MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 74 It-Tlieta, 9 ta' Diċembru, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 L-GĦAXAR PARLAMENT Seduta Nru. 74 It-Tlieta, 9 ta' Diċembru, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 9 ta' Diċembru, 2003

WERREJ

MINUTI 581

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 581

TQEGĦID TA' KARTI 590

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2004

IL-ĦAMES JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA 590

AĠĠORNAMENT 617

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 617

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta 73 li saret fid-9 ta' Diċembru, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ATTAKK TERRORISTIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk Malta hijiex imħejjija għal possibbilta' ta' attakk terroristiku?

Kien hemm kuntatti ma' pajjiżi barranin dwar dan?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li s-servizzi ta' emerġenza u ta' sigurta` ta' Malta huma mħejjija biex jirreaġixxu għal ċerti tipi ta' atti terroristiċi u biex jipprovdu assistenza immedjata.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Carmelo Abela): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: F'każ ta' attakk terroristiku fuq bastimenti tal- gwerra, il-gvern huwa equipped biżżejjed jew talab għal xi għajnuna jew expertise?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Illum kulħadd jieħu prekawzjoni massima u teżisti wkoll koperazzjoni f'dan ir-rigward.

Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern Malti b'dan il-mod qed jimxi wkoll.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma ħadna xi taħriġ in konnessjoni ma' xi attakk terroristiku fuq bastimenti tal-gwerra.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ir-risposta hi dik li tajt.

Il-Gvern Malti jipprepara ruħu għal kull eventwalita` u jikkopera ma' kulmin hu lest li jikkopera miegħu.

FAĊILITAJIET SPORTIVI - LASTI TAL-FOOTBALL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid jekk uffiċjali tal- kunsill Malti għall-isports jarawx li l-lasti tal-football fi grounds diversi u speċjalment fil-każ ta' dawk il-grounds li jintużaw għal-logħob tal-five-a-side u għat-taħriġ, ikunu mwaħħla ma' l-art biex b'hekk jiġi żgurat li ma jkunu ta' ebda periklu la għaż-żgħażagħ u lanqas għall-kbar?

Jaf il-Ministru jekk hemmx grounds li għadhom ma ħadux azzjoni minkejja l- inċident traġiku li seħħ dan l-aħħar?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għat-Teknoloġija ta' l-Informazzjoni u Investiment) (f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Ninforma lil Onor. Interpellant li m'huwiex kompitu tal-kunsill Malti għall-isport li jiċċertifika jekk l-attrezzaturi li jkun hemm fil-grounds tal-football jew xi sport ieħor humiex safe biex jintużaw għax din hija responsabbilta' purament ta' dawk li jkunu qegħdin imexxu l-istess faċilitajiet.

Il-kunsill Malti għall-isport kiteb lill-entitajiet sportivi konċernati biex dawn jiżguraw illi l-kumitati affiljati jieħdu l-miżuri kollha neċessarji fil-faċilitajiet sportivi taħt ir-responsabbilta' tagħhom - fil- fatt kien hemm risposta mingħand assoċjazzjoni waħda fir-rigward tal-miżuri meħuda - u l-kunsill anke lest li joffri s-servizzi tiegħu lil kwalunkwe assoċjazzjoni li titlob dan.

SPORT - UŻU TA' SUSTANZI PPROJBITI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 2345, jista' il-Ministru jgħid meta rċieva r-rapport mill-għaqda tal-bodybuilding dwar l-użu ta' sustanzi illegali fl-isport?

Jista' jgħid meta ntbagħat lill-kunsill Malti għall-isport?

Dan il-kunsill ingħata terminu ta' żmien biex ilesti r-rapport tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rapport mill-għaqda tal-bodybuilding ġie mibgħut nhar id-29 ta' Ottubru, 2003 u ġie mgħoddi lill-kunsill Malti għall- Isport nhar il-11 ta' Novembru, 2003 li qiegħed jieħu parir legali dwaru.

SPORT - UŻU TA' SUSTANZI PPROJBITI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kif beħsiebu jaħdem il-kunsill Malti għall-isport biex jiġbor it-tagħrif meħtieġ meta jinvestiga rapport dwar l-użu ta' sustanzi illegali fl-isport?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Ninforma lil Onor. Membru li m'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija 3084.

PROGRAMM "GRANDSTAND" - INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma t-terms of reference ta' dawk li qed jinvestigaw l-allegazzjoni li saret fuq il-programm ''grandstand'' u li saret riferenza għaliha fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 2348?

Kif se titmexxa din l-investigazzjoni?

Ingħata żmien sa meta għandu jitlesta r-rapport finali?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Informat li t-terms of reference li ngħataw lill-uffiċjali li qegħdin jinvestigaw l-allegazzjoni li saret riferenza għaliha fil-mistoqsija parlamentari 2348, huma li tittieħed azzjoni legali fejn jinstabu xi nuqqasijiet mill-proċeduri normali li titlob il-liġi f'dan ir-rigward.

L-investigazzjoni qiegħda tkun parti mill-ispezzjoni li s-soltu ssir għall- proċess verbal f'dawk l-ispiżeriji li jbiegħu dawn it-tip ta' mediċinali.

F'dan l-istadju m'huwiex opportun li tingħata informazzjoni dwar proċeduri u żmien allokat.

SPORT - UŻU TA' SUSTANZI PPROJBITI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Għalkemm fil-mistoqsija parlamentari 2347 il- Ministru qal li l-pulizija mhux se jinvestigaw allegazzjonijiet pubbliċi dwar it-teħid ta' sustanzi illegali għax il-kummenti kienu ġeneriċi, ma jaħsibx li din m'hijiex tweġiba konvinċenti għax fil-fatt saru dawn l- allegazzjonijiet u ministri oħra ħadu azzjoni?

M'huwiex id-dover tal- pulizija li tinvestiga kulma jkun hemm dwar id-droga, speċjalment meta dawn l-allegazzjonijiet ikunu saru minn żewġ tobba ggradwati fil-mediċina sportiva u president ta' għaqda sportiva nazzjonali?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru tal-Ġustizzja u Intern): Kif diġa` spjegajt fit-tweġiba msemmija mill-Onor.

Interpellant, fejn jirriżulta lill-pulizija illi jkun hemm xi abbuż minn dawn is-sustanzi jittieħdu passi skond il- liġi.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t- tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' corned beef in airtight cans minn non-EU countries?

It-tunnellaġġ in kwestjoni skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products, ikopri l- importazzjoni minn non-EU countries abbażi ta' l-importazzjoni storika?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li informazzjoni għall- mistoqsijiet dwar kemm se jkunu t-tariffi u r-rati ta' dazju fuq l- importazzjoni minn pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea, tinstab f'din il- website:

Informazzjoni dwar kwoti fuq il-prodotti msemmija tista' tintalab lill- ministeru għall-affarijiet rurali u ambjent.

It-tunnellaġġ fl-iskema ta' l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products ġie nnegozjat fuq il-bażi ta' l-importazzjoni ta' Malta tal-prodotti konċernati f'dawn l- aħħar snin.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota fil-budget sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il- Ministru jgħid kemm minnhom se jmorru biex jissussidjaw l-4,200 tunnellata ta' hindquarters of bovine with bone frozen, skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products?

Jista' jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l-Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott ?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t- tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' hindquarters of bovine with bone frozen minn non-EU countries?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 3241.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għas-Lm 7 miljun li l-gvern ivvota fil-budget sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il- Ministru jgħid kemm minnhom se jmorru biex jissussidjaw l-2,000 tunnellata ta' boneless crop chuck and blade and brisket cut bovine frozen, skond l- ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-valur globali li se jkun qed joħroġ il-Gvern Malti u kemm hu l-valur globali li se tkun qed toħroġ l-Unjoni Ewropea sabiex ikun issussidjat il-prezz għoli ta' dan il-prodott?

ONOR.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: B'riferenza għat-taxxi indiretti ta' dan il-budget, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm se jkunu t- tariffi, dazji jew kwoti ġodda fuq l-importazzjoni ta' boneless crop chuck and blade and brisket cut bovine frozen minn non-EU countries?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u l-Affarijiet Ekonomiċi): Nirriferi l-Onor.

IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: B'riferenza għas-Lm7 miljun li l-gvern ivvota fil-budget sabiex jissussidja l-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li se jogħlew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jista' il- Ministru jgħid kemm minnhom se jmorru biex jissussidjaw il-500 tunnellata ta' other prepared processed domestic swine products, skond l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products?

ONOR.

AFFARIJIET BARRANIN – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba siefer id-direttur ta' l-office of review, kemm dam barra l-pajjiż u kemm kienet l-ispiża globali għal kull żjara barra minn Malta minn meta ħa l- appointment f'April 2001 sa meta nbidillu r-rwol tiegħu f'Ottubru 2003?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-ministeru tiegħi qatt ma kellu uffiċjal bil-kariga speċifika ta' direttur office of review.

AFFARIJIET RURALI U AMBJENT – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba siefer id-direttur ta' l- office of review, kemm dam barra l-pajjiż u kemm kienet l-ispiża globali għal kull żjara barra minn Malta minn meta ħa l-appointment f'April 2001 sa meta nbidillu r-rwol tiegħu f'Ottubru 2003?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent): L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant hi kif jidher hawn taħt.

Ta' min jgħid li f'xi każi l-ispejjeż tas-safar kienu ffinanzjati jew megħjuna mill-organizzazzjonijiet ta' barra, bħalma hija t-TAIEX.

|SENA |PERJODU |BELT |SPIŻA | |2001 |2-7 Lulju |Brussel|Lm322,4| | |22-28 ta' |s |7 | | |Settembru |Vienna |578,74 | |2002 |8-10 ta' |Brussel| | | |April |s |79,02 | | |25-27 ta' |Brussel|38,21 | | |Marzu |s |25,75 | | |14-16 ta' |Brussel| | | |Mejju |s | | |2003 |24-26 ta' |Brussel| | | |Marzu |s |534,93 | | |14-16 ta' |Brussel|371,70 | | |April |s |158.93 | | |6-12 ta' |Vienna | | | |Settembru | | |

ŻGĦAŻAGĦ U KULTURA – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba siefer id-direttur ta' l- office of review, kemm dam barra l-pajjiż u kemm kienet l-ispiża globali għal kull żjara barra minn Malta minn meta ħa l-appointment f'April 2001 sa meta nbidillu r-rwol tiegħu f'Ottubru 2003?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Kif jista' japprezza l-Onor.

Interpellant, dan il-ministeru ġie kostitwit f'April 2003 u għalhekk ma nistax nirrispondi għal xi ħaġa li saret qabel dik id- data, apparti l-fatt ukoll li la qabel dik id-data u lanqas wara ma kellix direttur office of review.

AFM - BDOTI TAL-HELICOPTERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għar- risposta ta' mistoqsija parlamentari 2979, jista' il-Prim Ministru jgħid kemm saru sigħat ta' training matul l-istess xhur fuq helicopters tat-tip Alouette u fuq ajruplani tat-tip Islander?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li jingħata t-training neċessarju u ma jidhirlix li huwa meħtieġ li tingħata l-informazzjoni dettaljata kif mitluba.

BIRŻEBBUGA - MAIN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus kull sena matul dawn l-aħħar ħames snin sabiex il-main tad-drenaġġ li jgħaddi minn fejn l-Al Fresco restaurant għall-Qajjenza jiġi mnaddaf bil- bowser mill-kuntrattur privat sabiex jiġi evitat l-iżbroff tad-drenaġġ fil- bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuga?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li d-dipartiment tad-drenaġġ jagħmel programm kull sena għal tindif preventiv fis-sistema tad-drenaġġ fil- postijiet frekwentati minn nies u mit-turisti, b'attenzjoni partikolari fejn hemm stabilimenti ta' l-ikel.

Il-post imsemmi fil-mistoqsija parlamentari huwa wieħed bħal dawn u għalhekk il-main tad-drenagg f'din it- triq jingħata importanza u jitnaddaf kull sena permezz ta' kuntratfur privat.

Il-ħlas lill-kuntrattur hu ta' 80c kull metru u għad-distanza tal-main f'dan il-kaz - bejn wieħed u ieħor 750m - l-ispiża ta' kull darba tiġi madwar Lm600.

Għalhekk f'ħames snin din l-ispiża titla' għal madwar Lm3000.

UNIVERSITA' - STUDENTI TA' NAZZJONALITA' BARRANIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid xi tħejjijiet qed tagħmel l-universita' biex fil-futur tkun tista' tospita studenti mill- bqija tad-dinja li se jkunu kisbu d-dritt u l-mezzi biex isegwu kors universitarju post-graduate fil-programm Erasmus Mundus?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-universita' ilha issegwi l-programm Erasmus Mundus fi ħdan l-Unjoni Ewropea u kienet infatti waħda mill-istituzzjonijiet li pproponiet dan il- programm.

GĦal dan il-għan saru żewġ laqgħat ġewwa Brussell fit-13 ta' Novembru u oħra se ssir fil-11 u t-12 ta' Diċembru, 2003 biex jiġi stabilit programm ta' azzjoni li trid tittieħed mill-pajjiżi membri.

L-universita' se tipparteċipa peress li hija msieħba fil-grupp Cumpostela, Utrecht u Santander u tista' tipprovdi joint master programme taħt id- direzzjoni tal-proċess ta' Bologna.

DELEGAZZJONI KANADIŻA F'MALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'kollaborazzjoni ddiskuta l-ministeru fil-qasam edukattiv mad-delegazzjoni Kanadiża li kellna fostna dan l-aħħar immexxija mill-Onor.

Paul Dubois?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li f'laqgħa li saret fit-2 ta' Diċembru, 2003 gewwa Kastilja, is-segretarju permanenti u d-direttur għall-affarijiet Ewropej fil-ministeru ta' l- edukazzjoni ressqu dawn is-suġġerimenti għall-attenzjoni tad-delegazzjoni Kanadiża:

GĦajnuna fl-assessjar formattiv u fil-pedagoġija ta' l-edukazzjoni bikrija;

L-integrazzjoni ta' tfal ta' ħaddiema emigranti;

Taħriġ ta' għalliema fil-qasam ta' l-ICT;

Żvilupp tat-tagħlim mill-bogħod liema korsijiet jistgħu ikunu housed fl- MCAST;

GĦajnuna fil-qasam ta' l-edukazzjoni vokazzjonali u r-riċerka;

GĦajnuna fil-qasam tar-rikonoxximent ta' kwalifiki edukattivi;

Sħubija għal studenti universitarji u żgħażagħ, partikolarment fi żjajjar ta' skambji fi ħdan il-programm Erasmus ta' l-UE; u

Kuntatt fil-qasam tar-riċerka fil-programm FP6 ta' l-UE.

DELEGAZZJONI KANADIŻA F'MALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'ħidma qed jippjana li jagħmel il-ministeru biex ikun hemm iżjed kollaborazzjoni qawwija bejn Malta u l-Kanada fil-qasam awdjoviżiv u l-produzzjoni televiżiva u taċ-ċinema?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lil Onor. Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MUŻEWIJIET U SITI STORIĊI - XOGĦOL TA' RESTAWR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Kif inhi mistennija li tintuża' fis-sena 2004 in-nefqa kapitali ta' Lm330,000 ivvotata għal titjib fil-mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr?

ONOR.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar, domanda supplimentari.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' il-Ministru jgħidilna jekk ħarġitx is- sejħa sabiex isir heritage park ġewwa Ħaġar Qim u l-Imnajdra?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sar announcement tal-kompetizzjoni li għamiltha jien xi tliet ġimgħat ilu u peress li din hija taħt l-awspiċi ta' l-unjoni internazzjonali tal-periti, tkun qed tiċċertifikalek il-brief.

Nista' ninforma lill-Onor.

Interpellant li llum, permezz tat-telefon, kellna indikazzjoni li l-brief kif inhi dettaljata hija tajba u se jinfetaħ perjodu ta' reġistrazzjoni minn issa sa xi data f'Jannar.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Peress li tħabbar ukoll li ntalbu proposti għall- Forti Sant'Iermu, jista' il-Ministru jgħidilna dwarhom?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Din m'hijiex proċedura tant formalizzata.

Kif jaf l-Onor.

Interpellant, madwar xi xahar ilu f'Sant'Iermu stess kien sar workshop taħt il-patronaġġ tal-President ta' Malta li kien ikkordinat miċ- chairman tal-Valletta rehabilitation project fejn diversi NGOs taw il- veduti tagħhom.

Xi ġimgħatejn ilu morna tajna l-feedback lill-President ta' Malta dwar dan il-workshop u ħareġ li huwa tajjeb li nkomplu għaddejjin bil-proċess u li ċerti espressjonijiet ta' ideat li ssemmew f'dan il-workshop niftħuhom għal min forsi ma kienx preżenti, anke biex f'dan iż-żmien, meta se jibdew jittieħdu l-passi biex tissolva l-problema tal-jiem tal-karnival, inkomplu nimmaturaw il-viżjoni ta' x'nistgħu nagħmlu bil-post.

Kif forsi jaf l-Onor.

Interpellant ukoll, fil-budget tal-ministeru tiegħi hemm item partikolari li jismu "Sant'Iermu" u l-iskop tiegħu hu li norganizzaw il-villaġġ tal-karnival u kemm jista' ikun anke nibdew nagħmlu xi studji preliminari.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Allura jekk qed fhimtu sew il-Ministru qed jgħid li mhux se noqogħdu nistennew proposti mingħand min hu interessat li jiżviluppa Sant'Iermu?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Le, jien ma nifhimhiex hekk.

Hija proposta ta' ideat aktar minn NGOs.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk fil-programm ta' restawr huwiex inkluż Bieb Polverista f'Bormla, wara li kienet ġiet restawrata parti minnu?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb għax ir-restawr tal-Kottonera jaqa' taħt ir-resposabbilta' tal-kumitat tar-riabilitazzjoni tal-Kottonera imma forsi dwar dan jista' jirrispondi l-Ministru Zammit.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, filwaqt li jien lest li nerġa' nagħmel din id-domanda lill-Ministru Zammit għax naturalment hemm il-proġett tal- Kottonera li wkoll jagħmel ċertu restawr u proġetti, niġbidlu l-attenzjoni għall-fatt li fil-Kottonera isir restawr mill-fondi tal-ministeru tiegħu.

Jekk hu jrid jagħti x'wieħed jifhem li fil-ministeru tiegħu m'hemmx flus ivvotati għal dan il-għan nitolbu jinformani, pero' jien mhux qed neħodha li fil-ministeru tiegħu qatt m'hu se jkun hemm flus ivvotati biex isir restawr fil-Kottonera.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-proġetti li jsiru mill-ministeru tiegħi fil- Kottonera jirrigwardaw dawk is-siti li jaqgħu taħt Heritage Malta, bħar- restawr li jsir fil-mużew marittimu u xi proġetti li jsiru b'sinerġija maċ- ċentru għar-restawr, bħal fil-każ tal-knisja tal-Salvatur fil-Kalkara.

Pero' oltre minn hekk, l-aktar proġetti li huma ongoing isiru taħt l- awspiċi tal-ministeru għar-riżorsi u infrastruttura.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Filwaqt li nerġa' nitlob lill-Ministru jgħidli fiex wasal ix-xogħol fuq il-kappella f'Ta' Bighi, fil-Kalkara peress li saru diversi complaints li dan ma kienx tlesta kompletament, jista' il-ministru responsabbli mill-parti l-oħra tal-proġett tal-Kottonera jgħidli għallinqas fiex jikkonsisti r-restawr tagħha?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien ma nistax nagħti dettalji preċiżi dwar fiex wasal ir-restawr tas-Salvatur - li nista' ngħid hu li ftit xhur ilu x- xogħol kien fi stadju avvanzjat - pero' jekk jagħmilli domanda bil-miktub nipprova nwieġbu b'mod preċiż.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorzi u Infrastruttura) : Sur President, fil-Kottonera hemm diversi xogħlijiet ta' restawr għaddejjin.

L- area li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Mizzi kien diġa' staqsieni dwarha f'xi seduta oħra u kien qalli li kienet ta' periklu għan-nies li jgħaddu minnha.

Jien kont iċċekkjajt dwarha u mill-informazzjoni li tawni serħuli moħħi li l-aċċess għan-nies ma kienx mill-area li kien indikali hu imma min-naħa ta' wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Għalkemm huwa veru li hemm aċċess ieħor għall-pubbliku, l-aċċess li jinsab ħdejn il-kappella kif ukoll fuq il-kappella huwa ta' periklu kbir.

Veru li tneħħa ċertu ġebel li kien fil-periklu imminenti li jaqa', pero' xorta waħda għad hemm periklu kbir – nistaqsi lill-Ministru jekk jafx biha u jekk ma jafx allura jindaga – b'mod speċjali meta tagħmel ix-xita għax hemm iċ-ċans li parti mis-sur iċedi.

Jien mhux qed ngħid li huwa tort tal-Ministru imma nitolbu biex jibgħat lil min hu intiż ħalli jara bis-serjeta' il-problemi li hemm għax jekk ma jiġix restawrat, jista' jaqa' u barra li jagħmel il-ħsara nkunu tlifna xi ħaġa storika.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Mizzi jista' iserraħ rasu li se nindaga fuq dawn l-affarijiet li qed isemmi hu.

Jiddispjaċini ngħid li fil-pajjiż għandna diversi postijiet li kienu mitluqa.

Naturalment ix-xita mhux talli ma tagħmilx ġid imma talli hija waħda mill-ikbar għedewwa kemm għax jikber il-ħaxix u l-aktar għax ikun hemm il-penetrazzjoni ta' l-ilma.

