitiku, Triq Notabile, Triq Grosseto, Triq il-Graffitti Navali, Triq Luigi Onofrio, Triq is-Sienja, Sqaq l-Ibgħal u Triq l-Għabex - barra minn hekk ingħata t-tender għal Triq tal-Qattus, Triq il-Vaguni, Triq il-Qanpiena u Triq Tas-Sisla – u l-Onor.

Issa Triq Psaila hi waħda minn disgħa li għad fadal sabiex jitlesta l- programm kollu għal B'Kara u peress li għad hemm irħula u bliet oħra fejn in-numru ta' toroq li jridu jinbnew huwa sostanzjali, żgur li mhux opportun f'dan l-istadju li tingħata data konkreta meta se jsiru dawn id-disa' toroq.

Madankollu l-ADT qed tfassal programm sabiex fis-sentejn li ġejjin isiru x-xogħlijiet kollha li baqa'.

TRIQ ĠANNI ATTARD, B'KARA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tingħata t-tarmac Triq Ġanni Attard f'B'Kara?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fix-xhur li għaddew f'B'Kara saru u qed isiru xogħlijiet fi Triq Daħlet it-Tempju Megalitiku, Triq Notabile, Triq Grosseto, Triq Graffitti Navali, Triq Luigi Onofrio, Triq is-Sienja, Sqaq l- Ibgħal u Triq l-Għabex - u barra minn hekk ingħata t-tender għal Triq tal- Qattus, Triq il-Vaguni, Triq il-Qanpiena u Triq Tas-Sisla – u l-Onor.

Issa Triq Ġanni Attard hija waħda minn disgħa li għad fadal sabiex jitlesta l-programm kollu għal B'Kara u peress li għad hemm irħula u bliet oħra fejn in-numru ta' toroq li jridu jinbnew huwa sostanzjali, żgur li mhux opportun f'dan l-istadju li tingħata data konkreta meta se jsiru dawn id- disa' toroq.

CAREWORKERS

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Anzjani u Kura fil-Komunita': Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx nuqqas ta' full- time careworkers jew assistant careworkers fid-djar ta' l-anzjani meta tieħu in konsiderazzjoni n-numru ta' residenti u l-ħteġijiet tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-nuqqas ta' full-time careworkers jew assistant careworkers fid-djar ta' l-anzjani meta tieħu konsiderazzjoni ta' kemm residenti hemm u l-ħteġijiet tagħhom, huwa kif ġej:

|Home |Careworker|Assist. | | |s |Careworkers | |Florian|3 |0 | |a | | | |L-Imsid|3 |0 | |a | | | |Il-Gżir|0 |0 | |a | | | |L-Imtar|0 |0 | |fa | | | |Il-Most|0 |0 | |a | | |

TRIQ GIRGOR GATT, B'KARA

L-ONOR.

JOSEPH DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Urban u t-Toroq: Jista' il-Ministru jgħid meta se tingħata t-tarmac Triq Girgor Gatt, f'B'Kara?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Fix-xhur li għaddew f'B'Kara saru u qed isiru xogħlijiet fi Triq Daħlet it-Tempju Megalitiku, Triq Notabile, Triq Grosseto, Triq Graffitti Navali, Triq Luigi Onofrio, Triq is-Sienja, Sqaq l- Ibgħal u Triq l-Għabex - barra minn hekk ingħata t-tender għal Triq tal- Qattus, Triq il-Vaguni, Triq il-Qanpiena u Triq Tas-Sisla – u l-Onor.

Interpellant ma jistax ma japprezzax li dawn ix-xogħlijiet ikopru programm estensiv f'lokalita' waħda.

Issa Triq Girgor Gatt hi waħda minn disgħa li għad fadal sabiex jitlesta l- programm kollu għal B'Kara u peress li għad hemm irħula u bliet oħra fejn in-numru ta' toroq li jridu jinbnew huwa sostanzjali, żgur li mhux opportun f'dan l-istadju li tingħata data konkreta meta se jsiru dawn id-disa' toroq.