Ovvjament jien se nindaga fuq dak kollu li qal u nagħmlu x-xogħol ta' restawr li hemm bżonn isir.

Aħna diġa' għamilna diversi xogħlijiet ta' restawr mal-Kottonera kollha u huwa ammont impressjonanti u wieħed jifhem li x-xogħol ma jsirx billi taqbad u twaddab il-ġebel jew titfa' in-nies bl-imqietgħa u jgħaġlu.

Dan ix-xogħol isir b'ċerta mħabba anke meta tiġi biex tagħżel il-ġebla u tqabbilha, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jista' il-Ministru jindaga wkoll dwar ir-restawr li qed isir fuq Forti Ricasoli?

Qed nirriferi għal-parti li tagħti għall-breakwater fejn waqgħet biċċa żgħira u fejn jista' jagħti l- każ li ċċedi x-xewka kollha.

Jista' il-Ministru jindaga daqsxejn u jara jistgħux jittieħdu l-passi neċessarji qabel ma ssir aktar ħsara?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jien żort kemm-il darba n-naħa tar- Ricasoli u naf li għad hemm ħafna xogħol x'isir, pero' lill-Onor.

Mizzi nitolbu biex wara li nispiċċaw din is-seduta tal-parlament, jindikali fuq sketch il-post li qed jirriferi għalih ħalli nkun nista' nieħu l-passi neċessarji.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' il-Ministru jgħidilna jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jipprivatizza l-management ta' xi mużewijiet?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Le, s'issa m'aħniex nikkontemplaw li nagħmlu hekk.

Bħalissa il-ħsieb tagħna hu li nagħtu xi concessions fl-istess mużewijiet - per eżempju, ikollok parti fejn tista' tagħmel bħal cafeteria jew xi retail outlet - pero' għadna m'aħniex ċerti jekk dawn għandhomx ikunu mmexxija direttament minn Heritage Malta jew jingħataw b'xi concession.

Jista' ikollok affarijiet oħrajn li tista' tagħtihom b'concession - per eżempju, l-audio visual guide biex wieħed idur mal-mużew - pero' il- privatizzazzjoni totali tal-mużew jew tal-management tiegħu ma jidhirlix li bħalissa qed tkun ikkontemplata.

MUŻEWIJIET U SITI STORIĊI - XOGĦOL TA' RESTAWR

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid fuqhiex intnefqet is-somma ta' Lm550,000 vvotata għas-sena 2003 għal titjib fil- mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lil Onor. Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' il-Ministru jgħid x'wassal għad- deċiżjoni li n-nefqa kapitali fuq titjib fil-mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr tinżel b'40% mill-budget 2003 għall-budget 2004?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ninforma lil Onor. Interpellant li huwa inkorrett li wieħed jgħid li n-nefqa kapitali fuq titjib fil-mużewijiet, siti storiċi u xogħlijiet ta' restawr qed tinżel b'40 % mill-budget 2003 għall-budget 2004.

Jekk wieħed iħares lejn l-estimi isib li hemm ivvotati : Lm430,000 taħt Heritage Malta, Lm112,000 mill-EU structural funds, Lm37,000 f'kontribuzzjoni tal-gvern għal xogħol li jrid isir f'Ħaġar Qim u l- Imnajdra, Lm65,000 għall-iżvilupp tal-Forti St Iermu, kif ukoll Lm70,000 taħt is-sovrinetendenza tal-Patrimonju Malti, liema flus kienu s-sena l- oħra jidhru taħt il-vot ta' Heritage Malta.

Għalhekk is-somma totali hija ta' Lm714,000 jew aħjar 30% iżjed mill- budget tas-sena 2003.

KORDIN GRAIN TERMINAL – TAĦDITIET F'MOSKA

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm dwar it-taħditiet f'Moska mad-diriġenti tal-Kordin Grain Terminal fir- Russja?

ONOR.

EDDIE FENECH (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-taħditiet esploratorji li saru f'Moska mid-diriġenti tal-Kordin Grain Terminal kienu riżultat ta' kuntatti diplomatiċi li saru mal-kamra tal-kummerċ tal-Federazzjoni Russa li uriet l- interess tagħha fis-servizzi ta' din il-kumpanija.

Wara li ġew identifikati uħud mir-reġjuni Russi li potenzjalment jistgħu jesportaw qmugħ u ċereali, id-diriġenti Maltin marru Moska f'Settembru li għadda għal taħditiet inizjali ma' rappreżentanti tar-reġjuni u organiżżazzjonijiet interessati fil-faċilitajiet li toffri Malta għal ħażna ta' konsenji mmirati għar-riesportazzjoni.

It-taħditiet li seħħew għadhom mhux konklussivi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 389 ta' l-2003 - Avviż ta' bidu fis-seħħ tad- dispożizzjonijiet kollha ta' l-Att ta' l-2003 dwar il-Kummissarju għat- Tfal.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Sur President, f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali 385 ta' l-2003 - Regolamenti ta' l-2003 li jemendaw regolamenti ta' l-1999 dwar il-pieni għal reati;

Avviż Legali 386 ta' l-2003 - Regolamenti ta' l-2003 li jemendaw regolamenti ta' l-2002 dwar pieni u penali għal reati;

Avviż Legali 387 ta' l-2003 - Regolamenti ta' l-2003 li jemendaw regolamenti dwar l-akkwisti li jsiru mis-servizz pubbliku; u

Avviż Legali 388 ta' l-2003 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' regolamenti ta' l-2003 dwar il-kuntratti pubbliċi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2004

IL-ĦAMES JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Mario de Marco, Viċi President tal-Kumitati, ippreseda.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-kumitat li skond il-mozzjoni tal-25 ta' Novembru, 2003 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Nistieden lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura biex jekk jogħġbu iressaq ir-Riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Sur President, nipproponi:-

VOT 42 - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 20,329,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 42 - Ministeru għar-Riżorsi u Infrastruttura, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

VOT VIII - MINISTERU GHAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,711,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għar-Riżorsi u Infrastruttura, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, għandi din l-emenda:-

VOT 28 - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm14,775" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm14,774".

Delete the figure "Lm14,775" and substitute therefor the figure "Lm14,774".

Sur President, illum qed niddiskutu 'l hekk imsejjaħ ministeru għar-riżorsi u infrastruttra.

Issa jekk qatt kien hemm każ ta' nomenklatura ħażina hija din ta' dan il-ministeru għax effettivament m'għandu l-ebda responsabbilta' għall-infrastruttura imma għandu biss responsabbilta` għax-xogħlijiet pubbliċi!

B'dan il-mod huwa pjuttost diffiċli biex wieħed jara kif se jagħmel il-kritika tiegħu meta għandek ministeru b'din in-nomenklatura u allura se jkolli ndur għal dak li kien qal il-Ministru Ninu Zammit meta f'April ħa l-kariga.

Fost affarijiet oħrajn, dakinhar il-ministru kien qal li skond hu l- prioritajiet li għandu jkollu l-ministeru tiegħu huma l-waste management u l-public cleansing, imbagħad f'okkażjoni oħra qal li xtaq jara kif jorganizza l-ħaddiema fi ħdan id-diviżjoni tax-xogħlijiet pubbliċi biex dawn ikunu ħafna iktar effettivi, u nibda billi nagħti overview fuq dan is- suġġett nagħti overview ta' x'sar f'dawn l-aħħar snin fuq din l-issue ta' l- iskart li hija ta' importanza kbira ħafna, u għalhekk se mmur lura għal żmien l-amministrazzjoni Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998.

Meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern kulma sab fuq din il-kwestjoni kien biss studju li kien ġie ppreparat mill-ex-segretarju parlamentari l-Onor.

Stanley Zammit u xejn iżjed.

Aħna dehrilna li jrid isir ħafna iktar xogħol minnhekk.

Fil-fatt mill-ewwel ippruvajna noħolqu kuxjenza fuq din l-issue hekk importanti.

Niftakar li fost affarijiet oħrajn konna għamilna dik il- famuża żjara fil-Magħtab u dakinhar tan-naħa l-oħra ma nafx x'ma qalux għax Dr Alfred Sant kien mar bil-helicopter.

Hawn ta' min jgħid li l-iskop ta' dik iż-żjara kien li nibdew noħolqu kuxjenza biex din l-problema tant kbira tiġi indirizzata u solvuta.

Wara din iż-żjara konna għamilna diversi laqgħat ma' l-istakeholders f'din il-kwestjoni u minn dawn il-laqgħat li għamilna ħareġ li bejn 80% u 85% ta' l-iskart li niġġeneraw huwa skart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni.

Imbagħad għandek madwar 12% li hu skart organiku, fraction ta' skart li jista' ikun riċiklat u porzjon żgħir ħafna ta' skart ieħor li huwa hazardous jew tossiku u trid tara kif se teħles minnu.

Aħna għedna li l- konsegwenza tan-nuqqas tat-trattament ta' l-iskart hija l-muntanja tal- Magħtab u jekk irridu nneħħu din il-muntanja minn hemm irridu naraw x'se nagħmlu bl-iskart.

Ovvjament konna bdejna naħsbu l-ewwel dwar x'nistgħu nagħmlu bl-iskart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni li huwa t-tip ta' skart bl-akbar volum.

L-idea li ħarġet kienet li dan l-iskart nużawh biex jintradmu barrieri li m'għandhomx aktar użu.

Fil-fatt kienu kienu saru diskussjonijiet mal-GRTU, mal-planning authority u mal-water services corporation u bqajna sejrin fuq din it-triq sabiex dan l-iskart jitwaddab fil-barrieri.

Iltqajna ma' ħafna diffikultajiet biex naslu għal din il- konklużjoni, pero` ma ridniex nagħtu xi monopolju lil xi ħadd partikolari biex dan l-iskart iwaddbu fil-barrieri hu, għax dehrilna li stajna noħolqu attivita` ekonomika ġdida għas-sidien tal-barrieri li hija proprju r-radam ta' l-iskart.

Sur President, imbagħad bdejna nieħdu ħsieb ukoll il-problema l-oħra ta' l- iskart organiku u l-aħjar ħaġa li tista` tagħmel b'dan l-iskart organiku huwa li tagħmlu kompost.

Dakinhar kellna impjant li kien aktar ma jaħdimx milli jaħdem għax meta kienu jħaddmuh kien jagħmel ħafna rwejjaħ u kien joħloq ħafna lmenti min-naħa tar-residenti tal-viċin.

Li għamilna kien li sibna sistema ġdida ta' kif nipproduċu l-kompost mingħajr l-inkonvenjent li kien hemm qabel.

Fil-fatt konna sibna sistema li permezz tagħha rrimedjajna għal dan l-inkonvenjent.

Apparti minn hekk, konna tlaqna fuq it-triq li l- iskart li jista' ikun riċiklat nirriċiklawh u kienu ħarġu diversi tenders għal min hu interessat li jixtri dan l-iskart li jkun separat u lest biex jiġi riċiklat.

Fil-fatt kien hemm nies li ħadu dawn it-tenders.

Ħaġ'oħra li għamilna kienet li konna bdejna ndaħħlu l-idea tas-separazzjoni ta' l- iskart.

Fil-fatt bħala proġett pilota konna għamilna żewġ bring-in sites, waħda f'Pembroke u oħra f'Wied il-Għajn.

L-idea kienet li mbagħad dan il- proġett inkomplu mmexxuh mal-bqija tal-kunsilli lokali.

Din kienet is-sitwazzjoni sa qabel l-elezzjoni ta' l-1998 għax imbagħad inbidel il-gvern u ovvjament ħa over ministru ġdid, l-Onor.

Zammit Dimech li suppost kellu jkompli fejn ħallejna aħna.

Sena wara li saret l-elezzjoni kienet saret mistoqsija parlamentari dwar l-immaniġjar ta' l-iskart u l- Onor. Zammit Dimech qalilna li qed jitħejja pjan nazzjonali, liema pjan kien qalilna li hu mistenni li jitlesta sa l-aħħar ta' l-1999.

Naturalment dan il-pjan kellu wkoll jieħu ħsieb l-għeluq tal-Magħtab.

Għaddew is-snin u ma smajna xejn iżjed dwar dan il-pjan.

Imbagħad lejn Ottubru 2001 dan il- famuż pjan ra d-dawl.

Meta aħna tkellimna fuq dan il-pjan, l-Onor.

Zammit Dimech li kien ilu mill-1998 jieħu ħsieb dan is-settur, kien qalilna li dan il-pjan kien ġie approvat mill-kabinett u fil-ġurnal "The Times" tat-28 ta' Ottubru, 2001 kien ġie kkwotat jgħid hekk:

"There is no time to waste.

It is now the time to address through a series of concrete measures the issue of waste.

It is a subject that has often been talked about in a fragmented manner but rarely approached in the integrated fashion that it merits.".

Mela wara li kien ilu tliet snin responsabbli minn dan is-settur, il- Ministru Zammit Dimech ħareġ jgħidilna li ma kien sar xejn bis-serjeta` u qal ukoll li kien wasal iż-żmien li nibdew nieħdu l-miżuri neċessarji ħalli l-pjan li għamel gvern Nazzjonalista jibda jiġi implimentat.

F'Novembru ta' l-istess sena jiena kont staqsejt jekk il-gvern kienx adotta l-istrateġija li kienet tħabbret u fir-risposta tiegħu, il-Ministru Zammit Dimech qal li huwa jikkonferma li l-istrateġija dwar il-waste management ġiet adottata mill-gvern fit-totalita` tagħha kollha u li din l-istrateġija se tinfirex fuq medda ta' 20 sena.

Qalilna wkoll li kull sena se jibda jsir review iżjed estensiv ta' din l-istrateġija u l-ewwel waħda kellha ssir fl- 2003.

Issa sal-lum l-istrateġija għadha ma bdietx titħaddem u ma nistax nifhem kif nistgħu nagħmlu review ta' strateġija li ma tħaddmitx.

Issa hawnhekk, Sur President, ippermettili nagħti l-punti saljenti ta' din il- famuża strateġija.

Skond din l-istrateġija li ġiet ippubblikata f'Ottubru 2001 kellhom jittieħdu ħafna technical/operational measures u fosthom insibu dawn:

''Establishing facilties for the interim storage, processing and recovery of excavation and other recyclable excavation, construction and demolition waste.

Revising MSW collection contract conditions/performance specifications;

Pre-qualifying bidders for MSW collection contracts against stringent, technical and financial criteria;

Strengthening supervision and control of MSW collection service providers;

Introducing dedicated, purpose-designed vehicles for collection/transport of health care waste;

Upgrading the Sant'Antnin composting plant;

Upgrading of the slaughterhouse waste treatment facility in Malta;

Developing and establishing a new landfill facility in Malta for the disposal of pre-treated, non-inert, non-hazardous wastes in accordance with European standards/best practices;

Developing and establishing a new secure landfill in Malta for the disposal of certain hazardous wastes;

Establishing new landfill facilities in Malta and Gozo for the disposal of excacation, construction, demolition and other inert wastes;

Preparing and implementing plans for the remediation, restoration and return to beneficial use of former waste dump sites;

Upgrading the healthcare waste treatment facility at St. Luke's Hospital;

Establishing a new materials recovery facility (MRF) for the recovery of recyclable materials; u

Establishing a wastes oil recovery/recycling facility.

Mela hawn qed jissemmew erbatax-il miżura li wħud minnhom kellhom jittieħdu sa nofs is-sena li għaddiet u oħrajn sa l-aħħar ta' din is-sena.

Minn dawn l-erbatax-il miżura hemm tnejn biss li ttieħdu.

Dawn huma l-establishing of facilties for the interim storage, processing and recovery of excavation and other recyclable excavation, construction and demolition waste u l- establishing of new landfill facilities in Malta and Gozo for the disposal of excacation, construction, demolition and other inert wastes.

Issa dan meta l-gvern, permezz tal-Ministru Zammit Dimech, kien qal li se jittratta din il-problema bis-serjeta`.

Issa jekk wieħed jindaga ftit, malajr jinduna għaliex ma tteħdux il-miżuri mill-ewwel u nsemmi l-investiment kapitali li kellu jagħmel il-gvern fis-snin 2002 u 2003, Sur President.

Fuq il-composting plant kellu jinvesti Lm5.5 miljun u fuq materials recovery facility kellu jinvesti Lm2.5 miljun iżda minn dawn ma investa xejn.

Fuq il-landfill for non-inert waste kellu jinvesti Lm3.5 miljun iżda l-istess, anke hawn, ma investa xejn.

Fuq hazardous waste transfer station kellu jinvesti Lm180,000 imma din baqgħet ma saritx.

Fuq il-Gozo transfer system kellu jinvesti Lm400,000 imma anke din baqgħet ma saritx.

Fuq additional collection (vehicles and containers) kellu jinvesti Lm1.2 miljun, pero' l-istess ma sar xejn.

Fuq special waste incinerator kellu jinvesti Lm3.2 miljun iżda anke fuq dan ma sar xejn.

Imbagħad kellna l- construction and demolition waste recovery u l-construction and demolition waste landfill.

Dawn saru pero' mhux mill-gvern imma mill-privat.

Dan ifisser li fis-sena 2002 kellu jsir investiment ta' Lm9.1 miljun u fis-sena 2003 investiment daqstant ieħor, imma minn dan kollu ma sar xejn.

Allura bilfors li l-istrateġija li tant tkellimna dwarha ma sar xejn fuqha, anzi biex inkun fair irrid ngħid x'sar.

Matul is-sena 2002 saru 15-il rapport pero' miżuri ma ttieħdu xejn.

Issa dan meta kellna ministru , li qal li kien spiċċa ż-żmien li noqogħdu nparlaw u li allura wasal iż-żmien li nibdew nieħdu l-passi neċessarji!

Sur President, jiena ngħid li mhux ta' b'xejn li meta l-Onor.

Ninu Zammit ħa l-kariga ta' ministru responsabbli minn dan il-qasam, il-problema tat- trattament ta' l-iskart għamilha l-priorita` tiegħu.

U kien qal sewwa meta qal li "waste separation and public cleansing are absolute priorities for the government and we are committed to addressing the waste problem seriously."

Għaliex seriously?

Għax sa dakinhar, f'ħames snin sħaħ bejn l- 1998 u l-2003 ma sar assolutament xejn.

Issa għandna lill-Onor.

Ninu Zammit li qed jgħidilna li jrid jagħmel l-affarijiet bis-serjeta` u wara l- elezzjoni, għal ħabta tal-bidu ta' Ġunju, smajna lill-Onor.

Ninu Zammit jippronunzja ruħu fil- pubbliku fuq din il-materja u qal li mill-1 ta' Lulju mhux se jibqa' jiddaħħal l-iskart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni ġewwa l-Magħtab.

Ovvjament kif għamel dan il-pronunzjament bdew iqumu ħafna domandi dwar x'se jsir u fejn se jintrema` dan l-iskart.

Fil-fatt jien għamiltlu mistoqsija parlamentari u fir-risposta tiegħu qalli li t-tender tal-package number 1, li allura kienet tittratta l-iskart ta' l- industrija tal-kostruzzjoni, ingħatat fit-8 ta' April, 2003.

Issa l- elezzjoni, kif kulħadd jaf, kienet saret fit-12 ta' April.

Mela erbat ijiem qabel l-elezzjoni, il-gvern Nazzjonalista qabad u ta tender li tiswa l-miljuni ta' liri lil kuntrattur partikolari.

Issa jien mhux qed ngħid li din hija irregolari jew illegali imma normalment dawn l-affarijiet ma jsirux ftit jiem qabel elezzjoni.

Dejjem kienet il-prassi, għallinqas f'dawn l-aħħar leġislaturi, li kif joħroġ ir-writ ta' l-elezzjoni, la jiddaħħlu nies ġodda mal-gvern u lanqas mal-korporazzjonijiet parastatali, la jingħataw promotions u wisq inqas jingħataw kuntratti ta' din in-natura.

Jekk jingħataw kuntratti fil-perjodu ta' l-elezzjoni jkunu dawk il- kuntratti li għandek bżonn għad-day-to-day management tal-pajjiż.

Imma li jingħata kuntratt li jiswa' l-miljuni tal-liri erbat ijiem qabel l- elezzjoni, għalina hija xi ħaġa li ssir bl-aktar mod irresponsabbli, Sur President.

Imbagħad fl-1 ta' Lulju kienet saret konferenza stampa mill-ministru fejn qal li minn dakinhar stess, l-iskart li kien jiddaħħal fil-Magħtab se jibda jintefa' ġo żewġ barrieri li huma dik magħrufa bħala Tal-Mejda, f'Ħal Kirkop u l-oħra Ta' Belula, fis-Siġġiewi.

Hawnhekk irrid infakkar li f'risposta għall-mistoqsija parlamentari, il-ministru kien qalilna li t- tariffa għar-rimi ta' l-iskart fil-barrieri Ta' Belula u Tal-Mejda huwa ta' Lm1.18 kull tunnellata mingħajr il-VAT.

Jekk tgħodd il-VAT tiġi xi Lm1.35 jew Lm1.40.

Issa ta' min jgħid li l-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 kien daħħal eco-tax ta' 35c kull tunnellata fuq l-iskart li jiddaħħal il- Magħtab u safejn naf jien hekk għadha din it-tariffa.

Dan ifisser li l- gvern se jiġbor 35ċ mingħand min se jwaddab l-iskart fil-barrieri, u allura qed jissussidja din l-operazzjoni kollha b'Lm1 it-tunnellata.

Dan ifisser li jekk f'sena f'dawn il-barrieri se nwaddbu miljun tunnellata ta' skart, li huwa bejn wieħed u ieħor l-ammont ta' skart li nipproduċu kull sena mill- kostruzzjoni, il-gvern se jkun qed joħroġ Lm1 miljun mill-but u jagħtihom lil dan il-konsorzju.

Issa dan meta l-gvern kellu proposti minn konsorzji oħrajn li kienu lesti jiddisponu mill-iskart mingħajr ma l-gvern ikun involut fi spejjeż.

F'mistoqsija parlamentari oħra dwar dan il-famuż kuntratt ta' l-iskart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni, il-ministru rrisponda li l-konsorzju li ħa dan il-kuntratt huwa ffurmat minn Polidano Bros u l-kumpannija Ġermaniża SRW u li l-kuntratt huwa għal ħames snin u jibda mill-15 ta' Mejju ta' din is-sena u jkopri sal-31 ta' Marzu tas-sena 2008.

Mela għandna sitwazzjoni fejn biex nagħlqu l-Magħtab, tajna kuntratt għal ħames snin erbat ijiem qabel l-elezzjoni u l-gvern qed joħroġ Lm1 għal kull tunnellata ta' skart li jintrema` fil-barrieri.

Sadanittant bdew ħerġin il-permessi tal-barrieri qishom pastizzi!

Issa jien ma nistax nifhem għaliex meta l-gvern Laburista pprova jagħmel din l-istess biċċa tax-xogħol, tgħidx kemm konna sibna oġġezzjonijiet mill-MEPA u mid-WSC.

Dak iż-żmien kienu qalulna li l- barrieri m'għandhomx jintradmu bl-iskart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni, imma issa jidher li hemm xi tmienja jew għaxar siti fejn jista' isir ir- radam.

Mela dan kien l-ewwel eżerċizzju biex jingħalaq il-Magħtab, pero' mbagħad biex tagħlaq il-Magħtab ma trid tħalli l-ebda skart jidħol hemmhekk u allura trid tara x'se tagħmel bl-iskart li jifdallek.

F'konferenza stampa oħra li ta l-ministru fit-8 ta' Lulju, meta ġie mistoqsi dwar dan qal li se ssir landfill ġewwa l-Għallis li se tkun tibda taħdem fis-sena 2006.

Qal ukoll li sakemm issir din il-landfill intgħażlu żewġ barrieri, li skond il-ministru kienu identifikati bħala l-aħjar, biex iservu bħala interim landfills.

Dawn jinstabu fis-siti tal-Magħlaq u l- Qasam il-Kbir li jinstabu fil-limiti tal-Qrendi.

Issa l-ministru qal l- engineered landfill li trid issir fl-Għallis se tkopri area ta' 260 tomna u biex issir, trid tħaffer madwar 30 metru fond u b'kollox se jiġu eskavati 3.5 miljun metri kubu ta' blat.

Meta żvela dawn l-affarijiet tqajmu ħafna mistoqsijiet.

Bdew iqumu mistoqsijiet dwar jekk hemmx għalfejn issir landfill daqshekk kbira ġo l-Għallis.

Hemm għalfejn issir landfill ta' 260 tomna?

Qegħdin nitkellmu fuq daqs ta' raħal żgħir u jekk inti se tiskava 3.5 miljun metri kubu ta' blat, ovvajment din se tkun tesa 3.5 miljun metri kubu ta' materjal.

Aħna għandna bżonn dik il-kobor ta' landfill għal 20 sena?

Meta inti tara l-iskart li nipproduċu ssib li għandna 80% jew 85% skart tal-kostruzzjoni, bejn 10% u 12% skart organiku u persentaġġ li se jiġi riċiklat.

Mela l-massimu ta' skart li għandu jmur fil-landfill m'huwiex iktar minn 100,000 tunnellata fis-sena.

F'20 sena dawn jiġu 2 miljun tunnellata ta' skart.

Mela għalfejn għandna bżonn inħaffru 3.5 miljun metri kubu ta' blat?

Bdew iqumu dawn it-tip ta' domandi.

Għaliex?

Għax kieku wieħed jaċċetta li m'hemmx għalfejn ikollok landfill daqshekk kbira tinfetaħ il-possibbilta' li ssib sites oħrajn jew inkella jekk issir fl-Għallis, is-site li ntgħażel, ma jkunx ikun hemm għalfejn tersaq daqstant lejn l-area turistika ta' Buġibba u l-Qawra.

Sur President, jien għamilt sensiela ta' domandi lill-ministru u qalli li jekk naqra l-project description statement inkun naf ir-risposti.

Jien mort naqra l-PDS u fost affarijiet oħra sibt li dan jagħti t-timetable ta' meta kellu jsir ix-xogħol.

Fil-fatt jgħid li l-planning application process, including preparation of the PDS, preparation of the environment impact statement and submission of the planning authority application – qed nitkellem fuq is-sit ta' l-Għallis - kellu jsir bejn Frar u Marzu 2003.

Dan ifisser li sa nofs din is-sena suppost sar il-proċess kollu.

Bejn Settembru tas-sena li għaddiet u Awissu ta' din is-sena kellu jsir id-detailed design, bil-construction ta' din il-famuża l-engineered landfill tibda f'Mejju ta' din is-sena u tispiċċa f'Jannar tas-sena d-dieħla.

Din hija t- timetable li sibt fil-PDS u minn dan kollu għadu ma sar xejn.

Kieku l- affarijiet imxew skond kif hawn fil-PDS, kieku l-landfill ta' l-Għallis kważi lesta għaliex hawnhekk jgħidlek il-completion day kellha tkun Jannar 2004.

Sur President, naturalment m'hemmx għalfejn ngħid li l-għażla ta' dan il- post fejn għandha ssir il-landfill qajmet ħafna protesti mill-MHRA u l-FOI.

Kien hemm ħafna nies li tkellmu kontra l-għażla u naturalment tkellmu kontra l-għażla wkoll il-bdiewa li issa se jitilfu area kbira ta' raba' tajjeb.

Mela din hi l-pożizzjoni li għandna bħalissa fuq landfill ta' l- Għallis.

Imbagħad il-ministru qalilna li sakemm titlesta din il-landfill - din se tieħu sas-sena 2006 biex titlesta u l-gvern intrabat ma' l-Unjoni Ewropea li jagħlaq il-Magħtab sa Mejju tas-sena d-dieħla - għandna bżonn naraw x'se nagħmlu bl-iskart mhux tal-kostruzzjoni u ħareġ bil-famuża idea tat-temporary engineered landfills.

Issa landfill qatt m'hi se tkun temporanja.

Ma jistax ikun li landfill tkun temporanja.

La għamiltha hemm qiegħda hemm u trid tieħu ħsiebha u tneħħilha l-gassijiet sa 25 sena wara....

(Interruzzjonijiet) Interim landfill tista' tagħmilha għal sentejn u nofs imma għaliex hija interim ma jfissirx li hija temporanja.

M'hija temporanja xejn!

Sur President, il-ministru qal li se jagħmel din il-landfill temporanja n- naħa ta' l-Imnajdra u n-naħa ta' Ħaġar Qim.

Ovvjament m'għandniex għalfejn ngħidu li meta tħabbar dan qamu ħafna ilmenti minn ħafna nies, imbagħad meta l-ministru wieġeb għal dawn l-ilmenti qal li dan is-sit intgħażel wara li sar studju profond mill-esperti.

Issa fis-sena 2002 saru 15-il rapport u l-ebda wieħed ma semma din it-temporary jew interim engineered landfill.

Fil-fatt lanqas issemmiet fl-istrateġija li skond il-ministru ta' qablu kien adotta l-gvern, imma l-Onor.

Ninu Zammit għoġbu jgħidilna li dik is- site intgħażlet wara li sar rapport dettaljat.

F'dan ir-rapport dettaljat insibu hekk:

"A report was prepared by members of MEPA, WasteServ and Malta Resources Authority between the 3rd and the 9th of June and experts individuated only two sites.".

Dan ir-rapport għamluh f'ħamest ijiem u tista' timmaġina x'rapport kbir għamlu u kemm kien dettaljat!

Kif għedt qabel, hekk kif tħabbar il-post fejn għandha ssir din l-interim engineered landfill, is-soċjeta' ċivili kollha qamet kontra l-għażla ta' dan is-sit.

Għandna lill-Alternattiva Demokratika, il-MHRA, Din l-Art Ħelwa, is-sovrintendent ta' Heritage Malta u ħafna nies oħra jgħidu li jekk din il-landfill issir fil-post li ntgħażel, se tkun ta' dannu għall-wirt storiku tagħna.

Sur President, il-ministru pprova jiġġustifika l-għażla tas-sit fejn għandha ssir il-landfill billi f'intervista li saritlu minn "The Malta Indepedent" qal hekk:

"If these quarries are not used they will probably remain a huge blot on the landscape.".

Aħna mhux qed ngħidu li m'għandhomx jiġu mirduma bl-iskart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni.

Ordomhom bl-iskart tal-kostruzzjoni jekk trid imma twaddabx żibel fihom!

Din li qegħdin ngħidu aħna.

Aħna naqblu li għandek tirreklamahom, imma mhux biż-żibel.

Hawn ħafna mezzi kif tirreklamahom.

Qal ukoll li:

"Access to the temples will not be hindered because trucks will get to the sites from Siggiewi.".

Ried speċi jgħid li lit-turisti se ngħadduhom minn post u t-trakkijiet taż- żibel se ngħadduhom min-naħa l-oħra.

U kompla jgħid:-

"Those who visit the temples will not see the landfills because the temples are separated from the quarries by a hill.

The smell of rubbish will not be a problem since rubbish will be sealed with layers of inert waste.".

Il-ministru qiegħed jgħid li ż-żibel li se jitwaddab hemm - hu stess qed jgħid li jitwaddab iż-żibel - se jintradam bl-inert waste u allura mhux se jinxtamm.

Issa anke fuq dan, lanqas hu korrett.

Ħalli ngħid x'qal il- ministru fil-pubblikazzjoni "on Site" li ħareġ hu stess fis-sajf ta' din is- sena:

"F'engineered landfill ikun hemm kontroll assolut u barra minn hekk, wara li jintrema fiha l-iskart tal-ġurnata, matul il-lejl dak l-iskart jitgħatta b'saff sealer u hekk ikunu eliminati l-perikli kollha, inkluż l-irwejjaħ.".

Jiġifieri matul il-ġurnata se jħalluh irejjaħ u imbagħad bil-lejl jgħattuh b'saff sealer ħalli ma jrejjaħx.

Bħal dak li qallu t-turisti se jmorru bil- lejl jżuru Ħaġar Qim u l-Imnajdra!

Sur President, irrid ngħid li mhux aħna biss konna kontra l-għażla tas-sit għal dawn it-temporary engineered landfills, imma kellna anke membru minn tan-naħa l-oħra.

Ħalli ngħidlek kif iddeskrivihom l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando dawn il-landfills fl-Imnajdra f'intervista li ta lil "The Sunday Times".

Irrifera għalihom hekk:

"Constructing landfills close to Mnajdra is comparable to the wanton destruction of the historic Buddha structures by the Taleban.".

Jiġifieri lill-Ministru Ninu Zammit sieħbu qed jgħidlu Talibani.

(Interruzzjonijiet) Mhux jien għax jien qed nikkwota!

Thank you lilu trid tgħid mhux lili!

Ta' min jgħid ukoll li kellna wkoll il-Friends of the Earth u l-UNESCO li kkundannaw dan l-aġir tal-gvern.

Meta l-prim ministru ra li kollox ġej kontra dawn il-famużi temporary landfills għamel pass lura u qal li għalkemm ġew identifikati ż-żewġ siti, m'aħniex ċerti jekk hux se jsiru hemm jew le.

Sur President, meta f'intervista li ta lill-ġurnal "l-orizzont", il- ministru ġie mistoqsi kif se jagħmel dawn il-landfills qal li jekk joħorġu l-permessi neċessarji, il-ġnub taż-żewġ barrieri jkunu jridu jiġu llixxati u jinksew bil-membrane.

Issa biex inti tillixxa l-ġenb tal-barriera trid tmur b'xi gaffa, tqatta' il-blat u tagħmlu dritt.

(Interruzzjonijiet) Mhux xorta at an angle jew dritt!

Trid tqatta' il-blat b'hydraulic hammer.

Issa hawnhekk irrid infakkar li fl-1994 dawn iż-żewġ barrieri li l-ministru qal li huma "a huge blot on the landscape" - u naqbel miegħu li huma koroh - kienu twaqqfu milli joperaw mill-MEPA għax kienu ċċaqilqu l-istrutturi li hemm f'Ħaġar Qim u l-Imnajdra u kienu ħasbu li setgħu ġew ikkawżati mill- vibrations tat-tqattigħ tal-blat li kien qed isir f'dawn iż-żewġ barrieri partikolari.

Għalhekk ingħalqu dawk il-barrieri u mhux għax hemm ġebel ħażin, anzi nzerta li f'dawn il-barrieri hemm fost l-aħjar blata li għandna Malta.

Dawn ma tħallewx joperaw aktar mill-MEPA għall-fatt li kienu viċin dawn it-tempji u t-tqattigħ tal-blat kien qed jikkawża ħsara u joħloq riskju għat-tempji.

Allura ma nistax nifhem kif issa se nillixxaw il- blat tal-ġnub tal-barriera, naturalment b'makkinarju tqil.

Ma nistax nifhem kif il-MEPA se tagħti permess li jsir dan meta kienet hi stess li waqqfet milli jsir it-tqattigħ f'dawn il-barrieri.

Insomma għad hemm kontroversja sħiħa li għadna għaddejjin biha sal-lum, Sur President.

Sur President, imbagħad kellna lill-Onor.

Jesmond Mugliett li qal li m'hemmx għalfejn isiru żewġ temporary landfills għax b'waħda li tkun l- aktar 'il bogħod mit-tempji nistgħu ngħaddu.

Reġa' tkellem l-Onor.

Pullicino Orlando u qal li jemmen li dawn mhux se jsiru u qal ukoll li għandu l-backing ta' MPs oħra min-naħa tagħhom.

Imbagħad f'Settembru ta' din is-sena, il-prim ministru qal li għad m'hemm l-ebda deċiżjoni finali dwar l-engineered landfills temporanji u għad irid isir l-environment impact assessment li jrid isir fi żmien xahrejn.

Issa min hu ta' l-affari tiegħu jaf li biex isir assessment bħal dan trid perjodu itwal.

Fil-fatt jekk wieħed jara l-PDS isib li biex tagħmel dak it-tip ta' EIA għandek bżonn minn erba' sa tmien xhur.

Jiġifieri anke hawnhekk ppruvajna nieħdu x- short cuts.

Sur President, meta nġabret petizzjoni kontra dawn il-landfills li ffirmawha 10,300 ruħ minn dawk l-inħawi u ġiet ppreżentata fil-parlament, il-Ministru Zammit ħareġ jgħid li dik kienet petizzjoni ta' qerq, petizzjoni ta' ingann.

Tafu għaliex qal hekk?

Għax minflok il-kliem "engineered landfill" kien hemm biss il-kelma "landfill".

Jidher ċar li f'din il-kwestjoni ma tteħditx deċiżjoni bis-serjeta` u allura jekk jien se niġġudika lill-ministru fuq il-kliem tiegħu stess, meta qal li hemm bżonn nittrattaw din l-issue bis-serjeta`, ikolli ngħid li falla mill-ewwel fuq dak li hu stess għamel priorita`.

Naturlament hemm issues oħrajn li jikkonċernaw l-iskart, per eżempju, dik tal-kompostaġġ, Sur President.

Il-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 kien għamel żewġ bring-in sites iżda f'ħames snin sħaħ, bejn l-1998 u l-2003 ma sarux iktar minnhom, pero' illum il-ġurnata qegħdin isiru f'postijiet oħrajn.

Dawn hemm bżonn li jsiru għax jekk mhux se nisseparaw l-iskart qatt ma jista' ikun li jkollna kompost tajjeb.

Għalhekk nappella lin-nies biex jikkoperaw u jisseparaw l- iskart għax jekk mhux se jkollna skart separat sew, la jista` ikollna kompost tajjeb u lanqas inkunu nistgħu nirriċiklaw il-fractions differenti ta' skart ieħor.

Hawnhekk nixtieq ngħid li qabel l-elezzjoni kien jingħad li l-Unjoni Ewropea mistennija tagħti għajnuna sostanzjali lil Malta biex jiwettaq il-proġett ta' immodernizzar ta' l-impjant ta' riċiklaġġ f'Sant'Antnin ġewwa Wied il-Għajn, imbagħad tmur tfittex fl-estimi ta' din is-sena ħalli tara kemm se jagħtuna u ssib li mis-Lm16 miljun li għandna bżonn se jagħtuna biss Lm33,000.

Issa ta' min jgħid ukoll li t-titjib f'dan l-impjant kellu jsir sa l-aħħar ta' din is-sena imma s'issa għadu ma sar xejn.

Skond id-diskors tal-ministru forsi nibdewha s-sena d-dieħla.

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa fuq il-ġbir ta' l-iskart, Sur President.

Kellha ssir sistema biex permezz tagħha l-ġbir ta' l-iskart isir b'mod sejru, iżda mhux talli ma saritx sistema talli s-sajf li għadda tgħidx kemm inqalgħu problemi rigward il-ġbir ta' l-iskart.

Ikolli ngħid li sal-lum, tmien xhur wara l-elezzjoni, il-ministru għad irid jipprova jara kif se jittekilja din il-problema tal-ġbir ta' skart.

Infakkar ukoll li l- ministru qal li jrid jittekilja bis-serjeta` l-kwestjoni ta' l-indafa pubblika.

Kellu raġun jgħid hekk għax il-predeċessur tiegħu, qatt ma ttekiljaha bis-serjeta` din il-kwestjoni.

Biżżejjed wieħed jiftakar x'kien ġara ġewwa d-Dwejra fejn għal dawn l-aħħar għaxar snin kien qed isir ħafna radam u kienu qed jagħmlu Magħtab żgħir.

Imbagħad il-ġurnal "The times" kien għamel biċċa xogħol tajba billi f'Mejju tas-sena 2000 ġibed l- attenzjoni tal-ministru li ġewwa, post li jżuruh ħafna turisti, kien qed isir ħafna radam.

Il-ministru kien mar hemm u qal li hemm bżonn isir rapport biex jitnaddaf dak il-post.

Rapport ried jagħmel minflok jibgħat il- gaffa u t-trakkijiet!

Imma apparti dan, l-Onor.

Zammit Dimech kien qal li sa l-aħħar sena 2000 kellu jeħles mill-iskart li kien hemm fid-Dwejra.

Pero` x-xogħol tat-tindif tad-Dwejra beda f'Novembru tas-sena 2000, imbagħad waqaf f'Diċembru ta' l-istess sena u wara kienet ħarġet l-Onor.

Giovanna Debono tgħidilna li tlestiet l-ewwel fażi tat-tindif tad-Dwejra.

Għadda ż-żmien u f'Marzu tas-sena 2001 "f'The Times" deher artiklu intitolat "Dwejra works at a standstill".

Wara ftit taż-żmien ieħor f'artiklu ieħor l-istess ġurnal qalilna li "after seven months all Dwejra rubble is still uncleared".

Imbagħad f'Ottubru 2001 kellna l-aħbar li t- tieni fażi tat-tindif tad-Dwejra dalwaqt tibda.

Saret mistoqsija parlamentari lill-Onor.

Giovanna Debono, bħala l-ministru għal Għawdex li qaltilna li l-ewwel fażi tat-tindif tad-Dwejra kienet diġa` tlestiet pero` kien għad fadal ħafna x'isir.

Imbagħad bqajna nistaqsu mistoqsija wara oħra dwar meta se jitkompla x-xogħol tad-Dwejra, iżda tistaqsi lill-ministru għal Għawdex u tgħidlek li din m'hijiex responsabbilta` tagħha u tirriferik għall-ministeru għall-ambjent.

Tistaqsi lill-ministru għall- ambjent, jirriferik għal ministeru ieħor u titkellem mal-public works jgħidulek li huma m'għandhomx x'jaqsmu!

Bqajna sejrin hekk b'domanda parlamentari waħda wara l-oħra u sal-lum ix-xogħol tat-tindif fid-Dwejra għadu ma tkompliex.

Waslet biex tintemm is-sena 2003 u l-iskart li kien hemm ġewwa d-Dwejra għadu hemm sal-lum.

Sur President, tindif ieħor li suppost kellu jsir u ma sar qatt huwa t- tindif tal-widien u nibda biex nitkellem dwar Wied is-Sewda ġewwa Ħal Qormi.

Il-kunsill lokali ta' Ħal Qormi kien ilu sentejn jikteb lill- Minsitru Zammit Dimech biex isir it-tindif ġewwa dan il-wied għax kienu jafu li jekk mhux se jitnaddaf se jinħolqu problemi kbar ta' għargħar.

Anke lill-Ministru Ninu Zammit kitbulu kemm-il darba dwar dan il-bżonn u dan it- tindif baqa' ma sar qatt.

Tant ma sarx li fil-21 ta' Awissu ta' din is-sena l-Qriema, flimkien mas-sindku, għamlu protesta minħabba l-ħmieġ li kien hemm f'dan il-wied.

Fil-fatt nhar it-Tnejn 15 ta' Settembru kellna dik il- maltempata kbira tax-xita, ġarret l-iskart u l-imbarazz li kien hemm fil- wied, inkluż trailer u bowser, weħel kollox ma' wieħed mill-bridges u għerqet l-area kollha.

U dan għaliex?

Għax il-famuż tindif li l-ministru kellu jieħu bis-serjeta` ma sar qatt.

Meta l-ministru ra hekk, mar fuq il- post biex jara l-ħsara li saret u qal li hemm bżonn issir analisi ħalli jkunu identifikati aħjar l-postijiet li minnhom jista' jgħaddi l-ilma.

Lill-ministru ngħidlu li dak li ried jagħmel hu kien qed isir fi żmien il- gvern Laburista u huma waqqfuh.

Aħna konna bdejna naħgmlu n-national stormwater master plan u huma ma komplewhx.

L-idea ta' dan il-master plan kienet li nidentifikaw minn fejn jista` jgħaddi l-ilma ħalli nevitaw dawn l- affarijiet, imma qed ngħid, tan-naħa l-oħra waqqfu kollox u ma sar xejn.

Imbagħab għax kellna diżgrazzja l-ministru qalilna li se jagħmel rapport, l- iktar ħaġa faċli li tista' tagħmel biex ma tagħmel xejn.

Imbagħad qalulna li l-ispiża tal-ħsarat li saru minħabba din il-maltempata tlaħħaq is-Lm6 miljun u li kienu se japplikaw għal xi kumpens mingħand l-Unjoni Ewropea u meta applikaw, din qaltilhom li se tagħtihom Lm300,0000 jew Lm400,000.

Ix- xogħol isir meta l-affarijiet teħodhom bis-serjeta', kif konna nagħmlu aħna.

Meta konna fil-gvern aħna, fis-sajf konna nieħdu ħsieb innaddfu l- widien u l-istormwater culverts.

Fi żmienna aħna naddafna 5.7 kilometri ta' widien u tliet kilometri ta' culverts u f'sena waħda nfaqna madwar Lm1 miljun fuq xogħol ta' tindif ta' postijiet minn fejn jgħaddi l-ilma tax- xita.

Nista' ngħid wkoll li kienu nbnew disa' kilometri ta' culverts.

Imbagħad iddur għall-estimi finanzjarji li għadu kemm ippreżentalna l-gvern Nazzjonalista u tara li l-ammont budgeted għall-maintenance tal-culverts huwa veru żgħir meta mqabbel ma' dak li hemm bżonn isir.

Ngħaddi issa biex nitkellem ftit fuq l-embellishment ta' areas turistiċi, xogħlijiet li kienu nbdew fl-1997 u niftakar li l-ewwel proġett li konna għamilna ġewwa Buġibba kien qamilna madwar Lm3 miljun.

Imbagħad konna għamilna proġett ieħor fin-naħa t'isfel tal-pajjiż li ukoll kien Lm3 miljun.

Imma issa qed naraw li aktar ma jgħaddi ż-żmien, l-ammont ta' flus budgeted għal dan l-embellishment iktar qed jonqsu.

Per eżempju, fis-sena 2000 kellna vvotat is-somma ta' Lm1 miljun, fis-sena 2001 kellna Lm900,000, fis-sena 2002 Lm770,000, fis-sena 2003 Lm850,000 u għas-sena 2004 għandna Lm650,000.

F'intervista li ta f'Marzu 2002, l-Onor.

Zammit Dimech kien qal li kien diġa' beda x-xogħol ta' embellishment fil-bajja ta' San Tumas iżda s'issa għadu ma sar xejn.

L- istess ministru kien qal ukoll li matul din is-sena kellu jsir xogħol fuq il-promenade tal-Qajjenza ġewwa Birżebbuġa u fuq il-promenade tax-Xgħajra.

Anke f'dawn iż-żewġ każi s'issa għadu ma sar xejn, Sur President.

F'Lulju ta' din is-sena, lill-Ministru Ninu Zammit saritlu domanda dwar ix- xogħol ta' embellishment li kien qed jipprevedi li se jsir matul is-sena d- dieħla.

Għal din il-mistoqsija, il-ministru wieġeb li għandu jsir xogħol ta' tisbiħ fit-toroq interni ta' Paceville stmat madwar Lm0.8 miljun, xogħol f'Xatt is-Sajjieda, Marsaxlokk stmat madwar Lm0.2 miljun, xogħol ta' tisbiħ fil-bajja ta' San Tumas stmat Lm50,000, xogħol ta' tisbiħ f'tal- Gillieru stmat Lm200,000 u tibda t-tieni fażi ta' xogħol ta' tisbiħ fil- promenade tax-Xemxija li huwa stmat Lm80,000.

Ta' min jgħid li għalkemm ix- xogħol li kellu jsir fix-Xgħajra kien ilu mwiegħed ħafna, il-ministru lanqas biss semmieh fir-risposta tiegħu.

Imma apparti dan, jekk wieħed jgħodd kemm hu stmat li se jintnefqu flus fuq ix-xogħlijiet li semma l- ministru jsib li għandu bżonn Lm1.2 miljun, imbagħad tħares lejn l-estimi u ssib li kulma ġie vvotat għal dan ix-xogħol huwa Lm650,000.

Jiena ma nistax nifhem kif vvotajna Lm650,000 u se nagħmlu xogħol li jiswa Lm1.2 miljun.

Milli jidher la se jsir ix-xogħol imwiegħed fix-Xgħajra, la dak imwiegħed fil-Qajjenza u lanqas dak imwiegħed f'diversi lokalitajiet oħra.

Sur President, irrid nenfasizza fuq l-importanza li jsir ix-xogħol ġo Paceville għax hemmhekk għandna konċentrazzjoni kbira ta' lukandi u jkollna ħafna turisti li jmorru dawk in-naħat.

Għalhekk nittamaw li dan il-proġett li ilu ġej ħafna jitlesta kemm jista` ikun malajr.

Pero` filwaqt li huwa importanti li nagħmlu dawn il-proġetti f'dawn l-areas turistiċi, ma nistgħux nabbandunaw proġetti oħra li jkunu diġa' tlestew.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax jekk wieħed imur idur dawra ma' Buġibba jista` jara t-telqa u l-abbandun totali li hemm.

Funtana li kien hemm fil- pjazza nsterqet u ma saritx oħra minflokha u anke kellha ssir funtana fil- baħar, iżda ma saritx għax qalu li tqum ħafna flus biex iniżżluha u jħaddmuha.

Iddawwar fejn iddawwar wiċċek ħlief żdingar ma tarax.

Anke jekk tmur Wied il-GĦajn tgħidx x'telqa hemm, tiles maqlugħin, bankini mkissrin u ħadd ma jagħti kas ta' xejn.

Ma jistax ikun li l-gvern jonfoq il-flus f'dawn il-proġetti u mbagħad jitlaq kollox għal riħu.

Il-kunsilli lokali qegħdin jgħidu li m'għandhomx il-fondi biex iżommu sew dawn it-tip ta' proġetti għax dawn huma proġetti kbar li jinvolvu spejjeż kbar.

Allura jiena ngħid li wasal iż-żmien – fil-fatt ilu li wasal iż- żmien - li għandna naraw kif se nagħmlu biex inżommu fi stat tajjeb dawn il- proġetti ta' embellishment li nagħmlu.

Mhux biżżejjed li nagħmluhom imma rridu nżommuhom fi stat tajjeb.

Ara ġo Tas- Sliema, mhux talli żammejnihom fi stat tajjeb talli l-Milied li għadda waħħalna 16,000 fairy lights u skond l-Onor.

Zammit Dimech dawn kellhom jibqgħu jaħdmu s-sena kollha!

(Interruzzjonijiet) Jiena ma nafx jekk ħadmux is-sena kollha għax dik m'hijiex triqti u forsi l-Onor.

Zammit Dimech jista' jgħidilna jekk ħadmux is-sena kollha.

Jiġifieri f'Tas-Sliema ma jimpurtax li jkollna 16,000 bozza jteptpu s-sena kollha, imma biex nirranġaw Buġibba m'għandniex flus.

Hawn irrid ngħid - dan biex nagħti idea kif qed isir l-infiq fi proġetti bħal dawn - li l-consortium li qed jieħu ħsieb ir-roundabouts, l-environmental landscaping consortium, biex għamel erba` proġetti fuq roundabouts f'sena nefaq Lm3 miljun.

Il-gvern Laburista bi Lm3 miljun għamel Buġibba kollha u mhux ir-roundabouts biss!

Qasam ieħor li jaqa` taħt dan il-ministeru huwa dak tar-restawr.

Anke f'dan ir-rigward tan-naħa l-oħra qalulna li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, se jkollna vantaġġi kbar fil-konservazzjoni u r-restawr ta' bini storiku.

Fil-fatt meta tlesta r-restawr fuq Bieb il-Bombi, il-prim ministru kien ħareġ jgħidilna li l-Unjoni Ewropea toffri lil Malta vantaġġi kbar fl- oqsma tal-konservazzjoni u r-restawr ta' bini storiku, kemm permezz ta' programmi speċjalizzati li għandha f'dawn l-oqsma, kif ukoll permezz ta' għajnuna finanzjarja li nikkwalifikaw għaliha bħala membri.

Jiena taħt ħarsa lejn l-estimi fejn hemm tabella li tgħidilna x'fondi se jieħu dan il- ministeru mill-Unjoni Ewropea u sibt li m'hu jieħu xejn.

Sur President, dan l-aħħar anke kellna s-sindku tal-Belt, il-ħabib tiegħi Dr Paul Borg Olivier, li tkellem dwar x'hemm bżonn isir fil-Belt u dan qal hekk:

"Valletta does not deserve another siege but more sensitivity towards its conservation''.

Imbagħad insibu li l-kunsill lokali tal-Belt ħareġ permess sabiex kuntrattur jinżel bi trakk fi Triq Sant'Ursula, fejn hemm dak it-taraġ storiku tal-ġebel.

Infatti għadda minn fuqu u farrku kollu.

Insibu wkoll li meta Triq ir-Repubblika kienet ingħatat wiċċ ġdid, fil-junction fi Triq Santa Luċija kien sar taraġ biex ma jgħaddux karozzi.

Issa f'daqqa waħda t- taraġ sar rampa biex jinżlu l-karrozzi.

Meta kont għamilt mistoqsija parlamentari dwar dan, il-Ministru Ninu Zammit qalli li t-taraġ inqala' fuq insistenza tal-kunsill lokali sabiex il-bejjiegħa tal-monti jkollhom minn fejn jidħlu u joħorġu.

Kemm qegħdin tajjeb!

Dik sensititivita` għall-bżonn li nikkonservaw pajjiżna!

Biex jgħaddi bejjiegħ tal-monti naqilgħu t-taraġ u nagħmlu rampa li ma jmurx jieħu xi dawra kbira!

Kulħadd jaf kemm qed isiru kummenti fuq l-istat li tinsab fih il-Belt Valletta.

Saħansitra l-President Guido de Marco għadda l-kummenti tiegħu meta ddeskriva l-Forti Sant'Iermu bħala a national disaster and a national embarrassment.

Issa smajna li ħarġet sejħa għal proposti dwar il-Forti Sant'Iermu għax hemm bżonn isir xi ħaġa.

Irrid infakkar ukoll li fl-1998 meta kien hemm il-Partit Laburista fil-gvern, kien ġie ppublikat development brief għall-Forti Sant'Iermu.

L-idea kienet li ssir sejħa għal proposti simili bħalma qed isir illum.

GĦaddew ħames snin u ma sar xejn u issa fl-aħħar donnu se jsir xi ħaġa.

Ħaġ'oħra li rrid infakkar hi li qabel is-sajf li għadda, fi Pjazza San Ġorġ hawn quddiem il-Palazz, kien beda jinqala` parti mill-madum ta' fejn hemm il-karozzini.

Iżda qalgħu l-madum u m'għamlu xejn aktar, ħallewh maqlugħ u ħallew tħarbit sħiħ.

Meta għamilna mistoqsija parlamentari biex naraw x'inhu jsir, il-ministru qalilna li qed issir biċċa xogħol żgħira u se jibdlu ftit madum.

Imbagħad f'daqqa waħda minn bdil ta' ftit madum sibna li l-pjazza kollha se tingħata t-tarmac u xi ħadd qal li biex tagħti t-tarmac pjazza bħalma hija Pjazza San Ġorġ hemm bżonn li jkollok il-permess tal- MEPA għax se tibdel il-wiċċ kollu.

F'dan il-każ filli se nagħlqu l-pjazza biex jibda x-xogħol u filli m'għalaqna xejn għax ma sar xejn!

Kienu qalulna wkoll li se jagħmlu paviment ġdid fi Triq Merkanti li kien se jiġi jqum Lm500,000.

Saret kompetizzjoni, intrebħet minn perit partikolari, qalu li se jibda x-xogħol tal-pavimentar fl-aħħar ta' din is- sena .....

(Interruzzjonijiet) Ray Bondin qalha din, il-kordinatur tal- Valletta rehabilitation committee.

(Interruzzjonijiet) Jiena nistaqsi lilek kif twiegħdu lin-nies li se tagħmlu l-pavimentar fi Triq Merkanti mbagħad ma jsir xejn.

Xi sentejn ilu tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra rapport li kien sar mill-ombudsman dwar il-ġonna pubbliċi li hawn ġewwa l-Belt, fejn saru diversi kummenti validi ħafna fuq il-Barrakka ta' fuq u dik t'isfel u anke fuq Hastings.

Is-Sur Sammut qal li hemm bżonn li dawn il-ġonna jiġu mmaniġġati aħjar u li biex isir dan hemm bżonn li titwaqqaf awtorita` biex tieħu ħsiebhom.

Jiena jidhirli li din idea tajba u ma nafx għaliex dan ma sarx, Sur President.

Il-Ministru Zammit Dimech qalilna li hemm bżonn isir lift ġewwa l-Belt ħalli n-nies li jiġu bil-cruiseliners jitilgħu dritt il-Barrakka.

Ma nafx min se jagħmlu dan il-lift!

Il-membri tan-naħa tal-gvern għandhom il-vizzju li jwaddbu l-ideat fl-ajru, min jgħid li se ssir ħaġa u min jgħid li se ssir oħra, imbagħad meta tfittex biex tara x'ġie vvotat għal dak li jkunu qalu li se jsir ma ssib xejn.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Tant waqgħet fi stat diżastruż il-Belt Valletta li kellu jkun il-privat permezz tal-Valletta live initiative li ħa l-inizjattiva sabiex lill-Belt nippruvaw nagħtuha ħajja ġdida.

Naf li dawn in-nies għandhom biċċa xogħol kbira quddiemhom biex jagħtu l-ħajja lill-Belt u nawguralhom li jirnexxielhom f'dak li se jagħmlu.

L-istess nistgħu ngħidu fir-rigward tal-Kottonera.

Qalulna li se jagħmlu master plan għall-Kottonera kollha u spiċċaw li se jagħmlu master plan għall-Birgu biss għax m'hemmx fondi għall-Kottonera kollha.

Imbagħad qabbdu perit biex jagħmel il-master plan u sal-lum għadu m'għamel xejn, u dan meta diġa` għaddiet sena minn mindu qalu li se jagħmlu dan il-master plan.

Qalulna wkoll li se jagħmlu pavimentar ġdid fi Pjazza Santa Margerita ġewwa Bormla.

Ilhom jgħidu li se jagħmlu dan il-pavimentar xi tliet snin.

Issa, xi xahar ilu, sieħbi l-Onor.

Chris Agius għamel mistoqsija parlamentari lill-Ministru Zammit fuq dan il-pavimentar u l-ministru qallu li jinsab informat li xogħol ta' din in-natura jiġi nkluż fil-programm ta' riabilitazzjoni skond il-prioritajiet.

A nice way of telling him off !

Jekk tara kemm din is-sena ġew ivvotati flus għax-xogħlijiet ta' riabilitazzjoni tkun taf għalxiex insewha.

Ġewwa l-Kottonera għandek ukoll il-Forti Sant'Anġlu li qed jaqa` biċċiet u ħadd m'hu qed jagħti kasu.

Sur President, imbagħad xi ngħidu għall-Imdina?

Jekk hawn post f'Malta li żgur li t-turisti kollha jżuru huwa proprju l-Imdina.

Again, hemmhekk saret biċċa xogħol tajba għax tneħħew l-wires minn mal-ħitan, imma issa hemm bżonn nagħmlu l-pavimentar.

Kemm se ndumu ngħidu li se nagħmlu dan il- pavimentar u ma nagħmluhx?

Dan ix-xogħol li kellu jqum Lm0.5 miljun, kellu jibda f'Settembru li għadda u ma beda xejn.

Ħarġet it-tender imma safejn naf jien għadha ma ġietx awarded.

Forsi l-ministru jista' jgħidilna jekk ġietx awarded jew le.

Issa xtaqt nitkellem ukoll fuq suġġett ieħor li għall-ministru m'huwiex ta' priorita` imma għalija huwa ta' priorita` kbira - qed nirriferi għall-kwestjoni ta' l-industrija tal-kostruzzjoni.

Dan il-ministeru għandu taħt ir-responsabbilta` tiegħu l-building industry consultative council li qiegħed hemm biex jieħu ħsieb jirregola l- industrija tal-kostruzzjoni.

GĦalija din hija ta' priorita` kbira, anke jekk il-ministru ma jqishiex hekk, speċjalment issa li Malta se tidħol fl- Unjoni Ewropea u allura din l-industrija se jkollha bilfors tikkonforma ruħha ma' standards ġodda.

Issa tajjeb li wieħed jgħid li għaxar snin ilu konna bdejna nagħmlu l-building regulations ġodda u sal-lum dawn għadhom m'humiex lesti - u qed nieħu pjaċir li hawn żewġ periti quddiemi - bil- konsegwenza li llum għadna naħdmu fuq building regulations ta' xi 30, 40 jew 50 sena ilu.

Meta se nlesstuhom dawn il-building regulations?

Jiena għandi fiduċja sħiħa fid-direttur ta' dan id-dipartiment, imma dan ma jiġix mid-direttur iżda jiġi mill-politiku għax hu jrid jagħti l-impetus.

Imma għall-ministru li jkollna liġijiet tajbin tal-bini mhux importanti.

Sur President, meta kont ministru jiena konna organizzajna d-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, kif qed jipprova jagħmel issa l-ministru u fost affarijiet oħra konna għamilna construction industry department li xogħlu kien proprju li jara li jsiru dawn ir-regolamenti tal-bini.

Imbagħad kellhom isiru l-enforcement officers biex jaraw li dawn jiġu inforzati.

GĦamilna wkoll il-BICC li xogħlu kien li flimkien mal-privat jara li dawn l-affarijiet isiru bis-serjeta`.

Imma issa x'qed jiġri għax m'għandniex regolamentazzjoni tajba f'din l-industrija?

Li qed jiġri huwa li qed ikollna ħafna u ħafna każi ta' korrimenti u anke każi ta' imwiet f'din l- industrija.

Biżżejjed ngħid li fis-sena 1995 kellna 13-il diżgrazzja fatali fuq il-post tax-xogħol li disgħa minnhom kienu tat-tarzna li mietu fuq il- vapur u tlieta kienu fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Fl-1996 kellna 12-il ħaddiem li mietu fuq il-post tax-xogħol, disgħa minnhom fl-industrija tal- kostruzzjoni.

Fl-1997 kellna ħamsa oħra, li erbgħa minnhom kienu fl- industrija tal-kostruzzjoni.

Fl-1998 kellna 12-il każ, ħamsa minnhom fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Fl- 1999 kellna disa' ħaddiema oħra li tilfu ħajjithom fuq il-post tax-xogħol, li erbgħa minnhom kienu fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Tista' tibqa` sejjer hekk sena wara l-oħra.

Qed ikollna dawn id-diżgrazzji kollha u m'aħniex nagħtu kas għax sfortunatament għall-ministru m'hijiex priorita` li jkollna regolamenti ġodda.

Fil-fatt il-BICC is-sena li għaddiet kellu vot ta' Lm120,000 u din is-sena tajnih Lm90,000 għax m'hijiex priorita` li nagħtu l-flus ħalli naraw li dawn l-inċidenti ma jiġrux.

Fuq din ma naqbilx mal-ministru u ngħidlu li jaqbillu jagħmel din priorita` wkoll għax b'hekk biss nistgħu nimxu ftit 'il quddiem.

Jiena naqbel mal-ministru li hemm bżonn li ssir organizzazzjoni fi ħdan id- dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi.

Hemm ħafna x'tista' tagħmel.

Hemmhekk hemm nies kapaċissimmi, pero` għandek ħafna nies li huma mismatched u qed jagħmlu xogħol li mhux suppost qed jagħmlu.

Hemm nies li qed jagħmlu xogħol li m'huwiex tal-grad tagħhom.

Jekk il-Ministru jrid ikun serju, l-ewwel ħaġa li għandu jagħmel huwa audit tal-human resources li għandu fi ħdan dan id-dipartiment.

Hemm ħafna postijiet fejn tista` timpjegahom lil dawn in- nies.

Semmejt diversi xogħlijiet, fosthom l-embellishment u t-tindif tal- widien, li żgur li n-nies fi ħdan dan id-dipartiment jistgħu jagħmluhom.

Anke l-patching tat-toroq arterjali jistgħu jagħmluh in-nies tax-xogħlijiet pubbliċi.

Dawn jafu jagħmluh.

Għaliex m'għandhomx jagħmluh huma dan?

Wieħed jista` wkoll jutilizza lil dawn in-nies fuq xogħol ta' restawr.

Aħna kellna offerta minn universita` Taljana biex tgħallem lin-nies tagħna kif jagħmlu x-xogħol ta' restawr.

Anke f'dan ir-rigward il-ministru għandu wkoll jara x'jista` jagħmel.

Hemm ħafna xogħlijiet oħra x'jistgħu jagħmlu l- ħaddiema fid-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, per eżempju, jieħdu ħsieb il-bini pubbliku u l-ġonna pubbliċi.

Sur President, biex nagħlaq irrid l-ewwelnett nawgura lid-direttur ġenerali l-ġdid, is-Sur Ray Farrugia, li naf li huwa kapaċi ħafna u rrid nesprimi s- solidarjeta` tiegħi ma' dawk iż-żewġ uffiċjali tad-dipartiment tax- xogħlijiet pubbliċi, is-Sur Mario Rogers u s-Sur Raymod Borg li ġew aggrediti fuq xogħolhom proprju l-weekend li għadda.

Fl-aħħarnett nappella lill-ministru biex jagħmel ħiltu sabiex dan id-dipartiment jimxi 'l quddiem.

Nista' ngħidlu li għandu biex jaħdem u jekk jimmotiva lill- ħaddiema, jiena ċert li dawn jagħmlu xogħolhom sew.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Sur President, kif diġa` kkummenta l-kollega tiegħi, dan huwa ministeru suppost għar-riżorsi u infrastruttura imma stranament dan il- budget spulpjah mir-riżorsi u infrastruttura!

L-Onor.

Zammit Dimech, taħt ir-responsabbilta` tiegħu bħala ministru għat-turiżmu, għandu l-proġetti tal-Kottonera u ministru ieħor għandu l-enerġija u d-drenaġġ.

Hawnhekk bilfors wieħed jistaqsi liema huma r-riżorsi li jaqgħu taħt dan il- ministeru li qed niddiskutu għax ħafna mill-affarijiet li suppost li huma naturali għalih ittieħdu mingħandu biex ingħataw lil ministri oħrajn.

Per eżempju l-immaniġġar ta' l-iskart hija responsabbilta` tal-Ministru Pullicino, tal-Ministru Zammit jew tat-tnejn?

Jiena ma nixtieqx nirrepeti ruħi u ngħid dak li diġa' għedt f'okkażjoni oħra, imma rrid nibda l-kritika tiegħi billi ngħid li ma naħsibx li kienet għaqlija d-deċiżjoni taħt gvern Laburista li nfetħu l-barrieri fl-area tal- Provvidenza u sar sfreġju fuq sit ta' sbuħija naturali u wirt storiku.

B'dan il-mod stajna pperikolajna anke dak kollu li ħallew ta' qabilna bħala wirt – u hawn qiegħed nirriferi għal Ħaġar Qim - mhux biss għall-Maltin imma għall-Mediterran u għall-Ewropa kollha.

Allura jekk kien hemm sfreġju għax kien qed jinqata' l-blat, kemm se jkun akbar l-isfreġju issa li hemmhekk se jibda jitwaddab iż-żibel?

Li dawk il-feriti jingħalqu u jitgħattew u jekk huwa possibbli ngħinu ħalli dak li huwa naturali jerġa` jfejjaq lilu nnifsu, ben venga jgħidu bit-Taljan u j'Alla jsir hekk.

Meta aħna morna fuq il-post fejn hu maħsub li jsiru t-temporary landfills, jiena qgħadt inħares lejn il-ħajt tal-barriera u rajt li x-xtieli li huma tal-post nifdu mill-blat u ħarġu mal-ħitan.

Jekk dawk iż-żewġ feriti kellhom jintlew ma nemminx li kellhom jimtlew b'xi proġett tal-konkrit ħalli nagħmlu parapett biex minn hemmhekk naraw il-baħar.

Jien nemmen li għandna nimlew il-ħofor li hemm b'affarijiet li ma jagħmlux ħsara lill- ambjent u lin-nies tal-viċinanzi u għandna nħallu anke mill-ġebel tal-post stess ħalli n-natura tirkupra waħedha.

Veru li m'aħniex se nerġgħu nagħmlu dak li ħa l-millennji tas-snin biex jifforma, jiġifieri l-blat, imma kemm il-darba jkun hemm il-ġebel ta' l-istess post fil-wiċċ, jiena persważ li n- natura kapaċi tfejjaq lilha nnifisha u nerġgħu nġibu l-post qrib l-istat li kien qabel.

Hemmhekk hemm wirt storiku naturali għax dak is-sit huwa l-parapett naturali li jħares lejn kontinent ieħor.

Ftit 'il bogħod minn hemmhekk tibda l-continental shelf li tinżel lejn kontinent ieħor u għaldaqstant nappella lill-ministru biex ma nidħlux f'pika fuq dawn l-affarijiet.

Jidher li hawn consensus li l-għażla ta' dak il-post hija żbaljata.

Jiena ngħid żbaljata anke għal raġunijiet oħrajn.

Il-biża' tiegħi hi li ssir kemm issir tajba s-sistema tal-landfill biex il-qabar, ħa nsejjaħlu hekk, ma jnixxix, apparti l-ispiża enormi għal xi ħaġa temporanja, qatt ma tista` tkun ċert li mhux se jnixxi.

Dik hija wkoll il-biża` u l-inkwiet ta' pajjiżi oħra meta jagħmlu strutturi għall-istorage ta' affarijiet li għandhom x'jaqsmu anke man-nukleari.

Minkejja li jagħmlu strutturi li jgħidulek li minnhom ma jistax joskula l-ilma, fir-realta` qatt ma jistgħu jkunu daqshekk ċerti.

Li ssir landfill bl-inert waste nifimha, imma li jsir Magħtab ieħor hemmhekk inkunu qed niżbaljaw.

Irrid ngħid li n-nies Ii joqogħdu fil-vilel, fid-djar sbieħ u fl-irziezet ta' ħdejn il-Magħtab bir-raġun li jiddejqu bl-irwejjaħ, pero' ta' min jgħid li l-irwejjaħ jaslu anke sa distanzi aktar 'il bogħod.

Meta per eżempju nħarqu tyres fil-Magħtab, ir-riħa ma ħaduhiex biss dawk li joqogħdu fil- viċin għax din baqgħet sejra sa Pembroke u aktar.

Bl-istess mod, jekk se jkollna l-miżbla f'dan is-sit, ma naħsibx li din mhux se tinten u għalhekk ma narahiex ħaġa sewwa li nkomplu ndejqu lil min jgħix f'dawk l-akkwati.

Taħsbux li hemmhekk ma joqgħod ħadd għax biss biss hemm ir-residenti ta' Dar il-Provvidenza.

Fi żmien il-Milied kulħadd jiftakar f'dawn il-povri li għandhom inqas opportunita' minn ħaddieħor u m'għandhomx għażliet fejn imorru u allura ejja ma nkunux pikużi.

Jien lill-ministru nappellalu biex ma nagħmlux l-iżbalji ta' l-imgħoddi.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin b'dan il- mod, li la ħarġet il-kelma nibqgħu nżommu magħha akkost ta' kollox.

Darba jiena kont kellimt ministru min-naħa tagħna fuq l-istupidaġni tal- proġett ta' l-Imsida meta minflok l-ilma tax-xita mar il-baħar, il-baħar beda jitla' l-art għax ma sarx kalkolu li f'Malta, fil-limiti tagħna, għandna t-tide wkoll.

Meta ġbidtlu l-attenzjoni dan kien qalli li jekk jinbidel xi ħaġa ngħidu li nkunu ħadna żball.

Jien għalija l-irġulija hija akbar meta wieħed jammetti li ħa deċiżjoni żbaljata u jbiddel ir-rotta.

Issa l-għażla ta' dan is-sit ma jidhirx li hija l-aħjar soluzzjoni u għandna noħorġu minn din is-sitwazzjoni li m'hi qed togħġob lil ħadd.

Jekk isir hekk, jien inkun l-ewwel wieħed li lill-ministru ngħidlu prosit talli bidel id-deċiżjoni, għaliex dik id-deċiżjoni tkun wisq aktar għaqlija minn dik ta qabel.

Sur President, jiena naf li l-pressjoni biex tingħalaq il-Magħtab m'hijiex ġejja biss min-naħa taċ-ċittadini Maltin imma hemm ukoll commitment ma' l- Unjoni Ewropea daparti tal-gvern.

Jien naħseb li ma jgħaddix wisq żmien li ma niġux għas-sitwazzjoni ta' dak li konna naraw fil-programm "Yes Minister'' Episodju minnhom kien jitkellem proprju fuq il-kuriduri ta' Brussels, fejn uffiċċju jgħidlek mod u uffiċċju ieħor jgħidlek bil-maqlub.

Għal min hu dilettant ta' dawk l-episodji forsi jiftakar li uffiċċju wieħed kien jgħidlek kif tagħmel biex tieħu s-sussidju jekk tipproduċi iżjed, waqt li l-uffiċċju ta' maġenbu kien jgħidlek kif tieħu s-sussidju jekk teqred l- over-production.

Lil xi ħadd darba qalulu: Obdi uffiċċju minnhom, ħu s- sussidju imbagħad mur l-uffiċċju l-ieħor, eqred dak li tkun ipproduċejt bis- sussidju u erġa' ħu s-sussidju min-naħa l-oħra!

Issa hawnhekk ġejna għall-istess sitwazzjoni.

Jekk il-landfill li qed tiġi pproġettata f'dik l- area Tal-Provvidenza tkun aċċettabbli għal banda u ma tkunx aċċettabbli għal band'oħra - u jien għandi informazzjoni raġonevoli għaliex qed tiġi pproġettata hemmhekk - f'liema pożizzjoni se niġu wara li nkunu ċċappasna biha?

Sur President, lill-ministru ngħidlu li rridu naħsbu iktar b'mod pożittiv x'se nagħmlu bl-iskart għaliex jien drajt li dak li f'Malta jsir temporanjament, ikun l-iktar ħaġa li tibqa` permanenti.

Per eżempju l- Magħtab beda b'mod temporanju, bi skop ta' land reclamation u minflok saret muntanja.

Il-ministru darba ħareġ press release fejn qal li jien kont ministru meta sar il-Magħtab.

Nista' nassigurah li bl-ebda mod ma kont involut fl-għażla jew f'xi deċiżjoni rigward il-Magħtab.

Hawnhekk meta ngħidu li se nagħmlu xi ħaġa permanenti għid li se ntajruha u meta ngħidu li se ssir xi ħaġa b'mod temporanju, għid li se tibqa' għal dejjem!

Anke l- liġijiet, għax l-iktar liġi li damet hija l-Housing Act li qalu li kellha ssir għal sena, imbagħad kienet baqgħet tiġġedded minn sena għal sena.

Suppost spiċċat fl-1995 imma meta spiċċat daħħlu liġi oħra bħalha preċiż.

Dak li jsir temporanju hawn Malta ikun ċens perpetwu u hawn hija l-problema ta' din id-deċiżjoni, Sur President.

Irrid ngħid ukoll li waħda mill-affarijiet li tinkwetani hija kif se nikkontrollaw u x'se nagħmlu bl-ilmijiet tax-xita.

Hawn Malta aktar ma jgħaddi żmien aktar qed ikollna art imbattma u meta tagħmel ix-xita tagħmel bil-goff, qisna nixtruha bil-bulk buying!

Ikollna nammettu li m'aħniex attrezzati b'sistema kif nutilizzaw dan l-ilma tax-xita.

Irridu nibdew nieħdu ħsieb li l-ilmijiet nilqgħulhom minn fuq, bħalma l-bdiewa kienu jagħmlu fl-antik - u din għadna nsibuha saħansitra fil-Kodiċi Ċivili – fis- sens li min qiegħed fuq għandu dritt jiġbor l-ewwel ilma.

Il-bidwi kien jimla' il-bir billi jagħmel is-sieqja bit-tafal u bl-ixkejjer f'nofs it- triq ħalli l-ilma jdawru għalih.

Naturalment din m'hijex problema tagħna biss imma hija problema anke f'pajjiżi oħrajn li ma rrispettawx l-ambjent u qabdu u bnew fejn ġie ġie.

Meta l-Onor.

Tonio Fenech kien sindku ta' Birkirkara u kien qed isir proġett ħalli l-ilma tax-xita ma jagħmilx iżjed ħsara ġewwa dak ir-raħal, fil-wied kienu qed jinbnew blokki ta' flats fuq art imbattma.

Dan l-istess bħalma għamlu ġewwa l-wied ta' Ħal Qormi.

Dak iż-żmien jiena kont ktibt fuq dak li rajt u għedt li hija ġennata li tbattam il-widien għaliex b'dak il- mod ikollok diżastru mħabbar minn qabel għax in-natura l-isvog tagħha se tfittxu hi.

Ċertament li hemm bżonn li nibdew nikkontrollaw l-ilmijiet u ma nistgħux nistennew li l-ewwel l-ilma jinżel Birkirkara, dawn idawruh lejn l-Imsida u mbagħad dawn ta' l-aħħar jaraw x'se jagħmlu bih huma!

Ma rridux inħallu l-ilma li jkun hemm in-Naxxar l-ewwel jinżel Birkirkara jew ħdejn iċ-ċimiterju ta' Ħal Lija mbagħad ngħidu indifen, għax se jibqa' sejjer x'imkien.

Safejn naf jien water finds its own level.

L-ilma jsib il-livell tiegħu mhux fl-għoli imma fil-baxx u jibqa' nieżel.

Il-Qriema jegħrqu meta jkun hemm xita qawwija fuq Ħ'Attard u mhux meta tagħmel ix- xita fuq Ħal Qormi.

Sur President, nagħlaq billi nħeġġeġ biex ma nċedux għall-pressjoni ta' xi erba' min-nies li joqogħdu lejn xi wied u allura jgħidu li l-wied huwa ikrah u aħjar isir bit-tarmac.

B'dan il-mod, barra l-ħela, nibdew naraw it- tarmac mitwi qisu perzut imqatta' bil-makna, jibda ġej folji, folji u narawh miexi!

Nittama li ma jiġix Settembru ieħor u jkollna l-istess stejjer bħalma kellna f'Settembru li għadda.

Għallinqas ejja nibdew minn x'imkien.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u issa l- ħin kollu li fadal huwa għall-gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (Segretarju Parlamentari): Mr Chairman, ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Brincat iżżewwaqha naqra 'l hemm u naqra 'l hawn, pero' qablu smajt lill-Onor.

Buhagiar li donnu ried jagħtina l-impressjoni li fit- 22 xahar li huma għamlu fil-gvern għamlu x-xogħol kollu perfett u fi żmien il-gvern Nazzjonalista, kemm qabel l-1996 kif ukoll wara l-1998, ma sar xejn.

Ħalli nibdew bil-proġett ta' Buġibba, Sur President.

Tan-naħa l-oħra jiftaħru li għamlu l-proġett ta' Buġibba, proġett li fuqu nefqu kważi d-doppju ta' dak li kien stmat li se jonfqu u ħafna affarijiet saru mingħajr ħsieb.

Per eżempju, sar carpark fil-pjazza quddiem Triq il- Fliegu.

Jiena naħseb li kien ikun aħjar kieku hemmhekk għamlu multi-storey carpark.

Kif kienu għaddejjin bix-xogħol, kien imisshom ħaffru ħames sulari taħt l-art u mbagħad kienu jagħmlu landscaping fuq.

Kieku sar hekk illum m'hemmx dik il-problema ta' parking f'ċerti areas.

Jien ninkwieta bħalu meta nara li funtana ma tibqax taħdem, pero' ninkwieta ħafna iżjed meta nara li l-ħadid li sar mal-promenade issaddad kollu għax ma ġiex iggalvanizzat sew.

Ninkwieta meta nara li nqalgħu meded ta' toroq għax tpoġġew katusi tad- drenaġġ dojoq u llum ma jifilħux għad-domanda.

Ninkwieta ħafna iżjed meta nara li dak iż-żmien ma saritx sistema ta' distribuzzjoni tad-dawl tajba mill-ewwel meta kien hemm l-area kollha maqlugħa u llum jekk ma ssirx substation f'kull blokka li tinbena f'ħafna mill-areas tal-Qawra u Buġibba, ma jkunx hemm dawl biżżejjed.

Dan huwa kollu xogħol ta' żmien meta l- Onor. Buhagiar kien ministru u meta waqt il-budget ta' l-1998, kienu saru dawk il-famużi tariffi ġodda tad-dawl u l-ilma, Sur President.

Rigward dawn it-tariffi, dakinhar l-Onor.

Buhagiar kien spjegalna li hemm familji li ma kenux se jiġu affettwati bl-għoli ta' dawn it-tariffi, pero' sieħbu ftit 'il bogħod minnu merih dak il-ħin stess u qallu li ma kellux raġun fiċ-ċifri li kien qiegħed jikkwota.

Jiena kont nippretendi li l-Onor.

Buhagiar kellu jagħtina ċ-ċifri eżatt ta' kif kienu se jintlaqtu ċerti nies bit-tariffi tad-dawl u l-ilma u mhux iqum sieħbu u jmerih u fl-istess waqt iqum mill-bank ta' warajh Duminku Mintoff u jgħidlu li ma kienx jaf x'qed jgħid.

Sur President, l-Onor.

Buhagiar qalilna li beda x-xogħol fl-Imdina u ma tkompliex.

Jaf li kulmin ħa xi offerta għax-xogħol li għandu jsir hemmhekk qed jiġi ċċekkjat biex ix-xogħol isir sew mill-ewwel?

Iridna nagħmlu l- affarijiet ta' malajr kif saru f'Buġibba biex imbagħad wara erbat ijiem jibdew jgħidu li l-paving ta' l-Imdina ma sarx tajjeb?

Qalilna wkoll li m'għamilna xejn fil-Belt Valletta.

Imma dawn ma jħarsux lejn ix-xogħol li qed isir fil-Barrakka ta' fuq?

Ma jgħidu xejn għax-xogħol li qed isir quddiem il-bank ċentrali?

X'għamlu huma fit-22 xahar li damu fil-gvern?

Għamlu kummissjoni biex jikkalkulaw u jaraw li kollox isir sew, pero' il- membri ta' din il-kummissjoni ma raw xejn għax ma laħqu għamlu xejn!

L-Onor.

Buhagiar qal li m'hu qed nagħmlu xejn f'dik li hi kultura.

Imma possibbli ma jafx li aħna se nidħlu fl-Ewropa?

Ma jafx li diġa' ġie approvat programm biex bejn is-sena 2004 u 2006, isir il-proġett ta' Ħaġar Qim li ġie meqjus bħala wirt storiku Ewropew?

Ma jafx li ċerti kunsilli f'diversi lokalitajiet qegħdin jiġġemmellaw ma' kunsilli barranin biex ilestu proġetti ta' fejda kulturali fid-diversi lokalitajiet?

Naħseb li dan mhux importanti għalih.

L-importanti li nikkritikaw u ngħidu li kollox huwa iswed u li kollox huwa ħażin, Sur President.

Sur President, f'siegħa u nofs ma smajniex kritika waħda kostruttiva.

Ma tawna l-ebda suġġeriment x'għandna nagħmlu u kif għandna nagħmlu l- affarijiet.

GĦaliex irridu nagħmlu landfill qed igergru u għax qed nirranġaw diversi areas qegħdin igergru.

Tagħmel x'tagħmel igergru, pero` l- importanti hu li aħna qed nimxu t-triq tagħna u meta naslu, kif dejjem għamilna s'issa, ħaddieħor ikollu jsegwina.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Falzon.

ONOR.

JOE FALZON: Sur President, il-budget jitkellem ħafna fuq kif se nqassmu l-finanzi tal-pajjiż, pero` irridu naraw ukoll kif dan il-gvern qed jipprova jimmassimizza l-użu tar-riżorsi li għandna.

Nafu li f'pajjiżna ma tantx għandna riżorsi u l-ftit li għandna rridu nikkonsmawhom b'mod tajjeb u fl-aħjar interess nazzjonali.

Taħt dan il-ministeru hemm ir-resources authority li tirregola s-settur ta' l-enerġija, is-settur ta' l-ilma u s- settur tal-minerali.

Dwar l-enerġija wieħed jista` jitkellem ħafna u jagħmel diversi rimarki fuq x'nistgħu nagħmlu għas-snin li ġejjin.

Il-konsum ta' l-enerġija huwa materja ta' importanza kbira u dawk minna hawnhekk li b'xi mod jew ieħor qegħdin involuti fl-inġinerija tal-bini u fl-inġinerija ċivili, bid- deċiżjonijiet tagħna niddeterminaw ħafna x'konsum ta' enerġija eventwalment ikollu bżonn bini partikolari kemm waqt li jkun qed jinbena u anke waqt li jkun qed jintuża.

Kulħadd jaf li hawn diversi forom ta' enerġija u nistgħu nsemmu l-enerġija mir-riħ, l-enerġija mix-xemx u dik mill-ilma, pero` biex ikollna dawn il-forom alternattivi ta' enerġija rridu naħdmu lkoll flimkien.

F'dan ir-rigward il-MEPA għandha tikkonsidra bis-serjeta` li apparti li tgħaddi l-proċess tas-soltu għall-applikazzjonijiet, tagħmel ukoll studji fuq kemm tali bini eventwalment se jikkonsma enerġija u x'forom ta' enerġija dan il-bini partikolari jista` juża.

Ovvjament dan jinvolvi investment qawwi, pero` fl-aħħar mill-aħħar qed jirriżulta li l-payback period qiegħed dejjem jonqos u allura jkun ħafna aktar għaqli li ninvestu f'dawn il-forom ġodda ta' enerġija.

Dawn huma sfidi u miri ebsin ħafna, pero` ċertament huma sfidi favur l-ambjent, favur l-indafa pubblika u fuq kollox favur is-saħħa.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent qasir ħafna tiegħi billi ngħid li fid-diversi diskussjonijiet li kellna ma' delegazzjonijiet barranin kemm fil-Kunsill ta' l-Ewropa kif ukoll madwar il-mejda ma' sħabna tal-Parlament Ewropew, Malta dejjem ġiet imfaħħra għar-riżors uman qawwi li għandha.

Irrid ngħid ukoll li meta dan l-aħħar kien hawn delegazzjoni mill-parlament Ġermaniż, dawn ukoll faħħru r-riżors uman Malti u qalu li kien proprju dan li ġiegħel kumpanniji Ġermaniżi jinvestu f'Malta.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, nirringrazzja lill-kelliema kollha taż- żewġ naħat li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Irrid ukoll ningħaqad ma' sieħbi l-Onor.

Charles Buhagiar u nuri wkoll id-dispjaċir tiegħi għal dak li ġara maż-żewġ ħaddiema tal-ministeru, is-Sur Rogers u s-Sur Ray Borg.

Irrid nifraħ ukoll lid-direttur ġenerali l-ġdid u fl-istess ħin nirringrazzja lill-ex-direttur ġenerali, il-Perit Vince Cassar għax-xogħol kollu li għamel.

U nibda billi nirrispondi għal dak li qal l-Onor.

Joe Brincat meta rrifera għall-interim engineered landfill li se ssir fl-area magħrufa bħala Tal-Qasam il-Kbir.

Jiddispjaċini ngħid li l-Onor.

Brincat m'għamilx distinzjoni bejn engineered landfill ta' natura temporanja u waħda ta' natura permanenti.

Wara tmien xhur li ili nparla u nuri d-differenza bejn il-landfill temporanja li se ssir f'Tal-Qasam il-Kbir fil-limiti ta' Għar Lapsi u dik permanenti li se ssir fl-GĦallis, jiġi l-Onor.

Membru u jurina li mhux jara d-differenza bejn waħda u oħra.

Qalilna li meta nagħmlu xi ħaġa temporanja din tibqa' permanenti.

Dan m'hu minnu xejn.

Din l-interim landfill, kif jixhed isimha stess, se ssir għal perjodu qasir.

Din ma tistax tkun permanenti għax il-volum tagħha huwa limitat.

Din l-engineered landfill se sservi biex tirċievi l-iskart li nipproduċu f'sentejn u nofs jew tliet snin l-aktar.

Sur President, l-Onor.

Charles Buhagiar qalilna li r-regolamenti tal-health and safety ilhom għaxar snin biex isiru.

Dan asolutament m'hu minnu xejn.

L-Onor.

Membru għamel 22 xahar ministru responsabbli minn dan il-qasam u kieku ried kellu ċ-ċans kollu jagħmel ir-regolamenti.

Hawn irrid ngħid li kemm ili responsabbli minn dan il-ministeru diġa' ressaqna l-ewwel qari ta' abbozz ta' liġi dwar ir-regolamenti tal-bini.

Il-Perit Mifsud Borg għamel xogħol għaqli li għadu qed jiġi rfinut, imma l-isperanza tagħna hija li fl- ewwel quarter tas-sena d-dieħla din il-liġi tgħaddi mill-istadji kollha minn dan il-parlament.

L-Onor.

Buhagiar semma wkoll il-BICC.

Hawnhekk irrid ngħid li l-BICC taħdem tajjeb u qed isiru korsijiet regolari f'kull qasam għal kull kategorija ta' ħaddiem.

Fil-fatt xi xahar jew xahar u nofs ilu ingħataw 291 ċertifikat ta' health and safety lill-ħaddiema li attendew u temmew il-kors tagħhom b'suċċess.

Din hija sezzjoni li qiegħda tagħmel xogħol utli ħafna u qed tkun strumentali fit-twettiq ta' numru ta' programmi edukattivi fl- industrija tal-bini.

Fil-fatt qed isir numru kbir ta' korsijiet u l- parteċipanti, f'din is-sena biss, kienu madwar 273.

Dawn il-273 individwu attendew korsijiet varji.

Min attenda il-kors tal-bini tar-rubble walls, min attenda l-kors tal-middle management, min attenda l-kors tat-tqegħid tal-madum u min attenda l-kors fit-teknoloġija tal-konkos.

Kien hemm saħansitra korsijiet għall-periti u korsijiet fejn tidħol l-istruttura fil- bini.

Jiġifieri dan il-ministeru għandu fergħa li tieħu ħsieb li jsir it- tagħlim fl-oqsma kollha ta' l-industrija tal-bini.

Sur President, issemmew xogħlijiet li qed isiru jew li għad iridu jsiru fil- Belt Valletta, fil-Kottonera u fl-Imdina.

Li nista` ngħid huwa li għal dawn il-postijiet hemm ipprogrammat xogħol li se jsir is-sena d-dieħla.

Per eżempju, issemmiet Pjazza San Ġorġ u l-Perit Buhagiar qalilna li kien hemm diversi ideat kif tista' tiġi rranġata din il-pjazza.

Veru li kien hemm diversi ideat li għadhom qed jiġu studjati, pero` nista` nagħti garanzija li kif ikun hemm il-finanzi neċessarji, din il-pjazza tiġi riabilitata kif jixraq.

Qalilna wkoll li kien hemm xi uffiċjal tal- ministeru li qal li se jsir pavementar ġdid fi Triq il-Merkanti.

Kull uffiċjal li hemm fil-ministeru jista` joħroġ barra u jgħid li jrid.

Jiena rrid nagħmilha ċara li x-xogħlijiet isiru skond il-finanzi li l-ministeru jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu.

Ladarba l-ministeru jkollu il-finanzi biex iwettaq ċerti xogħlijiet ma jkollu bżonn lil ħadd joħroġ jitkellem għalih.

Il-ministeru jaf jitkellem u jgħid it-tip ta' xogħol li jkun se jiġi mwettaq f'kull area li għandna fil-pajjiż.

L-Onor.

Buhagiar qalilna wkoll li kien hemm xi taraġ li tkisser fi Triq Sant Ursola ġewwa l-Belt.

Jiena nista` ngħid li l-ministeru ma kienx jaf li fuq dan it-taraġ kienu qed jitilgħu inġenji tqal u appena inġibditilna l- attenzjoni, ħadna l-passi neċessarji biex dawn l-inġenji kbar ma jibqgħux jiġu mħollija jgħaddu minn fuq dawn it-tip ta' turġien.

Rigward il- kwestjoni tat-tender tar-radam tal-kostruzzjoni rrid ngħid li għalkemm it- tender ingħatat fit-8 ta' April ta' din is-sena, erbat ijiem qabel l- elezzjoni, il-proċess kollu sar kif suppost u skond il-liġi.

Fil-fatt nista' ngħid ukoll li kien hemm min għamel submission lill-ombudsman biex jivverifika jekk sarx kollox skond il-liġi.

Hawnhekk għandi r-rapport ta' l- ombudsman li jgħid li l-proċess kollu tat-tender sar kif suppost u skond il- proċedura stabbilita.

Fil-bidu tad-diskors tiegħu, l-Onor.

Buhagiar qal li l-unika responsabbilta` li għandu dan il-ministeru hija x-xogħlijiet pubbliċi.

Pero` ngħidlu li xogħlijiet pubbliċi huma parti mill-infrastruttura u ma' l- infrastruttura f'dan il-ministeru hemm ukoll xogħlijiet ta' restawr u x- xogħol tal-waste management.

Dan huwa ministeru li jwettaq ix-xogħlijiet.

Fil-fatt matul din is-sena sar xogħol kapitali li kien jammonta għal ftit iżjed minn Lm4 miljun.

Per eżempju, fis-servizzi ta' l-immaniġġar ta' l- iskart kien hemm investiment ta' Lm2.2 miljun.

Fuq xogħlijiet ta' tisbiħ ġewwa Tas-Sliema u San Ġiljan kien hemm spiża ta' madwar Lm0.7 miljun.

Fuq diversi proġetti ta' riabilitazzjoni - hemm lista sħiħa x'insemmi - kien hemm investiment ta' iżjed minn Lm0.5 miljun.

Fuq proġetti ta' restawr f'postijiet storiċi kien hemm investiment ta' aktar minn Lm0.4 miljun.

Barra minn hekk saru xogħlijiet ta' tisbiħ f'areas pubbliċi u f'parks nazzjonali li fuqhom sar investiment ta' iżjed minn Lm0.25 miljun.

F'dan il-ministeru għandna wkoll ir-resources authority li l-għan ewlieni tagħha huwa li tkun ta' appoġġ fl-iżvilupp soċju-ekonomiku billi tirregola b'mod effettiv, b'mod sħiħ u b'mod ċar ir-riżorsi, u cioe`is-settur ta' l- enerġija, is-settur ta' l-ilma u s-settur tal-minerali.

Din l-awtorita` qed tagħmel xogħol utli wkoll.

Per eżempju, diġa' lestiet in-national energy policy għalkemm għadha in draft form.

Din tidħol fil-friegħi kollha, bħal ngħidu aħna s-sigurta' fil-provvista tal-materjal li tipprovdi l-enerġija elettrika, bħalma huma żjut u gassijiet u tieħu ħsieb li jkollna sett ta' standards.

Din l-awtorita` qiegħda wkoll tagħmel studju fuq enerġija from renewable sources, jiġifieri enerġija li tiġi minn sorsi alternattivi, ngħidu aħna mix-xemx jew mir-riħ.

Qiegħda wkoll tipprepara studji fuq enerġija li tiġi mill-iskart.

Bis-saħħa tar-resources authority li taħdem bil-kwiet u ma toqgħodx iddoqq trombi, pajjiżna se jkun jista` jieħu sehem f'forum EuroMediterranju dwar l-enerġija, liema forum jittratta t-tliet miri li għandhom jintlaħqu fejn tidħol l-enerġija, jiġifieri s- sigurta' tal-ħażna, il-kompetittivita' fil-qasam ta' l-enerġija u l- protezzjoni ta' l-ambjent.

Il-Malta resources authority qiegħda wkoll tibni struttura biex eventwalment ikollna dawk li jissejjħu l-green certificates, ċertifikati fuq l-ammont ta' enerġija li nġibu minn sorsi alternattivi.

Hija responsabbli wkoll biex effettivament joħorġu dawk li jissejħu l-white certificates, jiġifieri ċertifikati li jirrigwardaw l-effiċjenza fil- produzzjoni ta' l-enerġija elettrika, tevalwa l-ammont ta' greenhouse gases, biex b'hekk ikun jista' jiġi kwantifikat l-ammont ta' carbon dioxide li niġġeneraw f'pajjiżna u tieħu l-miżuri biex dan l-ammont ta' carbon dioxide jiġi limitat kemm teknikament huwa possibbli.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar ix-xogħol ta' riabilitazzjoni li sar din is-sena u dwar dak li għandna mmirat li jsir is-sena d-dieħla, Sur President.

Il-problemi ta' riabilitazzjoni ilhom magħna għexieren ta' snin – żgur ma bdewx mit-12 ta' April, 2003 - u kull gvern għamel il-parti tiegħu biex jipprova jagħmel ċertu ammont ta' xogħol.

Pero' biex min qiegħed jismagħna llejla jieħu daqsxejn stampa reali ta' x'ġara f'dan il-qasam, irrid ngħid li fil-Belt Valletta din s-sena tlesta x-xogħol fuq il-ġnien tal-Barrakka t'isfel, tkompla x-xogħol fuq il-ġnien ta' Hastings, ix-xogħol fuq il-ġnien tal-Barrakka ta' fuq u issa se jinbeda x-xogħol ta' pavimentar fl-istess ġnien.

Tkompla r-restawr fil-Palazz, sar xogħol fuq il-faċċata tal-knisja tal-Vittorja u fil-knisja ta' San Pawl u saru wkoll il-preparamenti kollha meħtieġa għal żewġ proġetti ta' restawr li se jsiru fil-kon-kattidral ta' San Gwann li in parti se jkunu ffinanzjati mill-fondi tal-protokoll Taljan.

Barra minnhekk ġiet restawrata wkoll il-faċċata tad-dar tal-kappillan tal- knisja tal-Vittorja.

Fil-Birgu tlesta l-proġett ta' restawr ta' l-istatwa tal-Vittorja kif ukoll l-pavimentar f'Couvre Port.

Fil-Kalkara tkompla r-restawr fiċ-ċimiterju tal- Lhud u fil-kappella tas- Salvatur.

Fl-Isla qed isir ir-restawr fil-bieb ta' Sant'Anna u f'Bormla sar pavimentar fi Triq San Mikiel.

Anke fl-Imdina saru diversi xogħlijiet biex issir il-preparazzjoni ħalli dik il-belt ikollha pavimentar kif jixraq.

Tneħħa l-wiring kollu li kien hemm mal- ħitan u ġiet irranġata s-sistema ta' l-ilma u tad-drenaġġ.

Ħarġu t-tenders biex jinxtara l-materjal li bih se jsir il-madum tal-pavimentar u ninsab informat li fil-bidu tas-sena d-dieħla se jinbeda x-xogħol.

Naturalment qabel ma jsir ix-xogħol tal-pavimentar irid jinqala' il-qatran li hemm u imbagħad isir ix-xogħol tal-konkos.

L-Onor.

Buhagiar staqsa għaliex dan ix-xogħol għadu ma sarx.

Għadu ma sarx għas-sempliċi raġuni li daħlet it-tender li permezz tagħha jintgħażel it- tip ta' madum li se jintuża u biex il-ministeru jassigura li kollox isir kif suppost, skond il-liġi u skond l-istandards, kellu jibgħat lura l- kampjuni li ġew ippreżentati mat-tender.

Jien informat li issa ġie identifikat il-materjal li għandu jintuża u ladarba l-ministeru għandu din ir-risposta se jkompli bl-adjudication tat-tender u, bħalma għedt, fil-bidu tas-sena d-dieħla jinbeda x-xogħol ta' pavimentar fl-Imdina kollha.

Issa ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar it-taqsima tar-restawr għax hawnhekk semmewlna biss l-affarijiet li ma sarux imma fuq dak li sar ma smajna xejn, Sur President.

Nista' insemmi kwantita' ta' xogħol ta' restawr mifrux mal-pajjiż li sar matul l-aħħar sena.

Per eżempju, fil-Barrakka t'Isfel minbarra l-pavimentar sar xogħol ta' restawr.

F'San Ġiljan ukoll sar xogħol ta' restawr fil- knisja ta' Lapsi.

Xogħol ieħor ta' restawr sar fil-kappella ta' Sant'Anna fil-Pwales, f'Torri Mamo ġewwa San Tumas, fil-Palazz tal-Verdala, fil- Palazz ta' l-Inkwizitur fil-Girgenti, fil-ġnien tas-sindku fiż-Żejtun u fuq il-gallerija tal-Palazz fil-Belt.

F'qasir żmien, waqt li l-parlament kien wieqaf, ġew ukoll restawrati l-bibien prinċipali ta' dan il-Palazz.

Dan jindika li meta jkollok grupp ta' nies li jkunu motivati x-xogħol jitwettaq u jitwettaq fi żmien relattivament qasir.

Sar xogħol ukoll fil-Bieb tal-Griegi l-Imdina, fit-Torri Tal-Lippija fil- limiti ta' l-Imġarr, fil-Victoria Lines fl-area ta' Binġemma kif ukoll fl- area tal-Madliena u fil-Polverista Gate f'Bormla.

Dawn ix-xogħlijiet semmejthom biex nagħti indikazzjoni żgħira tax-xogħol kbir li sar fil-qasam ta' restawr.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lil dawk kollha involuti f'dan ix- xogħol għad-dedikazzjoni li għandhom u għall-paċenzja li jieħdu fit-twettiq ta' dan ix-xogħol ta' restawr, għax wieħed irid jgħid li dan huwa xogħol li trid tagħmlu b'imħabba u b'paċenzja kbira.

Irrid insemmi wkoll ix-xogħol ta' restawr li sar u li għadu għaddej, għax dan huwa xogħol li jibqa` sejjer, fuq is-swar tal-Belt.

Hawnhekk ta' min jgħid li fejn jidħol ix-xogħol tal-qtugħ tal-ħaxix mis- swar, il-ministeru ħa l-pariri ta' nies esperti fuq il-mod kif għandu jinqata` b'mod effikaċi.

Issa barra l-grupp ta` nies li hemm fuq dan ix- xogħol, se jiġi fformat grupp ta' nies ieħor apposta biex nagħtu spinta ħalli dan il-ħaxix li jikber mas-swar jiġi treated b'kimika biex ma jerġax jikber għax dan jagħmel ħsara lill-istruttura tas-swar.

Dan huwa xogħol ta' restawr li għas-sena d-dieħla se jibqa' għaddej.

Ta' min jgħid ukoll li barra dan ix-xogħol fuq is-swar tal-Belt se jsir ukoll xogħol fuq is-swar ta' l-Imdina.

L-Imdina, barra l-problema tal-ħaxix li jikber mas-swar minn barra, għandek il-problema tas-sur ta' taħt il-Vilhena.

Din il-problema ilha ġejja mill- inqas 50 sena.

Hemmhekk għandna parti minn dan is-sur li trid tiġi rranġata.

Sar l-istudju neċessarju u issa dan l-istudju wasal fil-final u għalhekk wasal iż-żmien li b'mod tanġibbli u b'mod konkret tiitieħed l- azzjoni biex din il-problema tas-sur fl-Imdina tiġi rranġata darba għal dejjem.

Sur President, iIlejla l-Onor.

Buhagiar għamel enfasi kbira fuq il-problema ta' l-iskart.

Din hija problema li aħna qed niffokaw ħafna fuqha għax hija problema taħraq.

Din m'hijiex il-problema ta' Ninu Zammit jew ta' Charles Buhagiar imma hija l-problema tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Din hija problema serja li rridu nindirizzawha b'urġenza għax kulħadd jaf li jekk ma nsolvuhiex ma nistgħux nipprovdu dak l-ambjent nadif u san tant importanti għal saħħitna.

Hawnhekk irrid infakkar x'intqal fil-budget.

F'paġna 41 intqal hekk:

"Kif wiegħed il-gvern, sad-data tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea se jingħalqu l-miżbliet tal-Magħtab u tal-Qortin.

Sabiex jilħaq dan l- għan, il-gvern għaddej b'ħidma intensiva biex tinbena u tibda topera l- infrastruttura neċessarja, fosthom interim controlled engineered landfill.

L-investiment finanzjarju marbut ma' dawn il-faċilitajiet jammonta għal madwar Lm30 miljun fuq perjodu ta' tliet snin, li parti sosotanzjali minhom ġejjin mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea."

Dan li għadni kif ikkwotajt jagħti stampa indikattiva tax-xogħol involut, liema xogħol wieħed jista' jqisu katina b'diversi ħoloq.

Kull sezzjoni ta' din il-problema hija ħolqa minn katina kbira.

Kull ħolqa f'din il-katina hija parti importanti u integrali biex il-pjan tal-waste management ikun jista' jiġi mwettaq.

X'inhi l-ewwel ħolqa ta' din il-katina?

L-ewwel ħolqa hija proprju l-obbligu tagħna li noħolqu ambjent nadif li fih inkunu nistgħu ngħixu mingħajr biża' li hemm xi ħaġa li qed tipperikola s- saħħa tagħna.

Din il-ħolqa ta' din il-katina fiha wkoll l-obbligu li għandna mal-poplu biex kif wegħedna fil-programm elettorali, ngħidu addio għall-bini ta' miżbliet li minnhom joħorġu gassijiet u trabijiet li huma ta' dannu għas-saħħa tagħna.

Irrid ngħid ukoll li fin-negozjati li għamilna ma' l-Unjoni Ewropea ftehemna li sa l-aħħar tas-sena d-dieħla, il-miżbla tal-Magħtab trid tingħalaq u tiġi ddikjarata bħala miżbla li tkun inactive.

Għaldaqstant ladarba l-Magħtab tiġi magħluqa, inkunu nistgħu nibdew ir- rehabilitation tal-miżbliet li għandna u li ma jagħmlu unur lil ħadd.

Għal dan l-iskop pajjiżna se jgawdi mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt għar-riabilitazzjoni tal-Magħtab, tal-Fulija u tal-Qortin hemm fondi apposta biex issir l-ewwel parti ta' riabilitazzjoni li se tkun titkonsisti fit-tneħħija tal-gassijiet li hemm f'dawn il-miżbliet.

Ovvjament sakemm tingħalaq il-Magħtab bilfors irridu nibdew ix-xogħol biex ikollna a controlled engineered landfill, u din hija t-tieni ħolqa.

Nerġa' ngħid, controlled engineered landfill m'hijiex miżbla.

Il-miżbliet ikunu bħal dawk li għandna fil-Fulija, fil-Qortin ġewwa Għawdex u ovvajment fil- Magħtab.

Allura f'din it-tieni ħolqa irridu naħsbu li jkollna lok fejn nagħmlu a controlled engineered landfill u l-ministeru, permezz tal- WasteServ, ħadem biex identifika post fejn tista' tinbena din l-engineered landfill permanenti li se taqdi l-ħteġijiet tal-pajjiż f'dak li huwa rimi ta' skart għal 20 sena.

Is-sit li ġie magħżul huwa fl-Għallis.

Hawnhekk nista' ngħid li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li s-sit ta' l- Għallis huwa l-post ideali fejn tinbena din l-engineered landfill.

Fuq dan is-sit għadu għaddej l-istudju ta' environment impact assessment.

Din l- engineered landfill mhux se tinbena kollha f'daqqa, iżda se tinbena f'fażijiet.

Biex nqattgħu l-blat u nħaffru l-ewwel ħofra jew cell, kif isejħulha teknikament, li se tkun madwar 50 tomna bi 30 metru fond, għandna madwar sentejn u nofs.

Allura qegħdin f'pożizzjoni li sa l-aħħar tas-sena rridu nagħlqu l-Magħtab u biex ikollna l-ewwel cell li fiha se nibnu l- engineered landfill fl-Għallis irid jasal l-aħħar tas-sena 2006.

Mela ladarba sa l-aħħar ta' din is-sena se tingħalaq il-miżbla tal-Magħtab u biex ikollna l-ewwel cell ta' l-engineered landfill irridu sa l-aħħar tas- sena 2006, it-tielet ħolqa hi l-bżonn ta' post fejn nagħmlu engineered landfill temporanja li tieħu l-iskart ta' sentejn u nofs jew tliet snin.

Għalhekk kellu jinstab post li fih kapaċi jieħu l-materjal kollu ta' l- iskart li nipproduċu f'sentejn u nofs jew tliet snin.

Biex ġie identifikat is-sit għal din l-interim landfill tqabbad grupp ta' esperti li f'ħamest ijiem - għax diġa` kien hemm studju li kien sar fl-1997 u li rrifera għalih l-Onor.

Buhagiar - daru l-barrieri tal-qawwi u identifikaw iż-żewġ barrieri li jistgħu jintużaw għal dan l-iskop.

Għaliex intgħażlu dawn?

Intgħażlu dawn iż-żewġ barrieri għaliex għandhom il-vojt neċessarju li jieħdu l- iskart ta' tliet snin u għax inzertaw li fejn huma ma jistax jitqatta' iktar blat.

Allura dawn il-barrieri fl-istat li huma llum m'huma xejn ħlief ħofor koroh li huma ġrieħi fuq il-pajsaġġ fejn jinsabu.

Dawn iż-żewġ barrieri jinsabu fix-Xagħra tal-Magħlaq, fl-area magħrufa bħala Tal-Qasam il-Kbir.

Ovvjament la ġie identifikat il-post b'dan il-potenzjal ġie ppreparat project description statement, jiġifieri deskrizzjoni ta' x'se jkun jikkonsisti l-proġett li ġie ppreżentat lill-MEPA.

Issa kulmin kellu xi preokkupazzjoni seta' jikteb u jagħmel is-submissions tiegħu lill-MEPA, u nista` ngħid li daħlu ħafna lmenti minħabba l-bini ta' din l-engineered landfill.

Kien hemm ilmenti dwar kif se jkun affettwat it-traffiku li jgħaddi minn dik l-area, dwar x'se jiġri mill-ilma tal-pjan, x'se jiġri mill-ftit raba' li hemm fil-madwar u x'se jiġri mit-tempji ta' Ħaġar Qim u ta' l-Imnajdra.

Ilmenti oħra kienu fuq il-hydro-geology, fuq l-ekoloġija, fuq it-toroq, fuq l-agrikoltura, fuq il-problema ta' l-istorbju li jiġi ġġenerat waqt l-operazzjoni, fuq il-problema tal-kwalita` ta' l-arja u fuq kif dan post jista' jimtela bil-ġrieden.

Nista` ngħid li dawn l-ilmenti kollha ġew mistħarrġa biex jiġi garantit li dawn il-problemi jiġu risolti b'soluzzjoni raġunata u li ma tagħmilx impatt negattiv u dejjiema fuq l- ambjent.

Fil-fatt il-MEPA ġabret dawn l-ilmenti kollha, bagħtithom lill-WasteServ u dawn qabbdu grupp ta' nies li huma esperti f'dan il-qasam biex jagħmlu analisi ta' dawn l-ilmenti kollha.

Sar rapport, magħruf bħala l-EIA u bi pjaċir ngħid li llum dan ġie ppreżentat lill-MEPA.

Minn hawnhekk 'il quddiem il-MEPA trid tkompli tagħmel evalwazzjoni u analisi ta' kull ilment biex eventwalment tasal ħalli toħroġ il-permess neċessarju biex tibda tinbena l-engineered landfill temporanja fin-naħa tax-Xagħra tal-Magħlaq, fl-area magħrufa bħala tal-Qasam il-Kbir.

Issa wara li jkun hemm il-public consultations ma' kulmin hu interessat, jinħareġ il-permess ħalli jinbeda x- xogħol fuq il-bini ta' controlled engineered landfill li m'għandha x'taqsam xejn ma' miżbla kif nafuha aħna.

(Interuzzjonijiet) Bejn controlled engineered landfill u miżbla hemm differenza kbira, hemm baħar jaqsam għax controlled engineered landfill hija l-mod kif tiddisponi mill-iskart bl- inqas impatt negattiv teknikament possibbli fuq l-ambjent.

Sur President, ir-raba' ħolqa hija li kif appena jinbeda x-xogħol fuq il- bini ta' din it-temporary engineered landfill, tibda r-riabilitazzjoni tal- miżbliet eżistenti li għandna fil-pajjiż.

Irrid ngħid li dwar dan saru l- preparamenti min-naħa tal-WasteServ u qegħdin fi djalogu kontinwu mal-MEPA ħalli jkun hemm il-permessi neċessarji biex jinbeda dan ix-xogħol ta' riabilitazzjoni.

X'inhu dan ix-xogħol ta' riabilitazzjoni?

F'dawn il- miżbliet se ssir operazzjoni li permezz tagħha se jiddaħħlu pajpijiet orizzontali biex il-gassijiet li hemm fihom jiġi miġbud 'il barra ħalli b'hekk jiġu nnewtralizzati u ladarba jiġu nnewtralizzati, imbagħad ikun jista' jinbeda x-xogħol ta' landscaping ta' l-istess miżbliet.

Il-ħolqa numru ħamsa hija li fl-Għallis trid tibda tinbena engineered landfill oħra għal dak li jissejjaħ it-toxic waste għax dan il-materjal tossiku mhux se jintefa' fl-engineered landfill li se ssir fl-area magħrufa bħala tal-Qasam il-Kbir.

It-toxic waste jrid ikollu a controlled engineered landfill għalih u din se tinbena permanentament fl-Għallis.

Ovvjament ma' din il-controlled engineered landfill irid ikun hemm l- affarijiet l-oħra fejn isir l-istorage u l-pre-treatment.

B'hekk għall- ewwel darba se jkollna engineered landfill li fiha jiġi ttrattat it-toxic waste li nipproduċu.

Ħolqa numru sitta hija l-bini tal-landfill għal dak li b'mod żbaljat qed jissejjaħ construction and demolition waste.

Jien dan ma nsejjaħlux waste imma material għax dak huwa materjal li m'huwiex kontaminat.

Bħalma intqal mill-Onor.

Buhagiar, it-tender għal dan ix-xogħol ingħatat qabel l- elezzjoni tat-12 ta' April u mill-1 ta' Lulju dan il-materjal tal-bini beda jintefa` ġo barrieri apposta wara li nħarġilhom il-permess.

Kif kulħadd jaf, 80% tal-materjal li kien jiddaħħal il-Magħtab kien radam tal- kostruzzjoni u allura biex dak ir-radam ma jibqax jiddaħħal fil-Magħtab u dik il-muntanja ma tibqax tikber bla kontroll kien ġie deċiż li dan jintefa` f'barrieri tal-franka li huma exhausted u li l-maġġor parti tagħhom jinsabu fuq il-main aquifer, ħalli b'hekk nerġgħu nagħmlu dak in- natural filter u neliminaw kemm jista' ikun xi pollution ta' l-aquifer.

Għandna ħafna l-barrieri tal-franka mqattgħin li huma exhausted bħal, per eżempju, dik ta' Wied Ħofra, in-naħa tas-Siġġiewi, tas-Sejba u dik ta' l- Isqof fl-Imqabba, ta' Xagħar Imqalleb in-naħa tal-Qrendi u oħrajn f'Ħal Kirkop u fiż-Żurrieq li l-maġġor parti tagħhom jinsabu fuq area fejn għandna l-aħjar parti ta' l-aquifer u dawn huma imqattgħin sa ċertu fond, allura dik il-funzjoni ta' natural filter li kien qed jagħmel dak il-blat tneħħiet bit-tqattigħ.

Issa jekk ikollok xi ilma li fih ikun hemm xi kimika li tinżel isfel viċin l-aquifer dik tista' faċilment tikkontamina l- aquifer.

Allura meta r-radam qed nitfgħuh fil-barrieri minbarra li qegħdin nerġgħu nagħmlu r-restawr u t-topography tal-barrieri u minbarra li qed nerġgħu nagħtu din l-area lura għall-agrikoltura, qegħdin wkoll nerġgħu nagħmlu n-natural filter biex b'hekk nostakolaw iċ-ċans li jkun hemm xi flow ta' ilma kontaminat b'xi kimika li jkun jista' isib ruħu fl-aquifer li minnu aħna nieħdu madwar 50% ta' l-ilma tax-xorb.

Sur President, ħolqa oħra, is-seba' waħda f'din l-istrateġija kollha, hija l-istudju biex naraw jaqbilx li wara li jimtlew dawn il-barrieri bir-radam, nagħmlux xi gżejjer artifiċjali li fihom inkunu nistgħu npoġġu dan l-ammont kbir ta' radam li nipproduċu.

Irrid ngħid li pajjiżna m'għadux bħal 30 sena ilu.

Meta 30 sena ilu kont tkun qed tibni post b'żewġ filati fuq il-livell tat-triq, peress li ma kienx hawn l-inġenji li hawn illum li jqattgħulek il-blat, kont tgħolli l-livell tal-pedament b'żewġ filati jew tlieta fuq il- livell tat-triq, tagħmel parapett u tibni d-dar.

Illum il-prezz ta' l-art tela', kull spazju jiswa l-flus u bl-inġenji li hawn illum jitqatta' l-blat, isiru l-basements u dawn jiġġeneraw kwantita` kbira ta' materjal ta' radam.

Kull sena qed nipproduċu madwar 1.2 miljun tunnellata ta' radam u la jimtlew dawn il-barrieri, irridu nsibu post adatt fejn inkunu nistgħu nniddisponu minnu.

Il-ħolqa li jmiss hija dik numru tmienja.

Wasal iż-żmien biex nibdew naħsbu bis-serjeta` kif minn dan l-iskart li nipproduċu nibdew nieħdu enerġija alternattiva.

Barra minn Malta diġa' beda jsir.

Forsi t-teknoloġija għadha m'hijiex irfinuta f'kull aspett, pero` hemm diversi sistemi minn thermal facilities - mhux se noqgħod insemmi x'inhuma - li permezz tagħhom is-solid waste jiġi ttrattat u minnu jittieħed dak li jissejjaħ synthetic gas, dan jiġi mnaddaf billi jiġi mgħoddi minn gas turbine u b'hekk nieħdu l- enerġija wkoll.

Id-disa' ħolqa f'din l-istrateġija hija l-waste transfer station f'Għawdex.

Kien hemm l-agreement li s-solid waste ta' Għawdex irid jiġi Malta.

F'Għawdex mhux se ssir controlled engineered landfill u allura biex dan l- iskart jiġi hawn Malta jrid jinbena transfer station adegwat.

X'inhu dan it- transfer station?

Dan ikun post fejn iż-żibel li jiġi ġġenerat f'Għawdex jinġabar fih u jitqiegħed f'containers li jiġu ttrasferiti lejn Malta biex dan l-istess skart jintefa` fl-engineered landfill.

Nista' ngħid li diġa` ġiet identifikata s-site fejn se jsir dan l-waste transfer station.

Bħalissa għaddejjin bl-istudji kollha neċessarji ħalli jinħarġu l-permessi relatati biex tkun tista' tinbena din it-transfer station f'Għawdex.

B'hekk inkunu in time biex l-istess skart li jiġi ġġenerat f'Għawdex jiġi mwassal lejn Malta ladarba tagħlaq il-miżbla tal-Qortin.

Sur President, ħolqa numru 10 hija rigward l-adjudication process biex jiġu awarded it-tenders lill-bidders ħalli jinbdew ix-xogħlijiet fuq l-interim engineered landfill li se ssir n-naħa ta' Lapsi, fuq il-bini tal-hazardous waste station fl-Għallis, fuq il-bini tat-transfer station f'Għawdex u biex eventwalment nibqgħu mexjin ħalli nippreparaw għall-faċilitajiet l-oħra li għandhom x'jaqsmu mal-waste fl-area ta' l-Għallis.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-proċess kollu tat-tenders, liema proċess m'huwiex xi wieħed faċli u jrid jittieħed bl-ikbar serjeta`.

Fil-fatt dan il-proċess irid jiġi mifli bir-reqqa ħalli nassiguraw li x-xogħol isir skond standards internazzjonali u bl-inqas spiża teknikament possibbli.

Ħolqa numru 11 tirrigwarda l-upgrading tal-compost plant f'Sant'Antnin, proġett li se jiġi co-financed mill-Unjoni Ewropea.

Anke hawnhekk għaddejjin bl-istudji u għandna l-input ta' experts mill-Unjoni Ewropea li qegħdin jgħinu lill-WasteServ biex tiġi magħżula l-aħjar teknoloġija jew sistema li tista' tintuża għall-composting li rridu nagħmlu f'pajjiżna.

Meta niġu biex nipproduċu l-compost irridu noqogħdu attenti xi kwalita` ta' compost se nipproduċu.

Irridu niftakru li aħna għandna madwar 100,000 tomna raba' u allura għandek limitu ta' kemm tista' twaddab compost fuq din l- area ta' raba` limitata.

Barra minnhekk għandek l-aspett l-ieħor li jidħol fil-kwalita` tal-compost għax irridu ngħidu li mhux kull waste jipproduċi grade A compost.

Barra minn Malta fejn hemm foresti kbar għandek dak li jissejjaħ green waste li jiġi miż-żbir u l-qtugħ tal-friegħi tas-siġar li minnu tista' tagħmel grade A compost.

F'pajjiżna m'għandniex dan il-lussu li nistgħu nagħmlu dan it- tip ta' compost u nistgħu nagħmlu biss compost ftit inferjuri għal dak.

Pero` rridu noqogħdu attenti u nżommu f'moħħna eżatt kemm ammont u xi kwalita` ta' compost nistgħu nipproduċu.

Ladarba nkunu nafu dan tkun tista` tiġi stabbilita l-aħjar sistema biex nipproduċu l-compost mingħajr ma nħallu impatt ħażin fuq l-ambjent li ngħixu fih.

Sur President, ħolqa numru 12 ta' din il-katina tittratta l-iżvilupp ta' materials recovery facility li trid issir f'Sant'Antnin.

Ovvjament din hija xi ħaġa meħtieġa ħafna għax minn din il-faċilita` jiġi determinat kemm mill- iskart li nipproduċu jista' jiġi magħżul u mgħoddi biex jiġi riċiklat.

Ħolqa numru 13 hija dwar il-bring-in sites biex l-iskart jiġi separat.

L- Onor. Buhagiar qal li bejn l-1997 u l-1998 kien hawn xi postijiet li bdew idaħħlu s-sistema ta' bring-in sites li fihom kienu tpoġġew erba` kontenituri, wieħed għall-karta, wieħed għall-ħġieġ, wieħed għall-metall u l-ieħor għall-plastic.

Din is-sistema kienet bdiet biex indaħħlu l- mentalita' li s-separazzjoni ta' l-iskart trid tibda minn djarna.

Irridu nibdew nagħżlu dawn il-prodotti b'mod li qabel nitfgħuhom f'dawn il- kontenituri nkunu ċerti li huma nodfa ħalli minn hemmhekk jittieħdu fil- materials recovery facility, imbagħad ikun jista' jsir l-istorage ta' dan il-materjal li jkun diġa' magħżul u nadif biex wara jiġi riċiklat.

Sal-lum dawn il-kontenituri saru f'24 lokalita` u huwa maħsub li sa Marzu jew April ikollna din is-sistema f'kull belt u raħal ħalli b'hekk nagħtu spinta l- aspett tas-separazzjoni ta' l-iskart.

Jiena nitlob il-koperazzjoni ta' kulħadd biex nagħmlu l-almu tagħna ħalli dawn il-bring-in sites ma jispiċċawx miżbliet żgħar.

Wara kollox dan huwa pajjiżna u kulħadd irid jagħmel dak id-daqsxejn ta' sforz biex nassiguraw li dawn il-containers jintużaw kif supopst.

Il-ħolqa li jmiss f'din l-istrateġija hija dik nurmu 14.

Din tittratta l- bini ta' civic amenity sites.

X'inhuma dawn?

Irridu nagħmlu ħames postijiet f'Malta u tnejn f'Għawdex biex kulmin ikollu skart goff ma jaqbadx u jmur jiddisponi minnu fil-kampanja kif b'dispjaċir ikolli ngħid li hawn min jagħmel.

Fil-fatt fil-kampanja ta' spiss naraw refrigerators, cookers, saqqijiet u kull tip ta' imbarazz kbir ieħor.

GĦal dan il-għan se jiġu stabiliti depots apposta, ħamsa f'Malta u tnejn f'Għawdex, biex kulmin ikollu bulky refuse jkun jista' bil-kumdita` kollha jaqbad dan l-iskart goff u jieħdu f'dawn il-postijiet u min ikun inkarigat minn dawn il- postijiet jiddisponi minnu bl-iktar mod għaqli.

Dawn se nagħmluhom għax ikun inutli li noqogħdu nnaddfu l-kampanja mbagħad tgħaddi ġimgħa jew tnejn u nerġgħu narawha mimlija b'dan it-tip ta' skart goff.

Jiddispjaċini ngħid li għad baqa' nies irresponsabbli li l-gost tagħhom qisu hu li jħammġu l-pajsaġġ.

Bdejna kampanja edukattiva biex indaħħlu f'moħħ kulħadd li din hija problema ta' kulħadd u għalhekk kulħadd għandu jagħmel l-almu tiegħu ħalli din il-problema verament insolvuha għall- ġid ta' pajjiżna.

U jiena nemmen li bil-koperazzjoni ta' kulħadd din l- istrateġija kollha għandna nagħmluha b'mod li tkun suċċess.

Sur President, tan-naħa l-oħra jistaqsu: Semmejtu tant fondi li suppost għandhom jiġu mill-Unjoni Ewropea!

Fejn huma?

Jiena ma qgħadtx insemmi l- fondi li se jiġu mill-Unjoni Ewropea waqt li kont għaddej bid-diskors tiegħi, imma nista` ngħid li hemm fondi strutturali għall-iskema ta' separazzjoni ta' l-iskart fid-djar.

Hemm fondi strutturali oħra sabiex isir intervent immedjat fil-Magħtab, fil-Qortin u f'Wied Fulija.

Hemm fondi għall-assistenza teknika taħt forma ta' framework contract għad-disinn ta' l-impjant ta' kompostaġġ u faċilita` għall-irkuprar ta' materjal.

Hemm assistenza teknika għas-separazzjoni ta' l-iskart li jinkludi taħriġ għall- kolletturi ta' l-iskart, kunsilli lokali eċċ. Hemm ukoll għajnuna għal skemi ta' producer responsibility.

Hemm għajnuniet oħrajn imma naħseb li b'dawk li semmejt tajt daqsxejn ħjiel ta' kemm verament hemm għajnuna finanzjarja li se tiġi mill-Unjoni Ewropea.

Sur President, wara li tkellimt fuq topic li kien fuq fomm kulħadd għal dawn l-aħħar seba' xhur, nixtieq issa nitkellem daqsxejn fuq friegħi oħra ta' dan il-ministeru u ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar l-indafa pubblika.

F'dan il-ministeru kien hemm żewġ sezzjonijiet inkarigati mill-indafa li issa ġew amalgamati flimkien u maqsuma f'units żgħar.

Kull unit ingħata job speċifiku ħalli b'hekk nassiguraw li jsir t-tindif neċessarju mal-pajjiż kollu u mhux isir biss jidher.

It-tindif irid isir anke f'areas rurali u nista` ngħid li f'dawn l-aħħar tmien xhur it-tindif fl-areas rurali ngħata spinta tajba.

Fil-fatt barra li ġew imnaddfa 27 ġibjun, sar tindif in-naħa ta' Wied iż-Żurrieq, tindif fit-triq kollha ta' Għar Lapsi, fl-areas tan- naħa ta' Gudja, f'Tal-Barrani, Ħal Tarxien u ż-Żejtun.

Tnaddfu wkoll l-areas rurali tan-naħa ta' Xrobb l-Għaġin fiż-Żejtun u t- toroq prinċipali li mill-airport iwasslu għall-Belt Valletta.

Sar it-tindif fl-areas ta' Ħas-Saptan, Għajn Tuffieħa u ż-Żebbiegħ u areas rurali oħra fit-tramuntana tal-pajjiż.

Areas oħra li ġew imnaddfa huma l-area ta' Ħal Millieri limiti ta' l-Imqabba, li hija area frekwentata mit-turisti u li kienet veru area abbandunata, u l-area tan-naħa ta' Ħal Far f'Birżebbuġa magħrufa bħala Tal-Ħlantun li ġiet imnaddfa diversi drabi wkoll.

Sar ukoll tindif fil-Forti Sant'Anġlu u tindif ieħor f'diversi postijiet li impossibbli li nsemmihom kollha fil-ftit ħin li baqagħli.

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar ir-reoganisation tal-ħaddiema f'dan il-ministeru, punt ta' priorita` qawwija, Sur President.

Fil-ministeru għad baqa' madwar 3,000 ħaddiem u jinħarġu madwar Lm20 miljun f'salarji fis-sena.

Allura dawn it-3,000 ħaddiem qegħdin jiġu riorganizzati b'mod li dak li qed jitaħallsu għalih jagħtuh lura f'xogħol.

Diġa` beda t- tqassim ta' dawn in-nies f'gangs apposta biex uħud minnhom jibdew jagħmlu tiswija ta' bankini u manutenzjoni ta' toroq u ġonna, tindif ta' culverts u kanali, bini u rranġar ta' ħitan tas-sejjieħ u xogħol ta' restawr.

Dawn il-ħaddiema qegħdin ukoll jiġu utilizzati anke mill-kunsili lokali u dan l- aħħar kien hemm madwar 40 kunsill lokali li bbenefika minn xogħol magħmul minn dawn in-nies.

Dawn il-ħaddiema kollha ġew organizzati f'erba' regions u diġa` qed isir l-ftehim mal-kunsilli lokali biex ix-xogħol mitlub mill- istess kunsilli jibda jsir minn dawn il-ħaddiema.

Dan ix-xogħol isir billi l-ewwel issir stima tax-xogħol imbagħad jiġi kkalkulat l-ammont ta' ħaddiema u numru ta' ġranet li jkun hemm bżonn biex jitlesta dan ix-xogħol u l-kunsilli, li b'koperazzjoni jidħlu għal dan ix- xogħol, jixtru l-materjal biex permezz ta' dawn il-gangs ta' ħaddiema tal- ministeru jsir ix-xogħol li jkun involut.

Nista` ngħid li diġa` għandna feedback qawwi mill-kunsili lokali u nispera li fil-ġimgħat u fix-xhur li ġejjin jinbeda dan ix-xogħol ħalli b'hekk issir utilizzazzjoni aħjar tar- riżorsi kollha li għandna f'dan il-ministeru biex nieħdu iżjed xogħol b'inqas spiża għal min iħallas it-taxxa.

Issa f'dawn il-ftit minuti li baqagħli irrid nitkellem ftit fuq ix-xogħol li sar u se jsir is-sena d- dieħla f'dak li għandu x'jaqsam mad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, Sur President.

F'dan id-dipartiment hemm diversi sezzjonijiet li se jiġu amalgamati.

Per eżempju, hemm sezzjoni li tagħmel xogħlijiet strutturali fuq diversi postijiet tal-gvern, inkluż bereġ, u fuq camping sites bħal dik ta' Għajn Tuffieħa li x-xogħol fuqha ilu mibdi u li se jitkompla mill-ħaddiema ta' dan id-dipartiment.

Hemm xogħol ta' bini ta' diversi public conveniences mal-pajjiż kollu u xogħol ieħor ta' embellishment.

Irrid ngħid li, kontra dak li qal l-Onor.

Buhagiar, l-embellishment kien isir, għadu jsir u se ikompli jsir b'ritmu iżjed qawwi.

La qed insemmi x-xogħol ta' embellishment irrid insemmi x-xogħol li sar s'issa permezz tal-proġett ta' tisbiħ fix- Xemxija.

Dan il-proġett li tiegħu saret l-ewwel fażi se jitkompla is-sena d- dieħla.

Xogħlijiet oħra oħra li se jsiru mill-ħaddiema tad-dipartiment tax- xogħlijiet huma t-tkomplija ta' l-embellishment u x-xogħol ta' pavimentar fil-Barrakka ta' Fuq, it-tkomplija tax-xogħol fuq il-ħajt li hemm fil-ġnien ta' Hastings u r-rikostruzzjoni tal-Gardjola fl-istess ġnien, ir-restawr u refurbishment fil-Berġa tal-Baviera, diversi xogħlijiet f'postijiet tal- gvern sabiex jiġu utilizzati mir-refuġjati, diversi xogħlijiet għan-nom tal- kunsilli lokali u diversi xogħlijiet oħra ta' embellishment fil-pajjiż kollu.

Ix-xogħol ta' embellishment u pavimentar tal-pjazza ta' Paceville u tat- toroq kollha li jagħtu għaliha qed isir bil-ħaddiema tal-gvern.

Bħalissa qed jiġu mibdula jew msaħħa l-utilities, jiġifieri s-servizzi ta' l-ilma, tad-drenaġġ u ta' l-enerġija elettrika, kif ukoll utilities oħra bħalma huma tal-Maltacom u tal-Melita Cable.

Sar l-iscarifying tat-triq, ingħata l- concrete u issa beda wkoll il-pavimentar.

Dan ix-xogħol qed isir fuq tliet fażijiet u huwa mistenni li jkun lest sa l-aħħar ta' Ġunju.

Kif diġa' għedt, ix-xogħol qed isir bil-ħaddiema tal-public works u skond ma jien nformat l-ewwel fażi se titlesta fil-ħin kif ippjanat.

Ta' dan nirringrazzja lil dawn il-ħaddiema u lil dawk kollha li huma involuti f'dan ix-xogħol.

Apparti dan ix-xogħol il-ħaddiema tal-gvern qegħdin jagħmlu biċċa xogħol oħra sabiħa fin-naħa tax-Xarolla fiz-Zurrieq fejn kienu nstabu xi oqbra.

It-triq li kienet fil-pjan regolatur taz-Zurrieq ġiet shifted għaliex kif kienet ippjanata kienet se tgħaddi minn fuq l-oqbra u allura ġiet mibnija triq oħra li tgħaddi minn wara l-mitħna.

Issa se jsir il-pavimentar ta' l- area fejn hemm l-oqbra b'tali mod li dawn jibqgħu jidhru u jiġu anke mixgħula bil-lejl.

Qed isir ukoll ir-restawr tal-kappella ta' Sant'Andrija u parti miċ-ċimiterju li jagħmel parti mill-istess kappella u nisperaw li dan ix-xogħol li qed isir b'tant għaqal u b'tant dedikazzjoni mill-ħaddiema tal-gvern ikun lest fl-ewwel xhur tas-sena d-dieħla.

Meta l-ħaddiema tal- gvern ikunu motivati u organizzati kapaċi jagħmlu xogħol up to standard li minnu għandu jgawdi l-pajjiż kollu.

Sur President, irrid ngħid li fil-Barrakka ta' fuq, wara li sar ix-xogħol ta' restawr, issa wasal iż-żmien li jinbeda wkoll il-proġett tal- pavimentar.

Jien informat li dan ix-xogħol għandu jsir fl-ewwel xhur tas- sena d-dieħla.

Irrid nerġa` nirreferi għax-xogħol tal-pavimentar ta' l- Imdina li se jiswa mal-Lm0.5 miljun.

Diġa` spjegat kif sar it-tendering procedure u jekk Alla jrid għall-bidu tas-sena d-dieħla dan ix-xogħol jinbeda wkoll.

Waħda mill-prioritaiet tagħna hija li nsebbħu l-pjazez ta' l- irħula u l-ibliet tagħna għaldaqshekk is-sena d-dieħla mistenni li jibda xogħol ta' tisbiħ tal-pjazez li għandna.

Diġa` saru ċerti disinni mill- periti tal-public works, saru anke konsultazzjonijiet ma' wħud mill- kunsilli lokali u l-ħsieb huwa li s-sena d-dieħla jibdew dawn ix- xogħolijiet.

Barra minn dan ix-xogħol hemm ippjanat ukoll li jibda x-xogħol fix-Xgħajra li rrefera għalih l-Onor.

Buhagiar u xogħlijiet oħra fil- Qajjenza u f'Marsaxlokk.

F'dan il-ministeru hemm ukoll is-sezzjoni tal-manifattura u servizzi.

F'din is-sezzjoni hemm 370 impjegat.

Dawn il-gruppi ta' nies jikkonsistu f'mastrudaxxi, electricians, plumbers u oħrajn jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tal-lifts, traffic lights u air-conditioners.

F'din is-sezzjoni hemm ukoll il-koperattiva ta' dawk li jagħmlu s-sinjali tat-traffiku, il-koperativa tal-mastrudaxxa u dik ta' dawk li jagħmlu xogħol ta' l-aluminium.

Bi pjaċir ngħid li din is-sena dawn il-koperativi għamlu ammont ta' xogħol b'valur iżjed milli għamlu fis-sena ta' qabel.

Ma rridx ninsa nsemmi s-sezzjoni tal- marine works li din is-sena għamlet xogħlijiet maġenb il-Forti Sant'Anġlu u f'Hay Wharf.

Ovvjament dan ix-xogħol għadu għaddej f'dawn iż-żewġ postijiet.

Ta' min jgħid ukoll li din is-sezzjoni se tibda tieħu ħsieb ix- xogħol li għandu x'jaqsam ma' l-għargħar, jiġifieri ma' l-ilma tax-xita.

Irrid nirriferi wkoll għall-maltempata li laqtitna fil-15 ta' Settembru.

Din kienet maltempata mhux tas-soltu, l-aħħar li kellna bħala kien madwar 24 sena ilu.

Dawn huma sitwazzjonijiet li trid tkun ippreparat għalihom u biex tkun ippreparat għalihom trid tagħmel xogħol kontinwu u mhux noqogħdu nistennew li tfaqqa' xi maltempata biex nibdew nagħmlu xi ħaġa.

Kull gvern għandu l-obbligu li jipprepara gruppi ta' nies li kontinwament jieħdu ħsieb li jneħħu l-bottlenecks li jkollna fil-pajjiż, jiġifieri dawk l-partijiet fejn isir l-imblokk.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-Unjoni Ewropea se tagħtina madwar euro 1 miljun biex nirranġaw il-ħsarat li għamlet din il- maltempata.

Pero` rrid infakkar li wara li seħħet din il-maltempata kont għedt li se jsir programm ta' ħidma f'dan ir-rigward.

Dan il-programm ta' ħidma qed jiġi mfassal u diġa' ġew identifikati l-areas li huma bottlenecks.

Dawn l-areas huma dik ta' Burmarrad, li magħha għandek ħames water courses, l-area tal-Marsa li magħha tgħaqqad lil Ħal Qormi li għandha sitt widien li jagħtu għaliha u l-area ta' l-Imsida li magħha jidħlu l-areas ta' Ħal Balzan u ta' Birkirkara.

Ovvjament biex issib soluzzjoni mhux kemm tfaqqa` subgħajk.

Jien żort dawn il-postijiet u fl-opinjoni tiegħi hemmhekk hemm bżonn jinbnew retaining walls, isir dredging ta' kanali, isir twessigħ tal-water courses u jsir użu ta' pompi kbar u adegwati biex fejn għandek slow flow jżidu l-flow u allura teħles mill-ilma.

Diġa` saru programmi u diġa' nbeda x-xogħol fuq il-problema li għandna fil-Marsa u Ħal Qormi.

Sur President, dan huwa ministeru vast pero' jiena persważ li b'rieda tajba u b'determinazzjoni, il-programm ambizzjuż li għandna quddiemna nwettquh għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 42 imressqa mill-Onor.

Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura, din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Il-Kumitat ġie sospiż fid-9:30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-Vot 42 imressqa mill-Onor.

Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, għan-naħa tal-gvern se jiġu paired l- Onor:

Azzopardi Frederick Azzopardi Jason Bonnici Joseph

Borg Joe

Dalli John Fenech Adami Eddie Frendo Michael

ONOR.

JOE MIZZI: GĦan-naħa ta' l-oppożizzjoni se jiġu paired l-Onor:

Attard Montalto John Bartolo Evarist Brincat Leo Cardona Chris Debono Grech Joe Farrugia Michael Vella George Vella Karmenu.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 22

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Abela Joseph |Farrugia Noel | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Brincat Joseph |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buontempo Stefan |Mizzi Joe | |Caruana Justyne |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vassallo Adrian |

KONTRA: 26

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Mario | |Agius David |Gatt Austin | |Agius Francis |Gonzi Lawrence | |Arrigo Robert |Gonzi Michael | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |D'Amato Helen |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |de Marco Mario |Mugliett Jesmond| |Debono Giovanna |Puli Clyde | |Deguara Louis |Pullicino George| |Falzon Joseph |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Fenech Antonio |Vassallo Edwin | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:-

VOT 42 - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 20,329,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 42 - Ministeru għar-Riżorsi u Infrastruttura, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 42 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:-

VOT VIII - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,711,000 li titħallas mill-fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għar-Riżorsi u Infrastruttura, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2004.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot VIII għaddiet.

Fid-9.37 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitat irrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 42 u VIII tal-ministeru għar-riżorsi u l- infrastruttura kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nippropona l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 10 ta' Diċembru 2003 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi ġenerali 2004

Is-Sitt Jum stabbilit

Voti tal-Ministeru għat-Turiżmu

Fid-9.39 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AMBAXXATA MALTIJA F'MOSKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jikkonferma l-Ministru li l-Ambaxxata Maltija f'Moska qed tfittex premises ġodda?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-diskussjonijiet bejn il-Gvern ta' Malta u l-Gvern tal-Federazzjoni Russa rigward ir- rilokazzjoni ta' l-Ambaxxata Maltija f'Moska f'bini ieħor ilhom għaddejjin għal diversi snin.

Iż-żewġ naħat qegħdin jinnegozjaw fuq din il-materja u mistenni jintlaħaq ftehim f'qasir żmien sabiex l-Ambaxxata ta' Malta jkollha bini aktar adatt biex jaqdi funzjonijiet diplomatiċi u konsulari.

SIGURTA' FL-AJRUPORT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jikkonferma l-Ministru li f'Ottubru, il-Konslu Malti f'Iżrael flimkien ma' uffiċjali tas-sigurta' minn Iżrael żaru l- ajruport internazzjonali ta' Malta għal taħditiet dwar is-sigurta' fl- ajruport?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

VISA BEJN MALTA U L-LIBJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jikkonferma l-Ministru li minħabba l-prinċipju tar-reċiproċita', Malta ġiet mgħarrfa min-naħa Libjana li l-Maltin se jkollhom bżonn visa biex jidħlu fil-Libja mill-1 ta' Mejju?

ONOR.

JOE BORG: Għalkemm il-Maltin se jkollhom bżonn visa biex jidħlu fil- Libja mill-1 ta' Mejju 2004 bħalma l-Libjani se jkollhom bżonn visa biex jidħlu f'Malta mill-istess data, matul iż-żjara tal-Prim Ministru Libjan f'Malta f'Ottubru li għadda, iż-żewġ naħat qablu li jkollhom taħditiet sabiex jidentifikaw u jaqblu bejniethom kif l-aħjar tkun introdotta l-visa bejn Malta u l-Libja mingħajr ma' tkun ta' xkiel għall-kummerċ u t-turiżmu bejn iż-żewġ pajjiżi.

Huwa l-ħsieb taż-żewġ naħat li tkun introdotta sistema effiċjenti ta' ħruġ ta' visa li tista' tinkludi wkoll il-visa tat- tip multiple entry.

Hemm ukoll il-ħsieb li jkun hemm eżenzjoni mill-bżonn tal-visa fir-rigward ta' uffiċjali governattivi u dawk diplomatiċi.

TRASFERIMENT TA' PERSUNI KKUNDANNATI BEJN MALTA U T-TUNEŻIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jikkonferma l-Ministru li t-Tuneżini ma aċċettawx talba ta' Malta biex jiġi ffirmat ftehim dwar transfer of sentenced prisoners?

ONOR.

JOE BORG: Għal diversi drabi, Malta uriet ix-xewqa li jkollha taħditiet mat-Tuneżija sabiex jintlaħaq ftehim għat-trasferiment ta' persuni kkundannat, iżda s'issa l-awtoritajiet Tuneżini m'humiex qed iħossu l-ħtieġa għal ftehim bħal dan.

Il-ministeru tiegħi qed ikompli jipprova li jinbdew taħditiet sabiex jintlaħaq ftehim jew xi forma ta' arranġament ieħor dwar din il-materja.

MALTA WORLD TRADE CENTRE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid min irrappreżenta lil Malta Enterprise fil-world trade centres association general assembly fl-Istati Uniti?

X'kien l-eżitu ta' din iż-żjara?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Malta Enterprise kienet rappreżentata mic-chairman tagħha Joe Zammit Tabona.

L-għan ta' din iż-żjara kien li jkompli fuq ix-xogħol biex jinstabu intraprendituri u investituri għall-proġett tal-Malta world trade centre.

PORT ĦIELES - BEJGĦ TA' ISHMA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Affarijiet Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk it-trattattivi għall- bejgħ ta' l-ishma tal-freeport għadhomx mexjin?

F'liema stadju waslu?

Hemmx xi ħjiel dwar meta jistgħu dawn it-trattattivi jiġu konklużi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kif diġa' ħabbart fid-diskors tal-budget 2004 għandna nidħlu f'negozjati dettaljati.

S'issa dawn in-negozjati għadhom ma bdewx.

BINI U TISWIJA TA' DJAR – TKEĊĊIJA TA' SKRIVANA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid b'liema setgħa u jedd manager fit-taqsima tal-maintenance fi ħdan id-dipartiment tal-bini u manutenzjoni, neħħa skrivana li kienet part-timer regolari u minflokha daħħal lil ibnu mingħajr ebda applikazzjoni jew prosegwiment ta' proċeduri u minn wara dahar l-istess direttur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li la tneħħew skrivani u lanqas ġew impjegati oħrajn flokhom fid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar.

PBS - PUBBLIKAZZJONI TA' STQARRIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Teknoloġija ta' l- Informazzjoni u Investiment: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew pubblikati stqarrijiet mill-PBS maħruġa kemm mill-Partit Nazzjonalista kif ukoll mill- Partit Laburista, separatament?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindika l-perjodu ta' żmien li għalih qed jirriferi.

PACEVILLE – XOGĦOL TA' EMBELLISHMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid fiex jikkonsisti l-proġett ta' embellishment ta' Paceville.

Jista` ipoġġi kopja tal-pjanta tax-xogħlijiet fuq il-mejda tal-Kamra?

Meta nbdew ix-xogħlijiet, meta hu previst li jitlestew u kemm hu stmat li se tkun in-nefqa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' embellishment f'Paceville jikkonsisti f'xogħol estensiv fuq is-servizzi tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, drenaġġ, Maltacom, Melita Cable u Enemalta; irranġar tal-bankini kollha; uċuħ ġodda għat-toroq interni kollha; xogħol ta' tisbiħ fil-pjazza prinċipali; semi-pedestrianisation ta' toroq li jmissu mal-pjazza u twaħħil ta' arbli tad-dawl dekorattivi f'diversi toroq.

Ix-xogħol inbeda fl-1 t'Ottubru 2003 u huwa maqsum fi tlett fażijiet u mistenni jitlesta kollu sa l-aħħar ta' Ġunju 2004.

Ix-xogħol huwa stmat li jiġi jiswa madwar Lm1 miljun, inkluż il-pagi tal-ħaddiema tal-gvern li qed jagħmlu l-parti l-kbira tax-xogħol fuq dan il-proġett.

M'huwiex il-każ li npoġġi kopja tal-pjanti fuq il-mejda tal-Kamra peress li huma numru konsiderevoli u jeħtieġ ammont ta' flus sabiex isiru.

GĦaldaqstant nistieden lill-Onor.

Membru li meta jkun komdu jara l-pjanti rikjesti.

RAĦAL ĠDID - GĦALQA FI TRIQ IL-VITTMI TAL-GWERRA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Rurali u Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-għalqa li qiegħda fi Triq il- Vittmi tal-Gwerra, Raħal Ġdid li tmiss ma' dar li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, hemmx xi permess ta' bini fuqha?

X'permessi huma?

Jista' jagħti informazzjoni fuq xi permessi marbuta ma' din l-art?

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jista' l-Onor.

Interpellant jekk jogħbġu jissotometti site plan ta' l-għalqa msemmija biex inkunu nistgħu nagħtu l- informazzjoni meħtieġa għaliex is-sistema tal-mappi ta' l-awtorita' ma' tinkludiex l-ismijiet tad-djar?

Infakkar lill-Onor.

Membru li hu jista' ifittex direttament din l- informazzjoni fuq il-mapserver tal-website tal-MEPA, www.mepa.org.mt.

SIGURTA' SOĊJALI – FILE NO.

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal il- każ ta' omm separata li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

Tista' din l-omm tiġi informata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-persuna minnu indikata fl-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

TA' XBIEX: TRIQ IL-QAWS – BLOCK E2

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk post li d- dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, huwiex vojt?

Dan il-post huwa tal-privat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mhijiex il-politika tad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali li jippubblika jew jagħti indikazzjoni ta' indirizzi ta' postijiet vojta.

QAWRA: TAMAR ROAD – IMPORTAZZJONI TA' AIRGUNS

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Intern: Jista' il-Ministru jgħid jekk ladarba issa jistgħu jidħlu airguns u jinbiegħu mill-ħwienet – qed nibbaża ruħi fuq reklam tal-Phoenix li deher fil-ħarġa tal-gazzetta ''The Times'' ta' l-4 ta' Diċembru, 2003 – hux il- waqt li jingħalaq każ li jinvolvi l-importazzjoni ta' żewġ airguns u rifle .22, kif jidher mid-dokument li qed jintbagħat separatament, bl-idea li l- armi in kwestjoni jiġu rilaxxati wara li titħallas id-dwana fuqhom u anke biex imbagħad tkun tista` tiġi pproċessata l-applikazzjoni tal-pulizija fuq isem l-individwu li kien iddikjarahom meta wasal Malta f'Mejju ta' l-1980?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-armi msemmija mill-Onor.

Interpellant kienu ġew miżmuma mid-dwana.

GĦaldaqstant nissuġġerixxi lill- Onor. Interpellant jagħmel talba formali lill-kontrollur tad-dwana peress li dawn l-armi ġew sekwestrati 23 sena ilu mill-istess kontrollur.